অসমীয়া ৱিকিপিডিয়া aswiki https://as.wikipedia.org/wiki/%E0%A6%AC%E0%A7%87%E0%A6%9F%E0%A7%81%E0%A6%AA%E0%A6%BE%E0%A6%A4 MediaWiki 1.47.0-wmf.6 first-letter মাধ্যম বিশেষ বাৰ্তা সদস্য সদস্য বাৰ্তা ৱিকিপিডিয়া ৱিকিপিডিয়া বাৰ্তা চিত্ৰ চিত্ৰ বাৰ্তা মিডিয়াৱিকি মিডিয়াৱিকি আলোচনা সাঁচ সাঁচ বাৰ্তা সহায় সহায় বাৰ্তা শ্ৰেণী শ্ৰেণী বাৰ্তা ৱিকিচ'ৰা ৱিকিচ'ৰা আলোচনা MOS MOS talk TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 10 5143 612182 596437 2026-06-14T17:40:52Z দিব্য দত্ত 9244 612182 wikitext text/x-wiki {{Infobox | child = {{lc:{{{embed}}}}} | bodyclass = vcard plainlist | title = {{#ifeq:{{lc:{{{embed}}}}}|yes|'''সঙ্গীত যাত্ৰা'''}} | decat = yes <!-- remove from template:infobox tracking categories --> | abovestyle = background-color: #FFFDD0; font-size: 125%; color: #800000; border: 2px solid #800000; | above = {{#ifeq:{{lc:{{{embed|}}}}}|yes||{{#if:{{{name|{{PAGENAMEBASE}}}}}|{{#if:{{{honorific_prefix|}}}|<div class="honorific-prefix" style="font-size: 78%; font-weight: normal;">{{{honorific_prefix|}}}</div>}}<div class="{{Infobox musical artist/hCard class|{{{background|}}}}}">{{{name|{{PAGENAMEBASE}}}}}</div>{{#if:{{{native_name|}}}|{{#if:{{{native_name_lang|}}}|<div class="nickname" lang="{{{native_name_lang|}}}">}}{{{native_name|}}}{{#if:{{{native_name_lang|}}}|</div>}}}}{{#if:{{{honorific_suffix|}}}|<div class="honorific-suffix" style="font-size: 78%; font-weight: normal;">{{{honorific_suffix|}}}</div>}} |{{BASEPAGENAME}}}}}} | image = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage |image={{{image|}}} |size={{#ifeq:{{lc:{{{landscape|}}}}}|yes|{{min|300|{{#if:{{#ifexpr:{{{image_size|}}}}}|300|{{{image_size|}}}}}}}x200px|{{{image_size|}}}}} |sizedefault=frameless |upright={{{image_upright|1}}} |title={{{alt|{{{caption|}}}}}} |alt={{{alt|}}} |suppressplaceholder=yes}} | imagestyle = padding:4pt; line-height:1.25em; text-align:center; font-size:8pt; | caption = {{{caption|}}} | header1 = {{#if:{{{image|}}}|পৃষ্ঠভূমি}} | header1 = {{#if:{{{Img|{{{image|}}}}}}|পৃষ্ঠভূমি}} | class3 = nickname | label3 = {{Nowrap|জন্ম নাম}} | data3 = {{{birth_name|}}} | class4 = nickname | label4 = {{Nowrap|অন্য নাম}} | data4 = {{{alias|}}} | label5 = জন্ম | data5 = {{br separated entries|{{{birth_date|}}}|{{{birth_place|}}}}} | label6 = উৎসস্থান | data6 = {{{origin|}}} | label7 = মৃত্যুৰ তাৰিখ | data7 = {{br separated entries|{{{death_date|}}}|{{{death_place|}}}}} | label8 = পিতৃ-মাতৃ | data8 = {{{parents|}}} | label9 = সংগীতৰ ধৰণ | data9 = {{{genre|}}} | class10 = role | label10 = পেচা | data10 = {{if empty|{{{occupations|}}}|{{{occupation|}}}}} | class11 = note | label11 = বাদ্যযন্ত্ৰ | data11 = {{{instruments|{{{instrument|}}}}}} | label12 = {{Nowrap|সক্ৰিয়তাৰ বছৰ}} | data12 = {{{years_active|}}} | label13 = লেবেল | data13 = {{{label|}}} | label14 = সদস্য হিচাপে | data14 = {{{current_member_of|}}} | label15 = পূৰ্বে | data15 = {{{past_member_of|}}} | label16 = স্পিন-অফ | data16 = {{{spinoffs|}}} | label17 = ইয়াৰ স্পিন-অফ | data17 = {{{spinoff_of|}}} | label18 = <span class="nowrap">জীৱন-সঙ্গী</span> | data18 = {{{spouse|}}} | label19 = <span class="nowrap">সহচৰ</span> | data19 = {{{partner|}}} | header20 = {{#ifeq:{{lc:{{{embed|}}}}}|yes||<nowiki />}} | label21 = সদস্য | data21 = {{{current_members|}}} | header22 = {{#ifeq:{{lc:{{{embed|}}}}}|yes||<nowiki />}} | label23 = {{Nowrap|পূৰ্ব সদস্য}} | data23 = {{{past_members|}}} | header30 = {{#ifeq:{{lc:{{{embed|}}}}}|yes||<nowiki />}} | label31 = ৱেবছাইট | data31 = {{{website|}}} | label32 = সন্মান | data32 = {{{awards|}}} | label40 = <nowiki /> | data41 = {{{module|}}} | data42 = {{{module2|}}} | data43 = {{{module3|}}} | data44 = {{#if:{{{state|}}}|[[শ্ৰেণী:{{{state}}}ৰ কণ্ঠশিল্পী]]}} }}<includeonly>{{#if:{{{current_members|}}}{{{past_members|}}}||{{#ifeq:{{#invoke:Is infobox in lead|main|[Ii]nfobox [Mm]usical [Aa]rtists?}}<!-- Is infobox in lead: -->{{#invoke:Is infobox in lead|main|[Ii]nfobox [Ss]inger}}{{#invoke:Is infobox in lead|main|[Ii]nfobox [Mm]usician}}{{#invoke:Is infobox in lead|main|[Ii]nfobox [Ii]nstrumentalist}}|true|{{short description|Musical artist|noreplace}}}}}}<!-- hCards: -->{{Main other|1=[[Category:Articles with hCards]]}}<!-- Unknown parameters: -->{{#invoke:Check for unknown parameters | check | unknown={{main other|1=[[Category:অজ্ঞাত প্ৰাচলৰ সৈতে Infobox musical artist নামৰ সাঁচ ব্যৱহাৰ কৰা পৃষ্ঠাসমূহ|_VALUE_]]}}| preview = [[সাঁচ:Infobox musical artist]]ক অজ্ঞাত প্ৰাচল "_VALUE_"ৰ সৈতে ব্যৱহাৰ কৰা পৃষ্ঠা| ignoreblank=y <!-- whitelist 29 Jun 2022 [38x param name]: -->| alias | alt | associated_acts | background | birth_date | birth_name | birth_place | caption | current_member_of | current_members | death_date | death_place | embed | genre | honorific_prefix | honorific_suffix | image_size | image_upright | image | instrument | instruments | label | parents | landscape | state| module2 | module3 | module | name | native_name_lang | native_name | occupations | occupation | origin | partner | past_member_of | past_members | spinoff_of | spinoffs | spouse | website | years_active}}<!-- Associated_acts tracking: -->{{main other|1={{#if:{{{associated_acts|}}}|[[Category:Pages using infobox musical artist with associated acts]]}}}}</includeonly><!-- Documentation: --><noinclude>{{Documentation}}</noinclude> r2mdruc6an3ucrimi8qc05ynv7r7zdq 612186 612182 2026-06-14T17:42:22Z দিব্য দত্ত 9244 612186 wikitext text/x-wiki {{Infobox | child = {{lc:{{{embed}}}}} | bodyclass = vcard plainlist | title = {{#ifeq:{{lc:{{{embed}}}}}|yes|'''সঙ্গীত যাত্ৰা'''}} | decat = yes <!-- remove from template:infobox tracking categories --> | abovestyle = background-color: #FFFDD0; font-size: 125%; color: #800000; border: 2px solid #800000; | above = {{#ifeq:{{lc:{{{embed|}}}}}|yes||{{#if:{{{name|{{PAGENAMEBASE}}}}}|{{#if:{{{honorific_prefix|}}}|<div class="honorific-prefix" style="font-size: 78%; font-weight: normal;">{{{honorific_prefix|}}}</div>}}<div class="{{Infobox musical artist/hCard class|{{{background|}}}}}">{{{name|{{PAGENAMEBASE}}}}}</div>{{#if:{{{native_name|}}}|{{#if:{{{native_name_lang|}}}|<div class="nickname" lang="{{{native_name_lang|}}}">}}{{{native_name|}}}{{#if:{{{native_name_lang|}}}|</div>}}}}{{#if:{{{honorific_suffix|}}}|<div class="honorific-suffix" style="font-size: 78%; font-weight: normal;">{{{honorific_suffix|}}}</div>}} |{{BASEPAGENAME}}}}}} | image = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage |image={{{image|}}} |size={{#ifeq:{{lc:{{{landscape|}}}}}|yes|{{min|300|{{#if:{{#ifexpr:{{{image_size|}}}}}|300|{{{image_size|}}}}}}}x200px|{{{image_size|}}}}} |sizedefault=frameless |upright={{{image_upright|1}}} |title={{{alt|{{{caption|}}}}}} |alt={{{alt|}}} |suppressplaceholder=yes}} | imagestyle = padding:4pt; line-height:1.25em; text-align:center; font-size:8pt; | caption = {{{caption|}}} | header1 = {{#if:{{{image|}}}|পৃষ্ঠভূমি}} | header1 = {{#if:{{{Img|{{{image|}}}}}}|পৃষ্ঠভূমি}} | class3 = nickname | label3 = {{Nowrap|জন্ম নাম}} | data3 = {{{birth_name|}}} | class4 = nickname | label4 = {{Nowrap|অন্য নাম}} | data4 = {{{alias|}}} | label5 = জন্ম | data5 = {{br separated entries|{{{birth_date|}}}|{{{birth_place|}}}}} | label6 = উৎসস্থান | data6 = {{{origin|}}} | label7 = মৃত্যুৰ তাৰিখ | data7 = {{br separated entries|{{{death_date|}}}|{{{death_place|}}}}} | label8 = পিতৃ-মাতৃ | data8 = {{{parents|}}} | label9 = সংগীতৰ ধৰণ | data9 = {{{genre|}}} | class10 = role | label10 = পেচা | data10 = {{if empty|{{{occupations|}}}|{{{occupation|}}}}} | class11 = note | label11 = বাদ্যযন্ত্ৰ | data11 = {{{instruments|{{{instrument|}}}}}} | label12 = {{Nowrap|সক্ৰিয়তাৰ বছৰ}} | data12 = {{{years_active|}}} | label13 = লেবেল | data13 = {{{label|}}} | label14 = সদস্য হিচাপে | data14 = {{{current_member_of|}}} | label15 = পূৰ্বে | data15 = {{{past_member_of|}}} | label16 = স্পিন-অফ | data16 = {{{spinoffs|}}} | label17 = ইয়াৰ স্পিন-অফ | data17 = {{{spinoff_of|}}} | label18 = <span class="nowrap">জীৱন-সঙ্গী</span> | data18 = {{{spouse|}}} | label19 = <span class="nowrap">সহচৰ</span> | data19 = {{{partner|}}} | header20 = {{#ifeq:{{lc:{{{embed|}}}}}|yes||<nowiki />}} | label21 = সদস্য | data21 = {{{current_members|}}} | header22 = {{#ifeq:{{lc:{{{embed|}}}}}|yes||<nowiki />}} | label23 = {{Nowrap|পূৰ্ব সদস্য}} | data23 = {{{past_members|}}} | header30 = {{#ifeq:{{lc:{{{embed|}}}}}|yes||<nowiki />}} | label31 = ৱেবছাইট | data31 = {{{website|}}} | label32 = সন্মান | data32 = {{{awards|}}} | label40 = <nowiki /> | data41 = {{{module|}}} | data42 = {{{module2|}}} | data43 = {{{module3|}}} | data44 = {{#if:{{{state|}}}|[[শ্ৰেণী:{{{state}}}ৰ কণ্ঠশিল্পী]]}} }}<includeonly>{{#if:{{{current_members|}}}{{{past_members|}}}||{{#ifeq:{{#invoke:Is infobox in lead|main|[Ii]nfobox [Mm]usical [Aa]rtists?}}<!-- Is infobox in lead: -->{{#invoke:Is infobox in lead|main|[Ii]nfobox [Ss]inger}}{{#invoke:Is infobox in lead|main|[Ii]nfobox [Mm]usician}}{{#invoke:Is infobox in lead|main|[Ii]nfobox [Ii]nstrumentalist}}|true|{{short description|Musical artist|noreplace}}}}}}<!-- hCards: -->{{Main other|1=[[Category:Articles with hCards]]}}<!-- Unknown parameters: -->{{#invoke:Check for unknown parameters | check | unknown={{main other|1=[[Category:অজ্ঞাত প্ৰাচলৰ সৈতে Infobox musical artist নামৰ সাঁচ ব্যৱহাৰ কৰা পৃষ্ঠাসমূহ|_VALUE_]]}}| preview = [[সাঁচ:Infobox musical artist]]ক অজ্ঞাত প্ৰাচল "_VALUE_"ৰ সৈতে ব্যৱহাৰ কৰা পৃষ্ঠা| ignoreblank=y <!-- whitelist 29 Jun 2022 [38x param name]: -->| alias | alt | associated_acts | background | birth_date | birth_name | birth_place | caption | current_member_of | current_members | death_date | death_place | embed | genre | honorific_prefix | honorific_suffix | image_size | image_upright | image | instrument | instruments | label | parents | landscape | state| module2 | module3 | module | name | native_name_lang | native_name | occupations | occupation | origin | partner | past_member_of | past_members | spinoff_of | spinoffs | spouse | website | awards | years_active}}<!-- Associated_acts tracking: -->{{main other|1={{#if:{{{associated_acts|}}}|[[Category:Pages using infobox musical artist with associated acts]]}}}}</includeonly><!-- Documentation: --><noinclude>{{Documentation}}</noinclude> 67e9xqye5i9z6m0tieldrv7y1wgsurt 612188 612186 2026-06-14T17:44:47Z দিব্য দত্ত 9244 612188 wikitext text/x-wiki {{Infobox | child = {{lc:{{{embed}}}}} | bodyclass = vcard plainlist | title = {{#ifeq:{{lc:{{{embed}}}}}|yes|'''সঙ্গীত যাত্ৰা'''}} | decat = yes <!-- remove from template:infobox tracking categories --> | abovestyle = background-color: #FFFDD0; font-size: 125%; color: #800000; border: 0px solid #800000; | above = {{#ifeq:{{lc:{{{embed|}}}}}|yes||{{#if:{{{name|{{PAGENAMEBASE}}}}}|{{#if:{{{honorific_prefix|}}}|<div class="honorific-prefix" style="font-size: 78%; font-weight: normal;">{{{honorific_prefix|}}}</div>}}<div class="{{Infobox musical artist/hCard class|{{{background|}}}}}">{{{name|{{PAGENAMEBASE}}}}}</div>{{#if:{{{native_name|}}}|{{#if:{{{native_name_lang|}}}|<div class="nickname" lang="{{{native_name_lang|}}}">}}{{{native_name|}}}{{#if:{{{native_name_lang|}}}|</div>}}}}{{#if:{{{honorific_suffix|}}}|<div class="honorific-suffix" style="font-size: 78%; font-weight: normal;">{{{honorific_suffix|}}}</div>}} |{{BASEPAGENAME}}}}}} | image = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage |image={{{image|}}} |size={{#ifeq:{{lc:{{{landscape|}}}}}|yes|{{min|300|{{#if:{{#ifexpr:{{{image_size|}}}}}|300|{{{image_size|}}}}}}}x200px|{{{image_size|}}}}} |sizedefault=frameless |upright={{{image_upright|1}}} |title={{{alt|{{{caption|}}}}}} |alt={{{alt|}}} |suppressplaceholder=yes}} | imagestyle = padding:4pt; line-height:1.25em; text-align:center; font-size:8pt; | caption = {{{caption|}}} | header1 = {{#if:{{{image|}}}|পৃষ্ঠভূমি}} | header1 = {{#if:{{{Img|{{{image|}}}}}}|পৃষ্ঠভূমি}} | class3 = nickname | label3 = {{Nowrap|জন্ম নাম}} | data3 = {{{birth_name|}}} | class4 = nickname | label4 = {{Nowrap|অন্য নাম}} | data4 = {{{alias|}}} | label5 = জন্ম | data5 = {{br separated entries|{{{birth_date|}}}|{{{birth_place|}}}}} | label6 = উৎসস্থান | data6 = {{{origin|}}} | label7 = মৃত্যুৰ তাৰিখ | data7 = {{br separated entries|{{{death_date|}}}|{{{death_place|}}}}} | label8 = পিতৃ-মাতৃ | data8 = {{{parents|}}} | label9 = সংগীতৰ ধৰণ | data9 = {{{genre|}}} | class10 = role | label10 = পেচা | data10 = {{if empty|{{{occupations|}}}|{{{occupation|}}}}} | class11 = note | label11 = বাদ্যযন্ত্ৰ | data11 = {{{instruments|{{{instrument|}}}}}} | label12 = {{Nowrap|সক্ৰিয়তাৰ বছৰ}} | data12 = {{{years_active|}}} | label13 = লেবেল | data13 = {{{label|}}} | label14 = সদস্য হিচাপে | data14 = {{{current_member_of|}}} | label15 = পূৰ্বে | data15 = {{{past_member_of|}}} | label16 = স্পিন-অফ | data16 = {{{spinoffs|}}} | label17 = ইয়াৰ স্পিন-অফ | data17 = {{{spinoff_of|}}} | label18 = <span class="nowrap">জীৱন-সঙ্গী</span> | data18 = {{{spouse|}}} | label19 = <span class="nowrap">সহচৰ</span> | data19 = {{{partner|}}} | header20 = {{#ifeq:{{lc:{{{embed|}}}}}|yes||<nowiki />}} | label21 = সদস্য | data21 = {{{current_members|}}} | header22 = {{#ifeq:{{lc:{{{embed|}}}}}|yes||<nowiki />}} | label23 = {{Nowrap|পূৰ্ব সদস্য}} | data23 = {{{past_members|}}} | header30 = {{#ifeq:{{lc:{{{embed|}}}}}|yes||<nowiki />}} | label31 = ৱেবছাইট | data31 = {{{website|}}} | label32 = সন্মান | data32 = {{{awards|}}} | label40 = <nowiki /> | data41 = {{{module|}}} | data42 = {{{module2|}}} | data43 = {{{module3|}}} | data44 = {{#if:{{{state|}}}|[[শ্ৰেণী:{{{state}}}ৰ কণ্ঠশিল্পী]]}} }}<includeonly>{{#if:{{{current_members|}}}{{{past_members|}}}||{{#ifeq:{{#invoke:Is infobox in lead|main|[Ii]nfobox [Mm]usical [Aa]rtists?}}<!-- Is infobox in lead: -->{{#invoke:Is infobox in lead|main|[Ii]nfobox [Ss]inger}}{{#invoke:Is infobox in lead|main|[Ii]nfobox [Mm]usician}}{{#invoke:Is infobox in lead|main|[Ii]nfobox [Ii]nstrumentalist}}|true|{{short description|Musical artist|noreplace}}}}}}<!-- hCards: -->{{Main other|1=[[Category:Articles with hCards]]}}<!-- Unknown parameters: -->{{#invoke:Check for unknown parameters | check | unknown={{main other|1=[[Category:অজ্ঞাত প্ৰাচলৰ সৈতে Infobox musical artist নামৰ সাঁচ ব্যৱহাৰ কৰা পৃষ্ঠাসমূহ|_VALUE_]]}}| preview = [[সাঁচ:Infobox musical artist]]ক অজ্ঞাত প্ৰাচল "_VALUE_"ৰ সৈতে ব্যৱহাৰ কৰা পৃষ্ঠা| ignoreblank=y <!-- whitelist 29 Jun 2022 [38x param name]: -->| alias | alt | associated_acts | background | birth_date | birth_name | birth_place | caption | current_member_of | current_members | death_date | death_place | embed | genre | honorific_prefix | honorific_suffix | image_size | image_upright | image | instrument | instruments | label | parents | landscape | state| module2 | module3 | module | name | native_name_lang | native_name | occupations | occupation | origin | partner | past_member_of | past_members | spinoff_of | spinoffs | spouse | website | awards | years_active}}<!-- Associated_acts tracking: -->{{main other|1={{#if:{{{associated_acts|}}}|[[Category:Pages using infobox musical artist with associated acts]]}}}}</includeonly><!-- Documentation: --><noinclude>{{Documentation}}</noinclude> sny4mrtg7u2ej4battckvkomhxax8cp 0 22002 612133 611693 2026-06-14T15:15:30Z KhiLanTzi 23530 612133 wikitext text/x-wiki '''শৰাই''' আৰু '''বটা''' অসমৰ অন্যতম প্ৰতীকী পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। কাঁহ বা বেল-মেটেলৰে নিৰ্মিত এই শিল্পবস্তু অসমীয়া সমাজত মৰ্যাদা, সন্মান আৰু সাংস্কৃতিক গৌৰৱৰ প্ৰতীক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। সাধাৰণতে তলত এটা থিয়াভাগ থকা ওপৰৰ থাল সদৃশ গঠনযুক্ত শৰাই ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠান, সামাজিক অনুষ্ঠান আৰু বিশেষকৈ অতিথি সম্ভাষণত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। অসমীয়া আৰু আহোম সংস্কৃতিত শৰাই আগবঢ়োৱা মানে আন্তৰিকতা, আতিথ্য আৰু গভীৰ সন্মান প্ৰকাশ কৰা। [[File:Xorai-শৰাই.jpg|thumb|right|250px|পৰম্পৰাগত অসমীয়া শৰাই]] সাধাৰণতে ইয়াত তামোল-পাণ, মিঠাই আৰু আন আন আনুষ্ঠানিক সামগ্ৰী আগবঢ়োৱা হয়। কিছুমান শৰাইত অলংকৃত ঢাকনি থাকে, যিয়ে ইয়াৰ সৌন্দৰ্য আৰু আধ্যাত্মিক তাৎপৰ্য বৃদ্ধি কৰে; আন কিছুমান আকৌ মুকলি ৰূপত থাকে। লক্ষণীয় যে, অতিথি সম্ভাষণ আৰু ধৰ্মীয় নিবেদনৰ বাবে ব্যৱহৃত এনে উচ্চভিত্তিযুক্ত থাল বা পাত্ৰৰ ধাৰণা এছিয়াৰ আন বহু অঞ্চলতো—বিশেষকৈ চীন, তিব্বত, নেপাল আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াত দেখিবলৈ পোৱা যায়। যদিও শৰাই আৰু বটা একে ধৰণৰ সামগ্ৰী আৰু মূল নক্সাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ় লৈ উঠিছে, তথাপি সময়ৰ লগে লগে এই দুয়োটা পৃথক শিল্পবস্তু হিচাপে বিকশিত হয়। শৰাই সাধাৰণতে ওপৰত এটা সমতল থাল আৰু তলত এটা থিয়াভাগযুক্ত, আনহাতে বটা হৈছে বাটিৰ দৰে পাত্ৰ, যি বহু সময়ত শৰাইৰ সৈতে একেলগে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=Fragmented Memories: Struggling to Be Tai-Ahom in India |url=https://archive.org/details/fragmentedmemori0000saik |publisher=Duke University Press |location=Durham |year=2004 |isbn=9780822334255 |access-date=5june 2025 }}</ref> == ইতিহাস == === প্ৰাচীন চীনা উৎস === [[File:Warring States Bronze Dou 02.jpg|thumb|right|250px|যুদ্ধৰত ৰাজ্যসমূহৰ যুগৰ ব্ৰঞ্জৰ ডৌ পাত্ৰ]] শৰাই আৰু বটাৰ শিকড় চীন জনগোষ্ঠীৰ এক প্ৰাচীন সাংস্কৃতিক ধাৰাৰ সৈতে জড়িত। "Dou " (豆) নামে পৰিচিত উচ্চভিত্তিযুক্ত বাটিৰ আকৃতি প্ৰথমে চীনত নৱপ্ৰস্তৰ যুগত দেখা যায়। ওপৰত পাত্ৰ আৰু তলত থিয়াভাগ থকা এই গঠন প্ৰায় ৬,০০০–৭,০০০ বছৰ আগতে (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৫০০০–৪০০০) উৎপত্তি লাভ কৰে, আৰু ইয়াৰ মূল আকৃতি ইয়াংশাও সংস্কৃতি আৰু ডাৱেনকʼ সংস্কৃতিত বিকশিত হয়। ভাষাতাত্ত্বিক আৰু জিনগত গৱেষকৰ মতে [[চীনা-তিব্বতীয় ভাষা|চীন-তিব্বতীয়]] বা তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় ভাষা পৰিয়ালৰ লোক সকলৰ আদিম বিস্তাৰ উত্তৰ চীনৰ ইয়াংশাও আৰু মাজিয়াও সভ্যতাৰ পৰা হৈছিল।<ref>{{cite journal |last1=Zhang |first1=Menghan |last2=Yan |first2=Shi |last3=Pan |first3=Wuyun |last4=Jin |first4=Li |year=2019 |title=Phylogenetic evidence for Sino-Tibetan origin in northern China in the Late Neolithic |journal=Nature |volume=569 |pages=112–115 |doi=10.1038/s41586-019-1153-z}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Zhang |first1=Hanzhi |last2=Ji |first2=Ting |last3=Pagel |first3=Mark |last4=Mace |first4=Ruth |year=2020 |title=Dated phylogeny suggests early Neolithic origin of Sino-Tibetan languages |journal=Scientific Reports |volume=10 |article-number=20792 |doi=10.1038/s41598-020-77404-4}}</ref> যিহেতু অসমৰ বড়ো-গাৰো বা বড়ো-কছাৰী মূলীয় ভাষাসমূহ তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় ভাষা পৰিয়ালৰ এটা শাখা হিচাপে গণ্য কৰা হয়,‌গতিকে চীনৰ এই সভ্যতাৰ পৰাই অসমৰ [[বড়ো-কছাৰী]] মূলীয় জনগোষ্ঠী সমূহৰ উৎপত্তি হৈছে বুলি ক'ব পৰা যায়।<ref>{{cite book |last=DeLancey |first=Scott |year=2012 |chapter=On the Origins of Bodo-Garo |editor-last=Morey |editor-first=Stephen |editor2-last=Post |editor2-first=Mark W. |title=North East Indian Linguistics |volume=4 |publisher=Cambridge University Press India |pages=3–20}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত [[ঝৌ সাম্ৰাজ্য]]ৰ (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১০৪৬–২৫৬) যুগত “ডৌ” চীনা ধৰ্মীয়-আনুষ্ঠানিক সংস্কৃতিৰ এক বিশেষ প্ৰতীকত পৰিণত হয়। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। [[File:Spring & Autumn Bronze Dou, Xinzheng.jpg|thumb|right|250px|বসন্ত আৰু শৰৎ যুগৰ ব্ৰঞ্জৰ ডৌ পাত্ৰ, চিনঝেং]] ঝৌ সমাজত জীৱন “লি” বা আচাৰ-ব্যৱস্থাৰ নিয়মেৰে পৰিচালিত হৈছিল। সেই ব্যৱস্থাত ডৌ কেৱল এটা খাদ্যপাত্ৰ নাছিল; ই আছিল পূৰ্বপুৰুষৰ সৈতে আত্মিক যোগাযোগ স্থাপন কৰা এক পৱিত্ৰ আচাৰিক পাত্ৰ। ঝৌ লোকসকলে বিশ্বাস কৰিছিল যে সঠিকভাৱে পূৰ্বপুৰুষক নিবেদন কৰিলে ঐশ্বৰিক আশীৰ্বাদ লাভ হয়—যেনে সুৰক্ষা আৰু উন্নত ফচল। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। [[File:Dou with an inland hunting scene.jpg|thumb|right|250px|শিকাৰ দৃশ্য খোদিত প্ৰাচীন ডৌ পাত্ৰ]] ===চীনৰ পৰা শৰাই সংস্কৃতিৰ বিস্তাৰ=== কালক্ৰমত চীনৰ পৰা শৰাই জাতীয় পাত্ৰ চীন তিব্বতীয় মূলৰ বাৰ্মিজ<ref>[https://archive.org/details/burmese-hsun-ok Traditional Burmese Offering Tray Hsun-Ok]</ref>, তিব্বত, নেপাল<ref>[https://archive.org/details/nepal-offering-tray Traditional Nepalese Offering tray]</ref>, অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক ভুলৰ কম্বোডিয়া, ভিয়েটনাম, টাই মুলৰ থাইলেণ্ড, অষ্ট্ৰোনেচিয়ান মূলৰ মালয়েছিয়া, ইত্যাদি অঞ্চললৈ বিয়পি পৰে। বৌদ্ধ ধৰ্মত শৰাইৰ মহৎ আটাইতকৈ বেছি। এই সকলো দেশত শৰাই জাতীয় পাত্ৰ ভগৱানৰ আগত সেৱা কৰিবলৈ আগ বঢ়োৱা হয়। ===ফান=== থাই বা কম্বোডিয়াৰ ভাষাত শৰাই জাতীয় পাত্ৰক ''"ফান"'' কোৱা হয়। থাই/শ্যাম ৰাজ্যসমূহৰ থাইলেণ্ডত উত্থান হোৱাৰ আগতেই কম্বোডিয়া আৰু সংশ্লিষ্ট মূল ভূখণ্ডীয় দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক প্ৰেক্ষাপটত শৰাই জাতীয় পাত্ৰৰ উপস্থিতি পোৱা যায়। হেং পিফালে খ্ৰীষ্টীয় ৩০০–৫০০ চনৰ প্ৰাক-আংকোৰীয় যুগৰ উত্তৰণৰ বিষয়ে আলোচনা কৰোঁতে উত্তৰ-পূব থাইলেণ্ড আৰু কম্বোডিয়াৰ প্ৰাগৈতিহাসিক (তেতিয়ালৈকে থাই/টাই সকলৰ প্ৰবজন ঘটা নাছিল) স্থানসমূহত "pedestalled dishes and bowls" অৰ্থাৎ শৰাই জাতীয় পাত্ৰ আৰু বাটিৰ উপস্থিতিৰ কথা উল্লেখ কৰিছে। তেওঁ কম্বোডিয়াৰ Tuol Neakta Kang Memay স্থানৰ পৰা পোৱা এটা পেডেষ্টেলযুক্ত বাটিৰ ছবিও প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Heng |first=Piphal |year=2016 |title=Transition to the Pre-Angkorian period (300–500 CE): Thala Borivat and a regional perspective |journal=Journal of Southeast Asian Studies |volume=47 |issue=3 |pages=484–505 |doi=10.1017/S0022463416000406}}</ref> [[এংকৰ ৱাট|এংকৰ বছৰেই]] স্থানৰ প্ৰাচীন কম্বোডীয় মৃত্শিল্পৰ মাজতো এনে পেডেষ্টেলযুক্ত থালৰ আকৃতিৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে; Miriam T. Stark-এ এংকৰ বৰেইৰ মৃত্শিল্পৰ ভিতৰত শৰাই জাতীয় থালৰ বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Stark |first=Miriam T. |year=2019 |title=Earthenware Ceramic Technologies of Angkor Borei, Cambodia |journal=Udaya, Journal of Khmer Studies |volume=14 |pages=109–132}}</ref> একেদৰেই UNESCOয়ে প্ৰকাশিত খমেৰ ৰূপালী শিল্প সম্পৰ্কীয় এখন গ্ৰন্থৰ মতে প্ৰাক-আংকোৰীয় আৰু আংকোৰীয় শিলালিপিত কম্বোডীয় সকলে ব্যৱহাৰ কৰা ৰূপালী সামগ্ৰীৰ ভিতৰত পেডেষ্টেল যুক্ত থাল আৰু ট্ৰেৰও বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Kong |first=Vireak |year=2009 |title=Khmer Silverwares |publisher=UNESCO |location=Phnom Penh |url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000187953 |access-date=9 June 2026}}</ref> থাই সকলৰ আয়ুথিয়া ৰাজ্য ১৩৫১ চনত প্ৰতিষ্ঠা হৈছিল আৰু ইয়াৰ ৰাজ দৰবাৰৰ সংস্কৃতি আংকোৰৰ সাংস্কৃতিৰ আৰ্হিৰে গঢ় লোৱা বুলি কোৱা হয়।<ref>{{cite encyclopedia |title=History of Thailand |encyclopedia=Encyclopaedia Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/history-of-Thailand |access-date=9 June 2026}}</ref><ref>{{cite encyclopedia |title=Khmer Empire |encyclopedia=Encyclopaedia Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Khmer-Empire |access-date=9 June 2026}}</ref> সেয়েহে ইতিহাসবিদ সকলৰ মতে থাই সকলে কম্বোডিয়াৰ খমেৰ জাতিৰ পৰা শৰাই জাতীয় সম্পদটো গ্ৰহণ কৰি থাল বুজোৱা "ফান" শব্দটো প্ৰয়োগ কৰিছিল। ===ঢাকনিযুক্ত বাৰ্মিজ শৰাই=== ঢাকনিযুক্ত শৰাই দৰে পাত্ৰ বাৰ্মিজ সংস্কৃতিত দেখা যায়। এই পাত্ৰক ''hsun-ok'' বুলি কোৱা হয়। এইটো সাধাৰণতে বাৰ্মিজ সকলৰ বৌদ্ধ নৈবেদ্য বহন বা আগবঢ়োৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত পাত্ৰ। ''Hsun-ok'' সাধাৰণতে লাখ-লেপা বাঁহ বা কাঠেৰে নিৰ্মিত হয়, আৰু ইয়াত এটা পেডেষ্টেল, বাটিৰ দৰে মূল পাত্ৰ, ভিতৰুৱা ট্ৰে আৰু ওপৰত এটা ওখ শিখৰযুক্ত ঢাকনি থাকে। ইয়াৰ পৰা বুজা যায় যে শানসকলৰ ঢাকনিযুক্ত ''hsun-ok'' ৰূপটো বাৰ্মিজ বৌদ্ধ নৈবেদ্য-পাত্ৰ পৰম্পৰাৰ এটা স্থানীয় অভিযোজন আছিল। অৱশ্যে এই প্ৰমাণ বিশেষকৈ শিখৰযুক্ত ঢাকনি থকা লাখৰ ঢাকনিযুক্ত ''hsun-ok''-ৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰযোজ্য; সকলো মুকলি পেডেষ্টেলযুক্ত ট্ৰে বাৰ্মিজ উৎসৰ পৰা আহিছে বুলি ইয়াৰ দ্বাৰা প্ৰমাণিত নহয়। মুকলি উঠা নৈবেদ্য-ট্ৰে সমগ্ৰ মূল ভূখণ্ডীয় দক্ষিণ-পূব এছিয়াত বহুলভাৱে দেখা যায়, কিন্তু ঢাকনিযুক্ত লাখৰ ''hsun-ok'' বিশেষভাৱে বাৰ্মীজ বৌদ্ধ বস্তু-সংস্কৃতিৰ সৈতে অধিক ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত। ===অসমত শৰাই আৰু বটাৰ প্ৰচলন=== চীন-তিব্বতীয় বা তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় মূলৰ‌ [[চুতীয়া ৰাজ্য]] আৰু টাই মূলৰ [[আহোম ৰাজ্য]] দুয়োতে বটা বা শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। [[যোৰহাট জিলা]]ৰ তিতাবৰ অঞ্চলৰ চুতীয়া লোক এঘৰত পুৰণি বাকচ এটাত ভৰাই সংৰক্ষিত কৰি থোৱা চুতীয়া ৰাজ্যৰ দিনীয়া বটা উদ্ধাৰ কৰা হৈছে। বটাতোত অসমীয়া লিপিত খোদিত আছে "১৩১৭ সন ছাৰি শাবন মাশ"। অৰ্থাৎ ১৩৯৫ চনৰ(১৩১৭ শক) চাৰি শাওণত এই বঁটা টো নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল বা গ্ৰহণ কৰা হৈছিল।<ref> [https://archive.org/details/chutia-bota-1395 Image of the Bota dated to 1395 AD.]</ref> আহোম ভাষাত শৰাইখনক ''"ফোন"'' বুলি কোৱা হয়। একেইটা শব্দয়েই মাইহাং থাল খনকো বুজায়। এই শব্দৰ গুৰি পুৰণি চীনা ভাষাৰ থাল বা ট্ৰে বুজোৱা ''"পান''" শব্দ আৰু থাই বা শান ভাষাত শৰাই জাতীয় পাত্ৰক ''"ফান"'' কোৱা হয়।<ref>[https://en.wiktionary.org/wiki/%E0%B8%9E%E0%B8%B2%E0%B8%99 Borrowed from Old Chinese 盤 (OC *baːn, “tray”). Cognate with Lao ພານ (phān), Tai Dam ꪝꪱꪙ or ꪟꪱꪙ, Burmese ဗန်း (ban:, “tray”), Shan ပၢၼ်ႉ (pâ̰an, “tray”), and possibly Khmer ពាន (piən) (Pou and Jenner, 1980-1981)]</ref> যিহেতু অসমত শৰাই বুজাবলৈ "ফোন" শব্দৰ সলনি পুৰণি "শৰাই" শব্দয়ে ব্যৱহাৰ কৰা হয়, গতিকে ধৰিব পাৰি যে খমেৰ সকলে ব্যৱহাৰ কৰা পাত্ৰৰ দৰে অসমৰ শৰাই খনও প্ৰাগ-আহোম যুগৰ পৰাই ব্যৱহাৰ কৰি অহা হৈছে। অসমলৈ আহি শৰাই আৰু মাইহাং—এই দুয়োবিধ পাত্ৰৰ সাদৃশ্য দেখা পাই আহোমসকলে হয়তো দুয়োবিধকে ব্যাখ্যা কৰিবলৈ “ফোন” শব্দ ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ লৈছিল। যিহেতু ঢাকনিযুক্ত শৰাইখন বাৰ্মিজ সকলৰ মাজত পোৱা যায়, গতিকে এইখন পাছৰ কালত আহোম ৰাজ্যৰ দিনত বাৰ্মাৰ পৰা গ্ৰহণ কৰা হ'ব পাৰে। পাছলৈ শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰদেৱৰ দিনত শৰাই নৱবৈষ্ণৱ ধৰ্মত অন্তভুক্ত কৰা হয় আৰু কালক্ৰমত অসমীয়া সংস্কৃতিৰ এক বিশেষ অংশ হৈ পৰে। [[File:Xorai worship.webp|thumb|নামঘৰত ব্যৱহাৰ হোৱা শৰাই।]] === অতিথি-আদৰণিত তামোল-পাণ আৰু শৰাই=== অসমীয়া সমাজত তামোল-পাণ আতিথ্য, সন্মান, ভক্তি আৰু মিত্ৰতাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰতীক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। শৰাইত তামোল-পাণ আগবঢ়াই অতিথিক আদৰণি জনোৱা পৰম্পৰা এটা স্তৰিত সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা বুলি বুজিব পাৰি—প্ৰথমে দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক বিস্তৃত আতিথ্য-সংস্কৃতি, তাৰ পাছত ভাৰতীয় ধৰ্মীয়-সামাজিক আচাৰৰ সৈতে ইয়াৰ সংযোগ, আৰু শেষত অসমীয়া কাঁহ-পিতলৰ শৰাই বা বঁটাৰ জৰিয়তে ইয়াৰ স্থানীয় ৰূপায়ণ। এই প্ৰথাৰ আটাইতকৈ প্ৰাচীন স্তৰটো দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক লোক সকলৰ তামোল-পাণভিত্তিক আতিথ্য পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত হ’ব পাৰে। খাচী সমাজত ''kwai'' বা তামোল-পাণ অতিথিক আগবঢ়োৱা এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সামাজিক শিষ্টাচাৰ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। ''Shikyntien kwai'' নামৰ খাচী পৰম্পৰাত ঘৰত অহা যিকোনো অতিথিক ''kwai'' আগবঢ়োৱাটো সৌজন্যৰ চিন বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Shikyntien Kwai: A Folklore about Betel Hospitality in Khasi Society |url=https://www.necarf.org/home/articles/54/shikyntien-kwai-a-folklore-about-betel-hospitality-in-khasi-society |website=NECARF |date=14 October 2020 |access-date=9 June 2026}}</ref> খাচীসকল অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক ভাষাপৰিয়ালৰ অন্তৰ্গত হোৱা বাবে, অসমীয়া তামোল-পাণ আতিথ্যৰ গভীৰ স্তৰটো পূব ভাৰতৰ অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াগত betel-areca সংস্কৃতিৰ সৈতে তুলনা কৰিব পাৰি, যদিও ইয়াৰ পৰা অসমীয়া প্ৰথাটো প্ৰত্যক্ষভাৱে খাচী বা অন্য কোনো একক অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক উৎসৰ পৰা আহিছে বুলি নিশ্চিতভাৱে ক’ব নোৱাৰি। পাছৰ স্তৰত এই তামোল-পাণ আতিথ্যৰ প্ৰথা ভাৰতীয় ধৰ্মীয় আৰু সামাজিক আচাৰৰ সৈতে একীভূত হয়। এছ. চি. আহুজা আৰু উমা আহুজাই betel leaf আৰু areca nut-ক আতিথ্য, শুভতা, সন্মান, সামাজিক প্ৰতিশ্ৰুতি আৰু ধৰ্মীয় নিবেদনৰ প্ৰতীক হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছে। তেওঁলোকৰ মতে ভাৰতৰ বহু সামাজিক আৰু ধৰ্মীয় আচাৰত তামোল-পাণ ব্যৱহাৰ হয়, আৰু অসমীয়া বিবাহত তামোল-পাণ প্ৰায় পোন্ধৰটা আচাৰত উপস্থিত থাকে।<ref>{{cite journal |last1=Ahuja |first1=S. C. |last2=Ahuja |first2=Uma |year=2011 |title=Betel Leaf and Betel Nut in India: History and Uses |journal=Asian Agri-History |volume=15 |issue=1 |pages=13–35 |url=https://www.researchgate.net/publication/292469329_Betel_leaf_and_betel_nut_in_India_History_and_uses |access-date=9 June 2026}}</ref> সেয়ে অসমীয়া সমাজত তামোল-পাণ কেৱল মুখশুদ্ধিৰ সামগ্ৰী নহয়; ই আতিথ্য, শুভেচ্ছা, বিবাহ, সামাজিক স্বীকৃতি আৰু ধৰ্মীয় পবিত্ৰতাৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে। এই তামোল-পাণ পৰম্পৰাই অসমত শৰাই আৰু বঁটাৰ জৰিয়তে এক বিশেষ স্থানীয় ৰূপ লাভ কৰে। অসম চৰকাৰৰ সংস্কৃতি-সম্পৰ্কীয় তথ্য অনুসৰি, তামোল-পাণ বা গুৱাপাণক ভক্তি, সন্মান আৰু মিত্ৰতাৰ নিবেদন হিচাপে ধৰা হয়, আৰু অতিথিক আদৰণি তথা ধন্যবাদ জনোৱাৰ চিহ্ন হিচাপে শৰাইত তামোল-পাণ আগবঢ়োৱা হয়। একেটা উৎসত শৰাইক নামঘৰ বা পূজাস্থলীত প্ৰসাদ আৰু অন্যান্য নিবেদন আগবঢ়োৱাৰ পাত্ৰ হিচাপেও বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Culture of Assam |url=https://assam.gov.in/about-us/391 |website=Assam State Portal |publisher=Government of Assam |access-date=9 June 2026}}</ref> ইয়াৰ পৰা বুজা যায় যে তামোল-পাণৰ সামাজিক অৰ্থ বহল আঞ্চলিক পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত হলেও, কাঁহ-পিতলৰ শৰাই বা বঁটাত তাক আগবঢ়োৱাৰ ৰূপটো অসমীয়া ধাতু-শিল্প আৰু সামাজিক আচাৰৰ সৈতে বিশেষভাৱে যুক্ত। == ধৰ্মীয় তাৎপৰ্য == পৰৱৰ্তী সময়ত আহোম সংস্কৃতিৰপৰা গ্ৰহণ কৰা শৰাই অসমীয়া সমাজ আৰু নামঘৰীয়া ধৰ্মীয় পৰম্পৰাৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশত পৰিণত হয়। নামঘৰত ভাগৱত স্থাপনৰ বাবে শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল, যিয়ে অসমীয়া আধ্যাত্মিক জীৱনত [[File:Sankaradeva.jpg|thumb|right|220px|শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]] ১৫শ আৰু ১৬শ শতিকাত [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]]ৰ একশৰণ নামধৰ্ম আন্দোলনে শৰাই আৰু বটাৰ তাৎপৰ্য নতুন ৰূপ দিয়ে। শংকৰদেৱে পুৰণি অসমীয়া সাংস্কৃতিক পৰিসৰৰপৰা শৰাইৰ ব্যৱহাৰ গ্ৰহণ কৰি ইয়াক অসমীয়া বৈষ্ণৱ সমাজত অন্তৰ্ভুক্ত কৰে। নামঘৰৰ মাজভাগত শৰাইৰ ওপৰত ভাগৱত স্থাপন কৰি তেওঁ দেখুৱাইছিল যে ঈশ্বৰ সকলোৰে বাবে সমান। সেই নামঘৰত শৰাই হৈ উঠে “সমতাৰ প্ৰতীক”—য’ৰপৰা সকলো ভক্তক সমানে প্ৰসাদ বিতৰণ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday |date=20 March 2021 }}</ref> == ঐতিহ্য == শৰাই আৰু বটাৰ ঐতিহ্যৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশ হৈছে—ই কেৱল ৰাজকীয় বস্তু হৈ নাথাকি অসমীয়া সমাজৰ সামূহিক হৃদস্পন্দনত পৰিণত হোৱা।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday }}</ref> শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। তামোল-পাণ আগবঢ়োৱাৰ মাধ্যমেৰে শৰাই আৰু বটা “সন্মানৰ আচাৰ” হিচাপে সমগ্ৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত একত্ৰিত সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা সৃষ্টি কৰে। এই আধ্যাত্মিক ৰূপান্তৰৰ ফলত শৰাই আৰু বটা কেৱল ৰাজকীয় ক্ষমতাৰ প্ৰতীক হৈ নাথাকি সামাজিক ঐক্য, সমতা আৰু অসমীয়া জাতীয় আত্মাৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশত পৰিণত হয়।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday |date=20 March 2021 }}</ref> == চাওক == * [[অসমীয়া সংস্কৃতি]] * [[তামোল-পাণ]] * [[নামঘৰ]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} 5is5s40rez8fgz163l12806lzi3bjyx 612134 612133 2026-06-14T15:16:52Z KhiLanTzi 23530 /* চুন অক */ ঢাকনিযুক্ত বাৰ্মিজ শৰাই? WP:OR 612134 wikitext text/x-wiki '''শৰাই''' আৰু '''বটা''' অসমৰ অন্যতম প্ৰতীকী পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। কাঁহ বা বেল-মেটেলৰে নিৰ্মিত এই শিল্পবস্তু অসমীয়া সমাজত মৰ্যাদা, সন্মান আৰু সাংস্কৃতিক গৌৰৱৰ প্ৰতীক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। সাধাৰণতে তলত এটা থিয়াভাগ থকা ওপৰৰ থাল সদৃশ গঠনযুক্ত শৰাই ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠান, সামাজিক অনুষ্ঠান আৰু বিশেষকৈ অতিথি সম্ভাষণত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। অসমীয়া আৰু আহোম সংস্কৃতিত শৰাই আগবঢ়োৱা মানে আন্তৰিকতা, আতিথ্য আৰু গভীৰ সন্মান প্ৰকাশ কৰা। [[File:Xorai-শৰাই.jpg|thumb|right|250px|পৰম্পৰাগত অসমীয়া শৰাই]] সাধাৰণতে ইয়াত তামোল-পাণ, মিঠাই আৰু আন আন আনুষ্ঠানিক সামগ্ৰী আগবঢ়োৱা হয়। কিছুমান শৰাইত অলংকৃত ঢাকনি থাকে, যিয়ে ইয়াৰ সৌন্দৰ্য আৰু আধ্যাত্মিক তাৎপৰ্য বৃদ্ধি কৰে; আন কিছুমান আকৌ মুকলি ৰূপত থাকে। লক্ষণীয় যে, অতিথি সম্ভাষণ আৰু ধৰ্মীয় নিবেদনৰ বাবে ব্যৱহৃত এনে উচ্চভিত্তিযুক্ত থাল বা পাত্ৰৰ ধাৰণা এছিয়াৰ আন বহু অঞ্চলতো—বিশেষকৈ চীন, তিব্বত, নেপাল আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াত দেখিবলৈ পোৱা যায়। যদিও শৰাই আৰু বটা একে ধৰণৰ সামগ্ৰী আৰু মূল নক্সাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ় লৈ উঠিছে, তথাপি সময়ৰ লগে লগে এই দুয়োটা পৃথক শিল্পবস্তু হিচাপে বিকশিত হয়। শৰাই সাধাৰণতে ওপৰত এটা সমতল থাল আৰু তলত এটা থিয়াভাগযুক্ত, আনহাতে বটা হৈছে বাটিৰ দৰে পাত্ৰ, যি বহু সময়ত শৰাইৰ সৈতে একেলগে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=Fragmented Memories: Struggling to Be Tai-Ahom in India |url=https://archive.org/details/fragmentedmemori0000saik |publisher=Duke University Press |location=Durham |year=2004 |isbn=9780822334255 |access-date=5june 2025 }}</ref> == ইতিহাস == === প্ৰাচীন চীনা উৎস === [[File:Warring States Bronze Dou 02.jpg|thumb|right|250px|যুদ্ধৰত ৰাজ্যসমূহৰ যুগৰ ব্ৰঞ্জৰ ডৌ পাত্ৰ]] শৰাই আৰু বটাৰ শিকড় চীন জনগোষ্ঠীৰ এক প্ৰাচীন সাংস্কৃতিক ধাৰাৰ সৈতে জড়িত। "Dou " (豆) নামে পৰিচিত উচ্চভিত্তিযুক্ত বাটিৰ আকৃতি প্ৰথমে চীনত নৱপ্ৰস্তৰ যুগত দেখা যায়। ওপৰত পাত্ৰ আৰু তলত থিয়াভাগ থকা এই গঠন প্ৰায় ৬,০০০–৭,০০০ বছৰ আগতে (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৫০০০–৪০০০) উৎপত্তি লাভ কৰে, আৰু ইয়াৰ মূল আকৃতি ইয়াংশাও সংস্কৃতি আৰু ডাৱেনকʼ সংস্কৃতিত বিকশিত হয়। ভাষাতাত্ত্বিক আৰু জিনগত গৱেষকৰ মতে [[চীনা-তিব্বতীয় ভাষা|চীন-তিব্বতীয়]] বা তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় ভাষা পৰিয়ালৰ লোক সকলৰ আদিম বিস্তাৰ উত্তৰ চীনৰ ইয়াংশাও আৰু মাজিয়াও সভ্যতাৰ পৰা হৈছিল।<ref>{{cite journal |last1=Zhang |first1=Menghan |last2=Yan |first2=Shi |last3=Pan |first3=Wuyun |last4=Jin |first4=Li |year=2019 |title=Phylogenetic evidence for Sino-Tibetan origin in northern China in the Late Neolithic |journal=Nature |volume=569 |pages=112–115 |doi=10.1038/s41586-019-1153-z}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Zhang |first1=Hanzhi |last2=Ji |first2=Ting |last3=Pagel |first3=Mark |last4=Mace |first4=Ruth |year=2020 |title=Dated phylogeny suggests early Neolithic origin of Sino-Tibetan languages |journal=Scientific Reports |volume=10 |article-number=20792 |doi=10.1038/s41598-020-77404-4}}</ref> যিহেতু অসমৰ বড়ো-গাৰো বা বড়ো-কছাৰী মূলীয় ভাষাসমূহ তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় ভাষা পৰিয়ালৰ এটা শাখা হিচাপে গণ্য কৰা হয়,‌গতিকে চীনৰ এই সভ্যতাৰ পৰাই অসমৰ [[বড়ো-কছাৰী]] মূলীয় জনগোষ্ঠী সমূহৰ উৎপত্তি হৈছে বুলি ক'ব পৰা যায়।<ref>{{cite book |last=DeLancey |first=Scott |year=2012 |chapter=On the Origins of Bodo-Garo |editor-last=Morey |editor-first=Stephen |editor2-last=Post |editor2-first=Mark W. |title=North East Indian Linguistics |volume=4 |publisher=Cambridge University Press India |pages=3–20}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত [[ঝৌ সাম্ৰাজ্য]]ৰ (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১০৪৬–২৫৬) যুগত “ডৌ” চীনা ধৰ্মীয়-আনুষ্ঠানিক সংস্কৃতিৰ এক বিশেষ প্ৰতীকত পৰিণত হয়। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। [[File:Spring & Autumn Bronze Dou, Xinzheng.jpg|thumb|right|250px|বসন্ত আৰু শৰৎ যুগৰ ব্ৰঞ্জৰ ডৌ পাত্ৰ, চিনঝেং]] ঝৌ সমাজত জীৱন “লি” বা আচাৰ-ব্যৱস্থাৰ নিয়মেৰে পৰিচালিত হৈছিল। সেই ব্যৱস্থাত ডৌ কেৱল এটা খাদ্যপাত্ৰ নাছিল; ই আছিল পূৰ্বপুৰুষৰ সৈতে আত্মিক যোগাযোগ স্থাপন কৰা এক পৱিত্ৰ আচাৰিক পাত্ৰ। ঝৌ লোকসকলে বিশ্বাস কৰিছিল যে সঠিকভাৱে পূৰ্বপুৰুষক নিবেদন কৰিলে ঐশ্বৰিক আশীৰ্বাদ লাভ হয়—যেনে সুৰক্ষা আৰু উন্নত ফচল। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। [[File:Dou with an inland hunting scene.jpg|thumb|right|250px|শিকাৰ দৃশ্য খোদিত প্ৰাচীন ডৌ পাত্ৰ]] ===চীনৰ পৰা শৰাই সংস্কৃতিৰ বিস্তাৰ=== কালক্ৰমত চীনৰ পৰা শৰাই জাতীয় পাত্ৰ চীন তিব্বতীয় মূলৰ বাৰ্মিজ<ref>[https://archive.org/details/burmese-hsun-ok Traditional Burmese Offering Tray Hsun-Ok]</ref>, তিব্বত, নেপাল<ref>[https://archive.org/details/nepal-offering-tray Traditional Nepalese Offering tray]</ref>, অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক ভুলৰ কম্বোডিয়া, ভিয়েটনাম, টাই মুলৰ থাইলেণ্ড, অষ্ট্ৰোনেচিয়ান মূলৰ মালয়েছিয়া, ইত্যাদি অঞ্চললৈ বিয়পি পৰে। বৌদ্ধ ধৰ্মত শৰাইৰ মহৎ আটাইতকৈ বেছি। এই সকলো দেশত শৰাই জাতীয় পাত্ৰ ভগৱানৰ আগত সেৱা কৰিবলৈ আগ বঢ়োৱা হয়। ===ফান=== থাই বা কম্বোডিয়াৰ ভাষাত শৰাই জাতীয় পাত্ৰক ''"ফান"'' কোৱা হয়। থাই/শ্যাম ৰাজ্যসমূহৰ থাইলেণ্ডত উত্থান হোৱাৰ আগতেই কম্বোডিয়া আৰু সংশ্লিষ্ট মূল ভূখণ্ডীয় দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক প্ৰেক্ষাপটত শৰাই জাতীয় পাত্ৰৰ উপস্থিতি পোৱা যায়। হেং পিফালে খ্ৰীষ্টীয় ৩০০–৫০০ চনৰ প্ৰাক-আংকোৰীয় যুগৰ উত্তৰণৰ বিষয়ে আলোচনা কৰোঁতে উত্তৰ-পূব থাইলেণ্ড আৰু কম্বোডিয়াৰ প্ৰাগৈতিহাসিক (তেতিয়ালৈকে থাই/টাই সকলৰ প্ৰবজন ঘটা নাছিল) স্থানসমূহত "pedestalled dishes and bowls" অৰ্থাৎ শৰাই জাতীয় পাত্ৰ আৰু বাটিৰ উপস্থিতিৰ কথা উল্লেখ কৰিছে। তেওঁ কম্বোডিয়াৰ Tuol Neakta Kang Memay স্থানৰ পৰা পোৱা এটা পেডেষ্টেলযুক্ত বাটিৰ ছবিও প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Heng |first=Piphal |year=2016 |title=Transition to the Pre-Angkorian period (300–500 CE): Thala Borivat and a regional perspective |journal=Journal of Southeast Asian Studies |volume=47 |issue=3 |pages=484–505 |doi=10.1017/S0022463416000406}}</ref> [[এংকৰ ৱাট|এংকৰ বছৰেই]] স্থানৰ প্ৰাচীন কম্বোডীয় মৃত্শিল্পৰ মাজতো এনে পেডেষ্টেলযুক্ত থালৰ আকৃতিৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে; Miriam T. Stark-এ এংকৰ বৰেইৰ মৃত্শিল্পৰ ভিতৰত শৰাই জাতীয় থালৰ বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Stark |first=Miriam T. |year=2019 |title=Earthenware Ceramic Technologies of Angkor Borei, Cambodia |journal=Udaya, Journal of Khmer Studies |volume=14 |pages=109–132}}</ref> একেদৰেই UNESCOয়ে প্ৰকাশিত খমেৰ ৰূপালী শিল্প সম্পৰ্কীয় এখন গ্ৰন্থৰ মতে প্ৰাক-আংকোৰীয় আৰু আংকোৰীয় শিলালিপিত কম্বোডীয় সকলে ব্যৱহাৰ কৰা ৰূপালী সামগ্ৰীৰ ভিতৰত পেডেষ্টেল যুক্ত থাল আৰু ট্ৰেৰও বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Kong |first=Vireak |year=2009 |title=Khmer Silverwares |publisher=UNESCO |location=Phnom Penh |url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000187953 |access-date=9 June 2026}}</ref> থাই সকলৰ আয়ুথিয়া ৰাজ্য ১৩৫১ চনত প্ৰতিষ্ঠা হৈছিল আৰু ইয়াৰ ৰাজ দৰবাৰৰ সংস্কৃতি আংকোৰৰ সাংস্কৃতিৰ আৰ্হিৰে গঢ় লোৱা বুলি কোৱা হয়।<ref>{{cite encyclopedia |title=History of Thailand |encyclopedia=Encyclopaedia Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/history-of-Thailand |access-date=9 June 2026}}</ref><ref>{{cite encyclopedia |title=Khmer Empire |encyclopedia=Encyclopaedia Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Khmer-Empire |access-date=9 June 2026}}</ref> সেয়েহে ইতিহাসবিদ সকলৰ মতে থাই সকলে কম্বোডিয়াৰ খমেৰ জাতিৰ পৰা শৰাই জাতীয় সম্পদটো গ্ৰহণ কৰি থাল বুজোৱা "ফান" শব্দটো প্ৰয়োগ কৰিছিল। ===চুন অক=== ঢাকনিযুক্ত শৰাই দৰে পাত্ৰ বাৰ্মিজ সংস্কৃতিত দেখা যায়। এই পাত্ৰক ''hsun-ok'' বুলি কোৱা হয়। এইটো সাধাৰণতে বাৰ্মিজ সকলৰ বৌদ্ধ নৈবেদ্য বহন বা আগবঢ়োৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত পাত্ৰ। ''Hsun-ok'' সাধাৰণতে লাখ-লেপা বাঁহ বা কাঠেৰে নিৰ্মিত হয়, আৰু ইয়াত এটা পেডেষ্টেল, বাটিৰ দৰে মূল পাত্ৰ, ভিতৰুৱা ট্ৰে আৰু ওপৰত এটা ওখ শিখৰযুক্ত ঢাকনি থাকে। ইয়াৰ পৰা বুজা যায় যে শানসকলৰ ঢাকনিযুক্ত ''hsun-ok'' ৰূপটো বাৰ্মিজ বৌদ্ধ নৈবেদ্য-পাত্ৰ পৰম্পৰাৰ এটা স্থানীয় অভিযোজন আছিল। অৱশ্যে এই প্ৰমাণ বিশেষকৈ শিখৰযুক্ত ঢাকনি থকা লাখৰ ঢাকনিযুক্ত ''hsun-ok''-ৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰযোজ্য; সকলো মুকলি পেডেষ্টেলযুক্ত ট্ৰে বাৰ্মিজ উৎসৰ পৰা আহিছে বুলি ইয়াৰ দ্বাৰা প্ৰমাণিত নহয়। মুকলি উঠা নৈবেদ্য-ট্ৰে সমগ্ৰ মূল ভূখণ্ডীয় দক্ষিণ-পূব এছিয়াত বহুলভাৱে দেখা যায়, কিন্তু ঢাকনিযুক্ত লাখৰ ''hsun-ok'' বিশেষভাৱে বাৰ্মীজ বৌদ্ধ বস্তু-সংস্কৃতিৰ সৈতে অধিক ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত। ===অসমত শৰাই আৰু বটাৰ প্ৰচলন=== চীন-তিব্বতীয় বা তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় মূলৰ‌ [[চুতীয়া ৰাজ্য]] আৰু টাই মূলৰ [[আহোম ৰাজ্য]] দুয়োতে বটা বা শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। [[যোৰহাট জিলা]]ৰ তিতাবৰ অঞ্চলৰ চুতীয়া লোক এঘৰত পুৰণি বাকচ এটাত ভৰাই সংৰক্ষিত কৰি থোৱা চুতীয়া ৰাজ্যৰ দিনীয়া বটা উদ্ধাৰ কৰা হৈছে। বটাতোত অসমীয়া লিপিত খোদিত আছে "১৩১৭ সন ছাৰি শাবন মাশ"। অৰ্থাৎ ১৩৯৫ চনৰ(১৩১৭ শক) চাৰি শাওণত এই বঁটা টো নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল বা গ্ৰহণ কৰা হৈছিল।<ref> [https://archive.org/details/chutia-bota-1395 Image of the Bota dated to 1395 AD.]</ref> আহোম ভাষাত শৰাইখনক ''"ফোন"'' বুলি কোৱা হয়। একেইটা শব্দয়েই মাইহাং থাল খনকো বুজায়। এই শব্দৰ গুৰি পুৰণি চীনা ভাষাৰ থাল বা ট্ৰে বুজোৱা ''"পান''" শব্দ আৰু থাই বা শান ভাষাত শৰাই জাতীয় পাত্ৰক ''"ফান"'' কোৱা হয়।<ref>[https://en.wiktionary.org/wiki/%E0%B8%9E%E0%B8%B2%E0%B8%99 Borrowed from Old Chinese 盤 (OC *baːn, “tray”). Cognate with Lao ພານ (phān), Tai Dam ꪝꪱꪙ or ꪟꪱꪙ, Burmese ဗန်း (ban:, “tray”), Shan ပၢၼ်ႉ (pâ̰an, “tray”), and possibly Khmer ពាន (piən) (Pou and Jenner, 1980-1981)]</ref> যিহেতু অসমত শৰাই বুজাবলৈ "ফোন" শব্দৰ সলনি পুৰণি "শৰাই" শব্দয়ে ব্যৱহাৰ কৰা হয়, গতিকে ধৰিব পাৰি যে খমেৰ সকলে ব্যৱহাৰ কৰা পাত্ৰৰ দৰে অসমৰ শৰাই খনও প্ৰাগ-আহোম যুগৰ পৰাই ব্যৱহাৰ কৰি অহা হৈছে। অসমলৈ আহি শৰাই আৰু মাইহাং—এই দুয়োবিধ পাত্ৰৰ সাদৃশ্য দেখা পাই আহোমসকলে হয়তো দুয়োবিধকে ব্যাখ্যা কৰিবলৈ “ফোন” শব্দ ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ লৈছিল। যিহেতু ঢাকনিযুক্ত শৰাইখন বাৰ্মিজ সকলৰ মাজত পোৱা যায়, গতিকে এইখন পাছৰ কালত আহোম ৰাজ্যৰ দিনত বাৰ্মাৰ পৰা গ্ৰহণ কৰা হ'ব পাৰে। পাছলৈ শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰদেৱৰ দিনত শৰাই নৱবৈষ্ণৱ ধৰ্মত অন্তভুক্ত কৰা হয় আৰু কালক্ৰমত অসমীয়া সংস্কৃতিৰ এক বিশেষ অংশ হৈ পৰে। [[File:Xorai worship.webp|thumb|নামঘৰত ব্যৱহাৰ হোৱা শৰাই।]] === অতিথি-আদৰণিত তামোল-পাণ আৰু শৰাই=== অসমীয়া সমাজত তামোল-পাণ আতিথ্য, সন্মান, ভক্তি আৰু মিত্ৰতাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰতীক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। শৰাইত তামোল-পাণ আগবঢ়াই অতিথিক আদৰণি জনোৱা পৰম্পৰা এটা স্তৰিত সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা বুলি বুজিব পাৰি—প্ৰথমে দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক বিস্তৃত আতিথ্য-সংস্কৃতি, তাৰ পাছত ভাৰতীয় ধৰ্মীয়-সামাজিক আচাৰৰ সৈতে ইয়াৰ সংযোগ, আৰু শেষত অসমীয়া কাঁহ-পিতলৰ শৰাই বা বঁটাৰ জৰিয়তে ইয়াৰ স্থানীয় ৰূপায়ণ। এই প্ৰথাৰ আটাইতকৈ প্ৰাচীন স্তৰটো দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক লোক সকলৰ তামোল-পাণভিত্তিক আতিথ্য পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত হ’ব পাৰে। খাচী সমাজত ''kwai'' বা তামোল-পাণ অতিথিক আগবঢ়োৱা এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সামাজিক শিষ্টাচাৰ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। ''Shikyntien kwai'' নামৰ খাচী পৰম্পৰাত ঘৰত অহা যিকোনো অতিথিক ''kwai'' আগবঢ়োৱাটো সৌজন্যৰ চিন বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Shikyntien Kwai: A Folklore about Betel Hospitality in Khasi Society |url=https://www.necarf.org/home/articles/54/shikyntien-kwai-a-folklore-about-betel-hospitality-in-khasi-society |website=NECARF |date=14 October 2020 |access-date=9 June 2026}}</ref> খাচীসকল অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক ভাষাপৰিয়ালৰ অন্তৰ্গত হোৱা বাবে, অসমীয়া তামোল-পাণ আতিথ্যৰ গভীৰ স্তৰটো পূব ভাৰতৰ অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াগত betel-areca সংস্কৃতিৰ সৈতে তুলনা কৰিব পাৰি, যদিও ইয়াৰ পৰা অসমীয়া প্ৰথাটো প্ৰত্যক্ষভাৱে খাচী বা অন্য কোনো একক অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক উৎসৰ পৰা আহিছে বুলি নিশ্চিতভাৱে ক’ব নোৱাৰি। পাছৰ স্তৰত এই তামোল-পাণ আতিথ্যৰ প্ৰথা ভাৰতীয় ধৰ্মীয় আৰু সামাজিক আচাৰৰ সৈতে একীভূত হয়। এছ. চি. আহুজা আৰু উমা আহুজাই betel leaf আৰু areca nut-ক আতিথ্য, শুভতা, সন্মান, সামাজিক প্ৰতিশ্ৰুতি আৰু ধৰ্মীয় নিবেদনৰ প্ৰতীক হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছে। তেওঁলোকৰ মতে ভাৰতৰ বহু সামাজিক আৰু ধৰ্মীয় আচাৰত তামোল-পাণ ব্যৱহাৰ হয়, আৰু অসমীয়া বিবাহত তামোল-পাণ প্ৰায় পোন্ধৰটা আচাৰত উপস্থিত থাকে।<ref>{{cite journal |last1=Ahuja |first1=S. C. |last2=Ahuja |first2=Uma |year=2011 |title=Betel Leaf and Betel Nut in India: History and Uses |journal=Asian Agri-History |volume=15 |issue=1 |pages=13–35 |url=https://www.researchgate.net/publication/292469329_Betel_leaf_and_betel_nut_in_India_History_and_uses |access-date=9 June 2026}}</ref> সেয়ে অসমীয়া সমাজত তামোল-পাণ কেৱল মুখশুদ্ধিৰ সামগ্ৰী নহয়; ই আতিথ্য, শুভেচ্ছা, বিবাহ, সামাজিক স্বীকৃতি আৰু ধৰ্মীয় পবিত্ৰতাৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে। এই তামোল-পাণ পৰম্পৰাই অসমত শৰাই আৰু বঁটাৰ জৰিয়তে এক বিশেষ স্থানীয় ৰূপ লাভ কৰে। অসম চৰকাৰৰ সংস্কৃতি-সম্পৰ্কীয় তথ্য অনুসৰি, তামোল-পাণ বা গুৱাপাণক ভক্তি, সন্মান আৰু মিত্ৰতাৰ নিবেদন হিচাপে ধৰা হয়, আৰু অতিথিক আদৰণি তথা ধন্যবাদ জনোৱাৰ চিহ্ন হিচাপে শৰাইত তামোল-পাণ আগবঢ়োৱা হয়। একেটা উৎসত শৰাইক নামঘৰ বা পূজাস্থলীত প্ৰসাদ আৰু অন্যান্য নিবেদন আগবঢ়োৱাৰ পাত্ৰ হিচাপেও বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Culture of Assam |url=https://assam.gov.in/about-us/391 |website=Assam State Portal |publisher=Government of Assam |access-date=9 June 2026}}</ref> ইয়াৰ পৰা বুজা যায় যে তামোল-পাণৰ সামাজিক অৰ্থ বহল আঞ্চলিক পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত হলেও, কাঁহ-পিতলৰ শৰাই বা বঁটাত তাক আগবঢ়োৱাৰ ৰূপটো অসমীয়া ধাতু-শিল্প আৰু সামাজিক আচাৰৰ সৈতে বিশেষভাৱে যুক্ত। == ধৰ্মীয় তাৎপৰ্য == পৰৱৰ্তী সময়ত আহোম সংস্কৃতিৰপৰা গ্ৰহণ কৰা শৰাই অসমীয়া সমাজ আৰু নামঘৰীয়া ধৰ্মীয় পৰম্পৰাৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশত পৰিণত হয়। নামঘৰত ভাগৱত স্থাপনৰ বাবে শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল, যিয়ে অসমীয়া আধ্যাত্মিক জীৱনত [[File:Sankaradeva.jpg|thumb|right|220px|শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]] ১৫শ আৰু ১৬শ শতিকাত [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]]ৰ একশৰণ নামধৰ্ম আন্দোলনে শৰাই আৰু বটাৰ তাৎপৰ্য নতুন ৰূপ দিয়ে। শংকৰদেৱে পুৰণি অসমীয়া সাংস্কৃতিক পৰিসৰৰপৰা শৰাইৰ ব্যৱহাৰ গ্ৰহণ কৰি ইয়াক অসমীয়া বৈষ্ণৱ সমাজত অন্তৰ্ভুক্ত কৰে। নামঘৰৰ মাজভাগত শৰাইৰ ওপৰত ভাগৱত স্থাপন কৰি তেওঁ দেখুৱাইছিল যে ঈশ্বৰ সকলোৰে বাবে সমান। সেই নামঘৰত শৰাই হৈ উঠে “সমতাৰ প্ৰতীক”—য’ৰপৰা সকলো ভক্তক সমানে প্ৰসাদ বিতৰণ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday |date=20 March 2021 }}</ref> == ঐতিহ্য == শৰাই আৰু বটাৰ ঐতিহ্যৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশ হৈছে—ই কেৱল ৰাজকীয় বস্তু হৈ নাথাকি অসমীয়া সমাজৰ সামূহিক হৃদস্পন্দনত পৰিণত হোৱা।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday }}</ref> শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। তামোল-পাণ আগবঢ়োৱাৰ মাধ্যমেৰে শৰাই আৰু বটা “সন্মানৰ আচাৰ” হিচাপে সমগ্ৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত একত্ৰিত সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা সৃষ্টি কৰে। এই আধ্যাত্মিক ৰূপান্তৰৰ ফলত শৰাই আৰু বটা কেৱল ৰাজকীয় ক্ষমতাৰ প্ৰতীক হৈ নাথাকি সামাজিক ঐক্য, সমতা আৰু অসমীয়া জাতীয় আত্মাৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশত পৰিণত হয়।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday |date=20 March 2021 }}</ref> == চাওক == * [[অসমীয়া সংস্কৃতি]] * [[তামোল-পাণ]] * [[নামঘৰ]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} 70vsfa08ci5nwo7jgu9m36l4yyve0yx 612138 612134 2026-06-14T15:26:01Z KhiLanTzi 23530 /* ফান বা ফুন */ 612138 wikitext text/x-wiki '''শৰাই''' আৰু '''বটা''' অসমৰ অন্যতম প্ৰতীকী পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। কাঁহ বা বেল-মেটেলৰে নিৰ্মিত এই শিল্পবস্তু অসমীয়া সমাজত মৰ্যাদা, সন্মান আৰু সাংস্কৃতিক গৌৰৱৰ প্ৰতীক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। সাধাৰণতে তলত এটা থিয়াভাগ থকা ওপৰৰ থাল সদৃশ গঠনযুক্ত শৰাই ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠান, সামাজিক অনুষ্ঠান আৰু বিশেষকৈ অতিথি সম্ভাষণত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। অসমীয়া আৰু আহোম সংস্কৃতিত শৰাই আগবঢ়োৱা মানে আন্তৰিকতা, আতিথ্য আৰু গভীৰ সন্মান প্ৰকাশ কৰা। [[File:Xorai-শৰাই.jpg|thumb|right|250px|পৰম্পৰাগত অসমীয়া শৰাই]] সাধাৰণতে ইয়াত তামোল-পাণ, মিঠাই আৰু আন আন আনুষ্ঠানিক সামগ্ৰী আগবঢ়োৱা হয়। কিছুমান শৰাইত অলংকৃত ঢাকনি থাকে, যিয়ে ইয়াৰ সৌন্দৰ্য আৰু আধ্যাত্মিক তাৎপৰ্য বৃদ্ধি কৰে; আন কিছুমান আকৌ মুকলি ৰূপত থাকে। লক্ষণীয় যে, অতিথি সম্ভাষণ আৰু ধৰ্মীয় নিবেদনৰ বাবে ব্যৱহৃত এনে উচ্চভিত্তিযুক্ত থাল বা পাত্ৰৰ ধাৰণা এছিয়াৰ আন বহু অঞ্চলতো—বিশেষকৈ চীন, তিব্বত, নেপাল আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াত দেখিবলৈ পোৱা যায়। যদিও শৰাই আৰু বটা একে ধৰণৰ সামগ্ৰী আৰু মূল নক্সাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ় লৈ উঠিছে, তথাপি সময়ৰ লগে লগে এই দুয়োটা পৃথক শিল্পবস্তু হিচাপে বিকশিত হয়। শৰাই সাধাৰণতে ওপৰত এটা সমতল থাল আৰু তলত এটা থিয়াভাগযুক্ত, আনহাতে বটা হৈছে বাটিৰ দৰে পাত্ৰ, যি বহু সময়ত শৰাইৰ সৈতে একেলগে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=Fragmented Memories: Struggling to Be Tai-Ahom in India |url=https://archive.org/details/fragmentedmemori0000saik |publisher=Duke University Press |location=Durham |year=2004 |isbn=9780822334255 |access-date=5june 2025 }}</ref> == ইতিহাস == === প্ৰাচীন চীনা উৎস === [[File:Warring States Bronze Dou 02.jpg|thumb|right|250px|যুদ্ধৰত ৰাজ্যসমূহৰ যুগৰ ব্ৰঞ্জৰ ডৌ পাত্ৰ]] শৰাই আৰু বটাৰ শিকড় চীন জনগোষ্ঠীৰ এক প্ৰাচীন সাংস্কৃতিক ধাৰাৰ সৈতে জড়িত। "Dou " (豆) নামে পৰিচিত উচ্চভিত্তিযুক্ত বাটিৰ আকৃতি প্ৰথমে চীনত নৱপ্ৰস্তৰ যুগত দেখা যায়। ওপৰত পাত্ৰ আৰু তলত থিয়াভাগ থকা এই গঠন প্ৰায় ৬,০০০–৭,০০০ বছৰ আগতে (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৫০০০–৪০০০) উৎপত্তি লাভ কৰে, আৰু ইয়াৰ মূল আকৃতি ইয়াংশাও সংস্কৃতি আৰু ডাৱেনকʼ সংস্কৃতিত বিকশিত হয়। ভাষাতাত্ত্বিক আৰু জিনগত গৱেষকৰ মতে [[চীনা-তিব্বতীয় ভাষা|চীন-তিব্বতীয়]] বা তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় ভাষা পৰিয়ালৰ লোক সকলৰ আদিম বিস্তাৰ উত্তৰ চীনৰ ইয়াংশাও আৰু মাজিয়াও সভ্যতাৰ পৰা হৈছিল।<ref>{{cite journal |last1=Zhang |first1=Menghan |last2=Yan |first2=Shi |last3=Pan |first3=Wuyun |last4=Jin |first4=Li |year=2019 |title=Phylogenetic evidence for Sino-Tibetan origin in northern China in the Late Neolithic |journal=Nature |volume=569 |pages=112–115 |doi=10.1038/s41586-019-1153-z}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Zhang |first1=Hanzhi |last2=Ji |first2=Ting |last3=Pagel |first3=Mark |last4=Mace |first4=Ruth |year=2020 |title=Dated phylogeny suggests early Neolithic origin of Sino-Tibetan languages |journal=Scientific Reports |volume=10 |article-number=20792 |doi=10.1038/s41598-020-77404-4}}</ref> যিহেতু অসমৰ বড়ো-গাৰো বা বড়ো-কছাৰী মূলীয় ভাষাসমূহ তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় ভাষা পৰিয়ালৰ এটা শাখা হিচাপে গণ্য কৰা হয়,‌গতিকে চীনৰ এই সভ্যতাৰ পৰাই অসমৰ [[বড়ো-কছাৰী]] মূলীয় জনগোষ্ঠী সমূহৰ উৎপত্তি হৈছে বুলি ক'ব পৰা যায়।<ref>{{cite book |last=DeLancey |first=Scott |year=2012 |chapter=On the Origins of Bodo-Garo |editor-last=Morey |editor-first=Stephen |editor2-last=Post |editor2-first=Mark W. |title=North East Indian Linguistics |volume=4 |publisher=Cambridge University Press India |pages=3–20}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত [[ঝৌ সাম্ৰাজ্য]]ৰ (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১০৪৬–২৫৬) যুগত “ডৌ” চীনা ধৰ্মীয়-আনুষ্ঠানিক সংস্কৃতিৰ এক বিশেষ প্ৰতীকত পৰিণত হয়। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। [[File:Spring & Autumn Bronze Dou, Xinzheng.jpg|thumb|right|250px|বসন্ত আৰু শৰৎ যুগৰ ব্ৰঞ্জৰ ডৌ পাত্ৰ, চিনঝেং]] ঝৌ সমাজত জীৱন “লি” বা আচাৰ-ব্যৱস্থাৰ নিয়মেৰে পৰিচালিত হৈছিল। সেই ব্যৱস্থাত ডৌ কেৱল এটা খাদ্যপাত্ৰ নাছিল; ই আছিল পূৰ্বপুৰুষৰ সৈতে আত্মিক যোগাযোগ স্থাপন কৰা এক পৱিত্ৰ আচাৰিক পাত্ৰ। ঝৌ লোকসকলে বিশ্বাস কৰিছিল যে সঠিকভাৱে পূৰ্বপুৰুষক নিবেদন কৰিলে ঐশ্বৰিক আশীৰ্বাদ লাভ হয়—যেনে সুৰক্ষা আৰু উন্নত ফচল। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। [[File:Dou with an inland hunting scene.jpg|thumb|right|250px|শিকাৰ দৃশ্য খোদিত প্ৰাচীন ডৌ পাত্ৰ]] ===চীনৰ পৰা শৰাই সংস্কৃতিৰ বিস্তাৰ=== কালক্ৰমত চীনৰ পৰা শৰাই জাতীয় পাত্ৰ চীন তিব্বতীয় মূলৰ বাৰ্মিজ<ref>[https://archive.org/details/burmese-hsun-ok Traditional Burmese Offering Tray Hsun-Ok]</ref>, তিব্বত, নেপাল<ref>[https://archive.org/details/nepal-offering-tray Traditional Nepalese Offering tray]</ref>, অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক ভুলৰ কম্বোডিয়া, ভিয়েটনাম, টাই মুলৰ থাইলেণ্ড, অষ্ট্ৰোনেচিয়ান মূলৰ মালয়েছিয়া, ইত্যাদি অঞ্চললৈ বিয়পি পৰে। বৌদ্ধ ধৰ্মত শৰাইৰ মহৎ আটাইতকৈ বেছি। এই সকলো দেশত শৰাই জাতীয় পাত্ৰ ভগৱানৰ আগত সেৱা কৰিবলৈ আগ বঢ়োৱা হয়। ===ফান বা ফুন=== থাই আৰু কম্বোডিয়া ভাষাত শৰাই জাতীয় পাত্ৰক ''"ফান"'' বুলি কোৱা হয় যি চীনা ভাষাৰ 盤 পানৰ পৰা আহিছে যাৰ অৰ্থ থাল (tray)।<ref>“พาน” in Thai Dictionary Project (TDP) (UC Berkeley 1964) (plus additional data from the Royal Institute of Thailand (RI) and NECTEC's LEXITRON project (LEX)). Searchable online at {{url|SEAlang.net}}</ref>থাই/শ্যাম ৰাজ্যসমূহৰ থাইলেণ্ডত উত্থান হোৱাৰ আগতেই কম্বোডিয়া আৰু সংশ্লিষ্ট মূল ভূখণ্ডীয় দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক প্ৰেক্ষাপটত শৰাই জাতীয় পাত্ৰৰ উপস্থিতি পোৱা যায়। হেং পিফালে খ্ৰীষ্টীয় ৩০০–৫০০ চনৰ প্ৰাক-আংকোৰীয় যুগৰ উত্তৰণৰ বিষয়ে আলোচনা কৰোঁতে উত্তৰ-পূব থাইলেণ্ড আৰু কম্বোডিয়াৰ প্ৰাগৈতিহাসিক (তেতিয়ালৈকে থাই/টাই সকলৰ প্ৰবজন ঘটা নাছিল) স্থানসমূহত "pedestalled dishes and bowls" অৰ্থাৎ শৰাই জাতীয় পাত্ৰ আৰু বাটিৰ উপস্থিতিৰ কথা উল্লেখ কৰিছে। তেওঁ কম্বোডিয়াৰ Tuol Neakta Kang Memay স্থানৰ পৰা পোৱা এটা পেডেষ্টেলযুক্ত বাটিৰ ছবিও প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Heng |first=Piphal |year=2016 |title=Transition to the Pre-Angkorian period (300–500 CE): Thala Borivat and a regional perspective |journal=Journal of Southeast Asian Studies |volume=47 |issue=3 |pages=484–505 |doi=10.1017/S0022463416000406}}</ref> [[এংকৰ ৱাট|এংকৰ বছৰেই]] স্থানৰ প্ৰাচীন কম্বোডীয় মৃত্শিল্পৰ মাজতো এনে পেডেষ্টেলযুক্ত থালৰ আকৃতিৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে; Miriam T. Stark-এ এংকৰ বৰেইৰ মৃত্শিল্পৰ ভিতৰত শৰাই জাতীয় থালৰ বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Stark |first=Miriam T. |year=2019 |title=Earthenware Ceramic Technologies of Angkor Borei, Cambodia |journal=Udaya, Journal of Khmer Studies |volume=14 |pages=109–132}}</ref> একেদৰেই UNESCOয়ে প্ৰকাশিত খমেৰ ৰূপালী শিল্প সম্পৰ্কীয় এখন গ্ৰন্থৰ মতে প্ৰাক-আংকোৰীয় আৰু আংকোৰীয় শিলালিপিত কম্বোডীয় সকলে ব্যৱহাৰ কৰা ৰূপালী সামগ্ৰীৰ ভিতৰত পেডেষ্টেল যুক্ত থাল আৰু ট্ৰেৰও বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Kong |first=Vireak |year=2009 |title=Khmer Silverwares |publisher=UNESCO |location=Phnom Penh |url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000187953 |access-date=9 June 2026}}</ref> থাই সকলৰ আয়ুথিয়া ৰাজ্য ১৩৫১ চনত প্ৰতিষ্ঠা হৈছিল আৰু ইয়াৰ ৰাজ দৰবাৰৰ সংস্কৃতি আংকোৰৰ সাংস্কৃতিৰ আৰ্হিৰে গঢ় লোৱা বুলি কোৱা হয়।<ref>{{cite encyclopedia |title=History of Thailand |encyclopedia=Encyclopaedia Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/history-of-Thailand |access-date=9 June 2026}}</ref><ref>{{cite encyclopedia |title=Khmer Empire |encyclopedia=Encyclopaedia Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Khmer-Empire |access-date=9 June 2026}}</ref> সেয়েহে ইতিহাসবিদ সকলৰ মতে থাই সকলে কম্বোডিয়াৰ খমেৰ জাতিৰ পৰা শৰাই জাতীয় সম্পদটো গ্ৰহণ কৰি থাল বুজোৱা "ফান" শব্দটো প্ৰয়োগ কৰিছিল। ===চুন অক=== ঢাকনিযুক্ত শৰাই দৰে পাত্ৰ বাৰ্মিজ সংস্কৃতিত দেখা যায়। এই পাত্ৰক ''hsun-ok'' বুলি কোৱা হয়। এইটো সাধাৰণতে বাৰ্মিজ সকলৰ বৌদ্ধ নৈবেদ্য বহন বা আগবঢ়োৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত পাত্ৰ। ''Hsun-ok'' সাধাৰণতে লাখ-লেপা বাঁহ বা কাঠেৰে নিৰ্মিত হয়, আৰু ইয়াত এটা পেডেষ্টেল, বাটিৰ দৰে মূল পাত্ৰ, ভিতৰুৱা ট্ৰে আৰু ওপৰত এটা ওখ শিখৰযুক্ত ঢাকনি থাকে। ইয়াৰ পৰা বুজা যায় যে শানসকলৰ ঢাকনিযুক্ত ''hsun-ok'' ৰূপটো বাৰ্মিজ বৌদ্ধ নৈবেদ্য-পাত্ৰ পৰম্পৰাৰ এটা স্থানীয় অভিযোজন আছিল। অৱশ্যে এই প্ৰমাণ বিশেষকৈ শিখৰযুক্ত ঢাকনি থকা লাখৰ ঢাকনিযুক্ত ''hsun-ok''-ৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰযোজ্য; সকলো মুকলি পেডেষ্টেলযুক্ত ট্ৰে বাৰ্মিজ উৎসৰ পৰা আহিছে বুলি ইয়াৰ দ্বাৰা প্ৰমাণিত নহয়। মুকলি উঠা নৈবেদ্য-ট্ৰে সমগ্ৰ মূল ভূখণ্ডীয় দক্ষিণ-পূব এছিয়াত বহুলভাৱে দেখা যায়, কিন্তু ঢাকনিযুক্ত লাখৰ ''hsun-ok'' বিশেষভাৱে বাৰ্মীজ বৌদ্ধ বস্তু-সংস্কৃতিৰ সৈতে অধিক ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত। ===অসমত শৰাই আৰু বটাৰ প্ৰচলন=== চীন-তিব্বতীয় বা তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় মূলৰ‌ [[চুতীয়া ৰাজ্য]] আৰু টাই মূলৰ [[আহোম ৰাজ্য]] দুয়োতে বটা বা শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। [[যোৰহাট জিলা]]ৰ তিতাবৰ অঞ্চলৰ চুতীয়া লোক এঘৰত পুৰণি বাকচ এটাত ভৰাই সংৰক্ষিত কৰি থোৱা চুতীয়া ৰাজ্যৰ দিনীয়া বটা উদ্ধাৰ কৰা হৈছে। বটাতোত অসমীয়া লিপিত খোদিত আছে "১৩১৭ সন ছাৰি শাবন মাশ"। অৰ্থাৎ ১৩৯৫ চনৰ(১৩১৭ শক) চাৰি শাওণত এই বঁটা টো নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল বা গ্ৰহণ কৰা হৈছিল।<ref> [https://archive.org/details/chutia-bota-1395 Image of the Bota dated to 1395 AD.]</ref> আহোম ভাষাত শৰাইখনক ''"ফোন"'' বুলি কোৱা হয়। একেইটা শব্দয়েই মাইহাং থাল খনকো বুজায়। এই শব্দৰ গুৰি পুৰণি চীনা ভাষাৰ থাল বা ট্ৰে বুজোৱা ''"পান''" শব্দ আৰু থাই বা শান ভাষাত শৰাই জাতীয় পাত্ৰক ''"ফান"'' কোৱা হয়।<ref>[https://en.wiktionary.org/wiki/%E0%B8%9E%E0%B8%B2%E0%B8%99 Borrowed from Old Chinese 盤 (OC *baːn, “tray”). Cognate with Lao ພານ (phān), Tai Dam ꪝꪱꪙ or ꪟꪱꪙ, Burmese ဗန်း (ban:, “tray”), Shan ပၢၼ်ႉ (pâ̰an, “tray”), and possibly Khmer ពាន (piən) (Pou and Jenner, 1980-1981)]</ref> যিহেতু অসমত শৰাই বুজাবলৈ "ফোন" শব্দৰ সলনি পুৰণি "শৰাই" শব্দয়ে ব্যৱহাৰ কৰা হয়, গতিকে ধৰিব পাৰি যে খমেৰ সকলে ব্যৱহাৰ কৰা পাত্ৰৰ দৰে অসমৰ শৰাই খনও প্ৰাগ-আহোম যুগৰ পৰাই ব্যৱহাৰ কৰি অহা হৈছে। অসমলৈ আহি শৰাই আৰু মাইহাং—এই দুয়োবিধ পাত্ৰৰ সাদৃশ্য দেখা পাই আহোমসকলে হয়তো দুয়োবিধকে ব্যাখ্যা কৰিবলৈ “ফোন” শব্দ ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ লৈছিল। যিহেতু ঢাকনিযুক্ত শৰাইখন বাৰ্মিজ সকলৰ মাজত পোৱা যায়, গতিকে এইখন পাছৰ কালত আহোম ৰাজ্যৰ দিনত বাৰ্মাৰ পৰা গ্ৰহণ কৰা হ'ব পাৰে। পাছলৈ শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰদেৱৰ দিনত শৰাই নৱবৈষ্ণৱ ধৰ্মত অন্তভুক্ত কৰা হয় আৰু কালক্ৰমত অসমীয়া সংস্কৃতিৰ এক বিশেষ অংশ হৈ পৰে। [[File:Xorai worship.webp|thumb|নামঘৰত ব্যৱহাৰ হোৱা শৰাই।]] === অতিথি-আদৰণিত তামোল-পাণ আৰু শৰাই=== অসমীয়া সমাজত তামোল-পাণ আতিথ্য, সন্মান, ভক্তি আৰু মিত্ৰতাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰতীক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। শৰাইত তামোল-পাণ আগবঢ়াই অতিথিক আদৰণি জনোৱা পৰম্পৰা এটা স্তৰিত সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা বুলি বুজিব পাৰি—প্ৰথমে দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক বিস্তৃত আতিথ্য-সংস্কৃতি, তাৰ পাছত ভাৰতীয় ধৰ্মীয়-সামাজিক আচাৰৰ সৈতে ইয়াৰ সংযোগ, আৰু শেষত অসমীয়া কাঁহ-পিতলৰ শৰাই বা বঁটাৰ জৰিয়তে ইয়াৰ স্থানীয় ৰূপায়ণ। এই প্ৰথাৰ আটাইতকৈ প্ৰাচীন স্তৰটো দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক লোক সকলৰ তামোল-পাণভিত্তিক আতিথ্য পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত হ’ব পাৰে। খাচী সমাজত ''kwai'' বা তামোল-পাণ অতিথিক আগবঢ়োৱা এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সামাজিক শিষ্টাচাৰ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। ''Shikyntien kwai'' নামৰ খাচী পৰম্পৰাত ঘৰত অহা যিকোনো অতিথিক ''kwai'' আগবঢ়োৱাটো সৌজন্যৰ চিন বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Shikyntien Kwai: A Folklore about Betel Hospitality in Khasi Society |url=https://www.necarf.org/home/articles/54/shikyntien-kwai-a-folklore-about-betel-hospitality-in-khasi-society |website=NECARF |date=14 October 2020 |access-date=9 June 2026}}</ref> খাচীসকল অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক ভাষাপৰিয়ালৰ অন্তৰ্গত হোৱা বাবে, অসমীয়া তামোল-পাণ আতিথ্যৰ গভীৰ স্তৰটো পূব ভাৰতৰ অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াগত betel-areca সংস্কৃতিৰ সৈতে তুলনা কৰিব পাৰি, যদিও ইয়াৰ পৰা অসমীয়া প্ৰথাটো প্ৰত্যক্ষভাৱে খাচী বা অন্য কোনো একক অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক উৎসৰ পৰা আহিছে বুলি নিশ্চিতভাৱে ক’ব নোৱাৰি। পাছৰ স্তৰত এই তামোল-পাণ আতিথ্যৰ প্ৰথা ভাৰতীয় ধৰ্মীয় আৰু সামাজিক আচাৰৰ সৈতে একীভূত হয়। এছ. চি. আহুজা আৰু উমা আহুজাই betel leaf আৰু areca nut-ক আতিথ্য, শুভতা, সন্মান, সামাজিক প্ৰতিশ্ৰুতি আৰু ধৰ্মীয় নিবেদনৰ প্ৰতীক হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছে। তেওঁলোকৰ মতে ভাৰতৰ বহু সামাজিক আৰু ধৰ্মীয় আচাৰত তামোল-পাণ ব্যৱহাৰ হয়, আৰু অসমীয়া বিবাহত তামোল-পাণ প্ৰায় পোন্ধৰটা আচাৰত উপস্থিত থাকে।<ref>{{cite journal |last1=Ahuja |first1=S. C. |last2=Ahuja |first2=Uma |year=2011 |title=Betel Leaf and Betel Nut in India: History and Uses |journal=Asian Agri-History |volume=15 |issue=1 |pages=13–35 |url=https://www.researchgate.net/publication/292469329_Betel_leaf_and_betel_nut_in_India_History_and_uses |access-date=9 June 2026}}</ref> সেয়ে অসমীয়া সমাজত তামোল-পাণ কেৱল মুখশুদ্ধিৰ সামগ্ৰী নহয়; ই আতিথ্য, শুভেচ্ছা, বিবাহ, সামাজিক স্বীকৃতি আৰু ধৰ্মীয় পবিত্ৰতাৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে। এই তামোল-পাণ পৰম্পৰাই অসমত শৰাই আৰু বঁটাৰ জৰিয়তে এক বিশেষ স্থানীয় ৰূপ লাভ কৰে। অসম চৰকাৰৰ সংস্কৃতি-সম্পৰ্কীয় তথ্য অনুসৰি, তামোল-পাণ বা গুৱাপাণক ভক্তি, সন্মান আৰু মিত্ৰতাৰ নিবেদন হিচাপে ধৰা হয়, আৰু অতিথিক আদৰণি তথা ধন্যবাদ জনোৱাৰ চিহ্ন হিচাপে শৰাইত তামোল-পাণ আগবঢ়োৱা হয়। একেটা উৎসত শৰাইক নামঘৰ বা পূজাস্থলীত প্ৰসাদ আৰু অন্যান্য নিবেদন আগবঢ়োৱাৰ পাত্ৰ হিচাপেও বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Culture of Assam |url=https://assam.gov.in/about-us/391 |website=Assam State Portal |publisher=Government of Assam |access-date=9 June 2026}}</ref> ইয়াৰ পৰা বুজা যায় যে তামোল-পাণৰ সামাজিক অৰ্থ বহল আঞ্চলিক পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত হলেও, কাঁহ-পিতলৰ শৰাই বা বঁটাত তাক আগবঢ়োৱাৰ ৰূপটো অসমীয়া ধাতু-শিল্প আৰু সামাজিক আচাৰৰ সৈতে বিশেষভাৱে যুক্ত। == ধৰ্মীয় তাৎপৰ্য == পৰৱৰ্তী সময়ত আহোম সংস্কৃতিৰপৰা গ্ৰহণ কৰা শৰাই অসমীয়া সমাজ আৰু নামঘৰীয়া ধৰ্মীয় পৰম্পৰাৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশত পৰিণত হয়। নামঘৰত ভাগৱত স্থাপনৰ বাবে শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল, যিয়ে অসমীয়া আধ্যাত্মিক জীৱনত [[File:Sankaradeva.jpg|thumb|right|220px|শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]] ১৫শ আৰু ১৬শ শতিকাত [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]]ৰ একশৰণ নামধৰ্ম আন্দোলনে শৰাই আৰু বটাৰ তাৎপৰ্য নতুন ৰূপ দিয়ে। শংকৰদেৱে পুৰণি অসমীয়া সাংস্কৃতিক পৰিসৰৰপৰা শৰাইৰ ব্যৱহাৰ গ্ৰহণ কৰি ইয়াক অসমীয়া বৈষ্ণৱ সমাজত অন্তৰ্ভুক্ত কৰে। নামঘৰৰ মাজভাগত শৰাইৰ ওপৰত ভাগৱত স্থাপন কৰি তেওঁ দেখুৱাইছিল যে ঈশ্বৰ সকলোৰে বাবে সমান। সেই নামঘৰত শৰাই হৈ উঠে “সমতাৰ প্ৰতীক”—য’ৰপৰা সকলো ভক্তক সমানে প্ৰসাদ বিতৰণ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday |date=20 March 2021 }}</ref> == ঐতিহ্য == শৰাই আৰু বটাৰ ঐতিহ্যৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশ হৈছে—ই কেৱল ৰাজকীয় বস্তু হৈ নাথাকি অসমীয়া সমাজৰ সামূহিক হৃদস্পন্দনত পৰিণত হোৱা।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday }}</ref> শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। তামোল-পাণ আগবঢ়োৱাৰ মাধ্যমেৰে শৰাই আৰু বটা “সন্মানৰ আচাৰ” হিচাপে সমগ্ৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত একত্ৰিত সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা সৃষ্টি কৰে। এই আধ্যাত্মিক ৰূপান্তৰৰ ফলত শৰাই আৰু বটা কেৱল ৰাজকীয় ক্ষমতাৰ প্ৰতীক হৈ নাথাকি সামাজিক ঐক্য, সমতা আৰু অসমীয়া জাতীয় আত্মাৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশত পৰিণত হয়।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday |date=20 March 2021 }}</ref> == চাওক == * [[অসমীয়া সংস্কৃতি]] * [[তামোল-পাণ]] * [[নামঘৰ]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} qns17rpdycc1mx5mc4hl6pf3pohfuiw 612141 612138 2026-06-14T16:03:48Z KhiLanTzi 23530 /* ফান বা ফুন */ প্রাক অংকুৰ বাচন জুন চ্ৰাব আৰু ফান দুয়োটা পৃথক কৰা হৈছে 612141 wikitext text/x-wiki '''শৰাই''' আৰু '''বটা''' অসমৰ অন্যতম প্ৰতীকী পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। কাঁহ বা বেল-মেটেলৰে নিৰ্মিত এই শিল্পবস্তু অসমীয়া সমাজত মৰ্যাদা, সন্মান আৰু সাংস্কৃতিক গৌৰৱৰ প্ৰতীক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। সাধাৰণতে তলত এটা থিয়াভাগ থকা ওপৰৰ থাল সদৃশ গঠনযুক্ত শৰাই ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠান, সামাজিক অনুষ্ঠান আৰু বিশেষকৈ অতিথি সম্ভাষণত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। অসমীয়া আৰু আহোম সংস্কৃতিত শৰাই আগবঢ়োৱা মানে আন্তৰিকতা, আতিথ্য আৰু গভীৰ সন্মান প্ৰকাশ কৰা। [[File:Xorai-শৰাই.jpg|thumb|right|250px|পৰম্পৰাগত অসমীয়া শৰাই]] সাধাৰণতে ইয়াত তামোল-পাণ, মিঠাই আৰু আন আন আনুষ্ঠানিক সামগ্ৰী আগবঢ়োৱা হয়। কিছুমান শৰাইত অলংকৃত ঢাকনি থাকে, যিয়ে ইয়াৰ সৌন্দৰ্য আৰু আধ্যাত্মিক তাৎপৰ্য বৃদ্ধি কৰে; আন কিছুমান আকৌ মুকলি ৰূপত থাকে। লক্ষণীয় যে, অতিথি সম্ভাষণ আৰু ধৰ্মীয় নিবেদনৰ বাবে ব্যৱহৃত এনে উচ্চভিত্তিযুক্ত থাল বা পাত্ৰৰ ধাৰণা এছিয়াৰ আন বহু অঞ্চলতো—বিশেষকৈ চীন, তিব্বত, নেপাল আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াত দেখিবলৈ পোৱা যায়। যদিও শৰাই আৰু বটা একে ধৰণৰ সামগ্ৰী আৰু মূল নক্সাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ় লৈ উঠিছে, তথাপি সময়ৰ লগে লগে এই দুয়োটা পৃথক শিল্পবস্তু হিচাপে বিকশিত হয়। শৰাই সাধাৰণতে ওপৰত এটা সমতল থাল আৰু তলত এটা থিয়াভাগযুক্ত, আনহাতে বটা হৈছে বাটিৰ দৰে পাত্ৰ, যি বহু সময়ত শৰাইৰ সৈতে একেলগে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=Fragmented Memories: Struggling to Be Tai-Ahom in India |url=https://archive.org/details/fragmentedmemori0000saik |publisher=Duke University Press |location=Durham |year=2004 |isbn=9780822334255 |access-date=5june 2025 }}</ref> == ইতিহাস == === প্ৰাচীন চীনা উৎস === [[File:Warring States Bronze Dou 02.jpg|thumb|right|250px|যুদ্ধৰত ৰাজ্যসমূহৰ যুগৰ ব্ৰঞ্জৰ ডৌ পাত্ৰ]] শৰাই আৰু বটাৰ শিকড় চীন জনগোষ্ঠীৰ এক প্ৰাচীন সাংস্কৃতিক ধাৰাৰ সৈতে জড়িত। "Dou " (豆) নামে পৰিচিত উচ্চভিত্তিযুক্ত বাটিৰ আকৃতি প্ৰথমে চীনত নৱপ্ৰস্তৰ যুগত দেখা যায়। ওপৰত পাত্ৰ আৰু তলত থিয়াভাগ থকা এই গঠন প্ৰায় ৬,০০০–৭,০০০ বছৰ আগতে (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৫০০০–৪০০০) উৎপত্তি লাভ কৰে, আৰু ইয়াৰ মূল আকৃতি ইয়াংশাও সংস্কৃতি আৰু ডাৱেনকʼ সংস্কৃতিত বিকশিত হয়। ভাষাতাত্ত্বিক আৰু জিনগত গৱেষকৰ মতে [[চীনা-তিব্বতীয় ভাষা|চীন-তিব্বতীয়]] বা তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় ভাষা পৰিয়ালৰ লোক সকলৰ আদিম বিস্তাৰ উত্তৰ চীনৰ ইয়াংশাও আৰু মাজিয়াও সভ্যতাৰ পৰা হৈছিল।<ref>{{cite journal |last1=Zhang |first1=Menghan |last2=Yan |first2=Shi |last3=Pan |first3=Wuyun |last4=Jin |first4=Li |year=2019 |title=Phylogenetic evidence for Sino-Tibetan origin in northern China in the Late Neolithic |journal=Nature |volume=569 |pages=112–115 |doi=10.1038/s41586-019-1153-z}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Zhang |first1=Hanzhi |last2=Ji |first2=Ting |last3=Pagel |first3=Mark |last4=Mace |first4=Ruth |year=2020 |title=Dated phylogeny suggests early Neolithic origin of Sino-Tibetan languages |journal=Scientific Reports |volume=10 |article-number=20792 |doi=10.1038/s41598-020-77404-4}}</ref> যিহেতু অসমৰ বড়ো-গাৰো বা বড়ো-কছাৰী মূলীয় ভাষাসমূহ তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় ভাষা পৰিয়ালৰ এটা শাখা হিচাপে গণ্য কৰা হয়,‌গতিকে চীনৰ এই সভ্যতাৰ পৰাই অসমৰ [[বড়ো-কছাৰী]] মূলীয় জনগোষ্ঠী সমূহৰ উৎপত্তি হৈছে বুলি ক'ব পৰা যায়।<ref>{{cite book |last=DeLancey |first=Scott |year=2012 |chapter=On the Origins of Bodo-Garo |editor-last=Morey |editor-first=Stephen |editor2-last=Post |editor2-first=Mark W. |title=North East Indian Linguistics |volume=4 |publisher=Cambridge University Press India |pages=3–20}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত [[ঝৌ সাম্ৰাজ্য]]ৰ (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১০৪৬–২৫৬) যুগত “ডৌ” চীনা ধৰ্মীয়-আনুষ্ঠানিক সংস্কৃতিৰ এক বিশেষ প্ৰতীকত পৰিণত হয়। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। [[File:Spring & Autumn Bronze Dou, Xinzheng.jpg|thumb|right|250px|বসন্ত আৰু শৰৎ যুগৰ ব্ৰঞ্জৰ ডৌ পাত্ৰ, চিনঝেং]] ঝৌ সমাজত জীৱন “লি” বা আচাৰ-ব্যৱস্থাৰ নিয়মেৰে পৰিচালিত হৈছিল। সেই ব্যৱস্থাত ডৌ কেৱল এটা খাদ্যপাত্ৰ নাছিল; ই আছিল পূৰ্বপুৰুষৰ সৈতে আত্মিক যোগাযোগ স্থাপন কৰা এক পৱিত্ৰ আচাৰিক পাত্ৰ। ঝৌ লোকসকলে বিশ্বাস কৰিছিল যে সঠিকভাৱে পূৰ্বপুৰুষক নিবেদন কৰিলে ঐশ্বৰিক আশীৰ্বাদ লাভ হয়—যেনে সুৰক্ষা আৰু উন্নত ফচল। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। [[File:Dou with an inland hunting scene.jpg|thumb|right|250px|শিকাৰ দৃশ্য খোদিত প্ৰাচীন ডৌ পাত্ৰ]] ===চীনৰ পৰা শৰাই সংস্কৃতিৰ বিস্তাৰ=== কালক্ৰমত চীনৰ পৰা শৰাই জাতীয় পাত্ৰ চীন তিব্বতীয় মূলৰ বাৰ্মিজ<ref>[https://archive.org/details/burmese-hsun-ok Traditional Burmese Offering Tray Hsun-Ok]</ref>, তিব্বত, নেপাল<ref>[https://archive.org/details/nepal-offering-tray Traditional Nepalese Offering tray]</ref>, অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক ভুলৰ কম্বোডিয়া, ভিয়েটনাম, টাই মুলৰ থাইলেণ্ড, অষ্ট্ৰোনেচিয়ান মূলৰ মালয়েছিয়া, ইত্যাদি অঞ্চললৈ বিয়পি পৰে। বৌদ্ধ ধৰ্মত শৰাইৰ মহৎ আটাইতকৈ বেছি। এই সকলো দেশত শৰাই জাতীয় পাত্ৰ ভগৱানৰ আগত সেৱা কৰিবলৈ আগ বঢ়োৱা হয়। ===ফান বা ফুন=== থাই আৰু কম্বোডিয়া ভাষাত শৰাই জাতীয় পাত্ৰক ''"ফান"'' বুলি কোৱা হয় যি চীনা ভাষাৰ 盤 পানৰ পৰা আহিছে যাৰ অৰ্থ থাল (tray)।<ref>“พาน” in Thai Dictionary Project (TDP) (UC Berkeley 1964) (plus additional data from the Royal Institute of Thailand (RI) and NECTEC's LEXITRON project (LEX)). Searchable online at {{url|SEAlang.net}}</ref>থাই/শ্যাম ৰাজ্যসমূহৰ থাইলেণ্ডত উত্থান হোৱাৰ আগতেই কম্বোডিয়া আৰু সংশ্লিষ্ট মূল ভূখণ্ডীয় দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক প্ৰেক্ষাপটত শৰাই জাতীয় পাত্ৰৰ উপস্থিতি পোৱা যায়। একেদৰেই UNESCOয়ে প্ৰকাশিত খমেৰ ৰূপালী শিল্প সম্পৰ্কীয় এখন গ্ৰন্থৰ মতে প্ৰাক-আংকোৰীয় আৰু আংকোৰীয় শিলালিপিত কম্বোডীয় সকলে ব্যৱহাৰ কৰা ৰূপালী সামগ্ৰীৰ ভিতৰত পেডেষ্টেল যুক্ত থাল আৰু ট্ৰেৰও বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Kong |first=Vireak |year=2009 |title=Khmer Silverwares |publisher=UNESCO |location=Phnom Penh |url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000187953 |access-date=9 June 2026}}</ref> থাই সকলৰ আয়ুথিয়া ৰাজ্য ১৩৫১ চনত প্ৰতিষ্ঠা হৈছিল আৰু ইয়াৰ ৰাজ দৰবাৰৰ সংস্কৃতি আংকোৰৰ সাংস্কৃতিৰ আৰ্হিৰে গঢ় লোৱা বুলি কোৱা হয়।<ref>{{cite encyclopedia |title=History of Thailand |encyclopedia=Encyclopaedia Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/history-of-Thailand |access-date=9 June 2026}}</ref><ref>{{cite encyclopedia |title=Khmer Empire |encyclopedia=Encyclopaedia Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Khmer-Empire |access-date=9 June 2026}}</ref> সেয়েহে ইতিহাসবিদ সকলৰ মতে থাই সকলে কম্বোডিয়াৰ খমেৰ জাতিৰ পৰা শৰাই জাতীয় সম্পদটো গ্ৰহণ কৰি থাল বুজোৱা "ফান" শব্দটো প্ৰয়োগ কৰিছিল। ==প্ৰাক-আংকোৰীয় বাচন== প্ৰাক-আংকোৰীয় যুগত দক্ষিণ পূৱ এছিয়াত কম্বোডিয় পৰম্পৰাগত ভিন্ন নাল যুক্ত বাচন যেনে হেং পিফালে খ্ৰীষ্টীয় ৩০০–৫০০ চনৰ প্ৰাক-আংকোৰীয় যুগৰ উত্তৰণৰ বিষয়ে আলোচনা কৰোঁতে উত্তৰ-পূব থাইলেণ্ড আৰু কম্বোডিয়াৰ প্ৰাগৈতিহাসিক স্থানসমূহত "pedestalled dishes and bowls" অৰ্থাৎ শৰাই জাতীয় পাত্ৰ আৰু বাটিৰ উপস্থিতিৰ কথা উল্লেখ কৰিছে। তেওঁ কম্বোডিয়াৰ Tuol Neakta Kang Memay স্থানৰ পৰা পোৱা এটা পেডেষ্টেলযুক্ত বাটিৰ ছবিও প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Heng |first=Piphal |year=2016 |title=Transition to the Pre-Angkorian period (300–500 CE): Thala Borivat and a regional perspective |journal=Journal of Southeast Asian Studies |volume=47 |issue=3 |pages=484–505 |doi=10.1017/S0022463416000406}}</ref> [[এংকৰ ৱাট|এংকৰ বছৰেই]] স্থানৰ প্ৰাচীন কম্বোডীয় মৃত্শিল্পৰ মাজতো এনে পেডেষ্টেলযুক্ত থালৰ আকৃতিৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে; Miriam T. Stark-এ এংকৰ বৰেইৰ মৃত্শিল্পৰ ভিতৰত শৰাই জাতীয় থালৰ বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Stark |first=Miriam T. |year=2019 |title=Earthenware Ceramic Technologies of Angkor Borei, Cambodia |journal=Udaya, Journal of Khmer Studies |volume=14 |pages=109–132}}</ref> ===চুন অক=== ঢাকনিযুক্ত শৰাই দৰে পাত্ৰ বাৰ্মিজ সংস্কৃতিত দেখা যায়। এই পাত্ৰক ''hsun-ok'' বুলি কোৱা হয়। এইটো সাধাৰণতে বাৰ্মিজ সকলৰ বৌদ্ধ নৈবেদ্য বহন বা আগবঢ়োৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত পাত্ৰ। ''Hsun-ok'' সাধাৰণতে লাখ-লেপা বাঁহ বা কাঠেৰে নিৰ্মিত হয়, আৰু ইয়াত এটা পেডেষ্টেল, বাটিৰ দৰে মূল পাত্ৰ, ভিতৰুৱা ট্ৰে আৰু ওপৰত এটা ওখ শিখৰযুক্ত ঢাকনি থাকে। ইয়াৰ পৰা বুজা যায় যে শানসকলৰ ঢাকনিযুক্ত ''hsun-ok'' ৰূপটো বাৰ্মিজ বৌদ্ধ নৈবেদ্য-পাত্ৰ পৰম্পৰাৰ এটা স্থানীয় অভিযোজন আছিল। অৱশ্যে এই প্ৰমাণ বিশেষকৈ শিখৰযুক্ত ঢাকনি থকা লাখৰ ঢাকনিযুক্ত ''hsun-ok''-ৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰযোজ্য; সকলো মুকলি পেডেষ্টেলযুক্ত ট্ৰে বাৰ্মিজ উৎসৰ পৰা আহিছে বুলি ইয়াৰ দ্বাৰা প্ৰমাণিত নহয়। মুকলি উঠা নৈবেদ্য-ট্ৰে সমগ্ৰ মূল ভূখণ্ডীয় দক্ষিণ-পূব এছিয়াত বহুলভাৱে দেখা যায়, কিন্তু ঢাকনিযুক্ত লাখৰ ''hsun-ok'' বিশেষভাৱে বাৰ্মীজ বৌদ্ধ বস্তু-সংস্কৃতিৰ সৈতে অধিক ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত। ===অসমত শৰাই আৰু বটাৰ প্ৰচলন=== চীন-তিব্বতীয় বা তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় মূলৰ‌ [[চুতীয়া ৰাজ্য]] আৰু টাই মূলৰ [[আহোম ৰাজ্য]] দুয়োতে বটা বা শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। [[যোৰহাট জিলা]]ৰ তিতাবৰ অঞ্চলৰ চুতীয়া লোক এঘৰত পুৰণি বাকচ এটাত ভৰাই সংৰক্ষিত কৰি থোৱা চুতীয়া ৰাজ্যৰ দিনীয়া বটা উদ্ধাৰ কৰা হৈছে। বটাতোত অসমীয়া লিপিত খোদিত আছে "১৩১৭ সন ছাৰি শাবন মাশ"। অৰ্থাৎ ১৩৯৫ চনৰ(১৩১৭ শক) চাৰি শাওণত এই বঁটা টো নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল বা গ্ৰহণ কৰা হৈছিল।<ref> [https://archive.org/details/chutia-bota-1395 Image of the Bota dated to 1395 AD.]</ref> আহোম ভাষাত শৰাইখনক ''"ফোন"'' বুলি কোৱা হয়। একেইটা শব্দয়েই মাইহাং থাল খনকো বুজায়। এই শব্দৰ গুৰি পুৰণি চীনা ভাষাৰ থাল বা ট্ৰে বুজোৱা ''"পান''" শব্দ আৰু থাই বা শান ভাষাত শৰাই জাতীয় পাত্ৰক ''"ফান"'' কোৱা হয়।<ref>[https://en.wiktionary.org/wiki/%E0%B8%9E%E0%B8%B2%E0%B8%99 Borrowed from Old Chinese 盤 (OC *baːn, “tray”). Cognate with Lao ພານ (phān), Tai Dam ꪝꪱꪙ or ꪟꪱꪙ, Burmese ဗန်း (ban:, “tray”), Shan ပၢၼ်ႉ (pâ̰an, “tray”), and possibly Khmer ពាន (piən) (Pou and Jenner, 1980-1981)]</ref> যিহেতু অসমত শৰাই বুজাবলৈ "ফোন" শব্দৰ সলনি পুৰণি "শৰাই" শব্দয়ে ব্যৱহাৰ কৰা হয়, গতিকে ধৰিব পাৰি যে খমেৰ সকলে ব্যৱহাৰ কৰা পাত্ৰৰ দৰে অসমৰ শৰাই খনও প্ৰাগ-আহোম যুগৰ পৰাই ব্যৱহাৰ কৰি অহা হৈছে। অসমলৈ আহি শৰাই আৰু মাইহাং—এই দুয়োবিধ পাত্ৰৰ সাদৃশ্য দেখা পাই আহোমসকলে হয়তো দুয়োবিধকে ব্যাখ্যা কৰিবলৈ “ফোন” শব্দ ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ লৈছিল। যিহেতু ঢাকনিযুক্ত শৰাইখন বাৰ্মিজ সকলৰ মাজত পোৱা যায়, গতিকে এইখন পাছৰ কালত আহোম ৰাজ্যৰ দিনত বাৰ্মাৰ পৰা গ্ৰহণ কৰা হ'ব পাৰে। পাছলৈ শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰদেৱৰ দিনত শৰাই নৱবৈষ্ণৱ ধৰ্মত অন্তভুক্ত কৰা হয় আৰু কালক্ৰমত অসমীয়া সংস্কৃতিৰ এক বিশেষ অংশ হৈ পৰে। [[File:Xorai worship.webp|thumb|নামঘৰত ব্যৱহাৰ হোৱা শৰাই।]] === অতিথি-আদৰণিত তামোল-পাণ আৰু শৰাই=== অসমীয়া সমাজত তামোল-পাণ আতিথ্য, সন্মান, ভক্তি আৰু মিত্ৰতাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰতীক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। শৰাইত তামোল-পাণ আগবঢ়াই অতিথিক আদৰণি জনোৱা পৰম্পৰা এটা স্তৰিত সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা বুলি বুজিব পাৰি—প্ৰথমে দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক বিস্তৃত আতিথ্য-সংস্কৃতি, তাৰ পাছত ভাৰতীয় ধৰ্মীয়-সামাজিক আচাৰৰ সৈতে ইয়াৰ সংযোগ, আৰু শেষত অসমীয়া কাঁহ-পিতলৰ শৰাই বা বঁটাৰ জৰিয়তে ইয়াৰ স্থানীয় ৰূপায়ণ। এই প্ৰথাৰ আটাইতকৈ প্ৰাচীন স্তৰটো দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক লোক সকলৰ তামোল-পাণভিত্তিক আতিথ্য পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত হ’ব পাৰে। খাচী সমাজত ''kwai'' বা তামোল-পাণ অতিথিক আগবঢ়োৱা এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সামাজিক শিষ্টাচাৰ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। ''Shikyntien kwai'' নামৰ খাচী পৰম্পৰাত ঘৰত অহা যিকোনো অতিথিক ''kwai'' আগবঢ়োৱাটো সৌজন্যৰ চিন বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Shikyntien Kwai: A Folklore about Betel Hospitality in Khasi Society |url=https://www.necarf.org/home/articles/54/shikyntien-kwai-a-folklore-about-betel-hospitality-in-khasi-society |website=NECARF |date=14 October 2020 |access-date=9 June 2026}}</ref> খাচীসকল অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক ভাষাপৰিয়ালৰ অন্তৰ্গত হোৱা বাবে, অসমীয়া তামোল-পাণ আতিথ্যৰ গভীৰ স্তৰটো পূব ভাৰতৰ অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াগত betel-areca সংস্কৃতিৰ সৈতে তুলনা কৰিব পাৰি, যদিও ইয়াৰ পৰা অসমীয়া প্ৰথাটো প্ৰত্যক্ষভাৱে খাচী বা অন্য কোনো একক অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক উৎসৰ পৰা আহিছে বুলি নিশ্চিতভাৱে ক’ব নোৱাৰি। পাছৰ স্তৰত এই তামোল-পাণ আতিথ্যৰ প্ৰথা ভাৰতীয় ধৰ্মীয় আৰু সামাজিক আচাৰৰ সৈতে একীভূত হয়। এছ. চি. আহুজা আৰু উমা আহুজাই betel leaf আৰু areca nut-ক আতিথ্য, শুভতা, সন্মান, সামাজিক প্ৰতিশ্ৰুতি আৰু ধৰ্মীয় নিবেদনৰ প্ৰতীক হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছে। তেওঁলোকৰ মতে ভাৰতৰ বহু সামাজিক আৰু ধৰ্মীয় আচাৰত তামোল-পাণ ব্যৱহাৰ হয়, আৰু অসমীয়া বিবাহত তামোল-পাণ প্ৰায় পোন্ধৰটা আচাৰত উপস্থিত থাকে।<ref>{{cite journal |last1=Ahuja |first1=S. C. |last2=Ahuja |first2=Uma |year=2011 |title=Betel Leaf and Betel Nut in India: History and Uses |journal=Asian Agri-History |volume=15 |issue=1 |pages=13–35 |url=https://www.researchgate.net/publication/292469329_Betel_leaf_and_betel_nut_in_India_History_and_uses |access-date=9 June 2026}}</ref> সেয়ে অসমীয়া সমাজত তামোল-পাণ কেৱল মুখশুদ্ধিৰ সামগ্ৰী নহয়; ই আতিথ্য, শুভেচ্ছা, বিবাহ, সামাজিক স্বীকৃতি আৰু ধৰ্মীয় পবিত্ৰতাৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে। এই তামোল-পাণ পৰম্পৰাই অসমত শৰাই আৰু বঁটাৰ জৰিয়তে এক বিশেষ স্থানীয় ৰূপ লাভ কৰে। অসম চৰকাৰৰ সংস্কৃতি-সম্পৰ্কীয় তথ্য অনুসৰি, তামোল-পাণ বা গুৱাপাণক ভক্তি, সন্মান আৰু মিত্ৰতাৰ নিবেদন হিচাপে ধৰা হয়, আৰু অতিথিক আদৰণি তথা ধন্যবাদ জনোৱাৰ চিহ্ন হিচাপে শৰাইত তামোল-পাণ আগবঢ়োৱা হয়। একেটা উৎসত শৰাইক নামঘৰ বা পূজাস্থলীত প্ৰসাদ আৰু অন্যান্য নিবেদন আগবঢ়োৱাৰ পাত্ৰ হিচাপেও বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Culture of Assam |url=https://assam.gov.in/about-us/391 |website=Assam State Portal |publisher=Government of Assam |access-date=9 June 2026}}</ref> ইয়াৰ পৰা বুজা যায় যে তামোল-পাণৰ সামাজিক অৰ্থ বহল আঞ্চলিক পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত হলেও, কাঁহ-পিতলৰ শৰাই বা বঁটাত তাক আগবঢ়োৱাৰ ৰূপটো অসমীয়া ধাতু-শিল্প আৰু সামাজিক আচাৰৰ সৈতে বিশেষভাৱে যুক্ত। == ধৰ্মীয় তাৎপৰ্য == পৰৱৰ্তী সময়ত আহোম সংস্কৃতিৰপৰা গ্ৰহণ কৰা শৰাই অসমীয়া সমাজ আৰু নামঘৰীয়া ধৰ্মীয় পৰম্পৰাৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশত পৰিণত হয়। নামঘৰত ভাগৱত স্থাপনৰ বাবে শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল, যিয়ে অসমীয়া আধ্যাত্মিক জীৱনত [[File:Sankaradeva.jpg|thumb|right|220px|শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]] ১৫শ আৰু ১৬শ শতিকাত [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]]ৰ একশৰণ নামধৰ্ম আন্দোলনে শৰাই আৰু বটাৰ তাৎপৰ্য নতুন ৰূপ দিয়ে। শংকৰদেৱে পুৰণি অসমীয়া সাংস্কৃতিক পৰিসৰৰপৰা শৰাইৰ ব্যৱহাৰ গ্ৰহণ কৰি ইয়াক অসমীয়া বৈষ্ণৱ সমাজত অন্তৰ্ভুক্ত কৰে। নামঘৰৰ মাজভাগত শৰাইৰ ওপৰত ভাগৱত স্থাপন কৰি তেওঁ দেখুৱাইছিল যে ঈশ্বৰ সকলোৰে বাবে সমান। সেই নামঘৰত শৰাই হৈ উঠে “সমতাৰ প্ৰতীক”—য’ৰপৰা সকলো ভক্তক সমানে প্ৰসাদ বিতৰণ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday |date=20 March 2021 }}</ref> == ঐতিহ্য == শৰাই আৰু বটাৰ ঐতিহ্যৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশ হৈছে—ই কেৱল ৰাজকীয় বস্তু হৈ নাথাকি অসমীয়া সমাজৰ সামূহিক হৃদস্পন্দনত পৰিণত হোৱা।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday }}</ref> শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। তামোল-পাণ আগবঢ়োৱাৰ মাধ্যমেৰে শৰাই আৰু বটা “সন্মানৰ আচাৰ” হিচাপে সমগ্ৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত একত্ৰিত সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা সৃষ্টি কৰে। এই আধ্যাত্মিক ৰূপান্তৰৰ ফলত শৰাই আৰু বটা কেৱল ৰাজকীয় ক্ষমতাৰ প্ৰতীক হৈ নাথাকি সামাজিক ঐক্য, সমতা আৰু অসমীয়া জাতীয় আত্মাৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশত পৰিণত হয়।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday |date=20 March 2021 }}</ref> == চাওক == * [[অসমীয়া সংস্কৃতি]] * [[তামোল-পাণ]] * [[নামঘৰ]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} idl4ri3tck4fx4657qs49bk4wbvgopl 612142 612141 2026-06-14T16:13:21Z KhiLanTzi 23530 612142 wikitext text/x-wiki '''শৰাই''' আৰু '''বটা''' অসমৰ অন্যতম প্ৰতীকী পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। কাঁহ বা বেল-মেটেলৰে নিৰ্মিত এই শিল্পবস্তু অসমীয়া সমাজত মৰ্যাদা, সন্মান আৰু সাংস্কৃতিক গৌৰৱৰ প্ৰতীক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। সাধাৰণতে তলত এটা থিয়াভাগ থকা ওপৰৰ থাল সদৃশ গঠনযুক্ত শৰাই ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠান, সামাজিক অনুষ্ঠান আৰু বিশেষকৈ অতিথি সম্ভাষণত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। অসমীয়া আৰু আহোম সংস্কৃতিত শৰাই আগবঢ়োৱা মানে আন্তৰিকতা, আতিথ্য আৰু গভীৰ সন্মান প্ৰকাশ কৰা। [[File:Xorai-শৰাই.jpg|thumb|right|250px|পৰম্পৰাগত অসমীয়া শৰাই]] সাধাৰণতে ইয়াত তামোল-পাণ, মিঠাই আৰু আন আন আনুষ্ঠানিক সামগ্ৰী আগবঢ়োৱা হয়। কিছুমান শৰাইত অলংকৃত ঢাকনি থাকে, যিয়ে ইয়াৰ সৌন্দৰ্য আৰু আধ্যাত্মিক তাৎপৰ্য বৃদ্ধি কৰে; আন কিছুমান আকৌ মুকলি ৰূপত থাকে। লক্ষণীয় যে, অতিথি সম্ভাষণ আৰু ধৰ্মীয় নিবেদনৰ বাবে ব্যৱহৃত এনে উচ্চভিত্তিযুক্ত থাল বা পাত্ৰৰ ধাৰণা এছিয়াৰ আন বহু অঞ্চলতো—বিশেষকৈ চীন, তিব্বত, নেপাল আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াত দেখিবলৈ পোৱা যায়। যদিও শৰাই আৰু বটা একে ধৰণৰ সামগ্ৰী আৰু মূল নক্সাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ় লৈ উঠিছে, তথাপি সময়ৰ লগে লগে এই দুয়োটা পৃথক শিল্পবস্তু হিচাপে বিকশিত হয়। শৰাই সাধাৰণতে ওপৰত এটা সমতল থাল আৰু তলত এটা থিয়াভাগযুক্ত, আনহাতে বটা হৈছে বাটিৰ দৰে পাত্ৰ, যি বহু সময়ত শৰাইৰ সৈতে একেলগে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=Fragmented Memories: Struggling to Be Tai-Ahom in India |url=https://archive.org/details/fragmentedmemori0000saik |publisher=Duke University Press |location=Durham |year=2004 |isbn=9780822334255 |access-date=5june 2025 }}</ref> == ইতিহাস == === প্ৰাচীন চীনা উৎস === [[File:Warring States Bronze Dou 02.jpg|thumb|right|250px|যুদ্ধৰত ৰাজ্যসমূহৰ যুগৰ ব্ৰঞ্জৰ ডৌ পাত্ৰ]] শৰাই আৰু বটাৰ শিকড় চীন জনগোষ্ঠীৰ এক প্ৰাচীন সাংস্কৃতিক ধাৰাৰ সৈতে জড়িত। "Dou " (豆) নামে পৰিচিত উচ্চভিত্তিযুক্ত বাটিৰ আকৃতি প্ৰথমে চীনত নৱপ্ৰস্তৰ যুগত দেখা যায়। ওপৰত পাত্ৰ আৰু তলত থিয়াভাগ থকা এই গঠন প্ৰায় ৬,০০০–৭,০০০ বছৰ আগতে (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৫০০০–৪০০০) উৎপত্তি লাভ কৰে, আৰু ইয়াৰ মূল আকৃতি ইয়াংশাও সংস্কৃতি আৰু ডাৱেনকʼ সংস্কৃতিত বিকশিত হয়। ভাষাতাত্ত্বিক আৰু জিনগত গৱেষকৰ মতে [[চীনা-তিব্বতীয় ভাষা|চীন-তিব্বতীয়]] বা তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় ভাষা পৰিয়ালৰ লোক সকলৰ আদিম বিস্তাৰ উত্তৰ চীনৰ ইয়াংশাও আৰু মাজিয়াও সভ্যতাৰ পৰা হৈছিল।<ref>{{cite journal |last1=Zhang |first1=Menghan |last2=Yan |first2=Shi |last3=Pan |first3=Wuyun |last4=Jin |first4=Li |year=2019 |title=Phylogenetic evidence for Sino-Tibetan origin in northern China in the Late Neolithic |journal=Nature |volume=569 |pages=112–115 |doi=10.1038/s41586-019-1153-z}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Zhang |first1=Hanzhi |last2=Ji |first2=Ting |last3=Pagel |first3=Mark |last4=Mace |first4=Ruth |year=2020 |title=Dated phylogeny suggests early Neolithic origin of Sino-Tibetan languages |journal=Scientific Reports |volume=10 |article-number=20792 |doi=10.1038/s41598-020-77404-4}}</ref> যিহেতু অসমৰ বড়ো-গাৰো বা বড়ো-কছাৰী মূলীয় ভাষাসমূহ তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় ভাষা পৰিয়ালৰ এটা শাখা হিচাপে গণ্য কৰা হয়,‌গতিকে চীনৰ এই সভ্যতাৰ পৰাই অসমৰ [[বড়ো-কছাৰী]] মূলীয় জনগোষ্ঠী সমূহৰ উৎপত্তি হৈছে বুলি ক'ব পৰা যায়।<ref>{{cite book |last=DeLancey |first=Scott |year=2012 |chapter=On the Origins of Bodo-Garo |editor-last=Morey |editor-first=Stephen |editor2-last=Post |editor2-first=Mark W. |title=North East Indian Linguistics |volume=4 |publisher=Cambridge University Press India |pages=3–20}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত [[ঝৌ সাম্ৰাজ্য]]ৰ (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১০৪৬–২৫৬) যুগত “ডৌ” চীনা ধৰ্মীয়-আনুষ্ঠানিক সংস্কৃতিৰ এক বিশেষ প্ৰতীকত পৰিণত হয়। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। [[File:Spring & Autumn Bronze Dou, Xinzheng.jpg|thumb|right|250px|বসন্ত আৰু শৰৎ যুগৰ ব্ৰঞ্জৰ ডৌ পাত্ৰ, চিনঝেং]] ঝৌ সমাজত জীৱন “লি” বা আচাৰ-ব্যৱস্থাৰ নিয়মেৰে পৰিচালিত হৈছিল। সেই ব্যৱস্থাত ডৌ কেৱল এটা খাদ্যপাত্ৰ নাছিল; ই আছিল পূৰ্বপুৰুষৰ সৈতে আত্মিক যোগাযোগ স্থাপন কৰা এক পৱিত্ৰ আচাৰিক পাত্ৰ। ঝৌ লোকসকলে বিশ্বাস কৰিছিল যে সঠিকভাৱে পূৰ্বপুৰুষক নিবেদন কৰিলে ঐশ্বৰিক আশীৰ্বাদ লাভ হয়—যেনে সুৰক্ষা আৰু উন্নত ফচল। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। [[File:Dou with an inland hunting scene.jpg|thumb|right|250px|শিকাৰ দৃশ্য খোদিত প্ৰাচীন ডৌ পাত্ৰ]] ===চীনৰ পৰা শৰাই সংস্কৃতিৰ বিস্তাৰ=== কালক্ৰমত চীনৰ পৰা শৰাই জাতীয় পাত্ৰ চীন তিব্বতীয় মূলৰ বাৰ্মিজ<ref>[https://archive.org/details/burmese-hsun-ok Traditional Burmese Offering Tray Hsun-Ok]</ref>, তিব্বত, নেপাল<ref>[https://archive.org/details/nepal-offering-tray Traditional Nepalese Offering tray]</ref>, অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক ভুলৰ কম্বোডিয়া, ভিয়েটনাম, টাই মুলৰ থাইলেণ্ড, অষ্ট্ৰোনেচিয়ান মূলৰ মালয়েছিয়া, ইত্যাদি অঞ্চললৈ বিয়পি পৰে। বৌদ্ধ ধৰ্মত শৰাইৰ মহৎ আটাইতকৈ বেছি। এই সকলো দেশত শৰাই জাতীয় পাত্ৰ ভগৱানৰ আগত সেৱা কৰিবলৈ আগ বঢ়োৱা হয়। ===ফান বা ফুন=== থাই আৰু কম্বোডিয়া ভাষাত শৰাই জাতীয় পাত্ৰক ''"ফান"'' বুলি কোৱা হয় যি চীনা ভাষাৰ 盤 পানৰ পৰা আহিছে যাৰ অৰ্থ থাল (tray)।<ref>“พาน” in Thai Dictionary Project (TDP) (UC Berkeley 1964) (plus additional data from the Royal Institute of Thailand (RI) and NECTEC's LEXITRON project (LEX)). Searchable online at {{url|SEAlang.net}}</ref> ===জুৱেন চ্ৰাৱ=== প্ৰাক-আংকোৰীয় যুগত দক্ষিণ পূৱ এছিয়াত কম্বোডিয় পৰম্পৰাগত ভিন্ন নাল যুক্ত কাঁহী জুৱেন চ্ৰাৱ পোৱা গৈছিল। হেং পিফালে খ্ৰীষ্টীয় ৩০০–৫০০ চনৰ প্ৰাক-আংকোৰীয় যুগৰ উত্তৰণৰ বিষয়ে আলোচনা কৰোঁতে উত্তৰ-পূব থাইলেণ্ড আৰু কম্বোডিয়াৰ প্ৰাগৈতিহাসিক স্থানসমূহত "pedestalled dishes and bowls" অৰ্থাৎ নাল যুক্ত পাত্ৰ আৰু বাটিৰ উপস্থিতিৰ কথা উল্লেখ কৰিছে। তেওঁ কম্বোডিয়াৰ Tuol Neakta Kang Memay স্থানৰ পৰা পোৱা এটা পেডেষ্টেলযুক্ত বাটিৰ ছবিও প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Heng |first=Piphal |year=2016 |title=Transition to the Pre-Angkorian period (300–500 CE): Thala Borivat and a regional perspective |journal=Journal of Southeast Asian Studies |volume=47 |issue=3 |pages=484–505 |doi=10.1017/S0022463416000406}}</ref> [[এংকৰ ৱাট|এংকৰ বছৰেই]] স্থানৰ প্ৰাচীন কম্বোডীয় মৃত্শিল্পৰ মাজতো এনে পেডেষ্টেলযুক্ত থালৰ আকৃতিৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে; Miriam T. Stark-এ এংকৰ বৰেইৰ মৃত্শিল্পৰ ভিতৰত জুৱেন চ্ৰাৱ (নাল থকা কাঁহী)ৰ বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Stark |first=Miriam T. |year=2019 |title=Earthenware Ceramic Technologies of Angkor Borei, Cambodia |journal=Udaya, Journal of Khmer Studies |volume=14 |pages=109–132}}</ref>একেদৰেই UNESCOয়ে প্ৰকাশিত খমেৰ ৰূপালী শিল্প সম্পৰ্কীয় এখন গ্ৰন্থৰ মতে প্ৰাক-আংকোৰীয় আৰু আংকোৰীয় শিলালিপিত কম্বোডীয় সকলে ব্যৱহাৰ কৰা ৰূপালী সামগ্ৰীৰ ভিতৰত পেডেষ্টেল যুক্ত থাল আৰু ট্ৰেৰও বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Kong |first=Vireak |year=2009 |title=Khmer Silverwares |publisher=UNESCO |location=Phnom Penh |url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000187953 |access-date=9 June 2026}}</ref> ===চুন অক=== ঢাকনিযুক্ত শৰাই দৰে পাত্ৰ বাৰ্মিজ সংস্কৃতিত দেখা যায়। এই পাত্ৰক ''hsun-ok'' বুলি কোৱা হয়। এইটো সাধাৰণতে বাৰ্মিজ সকলৰ বৌদ্ধ নৈবেদ্য বহন বা আগবঢ়োৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত পাত্ৰ। ''Hsun-ok'' সাধাৰণতে লাখ-লেপা বাঁহ বা কাঠেৰে নিৰ্মিত হয়, আৰু ইয়াত এটা পেডেষ্টেল, বাটিৰ দৰে মূল পাত্ৰ, ভিতৰুৱা ট্ৰে আৰু ওপৰত এটা ওখ শিখৰযুক্ত ঢাকনি থাকে। ইয়াৰ পৰা বুজা যায় যে শানসকলৰ ঢাকনিযুক্ত ''hsun-ok'' ৰূপটো বাৰ্মিজ বৌদ্ধ নৈবেদ্য-পাত্ৰ পৰম্পৰাৰ এটা স্থানীয় অভিযোজন আছিল। অৱশ্যে এই প্ৰমাণ বিশেষকৈ শিখৰযুক্ত ঢাকনি থকা লাখৰ ঢাকনিযুক্ত ''hsun-ok''-ৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰযোজ্য; সকলো মুকলি পেডেষ্টেলযুক্ত ট্ৰে বাৰ্মিজ উৎসৰ পৰা আহিছে বুলি ইয়াৰ দ্বাৰা প্ৰমাণিত নহয়। মুকলি উঠা নৈবেদ্য-ট্ৰে সমগ্ৰ মূল ভূখণ্ডীয় দক্ষিণ-পূব এছিয়াত বহুলভাৱে দেখা যায়, কিন্তু ঢাকনিযুক্ত লাখৰ ''hsun-ok'' বিশেষভাৱে বাৰ্মীজ বৌদ্ধ বস্তু-সংস্কৃতিৰ সৈতে অধিক ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত। ===অসমত শৰাই আৰু বটাৰ প্ৰচলন=== চীন-তিব্বতীয় বা তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় মূলৰ‌ [[চুতীয়া ৰাজ্য]] আৰু টাই মূলৰ [[আহোম ৰাজ্য]] দুয়োতে বটা বা শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। [[যোৰহাট জিলা]]ৰ তিতাবৰ অঞ্চলৰ চুতীয়া লোক এঘৰত পুৰণি বাকচ এটাত ভৰাই সংৰক্ষিত কৰি থোৱা চুতীয়া ৰাজ্যৰ দিনীয়া বটা উদ্ধাৰ কৰা হৈছে। বটাতোত অসমীয়া লিপিত খোদিত আছে "১৩১৭ সন ছাৰি শাবন মাশ"। অৰ্থাৎ ১৩৯৫ চনৰ(১৩১৭ শক) চাৰি শাওণত এই বঁটা টো নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল বা গ্ৰহণ কৰা হৈছিল।<ref> [https://archive.org/details/chutia-bota-1395 Image of the Bota dated to 1395 AD.]</ref> আহোম ভাষাত শৰাইখনক ''"ফোন"'' বুলি কোৱা হয়। একেইটা শব্দয়েই মাইহাং থাল খনকো বুজায়। এই শব্দৰ গুৰি পুৰণি চীনা ভাষাৰ থাল বা ট্ৰে বুজোৱা ''"পান''" শব্দ আৰু থাই বা শান ভাষাত শৰাই জাতীয় পাত্ৰক ''"ফান"'' কোৱা হয়।<ref>[https://en.wiktionary.org/wiki/%E0%B8%9E%E0%B8%B2%E0%B8%99 Borrowed from Old Chinese 盤 (OC *baːn, “tray”). Cognate with Lao ພານ (phān), Tai Dam ꪝꪱꪙ or ꪟꪱꪙ, Burmese ဗန်း (ban:, “tray”), Shan ပၢၼ်ႉ (pâ̰an, “tray”), and possibly Khmer ពាន (piən) (Pou and Jenner, 1980-1981)]</ref> যিহেতু অসমত শৰাই বুজাবলৈ "ফোন" শব্দৰ সলনি পুৰণি "শৰাই" শব্দয়ে ব্যৱহাৰ কৰা হয়, গতিকে ধৰিব পাৰি যে খমেৰ সকলে ব্যৱহাৰ কৰা পাত্ৰৰ দৰে অসমৰ শৰাই খনও প্ৰাগ-আহোম যুগৰ পৰাই ব্যৱহাৰ কৰি অহা হৈছে। অসমলৈ আহি শৰাই আৰু মাইহাং—এই দুয়োবিধ পাত্ৰৰ সাদৃশ্য দেখা পাই আহোমসকলে হয়তো দুয়োবিধকে ব্যাখ্যা কৰিবলৈ “ফোন” শব্দ ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ লৈছিল। যিহেতু ঢাকনিযুক্ত শৰাইখন বাৰ্মিজ সকলৰ মাজত পোৱা যায়, গতিকে এইখন পাছৰ কালত আহোম ৰাজ্যৰ দিনত বাৰ্মাৰ পৰা গ্ৰহণ কৰা হ'ব পাৰে। পাছলৈ শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰদেৱৰ দিনত শৰাই নৱবৈষ্ণৱ ধৰ্মত অন্তভুক্ত কৰা হয় আৰু কালক্ৰমত অসমীয়া সংস্কৃতিৰ এক বিশেষ অংশ হৈ পৰে। [[File:Xorai worship.webp|thumb|নামঘৰত ব্যৱহাৰ হোৱা শৰাই।]] === অতিথি-আদৰণিত তামোল-পাণ আৰু শৰাই=== অসমীয়া সমাজত তামোল-পাণ আতিথ্য, সন্মান, ভক্তি আৰু মিত্ৰতাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰতীক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। শৰাইত তামোল-পাণ আগবঢ়াই অতিথিক আদৰণি জনোৱা পৰম্পৰা এটা স্তৰিত সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা বুলি বুজিব পাৰি—প্ৰথমে দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক বিস্তৃত আতিথ্য-সংস্কৃতি, তাৰ পাছত ভাৰতীয় ধৰ্মীয়-সামাজিক আচাৰৰ সৈতে ইয়াৰ সংযোগ, আৰু শেষত অসমীয়া কাঁহ-পিতলৰ শৰাই বা বঁটাৰ জৰিয়তে ইয়াৰ স্থানীয় ৰূপায়ণ। এই প্ৰথাৰ আটাইতকৈ প্ৰাচীন স্তৰটো দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক লোক সকলৰ তামোল-পাণভিত্তিক আতিথ্য পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত হ’ব পাৰে। খাচী সমাজত ''kwai'' বা তামোল-পাণ অতিথিক আগবঢ়োৱা এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সামাজিক শিষ্টাচাৰ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। ''Shikyntien kwai'' নামৰ খাচী পৰম্পৰাত ঘৰত অহা যিকোনো অতিথিক ''kwai'' আগবঢ়োৱাটো সৌজন্যৰ চিন বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Shikyntien Kwai: A Folklore about Betel Hospitality in Khasi Society |url=https://www.necarf.org/home/articles/54/shikyntien-kwai-a-folklore-about-betel-hospitality-in-khasi-society |website=NECARF |date=14 October 2020 |access-date=9 June 2026}}</ref> খাচীসকল অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক ভাষাপৰিয়ালৰ অন্তৰ্গত হোৱা বাবে, অসমীয়া তামোল-পাণ আতিথ্যৰ গভীৰ স্তৰটো পূব ভাৰতৰ অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াগত betel-areca সংস্কৃতিৰ সৈতে তুলনা কৰিব পাৰি, যদিও ইয়াৰ পৰা অসমীয়া প্ৰথাটো প্ৰত্যক্ষভাৱে খাচী বা অন্য কোনো একক অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক উৎসৰ পৰা আহিছে বুলি নিশ্চিতভাৱে ক’ব নোৱাৰি। পাছৰ স্তৰত এই তামোল-পাণ আতিথ্যৰ প্ৰথা ভাৰতীয় ধৰ্মীয় আৰু সামাজিক আচাৰৰ সৈতে একীভূত হয়। এছ. চি. আহুজা আৰু উমা আহুজাই betel leaf আৰু areca nut-ক আতিথ্য, শুভতা, সন্মান, সামাজিক প্ৰতিশ্ৰুতি আৰু ধৰ্মীয় নিবেদনৰ প্ৰতীক হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছে। তেওঁলোকৰ মতে ভাৰতৰ বহু সামাজিক আৰু ধৰ্মীয় আচাৰত তামোল-পাণ ব্যৱহাৰ হয়, আৰু অসমীয়া বিবাহত তামোল-পাণ প্ৰায় পোন্ধৰটা আচাৰত উপস্থিত থাকে।<ref>{{cite journal |last1=Ahuja |first1=S. C. |last2=Ahuja |first2=Uma |year=2011 |title=Betel Leaf and Betel Nut in India: History and Uses |journal=Asian Agri-History |volume=15 |issue=1 |pages=13–35 |url=https://www.researchgate.net/publication/292469329_Betel_leaf_and_betel_nut_in_India_History_and_uses |access-date=9 June 2026}}</ref> সেয়ে অসমীয়া সমাজত তামোল-পাণ কেৱল মুখশুদ্ধিৰ সামগ্ৰী নহয়; ই আতিথ্য, শুভেচ্ছা, বিবাহ, সামাজিক স্বীকৃতি আৰু ধৰ্মীয় পবিত্ৰতাৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে। এই তামোল-পাণ পৰম্পৰাই অসমত শৰাই আৰু বঁটাৰ জৰিয়তে এক বিশেষ স্থানীয় ৰূপ লাভ কৰে। অসম চৰকাৰৰ সংস্কৃতি-সম্পৰ্কীয় তথ্য অনুসৰি, তামোল-পাণ বা গুৱাপাণক ভক্তি, সন্মান আৰু মিত্ৰতাৰ নিবেদন হিচাপে ধৰা হয়, আৰু অতিথিক আদৰণি তথা ধন্যবাদ জনোৱাৰ চিহ্ন হিচাপে শৰাইত তামোল-পাণ আগবঢ়োৱা হয়। একেটা উৎসত শৰাইক নামঘৰ বা পূজাস্থলীত প্ৰসাদ আৰু অন্যান্য নিবেদন আগবঢ়োৱাৰ পাত্ৰ হিচাপেও বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Culture of Assam |url=https://assam.gov.in/about-us/391 |website=Assam State Portal |publisher=Government of Assam |access-date=9 June 2026}}</ref> ইয়াৰ পৰা বুজা যায় যে তামোল-পাণৰ সামাজিক অৰ্থ বহল আঞ্চলিক পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত হলেও, কাঁহ-পিতলৰ শৰাই বা বঁটাত তাক আগবঢ়োৱাৰ ৰূপটো অসমীয়া ধাতু-শিল্প আৰু সামাজিক আচাৰৰ সৈতে বিশেষভাৱে যুক্ত। == ধৰ্মীয় তাৎপৰ্য == পৰৱৰ্তী সময়ত আহোম সংস্কৃতিৰপৰা গ্ৰহণ কৰা শৰাই অসমীয়া সমাজ আৰু নামঘৰীয়া ধৰ্মীয় পৰম্পৰাৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশত পৰিণত হয়। নামঘৰত ভাগৱত স্থাপনৰ বাবে শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল, যিয়ে অসমীয়া আধ্যাত্মিক জীৱনত [[File:Sankaradeva.jpg|thumb|right|220px|শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]] ১৫শ আৰু ১৬শ শতিকাত [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]]ৰ একশৰণ নামধৰ্ম আন্দোলনে শৰাই আৰু বটাৰ তাৎপৰ্য নতুন ৰূপ দিয়ে। শংকৰদেৱে পুৰণি অসমীয়া সাংস্কৃতিক পৰিসৰৰপৰা শৰাইৰ ব্যৱহাৰ গ্ৰহণ কৰি ইয়াক অসমীয়া বৈষ্ণৱ সমাজত অন্তৰ্ভুক্ত কৰে। নামঘৰৰ মাজভাগত শৰাইৰ ওপৰত ভাগৱত স্থাপন কৰি তেওঁ দেখুৱাইছিল যে ঈশ্বৰ সকলোৰে বাবে সমান। সেই নামঘৰত শৰাই হৈ উঠে “সমতাৰ প্ৰতীক”—য’ৰপৰা সকলো ভক্তক সমানে প্ৰসাদ বিতৰণ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday |date=20 March 2021 }}</ref> == ঐতিহ্য == শৰাই আৰু বটাৰ ঐতিহ্যৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশ হৈছে—ই কেৱল ৰাজকীয় বস্তু হৈ নাথাকি অসমীয়া সমাজৰ সামূহিক হৃদস্পন্দনত পৰিণত হোৱা।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday }}</ref> শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। তামোল-পাণ আগবঢ়োৱাৰ মাধ্যমেৰে শৰাই আৰু বটা “সন্মানৰ আচাৰ” হিচাপে সমগ্ৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত একত্ৰিত সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা সৃষ্টি কৰে। এই আধ্যাত্মিক ৰূপান্তৰৰ ফলত শৰাই আৰু বটা কেৱল ৰাজকীয় ক্ষমতাৰ প্ৰতীক হৈ নাথাকি সামাজিক ঐক্য, সমতা আৰু অসমীয়া জাতীয় আত্মাৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশত পৰিণত হয়।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday |date=20 March 2021 }}</ref> == চাওক == * [[অসমীয়া সংস্কৃতি]] * [[তামোল-পাণ]] * [[নামঘৰ]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} rqkecylverbysap9xzu5108utijnoii 612143 612142 2026-06-14T16:17:28Z KhiLanTzi 23530 /* জুৱেন চ্ৰাৱ আৰু টক */ 612143 wikitext text/x-wiki '''শৰাই''' আৰু '''বটা''' অসমৰ অন্যতম প্ৰতীকী পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। কাঁহ বা বেল-মেটেলৰে নিৰ্মিত এই শিল্পবস্তু অসমীয়া সমাজত মৰ্যাদা, সন্মান আৰু সাংস্কৃতিক গৌৰৱৰ প্ৰতীক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। সাধাৰণতে তলত এটা থিয়াভাগ থকা ওপৰৰ থাল সদৃশ গঠনযুক্ত শৰাই ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠান, সামাজিক অনুষ্ঠান আৰু বিশেষকৈ অতিথি সম্ভাষণত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। অসমীয়া আৰু আহোম সংস্কৃতিত শৰাই আগবঢ়োৱা মানে আন্তৰিকতা, আতিথ্য আৰু গভীৰ সন্মান প্ৰকাশ কৰা। [[File:Xorai-শৰাই.jpg|thumb|right|250px|পৰম্পৰাগত অসমীয়া শৰাই]] সাধাৰণতে ইয়াত তামোল-পাণ, মিঠাই আৰু আন আন আনুষ্ঠানিক সামগ্ৰী আগবঢ়োৱা হয়। কিছুমান শৰাইত অলংকৃত ঢাকনি থাকে, যিয়ে ইয়াৰ সৌন্দৰ্য আৰু আধ্যাত্মিক তাৎপৰ্য বৃদ্ধি কৰে; আন কিছুমান আকৌ মুকলি ৰূপত থাকে। লক্ষণীয় যে, অতিথি সম্ভাষণ আৰু ধৰ্মীয় নিবেদনৰ বাবে ব্যৱহৃত এনে উচ্চভিত্তিযুক্ত থাল বা পাত্ৰৰ ধাৰণা এছিয়াৰ আন বহু অঞ্চলতো—বিশেষকৈ চীন, তিব্বত, নেপাল আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াত দেখিবলৈ পোৱা যায়। যদিও শৰাই আৰু বটা একে ধৰণৰ সামগ্ৰী আৰু মূল নক্সাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ় লৈ উঠিছে, তথাপি সময়ৰ লগে লগে এই দুয়োটা পৃথক শিল্পবস্তু হিচাপে বিকশিত হয়। শৰাই সাধাৰণতে ওপৰত এটা সমতল থাল আৰু তলত এটা থিয়াভাগযুক্ত, আনহাতে বটা হৈছে বাটিৰ দৰে পাত্ৰ, যি বহু সময়ত শৰাইৰ সৈতে একেলগে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=Fragmented Memories: Struggling to Be Tai-Ahom in India |url=https://archive.org/details/fragmentedmemori0000saik |publisher=Duke University Press |location=Durham |year=2004 |isbn=9780822334255 |access-date=5june 2025 }}</ref> == ইতিহাস == === প্ৰাচীন চীনা উৎস === [[File:Warring States Bronze Dou 02.jpg|thumb|right|250px|যুদ্ধৰত ৰাজ্যসমূহৰ যুগৰ ব্ৰঞ্জৰ ডৌ পাত্ৰ]] শৰাই আৰু বটাৰ শিকড় চীন জনগোষ্ঠীৰ এক প্ৰাচীন সাংস্কৃতিক ধাৰাৰ সৈতে জড়িত। "Dou " (豆) নামে পৰিচিত উচ্চভিত্তিযুক্ত বাটিৰ আকৃতি প্ৰথমে চীনত নৱপ্ৰস্তৰ যুগত দেখা যায়। ওপৰত পাত্ৰ আৰু তলত থিয়াভাগ থকা এই গঠন প্ৰায় ৬,০০০–৭,০০০ বছৰ আগতে (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৫০০০–৪০০০) উৎপত্তি লাভ কৰে, আৰু ইয়াৰ মূল আকৃতি ইয়াংশাও সংস্কৃতি আৰু ডাৱেনকʼ সংস্কৃতিত বিকশিত হয়। ভাষাতাত্ত্বিক আৰু জিনগত গৱেষকৰ মতে [[চীনা-তিব্বতীয় ভাষা|চীন-তিব্বতীয়]] বা তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় ভাষা পৰিয়ালৰ লোক সকলৰ আদিম বিস্তাৰ উত্তৰ চীনৰ ইয়াংশাও আৰু মাজিয়াও সভ্যতাৰ পৰা হৈছিল।<ref>{{cite journal |last1=Zhang |first1=Menghan |last2=Yan |first2=Shi |last3=Pan |first3=Wuyun |last4=Jin |first4=Li |year=2019 |title=Phylogenetic evidence for Sino-Tibetan origin in northern China in the Late Neolithic |journal=Nature |volume=569 |pages=112–115 |doi=10.1038/s41586-019-1153-z}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Zhang |first1=Hanzhi |last2=Ji |first2=Ting |last3=Pagel |first3=Mark |last4=Mace |first4=Ruth |year=2020 |title=Dated phylogeny suggests early Neolithic origin of Sino-Tibetan languages |journal=Scientific Reports |volume=10 |article-number=20792 |doi=10.1038/s41598-020-77404-4}}</ref> যিহেতু অসমৰ বড়ো-গাৰো বা বড়ো-কছাৰী মূলীয় ভাষাসমূহ তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় ভাষা পৰিয়ালৰ এটা শাখা হিচাপে গণ্য কৰা হয়,‌গতিকে চীনৰ এই সভ্যতাৰ পৰাই অসমৰ [[বড়ো-কছাৰী]] মূলীয় জনগোষ্ঠী সমূহৰ উৎপত্তি হৈছে বুলি ক'ব পৰা যায়।<ref>{{cite book |last=DeLancey |first=Scott |year=2012 |chapter=On the Origins of Bodo-Garo |editor-last=Morey |editor-first=Stephen |editor2-last=Post |editor2-first=Mark W. |title=North East Indian Linguistics |volume=4 |publisher=Cambridge University Press India |pages=3–20}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত [[ঝৌ সাম্ৰাজ্য]]ৰ (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১০৪৬–২৫৬) যুগত “ডৌ” চীনা ধৰ্মীয়-আনুষ্ঠানিক সংস্কৃতিৰ এক বিশেষ প্ৰতীকত পৰিণত হয়। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। [[File:Spring & Autumn Bronze Dou, Xinzheng.jpg|thumb|right|250px|বসন্ত আৰু শৰৎ যুগৰ ব্ৰঞ্জৰ ডৌ পাত্ৰ, চিনঝেং]] ঝৌ সমাজত জীৱন “লি” বা আচাৰ-ব্যৱস্থাৰ নিয়মেৰে পৰিচালিত হৈছিল। সেই ব্যৱস্থাত ডৌ কেৱল এটা খাদ্যপাত্ৰ নাছিল; ই আছিল পূৰ্বপুৰুষৰ সৈতে আত্মিক যোগাযোগ স্থাপন কৰা এক পৱিত্ৰ আচাৰিক পাত্ৰ। ঝৌ লোকসকলে বিশ্বাস কৰিছিল যে সঠিকভাৱে পূৰ্বপুৰুষক নিবেদন কৰিলে ঐশ্বৰিক আশীৰ্বাদ লাভ হয়—যেনে সুৰক্ষা আৰু উন্নত ফচল। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। [[File:Dou with an inland hunting scene.jpg|thumb|right|250px|শিকাৰ দৃশ্য খোদিত প্ৰাচীন ডৌ পাত্ৰ]] ===চীনৰ পৰা শৰাই সংস্কৃতিৰ বিস্তাৰ=== কালক্ৰমত চীনৰ পৰা শৰাই জাতীয় পাত্ৰ চীন তিব্বতীয় মূলৰ বাৰ্মিজ<ref>[https://archive.org/details/burmese-hsun-ok Traditional Burmese Offering Tray Hsun-Ok]</ref>, তিব্বত, নেপাল<ref>[https://archive.org/details/nepal-offering-tray Traditional Nepalese Offering tray]</ref>, অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক ভুলৰ কম্বোডিয়া, ভিয়েটনাম, টাই মুলৰ থাইলেণ্ড, অষ্ট্ৰোনেচিয়ান মূলৰ মালয়েছিয়া, ইত্যাদি অঞ্চললৈ বিয়পি পৰে। বৌদ্ধ ধৰ্মত শৰাইৰ মহৎ আটাইতকৈ বেছি। এই সকলো দেশত শৰাই জাতীয় পাত্ৰ ভগৱানৰ আগত সেৱা কৰিবলৈ আগ বঢ়োৱা হয়। ===ফান বা ফুন=== থাই আৰু কম্বোডিয়া ভাষাত শৰাই জাতীয় পাত্ৰক ''"ফান"'' বুলি কোৱা হয় যি চীনা ভাষাৰ 盤 পানৰ পৰা আহিছে যাৰ অৰ্থ থাল (tray)।<ref>“พาน” in Thai Dictionary Project (TDP) (UC Berkeley 1964) (plus additional data from the Royal Institute of Thailand (RI) and NECTEC's LEXITRON project (LEX)). Searchable online at {{url|SEAlang.net}}</ref> ===জুৱেন চ্ৰাৱ আৰু টক=== প্ৰাক-আংকোৰীয় যুগত দক্ষিণ পূৱ এছিয়াত কম্বোডিয় পৰম্পৰাগত ভিন্ন নাল যুক্ত কাঁহী জুৱেন চ্ৰাৱ আৰু টক পোৱা গৈছিল। হেং পিফালে খ্ৰীষ্টীয় ৩০০–৫০০ চনৰ প্ৰাক-আংকোৰীয় যুগৰ উত্তৰণৰ বিষয়ে আলোচনা কৰোঁতে উত্তৰ-পূব থাইলেণ্ড আৰু কম্বোডিয়াৰ প্ৰাগৈতিহাসিক স্থানসমূহত "pedestalled dishes and bowls" অৰ্থাৎ নাল যুক্ত পাত্ৰ আৰু বাটিৰ উপস্থিতিৰ কথা উল্লেখ কৰিছে। তেওঁ কম্বোডিয়াৰ Tuol Neakta Kang Memay স্থানৰ পৰা পোৱা এটা পেডেষ্টেলযুক্ত বাটিৰ ছবিও প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Heng |first=Piphal |year=2016 |title=Transition to the Pre-Angkorian period (300–500 CE): Thala Borivat and a regional perspective |journal=Journal of Southeast Asian Studies |volume=47 |issue=3 |pages=484–505 |doi=10.1017/S0022463416000406}}</ref> [[এংকৰ ৱাট|এংকৰ বছৰেই]] স্থানৰ প্ৰাচীন কম্বোডীয় মৃত্শিল্পৰ মাজতো এনে পেডেষ্টেলযুক্ত থালৰ আকৃতিৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে; Miriam T. Stark-এ এংকৰ বৰেইৰ মৃত্শিল্পৰ ভিতৰত জুৱেন চ্ৰাৱ (নাল থকা কাঁহী)ৰ বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Stark |first=Miriam T. |year=2019 |title=Earthenware Ceramic Technologies of Angkor Borei, Cambodia |journal=Udaya, Journal of Khmer Studies |volume=14 |pages=109–132}}</ref>একেদৰেই UNESCOয়ে প্ৰকাশিত খমেৰ ৰূপালী শিল্প সম্পৰ্কীয় এখন গ্ৰন্থৰ মতে প্ৰাক-আংকোৰীয় আৰু আংকোৰীয় শিলালিপিত কম্বোডীয় সকলে ব্যৱহাৰ কৰা ৰূপালী সামগ্ৰীৰ ভিতৰত পেডেষ্টেল যুক্ত থাল আৰু ট্ৰেৰও বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Kong |first=Vireak |year=2009 |title=Khmer Silverwares |publisher=UNESCO |location=Phnom Penh |url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000187953 |access-date=9 June 2026}}</ref> ===চুন অক=== ঢাকনিযুক্ত শৰাই দৰে পাত্ৰ বাৰ্মিজ সংস্কৃতিত দেখা যায়। এই পাত্ৰক ''hsun-ok'' বুলি কোৱা হয়। এইটো সাধাৰণতে বাৰ্মিজ সকলৰ বৌদ্ধ নৈবেদ্য বহন বা আগবঢ়োৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত পাত্ৰ। ''Hsun-ok'' সাধাৰণতে লাখ-লেপা বাঁহ বা কাঠেৰে নিৰ্মিত হয়, আৰু ইয়াত এটা পেডেষ্টেল, বাটিৰ দৰে মূল পাত্ৰ, ভিতৰুৱা ট্ৰে আৰু ওপৰত এটা ওখ শিখৰযুক্ত ঢাকনি থাকে। ইয়াৰ পৰা বুজা যায় যে শানসকলৰ ঢাকনিযুক্ত ''hsun-ok'' ৰূপটো বাৰ্মিজ বৌদ্ধ নৈবেদ্য-পাত্ৰ পৰম্পৰাৰ এটা স্থানীয় অভিযোজন আছিল। অৱশ্যে এই প্ৰমাণ বিশেষকৈ শিখৰযুক্ত ঢাকনি থকা লাখৰ ঢাকনিযুক্ত ''hsun-ok''-ৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰযোজ্য; সকলো মুকলি পেডেষ্টেলযুক্ত ট্ৰে বাৰ্মিজ উৎসৰ পৰা আহিছে বুলি ইয়াৰ দ্বাৰা প্ৰমাণিত নহয়। মুকলি উঠা নৈবেদ্য-ট্ৰে সমগ্ৰ মূল ভূখণ্ডীয় দক্ষিণ-পূব এছিয়াত বহুলভাৱে দেখা যায়, কিন্তু ঢাকনিযুক্ত লাখৰ ''hsun-ok'' বিশেষভাৱে বাৰ্মীজ বৌদ্ধ বস্তু-সংস্কৃতিৰ সৈতে অধিক ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত। ===অসমত শৰাই আৰু বটাৰ প্ৰচলন=== চীন-তিব্বতীয় বা তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় মূলৰ‌ [[চুতীয়া ৰাজ্য]] আৰু টাই মূলৰ [[আহোম ৰাজ্য]] দুয়োতে বটা বা শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। [[যোৰহাট জিলা]]ৰ তিতাবৰ অঞ্চলৰ চুতীয়া লোক এঘৰত পুৰণি বাকচ এটাত ভৰাই সংৰক্ষিত কৰি থোৱা চুতীয়া ৰাজ্যৰ দিনীয়া বটা উদ্ধাৰ কৰা হৈছে। বটাতোত অসমীয়া লিপিত খোদিত আছে "১৩১৭ সন ছাৰি শাবন মাশ"। অৰ্থাৎ ১৩৯৫ চনৰ(১৩১৭ শক) চাৰি শাওণত এই বঁটা টো নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল বা গ্ৰহণ কৰা হৈছিল।<ref> [https://archive.org/details/chutia-bota-1395 Image of the Bota dated to 1395 AD.]</ref> আহোম ভাষাত শৰাইখনক ''"ফোন"'' বুলি কোৱা হয়। একেইটা শব্দয়েই মাইহাং থাল খনকো বুজায়। এই শব্দৰ গুৰি পুৰণি চীনা ভাষাৰ থাল বা ট্ৰে বুজোৱা ''"পান''" শব্দ আৰু থাই বা শান ভাষাত শৰাই জাতীয় পাত্ৰক ''"ফান"'' কোৱা হয়।<ref>[https://en.wiktionary.org/wiki/%E0%B8%9E%E0%B8%B2%E0%B8%99 Borrowed from Old Chinese 盤 (OC *baːn, “tray”). Cognate with Lao ພານ (phān), Tai Dam ꪝꪱꪙ or ꪟꪱꪙ, Burmese ဗန်း (ban:, “tray”), Shan ပၢၼ်ႉ (pâ̰an, “tray”), and possibly Khmer ពាន (piən) (Pou and Jenner, 1980-1981)]</ref> যিহেতু অসমত শৰাই বুজাবলৈ "ফোন" শব্দৰ সলনি পুৰণি "শৰাই" শব্দয়ে ব্যৱহাৰ কৰা হয়, গতিকে ধৰিব পাৰি যে খমেৰ সকলে ব্যৱহাৰ কৰা পাত্ৰৰ দৰে অসমৰ শৰাই খনও প্ৰাগ-আহোম যুগৰ পৰাই ব্যৱহাৰ কৰি অহা হৈছে। অসমলৈ আহি শৰাই আৰু মাইহাং—এই দুয়োবিধ পাত্ৰৰ সাদৃশ্য দেখা পাই আহোমসকলে হয়তো দুয়োবিধকে ব্যাখ্যা কৰিবলৈ “ফোন” শব্দ ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ লৈছিল। যিহেতু ঢাকনিযুক্ত শৰাইখন বাৰ্মিজ সকলৰ মাজত পোৱা যায়, গতিকে এইখন পাছৰ কালত আহোম ৰাজ্যৰ দিনত বাৰ্মাৰ পৰা গ্ৰহণ কৰা হ'ব পাৰে। পাছলৈ শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰদেৱৰ দিনত শৰাই নৱবৈষ্ণৱ ধৰ্মত অন্তভুক্ত কৰা হয় আৰু কালক্ৰমত অসমীয়া সংস্কৃতিৰ এক বিশেষ অংশ হৈ পৰে। [[File:Xorai worship.webp|thumb|নামঘৰত ব্যৱহাৰ হোৱা শৰাই।]] === অতিথি-আদৰণিত তামোল-পাণ আৰু শৰাই=== অসমীয়া সমাজত তামোল-পাণ আতিথ্য, সন্মান, ভক্তি আৰু মিত্ৰতাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰতীক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। শৰাইত তামোল-পাণ আগবঢ়াই অতিথিক আদৰণি জনোৱা পৰম্পৰা এটা স্তৰিত সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা বুলি বুজিব পাৰি—প্ৰথমে দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক বিস্তৃত আতিথ্য-সংস্কৃতি, তাৰ পাছত ভাৰতীয় ধৰ্মীয়-সামাজিক আচাৰৰ সৈতে ইয়াৰ সংযোগ, আৰু শেষত অসমীয়া কাঁহ-পিতলৰ শৰাই বা বঁটাৰ জৰিয়তে ইয়াৰ স্থানীয় ৰূপায়ণ। এই প্ৰথাৰ আটাইতকৈ প্ৰাচীন স্তৰটো দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক লোক সকলৰ তামোল-পাণভিত্তিক আতিথ্য পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত হ’ব পাৰে। খাচী সমাজত ''kwai'' বা তামোল-পাণ অতিথিক আগবঢ়োৱা এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সামাজিক শিষ্টাচাৰ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। ''Shikyntien kwai'' নামৰ খাচী পৰম্পৰাত ঘৰত অহা যিকোনো অতিথিক ''kwai'' আগবঢ়োৱাটো সৌজন্যৰ চিন বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Shikyntien Kwai: A Folklore about Betel Hospitality in Khasi Society |url=https://www.necarf.org/home/articles/54/shikyntien-kwai-a-folklore-about-betel-hospitality-in-khasi-society |website=NECARF |date=14 October 2020 |access-date=9 June 2026}}</ref> খাচীসকল অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক ভাষাপৰিয়ালৰ অন্তৰ্গত হোৱা বাবে, অসমীয়া তামোল-পাণ আতিথ্যৰ গভীৰ স্তৰটো পূব ভাৰতৰ অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াগত betel-areca সংস্কৃতিৰ সৈতে তুলনা কৰিব পাৰি, যদিও ইয়াৰ পৰা অসমীয়া প্ৰথাটো প্ৰত্যক্ষভাৱে খাচী বা অন্য কোনো একক অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক উৎসৰ পৰা আহিছে বুলি নিশ্চিতভাৱে ক’ব নোৱাৰি। পাছৰ স্তৰত এই তামোল-পাণ আতিথ্যৰ প্ৰথা ভাৰতীয় ধৰ্মীয় আৰু সামাজিক আচাৰৰ সৈতে একীভূত হয়। এছ. চি. আহুজা আৰু উমা আহুজাই betel leaf আৰু areca nut-ক আতিথ্য, শুভতা, সন্মান, সামাজিক প্ৰতিশ্ৰুতি আৰু ধৰ্মীয় নিবেদনৰ প্ৰতীক হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছে। তেওঁলোকৰ মতে ভাৰতৰ বহু সামাজিক আৰু ধৰ্মীয় আচাৰত তামোল-পাণ ব্যৱহাৰ হয়, আৰু অসমীয়া বিবাহত তামোল-পাণ প্ৰায় পোন্ধৰটা আচাৰত উপস্থিত থাকে।<ref>{{cite journal |last1=Ahuja |first1=S. C. |last2=Ahuja |first2=Uma |year=2011 |title=Betel Leaf and Betel Nut in India: History and Uses |journal=Asian Agri-History |volume=15 |issue=1 |pages=13–35 |url=https://www.researchgate.net/publication/292469329_Betel_leaf_and_betel_nut_in_India_History_and_uses |access-date=9 June 2026}}</ref> সেয়ে অসমীয়া সমাজত তামোল-পাণ কেৱল মুখশুদ্ধিৰ সামগ্ৰী নহয়; ই আতিথ্য, শুভেচ্ছা, বিবাহ, সামাজিক স্বীকৃতি আৰু ধৰ্মীয় পবিত্ৰতাৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে। এই তামোল-পাণ পৰম্পৰাই অসমত শৰাই আৰু বঁটাৰ জৰিয়তে এক বিশেষ স্থানীয় ৰূপ লাভ কৰে। অসম চৰকাৰৰ সংস্কৃতি-সম্পৰ্কীয় তথ্য অনুসৰি, তামোল-পাণ বা গুৱাপাণক ভক্তি, সন্মান আৰু মিত্ৰতাৰ নিবেদন হিচাপে ধৰা হয়, আৰু অতিথিক আদৰণি তথা ধন্যবাদ জনোৱাৰ চিহ্ন হিচাপে শৰাইত তামোল-পাণ আগবঢ়োৱা হয়। একেটা উৎসত শৰাইক নামঘৰ বা পূজাস্থলীত প্ৰসাদ আৰু অন্যান্য নিবেদন আগবঢ়োৱাৰ পাত্ৰ হিচাপেও বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Culture of Assam |url=https://assam.gov.in/about-us/391 |website=Assam State Portal |publisher=Government of Assam |access-date=9 June 2026}}</ref> ইয়াৰ পৰা বুজা যায় যে তামোল-পাণৰ সামাজিক অৰ্থ বহল আঞ্চলিক পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত হলেও, কাঁহ-পিতলৰ শৰাই বা বঁটাত তাক আগবঢ়োৱাৰ ৰূপটো অসমীয়া ধাতু-শিল্প আৰু সামাজিক আচাৰৰ সৈতে বিশেষভাৱে যুক্ত। == ধৰ্মীয় তাৎপৰ্য == পৰৱৰ্তী সময়ত আহোম সংস্কৃতিৰপৰা গ্ৰহণ কৰা শৰাই অসমীয়া সমাজ আৰু নামঘৰীয়া ধৰ্মীয় পৰম্পৰাৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশত পৰিণত হয়। নামঘৰত ভাগৱত স্থাপনৰ বাবে শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল, যিয়ে অসমীয়া আধ্যাত্মিক জীৱনত [[File:Sankaradeva.jpg|thumb|right|220px|শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]] ১৫শ আৰু ১৬শ শতিকাত [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]]ৰ একশৰণ নামধৰ্ম আন্দোলনে শৰাই আৰু বটাৰ তাৎপৰ্য নতুন ৰূপ দিয়ে। শংকৰদেৱে পুৰণি অসমীয়া সাংস্কৃতিক পৰিসৰৰপৰা শৰাইৰ ব্যৱহাৰ গ্ৰহণ কৰি ইয়াক অসমীয়া বৈষ্ণৱ সমাজত অন্তৰ্ভুক্ত কৰে। নামঘৰৰ মাজভাগত শৰাইৰ ওপৰত ভাগৱত স্থাপন কৰি তেওঁ দেখুৱাইছিল যে ঈশ্বৰ সকলোৰে বাবে সমান। সেই নামঘৰত শৰাই হৈ উঠে “সমতাৰ প্ৰতীক”—য’ৰপৰা সকলো ভক্তক সমানে প্ৰসাদ বিতৰণ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday |date=20 March 2021 }}</ref> == ঐতিহ্য == শৰাই আৰু বটাৰ ঐতিহ্যৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশ হৈছে—ই কেৱল ৰাজকীয় বস্তু হৈ নাথাকি অসমীয়া সমাজৰ সামূহিক হৃদস্পন্দনত পৰিণত হোৱা।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday }}</ref> শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। তামোল-পাণ আগবঢ়োৱাৰ মাধ্যমেৰে শৰাই আৰু বটা “সন্মানৰ আচাৰ” হিচাপে সমগ্ৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত একত্ৰিত সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা সৃষ্টি কৰে। এই আধ্যাত্মিক ৰূপান্তৰৰ ফলত শৰাই আৰু বটা কেৱল ৰাজকীয় ক্ষমতাৰ প্ৰতীক হৈ নাথাকি সামাজিক ঐক্য, সমতা আৰু অসমীয়া জাতীয় আত্মাৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশত পৰিণত হয়।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday |date=20 March 2021 }}</ref> == চাওক == * [[অসমীয়া সংস্কৃতি]] * [[তামোল-পাণ]] * [[নামঘৰ]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} gtflljuwcqkqt26tbn4ni9cdc7af588 612144 612143 2026-06-14T16:40:00Z KhiLanTzi 23530 /* ফান বা ফুন */ 612144 wikitext text/x-wiki '''শৰাই''' আৰু '''বটা''' অসমৰ অন্যতম প্ৰতীকী পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। কাঁহ বা বেল-মেটেলৰে নিৰ্মিত এই শিল্পবস্তু অসমীয়া সমাজত মৰ্যাদা, সন্মান আৰু সাংস্কৃতিক গৌৰৱৰ প্ৰতীক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। সাধাৰণতে তলত এটা থিয়াভাগ থকা ওপৰৰ থাল সদৃশ গঠনযুক্ত শৰাই ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠান, সামাজিক অনুষ্ঠান আৰু বিশেষকৈ অতিথি সম্ভাষণত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। অসমীয়া আৰু আহোম সংস্কৃতিত শৰাই আগবঢ়োৱা মানে আন্তৰিকতা, আতিথ্য আৰু গভীৰ সন্মান প্ৰকাশ কৰা। [[File:Xorai-শৰাই.jpg|thumb|right|250px|পৰম্পৰাগত অসমীয়া শৰাই]] সাধাৰণতে ইয়াত তামোল-পাণ, মিঠাই আৰু আন আন আনুষ্ঠানিক সামগ্ৰী আগবঢ়োৱা হয়। কিছুমান শৰাইত অলংকৃত ঢাকনি থাকে, যিয়ে ইয়াৰ সৌন্দৰ্য আৰু আধ্যাত্মিক তাৎপৰ্য বৃদ্ধি কৰে; আন কিছুমান আকৌ মুকলি ৰূপত থাকে। লক্ষণীয় যে, অতিথি সম্ভাষণ আৰু ধৰ্মীয় নিবেদনৰ বাবে ব্যৱহৃত এনে উচ্চভিত্তিযুক্ত থাল বা পাত্ৰৰ ধাৰণা এছিয়াৰ আন বহু অঞ্চলতো—বিশেষকৈ চীন, তিব্বত, নেপাল আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াত দেখিবলৈ পোৱা যায়। যদিও শৰাই আৰু বটা একে ধৰণৰ সামগ্ৰী আৰু মূল নক্সাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ় লৈ উঠিছে, তথাপি সময়ৰ লগে লগে এই দুয়োটা পৃথক শিল্পবস্তু হিচাপে বিকশিত হয়। শৰাই সাধাৰণতে ওপৰত এটা সমতল থাল আৰু তলত এটা থিয়াভাগযুক্ত, আনহাতে বটা হৈছে বাটিৰ দৰে পাত্ৰ, যি বহু সময়ত শৰাইৰ সৈতে একেলগে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=Fragmented Memories: Struggling to Be Tai-Ahom in India |url=https://archive.org/details/fragmentedmemori0000saik |publisher=Duke University Press |location=Durham |year=2004 |isbn=9780822334255 |access-date=5june 2025 }}</ref> == ইতিহাস == === প্ৰাচীন চীনা উৎস === [[File:Warring States Bronze Dou 02.jpg|thumb|right|250px|যুদ্ধৰত ৰাজ্যসমূহৰ যুগৰ ব্ৰঞ্জৰ ডৌ পাত্ৰ]] শৰাই আৰু বটাৰ শিকড় চীন জনগোষ্ঠীৰ এক প্ৰাচীন সাংস্কৃতিক ধাৰাৰ সৈতে জড়িত। "Dou " (豆) নামে পৰিচিত উচ্চভিত্তিযুক্ত বাটিৰ আকৃতি প্ৰথমে চীনত নৱপ্ৰস্তৰ যুগত দেখা যায়। ওপৰত পাত্ৰ আৰু তলত থিয়াভাগ থকা এই গঠন প্ৰায় ৬,০০০–৭,০০০ বছৰ আগতে (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৫০০০–৪০০০) উৎপত্তি লাভ কৰে, আৰু ইয়াৰ মূল আকৃতি ইয়াংশাও সংস্কৃতি আৰু ডাৱেনকʼ সংস্কৃতিত বিকশিত হয়। ভাষাতাত্ত্বিক আৰু জিনগত গৱেষকৰ মতে [[চীনা-তিব্বতীয় ভাষা|চীন-তিব্বতীয়]] বা তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় ভাষা পৰিয়ালৰ লোক সকলৰ আদিম বিস্তাৰ উত্তৰ চীনৰ ইয়াংশাও আৰু মাজিয়াও সভ্যতাৰ পৰা হৈছিল।<ref>{{cite journal |last1=Zhang |first1=Menghan |last2=Yan |first2=Shi |last3=Pan |first3=Wuyun |last4=Jin |first4=Li |year=2019 |title=Phylogenetic evidence for Sino-Tibetan origin in northern China in the Late Neolithic |journal=Nature |volume=569 |pages=112–115 |doi=10.1038/s41586-019-1153-z}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Zhang |first1=Hanzhi |last2=Ji |first2=Ting |last3=Pagel |first3=Mark |last4=Mace |first4=Ruth |year=2020 |title=Dated phylogeny suggests early Neolithic origin of Sino-Tibetan languages |journal=Scientific Reports |volume=10 |article-number=20792 |doi=10.1038/s41598-020-77404-4}}</ref> যিহেতু অসমৰ বড়ো-গাৰো বা বড়ো-কছাৰী মূলীয় ভাষাসমূহ তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় ভাষা পৰিয়ালৰ এটা শাখা হিচাপে গণ্য কৰা হয়,‌গতিকে চীনৰ এই সভ্যতাৰ পৰাই অসমৰ [[বড়ো-কছাৰী]] মূলীয় জনগোষ্ঠী সমূহৰ উৎপত্তি হৈছে বুলি ক'ব পৰা যায়।<ref>{{cite book |last=DeLancey |first=Scott |year=2012 |chapter=On the Origins of Bodo-Garo |editor-last=Morey |editor-first=Stephen |editor2-last=Post |editor2-first=Mark W. |title=North East Indian Linguistics |volume=4 |publisher=Cambridge University Press India |pages=3–20}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত [[ঝৌ সাম্ৰাজ্য]]ৰ (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১০৪৬–২৫৬) যুগত “ডৌ” চীনা ধৰ্মীয়-আনুষ্ঠানিক সংস্কৃতিৰ এক বিশেষ প্ৰতীকত পৰিণত হয়। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। [[File:Spring & Autumn Bronze Dou, Xinzheng.jpg|thumb|right|250px|বসন্ত আৰু শৰৎ যুগৰ ব্ৰঞ্জৰ ডৌ পাত্ৰ, চিনঝেং]] ঝৌ সমাজত জীৱন “লি” বা আচাৰ-ব্যৱস্থাৰ নিয়মেৰে পৰিচালিত হৈছিল। সেই ব্যৱস্থাত ডৌ কেৱল এটা খাদ্যপাত্ৰ নাছিল; ই আছিল পূৰ্বপুৰুষৰ সৈতে আত্মিক যোগাযোগ স্থাপন কৰা এক পৱিত্ৰ আচাৰিক পাত্ৰ। ঝৌ লোকসকলে বিশ্বাস কৰিছিল যে সঠিকভাৱে পূৰ্বপুৰুষক নিবেদন কৰিলে ঐশ্বৰিক আশীৰ্বাদ লাভ হয়—যেনে সুৰক্ষা আৰু উন্নত ফচল। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। [[File:Dou with an inland hunting scene.jpg|thumb|right|250px|শিকাৰ দৃশ্য খোদিত প্ৰাচীন ডৌ পাত্ৰ]] ===চীনৰ পৰা শৰাই সংস্কৃতিৰ বিস্তাৰ=== কালক্ৰমত চীনৰ পৰা শৰাই জাতীয় পাত্ৰ চীন তিব্বতীয় মূলৰ বাৰ্মিজ<ref>[https://archive.org/details/burmese-hsun-ok Traditional Burmese Offering Tray Hsun-Ok]</ref>, তিব্বত, নেপাল<ref>[https://archive.org/details/nepal-offering-tray Traditional Nepalese Offering tray]</ref>, অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক ভুলৰ কম্বোডিয়া, ভিয়েটনাম, টাই মুলৰ থাইলেণ্ড, অষ্ট্ৰোনেচিয়ান মূলৰ মালয়েছিয়া, ইত্যাদি অঞ্চললৈ বিয়পি পৰে। বৌদ্ধ ধৰ্মত শৰাইৰ মহৎ আটাইতকৈ বেছি। এই সকলো দেশত শৰাই জাতীয় পাত্ৰ ভগৱানৰ আগত সেৱা কৰিবলৈ আগ বঢ়োৱা হয়। ===ফান বা ফুন=== [[File:The Royal Utensils of Siam.jpg|thumb=চিয়াম থাইলেণ্ডৰ ৰাজকীয় বাচন সমূহত ফান]] থাই আৰু কম্বোডিয়া ভাষাত শৰাই জাতীয় পাত্ৰক ''"ফান"'' বুলি কোৱা হয় যি চীনা ভাষাৰ 盤 পানৰ পৰা আহিছে যাৰ অৰ্থ থাল (tray)।<ref>“พาน” in Thai Dictionary Project (TDP) (UC Berkeley 1964) (plus additional data from the Royal Institute of Thailand (RI) and NECTEC's LEXITRON project (LEX)). Searchable online at {{url|SEAlang.net}}</ref> ===জুৱেন চ্ৰাৱ আৰু টক=== প্ৰাক-আংকোৰীয় যুগত দক্ষিণ পূৱ এছিয়াত কম্বোডিয় পৰম্পৰাগত ভিন্ন নাল যুক্ত কাঁহী জুৱেন চ্ৰাৱ আৰু টক পোৱা গৈছিল। হেং পিফালে খ্ৰীষ্টীয় ৩০০–৫০০ চনৰ প্ৰাক-আংকোৰীয় যুগৰ উত্তৰণৰ বিষয়ে আলোচনা কৰোঁতে উত্তৰ-পূব থাইলেণ্ড আৰু কম্বোডিয়াৰ প্ৰাগৈতিহাসিক স্থানসমূহত "pedestalled dishes and bowls" অৰ্থাৎ নাল যুক্ত পাত্ৰ আৰু বাটিৰ উপস্থিতিৰ কথা উল্লেখ কৰিছে। তেওঁ কম্বোডিয়াৰ Tuol Neakta Kang Memay স্থানৰ পৰা পোৱা এটা পেডেষ্টেলযুক্ত বাটিৰ ছবিও প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Heng |first=Piphal |year=2016 |title=Transition to the Pre-Angkorian period (300–500 CE): Thala Borivat and a regional perspective |journal=Journal of Southeast Asian Studies |volume=47 |issue=3 |pages=484–505 |doi=10.1017/S0022463416000406}}</ref> [[এংকৰ ৱাট|এংকৰ বছৰেই]] স্থানৰ প্ৰাচীন কম্বোডীয় মৃত্শিল্পৰ মাজতো এনে পেডেষ্টেলযুক্ত থালৰ আকৃতিৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে; Miriam T. Stark-এ এংকৰ বৰেইৰ মৃত্শিল্পৰ ভিতৰত জুৱেন চ্ৰাৱ (নাল থকা কাঁহী)ৰ বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Stark |first=Miriam T. |year=2019 |title=Earthenware Ceramic Technologies of Angkor Borei, Cambodia |journal=Udaya, Journal of Khmer Studies |volume=14 |pages=109–132}}</ref>একেদৰেই UNESCOয়ে প্ৰকাশিত খমেৰ ৰূপালী শিল্প সম্পৰ্কীয় এখন গ্ৰন্থৰ মতে প্ৰাক-আংকোৰীয় আৰু আংকোৰীয় শিলালিপিত কম্বোডীয় সকলে ব্যৱহাৰ কৰা ৰূপালী সামগ্ৰীৰ ভিতৰত পেডেষ্টেল যুক্ত থাল আৰু ট্ৰেৰও বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Kong |first=Vireak |year=2009 |title=Khmer Silverwares |publisher=UNESCO |location=Phnom Penh |url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000187953 |access-date=9 June 2026}}</ref> ===চুন অক=== ঢাকনিযুক্ত শৰাই দৰে পাত্ৰ বাৰ্মিজ সংস্কৃতিত দেখা যায়। এই পাত্ৰক ''hsun-ok'' বুলি কোৱা হয়। এইটো সাধাৰণতে বাৰ্মিজ সকলৰ বৌদ্ধ নৈবেদ্য বহন বা আগবঢ়োৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত পাত্ৰ। ''Hsun-ok'' সাধাৰণতে লাখ-লেপা বাঁহ বা কাঠেৰে নিৰ্মিত হয়, আৰু ইয়াত এটা পেডেষ্টেল, বাটিৰ দৰে মূল পাত্ৰ, ভিতৰুৱা ট্ৰে আৰু ওপৰত এটা ওখ শিখৰযুক্ত ঢাকনি থাকে। ইয়াৰ পৰা বুজা যায় যে শানসকলৰ ঢাকনিযুক্ত ''hsun-ok'' ৰূপটো বাৰ্মিজ বৌদ্ধ নৈবেদ্য-পাত্ৰ পৰম্পৰাৰ এটা স্থানীয় অভিযোজন আছিল। অৱশ্যে এই প্ৰমাণ বিশেষকৈ শিখৰযুক্ত ঢাকনি থকা লাখৰ ঢাকনিযুক্ত ''hsun-ok''-ৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰযোজ্য; সকলো মুকলি পেডেষ্টেলযুক্ত ট্ৰে বাৰ্মিজ উৎসৰ পৰা আহিছে বুলি ইয়াৰ দ্বাৰা প্ৰমাণিত নহয়। মুকলি উঠা নৈবেদ্য-ট্ৰে সমগ্ৰ মূল ভূখণ্ডীয় দক্ষিণ-পূব এছিয়াত বহুলভাৱে দেখা যায়, কিন্তু ঢাকনিযুক্ত লাখৰ ''hsun-ok'' বিশেষভাৱে বাৰ্মীজ বৌদ্ধ বস্তু-সংস্কৃতিৰ সৈতে অধিক ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত। ===অসমত শৰাই আৰু বটাৰ প্ৰচলন=== চীন-তিব্বতীয় বা তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় মূলৰ‌ [[চুতীয়া ৰাজ্য]] আৰু টাই মূলৰ [[আহোম ৰাজ্য]] দুয়োতে বটা বা শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। [[যোৰহাট জিলা]]ৰ তিতাবৰ অঞ্চলৰ চুতীয়া লোক এঘৰত পুৰণি বাকচ এটাত ভৰাই সংৰক্ষিত কৰি থোৱা চুতীয়া ৰাজ্যৰ দিনীয়া বটা উদ্ধাৰ কৰা হৈছে। বটাতোত অসমীয়া লিপিত খোদিত আছে "১৩১৭ সন ছাৰি শাবন মাশ"। অৰ্থাৎ ১৩৯৫ চনৰ(১৩১৭ শক) চাৰি শাওণত এই বঁটা টো নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল বা গ্ৰহণ কৰা হৈছিল।<ref> [https://archive.org/details/chutia-bota-1395 Image of the Bota dated to 1395 AD.]</ref> আহোম ভাষাত শৰাইখনক ''"ফোন"'' বুলি কোৱা হয়। একেইটা শব্দয়েই মাইহাং থাল খনকো বুজায়। এই শব্দৰ গুৰি পুৰণি চীনা ভাষাৰ থাল বা ট্ৰে বুজোৱা ''"পান''" শব্দ আৰু থাই বা শান ভাষাত শৰাই জাতীয় পাত্ৰক ''"ফান"'' কোৱা হয়।<ref>[https://en.wiktionary.org/wiki/%E0%B8%9E%E0%B8%B2%E0%B8%99 Borrowed from Old Chinese 盤 (OC *baːn, “tray”). Cognate with Lao ພານ (phān), Tai Dam ꪝꪱꪙ or ꪟꪱꪙ, Burmese ဗန်း (ban:, “tray”), Shan ပၢၼ်ႉ (pâ̰an, “tray”), and possibly Khmer ពាន (piən) (Pou and Jenner, 1980-1981)]</ref> যিহেতু অসমত শৰাই বুজাবলৈ "ফোন" শব্দৰ সলনি পুৰণি "শৰাই" শব্দয়ে ব্যৱহাৰ কৰা হয়, গতিকে ধৰিব পাৰি যে খমেৰ সকলে ব্যৱহাৰ কৰা পাত্ৰৰ দৰে অসমৰ শৰাই খনও প্ৰাগ-আহোম যুগৰ পৰাই ব্যৱহাৰ কৰি অহা হৈছে। অসমলৈ আহি শৰাই আৰু মাইহাং—এই দুয়োবিধ পাত্ৰৰ সাদৃশ্য দেখা পাই আহোমসকলে হয়তো দুয়োবিধকে ব্যাখ্যা কৰিবলৈ “ফোন” শব্দ ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ লৈছিল। যিহেতু ঢাকনিযুক্ত শৰাইখন বাৰ্মিজ সকলৰ মাজত পোৱা যায়, গতিকে এইখন পাছৰ কালত আহোম ৰাজ্যৰ দিনত বাৰ্মাৰ পৰা গ্ৰহণ কৰা হ'ব পাৰে। পাছলৈ শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰদেৱৰ দিনত শৰাই নৱবৈষ্ণৱ ধৰ্মত অন্তভুক্ত কৰা হয় আৰু কালক্ৰমত অসমীয়া সংস্কৃতিৰ এক বিশেষ অংশ হৈ পৰে। [[File:Xorai worship.webp|thumb|নামঘৰত ব্যৱহাৰ হোৱা শৰাই।]] === অতিথি-আদৰণিত তামোল-পাণ আৰু শৰাই=== অসমীয়া সমাজত তামোল-পাণ আতিথ্য, সন্মান, ভক্তি আৰু মিত্ৰতাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰতীক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। শৰাইত তামোল-পাণ আগবঢ়াই অতিথিক আদৰণি জনোৱা পৰম্পৰা এটা স্তৰিত সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা বুলি বুজিব পাৰি—প্ৰথমে দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক বিস্তৃত আতিথ্য-সংস্কৃতি, তাৰ পাছত ভাৰতীয় ধৰ্মীয়-সামাজিক আচাৰৰ সৈতে ইয়াৰ সংযোগ, আৰু শেষত অসমীয়া কাঁহ-পিতলৰ শৰাই বা বঁটাৰ জৰিয়তে ইয়াৰ স্থানীয় ৰূপায়ণ। এই প্ৰথাৰ আটাইতকৈ প্ৰাচীন স্তৰটো দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক লোক সকলৰ তামোল-পাণভিত্তিক আতিথ্য পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত হ’ব পাৰে। খাচী সমাজত ''kwai'' বা তামোল-পাণ অতিথিক আগবঢ়োৱা এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সামাজিক শিষ্টাচাৰ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। ''Shikyntien kwai'' নামৰ খাচী পৰম্পৰাত ঘৰত অহা যিকোনো অতিথিক ''kwai'' আগবঢ়োৱাটো সৌজন্যৰ চিন বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Shikyntien Kwai: A Folklore about Betel Hospitality in Khasi Society |url=https://www.necarf.org/home/articles/54/shikyntien-kwai-a-folklore-about-betel-hospitality-in-khasi-society |website=NECARF |date=14 October 2020 |access-date=9 June 2026}}</ref> খাচীসকল অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক ভাষাপৰিয়ালৰ অন্তৰ্গত হোৱা বাবে, অসমীয়া তামোল-পাণ আতিথ্যৰ গভীৰ স্তৰটো পূব ভাৰতৰ অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াগত betel-areca সংস্কৃতিৰ সৈতে তুলনা কৰিব পাৰি, যদিও ইয়াৰ পৰা অসমীয়া প্ৰথাটো প্ৰত্যক্ষভাৱে খাচী বা অন্য কোনো একক অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক উৎসৰ পৰা আহিছে বুলি নিশ্চিতভাৱে ক’ব নোৱাৰি। পাছৰ স্তৰত এই তামোল-পাণ আতিথ্যৰ প্ৰথা ভাৰতীয় ধৰ্মীয় আৰু সামাজিক আচাৰৰ সৈতে একীভূত হয়। এছ. চি. আহুজা আৰু উমা আহুজাই betel leaf আৰু areca nut-ক আতিথ্য, শুভতা, সন্মান, সামাজিক প্ৰতিশ্ৰুতি আৰু ধৰ্মীয় নিবেদনৰ প্ৰতীক হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছে। তেওঁলোকৰ মতে ভাৰতৰ বহু সামাজিক আৰু ধৰ্মীয় আচাৰত তামোল-পাণ ব্যৱহাৰ হয়, আৰু অসমীয়া বিবাহত তামোল-পাণ প্ৰায় পোন্ধৰটা আচাৰত উপস্থিত থাকে।<ref>{{cite journal |last1=Ahuja |first1=S. C. |last2=Ahuja |first2=Uma |year=2011 |title=Betel Leaf and Betel Nut in India: History and Uses |journal=Asian Agri-History |volume=15 |issue=1 |pages=13–35 |url=https://www.researchgate.net/publication/292469329_Betel_leaf_and_betel_nut_in_India_History_and_uses |access-date=9 June 2026}}</ref> সেয়ে অসমীয়া সমাজত তামোল-পাণ কেৱল মুখশুদ্ধিৰ সামগ্ৰী নহয়; ই আতিথ্য, শুভেচ্ছা, বিবাহ, সামাজিক স্বীকৃতি আৰু ধৰ্মীয় পবিত্ৰতাৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে। এই তামোল-পাণ পৰম্পৰাই অসমত শৰাই আৰু বঁটাৰ জৰিয়তে এক বিশেষ স্থানীয় ৰূপ লাভ কৰে। অসম চৰকাৰৰ সংস্কৃতি-সম্পৰ্কীয় তথ্য অনুসৰি, তামোল-পাণ বা গুৱাপাণক ভক্তি, সন্মান আৰু মিত্ৰতাৰ নিবেদন হিচাপে ধৰা হয়, আৰু অতিথিক আদৰণি তথা ধন্যবাদ জনোৱাৰ চিহ্ন হিচাপে শৰাইত তামোল-পাণ আগবঢ়োৱা হয়। একেটা উৎসত শৰাইক নামঘৰ বা পূজাস্থলীত প্ৰসাদ আৰু অন্যান্য নিবেদন আগবঢ়োৱাৰ পাত্ৰ হিচাপেও বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Culture of Assam |url=https://assam.gov.in/about-us/391 |website=Assam State Portal |publisher=Government of Assam |access-date=9 June 2026}}</ref> ইয়াৰ পৰা বুজা যায় যে তামোল-পাণৰ সামাজিক অৰ্থ বহল আঞ্চলিক পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত হলেও, কাঁহ-পিতলৰ শৰাই বা বঁটাত তাক আগবঢ়োৱাৰ ৰূপটো অসমীয়া ধাতু-শিল্প আৰু সামাজিক আচাৰৰ সৈতে বিশেষভাৱে যুক্ত। == ধৰ্মীয় তাৎপৰ্য == পৰৱৰ্তী সময়ত আহোম সংস্কৃতিৰপৰা গ্ৰহণ কৰা শৰাই অসমীয়া সমাজ আৰু নামঘৰীয়া ধৰ্মীয় পৰম্পৰাৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশত পৰিণত হয়। নামঘৰত ভাগৱত স্থাপনৰ বাবে শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল, যিয়ে অসমীয়া আধ্যাত্মিক জীৱনত [[File:Sankaradeva.jpg|thumb|right|220px|শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]] ১৫শ আৰু ১৬শ শতিকাত [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]]ৰ একশৰণ নামধৰ্ম আন্দোলনে শৰাই আৰু বটাৰ তাৎপৰ্য নতুন ৰূপ দিয়ে। শংকৰদেৱে পুৰণি অসমীয়া সাংস্কৃতিক পৰিসৰৰপৰা শৰাইৰ ব্যৱহাৰ গ্ৰহণ কৰি ইয়াক অসমীয়া বৈষ্ণৱ সমাজত অন্তৰ্ভুক্ত কৰে। নামঘৰৰ মাজভাগত শৰাইৰ ওপৰত ভাগৱত স্থাপন কৰি তেওঁ দেখুৱাইছিল যে ঈশ্বৰ সকলোৰে বাবে সমান। সেই নামঘৰত শৰাই হৈ উঠে “সমতাৰ প্ৰতীক”—য’ৰপৰা সকলো ভক্তক সমানে প্ৰসাদ বিতৰণ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday |date=20 March 2021 }}</ref> == ঐতিহ্য == শৰাই আৰু বটাৰ ঐতিহ্যৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশ হৈছে—ই কেৱল ৰাজকীয় বস্তু হৈ নাথাকি অসমীয়া সমাজৰ সামূহিক হৃদস্পন্দনত পৰিণত হোৱা।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday }}</ref> শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। তামোল-পাণ আগবঢ়োৱাৰ মাধ্যমেৰে শৰাই আৰু বটা “সন্মানৰ আচাৰ” হিচাপে সমগ্ৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত একত্ৰিত সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা সৃষ্টি কৰে। এই আধ্যাত্মিক ৰূপান্তৰৰ ফলত শৰাই আৰু বটা কেৱল ৰাজকীয় ক্ষমতাৰ প্ৰতীক হৈ নাথাকি সামাজিক ঐক্য, সমতা আৰু অসমীয়া জাতীয় আত্মাৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশত পৰিণত হয়।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday |date=20 March 2021 }}</ref> == চাওক == * [[অসমীয়া সংস্কৃতি]] * [[তামোল-পাণ]] * [[নামঘৰ]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} q20zoqru1o0pe47ckm5me2uao6ooxwy 612145 612144 2026-06-14T16:41:32Z KhiLanTzi 23530 /* ফান বা ফুন */ 612145 wikitext text/x-wiki '''শৰাই''' আৰু '''বটা''' অসমৰ অন্যতম প্ৰতীকী পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। কাঁহ বা বেল-মেটেলৰে নিৰ্মিত এই শিল্পবস্তু অসমীয়া সমাজত মৰ্যাদা, সন্মান আৰু সাংস্কৃতিক গৌৰৱৰ প্ৰতীক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। সাধাৰণতে তলত এটা থিয়াভাগ থকা ওপৰৰ থাল সদৃশ গঠনযুক্ত শৰাই ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠান, সামাজিক অনুষ্ঠান আৰু বিশেষকৈ অতিথি সম্ভাষণত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। অসমীয়া আৰু আহোম সংস্কৃতিত শৰাই আগবঢ়োৱা মানে আন্তৰিকতা, আতিথ্য আৰু গভীৰ সন্মান প্ৰকাশ কৰা। [[File:Xorai-শৰাই.jpg|thumb|right|250px|পৰম্পৰাগত অসমীয়া শৰাই]] সাধাৰণতে ইয়াত তামোল-পাণ, মিঠাই আৰু আন আন আনুষ্ঠানিক সামগ্ৰী আগবঢ়োৱা হয়। কিছুমান শৰাইত অলংকৃত ঢাকনি থাকে, যিয়ে ইয়াৰ সৌন্দৰ্য আৰু আধ্যাত্মিক তাৎপৰ্য বৃদ্ধি কৰে; আন কিছুমান আকৌ মুকলি ৰূপত থাকে। লক্ষণীয় যে, অতিথি সম্ভাষণ আৰু ধৰ্মীয় নিবেদনৰ বাবে ব্যৱহৃত এনে উচ্চভিত্তিযুক্ত থাল বা পাত্ৰৰ ধাৰণা এছিয়াৰ আন বহু অঞ্চলতো—বিশেষকৈ চীন, তিব্বত, নেপাল আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াত দেখিবলৈ পোৱা যায়। যদিও শৰাই আৰু বটা একে ধৰণৰ সামগ্ৰী আৰু মূল নক্সাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ় লৈ উঠিছে, তথাপি সময়ৰ লগে লগে এই দুয়োটা পৃথক শিল্পবস্তু হিচাপে বিকশিত হয়। শৰাই সাধাৰণতে ওপৰত এটা সমতল থাল আৰু তলত এটা থিয়াভাগযুক্ত, আনহাতে বটা হৈছে বাটিৰ দৰে পাত্ৰ, যি বহু সময়ত শৰাইৰ সৈতে একেলগে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=Fragmented Memories: Struggling to Be Tai-Ahom in India |url=https://archive.org/details/fragmentedmemori0000saik |publisher=Duke University Press |location=Durham |year=2004 |isbn=9780822334255 |access-date=5june 2025 }}</ref> == ইতিহাস == === প্ৰাচীন চীনা উৎস === [[File:Warring States Bronze Dou 02.jpg|thumb|right|250px|যুদ্ধৰত ৰাজ্যসমূহৰ যুগৰ ব্ৰঞ্জৰ ডৌ পাত্ৰ]] শৰাই আৰু বটাৰ শিকড় চীন জনগোষ্ঠীৰ এক প্ৰাচীন সাংস্কৃতিক ধাৰাৰ সৈতে জড়িত। "Dou " (豆) নামে পৰিচিত উচ্চভিত্তিযুক্ত বাটিৰ আকৃতি প্ৰথমে চীনত নৱপ্ৰস্তৰ যুগত দেখা যায়। ওপৰত পাত্ৰ আৰু তলত থিয়াভাগ থকা এই গঠন প্ৰায় ৬,০০০–৭,০০০ বছৰ আগতে (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৫০০০–৪০০০) উৎপত্তি লাভ কৰে, আৰু ইয়াৰ মূল আকৃতি ইয়াংশাও সংস্কৃতি আৰু ডাৱেনকʼ সংস্কৃতিত বিকশিত হয়। ভাষাতাত্ত্বিক আৰু জিনগত গৱেষকৰ মতে [[চীনা-তিব্বতীয় ভাষা|চীন-তিব্বতীয়]] বা তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় ভাষা পৰিয়ালৰ লোক সকলৰ আদিম বিস্তাৰ উত্তৰ চীনৰ ইয়াংশাও আৰু মাজিয়াও সভ্যতাৰ পৰা হৈছিল।<ref>{{cite journal |last1=Zhang |first1=Menghan |last2=Yan |first2=Shi |last3=Pan |first3=Wuyun |last4=Jin |first4=Li |year=2019 |title=Phylogenetic evidence for Sino-Tibetan origin in northern China in the Late Neolithic |journal=Nature |volume=569 |pages=112–115 |doi=10.1038/s41586-019-1153-z}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Zhang |first1=Hanzhi |last2=Ji |first2=Ting |last3=Pagel |first3=Mark |last4=Mace |first4=Ruth |year=2020 |title=Dated phylogeny suggests early Neolithic origin of Sino-Tibetan languages |journal=Scientific Reports |volume=10 |article-number=20792 |doi=10.1038/s41598-020-77404-4}}</ref> যিহেতু অসমৰ বড়ো-গাৰো বা বড়ো-কছাৰী মূলীয় ভাষাসমূহ তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় ভাষা পৰিয়ালৰ এটা শাখা হিচাপে গণ্য কৰা হয়,‌গতিকে চীনৰ এই সভ্যতাৰ পৰাই অসমৰ [[বড়ো-কছাৰী]] মূলীয় জনগোষ্ঠী সমূহৰ উৎপত্তি হৈছে বুলি ক'ব পৰা যায়।<ref>{{cite book |last=DeLancey |first=Scott |year=2012 |chapter=On the Origins of Bodo-Garo |editor-last=Morey |editor-first=Stephen |editor2-last=Post |editor2-first=Mark W. |title=North East Indian Linguistics |volume=4 |publisher=Cambridge University Press India |pages=3–20}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত [[ঝৌ সাম্ৰাজ্য]]ৰ (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১০৪৬–২৫৬) যুগত “ডৌ” চীনা ধৰ্মীয়-আনুষ্ঠানিক সংস্কৃতিৰ এক বিশেষ প্ৰতীকত পৰিণত হয়। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। [[File:Spring & Autumn Bronze Dou, Xinzheng.jpg|thumb|right|250px|বসন্ত আৰু শৰৎ যুগৰ ব্ৰঞ্জৰ ডৌ পাত্ৰ, চিনঝেং]] ঝৌ সমাজত জীৱন “লি” বা আচাৰ-ব্যৱস্থাৰ নিয়মেৰে পৰিচালিত হৈছিল। সেই ব্যৱস্থাত ডৌ কেৱল এটা খাদ্যপাত্ৰ নাছিল; ই আছিল পূৰ্বপুৰুষৰ সৈতে আত্মিক যোগাযোগ স্থাপন কৰা এক পৱিত্ৰ আচাৰিক পাত্ৰ। ঝৌ লোকসকলে বিশ্বাস কৰিছিল যে সঠিকভাৱে পূৰ্বপুৰুষক নিবেদন কৰিলে ঐশ্বৰিক আশীৰ্বাদ লাভ হয়—যেনে সুৰক্ষা আৰু উন্নত ফচল। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। [[File:Dou with an inland hunting scene.jpg|thumb|right|250px|শিকাৰ দৃশ্য খোদিত প্ৰাচীন ডৌ পাত্ৰ]] ===চীনৰ পৰা শৰাই সংস্কৃতিৰ বিস্তাৰ=== কালক্ৰমত চীনৰ পৰা শৰাই জাতীয় পাত্ৰ চীন তিব্বতীয় মূলৰ বাৰ্মিজ<ref>[https://archive.org/details/burmese-hsun-ok Traditional Burmese Offering Tray Hsun-Ok]</ref>, তিব্বত, নেপাল<ref>[https://archive.org/details/nepal-offering-tray Traditional Nepalese Offering tray]</ref>, অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক ভুলৰ কম্বোডিয়া, ভিয়েটনাম, টাই মুলৰ থাইলেণ্ড, অষ্ট্ৰোনেচিয়ান মূলৰ মালয়েছিয়া, ইত্যাদি অঞ্চললৈ বিয়পি পৰে। বৌদ্ধ ধৰ্মত শৰাইৰ মহৎ আটাইতকৈ বেছি। এই সকলো দেশত শৰাই জাতীয় পাত্ৰ ভগৱানৰ আগত সেৱা কৰিবলৈ আগ বঢ়োৱা হয়। ===ফান বা ফুন=== [[File:ITU Telecom World 2016 – VVIP Tour (30938174176).jpg|thumb=থাইলেণ্ডৰ ৰাজকীয় বাচন ফান]] থাই আৰু কম্বোডিয়া ভাষাত শৰাই জাতীয় পাত্ৰক ''"ফান"'' বুলি কোৱা হয় যি চীনা ভাষাৰ 盤 পানৰ পৰা আহিছে যাৰ অৰ্থ থাল (tray)।<ref>“พาน” in Thai Dictionary Project (TDP) (UC Berkeley 1964) (plus additional data from the Royal Institute of Thailand (RI) and NECTEC's LEXITRON project (LEX)). Searchable online at {{url|SEAlang.net}}</ref> ===জুৱেন চ্ৰাৱ আৰু টক=== প্ৰাক-আংকোৰীয় যুগত দক্ষিণ পূৱ এছিয়াত কম্বোডিয় পৰম্পৰাগত ভিন্ন নাল যুক্ত কাঁহী জুৱেন চ্ৰাৱ আৰু টক পোৱা গৈছিল। হেং পিফালে খ্ৰীষ্টীয় ৩০০–৫০০ চনৰ প্ৰাক-আংকোৰীয় যুগৰ উত্তৰণৰ বিষয়ে আলোচনা কৰোঁতে উত্তৰ-পূব থাইলেণ্ড আৰু কম্বোডিয়াৰ প্ৰাগৈতিহাসিক স্থানসমূহত "pedestalled dishes and bowls" অৰ্থাৎ নাল যুক্ত পাত্ৰ আৰু বাটিৰ উপস্থিতিৰ কথা উল্লেখ কৰিছে। তেওঁ কম্বোডিয়াৰ Tuol Neakta Kang Memay স্থানৰ পৰা পোৱা এটা পেডেষ্টেলযুক্ত বাটিৰ ছবিও প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Heng |first=Piphal |year=2016 |title=Transition to the Pre-Angkorian period (300–500 CE): Thala Borivat and a regional perspective |journal=Journal of Southeast Asian Studies |volume=47 |issue=3 |pages=484–505 |doi=10.1017/S0022463416000406}}</ref> [[এংকৰ ৱাট|এংকৰ বছৰেই]] স্থানৰ প্ৰাচীন কম্বোডীয় মৃত্শিল্পৰ মাজতো এনে পেডেষ্টেলযুক্ত থালৰ আকৃতিৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে; Miriam T. Stark-এ এংকৰ বৰেইৰ মৃত্শিল্পৰ ভিতৰত জুৱেন চ্ৰাৱ (নাল থকা কাঁহী)ৰ বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Stark |first=Miriam T. |year=2019 |title=Earthenware Ceramic Technologies of Angkor Borei, Cambodia |journal=Udaya, Journal of Khmer Studies |volume=14 |pages=109–132}}</ref>একেদৰেই UNESCOয়ে প্ৰকাশিত খমেৰ ৰূপালী শিল্প সম্পৰ্কীয় এখন গ্ৰন্থৰ মতে প্ৰাক-আংকোৰীয় আৰু আংকোৰীয় শিলালিপিত কম্বোডীয় সকলে ব্যৱহাৰ কৰা ৰূপালী সামগ্ৰীৰ ভিতৰত পেডেষ্টেল যুক্ত থাল আৰু ট্ৰেৰও বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Kong |first=Vireak |year=2009 |title=Khmer Silverwares |publisher=UNESCO |location=Phnom Penh |url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000187953 |access-date=9 June 2026}}</ref> ===চুন অক=== ঢাকনিযুক্ত শৰাই দৰে পাত্ৰ বাৰ্মিজ সংস্কৃতিত দেখা যায়। এই পাত্ৰক ''hsun-ok'' বুলি কোৱা হয়। এইটো সাধাৰণতে বাৰ্মিজ সকলৰ বৌদ্ধ নৈবেদ্য বহন বা আগবঢ়োৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত পাত্ৰ। ''Hsun-ok'' সাধাৰণতে লাখ-লেপা বাঁহ বা কাঠেৰে নিৰ্মিত হয়, আৰু ইয়াত এটা পেডেষ্টেল, বাটিৰ দৰে মূল পাত্ৰ, ভিতৰুৱা ট্ৰে আৰু ওপৰত এটা ওখ শিখৰযুক্ত ঢাকনি থাকে। ইয়াৰ পৰা বুজা যায় যে শানসকলৰ ঢাকনিযুক্ত ''hsun-ok'' ৰূপটো বাৰ্মিজ বৌদ্ধ নৈবেদ্য-পাত্ৰ পৰম্পৰাৰ এটা স্থানীয় অভিযোজন আছিল। অৱশ্যে এই প্ৰমাণ বিশেষকৈ শিখৰযুক্ত ঢাকনি থকা লাখৰ ঢাকনিযুক্ত ''hsun-ok''-ৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰযোজ্য; সকলো মুকলি পেডেষ্টেলযুক্ত ট্ৰে বাৰ্মিজ উৎসৰ পৰা আহিছে বুলি ইয়াৰ দ্বাৰা প্ৰমাণিত নহয়। মুকলি উঠা নৈবেদ্য-ট্ৰে সমগ্ৰ মূল ভূখণ্ডীয় দক্ষিণ-পূব এছিয়াত বহুলভাৱে দেখা যায়, কিন্তু ঢাকনিযুক্ত লাখৰ ''hsun-ok'' বিশেষভাৱে বাৰ্মীজ বৌদ্ধ বস্তু-সংস্কৃতিৰ সৈতে অধিক ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত। ===অসমত শৰাই আৰু বটাৰ প্ৰচলন=== চীন-তিব্বতীয় বা তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় মূলৰ‌ [[চুতীয়া ৰাজ্য]] আৰু টাই মূলৰ [[আহোম ৰাজ্য]] দুয়োতে বটা বা শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। [[যোৰহাট জিলা]]ৰ তিতাবৰ অঞ্চলৰ চুতীয়া লোক এঘৰত পুৰণি বাকচ এটাত ভৰাই সংৰক্ষিত কৰি থোৱা চুতীয়া ৰাজ্যৰ দিনীয়া বটা উদ্ধাৰ কৰা হৈছে। বটাতোত অসমীয়া লিপিত খোদিত আছে "১৩১৭ সন ছাৰি শাবন মাশ"। অৰ্থাৎ ১৩৯৫ চনৰ(১৩১৭ শক) চাৰি শাওণত এই বঁটা টো নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল বা গ্ৰহণ কৰা হৈছিল।<ref> [https://archive.org/details/chutia-bota-1395 Image of the Bota dated to 1395 AD.]</ref> আহোম ভাষাত শৰাইখনক ''"ফোন"'' বুলি কোৱা হয়। একেইটা শব্দয়েই মাইহাং থাল খনকো বুজায়। এই শব্দৰ গুৰি পুৰণি চীনা ভাষাৰ থাল বা ট্ৰে বুজোৱা ''"পান''" শব্দ আৰু থাই বা শান ভাষাত শৰাই জাতীয় পাত্ৰক ''"ফান"'' কোৱা হয়।<ref>[https://en.wiktionary.org/wiki/%E0%B8%9E%E0%B8%B2%E0%B8%99 Borrowed from Old Chinese 盤 (OC *baːn, “tray”). Cognate with Lao ພານ (phān), Tai Dam ꪝꪱꪙ or ꪟꪱꪙ, Burmese ဗန်း (ban:, “tray”), Shan ပၢၼ်ႉ (pâ̰an, “tray”), and possibly Khmer ពាន (piən) (Pou and Jenner, 1980-1981)]</ref> যিহেতু অসমত শৰাই বুজাবলৈ "ফোন" শব্দৰ সলনি পুৰণি "শৰাই" শব্দয়ে ব্যৱহাৰ কৰা হয়, গতিকে ধৰিব পাৰি যে খমেৰ সকলে ব্যৱহাৰ কৰা পাত্ৰৰ দৰে অসমৰ শৰাই খনও প্ৰাগ-আহোম যুগৰ পৰাই ব্যৱহাৰ কৰি অহা হৈছে। অসমলৈ আহি শৰাই আৰু মাইহাং—এই দুয়োবিধ পাত্ৰৰ সাদৃশ্য দেখা পাই আহোমসকলে হয়তো দুয়োবিধকে ব্যাখ্যা কৰিবলৈ “ফোন” শব্দ ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ লৈছিল। যিহেতু ঢাকনিযুক্ত শৰাইখন বাৰ্মিজ সকলৰ মাজত পোৱা যায়, গতিকে এইখন পাছৰ কালত আহোম ৰাজ্যৰ দিনত বাৰ্মাৰ পৰা গ্ৰহণ কৰা হ'ব পাৰে। পাছলৈ শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰদেৱৰ দিনত শৰাই নৱবৈষ্ণৱ ধৰ্মত অন্তভুক্ত কৰা হয় আৰু কালক্ৰমত অসমীয়া সংস্কৃতিৰ এক বিশেষ অংশ হৈ পৰে। [[File:Xorai worship.webp|thumb|নামঘৰত ব্যৱহাৰ হোৱা শৰাই।]] === অতিথি-আদৰণিত তামোল-পাণ আৰু শৰাই=== অসমীয়া সমাজত তামোল-পাণ আতিথ্য, সন্মান, ভক্তি আৰু মিত্ৰতাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰতীক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। শৰাইত তামোল-পাণ আগবঢ়াই অতিথিক আদৰণি জনোৱা পৰম্পৰা এটা স্তৰিত সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা বুলি বুজিব পাৰি—প্ৰথমে দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক বিস্তৃত আতিথ্য-সংস্কৃতি, তাৰ পাছত ভাৰতীয় ধৰ্মীয়-সামাজিক আচাৰৰ সৈতে ইয়াৰ সংযোগ, আৰু শেষত অসমীয়া কাঁহ-পিতলৰ শৰাই বা বঁটাৰ জৰিয়তে ইয়াৰ স্থানীয় ৰূপায়ণ। এই প্ৰথাৰ আটাইতকৈ প্ৰাচীন স্তৰটো দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক লোক সকলৰ তামোল-পাণভিত্তিক আতিথ্য পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত হ’ব পাৰে। খাচী সমাজত ''kwai'' বা তামোল-পাণ অতিথিক আগবঢ়োৱা এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সামাজিক শিষ্টাচাৰ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। ''Shikyntien kwai'' নামৰ খাচী পৰম্পৰাত ঘৰত অহা যিকোনো অতিথিক ''kwai'' আগবঢ়োৱাটো সৌজন্যৰ চিন বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Shikyntien Kwai: A Folklore about Betel Hospitality in Khasi Society |url=https://www.necarf.org/home/articles/54/shikyntien-kwai-a-folklore-about-betel-hospitality-in-khasi-society |website=NECARF |date=14 October 2020 |access-date=9 June 2026}}</ref> খাচীসকল অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক ভাষাপৰিয়ালৰ অন্তৰ্গত হোৱা বাবে, অসমীয়া তামোল-পাণ আতিথ্যৰ গভীৰ স্তৰটো পূব ভাৰতৰ অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াগত betel-areca সংস্কৃতিৰ সৈতে তুলনা কৰিব পাৰি, যদিও ইয়াৰ পৰা অসমীয়া প্ৰথাটো প্ৰত্যক্ষভাৱে খাচী বা অন্য কোনো একক অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক উৎসৰ পৰা আহিছে বুলি নিশ্চিতভাৱে ক’ব নোৱাৰি। পাছৰ স্তৰত এই তামোল-পাণ আতিথ্যৰ প্ৰথা ভাৰতীয় ধৰ্মীয় আৰু সামাজিক আচাৰৰ সৈতে একীভূত হয়। এছ. চি. আহুজা আৰু উমা আহুজাই betel leaf আৰু areca nut-ক আতিথ্য, শুভতা, সন্মান, সামাজিক প্ৰতিশ্ৰুতি আৰু ধৰ্মীয় নিবেদনৰ প্ৰতীক হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছে। তেওঁলোকৰ মতে ভাৰতৰ বহু সামাজিক আৰু ধৰ্মীয় আচাৰত তামোল-পাণ ব্যৱহাৰ হয়, আৰু অসমীয়া বিবাহত তামোল-পাণ প্ৰায় পোন্ধৰটা আচাৰত উপস্থিত থাকে।<ref>{{cite journal |last1=Ahuja |first1=S. C. |last2=Ahuja |first2=Uma |year=2011 |title=Betel Leaf and Betel Nut in India: History and Uses |journal=Asian Agri-History |volume=15 |issue=1 |pages=13–35 |url=https://www.researchgate.net/publication/292469329_Betel_leaf_and_betel_nut_in_India_History_and_uses |access-date=9 June 2026}}</ref> সেয়ে অসমীয়া সমাজত তামোল-পাণ কেৱল মুখশুদ্ধিৰ সামগ্ৰী নহয়; ই আতিথ্য, শুভেচ্ছা, বিবাহ, সামাজিক স্বীকৃতি আৰু ধৰ্মীয় পবিত্ৰতাৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে। এই তামোল-পাণ পৰম্পৰাই অসমত শৰাই আৰু বঁটাৰ জৰিয়তে এক বিশেষ স্থানীয় ৰূপ লাভ কৰে। অসম চৰকাৰৰ সংস্কৃতি-সম্পৰ্কীয় তথ্য অনুসৰি, তামোল-পাণ বা গুৱাপাণক ভক্তি, সন্মান আৰু মিত্ৰতাৰ নিবেদন হিচাপে ধৰা হয়, আৰু অতিথিক আদৰণি তথা ধন্যবাদ জনোৱাৰ চিহ্ন হিচাপে শৰাইত তামোল-পাণ আগবঢ়োৱা হয়। একেটা উৎসত শৰাইক নামঘৰ বা পূজাস্থলীত প্ৰসাদ আৰু অন্যান্য নিবেদন আগবঢ়োৱাৰ পাত্ৰ হিচাপেও বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Culture of Assam |url=https://assam.gov.in/about-us/391 |website=Assam State Portal |publisher=Government of Assam |access-date=9 June 2026}}</ref> ইয়াৰ পৰা বুজা যায় যে তামোল-পাণৰ সামাজিক অৰ্থ বহল আঞ্চলিক পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত হলেও, কাঁহ-পিতলৰ শৰাই বা বঁটাত তাক আগবঢ়োৱাৰ ৰূপটো অসমীয়া ধাতু-শিল্প আৰু সামাজিক আচাৰৰ সৈতে বিশেষভাৱে যুক্ত। == ধৰ্মীয় তাৎপৰ্য == পৰৱৰ্তী সময়ত আহোম সংস্কৃতিৰপৰা গ্ৰহণ কৰা শৰাই অসমীয়া সমাজ আৰু নামঘৰীয়া ধৰ্মীয় পৰম্পৰাৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশত পৰিণত হয়। নামঘৰত ভাগৱত স্থাপনৰ বাবে শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল, যিয়ে অসমীয়া আধ্যাত্মিক জীৱনত [[File:Sankaradeva.jpg|thumb|right|220px|শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]] ১৫শ আৰু ১৬শ শতিকাত [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]]ৰ একশৰণ নামধৰ্ম আন্দোলনে শৰাই আৰু বটাৰ তাৎপৰ্য নতুন ৰূপ দিয়ে। শংকৰদেৱে পুৰণি অসমীয়া সাংস্কৃতিক পৰিসৰৰপৰা শৰাইৰ ব্যৱহাৰ গ্ৰহণ কৰি ইয়াক অসমীয়া বৈষ্ণৱ সমাজত অন্তৰ্ভুক্ত কৰে। নামঘৰৰ মাজভাগত শৰাইৰ ওপৰত ভাগৱত স্থাপন কৰি তেওঁ দেখুৱাইছিল যে ঈশ্বৰ সকলোৰে বাবে সমান। সেই নামঘৰত শৰাই হৈ উঠে “সমতাৰ প্ৰতীক”—য’ৰপৰা সকলো ভক্তক সমানে প্ৰসাদ বিতৰণ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday |date=20 March 2021 }}</ref> == ঐতিহ্য == শৰাই আৰু বটাৰ ঐতিহ্যৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশ হৈছে—ই কেৱল ৰাজকীয় বস্তু হৈ নাথাকি অসমীয়া সমাজৰ সামূহিক হৃদস্পন্দনত পৰিণত হোৱা।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday }}</ref> শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। তামোল-পাণ আগবঢ়োৱাৰ মাধ্যমেৰে শৰাই আৰু বটা “সন্মানৰ আচাৰ” হিচাপে সমগ্ৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত একত্ৰিত সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা সৃষ্টি কৰে। এই আধ্যাত্মিক ৰূপান্তৰৰ ফলত শৰাই আৰু বটা কেৱল ৰাজকীয় ক্ষমতাৰ প্ৰতীক হৈ নাথাকি সামাজিক ঐক্য, সমতা আৰু অসমীয়া জাতীয় আত্মাৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশত পৰিণত হয়।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday |date=20 March 2021 }}</ref> == চাওক == * [[অসমীয়া সংস্কৃতি]] * [[তামোল-পাণ]] * [[নামঘৰ]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} hzqpi5ey67f4a8splkcc31lohskxx2x 612146 612145 2026-06-14T16:42:33Z KhiLanTzi 23530 /* ফান বা ফুন */ 612146 wikitext text/x-wiki '''শৰাই''' আৰু '''বটা''' অসমৰ অন্যতম প্ৰতীকী পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। কাঁহ বা বেল-মেটেলৰে নিৰ্মিত এই শিল্পবস্তু অসমীয়া সমাজত মৰ্যাদা, সন্মান আৰু সাংস্কৃতিক গৌৰৱৰ প্ৰতীক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। সাধাৰণতে তলত এটা থিয়াভাগ থকা ওপৰৰ থাল সদৃশ গঠনযুক্ত শৰাই ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠান, সামাজিক অনুষ্ঠান আৰু বিশেষকৈ অতিথি সম্ভাষণত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। অসমীয়া আৰু আহোম সংস্কৃতিত শৰাই আগবঢ়োৱা মানে আন্তৰিকতা, আতিথ্য আৰু গভীৰ সন্মান প্ৰকাশ কৰা। [[File:Xorai-শৰাই.jpg|thumb|right|250px|পৰম্পৰাগত অসমীয়া শৰাই]] সাধাৰণতে ইয়াত তামোল-পাণ, মিঠাই আৰু আন আন আনুষ্ঠানিক সামগ্ৰী আগবঢ়োৱা হয়। কিছুমান শৰাইত অলংকৃত ঢাকনি থাকে, যিয়ে ইয়াৰ সৌন্দৰ্য আৰু আধ্যাত্মিক তাৎপৰ্য বৃদ্ধি কৰে; আন কিছুমান আকৌ মুকলি ৰূপত থাকে। লক্ষণীয় যে, অতিথি সম্ভাষণ আৰু ধৰ্মীয় নিবেদনৰ বাবে ব্যৱহৃত এনে উচ্চভিত্তিযুক্ত থাল বা পাত্ৰৰ ধাৰণা এছিয়াৰ আন বহু অঞ্চলতো—বিশেষকৈ চীন, তিব্বত, নেপাল আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াত দেখিবলৈ পোৱা যায়। যদিও শৰাই আৰু বটা একে ধৰণৰ সামগ্ৰী আৰু মূল নক্সাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ় লৈ উঠিছে, তথাপি সময়ৰ লগে লগে এই দুয়োটা পৃথক শিল্পবস্তু হিচাপে বিকশিত হয়। শৰাই সাধাৰণতে ওপৰত এটা সমতল থাল আৰু তলত এটা থিয়াভাগযুক্ত, আনহাতে বটা হৈছে বাটিৰ দৰে পাত্ৰ, যি বহু সময়ত শৰাইৰ সৈতে একেলগে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=Fragmented Memories: Struggling to Be Tai-Ahom in India |url=https://archive.org/details/fragmentedmemori0000saik |publisher=Duke University Press |location=Durham |year=2004 |isbn=9780822334255 |access-date=5june 2025 }}</ref> == ইতিহাস == === প্ৰাচীন চীনা উৎস === [[File:Warring States Bronze Dou 02.jpg|thumb|right|250px|যুদ্ধৰত ৰাজ্যসমূহৰ যুগৰ ব্ৰঞ্জৰ ডৌ পাত্ৰ]] শৰাই আৰু বটাৰ শিকড় চীন জনগোষ্ঠীৰ এক প্ৰাচীন সাংস্কৃতিক ধাৰাৰ সৈতে জড়িত। "Dou " (豆) নামে পৰিচিত উচ্চভিত্তিযুক্ত বাটিৰ আকৃতি প্ৰথমে চীনত নৱপ্ৰস্তৰ যুগত দেখা যায়। ওপৰত পাত্ৰ আৰু তলত থিয়াভাগ থকা এই গঠন প্ৰায় ৬,০০০–৭,০০০ বছৰ আগতে (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৫০০০–৪০০০) উৎপত্তি লাভ কৰে, আৰু ইয়াৰ মূল আকৃতি ইয়াংশাও সংস্কৃতি আৰু ডাৱেনকʼ সংস্কৃতিত বিকশিত হয়। ভাষাতাত্ত্বিক আৰু জিনগত গৱেষকৰ মতে [[চীনা-তিব্বতীয় ভাষা|চীন-তিব্বতীয়]] বা তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় ভাষা পৰিয়ালৰ লোক সকলৰ আদিম বিস্তাৰ উত্তৰ চীনৰ ইয়াংশাও আৰু মাজিয়াও সভ্যতাৰ পৰা হৈছিল।<ref>{{cite journal |last1=Zhang |first1=Menghan |last2=Yan |first2=Shi |last3=Pan |first3=Wuyun |last4=Jin |first4=Li |year=2019 |title=Phylogenetic evidence for Sino-Tibetan origin in northern China in the Late Neolithic |journal=Nature |volume=569 |pages=112–115 |doi=10.1038/s41586-019-1153-z}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Zhang |first1=Hanzhi |last2=Ji |first2=Ting |last3=Pagel |first3=Mark |last4=Mace |first4=Ruth |year=2020 |title=Dated phylogeny suggests early Neolithic origin of Sino-Tibetan languages |journal=Scientific Reports |volume=10 |article-number=20792 |doi=10.1038/s41598-020-77404-4}}</ref> যিহেতু অসমৰ বড়ো-গাৰো বা বড়ো-কছাৰী মূলীয় ভাষাসমূহ তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় ভাষা পৰিয়ালৰ এটা শাখা হিচাপে গণ্য কৰা হয়,‌গতিকে চীনৰ এই সভ্যতাৰ পৰাই অসমৰ [[বড়ো-কছাৰী]] মূলীয় জনগোষ্ঠী সমূহৰ উৎপত্তি হৈছে বুলি ক'ব পৰা যায়।<ref>{{cite book |last=DeLancey |first=Scott |year=2012 |chapter=On the Origins of Bodo-Garo |editor-last=Morey |editor-first=Stephen |editor2-last=Post |editor2-first=Mark W. |title=North East Indian Linguistics |volume=4 |publisher=Cambridge University Press India |pages=3–20}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত [[ঝৌ সাম্ৰাজ্য]]ৰ (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১০৪৬–২৫৬) যুগত “ডৌ” চীনা ধৰ্মীয়-আনুষ্ঠানিক সংস্কৃতিৰ এক বিশেষ প্ৰতীকত পৰিণত হয়। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। [[File:Spring & Autumn Bronze Dou, Xinzheng.jpg|thumb|right|250px|বসন্ত আৰু শৰৎ যুগৰ ব্ৰঞ্জৰ ডৌ পাত্ৰ, চিনঝেং]] ঝৌ সমাজত জীৱন “লি” বা আচাৰ-ব্যৱস্থাৰ নিয়মেৰে পৰিচালিত হৈছিল। সেই ব্যৱস্থাত ডৌ কেৱল এটা খাদ্যপাত্ৰ নাছিল; ই আছিল পূৰ্বপুৰুষৰ সৈতে আত্মিক যোগাযোগ স্থাপন কৰা এক পৱিত্ৰ আচাৰিক পাত্ৰ। ঝৌ লোকসকলে বিশ্বাস কৰিছিল যে সঠিকভাৱে পূৰ্বপুৰুষক নিবেদন কৰিলে ঐশ্বৰিক আশীৰ্বাদ লাভ হয়—যেনে সুৰক্ষা আৰু উন্নত ফচল। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। [[File:Dou with an inland hunting scene.jpg|thumb|right|250px|শিকাৰ দৃশ্য খোদিত প্ৰাচীন ডৌ পাত্ৰ]] ===চীনৰ পৰা শৰাই সংস্কৃতিৰ বিস্তাৰ=== কালক্ৰমত চীনৰ পৰা শৰাই জাতীয় পাত্ৰ চীন তিব্বতীয় মূলৰ বাৰ্মিজ<ref>[https://archive.org/details/burmese-hsun-ok Traditional Burmese Offering Tray Hsun-Ok]</ref>, তিব্বত, নেপাল<ref>[https://archive.org/details/nepal-offering-tray Traditional Nepalese Offering tray]</ref>, অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক ভুলৰ কম্বোডিয়া, ভিয়েটনাম, টাই মুলৰ থাইলেণ্ড, অষ্ট্ৰোনেচিয়ান মূলৰ মালয়েছিয়া, ইত্যাদি অঞ্চললৈ বিয়পি পৰে। বৌদ্ধ ধৰ্মত শৰাইৰ মহৎ আটাইতকৈ বেছি। এই সকলো দেশত শৰাই জাতীয় পাত্ৰ ভগৱানৰ আগত সেৱা কৰিবলৈ আগ বঢ়োৱা হয়। ===ফান বা ফুন=== [[File:ITU Telecom World 2016 – VVIP Tour (30938174176).jpg|ITU_Telecom_World_2016_–_VVIP_Tour_(30938174176)|thumb=থাইলেণ্ডৰ ৰাজকীয় বাচন ফান]] থাই আৰু কম্বোডিয়া ভাষাত শৰাই জাতীয় পাত্ৰক ''"ফান"'' বুলি কোৱা হয় যি চীনা ভাষাৰ 盤 পানৰ পৰা আহিছে যাৰ অৰ্থ থাল (tray)।<ref>“พาน” in Thai Dictionary Project (TDP) (UC Berkeley 1964) (plus additional data from the Royal Institute of Thailand (RI) and NECTEC's LEXITRON project (LEX)). Searchable online at {{url|SEAlang.net}}</ref> ===জুৱেন চ্ৰাৱ আৰু টক=== প্ৰাক-আংকোৰীয় যুগত দক্ষিণ পূৱ এছিয়াত কম্বোডিয় পৰম্পৰাগত ভিন্ন নাল যুক্ত কাঁহী জুৱেন চ্ৰাৱ আৰু টক পোৱা গৈছিল। হেং পিফালে খ্ৰীষ্টীয় ৩০০–৫০০ চনৰ প্ৰাক-আংকোৰীয় যুগৰ উত্তৰণৰ বিষয়ে আলোচনা কৰোঁতে উত্তৰ-পূব থাইলেণ্ড আৰু কম্বোডিয়াৰ প্ৰাগৈতিহাসিক স্থানসমূহত "pedestalled dishes and bowls" অৰ্থাৎ নাল যুক্ত পাত্ৰ আৰু বাটিৰ উপস্থিতিৰ কথা উল্লেখ কৰিছে। তেওঁ কম্বোডিয়াৰ Tuol Neakta Kang Memay স্থানৰ পৰা পোৱা এটা পেডেষ্টেলযুক্ত বাটিৰ ছবিও প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Heng |first=Piphal |year=2016 |title=Transition to the Pre-Angkorian period (300–500 CE): Thala Borivat and a regional perspective |journal=Journal of Southeast Asian Studies |volume=47 |issue=3 |pages=484–505 |doi=10.1017/S0022463416000406}}</ref> [[এংকৰ ৱাট|এংকৰ বছৰেই]] স্থানৰ প্ৰাচীন কম্বোডীয় মৃত্শিল্পৰ মাজতো এনে পেডেষ্টেলযুক্ত থালৰ আকৃতিৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে; Miriam T. Stark-এ এংকৰ বৰেইৰ মৃত্শিল্পৰ ভিতৰত জুৱেন চ্ৰাৱ (নাল থকা কাঁহী)ৰ বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Stark |first=Miriam T. |year=2019 |title=Earthenware Ceramic Technologies of Angkor Borei, Cambodia |journal=Udaya, Journal of Khmer Studies |volume=14 |pages=109–132}}</ref>একেদৰেই UNESCOয়ে প্ৰকাশিত খমেৰ ৰূপালী শিল্প সম্পৰ্কীয় এখন গ্ৰন্থৰ মতে প্ৰাক-আংকোৰীয় আৰু আংকোৰীয় শিলালিপিত কম্বোডীয় সকলে ব্যৱহাৰ কৰা ৰূপালী সামগ্ৰীৰ ভিতৰত পেডেষ্টেল যুক্ত থাল আৰু ট্ৰেৰও বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Kong |first=Vireak |year=2009 |title=Khmer Silverwares |publisher=UNESCO |location=Phnom Penh |url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000187953 |access-date=9 June 2026}}</ref> ===চুন অক=== ঢাকনিযুক্ত শৰাই দৰে পাত্ৰ বাৰ্মিজ সংস্কৃতিত দেখা যায়। এই পাত্ৰক ''hsun-ok'' বুলি কোৱা হয়। এইটো সাধাৰণতে বাৰ্মিজ সকলৰ বৌদ্ধ নৈবেদ্য বহন বা আগবঢ়োৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত পাত্ৰ। ''Hsun-ok'' সাধাৰণতে লাখ-লেপা বাঁহ বা কাঠেৰে নিৰ্মিত হয়, আৰু ইয়াত এটা পেডেষ্টেল, বাটিৰ দৰে মূল পাত্ৰ, ভিতৰুৱা ট্ৰে আৰু ওপৰত এটা ওখ শিখৰযুক্ত ঢাকনি থাকে। ইয়াৰ পৰা বুজা যায় যে শানসকলৰ ঢাকনিযুক্ত ''hsun-ok'' ৰূপটো বাৰ্মিজ বৌদ্ধ নৈবেদ্য-পাত্ৰ পৰম্পৰাৰ এটা স্থানীয় অভিযোজন আছিল। অৱশ্যে এই প্ৰমাণ বিশেষকৈ শিখৰযুক্ত ঢাকনি থকা লাখৰ ঢাকনিযুক্ত ''hsun-ok''-ৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰযোজ্য; সকলো মুকলি পেডেষ্টেলযুক্ত ট্ৰে বাৰ্মিজ উৎসৰ পৰা আহিছে বুলি ইয়াৰ দ্বাৰা প্ৰমাণিত নহয়। মুকলি উঠা নৈবেদ্য-ট্ৰে সমগ্ৰ মূল ভূখণ্ডীয় দক্ষিণ-পূব এছিয়াত বহুলভাৱে দেখা যায়, কিন্তু ঢাকনিযুক্ত লাখৰ ''hsun-ok'' বিশেষভাৱে বাৰ্মীজ বৌদ্ধ বস্তু-সংস্কৃতিৰ সৈতে অধিক ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত। ===অসমত শৰাই আৰু বটাৰ প্ৰচলন=== চীন-তিব্বতীয় বা তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় মূলৰ‌ [[চুতীয়া ৰাজ্য]] আৰু টাই মূলৰ [[আহোম ৰাজ্য]] দুয়োতে বটা বা শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। [[যোৰহাট জিলা]]ৰ তিতাবৰ অঞ্চলৰ চুতীয়া লোক এঘৰত পুৰণি বাকচ এটাত ভৰাই সংৰক্ষিত কৰি থোৱা চুতীয়া ৰাজ্যৰ দিনীয়া বটা উদ্ধাৰ কৰা হৈছে। বটাতোত অসমীয়া লিপিত খোদিত আছে "১৩১৭ সন ছাৰি শাবন মাশ"। অৰ্থাৎ ১৩৯৫ চনৰ(১৩১৭ শক) চাৰি শাওণত এই বঁটা টো নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল বা গ্ৰহণ কৰা হৈছিল।<ref> [https://archive.org/details/chutia-bota-1395 Image of the Bota dated to 1395 AD.]</ref> আহোম ভাষাত শৰাইখনক ''"ফোন"'' বুলি কোৱা হয়। একেইটা শব্দয়েই মাইহাং থাল খনকো বুজায়। এই শব্দৰ গুৰি পুৰণি চীনা ভাষাৰ থাল বা ট্ৰে বুজোৱা ''"পান''" শব্দ আৰু থাই বা শান ভাষাত শৰাই জাতীয় পাত্ৰক ''"ফান"'' কোৱা হয়।<ref>[https://en.wiktionary.org/wiki/%E0%B8%9E%E0%B8%B2%E0%B8%99 Borrowed from Old Chinese 盤 (OC *baːn, “tray”). Cognate with Lao ພານ (phān), Tai Dam ꪝꪱꪙ or ꪟꪱꪙ, Burmese ဗန်း (ban:, “tray”), Shan ပၢၼ်ႉ (pâ̰an, “tray”), and possibly Khmer ពាន (piən) (Pou and Jenner, 1980-1981)]</ref> যিহেতু অসমত শৰাই বুজাবলৈ "ফোন" শব্দৰ সলনি পুৰণি "শৰাই" শব্দয়ে ব্যৱহাৰ কৰা হয়, গতিকে ধৰিব পাৰি যে খমেৰ সকলে ব্যৱহাৰ কৰা পাত্ৰৰ দৰে অসমৰ শৰাই খনও প্ৰাগ-আহোম যুগৰ পৰাই ব্যৱহাৰ কৰি অহা হৈছে। অসমলৈ আহি শৰাই আৰু মাইহাং—এই দুয়োবিধ পাত্ৰৰ সাদৃশ্য দেখা পাই আহোমসকলে হয়তো দুয়োবিধকে ব্যাখ্যা কৰিবলৈ “ফোন” শব্দ ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ লৈছিল। যিহেতু ঢাকনিযুক্ত শৰাইখন বাৰ্মিজ সকলৰ মাজত পোৱা যায়, গতিকে এইখন পাছৰ কালত আহোম ৰাজ্যৰ দিনত বাৰ্মাৰ পৰা গ্ৰহণ কৰা হ'ব পাৰে। পাছলৈ শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰদেৱৰ দিনত শৰাই নৱবৈষ্ণৱ ধৰ্মত অন্তভুক্ত কৰা হয় আৰু কালক্ৰমত অসমীয়া সংস্কৃতিৰ এক বিশেষ অংশ হৈ পৰে। [[File:Xorai worship.webp|thumb|নামঘৰত ব্যৱহাৰ হোৱা শৰাই।]] === অতিথি-আদৰণিত তামোল-পাণ আৰু শৰাই=== অসমীয়া সমাজত তামোল-পাণ আতিথ্য, সন্মান, ভক্তি আৰু মিত্ৰতাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰতীক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। শৰাইত তামোল-পাণ আগবঢ়াই অতিথিক আদৰণি জনোৱা পৰম্পৰা এটা স্তৰিত সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা বুলি বুজিব পাৰি—প্ৰথমে দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক বিস্তৃত আতিথ্য-সংস্কৃতি, তাৰ পাছত ভাৰতীয় ধৰ্মীয়-সামাজিক আচাৰৰ সৈতে ইয়াৰ সংযোগ, আৰু শেষত অসমীয়া কাঁহ-পিতলৰ শৰাই বা বঁটাৰ জৰিয়তে ইয়াৰ স্থানীয় ৰূপায়ণ। এই প্ৰথাৰ আটাইতকৈ প্ৰাচীন স্তৰটো দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক লোক সকলৰ তামোল-পাণভিত্তিক আতিথ্য পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত হ’ব পাৰে। খাচী সমাজত ''kwai'' বা তামোল-পাণ অতিথিক আগবঢ়োৱা এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সামাজিক শিষ্টাচাৰ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। ''Shikyntien kwai'' নামৰ খাচী পৰম্পৰাত ঘৰত অহা যিকোনো অতিথিক ''kwai'' আগবঢ়োৱাটো সৌজন্যৰ চিন বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Shikyntien Kwai: A Folklore about Betel Hospitality in Khasi Society |url=https://www.necarf.org/home/articles/54/shikyntien-kwai-a-folklore-about-betel-hospitality-in-khasi-society |website=NECARF |date=14 October 2020 |access-date=9 June 2026}}</ref> খাচীসকল অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক ভাষাপৰিয়ালৰ অন্তৰ্গত হোৱা বাবে, অসমীয়া তামোল-পাণ আতিথ্যৰ গভীৰ স্তৰটো পূব ভাৰতৰ অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াগত betel-areca সংস্কৃতিৰ সৈতে তুলনা কৰিব পাৰি, যদিও ইয়াৰ পৰা অসমীয়া প্ৰথাটো প্ৰত্যক্ষভাৱে খাচী বা অন্য কোনো একক অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক উৎসৰ পৰা আহিছে বুলি নিশ্চিতভাৱে ক’ব নোৱাৰি। পাছৰ স্তৰত এই তামোল-পাণ আতিথ্যৰ প্ৰথা ভাৰতীয় ধৰ্মীয় আৰু সামাজিক আচাৰৰ সৈতে একীভূত হয়। এছ. চি. আহুজা আৰু উমা আহুজাই betel leaf আৰু areca nut-ক আতিথ্য, শুভতা, সন্মান, সামাজিক প্ৰতিশ্ৰুতি আৰু ধৰ্মীয় নিবেদনৰ প্ৰতীক হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছে। তেওঁলোকৰ মতে ভাৰতৰ বহু সামাজিক আৰু ধৰ্মীয় আচাৰত তামোল-পাণ ব্যৱহাৰ হয়, আৰু অসমীয়া বিবাহত তামোল-পাণ প্ৰায় পোন্ধৰটা আচাৰত উপস্থিত থাকে।<ref>{{cite journal |last1=Ahuja |first1=S. C. |last2=Ahuja |first2=Uma |year=2011 |title=Betel Leaf and Betel Nut in India: History and Uses |journal=Asian Agri-History |volume=15 |issue=1 |pages=13–35 |url=https://www.researchgate.net/publication/292469329_Betel_leaf_and_betel_nut_in_India_History_and_uses |access-date=9 June 2026}}</ref> সেয়ে অসমীয়া সমাজত তামোল-পাণ কেৱল মুখশুদ্ধিৰ সামগ্ৰী নহয়; ই আতিথ্য, শুভেচ্ছা, বিবাহ, সামাজিক স্বীকৃতি আৰু ধৰ্মীয় পবিত্ৰতাৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে। এই তামোল-পাণ পৰম্পৰাই অসমত শৰাই আৰু বঁটাৰ জৰিয়তে এক বিশেষ স্থানীয় ৰূপ লাভ কৰে। অসম চৰকাৰৰ সংস্কৃতি-সম্পৰ্কীয় তথ্য অনুসৰি, তামোল-পাণ বা গুৱাপাণক ভক্তি, সন্মান আৰু মিত্ৰতাৰ নিবেদন হিচাপে ধৰা হয়, আৰু অতিথিক আদৰণি তথা ধন্যবাদ জনোৱাৰ চিহ্ন হিচাপে শৰাইত তামোল-পাণ আগবঢ়োৱা হয়। একেটা উৎসত শৰাইক নামঘৰ বা পূজাস্থলীত প্ৰসাদ আৰু অন্যান্য নিবেদন আগবঢ়োৱাৰ পাত্ৰ হিচাপেও বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Culture of Assam |url=https://assam.gov.in/about-us/391 |website=Assam State Portal |publisher=Government of Assam |access-date=9 June 2026}}</ref> ইয়াৰ পৰা বুজা যায় যে তামোল-পাণৰ সামাজিক অৰ্থ বহল আঞ্চলিক পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত হলেও, কাঁহ-পিতলৰ শৰাই বা বঁটাত তাক আগবঢ়োৱাৰ ৰূপটো অসমীয়া ধাতু-শিল্প আৰু সামাজিক আচাৰৰ সৈতে বিশেষভাৱে যুক্ত। == ধৰ্মীয় তাৎপৰ্য == পৰৱৰ্তী সময়ত আহোম সংস্কৃতিৰপৰা গ্ৰহণ কৰা শৰাই অসমীয়া সমাজ আৰু নামঘৰীয়া ধৰ্মীয় পৰম্পৰাৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশত পৰিণত হয়। নামঘৰত ভাগৱত স্থাপনৰ বাবে শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল, যিয়ে অসমীয়া আধ্যাত্মিক জীৱনত [[File:Sankaradeva.jpg|thumb|right|220px|শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]] ১৫শ আৰু ১৬শ শতিকাত [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]]ৰ একশৰণ নামধৰ্ম আন্দোলনে শৰাই আৰু বটাৰ তাৎপৰ্য নতুন ৰূপ দিয়ে। শংকৰদেৱে পুৰণি অসমীয়া সাংস্কৃতিক পৰিসৰৰপৰা শৰাইৰ ব্যৱহাৰ গ্ৰহণ কৰি ইয়াক অসমীয়া বৈষ্ণৱ সমাজত অন্তৰ্ভুক্ত কৰে। নামঘৰৰ মাজভাগত শৰাইৰ ওপৰত ভাগৱত স্থাপন কৰি তেওঁ দেখুৱাইছিল যে ঈশ্বৰ সকলোৰে বাবে সমান। সেই নামঘৰত শৰাই হৈ উঠে “সমতাৰ প্ৰতীক”—য’ৰপৰা সকলো ভক্তক সমানে প্ৰসাদ বিতৰণ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday |date=20 March 2021 }}</ref> == ঐতিহ্য == শৰাই আৰু বটাৰ ঐতিহ্যৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশ হৈছে—ই কেৱল ৰাজকীয় বস্তু হৈ নাথাকি অসমীয়া সমাজৰ সামূহিক হৃদস্পন্দনত পৰিণত হোৱা।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday }}</ref> শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। তামোল-পাণ আগবঢ়োৱাৰ মাধ্যমেৰে শৰাই আৰু বটা “সন্মানৰ আচাৰ” হিচাপে সমগ্ৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত একত্ৰিত সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা সৃষ্টি কৰে। এই আধ্যাত্মিক ৰূপান্তৰৰ ফলত শৰাই আৰু বটা কেৱল ৰাজকীয় ক্ষমতাৰ প্ৰতীক হৈ নাথাকি সামাজিক ঐক্য, সমতা আৰু অসমীয়া জাতীয় আত্মাৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশত পৰিণত হয়।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday |date=20 March 2021 }}</ref> == চাওক == * [[অসমীয়া সংস্কৃতি]] * [[তামোল-পাণ]] * [[নামঘৰ]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} sz9w9oiusd2zswwvj0blw5tdd15pjqz 612147 612146 2026-06-14T16:51:23Z KhiLanTzi 23530 /* জুৱেন চ্ৰাৱ */ টক বেলেগে প্ৰকাৰৰ বাচন 612147 wikitext text/x-wiki '''শৰাই''' আৰু '''বটা''' অসমৰ অন্যতম প্ৰতীকী পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। কাঁহ বা বেল-মেটেলৰে নিৰ্মিত এই শিল্পবস্তু অসমীয়া সমাজত মৰ্যাদা, সন্মান আৰু সাংস্কৃতিক গৌৰৱৰ প্ৰতীক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। সাধাৰণতে তলত এটা থিয়াভাগ থকা ওপৰৰ থাল সদৃশ গঠনযুক্ত শৰাই ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠান, সামাজিক অনুষ্ঠান আৰু বিশেষকৈ অতিথি সম্ভাষণত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। অসমীয়া আৰু আহোম সংস্কৃতিত শৰাই আগবঢ়োৱা মানে আন্তৰিকতা, আতিথ্য আৰু গভীৰ সন্মান প্ৰকাশ কৰা। [[File:Xorai-শৰাই.jpg|thumb|right|250px|পৰম্পৰাগত অসমীয়া শৰাই]] সাধাৰণতে ইয়াত তামোল-পাণ, মিঠাই আৰু আন আন আনুষ্ঠানিক সামগ্ৰী আগবঢ়োৱা হয়। কিছুমান শৰাইত অলংকৃত ঢাকনি থাকে, যিয়ে ইয়াৰ সৌন্দৰ্য আৰু আধ্যাত্মিক তাৎপৰ্য বৃদ্ধি কৰে; আন কিছুমান আকৌ মুকলি ৰূপত থাকে। লক্ষণীয় যে, অতিথি সম্ভাষণ আৰু ধৰ্মীয় নিবেদনৰ বাবে ব্যৱহৃত এনে উচ্চভিত্তিযুক্ত থাল বা পাত্ৰৰ ধাৰণা এছিয়াৰ আন বহু অঞ্চলতো—বিশেষকৈ চীন, তিব্বত, নেপাল আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াত দেখিবলৈ পোৱা যায়। যদিও শৰাই আৰু বটা একে ধৰণৰ সামগ্ৰী আৰু মূল নক্সাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ় লৈ উঠিছে, তথাপি সময়ৰ লগে লগে এই দুয়োটা পৃথক শিল্পবস্তু হিচাপে বিকশিত হয়। শৰাই সাধাৰণতে ওপৰত এটা সমতল থাল আৰু তলত এটা থিয়াভাগযুক্ত, আনহাতে বটা হৈছে বাটিৰ দৰে পাত্ৰ, যি বহু সময়ত শৰাইৰ সৈতে একেলগে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=Fragmented Memories: Struggling to Be Tai-Ahom in India |url=https://archive.org/details/fragmentedmemori0000saik |publisher=Duke University Press |location=Durham |year=2004 |isbn=9780822334255 |access-date=5june 2025 }}</ref> == ইতিহাস == === প্ৰাচীন চীনা উৎস === [[File:Warring States Bronze Dou 02.jpg|thumb|right|250px|যুদ্ধৰত ৰাজ্যসমূহৰ যুগৰ ব্ৰঞ্জৰ ডৌ পাত্ৰ]] শৰাই আৰু বটাৰ শিকড় চীন জনগোষ্ঠীৰ এক প্ৰাচীন সাংস্কৃতিক ধাৰাৰ সৈতে জড়িত। "Dou " (豆) নামে পৰিচিত উচ্চভিত্তিযুক্ত বাটিৰ আকৃতি প্ৰথমে চীনত নৱপ্ৰস্তৰ যুগত দেখা যায়। ওপৰত পাত্ৰ আৰু তলত থিয়াভাগ থকা এই গঠন প্ৰায় ৬,০০০–৭,০০০ বছৰ আগতে (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৫০০০–৪০০০) উৎপত্তি লাভ কৰে, আৰু ইয়াৰ মূল আকৃতি ইয়াংশাও সংস্কৃতি আৰু ডাৱেনকʼ সংস্কৃতিত বিকশিত হয়। ভাষাতাত্ত্বিক আৰু জিনগত গৱেষকৰ মতে [[চীনা-তিব্বতীয় ভাষা|চীন-তিব্বতীয়]] বা তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় ভাষা পৰিয়ালৰ লোক সকলৰ আদিম বিস্তাৰ উত্তৰ চীনৰ ইয়াংশাও আৰু মাজিয়াও সভ্যতাৰ পৰা হৈছিল।<ref>{{cite journal |last1=Zhang |first1=Menghan |last2=Yan |first2=Shi |last3=Pan |first3=Wuyun |last4=Jin |first4=Li |year=2019 |title=Phylogenetic evidence for Sino-Tibetan origin in northern China in the Late Neolithic |journal=Nature |volume=569 |pages=112–115 |doi=10.1038/s41586-019-1153-z}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Zhang |first1=Hanzhi |last2=Ji |first2=Ting |last3=Pagel |first3=Mark |last4=Mace |first4=Ruth |year=2020 |title=Dated phylogeny suggests early Neolithic origin of Sino-Tibetan languages |journal=Scientific Reports |volume=10 |article-number=20792 |doi=10.1038/s41598-020-77404-4}}</ref> যিহেতু অসমৰ বড়ো-গাৰো বা বড়ো-কছাৰী মূলীয় ভাষাসমূহ তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় ভাষা পৰিয়ালৰ এটা শাখা হিচাপে গণ্য কৰা হয়,‌গতিকে চীনৰ এই সভ্যতাৰ পৰাই অসমৰ [[বড়ো-কছাৰী]] মূলীয় জনগোষ্ঠী সমূহৰ উৎপত্তি হৈছে বুলি ক'ব পৰা যায়।<ref>{{cite book |last=DeLancey |first=Scott |year=2012 |chapter=On the Origins of Bodo-Garo |editor-last=Morey |editor-first=Stephen |editor2-last=Post |editor2-first=Mark W. |title=North East Indian Linguistics |volume=4 |publisher=Cambridge University Press India |pages=3–20}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত [[ঝৌ সাম্ৰাজ্য]]ৰ (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১০৪৬–২৫৬) যুগত “ডৌ” চীনা ধৰ্মীয়-আনুষ্ঠানিক সংস্কৃতিৰ এক বিশেষ প্ৰতীকত পৰিণত হয়। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। [[File:Spring & Autumn Bronze Dou, Xinzheng.jpg|thumb|right|250px|বসন্ত আৰু শৰৎ যুগৰ ব্ৰঞ্জৰ ডৌ পাত্ৰ, চিনঝেং]] ঝৌ সমাজত জীৱন “লি” বা আচাৰ-ব্যৱস্থাৰ নিয়মেৰে পৰিচালিত হৈছিল। সেই ব্যৱস্থাত ডৌ কেৱল এটা খাদ্যপাত্ৰ নাছিল; ই আছিল পূৰ্বপুৰুষৰ সৈতে আত্মিক যোগাযোগ স্থাপন কৰা এক পৱিত্ৰ আচাৰিক পাত্ৰ। ঝৌ লোকসকলে বিশ্বাস কৰিছিল যে সঠিকভাৱে পূৰ্বপুৰুষক নিবেদন কৰিলে ঐশ্বৰিক আশীৰ্বাদ লাভ হয়—যেনে সুৰক্ষা আৰু উন্নত ফচল। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। [[File:Dou with an inland hunting scene.jpg|thumb|right|250px|শিকাৰ দৃশ্য খোদিত প্ৰাচীন ডৌ পাত্ৰ]] ===চীনৰ পৰা শৰাই সংস্কৃতিৰ বিস্তাৰ=== কালক্ৰমত চীনৰ পৰা শৰাই জাতীয় পাত্ৰ চীন তিব্বতীয় মূলৰ বাৰ্মিজ<ref>[https://archive.org/details/burmese-hsun-ok Traditional Burmese Offering Tray Hsun-Ok]</ref>, তিব্বত, নেপাল<ref>[https://archive.org/details/nepal-offering-tray Traditional Nepalese Offering tray]</ref>, অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক ভুলৰ কম্বোডিয়া, ভিয়েটনাম, টাই মুলৰ থাইলেণ্ড, অষ্ট্ৰোনেচিয়ান মূলৰ মালয়েছিয়া, ইত্যাদি অঞ্চললৈ বিয়পি পৰে। বৌদ্ধ ধৰ্মত শৰাইৰ মহৎ আটাইতকৈ বেছি। এই সকলো দেশত শৰাই জাতীয় পাত্ৰ ভগৱানৰ আগত সেৱা কৰিবলৈ আগ বঢ়োৱা হয়। ===ফান বা ফুন=== [[File:ITU Telecom World 2016 – VVIP Tour (30938174176).jpg|ITU_Telecom_World_2016_–_VVIP_Tour_(30938174176)|thumb=থাইলেণ্ডৰ ৰাজকীয় বাচন ফান]] থাই আৰু কম্বোডিয়া ভাষাত শৰাই জাতীয় পাত্ৰক ''"ফান"'' বুলি কোৱা হয় যি চীনা ভাষাৰ 盤 পানৰ পৰা আহিছে যাৰ অৰ্থ থাল (tray)।<ref>“พาน” in Thai Dictionary Project (TDP) (UC Berkeley 1964) (plus additional data from the Royal Institute of Thailand (RI) and NECTEC's LEXITRON project (LEX)). Searchable online at {{url|SEAlang.net}}</ref> ===জুৱেন চ্ৰাৱ=== প্ৰাক-আংকোৰীয় যুগত দক্ষিণ পূৱ এছিয়াত কম্বোডিয় পৰম্পৰাগত ভিন্ন নাল যুক্ত কাঁহী জুৱেন চ্ৰাৱ পোৱা গৈছিল। হেং পিফালে খ্ৰীষ্টীয় ৩০০–৫০০ চনৰ প্ৰাক-আংকোৰীয় যুগৰ উত্তৰণৰ বিষয়ে আলোচনা কৰোঁতে উত্তৰ-পূব থাইলেণ্ড আৰু কম্বোডিয়াৰ প্ৰাগৈতিহাসিক স্থানসমূহত "pedestalled dishes and bowls" অৰ্থাৎ নাল যুক্ত পাত্ৰ আৰু বাটিৰ উপস্থিতিৰ কথা উল্লেখ কৰিছে। তেওঁ কম্বোডিয়াৰ Tuol Neakta Kang Memay স্থানৰ পৰা পোৱা এটা পেডেষ্টেলযুক্ত বাটিৰ ছবিও প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Heng |first=Piphal |year=2016 |title=Transition to the Pre-Angkorian period (300–500 CE): Thala Borivat and a regional perspective |journal=Journal of Southeast Asian Studies |volume=47 |issue=3 |pages=484–505 |doi=10.1017/S0022463416000406}}</ref> [[এংকৰ ৱাট|এংকৰ বছৰেই]] স্থানৰ প্ৰাচীন কম্বোডীয় মৃত্শিল্পৰ মাজতো এনে পেডেষ্টেলযুক্ত থালৰ আকৃতিৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে; Miriam T. Stark-এ এংকৰ বৰেইৰ মৃত্শিল্পৰ ভিতৰত জুৱেন চ্ৰাৱ (নাল থকা কাঁহী)ৰ বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Stark |first=Miriam T. |year=2019 |title=Earthenware Ceramic Technologies of Angkor Borei, Cambodia |journal=Udaya, Journal of Khmer Studies |volume=14 |pages=109–132}}</ref>একেদৰেই UNESCOয়ে প্ৰকাশিত খমেৰ ৰূপালী শিল্প সম্পৰ্কীয় এখন গ্ৰন্থৰ মতে প্ৰাক-আংকোৰীয় আৰু আংকোৰীয় শিলালিপিত কম্বোডীয় সকলে ব্যৱহাৰ কৰা ৰূপালী সামগ্ৰীৰ ভিতৰত পেডেষ্টেল যুক্ত থাল আৰু ট্ৰেৰও বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Kong |first=Vireak |year=2009 |title=Khmer Silverwares |publisher=UNESCO |location=Phnom Penh |url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000187953 |access-date=9 June 2026}}</ref> ===চুন অক=== ঢাকনিযুক্ত শৰাই দৰে পাত্ৰ বাৰ্মিজ সংস্কৃতিত দেখা যায়। এই পাত্ৰক ''hsun-ok'' বুলি কোৱা হয়। এইটো সাধাৰণতে বাৰ্মিজ সকলৰ বৌদ্ধ নৈবেদ্য বহন বা আগবঢ়োৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত পাত্ৰ। ''Hsun-ok'' সাধাৰণতে লাখ-লেপা বাঁহ বা কাঠেৰে নিৰ্মিত হয়, আৰু ইয়াত এটা পেডেষ্টেল, বাটিৰ দৰে মূল পাত্ৰ, ভিতৰুৱা ট্ৰে আৰু ওপৰত এটা ওখ শিখৰযুক্ত ঢাকনি থাকে। ইয়াৰ পৰা বুজা যায় যে শানসকলৰ ঢাকনিযুক্ত ''hsun-ok'' ৰূপটো বাৰ্মিজ বৌদ্ধ নৈবেদ্য-পাত্ৰ পৰম্পৰাৰ এটা স্থানীয় অভিযোজন আছিল। অৱশ্যে এই প্ৰমাণ বিশেষকৈ শিখৰযুক্ত ঢাকনি থকা লাখৰ ঢাকনিযুক্ত ''hsun-ok''-ৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰযোজ্য; সকলো মুকলি পেডেষ্টেলযুক্ত ট্ৰে বাৰ্মিজ উৎসৰ পৰা আহিছে বুলি ইয়াৰ দ্বাৰা প্ৰমাণিত নহয়। মুকলি উঠা নৈবেদ্য-ট্ৰে সমগ্ৰ মূল ভূখণ্ডীয় দক্ষিণ-পূব এছিয়াত বহুলভাৱে দেখা যায়, কিন্তু ঢাকনিযুক্ত লাখৰ ''hsun-ok'' বিশেষভাৱে বাৰ্মীজ বৌদ্ধ বস্তু-সংস্কৃতিৰ সৈতে অধিক ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত। ===অসমত শৰাই আৰু বটাৰ প্ৰচলন=== চীন-তিব্বতীয় বা তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় মূলৰ‌ [[চুতীয়া ৰাজ্য]] আৰু টাই মূলৰ [[আহোম ৰাজ্য]] দুয়োতে বটা বা শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। [[যোৰহাট জিলা]]ৰ তিতাবৰ অঞ্চলৰ চুতীয়া লোক এঘৰত পুৰণি বাকচ এটাত ভৰাই সংৰক্ষিত কৰি থোৱা চুতীয়া ৰাজ্যৰ দিনীয়া বটা উদ্ধাৰ কৰা হৈছে। বটাতোত অসমীয়া লিপিত খোদিত আছে "১৩১৭ সন ছাৰি শাবন মাশ"। অৰ্থাৎ ১৩৯৫ চনৰ(১৩১৭ শক) চাৰি শাওণত এই বঁটা টো নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল বা গ্ৰহণ কৰা হৈছিল।<ref> [https://archive.org/details/chutia-bota-1395 Image of the Bota dated to 1395 AD.]</ref> আহোম ভাষাত শৰাইখনক ''"ফোন"'' বুলি কোৱা হয়। একেইটা শব্দয়েই মাইহাং থাল খনকো বুজায়। এই শব্দৰ গুৰি পুৰণি চীনা ভাষাৰ থাল বা ট্ৰে বুজোৱা ''"পান''" শব্দ আৰু থাই বা শান ভাষাত শৰাই জাতীয় পাত্ৰক ''"ফান"'' কোৱা হয়।<ref>[https://en.wiktionary.org/wiki/%E0%B8%9E%E0%B8%B2%E0%B8%99 Borrowed from Old Chinese 盤 (OC *baːn, “tray”). Cognate with Lao ພານ (phān), Tai Dam ꪝꪱꪙ or ꪟꪱꪙ, Burmese ဗန်း (ban:, “tray”), Shan ပၢၼ်ႉ (pâ̰an, “tray”), and possibly Khmer ពាន (piən) (Pou and Jenner, 1980-1981)]</ref> যিহেতু অসমত শৰাই বুজাবলৈ "ফোন" শব্দৰ সলনি পুৰণি "শৰাই" শব্দয়ে ব্যৱহাৰ কৰা হয়, গতিকে ধৰিব পাৰি যে খমেৰ সকলে ব্যৱহাৰ কৰা পাত্ৰৰ দৰে অসমৰ শৰাই খনও প্ৰাগ-আহোম যুগৰ পৰাই ব্যৱহাৰ কৰি অহা হৈছে। অসমলৈ আহি শৰাই আৰু মাইহাং—এই দুয়োবিধ পাত্ৰৰ সাদৃশ্য দেখা পাই আহোমসকলে হয়তো দুয়োবিধকে ব্যাখ্যা কৰিবলৈ “ফোন” শব্দ ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ লৈছিল। যিহেতু ঢাকনিযুক্ত শৰাইখন বাৰ্মিজ সকলৰ মাজত পোৱা যায়, গতিকে এইখন পাছৰ কালত আহোম ৰাজ্যৰ দিনত বাৰ্মাৰ পৰা গ্ৰহণ কৰা হ'ব পাৰে। পাছলৈ শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰদেৱৰ দিনত শৰাই নৱবৈষ্ণৱ ধৰ্মত অন্তভুক্ত কৰা হয় আৰু কালক্ৰমত অসমীয়া সংস্কৃতিৰ এক বিশেষ অংশ হৈ পৰে। [[File:Xorai worship.webp|thumb|নামঘৰত ব্যৱহাৰ হোৱা শৰাই।]] === অতিথি-আদৰণিত তামোল-পাণ আৰু শৰাই=== অসমীয়া সমাজত তামোল-পাণ আতিথ্য, সন্মান, ভক্তি আৰু মিত্ৰতাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰতীক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। শৰাইত তামোল-পাণ আগবঢ়াই অতিথিক আদৰণি জনোৱা পৰম্পৰা এটা স্তৰিত সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা বুলি বুজিব পাৰি—প্ৰথমে দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক বিস্তৃত আতিথ্য-সংস্কৃতি, তাৰ পাছত ভাৰতীয় ধৰ্মীয়-সামাজিক আচাৰৰ সৈতে ইয়াৰ সংযোগ, আৰু শেষত অসমীয়া কাঁহ-পিতলৰ শৰাই বা বঁটাৰ জৰিয়তে ইয়াৰ স্থানীয় ৰূপায়ণ। এই প্ৰথাৰ আটাইতকৈ প্ৰাচীন স্তৰটো দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক লোক সকলৰ তামোল-পাণভিত্তিক আতিথ্য পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত হ’ব পাৰে। খাচী সমাজত ''kwai'' বা তামোল-পাণ অতিথিক আগবঢ়োৱা এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সামাজিক শিষ্টাচাৰ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। ''Shikyntien kwai'' নামৰ খাচী পৰম্পৰাত ঘৰত অহা যিকোনো অতিথিক ''kwai'' আগবঢ়োৱাটো সৌজন্যৰ চিন বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Shikyntien Kwai: A Folklore about Betel Hospitality in Khasi Society |url=https://www.necarf.org/home/articles/54/shikyntien-kwai-a-folklore-about-betel-hospitality-in-khasi-society |website=NECARF |date=14 October 2020 |access-date=9 June 2026}}</ref> খাচীসকল অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক ভাষাপৰিয়ালৰ অন্তৰ্গত হোৱা বাবে, অসমীয়া তামোল-পাণ আতিথ্যৰ গভীৰ স্তৰটো পূব ভাৰতৰ অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াগত betel-areca সংস্কৃতিৰ সৈতে তুলনা কৰিব পাৰি, যদিও ইয়াৰ পৰা অসমীয়া প্ৰথাটো প্ৰত্যক্ষভাৱে খাচী বা অন্য কোনো একক অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক উৎসৰ পৰা আহিছে বুলি নিশ্চিতভাৱে ক’ব নোৱাৰি। পাছৰ স্তৰত এই তামোল-পাণ আতিথ্যৰ প্ৰথা ভাৰতীয় ধৰ্মীয় আৰু সামাজিক আচাৰৰ সৈতে একীভূত হয়। এছ. চি. আহুজা আৰু উমা আহুজাই betel leaf আৰু areca nut-ক আতিথ্য, শুভতা, সন্মান, সামাজিক প্ৰতিশ্ৰুতি আৰু ধৰ্মীয় নিবেদনৰ প্ৰতীক হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছে। তেওঁলোকৰ মতে ভাৰতৰ বহু সামাজিক আৰু ধৰ্মীয় আচাৰত তামোল-পাণ ব্যৱহাৰ হয়, আৰু অসমীয়া বিবাহত তামোল-পাণ প্ৰায় পোন্ধৰটা আচাৰত উপস্থিত থাকে।<ref>{{cite journal |last1=Ahuja |first1=S. C. |last2=Ahuja |first2=Uma |year=2011 |title=Betel Leaf and Betel Nut in India: History and Uses |journal=Asian Agri-History |volume=15 |issue=1 |pages=13–35 |url=https://www.researchgate.net/publication/292469329_Betel_leaf_and_betel_nut_in_India_History_and_uses |access-date=9 June 2026}}</ref> সেয়ে অসমীয়া সমাজত তামোল-পাণ কেৱল মুখশুদ্ধিৰ সামগ্ৰী নহয়; ই আতিথ্য, শুভেচ্ছা, বিবাহ, সামাজিক স্বীকৃতি আৰু ধৰ্মীয় পবিত্ৰতাৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে। এই তামোল-পাণ পৰম্পৰাই অসমত শৰাই আৰু বঁটাৰ জৰিয়তে এক বিশেষ স্থানীয় ৰূপ লাভ কৰে। অসম চৰকাৰৰ সংস্কৃতি-সম্পৰ্কীয় তথ্য অনুসৰি, তামোল-পাণ বা গুৱাপাণক ভক্তি, সন্মান আৰু মিত্ৰতাৰ নিবেদন হিচাপে ধৰা হয়, আৰু অতিথিক আদৰণি তথা ধন্যবাদ জনোৱাৰ চিহ্ন হিচাপে শৰাইত তামোল-পাণ আগবঢ়োৱা হয়। একেটা উৎসত শৰাইক নামঘৰ বা পূজাস্থলীত প্ৰসাদ আৰু অন্যান্য নিবেদন আগবঢ়োৱাৰ পাত্ৰ হিচাপেও বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Culture of Assam |url=https://assam.gov.in/about-us/391 |website=Assam State Portal |publisher=Government of Assam |access-date=9 June 2026}}</ref> ইয়াৰ পৰা বুজা যায় যে তামোল-পাণৰ সামাজিক অৰ্থ বহল আঞ্চলিক পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত হলেও, কাঁহ-পিতলৰ শৰাই বা বঁটাত তাক আগবঢ়োৱাৰ ৰূপটো অসমীয়া ধাতু-শিল্প আৰু সামাজিক আচাৰৰ সৈতে বিশেষভাৱে যুক্ত। == ধৰ্মীয় তাৎপৰ্য == পৰৱৰ্তী সময়ত আহোম সংস্কৃতিৰপৰা গ্ৰহণ কৰা শৰাই অসমীয়া সমাজ আৰু নামঘৰীয়া ধৰ্মীয় পৰম্পৰাৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশত পৰিণত হয়। নামঘৰত ভাগৱত স্থাপনৰ বাবে শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল, যিয়ে অসমীয়া আধ্যাত্মিক জীৱনত [[File:Sankaradeva.jpg|thumb|right|220px|শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]] ১৫শ আৰু ১৬শ শতিকাত [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]]ৰ একশৰণ নামধৰ্ম আন্দোলনে শৰাই আৰু বটাৰ তাৎপৰ্য নতুন ৰূপ দিয়ে। শংকৰদেৱে পুৰণি অসমীয়া সাংস্কৃতিক পৰিসৰৰপৰা শৰাইৰ ব্যৱহাৰ গ্ৰহণ কৰি ইয়াক অসমীয়া বৈষ্ণৱ সমাজত অন্তৰ্ভুক্ত কৰে। নামঘৰৰ মাজভাগত শৰাইৰ ওপৰত ভাগৱত স্থাপন কৰি তেওঁ দেখুৱাইছিল যে ঈশ্বৰ সকলোৰে বাবে সমান। সেই নামঘৰত শৰাই হৈ উঠে “সমতাৰ প্ৰতীক”—য’ৰপৰা সকলো ভক্তক সমানে প্ৰসাদ বিতৰণ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday |date=20 March 2021 }}</ref> == ঐতিহ্য == শৰাই আৰু বটাৰ ঐতিহ্যৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশ হৈছে—ই কেৱল ৰাজকীয় বস্তু হৈ নাথাকি অসমীয়া সমাজৰ সামূহিক হৃদস্পন্দনত পৰিণত হোৱা।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday }}</ref> শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। তামোল-পাণ আগবঢ়োৱাৰ মাধ্যমেৰে শৰাই আৰু বটা “সন্মানৰ আচাৰ” হিচাপে সমগ্ৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত একত্ৰিত সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা সৃষ্টি কৰে। এই আধ্যাত্মিক ৰূপান্তৰৰ ফলত শৰাই আৰু বটা কেৱল ৰাজকীয় ক্ষমতাৰ প্ৰতীক হৈ নাথাকি সামাজিক ঐক্য, সমতা আৰু অসমীয়া জাতীয় আত্মাৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশত পৰিণত হয়।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday |date=20 March 2021 }}</ref> == চাওক == * [[অসমীয়া সংস্কৃতি]] * [[তামোল-পাণ]] * [[নামঘৰ]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} 5k7fkx1swttbjvcofnqj8m4zh4r5en8 612149 612147 2026-06-14T17:00:30Z Ananya Taye 28065 612149 wikitext text/x-wiki '''শৰাই''' আৰু '''বটা''' অসমৰ অন্যতম প্ৰতীকী পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। কাঁহ বা বেল-মেটেলৰে নিৰ্মিত এই শিল্পবস্তু অসমীয়া সমাজত মৰ্যাদা, সন্মান আৰু সাংস্কৃতিক গৌৰৱৰ প্ৰতীক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। সাধাৰণতে তলত এটা থিয়াভাগ থকা ওপৰৰ থাল সদৃশ গঠনযুক্ত শৰাই ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠান, সামাজিক অনুষ্ঠান আৰু বিশেষকৈ অতিথি সম্ভাষণত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। অসমীয়া আৰু আহোম সংস্কৃতিত শৰাই আগবঢ়োৱা মানে আন্তৰিকতা, আতিথ্য আৰু গভীৰ সন্মান প্ৰকাশ কৰা। [[File:Xorai-শৰাই.jpg|thumb|right|250px|পৰম্পৰাগত অসমীয়া শৰাই]] সাধাৰণতে ইয়াত তামোল-পাণ, মিঠাই আৰু আন আন আনুষ্ঠানিক সামগ্ৰী আগবঢ়োৱা হয়। কিছুমান শৰাইত অলংকৃত ঢাকনি থাকে, যিয়ে ইয়াৰ সৌন্দৰ্য আৰু আধ্যাত্মিক তাৎপৰ্য বৃদ্ধি কৰে; আন কিছুমান আকৌ মুকলি ৰূপত থাকে। লক্ষণীয় যে, অতিথি সম্ভাষণ আৰু ধৰ্মীয় নিবেদনৰ বাবে ব্যৱহৃত এনে উচ্চভিত্তিযুক্ত থাল বা পাত্ৰৰ ধাৰণা এছিয়াৰ আন বহু অঞ্চলতো—বিশেষকৈ চীন, তিব্বত, নেপাল আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াত দেখিবলৈ পোৱা যায়। যদিও শৰাই আৰু বটা একে ধৰণৰ সামগ্ৰী আৰু মূল নক্সাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ় লৈ উঠিছে, তথাপি সময়ৰ লগে লগে এই দুয়োটা পৃথক শিল্পবস্তু হিচাপে বিকশিত হয়। শৰাই সাধাৰণতে ওপৰত এটা সমতল থাল আৰু তলত এটা থিয়াভাগযুক্ত, আনহাতে বটা হৈছে বাটিৰ দৰে পাত্ৰ, যি বহু সময়ত শৰাইৰ সৈতে একেলগে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=Fragmented Memories: Struggling to Be Tai-Ahom in India |url=https://archive.org/details/fragmentedmemori0000saik |publisher=Duke University Press |location=Durham |year=2004 |isbn=9780822334255 |access-date=5june 2025 }}</ref> == ইতিহাস == === প্ৰাচীন চীনা উৎস === [[File:Warring States Bronze Dou 02.jpg|thumb|right|250px|যুদ্ধৰত ৰাজ্যসমূহৰ যুগৰ ব্ৰঞ্জৰ ডৌ পাত্ৰ]] শৰাই আৰু বটাৰ শিকড় চীন জনগোষ্ঠীৰ এক প্ৰাচীন সাংস্কৃতিক ধাৰাৰ সৈতে জড়িত। "Dou " (豆) নামে পৰিচিত উচ্চভিত্তিযুক্ত বাটিৰ আকৃতি প্ৰথমে চীনত নৱপ্ৰস্তৰ যুগত দেখা যায়। ওপৰত পাত্ৰ আৰু তলত থিয়াভাগ থকা এই গঠন প্ৰায় ৬,০০০–৭,০০০ বছৰ আগতে (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৫০০০–৪০০০) উৎপত্তি লাভ কৰে, আৰু ইয়াৰ মূল আকৃতি ইয়াংশাও সংস্কৃতি আৰু ডাৱেনকʼ সংস্কৃতিত বিকশিত হয়। ভাষাতাত্ত্বিক আৰু জিনগত গৱেষকৰ মতে [[চীনা-তিব্বতীয় ভাষা|চীন-তিব্বতীয়]] বা তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় ভাষা পৰিয়ালৰ লোক সকলৰ আদিম বিস্তাৰ উত্তৰ চীনৰ ইয়াংশাও আৰু মাজিয়াও সভ্যতাৰ পৰা হৈছিল।<ref>{{cite journal |last1=Zhang |first1=Menghan |last2=Yan |first2=Shi |last3=Pan |first3=Wuyun |last4=Jin |first4=Li |year=2019 |title=Phylogenetic evidence for Sino-Tibetan origin in northern China in the Late Neolithic |journal=Nature |volume=569 |pages=112–115 |doi=10.1038/s41586-019-1153-z}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Zhang |first1=Hanzhi |last2=Ji |first2=Ting |last3=Pagel |first3=Mark |last4=Mace |first4=Ruth |year=2020 |title=Dated phylogeny suggests early Neolithic origin of Sino-Tibetan languages |journal=Scientific Reports |volume=10 |article-number=20792 |doi=10.1038/s41598-020-77404-4}}</ref> যিহেতু অসমৰ বড়ো-গাৰো বা বড়ো-কছাৰী মূলীয় ভাষাসমূহ তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় ভাষা পৰিয়ালৰ এটা শাখা হিচাপে গণ্য কৰা হয়,‌গতিকে চীনৰ এই সভ্যতাৰ পৰাই অসমৰ [[বড়ো-কছাৰী]] মূলীয় জনগোষ্ঠী সমূহৰ উৎপত্তি হৈছে বুলি ক'ব পৰা যায়।<ref>{{cite book |last=DeLancey |first=Scott |year=2012 |chapter=On the Origins of Bodo-Garo |editor-last=Morey |editor-first=Stephen |editor2-last=Post |editor2-first=Mark W. |title=North East Indian Linguistics |volume=4 |publisher=Cambridge University Press India |pages=3–20}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত [[ঝৌ সাম্ৰাজ্য]]ৰ (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১০৪৬–২৫৬) যুগত “ডৌ” চীনা ধৰ্মীয়-আনুষ্ঠানিক সংস্কৃতিৰ এক বিশেষ প্ৰতীকত পৰিণত হয়। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। [[File:Spring & Autumn Bronze Dou, Xinzheng.jpg|thumb|right|250px|বসন্ত আৰু শৰৎ যুগৰ ব্ৰঞ্জৰ ডৌ পাত্ৰ, চিনঝেং]] ঝৌ সমাজত জীৱন “লি” বা আচাৰ-ব্যৱস্থাৰ নিয়মেৰে পৰিচালিত হৈছিল। সেই ব্যৱস্থাত ডৌ কেৱল এটা খাদ্যপাত্ৰ নাছিল; ই আছিল পূৰ্বপুৰুষৰ সৈতে আত্মিক যোগাযোগ স্থাপন কৰা এক পৱিত্ৰ আচাৰিক পাত্ৰ। ঝৌ লোকসকলে বিশ্বাস কৰিছিল যে সঠিকভাৱে পূৰ্বপুৰুষক নিবেদন কৰিলে ঐশ্বৰিক আশীৰ্বাদ লাভ হয়—যেনে সুৰক্ষা আৰু উন্নত ফচল। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। [[File:Dou with an inland hunting scene.jpg|thumb|right|250px|শিকাৰ দৃশ্য খোদিত প্ৰাচীন ডৌ পাত্ৰ]] ===চীনৰ পৰা শৰাই সংস্কৃতিৰ বিস্তাৰ=== কালক্ৰমত চীনৰ পৰা শৰাই জাতীয় পাত্ৰ চীন তিব্বতীয় মূলৰ বাৰ্মিজ<ref>[https://archive.org/details/burmese-hsun-ok Traditional Burmese Offering Tray Hsun-Ok]</ref>, তিব্বত, নেপাল<ref>[https://archive.org/details/nepal-offering-tray Traditional Nepalese Offering tray]</ref>, অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক ভুলৰ কম্বোডিয়া, ভিয়েটনাম, টাই মুলৰ থাইলেণ্ড, অষ্ট্ৰোনেচিয়ান মূলৰ মালয়েছিয়া, ইত্যাদি অঞ্চললৈ বিয়পি পৰে। বৌদ্ধ ধৰ্মত শৰাইৰ মহৎ আটাইতকৈ বেছি। এই সকলো দেশত শৰাই জাতীয় পাত্ৰ ভগৱানৰ আগত সেৱা কৰিবলৈ আগ বঢ়োৱা হয়। ===খমেৰ সকলৰ শৰাই জাতীয় পাত্ৰ গ্ৰহণ=== থাই বা কম্বোডিয়াৰ ভাষাত শৰাই জাতীয় পাত্ৰক ''"ফান"'' কোৱা হয়। থাই/শ্যাম ৰাজ্যসমূহৰ থাইলেণ্ডত উত্থান হোৱাৰ আগতেই কম্বোডিয়া আৰু সংশ্লিষ্ট মূল ভূখণ্ডীয় দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক প্ৰেক্ষাপটত শৰাই জাতীয় পাত্ৰৰ উপস্থিতি পোৱা যায়। হেং পিফালে খ্ৰীষ্টীয় ৩০০–৫০০ চনৰ প্ৰাক-আংকোৰীয় যুগৰ উত্তৰণৰ বিষয়ে আলোচনা কৰোঁতে উত্তৰ-পূব থাইলেণ্ড আৰু কম্বোডিয়াৰ প্ৰাগৈতিহাসিক (তেতিয়ালৈকে থাই/টাই সকলৰ প্ৰবজন ঘটা নাছিল) স্থানসমূহত "pedestalled dishes and bowls" অৰ্থাৎ শৰাই জাতীয় পাত্ৰ আৰু বাটিৰ উপস্থিতিৰ কথা উল্লেখ কৰিছে। তেওঁ কম্বোডিয়াৰ Tuol Neakta Kang Memay স্থানৰ পৰা পোৱা এটা পেডেষ্টেলযুক্ত বাটিৰ ছবিও প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Heng |first=Piphal |year=2016 |title=Transition to the Pre-Angkorian period (300–500 CE): Thala Borivat and a regional perspective |journal=Journal of Southeast Asian Studies |volume=47 |issue=3 |pages=484–505 |doi=10.1017/S0022463416000406}}</ref> [[এংকৰ ৱাট|এংকৰ বছৰেই]] স্থানৰ প্ৰাচীন কম্বোডীয় মৃত্শিল্পৰ মাজতো এনে পেডেষ্টেলযুক্ত থালৰ আকৃতিৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে; Miriam T. Stark-এ এংকৰ বৰেইৰ মৃত্শিল্পৰ ভিতৰত শৰাই জাতীয় থালৰ বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Stark |first=Miriam T. |year=2019 |title=Earthenware Ceramic Technologies of Angkor Borei, Cambodia |journal=Udaya, Journal of Khmer Studies |volume=14 |pages=109–132}}</ref> একেদৰেই UNESCOয়ে প্ৰকাশিত খমেৰ ৰূপালী শিল্প সম্পৰ্কীয় এখন গ্ৰন্থৰ মতে প্ৰাক-আংকোৰীয় আৰু আংকোৰীয় শিলালিপিত কম্বোডীয় সকলে ব্যৱহাৰ কৰা ৰূপালী সামগ্ৰীৰ ভিতৰত পেডেষ্টেল যুক্ত থাল আৰু ট্ৰেৰও বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Kong |first=Vireak |year=2009 |title=Khmer Silverwares |publisher=UNESCO |location=Phnom Penh |url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000187953 |access-date=9 June 2026}}</ref> থাই সকলৰ আয়ুথিয়া ৰাজ্য ১৩৫১ চনত প্ৰতিষ্ঠা হৈছিল আৰু ইয়াৰ ৰাজ দৰবাৰৰ সংস্কৃতি আংকোৰৰ সাংস্কৃতিৰ আৰ্হিৰে গঢ় লোৱা বুলি কোৱা হয়।<ref>{{cite encyclopedia |title=History of Thailand |encyclopedia=Encyclopaedia Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/history-of-Thailand |access-date=9 June 2026}}</ref><ref>{{cite encyclopedia |title=Khmer Empire |encyclopedia=Encyclopaedia Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Khmer-Empire |access-date=9 June 2026}}</ref> সেয়েহে ইতিহাসবিদ সকলৰ মতে থাই সকলে কম্বোডিয়াৰ খমেৰ জাতিৰ পৰা শৰাই জাতীয় সম্পদটো গ্ৰহণ কৰি থাল বুজোৱা "ফান" শব্দটো প্ৰয়োগ কৰিছিল। ===ঢাকনিযুক্ত বাৰ্মিজ শৰাই=== ঢাকনিযুক্ত শৰাই দৰে পাত্ৰ বাৰ্মিজ সংস্কৃতিত দেখা যায়। এই পাত্ৰক ''hsun-ok'' বুলি কোৱা হয়। এইটো সাধাৰণতে বাৰ্মিজ সকলৰ বৌদ্ধ নৈবেদ্য বহন বা আগবঢ়োৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত পাত্ৰ। ''Hsun-ok'' সাধাৰণতে লাখ-লেপা বাঁহ বা কাঠেৰে নিৰ্মিত হয়, আৰু ইয়াত এটা পেডেষ্টেল, বাটিৰ দৰে মূল পাত্ৰ, ভিতৰুৱা ট্ৰে আৰু ওপৰত এটা ওখ শিখৰযুক্ত ঢাকনি থাকে। ইয়াৰ পৰা বুজা যায় যে শানসকলৰ ঢাকনিযুক্ত ''hsun-ok'' ৰূপটো বাৰ্মিজ বৌদ্ধ নৈবেদ্য-পাত্ৰ পৰম্পৰাৰ এটা স্থানীয় অভিযোজন আছিল। অৱশ্যে এই প্ৰমাণ বিশেষকৈ শিখৰযুক্ত ঢাকনি থকা লাখৰ ঢাকনিযুক্ত ''hsun-ok''-ৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰযোজ্য; সকলো মুকলি পেডেষ্টেলযুক্ত ট্ৰে বাৰ্মিজ উৎসৰ পৰা আহিছে বুলি ইয়াৰ দ্বাৰা প্ৰমাণিত নহয়। মুকলি উঠা নৈবেদ্য-ট্ৰে সমগ্ৰ মূল ভূখণ্ডীয় দক্ষিণ-পূব এছিয়াত বহুলভাৱে দেখা যায়, কিন্তু ঢাকনিযুক্ত লাখৰ ''hsun-ok'' বিশেষভাৱে বাৰ্মীজ বৌদ্ধ বস্তু-সংস্কৃতিৰ সৈতে অধিক ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত। ===অসমত শৰাই আৰু বটাৰ প্ৰচলন=== চীন-তিব্বতীয় বা তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় মূলৰ‌ [[চুতীয়া ৰাজ্য]] আৰু টাই মূলৰ [[আহোম ৰাজ্য]] দুয়োতে বটা বা শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। [[যোৰহাট জিলা]]ৰ তিতাবৰ অঞ্চলৰ চুতীয়া লোক এঘৰত পুৰণি বাকচ এটাত ভৰাই সংৰক্ষিত কৰি থোৱা চুতীয়া ৰাজ্যৰ দিনীয়া বটা উদ্ধাৰ কৰা হৈছে। বটাতোত অসমীয়া লিপিত খোদিত আছে "১৩১৭ সন ছাৰি শাবন মাশ"। অৰ্থাৎ ১৩৯৫ চনৰ(১৩১৭ শক) চাৰি শাওণত এই বঁটা টো নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল বা গ্ৰহণ কৰা হৈছিল।<ref> [https://archive.org/details/chutia-bota-1395 Image of the Bota dated to 1395 AD.]</ref> আহোম ভাষাত শৰাইখনক ''"ফোন"'' বুলি কোৱা হয়। একেইটা শব্দয়েই মাইহাং থাল খনকো বুজায়। এই শব্দৰ গুৰি পুৰণি চীনা ভাষাৰ থাল বা ট্ৰে বুজোৱা ''"পান''" শব্দ আৰু থাই বা শান ভাষাত শৰাই জাতীয় পাত্ৰক ''"ফান"'' কোৱা হয়।<ref>[https://en.wiktionary.org/wiki/%E0%B8%9E%E0%B8%B2%E0%B8%99 Borrowed from Old Chinese 盤 (OC *baːn, “tray”). Cognate with Lao ພານ (phān), Tai Dam ꪝꪱꪙ or ꪟꪱꪙ, Burmese ဗန်း (ban:, “tray”), Shan ပၢၼ်ႉ (pâ̰an, “tray”), and possibly Khmer ពាន (piən) (Pou and Jenner, 1980-1981)]</ref> যিহেতু অসমত শৰাই বুজাবলৈ "ফোন" শব্দৰ সলনি পুৰণি "শৰাই" শব্দয়ে ব্যৱহাৰ কৰা হয়, গতিকে ধৰিব পাৰি যে খমেৰ সকলে ব্যৱহাৰ কৰা পাত্ৰৰ দৰে অসমৰ শৰাই খনও প্ৰাগ-আহোম যুগৰ পৰাই ব্যৱহাৰ কৰি অহা হৈছে। অসমলৈ আহি শৰাই আৰু মাইহাং—এই দুয়োবিধ পাত্ৰৰ সাদৃশ্য দেখা পাই আহোমসকলে হয়তো দুয়োবিধকে ব্যাখ্যা কৰিবলৈ “ফোন” শব্দ ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ লৈছিল। যিহেতু ঢাকনিযুক্ত শৰাইখন বাৰ্মিজ সকলৰ মাজত পোৱা যায়, গতিকে এইখন পাছৰ কালত আহোম ৰাজ্যৰ দিনত বাৰ্মাৰ পৰা গ্ৰহণ কৰা হ'ব পাৰে। পাছলৈ শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰদেৱৰ দিনত শৰাই নৱবৈষ্ণৱ ধৰ্মত অন্তভুক্ত কৰা হয় আৰু কালক্ৰমত অসমীয়া সংস্কৃতিৰ এক বিশেষ অংশ হৈ পৰে। [[File:Xorai worship.webp|thumb|নামঘৰত ব্যৱহাৰ হোৱা শৰাই।]] === অতিথি-আদৰণিত তামোল-পাণ আৰু শৰাই=== অসমীয়া সমাজত তামোল-পাণ আতিথ্য, সন্মান, ভক্তি আৰু মিত্ৰতাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰতীক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। শৰাইত তামোল-পাণ আগবঢ়াই অতিথিক আদৰণি জনোৱা পৰম্পৰা এটা স্তৰিত সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা বুলি বুজিব পাৰি—প্ৰথমে দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক বিস্তৃত আতিথ্য-সংস্কৃতি, তাৰ পাছত ভাৰতীয় ধৰ্মীয়-সামাজিক আচাৰৰ সৈতে ইয়াৰ সংযোগ, আৰু শেষত অসমীয়া কাঁহ-পিতলৰ শৰাই বা বঁটাৰ জৰিয়তে ইয়াৰ স্থানীয় ৰূপায়ণ। এই প্ৰথাৰ আটাইতকৈ প্ৰাচীন স্তৰটো দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক লোক সকলৰ তামোল-পাণভিত্তিক আতিথ্য পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত হ’ব পাৰে। খাচী সমাজত ''kwai'' বা তামোল-পাণ অতিথিক আগবঢ়োৱা এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সামাজিক শিষ্টাচাৰ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। ''Shikyntien kwai'' নামৰ খাচী পৰম্পৰাত ঘৰত অহা যিকোনো অতিথিক ''kwai'' আগবঢ়োৱাটো সৌজন্যৰ চিন বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Shikyntien Kwai: A Folklore about Betel Hospitality in Khasi Society |url=https://www.necarf.org/home/articles/54/shikyntien-kwai-a-folklore-about-betel-hospitality-in-khasi-society |website=NECARF |date=14 October 2020 |access-date=9 June 2026}}</ref> খাচীসকল অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক ভাষাপৰিয়ালৰ অন্তৰ্গত হোৱা বাবে, অসমীয়া তামোল-পাণ আতিথ্যৰ গভীৰ স্তৰটো পূব ভাৰতৰ অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াগত betel-areca সংস্কৃতিৰ সৈতে তুলনা কৰিব পাৰি, যদিও ইয়াৰ পৰা অসমীয়া প্ৰথাটো প্ৰত্যক্ষভাৱে খাচী বা অন্য কোনো একক অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক উৎসৰ পৰা আহিছে বুলি নিশ্চিতভাৱে ক’ব নোৱাৰি। পাছৰ স্তৰত এই তামোল-পাণ আতিথ্যৰ প্ৰথা ভাৰতীয় ধৰ্মীয় আৰু সামাজিক আচাৰৰ সৈতে একীভূত হয়। এছ. চি. আহুজা আৰু উমা আহুজাই betel leaf আৰু areca nut-ক আতিথ্য, শুভতা, সন্মান, সামাজিক প্ৰতিশ্ৰুতি আৰু ধৰ্মীয় নিবেদনৰ প্ৰতীক হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছে। তেওঁলোকৰ মতে ভাৰতৰ বহু সামাজিক আৰু ধৰ্মীয় আচাৰত তামোল-পাণ ব্যৱহাৰ হয়, আৰু অসমীয়া বিবাহত তামোল-পাণ প্ৰায় পোন্ধৰটা আচাৰত উপস্থিত থাকে।<ref>{{cite journal |last1=Ahuja |first1=S. C. |last2=Ahuja |first2=Uma |year=2011 |title=Betel Leaf and Betel Nut in India: History and Uses |journal=Asian Agri-History |volume=15 |issue=1 |pages=13–35 |url=https://www.researchgate.net/publication/292469329_Betel_leaf_and_betel_nut_in_India_History_and_uses |access-date=9 June 2026}}</ref> সেয়ে অসমীয়া সমাজত তামোল-পাণ কেৱল মুখশুদ্ধিৰ সামগ্ৰী নহয়; ই আতিথ্য, শুভেচ্ছা, বিবাহ, সামাজিক স্বীকৃতি আৰু ধৰ্মীয় পবিত্ৰতাৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে। এই তামোল-পাণ পৰম্পৰাই অসমত শৰাই আৰু বঁটাৰ জৰিয়তে এক বিশেষ স্থানীয় ৰূপ লাভ কৰে। অসম চৰকাৰৰ সংস্কৃতি-সম্পৰ্কীয় তথ্য অনুসৰি, তামোল-পাণ বা গুৱাপাণক ভক্তি, সন্মান আৰু মিত্ৰতাৰ নিবেদন হিচাপে ধৰা হয়, আৰু অতিথিক আদৰণি তথা ধন্যবাদ জনোৱাৰ চিহ্ন হিচাপে শৰাইত তামোল-পাণ আগবঢ়োৱা হয়। একেটা উৎসত শৰাইক নামঘৰ বা পূজাস্থলীত প্ৰসাদ আৰু অন্যান্য নিবেদন আগবঢ়োৱাৰ পাত্ৰ হিচাপেও বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Culture of Assam |url=https://assam.gov.in/about-us/391 |website=Assam State Portal |publisher=Government of Assam |access-date=9 June 2026}}</ref> ইয়াৰ পৰা বুজা যায় যে তামোল-পাণৰ সামাজিক অৰ্থ বহল আঞ্চলিক পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত হলেও, কাঁহ-পিতলৰ শৰাই বা বঁটাত তাক আগবঢ়োৱাৰ ৰূপটো অসমীয়া ধাতু-শিল্প আৰু সামাজিক আচাৰৰ সৈতে বিশেষভাৱে যুক্ত। == ধৰ্মীয় তাৎপৰ্য == পৰৱৰ্তী সময়ত আহোম সংস্কৃতিৰপৰা গ্ৰহণ কৰা শৰাই অসমীয়া সমাজ আৰু নামঘৰীয়া ধৰ্মীয় পৰম্পৰাৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশত পৰিণত হয়। নামঘৰত ভাগৱত স্থাপনৰ বাবে শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল, যিয়ে অসমীয়া আধ্যাত্মিক জীৱনত [[File:Sankaradeva.jpg|thumb|right|220px|শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]] ১৫শ আৰু ১৬শ শতিকাত [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]]ৰ একশৰণ নামধৰ্ম আন্দোলনে শৰাই আৰু বটাৰ তাৎপৰ্য নতুন ৰূপ দিয়ে। শংকৰদেৱে পুৰণি অসমীয়া সাংস্কৃতিক পৰিসৰৰপৰা শৰাইৰ ব্যৱহাৰ গ্ৰহণ কৰি ইয়াক অসমীয়া বৈষ্ণৱ সমাজত অন্তৰ্ভুক্ত কৰে। নামঘৰৰ মাজভাগত শৰাইৰ ওপৰত ভাগৱত স্থাপন কৰি তেওঁ দেখুৱাইছিল যে ঈশ্বৰ সকলোৰে বাবে সমান। সেই নামঘৰত শৰাই হৈ উঠে “সমতাৰ প্ৰতীক”—য’ৰপৰা সকলো ভক্তক সমানে প্ৰসাদ বিতৰণ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday |date=20 March 2021 }}</ref> == ঐতিহ্য == শৰাই আৰু বটাৰ ঐতিহ্যৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশ হৈছে—ই কেৱল ৰাজকীয় বস্তু হৈ নাথাকি অসমীয়া সমাজৰ সামূহিক হৃদস্পন্দনত পৰিণত হোৱা।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday }}</ref> শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। তামোল-পাণ আগবঢ়োৱাৰ মাধ্যমেৰে শৰাই আৰু বটা “সন্মানৰ আচাৰ” হিচাপে সমগ্ৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত একত্ৰিত সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা সৃষ্টি কৰে। এই আধ্যাত্মিক ৰূপান্তৰৰ ফলত শৰাই আৰু বটা কেৱল ৰাজকীয় ক্ষমতাৰ প্ৰতীক হৈ নাথাকি সামাজিক ঐক্য, সমতা আৰু অসমীয়া জাতীয় আত্মাৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশত পৰিণত হয়।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday |date=20 March 2021 }}</ref> == চাওক == * [[অসমীয়া সংস্কৃতি]] * [[তামোল-পাণ]] * [[নামঘৰ]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} epqe6clo4cx8zla07fie9xnm6dgp2im 612161 612149 2026-06-14T17:15:54Z KhiLanTzi 23530 don't go against sources to link your own theories 612161 wikitext text/x-wiki '''শৰাই''' আৰু '''বটা''' অসমৰ অন্যতম প্ৰতীকী পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। কাঁহ বা বেল-মেটেলৰে নিৰ্মিত এই শিল্পবস্তু অসমীয়া সমাজত মৰ্যাদা, সন্মান আৰু সাংস্কৃতিক গৌৰৱৰ প্ৰতীক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। সাধাৰণতে তলত এটা থিয়াভাগ থকা ওপৰৰ থাল সদৃশ গঠনযুক্ত শৰাই ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠান, সামাজিক অনুষ্ঠান আৰু বিশেষকৈ অতিথি সম্ভাষণত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। অসমীয়া আৰু আহোম সংস্কৃতিত শৰাই আগবঢ়োৱা মানে আন্তৰিকতা, আতিথ্য আৰু গভীৰ সন্মান প্ৰকাশ কৰা। [[File:Xorai-শৰাই.jpg|thumb|right|250px|পৰম্পৰাগত অসমীয়া শৰাই]] সাধাৰণতে ইয়াত তামোল-পাণ, মিঠাই আৰু আন আন আনুষ্ঠানিক সামগ্ৰী আগবঢ়োৱা হয়। কিছুমান শৰাইত অলংকৃত ঢাকনি থাকে, যিয়ে ইয়াৰ সৌন্দৰ্য আৰু আধ্যাত্মিক তাৎপৰ্য বৃদ্ধি কৰে; আন কিছুমান আকৌ মুকলি ৰূপত থাকে। লক্ষণীয় যে, অতিথি সম্ভাষণ আৰু ধৰ্মীয় নিবেদনৰ বাবে ব্যৱহৃত এনে উচ্চভিত্তিযুক্ত থাল বা পাত্ৰৰ ধাৰণা এছিয়াৰ আন বহু অঞ্চলতো—বিশেষকৈ চীন, তিব্বত, নেপাল আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াত দেখিবলৈ পোৱা যায়। যদিও শৰাই আৰু বটা একে ধৰণৰ সামগ্ৰী আৰু মূল নক্সাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ় লৈ উঠিছে, তথাপি সময়ৰ লগে লগে এই দুয়োটা পৃথক শিল্পবস্তু হিচাপে বিকশিত হয়। শৰাই সাধাৰণতে ওপৰত এটা সমতল থাল আৰু তলত এটা থিয়াভাগযুক্ত, আনহাতে বটা হৈছে বাটিৰ দৰে পাত্ৰ, যি বহু সময়ত শৰাইৰ সৈতে একেলগে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=Fragmented Memories: Struggling to Be Tai-Ahom in India |url=https://archive.org/details/fragmentedmemori0000saik |publisher=Duke University Press |location=Durham |year=2004 |isbn=9780822334255 |access-date=5june 2025 }}</ref> == ইতিহাস == === প্ৰাচীন চীনা উৎস === [[File:Warring States Bronze Dou 02.jpg|thumb|right|250px|যুদ্ধৰত ৰাজ্যসমূহৰ যুগৰ ব্ৰঞ্জৰ ডৌ পাত্ৰ]] শৰাই আৰু বটাৰ শিকড় চীন জনগোষ্ঠীৰ এক প্ৰাচীন সাংস্কৃতিক ধাৰাৰ সৈতে জড়িত। "Dou " (豆) নামে পৰিচিত উচ্চভিত্তিযুক্ত বাটিৰ আকৃতি প্ৰথমে চীনত নৱপ্ৰস্তৰ যুগত দেখা যায়। ওপৰত পাত্ৰ আৰু তলত থিয়াভাগ থকা এই গঠন প্ৰায় ৬,০০০–৭,০০০ বছৰ আগতে (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৫০০০–৪০০০) উৎপত্তি লাভ কৰে, আৰু ইয়াৰ মূল আকৃতি ইয়াংশাও সংস্কৃতি আৰু ডাৱেনকʼ সংস্কৃতিত বিকশিত হয়। ভাষাতাত্ত্বিক আৰু জিনগত গৱেষকৰ মতে [[চীনা-তিব্বতীয় ভাষা|চীন-তিব্বতীয়]] বা তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় ভাষা পৰিয়ালৰ লোক সকলৰ আদিম বিস্তাৰ উত্তৰ চীনৰ ইয়াংশাও আৰু মাজিয়াও সভ্যতাৰ পৰা হৈছিল।<ref>{{cite journal |last1=Zhang |first1=Menghan |last2=Yan |first2=Shi |last3=Pan |first3=Wuyun |last4=Jin |first4=Li |year=2019 |title=Phylogenetic evidence for Sino-Tibetan origin in northern China in the Late Neolithic |journal=Nature |volume=569 |pages=112–115 |doi=10.1038/s41586-019-1153-z}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Zhang |first1=Hanzhi |last2=Ji |first2=Ting |last3=Pagel |first3=Mark |last4=Mace |first4=Ruth |year=2020 |title=Dated phylogeny suggests early Neolithic origin of Sino-Tibetan languages |journal=Scientific Reports |volume=10 |article-number=20792 |doi=10.1038/s41598-020-77404-4}}</ref> যিহেতু অসমৰ বড়ো-গাৰো বা বড়ো-কছাৰী মূলীয় ভাষাসমূহ তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় ভাষা পৰিয়ালৰ এটা শাখা হিচাপে গণ্য কৰা হয়,‌গতিকে চীনৰ এই সভ্যতাৰ পৰাই অসমৰ [[বড়ো-কছাৰী]] মূলীয় জনগোষ্ঠী সমূহৰ উৎপত্তি হৈছে বুলি ক'ব পৰা যায়।<ref>{{cite book |last=DeLancey |first=Scott |year=2012 |chapter=On the Origins of Bodo-Garo |editor-last=Morey |editor-first=Stephen |editor2-last=Post |editor2-first=Mark W. |title=North East Indian Linguistics |volume=4 |publisher=Cambridge University Press India |pages=3–20}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত [[ঝৌ সাম্ৰাজ্য]]ৰ (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১০৪৬–২৫৬) যুগত “ডৌ” চীনা ধৰ্মীয়-আনুষ্ঠানিক সংস্কৃতিৰ এক বিশেষ প্ৰতীকত পৰিণত হয়। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। [[File:Spring & Autumn Bronze Dou, Xinzheng.jpg|thumb|right|250px|বসন্ত আৰু শৰৎ যুগৰ ব্ৰঞ্জৰ ডৌ পাত্ৰ, চিনঝেং]] ঝৌ সমাজত জীৱন “লি” বা আচাৰ-ব্যৱস্থাৰ নিয়মেৰে পৰিচালিত হৈছিল। সেই ব্যৱস্থাত ডৌ কেৱল এটা খাদ্যপাত্ৰ নাছিল; ই আছিল পূৰ্বপুৰুষৰ সৈতে আত্মিক যোগাযোগ স্থাপন কৰা এক পৱিত্ৰ আচাৰিক পাত্ৰ। ঝৌ লোকসকলে বিশ্বাস কৰিছিল যে সঠিকভাৱে পূৰ্বপুৰুষক নিবেদন কৰিলে ঐশ্বৰিক আশীৰ্বাদ লাভ হয়—যেনে সুৰক্ষা আৰু উন্নত ফচল। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। [[File:Dou with an inland hunting scene.jpg|thumb|right|250px|শিকাৰ দৃশ্য খোদিত প্ৰাচীন ডৌ পাত্ৰ]] ===চীনৰ পৰা শৰাই সংস্কৃতিৰ বিস্তাৰ=== কালক্ৰমত চীনৰ পৰা শৰাই জাতীয় পাত্ৰ চীন তিব্বতীয় মূলৰ বাৰ্মিজ<ref>[https://archive.org/details/burmese-hsun-ok Traditional Burmese Offering Tray Hsun-Ok]</ref>, তিব্বত, নেপাল<ref>[https://archive.org/details/nepal-offering-tray Traditional Nepalese Offering tray]</ref>, অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক ভুলৰ কম্বোডিয়া, ভিয়েটনাম, টাই মুলৰ থাইলেণ্ড, অষ্ট্ৰোনেচিয়ান মূলৰ মালয়েছিয়া, ইত্যাদি অঞ্চললৈ বিয়পি পৰে। বৌদ্ধ ধৰ্মত শৰাইৰ মহৎ আটাইতকৈ বেছি। এই সকলো দেশত শৰাই জাতীয় পাত্ৰ ভগৱানৰ আগত সেৱা কৰিবলৈ আগ বঢ়োৱা হয়। ===ফান বা ফুন=== [[File:ITU Telecom World 2016 – VVIP Tour (30938174176).jpg|ITU_Telecom_World_2016_–_VVIP_Tour_(30938174176)|thumb=থাইলেণ্ডৰ ৰাজকীয় বাচন ফান]] থাই আৰু কম্বোডিয়া ভাষাত শৰাই জাতীয় পাত্ৰক ''"ফান"'' বুলি কোৱা হয় যি চীনা ভাষাৰ 盤 পানৰ পৰা আহিছে যাৰ অৰ্থ থাল (tray)।<ref>“พาน” in Thai Dictionary Project (TDP) (UC Berkeley 1964) (plus additional data from the Royal Institute of Thailand (RI) and NECTEC's LEXITRON project (LEX)). Searchable online at {{url|SEAlang.net}}</ref> ===জুৱেন চ্ৰাৱ=== প্ৰাক-আংকোৰীয় যুগত দক্ষিণ পূৱ এছিয়াত কম্বোডিয় পৰম্পৰাগত ভিন্ন নাল যুক্ত কাঁহী জুৱেন চ্ৰাৱ পোৱা গৈছিল। হেং পিফালে খ্ৰীষ্টীয় ৩০০–৫০০ চনৰ প্ৰাক-আংকোৰীয় যুগৰ উত্তৰণৰ বিষয়ে আলোচনা কৰোঁতে উত্তৰ-পূব থাইলেণ্ড আৰু কম্বোডিয়াৰ প্ৰাগৈতিহাসিক স্থানসমূহত "pedestalled dishes and bowls" অৰ্থাৎ নাল যুক্ত পাত্ৰ আৰু বাটিৰ উপস্থিতিৰ কথা উল্লেখ কৰিছে। তেওঁ কম্বোডিয়াৰ Tuol Neakta Kang Memay স্থানৰ পৰা পোৱা এটা পেডেষ্টেলযুক্ত বাটিৰ ছবিও প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Heng |first=Piphal |year=2016 |title=Transition to the Pre-Angkorian period (300–500 CE): Thala Borivat and a regional perspective |journal=Journal of Southeast Asian Studies |volume=47 |issue=3 |pages=484–505 |doi=10.1017/S0022463416000406}}</ref> [[এংকৰ ৱাট|এংকৰ বছৰেই]] স্থানৰ প্ৰাচীন কম্বোডীয় মৃত্শিল্পৰ মাজতো এনে পেডেষ্টেলযুক্ত থালৰ আকৃতিৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে; Miriam T. Stark-এ এংকৰ বৰেইৰ মৃত্শিল্পৰ ভিতৰত জুৱেন চ্ৰাৱ (নাল থকা কাঁহী)ৰ বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Stark |first=Miriam T. |year=2019 |title=Earthenware Ceramic Technologies of Angkor Borei, Cambodia |journal=Udaya, Journal of Khmer Studies |volume=14 |pages=109–132}}</ref>একেদৰেই UNESCOয়ে প্ৰকাশিত খমেৰ ৰূপালী শিল্প সম্পৰ্কীয় এখন গ্ৰন্থৰ মতে প্ৰাক-আংকোৰীয় আৰু আংকোৰীয় শিলালিপিত কম্বোডীয় সকলে ব্যৱহাৰ কৰা ৰূপালী সামগ্ৰীৰ ভিতৰত পেডেষ্টেল যুক্ত থাল আৰু ট্ৰেৰও বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Kong |first=Vireak |year=2009 |title=Khmer Silverwares |publisher=UNESCO |location=Phnom Penh |url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000187953 |access-date=9 June 2026}}</ref> ===চুন অক=== ঢাকনিযুক্ত শৰাই দৰে পাত্ৰ বাৰ্মিজ সংস্কৃতিত দেখা যায়। এই পাত্ৰক ''hsun-ok'' বুলি কোৱা হয়। এইটো সাধাৰণতে বাৰ্মিজ সকলৰ বৌদ্ধ নৈবেদ্য বহন বা আগবঢ়োৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত পাত্ৰ। ''Hsun-ok'' সাধাৰণতে লাখ-লেপা বাঁহ বা কাঠেৰে নিৰ্মিত হয়, আৰু ইয়াত এটা পেডেষ্টেল, বাটিৰ দৰে মূল পাত্ৰ, ভিতৰুৱা ট্ৰে আৰু ওপৰত এটা ওখ শিখৰযুক্ত ঢাকনি থাকে। ইয়াৰ পৰা বুজা যায় যে শানসকলৰ ঢাকনিযুক্ত ''hsun-ok'' ৰূপটো বাৰ্মিজ বৌদ্ধ নৈবেদ্য-পাত্ৰ পৰম্পৰাৰ এটা স্থানীয় অভিযোজন আছিল। অৱশ্যে এই প্ৰমাণ বিশেষকৈ শিখৰযুক্ত ঢাকনি থকা লাখৰ ঢাকনিযুক্ত ''hsun-ok''-ৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰযোজ্য; সকলো মুকলি পেডেষ্টেলযুক্ত ট্ৰে বাৰ্মিজ উৎসৰ পৰা আহিছে বুলি ইয়াৰ দ্বাৰা প্ৰমাণিত নহয়। মুকলি উঠা নৈবেদ্য-ট্ৰে সমগ্ৰ মূল ভূখণ্ডীয় দক্ষিণ-পূব এছিয়াত বহুলভাৱে দেখা যায়, কিন্তু ঢাকনিযুক্ত লাখৰ ''hsun-ok'' বিশেষভাৱে বাৰ্মীজ বৌদ্ধ বস্তু-সংস্কৃতিৰ সৈতে অধিক ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত। ===অসমত শৰাই আৰু বটাৰ প্ৰচলন=== চীন-তিব্বতীয় বা তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় মূলৰ‌ [[চুতীয়া ৰাজ্য]] আৰু টাই মূলৰ [[আহোম ৰাজ্য]] দুয়োতে বটা বা শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। [[যোৰহাট জিলা]]ৰ তিতাবৰ অঞ্চলৰ চুতীয়া লোক এঘৰত পুৰণি বাকচ এটাত ভৰাই সংৰক্ষিত কৰি থোৱা চুতীয়া ৰাজ্যৰ দিনীয়া বটা উদ্ধাৰ কৰা হৈছে। বটাতোত অসমীয়া লিপিত খোদিত আছে "১৩১৭ সন ছাৰি শাবন মাশ"। অৰ্থাৎ ১৩৯৫ চনৰ(১৩১৭ শক) চাৰি শাওণত এই বঁটা টো নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল বা গ্ৰহণ কৰা হৈছিল।<ref> [https://archive.org/details/chutia-bota-1395 Image of the Bota dated to 1395 AD.]</ref> আহোম ভাষাত শৰাইখনক ''"ফোন"'' বুলি কোৱা হয়। একেইটা শব্দয়েই মাইহাং থাল খনকো বুজায়। এই শব্দৰ গুৰি পুৰণি চীনা ভাষাৰ থাল বা ট্ৰে বুজোৱা ''"পান''" শব্দ আৰু থাই বা শান ভাষাত শৰাই জাতীয় পাত্ৰক ''"ফান"'' কোৱা হয়।<ref>[https://en.wiktionary.org/wiki/%E0%B8%9E%E0%B8%B2%E0%B8%99 Borrowed from Old Chinese 盤 (OC *baːn, “tray”). Cognate with Lao ພານ (phān), Tai Dam ꪝꪱꪙ or ꪟꪱꪙ, Burmese ဗန်း (ban:, “tray”), Shan ပၢၼ်ႉ (pâ̰an, “tray”), and possibly Khmer ពាន (piən) (Pou and Jenner, 1980-1981)]</ref> যিহেতু অসমত শৰাই বুজাবলৈ "ফোন" শব্দৰ সলনি পুৰণি "শৰাই" শব্দয়ে ব্যৱহাৰ কৰা হয়, গতিকে ধৰিব পাৰি যে খমেৰ সকলে ব্যৱহাৰ কৰা পাত্ৰৰ দৰে অসমৰ শৰাই খনও প্ৰাগ-আহোম যুগৰ পৰাই ব্যৱহাৰ কৰি অহা হৈছে। অসমলৈ আহি শৰাই আৰু মাইহাং—এই দুয়োবিধ পাত্ৰৰ সাদৃশ্য দেখা পাই আহোমসকলে হয়তো দুয়োবিধকে ব্যাখ্যা কৰিবলৈ “ফোন” শব্দ ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ লৈছিল। যিহেতু ঢাকনিযুক্ত শৰাইখন বাৰ্মিজ সকলৰ মাজত পোৱা যায়, গতিকে এইখন পাছৰ কালত আহোম ৰাজ্যৰ দিনত বাৰ্মাৰ পৰা গ্ৰহণ কৰা হ'ব পাৰে। পাছলৈ শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰদেৱৰ দিনত শৰাই নৱবৈষ্ণৱ ধৰ্মত অন্তভুক্ত কৰা হয় আৰু কালক্ৰমত অসমীয়া সংস্কৃতিৰ এক বিশেষ অংশ হৈ পৰে। [[File:Xorai worship.webp|thumb|নামঘৰত ব্যৱহাৰ হোৱা শৰাই।]] === অতিথি-আদৰণিত তামোল-পাণ আৰু শৰাই=== অসমীয়া সমাজত তামোল-পাণ আতিথ্য, সন্মান, ভক্তি আৰু মিত্ৰতাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰতীক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। শৰাইত তামোল-পাণ আগবঢ়াই অতিথিক আদৰণি জনোৱা পৰম্পৰা এটা স্তৰিত সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা বুলি বুজিব পাৰি—প্ৰথমে দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক বিস্তৃত আতিথ্য-সংস্কৃতি, তাৰ পাছত ভাৰতীয় ধৰ্মীয়-সামাজিক আচাৰৰ সৈতে ইয়াৰ সংযোগ, আৰু শেষত অসমীয়া কাঁহ-পিতলৰ শৰাই বা বঁটাৰ জৰিয়তে ইয়াৰ স্থানীয় ৰূপায়ণ। এই প্ৰথাৰ আটাইতকৈ প্ৰাচীন স্তৰটো দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক লোক সকলৰ তামোল-পাণভিত্তিক আতিথ্য পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত হ’ব পাৰে। খাচী সমাজত ''kwai'' বা তামোল-পাণ অতিথিক আগবঢ়োৱা এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সামাজিক শিষ্টাচাৰ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। ''Shikyntien kwai'' নামৰ খাচী পৰম্পৰাত ঘৰত অহা যিকোনো অতিথিক ''kwai'' আগবঢ়োৱাটো সৌজন্যৰ চিন বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Shikyntien Kwai: A Folklore about Betel Hospitality in Khasi Society |url=https://www.necarf.org/home/articles/54/shikyntien-kwai-a-folklore-about-betel-hospitality-in-khasi-society |website=NECARF |date=14 October 2020 |access-date=9 June 2026}}</ref> খাচীসকল অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক ভাষাপৰিয়ালৰ অন্তৰ্গত হোৱা বাবে, অসমীয়া তামোল-পাণ আতিথ্যৰ গভীৰ স্তৰটো পূব ভাৰতৰ অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াগত betel-areca সংস্কৃতিৰ সৈতে তুলনা কৰিব পাৰি, যদিও ইয়াৰ পৰা অসমীয়া প্ৰথাটো প্ৰত্যক্ষভাৱে খাচী বা অন্য কোনো একক অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক উৎসৰ পৰা আহিছে বুলি নিশ্চিতভাৱে ক’ব নোৱাৰি। পাছৰ স্তৰত এই তামোল-পাণ আতিথ্যৰ প্ৰথা ভাৰতীয় ধৰ্মীয় আৰু সামাজিক আচাৰৰ সৈতে একীভূত হয়। এছ. চি. আহুজা আৰু উমা আহুজাই betel leaf আৰু areca nut-ক আতিথ্য, শুভতা, সন্মান, সামাজিক প্ৰতিশ্ৰুতি আৰু ধৰ্মীয় নিবেদনৰ প্ৰতীক হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছে। তেওঁলোকৰ মতে ভাৰতৰ বহু সামাজিক আৰু ধৰ্মীয় আচাৰত তামোল-পাণ ব্যৱহাৰ হয়, আৰু অসমীয়া বিবাহত তামোল-পাণ প্ৰায় পোন্ধৰটা আচাৰত উপস্থিত থাকে।<ref>{{cite journal |last1=Ahuja |first1=S. C. |last2=Ahuja |first2=Uma |year=2011 |title=Betel Leaf and Betel Nut in India: History and Uses |journal=Asian Agri-History |volume=15 |issue=1 |pages=13–35 |url=https://www.researchgate.net/publication/292469329_Betel_leaf_and_betel_nut_in_India_History_and_uses |access-date=9 June 2026}}</ref> সেয়ে অসমীয়া সমাজত তামোল-পাণ কেৱল মুখশুদ্ধিৰ সামগ্ৰী নহয়; ই আতিথ্য, শুভেচ্ছা, বিবাহ, সামাজিক স্বীকৃতি আৰু ধৰ্মীয় পবিত্ৰতাৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে। এই তামোল-পাণ পৰম্পৰাই অসমত শৰাই আৰু বঁটাৰ জৰিয়তে এক বিশেষ স্থানীয় ৰূপ লাভ কৰে। অসম চৰকাৰৰ সংস্কৃতি-সম্পৰ্কীয় তথ্য অনুসৰি, তামোল-পাণ বা গুৱাপাণক ভক্তি, সন্মান আৰু মিত্ৰতাৰ নিবেদন হিচাপে ধৰা হয়, আৰু অতিথিক আদৰণি তথা ধন্যবাদ জনোৱাৰ চিহ্ন হিচাপে শৰাইত তামোল-পাণ আগবঢ়োৱা হয়। একেটা উৎসত শৰাইক নামঘৰ বা পূজাস্থলীত প্ৰসাদ আৰু অন্যান্য নিবেদন আগবঢ়োৱাৰ পাত্ৰ হিচাপেও বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Culture of Assam |url=https://assam.gov.in/about-us/391 |website=Assam State Portal |publisher=Government of Assam |access-date=9 June 2026}}</ref> ইয়াৰ পৰা বুজা যায় যে তামোল-পাণৰ সামাজিক অৰ্থ বহল আঞ্চলিক পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত হলেও, কাঁহ-পিতলৰ শৰাই বা বঁটাত তাক আগবঢ়োৱাৰ ৰূপটো অসমীয়া ধাতু-শিল্প আৰু সামাজিক আচাৰৰ সৈতে বিশেষভাৱে যুক্ত। == ধৰ্মীয় তাৎপৰ্য == পৰৱৰ্তী সময়ত আহোম সংস্কৃতিৰপৰা গ্ৰহণ কৰা শৰাই অসমীয়া সমাজ আৰু নামঘৰীয়া ধৰ্মীয় পৰম্পৰাৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশত পৰিণত হয়। নামঘৰত ভাগৱত স্থাপনৰ বাবে শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল, যিয়ে অসমীয়া আধ্যাত্মিক জীৱনত [[File:Sankaradeva.jpg|thumb|right|220px|শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]] ১৫শ আৰু ১৬শ শতিকাত [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]]ৰ একশৰণ নামধৰ্ম আন্দোলনে শৰাই আৰু বটাৰ তাৎপৰ্য নতুন ৰূপ দিয়ে। শংকৰদেৱে পুৰণি অসমীয়া সাংস্কৃতিক পৰিসৰৰপৰা শৰাইৰ ব্যৱহাৰ গ্ৰহণ কৰি ইয়াক অসমীয়া বৈষ্ণৱ সমাজত অন্তৰ্ভুক্ত কৰে। নামঘৰৰ মাজভাগত শৰাইৰ ওপৰত ভাগৱত স্থাপন কৰি তেওঁ দেখুৱাইছিল যে ঈশ্বৰ সকলোৰে বাবে সমান। সেই নামঘৰত শৰাই হৈ উঠে “সমতাৰ প্ৰতীক”—য’ৰপৰা সকলো ভক্তক সমানে প্ৰসাদ বিতৰণ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday |date=20 March 2021 }}</ref> == ঐতিহ্য == শৰাই আৰু বটাৰ ঐতিহ্যৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশ হৈছে—ই কেৱল ৰাজকীয় বস্তু হৈ নাথাকি অসমীয়া সমাজৰ সামূহিক হৃদস্পন্দনত পৰিণত হোৱা।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday }}</ref> শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। তামোল-পাণ আগবঢ়োৱাৰ মাধ্যমেৰে শৰাই আৰু বটা “সন্মানৰ আচাৰ” হিচাপে সমগ্ৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত একত্ৰিত সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা সৃষ্টি কৰে। এই আধ্যাত্মিক ৰূপান্তৰৰ ফলত শৰাই আৰু বটা কেৱল ৰাজকীয় ক্ষমতাৰ প্ৰতীক হৈ নাথাকি সামাজিক ঐক্য, সমতা আৰু অসমীয়া জাতীয় আত্মাৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশত পৰিণত হয়।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday |date=20 March 2021 }}</ref> == চাওক == * [[অসমীয়া সংস্কৃতি]] * [[তামোল-পাণ]] * [[নামঘৰ]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} 5k7fkx1swttbjvcofnqj8m4zh4r5en8 612170 612161 2026-06-14T17:20:35Z KhiLanTzi 23530 /* ফান বা ফুন */ 612170 wikitext text/x-wiki '''শৰাই''' আৰু '''বটা''' অসমৰ অন্যতম প্ৰতীকী পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। কাঁহ বা বেল-মেটেলৰে নিৰ্মিত এই শিল্পবস্তু অসমীয়া সমাজত মৰ্যাদা, সন্মান আৰু সাংস্কৃতিক গৌৰৱৰ প্ৰতীক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। সাধাৰণতে তলত এটা থিয়াভাগ থকা ওপৰৰ থাল সদৃশ গঠনযুক্ত শৰাই ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠান, সামাজিক অনুষ্ঠান আৰু বিশেষকৈ অতিথি সম্ভাষণত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। অসমীয়া আৰু আহোম সংস্কৃতিত শৰাই আগবঢ়োৱা মানে আন্তৰিকতা, আতিথ্য আৰু গভীৰ সন্মান প্ৰকাশ কৰা। [[File:Xorai-শৰাই.jpg|thumb|right|250px|পৰম্পৰাগত অসমীয়া শৰাই]] সাধাৰণতে ইয়াত তামোল-পাণ, মিঠাই আৰু আন আন আনুষ্ঠানিক সামগ্ৰী আগবঢ়োৱা হয়। কিছুমান শৰাইত অলংকৃত ঢাকনি থাকে, যিয়ে ইয়াৰ সৌন্দৰ্য আৰু আধ্যাত্মিক তাৎপৰ্য বৃদ্ধি কৰে; আন কিছুমান আকৌ মুকলি ৰূপত থাকে। লক্ষণীয় যে, অতিথি সম্ভাষণ আৰু ধৰ্মীয় নিবেদনৰ বাবে ব্যৱহৃত এনে উচ্চভিত্তিযুক্ত থাল বা পাত্ৰৰ ধাৰণা এছিয়াৰ আন বহু অঞ্চলতো—বিশেষকৈ চীন, তিব্বত, নেপাল আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াত দেখিবলৈ পোৱা যায়। যদিও শৰাই আৰু বটা একে ধৰণৰ সামগ্ৰী আৰু মূল নক্সাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ় লৈ উঠিছে, তথাপি সময়ৰ লগে লগে এই দুয়োটা পৃথক শিল্পবস্তু হিচাপে বিকশিত হয়। শৰাই সাধাৰণতে ওপৰত এটা সমতল থাল আৰু তলত এটা থিয়াভাগযুক্ত, আনহাতে বটা হৈছে বাটিৰ দৰে পাত্ৰ, যি বহু সময়ত শৰাইৰ সৈতে একেলগে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=Fragmented Memories: Struggling to Be Tai-Ahom in India |url=https://archive.org/details/fragmentedmemori0000saik |publisher=Duke University Press |location=Durham |year=2004 |isbn=9780822334255 |access-date=5june 2025 }}</ref> == ইতিহাস == === প্ৰাচীন চীনা উৎস === [[File:Warring States Bronze Dou 02.jpg|thumb|right|250px|যুদ্ধৰত ৰাজ্যসমূহৰ যুগৰ ব্ৰঞ্জৰ ডৌ পাত্ৰ]] শৰাই আৰু বটাৰ শিকড় চীন জনগোষ্ঠীৰ এক প্ৰাচীন সাংস্কৃতিক ধাৰাৰ সৈতে জড়িত। "Dou " (豆) নামে পৰিচিত উচ্চভিত্তিযুক্ত বাটিৰ আকৃতি প্ৰথমে চীনত নৱপ্ৰস্তৰ যুগত দেখা যায়। ওপৰত পাত্ৰ আৰু তলত থিয়াভাগ থকা এই গঠন প্ৰায় ৬,০০০–৭,০০০ বছৰ আগতে (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৫০০০–৪০০০) উৎপত্তি লাভ কৰে, আৰু ইয়াৰ মূল আকৃতি ইয়াংশাও সংস্কৃতি আৰু ডাৱেনকʼ সংস্কৃতিত বিকশিত হয়। ভাষাতাত্ত্বিক আৰু জিনগত গৱেষকৰ মতে [[চীনা-তিব্বতীয় ভাষা|চীন-তিব্বতীয়]] বা তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় ভাষা পৰিয়ালৰ লোক সকলৰ আদিম বিস্তাৰ উত্তৰ চীনৰ ইয়াংশাও আৰু মাজিয়াও সভ্যতাৰ পৰা হৈছিল।<ref>{{cite journal |last1=Zhang |first1=Menghan |last2=Yan |first2=Shi |last3=Pan |first3=Wuyun |last4=Jin |first4=Li |year=2019 |title=Phylogenetic evidence for Sino-Tibetan origin in northern China in the Late Neolithic |journal=Nature |volume=569 |pages=112–115 |doi=10.1038/s41586-019-1153-z}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Zhang |first1=Hanzhi |last2=Ji |first2=Ting |last3=Pagel |first3=Mark |last4=Mace |first4=Ruth |year=2020 |title=Dated phylogeny suggests early Neolithic origin of Sino-Tibetan languages |journal=Scientific Reports |volume=10 |article-number=20792 |doi=10.1038/s41598-020-77404-4}}</ref> যিহেতু অসমৰ বড়ো-গাৰো বা বড়ো-কছাৰী মূলীয় ভাষাসমূহ তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় ভাষা পৰিয়ালৰ এটা শাখা হিচাপে গণ্য কৰা হয়,‌গতিকে চীনৰ এই সভ্যতাৰ পৰাই অসমৰ [[বড়ো-কছাৰী]] মূলীয় জনগোষ্ঠী সমূহৰ উৎপত্তি হৈছে বুলি ক'ব পৰা যায়।<ref>{{cite book |last=DeLancey |first=Scott |year=2012 |chapter=On the Origins of Bodo-Garo |editor-last=Morey |editor-first=Stephen |editor2-last=Post |editor2-first=Mark W. |title=North East Indian Linguistics |volume=4 |publisher=Cambridge University Press India |pages=3–20}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত [[ঝৌ সাম্ৰাজ্য]]ৰ (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১০৪৬–২৫৬) যুগত “ডৌ” চীনা ধৰ্মীয়-আনুষ্ঠানিক সংস্কৃতিৰ এক বিশেষ প্ৰতীকত পৰিণত হয়। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। [[File:Spring & Autumn Bronze Dou, Xinzheng.jpg|thumb|right|250px|বসন্ত আৰু শৰৎ যুগৰ ব্ৰঞ্জৰ ডৌ পাত্ৰ, চিনঝেং]] ঝৌ সমাজত জীৱন “লি” বা আচাৰ-ব্যৱস্থাৰ নিয়মেৰে পৰিচালিত হৈছিল। সেই ব্যৱস্থাত ডৌ কেৱল এটা খাদ্যপাত্ৰ নাছিল; ই আছিল পূৰ্বপুৰুষৰ সৈতে আত্মিক যোগাযোগ স্থাপন কৰা এক পৱিত্ৰ আচাৰিক পাত্ৰ। ঝৌ লোকসকলে বিশ্বাস কৰিছিল যে সঠিকভাৱে পূৰ্বপুৰুষক নিবেদন কৰিলে ঐশ্বৰিক আশীৰ্বাদ লাভ হয়—যেনে সুৰক্ষা আৰু উন্নত ফচল। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। [[File:Dou with an inland hunting scene.jpg|thumb|right|250px|শিকাৰ দৃশ্য খোদিত প্ৰাচীন ডৌ পাত্ৰ]] ===চীনৰ পৰা শৰাই সংস্কৃতিৰ বিস্তাৰ=== কালক্ৰমত চীনৰ পৰা শৰাই জাতীয় পাত্ৰ চীন তিব্বতীয় মূলৰ বাৰ্মিজ<ref>[https://archive.org/details/burmese-hsun-ok Traditional Burmese Offering Tray Hsun-Ok]</ref>, তিব্বত, নেপাল<ref>[https://archive.org/details/nepal-offering-tray Traditional Nepalese Offering tray]</ref>, অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক ভুলৰ কম্বোডিয়া, ভিয়েটনাম, টাই মুলৰ থাইলেণ্ড, অষ্ট্ৰোনেচিয়ান মূলৰ মালয়েছিয়া, ইত্যাদি অঞ্চললৈ বিয়পি পৰে। বৌদ্ধ ধৰ্মত শৰাইৰ মহৎ আটাইতকৈ বেছি। এই সকলো দেশত শৰাই জাতীয় পাত্ৰ ভগৱানৰ আগত সেৱা কৰিবলৈ আগ বঢ়োৱা হয়। ===ফান বা ফুন=== [[File:ITU Telecom World 2016 – VVIP Tour (30938174176).jpg|ITU_Telecom_World_2016_–_VVIP_Tour_(30938174176)|thumb=থাইলেণ্ডৰ ৰাজকীয় বাচন ফান]] থাই আৰু কম্বোডিয়া ভাষাত শৰাই জাতীয় পাত্ৰক ''"ফান"'' বুলি কোৱা হয় যি চীনা ভাষাৰ 盤 পানৰ পৰা আহিছে যাৰ অৰ্থ থাল (tray)।<ref>“พาน” in Thai Dictionary Project (TDP) (UC Berkeley 1964) (plus additional data from the Royal Institute of Thailand (RI) and NECTEC's LEXITRON project (LEX)). Searchable online at {{url|SEAlang.net}}</ref> থাই সকলৰ মাজত ফান এটা উচ্চ স্তৰীয় পৰম্পৰাগত বাচন।<ref>{{Cite journal |last1=Titrassamee |first1=Songsak |last2=Lamduan |first2=Somchai |last3=Phaengsoi |first3=Kosit |date=2014-06-12 |title=Bai Sri Su Khwan: Spirit Blessing in North-eastern Thailand |journal=Asian Culture and History |volume=6 |issue=2 |pages=134–138 |publisher=Canadian Center of Science and Education |doi=10.5539/ach.v6n2p134 |issn=1916-9655 |url=https://patricklepetit.jalbum.net/ANIMISM%20AND%20RELIGION/LIBRARY/Bai_Sri_Su_Khwan_Spirit_Blessing_in_North-eastern.pdf |access-date=2026-06-14 }}</ref> টাই লাও আৰু ফু টাই সকলৰ পৰম্পৰাগত অনুষ্ঠান বাই চ্ৰি চু খৱানত দুটা মুখ্য সামগ্ৰীৰ ভিতৰত ফান খাও (খাদ্য থোৱা ফান) অন্যতম।<ref>{{Cite journal |last1=Titrassamee |first1=Songsak |last2=Lamduan |first2=Somchai |last3=Phaengsoi |first3=Kosit |date=2014-06-12 |title=Bai Sri Su Khwan: Spirit Blessing in North-eastern Thailand |journal=Asian Culture and History |volume=6 |issue=2 |pages=134–138 |publisher=Canadian Center of Science and Education |doi=10.5539/ach.v6n2p134 |issn=1916-9655 |url=https://patricklepetit.jalbum.net/ANIMISM%20AND%20RELIGION/LIBRARY/Bai_Sri_Su_Khwan_Spirit_Blessing_in_North-eastern.pdf |access-date=2026-06-14 |page= }}</ref> ===জুৱেন চ্ৰাৱ=== প্ৰাক-আংকোৰীয় যুগত দক্ষিণ পূৱ এছিয়াত কম্বোডিয় পৰম্পৰাগত ভিন্ন নাল যুক্ত কাঁহী জুৱেন চ্ৰাৱ পোৱা গৈছিল। হেং পিফালে খ্ৰীষ্টীয় ৩০০–৫০০ চনৰ প্ৰাক-আংকোৰীয় যুগৰ উত্তৰণৰ বিষয়ে আলোচনা কৰোঁতে উত্তৰ-পূব থাইলেণ্ড আৰু কম্বোডিয়াৰ প্ৰাগৈতিহাসিক স্থানসমূহত "pedestalled dishes and bowls" অৰ্থাৎ নাল যুক্ত পাত্ৰ আৰু বাটিৰ উপস্থিতিৰ কথা উল্লেখ কৰিছে। তেওঁ কম্বোডিয়াৰ Tuol Neakta Kang Memay স্থানৰ পৰা পোৱা এটা পেডেষ্টেলযুক্ত বাটিৰ ছবিও প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Heng |first=Piphal |year=2016 |title=Transition to the Pre-Angkorian period (300–500 CE): Thala Borivat and a regional perspective |journal=Journal of Southeast Asian Studies |volume=47 |issue=3 |pages=484–505 |doi=10.1017/S0022463416000406}}</ref> [[এংকৰ ৱাট|এংকৰ বছৰেই]] স্থানৰ প্ৰাচীন কম্বোডীয় মৃত্শিল্পৰ মাজতো এনে পেডেষ্টেলযুক্ত থালৰ আকৃতিৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে; Miriam T. Stark-এ এংকৰ বৰেইৰ মৃত্শিল্পৰ ভিতৰত জুৱেন চ্ৰাৱ (নাল থকা কাঁহী)ৰ বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Stark |first=Miriam T. |year=2019 |title=Earthenware Ceramic Technologies of Angkor Borei, Cambodia |journal=Udaya, Journal of Khmer Studies |volume=14 |pages=109–132}}</ref>একেদৰেই UNESCOয়ে প্ৰকাশিত খমেৰ ৰূপালী শিল্প সম্পৰ্কীয় এখন গ্ৰন্থৰ মতে প্ৰাক-আংকোৰীয় আৰু আংকোৰীয় শিলালিপিত কম্বোডীয় সকলে ব্যৱহাৰ কৰা ৰূপালী সামগ্ৰীৰ ভিতৰত পেডেষ্টেল যুক্ত থাল আৰু ট্ৰেৰও বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Kong |first=Vireak |year=2009 |title=Khmer Silverwares |publisher=UNESCO |location=Phnom Penh |url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000187953 |access-date=9 June 2026}}</ref> ===চুন অক=== ঢাকনিযুক্ত শৰাই দৰে পাত্ৰ বাৰ্মিজ সংস্কৃতিত দেখা যায়। এই পাত্ৰক ''hsun-ok'' বুলি কোৱা হয়। এইটো সাধাৰণতে বাৰ্মিজ সকলৰ বৌদ্ধ নৈবেদ্য বহন বা আগবঢ়োৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত পাত্ৰ। ''Hsun-ok'' সাধাৰণতে লাখ-লেপা বাঁহ বা কাঠেৰে নিৰ্মিত হয়, আৰু ইয়াত এটা পেডেষ্টেল, বাটিৰ দৰে মূল পাত্ৰ, ভিতৰুৱা ট্ৰে আৰু ওপৰত এটা ওখ শিখৰযুক্ত ঢাকনি থাকে। ইয়াৰ পৰা বুজা যায় যে শানসকলৰ ঢাকনিযুক্ত ''hsun-ok'' ৰূপটো বাৰ্মিজ বৌদ্ধ নৈবেদ্য-পাত্ৰ পৰম্পৰাৰ এটা স্থানীয় অভিযোজন আছিল। অৱশ্যে এই প্ৰমাণ বিশেষকৈ শিখৰযুক্ত ঢাকনি থকা লাখৰ ঢাকনিযুক্ত ''hsun-ok''-ৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰযোজ্য; সকলো মুকলি পেডেষ্টেলযুক্ত ট্ৰে বাৰ্মিজ উৎসৰ পৰা আহিছে বুলি ইয়াৰ দ্বাৰা প্ৰমাণিত নহয়। মুকলি উঠা নৈবেদ্য-ট্ৰে সমগ্ৰ মূল ভূখণ্ডীয় দক্ষিণ-পূব এছিয়াত বহুলভাৱে দেখা যায়, কিন্তু ঢাকনিযুক্ত লাখৰ ''hsun-ok'' বিশেষভাৱে বাৰ্মীজ বৌদ্ধ বস্তু-সংস্কৃতিৰ সৈতে অধিক ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত। ===অসমত শৰাই আৰু বটাৰ প্ৰচলন=== চীন-তিব্বতীয় বা তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় মূলৰ‌ [[চুতীয়া ৰাজ্য]] আৰু টাই মূলৰ [[আহোম ৰাজ্য]] দুয়োতে বটা বা শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। [[যোৰহাট জিলা]]ৰ তিতাবৰ অঞ্চলৰ চুতীয়া লোক এঘৰত পুৰণি বাকচ এটাত ভৰাই সংৰক্ষিত কৰি থোৱা চুতীয়া ৰাজ্যৰ দিনীয়া বটা উদ্ধাৰ কৰা হৈছে। বটাতোত অসমীয়া লিপিত খোদিত আছে "১৩১৭ সন ছাৰি শাবন মাশ"। অৰ্থাৎ ১৩৯৫ চনৰ(১৩১৭ শক) চাৰি শাওণত এই বঁটা টো নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল বা গ্ৰহণ কৰা হৈছিল।<ref> [https://archive.org/details/chutia-bota-1395 Image of the Bota dated to 1395 AD.]</ref> আহোম ভাষাত শৰাইখনক ''"ফোন"'' বুলি কোৱা হয়। একেইটা শব্দয়েই মাইহাং থাল খনকো বুজায়। এই শব্দৰ গুৰি পুৰণি চীনা ভাষাৰ থাল বা ট্ৰে বুজোৱা ''"পান''" শব্দ আৰু থাই বা শান ভাষাত শৰাই জাতীয় পাত্ৰক ''"ফান"'' কোৱা হয়।<ref>[https://en.wiktionary.org/wiki/%E0%B8%9E%E0%B8%B2%E0%B8%99 Borrowed from Old Chinese 盤 (OC *baːn, “tray”). Cognate with Lao ພານ (phān), Tai Dam ꪝꪱꪙ or ꪟꪱꪙ, Burmese ဗန်း (ban:, “tray”), Shan ပၢၼ်ႉ (pâ̰an, “tray”), and possibly Khmer ពាន (piən) (Pou and Jenner, 1980-1981)]</ref> যিহেতু অসমত শৰাই বুজাবলৈ "ফোন" শব্দৰ সলনি পুৰণি "শৰাই" শব্দয়ে ব্যৱহাৰ কৰা হয়, গতিকে ধৰিব পাৰি যে খমেৰ সকলে ব্যৱহাৰ কৰা পাত্ৰৰ দৰে অসমৰ শৰাই খনও প্ৰাগ-আহোম যুগৰ পৰাই ব্যৱহাৰ কৰি অহা হৈছে। অসমলৈ আহি শৰাই আৰু মাইহাং—এই দুয়োবিধ পাত্ৰৰ সাদৃশ্য দেখা পাই আহোমসকলে হয়তো দুয়োবিধকে ব্যাখ্যা কৰিবলৈ “ফোন” শব্দ ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ লৈছিল। যিহেতু ঢাকনিযুক্ত শৰাইখন বাৰ্মিজ সকলৰ মাজত পোৱা যায়, গতিকে এইখন পাছৰ কালত আহোম ৰাজ্যৰ দিনত বাৰ্মাৰ পৰা গ্ৰহণ কৰা হ'ব পাৰে। পাছলৈ শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰদেৱৰ দিনত শৰাই নৱবৈষ্ণৱ ধৰ্মত অন্তভুক্ত কৰা হয় আৰু কালক্ৰমত অসমীয়া সংস্কৃতিৰ এক বিশেষ অংশ হৈ পৰে। [[File:Xorai worship.webp|thumb|নামঘৰত ব্যৱহাৰ হোৱা শৰাই।]] === অতিথি-আদৰণিত তামোল-পাণ আৰু শৰাই=== অসমীয়া সমাজত তামোল-পাণ আতিথ্য, সন্মান, ভক্তি আৰু মিত্ৰতাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰতীক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। শৰাইত তামোল-পাণ আগবঢ়াই অতিথিক আদৰণি জনোৱা পৰম্পৰা এটা স্তৰিত সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা বুলি বুজিব পাৰি—প্ৰথমে দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক বিস্তৃত আতিথ্য-সংস্কৃতি, তাৰ পাছত ভাৰতীয় ধৰ্মীয়-সামাজিক আচাৰৰ সৈতে ইয়াৰ সংযোগ, আৰু শেষত অসমীয়া কাঁহ-পিতলৰ শৰাই বা বঁটাৰ জৰিয়তে ইয়াৰ স্থানীয় ৰূপায়ণ। এই প্ৰথাৰ আটাইতকৈ প্ৰাচীন স্তৰটো দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক লোক সকলৰ তামোল-পাণভিত্তিক আতিথ্য পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত হ’ব পাৰে। খাচী সমাজত ''kwai'' বা তামোল-পাণ অতিথিক আগবঢ়োৱা এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সামাজিক শিষ্টাচাৰ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। ''Shikyntien kwai'' নামৰ খাচী পৰম্পৰাত ঘৰত অহা যিকোনো অতিথিক ''kwai'' আগবঢ়োৱাটো সৌজন্যৰ চিন বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Shikyntien Kwai: A Folklore about Betel Hospitality in Khasi Society |url=https://www.necarf.org/home/articles/54/shikyntien-kwai-a-folklore-about-betel-hospitality-in-khasi-society |website=NECARF |date=14 October 2020 |access-date=9 June 2026}}</ref> খাচীসকল অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক ভাষাপৰিয়ালৰ অন্তৰ্গত হোৱা বাবে, অসমীয়া তামোল-পাণ আতিথ্যৰ গভীৰ স্তৰটো পূব ভাৰতৰ অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াগত betel-areca সংস্কৃতিৰ সৈতে তুলনা কৰিব পাৰি, যদিও ইয়াৰ পৰা অসমীয়া প্ৰথাটো প্ৰত্যক্ষভাৱে খাচী বা অন্য কোনো একক অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক উৎসৰ পৰা আহিছে বুলি নিশ্চিতভাৱে ক’ব নোৱাৰি। পাছৰ স্তৰত এই তামোল-পাণ আতিথ্যৰ প্ৰথা ভাৰতীয় ধৰ্মীয় আৰু সামাজিক আচাৰৰ সৈতে একীভূত হয়। এছ. চি. আহুজা আৰু উমা আহুজাই betel leaf আৰু areca nut-ক আতিথ্য, শুভতা, সন্মান, সামাজিক প্ৰতিশ্ৰুতি আৰু ধৰ্মীয় নিবেদনৰ প্ৰতীক হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছে। তেওঁলোকৰ মতে ভাৰতৰ বহু সামাজিক আৰু ধৰ্মীয় আচাৰত তামোল-পাণ ব্যৱহাৰ হয়, আৰু অসমীয়া বিবাহত তামোল-পাণ প্ৰায় পোন্ধৰটা আচাৰত উপস্থিত থাকে।<ref>{{cite journal |last1=Ahuja |first1=S. C. |last2=Ahuja |first2=Uma |year=2011 |title=Betel Leaf and Betel Nut in India: History and Uses |journal=Asian Agri-History |volume=15 |issue=1 |pages=13–35 |url=https://www.researchgate.net/publication/292469329_Betel_leaf_and_betel_nut_in_India_History_and_uses |access-date=9 June 2026}}</ref> সেয়ে অসমীয়া সমাজত তামোল-পাণ কেৱল মুখশুদ্ধিৰ সামগ্ৰী নহয়; ই আতিথ্য, শুভেচ্ছা, বিবাহ, সামাজিক স্বীকৃতি আৰু ধৰ্মীয় পবিত্ৰতাৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে। এই তামোল-পাণ পৰম্পৰাই অসমত শৰাই আৰু বঁটাৰ জৰিয়তে এক বিশেষ স্থানীয় ৰূপ লাভ কৰে। অসম চৰকাৰৰ সংস্কৃতি-সম্পৰ্কীয় তথ্য অনুসৰি, তামোল-পাণ বা গুৱাপাণক ভক্তি, সন্মান আৰু মিত্ৰতাৰ নিবেদন হিচাপে ধৰা হয়, আৰু অতিথিক আদৰণি তথা ধন্যবাদ জনোৱাৰ চিহ্ন হিচাপে শৰাইত তামোল-পাণ আগবঢ়োৱা হয়। একেটা উৎসত শৰাইক নামঘৰ বা পূজাস্থলীত প্ৰসাদ আৰু অন্যান্য নিবেদন আগবঢ়োৱাৰ পাত্ৰ হিচাপেও বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Culture of Assam |url=https://assam.gov.in/about-us/391 |website=Assam State Portal |publisher=Government of Assam |access-date=9 June 2026}}</ref> ইয়াৰ পৰা বুজা যায় যে তামোল-পাণৰ সামাজিক অৰ্থ বহল আঞ্চলিক পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত হলেও, কাঁহ-পিতলৰ শৰাই বা বঁটাত তাক আগবঢ়োৱাৰ ৰূপটো অসমীয়া ধাতু-শিল্প আৰু সামাজিক আচাৰৰ সৈতে বিশেষভাৱে যুক্ত। == ধৰ্মীয় তাৎপৰ্য == পৰৱৰ্তী সময়ত আহোম সংস্কৃতিৰপৰা গ্ৰহণ কৰা শৰাই অসমীয়া সমাজ আৰু নামঘৰীয়া ধৰ্মীয় পৰম্পৰাৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশত পৰিণত হয়। নামঘৰত ভাগৱত স্থাপনৰ বাবে শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল, যিয়ে অসমীয়া আধ্যাত্মিক জীৱনত [[File:Sankaradeva.jpg|thumb|right|220px|শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]] ১৫শ আৰু ১৬শ শতিকাত [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]]ৰ একশৰণ নামধৰ্ম আন্দোলনে শৰাই আৰু বটাৰ তাৎপৰ্য নতুন ৰূপ দিয়ে। শংকৰদেৱে পুৰণি অসমীয়া সাংস্কৃতিক পৰিসৰৰপৰা শৰাইৰ ব্যৱহাৰ গ্ৰহণ কৰি ইয়াক অসমীয়া বৈষ্ণৱ সমাজত অন্তৰ্ভুক্ত কৰে। নামঘৰৰ মাজভাগত শৰাইৰ ওপৰত ভাগৱত স্থাপন কৰি তেওঁ দেখুৱাইছিল যে ঈশ্বৰ সকলোৰে বাবে সমান। সেই নামঘৰত শৰাই হৈ উঠে “সমতাৰ প্ৰতীক”—য’ৰপৰা সকলো ভক্তক সমানে প্ৰসাদ বিতৰণ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday |date=20 March 2021 }}</ref> == ঐতিহ্য == শৰাই আৰু বটাৰ ঐতিহ্যৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশ হৈছে—ই কেৱল ৰাজকীয় বস্তু হৈ নাথাকি অসমীয়া সমাজৰ সামূহিক হৃদস্পন্দনত পৰিণত হোৱা।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday }}</ref> শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। তামোল-পাণ আগবঢ়োৱাৰ মাধ্যমেৰে শৰাই আৰু বটা “সন্মানৰ আচাৰ” হিচাপে সমগ্ৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত একত্ৰিত সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা সৃষ্টি কৰে। এই আধ্যাত্মিক ৰূপান্তৰৰ ফলত শৰাই আৰু বটা কেৱল ৰাজকীয় ক্ষমতাৰ প্ৰতীক হৈ নাথাকি সামাজিক ঐক্য, সমতা আৰু অসমীয়া জাতীয় আত্মাৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশত পৰিণত হয়।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday |date=20 March 2021 }}</ref> == চাওক == * [[অসমীয়া সংস্কৃতি]] * [[তামোল-পাণ]] * [[নামঘৰ]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} 7y2woh43dpf8dcyh0losq5kotjm0rnw 612171 612170 2026-06-14T17:24:38Z KhiLanTzi 23530 /* ফান বা ফুন */ 612171 wikitext text/x-wiki '''শৰাই''' আৰু '''বটা''' অসমৰ অন্যতম প্ৰতীকী পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। কাঁহ বা বেল-মেটেলৰে নিৰ্মিত এই শিল্পবস্তু অসমীয়া সমাজত মৰ্যাদা, সন্মান আৰু সাংস্কৃতিক গৌৰৱৰ প্ৰতীক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। সাধাৰণতে তলত এটা থিয়াভাগ থকা ওপৰৰ থাল সদৃশ গঠনযুক্ত শৰাই ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠান, সামাজিক অনুষ্ঠান আৰু বিশেষকৈ অতিথি সম্ভাষণত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। অসমীয়া আৰু আহোম সংস্কৃতিত শৰাই আগবঢ়োৱা মানে আন্তৰিকতা, আতিথ্য আৰু গভীৰ সন্মান প্ৰকাশ কৰা। [[File:Xorai-শৰাই.jpg|thumb|right|250px|পৰম্পৰাগত অসমীয়া শৰাই]] সাধাৰণতে ইয়াত তামোল-পাণ, মিঠাই আৰু আন আন আনুষ্ঠানিক সামগ্ৰী আগবঢ়োৱা হয়। কিছুমান শৰাইত অলংকৃত ঢাকনি থাকে, যিয়ে ইয়াৰ সৌন্দৰ্য আৰু আধ্যাত্মিক তাৎপৰ্য বৃদ্ধি কৰে; আন কিছুমান আকৌ মুকলি ৰূপত থাকে। লক্ষণীয় যে, অতিথি সম্ভাষণ আৰু ধৰ্মীয় নিবেদনৰ বাবে ব্যৱহৃত এনে উচ্চভিত্তিযুক্ত থাল বা পাত্ৰৰ ধাৰণা এছিয়াৰ আন বহু অঞ্চলতো—বিশেষকৈ চীন, তিব্বত, নেপাল আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াত দেখিবলৈ পোৱা যায়। যদিও শৰাই আৰু বটা একে ধৰণৰ সামগ্ৰী আৰু মূল নক্সাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ় লৈ উঠিছে, তথাপি সময়ৰ লগে লগে এই দুয়োটা পৃথক শিল্পবস্তু হিচাপে বিকশিত হয়। শৰাই সাধাৰণতে ওপৰত এটা সমতল থাল আৰু তলত এটা থিয়াভাগযুক্ত, আনহাতে বটা হৈছে বাটিৰ দৰে পাত্ৰ, যি বহু সময়ত শৰাইৰ সৈতে একেলগে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=Fragmented Memories: Struggling to Be Tai-Ahom in India |url=https://archive.org/details/fragmentedmemori0000saik |publisher=Duke University Press |location=Durham |year=2004 |isbn=9780822334255 |access-date=5june 2025 }}</ref> == ইতিহাস == === প্ৰাচীন চীনা উৎস === [[File:Warring States Bronze Dou 02.jpg|thumb|right|250px|যুদ্ধৰত ৰাজ্যসমূহৰ যুগৰ ব্ৰঞ্জৰ ডৌ পাত্ৰ]] শৰাই আৰু বটাৰ শিকড় চীন জনগোষ্ঠীৰ এক প্ৰাচীন সাংস্কৃতিক ধাৰাৰ সৈতে জড়িত। "Dou " (豆) নামে পৰিচিত উচ্চভিত্তিযুক্ত বাটিৰ আকৃতি প্ৰথমে চীনত নৱপ্ৰস্তৰ যুগত দেখা যায়। ওপৰত পাত্ৰ আৰু তলত থিয়াভাগ থকা এই গঠন প্ৰায় ৬,০০০–৭,০০০ বছৰ আগতে (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৫০০০–৪০০০) উৎপত্তি লাভ কৰে, আৰু ইয়াৰ মূল আকৃতি ইয়াংশাও সংস্কৃতি আৰু ডাৱেনকʼ সংস্কৃতিত বিকশিত হয়। ভাষাতাত্ত্বিক আৰু জিনগত গৱেষকৰ মতে [[চীনা-তিব্বতীয় ভাষা|চীন-তিব্বতীয়]] বা তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় ভাষা পৰিয়ালৰ লোক সকলৰ আদিম বিস্তাৰ উত্তৰ চীনৰ ইয়াংশাও আৰু মাজিয়াও সভ্যতাৰ পৰা হৈছিল।<ref>{{cite journal |last1=Zhang |first1=Menghan |last2=Yan |first2=Shi |last3=Pan |first3=Wuyun |last4=Jin |first4=Li |year=2019 |title=Phylogenetic evidence for Sino-Tibetan origin in northern China in the Late Neolithic |journal=Nature |volume=569 |pages=112–115 |doi=10.1038/s41586-019-1153-z}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Zhang |first1=Hanzhi |last2=Ji |first2=Ting |last3=Pagel |first3=Mark |last4=Mace |first4=Ruth |year=2020 |title=Dated phylogeny suggests early Neolithic origin of Sino-Tibetan languages |journal=Scientific Reports |volume=10 |article-number=20792 |doi=10.1038/s41598-020-77404-4}}</ref> যিহেতু অসমৰ বড়ো-গাৰো বা বড়ো-কছাৰী মূলীয় ভাষাসমূহ তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় ভাষা পৰিয়ালৰ এটা শাখা হিচাপে গণ্য কৰা হয়,‌গতিকে চীনৰ এই সভ্যতাৰ পৰাই অসমৰ [[বড়ো-কছাৰী]] মূলীয় জনগোষ্ঠী সমূহৰ উৎপত্তি হৈছে বুলি ক'ব পৰা যায়।<ref>{{cite book |last=DeLancey |first=Scott |year=2012 |chapter=On the Origins of Bodo-Garo |editor-last=Morey |editor-first=Stephen |editor2-last=Post |editor2-first=Mark W. |title=North East Indian Linguistics |volume=4 |publisher=Cambridge University Press India |pages=3–20}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত [[ঝৌ সাম্ৰাজ্য]]ৰ (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১০৪৬–২৫৬) যুগত “ডৌ” চীনা ধৰ্মীয়-আনুষ্ঠানিক সংস্কৃতিৰ এক বিশেষ প্ৰতীকত পৰিণত হয়। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। [[File:Spring & Autumn Bronze Dou, Xinzheng.jpg|thumb|right|250px|বসন্ত আৰু শৰৎ যুগৰ ব্ৰঞ্জৰ ডৌ পাত্ৰ, চিনঝেং]] ঝৌ সমাজত জীৱন “লি” বা আচাৰ-ব্যৱস্থাৰ নিয়মেৰে পৰিচালিত হৈছিল। সেই ব্যৱস্থাত ডৌ কেৱল এটা খাদ্যপাত্ৰ নাছিল; ই আছিল পূৰ্বপুৰুষৰ সৈতে আত্মিক যোগাযোগ স্থাপন কৰা এক পৱিত্ৰ আচাৰিক পাত্ৰ। ঝৌ লোকসকলে বিশ্বাস কৰিছিল যে সঠিকভাৱে পূৰ্বপুৰুষক নিবেদন কৰিলে ঐশ্বৰিক আশীৰ্বাদ লাভ হয়—যেনে সুৰক্ষা আৰু উন্নত ফচল। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। [[File:Dou with an inland hunting scene.jpg|thumb|right|250px|শিকাৰ দৃশ্য খোদিত প্ৰাচীন ডৌ পাত্ৰ]] ===চীনৰ পৰা শৰাই সংস্কৃতিৰ বিস্তাৰ=== কালক্ৰমত চীনৰ পৰা শৰাই জাতীয় পাত্ৰ চীন তিব্বতীয় মূলৰ বাৰ্মিজ<ref>[https://archive.org/details/burmese-hsun-ok Traditional Burmese Offering Tray Hsun-Ok]</ref>, তিব্বত, নেপাল<ref>[https://archive.org/details/nepal-offering-tray Traditional Nepalese Offering tray]</ref>, অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক ভুলৰ কম্বোডিয়া, ভিয়েটনাম, টাই মুলৰ থাইলেণ্ড, অষ্ট্ৰোনেচিয়ান মূলৰ মালয়েছিয়া, ইত্যাদি অঞ্চললৈ বিয়পি পৰে। বৌদ্ধ ধৰ্মত শৰাইৰ মহৎ আটাইতকৈ বেছি। এই সকলো দেশত শৰাই জাতীয় পাত্ৰ ভগৱানৰ আগত সেৱা কৰিবলৈ আগ বঢ়োৱা হয়। ===ফান বা ফুন=== [[File:ITU Telecom World 2016 – VVIP Tour (30938174176).jpg|ITU_Telecom_World_2016_–_VVIP_Tour_(30938174176)|thumb=থাইলেণ্ডৰ ৰাজকীয় বাচন ফান]] থাই আৰু কম্বোডিয়া ভাষাত শৰাই জাতীয় পাত্ৰক ''"ফান"'' বুলি কোৱা হয় যি চীনা ভাষাৰ 盤 পানৰ পৰা আহিছে যাৰ অৰ্থ থাল (tray)।<ref>“พาน” in Thai Dictionary Project (TDP) (UC Berkeley 1964) (plus additional data from the Royal Institute of Thailand (RI) and NECTEC's LEXITRON project (LEX)). Searchable online at {{url|SEAlang.net}}</ref> টাই-আহোম ভাষাত এনে পাত্ৰক ফুন (𑜇𑜥𑜃𑜫) বুলি কোৱা হয়।<ref>{{Cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |author-link=Golap Chandra Barua |title=Ahom-Assamese-English Dictionary |publisher=Baptist Mission Press |location=Calcutta |year=1920 |page= 138|url=https://ia801408.us.archive.org/2/items/in.ernet.dli.2015.463794/2015.463794.Ahom-assamese-english-Dictionary.pdf |access-date=2026-06-14}}</ref> থাই সকলৰ মাজত ফান এটা উচ্চ স্তৰীয় পৰম্পৰাগত বাচন।<ref>{{Cite journal |last1=Titrassamee |first1=Songsak |last2=Lamduan |first2=Somchai |last3=Phaengsoi |first3=Kosit |date=2014-06-12 |title=Bai Sri Su Khwan: Spirit Blessing in North-eastern Thailand |journal=Asian Culture and History |volume=6 |issue=2 |pages=134–138 |publisher=Canadian Center of Science and Education |doi=10.5539/ach.v6n2p134 |issn=1916-9655 |url=https://patricklepetit.jalbum.net/ANIMISM%20AND%20RELIGION/LIBRARY/Bai_Sri_Su_Khwan_Spirit_Blessing_in_North-eastern.pdf |access-date=2026-06-14 }}</ref> টাই লাও আৰু ফু টাই সকলৰ পৰম্পৰাগত অনুষ্ঠান বাই চ্ৰি চু খৱানত দুটা মুখ্য সামগ্ৰীৰ ভিতৰত ফান খাও (খাদ্য থোৱা ফান) অন্যতম।<ref>{{Cite journal |last1=Titrassamee |first1=Songsak |last2=Lamduan |first2=Somchai |last3=Phaengsoi |first3=Kosit |date=2014-06-12 |title=Bai Sri Su Khwan: Spirit Blessing in North-eastern Thailand |journal=Asian Culture and History |volume=6 |issue=2 |pages=134–138 |publisher=Canadian Center of Science and Education |doi=10.5539/ach.v6n2p134 |issn=1916-9655 |url=https://patricklepetit.jalbum.net/ANIMISM%20AND%20RELIGION/LIBRARY/Bai_Sri_Su_Khwan_Spirit_Blessing_in_North-eastern.pdf |access-date=2026-06-14 |page= }}</ref> ===জুৱেন চ্ৰাৱ=== প্ৰাক-আংকোৰীয় যুগত দক্ষিণ পূৱ এছিয়াত কম্বোডিয় পৰম্পৰাগত ভিন্ন নাল যুক্ত কাঁহী জুৱেন চ্ৰাৱ পোৱা গৈছিল। হেং পিফালে খ্ৰীষ্টীয় ৩০০–৫০০ চনৰ প্ৰাক-আংকোৰীয় যুগৰ উত্তৰণৰ বিষয়ে আলোচনা কৰোঁতে উত্তৰ-পূব থাইলেণ্ড আৰু কম্বোডিয়াৰ প্ৰাগৈতিহাসিক স্থানসমূহত "pedestalled dishes and bowls" অৰ্থাৎ নাল যুক্ত পাত্ৰ আৰু বাটিৰ উপস্থিতিৰ কথা উল্লেখ কৰিছে। তেওঁ কম্বোডিয়াৰ Tuol Neakta Kang Memay স্থানৰ পৰা পোৱা এটা পেডেষ্টেলযুক্ত বাটিৰ ছবিও প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Heng |first=Piphal |year=2016 |title=Transition to the Pre-Angkorian period (300–500 CE): Thala Borivat and a regional perspective |journal=Journal of Southeast Asian Studies |volume=47 |issue=3 |pages=484–505 |doi=10.1017/S0022463416000406}}</ref> [[এংকৰ ৱাট|এংকৰ বছৰেই]] স্থানৰ প্ৰাচীন কম্বোডীয় মৃত্শিল্পৰ মাজতো এনে পেডেষ্টেলযুক্ত থালৰ আকৃতিৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে; Miriam T. Stark-এ এংকৰ বৰেইৰ মৃত্শিল্পৰ ভিতৰত জুৱেন চ্ৰাৱ (নাল থকা কাঁহী)ৰ বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Stark |first=Miriam T. |year=2019 |title=Earthenware Ceramic Technologies of Angkor Borei, Cambodia |journal=Udaya, Journal of Khmer Studies |volume=14 |pages=109–132}}</ref>একেদৰেই UNESCOয়ে প্ৰকাশিত খমেৰ ৰূপালী শিল্প সম্পৰ্কীয় এখন গ্ৰন্থৰ মতে প্ৰাক-আংকোৰীয় আৰু আংকোৰীয় শিলালিপিত কম্বোডীয় সকলে ব্যৱহাৰ কৰা ৰূপালী সামগ্ৰীৰ ভিতৰত পেডেষ্টেল যুক্ত থাল আৰু ট্ৰেৰও বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Kong |first=Vireak |year=2009 |title=Khmer Silverwares |publisher=UNESCO |location=Phnom Penh |url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000187953 |access-date=9 June 2026}}</ref> ===চুন অক=== ঢাকনিযুক্ত শৰাই দৰে পাত্ৰ বাৰ্মিজ সংস্কৃতিত দেখা যায়। এই পাত্ৰক ''hsun-ok'' বুলি কোৱা হয়। এইটো সাধাৰণতে বাৰ্মিজ সকলৰ বৌদ্ধ নৈবেদ্য বহন বা আগবঢ়োৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত পাত্ৰ। ''Hsun-ok'' সাধাৰণতে লাখ-লেপা বাঁহ বা কাঠেৰে নিৰ্মিত হয়, আৰু ইয়াত এটা পেডেষ্টেল, বাটিৰ দৰে মূল পাত্ৰ, ভিতৰুৱা ট্ৰে আৰু ওপৰত এটা ওখ শিখৰযুক্ত ঢাকনি থাকে। ইয়াৰ পৰা বুজা যায় যে শানসকলৰ ঢাকনিযুক্ত ''hsun-ok'' ৰূপটো বাৰ্মিজ বৌদ্ধ নৈবেদ্য-পাত্ৰ পৰম্পৰাৰ এটা স্থানীয় অভিযোজন আছিল। অৱশ্যে এই প্ৰমাণ বিশেষকৈ শিখৰযুক্ত ঢাকনি থকা লাখৰ ঢাকনিযুক্ত ''hsun-ok''-ৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰযোজ্য; সকলো মুকলি পেডেষ্টেলযুক্ত ট্ৰে বাৰ্মিজ উৎসৰ পৰা আহিছে বুলি ইয়াৰ দ্বাৰা প্ৰমাণিত নহয়। মুকলি উঠা নৈবেদ্য-ট্ৰে সমগ্ৰ মূল ভূখণ্ডীয় দক্ষিণ-পূব এছিয়াত বহুলভাৱে দেখা যায়, কিন্তু ঢাকনিযুক্ত লাখৰ ''hsun-ok'' বিশেষভাৱে বাৰ্মীজ বৌদ্ধ বস্তু-সংস্কৃতিৰ সৈতে অধিক ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত। ===অসমত শৰাই আৰু বটাৰ প্ৰচলন=== চীন-তিব্বতীয় বা তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় মূলৰ‌ [[চুতীয়া ৰাজ্য]] আৰু টাই মূলৰ [[আহোম ৰাজ্য]] দুয়োতে বটা বা শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। [[যোৰহাট জিলা]]ৰ তিতাবৰ অঞ্চলৰ চুতীয়া লোক এঘৰত পুৰণি বাকচ এটাত ভৰাই সংৰক্ষিত কৰি থোৱা চুতীয়া ৰাজ্যৰ দিনীয়া বটা উদ্ধাৰ কৰা হৈছে। বটাতোত অসমীয়া লিপিত খোদিত আছে "১৩১৭ সন ছাৰি শাবন মাশ"। অৰ্থাৎ ১৩৯৫ চনৰ(১৩১৭ শক) চাৰি শাওণত এই বঁটা টো নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল বা গ্ৰহণ কৰা হৈছিল।<ref> [https://archive.org/details/chutia-bota-1395 Image of the Bota dated to 1395 AD.]</ref> আহোম ভাষাত শৰাইখনক ''"ফোন"'' বুলি কোৱা হয়। একেইটা শব্দয়েই মাইহাং থাল খনকো বুজায়। এই শব্দৰ গুৰি পুৰণি চীনা ভাষাৰ থাল বা ট্ৰে বুজোৱা ''"পান''" শব্দ আৰু থাই বা শান ভাষাত শৰাই জাতীয় পাত্ৰক ''"ফান"'' কোৱা হয়।<ref>[https://en.wiktionary.org/wiki/%E0%B8%9E%E0%B8%B2%E0%B8%99 Borrowed from Old Chinese 盤 (OC *baːn, “tray”). Cognate with Lao ພານ (phān), Tai Dam ꪝꪱꪙ or ꪟꪱꪙ, Burmese ဗန်း (ban:, “tray”), Shan ပၢၼ်ႉ (pâ̰an, “tray”), and possibly Khmer ពាន (piən) (Pou and Jenner, 1980-1981)]</ref> যিহেতু অসমত শৰাই বুজাবলৈ "ফোন" শব্দৰ সলনি পুৰণি "শৰাই" শব্দয়ে ব্যৱহাৰ কৰা হয়, গতিকে ধৰিব পাৰি যে খমেৰ সকলে ব্যৱহাৰ কৰা পাত্ৰৰ দৰে অসমৰ শৰাই খনও প্ৰাগ-আহোম যুগৰ পৰাই ব্যৱহাৰ কৰি অহা হৈছে। অসমলৈ আহি শৰাই আৰু মাইহাং—এই দুয়োবিধ পাত্ৰৰ সাদৃশ্য দেখা পাই আহোমসকলে হয়তো দুয়োবিধকে ব্যাখ্যা কৰিবলৈ “ফোন” শব্দ ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ লৈছিল। যিহেতু ঢাকনিযুক্ত শৰাইখন বাৰ্মিজ সকলৰ মাজত পোৱা যায়, গতিকে এইখন পাছৰ কালত আহোম ৰাজ্যৰ দিনত বাৰ্মাৰ পৰা গ্ৰহণ কৰা হ'ব পাৰে। পাছলৈ শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰদেৱৰ দিনত শৰাই নৱবৈষ্ণৱ ধৰ্মত অন্তভুক্ত কৰা হয় আৰু কালক্ৰমত অসমীয়া সংস্কৃতিৰ এক বিশেষ অংশ হৈ পৰে। [[File:Xorai worship.webp|thumb|নামঘৰত ব্যৱহাৰ হোৱা শৰাই।]] === অতিথি-আদৰণিত তামোল-পাণ আৰু শৰাই=== অসমীয়া সমাজত তামোল-পাণ আতিথ্য, সন্মান, ভক্তি আৰু মিত্ৰতাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰতীক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। শৰাইত তামোল-পাণ আগবঢ়াই অতিথিক আদৰণি জনোৱা পৰম্পৰা এটা স্তৰিত সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা বুলি বুজিব পাৰি—প্ৰথমে দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক বিস্তৃত আতিথ্য-সংস্কৃতি, তাৰ পাছত ভাৰতীয় ধৰ্মীয়-সামাজিক আচাৰৰ সৈতে ইয়াৰ সংযোগ, আৰু শেষত অসমীয়া কাঁহ-পিতলৰ শৰাই বা বঁটাৰ জৰিয়তে ইয়াৰ স্থানীয় ৰূপায়ণ। এই প্ৰথাৰ আটাইতকৈ প্ৰাচীন স্তৰটো দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক লোক সকলৰ তামোল-পাণভিত্তিক আতিথ্য পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত হ’ব পাৰে। খাচী সমাজত ''kwai'' বা তামোল-পাণ অতিথিক আগবঢ়োৱা এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সামাজিক শিষ্টাচাৰ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। ''Shikyntien kwai'' নামৰ খাচী পৰম্পৰাত ঘৰত অহা যিকোনো অতিথিক ''kwai'' আগবঢ়োৱাটো সৌজন্যৰ চিন বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Shikyntien Kwai: A Folklore about Betel Hospitality in Khasi Society |url=https://www.necarf.org/home/articles/54/shikyntien-kwai-a-folklore-about-betel-hospitality-in-khasi-society |website=NECARF |date=14 October 2020 |access-date=9 June 2026}}</ref> খাচীসকল অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক ভাষাপৰিয়ালৰ অন্তৰ্গত হোৱা বাবে, অসমীয়া তামোল-পাণ আতিথ্যৰ গভীৰ স্তৰটো পূব ভাৰতৰ অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াগত betel-areca সংস্কৃতিৰ সৈতে তুলনা কৰিব পাৰি, যদিও ইয়াৰ পৰা অসমীয়া প্ৰথাটো প্ৰত্যক্ষভাৱে খাচী বা অন্য কোনো একক অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক উৎসৰ পৰা আহিছে বুলি নিশ্চিতভাৱে ক’ব নোৱাৰি। পাছৰ স্তৰত এই তামোল-পাণ আতিথ্যৰ প্ৰথা ভাৰতীয় ধৰ্মীয় আৰু সামাজিক আচাৰৰ সৈতে একীভূত হয়। এছ. চি. আহুজা আৰু উমা আহুজাই betel leaf আৰু areca nut-ক আতিথ্য, শুভতা, সন্মান, সামাজিক প্ৰতিশ্ৰুতি আৰু ধৰ্মীয় নিবেদনৰ প্ৰতীক হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছে। তেওঁলোকৰ মতে ভাৰতৰ বহু সামাজিক আৰু ধৰ্মীয় আচাৰত তামোল-পাণ ব্যৱহাৰ হয়, আৰু অসমীয়া বিবাহত তামোল-পাণ প্ৰায় পোন্ধৰটা আচাৰত উপস্থিত থাকে।<ref>{{cite journal |last1=Ahuja |first1=S. C. |last2=Ahuja |first2=Uma |year=2011 |title=Betel Leaf and Betel Nut in India: History and Uses |journal=Asian Agri-History |volume=15 |issue=1 |pages=13–35 |url=https://www.researchgate.net/publication/292469329_Betel_leaf_and_betel_nut_in_India_History_and_uses |access-date=9 June 2026}}</ref> সেয়ে অসমীয়া সমাজত তামোল-পাণ কেৱল মুখশুদ্ধিৰ সামগ্ৰী নহয়; ই আতিথ্য, শুভেচ্ছা, বিবাহ, সামাজিক স্বীকৃতি আৰু ধৰ্মীয় পবিত্ৰতাৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে। এই তামোল-পাণ পৰম্পৰাই অসমত শৰাই আৰু বঁটাৰ জৰিয়তে এক বিশেষ স্থানীয় ৰূপ লাভ কৰে। অসম চৰকাৰৰ সংস্কৃতি-সম্পৰ্কীয় তথ্য অনুসৰি, তামোল-পাণ বা গুৱাপাণক ভক্তি, সন্মান আৰু মিত্ৰতাৰ নিবেদন হিচাপে ধৰা হয়, আৰু অতিথিক আদৰণি তথা ধন্যবাদ জনোৱাৰ চিহ্ন হিচাপে শৰাইত তামোল-পাণ আগবঢ়োৱা হয়। একেটা উৎসত শৰাইক নামঘৰ বা পূজাস্থলীত প্ৰসাদ আৰু অন্যান্য নিবেদন আগবঢ়োৱাৰ পাত্ৰ হিচাপেও বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Culture of Assam |url=https://assam.gov.in/about-us/391 |website=Assam State Portal |publisher=Government of Assam |access-date=9 June 2026}}</ref> ইয়াৰ পৰা বুজা যায় যে তামোল-পাণৰ সামাজিক অৰ্থ বহল আঞ্চলিক পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত হলেও, কাঁহ-পিতলৰ শৰাই বা বঁটাত তাক আগবঢ়োৱাৰ ৰূপটো অসমীয়া ধাতু-শিল্প আৰু সামাজিক আচাৰৰ সৈতে বিশেষভাৱে যুক্ত। == ধৰ্মীয় তাৎপৰ্য == পৰৱৰ্তী সময়ত আহোম সংস্কৃতিৰপৰা গ্ৰহণ কৰা শৰাই অসমীয়া সমাজ আৰু নামঘৰীয়া ধৰ্মীয় পৰম্পৰাৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশত পৰিণত হয়। নামঘৰত ভাগৱত স্থাপনৰ বাবে শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল, যিয়ে অসমীয়া আধ্যাত্মিক জীৱনত [[File:Sankaradeva.jpg|thumb|right|220px|শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]] ১৫শ আৰু ১৬শ শতিকাত [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]]ৰ একশৰণ নামধৰ্ম আন্দোলনে শৰাই আৰু বটাৰ তাৎপৰ্য নতুন ৰূপ দিয়ে। শংকৰদেৱে পুৰণি অসমীয়া সাংস্কৃতিক পৰিসৰৰপৰা শৰাইৰ ব্যৱহাৰ গ্ৰহণ কৰি ইয়াক অসমীয়া বৈষ্ণৱ সমাজত অন্তৰ্ভুক্ত কৰে। নামঘৰৰ মাজভাগত শৰাইৰ ওপৰত ভাগৱত স্থাপন কৰি তেওঁ দেখুৱাইছিল যে ঈশ্বৰ সকলোৰে বাবে সমান। সেই নামঘৰত শৰাই হৈ উঠে “সমতাৰ প্ৰতীক”—য’ৰপৰা সকলো ভক্তক সমানে প্ৰসাদ বিতৰণ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday |date=20 March 2021 }}</ref> == ঐতিহ্য == শৰাই আৰু বটাৰ ঐতিহ্যৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশ হৈছে—ই কেৱল ৰাজকীয় বস্তু হৈ নাথাকি অসমীয়া সমাজৰ সামূহিক হৃদস্পন্দনত পৰিণত হোৱা।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday }}</ref> শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। তামোল-পাণ আগবঢ়োৱাৰ মাধ্যমেৰে শৰাই আৰু বটা “সন্মানৰ আচাৰ” হিচাপে সমগ্ৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত একত্ৰিত সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা সৃষ্টি কৰে। এই আধ্যাত্মিক ৰূপান্তৰৰ ফলত শৰাই আৰু বটা কেৱল ৰাজকীয় ক্ষমতাৰ প্ৰতীক হৈ নাথাকি সামাজিক ঐক্য, সমতা আৰু অসমীয়া জাতীয় আত্মাৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশত পৰিণত হয়।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday |date=20 March 2021 }}</ref> == চাওক == * [[অসমীয়া সংস্কৃতি]] * [[তামোল-পাণ]] * [[নামঘৰ]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} 62zl2yno8hfjfjk50tek32dm75n6abw 612173 612171 2026-06-14T17:25:34Z KhiLanTzi 23530 612173 wikitext text/x-wiki '''শৰাই''' আৰু '''বটা''' অসমৰ অন্যতম প্ৰতীকী পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। কাঁহ বা বেল-মেটেলৰে নিৰ্মিত এই শিল্পবস্তু অসমীয়া সমাজত মৰ্যাদা, সন্মান আৰু সাংস্কৃতিক গৌৰৱৰ প্ৰতীক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। সাধাৰণতে তলত এটা থিয়াভাগ থকা ওপৰৰ থাল সদৃশ গঠনযুক্ত শৰাই ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠান, সামাজিক অনুষ্ঠান আৰু বিশেষকৈ অতিথি সম্ভাষণত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। অসমীয়া আৰু আহোম সংস্কৃতিত শৰাই আগবঢ়োৱা মানে আন্তৰিকতা, আতিথ্য আৰু গভীৰ সন্মান প্ৰকাশ কৰা। [[File:Xorai-শৰাই.jpg|thumb|right|250px|পৰম্পৰাগত অসমীয়া শৰাই]] সাধাৰণতে ইয়াত তামোল-পাণ, মিঠাই আৰু আন আন আনুষ্ঠানিক সামগ্ৰী আগবঢ়োৱা হয়। কিছুমান শৰাইত অলংকৃত ঢাকনি থাকে, যিয়ে ইয়াৰ সৌন্দৰ্য আৰু আধ্যাত্মিক তাৎপৰ্য বৃদ্ধি কৰে; আন কিছুমান আকৌ মুকলি ৰূপত থাকে। লক্ষণীয় যে, অতিথি সম্ভাষণ আৰু ধৰ্মীয় নিবেদনৰ বাবে ব্যৱহৃত এনে উচ্চভিত্তিযুক্ত থাল বা পাত্ৰৰ ধাৰণা এছিয়াৰ আন বহু অঞ্চলতো—বিশেষকৈ চীন, তিব্বত, নেপাল আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াত দেখিবলৈ পোৱা যায়। যদিও শৰাই আৰু বটা একে ধৰণৰ সামগ্ৰী আৰু মূল নক্সাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ় লৈ উঠিছে, তথাপি সময়ৰ লগে লগে এই দুয়োটা পৃথক শিল্পবস্তু হিচাপে বিকশিত হয়। শৰাই সাধাৰণতে ওপৰত এটা সমতল থাল আৰু তলত এটা থিয়াভাগযুক্ত, আনহাতে বটা হৈছে বাটিৰ দৰে পাত্ৰ, যি বহু সময়ত শৰাইৰ সৈতে একেলগে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=Fragmented Memories: Struggling to Be Tai-Ahom in India |url=https://archive.org/details/fragmentedmemori0000saik |publisher=Duke University Press |location=Durham |year=2004 |isbn=9780822334255 |access-date=5june 2025 }}</ref> == ইতিহাস == === প্ৰাচীন চীনা উৎস === [[File:Warring States Bronze Dou 02.jpg|thumb|right|250px|যুদ্ধৰত ৰাজ্যসমূহৰ যুগৰ ব্ৰঞ্জৰ ডৌ পাত্ৰ]] শৰাই আৰু বটাৰ শিকড় চীন জনগোষ্ঠীৰ এক প্ৰাচীন সাংস্কৃতিক ধাৰাৰ সৈতে জড়িত। "Dou " (豆) নামে পৰিচিত উচ্চভিত্তিযুক্ত বাটিৰ আকৃতি প্ৰথমে চীনত নৱপ্ৰস্তৰ যুগত দেখা যায়। ওপৰত পাত্ৰ আৰু তলত থিয়াভাগ থকা এই গঠন প্ৰায় ৬,০০০–৭,০০০ বছৰ আগতে (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৫০০০–৪০০০) উৎপত্তি লাভ কৰে, আৰু ইয়াৰ মূল আকৃতি ইয়াংশাও সংস্কৃতি আৰু ডাৱেনকʼ সংস্কৃতিত বিকশিত হয়। ভাষাতাত্ত্বিক আৰু জিনগত গৱেষকৰ মতে [[চীনা-তিব্বতীয় ভাষা|চীন-তিব্বতীয়]] বা তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় ভাষা পৰিয়ালৰ লোক সকলৰ আদিম বিস্তাৰ উত্তৰ চীনৰ ইয়াংশাও আৰু মাজিয়াও সভ্যতাৰ পৰা হৈছিল।<ref>{{cite journal |last1=Zhang |first1=Menghan |last2=Yan |first2=Shi |last3=Pan |first3=Wuyun |last4=Jin |first4=Li |year=2019 |title=Phylogenetic evidence for Sino-Tibetan origin in northern China in the Late Neolithic |journal=Nature |volume=569 |pages=112–115 |doi=10.1038/s41586-019-1153-z}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Zhang |first1=Hanzhi |last2=Ji |first2=Ting |last3=Pagel |first3=Mark |last4=Mace |first4=Ruth |year=2020 |title=Dated phylogeny suggests early Neolithic origin of Sino-Tibetan languages |journal=Scientific Reports |volume=10 |article-number=20792 |doi=10.1038/s41598-020-77404-4}}</ref> যিহেতু অসমৰ বড়ো-গাৰো বা বড়ো-কছাৰী মূলীয় ভাষাসমূহ তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় ভাষা পৰিয়ালৰ এটা শাখা হিচাপে গণ্য কৰা হয়,‌গতিকে চীনৰ এই সভ্যতাৰ পৰাই অসমৰ [[বড়ো-কছাৰী]] মূলীয় জনগোষ্ঠী সমূহৰ উৎপত্তি হৈছে বুলি ক'ব পৰা যায়।<ref>{{cite book |last=DeLancey |first=Scott |year=2012 |chapter=On the Origins of Bodo-Garo |editor-last=Morey |editor-first=Stephen |editor2-last=Post |editor2-first=Mark W. |title=North East Indian Linguistics |volume=4 |publisher=Cambridge University Press India |pages=3–20}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত [[ঝৌ সাম্ৰাজ্য]]ৰ (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১০৪৬–২৫৬) যুগত “ডৌ” চীনা ধৰ্মীয়-আনুষ্ঠানিক সংস্কৃতিৰ এক বিশেষ প্ৰতীকত পৰিণত হয়। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। [[File:Spring & Autumn Bronze Dou, Xinzheng.jpg|thumb|right|250px|বসন্ত আৰু শৰৎ যুগৰ ব্ৰঞ্জৰ ডৌ পাত্ৰ, চিনঝেং]] ঝৌ সমাজত জীৱন “লি” বা আচাৰ-ব্যৱস্থাৰ নিয়মেৰে পৰিচালিত হৈছিল। সেই ব্যৱস্থাত ডৌ কেৱল এটা খাদ্যপাত্ৰ নাছিল; ই আছিল পূৰ্বপুৰুষৰ সৈতে আত্মিক যোগাযোগ স্থাপন কৰা এক পৱিত্ৰ আচাৰিক পাত্ৰ। ঝৌ লোকসকলে বিশ্বাস কৰিছিল যে সঠিকভাৱে পূৰ্বপুৰুষক নিবেদন কৰিলে ঐশ্বৰিক আশীৰ্বাদ লাভ হয়—যেনে সুৰক্ষা আৰু উন্নত ফচল। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। [[File:Dou with an inland hunting scene.jpg|thumb|right|250px|শিকাৰ দৃশ্য খোদিত প্ৰাচীন ডৌ পাত্ৰ]] ===চীনৰ পৰা শৰাই সংস্কৃতিৰ বিস্তাৰ=== কালক্ৰমত চীনৰ পৰা শৰাই জাতীয় পাত্ৰ চীন তিব্বতীয় মূলৰ বাৰ্মিজ<ref>[https://archive.org/details/burmese-hsun-ok Traditional Burmese Offering Tray Hsun-Ok]</ref>, তিব্বত, নেপাল<ref>[https://archive.org/details/nepal-offering-tray Traditional Nepalese Offering tray]</ref>, অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক ভুলৰ কম্বোডিয়া, ভিয়েটনাম, টাই মুলৰ থাইলেণ্ড, অষ্ট্ৰোনেচিয়ান মূলৰ মালয়েছিয়া, ইত্যাদি অঞ্চললৈ বিয়পি পৰে। বৌদ্ধ ধৰ্মত শৰাইৰ মহৎ আটাইতকৈ বেছি। এই সকলো দেশত শৰাই জাতীয় পাত্ৰ ভগৱানৰ আগত সেৱা কৰিবলৈ আগ বঢ়োৱা হয়। ===ফান বা ফুন=== [[File:ITU Telecom World 2016 – VVIP Tour (30938174176).jpg|ITU_Telecom_World_2016_–_VVIP_Tour_(30938174176)|thumb=থাইলেণ্ডৰ ৰাজকীয় বাচন ফান]] থাই, লাও আৰু কম্বোডিয়া ভাষাত শৰাই জাতীয় পাত্ৰক ''"ফান"'' বুলি কোৱা হয় যি চীনা ভাষাৰ 盤 পানৰ পৰা আহিছে যাৰ অৰ্থ থাল (tray)।<ref>“พาน” in Thai Dictionary Project (TDP) (UC Berkeley 1964) (plus additional data from the Royal Institute of Thailand (RI) and NECTEC's LEXITRON project (LEX)). Searchable online at {{url|SEAlang.net}}</ref> টাই-আহোম ভাষাত এনে পাত্ৰক ফুন (𑜇𑜥𑜃𑜫) বুলি কোৱা হয়।<ref>{{Cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |author-link=Golap Chandra Barua |title=Ahom-Assamese-English Dictionary |publisher=Baptist Mission Press |location=Calcutta |year=1920 |page= 138|url=https://ia801408.us.archive.org/2/items/in.ernet.dli.2015.463794/2015.463794.Ahom-assamese-english-Dictionary.pdf |access-date=2026-06-14}}</ref> থাই সকলৰ মাজত ফান এটা উচ্চ স্তৰীয় পৰম্পৰাগত বাচন।<ref>{{Cite journal |last1=Titrassamee |first1=Songsak |last2=Lamduan |first2=Somchai |last3=Phaengsoi |first3=Kosit |date=2014-06-12 |title=Bai Sri Su Khwan: Spirit Blessing in North-eastern Thailand |journal=Asian Culture and History |volume=6 |issue=2 |pages=134–138 |publisher=Canadian Center of Science and Education |doi=10.5539/ach.v6n2p134 |issn=1916-9655 |url=https://patricklepetit.jalbum.net/ANIMISM%20AND%20RELIGION/LIBRARY/Bai_Sri_Su_Khwan_Spirit_Blessing_in_North-eastern.pdf |access-date=2026-06-14 }}</ref> টাই লাও আৰু ফু টাই সকলৰ পৰম্পৰাগত অনুষ্ঠান বাই চ্ৰি চু খৱানত দুটা মুখ্য সামগ্ৰীৰ ভিতৰত ফান খাও (খাদ্য থোৱা ফান) অন্যতম।<ref>{{Cite journal |last1=Titrassamee |first1=Songsak |last2=Lamduan |first2=Somchai |last3=Phaengsoi |first3=Kosit |date=2014-06-12 |title=Bai Sri Su Khwan: Spirit Blessing in North-eastern Thailand |journal=Asian Culture and History |volume=6 |issue=2 |pages=134–138 |publisher=Canadian Center of Science and Education |doi=10.5539/ach.v6n2p134 |issn=1916-9655 |url=https://patricklepetit.jalbum.net/ANIMISM%20AND%20RELIGION/LIBRARY/Bai_Sri_Su_Khwan_Spirit_Blessing_in_North-eastern.pdf |access-date=2026-06-14 |page= }}</ref> ===জুৱেন চ্ৰাৱ=== প্ৰাক-আংকোৰীয় যুগত দক্ষিণ পূৱ এছিয়াত কম্বোডিয় পৰম্পৰাগত ভিন্ন নাল যুক্ত কাঁহী জুৱেন চ্ৰাৱ পোৱা গৈছিল। হেং পিফালে খ্ৰীষ্টীয় ৩০০–৫০০ চনৰ প্ৰাক-আংকোৰীয় যুগৰ উত্তৰণৰ বিষয়ে আলোচনা কৰোঁতে উত্তৰ-পূব থাইলেণ্ড আৰু কম্বোডিয়াৰ প্ৰাগৈতিহাসিক স্থানসমূহত "pedestalled dishes and bowls" অৰ্থাৎ নাল যুক্ত পাত্ৰ আৰু বাটিৰ উপস্থিতিৰ কথা উল্লেখ কৰিছে। তেওঁ কম্বোডিয়াৰ Tuol Neakta Kang Memay স্থানৰ পৰা পোৱা এটা পেডেষ্টেলযুক্ত বাটিৰ ছবিও প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Heng |first=Piphal |year=2016 |title=Transition to the Pre-Angkorian period (300–500 CE): Thala Borivat and a regional perspective |journal=Journal of Southeast Asian Studies |volume=47 |issue=3 |pages=484–505 |doi=10.1017/S0022463416000406}}</ref> [[এংকৰ ৱাট|এংকৰ বছৰেই]] স্থানৰ প্ৰাচীন কম্বোডীয় মৃত্শিল্পৰ মাজতো এনে পেডেষ্টেলযুক্ত থালৰ আকৃতিৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে; Miriam T. Stark-এ এংকৰ বৰেইৰ মৃত্শিল্পৰ ভিতৰত জুৱেন চ্ৰাৱ (নাল থকা কাঁহী)ৰ বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Stark |first=Miriam T. |year=2019 |title=Earthenware Ceramic Technologies of Angkor Borei, Cambodia |journal=Udaya, Journal of Khmer Studies |volume=14 |pages=109–132}}</ref>একেদৰেই UNESCOয়ে প্ৰকাশিত খমেৰ ৰূপালী শিল্প সম্পৰ্কীয় এখন গ্ৰন্থৰ মতে প্ৰাক-আংকোৰীয় আৰু আংকোৰীয় শিলালিপিত কম্বোডীয় সকলে ব্যৱহাৰ কৰা ৰূপালী সামগ্ৰীৰ ভিতৰত পেডেষ্টেল যুক্ত থাল আৰু ট্ৰেৰও বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Kong |first=Vireak |year=2009 |title=Khmer Silverwares |publisher=UNESCO |location=Phnom Penh |url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000187953 |access-date=9 June 2026}}</ref> ===চুন অক=== ঢাকনিযুক্ত শৰাই দৰে পাত্ৰ বাৰ্মিজ সংস্কৃতিত দেখা যায়। এই পাত্ৰক ''hsun-ok'' বুলি কোৱা হয়। এইটো সাধাৰণতে বাৰ্মিজ সকলৰ বৌদ্ধ নৈবেদ্য বহন বা আগবঢ়োৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত পাত্ৰ। ''Hsun-ok'' সাধাৰণতে লাখ-লেপা বাঁহ বা কাঠেৰে নিৰ্মিত হয়, আৰু ইয়াত এটা পেডেষ্টেল, বাটিৰ দৰে মূল পাত্ৰ, ভিতৰুৱা ট্ৰে আৰু ওপৰত এটা ওখ শিখৰযুক্ত ঢাকনি থাকে। ইয়াৰ পৰা বুজা যায় যে শানসকলৰ ঢাকনিযুক্ত ''hsun-ok'' ৰূপটো বাৰ্মিজ বৌদ্ধ নৈবেদ্য-পাত্ৰ পৰম্পৰাৰ এটা স্থানীয় অভিযোজন আছিল। অৱশ্যে এই প্ৰমাণ বিশেষকৈ শিখৰযুক্ত ঢাকনি থকা লাখৰ ঢাকনিযুক্ত ''hsun-ok''-ৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰযোজ্য; সকলো মুকলি পেডেষ্টেলযুক্ত ট্ৰে বাৰ্মিজ উৎসৰ পৰা আহিছে বুলি ইয়াৰ দ্বাৰা প্ৰমাণিত নহয়। মুকলি উঠা নৈবেদ্য-ট্ৰে সমগ্ৰ মূল ভূখণ্ডীয় দক্ষিণ-পূব এছিয়াত বহুলভাৱে দেখা যায়, কিন্তু ঢাকনিযুক্ত লাখৰ ''hsun-ok'' বিশেষভাৱে বাৰ্মীজ বৌদ্ধ বস্তু-সংস্কৃতিৰ সৈতে অধিক ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত। ===অসমত শৰাই আৰু বটাৰ প্ৰচলন=== চীন-তিব্বতীয় বা তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় মূলৰ‌ [[চুতীয়া ৰাজ্য]] আৰু টাই মূলৰ [[আহোম ৰাজ্য]] দুয়োতে বটা বা শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। [[যোৰহাট জিলা]]ৰ তিতাবৰ অঞ্চলৰ চুতীয়া লোক এঘৰত পুৰণি বাকচ এটাত ভৰাই সংৰক্ষিত কৰি থোৱা চুতীয়া ৰাজ্যৰ দিনীয়া বটা উদ্ধাৰ কৰা হৈছে। বটাতোত অসমীয়া লিপিত খোদিত আছে "১৩১৭ সন ছাৰি শাবন মাশ"। অৰ্থাৎ ১৩৯৫ চনৰ(১৩১৭ শক) চাৰি শাওণত এই বঁটা টো নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল বা গ্ৰহণ কৰা হৈছিল।<ref> [https://archive.org/details/chutia-bota-1395 Image of the Bota dated to 1395 AD.]</ref> আহোম ভাষাত শৰাইখনক ''"ফোন"'' বুলি কোৱা হয়। একেইটা শব্দয়েই মাইহাং থাল খনকো বুজায়। এই শব্দৰ গুৰি পুৰণি চীনা ভাষাৰ থাল বা ট্ৰে বুজোৱা ''"পান''" শব্দ আৰু থাই বা শান ভাষাত শৰাই জাতীয় পাত্ৰক ''"ফান"'' কোৱা হয়।<ref>[https://en.wiktionary.org/wiki/%E0%B8%9E%E0%B8%B2%E0%B8%99 Borrowed from Old Chinese 盤 (OC *baːn, “tray”). Cognate with Lao ພານ (phān), Tai Dam ꪝꪱꪙ or ꪟꪱꪙ, Burmese ဗန်း (ban:, “tray”), Shan ပၢၼ်ႉ (pâ̰an, “tray”), and possibly Khmer ពាន (piən) (Pou and Jenner, 1980-1981)]</ref> যিহেতু অসমত শৰাই বুজাবলৈ "ফোন" শব্দৰ সলনি পুৰণি "শৰাই" শব্দয়ে ব্যৱহাৰ কৰা হয়, গতিকে ধৰিব পাৰি যে খমেৰ সকলে ব্যৱহাৰ কৰা পাত্ৰৰ দৰে অসমৰ শৰাই খনও প্ৰাগ-আহোম যুগৰ পৰাই ব্যৱহাৰ কৰি অহা হৈছে। অসমলৈ আহি শৰাই আৰু মাইহাং—এই দুয়োবিধ পাত্ৰৰ সাদৃশ্য দেখা পাই আহোমসকলে হয়তো দুয়োবিধকে ব্যাখ্যা কৰিবলৈ “ফোন” শব্দ ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ লৈছিল। যিহেতু ঢাকনিযুক্ত শৰাইখন বাৰ্মিজ সকলৰ মাজত পোৱা যায়, গতিকে এইখন পাছৰ কালত আহোম ৰাজ্যৰ দিনত বাৰ্মাৰ পৰা গ্ৰহণ কৰা হ'ব পাৰে। পাছলৈ শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰদেৱৰ দিনত শৰাই নৱবৈষ্ণৱ ধৰ্মত অন্তভুক্ত কৰা হয় আৰু কালক্ৰমত অসমীয়া সংস্কৃতিৰ এক বিশেষ অংশ হৈ পৰে। [[File:Xorai worship.webp|thumb|নামঘৰত ব্যৱহাৰ হোৱা শৰাই।]] === অতিথি-আদৰণিত তামোল-পাণ আৰু শৰাই=== অসমীয়া সমাজত তামোল-পাণ আতিথ্য, সন্মান, ভক্তি আৰু মিত্ৰতাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰতীক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। শৰাইত তামোল-পাণ আগবঢ়াই অতিথিক আদৰণি জনোৱা পৰম্পৰা এটা স্তৰিত সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা বুলি বুজিব পাৰি—প্ৰথমে দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক বিস্তৃত আতিথ্য-সংস্কৃতি, তাৰ পাছত ভাৰতীয় ধৰ্মীয়-সামাজিক আচাৰৰ সৈতে ইয়াৰ সংযোগ, আৰু শেষত অসমীয়া কাঁহ-পিতলৰ শৰাই বা বঁটাৰ জৰিয়তে ইয়াৰ স্থানীয় ৰূপায়ণ। এই প্ৰথাৰ আটাইতকৈ প্ৰাচীন স্তৰটো দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক লোক সকলৰ তামোল-পাণভিত্তিক আতিথ্য পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত হ’ব পাৰে। খাচী সমাজত ''kwai'' বা তামোল-পাণ অতিথিক আগবঢ়োৱা এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সামাজিক শিষ্টাচাৰ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। ''Shikyntien kwai'' নামৰ খাচী পৰম্পৰাত ঘৰত অহা যিকোনো অতিথিক ''kwai'' আগবঢ়োৱাটো সৌজন্যৰ চিন বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Shikyntien Kwai: A Folklore about Betel Hospitality in Khasi Society |url=https://www.necarf.org/home/articles/54/shikyntien-kwai-a-folklore-about-betel-hospitality-in-khasi-society |website=NECARF |date=14 October 2020 |access-date=9 June 2026}}</ref> খাচীসকল অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক ভাষাপৰিয়ালৰ অন্তৰ্গত হোৱা বাবে, অসমীয়া তামোল-পাণ আতিথ্যৰ গভীৰ স্তৰটো পূব ভাৰতৰ অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াগত betel-areca সংস্কৃতিৰ সৈতে তুলনা কৰিব পাৰি, যদিও ইয়াৰ পৰা অসমীয়া প্ৰথাটো প্ৰত্যক্ষভাৱে খাচী বা অন্য কোনো একক অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক উৎসৰ পৰা আহিছে বুলি নিশ্চিতভাৱে ক’ব নোৱাৰি। পাছৰ স্তৰত এই তামোল-পাণ আতিথ্যৰ প্ৰথা ভাৰতীয় ধৰ্মীয় আৰু সামাজিক আচাৰৰ সৈতে একীভূত হয়। এছ. চি. আহুজা আৰু উমা আহুজাই betel leaf আৰু areca nut-ক আতিথ্য, শুভতা, সন্মান, সামাজিক প্ৰতিশ্ৰুতি আৰু ধৰ্মীয় নিবেদনৰ প্ৰতীক হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছে। তেওঁলোকৰ মতে ভাৰতৰ বহু সামাজিক আৰু ধৰ্মীয় আচাৰত তামোল-পাণ ব্যৱহাৰ হয়, আৰু অসমীয়া বিবাহত তামোল-পাণ প্ৰায় পোন্ধৰটা আচাৰত উপস্থিত থাকে।<ref>{{cite journal |last1=Ahuja |first1=S. C. |last2=Ahuja |first2=Uma |year=2011 |title=Betel Leaf and Betel Nut in India: History and Uses |journal=Asian Agri-History |volume=15 |issue=1 |pages=13–35 |url=https://www.researchgate.net/publication/292469329_Betel_leaf_and_betel_nut_in_India_History_and_uses |access-date=9 June 2026}}</ref> সেয়ে অসমীয়া সমাজত তামোল-পাণ কেৱল মুখশুদ্ধিৰ সামগ্ৰী নহয়; ই আতিথ্য, শুভেচ্ছা, বিবাহ, সামাজিক স্বীকৃতি আৰু ধৰ্মীয় পবিত্ৰতাৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে। এই তামোল-পাণ পৰম্পৰাই অসমত শৰাই আৰু বঁটাৰ জৰিয়তে এক বিশেষ স্থানীয় ৰূপ লাভ কৰে। অসম চৰকাৰৰ সংস্কৃতি-সম্পৰ্কীয় তথ্য অনুসৰি, তামোল-পাণ বা গুৱাপাণক ভক্তি, সন্মান আৰু মিত্ৰতাৰ নিবেদন হিচাপে ধৰা হয়, আৰু অতিথিক আদৰণি তথা ধন্যবাদ জনোৱাৰ চিহ্ন হিচাপে শৰাইত তামোল-পাণ আগবঢ়োৱা হয়। একেটা উৎসত শৰাইক নামঘৰ বা পূজাস্থলীত প্ৰসাদ আৰু অন্যান্য নিবেদন আগবঢ়োৱাৰ পাত্ৰ হিচাপেও বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Culture of Assam |url=https://assam.gov.in/about-us/391 |website=Assam State Portal |publisher=Government of Assam |access-date=9 June 2026}}</ref> ইয়াৰ পৰা বুজা যায় যে তামোল-পাণৰ সামাজিক অৰ্থ বহল আঞ্চলিক পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত হলেও, কাঁহ-পিতলৰ শৰাই বা বঁটাত তাক আগবঢ়োৱাৰ ৰূপটো অসমীয়া ধাতু-শিল্প আৰু সামাজিক আচাৰৰ সৈতে বিশেষভাৱে যুক্ত। == ধৰ্মীয় তাৎপৰ্য == পৰৱৰ্তী সময়ত আহোম সংস্কৃতিৰপৰা গ্ৰহণ কৰা শৰাই অসমীয়া সমাজ আৰু নামঘৰীয়া ধৰ্মীয় পৰম্পৰাৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশত পৰিণত হয়। নামঘৰত ভাগৱত স্থাপনৰ বাবে শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল, যিয়ে অসমীয়া আধ্যাত্মিক জীৱনত [[File:Sankaradeva.jpg|thumb|right|220px|শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]] ১৫শ আৰু ১৬শ শতিকাত [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]]ৰ একশৰণ নামধৰ্ম আন্দোলনে শৰাই আৰু বটাৰ তাৎপৰ্য নতুন ৰূপ দিয়ে। শংকৰদেৱে পুৰণি অসমীয়া সাংস্কৃতিক পৰিসৰৰপৰা শৰাইৰ ব্যৱহাৰ গ্ৰহণ কৰি ইয়াক অসমীয়া বৈষ্ণৱ সমাজত অন্তৰ্ভুক্ত কৰে। নামঘৰৰ মাজভাগত শৰাইৰ ওপৰত ভাগৱত স্থাপন কৰি তেওঁ দেখুৱাইছিল যে ঈশ্বৰ সকলোৰে বাবে সমান। সেই নামঘৰত শৰাই হৈ উঠে “সমতাৰ প্ৰতীক”—য’ৰপৰা সকলো ভক্তক সমানে প্ৰসাদ বিতৰণ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday |date=20 March 2021 }}</ref> == ঐতিহ্য == শৰাই আৰু বটাৰ ঐতিহ্যৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশ হৈছে—ই কেৱল ৰাজকীয় বস্তু হৈ নাথাকি অসমীয়া সমাজৰ সামূহিক হৃদস্পন্দনত পৰিণত হোৱা।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday }}</ref> শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। তামোল-পাণ আগবঢ়োৱাৰ মাধ্যমেৰে শৰাই আৰু বটা “সন্মানৰ আচাৰ” হিচাপে সমগ্ৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত একত্ৰিত সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা সৃষ্টি কৰে। এই আধ্যাত্মিক ৰূপান্তৰৰ ফলত শৰাই আৰু বটা কেৱল ৰাজকীয় ক্ষমতাৰ প্ৰতীক হৈ নাথাকি সামাজিক ঐক্য, সমতা আৰু অসমীয়া জাতীয় আত্মাৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশত পৰিণত হয়।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday |date=20 March 2021 }}</ref> == চাওক == * [[অসমীয়া সংস্কৃতি]] * [[তামোল-পাণ]] * [[নামঘৰ]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} 0n3nrd7dcxi6xqzntqu2gsl7sj04yyi 612175 612173 2026-06-14T17:32:39Z KhiLanTzi 23530 /* ফান বা ফুন */ 612175 wikitext text/x-wiki '''শৰাই''' আৰু '''বটা''' অসমৰ অন্যতম প্ৰতীকী পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। কাঁহ বা বেল-মেটেলৰে নিৰ্মিত এই শিল্পবস্তু অসমীয়া সমাজত মৰ্যাদা, সন্মান আৰু সাংস্কৃতিক গৌৰৱৰ প্ৰতীক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। সাধাৰণতে তলত এটা থিয়াভাগ থকা ওপৰৰ থাল সদৃশ গঠনযুক্ত শৰাই ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠান, সামাজিক অনুষ্ঠান আৰু বিশেষকৈ অতিথি সম্ভাষণত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। অসমীয়া আৰু আহোম সংস্কৃতিত শৰাই আগবঢ়োৱা মানে আন্তৰিকতা, আতিথ্য আৰু গভীৰ সন্মান প্ৰকাশ কৰা। [[File:Xorai-শৰাই.jpg|thumb|right|250px|পৰম্পৰাগত অসমীয়া শৰাই]] সাধাৰণতে ইয়াত তামোল-পাণ, মিঠাই আৰু আন আন আনুষ্ঠানিক সামগ্ৰী আগবঢ়োৱা হয়। কিছুমান শৰাইত অলংকৃত ঢাকনি থাকে, যিয়ে ইয়াৰ সৌন্দৰ্য আৰু আধ্যাত্মিক তাৎপৰ্য বৃদ্ধি কৰে; আন কিছুমান আকৌ মুকলি ৰূপত থাকে। লক্ষণীয় যে, অতিথি সম্ভাষণ আৰু ধৰ্মীয় নিবেদনৰ বাবে ব্যৱহৃত এনে উচ্চভিত্তিযুক্ত থাল বা পাত্ৰৰ ধাৰণা এছিয়াৰ আন বহু অঞ্চলতো—বিশেষকৈ চীন, তিব্বত, নেপাল আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াত দেখিবলৈ পোৱা যায়। যদিও শৰাই আৰু বটা একে ধৰণৰ সামগ্ৰী আৰু মূল নক্সাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ় লৈ উঠিছে, তথাপি সময়ৰ লগে লগে এই দুয়োটা পৃথক শিল্পবস্তু হিচাপে বিকশিত হয়। শৰাই সাধাৰণতে ওপৰত এটা সমতল থাল আৰু তলত এটা থিয়াভাগযুক্ত, আনহাতে বটা হৈছে বাটিৰ দৰে পাত্ৰ, যি বহু সময়ত শৰাইৰ সৈতে একেলগে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=Fragmented Memories: Struggling to Be Tai-Ahom in India |url=https://archive.org/details/fragmentedmemori0000saik |publisher=Duke University Press |location=Durham |year=2004 |isbn=9780822334255 |access-date=5june 2025 }}</ref> == ইতিহাস == === প্ৰাচীন চীনা উৎস === [[File:Warring States Bronze Dou 02.jpg|thumb|right|250px|যুদ্ধৰত ৰাজ্যসমূহৰ যুগৰ ব্ৰঞ্জৰ ডৌ পাত্ৰ]] শৰাই আৰু বটাৰ শিকড় চীন জনগোষ্ঠীৰ এক প্ৰাচীন সাংস্কৃতিক ধাৰাৰ সৈতে জড়িত। "Dou " (豆) নামে পৰিচিত উচ্চভিত্তিযুক্ত বাটিৰ আকৃতি প্ৰথমে চীনত নৱপ্ৰস্তৰ যুগত দেখা যায়। ওপৰত পাত্ৰ আৰু তলত থিয়াভাগ থকা এই গঠন প্ৰায় ৬,০০০–৭,০০০ বছৰ আগতে (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৫০০০–৪০০০) উৎপত্তি লাভ কৰে, আৰু ইয়াৰ মূল আকৃতি ইয়াংশাও সংস্কৃতি আৰু ডাৱেনকʼ সংস্কৃতিত বিকশিত হয়। ভাষাতাত্ত্বিক আৰু জিনগত গৱেষকৰ মতে [[চীনা-তিব্বতীয় ভাষা|চীন-তিব্বতীয়]] বা তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় ভাষা পৰিয়ালৰ লোক সকলৰ আদিম বিস্তাৰ উত্তৰ চীনৰ ইয়াংশাও আৰু মাজিয়াও সভ্যতাৰ পৰা হৈছিল।<ref>{{cite journal |last1=Zhang |first1=Menghan |last2=Yan |first2=Shi |last3=Pan |first3=Wuyun |last4=Jin |first4=Li |year=2019 |title=Phylogenetic evidence for Sino-Tibetan origin in northern China in the Late Neolithic |journal=Nature |volume=569 |pages=112–115 |doi=10.1038/s41586-019-1153-z}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Zhang |first1=Hanzhi |last2=Ji |first2=Ting |last3=Pagel |first3=Mark |last4=Mace |first4=Ruth |year=2020 |title=Dated phylogeny suggests early Neolithic origin of Sino-Tibetan languages |journal=Scientific Reports |volume=10 |article-number=20792 |doi=10.1038/s41598-020-77404-4}}</ref> যিহেতু অসমৰ বড়ো-গাৰো বা বড়ো-কছাৰী মূলীয় ভাষাসমূহ তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় ভাষা পৰিয়ালৰ এটা শাখা হিচাপে গণ্য কৰা হয়,‌গতিকে চীনৰ এই সভ্যতাৰ পৰাই অসমৰ [[বড়ো-কছাৰী]] মূলীয় জনগোষ্ঠী সমূহৰ উৎপত্তি হৈছে বুলি ক'ব পৰা যায়।<ref>{{cite book |last=DeLancey |first=Scott |year=2012 |chapter=On the Origins of Bodo-Garo |editor-last=Morey |editor-first=Stephen |editor2-last=Post |editor2-first=Mark W. |title=North East Indian Linguistics |volume=4 |publisher=Cambridge University Press India |pages=3–20}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত [[ঝৌ সাম্ৰাজ্য]]ৰ (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১০৪৬–২৫৬) যুগত “ডৌ” চীনা ধৰ্মীয়-আনুষ্ঠানিক সংস্কৃতিৰ এক বিশেষ প্ৰতীকত পৰিণত হয়। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। [[File:Spring & Autumn Bronze Dou, Xinzheng.jpg|thumb|right|250px|বসন্ত আৰু শৰৎ যুগৰ ব্ৰঞ্জৰ ডৌ পাত্ৰ, চিনঝেং]] ঝৌ সমাজত জীৱন “লি” বা আচাৰ-ব্যৱস্থাৰ নিয়মেৰে পৰিচালিত হৈছিল। সেই ব্যৱস্থাত ডৌ কেৱল এটা খাদ্যপাত্ৰ নাছিল; ই আছিল পূৰ্বপুৰুষৰ সৈতে আত্মিক যোগাযোগ স্থাপন কৰা এক পৱিত্ৰ আচাৰিক পাত্ৰ। ঝৌ লোকসকলে বিশ্বাস কৰিছিল যে সঠিকভাৱে পূৰ্বপুৰুষক নিবেদন কৰিলে ঐশ্বৰিক আশীৰ্বাদ লাভ হয়—যেনে সুৰক্ষা আৰু উন্নত ফচল। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। [[File:Dou with an inland hunting scene.jpg|thumb|right|250px|শিকাৰ দৃশ্য খোদিত প্ৰাচীন ডৌ পাত্ৰ]] ===চীনৰ পৰা শৰাই সংস্কৃতিৰ বিস্তাৰ=== কালক্ৰমত চীনৰ পৰা শৰাই জাতীয় পাত্ৰ চীন তিব্বতীয় মূলৰ বাৰ্মিজ<ref>[https://archive.org/details/burmese-hsun-ok Traditional Burmese Offering Tray Hsun-Ok]</ref>, তিব্বত, নেপাল<ref>[https://archive.org/details/nepal-offering-tray Traditional Nepalese Offering tray]</ref>, অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক ভুলৰ কম্বোডিয়া, ভিয়েটনাম, টাই মুলৰ থাইলেণ্ড, অষ্ট্ৰোনেচিয়ান মূলৰ মালয়েছিয়া, ইত্যাদি অঞ্চললৈ বিয়পি পৰে। বৌদ্ধ ধৰ্মত শৰাইৰ মহৎ আটাইতকৈ বেছি। এই সকলো দেশত শৰাই জাতীয় পাত্ৰ ভগৱানৰ আগত সেৱা কৰিবলৈ আগ বঢ়োৱা হয়। ===ফান বা ফুন=== [[File:ITU Telecom World 2016 – VVIP Tour (30938174176).jpg|ITU_Telecom_World_2016_–_VVIP_Tour_(30938174176)|thumb=থাইলেণ্ডৰ ৰাজকীয় বাচন ফান]] টাই ভাষাসমূহ যেনে থাই ভাষাত พาน (ফান), লাও ভাষাত ພານ (phān), টাই ডাম ꪝꪱꪙ বা ꪟꪱꪙ টাই য়াই ভাষাত ပၢၼ်ႉ আদিয়ে থাল সদৃশ পাত্ৰক বুজোৱা হয় যি চীনা ভাষাৰ 盤 পানৰ পৰা আহিছে যাৰ অৰ্থ থাল (tray)।<ref>“พาน” in Thai Dictionary Project (TDP) (UC Berkeley 1964) (plus additional data from the Royal Institute of Thailand (RI) and NECTEC's LEXITRON project (LEX)). Searchable online at {{url|SEAlang.net}}</ref> টাই-আহোম ভাষাত এনে পাত্ৰক ফুন (𑜇𑜥𑜃𑜫) বুলি কোৱা হয়।<ref>{{Cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |author-link=Golap Chandra Barua |title=Ahom-Assamese-English Dictionary |publisher=Baptist Mission Press |location=Calcutta |year=1920 |page= 138|url=https://ia801408.us.archive.org/2/items/in.ernet.dli.2015.463794/2015.463794.Ahom-assamese-english-Dictionary.pdf |access-date=2026-06-14}}</ref> থাই সকলৰ মাজত ফান এটা উচ্চ স্তৰীয় পৰম্পৰাগত বাচন।<ref>{{Cite journal |last1=Titrassamee |first1=Songsak |last2=Lamduan |first2=Somchai |last3=Phaengsoi |first3=Kosit |date=2014-06-12 |title=Bai Sri Su Khwan: Spirit Blessing in North-eastern Thailand |journal=Asian Culture and History |volume=6 |issue=2 |pages=134–138 |publisher=Canadian Center of Science and Education |doi=10.5539/ach.v6n2p134 |issn=1916-9655 |url=https://patricklepetit.jalbum.net/ANIMISM%20AND%20RELIGION/LIBRARY/Bai_Sri_Su_Khwan_Spirit_Blessing_in_North-eastern.pdf |access-date=2026-06-14 }}</ref> টাই লাও আৰু ফু টাই সকলৰ পৰম্পৰাগত অনুষ্ঠান বাই চ্ৰি চু খৱানত দুটা মুখ্য সামগ্ৰীৰ ভিতৰত ফান খাও (খাদ্য থোৱা ফান) অন্যতম।<ref>{{Cite journal |last1=Titrassamee |first1=Songsak |last2=Lamduan |first2=Somchai |last3=Phaengsoi |first3=Kosit |date=2014-06-12 |title=Bai Sri Su Khwan: Spirit Blessing in North-eastern Thailand |journal=Asian Culture and History |volume=6 |issue=2 |pages=134–138 |publisher=Canadian Center of Science and Education |doi=10.5539/ach.v6n2p134 |issn=1916-9655 |url=https://patricklepetit.jalbum.net/ANIMISM%20AND%20RELIGION/LIBRARY/Bai_Sri_Su_Khwan_Spirit_Blessing_in_North-eastern.pdf |access-date=2026-06-14 |page= }}</ref> ===জুৱেন চ্ৰাৱ=== প্ৰাক-আংকোৰীয় যুগত দক্ষিণ পূৱ এছিয়াত কম্বোডিয় পৰম্পৰাগত ভিন্ন নাল যুক্ত কাঁহী জুৱেন চ্ৰাৱ পোৱা গৈছিল। হেং পিফালে খ্ৰীষ্টীয় ৩০০–৫০০ চনৰ প্ৰাক-আংকোৰীয় যুগৰ উত্তৰণৰ বিষয়ে আলোচনা কৰোঁতে উত্তৰ-পূব থাইলেণ্ড আৰু কম্বোডিয়াৰ প্ৰাগৈতিহাসিক স্থানসমূহত "pedestalled dishes and bowls" অৰ্থাৎ নাল যুক্ত পাত্ৰ আৰু বাটিৰ উপস্থিতিৰ কথা উল্লেখ কৰিছে। তেওঁ কম্বোডিয়াৰ Tuol Neakta Kang Memay স্থানৰ পৰা পোৱা এটা পেডেষ্টেলযুক্ত বাটিৰ ছবিও প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Heng |first=Piphal |year=2016 |title=Transition to the Pre-Angkorian period (300–500 CE): Thala Borivat and a regional perspective |journal=Journal of Southeast Asian Studies |volume=47 |issue=3 |pages=484–505 |doi=10.1017/S0022463416000406}}</ref> [[এংকৰ ৱাট|এংকৰ বছৰেই]] স্থানৰ প্ৰাচীন কম্বোডীয় মৃত্শিল্পৰ মাজতো এনে পেডেষ্টেলযুক্ত থালৰ আকৃতিৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে; Miriam T. Stark-এ এংকৰ বৰেইৰ মৃত্শিল্পৰ ভিতৰত জুৱেন চ্ৰাৱ (নাল থকা কাঁহী)ৰ বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Stark |first=Miriam T. |year=2019 |title=Earthenware Ceramic Technologies of Angkor Borei, Cambodia |journal=Udaya, Journal of Khmer Studies |volume=14 |pages=109–132}}</ref>একেদৰেই UNESCOয়ে প্ৰকাশিত খমেৰ ৰূপালী শিল্প সম্পৰ্কীয় এখন গ্ৰন্থৰ মতে প্ৰাক-আংকোৰীয় আৰু আংকোৰীয় শিলালিপিত কম্বোডীয় সকলে ব্যৱহাৰ কৰা ৰূপালী সামগ্ৰীৰ ভিতৰত পেডেষ্টেল যুক্ত থাল আৰু ট্ৰেৰও বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Kong |first=Vireak |year=2009 |title=Khmer Silverwares |publisher=UNESCO |location=Phnom Penh |url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000187953 |access-date=9 June 2026}}</ref> ===চুন অক=== ঢাকনিযুক্ত শৰাই দৰে পাত্ৰ বাৰ্মিজ সংস্কৃতিত দেখা যায়। এই পাত্ৰক ''hsun-ok'' বুলি কোৱা হয়। এইটো সাধাৰণতে বাৰ্মিজ সকলৰ বৌদ্ধ নৈবেদ্য বহন বা আগবঢ়োৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত পাত্ৰ। ''Hsun-ok'' সাধাৰণতে লাখ-লেপা বাঁহ বা কাঠেৰে নিৰ্মিত হয়, আৰু ইয়াত এটা পেডেষ্টেল, বাটিৰ দৰে মূল পাত্ৰ, ভিতৰুৱা ট্ৰে আৰু ওপৰত এটা ওখ শিখৰযুক্ত ঢাকনি থাকে। ইয়াৰ পৰা বুজা যায় যে শানসকলৰ ঢাকনিযুক্ত ''hsun-ok'' ৰূপটো বাৰ্মিজ বৌদ্ধ নৈবেদ্য-পাত্ৰ পৰম্পৰাৰ এটা স্থানীয় অভিযোজন আছিল। অৱশ্যে এই প্ৰমাণ বিশেষকৈ শিখৰযুক্ত ঢাকনি থকা লাখৰ ঢাকনিযুক্ত ''hsun-ok''-ৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰযোজ্য; সকলো মুকলি পেডেষ্টেলযুক্ত ট্ৰে বাৰ্মিজ উৎসৰ পৰা আহিছে বুলি ইয়াৰ দ্বাৰা প্ৰমাণিত নহয়। মুকলি উঠা নৈবেদ্য-ট্ৰে সমগ্ৰ মূল ভূখণ্ডীয় দক্ষিণ-পূব এছিয়াত বহুলভাৱে দেখা যায়, কিন্তু ঢাকনিযুক্ত লাখৰ ''hsun-ok'' বিশেষভাৱে বাৰ্মীজ বৌদ্ধ বস্তু-সংস্কৃতিৰ সৈতে অধিক ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত। ===অসমত শৰাই আৰু বটাৰ প্ৰচলন=== চীন-তিব্বতীয় বা তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় মূলৰ‌ [[চুতীয়া ৰাজ্য]] আৰু টাই মূলৰ [[আহোম ৰাজ্য]] দুয়োতে বটা বা শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। [[যোৰহাট জিলা]]ৰ তিতাবৰ অঞ্চলৰ চুতীয়া লোক এঘৰত পুৰণি বাকচ এটাত ভৰাই সংৰক্ষিত কৰি থোৱা চুতীয়া ৰাজ্যৰ দিনীয়া বটা উদ্ধাৰ কৰা হৈছে। বটাতোত অসমীয়া লিপিত খোদিত আছে "১৩১৭ সন ছাৰি শাবন মাশ"। অৰ্থাৎ ১৩৯৫ চনৰ(১৩১৭ শক) চাৰি শাওণত এই বঁটা টো নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল বা গ্ৰহণ কৰা হৈছিল।<ref> [https://archive.org/details/chutia-bota-1395 Image of the Bota dated to 1395 AD.]</ref> আহোম ভাষাত শৰাইখনক ''"ফোন"'' বুলি কোৱা হয়। একেইটা শব্দয়েই মাইহাং থাল খনকো বুজায়। এই শব্দৰ গুৰি পুৰণি চীনা ভাষাৰ থাল বা ট্ৰে বুজোৱা ''"পান''" শব্দ আৰু থাই বা শান ভাষাত শৰাই জাতীয় পাত্ৰক ''"ফান"'' কোৱা হয়।<ref>[https://en.wiktionary.org/wiki/%E0%B8%9E%E0%B8%B2%E0%B8%99 Borrowed from Old Chinese 盤 (OC *baːn, “tray”). Cognate with Lao ພານ (phān), Tai Dam ꪝꪱꪙ or ꪟꪱꪙ, Burmese ဗန်း (ban:, “tray”), Shan ပၢၼ်ႉ (pâ̰an, “tray”), and possibly Khmer ពាន (piən) (Pou and Jenner, 1980-1981)]</ref> যিহেতু অসমত শৰাই বুজাবলৈ "ফোন" শব্দৰ সলনি পুৰণি "শৰাই" শব্দয়ে ব্যৱহাৰ কৰা হয়, গতিকে ধৰিব পাৰি যে খমেৰ সকলে ব্যৱহাৰ কৰা পাত্ৰৰ দৰে অসমৰ শৰাই খনও প্ৰাগ-আহোম যুগৰ পৰাই ব্যৱহাৰ কৰি অহা হৈছে। অসমলৈ আহি শৰাই আৰু মাইহাং—এই দুয়োবিধ পাত্ৰৰ সাদৃশ্য দেখা পাই আহোমসকলে হয়তো দুয়োবিধকে ব্যাখ্যা কৰিবলৈ “ফোন” শব্দ ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ লৈছিল। যিহেতু ঢাকনিযুক্ত শৰাইখন বাৰ্মিজ সকলৰ মাজত পোৱা যায়, গতিকে এইখন পাছৰ কালত আহোম ৰাজ্যৰ দিনত বাৰ্মাৰ পৰা গ্ৰহণ কৰা হ'ব পাৰে। পাছলৈ শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰদেৱৰ দিনত শৰাই নৱবৈষ্ণৱ ধৰ্মত অন্তভুক্ত কৰা হয় আৰু কালক্ৰমত অসমীয়া সংস্কৃতিৰ এক বিশেষ অংশ হৈ পৰে। [[File:Xorai worship.webp|thumb|নামঘৰত ব্যৱহাৰ হোৱা শৰাই।]] === অতিথি-আদৰণিত তামোল-পাণ আৰু শৰাই=== অসমীয়া সমাজত তামোল-পাণ আতিথ্য, সন্মান, ভক্তি আৰু মিত্ৰতাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰতীক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। শৰাইত তামোল-পাণ আগবঢ়াই অতিথিক আদৰণি জনোৱা পৰম্পৰা এটা স্তৰিত সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা বুলি বুজিব পাৰি—প্ৰথমে দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক বিস্তৃত আতিথ্য-সংস্কৃতি, তাৰ পাছত ভাৰতীয় ধৰ্মীয়-সামাজিক আচাৰৰ সৈতে ইয়াৰ সংযোগ, আৰু শেষত অসমীয়া কাঁহ-পিতলৰ শৰাই বা বঁটাৰ জৰিয়তে ইয়াৰ স্থানীয় ৰূপায়ণ। এই প্ৰথাৰ আটাইতকৈ প্ৰাচীন স্তৰটো দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক লোক সকলৰ তামোল-পাণভিত্তিক আতিথ্য পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত হ’ব পাৰে। খাচী সমাজত ''kwai'' বা তামোল-পাণ অতিথিক আগবঢ়োৱা এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সামাজিক শিষ্টাচাৰ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। ''Shikyntien kwai'' নামৰ খাচী পৰম্পৰাত ঘৰত অহা যিকোনো অতিথিক ''kwai'' আগবঢ়োৱাটো সৌজন্যৰ চিন বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Shikyntien Kwai: A Folklore about Betel Hospitality in Khasi Society |url=https://www.necarf.org/home/articles/54/shikyntien-kwai-a-folklore-about-betel-hospitality-in-khasi-society |website=NECARF |date=14 October 2020 |access-date=9 June 2026}}</ref> খাচীসকল অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক ভাষাপৰিয়ালৰ অন্তৰ্গত হোৱা বাবে, অসমীয়া তামোল-পাণ আতিথ্যৰ গভীৰ স্তৰটো পূব ভাৰতৰ অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াগত betel-areca সংস্কৃতিৰ সৈতে তুলনা কৰিব পাৰি, যদিও ইয়াৰ পৰা অসমীয়া প্ৰথাটো প্ৰত্যক্ষভাৱে খাচী বা অন্য কোনো একক অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক উৎসৰ পৰা আহিছে বুলি নিশ্চিতভাৱে ক’ব নোৱাৰি। পাছৰ স্তৰত এই তামোল-পাণ আতিথ্যৰ প্ৰথা ভাৰতীয় ধৰ্মীয় আৰু সামাজিক আচাৰৰ সৈতে একীভূত হয়। এছ. চি. আহুজা আৰু উমা আহুজাই betel leaf আৰু areca nut-ক আতিথ্য, শুভতা, সন্মান, সামাজিক প্ৰতিশ্ৰুতি আৰু ধৰ্মীয় নিবেদনৰ প্ৰতীক হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছে। তেওঁলোকৰ মতে ভাৰতৰ বহু সামাজিক আৰু ধৰ্মীয় আচাৰত তামোল-পাণ ব্যৱহাৰ হয়, আৰু অসমীয়া বিবাহত তামোল-পাণ প্ৰায় পোন্ধৰটা আচাৰত উপস্থিত থাকে।<ref>{{cite journal |last1=Ahuja |first1=S. C. |last2=Ahuja |first2=Uma |year=2011 |title=Betel Leaf and Betel Nut in India: History and Uses |journal=Asian Agri-History |volume=15 |issue=1 |pages=13–35 |url=https://www.researchgate.net/publication/292469329_Betel_leaf_and_betel_nut_in_India_History_and_uses |access-date=9 June 2026}}</ref> সেয়ে অসমীয়া সমাজত তামোল-পাণ কেৱল মুখশুদ্ধিৰ সামগ্ৰী নহয়; ই আতিথ্য, শুভেচ্ছা, বিবাহ, সামাজিক স্বীকৃতি আৰু ধৰ্মীয় পবিত্ৰতাৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে। এই তামোল-পাণ পৰম্পৰাই অসমত শৰাই আৰু বঁটাৰ জৰিয়তে এক বিশেষ স্থানীয় ৰূপ লাভ কৰে। অসম চৰকাৰৰ সংস্কৃতি-সম্পৰ্কীয় তথ্য অনুসৰি, তামোল-পাণ বা গুৱাপাণক ভক্তি, সন্মান আৰু মিত্ৰতাৰ নিবেদন হিচাপে ধৰা হয়, আৰু অতিথিক আদৰণি তথা ধন্যবাদ জনোৱাৰ চিহ্ন হিচাপে শৰাইত তামোল-পাণ আগবঢ়োৱা হয়। একেটা উৎসত শৰাইক নামঘৰ বা পূজাস্থলীত প্ৰসাদ আৰু অন্যান্য নিবেদন আগবঢ়োৱাৰ পাত্ৰ হিচাপেও বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Culture of Assam |url=https://assam.gov.in/about-us/391 |website=Assam State Portal |publisher=Government of Assam |access-date=9 June 2026}}</ref> ইয়াৰ পৰা বুজা যায় যে তামোল-পাণৰ সামাজিক অৰ্থ বহল আঞ্চলিক পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত হলেও, কাঁহ-পিতলৰ শৰাই বা বঁটাত তাক আগবঢ়োৱাৰ ৰূপটো অসমীয়া ধাতু-শিল্প আৰু সামাজিক আচাৰৰ সৈতে বিশেষভাৱে যুক্ত। == ধৰ্মীয় তাৎপৰ্য == পৰৱৰ্তী সময়ত আহোম সংস্কৃতিৰপৰা গ্ৰহণ কৰা শৰাই অসমীয়া সমাজ আৰু নামঘৰীয়া ধৰ্মীয় পৰম্পৰাৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশত পৰিণত হয়। নামঘৰত ভাগৱত স্থাপনৰ বাবে শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল, যিয়ে অসমীয়া আধ্যাত্মিক জীৱনত [[File:Sankaradeva.jpg|thumb|right|220px|শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]] ১৫শ আৰু ১৬শ শতিকাত [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]]ৰ একশৰণ নামধৰ্ম আন্দোলনে শৰাই আৰু বটাৰ তাৎপৰ্য নতুন ৰূপ দিয়ে। শংকৰদেৱে পুৰণি অসমীয়া সাংস্কৃতিক পৰিসৰৰপৰা শৰাইৰ ব্যৱহাৰ গ্ৰহণ কৰি ইয়াক অসমীয়া বৈষ্ণৱ সমাজত অন্তৰ্ভুক্ত কৰে। নামঘৰৰ মাজভাগত শৰাইৰ ওপৰত ভাগৱত স্থাপন কৰি তেওঁ দেখুৱাইছিল যে ঈশ্বৰ সকলোৰে বাবে সমান। সেই নামঘৰত শৰাই হৈ উঠে “সমতাৰ প্ৰতীক”—য’ৰপৰা সকলো ভক্তক সমানে প্ৰসাদ বিতৰণ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday |date=20 March 2021 }}</ref> == ঐতিহ্য == শৰাই আৰু বটাৰ ঐতিহ্যৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশ হৈছে—ই কেৱল ৰাজকীয় বস্তু হৈ নাথাকি অসমীয়া সমাজৰ সামূহিক হৃদস্পন্দনত পৰিণত হোৱা।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday }}</ref> শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। তামোল-পাণ আগবঢ়োৱাৰ মাধ্যমেৰে শৰাই আৰু বটা “সন্মানৰ আচাৰ” হিচাপে সমগ্ৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত একত্ৰিত সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা সৃষ্টি কৰে। এই আধ্যাত্মিক ৰূপান্তৰৰ ফলত শৰাই আৰু বটা কেৱল ৰাজকীয় ক্ষমতাৰ প্ৰতীক হৈ নাথাকি সামাজিক ঐক্য, সমতা আৰু অসমীয়া জাতীয় আত্মাৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশত পৰিণত হয়।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday |date=20 March 2021 }}</ref> == চাওক == * [[অসমীয়া সংস্কৃতি]] * [[তামোল-পাণ]] * [[নামঘৰ]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} syxhionsl5bksfpf3735ek0myw2icjm 612176 612175 2026-06-14T17:34:48Z Ananya Taye 28065 Tray of food doesnt mean eating plate. Phan Khao is an offering tray of food 612176 wikitext text/x-wiki '''শৰাই''' আৰু '''বটা''' অসমৰ অন্যতম প্ৰতীকী পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। কাঁহ বা বেল-মেটেলৰে নিৰ্মিত এই শিল্পবস্তু অসমীয়া সমাজত মৰ্যাদা, সন্মান আৰু সাংস্কৃতিক গৌৰৱৰ প্ৰতীক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। সাধাৰণতে তলত এটা থিয়াভাগ থকা ওপৰৰ থাল সদৃশ গঠনযুক্ত শৰাই ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠান, সামাজিক অনুষ্ঠান আৰু বিশেষকৈ অতিথি সম্ভাষণত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। অসমীয়া আৰু আহোম সংস্কৃতিত শৰাই আগবঢ়োৱা মানে আন্তৰিকতা, আতিথ্য আৰু গভীৰ সন্মান প্ৰকাশ কৰা। [[File:Xorai-শৰাই.jpg|thumb|right|250px|পৰম্পৰাগত অসমীয়া শৰাই]] সাধাৰণতে ইয়াত তামোল-পাণ, মিঠাই আৰু আন আন আনুষ্ঠানিক সামগ্ৰী আগবঢ়োৱা হয়। কিছুমান শৰাইত অলংকৃত ঢাকনি থাকে, যিয়ে ইয়াৰ সৌন্দৰ্য আৰু আধ্যাত্মিক তাৎপৰ্য বৃদ্ধি কৰে; আন কিছুমান আকৌ মুকলি ৰূপত থাকে। লক্ষণীয় যে, অতিথি সম্ভাষণ আৰু ধৰ্মীয় নিবেদনৰ বাবে ব্যৱহৃত এনে উচ্চভিত্তিযুক্ত থাল বা পাত্ৰৰ ধাৰণা এছিয়াৰ আন বহু অঞ্চলতো—বিশেষকৈ চীন, তিব্বত, নেপাল আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াত দেখিবলৈ পোৱা যায়। যদিও শৰাই আৰু বটা একে ধৰণৰ সামগ্ৰী আৰু মূল নক্সাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ় লৈ উঠিছে, তথাপি সময়ৰ লগে লগে এই দুয়োটা পৃথক শিল্পবস্তু হিচাপে বিকশিত হয়। শৰাই সাধাৰণতে ওপৰত এটা সমতল থাল আৰু তলত এটা থিয়াভাগযুক্ত, আনহাতে বটা হৈছে বাটিৰ দৰে পাত্ৰ, যি বহু সময়ত শৰাইৰ সৈতে একেলগে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=Fragmented Memories: Struggling to Be Tai-Ahom in India |url=https://archive.org/details/fragmentedmemori0000saik |publisher=Duke University Press |location=Durham |year=2004 |isbn=9780822334255 |access-date=5june 2025 }}</ref> == ইতিহাস == === প্ৰাচীন চীনা উৎস === [[File:Warring States Bronze Dou 02.jpg|thumb|right|250px|যুদ্ধৰত ৰাজ্যসমূহৰ যুগৰ ব্ৰঞ্জৰ ডৌ পাত্ৰ]] শৰাই আৰু বটাৰ শিকড় চীন জনগোষ্ঠীৰ এক প্ৰাচীন সাংস্কৃতিক ধাৰাৰ সৈতে জড়িত। "Dou " (豆) নামে পৰিচিত উচ্চভিত্তিযুক্ত বাটিৰ আকৃতি প্ৰথমে চীনত নৱপ্ৰস্তৰ যুগত দেখা যায়। ওপৰত পাত্ৰ আৰু তলত থিয়াভাগ থকা এই গঠন প্ৰায় ৬,০০০–৭,০০০ বছৰ আগতে (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৫০০০–৪০০০) উৎপত্তি লাভ কৰে, আৰু ইয়াৰ মূল আকৃতি ইয়াংশাও সংস্কৃতি আৰু ডাৱেনকʼ সংস্কৃতিত বিকশিত হয়। ভাষাতাত্ত্বিক আৰু জিনগত গৱেষকৰ মতে [[চীনা-তিব্বতীয় ভাষা|চীন-তিব্বতীয়]] বা তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় ভাষা পৰিয়ালৰ লোক সকলৰ আদিম বিস্তাৰ উত্তৰ চীনৰ ইয়াংশাও আৰু মাজিয়াও সভ্যতাৰ পৰা হৈছিল।<ref>{{cite journal |last1=Zhang |first1=Menghan |last2=Yan |first2=Shi |last3=Pan |first3=Wuyun |last4=Jin |first4=Li |year=2019 |title=Phylogenetic evidence for Sino-Tibetan origin in northern China in the Late Neolithic |journal=Nature |volume=569 |pages=112–115 |doi=10.1038/s41586-019-1153-z}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Zhang |first1=Hanzhi |last2=Ji |first2=Ting |last3=Pagel |first3=Mark |last4=Mace |first4=Ruth |year=2020 |title=Dated phylogeny suggests early Neolithic origin of Sino-Tibetan languages |journal=Scientific Reports |volume=10 |article-number=20792 |doi=10.1038/s41598-020-77404-4}}</ref> যিহেতু অসমৰ বড়ো-গাৰো বা বড়ো-কছাৰী মূলীয় ভাষাসমূহ তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় ভাষা পৰিয়ালৰ এটা শাখা হিচাপে গণ্য কৰা হয়,‌গতিকে চীনৰ এই সভ্যতাৰ পৰাই অসমৰ [[বড়ো-কছাৰী]] মূলীয় জনগোষ্ঠী সমূহৰ উৎপত্তি হৈছে বুলি ক'ব পৰা যায়।<ref>{{cite book |last=DeLancey |first=Scott |year=2012 |chapter=On the Origins of Bodo-Garo |editor-last=Morey |editor-first=Stephen |editor2-last=Post |editor2-first=Mark W. |title=North East Indian Linguistics |volume=4 |publisher=Cambridge University Press India |pages=3–20}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত [[ঝৌ সাম্ৰাজ্য]]ৰ (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১০৪৬–২৫৬) যুগত “ডৌ” চীনা ধৰ্মীয়-আনুষ্ঠানিক সংস্কৃতিৰ এক বিশেষ প্ৰতীকত পৰিণত হয়। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। [[File:Spring & Autumn Bronze Dou, Xinzheng.jpg|thumb|right|250px|বসন্ত আৰু শৰৎ যুগৰ ব্ৰঞ্জৰ ডৌ পাত্ৰ, চিনঝেং]] ঝৌ সমাজত জীৱন “লি” বা আচাৰ-ব্যৱস্থাৰ নিয়মেৰে পৰিচালিত হৈছিল। সেই ব্যৱস্থাত ডৌ কেৱল এটা খাদ্যপাত্ৰ নাছিল; ই আছিল পূৰ্বপুৰুষৰ সৈতে আত্মিক যোগাযোগ স্থাপন কৰা এক পৱিত্ৰ আচাৰিক পাত্ৰ। ঝৌ লোকসকলে বিশ্বাস কৰিছিল যে সঠিকভাৱে পূৰ্বপুৰুষক নিবেদন কৰিলে ঐশ্বৰিক আশীৰ্বাদ লাভ হয়—যেনে সুৰক্ষা আৰু উন্নত ফচল। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। [[File:Dou with an inland hunting scene.jpg|thumb|right|250px|শিকাৰ দৃশ্য খোদিত প্ৰাচীন ডৌ পাত্ৰ]] ===চীনৰ পৰা শৰাই সংস্কৃতিৰ বিস্তাৰ=== কালক্ৰমত চীনৰ পৰা শৰাই জাতীয় পাত্ৰ চীন তিব্বতীয় মূলৰ বাৰ্মিজ<ref>[https://archive.org/details/burmese-hsun-ok Traditional Burmese Offering Tray Hsun-Ok]</ref>, তিব্বত, নেপাল<ref>[https://archive.org/details/nepal-offering-tray Traditional Nepalese Offering tray]</ref>, অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক ভুলৰ কম্বোডিয়া, ভিয়েটনাম, টাই মুলৰ থাইলেণ্ড, অষ্ট্ৰোনেচিয়ান মূলৰ মালয়েছিয়া, ইত্যাদি অঞ্চললৈ বিয়পি পৰে। বৌদ্ধ ধৰ্মত শৰাইৰ মহৎ আটাইতকৈ বেছি। এই সকলো দেশত শৰাই জাতীয় পাত্ৰ ভগৱানৰ আগত সেৱা কৰিবলৈ আগ বঢ়োৱা হয়। ===ফান বা ফুন=== [[File:ITU Telecom World 2016 – VVIP Tour (30938174176).jpg|ITU_Telecom_World_2016_–_VVIP_Tour_(30938174176)|thumb=থাইলেণ্ডৰ ৰাজকীয় বাচন ফান]] থাই আৰু কম্বোডিয়া ভাষাত শৰাই জাতীয় পাত্ৰক ''"ফান"'' বুলি কোৱা হয় যি চীনা ভাষাৰ 盤 পানৰ পৰা আহিছে যাৰ অৰ্থ থাল (tray)।<ref>“พาน” in Thai Dictionary Project (TDP) (UC Berkeley 1964) (plus additional data from the Royal Institute of Thailand (RI) and NECTEC's LEXITRON project (LEX)). Searchable online at {{url|SEAlang.net}}</ref> থাই সকলৰ মাজত ফান এটা উচ্চ স্তৰীয় পৰম্পৰাগত বাচন।<ref>{{Cite journal |last1=Titrassamee |first1=Songsak |last2=Lamduan |first2=Somchai |last3=Phaengsoi |first3=Kosit |date=2014-06-12 |title=Bai Sri Su Khwan: Spirit Blessing in North-eastern Thailand |journal=Asian Culture and History |volume=6 |issue=2 |pages=134–138 |publisher=Canadian Center of Science and Education |doi=10.5539/ach.v6n2p134 |issn=1916-9655 |url=https://patricklepetit.jalbum.net/ANIMISM%20AND%20RELIGION/LIBRARY/Bai_Sri_Su_Khwan_Spirit_Blessing_in_North-eastern.pdf |access-date=2026-06-14 }}</ref> ===জুৱেন চ্ৰাৱ=== প্ৰাক-আংকোৰীয় যুগত দক্ষিণ পূৱ এছিয়াত কম্বোডিয় পৰম্পৰাগত ভিন্ন নাল যুক্ত কাঁহী জুৱেন চ্ৰাৱ পোৱা গৈছিল। হেং পিফালে খ্ৰীষ্টীয় ৩০০–৫০০ চনৰ প্ৰাক-আংকোৰীয় যুগৰ উত্তৰণৰ বিষয়ে আলোচনা কৰোঁতে উত্তৰ-পূব থাইলেণ্ড আৰু কম্বোডিয়াৰ প্ৰাগৈতিহাসিক স্থানসমূহত "pedestalled dishes and bowls" অৰ্থাৎ নাল যুক্ত পাত্ৰ আৰু বাটিৰ উপস্থিতিৰ কথা উল্লেখ কৰিছে। তেওঁ কম্বোডিয়াৰ Tuol Neakta Kang Memay স্থানৰ পৰা পোৱা এটা পেডেষ্টেলযুক্ত বাটিৰ ছবিও প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Heng |first=Piphal |year=2016 |title=Transition to the Pre-Angkorian period (300–500 CE): Thala Borivat and a regional perspective |journal=Journal of Southeast Asian Studies |volume=47 |issue=3 |pages=484–505 |doi=10.1017/S0022463416000406}}</ref> [[এংকৰ ৱাট|এংকৰ বছৰেই]] স্থানৰ প্ৰাচীন কম্বোডীয় মৃত্শিল্পৰ মাজতো এনে পেডেষ্টেলযুক্ত থালৰ আকৃতিৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে; Miriam T. Stark-এ এংকৰ বৰেইৰ মৃত্শিল্পৰ ভিতৰত জুৱেন চ্ৰাৱ (নাল থকা কাঁহী)ৰ বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Stark |first=Miriam T. |year=2019 |title=Earthenware Ceramic Technologies of Angkor Borei, Cambodia |journal=Udaya, Journal of Khmer Studies |volume=14 |pages=109–132}}</ref>একেদৰেই UNESCOয়ে প্ৰকাশিত খমেৰ ৰূপালী শিল্প সম্পৰ্কীয় এখন গ্ৰন্থৰ মতে প্ৰাক-আংকোৰীয় আৰু আংকোৰীয় শিলালিপিত কম্বোডীয় সকলে ব্যৱহাৰ কৰা ৰূপালী সামগ্ৰীৰ ভিতৰত পেডেষ্টেল যুক্ত থাল আৰু ট্ৰেৰও বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Kong |first=Vireak |year=2009 |title=Khmer Silverwares |publisher=UNESCO |location=Phnom Penh |url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000187953 |access-date=9 June 2026}}</ref> ===চুন অক=== ঢাকনিযুক্ত শৰাই দৰে পাত্ৰ বাৰ্মিজ সংস্কৃতিত দেখা যায়। এই পাত্ৰক ''hsun-ok'' বুলি কোৱা হয়। এইটো সাধাৰণতে বাৰ্মিজ সকলৰ বৌদ্ধ নৈবেদ্য বহন বা আগবঢ়োৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত পাত্ৰ। ''Hsun-ok'' সাধাৰণতে লাখ-লেপা বাঁহ বা কাঠেৰে নিৰ্মিত হয়, আৰু ইয়াত এটা পেডেষ্টেল, বাটিৰ দৰে মূল পাত্ৰ, ভিতৰুৱা ট্ৰে আৰু ওপৰত এটা ওখ শিখৰযুক্ত ঢাকনি থাকে। ইয়াৰ পৰা বুজা যায় যে শানসকলৰ ঢাকনিযুক্ত ''hsun-ok'' ৰূপটো বাৰ্মিজ বৌদ্ধ নৈবেদ্য-পাত্ৰ পৰম্পৰাৰ এটা স্থানীয় অভিযোজন আছিল। অৱশ্যে এই প্ৰমাণ বিশেষকৈ শিখৰযুক্ত ঢাকনি থকা লাখৰ ঢাকনিযুক্ত ''hsun-ok''-ৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰযোজ্য; সকলো মুকলি পেডেষ্টেলযুক্ত ট্ৰে বাৰ্মিজ উৎসৰ পৰা আহিছে বুলি ইয়াৰ দ্বাৰা প্ৰমাণিত নহয়। মুকলি উঠা নৈবেদ্য-ট্ৰে সমগ্ৰ মূল ভূখণ্ডীয় দক্ষিণ-পূব এছিয়াত বহুলভাৱে দেখা যায়, কিন্তু ঢাকনিযুক্ত লাখৰ ''hsun-ok'' বিশেষভাৱে বাৰ্মীজ বৌদ্ধ বস্তু-সংস্কৃতিৰ সৈতে অধিক ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত। ===অসমত শৰাই আৰু বটাৰ প্ৰচলন=== চীন-তিব্বতীয় বা তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় মূলৰ‌ [[চুতীয়া ৰাজ্য]] আৰু টাই মূলৰ [[আহোম ৰাজ্য]] দুয়োতে বটা বা শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। [[যোৰহাট জিলা]]ৰ তিতাবৰ অঞ্চলৰ চুতীয়া লোক এঘৰত পুৰণি বাকচ এটাত ভৰাই সংৰক্ষিত কৰি থোৱা চুতীয়া ৰাজ্যৰ দিনীয়া বটা উদ্ধাৰ কৰা হৈছে। বটাতোত অসমীয়া লিপিত খোদিত আছে "১৩১৭ সন ছাৰি শাবন মাশ"। অৰ্থাৎ ১৩৯৫ চনৰ(১৩১৭ শক) চাৰি শাওণত এই বঁটা টো নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল বা গ্ৰহণ কৰা হৈছিল।<ref> [https://archive.org/details/chutia-bota-1395 Image of the Bota dated to 1395 AD.]</ref> আহোম ভাষাত শৰাইখনক ''"ফোন"'' বুলি কোৱা হয়। একেইটা শব্দয়েই মাইহাং থাল খনকো বুজায়। এই শব্দৰ গুৰি পুৰণি চীনা ভাষাৰ থাল বা ট্ৰে বুজোৱা ''"পান''" শব্দ আৰু থাই বা শান ভাষাত শৰাই জাতীয় পাত্ৰক ''"ফান"'' কোৱা হয়।<ref>[https://en.wiktionary.org/wiki/%E0%B8%9E%E0%B8%B2%E0%B8%99 Borrowed from Old Chinese 盤 (OC *baːn, “tray”). Cognate with Lao ພານ (phān), Tai Dam ꪝꪱꪙ or ꪟꪱꪙ, Burmese ဗန်း (ban:, “tray”), Shan ပၢၼ်ႉ (pâ̰an, “tray”), and possibly Khmer ពាន (piən) (Pou and Jenner, 1980-1981)]</ref> যিহেতু অসমত শৰাই বুজাবলৈ "ফোন" শব্দৰ সলনি পুৰণি "শৰাই" শব্দয়ে ব্যৱহাৰ কৰা হয়, গতিকে ধৰিব পাৰি যে খমেৰ সকলে ব্যৱহাৰ কৰা পাত্ৰৰ দৰে অসমৰ শৰাই খনও প্ৰাগ-আহোম যুগৰ পৰাই ব্যৱহাৰ কৰি অহা হৈছে। অসমলৈ আহি শৰাই আৰু মাইহাং—এই দুয়োবিধ পাত্ৰৰ সাদৃশ্য দেখা পাই আহোমসকলে হয়তো দুয়োবিধকে ব্যাখ্যা কৰিবলৈ “ফোন” শব্দ ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ লৈছিল। যিহেতু ঢাকনিযুক্ত শৰাইখন বাৰ্মিজ সকলৰ মাজত পোৱা যায়, গতিকে এইখন পাছৰ কালত আহোম ৰাজ্যৰ দিনত বাৰ্মাৰ পৰা গ্ৰহণ কৰা হ'ব পাৰে। পাছলৈ শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰদেৱৰ দিনত শৰাই নৱবৈষ্ণৱ ধৰ্মত অন্তভুক্ত কৰা হয় আৰু কালক্ৰমত অসমীয়া সংস্কৃতিৰ এক বিশেষ অংশ হৈ পৰে। [[File:Xorai worship.webp|thumb|নামঘৰত ব্যৱহাৰ হোৱা শৰাই।]] === অতিথি-আদৰণিত তামোল-পাণ আৰু শৰাই=== অসমীয়া সমাজত তামোল-পাণ আতিথ্য, সন্মান, ভক্তি আৰু মিত্ৰতাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰতীক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। শৰাইত তামোল-পাণ আগবঢ়াই অতিথিক আদৰণি জনোৱা পৰম্পৰা এটা স্তৰিত সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা বুলি বুজিব পাৰি—প্ৰথমে দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক বিস্তৃত আতিথ্য-সংস্কৃতি, তাৰ পাছত ভাৰতীয় ধৰ্মীয়-সামাজিক আচাৰৰ সৈতে ইয়াৰ সংযোগ, আৰু শেষত অসমীয়া কাঁহ-পিতলৰ শৰাই বা বঁটাৰ জৰিয়তে ইয়াৰ স্থানীয় ৰূপায়ণ। এই প্ৰথাৰ আটাইতকৈ প্ৰাচীন স্তৰটো দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক লোক সকলৰ তামোল-পাণভিত্তিক আতিথ্য পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত হ’ব পাৰে। খাচী সমাজত ''kwai'' বা তামোল-পাণ অতিথিক আগবঢ়োৱা এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সামাজিক শিষ্টাচাৰ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। ''Shikyntien kwai'' নামৰ খাচী পৰম্পৰাত ঘৰত অহা যিকোনো অতিথিক ''kwai'' আগবঢ়োৱাটো সৌজন্যৰ চিন বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Shikyntien Kwai: A Folklore about Betel Hospitality in Khasi Society |url=https://www.necarf.org/home/articles/54/shikyntien-kwai-a-folklore-about-betel-hospitality-in-khasi-society |website=NECARF |date=14 October 2020 |access-date=9 June 2026}}</ref> খাচীসকল অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক ভাষাপৰিয়ালৰ অন্তৰ্গত হোৱা বাবে, অসমীয়া তামোল-পাণ আতিথ্যৰ গভীৰ স্তৰটো পূব ভাৰতৰ অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াগত betel-areca সংস্কৃতিৰ সৈতে তুলনা কৰিব পাৰি, যদিও ইয়াৰ পৰা অসমীয়া প্ৰথাটো প্ৰত্যক্ষভাৱে খাচী বা অন্য কোনো একক অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক উৎসৰ পৰা আহিছে বুলি নিশ্চিতভাৱে ক’ব নোৱাৰি। পাছৰ স্তৰত এই তামোল-পাণ আতিথ্যৰ প্ৰথা ভাৰতীয় ধৰ্মীয় আৰু সামাজিক আচাৰৰ সৈতে একীভূত হয়। এছ. চি. আহুজা আৰু উমা আহুজাই betel leaf আৰু areca nut-ক আতিথ্য, শুভতা, সন্মান, সামাজিক প্ৰতিশ্ৰুতি আৰু ধৰ্মীয় নিবেদনৰ প্ৰতীক হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছে। তেওঁলোকৰ মতে ভাৰতৰ বহু সামাজিক আৰু ধৰ্মীয় আচাৰত তামোল-পাণ ব্যৱহাৰ হয়, আৰু অসমীয়া বিবাহত তামোল-পাণ প্ৰায় পোন্ধৰটা আচাৰত উপস্থিত থাকে।<ref>{{cite journal |last1=Ahuja |first1=S. C. |last2=Ahuja |first2=Uma |year=2011 |title=Betel Leaf and Betel Nut in India: History and Uses |journal=Asian Agri-History |volume=15 |issue=1 |pages=13–35 |url=https://www.researchgate.net/publication/292469329_Betel_leaf_and_betel_nut_in_India_History_and_uses |access-date=9 June 2026}}</ref> সেয়ে অসমীয়া সমাজত তামোল-পাণ কেৱল মুখশুদ্ধিৰ সামগ্ৰী নহয়; ই আতিথ্য, শুভেচ্ছা, বিবাহ, সামাজিক স্বীকৃতি আৰু ধৰ্মীয় পবিত্ৰতাৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে। এই তামোল-পাণ পৰম্পৰাই অসমত শৰাই আৰু বঁটাৰ জৰিয়তে এক বিশেষ স্থানীয় ৰূপ লাভ কৰে। অসম চৰকাৰৰ সংস্কৃতি-সম্পৰ্কীয় তথ্য অনুসৰি, তামোল-পাণ বা গুৱাপাণক ভক্তি, সন্মান আৰু মিত্ৰতাৰ নিবেদন হিচাপে ধৰা হয়, আৰু অতিথিক আদৰণি তথা ধন্যবাদ জনোৱাৰ চিহ্ন হিচাপে শৰাইত তামোল-পাণ আগবঢ়োৱা হয়। একেটা উৎসত শৰাইক নামঘৰ বা পূজাস্থলীত প্ৰসাদ আৰু অন্যান্য নিবেদন আগবঢ়োৱাৰ পাত্ৰ হিচাপেও বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Culture of Assam |url=https://assam.gov.in/about-us/391 |website=Assam State Portal |publisher=Government of Assam |access-date=9 June 2026}}</ref> ইয়াৰ পৰা বুজা যায় যে তামোল-পাণৰ সামাজিক অৰ্থ বহল আঞ্চলিক পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত হলেও, কাঁহ-পিতলৰ শৰাই বা বঁটাত তাক আগবঢ়োৱাৰ ৰূপটো অসমীয়া ধাতু-শিল্প আৰু সামাজিক আচাৰৰ সৈতে বিশেষভাৱে যুক্ত। == ধৰ্মীয় তাৎপৰ্য == পৰৱৰ্তী সময়ত আহোম সংস্কৃতিৰপৰা গ্ৰহণ কৰা শৰাই অসমীয়া সমাজ আৰু নামঘৰীয়া ধৰ্মীয় পৰম্পৰাৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশত পৰিণত হয়। নামঘৰত ভাগৱত স্থাপনৰ বাবে শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল, যিয়ে অসমীয়া আধ্যাত্মিক জীৱনত [[File:Sankaradeva.jpg|thumb|right|220px|শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]] ১৫শ আৰু ১৬শ শতিকাত [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]]ৰ একশৰণ নামধৰ্ম আন্দোলনে শৰাই আৰু বটাৰ তাৎপৰ্য নতুন ৰূপ দিয়ে। শংকৰদেৱে পুৰণি অসমীয়া সাংস্কৃতিক পৰিসৰৰপৰা শৰাইৰ ব্যৱহাৰ গ্ৰহণ কৰি ইয়াক অসমীয়া বৈষ্ণৱ সমাজত অন্তৰ্ভুক্ত কৰে। নামঘৰৰ মাজভাগত শৰাইৰ ওপৰত ভাগৱত স্থাপন কৰি তেওঁ দেখুৱাইছিল যে ঈশ্বৰ সকলোৰে বাবে সমান। সেই নামঘৰত শৰাই হৈ উঠে “সমতাৰ প্ৰতীক”—য’ৰপৰা সকলো ভক্তক সমানে প্ৰসাদ বিতৰণ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday |date=20 March 2021 }}</ref> == ঐতিহ্য == শৰাই আৰু বটাৰ ঐতিহ্যৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশ হৈছে—ই কেৱল ৰাজকীয় বস্তু হৈ নাথাকি অসমীয়া সমাজৰ সামূহিক হৃদস্পন্দনত পৰিণত হোৱা।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday }}</ref> শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। তামোল-পাণ আগবঢ়োৱাৰ মাধ্যমেৰে শৰাই আৰু বটা “সন্মানৰ আচাৰ” হিচাপে সমগ্ৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত একত্ৰিত সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা সৃষ্টি কৰে। এই আধ্যাত্মিক ৰূপান্তৰৰ ফলত শৰাই আৰু বটা কেৱল ৰাজকীয় ক্ষমতাৰ প্ৰতীক হৈ নাথাকি সামাজিক ঐক্য, সমতা আৰু অসমীয়া জাতীয় আত্মাৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশত পৰিণত হয়।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday |date=20 March 2021 }}</ref> == চাওক == * [[অসমীয়া সংস্কৃতি]] * [[তামোল-পাণ]] * [[নামঘৰ]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} al0ss8ggrym7imqvcnh38f16rsxvk0r 612180 612176 2026-06-14T17:38:04Z KhiLanTzi 23530 It's a type of Phan, don't remove source contents with illogical arguments 612180 wikitext text/x-wiki '''শৰাই''' আৰু '''বটা''' অসমৰ অন্যতম প্ৰতীকী পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। কাঁহ বা বেল-মেটেলৰে নিৰ্মিত এই শিল্পবস্তু অসমীয়া সমাজত মৰ্যাদা, সন্মান আৰু সাংস্কৃতিক গৌৰৱৰ প্ৰতীক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। সাধাৰণতে তলত এটা থিয়াভাগ থকা ওপৰৰ থাল সদৃশ গঠনযুক্ত শৰাই ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠান, সামাজিক অনুষ্ঠান আৰু বিশেষকৈ অতিথি সম্ভাষণত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। অসমীয়া আৰু আহোম সংস্কৃতিত শৰাই আগবঢ়োৱা মানে আন্তৰিকতা, আতিথ্য আৰু গভীৰ সন্মান প্ৰকাশ কৰা। [[File:Xorai-শৰাই.jpg|thumb|right|250px|পৰম্পৰাগত অসমীয়া শৰাই]] সাধাৰণতে ইয়াত তামোল-পাণ, মিঠাই আৰু আন আন আনুষ্ঠানিক সামগ্ৰী আগবঢ়োৱা হয়। কিছুমান শৰাইত অলংকৃত ঢাকনি থাকে, যিয়ে ইয়াৰ সৌন্দৰ্য আৰু আধ্যাত্মিক তাৎপৰ্য বৃদ্ধি কৰে; আন কিছুমান আকৌ মুকলি ৰূপত থাকে। লক্ষণীয় যে, অতিথি সম্ভাষণ আৰু ধৰ্মীয় নিবেদনৰ বাবে ব্যৱহৃত এনে উচ্চভিত্তিযুক্ত থাল বা পাত্ৰৰ ধাৰণা এছিয়াৰ আন বহু অঞ্চলতো—বিশেষকৈ চীন, তিব্বত, নেপাল আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াত দেখিবলৈ পোৱা যায়। যদিও শৰাই আৰু বটা একে ধৰণৰ সামগ্ৰী আৰু মূল নক্সাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ় লৈ উঠিছে, তথাপি সময়ৰ লগে লগে এই দুয়োটা পৃথক শিল্পবস্তু হিচাপে বিকশিত হয়। শৰাই সাধাৰণতে ওপৰত এটা সমতল থাল আৰু তলত এটা থিয়াভাগযুক্ত, আনহাতে বটা হৈছে বাটিৰ দৰে পাত্ৰ, যি বহু সময়ত শৰাইৰ সৈতে একেলগে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=Fragmented Memories: Struggling to Be Tai-Ahom in India |url=https://archive.org/details/fragmentedmemori0000saik |publisher=Duke University Press |location=Durham |year=2004 |isbn=9780822334255 |access-date=5june 2025 }}</ref> == ইতিহাস == === প্ৰাচীন চীনা উৎস === [[File:Warring States Bronze Dou 02.jpg|thumb|right|250px|যুদ্ধৰত ৰাজ্যসমূহৰ যুগৰ ব্ৰঞ্জৰ ডৌ পাত্ৰ]] শৰাই আৰু বটাৰ শিকড় চীন জনগোষ্ঠীৰ এক প্ৰাচীন সাংস্কৃতিক ধাৰাৰ সৈতে জড়িত। "Dou " (豆) নামে পৰিচিত উচ্চভিত্তিযুক্ত বাটিৰ আকৃতি প্ৰথমে চীনত নৱপ্ৰস্তৰ যুগত দেখা যায়। ওপৰত পাত্ৰ আৰু তলত থিয়াভাগ থকা এই গঠন প্ৰায় ৬,০০০–৭,০০০ বছৰ আগতে (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৫০০০–৪০০০) উৎপত্তি লাভ কৰে, আৰু ইয়াৰ মূল আকৃতি ইয়াংশাও সংস্কৃতি আৰু ডাৱেনকʼ সংস্কৃতিত বিকশিত হয়। ভাষাতাত্ত্বিক আৰু জিনগত গৱেষকৰ মতে [[চীনা-তিব্বতীয় ভাষা|চীন-তিব্বতীয়]] বা তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় ভাষা পৰিয়ালৰ লোক সকলৰ আদিম বিস্তাৰ উত্তৰ চীনৰ ইয়াংশাও আৰু মাজিয়াও সভ্যতাৰ পৰা হৈছিল।<ref>{{cite journal |last1=Zhang |first1=Menghan |last2=Yan |first2=Shi |last3=Pan |first3=Wuyun |last4=Jin |first4=Li |year=2019 |title=Phylogenetic evidence for Sino-Tibetan origin in northern China in the Late Neolithic |journal=Nature |volume=569 |pages=112–115 |doi=10.1038/s41586-019-1153-z}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Zhang |first1=Hanzhi |last2=Ji |first2=Ting |last3=Pagel |first3=Mark |last4=Mace |first4=Ruth |year=2020 |title=Dated phylogeny suggests early Neolithic origin of Sino-Tibetan languages |journal=Scientific Reports |volume=10 |article-number=20792 |doi=10.1038/s41598-020-77404-4}}</ref> যিহেতু অসমৰ বড়ো-গাৰো বা বড়ো-কছাৰী মূলীয় ভাষাসমূহ তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় ভাষা পৰিয়ালৰ এটা শাখা হিচাপে গণ্য কৰা হয়,‌গতিকে চীনৰ এই সভ্যতাৰ পৰাই অসমৰ [[বড়ো-কছাৰী]] মূলীয় জনগোষ্ঠী সমূহৰ উৎপত্তি হৈছে বুলি ক'ব পৰা যায়।<ref>{{cite book |last=DeLancey |first=Scott |year=2012 |chapter=On the Origins of Bodo-Garo |editor-last=Morey |editor-first=Stephen |editor2-last=Post |editor2-first=Mark W. |title=North East Indian Linguistics |volume=4 |publisher=Cambridge University Press India |pages=3–20}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত [[ঝৌ সাম্ৰাজ্য]]ৰ (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১০৪৬–২৫৬) যুগত “ডৌ” চীনা ধৰ্মীয়-আনুষ্ঠানিক সংস্কৃতিৰ এক বিশেষ প্ৰতীকত পৰিণত হয়। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। [[File:Spring & Autumn Bronze Dou, Xinzheng.jpg|thumb|right|250px|বসন্ত আৰু শৰৎ যুগৰ ব্ৰঞ্জৰ ডৌ পাত্ৰ, চিনঝেং]] ঝৌ সমাজত জীৱন “লি” বা আচাৰ-ব্যৱস্থাৰ নিয়মেৰে পৰিচালিত হৈছিল। সেই ব্যৱস্থাত ডৌ কেৱল এটা খাদ্যপাত্ৰ নাছিল; ই আছিল পূৰ্বপুৰুষৰ সৈতে আত্মিক যোগাযোগ স্থাপন কৰা এক পৱিত্ৰ আচাৰিক পাত্ৰ। ঝৌ লোকসকলে বিশ্বাস কৰিছিল যে সঠিকভাৱে পূৰ্বপুৰুষক নিবেদন কৰিলে ঐশ্বৰিক আশীৰ্বাদ লাভ হয়—যেনে সুৰক্ষা আৰু উন্নত ফচল। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। [[File:Dou with an inland hunting scene.jpg|thumb|right|250px|শিকাৰ দৃশ্য খোদিত প্ৰাচীন ডৌ পাত্ৰ]] ===চীনৰ পৰা শৰাই সংস্কৃতিৰ বিস্তাৰ=== কালক্ৰমত চীনৰ পৰা শৰাই জাতীয় পাত্ৰ চীন তিব্বতীয় মূলৰ বাৰ্মিজ<ref>[https://archive.org/details/burmese-hsun-ok Traditional Burmese Offering Tray Hsun-Ok]</ref>, তিব্বত, নেপাল<ref>[https://archive.org/details/nepal-offering-tray Traditional Nepalese Offering tray]</ref>, অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক ভুলৰ কম্বোডিয়া, ভিয়েটনাম, টাই মুলৰ থাইলেণ্ড, অষ্ট্ৰোনেচিয়ান মূলৰ মালয়েছিয়া, ইত্যাদি অঞ্চললৈ বিয়পি পৰে। বৌদ্ধ ধৰ্মত শৰাইৰ মহৎ আটাইতকৈ বেছি। এই সকলো দেশত শৰাই জাতীয় পাত্ৰ ভগৱানৰ আগত সেৱা কৰিবলৈ আগ বঢ়োৱা হয়। ===ফান বা ফুন=== [[File:ITU Telecom World 2016 – VVIP Tour (30938174176).jpg|ITU_Telecom_World_2016_–_VVIP_Tour_(30938174176)|thumb=থাইলেণ্ডৰ ৰাজকীয় বাচন ফান]] টাই ভাষাসমূহ যেনে থাই ভাষাত พาน (ফান), লাও ভাষাত ພານ (phān), টাই ডাম ꪝꪱꪙ বা ꪟꪱꪙ টাই য়াই ভাষাত ပၢၼ်ႉ আদিয়ে থাল সদৃশ পাত্ৰক বুজোৱা হয় যি চীনা ভাষাৰ 盤 পানৰ পৰা আহিছে যাৰ অৰ্থ থাল (tray)।<ref>“พาน” in Thai Dictionary Project (TDP) (UC Berkeley 1964) (plus additional data from the Royal Institute of Thailand (RI) and NECTEC's LEXITRON project (LEX)). Searchable online at {{url|SEAlang.net}}</ref> টাই-আহোম ভাষাত এনে পাত্ৰক ফুন (𑜇𑜥𑜃𑜫) বুলি কোৱা হয়।<ref>{{Cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |author-link=Golap Chandra Barua |title=Ahom-Assamese-English Dictionary |publisher=Baptist Mission Press |location=Calcutta |year=1920 |page= 138|url=https://ia801408.us.archive.org/2/items/in.ernet.dli.2015.463794/2015.463794.Ahom-assamese-english-Dictionary.pdf |access-date=2026-06-14}}</ref> থাই সকলৰ মাজত ফান এটা উচ্চ স্তৰীয় পৰম্পৰাগত বাচন।<ref>{{Cite journal |last1=Titrassamee |first1=Songsak |last2=Lamduan |first2=Somchai |last3=Phaengsoi |first3=Kosit |date=2014-06-12 |title=Bai Sri Su Khwan: Spirit Blessing in North-eastern Thailand |journal=Asian Culture and History |volume=6 |issue=2 |pages=134–138 |publisher=Canadian Center of Science and Education |doi=10.5539/ach.v6n2p134 |issn=1916-9655 |url=https://patricklepetit.jalbum.net/ANIMISM%20AND%20RELIGION/LIBRARY/Bai_Sri_Su_Khwan_Spirit_Blessing_in_North-eastern.pdf |access-date=2026-06-14 }}</ref> টাই লাও আৰু ফু টাই সকলৰ পৰম্পৰাগত অনুষ্ঠান বাই চ্ৰি চু খৱানত দুটা মুখ্য সামগ্ৰীৰ ভিতৰত ফান খাও (খাদ্য থোৱা ফান) অন্যতম।<ref>{{Cite journal |last1=Titrassamee |first1=Songsak |last2=Lamduan |first2=Somchai |last3=Phaengsoi |first3=Kosit |date=2014-06-12 |title=Bai Sri Su Khwan: Spirit Blessing in North-eastern Thailand |journal=Asian Culture and History |volume=6 |issue=2 |pages=134–138 |publisher=Canadian Center of Science and Education |doi=10.5539/ach.v6n2p134 |issn=1916-9655 |url=https://patricklepetit.jalbum.net/ANIMISM%20AND%20RELIGION/LIBRARY/Bai_Sri_Su_Khwan_Spirit_Blessing_in_North-eastern.pdf |access-date=2026-06-14 |page= }}</ref> ===জুৱেন চ্ৰাৱ=== প্ৰাক-আংকোৰীয় যুগত দক্ষিণ পূৱ এছিয়াত কম্বোডিয় পৰম্পৰাগত ভিন্ন নাল যুক্ত কাঁহী জুৱেন চ্ৰাৱ পোৱা গৈছিল। হেং পিফালে খ্ৰীষ্টীয় ৩০০–৫০০ চনৰ প্ৰাক-আংকোৰীয় যুগৰ উত্তৰণৰ বিষয়ে আলোচনা কৰোঁতে উত্তৰ-পূব থাইলেণ্ড আৰু কম্বোডিয়াৰ প্ৰাগৈতিহাসিক স্থানসমূহত "pedestalled dishes and bowls" অৰ্থাৎ নাল যুক্ত পাত্ৰ আৰু বাটিৰ উপস্থিতিৰ কথা উল্লেখ কৰিছে। তেওঁ কম্বোডিয়াৰ Tuol Neakta Kang Memay স্থানৰ পৰা পোৱা এটা পেডেষ্টেলযুক্ত বাটিৰ ছবিও প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Heng |first=Piphal |year=2016 |title=Transition to the Pre-Angkorian period (300–500 CE): Thala Borivat and a regional perspective |journal=Journal of Southeast Asian Studies |volume=47 |issue=3 |pages=484–505 |doi=10.1017/S0022463416000406}}</ref> [[এংকৰ ৱাট|এংকৰ বছৰেই]] স্থানৰ প্ৰাচীন কম্বোডীয় মৃত্শিল্পৰ মাজতো এনে পেডেষ্টেলযুক্ত থালৰ আকৃতিৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে; Miriam T. Stark-এ এংকৰ বৰেইৰ মৃত্শিল্পৰ ভিতৰত জুৱেন চ্ৰাৱ (নাল থকা কাঁহী)ৰ বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Stark |first=Miriam T. |year=2019 |title=Earthenware Ceramic Technologies of Angkor Borei, Cambodia |journal=Udaya, Journal of Khmer Studies |volume=14 |pages=109–132}}</ref>একেদৰেই UNESCOয়ে প্ৰকাশিত খমেৰ ৰূপালী শিল্প সম্পৰ্কীয় এখন গ্ৰন্থৰ মতে প্ৰাক-আংকোৰীয় আৰু আংকোৰীয় শিলালিপিত কম্বোডীয় সকলে ব্যৱহাৰ কৰা ৰূপালী সামগ্ৰীৰ ভিতৰত পেডেষ্টেল যুক্ত থাল আৰু ট্ৰেৰও বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Kong |first=Vireak |year=2009 |title=Khmer Silverwares |publisher=UNESCO |location=Phnom Penh |url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000187953 |access-date=9 June 2026}}</ref> ===চুন অক=== ঢাকনিযুক্ত শৰাই দৰে পাত্ৰ বাৰ্মিজ সংস্কৃতিত দেখা যায়। এই পাত্ৰক ''hsun-ok'' বুলি কোৱা হয়। এইটো সাধাৰণতে বাৰ্মিজ সকলৰ বৌদ্ধ নৈবেদ্য বহন বা আগবঢ়োৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত পাত্ৰ। ''Hsun-ok'' সাধাৰণতে লাখ-লেপা বাঁহ বা কাঠেৰে নিৰ্মিত হয়, আৰু ইয়াত এটা পেডেষ্টেল, বাটিৰ দৰে মূল পাত্ৰ, ভিতৰুৱা ট্ৰে আৰু ওপৰত এটা ওখ শিখৰযুক্ত ঢাকনি থাকে। ইয়াৰ পৰা বুজা যায় যে শানসকলৰ ঢাকনিযুক্ত ''hsun-ok'' ৰূপটো বাৰ্মিজ বৌদ্ধ নৈবেদ্য-পাত্ৰ পৰম্পৰাৰ এটা স্থানীয় অভিযোজন আছিল। অৱশ্যে এই প্ৰমাণ বিশেষকৈ শিখৰযুক্ত ঢাকনি থকা লাখৰ ঢাকনিযুক্ত ''hsun-ok''-ৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰযোজ্য; সকলো মুকলি পেডেষ্টেলযুক্ত ট্ৰে বাৰ্মিজ উৎসৰ পৰা আহিছে বুলি ইয়াৰ দ্বাৰা প্ৰমাণিত নহয়। মুকলি উঠা নৈবেদ্য-ট্ৰে সমগ্ৰ মূল ভূখণ্ডীয় দক্ষিণ-পূব এছিয়াত বহুলভাৱে দেখা যায়, কিন্তু ঢাকনিযুক্ত লাখৰ ''hsun-ok'' বিশেষভাৱে বাৰ্মীজ বৌদ্ধ বস্তু-সংস্কৃতিৰ সৈতে অধিক ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত। ===অসমত শৰাই আৰু বটাৰ প্ৰচলন=== চীন-তিব্বতীয় বা তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় মূলৰ‌ [[চুতীয়া ৰাজ্য]] আৰু টাই মূলৰ [[আহোম ৰাজ্য]] দুয়োতে বটা বা শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। [[যোৰহাট জিলা]]ৰ তিতাবৰ অঞ্চলৰ চুতীয়া লোক এঘৰত পুৰণি বাকচ এটাত ভৰাই সংৰক্ষিত কৰি থোৱা চুতীয়া ৰাজ্যৰ দিনীয়া বটা উদ্ধাৰ কৰা হৈছে। বটাতোত অসমীয়া লিপিত খোদিত আছে "১৩১৭ সন ছাৰি শাবন মাশ"। অৰ্থাৎ ১৩৯৫ চনৰ(১৩১৭ শক) চাৰি শাওণত এই বঁটা টো নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল বা গ্ৰহণ কৰা হৈছিল।<ref> [https://archive.org/details/chutia-bota-1395 Image of the Bota dated to 1395 AD.]</ref> আহোম ভাষাত শৰাইখনক ''"ফোন"'' বুলি কোৱা হয়। একেইটা শব্দয়েই মাইহাং থাল খনকো বুজায়। এই শব্দৰ গুৰি পুৰণি চীনা ভাষাৰ থাল বা ট্ৰে বুজোৱা ''"পান''" শব্দ আৰু থাই বা শান ভাষাত শৰাই জাতীয় পাত্ৰক ''"ফান"'' কোৱা হয়।<ref>[https://en.wiktionary.org/wiki/%E0%B8%9E%E0%B8%B2%E0%B8%99 Borrowed from Old Chinese 盤 (OC *baːn, “tray”). Cognate with Lao ພານ (phān), Tai Dam ꪝꪱꪙ or ꪟꪱꪙ, Burmese ဗန်း (ban:, “tray”), Shan ပၢၼ်ႉ (pâ̰an, “tray”), and possibly Khmer ពាន (piən) (Pou and Jenner, 1980-1981)]</ref> যিহেতু অসমত শৰাই বুজাবলৈ "ফোন" শব্দৰ সলনি পুৰণি "শৰাই" শব্দয়ে ব্যৱহাৰ কৰা হয়, গতিকে ধৰিব পাৰি যে খমেৰ সকলে ব্যৱহাৰ কৰা পাত্ৰৰ দৰে অসমৰ শৰাই খনও প্ৰাগ-আহোম যুগৰ পৰাই ব্যৱহাৰ কৰি অহা হৈছে। অসমলৈ আহি শৰাই আৰু মাইহাং—এই দুয়োবিধ পাত্ৰৰ সাদৃশ্য দেখা পাই আহোমসকলে হয়তো দুয়োবিধকে ব্যাখ্যা কৰিবলৈ “ফোন” শব্দ ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ লৈছিল। যিহেতু ঢাকনিযুক্ত শৰাইখন বাৰ্মিজ সকলৰ মাজত পোৱা যায়, গতিকে এইখন পাছৰ কালত আহোম ৰাজ্যৰ দিনত বাৰ্মাৰ পৰা গ্ৰহণ কৰা হ'ব পাৰে। পাছলৈ শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰদেৱৰ দিনত শৰাই নৱবৈষ্ণৱ ধৰ্মত অন্তভুক্ত কৰা হয় আৰু কালক্ৰমত অসমীয়া সংস্কৃতিৰ এক বিশেষ অংশ হৈ পৰে। [[File:Xorai worship.webp|thumb|নামঘৰত ব্যৱহাৰ হোৱা শৰাই।]] === অতিথি-আদৰণিত তামোল-পাণ আৰু শৰাই=== অসমীয়া সমাজত তামোল-পাণ আতিথ্য, সন্মান, ভক্তি আৰু মিত্ৰতাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰতীক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। শৰাইত তামোল-পাণ আগবঢ়াই অতিথিক আদৰণি জনোৱা পৰম্পৰা এটা স্তৰিত সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা বুলি বুজিব পাৰি—প্ৰথমে দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক বিস্তৃত আতিথ্য-সংস্কৃতি, তাৰ পাছত ভাৰতীয় ধৰ্মীয়-সামাজিক আচাৰৰ সৈতে ইয়াৰ সংযোগ, আৰু শেষত অসমীয়া কাঁহ-পিতলৰ শৰাই বা বঁটাৰ জৰিয়তে ইয়াৰ স্থানীয় ৰূপায়ণ। এই প্ৰথাৰ আটাইতকৈ প্ৰাচীন স্তৰটো দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক লোক সকলৰ তামোল-পাণভিত্তিক আতিথ্য পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত হ’ব পাৰে। খাচী সমাজত ''kwai'' বা তামোল-পাণ অতিথিক আগবঢ়োৱা এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সামাজিক শিষ্টাচাৰ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। ''Shikyntien kwai'' নামৰ খাচী পৰম্পৰাত ঘৰত অহা যিকোনো অতিথিক ''kwai'' আগবঢ়োৱাটো সৌজন্যৰ চিন বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Shikyntien Kwai: A Folklore about Betel Hospitality in Khasi Society |url=https://www.necarf.org/home/articles/54/shikyntien-kwai-a-folklore-about-betel-hospitality-in-khasi-society |website=NECARF |date=14 October 2020 |access-date=9 June 2026}}</ref> খাচীসকল অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক ভাষাপৰিয়ালৰ অন্তৰ্গত হোৱা বাবে, অসমীয়া তামোল-পাণ আতিথ্যৰ গভীৰ স্তৰটো পূব ভাৰতৰ অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াগত betel-areca সংস্কৃতিৰ সৈতে তুলনা কৰিব পাৰি, যদিও ইয়াৰ পৰা অসমীয়া প্ৰথাটো প্ৰত্যক্ষভাৱে খাচী বা অন্য কোনো একক অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক উৎসৰ পৰা আহিছে বুলি নিশ্চিতভাৱে ক’ব নোৱাৰি। পাছৰ স্তৰত এই তামোল-পাণ আতিথ্যৰ প্ৰথা ভাৰতীয় ধৰ্মীয় আৰু সামাজিক আচাৰৰ সৈতে একীভূত হয়। এছ. চি. আহুজা আৰু উমা আহুজাই betel leaf আৰু areca nut-ক আতিথ্য, শুভতা, সন্মান, সামাজিক প্ৰতিশ্ৰুতি আৰু ধৰ্মীয় নিবেদনৰ প্ৰতীক হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছে। তেওঁলোকৰ মতে ভাৰতৰ বহু সামাজিক আৰু ধৰ্মীয় আচাৰত তামোল-পাণ ব্যৱহাৰ হয়, আৰু অসমীয়া বিবাহত তামোল-পাণ প্ৰায় পোন্ধৰটা আচাৰত উপস্থিত থাকে।<ref>{{cite journal |last1=Ahuja |first1=S. C. |last2=Ahuja |first2=Uma |year=2011 |title=Betel Leaf and Betel Nut in India: History and Uses |journal=Asian Agri-History |volume=15 |issue=1 |pages=13–35 |url=https://www.researchgate.net/publication/292469329_Betel_leaf_and_betel_nut_in_India_History_and_uses |access-date=9 June 2026}}</ref> সেয়ে অসমীয়া সমাজত তামোল-পাণ কেৱল মুখশুদ্ধিৰ সামগ্ৰী নহয়; ই আতিথ্য, শুভেচ্ছা, বিবাহ, সামাজিক স্বীকৃতি আৰু ধৰ্মীয় পবিত্ৰতাৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে। এই তামোল-পাণ পৰম্পৰাই অসমত শৰাই আৰু বঁটাৰ জৰিয়তে এক বিশেষ স্থানীয় ৰূপ লাভ কৰে। অসম চৰকাৰৰ সংস্কৃতি-সম্পৰ্কীয় তথ্য অনুসৰি, তামোল-পাণ বা গুৱাপাণক ভক্তি, সন্মান আৰু মিত্ৰতাৰ নিবেদন হিচাপে ধৰা হয়, আৰু অতিথিক আদৰণি তথা ধন্যবাদ জনোৱাৰ চিহ্ন হিচাপে শৰাইত তামোল-পাণ আগবঢ়োৱা হয়। একেটা উৎসত শৰাইক নামঘৰ বা পূজাস্থলীত প্ৰসাদ আৰু অন্যান্য নিবেদন আগবঢ়োৱাৰ পাত্ৰ হিচাপেও বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Culture of Assam |url=https://assam.gov.in/about-us/391 |website=Assam State Portal |publisher=Government of Assam |access-date=9 June 2026}}</ref> ইয়াৰ পৰা বুজা যায় যে তামোল-পাণৰ সামাজিক অৰ্থ বহল আঞ্চলিক পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত হলেও, কাঁহ-পিতলৰ শৰাই বা বঁটাত তাক আগবঢ়োৱাৰ ৰূপটো অসমীয়া ধাতু-শিল্প আৰু সামাজিক আচাৰৰ সৈতে বিশেষভাৱে যুক্ত। == ধৰ্মীয় তাৎপৰ্য == পৰৱৰ্তী সময়ত আহোম সংস্কৃতিৰপৰা গ্ৰহণ কৰা শৰাই অসমীয়া সমাজ আৰু নামঘৰীয়া ধৰ্মীয় পৰম্পৰাৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশত পৰিণত হয়। নামঘৰত ভাগৱত স্থাপনৰ বাবে শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল, যিয়ে অসমীয়া আধ্যাত্মিক জীৱনত [[File:Sankaradeva.jpg|thumb|right|220px|শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]] ১৫শ আৰু ১৬শ শতিকাত [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]]ৰ একশৰণ নামধৰ্ম আন্দোলনে শৰাই আৰু বটাৰ তাৎপৰ্য নতুন ৰূপ দিয়ে। শংকৰদেৱে পুৰণি অসমীয়া সাংস্কৃতিক পৰিসৰৰপৰা শৰাইৰ ব্যৱহাৰ গ্ৰহণ কৰি ইয়াক অসমীয়া বৈষ্ণৱ সমাজত অন্তৰ্ভুক্ত কৰে। নামঘৰৰ মাজভাগত শৰাইৰ ওপৰত ভাগৱত স্থাপন কৰি তেওঁ দেখুৱাইছিল যে ঈশ্বৰ সকলোৰে বাবে সমান। সেই নামঘৰত শৰাই হৈ উঠে “সমতাৰ প্ৰতীক”—য’ৰপৰা সকলো ভক্তক সমানে প্ৰসাদ বিতৰণ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday |date=20 March 2021 }}</ref> == ঐতিহ্য == শৰাই আৰু বটাৰ ঐতিহ্যৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশ হৈছে—ই কেৱল ৰাজকীয় বস্তু হৈ নাথাকি অসমীয়া সমাজৰ সামূহিক হৃদস্পন্দনত পৰিণত হোৱা।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday }}</ref> শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। তামোল-পাণ আগবঢ়োৱাৰ মাধ্যমেৰে শৰাই আৰু বটা “সন্মানৰ আচাৰ” হিচাপে সমগ্ৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত একত্ৰিত সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা সৃষ্টি কৰে। এই আধ্যাত্মিক ৰূপান্তৰৰ ফলত শৰাই আৰু বটা কেৱল ৰাজকীয় ক্ষমতাৰ প্ৰতীক হৈ নাথাকি সামাজিক ঐক্য, সমতা আৰু অসমীয়া জাতীয় আত্মাৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশত পৰিণত হয়।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday |date=20 March 2021 }}</ref> == চাওক == * [[অসমীয়া সংস্কৃতি]] * [[তামোল-পাণ]] * [[নামঘৰ]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} syxhionsl5bksfpf3735ek0myw2icjm 612181 612180 2026-06-14T17:39:29Z Ananya Taye 28065 restored to unvandalied version before STAR vandal edit. will add new sources if found reliable 612181 wikitext text/x-wiki '''শৰাই''' আৰু '''বটা''' অসমৰ অন্যতম প্ৰতীকী পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। কাঁহ বা বেল-মেটেলৰে নিৰ্মিত এই শিল্পবস্তু অসমীয়া সমাজত মৰ্যাদা, সন্মান আৰু সাংস্কৃতিক গৌৰৱৰ প্ৰতীক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। সাধাৰণতে তলত এটা থিয়াভাগ থকা ওপৰৰ থাল সদৃশ গঠনযুক্ত শৰাই ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠান, সামাজিক অনুষ্ঠান আৰু বিশেষকৈ অতিথি সম্ভাষণত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। অসমীয়া আৰু আহোম সংস্কৃতিত শৰাই আগবঢ়োৱা মানে আন্তৰিকতা, আতিথ্য আৰু গভীৰ সন্মান প্ৰকাশ কৰা। [[File:Xorai-শৰাই.jpg|thumb|right|250px|পৰম্পৰাগত অসমীয়া শৰাই]] সাধাৰণতে ইয়াত তামোল-পাণ, মিঠাই আৰু আন আন আনুষ্ঠানিক সামগ্ৰী আগবঢ়োৱা হয়। কিছুমান শৰাইত অলংকৃত ঢাকনি থাকে, যিয়ে ইয়াৰ সৌন্দৰ্য আৰু আধ্যাত্মিক তাৎপৰ্য বৃদ্ধি কৰে; আন কিছুমান আকৌ মুকলি ৰূপত থাকে। লক্ষণীয় যে, অতিথি সম্ভাষণ আৰু ধৰ্মীয় নিবেদনৰ বাবে ব্যৱহৃত এনে উচ্চভিত্তিযুক্ত থাল বা পাত্ৰৰ ধাৰণা এছিয়াৰ আন বহু অঞ্চলতো—বিশেষকৈ চীন, তিব্বত, নেপাল আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াত দেখিবলৈ পোৱা যায়। যদিও শৰাই আৰু বটা একে ধৰণৰ সামগ্ৰী আৰু মূল নক্সাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ় লৈ উঠিছে, তথাপি সময়ৰ লগে লগে এই দুয়োটা পৃথক শিল্পবস্তু হিচাপে বিকশিত হয়। শৰাই সাধাৰণতে ওপৰত এটা সমতল থাল আৰু তলত এটা থিয়াভাগযুক্ত, আনহাতে বটা হৈছে বাটিৰ দৰে পাত্ৰ, যি বহু সময়ত শৰাইৰ সৈতে একেলগে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=Fragmented Memories: Struggling to Be Tai-Ahom in India |url=https://archive.org/details/fragmentedmemori0000saik |publisher=Duke University Press |location=Durham |year=2004 |isbn=9780822334255 |access-date=5june 2025 }}</ref> == ইতিহাস == === প্ৰাচীন চীনা উৎস === [[File:Warring States Bronze Dou 02.jpg|thumb|right|250px|যুদ্ধৰত ৰাজ্যসমূহৰ যুগৰ ব্ৰঞ্জৰ ডৌ পাত্ৰ]] শৰাই আৰু বটাৰ শিকড় চীন জনগোষ্ঠীৰ এক প্ৰাচীন সাংস্কৃতিক ধাৰাৰ সৈতে জড়িত। "Dou " (豆) নামে পৰিচিত উচ্চভিত্তিযুক্ত বাটিৰ আকৃতি প্ৰথমে চীনত নৱপ্ৰস্তৰ যুগত দেখা যায়। ওপৰত পাত্ৰ আৰু তলত থিয়াভাগ থকা এই গঠন প্ৰায় ৬,০০০–৭,০০০ বছৰ আগতে (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৫০০০–৪০০০) উৎপত্তি লাভ কৰে, আৰু ইয়াৰ মূল আকৃতি ইয়াংশাও সংস্কৃতি আৰু ডাৱেনকʼ সংস্কৃতিত বিকশিত হয়। ভাষাতাত্ত্বিক আৰু জিনগত গৱেষকৰ মতে [[চীনা-তিব্বতীয় ভাষা|চীন-তিব্বতীয়]] বা তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় ভাষা পৰিয়ালৰ লোক সকলৰ আদিম বিস্তাৰ উত্তৰ চীনৰ ইয়াংশাও আৰু মাজিয়াও সভ্যতাৰ পৰা হৈছিল।<ref>{{cite journal |last1=Zhang |first1=Menghan |last2=Yan |first2=Shi |last3=Pan |first3=Wuyun |last4=Jin |first4=Li |year=2019 |title=Phylogenetic evidence for Sino-Tibetan origin in northern China in the Late Neolithic |journal=Nature |volume=569 |pages=112–115 |doi=10.1038/s41586-019-1153-z}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Zhang |first1=Hanzhi |last2=Ji |first2=Ting |last3=Pagel |first3=Mark |last4=Mace |first4=Ruth |year=2020 |title=Dated phylogeny suggests early Neolithic origin of Sino-Tibetan languages |journal=Scientific Reports |volume=10 |article-number=20792 |doi=10.1038/s41598-020-77404-4}}</ref> যিহেতু অসমৰ বড়ো-গাৰো বা বড়ো-কছাৰী মূলীয় ভাষাসমূহ তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় ভাষা পৰিয়ালৰ এটা শাখা হিচাপে গণ্য কৰা হয়,‌গতিকে চীনৰ এই সভ্যতাৰ পৰাই অসমৰ [[বড়ো-কছাৰী]] মূলীয় জনগোষ্ঠী সমূহৰ উৎপত্তি হৈছে বুলি ক'ব পৰা যায়।<ref>{{cite book |last=DeLancey |first=Scott |year=2012 |chapter=On the Origins of Bodo-Garo |editor-last=Morey |editor-first=Stephen |editor2-last=Post |editor2-first=Mark W. |title=North East Indian Linguistics |volume=4 |publisher=Cambridge University Press India |pages=3–20}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত [[ঝৌ সাম্ৰাজ্য]]ৰ (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১০৪৬–২৫৬) যুগত “ডৌ” চীনা ধৰ্মীয়-আনুষ্ঠানিক সংস্কৃতিৰ এক বিশেষ প্ৰতীকত পৰিণত হয়। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। [[File:Spring & Autumn Bronze Dou, Xinzheng.jpg|thumb|right|250px|বসন্ত আৰু শৰৎ যুগৰ ব্ৰঞ্জৰ ডৌ পাত্ৰ, চিনঝেং]] ঝৌ সমাজত জীৱন “লি” বা আচাৰ-ব্যৱস্থাৰ নিয়মেৰে পৰিচালিত হৈছিল। সেই ব্যৱস্থাত ডৌ কেৱল এটা খাদ্যপাত্ৰ নাছিল; ই আছিল পূৰ্বপুৰুষৰ সৈতে আত্মিক যোগাযোগ স্থাপন কৰা এক পৱিত্ৰ আচাৰিক পাত্ৰ। ঝৌ লোকসকলে বিশ্বাস কৰিছিল যে সঠিকভাৱে পূৰ্বপুৰুষক নিবেদন কৰিলে ঐশ্বৰিক আশীৰ্বাদ লাভ হয়—যেনে সুৰক্ষা আৰু উন্নত ফচল। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। [[File:Dou with an inland hunting scene.jpg|thumb|right|250px|শিকাৰ দৃশ্য খোদিত প্ৰাচীন ডৌ পাত্ৰ]] ===চীনৰ পৰা শৰাই সংস্কৃতিৰ বিস্তাৰ=== কালক্ৰমত চীনৰ পৰা শৰাই জাতীয় পাত্ৰ চীন তিব্বতীয় মূলৰ বাৰ্মিজ<ref>[https://archive.org/details/burmese-hsun-ok Traditional Burmese Offering Tray Hsun-Ok]</ref>, তিব্বত, নেপাল<ref>[https://archive.org/details/nepal-offering-tray Traditional Nepalese Offering tray]</ref>, অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক ভুলৰ কম্বোডিয়া, ভিয়েটনাম, টাই মুলৰ থাইলেণ্ড, অষ্ট্ৰোনেচিয়ান মূলৰ মালয়েছিয়া, ইত্যাদি অঞ্চললৈ বিয়পি পৰে। বৌদ্ধ ধৰ্মত শৰাইৰ মহৎ আটাইতকৈ বেছি। এই সকলো দেশত শৰাই জাতীয় পাত্ৰ ভগৱানৰ আগত সেৱা কৰিবলৈ আগ বঢ়োৱা হয়। ===খমেৰ সকলৰ শৰাই জাতীয় পাত্ৰ গ্ৰহণ=== থাই বা কম্বোডিয়াৰ ভাষাত শৰাই জাতীয় পাত্ৰক ''"ফান"'' কোৱা হয়। থাই/শ্যাম ৰাজ্যসমূহৰ থাইলেণ্ডত উত্থান হোৱাৰ আগতেই কম্বোডিয়া আৰু সংশ্লিষ্ট মূল ভূখণ্ডীয় দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক প্ৰেক্ষাপটত শৰাই জাতীয় পাত্ৰৰ উপস্থিতি পোৱা যায়। হেং পিফালে খ্ৰীষ্টীয় ৩০০–৫০০ চনৰ প্ৰাক-আংকোৰীয় যুগৰ উত্তৰণৰ বিষয়ে আলোচনা কৰোঁতে উত্তৰ-পূব থাইলেণ্ড আৰু কম্বোডিয়াৰ প্ৰাগৈতিহাসিক (তেতিয়ালৈকে থাই/টাই সকলৰ প্ৰবজন ঘটা নাছিল) স্থানসমূহত "pedestalled dishes and bowls" অৰ্থাৎ শৰাই জাতীয় পাত্ৰ আৰু বাটিৰ উপস্থিতিৰ কথা উল্লেখ কৰিছে। তেওঁ কম্বোডিয়াৰ Tuol Neakta Kang Memay স্থানৰ পৰা পোৱা এটা পেডেষ্টেলযুক্ত বাটিৰ ছবিও প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Heng |first=Piphal |year=2016 |title=Transition to the Pre-Angkorian period (300–500 CE): Thala Borivat and a regional perspective |journal=Journal of Southeast Asian Studies |volume=47 |issue=3 |pages=484–505 |doi=10.1017/S0022463416000406}}</ref> [[এংকৰ ৱাট|এংকৰ বছৰেই]] স্থানৰ প্ৰাচীন কম্বোডীয় মৃত্শিল্পৰ মাজতো এনে পেডেষ্টেলযুক্ত থালৰ আকৃতিৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে; Miriam T. Stark-এ এংকৰ বৰেইৰ মৃত্শিল্পৰ ভিতৰত শৰাই জাতীয় থালৰ বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Stark |first=Miriam T. |year=2019 |title=Earthenware Ceramic Technologies of Angkor Borei, Cambodia |journal=Udaya, Journal of Khmer Studies |volume=14 |pages=109–132}}</ref> একেদৰেই UNESCOয়ে প্ৰকাশিত খমেৰ ৰূপালী শিল্প সম্পৰ্কীয় এখন গ্ৰন্থৰ মতে প্ৰাক-আংকোৰীয় আৰু আংকোৰীয় শিলালিপিত কম্বোডীয় সকলে ব্যৱহাৰ কৰা ৰূপালী সামগ্ৰীৰ ভিতৰত পেডেষ্টেল যুক্ত থাল আৰু ট্ৰেৰও বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Kong |first=Vireak |year=2009 |title=Khmer Silverwares |publisher=UNESCO |location=Phnom Penh |url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000187953 |access-date=9 June 2026}}</ref> থাই সকলৰ আয়ুথিয়া ৰাজ্য ১৩৫১ চনত প্ৰতিষ্ঠা হৈছিল আৰু ইয়াৰ ৰাজ দৰবাৰৰ সংস্কৃতি আংকোৰৰ সাংস্কৃতিৰ আৰ্হিৰে গঢ় লোৱা বুলি কোৱা হয়।<ref>{{cite encyclopedia |title=History of Thailand |encyclopedia=Encyclopaedia Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/history-of-Thailand |access-date=9 June 2026}}</ref><ref>{{cite encyclopedia |title=Khmer Empire |encyclopedia=Encyclopaedia Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Khmer-Empire |access-date=9 June 2026}}</ref> সেয়েহে ইতিহাসবিদ সকলৰ মতে থাই সকলে কম্বোডিয়াৰ খমেৰ জাতিৰ পৰা শৰাই জাতীয় সম্পদটো গ্ৰহণ কৰি থাল বুজোৱা "ফান" শব্দটো প্ৰয়োগ কৰিছিল। ===ঢাকনিযুক্ত বাৰ্মিজ শৰাই=== ঢাকনিযুক্ত শৰাই দৰে পাত্ৰ বাৰ্মিজ সংস্কৃতিত দেখা যায়। এই পাত্ৰক ''hsun-ok'' বুলি কোৱা হয়। এইটো সাধাৰণতে বাৰ্মিজ সকলৰ বৌদ্ধ নৈবেদ্য বহন বা আগবঢ়োৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত পাত্ৰ। ''Hsun-ok'' সাধাৰণতে লাখ-লেপা বাঁহ বা কাঠেৰে নিৰ্মিত হয়, আৰু ইয়াত এটা পেডেষ্টেল, বাটিৰ দৰে মূল পাত্ৰ, ভিতৰুৱা ট্ৰে আৰু ওপৰত এটা ওখ শিখৰযুক্ত ঢাকনি থাকে। ইয়াৰ পৰা বুজা যায় যে শানসকলৰ ঢাকনিযুক্ত ''hsun-ok'' ৰূপটো বাৰ্মিজ বৌদ্ধ নৈবেদ্য-পাত্ৰ পৰম্পৰাৰ এটা স্থানীয় অভিযোজন আছিল। অৱশ্যে এই প্ৰমাণ বিশেষকৈ শিখৰযুক্ত ঢাকনি থকা লাখৰ ঢাকনিযুক্ত ''hsun-ok''-ৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰযোজ্য; সকলো মুকলি পেডেষ্টেলযুক্ত ট্ৰে বাৰ্মিজ উৎসৰ পৰা আহিছে বুলি ইয়াৰ দ্বাৰা প্ৰমাণিত নহয়। মুকলি উঠা নৈবেদ্য-ট্ৰে সমগ্ৰ মূল ভূখণ্ডীয় দক্ষিণ-পূব এছিয়াত বহুলভাৱে দেখা যায়, কিন্তু ঢাকনিযুক্ত লাখৰ ''hsun-ok'' বিশেষভাৱে বাৰ্মীজ বৌদ্ধ বস্তু-সংস্কৃতিৰ সৈতে অধিক ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত। ===অসমত শৰাই আৰু বটাৰ প্ৰচলন=== চীন-তিব্বতীয় বা তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় মূলৰ‌ [[চুতীয়া ৰাজ্য]] আৰু টাই মূলৰ [[আহোম ৰাজ্য]] দুয়োতে বটা বা শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। [[যোৰহাট জিলা]]ৰ তিতাবৰ অঞ্চলৰ চুতীয়া লোক এঘৰত পুৰণি বাকচ এটাত ভৰাই সংৰক্ষিত কৰি থোৱা চুতীয়া ৰাজ্যৰ দিনীয়া বটা উদ্ধাৰ কৰা হৈছে। বটাতোত অসমীয়া লিপিত খোদিত আছে "১৩১৭ সন ছাৰি শাবন মাশ"। অৰ্থাৎ ১৩৯৫ চনৰ(১৩১৭ শক) চাৰি শাওণত এই বঁটা টো নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল বা গ্ৰহণ কৰা হৈছিল।<ref> [https://archive.org/details/chutia-bota-1395 Image of the Bota dated to 1395 AD.]</ref> আহোম ভাষাত শৰাইখনক ''"ফোন"'' বুলি কোৱা হয়। একেইটা শব্দয়েই মাইহাং থাল খনকো বুজায়। এই শব্দৰ গুৰি পুৰণি চীনা ভাষাৰ থাল বা ট্ৰে বুজোৱা ''"পান''" শব্দ আৰু থাই বা শান ভাষাত শৰাই জাতীয় পাত্ৰক ''"ফান"'' কোৱা হয়।<ref>[https://en.wiktionary.org/wiki/%E0%B8%9E%E0%B8%B2%E0%B8%99 Borrowed from Old Chinese 盤 (OC *baːn, “tray”). Cognate with Lao ພານ (phān), Tai Dam ꪝꪱꪙ or ꪟꪱꪙ, Burmese ဗန်း (ban:, “tray”), Shan ပၢၼ်ႉ (pâ̰an, “tray”), and possibly Khmer ពាន (piən) (Pou and Jenner, 1980-1981)]</ref> যিহেতু অসমত শৰাই বুজাবলৈ "ফোন" শব্দৰ সলনি পুৰণি "শৰাই" শব্দয়ে ব্যৱহাৰ কৰা হয়, গতিকে ধৰিব পাৰি যে খমেৰ সকলে ব্যৱহাৰ কৰা পাত্ৰৰ দৰে অসমৰ শৰাই খনও প্ৰাগ-আহোম যুগৰ পৰাই ব্যৱহাৰ কৰি অহা হৈছে। অসমলৈ আহি শৰাই আৰু মাইহাং—এই দুয়োবিধ পাত্ৰৰ সাদৃশ্য দেখা পাই আহোমসকলে হয়তো দুয়োবিধকে ব্যাখ্যা কৰিবলৈ “ফোন” শব্দ ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ লৈছিল। যিহেতু ঢাকনিযুক্ত শৰাইখন বাৰ্মিজ সকলৰ মাজত পোৱা যায়, গতিকে এইখন পাছৰ কালত আহোম ৰাজ্যৰ দিনত বাৰ্মাৰ পৰা গ্ৰহণ কৰা হ'ব পাৰে। পাছলৈ শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰদেৱৰ দিনত শৰাই নৱবৈষ্ণৱ ধৰ্মত অন্তভুক্ত কৰা হয় আৰু কালক্ৰমত অসমীয়া সংস্কৃতিৰ এক বিশেষ অংশ হৈ পৰে। [[File:Xorai worship.webp|thumb|নামঘৰত ব্যৱহাৰ হোৱা শৰাই।]] === অতিথি-আদৰণিত তামোল-পাণ আৰু শৰাই=== অসমীয়া সমাজত তামোল-পাণ আতিথ্য, সন্মান, ভক্তি আৰু মিত্ৰতাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰতীক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। শৰাইত তামোল-পাণ আগবঢ়াই অতিথিক আদৰণি জনোৱা পৰম্পৰা এটা স্তৰিত সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা বুলি বুজিব পাৰি—প্ৰথমে দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক বিস্তৃত আতিথ্য-সংস্কৃতি, তাৰ পাছত ভাৰতীয় ধৰ্মীয়-সামাজিক আচাৰৰ সৈতে ইয়াৰ সংযোগ, আৰু শেষত অসমীয়া কাঁহ-পিতলৰ শৰাই বা বঁটাৰ জৰিয়তে ইয়াৰ স্থানীয় ৰূপায়ণ। এই প্ৰথাৰ আটাইতকৈ প্ৰাচীন স্তৰটো দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক লোক সকলৰ তামোল-পাণভিত্তিক আতিথ্য পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত হ’ব পাৰে। খাচী সমাজত ''kwai'' বা তামোল-পাণ অতিথিক আগবঢ়োৱা এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সামাজিক শিষ্টাচাৰ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। ''Shikyntien kwai'' নামৰ খাচী পৰম্পৰাত ঘৰত অহা যিকোনো অতিথিক ''kwai'' আগবঢ়োৱাটো সৌজন্যৰ চিন বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Shikyntien Kwai: A Folklore about Betel Hospitality in Khasi Society |url=https://www.necarf.org/home/articles/54/shikyntien-kwai-a-folklore-about-betel-hospitality-in-khasi-society |website=NECARF |date=14 October 2020 |access-date=9 June 2026}}</ref> খাচীসকল অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক ভাষাপৰিয়ালৰ অন্তৰ্গত হোৱা বাবে, অসমীয়া তামোল-পাণ আতিথ্যৰ গভীৰ স্তৰটো পূব ভাৰতৰ অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াগত betel-areca সংস্কৃতিৰ সৈতে তুলনা কৰিব পাৰি, যদিও ইয়াৰ পৰা অসমীয়া প্ৰথাটো প্ৰত্যক্ষভাৱে খাচী বা অন্য কোনো একক অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক উৎসৰ পৰা আহিছে বুলি নিশ্চিতভাৱে ক’ব নোৱাৰি। পাছৰ স্তৰত এই তামোল-পাণ আতিথ্যৰ প্ৰথা ভাৰতীয় ধৰ্মীয় আৰু সামাজিক আচাৰৰ সৈতে একীভূত হয়। এছ. চি. আহুজা আৰু উমা আহুজাই betel leaf আৰু areca nut-ক আতিথ্য, শুভতা, সন্মান, সামাজিক প্ৰতিশ্ৰুতি আৰু ধৰ্মীয় নিবেদনৰ প্ৰতীক হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছে। তেওঁলোকৰ মতে ভাৰতৰ বহু সামাজিক আৰু ধৰ্মীয় আচাৰত তামোল-পাণ ব্যৱহাৰ হয়, আৰু অসমীয়া বিবাহত তামোল-পাণ প্ৰায় পোন্ধৰটা আচাৰত উপস্থিত থাকে।<ref>{{cite journal |last1=Ahuja |first1=S. C. |last2=Ahuja |first2=Uma |year=2011 |title=Betel Leaf and Betel Nut in India: History and Uses |journal=Asian Agri-History |volume=15 |issue=1 |pages=13–35 |url=https://www.researchgate.net/publication/292469329_Betel_leaf_and_betel_nut_in_India_History_and_uses |access-date=9 June 2026}}</ref> সেয়ে অসমীয়া সমাজত তামোল-পাণ কেৱল মুখশুদ্ধিৰ সামগ্ৰী নহয়; ই আতিথ্য, শুভেচ্ছা, বিবাহ, সামাজিক স্বীকৃতি আৰু ধৰ্মীয় পবিত্ৰতাৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে। এই তামোল-পাণ পৰম্পৰাই অসমত শৰাই আৰু বঁটাৰ জৰিয়তে এক বিশেষ স্থানীয় ৰূপ লাভ কৰে। অসম চৰকাৰৰ সংস্কৃতি-সম্পৰ্কীয় তথ্য অনুসৰি, তামোল-পাণ বা গুৱাপাণক ভক্তি, সন্মান আৰু মিত্ৰতাৰ নিবেদন হিচাপে ধৰা হয়, আৰু অতিথিক আদৰণি তথা ধন্যবাদ জনোৱাৰ চিহ্ন হিচাপে শৰাইত তামোল-পাণ আগবঢ়োৱা হয়। একেটা উৎসত শৰাইক নামঘৰ বা পূজাস্থলীত প্ৰসাদ আৰু অন্যান্য নিবেদন আগবঢ়োৱাৰ পাত্ৰ হিচাপেও বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Culture of Assam |url=https://assam.gov.in/about-us/391 |website=Assam State Portal |publisher=Government of Assam |access-date=9 June 2026}}</ref> ইয়াৰ পৰা বুজা যায় যে তামোল-পাণৰ সামাজিক অৰ্থ বহল আঞ্চলিক পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত হলেও, কাঁহ-পিতলৰ শৰাই বা বঁটাত তাক আগবঢ়োৱাৰ ৰূপটো অসমীয়া ধাতু-শিল্প আৰু সামাজিক আচাৰৰ সৈতে বিশেষভাৱে যুক্ত। == ধৰ্মীয় তাৎপৰ্য == পৰৱৰ্তী সময়ত আহোম সংস্কৃতিৰপৰা গ্ৰহণ কৰা শৰাই অসমীয়া সমাজ আৰু নামঘৰীয়া ধৰ্মীয় পৰম্পৰাৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশত পৰিণত হয়। নামঘৰত ভাগৱত স্থাপনৰ বাবে শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল, যিয়ে অসমীয়া আধ্যাত্মিক জীৱনত [[File:Sankaradeva.jpg|thumb|right|220px|শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]] ১৫শ আৰু ১৬শ শতিকাত [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]]ৰ একশৰণ নামধৰ্ম আন্দোলনে শৰাই আৰু বটাৰ তাৎপৰ্য নতুন ৰূপ দিয়ে। শংকৰদেৱে পুৰণি অসমীয়া সাংস্কৃতিক পৰিসৰৰপৰা শৰাইৰ ব্যৱহাৰ গ্ৰহণ কৰি ইয়াক অসমীয়া বৈষ্ণৱ সমাজত অন্তৰ্ভুক্ত কৰে। নামঘৰৰ মাজভাগত শৰাইৰ ওপৰত ভাগৱত স্থাপন কৰি তেওঁ দেখুৱাইছিল যে ঈশ্বৰ সকলোৰে বাবে সমান। সেই নামঘৰত শৰাই হৈ উঠে “সমতাৰ প্ৰতীক”—য’ৰপৰা সকলো ভক্তক সমানে প্ৰসাদ বিতৰণ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday |date=20 March 2021 }}</ref> == ঐতিহ্য == শৰাই আৰু বটাৰ ঐতিহ্যৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশ হৈছে—ই কেৱল ৰাজকীয় বস্তু হৈ নাথাকি অসমীয়া সমাজৰ সামূহিক হৃদস্পন্দনত পৰিণত হোৱা।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday }}</ref> শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। তামোল-পাণ আগবঢ়োৱাৰ মাধ্যমেৰে শৰাই আৰু বটা “সন্মানৰ আচাৰ” হিচাপে সমগ্ৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত একত্ৰিত সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা সৃষ্টি কৰে। এই আধ্যাত্মিক ৰূপান্তৰৰ ফলত শৰাই আৰু বটা কেৱল ৰাজকীয় ক্ষমতাৰ প্ৰতীক হৈ নাথাকি সামাজিক ঐক্য, সমতা আৰু অসমীয়া জাতীয় আত্মাৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশত পৰিণত হয়।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday |date=20 March 2021 }}</ref> == চাওক == * [[অসমীয়া সংস্কৃতি]] * [[তামোল-পাণ]] * [[নামঘৰ]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} epqe6clo4cx8zla07fie9xnm6dgp2im 612187 612181 2026-06-14T17:43:22Z KhiLanTzi 23530 Restoring removal by pointless blame of you have sources come with it 612187 wikitext text/x-wiki '''শৰাই''' আৰু '''বটা''' অসমৰ অন্যতম প্ৰতীকী পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। কাঁহ বা বেল-মেটেলৰে নিৰ্মিত এই শিল্পবস্তু অসমীয়া সমাজত মৰ্যাদা, সন্মান আৰু সাংস্কৃতিক গৌৰৱৰ প্ৰতীক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। সাধাৰণতে তলত এটা থিয়াভাগ থকা ওপৰৰ থাল সদৃশ গঠনযুক্ত শৰাই ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠান, সামাজিক অনুষ্ঠান আৰু বিশেষকৈ অতিথি সম্ভাষণত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। অসমীয়া আৰু আহোম সংস্কৃতিত শৰাই আগবঢ়োৱা মানে আন্তৰিকতা, আতিথ্য আৰু গভীৰ সন্মান প্ৰকাশ কৰা। [[File:Xorai-শৰাই.jpg|thumb|right|250px|পৰম্পৰাগত অসমীয়া শৰাই]] সাধাৰণতে ইয়াত তামোল-পাণ, মিঠাই আৰু আন আন আনুষ্ঠানিক সামগ্ৰী আগবঢ়োৱা হয়। কিছুমান শৰাইত অলংকৃত ঢাকনি থাকে, যিয়ে ইয়াৰ সৌন্দৰ্য আৰু আধ্যাত্মিক তাৎপৰ্য বৃদ্ধি কৰে; আন কিছুমান আকৌ মুকলি ৰূপত থাকে। লক্ষণীয় যে, অতিথি সম্ভাষণ আৰু ধৰ্মীয় নিবেদনৰ বাবে ব্যৱহৃত এনে উচ্চভিত্তিযুক্ত থাল বা পাত্ৰৰ ধাৰণা এছিয়াৰ আন বহু অঞ্চলতো—বিশেষকৈ চীন, তিব্বত, নেপাল আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াত দেখিবলৈ পোৱা যায়। যদিও শৰাই আৰু বটা একে ধৰণৰ সামগ্ৰী আৰু মূল নক্সাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ় লৈ উঠিছে, তথাপি সময়ৰ লগে লগে এই দুয়োটা পৃথক শিল্পবস্তু হিচাপে বিকশিত হয়। শৰাই সাধাৰণতে ওপৰত এটা সমতল থাল আৰু তলত এটা থিয়াভাগযুক্ত, আনহাতে বটা হৈছে বাটিৰ দৰে পাত্ৰ, যি বহু সময়ত শৰাইৰ সৈতে একেলগে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=Fragmented Memories: Struggling to Be Tai-Ahom in India |url=https://archive.org/details/fragmentedmemori0000saik |publisher=Duke University Press |location=Durham |year=2004 |isbn=9780822334255 |access-date=5june 2025 }}</ref> == ইতিহাস == === প্ৰাচীন চীনা উৎস === [[File:Warring States Bronze Dou 02.jpg|thumb|right|250px|যুদ্ধৰত ৰাজ্যসমূহৰ যুগৰ ব্ৰঞ্জৰ ডৌ পাত্ৰ]] শৰাই আৰু বটাৰ শিকড় চীন জনগোষ্ঠীৰ এক প্ৰাচীন সাংস্কৃতিক ধাৰাৰ সৈতে জড়িত। "Dou " (豆) নামে পৰিচিত উচ্চভিত্তিযুক্ত বাটিৰ আকৃতি প্ৰথমে চীনত নৱপ্ৰস্তৰ যুগত দেখা যায়। ওপৰত পাত্ৰ আৰু তলত থিয়াভাগ থকা এই গঠন প্ৰায় ৬,০০০–৭,০০০ বছৰ আগতে (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৫০০০–৪০০০) উৎপত্তি লাভ কৰে, আৰু ইয়াৰ মূল আকৃতি ইয়াংশাও সংস্কৃতি আৰু ডাৱেনকʼ সংস্কৃতিত বিকশিত হয়। ভাষাতাত্ত্বিক আৰু জিনগত গৱেষকৰ মতে [[চীনা-তিব্বতীয় ভাষা|চীন-তিব্বতীয়]] বা তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় ভাষা পৰিয়ালৰ লোক সকলৰ আদিম বিস্তাৰ উত্তৰ চীনৰ ইয়াংশাও আৰু মাজিয়াও সভ্যতাৰ পৰা হৈছিল।<ref>{{cite journal |last1=Zhang |first1=Menghan |last2=Yan |first2=Shi |last3=Pan |first3=Wuyun |last4=Jin |first4=Li |year=2019 |title=Phylogenetic evidence for Sino-Tibetan origin in northern China in the Late Neolithic |journal=Nature |volume=569 |pages=112–115 |doi=10.1038/s41586-019-1153-z}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Zhang |first1=Hanzhi |last2=Ji |first2=Ting |last3=Pagel |first3=Mark |last4=Mace |first4=Ruth |year=2020 |title=Dated phylogeny suggests early Neolithic origin of Sino-Tibetan languages |journal=Scientific Reports |volume=10 |article-number=20792 |doi=10.1038/s41598-020-77404-4}}</ref> যিহেতু অসমৰ বড়ো-গাৰো বা বড়ো-কছাৰী মূলীয় ভাষাসমূহ তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় ভাষা পৰিয়ালৰ এটা শাখা হিচাপে গণ্য কৰা হয়,‌গতিকে চীনৰ এই সভ্যতাৰ পৰাই অসমৰ [[বড়ো-কছাৰী]] মূলীয় জনগোষ্ঠী সমূহৰ উৎপত্তি হৈছে বুলি ক'ব পৰা যায়।<ref>{{cite book |last=DeLancey |first=Scott |year=2012 |chapter=On the Origins of Bodo-Garo |editor-last=Morey |editor-first=Stephen |editor2-last=Post |editor2-first=Mark W. |title=North East Indian Linguistics |volume=4 |publisher=Cambridge University Press India |pages=3–20}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত [[ঝৌ সাম্ৰাজ্য]]ৰ (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১০৪৬–২৫৬) যুগত “ডৌ” চীনা ধৰ্মীয়-আনুষ্ঠানিক সংস্কৃতিৰ এক বিশেষ প্ৰতীকত পৰিণত হয়। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। [[File:Spring & Autumn Bronze Dou, Xinzheng.jpg|thumb|right|250px|বসন্ত আৰু শৰৎ যুগৰ ব্ৰঞ্জৰ ডৌ পাত্ৰ, চিনঝেং]] ঝৌ সমাজত জীৱন “লি” বা আচাৰ-ব্যৱস্থাৰ নিয়মেৰে পৰিচালিত হৈছিল। সেই ব্যৱস্থাত ডৌ কেৱল এটা খাদ্যপাত্ৰ নাছিল; ই আছিল পূৰ্বপুৰুষৰ সৈতে আত্মিক যোগাযোগ স্থাপন কৰা এক পৱিত্ৰ আচাৰিক পাত্ৰ। ঝৌ লোকসকলে বিশ্বাস কৰিছিল যে সঠিকভাৱে পূৰ্বপুৰুষক নিবেদন কৰিলে ঐশ্বৰিক আশীৰ্বাদ লাভ হয়—যেনে সুৰক্ষা আৰু উন্নত ফচল। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। [[File:Dou with an inland hunting scene.jpg|thumb|right|250px|শিকাৰ দৃশ্য খোদিত প্ৰাচীন ডৌ পাত্ৰ]] ===চীনৰ পৰা শৰাই সংস্কৃতিৰ বিস্তাৰ=== কালক্ৰমত চীনৰ পৰা শৰাই জাতীয় পাত্ৰ চীন তিব্বতীয় মূলৰ বাৰ্মিজ<ref>[https://archive.org/details/burmese-hsun-ok Traditional Burmese Offering Tray Hsun-Ok]</ref>, তিব্বত, নেপাল<ref>[https://archive.org/details/nepal-offering-tray Traditional Nepalese Offering tray]</ref>, অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক ভুলৰ কম্বোডিয়া, ভিয়েটনাম, টাই মুলৰ থাইলেণ্ড, অষ্ট্ৰোনেচিয়ান মূলৰ মালয়েছিয়া, ইত্যাদি অঞ্চললৈ বিয়পি পৰে। বৌদ্ধ ধৰ্মত শৰাইৰ মহৎ আটাইতকৈ বেছি। এই সকলো দেশত শৰাই জাতীয় পাত্ৰ ভগৱানৰ আগত সেৱা কৰিবলৈ আগ বঢ়োৱা হয়। ===ফান বা ফুন=== [[File:ITU Telecom World 2016 – VVIP Tour (30938174176).jpg|ITU_Telecom_World_2016_–_VVIP_Tour_(30938174176)|thumb=থাইলেণ্ডৰ ৰাজকীয় বাচন ফান]] টাই ভাষাসমূহ যেনে থাই ভাষাত พาน (ফান), লাও ভাষাত ພານ (phān), টাই ডাম ꪝꪱꪙ বা ꪟꪱꪙ টাই য়াই ভাষাত ပၢၼ်ႉ আদিয়ে থাল সদৃশ পাত্ৰক বুজোৱা হয় যি চীনা ভাষাৰ 盤 পানৰ পৰা আহিছে যাৰ অৰ্থ থাল (tray)।<ref>“พาน” in Thai Dictionary Project (TDP) (UC Berkeley 1964) (plus additional data from the Royal Institute of Thailand (RI) and NECTEC's LEXITRON project (LEX)). Searchable online at {{url|SEAlang.net}}</ref> টাই-আহোম ভাষাত এনে পাত্ৰক ফুন (𑜇𑜥𑜃𑜫) বুলি কোৱা হয়।<ref>{{Cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |author-link=Golap Chandra Barua |title=Ahom-Assamese-English Dictionary |publisher=Baptist Mission Press |location=Calcutta |year=1920 |page= 138|url=https://ia801408.us.archive.org/2/items/in.ernet.dli.2015.463794/2015.463794.Ahom-assamese-english-Dictionary.pdf |access-date=2026-06-14}}</ref> থাই সকলৰ মাজত ফান এটা উচ্চ স্তৰীয় পৰম্পৰাগত বাচন।<ref>{{Cite journal |last1=Titrassamee |first1=Songsak |last2=Lamduan |first2=Somchai |last3=Phaengsoi |first3=Kosit |date=2014-06-12 |title=Bai Sri Su Khwan: Spirit Blessing in North-eastern Thailand |journal=Asian Culture and History |volume=6 |issue=2 |pages=134–138 |publisher=Canadian Center of Science and Education |doi=10.5539/ach.v6n2p134 |issn=1916-9655 |url=https://patricklepetit.jalbum.net/ANIMISM%20AND%20RELIGION/LIBRARY/Bai_Sri_Su_Khwan_Spirit_Blessing_in_North-eastern.pdf |access-date=2026-06-14 }}</ref> টাই লাও আৰু ফু টাই সকলৰ পৰম্পৰাগত অনুষ্ঠান বাই চ্ৰি চু খৱানত দুটা মুখ্য সামগ্ৰীৰ ভিতৰত ফান খাও (খাদ্য থোৱা ফান) অন্যতম।<ref>{{Cite journal |last1=Titrassamee |first1=Songsak |last2=Lamduan |first2=Somchai |last3=Phaengsoi |first3=Kosit |date=2014-06-12 |title=Bai Sri Su Khwan: Spirit Blessing in North-eastern Thailand |journal=Asian Culture and History |volume=6 |issue=2 |pages=134–138 |publisher=Canadian Center of Science and Education |doi=10.5539/ach.v6n2p134 |issn=1916-9655 |url=https://patricklepetit.jalbum.net/ANIMISM%20AND%20RELIGION/LIBRARY/Bai_Sri_Su_Khwan_Spirit_Blessing_in_North-eastern.pdf |access-date=2026-06-14 |page= }}</ref> ===জুৱেন চ্ৰাৱ=== প্ৰাক-আংকোৰীয় যুগত দক্ষিণ পূৱ এছিয়াত কম্বোডিয় পৰম্পৰাগত ভিন্ন নাল যুক্ত কাঁহী জুৱেন চ্ৰাৱ পোৱা গৈছিল। হেং পিফালে খ্ৰীষ্টীয় ৩০০–৫০০ চনৰ প্ৰাক-আংকোৰীয় যুগৰ উত্তৰণৰ বিষয়ে আলোচনা কৰোঁতে উত্তৰ-পূব থাইলেণ্ড আৰু কম্বোডিয়াৰ প্ৰাগৈতিহাসিক স্থানসমূহত "pedestalled dishes and bowls" অৰ্থাৎ নাল যুক্ত পাত্ৰ আৰু বাটিৰ উপস্থিতিৰ কথা উল্লেখ কৰিছে। তেওঁ কম্বোডিয়াৰ Tuol Neakta Kang Memay স্থানৰ পৰা পোৱা এটা পেডেষ্টেলযুক্ত বাটিৰ ছবিও প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Heng |first=Piphal |year=2016 |title=Transition to the Pre-Angkorian period (300–500 CE): Thala Borivat and a regional perspective |journal=Journal of Southeast Asian Studies |volume=47 |issue=3 |pages=484–505 |doi=10.1017/S0022463416000406}}</ref> [[এংকৰ ৱাট|এংকৰ বছৰেই]] স্থানৰ প্ৰাচীন কম্বোডীয় মৃত্শিল্পৰ মাজতো এনে পেডেষ্টেলযুক্ত থালৰ আকৃতিৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে; Miriam T. Stark-এ এংকৰ বৰেইৰ মৃত্শিল্পৰ ভিতৰত জুৱেন চ্ৰাৱ (নাল থকা কাঁহী)ৰ বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Stark |first=Miriam T. |year=2019 |title=Earthenware Ceramic Technologies of Angkor Borei, Cambodia |journal=Udaya, Journal of Khmer Studies |volume=14 |pages=109–132}}</ref>একেদৰেই UNESCOয়ে প্ৰকাশিত খমেৰ ৰূপালী শিল্প সম্পৰ্কীয় এখন গ্ৰন্থৰ মতে প্ৰাক-আংকোৰীয় আৰু আংকোৰীয় শিলালিপিত কম্বোডীয় সকলে ব্যৱহাৰ কৰা ৰূপালী সামগ্ৰীৰ ভিতৰত পেডেষ্টেল যুক্ত থাল আৰু ট্ৰেৰও বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Kong |first=Vireak |year=2009 |title=Khmer Silverwares |publisher=UNESCO |location=Phnom Penh |url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000187953 |access-date=9 June 2026}}</ref> ===চুন অক=== ঢাকনিযুক্ত শৰাই দৰে পাত্ৰ বাৰ্মিজ সংস্কৃতিত দেখা যায়। এই পাত্ৰক ''hsun-ok'' বুলি কোৱা হয়। এইটো সাধাৰণতে বাৰ্মিজ সকলৰ বৌদ্ধ নৈবেদ্য বহন বা আগবঢ়োৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত পাত্ৰ। ''Hsun-ok'' সাধাৰণতে লাখ-লেপা বাঁহ বা কাঠেৰে নিৰ্মিত হয়, আৰু ইয়াত এটা পেডেষ্টেল, বাটিৰ দৰে মূল পাত্ৰ, ভিতৰুৱা ট্ৰে আৰু ওপৰত এটা ওখ শিখৰযুক্ত ঢাকনি থাকে। ইয়াৰ পৰা বুজা যায় যে শানসকলৰ ঢাকনিযুক্ত ''hsun-ok'' ৰূপটো বাৰ্মিজ বৌদ্ধ নৈবেদ্য-পাত্ৰ পৰম্পৰাৰ এটা স্থানীয় অভিযোজন আছিল। অৱশ্যে এই প্ৰমাণ বিশেষকৈ শিখৰযুক্ত ঢাকনি থকা লাখৰ ঢাকনিযুক্ত ''hsun-ok''-ৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰযোজ্য; সকলো মুকলি পেডেষ্টেলযুক্ত ট্ৰে বাৰ্মিজ উৎসৰ পৰা আহিছে বুলি ইয়াৰ দ্বাৰা প্ৰমাণিত নহয়। মুকলি উঠা নৈবেদ্য-ট্ৰে সমগ্ৰ মূল ভূখণ্ডীয় দক্ষিণ-পূব এছিয়াত বহুলভাৱে দেখা যায়, কিন্তু ঢাকনিযুক্ত লাখৰ ''hsun-ok'' বিশেষভাৱে বাৰ্মীজ বৌদ্ধ বস্তু-সংস্কৃতিৰ সৈতে অধিক ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত। ===অসমত শৰাই আৰু বটাৰ প্ৰচলন=== চীন-তিব্বতীয় বা তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় মূলৰ‌ [[চুতীয়া ৰাজ্য]] আৰু টাই মূলৰ [[আহোম ৰাজ্য]] দুয়োতে বটা বা শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। [[যোৰহাট জিলা]]ৰ তিতাবৰ অঞ্চলৰ চুতীয়া লোক এঘৰত পুৰণি বাকচ এটাত ভৰাই সংৰক্ষিত কৰি থোৱা চুতীয়া ৰাজ্যৰ দিনীয়া বটা উদ্ধাৰ কৰা হৈছে। বটাতোত অসমীয়া লিপিত খোদিত আছে "১৩১৭ সন ছাৰি শাবন মাশ"। অৰ্থাৎ ১৩৯৫ চনৰ(১৩১৭ শক) চাৰি শাওণত এই বঁটা টো নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল বা গ্ৰহণ কৰা হৈছিল।<ref> [https://archive.org/details/chutia-bota-1395 Image of the Bota dated to 1395 AD.]</ref> আহোম ভাষাত শৰাইখনক ''"ফোন"'' বুলি কোৱা হয়। একেইটা শব্দয়েই মাইহাং থাল খনকো বুজায়। এই শব্দৰ গুৰি পুৰণি চীনা ভাষাৰ থাল বা ট্ৰে বুজোৱা ''"পান''" শব্দ আৰু থাই বা শান ভাষাত শৰাই জাতীয় পাত্ৰক ''"ফান"'' কোৱা হয়।<ref>[https://en.wiktionary.org/wiki/%E0%B8%9E%E0%B8%B2%E0%B8%99 Borrowed from Old Chinese 盤 (OC *baːn, “tray”). Cognate with Lao ພານ (phān), Tai Dam ꪝꪱꪙ or ꪟꪱꪙ, Burmese ဗန်း (ban:, “tray”), Shan ပၢၼ်ႉ (pâ̰an, “tray”), and possibly Khmer ពាន (piən) (Pou and Jenner, 1980-1981)]</ref> যিহেতু অসমত শৰাই বুজাবলৈ "ফোন" শব্দৰ সলনি পুৰণি "শৰাই" শব্দয়ে ব্যৱহাৰ কৰা হয়, গতিকে ধৰিব পাৰি যে খমেৰ সকলে ব্যৱহাৰ কৰা পাত্ৰৰ দৰে অসমৰ শৰাই খনও প্ৰাগ-আহোম যুগৰ পৰাই ব্যৱহাৰ কৰি অহা হৈছে। অসমলৈ আহি শৰাই আৰু মাইহাং—এই দুয়োবিধ পাত্ৰৰ সাদৃশ্য দেখা পাই আহোমসকলে হয়তো দুয়োবিধকে ব্যাখ্যা কৰিবলৈ “ফোন” শব্দ ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ লৈছিল। যিহেতু ঢাকনিযুক্ত শৰাইখন বাৰ্মিজ সকলৰ মাজত পোৱা যায়, গতিকে এইখন পাছৰ কালত আহোম ৰাজ্যৰ দিনত বাৰ্মাৰ পৰা গ্ৰহণ কৰা হ'ব পাৰে। পাছলৈ শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰদেৱৰ দিনত শৰাই নৱবৈষ্ণৱ ধৰ্মত অন্তভুক্ত কৰা হয় আৰু কালক্ৰমত অসমীয়া সংস্কৃতিৰ এক বিশেষ অংশ হৈ পৰে। [[File:Xorai worship.webp|thumb|নামঘৰত ব্যৱহাৰ হোৱা শৰাই।]] === অতিথি-আদৰণিত তামোল-পাণ আৰু শৰাই=== অসমীয়া সমাজত তামোল-পাণ আতিথ্য, সন্মান, ভক্তি আৰু মিত্ৰতাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰতীক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। শৰাইত তামোল-পাণ আগবঢ়াই অতিথিক আদৰণি জনোৱা পৰম্পৰা এটা স্তৰিত সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা বুলি বুজিব পাৰি—প্ৰথমে দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক বিস্তৃত আতিথ্য-সংস্কৃতি, তাৰ পাছত ভাৰতীয় ধৰ্মীয়-সামাজিক আচাৰৰ সৈতে ইয়াৰ সংযোগ, আৰু শেষত অসমীয়া কাঁহ-পিতলৰ শৰাই বা বঁটাৰ জৰিয়তে ইয়াৰ স্থানীয় ৰূপায়ণ। এই প্ৰথাৰ আটাইতকৈ প্ৰাচীন স্তৰটো দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক লোক সকলৰ তামোল-পাণভিত্তিক আতিথ্য পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত হ’ব পাৰে। খাচী সমাজত ''kwai'' বা তামোল-পাণ অতিথিক আগবঢ়োৱা এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সামাজিক শিষ্টাচাৰ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। ''Shikyntien kwai'' নামৰ খাচী পৰম্পৰাত ঘৰত অহা যিকোনো অতিথিক ''kwai'' আগবঢ়োৱাটো সৌজন্যৰ চিন বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Shikyntien Kwai: A Folklore about Betel Hospitality in Khasi Society |url=https://www.necarf.org/home/articles/54/shikyntien-kwai-a-folklore-about-betel-hospitality-in-khasi-society |website=NECARF |date=14 October 2020 |access-date=9 June 2026}}</ref> খাচীসকল অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক ভাষাপৰিয়ালৰ অন্তৰ্গত হোৱা বাবে, অসমীয়া তামোল-পাণ আতিথ্যৰ গভীৰ স্তৰটো পূব ভাৰতৰ অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াগত betel-areca সংস্কৃতিৰ সৈতে তুলনা কৰিব পাৰি, যদিও ইয়াৰ পৰা অসমীয়া প্ৰথাটো প্ৰত্যক্ষভাৱে খাচী বা অন্য কোনো একক অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক উৎসৰ পৰা আহিছে বুলি নিশ্চিতভাৱে ক’ব নোৱাৰি। পাছৰ স্তৰত এই তামোল-পাণ আতিথ্যৰ প্ৰথা ভাৰতীয় ধৰ্মীয় আৰু সামাজিক আচাৰৰ সৈতে একীভূত হয়। এছ. চি. আহুজা আৰু উমা আহুজাই betel leaf আৰু areca nut-ক আতিথ্য, শুভতা, সন্মান, সামাজিক প্ৰতিশ্ৰুতি আৰু ধৰ্মীয় নিবেদনৰ প্ৰতীক হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছে। তেওঁলোকৰ মতে ভাৰতৰ বহু সামাজিক আৰু ধৰ্মীয় আচাৰত তামোল-পাণ ব্যৱহাৰ হয়, আৰু অসমীয়া বিবাহত তামোল-পাণ প্ৰায় পোন্ধৰটা আচাৰত উপস্থিত থাকে।<ref>{{cite journal |last1=Ahuja |first1=S. C. |last2=Ahuja |first2=Uma |year=2011 |title=Betel Leaf and Betel Nut in India: History and Uses |journal=Asian Agri-History |volume=15 |issue=1 |pages=13–35 |url=https://www.researchgate.net/publication/292469329_Betel_leaf_and_betel_nut_in_India_History_and_uses |access-date=9 June 2026}}</ref> সেয়ে অসমীয়া সমাজত তামোল-পাণ কেৱল মুখশুদ্ধিৰ সামগ্ৰী নহয়; ই আতিথ্য, শুভেচ্ছা, বিবাহ, সামাজিক স্বীকৃতি আৰু ধৰ্মীয় পবিত্ৰতাৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে। এই তামোল-পাণ পৰম্পৰাই অসমত শৰাই আৰু বঁটাৰ জৰিয়তে এক বিশেষ স্থানীয় ৰূপ লাভ কৰে। অসম চৰকাৰৰ সংস্কৃতি-সম্পৰ্কীয় তথ্য অনুসৰি, তামোল-পাণ বা গুৱাপাণক ভক্তি, সন্মান আৰু মিত্ৰতাৰ নিবেদন হিচাপে ধৰা হয়, আৰু অতিথিক আদৰণি তথা ধন্যবাদ জনোৱাৰ চিহ্ন হিচাপে শৰাইত তামোল-পাণ আগবঢ়োৱা হয়। একেটা উৎসত শৰাইক নামঘৰ বা পূজাস্থলীত প্ৰসাদ আৰু অন্যান্য নিবেদন আগবঢ়োৱাৰ পাত্ৰ হিচাপেও বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Culture of Assam |url=https://assam.gov.in/about-us/391 |website=Assam State Portal |publisher=Government of Assam |access-date=9 June 2026}}</ref> ইয়াৰ পৰা বুজা যায় যে তামোল-পাণৰ সামাজিক অৰ্থ বহল আঞ্চলিক পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত হলেও, কাঁহ-পিতলৰ শৰাই বা বঁটাত তাক আগবঢ়োৱাৰ ৰূপটো অসমীয়া ধাতু-শিল্প আৰু সামাজিক আচাৰৰ সৈতে বিশেষভাৱে যুক্ত। == ধৰ্মীয় তাৎপৰ্য == পৰৱৰ্তী সময়ত আহোম সংস্কৃতিৰপৰা গ্ৰহণ কৰা শৰাই অসমীয়া সমাজ আৰু নামঘৰীয়া ধৰ্মীয় পৰম্পৰাৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশত পৰিণত হয়। নামঘৰত ভাগৱত স্থাপনৰ বাবে শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল, যিয়ে অসমীয়া আধ্যাত্মিক জীৱনত [[File:Sankaradeva.jpg|thumb|right|220px|শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]] ১৫শ আৰু ১৬শ শতিকাত [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]]ৰ একশৰণ নামধৰ্ম আন্দোলনে শৰাই আৰু বটাৰ তাৎপৰ্য নতুন ৰূপ দিয়ে। শংকৰদেৱে পুৰণি অসমীয়া সাংস্কৃতিক পৰিসৰৰপৰা শৰাইৰ ব্যৱহাৰ গ্ৰহণ কৰি ইয়াক অসমীয়া বৈষ্ণৱ সমাজত অন্তৰ্ভুক্ত কৰে। নামঘৰৰ মাজভাগত শৰাইৰ ওপৰত ভাগৱত স্থাপন কৰি তেওঁ দেখুৱাইছিল যে ঈশ্বৰ সকলোৰে বাবে সমান। সেই নামঘৰত শৰাই হৈ উঠে “সমতাৰ প্ৰতীক”—য’ৰপৰা সকলো ভক্তক সমানে প্ৰসাদ বিতৰণ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday |date=20 March 2021 }}</ref> == ঐতিহ্য == শৰাই আৰু বটাৰ ঐতিহ্যৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশ হৈছে—ই কেৱল ৰাজকীয় বস্তু হৈ নাথাকি অসমীয়া সমাজৰ সামূহিক হৃদস্পন্দনত পৰিণত হোৱা।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday }}</ref> শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। তামোল-পাণ আগবঢ়োৱাৰ মাধ্যমেৰে শৰাই আৰু বটা “সন্মানৰ আচাৰ” হিচাপে সমগ্ৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত একত্ৰিত সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা সৃষ্টি কৰে। এই আধ্যাত্মিক ৰূপান্তৰৰ ফলত শৰাই আৰু বটা কেৱল ৰাজকীয় ক্ষমতাৰ প্ৰতীক হৈ নাথাকি সামাজিক ঐক্য, সমতা আৰু অসমীয়া জাতীয় আত্মাৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশত পৰিণত হয়।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday |date=20 March 2021 }}</ref> == চাওক == * [[অসমীয়া সংস্কৃতি]] * [[তামোল-পাণ]] * [[নামঘৰ]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} syxhionsl5bksfpf3735ek0myw2icjm 612201 612187 2026-06-14T18:05:10Z KhiLanTzi 23530 /* ফান বা ফুন */ 612201 wikitext text/x-wiki '''শৰাই''' আৰু '''বটা''' অসমৰ অন্যতম প্ৰতীকী পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। কাঁহ বা বেল-মেটেলৰে নিৰ্মিত এই শিল্পবস্তু অসমীয়া সমাজত মৰ্যাদা, সন্মান আৰু সাংস্কৃতিক গৌৰৱৰ প্ৰতীক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। সাধাৰণতে তলত এটা থিয়াভাগ থকা ওপৰৰ থাল সদৃশ গঠনযুক্ত শৰাই ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠান, সামাজিক অনুষ্ঠান আৰু বিশেষকৈ অতিথি সম্ভাষণত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। অসমীয়া আৰু আহোম সংস্কৃতিত শৰাই আগবঢ়োৱা মানে আন্তৰিকতা, আতিথ্য আৰু গভীৰ সন্মান প্ৰকাশ কৰা। [[File:Xorai-শৰাই.jpg|thumb|right|250px|পৰম্পৰাগত অসমীয়া শৰাই]] সাধাৰণতে ইয়াত তামোল-পাণ, মিঠাই আৰু আন আন আনুষ্ঠানিক সামগ্ৰী আগবঢ়োৱা হয়। কিছুমান শৰাইত অলংকৃত ঢাকনি থাকে, যিয়ে ইয়াৰ সৌন্দৰ্য আৰু আধ্যাত্মিক তাৎপৰ্য বৃদ্ধি কৰে; আন কিছুমান আকৌ মুকলি ৰূপত থাকে। লক্ষণীয় যে, অতিথি সম্ভাষণ আৰু ধৰ্মীয় নিবেদনৰ বাবে ব্যৱহৃত এনে উচ্চভিত্তিযুক্ত থাল বা পাত্ৰৰ ধাৰণা এছিয়াৰ আন বহু অঞ্চলতো—বিশেষকৈ চীন, তিব্বত, নেপাল আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াত দেখিবলৈ পোৱা যায়। যদিও শৰাই আৰু বটা একে ধৰণৰ সামগ্ৰী আৰু মূল নক্সাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ় লৈ উঠিছে, তথাপি সময়ৰ লগে লগে এই দুয়োটা পৃথক শিল্পবস্তু হিচাপে বিকশিত হয়। শৰাই সাধাৰণতে ওপৰত এটা সমতল থাল আৰু তলত এটা থিয়াভাগযুক্ত, আনহাতে বটা হৈছে বাটিৰ দৰে পাত্ৰ, যি বহু সময়ত শৰাইৰ সৈতে একেলগে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=Fragmented Memories: Struggling to Be Tai-Ahom in India |url=https://archive.org/details/fragmentedmemori0000saik |publisher=Duke University Press |location=Durham |year=2004 |isbn=9780822334255 |access-date=5june 2025 }}</ref> == ইতিহাস == === প্ৰাচীন চীনা উৎস === [[File:Warring States Bronze Dou 02.jpg|thumb|right|250px|যুদ্ধৰত ৰাজ্যসমূহৰ যুগৰ ব্ৰঞ্জৰ ডৌ পাত্ৰ]] শৰাই আৰু বটাৰ শিকড় চীন জনগোষ্ঠীৰ এক প্ৰাচীন সাংস্কৃতিক ধাৰাৰ সৈতে জড়িত। "Dou " (豆) নামে পৰিচিত উচ্চভিত্তিযুক্ত বাটিৰ আকৃতি প্ৰথমে চীনত নৱপ্ৰস্তৰ যুগত দেখা যায়। ওপৰত পাত্ৰ আৰু তলত থিয়াভাগ থকা এই গঠন প্ৰায় ৬,০০০–৭,০০০ বছৰ আগতে (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৫০০০–৪০০০) উৎপত্তি লাভ কৰে, আৰু ইয়াৰ মূল আকৃতি ইয়াংশাও সংস্কৃতি আৰু ডাৱেনকʼ সংস্কৃতিত বিকশিত হয়। ভাষাতাত্ত্বিক আৰু জিনগত গৱেষকৰ মতে [[চীনা-তিব্বতীয় ভাষা|চীন-তিব্বতীয়]] বা তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় ভাষা পৰিয়ালৰ লোক সকলৰ আদিম বিস্তাৰ উত্তৰ চীনৰ ইয়াংশাও আৰু মাজিয়াও সভ্যতাৰ পৰা হৈছিল।<ref>{{cite journal |last1=Zhang |first1=Menghan |last2=Yan |first2=Shi |last3=Pan |first3=Wuyun |last4=Jin |first4=Li |year=2019 |title=Phylogenetic evidence for Sino-Tibetan origin in northern China in the Late Neolithic |journal=Nature |volume=569 |pages=112–115 |doi=10.1038/s41586-019-1153-z}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Zhang |first1=Hanzhi |last2=Ji |first2=Ting |last3=Pagel |first3=Mark |last4=Mace |first4=Ruth |year=2020 |title=Dated phylogeny suggests early Neolithic origin of Sino-Tibetan languages |journal=Scientific Reports |volume=10 |article-number=20792 |doi=10.1038/s41598-020-77404-4}}</ref> যিহেতু অসমৰ বড়ো-গাৰো বা বড়ো-কছাৰী মূলীয় ভাষাসমূহ তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় ভাষা পৰিয়ালৰ এটা শাখা হিচাপে গণ্য কৰা হয়,‌গতিকে চীনৰ এই সভ্যতাৰ পৰাই অসমৰ [[বড়ো-কছাৰী]] মূলীয় জনগোষ্ঠী সমূহৰ উৎপত্তি হৈছে বুলি ক'ব পৰা যায়।<ref>{{cite book |last=DeLancey |first=Scott |year=2012 |chapter=On the Origins of Bodo-Garo |editor-last=Morey |editor-first=Stephen |editor2-last=Post |editor2-first=Mark W. |title=North East Indian Linguistics |volume=4 |publisher=Cambridge University Press India |pages=3–20}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত [[ঝৌ সাম্ৰাজ্য]]ৰ (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১০৪৬–২৫৬) যুগত “ডৌ” চীনা ধৰ্মীয়-আনুষ্ঠানিক সংস্কৃতিৰ এক বিশেষ প্ৰতীকত পৰিণত হয়। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। [[File:Spring & Autumn Bronze Dou, Xinzheng.jpg|thumb|right|250px|বসন্ত আৰু শৰৎ যুগৰ ব্ৰঞ্জৰ ডৌ পাত্ৰ, চিনঝেং]] ঝৌ সমাজত জীৱন “লি” বা আচাৰ-ব্যৱস্থাৰ নিয়মেৰে পৰিচালিত হৈছিল। সেই ব্যৱস্থাত ডৌ কেৱল এটা খাদ্যপাত্ৰ নাছিল; ই আছিল পূৰ্বপুৰুষৰ সৈতে আত্মিক যোগাযোগ স্থাপন কৰা এক পৱিত্ৰ আচাৰিক পাত্ৰ। ঝৌ লোকসকলে বিশ্বাস কৰিছিল যে সঠিকভাৱে পূৰ্বপুৰুষক নিবেদন কৰিলে ঐশ্বৰিক আশীৰ্বাদ লাভ হয়—যেনে সুৰক্ষা আৰু উন্নত ফচল। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। [[File:Dou with an inland hunting scene.jpg|thumb|right|250px|শিকাৰ দৃশ্য খোদিত প্ৰাচীন ডৌ পাত্ৰ]] ===চীনৰ পৰা শৰাই সংস্কৃতিৰ বিস্তাৰ=== কালক্ৰমত চীনৰ পৰা শৰাই জাতীয় পাত্ৰ চীন তিব্বতীয় মূলৰ বাৰ্মিজ<ref>[https://archive.org/details/burmese-hsun-ok Traditional Burmese Offering Tray Hsun-Ok]</ref>, তিব্বত, নেপাল<ref>[https://archive.org/details/nepal-offering-tray Traditional Nepalese Offering tray]</ref>, অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক ভুলৰ কম্বোডিয়া, ভিয়েটনাম, টাই মুলৰ থাইলেণ্ড, অষ্ট্ৰোনেচিয়ান মূলৰ মালয়েছিয়া, ইত্যাদি অঞ্চললৈ বিয়পি পৰে। বৌদ্ধ ধৰ্মত শৰাইৰ মহৎ আটাইতকৈ বেছি। এই সকলো দেশত শৰাই জাতীয় পাত্ৰ ভগৱানৰ আগত সেৱা কৰিবলৈ আগ বঢ়োৱা হয়। ===ফান বা ফুন=== {{Main|ফুন}} [[File:ITU Telecom World 2016 – VVIP Tour (30938174176).jpg|ITU_Telecom_World_2016_–_VVIP_Tour_(30938174176)|thumb=থাইলেণ্ডৰ ৰাজকীয় বাচন ফান]] টাই ভাষাসমূহ যেনে থাই ভাষাত พาน (ফান), লাও ভাষাত ພານ (phān), টাই ডাম ꪝꪱꪙ বা ꪟꪱꪙ টাই য়াই ভাষাত ပၢၼ်ႉ আদিয়ে থাল সদৃশ পাত্ৰক বুজোৱা হয় যি চীনা ভাষাৰ 盤 পানৰ পৰা আহিছে যাৰ অৰ্থ থাল (tray)।<ref>“พาน” in Thai Dictionary Project (TDP) (UC Berkeley 1964) (plus additional data from the Royal Institute of Thailand (RI) and NECTEC's LEXITRON project (LEX)). Searchable online at {{url|SEAlang.net}}</ref> টাই-আহোম ভাষাত এনে পাত্ৰক ফুন (𑜇𑜥𑜃𑜫) বুলি কোৱা হয়।<ref>{{Cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |author-link=Golap Chandra Barua |title=Ahom-Assamese-English Dictionary |publisher=Baptist Mission Press |location=Calcutta |year=1920 |page= 138|url=https://ia801408.us.archive.org/2/items/in.ernet.dli.2015.463794/2015.463794.Ahom-assamese-english-Dictionary.pdf |access-date=2026-06-14}}</ref> থাই সকলৰ মাজত ফান এটা উচ্চ স্তৰীয় পৰম্পৰাগত বাচন।<ref>{{Cite journal |last1=Titrassamee |first1=Songsak |last2=Lamduan |first2=Somchai |last3=Phaengsoi |first3=Kosit |date=2014-06-12 |title=Bai Sri Su Khwan: Spirit Blessing in North-eastern Thailand |journal=Asian Culture and History |volume=6 |issue=2 |pages=134–138 |publisher=Canadian Center of Science and Education |doi=10.5539/ach.v6n2p134 |issn=1916-9655 |url=https://patricklepetit.jalbum.net/ANIMISM%20AND%20RELIGION/LIBRARY/Bai_Sri_Su_Khwan_Spirit_Blessing_in_North-eastern.pdf |access-date=2026-06-14 }}</ref> টাই লাও আৰু ফু টাই সকলৰ পৰম্পৰাগত অনুষ্ঠান বাই চ্ৰি চু খৱানত দুটা মুখ্য সামগ্ৰীৰ ভিতৰত ফান খাও (খাদ্য থোৱা ফান) অন্যতম।<ref>{{Cite journal |last1=Titrassamee |first1=Songsak |last2=Lamduan |first2=Somchai |last3=Phaengsoi |first3=Kosit |date=2014-06-12 |title=Bai Sri Su Khwan: Spirit Blessing in North-eastern Thailand |journal=Asian Culture and History |volume=6 |issue=2 |pages=134–138 |publisher=Canadian Center of Science and Education |doi=10.5539/ach.v6n2p134 |issn=1916-9655 |url=https://patricklepetit.jalbum.net/ANIMISM%20AND%20RELIGION/LIBRARY/Bai_Sri_Su_Khwan_Spirit_Blessing_in_North-eastern.pdf |access-date=2026-06-14 |page= }}</ref> ===জুৱেন চ্ৰাৱ=== প্ৰাক-আংকোৰীয় যুগত দক্ষিণ পূৱ এছিয়াত কম্বোডিয় পৰম্পৰাগত ভিন্ন নাল যুক্ত কাঁহী জুৱেন চ্ৰাৱ পোৱা গৈছিল। হেং পিফালে খ্ৰীষ্টীয় ৩০০–৫০০ চনৰ প্ৰাক-আংকোৰীয় যুগৰ উত্তৰণৰ বিষয়ে আলোচনা কৰোঁতে উত্তৰ-পূব থাইলেণ্ড আৰু কম্বোডিয়াৰ প্ৰাগৈতিহাসিক স্থানসমূহত "pedestalled dishes and bowls" অৰ্থাৎ নাল যুক্ত পাত্ৰ আৰু বাটিৰ উপস্থিতিৰ কথা উল্লেখ কৰিছে। তেওঁ কম্বোডিয়াৰ Tuol Neakta Kang Memay স্থানৰ পৰা পোৱা এটা পেডেষ্টেলযুক্ত বাটিৰ ছবিও প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Heng |first=Piphal |year=2016 |title=Transition to the Pre-Angkorian period (300–500 CE): Thala Borivat and a regional perspective |journal=Journal of Southeast Asian Studies |volume=47 |issue=3 |pages=484–505 |doi=10.1017/S0022463416000406}}</ref> [[এংকৰ ৱাট|এংকৰ বছৰেই]] স্থানৰ প্ৰাচীন কম্বোডীয় মৃত্শিল্পৰ মাজতো এনে পেডেষ্টেলযুক্ত থালৰ আকৃতিৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে; Miriam T. Stark-এ এংকৰ বৰেইৰ মৃত্শিল্পৰ ভিতৰত জুৱেন চ্ৰাৱ (নাল থকা কাঁহী)ৰ বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Stark |first=Miriam T. |year=2019 |title=Earthenware Ceramic Technologies of Angkor Borei, Cambodia |journal=Udaya, Journal of Khmer Studies |volume=14 |pages=109–132}}</ref>একেদৰেই UNESCOয়ে প্ৰকাশিত খমেৰ ৰূপালী শিল্প সম্পৰ্কীয় এখন গ্ৰন্থৰ মতে প্ৰাক-আংকোৰীয় আৰু আংকোৰীয় শিলালিপিত কম্বোডীয় সকলে ব্যৱহাৰ কৰা ৰূপালী সামগ্ৰীৰ ভিতৰত পেডেষ্টেল যুক্ত থাল আৰু ট্ৰেৰও বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Kong |first=Vireak |year=2009 |title=Khmer Silverwares |publisher=UNESCO |location=Phnom Penh |url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000187953 |access-date=9 June 2026}}</ref> ===চুন অক=== ঢাকনিযুক্ত শৰাই দৰে পাত্ৰ বাৰ্মিজ সংস্কৃতিত দেখা যায়। এই পাত্ৰক ''hsun-ok'' বুলি কোৱা হয়। এইটো সাধাৰণতে বাৰ্মিজ সকলৰ বৌদ্ধ নৈবেদ্য বহন বা আগবঢ়োৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত পাত্ৰ। ''Hsun-ok'' সাধাৰণতে লাখ-লেপা বাঁহ বা কাঠেৰে নিৰ্মিত হয়, আৰু ইয়াত এটা পেডেষ্টেল, বাটিৰ দৰে মূল পাত্ৰ, ভিতৰুৱা ট্ৰে আৰু ওপৰত এটা ওখ শিখৰযুক্ত ঢাকনি থাকে। ইয়াৰ পৰা বুজা যায় যে শানসকলৰ ঢাকনিযুক্ত ''hsun-ok'' ৰূপটো বাৰ্মিজ বৌদ্ধ নৈবেদ্য-পাত্ৰ পৰম্পৰাৰ এটা স্থানীয় অভিযোজন আছিল। অৱশ্যে এই প্ৰমাণ বিশেষকৈ শিখৰযুক্ত ঢাকনি থকা লাখৰ ঢাকনিযুক্ত ''hsun-ok''-ৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰযোজ্য; সকলো মুকলি পেডেষ্টেলযুক্ত ট্ৰে বাৰ্মিজ উৎসৰ পৰা আহিছে বুলি ইয়াৰ দ্বাৰা প্ৰমাণিত নহয়। মুকলি উঠা নৈবেদ্য-ট্ৰে সমগ্ৰ মূল ভূখণ্ডীয় দক্ষিণ-পূব এছিয়াত বহুলভাৱে দেখা যায়, কিন্তু ঢাকনিযুক্ত লাখৰ ''hsun-ok'' বিশেষভাৱে বাৰ্মীজ বৌদ্ধ বস্তু-সংস্কৃতিৰ সৈতে অধিক ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত। ===অসমত শৰাই আৰু বটাৰ প্ৰচলন=== চীন-তিব্বতীয় বা তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় মূলৰ‌ [[চুতীয়া ৰাজ্য]] আৰু টাই মূলৰ [[আহোম ৰাজ্য]] দুয়োতে বটা বা শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। [[যোৰহাট জিলা]]ৰ তিতাবৰ অঞ্চলৰ চুতীয়া লোক এঘৰত পুৰণি বাকচ এটাত ভৰাই সংৰক্ষিত কৰি থোৱা চুতীয়া ৰাজ্যৰ দিনীয়া বটা উদ্ধাৰ কৰা হৈছে। বটাতোত অসমীয়া লিপিত খোদিত আছে "১৩১৭ সন ছাৰি শাবন মাশ"। অৰ্থাৎ ১৩৯৫ চনৰ(১৩১৭ শক) চাৰি শাওণত এই বঁটা টো নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল বা গ্ৰহণ কৰা হৈছিল।<ref> [https://archive.org/details/chutia-bota-1395 Image of the Bota dated to 1395 AD.]</ref> আহোম ভাষাত শৰাইখনক ''"ফোন"'' বুলি কোৱা হয়। একেইটা শব্দয়েই মাইহাং থাল খনকো বুজায়। এই শব্দৰ গুৰি পুৰণি চীনা ভাষাৰ থাল বা ট্ৰে বুজোৱা ''"পান''" শব্দ আৰু থাই বা শান ভাষাত শৰাই জাতীয় পাত্ৰক ''"ফান"'' কোৱা হয়।<ref>[https://en.wiktionary.org/wiki/%E0%B8%9E%E0%B8%B2%E0%B8%99 Borrowed from Old Chinese 盤 (OC *baːn, “tray”). Cognate with Lao ພານ (phān), Tai Dam ꪝꪱꪙ or ꪟꪱꪙ, Burmese ဗန်း (ban:, “tray”), Shan ပၢၼ်ႉ (pâ̰an, “tray”), and possibly Khmer ពាន (piən) (Pou and Jenner, 1980-1981)]</ref> যিহেতু অসমত শৰাই বুজাবলৈ "ফোন" শব্দৰ সলনি পুৰণি "শৰাই" শব্দয়ে ব্যৱহাৰ কৰা হয়, গতিকে ধৰিব পাৰি যে খমেৰ সকলে ব্যৱহাৰ কৰা পাত্ৰৰ দৰে অসমৰ শৰাই খনও প্ৰাগ-আহোম যুগৰ পৰাই ব্যৱহাৰ কৰি অহা হৈছে। অসমলৈ আহি শৰাই আৰু মাইহাং—এই দুয়োবিধ পাত্ৰৰ সাদৃশ্য দেখা পাই আহোমসকলে হয়তো দুয়োবিধকে ব্যাখ্যা কৰিবলৈ “ফোন” শব্দ ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ লৈছিল। যিহেতু ঢাকনিযুক্ত শৰাইখন বাৰ্মিজ সকলৰ মাজত পোৱা যায়, গতিকে এইখন পাছৰ কালত আহোম ৰাজ্যৰ দিনত বাৰ্মাৰ পৰা গ্ৰহণ কৰা হ'ব পাৰে। পাছলৈ শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰদেৱৰ দিনত শৰাই নৱবৈষ্ণৱ ধৰ্মত অন্তভুক্ত কৰা হয় আৰু কালক্ৰমত অসমীয়া সংস্কৃতিৰ এক বিশেষ অংশ হৈ পৰে। [[File:Xorai worship.webp|thumb|নামঘৰত ব্যৱহাৰ হোৱা শৰাই।]] === অতিথি-আদৰণিত তামোল-পাণ আৰু শৰাই=== অসমীয়া সমাজত তামোল-পাণ আতিথ্য, সন্মান, ভক্তি আৰু মিত্ৰতাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰতীক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। শৰাইত তামোল-পাণ আগবঢ়াই অতিথিক আদৰণি জনোৱা পৰম্পৰা এটা স্তৰিত সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা বুলি বুজিব পাৰি—প্ৰথমে দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক বিস্তৃত আতিথ্য-সংস্কৃতি, তাৰ পাছত ভাৰতীয় ধৰ্মীয়-সামাজিক আচাৰৰ সৈতে ইয়াৰ সংযোগ, আৰু শেষত অসমীয়া কাঁহ-পিতলৰ শৰাই বা বঁটাৰ জৰিয়তে ইয়াৰ স্থানীয় ৰূপায়ণ। এই প্ৰথাৰ আটাইতকৈ প্ৰাচীন স্তৰটো দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক লোক সকলৰ তামোল-পাণভিত্তিক আতিথ্য পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত হ’ব পাৰে। খাচী সমাজত ''kwai'' বা তামোল-পাণ অতিথিক আগবঢ়োৱা এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সামাজিক শিষ্টাচাৰ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। ''Shikyntien kwai'' নামৰ খাচী পৰম্পৰাত ঘৰত অহা যিকোনো অতিথিক ''kwai'' আগবঢ়োৱাটো সৌজন্যৰ চিন বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Shikyntien Kwai: A Folklore about Betel Hospitality in Khasi Society |url=https://www.necarf.org/home/articles/54/shikyntien-kwai-a-folklore-about-betel-hospitality-in-khasi-society |website=NECARF |date=14 October 2020 |access-date=9 June 2026}}</ref> খাচীসকল অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক ভাষাপৰিয়ালৰ অন্তৰ্গত হোৱা বাবে, অসমীয়া তামোল-পাণ আতিথ্যৰ গভীৰ স্তৰটো পূব ভাৰতৰ অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াগত betel-areca সংস্কৃতিৰ সৈতে তুলনা কৰিব পাৰি, যদিও ইয়াৰ পৰা অসমীয়া প্ৰথাটো প্ৰত্যক্ষভাৱে খাচী বা অন্য কোনো একক অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক উৎসৰ পৰা আহিছে বুলি নিশ্চিতভাৱে ক’ব নোৱাৰি। পাছৰ স্তৰত এই তামোল-পাণ আতিথ্যৰ প্ৰথা ভাৰতীয় ধৰ্মীয় আৰু সামাজিক আচাৰৰ সৈতে একীভূত হয়। এছ. চি. আহুজা আৰু উমা আহুজাই betel leaf আৰু areca nut-ক আতিথ্য, শুভতা, সন্মান, সামাজিক প্ৰতিশ্ৰুতি আৰু ধৰ্মীয় নিবেদনৰ প্ৰতীক হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছে। তেওঁলোকৰ মতে ভাৰতৰ বহু সামাজিক আৰু ধৰ্মীয় আচাৰত তামোল-পাণ ব্যৱহাৰ হয়, আৰু অসমীয়া বিবাহত তামোল-পাণ প্ৰায় পোন্ধৰটা আচাৰত উপস্থিত থাকে।<ref>{{cite journal |last1=Ahuja |first1=S. C. |last2=Ahuja |first2=Uma |year=2011 |title=Betel Leaf and Betel Nut in India: History and Uses |journal=Asian Agri-History |volume=15 |issue=1 |pages=13–35 |url=https://www.researchgate.net/publication/292469329_Betel_leaf_and_betel_nut_in_India_History_and_uses |access-date=9 June 2026}}</ref> সেয়ে অসমীয়া সমাজত তামোল-পাণ কেৱল মুখশুদ্ধিৰ সামগ্ৰী নহয়; ই আতিথ্য, শুভেচ্ছা, বিবাহ, সামাজিক স্বীকৃতি আৰু ধৰ্মীয় পবিত্ৰতাৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে। এই তামোল-পাণ পৰম্পৰাই অসমত শৰাই আৰু বঁটাৰ জৰিয়তে এক বিশেষ স্থানীয় ৰূপ লাভ কৰে। অসম চৰকাৰৰ সংস্কৃতি-সম্পৰ্কীয় তথ্য অনুসৰি, তামোল-পাণ বা গুৱাপাণক ভক্তি, সন্মান আৰু মিত্ৰতাৰ নিবেদন হিচাপে ধৰা হয়, আৰু অতিথিক আদৰণি তথা ধন্যবাদ জনোৱাৰ চিহ্ন হিচাপে শৰাইত তামোল-পাণ আগবঢ়োৱা হয়। একেটা উৎসত শৰাইক নামঘৰ বা পূজাস্থলীত প্ৰসাদ আৰু অন্যান্য নিবেদন আগবঢ়োৱাৰ পাত্ৰ হিচাপেও বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Culture of Assam |url=https://assam.gov.in/about-us/391 |website=Assam State Portal |publisher=Government of Assam |access-date=9 June 2026}}</ref> ইয়াৰ পৰা বুজা যায় যে তামোল-পাণৰ সামাজিক অৰ্থ বহল আঞ্চলিক পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত হলেও, কাঁহ-পিতলৰ শৰাই বা বঁটাত তাক আগবঢ়োৱাৰ ৰূপটো অসমীয়া ধাতু-শিল্প আৰু সামাজিক আচাৰৰ সৈতে বিশেষভাৱে যুক্ত। == ধৰ্মীয় তাৎপৰ্য == পৰৱৰ্তী সময়ত আহোম সংস্কৃতিৰপৰা গ্ৰহণ কৰা শৰাই অসমীয়া সমাজ আৰু নামঘৰীয়া ধৰ্মীয় পৰম্পৰাৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশত পৰিণত হয়। নামঘৰত ভাগৱত স্থাপনৰ বাবে শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল, যিয়ে অসমীয়া আধ্যাত্মিক জীৱনত [[File:Sankaradeva.jpg|thumb|right|220px|শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]] ১৫শ আৰু ১৬শ শতিকাত [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]]ৰ একশৰণ নামধৰ্ম আন্দোলনে শৰাই আৰু বটাৰ তাৎপৰ্য নতুন ৰূপ দিয়ে। শংকৰদেৱে পুৰণি অসমীয়া সাংস্কৃতিক পৰিসৰৰপৰা শৰাইৰ ব্যৱহাৰ গ্ৰহণ কৰি ইয়াক অসমীয়া বৈষ্ণৱ সমাজত অন্তৰ্ভুক্ত কৰে। নামঘৰৰ মাজভাগত শৰাইৰ ওপৰত ভাগৱত স্থাপন কৰি তেওঁ দেখুৱাইছিল যে ঈশ্বৰ সকলোৰে বাবে সমান। সেই নামঘৰত শৰাই হৈ উঠে “সমতাৰ প্ৰতীক”—য’ৰপৰা সকলো ভক্তক সমানে প্ৰসাদ বিতৰণ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday |date=20 March 2021 }}</ref> == ঐতিহ্য == শৰাই আৰু বটাৰ ঐতিহ্যৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশ হৈছে—ই কেৱল ৰাজকীয় বস্তু হৈ নাথাকি অসমীয়া সমাজৰ সামূহিক হৃদস্পন্দনত পৰিণত হোৱা।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday }}</ref> শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। তামোল-পাণ আগবঢ়োৱাৰ মাধ্যমেৰে শৰাই আৰু বটা “সন্মানৰ আচাৰ” হিচাপে সমগ্ৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত একত্ৰিত সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা সৃষ্টি কৰে। এই আধ্যাত্মিক ৰূপান্তৰৰ ফলত শৰাই আৰু বটা কেৱল ৰাজকীয় ক্ষমতাৰ প্ৰতীক হৈ নাথাকি সামাজিক ঐক্য, সমতা আৰু অসমীয়া জাতীয় আত্মাৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশত পৰিণত হয়।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday |date=20 March 2021 }}</ref> == চাওক == * [[অসমীয়া সংস্কৃতি]] * [[তামোল-পাণ]] * [[নামঘৰ]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} d5a8amal3r5r76xnyg0mq8zxy5v3rgq 612210 612201 2026-06-14T18:20:10Z Ananya Taye 28065 donot push your own POV here, donot remove cited sources. your sources will be readded if found reliable 612210 wikitext text/x-wiki '''শৰাই''' আৰু '''বটা''' অসমৰ অন্যতম প্ৰতীকী পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। কাঁহ বা বেল-মেটেলৰে নিৰ্মিত এই শিল্পবস্তু অসমীয়া সমাজত মৰ্যাদা, সন্মান আৰু সাংস্কৃতিক গৌৰৱৰ প্ৰতীক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। সাধাৰণতে তলত এটা থিয়াভাগ থকা ওপৰৰ থাল সদৃশ গঠনযুক্ত শৰাই ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠান, সামাজিক অনুষ্ঠান আৰু বিশেষকৈ অতিথি সম্ভাষণত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। অসমীয়া আৰু আহোম সংস্কৃতিত শৰাই আগবঢ়োৱা মানে আন্তৰিকতা, আতিথ্য আৰু গভীৰ সন্মান প্ৰকাশ কৰা। [[File:Xorai-শৰাই.jpg|thumb|right|250px|পৰম্পৰাগত অসমীয়া শৰাই]] সাধাৰণতে ইয়াত তামোল-পাণ, মিঠাই আৰু আন আন আনুষ্ঠানিক সামগ্ৰী আগবঢ়োৱা হয়। কিছুমান শৰাইত অলংকৃত ঢাকনি থাকে, যিয়ে ইয়াৰ সৌন্দৰ্য আৰু আধ্যাত্মিক তাৎপৰ্য বৃদ্ধি কৰে; আন কিছুমান আকৌ মুকলি ৰূপত থাকে। লক্ষণীয় যে, অতিথি সম্ভাষণ আৰু ধৰ্মীয় নিবেদনৰ বাবে ব্যৱহৃত এনে উচ্চভিত্তিযুক্ত থাল বা পাত্ৰৰ ধাৰণা এছিয়াৰ আন বহু অঞ্চলতো—বিশেষকৈ চীন, তিব্বত, নেপাল আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াত দেখিবলৈ পোৱা যায়। যদিও শৰাই আৰু বটা একে ধৰণৰ সামগ্ৰী আৰু মূল নক্সাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ় লৈ উঠিছে, তথাপি সময়ৰ লগে লগে এই দুয়োটা পৃথক শিল্পবস্তু হিচাপে বিকশিত হয়। শৰাই সাধাৰণতে ওপৰত এটা সমতল থাল আৰু তলত এটা থিয়াভাগযুক্ত, আনহাতে বটা হৈছে বাটিৰ দৰে পাত্ৰ, যি বহু সময়ত শৰাইৰ সৈতে একেলগে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=Fragmented Memories: Struggling to Be Tai-Ahom in India |url=https://archive.org/details/fragmentedmemori0000saik |publisher=Duke University Press |location=Durham |year=2004 |isbn=9780822334255 |access-date=5june 2025 }}</ref> == ইতিহাস == === প্ৰাচীন চীনা উৎস === [[File:Warring States Bronze Dou 02.jpg|thumb|right|250px|যুদ্ধৰত ৰাজ্যসমূহৰ যুগৰ ব্ৰঞ্জৰ ডৌ পাত্ৰ]] শৰাই আৰু বটাৰ শিকড় চীন জনগোষ্ঠীৰ এক প্ৰাচীন সাংস্কৃতিক ধাৰাৰ সৈতে জড়িত। "Dou " (豆) নামে পৰিচিত উচ্চভিত্তিযুক্ত বাটিৰ আকৃতি প্ৰথমে চীনত নৱপ্ৰস্তৰ যুগত দেখা যায়। ওপৰত পাত্ৰ আৰু তলত থিয়াভাগ থকা এই গঠন প্ৰায় ৬,০০০–৭,০০০ বছৰ আগতে (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৫০০০–৪০০০) উৎপত্তি লাভ কৰে, আৰু ইয়াৰ মূল আকৃতি ইয়াংশাও সংস্কৃতি আৰু ডাৱেনকʼ সংস্কৃতিত বিকশিত হয়। ভাষাতাত্ত্বিক আৰু জিনগত গৱেষকৰ মতে [[চীনা-তিব্বতীয় ভাষা|চীন-তিব্বতীয়]] বা তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় ভাষা পৰিয়ালৰ লোক সকলৰ আদিম বিস্তাৰ উত্তৰ চীনৰ ইয়াংশাও আৰু মাজিয়াও সভ্যতাৰ পৰা হৈছিল।<ref>{{cite journal |last1=Zhang |first1=Menghan |last2=Yan |first2=Shi |last3=Pan |first3=Wuyun |last4=Jin |first4=Li |year=2019 |title=Phylogenetic evidence for Sino-Tibetan origin in northern China in the Late Neolithic |journal=Nature |volume=569 |pages=112–115 |doi=10.1038/s41586-019-1153-z}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Zhang |first1=Hanzhi |last2=Ji |first2=Ting |last3=Pagel |first3=Mark |last4=Mace |first4=Ruth |year=2020 |title=Dated phylogeny suggests early Neolithic origin of Sino-Tibetan languages |journal=Scientific Reports |volume=10 |article-number=20792 |doi=10.1038/s41598-020-77404-4}}</ref> যিহেতু অসমৰ বড়ো-গাৰো বা বড়ো-কছাৰী মূলীয় ভাষাসমূহ তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় ভাষা পৰিয়ালৰ এটা শাখা হিচাপে গণ্য কৰা হয়,‌গতিকে চীনৰ এই সভ্যতাৰ পৰাই অসমৰ [[বড়ো-কছাৰী]] মূলীয় জনগোষ্ঠী সমূহৰ উৎপত্তি হৈছে বুলি ক'ব পৰা যায়।<ref>{{cite book |last=DeLancey |first=Scott |year=2012 |chapter=On the Origins of Bodo-Garo |editor-last=Morey |editor-first=Stephen |editor2-last=Post |editor2-first=Mark W. |title=North East Indian Linguistics |volume=4 |publisher=Cambridge University Press India |pages=3–20}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত [[ঝৌ সাম্ৰাজ্য]]ৰ (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১০৪৬–২৫৬) যুগত “ডৌ” চীনা ধৰ্মীয়-আনুষ্ঠানিক সংস্কৃতিৰ এক বিশেষ প্ৰতীকত পৰিণত হয়। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। [[File:Spring & Autumn Bronze Dou, Xinzheng.jpg|thumb|right|250px|বসন্ত আৰু শৰৎ যুগৰ ব্ৰঞ্জৰ ডৌ পাত্ৰ, চিনঝেং]] ঝৌ সমাজত জীৱন “লি” বা আচাৰ-ব্যৱস্থাৰ নিয়মেৰে পৰিচালিত হৈছিল। সেই ব্যৱস্থাত ডৌ কেৱল এটা খাদ্যপাত্ৰ নাছিল; ই আছিল পূৰ্বপুৰুষৰ সৈতে আত্মিক যোগাযোগ স্থাপন কৰা এক পৱিত্ৰ আচাৰিক পাত্ৰ। ঝৌ লোকসকলে বিশ্বাস কৰিছিল যে সঠিকভাৱে পূৰ্বপুৰুষক নিবেদন কৰিলে ঐশ্বৰিক আশীৰ্বাদ লাভ হয়—যেনে সুৰক্ষা আৰু উন্নত ফচল। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। [[File:Dou with an inland hunting scene.jpg|thumb|right|250px|শিকাৰ দৃশ্য খোদিত প্ৰাচীন ডৌ পাত্ৰ]] ===চীনৰ পৰা শৰাই সংস্কৃতিৰ বিস্তাৰ=== কালক্ৰমত চীনৰ পৰা শৰাই জাতীয় পাত্ৰ চীন তিব্বতীয় মূলৰ বাৰ্মিজ<ref>[https://archive.org/details/burmese-hsun-ok Traditional Burmese Offering Tray Hsun-Ok]</ref>, তিব্বত, নেপাল<ref>[https://archive.org/details/nepal-offering-tray Traditional Nepalese Offering tray]</ref>, অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক ভুলৰ কম্বোডিয়া, ভিয়েটনাম, টাই মুলৰ থাইলেণ্ড, অষ্ট্ৰোনেচিয়ান মূলৰ মালয়েছিয়া, ইত্যাদি অঞ্চললৈ বিয়পি পৰে। বৌদ্ধ ধৰ্মত শৰাইৰ মহৎ আটাইতকৈ বেছি। এই সকলো দেশত শৰাই জাতীয় পাত্ৰ ভগৱানৰ আগত সেৱা কৰিবলৈ আগ বঢ়োৱা হয়। ===খমেৰ সকলৰ শৰাই জাতীয় পাত্ৰ গ্ৰহণ=== থাই বা কম্বোডিয়াৰ ভাষাত শৰাই জাতীয় পাত্ৰক ''"ফান"'' কোৱা হয়। থাই/শ্যাম ৰাজ্যসমূহৰ থাইলেণ্ডত উত্থান হোৱাৰ আগতেই কম্বোডিয়া আৰু সংশ্লিষ্ট মূল ভূখণ্ডীয় দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক প্ৰেক্ষাপটত শৰাই জাতীয় পাত্ৰৰ উপস্থিতি পোৱা যায়। হেং পিফালে খ্ৰীষ্টীয় ৩০০–৫০০ চনৰ প্ৰাক-আংকোৰীয় যুগৰ উত্তৰণৰ বিষয়ে আলোচনা কৰোঁতে উত্তৰ-পূব থাইলেণ্ড আৰু কম্বোডিয়াৰ প্ৰাগৈতিহাসিক (তেতিয়ালৈকে থাই/টাই সকলৰ প্ৰবজন ঘটা নাছিল) স্থানসমূহত "pedestalled dishes and bowls" অৰ্থাৎ শৰাই জাতীয় পাত্ৰ আৰু বাটিৰ উপস্থিতিৰ কথা উল্লেখ কৰিছে। তেওঁ কম্বোডিয়াৰ Tuol Neakta Kang Memay স্থানৰ পৰা পোৱা এটা পেডেষ্টেলযুক্ত বাটিৰ ছবিও প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Heng |first=Piphal |year=2016 |title=Transition to the Pre-Angkorian period (300–500 CE): Thala Borivat and a regional perspective |journal=Journal of Southeast Asian Studies |volume=47 |issue=3 |pages=484–505 |doi=10.1017/S0022463416000406}}</ref> [[এংকৰ ৱাট|এংকৰ বছৰেই]] স্থানৰ প্ৰাচীন কম্বোডীয় মৃত্শিল্পৰ মাজতো এনে পেডেষ্টেলযুক্ত থালৰ আকৃতিৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে; Miriam T. Stark-এ এংকৰ বৰেইৰ মৃত্শিল্পৰ ভিতৰত শৰাই জাতীয় থালৰ বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Stark |first=Miriam T. |year=2019 |title=Earthenware Ceramic Technologies of Angkor Borei, Cambodia |journal=Udaya, Journal of Khmer Studies |volume=14 |pages=109–132}}</ref> একেদৰেই UNESCOয়ে প্ৰকাশিত খমেৰ ৰূপালী শিল্প সম্পৰ্কীয় এখন গ্ৰন্থৰ মতে প্ৰাক-আংকোৰীয় আৰু আংকোৰীয় শিলালিপিত কম্বোডীয় সকলে ব্যৱহাৰ কৰা ৰূপালী সামগ্ৰীৰ ভিতৰত পেডেষ্টেল যুক্ত থাল আৰু ট্ৰেৰও বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Kong |first=Vireak |year=2009 |title=Khmer Silverwares |publisher=UNESCO |location=Phnom Penh |url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000187953 |access-date=9 June 2026}}</ref> থাই সকলৰ আয়ুথিয়া ৰাজ্য ১৩৫১ চনত প্ৰতিষ্ঠা হৈছিল আৰু ইয়াৰ ৰাজ দৰবাৰৰ সংস্কৃতি আংকোৰৰ সাংস্কৃতিৰ আৰ্হিৰে গঢ় লোৱা বুলি কোৱা হয়।<ref>{{cite encyclopedia |title=History of Thailand |encyclopedia=Encyclopaedia Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/history-of-Thailand |access-date=9 June 2026}}</ref><ref>{{cite encyclopedia |title=Khmer Empire |encyclopedia=Encyclopaedia Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Khmer-Empire |access-date=9 June 2026}}</ref> সেয়েহে ইতিহাসবিদ সকলৰ মতে থাই সকলে কম্বোডিয়াৰ খমেৰ জাতিৰ পৰা শৰাই জাতীয় সম্পদটো গ্ৰহণ কৰি থাল বুজোৱা "ফান" শব্দটো প্ৰয়োগ কৰিছিল। ===ঢাকনিযুক্ত বাৰ্মিজ শৰাই=== ঢাকনিযুক্ত শৰাই দৰে পাত্ৰ বাৰ্মিজ সংস্কৃতিত দেখা যায়। এই পাত্ৰক ''hsun-ok'' বুলি কোৱা হয়। এইটো সাধাৰণতে বাৰ্মিজ সকলৰ বৌদ্ধ নৈবেদ্য বহন বা আগবঢ়োৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত পাত্ৰ। ''Hsun-ok'' সাধাৰণতে লাখ-লেপা বাঁহ বা কাঠেৰে নিৰ্মিত হয়, আৰু ইয়াত এটা পেডেষ্টেল, বাটিৰ দৰে মূল পাত্ৰ, ভিতৰুৱা ট্ৰে আৰু ওপৰত এটা ওখ শিখৰযুক্ত ঢাকনি থাকে। ইয়াৰ পৰা বুজা যায় যে শানসকলৰ ঢাকনিযুক্ত ''hsun-ok'' ৰূপটো বাৰ্মিজ বৌদ্ধ নৈবেদ্য-পাত্ৰ পৰম্পৰাৰ এটা স্থানীয় অভিযোজন আছিল। অৱশ্যে এই প্ৰমাণ বিশেষকৈ শিখৰযুক্ত ঢাকনি থকা লাখৰ ঢাকনিযুক্ত ''hsun-ok''-ৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰযোজ্য; সকলো মুকলি পেডেষ্টেলযুক্ত ট্ৰে বাৰ্মিজ উৎসৰ পৰা আহিছে বুলি ইয়াৰ দ্বাৰা প্ৰমাণিত নহয়। মুকলি উঠা নৈবেদ্য-ট্ৰে সমগ্ৰ মূল ভূখণ্ডীয় দক্ষিণ-পূব এছিয়াত বহুলভাৱে দেখা যায়, কিন্তু ঢাকনিযুক্ত লাখৰ ''hsun-ok'' বিশেষভাৱে বাৰ্মীজ বৌদ্ধ বস্তু-সংস্কৃতিৰ সৈতে অধিক ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত। ===অসমত শৰাই আৰু বটাৰ প্ৰচলন=== চীন-তিব্বতীয় বা তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় মূলৰ‌ [[চুতীয়া ৰাজ্য]] আৰু টাই মূলৰ [[আহোম ৰাজ্য]] দুয়োতে বটা বা শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। [[যোৰহাট জিলা]]ৰ তিতাবৰ অঞ্চলৰ চুতীয়া লোক এঘৰত পুৰণি বাকচ এটাত ভৰাই সংৰক্ষিত কৰি থোৱা চুতীয়া ৰাজ্যৰ দিনীয়া বটা উদ্ধাৰ কৰা হৈছে। বটাতোত অসমীয়া লিপিত খোদিত আছে "১৩১৭ সন ছাৰি শাবন মাশ"। অৰ্থাৎ ১৩৯৫ চনৰ(১৩১৭ শক) চাৰি শাওণত এই বঁটা টো নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল বা গ্ৰহণ কৰা হৈছিল।<ref> [https://archive.org/details/chutia-bota-1395 Image of the Bota dated to 1395 AD.]</ref> আহোম ভাষাত শৰাইখনক ''"ফোন"'' বুলি কোৱা হয়। একেইটা শব্দয়েই মাইহাং থাল খনকো বুজায়। এই শব্দৰ গুৰি পুৰণি চীনা ভাষাৰ থাল বা ট্ৰে বুজোৱা ''"পান''" শব্দ আৰু থাই বা শান ভাষাত শৰাই জাতীয় পাত্ৰক ''"ফান"'' কোৱা হয়।<ref>[https://en.wiktionary.org/wiki/%E0%B8%9E%E0%B8%B2%E0%B8%99 Borrowed from Old Chinese 盤 (OC *baːn, “tray”). Cognate with Lao ພານ (phān), Tai Dam ꪝꪱꪙ or ꪟꪱꪙ, Burmese ဗန်း (ban:, “tray”), Shan ပၢၼ်ႉ (pâ̰an, “tray”), and possibly Khmer ពាន (piən) (Pou and Jenner, 1980-1981)]</ref> যিহেতু অসমত শৰাই বুজাবলৈ "ফোন" শব্দৰ সলনি পুৰণি "শৰাই" শব্দয়ে ব্যৱহাৰ কৰা হয়, গতিকে ধৰিব পাৰি যে খমেৰ সকলে ব্যৱহাৰ কৰা পাত্ৰৰ দৰে অসমৰ শৰাই খনও প্ৰাগ-আহোম যুগৰ পৰাই ব্যৱহাৰ কৰি অহা হৈছে। অসমলৈ আহি শৰাই আৰু মাইহাং—এই দুয়োবিধ পাত্ৰৰ সাদৃশ্য দেখা পাই আহোমসকলে হয়তো দুয়োবিধকে ব্যাখ্যা কৰিবলৈ “ফোন” শব্দ ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ লৈছিল। যিহেতু ঢাকনিযুক্ত শৰাইখন বাৰ্মিজ সকলৰ মাজত পোৱা যায়, গতিকে এইখন পাছৰ কালত আহোম ৰাজ্যৰ দিনত বাৰ্মাৰ পৰা গ্ৰহণ কৰা হ'ব পাৰে। পাছলৈ শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰদেৱৰ দিনত শৰাই নৱবৈষ্ণৱ ধৰ্মত অন্তভুক্ত কৰা হয় আৰু কালক্ৰমত অসমীয়া সংস্কৃতিৰ এক বিশেষ অংশ হৈ পৰে। [[File:Xorai worship.webp|thumb|নামঘৰত ব্যৱহাৰ হোৱা শৰাই।]] === অতিথি-আদৰণিত তামোল-পাণ আৰু শৰাই=== অসমীয়া সমাজত তামোল-পাণ আতিথ্য, সন্মান, ভক্তি আৰু মিত্ৰতাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰতীক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। শৰাইত তামোল-পাণ আগবঢ়াই অতিথিক আদৰণি জনোৱা পৰম্পৰা এটা স্তৰিত সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা বুলি বুজিব পাৰি—প্ৰথমে দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক বিস্তৃত আতিথ্য-সংস্কৃতি, তাৰ পাছত ভাৰতীয় ধৰ্মীয়-সামাজিক আচাৰৰ সৈতে ইয়াৰ সংযোগ, আৰু শেষত অসমীয়া কাঁহ-পিতলৰ শৰাই বা বঁটাৰ জৰিয়তে ইয়াৰ স্থানীয় ৰূপায়ণ। এই প্ৰথাৰ আটাইতকৈ প্ৰাচীন স্তৰটো দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক লোক সকলৰ তামোল-পাণভিত্তিক আতিথ্য পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত হ’ব পাৰে। খাচী সমাজত ''kwai'' বা তামোল-পাণ অতিথিক আগবঢ়োৱা এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সামাজিক শিষ্টাচাৰ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। ''Shikyntien kwai'' নামৰ খাচী পৰম্পৰাত ঘৰত অহা যিকোনো অতিথিক ''kwai'' আগবঢ়োৱাটো সৌজন্যৰ চিন বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Shikyntien Kwai: A Folklore about Betel Hospitality in Khasi Society |url=https://www.necarf.org/home/articles/54/shikyntien-kwai-a-folklore-about-betel-hospitality-in-khasi-society |website=NECARF |date=14 October 2020 |access-date=9 June 2026}}</ref> খাচীসকল অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক ভাষাপৰিয়ালৰ অন্তৰ্গত হোৱা বাবে, অসমীয়া তামোল-পাণ আতিথ্যৰ গভীৰ স্তৰটো পূব ভাৰতৰ অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াগত betel-areca সংস্কৃতিৰ সৈতে তুলনা কৰিব পাৰি, যদিও ইয়াৰ পৰা অসমীয়া প্ৰথাটো প্ৰত্যক্ষভাৱে খাচী বা অন্য কোনো একক অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক উৎসৰ পৰা আহিছে বুলি নিশ্চিতভাৱে ক’ব নোৱাৰি। পাছৰ স্তৰত এই তামোল-পাণ আতিথ্যৰ প্ৰথা ভাৰতীয় ধৰ্মীয় আৰু সামাজিক আচাৰৰ সৈতে একীভূত হয়। এছ. চি. আহুজা আৰু উমা আহুজাই betel leaf আৰু areca nut-ক আতিথ্য, শুভতা, সন্মান, সামাজিক প্ৰতিশ্ৰুতি আৰু ধৰ্মীয় নিবেদনৰ প্ৰতীক হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছে। তেওঁলোকৰ মতে ভাৰতৰ বহু সামাজিক আৰু ধৰ্মীয় আচাৰত তামোল-পাণ ব্যৱহাৰ হয়, আৰু অসমীয়া বিবাহত তামোল-পাণ প্ৰায় পোন্ধৰটা আচাৰত উপস্থিত থাকে।<ref>{{cite journal |last1=Ahuja |first1=S. C. |last2=Ahuja |first2=Uma |year=2011 |title=Betel Leaf and Betel Nut in India: History and Uses |journal=Asian Agri-History |volume=15 |issue=1 |pages=13–35 |url=https://www.researchgate.net/publication/292469329_Betel_leaf_and_betel_nut_in_India_History_and_uses |access-date=9 June 2026}}</ref> সেয়ে অসমীয়া সমাজত তামোল-পাণ কেৱল মুখশুদ্ধিৰ সামগ্ৰী নহয়; ই আতিথ্য, শুভেচ্ছা, বিবাহ, সামাজিক স্বীকৃতি আৰু ধৰ্মীয় পবিত্ৰতাৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে। এই তামোল-পাণ পৰম্পৰাই অসমত শৰাই আৰু বঁটাৰ জৰিয়তে এক বিশেষ স্থানীয় ৰূপ লাভ কৰে। অসম চৰকাৰৰ সংস্কৃতি-সম্পৰ্কীয় তথ্য অনুসৰি, তামোল-পাণ বা গুৱাপাণক ভক্তি, সন্মান আৰু মিত্ৰতাৰ নিবেদন হিচাপে ধৰা হয়, আৰু অতিথিক আদৰণি তথা ধন্যবাদ জনোৱাৰ চিহ্ন হিচাপে শৰাইত তামোল-পাণ আগবঢ়োৱা হয়। একেটা উৎসত শৰাইক নামঘৰ বা পূজাস্থলীত প্ৰসাদ আৰু অন্যান্য নিবেদন আগবঢ়োৱাৰ পাত্ৰ হিচাপেও বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Culture of Assam |url=https://assam.gov.in/about-us/391 |website=Assam State Portal |publisher=Government of Assam |access-date=9 June 2026}}</ref> ইয়াৰ পৰা বুজা যায় যে তামোল-পাণৰ সামাজিক অৰ্থ বহল আঞ্চলিক পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত হলেও, কাঁহ-পিতলৰ শৰাই বা বঁটাত তাক আগবঢ়োৱাৰ ৰূপটো অসমীয়া ধাতু-শিল্প আৰু সামাজিক আচাৰৰ সৈতে বিশেষভাৱে যুক্ত। == ধৰ্মীয় তাৎপৰ্য == পৰৱৰ্তী সময়ত আহোম সংস্কৃতিৰপৰা গ্ৰহণ কৰা শৰাই অসমীয়া সমাজ আৰু নামঘৰীয়া ধৰ্মীয় পৰম্পৰাৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশত পৰিণত হয়। নামঘৰত ভাগৱত স্থাপনৰ বাবে শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল, যিয়ে অসমীয়া আধ্যাত্মিক জীৱনত [[File:Sankaradeva.jpg|thumb|right|220px|শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]] ১৫শ আৰু ১৬শ শতিকাত [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]]ৰ একশৰণ নামধৰ্ম আন্দোলনে শৰাই আৰু বটাৰ তাৎপৰ্য নতুন ৰূপ দিয়ে। শংকৰদেৱে পুৰণি অসমীয়া সাংস্কৃতিক পৰিসৰৰপৰা শৰাইৰ ব্যৱহাৰ গ্ৰহণ কৰি ইয়াক অসমীয়া বৈষ্ণৱ সমাজত অন্তৰ্ভুক্ত কৰে। নামঘৰৰ মাজভাগত শৰাইৰ ওপৰত ভাগৱত স্থাপন কৰি তেওঁ দেখুৱাইছিল যে ঈশ্বৰ সকলোৰে বাবে সমান। সেই নামঘৰত শৰাই হৈ উঠে “সমতাৰ প্ৰতীক”—য’ৰপৰা সকলো ভক্তক সমানে প্ৰসাদ বিতৰণ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday |date=20 March 2021 }}</ref> == ঐতিহ্য == শৰাই আৰু বটাৰ ঐতিহ্যৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশ হৈছে—ই কেৱল ৰাজকীয় বস্তু হৈ নাথাকি অসমীয়া সমাজৰ সামূহিক হৃদস্পন্দনত পৰিণত হোৱা।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday }}</ref> শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। তামোল-পাণ আগবঢ়োৱাৰ মাধ্যমেৰে শৰাই আৰু বটা “সন্মানৰ আচাৰ” হিচাপে সমগ্ৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত একত্ৰিত সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা সৃষ্টি কৰে। এই আধ্যাত্মিক ৰূপান্তৰৰ ফলত শৰাই আৰু বটা কেৱল ৰাজকীয় ক্ষমতাৰ প্ৰতীক হৈ নাথাকি সামাজিক ঐক্য, সমতা আৰু অসমীয়া জাতীয় আত্মাৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশত পৰিণত হয়।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday |date=20 March 2021 }}</ref> == চাওক == * [[অসমীয়া সংস্কৃতি]] * [[তামোল-পাণ]] * [[নামঘৰ]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} epqe6clo4cx8zla07fie9xnm6dgp2im 612212 612210 2026-06-14T18:22:31Z KhiLanTzi 23530 You're the one who tried to write about Phun so come with a source 612212 wikitext text/x-wiki '''শৰাই''' আৰু '''বটা''' অসমৰ অন্যতম প্ৰতীকী পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। কাঁহ বা বেল-মেটেলৰে নিৰ্মিত এই শিল্পবস্তু অসমীয়া সমাজত মৰ্যাদা, সন্মান আৰু সাংস্কৃতিক গৌৰৱৰ প্ৰতীক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। সাধাৰণতে তলত এটা থিয়াভাগ থকা ওপৰৰ থাল সদৃশ গঠনযুক্ত শৰাই ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠান, সামাজিক অনুষ্ঠান আৰু বিশেষকৈ অতিথি সম্ভাষণত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। অসমীয়া আৰু আহোম সংস্কৃতিত শৰাই আগবঢ়োৱা মানে আন্তৰিকতা, আতিথ্য আৰু গভীৰ সন্মান প্ৰকাশ কৰা। [[File:Xorai-শৰাই.jpg|thumb|right|250px|পৰম্পৰাগত অসমীয়া শৰাই]] সাধাৰণতে ইয়াত তামোল-পাণ, মিঠাই আৰু আন আন আনুষ্ঠানিক সামগ্ৰী আগবঢ়োৱা হয়। কিছুমান শৰাইত অলংকৃত ঢাকনি থাকে, যিয়ে ইয়াৰ সৌন্দৰ্য আৰু আধ্যাত্মিক তাৎপৰ্য বৃদ্ধি কৰে; আন কিছুমান আকৌ মুকলি ৰূপত থাকে। লক্ষণীয় যে, অতিথি সম্ভাষণ আৰু ধৰ্মীয় নিবেদনৰ বাবে ব্যৱহৃত এনে উচ্চভিত্তিযুক্ত থাল বা পাত্ৰৰ ধাৰণা এছিয়াৰ আন বহু অঞ্চলতো—বিশেষকৈ চীন, তিব্বত, নেপাল আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াত দেখিবলৈ পোৱা যায়। যদিও শৰাই আৰু বটা একে ধৰণৰ সামগ্ৰী আৰু মূল নক্সাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ় লৈ উঠিছে, তথাপি সময়ৰ লগে লগে এই দুয়োটা পৃথক শিল্পবস্তু হিচাপে বিকশিত হয়। শৰাই সাধাৰণতে ওপৰত এটা সমতল থাল আৰু তলত এটা থিয়াভাগযুক্ত, আনহাতে বটা হৈছে বাটিৰ দৰে পাত্ৰ, যি বহু সময়ত শৰাইৰ সৈতে একেলগে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=Fragmented Memories: Struggling to Be Tai-Ahom in India |url=https://archive.org/details/fragmentedmemori0000saik |publisher=Duke University Press |location=Durham |year=2004 |isbn=9780822334255 |access-date=5june 2025 }}</ref> == ইতিহাস == === প্ৰাচীন চীনা উৎস === [[File:Warring States Bronze Dou 02.jpg|thumb|right|250px|যুদ্ধৰত ৰাজ্যসমূহৰ যুগৰ ব্ৰঞ্জৰ ডৌ পাত্ৰ]] শৰাই আৰু বটাৰ শিকড় চীন জনগোষ্ঠীৰ এক প্ৰাচীন সাংস্কৃতিক ধাৰাৰ সৈতে জড়িত। "Dou " (豆) নামে পৰিচিত উচ্চভিত্তিযুক্ত বাটিৰ আকৃতি প্ৰথমে চীনত নৱপ্ৰস্তৰ যুগত দেখা যায়। ওপৰত পাত্ৰ আৰু তলত থিয়াভাগ থকা এই গঠন প্ৰায় ৬,০০০–৭,০০০ বছৰ আগতে (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৫০০০–৪০০০) উৎপত্তি লাভ কৰে, আৰু ইয়াৰ মূল আকৃতি ইয়াংশাও সংস্কৃতি আৰু ডাৱেনকʼ সংস্কৃতিত বিকশিত হয়। ভাষাতাত্ত্বিক আৰু জিনগত গৱেষকৰ মতে [[চীনা-তিব্বতীয় ভাষা|চীন-তিব্বতীয়]] বা তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় ভাষা পৰিয়ালৰ লোক সকলৰ আদিম বিস্তাৰ উত্তৰ চীনৰ ইয়াংশাও আৰু মাজিয়াও সভ্যতাৰ পৰা হৈছিল।<ref>{{cite journal |last1=Zhang |first1=Menghan |last2=Yan |first2=Shi |last3=Pan |first3=Wuyun |last4=Jin |first4=Li |year=2019 |title=Phylogenetic evidence for Sino-Tibetan origin in northern China in the Late Neolithic |journal=Nature |volume=569 |pages=112–115 |doi=10.1038/s41586-019-1153-z}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Zhang |first1=Hanzhi |last2=Ji |first2=Ting |last3=Pagel |first3=Mark |last4=Mace |first4=Ruth |year=2020 |title=Dated phylogeny suggests early Neolithic origin of Sino-Tibetan languages |journal=Scientific Reports |volume=10 |article-number=20792 |doi=10.1038/s41598-020-77404-4}}</ref> যিহেতু অসমৰ বড়ো-গাৰো বা বড়ো-কছাৰী মূলীয় ভাষাসমূহ তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় ভাষা পৰিয়ালৰ এটা শাখা হিচাপে গণ্য কৰা হয়,‌গতিকে চীনৰ এই সভ্যতাৰ পৰাই অসমৰ [[বড়ো-কছাৰী]] মূলীয় জনগোষ্ঠী সমূহৰ উৎপত্তি হৈছে বুলি ক'ব পৰা যায়।<ref>{{cite book |last=DeLancey |first=Scott |year=2012 |chapter=On the Origins of Bodo-Garo |editor-last=Morey |editor-first=Stephen |editor2-last=Post |editor2-first=Mark W. |title=North East Indian Linguistics |volume=4 |publisher=Cambridge University Press India |pages=3–20}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত [[ঝৌ সাম্ৰাজ্য]]ৰ (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১০৪৬–২৫৬) যুগত “ডৌ” চীনা ধৰ্মীয়-আনুষ্ঠানিক সংস্কৃতিৰ এক বিশেষ প্ৰতীকত পৰিণত হয়। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। [[File:Spring & Autumn Bronze Dou, Xinzheng.jpg|thumb|right|250px|বসন্ত আৰু শৰৎ যুগৰ ব্ৰঞ্জৰ ডৌ পাত্ৰ, চিনঝেং]] ঝৌ সমাজত জীৱন “লি” বা আচাৰ-ব্যৱস্থাৰ নিয়মেৰে পৰিচালিত হৈছিল। সেই ব্যৱস্থাত ডৌ কেৱল এটা খাদ্যপাত্ৰ নাছিল; ই আছিল পূৰ্বপুৰুষৰ সৈতে আত্মিক যোগাযোগ স্থাপন কৰা এক পৱিত্ৰ আচাৰিক পাত্ৰ। ঝৌ লোকসকলে বিশ্বাস কৰিছিল যে সঠিকভাৱে পূৰ্বপুৰুষক নিবেদন কৰিলে ঐশ্বৰিক আশীৰ্বাদ লাভ হয়—যেনে সুৰক্ষা আৰু উন্নত ফচল। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। [[File:Dou with an inland hunting scene.jpg|thumb|right|250px|শিকাৰ দৃশ্য খোদিত প্ৰাচীন ডৌ পাত্ৰ]] ===চীনৰ পৰা শৰাই সংস্কৃতিৰ বিস্তাৰ=== কালক্ৰমত চীনৰ পৰা শৰাই জাতীয় পাত্ৰ চীন তিব্বতীয় মূলৰ বাৰ্মিজ<ref>[https://archive.org/details/burmese-hsun-ok Traditional Burmese Offering Tray Hsun-Ok]</ref>, তিব্বত, নেপাল<ref>[https://archive.org/details/nepal-offering-tray Traditional Nepalese Offering tray]</ref>, অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক ভুলৰ কম্বোডিয়া, ভিয়েটনাম, টাই মুলৰ থাইলেণ্ড, অষ্ট্ৰোনেচিয়ান মূলৰ মালয়েছিয়া, ইত্যাদি অঞ্চললৈ বিয়পি পৰে। বৌদ্ধ ধৰ্মত শৰাইৰ মহৎ আটাইতকৈ বেছি। এই সকলো দেশত শৰাই জাতীয় পাত্ৰ ভগৱানৰ আগত সেৱা কৰিবলৈ আগ বঢ়োৱা হয়। ===ফান বা ফুন=== {{Main|ফুন}} [[File:ITU Telecom World 2016 – VVIP Tour (30938174176).jpg|ITU_Telecom_World_2016_–_VVIP_Tour_(30938174176)|thumb=থাইলেণ্ডৰ ৰাজকীয় বাচন ফান]] টাই ভাষাসমূহ যেনে থাই ভাষাত พาน (ফান), লাও ভাষাত ພານ (phān), টাই ডাম ꪝꪱꪙ বা ꪟꪱꪙ টাই য়াই ভাষাত ပၢၼ်ႉ আদিয়ে থাল সদৃশ পাত্ৰক বুজোৱা হয় যি চীনা ভাষাৰ 盤 পানৰ পৰা আহিছে যাৰ অৰ্থ থাল (tray)।<ref>“พาน” in Thai Dictionary Project (TDP) (UC Berkeley 1964) (plus additional data from the Royal Institute of Thailand (RI) and NECTEC's LEXITRON project (LEX)). Searchable online at {{url|SEAlang.net}}</ref> টাই-আহোম ভাষাত এনে পাত্ৰক ফুন (𑜇𑜥𑜃𑜫) বুলি কোৱা হয়।<ref>{{Cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |author-link=Golap Chandra Barua |title=Ahom-Assamese-English Dictionary |publisher=Baptist Mission Press |location=Calcutta |year=1920 |page= 138|url=https://ia801408.us.archive.org/2/items/in.ernet.dli.2015.463794/2015.463794.Ahom-assamese-english-Dictionary.pdf |access-date=2026-06-14}}</ref> থাই সকলৰ মাজত ফান এটা উচ্চ স্তৰীয় পৰম্পৰাগত বাচন।<ref>{{Cite journal |last1=Titrassamee |first1=Songsak |last2=Lamduan |first2=Somchai |last3=Phaengsoi |first3=Kosit |date=2014-06-12 |title=Bai Sri Su Khwan: Spirit Blessing in North-eastern Thailand |journal=Asian Culture and History |volume=6 |issue=2 |pages=134–138 |publisher=Canadian Center of Science and Education |doi=10.5539/ach.v6n2p134 |issn=1916-9655 |url=https://patricklepetit.jalbum.net/ANIMISM%20AND%20RELIGION/LIBRARY/Bai_Sri_Su_Khwan_Spirit_Blessing_in_North-eastern.pdf |access-date=2026-06-14 }}</ref> টাই লাও আৰু ফু টাই সকলৰ পৰম্পৰাগত অনুষ্ঠান বাই চ্ৰি চু খৱানত দুটা মুখ্য সামগ্ৰীৰ ভিতৰত ফান খাও (খাদ্য থোৱা ফান) অন্যতম।<ref>{{Cite journal |last1=Titrassamee |first1=Songsak |last2=Lamduan |first2=Somchai |last3=Phaengsoi |first3=Kosit |date=2014-06-12 |title=Bai Sri Su Khwan: Spirit Blessing in North-eastern Thailand |journal=Asian Culture and History |volume=6 |issue=2 |pages=134–138 |publisher=Canadian Center of Science and Education |doi=10.5539/ach.v6n2p134 |issn=1916-9655 |url=https://patricklepetit.jalbum.net/ANIMISM%20AND%20RELIGION/LIBRARY/Bai_Sri_Su_Khwan_Spirit_Blessing_in_North-eastern.pdf |access-date=2026-06-14 |page= }}</ref> ===জুৱেন চ্ৰাৱ=== প্ৰাক-আংকোৰীয় যুগত দক্ষিণ পূৱ এছিয়াত কম্বোডিয় পৰম্পৰাগত ভিন্ন নাল যুক্ত কাঁহী জুৱেন চ্ৰাৱ পোৱা গৈছিল। হেং পিফালে খ্ৰীষ্টীয় ৩০০–৫০০ চনৰ প্ৰাক-আংকোৰীয় যুগৰ উত্তৰণৰ বিষয়ে আলোচনা কৰোঁতে উত্তৰ-পূব থাইলেণ্ড আৰু কম্বোডিয়াৰ প্ৰাগৈতিহাসিক স্থানসমূহত "pedestalled dishes and bowls" অৰ্থাৎ নাল যুক্ত পাত্ৰ আৰু বাটিৰ উপস্থিতিৰ কথা উল্লেখ কৰিছে। তেওঁ কম্বোডিয়াৰ Tuol Neakta Kang Memay স্থানৰ পৰা পোৱা এটা পেডেষ্টেলযুক্ত বাটিৰ ছবিও প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Heng |first=Piphal |year=2016 |title=Transition to the Pre-Angkorian period (300–500 CE): Thala Borivat and a regional perspective |journal=Journal of Southeast Asian Studies |volume=47 |issue=3 |pages=484–505 |doi=10.1017/S0022463416000406}}</ref> [[এংকৰ ৱাট|এংকৰ বছৰেই]] স্থানৰ প্ৰাচীন কম্বোডীয় মৃত্শিল্পৰ মাজতো এনে পেডেষ্টেলযুক্ত থালৰ আকৃতিৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে; Miriam T. Stark-এ এংকৰ বৰেইৰ মৃত্শিল্পৰ ভিতৰত জুৱেন চ্ৰাৱ (নাল থকা কাঁহী)ৰ বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Stark |first=Miriam T. |year=2019 |title=Earthenware Ceramic Technologies of Angkor Borei, Cambodia |journal=Udaya, Journal of Khmer Studies |volume=14 |pages=109–132}}</ref>একেদৰেই UNESCOয়ে প্ৰকাশিত খমেৰ ৰূপালী শিল্প সম্পৰ্কীয় এখন গ্ৰন্থৰ মতে প্ৰাক-আংকোৰীয় আৰু আংকোৰীয় শিলালিপিত কম্বোডীয় সকলে ব্যৱহাৰ কৰা ৰূপালী সামগ্ৰীৰ ভিতৰত পেডেষ্টেল যুক্ত থাল আৰু ট্ৰেৰও বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Kong |first=Vireak |year=2009 |title=Khmer Silverwares |publisher=UNESCO |location=Phnom Penh |url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000187953 |access-date=9 June 2026}}</ref> ===চুন অক=== ঢাকনিযুক্ত শৰাই দৰে পাত্ৰ বাৰ্মিজ সংস্কৃতিত দেখা যায়। এই পাত্ৰক ''hsun-ok'' বুলি কোৱা হয়। এইটো সাধাৰণতে বাৰ্মিজ সকলৰ বৌদ্ধ নৈবেদ্য বহন বা আগবঢ়োৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত পাত্ৰ। ''Hsun-ok'' সাধাৰণতে লাখ-লেপা বাঁহ বা কাঠেৰে নিৰ্মিত হয়, আৰু ইয়াত এটা পেডেষ্টেল, বাটিৰ দৰে মূল পাত্ৰ, ভিতৰুৱা ট্ৰে আৰু ওপৰত এটা ওখ শিখৰযুক্ত ঢাকনি থাকে। ইয়াৰ পৰা বুজা যায় যে শানসকলৰ ঢাকনিযুক্ত ''hsun-ok'' ৰূপটো বাৰ্মিজ বৌদ্ধ নৈবেদ্য-পাত্ৰ পৰম্পৰাৰ এটা স্থানীয় অভিযোজন আছিল। অৱশ্যে এই প্ৰমাণ বিশেষকৈ শিখৰযুক্ত ঢাকনি থকা লাখৰ ঢাকনিযুক্ত ''hsun-ok''-ৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰযোজ্য; সকলো মুকলি পেডেষ্টেলযুক্ত ট্ৰে বাৰ্মিজ উৎসৰ পৰা আহিছে বুলি ইয়াৰ দ্বাৰা প্ৰমাণিত নহয়। মুকলি উঠা নৈবেদ্য-ট্ৰে সমগ্ৰ মূল ভূখণ্ডীয় দক্ষিণ-পূব এছিয়াত বহুলভাৱে দেখা যায়, কিন্তু ঢাকনিযুক্ত লাখৰ ''hsun-ok'' বিশেষভাৱে বাৰ্মীজ বৌদ্ধ বস্তু-সংস্কৃতিৰ সৈতে অধিক ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত। ===অসমত শৰাই আৰু বটাৰ প্ৰচলন=== চীন-তিব্বতীয় বা তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় মূলৰ‌ [[চুতীয়া ৰাজ্য]] আৰু টাই মূলৰ [[আহোম ৰাজ্য]] দুয়োতে বটা বা শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। [[যোৰহাট জিলা]]ৰ তিতাবৰ অঞ্চলৰ চুতীয়া লোক এঘৰত পুৰণি বাকচ এটাত ভৰাই সংৰক্ষিত কৰি থোৱা চুতীয়া ৰাজ্যৰ দিনীয়া বটা উদ্ধাৰ কৰা হৈছে। বটাতোত অসমীয়া লিপিত খোদিত আছে "১৩১৭ সন ছাৰি শাবন মাশ"। অৰ্থাৎ ১৩৯৫ চনৰ(১৩১৭ শক) চাৰি শাওণত এই বঁটা টো নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল বা গ্ৰহণ কৰা হৈছিল।<ref> [https://archive.org/details/chutia-bota-1395 Image of the Bota dated to 1395 AD.]</ref> আহোম ভাষাত শৰাইখনক ''"ফোন"'' বুলি কোৱা হয়। একেইটা শব্দয়েই মাইহাং থাল খনকো বুজায়। এই শব্দৰ গুৰি পুৰণি চীনা ভাষাৰ থাল বা ট্ৰে বুজোৱা ''"পান''" শব্দ আৰু থাই বা শান ভাষাত শৰাই জাতীয় পাত্ৰক ''"ফান"'' কোৱা হয়।<ref>[https://en.wiktionary.org/wiki/%E0%B8%9E%E0%B8%B2%E0%B8%99 Borrowed from Old Chinese 盤 (OC *baːn, “tray”). Cognate with Lao ພານ (phān), Tai Dam ꪝꪱꪙ or ꪟꪱꪙ, Burmese ဗန်း (ban:, “tray”), Shan ပၢၼ်ႉ (pâ̰an, “tray”), and possibly Khmer ពាន (piən) (Pou and Jenner, 1980-1981)]</ref> যিহেতু অসমত শৰাই বুজাবলৈ "ফোন" শব্দৰ সলনি পুৰণি "শৰাই" শব্দয়ে ব্যৱহাৰ কৰা হয়, গতিকে ধৰিব পাৰি যে খমেৰ সকলে ব্যৱহাৰ কৰা পাত্ৰৰ দৰে অসমৰ শৰাই খনও প্ৰাগ-আহোম যুগৰ পৰাই ব্যৱহাৰ কৰি অহা হৈছে। অসমলৈ আহি শৰাই আৰু মাইহাং—এই দুয়োবিধ পাত্ৰৰ সাদৃশ্য দেখা পাই আহোমসকলে হয়তো দুয়োবিধকে ব্যাখ্যা কৰিবলৈ “ফোন” শব্দ ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ লৈছিল। যিহেতু ঢাকনিযুক্ত শৰাইখন বাৰ্মিজ সকলৰ মাজত পোৱা যায়, গতিকে এইখন পাছৰ কালত আহোম ৰাজ্যৰ দিনত বাৰ্মাৰ পৰা গ্ৰহণ কৰা হ'ব পাৰে। পাছলৈ শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰদেৱৰ দিনত শৰাই নৱবৈষ্ণৱ ধৰ্মত অন্তভুক্ত কৰা হয় আৰু কালক্ৰমত অসমীয়া সংস্কৃতিৰ এক বিশেষ অংশ হৈ পৰে। [[File:Xorai worship.webp|thumb|নামঘৰত ব্যৱহাৰ হোৱা শৰাই।]] === অতিথি-আদৰণিত তামোল-পাণ আৰু শৰাই=== অসমীয়া সমাজত তামোল-পাণ আতিথ্য, সন্মান, ভক্তি আৰু মিত্ৰতাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰতীক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। শৰাইত তামোল-পাণ আগবঢ়াই অতিথিক আদৰণি জনোৱা পৰম্পৰা এটা স্তৰিত সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা বুলি বুজিব পাৰি—প্ৰথমে দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক বিস্তৃত আতিথ্য-সংস্কৃতি, তাৰ পাছত ভাৰতীয় ধৰ্মীয়-সামাজিক আচাৰৰ সৈতে ইয়াৰ সংযোগ, আৰু শেষত অসমীয়া কাঁহ-পিতলৰ শৰাই বা বঁটাৰ জৰিয়তে ইয়াৰ স্থানীয় ৰূপায়ণ। এই প্ৰথাৰ আটাইতকৈ প্ৰাচীন স্তৰটো দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক লোক সকলৰ তামোল-পাণভিত্তিক আতিথ্য পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত হ’ব পাৰে। খাচী সমাজত ''kwai'' বা তামোল-পাণ অতিথিক আগবঢ়োৱা এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সামাজিক শিষ্টাচাৰ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। ''Shikyntien kwai'' নামৰ খাচী পৰম্পৰাত ঘৰত অহা যিকোনো অতিথিক ''kwai'' আগবঢ়োৱাটো সৌজন্যৰ চিন বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Shikyntien Kwai: A Folklore about Betel Hospitality in Khasi Society |url=https://www.necarf.org/home/articles/54/shikyntien-kwai-a-folklore-about-betel-hospitality-in-khasi-society |website=NECARF |date=14 October 2020 |access-date=9 June 2026}}</ref> খাচীসকল অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক ভাষাপৰিয়ালৰ অন্তৰ্গত হোৱা বাবে, অসমীয়া তামোল-পাণ আতিথ্যৰ গভীৰ স্তৰটো পূব ভাৰতৰ অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াগত betel-areca সংস্কৃতিৰ সৈতে তুলনা কৰিব পাৰি, যদিও ইয়াৰ পৰা অসমীয়া প্ৰথাটো প্ৰত্যক্ষভাৱে খাচী বা অন্য কোনো একক অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক উৎসৰ পৰা আহিছে বুলি নিশ্চিতভাৱে ক’ব নোৱাৰি। পাছৰ স্তৰত এই তামোল-পাণ আতিথ্যৰ প্ৰথা ভাৰতীয় ধৰ্মীয় আৰু সামাজিক আচাৰৰ সৈতে একীভূত হয়। এছ. চি. আহুজা আৰু উমা আহুজাই betel leaf আৰু areca nut-ক আতিথ্য, শুভতা, সন্মান, সামাজিক প্ৰতিশ্ৰুতি আৰু ধৰ্মীয় নিবেদনৰ প্ৰতীক হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছে। তেওঁলোকৰ মতে ভাৰতৰ বহু সামাজিক আৰু ধৰ্মীয় আচাৰত তামোল-পাণ ব্যৱহাৰ হয়, আৰু অসমীয়া বিবাহত তামোল-পাণ প্ৰায় পোন্ধৰটা আচাৰত উপস্থিত থাকে।<ref>{{cite journal |last1=Ahuja |first1=S. C. |last2=Ahuja |first2=Uma |year=2011 |title=Betel Leaf and Betel Nut in India: History and Uses |journal=Asian Agri-History |volume=15 |issue=1 |pages=13–35 |url=https://www.researchgate.net/publication/292469329_Betel_leaf_and_betel_nut_in_India_History_and_uses |access-date=9 June 2026}}</ref> সেয়ে অসমীয়া সমাজত তামোল-পাণ কেৱল মুখশুদ্ধিৰ সামগ্ৰী নহয়; ই আতিথ্য, শুভেচ্ছা, বিবাহ, সামাজিক স্বীকৃতি আৰু ধৰ্মীয় পবিত্ৰতাৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে। এই তামোল-পাণ পৰম্পৰাই অসমত শৰাই আৰু বঁটাৰ জৰিয়তে এক বিশেষ স্থানীয় ৰূপ লাভ কৰে। অসম চৰকাৰৰ সংস্কৃতি-সম্পৰ্কীয় তথ্য অনুসৰি, তামোল-পাণ বা গুৱাপাণক ভক্তি, সন্মান আৰু মিত্ৰতাৰ নিবেদন হিচাপে ধৰা হয়, আৰু অতিথিক আদৰণি তথা ধন্যবাদ জনোৱাৰ চিহ্ন হিচাপে শৰাইত তামোল-পাণ আগবঢ়োৱা হয়। একেটা উৎসত শৰাইক নামঘৰ বা পূজাস্থলীত প্ৰসাদ আৰু অন্যান্য নিবেদন আগবঢ়োৱাৰ পাত্ৰ হিচাপেও বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Culture of Assam |url=https://assam.gov.in/about-us/391 |website=Assam State Portal |publisher=Government of Assam |access-date=9 June 2026}}</ref> ইয়াৰ পৰা বুজা যায় যে তামোল-পাণৰ সামাজিক অৰ্থ বহল আঞ্চলিক পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত হলেও, কাঁহ-পিতলৰ শৰাই বা বঁটাত তাক আগবঢ়োৱাৰ ৰূপটো অসমীয়া ধাতু-শিল্প আৰু সামাজিক আচাৰৰ সৈতে বিশেষভাৱে যুক্ত। == ধৰ্মীয় তাৎপৰ্য == পৰৱৰ্তী সময়ত আহোম সংস্কৃতিৰপৰা গ্ৰহণ কৰা শৰাই অসমীয়া সমাজ আৰু নামঘৰীয়া ধৰ্মীয় পৰম্পৰাৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশত পৰিণত হয়। নামঘৰত ভাগৱত স্থাপনৰ বাবে শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল, যিয়ে অসমীয়া আধ্যাত্মিক জীৱনত [[File:Sankaradeva.jpg|thumb|right|220px|শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]] ১৫শ আৰু ১৬শ শতিকাত [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]]ৰ একশৰণ নামধৰ্ম আন্দোলনে শৰাই আৰু বটাৰ তাৎপৰ্য নতুন ৰূপ দিয়ে। শংকৰদেৱে পুৰণি অসমীয়া সাংস্কৃতিক পৰিসৰৰপৰা শৰাইৰ ব্যৱহাৰ গ্ৰহণ কৰি ইয়াক অসমীয়া বৈষ্ণৱ সমাজত অন্তৰ্ভুক্ত কৰে। নামঘৰৰ মাজভাগত শৰাইৰ ওপৰত ভাগৱত স্থাপন কৰি তেওঁ দেখুৱাইছিল যে ঈশ্বৰ সকলোৰে বাবে সমান। সেই নামঘৰত শৰাই হৈ উঠে “সমতাৰ প্ৰতীক”—য’ৰপৰা সকলো ভক্তক সমানে প্ৰসাদ বিতৰণ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday |date=20 March 2021 }}</ref> == ঐতিহ্য == শৰাই আৰু বটাৰ ঐতিহ্যৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশ হৈছে—ই কেৱল ৰাজকীয় বস্তু হৈ নাথাকি অসমীয়া সমাজৰ সামূহিক হৃদস্পন্দনত পৰিণত হোৱা।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday }}</ref> শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। তামোল-পাণ আগবঢ়োৱাৰ মাধ্যমেৰে শৰাই আৰু বটা “সন্মানৰ আচাৰ” হিচাপে সমগ্ৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত একত্ৰিত সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা সৃষ্টি কৰে। এই আধ্যাত্মিক ৰূপান্তৰৰ ফলত শৰাই আৰু বটা কেৱল ৰাজকীয় ক্ষমতাৰ প্ৰতীক হৈ নাথাকি সামাজিক ঐক্য, সমতা আৰু অসমীয়া জাতীয় আত্মাৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশত পৰিণত হয়।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday |date=20 March 2021 }}</ref> == চাওক == * [[অসমীয়া সংস্কৃতি]] * [[তামোল-পাণ]] * [[নামঘৰ]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} d5a8amal3r5r76xnyg0mq8zxy5v3rgq 612214 612212 2026-06-14T18:25:25Z Ananya Taye 28065 sources have already been added. read the books 612214 wikitext text/x-wiki '''শৰাই''' আৰু '''বটা''' অসমৰ অন্যতম প্ৰতীকী পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। কাঁহ বা বেল-মেটেলৰে নিৰ্মিত এই শিল্পবস্তু অসমীয়া সমাজত মৰ্যাদা, সন্মান আৰু সাংস্কৃতিক গৌৰৱৰ প্ৰতীক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। সাধাৰণতে তলত এটা থিয়াভাগ থকা ওপৰৰ থাল সদৃশ গঠনযুক্ত শৰাই ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠান, সামাজিক অনুষ্ঠান আৰু বিশেষকৈ অতিথি সম্ভাষণত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। অসমীয়া আৰু আহোম সংস্কৃতিত শৰাই আগবঢ়োৱা মানে আন্তৰিকতা, আতিথ্য আৰু গভীৰ সন্মান প্ৰকাশ কৰা। [[File:Xorai-শৰাই.jpg|thumb|right|250px|পৰম্পৰাগত অসমীয়া শৰাই]] সাধাৰণতে ইয়াত তামোল-পাণ, মিঠাই আৰু আন আন আনুষ্ঠানিক সামগ্ৰী আগবঢ়োৱা হয়। কিছুমান শৰাইত অলংকৃত ঢাকনি থাকে, যিয়ে ইয়াৰ সৌন্দৰ্য আৰু আধ্যাত্মিক তাৎপৰ্য বৃদ্ধি কৰে; আন কিছুমান আকৌ মুকলি ৰূপত থাকে। লক্ষণীয় যে, অতিথি সম্ভাষণ আৰু ধৰ্মীয় নিবেদনৰ বাবে ব্যৱহৃত এনে উচ্চভিত্তিযুক্ত থাল বা পাত্ৰৰ ধাৰণা এছিয়াৰ আন বহু অঞ্চলতো—বিশেষকৈ চীন, তিব্বত, নেপাল আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াত দেখিবলৈ পোৱা যায়। যদিও শৰাই আৰু বটা একে ধৰণৰ সামগ্ৰী আৰু মূল নক্সাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ় লৈ উঠিছে, তথাপি সময়ৰ লগে লগে এই দুয়োটা পৃথক শিল্পবস্তু হিচাপে বিকশিত হয়। শৰাই সাধাৰণতে ওপৰত এটা সমতল থাল আৰু তলত এটা থিয়াভাগযুক্ত, আনহাতে বটা হৈছে বাটিৰ দৰে পাত্ৰ, যি বহু সময়ত শৰাইৰ সৈতে একেলগে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=Fragmented Memories: Struggling to Be Tai-Ahom in India |url=https://archive.org/details/fragmentedmemori0000saik |publisher=Duke University Press |location=Durham |year=2004 |isbn=9780822334255 |access-date=5june 2025 }}</ref> == ইতিহাস == === প্ৰাচীন চীনা উৎস === [[File:Warring States Bronze Dou 02.jpg|thumb|right|250px|যুদ্ধৰত ৰাজ্যসমূহৰ যুগৰ ব্ৰঞ্জৰ ডৌ পাত্ৰ]] শৰাই আৰু বটাৰ শিকড় চীন জনগোষ্ঠীৰ এক প্ৰাচীন সাংস্কৃতিক ধাৰাৰ সৈতে জড়িত। "Dou " (豆) নামে পৰিচিত উচ্চভিত্তিযুক্ত বাটিৰ আকৃতি প্ৰথমে চীনত নৱপ্ৰস্তৰ যুগত দেখা যায়। ওপৰত পাত্ৰ আৰু তলত থিয়াভাগ থকা এই গঠন প্ৰায় ৬,০০০–৭,০০০ বছৰ আগতে (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৫০০০–৪০০০) উৎপত্তি লাভ কৰে, আৰু ইয়াৰ মূল আকৃতি ইয়াংশাও সংস্কৃতি আৰু ডাৱেনকʼ সংস্কৃতিত বিকশিত হয়। ভাষাতাত্ত্বিক আৰু জিনগত গৱেষকৰ মতে [[চীনা-তিব্বতীয় ভাষা|চীন-তিব্বতীয়]] বা তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় ভাষা পৰিয়ালৰ লোক সকলৰ আদিম বিস্তাৰ উত্তৰ চীনৰ ইয়াংশাও আৰু মাজিয়াও সভ্যতাৰ পৰা হৈছিল।<ref>{{cite journal |last1=Zhang |first1=Menghan |last2=Yan |first2=Shi |last3=Pan |first3=Wuyun |last4=Jin |first4=Li |year=2019 |title=Phylogenetic evidence for Sino-Tibetan origin in northern China in the Late Neolithic |journal=Nature |volume=569 |pages=112–115 |doi=10.1038/s41586-019-1153-z}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Zhang |first1=Hanzhi |last2=Ji |first2=Ting |last3=Pagel |first3=Mark |last4=Mace |first4=Ruth |year=2020 |title=Dated phylogeny suggests early Neolithic origin of Sino-Tibetan languages |journal=Scientific Reports |volume=10 |article-number=20792 |doi=10.1038/s41598-020-77404-4}}</ref> যিহেতু অসমৰ বড়ো-গাৰো বা বড়ো-কছাৰী মূলীয় ভাষাসমূহ তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় ভাষা পৰিয়ালৰ এটা শাখা হিচাপে গণ্য কৰা হয়,‌গতিকে চীনৰ এই সভ্যতাৰ পৰাই অসমৰ [[বড়ো-কছাৰী]] মূলীয় জনগোষ্ঠী সমূহৰ উৎপত্তি হৈছে বুলি ক'ব পৰা যায়।<ref>{{cite book |last=DeLancey |first=Scott |year=2012 |chapter=On the Origins of Bodo-Garo |editor-last=Morey |editor-first=Stephen |editor2-last=Post |editor2-first=Mark W. |title=North East Indian Linguistics |volume=4 |publisher=Cambridge University Press India |pages=3–20}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত [[ঝৌ সাম্ৰাজ্য]]ৰ (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১০৪৬–২৫৬) যুগত “ডৌ” চীনা ধৰ্মীয়-আনুষ্ঠানিক সংস্কৃতিৰ এক বিশেষ প্ৰতীকত পৰিণত হয়। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। [[File:Spring & Autumn Bronze Dou, Xinzheng.jpg|thumb|right|250px|বসন্ত আৰু শৰৎ যুগৰ ব্ৰঞ্জৰ ডৌ পাত্ৰ, চিনঝেং]] ঝৌ সমাজত জীৱন “লি” বা আচাৰ-ব্যৱস্থাৰ নিয়মেৰে পৰিচালিত হৈছিল। সেই ব্যৱস্থাত ডৌ কেৱল এটা খাদ্যপাত্ৰ নাছিল; ই আছিল পূৰ্বপুৰুষৰ সৈতে আত্মিক যোগাযোগ স্থাপন কৰা এক পৱিত্ৰ আচাৰিক পাত্ৰ। ঝৌ লোকসকলে বিশ্বাস কৰিছিল যে সঠিকভাৱে পূৰ্বপুৰুষক নিবেদন কৰিলে ঐশ্বৰিক আশীৰ্বাদ লাভ হয়—যেনে সুৰক্ষা আৰু উন্নত ফচল। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। [[File:Dou with an inland hunting scene.jpg|thumb|right|250px|শিকাৰ দৃশ্য খোদিত প্ৰাচীন ডৌ পাত্ৰ]] ===চীনৰ পৰা শৰাই সংস্কৃতিৰ বিস্তাৰ=== কালক্ৰমত চীনৰ পৰা শৰাই জাতীয় পাত্ৰ চীন তিব্বতীয় মূলৰ বাৰ্মিজ<ref>[https://archive.org/details/burmese-hsun-ok Traditional Burmese Offering Tray Hsun-Ok]</ref>, তিব্বত, নেপাল<ref>[https://archive.org/details/nepal-offering-tray Traditional Nepalese Offering tray]</ref>, অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক ভুলৰ কম্বোডিয়া, ভিয়েটনাম, টাই মুলৰ থাইলেণ্ড, অষ্ট্ৰোনেচিয়ান মূলৰ মালয়েছিয়া, ইত্যাদি অঞ্চললৈ বিয়পি পৰে। বৌদ্ধ ধৰ্মত শৰাইৰ মহৎ আটাইতকৈ বেছি। এই সকলো দেশত শৰাই জাতীয় পাত্ৰ ভগৱানৰ আগত সেৱা কৰিবলৈ আগ বঢ়োৱা হয়। ===খমেৰ সকলৰ শৰাই জাতীয় পাত্ৰ গ্ৰহণ=== থাই বা কম্বোডিয়াৰ ভাষাত শৰাই জাতীয় পাত্ৰক ''"ফান"'' কোৱা হয়। থাই/শ্যাম ৰাজ্যসমূহৰ থাইলেণ্ডত উত্থান হোৱাৰ আগতেই কম্বোডিয়া আৰু সংশ্লিষ্ট মূল ভূখণ্ডীয় দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক প্ৰেক্ষাপটত শৰাই জাতীয় পাত্ৰৰ উপস্থিতি পোৱা যায়। হেং পিফালে খ্ৰীষ্টীয় ৩০০–৫০০ চনৰ প্ৰাক-আংকোৰীয় যুগৰ উত্তৰণৰ বিষয়ে আলোচনা কৰোঁতে উত্তৰ-পূব থাইলেণ্ড আৰু কম্বোডিয়াৰ প্ৰাগৈতিহাসিক (তেতিয়ালৈকে থাই/টাই সকলৰ প্ৰবজন ঘটা নাছিল) স্থানসমূহত "pedestalled dishes and bowls" অৰ্থাৎ শৰাই জাতীয় পাত্ৰ আৰু বাটিৰ উপস্থিতিৰ কথা উল্লেখ কৰিছে। তেওঁ কম্বোডিয়াৰ Tuol Neakta Kang Memay স্থানৰ পৰা পোৱা এটা পেডেষ্টেলযুক্ত বাটিৰ ছবিও প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Heng |first=Piphal |year=2016 |title=Transition to the Pre-Angkorian period (300–500 CE): Thala Borivat and a regional perspective |journal=Journal of Southeast Asian Studies |volume=47 |issue=3 |pages=484–505 |doi=10.1017/S0022463416000406}}</ref> [[এংকৰ ৱাট|এংকৰ বছৰেই]] স্থানৰ প্ৰাচীন কম্বোডীয় মৃত্শিল্পৰ মাজতো এনে পেডেষ্টেলযুক্ত থালৰ আকৃতিৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে; Miriam T. Stark-এ এংকৰ বৰেইৰ মৃত্শিল্পৰ ভিতৰত শৰাই জাতীয় থালৰ বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Stark |first=Miriam T. |year=2019 |title=Earthenware Ceramic Technologies of Angkor Borei, Cambodia |journal=Udaya, Journal of Khmer Studies |volume=14 |pages=109–132}}</ref> একেদৰেই UNESCOয়ে প্ৰকাশিত খমেৰ ৰূপালী শিল্প সম্পৰ্কীয় এখন গ্ৰন্থৰ মতে প্ৰাক-আংকোৰীয় আৰু আংকোৰীয় শিলালিপিত কম্বোডীয় সকলে ব্যৱহাৰ কৰা ৰূপালী সামগ্ৰীৰ ভিতৰত পেডেষ্টেল যুক্ত থাল আৰু ট্ৰেৰও বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Kong |first=Vireak |year=2009 |title=Khmer Silverwares |publisher=UNESCO |location=Phnom Penh |url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000187953 |access-date=9 June 2026}}</ref> থাই সকলৰ আয়ুথিয়া ৰাজ্য ১৩৫১ চনত প্ৰতিষ্ঠা হৈছিল আৰু ইয়াৰ ৰাজ দৰবাৰৰ সংস্কৃতি আংকোৰৰ সাংস্কৃতিৰ আৰ্হিৰে গঢ় লোৱা বুলি কোৱা হয়।<ref>{{cite encyclopedia |title=History of Thailand |encyclopedia=Encyclopaedia Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/history-of-Thailand |access-date=9 June 2026}}</ref><ref>{{cite encyclopedia |title=Khmer Empire |encyclopedia=Encyclopaedia Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Khmer-Empire |access-date=9 June 2026}}</ref> সেয়েহে ইতিহাসবিদ সকলৰ মতে থাই সকলে কম্বোডিয়াৰ খমেৰ জাতিৰ পৰা শৰাই জাতীয় সম্পদটো গ্ৰহণ কৰি থাল বুজোৱা "ফান" শব্দটো প্ৰয়োগ কৰিছিল। ===ঢাকনিযুক্ত বাৰ্মিজ শৰাই=== ঢাকনিযুক্ত শৰাই দৰে পাত্ৰ বাৰ্মিজ সংস্কৃতিত দেখা যায়। এই পাত্ৰক ''hsun-ok'' বুলি কোৱা হয়। এইটো সাধাৰণতে বাৰ্মিজ সকলৰ বৌদ্ধ নৈবেদ্য বহন বা আগবঢ়োৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত পাত্ৰ। ''Hsun-ok'' সাধাৰণতে লাখ-লেপা বাঁহ বা কাঠেৰে নিৰ্মিত হয়, আৰু ইয়াত এটা পেডেষ্টেল, বাটিৰ দৰে মূল পাত্ৰ, ভিতৰুৱা ট্ৰে আৰু ওপৰত এটা ওখ শিখৰযুক্ত ঢাকনি থাকে। ইয়াৰ পৰা বুজা যায় যে শানসকলৰ ঢাকনিযুক্ত ''hsun-ok'' ৰূপটো বাৰ্মিজ বৌদ্ধ নৈবেদ্য-পাত্ৰ পৰম্পৰাৰ এটা স্থানীয় অভিযোজন আছিল। অৱশ্যে এই প্ৰমাণ বিশেষকৈ শিখৰযুক্ত ঢাকনি থকা লাখৰ ঢাকনিযুক্ত ''hsun-ok''-ৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰযোজ্য; সকলো মুকলি পেডেষ্টেলযুক্ত ট্ৰে বাৰ্মিজ উৎসৰ পৰা আহিছে বুলি ইয়াৰ দ্বাৰা প্ৰমাণিত নহয়। মুকলি উঠা নৈবেদ্য-ট্ৰে সমগ্ৰ মূল ভূখণ্ডীয় দক্ষিণ-পূব এছিয়াত বহুলভাৱে দেখা যায়, কিন্তু ঢাকনিযুক্ত লাখৰ ''hsun-ok'' বিশেষভাৱে বাৰ্মীজ বৌদ্ধ বস্তু-সংস্কৃতিৰ সৈতে অধিক ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত। ===অসমত শৰাই আৰু বটাৰ প্ৰচলন=== চীন-তিব্বতীয় বা তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় মূলৰ‌ [[চুতীয়া ৰাজ্য]] আৰু টাই মূলৰ [[আহোম ৰাজ্য]] দুয়োতে বটা বা শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। [[যোৰহাট জিলা]]ৰ তিতাবৰ অঞ্চলৰ চুতীয়া লোক এঘৰত পুৰণি বাকচ এটাত ভৰাই সংৰক্ষিত কৰি থোৱা চুতীয়া ৰাজ্যৰ দিনীয়া বটা উদ্ধাৰ কৰা হৈছে। বটাতোত অসমীয়া লিপিত খোদিত আছে "১৩১৭ সন ছাৰি শাবন মাশ"। অৰ্থাৎ ১৩৯৫ চনৰ(১৩১৭ শক) চাৰি শাওণত এই বঁটা টো নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল বা গ্ৰহণ কৰা হৈছিল।<ref> [https://archive.org/details/chutia-bota-1395 Image of the Bota dated to 1395 AD.]</ref> আহোম ভাষাত শৰাইখনক ''"ফোন"'' বুলি কোৱা হয়। একেইটা শব্দয়েই মাইহাং থাল খনকো বুজায়। এই শব্দৰ গুৰি পুৰণি চীনা ভাষাৰ থাল বা ট্ৰে বুজোৱা ''"পান''" শব্দ আৰু থাই বা শান ভাষাত শৰাই জাতীয় পাত্ৰক ''"ফান"'' কোৱা হয়।<ref>[https://en.wiktionary.org/wiki/%E0%B8%9E%E0%B8%B2%E0%B8%99 Borrowed from Old Chinese 盤 (OC *baːn, “tray”). Cognate with Lao ພານ (phān), Tai Dam ꪝꪱꪙ or ꪟꪱꪙ, Burmese ဗန်း (ban:, “tray”), Shan ပၢၼ်ႉ (pâ̰an, “tray”), and possibly Khmer ពាន (piən) (Pou and Jenner, 1980-1981)]</ref> যিহেতু অসমত শৰাই বুজাবলৈ "ফোন" শব্দৰ সলনি পুৰণি "শৰাই" শব্দয়ে ব্যৱহাৰ কৰা হয়, গতিকে ধৰিব পাৰি যে খমেৰ সকলে ব্যৱহাৰ কৰা পাত্ৰৰ দৰে অসমৰ শৰাই খনও প্ৰাগ-আহোম যুগৰ পৰাই ব্যৱহাৰ কৰি অহা হৈছে। অসমলৈ আহি শৰাই আৰু মাইহাং—এই দুয়োবিধ পাত্ৰৰ সাদৃশ্য দেখা পাই আহোমসকলে হয়তো দুয়োবিধকে ব্যাখ্যা কৰিবলৈ “ফোন” শব্দ ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ লৈছিল। যিহেতু ঢাকনিযুক্ত শৰাইখন বাৰ্মিজ সকলৰ মাজত পোৱা যায়, গতিকে এইখন পাছৰ কালত আহোম ৰাজ্যৰ দিনত বাৰ্মাৰ পৰা গ্ৰহণ কৰা হ'ব পাৰে। পাছলৈ শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰদেৱৰ দিনত শৰাই নৱবৈষ্ণৱ ধৰ্মত অন্তভুক্ত কৰা হয় আৰু কালক্ৰমত অসমীয়া সংস্কৃতিৰ এক বিশেষ অংশ হৈ পৰে। [[File:Xorai worship.webp|thumb|নামঘৰত ব্যৱহাৰ হোৱা শৰাই।]] === অতিথি-আদৰণিত তামোল-পাণ আৰু শৰাই=== অসমীয়া সমাজত তামোল-পাণ আতিথ্য, সন্মান, ভক্তি আৰু মিত্ৰতাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰতীক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। শৰাইত তামোল-পাণ আগবঢ়াই অতিথিক আদৰণি জনোৱা পৰম্পৰা এটা স্তৰিত সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা বুলি বুজিব পাৰি—প্ৰথমে দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক বিস্তৃত আতিথ্য-সংস্কৃতি, তাৰ পাছত ভাৰতীয় ধৰ্মীয়-সামাজিক আচাৰৰ সৈতে ইয়াৰ সংযোগ, আৰু শেষত অসমীয়া কাঁহ-পিতলৰ শৰাই বা বঁটাৰ জৰিয়তে ইয়াৰ স্থানীয় ৰূপায়ণ। এই প্ৰথাৰ আটাইতকৈ প্ৰাচীন স্তৰটো দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক লোক সকলৰ তামোল-পাণভিত্তিক আতিথ্য পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত হ’ব পাৰে। খাচী সমাজত ''kwai'' বা তামোল-পাণ অতিথিক আগবঢ়োৱা এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সামাজিক শিষ্টাচাৰ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। ''Shikyntien kwai'' নামৰ খাচী পৰম্পৰাত ঘৰত অহা যিকোনো অতিথিক ''kwai'' আগবঢ়োৱাটো সৌজন্যৰ চিন বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Shikyntien Kwai: A Folklore about Betel Hospitality in Khasi Society |url=https://www.necarf.org/home/articles/54/shikyntien-kwai-a-folklore-about-betel-hospitality-in-khasi-society |website=NECARF |date=14 October 2020 |access-date=9 June 2026}}</ref> খাচীসকল অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক ভাষাপৰিয়ালৰ অন্তৰ্গত হোৱা বাবে, অসমীয়া তামোল-পাণ আতিথ্যৰ গভীৰ স্তৰটো পূব ভাৰতৰ অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াগত betel-areca সংস্কৃতিৰ সৈতে তুলনা কৰিব পাৰি, যদিও ইয়াৰ পৰা অসমীয়া প্ৰথাটো প্ৰত্যক্ষভাৱে খাচী বা অন্য কোনো একক অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক উৎসৰ পৰা আহিছে বুলি নিশ্চিতভাৱে ক’ব নোৱাৰি। পাছৰ স্তৰত এই তামোল-পাণ আতিথ্যৰ প্ৰথা ভাৰতীয় ধৰ্মীয় আৰু সামাজিক আচাৰৰ সৈতে একীভূত হয়। এছ. চি. আহুজা আৰু উমা আহুজাই betel leaf আৰু areca nut-ক আতিথ্য, শুভতা, সন্মান, সামাজিক প্ৰতিশ্ৰুতি আৰু ধৰ্মীয় নিবেদনৰ প্ৰতীক হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছে। তেওঁলোকৰ মতে ভাৰতৰ বহু সামাজিক আৰু ধৰ্মীয় আচাৰত তামোল-পাণ ব্যৱহাৰ হয়, আৰু অসমীয়া বিবাহত তামোল-পাণ প্ৰায় পোন্ধৰটা আচাৰত উপস্থিত থাকে।<ref>{{cite journal |last1=Ahuja |first1=S. C. |last2=Ahuja |first2=Uma |year=2011 |title=Betel Leaf and Betel Nut in India: History and Uses |journal=Asian Agri-History |volume=15 |issue=1 |pages=13–35 |url=https://www.researchgate.net/publication/292469329_Betel_leaf_and_betel_nut_in_India_History_and_uses |access-date=9 June 2026}}</ref> সেয়ে অসমীয়া সমাজত তামোল-পাণ কেৱল মুখশুদ্ধিৰ সামগ্ৰী নহয়; ই আতিথ্য, শুভেচ্ছা, বিবাহ, সামাজিক স্বীকৃতি আৰু ধৰ্মীয় পবিত্ৰতাৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে। এই তামোল-পাণ পৰম্পৰাই অসমত শৰাই আৰু বঁটাৰ জৰিয়তে এক বিশেষ স্থানীয় ৰূপ লাভ কৰে। অসম চৰকাৰৰ সংস্কৃতি-সম্পৰ্কীয় তথ্য অনুসৰি, তামোল-পাণ বা গুৱাপাণক ভক্তি, সন্মান আৰু মিত্ৰতাৰ নিবেদন হিচাপে ধৰা হয়, আৰু অতিথিক আদৰণি তথা ধন্যবাদ জনোৱাৰ চিহ্ন হিচাপে শৰাইত তামোল-পাণ আগবঢ়োৱা হয়। একেটা উৎসত শৰাইক নামঘৰ বা পূজাস্থলীত প্ৰসাদ আৰু অন্যান্য নিবেদন আগবঢ়োৱাৰ পাত্ৰ হিচাপেও বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Culture of Assam |url=https://assam.gov.in/about-us/391 |website=Assam State Portal |publisher=Government of Assam |access-date=9 June 2026}}</ref> ইয়াৰ পৰা বুজা যায় যে তামোল-পাণৰ সামাজিক অৰ্থ বহল আঞ্চলিক পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত হলেও, কাঁহ-পিতলৰ শৰাই বা বঁটাত তাক আগবঢ়োৱাৰ ৰূপটো অসমীয়া ধাতু-শিল্প আৰু সামাজিক আচাৰৰ সৈতে বিশেষভাৱে যুক্ত। == ধৰ্মীয় তাৎপৰ্য == পৰৱৰ্তী সময়ত আহোম সংস্কৃতিৰপৰা গ্ৰহণ কৰা শৰাই অসমীয়া সমাজ আৰু নামঘৰীয়া ধৰ্মীয় পৰম্পৰাৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশত পৰিণত হয়। নামঘৰত ভাগৱত স্থাপনৰ বাবে শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল, যিয়ে অসমীয়া আধ্যাত্মিক জীৱনত [[File:Sankaradeva.jpg|thumb|right|220px|শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]] ১৫শ আৰু ১৬শ শতিকাত [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]]ৰ একশৰণ নামধৰ্ম আন্দোলনে শৰাই আৰু বটাৰ তাৎপৰ্য নতুন ৰূপ দিয়ে। শংকৰদেৱে পুৰণি অসমীয়া সাংস্কৃতিক পৰিসৰৰপৰা শৰাইৰ ব্যৱহাৰ গ্ৰহণ কৰি ইয়াক অসমীয়া বৈষ্ণৱ সমাজত অন্তৰ্ভুক্ত কৰে। নামঘৰৰ মাজভাগত শৰাইৰ ওপৰত ভাগৱত স্থাপন কৰি তেওঁ দেখুৱাইছিল যে ঈশ্বৰ সকলোৰে বাবে সমান। সেই নামঘৰত শৰাই হৈ উঠে “সমতাৰ প্ৰতীক”—য’ৰপৰা সকলো ভক্তক সমানে প্ৰসাদ বিতৰণ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday |date=20 March 2021 }}</ref> == ঐতিহ্য == শৰাই আৰু বটাৰ ঐতিহ্যৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশ হৈছে—ই কেৱল ৰাজকীয় বস্তু হৈ নাথাকি অসমীয়া সমাজৰ সামূহিক হৃদস্পন্দনত পৰিণত হোৱা।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday }}</ref> শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। তামোল-পাণ আগবঢ়োৱাৰ মাধ্যমেৰে শৰাই আৰু বটা “সন্মানৰ আচাৰ” হিচাপে সমগ্ৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত একত্ৰিত সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা সৃষ্টি কৰে। এই আধ্যাত্মিক ৰূপান্তৰৰ ফলত শৰাই আৰু বটা কেৱল ৰাজকীয় ক্ষমতাৰ প্ৰতীক হৈ নাথাকি সামাজিক ঐক্য, সমতা আৰু অসমীয়া জাতীয় আত্মাৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশত পৰিণত হয়।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday |date=20 March 2021 }}</ref> == চাওক == * [[অসমীয়া সংস্কৃতি]] * [[তামোল-পাণ]] * [[নামঘৰ]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} epqe6clo4cx8zla07fie9xnm6dgp2im 612218 612214 2026-06-14T18:27:16Z KhiLanTzi 23530 উৎসত কম্বোডিয় ৰূপৰ পাত্ৰ জোৱেন চ্ৰব কথা উল্লেখ আছে নিজৰ গৱেষণা (WP:OR) কৰি ফানক জোৱেন চ্ৰবৰ ঠাইত লগাই নিদিব। 612218 wikitext text/x-wiki '''শৰাই''' আৰু '''বটা''' অসমৰ অন্যতম প্ৰতীকী পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। কাঁহ বা বেল-মেটেলৰে নিৰ্মিত এই শিল্পবস্তু অসমীয়া সমাজত মৰ্যাদা, সন্মান আৰু সাংস্কৃতিক গৌৰৱৰ প্ৰতীক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। সাধাৰণতে তলত এটা থিয়াভাগ থকা ওপৰৰ থাল সদৃশ গঠনযুক্ত শৰাই ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠান, সামাজিক অনুষ্ঠান আৰু বিশেষকৈ অতিথি সম্ভাষণত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। অসমীয়া আৰু আহোম সংস্কৃতিত শৰাই আগবঢ়োৱা মানে আন্তৰিকতা, আতিথ্য আৰু গভীৰ সন্মান প্ৰকাশ কৰা। [[File:Xorai-শৰাই.jpg|thumb|right|250px|পৰম্পৰাগত অসমীয়া শৰাই]] সাধাৰণতে ইয়াত তামোল-পাণ, মিঠাই আৰু আন আন আনুষ্ঠানিক সামগ্ৰী আগবঢ়োৱা হয়। কিছুমান শৰাইত অলংকৃত ঢাকনি থাকে, যিয়ে ইয়াৰ সৌন্দৰ্য আৰু আধ্যাত্মিক তাৎপৰ্য বৃদ্ধি কৰে; আন কিছুমান আকৌ মুকলি ৰূপত থাকে। লক্ষণীয় যে, অতিথি সম্ভাষণ আৰু ধৰ্মীয় নিবেদনৰ বাবে ব্যৱহৃত এনে উচ্চভিত্তিযুক্ত থাল বা পাত্ৰৰ ধাৰণা এছিয়াৰ আন বহু অঞ্চলতো—বিশেষকৈ চীন, তিব্বত, নেপাল আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াত দেখিবলৈ পোৱা যায়। যদিও শৰাই আৰু বটা একে ধৰণৰ সামগ্ৰী আৰু মূল নক্সাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ় লৈ উঠিছে, তথাপি সময়ৰ লগে লগে এই দুয়োটা পৃথক শিল্পবস্তু হিচাপে বিকশিত হয়। শৰাই সাধাৰণতে ওপৰত এটা সমতল থাল আৰু তলত এটা থিয়াভাগযুক্ত, আনহাতে বটা হৈছে বাটিৰ দৰে পাত্ৰ, যি বহু সময়ত শৰাইৰ সৈতে একেলগে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=Fragmented Memories: Struggling to Be Tai-Ahom in India |url=https://archive.org/details/fragmentedmemori0000saik |publisher=Duke University Press |location=Durham |year=2004 |isbn=9780822334255 |access-date=5june 2025 }}</ref> == ইতিহাস == === প্ৰাচীন চীনা উৎস === [[File:Warring States Bronze Dou 02.jpg|thumb|right|250px|যুদ্ধৰত ৰাজ্যসমূহৰ যুগৰ ব্ৰঞ্জৰ ডৌ পাত্ৰ]] শৰাই আৰু বটাৰ শিকড় চীন জনগোষ্ঠীৰ এক প্ৰাচীন সাংস্কৃতিক ধাৰাৰ সৈতে জড়িত। "Dou " (豆) নামে পৰিচিত উচ্চভিত্তিযুক্ত বাটিৰ আকৃতি প্ৰথমে চীনত নৱপ্ৰস্তৰ যুগত দেখা যায়। ওপৰত পাত্ৰ আৰু তলত থিয়াভাগ থকা এই গঠন প্ৰায় ৬,০০০–৭,০০০ বছৰ আগতে (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৫০০০–৪০০০) উৎপত্তি লাভ কৰে, আৰু ইয়াৰ মূল আকৃতি ইয়াংশাও সংস্কৃতি আৰু ডাৱেনকʼ সংস্কৃতিত বিকশিত হয়। ভাষাতাত্ত্বিক আৰু জিনগত গৱেষকৰ মতে [[চীনা-তিব্বতীয় ভাষা|চীন-তিব্বতীয়]] বা তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় ভাষা পৰিয়ালৰ লোক সকলৰ আদিম বিস্তাৰ উত্তৰ চীনৰ ইয়াংশাও আৰু মাজিয়াও সভ্যতাৰ পৰা হৈছিল।<ref>{{cite journal |last1=Zhang |first1=Menghan |last2=Yan |first2=Shi |last3=Pan |first3=Wuyun |last4=Jin |first4=Li |year=2019 |title=Phylogenetic evidence for Sino-Tibetan origin in northern China in the Late Neolithic |journal=Nature |volume=569 |pages=112–115 |doi=10.1038/s41586-019-1153-z}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Zhang |first1=Hanzhi |last2=Ji |first2=Ting |last3=Pagel |first3=Mark |last4=Mace |first4=Ruth |year=2020 |title=Dated phylogeny suggests early Neolithic origin of Sino-Tibetan languages |journal=Scientific Reports |volume=10 |article-number=20792 |doi=10.1038/s41598-020-77404-4}}</ref> যিহেতু অসমৰ বড়ো-গাৰো বা বড়ো-কছাৰী মূলীয় ভাষাসমূহ তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় ভাষা পৰিয়ালৰ এটা শাখা হিচাপে গণ্য কৰা হয়,‌গতিকে চীনৰ এই সভ্যতাৰ পৰাই অসমৰ [[বড়ো-কছাৰী]] মূলীয় জনগোষ্ঠী সমূহৰ উৎপত্তি হৈছে বুলি ক'ব পৰা যায়।<ref>{{cite book |last=DeLancey |first=Scott |year=2012 |chapter=On the Origins of Bodo-Garo |editor-last=Morey |editor-first=Stephen |editor2-last=Post |editor2-first=Mark W. |title=North East Indian Linguistics |volume=4 |publisher=Cambridge University Press India |pages=3–20}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত [[ঝৌ সাম্ৰাজ্য]]ৰ (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১০৪৬–২৫৬) যুগত “ডৌ” চীনা ধৰ্মীয়-আনুষ্ঠানিক সংস্কৃতিৰ এক বিশেষ প্ৰতীকত পৰিণত হয়। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। [[File:Spring & Autumn Bronze Dou, Xinzheng.jpg|thumb|right|250px|বসন্ত আৰু শৰৎ যুগৰ ব্ৰঞ্জৰ ডৌ পাত্ৰ, চিনঝেং]] ঝৌ সমাজত জীৱন “লি” বা আচাৰ-ব্যৱস্থাৰ নিয়মেৰে পৰিচালিত হৈছিল। সেই ব্যৱস্থাত ডৌ কেৱল এটা খাদ্যপাত্ৰ নাছিল; ই আছিল পূৰ্বপুৰুষৰ সৈতে আত্মিক যোগাযোগ স্থাপন কৰা এক পৱিত্ৰ আচাৰিক পাত্ৰ। ঝৌ লোকসকলে বিশ্বাস কৰিছিল যে সঠিকভাৱে পূৰ্বপুৰুষক নিবেদন কৰিলে ঐশ্বৰিক আশীৰ্বাদ লাভ হয়—যেনে সুৰক্ষা আৰু উন্নত ফচল। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। [[File:Dou with an inland hunting scene.jpg|thumb|right|250px|শিকাৰ দৃশ্য খোদিত প্ৰাচীন ডৌ পাত্ৰ]] ===চীনৰ পৰা শৰাই সংস্কৃতিৰ বিস্তাৰ=== কালক্ৰমত চীনৰ পৰা শৰাই জাতীয় পাত্ৰ চীন তিব্বতীয় মূলৰ বাৰ্মিজ<ref>[https://archive.org/details/burmese-hsun-ok Traditional Burmese Offering Tray Hsun-Ok]</ref>, তিব্বত, নেপাল<ref>[https://archive.org/details/nepal-offering-tray Traditional Nepalese Offering tray]</ref>, অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক ভুলৰ কম্বোডিয়া, ভিয়েটনাম, টাই মুলৰ থাইলেণ্ড, অষ্ট্ৰোনেচিয়ান মূলৰ মালয়েছিয়া, ইত্যাদি অঞ্চললৈ বিয়পি পৰে। বৌদ্ধ ধৰ্মত শৰাইৰ মহৎ আটাইতকৈ বেছি। এই সকলো দেশত শৰাই জাতীয় পাত্ৰ ভগৱানৰ আগত সেৱা কৰিবলৈ আগ বঢ়োৱা হয়। ===ফান বা ফুন=== {{Main|ফুন}} [[File:ITU Telecom World 2016 – VVIP Tour (30938174176).jpg|ITU_Telecom_World_2016_–_VVIP_Tour_(30938174176)|thumb=থাইলেণ্ডৰ ৰাজকীয় বাচন ফান]] টাই ভাষাসমূহ যেনে থাই ভাষাত พาน (ফান), লাও ভাষাত ພານ (phān), টাই ডাম ꪝꪱꪙ বা ꪟꪱꪙ টাই য়াই ভাষাত ပၢၼ်ႉ আদিয়ে থাল সদৃশ পাত্ৰক বুজোৱা হয় যি চীনা ভাষাৰ 盤 পানৰ পৰা আহিছে যাৰ অৰ্থ থাল (tray)।<ref>“พาน” in Thai Dictionary Project (TDP) (UC Berkeley 1964) (plus additional data from the Royal Institute of Thailand (RI) and NECTEC's LEXITRON project (LEX)). Searchable online at {{url|SEAlang.net}}</ref> টাই-আহোম ভাষাত এনে পাত্ৰক ফুন (𑜇𑜥𑜃𑜫) বুলি কোৱা হয়।<ref>{{Cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |author-link=Golap Chandra Barua |title=Ahom-Assamese-English Dictionary |publisher=Baptist Mission Press |location=Calcutta |year=1920 |page= 138|url=https://ia801408.us.archive.org/2/items/in.ernet.dli.2015.463794/2015.463794.Ahom-assamese-english-Dictionary.pdf |access-date=2026-06-14}}</ref> থাই সকলৰ মাজত ফান এটা উচ্চ স্তৰীয় পৰম্পৰাগত বাচন।<ref>{{Cite journal |last1=Titrassamee |first1=Songsak |last2=Lamduan |first2=Somchai |last3=Phaengsoi |first3=Kosit |date=2014-06-12 |title=Bai Sri Su Khwan: Spirit Blessing in North-eastern Thailand |journal=Asian Culture and History |volume=6 |issue=2 |pages=134–138 |publisher=Canadian Center of Science and Education |doi=10.5539/ach.v6n2p134 |issn=1916-9655 |url=https://patricklepetit.jalbum.net/ANIMISM%20AND%20RELIGION/LIBRARY/Bai_Sri_Su_Khwan_Spirit_Blessing_in_North-eastern.pdf |access-date=2026-06-14 }}</ref> টাই লাও আৰু ফু টাই সকলৰ পৰম্পৰাগত অনুষ্ঠান বাই চ্ৰি চু খৱানত দুটা মুখ্য সামগ্ৰীৰ ভিতৰত ফান খাও (খাদ্য থোৱা ফান) অন্যতম।<ref>{{Cite journal |last1=Titrassamee |first1=Songsak |last2=Lamduan |first2=Somchai |last3=Phaengsoi |first3=Kosit |date=2014-06-12 |title=Bai Sri Su Khwan: Spirit Blessing in North-eastern Thailand |journal=Asian Culture and History |volume=6 |issue=2 |pages=134–138 |publisher=Canadian Center of Science and Education |doi=10.5539/ach.v6n2p134 |issn=1916-9655 |url=https://patricklepetit.jalbum.net/ANIMISM%20AND%20RELIGION/LIBRARY/Bai_Sri_Su_Khwan_Spirit_Blessing_in_North-eastern.pdf |access-date=2026-06-14 |page= }}</ref> ===জুৱেন চ্ৰাৱ=== প্ৰাক-আংকোৰীয় যুগত দক্ষিণ পূৱ এছিয়াত কম্বোডিয় পৰম্পৰাগত ভিন্ন নাল যুক্ত কাঁহী জুৱেন চ্ৰাৱ পোৱা গৈছিল। হেং পিফালে খ্ৰীষ্টীয় ৩০০–৫০০ চনৰ প্ৰাক-আংকোৰীয় যুগৰ উত্তৰণৰ বিষয়ে আলোচনা কৰোঁতে উত্তৰ-পূব থাইলেণ্ড আৰু কম্বোডিয়াৰ প্ৰাগৈতিহাসিক স্থানসমূহত "pedestalled dishes and bowls" অৰ্থাৎ নাল যুক্ত পাত্ৰ আৰু বাটিৰ উপস্থিতিৰ কথা উল্লেখ কৰিছে। তেওঁ কম্বোডিয়াৰ Tuol Neakta Kang Memay স্থানৰ পৰা পোৱা এটা পেডেষ্টেলযুক্ত বাটিৰ ছবিও প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Heng |first=Piphal |year=2016 |title=Transition to the Pre-Angkorian period (300–500 CE): Thala Borivat and a regional perspective |journal=Journal of Southeast Asian Studies |volume=47 |issue=3 |pages=484–505 |doi=10.1017/S0022463416000406}}</ref> [[এংকৰ ৱাট|এংকৰ বছৰেই]] স্থানৰ প্ৰাচীন কম্বোডীয় মৃত্শিল্পৰ মাজতো এনে পেডেষ্টেলযুক্ত থালৰ আকৃতিৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে; Miriam T. Stark-এ এংকৰ বৰেইৰ মৃত্শিল্পৰ ভিতৰত জুৱেন চ্ৰাৱ (নাল থকা কাঁহী)ৰ বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Stark |first=Miriam T. |year=2019 |title=Earthenware Ceramic Technologies of Angkor Borei, Cambodia |journal=Udaya, Journal of Khmer Studies |volume=14 |pages=109–132}}</ref>একেদৰেই UNESCOয়ে প্ৰকাশিত খমেৰ ৰূপালী শিল্প সম্পৰ্কীয় এখন গ্ৰন্থৰ মতে প্ৰাক-আংকোৰীয় আৰু আংকোৰীয় শিলালিপিত কম্বোডীয় সকলে ব্যৱহাৰ কৰা ৰূপালী সামগ্ৰীৰ ভিতৰত পেডেষ্টেল যুক্ত থাল আৰু ট্ৰেৰও বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Kong |first=Vireak |year=2009 |title=Khmer Silverwares |publisher=UNESCO |location=Phnom Penh |url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000187953 |access-date=9 June 2026}}</ref> ===চুন অক=== ঢাকনিযুক্ত শৰাই দৰে পাত্ৰ বাৰ্মিজ সংস্কৃতিত দেখা যায়। এই পাত্ৰক ''hsun-ok'' বুলি কোৱা হয়। এইটো সাধাৰণতে বাৰ্মিজ সকলৰ বৌদ্ধ নৈবেদ্য বহন বা আগবঢ়োৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত পাত্ৰ। ''Hsun-ok'' সাধাৰণতে লাখ-লেপা বাঁহ বা কাঠেৰে নিৰ্মিত হয়, আৰু ইয়াত এটা পেডেষ্টেল, বাটিৰ দৰে মূল পাত্ৰ, ভিতৰুৱা ট্ৰে আৰু ওপৰত এটা ওখ শিখৰযুক্ত ঢাকনি থাকে। ইয়াৰ পৰা বুজা যায় যে শানসকলৰ ঢাকনিযুক্ত ''hsun-ok'' ৰূপটো বাৰ্মিজ বৌদ্ধ নৈবেদ্য-পাত্ৰ পৰম্পৰাৰ এটা স্থানীয় অভিযোজন আছিল। অৱশ্যে এই প্ৰমাণ বিশেষকৈ শিখৰযুক্ত ঢাকনি থকা লাখৰ ঢাকনিযুক্ত ''hsun-ok''-ৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰযোজ্য; সকলো মুকলি পেডেষ্টেলযুক্ত ট্ৰে বাৰ্মিজ উৎসৰ পৰা আহিছে বুলি ইয়াৰ দ্বাৰা প্ৰমাণিত নহয়। মুকলি উঠা নৈবেদ্য-ট্ৰে সমগ্ৰ মূল ভূখণ্ডীয় দক্ষিণ-পূব এছিয়াত বহুলভাৱে দেখা যায়, কিন্তু ঢাকনিযুক্ত লাখৰ ''hsun-ok'' বিশেষভাৱে বাৰ্মীজ বৌদ্ধ বস্তু-সংস্কৃতিৰ সৈতে অধিক ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত। ===অসমত শৰাই আৰু বটাৰ প্ৰচলন=== চীন-তিব্বতীয় বা তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় মূলৰ‌ [[চুতীয়া ৰাজ্য]] আৰু টাই মূলৰ [[আহোম ৰাজ্য]] দুয়োতে বটা বা শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। [[যোৰহাট জিলা]]ৰ তিতাবৰ অঞ্চলৰ চুতীয়া লোক এঘৰত পুৰণি বাকচ এটাত ভৰাই সংৰক্ষিত কৰি থোৱা চুতীয়া ৰাজ্যৰ দিনীয়া বটা উদ্ধাৰ কৰা হৈছে। বটাতোত অসমীয়া লিপিত খোদিত আছে "১৩১৭ সন ছাৰি শাবন মাশ"। অৰ্থাৎ ১৩৯৫ চনৰ(১৩১৭ শক) চাৰি শাওণত এই বঁটা টো নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল বা গ্ৰহণ কৰা হৈছিল।<ref> [https://archive.org/details/chutia-bota-1395 Image of the Bota dated to 1395 AD.]</ref> আহোম ভাষাত শৰাইখনক ''"ফোন"'' বুলি কোৱা হয়। একেইটা শব্দয়েই মাইহাং থাল খনকো বুজায়। এই শব্দৰ গুৰি পুৰণি চীনা ভাষাৰ থাল বা ট্ৰে বুজোৱা ''"পান''" শব্দ আৰু থাই বা শান ভাষাত শৰাই জাতীয় পাত্ৰক ''"ফান"'' কোৱা হয়।<ref>[https://en.wiktionary.org/wiki/%E0%B8%9E%E0%B8%B2%E0%B8%99 Borrowed from Old Chinese 盤 (OC *baːn, “tray”). Cognate with Lao ພານ (phān), Tai Dam ꪝꪱꪙ or ꪟꪱꪙ, Burmese ဗန်း (ban:, “tray”), Shan ပၢၼ်ႉ (pâ̰an, “tray”), and possibly Khmer ពាន (piən) (Pou and Jenner, 1980-1981)]</ref> যিহেতু অসমত শৰাই বুজাবলৈ "ফোন" শব্দৰ সলনি পুৰণি "শৰাই" শব্দয়ে ব্যৱহাৰ কৰা হয়, গতিকে ধৰিব পাৰি যে খমেৰ সকলে ব্যৱহাৰ কৰা পাত্ৰৰ দৰে অসমৰ শৰাই খনও প্ৰাগ-আহোম যুগৰ পৰাই ব্যৱহাৰ কৰি অহা হৈছে। অসমলৈ আহি শৰাই আৰু মাইহাং—এই দুয়োবিধ পাত্ৰৰ সাদৃশ্য দেখা পাই আহোমসকলে হয়তো দুয়োবিধকে ব্যাখ্যা কৰিবলৈ “ফোন” শব্দ ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ লৈছিল। যিহেতু ঢাকনিযুক্ত শৰাইখন বাৰ্মিজ সকলৰ মাজত পোৱা যায়, গতিকে এইখন পাছৰ কালত আহোম ৰাজ্যৰ দিনত বাৰ্মাৰ পৰা গ্ৰহণ কৰা হ'ব পাৰে। পাছলৈ শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰদেৱৰ দিনত শৰাই নৱবৈষ্ণৱ ধৰ্মত অন্তভুক্ত কৰা হয় আৰু কালক্ৰমত অসমীয়া সংস্কৃতিৰ এক বিশেষ অংশ হৈ পৰে। [[File:Xorai worship.webp|thumb|নামঘৰত ব্যৱহাৰ হোৱা শৰাই।]] === অতিথি-আদৰণিত তামোল-পাণ আৰু শৰাই=== অসমীয়া সমাজত তামোল-পাণ আতিথ্য, সন্মান, ভক্তি আৰু মিত্ৰতাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰতীক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। শৰাইত তামোল-পাণ আগবঢ়াই অতিথিক আদৰণি জনোৱা পৰম্পৰা এটা স্তৰিত সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা বুলি বুজিব পাৰি—প্ৰথমে দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক বিস্তৃত আতিথ্য-সংস্কৃতি, তাৰ পাছত ভাৰতীয় ধৰ্মীয়-সামাজিক আচাৰৰ সৈতে ইয়াৰ সংযোগ, আৰু শেষত অসমীয়া কাঁহ-পিতলৰ শৰাই বা বঁটাৰ জৰিয়তে ইয়াৰ স্থানীয় ৰূপায়ণ। এই প্ৰথাৰ আটাইতকৈ প্ৰাচীন স্তৰটো দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক লোক সকলৰ তামোল-পাণভিত্তিক আতিথ্য পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত হ’ব পাৰে। খাচী সমাজত ''kwai'' বা তামোল-পাণ অতিথিক আগবঢ়োৱা এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সামাজিক শিষ্টাচাৰ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। ''Shikyntien kwai'' নামৰ খাচী পৰম্পৰাত ঘৰত অহা যিকোনো অতিথিক ''kwai'' আগবঢ়োৱাটো সৌজন্যৰ চিন বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Shikyntien Kwai: A Folklore about Betel Hospitality in Khasi Society |url=https://www.necarf.org/home/articles/54/shikyntien-kwai-a-folklore-about-betel-hospitality-in-khasi-society |website=NECARF |date=14 October 2020 |access-date=9 June 2026}}</ref> খাচীসকল অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক ভাষাপৰিয়ালৰ অন্তৰ্গত হোৱা বাবে, অসমীয়া তামোল-পাণ আতিথ্যৰ গভীৰ স্তৰটো পূব ভাৰতৰ অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াগত betel-areca সংস্কৃতিৰ সৈতে তুলনা কৰিব পাৰি, যদিও ইয়াৰ পৰা অসমীয়া প্ৰথাটো প্ৰত্যক্ষভাৱে খাচী বা অন্য কোনো একক অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক উৎসৰ পৰা আহিছে বুলি নিশ্চিতভাৱে ক’ব নোৱাৰি। পাছৰ স্তৰত এই তামোল-পাণ আতিথ্যৰ প্ৰথা ভাৰতীয় ধৰ্মীয় আৰু সামাজিক আচাৰৰ সৈতে একীভূত হয়। এছ. চি. আহুজা আৰু উমা আহুজাই betel leaf আৰু areca nut-ক আতিথ্য, শুভতা, সন্মান, সামাজিক প্ৰতিশ্ৰুতি আৰু ধৰ্মীয় নিবেদনৰ প্ৰতীক হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছে। তেওঁলোকৰ মতে ভাৰতৰ বহু সামাজিক আৰু ধৰ্মীয় আচাৰত তামোল-পাণ ব্যৱহাৰ হয়, আৰু অসমীয়া বিবাহত তামোল-পাণ প্ৰায় পোন্ধৰটা আচাৰত উপস্থিত থাকে।<ref>{{cite journal |last1=Ahuja |first1=S. C. |last2=Ahuja |first2=Uma |year=2011 |title=Betel Leaf and Betel Nut in India: History and Uses |journal=Asian Agri-History |volume=15 |issue=1 |pages=13–35 |url=https://www.researchgate.net/publication/292469329_Betel_leaf_and_betel_nut_in_India_History_and_uses |access-date=9 June 2026}}</ref> সেয়ে অসমীয়া সমাজত তামোল-পাণ কেৱল মুখশুদ্ধিৰ সামগ্ৰী নহয়; ই আতিথ্য, শুভেচ্ছা, বিবাহ, সামাজিক স্বীকৃতি আৰু ধৰ্মীয় পবিত্ৰতাৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে। এই তামোল-পাণ পৰম্পৰাই অসমত শৰাই আৰু বঁটাৰ জৰিয়তে এক বিশেষ স্থানীয় ৰূপ লাভ কৰে। অসম চৰকাৰৰ সংস্কৃতি-সম্পৰ্কীয় তথ্য অনুসৰি, তামোল-পাণ বা গুৱাপাণক ভক্তি, সন্মান আৰু মিত্ৰতাৰ নিবেদন হিচাপে ধৰা হয়, আৰু অতিথিক আদৰণি তথা ধন্যবাদ জনোৱাৰ চিহ্ন হিচাপে শৰাইত তামোল-পাণ আগবঢ়োৱা হয়। একেটা উৎসত শৰাইক নামঘৰ বা পূজাস্থলীত প্ৰসাদ আৰু অন্যান্য নিবেদন আগবঢ়োৱাৰ পাত্ৰ হিচাপেও বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Culture of Assam |url=https://assam.gov.in/about-us/391 |website=Assam State Portal |publisher=Government of Assam |access-date=9 June 2026}}</ref> ইয়াৰ পৰা বুজা যায় যে তামোল-পাণৰ সামাজিক অৰ্থ বহল আঞ্চলিক পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত হলেও, কাঁহ-পিতলৰ শৰাই বা বঁটাত তাক আগবঢ়োৱাৰ ৰূপটো অসমীয়া ধাতু-শিল্প আৰু সামাজিক আচাৰৰ সৈতে বিশেষভাৱে যুক্ত। == ধৰ্মীয় তাৎপৰ্য == পৰৱৰ্তী সময়ত আহোম সংস্কৃতিৰপৰা গ্ৰহণ কৰা শৰাই অসমীয়া সমাজ আৰু নামঘৰীয়া ধৰ্মীয় পৰম্পৰাৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশত পৰিণত হয়। নামঘৰত ভাগৱত স্থাপনৰ বাবে শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল, যিয়ে অসমীয়া আধ্যাত্মিক জীৱনত [[File:Sankaradeva.jpg|thumb|right|220px|শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]] ১৫শ আৰু ১৬শ শতিকাত [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]]ৰ একশৰণ নামধৰ্ম আন্দোলনে শৰাই আৰু বটাৰ তাৎপৰ্য নতুন ৰূপ দিয়ে। শংকৰদেৱে পুৰণি অসমীয়া সাংস্কৃতিক পৰিসৰৰপৰা শৰাইৰ ব্যৱহাৰ গ্ৰহণ কৰি ইয়াক অসমীয়া বৈষ্ণৱ সমাজত অন্তৰ্ভুক্ত কৰে। নামঘৰৰ মাজভাগত শৰাইৰ ওপৰত ভাগৱত স্থাপন কৰি তেওঁ দেখুৱাইছিল যে ঈশ্বৰ সকলোৰে বাবে সমান। সেই নামঘৰত শৰাই হৈ উঠে “সমতাৰ প্ৰতীক”—য’ৰপৰা সকলো ভক্তক সমানে প্ৰসাদ বিতৰণ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday |date=20 March 2021 }}</ref> == ঐতিহ্য == শৰাই আৰু বটাৰ ঐতিহ্যৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশ হৈছে—ই কেৱল ৰাজকীয় বস্তু হৈ নাথাকি অসমীয়া সমাজৰ সামূহিক হৃদস্পন্দনত পৰিণত হোৱা।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday }}</ref> শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। তামোল-পাণ আগবঢ়োৱাৰ মাধ্যমেৰে শৰাই আৰু বটা “সন্মানৰ আচাৰ” হিচাপে সমগ্ৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত একত্ৰিত সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা সৃষ্টি কৰে। এই আধ্যাত্মিক ৰূপান্তৰৰ ফলত শৰাই আৰু বটা কেৱল ৰাজকীয় ক্ষমতাৰ প্ৰতীক হৈ নাথাকি সামাজিক ঐক্য, সমতা আৰু অসমীয়া জাতীয় আত্মাৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশত পৰিণত হয়।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday |date=20 March 2021 }}</ref> == চাওক == * [[অসমীয়া সংস্কৃতি]] * [[তামোল-পাণ]] * [[নামঘৰ]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} d5a8amal3r5r76xnyg0mq8zxy5v3rgq 612219 612218 2026-06-14T18:32:07Z Ananya Taye 28065 Donot remove cited material on Khmer origins of the raised plate in Southeast asia. The Phan article is Khmer in origin as mentioned by the sources. The Phan word is Chinese in origin and means a regular plate. It was borrowed both into Burmese and Thai. While it retained the meaning (regular plate) in Burmese, Thais renamed the Khmer raised plate item into Phan. Alll these are mentioned in the sources. 612219 wikitext text/x-wiki '''শৰাই''' আৰু '''বটা''' অসমৰ অন্যতম প্ৰতীকী পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। কাঁহ বা বেল-মেটেলৰে নিৰ্মিত এই শিল্পবস্তু অসমীয়া সমাজত মৰ্যাদা, সন্মান আৰু সাংস্কৃতিক গৌৰৱৰ প্ৰতীক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। সাধাৰণতে তলত এটা থিয়াভাগ থকা ওপৰৰ থাল সদৃশ গঠনযুক্ত শৰাই ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠান, সামাজিক অনুষ্ঠান আৰু বিশেষকৈ অতিথি সম্ভাষণত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। অসমীয়া আৰু আহোম সংস্কৃতিত শৰাই আগবঢ়োৱা মানে আন্তৰিকতা, আতিথ্য আৰু গভীৰ সন্মান প্ৰকাশ কৰা। [[File:Xorai-শৰাই.jpg|thumb|right|250px|পৰম্পৰাগত অসমীয়া শৰাই]] সাধাৰণতে ইয়াত তামোল-পাণ, মিঠাই আৰু আন আন আনুষ্ঠানিক সামগ্ৰী আগবঢ়োৱা হয়। কিছুমান শৰাইত অলংকৃত ঢাকনি থাকে, যিয়ে ইয়াৰ সৌন্দৰ্য আৰু আধ্যাত্মিক তাৎপৰ্য বৃদ্ধি কৰে; আন কিছুমান আকৌ মুকলি ৰূপত থাকে। লক্ষণীয় যে, অতিথি সম্ভাষণ আৰু ধৰ্মীয় নিবেদনৰ বাবে ব্যৱহৃত এনে উচ্চভিত্তিযুক্ত থাল বা পাত্ৰৰ ধাৰণা এছিয়াৰ আন বহু অঞ্চলতো—বিশেষকৈ চীন, তিব্বত, নেপাল আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াত দেখিবলৈ পোৱা যায়। যদিও শৰাই আৰু বটা একে ধৰণৰ সামগ্ৰী আৰু মূল নক্সাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ় লৈ উঠিছে, তথাপি সময়ৰ লগে লগে এই দুয়োটা পৃথক শিল্পবস্তু হিচাপে বিকশিত হয়। শৰাই সাধাৰণতে ওপৰত এটা সমতল থাল আৰু তলত এটা থিয়াভাগযুক্ত, আনহাতে বটা হৈছে বাটিৰ দৰে পাত্ৰ, যি বহু সময়ত শৰাইৰ সৈতে একেলগে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=Fragmented Memories: Struggling to Be Tai-Ahom in India |url=https://archive.org/details/fragmentedmemori0000saik |publisher=Duke University Press |location=Durham |year=2004 |isbn=9780822334255 |access-date=5june 2025 }}</ref> == ইতিহাস == === প্ৰাচীন চীনা উৎস === [[File:Warring States Bronze Dou 02.jpg|thumb|right|250px|যুদ্ধৰত ৰাজ্যসমূহৰ যুগৰ ব্ৰঞ্জৰ ডৌ পাত্ৰ]] শৰাই আৰু বটাৰ শিকড় চীন জনগোষ্ঠীৰ এক প্ৰাচীন সাংস্কৃতিক ধাৰাৰ সৈতে জড়িত। "Dou " (豆) নামে পৰিচিত উচ্চভিত্তিযুক্ত বাটিৰ আকৃতি প্ৰথমে চীনত নৱপ্ৰস্তৰ যুগত দেখা যায়। ওপৰত পাত্ৰ আৰু তলত থিয়াভাগ থকা এই গঠন প্ৰায় ৬,০০০–৭,০০০ বছৰ আগতে (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৫০০০–৪০০০) উৎপত্তি লাভ কৰে, আৰু ইয়াৰ মূল আকৃতি ইয়াংশাও সংস্কৃতি আৰু ডাৱেনকʼ সংস্কৃতিত বিকশিত হয়। ভাষাতাত্ত্বিক আৰু জিনগত গৱেষকৰ মতে [[চীনা-তিব্বতীয় ভাষা|চীন-তিব্বতীয়]] বা তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় ভাষা পৰিয়ালৰ লোক সকলৰ আদিম বিস্তাৰ উত্তৰ চীনৰ ইয়াংশাও আৰু মাজিয়াও সভ্যতাৰ পৰা হৈছিল।<ref>{{cite journal |last1=Zhang |first1=Menghan |last2=Yan |first2=Shi |last3=Pan |first3=Wuyun |last4=Jin |first4=Li |year=2019 |title=Phylogenetic evidence for Sino-Tibetan origin in northern China in the Late Neolithic |journal=Nature |volume=569 |pages=112–115 |doi=10.1038/s41586-019-1153-z}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Zhang |first1=Hanzhi |last2=Ji |first2=Ting |last3=Pagel |first3=Mark |last4=Mace |first4=Ruth |year=2020 |title=Dated phylogeny suggests early Neolithic origin of Sino-Tibetan languages |journal=Scientific Reports |volume=10 |article-number=20792 |doi=10.1038/s41598-020-77404-4}}</ref> যিহেতু অসমৰ বড়ো-গাৰো বা বড়ো-কছাৰী মূলীয় ভাষাসমূহ তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় ভাষা পৰিয়ালৰ এটা শাখা হিচাপে গণ্য কৰা হয়,‌গতিকে চীনৰ এই সভ্যতাৰ পৰাই অসমৰ [[বড়ো-কছাৰী]] মূলীয় জনগোষ্ঠী সমূহৰ উৎপত্তি হৈছে বুলি ক'ব পৰা যায়।<ref>{{cite book |last=DeLancey |first=Scott |year=2012 |chapter=On the Origins of Bodo-Garo |editor-last=Morey |editor-first=Stephen |editor2-last=Post |editor2-first=Mark W. |title=North East Indian Linguistics |volume=4 |publisher=Cambridge University Press India |pages=3–20}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত [[ঝৌ সাম্ৰাজ্য]]ৰ (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১০৪৬–২৫৬) যুগত “ডৌ” চীনা ধৰ্মীয়-আনুষ্ঠানিক সংস্কৃতিৰ এক বিশেষ প্ৰতীকত পৰিণত হয়। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। [[File:Spring & Autumn Bronze Dou, Xinzheng.jpg|thumb|right|250px|বসন্ত আৰু শৰৎ যুগৰ ব্ৰঞ্জৰ ডৌ পাত্ৰ, চিনঝেং]] ঝৌ সমাজত জীৱন “লি” বা আচাৰ-ব্যৱস্থাৰ নিয়মেৰে পৰিচালিত হৈছিল। সেই ব্যৱস্থাত ডৌ কেৱল এটা খাদ্যপাত্ৰ নাছিল; ই আছিল পূৰ্বপুৰুষৰ সৈতে আত্মিক যোগাযোগ স্থাপন কৰা এক পৱিত্ৰ আচাৰিক পাত্ৰ। ঝৌ লোকসকলে বিশ্বাস কৰিছিল যে সঠিকভাৱে পূৰ্বপুৰুষক নিবেদন কৰিলে ঐশ্বৰিক আশীৰ্বাদ লাভ হয়—যেনে সুৰক্ষা আৰু উন্নত ফচল। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। [[File:Dou with an inland hunting scene.jpg|thumb|right|250px|শিকাৰ দৃশ্য খোদিত প্ৰাচীন ডৌ পাত্ৰ]] ===চীনৰ পৰা শৰাই সংস্কৃতিৰ বিস্তাৰ=== কালক্ৰমত চীনৰ পৰা শৰাই জাতীয় পাত্ৰ চীন তিব্বতীয় মূলৰ বাৰ্মিজ<ref>[https://archive.org/details/burmese-hsun-ok Traditional Burmese Offering Tray Hsun-Ok]</ref>, তিব্বত, নেপাল<ref>[https://archive.org/details/nepal-offering-tray Traditional Nepalese Offering tray]</ref>, অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক ভুলৰ কম্বোডিয়া, ভিয়েটনাম, টাই মুলৰ থাইলেণ্ড, অষ্ট্ৰোনেচিয়ান মূলৰ মালয়েছিয়া, ইত্যাদি অঞ্চললৈ বিয়পি পৰে। বৌদ্ধ ধৰ্মত শৰাইৰ মহৎ আটাইতকৈ বেছি। এই সকলো দেশত শৰাই জাতীয় পাত্ৰ ভগৱানৰ আগত সেৱা কৰিবলৈ আগ বঢ়োৱা হয়। ===খমেৰ সকলৰ শৰাই জাতীয় পাত্ৰ গ্ৰহণ=== থাই বা কম্বোডিয়াৰ ভাষাত শৰাই জাতীয় পাত্ৰক ''"ফান"'' কোৱা হয়। থাই/শ্যাম ৰাজ্যসমূহৰ থাইলেণ্ডত উত্থান হোৱাৰ আগতেই কম্বোডিয়া আৰু সংশ্লিষ্ট মূল ভূখণ্ডীয় দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক প্ৰেক্ষাপটত শৰাই জাতীয় পাত্ৰৰ উপস্থিতি পোৱা যায়। হেং পিফালে খ্ৰীষ্টীয় ৩০০–৫০০ চনৰ প্ৰাক-আংকোৰীয় যুগৰ উত্তৰণৰ বিষয়ে আলোচনা কৰোঁতে উত্তৰ-পূব থাইলেণ্ড আৰু কম্বোডিয়াৰ প্ৰাগৈতিহাসিক (তেতিয়ালৈকে থাই/টাই সকলৰ প্ৰবজন ঘটা নাছিল) স্থানসমূহত "pedestalled dishes and bowls" অৰ্থাৎ শৰাই জাতীয় পাত্ৰ আৰু বাটিৰ উপস্থিতিৰ কথা উল্লেখ কৰিছে। তেওঁ কম্বোডিয়াৰ Tuol Neakta Kang Memay স্থানৰ পৰা পোৱা এটা পেডেষ্টেলযুক্ত বাটিৰ ছবিও প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Heng |first=Piphal |year=2016 |title=Transition to the Pre-Angkorian period (300–500 CE): Thala Borivat and a regional perspective |journal=Journal of Southeast Asian Studies |volume=47 |issue=3 |pages=484–505 |doi=10.1017/S0022463416000406}}</ref> [[এংকৰ ৱাট|এংকৰ বছৰেই]] স্থানৰ প্ৰাচীন কম্বোডীয় মৃত্শিল্পৰ মাজতো এনে পেডেষ্টেলযুক্ত থালৰ আকৃতিৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে; Miriam T. Stark-এ এংকৰ বৰেইৰ মৃত্শিল্পৰ ভিতৰত শৰাই জাতীয় থালৰ বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Stark |first=Miriam T. |year=2019 |title=Earthenware Ceramic Technologies of Angkor Borei, Cambodia |journal=Udaya, Journal of Khmer Studies |volume=14 |pages=109–132}}</ref> একেদৰেই UNESCOয়ে প্ৰকাশিত খমেৰ ৰূপালী শিল্প সম্পৰ্কীয় এখন গ্ৰন্থৰ মতে প্ৰাক-আংকোৰীয় আৰু আংকোৰীয় শিলালিপিত কম্বোডীয় সকলে ব্যৱহাৰ কৰা ৰূপালী সামগ্ৰীৰ ভিতৰত পেডেষ্টেল যুক্ত থাল আৰু ট্ৰেৰও বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Kong |first=Vireak |year=2009 |title=Khmer Silverwares |publisher=UNESCO |location=Phnom Penh |url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000187953 |access-date=9 June 2026}}</ref> থাই সকলৰ আয়ুথিয়া ৰাজ্য ১৩৫১ চনত প্ৰতিষ্ঠা হৈছিল আৰু ইয়াৰ ৰাজ দৰবাৰৰ সংস্কৃতি আংকোৰৰ সাংস্কৃতিৰ আৰ্হিৰে গঢ় লোৱা বুলি কোৱা হয়।<ref>{{cite encyclopedia |title=History of Thailand |encyclopedia=Encyclopaedia Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/history-of-Thailand |access-date=9 June 2026}}</ref><ref>{{cite encyclopedia |title=Khmer Empire |encyclopedia=Encyclopaedia Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Khmer-Empire |access-date=9 June 2026}}</ref> সেয়েহে ইতিহাসবিদ সকলৰ মতে থাই সকলে কম্বোডিয়াৰ খমেৰ জাতিৰ পৰা শৰাই জাতীয় সম্পদটো গ্ৰহণ কৰি থাল বুজোৱা "ফান" শব্দটো প্ৰয়োগ কৰিছিল। টাই ভাষাসমূহ যেনে থাই ভাষাত พาน (ফান), লাও ভাষাত ພານ (phān), টাই ডাম ꪝꪱꪙ বা ꪟꪱꪙ টাই য়াই ভাষাত ပၢၼ်ႉ আদিয়ে থাল সদৃশ পাত্ৰক বুজোৱা হয় যি চীনা ভাষাৰ 盤 পানৰ পৰা আহিছে যাৰ অৰ্থ থাল (tray)।<ref>“พาน” in Thai Dictionary Project (TDP) (UC Berkeley 1964) (plus additional data from the Royal Institute of Thailand (RI) and NECTEC's LEXITRON project (LEX)). Searchable online at {{url|SEAlang.net}}</ref> টাই-আহোম ভাষাত এনে পাত্ৰক ফুন (𑜇𑜥𑜃𑜫) বুলি কোৱা হয়।<ref>{{Cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |author-link=Golap Chandra Barua |title=Ahom-Assamese-English Dictionary |publisher=Baptist Mission Press |location=Calcutta |year=1920 |page= 138|url=https://ia801408.us.archive.org/2/items/in.ernet.dli.2015.463794/2015.463794.Ahom-assamese-english-Dictionary.pdf |access-date=2026-06-14}}</ref> থাই সকলৰ মাজত ফান এটা উচ্চ স্তৰীয় পৰম্পৰাগত বাচন।<ref>{{Cite journal |last1=Titrassamee |first1=Songsak |last2=Lamduan |first2=Somchai |last3=Phaengsoi |first3=Kosit |date=2014-06-12 |title=Bai Sri Su Khwan: Spirit Blessing in North-eastern Thailand |journal=Asian Culture and History |volume=6 |issue=2 |pages=134–138 |publisher=Canadian Center of Science and Education |doi=10.5539/ach.v6n2p134 |issn=1916-9655 |url=https://patricklepetit.jalbum.net/ANIMISM%20AND%20RELIGION/LIBRARY/Bai_Sri_Su_Khwan_Spirit_Blessing_in_North-eastern.pdf |access-date=2026-06-14 }}</ref> টাই লাও আৰু ফু টাই সকলৰ পৰম্পৰাগত অনুষ্ঠান বাই চ্ৰি চু খৱানত দুটা মুখ্য সামগ্ৰীৰ ভিতৰত ফান খাও (খাদ্য থোৱা ফান) অন্যতম।<ref>{{Cite journal |last1=Titrassamee |first1=Songsak |last2=Lamduan |first2=Somchai |last3=Phaengsoi |first3=Kosit |date=2014-06-12 |title=Bai Sri Su Khwan: Spirit Blessing in North-eastern Thailand |journal=Asian Culture and History |volume=6 |issue=2 |pages=134–138 |publisher=Canadian Center of Science and Education |doi=10.5539/ach.v6n2p134 |issn=1916-9655 |url=https://patricklepetit.jalbum.net/ANIMISM%20AND%20RELIGION/LIBRARY/Bai_Sri_Su_Khwan_Spirit_Blessing_in_North-eastern.pdf |access-date=2026-06-14 |page= }}</ref> ===ঢাকনিযুক্ত বাৰ্মিজ শৰাই=== ঢাকনিযুক্ত শৰাই দৰে পাত্ৰ বাৰ্মিজ সংস্কৃতিত দেখা যায়। এই পাত্ৰক ''hsun-ok'' বুলি কোৱা হয়। এইটো সাধাৰণতে বাৰ্মিজ সকলৰ বৌদ্ধ নৈবেদ্য বহন বা আগবঢ়োৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত পাত্ৰ। ''Hsun-ok'' সাধাৰণতে লাখ-লেপা বাঁহ বা কাঠেৰে নিৰ্মিত হয়, আৰু ইয়াত এটা পেডেষ্টেল, বাটিৰ দৰে মূল পাত্ৰ, ভিতৰুৱা ট্ৰে আৰু ওপৰত এটা ওখ শিখৰযুক্ত ঢাকনি থাকে। ইয়াৰ পৰা বুজা যায় যে শানসকলৰ ঢাকনিযুক্ত ''hsun-ok'' ৰূপটো বাৰ্মিজ বৌদ্ধ নৈবেদ্য-পাত্ৰ পৰম্পৰাৰ এটা স্থানীয় অভিযোজন আছিল। অৱশ্যে এই প্ৰমাণ বিশেষকৈ শিখৰযুক্ত ঢাকনি থকা লাখৰ ঢাকনিযুক্ত ''hsun-ok''-ৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰযোজ্য; সকলো মুকলি পেডেষ্টেলযুক্ত ট্ৰে বাৰ্মিজ উৎসৰ পৰা আহিছে বুলি ইয়াৰ দ্বাৰা প্ৰমাণিত নহয়। মুকলি উঠা নৈবেদ্য-ট্ৰে সমগ্ৰ মূল ভূখণ্ডীয় দক্ষিণ-পূব এছিয়াত বহুলভাৱে দেখা যায়, কিন্তু ঢাকনিযুক্ত লাখৰ ''hsun-ok'' বিশেষভাৱে বাৰ্মীজ বৌদ্ধ বস্তু-সংস্কৃতিৰ সৈতে অধিক ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত। ===অসমত শৰাই আৰু বটাৰ প্ৰচলন=== চীন-তিব্বতীয় বা তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় মূলৰ‌ [[চুতীয়া ৰাজ্য]] আৰু টাই মূলৰ [[আহোম ৰাজ্য]] দুয়োতে বটা বা শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। [[যোৰহাট জিলা]]ৰ তিতাবৰ অঞ্চলৰ চুতীয়া লোক এঘৰত পুৰণি বাকচ এটাত ভৰাই সংৰক্ষিত কৰি থোৱা চুতীয়া ৰাজ্যৰ দিনীয়া বটা উদ্ধাৰ কৰা হৈছে। বটাতোত অসমীয়া লিপিত খোদিত আছে "১৩১৭ সন ছাৰি শাবন মাশ"। অৰ্থাৎ ১৩৯৫ চনৰ(১৩১৭ শক) চাৰি শাওণত এই বঁটা টো নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল বা গ্ৰহণ কৰা হৈছিল।<ref> [https://archive.org/details/chutia-bota-1395 Image of the Bota dated to 1395 AD.]</ref> আহোম ভাষাত শৰাইখনক ''"ফোন"'' বুলি কোৱা হয়। একেইটা শব্দয়েই মাইহাং থাল খনকো বুজায়। এই শব্দৰ গুৰি পুৰণি চীনা ভাষাৰ থাল বা ট্ৰে বুজোৱা ''"পান''" শব্দ আৰু থাই বা শান ভাষাত শৰাই জাতীয় পাত্ৰক ''"ফান"'' কোৱা হয়।<ref>[https://en.wiktionary.org/wiki/%E0%B8%9E%E0%B8%B2%E0%B8%99 Borrowed from Old Chinese 盤 (OC *baːn, “tray”). Cognate with Lao ພານ (phān), Tai Dam ꪝꪱꪙ or ꪟꪱꪙ, Burmese ဗန်း (ban:, “tray”), Shan ပၢၼ်ႉ (pâ̰an, “tray”), and possibly Khmer ពាន (piən) (Pou and Jenner, 1980-1981)]</ref> যিহেতু অসমত শৰাই বুজাবলৈ "ফোন" শব্দৰ সলনি পুৰণি "শৰাই" শব্দয়ে ব্যৱহাৰ কৰা হয়, গতিকে ধৰিব পাৰি যে খমেৰ সকলে ব্যৱহাৰ কৰা পাত্ৰৰ দৰে অসমৰ শৰাই খনও প্ৰাগ-আহোম যুগৰ পৰাই ব্যৱহাৰ কৰি অহা হৈছে। অসমলৈ আহি শৰাই আৰু মাইহাং—এই দুয়োবিধ পাত্ৰৰ সাদৃশ্য দেখা পাই আহোমসকলে হয়তো দুয়োবিধকে ব্যাখ্যা কৰিবলৈ “ফোন” শব্দ ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ লৈছিল। যিহেতু ঢাকনিযুক্ত শৰাইখন বাৰ্মিজ সকলৰ মাজত পোৱা যায়, গতিকে এইখন পাছৰ কালত আহোম ৰাজ্যৰ দিনত বাৰ্মাৰ পৰা গ্ৰহণ কৰা হ'ব পাৰে। পাছলৈ শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰদেৱৰ দিনত শৰাই নৱবৈষ্ণৱ ধৰ্মত অন্তভুক্ত কৰা হয় আৰু কালক্ৰমত অসমীয়া সংস্কৃতিৰ এক বিশেষ অংশ হৈ পৰে। [[File:Xorai worship.webp|thumb|নামঘৰত ব্যৱহাৰ হোৱা শৰাই।]] === অতিথি-আদৰণিত তামোল-পাণ আৰু শৰাই=== অসমীয়া সমাজত তামোল-পাণ আতিথ্য, সন্মান, ভক্তি আৰু মিত্ৰতাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰতীক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। শৰাইত তামোল-পাণ আগবঢ়াই অতিথিক আদৰণি জনোৱা পৰম্পৰা এটা স্তৰিত সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা বুলি বুজিব পাৰি—প্ৰথমে দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক বিস্তৃত আতিথ্য-সংস্কৃতি, তাৰ পাছত ভাৰতীয় ধৰ্মীয়-সামাজিক আচাৰৰ সৈতে ইয়াৰ সংযোগ, আৰু শেষত অসমীয়া কাঁহ-পিতলৰ শৰাই বা বঁটাৰ জৰিয়তে ইয়াৰ স্থানীয় ৰূপায়ণ। এই প্ৰথাৰ আটাইতকৈ প্ৰাচীন স্তৰটো দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক লোক সকলৰ তামোল-পাণভিত্তিক আতিথ্য পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত হ’ব পাৰে। খাচী সমাজত ''kwai'' বা তামোল-পাণ অতিথিক আগবঢ়োৱা এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সামাজিক শিষ্টাচাৰ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। ''Shikyntien kwai'' নামৰ খাচী পৰম্পৰাত ঘৰত অহা যিকোনো অতিথিক ''kwai'' আগবঢ়োৱাটো সৌজন্যৰ চিন বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Shikyntien Kwai: A Folklore about Betel Hospitality in Khasi Society |url=https://www.necarf.org/home/articles/54/shikyntien-kwai-a-folklore-about-betel-hospitality-in-khasi-society |website=NECARF |date=14 October 2020 |access-date=9 June 2026}}</ref> খাচীসকল অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক ভাষাপৰিয়ালৰ অন্তৰ্গত হোৱা বাবে, অসমীয়া তামোল-পাণ আতিথ্যৰ গভীৰ স্তৰটো পূব ভাৰতৰ অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াগত betel-areca সংস্কৃতিৰ সৈতে তুলনা কৰিব পাৰি, যদিও ইয়াৰ পৰা অসমীয়া প্ৰথাটো প্ৰত্যক্ষভাৱে খাচী বা অন্য কোনো একক অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক উৎসৰ পৰা আহিছে বুলি নিশ্চিতভাৱে ক’ব নোৱাৰি। পাছৰ স্তৰত এই তামোল-পাণ আতিথ্যৰ প্ৰথা ভাৰতীয় ধৰ্মীয় আৰু সামাজিক আচাৰৰ সৈতে একীভূত হয়। এছ. চি. আহুজা আৰু উমা আহুজাই betel leaf আৰু areca nut-ক আতিথ্য, শুভতা, সন্মান, সামাজিক প্ৰতিশ্ৰুতি আৰু ধৰ্মীয় নিবেদনৰ প্ৰতীক হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছে। তেওঁলোকৰ মতে ভাৰতৰ বহু সামাজিক আৰু ধৰ্মীয় আচাৰত তামোল-পাণ ব্যৱহাৰ হয়, আৰু অসমীয়া বিবাহত তামোল-পাণ প্ৰায় পোন্ধৰটা আচাৰত উপস্থিত থাকে।<ref>{{cite journal |last1=Ahuja |first1=S. C. |last2=Ahuja |first2=Uma |year=2011 |title=Betel Leaf and Betel Nut in India: History and Uses |journal=Asian Agri-History |volume=15 |issue=1 |pages=13–35 |url=https://www.researchgate.net/publication/292469329_Betel_leaf_and_betel_nut_in_India_History_and_uses |access-date=9 June 2026}}</ref> সেয়ে অসমীয়া সমাজত তামোল-পাণ কেৱল মুখশুদ্ধিৰ সামগ্ৰী নহয়; ই আতিথ্য, শুভেচ্ছা, বিবাহ, সামাজিক স্বীকৃতি আৰু ধৰ্মীয় পবিত্ৰতাৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে। এই তামোল-পাণ পৰম্পৰাই অসমত শৰাই আৰু বঁটাৰ জৰিয়তে এক বিশেষ স্থানীয় ৰূপ লাভ কৰে। অসম চৰকাৰৰ সংস্কৃতি-সম্পৰ্কীয় তথ্য অনুসৰি, তামোল-পাণ বা গুৱাপাণক ভক্তি, সন্মান আৰু মিত্ৰতাৰ নিবেদন হিচাপে ধৰা হয়, আৰু অতিথিক আদৰণি তথা ধন্যবাদ জনোৱাৰ চিহ্ন হিচাপে শৰাইত তামোল-পাণ আগবঢ়োৱা হয়। একেটা উৎসত শৰাইক নামঘৰ বা পূজাস্থলীত প্ৰসাদ আৰু অন্যান্য নিবেদন আগবঢ়োৱাৰ পাত্ৰ হিচাপেও বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Culture of Assam |url=https://assam.gov.in/about-us/391 |website=Assam State Portal |publisher=Government of Assam |access-date=9 June 2026}}</ref> ইয়াৰ পৰা বুজা যায় যে তামোল-পাণৰ সামাজিক অৰ্থ বহল আঞ্চলিক পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত হলেও, কাঁহ-পিতলৰ শৰাই বা বঁটাত তাক আগবঢ়োৱাৰ ৰূপটো অসমীয়া ধাতু-শিল্প আৰু সামাজিক আচাৰৰ সৈতে বিশেষভাৱে যুক্ত। == ধৰ্মীয় তাৎপৰ্য == পৰৱৰ্তী সময়ত আহোম সংস্কৃতিৰপৰা গ্ৰহণ কৰা শৰাই অসমীয়া সমাজ আৰু নামঘৰীয়া ধৰ্মীয় পৰম্পৰাৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশত পৰিণত হয়। নামঘৰত ভাগৱত স্থাপনৰ বাবে শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল, যিয়ে অসমীয়া আধ্যাত্মিক জীৱনত [[File:Sankaradeva.jpg|thumb|right|220px|শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]] ১৫শ আৰু ১৬শ শতিকাত [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]]ৰ একশৰণ নামধৰ্ম আন্দোলনে শৰাই আৰু বটাৰ তাৎপৰ্য নতুন ৰূপ দিয়ে। শংকৰদেৱে পুৰণি অসমীয়া সাংস্কৃতিক পৰিসৰৰপৰা শৰাইৰ ব্যৱহাৰ গ্ৰহণ কৰি ইয়াক অসমীয়া বৈষ্ণৱ সমাজত অন্তৰ্ভুক্ত কৰে। নামঘৰৰ মাজভাগত শৰাইৰ ওপৰত ভাগৱত স্থাপন কৰি তেওঁ দেখুৱাইছিল যে ঈশ্বৰ সকলোৰে বাবে সমান। সেই নামঘৰত শৰাই হৈ উঠে “সমতাৰ প্ৰতীক”—য’ৰপৰা সকলো ভক্তক সমানে প্ৰসাদ বিতৰণ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday |date=20 March 2021 }}</ref> == ঐতিহ্য == শৰাই আৰু বটাৰ ঐতিহ্যৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশ হৈছে—ই কেৱল ৰাজকীয় বস্তু হৈ নাথাকি অসমীয়া সমাজৰ সামূহিক হৃদস্পন্দনত পৰিণত হোৱা।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday }}</ref> শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। তামোল-পাণ আগবঢ়োৱাৰ মাধ্যমেৰে শৰাই আৰু বটা “সন্মানৰ আচাৰ” হিচাপে সমগ্ৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত একত্ৰিত সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা সৃষ্টি কৰে। এই আধ্যাত্মিক ৰূপান্তৰৰ ফলত শৰাই আৰু বটা কেৱল ৰাজকীয় ক্ষমতাৰ প্ৰতীক হৈ নাথাকি সামাজিক ঐক্য, সমতা আৰু অসমীয়া জাতীয় আত্মাৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশত পৰিণত হয়।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday |date=20 March 2021 }}</ref> == চাওক == * [[অসমীয়া সংস্কৃতি]] * [[তামোল-পাণ]] * [[নামঘৰ]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} 9qh35ackcn9pltwwal3u3xhjo0207gp 612222 612219 2026-06-14T18:35:39Z Ananya Taye 28065 /* ইতিহাস */ Updated sub section to show Khmer origins and Thai adoption 612222 wikitext text/x-wiki '''শৰাই''' আৰু '''বটা''' অসমৰ অন্যতম প্ৰতীকী পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। কাঁহ বা বেল-মেটেলৰে নিৰ্মিত এই শিল্পবস্তু অসমীয়া সমাজত মৰ্যাদা, সন্মান আৰু সাংস্কৃতিক গৌৰৱৰ প্ৰতীক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। সাধাৰণতে তলত এটা থিয়াভাগ থকা ওপৰৰ থাল সদৃশ গঠনযুক্ত শৰাই ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠান, সামাজিক অনুষ্ঠান আৰু বিশেষকৈ অতিথি সম্ভাষণত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। অসমীয়া আৰু আহোম সংস্কৃতিত শৰাই আগবঢ়োৱা মানে আন্তৰিকতা, আতিথ্য আৰু গভীৰ সন্মান প্ৰকাশ কৰা। [[File:Xorai-শৰাই.jpg|thumb|right|250px|পৰম্পৰাগত অসমীয়া শৰাই]] সাধাৰণতে ইয়াত তামোল-পাণ, মিঠাই আৰু আন আন আনুষ্ঠানিক সামগ্ৰী আগবঢ়োৱা হয়। কিছুমান শৰাইত অলংকৃত ঢাকনি থাকে, যিয়ে ইয়াৰ সৌন্দৰ্য আৰু আধ্যাত্মিক তাৎপৰ্য বৃদ্ধি কৰে; আন কিছুমান আকৌ মুকলি ৰূপত থাকে। লক্ষণীয় যে, অতিথি সম্ভাষণ আৰু ধৰ্মীয় নিবেদনৰ বাবে ব্যৱহৃত এনে উচ্চভিত্তিযুক্ত থাল বা পাত্ৰৰ ধাৰণা এছিয়াৰ আন বহু অঞ্চলতো—বিশেষকৈ চীন, তিব্বত, নেপাল আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াত দেখিবলৈ পোৱা যায়। যদিও শৰাই আৰু বটা একে ধৰণৰ সামগ্ৰী আৰু মূল নক্সাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ় লৈ উঠিছে, তথাপি সময়ৰ লগে লগে এই দুয়োটা পৃথক শিল্পবস্তু হিচাপে বিকশিত হয়। শৰাই সাধাৰণতে ওপৰত এটা সমতল থাল আৰু তলত এটা থিয়াভাগযুক্ত, আনহাতে বটা হৈছে বাটিৰ দৰে পাত্ৰ, যি বহু সময়ত শৰাইৰ সৈতে একেলগে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=Fragmented Memories: Struggling to Be Tai-Ahom in India |url=https://archive.org/details/fragmentedmemori0000saik |publisher=Duke University Press |location=Durham |year=2004 |isbn=9780822334255 |access-date=5june 2025 }}</ref> == ইতিহাস == === প্ৰাচীন চীনা উৎস === [[File:Warring States Bronze Dou 02.jpg|thumb|right|250px|যুদ্ধৰত ৰাজ্যসমূহৰ যুগৰ ব্ৰঞ্জৰ ডৌ পাত্ৰ]] শৰাই আৰু বটাৰ শিকড় চীন জনগোষ্ঠীৰ এক প্ৰাচীন সাংস্কৃতিক ধাৰাৰ সৈতে জড়িত। "Dou " (豆) নামে পৰিচিত উচ্চভিত্তিযুক্ত বাটিৰ আকৃতি প্ৰথমে চীনত নৱপ্ৰস্তৰ যুগত দেখা যায়। ওপৰত পাত্ৰ আৰু তলত থিয়াভাগ থকা এই গঠন প্ৰায় ৬,০০০–৭,০০০ বছৰ আগতে (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৫০০০–৪০০০) উৎপত্তি লাভ কৰে, আৰু ইয়াৰ মূল আকৃতি ইয়াংশাও সংস্কৃতি আৰু ডাৱেনকʼ সংস্কৃতিত বিকশিত হয়। ভাষাতাত্ত্বিক আৰু জিনগত গৱেষকৰ মতে [[চীনা-তিব্বতীয় ভাষা|চীন-তিব্বতীয়]] বা তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় ভাষা পৰিয়ালৰ লোক সকলৰ আদিম বিস্তাৰ উত্তৰ চীনৰ ইয়াংশাও আৰু মাজিয়াও সভ্যতাৰ পৰা হৈছিল।<ref>{{cite journal |last1=Zhang |first1=Menghan |last2=Yan |first2=Shi |last3=Pan |first3=Wuyun |last4=Jin |first4=Li |year=2019 |title=Phylogenetic evidence for Sino-Tibetan origin in northern China in the Late Neolithic |journal=Nature |volume=569 |pages=112–115 |doi=10.1038/s41586-019-1153-z}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Zhang |first1=Hanzhi |last2=Ji |first2=Ting |last3=Pagel |first3=Mark |last4=Mace |first4=Ruth |year=2020 |title=Dated phylogeny suggests early Neolithic origin of Sino-Tibetan languages |journal=Scientific Reports |volume=10 |article-number=20792 |doi=10.1038/s41598-020-77404-4}}</ref> যিহেতু অসমৰ বড়ো-গাৰো বা বড়ো-কছাৰী মূলীয় ভাষাসমূহ তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় ভাষা পৰিয়ালৰ এটা শাখা হিচাপে গণ্য কৰা হয়,‌গতিকে চীনৰ এই সভ্যতাৰ পৰাই অসমৰ [[বড়ো-কছাৰী]] মূলীয় জনগোষ্ঠী সমূহৰ উৎপত্তি হৈছে বুলি ক'ব পৰা যায়।<ref>{{cite book |last=DeLancey |first=Scott |year=2012 |chapter=On the Origins of Bodo-Garo |editor-last=Morey |editor-first=Stephen |editor2-last=Post |editor2-first=Mark W. |title=North East Indian Linguistics |volume=4 |publisher=Cambridge University Press India |pages=3–20}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত [[ঝৌ সাম্ৰাজ্য]]ৰ (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১০৪৬–২৫৬) যুগত “ডৌ” চীনা ধৰ্মীয়-আনুষ্ঠানিক সংস্কৃতিৰ এক বিশেষ প্ৰতীকত পৰিণত হয়। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। [[File:Spring & Autumn Bronze Dou, Xinzheng.jpg|thumb|right|250px|বসন্ত আৰু শৰৎ যুগৰ ব্ৰঞ্জৰ ডৌ পাত্ৰ, চিনঝেং]] ঝৌ সমাজত জীৱন “লি” বা আচাৰ-ব্যৱস্থাৰ নিয়মেৰে পৰিচালিত হৈছিল। সেই ব্যৱস্থাত ডৌ কেৱল এটা খাদ্যপাত্ৰ নাছিল; ই আছিল পূৰ্বপুৰুষৰ সৈতে আত্মিক যোগাযোগ স্থাপন কৰা এক পৱিত্ৰ আচাৰিক পাত্ৰ। ঝৌ লোকসকলে বিশ্বাস কৰিছিল যে সঠিকভাৱে পূৰ্বপুৰুষক নিবেদন কৰিলে ঐশ্বৰিক আশীৰ্বাদ লাভ হয়—যেনে সুৰক্ষা আৰু উন্নত ফচল। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। [[File:Dou with an inland hunting scene.jpg|thumb|right|250px|শিকাৰ দৃশ্য খোদিত প্ৰাচীন ডৌ পাত্ৰ]] ===চীনৰ পৰা শৰাই সংস্কৃতিৰ বিস্তাৰ=== কালক্ৰমত চীনৰ পৰা শৰাই জাতীয় পাত্ৰ চীন তিব্বতীয় মূলৰ বাৰ্মিজ<ref>[https://archive.org/details/burmese-hsun-ok Traditional Burmese Offering Tray Hsun-Ok]</ref>, তিব্বত, নেপাল<ref>[https://archive.org/details/nepal-offering-tray Traditional Nepalese Offering tray]</ref>, অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক ভুলৰ কম্বোডিয়া, ভিয়েটনাম, টাই মুলৰ থাইলেণ্ড, অষ্ট্ৰোনেচিয়ান মূলৰ মালয়েছিয়া, ইত্যাদি অঞ্চললৈ বিয়পি পৰে। বৌদ্ধ ধৰ্মত শৰাইৰ মহৎ আটাইতকৈ বেছি। এই সকলো দেশত শৰাই জাতীয় পাত্ৰ ভগৱানৰ আগত সেৱা কৰিবলৈ আগ বঢ়োৱা হয়। ===খমেৰ সকলৰ শৰাই জাতীয় পাত্ৰ আৰু থাই সকলৰ গ্ৰহণ=== থাই বা কম্বোডিয়াৰ ভাষাত শৰাই জাতীয় পাত্ৰক ''"ফান"'' কোৱা হয়। থাই/শ্যাম ৰাজ্যসমূহৰ থাইলেণ্ডত উত্থান হোৱাৰ আগতেই কম্বোডিয়া আৰু সংশ্লিষ্ট মূল ভূখণ্ডীয় দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক প্ৰেক্ষাপটত শৰাই জাতীয় পাত্ৰৰ উপস্থিতি পোৱা যায়। হেং পিফালে খ্ৰীষ্টীয় ৩০০–৫০০ চনৰ প্ৰাক-আংকোৰীয় যুগৰ উত্তৰণৰ বিষয়ে আলোচনা কৰোঁতে উত্তৰ-পূব থাইলেণ্ড আৰু কম্বোডিয়াৰ প্ৰাগৈতিহাসিক (তেতিয়ালৈকে থাই/টাই সকলৰ প্ৰবজন ঘটা নাছিল) স্থানসমূহত "pedestalled dishes and bowls" অৰ্থাৎ শৰাই জাতীয় পাত্ৰ আৰু বাটিৰ উপস্থিতিৰ কথা উল্লেখ কৰিছে। তেওঁ কম্বোডিয়াৰ Tuol Neakta Kang Memay স্থানৰ পৰা পোৱা এটা পেডেষ্টেলযুক্ত বাটিৰ ছবিও প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Heng |first=Piphal |year=2016 |title=Transition to the Pre-Angkorian period (300–500 CE): Thala Borivat and a regional perspective |journal=Journal of Southeast Asian Studies |volume=47 |issue=3 |pages=484–505 |doi=10.1017/S0022463416000406}}</ref> [[এংকৰ ৱাট|এংকৰ বছৰেই]] স্থানৰ প্ৰাচীন কম্বোডীয় মৃত্শিল্পৰ মাজতো এনে পেডেষ্টেলযুক্ত থালৰ আকৃতিৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে; Miriam T. Stark-এ এংকৰ বৰেইৰ মৃত্শিল্পৰ ভিতৰত শৰাই জাতীয় থালৰ বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Stark |first=Miriam T. |year=2019 |title=Earthenware Ceramic Technologies of Angkor Borei, Cambodia |journal=Udaya, Journal of Khmer Studies |volume=14 |pages=109–132}}</ref> একেদৰেই UNESCOয়ে প্ৰকাশিত খমেৰ ৰূপালী শিল্প সম্পৰ্কীয় এখন গ্ৰন্থৰ মতে প্ৰাক-আংকোৰীয় আৰু আংকোৰীয় শিলালিপিত কম্বোডীয় সকলে ব্যৱহাৰ কৰা ৰূপালী সামগ্ৰীৰ ভিতৰত পেডেষ্টেল যুক্ত থাল আৰু ট্ৰেৰও বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Kong |first=Vireak |year=2009 |title=Khmer Silverwares |publisher=UNESCO |location=Phnom Penh |url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000187953 |access-date=9 June 2026}}</ref> থাই সকলৰ আয়ুথিয়া ৰাজ্য ১৩৫১ চনত প্ৰতিষ্ঠা হৈছিল আৰু ইয়াৰ ৰাজ দৰবাৰৰ সংস্কৃতি আংকোৰৰ সাংস্কৃতিৰ আৰ্হিৰে গঢ় লোৱা বুলি কোৱা হয়।<ref>{{cite encyclopedia |title=History of Thailand |encyclopedia=Encyclopaedia Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/history-of-Thailand |access-date=9 June 2026}}</ref><ref>{{cite encyclopedia |title=Khmer Empire |encyclopedia=Encyclopaedia Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Khmer-Empire |access-date=9 June 2026}}</ref> সেয়েহে ইতিহাসবিদ সকলৰ মতে থাই সকলে কম্বোডিয়াৰ খমেৰ জাতিৰ পৰা শৰাই জাতীয় সম্পদটো গ্ৰহণ কৰি থাল বুজোৱা "ফান" শব্দটো প্ৰয়োগ কৰিছিল। টাই ভাষাসমূহ যেনে থাই ভাষাত พาน (ফান), লাও ভাষাত ພານ (phān), টাই ডাম ꪝꪱꪙ বা ꪟꪱꪙ টাই য়াই ভাষাত ပၢၼ်ႉ আদিয়ে থাল সদৃশ পাত্ৰক বুজোৱা হয় যি চীনা ভাষাৰ 盤 পানৰ পৰা আহিছে যাৰ অৰ্থ থাল (tray)।<ref>“พาน” in Thai Dictionary Project (TDP) (UC Berkeley 1964) (plus additional data from the Royal Institute of Thailand (RI) and NECTEC's LEXITRON project (LEX)). Searchable online at {{url|SEAlang.net}}</ref> টাই-আহোম ভাষাত এনে পাত্ৰক ফুন (𑜇𑜥𑜃𑜫) বুলি কোৱা হয়।<ref>{{Cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |author-link=Golap Chandra Barua |title=Ahom-Assamese-English Dictionary |publisher=Baptist Mission Press |location=Calcutta |year=1920 |page= 138|url=https://ia801408.us.archive.org/2/items/in.ernet.dli.2015.463794/2015.463794.Ahom-assamese-english-Dictionary.pdf |access-date=2026-06-14}}</ref> থাই সকলৰ মাজত ফান এটা উচ্চ স্তৰীয় পৰম্পৰাগত বাচন।<ref>{{Cite journal |last1=Titrassamee |first1=Songsak |last2=Lamduan |first2=Somchai |last3=Phaengsoi |first3=Kosit |date=2014-06-12 |title=Bai Sri Su Khwan: Spirit Blessing in North-eastern Thailand |journal=Asian Culture and History |volume=6 |issue=2 |pages=134–138 |publisher=Canadian Center of Science and Education |doi=10.5539/ach.v6n2p134 |issn=1916-9655 |url=https://patricklepetit.jalbum.net/ANIMISM%20AND%20RELIGION/LIBRARY/Bai_Sri_Su_Khwan_Spirit_Blessing_in_North-eastern.pdf |access-date=2026-06-14 }}</ref> টাই লাও আৰু ফু টাই সকলৰ পৰম্পৰাগত অনুষ্ঠান বাই চ্ৰি চু খৱানত দুটা মুখ্য সামগ্ৰীৰ ভিতৰত ফান খাও (খাদ্য থোৱা ফান) অন্যতম।<ref>{{Cite journal |last1=Titrassamee |first1=Songsak |last2=Lamduan |first2=Somchai |last3=Phaengsoi |first3=Kosit |date=2014-06-12 |title=Bai Sri Su Khwan: Spirit Blessing in North-eastern Thailand |journal=Asian Culture and History |volume=6 |issue=2 |pages=134–138 |publisher=Canadian Center of Science and Education |doi=10.5539/ach.v6n2p134 |issn=1916-9655 |url=https://patricklepetit.jalbum.net/ANIMISM%20AND%20RELIGION/LIBRARY/Bai_Sri_Su_Khwan_Spirit_Blessing_in_North-eastern.pdf |access-date=2026-06-14 |page= }}</ref> ===ঢাকনিযুক্ত বাৰ্মিজ শৰাই=== ঢাকনিযুক্ত শৰাই দৰে পাত্ৰ বাৰ্মিজ সংস্কৃতিত দেখা যায়। এই পাত্ৰক ''hsun-ok'' বুলি কোৱা হয়। এইটো সাধাৰণতে বাৰ্মিজ সকলৰ বৌদ্ধ নৈবেদ্য বহন বা আগবঢ়োৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত পাত্ৰ। ''Hsun-ok'' সাধাৰণতে লাখ-লেপা বাঁহ বা কাঠেৰে নিৰ্মিত হয়, আৰু ইয়াত এটা পেডেষ্টেল, বাটিৰ দৰে মূল পাত্ৰ, ভিতৰুৱা ট্ৰে আৰু ওপৰত এটা ওখ শিখৰযুক্ত ঢাকনি থাকে। ইয়াৰ পৰা বুজা যায় যে শানসকলৰ ঢাকনিযুক্ত ''hsun-ok'' ৰূপটো বাৰ্মিজ বৌদ্ধ নৈবেদ্য-পাত্ৰ পৰম্পৰাৰ এটা স্থানীয় অভিযোজন আছিল। অৱশ্যে এই প্ৰমাণ বিশেষকৈ শিখৰযুক্ত ঢাকনি থকা লাখৰ ঢাকনিযুক্ত ''hsun-ok''-ৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰযোজ্য; সকলো মুকলি পেডেষ্টেলযুক্ত ট্ৰে বাৰ্মিজ উৎসৰ পৰা আহিছে বুলি ইয়াৰ দ্বাৰা প্ৰমাণিত নহয়। মুকলি উঠা নৈবেদ্য-ট্ৰে সমগ্ৰ মূল ভূখণ্ডীয় দক্ষিণ-পূব এছিয়াত বহুলভাৱে দেখা যায়, কিন্তু ঢাকনিযুক্ত লাখৰ ''hsun-ok'' বিশেষভাৱে বাৰ্মীজ বৌদ্ধ বস্তু-সংস্কৃতিৰ সৈতে অধিক ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত। ===অসমত শৰাই আৰু বটাৰ প্ৰচলন=== চীন-তিব্বতীয় বা তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় মূলৰ‌ [[চুতীয়া ৰাজ্য]] আৰু টাই মূলৰ [[আহোম ৰাজ্য]] দুয়োতে বটা বা শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। [[যোৰহাট জিলা]]ৰ তিতাবৰ অঞ্চলৰ চুতীয়া লোক এঘৰত পুৰণি বাকচ এটাত ভৰাই সংৰক্ষিত কৰি থোৱা চুতীয়া ৰাজ্যৰ দিনীয়া বটা উদ্ধাৰ কৰা হৈছে। বটাতোত অসমীয়া লিপিত খোদিত আছে "১৩১৭ সন ছাৰি শাবন মাশ"। অৰ্থাৎ ১৩৯৫ চনৰ(১৩১৭ শক) চাৰি শাওণত এই বঁটা টো নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল বা গ্ৰহণ কৰা হৈছিল।<ref> [https://archive.org/details/chutia-bota-1395 Image of the Bota dated to 1395 AD.]</ref> আহোম ভাষাত শৰাইখনক ''"ফোন"'' বুলি কোৱা হয়। একেইটা শব্দয়েই মাইহাং থাল খনকো বুজায়। এই শব্দৰ গুৰি পুৰণি চীনা ভাষাৰ থাল বা ট্ৰে বুজোৱা ''"পান''" শব্দ আৰু থাই বা শান ভাষাত শৰাই জাতীয় পাত্ৰক ''"ফান"'' কোৱা হয়।<ref>[https://en.wiktionary.org/wiki/%E0%B8%9E%E0%B8%B2%E0%B8%99 Borrowed from Old Chinese 盤 (OC *baːn, “tray”). Cognate with Lao ພານ (phān), Tai Dam ꪝꪱꪙ or ꪟꪱꪙ, Burmese ဗန်း (ban:, “tray”), Shan ပၢၼ်ႉ (pâ̰an, “tray”), and possibly Khmer ពាន (piən) (Pou and Jenner, 1980-1981)]</ref> যিহেতু অসমত শৰাই বুজাবলৈ "ফোন" শব্দৰ সলনি পুৰণি "শৰাই" শব্দয়ে ব্যৱহাৰ কৰা হয়, গতিকে ধৰিব পাৰি যে খমেৰ সকলে ব্যৱহাৰ কৰা পাত্ৰৰ দৰে অসমৰ শৰাই খনও প্ৰাগ-আহোম যুগৰ পৰাই ব্যৱহাৰ কৰি অহা হৈছে। অসমলৈ আহি শৰাই আৰু মাইহাং—এই দুয়োবিধ পাত্ৰৰ সাদৃশ্য দেখা পাই আহোমসকলে হয়তো দুয়োবিধকে ব্যাখ্যা কৰিবলৈ “ফোন” শব্দ ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ লৈছিল। যিহেতু ঢাকনিযুক্ত শৰাইখন বাৰ্মিজ সকলৰ মাজত পোৱা যায়, গতিকে এইখন পাছৰ কালত আহোম ৰাজ্যৰ দিনত বাৰ্মাৰ পৰা গ্ৰহণ কৰা হ'ব পাৰে। পাছলৈ শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰদেৱৰ দিনত শৰাই নৱবৈষ্ণৱ ধৰ্মত অন্তভুক্ত কৰা হয় আৰু কালক্ৰমত অসমীয়া সংস্কৃতিৰ এক বিশেষ অংশ হৈ পৰে। [[File:Xorai worship.webp|thumb|নামঘৰত ব্যৱহাৰ হোৱা শৰাই।]] === অতিথি-আদৰণিত তামোল-পাণ আৰু শৰাই=== অসমীয়া সমাজত তামোল-পাণ আতিথ্য, সন্মান, ভক্তি আৰু মিত্ৰতাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰতীক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। শৰাইত তামোল-পাণ আগবঢ়াই অতিথিক আদৰণি জনোৱা পৰম্পৰা এটা স্তৰিত সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা বুলি বুজিব পাৰি—প্ৰথমে দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক বিস্তৃত আতিথ্য-সংস্কৃতি, তাৰ পাছত ভাৰতীয় ধৰ্মীয়-সামাজিক আচাৰৰ সৈতে ইয়াৰ সংযোগ, আৰু শেষত অসমীয়া কাঁহ-পিতলৰ শৰাই বা বঁটাৰ জৰিয়তে ইয়াৰ স্থানীয় ৰূপায়ণ। এই প্ৰথাৰ আটাইতকৈ প্ৰাচীন স্তৰটো দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক লোক সকলৰ তামোল-পাণভিত্তিক আতিথ্য পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত হ’ব পাৰে। খাচী সমাজত ''kwai'' বা তামোল-পাণ অতিথিক আগবঢ়োৱা এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সামাজিক শিষ্টাচাৰ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। ''Shikyntien kwai'' নামৰ খাচী পৰম্পৰাত ঘৰত অহা যিকোনো অতিথিক ''kwai'' আগবঢ়োৱাটো সৌজন্যৰ চিন বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Shikyntien Kwai: A Folklore about Betel Hospitality in Khasi Society |url=https://www.necarf.org/home/articles/54/shikyntien-kwai-a-folklore-about-betel-hospitality-in-khasi-society |website=NECARF |date=14 October 2020 |access-date=9 June 2026}}</ref> খাচীসকল অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক ভাষাপৰিয়ালৰ অন্তৰ্গত হোৱা বাবে, অসমীয়া তামোল-পাণ আতিথ্যৰ গভীৰ স্তৰটো পূব ভাৰতৰ অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াগত betel-areca সংস্কৃতিৰ সৈতে তুলনা কৰিব পাৰি, যদিও ইয়াৰ পৰা অসমীয়া প্ৰথাটো প্ৰত্যক্ষভাৱে খাচী বা অন্য কোনো একক অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক উৎসৰ পৰা আহিছে বুলি নিশ্চিতভাৱে ক’ব নোৱাৰি। পাছৰ স্তৰত এই তামোল-পাণ আতিথ্যৰ প্ৰথা ভাৰতীয় ধৰ্মীয় আৰু সামাজিক আচাৰৰ সৈতে একীভূত হয়। এছ. চি. আহুজা আৰু উমা আহুজাই betel leaf আৰু areca nut-ক আতিথ্য, শুভতা, সন্মান, সামাজিক প্ৰতিশ্ৰুতি আৰু ধৰ্মীয় নিবেদনৰ প্ৰতীক হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছে। তেওঁলোকৰ মতে ভাৰতৰ বহু সামাজিক আৰু ধৰ্মীয় আচাৰত তামোল-পাণ ব্যৱহাৰ হয়, আৰু অসমীয়া বিবাহত তামোল-পাণ প্ৰায় পোন্ধৰটা আচাৰত উপস্থিত থাকে।<ref>{{cite journal |last1=Ahuja |first1=S. C. |last2=Ahuja |first2=Uma |year=2011 |title=Betel Leaf and Betel Nut in India: History and Uses |journal=Asian Agri-History |volume=15 |issue=1 |pages=13–35 |url=https://www.researchgate.net/publication/292469329_Betel_leaf_and_betel_nut_in_India_History_and_uses |access-date=9 June 2026}}</ref> সেয়ে অসমীয়া সমাজত তামোল-পাণ কেৱল মুখশুদ্ধিৰ সামগ্ৰী নহয়; ই আতিথ্য, শুভেচ্ছা, বিবাহ, সামাজিক স্বীকৃতি আৰু ধৰ্মীয় পবিত্ৰতাৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে। এই তামোল-পাণ পৰম্পৰাই অসমত শৰাই আৰু বঁটাৰ জৰিয়তে এক বিশেষ স্থানীয় ৰূপ লাভ কৰে। অসম চৰকাৰৰ সংস্কৃতি-সম্পৰ্কীয় তথ্য অনুসৰি, তামোল-পাণ বা গুৱাপাণক ভক্তি, সন্মান আৰু মিত্ৰতাৰ নিবেদন হিচাপে ধৰা হয়, আৰু অতিথিক আদৰণি তথা ধন্যবাদ জনোৱাৰ চিহ্ন হিচাপে শৰাইত তামোল-পাণ আগবঢ়োৱা হয়। একেটা উৎসত শৰাইক নামঘৰ বা পূজাস্থলীত প্ৰসাদ আৰু অন্যান্য নিবেদন আগবঢ়োৱাৰ পাত্ৰ হিচাপেও বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Culture of Assam |url=https://assam.gov.in/about-us/391 |website=Assam State Portal |publisher=Government of Assam |access-date=9 June 2026}}</ref> ইয়াৰ পৰা বুজা যায় যে তামোল-পাণৰ সামাজিক অৰ্থ বহল আঞ্চলিক পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত হলেও, কাঁহ-পিতলৰ শৰাই বা বঁটাত তাক আগবঢ়োৱাৰ ৰূপটো অসমীয়া ধাতু-শিল্প আৰু সামাজিক আচাৰৰ সৈতে বিশেষভাৱে যুক্ত। == ধৰ্মীয় তাৎপৰ্য == পৰৱৰ্তী সময়ত আহোম সংস্কৃতিৰপৰা গ্ৰহণ কৰা শৰাই অসমীয়া সমাজ আৰু নামঘৰীয়া ধৰ্মীয় পৰম্পৰাৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশত পৰিণত হয়। নামঘৰত ভাগৱত স্থাপনৰ বাবে শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল, যিয়ে অসমীয়া আধ্যাত্মিক জীৱনত [[File:Sankaradeva.jpg|thumb|right|220px|শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]] ১৫শ আৰু ১৬শ শতিকাত [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]]ৰ একশৰণ নামধৰ্ম আন্দোলনে শৰাই আৰু বটাৰ তাৎপৰ্য নতুন ৰূপ দিয়ে। শংকৰদেৱে পুৰণি অসমীয়া সাংস্কৃতিক পৰিসৰৰপৰা শৰাইৰ ব্যৱহাৰ গ্ৰহণ কৰি ইয়াক অসমীয়া বৈষ্ণৱ সমাজত অন্তৰ্ভুক্ত কৰে। নামঘৰৰ মাজভাগত শৰাইৰ ওপৰত ভাগৱত স্থাপন কৰি তেওঁ দেখুৱাইছিল যে ঈশ্বৰ সকলোৰে বাবে সমান। সেই নামঘৰত শৰাই হৈ উঠে “সমতাৰ প্ৰতীক”—য’ৰপৰা সকলো ভক্তক সমানে প্ৰসাদ বিতৰণ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday |date=20 March 2021 }}</ref> == ঐতিহ্য == শৰাই আৰু বটাৰ ঐতিহ্যৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশ হৈছে—ই কেৱল ৰাজকীয় বস্তু হৈ নাথাকি অসমীয়া সমাজৰ সামূহিক হৃদস্পন্দনত পৰিণত হোৱা।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday }}</ref> শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। তামোল-পাণ আগবঢ়োৱাৰ মাধ্যমেৰে শৰাই আৰু বটা “সন্মানৰ আচাৰ” হিচাপে সমগ্ৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত একত্ৰিত সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা সৃষ্টি কৰে। এই আধ্যাত্মিক ৰূপান্তৰৰ ফলত শৰাই আৰু বটা কেৱল ৰাজকীয় ক্ষমতাৰ প্ৰতীক হৈ নাথাকি সামাজিক ঐক্য, সমতা আৰু অসমীয়া জাতীয় আত্মাৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশত পৰিণত হয়।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday |date=20 March 2021 }}</ref> == চাওক == * [[অসমীয়া সংস্কৃতি]] * [[তামোল-পাণ]] * [[নামঘৰ]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} arlybk2xewhedbgil6k0jvvqbjtfrfk 612223 612222 2026-06-14T18:40:05Z KhiLanTzi 23530 Need source that states::::: — "The Phan article is Khmer in origin as mentioned by the sources" and "Thais renamed the Khmer raised plate item into Phan." Your sources using the term Juen Srob for Khmer Utensil not Thai Phan 612223 wikitext text/x-wiki '''শৰাই''' আৰু '''বটা''' অসমৰ অন্যতম প্ৰতীকী পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। কাঁহ বা বেল-মেটেলৰে নিৰ্মিত এই শিল্পবস্তু অসমীয়া সমাজত মৰ্যাদা, সন্মান আৰু সাংস্কৃতিক গৌৰৱৰ প্ৰতীক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। সাধাৰণতে তলত এটা থিয়াভাগ থকা ওপৰৰ থাল সদৃশ গঠনযুক্ত শৰাই ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠান, সামাজিক অনুষ্ঠান আৰু বিশেষকৈ অতিথি সম্ভাষণত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। অসমীয়া আৰু আহোম সংস্কৃতিত শৰাই আগবঢ়োৱা মানে আন্তৰিকতা, আতিথ্য আৰু গভীৰ সন্মান প্ৰকাশ কৰা। [[File:Xorai-শৰাই.jpg|thumb|right|250px|পৰম্পৰাগত অসমীয়া শৰাই]] সাধাৰণতে ইয়াত তামোল-পাণ, মিঠাই আৰু আন আন আনুষ্ঠানিক সামগ্ৰী আগবঢ়োৱা হয়। কিছুমান শৰাইত অলংকৃত ঢাকনি থাকে, যিয়ে ইয়াৰ সৌন্দৰ্য আৰু আধ্যাত্মিক তাৎপৰ্য বৃদ্ধি কৰে; আন কিছুমান আকৌ মুকলি ৰূপত থাকে। লক্ষণীয় যে, অতিথি সম্ভাষণ আৰু ধৰ্মীয় নিবেদনৰ বাবে ব্যৱহৃত এনে উচ্চভিত্তিযুক্ত থাল বা পাত্ৰৰ ধাৰণা এছিয়াৰ আন বহু অঞ্চলতো—বিশেষকৈ চীন, তিব্বত, নেপাল আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াত দেখিবলৈ পোৱা যায়। যদিও শৰাই আৰু বটা একে ধৰণৰ সামগ্ৰী আৰু মূল নক্সাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ় লৈ উঠিছে, তথাপি সময়ৰ লগে লগে এই দুয়োটা পৃথক শিল্পবস্তু হিচাপে বিকশিত হয়। শৰাই সাধাৰণতে ওপৰত এটা সমতল থাল আৰু তলত এটা থিয়াভাগযুক্ত, আনহাতে বটা হৈছে বাটিৰ দৰে পাত্ৰ, যি বহু সময়ত শৰাইৰ সৈতে একেলগে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=Fragmented Memories: Struggling to Be Tai-Ahom in India |url=https://archive.org/details/fragmentedmemori0000saik |publisher=Duke University Press |location=Durham |year=2004 |isbn=9780822334255 |access-date=5june 2025 }}</ref> == ইতিহাস == === প্ৰাচীন চীনা উৎস === [[File:Warring States Bronze Dou 02.jpg|thumb|right|250px|যুদ্ধৰত ৰাজ্যসমূহৰ যুগৰ ব্ৰঞ্জৰ ডৌ পাত্ৰ]] শৰাই আৰু বটাৰ শিকড় চীন জনগোষ্ঠীৰ এক প্ৰাচীন সাংস্কৃতিক ধাৰাৰ সৈতে জড়িত। "Dou " (豆) নামে পৰিচিত উচ্চভিত্তিযুক্ত বাটিৰ আকৃতি প্ৰথমে চীনত নৱপ্ৰস্তৰ যুগত দেখা যায়। ওপৰত পাত্ৰ আৰু তলত থিয়াভাগ থকা এই গঠন প্ৰায় ৬,০০০–৭,০০০ বছৰ আগতে (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৫০০০–৪০০০) উৎপত্তি লাভ কৰে, আৰু ইয়াৰ মূল আকৃতি ইয়াংশাও সংস্কৃতি আৰু ডাৱেনকʼ সংস্কৃতিত বিকশিত হয়। ভাষাতাত্ত্বিক আৰু জিনগত গৱেষকৰ মতে [[চীনা-তিব্বতীয় ভাষা|চীন-তিব্বতীয়]] বা তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় ভাষা পৰিয়ালৰ লোক সকলৰ আদিম বিস্তাৰ উত্তৰ চীনৰ ইয়াংশাও আৰু মাজিয়াও সভ্যতাৰ পৰা হৈছিল।<ref>{{cite journal |last1=Zhang |first1=Menghan |last2=Yan |first2=Shi |last3=Pan |first3=Wuyun |last4=Jin |first4=Li |year=2019 |title=Phylogenetic evidence for Sino-Tibetan origin in northern China in the Late Neolithic |journal=Nature |volume=569 |pages=112–115 |doi=10.1038/s41586-019-1153-z}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Zhang |first1=Hanzhi |last2=Ji |first2=Ting |last3=Pagel |first3=Mark |last4=Mace |first4=Ruth |year=2020 |title=Dated phylogeny suggests early Neolithic origin of Sino-Tibetan languages |journal=Scientific Reports |volume=10 |article-number=20792 |doi=10.1038/s41598-020-77404-4}}</ref> যিহেতু অসমৰ বড়ো-গাৰো বা বড়ো-কছাৰী মূলীয় ভাষাসমূহ তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় ভাষা পৰিয়ালৰ এটা শাখা হিচাপে গণ্য কৰা হয়,‌গতিকে চীনৰ এই সভ্যতাৰ পৰাই অসমৰ [[বড়ো-কছাৰী]] মূলীয় জনগোষ্ঠী সমূহৰ উৎপত্তি হৈছে বুলি ক'ব পৰা যায়।<ref>{{cite book |last=DeLancey |first=Scott |year=2012 |chapter=On the Origins of Bodo-Garo |editor-last=Morey |editor-first=Stephen |editor2-last=Post |editor2-first=Mark W. |title=North East Indian Linguistics |volume=4 |publisher=Cambridge University Press India |pages=3–20}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত [[ঝৌ সাম্ৰাজ্য]]ৰ (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১০৪৬–২৫৬) যুগত “ডৌ” চীনা ধৰ্মীয়-আনুষ্ঠানিক সংস্কৃতিৰ এক বিশেষ প্ৰতীকত পৰিণত হয়। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। [[File:Spring & Autumn Bronze Dou, Xinzheng.jpg|thumb|right|250px|বসন্ত আৰু শৰৎ যুগৰ ব্ৰঞ্জৰ ডৌ পাত্ৰ, চিনঝেং]] ঝৌ সমাজত জীৱন “লি” বা আচাৰ-ব্যৱস্থাৰ নিয়মেৰে পৰিচালিত হৈছিল। সেই ব্যৱস্থাত ডৌ কেৱল এটা খাদ্যপাত্ৰ নাছিল; ই আছিল পূৰ্বপুৰুষৰ সৈতে আত্মিক যোগাযোগ স্থাপন কৰা এক পৱিত্ৰ আচাৰিক পাত্ৰ। ঝৌ লোকসকলে বিশ্বাস কৰিছিল যে সঠিকভাৱে পূৰ্বপুৰুষক নিবেদন কৰিলে ঐশ্বৰিক আশীৰ্বাদ লাভ হয়—যেনে সুৰক্ষা আৰু উন্নত ফচল। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। [[File:Dou with an inland hunting scene.jpg|thumb|right|250px|শিকাৰ দৃশ্য খোদিত প্ৰাচীন ডৌ পাত্ৰ]] ===চীনৰ পৰা শৰাই সংস্কৃতিৰ বিস্তাৰ=== কালক্ৰমত চীনৰ পৰা শৰাই জাতীয় পাত্ৰ চীন তিব্বতীয় মূলৰ বাৰ্মিজ<ref>[https://archive.org/details/burmese-hsun-ok Traditional Burmese Offering Tray Hsun-Ok]</ref>, তিব্বত, নেপাল<ref>[https://archive.org/details/nepal-offering-tray Traditional Nepalese Offering tray]</ref>, অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক ভুলৰ কম্বোডিয়া, ভিয়েটনাম, টাই মুলৰ থাইলেণ্ড, অষ্ট্ৰোনেচিয়ান মূলৰ মালয়েছিয়া, ইত্যাদি অঞ্চললৈ বিয়পি পৰে। বৌদ্ধ ধৰ্মত শৰাইৰ মহৎ আটাইতকৈ বেছি। এই সকলো দেশত শৰাই জাতীয় পাত্ৰ ভগৱানৰ আগত সেৱা কৰিবলৈ আগ বঢ়োৱা হয়। ===ফান বা ফুন=== {{Main|ফুন}} [[File:ITU Telecom World 2016 – VVIP Tour (30938174176).jpg|ITU_Telecom_World_2016_–_VVIP_Tour_(30938174176)|thumb=থাইলেণ্ডৰ ৰাজকীয় বাচন ফান]] টাই ভাষাসমূহ যেনে থাই ভাষাত พาน (ফান), লাও ভাষাত ພານ (phān), টাই ডাম ꪝꪱꪙ বা ꪟꪱꪙ টাই য়াই ভাষাত ပၢၼ်ႉ আদিয়ে থাল সদৃশ পাত্ৰক বুজোৱা হয় যি চীনা ভাষাৰ 盤 পানৰ পৰা আহিছে যাৰ অৰ্থ থাল (tray)।<ref>“พาน” in Thai Dictionary Project (TDP) (UC Berkeley 1964) (plus additional data from the Royal Institute of Thailand (RI) and NECTEC's LEXITRON project (LEX)). Searchable online at {{url|SEAlang.net}}</ref> টাই-আহোম ভাষাত এনে পাত্ৰক ফুন (𑜇𑜥𑜃𑜫) বুলি কোৱা হয়।<ref>{{Cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |author-link=Golap Chandra Barua |title=Ahom-Assamese-English Dictionary |publisher=Baptist Mission Press |location=Calcutta |year=1920 |page= 138|url=https://ia801408.us.archive.org/2/items/in.ernet.dli.2015.463794/2015.463794.Ahom-assamese-english-Dictionary.pdf |access-date=2026-06-14}}</ref> থাই সকলৰ মাজত ফান এটা উচ্চ স্তৰীয় পৰম্পৰাগত বাচন।<ref>{{Cite journal |last1=Titrassamee |first1=Songsak |last2=Lamduan |first2=Somchai |last3=Phaengsoi |first3=Kosit |date=2014-06-12 |title=Bai Sri Su Khwan: Spirit Blessing in North-eastern Thailand |journal=Asian Culture and History |volume=6 |issue=2 |pages=134–138 |publisher=Canadian Center of Science and Education |doi=10.5539/ach.v6n2p134 |issn=1916-9655 |url=https://patricklepetit.jalbum.net/ANIMISM%20AND%20RELIGION/LIBRARY/Bai_Sri_Su_Khwan_Spirit_Blessing_in_North-eastern.pdf |access-date=2026-06-14 }}</ref> টাই লাও আৰু ফু টাই সকলৰ পৰম্পৰাগত অনুষ্ঠান বাই চ্ৰি চু খৱানত দুটা মুখ্য সামগ্ৰীৰ ভিতৰত ফান খাও (খাদ্য থোৱা ফান) অন্যতম।<ref>{{Cite journal |last1=Titrassamee |first1=Songsak |last2=Lamduan |first2=Somchai |last3=Phaengsoi |first3=Kosit |date=2014-06-12 |title=Bai Sri Su Khwan: Spirit Blessing in North-eastern Thailand |journal=Asian Culture and History |volume=6 |issue=2 |pages=134–138 |publisher=Canadian Center of Science and Education |doi=10.5539/ach.v6n2p134 |issn=1916-9655 |url=https://patricklepetit.jalbum.net/ANIMISM%20AND%20RELIGION/LIBRARY/Bai_Sri_Su_Khwan_Spirit_Blessing_in_North-eastern.pdf |access-date=2026-06-14 |page= }}</ref> ===জুৱেন চ্ৰাৱ=== প্ৰাক-আংকোৰীয় যুগত দক্ষিণ পূৱ এছিয়াত কম্বোডিয় পৰম্পৰাগত ভিন্ন নাল যুক্ত কাঁহী জুৱেন চ্ৰাৱ পোৱা গৈছিল। হেং পিফালে খ্ৰীষ্টীয় ৩০০–৫০০ চনৰ প্ৰাক-আংকোৰীয় যুগৰ উত্তৰণৰ বিষয়ে আলোচনা কৰোঁতে উত্তৰ-পূব থাইলেণ্ড আৰু কম্বোডিয়াৰ প্ৰাগৈতিহাসিক স্থানসমূহত "pedestalled dishes and bowls" অৰ্থাৎ নাল যুক্ত পাত্ৰ আৰু বাটিৰ উপস্থিতিৰ কথা উল্লেখ কৰিছে। তেওঁ কম্বোডিয়াৰ Tuol Neakta Kang Memay স্থানৰ পৰা পোৱা এটা পেডেষ্টেলযুক্ত বাটিৰ ছবিও প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Heng |first=Piphal |year=2016 |title=Transition to the Pre-Angkorian period (300–500 CE): Thala Borivat and a regional perspective |journal=Journal of Southeast Asian Studies |volume=47 |issue=3 |pages=484–505 |doi=10.1017/S0022463416000406}}</ref> [[এংকৰ ৱাট|এংকৰ বছৰেই]] স্থানৰ প্ৰাচীন কম্বোডীয় মৃত্শিল্পৰ মাজতো এনে পেডেষ্টেলযুক্ত থালৰ আকৃতিৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে; Miriam T. Stark-এ এংকৰ বৰেইৰ মৃত্শিল্পৰ ভিতৰত জুৱেন চ্ৰাৱ (নাল থকা কাঁহী)ৰ বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Stark |first=Miriam T. |year=2019 |title=Earthenware Ceramic Technologies of Angkor Borei, Cambodia |journal=Udaya, Journal of Khmer Studies |volume=14 |pages=109–132}}</ref>একেদৰেই UNESCOয়ে প্ৰকাশিত খমেৰ ৰূপালী শিল্প সম্পৰ্কীয় এখন গ্ৰন্থৰ মতে প্ৰাক-আংকোৰীয় আৰু আংকোৰীয় শিলালিপিত কম্বোডীয় সকলে ব্যৱহাৰ কৰা ৰূপালী সামগ্ৰীৰ ভিতৰত পেডেষ্টেল যুক্ত থাল আৰু ট্ৰেৰও বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Kong |first=Vireak |year=2009 |title=Khmer Silverwares |publisher=UNESCO |location=Phnom Penh |url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000187953 |access-date=9 June 2026}}</ref> ===চুন অক=== ঢাকনিযুক্ত শৰাই দৰে পাত্ৰ বাৰ্মিজ সংস্কৃতিত দেখা যায়। এই পাত্ৰক ''hsun-ok'' বুলি কোৱা হয়। এইটো সাধাৰণতে বাৰ্মিজ সকলৰ বৌদ্ধ নৈবেদ্য বহন বা আগবঢ়োৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত পাত্ৰ। ''Hsun-ok'' সাধাৰণতে লাখ-লেপা বাঁহ বা কাঠেৰে নিৰ্মিত হয়, আৰু ইয়াত এটা পেডেষ্টেল, বাটিৰ দৰে মূল পাত্ৰ, ভিতৰুৱা ট্ৰে আৰু ওপৰত এটা ওখ শিখৰযুক্ত ঢাকনি থাকে। ইয়াৰ পৰা বুজা যায় যে শানসকলৰ ঢাকনিযুক্ত ''hsun-ok'' ৰূপটো বাৰ্মিজ বৌদ্ধ নৈবেদ্য-পাত্ৰ পৰম্পৰাৰ এটা স্থানীয় অভিযোজন আছিল। অৱশ্যে এই প্ৰমাণ বিশেষকৈ শিখৰযুক্ত ঢাকনি থকা লাখৰ ঢাকনিযুক্ত ''hsun-ok''-ৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰযোজ্য; সকলো মুকলি পেডেষ্টেলযুক্ত ট্ৰে বাৰ্মিজ উৎসৰ পৰা আহিছে বুলি ইয়াৰ দ্বাৰা প্ৰমাণিত নহয়। মুকলি উঠা নৈবেদ্য-ট্ৰে সমগ্ৰ মূল ভূখণ্ডীয় দক্ষিণ-পূব এছিয়াত বহুলভাৱে দেখা যায়, কিন্তু ঢাকনিযুক্ত লাখৰ ''hsun-ok'' বিশেষভাৱে বাৰ্মীজ বৌদ্ধ বস্তু-সংস্কৃতিৰ সৈতে অধিক ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত। ===অসমত শৰাই আৰু বটাৰ প্ৰচলন=== চীন-তিব্বতীয় বা তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় মূলৰ‌ [[চুতীয়া ৰাজ্য]] আৰু টাই মূলৰ [[আহোম ৰাজ্য]] দুয়োতে বটা বা শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। [[যোৰহাট জিলা]]ৰ তিতাবৰ অঞ্চলৰ চুতীয়া লোক এঘৰত পুৰণি বাকচ এটাত ভৰাই সংৰক্ষিত কৰি থোৱা চুতীয়া ৰাজ্যৰ দিনীয়া বটা উদ্ধাৰ কৰা হৈছে। বটাতোত অসমীয়া লিপিত খোদিত আছে "১৩১৭ সন ছাৰি শাবন মাশ"। অৰ্থাৎ ১৩৯৫ চনৰ(১৩১৭ শক) চাৰি শাওণত এই বঁটা টো নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল বা গ্ৰহণ কৰা হৈছিল।<ref> [https://archive.org/details/chutia-bota-1395 Image of the Bota dated to 1395 AD.]</ref> আহোম ভাষাত শৰাইখনক ''"ফোন"'' বুলি কোৱা হয়। একেইটা শব্দয়েই মাইহাং থাল খনকো বুজায়। এই শব্দৰ গুৰি পুৰণি চীনা ভাষাৰ থাল বা ট্ৰে বুজোৱা ''"পান''" শব্দ আৰু থাই বা শান ভাষাত শৰাই জাতীয় পাত্ৰক ''"ফান"'' কোৱা হয়।<ref>[https://en.wiktionary.org/wiki/%E0%B8%9E%E0%B8%B2%E0%B8%99 Borrowed from Old Chinese 盤 (OC *baːn, “tray”). Cognate with Lao ພານ (phān), Tai Dam ꪝꪱꪙ or ꪟꪱꪙ, Burmese ဗန်း (ban:, “tray”), Shan ပၢၼ်ႉ (pâ̰an, “tray”), and possibly Khmer ពាន (piən) (Pou and Jenner, 1980-1981)]</ref> যিহেতু অসমত শৰাই বুজাবলৈ "ফোন" শব্দৰ সলনি পুৰণি "শৰাই" শব্দয়ে ব্যৱহাৰ কৰা হয়, গতিকে ধৰিব পাৰি যে খমেৰ সকলে ব্যৱহাৰ কৰা পাত্ৰৰ দৰে অসমৰ শৰাই খনও প্ৰাগ-আহোম যুগৰ পৰাই ব্যৱহাৰ কৰি অহা হৈছে। অসমলৈ আহি শৰাই আৰু মাইহাং—এই দুয়োবিধ পাত্ৰৰ সাদৃশ্য দেখা পাই আহোমসকলে হয়তো দুয়োবিধকে ব্যাখ্যা কৰিবলৈ “ফোন” শব্দ ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ লৈছিল। যিহেতু ঢাকনিযুক্ত শৰাইখন বাৰ্মিজ সকলৰ মাজত পোৱা যায়, গতিকে এইখন পাছৰ কালত আহোম ৰাজ্যৰ দিনত বাৰ্মাৰ পৰা গ্ৰহণ কৰা হ'ব পাৰে। পাছলৈ শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰদেৱৰ দিনত শৰাই নৱবৈষ্ণৱ ধৰ্মত অন্তভুক্ত কৰা হয় আৰু কালক্ৰমত অসমীয়া সংস্কৃতিৰ এক বিশেষ অংশ হৈ পৰে। [[File:Xorai worship.webp|thumb|নামঘৰত ব্যৱহাৰ হোৱা শৰাই।]] === অতিথি-আদৰণিত তামোল-পাণ আৰু শৰাই=== অসমীয়া সমাজত তামোল-পাণ আতিথ্য, সন্মান, ভক্তি আৰু মিত্ৰতাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰতীক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। শৰাইত তামোল-পাণ আগবঢ়াই অতিথিক আদৰণি জনোৱা পৰম্পৰা এটা স্তৰিত সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা বুলি বুজিব পাৰি—প্ৰথমে দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক বিস্তৃত আতিথ্য-সংস্কৃতি, তাৰ পাছত ভাৰতীয় ধৰ্মীয়-সামাজিক আচাৰৰ সৈতে ইয়াৰ সংযোগ, আৰু শেষত অসমীয়া কাঁহ-পিতলৰ শৰাই বা বঁটাৰ জৰিয়তে ইয়াৰ স্থানীয় ৰূপায়ণ। এই প্ৰথাৰ আটাইতকৈ প্ৰাচীন স্তৰটো দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক লোক সকলৰ তামোল-পাণভিত্তিক আতিথ্য পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত হ’ব পাৰে। খাচী সমাজত ''kwai'' বা তামোল-পাণ অতিথিক আগবঢ়োৱা এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সামাজিক শিষ্টাচাৰ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। ''Shikyntien kwai'' নামৰ খাচী পৰম্পৰাত ঘৰত অহা যিকোনো অতিথিক ''kwai'' আগবঢ়োৱাটো সৌজন্যৰ চিন বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Shikyntien Kwai: A Folklore about Betel Hospitality in Khasi Society |url=https://www.necarf.org/home/articles/54/shikyntien-kwai-a-folklore-about-betel-hospitality-in-khasi-society |website=NECARF |date=14 October 2020 |access-date=9 June 2026}}</ref> খাচীসকল অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক ভাষাপৰিয়ালৰ অন্তৰ্গত হোৱা বাবে, অসমীয়া তামোল-পাণ আতিথ্যৰ গভীৰ স্তৰটো পূব ভাৰতৰ অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াগত betel-areca সংস্কৃতিৰ সৈতে তুলনা কৰিব পাৰি, যদিও ইয়াৰ পৰা অসমীয়া প্ৰথাটো প্ৰত্যক্ষভাৱে খাচী বা অন্য কোনো একক অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক উৎসৰ পৰা আহিছে বুলি নিশ্চিতভাৱে ক’ব নোৱাৰি। পাছৰ স্তৰত এই তামোল-পাণ আতিথ্যৰ প্ৰথা ভাৰতীয় ধৰ্মীয় আৰু সামাজিক আচাৰৰ সৈতে একীভূত হয়। এছ. চি. আহুজা আৰু উমা আহুজাই betel leaf আৰু areca nut-ক আতিথ্য, শুভতা, সন্মান, সামাজিক প্ৰতিশ্ৰুতি আৰু ধৰ্মীয় নিবেদনৰ প্ৰতীক হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছে। তেওঁলোকৰ মতে ভাৰতৰ বহু সামাজিক আৰু ধৰ্মীয় আচাৰত তামোল-পাণ ব্যৱহাৰ হয়, আৰু অসমীয়া বিবাহত তামোল-পাণ প্ৰায় পোন্ধৰটা আচাৰত উপস্থিত থাকে।<ref>{{cite journal |last1=Ahuja |first1=S. C. |last2=Ahuja |first2=Uma |year=2011 |title=Betel Leaf and Betel Nut in India: History and Uses |journal=Asian Agri-History |volume=15 |issue=1 |pages=13–35 |url=https://www.researchgate.net/publication/292469329_Betel_leaf_and_betel_nut_in_India_History_and_uses |access-date=9 June 2026}}</ref> সেয়ে অসমীয়া সমাজত তামোল-পাণ কেৱল মুখশুদ্ধিৰ সামগ্ৰী নহয়; ই আতিথ্য, শুভেচ্ছা, বিবাহ, সামাজিক স্বীকৃতি আৰু ধৰ্মীয় পবিত্ৰতাৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে। এই তামোল-পাণ পৰম্পৰাই অসমত শৰাই আৰু বঁটাৰ জৰিয়তে এক বিশেষ স্থানীয় ৰূপ লাভ কৰে। অসম চৰকাৰৰ সংস্কৃতি-সম্পৰ্কীয় তথ্য অনুসৰি, তামোল-পাণ বা গুৱাপাণক ভক্তি, সন্মান আৰু মিত্ৰতাৰ নিবেদন হিচাপে ধৰা হয়, আৰু অতিথিক আদৰণি তথা ধন্যবাদ জনোৱাৰ চিহ্ন হিচাপে শৰাইত তামোল-পাণ আগবঢ়োৱা হয়। একেটা উৎসত শৰাইক নামঘৰ বা পূজাস্থলীত প্ৰসাদ আৰু অন্যান্য নিবেদন আগবঢ়োৱাৰ পাত্ৰ হিচাপেও বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Culture of Assam |url=https://assam.gov.in/about-us/391 |website=Assam State Portal |publisher=Government of Assam |access-date=9 June 2026}}</ref> ইয়াৰ পৰা বুজা যায় যে তামোল-পাণৰ সামাজিক অৰ্থ বহল আঞ্চলিক পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত হলেও, কাঁহ-পিতলৰ শৰাই বা বঁটাত তাক আগবঢ়োৱাৰ ৰূপটো অসমীয়া ধাতু-শিল্প আৰু সামাজিক আচাৰৰ সৈতে বিশেষভাৱে যুক্ত। == ধৰ্মীয় তাৎপৰ্য == পৰৱৰ্তী সময়ত আহোম সংস্কৃতিৰপৰা গ্ৰহণ কৰা শৰাই অসমীয়া সমাজ আৰু নামঘৰীয়া ধৰ্মীয় পৰম্পৰাৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশত পৰিণত হয়। নামঘৰত ভাগৱত স্থাপনৰ বাবে শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল, যিয়ে অসমীয়া আধ্যাত্মিক জীৱনত [[File:Sankaradeva.jpg|thumb|right|220px|শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]] ১৫শ আৰু ১৬শ শতিকাত [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]]ৰ একশৰণ নামধৰ্ম আন্দোলনে শৰাই আৰু বটাৰ তাৎপৰ্য নতুন ৰূপ দিয়ে। শংকৰদেৱে পুৰণি অসমীয়া সাংস্কৃতিক পৰিসৰৰপৰা শৰাইৰ ব্যৱহাৰ গ্ৰহণ কৰি ইয়াক অসমীয়া বৈষ্ণৱ সমাজত অন্তৰ্ভুক্ত কৰে। নামঘৰৰ মাজভাগত শৰাইৰ ওপৰত ভাগৱত স্থাপন কৰি তেওঁ দেখুৱাইছিল যে ঈশ্বৰ সকলোৰে বাবে সমান। সেই নামঘৰত শৰাই হৈ উঠে “সমতাৰ প্ৰতীক”—য’ৰপৰা সকলো ভক্তক সমানে প্ৰসাদ বিতৰণ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday |date=20 March 2021 }}</ref> == ঐতিহ্য == শৰাই আৰু বটাৰ ঐতিহ্যৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশ হৈছে—ই কেৱল ৰাজকীয় বস্তু হৈ নাথাকি অসমীয়া সমাজৰ সামূহিক হৃদস্পন্দনত পৰিণত হোৱা।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday }}</ref> শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। তামোল-পাণ আগবঢ়োৱাৰ মাধ্যমেৰে শৰাই আৰু বটা “সন্মানৰ আচাৰ” হিচাপে সমগ্ৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত একত্ৰিত সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা সৃষ্টি কৰে। এই আধ্যাত্মিক ৰূপান্তৰৰ ফলত শৰাই আৰু বটা কেৱল ৰাজকীয় ক্ষমতাৰ প্ৰতীক হৈ নাথাকি সামাজিক ঐক্য, সমতা আৰু অসমীয়া জাতীয় আত্মাৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশত পৰিণত হয়।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday |date=20 March 2021 }}</ref> == চাওক == * [[অসমীয়া সংস্কৃতি]] * [[তামোল-পাণ]] * [[নামঘৰ]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} d5a8amal3r5r76xnyg0mq8zxy5v3rgq 612224 612223 2026-06-14T18:44:06Z Ananya Taye 28065 Stop with the blatant deletion of cited source material. The content is as per sources. 1. Khmers had the raised tray culture 2. Tais didnot have this culture 3. Phan originally meant a regular tray and means the same now in Burmese as well 612224 wikitext text/x-wiki '''শৰাই''' আৰু '''বটা''' অসমৰ অন্যতম প্ৰতীকী পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। কাঁহ বা বেল-মেটেলৰে নিৰ্মিত এই শিল্পবস্তু অসমীয়া সমাজত মৰ্যাদা, সন্মান আৰু সাংস্কৃতিক গৌৰৱৰ প্ৰতীক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। সাধাৰণতে তলত এটা থিয়াভাগ থকা ওপৰৰ থাল সদৃশ গঠনযুক্ত শৰাই ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠান, সামাজিক অনুষ্ঠান আৰু বিশেষকৈ অতিথি সম্ভাষণত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। অসমীয়া আৰু আহোম সংস্কৃতিত শৰাই আগবঢ়োৱা মানে আন্তৰিকতা, আতিথ্য আৰু গভীৰ সন্মান প্ৰকাশ কৰা। [[File:Xorai-শৰাই.jpg|thumb|right|250px|পৰম্পৰাগত অসমীয়া শৰাই]] সাধাৰণতে ইয়াত তামোল-পাণ, মিঠাই আৰু আন আন আনুষ্ঠানিক সামগ্ৰী আগবঢ়োৱা হয়। কিছুমান শৰাইত অলংকৃত ঢাকনি থাকে, যিয়ে ইয়াৰ সৌন্দৰ্য আৰু আধ্যাত্মিক তাৎপৰ্য বৃদ্ধি কৰে; আন কিছুমান আকৌ মুকলি ৰূপত থাকে। লক্ষণীয় যে, অতিথি সম্ভাষণ আৰু ধৰ্মীয় নিবেদনৰ বাবে ব্যৱহৃত এনে উচ্চভিত্তিযুক্ত থাল বা পাত্ৰৰ ধাৰণা এছিয়াৰ আন বহু অঞ্চলতো—বিশেষকৈ চীন, তিব্বত, নেপাল আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াত দেখিবলৈ পোৱা যায়। যদিও শৰাই আৰু বটা একে ধৰণৰ সামগ্ৰী আৰু মূল নক্সাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ় লৈ উঠিছে, তথাপি সময়ৰ লগে লগে এই দুয়োটা পৃথক শিল্পবস্তু হিচাপে বিকশিত হয়। শৰাই সাধাৰণতে ওপৰত এটা সমতল থাল আৰু তলত এটা থিয়াভাগযুক্ত, আনহাতে বটা হৈছে বাটিৰ দৰে পাত্ৰ, যি বহু সময়ত শৰাইৰ সৈতে একেলগে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=Fragmented Memories: Struggling to Be Tai-Ahom in India |url=https://archive.org/details/fragmentedmemori0000saik |publisher=Duke University Press |location=Durham |year=2004 |isbn=9780822334255 |access-date=5june 2025 }}</ref> == ইতিহাস == === প্ৰাচীন চীনা উৎস === [[File:Warring States Bronze Dou 02.jpg|thumb|right|250px|যুদ্ধৰত ৰাজ্যসমূহৰ যুগৰ ব্ৰঞ্জৰ ডৌ পাত্ৰ]] শৰাই আৰু বটাৰ শিকড় চীন জনগোষ্ঠীৰ এক প্ৰাচীন সাংস্কৃতিক ধাৰাৰ সৈতে জড়িত। "Dou " (豆) নামে পৰিচিত উচ্চভিত্তিযুক্ত বাটিৰ আকৃতি প্ৰথমে চীনত নৱপ্ৰস্তৰ যুগত দেখা যায়। ওপৰত পাত্ৰ আৰু তলত থিয়াভাগ থকা এই গঠন প্ৰায় ৬,০০০–৭,০০০ বছৰ আগতে (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৫০০০–৪০০০) উৎপত্তি লাভ কৰে, আৰু ইয়াৰ মূল আকৃতি ইয়াংশাও সংস্কৃতি আৰু ডাৱেনকʼ সংস্কৃতিত বিকশিত হয়। ভাষাতাত্ত্বিক আৰু জিনগত গৱেষকৰ মতে [[চীনা-তিব্বতীয় ভাষা|চীন-তিব্বতীয়]] বা তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় ভাষা পৰিয়ালৰ লোক সকলৰ আদিম বিস্তাৰ উত্তৰ চীনৰ ইয়াংশাও আৰু মাজিয়াও সভ্যতাৰ পৰা হৈছিল।<ref>{{cite journal |last1=Zhang |first1=Menghan |last2=Yan |first2=Shi |last3=Pan |first3=Wuyun |last4=Jin |first4=Li |year=2019 |title=Phylogenetic evidence for Sino-Tibetan origin in northern China in the Late Neolithic |journal=Nature |volume=569 |pages=112–115 |doi=10.1038/s41586-019-1153-z}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Zhang |first1=Hanzhi |last2=Ji |first2=Ting |last3=Pagel |first3=Mark |last4=Mace |first4=Ruth |year=2020 |title=Dated phylogeny suggests early Neolithic origin of Sino-Tibetan languages |journal=Scientific Reports |volume=10 |article-number=20792 |doi=10.1038/s41598-020-77404-4}}</ref> যিহেতু অসমৰ বড়ো-গাৰো বা বড়ো-কছাৰী মূলীয় ভাষাসমূহ তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় ভাষা পৰিয়ালৰ এটা শাখা হিচাপে গণ্য কৰা হয়,‌গতিকে চীনৰ এই সভ্যতাৰ পৰাই অসমৰ [[বড়ো-কছাৰী]] মূলীয় জনগোষ্ঠী সমূহৰ উৎপত্তি হৈছে বুলি ক'ব পৰা যায়।<ref>{{cite book |last=DeLancey |first=Scott |year=2012 |chapter=On the Origins of Bodo-Garo |editor-last=Morey |editor-first=Stephen |editor2-last=Post |editor2-first=Mark W. |title=North East Indian Linguistics |volume=4 |publisher=Cambridge University Press India |pages=3–20}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত [[ঝৌ সাম্ৰাজ্য]]ৰ (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১০৪৬–২৫৬) যুগত “ডৌ” চীনা ধৰ্মীয়-আনুষ্ঠানিক সংস্কৃতিৰ এক বিশেষ প্ৰতীকত পৰিণত হয়। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। [[File:Spring & Autumn Bronze Dou, Xinzheng.jpg|thumb|right|250px|বসন্ত আৰু শৰৎ যুগৰ ব্ৰঞ্জৰ ডৌ পাত্ৰ, চিনঝেং]] ঝৌ সমাজত জীৱন “লি” বা আচাৰ-ব্যৱস্থাৰ নিয়মেৰে পৰিচালিত হৈছিল। সেই ব্যৱস্থাত ডৌ কেৱল এটা খাদ্যপাত্ৰ নাছিল; ই আছিল পূৰ্বপুৰুষৰ সৈতে আত্মিক যোগাযোগ স্থাপন কৰা এক পৱিত্ৰ আচাৰিক পাত্ৰ। ঝৌ লোকসকলে বিশ্বাস কৰিছিল যে সঠিকভাৱে পূৰ্বপুৰুষক নিবেদন কৰিলে ঐশ্বৰিক আশীৰ্বাদ লাভ হয়—যেনে সুৰক্ষা আৰু উন্নত ফচল। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। [[File:Dou with an inland hunting scene.jpg|thumb|right|250px|শিকাৰ দৃশ্য খোদিত প্ৰাচীন ডৌ পাত্ৰ]] ===চীনৰ পৰা শৰাই সংস্কৃতিৰ বিস্তাৰ=== কালক্ৰমত চীনৰ পৰা শৰাই জাতীয় পাত্ৰ চীন তিব্বতীয় মূলৰ বাৰ্মিজ<ref>[https://archive.org/details/burmese-hsun-ok Traditional Burmese Offering Tray Hsun-Ok]</ref>, তিব্বত, নেপাল<ref>[https://archive.org/details/nepal-offering-tray Traditional Nepalese Offering tray]</ref>, অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক ভুলৰ কম্বোডিয়া, ভিয়েটনাম, টাই মুলৰ থাইলেণ্ড, অষ্ট্ৰোনেচিয়ান মূলৰ মালয়েছিয়া, ইত্যাদি অঞ্চললৈ বিয়পি পৰে। বৌদ্ধ ধৰ্মত শৰাইৰ মহৎ আটাইতকৈ বেছি। এই সকলো দেশত শৰাই জাতীয় পাত্ৰ ভগৱানৰ আগত সেৱা কৰিবলৈ আগ বঢ়োৱা হয়। ===খমেৰ সকলৰ শৰাই জাতীয় পাত্ৰ আৰু থাই সকলৰ গ্ৰহণ=== থাই বা কম্বোডিয়াৰ ভাষাত শৰাই জাতীয় পাত্ৰক ''"ফান"'' কোৱা হয়। থাই/শ্যাম ৰাজ্যসমূহৰ থাইলেণ্ডত উত্থান হোৱাৰ আগতেই কম্বোডিয়া আৰু সংশ্লিষ্ট মূল ভূখণ্ডীয় দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক প্ৰেক্ষাপটত শৰাই জাতীয় পাত্ৰৰ উপস্থিতি পোৱা যায়। হেং পিফালে খ্ৰীষ্টীয় ৩০০–৫০০ চনৰ প্ৰাক-আংকোৰীয় যুগৰ উত্তৰণৰ বিষয়ে আলোচনা কৰোঁতে উত্তৰ-পূব থাইলেণ্ড আৰু কম্বোডিয়াৰ প্ৰাগৈতিহাসিক (তেতিয়ালৈকে থাই/টাই সকলৰ প্ৰবজন ঘটা নাছিল) স্থানসমূহত "pedestalled dishes and bowls" অৰ্থাৎ শৰাই জাতীয় পাত্ৰ আৰু বাটিৰ উপস্থিতিৰ কথা উল্লেখ কৰিছে। তেওঁ কম্বোডিয়াৰ Tuol Neakta Kang Memay স্থানৰ পৰা পোৱা এটা পেডেষ্টেলযুক্ত বাটিৰ ছবিও প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Heng |first=Piphal |year=2016 |title=Transition to the Pre-Angkorian period (300–500 CE): Thala Borivat and a regional perspective |journal=Journal of Southeast Asian Studies |volume=47 |issue=3 |pages=484–505 |doi=10.1017/S0022463416000406}}</ref> [[এংকৰ ৱাট|এংকৰ বছৰেই]] স্থানৰ প্ৰাচীন কম্বোডীয় মৃত্শিল্পৰ মাজতো এনে পেডেষ্টেলযুক্ত থালৰ আকৃতিৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে; Miriam T. Stark-এ এংকৰ বৰেইৰ মৃত্শিল্পৰ ভিতৰত শৰাই জাতীয় থালৰ বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Stark |first=Miriam T. |year=2019 |title=Earthenware Ceramic Technologies of Angkor Borei, Cambodia |journal=Udaya, Journal of Khmer Studies |volume=14 |pages=109–132}}</ref> একেদৰেই UNESCOয়ে প্ৰকাশিত খমেৰ ৰূপালী শিল্প সম্পৰ্কীয় এখন গ্ৰন্থৰ মতে প্ৰাক-আংকোৰীয় আৰু আংকোৰীয় শিলালিপিত কম্বোডীয় সকলে ব্যৱহাৰ কৰা ৰূপালী সামগ্ৰীৰ ভিতৰত পেডেষ্টেল যুক্ত থাল আৰু ট্ৰেৰও বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Kong |first=Vireak |year=2009 |title=Khmer Silverwares |publisher=UNESCO |location=Phnom Penh |url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000187953 |access-date=9 June 2026}}</ref> থাই সকলৰ আয়ুথিয়া ৰাজ্য ১৩৫১ চনত প্ৰতিষ্ঠা হৈছিল আৰু ইয়াৰ ৰাজ দৰবাৰৰ সংস্কৃতি আংকোৰৰ সাংস্কৃতিৰ আৰ্হিৰে গঢ় লোৱা বুলি কোৱা হয়।<ref>{{cite encyclopedia |title=History of Thailand |encyclopedia=Encyclopaedia Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/history-of-Thailand |access-date=9 June 2026}}</ref><ref>{{cite encyclopedia |title=Khmer Empire |encyclopedia=Encyclopaedia Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Khmer-Empire |access-date=9 June 2026}}</ref> সেয়েহে ইতিহাসবিদ সকলৰ মতে থাই সকলে কম্বোডিয়াৰ খমেৰ জাতিৰ পৰা শৰাই জাতীয় সম্পদটো গ্ৰহণ কৰি থাল বুজোৱা "ফান" শব্দটো প্ৰয়োগ কৰিছিল। টাই ভাষাসমূহ যেনে থাই ভাষাত พาน (ফান), লাও ভাষাত ພານ (phān), টাই ডাম ꪝꪱꪙ বা ꪟꪱꪙ টাই য়াই ভাষাত ပၢၼ်ႉ আদিয়ে থাল সদৃশ পাত্ৰক বুজোৱা হয় যি চীনা ভাষাৰ 盤 পানৰ পৰা আহিছে যাৰ অৰ্থ থাল (tray)।<ref>“พาน” in Thai Dictionary Project (TDP) (UC Berkeley 1964) (plus additional data from the Royal Institute of Thailand (RI) and NECTEC's LEXITRON project (LEX)). Searchable online at {{url|SEAlang.net}}</ref> টাই-আহোম ভাষাত এনে পাত্ৰক ফুন (𑜇𑜥𑜃𑜫) বুলি কোৱা হয়।<ref>{{Cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |author-link=Golap Chandra Barua |title=Ahom-Assamese-English Dictionary |publisher=Baptist Mission Press |location=Calcutta |year=1920 |page= 138|url=https://ia801408.us.archive.org/2/items/in.ernet.dli.2015.463794/2015.463794.Ahom-assamese-english-Dictionary.pdf |access-date=2026-06-14}}</ref> থাই সকলৰ মাজত ফান এটা উচ্চ স্তৰীয় পৰম্পৰাগত বাচন।<ref>{{Cite journal |last1=Titrassamee |first1=Songsak |last2=Lamduan |first2=Somchai |last3=Phaengsoi |first3=Kosit |date=2014-06-12 |title=Bai Sri Su Khwan: Spirit Blessing in North-eastern Thailand |journal=Asian Culture and History |volume=6 |issue=2 |pages=134–138 |publisher=Canadian Center of Science and Education |doi=10.5539/ach.v6n2p134 |issn=1916-9655 |url=https://patricklepetit.jalbum.net/ANIMISM%20AND%20RELIGION/LIBRARY/Bai_Sri_Su_Khwan_Spirit_Blessing_in_North-eastern.pdf |access-date=2026-06-14 }}</ref> টাই লাও আৰু ফু টাই সকলৰ পৰম্পৰাগত অনুষ্ঠান বাই চ্ৰি চু খৱানত দুটা মুখ্য সামগ্ৰীৰ ভিতৰত ফান খাও (খাদ্য থোৱা ফান) অন্যতম।<ref>{{Cite journal |last1=Titrassamee |first1=Songsak |last2=Lamduan |first2=Somchai |last3=Phaengsoi |first3=Kosit |date=2014-06-12 |title=Bai Sri Su Khwan: Spirit Blessing in North-eastern Thailand |journal=Asian Culture and History |volume=6 |issue=2 |pages=134–138 |publisher=Canadian Center of Science and Education |doi=10.5539/ach.v6n2p134 |issn=1916-9655 |url=https://patricklepetit.jalbum.net/ANIMISM%20AND%20RELIGION/LIBRARY/Bai_Sri_Su_Khwan_Spirit_Blessing_in_North-eastern.pdf |access-date=2026-06-14 |page= }}</ref> ===ঢাকনিযুক্ত বাৰ্মিজ শৰাই=== ঢাকনিযুক্ত শৰাই দৰে পাত্ৰ বাৰ্মিজ সংস্কৃতিত দেখা যায়। এই পাত্ৰক ''hsun-ok'' বুলি কোৱা হয়। এইটো সাধাৰণতে বাৰ্মিজ সকলৰ বৌদ্ধ নৈবেদ্য বহন বা আগবঢ়োৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত পাত্ৰ। ''Hsun-ok'' সাধাৰণতে লাখ-লেপা বাঁহ বা কাঠেৰে নিৰ্মিত হয়, আৰু ইয়াত এটা পেডেষ্টেল, বাটিৰ দৰে মূল পাত্ৰ, ভিতৰুৱা ট্ৰে আৰু ওপৰত এটা ওখ শিখৰযুক্ত ঢাকনি থাকে। ইয়াৰ পৰা বুজা যায় যে শানসকলৰ ঢাকনিযুক্ত ''hsun-ok'' ৰূপটো বাৰ্মিজ বৌদ্ধ নৈবেদ্য-পাত্ৰ পৰম্পৰাৰ এটা স্থানীয় অভিযোজন আছিল। অৱশ্যে এই প্ৰমাণ বিশেষকৈ শিখৰযুক্ত ঢাকনি থকা লাখৰ ঢাকনিযুক্ত ''hsun-ok''-ৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰযোজ্য; সকলো মুকলি পেডেষ্টেলযুক্ত ট্ৰে বাৰ্মিজ উৎসৰ পৰা আহিছে বুলি ইয়াৰ দ্বাৰা প্ৰমাণিত নহয়। মুকলি উঠা নৈবেদ্য-ট্ৰে সমগ্ৰ মূল ভূখণ্ডীয় দক্ষিণ-পূব এছিয়াত বহুলভাৱে দেখা যায়, কিন্তু ঢাকনিযুক্ত লাখৰ ''hsun-ok'' বিশেষভাৱে বাৰ্মীজ বৌদ্ধ বস্তু-সংস্কৃতিৰ সৈতে অধিক ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত। ===অসমত শৰাই আৰু বটাৰ প্ৰচলন=== চীন-তিব্বতীয় বা তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় মূলৰ‌ [[চুতীয়া ৰাজ্য]] আৰু টাই মূলৰ [[আহোম ৰাজ্য]] দুয়োতে বটা বা শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। [[যোৰহাট জিলা]]ৰ তিতাবৰ অঞ্চলৰ চুতীয়া লোক এঘৰত পুৰণি বাকচ এটাত ভৰাই সংৰক্ষিত কৰি থোৱা চুতীয়া ৰাজ্যৰ দিনীয়া বটা উদ্ধাৰ কৰা হৈছে। বটাতোত অসমীয়া লিপিত খোদিত আছে "১৩১৭ সন ছাৰি শাবন মাশ"। অৰ্থাৎ ১৩৯৫ চনৰ(১৩১৭ শক) চাৰি শাওণত এই বঁটা টো নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল বা গ্ৰহণ কৰা হৈছিল।<ref> [https://archive.org/details/chutia-bota-1395 Image of the Bota dated to 1395 AD.]</ref> আহোম ভাষাত শৰাইখনক ''"ফোন"'' বুলি কোৱা হয়। একেইটা শব্দয়েই মাইহাং থাল খনকো বুজায়। এই শব্দৰ গুৰি পুৰণি চীনা ভাষাৰ থাল বা ট্ৰে বুজোৱা ''"পান''" শব্দ আৰু থাই বা শান ভাষাত শৰাই জাতীয় পাত্ৰক ''"ফান"'' কোৱা হয়।<ref>[https://en.wiktionary.org/wiki/%E0%B8%9E%E0%B8%B2%E0%B8%99 Borrowed from Old Chinese 盤 (OC *baːn, “tray”). Cognate with Lao ພານ (phān), Tai Dam ꪝꪱꪙ or ꪟꪱꪙ, Burmese ဗန်း (ban:, “tray”), Shan ပၢၼ်ႉ (pâ̰an, “tray”), and possibly Khmer ពាន (piən) (Pou and Jenner, 1980-1981)]</ref> যিহেতু অসমত শৰাই বুজাবলৈ "ফোন" শব্দৰ সলনি পুৰণি "শৰাই" শব্দয়ে ব্যৱহাৰ কৰা হয়, গতিকে ধৰিব পাৰি যে খমেৰ সকলে ব্যৱহাৰ কৰা পাত্ৰৰ দৰে অসমৰ শৰাই খনও প্ৰাগ-আহোম যুগৰ পৰাই ব্যৱহাৰ কৰি অহা হৈছে। অসমলৈ আহি শৰাই আৰু মাইহাং—এই দুয়োবিধ পাত্ৰৰ সাদৃশ্য দেখা পাই আহোমসকলে হয়তো দুয়োবিধকে ব্যাখ্যা কৰিবলৈ “ফোন” শব্দ ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ লৈছিল। যিহেতু ঢাকনিযুক্ত শৰাইখন বাৰ্মিজ সকলৰ মাজত পোৱা যায়, গতিকে এইখন পাছৰ কালত আহোম ৰাজ্যৰ দিনত বাৰ্মাৰ পৰা গ্ৰহণ কৰা হ'ব পাৰে। পাছলৈ শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰদেৱৰ দিনত শৰাই নৱবৈষ্ণৱ ধৰ্মত অন্তভুক্ত কৰা হয় আৰু কালক্ৰমত অসমীয়া সংস্কৃতিৰ এক বিশেষ অংশ হৈ পৰে। [[File:Xorai worship.webp|thumb|নামঘৰত ব্যৱহাৰ হোৱা শৰাই।]] === অতিথি-আদৰণিত তামোল-পাণ আৰু শৰাই=== অসমীয়া সমাজত তামোল-পাণ আতিথ্য, সন্মান, ভক্তি আৰু মিত্ৰতাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰতীক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। শৰাইত তামোল-পাণ আগবঢ়াই অতিথিক আদৰণি জনোৱা পৰম্পৰা এটা স্তৰিত সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা বুলি বুজিব পাৰি—প্ৰথমে দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক বিস্তৃত আতিথ্য-সংস্কৃতি, তাৰ পাছত ভাৰতীয় ধৰ্মীয়-সামাজিক আচাৰৰ সৈতে ইয়াৰ সংযোগ, আৰু শেষত অসমীয়া কাঁহ-পিতলৰ শৰাই বা বঁটাৰ জৰিয়তে ইয়াৰ স্থানীয় ৰূপায়ণ। এই প্ৰথাৰ আটাইতকৈ প্ৰাচীন স্তৰটো দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক লোক সকলৰ তামোল-পাণভিত্তিক আতিথ্য পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত হ’ব পাৰে। খাচী সমাজত ''kwai'' বা তামোল-পাণ অতিথিক আগবঢ়োৱা এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সামাজিক শিষ্টাচাৰ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। ''Shikyntien kwai'' নামৰ খাচী পৰম্পৰাত ঘৰত অহা যিকোনো অতিথিক ''kwai'' আগবঢ়োৱাটো সৌজন্যৰ চিন বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Shikyntien Kwai: A Folklore about Betel Hospitality in Khasi Society |url=https://www.necarf.org/home/articles/54/shikyntien-kwai-a-folklore-about-betel-hospitality-in-khasi-society |website=NECARF |date=14 October 2020 |access-date=9 June 2026}}</ref> খাচীসকল অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক ভাষাপৰিয়ালৰ অন্তৰ্গত হোৱা বাবে, অসমীয়া তামোল-পাণ আতিথ্যৰ গভীৰ স্তৰটো পূব ভাৰতৰ অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াগত betel-areca সংস্কৃতিৰ সৈতে তুলনা কৰিব পাৰি, যদিও ইয়াৰ পৰা অসমীয়া প্ৰথাটো প্ৰত্যক্ষভাৱে খাচী বা অন্য কোনো একক অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক উৎসৰ পৰা আহিছে বুলি নিশ্চিতভাৱে ক’ব নোৱাৰি। পাছৰ স্তৰত এই তামোল-পাণ আতিথ্যৰ প্ৰথা ভাৰতীয় ধৰ্মীয় আৰু সামাজিক আচাৰৰ সৈতে একীভূত হয়। এছ. চি. আহুজা আৰু উমা আহুজাই betel leaf আৰু areca nut-ক আতিথ্য, শুভতা, সন্মান, সামাজিক প্ৰতিশ্ৰুতি আৰু ধৰ্মীয় নিবেদনৰ প্ৰতীক হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছে। তেওঁলোকৰ মতে ভাৰতৰ বহু সামাজিক আৰু ধৰ্মীয় আচাৰত তামোল-পাণ ব্যৱহাৰ হয়, আৰু অসমীয়া বিবাহত তামোল-পাণ প্ৰায় পোন্ধৰটা আচাৰত উপস্থিত থাকে।<ref>{{cite journal |last1=Ahuja |first1=S. C. |last2=Ahuja |first2=Uma |year=2011 |title=Betel Leaf and Betel Nut in India: History and Uses |journal=Asian Agri-History |volume=15 |issue=1 |pages=13–35 |url=https://www.researchgate.net/publication/292469329_Betel_leaf_and_betel_nut_in_India_History_and_uses |access-date=9 June 2026}}</ref> সেয়ে অসমীয়া সমাজত তামোল-পাণ কেৱল মুখশুদ্ধিৰ সামগ্ৰী নহয়; ই আতিথ্য, শুভেচ্ছা, বিবাহ, সামাজিক স্বীকৃতি আৰু ধৰ্মীয় পবিত্ৰতাৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে। এই তামোল-পাণ পৰম্পৰাই অসমত শৰাই আৰু বঁটাৰ জৰিয়তে এক বিশেষ স্থানীয় ৰূপ লাভ কৰে। অসম চৰকাৰৰ সংস্কৃতি-সম্পৰ্কীয় তথ্য অনুসৰি, তামোল-পাণ বা গুৱাপাণক ভক্তি, সন্মান আৰু মিত্ৰতাৰ নিবেদন হিচাপে ধৰা হয়, আৰু অতিথিক আদৰণি তথা ধন্যবাদ জনোৱাৰ চিহ্ন হিচাপে শৰাইত তামোল-পাণ আগবঢ়োৱা হয়। একেটা উৎসত শৰাইক নামঘৰ বা পূজাস্থলীত প্ৰসাদ আৰু অন্যান্য নিবেদন আগবঢ়োৱাৰ পাত্ৰ হিচাপেও বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Culture of Assam |url=https://assam.gov.in/about-us/391 |website=Assam State Portal |publisher=Government of Assam |access-date=9 June 2026}}</ref> ইয়াৰ পৰা বুজা যায় যে তামোল-পাণৰ সামাজিক অৰ্থ বহল আঞ্চলিক পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত হলেও, কাঁহ-পিতলৰ শৰাই বা বঁটাত তাক আগবঢ়োৱাৰ ৰূপটো অসমীয়া ধাতু-শিল্প আৰু সামাজিক আচাৰৰ সৈতে বিশেষভাৱে যুক্ত। == ধৰ্মীয় তাৎপৰ্য == পৰৱৰ্তী সময়ত আহোম সংস্কৃতিৰপৰা গ্ৰহণ কৰা শৰাই অসমীয়া সমাজ আৰু নামঘৰীয়া ধৰ্মীয় পৰম্পৰাৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশত পৰিণত হয়। নামঘৰত ভাগৱত স্থাপনৰ বাবে শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল, যিয়ে অসমীয়া আধ্যাত্মিক জীৱনত [[File:Sankaradeva.jpg|thumb|right|220px|শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]] ১৫শ আৰু ১৬শ শতিকাত [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]]ৰ একশৰণ নামধৰ্ম আন্দোলনে শৰাই আৰু বটাৰ তাৎপৰ্য নতুন ৰূপ দিয়ে। শংকৰদেৱে পুৰণি অসমীয়া সাংস্কৃতিক পৰিসৰৰপৰা শৰাইৰ ব্যৱহাৰ গ্ৰহণ কৰি ইয়াক অসমীয়া বৈষ্ণৱ সমাজত অন্তৰ্ভুক্ত কৰে। নামঘৰৰ মাজভাগত শৰাইৰ ওপৰত ভাগৱত স্থাপন কৰি তেওঁ দেখুৱাইছিল যে ঈশ্বৰ সকলোৰে বাবে সমান। সেই নামঘৰত শৰাই হৈ উঠে “সমতাৰ প্ৰতীক”—য’ৰপৰা সকলো ভক্তক সমানে প্ৰসাদ বিতৰণ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday |date=20 March 2021 }}</ref> == ঐতিহ্য == শৰাই আৰু বটাৰ ঐতিহ্যৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশ হৈছে—ই কেৱল ৰাজকীয় বস্তু হৈ নাথাকি অসমীয়া সমাজৰ সামূহিক হৃদস্পন্দনত পৰিণত হোৱা।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday }}</ref> শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। তামোল-পাণ আগবঢ়োৱাৰ মাধ্যমেৰে শৰাই আৰু বটা “সন্মানৰ আচাৰ” হিচাপে সমগ্ৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত একত্ৰিত সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা সৃষ্টি কৰে। এই আধ্যাত্মিক ৰূপান্তৰৰ ফলত শৰাই আৰু বটা কেৱল ৰাজকীয় ক্ষমতাৰ প্ৰতীক হৈ নাথাকি সামাজিক ঐক্য, সমতা আৰু অসমীয়া জাতীয় আত্মাৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশত পৰিণত হয়।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday |date=20 March 2021 }}</ref> == চাওক == * [[অসমীয়া সংস্কৃতি]] * [[তামোল-পাণ]] * [[নামঘৰ]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} arlybk2xewhedbgil6k0jvvqbjtfrfk 612225 612224 2026-06-14T18:48:17Z Ananya Taye 28065 /* অসমত শৰাই আৰু বটাৰ প্ৰচলন */ 612225 wikitext text/x-wiki '''শৰাই''' আৰু '''বটা''' অসমৰ অন্যতম প্ৰতীকী পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। কাঁহ বা বেল-মেটেলৰে নিৰ্মিত এই শিল্পবস্তু অসমীয়া সমাজত মৰ্যাদা, সন্মান আৰু সাংস্কৃতিক গৌৰৱৰ প্ৰতীক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। সাধাৰণতে তলত এটা থিয়াভাগ থকা ওপৰৰ থাল সদৃশ গঠনযুক্ত শৰাই ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠান, সামাজিক অনুষ্ঠান আৰু বিশেষকৈ অতিথি সম্ভাষণত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। অসমীয়া আৰু আহোম সংস্কৃতিত শৰাই আগবঢ়োৱা মানে আন্তৰিকতা, আতিথ্য আৰু গভীৰ সন্মান প্ৰকাশ কৰা। [[File:Xorai-শৰাই.jpg|thumb|right|250px|পৰম্পৰাগত অসমীয়া শৰাই]] সাধাৰণতে ইয়াত তামোল-পাণ, মিঠাই আৰু আন আন আনুষ্ঠানিক সামগ্ৰী আগবঢ়োৱা হয়। কিছুমান শৰাইত অলংকৃত ঢাকনি থাকে, যিয়ে ইয়াৰ সৌন্দৰ্য আৰু আধ্যাত্মিক তাৎপৰ্য বৃদ্ধি কৰে; আন কিছুমান আকৌ মুকলি ৰূপত থাকে। লক্ষণীয় যে, অতিথি সম্ভাষণ আৰু ধৰ্মীয় নিবেদনৰ বাবে ব্যৱহৃত এনে উচ্চভিত্তিযুক্ত থাল বা পাত্ৰৰ ধাৰণা এছিয়াৰ আন বহু অঞ্চলতো—বিশেষকৈ চীন, তিব্বত, নেপাল আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াত দেখিবলৈ পোৱা যায়। যদিও শৰাই আৰু বটা একে ধৰণৰ সামগ্ৰী আৰু মূল নক্সাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ় লৈ উঠিছে, তথাপি সময়ৰ লগে লগে এই দুয়োটা পৃথক শিল্পবস্তু হিচাপে বিকশিত হয়। শৰাই সাধাৰণতে ওপৰত এটা সমতল থাল আৰু তলত এটা থিয়াভাগযুক্ত, আনহাতে বটা হৈছে বাটিৰ দৰে পাত্ৰ, যি বহু সময়ত শৰাইৰ সৈতে একেলগে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=Fragmented Memories: Struggling to Be Tai-Ahom in India |url=https://archive.org/details/fragmentedmemori0000saik |publisher=Duke University Press |location=Durham |year=2004 |isbn=9780822334255 |access-date=5june 2025 }}</ref> == ইতিহাস == === প্ৰাচীন চীনা উৎস === [[File:Warring States Bronze Dou 02.jpg|thumb|right|250px|যুদ্ধৰত ৰাজ্যসমূহৰ যুগৰ ব্ৰঞ্জৰ ডৌ পাত্ৰ]] শৰাই আৰু বটাৰ শিকড় চীন জনগোষ্ঠীৰ এক প্ৰাচীন সাংস্কৃতিক ধাৰাৰ সৈতে জড়িত। "Dou " (豆) নামে পৰিচিত উচ্চভিত্তিযুক্ত বাটিৰ আকৃতি প্ৰথমে চীনত নৱপ্ৰস্তৰ যুগত দেখা যায়। ওপৰত পাত্ৰ আৰু তলত থিয়াভাগ থকা এই গঠন প্ৰায় ৬,০০০–৭,০০০ বছৰ আগতে (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৫০০০–৪০০০) উৎপত্তি লাভ কৰে, আৰু ইয়াৰ মূল আকৃতি ইয়াংশাও সংস্কৃতি আৰু ডাৱেনকʼ সংস্কৃতিত বিকশিত হয়। ভাষাতাত্ত্বিক আৰু জিনগত গৱেষকৰ মতে [[চীনা-তিব্বতীয় ভাষা|চীন-তিব্বতীয়]] বা তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় ভাষা পৰিয়ালৰ লোক সকলৰ আদিম বিস্তাৰ উত্তৰ চীনৰ ইয়াংশাও আৰু মাজিয়াও সভ্যতাৰ পৰা হৈছিল।<ref>{{cite journal |last1=Zhang |first1=Menghan |last2=Yan |first2=Shi |last3=Pan |first3=Wuyun |last4=Jin |first4=Li |year=2019 |title=Phylogenetic evidence for Sino-Tibetan origin in northern China in the Late Neolithic |journal=Nature |volume=569 |pages=112–115 |doi=10.1038/s41586-019-1153-z}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Zhang |first1=Hanzhi |last2=Ji |first2=Ting |last3=Pagel |first3=Mark |last4=Mace |first4=Ruth |year=2020 |title=Dated phylogeny suggests early Neolithic origin of Sino-Tibetan languages |journal=Scientific Reports |volume=10 |article-number=20792 |doi=10.1038/s41598-020-77404-4}}</ref> যিহেতু অসমৰ বড়ো-গাৰো বা বড়ো-কছাৰী মূলীয় ভাষাসমূহ তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় ভাষা পৰিয়ালৰ এটা শাখা হিচাপে গণ্য কৰা হয়,‌গতিকে চীনৰ এই সভ্যতাৰ পৰাই অসমৰ [[বড়ো-কছাৰী]] মূলীয় জনগোষ্ঠী সমূহৰ উৎপত্তি হৈছে বুলি ক'ব পৰা যায়।<ref>{{cite book |last=DeLancey |first=Scott |year=2012 |chapter=On the Origins of Bodo-Garo |editor-last=Morey |editor-first=Stephen |editor2-last=Post |editor2-first=Mark W. |title=North East Indian Linguistics |volume=4 |publisher=Cambridge University Press India |pages=3–20}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত [[ঝৌ সাম্ৰাজ্য]]ৰ (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১০৪৬–২৫৬) যুগত “ডৌ” চীনা ধৰ্মীয়-আনুষ্ঠানিক সংস্কৃতিৰ এক বিশেষ প্ৰতীকত পৰিণত হয়। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। [[File:Spring & Autumn Bronze Dou, Xinzheng.jpg|thumb|right|250px|বসন্ত আৰু শৰৎ যুগৰ ব্ৰঞ্জৰ ডৌ পাত্ৰ, চিনঝেং]] ঝৌ সমাজত জীৱন “লি” বা আচাৰ-ব্যৱস্থাৰ নিয়মেৰে পৰিচালিত হৈছিল। সেই ব্যৱস্থাত ডৌ কেৱল এটা খাদ্যপাত্ৰ নাছিল; ই আছিল পূৰ্বপুৰুষৰ সৈতে আত্মিক যোগাযোগ স্থাপন কৰা এক পৱিত্ৰ আচাৰিক পাত্ৰ। ঝৌ লোকসকলে বিশ্বাস কৰিছিল যে সঠিকভাৱে পূৰ্বপুৰুষক নিবেদন কৰিলে ঐশ্বৰিক আশীৰ্বাদ লাভ হয়—যেনে সুৰক্ষা আৰু উন্নত ফচল। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। [[File:Dou with an inland hunting scene.jpg|thumb|right|250px|শিকাৰ দৃশ্য খোদিত প্ৰাচীন ডৌ পাত্ৰ]] ===চীনৰ পৰা শৰাই সংস্কৃতিৰ বিস্তাৰ=== কালক্ৰমত চীনৰ পৰা শৰাই জাতীয় পাত্ৰ চীন তিব্বতীয় মূলৰ বাৰ্মিজ<ref>[https://archive.org/details/burmese-hsun-ok Traditional Burmese Offering Tray Hsun-Ok]</ref>, তিব্বত, নেপাল<ref>[https://archive.org/details/nepal-offering-tray Traditional Nepalese Offering tray]</ref>, অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক ভুলৰ কম্বোডিয়া, ভিয়েটনাম, টাই মুলৰ থাইলেণ্ড, অষ্ট্ৰোনেচিয়ান মূলৰ মালয়েছিয়া, ইত্যাদি অঞ্চললৈ বিয়পি পৰে। বৌদ্ধ ধৰ্মত শৰাইৰ মহৎ আটাইতকৈ বেছি। এই সকলো দেশত শৰাই জাতীয় পাত্ৰ ভগৱানৰ আগত সেৱা কৰিবলৈ আগ বঢ়োৱা হয়। ===খমেৰ সকলৰ শৰাই জাতীয় পাত্ৰ আৰু থাই সকলৰ গ্ৰহণ=== থাই বা কম্বোডিয়াৰ ভাষাত শৰাই জাতীয় পাত্ৰক ''"ফান"'' কোৱা হয়। থাই/শ্যাম ৰাজ্যসমূহৰ থাইলেণ্ডত উত্থান হোৱাৰ আগতেই কম্বোডিয়া আৰু সংশ্লিষ্ট মূল ভূখণ্ডীয় দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক প্ৰেক্ষাপটত শৰাই জাতীয় পাত্ৰৰ উপস্থিতি পোৱা যায়। হেং পিফালে খ্ৰীষ্টীয় ৩০০–৫০০ চনৰ প্ৰাক-আংকোৰীয় যুগৰ উত্তৰণৰ বিষয়ে আলোচনা কৰোঁতে উত্তৰ-পূব থাইলেণ্ড আৰু কম্বোডিয়াৰ প্ৰাগৈতিহাসিক (তেতিয়ালৈকে থাই/টাই সকলৰ প্ৰবজন ঘটা নাছিল) স্থানসমূহত "pedestalled dishes and bowls" অৰ্থাৎ শৰাই জাতীয় পাত্ৰ আৰু বাটিৰ উপস্থিতিৰ কথা উল্লেখ কৰিছে। তেওঁ কম্বোডিয়াৰ Tuol Neakta Kang Memay স্থানৰ পৰা পোৱা এটা পেডেষ্টেলযুক্ত বাটিৰ ছবিও প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Heng |first=Piphal |year=2016 |title=Transition to the Pre-Angkorian period (300–500 CE): Thala Borivat and a regional perspective |journal=Journal of Southeast Asian Studies |volume=47 |issue=3 |pages=484–505 |doi=10.1017/S0022463416000406}}</ref> [[এংকৰ ৱাট|এংকৰ বছৰেই]] স্থানৰ প্ৰাচীন কম্বোডীয় মৃত্শিল্পৰ মাজতো এনে পেডেষ্টেলযুক্ত থালৰ আকৃতিৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে; Miriam T. Stark-এ এংকৰ বৰেইৰ মৃত্শিল্পৰ ভিতৰত শৰাই জাতীয় থালৰ বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Stark |first=Miriam T. |year=2019 |title=Earthenware Ceramic Technologies of Angkor Borei, Cambodia |journal=Udaya, Journal of Khmer Studies |volume=14 |pages=109–132}}</ref> একেদৰেই UNESCOয়ে প্ৰকাশিত খমেৰ ৰূপালী শিল্প সম্পৰ্কীয় এখন গ্ৰন্থৰ মতে প্ৰাক-আংকোৰীয় আৰু আংকোৰীয় শিলালিপিত কম্বোডীয় সকলে ব্যৱহাৰ কৰা ৰূপালী সামগ্ৰীৰ ভিতৰত পেডেষ্টেল যুক্ত থাল আৰু ট্ৰেৰও বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Kong |first=Vireak |year=2009 |title=Khmer Silverwares |publisher=UNESCO |location=Phnom Penh |url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000187953 |access-date=9 June 2026}}</ref> থাই সকলৰ আয়ুথিয়া ৰাজ্য ১৩৫১ চনত প্ৰতিষ্ঠা হৈছিল আৰু ইয়াৰ ৰাজ দৰবাৰৰ সংস্কৃতি আংকোৰৰ সাংস্কৃতিৰ আৰ্হিৰে গঢ় লোৱা বুলি কোৱা হয়।<ref>{{cite encyclopedia |title=History of Thailand |encyclopedia=Encyclopaedia Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/history-of-Thailand |access-date=9 June 2026}}</ref><ref>{{cite encyclopedia |title=Khmer Empire |encyclopedia=Encyclopaedia Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Khmer-Empire |access-date=9 June 2026}}</ref> সেয়েহে ইতিহাসবিদ সকলৰ মতে থাই সকলে কম্বোডিয়াৰ খমেৰ জাতিৰ পৰা শৰাই জাতীয় সম্পদটো গ্ৰহণ কৰি থাল বুজোৱা "ফান" শব্দটো প্ৰয়োগ কৰিছিল। টাই ভাষাসমূহ যেনে থাই ভাষাত พาน (ফান), লাও ভাষাত ພານ (phān), টাই ডাম ꪝꪱꪙ বা ꪟꪱꪙ টাই য়াই ভাষাত ပၢၼ်ႉ আদিয়ে থাল সদৃশ পাত্ৰক বুজোৱা হয় যি চীনা ভাষাৰ 盤 পানৰ পৰা আহিছে যাৰ অৰ্থ থাল (tray)।<ref>“พาน” in Thai Dictionary Project (TDP) (UC Berkeley 1964) (plus additional data from the Royal Institute of Thailand (RI) and NECTEC's LEXITRON project (LEX)). Searchable online at {{url|SEAlang.net}}</ref> টাই-আহোম ভাষাত এনে পাত্ৰক ফুন (𑜇𑜥𑜃𑜫) বুলি কোৱা হয়।<ref>{{Cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |author-link=Golap Chandra Barua |title=Ahom-Assamese-English Dictionary |publisher=Baptist Mission Press |location=Calcutta |year=1920 |page= 138|url=https://ia801408.us.archive.org/2/items/in.ernet.dli.2015.463794/2015.463794.Ahom-assamese-english-Dictionary.pdf |access-date=2026-06-14}}</ref> থাই সকলৰ মাজত ফান এটা উচ্চ স্তৰীয় পৰম্পৰাগত বাচন।<ref>{{Cite journal |last1=Titrassamee |first1=Songsak |last2=Lamduan |first2=Somchai |last3=Phaengsoi |first3=Kosit |date=2014-06-12 |title=Bai Sri Su Khwan: Spirit Blessing in North-eastern Thailand |journal=Asian Culture and History |volume=6 |issue=2 |pages=134–138 |publisher=Canadian Center of Science and Education |doi=10.5539/ach.v6n2p134 |issn=1916-9655 |url=https://patricklepetit.jalbum.net/ANIMISM%20AND%20RELIGION/LIBRARY/Bai_Sri_Su_Khwan_Spirit_Blessing_in_North-eastern.pdf |access-date=2026-06-14 }}</ref> টাই লাও আৰু ফু টাই সকলৰ পৰম্পৰাগত অনুষ্ঠান বাই চ্ৰি চু খৱানত দুটা মুখ্য সামগ্ৰীৰ ভিতৰত ফান খাও (খাদ্য থোৱা ফান) অন্যতম।<ref>{{Cite journal |last1=Titrassamee |first1=Songsak |last2=Lamduan |first2=Somchai |last3=Phaengsoi |first3=Kosit |date=2014-06-12 |title=Bai Sri Su Khwan: Spirit Blessing in North-eastern Thailand |journal=Asian Culture and History |volume=6 |issue=2 |pages=134–138 |publisher=Canadian Center of Science and Education |doi=10.5539/ach.v6n2p134 |issn=1916-9655 |url=https://patricklepetit.jalbum.net/ANIMISM%20AND%20RELIGION/LIBRARY/Bai_Sri_Su_Khwan_Spirit_Blessing_in_North-eastern.pdf |access-date=2026-06-14 |page= }}</ref> ===ঢাকনিযুক্ত বাৰ্মিজ শৰাই=== ঢাকনিযুক্ত শৰাই দৰে পাত্ৰ বাৰ্মিজ সংস্কৃতিত দেখা যায়। এই পাত্ৰক ''hsun-ok'' বুলি কোৱা হয়। এইটো সাধাৰণতে বাৰ্মিজ সকলৰ বৌদ্ধ নৈবেদ্য বহন বা আগবঢ়োৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত পাত্ৰ। ''Hsun-ok'' সাধাৰণতে লাখ-লেপা বাঁহ বা কাঠেৰে নিৰ্মিত হয়, আৰু ইয়াত এটা পেডেষ্টেল, বাটিৰ দৰে মূল পাত্ৰ, ভিতৰুৱা ট্ৰে আৰু ওপৰত এটা ওখ শিখৰযুক্ত ঢাকনি থাকে। ইয়াৰ পৰা বুজা যায় যে শানসকলৰ ঢাকনিযুক্ত ''hsun-ok'' ৰূপটো বাৰ্মিজ বৌদ্ধ নৈবেদ্য-পাত্ৰ পৰম্পৰাৰ এটা স্থানীয় অভিযোজন আছিল। অৱশ্যে এই প্ৰমাণ বিশেষকৈ শিখৰযুক্ত ঢাকনি থকা লাখৰ ঢাকনিযুক্ত ''hsun-ok''-ৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰযোজ্য; সকলো মুকলি পেডেষ্টেলযুক্ত ট্ৰে বাৰ্মিজ উৎসৰ পৰা আহিছে বুলি ইয়াৰ দ্বাৰা প্ৰমাণিত নহয়। মুকলি উঠা নৈবেদ্য-ট্ৰে সমগ্ৰ মূল ভূখণ্ডীয় দক্ষিণ-পূব এছিয়াত বহুলভাৱে দেখা যায়, কিন্তু ঢাকনিযুক্ত লাখৰ ''hsun-ok'' বিশেষভাৱে বাৰ্মীজ বৌদ্ধ বস্তু-সংস্কৃতিৰ সৈতে অধিক ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত। ===অসমত শৰাই আৰু বটাৰ প্ৰচলন=== চীন-তিব্বতীয় বা তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় মূলৰ‌ [[চুতীয়া ৰাজ্য]] আৰু টাই মূলৰ [[আহোম ৰাজ্য]] দুয়োতে বটা বা শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। [[যোৰহাট জিলা]]ৰ তিতাবৰ অঞ্চলৰ চুতীয়া লোক এঘৰত পুৰণি বাকচ এটাত ভৰাই সংৰক্ষিত কৰি থোৱা চুতীয়া ৰাজ্যৰ দিনীয়া বটা উদ্ধাৰ কৰা হৈছে। বটাতোত অসমীয়া লিপিত খোদিত আছে "১৩১৭ সন ছাৰি শাবন মাশ"। অৰ্থাৎ ১৩৯৫ চনৰ(১৩১৭ শক) চাৰি শাওণত এই বঁটা টো নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল বা গ্ৰহণ কৰা হৈছিল।<ref> [https://archive.org/details/chutia-bota-1395 Image of the Bota dated to 1395 AD.]</ref> চুতীয়া সকলৰ দৰে [[ডিমাছা জনগোষ্ঠী|ডিমাছা]] সকলেও শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা দেখা যায়।<ref>{{cite web |title=horai |url=https://www.xobdo.org/dic/horai |website=Xobdo |access-date=14 June 2026}}</ref> ডিমাছা ভাষাত এই পাত্ৰক শৰাই বুলিয়ে জনা যায়। তদুপৰি ডিমাছা সকলৰ পাৰম্পৰিক বস্ত্ৰ শিল্পত ''হ'ৰাইমিন''ৰ মটিফটোও সংৰক্ষণ কৰি থোৱা দেখা যায়।<ref>{{cite web |last=ROOHI |title=Weaving in indigenous Dimasa community of Assam |url=https://in.boell.org/en/weaving-indigenous-dimasa-community-assam |website=Heinrich Böll Stiftung |date=19 December 2019 |access-date=14 June 2026}}</ref> আহোম ভাষাত শৰাইখনক ''"ফোন"'' বুলি কোৱা হয়। একেইটা শব্দয়েই মাইহাং থাল খনকো বুজায়। এই শব্দৰ গুৰি পুৰণি চীনা ভাষাৰ থাল বা ট্ৰে বুজোৱা ''"পান''" শব্দ আৰু থাই বা শান ভাষাত শৰাই জাতীয় পাত্ৰক ''"ফান"'' কোৱা হয়।<ref>[https://en.wiktionary.org/wiki/%E0%B8%9E%E0%B8%B2%E0%B8%99 Borrowed from Old Chinese 盤 (OC *baːn, “tray”). Cognate with Lao ພານ (phān), Tai Dam ꪝꪱꪙ or ꪟꪱꪙ, Burmese ဗန်း (ban:, “tray”), Shan ပၢၼ်ႉ (pâ̰an, “tray”), and possibly Khmer ពាន (piən) (Pou and Jenner, 1980-1981)]</ref> যিহেতু অসমত শৰাই বুজাবলৈ "ফোন" শব্দৰ সলনি পুৰণি "শৰাই" শব্দয়ে ব্যৱহাৰ কৰা হয়, গতিকে ধৰিব পাৰি যে খমেৰ সকলে ব্যৱহাৰ কৰা পাত্ৰৰ দৰে অসমৰ শৰাই খনও প্ৰাগ-আহোম যুগৰ পৰাই ব্যৱহাৰ কৰি অহা হৈছে। অসমলৈ আহি শৰাই আৰু মাইহাং—এই দুয়োবিধ পাত্ৰৰ সাদৃশ্য দেখা পাই আহোমসকলে হয়তো দুয়োবিধকে ব্যাখ্যা কৰিবলৈ “ফোন” শব্দ ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ লৈছিল। যিহেতু ঢাকনিযুক্ত শৰাইখন বাৰ্মিজ সকলৰ মাজত পোৱা যায়, গতিকে এইখন পাছৰ কালত আহোম ৰাজ্যৰ দিনত বাৰ্মাৰ পৰা গ্ৰহণ কৰা হ'ব পাৰে। পাছলৈ শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰদেৱৰ দিনত শৰাই নৱবৈষ্ণৱ ধৰ্মত অন্তভুক্ত কৰা হয় আৰু কালক্ৰমত অসমীয়া সংস্কৃতিৰ এক বিশেষ অংশ হৈ পৰে। [[File:Xorai worship.webp|thumb|নামঘৰত ব্যৱহাৰ হোৱা শৰাই।]] === অতিথি-আদৰণিত তামোল-পাণ আৰু শৰাই=== অসমীয়া সমাজত তামোল-পাণ আতিথ্য, সন্মান, ভক্তি আৰু মিত্ৰতাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰতীক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। শৰাইত তামোল-পাণ আগবঢ়াই অতিথিক আদৰণি জনোৱা পৰম্পৰা এটা স্তৰিত সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা বুলি বুজিব পাৰি—প্ৰথমে দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক বিস্তৃত আতিথ্য-সংস্কৃতি, তাৰ পাছত ভাৰতীয় ধৰ্মীয়-সামাজিক আচাৰৰ সৈতে ইয়াৰ সংযোগ, আৰু শেষত অসমীয়া কাঁহ-পিতলৰ শৰাই বা বঁটাৰ জৰিয়তে ইয়াৰ স্থানীয় ৰূপায়ণ। এই প্ৰথাৰ আটাইতকৈ প্ৰাচীন স্তৰটো দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক লোক সকলৰ তামোল-পাণভিত্তিক আতিথ্য পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত হ’ব পাৰে। খাচী সমাজত ''kwai'' বা তামোল-পাণ অতিথিক আগবঢ়োৱা এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সামাজিক শিষ্টাচাৰ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। ''Shikyntien kwai'' নামৰ খাচী পৰম্পৰাত ঘৰত অহা যিকোনো অতিথিক ''kwai'' আগবঢ়োৱাটো সৌজন্যৰ চিন বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Shikyntien Kwai: A Folklore about Betel Hospitality in Khasi Society |url=https://www.necarf.org/home/articles/54/shikyntien-kwai-a-folklore-about-betel-hospitality-in-khasi-society |website=NECARF |date=14 October 2020 |access-date=9 June 2026}}</ref> খাচীসকল অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক ভাষাপৰিয়ালৰ অন্তৰ্গত হোৱা বাবে, অসমীয়া তামোল-পাণ আতিথ্যৰ গভীৰ স্তৰটো পূব ভাৰতৰ অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াগত betel-areca সংস্কৃতিৰ সৈতে তুলনা কৰিব পাৰি, যদিও ইয়াৰ পৰা অসমীয়া প্ৰথাটো প্ৰত্যক্ষভাৱে খাচী বা অন্য কোনো একক অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক উৎসৰ পৰা আহিছে বুলি নিশ্চিতভাৱে ক’ব নোৱাৰি। পাছৰ স্তৰত এই তামোল-পাণ আতিথ্যৰ প্ৰথা ভাৰতীয় ধৰ্মীয় আৰু সামাজিক আচাৰৰ সৈতে একীভূত হয়। এছ. চি. আহুজা আৰু উমা আহুজাই betel leaf আৰু areca nut-ক আতিথ্য, শুভতা, সন্মান, সামাজিক প্ৰতিশ্ৰুতি আৰু ধৰ্মীয় নিবেদনৰ প্ৰতীক হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছে। তেওঁলোকৰ মতে ভাৰতৰ বহু সামাজিক আৰু ধৰ্মীয় আচাৰত তামোল-পাণ ব্যৱহাৰ হয়, আৰু অসমীয়া বিবাহত তামোল-পাণ প্ৰায় পোন্ধৰটা আচাৰত উপস্থিত থাকে।<ref>{{cite journal |last1=Ahuja |first1=S. C. |last2=Ahuja |first2=Uma |year=2011 |title=Betel Leaf and Betel Nut in India: History and Uses |journal=Asian Agri-History |volume=15 |issue=1 |pages=13–35 |url=https://www.researchgate.net/publication/292469329_Betel_leaf_and_betel_nut_in_India_History_and_uses |access-date=9 June 2026}}</ref> সেয়ে অসমীয়া সমাজত তামোল-পাণ কেৱল মুখশুদ্ধিৰ সামগ্ৰী নহয়; ই আতিথ্য, শুভেচ্ছা, বিবাহ, সামাজিক স্বীকৃতি আৰু ধৰ্মীয় পবিত্ৰতাৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে। এই তামোল-পাণ পৰম্পৰাই অসমত শৰাই আৰু বঁটাৰ জৰিয়তে এক বিশেষ স্থানীয় ৰূপ লাভ কৰে। অসম চৰকাৰৰ সংস্কৃতি-সম্পৰ্কীয় তথ্য অনুসৰি, তামোল-পাণ বা গুৱাপাণক ভক্তি, সন্মান আৰু মিত্ৰতাৰ নিবেদন হিচাপে ধৰা হয়, আৰু অতিথিক আদৰণি তথা ধন্যবাদ জনোৱাৰ চিহ্ন হিচাপে শৰাইত তামোল-পাণ আগবঢ়োৱা হয়। একেটা উৎসত শৰাইক নামঘৰ বা পূজাস্থলীত প্ৰসাদ আৰু অন্যান্য নিবেদন আগবঢ়োৱাৰ পাত্ৰ হিচাপেও বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Culture of Assam |url=https://assam.gov.in/about-us/391 |website=Assam State Portal |publisher=Government of Assam |access-date=9 June 2026}}</ref> ইয়াৰ পৰা বুজা যায় যে তামোল-পাণৰ সামাজিক অৰ্থ বহল আঞ্চলিক পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত হলেও, কাঁহ-পিতলৰ শৰাই বা বঁটাত তাক আগবঢ়োৱাৰ ৰূপটো অসমীয়া ধাতু-শিল্প আৰু সামাজিক আচাৰৰ সৈতে বিশেষভাৱে যুক্ত। == ধৰ্মীয় তাৎপৰ্য == পৰৱৰ্তী সময়ত আহোম সংস্কৃতিৰপৰা গ্ৰহণ কৰা শৰাই অসমীয়া সমাজ আৰু নামঘৰীয়া ধৰ্মীয় পৰম্পৰাৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশত পৰিণত হয়। নামঘৰত ভাগৱত স্থাপনৰ বাবে শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল, যিয়ে অসমীয়া আধ্যাত্মিক জীৱনত [[File:Sankaradeva.jpg|thumb|right|220px|শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]] ১৫শ আৰু ১৬শ শতিকাত [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]]ৰ একশৰণ নামধৰ্ম আন্দোলনে শৰাই আৰু বটাৰ তাৎপৰ্য নতুন ৰূপ দিয়ে। শংকৰদেৱে পুৰণি অসমীয়া সাংস্কৃতিক পৰিসৰৰপৰা শৰাইৰ ব্যৱহাৰ গ্ৰহণ কৰি ইয়াক অসমীয়া বৈষ্ণৱ সমাজত অন্তৰ্ভুক্ত কৰে। নামঘৰৰ মাজভাগত শৰাইৰ ওপৰত ভাগৱত স্থাপন কৰি তেওঁ দেখুৱাইছিল যে ঈশ্বৰ সকলোৰে বাবে সমান। সেই নামঘৰত শৰাই হৈ উঠে “সমতাৰ প্ৰতীক”—য’ৰপৰা সকলো ভক্তক সমানে প্ৰসাদ বিতৰণ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday |date=20 March 2021 }}</ref> == ঐতিহ্য == শৰাই আৰু বটাৰ ঐতিহ্যৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশ হৈছে—ই কেৱল ৰাজকীয় বস্তু হৈ নাথাকি অসমীয়া সমাজৰ সামূহিক হৃদস্পন্দনত পৰিণত হোৱা।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday }}</ref> শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। তামোল-পাণ আগবঢ়োৱাৰ মাধ্যমেৰে শৰাই আৰু বটা “সন্মানৰ আচাৰ” হিচাপে সমগ্ৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত একত্ৰিত সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা সৃষ্টি কৰে। এই আধ্যাত্মিক ৰূপান্তৰৰ ফলত শৰাই আৰু বটা কেৱল ৰাজকীয় ক্ষমতাৰ প্ৰতীক হৈ নাথাকি সামাজিক ঐক্য, সমতা আৰু অসমীয়া জাতীয় আত্মাৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশত পৰিণত হয়।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday |date=20 March 2021 }}</ref> == চাওক == * [[অসমীয়া সংস্কৃতি]] * [[তামোল-পাণ]] * [[নামঘৰ]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} rd1x4bl7aier5eoz9w729yykg0cc2yb 612226 612225 2026-06-14T18:50:53Z Ananya Taye 28065 /* ঢাকনিযুক্ত বাৰ্মিজ শৰাই */ Added citation for Burmese Hsun ok 612226 wikitext text/x-wiki '''শৰাই''' আৰু '''বটা''' অসমৰ অন্যতম প্ৰতীকী পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। কাঁহ বা বেল-মেটেলৰে নিৰ্মিত এই শিল্পবস্তু অসমীয়া সমাজত মৰ্যাদা, সন্মান আৰু সাংস্কৃতিক গৌৰৱৰ প্ৰতীক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। সাধাৰণতে তলত এটা থিয়াভাগ থকা ওপৰৰ থাল সদৃশ গঠনযুক্ত শৰাই ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠান, সামাজিক অনুষ্ঠান আৰু বিশেষকৈ অতিথি সম্ভাষণত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। অসমীয়া আৰু আহোম সংস্কৃতিত শৰাই আগবঢ়োৱা মানে আন্তৰিকতা, আতিথ্য আৰু গভীৰ সন্মান প্ৰকাশ কৰা। [[File:Xorai-শৰাই.jpg|thumb|right|250px|পৰম্পৰাগত অসমীয়া শৰাই]] সাধাৰণতে ইয়াত তামোল-পাণ, মিঠাই আৰু আন আন আনুষ্ঠানিক সামগ্ৰী আগবঢ়োৱা হয়। কিছুমান শৰাইত অলংকৃত ঢাকনি থাকে, যিয়ে ইয়াৰ সৌন্দৰ্য আৰু আধ্যাত্মিক তাৎপৰ্য বৃদ্ধি কৰে; আন কিছুমান আকৌ মুকলি ৰূপত থাকে। লক্ষণীয় যে, অতিথি সম্ভাষণ আৰু ধৰ্মীয় নিবেদনৰ বাবে ব্যৱহৃত এনে উচ্চভিত্তিযুক্ত থাল বা পাত্ৰৰ ধাৰণা এছিয়াৰ আন বহু অঞ্চলতো—বিশেষকৈ চীন, তিব্বত, নেপাল আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াত দেখিবলৈ পোৱা যায়। যদিও শৰাই আৰু বটা একে ধৰণৰ সামগ্ৰী আৰু মূল নক্সাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ় লৈ উঠিছে, তথাপি সময়ৰ লগে লগে এই দুয়োটা পৃথক শিল্পবস্তু হিচাপে বিকশিত হয়। শৰাই সাধাৰণতে ওপৰত এটা সমতল থাল আৰু তলত এটা থিয়াভাগযুক্ত, আনহাতে বটা হৈছে বাটিৰ দৰে পাত্ৰ, যি বহু সময়ত শৰাইৰ সৈতে একেলগে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=Fragmented Memories: Struggling to Be Tai-Ahom in India |url=https://archive.org/details/fragmentedmemori0000saik |publisher=Duke University Press |location=Durham |year=2004 |isbn=9780822334255 |access-date=5june 2025 }}</ref> == ইতিহাস == === প্ৰাচীন চীনা উৎস === [[File:Warring States Bronze Dou 02.jpg|thumb|right|250px|যুদ্ধৰত ৰাজ্যসমূহৰ যুগৰ ব্ৰঞ্জৰ ডৌ পাত্ৰ]] শৰাই আৰু বটাৰ শিকড় চীন জনগোষ্ঠীৰ এক প্ৰাচীন সাংস্কৃতিক ধাৰাৰ সৈতে জড়িত। "Dou " (豆) নামে পৰিচিত উচ্চভিত্তিযুক্ত বাটিৰ আকৃতি প্ৰথমে চীনত নৱপ্ৰস্তৰ যুগত দেখা যায়। ওপৰত পাত্ৰ আৰু তলত থিয়াভাগ থকা এই গঠন প্ৰায় ৬,০০০–৭,০০০ বছৰ আগতে (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৫০০০–৪০০০) উৎপত্তি লাভ কৰে, আৰু ইয়াৰ মূল আকৃতি ইয়াংশাও সংস্কৃতি আৰু ডাৱেনকʼ সংস্কৃতিত বিকশিত হয়। ভাষাতাত্ত্বিক আৰু জিনগত গৱেষকৰ মতে [[চীনা-তিব্বতীয় ভাষা|চীন-তিব্বতীয়]] বা তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় ভাষা পৰিয়ালৰ লোক সকলৰ আদিম বিস্তাৰ উত্তৰ চীনৰ ইয়াংশাও আৰু মাজিয়াও সভ্যতাৰ পৰা হৈছিল।<ref>{{cite journal |last1=Zhang |first1=Menghan |last2=Yan |first2=Shi |last3=Pan |first3=Wuyun |last4=Jin |first4=Li |year=2019 |title=Phylogenetic evidence for Sino-Tibetan origin in northern China in the Late Neolithic |journal=Nature |volume=569 |pages=112–115 |doi=10.1038/s41586-019-1153-z}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Zhang |first1=Hanzhi |last2=Ji |first2=Ting |last3=Pagel |first3=Mark |last4=Mace |first4=Ruth |year=2020 |title=Dated phylogeny suggests early Neolithic origin of Sino-Tibetan languages |journal=Scientific Reports |volume=10 |article-number=20792 |doi=10.1038/s41598-020-77404-4}}</ref> যিহেতু অসমৰ বড়ো-গাৰো বা বড়ো-কছাৰী মূলীয় ভাষাসমূহ তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় ভাষা পৰিয়ালৰ এটা শাখা হিচাপে গণ্য কৰা হয়,‌গতিকে চীনৰ এই সভ্যতাৰ পৰাই অসমৰ [[বড়ো-কছাৰী]] মূলীয় জনগোষ্ঠী সমূহৰ উৎপত্তি হৈছে বুলি ক'ব পৰা যায়।<ref>{{cite book |last=DeLancey |first=Scott |year=2012 |chapter=On the Origins of Bodo-Garo |editor-last=Morey |editor-first=Stephen |editor2-last=Post |editor2-first=Mark W. |title=North East Indian Linguistics |volume=4 |publisher=Cambridge University Press India |pages=3–20}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত [[ঝৌ সাম্ৰাজ্য]]ৰ (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১০৪৬–২৫৬) যুগত “ডৌ” চীনা ধৰ্মীয়-আনুষ্ঠানিক সংস্কৃতিৰ এক বিশেষ প্ৰতীকত পৰিণত হয়। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। [[File:Spring & Autumn Bronze Dou, Xinzheng.jpg|thumb|right|250px|বসন্ত আৰু শৰৎ যুগৰ ব্ৰঞ্জৰ ডৌ পাত্ৰ, চিনঝেং]] ঝৌ সমাজত জীৱন “লি” বা আচাৰ-ব্যৱস্থাৰ নিয়মেৰে পৰিচালিত হৈছিল। সেই ব্যৱস্থাত ডৌ কেৱল এটা খাদ্যপাত্ৰ নাছিল; ই আছিল পূৰ্বপুৰুষৰ সৈতে আত্মিক যোগাযোগ স্থাপন কৰা এক পৱিত্ৰ আচাৰিক পাত্ৰ। ঝৌ লোকসকলে বিশ্বাস কৰিছিল যে সঠিকভাৱে পূৰ্বপুৰুষক নিবেদন কৰিলে ঐশ্বৰিক আশীৰ্বাদ লাভ হয়—যেনে সুৰক্ষা আৰু উন্নত ফচল। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। [[File:Dou with an inland hunting scene.jpg|thumb|right|250px|শিকাৰ দৃশ্য খোদিত প্ৰাচীন ডৌ পাত্ৰ]] ===চীনৰ পৰা শৰাই সংস্কৃতিৰ বিস্তাৰ=== কালক্ৰমত চীনৰ পৰা শৰাই জাতীয় পাত্ৰ চীন তিব্বতীয় মূলৰ বাৰ্মিজ<ref>[https://archive.org/details/burmese-hsun-ok Traditional Burmese Offering Tray Hsun-Ok]</ref>, তিব্বত, নেপাল<ref>[https://archive.org/details/nepal-offering-tray Traditional Nepalese Offering tray]</ref>, অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক ভুলৰ কম্বোডিয়া, ভিয়েটনাম, টাই মুলৰ থাইলেণ্ড, অষ্ট্ৰোনেচিয়ান মূলৰ মালয়েছিয়া, ইত্যাদি অঞ্চললৈ বিয়পি পৰে। বৌদ্ধ ধৰ্মত শৰাইৰ মহৎ আটাইতকৈ বেছি। এই সকলো দেশত শৰাই জাতীয় পাত্ৰ ভগৱানৰ আগত সেৱা কৰিবলৈ আগ বঢ়োৱা হয়। ===খমেৰ সকলৰ শৰাই জাতীয় পাত্ৰ আৰু থাই সকলৰ গ্ৰহণ=== থাই বা কম্বোডিয়াৰ ভাষাত শৰাই জাতীয় পাত্ৰক ''"ফান"'' কোৱা হয়। থাই/শ্যাম ৰাজ্যসমূহৰ থাইলেণ্ডত উত্থান হোৱাৰ আগতেই কম্বোডিয়া আৰু সংশ্লিষ্ট মূল ভূখণ্ডীয় দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক প্ৰেক্ষাপটত শৰাই জাতীয় পাত্ৰৰ উপস্থিতি পোৱা যায়। হেং পিফালে খ্ৰীষ্টীয় ৩০০–৫০০ চনৰ প্ৰাক-আংকোৰীয় যুগৰ উত্তৰণৰ বিষয়ে আলোচনা কৰোঁতে উত্তৰ-পূব থাইলেণ্ড আৰু কম্বোডিয়াৰ প্ৰাগৈতিহাসিক (তেতিয়ালৈকে থাই/টাই সকলৰ প্ৰবজন ঘটা নাছিল) স্থানসমূহত "pedestalled dishes and bowls" অৰ্থাৎ শৰাই জাতীয় পাত্ৰ আৰু বাটিৰ উপস্থিতিৰ কথা উল্লেখ কৰিছে। তেওঁ কম্বোডিয়াৰ Tuol Neakta Kang Memay স্থানৰ পৰা পোৱা এটা পেডেষ্টেলযুক্ত বাটিৰ ছবিও প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Heng |first=Piphal |year=2016 |title=Transition to the Pre-Angkorian period (300–500 CE): Thala Borivat and a regional perspective |journal=Journal of Southeast Asian Studies |volume=47 |issue=3 |pages=484–505 |doi=10.1017/S0022463416000406}}</ref> [[এংকৰ ৱাট|এংকৰ বছৰেই]] স্থানৰ প্ৰাচীন কম্বোডীয় মৃত্শিল্পৰ মাজতো এনে পেডেষ্টেলযুক্ত থালৰ আকৃতিৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে; Miriam T. Stark-এ এংকৰ বৰেইৰ মৃত্শিল্পৰ ভিতৰত শৰাই জাতীয় থালৰ বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Stark |first=Miriam T. |year=2019 |title=Earthenware Ceramic Technologies of Angkor Borei, Cambodia |journal=Udaya, Journal of Khmer Studies |volume=14 |pages=109–132}}</ref> একেদৰেই UNESCOয়ে প্ৰকাশিত খমেৰ ৰূপালী শিল্প সম্পৰ্কীয় এখন গ্ৰন্থৰ মতে প্ৰাক-আংকোৰীয় আৰু আংকোৰীয় শিলালিপিত কম্বোডীয় সকলে ব্যৱহাৰ কৰা ৰূপালী সামগ্ৰীৰ ভিতৰত পেডেষ্টেল যুক্ত থাল আৰু ট্ৰেৰও বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Kong |first=Vireak |year=2009 |title=Khmer Silverwares |publisher=UNESCO |location=Phnom Penh |url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000187953 |access-date=9 June 2026}}</ref> থাই সকলৰ আয়ুথিয়া ৰাজ্য ১৩৫১ চনত প্ৰতিষ্ঠা হৈছিল আৰু ইয়াৰ ৰাজ দৰবাৰৰ সংস্কৃতি আংকোৰৰ সাংস্কৃতিৰ আৰ্হিৰে গঢ় লোৱা বুলি কোৱা হয়।<ref>{{cite encyclopedia |title=History of Thailand |encyclopedia=Encyclopaedia Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/history-of-Thailand |access-date=9 June 2026}}</ref><ref>{{cite encyclopedia |title=Khmer Empire |encyclopedia=Encyclopaedia Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Khmer-Empire |access-date=9 June 2026}}</ref> সেয়েহে ইতিহাসবিদ সকলৰ মতে থাই সকলে কম্বোডিয়াৰ খমেৰ জাতিৰ পৰা শৰাই জাতীয় সম্পদটো গ্ৰহণ কৰি থাল বুজোৱা "ফান" শব্দটো প্ৰয়োগ কৰিছিল। টাই ভাষাসমূহ যেনে থাই ভাষাত พาน (ফান), লাও ভাষাত ພານ (phān), টাই ডাম ꪝꪱꪙ বা ꪟꪱꪙ টাই য়াই ভাষাত ပၢၼ်ႉ আদিয়ে থাল সদৃশ পাত্ৰক বুজোৱা হয় যি চীনা ভাষাৰ 盤 পানৰ পৰা আহিছে যাৰ অৰ্থ থাল (tray)।<ref>“พาน” in Thai Dictionary Project (TDP) (UC Berkeley 1964) (plus additional data from the Royal Institute of Thailand (RI) and NECTEC's LEXITRON project (LEX)). Searchable online at {{url|SEAlang.net}}</ref> টাই-আহোম ভাষাত এনে পাত্ৰক ফুন (𑜇𑜥𑜃𑜫) বুলি কোৱা হয়।<ref>{{Cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |author-link=Golap Chandra Barua |title=Ahom-Assamese-English Dictionary |publisher=Baptist Mission Press |location=Calcutta |year=1920 |page= 138|url=https://ia801408.us.archive.org/2/items/in.ernet.dli.2015.463794/2015.463794.Ahom-assamese-english-Dictionary.pdf |access-date=2026-06-14}}</ref> থাই সকলৰ মাজত ফান এটা উচ্চ স্তৰীয় পৰম্পৰাগত বাচন।<ref>{{Cite journal |last1=Titrassamee |first1=Songsak |last2=Lamduan |first2=Somchai |last3=Phaengsoi |first3=Kosit |date=2014-06-12 |title=Bai Sri Su Khwan: Spirit Blessing in North-eastern Thailand |journal=Asian Culture and History |volume=6 |issue=2 |pages=134–138 |publisher=Canadian Center of Science and Education |doi=10.5539/ach.v6n2p134 |issn=1916-9655 |url=https://patricklepetit.jalbum.net/ANIMISM%20AND%20RELIGION/LIBRARY/Bai_Sri_Su_Khwan_Spirit_Blessing_in_North-eastern.pdf |access-date=2026-06-14 }}</ref> টাই লাও আৰু ফু টাই সকলৰ পৰম্পৰাগত অনুষ্ঠান বাই চ্ৰি চু খৱানত দুটা মুখ্য সামগ্ৰীৰ ভিতৰত ফান খাও (খাদ্য থোৱা ফান) অন্যতম।<ref>{{Cite journal |last1=Titrassamee |first1=Songsak |last2=Lamduan |first2=Somchai |last3=Phaengsoi |first3=Kosit |date=2014-06-12 |title=Bai Sri Su Khwan: Spirit Blessing in North-eastern Thailand |journal=Asian Culture and History |volume=6 |issue=2 |pages=134–138 |publisher=Canadian Center of Science and Education |doi=10.5539/ach.v6n2p134 |issn=1916-9655 |url=https://patricklepetit.jalbum.net/ANIMISM%20AND%20RELIGION/LIBRARY/Bai_Sri_Su_Khwan_Spirit_Blessing_in_North-eastern.pdf |access-date=2026-06-14 |page= }}</ref> ===ঢাকনিযুক্ত বাৰ্মিজ শৰাই=== ঢাকনিযুক্ত শৰাই দৰে পাত্ৰ বাৰ্মিজ সংস্কৃতিত দেখা যায়। এই পাত্ৰক ''hsun-ok'' বুলি কোৱা হয়। এইটো সাধাৰণতে বাৰ্মিজ সকলৰ বৌদ্ধ নৈবেদ্য বহন বা আগবঢ়োৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত পাত্ৰ।<ref>{{cite web |title=hsun-ok; vessel-stand; bowl |website=British Museum Collection Online |publisher=The British Museum |url=https://www.britishmuseum.org/collection/object/A_1993-1117-1 |access-date=15 June 2026}}</ref> ''Hsun-ok'' সাধাৰণতে লাখ-লেপা বাঁহ বা কাঠেৰে নিৰ্মিত হয়, আৰু ইয়াত এটা পেডেষ্টেল, বাটিৰ দৰে মূল পাত্ৰ, ভিতৰুৱা ট্ৰে আৰু ওপৰত এটা ওখ শিখৰযুক্ত ঢাকনি থাকে।<ref>{{cite web |title=hsun-ok; vessel-stand; bowl |website=British Museum Collection Online |publisher=The British Museum |url=https://www.britishmuseum.org/collection/object/A_1993-1117-1 |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Buddhist offering vessel (hsun ok) |website=Art Gallery of South Australia Collection |publisher=Art Gallery of South Australia |url=https://www.agsa.sa.gov.au/collection-publications/collection/works/buddhist-offering-vessel-hsun-ok/24828/ |access-date=15 June 2026}}</ref> ইয়াৰ পৰা বুজা যায় যে শানসকলৰ ঢাকনিযুক্ত ''hsun-ok'' ৰূপটো বাৰ্মিজ বৌদ্ধ নৈবেদ্য-পাত্ৰ পৰম্পৰাৰ এটা স্থানীয় অভিযোজন আছিল।<ref>{{cite web |title=hsun-ok |website=British Museum Collection Online |publisher=The British Museum |url=https://www.britishmuseum.org/collection/object/A_1998-0723-241 |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Burmese Lacquer Hson-ok Offering Box |website=Michael Backman Ltd |url=https://www.michaelbackmanltd.com/archived_objects/burmese-lacquer-hson-ok-offering-box/ |access-date=15 June 2026}}</ref> অৱশ্যে এই প্ৰমাণ বিশেষকৈ শিখৰযুক্ত ঢাকনি থকা লাখৰ ঢাকনিযুক্ত ''hsun-ok''-ৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰযোজ্য; সকলো মুকলি পেডেষ্টেলযুক্ত ট্ৰে বাৰ্মিজ উৎসৰ পৰা আহিছে বুলি ইয়াৰ দ্বাৰা প্ৰমাণিত নহয়। মুকলি উঠা নৈবেদ্য-ট্ৰে সমগ্ৰ মূল ভূখণ্ডীয় দক্ষিণ-পূব এছিয়াত বহুলভাৱে দেখা যায়, কিন্তু ঢাকনিযুক্ত লাখৰ ''hsun-ok'' বিশেষভাৱে বাৰ্মীজ বৌদ্ধ বস্তু-সংস্কৃতিৰ সৈতে অধিক ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত। ===অসমত শৰাই আৰু বটাৰ প্ৰচলন=== চীন-তিব্বতীয় বা তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় মূলৰ‌ [[চুতীয়া ৰাজ্য]] আৰু টাই মূলৰ [[আহোম ৰাজ্য]] দুয়োতে বটা বা শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। [[যোৰহাট জিলা]]ৰ তিতাবৰ অঞ্চলৰ চুতীয়া লোক এঘৰত পুৰণি বাকচ এটাত ভৰাই সংৰক্ষিত কৰি থোৱা চুতীয়া ৰাজ্যৰ দিনীয়া বটা উদ্ধাৰ কৰা হৈছে। বটাতোত অসমীয়া লিপিত খোদিত আছে "১৩১৭ সন ছাৰি শাবন মাশ"। অৰ্থাৎ ১৩৯৫ চনৰ(১৩১৭ শক) চাৰি শাওণত এই বঁটা টো নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল বা গ্ৰহণ কৰা হৈছিল।<ref> [https://archive.org/details/chutia-bota-1395 Image of the Bota dated to 1395 AD.]</ref> চুতীয়া সকলৰ দৰে [[ডিমাছা জনগোষ্ঠী|ডিমাছা]] সকলেও শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা দেখা যায়।<ref>{{cite web |title=horai |url=https://www.xobdo.org/dic/horai |website=Xobdo |access-date=14 June 2026}}</ref> ডিমাছা ভাষাত এই পাত্ৰক শৰাই বুলিয়ে জনা যায়। তদুপৰি ডিমাছা সকলৰ পাৰম্পৰিক বস্ত্ৰ শিল্পত ''হ'ৰাইমিন''ৰ মটিফটোও সংৰক্ষণ কৰি থোৱা দেখা যায়।<ref>{{cite web |last=ROOHI |title=Weaving in indigenous Dimasa community of Assam |url=https://in.boell.org/en/weaving-indigenous-dimasa-community-assam |website=Heinrich Böll Stiftung |date=19 December 2019 |access-date=14 June 2026}}</ref> আহোম ভাষাত শৰাইখনক ''"ফোন"'' বুলি কোৱা হয়। একেইটা শব্দয়েই মাইহাং থাল খনকো বুজায়। এই শব্দৰ গুৰি পুৰণি চীনা ভাষাৰ থাল বা ট্ৰে বুজোৱা ''"পান''" শব্দ আৰু থাই বা শান ভাষাত শৰাই জাতীয় পাত্ৰক ''"ফান"'' কোৱা হয়।<ref>[https://en.wiktionary.org/wiki/%E0%B8%9E%E0%B8%B2%E0%B8%99 Borrowed from Old Chinese 盤 (OC *baːn, “tray”). Cognate with Lao ພານ (phān), Tai Dam ꪝꪱꪙ or ꪟꪱꪙ, Burmese ဗန်း (ban:, “tray”), Shan ပၢၼ်ႉ (pâ̰an, “tray”), and possibly Khmer ពាន (piən) (Pou and Jenner, 1980-1981)]</ref> যিহেতু অসমত শৰাই বুজাবলৈ "ফোন" শব্দৰ সলনি পুৰণি "শৰাই" শব্দয়ে ব্যৱহাৰ কৰা হয়, গতিকে ধৰিব পাৰি যে খমেৰ সকলে ব্যৱহাৰ কৰা পাত্ৰৰ দৰে অসমৰ শৰাই খনও প্ৰাগ-আহোম যুগৰ পৰাই ব্যৱহাৰ কৰি অহা হৈছে। অসমলৈ আহি শৰাই আৰু মাইহাং—এই দুয়োবিধ পাত্ৰৰ সাদৃশ্য দেখা পাই আহোমসকলে হয়তো দুয়োবিধকে ব্যাখ্যা কৰিবলৈ “ফোন” শব্দ ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ লৈছিল। যিহেতু ঢাকনিযুক্ত শৰাইখন বাৰ্মিজ সকলৰ মাজত পোৱা যায়, গতিকে এইখন পাছৰ কালত আহোম ৰাজ্যৰ দিনত বাৰ্মাৰ পৰা গ্ৰহণ কৰা হ'ব পাৰে। পাছলৈ শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰদেৱৰ দিনত শৰাই নৱবৈষ্ণৱ ধৰ্মত অন্তভুক্ত কৰা হয় আৰু কালক্ৰমত অসমীয়া সংস্কৃতিৰ এক বিশেষ অংশ হৈ পৰে। [[File:Xorai worship.webp|thumb|নামঘৰত ব্যৱহাৰ হোৱা শৰাই।]] === অতিথি-আদৰণিত তামোল-পাণ আৰু শৰাই=== অসমীয়া সমাজত তামোল-পাণ আতিথ্য, সন্মান, ভক্তি আৰু মিত্ৰতাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰতীক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। শৰাইত তামোল-পাণ আগবঢ়াই অতিথিক আদৰণি জনোৱা পৰম্পৰা এটা স্তৰিত সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা বুলি বুজিব পাৰি—প্ৰথমে দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক বিস্তৃত আতিথ্য-সংস্কৃতি, তাৰ পাছত ভাৰতীয় ধৰ্মীয়-সামাজিক আচাৰৰ সৈতে ইয়াৰ সংযোগ, আৰু শেষত অসমীয়া কাঁহ-পিতলৰ শৰাই বা বঁটাৰ জৰিয়তে ইয়াৰ স্থানীয় ৰূপায়ণ। এই প্ৰথাৰ আটাইতকৈ প্ৰাচীন স্তৰটো দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক লোক সকলৰ তামোল-পাণভিত্তিক আতিথ্য পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত হ’ব পাৰে। খাচী সমাজত ''kwai'' বা তামোল-পাণ অতিথিক আগবঢ়োৱা এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সামাজিক শিষ্টাচাৰ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। ''Shikyntien kwai'' নামৰ খাচী পৰম্পৰাত ঘৰত অহা যিকোনো অতিথিক ''kwai'' আগবঢ়োৱাটো সৌজন্যৰ চিন বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Shikyntien Kwai: A Folklore about Betel Hospitality in Khasi Society |url=https://www.necarf.org/home/articles/54/shikyntien-kwai-a-folklore-about-betel-hospitality-in-khasi-society |website=NECARF |date=14 October 2020 |access-date=9 June 2026}}</ref> খাচীসকল অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক ভাষাপৰিয়ালৰ অন্তৰ্গত হোৱা বাবে, অসমীয়া তামোল-পাণ আতিথ্যৰ গভীৰ স্তৰটো পূব ভাৰতৰ অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াগত betel-areca সংস্কৃতিৰ সৈতে তুলনা কৰিব পাৰি, যদিও ইয়াৰ পৰা অসমীয়া প্ৰথাটো প্ৰত্যক্ষভাৱে খাচী বা অন্য কোনো একক অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক উৎসৰ পৰা আহিছে বুলি নিশ্চিতভাৱে ক’ব নোৱাৰি। পাছৰ স্তৰত এই তামোল-পাণ আতিথ্যৰ প্ৰথা ভাৰতীয় ধৰ্মীয় আৰু সামাজিক আচাৰৰ সৈতে একীভূত হয়। এছ. চি. আহুজা আৰু উমা আহুজাই betel leaf আৰু areca nut-ক আতিথ্য, শুভতা, সন্মান, সামাজিক প্ৰতিশ্ৰুতি আৰু ধৰ্মীয় নিবেদনৰ প্ৰতীক হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছে। তেওঁলোকৰ মতে ভাৰতৰ বহু সামাজিক আৰু ধৰ্মীয় আচাৰত তামোল-পাণ ব্যৱহাৰ হয়, আৰু অসমীয়া বিবাহত তামোল-পাণ প্ৰায় পোন্ধৰটা আচাৰত উপস্থিত থাকে।<ref>{{cite journal |last1=Ahuja |first1=S. C. |last2=Ahuja |first2=Uma |year=2011 |title=Betel Leaf and Betel Nut in India: History and Uses |journal=Asian Agri-History |volume=15 |issue=1 |pages=13–35 |url=https://www.researchgate.net/publication/292469329_Betel_leaf_and_betel_nut_in_India_History_and_uses |access-date=9 June 2026}}</ref> সেয়ে অসমীয়া সমাজত তামোল-পাণ কেৱল মুখশুদ্ধিৰ সামগ্ৰী নহয়; ই আতিথ্য, শুভেচ্ছা, বিবাহ, সামাজিক স্বীকৃতি আৰু ধৰ্মীয় পবিত্ৰতাৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে। এই তামোল-পাণ পৰম্পৰাই অসমত শৰাই আৰু বঁটাৰ জৰিয়তে এক বিশেষ স্থানীয় ৰূপ লাভ কৰে। অসম চৰকাৰৰ সংস্কৃতি-সম্পৰ্কীয় তথ্য অনুসৰি, তামোল-পাণ বা গুৱাপাণক ভক্তি, সন্মান আৰু মিত্ৰতাৰ নিবেদন হিচাপে ধৰা হয়, আৰু অতিথিক আদৰণি তথা ধন্যবাদ জনোৱাৰ চিহ্ন হিচাপে শৰাইত তামোল-পাণ আগবঢ়োৱা হয়। একেটা উৎসত শৰাইক নামঘৰ বা পূজাস্থলীত প্ৰসাদ আৰু অন্যান্য নিবেদন আগবঢ়োৱাৰ পাত্ৰ হিচাপেও বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Culture of Assam |url=https://assam.gov.in/about-us/391 |website=Assam State Portal |publisher=Government of Assam |access-date=9 June 2026}}</ref> ইয়াৰ পৰা বুজা যায় যে তামোল-পাণৰ সামাজিক অৰ্থ বহল আঞ্চলিক পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত হলেও, কাঁহ-পিতলৰ শৰাই বা বঁটাত তাক আগবঢ়োৱাৰ ৰূপটো অসমীয়া ধাতু-শিল্প আৰু সামাজিক আচাৰৰ সৈতে বিশেষভাৱে যুক্ত। == ধৰ্মীয় তাৎপৰ্য == পৰৱৰ্তী সময়ত আহোম সংস্কৃতিৰপৰা গ্ৰহণ কৰা শৰাই অসমীয়া সমাজ আৰু নামঘৰীয়া ধৰ্মীয় পৰম্পৰাৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশত পৰিণত হয়। নামঘৰত ভাগৱত স্থাপনৰ বাবে শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল, যিয়ে অসমীয়া আধ্যাত্মিক জীৱনত [[File:Sankaradeva.jpg|thumb|right|220px|শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]] ১৫শ আৰু ১৬শ শতিকাত [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]]ৰ একশৰণ নামধৰ্ম আন্দোলনে শৰাই আৰু বটাৰ তাৎপৰ্য নতুন ৰূপ দিয়ে। শংকৰদেৱে পুৰণি অসমীয়া সাংস্কৃতিক পৰিসৰৰপৰা শৰাইৰ ব্যৱহাৰ গ্ৰহণ কৰি ইয়াক অসমীয়া বৈষ্ণৱ সমাজত অন্তৰ্ভুক্ত কৰে। নামঘৰৰ মাজভাগত শৰাইৰ ওপৰত ভাগৱত স্থাপন কৰি তেওঁ দেখুৱাইছিল যে ঈশ্বৰ সকলোৰে বাবে সমান। সেই নামঘৰত শৰাই হৈ উঠে “সমতাৰ প্ৰতীক”—য’ৰপৰা সকলো ভক্তক সমানে প্ৰসাদ বিতৰণ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday |date=20 March 2021 }}</ref> == ঐতিহ্য == শৰাই আৰু বটাৰ ঐতিহ্যৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশ হৈছে—ই কেৱল ৰাজকীয় বস্তু হৈ নাথাকি অসমীয়া সমাজৰ সামূহিক হৃদস্পন্দনত পৰিণত হোৱা।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday }}</ref> শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। তামোল-পাণ আগবঢ়োৱাৰ মাধ্যমেৰে শৰাই আৰু বটা “সন্মানৰ আচাৰ” হিচাপে সমগ্ৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত একত্ৰিত সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা সৃষ্টি কৰে। এই আধ্যাত্মিক ৰূপান্তৰৰ ফলত শৰাই আৰু বটা কেৱল ৰাজকীয় ক্ষমতাৰ প্ৰতীক হৈ নাথাকি সামাজিক ঐক্য, সমতা আৰু অসমীয়া জাতীয় আত্মাৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশত পৰিণত হয়।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday |date=20 March 2021 }}</ref> == চাওক == * [[অসমীয়া সংস্কৃতি]] * [[তামোল-পাণ]] * [[নামঘৰ]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} mac55jnpkg00xdbiomjhaaxq3m8h89q 612227 612226 2026-06-14T18:54:23Z Ananya Taye 28065 /* অসমত শৰাই আৰু বটাৰ প্ৰচলন */ 612227 wikitext text/x-wiki '''শৰাই''' আৰু '''বটা''' অসমৰ অন্যতম প্ৰতীকী পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। কাঁহ বা বেল-মেটেলৰে নিৰ্মিত এই শিল্পবস্তু অসমীয়া সমাজত মৰ্যাদা, সন্মান আৰু সাংস্কৃতিক গৌৰৱৰ প্ৰতীক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। সাধাৰণতে তলত এটা থিয়াভাগ থকা ওপৰৰ থাল সদৃশ গঠনযুক্ত শৰাই ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠান, সামাজিক অনুষ্ঠান আৰু বিশেষকৈ অতিথি সম্ভাষণত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। অসমীয়া আৰু আহোম সংস্কৃতিত শৰাই আগবঢ়োৱা মানে আন্তৰিকতা, আতিথ্য আৰু গভীৰ সন্মান প্ৰকাশ কৰা। [[File:Xorai-শৰাই.jpg|thumb|right|250px|পৰম্পৰাগত অসমীয়া শৰাই]] সাধাৰণতে ইয়াত তামোল-পাণ, মিঠাই আৰু আন আন আনুষ্ঠানিক সামগ্ৰী আগবঢ়োৱা হয়। কিছুমান শৰাইত অলংকৃত ঢাকনি থাকে, যিয়ে ইয়াৰ সৌন্দৰ্য আৰু আধ্যাত্মিক তাৎপৰ্য বৃদ্ধি কৰে; আন কিছুমান আকৌ মুকলি ৰূপত থাকে। লক্ষণীয় যে, অতিথি সম্ভাষণ আৰু ধৰ্মীয় নিবেদনৰ বাবে ব্যৱহৃত এনে উচ্চভিত্তিযুক্ত থাল বা পাত্ৰৰ ধাৰণা এছিয়াৰ আন বহু অঞ্চলতো—বিশেষকৈ চীন, তিব্বত, নেপাল আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াত দেখিবলৈ পোৱা যায়। যদিও শৰাই আৰু বটা একে ধৰণৰ সামগ্ৰী আৰু মূল নক্সাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ় লৈ উঠিছে, তথাপি সময়ৰ লগে লগে এই দুয়োটা পৃথক শিল্পবস্তু হিচাপে বিকশিত হয়। শৰাই সাধাৰণতে ওপৰত এটা সমতল থাল আৰু তলত এটা থিয়াভাগযুক্ত, আনহাতে বটা হৈছে বাটিৰ দৰে পাত্ৰ, যি বহু সময়ত শৰাইৰ সৈতে একেলগে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=Fragmented Memories: Struggling to Be Tai-Ahom in India |url=https://archive.org/details/fragmentedmemori0000saik |publisher=Duke University Press |location=Durham |year=2004 |isbn=9780822334255 |access-date=5june 2025 }}</ref> == ইতিহাস == === প্ৰাচীন চীনা উৎস === [[File:Warring States Bronze Dou 02.jpg|thumb|right|250px|যুদ্ধৰত ৰাজ্যসমূহৰ যুগৰ ব্ৰঞ্জৰ ডৌ পাত্ৰ]] শৰাই আৰু বটাৰ শিকড় চীন জনগোষ্ঠীৰ এক প্ৰাচীন সাংস্কৃতিক ধাৰাৰ সৈতে জড়িত। "Dou " (豆) নামে পৰিচিত উচ্চভিত্তিযুক্ত বাটিৰ আকৃতি প্ৰথমে চীনত নৱপ্ৰস্তৰ যুগত দেখা যায়। ওপৰত পাত্ৰ আৰু তলত থিয়াভাগ থকা এই গঠন প্ৰায় ৬,০০০–৭,০০০ বছৰ আগতে (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৫০০০–৪০০০) উৎপত্তি লাভ কৰে, আৰু ইয়াৰ মূল আকৃতি ইয়াংশাও সংস্কৃতি আৰু ডাৱেনকʼ সংস্কৃতিত বিকশিত হয়। ভাষাতাত্ত্বিক আৰু জিনগত গৱেষকৰ মতে [[চীনা-তিব্বতীয় ভাষা|চীন-তিব্বতীয়]] বা তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় ভাষা পৰিয়ালৰ লোক সকলৰ আদিম বিস্তাৰ উত্তৰ চীনৰ ইয়াংশাও আৰু মাজিয়াও সভ্যতাৰ পৰা হৈছিল।<ref>{{cite journal |last1=Zhang |first1=Menghan |last2=Yan |first2=Shi |last3=Pan |first3=Wuyun |last4=Jin |first4=Li |year=2019 |title=Phylogenetic evidence for Sino-Tibetan origin in northern China in the Late Neolithic |journal=Nature |volume=569 |pages=112–115 |doi=10.1038/s41586-019-1153-z}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Zhang |first1=Hanzhi |last2=Ji |first2=Ting |last3=Pagel |first3=Mark |last4=Mace |first4=Ruth |year=2020 |title=Dated phylogeny suggests early Neolithic origin of Sino-Tibetan languages |journal=Scientific Reports |volume=10 |article-number=20792 |doi=10.1038/s41598-020-77404-4}}</ref> যিহেতু অসমৰ বড়ো-গাৰো বা বড়ো-কছাৰী মূলীয় ভাষাসমূহ তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় ভাষা পৰিয়ালৰ এটা শাখা হিচাপে গণ্য কৰা হয়,‌গতিকে চীনৰ এই সভ্যতাৰ পৰাই অসমৰ [[বড়ো-কছাৰী]] মূলীয় জনগোষ্ঠী সমূহৰ উৎপত্তি হৈছে বুলি ক'ব পৰা যায়।<ref>{{cite book |last=DeLancey |first=Scott |year=2012 |chapter=On the Origins of Bodo-Garo |editor-last=Morey |editor-first=Stephen |editor2-last=Post |editor2-first=Mark W. |title=North East Indian Linguistics |volume=4 |publisher=Cambridge University Press India |pages=3–20}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত [[ঝৌ সাম্ৰাজ্য]]ৰ (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১০৪৬–২৫৬) যুগত “ডৌ” চীনা ধৰ্মীয়-আনুষ্ঠানিক সংস্কৃতিৰ এক বিশেষ প্ৰতীকত পৰিণত হয়। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। [[File:Spring & Autumn Bronze Dou, Xinzheng.jpg|thumb|right|250px|বসন্ত আৰু শৰৎ যুগৰ ব্ৰঞ্জৰ ডৌ পাত্ৰ, চিনঝেং]] ঝৌ সমাজত জীৱন “লি” বা আচাৰ-ব্যৱস্থাৰ নিয়মেৰে পৰিচালিত হৈছিল। সেই ব্যৱস্থাত ডৌ কেৱল এটা খাদ্যপাত্ৰ নাছিল; ই আছিল পূৰ্বপুৰুষৰ সৈতে আত্মিক যোগাযোগ স্থাপন কৰা এক পৱিত্ৰ আচাৰিক পাত্ৰ। ঝৌ লোকসকলে বিশ্বাস কৰিছিল যে সঠিকভাৱে পূৰ্বপুৰুষক নিবেদন কৰিলে ঐশ্বৰিক আশীৰ্বাদ লাভ হয়—যেনে সুৰক্ষা আৰু উন্নত ফচল। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। [[File:Dou with an inland hunting scene.jpg|thumb|right|250px|শিকাৰ দৃশ্য খোদিত প্ৰাচীন ডৌ পাত্ৰ]] ===চীনৰ পৰা শৰাই সংস্কৃতিৰ বিস্তাৰ=== কালক্ৰমত চীনৰ পৰা শৰাই জাতীয় পাত্ৰ চীন তিব্বতীয় মূলৰ বাৰ্মিজ<ref>[https://archive.org/details/burmese-hsun-ok Traditional Burmese Offering Tray Hsun-Ok]</ref>, তিব্বত, নেপাল<ref>[https://archive.org/details/nepal-offering-tray Traditional Nepalese Offering tray]</ref>, অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক ভুলৰ কম্বোডিয়া, ভিয়েটনাম, টাই মুলৰ থাইলেণ্ড, অষ্ট্ৰোনেচিয়ান মূলৰ মালয়েছিয়া, ইত্যাদি অঞ্চললৈ বিয়পি পৰে। বৌদ্ধ ধৰ্মত শৰাইৰ মহৎ আটাইতকৈ বেছি। এই সকলো দেশত শৰাই জাতীয় পাত্ৰ ভগৱানৰ আগত সেৱা কৰিবলৈ আগ বঢ়োৱা হয়। ===খমেৰ সকলৰ শৰাই জাতীয় পাত্ৰ আৰু থাই সকলৰ গ্ৰহণ=== থাই বা কম্বোডিয়াৰ ভাষাত শৰাই জাতীয় পাত্ৰক ''"ফান"'' কোৱা হয়। থাই/শ্যাম ৰাজ্যসমূহৰ থাইলেণ্ডত উত্থান হোৱাৰ আগতেই কম্বোডিয়া আৰু সংশ্লিষ্ট মূল ভূখণ্ডীয় দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক প্ৰেক্ষাপটত শৰাই জাতীয় পাত্ৰৰ উপস্থিতি পোৱা যায়। হেং পিফালে খ্ৰীষ্টীয় ৩০০–৫০০ চনৰ প্ৰাক-আংকোৰীয় যুগৰ উত্তৰণৰ বিষয়ে আলোচনা কৰোঁতে উত্তৰ-পূব থাইলেণ্ড আৰু কম্বোডিয়াৰ প্ৰাগৈতিহাসিক (তেতিয়ালৈকে থাই/টাই সকলৰ প্ৰবজন ঘটা নাছিল) স্থানসমূহত "pedestalled dishes and bowls" অৰ্থাৎ শৰাই জাতীয় পাত্ৰ আৰু বাটিৰ উপস্থিতিৰ কথা উল্লেখ কৰিছে। তেওঁ কম্বোডিয়াৰ Tuol Neakta Kang Memay স্থানৰ পৰা পোৱা এটা পেডেষ্টেলযুক্ত বাটিৰ ছবিও প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Heng |first=Piphal |year=2016 |title=Transition to the Pre-Angkorian period (300–500 CE): Thala Borivat and a regional perspective |journal=Journal of Southeast Asian Studies |volume=47 |issue=3 |pages=484–505 |doi=10.1017/S0022463416000406}}</ref> [[এংকৰ ৱাট|এংকৰ বছৰেই]] স্থানৰ প্ৰাচীন কম্বোডীয় মৃত্শিল্পৰ মাজতো এনে পেডেষ্টেলযুক্ত থালৰ আকৃতিৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে; Miriam T. Stark-এ এংকৰ বৰেইৰ মৃত্শিল্পৰ ভিতৰত শৰাই জাতীয় থালৰ বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Stark |first=Miriam T. |year=2019 |title=Earthenware Ceramic Technologies of Angkor Borei, Cambodia |journal=Udaya, Journal of Khmer Studies |volume=14 |pages=109–132}}</ref> একেদৰেই UNESCOয়ে প্ৰকাশিত খমেৰ ৰূপালী শিল্প সম্পৰ্কীয় এখন গ্ৰন্থৰ মতে প্ৰাক-আংকোৰীয় আৰু আংকোৰীয় শিলালিপিত কম্বোডীয় সকলে ব্যৱহাৰ কৰা ৰূপালী সামগ্ৰীৰ ভিতৰত পেডেষ্টেল যুক্ত থাল আৰু ট্ৰেৰও বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Kong |first=Vireak |year=2009 |title=Khmer Silverwares |publisher=UNESCO |location=Phnom Penh |url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000187953 |access-date=9 June 2026}}</ref> থাই সকলৰ আয়ুথিয়া ৰাজ্য ১৩৫১ চনত প্ৰতিষ্ঠা হৈছিল আৰু ইয়াৰ ৰাজ দৰবাৰৰ সংস্কৃতি আংকোৰৰ সাংস্কৃতিৰ আৰ্হিৰে গঢ় লোৱা বুলি কোৱা হয়।<ref>{{cite encyclopedia |title=History of Thailand |encyclopedia=Encyclopaedia Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/history-of-Thailand |access-date=9 June 2026}}</ref><ref>{{cite encyclopedia |title=Khmer Empire |encyclopedia=Encyclopaedia Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Khmer-Empire |access-date=9 June 2026}}</ref> সেয়েহে ইতিহাসবিদ সকলৰ মতে থাই সকলে কম্বোডিয়াৰ খমেৰ জাতিৰ পৰা শৰাই জাতীয় সম্পদটো গ্ৰহণ কৰি থাল বুজোৱা "ফান" শব্দটো প্ৰয়োগ কৰিছিল। টাই ভাষাসমূহ যেনে থাই ভাষাত พาน (ফান), লাও ভাষাত ພານ (phān), টাই ডাম ꪝꪱꪙ বা ꪟꪱꪙ টাই য়াই ভাষাত ပၢၼ်ႉ আদিয়ে থাল সদৃশ পাত্ৰক বুজোৱা হয় যি চীনা ভাষাৰ 盤 পানৰ পৰা আহিছে যাৰ অৰ্থ থাল (tray)।<ref>“พาน” in Thai Dictionary Project (TDP) (UC Berkeley 1964) (plus additional data from the Royal Institute of Thailand (RI) and NECTEC's LEXITRON project (LEX)). Searchable online at {{url|SEAlang.net}}</ref> টাই-আহোম ভাষাত এনে পাত্ৰক ফুন (𑜇𑜥𑜃𑜫) বুলি কোৱা হয়।<ref>{{Cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |author-link=Golap Chandra Barua |title=Ahom-Assamese-English Dictionary |publisher=Baptist Mission Press |location=Calcutta |year=1920 |page= 138|url=https://ia801408.us.archive.org/2/items/in.ernet.dli.2015.463794/2015.463794.Ahom-assamese-english-Dictionary.pdf |access-date=2026-06-14}}</ref> থাই সকলৰ মাজত ফান এটা উচ্চ স্তৰীয় পৰম্পৰাগত বাচন।<ref>{{Cite journal |last1=Titrassamee |first1=Songsak |last2=Lamduan |first2=Somchai |last3=Phaengsoi |first3=Kosit |date=2014-06-12 |title=Bai Sri Su Khwan: Spirit Blessing in North-eastern Thailand |journal=Asian Culture and History |volume=6 |issue=2 |pages=134–138 |publisher=Canadian Center of Science and Education |doi=10.5539/ach.v6n2p134 |issn=1916-9655 |url=https://patricklepetit.jalbum.net/ANIMISM%20AND%20RELIGION/LIBRARY/Bai_Sri_Su_Khwan_Spirit_Blessing_in_North-eastern.pdf |access-date=2026-06-14 }}</ref> টাই লাও আৰু ফু টাই সকলৰ পৰম্পৰাগত অনুষ্ঠান বাই চ্ৰি চু খৱানত দুটা মুখ্য সামগ্ৰীৰ ভিতৰত ফান খাও (খাদ্য থোৱা ফান) অন্যতম।<ref>{{Cite journal |last1=Titrassamee |first1=Songsak |last2=Lamduan |first2=Somchai |last3=Phaengsoi |first3=Kosit |date=2014-06-12 |title=Bai Sri Su Khwan: Spirit Blessing in North-eastern Thailand |journal=Asian Culture and History |volume=6 |issue=2 |pages=134–138 |publisher=Canadian Center of Science and Education |doi=10.5539/ach.v6n2p134 |issn=1916-9655 |url=https://patricklepetit.jalbum.net/ANIMISM%20AND%20RELIGION/LIBRARY/Bai_Sri_Su_Khwan_Spirit_Blessing_in_North-eastern.pdf |access-date=2026-06-14 |page= }}</ref> ===ঢাকনিযুক্ত বাৰ্মিজ শৰাই=== ঢাকনিযুক্ত শৰাই দৰে পাত্ৰ বাৰ্মিজ সংস্কৃতিত দেখা যায়। এই পাত্ৰক ''hsun-ok'' বুলি কোৱা হয়। এইটো সাধাৰণতে বাৰ্মিজ সকলৰ বৌদ্ধ নৈবেদ্য বহন বা আগবঢ়োৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত পাত্ৰ।<ref>{{cite web |title=hsun-ok; vessel-stand; bowl |website=British Museum Collection Online |publisher=The British Museum |url=https://www.britishmuseum.org/collection/object/A_1993-1117-1 |access-date=15 June 2026}}</ref> ''Hsun-ok'' সাধাৰণতে লাখ-লেপা বাঁহ বা কাঠেৰে নিৰ্মিত হয়, আৰু ইয়াত এটা পেডেষ্টেল, বাটিৰ দৰে মূল পাত্ৰ, ভিতৰুৱা ট্ৰে আৰু ওপৰত এটা ওখ শিখৰযুক্ত ঢাকনি থাকে।<ref>{{cite web |title=hsun-ok; vessel-stand; bowl |website=British Museum Collection Online |publisher=The British Museum |url=https://www.britishmuseum.org/collection/object/A_1993-1117-1 |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Buddhist offering vessel (hsun ok) |website=Art Gallery of South Australia Collection |publisher=Art Gallery of South Australia |url=https://www.agsa.sa.gov.au/collection-publications/collection/works/buddhist-offering-vessel-hsun-ok/24828/ |access-date=15 June 2026}}</ref> ইয়াৰ পৰা বুজা যায় যে শানসকলৰ ঢাকনিযুক্ত ''hsun-ok'' ৰূপটো বাৰ্মিজ বৌদ্ধ নৈবেদ্য-পাত্ৰ পৰম্পৰাৰ এটা স্থানীয় অভিযোজন আছিল।<ref>{{cite web |title=hsun-ok |website=British Museum Collection Online |publisher=The British Museum |url=https://www.britishmuseum.org/collection/object/A_1998-0723-241 |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Burmese Lacquer Hson-ok Offering Box |website=Michael Backman Ltd |url=https://www.michaelbackmanltd.com/archived_objects/burmese-lacquer-hson-ok-offering-box/ |access-date=15 June 2026}}</ref> অৱশ্যে এই প্ৰমাণ বিশেষকৈ শিখৰযুক্ত ঢাকনি থকা লাখৰ ঢাকনিযুক্ত ''hsun-ok''-ৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰযোজ্য; সকলো মুকলি পেডেষ্টেলযুক্ত ট্ৰে বাৰ্মিজ উৎসৰ পৰা আহিছে বুলি ইয়াৰ দ্বাৰা প্ৰমাণিত নহয়। মুকলি উঠা নৈবেদ্য-ট্ৰে সমগ্ৰ মূল ভূখণ্ডীয় দক্ষিণ-পূব এছিয়াত বহুলভাৱে দেখা যায়, কিন্তু ঢাকনিযুক্ত লাখৰ ''hsun-ok'' বিশেষভাৱে বাৰ্মীজ বৌদ্ধ বস্তু-সংস্কৃতিৰ সৈতে অধিক ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত। ===অসমত শৰাই আৰু বটাৰ প্ৰচলন=== চীন-তিব্বতীয় বা তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় মূলৰ‌ [[চুতীয়া ৰাজ্য]] আৰু টাই মূলৰ [[আহোম ৰাজ্য]] দুয়োতে বটা বা শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। [[যোৰহাট জিলা]]ৰ তিতাবৰ অঞ্চলৰ চুতীয়া লোক এঘৰত পুৰণি বাকচ এটাত ভৰাই সংৰক্ষিত কৰি থোৱা চুতীয়া ৰাজ্যৰ দিনীয়া বটা উদ্ধাৰ কৰা হৈছে। বটাতোত অসমীয়া লিপিত খোদিত আছে "১৩১৭ সন ছাৰি শাবন মাশ"। অৰ্থাৎ ১৩৯৫ চনৰ(১৩১৭ শক) চাৰি শাওণত এই বঁটা টো নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল বা গ্ৰহণ কৰা হৈছিল।<ref> [https://archive.org/details/chutia-bota-1395 Image of the Bota dated to 1395 AD.]</ref> চুতীয়া সকলৰ দৰে [[ডিমাছা জনগোষ্ঠী|ডিমাছা]] সকলেও শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা দেখা যায়।<ref>{{cite web |title=horai |url=https://www.xobdo.org/dic/horai |website=Xobdo |access-date=14 June 2026}}</ref> ডিমাছা ভাষাত এই পাত্ৰক ''"শৰাই"'' বুলিয়ে জনা যায়। তদুপৰি ডিমাছা সকলৰ পাৰম্পৰিক বস্ত্ৰ শিল্পত ''হ'ৰাইমিন'' নামৰ শৰাইৰ মটিফটোও(motif) সংৰক্ষণ কৰি থোৱা দেখা যায়।<ref>{{cite web |last=ROOHI |title=Weaving in indigenous Dimasa community of Assam |url=https://in.boell.org/en/weaving-indigenous-dimasa-community-assam |website=Heinrich Böll Stiftung |date=19 December 2019 |access-date=14 June 2026}}</ref> আহোম ভাষাত শৰাইখনক ''"ফোন"'' বুলি কোৱা হয়। একেইটা শব্দয়েই মাইহাং থাল খনকো বুজায়। এই শব্দৰ গুৰি পুৰণি চীনা ভাষাৰ থাল বা ট্ৰে বুজোৱা ''"পান''" শব্দ আৰু থাই বা শান ভাষাত শৰাই জাতীয় পাত্ৰক ''"ফান"'' কোৱা হয়।<ref>[https://en.wiktionary.org/wiki/%E0%B8%9E%E0%B8%B2%E0%B8%99 Borrowed from Old Chinese 盤 (OC *baːn, “tray”). Cognate with Lao ພານ (phān), Tai Dam ꪝꪱꪙ or ꪟꪱꪙ, Burmese ဗန်း (ban:, “tray”), Shan ပၢၼ်ႉ (pâ̰an, “tray”), and possibly Khmer ពាន (piən) (Pou and Jenner, 1980-1981)]</ref> যিহেতু অসমত শৰাই বুজাবলৈ "ফোন" শব্দৰ সলনি পুৰণি "শৰাই" শব্দয়ে ব্যৱহাৰ কৰা হয়, গতিকে ধৰিব পাৰি যে খমেৰ সকলে ব্যৱহাৰ কৰা পাত্ৰৰ দৰে অসমৰ শৰাই খনও প্ৰাগ-আহোম যুগৰ পৰাই ব্যৱহাৰ কৰি অহা হৈছে। অসমলৈ আহি শৰাই আৰু মাইহাং—এই দুয়োবিধ পাত্ৰৰ সাদৃশ্য দেখা পাই আহোমসকলে হয়তো দুয়োবিধকে ব্যাখ্যা কৰিবলৈ “ফোন” শব্দ ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ লৈছিল। যিহেতু ঢাকনিযুক্ত শৰাইখন বাৰ্মিজ সকলৰ মাজত পোৱা যায়, গতিকে এইখন পাছৰ কালত আহোম ৰাজ্যৰ দিনত বাৰ্মাৰ পৰা গ্ৰহণ কৰা হ'ব পাৰে। পাছলৈ শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰদেৱৰ দিনত শৰাই নৱবৈষ্ণৱ ধৰ্মত অন্তভুক্ত কৰা হয় আৰু কালক্ৰমত অসমীয়া সংস্কৃতিৰ এক বিশেষ অংশ হৈ পৰে। [[File:Xorai worship.webp|thumb|নামঘৰত ব্যৱহাৰ হোৱা শৰাই।]] === অতিথি-আদৰণিত তামোল-পাণ আৰু শৰাই=== অসমীয়া সমাজত তামোল-পাণ আতিথ্য, সন্মান, ভক্তি আৰু মিত্ৰতাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰতীক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। শৰাইত তামোল-পাণ আগবঢ়াই অতিথিক আদৰণি জনোৱা পৰম্পৰা এটা স্তৰিত সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা বুলি বুজিব পাৰি—প্ৰথমে দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক বিস্তৃত আতিথ্য-সংস্কৃতি, তাৰ পাছত ভাৰতীয় ধৰ্মীয়-সামাজিক আচাৰৰ সৈতে ইয়াৰ সংযোগ, আৰু শেষত অসমীয়া কাঁহ-পিতলৰ শৰাই বা বঁটাৰ জৰিয়তে ইয়াৰ স্থানীয় ৰূপায়ণ। এই প্ৰথাৰ আটাইতকৈ প্ৰাচীন স্তৰটো দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক লোক সকলৰ তামোল-পাণভিত্তিক আতিথ্য পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত হ’ব পাৰে। খাচী সমাজত ''kwai'' বা তামোল-পাণ অতিথিক আগবঢ়োৱা এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সামাজিক শিষ্টাচাৰ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। ''Shikyntien kwai'' নামৰ খাচী পৰম্পৰাত ঘৰত অহা যিকোনো অতিথিক ''kwai'' আগবঢ়োৱাটো সৌজন্যৰ চিন বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Shikyntien Kwai: A Folklore about Betel Hospitality in Khasi Society |url=https://www.necarf.org/home/articles/54/shikyntien-kwai-a-folklore-about-betel-hospitality-in-khasi-society |website=NECARF |date=14 October 2020 |access-date=9 June 2026}}</ref> খাচীসকল অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক ভাষাপৰিয়ালৰ অন্তৰ্গত হোৱা বাবে, অসমীয়া তামোল-পাণ আতিথ্যৰ গভীৰ স্তৰটো পূব ভাৰতৰ অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াগত betel-areca সংস্কৃতিৰ সৈতে তুলনা কৰিব পাৰি, যদিও ইয়াৰ পৰা অসমীয়া প্ৰথাটো প্ৰত্যক্ষভাৱে খাচী বা অন্য কোনো একক অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক উৎসৰ পৰা আহিছে বুলি নিশ্চিতভাৱে ক’ব নোৱাৰি। পাছৰ স্তৰত এই তামোল-পাণ আতিথ্যৰ প্ৰথা ভাৰতীয় ধৰ্মীয় আৰু সামাজিক আচাৰৰ সৈতে একীভূত হয়। এছ. চি. আহুজা আৰু উমা আহুজাই betel leaf আৰু areca nut-ক আতিথ্য, শুভতা, সন্মান, সামাজিক প্ৰতিশ্ৰুতি আৰু ধৰ্মীয় নিবেদনৰ প্ৰতীক হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছে। তেওঁলোকৰ মতে ভাৰতৰ বহু সামাজিক আৰু ধৰ্মীয় আচাৰত তামোল-পাণ ব্যৱহাৰ হয়, আৰু অসমীয়া বিবাহত তামোল-পাণ প্ৰায় পোন্ধৰটা আচাৰত উপস্থিত থাকে।<ref>{{cite journal |last1=Ahuja |first1=S. C. |last2=Ahuja |first2=Uma |year=2011 |title=Betel Leaf and Betel Nut in India: History and Uses |journal=Asian Agri-History |volume=15 |issue=1 |pages=13–35 |url=https://www.researchgate.net/publication/292469329_Betel_leaf_and_betel_nut_in_India_History_and_uses |access-date=9 June 2026}}</ref> সেয়ে অসমীয়া সমাজত তামোল-পাণ কেৱল মুখশুদ্ধিৰ সামগ্ৰী নহয়; ই আতিথ্য, শুভেচ্ছা, বিবাহ, সামাজিক স্বীকৃতি আৰু ধৰ্মীয় পবিত্ৰতাৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে। এই তামোল-পাণ পৰম্পৰাই অসমত শৰাই আৰু বঁটাৰ জৰিয়তে এক বিশেষ স্থানীয় ৰূপ লাভ কৰে। অসম চৰকাৰৰ সংস্কৃতি-সম্পৰ্কীয় তথ্য অনুসৰি, তামোল-পাণ বা গুৱাপাণক ভক্তি, সন্মান আৰু মিত্ৰতাৰ নিবেদন হিচাপে ধৰা হয়, আৰু অতিথিক আদৰণি তথা ধন্যবাদ জনোৱাৰ চিহ্ন হিচাপে শৰাইত তামোল-পাণ আগবঢ়োৱা হয়। একেটা উৎসত শৰাইক নামঘৰ বা পূজাস্থলীত প্ৰসাদ আৰু অন্যান্য নিবেদন আগবঢ়োৱাৰ পাত্ৰ হিচাপেও বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Culture of Assam |url=https://assam.gov.in/about-us/391 |website=Assam State Portal |publisher=Government of Assam |access-date=9 June 2026}}</ref> ইয়াৰ পৰা বুজা যায় যে তামোল-পাণৰ সামাজিক অৰ্থ বহল আঞ্চলিক পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত হলেও, কাঁহ-পিতলৰ শৰাই বা বঁটাত তাক আগবঢ়োৱাৰ ৰূপটো অসমীয়া ধাতু-শিল্প আৰু সামাজিক আচাৰৰ সৈতে বিশেষভাৱে যুক্ত। == ধৰ্মীয় তাৎপৰ্য == পৰৱৰ্তী সময়ত আহোম সংস্কৃতিৰপৰা গ্ৰহণ কৰা শৰাই অসমীয়া সমাজ আৰু নামঘৰীয়া ধৰ্মীয় পৰম্পৰাৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশত পৰিণত হয়। নামঘৰত ভাগৱত স্থাপনৰ বাবে শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল, যিয়ে অসমীয়া আধ্যাত্মিক জীৱনত [[File:Sankaradeva.jpg|thumb|right|220px|শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]] ১৫শ আৰু ১৬শ শতিকাত [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]]ৰ একশৰণ নামধৰ্ম আন্দোলনে শৰাই আৰু বটাৰ তাৎপৰ্য নতুন ৰূপ দিয়ে। শংকৰদেৱে পুৰণি অসমীয়া সাংস্কৃতিক পৰিসৰৰপৰা শৰাইৰ ব্যৱহাৰ গ্ৰহণ কৰি ইয়াক অসমীয়া বৈষ্ণৱ সমাজত অন্তৰ্ভুক্ত কৰে। নামঘৰৰ মাজভাগত শৰাইৰ ওপৰত ভাগৱত স্থাপন কৰি তেওঁ দেখুৱাইছিল যে ঈশ্বৰ সকলোৰে বাবে সমান। সেই নামঘৰত শৰাই হৈ উঠে “সমতাৰ প্ৰতীক”—য’ৰপৰা সকলো ভক্তক সমানে প্ৰসাদ বিতৰণ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday |date=20 March 2021 }}</ref> == ঐতিহ্য == শৰাই আৰু বটাৰ ঐতিহ্যৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশ হৈছে—ই কেৱল ৰাজকীয় বস্তু হৈ নাথাকি অসমীয়া সমাজৰ সামূহিক হৃদস্পন্দনত পৰিণত হোৱা।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday }}</ref> শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। তামোল-পাণ আগবঢ়োৱাৰ মাধ্যমেৰে শৰাই আৰু বটা “সন্মানৰ আচাৰ” হিচাপে সমগ্ৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত একত্ৰিত সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা সৃষ্টি কৰে। এই আধ্যাত্মিক ৰূপান্তৰৰ ফলত শৰাই আৰু বটা কেৱল ৰাজকীয় ক্ষমতাৰ প্ৰতীক হৈ নাথাকি সামাজিক ঐক্য, সমতা আৰু অসমীয়া জাতীয় আত্মাৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশত পৰিণত হয়।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday |date=20 March 2021 }}</ref> == চাওক == * [[অসমীয়া সংস্কৃতি]] * [[তামোল-পাণ]] * [[নামঘৰ]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} 2sbnj7kav0g99rppdsj2smylt41a5m5 612230 612227 2026-06-14T18:58:09Z KhiLanTzi 23530 /* ফান বা ফুন */ This is what we call [[WP:SYNTH]] in Wikipedia. It's clearly mentioned in Vireak 2009 that the Pedestal Tray is called joenÄsra´b in the page number 35. Literally i found NONE of the Khmer Utensil written as PHAN or PHAN being adopted from joenÄsra. 612230 wikitext text/x-wiki '''শৰাই''' আৰু '''বটা''' অসমৰ অন্যতম প্ৰতীকী পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। কাঁহ বা বেল-মেটেলৰে নিৰ্মিত এই শিল্পবস্তু অসমীয়া সমাজত মৰ্যাদা, সন্মান আৰু সাংস্কৃতিক গৌৰৱৰ প্ৰতীক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। সাধাৰণতে তলত এটা থিয়াভাগ থকা ওপৰৰ থাল সদৃশ গঠনযুক্ত শৰাই ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠান, সামাজিক অনুষ্ঠান আৰু বিশেষকৈ অতিথি সম্ভাষণত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। অসমীয়া আৰু আহোম সংস্কৃতিত শৰাই আগবঢ়োৱা মানে আন্তৰিকতা, আতিথ্য আৰু গভীৰ সন্মান প্ৰকাশ কৰা। [[File:Xorai-শৰাই.jpg|thumb|right|250px|পৰম্পৰাগত অসমীয়া শৰাই]] সাধাৰণতে ইয়াত তামোল-পাণ, মিঠাই আৰু আন আন আনুষ্ঠানিক সামগ্ৰী আগবঢ়োৱা হয়। কিছুমান শৰাইত অলংকৃত ঢাকনি থাকে, যিয়ে ইয়াৰ সৌন্দৰ্য আৰু আধ্যাত্মিক তাৎপৰ্য বৃদ্ধি কৰে; আন কিছুমান আকৌ মুকলি ৰূপত থাকে। লক্ষণীয় যে, অতিথি সম্ভাষণ আৰু ধৰ্মীয় নিবেদনৰ বাবে ব্যৱহৃত এনে উচ্চভিত্তিযুক্ত থাল বা পাত্ৰৰ ধাৰণা এছিয়াৰ আন বহু অঞ্চলতো—বিশেষকৈ চীন, তিব্বত, নেপাল আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াত দেখিবলৈ পোৱা যায়। যদিও শৰাই আৰু বটা একে ধৰণৰ সামগ্ৰী আৰু মূল নক্সাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ় লৈ উঠিছে, তথাপি সময়ৰ লগে লগে এই দুয়োটা পৃথক শিল্পবস্তু হিচাপে বিকশিত হয়। শৰাই সাধাৰণতে ওপৰত এটা সমতল থাল আৰু তলত এটা থিয়াভাগযুক্ত, আনহাতে বটা হৈছে বাটিৰ দৰে পাত্ৰ, যি বহু সময়ত শৰাইৰ সৈতে একেলগে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=Fragmented Memories: Struggling to Be Tai-Ahom in India |url=https://archive.org/details/fragmentedmemori0000saik |publisher=Duke University Press |location=Durham |year=2004 |isbn=9780822334255 |access-date=5june 2025 }}</ref> == ইতিহাস == === প্ৰাচীন চীনা উৎস === [[File:Warring States Bronze Dou 02.jpg|thumb|right|250px|যুদ্ধৰত ৰাজ্যসমূহৰ যুগৰ ব্ৰঞ্জৰ ডৌ পাত্ৰ]] শৰাই আৰু বটাৰ শিকড় চীন জনগোষ্ঠীৰ এক প্ৰাচীন সাংস্কৃতিক ধাৰাৰ সৈতে জড়িত। "Dou " (豆) নামে পৰিচিত উচ্চভিত্তিযুক্ত বাটিৰ আকৃতি প্ৰথমে চীনত নৱপ্ৰস্তৰ যুগত দেখা যায়। ওপৰত পাত্ৰ আৰু তলত থিয়াভাগ থকা এই গঠন প্ৰায় ৬,০০০–৭,০০০ বছৰ আগতে (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৫০০০–৪০০০) উৎপত্তি লাভ কৰে, আৰু ইয়াৰ মূল আকৃতি ইয়াংশাও সংস্কৃতি আৰু ডাৱেনকʼ সংস্কৃতিত বিকশিত হয়। ভাষাতাত্ত্বিক আৰু জিনগত গৱেষকৰ মতে [[চীনা-তিব্বতীয় ভাষা|চীন-তিব্বতীয়]] বা তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় ভাষা পৰিয়ালৰ লোক সকলৰ আদিম বিস্তাৰ উত্তৰ চীনৰ ইয়াংশাও আৰু মাজিয়াও সভ্যতাৰ পৰা হৈছিল।<ref>{{cite journal |last1=Zhang |first1=Menghan |last2=Yan |first2=Shi |last3=Pan |first3=Wuyun |last4=Jin |first4=Li |year=2019 |title=Phylogenetic evidence for Sino-Tibetan origin in northern China in the Late Neolithic |journal=Nature |volume=569 |pages=112–115 |doi=10.1038/s41586-019-1153-z}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Zhang |first1=Hanzhi |last2=Ji |first2=Ting |last3=Pagel |first3=Mark |last4=Mace |first4=Ruth |year=2020 |title=Dated phylogeny suggests early Neolithic origin of Sino-Tibetan languages |journal=Scientific Reports |volume=10 |article-number=20792 |doi=10.1038/s41598-020-77404-4}}</ref> যিহেতু অসমৰ বড়ো-গাৰো বা বড়ো-কছাৰী মূলীয় ভাষাসমূহ তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় ভাষা পৰিয়ালৰ এটা শাখা হিচাপে গণ্য কৰা হয়,‌গতিকে চীনৰ এই সভ্যতাৰ পৰাই অসমৰ [[বড়ো-কছাৰী]] মূলীয় জনগোষ্ঠী সমূহৰ উৎপত্তি হৈছে বুলি ক'ব পৰা যায়।<ref>{{cite book |last=DeLancey |first=Scott |year=2012 |chapter=On the Origins of Bodo-Garo |editor-last=Morey |editor-first=Stephen |editor2-last=Post |editor2-first=Mark W. |title=North East Indian Linguistics |volume=4 |publisher=Cambridge University Press India |pages=3–20}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত [[ঝৌ সাম্ৰাজ্য]]ৰ (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১০৪৬–২৫৬) যুগত “ডৌ” চীনা ধৰ্মীয়-আনুষ্ঠানিক সংস্কৃতিৰ এক বিশেষ প্ৰতীকত পৰিণত হয়। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। [[File:Spring & Autumn Bronze Dou, Xinzheng.jpg|thumb|right|250px|বসন্ত আৰু শৰৎ যুগৰ ব্ৰঞ্জৰ ডৌ পাত্ৰ, চিনঝেং]] ঝৌ সমাজত জীৱন “লি” বা আচাৰ-ব্যৱস্থাৰ নিয়মেৰে পৰিচালিত হৈছিল। সেই ব্যৱস্থাত ডৌ কেৱল এটা খাদ্যপাত্ৰ নাছিল; ই আছিল পূৰ্বপুৰুষৰ সৈতে আত্মিক যোগাযোগ স্থাপন কৰা এক পৱিত্ৰ আচাৰিক পাত্ৰ। ঝৌ লোকসকলে বিশ্বাস কৰিছিল যে সঠিকভাৱে পূৰ্বপুৰুষক নিবেদন কৰিলে ঐশ্বৰিক আশীৰ্বাদ লাভ হয়—যেনে সুৰক্ষা আৰু উন্নত ফচল। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। [[File:Dou with an inland hunting scene.jpg|thumb|right|250px|শিকাৰ দৃশ্য খোদিত প্ৰাচীন ডৌ পাত্ৰ]] ===চীনৰ পৰা শৰাই সংস্কৃতিৰ বিস্তাৰ=== কালক্ৰমত চীনৰ পৰা শৰাই জাতীয় পাত্ৰ চীন তিব্বতীয় মূলৰ বাৰ্মিজ<ref>[https://archive.org/details/burmese-hsun-ok Traditional Burmese Offering Tray Hsun-Ok]</ref>, তিব্বত, নেপাল<ref>[https://archive.org/details/nepal-offering-tray Traditional Nepalese Offering tray]</ref>, অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক ভুলৰ কম্বোডিয়া, ভিয়েটনাম, টাই মুলৰ থাইলেণ্ড, অষ্ট্ৰোনেচিয়ান মূলৰ মালয়েছিয়া, ইত্যাদি অঞ্চললৈ বিয়পি পৰে। বৌদ্ধ ধৰ্মত শৰাইৰ মহৎ আটাইতকৈ বেছি। এই সকলো দেশত শৰাই জাতীয় পাত্ৰ ভগৱানৰ আগত সেৱা কৰিবলৈ আগ বঢ়োৱা হয়। ===ফান বা ফুন=== {{Main|ফুন}} [[File:ITU Telecom World 2016 – VVIP Tour (30938174176).jpg|ITU_Telecom_World_2016_–_VVIP_Tour_(30938174176)|thumb=থাইলেণ্ডৰ ৰাজকীয় বাচন ফান]] টাই ভাষাসমূহ যেনে থাই ভাষাত พาน (ফান), লাও ভাষাত ພານ (phān), টাই ডাম ꪝꪱꪙ বা ꪟꪱꪙ টাই য়াই ভাষাত ပၢၼ်ႉ আদিয়ে থাল সদৃশ পাত্ৰক বুজোৱা হয় যি চীনা ভাষাৰ 盤 পানৰ পৰা আহিছে যাৰ অৰ্থ থাল (tray)।<ref>“พาน” in Thai Dictionary Project (TDP) (UC Berkeley 1964) (plus additional data from the Royal Institute of Thailand (RI) and NECTEC's LEXITRON project (LEX)). Searchable online at {{url|SEAlang.net}}</ref> টাই-আহোম ভাষাত এনে পাত্ৰক ফুন (𑜇𑜥𑜃𑜫) বুলি কোৱা হয়।<ref>{{Cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |author-link=Golap Chandra Barua |title=Ahom-Assamese-English Dictionary |publisher=Baptist Mission Press |location=Calcutta |year=1920 |page= 138|url=https://ia801408.us.archive.org/2/items/in.ernet.dli.2015.463794/2015.463794.Ahom-assamese-english-Dictionary.pdf |access-date=2026-06-14}}</ref> থাই সকলৰ মাজত ফান এটা উচ্চ স্তৰীয় পৰম্পৰাগত বাচন।<ref>{{Cite journal |last1=Titrassamee |first1=Songsak |last2=Lamduan |first2=Somchai |last3=Phaengsoi |first3=Kosit |date=2014-06-12 |title=Bai Sri Su Khwan: Spirit Blessing in North-eastern Thailand |journal=Asian Culture and History |volume=6 |issue=2 |pages=134–138 |publisher=Canadian Center of Science and Education |doi=10.5539/ach.v6n2p134 |issn=1916-9655 |url=https://patricklepetit.jalbum.net/ANIMISM%20AND%20RELIGION/LIBRARY/Bai_Sri_Su_Khwan_Spirit_Blessing_in_North-eastern.pdf |access-date=2026-06-14 }}</ref> টাই লাও আৰু ফু টাই সকলৰ পৰম্পৰাগত অনুষ্ঠান বাই চ্ৰি চু খৱানত দুটা মুখ্য সামগ্ৰীৰ ভিতৰত ফান খাও (খাদ্য থোৱা ফান) অন্যতম।<ref>{{Cite journal |last1=Titrassamee |first1=Songsak |last2=Lamduan |first2=Somchai |last3=Phaengsoi |first3=Kosit |date=2014-06-12 |title=Bai Sri Su Khwan: Spirit Blessing in North-eastern Thailand |journal=Asian Culture and History |volume=6 |issue=2 |pages=134–138 |publisher=Canadian Center of Science and Education |doi=10.5539/ach.v6n2p134 |issn=1916-9655 |url=https://patricklepetit.jalbum.net/ANIMISM%20AND%20RELIGION/LIBRARY/Bai_Sri_Su_Khwan_Spirit_Blessing_in_North-eastern.pdf |access-date=2026-06-14 |page= }}</ref> ===জুৱেন চ্ৰাৱ=== প্ৰাক-আংকোৰীয় যুগত দক্ষিণ পূৱ এছিয়াত কম্বোডিয় পৰম্পৰাগত ভিন্ন নাল যুক্ত কাঁহী জুৱেন চ্ৰাৱ পোৱা গৈছিল। হেং পিফালে খ্ৰীষ্টীয় ৩০০–৫০০ চনৰ প্ৰাক-আংকোৰীয় যুগৰ উত্তৰণৰ বিষয়ে আলোচনা কৰোঁতে উত্তৰ-পূব থাইলেণ্ড আৰু কম্বোডিয়াৰ প্ৰাগৈতিহাসিক স্থানসমূহত "pedestalled dishes and bowls" অৰ্থাৎ নাল যুক্ত পাত্ৰ আৰু বাটিৰ উপস্থিতিৰ কথা উল্লেখ কৰিছে। তেওঁ কম্বোডিয়াৰ Tuol Neakta Kang Memay স্থানৰ পৰা পোৱা এটা পেডেষ্টেলযুক্ত বাটিৰ ছবিও প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Heng |first=Piphal |year=2016 |title=Transition to the Pre-Angkorian period (300–500 CE): Thala Borivat and a regional perspective |journal=Journal of Southeast Asian Studies |volume=47 |issue=3 |pages=484–505 |doi=10.1017/S0022463416000406}}</ref> [[এংকৰ ৱাট|এংকৰ বছৰেই]] স্থানৰ প্ৰাচীন কম্বোডীয় মৃত্শিল্পৰ মাজতো এনে পেডেষ্টেলযুক্ত থালৰ আকৃতিৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে; Miriam T. Stark-এ এংকৰ বৰেইৰ মৃত্শিল্পৰ ভিতৰত জুৱেন চ্ৰাৱ (নাল থকা কাঁহী)ৰ বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Stark |first=Miriam T. |year=2019 |title=Earthenware Ceramic Technologies of Angkor Borei, Cambodia |journal=Udaya, Journal of Khmer Studies |volume=14 |pages=109–132}}</ref>একেদৰেই UNESCOয়ে প্ৰকাশিত খমেৰ ৰূপালী শিল্প সম্পৰ্কীয় এখন গ্ৰন্থৰ মতে প্ৰাক-আংকোৰীয় আৰু আংকোৰীয় শিলালিপিত কম্বোডীয় সকলে ব্যৱহাৰ কৰা ৰূপালী সামগ্ৰীৰ ভিতৰত পেডেষ্টেল যুক্ত থাল আৰু ট্ৰেৰও বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Kong |first=Vireak |year=2009 |title=Khmer Silverwares |publisher=UNESCO |location=Phnom Penh |url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000187953 |access-date=9 June 2026}}</ref> ===ঢাকনিযুক্ত বাৰ্মিজ শৰাই=== ঢাকনিযুক্ত শৰাই দৰে পাত্ৰ বাৰ্মিজ সংস্কৃতিত দেখা যায়। এই পাত্ৰক ''hsun-ok'' বুলি কোৱা হয়। এইটো সাধাৰণতে বাৰ্মিজ সকলৰ বৌদ্ধ নৈবেদ্য বহন বা আগবঢ়োৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত পাত্ৰ।<ref>{{cite web |title=hsun-ok; vessel-stand; bowl |website=British Museum Collection Online |publisher=The British Museum |url=https://www.britishmuseum.org/collection/object/A_1993-1117-1 |access-date=15 June 2026}}</ref> ''Hsun-ok'' সাধাৰণতে লাখ-লেপা বাঁহ বা কাঠেৰে নিৰ্মিত হয়, আৰু ইয়াত এটা পেডেষ্টেল, বাটিৰ দৰে মূল পাত্ৰ, ভিতৰুৱা ট্ৰে আৰু ওপৰত এটা ওখ শিখৰযুক্ত ঢাকনি থাকে।<ref>{{cite web |title=hsun-ok; vessel-stand; bowl |website=British Museum Collection Online |publisher=The British Museum |url=https://www.britishmuseum.org/collection/object/A_1993-1117-1 |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Buddhist offering vessel (hsun ok) |website=Art Gallery of South Australia Collection |publisher=Art Gallery of South Australia |url=https://www.agsa.sa.gov.au/collection-publications/collection/works/buddhist-offering-vessel-hsun-ok/24828/ |access-date=15 June 2026}}</ref> ইয়াৰ পৰা বুজা যায় যে শানসকলৰ ঢাকনিযুক্ত ''hsun-ok'' ৰূপটো বাৰ্মিজ বৌদ্ধ নৈবেদ্য-পাত্ৰ পৰম্পৰাৰ এটা স্থানীয় অভিযোজন আছিল।<ref>{{cite web |title=hsun-ok |website=British Museum Collection Online |publisher=The British Museum |url=https://www.britishmuseum.org/collection/object/A_1998-0723-241 |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Burmese Lacquer Hson-ok Offering Box |website=Michael Backman Ltd |url=https://www.michaelbackmanltd.com/archived_objects/burmese-lacquer-hson-ok-offering-box/ |access-date=15 June 2026}}</ref> অৱশ্যে এই প্ৰমাণ বিশেষকৈ শিখৰযুক্ত ঢাকনি থকা লাখৰ ঢাকনিযুক্ত ''hsun-ok''-ৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰযোজ্য; সকলো মুকলি পেডেষ্টেলযুক্ত ট্ৰে বাৰ্মিজ উৎসৰ পৰা আহিছে বুলি ইয়াৰ দ্বাৰা প্ৰমাণিত নহয়। মুকলি উঠা নৈবেদ্য-ট্ৰে সমগ্ৰ মূল ভূখণ্ডীয় দক্ষিণ-পূব এছিয়াত বহুলভাৱে দেখা যায়, কিন্তু ঢাকনিযুক্ত লাখৰ ''hsun-ok'' বিশেষভাৱে বাৰ্মীজ বৌদ্ধ বস্তু-সংস্কৃতিৰ সৈতে অধিক ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত। ===অসমত শৰাই আৰু বটাৰ প্ৰচলন=== চীন-তিব্বতীয় বা তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় মূলৰ‌ [[চুতীয়া ৰাজ্য]] আৰু টাই মূলৰ [[আহোম ৰাজ্য]] দুয়োতে বটা বা শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। [[যোৰহাট জিলা]]ৰ তিতাবৰ অঞ্চলৰ চুতীয়া লোক এঘৰত পুৰণি বাকচ এটাত ভৰাই সংৰক্ষিত কৰি থোৱা চুতীয়া ৰাজ্যৰ দিনীয়া বটা উদ্ধাৰ কৰা হৈছে। বটাতোত অসমীয়া লিপিত খোদিত আছে "১৩১৭ সন ছাৰি শাবন মাশ"। অৰ্থাৎ ১৩৯৫ চনৰ(১৩১৭ শক) চাৰি শাওণত এই বঁটা টো নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল বা গ্ৰহণ কৰা হৈছিল।<ref> [https://archive.org/details/chutia-bota-1395 Image of the Bota dated to 1395 AD.]</ref> চুতীয়া সকলৰ দৰে [[ডিমাছা জনগোষ্ঠী|ডিমাছা]] সকলেও শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা দেখা যায়।<ref>{{cite web |title=horai |url=https://www.xobdo.org/dic/horai |website=Xobdo |access-date=14 June 2026}}</ref> ডিমাছা ভাষাত এই পাত্ৰক ''"শৰাই"'' বুলিয়ে জনা যায়। তদুপৰি ডিমাছা সকলৰ পাৰম্পৰিক বস্ত্ৰ শিল্পত ''হ'ৰাইমিন'' নামৰ শৰাইৰ মটিফটোও(motif) সংৰক্ষণ কৰি থোৱা দেখা যায়।<ref>{{cite web |last=ROOHI |title=Weaving in indigenous Dimasa community of Assam |url=https://in.boell.org/en/weaving-indigenous-dimasa-community-assam |website=Heinrich Böll Stiftung |date=19 December 2019 |access-date=14 June 2026}}</ref> আহোম ভাষাত শৰাইখনক ''"ফোন"'' বুলি কোৱা হয়। একেইটা শব্দয়েই মাইহাং থাল খনকো বুজায়। এই শব্দৰ গুৰি পুৰণি চীনা ভাষাৰ থাল বা ট্ৰে বুজোৱা ''"পান''" শব্দ আৰু থাই বা শান ভাষাত শৰাই জাতীয় পাত্ৰক ''"ফান"'' কোৱা হয়।<ref>[https://en.wiktionary.org/wiki/%E0%B8%9E%E0%B8%B2%E0%B8%99 Borrowed from Old Chinese 盤 (OC *baːn, “tray”). Cognate with Lao ພານ (phān), Tai Dam ꪝꪱꪙ or ꪟꪱꪙ, Burmese ဗန်း (ban:, “tray”), Shan ပၢၼ်ႉ (pâ̰an, “tray”), and possibly Khmer ពាន (piən) (Pou and Jenner, 1980-1981)]</ref> যিহেতু অসমত শৰাই বুজাবলৈ "ফোন" শব্দৰ সলনি পুৰণি "শৰাই" শব্দয়ে ব্যৱহাৰ কৰা হয়, গতিকে ধৰিব পাৰি যে খমেৰ সকলে ব্যৱহাৰ কৰা পাত্ৰৰ দৰে অসমৰ শৰাই খনও প্ৰাগ-আহোম যুগৰ পৰাই ব্যৱহাৰ কৰি অহা হৈছে। অসমলৈ আহি শৰাই আৰু মাইহাং—এই দুয়োবিধ পাত্ৰৰ সাদৃশ্য দেখা পাই আহোমসকলে হয়তো দুয়োবিধকে ব্যাখ্যা কৰিবলৈ “ফোন” শব্দ ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ লৈছিল। যিহেতু ঢাকনিযুক্ত শৰাইখন বাৰ্মিজ সকলৰ মাজত পোৱা যায়, গতিকে এইখন পাছৰ কালত আহোম ৰাজ্যৰ দিনত বাৰ্মাৰ পৰা গ্ৰহণ কৰা হ'ব পাৰে। পাছলৈ শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰদেৱৰ দিনত শৰাই নৱবৈষ্ণৱ ধৰ্মত অন্তভুক্ত কৰা হয় আৰু কালক্ৰমত অসমীয়া সংস্কৃতিৰ এক বিশেষ অংশ হৈ পৰে। [[File:Xorai worship.webp|thumb|নামঘৰত ব্যৱহাৰ হোৱা শৰাই।]] === অতিথি-আদৰণিত তামোল-পাণ আৰু শৰাই=== অসমীয়া সমাজত তামোল-পাণ আতিথ্য, সন্মান, ভক্তি আৰু মিত্ৰতাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰতীক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। শৰাইত তামোল-পাণ আগবঢ়াই অতিথিক আদৰণি জনোৱা পৰম্পৰা এটা স্তৰিত সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা বুলি বুজিব পাৰি—প্ৰথমে দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক বিস্তৃত আতিথ্য-সংস্কৃতি, তাৰ পাছত ভাৰতীয় ধৰ্মীয়-সামাজিক আচাৰৰ সৈতে ইয়াৰ সংযোগ, আৰু শেষত অসমীয়া কাঁহ-পিতলৰ শৰাই বা বঁটাৰ জৰিয়তে ইয়াৰ স্থানীয় ৰূপায়ণ। এই প্ৰথাৰ আটাইতকৈ প্ৰাচীন স্তৰটো দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক লোক সকলৰ তামোল-পাণভিত্তিক আতিথ্য পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত হ’ব পাৰে। খাচী সমাজত ''kwai'' বা তামোল-পাণ অতিথিক আগবঢ়োৱা এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সামাজিক শিষ্টাচাৰ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। ''Shikyntien kwai'' নামৰ খাচী পৰম্পৰাত ঘৰত অহা যিকোনো অতিথিক ''kwai'' আগবঢ়োৱাটো সৌজন্যৰ চিন বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Shikyntien Kwai: A Folklore about Betel Hospitality in Khasi Society |url=https://www.necarf.org/home/articles/54/shikyntien-kwai-a-folklore-about-betel-hospitality-in-khasi-society |website=NECARF |date=14 October 2020 |access-date=9 June 2026}}</ref> খাচীসকল অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক ভাষাপৰিয়ালৰ অন্তৰ্গত হোৱা বাবে, অসমীয়া তামোল-পাণ আতিথ্যৰ গভীৰ স্তৰটো পূব ভাৰতৰ অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াগত betel-areca সংস্কৃতিৰ সৈতে তুলনা কৰিব পাৰি, যদিও ইয়াৰ পৰা অসমীয়া প্ৰথাটো প্ৰত্যক্ষভাৱে খাচী বা অন্য কোনো একক অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক উৎসৰ পৰা আহিছে বুলি নিশ্চিতভাৱে ক’ব নোৱাৰি। পাছৰ স্তৰত এই তামোল-পাণ আতিথ্যৰ প্ৰথা ভাৰতীয় ধৰ্মীয় আৰু সামাজিক আচাৰৰ সৈতে একীভূত হয়। এছ. চি. আহুজা আৰু উমা আহুজাই betel leaf আৰু areca nut-ক আতিথ্য, শুভতা, সন্মান, সামাজিক প্ৰতিশ্ৰুতি আৰু ধৰ্মীয় নিবেদনৰ প্ৰতীক হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছে। তেওঁলোকৰ মতে ভাৰতৰ বহু সামাজিক আৰু ধৰ্মীয় আচাৰত তামোল-পাণ ব্যৱহাৰ হয়, আৰু অসমীয়া বিবাহত তামোল-পাণ প্ৰায় পোন্ধৰটা আচাৰত উপস্থিত থাকে।<ref>{{cite journal |last1=Ahuja |first1=S. C. |last2=Ahuja |first2=Uma |year=2011 |title=Betel Leaf and Betel Nut in India: History and Uses |journal=Asian Agri-History |volume=15 |issue=1 |pages=13–35 |url=https://www.researchgate.net/publication/292469329_Betel_leaf_and_betel_nut_in_India_History_and_uses |access-date=9 June 2026}}</ref> সেয়ে অসমীয়া সমাজত তামোল-পাণ কেৱল মুখশুদ্ধিৰ সামগ্ৰী নহয়; ই আতিথ্য, শুভেচ্ছা, বিবাহ, সামাজিক স্বীকৃতি আৰু ধৰ্মীয় পবিত্ৰতাৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে। এই তামোল-পাণ পৰম্পৰাই অসমত শৰাই আৰু বঁটাৰ জৰিয়তে এক বিশেষ স্থানীয় ৰূপ লাভ কৰে। অসম চৰকাৰৰ সংস্কৃতি-সম্পৰ্কীয় তথ্য অনুসৰি, তামোল-পাণ বা গুৱাপাণক ভক্তি, সন্মান আৰু মিত্ৰতাৰ নিবেদন হিচাপে ধৰা হয়, আৰু অতিথিক আদৰণি তথা ধন্যবাদ জনোৱাৰ চিহ্ন হিচাপে শৰাইত তামোল-পাণ আগবঢ়োৱা হয়। একেটা উৎসত শৰাইক নামঘৰ বা পূজাস্থলীত প্ৰসাদ আৰু অন্যান্য নিবেদন আগবঢ়োৱাৰ পাত্ৰ হিচাপেও বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Culture of Assam |url=https://assam.gov.in/about-us/391 |website=Assam State Portal |publisher=Government of Assam |access-date=9 June 2026}}</ref> ইয়াৰ পৰা বুজা যায় যে তামোল-পাণৰ সামাজিক অৰ্থ বহল আঞ্চলিক পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত হলেও, কাঁহ-পিতলৰ শৰাই বা বঁটাত তাক আগবঢ়োৱাৰ ৰূপটো অসমীয়া ধাতু-শিল্প আৰু সামাজিক আচাৰৰ সৈতে বিশেষভাৱে যুক্ত। == ধৰ্মীয় তাৎপৰ্য == পৰৱৰ্তী সময়ত আহোম সংস্কৃতিৰপৰা গ্ৰহণ কৰা শৰাই অসমীয়া সমাজ আৰু নামঘৰীয়া ধৰ্মীয় পৰম্পৰাৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশত পৰিণত হয়। নামঘৰত ভাগৱত স্থাপনৰ বাবে শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল, যিয়ে অসমীয়া আধ্যাত্মিক জীৱনত [[File:Sankaradeva.jpg|thumb|right|220px|শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]] ১৫শ আৰু ১৬শ শতিকাত [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]]ৰ একশৰণ নামধৰ্ম আন্দোলনে শৰাই আৰু বটাৰ তাৎপৰ্য নতুন ৰূপ দিয়ে। শংকৰদেৱে পুৰণি অসমীয়া সাংস্কৃতিক পৰিসৰৰপৰা শৰাইৰ ব্যৱহাৰ গ্ৰহণ কৰি ইয়াক অসমীয়া বৈষ্ণৱ সমাজত অন্তৰ্ভুক্ত কৰে। নামঘৰৰ মাজভাগত শৰাইৰ ওপৰত ভাগৱত স্থাপন কৰি তেওঁ দেখুৱাইছিল যে ঈশ্বৰ সকলোৰে বাবে সমান। সেই নামঘৰত শৰাই হৈ উঠে “সমতাৰ প্ৰতীক”—য’ৰপৰা সকলো ভক্তক সমানে প্ৰসাদ বিতৰণ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday |date=20 March 2021 }}</ref> == ঐতিহ্য == শৰাই আৰু বটাৰ ঐতিহ্যৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশ হৈছে—ই কেৱল ৰাজকীয় বস্তু হৈ নাথাকি অসমীয়া সমাজৰ সামূহিক হৃদস্পন্দনত পৰিণত হোৱা।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday }}</ref> শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। তামোল-পাণ আগবঢ়োৱাৰ মাধ্যমেৰে শৰাই আৰু বটা “সন্মানৰ আচাৰ” হিচাপে সমগ্ৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত একত্ৰিত সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা সৃষ্টি কৰে। এই আধ্যাত্মিক ৰূপান্তৰৰ ফলত শৰাই আৰু বটা কেৱল ৰাজকীয় ক্ষমতাৰ প্ৰতীক হৈ নাথাকি সামাজিক ঐক্য, সমতা আৰু অসমীয়া জাতীয় আত্মাৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশত পৰিণত হয়।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday |date=20 March 2021 }}</ref> == চাওক == * [[অসমীয়া সংস্কৃতি]] * [[তামোল-পাণ]] * [[নামঘৰ]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} kcpa93u6rvmdxmdmd84x6wjxgiytzyg 612231 612230 2026-06-14T19:05:54Z Ananya Taye 28065 Have patience. I am editing. Come back tomorrow and verify 612231 wikitext text/x-wiki '''শৰাই''' আৰু '''বটা''' অসমৰ অন্যতম প্ৰতীকী পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। কাঁহ বা বেল-মেটেলৰে নিৰ্মিত এই শিল্পবস্তু অসমীয়া সমাজত মৰ্যাদা, সন্মান আৰু সাংস্কৃতিক গৌৰৱৰ প্ৰতীক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। সাধাৰণতে তলত এটা থিয়াভাগ থকা ওপৰৰ থাল সদৃশ গঠনযুক্ত শৰাই ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠান, সামাজিক অনুষ্ঠান আৰু বিশেষকৈ অতিথি সম্ভাষণত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। অসমীয়া আৰু আহোম সংস্কৃতিত শৰাই আগবঢ়োৱা মানে আন্তৰিকতা, আতিথ্য আৰু গভীৰ সন্মান প্ৰকাশ কৰা। [[File:Xorai-শৰাই.jpg|thumb|right|250px|পৰম্পৰাগত অসমীয়া শৰাই]] সাধাৰণতে ইয়াত তামোল-পাণ, মিঠাই আৰু আন আন আনুষ্ঠানিক সামগ্ৰী আগবঢ়োৱা হয়। কিছুমান শৰাইত অলংকৃত ঢাকনি থাকে, যিয়ে ইয়াৰ সৌন্দৰ্য আৰু আধ্যাত্মিক তাৎপৰ্য বৃদ্ধি কৰে; আন কিছুমান আকৌ মুকলি ৰূপত থাকে। লক্ষণীয় যে, অতিথি সম্ভাষণ আৰু ধৰ্মীয় নিবেদনৰ বাবে ব্যৱহৃত এনে উচ্চভিত্তিযুক্ত থাল বা পাত্ৰৰ ধাৰণা এছিয়াৰ আন বহু অঞ্চলতো—বিশেষকৈ চীন, তিব্বত, নেপাল আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াত দেখিবলৈ পোৱা যায়। যদিও শৰাই আৰু বটা একে ধৰণৰ সামগ্ৰী আৰু মূল নক্সাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ় লৈ উঠিছে, তথাপি সময়ৰ লগে লগে এই দুয়োটা পৃথক শিল্পবস্তু হিচাপে বিকশিত হয়। শৰাই সাধাৰণতে ওপৰত এটা সমতল থাল আৰু তলত এটা থিয়াভাগযুক্ত, আনহাতে বটা হৈছে বাটিৰ দৰে পাত্ৰ, যি বহু সময়ত শৰাইৰ সৈতে একেলগে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=Fragmented Memories: Struggling to Be Tai-Ahom in India |url=https://archive.org/details/fragmentedmemori0000saik |publisher=Duke University Press |location=Durham |year=2004 |isbn=9780822334255 |access-date=5june 2025 }}</ref> == ইতিহাস == === প্ৰাচীন চীনা উৎস === [[File:Warring States Bronze Dou 02.jpg|thumb|right|250px|যুদ্ধৰত ৰাজ্যসমূহৰ যুগৰ ব্ৰঞ্জৰ ডৌ পাত্ৰ]] শৰাই আৰু বটাৰ শিকড় চীন জনগোষ্ঠীৰ এক প্ৰাচীন সাংস্কৃতিক ধাৰাৰ সৈতে জড়িত। "Dou " (豆) নামে পৰিচিত উচ্চভিত্তিযুক্ত বাটিৰ আকৃতি প্ৰথমে চীনত নৱপ্ৰস্তৰ যুগত দেখা যায়। ওপৰত পাত্ৰ আৰু তলত থিয়াভাগ থকা এই গঠন প্ৰায় ৬,০০০–৭,০০০ বছৰ আগতে (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৫০০০–৪০০০) উৎপত্তি লাভ কৰে, আৰু ইয়াৰ মূল আকৃতি ইয়াংশাও সংস্কৃতি আৰু ডাৱেনকʼ সংস্কৃতিত বিকশিত হয়। ভাষাতাত্ত্বিক আৰু জিনগত গৱেষকৰ মতে [[চীনা-তিব্বতীয় ভাষা|চীন-তিব্বতীয়]] বা তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় ভাষা পৰিয়ালৰ লোক সকলৰ আদিম বিস্তাৰ উত্তৰ চীনৰ ইয়াংশাও আৰু মাজিয়াও সভ্যতাৰ পৰা হৈছিল।<ref>{{cite journal |last1=Zhang |first1=Menghan |last2=Yan |first2=Shi |last3=Pan |first3=Wuyun |last4=Jin |first4=Li |year=2019 |title=Phylogenetic evidence for Sino-Tibetan origin in northern China in the Late Neolithic |journal=Nature |volume=569 |pages=112–115 |doi=10.1038/s41586-019-1153-z}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Zhang |first1=Hanzhi |last2=Ji |first2=Ting |last3=Pagel |first3=Mark |last4=Mace |first4=Ruth |year=2020 |title=Dated phylogeny suggests early Neolithic origin of Sino-Tibetan languages |journal=Scientific Reports |volume=10 |article-number=20792 |doi=10.1038/s41598-020-77404-4}}</ref> যিহেতু অসমৰ বড়ো-গাৰো বা বড়ো-কছাৰী মূলীয় ভাষাসমূহ তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় ভাষা পৰিয়ালৰ এটা শাখা হিচাপে গণ্য কৰা হয়,‌গতিকে চীনৰ এই সভ্যতাৰ পৰাই অসমৰ [[বড়ো-কছাৰী]] মূলীয় জনগোষ্ঠী সমূহৰ উৎপত্তি হৈছে বুলি ক'ব পৰা যায়।<ref>{{cite book |last=DeLancey |first=Scott |year=2012 |chapter=On the Origins of Bodo-Garo |editor-last=Morey |editor-first=Stephen |editor2-last=Post |editor2-first=Mark W. |title=North East Indian Linguistics |volume=4 |publisher=Cambridge University Press India |pages=3–20}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত [[ঝৌ সাম্ৰাজ্য]]ৰ (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১০৪৬–২৫৬) যুগত “ডৌ” চীনা ধৰ্মীয়-আনুষ্ঠানিক সংস্কৃতিৰ এক বিশেষ প্ৰতীকত পৰিণত হয়। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। [[File:Spring & Autumn Bronze Dou, Xinzheng.jpg|thumb|right|250px|বসন্ত আৰু শৰৎ যুগৰ ব্ৰঞ্জৰ ডৌ পাত্ৰ, চিনঝেং]] ঝৌ সমাজত জীৱন “লি” বা আচাৰ-ব্যৱস্থাৰ নিয়মেৰে পৰিচালিত হৈছিল। সেই ব্যৱস্থাত ডৌ কেৱল এটা খাদ্যপাত্ৰ নাছিল; ই আছিল পূৰ্বপুৰুষৰ সৈতে আত্মিক যোগাযোগ স্থাপন কৰা এক পৱিত্ৰ আচাৰিক পাত্ৰ। ঝৌ লোকসকলে বিশ্বাস কৰিছিল যে সঠিকভাৱে পূৰ্বপুৰুষক নিবেদন কৰিলে ঐশ্বৰিক আশীৰ্বাদ লাভ হয়—যেনে সুৰক্ষা আৰু উন্নত ফচল। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। [[File:Dou with an inland hunting scene.jpg|thumb|right|250px|শিকাৰ দৃশ্য খোদিত প্ৰাচীন ডৌ পাত্ৰ]] ===চীনৰ পৰা শৰাই সংস্কৃতিৰ বিস্তাৰ=== কালক্ৰমত চীনৰ পৰা শৰাই জাতীয় পাত্ৰ চীন তিব্বতীয় মূলৰ বাৰ্মিজ<ref>[https://archive.org/details/burmese-hsun-ok Traditional Burmese Offering Tray Hsun-Ok]</ref>, তিব্বত, নেপাল<ref>[https://archive.org/details/nepal-offering-tray Traditional Nepalese Offering tray]</ref>, অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক ভুলৰ কম্বোডিয়া, ভিয়েটনাম, টাই মুলৰ থাইলেণ্ড, অষ্ট্ৰোনেচিয়ান মূলৰ মালয়েছিয়া, ইত্যাদি অঞ্চললৈ বিয়পি পৰে। বৌদ্ধ ধৰ্মত শৰাইৰ মহৎ আটাইতকৈ বেছি। এই সকলো দেশত শৰাই জাতীয় পাত্ৰ ভগৱানৰ আগত সেৱা কৰিবলৈ আগ বঢ়োৱা হয়। ===খমেৰ সকলৰ শৰাই জাতীয় পাত্ৰ আৰু থাই সকলৰ গ্ৰহণ=== থাই বা কম্বোডিয়াৰ ভাষাত শৰাই জাতীয় পাত্ৰক ''"ফান"'' কোৱা হয়। থাই/শ্যাম ৰাজ্যসমূহৰ থাইলেণ্ডত উত্থান হোৱাৰ আগতেই কম্বোডিয়া আৰু সংশ্লিষ্ট মূল ভূখণ্ডীয় দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক প্ৰেক্ষাপটত শৰাই জাতীয় পাত্ৰৰ উপস্থিতি পোৱা যায়। হেং পিফালে খ্ৰীষ্টীয় ৩০০–৫০০ চনৰ প্ৰাক-আংকোৰীয় যুগৰ উত্তৰণৰ বিষয়ে আলোচনা কৰোঁতে উত্তৰ-পূব থাইলেণ্ড আৰু কম্বোডিয়াৰ প্ৰাগৈতিহাসিক (তেতিয়ালৈকে থাই/টাই সকলৰ প্ৰবজন ঘটা নাছিল) স্থানসমূহত "pedestalled dishes and bowls" অৰ্থাৎ শৰাই জাতীয় পাত্ৰ আৰু বাটিৰ উপস্থিতিৰ কথা উল্লেখ কৰিছে। তেওঁ কম্বোডিয়াৰ Tuol Neakta Kang Memay স্থানৰ পৰা পোৱা এটা পেডেষ্টেলযুক্ত বাটিৰ ছবিও প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Heng |first=Piphal |year=2016 |title=Transition to the Pre-Angkorian period (300–500 CE): Thala Borivat and a regional perspective |journal=Journal of Southeast Asian Studies |volume=47 |issue=3 |pages=484–505 |doi=10.1017/S0022463416000406}}</ref> [[এংকৰ ৱাট|এংকৰ বছৰেই]] স্থানৰ প্ৰাচীন কম্বোডীয় মৃত্শিল্পৰ মাজতো এনে পেডেষ্টেলযুক্ত থালৰ আকৃতিৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে; Miriam T. Stark-এ এংকৰ বৰেইৰ মৃত্শিল্পৰ ভিতৰত শৰাই জাতীয় থালৰ বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Stark |first=Miriam T. |year=2019 |title=Earthenware Ceramic Technologies of Angkor Borei, Cambodia |journal=Udaya, Journal of Khmer Studies |volume=14 |pages=109–132}}</ref> একেদৰেই UNESCOয়ে প্ৰকাশিত খমেৰ ৰূপালী শিল্প সম্পৰ্কীয় এখন গ্ৰন্থৰ মতে প্ৰাক-আংকোৰীয় আৰু আংকোৰীয় শিলালিপিত কম্বোডীয় সকলে ব্যৱহাৰ কৰা ৰূপালী সামগ্ৰীৰ ভিতৰত পেডেষ্টেল যুক্ত থাল আৰু ট্ৰেৰও বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Kong |first=Vireak |year=2009 |title=Khmer Silverwares |publisher=UNESCO |location=Phnom Penh |url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000187953 |access-date=9 June 2026}}</ref> থাই সকলৰ আয়ুথিয়া ৰাজ্য ১৩৫১ চনত প্ৰতিষ্ঠা হৈছিল আৰু ইয়াৰ ৰাজ দৰবাৰৰ সংস্কৃতি আংকোৰৰ সাংস্কৃতিৰ আৰ্হিৰে গঢ় লোৱা বুলি কোৱা হয়।<ref>{{cite encyclopedia |title=History of Thailand |encyclopedia=Encyclopaedia Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/history-of-Thailand |access-date=9 June 2026}}</ref><ref>{{cite encyclopedia |title=Khmer Empire |encyclopedia=Encyclopaedia Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Khmer-Empire |access-date=9 June 2026}}</ref> সেয়েহে ইতিহাসবিদ সকলৰ মতে থাই সকলে কম্বোডিয়াৰ খমেৰ জাতিৰ পৰা শৰাই জাতীয় সম্পদটো গ্ৰহণ কৰি থাল বুজোৱা "ফান" শব্দটো প্ৰয়োগ কৰিছিল। টাই ভাষাসমূহ যেনে থাই ভাষাত พาน (ফান), লাও ভাষাত ພານ (phān), টাই ডাম ꪝꪱꪙ বা ꪟꪱꪙ টাই য়াই ভাষাত ပၢၼ်ႉ আদিয়ে থাল সদৃশ পাত্ৰক বুজোৱা হয় যি চীনা ভাষাৰ 盤 পানৰ পৰা আহিছে যাৰ অৰ্থ থাল (tray)।<ref>“พาน” in Thai Dictionary Project (TDP) (UC Berkeley 1964) (plus additional data from the Royal Institute of Thailand (RI) and NECTEC's LEXITRON project (LEX)). Searchable online at {{url|SEAlang.net}}</ref> টাই-আহোম ভাষাত এনে পাত্ৰক ফুন (𑜇𑜥𑜃𑜫) বুলি কোৱা হয়।<ref>{{Cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |author-link=Golap Chandra Barua |title=Ahom-Assamese-English Dictionary |publisher=Baptist Mission Press |location=Calcutta |year=1920 |page= 138|url=https://ia801408.us.archive.org/2/items/in.ernet.dli.2015.463794/2015.463794.Ahom-assamese-english-Dictionary.pdf |access-date=2026-06-14}}</ref> থাই সকলৰ মাজত ফান এটা উচ্চ স্তৰীয় পৰম্পৰাগত বাচন।<ref>{{Cite journal |last1=Titrassamee |first1=Songsak |last2=Lamduan |first2=Somchai |last3=Phaengsoi |first3=Kosit |date=2014-06-12 |title=Bai Sri Su Khwan: Spirit Blessing in North-eastern Thailand |journal=Asian Culture and History |volume=6 |issue=2 |pages=134–138 |publisher=Canadian Center of Science and Education |doi=10.5539/ach.v6n2p134 |issn=1916-9655 |url=https://patricklepetit.jalbum.net/ANIMISM%20AND%20RELIGION/LIBRARY/Bai_Sri_Su_Khwan_Spirit_Blessing_in_North-eastern.pdf |access-date=2026-06-14 }}</ref> টাই লাও আৰু ফু টাই সকলৰ পৰম্পৰাগত অনুষ্ঠান বাই চ্ৰি চু খৱানত দুটা মুখ্য সামগ্ৰীৰ ভিতৰত ফান খাও (খাদ্য থোৱা ফান) অন্যতম।<ref>{{Cite journal |last1=Titrassamee |first1=Songsak |last2=Lamduan |first2=Somchai |last3=Phaengsoi |first3=Kosit |date=2014-06-12 |title=Bai Sri Su Khwan: Spirit Blessing in North-eastern Thailand |journal=Asian Culture and History |volume=6 |issue=2 |pages=134–138 |publisher=Canadian Center of Science and Education |doi=10.5539/ach.v6n2p134 |issn=1916-9655 |url=https://patricklepetit.jalbum.net/ANIMISM%20AND%20RELIGION/LIBRARY/Bai_Sri_Su_Khwan_Spirit_Blessing_in_North-eastern.pdf |access-date=2026-06-14 |page= }}</ref> ===ঢাকনিযুক্ত বাৰ্মিজ শৰাই=== ঢাকনিযুক্ত শৰাই দৰে পাত্ৰ বাৰ্মিজ সংস্কৃতিত দেখা যায়। এই পাত্ৰক ''hsun-ok'' বুলি কোৱা হয়। এইটো সাধাৰণতে বাৰ্মিজ সকলৰ বৌদ্ধ নৈবেদ্য বহন বা আগবঢ়োৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত পাত্ৰ।<ref>{{cite web |title=hsun-ok; vessel-stand; bowl |website=British Museum Collection Online |publisher=The British Museum |url=https://www.britishmuseum.org/collection/object/A_1993-1117-1 |access-date=15 June 2026}}</ref> ''Hsun-ok'' সাধাৰণতে লাখ-লেপা বাঁহ বা কাঠেৰে নিৰ্মিত হয়, আৰু ইয়াত এটা পেডেষ্টেল, বাটিৰ দৰে মূল পাত্ৰ, ভিতৰুৱা ট্ৰে আৰু ওপৰত এটা ওখ শিখৰযুক্ত ঢাকনি থাকে।<ref>{{cite web |title=hsun-ok; vessel-stand; bowl |website=British Museum Collection Online |publisher=The British Museum |url=https://www.britishmuseum.org/collection/object/A_1993-1117-1 |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Buddhist offering vessel (hsun ok) |website=Art Gallery of South Australia Collection |publisher=Art Gallery of South Australia |url=https://www.agsa.sa.gov.au/collection-publications/collection/works/buddhist-offering-vessel-hsun-ok/24828/ |access-date=15 June 2026}}</ref> ইয়াৰ পৰা বুজা যায় যে শানসকলৰ ঢাকনিযুক্ত ''hsun-ok'' ৰূপটো বাৰ্মিজ বৌদ্ধ নৈবেদ্য-পাত্ৰ পৰম্পৰাৰ এটা স্থানীয় অভিযোজন আছিল।<ref>{{cite web |title=hsun-ok |website=British Museum Collection Online |publisher=The British Museum |url=https://www.britishmuseum.org/collection/object/A_1998-0723-241 |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Burmese Lacquer Hson-ok Offering Box |website=Michael Backman Ltd |url=https://www.michaelbackmanltd.com/archived_objects/burmese-lacquer-hson-ok-offering-box/ |access-date=15 June 2026}}</ref> অৱশ্যে এই প্ৰমাণ বিশেষকৈ শিখৰযুক্ত ঢাকনি থকা লাখৰ ঢাকনিযুক্ত ''hsun-ok''-ৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰযোজ্য; সকলো মুকলি পেডেষ্টেলযুক্ত ট্ৰে বাৰ্মিজ উৎসৰ পৰা আহিছে বুলি ইয়াৰ দ্বাৰা প্ৰমাণিত নহয়। মুকলি উঠা নৈবেদ্য-ট্ৰে সমগ্ৰ মূল ভূখণ্ডীয় দক্ষিণ-পূব এছিয়াত বহুলভাৱে দেখা যায়, কিন্তু ঢাকনিযুক্ত লাখৰ ''hsun-ok'' বিশেষভাৱে বাৰ্মীজ বৌদ্ধ বস্তু-সংস্কৃতিৰ সৈতে অধিক ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত। ===অসমত শৰাই আৰু বটাৰ প্ৰচলন=== চীন-তিব্বতীয় বা তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় মূলৰ‌ [[চুতীয়া ৰাজ্য]] আৰু টাই মূলৰ [[আহোম ৰাজ্য]] দুয়োতে বটা বা শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। [[যোৰহাট জিলা]]ৰ তিতাবৰ অঞ্চলৰ চুতীয়া লোক এঘৰত পুৰণি বাকচ এটাত ভৰাই সংৰক্ষিত কৰি থোৱা চুতীয়া ৰাজ্যৰ দিনীয়া বটা উদ্ধাৰ কৰা হৈছে। বটাতোত অসমীয়া লিপিত খোদিত আছে "১৩১৭ সন ছাৰি শাবন মাশ"। অৰ্থাৎ ১৩৯৫ চনৰ(১৩১৭ শক) চাৰি শাওণত এই বঁটা টো নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল বা গ্ৰহণ কৰা হৈছিল।<ref> [https://archive.org/details/chutia-bota-1395 Image of the Bota dated to 1395 AD.]</ref> চুতীয়া সকলৰ দৰে [[ডিমাছা জনগোষ্ঠী|ডিমাছা]] সকলেও শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা দেখা যায়।<ref>{{cite web |title=horai |url=https://www.xobdo.org/dic/horai |website=Xobdo |access-date=14 June 2026}}</ref> ডিমাছা ভাষাত এই পাত্ৰক ''"শৰাই"'' বুলিয়ে জনা যায়। তদুপৰি ডিমাছা সকলৰ পাৰম্পৰিক বস্ত্ৰ শিল্পত ''হ'ৰাইমিন'' নামৰ শৰাইৰ মটিফটোও(motif) সংৰক্ষণ কৰি থোৱা দেখা যায়।<ref>{{cite web |last=ROOHI |title=Weaving in indigenous Dimasa community of Assam |url=https://in.boell.org/en/weaving-indigenous-dimasa-community-assam |website=Heinrich Böll Stiftung |date=19 December 2019 |access-date=14 June 2026}}</ref> আহোম ভাষাত শৰাইখনক ''"ফোন"'' বুলি কোৱা হয়। একেইটা শব্দয়েই মাইহাং থাল খনকো বুজায়। এই শব্দৰ গুৰি পুৰণি চীনা ভাষাৰ থাল বা ট্ৰে বুজোৱা ''"পান''" শব্দ আৰু থাই বা শান ভাষাত শৰাই জাতীয় পাত্ৰক ''"ফান"'' কোৱা হয়।<ref>[https://en.wiktionary.org/wiki/%E0%B8%9E%E0%B8%B2%E0%B8%99 Borrowed from Old Chinese 盤 (OC *baːn, “tray”). Cognate with Lao ພານ (phān), Tai Dam ꪝꪱꪙ or ꪟꪱꪙ, Burmese ဗန်း (ban:, “tray”), Shan ပၢၼ်ႉ (pâ̰an, “tray”), and possibly Khmer ពាន (piən) (Pou and Jenner, 1980-1981)]</ref> যিহেতু অসমত শৰাই বুজাবলৈ "ফোন" শব্দৰ সলনি পুৰণি "শৰাই" শব্দয়ে ব্যৱহাৰ কৰা হয়, গতিকে ধৰিব পাৰি যে খমেৰ সকলে ব্যৱহাৰ কৰা পাত্ৰৰ দৰে অসমৰ শৰাই খনও প্ৰাগ-আহোম যুগৰ পৰাই ব্যৱহাৰ কৰি অহা হৈছে। অসমলৈ আহি শৰাই আৰু মাইহাং—এই দুয়োবিধ পাত্ৰৰ সাদৃশ্য দেখা পাই আহোমসকলে হয়তো দুয়োবিধকে ব্যাখ্যা কৰিবলৈ “ফোন” শব্দ ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ লৈছিল। যিহেতু ঢাকনিযুক্ত শৰাইখন বাৰ্মিজ সকলৰ মাজত পোৱা যায়, গতিকে এইখন পাছৰ কালত আহোম ৰাজ্যৰ দিনত বাৰ্মাৰ পৰা গ্ৰহণ কৰা হ'ব পাৰে। পাছলৈ শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰদেৱৰ দিনত শৰাই নৱবৈষ্ণৱ ধৰ্মত অন্তভুক্ত কৰা হয় আৰু কালক্ৰমত অসমীয়া সংস্কৃতিৰ এক বিশেষ অংশ হৈ পৰে। [[File:Xorai worship.webp|thumb|নামঘৰত ব্যৱহাৰ হোৱা শৰাই।]] === অতিথি-আদৰণিত তামোল-পাণ আৰু শৰাই=== অসমীয়া সমাজত তামোল-পাণ আতিথ্য, সন্মান, ভক্তি আৰু মিত্ৰতাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰতীক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। শৰাইত তামোল-পাণ আগবঢ়াই অতিথিক আদৰণি জনোৱা পৰম্পৰা এটা স্তৰিত সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা বুলি বুজিব পাৰি—প্ৰথমে দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক বিস্তৃত আতিথ্য-সংস্কৃতি, তাৰ পাছত ভাৰতীয় ধৰ্মীয়-সামাজিক আচাৰৰ সৈতে ইয়াৰ সংযোগ, আৰু শেষত অসমীয়া কাঁহ-পিতলৰ শৰাই বা বঁটাৰ জৰিয়তে ইয়াৰ স্থানীয় ৰূপায়ণ। এই প্ৰথাৰ আটাইতকৈ প্ৰাচীন স্তৰটো দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক লোক সকলৰ তামোল-পাণভিত্তিক আতিথ্য পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত হ’ব পাৰে। খাচী সমাজত ''kwai'' বা তামোল-পাণ অতিথিক আগবঢ়োৱা এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সামাজিক শিষ্টাচাৰ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। ''Shikyntien kwai'' নামৰ খাচী পৰম্পৰাত ঘৰত অহা যিকোনো অতিথিক ''kwai'' আগবঢ়োৱাটো সৌজন্যৰ চিন বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Shikyntien Kwai: A Folklore about Betel Hospitality in Khasi Society |url=https://www.necarf.org/home/articles/54/shikyntien-kwai-a-folklore-about-betel-hospitality-in-khasi-society |website=NECARF |date=14 October 2020 |access-date=9 June 2026}}</ref> খাচীসকল অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক ভাষাপৰিয়ালৰ অন্তৰ্গত হোৱা বাবে, অসমীয়া তামোল-পাণ আতিথ্যৰ গভীৰ স্তৰটো পূব ভাৰতৰ অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াগত betel-areca সংস্কৃতিৰ সৈতে তুলনা কৰিব পাৰি, যদিও ইয়াৰ পৰা অসমীয়া প্ৰথাটো প্ৰত্যক্ষভাৱে খাচী বা অন্য কোনো একক অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক উৎসৰ পৰা আহিছে বুলি নিশ্চিতভাৱে ক’ব নোৱাৰি। পাছৰ স্তৰত এই তামোল-পাণ আতিথ্যৰ প্ৰথা ভাৰতীয় ধৰ্মীয় আৰু সামাজিক আচাৰৰ সৈতে একীভূত হয়। এছ. চি. আহুজা আৰু উমা আহুজাই betel leaf আৰু areca nut-ক আতিথ্য, শুভতা, সন্মান, সামাজিক প্ৰতিশ্ৰুতি আৰু ধৰ্মীয় নিবেদনৰ প্ৰতীক হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছে। তেওঁলোকৰ মতে ভাৰতৰ বহু সামাজিক আৰু ধৰ্মীয় আচাৰত তামোল-পাণ ব্যৱহাৰ হয়, আৰু অসমীয়া বিবাহত তামোল-পাণ প্ৰায় পোন্ধৰটা আচাৰত উপস্থিত থাকে।<ref>{{cite journal |last1=Ahuja |first1=S. C. |last2=Ahuja |first2=Uma |year=2011 |title=Betel Leaf and Betel Nut in India: History and Uses |journal=Asian Agri-History |volume=15 |issue=1 |pages=13–35 |url=https://www.researchgate.net/publication/292469329_Betel_leaf_and_betel_nut_in_India_History_and_uses |access-date=9 June 2026}}</ref> সেয়ে অসমীয়া সমাজত তামোল-পাণ কেৱল মুখশুদ্ধিৰ সামগ্ৰী নহয়; ই আতিথ্য, শুভেচ্ছা, বিবাহ, সামাজিক স্বীকৃতি আৰু ধৰ্মীয় পবিত্ৰতাৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে। এই তামোল-পাণ পৰম্পৰাই অসমত শৰাই আৰু বঁটাৰ জৰিয়তে এক বিশেষ স্থানীয় ৰূপ লাভ কৰে। অসম চৰকাৰৰ সংস্কৃতি-সম্পৰ্কীয় তথ্য অনুসৰি, তামোল-পাণ বা গুৱাপাণক ভক্তি, সন্মান আৰু মিত্ৰতাৰ নিবেদন হিচাপে ধৰা হয়, আৰু অতিথিক আদৰণি তথা ধন্যবাদ জনোৱাৰ চিহ্ন হিচাপে শৰাইত তামোল-পাণ আগবঢ়োৱা হয়। একেটা উৎসত শৰাইক নামঘৰ বা পূজাস্থলীত প্ৰসাদ আৰু অন্যান্য নিবেদন আগবঢ়োৱাৰ পাত্ৰ হিচাপেও বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Culture of Assam |url=https://assam.gov.in/about-us/391 |website=Assam State Portal |publisher=Government of Assam |access-date=9 June 2026}}</ref> ইয়াৰ পৰা বুজা যায় যে তামোল-পাণৰ সামাজিক অৰ্থ বহল আঞ্চলিক পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত হলেও, কাঁহ-পিতলৰ শৰাই বা বঁটাত তাক আগবঢ়োৱাৰ ৰূপটো অসমীয়া ধাতু-শিল্প আৰু সামাজিক আচাৰৰ সৈতে বিশেষভাৱে যুক্ত। == ধৰ্মীয় তাৎপৰ্য == পৰৱৰ্তী সময়ত আহোম সংস্কৃতিৰপৰা গ্ৰহণ কৰা শৰাই অসমীয়া সমাজ আৰু নামঘৰীয়া ধৰ্মীয় পৰম্পৰাৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশত পৰিণত হয়। নামঘৰত ভাগৱত স্থাপনৰ বাবে শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল, যিয়ে অসমীয়া আধ্যাত্মিক জীৱনত [[File:Sankaradeva.jpg|thumb|right|220px|শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]] ১৫শ আৰু ১৬শ শতিকাত [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]]ৰ একশৰণ নামধৰ্ম আন্দোলনে শৰাই আৰু বটাৰ তাৎপৰ্য নতুন ৰূপ দিয়ে। শংকৰদেৱে পুৰণি অসমীয়া সাংস্কৃতিক পৰিসৰৰপৰা শৰাইৰ ব্যৱহাৰ গ্ৰহণ কৰি ইয়াক অসমীয়া বৈষ্ণৱ সমাজত অন্তৰ্ভুক্ত কৰে। নামঘৰৰ মাজভাগত শৰাইৰ ওপৰত ভাগৱত স্থাপন কৰি তেওঁ দেখুৱাইছিল যে ঈশ্বৰ সকলোৰে বাবে সমান। সেই নামঘৰত শৰাই হৈ উঠে “সমতাৰ প্ৰতীক”—য’ৰপৰা সকলো ভক্তক সমানে প্ৰসাদ বিতৰণ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday |date=20 March 2021 }}</ref> == ঐতিহ্য == শৰাই আৰু বটাৰ ঐতিহ্যৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশ হৈছে—ই কেৱল ৰাজকীয় বস্তু হৈ নাথাকি অসমীয়া সমাজৰ সামূহিক হৃদস্পন্দনত পৰিণত হোৱা।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday }}</ref> শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। তামোল-পাণ আগবঢ়োৱাৰ মাধ্যমেৰে শৰাই আৰু বটা “সন্মানৰ আচাৰ” হিচাপে সমগ্ৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত একত্ৰিত সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা সৃষ্টি কৰে। এই আধ্যাত্মিক ৰূপান্তৰৰ ফলত শৰাই আৰু বটা কেৱল ৰাজকীয় ক্ষমতাৰ প্ৰতীক হৈ নাথাকি সামাজিক ঐক্য, সমতা আৰু অসমীয়া জাতীয় আত্মাৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশত পৰিণত হয়।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday |date=20 March 2021 }}</ref> == চাওক == * [[অসমীয়া সংস্কৃতি]] * [[তামোল-পাণ]] * [[নামঘৰ]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} 2sbnj7kav0g99rppdsj2smylt41a5m5 612232 612231 2026-06-14T19:08:21Z KhiLanTzi 23530 Not a good excuse to keep your Own Research. 612232 wikitext text/x-wiki '''শৰাই''' আৰু '''বটা''' অসমৰ অন্যতম প্ৰতীকী পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। কাঁহ বা বেল-মেটেলৰে নিৰ্মিত এই শিল্পবস্তু অসমীয়া সমাজত মৰ্যাদা, সন্মান আৰু সাংস্কৃতিক গৌৰৱৰ প্ৰতীক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। সাধাৰণতে তলত এটা থিয়াভাগ থকা ওপৰৰ থাল সদৃশ গঠনযুক্ত শৰাই ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠান, সামাজিক অনুষ্ঠান আৰু বিশেষকৈ অতিথি সম্ভাষণত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। অসমীয়া আৰু আহোম সংস্কৃতিত শৰাই আগবঢ়োৱা মানে আন্তৰিকতা, আতিথ্য আৰু গভীৰ সন্মান প্ৰকাশ কৰা। [[File:Xorai-শৰাই.jpg|thumb|right|250px|পৰম্পৰাগত অসমীয়া শৰাই]] সাধাৰণতে ইয়াত তামোল-পাণ, মিঠাই আৰু আন আন আনুষ্ঠানিক সামগ্ৰী আগবঢ়োৱা হয়। কিছুমান শৰাইত অলংকৃত ঢাকনি থাকে, যিয়ে ইয়াৰ সৌন্দৰ্য আৰু আধ্যাত্মিক তাৎপৰ্য বৃদ্ধি কৰে; আন কিছুমান আকৌ মুকলি ৰূপত থাকে। লক্ষণীয় যে, অতিথি সম্ভাষণ আৰু ধৰ্মীয় নিবেদনৰ বাবে ব্যৱহৃত এনে উচ্চভিত্তিযুক্ত থাল বা পাত্ৰৰ ধাৰণা এছিয়াৰ আন বহু অঞ্চলতো—বিশেষকৈ চীন, তিব্বত, নেপাল আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াত দেখিবলৈ পোৱা যায়। যদিও শৰাই আৰু বটা একে ধৰণৰ সামগ্ৰী আৰু মূল নক্সাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ় লৈ উঠিছে, তথাপি সময়ৰ লগে লগে এই দুয়োটা পৃথক শিল্পবস্তু হিচাপে বিকশিত হয়। শৰাই সাধাৰণতে ওপৰত এটা সমতল থাল আৰু তলত এটা থিয়াভাগযুক্ত, আনহাতে বটা হৈছে বাটিৰ দৰে পাত্ৰ, যি বহু সময়ত শৰাইৰ সৈতে একেলগে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=Fragmented Memories: Struggling to Be Tai-Ahom in India |url=https://archive.org/details/fragmentedmemori0000saik |publisher=Duke University Press |location=Durham |year=2004 |isbn=9780822334255 |access-date=5june 2025 }}</ref> == ইতিহাস == === প্ৰাচীন চীনা উৎস === [[File:Warring States Bronze Dou 02.jpg|thumb|right|250px|যুদ্ধৰত ৰাজ্যসমূহৰ যুগৰ ব্ৰঞ্জৰ ডৌ পাত্ৰ]] শৰাই আৰু বটাৰ শিকড় চীন জনগোষ্ঠীৰ এক প্ৰাচীন সাংস্কৃতিক ধাৰাৰ সৈতে জড়িত। "Dou " (豆) নামে পৰিচিত উচ্চভিত্তিযুক্ত বাটিৰ আকৃতি প্ৰথমে চীনত নৱপ্ৰস্তৰ যুগত দেখা যায়। ওপৰত পাত্ৰ আৰু তলত থিয়াভাগ থকা এই গঠন প্ৰায় ৬,০০০–৭,০০০ বছৰ আগতে (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৫০০০–৪০০০) উৎপত্তি লাভ কৰে, আৰু ইয়াৰ মূল আকৃতি ইয়াংশাও সংস্কৃতি আৰু ডাৱেনকʼ সংস্কৃতিত বিকশিত হয়। ভাষাতাত্ত্বিক আৰু জিনগত গৱেষকৰ মতে [[চীনা-তিব্বতীয় ভাষা|চীন-তিব্বতীয়]] বা তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় ভাষা পৰিয়ালৰ লোক সকলৰ আদিম বিস্তাৰ উত্তৰ চীনৰ ইয়াংশাও আৰু মাজিয়াও সভ্যতাৰ পৰা হৈছিল।<ref>{{cite journal |last1=Zhang |first1=Menghan |last2=Yan |first2=Shi |last3=Pan |first3=Wuyun |last4=Jin |first4=Li |year=2019 |title=Phylogenetic evidence for Sino-Tibetan origin in northern China in the Late Neolithic |journal=Nature |volume=569 |pages=112–115 |doi=10.1038/s41586-019-1153-z}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Zhang |first1=Hanzhi |last2=Ji |first2=Ting |last3=Pagel |first3=Mark |last4=Mace |first4=Ruth |year=2020 |title=Dated phylogeny suggests early Neolithic origin of Sino-Tibetan languages |journal=Scientific Reports |volume=10 |article-number=20792 |doi=10.1038/s41598-020-77404-4}}</ref> যিহেতু অসমৰ বড়ো-গাৰো বা বড়ো-কছাৰী মূলীয় ভাষাসমূহ তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় ভাষা পৰিয়ালৰ এটা শাখা হিচাপে গণ্য কৰা হয়,‌গতিকে চীনৰ এই সভ্যতাৰ পৰাই অসমৰ [[বড়ো-কছাৰী]] মূলীয় জনগোষ্ঠী সমূহৰ উৎপত্তি হৈছে বুলি ক'ব পৰা যায়।<ref>{{cite book |last=DeLancey |first=Scott |year=2012 |chapter=On the Origins of Bodo-Garo |editor-last=Morey |editor-first=Stephen |editor2-last=Post |editor2-first=Mark W. |title=North East Indian Linguistics |volume=4 |publisher=Cambridge University Press India |pages=3–20}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত [[ঝৌ সাম্ৰাজ্য]]ৰ (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১০৪৬–২৫৬) যুগত “ডৌ” চীনা ধৰ্মীয়-আনুষ্ঠানিক সংস্কৃতিৰ এক বিশেষ প্ৰতীকত পৰিণত হয়। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। [[File:Spring & Autumn Bronze Dou, Xinzheng.jpg|thumb|right|250px|বসন্ত আৰু শৰৎ যুগৰ ব্ৰঞ্জৰ ডৌ পাত্ৰ, চিনঝেং]] ঝৌ সমাজত জীৱন “লি” বা আচাৰ-ব্যৱস্থাৰ নিয়মেৰে পৰিচালিত হৈছিল। সেই ব্যৱস্থাত ডৌ কেৱল এটা খাদ্যপাত্ৰ নাছিল; ই আছিল পূৰ্বপুৰুষৰ সৈতে আত্মিক যোগাযোগ স্থাপন কৰা এক পৱিত্ৰ আচাৰিক পাত্ৰ। ঝৌ লোকসকলে বিশ্বাস কৰিছিল যে সঠিকভাৱে পূৰ্বপুৰুষক নিবেদন কৰিলে ঐশ্বৰিক আশীৰ্বাদ লাভ হয়—যেনে সুৰক্ষা আৰু উন্নত ফচল। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। [[File:Dou with an inland hunting scene.jpg|thumb|right|250px|শিকাৰ দৃশ্য খোদিত প্ৰাচীন ডৌ পাত্ৰ]] ===চীনৰ পৰা শৰাই সংস্কৃতিৰ বিস্তাৰ=== কালক্ৰমত চীনৰ পৰা শৰাই জাতীয় পাত্ৰ চীন তিব্বতীয় মূলৰ বাৰ্মিজ<ref>[https://archive.org/details/burmese-hsun-ok Traditional Burmese Offering Tray Hsun-Ok]</ref>, তিব্বত, নেপাল<ref>[https://archive.org/details/nepal-offering-tray Traditional Nepalese Offering tray]</ref>, অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক ভুলৰ কম্বোডিয়া, ভিয়েটনাম, টাই মুলৰ থাইলেণ্ড, অষ্ট্ৰোনেচিয়ান মূলৰ মালয়েছিয়া, ইত্যাদি অঞ্চললৈ বিয়পি পৰে। বৌদ্ধ ধৰ্মত শৰাইৰ মহৎ আটাইতকৈ বেছি। এই সকলো দেশত শৰাই জাতীয় পাত্ৰ ভগৱানৰ আগত সেৱা কৰিবলৈ আগ বঢ়োৱা হয়। ===ফান বা ফুন=== {{Main|ফুন}} [[File:ITU Telecom World 2016 – VVIP Tour (30938174176).jpg|ITU_Telecom_World_2016_–_VVIP_Tour_(30938174176)|thumb=থাইলেণ্ডৰ ৰাজকীয় বাচন ফান]] টাই ভাষাসমূহ যেনে থাই ভাষাত พาน (ফান), লাও ভাষাত ພານ (phān), টাই ডাম ꪝꪱꪙ বা ꪟꪱꪙ টাই য়াই ভাষাত ပၢၼ်ႉ আদিয়ে থাল সদৃশ পাত্ৰক বুজোৱা হয় যি চীনা ভাষাৰ 盤 পানৰ পৰা আহিছে যাৰ অৰ্থ থাল (tray)।<ref>“พาน” in Thai Dictionary Project (TDP) (UC Berkeley 1964) (plus additional data from the Royal Institute of Thailand (RI) and NECTEC's LEXITRON project (LEX)). Searchable online at {{url|SEAlang.net}}</ref> টাই-আহোম ভাষাত এনে পাত্ৰক ফুন (𑜇𑜥𑜃𑜫) বুলি কোৱা হয়।<ref>{{Cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |author-link=Golap Chandra Barua |title=Ahom-Assamese-English Dictionary |publisher=Baptist Mission Press |location=Calcutta |year=1920 |page= 138|url=https://ia801408.us.archive.org/2/items/in.ernet.dli.2015.463794/2015.463794.Ahom-assamese-english-Dictionary.pdf |access-date=2026-06-14}}</ref> থাই সকলৰ মাজত ফান এটা উচ্চ স্তৰীয় পৰম্পৰাগত বাচন।<ref>{{Cite journal |last1=Titrassamee |first1=Songsak |last2=Lamduan |first2=Somchai |last3=Phaengsoi |first3=Kosit |date=2014-06-12 |title=Bai Sri Su Khwan: Spirit Blessing in North-eastern Thailand |journal=Asian Culture and History |volume=6 |issue=2 |pages=134–138 |publisher=Canadian Center of Science and Education |doi=10.5539/ach.v6n2p134 |issn=1916-9655 |url=https://patricklepetit.jalbum.net/ANIMISM%20AND%20RELIGION/LIBRARY/Bai_Sri_Su_Khwan_Spirit_Blessing_in_North-eastern.pdf |access-date=2026-06-14 }}</ref> টাই লাও আৰু ফু টাই সকলৰ পৰম্পৰাগত অনুষ্ঠান বাই চ্ৰি চু খৱানত দুটা মুখ্য সামগ্ৰীৰ ভিতৰত ফান খাও (খাদ্য থোৱা ফান) অন্যতম।<ref>{{Cite journal |last1=Titrassamee |first1=Songsak |last2=Lamduan |first2=Somchai |last3=Phaengsoi |first3=Kosit |date=2014-06-12 |title=Bai Sri Su Khwan: Spirit Blessing in North-eastern Thailand |journal=Asian Culture and History |volume=6 |issue=2 |pages=134–138 |publisher=Canadian Center of Science and Education |doi=10.5539/ach.v6n2p134 |issn=1916-9655 |url=https://patricklepetit.jalbum.net/ANIMISM%20AND%20RELIGION/LIBRARY/Bai_Sri_Su_Khwan_Spirit_Blessing_in_North-eastern.pdf |access-date=2026-06-14 |page= }}</ref> ===জুৱেন চ্ৰাৱ=== প্ৰাক-আংকোৰীয় যুগত দক্ষিণ পূৱ এছিয়াত কম্বোডিয় পৰম্পৰাগত ভিন্ন নাল যুক্ত কাঁহী জুৱেন চ্ৰাৱ পোৱা গৈছিল। হেং পিফালে খ্ৰীষ্টীয় ৩০০–৫০০ চনৰ প্ৰাক-আংকোৰীয় যুগৰ উত্তৰণৰ বিষয়ে আলোচনা কৰোঁতে উত্তৰ-পূব থাইলেণ্ড আৰু কম্বোডিয়াৰ প্ৰাগৈতিহাসিক স্থানসমূহত "pedestalled dishes and bowls" অৰ্থাৎ নাল যুক্ত পাত্ৰ আৰু বাটিৰ উপস্থিতিৰ কথা উল্লেখ কৰিছে। তেওঁ কম্বোডিয়াৰ Tuol Neakta Kang Memay স্থানৰ পৰা পোৱা এটা পেডেষ্টেলযুক্ত বাটিৰ ছবিও প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Heng |first=Piphal |year=2016 |title=Transition to the Pre-Angkorian period (300–500 CE): Thala Borivat and a regional perspective |journal=Journal of Southeast Asian Studies |volume=47 |issue=3 |pages=484–505 |doi=10.1017/S0022463416000406}}</ref> [[এংকৰ ৱাট|এংকৰ বছৰেই]] স্থানৰ প্ৰাচীন কম্বোডীয় মৃত্শিল্পৰ মাজতো এনে পেডেষ্টেলযুক্ত থালৰ আকৃতিৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে; Miriam T. Stark-এ এংকৰ বৰেইৰ মৃত্শিল্পৰ ভিতৰত জুৱেন চ্ৰাৱ (নাল থকা কাঁহী)ৰ বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Stark |first=Miriam T. |year=2019 |title=Earthenware Ceramic Technologies of Angkor Borei, Cambodia |journal=Udaya, Journal of Khmer Studies |volume=14 |pages=109–132}}</ref>একেদৰেই UNESCOয়ে প্ৰকাশিত খমেৰ ৰূপালী শিল্প সম্পৰ্কীয় এখন গ্ৰন্থৰ মতে প্ৰাক-আংকোৰীয় আৰু আংকোৰীয় শিলালিপিত কম্বোডীয় সকলে ব্যৱহাৰ কৰা ৰূপালী সামগ্ৰীৰ ভিতৰত পেডেষ্টেল যুক্ত থাল আৰু ট্ৰেৰও বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Kong |first=Vireak |year=2009 |title=Khmer Silverwares |publisher=UNESCO |location=Phnom Penh |url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000187953 |access-date=9 June 2026}}</ref> ===ঢাকনিযুক্ত বাৰ্মিজ শৰাই=== ঢাকনিযুক্ত শৰাই দৰে পাত্ৰ বাৰ্মিজ সংস্কৃতিত দেখা যায়। এই পাত্ৰক ''hsun-ok'' বুলি কোৱা হয়। এইটো সাধাৰণতে বাৰ্মিজ সকলৰ বৌদ্ধ নৈবেদ্য বহন বা আগবঢ়োৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত পাত্ৰ।<ref>{{cite web |title=hsun-ok; vessel-stand; bowl |website=British Museum Collection Online |publisher=The British Museum |url=https://www.britishmuseum.org/collection/object/A_1993-1117-1 |access-date=15 June 2026}}</ref> ''Hsun-ok'' সাধাৰণতে লাখ-লেপা বাঁহ বা কাঠেৰে নিৰ্মিত হয়, আৰু ইয়াত এটা পেডেষ্টেল, বাটিৰ দৰে মূল পাত্ৰ, ভিতৰুৱা ট্ৰে আৰু ওপৰত এটা ওখ শিখৰযুক্ত ঢাকনি থাকে।<ref>{{cite web |title=hsun-ok; vessel-stand; bowl |website=British Museum Collection Online |publisher=The British Museum |url=https://www.britishmuseum.org/collection/object/A_1993-1117-1 |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Buddhist offering vessel (hsun ok) |website=Art Gallery of South Australia Collection |publisher=Art Gallery of South Australia |url=https://www.agsa.sa.gov.au/collection-publications/collection/works/buddhist-offering-vessel-hsun-ok/24828/ |access-date=15 June 2026}}</ref> ইয়াৰ পৰা বুজা যায় যে শানসকলৰ ঢাকনিযুক্ত ''hsun-ok'' ৰূপটো বাৰ্মিজ বৌদ্ধ নৈবেদ্য-পাত্ৰ পৰম্পৰাৰ এটা স্থানীয় অভিযোজন আছিল।<ref>{{cite web |title=hsun-ok |website=British Museum Collection Online |publisher=The British Museum |url=https://www.britishmuseum.org/collection/object/A_1998-0723-241 |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Burmese Lacquer Hson-ok Offering Box |website=Michael Backman Ltd |url=https://www.michaelbackmanltd.com/archived_objects/burmese-lacquer-hson-ok-offering-box/ |access-date=15 June 2026}}</ref> অৱশ্যে এই প্ৰমাণ বিশেষকৈ শিখৰযুক্ত ঢাকনি থকা লাখৰ ঢাকনিযুক্ত ''hsun-ok''-ৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰযোজ্য; সকলো মুকলি পেডেষ্টেলযুক্ত ট্ৰে বাৰ্মিজ উৎসৰ পৰা আহিছে বুলি ইয়াৰ দ্বাৰা প্ৰমাণিত নহয়। মুকলি উঠা নৈবেদ্য-ট্ৰে সমগ্ৰ মূল ভূখণ্ডীয় দক্ষিণ-পূব এছিয়াত বহুলভাৱে দেখা যায়, কিন্তু ঢাকনিযুক্ত লাখৰ ''hsun-ok'' বিশেষভাৱে বাৰ্মীজ বৌদ্ধ বস্তু-সংস্কৃতিৰ সৈতে অধিক ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত। ===অসমত শৰাই আৰু বটাৰ প্ৰচলন=== চীন-তিব্বতীয় বা তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় মূলৰ‌ [[চুতীয়া ৰাজ্য]] আৰু টাই মূলৰ [[আহোম ৰাজ্য]] দুয়োতে বটা বা শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। [[যোৰহাট জিলা]]ৰ তিতাবৰ অঞ্চলৰ চুতীয়া লোক এঘৰত পুৰণি বাকচ এটাত ভৰাই সংৰক্ষিত কৰি থোৱা চুতীয়া ৰাজ্যৰ দিনীয়া বটা উদ্ধাৰ কৰা হৈছে। বটাতোত অসমীয়া লিপিত খোদিত আছে "১৩১৭ সন ছাৰি শাবন মাশ"। অৰ্থাৎ ১৩৯৫ চনৰ(১৩১৭ শক) চাৰি শাওণত এই বঁটা টো নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল বা গ্ৰহণ কৰা হৈছিল।<ref> [https://archive.org/details/chutia-bota-1395 Image of the Bota dated to 1395 AD.]</ref> চুতীয়া সকলৰ দৰে [[ডিমাছা জনগোষ্ঠী|ডিমাছা]] সকলেও শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা দেখা যায়।<ref>{{cite web |title=horai |url=https://www.xobdo.org/dic/horai |website=Xobdo |access-date=14 June 2026}}</ref> ডিমাছা ভাষাত এই পাত্ৰক ''"শৰাই"'' বুলিয়ে জনা যায়। তদুপৰি ডিমাছা সকলৰ পাৰম্পৰিক বস্ত্ৰ শিল্পত ''হ'ৰাইমিন'' নামৰ শৰাইৰ মটিফটোও(motif) সংৰক্ষণ কৰি থোৱা দেখা যায়।<ref>{{cite web |last=ROOHI |title=Weaving in indigenous Dimasa community of Assam |url=https://in.boell.org/en/weaving-indigenous-dimasa-community-assam |website=Heinrich Böll Stiftung |date=19 December 2019 |access-date=14 June 2026}}</ref> আহোম ভাষাত শৰাইখনক ''"ফোন"'' বুলি কোৱা হয়। একেইটা শব্দয়েই মাইহাং থাল খনকো বুজায়। এই শব্দৰ গুৰি পুৰণি চীনা ভাষাৰ থাল বা ট্ৰে বুজোৱা ''"পান''" শব্দ আৰু থাই বা শান ভাষাত শৰাই জাতীয় পাত্ৰক ''"ফান"'' কোৱা হয়।<ref>[https://en.wiktionary.org/wiki/%E0%B8%9E%E0%B8%B2%E0%B8%99 Borrowed from Old Chinese 盤 (OC *baːn, “tray”). Cognate with Lao ພານ (phān), Tai Dam ꪝꪱꪙ or ꪟꪱꪙ, Burmese ဗန်း (ban:, “tray”), Shan ပၢၼ်ႉ (pâ̰an, “tray”), and possibly Khmer ពាន (piən) (Pou and Jenner, 1980-1981)]</ref> যিহেতু অসমত শৰাই বুজাবলৈ "ফোন" শব্দৰ সলনি পুৰণি "শৰাই" শব্দয়ে ব্যৱহাৰ কৰা হয়, গতিকে ধৰিব পাৰি যে খমেৰ সকলে ব্যৱহাৰ কৰা পাত্ৰৰ দৰে অসমৰ শৰাই খনও প্ৰাগ-আহোম যুগৰ পৰাই ব্যৱহাৰ কৰি অহা হৈছে। অসমলৈ আহি শৰাই আৰু মাইহাং—এই দুয়োবিধ পাত্ৰৰ সাদৃশ্য দেখা পাই আহোমসকলে হয়তো দুয়োবিধকে ব্যাখ্যা কৰিবলৈ “ফোন” শব্দ ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ লৈছিল। যিহেতু ঢাকনিযুক্ত শৰাইখন বাৰ্মিজ সকলৰ মাজত পোৱা যায়, গতিকে এইখন পাছৰ কালত আহোম ৰাজ্যৰ দিনত বাৰ্মাৰ পৰা গ্ৰহণ কৰা হ'ব পাৰে। পাছলৈ শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰদেৱৰ দিনত শৰাই নৱবৈষ্ণৱ ধৰ্মত অন্তভুক্ত কৰা হয় আৰু কালক্ৰমত অসমীয়া সংস্কৃতিৰ এক বিশেষ অংশ হৈ পৰে। [[File:Xorai worship.webp|thumb|নামঘৰত ব্যৱহাৰ হোৱা শৰাই।]] === অতিথি-আদৰণিত তামোল-পাণ আৰু শৰাই=== অসমীয়া সমাজত তামোল-পাণ আতিথ্য, সন্মান, ভক্তি আৰু মিত্ৰতাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰতীক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। শৰাইত তামোল-পাণ আগবঢ়াই অতিথিক আদৰণি জনোৱা পৰম্পৰা এটা স্তৰিত সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা বুলি বুজিব পাৰি—প্ৰথমে দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক বিস্তৃত আতিথ্য-সংস্কৃতি, তাৰ পাছত ভাৰতীয় ধৰ্মীয়-সামাজিক আচাৰৰ সৈতে ইয়াৰ সংযোগ, আৰু শেষত অসমীয়া কাঁহ-পিতলৰ শৰাই বা বঁটাৰ জৰিয়তে ইয়াৰ স্থানীয় ৰূপায়ণ। এই প্ৰথাৰ আটাইতকৈ প্ৰাচীন স্তৰটো দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক লোক সকলৰ তামোল-পাণভিত্তিক আতিথ্য পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত হ’ব পাৰে। খাচী সমাজত ''kwai'' বা তামোল-পাণ অতিথিক আগবঢ়োৱা এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সামাজিক শিষ্টাচাৰ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। ''Shikyntien kwai'' নামৰ খাচী পৰম্পৰাত ঘৰত অহা যিকোনো অতিথিক ''kwai'' আগবঢ়োৱাটো সৌজন্যৰ চিন বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Shikyntien Kwai: A Folklore about Betel Hospitality in Khasi Society |url=https://www.necarf.org/home/articles/54/shikyntien-kwai-a-folklore-about-betel-hospitality-in-khasi-society |website=NECARF |date=14 October 2020 |access-date=9 June 2026}}</ref> খাচীসকল অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক ভাষাপৰিয়ালৰ অন্তৰ্গত হোৱা বাবে, অসমীয়া তামোল-পাণ আতিথ্যৰ গভীৰ স্তৰটো পূব ভাৰতৰ অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াগত betel-areca সংস্কৃতিৰ সৈতে তুলনা কৰিব পাৰি, যদিও ইয়াৰ পৰা অসমীয়া প্ৰথাটো প্ৰত্যক্ষভাৱে খাচী বা অন্য কোনো একক অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক উৎসৰ পৰা আহিছে বুলি নিশ্চিতভাৱে ক’ব নোৱাৰি। পাছৰ স্তৰত এই তামোল-পাণ আতিথ্যৰ প্ৰথা ভাৰতীয় ধৰ্মীয় আৰু সামাজিক আচাৰৰ সৈতে একীভূত হয়। এছ. চি. আহুজা আৰু উমা আহুজাই betel leaf আৰু areca nut-ক আতিথ্য, শুভতা, সন্মান, সামাজিক প্ৰতিশ্ৰুতি আৰু ধৰ্মীয় নিবেদনৰ প্ৰতীক হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছে। তেওঁলোকৰ মতে ভাৰতৰ বহু সামাজিক আৰু ধৰ্মীয় আচাৰত তামোল-পাণ ব্যৱহাৰ হয়, আৰু অসমীয়া বিবাহত তামোল-পাণ প্ৰায় পোন্ধৰটা আচাৰত উপস্থিত থাকে।<ref>{{cite journal |last1=Ahuja |first1=S. C. |last2=Ahuja |first2=Uma |year=2011 |title=Betel Leaf and Betel Nut in India: History and Uses |journal=Asian Agri-History |volume=15 |issue=1 |pages=13–35 |url=https://www.researchgate.net/publication/292469329_Betel_leaf_and_betel_nut_in_India_History_and_uses |access-date=9 June 2026}}</ref> সেয়ে অসমীয়া সমাজত তামোল-পাণ কেৱল মুখশুদ্ধিৰ সামগ্ৰী নহয়; ই আতিথ্য, শুভেচ্ছা, বিবাহ, সামাজিক স্বীকৃতি আৰু ধৰ্মীয় পবিত্ৰতাৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে। এই তামোল-পাণ পৰম্পৰাই অসমত শৰাই আৰু বঁটাৰ জৰিয়তে এক বিশেষ স্থানীয় ৰূপ লাভ কৰে। অসম চৰকাৰৰ সংস্কৃতি-সম্পৰ্কীয় তথ্য অনুসৰি, তামোল-পাণ বা গুৱাপাণক ভক্তি, সন্মান আৰু মিত্ৰতাৰ নিবেদন হিচাপে ধৰা হয়, আৰু অতিথিক আদৰণি তথা ধন্যবাদ জনোৱাৰ চিহ্ন হিচাপে শৰাইত তামোল-পাণ আগবঢ়োৱা হয়। একেটা উৎসত শৰাইক নামঘৰ বা পূজাস্থলীত প্ৰসাদ আৰু অন্যান্য নিবেদন আগবঢ়োৱাৰ পাত্ৰ হিচাপেও বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Culture of Assam |url=https://assam.gov.in/about-us/391 |website=Assam State Portal |publisher=Government of Assam |access-date=9 June 2026}}</ref> ইয়াৰ পৰা বুজা যায় যে তামোল-পাণৰ সামাজিক অৰ্থ বহল আঞ্চলিক পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত হলেও, কাঁহ-পিতলৰ শৰাই বা বঁটাত তাক আগবঢ়োৱাৰ ৰূপটো অসমীয়া ধাতু-শিল্প আৰু সামাজিক আচাৰৰ সৈতে বিশেষভাৱে যুক্ত। == ধৰ্মীয় তাৎপৰ্য == পৰৱৰ্তী সময়ত আহোম সংস্কৃতিৰপৰা গ্ৰহণ কৰা শৰাই অসমীয়া সমাজ আৰু নামঘৰীয়া ধৰ্মীয় পৰম্পৰাৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশত পৰিণত হয়। নামঘৰত ভাগৱত স্থাপনৰ বাবে শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল, যিয়ে অসমীয়া আধ্যাত্মিক জীৱনত [[File:Sankaradeva.jpg|thumb|right|220px|শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]] ১৫শ আৰু ১৬শ শতিকাত [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]]ৰ একশৰণ নামধৰ্ম আন্দোলনে শৰাই আৰু বটাৰ তাৎপৰ্য নতুন ৰূপ দিয়ে। শংকৰদেৱে পুৰণি অসমীয়া সাংস্কৃতিক পৰিসৰৰপৰা শৰাইৰ ব্যৱহাৰ গ্ৰহণ কৰি ইয়াক অসমীয়া বৈষ্ণৱ সমাজত অন্তৰ্ভুক্ত কৰে। নামঘৰৰ মাজভাগত শৰাইৰ ওপৰত ভাগৱত স্থাপন কৰি তেওঁ দেখুৱাইছিল যে ঈশ্বৰ সকলোৰে বাবে সমান। সেই নামঘৰত শৰাই হৈ উঠে “সমতাৰ প্ৰতীক”—য’ৰপৰা সকলো ভক্তক সমানে প্ৰসাদ বিতৰণ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday |date=20 March 2021 }}</ref> == ঐতিহ্য == শৰাই আৰু বটাৰ ঐতিহ্যৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশ হৈছে—ই কেৱল ৰাজকীয় বস্তু হৈ নাথাকি অসমীয়া সমাজৰ সামূহিক হৃদস্পন্দনত পৰিণত হোৱা।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday }}</ref> শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। তামোল-পাণ আগবঢ়োৱাৰ মাধ্যমেৰে শৰাই আৰু বটা “সন্মানৰ আচাৰ” হিচাপে সমগ্ৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত একত্ৰিত সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা সৃষ্টি কৰে। এই আধ্যাত্মিক ৰূপান্তৰৰ ফলত শৰাই আৰু বটা কেৱল ৰাজকীয় ক্ষমতাৰ প্ৰতীক হৈ নাথাকি সামাজিক ঐক্য, সমতা আৰু অসমীয়া জাতীয় আত্মাৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশত পৰিণত হয়।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday |date=20 March 2021 }}</ref> == চাওক == * [[অসমীয়া সংস্কৃতি]] * [[তামোল-পাণ]] * [[নামঘৰ]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} kcpa93u6rvmdxmdmd84x6wjxgiytzyg 612233 612232 2026-06-14T19:10:15Z Ananya Taye 28065 I will add all sources one by one. Why don't you let me add anything. [[WP:OWN]] 612233 wikitext text/x-wiki '''শৰাই''' আৰু '''বটা''' অসমৰ অন্যতম প্ৰতীকী পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। কাঁহ বা বেল-মেটেলৰে নিৰ্মিত এই শিল্পবস্তু অসমীয়া সমাজত মৰ্যাদা, সন্মান আৰু সাংস্কৃতিক গৌৰৱৰ প্ৰতীক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। সাধাৰণতে তলত এটা থিয়াভাগ থকা ওপৰৰ থাল সদৃশ গঠনযুক্ত শৰাই ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠান, সামাজিক অনুষ্ঠান আৰু বিশেষকৈ অতিথি সম্ভাষণত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। অসমীয়া আৰু আহোম সংস্কৃতিত শৰাই আগবঢ়োৱা মানে আন্তৰিকতা, আতিথ্য আৰু গভীৰ সন্মান প্ৰকাশ কৰা। [[File:Xorai-শৰাই.jpg|thumb|right|250px|পৰম্পৰাগত অসমীয়া শৰাই]] সাধাৰণতে ইয়াত তামোল-পাণ, মিঠাই আৰু আন আন আনুষ্ঠানিক সামগ্ৰী আগবঢ়োৱা হয়। কিছুমান শৰাইত অলংকৃত ঢাকনি থাকে, যিয়ে ইয়াৰ সৌন্দৰ্য আৰু আধ্যাত্মিক তাৎপৰ্য বৃদ্ধি কৰে; আন কিছুমান আকৌ মুকলি ৰূপত থাকে। লক্ষণীয় যে, অতিথি সম্ভাষণ আৰু ধৰ্মীয় নিবেদনৰ বাবে ব্যৱহৃত এনে উচ্চভিত্তিযুক্ত থাল বা পাত্ৰৰ ধাৰণা এছিয়াৰ আন বহু অঞ্চলতো—বিশেষকৈ চীন, তিব্বত, নেপাল আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াত দেখিবলৈ পোৱা যায়। যদিও শৰাই আৰু বটা একে ধৰণৰ সামগ্ৰী আৰু মূল নক্সাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ় লৈ উঠিছে, তথাপি সময়ৰ লগে লগে এই দুয়োটা পৃথক শিল্পবস্তু হিচাপে বিকশিত হয়। শৰাই সাধাৰণতে ওপৰত এটা সমতল থাল আৰু তলত এটা থিয়াভাগযুক্ত, আনহাতে বটা হৈছে বাটিৰ দৰে পাত্ৰ, যি বহু সময়ত শৰাইৰ সৈতে একেলগে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=Fragmented Memories: Struggling to Be Tai-Ahom in India |url=https://archive.org/details/fragmentedmemori0000saik |publisher=Duke University Press |location=Durham |year=2004 |isbn=9780822334255 |access-date=5june 2025 }}</ref> == ইতিহাস == === প্ৰাচীন চীনা উৎস === [[File:Warring States Bronze Dou 02.jpg|thumb|right|250px|যুদ্ধৰত ৰাজ্যসমূহৰ যুগৰ ব্ৰঞ্জৰ ডৌ পাত্ৰ]] শৰাই আৰু বটাৰ শিকড় চীন জনগোষ্ঠীৰ এক প্ৰাচীন সাংস্কৃতিক ধাৰাৰ সৈতে জড়িত। "Dou " (豆) নামে পৰিচিত উচ্চভিত্তিযুক্ত বাটিৰ আকৃতি প্ৰথমে চীনত নৱপ্ৰস্তৰ যুগত দেখা যায়। ওপৰত পাত্ৰ আৰু তলত থিয়াভাগ থকা এই গঠন প্ৰায় ৬,০০০–৭,০০০ বছৰ আগতে (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৫০০০–৪০০০) উৎপত্তি লাভ কৰে, আৰু ইয়াৰ মূল আকৃতি ইয়াংশাও সংস্কৃতি আৰু ডাৱেনকʼ সংস্কৃতিত বিকশিত হয়। ভাষাতাত্ত্বিক আৰু জিনগত গৱেষকৰ মতে [[চীনা-তিব্বতীয় ভাষা|চীন-তিব্বতীয়]] বা তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় ভাষা পৰিয়ালৰ লোক সকলৰ আদিম বিস্তাৰ উত্তৰ চীনৰ ইয়াংশাও আৰু মাজিয়াও সভ্যতাৰ পৰা হৈছিল।<ref>{{cite journal |last1=Zhang |first1=Menghan |last2=Yan |first2=Shi |last3=Pan |first3=Wuyun |last4=Jin |first4=Li |year=2019 |title=Phylogenetic evidence for Sino-Tibetan origin in northern China in the Late Neolithic |journal=Nature |volume=569 |pages=112–115 |doi=10.1038/s41586-019-1153-z}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Zhang |first1=Hanzhi |last2=Ji |first2=Ting |last3=Pagel |first3=Mark |last4=Mace |first4=Ruth |year=2020 |title=Dated phylogeny suggests early Neolithic origin of Sino-Tibetan languages |journal=Scientific Reports |volume=10 |article-number=20792 |doi=10.1038/s41598-020-77404-4}}</ref> যিহেতু অসমৰ বড়ো-গাৰো বা বড়ো-কছাৰী মূলীয় ভাষাসমূহ তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় ভাষা পৰিয়ালৰ এটা শাখা হিচাপে গণ্য কৰা হয়,‌গতিকে চীনৰ এই সভ্যতাৰ পৰাই অসমৰ [[বড়ো-কছাৰী]] মূলীয় জনগোষ্ঠী সমূহৰ উৎপত্তি হৈছে বুলি ক'ব পৰা যায়।<ref>{{cite book |last=DeLancey |first=Scott |year=2012 |chapter=On the Origins of Bodo-Garo |editor-last=Morey |editor-first=Stephen |editor2-last=Post |editor2-first=Mark W. |title=North East Indian Linguistics |volume=4 |publisher=Cambridge University Press India |pages=3–20}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত [[ঝৌ সাম্ৰাজ্য]]ৰ (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১০৪৬–২৫৬) যুগত “ডৌ” চীনা ধৰ্মীয়-আনুষ্ঠানিক সংস্কৃতিৰ এক বিশেষ প্ৰতীকত পৰিণত হয়। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। [[File:Spring & Autumn Bronze Dou, Xinzheng.jpg|thumb|right|250px|বসন্ত আৰু শৰৎ যুগৰ ব্ৰঞ্জৰ ডৌ পাত্ৰ, চিনঝেং]] ঝৌ সমাজত জীৱন “লি” বা আচাৰ-ব্যৱস্থাৰ নিয়মেৰে পৰিচালিত হৈছিল। সেই ব্যৱস্থাত ডৌ কেৱল এটা খাদ্যপাত্ৰ নাছিল; ই আছিল পূৰ্বপুৰুষৰ সৈতে আত্মিক যোগাযোগ স্থাপন কৰা এক পৱিত্ৰ আচাৰিক পাত্ৰ। ঝৌ লোকসকলে বিশ্বাস কৰিছিল যে সঠিকভাৱে পূৰ্বপুৰুষক নিবেদন কৰিলে ঐশ্বৰিক আশীৰ্বাদ লাভ হয়—যেনে সুৰক্ষা আৰু উন্নত ফচল। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। [[File:Dou with an inland hunting scene.jpg|thumb|right|250px|শিকাৰ দৃশ্য খোদিত প্ৰাচীন ডৌ পাত্ৰ]] ===চীনৰ পৰা শৰাই সংস্কৃতিৰ বিস্তাৰ=== কালক্ৰমত চীনৰ পৰা শৰাই জাতীয় পাত্ৰ চীন তিব্বতীয় মূলৰ বাৰ্মিজ<ref>[https://archive.org/details/burmese-hsun-ok Traditional Burmese Offering Tray Hsun-Ok]</ref>, তিব্বত, নেপাল<ref>[https://archive.org/details/nepal-offering-tray Traditional Nepalese Offering tray]</ref>, অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক ভুলৰ কম্বোডিয়া, ভিয়েটনাম, টাই মুলৰ থাইলেণ্ড, অষ্ট্ৰোনেচিয়ান মূলৰ মালয়েছিয়া, ইত্যাদি অঞ্চললৈ বিয়পি পৰে। বৌদ্ধ ধৰ্মত শৰাইৰ মহৎ আটাইতকৈ বেছি। এই সকলো দেশত শৰাই জাতীয় পাত্ৰ ভগৱানৰ আগত সেৱা কৰিবলৈ আগ বঢ়োৱা হয়। ===খমেৰ সকলৰ শৰাই জাতীয় পাত্ৰ আৰু থাই সকলৰ গ্ৰহণ=== থাই বা কম্বোডিয়াৰ ভাষাত শৰাই জাতীয় পাত্ৰক ''"ফান"'' কোৱা হয়। থাই/শ্যাম ৰাজ্যসমূহৰ থাইলেণ্ডত উত্থান হোৱাৰ আগতেই কম্বোডিয়া আৰু সংশ্লিষ্ট মূল ভূখণ্ডীয় দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক প্ৰেক্ষাপটত শৰাই জাতীয় পাত্ৰৰ উপস্থিতি পোৱা যায়। হেং পিফালে খ্ৰীষ্টীয় ৩০০–৫০০ চনৰ প্ৰাক-আংকোৰীয় যুগৰ উত্তৰণৰ বিষয়ে আলোচনা কৰোঁতে উত্তৰ-পূব থাইলেণ্ড আৰু কম্বোডিয়াৰ প্ৰাগৈতিহাসিক (তেতিয়ালৈকে থাই/টাই সকলৰ প্ৰবজন ঘটা নাছিল) স্থানসমূহত "pedestalled dishes and bowls" অৰ্থাৎ শৰাই জাতীয় পাত্ৰ আৰু বাটিৰ উপস্থিতিৰ কথা উল্লেখ কৰিছে। তেওঁ কম্বোডিয়াৰ Tuol Neakta Kang Memay স্থানৰ পৰা পোৱা এটা পেডেষ্টেলযুক্ত বাটিৰ ছবিও প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Heng |first=Piphal |year=2016 |title=Transition to the Pre-Angkorian period (300–500 CE): Thala Borivat and a regional perspective |journal=Journal of Southeast Asian Studies |volume=47 |issue=3 |pages=484–505 |doi=10.1017/S0022463416000406}}</ref> [[এংকৰ ৱাট|এংকৰ বছৰেই]] স্থানৰ প্ৰাচীন কম্বোডীয় মৃত্শিল্পৰ মাজতো এনে পেডেষ্টেলযুক্ত থালৰ আকৃতিৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে; Miriam T. Stark-এ এংকৰ বৰেইৰ মৃত্শিল্পৰ ভিতৰত শৰাই জাতীয় থালৰ বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Stark |first=Miriam T. |year=2019 |title=Earthenware Ceramic Technologies of Angkor Borei, Cambodia |journal=Udaya, Journal of Khmer Studies |volume=14 |pages=109–132}}</ref> একেদৰেই UNESCOয়ে প্ৰকাশিত খমেৰ ৰূপালী শিল্প সম্পৰ্কীয় এখন গ্ৰন্থৰ মতে প্ৰাক-আংকোৰীয় আৰু আংকোৰীয় শিলালিপিত কম্বোডীয় সকলে ব্যৱহাৰ কৰা ৰূপালী সামগ্ৰীৰ ভিতৰত পেডেষ্টেল যুক্ত থাল আৰু ট্ৰেৰও বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Kong |first=Vireak |year=2009 |title=Khmer Silverwares |publisher=UNESCO |location=Phnom Penh |url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000187953 |access-date=9 June 2026}}</ref> থাই সকলৰ আয়ুথিয়া ৰাজ্য ১৩৫১ চনত প্ৰতিষ্ঠা হৈছিল আৰু ইয়াৰ ৰাজ দৰবাৰৰ সংস্কৃতি আংকোৰৰ সাংস্কৃতিৰ আৰ্হিৰে গঢ় লোৱা বুলি কোৱা হয়।<ref>{{cite encyclopedia |title=History of Thailand |encyclopedia=Encyclopaedia Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/history-of-Thailand |access-date=9 June 2026}}</ref><ref>{{cite encyclopedia |title=Khmer Empire |encyclopedia=Encyclopaedia Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Khmer-Empire |access-date=9 June 2026}}</ref> সেয়েহে ইতিহাসবিদ সকলৰ মতে থাই সকলে কম্বোডিয়াৰ খমেৰ জাতিৰ পৰা শৰাই জাতীয় সম্পদটো গ্ৰহণ কৰি থাল বুজোৱা "ফান" শব্দটো প্ৰয়োগ কৰিছিল। টাই ভাষাসমূহ যেনে থাই ভাষাত พาน (ফান), লাও ভাষাত ພານ (phān), টাই ডাম ꪝꪱꪙ বা ꪟꪱꪙ টাই য়াই ভাষাত ပၢၼ်ႉ আদিয়ে থাল সদৃশ পাত্ৰক বুজোৱা হয় যি চীনা ভাষাৰ 盤 পানৰ পৰা আহিছে যাৰ অৰ্থ থাল (tray)।<ref>“พาน” in Thai Dictionary Project (TDP) (UC Berkeley 1964) (plus additional data from the Royal Institute of Thailand (RI) and NECTEC's LEXITRON project (LEX)). Searchable online at {{url|SEAlang.net}}</ref> টাই-আহোম ভাষাত এনে পাত্ৰক ফুন (𑜇𑜥𑜃𑜫) বুলি কোৱা হয়।<ref>{{Cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |author-link=Golap Chandra Barua |title=Ahom-Assamese-English Dictionary |publisher=Baptist Mission Press |location=Calcutta |year=1920 |page= 138|url=https://ia801408.us.archive.org/2/items/in.ernet.dli.2015.463794/2015.463794.Ahom-assamese-english-Dictionary.pdf |access-date=2026-06-14}}</ref> থাই সকলৰ মাজত ফান এটা উচ্চ স্তৰীয় পৰম্পৰাগত বাচন।<ref>{{Cite journal |last1=Titrassamee |first1=Songsak |last2=Lamduan |first2=Somchai |last3=Phaengsoi |first3=Kosit |date=2014-06-12 |title=Bai Sri Su Khwan: Spirit Blessing in North-eastern Thailand |journal=Asian Culture and History |volume=6 |issue=2 |pages=134–138 |publisher=Canadian Center of Science and Education |doi=10.5539/ach.v6n2p134 |issn=1916-9655 |url=https://patricklepetit.jalbum.net/ANIMISM%20AND%20RELIGION/LIBRARY/Bai_Sri_Su_Khwan_Spirit_Blessing_in_North-eastern.pdf |access-date=2026-06-14 }}</ref> টাই লাও আৰু ফু টাই সকলৰ পৰম্পৰাগত অনুষ্ঠান বাই চ্ৰি চু খৱানত দুটা মুখ্য সামগ্ৰীৰ ভিতৰত ফান খাও (খাদ্য থোৱা ফান) অন্যতম।<ref>{{Cite journal |last1=Titrassamee |first1=Songsak |last2=Lamduan |first2=Somchai |last3=Phaengsoi |first3=Kosit |date=2014-06-12 |title=Bai Sri Su Khwan: Spirit Blessing in North-eastern Thailand |journal=Asian Culture and History |volume=6 |issue=2 |pages=134–138 |publisher=Canadian Center of Science and Education |doi=10.5539/ach.v6n2p134 |issn=1916-9655 |url=https://patricklepetit.jalbum.net/ANIMISM%20AND%20RELIGION/LIBRARY/Bai_Sri_Su_Khwan_Spirit_Blessing_in_North-eastern.pdf |access-date=2026-06-14 |page= }}</ref> ===ঢাকনিযুক্ত বাৰ্মিজ শৰাই=== ঢাকনিযুক্ত শৰাই দৰে পাত্ৰ বাৰ্মিজ সংস্কৃতিত দেখা যায়। এই পাত্ৰক ''hsun-ok'' বুলি কোৱা হয়। এইটো সাধাৰণতে বাৰ্মিজ সকলৰ বৌদ্ধ নৈবেদ্য বহন বা আগবঢ়োৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত পাত্ৰ।<ref>{{cite web |title=hsun-ok; vessel-stand; bowl |website=British Museum Collection Online |publisher=The British Museum |url=https://www.britishmuseum.org/collection/object/A_1993-1117-1 |access-date=15 June 2026}}</ref> ''Hsun-ok'' সাধাৰণতে লাখ-লেপা বাঁহ বা কাঠেৰে নিৰ্মিত হয়, আৰু ইয়াত এটা পেডেষ্টেল, বাটিৰ দৰে মূল পাত্ৰ, ভিতৰুৱা ট্ৰে আৰু ওপৰত এটা ওখ শিখৰযুক্ত ঢাকনি থাকে।<ref>{{cite web |title=hsun-ok; vessel-stand; bowl |website=British Museum Collection Online |publisher=The British Museum |url=https://www.britishmuseum.org/collection/object/A_1993-1117-1 |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Buddhist offering vessel (hsun ok) |website=Art Gallery of South Australia Collection |publisher=Art Gallery of South Australia |url=https://www.agsa.sa.gov.au/collection-publications/collection/works/buddhist-offering-vessel-hsun-ok/24828/ |access-date=15 June 2026}}</ref> ইয়াৰ পৰা বুজা যায় যে শানসকলৰ ঢাকনিযুক্ত ''hsun-ok'' ৰূপটো বাৰ্মিজ বৌদ্ধ নৈবেদ্য-পাত্ৰ পৰম্পৰাৰ এটা স্থানীয় অভিযোজন আছিল।<ref>{{cite web |title=hsun-ok |website=British Museum Collection Online |publisher=The British Museum |url=https://www.britishmuseum.org/collection/object/A_1998-0723-241 |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Burmese Lacquer Hson-ok Offering Box |website=Michael Backman Ltd |url=https://www.michaelbackmanltd.com/archived_objects/burmese-lacquer-hson-ok-offering-box/ |access-date=15 June 2026}}</ref> অৱশ্যে এই প্ৰমাণ বিশেষকৈ শিখৰযুক্ত ঢাকনি থকা লাখৰ ঢাকনিযুক্ত ''hsun-ok''-ৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰযোজ্য; সকলো মুকলি পেডেষ্টেলযুক্ত ট্ৰে বাৰ্মিজ উৎসৰ পৰা আহিছে বুলি ইয়াৰ দ্বাৰা প্ৰমাণিত নহয়। মুকলি উঠা নৈবেদ্য-ট্ৰে সমগ্ৰ মূল ভূখণ্ডীয় দক্ষিণ-পূব এছিয়াত বহুলভাৱে দেখা যায়, কিন্তু ঢাকনিযুক্ত লাখৰ ''hsun-ok'' বিশেষভাৱে বাৰ্মীজ বৌদ্ধ বস্তু-সংস্কৃতিৰ সৈতে অধিক ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত। ===অসমত শৰাই আৰু বটাৰ প্ৰচলন=== চীন-তিব্বতীয় বা তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় মূলৰ‌ [[চুতীয়া ৰাজ্য]] আৰু টাই মূলৰ [[আহোম ৰাজ্য]] দুয়োতে বটা বা শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। [[যোৰহাট জিলা]]ৰ তিতাবৰ অঞ্চলৰ চুতীয়া লোক এঘৰত পুৰণি বাকচ এটাত ভৰাই সংৰক্ষিত কৰি থোৱা চুতীয়া ৰাজ্যৰ দিনীয়া বটা উদ্ধাৰ কৰা হৈছে। বটাতোত অসমীয়া লিপিত খোদিত আছে "১৩১৭ সন ছাৰি শাবন মাশ"। অৰ্থাৎ ১৩৯৫ চনৰ(১৩১৭ শক) চাৰি শাওণত এই বঁটা টো নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল বা গ্ৰহণ কৰা হৈছিল।<ref> [https://archive.org/details/chutia-bota-1395 Image of the Bota dated to 1395 AD.]</ref> চুতীয়া সকলৰ দৰে [[ডিমাছা জনগোষ্ঠী|ডিমাছা]] সকলেও শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা দেখা যায়।<ref>{{cite web |title=horai |url=https://www.xobdo.org/dic/horai |website=Xobdo |access-date=14 June 2026}}</ref> ডিমাছা ভাষাত এই পাত্ৰক ''"শৰাই"'' বুলিয়ে জনা যায়। তদুপৰি ডিমাছা সকলৰ পাৰম্পৰিক বস্ত্ৰ শিল্পত ''হ'ৰাইমিন'' নামৰ শৰাইৰ মটিফটোও(motif) সংৰক্ষণ কৰি থোৱা দেখা যায়।<ref>{{cite web |last=ROOHI |title=Weaving in indigenous Dimasa community of Assam |url=https://in.boell.org/en/weaving-indigenous-dimasa-community-assam |website=Heinrich Böll Stiftung |date=19 December 2019 |access-date=14 June 2026}}</ref> আহোম ভাষাত শৰাইখনক ''"ফোন"'' বুলি কোৱা হয়। একেইটা শব্দয়েই মাইহাং থাল খনকো বুজায়। এই শব্দৰ গুৰি পুৰণি চীনা ভাষাৰ থাল বা ট্ৰে বুজোৱা ''"পান''" শব্দ আৰু থাই বা শান ভাষাত শৰাই জাতীয় পাত্ৰক ''"ফান"'' কোৱা হয়।<ref>[https://en.wiktionary.org/wiki/%E0%B8%9E%E0%B8%B2%E0%B8%99 Borrowed from Old Chinese 盤 (OC *baːn, “tray”). Cognate with Lao ພານ (phān), Tai Dam ꪝꪱꪙ or ꪟꪱꪙ, Burmese ဗန်း (ban:, “tray”), Shan ပၢၼ်ႉ (pâ̰an, “tray”), and possibly Khmer ពាន (piən) (Pou and Jenner, 1980-1981)]</ref> যিহেতু অসমত শৰাই বুজাবলৈ "ফোন" শব্দৰ সলনি পুৰণি "শৰাই" শব্দয়ে ব্যৱহাৰ কৰা হয়, গতিকে ধৰিব পাৰি যে খমেৰ সকলে ব্যৱহাৰ কৰা পাত্ৰৰ দৰে অসমৰ শৰাই খনও প্ৰাগ-আহোম যুগৰ পৰাই ব্যৱহাৰ কৰি অহা হৈছে। অসমলৈ আহি শৰাই আৰু মাইহাং—এই দুয়োবিধ পাত্ৰৰ সাদৃশ্য দেখা পাই আহোমসকলে হয়তো দুয়োবিধকে ব্যাখ্যা কৰিবলৈ “ফোন” শব্দ ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ লৈছিল। যিহেতু ঢাকনিযুক্ত শৰাইখন বাৰ্মিজ সকলৰ মাজত পোৱা যায়, গতিকে এইখন পাছৰ কালত আহোম ৰাজ্যৰ দিনত বাৰ্মাৰ পৰা গ্ৰহণ কৰা হ'ব পাৰে। পাছলৈ শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰদেৱৰ দিনত শৰাই নৱবৈষ্ণৱ ধৰ্মত অন্তভুক্ত কৰা হয় আৰু কালক্ৰমত অসমীয়া সংস্কৃতিৰ এক বিশেষ অংশ হৈ পৰে। [[File:Xorai worship.webp|thumb|নামঘৰত ব্যৱহাৰ হোৱা শৰাই।]] === অতিথি-আদৰণিত তামোল-পাণ আৰু শৰাই=== অসমীয়া সমাজত তামোল-পাণ আতিথ্য, সন্মান, ভক্তি আৰু মিত্ৰতাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰতীক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। শৰাইত তামোল-পাণ আগবঢ়াই অতিথিক আদৰণি জনোৱা পৰম্পৰা এটা স্তৰিত সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা বুলি বুজিব পাৰি—প্ৰথমে দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক বিস্তৃত আতিথ্য-সংস্কৃতি, তাৰ পাছত ভাৰতীয় ধৰ্মীয়-সামাজিক আচাৰৰ সৈতে ইয়াৰ সংযোগ, আৰু শেষত অসমীয়া কাঁহ-পিতলৰ শৰাই বা বঁটাৰ জৰিয়তে ইয়াৰ স্থানীয় ৰূপায়ণ। এই প্ৰথাৰ আটাইতকৈ প্ৰাচীন স্তৰটো দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক লোক সকলৰ তামোল-পাণভিত্তিক আতিথ্য পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত হ’ব পাৰে। খাচী সমাজত ''kwai'' বা তামোল-পাণ অতিথিক আগবঢ়োৱা এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সামাজিক শিষ্টাচাৰ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। ''Shikyntien kwai'' নামৰ খাচী পৰম্পৰাত ঘৰত অহা যিকোনো অতিথিক ''kwai'' আগবঢ়োৱাটো সৌজন্যৰ চিন বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Shikyntien Kwai: A Folklore about Betel Hospitality in Khasi Society |url=https://www.necarf.org/home/articles/54/shikyntien-kwai-a-folklore-about-betel-hospitality-in-khasi-society |website=NECARF |date=14 October 2020 |access-date=9 June 2026}}</ref> খাচীসকল অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক ভাষাপৰিয়ালৰ অন্তৰ্গত হোৱা বাবে, অসমীয়া তামোল-পাণ আতিথ্যৰ গভীৰ স্তৰটো পূব ভাৰতৰ অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াগত betel-areca সংস্কৃতিৰ সৈতে তুলনা কৰিব পাৰি, যদিও ইয়াৰ পৰা অসমীয়া প্ৰথাটো প্ৰত্যক্ষভাৱে খাচী বা অন্য কোনো একক অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক উৎসৰ পৰা আহিছে বুলি নিশ্চিতভাৱে ক’ব নোৱাৰি। পাছৰ স্তৰত এই তামোল-পাণ আতিথ্যৰ প্ৰথা ভাৰতীয় ধৰ্মীয় আৰু সামাজিক আচাৰৰ সৈতে একীভূত হয়। এছ. চি. আহুজা আৰু উমা আহুজাই betel leaf আৰু areca nut-ক আতিথ্য, শুভতা, সন্মান, সামাজিক প্ৰতিশ্ৰুতি আৰু ধৰ্মীয় নিবেদনৰ প্ৰতীক হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছে। তেওঁলোকৰ মতে ভাৰতৰ বহু সামাজিক আৰু ধৰ্মীয় আচাৰত তামোল-পাণ ব্যৱহাৰ হয়, আৰু অসমীয়া বিবাহত তামোল-পাণ প্ৰায় পোন্ধৰটা আচাৰত উপস্থিত থাকে।<ref>{{cite journal |last1=Ahuja |first1=S. C. |last2=Ahuja |first2=Uma |year=2011 |title=Betel Leaf and Betel Nut in India: History and Uses |journal=Asian Agri-History |volume=15 |issue=1 |pages=13–35 |url=https://www.researchgate.net/publication/292469329_Betel_leaf_and_betel_nut_in_India_History_and_uses |access-date=9 June 2026}}</ref> সেয়ে অসমীয়া সমাজত তামোল-পাণ কেৱল মুখশুদ্ধিৰ সামগ্ৰী নহয়; ই আতিথ্য, শুভেচ্ছা, বিবাহ, সামাজিক স্বীকৃতি আৰু ধৰ্মীয় পবিত্ৰতাৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে। এই তামোল-পাণ পৰম্পৰাই অসমত শৰাই আৰু বঁটাৰ জৰিয়তে এক বিশেষ স্থানীয় ৰূপ লাভ কৰে। অসম চৰকাৰৰ সংস্কৃতি-সম্পৰ্কীয় তথ্য অনুসৰি, তামোল-পাণ বা গুৱাপাণক ভক্তি, সন্মান আৰু মিত্ৰতাৰ নিবেদন হিচাপে ধৰা হয়, আৰু অতিথিক আদৰণি তথা ধন্যবাদ জনোৱাৰ চিহ্ন হিচাপে শৰাইত তামোল-পাণ আগবঢ়োৱা হয়। একেটা উৎসত শৰাইক নামঘৰ বা পূজাস্থলীত প্ৰসাদ আৰু অন্যান্য নিবেদন আগবঢ়োৱাৰ পাত্ৰ হিচাপেও বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Culture of Assam |url=https://assam.gov.in/about-us/391 |website=Assam State Portal |publisher=Government of Assam |access-date=9 June 2026}}</ref> ইয়াৰ পৰা বুজা যায় যে তামোল-পাণৰ সামাজিক অৰ্থ বহল আঞ্চলিক পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত হলেও, কাঁহ-পিতলৰ শৰাই বা বঁটাত তাক আগবঢ়োৱাৰ ৰূপটো অসমীয়া ধাতু-শিল্প আৰু সামাজিক আচাৰৰ সৈতে বিশেষভাৱে যুক্ত। == ধৰ্মীয় তাৎপৰ্য == পৰৱৰ্তী সময়ত আহোম সংস্কৃতিৰপৰা গ্ৰহণ কৰা শৰাই অসমীয়া সমাজ আৰু নামঘৰীয়া ধৰ্মীয় পৰম্পৰাৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশত পৰিণত হয়। নামঘৰত ভাগৱত স্থাপনৰ বাবে শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল, যিয়ে অসমীয়া আধ্যাত্মিক জীৱনত [[File:Sankaradeva.jpg|thumb|right|220px|শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]] ১৫শ আৰু ১৬শ শতিকাত [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]]ৰ একশৰণ নামধৰ্ম আন্দোলনে শৰাই আৰু বটাৰ তাৎপৰ্য নতুন ৰূপ দিয়ে। শংকৰদেৱে পুৰণি অসমীয়া সাংস্কৃতিক পৰিসৰৰপৰা শৰাইৰ ব্যৱহাৰ গ্ৰহণ কৰি ইয়াক অসমীয়া বৈষ্ণৱ সমাজত অন্তৰ্ভুক্ত কৰে। নামঘৰৰ মাজভাগত শৰাইৰ ওপৰত ভাগৱত স্থাপন কৰি তেওঁ দেখুৱাইছিল যে ঈশ্বৰ সকলোৰে বাবে সমান। সেই নামঘৰত শৰাই হৈ উঠে “সমতাৰ প্ৰতীক”—য’ৰপৰা সকলো ভক্তক সমানে প্ৰসাদ বিতৰণ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday |date=20 March 2021 }}</ref> == ঐতিহ্য == শৰাই আৰু বটাৰ ঐতিহ্যৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশ হৈছে—ই কেৱল ৰাজকীয় বস্তু হৈ নাথাকি অসমীয়া সমাজৰ সামূহিক হৃদস্পন্দনত পৰিণত হোৱা।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday }}</ref> শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। তামোল-পাণ আগবঢ়োৱাৰ মাধ্যমেৰে শৰাই আৰু বটা “সন্মানৰ আচাৰ” হিচাপে সমগ্ৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত একত্ৰিত সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা সৃষ্টি কৰে। এই আধ্যাত্মিক ৰূপান্তৰৰ ফলত শৰাই আৰু বটা কেৱল ৰাজকীয় ক্ষমতাৰ প্ৰতীক হৈ নাথাকি সামাজিক ঐক্য, সমতা আৰু অসমীয়া জাতীয় আত্মাৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশত পৰিণত হয়।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday |date=20 March 2021 }}</ref> == চাওক == * [[অসমীয়া সংস্কৃতি]] * [[তামোল-পাণ]] * [[নামঘৰ]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} 2sbnj7kav0g99rppdsj2smylt41a5m5 612234 612233 2026-06-14T19:13:31Z Ananya Taye 28065 /* খমেৰ সকলৰ শৰাই জাতীয় পাত্ৰ আৰু থাই সকলৰ গ্ৰহণ */ Added new sources 612234 wikitext text/x-wiki '''শৰাই''' আৰু '''বটা''' অসমৰ অন্যতম প্ৰতীকী পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। কাঁহ বা বেল-মেটেলৰে নিৰ্মিত এই শিল্পবস্তু অসমীয়া সমাজত মৰ্যাদা, সন্মান আৰু সাংস্কৃতিক গৌৰৱৰ প্ৰতীক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। সাধাৰণতে তলত এটা থিয়াভাগ থকা ওপৰৰ থাল সদৃশ গঠনযুক্ত শৰাই ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠান, সামাজিক অনুষ্ঠান আৰু বিশেষকৈ অতিথি সম্ভাষণত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। অসমীয়া আৰু আহোম সংস্কৃতিত শৰাই আগবঢ়োৱা মানে আন্তৰিকতা, আতিথ্য আৰু গভীৰ সন্মান প্ৰকাশ কৰা। [[File:Xorai-শৰাই.jpg|thumb|right|250px|পৰম্পৰাগত অসমীয়া শৰাই]] সাধাৰণতে ইয়াত তামোল-পাণ, মিঠাই আৰু আন আন আনুষ্ঠানিক সামগ্ৰী আগবঢ়োৱা হয়। কিছুমান শৰাইত অলংকৃত ঢাকনি থাকে, যিয়ে ইয়াৰ সৌন্দৰ্য আৰু আধ্যাত্মিক তাৎপৰ্য বৃদ্ধি কৰে; আন কিছুমান আকৌ মুকলি ৰূপত থাকে। লক্ষণীয় যে, অতিথি সম্ভাষণ আৰু ধৰ্মীয় নিবেদনৰ বাবে ব্যৱহৃত এনে উচ্চভিত্তিযুক্ত থাল বা পাত্ৰৰ ধাৰণা এছিয়াৰ আন বহু অঞ্চলতো—বিশেষকৈ চীন, তিব্বত, নেপাল আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াত দেখিবলৈ পোৱা যায়। যদিও শৰাই আৰু বটা একে ধৰণৰ সামগ্ৰী আৰু মূল নক্সাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ় লৈ উঠিছে, তথাপি সময়ৰ লগে লগে এই দুয়োটা পৃথক শিল্পবস্তু হিচাপে বিকশিত হয়। শৰাই সাধাৰণতে ওপৰত এটা সমতল থাল আৰু তলত এটা থিয়াভাগযুক্ত, আনহাতে বটা হৈছে বাটিৰ দৰে পাত্ৰ, যি বহু সময়ত শৰাইৰ সৈতে একেলগে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=Fragmented Memories: Struggling to Be Tai-Ahom in India |url=https://archive.org/details/fragmentedmemori0000saik |publisher=Duke University Press |location=Durham |year=2004 |isbn=9780822334255 |access-date=5june 2025 }}</ref> == ইতিহাস == === প্ৰাচীন চীনা উৎস === [[File:Warring States Bronze Dou 02.jpg|thumb|right|250px|যুদ্ধৰত ৰাজ্যসমূহৰ যুগৰ ব্ৰঞ্জৰ ডৌ পাত্ৰ]] শৰাই আৰু বটাৰ শিকড় চীন জনগোষ্ঠীৰ এক প্ৰাচীন সাংস্কৃতিক ধাৰাৰ সৈতে জড়িত। "Dou " (豆) নামে পৰিচিত উচ্চভিত্তিযুক্ত বাটিৰ আকৃতি প্ৰথমে চীনত নৱপ্ৰস্তৰ যুগত দেখা যায়। ওপৰত পাত্ৰ আৰু তলত থিয়াভাগ থকা এই গঠন প্ৰায় ৬,০০০–৭,০০০ বছৰ আগতে (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৫০০০–৪০০০) উৎপত্তি লাভ কৰে, আৰু ইয়াৰ মূল আকৃতি ইয়াংশাও সংস্কৃতি আৰু ডাৱেনকʼ সংস্কৃতিত বিকশিত হয়। ভাষাতাত্ত্বিক আৰু জিনগত গৱেষকৰ মতে [[চীনা-তিব্বতীয় ভাষা|চীন-তিব্বতীয়]] বা তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় ভাষা পৰিয়ালৰ লোক সকলৰ আদিম বিস্তাৰ উত্তৰ চীনৰ ইয়াংশাও আৰু মাজিয়াও সভ্যতাৰ পৰা হৈছিল।<ref>{{cite journal |last1=Zhang |first1=Menghan |last2=Yan |first2=Shi |last3=Pan |first3=Wuyun |last4=Jin |first4=Li |year=2019 |title=Phylogenetic evidence for Sino-Tibetan origin in northern China in the Late Neolithic |journal=Nature |volume=569 |pages=112–115 |doi=10.1038/s41586-019-1153-z}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Zhang |first1=Hanzhi |last2=Ji |first2=Ting |last3=Pagel |first3=Mark |last4=Mace |first4=Ruth |year=2020 |title=Dated phylogeny suggests early Neolithic origin of Sino-Tibetan languages |journal=Scientific Reports |volume=10 |article-number=20792 |doi=10.1038/s41598-020-77404-4}}</ref> যিহেতু অসমৰ বড়ো-গাৰো বা বড়ো-কছাৰী মূলীয় ভাষাসমূহ তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় ভাষা পৰিয়ালৰ এটা শাখা হিচাপে গণ্য কৰা হয়,‌গতিকে চীনৰ এই সভ্যতাৰ পৰাই অসমৰ [[বড়ো-কছাৰী]] মূলীয় জনগোষ্ঠী সমূহৰ উৎপত্তি হৈছে বুলি ক'ব পৰা যায়।<ref>{{cite book |last=DeLancey |first=Scott |year=2012 |chapter=On the Origins of Bodo-Garo |editor-last=Morey |editor-first=Stephen |editor2-last=Post |editor2-first=Mark W. |title=North East Indian Linguistics |volume=4 |publisher=Cambridge University Press India |pages=3–20}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত [[ঝৌ সাম্ৰাজ্য]]ৰ (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১০৪৬–২৫৬) যুগত “ডৌ” চীনা ধৰ্মীয়-আনুষ্ঠানিক সংস্কৃতিৰ এক বিশেষ প্ৰতীকত পৰিণত হয়। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। [[File:Spring & Autumn Bronze Dou, Xinzheng.jpg|thumb|right|250px|বসন্ত আৰু শৰৎ যুগৰ ব্ৰঞ্জৰ ডৌ পাত্ৰ, চিনঝেং]] ঝৌ সমাজত জীৱন “লি” বা আচাৰ-ব্যৱস্থাৰ নিয়মেৰে পৰিচালিত হৈছিল। সেই ব্যৱস্থাত ডৌ কেৱল এটা খাদ্যপাত্ৰ নাছিল; ই আছিল পূৰ্বপুৰুষৰ সৈতে আত্মিক যোগাযোগ স্থাপন কৰা এক পৱিত্ৰ আচাৰিক পাত্ৰ। ঝৌ লোকসকলে বিশ্বাস কৰিছিল যে সঠিকভাৱে পূৰ্বপুৰুষক নিবেদন কৰিলে ঐশ্বৰিক আশীৰ্বাদ লাভ হয়—যেনে সুৰক্ষা আৰু উন্নত ফচল। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। [[File:Dou with an inland hunting scene.jpg|thumb|right|250px|শিকাৰ দৃশ্য খোদিত প্ৰাচীন ডৌ পাত্ৰ]] ===চীনৰ পৰা শৰাই সংস্কৃতিৰ বিস্তাৰ=== কালক্ৰমত চীনৰ পৰা শৰাই জাতীয় পাত্ৰ চীন তিব্বতীয় মূলৰ বাৰ্মিজ<ref>[https://archive.org/details/burmese-hsun-ok Traditional Burmese Offering Tray Hsun-Ok]</ref>, তিব্বত, নেপাল<ref>[https://archive.org/details/nepal-offering-tray Traditional Nepalese Offering tray]</ref>, অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক ভুলৰ কম্বোডিয়া, ভিয়েটনাম, টাই মুলৰ থাইলেণ্ড, অষ্ট্ৰোনেচিয়ান মূলৰ মালয়েছিয়া, ইত্যাদি অঞ্চললৈ বিয়পি পৰে। বৌদ্ধ ধৰ্মত শৰাইৰ মহৎ আটাইতকৈ বেছি। এই সকলো দেশত শৰাই জাতীয় পাত্ৰ ভগৱানৰ আগত সেৱা কৰিবলৈ আগ বঢ়োৱা হয়। ===খমেৰ সকলৰ শৰাই জাতীয় পাত্ৰ আৰু থাই সকলৰ গ্ৰহণ=== থাই বা কম্বোডিয়াৰ ভাষাত শৰাই জাতীয় পাত্ৰক ''"ফান"'' কোৱা হয়। থাই/শ্যাম ৰাজ্যসমূহৰ থাইলেণ্ডত উত্থান হোৱাৰ আগতেই কম্বোডিয়া আৰু সংশ্লিষ্ট মূল ভূখণ্ডীয় দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক প্ৰেক্ষাপটত শৰাই জাতীয় পাত্ৰৰ উপস্থিতি পোৱা যায়। হেং পিফালে খ্ৰীষ্টীয় ৩০০–৫০০ চনৰ প্ৰাক-আংকোৰীয় যুগৰ উত্তৰণৰ বিষয়ে আলোচনা কৰোঁতে উত্তৰ-পূব থাইলেণ্ড আৰু কম্বোডিয়াৰ প্ৰাগৈতিহাসিক (তেতিয়ালৈকে থাই/টাই সকলৰ প্ৰবজন ঘটা নাছিল) স্থানসমূহত "pedestalled dishes and bowls" অৰ্থাৎ শৰাই জাতীয় পাত্ৰ আৰু বাটিৰ উপস্থিতিৰ কথা উল্লেখ কৰিছে। তেওঁ কম্বোডিয়াৰ Tuol Neakta Kang Memay স্থানৰ পৰা পোৱা এটা পেডেষ্টেলযুক্ত বাটিৰ ছবিও প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Heng |first=Piphal |year=2016 |title=Transition to the Pre-Angkorian period (300–500 CE): Thala Borivat and a regional perspective |journal=Journal of Southeast Asian Studies |volume=47 |issue=3 |pages=484–505 |doi=10.1017/S0022463416000406}}</ref> [[এংকৰ ৱাট|এংকৰ বছৰেই]] স্থানৰ প্ৰাচীন কম্বোডীয় মৃত্শিল্পৰ মাজতো এনে পেডেষ্টেলযুক্ত থালৰ আকৃতিৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে; Miriam T. Stark-এ এংকৰ বৰেইৰ মৃত্শিল্পৰ ভিতৰত শৰাই জাতীয় থালৰ বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Stark |first=Miriam T. |year=2019 |title=Earthenware Ceramic Technologies of Angkor Borei, Cambodia |journal=Udaya, Journal of Khmer Studies |volume=14 |pages=109–132}}</ref> একেদৰেই UNESCOয়ে প্ৰকাশিত খমেৰ ৰূপালী শিল্প সম্পৰ্কীয় এখন গ্ৰন্থৰ মতে প্ৰাক-আংকোৰীয় আৰু আংকোৰীয় শিলালিপিত কম্বোডীয় সকলে ব্যৱহাৰ কৰা ৰূপালী সামগ্ৰীৰ ভিতৰত পেডেষ্টেল যুক্ত থাল আৰু ট্ৰেৰও বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Kong |first=Vireak |year=2009 |title=Khmer Silverwares |publisher=UNESCO |location=Phnom Penh |url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000187953 |access-date=9 June 2026}}</ref> থাই সকলৰ আয়ুথিয়া ৰাজ্য ১৩৫১ চনত প্ৰতিষ্ঠা হৈছিল আৰু ইয়াৰ ৰাজ দৰবাৰৰ সংস্কৃতি আংকোৰৰ সাংস্কৃতিৰ আৰ্হিৰে গঢ় লোৱা বুলি কোৱা হয়।<ref>{{cite encyclopedia |title=History of Thailand |encyclopedia=Encyclopaedia Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/history-of-Thailand |access-date=9 June 2026}}</ref><ref>{{cite encyclopedia |title=Khmer Empire |encyclopedia=Encyclopaedia Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Khmer-Empire |access-date=9 June 2026}}</ref> সেয়েহে ইতিহাসবিদ সকলৰ মতে থাই সকলে কম্বোডিয়াৰ খমেৰ জাতিৰ পৰা শৰাই জাতীয় সম্পদটো গ্ৰহণ কৰি থাল বুজোৱা "ফান" শব্দটো প্ৰয়োগ কৰিছিল। খমেৰ আৰু তাই বাদেও দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অন্য দেশসমূহতো শৰাই-জাতীয় পেডেষ্টেলযুক্ত পাত্ৰ বা নৈবেদ্য-ট্ৰে দেখা যায়। মিয়ানমাৰত ইয়াৰ এটা স্বতন্ত্ৰ ঢাকনিযুক্ত লাখ-পাত্ৰ ৰূপ দেখা যায়, যাক hsun-ok বুলি কোৱা হয়। এই পাত্ৰ বৌদ্ধ ভিক্ষু আৰু বিহাৰলৈ খাদ্য বা নৈবেদ্য আগবঢ়োৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত হয়, আৰু সাধাৰণতে বাঁহ বা কাঠৰ গাঁথনিৰ ওপৰত লাখ-লেপ দি নিৰ্মাণ কৰা হয়।<ref>{{cite web |title=Conserving a Burmese offering vessel |website=British Museum |publisher=The British Museum |date=13 September 2023 |url=https://www.britishmuseum.org/blog/conserving-burmese-offering-vessel |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Buddhist offering vessel (hsun ok) |website=Art Gallery of South Australia Collection |publisher=Art Gallery of South Australia |url=https://www.agsa.sa.gov.au/collection-publications/collection/works/buddhist-offering-vessel-hsun-ok/24828/ |access-date=15 June 2026}}</ref> দ্বীপীয় দক্ষিণ-পূব এছিয়াতো এনে পেডেষ্টেলযুক্ত ট্ৰে বা পাত্ৰৰ ব্যৱহাৰ পোৱা যায়। ইণ্ডোনেশিয়াৰ বালিত দুলাং (dulang) নামে জনা ওখ পায়াযুক্ত ট্ৰে ধৰ্মীয় বা আনুষ্ঠানিক নৈবেদ্য বহন কৰাৰ বাবে ব্যৱহৃত হয়। ফিলিপাইনছৰ ৰাষ্ট্ৰীয় মিউজিয়াময়ে উল্লেখ কৰিছে যে বালিৰ এই দুলাং-সমূহ পূজা পাতল বা নীতি নিয়মত বিভিন্ন সামগ্ৰী আগবঢ়াবলৈ ব্যৱহাৰ ৰা হয়। দক্ষিণ ফিলিপাইনছৰ Maranao আৰু Maguindanao সমাজত তাবাক নামে জনা পিতলৰ শৰাই জাতীয় পাত্ৰ বিশেষ অনুষ্ঠানত খাদ্য পৰিবেশনৰ বাবে ব্যৱহৃত হয়।<ref>{{cite web |title=Earthenware Pedestalled Bowls |website=National Museum of the Philippines |publisher=National Museum of the Philippines |date=7 December 2021 |url=https://www.nationalmuseum.gov.ph/2021/12/07/earthenware-pedestalled-bowls/ |access-date=15 June 2026}}</ref> জাভাৰ মধ্যযুগীয় শিল্পতো শৰাই জাতীয় পাত্ৰৰ উদাহৰণ পোৱা যায়।<ref>{{cite web |title=Offering tray (talam) |website=The Metropolitan Museum of Art |publisher=The Metropolitan Museum of Art |url=https://www.metmuseum.org/art/collection/search/715081 |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Offering Vessel in the Form of a Female Head |website=Los Angeles County Museum of Art |publisher=LACMA |url=https://collections.lacma.org/node/175545 |access-date=15 June 2026}}</ref> টাই ভাষাসমূহ যেনে থাই ভাষাত พาน (ফান), লাও ভাষাত ພານ (phān), টাই ডাম ꪝꪱꪙ বা ꪟꪱꪙ টাই য়াই ভাষাত ပၢၼ်ႉ আদিয়ে থাল সদৃশ পাত্ৰক বুজোৱা হয় যি চীনা ভাষাৰ 盤 পানৰ পৰা আহিছে যাৰ অৰ্থ থাল (tray)।<ref>“พาน” in Thai Dictionary Project (TDP) (UC Berkeley 1964) (plus additional data from the Royal Institute of Thailand (RI) and NECTEC's LEXITRON project (LEX)). Searchable online at {{url|SEAlang.net}}</ref> টাই-আহোম ভাষাত এনে পাত্ৰক ফুন (𑜇𑜥𑜃𑜫) বুলি কোৱা হয়।<ref>{{Cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |author-link=Golap Chandra Barua |title=Ahom-Assamese-English Dictionary |publisher=Baptist Mission Press |location=Calcutta |year=1920 |page= 138|url=https://ia801408.us.archive.org/2/items/in.ernet.dli.2015.463794/2015.463794.Ahom-assamese-english-Dictionary.pdf |access-date=2026-06-14}}</ref> থাই সকলৰ মাজত ফান এটা উচ্চ স্তৰীয় পৰম্পৰাগত বাচন।<ref>{{Cite journal |last1=Titrassamee |first1=Songsak |last2=Lamduan |first2=Somchai |last3=Phaengsoi |first3=Kosit |date=2014-06-12 |title=Bai Sri Su Khwan: Spirit Blessing in North-eastern Thailand |journal=Asian Culture and History |volume=6 |issue=2 |pages=134–138 |publisher=Canadian Center of Science and Education |doi=10.5539/ach.v6n2p134 |issn=1916-9655 |url=https://patricklepetit.jalbum.net/ANIMISM%20AND%20RELIGION/LIBRARY/Bai_Sri_Su_Khwan_Spirit_Blessing_in_North-eastern.pdf |access-date=2026-06-14 }}</ref> টাই লাও আৰু ফু টাই সকলৰ পৰম্পৰাগত অনুষ্ঠান বাই চ্ৰি চু খৱানত দুটা মুখ্য সামগ্ৰীৰ ভিতৰত ফান খাও (খাদ্য থোৱা ফান) অন্যতম।<ref>{{Cite journal |last1=Titrassamee |first1=Songsak |last2=Lamduan |first2=Somchai |last3=Phaengsoi |first3=Kosit |date=2014-06-12 |title=Bai Sri Su Khwan: Spirit Blessing in North-eastern Thailand |journal=Asian Culture and History |volume=6 |issue=2 |pages=134–138 |publisher=Canadian Center of Science and Education |doi=10.5539/ach.v6n2p134 |issn=1916-9655 |url=https://patricklepetit.jalbum.net/ANIMISM%20AND%20RELIGION/LIBRARY/Bai_Sri_Su_Khwan_Spirit_Blessing_in_North-eastern.pdf |access-date=2026-06-14 |page= }}</ref> ===ঢাকনিযুক্ত বাৰ্মিজ শৰাই=== ঢাকনিযুক্ত শৰাই দৰে পাত্ৰ বাৰ্মিজ সংস্কৃতিত দেখা যায়। এই পাত্ৰক ''hsun-ok'' বুলি কোৱা হয়। এইটো সাধাৰণতে বাৰ্মিজ সকলৰ বৌদ্ধ নৈবেদ্য বহন বা আগবঢ়োৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত পাত্ৰ।<ref>{{cite web |title=hsun-ok; vessel-stand; bowl |website=British Museum Collection Online |publisher=The British Museum |url=https://www.britishmuseum.org/collection/object/A_1993-1117-1 |access-date=15 June 2026}}</ref> ''Hsun-ok'' সাধাৰণতে লাখ-লেপা বাঁহ বা কাঠেৰে নিৰ্মিত হয়, আৰু ইয়াত এটা পেডেষ্টেল, বাটিৰ দৰে মূল পাত্ৰ, ভিতৰুৱা ট্ৰে আৰু ওপৰত এটা ওখ শিখৰযুক্ত ঢাকনি থাকে।<ref>{{cite web |title=hsun-ok; vessel-stand; bowl |website=British Museum Collection Online |publisher=The British Museum |url=https://www.britishmuseum.org/collection/object/A_1993-1117-1 |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Buddhist offering vessel (hsun ok) |website=Art Gallery of South Australia Collection |publisher=Art Gallery of South Australia |url=https://www.agsa.sa.gov.au/collection-publications/collection/works/buddhist-offering-vessel-hsun-ok/24828/ |access-date=15 June 2026}}</ref> ইয়াৰ পৰা বুজা যায় যে শানসকলৰ ঢাকনিযুক্ত ''hsun-ok'' ৰূপটো বাৰ্মিজ বৌদ্ধ নৈবেদ্য-পাত্ৰ পৰম্পৰাৰ এটা স্থানীয় অভিযোজন আছিল।<ref>{{cite web |title=hsun-ok |website=British Museum Collection Online |publisher=The British Museum |url=https://www.britishmuseum.org/collection/object/A_1998-0723-241 |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Burmese Lacquer Hson-ok Offering Box |website=Michael Backman Ltd |url=https://www.michaelbackmanltd.com/archived_objects/burmese-lacquer-hson-ok-offering-box/ |access-date=15 June 2026}}</ref> অৱশ্যে এই প্ৰমাণ বিশেষকৈ শিখৰযুক্ত ঢাকনি থকা লাখৰ ঢাকনিযুক্ত ''hsun-ok''-ৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰযোজ্য; সকলো মুকলি পেডেষ্টেলযুক্ত ট্ৰে বাৰ্মিজ উৎসৰ পৰা আহিছে বুলি ইয়াৰ দ্বাৰা প্ৰমাণিত নহয়। মুকলি উঠা নৈবেদ্য-ট্ৰে সমগ্ৰ মূল ভূখণ্ডীয় দক্ষিণ-পূব এছিয়াত বহুলভাৱে দেখা যায়, কিন্তু ঢাকনিযুক্ত লাখৰ ''hsun-ok'' বিশেষভাৱে বাৰ্মীজ বৌদ্ধ বস্তু-সংস্কৃতিৰ সৈতে অধিক ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত। ===অসমত শৰাই আৰু বটাৰ প্ৰচলন=== চীন-তিব্বতীয় বা তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় মূলৰ‌ [[চুতীয়া ৰাজ্য]] আৰু টাই মূলৰ [[আহোম ৰাজ্য]] দুয়োতে বটা বা শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। [[যোৰহাট জিলা]]ৰ তিতাবৰ অঞ্চলৰ চুতীয়া লোক এঘৰত পুৰণি বাকচ এটাত ভৰাই সংৰক্ষিত কৰি থোৱা চুতীয়া ৰাজ্যৰ দিনীয়া বটা উদ্ধাৰ কৰা হৈছে। বটাতোত অসমীয়া লিপিত খোদিত আছে "১৩১৭ সন ছাৰি শাবন মাশ"। অৰ্থাৎ ১৩৯৫ চনৰ(১৩১৭ শক) চাৰি শাওণত এই বঁটা টো নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল বা গ্ৰহণ কৰা হৈছিল।<ref> [https://archive.org/details/chutia-bota-1395 Image of the Bota dated to 1395 AD.]</ref> চুতীয়া সকলৰ দৰে [[ডিমাছা জনগোষ্ঠী|ডিমাছা]] সকলেও শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা দেখা যায়।<ref>{{cite web |title=horai |url=https://www.xobdo.org/dic/horai |website=Xobdo |access-date=14 June 2026}}</ref> ডিমাছা ভাষাত এই পাত্ৰক ''"শৰাই"'' বুলিয়ে জনা যায়। তদুপৰি ডিমাছা সকলৰ পাৰম্পৰিক বস্ত্ৰ শিল্পত ''হ'ৰাইমিন'' নামৰ শৰাইৰ মটিফটোও(motif) সংৰক্ষণ কৰি থোৱা দেখা যায়।<ref>{{cite web |last=ROOHI |title=Weaving in indigenous Dimasa community of Assam |url=https://in.boell.org/en/weaving-indigenous-dimasa-community-assam |website=Heinrich Böll Stiftung |date=19 December 2019 |access-date=14 June 2026}}</ref> আহোম ভাষাত শৰাইখনক ''"ফোন"'' বুলি কোৱা হয়। একেইটা শব্দয়েই মাইহাং থাল খনকো বুজায়। এই শব্দৰ গুৰি পুৰণি চীনা ভাষাৰ থাল বা ট্ৰে বুজোৱা ''"পান''" শব্দ আৰু থাই বা শান ভাষাত শৰাই জাতীয় পাত্ৰক ''"ফান"'' কোৱা হয়।<ref>[https://en.wiktionary.org/wiki/%E0%B8%9E%E0%B8%B2%E0%B8%99 Borrowed from Old Chinese 盤 (OC *baːn, “tray”). Cognate with Lao ພານ (phān), Tai Dam ꪝꪱꪙ or ꪟꪱꪙ, Burmese ဗန်း (ban:, “tray”), Shan ပၢၼ်ႉ (pâ̰an, “tray”), and possibly Khmer ពាន (piən) (Pou and Jenner, 1980-1981)]</ref> যিহেতু অসমত শৰাই বুজাবলৈ "ফোন" শব্দৰ সলনি পুৰণি "শৰাই" শব্দয়ে ব্যৱহাৰ কৰা হয়, গতিকে ধৰিব পাৰি যে খমেৰ সকলে ব্যৱহাৰ কৰা পাত্ৰৰ দৰে অসমৰ শৰাই খনও প্ৰাগ-আহোম যুগৰ পৰাই ব্যৱহাৰ কৰি অহা হৈছে। অসমলৈ আহি শৰাই আৰু মাইহাং—এই দুয়োবিধ পাত্ৰৰ সাদৃশ্য দেখা পাই আহোমসকলে হয়তো দুয়োবিধকে ব্যাখ্যা কৰিবলৈ “ফোন” শব্দ ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ লৈছিল। যিহেতু ঢাকনিযুক্ত শৰাইখন বাৰ্মিজ সকলৰ মাজত পোৱা যায়, গতিকে এইখন পাছৰ কালত আহোম ৰাজ্যৰ দিনত বাৰ্মাৰ পৰা গ্ৰহণ কৰা হ'ব পাৰে। পাছলৈ শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰদেৱৰ দিনত শৰাই নৱবৈষ্ণৱ ধৰ্মত অন্তভুক্ত কৰা হয় আৰু কালক্ৰমত অসমীয়া সংস্কৃতিৰ এক বিশেষ অংশ হৈ পৰে। [[File:Xorai worship.webp|thumb|নামঘৰত ব্যৱহাৰ হোৱা শৰাই।]] === অতিথি-আদৰণিত তামোল-পাণ আৰু শৰাই=== অসমীয়া সমাজত তামোল-পাণ আতিথ্য, সন্মান, ভক্তি আৰু মিত্ৰতাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰতীক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। শৰাইত তামোল-পাণ আগবঢ়াই অতিথিক আদৰণি জনোৱা পৰম্পৰা এটা স্তৰিত সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা বুলি বুজিব পাৰি—প্ৰথমে দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক বিস্তৃত আতিথ্য-সংস্কৃতি, তাৰ পাছত ভাৰতীয় ধৰ্মীয়-সামাজিক আচাৰৰ সৈতে ইয়াৰ সংযোগ, আৰু শেষত অসমীয়া কাঁহ-পিতলৰ শৰাই বা বঁটাৰ জৰিয়তে ইয়াৰ স্থানীয় ৰূপায়ণ। এই প্ৰথাৰ আটাইতকৈ প্ৰাচীন স্তৰটো দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক লোক সকলৰ তামোল-পাণভিত্তিক আতিথ্য পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত হ’ব পাৰে। খাচী সমাজত ''kwai'' বা তামোল-পাণ অতিথিক আগবঢ়োৱা এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সামাজিক শিষ্টাচাৰ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। ''Shikyntien kwai'' নামৰ খাচী পৰম্পৰাত ঘৰত অহা যিকোনো অতিথিক ''kwai'' আগবঢ়োৱাটো সৌজন্যৰ চিন বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Shikyntien Kwai: A Folklore about Betel Hospitality in Khasi Society |url=https://www.necarf.org/home/articles/54/shikyntien-kwai-a-folklore-about-betel-hospitality-in-khasi-society |website=NECARF |date=14 October 2020 |access-date=9 June 2026}}</ref> খাচীসকল অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক ভাষাপৰিয়ালৰ অন্তৰ্গত হোৱা বাবে, অসমীয়া তামোল-পাণ আতিথ্যৰ গভীৰ স্তৰটো পূব ভাৰতৰ অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াগত betel-areca সংস্কৃতিৰ সৈতে তুলনা কৰিব পাৰি, যদিও ইয়াৰ পৰা অসমীয়া প্ৰথাটো প্ৰত্যক্ষভাৱে খাচী বা অন্য কোনো একক অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক উৎসৰ পৰা আহিছে বুলি নিশ্চিতভাৱে ক’ব নোৱাৰি। পাছৰ স্তৰত এই তামোল-পাণ আতিথ্যৰ প্ৰথা ভাৰতীয় ধৰ্মীয় আৰু সামাজিক আচাৰৰ সৈতে একীভূত হয়। এছ. চি. আহুজা আৰু উমা আহুজাই betel leaf আৰু areca nut-ক আতিথ্য, শুভতা, সন্মান, সামাজিক প্ৰতিশ্ৰুতি আৰু ধৰ্মীয় নিবেদনৰ প্ৰতীক হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছে। তেওঁলোকৰ মতে ভাৰতৰ বহু সামাজিক আৰু ধৰ্মীয় আচাৰত তামোল-পাণ ব্যৱহাৰ হয়, আৰু অসমীয়া বিবাহত তামোল-পাণ প্ৰায় পোন্ধৰটা আচাৰত উপস্থিত থাকে।<ref>{{cite journal |last1=Ahuja |first1=S. C. |last2=Ahuja |first2=Uma |year=2011 |title=Betel Leaf and Betel Nut in India: History and Uses |journal=Asian Agri-History |volume=15 |issue=1 |pages=13–35 |url=https://www.researchgate.net/publication/292469329_Betel_leaf_and_betel_nut_in_India_History_and_uses |access-date=9 June 2026}}</ref> সেয়ে অসমীয়া সমাজত তামোল-পাণ কেৱল মুখশুদ্ধিৰ সামগ্ৰী নহয়; ই আতিথ্য, শুভেচ্ছা, বিবাহ, সামাজিক স্বীকৃতি আৰু ধৰ্মীয় পবিত্ৰতাৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে। এই তামোল-পাণ পৰম্পৰাই অসমত শৰাই আৰু বঁটাৰ জৰিয়তে এক বিশেষ স্থানীয় ৰূপ লাভ কৰে। অসম চৰকাৰৰ সংস্কৃতি-সম্পৰ্কীয় তথ্য অনুসৰি, তামোল-পাণ বা গুৱাপাণক ভক্তি, সন্মান আৰু মিত্ৰতাৰ নিবেদন হিচাপে ধৰা হয়, আৰু অতিথিক আদৰণি তথা ধন্যবাদ জনোৱাৰ চিহ্ন হিচাপে শৰাইত তামোল-পাণ আগবঢ়োৱা হয়। একেটা উৎসত শৰাইক নামঘৰ বা পূজাস্থলীত প্ৰসাদ আৰু অন্যান্য নিবেদন আগবঢ়োৱাৰ পাত্ৰ হিচাপেও বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Culture of Assam |url=https://assam.gov.in/about-us/391 |website=Assam State Portal |publisher=Government of Assam |access-date=9 June 2026}}</ref> ইয়াৰ পৰা বুজা যায় যে তামোল-পাণৰ সামাজিক অৰ্থ বহল আঞ্চলিক পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত হলেও, কাঁহ-পিতলৰ শৰাই বা বঁটাত তাক আগবঢ়োৱাৰ ৰূপটো অসমীয়া ধাতু-শিল্প আৰু সামাজিক আচাৰৰ সৈতে বিশেষভাৱে যুক্ত। == ধৰ্মীয় তাৎপৰ্য == পৰৱৰ্তী সময়ত আহোম সংস্কৃতিৰপৰা গ্ৰহণ কৰা শৰাই অসমীয়া সমাজ আৰু নামঘৰীয়া ধৰ্মীয় পৰম্পৰাৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশত পৰিণত হয়। নামঘৰত ভাগৱত স্থাপনৰ বাবে শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল, যিয়ে অসমীয়া আধ্যাত্মিক জীৱনত [[File:Sankaradeva.jpg|thumb|right|220px|শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]] ১৫শ আৰু ১৬শ শতিকাত [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]]ৰ একশৰণ নামধৰ্ম আন্দোলনে শৰাই আৰু বটাৰ তাৎপৰ্য নতুন ৰূপ দিয়ে। শংকৰদেৱে পুৰণি অসমীয়া সাংস্কৃতিক পৰিসৰৰপৰা শৰাইৰ ব্যৱহাৰ গ্ৰহণ কৰি ইয়াক অসমীয়া বৈষ্ণৱ সমাজত অন্তৰ্ভুক্ত কৰে। নামঘৰৰ মাজভাগত শৰাইৰ ওপৰত ভাগৱত স্থাপন কৰি তেওঁ দেখুৱাইছিল যে ঈশ্বৰ সকলোৰে বাবে সমান। সেই নামঘৰত শৰাই হৈ উঠে “সমতাৰ প্ৰতীক”—য’ৰপৰা সকলো ভক্তক সমানে প্ৰসাদ বিতৰণ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday |date=20 March 2021 }}</ref> == ঐতিহ্য == শৰাই আৰু বটাৰ ঐতিহ্যৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশ হৈছে—ই কেৱল ৰাজকীয় বস্তু হৈ নাথাকি অসমীয়া সমাজৰ সামূহিক হৃদস্পন্দনত পৰিণত হোৱা।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday }}</ref> শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। তামোল-পাণ আগবঢ়োৱাৰ মাধ্যমেৰে শৰাই আৰু বটা “সন্মানৰ আচাৰ” হিচাপে সমগ্ৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত একত্ৰিত সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা সৃষ্টি কৰে। এই আধ্যাত্মিক ৰূপান্তৰৰ ফলত শৰাই আৰু বটা কেৱল ৰাজকীয় ক্ষমতাৰ প্ৰতীক হৈ নাথাকি সামাজিক ঐক্য, সমতা আৰু অসমীয়া জাতীয় আত্মাৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশত পৰিণত হয়।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday |date=20 March 2021 }}</ref> == চাওক == * [[অসমীয়া সংস্কৃতি]] * [[তামোল-পাণ]] * [[নামঘৰ]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} mntjfluzhkqnqxigsmldf1w1v998laa 612236 612234 2026-06-14T19:18:51Z Ananya Taye 28065 /* খমেৰ সকলৰ শৰাই জাতীয় পাত্ৰ আৰু থাই সকলৰ গ্ৰহণ */ Will add more sources 612236 wikitext text/x-wiki '''শৰাই''' আৰু '''বটা''' অসমৰ অন্যতম প্ৰতীকী পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। কাঁহ বা বেল-মেটেলৰে নিৰ্মিত এই শিল্পবস্তু অসমীয়া সমাজত মৰ্যাদা, সন্মান আৰু সাংস্কৃতিক গৌৰৱৰ প্ৰতীক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। সাধাৰণতে তলত এটা থিয়াভাগ থকা ওপৰৰ থাল সদৃশ গঠনযুক্ত শৰাই ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠান, সামাজিক অনুষ্ঠান আৰু বিশেষকৈ অতিথি সম্ভাষণত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। অসমীয়া আৰু আহোম সংস্কৃতিত শৰাই আগবঢ়োৱা মানে আন্তৰিকতা, আতিথ্য আৰু গভীৰ সন্মান প্ৰকাশ কৰা। [[File:Xorai-শৰাই.jpg|thumb|right|250px|পৰম্পৰাগত অসমীয়া শৰাই]] সাধাৰণতে ইয়াত তামোল-পাণ, মিঠাই আৰু আন আন আনুষ্ঠানিক সামগ্ৰী আগবঢ়োৱা হয়। কিছুমান শৰাইত অলংকৃত ঢাকনি থাকে, যিয়ে ইয়াৰ সৌন্দৰ্য আৰু আধ্যাত্মিক তাৎপৰ্য বৃদ্ধি কৰে; আন কিছুমান আকৌ মুকলি ৰূপত থাকে। লক্ষণীয় যে, অতিথি সম্ভাষণ আৰু ধৰ্মীয় নিবেদনৰ বাবে ব্যৱহৃত এনে উচ্চভিত্তিযুক্ত থাল বা পাত্ৰৰ ধাৰণা এছিয়াৰ আন বহু অঞ্চলতো—বিশেষকৈ চীন, তিব্বত, নেপাল আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াত দেখিবলৈ পোৱা যায়। যদিও শৰাই আৰু বটা একে ধৰণৰ সামগ্ৰী আৰু মূল নক্সাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ় লৈ উঠিছে, তথাপি সময়ৰ লগে লগে এই দুয়োটা পৃথক শিল্পবস্তু হিচাপে বিকশিত হয়। শৰাই সাধাৰণতে ওপৰত এটা সমতল থাল আৰু তলত এটা থিয়াভাগযুক্ত, আনহাতে বটা হৈছে বাটিৰ দৰে পাত্ৰ, যি বহু সময়ত শৰাইৰ সৈতে একেলগে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=Fragmented Memories: Struggling to Be Tai-Ahom in India |url=https://archive.org/details/fragmentedmemori0000saik |publisher=Duke University Press |location=Durham |year=2004 |isbn=9780822334255 |access-date=5june 2025 }}</ref> == ইতিহাস == === প্ৰাচীন চীনা উৎস === [[File:Warring States Bronze Dou 02.jpg|thumb|right|250px|যুদ্ধৰত ৰাজ্যসমূহৰ যুগৰ ব্ৰঞ্জৰ ডৌ পাত্ৰ]] শৰাই আৰু বটাৰ শিকড় চীন জনগোষ্ঠীৰ এক প্ৰাচীন সাংস্কৃতিক ধাৰাৰ সৈতে জড়িত। "Dou " (豆) নামে পৰিচিত উচ্চভিত্তিযুক্ত বাটিৰ আকৃতি প্ৰথমে চীনত নৱপ্ৰস্তৰ যুগত দেখা যায়। ওপৰত পাত্ৰ আৰু তলত থিয়াভাগ থকা এই গঠন প্ৰায় ৬,০০০–৭,০০০ বছৰ আগতে (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৫০০০–৪০০০) উৎপত্তি লাভ কৰে, আৰু ইয়াৰ মূল আকৃতি ইয়াংশাও সংস্কৃতি আৰু ডাৱেনকʼ সংস্কৃতিত বিকশিত হয়। ভাষাতাত্ত্বিক আৰু জিনগত গৱেষকৰ মতে [[চীনা-তিব্বতীয় ভাষা|চীন-তিব্বতীয়]] বা তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় ভাষা পৰিয়ালৰ লোক সকলৰ আদিম বিস্তাৰ উত্তৰ চীনৰ ইয়াংশাও আৰু মাজিয়াও সভ্যতাৰ পৰা হৈছিল।<ref>{{cite journal |last1=Zhang |first1=Menghan |last2=Yan |first2=Shi |last3=Pan |first3=Wuyun |last4=Jin |first4=Li |year=2019 |title=Phylogenetic evidence for Sino-Tibetan origin in northern China in the Late Neolithic |journal=Nature |volume=569 |pages=112–115 |doi=10.1038/s41586-019-1153-z}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Zhang |first1=Hanzhi |last2=Ji |first2=Ting |last3=Pagel |first3=Mark |last4=Mace |first4=Ruth |year=2020 |title=Dated phylogeny suggests early Neolithic origin of Sino-Tibetan languages |journal=Scientific Reports |volume=10 |article-number=20792 |doi=10.1038/s41598-020-77404-4}}</ref> যিহেতু অসমৰ বড়ো-গাৰো বা বড়ো-কছাৰী মূলীয় ভাষাসমূহ তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় ভাষা পৰিয়ালৰ এটা শাখা হিচাপে গণ্য কৰা হয়,‌গতিকে চীনৰ এই সভ্যতাৰ পৰাই অসমৰ [[বড়ো-কছাৰী]] মূলীয় জনগোষ্ঠী সমূহৰ উৎপত্তি হৈছে বুলি ক'ব পৰা যায়।<ref>{{cite book |last=DeLancey |first=Scott |year=2012 |chapter=On the Origins of Bodo-Garo |editor-last=Morey |editor-first=Stephen |editor2-last=Post |editor2-first=Mark W. |title=North East Indian Linguistics |volume=4 |publisher=Cambridge University Press India |pages=3–20}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত [[ঝৌ সাম্ৰাজ্য]]ৰ (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১০৪৬–২৫৬) যুগত “ডৌ” চীনা ধৰ্মীয়-আনুষ্ঠানিক সংস্কৃতিৰ এক বিশেষ প্ৰতীকত পৰিণত হয়। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। [[File:Spring & Autumn Bronze Dou, Xinzheng.jpg|thumb|right|250px|বসন্ত আৰু শৰৎ যুগৰ ব্ৰঞ্জৰ ডৌ পাত্ৰ, চিনঝেং]] ঝৌ সমাজত জীৱন “লি” বা আচাৰ-ব্যৱস্থাৰ নিয়মেৰে পৰিচালিত হৈছিল। সেই ব্যৱস্থাত ডৌ কেৱল এটা খাদ্যপাত্ৰ নাছিল; ই আছিল পূৰ্বপুৰুষৰ সৈতে আত্মিক যোগাযোগ স্থাপন কৰা এক পৱিত্ৰ আচাৰিক পাত্ৰ। ঝৌ লোকসকলে বিশ্বাস কৰিছিল যে সঠিকভাৱে পূৰ্বপুৰুষক নিবেদন কৰিলে ঐশ্বৰিক আশীৰ্বাদ লাভ হয়—যেনে সুৰক্ষা আৰু উন্নত ফচল। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। [[File:Dou with an inland hunting scene.jpg|thumb|right|250px|শিকাৰ দৃশ্য খোদিত প্ৰাচীন ডৌ পাত্ৰ]] ===চীনৰ পৰা শৰাই সংস্কৃতিৰ বিস্তাৰ=== কালক্ৰমত চীনৰ পৰা শৰাই জাতীয় পাত্ৰ চীন তিব্বতীয় মূলৰ বাৰ্মিজ<ref>[https://archive.org/details/burmese-hsun-ok Traditional Burmese Offering Tray Hsun-Ok]</ref>, তিব্বত, নেপাল<ref>[https://archive.org/details/nepal-offering-tray Traditional Nepalese Offering tray]</ref>, অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক ভুলৰ কম্বোডিয়া, ভিয়েটনাম, টাই মুলৰ থাইলেণ্ড, অষ্ট্ৰোনেচিয়ান মূলৰ মালয়েছিয়া, ইত্যাদি অঞ্চললৈ বিয়পি পৰে। বৌদ্ধ ধৰ্মত শৰাইৰ মহৎ আটাইতকৈ বেছি। এই সকলো দেশত শৰাই জাতীয় পাত্ৰ ভগৱানৰ আগত সেৱা কৰিবলৈ আগ বঢ়োৱা হয়। ===খমেৰ সকলৰ শৰাই জাতীয় পাত্ৰ আৰু থাই সকলৰ গ্ৰহণ=== থাই বা কম্বোডিয়াৰ ভাষাত শৰাই জাতীয় পাত্ৰক ''"ফান"'' কোৱা হয়।<ref>{{cite web |title=Phan (tray) |website=Wikipedia |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Phan_(tray) |access-date=15 June 2026}}</ref> থাই/শ্যাম ৰাজ্যসমূহৰ থাইলেণ্ডত উত্থান হোৱাৰ আগতেই কম্বোডিয়া আৰু সংশ্লিষ্ট মূল ভূখণ্ডীয় দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক প্ৰেক্ষাপটত শৰাই জাতীয় পাত্ৰৰ উপস্থিতি পোৱা যায়। হেং পিফালে খ্ৰীষ্টীয় ৩০০–৫০০ চনৰ প্ৰাক-আংকোৰীয় যুগৰ উত্তৰণৰ বিষয়ে আলোচনা কৰোঁতে উত্তৰ-পূব থাইলেণ্ড আৰু কম্বোডিয়াৰ প্ৰাগৈতিহাসিক (তেতিয়ালৈকে থাই/টাই সকলৰ প্ৰবজন ঘটা নাছিল<ref>{{cite journal |last=Evans |first=Grant |title=The Tai Original Diaspora |journal=Journal of the Siam Society |volume=104 |year=2016 |pages=1–14 |url=https://thesiamsociety.org/wp-content/uploads/2016/04/JSS_104_0b_Evans_TaiOriginalDiaspora.pdf |access-date=15 June 2026}}</ref>) স্থানসমূহত "pedestalled dishes and bowls" অৰ্থাৎ শৰাই জাতীয় পাত্ৰ আৰু বাটিৰ উপস্থিতিৰ কথা উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Heng |first=Piphal |title=Transition to the Pre-Angkorian period (300–500 CE): Thala Borivat and a regional perspective |journal=Journal of Southeast Asian Studies |volume=47 |issue=3 |year=2016 |pages=484–505 |doi=10.1017/S0022463416000369 |url=https://www.cambridge.org/core/journals/journal-of-southeast-asian-studies/article/transition-to-the-preangkorian-period-300500-ce-thala-borivat-and-a-regional-perspective/AEC80A473E33ED556489658939C261D2 |access-date=15 June 2026}}</ref> তেওঁ কম্বোডিয়াৰ Tuol Neakta Kang Memay স্থানৰ পৰা পোৱা এটা পেডেষ্টেলযুক্ত বাটিৰ ছবিও প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Heng |first=Piphal |year=2016 |title=Transition to the Pre-Angkorian period (300–500 CE): Thala Borivat and a regional perspective |journal=Journal of Southeast Asian Studies |volume=47 |issue=3 |pages=484–505 |doi=10.1017/S0022463416000406}}</ref> [[এংকৰ ৱাট|এংকৰ বছৰেই]] স্থানৰ প্ৰাচীন কম্বোডীয় মৃত্শিল্পৰ মাজতো এনে পেডেষ্টেলযুক্ত থালৰ আকৃতিৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে; Miriam T. Stark-এ এংকৰ বৰেইৰ মৃত্শিল্পৰ ভিতৰত শৰাই জাতীয় থালৰ বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Stark |first=Miriam T. |year=2019 |title=Earthenware Ceramic Technologies of Angkor Borei, Cambodia |journal=Udaya, Journal of Khmer Studies |volume=14 |pages=109–132}}</ref> একেদৰেই UNESCOয়ে প্ৰকাশিত খমেৰ ৰূপালী শিল্প সম্পৰ্কীয় এখন গ্ৰন্থৰ মতে প্ৰাক-আংকোৰীয় আৰু আংকোৰীয় শিলালিপিত কম্বোডীয় সকলে ব্যৱহাৰ কৰা ৰূপালী সামগ্ৰীৰ ভিতৰত পেডেষ্টেল যুক্ত থাল আৰু ট্ৰেৰও বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Kong |first=Vireak |year=2009 |title=Khmer Silverwares |publisher=UNESCO |location=Phnom Penh |url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000187953 |access-date=9 June 2026}}</ref> থাই সকলৰ আয়ুথিয়া ৰাজ্য ১৩৫১ চনত প্ৰতিষ্ঠা হৈছিল আৰু ইয়াৰ ৰাজ দৰবাৰৰ সংস্কৃতি আংকোৰৰ সাংস্কৃতিৰ আৰ্হিৰে গঢ় লোৱা বুলি কোৱা হয়।<ref>{{cite encyclopedia |title=History of Thailand |encyclopedia=Encyclopaedia Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/history-of-Thailand |access-date=9 June 2026}}</ref><ref>{{cite encyclopedia |title=Khmer Empire |encyclopedia=Encyclopaedia Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Khmer-Empire |access-date=9 June 2026}}</ref> সেয়েহে ইতিহাসবিদ সকলৰ মতে থাই সকলে কম্বোডিয়াৰ খমেৰ জাতিৰ পৰা শৰাই জাতীয় সম্পদটো গ্ৰহণ কৰি থাল বুজোৱা "ফান" শব্দটো প্ৰয়োগ কৰিছিল। খমেৰ আৰু তাই বাদেও দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অন্য দেশসমূহতো শৰাই-জাতীয় পেডেষ্টেলযুক্ত পাত্ৰ বা নৈবেদ্য-ট্ৰে দেখা যায়। মিয়ানমাৰত ইয়াৰ এটা স্বতন্ত্ৰ ঢাকনিযুক্ত লাখ-পাত্ৰ ৰূপ দেখা যায়, যাক hsun-ok বুলি কোৱা হয়। এই পাত্ৰ বৌদ্ধ ভিক্ষু আৰু বিহাৰলৈ খাদ্য বা নৈবেদ্য আগবঢ়োৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত হয়, আৰু সাধাৰণতে বাঁহ বা কাঠৰ গাঁথনিৰ ওপৰত লাখ-লেপ দি নিৰ্মাণ কৰা হয়।<ref>{{cite web |title=Conserving a Burmese offering vessel |website=British Museum |publisher=The British Museum |date=13 September 2023 |url=https://www.britishmuseum.org/blog/conserving-burmese-offering-vessel |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Buddhist offering vessel (hsun ok) |website=Art Gallery of South Australia Collection |publisher=Art Gallery of South Australia |url=https://www.agsa.sa.gov.au/collection-publications/collection/works/buddhist-offering-vessel-hsun-ok/24828/ |access-date=15 June 2026}}</ref> দ্বীপীয় দক্ষিণ-পূব এছিয়াতো এনে পেডেষ্টেলযুক্ত ট্ৰে বা পাত্ৰৰ ব্যৱহাৰ পোৱা যায়। ইণ্ডোনেশিয়াৰ বালিত দুলাং (dulang) নামে জনা ওখ পায়াযুক্ত ট্ৰে ধৰ্মীয় বা আনুষ্ঠানিক নৈবেদ্য বহন কৰাৰ বাবে ব্যৱহৃত হয়। ফিলিপাইনছৰ ৰাষ্ট্ৰীয় মিউজিয়াময়ে উল্লেখ কৰিছে যে বালিৰ এই দুলাং-সমূহ পূজা পাতল বা নীতি নিয়মত বিভিন্ন সামগ্ৰী আগবঢ়াবলৈ ব্যৱহাৰ ৰা হয়। দক্ষিণ ফিলিপাইনছৰ Maranao আৰু Maguindanao সমাজত তাবাক নামে জনা পিতলৰ শৰাই জাতীয় পাত্ৰ বিশেষ অনুষ্ঠানত খাদ্য পৰিবেশনৰ বাবে ব্যৱহৃত হয়।<ref>{{cite web |title=Earthenware Pedestalled Bowls |website=National Museum of the Philippines |publisher=National Museum of the Philippines |date=7 December 2021 |url=https://www.nationalmuseum.gov.ph/2021/12/07/earthenware-pedestalled-bowls/ |access-date=15 June 2026}}</ref> জাভাৰ মধ্যযুগীয় শিল্পতো শৰাই জাতীয় পাত্ৰৰ উদাহৰণ পোৱা যায়।<ref>{{cite web |title=Offering tray (talam) |website=The Metropolitan Museum of Art |publisher=The Metropolitan Museum of Art |url=https://www.metmuseum.org/art/collection/search/715081 |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Offering Vessel in the Form of a Female Head |website=Los Angeles County Museum of Art |publisher=LACMA |url=https://collections.lacma.org/node/175545 |access-date=15 June 2026}}</ref> টাই ভাষাসমূহ যেনে থাই ভাষাত พาน (ফান), লাও ভাষাত ພານ (phān), টাই ডাম ꪝꪱꪙ বা ꪟꪱꪙ টাই য়াই ভাষাত ပၢၼ်ႉ আদিয়ে থাল সদৃশ পাত্ৰক বুজোৱা হয় যি চীনা ভাষাৰ 盤 পানৰ পৰা আহিছে যাৰ অৰ্থ থাল (tray)।<ref>“พาน” in Thai Dictionary Project (TDP) (UC Berkeley 1964) (plus additional data from the Royal Institute of Thailand (RI) and NECTEC's LEXITRON project (LEX)). Searchable online at {{url|SEAlang.net}}</ref> টাই-আহোম ভাষাত এনে পাত্ৰক ফুন (𑜇𑜥𑜃𑜫) বুলি কোৱা হয়।<ref>{{Cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |author-link=Golap Chandra Barua |title=Ahom-Assamese-English Dictionary |publisher=Baptist Mission Press |location=Calcutta |year=1920 |page= 138|url=https://ia801408.us.archive.org/2/items/in.ernet.dli.2015.463794/2015.463794.Ahom-assamese-english-Dictionary.pdf |access-date=2026-06-14}}</ref> থাই সকলৰ মাজত ফান এটা উচ্চ স্তৰীয় পৰম্পৰাগত বাচন।<ref>{{Cite journal |last1=Titrassamee |first1=Songsak |last2=Lamduan |first2=Somchai |last3=Phaengsoi |first3=Kosit |date=2014-06-12 |title=Bai Sri Su Khwan: Spirit Blessing in North-eastern Thailand |journal=Asian Culture and History |volume=6 |issue=2 |pages=134–138 |publisher=Canadian Center of Science and Education |doi=10.5539/ach.v6n2p134 |issn=1916-9655 |url=https://patricklepetit.jalbum.net/ANIMISM%20AND%20RELIGION/LIBRARY/Bai_Sri_Su_Khwan_Spirit_Blessing_in_North-eastern.pdf |access-date=2026-06-14 }}</ref> টাই লাও আৰু ফু টাই সকলৰ পৰম্পৰাগত অনুষ্ঠান বাই চ্ৰি চু খৱানত দুটা মুখ্য সামগ্ৰীৰ ভিতৰত ফান খাও (খাদ্য থোৱা ফান) অন্যতম।<ref>{{Cite journal |last1=Titrassamee |first1=Songsak |last2=Lamduan |first2=Somchai |last3=Phaengsoi |first3=Kosit |date=2014-06-12 |title=Bai Sri Su Khwan: Spirit Blessing in North-eastern Thailand |journal=Asian Culture and History |volume=6 |issue=2 |pages=134–138 |publisher=Canadian Center of Science and Education |doi=10.5539/ach.v6n2p134 |issn=1916-9655 |url=https://patricklepetit.jalbum.net/ANIMISM%20AND%20RELIGION/LIBRARY/Bai_Sri_Su_Khwan_Spirit_Blessing_in_North-eastern.pdf |access-date=2026-06-14 |page= }}</ref> ===ঢাকনিযুক্ত বাৰ্মিজ শৰাই=== ঢাকনিযুক্ত শৰাই দৰে পাত্ৰ বাৰ্মিজ সংস্কৃতিত দেখা যায়। এই পাত্ৰক ''hsun-ok'' বুলি কোৱা হয়। এইটো সাধাৰণতে বাৰ্মিজ সকলৰ বৌদ্ধ নৈবেদ্য বহন বা আগবঢ়োৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত পাত্ৰ।<ref>{{cite web |title=hsun-ok; vessel-stand; bowl |website=British Museum Collection Online |publisher=The British Museum |url=https://www.britishmuseum.org/collection/object/A_1993-1117-1 |access-date=15 June 2026}}</ref> ''Hsun-ok'' সাধাৰণতে লাখ-লেপা বাঁহ বা কাঠেৰে নিৰ্মিত হয়, আৰু ইয়াত এটা পেডেষ্টেল, বাটিৰ দৰে মূল পাত্ৰ, ভিতৰুৱা ট্ৰে আৰু ওপৰত এটা ওখ শিখৰযুক্ত ঢাকনি থাকে।<ref>{{cite web |title=hsun-ok; vessel-stand; bowl |website=British Museum Collection Online |publisher=The British Museum |url=https://www.britishmuseum.org/collection/object/A_1993-1117-1 |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Buddhist offering vessel (hsun ok) |website=Art Gallery of South Australia Collection |publisher=Art Gallery of South Australia |url=https://www.agsa.sa.gov.au/collection-publications/collection/works/buddhist-offering-vessel-hsun-ok/24828/ |access-date=15 June 2026}}</ref> ইয়াৰ পৰা বুজা যায় যে শানসকলৰ ঢাকনিযুক্ত ''hsun-ok'' ৰূপটো বাৰ্মিজ বৌদ্ধ নৈবেদ্য-পাত্ৰ পৰম্পৰাৰ এটা স্থানীয় অভিযোজন আছিল।<ref>{{cite web |title=hsun-ok |website=British Museum Collection Online |publisher=The British Museum |url=https://www.britishmuseum.org/collection/object/A_1998-0723-241 |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Burmese Lacquer Hson-ok Offering Box |website=Michael Backman Ltd |url=https://www.michaelbackmanltd.com/archived_objects/burmese-lacquer-hson-ok-offering-box/ |access-date=15 June 2026}}</ref> অৱশ্যে এই প্ৰমাণ বিশেষকৈ শিখৰযুক্ত ঢাকনি থকা লাখৰ ঢাকনিযুক্ত ''hsun-ok''-ৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰযোজ্য; সকলো মুকলি পেডেষ্টেলযুক্ত ট্ৰে বাৰ্মিজ উৎসৰ পৰা আহিছে বুলি ইয়াৰ দ্বাৰা প্ৰমাণিত নহয়। মুকলি উঠা নৈবেদ্য-ট্ৰে সমগ্ৰ মূল ভূখণ্ডীয় দক্ষিণ-পূব এছিয়াত বহুলভাৱে দেখা যায়, কিন্তু ঢাকনিযুক্ত লাখৰ ''hsun-ok'' বিশেষভাৱে বাৰ্মীজ বৌদ্ধ বস্তু-সংস্কৃতিৰ সৈতে অধিক ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত। ===অসমত শৰাই আৰু বটাৰ প্ৰচলন=== চীন-তিব্বতীয় বা তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় মূলৰ‌ [[চুতীয়া ৰাজ্য]] আৰু টাই মূলৰ [[আহোম ৰাজ্য]] দুয়োতে বটা বা শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। [[যোৰহাট জিলা]]ৰ তিতাবৰ অঞ্চলৰ চুতীয়া লোক এঘৰত পুৰণি বাকচ এটাত ভৰাই সংৰক্ষিত কৰি থোৱা চুতীয়া ৰাজ্যৰ দিনীয়া বটা উদ্ধাৰ কৰা হৈছে। বটাতোত অসমীয়া লিপিত খোদিত আছে "১৩১৭ সন ছাৰি শাবন মাশ"। অৰ্থাৎ ১৩৯৫ চনৰ(১৩১৭ শক) চাৰি শাওণত এই বঁটা টো নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল বা গ্ৰহণ কৰা হৈছিল।<ref> [https://archive.org/details/chutia-bota-1395 Image of the Bota dated to 1395 AD.]</ref> চুতীয়া সকলৰ দৰে [[ডিমাছা জনগোষ্ঠী|ডিমাছা]] সকলেও শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা দেখা যায়।<ref>{{cite web |title=horai |url=https://www.xobdo.org/dic/horai |website=Xobdo |access-date=14 June 2026}}</ref> ডিমাছা ভাষাত এই পাত্ৰক ''"শৰাই"'' বুলিয়ে জনা যায়। তদুপৰি ডিমাছা সকলৰ পাৰম্পৰিক বস্ত্ৰ শিল্পত ''হ'ৰাইমিন'' নামৰ শৰাইৰ মটিফটোও(motif) সংৰক্ষণ কৰি থোৱা দেখা যায়।<ref>{{cite web |last=ROOHI |title=Weaving in indigenous Dimasa community of Assam |url=https://in.boell.org/en/weaving-indigenous-dimasa-community-assam |website=Heinrich Böll Stiftung |date=19 December 2019 |access-date=14 June 2026}}</ref> আহোম ভাষাত শৰাইখনক ''"ফোন"'' বুলি কোৱা হয়। একেইটা শব্দয়েই মাইহাং থাল খনকো বুজায়। এই শব্দৰ গুৰি পুৰণি চীনা ভাষাৰ থাল বা ট্ৰে বুজোৱা ''"পান''" শব্দ আৰু থাই বা শান ভাষাত শৰাই জাতীয় পাত্ৰক ''"ফান"'' কোৱা হয়।<ref>[https://en.wiktionary.org/wiki/%E0%B8%9E%E0%B8%B2%E0%B8%99 Borrowed from Old Chinese 盤 (OC *baːn, “tray”). Cognate with Lao ພານ (phān), Tai Dam ꪝꪱꪙ or ꪟꪱꪙ, Burmese ဗန်း (ban:, “tray”), Shan ပၢၼ်ႉ (pâ̰an, “tray”), and possibly Khmer ពាន (piən) (Pou and Jenner, 1980-1981)]</ref> যিহেতু অসমত শৰাই বুজাবলৈ "ফোন" শব্দৰ সলনি পুৰণি "শৰাই" শব্দয়ে ব্যৱহাৰ কৰা হয়, গতিকে ধৰিব পাৰি যে খমেৰ সকলে ব্যৱহাৰ কৰা পাত্ৰৰ দৰে অসমৰ শৰাই খনও প্ৰাগ-আহোম যুগৰ পৰাই ব্যৱহাৰ কৰি অহা হৈছে। অসমলৈ আহি শৰাই আৰু মাইহাং—এই দুয়োবিধ পাত্ৰৰ সাদৃশ্য দেখা পাই আহোমসকলে হয়তো দুয়োবিধকে ব্যাখ্যা কৰিবলৈ “ফোন” শব্দ ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ লৈছিল। যিহেতু ঢাকনিযুক্ত শৰাইখন বাৰ্মিজ সকলৰ মাজত পোৱা যায়, গতিকে এইখন পাছৰ কালত আহোম ৰাজ্যৰ দিনত বাৰ্মাৰ পৰা গ্ৰহণ কৰা হ'ব পাৰে। পাছলৈ শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰদেৱৰ দিনত শৰাই নৱবৈষ্ণৱ ধৰ্মত অন্তভুক্ত কৰা হয় আৰু কালক্ৰমত অসমীয়া সংস্কৃতিৰ এক বিশেষ অংশ হৈ পৰে। [[File:Xorai worship.webp|thumb|নামঘৰত ব্যৱহাৰ হোৱা শৰাই।]] === অতিথি-আদৰণিত তামোল-পাণ আৰু শৰাই=== অসমীয়া সমাজত তামোল-পাণ আতিথ্য, সন্মান, ভক্তি আৰু মিত্ৰতাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰতীক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। শৰাইত তামোল-পাণ আগবঢ়াই অতিথিক আদৰণি জনোৱা পৰম্পৰা এটা স্তৰিত সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা বুলি বুজিব পাৰি—প্ৰথমে দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক বিস্তৃত আতিথ্য-সংস্কৃতি, তাৰ পাছত ভাৰতীয় ধৰ্মীয়-সামাজিক আচাৰৰ সৈতে ইয়াৰ সংযোগ, আৰু শেষত অসমীয়া কাঁহ-পিতলৰ শৰাই বা বঁটাৰ জৰিয়তে ইয়াৰ স্থানীয় ৰূপায়ণ। এই প্ৰথাৰ আটাইতকৈ প্ৰাচীন স্তৰটো দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক লোক সকলৰ তামোল-পাণভিত্তিক আতিথ্য পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত হ’ব পাৰে। খাচী সমাজত ''kwai'' বা তামোল-পাণ অতিথিক আগবঢ়োৱা এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সামাজিক শিষ্টাচাৰ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। ''Shikyntien kwai'' নামৰ খাচী পৰম্পৰাত ঘৰত অহা যিকোনো অতিথিক ''kwai'' আগবঢ়োৱাটো সৌজন্যৰ চিন বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Shikyntien Kwai: A Folklore about Betel Hospitality in Khasi Society |url=https://www.necarf.org/home/articles/54/shikyntien-kwai-a-folklore-about-betel-hospitality-in-khasi-society |website=NECARF |date=14 October 2020 |access-date=9 June 2026}}</ref> খাচীসকল অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক ভাষাপৰিয়ালৰ অন্তৰ্গত হোৱা বাবে, অসমীয়া তামোল-পাণ আতিথ্যৰ গভীৰ স্তৰটো পূব ভাৰতৰ অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াগত betel-areca সংস্কৃতিৰ সৈতে তুলনা কৰিব পাৰি, যদিও ইয়াৰ পৰা অসমীয়া প্ৰথাটো প্ৰত্যক্ষভাৱে খাচী বা অন্য কোনো একক অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক উৎসৰ পৰা আহিছে বুলি নিশ্চিতভাৱে ক’ব নোৱাৰি। পাছৰ স্তৰত এই তামোল-পাণ আতিথ্যৰ প্ৰথা ভাৰতীয় ধৰ্মীয় আৰু সামাজিক আচাৰৰ সৈতে একীভূত হয়। এছ. চি. আহুজা আৰু উমা আহুজাই betel leaf আৰু areca nut-ক আতিথ্য, শুভতা, সন্মান, সামাজিক প্ৰতিশ্ৰুতি আৰু ধৰ্মীয় নিবেদনৰ প্ৰতীক হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছে। তেওঁলোকৰ মতে ভাৰতৰ বহু সামাজিক আৰু ধৰ্মীয় আচাৰত তামোল-পাণ ব্যৱহাৰ হয়, আৰু অসমীয়া বিবাহত তামোল-পাণ প্ৰায় পোন্ধৰটা আচাৰত উপস্থিত থাকে।<ref>{{cite journal |last1=Ahuja |first1=S. C. |last2=Ahuja |first2=Uma |year=2011 |title=Betel Leaf and Betel Nut in India: History and Uses |journal=Asian Agri-History |volume=15 |issue=1 |pages=13–35 |url=https://www.researchgate.net/publication/292469329_Betel_leaf_and_betel_nut_in_India_History_and_uses |access-date=9 June 2026}}</ref> সেয়ে অসমীয়া সমাজত তামোল-পাণ কেৱল মুখশুদ্ধিৰ সামগ্ৰী নহয়; ই আতিথ্য, শুভেচ্ছা, বিবাহ, সামাজিক স্বীকৃতি আৰু ধৰ্মীয় পবিত্ৰতাৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে। এই তামোল-পাণ পৰম্পৰাই অসমত শৰাই আৰু বঁটাৰ জৰিয়তে এক বিশেষ স্থানীয় ৰূপ লাভ কৰে। অসম চৰকাৰৰ সংস্কৃতি-সম্পৰ্কীয় তথ্য অনুসৰি, তামোল-পাণ বা গুৱাপাণক ভক্তি, সন্মান আৰু মিত্ৰতাৰ নিবেদন হিচাপে ধৰা হয়, আৰু অতিথিক আদৰণি তথা ধন্যবাদ জনোৱাৰ চিহ্ন হিচাপে শৰাইত তামোল-পাণ আগবঢ়োৱা হয়। একেটা উৎসত শৰাইক নামঘৰ বা পূজাস্থলীত প্ৰসাদ আৰু অন্যান্য নিবেদন আগবঢ়োৱাৰ পাত্ৰ হিচাপেও বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Culture of Assam |url=https://assam.gov.in/about-us/391 |website=Assam State Portal |publisher=Government of Assam |access-date=9 June 2026}}</ref> ইয়াৰ পৰা বুজা যায় যে তামোল-পাণৰ সামাজিক অৰ্থ বহল আঞ্চলিক পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত হলেও, কাঁহ-পিতলৰ শৰাই বা বঁটাত তাক আগবঢ়োৱাৰ ৰূপটো অসমীয়া ধাতু-শিল্প আৰু সামাজিক আচাৰৰ সৈতে বিশেষভাৱে যুক্ত। == ধৰ্মীয় তাৎপৰ্য == পৰৱৰ্তী সময়ত আহোম সংস্কৃতিৰপৰা গ্ৰহণ কৰা শৰাই অসমীয়া সমাজ আৰু নামঘৰীয়া ধৰ্মীয় পৰম্পৰাৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশত পৰিণত হয়। নামঘৰত ভাগৱত স্থাপনৰ বাবে শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল, যিয়ে অসমীয়া আধ্যাত্মিক জীৱনত [[File:Sankaradeva.jpg|thumb|right|220px|শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]] ১৫শ আৰু ১৬শ শতিকাত [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]]ৰ একশৰণ নামধৰ্ম আন্দোলনে শৰাই আৰু বটাৰ তাৎপৰ্য নতুন ৰূপ দিয়ে। শংকৰদেৱে পুৰণি অসমীয়া সাংস্কৃতিক পৰিসৰৰপৰা শৰাইৰ ব্যৱহাৰ গ্ৰহণ কৰি ইয়াক অসমীয়া বৈষ্ণৱ সমাজত অন্তৰ্ভুক্ত কৰে। নামঘৰৰ মাজভাগত শৰাইৰ ওপৰত ভাগৱত স্থাপন কৰি তেওঁ দেখুৱাইছিল যে ঈশ্বৰ সকলোৰে বাবে সমান। সেই নামঘৰত শৰাই হৈ উঠে “সমতাৰ প্ৰতীক”—য’ৰপৰা সকলো ভক্তক সমানে প্ৰসাদ বিতৰণ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday |date=20 March 2021 }}</ref> == ঐতিহ্য == শৰাই আৰু বটাৰ ঐতিহ্যৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশ হৈছে—ই কেৱল ৰাজকীয় বস্তু হৈ নাথাকি অসমীয়া সমাজৰ সামূহিক হৃদস্পন্দনত পৰিণত হোৱা।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday }}</ref> শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। তামোল-পাণ আগবঢ়োৱাৰ মাধ্যমেৰে শৰাই আৰু বটা “সন্মানৰ আচাৰ” হিচাপে সমগ্ৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত একত্ৰিত সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা সৃষ্টি কৰে। এই আধ্যাত্মিক ৰূপান্তৰৰ ফলত শৰাই আৰু বটা কেৱল ৰাজকীয় ক্ষমতাৰ প্ৰতীক হৈ নাথাকি সামাজিক ঐক্য, সমতা আৰু অসমীয়া জাতীয় আত্মাৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশত পৰিণত হয়।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday |date=20 March 2021 }}</ref> == চাওক == * [[অসমীয়া সংস্কৃতি]] * [[তামোল-পাণ]] * [[নামঘৰ]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} 8u1dr24ctns1x83v0wcl120rpg70vsj 612237 612236 2026-06-14T19:21:32Z Ananya Taye 28065 /* খমেৰ সকলৰ শৰাই জাতীয় পাত্ৰ আৰু থাই সকলৰ গ্ৰহণ */ Added additional sources 612237 wikitext text/x-wiki '''শৰাই''' আৰু '''বটা''' অসমৰ অন্যতম প্ৰতীকী পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। কাঁহ বা বেল-মেটেলৰে নিৰ্মিত এই শিল্পবস্তু অসমীয়া সমাজত মৰ্যাদা, সন্মান আৰু সাংস্কৃতিক গৌৰৱৰ প্ৰতীক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। সাধাৰণতে তলত এটা থিয়াভাগ থকা ওপৰৰ থাল সদৃশ গঠনযুক্ত শৰাই ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠান, সামাজিক অনুষ্ঠান আৰু বিশেষকৈ অতিথি সম্ভাষণত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। অসমীয়া আৰু আহোম সংস্কৃতিত শৰাই আগবঢ়োৱা মানে আন্তৰিকতা, আতিথ্য আৰু গভীৰ সন্মান প্ৰকাশ কৰা। [[File:Xorai-শৰাই.jpg|thumb|right|250px|পৰম্পৰাগত অসমীয়া শৰাই]] সাধাৰণতে ইয়াত তামোল-পাণ, মিঠাই আৰু আন আন আনুষ্ঠানিক সামগ্ৰী আগবঢ়োৱা হয়। কিছুমান শৰাইত অলংকৃত ঢাকনি থাকে, যিয়ে ইয়াৰ সৌন্দৰ্য আৰু আধ্যাত্মিক তাৎপৰ্য বৃদ্ধি কৰে; আন কিছুমান আকৌ মুকলি ৰূপত থাকে। লক্ষণীয় যে, অতিথি সম্ভাষণ আৰু ধৰ্মীয় নিবেদনৰ বাবে ব্যৱহৃত এনে উচ্চভিত্তিযুক্ত থাল বা পাত্ৰৰ ধাৰণা এছিয়াৰ আন বহু অঞ্চলতো—বিশেষকৈ চীন, তিব্বত, নেপাল আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াত দেখিবলৈ পোৱা যায়। যদিও শৰাই আৰু বটা একে ধৰণৰ সামগ্ৰী আৰু মূল নক্সাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ় লৈ উঠিছে, তথাপি সময়ৰ লগে লগে এই দুয়োটা পৃথক শিল্পবস্তু হিচাপে বিকশিত হয়। শৰাই সাধাৰণতে ওপৰত এটা সমতল থাল আৰু তলত এটা থিয়াভাগযুক্ত, আনহাতে বটা হৈছে বাটিৰ দৰে পাত্ৰ, যি বহু সময়ত শৰাইৰ সৈতে একেলগে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=Fragmented Memories: Struggling to Be Tai-Ahom in India |url=https://archive.org/details/fragmentedmemori0000saik |publisher=Duke University Press |location=Durham |year=2004 |isbn=9780822334255 |access-date=5june 2025 }}</ref> == ইতিহাস == === প্ৰাচীন চীনা উৎস === [[File:Warring States Bronze Dou 02.jpg|thumb|right|250px|যুদ্ধৰত ৰাজ্যসমূহৰ যুগৰ ব্ৰঞ্জৰ ডৌ পাত্ৰ]] শৰাই আৰু বটাৰ শিকড় চীন জনগোষ্ঠীৰ এক প্ৰাচীন সাংস্কৃতিক ধাৰাৰ সৈতে জড়িত। "Dou " (豆) নামে পৰিচিত উচ্চভিত্তিযুক্ত বাটিৰ আকৃতি প্ৰথমে চীনত নৱপ্ৰস্তৰ যুগত দেখা যায়। ওপৰত পাত্ৰ আৰু তলত থিয়াভাগ থকা এই গঠন প্ৰায় ৬,০০০–৭,০০০ বছৰ আগতে (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৫০০০–৪০০০) উৎপত্তি লাভ কৰে, আৰু ইয়াৰ মূল আকৃতি ইয়াংশাও সংস্কৃতি আৰু ডাৱেনকʼ সংস্কৃতিত বিকশিত হয়। ভাষাতাত্ত্বিক আৰু জিনগত গৱেষকৰ মতে [[চীনা-তিব্বতীয় ভাষা|চীন-তিব্বতীয়]] বা তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় ভাষা পৰিয়ালৰ লোক সকলৰ আদিম বিস্তাৰ উত্তৰ চীনৰ ইয়াংশাও আৰু মাজিয়াও সভ্যতাৰ পৰা হৈছিল।<ref>{{cite journal |last1=Zhang |first1=Menghan |last2=Yan |first2=Shi |last3=Pan |first3=Wuyun |last4=Jin |first4=Li |year=2019 |title=Phylogenetic evidence for Sino-Tibetan origin in northern China in the Late Neolithic |journal=Nature |volume=569 |pages=112–115 |doi=10.1038/s41586-019-1153-z}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Zhang |first1=Hanzhi |last2=Ji |first2=Ting |last3=Pagel |first3=Mark |last4=Mace |first4=Ruth |year=2020 |title=Dated phylogeny suggests early Neolithic origin of Sino-Tibetan languages |journal=Scientific Reports |volume=10 |article-number=20792 |doi=10.1038/s41598-020-77404-4}}</ref> যিহেতু অসমৰ বড়ো-গাৰো বা বড়ো-কছাৰী মূলীয় ভাষাসমূহ তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় ভাষা পৰিয়ালৰ এটা শাখা হিচাপে গণ্য কৰা হয়,‌গতিকে চীনৰ এই সভ্যতাৰ পৰাই অসমৰ [[বড়ো-কছাৰী]] মূলীয় জনগোষ্ঠী সমূহৰ উৎপত্তি হৈছে বুলি ক'ব পৰা যায়।<ref>{{cite book |last=DeLancey |first=Scott |year=2012 |chapter=On the Origins of Bodo-Garo |editor-last=Morey |editor-first=Stephen |editor2-last=Post |editor2-first=Mark W. |title=North East Indian Linguistics |volume=4 |publisher=Cambridge University Press India |pages=3–20}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত [[ঝৌ সাম্ৰাজ্য]]ৰ (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১০৪৬–২৫৬) যুগত “ডৌ” চীনা ধৰ্মীয়-আনুষ্ঠানিক সংস্কৃতিৰ এক বিশেষ প্ৰতীকত পৰিণত হয়। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। [[File:Spring & Autumn Bronze Dou, Xinzheng.jpg|thumb|right|250px|বসন্ত আৰু শৰৎ যুগৰ ব্ৰঞ্জৰ ডৌ পাত্ৰ, চিনঝেং]] ঝৌ সমাজত জীৱন “লি” বা আচাৰ-ব্যৱস্থাৰ নিয়মেৰে পৰিচালিত হৈছিল। সেই ব্যৱস্থাত ডৌ কেৱল এটা খাদ্যপাত্ৰ নাছিল; ই আছিল পূৰ্বপুৰুষৰ সৈতে আত্মিক যোগাযোগ স্থাপন কৰা এক পৱিত্ৰ আচাৰিক পাত্ৰ। ঝৌ লোকসকলে বিশ্বাস কৰিছিল যে সঠিকভাৱে পূৰ্বপুৰুষক নিবেদন কৰিলে ঐশ্বৰিক আশীৰ্বাদ লাভ হয়—যেনে সুৰক্ষা আৰু উন্নত ফচল। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। [[File:Dou with an inland hunting scene.jpg|thumb|right|250px|শিকাৰ দৃশ্য খোদিত প্ৰাচীন ডৌ পাত্ৰ]] ===চীনৰ পৰা শৰাই সংস্কৃতিৰ বিস্তাৰ=== কালক্ৰমত চীনৰ পৰা শৰাই জাতীয় পাত্ৰ চীন তিব্বতীয় মূলৰ বাৰ্মিজ<ref>[https://archive.org/details/burmese-hsun-ok Traditional Burmese Offering Tray Hsun-Ok]</ref>, তিব্বত, নেপাল<ref>[https://archive.org/details/nepal-offering-tray Traditional Nepalese Offering tray]</ref>, অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক ভুলৰ কম্বোডিয়া, ভিয়েটনাম, টাই মুলৰ থাইলেণ্ড, অষ্ট্ৰোনেচিয়ান মূলৰ মালয়েছিয়া, ইত্যাদি অঞ্চললৈ বিয়পি পৰে। বৌদ্ধ ধৰ্মত শৰাইৰ মহৎ আটাইতকৈ বেছি। এই সকলো দেশত শৰাই জাতীয় পাত্ৰ ভগৱানৰ আগত সেৱা কৰিবলৈ আগ বঢ়োৱা হয়। ===খমেৰ সকলৰ শৰাই জাতীয় পাত্ৰ আৰু থাই সকলৰ গ্ৰহণ=== থাই বা কম্বোডিয়াৰ ভাষাত শৰাই জাতীয় পাত্ৰক ''"ফান"'' কোৱা হয়।<ref>{{cite web |title=Mon-Khmer Languages Database: Khmer |website=SEAlang Library |publisher=Center for Research in Computational Linguistics |url=https://www.sealang.net/monkhmer/database/retrieve.pl?format=html&language=Khmer&sort=gloss |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Phan (tray) |website=Wikipedia |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Phan_(tray) |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=ពាន |website=Wiktionary |url=https://en.wiktionary.org/wiki/%E1%9E%96%E1%9E%B6%E1%9E%93 |access-date=15 June 2026}}</ref> থাই/শ্যাম ৰাজ্যসমূহৰ থাইলেণ্ডত উত্থান হোৱাৰ আগতেই কম্বোডিয়া আৰু সংশ্লিষ্ট মূল ভূখণ্ডীয় দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক প্ৰেক্ষাপটত শৰাই জাতীয় পাত্ৰৰ উপস্থিতি পোৱা যায়। হেং পিফালে খ্ৰীষ্টীয় ৩০০–৫০০ চনৰ প্ৰাক-আংকোৰীয় যুগৰ উত্তৰণৰ বিষয়ে আলোচনা কৰোঁতে উত্তৰ-পূব থাইলেণ্ড আৰু কম্বোডিয়াৰ প্ৰাগৈতিহাসিক (তেতিয়ালৈকে থাই/টাই সকলৰ প্ৰবজন ঘটা নাছিল<ref>{{cite journal |last=Evans |first=Grant |title=The Tai Original Diaspora |journal=Journal of the Siam Society |volume=104 |year=2016 |pages=1–14 |url=https://thesiamsociety.org/wp-content/uploads/2016/04/JSS_104_0b_Evans_TaiOriginalDiaspora.pdf |access-date=15 June 2026}}</ref>) স্থানসমূহত "pedestalled dishes and bowls" অৰ্থাৎ শৰাই জাতীয় পাত্ৰ আৰু বাটিৰ উপস্থিতিৰ কথা উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Heng |first=Piphal |title=Transition to the Pre-Angkorian period (300–500 CE): Thala Borivat and a regional perspective |journal=Journal of Southeast Asian Studies |volume=47 |issue=3 |year=2016 |pages=484–505 |doi=10.1017/S0022463416000369 |url=https://www.cambridge.org/core/journals/journal-of-southeast-asian-studies/article/transition-to-the-preangkorian-period-300500-ce-thala-borivat-and-a-regional-perspective/AEC80A473E33ED556489658939C261D2 |access-date=15 June 2026}}</ref> তেওঁ কম্বোডিয়াৰ Tuol Neakta Kang Memay স্থানৰ পৰা পোৱা এটা পেডেষ্টেলযুক্ত বাটিৰ ছবিও প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Heng |first=Piphal |year=2016 |title=Transition to the Pre-Angkorian period (300–500 CE): Thala Borivat and a regional perspective |journal=Journal of Southeast Asian Studies |volume=47 |issue=3 |pages=484–505 |doi=10.1017/S0022463416000406}}</ref> [[এংকৰ ৱাট|এংকৰ বছৰেই]] স্থানৰ প্ৰাচীন কম্বোডীয় মৃত্শিল্পৰ মাজতো এনে পেডেষ্টেলযুক্ত থালৰ আকৃতিৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে; Miriam T. Stark-এ এংকৰ বৰেইৰ মৃত্শিল্পৰ ভিতৰত শৰাই জাতীয় থালৰ বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Stark |first=Miriam T. |year=2019 |title=Earthenware Ceramic Technologies of Angkor Borei, Cambodia |journal=Udaya, Journal of Khmer Studies |volume=14 |pages=109–132}}</ref> একেদৰেই UNESCOয়ে প্ৰকাশিত খমেৰ ৰূপালী শিল্প সম্পৰ্কীয় এখন গ্ৰন্থৰ মতে প্ৰাক-আংকোৰীয় আৰু আংকোৰীয় শিলালিপিত কম্বোডীয় সকলে ব্যৱহাৰ কৰা ৰূপালী সামগ্ৰীৰ ভিতৰত পেডেষ্টেল যুক্ত থাল আৰু ট্ৰেৰও বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Kong |first=Vireak |year=2009 |title=Khmer Silverwares |publisher=UNESCO |location=Phnom Penh |url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000187953 |access-date=9 June 2026}}</ref> থাই সকলৰ আয়ুথিয়া ৰাজ্য ১৩৫১ চনত প্ৰতিষ্ঠা হৈছিল আৰু ইয়াৰ ৰাজ দৰবাৰৰ সংস্কৃতি আংকোৰৰ সাংস্কৃতিৰ আৰ্হিৰে গঢ় লোৱা বুলি কোৱা হয়।<ref>{{cite encyclopedia |title=History of Thailand |encyclopedia=Encyclopaedia Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/history-of-Thailand |access-date=9 June 2026}}</ref><ref>{{cite encyclopedia |title=Khmer Empire |encyclopedia=Encyclopaedia Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Khmer-Empire |access-date=9 June 2026}}</ref> সেয়েহে ইতিহাসবিদ সকলৰ মতে থাই সকলে কম্বোডিয়াৰ খমেৰ জাতিৰ পৰা শৰাই জাতীয় সম্পদটো গ্ৰহণ কৰি থাল বুজোৱা "ফান" শব্দটো প্ৰয়োগ কৰিছিল। খমেৰ আৰু তাই বাদেও দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অন্য দেশসমূহতো শৰাই-জাতীয় পেডেষ্টেলযুক্ত পাত্ৰ বা নৈবেদ্য-ট্ৰে দেখা যায়। মিয়ানমাৰত ইয়াৰ এটা স্বতন্ত্ৰ ঢাকনিযুক্ত লাখ-পাত্ৰ ৰূপ দেখা যায়, যাক hsun-ok বুলি কোৱা হয়। এই পাত্ৰ বৌদ্ধ ভিক্ষু আৰু বিহাৰলৈ খাদ্য বা নৈবেদ্য আগবঢ়োৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত হয়, আৰু সাধাৰণতে বাঁহ বা কাঠৰ গাঁথনিৰ ওপৰত লাখ-লেপ দি নিৰ্মাণ কৰা হয়।<ref>{{cite web |title=Conserving a Burmese offering vessel |website=British Museum |publisher=The British Museum |date=13 September 2023 |url=https://www.britishmuseum.org/blog/conserving-burmese-offering-vessel |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Buddhist offering vessel (hsun ok) |website=Art Gallery of South Australia Collection |publisher=Art Gallery of South Australia |url=https://www.agsa.sa.gov.au/collection-publications/collection/works/buddhist-offering-vessel-hsun-ok/24828/ |access-date=15 June 2026}}</ref> দ্বীপীয় দক্ষিণ-পূব এছিয়াতো এনে পেডেষ্টেলযুক্ত ট্ৰে বা পাত্ৰৰ ব্যৱহাৰ পোৱা যায়। ইণ্ডোনেশিয়াৰ বালিত দুলাং (dulang) নামে জনা ওখ পায়াযুক্ত ট্ৰে ধৰ্মীয় বা আনুষ্ঠানিক নৈবেদ্য বহন কৰাৰ বাবে ব্যৱহৃত হয়। ফিলিপাইনছৰ ৰাষ্ট্ৰীয় মিউজিয়াময়ে উল্লেখ কৰিছে যে বালিৰ এই দুলাং-সমূহ পূজা পাতল বা নীতি নিয়মত বিভিন্ন সামগ্ৰী আগবঢ়াবলৈ ব্যৱহাৰ ৰা হয়। দক্ষিণ ফিলিপাইনছৰ Maranao আৰু Maguindanao সমাজত তাবাক নামে জনা পিতলৰ শৰাই জাতীয় পাত্ৰ বিশেষ অনুষ্ঠানত খাদ্য পৰিবেশনৰ বাবে ব্যৱহৃত হয়।<ref>{{cite web |title=Earthenware Pedestalled Bowls |website=National Museum of the Philippines |publisher=National Museum of the Philippines |date=7 December 2021 |url=https://www.nationalmuseum.gov.ph/2021/12/07/earthenware-pedestalled-bowls/ |access-date=15 June 2026}}</ref> জাভাৰ মধ্যযুগীয় শিল্পতো শৰাই জাতীয় পাত্ৰৰ উদাহৰণ পোৱা যায়।<ref>{{cite web |title=Offering tray (talam) |website=The Metropolitan Museum of Art |publisher=The Metropolitan Museum of Art |url=https://www.metmuseum.org/art/collection/search/715081 |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Offering Vessel in the Form of a Female Head |website=Los Angeles County Museum of Art |publisher=LACMA |url=https://collections.lacma.org/node/175545 |access-date=15 June 2026}}</ref> টাই ভাষাসমূহ যেনে থাই ভাষাত พาน (ফান), লাও ভাষাত ພານ (phān), টাই ডাম ꪝꪱꪙ বা ꪟꪱꪙ টাই য়াই ভাষাত ပၢၼ်ႉ আদিয়ে থাল সদৃশ পাত্ৰক বুজোৱা হয় যি চীনা ভাষাৰ 盤 পানৰ পৰা আহিছে যাৰ অৰ্থ থাল (tray)।<ref>“พาน” in Thai Dictionary Project (TDP) (UC Berkeley 1964) (plus additional data from the Royal Institute of Thailand (RI) and NECTEC's LEXITRON project (LEX)). Searchable online at {{url|SEAlang.net}}</ref> টাই-আহোম ভাষাত এনে পাত্ৰক ফুন (𑜇𑜥𑜃𑜫) বুলি কোৱা হয়।<ref>{{Cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |author-link=Golap Chandra Barua |title=Ahom-Assamese-English Dictionary |publisher=Baptist Mission Press |location=Calcutta |year=1920 |page= 138|url=https://ia801408.us.archive.org/2/items/in.ernet.dli.2015.463794/2015.463794.Ahom-assamese-english-Dictionary.pdf |access-date=2026-06-14}}</ref> থাই সকলৰ মাজত ফান এটা উচ্চ স্তৰীয় পৰম্পৰাগত বাচন।<ref>{{Cite journal |last1=Titrassamee |first1=Songsak |last2=Lamduan |first2=Somchai |last3=Phaengsoi |first3=Kosit |date=2014-06-12 |title=Bai Sri Su Khwan: Spirit Blessing in North-eastern Thailand |journal=Asian Culture and History |volume=6 |issue=2 |pages=134–138 |publisher=Canadian Center of Science and Education |doi=10.5539/ach.v6n2p134 |issn=1916-9655 |url=https://patricklepetit.jalbum.net/ANIMISM%20AND%20RELIGION/LIBRARY/Bai_Sri_Su_Khwan_Spirit_Blessing_in_North-eastern.pdf |access-date=2026-06-14 }}</ref> টাই লাও আৰু ফু টাই সকলৰ পৰম্পৰাগত অনুষ্ঠান বাই চ্ৰি চু খৱানত দুটা মুখ্য সামগ্ৰীৰ ভিতৰত ফান খাও (খাদ্য থোৱা ফান) অন্যতম।<ref>{{Cite journal |last1=Titrassamee |first1=Songsak |last2=Lamduan |first2=Somchai |last3=Phaengsoi |first3=Kosit |date=2014-06-12 |title=Bai Sri Su Khwan: Spirit Blessing in North-eastern Thailand |journal=Asian Culture and History |volume=6 |issue=2 |pages=134–138 |publisher=Canadian Center of Science and Education |doi=10.5539/ach.v6n2p134 |issn=1916-9655 |url=https://patricklepetit.jalbum.net/ANIMISM%20AND%20RELIGION/LIBRARY/Bai_Sri_Su_Khwan_Spirit_Blessing_in_North-eastern.pdf |access-date=2026-06-14 |page= }}</ref> ===ঢাকনিযুক্ত বাৰ্মিজ শৰাই=== ঢাকনিযুক্ত শৰাই দৰে পাত্ৰ বাৰ্মিজ সংস্কৃতিত দেখা যায়। এই পাত্ৰক ''hsun-ok'' বুলি কোৱা হয়। এইটো সাধাৰণতে বাৰ্মিজ সকলৰ বৌদ্ধ নৈবেদ্য বহন বা আগবঢ়োৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত পাত্ৰ।<ref>{{cite web |title=hsun-ok; vessel-stand; bowl |website=British Museum Collection Online |publisher=The British Museum |url=https://www.britishmuseum.org/collection/object/A_1993-1117-1 |access-date=15 June 2026}}</ref> ''Hsun-ok'' সাধাৰণতে লাখ-লেপা বাঁহ বা কাঠেৰে নিৰ্মিত হয়, আৰু ইয়াত এটা পেডেষ্টেল, বাটিৰ দৰে মূল পাত্ৰ, ভিতৰুৱা ট্ৰে আৰু ওপৰত এটা ওখ শিখৰযুক্ত ঢাকনি থাকে।<ref>{{cite web |title=hsun-ok; vessel-stand; bowl |website=British Museum Collection Online |publisher=The British Museum |url=https://www.britishmuseum.org/collection/object/A_1993-1117-1 |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Buddhist offering vessel (hsun ok) |website=Art Gallery of South Australia Collection |publisher=Art Gallery of South Australia |url=https://www.agsa.sa.gov.au/collection-publications/collection/works/buddhist-offering-vessel-hsun-ok/24828/ |access-date=15 June 2026}}</ref> ইয়াৰ পৰা বুজা যায় যে শানসকলৰ ঢাকনিযুক্ত ''hsun-ok'' ৰূপটো বাৰ্মিজ বৌদ্ধ নৈবেদ্য-পাত্ৰ পৰম্পৰাৰ এটা স্থানীয় অভিযোজন আছিল।<ref>{{cite web |title=hsun-ok |website=British Museum Collection Online |publisher=The British Museum |url=https://www.britishmuseum.org/collection/object/A_1998-0723-241 |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Burmese Lacquer Hson-ok Offering Box |website=Michael Backman Ltd |url=https://www.michaelbackmanltd.com/archived_objects/burmese-lacquer-hson-ok-offering-box/ |access-date=15 June 2026}}</ref> অৱশ্যে এই প্ৰমাণ বিশেষকৈ শিখৰযুক্ত ঢাকনি থকা লাখৰ ঢাকনিযুক্ত ''hsun-ok''-ৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰযোজ্য; সকলো মুকলি পেডেষ্টেলযুক্ত ট্ৰে বাৰ্মিজ উৎসৰ পৰা আহিছে বুলি ইয়াৰ দ্বাৰা প্ৰমাণিত নহয়। মুকলি উঠা নৈবেদ্য-ট্ৰে সমগ্ৰ মূল ভূখণ্ডীয় দক্ষিণ-পূব এছিয়াত বহুলভাৱে দেখা যায়, কিন্তু ঢাকনিযুক্ত লাখৰ ''hsun-ok'' বিশেষভাৱে বাৰ্মীজ বৌদ্ধ বস্তু-সংস্কৃতিৰ সৈতে অধিক ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত। ===অসমত শৰাই আৰু বটাৰ প্ৰচলন=== চীন-তিব্বতীয় বা তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় মূলৰ‌ [[চুতীয়া ৰাজ্য]] আৰু টাই মূলৰ [[আহোম ৰাজ্য]] দুয়োতে বটা বা শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। [[যোৰহাট জিলা]]ৰ তিতাবৰ অঞ্চলৰ চুতীয়া লোক এঘৰত পুৰণি বাকচ এটাত ভৰাই সংৰক্ষিত কৰি থোৱা চুতীয়া ৰাজ্যৰ দিনীয়া বটা উদ্ধাৰ কৰা হৈছে। বটাতোত অসমীয়া লিপিত খোদিত আছে "১৩১৭ সন ছাৰি শাবন মাশ"। অৰ্থাৎ ১৩৯৫ চনৰ(১৩১৭ শক) চাৰি শাওণত এই বঁটা টো নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল বা গ্ৰহণ কৰা হৈছিল।<ref> [https://archive.org/details/chutia-bota-1395 Image of the Bota dated to 1395 AD.]</ref> চুতীয়া সকলৰ দৰে [[ডিমাছা জনগোষ্ঠী|ডিমাছা]] সকলেও শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা দেখা যায়।<ref>{{cite web |title=horai |url=https://www.xobdo.org/dic/horai |website=Xobdo |access-date=14 June 2026}}</ref> ডিমাছা ভাষাত এই পাত্ৰক ''"শৰাই"'' বুলিয়ে জনা যায়। তদুপৰি ডিমাছা সকলৰ পাৰম্পৰিক বস্ত্ৰ শিল্পত ''হ'ৰাইমিন'' নামৰ শৰাইৰ মটিফটোও(motif) সংৰক্ষণ কৰি থোৱা দেখা যায়।<ref>{{cite web |last=ROOHI |title=Weaving in indigenous Dimasa community of Assam |url=https://in.boell.org/en/weaving-indigenous-dimasa-community-assam |website=Heinrich Böll Stiftung |date=19 December 2019 |access-date=14 June 2026}}</ref> আহোম ভাষাত শৰাইখনক ''"ফোন"'' বুলি কোৱা হয়। একেইটা শব্দয়েই মাইহাং থাল খনকো বুজায়। এই শব্দৰ গুৰি পুৰণি চীনা ভাষাৰ থাল বা ট্ৰে বুজোৱা ''"পান''" শব্দ আৰু থাই বা শান ভাষাত শৰাই জাতীয় পাত্ৰক ''"ফান"'' কোৱা হয়।<ref>[https://en.wiktionary.org/wiki/%E0%B8%9E%E0%B8%B2%E0%B8%99 Borrowed from Old Chinese 盤 (OC *baːn, “tray”). Cognate with Lao ພານ (phān), Tai Dam ꪝꪱꪙ or ꪟꪱꪙ, Burmese ဗန်း (ban:, “tray”), Shan ပၢၼ်ႉ (pâ̰an, “tray”), and possibly Khmer ពាន (piən) (Pou and Jenner, 1980-1981)]</ref> যিহেতু অসমত শৰাই বুজাবলৈ "ফোন" শব্দৰ সলনি পুৰণি "শৰাই" শব্দয়ে ব্যৱহাৰ কৰা হয়, গতিকে ধৰিব পাৰি যে খমেৰ সকলে ব্যৱহাৰ কৰা পাত্ৰৰ দৰে অসমৰ শৰাই খনও প্ৰাগ-আহোম যুগৰ পৰাই ব্যৱহাৰ কৰি অহা হৈছে। অসমলৈ আহি শৰাই আৰু মাইহাং—এই দুয়োবিধ পাত্ৰৰ সাদৃশ্য দেখা পাই আহোমসকলে হয়তো দুয়োবিধকে ব্যাখ্যা কৰিবলৈ “ফোন” শব্দ ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ লৈছিল। যিহেতু ঢাকনিযুক্ত শৰাইখন বাৰ্মিজ সকলৰ মাজত পোৱা যায়, গতিকে এইখন পাছৰ কালত আহোম ৰাজ্যৰ দিনত বাৰ্মাৰ পৰা গ্ৰহণ কৰা হ'ব পাৰে। পাছলৈ শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰদেৱৰ দিনত শৰাই নৱবৈষ্ণৱ ধৰ্মত অন্তভুক্ত কৰা হয় আৰু কালক্ৰমত অসমীয়া সংস্কৃতিৰ এক বিশেষ অংশ হৈ পৰে। [[File:Xorai worship.webp|thumb|নামঘৰত ব্যৱহাৰ হোৱা শৰাই।]] === অতিথি-আদৰণিত তামোল-পাণ আৰু শৰাই=== অসমীয়া সমাজত তামোল-পাণ আতিথ্য, সন্মান, ভক্তি আৰু মিত্ৰতাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰতীক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। শৰাইত তামোল-পাণ আগবঢ়াই অতিথিক আদৰণি জনোৱা পৰম্পৰা এটা স্তৰিত সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা বুলি বুজিব পাৰি—প্ৰথমে দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক বিস্তৃত আতিথ্য-সংস্কৃতি, তাৰ পাছত ভাৰতীয় ধৰ্মীয়-সামাজিক আচাৰৰ সৈতে ইয়াৰ সংযোগ, আৰু শেষত অসমীয়া কাঁহ-পিতলৰ শৰাই বা বঁটাৰ জৰিয়তে ইয়াৰ স্থানীয় ৰূপায়ণ। এই প্ৰথাৰ আটাইতকৈ প্ৰাচীন স্তৰটো দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক লোক সকলৰ তামোল-পাণভিত্তিক আতিথ্য পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত হ’ব পাৰে। খাচী সমাজত ''kwai'' বা তামোল-পাণ অতিথিক আগবঢ়োৱা এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সামাজিক শিষ্টাচাৰ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। ''Shikyntien kwai'' নামৰ খাচী পৰম্পৰাত ঘৰত অহা যিকোনো অতিথিক ''kwai'' আগবঢ়োৱাটো সৌজন্যৰ চিন বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Shikyntien Kwai: A Folklore about Betel Hospitality in Khasi Society |url=https://www.necarf.org/home/articles/54/shikyntien-kwai-a-folklore-about-betel-hospitality-in-khasi-society |website=NECARF |date=14 October 2020 |access-date=9 June 2026}}</ref> খাচীসকল অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক ভাষাপৰিয়ালৰ অন্তৰ্গত হোৱা বাবে, অসমীয়া তামোল-পাণ আতিথ্যৰ গভীৰ স্তৰটো পূব ভাৰতৰ অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াগত betel-areca সংস্কৃতিৰ সৈতে তুলনা কৰিব পাৰি, যদিও ইয়াৰ পৰা অসমীয়া প্ৰথাটো প্ৰত্যক্ষভাৱে খাচী বা অন্য কোনো একক অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক উৎসৰ পৰা আহিছে বুলি নিশ্চিতভাৱে ক’ব নোৱাৰি। পাছৰ স্তৰত এই তামোল-পাণ আতিথ্যৰ প্ৰথা ভাৰতীয় ধৰ্মীয় আৰু সামাজিক আচাৰৰ সৈতে একীভূত হয়। এছ. চি. আহুজা আৰু উমা আহুজাই betel leaf আৰু areca nut-ক আতিথ্য, শুভতা, সন্মান, সামাজিক প্ৰতিশ্ৰুতি আৰু ধৰ্মীয় নিবেদনৰ প্ৰতীক হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছে। তেওঁলোকৰ মতে ভাৰতৰ বহু সামাজিক আৰু ধৰ্মীয় আচাৰত তামোল-পাণ ব্যৱহাৰ হয়, আৰু অসমীয়া বিবাহত তামোল-পাণ প্ৰায় পোন্ধৰটা আচাৰত উপস্থিত থাকে।<ref>{{cite journal |last1=Ahuja |first1=S. C. |last2=Ahuja |first2=Uma |year=2011 |title=Betel Leaf and Betel Nut in India: History and Uses |journal=Asian Agri-History |volume=15 |issue=1 |pages=13–35 |url=https://www.researchgate.net/publication/292469329_Betel_leaf_and_betel_nut_in_India_History_and_uses |access-date=9 June 2026}}</ref> সেয়ে অসমীয়া সমাজত তামোল-পাণ কেৱল মুখশুদ্ধিৰ সামগ্ৰী নহয়; ই আতিথ্য, শুভেচ্ছা, বিবাহ, সামাজিক স্বীকৃতি আৰু ধৰ্মীয় পবিত্ৰতাৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে। এই তামোল-পাণ পৰম্পৰাই অসমত শৰাই আৰু বঁটাৰ জৰিয়তে এক বিশেষ স্থানীয় ৰূপ লাভ কৰে। অসম চৰকাৰৰ সংস্কৃতি-সম্পৰ্কীয় তথ্য অনুসৰি, তামোল-পাণ বা গুৱাপাণক ভক্তি, সন্মান আৰু মিত্ৰতাৰ নিবেদন হিচাপে ধৰা হয়, আৰু অতিথিক আদৰণি তথা ধন্যবাদ জনোৱাৰ চিহ্ন হিচাপে শৰাইত তামোল-পাণ আগবঢ়োৱা হয়। একেটা উৎসত শৰাইক নামঘৰ বা পূজাস্থলীত প্ৰসাদ আৰু অন্যান্য নিবেদন আগবঢ়োৱাৰ পাত্ৰ হিচাপেও বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Culture of Assam |url=https://assam.gov.in/about-us/391 |website=Assam State Portal |publisher=Government of Assam |access-date=9 June 2026}}</ref> ইয়াৰ পৰা বুজা যায় যে তামোল-পাণৰ সামাজিক অৰ্থ বহল আঞ্চলিক পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত হলেও, কাঁহ-পিতলৰ শৰাই বা বঁটাত তাক আগবঢ়োৱাৰ ৰূপটো অসমীয়া ধাতু-শিল্প আৰু সামাজিক আচাৰৰ সৈতে বিশেষভাৱে যুক্ত। == ধৰ্মীয় তাৎপৰ্য == পৰৱৰ্তী সময়ত আহোম সংস্কৃতিৰপৰা গ্ৰহণ কৰা শৰাই অসমীয়া সমাজ আৰু নামঘৰীয়া ধৰ্মীয় পৰম্পৰাৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশত পৰিণত হয়। নামঘৰত ভাগৱত স্থাপনৰ বাবে শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল, যিয়ে অসমীয়া আধ্যাত্মিক জীৱনত [[File:Sankaradeva.jpg|thumb|right|220px|শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]] ১৫শ আৰু ১৬শ শতিকাত [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]]ৰ একশৰণ নামধৰ্ম আন্দোলনে শৰাই আৰু বটাৰ তাৎপৰ্য নতুন ৰূপ দিয়ে। শংকৰদেৱে পুৰণি অসমীয়া সাংস্কৃতিক পৰিসৰৰপৰা শৰাইৰ ব্যৱহাৰ গ্ৰহণ কৰি ইয়াক অসমীয়া বৈষ্ণৱ সমাজত অন্তৰ্ভুক্ত কৰে। নামঘৰৰ মাজভাগত শৰাইৰ ওপৰত ভাগৱত স্থাপন কৰি তেওঁ দেখুৱাইছিল যে ঈশ্বৰ সকলোৰে বাবে সমান। সেই নামঘৰত শৰাই হৈ উঠে “সমতাৰ প্ৰতীক”—য’ৰপৰা সকলো ভক্তক সমানে প্ৰসাদ বিতৰণ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday |date=20 March 2021 }}</ref> == ঐতিহ্য == শৰাই আৰু বটাৰ ঐতিহ্যৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশ হৈছে—ই কেৱল ৰাজকীয় বস্তু হৈ নাথাকি অসমীয়া সমাজৰ সামূহিক হৃদস্পন্দনত পৰিণত হোৱা।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday }}</ref> শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। তামোল-পাণ আগবঢ়োৱাৰ মাধ্যমেৰে শৰাই আৰু বটা “সন্মানৰ আচাৰ” হিচাপে সমগ্ৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত একত্ৰিত সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা সৃষ্টি কৰে। এই আধ্যাত্মিক ৰূপান্তৰৰ ফলত শৰাই আৰু বটা কেৱল ৰাজকীয় ক্ষমতাৰ প্ৰতীক হৈ নাথাকি সামাজিক ঐক্য, সমতা আৰু অসমীয়া জাতীয় আত্মাৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশত পৰিণত হয়।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday |date=20 March 2021 }}</ref> == চাওক == * [[অসমীয়া সংস্কৃতি]] * [[তামোল-পাণ]] * [[নামঘৰ]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} gcddbx9gkwy3jajk5krxiscdirtoeud 612240 612237 2026-06-14T19:41:09Z KhiLanTzi 23530 /* ইতিহাস */ Proper sections 612240 wikitext text/x-wiki '''শৰাই''' আৰু '''বটা''' অসমৰ অন্যতম প্ৰতীকী পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। কাঁহ বা বেল-মেটেলৰে নিৰ্মিত এই শিল্পবস্তু অসমীয়া সমাজত মৰ্যাদা, সন্মান আৰু সাংস্কৃতিক গৌৰৱৰ প্ৰতীক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। সাধাৰণতে তলত এটা থিয়াভাগ থকা ওপৰৰ থাল সদৃশ গঠনযুক্ত শৰাই ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠান, সামাজিক অনুষ্ঠান আৰু বিশেষকৈ অতিথি সম্ভাষণত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। অসমীয়া আৰু আহোম সংস্কৃতিত শৰাই আগবঢ়োৱা মানে আন্তৰিকতা, আতিথ্য আৰু গভীৰ সন্মান প্ৰকাশ কৰা। [[File:Xorai-শৰাই.jpg|thumb|right|250px|পৰম্পৰাগত অসমীয়া শৰাই]] সাধাৰণতে ইয়াত তামোল-পাণ, মিঠাই আৰু আন আন আনুষ্ঠানিক সামগ্ৰী আগবঢ়োৱা হয়। কিছুমান শৰাইত অলংকৃত ঢাকনি থাকে, যিয়ে ইয়াৰ সৌন্দৰ্য আৰু আধ্যাত্মিক তাৎপৰ্য বৃদ্ধি কৰে; আন কিছুমান আকৌ মুকলি ৰূপত থাকে। লক্ষণীয় যে, অতিথি সম্ভাষণ আৰু ধৰ্মীয় নিবেদনৰ বাবে ব্যৱহৃত এনে উচ্চভিত্তিযুক্ত থাল বা পাত্ৰৰ ধাৰণা এছিয়াৰ আন বহু অঞ্চলতো—বিশেষকৈ চীন, তিব্বত, নেপাল আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াত দেখিবলৈ পোৱা যায়। যদিও শৰাই আৰু বটা একে ধৰণৰ সামগ্ৰী আৰু মূল নক্সাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ় লৈ উঠিছে, তথাপি সময়ৰ লগে লগে এই দুয়োটা পৃথক শিল্পবস্তু হিচাপে বিকশিত হয়। শৰাই সাধাৰণতে ওপৰত এটা সমতল থাল আৰু তলত এটা থিয়াভাগযুক্ত, আনহাতে বটা হৈছে বাটিৰ দৰে পাত্ৰ, যি বহু সময়ত শৰাইৰ সৈতে একেলগে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=Fragmented Memories: Struggling to Be Tai-Ahom in India |url=https://archive.org/details/fragmentedmemori0000saik |publisher=Duke University Press |location=Durham |year=2004 |isbn=9780822334255 |access-date=5june 2025 }}</ref> == ইতিহাস == === প্ৰাচীন চীনা উৎস === [[File:Warring States Bronze Dou 02.jpg|thumb|right|250px|যুদ্ধৰত ৰাজ্যসমূহৰ যুগৰ ব্ৰঞ্জৰ ডৌ পাত্ৰ]] শৰাই আৰু বটাৰ শিকড় চীন জনগোষ্ঠীৰ এক প্ৰাচীন সাংস্কৃতিক ধাৰাৰ সৈতে জড়িত। "Dou " (豆) নামে পৰিচিত উচ্চভিত্তিযুক্ত বাটিৰ আকৃতি প্ৰথমে চীনত নৱপ্ৰস্তৰ যুগত দেখা যায়। ওপৰত পাত্ৰ আৰু তলত থিয়াভাগ থকা এই গঠন প্ৰায় ৬,০০০–৭,০০০ বছৰ আগতে (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৫০০০–৪০০০) উৎপত্তি লাভ কৰে, আৰু ইয়াৰ মূল আকৃতি ইয়াংশাও সংস্কৃতি আৰু ডাৱেনকʼ সংস্কৃতিত বিকশিত হয়। ভাষাতাত্ত্বিক আৰু জিনগত গৱেষকৰ মতে [[চীনা-তিব্বতীয় ভাষা|চীন-তিব্বতীয়]] বা তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় ভাষা পৰিয়ালৰ লোক সকলৰ আদিম বিস্তাৰ উত্তৰ চীনৰ ইয়াংশাও আৰু মাজিয়াও সভ্যতাৰ পৰা হৈছিল।<ref>{{cite journal |last1=Zhang |first1=Menghan |last2=Yan |first2=Shi |last3=Pan |first3=Wuyun |last4=Jin |first4=Li |year=2019 |title=Phylogenetic evidence for Sino-Tibetan origin in northern China in the Late Neolithic |journal=Nature |volume=569 |pages=112–115 |doi=10.1038/s41586-019-1153-z}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Zhang |first1=Hanzhi |last2=Ji |first2=Ting |last3=Pagel |first3=Mark |last4=Mace |first4=Ruth |year=2020 |title=Dated phylogeny suggests early Neolithic origin of Sino-Tibetan languages |journal=Scientific Reports |volume=10 |article-number=20792 |doi=10.1038/s41598-020-77404-4}}</ref> যিহেতু অসমৰ বড়ো-গাৰো বা বড়ো-কছাৰী মূলীয় ভাষাসমূহ তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় ভাষা পৰিয়ালৰ এটা শাখা হিচাপে গণ্য কৰা হয়,‌গতিকে চীনৰ এই সভ্যতাৰ পৰাই অসমৰ [[বড়ো-কছাৰী]] মূলীয় জনগোষ্ঠী সমূহৰ উৎপত্তি হৈছে বুলি ক'ব পৰা যায়।<ref>{{cite book |last=DeLancey |first=Scott |year=2012 |chapter=On the Origins of Bodo-Garo |editor-last=Morey |editor-first=Stephen |editor2-last=Post |editor2-first=Mark W. |title=North East Indian Linguistics |volume=4 |publisher=Cambridge University Press India |pages=3–20}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত [[ঝৌ সাম্ৰাজ্য]]ৰ (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১০৪৬–২৫৬) যুগত “ডৌ” চীনা ধৰ্মীয়-আনুষ্ঠানিক সংস্কৃতিৰ এক বিশেষ প্ৰতীকত পৰিণত হয়। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। [[File:Spring & Autumn Bronze Dou, Xinzheng.jpg|thumb|right|250px|বসন্ত আৰু শৰৎ যুগৰ ব্ৰঞ্জৰ ডৌ পাত্ৰ, চিনঝেং]] ঝৌ সমাজত জীৱন “লি” বা আচাৰ-ব্যৱস্থাৰ নিয়মেৰে পৰিচালিত হৈছিল। সেই ব্যৱস্থাত ডৌ কেৱল এটা খাদ্যপাত্ৰ নাছিল; ই আছিল পূৰ্বপুৰুষৰ সৈতে আত্মিক যোগাযোগ স্থাপন কৰা এক পৱিত্ৰ আচাৰিক পাত্ৰ। ঝৌ লোকসকলে বিশ্বাস কৰিছিল যে সঠিকভাৱে পূৰ্বপুৰুষক নিবেদন কৰিলে ঐশ্বৰিক আশীৰ্বাদ লাভ হয়—যেনে সুৰক্ষা আৰু উন্নত ফচল। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। [[File:Dou with an inland hunting scene.jpg|thumb|right|250px|শিকাৰ দৃশ্য খোদিত প্ৰাচীন ডৌ পাত্ৰ]] ===চীনৰ পৰা শৰাই সংস্কৃতিৰ বিস্তাৰ=== কালক্ৰমত চীনৰ পৰা শৰাই জাতীয় পাত্ৰ চীন তিব্বতীয় মূলৰ বাৰ্মিজ<ref>[https://archive.org/details/burmese-hsun-ok Traditional Burmese Offering Tray Hsun-Ok]</ref>, তিব্বত, নেপাল<ref>[https://archive.org/details/nepal-offering-tray Traditional Nepalese Offering tray]</ref>, অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক ভুলৰ কম্বোডিয়া, ভিয়েটনাম, টাই মুলৰ থাইলেণ্ড, অষ্ট্ৰোনেচিয়ান মূলৰ মালয়েছিয়া, ইত্যাদি অঞ্চললৈ বিয়পি পৰে। বৌদ্ধ ধৰ্মত শৰাইৰ মহৎ আটাইতকৈ বেছি। এই সকলো দেশত শৰাই জাতীয় পাত্ৰ ভগৱানৰ আগত সেৱা কৰিবলৈ আগ বঢ়োৱা হয়। ===খমেৰ সকলৰ শৰাই জাতীয় পাত্ৰ আৰু থাই সকলৰ গ্ৰহণ=== থাই বা কম্বোডিয়াৰ ভাষাত শৰাই জাতীয় পাত্ৰক ''"ফান"'' কোৱা হয়।<ref>{{cite web |title=Mon-Khmer Languages Database: Khmer |website=SEAlang Library |publisher=Center for Research in Computational Linguistics |url=https://www.sealang.net/monkhmer/database/retrieve.pl?format=html&language=Khmer&sort=gloss |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Phan (tray) |website=Wikipedia |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Phan_(tray) |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=ពាន |website=Wiktionary |url=https://en.wiktionary.org/wiki/%E1%9E%96%E1%9E%B6%E1%9E%93 |access-date=15 June 2026}}</ref> থাই/শ্যাম ৰাজ্যসমূহৰ থাইলেণ্ডত উত্থান হোৱাৰ আগতেই কম্বোডিয়া আৰু সংশ্লিষ্ট মূল ভূখণ্ডীয় দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক প্ৰেক্ষাপটত শৰাই জাতীয় পাত্ৰৰ উপস্থিতি পোৱা যায়। হেং পিফালে খ্ৰীষ্টীয় ৩০০–৫০০ চনৰ প্ৰাক-আংকোৰীয় যুগৰ উত্তৰণৰ বিষয়ে আলোচনা কৰোঁতে উত্তৰ-পূব থাইলেণ্ড আৰু কম্বোডিয়াৰ প্ৰাগৈতিহাসিক (তেতিয়ালৈকে থাই/টাই সকলৰ প্ৰবজন ঘটা নাছিল<ref>{{cite journal |last=Evans |first=Grant |title=The Tai Original Diaspora |journal=Journal of the Siam Society |volume=104 |year=2016 |pages=1–14 |url=https://thesiamsociety.org/wp-content/uploads/2016/04/JSS_104_0b_Evans_TaiOriginalDiaspora.pdf |access-date=15 June 2026}}</ref>) স্থানসমূহত "pedestalled dishes and bowls" অৰ্থাৎ শৰাই জাতীয় পাত্ৰ আৰু বাটিৰ উপস্থিতিৰ কথা উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Heng |first=Piphal |title=Transition to the Pre-Angkorian period (300–500 CE): Thala Borivat and a regional perspective |journal=Journal of Southeast Asian Studies |volume=47 |issue=3 |year=2016 |pages=484–505 |doi=10.1017/S0022463416000369 |url=https://www.cambridge.org/core/journals/journal-of-southeast-asian-studies/article/transition-to-the-preangkorian-period-300500-ce-thala-borivat-and-a-regional-perspective/AEC80A473E33ED556489658939C261D2 |access-date=15 June 2026}}</ref> তেওঁ কম্বোডিয়াৰ Tuol Neakta Kang Memay স্থানৰ পৰা পোৱা এটা পেডেষ্টেলযুক্ত বাটিৰ ছবিও প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Heng |first=Piphal |year=2016 |title=Transition to the Pre-Angkorian period (300–500 CE): Thala Borivat and a regional perspective |journal=Journal of Southeast Asian Studies |volume=47 |issue=3 |pages=484–505 |doi=10.1017/S0022463416000406}}</ref> [[এংকৰ ৱাট|এংকৰ বছৰেই]] স্থানৰ প্ৰাচীন কম্বোডীয় মৃত্শিল্পৰ মাজতো এনে পেডেষ্টেলযুক্ত থালৰ আকৃতিৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে; Miriam T. Stark-এ এংকৰ বৰেইৰ মৃত্শিল্পৰ ভিতৰত শৰাই জাতীয় থালৰ বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Stark |first=Miriam T. |year=2019 |title=Earthenware Ceramic Technologies of Angkor Borei, Cambodia |journal=Udaya, Journal of Khmer Studies |volume=14 |pages=109–132}}</ref> একেদৰেই UNESCOয়ে প্ৰকাশিত খমেৰ ৰূপালী শিল্প সম্পৰ্কীয় এখন গ্ৰন্থৰ মতে প্ৰাক-আংকোৰীয় আৰু আংকোৰীয় শিলালিপিত কম্বোডীয় সকলে ব্যৱহাৰ কৰা ৰূপালী সামগ্ৰীৰ ভিতৰত পেডেষ্টেল যুক্ত থাল আৰু ট্ৰেৰও বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Kong |first=Vireak |year=2009 |title=Khmer Silverwares |publisher=UNESCO |location=Phnom Penh |url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000187953 |access-date=9 June 2026}}</ref> থাই সকলৰ আয়ুথিয়া ৰাজ্য ১৩৫১ চনত প্ৰতিষ্ঠা হৈছিল আৰু ইয়াৰ ৰাজ দৰবাৰৰ সংস্কৃতি আংকোৰৰ সাংস্কৃতিৰ আৰ্হিৰে গঢ় লোৱা বুলি কোৱা হয়।<ref>{{cite encyclopedia |title=History of Thailand |encyclopedia=Encyclopaedia Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/history-of-Thailand |access-date=9 June 2026}}</ref><ref>{{cite encyclopedia |title=Khmer Empire |encyclopedia=Encyclopaedia Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Khmer-Empire |access-date=9 June 2026}}</ref> সেয়েহে ইতিহাসবিদ সকলৰ মতে থাই সকলে কম্বোডিয়াৰ খমেৰ জাতিৰ পৰা শৰাই জাতীয় সম্পদটো গ্ৰহণ কৰি থাল বুজোৱা "ফান" শব্দটো প্ৰয়োগ কৰিছিল। টাই ভাষাসমূহ যেনে থাই ভাষাত พาน (ফান), লাও ভাষাত ພານ (phān), টাই ডাম ꪝꪱꪙ বা ꪟꪱꪙ টাই য়াই ভাষাত ပၢၼ်ႉ আদিয়ে থাল সদৃশ পাত্ৰক বুজোৱা হয় যি চীনা ভাষাৰ 盤 পানৰ পৰা আহিছে যাৰ অৰ্থ থাল (tray)।<ref>“พาน” in Thai Dictionary Project (TDP) (UC Berkeley 1964) (plus additional data from the Royal Institute of Thailand (RI) and NECTEC's LEXITRON project (LEX)). Searchable online at {{url|SEAlang.net}}</ref> টাই-আহোম ভাষাত এনে পাত্ৰক ফুন (𑜇𑜥𑜃𑜫) বুলি কোৱা হয়।<ref>{{Cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |author-link=Golap Chandra Barua |title=Ahom-Assamese-English Dictionary |publisher=Baptist Mission Press |location=Calcutta |year=1920 |page= 138|url=https://ia801408.us.archive.org/2/items/in.ernet.dli.2015.463794/2015.463794.Ahom-assamese-english-Dictionary.pdf |access-date=2026-06-14}}</ref> থাই সকলৰ মাজত ফান এটা উচ্চ স্তৰীয় পৰম্পৰাগত বাচন।<ref>{{Cite journal |last1=Titrassamee |first1=Songsak |last2=Lamduan |first2=Somchai |last3=Phaengsoi |first3=Kosit |date=2014-06-12 |title=Bai Sri Su Khwan: Spirit Blessing in North-eastern Thailand |journal=Asian Culture and History |volume=6 |issue=2 |pages=134–138 |publisher=Canadian Center of Science and Education |doi=10.5539/ach.v6n2p134 |issn=1916-9655 |url=https://patricklepetit.jalbum.net/ANIMISM%20AND%20RELIGION/LIBRARY/Bai_Sri_Su_Khwan_Spirit_Blessing_in_North-eastern.pdf |access-date=2026-06-14 }}</ref> টাই লাও আৰু ফু টাই সকলৰ পৰম্পৰাগত অনুষ্ঠান বাই চ্ৰি চু খৱানত দুটা মুখ্য সামগ্ৰীৰ ভিতৰত ফান খাও (খাদ্য থোৱা ফান) অন্যতম।<ref>{{Cite journal |last1=Titrassamee |first1=Songsak |last2=Lamduan |first2=Somchai |last3=Phaengsoi |first3=Kosit |date=2014-06-12 |title=Bai Sri Su Khwan: Spirit Blessing in North-eastern Thailand |journal=Asian Culture and History |volume=6 |issue=2 |pages=134–138 |publisher=Canadian Center of Science and Education |doi=10.5539/ach.v6n2p134 |issn=1916-9655 |url=https://patricklepetit.jalbum.net/ANIMISM%20AND%20RELIGION/LIBRARY/Bai_Sri_Su_Khwan_Spirit_Blessing_in_North-eastern.pdf |access-date=2026-06-14 |page= }}</ref> ===ঢাকনিযুক্ত বাৰ্মিজ শৰাই=== খমেৰ আৰু তাই সকলৰ দৰেই দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অন্য দেশসমূহতো শৰাই-জাতীয় পেডেষ্টেলযুক্ত পাত্ৰ বা নৈবেদ্য-ট্ৰে দেখা যায়। মিয়ানমাৰত ইয়াৰ এটা স্বতন্ত্ৰ ঢাকনিযুক্ত লাখ-পাত্ৰ ৰূপ দেখা যায়, যাক hsun-ok বুলি কোৱা হয়। এই পাত্ৰ বৌদ্ধ ভিক্ষু আৰু বিহাৰলৈ খাদ্য বা নৈবেদ্য আগবঢ়োৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত হয়, আৰু সাধাৰণতে বাঁহ বা কাঠৰ গাঁথনিৰ ওপৰত লাখ-লেপ দি নিৰ্মাণ কৰা হয়।<ref>{{cite web |title=Conserving a Burmese offering vessel |website=British Museum |publisher=The British Museum |date=13 September 2023 |url=https://www.britishmuseum.org/blog/conserving-burmese-offering-vessel |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Buddhist offering vessel (hsun ok) |website=Art Gallery of South Australia Collection |publisher=Art Gallery of South Australia |url=https://www.agsa.sa.gov.au/collection-publications/collection/works/buddhist-offering-vessel-hsun-ok/24828/ |access-date=15 June 2026}}</ref> ঢাকনিযুক্ত শৰাই দৰে পাত্ৰ বাৰ্মিজ সংস্কৃতিত দেখা যায়। এই পাত্ৰক ''hsun-ok'' বুলি কোৱা হয়। এইটো সাধাৰণতে বাৰ্মিজ সকলৰ বৌদ্ধ নৈবেদ্য বহন বা আগবঢ়োৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত পাত্ৰ।<ref>{{cite web |title=hsun-ok; vessel-stand; bowl |website=British Museum Collection Online |publisher=The British Museum |url=https://www.britishmuseum.org/collection/object/A_1993-1117-1 |access-date=15 June 2026}}</ref> ''Hsun-ok'' সাধাৰণতে লাখ-লেপা বাঁহ বা কাঠেৰে নিৰ্মিত হয়, আৰু ইয়াত এটা পেডেষ্টেল, বাটিৰ দৰে মূল পাত্ৰ, ভিতৰুৱা ট্ৰে আৰু ওপৰত এটা ওখ শিখৰযুক্ত ঢাকনি থাকে।<ref>{{cite web |title=hsun-ok; vessel-stand; bowl |website=British Museum Collection Online |publisher=The British Museum |url=https://www.britishmuseum.org/collection/object/A_1993-1117-1 |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Buddhist offering vessel (hsun ok) |website=Art Gallery of South Australia Collection |publisher=Art Gallery of South Australia |url=https://www.agsa.sa.gov.au/collection-publications/collection/works/buddhist-offering-vessel-hsun-ok/24828/ |access-date=15 June 2026}}</ref> ইয়াৰ পৰা বুজা যায় যে শানসকলৰ ঢাকনিযুক্ত ''hsun-ok'' ৰূপটো বাৰ্মিজ বৌদ্ধ নৈবেদ্য-পাত্ৰ পৰম্পৰাৰ এটা স্থানীয় অভিযোজন আছিল।<ref>{{cite web |title=hsun-ok |website=British Museum Collection Online |publisher=The British Museum |url=https://www.britishmuseum.org/collection/object/A_1998-0723-241 |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Burmese Lacquer Hson-ok Offering Box |website=Michael Backman Ltd |url=https://www.michaelbackmanltd.com/archived_objects/burmese-lacquer-hson-ok-offering-box/ |access-date=15 June 2026}}</ref> অৱশ্যে এই প্ৰমাণ বিশেষকৈ শিখৰযুক্ত ঢাকনি থকা লাখৰ ঢাকনিযুক্ত ''hsun-ok''-ৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰযোজ্য; সকলো মুকলি পেডেষ্টেলযুক্ত ট্ৰে বাৰ্মিজ উৎসৰ পৰা আহিছে বুলি ইয়াৰ দ্বাৰা প্ৰমাণিত নহয়। মুকলি উঠা নৈবেদ্য-ট্ৰে সমগ্ৰ মূল ভূখণ্ডীয় দক্ষিণ-পূব এছিয়াত বহুলভাৱে দেখা যায়, কিন্তু ঢাকনিযুক্ত লাখৰ ''hsun-ok'' বিশেষভাৱে বাৰ্মীজ বৌদ্ধ বস্তু-সংস্কৃতিৰ সৈতে অধিক ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত। === অন্যান্য ট্ৰে সমূহ=== দ্বীপীয় দক্ষিণ-পূব এছিয়াতো এনে পেডেষ্টেলযুক্ত ট্ৰে বা পাত্ৰৰ ব্যৱহাৰ পোৱা যায়। ইণ্ডোনেশিয়াৰ বালিত দুলাং (dulang) নামে জনা ওখ পায়াযুক্ত ট্ৰে ধৰ্মীয় বা আনুষ্ঠানিক নৈবেদ্য বহন কৰাৰ বাবে ব্যৱহৃত হয়। ফিলিপাইনছৰ ৰাষ্ট্ৰীয় মিউজিয়াময়ে উল্লেখ কৰিছে যে বালিৰ এই দুলাং-সমূহ পূজা পাতল বা নীতি নিয়মত বিভিন্ন সামগ্ৰী আগবঢ়াবলৈ ব্যৱহাৰ ৰা হয়। দক্ষিণ ফিলিপাইনছৰ Maranao আৰু Maguindanao সমাজত তাবাক নামে জনা পিতলৰ শৰাই জাতীয় পাত্ৰ বিশেষ অনুষ্ঠানত খাদ্য পৰিবেশনৰ বাবে ব্যৱহৃত হয়।<ref>{{cite web |title=Earthenware Pedestalled Bowls |website=National Museum of the Philippines |publisher=National Museum of the Philippines |date=7 December 2021 |url=https://www.nationalmuseum.gov.ph/2021/12/07/earthenware-pedestalled-bowls/ |access-date=15 June 2026}}</ref> জাভাৰ মধ্যযুগীয় শিল্পতো শৰাই জাতীয় পাত্ৰৰ উদাহৰণ পোৱা যায়।<ref>{{cite web |title=Offering tray (talam) |website=The Metropolitan Museum of Art |publisher=The Metropolitan Museum of Art |url=https://www.metmuseum.org/art/collection/search/715081 |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Offering Vessel in the Form of a Female Head |website=Los Angeles County Museum of Art |publisher=LACMA |url=https://collections.lacma.org/node/175545 |access-date=15 June 2026}}</ref> ===অসমত শৰাই আৰু বটাৰ প্ৰচলন=== চীন-তিব্বতীয় বা তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় মূলৰ‌ [[চুতীয়া ৰাজ্য]] আৰু টাই মূলৰ [[আহোম ৰাজ্য]] দুয়োতে বটা বা শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। [[যোৰহাট জিলা]]ৰ তিতাবৰ অঞ্চলৰ চুতীয়া লোক এঘৰত পুৰণি বাকচ এটাত ভৰাই সংৰক্ষিত কৰি থোৱা চুতীয়া ৰাজ্যৰ দিনীয়া বটা উদ্ধাৰ কৰা হৈছে। বটাতোত অসমীয়া লিপিত খোদিত আছে "১৩১৭ সন ছাৰি শাবন মাশ"। অৰ্থাৎ ১৩৯৫ চনৰ(১৩১৭ শক) চাৰি শাওণত এই বঁটা টো নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল বা গ্ৰহণ কৰা হৈছিল।<ref> [https://archive.org/details/chutia-bota-1395 Image of the Bota dated to 1395 AD.]</ref> চুতীয়া সকলৰ দৰে [[ডিমাছা জনগোষ্ঠী|ডিমাছা]] সকলেও শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা দেখা যায়।<ref>{{cite web |title=horai |url=https://www.xobdo.org/dic/horai |website=Xobdo |access-date=14 June 2026}}</ref> ডিমাছা ভাষাত এই পাত্ৰক ''"শৰাই"'' বুলিয়ে জনা যায়। তদুপৰি ডিমাছা সকলৰ পাৰম্পৰিক বস্ত্ৰ শিল্পত ''হ'ৰাইমিন'' নামৰ শৰাইৰ মটিফটোও(motif) সংৰক্ষণ কৰি থোৱা দেখা যায়।<ref>{{cite web |last=ROOHI |title=Weaving in indigenous Dimasa community of Assam |url=https://in.boell.org/en/weaving-indigenous-dimasa-community-assam |website=Heinrich Böll Stiftung |date=19 December 2019 |access-date=14 June 2026}}</ref> আহোম ভাষাত শৰাইখনক ''"ফোন"'' বুলি কোৱা হয়। একেইটা শব্দয়েই মাইহাং থাল খনকো বুজায়। এই শব্দৰ গুৰি পুৰণি চীনা ভাষাৰ থাল বা ট্ৰে বুজোৱা ''"পান''" শব্দ আৰু থাই বা শান ভাষাত শৰাই জাতীয় পাত্ৰক ''"ফান"'' কোৱা হয়।<ref>[https://en.wiktionary.org/wiki/%E0%B8%9E%E0%B8%B2%E0%B8%99 Borrowed from Old Chinese 盤 (OC *baːn, “tray”). Cognate with Lao ພານ (phān), Tai Dam ꪝꪱꪙ or ꪟꪱꪙ, Burmese ဗန်း (ban:, “tray”), Shan ပၢၼ်ႉ (pâ̰an, “tray”), and possibly Khmer ពាន (piən) (Pou and Jenner, 1980-1981)]</ref> যিহেতু অসমত শৰাই বুজাবলৈ "ফোন" শব্দৰ সলনি পুৰণি "শৰাই" শব্দয়ে ব্যৱহাৰ কৰা হয়, গতিকে ধৰিব পাৰি যে খমেৰ সকলে ব্যৱহাৰ কৰা পাত্ৰৰ দৰে অসমৰ শৰাই খনও প্ৰাগ-আহোম যুগৰ পৰাই ব্যৱহাৰ কৰি অহা হৈছে। অসমলৈ আহি শৰাই আৰু মাইহাং—এই দুয়োবিধ পাত্ৰৰ সাদৃশ্য দেখা পাই আহোমসকলে হয়তো দুয়োবিধকে ব্যাখ্যা কৰিবলৈ “ফোন” শব্দ ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ লৈছিল। যিহেতু ঢাকনিযুক্ত শৰাইখন বাৰ্মিজ সকলৰ মাজত পোৱা যায়, গতিকে এইখন পাছৰ কালত আহোম ৰাজ্যৰ দিনত বাৰ্মাৰ পৰা গ্ৰহণ কৰা হ'ব পাৰে। পাছলৈ শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰদেৱৰ দিনত শৰাই নৱবৈষ্ণৱ ধৰ্মত অন্তভুক্ত কৰা হয় আৰু কালক্ৰমত অসমীয়া সংস্কৃতিৰ এক বিশেষ অংশ হৈ পৰে। [[File:Xorai worship.webp|thumb|নামঘৰত ব্যৱহাৰ হোৱা শৰাই।]] === অতিথি-আদৰণিত তামোল-পাণ আৰু শৰাই=== অসমীয়া সমাজত তামোল-পাণ আতিথ্য, সন্মান, ভক্তি আৰু মিত্ৰতাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰতীক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। শৰাইত তামোল-পাণ আগবঢ়াই অতিথিক আদৰণি জনোৱা পৰম্পৰা এটা স্তৰিত সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা বুলি বুজিব পাৰি—প্ৰথমে দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক বিস্তৃত আতিথ্য-সংস্কৃতি, তাৰ পাছত ভাৰতীয় ধৰ্মীয়-সামাজিক আচাৰৰ সৈতে ইয়াৰ সংযোগ, আৰু শেষত অসমীয়া কাঁহ-পিতলৰ শৰাই বা বঁটাৰ জৰিয়তে ইয়াৰ স্থানীয় ৰূপায়ণ। এই প্ৰথাৰ আটাইতকৈ প্ৰাচীন স্তৰটো দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক লোক সকলৰ তামোল-পাণভিত্তিক আতিথ্য পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত হ’ব পাৰে। খাচী সমাজত ''kwai'' বা তামোল-পাণ অতিথিক আগবঢ়োৱা এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সামাজিক শিষ্টাচাৰ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। ''Shikyntien kwai'' নামৰ খাচী পৰম্পৰাত ঘৰত অহা যিকোনো অতিথিক ''kwai'' আগবঢ়োৱাটো সৌজন্যৰ চিন বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Shikyntien Kwai: A Folklore about Betel Hospitality in Khasi Society |url=https://www.necarf.org/home/articles/54/shikyntien-kwai-a-folklore-about-betel-hospitality-in-khasi-society |website=NECARF |date=14 October 2020 |access-date=9 June 2026}}</ref> খাচীসকল অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক ভাষাপৰিয়ালৰ অন্তৰ্গত হোৱা বাবে, অসমীয়া তামোল-পাণ আতিথ্যৰ গভীৰ স্তৰটো পূব ভাৰতৰ অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াগত betel-areca সংস্কৃতিৰ সৈতে তুলনা কৰিব পাৰি, যদিও ইয়াৰ পৰা অসমীয়া প্ৰথাটো প্ৰত্যক্ষভাৱে খাচী বা অন্য কোনো একক অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক উৎসৰ পৰা আহিছে বুলি নিশ্চিতভাৱে ক’ব নোৱাৰি। পাছৰ স্তৰত এই তামোল-পাণ আতিথ্যৰ প্ৰথা ভাৰতীয় ধৰ্মীয় আৰু সামাজিক আচাৰৰ সৈতে একীভূত হয়। এছ. চি. আহুজা আৰু উমা আহুজাই betel leaf আৰু areca nut-ক আতিথ্য, শুভতা, সন্মান, সামাজিক প্ৰতিশ্ৰুতি আৰু ধৰ্মীয় নিবেদনৰ প্ৰতীক হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছে। তেওঁলোকৰ মতে ভাৰতৰ বহু সামাজিক আৰু ধৰ্মীয় আচাৰত তামোল-পাণ ব্যৱহাৰ হয়, আৰু অসমীয়া বিবাহত তামোল-পাণ প্ৰায় পোন্ধৰটা আচাৰত উপস্থিত থাকে।<ref>{{cite journal |last1=Ahuja |first1=S. C. |last2=Ahuja |first2=Uma |year=2011 |title=Betel Leaf and Betel Nut in India: History and Uses |journal=Asian Agri-History |volume=15 |issue=1 |pages=13–35 |url=https://www.researchgate.net/publication/292469329_Betel_leaf_and_betel_nut_in_India_History_and_uses |access-date=9 June 2026}}</ref> সেয়ে অসমীয়া সমাজত তামোল-পাণ কেৱল মুখশুদ্ধিৰ সামগ্ৰী নহয়; ই আতিথ্য, শুভেচ্ছা, বিবাহ, সামাজিক স্বীকৃতি আৰু ধৰ্মীয় পবিত্ৰতাৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে। এই তামোল-পাণ পৰম্পৰাই অসমত শৰাই আৰু বঁটাৰ জৰিয়তে এক বিশেষ স্থানীয় ৰূপ লাভ কৰে। অসম চৰকাৰৰ সংস্কৃতি-সম্পৰ্কীয় তথ্য অনুসৰি, তামোল-পাণ বা গুৱাপাণক ভক্তি, সন্মান আৰু মিত্ৰতাৰ নিবেদন হিচাপে ধৰা হয়, আৰু অতিথিক আদৰণি তথা ধন্যবাদ জনোৱাৰ চিহ্ন হিচাপে শৰাইত তামোল-পাণ আগবঢ়োৱা হয়। একেটা উৎসত শৰাইক নামঘৰ বা পূজাস্থলীত প্ৰসাদ আৰু অন্যান্য নিবেদন আগবঢ়োৱাৰ পাত্ৰ হিচাপেও বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Culture of Assam |url=https://assam.gov.in/about-us/391 |website=Assam State Portal |publisher=Government of Assam |access-date=9 June 2026}}</ref> ইয়াৰ পৰা বুজা যায় যে তামোল-পাণৰ সামাজিক অৰ্থ বহল আঞ্চলিক পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত হলেও, কাঁহ-পিতলৰ শৰাই বা বঁটাত তাক আগবঢ়োৱাৰ ৰূপটো অসমীয়া ধাতু-শিল্প আৰু সামাজিক আচাৰৰ সৈতে বিশেষভাৱে যুক্ত। == ধৰ্মীয় তাৎপৰ্য == পৰৱৰ্তী সময়ত আহোম সংস্কৃতিৰপৰা গ্ৰহণ কৰা শৰাই অসমীয়া সমাজ আৰু নামঘৰীয়া ধৰ্মীয় পৰম্পৰাৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশত পৰিণত হয়। নামঘৰত ভাগৱত স্থাপনৰ বাবে শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল, যিয়ে অসমীয়া আধ্যাত্মিক জীৱনত [[File:Sankaradeva.jpg|thumb|right|220px|শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]] ১৫শ আৰু ১৬শ শতিকাত [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]]ৰ একশৰণ নামধৰ্ম আন্দোলনে শৰাই আৰু বটাৰ তাৎপৰ্য নতুন ৰূপ দিয়ে। শংকৰদেৱে পুৰণি অসমীয়া সাংস্কৃতিক পৰিসৰৰপৰা শৰাইৰ ব্যৱহাৰ গ্ৰহণ কৰি ইয়াক অসমীয়া বৈষ্ণৱ সমাজত অন্তৰ্ভুক্ত কৰে। নামঘৰৰ মাজভাগত শৰাইৰ ওপৰত ভাগৱত স্থাপন কৰি তেওঁ দেখুৱাইছিল যে ঈশ্বৰ সকলোৰে বাবে সমান। সেই নামঘৰত শৰাই হৈ উঠে “সমতাৰ প্ৰতীক”—য’ৰপৰা সকলো ভক্তক সমানে প্ৰসাদ বিতৰণ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday |date=20 March 2021 }}</ref> == ঐতিহ্য == শৰাই আৰু বটাৰ ঐতিহ্যৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশ হৈছে—ই কেৱল ৰাজকীয় বস্তু হৈ নাথাকি অসমীয়া সমাজৰ সামূহিক হৃদস্পন্দনত পৰিণত হোৱা।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday }}</ref> শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। তামোল-পাণ আগবঢ়োৱাৰ মাধ্যমেৰে শৰাই আৰু বটা “সন্মানৰ আচাৰ” হিচাপে সমগ্ৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত একত্ৰিত সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা সৃষ্টি কৰে। এই আধ্যাত্মিক ৰূপান্তৰৰ ফলত শৰাই আৰু বটা কেৱল ৰাজকীয় ক্ষমতাৰ প্ৰতীক হৈ নাথাকি সামাজিক ঐক্য, সমতা আৰু অসমীয়া জাতীয় আত্মাৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশত পৰিণত হয়।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday |date=20 March 2021 }}</ref> == চাওক == * [[অসমীয়া সংস্কৃতি]] * [[তামোল-পাণ]] * [[নামঘৰ]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} 4fe9p5v7gqmigx2oi5rd40wfvjz5w9j 612241 612240 2026-06-14T19:45:55Z KhiLanTzi 23530 /* ফান */ Merging etymology ane terms 612241 wikitext text/x-wiki '''শৰাই''' আৰু '''বটা''' অসমৰ অন্যতম প্ৰতীকী পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। কাঁহ বা বেল-মেটেলৰে নিৰ্মিত এই শিল্পবস্তু অসমীয়া সমাজত মৰ্যাদা, সন্মান আৰু সাংস্কৃতিক গৌৰৱৰ প্ৰতীক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। সাধাৰণতে তলত এটা থিয়াভাগ থকা ওপৰৰ থাল সদৃশ গঠনযুক্ত শৰাই ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠান, সামাজিক অনুষ্ঠান আৰু বিশেষকৈ অতিথি সম্ভাষণত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। অসমীয়া আৰু আহোম সংস্কৃতিত শৰাই আগবঢ়োৱা মানে আন্তৰিকতা, আতিথ্য আৰু গভীৰ সন্মান প্ৰকাশ কৰা। [[File:Xorai-শৰাই.jpg|thumb|right|250px|পৰম্পৰাগত অসমীয়া শৰাই]] সাধাৰণতে ইয়াত তামোল-পাণ, মিঠাই আৰু আন আন আনুষ্ঠানিক সামগ্ৰী আগবঢ়োৱা হয়। কিছুমান শৰাইত অলংকৃত ঢাকনি থাকে, যিয়ে ইয়াৰ সৌন্দৰ্য আৰু আধ্যাত্মিক তাৎপৰ্য বৃদ্ধি কৰে; আন কিছুমান আকৌ মুকলি ৰূপত থাকে। লক্ষণীয় যে, অতিথি সম্ভাষণ আৰু ধৰ্মীয় নিবেদনৰ বাবে ব্যৱহৃত এনে উচ্চভিত্তিযুক্ত থাল বা পাত্ৰৰ ধাৰণা এছিয়াৰ আন বহু অঞ্চলতো—বিশেষকৈ চীন, তিব্বত, নেপাল আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াত দেখিবলৈ পোৱা যায়। যদিও শৰাই আৰু বটা একে ধৰণৰ সামগ্ৰী আৰু মূল নক্সাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ় লৈ উঠিছে, তথাপি সময়ৰ লগে লগে এই দুয়োটা পৃথক শিল্পবস্তু হিচাপে বিকশিত হয়। শৰাই সাধাৰণতে ওপৰত এটা সমতল থাল আৰু তলত এটা থিয়াভাগযুক্ত, আনহাতে বটা হৈছে বাটিৰ দৰে পাত্ৰ, যি বহু সময়ত শৰাইৰ সৈতে একেলগে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=Fragmented Memories: Struggling to Be Tai-Ahom in India |url=https://archive.org/details/fragmentedmemori0000saik |publisher=Duke University Press |location=Durham |year=2004 |isbn=9780822334255 |access-date=5june 2025 }}</ref> == ইতিহাস == === প্ৰাচীন চীনা উৎস === [[File:Warring States Bronze Dou 02.jpg|thumb|right|250px|যুদ্ধৰত ৰাজ্যসমূহৰ যুগৰ ব্ৰঞ্জৰ ডৌ পাত্ৰ]] শৰাই আৰু বটাৰ শিকড় চীন জনগোষ্ঠীৰ এক প্ৰাচীন সাংস্কৃতিক ধাৰাৰ সৈতে জড়িত। "Dou " (豆) নামে পৰিচিত উচ্চভিত্তিযুক্ত বাটিৰ আকৃতি প্ৰথমে চীনত নৱপ্ৰস্তৰ যুগত দেখা যায়। ওপৰত পাত্ৰ আৰু তলত থিয়াভাগ থকা এই গঠন প্ৰায় ৬,০০০–৭,০০০ বছৰ আগতে (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৫০০০–৪০০০) উৎপত্তি লাভ কৰে, আৰু ইয়াৰ মূল আকৃতি ইয়াংশাও সংস্কৃতি আৰু ডাৱেনকʼ সংস্কৃতিত বিকশিত হয়। ভাষাতাত্ত্বিক আৰু জিনগত গৱেষকৰ মতে [[চীনা-তিব্বতীয় ভাষা|চীন-তিব্বতীয়]] বা তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় ভাষা পৰিয়ালৰ লোক সকলৰ আদিম বিস্তাৰ উত্তৰ চীনৰ ইয়াংশাও আৰু মাজিয়াও সভ্যতাৰ পৰা হৈছিল।<ref>{{cite journal |last1=Zhang |first1=Menghan |last2=Yan |first2=Shi |last3=Pan |first3=Wuyun |last4=Jin |first4=Li |year=2019 |title=Phylogenetic evidence for Sino-Tibetan origin in northern China in the Late Neolithic |journal=Nature |volume=569 |pages=112–115 |doi=10.1038/s41586-019-1153-z}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Zhang |first1=Hanzhi |last2=Ji |first2=Ting |last3=Pagel |first3=Mark |last4=Mace |first4=Ruth |year=2020 |title=Dated phylogeny suggests early Neolithic origin of Sino-Tibetan languages |journal=Scientific Reports |volume=10 |article-number=20792 |doi=10.1038/s41598-020-77404-4}}</ref> যিহেতু অসমৰ বড়ো-গাৰো বা বড়ো-কছাৰী মূলীয় ভাষাসমূহ তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় ভাষা পৰিয়ালৰ এটা শাখা হিচাপে গণ্য কৰা হয়,‌গতিকে চীনৰ এই সভ্যতাৰ পৰাই অসমৰ [[বড়ো-কছাৰী]] মূলীয় জনগোষ্ঠী সমূহৰ উৎপত্তি হৈছে বুলি ক'ব পৰা যায়।<ref>{{cite book |last=DeLancey |first=Scott |year=2012 |chapter=On the Origins of Bodo-Garo |editor-last=Morey |editor-first=Stephen |editor2-last=Post |editor2-first=Mark W. |title=North East Indian Linguistics |volume=4 |publisher=Cambridge University Press India |pages=3–20}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত [[ঝৌ সাম্ৰাজ্য]]ৰ (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১০৪৬–২৫৬) যুগত “ডৌ” চীনা ধৰ্মীয়-আনুষ্ঠানিক সংস্কৃতিৰ এক বিশেষ প্ৰতীকত পৰিণত হয়। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। [[File:Spring & Autumn Bronze Dou, Xinzheng.jpg|thumb|right|250px|বসন্ত আৰু শৰৎ যুগৰ ব্ৰঞ্জৰ ডৌ পাত্ৰ, চিনঝেং]] ঝৌ সমাজত জীৱন “লি” বা আচাৰ-ব্যৱস্থাৰ নিয়মেৰে পৰিচালিত হৈছিল। সেই ব্যৱস্থাত ডৌ কেৱল এটা খাদ্যপাত্ৰ নাছিল; ই আছিল পূৰ্বপুৰুষৰ সৈতে আত্মিক যোগাযোগ স্থাপন কৰা এক পৱিত্ৰ আচাৰিক পাত্ৰ। ঝৌ লোকসকলে বিশ্বাস কৰিছিল যে সঠিকভাৱে পূৰ্বপুৰুষক নিবেদন কৰিলে ঐশ্বৰিক আশীৰ্বাদ লাভ হয়—যেনে সুৰক্ষা আৰু উন্নত ফচল। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। [[File:Dou with an inland hunting scene.jpg|thumb|right|250px|শিকাৰ দৃশ্য খোদিত প্ৰাচীন ডৌ পাত্ৰ]] ===চীনৰ পৰা শৰাই সংস্কৃতিৰ বিস্তাৰ=== কালক্ৰমত চীনৰ পৰা শৰাই জাতীয় পাত্ৰ চীন তিব্বতীয় মূলৰ বাৰ্মিজ<ref>[https://archive.org/details/burmese-hsun-ok Traditional Burmese Offering Tray Hsun-Ok]</ref>, তিব্বত, নেপাল<ref>[https://archive.org/details/nepal-offering-tray Traditional Nepalese Offering tray]</ref>, অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক ভুলৰ কম্বোডিয়া, ভিয়েটনাম, টাই মুলৰ থাইলেণ্ড, অষ্ট্ৰোনেচিয়ান মূলৰ মালয়েছিয়া, ইত্যাদি অঞ্চললৈ বিয়পি পৰে। বৌদ্ধ ধৰ্মত শৰাইৰ মহৎ আটাইতকৈ বেছি। এই সকলো দেশত শৰাই জাতীয় পাত্ৰ ভগৱানৰ আগত সেৱা কৰিবলৈ আগ বঢ়োৱা হয়। ===ফান=== টাই ভাষাসমূহ যেনে থাই ভাষাত พาน (ফান), লাও ভাষাত ພານ (phān), টাই ডাম ꪝꪱꪙ বা ꪟꪱꪙ টাই য়াই ভাষাত ပၢၼ်ႉ থাই বা খমেৰ ভাষাত ពាន (ফান) <ref>{{cite web |title=Mon-Khmer Languages Database: Khmer |website=SEAlang Library |publisher=Center for Research in Computational Linguistics |url=https://www.sealang.net/monkhmer/database/retrieve.pl?format=html&language=Khmer&sort=gloss |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Phan (tray) |website=Wikipedia |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Phan_(tray) |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=ពាន |website=Wiktionary |url=https://en.wiktionary.org/wiki/%E1%9E%96%E1%9E%B6%E1%9E%93 |access-date=15 June 2026}}</ref> আদিয়ে থাল সদৃশ পাত্ৰক বুজোৱা হয় যি চীনা ভাষাৰ 盤 পানৰ পৰা আহিছে যাৰ অৰ্থ থাল (tray)।<ref>“พาน” in Thai Dictionary Project (TDP) (UC Berkeley 1964) (plus additional data from the Royal Institute of Thailand (RI) and NECTEC's LEXITRON project (LEX)). Searchable online at {{url|SEAlang.net}}</ref> টাই-আহোম ভাষাত এনে পাত্ৰক ফুন (𑜇𑜥𑜃𑜫) বুলি কোৱা হয়।<ref>{{Cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |author-link=Golap Chandra Barua |title=Ahom-Assamese-English Dictionary |publisher=Baptist Mission Press |location=Calcutta |year=1920 |page= 138|url=https://ia801408.us.archive.org/2/items/in.ernet.dli.2015.463794/2015.463794.Ahom-assamese-english-Dictionary.pdf |access-date=2026-06-14}}</ref> থাই/শ্যাম ৰাজ্যসমূহৰ থাইলেণ্ডত উত্থান হোৱাৰ আগতেই কম্বোডিয়া আৰু সংশ্লিষ্ট মূল ভূখণ্ডীয় দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক প্ৰেক্ষাপটত শৰাই জাতীয় পাত্ৰৰ উপস্থিতি পোৱা যায়। হেং পিফালে খ্ৰীষ্টীয় ৩০০–৫০০ চনৰ প্ৰাক-আংকোৰীয় যুগৰ উত্তৰণৰ বিষয়ে আলোচনা কৰোঁতে উত্তৰ-পূব থাইলেণ্ড আৰু কম্বোডিয়াৰ প্ৰাগৈতিহাসিক (তেতিয়ালৈকে থাই/টাই সকলৰ প্ৰবজন ঘটা নাছিল<ref>{{cite journal |last=Evans |first=Grant |title=The Tai Original Diaspora |journal=Journal of the Siam Society |volume=104 |year=2016 |pages=1–14 |url=https://thesiamsociety.org/wp-content/uploads/2016/04/JSS_104_0b_Evans_TaiOriginalDiaspora.pdf |access-date=15 June 2026}}</ref>) স্থানসমূহত "pedestalled dishes and bowls" অৰ্থাৎ শৰাই জাতীয় পাত্ৰ আৰু বাটিৰ উপস্থিতিৰ কথা উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Heng |first=Piphal |title=Transition to the Pre-Angkorian period (300–500 CE): Thala Borivat and a regional perspective |journal=Journal of Southeast Asian Studies |volume=47 |issue=3 |year=2016 |pages=484–505 |doi=10.1017/S0022463416000369 |url=https://www.cambridge.org/core/journals/journal-of-southeast-asian-studies/article/transition-to-the-preangkorian-period-300500-ce-thala-borivat-and-a-regional-perspective/AEC80A473E33ED556489658939C261D2 |access-date=15 June 2026}}</ref> তেওঁ কম্বোডিয়াৰ Tuol Neakta Kang Memay স্থানৰ পৰা পোৱা এটা পেডেষ্টেলযুক্ত বাটিৰ ছবিও প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Heng |first=Piphal |year=2016 |title=Transition to the Pre-Angkorian period (300–500 CE): Thala Borivat and a regional perspective |journal=Journal of Southeast Asian Studies |volume=47 |issue=3 |pages=484–505 |doi=10.1017/S0022463416000406}}</ref> [[এংকৰ ৱাট|এংকৰ বছৰেই]] স্থানৰ প্ৰাচীন কম্বোডীয় মৃত্শিল্পৰ মাজতো এনে পেডেষ্টেলযুক্ত থালৰ আকৃতিৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে; Miriam T. Stark-এ এংকৰ বৰেইৰ মৃত্শিল্পৰ ভিতৰত শৰাই জাতীয় থালৰ বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Stark |first=Miriam T. |year=2019 |title=Earthenware Ceramic Technologies of Angkor Borei, Cambodia |journal=Udaya, Journal of Khmer Studies |volume=14 |pages=109–132}}</ref> একেদৰেই UNESCOয়ে প্ৰকাশিত খমেৰ ৰূপালী শিল্প সম্পৰ্কীয় এখন গ্ৰন্থৰ মতে প্ৰাক-আংকোৰীয় আৰু আংকোৰীয় শিলালিপিত কম্বোডীয় সকলে ব্যৱহাৰ কৰা ৰূপালী সামগ্ৰীৰ ভিতৰত পেডেষ্টেল যুক্ত থাল আৰু ট্ৰেৰও বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Kong |first=Vireak |year=2009 |title=Khmer Silverwares |publisher=UNESCO |location=Phnom Penh |url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000187953 |access-date=9 June 2026}}</ref> থাই সকলৰ আয়ুথিয়া ৰাজ্য ১৩৫১ চনত প্ৰতিষ্ঠা হৈছিল আৰু ইয়াৰ ৰাজ দৰবাৰৰ সংস্কৃতি আংকোৰৰ সাংস্কৃতিৰ আৰ্হিৰে গঢ় লোৱা বুলি কোৱা হয়।<ref>{{cite encyclopedia |title=History of Thailand |encyclopedia=Encyclopaedia Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/history-of-Thailand |access-date=9 June 2026}}</ref><ref>{{cite encyclopedia |title=Khmer Empire |encyclopedia=Encyclopaedia Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Khmer-Empire |access-date=9 June 2026}}</ref> সেয়েহে ইতিহাসবিদ সকলৰ মতে থাই সকলে কম্বোডিয়াৰ খমেৰ জাতিৰ পৰা শৰাই জাতীয় সম্পদটো গ্ৰহণ কৰি থাল বুজোৱা "ফান" শব্দটো প্ৰয়োগ কৰিছিল। থাই সকলৰ মাজত ফান এটা উচ্চ স্তৰীয় পৰম্পৰাগত বাচন।<ref>{{Cite journal |last1=Titrassamee |first1=Songsak |last2=Lamduan |first2=Somchai |last3=Phaengsoi |first3=Kosit |date=2014-06-12 |title=Bai Sri Su Khwan: Spirit Blessing in North-eastern Thailand |journal=Asian Culture and History |volume=6 |issue=2 |pages=134–138 |publisher=Canadian Center of Science and Education |doi=10.5539/ach.v6n2p134 |issn=1916-9655 |url=https://patricklepetit.jalbum.net/ANIMISM%20AND%20RELIGION/LIBRARY/Bai_Sri_Su_Khwan_Spirit_Blessing_in_North-eastern.pdf |access-date=2026-06-14 }}</ref> টাই লাও আৰু ফু টাই সকলৰ পৰম্পৰাগত অনুষ্ঠান বাই চ্ৰি চু খৱানত দুটা মুখ্য সামগ্ৰীৰ ভিতৰত ফান খাও (খাদ্য থোৱা ফান) অন্যতম।<ref>{{Cite journal |last1=Titrassamee |first1=Songsak |last2=Lamduan |first2=Somchai |last3=Phaengsoi |first3=Kosit |date=2014-06-12 |title=Bai Sri Su Khwan: Spirit Blessing in North-eastern Thailand |journal=Asian Culture and History |volume=6 |issue=2 |pages=134–138 |publisher=Canadian Center of Science and Education |doi=10.5539/ach.v6n2p134 |issn=1916-9655 |url=https://patricklepetit.jalbum.net/ANIMISM%20AND%20RELIGION/LIBRARY/Bai_Sri_Su_Khwan_Spirit_Blessing_in_North-eastern.pdf |access-date=2026-06-14 |page= }}</ref> ===ঢাকনিযুক্ত বাৰ্মিজ শৰাই=== খমেৰ আৰু তাই সকলৰ দৰেই দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অন্য দেশসমূহতো শৰাই-জাতীয় পেডেষ্টেলযুক্ত পাত্ৰ বা নৈবেদ্য-ট্ৰে দেখা যায়। মিয়ানমাৰত ইয়াৰ এটা স্বতন্ত্ৰ ঢাকনিযুক্ত লাখ-পাত্ৰ ৰূপ দেখা যায়, যাক hsun-ok বুলি কোৱা হয়। এই পাত্ৰ বৌদ্ধ ভিক্ষু আৰু বিহাৰলৈ খাদ্য বা নৈবেদ্য আগবঢ়োৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত হয়, আৰু সাধাৰণতে বাঁহ বা কাঠৰ গাঁথনিৰ ওপৰত লাখ-লেপ দি নিৰ্মাণ কৰা হয়।<ref>{{cite web |title=Conserving a Burmese offering vessel |website=British Museum |publisher=The British Museum |date=13 September 2023 |url=https://www.britishmuseum.org/blog/conserving-burmese-offering-vessel |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Buddhist offering vessel (hsun ok) |website=Art Gallery of South Australia Collection |publisher=Art Gallery of South Australia |url=https://www.agsa.sa.gov.au/collection-publications/collection/works/buddhist-offering-vessel-hsun-ok/24828/ |access-date=15 June 2026}}</ref> ঢাকনিযুক্ত শৰাই দৰে পাত্ৰ বাৰ্মিজ সংস্কৃতিত দেখা যায়। এই পাত্ৰক ''hsun-ok'' বুলি কোৱা হয়। এইটো সাধাৰণতে বাৰ্মিজ সকলৰ বৌদ্ধ নৈবেদ্য বহন বা আগবঢ়োৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত পাত্ৰ।<ref>{{cite web |title=hsun-ok; vessel-stand; bowl |website=British Museum Collection Online |publisher=The British Museum |url=https://www.britishmuseum.org/collection/object/A_1993-1117-1 |access-date=15 June 2026}}</ref> ''Hsun-ok'' সাধাৰণতে লাখ-লেপা বাঁহ বা কাঠেৰে নিৰ্মিত হয়, আৰু ইয়াত এটা পেডেষ্টেল, বাটিৰ দৰে মূল পাত্ৰ, ভিতৰুৱা ট্ৰে আৰু ওপৰত এটা ওখ শিখৰযুক্ত ঢাকনি থাকে।<ref>{{cite web |title=hsun-ok; vessel-stand; bowl |website=British Museum Collection Online |publisher=The British Museum |url=https://www.britishmuseum.org/collection/object/A_1993-1117-1 |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Buddhist offering vessel (hsun ok) |website=Art Gallery of South Australia Collection |publisher=Art Gallery of South Australia |url=https://www.agsa.sa.gov.au/collection-publications/collection/works/buddhist-offering-vessel-hsun-ok/24828/ |access-date=15 June 2026}}</ref> ইয়াৰ পৰা বুজা যায় যে শানসকলৰ ঢাকনিযুক্ত ''hsun-ok'' ৰূপটো বাৰ্মিজ বৌদ্ধ নৈবেদ্য-পাত্ৰ পৰম্পৰাৰ এটা স্থানীয় অভিযোজন আছিল।<ref>{{cite web |title=hsun-ok |website=British Museum Collection Online |publisher=The British Museum |url=https://www.britishmuseum.org/collection/object/A_1998-0723-241 |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Burmese Lacquer Hson-ok Offering Box |website=Michael Backman Ltd |url=https://www.michaelbackmanltd.com/archived_objects/burmese-lacquer-hson-ok-offering-box/ |access-date=15 June 2026}}</ref> অৱশ্যে এই প্ৰমাণ বিশেষকৈ শিখৰযুক্ত ঢাকনি থকা লাখৰ ঢাকনিযুক্ত ''hsun-ok''-ৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰযোজ্য; সকলো মুকলি পেডেষ্টেলযুক্ত ট্ৰে বাৰ্মিজ উৎসৰ পৰা আহিছে বুলি ইয়াৰ দ্বাৰা প্ৰমাণিত নহয়। মুকলি উঠা নৈবেদ্য-ট্ৰে সমগ্ৰ মূল ভূখণ্ডীয় দক্ষিণ-পূব এছিয়াত বহুলভাৱে দেখা যায়, কিন্তু ঢাকনিযুক্ত লাখৰ ''hsun-ok'' বিশেষভাৱে বাৰ্মীজ বৌদ্ধ বস্তু-সংস্কৃতিৰ সৈতে অধিক ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত। === অন্যান্য ট্ৰে সমূহ=== দ্বীপীয় দক্ষিণ-পূব এছিয়াতো এনে পেডেষ্টেলযুক্ত ট্ৰে বা পাত্ৰৰ ব্যৱহাৰ পোৱা যায়। ইণ্ডোনেশিয়াৰ বালিত দুলাং (dulang) নামে জনা ওখ পায়াযুক্ত ট্ৰে ধৰ্মীয় বা আনুষ্ঠানিক নৈবেদ্য বহন কৰাৰ বাবে ব্যৱহৃত হয়। ফিলিপাইনছৰ ৰাষ্ট্ৰীয় মিউজিয়াময়ে উল্লেখ কৰিছে যে বালিৰ এই দুলাং-সমূহ পূজা পাতল বা নীতি নিয়মত বিভিন্ন সামগ্ৰী আগবঢ়াবলৈ ব্যৱহাৰ ৰা হয়। দক্ষিণ ফিলিপাইনছৰ Maranao আৰু Maguindanao সমাজত তাবাক নামে জনা পিতলৰ শৰাই জাতীয় পাত্ৰ বিশেষ অনুষ্ঠানত খাদ্য পৰিবেশনৰ বাবে ব্যৱহৃত হয়।<ref>{{cite web |title=Earthenware Pedestalled Bowls |website=National Museum of the Philippines |publisher=National Museum of the Philippines |date=7 December 2021 |url=https://www.nationalmuseum.gov.ph/2021/12/07/earthenware-pedestalled-bowls/ |access-date=15 June 2026}}</ref> জাভাৰ মধ্যযুগীয় শিল্পতো শৰাই জাতীয় পাত্ৰৰ উদাহৰণ পোৱা যায়।<ref>{{cite web |title=Offering tray (talam) |website=The Metropolitan Museum of Art |publisher=The Metropolitan Museum of Art |url=https://www.metmuseum.org/art/collection/search/715081 |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Offering Vessel in the Form of a Female Head |website=Los Angeles County Museum of Art |publisher=LACMA |url=https://collections.lacma.org/node/175545 |access-date=15 June 2026}}</ref> ===অসমত শৰাই আৰু বটাৰ প্ৰচলন=== চীন-তিব্বতীয় বা তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় মূলৰ‌ [[চুতীয়া ৰাজ্য]] আৰু টাই মূলৰ [[আহোম ৰাজ্য]] দুয়োতে বটা বা শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। [[যোৰহাট জিলা]]ৰ তিতাবৰ অঞ্চলৰ চুতীয়া লোক এঘৰত পুৰণি বাকচ এটাত ভৰাই সংৰক্ষিত কৰি থোৱা চুতীয়া ৰাজ্যৰ দিনীয়া বটা উদ্ধাৰ কৰা হৈছে। বটাতোত অসমীয়া লিপিত খোদিত আছে "১৩১৭ সন ছাৰি শাবন মাশ"। অৰ্থাৎ ১৩৯৫ চনৰ(১৩১৭ শক) চাৰি শাওণত এই বঁটা টো নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল বা গ্ৰহণ কৰা হৈছিল।<ref> [https://archive.org/details/chutia-bota-1395 Image of the Bota dated to 1395 AD.]</ref> চুতীয়া সকলৰ দৰে [[ডিমাছা জনগোষ্ঠী|ডিমাছা]] সকলেও শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা দেখা যায়।<ref>{{cite web |title=horai |url=https://www.xobdo.org/dic/horai |website=Xobdo |access-date=14 June 2026}}</ref> ডিমাছা ভাষাত এই পাত্ৰক ''"শৰাই"'' বুলিয়ে জনা যায়। তদুপৰি ডিমাছা সকলৰ পাৰম্পৰিক বস্ত্ৰ শিল্পত ''হ'ৰাইমিন'' নামৰ শৰাইৰ মটিফটোও(motif) সংৰক্ষণ কৰি থোৱা দেখা যায়।<ref>{{cite web |last=ROOHI |title=Weaving in indigenous Dimasa community of Assam |url=https://in.boell.org/en/weaving-indigenous-dimasa-community-assam |website=Heinrich Böll Stiftung |date=19 December 2019 |access-date=14 June 2026}}</ref> আহোম ভাষাত শৰাইখনক ''"ফোন"'' বুলি কোৱা হয়। একেইটা শব্দয়েই মাইহাং থাল খনকো বুজায়। এই শব্দৰ গুৰি পুৰণি চীনা ভাষাৰ থাল বা ট্ৰে বুজোৱা ''"পান''" শব্দ আৰু থাই বা শান ভাষাত শৰাই জাতীয় পাত্ৰক ''"ফান"'' কোৱা হয়।<ref>[https://en.wiktionary.org/wiki/%E0%B8%9E%E0%B8%B2%E0%B8%99 Borrowed from Old Chinese 盤 (OC *baːn, “tray”). Cognate with Lao ພານ (phān), Tai Dam ꪝꪱꪙ or ꪟꪱꪙ, Burmese ဗန်း (ban:, “tray”), Shan ပၢၼ်ႉ (pâ̰an, “tray”), and possibly Khmer ពាន (piən) (Pou and Jenner, 1980-1981)]</ref> যিহেতু অসমত শৰাই বুজাবলৈ "ফোন" শব্দৰ সলনি পুৰণি "শৰাই" শব্দয়ে ব্যৱহাৰ কৰা হয়, গতিকে ধৰিব পাৰি যে খমেৰ সকলে ব্যৱহাৰ কৰা পাত্ৰৰ দৰে অসমৰ শৰাই খনও প্ৰাগ-আহোম যুগৰ পৰাই ব্যৱহাৰ কৰি অহা হৈছে। অসমলৈ আহি শৰাই আৰু মাইহাং—এই দুয়োবিধ পাত্ৰৰ সাদৃশ্য দেখা পাই আহোমসকলে হয়তো দুয়োবিধকে ব্যাখ্যা কৰিবলৈ “ফোন” শব্দ ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ লৈছিল। যিহেতু ঢাকনিযুক্ত শৰাইখন বাৰ্মিজ সকলৰ মাজত পোৱা যায়, গতিকে এইখন পাছৰ কালত আহোম ৰাজ্যৰ দিনত বাৰ্মাৰ পৰা গ্ৰহণ কৰা হ'ব পাৰে। পাছলৈ শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰদেৱৰ দিনত শৰাই নৱবৈষ্ণৱ ধৰ্মত অন্তভুক্ত কৰা হয় আৰু কালক্ৰমত অসমীয়া সংস্কৃতিৰ এক বিশেষ অংশ হৈ পৰে। [[File:Xorai worship.webp|thumb|নামঘৰত ব্যৱহাৰ হোৱা শৰাই।]] === অতিথি-আদৰণিত তামোল-পাণ আৰু শৰাই=== অসমীয়া সমাজত তামোল-পাণ আতিথ্য, সন্মান, ভক্তি আৰু মিত্ৰতাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰতীক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। শৰাইত তামোল-পাণ আগবঢ়াই অতিথিক আদৰণি জনোৱা পৰম্পৰা এটা স্তৰিত সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা বুলি বুজিব পাৰি—প্ৰথমে দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক বিস্তৃত আতিথ্য-সংস্কৃতি, তাৰ পাছত ভাৰতীয় ধৰ্মীয়-সামাজিক আচাৰৰ সৈতে ইয়াৰ সংযোগ, আৰু শেষত অসমীয়া কাঁহ-পিতলৰ শৰাই বা বঁটাৰ জৰিয়তে ইয়াৰ স্থানীয় ৰূপায়ণ। এই প্ৰথাৰ আটাইতকৈ প্ৰাচীন স্তৰটো দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক লোক সকলৰ তামোল-পাণভিত্তিক আতিথ্য পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত হ’ব পাৰে। খাচী সমাজত ''kwai'' বা তামোল-পাণ অতিথিক আগবঢ়োৱা এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সামাজিক শিষ্টাচাৰ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। ''Shikyntien kwai'' নামৰ খাচী পৰম্পৰাত ঘৰত অহা যিকোনো অতিথিক ''kwai'' আগবঢ়োৱাটো সৌজন্যৰ চিন বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Shikyntien Kwai: A Folklore about Betel Hospitality in Khasi Society |url=https://www.necarf.org/home/articles/54/shikyntien-kwai-a-folklore-about-betel-hospitality-in-khasi-society |website=NECARF |date=14 October 2020 |access-date=9 June 2026}}</ref> খাচীসকল অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক ভাষাপৰিয়ালৰ অন্তৰ্গত হোৱা বাবে, অসমীয়া তামোল-পাণ আতিথ্যৰ গভীৰ স্তৰটো পূব ভাৰতৰ অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াগত betel-areca সংস্কৃতিৰ সৈতে তুলনা কৰিব পাৰি, যদিও ইয়াৰ পৰা অসমীয়া প্ৰথাটো প্ৰত্যক্ষভাৱে খাচী বা অন্য কোনো একক অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক উৎসৰ পৰা আহিছে বুলি নিশ্চিতভাৱে ক’ব নোৱাৰি। পাছৰ স্তৰত এই তামোল-পাণ আতিথ্যৰ প্ৰথা ভাৰতীয় ধৰ্মীয় আৰু সামাজিক আচাৰৰ সৈতে একীভূত হয়। এছ. চি. আহুজা আৰু উমা আহুজাই betel leaf আৰু areca nut-ক আতিথ্য, শুভতা, সন্মান, সামাজিক প্ৰতিশ্ৰুতি আৰু ধৰ্মীয় নিবেদনৰ প্ৰতীক হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছে। তেওঁলোকৰ মতে ভাৰতৰ বহু সামাজিক আৰু ধৰ্মীয় আচাৰত তামোল-পাণ ব্যৱহাৰ হয়, আৰু অসমীয়া বিবাহত তামোল-পাণ প্ৰায় পোন্ধৰটা আচাৰত উপস্থিত থাকে।<ref>{{cite journal |last1=Ahuja |first1=S. C. |last2=Ahuja |first2=Uma |year=2011 |title=Betel Leaf and Betel Nut in India: History and Uses |journal=Asian Agri-History |volume=15 |issue=1 |pages=13–35 |url=https://www.researchgate.net/publication/292469329_Betel_leaf_and_betel_nut_in_India_History_and_uses |access-date=9 June 2026}}</ref> সেয়ে অসমীয়া সমাজত তামোল-পাণ কেৱল মুখশুদ্ধিৰ সামগ্ৰী নহয়; ই আতিথ্য, শুভেচ্ছা, বিবাহ, সামাজিক স্বীকৃতি আৰু ধৰ্মীয় পবিত্ৰতাৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে। এই তামোল-পাণ পৰম্পৰাই অসমত শৰাই আৰু বঁটাৰ জৰিয়তে এক বিশেষ স্থানীয় ৰূপ লাভ কৰে। অসম চৰকাৰৰ সংস্কৃতি-সম্পৰ্কীয় তথ্য অনুসৰি, তামোল-পাণ বা গুৱাপাণক ভক্তি, সন্মান আৰু মিত্ৰতাৰ নিবেদন হিচাপে ধৰা হয়, আৰু অতিথিক আদৰণি তথা ধন্যবাদ জনোৱাৰ চিহ্ন হিচাপে শৰাইত তামোল-পাণ আগবঢ়োৱা হয়। একেটা উৎসত শৰাইক নামঘৰ বা পূজাস্থলীত প্ৰসাদ আৰু অন্যান্য নিবেদন আগবঢ়োৱাৰ পাত্ৰ হিচাপেও বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Culture of Assam |url=https://assam.gov.in/about-us/391 |website=Assam State Portal |publisher=Government of Assam |access-date=9 June 2026}}</ref> ইয়াৰ পৰা বুজা যায় যে তামোল-পাণৰ সামাজিক অৰ্থ বহল আঞ্চলিক পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত হলেও, কাঁহ-পিতলৰ শৰাই বা বঁটাত তাক আগবঢ়োৱাৰ ৰূপটো অসমীয়া ধাতু-শিল্প আৰু সামাজিক আচাৰৰ সৈতে বিশেষভাৱে যুক্ত। == ধৰ্মীয় তাৎপৰ্য == পৰৱৰ্তী সময়ত আহোম সংস্কৃতিৰপৰা গ্ৰহণ কৰা শৰাই অসমীয়া সমাজ আৰু নামঘৰীয়া ধৰ্মীয় পৰম্পৰাৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশত পৰিণত হয়। নামঘৰত ভাগৱত স্থাপনৰ বাবে শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল, যিয়ে অসমীয়া আধ্যাত্মিক জীৱনত [[File:Sankaradeva.jpg|thumb|right|220px|শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]] ১৫শ আৰু ১৬শ শতিকাত [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]]ৰ একশৰণ নামধৰ্ম আন্দোলনে শৰাই আৰু বটাৰ তাৎপৰ্য নতুন ৰূপ দিয়ে। শংকৰদেৱে পুৰণি অসমীয়া সাংস্কৃতিক পৰিসৰৰপৰা শৰাইৰ ব্যৱহাৰ গ্ৰহণ কৰি ইয়াক অসমীয়া বৈষ্ণৱ সমাজত অন্তৰ্ভুক্ত কৰে। নামঘৰৰ মাজভাগত শৰাইৰ ওপৰত ভাগৱত স্থাপন কৰি তেওঁ দেখুৱাইছিল যে ঈশ্বৰ সকলোৰে বাবে সমান। সেই নামঘৰত শৰাই হৈ উঠে “সমতাৰ প্ৰতীক”—য’ৰপৰা সকলো ভক্তক সমানে প্ৰসাদ বিতৰণ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday |date=20 March 2021 }}</ref> == ঐতিহ্য == শৰাই আৰু বটাৰ ঐতিহ্যৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশ হৈছে—ই কেৱল ৰাজকীয় বস্তু হৈ নাথাকি অসমীয়া সমাজৰ সামূহিক হৃদস্পন্দনত পৰিণত হোৱা।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday }}</ref> শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। তামোল-পাণ আগবঢ়োৱাৰ মাধ্যমেৰে শৰাই আৰু বটা “সন্মানৰ আচাৰ” হিচাপে সমগ্ৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত একত্ৰিত সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা সৃষ্টি কৰে। এই আধ্যাত্মিক ৰূপান্তৰৰ ফলত শৰাই আৰু বটা কেৱল ৰাজকীয় ক্ষমতাৰ প্ৰতীক হৈ নাথাকি সামাজিক ঐক্য, সমতা আৰু অসমীয়া জাতীয় আত্মাৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশত পৰিণত হয়।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday |date=20 March 2021 }}</ref> == চাওক == * [[অসমীয়া সংস্কৃতি]] * [[তামোল-পাণ]] * [[নামঘৰ]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} b78bo4dg70c4a34vplrw2p2w9sofebv 612242 612241 2026-06-14T19:47:49Z KhiLanTzi 23530 /* ফান */ Evans, Grant (2016) haven't explained origin of Phan or any kind of tray 612242 wikitext text/x-wiki '''শৰাই''' আৰু '''বটা''' অসমৰ অন্যতম প্ৰতীকী পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। কাঁহ বা বেল-মেটেলৰে নিৰ্মিত এই শিল্পবস্তু অসমীয়া সমাজত মৰ্যাদা, সন্মান আৰু সাংস্কৃতিক গৌৰৱৰ প্ৰতীক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। সাধাৰণতে তলত এটা থিয়াভাগ থকা ওপৰৰ থাল সদৃশ গঠনযুক্ত শৰাই ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠান, সামাজিক অনুষ্ঠান আৰু বিশেষকৈ অতিথি সম্ভাষণত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। অসমীয়া আৰু আহোম সংস্কৃতিত শৰাই আগবঢ়োৱা মানে আন্তৰিকতা, আতিথ্য আৰু গভীৰ সন্মান প্ৰকাশ কৰা। [[File:Xorai-শৰাই.jpg|thumb|right|250px|পৰম্পৰাগত অসমীয়া শৰাই]] সাধাৰণতে ইয়াত তামোল-পাণ, মিঠাই আৰু আন আন আনুষ্ঠানিক সামগ্ৰী আগবঢ়োৱা হয়। কিছুমান শৰাইত অলংকৃত ঢাকনি থাকে, যিয়ে ইয়াৰ সৌন্দৰ্য আৰু আধ্যাত্মিক তাৎপৰ্য বৃদ্ধি কৰে; আন কিছুমান আকৌ মুকলি ৰূপত থাকে। লক্ষণীয় যে, অতিথি সম্ভাষণ আৰু ধৰ্মীয় নিবেদনৰ বাবে ব্যৱহৃত এনে উচ্চভিত্তিযুক্ত থাল বা পাত্ৰৰ ধাৰণা এছিয়াৰ আন বহু অঞ্চলতো—বিশেষকৈ চীন, তিব্বত, নেপাল আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াত দেখিবলৈ পোৱা যায়। যদিও শৰাই আৰু বটা একে ধৰণৰ সামগ্ৰী আৰু মূল নক্সাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ় লৈ উঠিছে, তথাপি সময়ৰ লগে লগে এই দুয়োটা পৃথক শিল্পবস্তু হিচাপে বিকশিত হয়। শৰাই সাধাৰণতে ওপৰত এটা সমতল থাল আৰু তলত এটা থিয়াভাগযুক্ত, আনহাতে বটা হৈছে বাটিৰ দৰে পাত্ৰ, যি বহু সময়ত শৰাইৰ সৈতে একেলগে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=Fragmented Memories: Struggling to Be Tai-Ahom in India |url=https://archive.org/details/fragmentedmemori0000saik |publisher=Duke University Press |location=Durham |year=2004 |isbn=9780822334255 |access-date=5june 2025 }}</ref> == ইতিহাস == === প্ৰাচীন চীনা উৎস === [[File:Warring States Bronze Dou 02.jpg|thumb|right|250px|যুদ্ধৰত ৰাজ্যসমূহৰ যুগৰ ব্ৰঞ্জৰ ডৌ পাত্ৰ]] শৰাই আৰু বটাৰ শিকড় চীন জনগোষ্ঠীৰ এক প্ৰাচীন সাংস্কৃতিক ধাৰাৰ সৈতে জড়িত। "Dou " (豆) নামে পৰিচিত উচ্চভিত্তিযুক্ত বাটিৰ আকৃতি প্ৰথমে চীনত নৱপ্ৰস্তৰ যুগত দেখা যায়। ওপৰত পাত্ৰ আৰু তলত থিয়াভাগ থকা এই গঠন প্ৰায় ৬,০০০–৭,০০০ বছৰ আগতে (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৫০০০–৪০০০) উৎপত্তি লাভ কৰে, আৰু ইয়াৰ মূল আকৃতি ইয়াংশাও সংস্কৃতি আৰু ডাৱেনকʼ সংস্কৃতিত বিকশিত হয়। ভাষাতাত্ত্বিক আৰু জিনগত গৱেষকৰ মতে [[চীনা-তিব্বতীয় ভাষা|চীন-তিব্বতীয়]] বা তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় ভাষা পৰিয়ালৰ লোক সকলৰ আদিম বিস্তাৰ উত্তৰ চীনৰ ইয়াংশাও আৰু মাজিয়াও সভ্যতাৰ পৰা হৈছিল।<ref>{{cite journal |last1=Zhang |first1=Menghan |last2=Yan |first2=Shi |last3=Pan |first3=Wuyun |last4=Jin |first4=Li |year=2019 |title=Phylogenetic evidence for Sino-Tibetan origin in northern China in the Late Neolithic |journal=Nature |volume=569 |pages=112–115 |doi=10.1038/s41586-019-1153-z}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Zhang |first1=Hanzhi |last2=Ji |first2=Ting |last3=Pagel |first3=Mark |last4=Mace |first4=Ruth |year=2020 |title=Dated phylogeny suggests early Neolithic origin of Sino-Tibetan languages |journal=Scientific Reports |volume=10 |article-number=20792 |doi=10.1038/s41598-020-77404-4}}</ref> যিহেতু অসমৰ বড়ো-গাৰো বা বড়ো-কছাৰী মূলীয় ভাষাসমূহ তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় ভাষা পৰিয়ালৰ এটা শাখা হিচাপে গণ্য কৰা হয়,‌গতিকে চীনৰ এই সভ্যতাৰ পৰাই অসমৰ [[বড়ো-কছাৰী]] মূলীয় জনগোষ্ঠী সমূহৰ উৎপত্তি হৈছে বুলি ক'ব পৰা যায়।<ref>{{cite book |last=DeLancey |first=Scott |year=2012 |chapter=On the Origins of Bodo-Garo |editor-last=Morey |editor-first=Stephen |editor2-last=Post |editor2-first=Mark W. |title=North East Indian Linguistics |volume=4 |publisher=Cambridge University Press India |pages=3–20}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত [[ঝৌ সাম্ৰাজ্য]]ৰ (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১০৪৬–২৫৬) যুগত “ডৌ” চীনা ধৰ্মীয়-আনুষ্ঠানিক সংস্কৃতিৰ এক বিশেষ প্ৰতীকত পৰিণত হয়। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। [[File:Spring & Autumn Bronze Dou, Xinzheng.jpg|thumb|right|250px|বসন্ত আৰু শৰৎ যুগৰ ব্ৰঞ্জৰ ডৌ পাত্ৰ, চিনঝেং]] ঝৌ সমাজত জীৱন “লি” বা আচাৰ-ব্যৱস্থাৰ নিয়মেৰে পৰিচালিত হৈছিল। সেই ব্যৱস্থাত ডৌ কেৱল এটা খাদ্যপাত্ৰ নাছিল; ই আছিল পূৰ্বপুৰুষৰ সৈতে আত্মিক যোগাযোগ স্থাপন কৰা এক পৱিত্ৰ আচাৰিক পাত্ৰ। ঝৌ লোকসকলে বিশ্বাস কৰিছিল যে সঠিকভাৱে পূৰ্বপুৰুষক নিবেদন কৰিলে ঐশ্বৰিক আশীৰ্বাদ লাভ হয়—যেনে সুৰক্ষা আৰু উন্নত ফচল। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। [[File:Dou with an inland hunting scene.jpg|thumb|right|250px|শিকাৰ দৃশ্য খোদিত প্ৰাচীন ডৌ পাত্ৰ]] ===চীনৰ পৰা শৰাই সংস্কৃতিৰ বিস্তাৰ=== কালক্ৰমত চীনৰ পৰা শৰাই জাতীয় পাত্ৰ চীন তিব্বতীয় মূলৰ বাৰ্মিজ<ref>[https://archive.org/details/burmese-hsun-ok Traditional Burmese Offering Tray Hsun-Ok]</ref>, তিব্বত, নেপাল<ref>[https://archive.org/details/nepal-offering-tray Traditional Nepalese Offering tray]</ref>, অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক ভুলৰ কম্বোডিয়া, ভিয়েটনাম, টাই মুলৰ থাইলেণ্ড, অষ্ট্ৰোনেচিয়ান মূলৰ মালয়েছিয়া, ইত্যাদি অঞ্চললৈ বিয়পি পৰে। বৌদ্ধ ধৰ্মত শৰাইৰ মহৎ আটাইতকৈ বেছি। এই সকলো দেশত শৰাই জাতীয় পাত্ৰ ভগৱানৰ আগত সেৱা কৰিবলৈ আগ বঢ়োৱা হয়। ===ফান=== টাই ভাষাসমূহ যেনে থাই ভাষাত พาน (ফান), লাও ভাষাত ພານ (phān), টাই ডাম ꪝꪱꪙ বা ꪟꪱꪙ টাই য়াই ভাষাত ပၢၼ်ႉ থাই বা খমেৰ ভাষাত ពាន (ফান) <ref>{{cite web |title=Mon-Khmer Languages Database: Khmer |website=SEAlang Library |publisher=Center for Research in Computational Linguistics |url=https://www.sealang.net/monkhmer/database/retrieve.pl?format=html&language=Khmer&sort=gloss |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Phan (tray) |website=Wikipedia |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Phan_(tray) |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=ពាន |website=Wiktionary |url=https://en.wiktionary.org/wiki/%E1%9E%96%E1%9E%B6%E1%9E%93 |access-date=15 June 2026}}</ref> আদিয়ে থাল সদৃশ পাত্ৰক বুজোৱা হয় যি চীনা ভাষাৰ 盤 পানৰ পৰা আহিছে যাৰ অৰ্থ থাল (tray)।<ref>“พาน” in Thai Dictionary Project (TDP) (UC Berkeley 1964) (plus additional data from the Royal Institute of Thailand (RI) and NECTEC's LEXITRON project (LEX)). Searchable online at {{url|SEAlang.net}}</ref> টাই-আহোম ভাষাত এনে পাত্ৰক ফুন (𑜇𑜥𑜃𑜫) বুলি কোৱা হয়।<ref>{{Cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |author-link=Golap Chandra Barua |title=Ahom-Assamese-English Dictionary |publisher=Baptist Mission Press |location=Calcutta |year=1920 |page= 138|url=https://ia801408.us.archive.org/2/items/in.ernet.dli.2015.463794/2015.463794.Ahom-assamese-english-Dictionary.pdf |access-date=2026-06-14}}</ref> থাই/শ্যাম ৰাজ্যসমূহৰ থাইলেণ্ডত উত্থান হোৱাৰ আগতেই কম্বোডিয়া আৰু সংশ্লিষ্ট মূল ভূখণ্ডীয় দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক প্ৰেক্ষাপটত শৰাই জাতীয় পাত্ৰৰ উপস্থিতি পোৱা যায়। হেং পিফালে খ্ৰীষ্টীয় ৩০০–৫০০ চনৰ প্ৰাক-আংকোৰীয় যুগৰ উত্তৰণৰ বিষয়ে আলোচনা কৰোঁতে উত্তৰ-পূব থাইলেণ্ড আৰু কম্বোডিয়াৰ প্ৰাগৈতিহাসিক স্থানসমূহত "pedestalled dishes and bowls" অৰ্থাৎ শৰাই জাতীয় পাত্ৰ আৰু বাটিৰ উপস্থিতিৰ কথা উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Heng |first=Piphal |title=Transition to the Pre-Angkorian period (300–500 CE): Thala Borivat and a regional perspective |journal=Journal of Southeast Asian Studies |volume=47 |issue=3 |year=2016 |pages=484–505 |doi=10.1017/S0022463416000369 |url=https://www.cambridge.org/core/journals/journal-of-southeast-asian-studies/article/transition-to-the-preangkorian-period-300500-ce-thala-borivat-and-a-regional-perspective/AEC80A473E33ED556489658939C261D2 |access-date=15 June 2026}}</ref> তেওঁ কম্বোডিয়াৰ Tuol Neakta Kang Memay স্থানৰ পৰা পোৱা এটা পেডেষ্টেলযুক্ত বাটিৰ ছবিও প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Heng |first=Piphal |year=2016 |title=Transition to the Pre-Angkorian period (300–500 CE): Thala Borivat and a regional perspective |journal=Journal of Southeast Asian Studies |volume=47 |issue=3 |pages=484–505 |doi=10.1017/S0022463416000406}}</ref> [[এংকৰ ৱাট|এংকৰ বছৰেই]] স্থানৰ প্ৰাচীন কম্বোডীয় মৃত্শিল্পৰ মাজতো এনে পেডেষ্টেলযুক্ত থালৰ আকৃতিৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে; Miriam T. Stark-এ এংকৰ বৰেইৰ মৃত্শিল্পৰ ভিতৰত শৰাই জাতীয় থালৰ বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Stark |first=Miriam T. |year=2019 |title=Earthenware Ceramic Technologies of Angkor Borei, Cambodia |journal=Udaya, Journal of Khmer Studies |volume=14 |pages=109–132}}</ref> একেদৰেই UNESCOয়ে প্ৰকাশিত খমেৰ ৰূপালী শিল্প সম্পৰ্কীয় এখন গ্ৰন্থৰ মতে প্ৰাক-আংকোৰীয় আৰু আংকোৰীয় শিলালিপিত কম্বোডীয় সকলে ব্যৱহাৰ কৰা ৰূপালী সামগ্ৰীৰ ভিতৰত পেডেষ্টেল যুক্ত থাল আৰু ট্ৰেৰও বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Kong |first=Vireak |year=2009 |title=Khmer Silverwares |publisher=UNESCO |location=Phnom Penh |url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000187953 |access-date=9 June 2026}}</ref> থাই সকলৰ আয়ুথিয়া ৰাজ্য ১৩৫১ চনত প্ৰতিষ্ঠা হৈছিল আৰু ইয়াৰ ৰাজ দৰবাৰৰ সংস্কৃতি আংকোৰৰ সাংস্কৃতিৰ আৰ্হিৰে গঢ় লোৱা বুলি কোৱা হয়।<ref>{{cite encyclopedia |title=History of Thailand |encyclopedia=Encyclopaedia Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/history-of-Thailand |access-date=9 June 2026}}</ref><ref>{{cite encyclopedia |title=Khmer Empire |encyclopedia=Encyclopaedia Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Khmer-Empire |access-date=9 June 2026}}</ref> সেয়েহে ইতিহাসবিদ সকলৰ মতে থাই সকলে কম্বোডিয়াৰ খমেৰ জাতিৰ পৰা শৰাই জাতীয় সম্পদটো গ্ৰহণ কৰি থাল বুজোৱা "ফান" শব্দটো প্ৰয়োগ কৰিছিল। থাই সকলৰ মাজত ফান এটা উচ্চ স্তৰীয় পৰম্পৰাগত বাচন।<ref>{{Cite journal |last1=Titrassamee |first1=Songsak |last2=Lamduan |first2=Somchai |last3=Phaengsoi |first3=Kosit |date=2014-06-12 |title=Bai Sri Su Khwan: Spirit Blessing in North-eastern Thailand |journal=Asian Culture and History |volume=6 |issue=2 |pages=134–138 |publisher=Canadian Center of Science and Education |doi=10.5539/ach.v6n2p134 |issn=1916-9655 |url=https://patricklepetit.jalbum.net/ANIMISM%20AND%20RELIGION/LIBRARY/Bai_Sri_Su_Khwan_Spirit_Blessing_in_North-eastern.pdf |access-date=2026-06-14 }}</ref> টাই লাও আৰু ফু টাই সকলৰ পৰম্পৰাগত অনুষ্ঠান বাই চ্ৰি চু খৱানত দুটা মুখ্য সামগ্ৰীৰ ভিতৰত ফান খাও (খাদ্য থোৱা ফান) অন্যতম।<ref>{{Cite journal |last1=Titrassamee |first1=Songsak |last2=Lamduan |first2=Somchai |last3=Phaengsoi |first3=Kosit |date=2014-06-12 |title=Bai Sri Su Khwan: Spirit Blessing in North-eastern Thailand |journal=Asian Culture and History |volume=6 |issue=2 |pages=134–138 |publisher=Canadian Center of Science and Education |doi=10.5539/ach.v6n2p134 |issn=1916-9655 |url=https://patricklepetit.jalbum.net/ANIMISM%20AND%20RELIGION/LIBRARY/Bai_Sri_Su_Khwan_Spirit_Blessing_in_North-eastern.pdf |access-date=2026-06-14 |page= }}</ref> ===ঢাকনিযুক্ত বাৰ্মিজ শৰাই=== খমেৰ আৰু তাই সকলৰ দৰেই দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অন্য দেশসমূহতো শৰাই-জাতীয় পেডেষ্টেলযুক্ত পাত্ৰ বা নৈবেদ্য-ট্ৰে দেখা যায়। মিয়ানমাৰত ইয়াৰ এটা স্বতন্ত্ৰ ঢাকনিযুক্ত লাখ-পাত্ৰ ৰূপ দেখা যায়, যাক hsun-ok বুলি কোৱা হয়। এই পাত্ৰ বৌদ্ধ ভিক্ষু আৰু বিহাৰলৈ খাদ্য বা নৈবেদ্য আগবঢ়োৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত হয়, আৰু সাধাৰণতে বাঁহ বা কাঠৰ গাঁথনিৰ ওপৰত লাখ-লেপ দি নিৰ্মাণ কৰা হয়।<ref>{{cite web |title=Conserving a Burmese offering vessel |website=British Museum |publisher=The British Museum |date=13 September 2023 |url=https://www.britishmuseum.org/blog/conserving-burmese-offering-vessel |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Buddhist offering vessel (hsun ok) |website=Art Gallery of South Australia Collection |publisher=Art Gallery of South Australia |url=https://www.agsa.sa.gov.au/collection-publications/collection/works/buddhist-offering-vessel-hsun-ok/24828/ |access-date=15 June 2026}}</ref> ঢাকনিযুক্ত শৰাই দৰে পাত্ৰ বাৰ্মিজ সংস্কৃতিত দেখা যায়। এই পাত্ৰক ''hsun-ok'' বুলি কোৱা হয়। এইটো সাধাৰণতে বাৰ্মিজ সকলৰ বৌদ্ধ নৈবেদ্য বহন বা আগবঢ়োৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত পাত্ৰ।<ref>{{cite web |title=hsun-ok; vessel-stand; bowl |website=British Museum Collection Online |publisher=The British Museum |url=https://www.britishmuseum.org/collection/object/A_1993-1117-1 |access-date=15 June 2026}}</ref> ''Hsun-ok'' সাধাৰণতে লাখ-লেপা বাঁহ বা কাঠেৰে নিৰ্মিত হয়, আৰু ইয়াত এটা পেডেষ্টেল, বাটিৰ দৰে মূল পাত্ৰ, ভিতৰুৱা ট্ৰে আৰু ওপৰত এটা ওখ শিখৰযুক্ত ঢাকনি থাকে।<ref>{{cite web |title=hsun-ok; vessel-stand; bowl |website=British Museum Collection Online |publisher=The British Museum |url=https://www.britishmuseum.org/collection/object/A_1993-1117-1 |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Buddhist offering vessel (hsun ok) |website=Art Gallery of South Australia Collection |publisher=Art Gallery of South Australia |url=https://www.agsa.sa.gov.au/collection-publications/collection/works/buddhist-offering-vessel-hsun-ok/24828/ |access-date=15 June 2026}}</ref> ইয়াৰ পৰা বুজা যায় যে শানসকলৰ ঢাকনিযুক্ত ''hsun-ok'' ৰূপটো বাৰ্মিজ বৌদ্ধ নৈবেদ্য-পাত্ৰ পৰম্পৰাৰ এটা স্থানীয় অভিযোজন আছিল।<ref>{{cite web |title=hsun-ok |website=British Museum Collection Online |publisher=The British Museum |url=https://www.britishmuseum.org/collection/object/A_1998-0723-241 |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Burmese Lacquer Hson-ok Offering Box |website=Michael Backman Ltd |url=https://www.michaelbackmanltd.com/archived_objects/burmese-lacquer-hson-ok-offering-box/ |access-date=15 June 2026}}</ref> অৱশ্যে এই প্ৰমাণ বিশেষকৈ শিখৰযুক্ত ঢাকনি থকা লাখৰ ঢাকনিযুক্ত ''hsun-ok''-ৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰযোজ্য; সকলো মুকলি পেডেষ্টেলযুক্ত ট্ৰে বাৰ্মিজ উৎসৰ পৰা আহিছে বুলি ইয়াৰ দ্বাৰা প্ৰমাণিত নহয়। মুকলি উঠা নৈবেদ্য-ট্ৰে সমগ্ৰ মূল ভূখণ্ডীয় দক্ষিণ-পূব এছিয়াত বহুলভাৱে দেখা যায়, কিন্তু ঢাকনিযুক্ত লাখৰ ''hsun-ok'' বিশেষভাৱে বাৰ্মীজ বৌদ্ধ বস্তু-সংস্কৃতিৰ সৈতে অধিক ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত। === অন্যান্য ট্ৰে সমূহ=== দ্বীপীয় দক্ষিণ-পূব এছিয়াতো এনে পেডেষ্টেলযুক্ত ট্ৰে বা পাত্ৰৰ ব্যৱহাৰ পোৱা যায়। ইণ্ডোনেশিয়াৰ বালিত দুলাং (dulang) নামে জনা ওখ পায়াযুক্ত ট্ৰে ধৰ্মীয় বা আনুষ্ঠানিক নৈবেদ্য বহন কৰাৰ বাবে ব্যৱহৃত হয়। ফিলিপাইনছৰ ৰাষ্ট্ৰীয় মিউজিয়াময়ে উল্লেখ কৰিছে যে বালিৰ এই দুলাং-সমূহ পূজা পাতল বা নীতি নিয়মত বিভিন্ন সামগ্ৰী আগবঢ়াবলৈ ব্যৱহাৰ ৰা হয়। দক্ষিণ ফিলিপাইনছৰ Maranao আৰু Maguindanao সমাজত তাবাক নামে জনা পিতলৰ শৰাই জাতীয় পাত্ৰ বিশেষ অনুষ্ঠানত খাদ্য পৰিবেশনৰ বাবে ব্যৱহৃত হয়।<ref>{{cite web |title=Earthenware Pedestalled Bowls |website=National Museum of the Philippines |publisher=National Museum of the Philippines |date=7 December 2021 |url=https://www.nationalmuseum.gov.ph/2021/12/07/earthenware-pedestalled-bowls/ |access-date=15 June 2026}}</ref> জাভাৰ মধ্যযুগীয় শিল্পতো শৰাই জাতীয় পাত্ৰৰ উদাহৰণ পোৱা যায়।<ref>{{cite web |title=Offering tray (talam) |website=The Metropolitan Museum of Art |publisher=The Metropolitan Museum of Art |url=https://www.metmuseum.org/art/collection/search/715081 |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Offering Vessel in the Form of a Female Head |website=Los Angeles County Museum of Art |publisher=LACMA |url=https://collections.lacma.org/node/175545 |access-date=15 June 2026}}</ref> ===অসমত শৰাই আৰু বটাৰ প্ৰচলন=== চীন-তিব্বতীয় বা তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় মূলৰ‌ [[চুতীয়া ৰাজ্য]] আৰু টাই মূলৰ [[আহোম ৰাজ্য]] দুয়োতে বটা বা শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। [[যোৰহাট জিলা]]ৰ তিতাবৰ অঞ্চলৰ চুতীয়া লোক এঘৰত পুৰণি বাকচ এটাত ভৰাই সংৰক্ষিত কৰি থোৱা চুতীয়া ৰাজ্যৰ দিনীয়া বটা উদ্ধাৰ কৰা হৈছে। বটাতোত অসমীয়া লিপিত খোদিত আছে "১৩১৭ সন ছাৰি শাবন মাশ"। অৰ্থাৎ ১৩৯৫ চনৰ(১৩১৭ শক) চাৰি শাওণত এই বঁটা টো নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল বা গ্ৰহণ কৰা হৈছিল।<ref> [https://archive.org/details/chutia-bota-1395 Image of the Bota dated to 1395 AD.]</ref> চুতীয়া সকলৰ দৰে [[ডিমাছা জনগোষ্ঠী|ডিমাছা]] সকলেও শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা দেখা যায়।<ref>{{cite web |title=horai |url=https://www.xobdo.org/dic/horai |website=Xobdo |access-date=14 June 2026}}</ref> ডিমাছা ভাষাত এই পাত্ৰক ''"শৰাই"'' বুলিয়ে জনা যায়। তদুপৰি ডিমাছা সকলৰ পাৰম্পৰিক বস্ত্ৰ শিল্পত ''হ'ৰাইমিন'' নামৰ শৰাইৰ মটিফটোও(motif) সংৰক্ষণ কৰি থোৱা দেখা যায়।<ref>{{cite web |last=ROOHI |title=Weaving in indigenous Dimasa community of Assam |url=https://in.boell.org/en/weaving-indigenous-dimasa-community-assam |website=Heinrich Böll Stiftung |date=19 December 2019 |access-date=14 June 2026}}</ref> আহোম ভাষাত শৰাইখনক ''"ফোন"'' বুলি কোৱা হয়। একেইটা শব্দয়েই মাইহাং থাল খনকো বুজায়। এই শব্দৰ গুৰি পুৰণি চীনা ভাষাৰ থাল বা ট্ৰে বুজোৱা ''"পান''" শব্দ আৰু থাই বা শান ভাষাত শৰাই জাতীয় পাত্ৰক ''"ফান"'' কোৱা হয়।<ref>[https://en.wiktionary.org/wiki/%E0%B8%9E%E0%B8%B2%E0%B8%99 Borrowed from Old Chinese 盤 (OC *baːn, “tray”). Cognate with Lao ພານ (phān), Tai Dam ꪝꪱꪙ or ꪟꪱꪙ, Burmese ဗန်း (ban:, “tray”), Shan ပၢၼ်ႉ (pâ̰an, “tray”), and possibly Khmer ពាន (piən) (Pou and Jenner, 1980-1981)]</ref> যিহেতু অসমত শৰাই বুজাবলৈ "ফোন" শব্দৰ সলনি পুৰণি "শৰাই" শব্দয়ে ব্যৱহাৰ কৰা হয়, গতিকে ধৰিব পাৰি যে খমেৰ সকলে ব্যৱহাৰ কৰা পাত্ৰৰ দৰে অসমৰ শৰাই খনও প্ৰাগ-আহোম যুগৰ পৰাই ব্যৱহাৰ কৰি অহা হৈছে। অসমলৈ আহি শৰাই আৰু মাইহাং—এই দুয়োবিধ পাত্ৰৰ সাদৃশ্য দেখা পাই আহোমসকলে হয়তো দুয়োবিধকে ব্যাখ্যা কৰিবলৈ “ফোন” শব্দ ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ লৈছিল। যিহেতু ঢাকনিযুক্ত শৰাইখন বাৰ্মিজ সকলৰ মাজত পোৱা যায়, গতিকে এইখন পাছৰ কালত আহোম ৰাজ্যৰ দিনত বাৰ্মাৰ পৰা গ্ৰহণ কৰা হ'ব পাৰে। পাছলৈ শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰদেৱৰ দিনত শৰাই নৱবৈষ্ণৱ ধৰ্মত অন্তভুক্ত কৰা হয় আৰু কালক্ৰমত অসমীয়া সংস্কৃতিৰ এক বিশেষ অংশ হৈ পৰে। [[File:Xorai worship.webp|thumb|নামঘৰত ব্যৱহাৰ হোৱা শৰাই।]] === অতিথি-আদৰণিত তামোল-পাণ আৰু শৰাই=== অসমীয়া সমাজত তামোল-পাণ আতিথ্য, সন্মান, ভক্তি আৰু মিত্ৰতাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰতীক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। শৰাইত তামোল-পাণ আগবঢ়াই অতিথিক আদৰণি জনোৱা পৰম্পৰা এটা স্তৰিত সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা বুলি বুজিব পাৰি—প্ৰথমে দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক বিস্তৃত আতিথ্য-সংস্কৃতি, তাৰ পাছত ভাৰতীয় ধৰ্মীয়-সামাজিক আচাৰৰ সৈতে ইয়াৰ সংযোগ, আৰু শেষত অসমীয়া কাঁহ-পিতলৰ শৰাই বা বঁটাৰ জৰিয়তে ইয়াৰ স্থানীয় ৰূপায়ণ। এই প্ৰথাৰ আটাইতকৈ প্ৰাচীন স্তৰটো দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক লোক সকলৰ তামোল-পাণভিত্তিক আতিথ্য পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত হ’ব পাৰে। খাচী সমাজত ''kwai'' বা তামোল-পাণ অতিথিক আগবঢ়োৱা এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সামাজিক শিষ্টাচাৰ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। ''Shikyntien kwai'' নামৰ খাচী পৰম্পৰাত ঘৰত অহা যিকোনো অতিথিক ''kwai'' আগবঢ়োৱাটো সৌজন্যৰ চিন বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Shikyntien Kwai: A Folklore about Betel Hospitality in Khasi Society |url=https://www.necarf.org/home/articles/54/shikyntien-kwai-a-folklore-about-betel-hospitality-in-khasi-society |website=NECARF |date=14 October 2020 |access-date=9 June 2026}}</ref> খাচীসকল অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক ভাষাপৰিয়ালৰ অন্তৰ্গত হোৱা বাবে, অসমীয়া তামোল-পাণ আতিথ্যৰ গভীৰ স্তৰটো পূব ভাৰতৰ অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াগত betel-areca সংস্কৃতিৰ সৈতে তুলনা কৰিব পাৰি, যদিও ইয়াৰ পৰা অসমীয়া প্ৰথাটো প্ৰত্যক্ষভাৱে খাচী বা অন্য কোনো একক অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক উৎসৰ পৰা আহিছে বুলি নিশ্চিতভাৱে ক’ব নোৱাৰি। পাছৰ স্তৰত এই তামোল-পাণ আতিথ্যৰ প্ৰথা ভাৰতীয় ধৰ্মীয় আৰু সামাজিক আচাৰৰ সৈতে একীভূত হয়। এছ. চি. আহুজা আৰু উমা আহুজাই betel leaf আৰু areca nut-ক আতিথ্য, শুভতা, সন্মান, সামাজিক প্ৰতিশ্ৰুতি আৰু ধৰ্মীয় নিবেদনৰ প্ৰতীক হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছে। তেওঁলোকৰ মতে ভাৰতৰ বহু সামাজিক আৰু ধৰ্মীয় আচাৰত তামোল-পাণ ব্যৱহাৰ হয়, আৰু অসমীয়া বিবাহত তামোল-পাণ প্ৰায় পোন্ধৰটা আচাৰত উপস্থিত থাকে।<ref>{{cite journal |last1=Ahuja |first1=S. C. |last2=Ahuja |first2=Uma |year=2011 |title=Betel Leaf and Betel Nut in India: History and Uses |journal=Asian Agri-History |volume=15 |issue=1 |pages=13–35 |url=https://www.researchgate.net/publication/292469329_Betel_leaf_and_betel_nut_in_India_History_and_uses |access-date=9 June 2026}}</ref> সেয়ে অসমীয়া সমাজত তামোল-পাণ কেৱল মুখশুদ্ধিৰ সামগ্ৰী নহয়; ই আতিথ্য, শুভেচ্ছা, বিবাহ, সামাজিক স্বীকৃতি আৰু ধৰ্মীয় পবিত্ৰতাৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে। এই তামোল-পাণ পৰম্পৰাই অসমত শৰাই আৰু বঁটাৰ জৰিয়তে এক বিশেষ স্থানীয় ৰূপ লাভ কৰে। অসম চৰকাৰৰ সংস্কৃতি-সম্পৰ্কীয় তথ্য অনুসৰি, তামোল-পাণ বা গুৱাপাণক ভক্তি, সন্মান আৰু মিত্ৰতাৰ নিবেদন হিচাপে ধৰা হয়, আৰু অতিথিক আদৰণি তথা ধন্যবাদ জনোৱাৰ চিহ্ন হিচাপে শৰাইত তামোল-পাণ আগবঢ়োৱা হয়। একেটা উৎসত শৰাইক নামঘৰ বা পূজাস্থলীত প্ৰসাদ আৰু অন্যান্য নিবেদন আগবঢ়োৱাৰ পাত্ৰ হিচাপেও বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Culture of Assam |url=https://assam.gov.in/about-us/391 |website=Assam State Portal |publisher=Government of Assam |access-date=9 June 2026}}</ref> ইয়াৰ পৰা বুজা যায় যে তামোল-পাণৰ সামাজিক অৰ্থ বহল আঞ্চলিক পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত হলেও, কাঁহ-পিতলৰ শৰাই বা বঁটাত তাক আগবঢ়োৱাৰ ৰূপটো অসমীয়া ধাতু-শিল্প আৰু সামাজিক আচাৰৰ সৈতে বিশেষভাৱে যুক্ত। == ধৰ্মীয় তাৎপৰ্য == পৰৱৰ্তী সময়ত আহোম সংস্কৃতিৰপৰা গ্ৰহণ কৰা শৰাই অসমীয়া সমাজ আৰু নামঘৰীয়া ধৰ্মীয় পৰম্পৰাৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশত পৰিণত হয়। নামঘৰত ভাগৱত স্থাপনৰ বাবে শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল, যিয়ে অসমীয়া আধ্যাত্মিক জীৱনত [[File:Sankaradeva.jpg|thumb|right|220px|শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]] ১৫শ আৰু ১৬শ শতিকাত [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]]ৰ একশৰণ নামধৰ্ম আন্দোলনে শৰাই আৰু বটাৰ তাৎপৰ্য নতুন ৰূপ দিয়ে। শংকৰদেৱে পুৰণি অসমীয়া সাংস্কৃতিক পৰিসৰৰপৰা শৰাইৰ ব্যৱহাৰ গ্ৰহণ কৰি ইয়াক অসমীয়া বৈষ্ণৱ সমাজত অন্তৰ্ভুক্ত কৰে। নামঘৰৰ মাজভাগত শৰাইৰ ওপৰত ভাগৱত স্থাপন কৰি তেওঁ দেখুৱাইছিল যে ঈশ্বৰ সকলোৰে বাবে সমান। সেই নামঘৰত শৰাই হৈ উঠে “সমতাৰ প্ৰতীক”—য’ৰপৰা সকলো ভক্তক সমানে প্ৰসাদ বিতৰণ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday |date=20 March 2021 }}</ref> == ঐতিহ্য == শৰাই আৰু বটাৰ ঐতিহ্যৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশ হৈছে—ই কেৱল ৰাজকীয় বস্তু হৈ নাথাকি অসমীয়া সমাজৰ সামূহিক হৃদস্পন্দনত পৰিণত হোৱা।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday }}</ref> শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। তামোল-পাণ আগবঢ়োৱাৰ মাধ্যমেৰে শৰাই আৰু বটা “সন্মানৰ আচাৰ” হিচাপে সমগ্ৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত একত্ৰিত সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা সৃষ্টি কৰে। এই আধ্যাত্মিক ৰূপান্তৰৰ ফলত শৰাই আৰু বটা কেৱল ৰাজকীয় ক্ষমতাৰ প্ৰতীক হৈ নাথাকি সামাজিক ঐক্য, সমতা আৰু অসমীয়া জাতীয় আত্মাৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশত পৰিণত হয়।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday |date=20 March 2021 }}</ref> == চাওক == * [[অসমীয়া সংস্কৃতি]] * [[তামোল-পাণ]] * [[নামঘৰ]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} f1zfn2uxfc2jloswek2k6up7f3h05jy 612246 612242 2026-06-14T19:53:19Z KhiLanTzi 23530 /* ফান */ Same thing no source stating Phan is Khmer derived 612246 wikitext text/x-wiki '''শৰাই''' আৰু '''বটা''' অসমৰ অন্যতম প্ৰতীকী পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। কাঁহ বা বেল-মেটেলৰে নিৰ্মিত এই শিল্পবস্তু অসমীয়া সমাজত মৰ্যাদা, সন্মান আৰু সাংস্কৃতিক গৌৰৱৰ প্ৰতীক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। সাধাৰণতে তলত এটা থিয়াভাগ থকা ওপৰৰ থাল সদৃশ গঠনযুক্ত শৰাই ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠান, সামাজিক অনুষ্ঠান আৰু বিশেষকৈ অতিথি সম্ভাষণত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। অসমীয়া আৰু আহোম সংস্কৃতিত শৰাই আগবঢ়োৱা মানে আন্তৰিকতা, আতিথ্য আৰু গভীৰ সন্মান প্ৰকাশ কৰা। [[File:Xorai-শৰাই.jpg|thumb|right|250px|পৰম্পৰাগত অসমীয়া শৰাই]] সাধাৰণতে ইয়াত তামোল-পাণ, মিঠাই আৰু আন আন আনুষ্ঠানিক সামগ্ৰী আগবঢ়োৱা হয়। কিছুমান শৰাইত অলংকৃত ঢাকনি থাকে, যিয়ে ইয়াৰ সৌন্দৰ্য আৰু আধ্যাত্মিক তাৎপৰ্য বৃদ্ধি কৰে; আন কিছুমান আকৌ মুকলি ৰূপত থাকে। লক্ষণীয় যে, অতিথি সম্ভাষণ আৰু ধৰ্মীয় নিবেদনৰ বাবে ব্যৱহৃত এনে উচ্চভিত্তিযুক্ত থাল বা পাত্ৰৰ ধাৰণা এছিয়াৰ আন বহু অঞ্চলতো—বিশেষকৈ চীন, তিব্বত, নেপাল আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াত দেখিবলৈ পোৱা যায়। যদিও শৰাই আৰু বটা একে ধৰণৰ সামগ্ৰী আৰু মূল নক্সাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ় লৈ উঠিছে, তথাপি সময়ৰ লগে লগে এই দুয়োটা পৃথক শিল্পবস্তু হিচাপে বিকশিত হয়। শৰাই সাধাৰণতে ওপৰত এটা সমতল থাল আৰু তলত এটা থিয়াভাগযুক্ত, আনহাতে বটা হৈছে বাটিৰ দৰে পাত্ৰ, যি বহু সময়ত শৰাইৰ সৈতে একেলগে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=Fragmented Memories: Struggling to Be Tai-Ahom in India |url=https://archive.org/details/fragmentedmemori0000saik |publisher=Duke University Press |location=Durham |year=2004 |isbn=9780822334255 |access-date=5june 2025 }}</ref> == ইতিহাস == === প্ৰাচীন চীনা উৎস === [[File:Warring States Bronze Dou 02.jpg|thumb|right|250px|যুদ্ধৰত ৰাজ্যসমূহৰ যুগৰ ব্ৰঞ্জৰ ডৌ পাত্ৰ]] শৰাই আৰু বটাৰ শিকড় চীন জনগোষ্ঠীৰ এক প্ৰাচীন সাংস্কৃতিক ধাৰাৰ সৈতে জড়িত। "Dou " (豆) নামে পৰিচিত উচ্চভিত্তিযুক্ত বাটিৰ আকৃতি প্ৰথমে চীনত নৱপ্ৰস্তৰ যুগত দেখা যায়। ওপৰত পাত্ৰ আৰু তলত থিয়াভাগ থকা এই গঠন প্ৰায় ৬,০০০–৭,০০০ বছৰ আগতে (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৫০০০–৪০০০) উৎপত্তি লাভ কৰে, আৰু ইয়াৰ মূল আকৃতি ইয়াংশাও সংস্কৃতি আৰু ডাৱেনকʼ সংস্কৃতিত বিকশিত হয়। ভাষাতাত্ত্বিক আৰু জিনগত গৱেষকৰ মতে [[চীনা-তিব্বতীয় ভাষা|চীন-তিব্বতীয়]] বা তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় ভাষা পৰিয়ালৰ লোক সকলৰ আদিম বিস্তাৰ উত্তৰ চীনৰ ইয়াংশাও আৰু মাজিয়াও সভ্যতাৰ পৰা হৈছিল।<ref>{{cite journal |last1=Zhang |first1=Menghan |last2=Yan |first2=Shi |last3=Pan |first3=Wuyun |last4=Jin |first4=Li |year=2019 |title=Phylogenetic evidence for Sino-Tibetan origin in northern China in the Late Neolithic |journal=Nature |volume=569 |pages=112–115 |doi=10.1038/s41586-019-1153-z}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Zhang |first1=Hanzhi |last2=Ji |first2=Ting |last3=Pagel |first3=Mark |last4=Mace |first4=Ruth |year=2020 |title=Dated phylogeny suggests early Neolithic origin of Sino-Tibetan languages |journal=Scientific Reports |volume=10 |article-number=20792 |doi=10.1038/s41598-020-77404-4}}</ref> যিহেতু অসমৰ বড়ো-গাৰো বা বড়ো-কছাৰী মূলীয় ভাষাসমূহ তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় ভাষা পৰিয়ালৰ এটা শাখা হিচাপে গণ্য কৰা হয়,‌গতিকে চীনৰ এই সভ্যতাৰ পৰাই অসমৰ [[বড়ো-কছাৰী]] মূলীয় জনগোষ্ঠী সমূহৰ উৎপত্তি হৈছে বুলি ক'ব পৰা যায়।<ref>{{cite book |last=DeLancey |first=Scott |year=2012 |chapter=On the Origins of Bodo-Garo |editor-last=Morey |editor-first=Stephen |editor2-last=Post |editor2-first=Mark W. |title=North East Indian Linguistics |volume=4 |publisher=Cambridge University Press India |pages=3–20}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত [[ঝৌ সাম্ৰাজ্য]]ৰ (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১০৪৬–২৫৬) যুগত “ডৌ” চীনা ধৰ্মীয়-আনুষ্ঠানিক সংস্কৃতিৰ এক বিশেষ প্ৰতীকত পৰিণত হয়। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। [[File:Spring & Autumn Bronze Dou, Xinzheng.jpg|thumb|right|250px|বসন্ত আৰু শৰৎ যুগৰ ব্ৰঞ্জৰ ডৌ পাত্ৰ, চিনঝেং]] ঝৌ সমাজত জীৱন “লি” বা আচাৰ-ব্যৱস্থাৰ নিয়মেৰে পৰিচালিত হৈছিল। সেই ব্যৱস্থাত ডৌ কেৱল এটা খাদ্যপাত্ৰ নাছিল; ই আছিল পূৰ্বপুৰুষৰ সৈতে আত্মিক যোগাযোগ স্থাপন কৰা এক পৱিত্ৰ আচাৰিক পাত্ৰ। ঝৌ লোকসকলে বিশ্বাস কৰিছিল যে সঠিকভাৱে পূৰ্বপুৰুষক নিবেদন কৰিলে ঐশ্বৰিক আশীৰ্বাদ লাভ হয়—যেনে সুৰক্ষা আৰু উন্নত ফচল। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। [[File:Dou with an inland hunting scene.jpg|thumb|right|250px|শিকাৰ দৃশ্য খোদিত প্ৰাচীন ডৌ পাত্ৰ]] ===চীনৰ পৰা শৰাই সংস্কৃতিৰ বিস্তাৰ=== কালক্ৰমত চীনৰ পৰা শৰাই জাতীয় পাত্ৰ চীন তিব্বতীয় মূলৰ বাৰ্মিজ<ref>[https://archive.org/details/burmese-hsun-ok Traditional Burmese Offering Tray Hsun-Ok]</ref>, তিব্বত, নেপাল<ref>[https://archive.org/details/nepal-offering-tray Traditional Nepalese Offering tray]</ref>, অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক ভুলৰ কম্বোডিয়া, ভিয়েটনাম, টাই মুলৰ থাইলেণ্ড, অষ্ট্ৰোনেচিয়ান মূলৰ মালয়েছিয়া, ইত্যাদি অঞ্চললৈ বিয়পি পৰে। বৌদ্ধ ধৰ্মত শৰাইৰ মহৎ আটাইতকৈ বেছি। এই সকলো দেশত শৰাই জাতীয় পাত্ৰ ভগৱানৰ আগত সেৱা কৰিবলৈ আগ বঢ়োৱা হয়। ===ফান=== টাই ভাষাসমূহ যেনে থাই ভাষাত พาน (ফান), লাও ভাষাত ພານ (phān), টাই ডাম ꪝꪱꪙ বা ꪟꪱꪙ টাই য়াই ভাষাত ပၢၼ်ႉ থাই বা খমেৰ ভাষাত ពាន (ফান) <ref>{{cite web |title=Mon-Khmer Languages Database: Khmer |website=SEAlang Library |publisher=Center for Research in Computational Linguistics |url=https://www.sealang.net/monkhmer/database/retrieve.pl?format=html&language=Khmer&sort=gloss |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Phan (tray) |website=Wikipedia |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Phan_(tray) |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=ពាន |website=Wiktionary |url=https://en.wiktionary.org/wiki/%E1%9E%96%E1%9E%B6%E1%9E%93 |access-date=15 June 2026}}</ref> আদিয়ে থাল সদৃশ পাত্ৰক বুজোৱা হয় যি চীনা ভাষাৰ 盤 পানৰ পৰা আহিছে যাৰ অৰ্থ থাল (tray)।<ref>“พาน” in Thai Dictionary Project (TDP) (UC Berkeley 1964) (plus additional data from the Royal Institute of Thailand (RI) and NECTEC's LEXITRON project (LEX)). Searchable online at {{url|SEAlang.net}}</ref> টাই-আহোম ভাষাত এনে পাত্ৰক ফুন (𑜇𑜥𑜃𑜫) বুলি কোৱা হয়।<ref>{{Cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |author-link=Golap Chandra Barua |title=Ahom-Assamese-English Dictionary |publisher=Baptist Mission Press |location=Calcutta |year=1920 |page= 138|url=https://ia801408.us.archive.org/2/items/in.ernet.dli.2015.463794/2015.463794.Ahom-assamese-english-Dictionary.pdf |access-date=2026-06-14}}</ref> থাই সকলৰ মাজত ফান এটা উচ্চ স্তৰীয় পৰম্পৰাগত বাচন।<ref>{{Cite journal |last1=Titrassamee |first1=Songsak |last2=Lamduan |first2=Somchai |last3=Phaengsoi |first3=Kosit |date=2014-06-12 |title=Bai Sri Su Khwan: Spirit Blessing in North-eastern Thailand |journal=Asian Culture and History |volume=6 |issue=2 |pages=134–138 |publisher=Canadian Center of Science and Education |doi=10.5539/ach.v6n2p134 |issn=1916-9655 |url=https://patricklepetit.jalbum.net/ANIMISM%20AND%20RELIGION/LIBRARY/Bai_Sri_Su_Khwan_Spirit_Blessing_in_North-eastern.pdf |access-date=2026-06-14 }}</ref> টাই সকলে যিকোনো প্ৰসাদ বা বস্তু আগ বঢ়াওতে ফান ত থৈ আগ বঢ়াই।<ref>{{Cite journal |last1=Guffey |first1=Ryan V. |last2=Kaewkaen |first2=Anothai |date=2017-09 |title=Historical Practices and Modern Interpretations: Understanding the Wai Khru Ceremony as a Thai Educational and Cultural Tradition |journal=Journal of Educational Leadership in Action |volume=5 |issue=1 |doi=10.62608/2164-1102.1049 |url=https://digitalcommons.lindenwood.edu/ela/vol5/iss1/3/ |access-date=2026-06-15 |pages= |language=en}}</ref> টাই লাও আৰু ফু টাই সকলৰ পৰম্পৰাগত অনুষ্ঠান বাই চ্ৰি চু খৱানত দুটা মুখ্য সামগ্ৰীৰ ভিতৰত ফান খাও (খাদ্য থোৱা ফান) অন্যতম।<ref>{{Cite journal |last1=Titrassamee |first1=Songsak |last2=Lamduan |first2=Somchai |last3=Phaengsoi |first3=Kosit |date=2014-06-12 |title=Bai Sri Su Khwan: Spirit Blessing in North-eastern Thailand |journal=Asian Culture and History |volume=6 |issue=2 |pages=134–138 |publisher=Canadian Center of Science and Education |doi=10.5539/ach.v6n2p134 |issn=1916-9655 |url=https://patricklepetit.jalbum.net/ANIMISM%20AND%20RELIGION/LIBRARY/Bai_Sri_Su_Khwan_Spirit_Blessing_in_North-eastern.pdf |access-date=2026-06-14 |page= }}</ref> টাই সকলে নিজৰ পৰম্পৰাগত খুৱান নামৰ শক্তিক উপসনা কৰোঁতে এই ফান ব্যৱহাৰ কৰে।<ref>{{Cite book |last=Anuman Rajadhon |first=Phraya |title=Essays on Thai Folklore |publisher=Duang Kamol |location=Bangkok |year=1981 |isbn=9742103453 |url=https://www.changpuak.ch/bijoux/Essays_on_Thai_Folklore/Essays_on_Thai_folklore.pdf |language=en |access-date=2026-06-15 |page=257 }}</ref> ===প্ৰাচীন খমেৰ ট্ৰে=== থাই/শ্যাম ৰাজ্যসমূহৰ থাইলেণ্ডত উত্থান হোৱাৰ আগতেই কম্বোডিয়া আৰু সংশ্লিষ্ট মূল ভূখণ্ডীয় দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক প্ৰেক্ষাপটত শৰাই জাতীয় পাত্ৰৰ উপস্থিতি পোৱা যায়। হেং পিফালে খ্ৰীষ্টীয় ৩০০–৫০০ চনৰ প্ৰাক-আংকোৰীয় যুগৰ উত্তৰণৰ বিষয়ে আলোচনা কৰোঁতে উত্তৰ-পূব থাইলেণ্ড আৰু কম্বোডিয়াৰ প্ৰাগৈতিহাসিক স্থানসমূহত "pedestalled dishes and bowls" অৰ্থাৎ শৰাই জাতীয় পাত্ৰ আৰু বাটিৰ উপস্থিতিৰ কথা উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Heng |first=Piphal |title=Transition to the Pre-Angkorian period (300–500 CE): Thala Borivat and a regional perspective |journal=Journal of Southeast Asian Studies |volume=47 |issue=3 |year=2016 |pages=484–505 |doi=10.1017/S0022463416000369 |url=https://www.cambridge.org/core/journals/journal-of-southeast-asian-studies/article/transition-to-the-preangkorian-period-300500-ce-thala-borivat-and-a-regional-perspective/AEC80A473E33ED556489658939C261D2 |access-date=15 June 2026}}</ref> তেওঁ কম্বোডিয়াৰ Tuol Neakta Kang Memay স্থানৰ পৰা পোৱা এটা পেডেষ্টেলযুক্ত বাটিৰ ছবিও প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Heng |first=Piphal |year=2016 |title=Transition to the Pre-Angkorian period (300–500 CE): Thala Borivat and a regional perspective |journal=Journal of Southeast Asian Studies |volume=47 |issue=3 |pages=484–505 |doi=10.1017/S0022463416000406}}</ref> [[এংকৰ ৱাট|এংকৰ বছৰেই]] স্থানৰ প্ৰাচীন কম্বোডীয় মৃত্শিল্পৰ মাজতো এনে পেডেষ্টেলযুক্ত থালৰ আকৃতিৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে; Miriam T. Stark-এ এংকৰ বৰেইৰ মৃত্শিল্পৰ ভিতৰত শৰাই জাতীয় থালৰ বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Stark |first=Miriam T. |year=2019 |title=Earthenware Ceramic Technologies of Angkor Borei, Cambodia |journal=Udaya, Journal of Khmer Studies |volume=14 |pages=109–132}}</ref> একেদৰেই UNESCOয়ে প্ৰকাশিত খমেৰ ৰূপালী শিল্প সম্পৰ্কীয় এখন গ্ৰন্থৰ মতে প্ৰাক-আংকোৰীয় আৰু আংকোৰীয় শিলালিপিত কম্বোডীয় সকলে ব্যৱহাৰ কৰা ৰূপালী সামগ্ৰীৰ ভিতৰত পেডেষ্টেল যুক্ত থাল আৰু ট্ৰেৰও বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Kong |first=Vireak |year=2009 |title=Khmer Silverwares |publisher=UNESCO |location=Phnom Penh |url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000187953 |access-date=9 June 2026}}</ref> থাই সকলৰ আয়ুথিয়া ৰাজ্য ১৩৫১ চনত প্ৰতিষ্ঠা হৈছিল আৰু ইয়াৰ ৰাজ দৰবাৰৰ সংস্কৃতি আংকোৰৰ সাংস্কৃতিৰ আৰ্হিৰে গঢ় লোৱা বুলি কোৱা হয়।<ref>{{cite encyclopedia |title=History of Thailand |encyclopedia=Encyclopaedia Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/history-of-Thailand |access-date=9 June 2026}}</ref><ref>{{cite encyclopedia |title=Khmer Empire |encyclopedia=Encyclopaedia Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Khmer-Empire |access-date=9 June 2026}}</ref> সেয়েহে ইতিহাসবিদ সকলৰ মতে থাই সকলে কম্বোডিয়াৰ খমেৰ জাতিৰ পৰা শৰাই জাতীয় সম্পদটো গ্ৰহণ কৰি থাল বুজোৱা "ফান" শব্দটো প্ৰয়োগ কৰিছিল। ===ঢাকনিযুক্ত বাৰ্মিজ শৰাই=== খমেৰ আৰু তাই সকলৰ দৰেই দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অন্য দেশসমূহতো শৰাই-জাতীয় পেডেষ্টেলযুক্ত পাত্ৰ বা নৈবেদ্য-ট্ৰে দেখা যায়। মিয়ানমাৰত ইয়াৰ এটা স্বতন্ত্ৰ ঢাকনিযুক্ত লাখ-পাত্ৰ ৰূপ দেখা যায়, যাক hsun-ok বুলি কোৱা হয়। এই পাত্ৰ বৌদ্ধ ভিক্ষু আৰু বিহাৰলৈ খাদ্য বা নৈবেদ্য আগবঢ়োৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত হয়, আৰু সাধাৰণতে বাঁহ বা কাঠৰ গাঁথনিৰ ওপৰত লাখ-লেপ দি নিৰ্মাণ কৰা হয়।<ref>{{cite web |title=Conserving a Burmese offering vessel |website=British Museum |publisher=The British Museum |date=13 September 2023 |url=https://www.britishmuseum.org/blog/conserving-burmese-offering-vessel |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Buddhist offering vessel (hsun ok) |website=Art Gallery of South Australia Collection |publisher=Art Gallery of South Australia |url=https://www.agsa.sa.gov.au/collection-publications/collection/works/buddhist-offering-vessel-hsun-ok/24828/ |access-date=15 June 2026}}</ref> ঢাকনিযুক্ত শৰাই দৰে পাত্ৰ বাৰ্মিজ সংস্কৃতিত দেখা যায়। এই পাত্ৰক ''hsun-ok'' বুলি কোৱা হয়। এইটো সাধাৰণতে বাৰ্মিজ সকলৰ বৌদ্ধ নৈবেদ্য বহন বা আগবঢ়োৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত পাত্ৰ।<ref>{{cite web |title=hsun-ok; vessel-stand; bowl |website=British Museum Collection Online |publisher=The British Museum |url=https://www.britishmuseum.org/collection/object/A_1993-1117-1 |access-date=15 June 2026}}</ref> ''Hsun-ok'' সাধাৰণতে লাখ-লেপা বাঁহ বা কাঠেৰে নিৰ্মিত হয়, আৰু ইয়াত এটা পেডেষ্টেল, বাটিৰ দৰে মূল পাত্ৰ, ভিতৰুৱা ট্ৰে আৰু ওপৰত এটা ওখ শিখৰযুক্ত ঢাকনি থাকে।<ref>{{cite web |title=hsun-ok; vessel-stand; bowl |website=British Museum Collection Online |publisher=The British Museum |url=https://www.britishmuseum.org/collection/object/A_1993-1117-1 |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Buddhist offering vessel (hsun ok) |website=Art Gallery of South Australia Collection |publisher=Art Gallery of South Australia |url=https://www.agsa.sa.gov.au/collection-publications/collection/works/buddhist-offering-vessel-hsun-ok/24828/ |access-date=15 June 2026}}</ref> ইয়াৰ পৰা বুজা যায় যে শানসকলৰ ঢাকনিযুক্ত ''hsun-ok'' ৰূপটো বাৰ্মিজ বৌদ্ধ নৈবেদ্য-পাত্ৰ পৰম্পৰাৰ এটা স্থানীয় অভিযোজন আছিল।<ref>{{cite web |title=hsun-ok |website=British Museum Collection Online |publisher=The British Museum |url=https://www.britishmuseum.org/collection/object/A_1998-0723-241 |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Burmese Lacquer Hson-ok Offering Box |website=Michael Backman Ltd |url=https://www.michaelbackmanltd.com/archived_objects/burmese-lacquer-hson-ok-offering-box/ |access-date=15 June 2026}}</ref> অৱশ্যে এই প্ৰমাণ বিশেষকৈ শিখৰযুক্ত ঢাকনি থকা লাখৰ ঢাকনিযুক্ত ''hsun-ok''-ৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰযোজ্য; সকলো মুকলি পেডেষ্টেলযুক্ত ট্ৰে বাৰ্মিজ উৎসৰ পৰা আহিছে বুলি ইয়াৰ দ্বাৰা প্ৰমাণিত নহয়। মুকলি উঠা নৈবেদ্য-ট্ৰে সমগ্ৰ মূল ভূখণ্ডীয় দক্ষিণ-পূব এছিয়াত বহুলভাৱে দেখা যায়, কিন্তু ঢাকনিযুক্ত লাখৰ ''hsun-ok'' বিশেষভাৱে বাৰ্মীজ বৌদ্ধ বস্তু-সংস্কৃতিৰ সৈতে অধিক ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত। === অন্যান্য ট্ৰে সমূহ=== দ্বীপীয় দক্ষিণ-পূব এছিয়াতো এনে পেডেষ্টেলযুক্ত ট্ৰে বা পাত্ৰৰ ব্যৱহাৰ পোৱা যায়। ইণ্ডোনেশিয়াৰ বালিত দুলাং (dulang) নামে জনা ওখ পায়াযুক্ত ট্ৰে ধৰ্মীয় বা আনুষ্ঠানিক নৈবেদ্য বহন কৰাৰ বাবে ব্যৱহৃত হয়। ফিলিপাইনছৰ ৰাষ্ট্ৰীয় মিউজিয়াময়ে উল্লেখ কৰিছে যে বালিৰ এই দুলাং-সমূহ পূজা পাতল বা নীতি নিয়মত বিভিন্ন সামগ্ৰী আগবঢ়াবলৈ ব্যৱহাৰ ৰা হয়। দক্ষিণ ফিলিপাইনছৰ Maranao আৰু Maguindanao সমাজত তাবাক নামে জনা পিতলৰ শৰাই জাতীয় পাত্ৰ বিশেষ অনুষ্ঠানত খাদ্য পৰিবেশনৰ বাবে ব্যৱহৃত হয়।<ref>{{cite web |title=Earthenware Pedestalled Bowls |website=National Museum of the Philippines |publisher=National Museum of the Philippines |date=7 December 2021 |url=https://www.nationalmuseum.gov.ph/2021/12/07/earthenware-pedestalled-bowls/ |access-date=15 June 2026}}</ref> জাভাৰ মধ্যযুগীয় শিল্পতো শৰাই জাতীয় পাত্ৰৰ উদাহৰণ পোৱা যায়।<ref>{{cite web |title=Offering tray (talam) |website=The Metropolitan Museum of Art |publisher=The Metropolitan Museum of Art |url=https://www.metmuseum.org/art/collection/search/715081 |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Offering Vessel in the Form of a Female Head |website=Los Angeles County Museum of Art |publisher=LACMA |url=https://collections.lacma.org/node/175545 |access-date=15 June 2026}}</ref> ===অসমত শৰাই আৰু বটাৰ প্ৰচলন=== চীন-তিব্বতীয় বা তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় মূলৰ‌ [[চুতীয়া ৰাজ্য]] আৰু টাই মূলৰ [[আহোম ৰাজ্য]] দুয়োতে বটা বা শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। [[যোৰহাট জিলা]]ৰ তিতাবৰ অঞ্চলৰ চুতীয়া লোক এঘৰত পুৰণি বাকচ এটাত ভৰাই সংৰক্ষিত কৰি থোৱা চুতীয়া ৰাজ্যৰ দিনীয়া বটা উদ্ধাৰ কৰা হৈছে। বটাতোত অসমীয়া লিপিত খোদিত আছে "১৩১৭ সন ছাৰি শাবন মাশ"। অৰ্থাৎ ১৩৯৫ চনৰ(১৩১৭ শক) চাৰি শাওণত এই বঁটা টো নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল বা গ্ৰহণ কৰা হৈছিল।<ref> [https://archive.org/details/chutia-bota-1395 Image of the Bota dated to 1395 AD.]</ref> চুতীয়া সকলৰ দৰে [[ডিমাছা জনগোষ্ঠী|ডিমাছা]] সকলেও শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা দেখা যায়।<ref>{{cite web |title=horai |url=https://www.xobdo.org/dic/horai |website=Xobdo |access-date=14 June 2026}}</ref> ডিমাছা ভাষাত এই পাত্ৰক ''"শৰাই"'' বুলিয়ে জনা যায়। তদুপৰি ডিমাছা সকলৰ পাৰম্পৰিক বস্ত্ৰ শিল্পত ''হ'ৰাইমিন'' নামৰ শৰাইৰ মটিফটোও(motif) সংৰক্ষণ কৰি থোৱা দেখা যায়।<ref>{{cite web |last=ROOHI |title=Weaving in indigenous Dimasa community of Assam |url=https://in.boell.org/en/weaving-indigenous-dimasa-community-assam |website=Heinrich Böll Stiftung |date=19 December 2019 |access-date=14 June 2026}}</ref> আহোম ভাষাত শৰাইখনক ''"ফোন"'' বুলি কোৱা হয়। একেইটা শব্দয়েই মাইহাং থাল খনকো বুজায়। এই শব্দৰ গুৰি পুৰণি চীনা ভাষাৰ থাল বা ট্ৰে বুজোৱা ''"পান''" শব্দ আৰু থাই বা শান ভাষাত শৰাই জাতীয় পাত্ৰক ''"ফান"'' কোৱা হয়।<ref>[https://en.wiktionary.org/wiki/%E0%B8%9E%E0%B8%B2%E0%B8%99 Borrowed from Old Chinese 盤 (OC *baːn, “tray”). Cognate with Lao ພານ (phān), Tai Dam ꪝꪱꪙ or ꪟꪱꪙ, Burmese ဗန်း (ban:, “tray”), Shan ပၢၼ်ႉ (pâ̰an, “tray”), and possibly Khmer ពាន (piən) (Pou and Jenner, 1980-1981)]</ref> যিহেতু অসমত শৰাই বুজাবলৈ "ফোন" শব্দৰ সলনি পুৰণি "শৰাই" শব্দয়ে ব্যৱহাৰ কৰা হয়, গতিকে ধৰিব পাৰি যে খমেৰ সকলে ব্যৱহাৰ কৰা পাত্ৰৰ দৰে অসমৰ শৰাই খনও প্ৰাগ-আহোম যুগৰ পৰাই ব্যৱহাৰ কৰি অহা হৈছে। অসমলৈ আহি শৰাই আৰু মাইহাং—এই দুয়োবিধ পাত্ৰৰ সাদৃশ্য দেখা পাই আহোমসকলে হয়তো দুয়োবিধকে ব্যাখ্যা কৰিবলৈ “ফোন” শব্দ ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ লৈছিল। যিহেতু ঢাকনিযুক্ত শৰাইখন বাৰ্মিজ সকলৰ মাজত পোৱা যায়, গতিকে এইখন পাছৰ কালত আহোম ৰাজ্যৰ দিনত বাৰ্মাৰ পৰা গ্ৰহণ কৰা হ'ব পাৰে। পাছলৈ শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰদেৱৰ দিনত শৰাই নৱবৈষ্ণৱ ধৰ্মত অন্তভুক্ত কৰা হয় আৰু কালক্ৰমত অসমীয়া সংস্কৃতিৰ এক বিশেষ অংশ হৈ পৰে। [[File:Xorai worship.webp|thumb|নামঘৰত ব্যৱহাৰ হোৱা শৰাই।]] === অতিথি-আদৰণিত তামোল-পাণ আৰু শৰাই=== অসমীয়া সমাজত তামোল-পাণ আতিথ্য, সন্মান, ভক্তি আৰু মিত্ৰতাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰতীক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। শৰাইত তামোল-পাণ আগবঢ়াই অতিথিক আদৰণি জনোৱা পৰম্পৰা এটা স্তৰিত সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা বুলি বুজিব পাৰি—প্ৰথমে দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক বিস্তৃত আতিথ্য-সংস্কৃতি, তাৰ পাছত ভাৰতীয় ধৰ্মীয়-সামাজিক আচাৰৰ সৈতে ইয়াৰ সংযোগ, আৰু শেষত অসমীয়া কাঁহ-পিতলৰ শৰাই বা বঁটাৰ জৰিয়তে ইয়াৰ স্থানীয় ৰূপায়ণ। এই প্ৰথাৰ আটাইতকৈ প্ৰাচীন স্তৰটো দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক লোক সকলৰ তামোল-পাণভিত্তিক আতিথ্য পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত হ’ব পাৰে। খাচী সমাজত ''kwai'' বা তামোল-পাণ অতিথিক আগবঢ়োৱা এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সামাজিক শিষ্টাচাৰ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। ''Shikyntien kwai'' নামৰ খাচী পৰম্পৰাত ঘৰত অহা যিকোনো অতিথিক ''kwai'' আগবঢ়োৱাটো সৌজন্যৰ চিন বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Shikyntien Kwai: A Folklore about Betel Hospitality in Khasi Society |url=https://www.necarf.org/home/articles/54/shikyntien-kwai-a-folklore-about-betel-hospitality-in-khasi-society |website=NECARF |date=14 October 2020 |access-date=9 June 2026}}</ref> খাচীসকল অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক ভাষাপৰিয়ালৰ অন্তৰ্গত হোৱা বাবে, অসমীয়া তামোল-পাণ আতিথ্যৰ গভীৰ স্তৰটো পূব ভাৰতৰ অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াগত betel-areca সংস্কৃতিৰ সৈতে তুলনা কৰিব পাৰি, যদিও ইয়াৰ পৰা অসমীয়া প্ৰথাটো প্ৰত্যক্ষভাৱে খাচী বা অন্য কোনো একক অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক উৎসৰ পৰা আহিছে বুলি নিশ্চিতভাৱে ক’ব নোৱাৰি। পাছৰ স্তৰত এই তামোল-পাণ আতিথ্যৰ প্ৰথা ভাৰতীয় ধৰ্মীয় আৰু সামাজিক আচাৰৰ সৈতে একীভূত হয়। এছ. চি. আহুজা আৰু উমা আহুজাই betel leaf আৰু areca nut-ক আতিথ্য, শুভতা, সন্মান, সামাজিক প্ৰতিশ্ৰুতি আৰু ধৰ্মীয় নিবেদনৰ প্ৰতীক হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছে। তেওঁলোকৰ মতে ভাৰতৰ বহু সামাজিক আৰু ধৰ্মীয় আচাৰত তামোল-পাণ ব্যৱহাৰ হয়, আৰু অসমীয়া বিবাহত তামোল-পাণ প্ৰায় পোন্ধৰটা আচাৰত উপস্থিত থাকে।<ref>{{cite journal |last1=Ahuja |first1=S. C. |last2=Ahuja |first2=Uma |year=2011 |title=Betel Leaf and Betel Nut in India: History and Uses |journal=Asian Agri-History |volume=15 |issue=1 |pages=13–35 |url=https://www.researchgate.net/publication/292469329_Betel_leaf_and_betel_nut_in_India_History_and_uses |access-date=9 June 2026}}</ref> সেয়ে অসমীয়া সমাজত তামোল-পাণ কেৱল মুখশুদ্ধিৰ সামগ্ৰী নহয়; ই আতিথ্য, শুভেচ্ছা, বিবাহ, সামাজিক স্বীকৃতি আৰু ধৰ্মীয় পবিত্ৰতাৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে। এই তামোল-পাণ পৰম্পৰাই অসমত শৰাই আৰু বঁটাৰ জৰিয়তে এক বিশেষ স্থানীয় ৰূপ লাভ কৰে। অসম চৰকাৰৰ সংস্কৃতি-সম্পৰ্কীয় তথ্য অনুসৰি, তামোল-পাণ বা গুৱাপাণক ভক্তি, সন্মান আৰু মিত্ৰতাৰ নিবেদন হিচাপে ধৰা হয়, আৰু অতিথিক আদৰণি তথা ধন্যবাদ জনোৱাৰ চিহ্ন হিচাপে শৰাইত তামোল-পাণ আগবঢ়োৱা হয়। একেটা উৎসত শৰাইক নামঘৰ বা পূজাস্থলীত প্ৰসাদ আৰু অন্যান্য নিবেদন আগবঢ়োৱাৰ পাত্ৰ হিচাপেও বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Culture of Assam |url=https://assam.gov.in/about-us/391 |website=Assam State Portal |publisher=Government of Assam |access-date=9 June 2026}}</ref> ইয়াৰ পৰা বুজা যায় যে তামোল-পাণৰ সামাজিক অৰ্থ বহল আঞ্চলিক পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত হলেও, কাঁহ-পিতলৰ শৰাই বা বঁটাত তাক আগবঢ়োৱাৰ ৰূপটো অসমীয়া ধাতু-শিল্প আৰু সামাজিক আচাৰৰ সৈতে বিশেষভাৱে যুক্ত। == ধৰ্মীয় তাৎপৰ্য == পৰৱৰ্তী সময়ত আহোম সংস্কৃতিৰপৰা গ্ৰহণ কৰা শৰাই অসমীয়া সমাজ আৰু নামঘৰীয়া ধৰ্মীয় পৰম্পৰাৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশত পৰিণত হয়। নামঘৰত ভাগৱত স্থাপনৰ বাবে শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল, যিয়ে অসমীয়া আধ্যাত্মিক জীৱনত [[File:Sankaradeva.jpg|thumb|right|220px|শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]] ১৫শ আৰু ১৬শ শতিকাত [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]]ৰ একশৰণ নামধৰ্ম আন্দোলনে শৰাই আৰু বটাৰ তাৎপৰ্য নতুন ৰূপ দিয়ে। শংকৰদেৱে পুৰণি অসমীয়া সাংস্কৃতিক পৰিসৰৰপৰা শৰাইৰ ব্যৱহাৰ গ্ৰহণ কৰি ইয়াক অসমীয়া বৈষ্ণৱ সমাজত অন্তৰ্ভুক্ত কৰে। নামঘৰৰ মাজভাগত শৰাইৰ ওপৰত ভাগৱত স্থাপন কৰি তেওঁ দেখুৱাইছিল যে ঈশ্বৰ সকলোৰে বাবে সমান। সেই নামঘৰত শৰাই হৈ উঠে “সমতাৰ প্ৰতীক”—য’ৰপৰা সকলো ভক্তক সমানে প্ৰসাদ বিতৰণ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday |date=20 March 2021 }}</ref> == ঐতিহ্য == শৰাই আৰু বটাৰ ঐতিহ্যৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশ হৈছে—ই কেৱল ৰাজকীয় বস্তু হৈ নাথাকি অসমীয়া সমাজৰ সামূহিক হৃদস্পন্দনত পৰিণত হোৱা।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday }}</ref> শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। তামোল-পাণ আগবঢ়োৱাৰ মাধ্যমেৰে শৰাই আৰু বটা “সন্মানৰ আচাৰ” হিচাপে সমগ্ৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত একত্ৰিত সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা সৃষ্টি কৰে। এই আধ্যাত্মিক ৰূপান্তৰৰ ফলত শৰাই আৰু বটা কেৱল ৰাজকীয় ক্ষমতাৰ প্ৰতীক হৈ নাথাকি সামাজিক ঐক্য, সমতা আৰু অসমীয়া জাতীয় আত্মাৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশত পৰিণত হয়।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday |date=20 March 2021 }}</ref> == চাওক == * [[অসমীয়া সংস্কৃতি]] * [[তামোল-পাণ]] * [[নামঘৰ]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} pma3a6lkrix8jetbek50g9knyzcfbxa 612248 612246 2026-06-14T19:54:18Z KhiLanTzi 23530 /* প্ৰাচীন খমেৰ ট্ৰে */ কোন জন ইতিহাসবিদে কোনটো উৎসত কলে? লিখিব লাগিব সেইটো 612248 wikitext text/x-wiki '''শৰাই''' আৰু '''বটা''' অসমৰ অন্যতম প্ৰতীকী পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। কাঁহ বা বেল-মেটেলৰে নিৰ্মিত এই শিল্পবস্তু অসমীয়া সমাজত মৰ্যাদা, সন্মান আৰু সাংস্কৃতিক গৌৰৱৰ প্ৰতীক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। সাধাৰণতে তলত এটা থিয়াভাগ থকা ওপৰৰ থাল সদৃশ গঠনযুক্ত শৰাই ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠান, সামাজিক অনুষ্ঠান আৰু বিশেষকৈ অতিথি সম্ভাষণত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। অসমীয়া আৰু আহোম সংস্কৃতিত শৰাই আগবঢ়োৱা মানে আন্তৰিকতা, আতিথ্য আৰু গভীৰ সন্মান প্ৰকাশ কৰা। [[File:Xorai-শৰাই.jpg|thumb|right|250px|পৰম্পৰাগত অসমীয়া শৰাই]] সাধাৰণতে ইয়াত তামোল-পাণ, মিঠাই আৰু আন আন আনুষ্ঠানিক সামগ্ৰী আগবঢ়োৱা হয়। কিছুমান শৰাইত অলংকৃত ঢাকনি থাকে, যিয়ে ইয়াৰ সৌন্দৰ্য আৰু আধ্যাত্মিক তাৎপৰ্য বৃদ্ধি কৰে; আন কিছুমান আকৌ মুকলি ৰূপত থাকে। লক্ষণীয় যে, অতিথি সম্ভাষণ আৰু ধৰ্মীয় নিবেদনৰ বাবে ব্যৱহৃত এনে উচ্চভিত্তিযুক্ত থাল বা পাত্ৰৰ ধাৰণা এছিয়াৰ আন বহু অঞ্চলতো—বিশেষকৈ চীন, তিব্বত, নেপাল আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াত দেখিবলৈ পোৱা যায়। যদিও শৰাই আৰু বটা একে ধৰণৰ সামগ্ৰী আৰু মূল নক্সাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ় লৈ উঠিছে, তথাপি সময়ৰ লগে লগে এই দুয়োটা পৃথক শিল্পবস্তু হিচাপে বিকশিত হয়। শৰাই সাধাৰণতে ওপৰত এটা সমতল থাল আৰু তলত এটা থিয়াভাগযুক্ত, আনহাতে বটা হৈছে বাটিৰ দৰে পাত্ৰ, যি বহু সময়ত শৰাইৰ সৈতে একেলগে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=Fragmented Memories: Struggling to Be Tai-Ahom in India |url=https://archive.org/details/fragmentedmemori0000saik |publisher=Duke University Press |location=Durham |year=2004 |isbn=9780822334255 |access-date=5june 2025 }}</ref> == ইতিহাস == === প্ৰাচীন চীনা উৎস === [[File:Warring States Bronze Dou 02.jpg|thumb|right|250px|যুদ্ধৰত ৰাজ্যসমূহৰ যুগৰ ব্ৰঞ্জৰ ডৌ পাত্ৰ]] শৰাই আৰু বটাৰ শিকড় চীন জনগোষ্ঠীৰ এক প্ৰাচীন সাংস্কৃতিক ধাৰাৰ সৈতে জড়িত। "Dou " (豆) নামে পৰিচিত উচ্চভিত্তিযুক্ত বাটিৰ আকৃতি প্ৰথমে চীনত নৱপ্ৰস্তৰ যুগত দেখা যায়। ওপৰত পাত্ৰ আৰু তলত থিয়াভাগ থকা এই গঠন প্ৰায় ৬,০০০–৭,০০০ বছৰ আগতে (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৫০০০–৪০০০) উৎপত্তি লাভ কৰে, আৰু ইয়াৰ মূল আকৃতি ইয়াংশাও সংস্কৃতি আৰু ডাৱেনকʼ সংস্কৃতিত বিকশিত হয়। ভাষাতাত্ত্বিক আৰু জিনগত গৱেষকৰ মতে [[চীনা-তিব্বতীয় ভাষা|চীন-তিব্বতীয়]] বা তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় ভাষা পৰিয়ালৰ লোক সকলৰ আদিম বিস্তাৰ উত্তৰ চীনৰ ইয়াংশাও আৰু মাজিয়াও সভ্যতাৰ পৰা হৈছিল।<ref>{{cite journal |last1=Zhang |first1=Menghan |last2=Yan |first2=Shi |last3=Pan |first3=Wuyun |last4=Jin |first4=Li |year=2019 |title=Phylogenetic evidence for Sino-Tibetan origin in northern China in the Late Neolithic |journal=Nature |volume=569 |pages=112–115 |doi=10.1038/s41586-019-1153-z}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Zhang |first1=Hanzhi |last2=Ji |first2=Ting |last3=Pagel |first3=Mark |last4=Mace |first4=Ruth |year=2020 |title=Dated phylogeny suggests early Neolithic origin of Sino-Tibetan languages |journal=Scientific Reports |volume=10 |article-number=20792 |doi=10.1038/s41598-020-77404-4}}</ref> যিহেতু অসমৰ বড়ো-গাৰো বা বড়ো-কছাৰী মূলীয় ভাষাসমূহ তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় ভাষা পৰিয়ালৰ এটা শাখা হিচাপে গণ্য কৰা হয়,‌গতিকে চীনৰ এই সভ্যতাৰ পৰাই অসমৰ [[বড়ো-কছাৰী]] মূলীয় জনগোষ্ঠী সমূহৰ উৎপত্তি হৈছে বুলি ক'ব পৰা যায়।<ref>{{cite book |last=DeLancey |first=Scott |year=2012 |chapter=On the Origins of Bodo-Garo |editor-last=Morey |editor-first=Stephen |editor2-last=Post |editor2-first=Mark W. |title=North East Indian Linguistics |volume=4 |publisher=Cambridge University Press India |pages=3–20}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত [[ঝৌ সাম্ৰাজ্য]]ৰ (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১০৪৬–২৫৬) যুগত “ডৌ” চীনা ধৰ্মীয়-আনুষ্ঠানিক সংস্কৃতিৰ এক বিশেষ প্ৰতীকত পৰিণত হয়। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। [[File:Spring & Autumn Bronze Dou, Xinzheng.jpg|thumb|right|250px|বসন্ত আৰু শৰৎ যুগৰ ব্ৰঞ্জৰ ডৌ পাত্ৰ, চিনঝেং]] ঝৌ সমাজত জীৱন “লি” বা আচাৰ-ব্যৱস্থাৰ নিয়মেৰে পৰিচালিত হৈছিল। সেই ব্যৱস্থাত ডৌ কেৱল এটা খাদ্যপাত্ৰ নাছিল; ই আছিল পূৰ্বপুৰুষৰ সৈতে আত্মিক যোগাযোগ স্থাপন কৰা এক পৱিত্ৰ আচাৰিক পাত্ৰ। ঝৌ লোকসকলে বিশ্বাস কৰিছিল যে সঠিকভাৱে পূৰ্বপুৰুষক নিবেদন কৰিলে ঐশ্বৰিক আশীৰ্বাদ লাভ হয়—যেনে সুৰক্ষা আৰু উন্নত ফচল। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। [[File:Dou with an inland hunting scene.jpg|thumb|right|250px|শিকাৰ দৃশ্য খোদিত প্ৰাচীন ডৌ পাত্ৰ]] ===চীনৰ পৰা শৰাই সংস্কৃতিৰ বিস্তাৰ=== কালক্ৰমত চীনৰ পৰা শৰাই জাতীয় পাত্ৰ চীন তিব্বতীয় মূলৰ বাৰ্মিজ<ref>[https://archive.org/details/burmese-hsun-ok Traditional Burmese Offering Tray Hsun-Ok]</ref>, তিব্বত, নেপাল<ref>[https://archive.org/details/nepal-offering-tray Traditional Nepalese Offering tray]</ref>, অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক ভুলৰ কম্বোডিয়া, ভিয়েটনাম, টাই মুলৰ থাইলেণ্ড, অষ্ট্ৰোনেচিয়ান মূলৰ মালয়েছিয়া, ইত্যাদি অঞ্চললৈ বিয়পি পৰে। বৌদ্ধ ধৰ্মত শৰাইৰ মহৎ আটাইতকৈ বেছি। এই সকলো দেশত শৰাই জাতীয় পাত্ৰ ভগৱানৰ আগত সেৱা কৰিবলৈ আগ বঢ়োৱা হয়। ===ফান=== টাই ভাষাসমূহ যেনে থাই ভাষাত พาน (ফান), লাও ভাষাত ພານ (phān), টাই ডাম ꪝꪱꪙ বা ꪟꪱꪙ টাই য়াই ভাষাত ပၢၼ်ႉ থাই বা খমেৰ ভাষাত ពាន (ফান) <ref>{{cite web |title=Mon-Khmer Languages Database: Khmer |website=SEAlang Library |publisher=Center for Research in Computational Linguistics |url=https://www.sealang.net/monkhmer/database/retrieve.pl?format=html&language=Khmer&sort=gloss |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Phan (tray) |website=Wikipedia |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Phan_(tray) |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=ពាន |website=Wiktionary |url=https://en.wiktionary.org/wiki/%E1%9E%96%E1%9E%B6%E1%9E%93 |access-date=15 June 2026}}</ref> আদিয়ে থাল সদৃশ পাত্ৰক বুজোৱা হয় যি চীনা ভাষাৰ 盤 পানৰ পৰা আহিছে যাৰ অৰ্থ থাল (tray)।<ref>“พาน” in Thai Dictionary Project (TDP) (UC Berkeley 1964) (plus additional data from the Royal Institute of Thailand (RI) and NECTEC's LEXITRON project (LEX)). Searchable online at {{url|SEAlang.net}}</ref> টাই-আহোম ভাষাত এনে পাত্ৰক ফুন (𑜇𑜥𑜃𑜫) বুলি কোৱা হয়।<ref>{{Cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |author-link=Golap Chandra Barua |title=Ahom-Assamese-English Dictionary |publisher=Baptist Mission Press |location=Calcutta |year=1920 |page= 138|url=https://ia801408.us.archive.org/2/items/in.ernet.dli.2015.463794/2015.463794.Ahom-assamese-english-Dictionary.pdf |access-date=2026-06-14}}</ref> থাই সকলৰ মাজত ফান এটা উচ্চ স্তৰীয় পৰম্পৰাগত বাচন।<ref>{{Cite journal |last1=Titrassamee |first1=Songsak |last2=Lamduan |first2=Somchai |last3=Phaengsoi |first3=Kosit |date=2014-06-12 |title=Bai Sri Su Khwan: Spirit Blessing in North-eastern Thailand |journal=Asian Culture and History |volume=6 |issue=2 |pages=134–138 |publisher=Canadian Center of Science and Education |doi=10.5539/ach.v6n2p134 |issn=1916-9655 |url=https://patricklepetit.jalbum.net/ANIMISM%20AND%20RELIGION/LIBRARY/Bai_Sri_Su_Khwan_Spirit_Blessing_in_North-eastern.pdf |access-date=2026-06-14 }}</ref> টাই সকলে যিকোনো প্ৰসাদ বা বস্তু আগ বঢ়াওতে ফান ত থৈ আগ বঢ়াই।<ref>{{Cite journal |last1=Guffey |first1=Ryan V. |last2=Kaewkaen |first2=Anothai |date=2017-09 |title=Historical Practices and Modern Interpretations: Understanding the Wai Khru Ceremony as a Thai Educational and Cultural Tradition |journal=Journal of Educational Leadership in Action |volume=5 |issue=1 |doi=10.62608/2164-1102.1049 |url=https://digitalcommons.lindenwood.edu/ela/vol5/iss1/3/ |access-date=2026-06-15 |pages= |language=en}}</ref> টাই লাও আৰু ফু টাই সকলৰ পৰম্পৰাগত অনুষ্ঠান বাই চ্ৰি চু খৱানত দুটা মুখ্য সামগ্ৰীৰ ভিতৰত ফান খাও (খাদ্য থোৱা ফান) অন্যতম।<ref>{{Cite journal |last1=Titrassamee |first1=Songsak |last2=Lamduan |first2=Somchai |last3=Phaengsoi |first3=Kosit |date=2014-06-12 |title=Bai Sri Su Khwan: Spirit Blessing in North-eastern Thailand |journal=Asian Culture and History |volume=6 |issue=2 |pages=134–138 |publisher=Canadian Center of Science and Education |doi=10.5539/ach.v6n2p134 |issn=1916-9655 |url=https://patricklepetit.jalbum.net/ANIMISM%20AND%20RELIGION/LIBRARY/Bai_Sri_Su_Khwan_Spirit_Blessing_in_North-eastern.pdf |access-date=2026-06-14 |page= }}</ref> টাই সকলে নিজৰ পৰম্পৰাগত খুৱান নামৰ শক্তিক উপসনা কৰোঁতে এই ফান ব্যৱহাৰ কৰে।<ref>{{Cite book |last=Anuman Rajadhon |first=Phraya |title=Essays on Thai Folklore |publisher=Duang Kamol |location=Bangkok |year=1981 |isbn=9742103453 |url=https://www.changpuak.ch/bijoux/Essays_on_Thai_Folklore/Essays_on_Thai_folklore.pdf |language=en |access-date=2026-06-15 |page=257 }}</ref> ===প্ৰাচীন খমেৰ ট্ৰে=== থাই/শ্যাম ৰাজ্যসমূহৰ থাইলেণ্ডত উত্থান হোৱাৰ আগতেই কম্বোডিয়া আৰু সংশ্লিষ্ট মূল ভূখণ্ডীয় দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক প্ৰেক্ষাপটত শৰাই জাতীয় পাত্ৰৰ উপস্থিতি পোৱা যায়। হেং পিফালে খ্ৰীষ্টীয় ৩০০–৫০০ চনৰ প্ৰাক-আংকোৰীয় যুগৰ উত্তৰণৰ বিষয়ে আলোচনা কৰোঁতে উত্তৰ-পূব থাইলেণ্ড আৰু কম্বোডিয়াৰ প্ৰাগৈতিহাসিক স্থানসমূহত "pedestalled dishes and bowls" অৰ্থাৎ শৰাই জাতীয় পাত্ৰ আৰু বাটিৰ উপস্থিতিৰ কথা উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Heng |first=Piphal |title=Transition to the Pre-Angkorian period (300–500 CE): Thala Borivat and a regional perspective |journal=Journal of Southeast Asian Studies |volume=47 |issue=3 |year=2016 |pages=484–505 |doi=10.1017/S0022463416000369 |url=https://www.cambridge.org/core/journals/journal-of-southeast-asian-studies/article/transition-to-the-preangkorian-period-300500-ce-thala-borivat-and-a-regional-perspective/AEC80A473E33ED556489658939C261D2 |access-date=15 June 2026}}</ref> তেওঁ কম্বোডিয়াৰ Tuol Neakta Kang Memay স্থানৰ পৰা পোৱা এটা পেডেষ্টেলযুক্ত বাটিৰ ছবিও প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Heng |first=Piphal |year=2016 |title=Transition to the Pre-Angkorian period (300–500 CE): Thala Borivat and a regional perspective |journal=Journal of Southeast Asian Studies |volume=47 |issue=3 |pages=484–505 |doi=10.1017/S0022463416000406}}</ref> [[এংকৰ ৱাট|এংকৰ বছৰেই]] স্থানৰ প্ৰাচীন কম্বোডীয় মৃত্শিল্পৰ মাজতো এনে পেডেষ্টেলযুক্ত থালৰ আকৃতিৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে; Miriam T. Stark-এ এংকৰ বৰেইৰ মৃত্শিল্পৰ ভিতৰত শৰাই জাতীয় থালৰ বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Stark |first=Miriam T. |year=2019 |title=Earthenware Ceramic Technologies of Angkor Borei, Cambodia |journal=Udaya, Journal of Khmer Studies |volume=14 |pages=109–132}}</ref> একেদৰেই UNESCOয়ে প্ৰকাশিত খমেৰ ৰূপালী শিল্প সম্পৰ্কীয় এখন গ্ৰন্থৰ মতে প্ৰাক-আংকোৰীয় আৰু আংকোৰীয় শিলালিপিত কম্বোডীয় সকলে ব্যৱহাৰ কৰা ৰূপালী সামগ্ৰীৰ ভিতৰত পেডেষ্টেল যুক্ত থাল আৰু ট্ৰেৰও বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Kong |first=Vireak |year=2009 |title=Khmer Silverwares |publisher=UNESCO |location=Phnom Penh |url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000187953 |access-date=9 June 2026}}</ref> থাই সকলৰ আয়ুথিয়া ৰাজ্য ১৩৫১ চনত প্ৰতিষ্ঠা হৈছিল আৰু ইয়াৰ ৰাজ দৰবাৰৰ সংস্কৃতি আংকোৰৰ সাংস্কৃতিৰ আৰ্হিৰে গঢ় লোৱা বুলি কোৱা হয়।<ref>{{cite encyclopedia |title=History of Thailand |encyclopedia=Encyclopaedia Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/history-of-Thailand |access-date=9 June 2026}}</ref><ref>{{cite encyclopedia |title=Khmer Empire |encyclopedia=Encyclopaedia Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Khmer-Empire |access-date=9 June 2026}}</ref> ===ঢাকনিযুক্ত বাৰ্মিজ শৰাই=== খমেৰ আৰু তাই সকলৰ দৰেই দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অন্য দেশসমূহতো শৰাই-জাতীয় পেডেষ্টেলযুক্ত পাত্ৰ বা নৈবেদ্য-ট্ৰে দেখা যায়। মিয়ানমাৰত ইয়াৰ এটা স্বতন্ত্ৰ ঢাকনিযুক্ত লাখ-পাত্ৰ ৰূপ দেখা যায়, যাক hsun-ok বুলি কোৱা হয়। এই পাত্ৰ বৌদ্ধ ভিক্ষু আৰু বিহাৰলৈ খাদ্য বা নৈবেদ্য আগবঢ়োৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত হয়, আৰু সাধাৰণতে বাঁহ বা কাঠৰ গাঁথনিৰ ওপৰত লাখ-লেপ দি নিৰ্মাণ কৰা হয়।<ref>{{cite web |title=Conserving a Burmese offering vessel |website=British Museum |publisher=The British Museum |date=13 September 2023 |url=https://www.britishmuseum.org/blog/conserving-burmese-offering-vessel |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Buddhist offering vessel (hsun ok) |website=Art Gallery of South Australia Collection |publisher=Art Gallery of South Australia |url=https://www.agsa.sa.gov.au/collection-publications/collection/works/buddhist-offering-vessel-hsun-ok/24828/ |access-date=15 June 2026}}</ref> ঢাকনিযুক্ত শৰাই দৰে পাত্ৰ বাৰ্মিজ সংস্কৃতিত দেখা যায়। এই পাত্ৰক ''hsun-ok'' বুলি কোৱা হয়। এইটো সাধাৰণতে বাৰ্মিজ সকলৰ বৌদ্ধ নৈবেদ্য বহন বা আগবঢ়োৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত পাত্ৰ।<ref>{{cite web |title=hsun-ok; vessel-stand; bowl |website=British Museum Collection Online |publisher=The British Museum |url=https://www.britishmuseum.org/collection/object/A_1993-1117-1 |access-date=15 June 2026}}</ref> ''Hsun-ok'' সাধাৰণতে লাখ-লেপা বাঁহ বা কাঠেৰে নিৰ্মিত হয়, আৰু ইয়াত এটা পেডেষ্টেল, বাটিৰ দৰে মূল পাত্ৰ, ভিতৰুৱা ট্ৰে আৰু ওপৰত এটা ওখ শিখৰযুক্ত ঢাকনি থাকে।<ref>{{cite web |title=hsun-ok; vessel-stand; bowl |website=British Museum Collection Online |publisher=The British Museum |url=https://www.britishmuseum.org/collection/object/A_1993-1117-1 |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Buddhist offering vessel (hsun ok) |website=Art Gallery of South Australia Collection |publisher=Art Gallery of South Australia |url=https://www.agsa.sa.gov.au/collection-publications/collection/works/buddhist-offering-vessel-hsun-ok/24828/ |access-date=15 June 2026}}</ref> ইয়াৰ পৰা বুজা যায় যে শানসকলৰ ঢাকনিযুক্ত ''hsun-ok'' ৰূপটো বাৰ্মিজ বৌদ্ধ নৈবেদ্য-পাত্ৰ পৰম্পৰাৰ এটা স্থানীয় অভিযোজন আছিল।<ref>{{cite web |title=hsun-ok |website=British Museum Collection Online |publisher=The British Museum |url=https://www.britishmuseum.org/collection/object/A_1998-0723-241 |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Burmese Lacquer Hson-ok Offering Box |website=Michael Backman Ltd |url=https://www.michaelbackmanltd.com/archived_objects/burmese-lacquer-hson-ok-offering-box/ |access-date=15 June 2026}}</ref> অৱশ্যে এই প্ৰমাণ বিশেষকৈ শিখৰযুক্ত ঢাকনি থকা লাখৰ ঢাকনিযুক্ত ''hsun-ok''-ৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰযোজ্য; সকলো মুকলি পেডেষ্টেলযুক্ত ট্ৰে বাৰ্মিজ উৎসৰ পৰা আহিছে বুলি ইয়াৰ দ্বাৰা প্ৰমাণিত নহয়। মুকলি উঠা নৈবেদ্য-ট্ৰে সমগ্ৰ মূল ভূখণ্ডীয় দক্ষিণ-পূব এছিয়াত বহুলভাৱে দেখা যায়, কিন্তু ঢাকনিযুক্ত লাখৰ ''hsun-ok'' বিশেষভাৱে বাৰ্মীজ বৌদ্ধ বস্তু-সংস্কৃতিৰ সৈতে অধিক ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত। === অন্যান্য ট্ৰে সমূহ=== দ্বীপীয় দক্ষিণ-পূব এছিয়াতো এনে পেডেষ্টেলযুক্ত ট্ৰে বা পাত্ৰৰ ব্যৱহাৰ পোৱা যায়। ইণ্ডোনেশিয়াৰ বালিত দুলাং (dulang) নামে জনা ওখ পায়াযুক্ত ট্ৰে ধৰ্মীয় বা আনুষ্ঠানিক নৈবেদ্য বহন কৰাৰ বাবে ব্যৱহৃত হয়। ফিলিপাইনছৰ ৰাষ্ট্ৰীয় মিউজিয়াময়ে উল্লেখ কৰিছে যে বালিৰ এই দুলাং-সমূহ পূজা পাতল বা নীতি নিয়মত বিভিন্ন সামগ্ৰী আগবঢ়াবলৈ ব্যৱহাৰ ৰা হয়। দক্ষিণ ফিলিপাইনছৰ Maranao আৰু Maguindanao সমাজত তাবাক নামে জনা পিতলৰ শৰাই জাতীয় পাত্ৰ বিশেষ অনুষ্ঠানত খাদ্য পৰিবেশনৰ বাবে ব্যৱহৃত হয়।<ref>{{cite web |title=Earthenware Pedestalled Bowls |website=National Museum of the Philippines |publisher=National Museum of the Philippines |date=7 December 2021 |url=https://www.nationalmuseum.gov.ph/2021/12/07/earthenware-pedestalled-bowls/ |access-date=15 June 2026}}</ref> জাভাৰ মধ্যযুগীয় শিল্পতো শৰাই জাতীয় পাত্ৰৰ উদাহৰণ পোৱা যায়।<ref>{{cite web |title=Offering tray (talam) |website=The Metropolitan Museum of Art |publisher=The Metropolitan Museum of Art |url=https://www.metmuseum.org/art/collection/search/715081 |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Offering Vessel in the Form of a Female Head |website=Los Angeles County Museum of Art |publisher=LACMA |url=https://collections.lacma.org/node/175545 |access-date=15 June 2026}}</ref> ===অসমত শৰাই আৰু বটাৰ প্ৰচলন=== চীন-তিব্বতীয় বা তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় মূলৰ‌ [[চুতীয়া ৰাজ্য]] আৰু টাই মূলৰ [[আহোম ৰাজ্য]] দুয়োতে বটা বা শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। [[যোৰহাট জিলা]]ৰ তিতাবৰ অঞ্চলৰ চুতীয়া লোক এঘৰত পুৰণি বাকচ এটাত ভৰাই সংৰক্ষিত কৰি থোৱা চুতীয়া ৰাজ্যৰ দিনীয়া বটা উদ্ধাৰ কৰা হৈছে। বটাতোত অসমীয়া লিপিত খোদিত আছে "১৩১৭ সন ছাৰি শাবন মাশ"। অৰ্থাৎ ১৩৯৫ চনৰ(১৩১৭ শক) চাৰি শাওণত এই বঁটা টো নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল বা গ্ৰহণ কৰা হৈছিল।<ref> [https://archive.org/details/chutia-bota-1395 Image of the Bota dated to 1395 AD.]</ref> চুতীয়া সকলৰ দৰে [[ডিমাছা জনগোষ্ঠী|ডিমাছা]] সকলেও শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা দেখা যায়।<ref>{{cite web |title=horai |url=https://www.xobdo.org/dic/horai |website=Xobdo |access-date=14 June 2026}}</ref> ডিমাছা ভাষাত এই পাত্ৰক ''"শৰাই"'' বুলিয়ে জনা যায়। তদুপৰি ডিমাছা সকলৰ পাৰম্পৰিক বস্ত্ৰ শিল্পত ''হ'ৰাইমিন'' নামৰ শৰাইৰ মটিফটোও(motif) সংৰক্ষণ কৰি থোৱা দেখা যায়।<ref>{{cite web |last=ROOHI |title=Weaving in indigenous Dimasa community of Assam |url=https://in.boell.org/en/weaving-indigenous-dimasa-community-assam |website=Heinrich Böll Stiftung |date=19 December 2019 |access-date=14 June 2026}}</ref> আহোম ভাষাত শৰাইখনক ''"ফোন"'' বুলি কোৱা হয়। একেইটা শব্দয়েই মাইহাং থাল খনকো বুজায়। এই শব্দৰ গুৰি পুৰণি চীনা ভাষাৰ থাল বা ট্ৰে বুজোৱা ''"পান''" শব্দ আৰু থাই বা শান ভাষাত শৰাই জাতীয় পাত্ৰক ''"ফান"'' কোৱা হয়।<ref>[https://en.wiktionary.org/wiki/%E0%B8%9E%E0%B8%B2%E0%B8%99 Borrowed from Old Chinese 盤 (OC *baːn, “tray”). Cognate with Lao ພານ (phān), Tai Dam ꪝꪱꪙ or ꪟꪱꪙ, Burmese ဗန်း (ban:, “tray”), Shan ပၢၼ်ႉ (pâ̰an, “tray”), and possibly Khmer ពាន (piən) (Pou and Jenner, 1980-1981)]</ref> যিহেতু অসমত শৰাই বুজাবলৈ "ফোন" শব্দৰ সলনি পুৰণি "শৰাই" শব্দয়ে ব্যৱহাৰ কৰা হয়, গতিকে ধৰিব পাৰি যে খমেৰ সকলে ব্যৱহাৰ কৰা পাত্ৰৰ দৰে অসমৰ শৰাই খনও প্ৰাগ-আহোম যুগৰ পৰাই ব্যৱহাৰ কৰি অহা হৈছে। অসমলৈ আহি শৰাই আৰু মাইহাং—এই দুয়োবিধ পাত্ৰৰ সাদৃশ্য দেখা পাই আহোমসকলে হয়তো দুয়োবিধকে ব্যাখ্যা কৰিবলৈ “ফোন” শব্দ ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ লৈছিল। যিহেতু ঢাকনিযুক্ত শৰাইখন বাৰ্মিজ সকলৰ মাজত পোৱা যায়, গতিকে এইখন পাছৰ কালত আহোম ৰাজ্যৰ দিনত বাৰ্মাৰ পৰা গ্ৰহণ কৰা হ'ব পাৰে। পাছলৈ শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰদেৱৰ দিনত শৰাই নৱবৈষ্ণৱ ধৰ্মত অন্তভুক্ত কৰা হয় আৰু কালক্ৰমত অসমীয়া সংস্কৃতিৰ এক বিশেষ অংশ হৈ পৰে। [[File:Xorai worship.webp|thumb|নামঘৰত ব্যৱহাৰ হোৱা শৰাই।]] === অতিথি-আদৰণিত তামোল-পাণ আৰু শৰাই=== অসমীয়া সমাজত তামোল-পাণ আতিথ্য, সন্মান, ভক্তি আৰু মিত্ৰতাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰতীক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। শৰাইত তামোল-পাণ আগবঢ়াই অতিথিক আদৰণি জনোৱা পৰম্পৰা এটা স্তৰিত সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা বুলি বুজিব পাৰি—প্ৰথমে দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক বিস্তৃত আতিথ্য-সংস্কৃতি, তাৰ পাছত ভাৰতীয় ধৰ্মীয়-সামাজিক আচাৰৰ সৈতে ইয়াৰ সংযোগ, আৰু শেষত অসমীয়া কাঁহ-পিতলৰ শৰাই বা বঁটাৰ জৰিয়তে ইয়াৰ স্থানীয় ৰূপায়ণ। এই প্ৰথাৰ আটাইতকৈ প্ৰাচীন স্তৰটো দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক লোক সকলৰ তামোল-পাণভিত্তিক আতিথ্য পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত হ’ব পাৰে। খাচী সমাজত ''kwai'' বা তামোল-পাণ অতিথিক আগবঢ়োৱা এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সামাজিক শিষ্টাচাৰ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। ''Shikyntien kwai'' নামৰ খাচী পৰম্পৰাত ঘৰত অহা যিকোনো অতিথিক ''kwai'' আগবঢ়োৱাটো সৌজন্যৰ চিন বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Shikyntien Kwai: A Folklore about Betel Hospitality in Khasi Society |url=https://www.necarf.org/home/articles/54/shikyntien-kwai-a-folklore-about-betel-hospitality-in-khasi-society |website=NECARF |date=14 October 2020 |access-date=9 June 2026}}</ref> খাচীসকল অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক ভাষাপৰিয়ালৰ অন্তৰ্গত হোৱা বাবে, অসমীয়া তামোল-পাণ আতিথ্যৰ গভীৰ স্তৰটো পূব ভাৰতৰ অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াগত betel-areca সংস্কৃতিৰ সৈতে তুলনা কৰিব পাৰি, যদিও ইয়াৰ পৰা অসমীয়া প্ৰথাটো প্ৰত্যক্ষভাৱে খাচী বা অন্য কোনো একক অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক উৎসৰ পৰা আহিছে বুলি নিশ্চিতভাৱে ক’ব নোৱাৰি। পাছৰ স্তৰত এই তামোল-পাণ আতিথ্যৰ প্ৰথা ভাৰতীয় ধৰ্মীয় আৰু সামাজিক আচাৰৰ সৈতে একীভূত হয়। এছ. চি. আহুজা আৰু উমা আহুজাই betel leaf আৰু areca nut-ক আতিথ্য, শুভতা, সন্মান, সামাজিক প্ৰতিশ্ৰুতি আৰু ধৰ্মীয় নিবেদনৰ প্ৰতীক হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছে। তেওঁলোকৰ মতে ভাৰতৰ বহু সামাজিক আৰু ধৰ্মীয় আচাৰত তামোল-পাণ ব্যৱহাৰ হয়, আৰু অসমীয়া বিবাহত তামোল-পাণ প্ৰায় পোন্ধৰটা আচাৰত উপস্থিত থাকে।<ref>{{cite journal |last1=Ahuja |first1=S. C. |last2=Ahuja |first2=Uma |year=2011 |title=Betel Leaf and Betel Nut in India: History and Uses |journal=Asian Agri-History |volume=15 |issue=1 |pages=13–35 |url=https://www.researchgate.net/publication/292469329_Betel_leaf_and_betel_nut_in_India_History_and_uses |access-date=9 June 2026}}</ref> সেয়ে অসমীয়া সমাজত তামোল-পাণ কেৱল মুখশুদ্ধিৰ সামগ্ৰী নহয়; ই আতিথ্য, শুভেচ্ছা, বিবাহ, সামাজিক স্বীকৃতি আৰু ধৰ্মীয় পবিত্ৰতাৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে। এই তামোল-পাণ পৰম্পৰাই অসমত শৰাই আৰু বঁটাৰ জৰিয়তে এক বিশেষ স্থানীয় ৰূপ লাভ কৰে। অসম চৰকাৰৰ সংস্কৃতি-সম্পৰ্কীয় তথ্য অনুসৰি, তামোল-পাণ বা গুৱাপাণক ভক্তি, সন্মান আৰু মিত্ৰতাৰ নিবেদন হিচাপে ধৰা হয়, আৰু অতিথিক আদৰণি তথা ধন্যবাদ জনোৱাৰ চিহ্ন হিচাপে শৰাইত তামোল-পাণ আগবঢ়োৱা হয়। একেটা উৎসত শৰাইক নামঘৰ বা পূজাস্থলীত প্ৰসাদ আৰু অন্যান্য নিবেদন আগবঢ়োৱাৰ পাত্ৰ হিচাপেও বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Culture of Assam |url=https://assam.gov.in/about-us/391 |website=Assam State Portal |publisher=Government of Assam |access-date=9 June 2026}}</ref> ইয়াৰ পৰা বুজা যায় যে তামোল-পাণৰ সামাজিক অৰ্থ বহল আঞ্চলিক পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত হলেও, কাঁহ-পিতলৰ শৰাই বা বঁটাত তাক আগবঢ়োৱাৰ ৰূপটো অসমীয়া ধাতু-শিল্প আৰু সামাজিক আচাৰৰ সৈতে বিশেষভাৱে যুক্ত। == ধৰ্মীয় তাৎপৰ্য == পৰৱৰ্তী সময়ত আহোম সংস্কৃতিৰপৰা গ্ৰহণ কৰা শৰাই অসমীয়া সমাজ আৰু নামঘৰীয়া ধৰ্মীয় পৰম্পৰাৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশত পৰিণত হয়। নামঘৰত ভাগৱত স্থাপনৰ বাবে শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল, যিয়ে অসমীয়া আধ্যাত্মিক জীৱনত [[File:Sankaradeva.jpg|thumb|right|220px|শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]] ১৫শ আৰু ১৬শ শতিকাত [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]]ৰ একশৰণ নামধৰ্ম আন্দোলনে শৰাই আৰু বটাৰ তাৎপৰ্য নতুন ৰূপ দিয়ে। শংকৰদেৱে পুৰণি অসমীয়া সাংস্কৃতিক পৰিসৰৰপৰা শৰাইৰ ব্যৱহাৰ গ্ৰহণ কৰি ইয়াক অসমীয়া বৈষ্ণৱ সমাজত অন্তৰ্ভুক্ত কৰে। নামঘৰৰ মাজভাগত শৰাইৰ ওপৰত ভাগৱত স্থাপন কৰি তেওঁ দেখুৱাইছিল যে ঈশ্বৰ সকলোৰে বাবে সমান। সেই নামঘৰত শৰাই হৈ উঠে “সমতাৰ প্ৰতীক”—য’ৰপৰা সকলো ভক্তক সমানে প্ৰসাদ বিতৰণ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday |date=20 March 2021 }}</ref> == ঐতিহ্য == শৰাই আৰু বটাৰ ঐতিহ্যৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশ হৈছে—ই কেৱল ৰাজকীয় বস্তু হৈ নাথাকি অসমীয়া সমাজৰ সামূহিক হৃদস্পন্দনত পৰিণত হোৱা।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday }}</ref> শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। তামোল-পাণ আগবঢ়োৱাৰ মাধ্যমেৰে শৰাই আৰু বটা “সন্মানৰ আচাৰ” হিচাপে সমগ্ৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত একত্ৰিত সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা সৃষ্টি কৰে। এই আধ্যাত্মিক ৰূপান্তৰৰ ফলত শৰাই আৰু বটা কেৱল ৰাজকীয় ক্ষমতাৰ প্ৰতীক হৈ নাথাকি সামাজিক ঐক্য, সমতা আৰু অসমীয়া জাতীয় আত্মাৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশত পৰিণত হয়।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday |date=20 March 2021 }}</ref> == চাওক == * [[অসমীয়া সংস্কৃতি]] * [[তামোল-পাণ]] * [[নামঘৰ]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} 67u048qj179xu75d352kf03l2ry785b 612249 612248 2026-06-14T19:56:02Z KhiLanTzi 23530 /* প্ৰাচীন খমেৰ ট্ৰে */ pedestalled dishes and bowls মানে নাল যুক্ত বাতি আৰু কাঁহী তাত Xorai শব্দৰ উল্লেখ থাকিব লাগিব নহলে নিজা গৱেষণা হব। 612249 wikitext text/x-wiki '''শৰাই''' আৰু '''বটা''' অসমৰ অন্যতম প্ৰতীকী পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। কাঁহ বা বেল-মেটেলৰে নিৰ্মিত এই শিল্পবস্তু অসমীয়া সমাজত মৰ্যাদা, সন্মান আৰু সাংস্কৃতিক গৌৰৱৰ প্ৰতীক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। সাধাৰণতে তলত এটা থিয়াভাগ থকা ওপৰৰ থাল সদৃশ গঠনযুক্ত শৰাই ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠান, সামাজিক অনুষ্ঠান আৰু বিশেষকৈ অতিথি সম্ভাষণত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। অসমীয়া আৰু আহোম সংস্কৃতিত শৰাই আগবঢ়োৱা মানে আন্তৰিকতা, আতিথ্য আৰু গভীৰ সন্মান প্ৰকাশ কৰা। [[File:Xorai-শৰাই.jpg|thumb|right|250px|পৰম্পৰাগত অসমীয়া শৰাই]] সাধাৰণতে ইয়াত তামোল-পাণ, মিঠাই আৰু আন আন আনুষ্ঠানিক সামগ্ৰী আগবঢ়োৱা হয়। কিছুমান শৰাইত অলংকৃত ঢাকনি থাকে, যিয়ে ইয়াৰ সৌন্দৰ্য আৰু আধ্যাত্মিক তাৎপৰ্য বৃদ্ধি কৰে; আন কিছুমান আকৌ মুকলি ৰূপত থাকে। লক্ষণীয় যে, অতিথি সম্ভাষণ আৰু ধৰ্মীয় নিবেদনৰ বাবে ব্যৱহৃত এনে উচ্চভিত্তিযুক্ত থাল বা পাত্ৰৰ ধাৰণা এছিয়াৰ আন বহু অঞ্চলতো—বিশেষকৈ চীন, তিব্বত, নেপাল আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াত দেখিবলৈ পোৱা যায়। যদিও শৰাই আৰু বটা একে ধৰণৰ সামগ্ৰী আৰু মূল নক্সাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ় লৈ উঠিছে, তথাপি সময়ৰ লগে লগে এই দুয়োটা পৃথক শিল্পবস্তু হিচাপে বিকশিত হয়। শৰাই সাধাৰণতে ওপৰত এটা সমতল থাল আৰু তলত এটা থিয়াভাগযুক্ত, আনহাতে বটা হৈছে বাটিৰ দৰে পাত্ৰ, যি বহু সময়ত শৰাইৰ সৈতে একেলগে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=Fragmented Memories: Struggling to Be Tai-Ahom in India |url=https://archive.org/details/fragmentedmemori0000saik |publisher=Duke University Press |location=Durham |year=2004 |isbn=9780822334255 |access-date=5june 2025 }}</ref> == ইতিহাস == === প্ৰাচীন চীনা উৎস === [[File:Warring States Bronze Dou 02.jpg|thumb|right|250px|যুদ্ধৰত ৰাজ্যসমূহৰ যুগৰ ব্ৰঞ্জৰ ডৌ পাত্ৰ]] শৰাই আৰু বটাৰ শিকড় চীন জনগোষ্ঠীৰ এক প্ৰাচীন সাংস্কৃতিক ধাৰাৰ সৈতে জড়িত। "Dou " (豆) নামে পৰিচিত উচ্চভিত্তিযুক্ত বাটিৰ আকৃতি প্ৰথমে চীনত নৱপ্ৰস্তৰ যুগত দেখা যায়। ওপৰত পাত্ৰ আৰু তলত থিয়াভাগ থকা এই গঠন প্ৰায় ৬,০০০–৭,০০০ বছৰ আগতে (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৫০০০–৪০০০) উৎপত্তি লাভ কৰে, আৰু ইয়াৰ মূল আকৃতি ইয়াংশাও সংস্কৃতি আৰু ডাৱেনকʼ সংস্কৃতিত বিকশিত হয়। ভাষাতাত্ত্বিক আৰু জিনগত গৱেষকৰ মতে [[চীনা-তিব্বতীয় ভাষা|চীন-তিব্বতীয়]] বা তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় ভাষা পৰিয়ালৰ লোক সকলৰ আদিম বিস্তাৰ উত্তৰ চীনৰ ইয়াংশাও আৰু মাজিয়াও সভ্যতাৰ পৰা হৈছিল।<ref>{{cite journal |last1=Zhang |first1=Menghan |last2=Yan |first2=Shi |last3=Pan |first3=Wuyun |last4=Jin |first4=Li |year=2019 |title=Phylogenetic evidence for Sino-Tibetan origin in northern China in the Late Neolithic |journal=Nature |volume=569 |pages=112–115 |doi=10.1038/s41586-019-1153-z}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Zhang |first1=Hanzhi |last2=Ji |first2=Ting |last3=Pagel |first3=Mark |last4=Mace |first4=Ruth |year=2020 |title=Dated phylogeny suggests early Neolithic origin of Sino-Tibetan languages |journal=Scientific Reports |volume=10 |article-number=20792 |doi=10.1038/s41598-020-77404-4}}</ref> যিহেতু অসমৰ বড়ো-গাৰো বা বড়ো-কছাৰী মূলীয় ভাষাসমূহ তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় ভাষা পৰিয়ালৰ এটা শাখা হিচাপে গণ্য কৰা হয়,‌গতিকে চীনৰ এই সভ্যতাৰ পৰাই অসমৰ [[বড়ো-কছাৰী]] মূলীয় জনগোষ্ঠী সমূহৰ উৎপত্তি হৈছে বুলি ক'ব পৰা যায়।<ref>{{cite book |last=DeLancey |first=Scott |year=2012 |chapter=On the Origins of Bodo-Garo |editor-last=Morey |editor-first=Stephen |editor2-last=Post |editor2-first=Mark W. |title=North East Indian Linguistics |volume=4 |publisher=Cambridge University Press India |pages=3–20}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত [[ঝৌ সাম্ৰাজ্য]]ৰ (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১০৪৬–২৫৬) যুগত “ডৌ” চীনা ধৰ্মীয়-আনুষ্ঠানিক সংস্কৃতিৰ এক বিশেষ প্ৰতীকত পৰিণত হয়। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। [[File:Spring & Autumn Bronze Dou, Xinzheng.jpg|thumb|right|250px|বসন্ত আৰু শৰৎ যুগৰ ব্ৰঞ্জৰ ডৌ পাত্ৰ, চিনঝেং]] ঝৌ সমাজত জীৱন “লি” বা আচাৰ-ব্যৱস্থাৰ নিয়মেৰে পৰিচালিত হৈছিল। সেই ব্যৱস্থাত ডৌ কেৱল এটা খাদ্যপাত্ৰ নাছিল; ই আছিল পূৰ্বপুৰুষৰ সৈতে আত্মিক যোগাযোগ স্থাপন কৰা এক পৱিত্ৰ আচাৰিক পাত্ৰ। ঝৌ লোকসকলে বিশ্বাস কৰিছিল যে সঠিকভাৱে পূৰ্বপুৰুষক নিবেদন কৰিলে ঐশ্বৰিক আশীৰ্বাদ লাভ হয়—যেনে সুৰক্ষা আৰু উন্নত ফচল। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। [[File:Dou with an inland hunting scene.jpg|thumb|right|250px|শিকাৰ দৃশ্য খোদিত প্ৰাচীন ডৌ পাত্ৰ]] ===চীনৰ পৰা শৰাই সংস্কৃতিৰ বিস্তাৰ=== কালক্ৰমত চীনৰ পৰা শৰাই জাতীয় পাত্ৰ চীন তিব্বতীয় মূলৰ বাৰ্মিজ<ref>[https://archive.org/details/burmese-hsun-ok Traditional Burmese Offering Tray Hsun-Ok]</ref>, তিব্বত, নেপাল<ref>[https://archive.org/details/nepal-offering-tray Traditional Nepalese Offering tray]</ref>, অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক ভুলৰ কম্বোডিয়া, ভিয়েটনাম, টাই মুলৰ থাইলেণ্ড, অষ্ট্ৰোনেচিয়ান মূলৰ মালয়েছিয়া, ইত্যাদি অঞ্চললৈ বিয়পি পৰে। বৌদ্ধ ধৰ্মত শৰাইৰ মহৎ আটাইতকৈ বেছি। এই সকলো দেশত শৰাই জাতীয় পাত্ৰ ভগৱানৰ আগত সেৱা কৰিবলৈ আগ বঢ়োৱা হয়। ===ফান=== টাই ভাষাসমূহ যেনে থাই ভাষাত พาน (ফান), লাও ভাষাত ພານ (phān), টাই ডাম ꪝꪱꪙ বা ꪟꪱꪙ টাই য়াই ভাষাত ပၢၼ်ႉ থাই বা খমেৰ ভাষাত ពាន (ফান) <ref>{{cite web |title=Mon-Khmer Languages Database: Khmer |website=SEAlang Library |publisher=Center for Research in Computational Linguistics |url=https://www.sealang.net/monkhmer/database/retrieve.pl?format=html&language=Khmer&sort=gloss |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Phan (tray) |website=Wikipedia |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Phan_(tray) |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=ពាន |website=Wiktionary |url=https://en.wiktionary.org/wiki/%E1%9E%96%E1%9E%B6%E1%9E%93 |access-date=15 June 2026}}</ref> আদিয়ে থাল সদৃশ পাত্ৰক বুজোৱা হয় যি চীনা ভাষাৰ 盤 পানৰ পৰা আহিছে যাৰ অৰ্থ থাল (tray)।<ref>“พาน” in Thai Dictionary Project (TDP) (UC Berkeley 1964) (plus additional data from the Royal Institute of Thailand (RI) and NECTEC's LEXITRON project (LEX)). Searchable online at {{url|SEAlang.net}}</ref> টাই-আহোম ভাষাত এনে পাত্ৰক ফুন (𑜇𑜥𑜃𑜫) বুলি কোৱা হয়।<ref>{{Cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |author-link=Golap Chandra Barua |title=Ahom-Assamese-English Dictionary |publisher=Baptist Mission Press |location=Calcutta |year=1920 |page= 138|url=https://ia801408.us.archive.org/2/items/in.ernet.dli.2015.463794/2015.463794.Ahom-assamese-english-Dictionary.pdf |access-date=2026-06-14}}</ref> থাই সকলৰ মাজত ফান এটা উচ্চ স্তৰীয় পৰম্পৰাগত বাচন।<ref>{{Cite journal |last1=Titrassamee |first1=Songsak |last2=Lamduan |first2=Somchai |last3=Phaengsoi |first3=Kosit |date=2014-06-12 |title=Bai Sri Su Khwan: Spirit Blessing in North-eastern Thailand |journal=Asian Culture and History |volume=6 |issue=2 |pages=134–138 |publisher=Canadian Center of Science and Education |doi=10.5539/ach.v6n2p134 |issn=1916-9655 |url=https://patricklepetit.jalbum.net/ANIMISM%20AND%20RELIGION/LIBRARY/Bai_Sri_Su_Khwan_Spirit_Blessing_in_North-eastern.pdf |access-date=2026-06-14 }}</ref> টাই সকলে যিকোনো প্ৰসাদ বা বস্তু আগ বঢ়াওতে ফান ত থৈ আগ বঢ়াই।<ref>{{Cite journal |last1=Guffey |first1=Ryan V. |last2=Kaewkaen |first2=Anothai |date=2017-09 |title=Historical Practices and Modern Interpretations: Understanding the Wai Khru Ceremony as a Thai Educational and Cultural Tradition |journal=Journal of Educational Leadership in Action |volume=5 |issue=1 |doi=10.62608/2164-1102.1049 |url=https://digitalcommons.lindenwood.edu/ela/vol5/iss1/3/ |access-date=2026-06-15 |pages= |language=en}}</ref> টাই লাও আৰু ফু টাই সকলৰ পৰম্পৰাগত অনুষ্ঠান বাই চ্ৰি চু খৱানত দুটা মুখ্য সামগ্ৰীৰ ভিতৰত ফান খাও (খাদ্য থোৱা ফান) অন্যতম।<ref>{{Cite journal |last1=Titrassamee |first1=Songsak |last2=Lamduan |first2=Somchai |last3=Phaengsoi |first3=Kosit |date=2014-06-12 |title=Bai Sri Su Khwan: Spirit Blessing in North-eastern Thailand |journal=Asian Culture and History |volume=6 |issue=2 |pages=134–138 |publisher=Canadian Center of Science and Education |doi=10.5539/ach.v6n2p134 |issn=1916-9655 |url=https://patricklepetit.jalbum.net/ANIMISM%20AND%20RELIGION/LIBRARY/Bai_Sri_Su_Khwan_Spirit_Blessing_in_North-eastern.pdf |access-date=2026-06-14 |page= }}</ref> টাই সকলে নিজৰ পৰম্পৰাগত খুৱান নামৰ শক্তিক উপসনা কৰোঁতে এই ফান ব্যৱহাৰ কৰে।<ref>{{Cite book |last=Anuman Rajadhon |first=Phraya |title=Essays on Thai Folklore |publisher=Duang Kamol |location=Bangkok |year=1981 |isbn=9742103453 |url=https://www.changpuak.ch/bijoux/Essays_on_Thai_Folklore/Essays_on_Thai_folklore.pdf |language=en |access-date=2026-06-15 |page=257 }}</ref> ===প্ৰাচীন খমেৰ ট্ৰে=== থাই/শ্যাম ৰাজ্যসমূহৰ থাইলেণ্ডত উত্থান হোৱাৰ আগতেই কম্বোডিয়া আৰু সংশ্লিষ্ট মূল ভূখণ্ডীয় দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক প্ৰেক্ষাপটত নাল যুক্ত পাত্ৰৰ উপস্থিতি পোৱা যায়। হেং পিফালে খ্ৰীষ্টীয় ৩০০–৫০০ চনৰ প্ৰাক-আংকোৰীয় যুগৰ উত্তৰণৰ বিষয়ে আলোচনা কৰোঁতে উত্তৰ-পূব থাইলেণ্ড আৰু কম্বোডিয়াৰ প্ৰাগৈতিহাসিক স্থানসমূহত "pedestalled dishes and bowls" অৰ্থাৎ শৰাই জাতীয় পাত্ৰ আৰু বাটিৰ উপস্থিতিৰ কথা উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Heng |first=Piphal |title=Transition to the Pre-Angkorian period (300–500 CE): Thala Borivat and a regional perspective |journal=Journal of Southeast Asian Studies |volume=47 |issue=3 |year=2016 |pages=484–505 |doi=10.1017/S0022463416000369 |url=https://www.cambridge.org/core/journals/journal-of-southeast-asian-studies/article/transition-to-the-preangkorian-period-300500-ce-thala-borivat-and-a-regional-perspective/AEC80A473E33ED556489658939C261D2 |access-date=15 June 2026}}</ref> তেওঁ কম্বোডিয়াৰ Tuol Neakta Kang Memay স্থানৰ পৰা পোৱা এটা পেডেষ্টেলযুক্ত বাটিৰ ছবিও প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Heng |first=Piphal |year=2016 |title=Transition to the Pre-Angkorian period (300–500 CE): Thala Borivat and a regional perspective |journal=Journal of Southeast Asian Studies |volume=47 |issue=3 |pages=484–505 |doi=10.1017/S0022463416000406}}</ref> [[এংকৰ ৱাট|এংকৰ বছৰেই]] স্থানৰ প্ৰাচীন কম্বোডীয় মৃত্শিল্পৰ মাজতো এনে পেডেষ্টেলযুক্ত থালৰ আকৃতিৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে; Miriam T. Stark-এ এংকৰ বৰেইৰ মৃত্শিল্পৰ ভিতৰত শৰাই জাতীয় থালৰ বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Stark |first=Miriam T. |year=2019 |title=Earthenware Ceramic Technologies of Angkor Borei, Cambodia |journal=Udaya, Journal of Khmer Studies |volume=14 |pages=109–132}}</ref> একেদৰেই UNESCOয়ে প্ৰকাশিত খমেৰ ৰূপালী শিল্প সম্পৰ্কীয় এখন গ্ৰন্থৰ মতে প্ৰাক-আংকোৰীয় আৰু আংকোৰীয় শিলালিপিত কম্বোডীয় সকলে ব্যৱহাৰ কৰা ৰূপালী সামগ্ৰীৰ ভিতৰত পেডেষ্টেল যুক্ত থাল আৰু ট্ৰেৰও বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Kong |first=Vireak |year=2009 |title=Khmer Silverwares |publisher=UNESCO |location=Phnom Penh |url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000187953 |access-date=9 June 2026}}</ref> থাই সকলৰ আয়ুথিয়া ৰাজ্য ১৩৫১ চনত প্ৰতিষ্ঠা হৈছিল আৰু ইয়াৰ ৰাজ দৰবাৰৰ সংস্কৃতি আংকোৰৰ সাংস্কৃতিৰ আৰ্হিৰে গঢ় লোৱা বুলি কোৱা হয়।<ref>{{cite encyclopedia |title=History of Thailand |encyclopedia=Encyclopaedia Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/history-of-Thailand |access-date=9 June 2026}}</ref><ref>{{cite encyclopedia |title=Khmer Empire |encyclopedia=Encyclopaedia Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Khmer-Empire |access-date=9 June 2026}}</ref> ===ঢাকনিযুক্ত বাৰ্মিজ শৰাই=== খমেৰ আৰু তাই সকলৰ দৰেই দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অন্য দেশসমূহতো শৰাই-জাতীয় পেডেষ্টেলযুক্ত পাত্ৰ বা নৈবেদ্য-ট্ৰে দেখা যায়। মিয়ানমাৰত ইয়াৰ এটা স্বতন্ত্ৰ ঢাকনিযুক্ত লাখ-পাত্ৰ ৰূপ দেখা যায়, যাক hsun-ok বুলি কোৱা হয়। এই পাত্ৰ বৌদ্ধ ভিক্ষু আৰু বিহাৰলৈ খাদ্য বা নৈবেদ্য আগবঢ়োৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত হয়, আৰু সাধাৰণতে বাঁহ বা কাঠৰ গাঁথনিৰ ওপৰত লাখ-লেপ দি নিৰ্মাণ কৰা হয়।<ref>{{cite web |title=Conserving a Burmese offering vessel |website=British Museum |publisher=The British Museum |date=13 September 2023 |url=https://www.britishmuseum.org/blog/conserving-burmese-offering-vessel |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Buddhist offering vessel (hsun ok) |website=Art Gallery of South Australia Collection |publisher=Art Gallery of South Australia |url=https://www.agsa.sa.gov.au/collection-publications/collection/works/buddhist-offering-vessel-hsun-ok/24828/ |access-date=15 June 2026}}</ref> ঢাকনিযুক্ত শৰাই দৰে পাত্ৰ বাৰ্মিজ সংস্কৃতিত দেখা যায়। এই পাত্ৰক ''hsun-ok'' বুলি কোৱা হয়। এইটো সাধাৰণতে বাৰ্মিজ সকলৰ বৌদ্ধ নৈবেদ্য বহন বা আগবঢ়োৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত পাত্ৰ।<ref>{{cite web |title=hsun-ok; vessel-stand; bowl |website=British Museum Collection Online |publisher=The British Museum |url=https://www.britishmuseum.org/collection/object/A_1993-1117-1 |access-date=15 June 2026}}</ref> ''Hsun-ok'' সাধাৰণতে লাখ-লেপা বাঁহ বা কাঠেৰে নিৰ্মিত হয়, আৰু ইয়াত এটা পেডেষ্টেল, বাটিৰ দৰে মূল পাত্ৰ, ভিতৰুৱা ট্ৰে আৰু ওপৰত এটা ওখ শিখৰযুক্ত ঢাকনি থাকে।<ref>{{cite web |title=hsun-ok; vessel-stand; bowl |website=British Museum Collection Online |publisher=The British Museum |url=https://www.britishmuseum.org/collection/object/A_1993-1117-1 |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Buddhist offering vessel (hsun ok) |website=Art Gallery of South Australia Collection |publisher=Art Gallery of South Australia |url=https://www.agsa.sa.gov.au/collection-publications/collection/works/buddhist-offering-vessel-hsun-ok/24828/ |access-date=15 June 2026}}</ref> ইয়াৰ পৰা বুজা যায় যে শানসকলৰ ঢাকনিযুক্ত ''hsun-ok'' ৰূপটো বাৰ্মিজ বৌদ্ধ নৈবেদ্য-পাত্ৰ পৰম্পৰাৰ এটা স্থানীয় অভিযোজন আছিল।<ref>{{cite web |title=hsun-ok |website=British Museum Collection Online |publisher=The British Museum |url=https://www.britishmuseum.org/collection/object/A_1998-0723-241 |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Burmese Lacquer Hson-ok Offering Box |website=Michael Backman Ltd |url=https://www.michaelbackmanltd.com/archived_objects/burmese-lacquer-hson-ok-offering-box/ |access-date=15 June 2026}}</ref> অৱশ্যে এই প্ৰমাণ বিশেষকৈ শিখৰযুক্ত ঢাকনি থকা লাখৰ ঢাকনিযুক্ত ''hsun-ok''-ৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰযোজ্য; সকলো মুকলি পেডেষ্টেলযুক্ত ট্ৰে বাৰ্মিজ উৎসৰ পৰা আহিছে বুলি ইয়াৰ দ্বাৰা প্ৰমাণিত নহয়। মুকলি উঠা নৈবেদ্য-ট্ৰে সমগ্ৰ মূল ভূখণ্ডীয় দক্ষিণ-পূব এছিয়াত বহুলভাৱে দেখা যায়, কিন্তু ঢাকনিযুক্ত লাখৰ ''hsun-ok'' বিশেষভাৱে বাৰ্মীজ বৌদ্ধ বস্তু-সংস্কৃতিৰ সৈতে অধিক ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত। === অন্যান্য ট্ৰে সমূহ=== দ্বীপীয় দক্ষিণ-পূব এছিয়াতো এনে পেডেষ্টেলযুক্ত ট্ৰে বা পাত্ৰৰ ব্যৱহাৰ পোৱা যায়। ইণ্ডোনেশিয়াৰ বালিত দুলাং (dulang) নামে জনা ওখ পায়াযুক্ত ট্ৰে ধৰ্মীয় বা আনুষ্ঠানিক নৈবেদ্য বহন কৰাৰ বাবে ব্যৱহৃত হয়। ফিলিপাইনছৰ ৰাষ্ট্ৰীয় মিউজিয়াময়ে উল্লেখ কৰিছে যে বালিৰ এই দুলাং-সমূহ পূজা পাতল বা নীতি নিয়মত বিভিন্ন সামগ্ৰী আগবঢ়াবলৈ ব্যৱহাৰ ৰা হয়। দক্ষিণ ফিলিপাইনছৰ Maranao আৰু Maguindanao সমাজত তাবাক নামে জনা পিতলৰ শৰাই জাতীয় পাত্ৰ বিশেষ অনুষ্ঠানত খাদ্য পৰিবেশনৰ বাবে ব্যৱহৃত হয়।<ref>{{cite web |title=Earthenware Pedestalled Bowls |website=National Museum of the Philippines |publisher=National Museum of the Philippines |date=7 December 2021 |url=https://www.nationalmuseum.gov.ph/2021/12/07/earthenware-pedestalled-bowls/ |access-date=15 June 2026}}</ref> জাভাৰ মধ্যযুগীয় শিল্পতো শৰাই জাতীয় পাত্ৰৰ উদাহৰণ পোৱা যায়।<ref>{{cite web |title=Offering tray (talam) |website=The Metropolitan Museum of Art |publisher=The Metropolitan Museum of Art |url=https://www.metmuseum.org/art/collection/search/715081 |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Offering Vessel in the Form of a Female Head |website=Los Angeles County Museum of Art |publisher=LACMA |url=https://collections.lacma.org/node/175545 |access-date=15 June 2026}}</ref> ===অসমত শৰাই আৰু বটাৰ প্ৰচলন=== চীন-তিব্বতীয় বা তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় মূলৰ‌ [[চুতীয়া ৰাজ্য]] আৰু টাই মূলৰ [[আহোম ৰাজ্য]] দুয়োতে বটা বা শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। [[যোৰহাট জিলা]]ৰ তিতাবৰ অঞ্চলৰ চুতীয়া লোক এঘৰত পুৰণি বাকচ এটাত ভৰাই সংৰক্ষিত কৰি থোৱা চুতীয়া ৰাজ্যৰ দিনীয়া বটা উদ্ধাৰ কৰা হৈছে। বটাতোত অসমীয়া লিপিত খোদিত আছে "১৩১৭ সন ছাৰি শাবন মাশ"। অৰ্থাৎ ১৩৯৫ চনৰ(১৩১৭ শক) চাৰি শাওণত এই বঁটা টো নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল বা গ্ৰহণ কৰা হৈছিল।<ref> [https://archive.org/details/chutia-bota-1395 Image of the Bota dated to 1395 AD.]</ref> চুতীয়া সকলৰ দৰে [[ডিমাছা জনগোষ্ঠী|ডিমাছা]] সকলেও শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা দেখা যায়।<ref>{{cite web |title=horai |url=https://www.xobdo.org/dic/horai |website=Xobdo |access-date=14 June 2026}}</ref> ডিমাছা ভাষাত এই পাত্ৰক ''"শৰাই"'' বুলিয়ে জনা যায়। তদুপৰি ডিমাছা সকলৰ পাৰম্পৰিক বস্ত্ৰ শিল্পত ''হ'ৰাইমিন'' নামৰ শৰাইৰ মটিফটোও(motif) সংৰক্ষণ কৰি থোৱা দেখা যায়।<ref>{{cite web |last=ROOHI |title=Weaving in indigenous Dimasa community of Assam |url=https://in.boell.org/en/weaving-indigenous-dimasa-community-assam |website=Heinrich Böll Stiftung |date=19 December 2019 |access-date=14 June 2026}}</ref> আহোম ভাষাত শৰাইখনক ''"ফোন"'' বুলি কোৱা হয়। একেইটা শব্দয়েই মাইহাং থাল খনকো বুজায়। এই শব্দৰ গুৰি পুৰণি চীনা ভাষাৰ থাল বা ট্ৰে বুজোৱা ''"পান''" শব্দ আৰু থাই বা শান ভাষাত শৰাই জাতীয় পাত্ৰক ''"ফান"'' কোৱা হয়।<ref>[https://en.wiktionary.org/wiki/%E0%B8%9E%E0%B8%B2%E0%B8%99 Borrowed from Old Chinese 盤 (OC *baːn, “tray”). Cognate with Lao ພານ (phān), Tai Dam ꪝꪱꪙ or ꪟꪱꪙ, Burmese ဗန်း (ban:, “tray”), Shan ပၢၼ်ႉ (pâ̰an, “tray”), and possibly Khmer ពាន (piən) (Pou and Jenner, 1980-1981)]</ref> যিহেতু অসমত শৰাই বুজাবলৈ "ফোন" শব্দৰ সলনি পুৰণি "শৰাই" শব্দয়ে ব্যৱহাৰ কৰা হয়, গতিকে ধৰিব পাৰি যে খমেৰ সকলে ব্যৱহাৰ কৰা পাত্ৰৰ দৰে অসমৰ শৰাই খনও প্ৰাগ-আহোম যুগৰ পৰাই ব্যৱহাৰ কৰি অহা হৈছে। অসমলৈ আহি শৰাই আৰু মাইহাং—এই দুয়োবিধ পাত্ৰৰ সাদৃশ্য দেখা পাই আহোমসকলে হয়তো দুয়োবিধকে ব্যাখ্যা কৰিবলৈ “ফোন” শব্দ ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ লৈছিল। যিহেতু ঢাকনিযুক্ত শৰাইখন বাৰ্মিজ সকলৰ মাজত পোৱা যায়, গতিকে এইখন পাছৰ কালত আহোম ৰাজ্যৰ দিনত বাৰ্মাৰ পৰা গ্ৰহণ কৰা হ'ব পাৰে। পাছলৈ শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰদেৱৰ দিনত শৰাই নৱবৈষ্ণৱ ধৰ্মত অন্তভুক্ত কৰা হয় আৰু কালক্ৰমত অসমীয়া সংস্কৃতিৰ এক বিশেষ অংশ হৈ পৰে। [[File:Xorai worship.webp|thumb|নামঘৰত ব্যৱহাৰ হোৱা শৰাই।]] === অতিথি-আদৰণিত তামোল-পাণ আৰু শৰাই=== অসমীয়া সমাজত তামোল-পাণ আতিথ্য, সন্মান, ভক্তি আৰু মিত্ৰতাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰতীক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। শৰাইত তামোল-পাণ আগবঢ়াই অতিথিক আদৰণি জনোৱা পৰম্পৰা এটা স্তৰিত সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা বুলি বুজিব পাৰি—প্ৰথমে দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক বিস্তৃত আতিথ্য-সংস্কৃতি, তাৰ পাছত ভাৰতীয় ধৰ্মীয়-সামাজিক আচাৰৰ সৈতে ইয়াৰ সংযোগ, আৰু শেষত অসমীয়া কাঁহ-পিতলৰ শৰাই বা বঁটাৰ জৰিয়তে ইয়াৰ স্থানীয় ৰূপায়ণ। এই প্ৰথাৰ আটাইতকৈ প্ৰাচীন স্তৰটো দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক লোক সকলৰ তামোল-পাণভিত্তিক আতিথ্য পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত হ’ব পাৰে। খাচী সমাজত ''kwai'' বা তামোল-পাণ অতিথিক আগবঢ়োৱা এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সামাজিক শিষ্টাচাৰ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। ''Shikyntien kwai'' নামৰ খাচী পৰম্পৰাত ঘৰত অহা যিকোনো অতিথিক ''kwai'' আগবঢ়োৱাটো সৌজন্যৰ চিন বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Shikyntien Kwai: A Folklore about Betel Hospitality in Khasi Society |url=https://www.necarf.org/home/articles/54/shikyntien-kwai-a-folklore-about-betel-hospitality-in-khasi-society |website=NECARF |date=14 October 2020 |access-date=9 June 2026}}</ref> খাচীসকল অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক ভাষাপৰিয়ালৰ অন্তৰ্গত হোৱা বাবে, অসমীয়া তামোল-পাণ আতিথ্যৰ গভীৰ স্তৰটো পূব ভাৰতৰ অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াগত betel-areca সংস্কৃতিৰ সৈতে তুলনা কৰিব পাৰি, যদিও ইয়াৰ পৰা অসমীয়া প্ৰথাটো প্ৰত্যক্ষভাৱে খাচী বা অন্য কোনো একক অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক উৎসৰ পৰা আহিছে বুলি নিশ্চিতভাৱে ক’ব নোৱাৰি। পাছৰ স্তৰত এই তামোল-পাণ আতিথ্যৰ প্ৰথা ভাৰতীয় ধৰ্মীয় আৰু সামাজিক আচাৰৰ সৈতে একীভূত হয়। এছ. চি. আহুজা আৰু উমা আহুজাই betel leaf আৰু areca nut-ক আতিথ্য, শুভতা, সন্মান, সামাজিক প্ৰতিশ্ৰুতি আৰু ধৰ্মীয় নিবেদনৰ প্ৰতীক হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছে। তেওঁলোকৰ মতে ভাৰতৰ বহু সামাজিক আৰু ধৰ্মীয় আচাৰত তামোল-পাণ ব্যৱহাৰ হয়, আৰু অসমীয়া বিবাহত তামোল-পাণ প্ৰায় পোন্ধৰটা আচাৰত উপস্থিত থাকে।<ref>{{cite journal |last1=Ahuja |first1=S. C. |last2=Ahuja |first2=Uma |year=2011 |title=Betel Leaf and Betel Nut in India: History and Uses |journal=Asian Agri-History |volume=15 |issue=1 |pages=13–35 |url=https://www.researchgate.net/publication/292469329_Betel_leaf_and_betel_nut_in_India_History_and_uses |access-date=9 June 2026}}</ref> সেয়ে অসমীয়া সমাজত তামোল-পাণ কেৱল মুখশুদ্ধিৰ সামগ্ৰী নহয়; ই আতিথ্য, শুভেচ্ছা, বিবাহ, সামাজিক স্বীকৃতি আৰু ধৰ্মীয় পবিত্ৰতাৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে। এই তামোল-পাণ পৰম্পৰাই অসমত শৰাই আৰু বঁটাৰ জৰিয়তে এক বিশেষ স্থানীয় ৰূপ লাভ কৰে। অসম চৰকাৰৰ সংস্কৃতি-সম্পৰ্কীয় তথ্য অনুসৰি, তামোল-পাণ বা গুৱাপাণক ভক্তি, সন্মান আৰু মিত্ৰতাৰ নিবেদন হিচাপে ধৰা হয়, আৰু অতিথিক আদৰণি তথা ধন্যবাদ জনোৱাৰ চিহ্ন হিচাপে শৰাইত তামোল-পাণ আগবঢ়োৱা হয়। একেটা উৎসত শৰাইক নামঘৰ বা পূজাস্থলীত প্ৰসাদ আৰু অন্যান্য নিবেদন আগবঢ়োৱাৰ পাত্ৰ হিচাপেও বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Culture of Assam |url=https://assam.gov.in/about-us/391 |website=Assam State Portal |publisher=Government of Assam |access-date=9 June 2026}}</ref> ইয়াৰ পৰা বুজা যায় যে তামোল-পাণৰ সামাজিক অৰ্থ বহল আঞ্চলিক পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত হলেও, কাঁহ-পিতলৰ শৰাই বা বঁটাত তাক আগবঢ়োৱাৰ ৰূপটো অসমীয়া ধাতু-শিল্প আৰু সামাজিক আচাৰৰ সৈতে বিশেষভাৱে যুক্ত। == ধৰ্মীয় তাৎপৰ্য == পৰৱৰ্তী সময়ত আহোম সংস্কৃতিৰপৰা গ্ৰহণ কৰা শৰাই অসমীয়া সমাজ আৰু নামঘৰীয়া ধৰ্মীয় পৰম্পৰাৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশত পৰিণত হয়। নামঘৰত ভাগৱত স্থাপনৰ বাবে শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল, যিয়ে অসমীয়া আধ্যাত্মিক জীৱনত [[File:Sankaradeva.jpg|thumb|right|220px|শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]] ১৫শ আৰু ১৬শ শতিকাত [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]]ৰ একশৰণ নামধৰ্ম আন্দোলনে শৰাই আৰু বটাৰ তাৎপৰ্য নতুন ৰূপ দিয়ে। শংকৰদেৱে পুৰণি অসমীয়া সাংস্কৃতিক পৰিসৰৰপৰা শৰাইৰ ব্যৱহাৰ গ্ৰহণ কৰি ইয়াক অসমীয়া বৈষ্ণৱ সমাজত অন্তৰ্ভুক্ত কৰে। নামঘৰৰ মাজভাগত শৰাইৰ ওপৰত ভাগৱত স্থাপন কৰি তেওঁ দেখুৱাইছিল যে ঈশ্বৰ সকলোৰে বাবে সমান। সেই নামঘৰত শৰাই হৈ উঠে “সমতাৰ প্ৰতীক”—য’ৰপৰা সকলো ভক্তক সমানে প্ৰসাদ বিতৰণ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday |date=20 March 2021 }}</ref> == ঐতিহ্য == শৰাই আৰু বটাৰ ঐতিহ্যৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশ হৈছে—ই কেৱল ৰাজকীয় বস্তু হৈ নাথাকি অসমীয়া সমাজৰ সামূহিক হৃদস্পন্দনত পৰিণত হোৱা।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday }}</ref> শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। তামোল-পাণ আগবঢ়োৱাৰ মাধ্যমেৰে শৰাই আৰু বটা “সন্মানৰ আচাৰ” হিচাপে সমগ্ৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত একত্ৰিত সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা সৃষ্টি কৰে। এই আধ্যাত্মিক ৰূপান্তৰৰ ফলত শৰাই আৰু বটা কেৱল ৰাজকীয় ক্ষমতাৰ প্ৰতীক হৈ নাথাকি সামাজিক ঐক্য, সমতা আৰু অসমীয়া জাতীয় আত্মাৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশত পৰিণত হয়।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday |date=20 March 2021 }}</ref> == চাওক == * [[অসমীয়া সংস্কৃতি]] * [[তামোল-পাণ]] * [[নামঘৰ]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} 3pg4zj4erlil8pexby4rg5169ztvqpd 612250 612249 2026-06-14T20:03:38Z Ananya Taye 28065 I am adding sources. Let me finish editing. Donot interfere 612250 wikitext text/x-wiki '''শৰাই''' আৰু '''বটা''' অসমৰ অন্যতম প্ৰতীকী পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। কাঁহ বা বেল-মেটেলৰে নিৰ্মিত এই শিল্পবস্তু অসমীয়া সমাজত মৰ্যাদা, সন্মান আৰু সাংস্কৃতিক গৌৰৱৰ প্ৰতীক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। সাধাৰণতে তলত এটা থিয়াভাগ থকা ওপৰৰ থাল সদৃশ গঠনযুক্ত শৰাই ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠান, সামাজিক অনুষ্ঠান আৰু বিশেষকৈ অতিথি সম্ভাষণত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। অসমীয়া আৰু আহোম সংস্কৃতিত শৰাই আগবঢ়োৱা মানে আন্তৰিকতা, আতিথ্য আৰু গভীৰ সন্মান প্ৰকাশ কৰা। [[File:Xorai-শৰাই.jpg|thumb|right|250px|পৰম্পৰাগত অসমীয়া শৰাই]] সাধাৰণতে ইয়াত তামোল-পাণ, মিঠাই আৰু আন আন আনুষ্ঠানিক সামগ্ৰী আগবঢ়োৱা হয়। কিছুমান শৰাইত অলংকৃত ঢাকনি থাকে, যিয়ে ইয়াৰ সৌন্দৰ্য আৰু আধ্যাত্মিক তাৎপৰ্য বৃদ্ধি কৰে; আন কিছুমান আকৌ মুকলি ৰূপত থাকে। লক্ষণীয় যে, অতিথি সম্ভাষণ আৰু ধৰ্মীয় নিবেদনৰ বাবে ব্যৱহৃত এনে উচ্চভিত্তিযুক্ত থাল বা পাত্ৰৰ ধাৰণা এছিয়াৰ আন বহু অঞ্চলতো—বিশেষকৈ চীন, তিব্বত, নেপাল আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াত দেখিবলৈ পোৱা যায়। যদিও শৰাই আৰু বটা একে ধৰণৰ সামগ্ৰী আৰু মূল নক্সাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ় লৈ উঠিছে, তথাপি সময়ৰ লগে লগে এই দুয়োটা পৃথক শিল্পবস্তু হিচাপে বিকশিত হয়। শৰাই সাধাৰণতে ওপৰত এটা সমতল থাল আৰু তলত এটা থিয়াভাগযুক্ত, আনহাতে বটা হৈছে বাটিৰ দৰে পাত্ৰ, যি বহু সময়ত শৰাইৰ সৈতে একেলগে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=Fragmented Memories: Struggling to Be Tai-Ahom in India |url=https://archive.org/details/fragmentedmemori0000saik |publisher=Duke University Press |location=Durham |year=2004 |isbn=9780822334255 |access-date=5june 2025 }}</ref> == ইতিহাস == === প্ৰাচীন চীনা উৎস === [[File:Warring States Bronze Dou 02.jpg|thumb|right|250px|যুদ্ধৰত ৰাজ্যসমূহৰ যুগৰ ব্ৰঞ্জৰ ডৌ পাত্ৰ]] শৰাই আৰু বটাৰ শিকড় চীন জনগোষ্ঠীৰ এক প্ৰাচীন সাংস্কৃতিক ধাৰাৰ সৈতে জড়িত। "Dou " (豆) নামে পৰিচিত উচ্চভিত্তিযুক্ত বাটিৰ আকৃতি প্ৰথমে চীনত নৱপ্ৰস্তৰ যুগত দেখা যায়। ওপৰত পাত্ৰ আৰু তলত থিয়াভাগ থকা এই গঠন প্ৰায় ৬,০০০–৭,০০০ বছৰ আগতে (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৫০০০–৪০০০) উৎপত্তি লাভ কৰে, আৰু ইয়াৰ মূল আকৃতি ইয়াংশাও সংস্কৃতি আৰু ডাৱেনকʼ সংস্কৃতিত বিকশিত হয়। ভাষাতাত্ত্বিক আৰু জিনগত গৱেষকৰ মতে [[চীনা-তিব্বতীয় ভাষা|চীন-তিব্বতীয়]] বা তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় ভাষা পৰিয়ালৰ লোক সকলৰ আদিম বিস্তাৰ উত্তৰ চীনৰ ইয়াংশাও আৰু মাজিয়াও সভ্যতাৰ পৰা হৈছিল।<ref>{{cite journal |last1=Zhang |first1=Menghan |last2=Yan |first2=Shi |last3=Pan |first3=Wuyun |last4=Jin |first4=Li |year=2019 |title=Phylogenetic evidence for Sino-Tibetan origin in northern China in the Late Neolithic |journal=Nature |volume=569 |pages=112–115 |doi=10.1038/s41586-019-1153-z}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Zhang |first1=Hanzhi |last2=Ji |first2=Ting |last3=Pagel |first3=Mark |last4=Mace |first4=Ruth |year=2020 |title=Dated phylogeny suggests early Neolithic origin of Sino-Tibetan languages |journal=Scientific Reports |volume=10 |article-number=20792 |doi=10.1038/s41598-020-77404-4}}</ref> যিহেতু অসমৰ বড়ো-গাৰো বা বড়ো-কছাৰী মূলীয় ভাষাসমূহ তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় ভাষা পৰিয়ালৰ এটা শাখা হিচাপে গণ্য কৰা হয়,‌গতিকে চীনৰ এই সভ্যতাৰ পৰাই অসমৰ [[বড়ো-কছাৰী]] মূলীয় জনগোষ্ঠী সমূহৰ উৎপত্তি হৈছে বুলি ক'ব পৰা যায়।<ref>{{cite book |last=DeLancey |first=Scott |year=2012 |chapter=On the Origins of Bodo-Garo |editor-last=Morey |editor-first=Stephen |editor2-last=Post |editor2-first=Mark W. |title=North East Indian Linguistics |volume=4 |publisher=Cambridge University Press India |pages=3–20}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত [[ঝৌ সাম্ৰাজ্য]]ৰ (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১০৪৬–২৫৬) যুগত “ডৌ” চীনা ধৰ্মীয়-আনুষ্ঠানিক সংস্কৃতিৰ এক বিশেষ প্ৰতীকত পৰিণত হয়। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। [[File:Spring & Autumn Bronze Dou, Xinzheng.jpg|thumb|right|250px|বসন্ত আৰু শৰৎ যুগৰ ব্ৰঞ্জৰ ডৌ পাত্ৰ, চিনঝেং]] ঝৌ সমাজত জীৱন “লি” বা আচাৰ-ব্যৱস্থাৰ নিয়মেৰে পৰিচালিত হৈছিল। সেই ব্যৱস্থাত ডৌ কেৱল এটা খাদ্যপাত্ৰ নাছিল; ই আছিল পূৰ্বপুৰুষৰ সৈতে আত্মিক যোগাযোগ স্থাপন কৰা এক পৱিত্ৰ আচাৰিক পাত্ৰ। ঝৌ লোকসকলে বিশ্বাস কৰিছিল যে সঠিকভাৱে পূৰ্বপুৰুষক নিবেদন কৰিলে ঐশ্বৰিক আশীৰ্বাদ লাভ হয়—যেনে সুৰক্ষা আৰু উন্নত ফচল। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। [[File:Dou with an inland hunting scene.jpg|thumb|right|250px|শিকাৰ দৃশ্য খোদিত প্ৰাচীন ডৌ পাত্ৰ]] ===চীনৰ পৰা শৰাই সংস্কৃতিৰ বিস্তাৰ=== কালক্ৰমত চীনৰ পৰা শৰাই জাতীয় পাত্ৰ চীন তিব্বতীয় মূলৰ বাৰ্মিজ<ref>[https://archive.org/details/burmese-hsun-ok Traditional Burmese Offering Tray Hsun-Ok]</ref>, তিব্বত, নেপাল<ref>[https://archive.org/details/nepal-offering-tray Traditional Nepalese Offering tray]</ref>, অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক ভুলৰ কম্বোডিয়া, ভিয়েটনাম, টাই মুলৰ থাইলেণ্ড, অষ্ট্ৰোনেচিয়ান মূলৰ মালয়েছিয়া, ইত্যাদি অঞ্চললৈ বিয়পি পৰে। বৌদ্ধ ধৰ্মত শৰাইৰ মহৎ আটাইতকৈ বেছি। এই সকলো দেশত শৰাই জাতীয় পাত্ৰ ভগৱানৰ আগত সেৱা কৰিবলৈ আগ বঢ়োৱা হয়। ===খমেৰ সকলৰ শৰাই জাতীয় পাত্ৰ আৰু থাই সকলৰ গ্ৰহণ=== থাই বা কম্বোডিয়াৰ ভাষাত শৰাই জাতীয় পাত্ৰক ''"ফান"'' কোৱা হয়।<ref>{{cite web |title=Mon-Khmer Languages Database: Khmer |website=SEAlang Library |publisher=Center for Research in Computational Linguistics |url=https://www.sealang.net/monkhmer/database/retrieve.pl?format=html&language=Khmer&sort=gloss |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Phan (tray) |website=Wikipedia |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Phan_(tray) |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=ពាន |website=Wiktionary |url=https://en.wiktionary.org/wiki/%E1%9E%96%E1%9E%B6%E1%9E%93 |access-date=15 June 2026}}</ref> থাই/শ্যাম ৰাজ্যসমূহৰ থাইলেণ্ডত উত্থান হোৱাৰ আগতেই কম্বোডিয়া আৰু সংশ্লিষ্ট মূল ভূখণ্ডীয় দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক প্ৰেক্ষাপটত শৰাই জাতীয় পাত্ৰৰ উপস্থিতি পোৱা যায়। হেং পিফালে খ্ৰীষ্টীয় ৩০০–৫০০ চনৰ প্ৰাক-আংকোৰীয় যুগৰ উত্তৰণৰ বিষয়ে আলোচনা কৰোঁতে উত্তৰ-পূব থাইলেণ্ড আৰু কম্বোডিয়াৰ প্ৰাগৈতিহাসিক (তেতিয়ালৈকে থাই/টাই সকলৰ প্ৰবজন ঘটা নাছিল<ref>{{cite journal |last=Evans |first=Grant |title=The Tai Original Diaspora |journal=Journal of the Siam Society |volume=104 |year=2016 |pages=1–14 |url=https://thesiamsociety.org/wp-content/uploads/2016/04/JSS_104_0b_Evans_TaiOriginalDiaspora.pdf |access-date=15 June 2026}}</ref>) স্থানসমূহত "pedestalled dishes and bowls" অৰ্থাৎ শৰাই জাতীয় পাত্ৰ আৰু বাটিৰ উপস্থিতিৰ কথা উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Heng |first=Piphal |title=Transition to the Pre-Angkorian period (300–500 CE): Thala Borivat and a regional perspective |journal=Journal of Southeast Asian Studies |volume=47 |issue=3 |year=2016 |pages=484–505 |doi=10.1017/S0022463416000369 |url=https://www.cambridge.org/core/journals/journal-of-southeast-asian-studies/article/transition-to-the-preangkorian-period-300500-ce-thala-borivat-and-a-regional-perspective/AEC80A473E33ED556489658939C261D2 |access-date=15 June 2026}}</ref> তেওঁ কম্বোডিয়াৰ Tuol Neakta Kang Memay স্থানৰ পৰা পোৱা এটা পেডেষ্টেলযুক্ত বাটিৰ ছবিও প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Heng |first=Piphal |year=2016 |title=Transition to the Pre-Angkorian period (300–500 CE): Thala Borivat and a regional perspective |journal=Journal of Southeast Asian Studies |volume=47 |issue=3 |pages=484–505 |doi=10.1017/S0022463416000406}}</ref> [[এংকৰ ৱাট|এংকৰ বছৰেই]] স্থানৰ প্ৰাচীন কম্বোডীয় মৃত্শিল্পৰ মাজতো এনে পেডেষ্টেলযুক্ত থালৰ আকৃতিৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে; Miriam T. Stark-এ এংকৰ বৰেইৰ মৃত্শিল্পৰ ভিতৰত শৰাই জাতীয় থালৰ বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Stark |first=Miriam T. |year=2019 |title=Earthenware Ceramic Technologies of Angkor Borei, Cambodia |journal=Udaya, Journal of Khmer Studies |volume=14 |pages=109–132}}</ref> একেদৰেই UNESCOয়ে প্ৰকাশিত খমেৰ ৰূপালী শিল্প সম্পৰ্কীয় এখন গ্ৰন্থৰ মতে প্ৰাক-আংকোৰীয় আৰু আংকোৰীয় শিলালিপিত কম্বোডীয় সকলে ব্যৱহাৰ কৰা ৰূপালী সামগ্ৰীৰ ভিতৰত পেডেষ্টেল যুক্ত থাল আৰু ট্ৰেৰও বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Kong |first=Vireak |year=2009 |title=Khmer Silverwares |publisher=UNESCO |location=Phnom Penh |url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000187953 |access-date=9 June 2026}}</ref> থাই সকলৰ আয়ুথিয়া ৰাজ্য ১৩৫১ চনত প্ৰতিষ্ঠা হৈছিল আৰু ইয়াৰ ৰাজ দৰবাৰৰ সংস্কৃতি আংকোৰৰ সাংস্কৃতিৰ আৰ্হিৰে গঢ় লোৱা বুলি কোৱা হয়।<ref>{{cite encyclopedia |title=History of Thailand |encyclopedia=Encyclopaedia Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/history-of-Thailand |access-date=9 June 2026}}</ref><ref>{{cite encyclopedia |title=Khmer Empire |encyclopedia=Encyclopaedia Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Khmer-Empire |access-date=9 June 2026}}</ref> সেয়েহে ইতিহাসবিদ সকলৰ মতে থাই সকলে কম্বোডিয়াৰ খমেৰ জাতিৰ পৰা শৰাই জাতীয় সম্পদটো গ্ৰহণ কৰি থাল বুজোৱা "ফান" শব্দটো প্ৰয়োগ কৰিছিল। খমেৰ আৰু তাই বাদেও দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অন্য দেশসমূহতো শৰাই-জাতীয় পেডেষ্টেলযুক্ত পাত্ৰ বা নৈবেদ্য-ট্ৰে দেখা যায়। মিয়ানমাৰত ইয়াৰ এটা স্বতন্ত্ৰ ঢাকনিযুক্ত লাখ-পাত্ৰ ৰূপ দেখা যায়, যাক hsun-ok বুলি কোৱা হয়। এই পাত্ৰ বৌদ্ধ ভিক্ষু আৰু বিহাৰলৈ খাদ্য বা নৈবেদ্য আগবঢ়োৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত হয়, আৰু সাধাৰণতে বাঁহ বা কাঠৰ গাঁথনিৰ ওপৰত লাখ-লেপ দি নিৰ্মাণ কৰা হয়।<ref>{{cite web |title=Conserving a Burmese offering vessel |website=British Museum |publisher=The British Museum |date=13 September 2023 |url=https://www.britishmuseum.org/blog/conserving-burmese-offering-vessel |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Buddhist offering vessel (hsun ok) |website=Art Gallery of South Australia Collection |publisher=Art Gallery of South Australia |url=https://www.agsa.sa.gov.au/collection-publications/collection/works/buddhist-offering-vessel-hsun-ok/24828/ |access-date=15 June 2026}}</ref> দ্বীপীয় দক্ষিণ-পূব এছিয়াতো এনে পেডেষ্টেলযুক্ত ট্ৰে বা পাত্ৰৰ ব্যৱহাৰ পোৱা যায়। ইণ্ডোনেশিয়াৰ বালিত দুলাং (dulang) নামে জনা ওখ পায়াযুক্ত ট্ৰে ধৰ্মীয় বা আনুষ্ঠানিক নৈবেদ্য বহন কৰাৰ বাবে ব্যৱহৃত হয়। ফিলিপাইনছৰ ৰাষ্ট্ৰীয় মিউজিয়াময়ে উল্লেখ কৰিছে যে বালিৰ এই দুলাং-সমূহ পূজা পাতল বা নীতি নিয়মত বিভিন্ন সামগ্ৰী আগবঢ়াবলৈ ব্যৱহাৰ ৰা হয়। দক্ষিণ ফিলিপাইনছৰ Maranao আৰু Maguindanao সমাজত তাবাক নামে জনা পিতলৰ শৰাই জাতীয় পাত্ৰ বিশেষ অনুষ্ঠানত খাদ্য পৰিবেশনৰ বাবে ব্যৱহৃত হয়।<ref>{{cite web |title=Earthenware Pedestalled Bowls |website=National Museum of the Philippines |publisher=National Museum of the Philippines |date=7 December 2021 |url=https://www.nationalmuseum.gov.ph/2021/12/07/earthenware-pedestalled-bowls/ |access-date=15 June 2026}}</ref> জাভাৰ মধ্যযুগীয় শিল্পতো শৰাই জাতীয় পাত্ৰৰ উদাহৰণ পোৱা যায়।<ref>{{cite web |title=Offering tray (talam) |website=The Metropolitan Museum of Art |publisher=The Metropolitan Museum of Art |url=https://www.metmuseum.org/art/collection/search/715081 |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Offering Vessel in the Form of a Female Head |website=Los Angeles County Museum of Art |publisher=LACMA |url=https://collections.lacma.org/node/175545 |access-date=15 June 2026}}</ref> টাই ভাষাসমূহ যেনে থাই ভাষাত พาน (ফান), লাও ভাষাত ພານ (phān), টাই ডাম ꪝꪱꪙ বা ꪟꪱꪙ টাই য়াই ভাষাত ပၢၼ်ႉ আদিয়ে থাল সদৃশ পাত্ৰক বুজোৱা হয় যি চীনা ভাষাৰ 盤 পানৰ পৰা আহিছে যাৰ অৰ্থ থাল (tray)।<ref>“พาน” in Thai Dictionary Project (TDP) (UC Berkeley 1964) (plus additional data from the Royal Institute of Thailand (RI) and NECTEC's LEXITRON project (LEX)). Searchable online at {{url|SEAlang.net}}</ref> টাই-আহোম ভাষাত এনে পাত্ৰক ফুন (𑜇𑜥𑜃𑜫) বুলি কোৱা হয়।<ref>{{Cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |author-link=Golap Chandra Barua |title=Ahom-Assamese-English Dictionary |publisher=Baptist Mission Press |location=Calcutta |year=1920 |page= 138|url=https://ia801408.us.archive.org/2/items/in.ernet.dli.2015.463794/2015.463794.Ahom-assamese-english-Dictionary.pdf |access-date=2026-06-14}}</ref> থাই সকলৰ মাজত ফান এটা উচ্চ স্তৰীয় পৰম্পৰাগত বাচন।<ref>{{Cite journal |last1=Titrassamee |first1=Songsak |last2=Lamduan |first2=Somchai |last3=Phaengsoi |first3=Kosit |date=2014-06-12 |title=Bai Sri Su Khwan: Spirit Blessing in North-eastern Thailand |journal=Asian Culture and History |volume=6 |issue=2 |pages=134–138 |publisher=Canadian Center of Science and Education |doi=10.5539/ach.v6n2p134 |issn=1916-9655 |url=https://patricklepetit.jalbum.net/ANIMISM%20AND%20RELIGION/LIBRARY/Bai_Sri_Su_Khwan_Spirit_Blessing_in_North-eastern.pdf |access-date=2026-06-14 }}</ref> টাই লাও আৰু ফু টাই সকলৰ পৰম্পৰাগত অনুষ্ঠান বাই চ্ৰি চু খৱানত দুটা মুখ্য সামগ্ৰীৰ ভিতৰত ফান খাও (খাদ্য থোৱা ফান) অন্যতম।<ref>{{Cite journal |last1=Titrassamee |first1=Songsak |last2=Lamduan |first2=Somchai |last3=Phaengsoi |first3=Kosit |date=2014-06-12 |title=Bai Sri Su Khwan: Spirit Blessing in North-eastern Thailand |journal=Asian Culture and History |volume=6 |issue=2 |pages=134–138 |publisher=Canadian Center of Science and Education |doi=10.5539/ach.v6n2p134 |issn=1916-9655 |url=https://patricklepetit.jalbum.net/ANIMISM%20AND%20RELIGION/LIBRARY/Bai_Sri_Su_Khwan_Spirit_Blessing_in_North-eastern.pdf |access-date=2026-06-14 |page= }}</ref> ===ঢাকনিযুক্ত বাৰ্মিজ শৰাই=== ঢাকনিযুক্ত শৰাই দৰে পাত্ৰ বাৰ্মিজ সংস্কৃতিত দেখা যায়। এই পাত্ৰক ''hsun-ok'' বুলি কোৱা হয়। এইটো সাধাৰণতে বাৰ্মিজ সকলৰ বৌদ্ধ নৈবেদ্য বহন বা আগবঢ়োৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত পাত্ৰ।<ref>{{cite web |title=hsun-ok; vessel-stand; bowl |website=British Museum Collection Online |publisher=The British Museum |url=https://www.britishmuseum.org/collection/object/A_1993-1117-1 |access-date=15 June 2026}}</ref> ''Hsun-ok'' সাধাৰণতে লাখ-লেপা বাঁহ বা কাঠেৰে নিৰ্মিত হয়, আৰু ইয়াত এটা পেডেষ্টেল, বাটিৰ দৰে মূল পাত্ৰ, ভিতৰুৱা ট্ৰে আৰু ওপৰত এটা ওখ শিখৰযুক্ত ঢাকনি থাকে।<ref>{{cite web |title=hsun-ok; vessel-stand; bowl |website=British Museum Collection Online |publisher=The British Museum |url=https://www.britishmuseum.org/collection/object/A_1993-1117-1 |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Buddhist offering vessel (hsun ok) |website=Art Gallery of South Australia Collection |publisher=Art Gallery of South Australia |url=https://www.agsa.sa.gov.au/collection-publications/collection/works/buddhist-offering-vessel-hsun-ok/24828/ |access-date=15 June 2026}}</ref> ইয়াৰ পৰা বুজা যায় যে শানসকলৰ ঢাকনিযুক্ত ''hsun-ok'' ৰূপটো বাৰ্মিজ বৌদ্ধ নৈবেদ্য-পাত্ৰ পৰম্পৰাৰ এটা স্থানীয় অভিযোজন আছিল।<ref>{{cite web |title=hsun-ok |website=British Museum Collection Online |publisher=The British Museum |url=https://www.britishmuseum.org/collection/object/A_1998-0723-241 |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Burmese Lacquer Hson-ok Offering Box |website=Michael Backman Ltd |url=https://www.michaelbackmanltd.com/archived_objects/burmese-lacquer-hson-ok-offering-box/ |access-date=15 June 2026}}</ref> অৱশ্যে এই প্ৰমাণ বিশেষকৈ শিখৰযুক্ত ঢাকনি থকা লাখৰ ঢাকনিযুক্ত ''hsun-ok''-ৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰযোজ্য; সকলো মুকলি পেডেষ্টেলযুক্ত ট্ৰে বাৰ্মিজ উৎসৰ পৰা আহিছে বুলি ইয়াৰ দ্বাৰা প্ৰমাণিত নহয়। মুকলি উঠা নৈবেদ্য-ট্ৰে সমগ্ৰ মূল ভূখণ্ডীয় দক্ষিণ-পূব এছিয়াত বহুলভাৱে দেখা যায়, কিন্তু ঢাকনিযুক্ত লাখৰ ''hsun-ok'' বিশেষভাৱে বাৰ্মীজ বৌদ্ধ বস্তু-সংস্কৃতিৰ সৈতে অধিক ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত। ===অসমত শৰাই আৰু বটাৰ প্ৰচলন=== চীন-তিব্বতীয় বা তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় মূলৰ‌ [[চুতীয়া ৰাজ্য]] আৰু টাই মূলৰ [[আহোম ৰাজ্য]] দুয়োতে বটা বা শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। [[যোৰহাট জিলা]]ৰ তিতাবৰ অঞ্চলৰ চুতীয়া লোক এঘৰত পুৰণি বাকচ এটাত ভৰাই সংৰক্ষিত কৰি থোৱা চুতীয়া ৰাজ্যৰ দিনীয়া বটা উদ্ধাৰ কৰা হৈছে। বটাতোত অসমীয়া লিপিত খোদিত আছে "১৩১৭ সন ছাৰি শাবন মাশ"। অৰ্থাৎ ১৩৯৫ চনৰ(১৩১৭ শক) চাৰি শাওণত এই বঁটা টো নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল বা গ্ৰহণ কৰা হৈছিল।<ref> [https://archive.org/details/chutia-bota-1395 Image of the Bota dated to 1395 AD.]</ref> চুতীয়া সকলৰ দৰে [[ডিমাছা জনগোষ্ঠী|ডিমাছা]] সকলেও শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা দেখা যায়।<ref>{{cite web |title=horai |url=https://www.xobdo.org/dic/horai |website=Xobdo |access-date=14 June 2026}}</ref> ডিমাছা ভাষাত এই পাত্ৰক ''"শৰাই"'' বুলিয়ে জনা যায়। তদুপৰি ডিমাছা সকলৰ পাৰম্পৰিক বস্ত্ৰ শিল্পত ''হ'ৰাইমিন'' নামৰ শৰাইৰ মটিফটোও(motif) সংৰক্ষণ কৰি থোৱা দেখা যায়।<ref>{{cite web |last=ROOHI |title=Weaving in indigenous Dimasa community of Assam |url=https://in.boell.org/en/weaving-indigenous-dimasa-community-assam |website=Heinrich Böll Stiftung |date=19 December 2019 |access-date=14 June 2026}}</ref> আহোম ভাষাত শৰাইখনক ''"ফোন"'' বুলি কোৱা হয়। একেইটা শব্দয়েই মাইহাং থাল খনকো বুজায়। এই শব্দৰ গুৰি পুৰণি চীনা ভাষাৰ থাল বা ট্ৰে বুজোৱা ''"পান''" শব্দ আৰু থাই বা শান ভাষাত শৰাই জাতীয় পাত্ৰক ''"ফান"'' কোৱা হয়।<ref>[https://en.wiktionary.org/wiki/%E0%B8%9E%E0%B8%B2%E0%B8%99 Borrowed from Old Chinese 盤 (OC *baːn, “tray”). Cognate with Lao ພານ (phān), Tai Dam ꪝꪱꪙ or ꪟꪱꪙ, Burmese ဗန်း (ban:, “tray”), Shan ပၢၼ်ႉ (pâ̰an, “tray”), and possibly Khmer ពាន (piən) (Pou and Jenner, 1980-1981)]</ref> যিহেতু অসমত শৰাই বুজাবলৈ "ফোন" শব্দৰ সলনি পুৰণি "শৰাই" শব্দয়ে ব্যৱহাৰ কৰা হয়, গতিকে ধৰিব পাৰি যে খমেৰ সকলে ব্যৱহাৰ কৰা পাত্ৰৰ দৰে অসমৰ শৰাই খনও প্ৰাগ-আহোম যুগৰ পৰাই ব্যৱহাৰ কৰি অহা হৈছে। অসমলৈ আহি শৰাই আৰু মাইহাং—এই দুয়োবিধ পাত্ৰৰ সাদৃশ্য দেখা পাই আহোমসকলে হয়তো দুয়োবিধকে ব্যাখ্যা কৰিবলৈ “ফোন” শব্দ ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ লৈছিল। যিহেতু ঢাকনিযুক্ত শৰাইখন বাৰ্মিজ সকলৰ মাজত পোৱা যায়, গতিকে এইখন পাছৰ কালত আহোম ৰাজ্যৰ দিনত বাৰ্মাৰ পৰা গ্ৰহণ কৰা হ'ব পাৰে। পাছলৈ শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰদেৱৰ দিনত শৰাই নৱবৈষ্ণৱ ধৰ্মত অন্তভুক্ত কৰা হয় আৰু কালক্ৰমত অসমীয়া সংস্কৃতিৰ এক বিশেষ অংশ হৈ পৰে। [[File:Xorai worship.webp|thumb|নামঘৰত ব্যৱহাৰ হোৱা শৰাই।]] === অতিথি-আদৰণিত তামোল-পাণ আৰু শৰাই=== অসমীয়া সমাজত তামোল-পাণ আতিথ্য, সন্মান, ভক্তি আৰু মিত্ৰতাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰতীক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। শৰাইত তামোল-পাণ আগবঢ়াই অতিথিক আদৰণি জনোৱা পৰম্পৰা এটা স্তৰিত সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা বুলি বুজিব পাৰি—প্ৰথমে দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক বিস্তৃত আতিথ্য-সংস্কৃতি, তাৰ পাছত ভাৰতীয় ধৰ্মীয়-সামাজিক আচাৰৰ সৈতে ইয়াৰ সংযোগ, আৰু শেষত অসমীয়া কাঁহ-পিতলৰ শৰাই বা বঁটাৰ জৰিয়তে ইয়াৰ স্থানীয় ৰূপায়ণ। এই প্ৰথাৰ আটাইতকৈ প্ৰাচীন স্তৰটো দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক লোক সকলৰ তামোল-পাণভিত্তিক আতিথ্য পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত হ’ব পাৰে। খাচী সমাজত ''kwai'' বা তামোল-পাণ অতিথিক আগবঢ়োৱা এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সামাজিক শিষ্টাচাৰ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। ''Shikyntien kwai'' নামৰ খাচী পৰম্পৰাত ঘৰত অহা যিকোনো অতিথিক ''kwai'' আগবঢ়োৱাটো সৌজন্যৰ চিন বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Shikyntien Kwai: A Folklore about Betel Hospitality in Khasi Society |url=https://www.necarf.org/home/articles/54/shikyntien-kwai-a-folklore-about-betel-hospitality-in-khasi-society |website=NECARF |date=14 October 2020 |access-date=9 June 2026}}</ref> খাচীসকল অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক ভাষাপৰিয়ালৰ অন্তৰ্গত হোৱা বাবে, অসমীয়া তামোল-পাণ আতিথ্যৰ গভীৰ স্তৰটো পূব ভাৰতৰ অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াগত betel-areca সংস্কৃতিৰ সৈতে তুলনা কৰিব পাৰি, যদিও ইয়াৰ পৰা অসমীয়া প্ৰথাটো প্ৰত্যক্ষভাৱে খাচী বা অন্য কোনো একক অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক উৎসৰ পৰা আহিছে বুলি নিশ্চিতভাৱে ক’ব নোৱাৰি। পাছৰ স্তৰত এই তামোল-পাণ আতিথ্যৰ প্ৰথা ভাৰতীয় ধৰ্মীয় আৰু সামাজিক আচাৰৰ সৈতে একীভূত হয়। এছ. চি. আহুজা আৰু উমা আহুজাই betel leaf আৰু areca nut-ক আতিথ্য, শুভতা, সন্মান, সামাজিক প্ৰতিশ্ৰুতি আৰু ধৰ্মীয় নিবেদনৰ প্ৰতীক হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছে। তেওঁলোকৰ মতে ভাৰতৰ বহু সামাজিক আৰু ধৰ্মীয় আচাৰত তামোল-পাণ ব্যৱহাৰ হয়, আৰু অসমীয়া বিবাহত তামোল-পাণ প্ৰায় পোন্ধৰটা আচাৰত উপস্থিত থাকে।<ref>{{cite journal |last1=Ahuja |first1=S. C. |last2=Ahuja |first2=Uma |year=2011 |title=Betel Leaf and Betel Nut in India: History and Uses |journal=Asian Agri-History |volume=15 |issue=1 |pages=13–35 |url=https://www.researchgate.net/publication/292469329_Betel_leaf_and_betel_nut_in_India_History_and_uses |access-date=9 June 2026}}</ref> সেয়ে অসমীয়া সমাজত তামোল-পাণ কেৱল মুখশুদ্ধিৰ সামগ্ৰী নহয়; ই আতিথ্য, শুভেচ্ছা, বিবাহ, সামাজিক স্বীকৃতি আৰু ধৰ্মীয় পবিত্ৰতাৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে। এই তামোল-পাণ পৰম্পৰাই অসমত শৰাই আৰু বঁটাৰ জৰিয়তে এক বিশেষ স্থানীয় ৰূপ লাভ কৰে। অসম চৰকাৰৰ সংস্কৃতি-সম্পৰ্কীয় তথ্য অনুসৰি, তামোল-পাণ বা গুৱাপাণক ভক্তি, সন্মান আৰু মিত্ৰতাৰ নিবেদন হিচাপে ধৰা হয়, আৰু অতিথিক আদৰণি তথা ধন্যবাদ জনোৱাৰ চিহ্ন হিচাপে শৰাইত তামোল-পাণ আগবঢ়োৱা হয়। একেটা উৎসত শৰাইক নামঘৰ বা পূজাস্থলীত প্ৰসাদ আৰু অন্যান্য নিবেদন আগবঢ়োৱাৰ পাত্ৰ হিচাপেও বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Culture of Assam |url=https://assam.gov.in/about-us/391 |website=Assam State Portal |publisher=Government of Assam |access-date=9 June 2026}}</ref> ইয়াৰ পৰা বুজা যায় যে তামোল-পাণৰ সামাজিক অৰ্থ বহল আঞ্চলিক পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত হলেও, কাঁহ-পিতলৰ শৰাই বা বঁটাত তাক আগবঢ়োৱাৰ ৰূপটো অসমীয়া ধাতু-শিল্প আৰু সামাজিক আচাৰৰ সৈতে বিশেষভাৱে যুক্ত। == ধৰ্মীয় তাৎপৰ্য == পৰৱৰ্তী সময়ত আহোম সংস্কৃতিৰপৰা গ্ৰহণ কৰা শৰাই অসমীয়া সমাজ আৰু নামঘৰীয়া ধৰ্মীয় পৰম্পৰাৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশত পৰিণত হয়। নামঘৰত ভাগৱত স্থাপনৰ বাবে শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল, যিয়ে অসমীয়া আধ্যাত্মিক জীৱনত [[File:Sankaradeva.jpg|thumb|right|220px|শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]] ১৫শ আৰু ১৬শ শতিকাত [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]]ৰ একশৰণ নামধৰ্ম আন্দোলনে শৰাই আৰু বটাৰ তাৎপৰ্য নতুন ৰূপ দিয়ে। শংকৰদেৱে পুৰণি অসমীয়া সাংস্কৃতিক পৰিসৰৰপৰা শৰাইৰ ব্যৱহাৰ গ্ৰহণ কৰি ইয়াক অসমীয়া বৈষ্ণৱ সমাজত অন্তৰ্ভুক্ত কৰে। নামঘৰৰ মাজভাগত শৰাইৰ ওপৰত ভাগৱত স্থাপন কৰি তেওঁ দেখুৱাইছিল যে ঈশ্বৰ সকলোৰে বাবে সমান। সেই নামঘৰত শৰাই হৈ উঠে “সমতাৰ প্ৰতীক”—য’ৰপৰা সকলো ভক্তক সমানে প্ৰসাদ বিতৰণ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday |date=20 March 2021 }}</ref> == ঐতিহ্য == শৰাই আৰু বটাৰ ঐতিহ্যৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশ হৈছে—ই কেৱল ৰাজকীয় বস্তু হৈ নাথাকি অসমীয়া সমাজৰ সামূহিক হৃদস্পন্দনত পৰিণত হোৱা।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday }}</ref> শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। তামোল-পাণ আগবঢ়োৱাৰ মাধ্যমেৰে শৰাই আৰু বটা “সন্মানৰ আচাৰ” হিচাপে সমগ্ৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত একত্ৰিত সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা সৃষ্টি কৰে। এই আধ্যাত্মিক ৰূপান্তৰৰ ফলত শৰাই আৰু বটা কেৱল ৰাজকীয় ক্ষমতাৰ প্ৰতীক হৈ নাথাকি সামাজিক ঐক্য, সমতা আৰু অসমীয়া জাতীয় আত্মাৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশত পৰিণত হয়।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday |date=20 March 2021 }}</ref> == চাওক == * [[অসমীয়া সংস্কৃতি]] * [[তামোল-পাণ]] * [[নামঘৰ]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} gcddbx9gkwy3jajk5krxiscdirtoeud 612251 612250 2026-06-14T20:05:21Z Ananya Taye 28065 /* খমেৰ সকলৰ শৰাই জাতীয় পাত্ৰ আৰু থাই সকলৰ গ্ৰহণ */ This word Phan/Ban has proto Khmer origins. It is an ancient word of Khmer/Austroasia language, borrowed from Old chinese centuries before the arrival of barbarians 612251 wikitext text/x-wiki '''শৰাই''' আৰু '''বটা''' অসমৰ অন্যতম প্ৰতীকী পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। কাঁহ বা বেল-মেটেলৰে নিৰ্মিত এই শিল্পবস্তু অসমীয়া সমাজত মৰ্যাদা, সন্মান আৰু সাংস্কৃতিক গৌৰৱৰ প্ৰতীক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। সাধাৰণতে তলত এটা থিয়াভাগ থকা ওপৰৰ থাল সদৃশ গঠনযুক্ত শৰাই ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠান, সামাজিক অনুষ্ঠান আৰু বিশেষকৈ অতিথি সম্ভাষণত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। অসমীয়া আৰু আহোম সংস্কৃতিত শৰাই আগবঢ়োৱা মানে আন্তৰিকতা, আতিথ্য আৰু গভীৰ সন্মান প্ৰকাশ কৰা। [[File:Xorai-শৰাই.jpg|thumb|right|250px|পৰম্পৰাগত অসমীয়া শৰাই]] সাধাৰণতে ইয়াত তামোল-পাণ, মিঠাই আৰু আন আন আনুষ্ঠানিক সামগ্ৰী আগবঢ়োৱা হয়। কিছুমান শৰাইত অলংকৃত ঢাকনি থাকে, যিয়ে ইয়াৰ সৌন্দৰ্য আৰু আধ্যাত্মিক তাৎপৰ্য বৃদ্ধি কৰে; আন কিছুমান আকৌ মুকলি ৰূপত থাকে। লক্ষণীয় যে, অতিথি সম্ভাষণ আৰু ধৰ্মীয় নিবেদনৰ বাবে ব্যৱহৃত এনে উচ্চভিত্তিযুক্ত থাল বা পাত্ৰৰ ধাৰণা এছিয়াৰ আন বহু অঞ্চলতো—বিশেষকৈ চীন, তিব্বত, নেপাল আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াত দেখিবলৈ পোৱা যায়। যদিও শৰাই আৰু বটা একে ধৰণৰ সামগ্ৰী আৰু মূল নক্সাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ় লৈ উঠিছে, তথাপি সময়ৰ লগে লগে এই দুয়োটা পৃথক শিল্পবস্তু হিচাপে বিকশিত হয়। শৰাই সাধাৰণতে ওপৰত এটা সমতল থাল আৰু তলত এটা থিয়াভাগযুক্ত, আনহাতে বটা হৈছে বাটিৰ দৰে পাত্ৰ, যি বহু সময়ত শৰাইৰ সৈতে একেলগে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=Fragmented Memories: Struggling to Be Tai-Ahom in India |url=https://archive.org/details/fragmentedmemori0000saik |publisher=Duke University Press |location=Durham |year=2004 |isbn=9780822334255 |access-date=5june 2025 }}</ref> == ইতিহাস == === প্ৰাচীন চীনা উৎস === [[File:Warring States Bronze Dou 02.jpg|thumb|right|250px|যুদ্ধৰত ৰাজ্যসমূহৰ যুগৰ ব্ৰঞ্জৰ ডৌ পাত্ৰ]] শৰাই আৰু বটাৰ শিকড় চীন জনগোষ্ঠীৰ এক প্ৰাচীন সাংস্কৃতিক ধাৰাৰ সৈতে জড়িত। "Dou " (豆) নামে পৰিচিত উচ্চভিত্তিযুক্ত বাটিৰ আকৃতি প্ৰথমে চীনত নৱপ্ৰস্তৰ যুগত দেখা যায়। ওপৰত পাত্ৰ আৰু তলত থিয়াভাগ থকা এই গঠন প্ৰায় ৬,০০০–৭,০০০ বছৰ আগতে (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৫০০০–৪০০০) উৎপত্তি লাভ কৰে, আৰু ইয়াৰ মূল আকৃতি ইয়াংশাও সংস্কৃতি আৰু ডাৱেনকʼ সংস্কৃতিত বিকশিত হয়। ভাষাতাত্ত্বিক আৰু জিনগত গৱেষকৰ মতে [[চীনা-তিব্বতীয় ভাষা|চীন-তিব্বতীয়]] বা তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় ভাষা পৰিয়ালৰ লোক সকলৰ আদিম বিস্তাৰ উত্তৰ চীনৰ ইয়াংশাও আৰু মাজিয়াও সভ্যতাৰ পৰা হৈছিল।<ref>{{cite journal |last1=Zhang |first1=Menghan |last2=Yan |first2=Shi |last3=Pan |first3=Wuyun |last4=Jin |first4=Li |year=2019 |title=Phylogenetic evidence for Sino-Tibetan origin in northern China in the Late Neolithic |journal=Nature |volume=569 |pages=112–115 |doi=10.1038/s41586-019-1153-z}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Zhang |first1=Hanzhi |last2=Ji |first2=Ting |last3=Pagel |first3=Mark |last4=Mace |first4=Ruth |year=2020 |title=Dated phylogeny suggests early Neolithic origin of Sino-Tibetan languages |journal=Scientific Reports |volume=10 |article-number=20792 |doi=10.1038/s41598-020-77404-4}}</ref> যিহেতু অসমৰ বড়ো-গাৰো বা বড়ো-কছাৰী মূলীয় ভাষাসমূহ তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় ভাষা পৰিয়ালৰ এটা শাখা হিচাপে গণ্য কৰা হয়,‌গতিকে চীনৰ এই সভ্যতাৰ পৰাই অসমৰ [[বড়ো-কছাৰী]] মূলীয় জনগোষ্ঠী সমূহৰ উৎপত্তি হৈছে বুলি ক'ব পৰা যায়।<ref>{{cite book |last=DeLancey |first=Scott |year=2012 |chapter=On the Origins of Bodo-Garo |editor-last=Morey |editor-first=Stephen |editor2-last=Post |editor2-first=Mark W. |title=North East Indian Linguistics |volume=4 |publisher=Cambridge University Press India |pages=3–20}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত [[ঝৌ সাম্ৰাজ্য]]ৰ (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১০৪৬–২৫৬) যুগত “ডৌ” চীনা ধৰ্মীয়-আনুষ্ঠানিক সংস্কৃতিৰ এক বিশেষ প্ৰতীকত পৰিণত হয়। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। [[File:Spring & Autumn Bronze Dou, Xinzheng.jpg|thumb|right|250px|বসন্ত আৰু শৰৎ যুগৰ ব্ৰঞ্জৰ ডৌ পাত্ৰ, চিনঝেং]] ঝৌ সমাজত জীৱন “লি” বা আচাৰ-ব্যৱস্থাৰ নিয়মেৰে পৰিচালিত হৈছিল। সেই ব্যৱস্থাত ডৌ কেৱল এটা খাদ্যপাত্ৰ নাছিল; ই আছিল পূৰ্বপুৰুষৰ সৈতে আত্মিক যোগাযোগ স্থাপন কৰা এক পৱিত্ৰ আচাৰিক পাত্ৰ। ঝৌ লোকসকলে বিশ্বাস কৰিছিল যে সঠিকভাৱে পূৰ্বপুৰুষক নিবেদন কৰিলে ঐশ্বৰিক আশীৰ্বাদ লাভ হয়—যেনে সুৰক্ষা আৰু উন্নত ফচল। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। [[File:Dou with an inland hunting scene.jpg|thumb|right|250px|শিকাৰ দৃশ্য খোদিত প্ৰাচীন ডৌ পাত্ৰ]] ===চীনৰ পৰা শৰাই সংস্কৃতিৰ বিস্তাৰ=== কালক্ৰমত চীনৰ পৰা শৰাই জাতীয় পাত্ৰ চীন তিব্বতীয় মূলৰ বাৰ্মিজ<ref>[https://archive.org/details/burmese-hsun-ok Traditional Burmese Offering Tray Hsun-Ok]</ref>, তিব্বত, নেপাল<ref>[https://archive.org/details/nepal-offering-tray Traditional Nepalese Offering tray]</ref>, অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক ভুলৰ কম্বোডিয়া, ভিয়েটনাম, টাই মুলৰ থাইলেণ্ড, অষ্ট্ৰোনেচিয়ান মূলৰ মালয়েছিয়া, ইত্যাদি অঞ্চললৈ বিয়পি পৰে। বৌদ্ধ ধৰ্মত শৰাইৰ মহৎ আটাইতকৈ বেছি। এই সকলো দেশত শৰাই জাতীয় পাত্ৰ ভগৱানৰ আগত সেৱা কৰিবলৈ আগ বঢ়োৱা হয়। ===খমেৰ সকলৰ শৰাই জাতীয় পাত্ৰ আৰু থাই সকলৰ গ্ৰহণ=== থাই বা কম্বোডিয়াৰ ভাষাত শৰাই জাতীয় পাত্ৰক ''"ফান"'' কোৱা হয়।<ref>{{cite web |title=Mon-Khmer Languages Database: Khmer |website=SEAlang Library |publisher=Center for Research in Computational Linguistics |url=https://www.sealang.net/monkhmer/database/retrieve.pl?format=html&language=Khmer&sort=gloss |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Phan (tray) |website=Wikipedia |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Phan_(tray) |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=ពាន |website=Wiktionary |url=https://en.wiktionary.org/wiki/%E1%9E%96%E1%9E%B6%E1%9E%93 |access-date=15 June 2026}}</ref> থাই বা কম্বোডিয়াৰ ভাষাত শৰাই জাতীয় পাত্ৰক ''"ফান"'' কোৱা হয়।<ref>{{cite web |title=Mon-Khmer Languages Database: Khmer |website=SEAlang Library |publisher=Center for Research in Computational Linguistics |url=https://www.sealang.net/monkhmer/database/retrieve.pl?format=html&language=Khmer&sort=gloss |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Phan (tray) |website=Wikipedia |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Phan_(tray) |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=ពាន |website=Wiktionary |url=https://en.wiktionary.org/wiki/%E1%9E%96%E1%9E%B6%E1%9E%93 |access-date=15 June 2026}}</ref> ভাষিক দৃষ্টিকোণৰ পৰা ''ফান'' শব্দ-পৰিয়ালটো টাই ভাষা সমূহতকৈ অষ্ট্ৰ-এচিয়াটিক বা খমেৰ ভাষাত সমূহত অধিক পুৰণি আৰু ব্যাপকভাৱে বিস্তৃত। Roger Blenchয়ে নিজৰ Austroasiatic basketry terminologyৰ অধ্যয়নত “pedestal tray”ৰ বাবে এটা প্ৰাৰম্ভিক অষ্ট্ৰ’এছিয়াটিক মূলৰ তালিকা প্ৰস্তুত কৰিছে, য’ত Shortoৰ Proto-Mon-Khmerৰ ''*baːn'' অৰ্থাৎ “pedestal dish”, Kuiৰ ''phian'' অৰ্থাৎ “pedestal teay”,Surin Khmerৰ ''piːan'''' অৰ্থাৎ “tray with pedestal”, T’inৰ ''phɨan'' অৰ্থাৎ “tray”, আৰু Nyah Kurৰ ''kǝbíǝn'' অৰ্থাৎ “bamboo food tray”। Blenchয়ে এই শব্দ পৰিয়ালটোক পুৰণি চীনা ''*bˤan'' অৰ্থাৎ “ট্ৰেই”ৰ সৈতে তুলনা কৰিছে। তেওঁ লগতে থাই আৰু শ্বান ভাষাত পোৱা ৰূপটো ও চীনা ভাষাৰ পৰা যোৱা ("plausibly a regional Chinese borrowing”) বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Blench |first=Roger |chapter=Basketry in Austroasiatic |editor-last=Alves |editor-first=Mark |title=Austroasiatic Linguistics in Honour of Michel Ferlus |publisher=JSEALS Special Publication |year=2025 |pages=87–88 |url=https://icaal.net/wp-content/uploads/2026/01/AA-Linguistics-in-Honour-of-Michel-Ferlus-2025.pdf |access-date=15 June 2026}}</ref> থাই/শ্যাম ৰাজ্যসমূহৰ থাইলেণ্ডত উত্থান হোৱাৰ আগতেই কম্বোডিয়া আৰু সংশ্লিষ্ট মূল ভূখণ্ডীয় দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক প্ৰেক্ষাপটত শৰাই জাতীয় পাত্ৰৰ উপস্থিতি পোৱা যায়। হেং পিফালে খ্ৰীষ্টীয় ৩০০–৫০০ চনৰ প্ৰাক-আংকোৰীয় যুগৰ উত্তৰণৰ বিষয়ে আলোচনা কৰোঁতে উত্তৰ-পূব থাইলেণ্ড আৰু কম্বোডিয়াৰ প্ৰাগৈতিহাসিক (তেতিয়ালৈকে থাই/টাই সকলৰ প্ৰবজন ঘটা নাছিল<ref>{{cite journal |last=Evans |first=Grant |title=The Tai Original Diaspora |journal=Journal of the Siam Society |volume=104 |year=2016 |pages=1–14 |url=https://thesiamsociety.org/wp-content/uploads/2016/04/JSS_104_0b_Evans_TaiOriginalDiaspora.pdf |access-date=15 June 2026}}</ref>) স্থানসমূহত "pedestalled dishes and bowls" অৰ্থাৎ শৰাই জাতীয় পাত্ৰ আৰু বাটিৰ উপস্থিতিৰ কথা উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Heng |first=Piphal |title=Transition to the Pre-Angkorian period (300–500 CE): Thala Borivat and a regional perspective |journal=Journal of Southeast Asian Studies |volume=47 |issue=3 |year=2016 |pages=484–505 |doi=10.1017/S0022463416000369 |url=https://www.cambridge.org/core/journals/journal-of-southeast-asian-studies/article/transition-to-the-preangkorian-period-300500-ce-thala-borivat-and-a-regional-perspective/AEC80A473E33ED556489658939C261D2 |access-date=15 June 2026}}</ref> তেওঁ কম্বোডিয়াৰ Tuol Neakta Kang Memay স্থানৰ পৰা পোৱা এটা পেডেষ্টেলযুক্ত বাটিৰ ছবিও প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Heng |first=Piphal |year=2016 |title=Transition to the Pre-Angkorian period (300–500 CE): Thala Borivat and a regional perspective |journal=Journal of Southeast Asian Studies |volume=47 |issue=3 |pages=484–505 |doi=10.1017/S0022463416000406}}</ref> [[এংকৰ ৱাট|এংকৰ বছৰেই]] স্থানৰ প্ৰাচীন কম্বোডীয় মৃত্শিল্পৰ মাজতো এনে পেডেষ্টেলযুক্ত থালৰ আকৃতিৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে; Miriam T. Stark-এ এংকৰ বৰেইৰ মৃত্শিল্পৰ ভিতৰত শৰাই জাতীয় থালৰ বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Stark |first=Miriam T. |year=2019 |title=Earthenware Ceramic Technologies of Angkor Borei, Cambodia |journal=Udaya, Journal of Khmer Studies |volume=14 |pages=109–132}}</ref> একেদৰেই UNESCOয়ে প্ৰকাশিত খমেৰ ৰূপালী শিল্প সম্পৰ্কীয় এখন গ্ৰন্থৰ মতে প্ৰাক-আংকোৰীয় আৰু আংকোৰীয় শিলালিপিত কম্বোডীয় সকলে ব্যৱহাৰ কৰা ৰূপালী সামগ্ৰীৰ ভিতৰত পেডেষ্টেল যুক্ত থাল আৰু ট্ৰেৰও বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Kong |first=Vireak |year=2009 |title=Khmer Silverwares |publisher=UNESCO |location=Phnom Penh |url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000187953 |access-date=9 June 2026}}</ref> থাই সকলৰ আয়ুথিয়া ৰাজ্য ১৩৫১ চনত প্ৰতিষ্ঠা হৈছিল আৰু ইয়াৰ ৰাজ দৰবাৰৰ সংস্কৃতি আংকোৰৰ সাংস্কৃতিৰ আৰ্হিৰে গঢ় লোৱা বুলি কোৱা হয়।<ref>{{cite encyclopedia |title=History of Thailand |encyclopedia=Encyclopaedia Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/history-of-Thailand |access-date=9 June 2026}}</ref><ref>{{cite encyclopedia |title=Khmer Empire |encyclopedia=Encyclopaedia Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Khmer-Empire |access-date=9 June 2026}}</ref> সেয়েহে ইতিহাসবিদ সকলৰ মতে থাই সকলে কম্বোডিয়াৰ খমেৰ জাতিৰ পৰা শৰাই জাতীয় সম্পদটো গ্ৰহণ কৰি থাল বুজোৱা "ফান" শব্দটো প্ৰয়োগ কৰিছিল। খমেৰ আৰু তাই বাদেও দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অন্য দেশসমূহতো শৰাই-জাতীয় পেডেষ্টেলযুক্ত পাত্ৰ বা নৈবেদ্য-ট্ৰে দেখা যায়। মিয়ানমাৰত ইয়াৰ এটা স্বতন্ত্ৰ ঢাকনিযুক্ত লাখ-পাত্ৰ ৰূপ দেখা যায়, যাক hsun-ok বুলি কোৱা হয়। এই পাত্ৰ বৌদ্ধ ভিক্ষু আৰু বিহাৰলৈ খাদ্য বা নৈবেদ্য আগবঢ়োৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত হয়, আৰু সাধাৰণতে বাঁহ বা কাঠৰ গাঁথনিৰ ওপৰত লাখ-লেপ দি নিৰ্মাণ কৰা হয়।<ref>{{cite web |title=Conserving a Burmese offering vessel |website=British Museum |publisher=The British Museum |date=13 September 2023 |url=https://www.britishmuseum.org/blog/conserving-burmese-offering-vessel |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Buddhist offering vessel (hsun ok) |website=Art Gallery of South Australia Collection |publisher=Art Gallery of South Australia |url=https://www.agsa.sa.gov.au/collection-publications/collection/works/buddhist-offering-vessel-hsun-ok/24828/ |access-date=15 June 2026}}</ref> দ্বীপীয় দক্ষিণ-পূব এছিয়াতো এনে পেডেষ্টেলযুক্ত ট্ৰে বা পাত্ৰৰ ব্যৱহাৰ পোৱা যায়। ইণ্ডোনেশিয়াৰ বালিত দুলাং (dulang) নামে জনা ওখ পায়াযুক্ত ট্ৰে ধৰ্মীয় বা আনুষ্ঠানিক নৈবেদ্য বহন কৰাৰ বাবে ব্যৱহৃত হয়। ফিলিপাইনছৰ ৰাষ্ট্ৰীয় মিউজিয়াময়ে উল্লেখ কৰিছে যে বালিৰ এই দুলাং-সমূহ পূজা পাতল বা নীতি নিয়মত বিভিন্ন সামগ্ৰী আগবঢ়াবলৈ ব্যৱহাৰ ৰা হয়। দক্ষিণ ফিলিপাইনছৰ Maranao আৰু Maguindanao সমাজত তাবাক নামে জনা পিতলৰ শৰাই জাতীয় পাত্ৰ বিশেষ অনুষ্ঠানত খাদ্য পৰিবেশনৰ বাবে ব্যৱহৃত হয়।<ref>{{cite web |title=Earthenware Pedestalled Bowls |website=National Museum of the Philippines |publisher=National Museum of the Philippines |date=7 December 2021 |url=https://www.nationalmuseum.gov.ph/2021/12/07/earthenware-pedestalled-bowls/ |access-date=15 June 2026}}</ref> জাভাৰ মধ্যযুগীয় শিল্পতো শৰাই জাতীয় পাত্ৰৰ উদাহৰণ পোৱা যায়।<ref>{{cite web |title=Offering tray (talam) |website=The Metropolitan Museum of Art |publisher=The Metropolitan Museum of Art |url=https://www.metmuseum.org/art/collection/search/715081 |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Offering Vessel in the Form of a Female Head |website=Los Angeles County Museum of Art |publisher=LACMA |url=https://collections.lacma.org/node/175545 |access-date=15 June 2026}}</ref> টাই ভাষাসমূহ যেনে থাই ভাষাত พาน (ফান), লাও ভাষাত ພານ (phān), টাই ডাম ꪝꪱꪙ বা ꪟꪱꪙ টাই য়াই ভাষাত ပၢၼ်ႉ আদিয়ে থাল সদৃশ পাত্ৰক বুজোৱা হয় যি চীনা ভাষাৰ 盤 পানৰ পৰা আহিছে যাৰ অৰ্থ থাল (tray)।<ref>“พาน” in Thai Dictionary Project (TDP) (UC Berkeley 1964) (plus additional data from the Royal Institute of Thailand (RI) and NECTEC's LEXITRON project (LEX)). Searchable online at {{url|SEAlang.net}}</ref> টাই-আহোম ভাষাত এনে পাত্ৰক ফুন (𑜇𑜥𑜃𑜫) বুলি কোৱা হয়।<ref>{{Cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |author-link=Golap Chandra Barua |title=Ahom-Assamese-English Dictionary |publisher=Baptist Mission Press |location=Calcutta |year=1920 |page= 138|url=https://ia801408.us.archive.org/2/items/in.ernet.dli.2015.463794/2015.463794.Ahom-assamese-english-Dictionary.pdf |access-date=2026-06-14}}</ref> থাই সকলৰ মাজত ফান এটা উচ্চ স্তৰীয় পৰম্পৰাগত বাচন।<ref>{{Cite journal |last1=Titrassamee |first1=Songsak |last2=Lamduan |first2=Somchai |last3=Phaengsoi |first3=Kosit |date=2014-06-12 |title=Bai Sri Su Khwan: Spirit Blessing in North-eastern Thailand |journal=Asian Culture and History |volume=6 |issue=2 |pages=134–138 |publisher=Canadian Center of Science and Education |doi=10.5539/ach.v6n2p134 |issn=1916-9655 |url=https://patricklepetit.jalbum.net/ANIMISM%20AND%20RELIGION/LIBRARY/Bai_Sri_Su_Khwan_Spirit_Blessing_in_North-eastern.pdf |access-date=2026-06-14 }}</ref> টাই লাও আৰু ফু টাই সকলৰ পৰম্পৰাগত অনুষ্ঠান বাই চ্ৰি চু খৱানত দুটা মুখ্য সামগ্ৰীৰ ভিতৰত ফান খাও (খাদ্য থোৱা ফান) অন্যতম।<ref>{{Cite journal |last1=Titrassamee |first1=Songsak |last2=Lamduan |first2=Somchai |last3=Phaengsoi |first3=Kosit |date=2014-06-12 |title=Bai Sri Su Khwan: Spirit Blessing in North-eastern Thailand |journal=Asian Culture and History |volume=6 |issue=2 |pages=134–138 |publisher=Canadian Center of Science and Education |doi=10.5539/ach.v6n2p134 |issn=1916-9655 |url=https://patricklepetit.jalbum.net/ANIMISM%20AND%20RELIGION/LIBRARY/Bai_Sri_Su_Khwan_Spirit_Blessing_in_North-eastern.pdf |access-date=2026-06-14 |page= }}</ref> ===ঢাকনিযুক্ত বাৰ্মিজ শৰাই=== ঢাকনিযুক্ত শৰাই দৰে পাত্ৰ বাৰ্মিজ সংস্কৃতিত দেখা যায়। এই পাত্ৰক ''hsun-ok'' বুলি কোৱা হয়। এইটো সাধাৰণতে বাৰ্মিজ সকলৰ বৌদ্ধ নৈবেদ্য বহন বা আগবঢ়োৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত পাত্ৰ।<ref>{{cite web |title=hsun-ok; vessel-stand; bowl |website=British Museum Collection Online |publisher=The British Museum |url=https://www.britishmuseum.org/collection/object/A_1993-1117-1 |access-date=15 June 2026}}</ref> ''Hsun-ok'' সাধাৰণতে লাখ-লেপা বাঁহ বা কাঠেৰে নিৰ্মিত হয়, আৰু ইয়াত এটা পেডেষ্টেল, বাটিৰ দৰে মূল পাত্ৰ, ভিতৰুৱা ট্ৰে আৰু ওপৰত এটা ওখ শিখৰযুক্ত ঢাকনি থাকে।<ref>{{cite web |title=hsun-ok; vessel-stand; bowl |website=British Museum Collection Online |publisher=The British Museum |url=https://www.britishmuseum.org/collection/object/A_1993-1117-1 |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Buddhist offering vessel (hsun ok) |website=Art Gallery of South Australia Collection |publisher=Art Gallery of South Australia |url=https://www.agsa.sa.gov.au/collection-publications/collection/works/buddhist-offering-vessel-hsun-ok/24828/ |access-date=15 June 2026}}</ref> ইয়াৰ পৰা বুজা যায় যে শানসকলৰ ঢাকনিযুক্ত ''hsun-ok'' ৰূপটো বাৰ্মিজ বৌদ্ধ নৈবেদ্য-পাত্ৰ পৰম্পৰাৰ এটা স্থানীয় অভিযোজন আছিল।<ref>{{cite web |title=hsun-ok |website=British Museum Collection Online |publisher=The British Museum |url=https://www.britishmuseum.org/collection/object/A_1998-0723-241 |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Burmese Lacquer Hson-ok Offering Box |website=Michael Backman Ltd |url=https://www.michaelbackmanltd.com/archived_objects/burmese-lacquer-hson-ok-offering-box/ |access-date=15 June 2026}}</ref> অৱশ্যে এই প্ৰমাণ বিশেষকৈ শিখৰযুক্ত ঢাকনি থকা লাখৰ ঢাকনিযুক্ত ''hsun-ok''-ৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰযোজ্য; সকলো মুকলি পেডেষ্টেলযুক্ত ট্ৰে বাৰ্মিজ উৎসৰ পৰা আহিছে বুলি ইয়াৰ দ্বাৰা প্ৰমাণিত নহয়। মুকলি উঠা নৈবেদ্য-ট্ৰে সমগ্ৰ মূল ভূখণ্ডীয় দক্ষিণ-পূব এছিয়াত বহুলভাৱে দেখা যায়, কিন্তু ঢাকনিযুক্ত লাখৰ ''hsun-ok'' বিশেষভাৱে বাৰ্মীজ বৌদ্ধ বস্তু-সংস্কৃতিৰ সৈতে অধিক ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত। ===অসমত শৰাই আৰু বটাৰ প্ৰচলন=== চীন-তিব্বতীয় বা তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় মূলৰ‌ [[চুতীয়া ৰাজ্য]] আৰু টাই মূলৰ [[আহোম ৰাজ্য]] দুয়োতে বটা বা শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। [[যোৰহাট জিলা]]ৰ তিতাবৰ অঞ্চলৰ চুতীয়া লোক এঘৰত পুৰণি বাকচ এটাত ভৰাই সংৰক্ষিত কৰি থোৱা চুতীয়া ৰাজ্যৰ দিনীয়া বটা উদ্ধাৰ কৰা হৈছে। বটাতোত অসমীয়া লিপিত খোদিত আছে "১৩১৭ সন ছাৰি শাবন মাশ"। অৰ্থাৎ ১৩৯৫ চনৰ(১৩১৭ শক) চাৰি শাওণত এই বঁটা টো নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল বা গ্ৰহণ কৰা হৈছিল।<ref> [https://archive.org/details/chutia-bota-1395 Image of the Bota dated to 1395 AD.]</ref> চুতীয়া সকলৰ দৰে [[ডিমাছা জনগোষ্ঠী|ডিমাছা]] সকলেও শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা দেখা যায়।<ref>{{cite web |title=horai |url=https://www.xobdo.org/dic/horai |website=Xobdo |access-date=14 June 2026}}</ref> ডিমাছা ভাষাত এই পাত্ৰক ''"শৰাই"'' বুলিয়ে জনা যায়। তদুপৰি ডিমাছা সকলৰ পাৰম্পৰিক বস্ত্ৰ শিল্পত ''হ'ৰাইমিন'' নামৰ শৰাইৰ মটিফটোও(motif) সংৰক্ষণ কৰি থোৱা দেখা যায়।<ref>{{cite web |last=ROOHI |title=Weaving in indigenous Dimasa community of Assam |url=https://in.boell.org/en/weaving-indigenous-dimasa-community-assam |website=Heinrich Böll Stiftung |date=19 December 2019 |access-date=14 June 2026}}</ref> আহোম ভাষাত শৰাইখনক ''"ফোন"'' বুলি কোৱা হয়। একেইটা শব্দয়েই মাইহাং থাল খনকো বুজায়। এই শব্দৰ গুৰি পুৰণি চীনা ভাষাৰ থাল বা ট্ৰে বুজোৱা ''"পান''" শব্দ আৰু থাই বা শান ভাষাত শৰাই জাতীয় পাত্ৰক ''"ফান"'' কোৱা হয়।<ref>[https://en.wiktionary.org/wiki/%E0%B8%9E%E0%B8%B2%E0%B8%99 Borrowed from Old Chinese 盤 (OC *baːn, “tray”). Cognate with Lao ພານ (phān), Tai Dam ꪝꪱꪙ or ꪟꪱꪙ, Burmese ဗန်း (ban:, “tray”), Shan ပၢၼ်ႉ (pâ̰an, “tray”), and possibly Khmer ពាន (piən) (Pou and Jenner, 1980-1981)]</ref> যিহেতু অসমত শৰাই বুজাবলৈ "ফোন" শব্দৰ সলনি পুৰণি "শৰাই" শব্দয়ে ব্যৱহাৰ কৰা হয়, গতিকে ধৰিব পাৰি যে খমেৰ সকলে ব্যৱহাৰ কৰা পাত্ৰৰ দৰে অসমৰ শৰাই খনও প্ৰাগ-আহোম যুগৰ পৰাই ব্যৱহাৰ কৰি অহা হৈছে। অসমলৈ আহি শৰাই আৰু মাইহাং—এই দুয়োবিধ পাত্ৰৰ সাদৃশ্য দেখা পাই আহোমসকলে হয়তো দুয়োবিধকে ব্যাখ্যা কৰিবলৈ “ফোন” শব্দ ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ লৈছিল। যিহেতু ঢাকনিযুক্ত শৰাইখন বাৰ্মিজ সকলৰ মাজত পোৱা যায়, গতিকে এইখন পাছৰ কালত আহোম ৰাজ্যৰ দিনত বাৰ্মাৰ পৰা গ্ৰহণ কৰা হ'ব পাৰে। পাছলৈ শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰদেৱৰ দিনত শৰাই নৱবৈষ্ণৱ ধৰ্মত অন্তভুক্ত কৰা হয় আৰু কালক্ৰমত অসমীয়া সংস্কৃতিৰ এক বিশেষ অংশ হৈ পৰে। [[File:Xorai worship.webp|thumb|নামঘৰত ব্যৱহাৰ হোৱা শৰাই।]] === অতিথি-আদৰণিত তামোল-পাণ আৰু শৰাই=== অসমীয়া সমাজত তামোল-পাণ আতিথ্য, সন্মান, ভক্তি আৰু মিত্ৰতাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰতীক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। শৰাইত তামোল-পাণ আগবঢ়াই অতিথিক আদৰণি জনোৱা পৰম্পৰা এটা স্তৰিত সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা বুলি বুজিব পাৰি—প্ৰথমে দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক বিস্তৃত আতিথ্য-সংস্কৃতি, তাৰ পাছত ভাৰতীয় ধৰ্মীয়-সামাজিক আচাৰৰ সৈতে ইয়াৰ সংযোগ, আৰু শেষত অসমীয়া কাঁহ-পিতলৰ শৰাই বা বঁটাৰ জৰিয়তে ইয়াৰ স্থানীয় ৰূপায়ণ। এই প্ৰথাৰ আটাইতকৈ প্ৰাচীন স্তৰটো দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক লোক সকলৰ তামোল-পাণভিত্তিক আতিথ্য পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত হ’ব পাৰে। খাচী সমাজত ''kwai'' বা তামোল-পাণ অতিথিক আগবঢ়োৱা এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সামাজিক শিষ্টাচাৰ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। ''Shikyntien kwai'' নামৰ খাচী পৰম্পৰাত ঘৰত অহা যিকোনো অতিথিক ''kwai'' আগবঢ়োৱাটো সৌজন্যৰ চিন বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Shikyntien Kwai: A Folklore about Betel Hospitality in Khasi Society |url=https://www.necarf.org/home/articles/54/shikyntien-kwai-a-folklore-about-betel-hospitality-in-khasi-society |website=NECARF |date=14 October 2020 |access-date=9 June 2026}}</ref> খাচীসকল অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক ভাষাপৰিয়ালৰ অন্তৰ্গত হোৱা বাবে, অসমীয়া তামোল-পাণ আতিথ্যৰ গভীৰ স্তৰটো পূব ভাৰতৰ অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াগত betel-areca সংস্কৃতিৰ সৈতে তুলনা কৰিব পাৰি, যদিও ইয়াৰ পৰা অসমীয়া প্ৰথাটো প্ৰত্যক্ষভাৱে খাচী বা অন্য কোনো একক অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক উৎসৰ পৰা আহিছে বুলি নিশ্চিতভাৱে ক’ব নোৱাৰি। পাছৰ স্তৰত এই তামোল-পাণ আতিথ্যৰ প্ৰথা ভাৰতীয় ধৰ্মীয় আৰু সামাজিক আচাৰৰ সৈতে একীভূত হয়। এছ. চি. আহুজা আৰু উমা আহুজাই betel leaf আৰু areca nut-ক আতিথ্য, শুভতা, সন্মান, সামাজিক প্ৰতিশ্ৰুতি আৰু ধৰ্মীয় নিবেদনৰ প্ৰতীক হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছে। তেওঁলোকৰ মতে ভাৰতৰ বহু সামাজিক আৰু ধৰ্মীয় আচাৰত তামোল-পাণ ব্যৱহাৰ হয়, আৰু অসমীয়া বিবাহত তামোল-পাণ প্ৰায় পোন্ধৰটা আচাৰত উপস্থিত থাকে।<ref>{{cite journal |last1=Ahuja |first1=S. C. |last2=Ahuja |first2=Uma |year=2011 |title=Betel Leaf and Betel Nut in India: History and Uses |journal=Asian Agri-History |volume=15 |issue=1 |pages=13–35 |url=https://www.researchgate.net/publication/292469329_Betel_leaf_and_betel_nut_in_India_History_and_uses |access-date=9 June 2026}}</ref> সেয়ে অসমীয়া সমাজত তামোল-পাণ কেৱল মুখশুদ্ধিৰ সামগ্ৰী নহয়; ই আতিথ্য, শুভেচ্ছা, বিবাহ, সামাজিক স্বীকৃতি আৰু ধৰ্মীয় পবিত্ৰতাৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে। এই তামোল-পাণ পৰম্পৰাই অসমত শৰাই আৰু বঁটাৰ জৰিয়তে এক বিশেষ স্থানীয় ৰূপ লাভ কৰে। অসম চৰকাৰৰ সংস্কৃতি-সম্পৰ্কীয় তথ্য অনুসৰি, তামোল-পাণ বা গুৱাপাণক ভক্তি, সন্মান আৰু মিত্ৰতাৰ নিবেদন হিচাপে ধৰা হয়, আৰু অতিথিক আদৰণি তথা ধন্যবাদ জনোৱাৰ চিহ্ন হিচাপে শৰাইত তামোল-পাণ আগবঢ়োৱা হয়। একেটা উৎসত শৰাইক নামঘৰ বা পূজাস্থলীত প্ৰসাদ আৰু অন্যান্য নিবেদন আগবঢ়োৱাৰ পাত্ৰ হিচাপেও বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Culture of Assam |url=https://assam.gov.in/about-us/391 |website=Assam State Portal |publisher=Government of Assam |access-date=9 June 2026}}</ref> ইয়াৰ পৰা বুজা যায় যে তামোল-পাণৰ সামাজিক অৰ্থ বহল আঞ্চলিক পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত হলেও, কাঁহ-পিতলৰ শৰাই বা বঁটাত তাক আগবঢ়োৱাৰ ৰূপটো অসমীয়া ধাতু-শিল্প আৰু সামাজিক আচাৰৰ সৈতে বিশেষভাৱে যুক্ত। == ধৰ্মীয় তাৎপৰ্য == পৰৱৰ্তী সময়ত আহোম সংস্কৃতিৰপৰা গ্ৰহণ কৰা শৰাই অসমীয়া সমাজ আৰু নামঘৰীয়া ধৰ্মীয় পৰম্পৰাৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশত পৰিণত হয়। নামঘৰত ভাগৱত স্থাপনৰ বাবে শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল, যিয়ে অসমীয়া আধ্যাত্মিক জীৱনত [[File:Sankaradeva.jpg|thumb|right|220px|শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]] ১৫শ আৰু ১৬শ শতিকাত [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]]ৰ একশৰণ নামধৰ্ম আন্দোলনে শৰাই আৰু বটাৰ তাৎপৰ্য নতুন ৰূপ দিয়ে। শংকৰদেৱে পুৰণি অসমীয়া সাংস্কৃতিক পৰিসৰৰপৰা শৰাইৰ ব্যৱহাৰ গ্ৰহণ কৰি ইয়াক অসমীয়া বৈষ্ণৱ সমাজত অন্তৰ্ভুক্ত কৰে। নামঘৰৰ মাজভাগত শৰাইৰ ওপৰত ভাগৱত স্থাপন কৰি তেওঁ দেখুৱাইছিল যে ঈশ্বৰ সকলোৰে বাবে সমান। সেই নামঘৰত শৰাই হৈ উঠে “সমতাৰ প্ৰতীক”—য’ৰপৰা সকলো ভক্তক সমানে প্ৰসাদ বিতৰণ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday |date=20 March 2021 }}</ref> == ঐতিহ্য == শৰাই আৰু বটাৰ ঐতিহ্যৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশ হৈছে—ই কেৱল ৰাজকীয় বস্তু হৈ নাথাকি অসমীয়া সমাজৰ সামূহিক হৃদস্পন্দনত পৰিণত হোৱা।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday }}</ref> শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। তামোল-পাণ আগবঢ়োৱাৰ মাধ্যমেৰে শৰাই আৰু বটা “সন্মানৰ আচাৰ” হিচাপে সমগ্ৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত একত্ৰিত সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা সৃষ্টি কৰে। এই আধ্যাত্মিক ৰূপান্তৰৰ ফলত শৰাই আৰু বটা কেৱল ৰাজকীয় ক্ষমতাৰ প্ৰতীক হৈ নাথাকি সামাজিক ঐক্য, সমতা আৰু অসমীয়া জাতীয় আত্মাৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশত পৰিণত হয়।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday |date=20 March 2021 }}</ref> == চাওক == * [[অসমীয়া সংস্কৃতি]] * [[তামোল-পাণ]] * [[নামঘৰ]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} 87a2m589kzrguzkuolvdj0so956rh11 612252 612251 2026-06-14T20:14:38Z Ananya Taye 28065 /* খমেৰ সকলৰ ফান পাত্ৰ আৰু থাই সকলৰ গ্ৰহণ */ 612252 wikitext text/x-wiki '''শৰাই''' আৰু '''বটা''' অসমৰ অন্যতম প্ৰতীকী পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। কাঁহ বা বেল-মেটেলৰে নিৰ্মিত এই শিল্পবস্তু অসমীয়া সমাজত মৰ্যাদা, সন্মান আৰু সাংস্কৃতিক গৌৰৱৰ প্ৰতীক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। সাধাৰণতে তলত এটা থিয়াভাগ থকা ওপৰৰ থাল সদৃশ গঠনযুক্ত শৰাই ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠান, সামাজিক অনুষ্ঠান আৰু বিশেষকৈ অতিথি সম্ভাষণত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। অসমীয়া আৰু আহোম সংস্কৃতিত শৰাই আগবঢ়োৱা মানে আন্তৰিকতা, আতিথ্য আৰু গভীৰ সন্মান প্ৰকাশ কৰা। [[File:Xorai-শৰাই.jpg|thumb|right|250px|পৰম্পৰাগত অসমীয়া শৰাই]] সাধাৰণতে ইয়াত তামোল-পাণ, মিঠাই আৰু আন আন আনুষ্ঠানিক সামগ্ৰী আগবঢ়োৱা হয়। কিছুমান শৰাইত অলংকৃত ঢাকনি থাকে, যিয়ে ইয়াৰ সৌন্দৰ্য আৰু আধ্যাত্মিক তাৎপৰ্য বৃদ্ধি কৰে; আন কিছুমান আকৌ মুকলি ৰূপত থাকে। লক্ষণীয় যে, অতিথি সম্ভাষণ আৰু ধৰ্মীয় নিবেদনৰ বাবে ব্যৱহৃত এনে উচ্চভিত্তিযুক্ত থাল বা পাত্ৰৰ ধাৰণা এছিয়াৰ আন বহু অঞ্চলতো—বিশেষকৈ চীন, তিব্বত, নেপাল আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াত দেখিবলৈ পোৱা যায়। যদিও শৰাই আৰু বটা একে ধৰণৰ সামগ্ৰী আৰু মূল নক্সাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ় লৈ উঠিছে, তথাপি সময়ৰ লগে লগে এই দুয়োটা পৃথক শিল্পবস্তু হিচাপে বিকশিত হয়। শৰাই সাধাৰণতে ওপৰত এটা সমতল থাল আৰু তলত এটা থিয়াভাগযুক্ত, আনহাতে বটা হৈছে বাটিৰ দৰে পাত্ৰ, যি বহু সময়ত শৰাইৰ সৈতে একেলগে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=Fragmented Memories: Struggling to Be Tai-Ahom in India |url=https://archive.org/details/fragmentedmemori0000saik |publisher=Duke University Press |location=Durham |year=2004 |isbn=9780822334255 |access-date=5june 2025 }}</ref> == ইতিহাস == === প্ৰাচীন চীনা উৎস === [[File:Warring States Bronze Dou 02.jpg|thumb|right|250px|যুদ্ধৰত ৰাজ্যসমূহৰ যুগৰ ব্ৰঞ্জৰ ডৌ পাত্ৰ]] শৰাই আৰু বটাৰ শিকড় চীন জনগোষ্ঠীৰ এক প্ৰাচীন সাংস্কৃতিক ধাৰাৰ সৈতে জড়িত। "Dou " (豆) নামে পৰিচিত উচ্চভিত্তিযুক্ত বাটিৰ আকৃতি প্ৰথমে চীনত নৱপ্ৰস্তৰ যুগত দেখা যায়। ওপৰত পাত্ৰ আৰু তলত থিয়াভাগ থকা এই গঠন প্ৰায় ৬,০০০–৭,০০০ বছৰ আগতে (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৫০০০–৪০০০) উৎপত্তি লাভ কৰে, আৰু ইয়াৰ মূল আকৃতি ইয়াংশাও সংস্কৃতি আৰু ডাৱেনকʼ সংস্কৃতিত বিকশিত হয়। ভাষাতাত্ত্বিক আৰু জিনগত গৱেষকৰ মতে [[চীনা-তিব্বতীয় ভাষা|চীন-তিব্বতীয়]] বা তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় ভাষা পৰিয়ালৰ লোক সকলৰ আদিম বিস্তাৰ উত্তৰ চীনৰ ইয়াংশাও আৰু মাজিয়াও সভ্যতাৰ পৰা হৈছিল।<ref>{{cite journal |last1=Zhang |first1=Menghan |last2=Yan |first2=Shi |last3=Pan |first3=Wuyun |last4=Jin |first4=Li |year=2019 |title=Phylogenetic evidence for Sino-Tibetan origin in northern China in the Late Neolithic |journal=Nature |volume=569 |pages=112–115 |doi=10.1038/s41586-019-1153-z}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Zhang |first1=Hanzhi |last2=Ji |first2=Ting |last3=Pagel |first3=Mark |last4=Mace |first4=Ruth |year=2020 |title=Dated phylogeny suggests early Neolithic origin of Sino-Tibetan languages |journal=Scientific Reports |volume=10 |article-number=20792 |doi=10.1038/s41598-020-77404-4}}</ref> যিহেতু অসমৰ বড়ো-গাৰো বা বড়ো-কছাৰী মূলীয় ভাষাসমূহ তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় ভাষা পৰিয়ালৰ এটা শাখা হিচাপে গণ্য কৰা হয়,‌গতিকে চীনৰ এই সভ্যতাৰ পৰাই অসমৰ [[বড়ো-কছাৰী]] মূলীয় জনগোষ্ঠী সমূহৰ উৎপত্তি হৈছে বুলি ক'ব পৰা যায়।<ref>{{cite book |last=DeLancey |first=Scott |year=2012 |chapter=On the Origins of Bodo-Garo |editor-last=Morey |editor-first=Stephen |editor2-last=Post |editor2-first=Mark W. |title=North East Indian Linguistics |volume=4 |publisher=Cambridge University Press India |pages=3–20}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত [[ঝৌ সাম্ৰাজ্য]]ৰ (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১০৪৬–২৫৬) যুগত “ডৌ” চীনা ধৰ্মীয়-আনুষ্ঠানিক সংস্কৃতিৰ এক বিশেষ প্ৰতীকত পৰিণত হয়। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। [[File:Spring & Autumn Bronze Dou, Xinzheng.jpg|thumb|right|250px|বসন্ত আৰু শৰৎ যুগৰ ব্ৰঞ্জৰ ডৌ পাত্ৰ, চিনঝেং]] ঝৌ সমাজত জীৱন “লি” বা আচাৰ-ব্যৱস্থাৰ নিয়মেৰে পৰিচালিত হৈছিল। সেই ব্যৱস্থাত ডৌ কেৱল এটা খাদ্যপাত্ৰ নাছিল; ই আছিল পূৰ্বপুৰুষৰ সৈতে আত্মিক যোগাযোগ স্থাপন কৰা এক পৱিত্ৰ আচাৰিক পাত্ৰ। ঝৌ লোকসকলে বিশ্বাস কৰিছিল যে সঠিকভাৱে পূৰ্বপুৰুষক নিবেদন কৰিলে ঐশ্বৰিক আশীৰ্বাদ লাভ হয়—যেনে সুৰক্ষা আৰু উন্নত ফচল। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। [[File:Dou with an inland hunting scene.jpg|thumb|right|250px|শিকাৰ দৃশ্য খোদিত প্ৰাচীন ডৌ পাত্ৰ]] ===চীনৰ পৰা শৰাই সংস্কৃতিৰ বিস্তাৰ=== কালক্ৰমত চীনৰ পৰা শৰাই জাতীয় পাত্ৰ চীন তিব্বতীয় মূলৰ বাৰ্মিজ<ref>[https://archive.org/details/burmese-hsun-ok Traditional Burmese Offering Tray Hsun-Ok]</ref>, তিব্বত, নেপাল<ref>[https://archive.org/details/nepal-offering-tray Traditional Nepalese Offering tray]</ref>, অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক ভুলৰ কম্বোডিয়া, ভিয়েটনাম, টাই মুলৰ থাইলেণ্ড, অষ্ট্ৰোনেচিয়ান মূলৰ মালয়েছিয়া, ইত্যাদি অঞ্চললৈ বিয়পি পৰে। বৌদ্ধ ধৰ্মত শৰাইৰ মহৎ আটাইতকৈ বেছি। এই সকলো দেশত শৰাই জাতীয় পাত্ৰ ভগৱানৰ আগত সেৱা কৰিবলৈ আগ বঢ়োৱা হয়। ===খমেৰ সকলৰ ফান পাত্ৰ আৰু থাই সকলৰ গ্ৰহণ=== থাই বা কম্বোডিয়াৰ ভাষাত শৰাই জাতীয় পাত্ৰক ''"ফান"'' কোৱা হয়।<ref>{{cite web |title=Mon-Khmer Languages Database: Khmer |website=SEAlang Library |publisher=Center for Research in Computational Linguistics |url=https://www.sealang.net/monkhmer/database/retrieve.pl?format=html&language=Khmer&sort=gloss |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Phan (tray) |website=Wikipedia |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Phan_(tray) |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=ពាន |website=Wiktionary |url=https://en.wiktionary.org/wiki/%E1%9E%96%E1%9E%B6%E1%9E%93 |access-date=15 June 2026}}</ref> থাই বা কম্বোডিয়াৰ ভাষাত শৰাই জাতীয় পাত্ৰক ''"ফান"'' কোৱা হয়।<ref>{{cite web |title=Mon-Khmer Languages Database: Khmer |website=SEAlang Library |publisher=Center for Research in Computational Linguistics |url=https://www.sealang.net/monkhmer/database/retrieve.pl?format=html&language=Khmer&sort=gloss |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Phan (tray) |website=Wikipedia |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Phan_(tray) |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=ពាន |website=Wiktionary |url=https://en.wiktionary.org/wiki/%E1%9E%96%E1%9E%B6%E1%9E%93 |access-date=15 June 2026}}</ref> ভাষিক দৃষ্টিকোণৰ পৰা ''ফান'' শব্দ-পৰিয়ালটো টাই ভাষা সমূহতকৈ অষ্ট্ৰ-এচিয়াটিক বা খমেৰ ভাষাত সমূহত অধিক পুৰণি আৰু ব্যাপকভাৱে বিস্তৃত। Roger Blenchয়ে নিজৰ Austroasiatic basketry terminologyৰ অধ্যয়নত “pedestal tray”ৰ বাবে এটা প্ৰাৰম্ভিক অষ্ট্ৰ’এছিয়াটিক মূলৰ তালিকা প্ৰস্তুত কৰিছে, য’ত Shortoৰ Proto-Mon-Khmerৰ ''*baːn'' অৰ্থাৎ “pedestal dish”, Kuiৰ ''phian'' অৰ্থাৎ “pedestal teay”,Surin Khmerৰ ''piːan'''' অৰ্থাৎ “tray with pedestal”, T’inৰ ''phɨan'' অৰ্থাৎ “tray”, আৰু Nyah Kurৰ ''kǝbíǝn'' অৰ্থাৎ “bamboo food tray”। Blenchয়ে এই শব্দ পৰিয়ালটোক পুৰণি চীনা ''*bˤan'' অৰ্থাৎ “ট্ৰেই”ৰ সৈতে তুলনা কৰিছে। তেওঁ লগতে থাই আৰু শ্বান ভাষাত পোৱা ৰূপটো ও চীনা ভাষাৰ পৰা যোৱা ("plausibly a regional Chinese borrowing”) বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Blench |first=Roger |chapter=Basketry in Austroasiatic |editor-last=Alves |editor-first=Mark |title=Austroasiatic Linguistics in Honour of Michel Ferlus |publisher=JSEALS Special Publication |year=2025 |pages=87–88 |url=https://icaal.net/wp-content/uploads/2026/01/AA-Linguistics-in-Honour-of-Michel-Ferlus-2025.pdf |access-date=15 June 2026}}</ref> থাই/শ্যাম ৰাজ্যসমূহৰ থাইলেণ্ডত উত্থান হোৱাৰ আগতেই কম্বোডিয়া আৰু সংশ্লিষ্ট মূল ভূখণ্ডীয় দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক প্ৰেক্ষাপটত শৰাই জাতীয় পাত্ৰৰ উপস্থিতি পোৱা যায়। হেং পিফালে খ্ৰীষ্টীয় ৩০০–৫০০ চনৰ প্ৰাক-আংকোৰীয় যুগৰ উত্তৰণৰ বিষয়ে আলোচনা কৰোঁতে উত্তৰ-পূব থাইলেণ্ড আৰু কম্বোডিয়াৰ প্ৰাগৈতিহাসিক (তেতিয়ালৈকে থাই/টাই সকলৰ প্ৰবজন ঘটা নাছিল<ref>{{cite journal |last=Evans |first=Grant |title=The Tai Original Diaspora |journal=Journal of the Siam Society |volume=104 |year=2016 |pages=1–14 |url=https://thesiamsociety.org/wp-content/uploads/2016/04/JSS_104_0b_Evans_TaiOriginalDiaspora.pdf |access-date=15 June 2026}}</ref>) স্থানসমূহত "pedestalled dishes and bowls" অৰ্থাৎ শৰাই জাতীয় পাত্ৰ আৰু বাটিৰ উপস্থিতিৰ কথা উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Heng |first=Piphal |title=Transition to the Pre-Angkorian period (300–500 CE): Thala Borivat and a regional perspective |journal=Journal of Southeast Asian Studies |volume=47 |issue=3 |year=2016 |pages=484–505 |doi=10.1017/S0022463416000369 |url=https://www.cambridge.org/core/journals/journal-of-southeast-asian-studies/article/transition-to-the-preangkorian-period-300500-ce-thala-borivat-and-a-regional-perspective/AEC80A473E33ED556489658939C261D2 |access-date=15 June 2026}}</ref> তেওঁ কম্বোডিয়াৰ Tuol Neakta Kang Memay স্থানৰ পৰা পোৱা এটা পেডেষ্টেলযুক্ত বাটিৰ ছবিও প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Heng |first=Piphal |year=2016 |title=Transition to the Pre-Angkorian period (300–500 CE): Thala Borivat and a regional perspective |journal=Journal of Southeast Asian Studies |volume=47 |issue=3 |pages=484–505 |doi=10.1017/S0022463416000406}}</ref> [[এংকৰ ৱাট|এংকৰ বছৰেই]] স্থানৰ প্ৰাচীন কম্বোডীয় মৃত্শিল্পৰ মাজতো এনে পেডেষ্টেলযুক্ত থালৰ আকৃতিৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে; Miriam T. Stark-এ এংকৰ বৰেইৰ মৃত্শিল্পৰ ভিতৰত শৰাই জাতীয় থালৰ বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Stark |first=Miriam T. |year=2019 |title=Earthenware Ceramic Technologies of Angkor Borei, Cambodia |journal=Udaya, Journal of Khmer Studies |volume=14 |pages=109–132}}</ref> একেদৰেই UNESCOয়ে প্ৰকাশিত খমেৰ ৰূপালী শিল্প সম্পৰ্কীয় এখন গ্ৰন্থৰ মতে প্ৰাক-আংকোৰীয় আৰু আংকোৰীয় শিলালিপিত কম্বোডীয় সকলে ব্যৱহাৰ কৰা ৰূপালী সামগ্ৰীৰ ভিতৰত পেডেষ্টেল যুক্ত থাল আৰু ট্ৰেৰও বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Kong |first=Vireak |year=2009 |title=Khmer Silverwares |publisher=UNESCO |location=Phnom Penh |url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000187953 |access-date=9 June 2026}}</ref> থাই সকলৰ আয়ুথিয়া ৰাজ্য ১৩৫১ চনত প্ৰতিষ্ঠা হৈছিল আৰু ইয়াৰ ৰাজ দৰবাৰৰ সংস্কৃতি আংকোৰৰ সাংস্কৃতিৰ আৰ্হিৰে গঢ় লোৱা বুলি কোৱা হয়।<ref>{{cite encyclopedia |title=History of Thailand |encyclopedia=Encyclopaedia Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/history-of-Thailand |access-date=9 June 2026}}</ref><ref>{{cite encyclopedia |title=Khmer Empire |encyclopedia=Encyclopaedia Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Khmer-Empire |access-date=9 June 2026}}</ref> সেয়েহে ধৰিব পৰা যায় যে থাই বা তাই সকলৰ আগমনৰ আগৰে পৰা খমেৰ সকলে বান/ফান নামৰ শৰাই জাতীয় পাত্ৰ ব্যৱহাৰ কৰি আহিছিল। থাই সকলে শৰাই জাতীয় সম্পাদ ইয়াৰ আগতে ব্যৱহাৰ কৰিছিল নে নাই তাৰ তথ্য পোৱা নাযায়। খমেৰ সকলৰ দৰে থাই সকলৰ "ফান" শব্দটোও পুৰণি চীনা ভাষাৰ থাল বা ট্ৰে বুজোৱা ''*bˤan'' শব্দৰ পৰা লোৱা হৈছে।<ref>{{cite web |title=พาน |website=Wiktionary |url=https://en.wiktionary.org/wiki/%E0%B8%9E%E0%B8%B2%E0%B8%99 |access-date=15 June 2026}}</ref> খমেৰ আৰু তাই বাদেও দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অন্য দেশসমূহতো শৰাই-জাতীয় পেডেষ্টেলযুক্ত পাত্ৰ বা নৈবেদ্য-ট্ৰে দেখা যায়। মিয়ানমাৰত ইয়াৰ এটা স্বতন্ত্ৰ ঢাকনিযুক্ত লাখ-পাত্ৰ ৰূপ দেখা যায়, যাক hsun-ok বুলি কোৱা হয়। এই পাত্ৰ বৌদ্ধ ভিক্ষু আৰু বিহাৰলৈ খাদ্য বা নৈবেদ্য আগবঢ়োৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত হয়, আৰু সাধাৰণতে বাঁহ বা কাঠৰ গাঁথনিৰ ওপৰত লাখ-লেপ দি নিৰ্মাণ কৰা হয়।<ref>{{cite web |title=Conserving a Burmese offering vessel |website=British Museum |publisher=The British Museum |date=13 September 2023 |url=https://www.britishmuseum.org/blog/conserving-burmese-offering-vessel |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Buddhist offering vessel (hsun ok) |website=Art Gallery of South Australia Collection |publisher=Art Gallery of South Australia |url=https://www.agsa.sa.gov.au/collection-publications/collection/works/buddhist-offering-vessel-hsun-ok/24828/ |access-date=15 June 2026}}</ref> দ্বীপীয় দক্ষিণ-পূব এছিয়াতো এনে পেডেষ্টেলযুক্ত ট্ৰে বা পাত্ৰৰ ব্যৱহাৰ পোৱা যায়। ইণ্ডোনেশিয়াৰ বালিত দুলাং (dulang) নামে জনা ওখ পায়াযুক্ত ট্ৰে ধৰ্মীয় বা আনুষ্ঠানিক নৈবেদ্য বহন কৰাৰ বাবে ব্যৱহৃত হয়। ফিলিপাইনছৰ ৰাষ্ট্ৰীয় মিউজিয়াময়ে উল্লেখ কৰিছে যে বালিৰ এই দুলাং-সমূহ পূজা পাতল বা নীতি নিয়মত বিভিন্ন সামগ্ৰী আগবঢ়াবলৈ ব্যৱহাৰ ৰা হয়। দক্ষিণ ফিলিপাইনছৰ Maranao আৰু Maguindanao সমাজত তাবাক নামে জনা পিতলৰ শৰাই জাতীয় পাত্ৰ বিশেষ অনুষ্ঠানত খাদ্য পৰিবেশনৰ বাবে ব্যৱহৃত হয়।<ref>{{cite web |title=Earthenware Pedestalled Bowls |website=National Museum of the Philippines |publisher=National Museum of the Philippines |date=7 December 2021 |url=https://www.nationalmuseum.gov.ph/2021/12/07/earthenware-pedestalled-bowls/ |access-date=15 June 2026}}</ref> জাভাৰ মধ্যযুগীয় শিল্পতো শৰাই জাতীয় পাত্ৰৰ উদাহৰণ পোৱা যায়।<ref>{{cite web |title=Offering tray (talam) |website=The Metropolitan Museum of Art |publisher=The Metropolitan Museum of Art |url=https://www.metmuseum.org/art/collection/search/715081 |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Offering Vessel in the Form of a Female Head |website=Los Angeles County Museum of Art |publisher=LACMA |url=https://collections.lacma.org/node/175545 |access-date=15 June 2026}}</ref> টাই ভাষাসমূহ যেনে থাই ভাষাত พาน (ফান), লাও ভাষাত ພານ (phān), টাই ডাম ꪝꪱꪙ বা ꪟꪱꪙ টাই য়াই ভাষাত ပၢၼ်ႉ আদিয়ে থাল সদৃশ পাত্ৰক বুজোৱা হয় যি চীনা ভাষাৰ 盤 পানৰ পৰা আহিছে যাৰ অৰ্থ থাল (tray)।<ref>“พาน” in Thai Dictionary Project (TDP) (UC Berkeley 1964) (plus additional data from the Royal Institute of Thailand (RI) and NECTEC's LEXITRON project (LEX)). Searchable online at {{url|SEAlang.net}}</ref> টাই-আহোম ভাষাত এনে পাত্ৰক ফুন (𑜇𑜥𑜃𑜫) বুলি কোৱা হয়।<ref>{{Cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |author-link=Golap Chandra Barua |title=Ahom-Assamese-English Dictionary |publisher=Baptist Mission Press |location=Calcutta |year=1920 |page= 138|url=https://ia801408.us.archive.org/2/items/in.ernet.dli.2015.463794/2015.463794.Ahom-assamese-english-Dictionary.pdf |access-date=2026-06-14}}</ref> থাই সকলৰ মাজত ফান এটা উচ্চ স্তৰীয় পৰম্পৰাগত বাচন।<ref>{{Cite journal |last1=Titrassamee |first1=Songsak |last2=Lamduan |first2=Somchai |last3=Phaengsoi |first3=Kosit |date=2014-06-12 |title=Bai Sri Su Khwan: Spirit Blessing in North-eastern Thailand |journal=Asian Culture and History |volume=6 |issue=2 |pages=134–138 |publisher=Canadian Center of Science and Education |doi=10.5539/ach.v6n2p134 |issn=1916-9655 |url=https://patricklepetit.jalbum.net/ANIMISM%20AND%20RELIGION/LIBRARY/Bai_Sri_Su_Khwan_Spirit_Blessing_in_North-eastern.pdf |access-date=2026-06-14 }}</ref> টাই লাও আৰু ফু টাই সকলৰ পৰম্পৰাগত অনুষ্ঠান বাই চ্ৰি চু খৱানত দুটা মুখ্য সামগ্ৰীৰ ভিতৰত ফান খাও (খাদ্য থোৱা ফান) অন্যতম।<ref>{{Cite journal |last1=Titrassamee |first1=Songsak |last2=Lamduan |first2=Somchai |last3=Phaengsoi |first3=Kosit |date=2014-06-12 |title=Bai Sri Su Khwan: Spirit Blessing in North-eastern Thailand |journal=Asian Culture and History |volume=6 |issue=2 |pages=134–138 |publisher=Canadian Center of Science and Education |doi=10.5539/ach.v6n2p134 |issn=1916-9655 |url=https://patricklepetit.jalbum.net/ANIMISM%20AND%20RELIGION/LIBRARY/Bai_Sri_Su_Khwan_Spirit_Blessing_in_North-eastern.pdf |access-date=2026-06-14 |page= }}</ref> ===ঢাকনিযুক্ত বাৰ্মিজ শৰাই=== ঢাকনিযুক্ত শৰাই দৰে পাত্ৰ বাৰ্মিজ সংস্কৃতিত দেখা যায়। এই পাত্ৰক ''hsun-ok'' বুলি কোৱা হয়। এইটো সাধাৰণতে বাৰ্মিজ সকলৰ বৌদ্ধ নৈবেদ্য বহন বা আগবঢ়োৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত পাত্ৰ।<ref>{{cite web |title=hsun-ok; vessel-stand; bowl |website=British Museum Collection Online |publisher=The British Museum |url=https://www.britishmuseum.org/collection/object/A_1993-1117-1 |access-date=15 June 2026}}</ref> ''Hsun-ok'' সাধাৰণতে লাখ-লেপা বাঁহ বা কাঠেৰে নিৰ্মিত হয়, আৰু ইয়াত এটা পেডেষ্টেল, বাটিৰ দৰে মূল পাত্ৰ, ভিতৰুৱা ট্ৰে আৰু ওপৰত এটা ওখ শিখৰযুক্ত ঢাকনি থাকে।<ref>{{cite web |title=hsun-ok; vessel-stand; bowl |website=British Museum Collection Online |publisher=The British Museum |url=https://www.britishmuseum.org/collection/object/A_1993-1117-1 |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Buddhist offering vessel (hsun ok) |website=Art Gallery of South Australia Collection |publisher=Art Gallery of South Australia |url=https://www.agsa.sa.gov.au/collection-publications/collection/works/buddhist-offering-vessel-hsun-ok/24828/ |access-date=15 June 2026}}</ref> ইয়াৰ পৰা বুজা যায় যে শানসকলৰ ঢাকনিযুক্ত ''hsun-ok'' ৰূপটো বাৰ্মিজ বৌদ্ধ নৈবেদ্য-পাত্ৰ পৰম্পৰাৰ এটা স্থানীয় অভিযোজন আছিল।<ref>{{cite web |title=hsun-ok |website=British Museum Collection Online |publisher=The British Museum |url=https://www.britishmuseum.org/collection/object/A_1998-0723-241 |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Burmese Lacquer Hson-ok Offering Box |website=Michael Backman Ltd |url=https://www.michaelbackmanltd.com/archived_objects/burmese-lacquer-hson-ok-offering-box/ |access-date=15 June 2026}}</ref> অৱশ্যে এই প্ৰমাণ বিশেষকৈ শিখৰযুক্ত ঢাকনি থকা লাখৰ ঢাকনিযুক্ত ''hsun-ok''-ৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰযোজ্য; সকলো মুকলি পেডেষ্টেলযুক্ত ট্ৰে বাৰ্মিজ উৎসৰ পৰা আহিছে বুলি ইয়াৰ দ্বাৰা প্ৰমাণিত নহয়। মুকলি উঠা নৈবেদ্য-ট্ৰে সমগ্ৰ মূল ভূখণ্ডীয় দক্ষিণ-পূব এছিয়াত বহুলভাৱে দেখা যায়, কিন্তু ঢাকনিযুক্ত লাখৰ ''hsun-ok'' বিশেষভাৱে বাৰ্মীজ বৌদ্ধ বস্তু-সংস্কৃতিৰ সৈতে অধিক ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত। ===অসমত শৰাই আৰু বটাৰ প্ৰচলন=== চীন-তিব্বতীয় বা তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় মূলৰ‌ [[চুতীয়া ৰাজ্য]] আৰু টাই মূলৰ [[আহোম ৰাজ্য]] দুয়োতে বটা বা শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। [[যোৰহাট জিলা]]ৰ তিতাবৰ অঞ্চলৰ চুতীয়া লোক এঘৰত পুৰণি বাকচ এটাত ভৰাই সংৰক্ষিত কৰি থোৱা চুতীয়া ৰাজ্যৰ দিনীয়া বটা উদ্ধাৰ কৰা হৈছে। বটাতোত অসমীয়া লিপিত খোদিত আছে "১৩১৭ সন ছাৰি শাবন মাশ"। অৰ্থাৎ ১৩৯৫ চনৰ(১৩১৭ শক) চাৰি শাওণত এই বঁটা টো নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল বা গ্ৰহণ কৰা হৈছিল।<ref> [https://archive.org/details/chutia-bota-1395 Image of the Bota dated to 1395 AD.]</ref> চুতীয়া সকলৰ দৰে [[ডিমাছা জনগোষ্ঠী|ডিমাছা]] সকলেও শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা দেখা যায়।<ref>{{cite web |title=horai |url=https://www.xobdo.org/dic/horai |website=Xobdo |access-date=14 June 2026}}</ref> ডিমাছা ভাষাত এই পাত্ৰক ''"শৰাই"'' বুলিয়ে জনা যায়। তদুপৰি ডিমাছা সকলৰ পাৰম্পৰিক বস্ত্ৰ শিল্পত ''হ'ৰাইমিন'' নামৰ শৰাইৰ মটিফটোও(motif) সংৰক্ষণ কৰি থোৱা দেখা যায়।<ref>{{cite web |last=ROOHI |title=Weaving in indigenous Dimasa community of Assam |url=https://in.boell.org/en/weaving-indigenous-dimasa-community-assam |website=Heinrich Böll Stiftung |date=19 December 2019 |access-date=14 June 2026}}</ref> আহোম ভাষাত শৰাইখনক ''"ফোন"'' বুলি কোৱা হয়। একেইটা শব্দয়েই মাইহাং থাল খনকো বুজায়। এই শব্দৰ গুৰি পুৰণি চীনা ভাষাৰ থাল বা ট্ৰে বুজোৱা ''"পান''" শব্দ আৰু থাই বা শান ভাষাত শৰাই জাতীয় পাত্ৰক ''"ফান"'' কোৱা হয়।<ref>[https://en.wiktionary.org/wiki/%E0%B8%9E%E0%B8%B2%E0%B8%99 Borrowed from Old Chinese 盤 (OC *baːn, “tray”). Cognate with Lao ພານ (phān), Tai Dam ꪝꪱꪙ or ꪟꪱꪙ, Burmese ဗန်း (ban:, “tray”), Shan ပၢၼ်ႉ (pâ̰an, “tray”), and possibly Khmer ពាន (piən) (Pou and Jenner, 1980-1981)]</ref> যিহেতু অসমত শৰাই বুজাবলৈ "ফোন" শব্দৰ সলনি পুৰণি "শৰাই" শব্দয়ে ব্যৱহাৰ কৰা হয়, গতিকে ধৰিব পাৰি যে খমেৰ সকলে ব্যৱহাৰ কৰা পাত্ৰৰ দৰে অসমৰ শৰাই খনও প্ৰাগ-আহোম যুগৰ পৰাই ব্যৱহাৰ কৰি অহা হৈছে। অসমলৈ আহি শৰাই আৰু মাইহাং—এই দুয়োবিধ পাত্ৰৰ সাদৃশ্য দেখা পাই আহোমসকলে হয়তো দুয়োবিধকে ব্যাখ্যা কৰিবলৈ “ফোন” শব্দ ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ লৈছিল। যিহেতু ঢাকনিযুক্ত শৰাইখন বাৰ্মিজ সকলৰ মাজত পোৱা যায়, গতিকে এইখন পাছৰ কালত আহোম ৰাজ্যৰ দিনত বাৰ্মাৰ পৰা গ্ৰহণ কৰা হ'ব পাৰে। পাছলৈ শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰদেৱৰ দিনত শৰাই নৱবৈষ্ণৱ ধৰ্মত অন্তভুক্ত কৰা হয় আৰু কালক্ৰমত অসমীয়া সংস্কৃতিৰ এক বিশেষ অংশ হৈ পৰে। [[File:Xorai worship.webp|thumb|নামঘৰত ব্যৱহাৰ হোৱা শৰাই।]] === অতিথি-আদৰণিত তামোল-পাণ আৰু শৰাই=== অসমীয়া সমাজত তামোল-পাণ আতিথ্য, সন্মান, ভক্তি আৰু মিত্ৰতাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰতীক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। শৰাইত তামোল-পাণ আগবঢ়াই অতিথিক আদৰণি জনোৱা পৰম্পৰা এটা স্তৰিত সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা বুলি বুজিব পাৰি—প্ৰথমে দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক বিস্তৃত আতিথ্য-সংস্কৃতি, তাৰ পাছত ভাৰতীয় ধৰ্মীয়-সামাজিক আচাৰৰ সৈতে ইয়াৰ সংযোগ, আৰু শেষত অসমীয়া কাঁহ-পিতলৰ শৰাই বা বঁটাৰ জৰিয়তে ইয়াৰ স্থানীয় ৰূপায়ণ। এই প্ৰথাৰ আটাইতকৈ প্ৰাচীন স্তৰটো দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক লোক সকলৰ তামোল-পাণভিত্তিক আতিথ্য পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত হ’ব পাৰে। খাচী সমাজত ''kwai'' বা তামোল-পাণ অতিথিক আগবঢ়োৱা এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সামাজিক শিষ্টাচাৰ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। ''Shikyntien kwai'' নামৰ খাচী পৰম্পৰাত ঘৰত অহা যিকোনো অতিথিক ''kwai'' আগবঢ়োৱাটো সৌজন্যৰ চিন বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Shikyntien Kwai: A Folklore about Betel Hospitality in Khasi Society |url=https://www.necarf.org/home/articles/54/shikyntien-kwai-a-folklore-about-betel-hospitality-in-khasi-society |website=NECARF |date=14 October 2020 |access-date=9 June 2026}}</ref> খাচীসকল অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক ভাষাপৰিয়ালৰ অন্তৰ্গত হোৱা বাবে, অসমীয়া তামোল-পাণ আতিথ্যৰ গভীৰ স্তৰটো পূব ভাৰতৰ অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াগত betel-areca সংস্কৃতিৰ সৈতে তুলনা কৰিব পাৰি, যদিও ইয়াৰ পৰা অসমীয়া প্ৰথাটো প্ৰত্যক্ষভাৱে খাচী বা অন্য কোনো একক অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক উৎসৰ পৰা আহিছে বুলি নিশ্চিতভাৱে ক’ব নোৱাৰি। পাছৰ স্তৰত এই তামোল-পাণ আতিথ্যৰ প্ৰথা ভাৰতীয় ধৰ্মীয় আৰু সামাজিক আচাৰৰ সৈতে একীভূত হয়। এছ. চি. আহুজা আৰু উমা আহুজাই betel leaf আৰু areca nut-ক আতিথ্য, শুভতা, সন্মান, সামাজিক প্ৰতিশ্ৰুতি আৰু ধৰ্মীয় নিবেদনৰ প্ৰতীক হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছে। তেওঁলোকৰ মতে ভাৰতৰ বহু সামাজিক আৰু ধৰ্মীয় আচাৰত তামোল-পাণ ব্যৱহাৰ হয়, আৰু অসমীয়া বিবাহত তামোল-পাণ প্ৰায় পোন্ধৰটা আচাৰত উপস্থিত থাকে।<ref>{{cite journal |last1=Ahuja |first1=S. C. |last2=Ahuja |first2=Uma |year=2011 |title=Betel Leaf and Betel Nut in India: History and Uses |journal=Asian Agri-History |volume=15 |issue=1 |pages=13–35 |url=https://www.researchgate.net/publication/292469329_Betel_leaf_and_betel_nut_in_India_History_and_uses |access-date=9 June 2026}}</ref> সেয়ে অসমীয়া সমাজত তামোল-পাণ কেৱল মুখশুদ্ধিৰ সামগ্ৰী নহয়; ই আতিথ্য, শুভেচ্ছা, বিবাহ, সামাজিক স্বীকৃতি আৰু ধৰ্মীয় পবিত্ৰতাৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে। এই তামোল-পাণ পৰম্পৰাই অসমত শৰাই আৰু বঁটাৰ জৰিয়তে এক বিশেষ স্থানীয় ৰূপ লাভ কৰে। অসম চৰকাৰৰ সংস্কৃতি-সম্পৰ্কীয় তথ্য অনুসৰি, তামোল-পাণ বা গুৱাপাণক ভক্তি, সন্মান আৰু মিত্ৰতাৰ নিবেদন হিচাপে ধৰা হয়, আৰু অতিথিক আদৰণি তথা ধন্যবাদ জনোৱাৰ চিহ্ন হিচাপে শৰাইত তামোল-পাণ আগবঢ়োৱা হয়। একেটা উৎসত শৰাইক নামঘৰ বা পূজাস্থলীত প্ৰসাদ আৰু অন্যান্য নিবেদন আগবঢ়োৱাৰ পাত্ৰ হিচাপেও বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Culture of Assam |url=https://assam.gov.in/about-us/391 |website=Assam State Portal |publisher=Government of Assam |access-date=9 June 2026}}</ref> ইয়াৰ পৰা বুজা যায় যে তামোল-পাণৰ সামাজিক অৰ্থ বহল আঞ্চলিক পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত হলেও, কাঁহ-পিতলৰ শৰাই বা বঁটাত তাক আগবঢ়োৱাৰ ৰূপটো অসমীয়া ধাতু-শিল্প আৰু সামাজিক আচাৰৰ সৈতে বিশেষভাৱে যুক্ত। == ধৰ্মীয় তাৎপৰ্য == পৰৱৰ্তী সময়ত আহোম সংস্কৃতিৰপৰা গ্ৰহণ কৰা শৰাই অসমীয়া সমাজ আৰু নামঘৰীয়া ধৰ্মীয় পৰম্পৰাৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশত পৰিণত হয়। নামঘৰত ভাগৱত স্থাপনৰ বাবে শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল, যিয়ে অসমীয়া আধ্যাত্মিক জীৱনত [[File:Sankaradeva.jpg|thumb|right|220px|শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]] ১৫শ আৰু ১৬শ শতিকাত [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]]ৰ একশৰণ নামধৰ্ম আন্দোলনে শৰাই আৰু বটাৰ তাৎপৰ্য নতুন ৰূপ দিয়ে। শংকৰদেৱে পুৰণি অসমীয়া সাংস্কৃতিক পৰিসৰৰপৰা শৰাইৰ ব্যৱহাৰ গ্ৰহণ কৰি ইয়াক অসমীয়া বৈষ্ণৱ সমাজত অন্তৰ্ভুক্ত কৰে। নামঘৰৰ মাজভাগত শৰাইৰ ওপৰত ভাগৱত স্থাপন কৰি তেওঁ দেখুৱাইছিল যে ঈশ্বৰ সকলোৰে বাবে সমান। সেই নামঘৰত শৰাই হৈ উঠে “সমতাৰ প্ৰতীক”—য’ৰপৰা সকলো ভক্তক সমানে প্ৰসাদ বিতৰণ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday |date=20 March 2021 }}</ref> == ঐতিহ্য == শৰাই আৰু বটাৰ ঐতিহ্যৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশ হৈছে—ই কেৱল ৰাজকীয় বস্তু হৈ নাথাকি অসমীয়া সমাজৰ সামূহিক হৃদস্পন্দনত পৰিণত হোৱা।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday }}</ref> শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। তামোল-পাণ আগবঢ়োৱাৰ মাধ্যমেৰে শৰাই আৰু বটা “সন্মানৰ আচাৰ” হিচাপে সমগ্ৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত একত্ৰিত সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা সৃষ্টি কৰে। এই আধ্যাত্মিক ৰূপান্তৰৰ ফলত শৰাই আৰু বটা কেৱল ৰাজকীয় ক্ষমতাৰ প্ৰতীক হৈ নাথাকি সামাজিক ঐক্য, সমতা আৰু অসমীয়া জাতীয় আত্মাৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশত পৰিণত হয়।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday |date=20 March 2021 }}</ref> == চাওক == * [[অসমীয়া সংস্কৃতি]] * [[তামোল-পাণ]] * [[নামঘৰ]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} 8o67izk8zfg7mdq251iou6l7242d2p0 612253 612252 2026-06-14T20:21:26Z Ananya Taye 28065 /* ফান পাত্ৰ */ 612253 wikitext text/x-wiki '''শৰাই''' আৰু '''বটা''' অসমৰ অন্যতম প্ৰতীকী পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। কাঁহ বা বেল-মেটেলৰে নিৰ্মিত এই শিল্পবস্তু অসমীয়া সমাজত মৰ্যাদা, সন্মান আৰু সাংস্কৃতিক গৌৰৱৰ প্ৰতীক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। সাধাৰণতে তলত এটা থিয়াভাগ থকা ওপৰৰ থাল সদৃশ গঠনযুক্ত শৰাই ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠান, সামাজিক অনুষ্ঠান আৰু বিশেষকৈ অতিথি সম্ভাষণত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। অসমীয়া আৰু আহোম সংস্কৃতিত শৰাই আগবঢ়োৱা মানে আন্তৰিকতা, আতিথ্য আৰু গভীৰ সন্মান প্ৰকাশ কৰা। [[File:Xorai-শৰাই.jpg|thumb|right|250px|পৰম্পৰাগত অসমীয়া শৰাই]] সাধাৰণতে ইয়াত তামোল-পাণ, মিঠাই আৰু আন আন আনুষ্ঠানিক সামগ্ৰী আগবঢ়োৱা হয়। কিছুমান শৰাইত অলংকৃত ঢাকনি থাকে, যিয়ে ইয়াৰ সৌন্দৰ্য আৰু আধ্যাত্মিক তাৎপৰ্য বৃদ্ধি কৰে; আন কিছুমান আকৌ মুকলি ৰূপত থাকে। লক্ষণীয় যে, অতিথি সম্ভাষণ আৰু ধৰ্মীয় নিবেদনৰ বাবে ব্যৱহৃত এনে উচ্চভিত্তিযুক্ত থাল বা পাত্ৰৰ ধাৰণা এছিয়াৰ আন বহু অঞ্চলতো—বিশেষকৈ চীন, তিব্বত, নেপাল আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াত দেখিবলৈ পোৱা যায়। যদিও শৰাই আৰু বটা একে ধৰণৰ সামগ্ৰী আৰু মূল নক্সাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ় লৈ উঠিছে, তথাপি সময়ৰ লগে লগে এই দুয়োটা পৃথক শিল্পবস্তু হিচাপে বিকশিত হয়। শৰাই সাধাৰণতে ওপৰত এটা সমতল থাল আৰু তলত এটা থিয়াভাগযুক্ত, আনহাতে বটা হৈছে বাটিৰ দৰে পাত্ৰ, যি বহু সময়ত শৰাইৰ সৈতে একেলগে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=Fragmented Memories: Struggling to Be Tai-Ahom in India |url=https://archive.org/details/fragmentedmemori0000saik |publisher=Duke University Press |location=Durham |year=2004 |isbn=9780822334255 |access-date=5june 2025 }}</ref> == ইতিহাস == === প্ৰাচীন চীনা উৎস === [[File:Warring States Bronze Dou 02.jpg|thumb|right|250px|যুদ্ধৰত ৰাজ্যসমূহৰ যুগৰ ব্ৰঞ্জৰ ডৌ পাত্ৰ]] শৰাই আৰু বটাৰ শিকড় চীন জনগোষ্ঠীৰ এক প্ৰাচীন সাংস্কৃতিক ধাৰাৰ সৈতে জড়িত। "Dou " (豆) নামে পৰিচিত উচ্চভিত্তিযুক্ত বাটিৰ আকৃতি প্ৰথমে চীনত নৱপ্ৰস্তৰ যুগত দেখা যায়। ওপৰত পাত্ৰ আৰু তলত থিয়াভাগ থকা এই গঠন প্ৰায় ৬,০০০–৭,০০০ বছৰ আগতে (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৫০০০–৪০০০) উৎপত্তি লাভ কৰে, আৰু ইয়াৰ মূল আকৃতি ইয়াংশাও সংস্কৃতি আৰু ডাৱেনকʼ সংস্কৃতিত বিকশিত হয়। ভাষাতাত্ত্বিক আৰু জিনগত গৱেষকৰ মতে [[চীনা-তিব্বতীয় ভাষা|চীন-তিব্বতীয়]] বা তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় ভাষা পৰিয়ালৰ লোক সকলৰ আদিম বিস্তাৰ উত্তৰ চীনৰ ইয়াংশাও আৰু মাজিয়াও সভ্যতাৰ পৰা হৈছিল।<ref>{{cite journal |last1=Zhang |first1=Menghan |last2=Yan |first2=Shi |last3=Pan |first3=Wuyun |last4=Jin |first4=Li |year=2019 |title=Phylogenetic evidence for Sino-Tibetan origin in northern China in the Late Neolithic |journal=Nature |volume=569 |pages=112–115 |doi=10.1038/s41586-019-1153-z}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Zhang |first1=Hanzhi |last2=Ji |first2=Ting |last3=Pagel |first3=Mark |last4=Mace |first4=Ruth |year=2020 |title=Dated phylogeny suggests early Neolithic origin of Sino-Tibetan languages |journal=Scientific Reports |volume=10 |article-number=20792 |doi=10.1038/s41598-020-77404-4}}</ref> যিহেতু অসমৰ বড়ো-গাৰো বা বড়ো-কছাৰী মূলীয় ভাষাসমূহ তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় ভাষা পৰিয়ালৰ এটা শাখা হিচাপে গণ্য কৰা হয়,‌গতিকে চীনৰ এই সভ্যতাৰ পৰাই অসমৰ [[বড়ো-কছাৰী]] মূলীয় জনগোষ্ঠী সমূহৰ উৎপত্তি হৈছে বুলি ক'ব পৰা যায়।<ref>{{cite book |last=DeLancey |first=Scott |year=2012 |chapter=On the Origins of Bodo-Garo |editor-last=Morey |editor-first=Stephen |editor2-last=Post |editor2-first=Mark W. |title=North East Indian Linguistics |volume=4 |publisher=Cambridge University Press India |pages=3–20}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত [[ঝৌ সাম্ৰাজ্য]]ৰ (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১০৪৬–২৫৬) যুগত “ডৌ” চীনা ধৰ্মীয়-আনুষ্ঠানিক সংস্কৃতিৰ এক বিশেষ প্ৰতীকত পৰিণত হয়। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। [[File:Spring & Autumn Bronze Dou, Xinzheng.jpg|thumb|right|250px|বসন্ত আৰু শৰৎ যুগৰ ব্ৰঞ্জৰ ডৌ পাত্ৰ, চিনঝেং]] ঝৌ সমাজত জীৱন “লি” বা আচাৰ-ব্যৱস্থাৰ নিয়মেৰে পৰিচালিত হৈছিল। সেই ব্যৱস্থাত ডৌ কেৱল এটা খাদ্যপাত্ৰ নাছিল; ই আছিল পূৰ্বপুৰুষৰ সৈতে আত্মিক যোগাযোগ স্থাপন কৰা এক পৱিত্ৰ আচাৰিক পাত্ৰ। ঝৌ লোকসকলে বিশ্বাস কৰিছিল যে সঠিকভাৱে পূৰ্বপুৰুষক নিবেদন কৰিলে ঐশ্বৰিক আশীৰ্বাদ লাভ হয়—যেনে সুৰক্ষা আৰু উন্নত ফচল। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। [[File:Dou with an inland hunting scene.jpg|thumb|right|250px|শিকাৰ দৃশ্য খোদিত প্ৰাচীন ডৌ পাত্ৰ]] ===চীনৰ পৰা শৰাই সংস্কৃতিৰ বিস্তাৰ=== কালক্ৰমত চীনৰ পৰা শৰাই জাতীয় পাত্ৰ চীন তিব্বতীয় মূলৰ বাৰ্মিজ<ref>[https://archive.org/details/burmese-hsun-ok Traditional Burmese Offering Tray Hsun-Ok]</ref>, তিব্বত, নেপাল<ref>[https://archive.org/details/nepal-offering-tray Traditional Nepalese Offering tray]</ref>, অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক ভুলৰ কম্বোডিয়া, ভিয়েটনাম, টাই মুলৰ থাইলেণ্ড, অষ্ট্ৰোনেচিয়ান মূলৰ মালয়েছিয়া, ইত্যাদি অঞ্চললৈ বিয়পি পৰে। বৌদ্ধ ধৰ্মত শৰাইৰ মহৎ আটাইতকৈ বেছি। এই সকলো দেশত শৰাই জাতীয় পাত্ৰ ভগৱানৰ আগত সেৱা কৰিবলৈ আগ বঢ়োৱা হয়। ===ফান পাত্ৰ=== থাই বা কম্বোডিয়াৰ ভাষাত শৰাই জাতীয় পাত্ৰক ''"ফান"'' কোৱা হয়।<ref>{{cite web |title=Mon-Khmer Languages Database: Khmer |website=SEAlang Library |publisher=Center for Research in Computational Linguistics |url=https://www.sealang.net/monkhmer/database/retrieve.pl?format=html&language=Khmer&sort=gloss |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Phan (tray) |website=Wikipedia |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Phan_(tray) |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=ពាន |website=Wiktionary |url=https://en.wiktionary.org/wiki/%E1%9E%96%E1%9E%B6%E1%9E%93 |access-date=15 June 2026}}</ref> ===খমেৰ সকলৰ ফান=== ভাষিক দৃষ্টিকোণৰ পৰা ''ফান'' শব্দ-পৰিয়ালটো টাই ভাষা সমূহতকৈ অষ্ট্ৰ-এচিয়াটিক বা খমেৰ ভাষাত সমূহত অধিক পুৰণি আৰু ব্যাপকভাৱে বিস্তৃত। Roger Blenchয়ে নিজৰ Austroasiatic basketry terminologyৰ অধ্যয়নত “pedestal tray”ৰ বাবে এটা প্ৰাৰম্ভিক অষ্ট্ৰ’এছিয়াটিক মূলৰ তালিকা প্ৰস্তুত কৰিছে, য’ত Shortoৰ Proto-Mon-Khmerৰ ''*baːn'' অৰ্থাৎ “pedestal dish”, Kuiৰ ''phian'' অৰ্থাৎ “pedestal teay”,Surin Khmerৰ ''piːan'''' অৰ্থাৎ “tray with pedestal”, T’inৰ ''phɨan'' অৰ্থাৎ “tray”, আৰু Nyah Kurৰ ''kǝbíǝn'' অৰ্থাৎ “bamboo food tray”। Blenchয়ে এই শব্দ পৰিয়ালটোক পুৰণি চীনা ''*bˤan'' অৰ্থাৎ “ট্ৰেই”ৰ সৈতে তুলনা কৰিছে। তেওঁ লগতে থাই আৰু শ্বান ভাষাত পোৱা ৰূপটো ও চীনা ভাষাৰ পৰা যোৱা ("plausibly a regional Chinese borrowing”) বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Blench |first=Roger |chapter=Basketry in Austroasiatic |editor-last=Alves |editor-first=Mark |title=Austroasiatic Linguistics in Honour of Michel Ferlus |publisher=JSEALS Special Publication |year=2025 |pages=87–88 |url=https://icaal.net/wp-content/uploads/2026/01/AA-Linguistics-in-Honour-of-Michel-Ferlus-2025.pdf |access-date=15 June 2026}}</ref> থাই/শ্যাম ৰাজ্যসমূহৰ থাইলেণ্ডত উত্থান হোৱাৰ আগতেই কম্বোডিয়া আৰু সংশ্লিষ্ট মূল ভূখণ্ডীয় দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক প্ৰেক্ষাপটত শৰাই জাতীয় পাত্ৰৰ উপস্থিতি পোৱা যায়। হেং পিফালে খ্ৰীষ্টীয় ৩০০–৫০০ চনৰ প্ৰাক-আংকোৰীয় যুগৰ উত্তৰণৰ বিষয়ে আলোচনা কৰোঁতে উত্তৰ-পূব থাইলেণ্ড আৰু কম্বোডিয়াৰ প্ৰাগৈতিহাসিক (তেতিয়ালৈকে থাই/টাই সকলৰ প্ৰবজন ঘটা নাছিল<ref>{{cite journal |last=Evans |first=Grant |title=The Tai Original Diaspora |journal=Journal of the Siam Society |volume=104 |year=2016 |pages=1–14 |url=https://thesiamsociety.org/wp-content/uploads/2016/04/JSS_104_0b_Evans_TaiOriginalDiaspora.pdf |access-date=15 June 2026}}</ref>) স্থানসমূহত "pedestalled dishes and bowls" অৰ্থাৎ শৰাই জাতীয় পাত্ৰ আৰু বাটিৰ উপস্থিতিৰ কথা উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Heng |first=Piphal |title=Transition to the Pre-Angkorian period (300–500 CE): Thala Borivat and a regional perspective |journal=Journal of Southeast Asian Studies |volume=47 |issue=3 |year=2016 |pages=484–505 |doi=10.1017/S0022463416000369 |url=https://www.cambridge.org/core/journals/journal-of-southeast-asian-studies/article/transition-to-the-preangkorian-period-300500-ce-thala-borivat-and-a-regional-perspective/AEC80A473E33ED556489658939C261D2 |access-date=15 June 2026}}</ref> তেওঁ কম্বোডিয়াৰ Tuol Neakta Kang Memay স্থানৰ পৰা পোৱা এটা পেডেষ্টেলযুক্ত বাটিৰ ছবিও প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Heng |first=Piphal |year=2016 |title=Transition to the Pre-Angkorian period (300–500 CE): Thala Borivat and a regional perspective |journal=Journal of Southeast Asian Studies |volume=47 |issue=3 |pages=484–505 |doi=10.1017/S0022463416000406}}</ref> [[এংকৰ ৱাট|এংকৰ বছৰেই]] স্থানৰ প্ৰাচীন কম্বোডীয় মৃত্শিল্পৰ মাজতো এনে পেডেষ্টেলযুক্ত থালৰ আকৃতিৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে; Miriam T. Stark-এ এংকৰ বৰেইৰ মৃত্শিল্পৰ ভিতৰত শৰাই জাতীয় থালৰ বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Stark |first=Miriam T. |year=2019 |title=Earthenware Ceramic Technologies of Angkor Borei, Cambodia |journal=Udaya, Journal of Khmer Studies |volume=14 |pages=109–132}}</ref> একেদৰেই UNESCOয়ে প্ৰকাশিত খমেৰ ৰূপালী শিল্প সম্পৰ্কীয় এখন গ্ৰন্থৰ মতে প্ৰাক-আংকোৰীয় আৰু আংকোৰীয় শিলালিপিত কম্বোডীয় সকলে ব্যৱহাৰ কৰা ৰূপালী সামগ্ৰীৰ ভিতৰত পেডেষ্টেল যুক্ত থাল আৰু ট্ৰেৰও বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Kong |first=Vireak |year=2009 |title=Khmer Silverwares |publisher=UNESCO |location=Phnom Penh |url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000187953 |access-date=9 June 2026}}</ref> থাই সকলৰ আয়ুথিয়া ৰাজ্য ১৩৫১ চনত প্ৰতিষ্ঠা হৈছিল আৰু ইয়াৰ ৰাজ দৰবাৰৰ সংস্কৃতি আংকোৰৰ সাংস্কৃতিৰ আৰ্হিৰে গঢ় লোৱা বুলি কোৱা হয়।<ref>{{cite encyclopedia |title=History of Thailand |encyclopedia=Encyclopaedia Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/history-of-Thailand |access-date=9 June 2026}}</ref><ref>{{cite encyclopedia |title=Khmer Empire |encyclopedia=Encyclopaedia Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Khmer-Empire |access-date=9 June 2026}}</ref> সেয়েহে ধৰিব পৰা যায় যে থাই বা তাই সকলৰ আগমনৰ আগৰে পৰা খমেৰ সকলে বান/ফান নামৰ শৰাই জাতীয় পাত্ৰ ব্যৱহাৰ কৰি আহিছিল। ===টাই সকলৰ ফান=== খমেৰ সকলৰ দৰে থাই সকলেও এই পাত্ৰক "ফান" কয়। থাই বা অন্য টাই সকলে শৰাই জাতীয় সম্পাদ খমেৰ সকলৰ সম্পৰ্কত অহাৰ আগতে ব্যৱহাৰ কৰিছিল নে নাই তাৰ তথ্য পোৱা নাযায়। খমেৰ সকলৰ দৰে থাই সকলৰ "ফান" শব্দটোও পুৰণি চীনা ভাষাৰ থাল বা ট্ৰে বুজোৱা ''*bˤan'' শব্দৰ পৰা লোৱা হৈছে।<ref>{{cite web |title=พาน |website=Wiktionary |url=https://en.wiktionary.org/wiki/%E0%B8%9E%E0%B8%B2%E0%B8%99 |access-date=15 June 2026}}</ref> টাই ভাষাসমূহ যেনে থাই ভাষাত พาน (ফান), লাও ভাষাত ພານ (phān), টাই ডাম ꪝꪱꪙ বা ꪟꪱꪙ টাই য়াই ভাষাত ပၢၼ်ႉ আদিয়ে থাল সদৃশ পাত্ৰক বুজোৱা হয় যি চীনা ভাষাৰ 盤 পানৰ পৰা আহিছে যাৰ অৰ্থ থাল (tray)।<ref>“พาน” in Thai Dictionary Project (TDP) (UC Berkeley 1964) (plus additional data from the Royal Institute of Thailand (RI) and NECTEC's LEXITRON project (LEX)). Searchable online at {{url|SEAlang.net}}</ref> টাই-আহোম ভাষাত এনে পাত্ৰক ফুন (𑜇𑜥𑜃𑜫) বুলি কোৱা হয়।<ref>{{Cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |author-link=Golap Chandra Barua |title=Ahom-Assamese-English Dictionary |publisher=Baptist Mission Press |location=Calcutta |year=1920 |page= 138|url=https://ia801408.us.archive.org/2/items/in.ernet.dli.2015.463794/2015.463794.Ahom-assamese-english-Dictionary.pdf |access-date=2026-06-14}}</ref> থাই সকলৰ মাজত ফান এটা উচ্চ স্তৰীয় পৰম্পৰাগত বাচন।<ref>{{Cite journal |last1=Titrassamee |first1=Songsak |last2=Lamduan |first2=Somchai |last3=Phaengsoi |first3=Kosit |date=2014-06-12 |title=Bai Sri Su Khwan: Spirit Blessing in North-eastern Thailand |journal=Asian Culture and History |volume=6 |issue=2 |pages=134–138 |publisher=Canadian Center of Science and Education |doi=10.5539/ach.v6n2p134 |issn=1916-9655 |url=https://patricklepetit.jalbum.net/ANIMISM%20AND%20RELIGION/LIBRARY/Bai_Sri_Su_Khwan_Spirit_Blessing_in_North-eastern.pdf |access-date=2026-06-14 }}</ref> টাই লাও আৰু ফু টাই সকলৰ পৰম্পৰাগত অনুষ্ঠান বাই চ্ৰি চু খৱানত দুটা মুখ্য সামগ্ৰীৰ ভিতৰত ফান খাও (খাদ্য থোৱা ফান) অন্যতম।<ref>{{Cite journal |last1=Titrassamee |first1=Songsak |last2=Lamduan |first2=Somchai |last3=Phaengsoi |first3=Kosit |date=2014-06-12 |title=Bai Sri Su Khwan: Spirit Blessing in North-eastern Thailand |journal=Asian Culture and History |volume=6 |issue=2 |pages=134–138 |publisher=Canadian Center of Science and Education |doi=10.5539/ach.v6n2p134 |issn=1916-9655 |url=https://patricklepetit.jalbum.net/ANIMISM%20AND%20RELIGION/LIBRARY/Bai_Sri_Su_Khwan_Spirit_Blessing_in_North-eastern.pdf |access-date=2026-06-14 |page= }}</ref> ===দক্ষিণ পূব এছিয়াৰ অন্য শৰাই জাতীয় পাত্ৰ=== খমেৰ আৰু তাই বাদেও দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অন্য দেশসমূহতো শৰাই-জাতীয় পেডেষ্টেলযুক্ত পাত্ৰ বা নৈবেদ্য-ট্ৰে দেখা যায়। মিয়ানমাৰত ইয়াৰ এটা স্বতন্ত্ৰ ঢাকনিযুক্ত লাখ-পাত্ৰ ৰূপ দেখা যায়, যাক hsun-ok বুলি কোৱা হয়। এই পাত্ৰ বৌদ্ধ ভিক্ষু আৰু বিহাৰলৈ খাদ্য বা নৈবেদ্য আগবঢ়োৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত হয়, আৰু সাধাৰণতে বাঁহ বা কাঠৰ গাঁথনিৰ ওপৰত লাখ-লেপ দি নিৰ্মাণ কৰা হয়।<ref>{{cite web |title=Conserving a Burmese offering vessel |website=British Museum |publisher=The British Museum |date=13 September 2023 |url=https://www.britishmuseum.org/blog/conserving-burmese-offering-vessel |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Buddhist offering vessel (hsun ok) |website=Art Gallery of South Australia Collection |publisher=Art Gallery of South Australia |url=https://www.agsa.sa.gov.au/collection-publications/collection/works/buddhist-offering-vessel-hsun-ok/24828/ |access-date=15 June 2026}}</ref> দ্বীপীয় দক্ষিণ-পূব এছিয়াতো এনে পেডেষ্টেলযুক্ত ট্ৰে বা পাত্ৰৰ ব্যৱহাৰ পোৱা যায়। ইণ্ডোনেশিয়াৰ বালিত দুলাং (dulang) নামে জনা ওখ পায়াযুক্ত ট্ৰে ধৰ্মীয় বা আনুষ্ঠানিক নৈবেদ্য বহন কৰাৰ বাবে ব্যৱহৃত হয়। ফিলিপাইনছৰ ৰাষ্ট্ৰীয় মিউজিয়াময়ে উল্লেখ কৰিছে যে বালিৰ এই দুলাং-সমূহ পূজা পাতল বা নীতি নিয়মত বিভিন্ন সামগ্ৰী আগবঢ়াবলৈ ব্যৱহাৰ ৰা হয়। দক্ষিণ ফিলিপাইনছৰ Maranao আৰু Maguindanao সমাজত তাবাক নামে জনা পিতলৰ শৰাই জাতীয় পাত্ৰ বিশেষ অনুষ্ঠানত খাদ্য পৰিবেশনৰ বাবে ব্যৱহৃত হয়।<ref>{{cite web |title=Earthenware Pedestalled Bowls |website=National Museum of the Philippines |publisher=National Museum of the Philippines |date=7 December 2021 |url=https://www.nationalmuseum.gov.ph/2021/12/07/earthenware-pedestalled-bowls/ |access-date=15 June 2026}}</ref> জাভাৰ মধ্যযুগীয় শিল্পতো শৰাই জাতীয় পাত্ৰৰ উদাহৰণ পোৱা যায়।<ref>{{cite web |title=Offering tray (talam) |website=The Metropolitan Museum of Art |publisher=The Metropolitan Museum of Art |url=https://www.metmuseum.org/art/collection/search/715081 |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Offering Vessel in the Form of a Female Head |website=Los Angeles County Museum of Art |publisher=LACMA |url=https://collections.lacma.org/node/175545 |access-date=15 June 2026}}</ref> ===ঢাকনিযুক্ত বাৰ্মিজ শৰাই=== ঢাকনিযুক্ত শৰাই দৰে পাত্ৰ বাৰ্মিজ সংস্কৃতিত দেখা যায়। এই পাত্ৰক ''hsun-ok'' বুলি কোৱা হয়। এইটো সাধাৰণতে বাৰ্মিজ সকলৰ বৌদ্ধ নৈবেদ্য বহন বা আগবঢ়োৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত পাত্ৰ।<ref>{{cite web |title=hsun-ok; vessel-stand; bowl |website=British Museum Collection Online |publisher=The British Museum |url=https://www.britishmuseum.org/collection/object/A_1993-1117-1 |access-date=15 June 2026}}</ref> ''Hsun-ok'' সাধাৰণতে লাখ-লেপা বাঁহ বা কাঠেৰে নিৰ্মিত হয়, আৰু ইয়াত এটা পেডেষ্টেল, বাটিৰ দৰে মূল পাত্ৰ, ভিতৰুৱা ট্ৰে আৰু ওপৰত এটা ওখ শিখৰযুক্ত ঢাকনি থাকে।<ref>{{cite web |title=hsun-ok; vessel-stand; bowl |website=British Museum Collection Online |publisher=The British Museum |url=https://www.britishmuseum.org/collection/object/A_1993-1117-1 |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Buddhist offering vessel (hsun ok) |website=Art Gallery of South Australia Collection |publisher=Art Gallery of South Australia |url=https://www.agsa.sa.gov.au/collection-publications/collection/works/buddhist-offering-vessel-hsun-ok/24828/ |access-date=15 June 2026}}</ref> ইয়াৰ পৰা বুজা যায় যে শানসকলৰ ঢাকনিযুক্ত ''hsun-ok'' ৰূপটো বাৰ্মিজ বৌদ্ধ নৈবেদ্য-পাত্ৰ পৰম্পৰাৰ এটা স্থানীয় অভিযোজন আছিল।<ref>{{cite web |title=hsun-ok |website=British Museum Collection Online |publisher=The British Museum |url=https://www.britishmuseum.org/collection/object/A_1998-0723-241 |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Burmese Lacquer Hson-ok Offering Box |website=Michael Backman Ltd |url=https://www.michaelbackmanltd.com/archived_objects/burmese-lacquer-hson-ok-offering-box/ |access-date=15 June 2026}}</ref> অৱশ্যে এই প্ৰমাণ বিশেষকৈ শিখৰযুক্ত ঢাকনি থকা লাখৰ ঢাকনিযুক্ত ''hsun-ok''-ৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰযোজ্য; সকলো মুকলি পেডেষ্টেলযুক্ত ট্ৰে বাৰ্মিজ উৎসৰ পৰা আহিছে বুলি ইয়াৰ দ্বাৰা প্ৰমাণিত নহয়। মুকলি উঠা নৈবেদ্য-ট্ৰে সমগ্ৰ মূল ভূখণ্ডীয় দক্ষিণ-পূব এছিয়াত বহুলভাৱে দেখা যায়, কিন্তু ঢাকনিযুক্ত লাখৰ ''hsun-ok'' বিশেষভাৱে বাৰ্মীজ বৌদ্ধ বস্তু-সংস্কৃতিৰ সৈতে অধিক ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত। ===অসমত শৰাই আৰু বটাৰ প্ৰচলন=== চীন-তিব্বতীয় বা তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় মূলৰ‌ [[চুতীয়া ৰাজ্য]] আৰু টাই মূলৰ [[আহোম ৰাজ্য]] দুয়োতে বটা বা শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। [[যোৰহাট জিলা]]ৰ তিতাবৰ অঞ্চলৰ চুতীয়া লোক এঘৰত পুৰণি বাকচ এটাত ভৰাই সংৰক্ষিত কৰি থোৱা চুতীয়া ৰাজ্যৰ দিনীয়া বটা উদ্ধাৰ কৰা হৈছে। বটাতোত অসমীয়া লিপিত খোদিত আছে "১৩১৭ সন ছাৰি শাবন মাশ"। অৰ্থাৎ ১৩৯৫ চনৰ(১৩১৭ শক) চাৰি শাওণত এই বঁটা টো নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল বা গ্ৰহণ কৰা হৈছিল।<ref> [https://archive.org/details/chutia-bota-1395 Image of the Bota dated to 1395 AD.]</ref> চুতীয়া সকলৰ দৰে [[ডিমাছা জনগোষ্ঠী|ডিমাছা]] সকলেও শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা দেখা যায়।<ref>{{cite web |title=horai |url=https://www.xobdo.org/dic/horai |website=Xobdo |access-date=14 June 2026}}</ref> ডিমাছা ভাষাত এই পাত্ৰক ''"শৰাই"'' বুলিয়ে জনা যায়। তদুপৰি ডিমাছা সকলৰ পাৰম্পৰিক বস্ত্ৰ শিল্পত ''হ'ৰাইমিন'' নামৰ শৰাইৰ মটিফটোও(motif) সংৰক্ষণ কৰি থোৱা দেখা যায়।<ref>{{cite web |last=ROOHI |title=Weaving in indigenous Dimasa community of Assam |url=https://in.boell.org/en/weaving-indigenous-dimasa-community-assam |website=Heinrich Böll Stiftung |date=19 December 2019 |access-date=14 June 2026}}</ref> আহোম ভাষাত শৰাইখনক ''"ফোন"'' বুলি কোৱা হয়। একেইটা শব্দয়েই মাইহাং থাল খনকো বুজায়। এই শব্দৰ গুৰি পুৰণি চীনা ভাষাৰ থাল বা ট্ৰে বুজোৱা ''"পান''" শব্দ আৰু থাই বা শান ভাষাত শৰাই জাতীয় পাত্ৰক ''"ফান"'' কোৱা হয়।<ref>[https://en.wiktionary.org/wiki/%E0%B8%9E%E0%B8%B2%E0%B8%99 Borrowed from Old Chinese 盤 (OC *baːn, “tray”). Cognate with Lao ພານ (phān), Tai Dam ꪝꪱꪙ or ꪟꪱꪙ, Burmese ဗန်း (ban:, “tray”), Shan ပၢၼ်ႉ (pâ̰an, “tray”), and possibly Khmer ពាន (piən) (Pou and Jenner, 1980-1981)]</ref> যিহেতু অসমত শৰাই বুজাবলৈ "ফোন" শব্দৰ সলনি পুৰণি "শৰাই" শব্দয়ে ব্যৱহাৰ কৰা হয়, গতিকে ধৰিব পাৰি যে খমেৰ সকলে ব্যৱহাৰ কৰা পাত্ৰৰ দৰে অসমৰ শৰাই খনও প্ৰাগ-আহোম যুগৰ পৰাই ব্যৱহাৰ কৰি অহা হৈছে। অসমলৈ আহি শৰাই আৰু মাইহাং—এই দুয়োবিধ পাত্ৰৰ সাদৃশ্য দেখা পাই আহোমসকলে হয়তো দুয়োবিধকে ব্যাখ্যা কৰিবলৈ “ফোন” শব্দ ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ লৈছিল। যিহেতু ঢাকনিযুক্ত শৰাইখন বাৰ্মিজ সকলৰ মাজত পোৱা যায়, গতিকে এইখন পাছৰ কালত আহোম ৰাজ্যৰ দিনত বাৰ্মাৰ পৰা গ্ৰহণ কৰা হ'ব পাৰে। পাছলৈ শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰদেৱৰ দিনত শৰাই নৱবৈষ্ণৱ ধৰ্মত অন্তভুক্ত কৰা হয় আৰু কালক্ৰমত অসমীয়া সংস্কৃতিৰ এক বিশেষ অংশ হৈ পৰে। [[File:Xorai worship.webp|thumb|নামঘৰত ব্যৱহাৰ হোৱা শৰাই।]] === অতিথি-আদৰণিত তামোল-পাণ আৰু শৰাই=== অসমীয়া সমাজত তামোল-পাণ আতিথ্য, সন্মান, ভক্তি আৰু মিত্ৰতাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰতীক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। শৰাইত তামোল-পাণ আগবঢ়াই অতিথিক আদৰণি জনোৱা পৰম্পৰা এটা স্তৰিত সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা বুলি বুজিব পাৰি—প্ৰথমে দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক বিস্তৃত আতিথ্য-সংস্কৃতি, তাৰ পাছত ভাৰতীয় ধৰ্মীয়-সামাজিক আচাৰৰ সৈতে ইয়াৰ সংযোগ, আৰু শেষত অসমীয়া কাঁহ-পিতলৰ শৰাই বা বঁটাৰ জৰিয়তে ইয়াৰ স্থানীয় ৰূপায়ণ। এই প্ৰথাৰ আটাইতকৈ প্ৰাচীন স্তৰটো দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক লোক সকলৰ তামোল-পাণভিত্তিক আতিথ্য পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত হ’ব পাৰে। খাচী সমাজত ''kwai'' বা তামোল-পাণ অতিথিক আগবঢ়োৱা এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সামাজিক শিষ্টাচাৰ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। ''Shikyntien kwai'' নামৰ খাচী পৰম্পৰাত ঘৰত অহা যিকোনো অতিথিক ''kwai'' আগবঢ়োৱাটো সৌজন্যৰ চিন বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Shikyntien Kwai: A Folklore about Betel Hospitality in Khasi Society |url=https://www.necarf.org/home/articles/54/shikyntien-kwai-a-folklore-about-betel-hospitality-in-khasi-society |website=NECARF |date=14 October 2020 |access-date=9 June 2026}}</ref> খাচীসকল অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক ভাষাপৰিয়ালৰ অন্তৰ্গত হোৱা বাবে, অসমীয়া তামোল-পাণ আতিথ্যৰ গভীৰ স্তৰটো পূব ভাৰতৰ অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াগত betel-areca সংস্কৃতিৰ সৈতে তুলনা কৰিব পাৰি, যদিও ইয়াৰ পৰা অসমীয়া প্ৰথাটো প্ৰত্যক্ষভাৱে খাচী বা অন্য কোনো একক অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক উৎসৰ পৰা আহিছে বুলি নিশ্চিতভাৱে ক’ব নোৱাৰি। পাছৰ স্তৰত এই তামোল-পাণ আতিথ্যৰ প্ৰথা ভাৰতীয় ধৰ্মীয় আৰু সামাজিক আচাৰৰ সৈতে একীভূত হয়। এছ. চি. আহুজা আৰু উমা আহুজাই betel leaf আৰু areca nut-ক আতিথ্য, শুভতা, সন্মান, সামাজিক প্ৰতিশ্ৰুতি আৰু ধৰ্মীয় নিবেদনৰ প্ৰতীক হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছে। তেওঁলোকৰ মতে ভাৰতৰ বহু সামাজিক আৰু ধৰ্মীয় আচাৰত তামোল-পাণ ব্যৱহাৰ হয়, আৰু অসমীয়া বিবাহত তামোল-পাণ প্ৰায় পোন্ধৰটা আচাৰত উপস্থিত থাকে।<ref>{{cite journal |last1=Ahuja |first1=S. C. |last2=Ahuja |first2=Uma |year=2011 |title=Betel Leaf and Betel Nut in India: History and Uses |journal=Asian Agri-History |volume=15 |issue=1 |pages=13–35 |url=https://www.researchgate.net/publication/292469329_Betel_leaf_and_betel_nut_in_India_History_and_uses |access-date=9 June 2026}}</ref> সেয়ে অসমীয়া সমাজত তামোল-পাণ কেৱল মুখশুদ্ধিৰ সামগ্ৰী নহয়; ই আতিথ্য, শুভেচ্ছা, বিবাহ, সামাজিক স্বীকৃতি আৰু ধৰ্মীয় পবিত্ৰতাৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে। এই তামোল-পাণ পৰম্পৰাই অসমত শৰাই আৰু বঁটাৰ জৰিয়তে এক বিশেষ স্থানীয় ৰূপ লাভ কৰে। অসম চৰকাৰৰ সংস্কৃতি-সম্পৰ্কীয় তথ্য অনুসৰি, তামোল-পাণ বা গুৱাপাণক ভক্তি, সন্মান আৰু মিত্ৰতাৰ নিবেদন হিচাপে ধৰা হয়, আৰু অতিথিক আদৰণি তথা ধন্যবাদ জনোৱাৰ চিহ্ন হিচাপে শৰাইত তামোল-পাণ আগবঢ়োৱা হয়। একেটা উৎসত শৰাইক নামঘৰ বা পূজাস্থলীত প্ৰসাদ আৰু অন্যান্য নিবেদন আগবঢ়োৱাৰ পাত্ৰ হিচাপেও বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Culture of Assam |url=https://assam.gov.in/about-us/391 |website=Assam State Portal |publisher=Government of Assam |access-date=9 June 2026}}</ref> ইয়াৰ পৰা বুজা যায় যে তামোল-পাণৰ সামাজিক অৰ্থ বহল আঞ্চলিক পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত হলেও, কাঁহ-পিতলৰ শৰাই বা বঁটাত তাক আগবঢ়োৱাৰ ৰূপটো অসমীয়া ধাতু-শিল্প আৰু সামাজিক আচাৰৰ সৈতে বিশেষভাৱে যুক্ত। == ধৰ্মীয় তাৎপৰ্য == পৰৱৰ্তী সময়ত আহোম সংস্কৃতিৰপৰা গ্ৰহণ কৰা শৰাই অসমীয়া সমাজ আৰু নামঘৰীয়া ধৰ্মীয় পৰম্পৰাৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশত পৰিণত হয়। নামঘৰত ভাগৱত স্থাপনৰ বাবে শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল, যিয়ে অসমীয়া আধ্যাত্মিক জীৱনত [[File:Sankaradeva.jpg|thumb|right|220px|শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]] ১৫শ আৰু ১৬শ শতিকাত [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]]ৰ একশৰণ নামধৰ্ম আন্দোলনে শৰাই আৰু বটাৰ তাৎপৰ্য নতুন ৰূপ দিয়ে। শংকৰদেৱে পুৰণি অসমীয়া সাংস্কৃতিক পৰিসৰৰপৰা শৰাইৰ ব্যৱহাৰ গ্ৰহণ কৰি ইয়াক অসমীয়া বৈষ্ণৱ সমাজত অন্তৰ্ভুক্ত কৰে। নামঘৰৰ মাজভাগত শৰাইৰ ওপৰত ভাগৱত স্থাপন কৰি তেওঁ দেখুৱাইছিল যে ঈশ্বৰ সকলোৰে বাবে সমান। সেই নামঘৰত শৰাই হৈ উঠে “সমতাৰ প্ৰতীক”—য’ৰপৰা সকলো ভক্তক সমানে প্ৰসাদ বিতৰণ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday |date=20 March 2021 }}</ref> == ঐতিহ্য == শৰাই আৰু বটাৰ ঐতিহ্যৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশ হৈছে—ই কেৱল ৰাজকীয় বস্তু হৈ নাথাকি অসমীয়া সমাজৰ সামূহিক হৃদস্পন্দনত পৰিণত হোৱা।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday }}</ref> শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। তামোল-পাণ আগবঢ়োৱাৰ মাধ্যমেৰে শৰাই আৰু বটা “সন্মানৰ আচাৰ” হিচাপে সমগ্ৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত একত্ৰিত সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা সৃষ্টি কৰে। এই আধ্যাত্মিক ৰূপান্তৰৰ ফলত শৰাই আৰু বটা কেৱল ৰাজকীয় ক্ষমতাৰ প্ৰতীক হৈ নাথাকি সামাজিক ঐক্য, সমতা আৰু অসমীয়া জাতীয় আত্মাৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশত পৰিণত হয়।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday |date=20 March 2021 }}</ref> == চাওক == * [[অসমীয়া সংস্কৃতি]] * [[তামোল-পাণ]] * [[নামঘৰ]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} k1zxu1a2z2g69toe5f1u6trwrq65tcy 612254 612253 2026-06-14T20:22:57Z Ananya Taye 28065 612254 wikitext text/x-wiki '''শৰাই''' আৰু '''বটা''' অসমৰ অন্যতম প্ৰতীকী পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। কাঁহ বা বেল-মেটেলৰে নিৰ্মিত এই শিল্পবস্তু অসমীয়া সমাজত মৰ্যাদা, সন্মান আৰু সাংস্কৃতিক গৌৰৱৰ প্ৰতীক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। সাধাৰণতে তলত এটা থিয়াভাগ থকা ওপৰৰ থাল সদৃশ গঠনযুক্ত শৰাই ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠান, সামাজিক অনুষ্ঠান আৰু বিশেষকৈ অতিথি সম্ভাষণত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। অসমীয়া আৰু আহোম সংস্কৃতিত শৰাই আগবঢ়োৱা মানে আন্তৰিকতা, আতিথ্য আৰু গভীৰ সন্মান প্ৰকাশ কৰা। [[File:Xorai-শৰাই.jpg|thumb|right|250px|পৰম্পৰাগত অসমীয়া শৰাই]] সাধাৰণতে ইয়াত তামোল-পাণ, মিঠাই আৰু আন আন আনুষ্ঠানিক সামগ্ৰী আগবঢ়োৱা হয়। কিছুমান শৰাইত অলংকৃত ঢাকনি থাকে, যিয়ে ইয়াৰ সৌন্দৰ্য আৰু আধ্যাত্মিক তাৎপৰ্য বৃদ্ধি কৰে; আন কিছুমান আকৌ মুকলি ৰূপত থাকে। লক্ষণীয় যে, অতিথি সম্ভাষণ আৰু ধৰ্মীয় নিবেদনৰ বাবে ব্যৱহৃত এনে উচ্চভিত্তিযুক্ত থাল বা পাত্ৰৰ ধাৰণা এছিয়াৰ আন বহু অঞ্চলতো—বিশেষকৈ চীন, তিব্বত, নেপাল আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াত দেখিবলৈ পোৱা যায়। যদিও শৰাই আৰু বটা একে ধৰণৰ সামগ্ৰী আৰু মূল নক্সাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ় লৈ উঠিছে, তথাপি সময়ৰ লগে লগে এই দুয়োটা পৃথক শিল্পবস্তু হিচাপে বিকশিত হয়। শৰাই সাধাৰণতে ওপৰত এটা সমতল থাল আৰু তলত এটা থিয়াভাগযুক্ত, আনহাতে বটা হৈছে বাটিৰ দৰে পাত্ৰ, যি বহু সময়ত শৰাইৰ সৈতে একেলগে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=Fragmented Memories: Struggling to Be Tai-Ahom in India |url=https://archive.org/details/fragmentedmemori0000saik |publisher=Duke University Press |location=Durham |year=2004 |isbn=9780822334255 |access-date=5june 2025 }}</ref> == ইতিহাস == === প্ৰাচীন চীনা উৎস === [[File:Warring States Bronze Dou 02.jpg|thumb|right|250px|যুদ্ধৰত ৰাজ্যসমূহৰ যুগৰ ব্ৰঞ্জৰ ডৌ পাত্ৰ]] শৰাই আৰু বটাৰ শিকড় চীন জনগোষ্ঠীৰ এক প্ৰাচীন সাংস্কৃতিক ধাৰাৰ সৈতে জড়িত। "Dou " (豆) নামে পৰিচিত উচ্চভিত্তিযুক্ত বাটিৰ আকৃতি প্ৰথমে চীনত নৱপ্ৰস্তৰ যুগত দেখা যায়। ওপৰত পাত্ৰ আৰু তলত থিয়াভাগ থকা এই গঠন প্ৰায় ৬,০০০–৭,০০০ বছৰ আগতে (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৫০০০–৪০০০) উৎপত্তি লাভ কৰে, আৰু ইয়াৰ মূল আকৃতি ইয়াংশাও সংস্কৃতি আৰু ডাৱেনকʼ সংস্কৃতিত বিকশিত হয়। ভাষাতাত্ত্বিক আৰু জিনগত গৱেষকৰ মতে [[চীনা-তিব্বতীয় ভাষা|চীন-তিব্বতীয়]] বা তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় ভাষা পৰিয়ালৰ লোক সকলৰ আদিম বিস্তাৰ উত্তৰ চীনৰ ইয়াংশাও আৰু মাজিয়াও সভ্যতাৰ পৰা হৈছিল।<ref>{{cite journal |last1=Zhang |first1=Menghan |last2=Yan |first2=Shi |last3=Pan |first3=Wuyun |last4=Jin |first4=Li |year=2019 |title=Phylogenetic evidence for Sino-Tibetan origin in northern China in the Late Neolithic |journal=Nature |volume=569 |pages=112–115 |doi=10.1038/s41586-019-1153-z}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Zhang |first1=Hanzhi |last2=Ji |first2=Ting |last3=Pagel |first3=Mark |last4=Mace |first4=Ruth |year=2020 |title=Dated phylogeny suggests early Neolithic origin of Sino-Tibetan languages |journal=Scientific Reports |volume=10 |article-number=20792 |doi=10.1038/s41598-020-77404-4}}</ref> যিহেতু অসমৰ বড়ো-গাৰো বা বড়ো-কছাৰী মূলীয় ভাষাসমূহ তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় ভাষা পৰিয়ালৰ এটা শাখা হিচাপে গণ্য কৰা হয়,‌গতিকে চীনৰ এই সভ্যতাৰ পৰাই অসমৰ [[বড়ো-কছাৰী]] মূলীয় জনগোষ্ঠী সমূহৰ উৎপত্তি হৈছে বুলি ক'ব পৰা যায়।<ref>{{cite book |last=DeLancey |first=Scott |year=2012 |chapter=On the Origins of Bodo-Garo |editor-last=Morey |editor-first=Stephen |editor2-last=Post |editor2-first=Mark W. |title=North East Indian Linguistics |volume=4 |publisher=Cambridge University Press India |pages=3–20}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত [[ঝৌ সাম্ৰাজ্য]]ৰ (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১০৪৬–২৫৬) যুগত “ডৌ” চীনা ধৰ্মীয়-আনুষ্ঠানিক সংস্কৃতিৰ এক বিশেষ প্ৰতীকত পৰিণত হয়। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। [[File:Spring & Autumn Bronze Dou, Xinzheng.jpg|thumb|right|250px|বসন্ত আৰু শৰৎ যুগৰ ব্ৰঞ্জৰ ডৌ পাত্ৰ, চিনঝেং]] ঝৌ সমাজত জীৱন “লি” বা আচাৰ-ব্যৱস্থাৰ নিয়মেৰে পৰিচালিত হৈছিল। সেই ব্যৱস্থাত ডৌ কেৱল এটা খাদ্যপাত্ৰ নাছিল; ই আছিল পূৰ্বপুৰুষৰ সৈতে আত্মিক যোগাযোগ স্থাপন কৰা এক পৱিত্ৰ আচাৰিক পাত্ৰ। ঝৌ লোকসকলে বিশ্বাস কৰিছিল যে সঠিকভাৱে পূৰ্বপুৰুষক নিবেদন কৰিলে ঐশ্বৰিক আশীৰ্বাদ লাভ হয়—যেনে সুৰক্ষা আৰু উন্নত ফচল। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। [[File:Dou with an inland hunting scene.jpg|thumb|right|250px|শিকাৰ দৃশ্য খোদিত প্ৰাচীন ডৌ পাত্ৰ]] ===চীনৰ পৰা শৰাই সংস্কৃতিৰ বিস্তাৰ=== কালক্ৰমত চীনৰ পৰা শৰাই জাতীয় পাত্ৰ চীন তিব্বতীয় মূলৰ বাৰ্মিজ<ref>[https://archive.org/details/burmese-hsun-ok Traditional Burmese Offering Tray Hsun-Ok]</ref>, তিব্বত, নেপাল<ref>[https://archive.org/details/nepal-offering-tray Traditional Nepalese Offering tray]</ref>, অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক ভুলৰ কম্বোডিয়া, ভিয়েটনাম, টাই মুলৰ থাইলেণ্ড, অষ্ট্ৰোনেচিয়ান মূলৰ মালয়েছিয়া, ইত্যাদি অঞ্চললৈ বিয়পি পৰে। বৌদ্ধ ধৰ্মত শৰাইৰ মহৎ আটাইতকৈ বেছি। এই সকলো দেশত শৰাই জাতীয় পাত্ৰ ভগৱানৰ আগত সেৱা কৰিবলৈ আগ বঢ়োৱা হয়। ===ফান পাত্ৰ=== থাই বা কম্বোডিয়াৰ ভাষাত শৰাই জাতীয় পাত্ৰক ''"ফান"'' কোৱা হয়।<ref>{{cite web |title=Mon-Khmer Languages Database: Khmer |website=SEAlang Library |publisher=Center for Research in Computational Linguistics |url=https://www.sealang.net/monkhmer/database/retrieve.pl?format=html&language=Khmer&sort=gloss |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Phan (tray) |website=Wikipedia |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Phan_(tray) |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=ពាន |website=Wiktionary |url=https://en.wiktionary.org/wiki/%E1%9E%96%E1%9E%B6%E1%9E%93 |access-date=15 June 2026}}</ref> * খমেৰ সকলৰ ফান ভাষিক দৃষ্টিকোণৰ পৰা ''ফান'' শব্দ-পৰিয়ালটো টাই ভাষা সমূহতকৈ অষ্ট্ৰ-এচিয়াটিক বা খমেৰ ভাষাত সমূহত অধিক পুৰণি আৰু ব্যাপকভাৱে বিস্তৃত। Roger Blenchয়ে নিজৰ Austroasiatic basketry terminologyৰ অধ্যয়নত “pedestal tray”ৰ বাবে এটা প্ৰাৰম্ভিক অষ্ট্ৰ’এছিয়াটিক মূলৰ তালিকা প্ৰস্তুত কৰিছে, য’ত Shortoৰ Proto-Mon-Khmerৰ ''*baːn'' অৰ্থাৎ “pedestal dish”, Kuiৰ ''phian'' অৰ্থাৎ “pedestal teay”,Surin Khmerৰ ''piːan'''' অৰ্থাৎ “tray with pedestal”, T’inৰ ''phɨan'' অৰ্থাৎ “tray”, আৰু Nyah Kurৰ ''kǝbíǝn'' অৰ্থাৎ “bamboo food tray”। Blenchয়ে এই শব্দ পৰিয়ালটোক পুৰণি চীনা ''*bˤan'' অৰ্থাৎ “ট্ৰেই”ৰ সৈতে তুলনা কৰিছে। তেওঁ লগতে থাই আৰু শ্বান ভাষাত পোৱা ৰূপটো ও চীনা ভাষাৰ পৰা যোৱা ("plausibly a regional Chinese borrowing”) বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Blench |first=Roger |chapter=Basketry in Austroasiatic |editor-last=Alves |editor-first=Mark |title=Austroasiatic Linguistics in Honour of Michel Ferlus |publisher=JSEALS Special Publication |year=2025 |pages=87–88 |url=https://icaal.net/wp-content/uploads/2026/01/AA-Linguistics-in-Honour-of-Michel-Ferlus-2025.pdf |access-date=15 June 2026}}</ref> থাই/শ্যাম ৰাজ্যসমূহৰ থাইলেণ্ডত উত্থান হোৱাৰ আগতেই কম্বোডিয়া আৰু সংশ্লিষ্ট মূল ভূখণ্ডীয় দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক প্ৰেক্ষাপটত শৰাই জাতীয় পাত্ৰৰ উপস্থিতি পোৱা যায়। হেং পিফালে খ্ৰীষ্টীয় ৩০০–৫০০ চনৰ প্ৰাক-আংকোৰীয় যুগৰ উত্তৰণৰ বিষয়ে আলোচনা কৰোঁতে উত্তৰ-পূব থাইলেণ্ড আৰু কম্বোডিয়াৰ প্ৰাগৈতিহাসিক (তেতিয়ালৈকে থাই/টাই সকলৰ প্ৰবজন ঘটা নাছিল<ref>{{cite journal |last=Evans |first=Grant |title=The Tai Original Diaspora |journal=Journal of the Siam Society |volume=104 |year=2016 |pages=1–14 |url=https://thesiamsociety.org/wp-content/uploads/2016/04/JSS_104_0b_Evans_TaiOriginalDiaspora.pdf |access-date=15 June 2026}}</ref>) স্থানসমূহত "pedestalled dishes and bowls" অৰ্থাৎ শৰাই জাতীয় পাত্ৰ আৰু বাটিৰ উপস্থিতিৰ কথা উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Heng |first=Piphal |title=Transition to the Pre-Angkorian period (300–500 CE): Thala Borivat and a regional perspective |journal=Journal of Southeast Asian Studies |volume=47 |issue=3 |year=2016 |pages=484–505 |doi=10.1017/S0022463416000369 |url=https://www.cambridge.org/core/journals/journal-of-southeast-asian-studies/article/transition-to-the-preangkorian-period-300500-ce-thala-borivat-and-a-regional-perspective/AEC80A473E33ED556489658939C261D2 |access-date=15 June 2026}}</ref> তেওঁ কম্বোডিয়াৰ Tuol Neakta Kang Memay স্থানৰ পৰা পোৱা এটা পেডেষ্টেলযুক্ত বাটিৰ ছবিও প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Heng |first=Piphal |year=2016 |title=Transition to the Pre-Angkorian period (300–500 CE): Thala Borivat and a regional perspective |journal=Journal of Southeast Asian Studies |volume=47 |issue=3 |pages=484–505 |doi=10.1017/S0022463416000406}}</ref> [[এংকৰ ৱাট|এংকৰ বছৰেই]] স্থানৰ প্ৰাচীন কম্বোডীয় মৃত্শিল্পৰ মাজতো এনে পেডেষ্টেলযুক্ত থালৰ আকৃতিৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে; Miriam T. Stark-এ এংকৰ বৰেইৰ মৃত্শিল্পৰ ভিতৰত শৰাই জাতীয় থালৰ বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Stark |first=Miriam T. |year=2019 |title=Earthenware Ceramic Technologies of Angkor Borei, Cambodia |journal=Udaya, Journal of Khmer Studies |volume=14 |pages=109–132}}</ref> একেদৰেই UNESCOয়ে প্ৰকাশিত খমেৰ ৰূপালী শিল্প সম্পৰ্কীয় এখন গ্ৰন্থৰ মতে প্ৰাক-আংকোৰীয় আৰু আংকোৰীয় শিলালিপিত কম্বোডীয় সকলে ব্যৱহাৰ কৰা ৰূপালী সামগ্ৰীৰ ভিতৰত পেডেষ্টেল যুক্ত থাল আৰু ট্ৰেৰও বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Kong |first=Vireak |year=2009 |title=Khmer Silverwares |publisher=UNESCO |location=Phnom Penh |url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000187953 |access-date=9 June 2026}}</ref> থাই সকলৰ আয়ুথিয়া ৰাজ্য ১৩৫১ চনত প্ৰতিষ্ঠা হৈছিল আৰু ইয়াৰ ৰাজ দৰবাৰৰ সংস্কৃতি আংকোৰৰ সাংস্কৃতিৰ আৰ্হিৰে গঢ় লোৱা বুলি কোৱা হয়।<ref>{{cite encyclopedia |title=History of Thailand |encyclopedia=Encyclopaedia Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/history-of-Thailand |access-date=9 June 2026}}</ref><ref>{{cite encyclopedia |title=Khmer Empire |encyclopedia=Encyclopaedia Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Khmer-Empire |access-date=9 June 2026}}</ref> সেয়েহে ধৰিব পৰা যায় যে থাই বা তাই সকলৰ আগমনৰ আগৰে পৰা খমেৰ সকলে বান/ফান নামৰ শৰাই জাতীয় পাত্ৰ ব্যৱহাৰ কৰি আহিছিল। * টাই সকলৰ ফান খমেৰ সকলৰ দৰে থাই সকলেও এই পাত্ৰক "ফান" কয়। থাই বা অন্য টাই সকলে শৰাই জাতীয় সম্পাদ খমেৰ সকলৰ সম্পৰ্কত অহাৰ আগতে ব্যৱহাৰ কৰিছিল নে নাই তাৰ তথ্য পোৱা নাযায়। খমেৰ সকলৰ দৰে থাই সকলৰ "ফান" শব্দটোও পুৰণি চীনা ভাষাৰ থাল বা ট্ৰে বুজোৱা ''*bˤan'' শব্দৰ পৰা লোৱা হৈছে।<ref>{{cite web |title=พาน |website=Wiktionary |url=https://en.wiktionary.org/wiki/%E0%B8%9E%E0%B8%B2%E0%B8%99 |access-date=15 June 2026}}</ref> টাই ভাষাসমূহ যেনে থাই ভাষাত พาน (ফান), লাও ভাষাত ພານ (phān), টাই ডাম ꪝꪱꪙ বা ꪟꪱꪙ টাই য়াই ভাষাত ပၢၼ်ႉ আদিয়ে থাল সদৃশ পাত্ৰক বুজোৱা হয় যি চীনা ভাষাৰ 盤 পানৰ পৰা আহিছে যাৰ অৰ্থ থাল (tray)।<ref>“พาน” in Thai Dictionary Project (TDP) (UC Berkeley 1964) (plus additional data from the Royal Institute of Thailand (RI) and NECTEC's LEXITRON project (LEX)). Searchable online at {{url|SEAlang.net}}</ref> টাই-আহোম ভাষাত এনে পাত্ৰক ফুন (𑜇𑜥𑜃𑜫) বুলি কোৱা হয়।<ref>{{Cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |author-link=Golap Chandra Barua |title=Ahom-Assamese-English Dictionary |publisher=Baptist Mission Press |location=Calcutta |year=1920 |page= 138|url=https://ia801408.us.archive.org/2/items/in.ernet.dli.2015.463794/2015.463794.Ahom-assamese-english-Dictionary.pdf |access-date=2026-06-14}}</ref> থাই সকলৰ মাজত ফান এটা উচ্চ স্তৰীয় পৰম্পৰাগত বাচন।<ref>{{Cite journal |last1=Titrassamee |first1=Songsak |last2=Lamduan |first2=Somchai |last3=Phaengsoi |first3=Kosit |date=2014-06-12 |title=Bai Sri Su Khwan: Spirit Blessing in North-eastern Thailand |journal=Asian Culture and History |volume=6 |issue=2 |pages=134–138 |publisher=Canadian Center of Science and Education |doi=10.5539/ach.v6n2p134 |issn=1916-9655 |url=https://patricklepetit.jalbum.net/ANIMISM%20AND%20RELIGION/LIBRARY/Bai_Sri_Su_Khwan_Spirit_Blessing_in_North-eastern.pdf |access-date=2026-06-14 }}</ref> টাই লাও আৰু ফু টাই সকলৰ পৰম্পৰাগত অনুষ্ঠান বাই চ্ৰি চু খৱানত দুটা মুখ্য সামগ্ৰীৰ ভিতৰত ফান খাও (খাদ্য থোৱা ফান) অন্যতম।<ref>{{Cite journal |last1=Titrassamee |first1=Songsak |last2=Lamduan |first2=Somchai |last3=Phaengsoi |first3=Kosit |date=2014-06-12 |title=Bai Sri Su Khwan: Spirit Blessing in North-eastern Thailand |journal=Asian Culture and History |volume=6 |issue=2 |pages=134–138 |publisher=Canadian Center of Science and Education |doi=10.5539/ach.v6n2p134 |issn=1916-9655 |url=https://patricklepetit.jalbum.net/ANIMISM%20AND%20RELIGION/LIBRARY/Bai_Sri_Su_Khwan_Spirit_Blessing_in_North-eastern.pdf |access-date=2026-06-14 |page= }}</ref> * দক্ষিণ পূব এছিয়াৰ অন্য শৰাই জাতীয় পাত্ৰ খমেৰ আৰু তাই বাদেও দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অন্য দেশসমূহতো শৰাই-জাতীয় পেডেষ্টেলযুক্ত পাত্ৰ বা নৈবেদ্য-ট্ৰে দেখা যায়। মিয়ানমাৰত ইয়াৰ এটা স্বতন্ত্ৰ ঢাকনিযুক্ত লাখ-পাত্ৰ ৰূপ দেখা যায়, যাক hsun-ok বুলি কোৱা হয়। এই পাত্ৰ বৌদ্ধ ভিক্ষু আৰু বিহাৰলৈ খাদ্য বা নৈবেদ্য আগবঢ়োৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত হয়, আৰু সাধাৰণতে বাঁহ বা কাঠৰ গাঁথনিৰ ওপৰত লাখ-লেপ দি নিৰ্মাণ কৰা হয়।<ref>{{cite web |title=Conserving a Burmese offering vessel |website=British Museum |publisher=The British Museum |date=13 September 2023 |url=https://www.britishmuseum.org/blog/conserving-burmese-offering-vessel |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Buddhist offering vessel (hsun ok) |website=Art Gallery of South Australia Collection |publisher=Art Gallery of South Australia |url=https://www.agsa.sa.gov.au/collection-publications/collection/works/buddhist-offering-vessel-hsun-ok/24828/ |access-date=15 June 2026}}</ref> দ্বীপীয় দক্ষিণ-পূব এছিয়াতো এনে পেডেষ্টেলযুক্ত ট্ৰে বা পাত্ৰৰ ব্যৱহাৰ পোৱা যায়। ইণ্ডোনেশিয়াৰ বালিত দুলাং (dulang) নামে জনা ওখ পায়াযুক্ত ট্ৰে ধৰ্মীয় বা আনুষ্ঠানিক নৈবেদ্য বহন কৰাৰ বাবে ব্যৱহৃত হয়। ফিলিপাইনছৰ ৰাষ্ট্ৰীয় মিউজিয়াময়ে উল্লেখ কৰিছে যে বালিৰ এই দুলাং-সমূহ পূজা পাতল বা নীতি নিয়মত বিভিন্ন সামগ্ৰী আগবঢ়াবলৈ ব্যৱহাৰ ৰা হয়। দক্ষিণ ফিলিপাইনছৰ Maranao আৰু Maguindanao সমাজত তাবাক নামে জনা পিতলৰ শৰাই জাতীয় পাত্ৰ বিশেষ অনুষ্ঠানত খাদ্য পৰিবেশনৰ বাবে ব্যৱহৃত হয়।<ref>{{cite web |title=Earthenware Pedestalled Bowls |website=National Museum of the Philippines |publisher=National Museum of the Philippines |date=7 December 2021 |url=https://www.nationalmuseum.gov.ph/2021/12/07/earthenware-pedestalled-bowls/ |access-date=15 June 2026}}</ref> জাভাৰ মধ্যযুগীয় শিল্পতো শৰাই জাতীয় পাত্ৰৰ উদাহৰণ পোৱা যায়।<ref>{{cite web |title=Offering tray (talam) |website=The Metropolitan Museum of Art |publisher=The Metropolitan Museum of Art |url=https://www.metmuseum.org/art/collection/search/715081 |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Offering Vessel in the Form of a Female Head |website=Los Angeles County Museum of Art |publisher=LACMA |url=https://collections.lacma.org/node/175545 |access-date=15 June 2026}}</ref> ===ঢাকনিযুক্ত বাৰ্মিজ শৰাই=== ঢাকনিযুক্ত শৰাই দৰে পাত্ৰ বাৰ্মিজ সংস্কৃতিত দেখা যায়। এই পাত্ৰক ''hsun-ok'' বুলি কোৱা হয়। এইটো সাধাৰণতে বাৰ্মিজ সকলৰ বৌদ্ধ নৈবেদ্য বহন বা আগবঢ়োৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত পাত্ৰ।<ref>{{cite web |title=hsun-ok; vessel-stand; bowl |website=British Museum Collection Online |publisher=The British Museum |url=https://www.britishmuseum.org/collection/object/A_1993-1117-1 |access-date=15 June 2026}}</ref> ''Hsun-ok'' সাধাৰণতে লাখ-লেপা বাঁহ বা কাঠেৰে নিৰ্মিত হয়, আৰু ইয়াত এটা পেডেষ্টেল, বাটিৰ দৰে মূল পাত্ৰ, ভিতৰুৱা ট্ৰে আৰু ওপৰত এটা ওখ শিখৰযুক্ত ঢাকনি থাকে।<ref>{{cite web |title=hsun-ok; vessel-stand; bowl |website=British Museum Collection Online |publisher=The British Museum |url=https://www.britishmuseum.org/collection/object/A_1993-1117-1 |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Buddhist offering vessel (hsun ok) |website=Art Gallery of South Australia Collection |publisher=Art Gallery of South Australia |url=https://www.agsa.sa.gov.au/collection-publications/collection/works/buddhist-offering-vessel-hsun-ok/24828/ |access-date=15 June 2026}}</ref> ইয়াৰ পৰা বুজা যায় যে শানসকলৰ ঢাকনিযুক্ত ''hsun-ok'' ৰূপটো বাৰ্মিজ বৌদ্ধ নৈবেদ্য-পাত্ৰ পৰম্পৰাৰ এটা স্থানীয় অভিযোজন আছিল।<ref>{{cite web |title=hsun-ok |website=British Museum Collection Online |publisher=The British Museum |url=https://www.britishmuseum.org/collection/object/A_1998-0723-241 |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Burmese Lacquer Hson-ok Offering Box |website=Michael Backman Ltd |url=https://www.michaelbackmanltd.com/archived_objects/burmese-lacquer-hson-ok-offering-box/ |access-date=15 June 2026}}</ref> অৱশ্যে এই প্ৰমাণ বিশেষকৈ শিখৰযুক্ত ঢাকনি থকা লাখৰ ঢাকনিযুক্ত ''hsun-ok''-ৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰযোজ্য; সকলো মুকলি পেডেষ্টেলযুক্ত ট্ৰে বাৰ্মিজ উৎসৰ পৰা আহিছে বুলি ইয়াৰ দ্বাৰা প্ৰমাণিত নহয়। মুকলি উঠা নৈবেদ্য-ট্ৰে সমগ্ৰ মূল ভূখণ্ডীয় দক্ষিণ-পূব এছিয়াত বহুলভাৱে দেখা যায়, কিন্তু ঢাকনিযুক্ত লাখৰ ''hsun-ok'' বিশেষভাৱে বাৰ্মীজ বৌদ্ধ বস্তু-সংস্কৃতিৰ সৈতে অধিক ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত। ===অসমত শৰাই আৰু বটাৰ প্ৰচলন=== চীন-তিব্বতীয় বা তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় মূলৰ‌ [[চুতীয়া ৰাজ্য]] আৰু টাই মূলৰ [[আহোম ৰাজ্য]] দুয়োতে বটা বা শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। [[যোৰহাট জিলা]]ৰ তিতাবৰ অঞ্চলৰ চুতীয়া লোক এঘৰত পুৰণি বাকচ এটাত ভৰাই সংৰক্ষিত কৰি থোৱা চুতীয়া ৰাজ্যৰ দিনীয়া বটা উদ্ধাৰ কৰা হৈছে। বটাতোত অসমীয়া লিপিত খোদিত আছে "১৩১৭ সন ছাৰি শাবন মাশ"। অৰ্থাৎ ১৩৯৫ চনৰ(১৩১৭ শক) চাৰি শাওণত এই বঁটা টো নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল বা গ্ৰহণ কৰা হৈছিল।<ref> [https://archive.org/details/chutia-bota-1395 Image of the Bota dated to 1395 AD.]</ref> চুতীয়া সকলৰ দৰে [[ডিমাছা জনগোষ্ঠী|ডিমাছা]] সকলেও শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা দেখা যায়।<ref>{{cite web |title=horai |url=https://www.xobdo.org/dic/horai |website=Xobdo |access-date=14 June 2026}}</ref> ডিমাছা ভাষাত এই পাত্ৰক ''"শৰাই"'' বুলিয়ে জনা যায়। তদুপৰি ডিমাছা সকলৰ পাৰম্পৰিক বস্ত্ৰ শিল্পত ''হ'ৰাইমিন'' নামৰ শৰাইৰ মটিফটোও(motif) সংৰক্ষণ কৰি থোৱা দেখা যায়।<ref>{{cite web |last=ROOHI |title=Weaving in indigenous Dimasa community of Assam |url=https://in.boell.org/en/weaving-indigenous-dimasa-community-assam |website=Heinrich Böll Stiftung |date=19 December 2019 |access-date=14 June 2026}}</ref> আহোম ভাষাত শৰাইখনক ''"ফোন"'' বুলি কোৱা হয়। একেইটা শব্দয়েই মাইহাং থাল খনকো বুজায়। এই শব্দৰ গুৰি পুৰণি চীনা ভাষাৰ থাল বা ট্ৰে বুজোৱা ''"পান''" শব্দ আৰু থাই বা শান ভাষাত শৰাই জাতীয় পাত্ৰক ''"ফান"'' কোৱা হয়।<ref>[https://en.wiktionary.org/wiki/%E0%B8%9E%E0%B8%B2%E0%B8%99 Borrowed from Old Chinese 盤 (OC *baːn, “tray”). Cognate with Lao ພານ (phān), Tai Dam ꪝꪱꪙ or ꪟꪱꪙ, Burmese ဗန်း (ban:, “tray”), Shan ပၢၼ်ႉ (pâ̰an, “tray”), and possibly Khmer ពាន (piən) (Pou and Jenner, 1980-1981)]</ref> যিহেতু অসমত শৰাই বুজাবলৈ "ফোন" শব্দৰ সলনি পুৰণি "শৰাই" শব্দয়ে ব্যৱহাৰ কৰা হয়, গতিকে ধৰিব পাৰি যে খমেৰ সকলে ব্যৱহাৰ কৰা পাত্ৰৰ দৰে অসমৰ শৰাই খনও প্ৰাগ-আহোম যুগৰ পৰাই ব্যৱহাৰ কৰি অহা হৈছে। অসমলৈ আহি শৰাই আৰু মাইহাং—এই দুয়োবিধ পাত্ৰৰ সাদৃশ্য দেখা পাই আহোমসকলে হয়তো দুয়োবিধকে ব্যাখ্যা কৰিবলৈ “ফোন” শব্দ ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ লৈছিল। যিহেতু ঢাকনিযুক্ত শৰাইখন বাৰ্মিজ সকলৰ মাজত পোৱা যায়, গতিকে এইখন পাছৰ কালত আহোম ৰাজ্যৰ দিনত বাৰ্মাৰ পৰা গ্ৰহণ কৰা হ'ব পাৰে। পাছলৈ শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰদেৱৰ দিনত শৰাই নৱবৈষ্ণৱ ধৰ্মত অন্তভুক্ত কৰা হয় আৰু কালক্ৰমত অসমীয়া সংস্কৃতিৰ এক বিশেষ অংশ হৈ পৰে। [[File:Xorai worship.webp|thumb|নামঘৰত ব্যৱহাৰ হোৱা শৰাই।]] === অতিথি-আদৰণিত তামোল-পাণ আৰু শৰাই=== অসমীয়া সমাজত তামোল-পাণ আতিথ্য, সন্মান, ভক্তি আৰু মিত্ৰতাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰতীক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। শৰাইত তামোল-পাণ আগবঢ়াই অতিথিক আদৰণি জনোৱা পৰম্পৰা এটা স্তৰিত সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা বুলি বুজিব পাৰি—প্ৰথমে দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক বিস্তৃত আতিথ্য-সংস্কৃতি, তাৰ পাছত ভাৰতীয় ধৰ্মীয়-সামাজিক আচাৰৰ সৈতে ইয়াৰ সংযোগ, আৰু শেষত অসমীয়া কাঁহ-পিতলৰ শৰাই বা বঁটাৰ জৰিয়তে ইয়াৰ স্থানীয় ৰূপায়ণ। এই প্ৰথাৰ আটাইতকৈ প্ৰাচীন স্তৰটো দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক লোক সকলৰ তামোল-পাণভিত্তিক আতিথ্য পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত হ’ব পাৰে। খাচী সমাজত ''kwai'' বা তামোল-পাণ অতিথিক আগবঢ়োৱা এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সামাজিক শিষ্টাচাৰ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। ''Shikyntien kwai'' নামৰ খাচী পৰম্পৰাত ঘৰত অহা যিকোনো অতিথিক ''kwai'' আগবঢ়োৱাটো সৌজন্যৰ চিন বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Shikyntien Kwai: A Folklore about Betel Hospitality in Khasi Society |url=https://www.necarf.org/home/articles/54/shikyntien-kwai-a-folklore-about-betel-hospitality-in-khasi-society |website=NECARF |date=14 October 2020 |access-date=9 June 2026}}</ref> খাচীসকল অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক ভাষাপৰিয়ালৰ অন্তৰ্গত হোৱা বাবে, অসমীয়া তামোল-পাণ আতিথ্যৰ গভীৰ স্তৰটো পূব ভাৰতৰ অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াগত betel-areca সংস্কৃতিৰ সৈতে তুলনা কৰিব পাৰি, যদিও ইয়াৰ পৰা অসমীয়া প্ৰথাটো প্ৰত্যক্ষভাৱে খাচী বা অন্য কোনো একক অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক উৎসৰ পৰা আহিছে বুলি নিশ্চিতভাৱে ক’ব নোৱাৰি। পাছৰ স্তৰত এই তামোল-পাণ আতিথ্যৰ প্ৰথা ভাৰতীয় ধৰ্মীয় আৰু সামাজিক আচাৰৰ সৈতে একীভূত হয়। এছ. চি. আহুজা আৰু উমা আহুজাই betel leaf আৰু areca nut-ক আতিথ্য, শুভতা, সন্মান, সামাজিক প্ৰতিশ্ৰুতি আৰু ধৰ্মীয় নিবেদনৰ প্ৰতীক হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছে। তেওঁলোকৰ মতে ভাৰতৰ বহু সামাজিক আৰু ধৰ্মীয় আচাৰত তামোল-পাণ ব্যৱহাৰ হয়, আৰু অসমীয়া বিবাহত তামোল-পাণ প্ৰায় পোন্ধৰটা আচাৰত উপস্থিত থাকে।<ref>{{cite journal |last1=Ahuja |first1=S. C. |last2=Ahuja |first2=Uma |year=2011 |title=Betel Leaf and Betel Nut in India: History and Uses |journal=Asian Agri-History |volume=15 |issue=1 |pages=13–35 |url=https://www.researchgate.net/publication/292469329_Betel_leaf_and_betel_nut_in_India_History_and_uses |access-date=9 June 2026}}</ref> সেয়ে অসমীয়া সমাজত তামোল-পাণ কেৱল মুখশুদ্ধিৰ সামগ্ৰী নহয়; ই আতিথ্য, শুভেচ্ছা, বিবাহ, সামাজিক স্বীকৃতি আৰু ধৰ্মীয় পবিত্ৰতাৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে। এই তামোল-পাণ পৰম্পৰাই অসমত শৰাই আৰু বঁটাৰ জৰিয়তে এক বিশেষ স্থানীয় ৰূপ লাভ কৰে। অসম চৰকাৰৰ সংস্কৃতি-সম্পৰ্কীয় তথ্য অনুসৰি, তামোল-পাণ বা গুৱাপাণক ভক্তি, সন্মান আৰু মিত্ৰতাৰ নিবেদন হিচাপে ধৰা হয়, আৰু অতিথিক আদৰণি তথা ধন্যবাদ জনোৱাৰ চিহ্ন হিচাপে শৰাইত তামোল-পাণ আগবঢ়োৱা হয়। একেটা উৎসত শৰাইক নামঘৰ বা পূজাস্থলীত প্ৰসাদ আৰু অন্যান্য নিবেদন আগবঢ়োৱাৰ পাত্ৰ হিচাপেও বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Culture of Assam |url=https://assam.gov.in/about-us/391 |website=Assam State Portal |publisher=Government of Assam |access-date=9 June 2026}}</ref> ইয়াৰ পৰা বুজা যায় যে তামোল-পাণৰ সামাজিক অৰ্থ বহল আঞ্চলিক পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত হলেও, কাঁহ-পিতলৰ শৰাই বা বঁটাত তাক আগবঢ়োৱাৰ ৰূপটো অসমীয়া ধাতু-শিল্প আৰু সামাজিক আচাৰৰ সৈতে বিশেষভাৱে যুক্ত। == ধৰ্মীয় তাৎপৰ্য == পৰৱৰ্তী সময়ত আহোম সংস্কৃতিৰপৰা গ্ৰহণ কৰা শৰাই অসমীয়া সমাজ আৰু নামঘৰীয়া ধৰ্মীয় পৰম্পৰাৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশত পৰিণত হয়। নামঘৰত ভাগৱত স্থাপনৰ বাবে শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল, যিয়ে অসমীয়া আধ্যাত্মিক জীৱনত [[File:Sankaradeva.jpg|thumb|right|220px|শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]] ১৫শ আৰু ১৬শ শতিকাত [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]]ৰ একশৰণ নামধৰ্ম আন্দোলনে শৰাই আৰু বটাৰ তাৎপৰ্য নতুন ৰূপ দিয়ে। শংকৰদেৱে পুৰণি অসমীয়া সাংস্কৃতিক পৰিসৰৰপৰা শৰাইৰ ব্যৱহাৰ গ্ৰহণ কৰি ইয়াক অসমীয়া বৈষ্ণৱ সমাজত অন্তৰ্ভুক্ত কৰে। নামঘৰৰ মাজভাগত শৰাইৰ ওপৰত ভাগৱত স্থাপন কৰি তেওঁ দেখুৱাইছিল যে ঈশ্বৰ সকলোৰে বাবে সমান। সেই নামঘৰত শৰাই হৈ উঠে “সমতাৰ প্ৰতীক”—য’ৰপৰা সকলো ভক্তক সমানে প্ৰসাদ বিতৰণ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday |date=20 March 2021 }}</ref> == ঐতিহ্য == শৰাই আৰু বটাৰ ঐতিহ্যৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশ হৈছে—ই কেৱল ৰাজকীয় বস্তু হৈ নাথাকি অসমীয়া সমাজৰ সামূহিক হৃদস্পন্দনত পৰিণত হোৱা।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday }}</ref> শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। তামোল-পাণ আগবঢ়োৱাৰ মাধ্যমেৰে শৰাই আৰু বটা “সন্মানৰ আচাৰ” হিচাপে সমগ্ৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত একত্ৰিত সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা সৃষ্টি কৰে। এই আধ্যাত্মিক ৰূপান্তৰৰ ফলত শৰাই আৰু বটা কেৱল ৰাজকীয় ক্ষমতাৰ প্ৰতীক হৈ নাথাকি সামাজিক ঐক্য, সমতা আৰু অসমীয়া জাতীয় আত্মাৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশত পৰিণত হয়।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday |date=20 March 2021 }}</ref> == চাওক == * [[অসমীয়া সংস্কৃতি]] * [[তামোল-পাণ]] * [[নামঘৰ]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} q0tgb3mctqnk8zylvfy68fcbzueiuh1 612258 612254 2026-06-14T20:47:16Z Ananya Taye 28065 /* ইতিহাস */ Added cited content 612258 wikitext text/x-wiki '''শৰাই''' আৰু '''বটা''' অসমৰ অন্যতম প্ৰতীকী পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। কাঁহ বা বেল-মেটেলৰে নিৰ্মিত এই শিল্পবস্তু অসমীয়া সমাজত মৰ্যাদা, সন্মান আৰু সাংস্কৃতিক গৌৰৱৰ প্ৰতীক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। সাধাৰণতে তলত এটা থিয়াভাগ থকা ওপৰৰ থাল সদৃশ গঠনযুক্ত শৰাই ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠান, সামাজিক অনুষ্ঠান আৰু বিশেষকৈ অতিথি সম্ভাষণত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। অসমীয়া আৰু আহোম সংস্কৃতিত শৰাই আগবঢ়োৱা মানে আন্তৰিকতা, আতিথ্য আৰু গভীৰ সন্মান প্ৰকাশ কৰা। [[File:Xorai-শৰাই.jpg|thumb|right|250px|পৰম্পৰাগত অসমীয়া শৰাই]] সাধাৰণতে ইয়াত তামোল-পাণ, মিঠাই আৰু আন আন আনুষ্ঠানিক সামগ্ৰী আগবঢ়োৱা হয়। কিছুমান শৰাইত অলংকৃত ঢাকনি থাকে, যিয়ে ইয়াৰ সৌন্দৰ্য আৰু আধ্যাত্মিক তাৎপৰ্য বৃদ্ধি কৰে; আন কিছুমান আকৌ মুকলি ৰূপত থাকে। লক্ষণীয় যে, অতিথি সম্ভাষণ আৰু ধৰ্মীয় নিবেদনৰ বাবে ব্যৱহৃত এনে উচ্চভিত্তিযুক্ত থাল বা পাত্ৰৰ ধাৰণা এছিয়াৰ আন বহু অঞ্চলতো—বিশেষকৈ চীন, তিব্বত, নেপাল আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াত দেখিবলৈ পোৱা যায়। যদিও শৰাই আৰু বটা একে ধৰণৰ সামগ্ৰী আৰু মূল নক্সাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ় লৈ উঠিছে, তথাপি সময়ৰ লগে লগে এই দুয়োটা পৃথক শিল্পবস্তু হিচাপে বিকশিত হয়। শৰাই সাধাৰণতে ওপৰত এটা সমতল থাল আৰু তলত এটা থিয়াভাগযুক্ত, আনহাতে বটা হৈছে বাটিৰ দৰে পাত্ৰ, যি বহু সময়ত শৰাইৰ সৈতে একেলগে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=Fragmented Memories: Struggling to Be Tai-Ahom in India |url=https://archive.org/details/fragmentedmemori0000saik |publisher=Duke University Press |location=Durham |year=2004 |isbn=9780822334255 |access-date=5june 2025 }}</ref> == ইতিহাস == === প্ৰাচীন চীনা উৎস === [[File:Warring States Bronze Dou 02.jpg|thumb|right|250px|যুদ্ধৰত ৰাজ্যসমূহৰ যুগৰ ব্ৰঞ্জৰ ডৌ পাত্ৰ]] শৰাই আৰু বটাৰ শিকড় চীন জনগোষ্ঠীৰ এক প্ৰাচীন সাংস্কৃতিক ধাৰাৰ সৈতে জড়িত। "Dou " (豆) নামে পৰিচিত উচ্চভিত্তিযুক্ত বাটিৰ আকৃতি প্ৰথমে চীনত নৱপ্ৰস্তৰ যুগত দেখা যায়। ওপৰত পাত্ৰ আৰু তলত থিয়াভাগ থকা এই গঠন প্ৰায় ৬,০০০–৭,০০০ বছৰ আগতে (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৫০০০–৪০০০) উৎপত্তি লাভ কৰে, আৰু ইয়াৰ মূল আকৃতি ইয়াংশাও সংস্কৃতি আৰু ডাৱেনকʼ সংস্কৃতিত বিকশিত হয়। ভাষাতাত্ত্বিক আৰু জিনগত গৱেষকৰ মতে [[চীনা-তিব্বতীয় ভাষা|চীন-তিব্বতীয়]] বা তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় ভাষা পৰিয়ালৰ লোক সকলৰ আদিম বিস্তাৰ উত্তৰ চীনৰ ইয়াংশাও আৰু মাজিয়াও সভ্যতাৰ পৰা হৈছিল।<ref>{{cite journal |last1=Zhang |first1=Menghan |last2=Yan |first2=Shi |last3=Pan |first3=Wuyun |last4=Jin |first4=Li |year=2019 |title=Phylogenetic evidence for Sino-Tibetan origin in northern China in the Late Neolithic |journal=Nature |volume=569 |pages=112–115 |doi=10.1038/s41586-019-1153-z}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Zhang |first1=Hanzhi |last2=Ji |first2=Ting |last3=Pagel |first3=Mark |last4=Mace |first4=Ruth |year=2020 |title=Dated phylogeny suggests early Neolithic origin of Sino-Tibetan languages |journal=Scientific Reports |volume=10 |article-number=20792 |doi=10.1038/s41598-020-77404-4}}</ref> যিহেতু অসমৰ বড়ো-গাৰো বা বড়ো-কছাৰী মূলীয় ভাষাসমূহ তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় ভাষা পৰিয়ালৰ এটা শাখা হিচাপে গণ্য কৰা হয়,‌গতিকে চীনৰ এই সভ্যতাৰ পৰাই অসমৰ [[বড়ো-কছাৰী]] মূলীয় জনগোষ্ঠী সমূহৰ উৎপত্তি হৈছে বুলি ক'ব পৰা যায়।<ref>{{cite book |last=DeLancey |first=Scott |year=2012 |chapter=On the Origins of Bodo-Garo |editor-last=Morey |editor-first=Stephen |editor2-last=Post |editor2-first=Mark W. |title=North East Indian Linguistics |volume=4 |publisher=Cambridge University Press India |pages=3–20}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত [[ঝৌ সাম্ৰাজ্য]]ৰ (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১০৪৬–২৫৬) যুগত “ডৌ” চীনা ধৰ্মীয়-আনুষ্ঠানিক সংস্কৃতিৰ এক বিশেষ প্ৰতীকত পৰিণত হয়। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। [[File:Spring & Autumn Bronze Dou, Xinzheng.jpg|thumb|right|250px|বসন্ত আৰু শৰৎ যুগৰ ব্ৰঞ্জৰ ডৌ পাত্ৰ, চিনঝেং]] ঝৌ সমাজত জীৱন “লি” বা আচাৰ-ব্যৱস্থাৰ নিয়মেৰে পৰিচালিত হৈছিল। সেই ব্যৱস্থাত ডৌ কেৱল এটা খাদ্যপাত্ৰ নাছিল; ই আছিল পূৰ্বপুৰুষৰ সৈতে আত্মিক যোগাযোগ স্থাপন কৰা এক পৱিত্ৰ আচাৰিক পাত্ৰ। ঝৌ লোকসকলে বিশ্বাস কৰিছিল যে সঠিকভাৱে পূৰ্বপুৰুষক নিবেদন কৰিলে ঐশ্বৰিক আশীৰ্বাদ লাভ হয়—যেনে সুৰক্ষা আৰু উন্নত ফচল। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। [[File:Dou with an inland hunting scene.jpg|thumb|right|250px|শিকাৰ দৃশ্য খোদিত প্ৰাচীন ডৌ পাত্ৰ]] ===চীনৰ পৰা শৰাই সংস্কৃতিৰ বিস্তাৰ=== কালক্ৰমত চীনৰ পৰা শৰাই জাতীয় পাত্ৰ চীন তিব্বতীয় মূলৰ বাৰ্মিজ<ref>[https://archive.org/details/burmese-hsun-ok Traditional Burmese Offering Tray Hsun-Ok]</ref>, তিব্বত, নেপাল<ref>[https://archive.org/details/nepal-offering-tray Traditional Nepalese Offering tray]</ref>, অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক ভুলৰ কম্বোডিয়া, ভিয়েটনাম, টাই মুলৰ থাইলেণ্ড, অষ্ট্ৰোনেচিয়ান মূলৰ মালয়েছিয়া, ইত্যাদি অঞ্চললৈ বিয়পি পৰে। বৌদ্ধ ধৰ্মত শৰাইৰ মহৎ আটাইতকৈ বেছি। এই সকলো দেশত শৰাই জাতীয় পাত্ৰ ভগৱানৰ আগত সেৱা কৰিবলৈ আগ বঢ়োৱা হয়। ===ফান পাত্ৰ=== থাই বা কম্বোডিয়াৰ ভাষাত শৰাই জাতীয় পাত্ৰক ''"ফান"'' কোৱা হয়।<ref>{{cite web |title=Mon-Khmer Languages Database: Khmer |website=SEAlang Library |publisher=Center for Research in Computational Linguistics |url=https://www.sealang.net/monkhmer/database/retrieve.pl?format=html&language=Khmer&sort=gloss |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Phan (tray) |website=Wikipedia |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Phan_(tray) |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=ពាន |website=Wiktionary |url=https://en.wiktionary.org/wiki/%E1%9E%96%E1%9E%B6%E1%9E%93 |access-date=15 June 2026}}</ref> * খমেৰ সকলৰ ফান ভাষিক দৃষ্টিকোণৰ পৰা ''ফান'' শব্দ-পৰিয়ালটো টাই ভাষা সমূহতকৈ অষ্ট্ৰ-এচিয়াটিক বা খমেৰ ভাষাত সমূহত অধিক পুৰণি আৰু ব্যাপকভাৱে বিস্তৃত। Roger Blenchয়ে নিজৰ Austroasiatic basketry terminologyৰ অধ্যয়নত “pedestal tray”ৰ বাবে এটা প্ৰাৰম্ভিক অষ্ট্ৰ’এছিয়াটিক মূলৰ তালিকা প্ৰস্তুত কৰিছে, য’ত Shortoৰ Proto-Mon-Khmerৰ ''*baːn'' অৰ্থাৎ “pedestal dish”, Kuiৰ ''phian'' অৰ্থাৎ “pedestal teay”,Surin Khmerৰ ''piːan'''' অৰ্থাৎ “tray with pedestal”, T’inৰ ''phɨan'' অৰ্থাৎ “tray”, আৰু Nyah Kurৰ ''kǝbíǝn'' অৰ্থাৎ “bamboo food tray”। Blenchয়ে এই শব্দ পৰিয়ালটোক পুৰণি চীনা ''*bˤan'' অৰ্থাৎ “ট্ৰেই”ৰ সৈতে তুলনা কৰিছে। তেওঁ লগতে থাই আৰু শ্বান ভাষাত পোৱা ৰূপটো ও চীনা ভাষাৰ পৰা যোৱা ("plausibly a regional Chinese borrowing”) বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Blench |first=Roger |chapter=Basketry in Austroasiatic |editor-last=Alves |editor-first=Mark |title=Austroasiatic Linguistics in Honour of Michel Ferlus |publisher=JSEALS Special Publication |year=2025 |pages=87–88 |url=https://icaal.net/wp-content/uploads/2026/01/AA-Linguistics-in-Honour-of-Michel-Ferlus-2025.pdf |access-date=15 June 2026}}</ref> থাই/শ্যাম ৰাজ্যসমূহৰ থাইলেণ্ডত উত্থান হোৱাৰ আগতেই কম্বোডিয়া আৰু সংশ্লিষ্ট মূল ভূখণ্ডীয় দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক প্ৰেক্ষাপটত শৰাই জাতীয় পাত্ৰৰ উপস্থিতি পোৱা যায়। হেং পিফালে খ্ৰীষ্টীয় ৩০০–৫০০ চনৰ প্ৰাক-আংকোৰীয় যুগৰ উত্তৰণৰ বিষয়ে আলোচনা কৰোঁতে উত্তৰ-পূব থাইলেণ্ড আৰু কম্বোডিয়াৰ প্ৰাগৈতিহাসিক (তেতিয়ালৈকে থাই/টাই সকলৰ প্ৰবজন ঘটা নাছিল<ref>{{cite journal |last=Evans |first=Grant |title=The Tai Original Diaspora |journal=Journal of the Siam Society |volume=104 |year=2016 |pages=1–14 |url=https://thesiamsociety.org/wp-content/uploads/2016/04/JSS_104_0b_Evans_TaiOriginalDiaspora.pdf |access-date=15 June 2026}}</ref>) স্থানসমূহত "pedestalled dishes and bowls" অৰ্থাৎ শৰাই জাতীয় পাত্ৰ আৰু বাটিৰ উপস্থিতিৰ কথা উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Heng |first=Piphal |title=Transition to the Pre-Angkorian period (300–500 CE): Thala Borivat and a regional perspective |journal=Journal of Southeast Asian Studies |volume=47 |issue=3 |year=2016 |pages=484–505 |doi=10.1017/S0022463416000369 |url=https://www.cambridge.org/core/journals/journal-of-southeast-asian-studies/article/transition-to-the-preangkorian-period-300500-ce-thala-borivat-and-a-regional-perspective/AEC80A473E33ED556489658939C261D2 |access-date=15 June 2026}}</ref> তেওঁ কম্বোডিয়াৰ Tuol Neakta Kang Memay স্থানৰ পৰা পোৱা এটা পেডেষ্টেলযুক্ত বাটিৰ ছবিও প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Heng |first=Piphal |year=2016 |title=Transition to the Pre-Angkorian period (300–500 CE): Thala Borivat and a regional perspective |journal=Journal of Southeast Asian Studies |volume=47 |issue=3 |pages=484–505 |doi=10.1017/S0022463416000406}}</ref> [[এংকৰ ৱাট|এংকৰ বছৰেই]] স্থানৰ প্ৰাচীন কম্বোডীয় মৃত্শিল্পৰ মাজতো এনে পেডেষ্টেলযুক্ত থালৰ আকৃতিৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে; Miriam T. Stark-এ এংকৰ বৰেইৰ মৃত্শিল্পৰ ভিতৰত শৰাই জাতীয় থালৰ বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Stark |first=Miriam T. |year=2019 |title=Earthenware Ceramic Technologies of Angkor Borei, Cambodia |journal=Udaya, Journal of Khmer Studies |volume=14 |pages=109–132}}</ref> একেদৰেই UNESCOয়ে প্ৰকাশিত খমেৰ ৰূপালী শিল্প সম্পৰ্কীয় এখন গ্ৰন্থৰ মতে প্ৰাক-আংকোৰীয় আৰু আংকোৰীয় শিলালিপিত কম্বোডীয় সকলে ব্যৱহাৰ কৰা ৰূপালী সামগ্ৰীৰ ভিতৰত পেডেষ্টেল যুক্ত থাল আৰু ট্ৰেৰও বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Kong |first=Vireak |year=2009 |title=Khmer Silverwares |publisher=UNESCO |location=Phnom Penh |url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000187953 |access-date=9 June 2026}}</ref> থাই সকলৰ আয়ুথিয়া ৰাজ্য ১৩৫১ চনত প্ৰতিষ্ঠা হৈছিল আৰু ইয়াৰ ৰাজ দৰবাৰৰ সংস্কৃতি আংকোৰৰ সাংস্কৃতিৰ আৰ্হিৰে গঢ় লোৱা বুলি কোৱা হয়।<ref>{{cite encyclopedia |title=History of Thailand |encyclopedia=Encyclopaedia Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/history-of-Thailand |access-date=9 June 2026}}</ref><ref>{{cite encyclopedia |title=Khmer Empire |encyclopedia=Encyclopaedia Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Khmer-Empire |access-date=9 June 2026}}</ref> সেয়েহে ধৰিব পৰা যায় যে থাই বা তাই সকলৰ আগমনৰ আগৰে পৰা খমেৰ সকলে বান/ফান নামৰ শৰাই জাতীয় পাত্ৰ ব্যৱহাৰ কৰি আহিছিল। * টাই সকলৰ ফান খমেৰ সকলৰ দৰে থাই সকলেও এই পাত্ৰক "ফান" কয়। থাই বা অন্য টাই সকলে শৰাই জাতীয় সম্পাদ খমেৰ সকলৰ সম্পৰ্কত অহাৰ আগতে ব্যৱহাৰ কৰিছিল নে নাই তাৰ তথ্য পোৱা নাযায়। খমেৰ সকলৰ দৰে থাই সকলৰ "ফান" শব্দটোও পুৰণি চীনা ভাষাৰ থাল বা ট্ৰে বুজোৱা ''*bˤan'' শব্দৰ পৰা লোৱা হৈছে।<ref>{{cite web |title=พาน |website=Wiktionary |url=https://en.wiktionary.org/wiki/%E0%B8%9E%E0%B8%B2%E0%B8%99 |access-date=15 June 2026}}</ref> টাই ভাষাসমূহ যেনে থাই ভাষাত พาน (ফান), লাও ভাষাত ພານ (phān), টাই ডাম ꪝꪱꪙ বা ꪟꪱꪙ টাই য়াই ভাষাত ပၢၼ်ႉ আদিয়ে থাল সদৃশ পাত্ৰক বুজোৱা হয় যি চীনা ভাষাৰ 盤 পানৰ পৰা আহিছে যাৰ অৰ্থ থাল (tray)।<ref>“พาน” in Thai Dictionary Project (TDP) (UC Berkeley 1964) (plus additional data from the Royal Institute of Thailand (RI) and NECTEC's LEXITRON project (LEX)). Searchable online at {{url|SEAlang.net}}</ref> টাই-আহোম ভাষাত এনে পাত্ৰক ফুন (𑜇𑜥𑜃𑜫) বুলি কোৱা হয়।<ref>{{Cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |author-link=Golap Chandra Barua |title=Ahom-Assamese-English Dictionary |publisher=Baptist Mission Press |location=Calcutta |year=1920 |page= 138|url=https://ia801408.us.archive.org/2/items/in.ernet.dli.2015.463794/2015.463794.Ahom-assamese-english-Dictionary.pdf |access-date=2026-06-14}}</ref> থাই সকলৰ মাজত ফান এটা উচ্চ স্তৰীয় পৰম্পৰাগত বাচন।<ref>{{Cite journal |last1=Titrassamee |first1=Songsak |last2=Lamduan |first2=Somchai |last3=Phaengsoi |first3=Kosit |date=2014-06-12 |title=Bai Sri Su Khwan: Spirit Blessing in North-eastern Thailand |journal=Asian Culture and History |volume=6 |issue=2 |pages=134–138 |publisher=Canadian Center of Science and Education |doi=10.5539/ach.v6n2p134 |issn=1916-9655 |url=https://patricklepetit.jalbum.net/ANIMISM%20AND%20RELIGION/LIBRARY/Bai_Sri_Su_Khwan_Spirit_Blessing_in_North-eastern.pdf |access-date=2026-06-14 }}</ref> টাই লাও আৰু ফু টাই সকলৰ পৰম্পৰাগত অনুষ্ঠান বাই চ্ৰি চু খৱানত দুটা মুখ্য সামগ্ৰীৰ ভিতৰত ফান খাও (খাদ্য থোৱা ফান) অন্যতম।<ref>{{Cite journal |last1=Titrassamee |first1=Songsak |last2=Lamduan |first2=Somchai |last3=Phaengsoi |first3=Kosit |date=2014-06-12 |title=Bai Sri Su Khwan: Spirit Blessing in North-eastern Thailand |journal=Asian Culture and History |volume=6 |issue=2 |pages=134–138 |publisher=Canadian Center of Science and Education |doi=10.5539/ach.v6n2p134 |issn=1916-9655 |url=https://patricklepetit.jalbum.net/ANIMISM%20AND%20RELIGION/LIBRARY/Bai_Sri_Su_Khwan_Spirit_Blessing_in_North-eastern.pdf |access-date=2026-06-14 |page= }}</ref> * দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অন্য শৰাই জাতীয় পাত্ৰ খমেৰ আৰু তাই বাদেও দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অন্য দেশসমূহতো শৰাই-জাতীয় পেডেষ্টেলযুক্ত পাত্ৰ বা নৈবেদ্য-ট্ৰে দেখা যায়। মিয়ানমাৰত ইয়াৰ এটা স্বতন্ত্ৰ ঢাকনিযুক্ত লাখ-পাত্ৰ ৰূপ দেখা যায়, যাক hsun-ok বুলি কোৱা হয়। এই পাত্ৰ বৌদ্ধ ভিক্ষু আৰু বিহাৰলৈ খাদ্য বা নৈবেদ্য আগবঢ়োৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত হয়, আৰু সাধাৰণতে বাঁহ বা কাঠৰ গাঁথনিৰ ওপৰত লাখ-লেপ দি নিৰ্মাণ কৰা হয়।<ref>{{cite web |title=Conserving a Burmese offering vessel |website=British Museum |publisher=The British Museum |date=13 September 2023 |url=https://www.britishmuseum.org/blog/conserving-burmese-offering-vessel |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Buddhist offering vessel (hsun ok) |website=Art Gallery of South Australia Collection |publisher=Art Gallery of South Australia |url=https://www.agsa.sa.gov.au/collection-publications/collection/works/buddhist-offering-vessel-hsun-ok/24828/ |access-date=15 June 2026}}</ref> দ্বীপীয় দক্ষিণ-পূব এছিয়াতো এনে পেডেষ্টেলযুক্ত ট্ৰে বা পাত্ৰৰ ব্যৱহাৰ পোৱা যায়। ইণ্ডোনেশিয়াৰ বালিত দুলাং (dulang) নামে জনা ওখ পায়াযুক্ত ট্ৰে ধৰ্মীয় বা আনুষ্ঠানিক নৈবেদ্য বহন কৰাৰ বাবে ব্যৱহৃত হয়। ফিলিপাইনছৰ ৰাষ্ট্ৰীয় মিউজিয়াময়ে উল্লেখ কৰিছে যে বালিৰ এই দুলাং-সমূহ পূজা পাতল বা নীতি নিয়মত বিভিন্ন সামগ্ৰী আগবঢ়াবলৈ ব্যৱহাৰ ৰা হয়। দক্ষিণ ফিলিপাইনছৰ Maranao আৰু Maguindanao সমাজত তাবাক নামে জনা পিতলৰ শৰাই জাতীয় পাত্ৰ বিশেষ অনুষ্ঠানত খাদ্য পৰিবেশনৰ বাবে ব্যৱহৃত হয়।<ref>{{cite web |title=Earthenware Pedestalled Bowls |website=National Museum of the Philippines |publisher=National Museum of the Philippines |date=7 December 2021 |url=https://www.nationalmuseum.gov.ph/2021/12/07/earthenware-pedestalled-bowls/ |access-date=15 June 2026}}</ref> জাভাৰ মধ্যযুগীয় শিল্পতো শৰাই জাতীয় পাত্ৰৰ উদাহৰণ পোৱা যায়।<ref>{{cite web |title=Offering tray (talam) |website=The Metropolitan Museum of Art |publisher=The Metropolitan Museum of Art |url=https://www.metmuseum.org/art/collection/search/715081 |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Offering Vessel in the Form of a Female Head |website=Los Angeles County Museum of Art |publisher=LACMA |url=https://collections.lacma.org/node/175545 |access-date=15 June 2026}}</ref> ===তিব্বতীয় শৰাই-বাটি জাতীয় পাত্ৰ=== তিব্বতী বৌদ্ধ সংস্কৃতিতো নৈবেদ্য আগবঢ়োৱাৰ বাবে pedestal‌ যুক্ত বাটি আৰু ট্ৰে-জাতীয় ধাৰ্মিক পাত্ৰ কিছুমান ব্যৱহাৰ কৰা হয়। Rubin Museum-ৰ মতে, তিব্বতী ''stemmed offering bowls'' ধাৰ্মিক ৰীতি-নীতি আৰু দৈনন্দিন ভোগ নিৰ্মালীৰ বাবে ব্যৱহৃত হয়।<ref>{{cite web |title=Stemmed Offering Bowl |website=Rubin Museum of Himalayan Art |publisher=Rubin Museum of Himalayan Art |url=https://rubinmuseum.org/collection/sc2012-7-6-1-7/ |access-date=15 June 2026}}</ref> তদুপৰি ''mandala offering set'' বা ''mandala plate'' তিব্বতী বৌদ্ধ আচাৰত সমগ্ৰ বিশ্বব্ৰহ্মাণ্ডক বৌদ্ধ ধৰ্ম আৰু সংগলৈ প্ৰতীকীভাৱে নৈবেদ্য হিচাপে আগবঢ়োৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত হয়।<ref>{{cite web |title=Mandala Offering Set |website=Rubin Museum of Himalayan Art |publisher=Rubin Museum of Himalayan Art |url=https://rubinmuseum.org/collection/sc2012-7-1a-e/ |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Mandala: Offering Plate |website=Himalayan Art Resources |url=https://www.himalayanart.org/search/set.cfm?setID=2012 |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Tibetan Buddhist Silver Pedestal Offering Bowl |website=Invaluable |url=https://www.invaluable.com/auction-lot/tibetan-buddhist-silver-pedestal-offering-bowl-13-1206-c-b9d41abb7e |access-date=15 June 2026}}</ref> ===ঢাকনিযুক্ত বাৰ্মিজ শৰাই=== বাৰ্মিজ ''ban'' (ဗန်း)-ৰ অৰ্থ “tray” বা ট্ৰে, আৰু সম্পৰ্কীয় বাৰ্মিজ শব্দ ''langpan'' (လင်ပန်း)-ৰ অৰ্থও “tray”। এই দুয়োটা ৰূপ চীনা 盤 শব্দৰ পৰা লোৱা হৈছে, যাৰ পুৰণি/মধ্য চীনা পুনর্গঠিত ৰূপ ''*baːn'' বা ''ban'' আৰু অৰ্থ “dish” বা “tray”।<ref>{{cite web |title=ဗန်း |website=Wiktionary |url=https://en.wiktionary.org/wiki/%E1%80%97%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%B8 |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=လင်ပန်း |website=Wiktionary |url=https://en.wiktionary.org/wiki/%E1%80%9C%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%95%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%B8 |access-date=15 June 2026}}</ref> বাৰ্মিজ সংস্কৃতিত ঢাকনিযুক্ত শৰাই দৰে পাত্ৰ দেখা যায়। এই পাত্ৰক ''hsun-ok'' বুলি কোৱা হয়। এইটো সাধাৰণতে বাৰ্মিজ সকলৰ বৌদ্ধ নৈবেদ্য বহন বা আগবঢ়োৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত পাত্ৰ।<ref>{{cite web |title=hsun-ok; vessel-stand; bowl |website=British Museum Collection Online |publisher=The British Museum |url=https://www.britishmuseum.org/collection/object/A_1993-1117-1 |access-date=15 June 2026}}</ref> ''Hsun-ok'' সাধাৰণতে লাখ-লেপা বাঁহ বা কাঠেৰে নিৰ্মিত হয়, আৰু ইয়াত এটা পেডেষ্টেল, বাটিৰ দৰে মূল পাত্ৰ, ভিতৰুৱা ট্ৰে আৰু ওপৰত এটা ওখ শিখৰযুক্ত ঢাকনি থাকে।<ref>{{cite web |title=hsun-ok; vessel-stand; bowl |website=British Museum Collection Online |publisher=The British Museum |url=https://www.britishmuseum.org/collection/object/A_1993-1117-1 |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Buddhist offering vessel (hsun ok) |website=Art Gallery of South Australia Collection |publisher=Art Gallery of South Australia |url=https://www.agsa.sa.gov.au/collection-publications/collection/works/buddhist-offering-vessel-hsun-ok/24828/ |access-date=15 June 2026}}</ref> ইয়াৰ পৰা বুজা যায় যে শানসকলৰ ঢাকনিযুক্ত ''hsun-ok'' ৰূপটো বাৰ্মিজ বৌদ্ধ নৈবেদ্য-পাত্ৰ পৰম্পৰাৰ এটা স্থানীয় অভিযোজন আছিল।<ref>{{cite web |title=hsun-ok |website=British Museum Collection Online |publisher=The British Museum |url=https://www.britishmuseum.org/collection/object/A_1998-0723-241 |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Burmese Lacquer Hson-ok Offering Box |website=Michael Backman Ltd |url=https://www.michaelbackmanltd.com/archived_objects/burmese-lacquer-hson-ok-offering-box/ |access-date=15 June 2026}}</ref> অৱশ্যে এই প্ৰমাণ বিশেষকৈ শিখৰযুক্ত ঢাকনি থকা লাখৰ ঢাকনিযুক্ত ''hsun-ok''-ৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰযোজ্য; সকলো মুকলি পেডেষ্টেলযুক্ত ট্ৰে বাৰ্মিজ উৎসৰ পৰা আহিছে বুলি ইয়াৰ দ্বাৰা প্ৰমাণিত নহয়। মুকলি উঠা নৈবেদ্য-ট্ৰে সমগ্ৰ মূল ভূখণ্ডীয় দক্ষিণ-পূব এছিয়াত বহুলভাৱে দেখা যায়, কিন্তু ঢাকনিযুক্ত লাখৰ ''hsun-ok'' বিশেষভাৱে বাৰ্মীজ বৌদ্ধ বস্তু-সংস্কৃতিৰ সৈতে অধিক ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত। ===অসমত শৰাই আৰু বটাৰ প্ৰচলন=== চীন-তিব্বতীয় বা তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় মূলৰ‌ [[চুতীয়া ৰাজ্য]] আৰু টাই মূলৰ [[আহোম ৰাজ্য]] দুয়োতে বটা বা শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। [[যোৰহাট জিলা]]ৰ তিতাবৰ অঞ্চলৰ চুতীয়া লোক এঘৰত পুৰণি বাকচ এটাত ভৰাই সংৰক্ষিত কৰি থোৱা চুতীয়া ৰাজ্যৰ দিনীয়া বটা উদ্ধাৰ কৰা হৈছে। বটাতোত অসমীয়া লিপিত খোদিত আছে "১৩১৭ সন ছাৰি শাবন মাশ"। অৰ্থাৎ ১৩৯৫ চনৰ(১৩১৭ শক) চাৰি শাওণত এই বঁটা টো নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল বা গ্ৰহণ কৰা হৈছিল।<ref> [https://archive.org/details/chutia-bota-1395 Image of the Bota dated to 1395 AD.]</ref> চুতীয়া সকলৰ দৰে [[ডিমাছা জনগোষ্ঠী|ডিমাছা]] সকলেও শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা দেখা যায়।<ref>{{cite web |title=horai |url=https://www.xobdo.org/dic/horai |website=Xobdo |access-date=14 June 2026}}</ref> ডিমাছা ভাষাত এই পাত্ৰক ''"শৰাই"'' বুলিয়ে জনা যায়। তদুপৰি ডিমাছা সকলৰ পাৰম্পৰিক বস্ত্ৰ শিল্পত ''হ'ৰাইমিন'' নামৰ শৰাইৰ মটিফটোও(motif) সংৰক্ষণ কৰি থোৱা দেখা যায়।<ref>{{cite web |last=ROOHI |title=Weaving in indigenous Dimasa community of Assam |url=https://in.boell.org/en/weaving-indigenous-dimasa-community-assam |website=Heinrich Böll Stiftung |date=19 December 2019 |access-date=14 June 2026}}</ref> আহোম ভাষাত শৰাইখনক ''"ফোন"'' বুলি কোৱা হয়। একেইটা শব্দয়েই মাইহাং থাল খনকো বুজায়। এই শব্দৰ গুৰি পুৰণি চীনা ভাষাৰ থাল বা ট্ৰে বুজোৱা ''"পান''" শব্দ আৰু থাই বা শান ভাষাত শৰাই জাতীয় পাত্ৰক ''"ফান"'' কোৱা হয়।<ref>[https://en.wiktionary.org/wiki/%E0%B8%9E%E0%B8%B2%E0%B8%99 Borrowed from Old Chinese 盤 (OC *baːn, “tray”). Cognate with Lao ພານ (phān), Tai Dam ꪝꪱꪙ or ꪟꪱꪙ, Burmese ဗန်း (ban:, “tray”), Shan ပၢၼ်ႉ (pâ̰an, “tray”), and possibly Khmer ពាន (piən) (Pou and Jenner, 1980-1981)]</ref> যিহেতু অসমত শৰাই বুজাবলৈ "ফোন" শব্দৰ সলনি পুৰণি "শৰাই" শব্দয়ে ব্যৱহাৰ কৰা হয়, গতিকে ধৰিব পাৰি যে খমেৰ সকলে ব্যৱহাৰ কৰা পাত্ৰৰ দৰে অসমৰ শৰাই খনও প্ৰাগ-আহোম যুগৰ পৰাই ব্যৱহাৰ কৰি অহা হৈছে। অসমলৈ আহি শৰাই আৰু মাইহাং—এই দুয়োবিধ পাত্ৰৰ সাদৃশ্য দেখা পাই আহোমসকলে হয়তো দুয়োবিধকে ব্যাখ্যা কৰিবলৈ “ফোন” শব্দ ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ লৈছিল। যিহেতু ঢাকনিযুক্ত শৰাইখন বাৰ্মিজ সকলৰ মাজত পোৱা যায়, গতিকে এইখন পাছৰ কালত আহোম ৰাজ্যৰ দিনত বাৰ্মাৰ পৰা গ্ৰহণ কৰা হ'ব পাৰে। পাছলৈ শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰদেৱৰ দিনত শৰাই নৱবৈষ্ণৱ ধৰ্মত অন্তভুক্ত কৰা হয় আৰু কালক্ৰমত অসমীয়া সংস্কৃতিৰ এক বিশেষ অংশ হৈ পৰে। [[File:Xorai worship.webp|thumb|নামঘৰত ব্যৱহাৰ হোৱা শৰাই।]] === অতিথি-আদৰণিত তামোল-পাণ আৰু শৰাই=== অসমীয়া সমাজত তামোল-পাণ আতিথ্য, সন্মান, ভক্তি আৰু মিত্ৰতাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰতীক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। শৰাইত তামোল-পাণ আগবঢ়াই অতিথিক আদৰণি জনোৱা পৰম্পৰা এটা স্তৰিত সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা বুলি বুজিব পাৰি—প্ৰথমে দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক বিস্তৃত আতিথ্য-সংস্কৃতি, তাৰ পাছত ভাৰতীয় ধৰ্মীয়-সামাজিক আচাৰৰ সৈতে ইয়াৰ সংযোগ, আৰু শেষত অসমীয়া কাঁহ-পিতলৰ শৰাই বা বঁটাৰ জৰিয়তে ইয়াৰ স্থানীয় ৰূপায়ণ। এই প্ৰথাৰ আটাইতকৈ প্ৰাচীন স্তৰটো দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক লোক সকলৰ তামোল-পাণভিত্তিক আতিথ্য পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত হ’ব পাৰে। খাচী সমাজত ''kwai'' বা তামোল-পাণ অতিথিক আগবঢ়োৱা এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সামাজিক শিষ্টাচাৰ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। ''Shikyntien kwai'' নামৰ খাচী পৰম্পৰাত ঘৰত অহা যিকোনো অতিথিক ''kwai'' আগবঢ়োৱাটো সৌজন্যৰ চিন বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Shikyntien Kwai: A Folklore about Betel Hospitality in Khasi Society |url=https://www.necarf.org/home/articles/54/shikyntien-kwai-a-folklore-about-betel-hospitality-in-khasi-society |website=NECARF |date=14 October 2020 |access-date=9 June 2026}}</ref> খাচীসকল অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক ভাষাপৰিয়ালৰ অন্তৰ্গত হোৱা বাবে, অসমীয়া তামোল-পাণ আতিথ্যৰ গভীৰ স্তৰটো পূব ভাৰতৰ অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াগত betel-areca সংস্কৃতিৰ সৈতে তুলনা কৰিব পাৰি, যদিও ইয়াৰ পৰা অসমীয়া প্ৰথাটো প্ৰত্যক্ষভাৱে খাচী বা অন্য কোনো একক অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক উৎসৰ পৰা আহিছে বুলি নিশ্চিতভাৱে ক’ব নোৱাৰি। পাছৰ স্তৰত এই তামোল-পাণ আতিথ্যৰ প্ৰথা ভাৰতীয় ধৰ্মীয় আৰু সামাজিক আচাৰৰ সৈতে একীভূত হয়। এছ. চি. আহুজা আৰু উমা আহুজাই betel leaf আৰু areca nut-ক আতিথ্য, শুভতা, সন্মান, সামাজিক প্ৰতিশ্ৰুতি আৰু ধৰ্মীয় নিবেদনৰ প্ৰতীক হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছে। তেওঁলোকৰ মতে ভাৰতৰ বহু সামাজিক আৰু ধৰ্মীয় আচাৰত তামোল-পাণ ব্যৱহাৰ হয়, আৰু অসমীয়া বিবাহত তামোল-পাণ প্ৰায় পোন্ধৰটা আচাৰত উপস্থিত থাকে।<ref>{{cite journal |last1=Ahuja |first1=S. C. |last2=Ahuja |first2=Uma |year=2011 |title=Betel Leaf and Betel Nut in India: History and Uses |journal=Asian Agri-History |volume=15 |issue=1 |pages=13–35 |url=https://www.researchgate.net/publication/292469329_Betel_leaf_and_betel_nut_in_India_History_and_uses |access-date=9 June 2026}}</ref> সেয়ে অসমীয়া সমাজত তামোল-পাণ কেৱল মুখশুদ্ধিৰ সামগ্ৰী নহয়; ই আতিথ্য, শুভেচ্ছা, বিবাহ, সামাজিক স্বীকৃতি আৰু ধৰ্মীয় পবিত্ৰতাৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে। এই তামোল-পাণ পৰম্পৰাই অসমত শৰাই আৰু বঁটাৰ জৰিয়তে এক বিশেষ স্থানীয় ৰূপ লাভ কৰে। অসম চৰকাৰৰ সংস্কৃতি-সম্পৰ্কীয় তথ্য অনুসৰি, তামোল-পাণ বা গুৱাপাণক ভক্তি, সন্মান আৰু মিত্ৰতাৰ নিবেদন হিচাপে ধৰা হয়, আৰু অতিথিক আদৰণি তথা ধন্যবাদ জনোৱাৰ চিহ্ন হিচাপে শৰাইত তামোল-পাণ আগবঢ়োৱা হয়। একেটা উৎসত শৰাইক নামঘৰ বা পূজাস্থলীত প্ৰসাদ আৰু অন্যান্য নিবেদন আগবঢ়োৱাৰ পাত্ৰ হিচাপেও বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Culture of Assam |url=https://assam.gov.in/about-us/391 |website=Assam State Portal |publisher=Government of Assam |access-date=9 June 2026}}</ref> ইয়াৰ পৰা বুজা যায় যে তামোল-পাণৰ সামাজিক অৰ্থ বহল আঞ্চলিক পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত হলেও, কাঁহ-পিতলৰ শৰাই বা বঁটাত তাক আগবঢ়োৱাৰ ৰূপটো অসমীয়া ধাতু-শিল্প আৰু সামাজিক আচাৰৰ সৈতে বিশেষভাৱে যুক্ত। == ধৰ্মীয় তাৎপৰ্য == পৰৱৰ্তী সময়ত আহোম সংস্কৃতিৰপৰা গ্ৰহণ কৰা শৰাই অসমীয়া সমাজ আৰু নামঘৰীয়া ধৰ্মীয় পৰম্পৰাৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশত পৰিণত হয়। নামঘৰত ভাগৱত স্থাপনৰ বাবে শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল, যিয়ে অসমীয়া আধ্যাত্মিক জীৱনত [[File:Sankaradeva.jpg|thumb|right|220px|শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]] ১৫শ আৰু ১৬শ শতিকাত [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]]ৰ একশৰণ নামধৰ্ম আন্দোলনে শৰাই আৰু বটাৰ তাৎপৰ্য নতুন ৰূপ দিয়ে। শংকৰদেৱে পুৰণি অসমীয়া সাংস্কৃতিক পৰিসৰৰপৰা শৰাইৰ ব্যৱহাৰ গ্ৰহণ কৰি ইয়াক অসমীয়া বৈষ্ণৱ সমাজত অন্তৰ্ভুক্ত কৰে। নামঘৰৰ মাজভাগত শৰাইৰ ওপৰত ভাগৱত স্থাপন কৰি তেওঁ দেখুৱাইছিল যে ঈশ্বৰ সকলোৰে বাবে সমান। সেই নামঘৰত শৰাই হৈ উঠে “সমতাৰ প্ৰতীক”—য’ৰপৰা সকলো ভক্তক সমানে প্ৰসাদ বিতৰণ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday |date=20 March 2021 }}</ref> == ঐতিহ্য == শৰাই আৰু বটাৰ ঐতিহ্যৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশ হৈছে—ই কেৱল ৰাজকীয় বস্তু হৈ নাথাকি অসমীয়া সমাজৰ সামূহিক হৃদস্পন্দনত পৰিণত হোৱা।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday }}</ref> শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। তামোল-পাণ আগবঢ়োৱাৰ মাধ্যমেৰে শৰাই আৰু বটা “সন্মানৰ আচাৰ” হিচাপে সমগ্ৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত একত্ৰিত সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা সৃষ্টি কৰে। এই আধ্যাত্মিক ৰূপান্তৰৰ ফলত শৰাই আৰু বটা কেৱল ৰাজকীয় ক্ষমতাৰ প্ৰতীক হৈ নাথাকি সামাজিক ঐক্য, সমতা আৰু অসমীয়া জাতীয় আত্মাৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশত পৰিণত হয়।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday |date=20 March 2021 }}</ref> == চাওক == * [[অসমীয়া সংস্কৃতি]] * [[তামোল-পাণ]] * [[নামঘৰ]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} 7lphn2fl4jkabvv9d50lgxsn45atpog 612259 612258 2026-06-14T20:52:27Z Ananya Taye 28065 /* ফান পাত্ৰ */ 612259 wikitext text/x-wiki '''শৰাই''' আৰু '''বটা''' অসমৰ অন্যতম প্ৰতীকী পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। কাঁহ বা বেল-মেটেলৰে নিৰ্মিত এই শিল্পবস্তু অসমীয়া সমাজত মৰ্যাদা, সন্মান আৰু সাংস্কৃতিক গৌৰৱৰ প্ৰতীক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। সাধাৰণতে তলত এটা থিয়াভাগ থকা ওপৰৰ থাল সদৃশ গঠনযুক্ত শৰাই ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠান, সামাজিক অনুষ্ঠান আৰু বিশেষকৈ অতিথি সম্ভাষণত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। অসমীয়া আৰু আহোম সংস্কৃতিত শৰাই আগবঢ়োৱা মানে আন্তৰিকতা, আতিথ্য আৰু গভীৰ সন্মান প্ৰকাশ কৰা। [[File:Xorai-শৰাই.jpg|thumb|right|250px|পৰম্পৰাগত অসমীয়া শৰাই]] সাধাৰণতে ইয়াত তামোল-পাণ, মিঠাই আৰু আন আন আনুষ্ঠানিক সামগ্ৰী আগবঢ়োৱা হয়। কিছুমান শৰাইত অলংকৃত ঢাকনি থাকে, যিয়ে ইয়াৰ সৌন্দৰ্য আৰু আধ্যাত্মিক তাৎপৰ্য বৃদ্ধি কৰে; আন কিছুমান আকৌ মুকলি ৰূপত থাকে। লক্ষণীয় যে, অতিথি সম্ভাষণ আৰু ধৰ্মীয় নিবেদনৰ বাবে ব্যৱহৃত এনে উচ্চভিত্তিযুক্ত থাল বা পাত্ৰৰ ধাৰণা এছিয়াৰ আন বহু অঞ্চলতো—বিশেষকৈ চীন, তিব্বত, নেপাল আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াত দেখিবলৈ পোৱা যায়। যদিও শৰাই আৰু বটা একে ধৰণৰ সামগ্ৰী আৰু মূল নক্সাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ় লৈ উঠিছে, তথাপি সময়ৰ লগে লগে এই দুয়োটা পৃথক শিল্পবস্তু হিচাপে বিকশিত হয়। শৰাই সাধাৰণতে ওপৰত এটা সমতল থাল আৰু তলত এটা থিয়াভাগযুক্ত, আনহাতে বটা হৈছে বাটিৰ দৰে পাত্ৰ, যি বহু সময়ত শৰাইৰ সৈতে একেলগে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=Fragmented Memories: Struggling to Be Tai-Ahom in India |url=https://archive.org/details/fragmentedmemori0000saik |publisher=Duke University Press |location=Durham |year=2004 |isbn=9780822334255 |access-date=5june 2025 }}</ref> == ইতিহাস == === প্ৰাচীন চীনা উৎস === [[File:Warring States Bronze Dou 02.jpg|thumb|right|250px|যুদ্ধৰত ৰাজ্যসমূহৰ যুগৰ ব্ৰঞ্জৰ ডৌ পাত্ৰ]] শৰাই আৰু বটাৰ শিকড় চীন জনগোষ্ঠীৰ এক প্ৰাচীন সাংস্কৃতিক ধাৰাৰ সৈতে জড়িত। "Dou " (豆) নামে পৰিচিত উচ্চভিত্তিযুক্ত বাটিৰ আকৃতি প্ৰথমে চীনত নৱপ্ৰস্তৰ যুগত দেখা যায়। ওপৰত পাত্ৰ আৰু তলত থিয়াভাগ থকা এই গঠন প্ৰায় ৬,০০০–৭,০০০ বছৰ আগতে (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৫০০০–৪০০০) উৎপত্তি লাভ কৰে, আৰু ইয়াৰ মূল আকৃতি ইয়াংশাও সংস্কৃতি আৰু ডাৱেনকʼ সংস্কৃতিত বিকশিত হয়। ভাষাতাত্ত্বিক আৰু জিনগত গৱেষকৰ মতে [[চীনা-তিব্বতীয় ভাষা|চীন-তিব্বতীয়]] বা তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় ভাষা পৰিয়ালৰ লোক সকলৰ আদিম বিস্তাৰ উত্তৰ চীনৰ ইয়াংশাও আৰু মাজিয়াও সভ্যতাৰ পৰা হৈছিল।<ref>{{cite journal |last1=Zhang |first1=Menghan |last2=Yan |first2=Shi |last3=Pan |first3=Wuyun |last4=Jin |first4=Li |year=2019 |title=Phylogenetic evidence for Sino-Tibetan origin in northern China in the Late Neolithic |journal=Nature |volume=569 |pages=112–115 |doi=10.1038/s41586-019-1153-z}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Zhang |first1=Hanzhi |last2=Ji |first2=Ting |last3=Pagel |first3=Mark |last4=Mace |first4=Ruth |year=2020 |title=Dated phylogeny suggests early Neolithic origin of Sino-Tibetan languages |journal=Scientific Reports |volume=10 |article-number=20792 |doi=10.1038/s41598-020-77404-4}}</ref> যিহেতু অসমৰ বড়ো-গাৰো বা বড়ো-কছাৰী মূলীয় ভাষাসমূহ তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় ভাষা পৰিয়ালৰ এটা শাখা হিচাপে গণ্য কৰা হয়,‌গতিকে চীনৰ এই সভ্যতাৰ পৰাই অসমৰ [[বড়ো-কছাৰী]] মূলীয় জনগোষ্ঠী সমূহৰ উৎপত্তি হৈছে বুলি ক'ব পৰা যায়।<ref>{{cite book |last=DeLancey |first=Scott |year=2012 |chapter=On the Origins of Bodo-Garo |editor-last=Morey |editor-first=Stephen |editor2-last=Post |editor2-first=Mark W. |title=North East Indian Linguistics |volume=4 |publisher=Cambridge University Press India |pages=3–20}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত [[ঝৌ সাম্ৰাজ্য]]ৰ (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১০৪৬–২৫৬) যুগত “ডৌ” চীনা ধৰ্মীয়-আনুষ্ঠানিক সংস্কৃতিৰ এক বিশেষ প্ৰতীকত পৰিণত হয়। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। [[File:Spring & Autumn Bronze Dou, Xinzheng.jpg|thumb|right|250px|বসন্ত আৰু শৰৎ যুগৰ ব্ৰঞ্জৰ ডৌ পাত্ৰ, চিনঝেং]] ঝৌ সমাজত জীৱন “লি” বা আচাৰ-ব্যৱস্থাৰ নিয়মেৰে পৰিচালিত হৈছিল। সেই ব্যৱস্থাত ডৌ কেৱল এটা খাদ্যপাত্ৰ নাছিল; ই আছিল পূৰ্বপুৰুষৰ সৈতে আত্মিক যোগাযোগ স্থাপন কৰা এক পৱিত্ৰ আচাৰিক পাত্ৰ। ঝৌ লোকসকলে বিশ্বাস কৰিছিল যে সঠিকভাৱে পূৰ্বপুৰুষক নিবেদন কৰিলে ঐশ্বৰিক আশীৰ্বাদ লাভ হয়—যেনে সুৰক্ষা আৰু উন্নত ফচল। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। [[File:Dou with an inland hunting scene.jpg|thumb|right|250px|শিকাৰ দৃশ্য খোদিত প্ৰাচীন ডৌ পাত্ৰ]] ===চীনৰ পৰা শৰাই সংস্কৃতিৰ বিস্তাৰ=== কালক্ৰমত চীনৰ পৰা শৰাই জাতীয় পাত্ৰ চীন তিব্বতীয় মূলৰ বাৰ্মিজ<ref>[https://archive.org/details/burmese-hsun-ok Traditional Burmese Offering Tray Hsun-Ok]</ref>, তিব্বত, নেপাল<ref>[https://archive.org/details/nepal-offering-tray Traditional Nepalese Offering tray]</ref>, অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক ভুলৰ কম্বোডিয়া, ভিয়েটনাম, টাই মুলৰ থাইলেণ্ড, অষ্ট্ৰোনেচিয়ান মূলৰ মালয়েছিয়া, ইত্যাদি অঞ্চললৈ বিয়পি পৰে। বৌদ্ধ ধৰ্মত শৰাইৰ মহৎ আটাইতকৈ বেছি। এই সকলো দেশত শৰাই জাতীয় পাত্ৰ ভগৱানৰ আগত সেৱা কৰিবলৈ আগ বঢ়োৱা হয়। ===ফান পাত্ৰ=== কম্বোডিয়াৰ বা‌ থাই ভাষাত শৰাই জাতীয় পাত্ৰক ''"ফান"'' কোৱা হয়।<ref>{{cite web |title=Mon-Khmer Languages Database: Khmer |website=SEAlang Library |publisher=Center for Research in Computational Linguistics |url=https://www.sealang.net/monkhmer/database/retrieve.pl?format=html&language=Khmer&sort=gloss |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Phan (tray) |website=Wikipedia |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Phan_(tray) |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=ពាន |website=Wiktionary |url=https://en.wiktionary.org/wiki/%E1%9E%96%E1%9E%B6%E1%9E%93 |access-date=15 June 2026}}</ref> * খমেৰ সকলৰ ফান ভাষিক দৃষ্টিকোণৰ পৰা ''ফান'' শব্দ-পৰিয়ালটো টাই ভাষা সমূহতকৈ অষ্ট্ৰ-এচিয়াটিক বা খমেৰ ভাষাত সমূহত অধিক পুৰণি আৰু ব্যাপকভাৱে বিস্তৃত। Roger Blenchয়ে নিজৰ Austroasiatic basketry terminologyৰ অধ্যয়নত “pedestal tray”ৰ বাবে এটা প্ৰাৰম্ভিক অষ্ট্ৰ’এছিয়াটিক মূলৰ তালিকা প্ৰস্তুত কৰিছে, য’ত Shortoৰ Proto-Mon-Khmerৰ ''*baːn'' অৰ্থাৎ “pedestal dish”, Kuiৰ ''phian'' অৰ্থাৎ “pedestal teay”,Surin Khmerৰ ''piːan'''' অৰ্থাৎ “tray with pedestal”, T’inৰ ''phɨan'' অৰ্থাৎ “tray”, আৰু Nyah Kurৰ ''kǝbíǝn'' অৰ্থাৎ “bamboo food tray”। Blenchয়ে এই শব্দ পৰিয়ালটোক পুৰণি চীনা ''*bˤan'' অৰ্থাৎ “ট্ৰেই”ৰ সৈতে তুলনা কৰিছে। তেওঁ লগতে থাই আৰু শ্বান ভাষাত পোৱা ৰূপটো ও চীনা ভাষাৰ পৰা যোৱা ("plausibly a regional Chinese borrowing”) বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Blench |first=Roger |chapter=Basketry in Austroasiatic |editor-last=Alves |editor-first=Mark |title=Austroasiatic Linguistics in Honour of Michel Ferlus |publisher=JSEALS Special Publication |year=2025 |pages=87–88 |url=https://icaal.net/wp-content/uploads/2026/01/AA-Linguistics-in-Honour-of-Michel-Ferlus-2025.pdf |access-date=15 June 2026}}</ref> থাই/শ্যাম ৰাজ্যসমূহৰ থাইলেণ্ডত উত্থান হোৱাৰ আগতেই কম্বোডিয়া আৰু সংশ্লিষ্ট মূল ভূখণ্ডীয় দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক প্ৰেক্ষাপটত শৰাই জাতীয় পাত্ৰৰ উপস্থিতি পোৱা যায়। হেং পিফালে খ্ৰীষ্টীয় ৩০০–৫০০ চনৰ প্ৰাক-আংকোৰীয় যুগৰ উত্তৰণৰ বিষয়ে আলোচনা কৰোঁতে উত্তৰ-পূব থাইলেণ্ড আৰু কম্বোডিয়াৰ প্ৰাগৈতিহাসিক (তেতিয়ালৈকে থাই/টাই সকলৰ প্ৰবজন ঘটা নাছিল<ref>{{cite journal |last=Evans |first=Grant |title=The Tai Original Diaspora |journal=Journal of the Siam Society |volume=104 |year=2016 |pages=1–14 |url=https://thesiamsociety.org/wp-content/uploads/2016/04/JSS_104_0b_Evans_TaiOriginalDiaspora.pdf |access-date=15 June 2026}}</ref>) স্থানসমূহত "pedestalled dishes and bowls" অৰ্থাৎ শৰাই জাতীয় পাত্ৰ আৰু বাটিৰ উপস্থিতিৰ কথা উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Heng |first=Piphal |title=Transition to the Pre-Angkorian period (300–500 CE): Thala Borivat and a regional perspective |journal=Journal of Southeast Asian Studies |volume=47 |issue=3 |year=2016 |pages=484–505 |doi=10.1017/S0022463416000369 |url=https://www.cambridge.org/core/journals/journal-of-southeast-asian-studies/article/transition-to-the-preangkorian-period-300500-ce-thala-borivat-and-a-regional-perspective/AEC80A473E33ED556489658939C261D2 |access-date=15 June 2026}}</ref> তেওঁ কম্বোডিয়াৰ Tuol Neakta Kang Memay স্থানৰ পৰা পোৱা এটা পেডেষ্টেলযুক্ত বাটিৰ ছবিও প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Heng |first=Piphal |year=2016 |title=Transition to the Pre-Angkorian period (300–500 CE): Thala Borivat and a regional perspective |journal=Journal of Southeast Asian Studies |volume=47 |issue=3 |pages=484–505 |doi=10.1017/S0022463416000406}}</ref> [[এংকৰ ৱাট|এংকৰ বছৰেই]] স্থানৰ প্ৰাচীন কম্বোডীয় মৃত্শিল্পৰ মাজতো এনে পেডেষ্টেলযুক্ত থালৰ আকৃতিৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে; Miriam T. Stark-এ এংকৰ বৰেইৰ মৃত্শিল্পৰ ভিতৰত শৰাই জাতীয় থালৰ বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Stark |first=Miriam T. |year=2019 |title=Earthenware Ceramic Technologies of Angkor Borei, Cambodia |journal=Udaya, Journal of Khmer Studies |volume=14 |pages=109–132}}</ref> একেদৰেই UNESCOয়ে প্ৰকাশিত খমেৰ ৰূপালী শিল্প সম্পৰ্কীয় এখন গ্ৰন্থৰ মতে প্ৰাক-আংকোৰীয় আৰু আংকোৰীয় শিলালিপিত কম্বোডীয় সকলে ব্যৱহাৰ কৰা ৰূপালী সামগ্ৰীৰ ভিতৰত পেডেষ্টেল যুক্ত থাল আৰু ট্ৰেৰও বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Kong |first=Vireak |year=2009 |title=Khmer Silverwares |publisher=UNESCO |location=Phnom Penh |url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000187953 |access-date=9 June 2026}}</ref> থাই সকলৰ আয়ুথিয়া ৰাজ্য ১৩৫১ চনত প্ৰতিষ্ঠা হৈছিল আৰু ইয়াৰ ৰাজ দৰবাৰৰ সংস্কৃতি আংকোৰৰ সাংস্কৃতিৰ আৰ্হিৰে গঢ় লোৱা বুলি কোৱা হয়।<ref>{{cite encyclopedia |title=History of Thailand |encyclopedia=Encyclopaedia Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/history-of-Thailand |access-date=9 June 2026}}</ref><ref>{{cite encyclopedia |title=Khmer Empire |encyclopedia=Encyclopaedia Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Khmer-Empire |access-date=9 June 2026}}</ref> সেয়েহে ধৰিব পৰা যায় যে থাই বা তাই সকলৰ আগমনৰ আগৰে পৰা খমেৰ সকলে বান/ফান নামৰ শৰাই জাতীয় পাত্ৰ ব্যৱহাৰ কৰি আহিছিল। * টাই সকলৰ ফান খমেৰ সকলৰ দৰে থাই সকলেও এই পাত্ৰক "ফান" কয়। থাই বা অন্য টাই সকলে শৰাই জাতীয় সম্পাদ খমেৰ সকলৰ সম্পৰ্কত অহাৰ আগতে ব্যৱহাৰ কৰিছিল নে নাই তাৰ তথ্য পোৱা নাযায়। খমেৰ সকলৰ দৰে থাই সকলৰ "ফান" শব্দটোও পুৰণি চীনা ভাষাৰ থাল বা ট্ৰে বুজোৱা ''*bˤan'' শব্দৰ পৰা লোৱা হৈছে।<ref>{{cite web |title=พาน |website=Wiktionary |url=https://en.wiktionary.org/wiki/%E0%B8%9E%E0%B8%B2%E0%B8%99 |access-date=15 June 2026}}</ref> টাই ভাষাসমূহ যেনে থাই ভাষাত พาน (ফান), লাও ভাষাত ພານ (phān), টাই ডাম ꪝꪱꪙ বা ꪟꪱꪙ টাই য়াই ভাষাত ပၢၼ်ႉ আদিয়ে থাল সদৃশ পাত্ৰক বুজোৱা হয় যি চীনা ভাষাৰ 盤 পানৰ পৰা আহিছে যাৰ অৰ্থ থাল (tray)।<ref>“พาน” in Thai Dictionary Project (TDP) (UC Berkeley 1964) (plus additional data from the Royal Institute of Thailand (RI) and NECTEC's LEXITRON project (LEX)). Searchable online at {{url|SEAlang.net}}</ref> টাই-আহোম ভাষাত এনে পাত্ৰক ফুন (𑜇𑜥𑜃𑜫) বুলি কোৱা হয়।<ref>{{Cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |author-link=Golap Chandra Barua |title=Ahom-Assamese-English Dictionary |publisher=Baptist Mission Press |location=Calcutta |year=1920 |page= 138|url=https://ia801408.us.archive.org/2/items/in.ernet.dli.2015.463794/2015.463794.Ahom-assamese-english-Dictionary.pdf |access-date=2026-06-14}}</ref> থাই সকলৰ মাজত ফান এটা উচ্চ স্তৰীয় পৰম্পৰাগত বাচন।<ref>{{Cite journal |last1=Titrassamee |first1=Songsak |last2=Lamduan |first2=Somchai |last3=Phaengsoi |first3=Kosit |date=2014-06-12 |title=Bai Sri Su Khwan: Spirit Blessing in North-eastern Thailand |journal=Asian Culture and History |volume=6 |issue=2 |pages=134–138 |publisher=Canadian Center of Science and Education |doi=10.5539/ach.v6n2p134 |issn=1916-9655 |url=https://patricklepetit.jalbum.net/ANIMISM%20AND%20RELIGION/LIBRARY/Bai_Sri_Su_Khwan_Spirit_Blessing_in_North-eastern.pdf |access-date=2026-06-14 }}</ref> টাই লাও আৰু ফু টাই সকলৰ পৰম্পৰাগত অনুষ্ঠান বাই চ্ৰি চু খৱানত দুটা মুখ্য সামগ্ৰীৰ ভিতৰত ফান খাও (খাদ্য থোৱা ফান) অন্যতম।<ref>{{Cite journal |last1=Titrassamee |first1=Songsak |last2=Lamduan |first2=Somchai |last3=Phaengsoi |first3=Kosit |date=2014-06-12 |title=Bai Sri Su Khwan: Spirit Blessing in North-eastern Thailand |journal=Asian Culture and History |volume=6 |issue=2 |pages=134–138 |publisher=Canadian Center of Science and Education |doi=10.5539/ach.v6n2p134 |issn=1916-9655 |url=https://patricklepetit.jalbum.net/ANIMISM%20AND%20RELIGION/LIBRARY/Bai_Sri_Su_Khwan_Spirit_Blessing_in_North-eastern.pdf |access-date=2026-06-14 |page= }}</ref> * দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অন্য শৰাই জাতীয় পাত্ৰ খমেৰ আৰু তাই বাদেও দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অন্য দেশসমূহতো শৰাই-জাতীয় পেডেষ্টেলযুক্ত পাত্ৰ বা নৈবেদ্য-ট্ৰে দেখা যায়। মিয়ানমাৰত ইয়াৰ এটা স্বতন্ত্ৰ ঢাকনিযুক্ত লাখ-পাত্ৰ ৰূপ দেখা যায়, যাক hsun-ok বুলি কোৱা হয়। এই পাত্ৰ বৌদ্ধ ভিক্ষু আৰু বিহাৰলৈ খাদ্য বা নৈবেদ্য আগবঢ়োৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত হয়, আৰু সাধাৰণতে বাঁহ বা কাঠৰ গাঁথনিৰ ওপৰত লাখ-লেপ দি নিৰ্মাণ কৰা হয়।<ref>{{cite web |title=Conserving a Burmese offering vessel |website=British Museum |publisher=The British Museum |date=13 September 2023 |url=https://www.britishmuseum.org/blog/conserving-burmese-offering-vessel |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Buddhist offering vessel (hsun ok) |website=Art Gallery of South Australia Collection |publisher=Art Gallery of South Australia |url=https://www.agsa.sa.gov.au/collection-publications/collection/works/buddhist-offering-vessel-hsun-ok/24828/ |access-date=15 June 2026}}</ref> দ্বীপীয় দক্ষিণ-পূব এছিয়াতো এনে পেডেষ্টেলযুক্ত ট্ৰে বা পাত্ৰৰ ব্যৱহাৰ পোৱা যায়। ইণ্ডোনেশিয়াৰ বালিত দুলাং (dulang) নামে জনা ওখ পায়াযুক্ত ট্ৰে ধৰ্মীয় বা আনুষ্ঠানিক নৈবেদ্য বহন কৰাৰ বাবে ব্যৱহৃত হয়। ফিলিপাইনছৰ ৰাষ্ট্ৰীয় মিউজিয়াময়ে উল্লেখ কৰিছে যে বালিৰ এই দুলাং-সমূহ পূজা পাতল বা নীতি নিয়মত বিভিন্ন সামগ্ৰী আগবঢ়াবলৈ ব্যৱহাৰ ৰা হয়। দক্ষিণ ফিলিপাইনছৰ Maranao আৰু Maguindanao সমাজত তাবাক নামে জনা পিতলৰ শৰাই জাতীয় পাত্ৰ বিশেষ অনুষ্ঠানত খাদ্য পৰিবেশনৰ বাবে ব্যৱহৃত হয়।<ref>{{cite web |title=Earthenware Pedestalled Bowls |website=National Museum of the Philippines |publisher=National Museum of the Philippines |date=7 December 2021 |url=https://www.nationalmuseum.gov.ph/2021/12/07/earthenware-pedestalled-bowls/ |access-date=15 June 2026}}</ref> জাভাৰ মধ্যযুগীয় শিল্পতো শৰাই জাতীয় পাত্ৰৰ উদাহৰণ পোৱা যায়।<ref>{{cite web |title=Offering tray (talam) |website=The Metropolitan Museum of Art |publisher=The Metropolitan Museum of Art |url=https://www.metmuseum.org/art/collection/search/715081 |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Offering Vessel in the Form of a Female Head |website=Los Angeles County Museum of Art |publisher=LACMA |url=https://collections.lacma.org/node/175545 |access-date=15 June 2026}}</ref> ===তিব্বতীয় শৰাই-বাটি জাতীয় পাত্ৰ=== তিব্বতী বৌদ্ধ সংস্কৃতিতো নৈবেদ্য আগবঢ়োৱাৰ বাবে pedestal‌ যুক্ত বাটি আৰু ট্ৰে-জাতীয় ধাৰ্মিক পাত্ৰ কিছুমান ব্যৱহাৰ কৰা হয়। Rubin Museum-ৰ মতে, তিব্বতী ''stemmed offering bowls'' ধাৰ্মিক ৰীতি-নীতি আৰু দৈনন্দিন ভোগ নিৰ্মালীৰ বাবে ব্যৱহৃত হয়।<ref>{{cite web |title=Stemmed Offering Bowl |website=Rubin Museum of Himalayan Art |publisher=Rubin Museum of Himalayan Art |url=https://rubinmuseum.org/collection/sc2012-7-6-1-7/ |access-date=15 June 2026}}</ref> তদুপৰি ''mandala offering set'' বা ''mandala plate'' তিব্বতী বৌদ্ধ আচাৰত সমগ্ৰ বিশ্বব্ৰহ্মাণ্ডক বৌদ্ধ ধৰ্ম আৰু সংগলৈ প্ৰতীকীভাৱে নৈবেদ্য হিচাপে আগবঢ়োৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত হয়।<ref>{{cite web |title=Mandala Offering Set |website=Rubin Museum of Himalayan Art |publisher=Rubin Museum of Himalayan Art |url=https://rubinmuseum.org/collection/sc2012-7-1a-e/ |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Mandala: Offering Plate |website=Himalayan Art Resources |url=https://www.himalayanart.org/search/set.cfm?setID=2012 |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Tibetan Buddhist Silver Pedestal Offering Bowl |website=Invaluable |url=https://www.invaluable.com/auction-lot/tibetan-buddhist-silver-pedestal-offering-bowl-13-1206-c-b9d41abb7e |access-date=15 June 2026}}</ref> ===ঢাকনিযুক্ত বাৰ্মিজ শৰাই=== বাৰ্মিজ ''ban'' (ဗန်း)-ৰ অৰ্থ “tray” বা ট্ৰে, আৰু সম্পৰ্কীয় বাৰ্মিজ শব্দ ''langpan'' (လင်ပန်း)-ৰ অৰ্থও “tray”। এই দুয়োটা ৰূপ চীনা 盤 শব্দৰ পৰা লোৱা হৈছে, যাৰ পুৰণি/মধ্য চীনা পুনর্গঠিত ৰূপ ''*baːn'' বা ''ban'' আৰু অৰ্থ “dish” বা “tray”।<ref>{{cite web |title=ဗန်း |website=Wiktionary |url=https://en.wiktionary.org/wiki/%E1%80%97%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%B8 |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=လင်ပန်း |website=Wiktionary |url=https://en.wiktionary.org/wiki/%E1%80%9C%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%95%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%B8 |access-date=15 June 2026}}</ref> বাৰ্মিজ সংস্কৃতিত ঢাকনিযুক্ত শৰাই দৰে পাত্ৰ দেখা যায়। এই পাত্ৰক ''hsun-ok'' বুলি কোৱা হয়। এইটো সাধাৰণতে বাৰ্মিজ সকলৰ বৌদ্ধ নৈবেদ্য বহন বা আগবঢ়োৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত পাত্ৰ।<ref>{{cite web |title=hsun-ok; vessel-stand; bowl |website=British Museum Collection Online |publisher=The British Museum |url=https://www.britishmuseum.org/collection/object/A_1993-1117-1 |access-date=15 June 2026}}</ref> ''Hsun-ok'' সাধাৰণতে লাখ-লেপা বাঁহ বা কাঠেৰে নিৰ্মিত হয়, আৰু ইয়াত এটা পেডেষ্টেল, বাটিৰ দৰে মূল পাত্ৰ, ভিতৰুৱা ট্ৰে আৰু ওপৰত এটা ওখ শিখৰযুক্ত ঢাকনি থাকে।<ref>{{cite web |title=hsun-ok; vessel-stand; bowl |website=British Museum Collection Online |publisher=The British Museum |url=https://www.britishmuseum.org/collection/object/A_1993-1117-1 |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Buddhist offering vessel (hsun ok) |website=Art Gallery of South Australia Collection |publisher=Art Gallery of South Australia |url=https://www.agsa.sa.gov.au/collection-publications/collection/works/buddhist-offering-vessel-hsun-ok/24828/ |access-date=15 June 2026}}</ref> ইয়াৰ পৰা বুজা যায় যে শানসকলৰ ঢাকনিযুক্ত ''hsun-ok'' ৰূপটো বাৰ্মিজ বৌদ্ধ নৈবেদ্য-পাত্ৰ পৰম্পৰাৰ এটা স্থানীয় অভিযোজন আছিল।<ref>{{cite web |title=hsun-ok |website=British Museum Collection Online |publisher=The British Museum |url=https://www.britishmuseum.org/collection/object/A_1998-0723-241 |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Burmese Lacquer Hson-ok Offering Box |website=Michael Backman Ltd |url=https://www.michaelbackmanltd.com/archived_objects/burmese-lacquer-hson-ok-offering-box/ |access-date=15 June 2026}}</ref> অৱশ্যে এই প্ৰমাণ বিশেষকৈ শিখৰযুক্ত ঢাকনি থকা লাখৰ ঢাকনিযুক্ত ''hsun-ok''-ৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰযোজ্য; সকলো মুকলি পেডেষ্টেলযুক্ত ট্ৰে বাৰ্মিজ উৎসৰ পৰা আহিছে বুলি ইয়াৰ দ্বাৰা প্ৰমাণিত নহয়। মুকলি উঠা নৈবেদ্য-ট্ৰে সমগ্ৰ মূল ভূখণ্ডীয় দক্ষিণ-পূব এছিয়াত বহুলভাৱে দেখা যায়, কিন্তু ঢাকনিযুক্ত লাখৰ ''hsun-ok'' বিশেষভাৱে বাৰ্মীজ বৌদ্ধ বস্তু-সংস্কৃতিৰ সৈতে অধিক ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত। ===অসমত শৰাই আৰু বটাৰ প্ৰচলন=== চীন-তিব্বতীয় বা তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় মূলৰ‌ [[চুতীয়া ৰাজ্য]] আৰু টাই মূলৰ [[আহোম ৰাজ্য]] দুয়োতে বটা বা শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। [[যোৰহাট জিলা]]ৰ তিতাবৰ অঞ্চলৰ চুতীয়া লোক এঘৰত পুৰণি বাকচ এটাত ভৰাই সংৰক্ষিত কৰি থোৱা চুতীয়া ৰাজ্যৰ দিনীয়া বটা উদ্ধাৰ কৰা হৈছে। বটাতোত অসমীয়া লিপিত খোদিত আছে "১৩১৭ সন ছাৰি শাবন মাশ"। অৰ্থাৎ ১৩৯৫ চনৰ(১৩১৭ শক) চাৰি শাওণত এই বঁটা টো নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল বা গ্ৰহণ কৰা হৈছিল।<ref> [https://archive.org/details/chutia-bota-1395 Image of the Bota dated to 1395 AD.]</ref> চুতীয়া সকলৰ দৰে [[ডিমাছা জনগোষ্ঠী|ডিমাছা]] সকলেও শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা দেখা যায়।<ref>{{cite web |title=horai |url=https://www.xobdo.org/dic/horai |website=Xobdo |access-date=14 June 2026}}</ref> ডিমাছা ভাষাত এই পাত্ৰক ''"শৰাই"'' বুলিয়ে জনা যায়। তদুপৰি ডিমাছা সকলৰ পাৰম্পৰিক বস্ত্ৰ শিল্পত ''হ'ৰাইমিন'' নামৰ শৰাইৰ মটিফটোও(motif) সংৰক্ষণ কৰি থোৱা দেখা যায়।<ref>{{cite web |last=ROOHI |title=Weaving in indigenous Dimasa community of Assam |url=https://in.boell.org/en/weaving-indigenous-dimasa-community-assam |website=Heinrich Böll Stiftung |date=19 December 2019 |access-date=14 June 2026}}</ref> আহোম ভাষাত শৰাইখনক ''"ফোন"'' বুলি কোৱা হয়। একেইটা শব্দয়েই মাইহাং থাল খনকো বুজায়। এই শব্দৰ গুৰি পুৰণি চীনা ভাষাৰ থাল বা ট্ৰে বুজোৱা ''"পান''" শব্দ আৰু থাই বা শান ভাষাত শৰাই জাতীয় পাত্ৰক ''"ফান"'' কোৱা হয়।<ref>[https://en.wiktionary.org/wiki/%E0%B8%9E%E0%B8%B2%E0%B8%99 Borrowed from Old Chinese 盤 (OC *baːn, “tray”). Cognate with Lao ພານ (phān), Tai Dam ꪝꪱꪙ or ꪟꪱꪙ, Burmese ဗန်း (ban:, “tray”), Shan ပၢၼ်ႉ (pâ̰an, “tray”), and possibly Khmer ពាន (piən) (Pou and Jenner, 1980-1981)]</ref> যিহেতু অসমত শৰাই বুজাবলৈ "ফোন" শব্দৰ সলনি পুৰণি "শৰাই" শব্দয়ে ব্যৱহাৰ কৰা হয়, গতিকে ধৰিব পাৰি যে খমেৰ সকলে ব্যৱহাৰ কৰা পাত্ৰৰ দৰে অসমৰ শৰাই খনও প্ৰাগ-আহোম যুগৰ পৰাই ব্যৱহাৰ কৰি অহা হৈছে। অসমলৈ আহি শৰাই আৰু মাইহাং—এই দুয়োবিধ পাত্ৰৰ সাদৃশ্য দেখা পাই আহোমসকলে হয়তো দুয়োবিধকে ব্যাখ্যা কৰিবলৈ “ফোন” শব্দ ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ লৈছিল। যিহেতু ঢাকনিযুক্ত শৰাইখন বাৰ্মিজ সকলৰ মাজত পোৱা যায়, গতিকে এইখন পাছৰ কালত আহোম ৰাজ্যৰ দিনত বাৰ্মাৰ পৰা গ্ৰহণ কৰা হ'ব পাৰে। পাছলৈ শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰদেৱৰ দিনত শৰাই নৱবৈষ্ণৱ ধৰ্মত অন্তভুক্ত কৰা হয় আৰু কালক্ৰমত অসমীয়া সংস্কৃতিৰ এক বিশেষ অংশ হৈ পৰে। [[File:Xorai worship.webp|thumb|নামঘৰত ব্যৱহাৰ হোৱা শৰাই।]] === অতিথি-আদৰণিত তামোল-পাণ আৰু শৰাই=== অসমীয়া সমাজত তামোল-পাণ আতিথ্য, সন্মান, ভক্তি আৰু মিত্ৰতাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰতীক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। শৰাইত তামোল-পাণ আগবঢ়াই অতিথিক আদৰণি জনোৱা পৰম্পৰা এটা স্তৰিত সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা বুলি বুজিব পাৰি—প্ৰথমে দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক বিস্তৃত আতিথ্য-সংস্কৃতি, তাৰ পাছত ভাৰতীয় ধৰ্মীয়-সামাজিক আচাৰৰ সৈতে ইয়াৰ সংযোগ, আৰু শেষত অসমীয়া কাঁহ-পিতলৰ শৰাই বা বঁটাৰ জৰিয়তে ইয়াৰ স্থানীয় ৰূপায়ণ। এই প্ৰথাৰ আটাইতকৈ প্ৰাচীন স্তৰটো দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক লোক সকলৰ তামোল-পাণভিত্তিক আতিথ্য পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত হ’ব পাৰে। খাচী সমাজত ''kwai'' বা তামোল-পাণ অতিথিক আগবঢ়োৱা এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সামাজিক শিষ্টাচাৰ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। ''Shikyntien kwai'' নামৰ খাচী পৰম্পৰাত ঘৰত অহা যিকোনো অতিথিক ''kwai'' আগবঢ়োৱাটো সৌজন্যৰ চিন বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Shikyntien Kwai: A Folklore about Betel Hospitality in Khasi Society |url=https://www.necarf.org/home/articles/54/shikyntien-kwai-a-folklore-about-betel-hospitality-in-khasi-society |website=NECARF |date=14 October 2020 |access-date=9 June 2026}}</ref> খাচীসকল অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক ভাষাপৰিয়ালৰ অন্তৰ্গত হোৱা বাবে, অসমীয়া তামোল-পাণ আতিথ্যৰ গভীৰ স্তৰটো পূব ভাৰতৰ অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াগত betel-areca সংস্কৃতিৰ সৈতে তুলনা কৰিব পাৰি, যদিও ইয়াৰ পৰা অসমীয়া প্ৰথাটো প্ৰত্যক্ষভাৱে খাচী বা অন্য কোনো একক অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক উৎসৰ পৰা আহিছে বুলি নিশ্চিতভাৱে ক’ব নোৱাৰি। পাছৰ স্তৰত এই তামোল-পাণ আতিথ্যৰ প্ৰথা ভাৰতীয় ধৰ্মীয় আৰু সামাজিক আচাৰৰ সৈতে একীভূত হয়। এছ. চি. আহুজা আৰু উমা আহুজাই betel leaf আৰু areca nut-ক আতিথ্য, শুভতা, সন্মান, সামাজিক প্ৰতিশ্ৰুতি আৰু ধৰ্মীয় নিবেদনৰ প্ৰতীক হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছে। তেওঁলোকৰ মতে ভাৰতৰ বহু সামাজিক আৰু ধৰ্মীয় আচাৰত তামোল-পাণ ব্যৱহাৰ হয়, আৰু অসমীয়া বিবাহত তামোল-পাণ প্ৰায় পোন্ধৰটা আচাৰত উপস্থিত থাকে।<ref>{{cite journal |last1=Ahuja |first1=S. C. |last2=Ahuja |first2=Uma |year=2011 |title=Betel Leaf and Betel Nut in India: History and Uses |journal=Asian Agri-History |volume=15 |issue=1 |pages=13–35 |url=https://www.researchgate.net/publication/292469329_Betel_leaf_and_betel_nut_in_India_History_and_uses |access-date=9 June 2026}}</ref> সেয়ে অসমীয়া সমাজত তামোল-পাণ কেৱল মুখশুদ্ধিৰ সামগ্ৰী নহয়; ই আতিথ্য, শুভেচ্ছা, বিবাহ, সামাজিক স্বীকৃতি আৰু ধৰ্মীয় পবিত্ৰতাৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে। এই তামোল-পাণ পৰম্পৰাই অসমত শৰাই আৰু বঁটাৰ জৰিয়তে এক বিশেষ স্থানীয় ৰূপ লাভ কৰে। অসম চৰকাৰৰ সংস্কৃতি-সম্পৰ্কীয় তথ্য অনুসৰি, তামোল-পাণ বা গুৱাপাণক ভক্তি, সন্মান আৰু মিত্ৰতাৰ নিবেদন হিচাপে ধৰা হয়, আৰু অতিথিক আদৰণি তথা ধন্যবাদ জনোৱাৰ চিহ্ন হিচাপে শৰাইত তামোল-পাণ আগবঢ়োৱা হয়। একেটা উৎসত শৰাইক নামঘৰ বা পূজাস্থলীত প্ৰসাদ আৰু অন্যান্য নিবেদন আগবঢ়োৱাৰ পাত্ৰ হিচাপেও বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Culture of Assam |url=https://assam.gov.in/about-us/391 |website=Assam State Portal |publisher=Government of Assam |access-date=9 June 2026}}</ref> ইয়াৰ পৰা বুজা যায় যে তামোল-পাণৰ সামাজিক অৰ্থ বহল আঞ্চলিক পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত হলেও, কাঁহ-পিতলৰ শৰাই বা বঁটাত তাক আগবঢ়োৱাৰ ৰূপটো অসমীয়া ধাতু-শিল্প আৰু সামাজিক আচাৰৰ সৈতে বিশেষভাৱে যুক্ত। == ধৰ্মীয় তাৎপৰ্য == পৰৱৰ্তী সময়ত আহোম সংস্কৃতিৰপৰা গ্ৰহণ কৰা শৰাই অসমীয়া সমাজ আৰু নামঘৰীয়া ধৰ্মীয় পৰম্পৰাৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশত পৰিণত হয়। নামঘৰত ভাগৱত স্থাপনৰ বাবে শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল, যিয়ে অসমীয়া আধ্যাত্মিক জীৱনত [[File:Sankaradeva.jpg|thumb|right|220px|শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]] ১৫শ আৰু ১৬শ শতিকাত [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]]ৰ একশৰণ নামধৰ্ম আন্দোলনে শৰাই আৰু বটাৰ তাৎপৰ্য নতুন ৰূপ দিয়ে। শংকৰদেৱে পুৰণি অসমীয়া সাংস্কৃতিক পৰিসৰৰপৰা শৰাইৰ ব্যৱহাৰ গ্ৰহণ কৰি ইয়াক অসমীয়া বৈষ্ণৱ সমাজত অন্তৰ্ভুক্ত কৰে। নামঘৰৰ মাজভাগত শৰাইৰ ওপৰত ভাগৱত স্থাপন কৰি তেওঁ দেখুৱাইছিল যে ঈশ্বৰ সকলোৰে বাবে সমান। সেই নামঘৰত শৰাই হৈ উঠে “সমতাৰ প্ৰতীক”—য’ৰপৰা সকলো ভক্তক সমানে প্ৰসাদ বিতৰণ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday |date=20 March 2021 }}</ref> == ঐতিহ্য == শৰাই আৰু বটাৰ ঐতিহ্যৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশ হৈছে—ই কেৱল ৰাজকীয় বস্তু হৈ নাথাকি অসমীয়া সমাজৰ সামূহিক হৃদস্পন্দনত পৰিণত হোৱা।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday }}</ref> শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। তামোল-পাণ আগবঢ়োৱাৰ মাধ্যমেৰে শৰাই আৰু বটা “সন্মানৰ আচাৰ” হিচাপে সমগ্ৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত একত্ৰিত সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা সৃষ্টি কৰে। এই আধ্যাত্মিক ৰূপান্তৰৰ ফলত শৰাই আৰু বটা কেৱল ৰাজকীয় ক্ষমতাৰ প্ৰতীক হৈ নাথাকি সামাজিক ঐক্য, সমতা আৰু অসমীয়া জাতীয় আত্মাৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশত পৰিণত হয়।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday |date=20 March 2021 }}</ref> == চাওক == * [[অসমীয়া সংস্কৃতি]] * [[তামোল-পাণ]] * [[নামঘৰ]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} b3cthkl42salikvzd09y9pp6em9iwed 612260 612259 2026-06-14T21:02:44Z Ananya Taye 28065 /* ফান পাত্ৰ */ Added source 612260 wikitext text/x-wiki '''শৰাই''' আৰু '''বটা''' অসমৰ অন্যতম প্ৰতীকী পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। কাঁহ বা বেল-মেটেলৰে নিৰ্মিত এই শিল্পবস্তু অসমীয়া সমাজত মৰ্যাদা, সন্মান আৰু সাংস্কৃতিক গৌৰৱৰ প্ৰতীক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। সাধাৰণতে তলত এটা থিয়াভাগ থকা ওপৰৰ থাল সদৃশ গঠনযুক্ত শৰাই ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠান, সামাজিক অনুষ্ঠান আৰু বিশেষকৈ অতিথি সম্ভাষণত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। অসমীয়া আৰু আহোম সংস্কৃতিত শৰাই আগবঢ়োৱা মানে আন্তৰিকতা, আতিথ্য আৰু গভীৰ সন্মান প্ৰকাশ কৰা। [[File:Xorai-শৰাই.jpg|thumb|right|250px|পৰম্পৰাগত অসমীয়া শৰাই]] সাধাৰণতে ইয়াত তামোল-পাণ, মিঠাই আৰু আন আন আনুষ্ঠানিক সামগ্ৰী আগবঢ়োৱা হয়। কিছুমান শৰাইত অলংকৃত ঢাকনি থাকে, যিয়ে ইয়াৰ সৌন্দৰ্য আৰু আধ্যাত্মিক তাৎপৰ্য বৃদ্ধি কৰে; আন কিছুমান আকৌ মুকলি ৰূপত থাকে। লক্ষণীয় যে, অতিথি সম্ভাষণ আৰু ধৰ্মীয় নিবেদনৰ বাবে ব্যৱহৃত এনে উচ্চভিত্তিযুক্ত থাল বা পাত্ৰৰ ধাৰণা এছিয়াৰ আন বহু অঞ্চলতো—বিশেষকৈ চীন, তিব্বত, নেপাল আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াত দেখিবলৈ পোৱা যায়। যদিও শৰাই আৰু বটা একে ধৰণৰ সামগ্ৰী আৰু মূল নক্সাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ় লৈ উঠিছে, তথাপি সময়ৰ লগে লগে এই দুয়োটা পৃথক শিল্পবস্তু হিচাপে বিকশিত হয়। শৰাই সাধাৰণতে ওপৰত এটা সমতল থাল আৰু তলত এটা থিয়াভাগযুক্ত, আনহাতে বটা হৈছে বাটিৰ দৰে পাত্ৰ, যি বহু সময়ত শৰাইৰ সৈতে একেলগে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=Fragmented Memories: Struggling to Be Tai-Ahom in India |url=https://archive.org/details/fragmentedmemori0000saik |publisher=Duke University Press |location=Durham |year=2004 |isbn=9780822334255 |access-date=5june 2025 }}</ref> == ইতিহাস == === প্ৰাচীন চীনা উৎস === [[File:Warring States Bronze Dou 02.jpg|thumb|right|250px|যুদ্ধৰত ৰাজ্যসমূহৰ যুগৰ ব্ৰঞ্জৰ ডৌ পাত্ৰ]] শৰাই আৰু বটাৰ শিকড় চীন জনগোষ্ঠীৰ এক প্ৰাচীন সাংস্কৃতিক ধাৰাৰ সৈতে জড়িত। "Dou " (豆) নামে পৰিচিত উচ্চভিত্তিযুক্ত বাটিৰ আকৃতি প্ৰথমে চীনত নৱপ্ৰস্তৰ যুগত দেখা যায়। ওপৰত পাত্ৰ আৰু তলত থিয়াভাগ থকা এই গঠন প্ৰায় ৬,০০০–৭,০০০ বছৰ আগতে (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৫০০০–৪০০০) উৎপত্তি লাভ কৰে, আৰু ইয়াৰ মূল আকৃতি ইয়াংশাও সংস্কৃতি আৰু ডাৱেনকʼ সংস্কৃতিত বিকশিত হয়। ভাষাতাত্ত্বিক আৰু জিনগত গৱেষকৰ মতে [[চীনা-তিব্বতীয় ভাষা|চীন-তিব্বতীয়]] বা তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় ভাষা পৰিয়ালৰ লোক সকলৰ আদিম বিস্তাৰ উত্তৰ চীনৰ ইয়াংশাও আৰু মাজিয়াও সভ্যতাৰ পৰা হৈছিল।<ref>{{cite journal |last1=Zhang |first1=Menghan |last2=Yan |first2=Shi |last3=Pan |first3=Wuyun |last4=Jin |first4=Li |year=2019 |title=Phylogenetic evidence for Sino-Tibetan origin in northern China in the Late Neolithic |journal=Nature |volume=569 |pages=112–115 |doi=10.1038/s41586-019-1153-z}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Zhang |first1=Hanzhi |last2=Ji |first2=Ting |last3=Pagel |first3=Mark |last4=Mace |first4=Ruth |year=2020 |title=Dated phylogeny suggests early Neolithic origin of Sino-Tibetan languages |journal=Scientific Reports |volume=10 |article-number=20792 |doi=10.1038/s41598-020-77404-4}}</ref> যিহেতু অসমৰ বড়ো-গাৰো বা বড়ো-কছাৰী মূলীয় ভাষাসমূহ তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় ভাষা পৰিয়ালৰ এটা শাখা হিচাপে গণ্য কৰা হয়,‌গতিকে চীনৰ এই সভ্যতাৰ পৰাই অসমৰ [[বড়ো-কছাৰী]] মূলীয় জনগোষ্ঠী সমূহৰ উৎপত্তি হৈছে বুলি ক'ব পৰা যায়।<ref>{{cite book |last=DeLancey |first=Scott |year=2012 |chapter=On the Origins of Bodo-Garo |editor-last=Morey |editor-first=Stephen |editor2-last=Post |editor2-first=Mark W. |title=North East Indian Linguistics |volume=4 |publisher=Cambridge University Press India |pages=3–20}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত [[ঝৌ সাম্ৰাজ্য]]ৰ (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১০৪৬–২৫৬) যুগত “ডৌ” চীনা ধৰ্মীয়-আনুষ্ঠানিক সংস্কৃতিৰ এক বিশেষ প্ৰতীকত পৰিণত হয়। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। [[File:Spring & Autumn Bronze Dou, Xinzheng.jpg|thumb|right|250px|বসন্ত আৰু শৰৎ যুগৰ ব্ৰঞ্জৰ ডৌ পাত্ৰ, চিনঝেং]] ঝৌ সমাজত জীৱন “লি” বা আচাৰ-ব্যৱস্থাৰ নিয়মেৰে পৰিচালিত হৈছিল। সেই ব্যৱস্থাত ডৌ কেৱল এটা খাদ্যপাত্ৰ নাছিল; ই আছিল পূৰ্বপুৰুষৰ সৈতে আত্মিক যোগাযোগ স্থাপন কৰা এক পৱিত্ৰ আচাৰিক পাত্ৰ। ঝৌ লোকসকলে বিশ্বাস কৰিছিল যে সঠিকভাৱে পূৰ্বপুৰুষক নিবেদন কৰিলে ঐশ্বৰিক আশীৰ্বাদ লাভ হয়—যেনে সুৰক্ষা আৰু উন্নত ফচল। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। [[File:Dou with an inland hunting scene.jpg|thumb|right|250px|শিকাৰ দৃশ্য খোদিত প্ৰাচীন ডৌ পাত্ৰ]] ===চীনৰ পৰা শৰাই সংস্কৃতিৰ বিস্তাৰ=== কালক্ৰমত চীনৰ পৰা শৰাই জাতীয় পাত্ৰ চীন তিব্বতীয় মূলৰ বাৰ্মিজ<ref>[https://archive.org/details/burmese-hsun-ok Traditional Burmese Offering Tray Hsun-Ok]</ref>, তিব্বত, নেপাল<ref>[https://archive.org/details/nepal-offering-tray Traditional Nepalese Offering tray]</ref>, অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক ভুলৰ কম্বোডিয়া, ভিয়েটনাম, টাই মুলৰ থাইলেণ্ড, অষ্ট্ৰোনেচিয়ান মূলৰ মালয়েছিয়া, ইত্যাদি অঞ্চললৈ বিয়পি পৰে। বৌদ্ধ ধৰ্মত শৰাইৰ মহৎ আটাইতকৈ বেছি। এই সকলো দেশত শৰাই জাতীয় পাত্ৰ ভগৱানৰ আগত সেৱা কৰিবলৈ আগ বঢ়োৱা হয়। ===ফান পাত্ৰ=== কম্বোডিয়াৰ বা‌ থাই ভাষাত শৰাই জাতীয় পাত্ৰক ''"ফান"'' কোৱা হয়।<ref>{{cite web |title=Mon-Khmer Languages Database: Khmer |website=SEAlang Library |publisher=Center for Research in Computational Linguistics |url=https://www.sealang.net/monkhmer/database/retrieve.pl?format=html&language=Khmer&sort=gloss |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Phan (tray) |website=Wikipedia |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Phan_(tray) |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=ពាន |website=Wiktionary |url=https://en.wiktionary.org/wiki/%E1%9E%96%E1%9E%B6%E1%9E%93 |access-date=15 June 2026}}</ref> * খমেৰ সকলৰ ফান ভাষিক দৃষ্টিকোণৰ পৰা ''ফান'' শব্দ-পৰিয়ালটো টাই ভাষা সমূহতকৈ অষ্ট্ৰ-এচিয়াটিক বা খমেৰ ভাষাত সমূহত অধিক পুৰণি আৰু ব্যাপকভাৱে বিস্তৃত। Roger Blenchয়ে নিজৰ Austroasiatic basketry terminologyৰ অধ্যয়নত “pedestal tray”ৰ বাবে এটা প্ৰাৰম্ভিক অষ্ট্ৰ’এছিয়াটিক মূলৰ তালিকা প্ৰস্তুত কৰিছে, য’ত Shortoৰ Proto-Mon-Khmerৰ ''*baːn'' অৰ্থাৎ “pedestal dish”, Kuiৰ ''phian'' অৰ্থাৎ “pedestal teay”,Surin Khmerৰ ''piːan'''' অৰ্থাৎ “tray with pedestal”, T’inৰ ''phɨan'' অৰ্থাৎ “tray”, আৰু Nyah Kurৰ ''kǝbíǝn'' অৰ্থাৎ “bamboo food tray”। Blenchয়ে এই শব্দ পৰিয়ালটোক পুৰণি চীনা ''*bˤan'' অৰ্থাৎ “ট্ৰেই”ৰ সৈতে তুলনা কৰিছে। তেওঁ লগতে থাই আৰু শ্বান ভাষাত পোৱা ৰূপটো ও চীনা ভাষাৰ পৰা যোৱা ("plausibly a regional Chinese borrowing”) বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Blench |first=Roger |chapter=Basketry in Austroasiatic |editor-last=Alves |editor-first=Mark |title=Austroasiatic Linguistics in Honour of Michel Ferlus |publisher=JSEALS Special Publication |year=2025 |pages=87–88 |url=https://icaal.net/wp-content/uploads/2026/01/AA-Linguistics-in-Honour-of-Michel-Ferlus-2025.pdf |access-date=15 June 2026}}</ref> থাই/শ্যাম ৰাজ্যসমূহৰ থাইলেণ্ডত উত্থান হোৱাৰ আগতেই কম্বোডিয়া আৰু সংশ্লিষ্ট মূল ভূখণ্ডীয় দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক প্ৰেক্ষাপটত শৰাই জাতীয় পাত্ৰৰ উপস্থিতি পোৱা যায়। হেং পিফালে খ্ৰীষ্টীয় ৩০০–৫০০ চনৰ প্ৰাক-আংকোৰীয় যুগৰ উত্তৰণৰ বিষয়ে আলোচনা কৰোঁতে উত্তৰ-পূব থাইলেণ্ড আৰু কম্বোডিয়াৰ প্ৰাগৈতিহাসিক (তেতিয়ালৈকে থাই/টাই সকলৰ প্ৰবজন ঘটা নাছিল<ref>{{cite journal |last=Evans |first=Grant |title=The Tai Original Diaspora |journal=Journal of the Siam Society |volume=104 |year=2016 |pages=1–14 |url=https://thesiamsociety.org/wp-content/uploads/2016/04/JSS_104_0b_Evans_TaiOriginalDiaspora.pdf |access-date=15 June 2026}}</ref>) স্থানসমূহত "pedestalled dishes and bowls" অৰ্থাৎ শৰাই জাতীয় পাত্ৰ আৰু বাটিৰ উপস্থিতিৰ কথা উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Heng |first=Piphal |title=Transition to the Pre-Angkorian period (300–500 CE): Thala Borivat and a regional perspective |journal=Journal of Southeast Asian Studies |volume=47 |issue=3 |year=2016 |pages=484–505 |doi=10.1017/S0022463416000369 |url=https://www.cambridge.org/core/journals/journal-of-southeast-asian-studies/article/transition-to-the-preangkorian-period-300500-ce-thala-borivat-and-a-regional-perspective/AEC80A473E33ED556489658939C261D2 |access-date=15 June 2026}}</ref> তেওঁ কম্বোডিয়াৰ Tuol Neakta Kang Memay স্থানৰ পৰা পোৱা এটা পেডেষ্টেলযুক্ত বাটিৰ ছবিও প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Heng |first=Piphal |year=2016 |title=Transition to the Pre-Angkorian period (300–500 CE): Thala Borivat and a regional perspective |journal=Journal of Southeast Asian Studies |volume=47 |issue=3 |pages=484–505 |doi=10.1017/S0022463416000406}}</ref> [[এংকৰ ৱাট|এংকৰ বছৰেই]] স্থানৰ প্ৰাচীন কম্বোডীয় মৃত্শিল্পৰ মাজতো এনে পেডেষ্টেলযুক্ত থালৰ আকৃতিৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে; Miriam T. Stark-এ এংকৰ বৰেইৰ মৃত্শিল্পৰ ভিতৰত শৰাই জাতীয় থালৰ বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Stark |first=Miriam T. |year=2019 |title=Earthenware Ceramic Technologies of Angkor Borei, Cambodia |journal=Udaya, Journal of Khmer Studies |volume=14 |pages=109–132}}</ref> একেদৰেই UNESCOয়ে প্ৰকাশিত খমেৰ ৰূপালী শিল্প সম্পৰ্কীয় এখন গ্ৰন্থৰ মতে প্ৰাক-আংকোৰীয় আৰু আংকোৰীয় শিলালিপিত কম্বোডীয় সকলে ব্যৱহাৰ কৰা ৰূপালী সামগ্ৰীৰ ভিতৰত পেডেষ্টেল যুক্ত থাল আৰু ট্ৰেৰও বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Kong |first=Vireak |year=2009 |title=Khmer Silverwares |publisher=UNESCO |location=Phnom Penh |url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000187953 |access-date=9 June 2026}}</ref> থাই সকলৰ আয়ুথিয়া ৰাজ্য ১৩৫১ চনত প্ৰতিষ্ঠা হৈছিল আৰু ইয়াৰ ৰাজ দৰবাৰৰ সংস্কৃতি আংকোৰৰ সাংস্কৃতিৰ আৰ্হিৰে গঢ় লোৱা বুলি কোৱা হয়।<ref>{{cite encyclopedia |title=History of Thailand |encyclopedia=Encyclopaedia Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/history-of-Thailand |access-date=9 June 2026}}</ref><ref>{{cite encyclopedia |title=Khmer Empire |encyclopedia=Encyclopaedia Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Khmer-Empire |access-date=9 June 2026}}</ref> সেয়েহে ধৰিব পৰা যায় যে থাই বা তাই সকলৰ আগমনৰ আগৰে পৰা খমেৰ সকলে বান/ফান নামৰ শৰাই জাতীয় পাত্ৰ ব্যৱহাৰ কৰি আহিছিল। * টাই সকলৰ ফান খমেৰ সকলৰ দৰে থাই সকলেও এই পাত্ৰক "ফান" কয়। থাই বা অন্য টাই সকলে শৰাই জাতীয় সম্পাদ খমেৰ সকলৰ সম্পৰ্কত অহাৰ আগতে ব্যৱহাৰ কৰিছিল নে নাই তাৰ তথ্য পোৱা নাযায়। আনহাতে টাই জনগোষ্ঠীসমূহ দক্ষিণমুখী হৈ মন আৰু খমেৰ সভ্যতাৰ প্ৰভাৱাধীন অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰাৰ পিছত খমেৰ দৰবাৰৰ সংস্কৃতি, ৰাজকীয় অনুষ্ঠান বা ভাৰতৰ সংস্কৃতিৰ দ্বাৰা প্ৰভাৱিত আচাৰ-ব্যৱহাৰ সংস্কৃতিৰ বহু উপাদান গ্ৰহণ কৰিছিল বুলি জনা যায়।<ref>{{cite web |title=History of Thailand: Mon-Khmer civilizations |website=Encyclopaedia Britannica |publisher=Encyclopaedia Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/history-of-Thailand |access-date=15 June 2026}}</ref>প্ৰাচীন কালৰ প্ৰোটো-খমেৰ সকলৰ দৰে থাই সকলৰ "ফান" শব্দটোও পুৰণি চীনা ভাষাৰ থাল বা ট্ৰে বুজোৱা ''*bˤan'' শব্দৰ পৰা লোৱা হৈছে।<ref>{{cite web |title=พาน |website=Wiktionary |url=https://en.wiktionary.org/wiki/%E0%B8%9E%E0%B8%B2%E0%B8%99 |access-date=15 June 2026}}</ref> টাই ভাষাসমূহ যেনে থাই ভাষাত พาน (ফান), লাও ভাষাত ພານ (phān), টাই ডাম ꪝꪱꪙ বা ꪟꪱꪙ টাই য়াই ভাষাত ပၢၼ်ႉ আদিয়ে থাল সদৃশ পাত্ৰক বুজোৱা হয় যি চীনা ভাষাৰ 盤 পানৰ পৰা আহিছে যাৰ অৰ্থ থাল (tray)।<ref>“พาน” in Thai Dictionary Project (TDP) (UC Berkeley 1964) (plus additional data from the Royal Institute of Thailand (RI) and NECTEC's LEXITRON project (LEX)). Searchable online at {{url|SEAlang.net}}</ref> টাই-আহোম ভাষাত এনে পাত্ৰক ফুন (𑜇𑜥𑜃𑜫) বুলি কোৱা হয়।<ref>{{Cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |author-link=Golap Chandra Barua |title=Ahom-Assamese-English Dictionary |publisher=Baptist Mission Press |location=Calcutta |year=1920 |page= 138|url=https://ia801408.us.archive.org/2/items/in.ernet.dli.2015.463794/2015.463794.Ahom-assamese-english-Dictionary.pdf |access-date=2026-06-14}}</ref> থাই সকলৰ মাজত ফান এটা উচ্চ স্তৰীয় পৰম্পৰাগত বাচন।<ref>{{Cite journal |last1=Titrassamee |first1=Songsak |last2=Lamduan |first2=Somchai |last3=Phaengsoi |first3=Kosit |date=2014-06-12 |title=Bai Sri Su Khwan: Spirit Blessing in North-eastern Thailand |journal=Asian Culture and History |volume=6 |issue=2 |pages=134–138 |publisher=Canadian Center of Science and Education |doi=10.5539/ach.v6n2p134 |issn=1916-9655 |url=https://patricklepetit.jalbum.net/ANIMISM%20AND%20RELIGION/LIBRARY/Bai_Sri_Su_Khwan_Spirit_Blessing_in_North-eastern.pdf |access-date=2026-06-14 }}</ref> টাই লাও আৰু ফু টাই সকলৰ পৰম্পৰাগত অনুষ্ঠান বাই চ্ৰি চু খৱানত দুটা মুখ্য সামগ্ৰীৰ ভিতৰত ফান খাও (খাদ্য থোৱা ফান) অন্যতম।<ref>{{Cite journal |last1=Titrassamee |first1=Songsak |last2=Lamduan |first2=Somchai |last3=Phaengsoi |first3=Kosit |date=2014-06-12 |title=Bai Sri Su Khwan: Spirit Blessing in North-eastern Thailand |journal=Asian Culture and History |volume=6 |issue=2 |pages=134–138 |publisher=Canadian Center of Science and Education |doi=10.5539/ach.v6n2p134 |issn=1916-9655 |url=https://patricklepetit.jalbum.net/ANIMISM%20AND%20RELIGION/LIBRARY/Bai_Sri_Su_Khwan_Spirit_Blessing_in_North-eastern.pdf |access-date=2026-06-14 |page= }}</ref> * দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অন্য শৰাই জাতীয় পাত্ৰ খমেৰ আৰু তাই বাদেও দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অন্য দেশসমূহতো শৰাই-জাতীয় পেডেষ্টেলযুক্ত পাত্ৰ বা নৈবেদ্য-ট্ৰে দেখা যায়। মিয়ানমাৰত ইয়াৰ এটা স্বতন্ত্ৰ ঢাকনিযুক্ত লাখ-পাত্ৰ ৰূপ দেখা যায়, যাক hsun-ok বুলি কোৱা হয়। এই পাত্ৰ বৌদ্ধ ভিক্ষু আৰু বিহাৰলৈ খাদ্য বা নৈবেদ্য আগবঢ়োৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত হয়, আৰু সাধাৰণতে বাঁহ বা কাঠৰ গাঁথনিৰ ওপৰত লাখ-লেপ দি নিৰ্মাণ কৰা হয়।<ref>{{cite web |title=Conserving a Burmese offering vessel |website=British Museum |publisher=The British Museum |date=13 September 2023 |url=https://www.britishmuseum.org/blog/conserving-burmese-offering-vessel |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Buddhist offering vessel (hsun ok) |website=Art Gallery of South Australia Collection |publisher=Art Gallery of South Australia |url=https://www.agsa.sa.gov.au/collection-publications/collection/works/buddhist-offering-vessel-hsun-ok/24828/ |access-date=15 June 2026}}</ref> দ্বীপীয় দক্ষিণ-পূব এছিয়াতো এনে পেডেষ্টেলযুক্ত ট্ৰে বা পাত্ৰৰ ব্যৱহাৰ পোৱা যায়। ইণ্ডোনেশিয়াৰ বালিত দুলাং (dulang) নামে জনা ওখ পায়াযুক্ত ট্ৰে ধৰ্মীয় বা আনুষ্ঠানিক নৈবেদ্য বহন কৰাৰ বাবে ব্যৱহৃত হয়। ফিলিপাইনছৰ ৰাষ্ট্ৰীয় মিউজিয়াময়ে উল্লেখ কৰিছে যে বালিৰ এই দুলাং-সমূহ পূজা পাতল বা নীতি নিয়মত বিভিন্ন সামগ্ৰী আগবঢ়াবলৈ ব্যৱহাৰ ৰা হয়। দক্ষিণ ফিলিপাইনছৰ Maranao আৰু Maguindanao সমাজত তাবাক নামে জনা পিতলৰ শৰাই জাতীয় পাত্ৰ বিশেষ অনুষ্ঠানত খাদ্য পৰিবেশনৰ বাবে ব্যৱহৃত হয়।<ref>{{cite web |title=Earthenware Pedestalled Bowls |website=National Museum of the Philippines |publisher=National Museum of the Philippines |date=7 December 2021 |url=https://www.nationalmuseum.gov.ph/2021/12/07/earthenware-pedestalled-bowls/ |access-date=15 June 2026}}</ref> জাভাৰ মধ্যযুগীয় শিল্পতো শৰাই জাতীয় পাত্ৰৰ উদাহৰণ পোৱা যায়।<ref>{{cite web |title=Offering tray (talam) |website=The Metropolitan Museum of Art |publisher=The Metropolitan Museum of Art |url=https://www.metmuseum.org/art/collection/search/715081 |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Offering Vessel in the Form of a Female Head |website=Los Angeles County Museum of Art |publisher=LACMA |url=https://collections.lacma.org/node/175545 |access-date=15 June 2026}}</ref> ===তিব্বতীয় শৰাই-বাটি জাতীয় পাত্ৰ=== তিব্বতী বৌদ্ধ সংস্কৃতিতো নৈবেদ্য আগবঢ়োৱাৰ বাবে pedestal‌ যুক্ত বাটি আৰু ট্ৰে-জাতীয় ধাৰ্মিক পাত্ৰ কিছুমান ব্যৱহাৰ কৰা হয়। Rubin Museum-ৰ মতে, তিব্বতী ''stemmed offering bowls'' ধাৰ্মিক ৰীতি-নীতি আৰু দৈনন্দিন ভোগ নিৰ্মালীৰ বাবে ব্যৱহৃত হয়।<ref>{{cite web |title=Stemmed Offering Bowl |website=Rubin Museum of Himalayan Art |publisher=Rubin Museum of Himalayan Art |url=https://rubinmuseum.org/collection/sc2012-7-6-1-7/ |access-date=15 June 2026}}</ref> তদুপৰি ''mandala offering set'' বা ''mandala plate'' তিব্বতী বৌদ্ধ আচাৰত সমগ্ৰ বিশ্বব্ৰহ্মাণ্ডক বৌদ্ধ ধৰ্ম আৰু সংগলৈ প্ৰতীকীভাৱে নৈবেদ্য হিচাপে আগবঢ়োৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত হয়।<ref>{{cite web |title=Mandala Offering Set |website=Rubin Museum of Himalayan Art |publisher=Rubin Museum of Himalayan Art |url=https://rubinmuseum.org/collection/sc2012-7-1a-e/ |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Mandala: Offering Plate |website=Himalayan Art Resources |url=https://www.himalayanart.org/search/set.cfm?setID=2012 |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Tibetan Buddhist Silver Pedestal Offering Bowl |website=Invaluable |url=https://www.invaluable.com/auction-lot/tibetan-buddhist-silver-pedestal-offering-bowl-13-1206-c-b9d41abb7e |access-date=15 June 2026}}</ref> ===ঢাকনিযুক্ত বাৰ্মিজ শৰাই=== বাৰ্মিজ ''ban'' (ဗန်း)-ৰ অৰ্থ “tray” বা ট্ৰে, আৰু সম্পৰ্কীয় বাৰ্মিজ শব্দ ''langpan'' (လင်ပန်း)-ৰ অৰ্থও “tray”। এই দুয়োটা ৰূপ চীনা 盤 শব্দৰ পৰা লোৱা হৈছে, যাৰ পুৰণি/মধ্য চীনা পুনর্গঠিত ৰূপ ''*baːn'' বা ''ban'' আৰু অৰ্থ “dish” বা “tray”।<ref>{{cite web |title=ဗန်း |website=Wiktionary |url=https://en.wiktionary.org/wiki/%E1%80%97%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%B8 |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=လင်ပန်း |website=Wiktionary |url=https://en.wiktionary.org/wiki/%E1%80%9C%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%95%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%B8 |access-date=15 June 2026}}</ref> বাৰ্মিজ সংস্কৃতিত ঢাকনিযুক্ত শৰাই দৰে পাত্ৰ দেখা যায়। এই পাত্ৰক ''hsun-ok'' বুলি কোৱা হয়। এইটো সাধাৰণতে বাৰ্মিজ সকলৰ বৌদ্ধ নৈবেদ্য বহন বা আগবঢ়োৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত পাত্ৰ।<ref>{{cite web |title=hsun-ok; vessel-stand; bowl |website=British Museum Collection Online |publisher=The British Museum |url=https://www.britishmuseum.org/collection/object/A_1993-1117-1 |access-date=15 June 2026}}</ref> ''Hsun-ok'' সাধাৰণতে লাখ-লেপা বাঁহ বা কাঠেৰে নিৰ্মিত হয়, আৰু ইয়াত এটা পেডেষ্টেল, বাটিৰ দৰে মূল পাত্ৰ, ভিতৰুৱা ট্ৰে আৰু ওপৰত এটা ওখ শিখৰযুক্ত ঢাকনি থাকে।<ref>{{cite web |title=hsun-ok; vessel-stand; bowl |website=British Museum Collection Online |publisher=The British Museum |url=https://www.britishmuseum.org/collection/object/A_1993-1117-1 |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Buddhist offering vessel (hsun ok) |website=Art Gallery of South Australia Collection |publisher=Art Gallery of South Australia |url=https://www.agsa.sa.gov.au/collection-publications/collection/works/buddhist-offering-vessel-hsun-ok/24828/ |access-date=15 June 2026}}</ref> ইয়াৰ পৰা বুজা যায় যে শানসকলৰ ঢাকনিযুক্ত ''hsun-ok'' ৰূপটো বাৰ্মিজ বৌদ্ধ নৈবেদ্য-পাত্ৰ পৰম্পৰাৰ এটা স্থানীয় অভিযোজন আছিল।<ref>{{cite web |title=hsun-ok |website=British Museum Collection Online |publisher=The British Museum |url=https://www.britishmuseum.org/collection/object/A_1998-0723-241 |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Burmese Lacquer Hson-ok Offering Box |website=Michael Backman Ltd |url=https://www.michaelbackmanltd.com/archived_objects/burmese-lacquer-hson-ok-offering-box/ |access-date=15 June 2026}}</ref> অৱশ্যে এই প্ৰমাণ বিশেষকৈ শিখৰযুক্ত ঢাকনি থকা লাখৰ ঢাকনিযুক্ত ''hsun-ok''-ৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰযোজ্য; সকলো মুকলি পেডেষ্টেলযুক্ত ট্ৰে বাৰ্মিজ উৎসৰ পৰা আহিছে বুলি ইয়াৰ দ্বাৰা প্ৰমাণিত নহয়। মুকলি উঠা নৈবেদ্য-ট্ৰে সমগ্ৰ মূল ভূখণ্ডীয় দক্ষিণ-পূব এছিয়াত বহুলভাৱে দেখা যায়, কিন্তু ঢাকনিযুক্ত লাখৰ ''hsun-ok'' বিশেষভাৱে বাৰ্মীজ বৌদ্ধ বস্তু-সংস্কৃতিৰ সৈতে অধিক ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত। ===অসমত শৰাই আৰু বটাৰ প্ৰচলন=== চীন-তিব্বতীয় বা তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় মূলৰ‌ [[চুতীয়া ৰাজ্য]] আৰু টাই মূলৰ [[আহোম ৰাজ্য]] দুয়োতে বটা বা শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। [[যোৰহাট জিলা]]ৰ তিতাবৰ অঞ্চলৰ চুতীয়া লোক এঘৰত পুৰণি বাকচ এটাত ভৰাই সংৰক্ষিত কৰি থোৱা চুতীয়া ৰাজ্যৰ দিনীয়া বটা উদ্ধাৰ কৰা হৈছে। বটাতোত অসমীয়া লিপিত খোদিত আছে "১৩১৭ সন ছাৰি শাবন মাশ"। অৰ্থাৎ ১৩৯৫ চনৰ(১৩১৭ শক) চাৰি শাওণত এই বঁটা টো নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল বা গ্ৰহণ কৰা হৈছিল।<ref> [https://archive.org/details/chutia-bota-1395 Image of the Bota dated to 1395 AD.]</ref> চুতীয়া সকলৰ দৰে [[ডিমাছা জনগোষ্ঠী|ডিমাছা]] সকলেও শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা দেখা যায়।<ref>{{cite web |title=horai |url=https://www.xobdo.org/dic/horai |website=Xobdo |access-date=14 June 2026}}</ref> ডিমাছা ভাষাত এই পাত্ৰক ''"শৰাই"'' বুলিয়ে জনা যায়। তদুপৰি ডিমাছা সকলৰ পাৰম্পৰিক বস্ত্ৰ শিল্পত ''হ'ৰাইমিন'' নামৰ শৰাইৰ মটিফটোও(motif) সংৰক্ষণ কৰি থোৱা দেখা যায়।<ref>{{cite web |last=ROOHI |title=Weaving in indigenous Dimasa community of Assam |url=https://in.boell.org/en/weaving-indigenous-dimasa-community-assam |website=Heinrich Böll Stiftung |date=19 December 2019 |access-date=14 June 2026}}</ref> আহোম ভাষাত শৰাইখনক ''"ফোন"'' বুলি কোৱা হয়। একেইটা শব্দয়েই মাইহাং থাল খনকো বুজায়। এই শব্দৰ গুৰি পুৰণি চীনা ভাষাৰ থাল বা ট্ৰে বুজোৱা ''"পান''" শব্দ আৰু থাই বা শান ভাষাত শৰাই জাতীয় পাত্ৰক ''"ফান"'' কোৱা হয়।<ref>[https://en.wiktionary.org/wiki/%E0%B8%9E%E0%B8%B2%E0%B8%99 Borrowed from Old Chinese 盤 (OC *baːn, “tray”). Cognate with Lao ພານ (phān), Tai Dam ꪝꪱꪙ or ꪟꪱꪙ, Burmese ဗန်း (ban:, “tray”), Shan ပၢၼ်ႉ (pâ̰an, “tray”), and possibly Khmer ពាន (piən) (Pou and Jenner, 1980-1981)]</ref> যিহেতু অসমত শৰাই বুজাবলৈ "ফোন" শব্দৰ সলনি পুৰণি "শৰাই" শব্দয়ে ব্যৱহাৰ কৰা হয়, গতিকে ধৰিব পাৰি যে খমেৰ সকলে ব্যৱহাৰ কৰা পাত্ৰৰ দৰে অসমৰ শৰাই খনও প্ৰাগ-আহোম যুগৰ পৰাই ব্যৱহাৰ কৰি অহা হৈছে। অসমলৈ আহি শৰাই আৰু মাইহাং—এই দুয়োবিধ পাত্ৰৰ সাদৃশ্য দেখা পাই আহোমসকলে হয়তো দুয়োবিধকে ব্যাখ্যা কৰিবলৈ “ফোন” শব্দ ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ লৈছিল। যিহেতু ঢাকনিযুক্ত শৰাইখন বাৰ্মিজ সকলৰ মাজত পোৱা যায়, গতিকে এইখন পাছৰ কালত আহোম ৰাজ্যৰ দিনত বাৰ্মাৰ পৰা গ্ৰহণ কৰা হ'ব পাৰে। পাছলৈ শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰদেৱৰ দিনত শৰাই নৱবৈষ্ণৱ ধৰ্মত অন্তভুক্ত কৰা হয় আৰু কালক্ৰমত অসমীয়া সংস্কৃতিৰ এক বিশেষ অংশ হৈ পৰে। [[File:Xorai worship.webp|thumb|নামঘৰত ব্যৱহাৰ হোৱা শৰাই।]] === অতিথি-আদৰণিত তামোল-পাণ আৰু শৰাই=== অসমীয়া সমাজত তামোল-পাণ আতিথ্য, সন্মান, ভক্তি আৰু মিত্ৰতাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰতীক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। শৰাইত তামোল-পাণ আগবঢ়াই অতিথিক আদৰণি জনোৱা পৰম্পৰা এটা স্তৰিত সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা বুলি বুজিব পাৰি—প্ৰথমে দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক বিস্তৃত আতিথ্য-সংস্কৃতি, তাৰ পাছত ভাৰতীয় ধৰ্মীয়-সামাজিক আচাৰৰ সৈতে ইয়াৰ সংযোগ, আৰু শেষত অসমীয়া কাঁহ-পিতলৰ শৰাই বা বঁটাৰ জৰিয়তে ইয়াৰ স্থানীয় ৰূপায়ণ। এই প্ৰথাৰ আটাইতকৈ প্ৰাচীন স্তৰটো দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক লোক সকলৰ তামোল-পাণভিত্তিক আতিথ্য পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত হ’ব পাৰে। খাচী সমাজত ''kwai'' বা তামোল-পাণ অতিথিক আগবঢ়োৱা এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সামাজিক শিষ্টাচাৰ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। ''Shikyntien kwai'' নামৰ খাচী পৰম্পৰাত ঘৰত অহা যিকোনো অতিথিক ''kwai'' আগবঢ়োৱাটো সৌজন্যৰ চিন বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Shikyntien Kwai: A Folklore about Betel Hospitality in Khasi Society |url=https://www.necarf.org/home/articles/54/shikyntien-kwai-a-folklore-about-betel-hospitality-in-khasi-society |website=NECARF |date=14 October 2020 |access-date=9 June 2026}}</ref> খাচীসকল অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক ভাষাপৰিয়ালৰ অন্তৰ্গত হোৱা বাবে, অসমীয়া তামোল-পাণ আতিথ্যৰ গভীৰ স্তৰটো পূব ভাৰতৰ অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াগত betel-areca সংস্কৃতিৰ সৈতে তুলনা কৰিব পাৰি, যদিও ইয়াৰ পৰা অসমীয়া প্ৰথাটো প্ৰত্যক্ষভাৱে খাচী বা অন্য কোনো একক অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক উৎসৰ পৰা আহিছে বুলি নিশ্চিতভাৱে ক’ব নোৱাৰি। পাছৰ স্তৰত এই তামোল-পাণ আতিথ্যৰ প্ৰথা ভাৰতীয় ধৰ্মীয় আৰু সামাজিক আচাৰৰ সৈতে একীভূত হয়। এছ. চি. আহুজা আৰু উমা আহুজাই betel leaf আৰু areca nut-ক আতিথ্য, শুভতা, সন্মান, সামাজিক প্ৰতিশ্ৰুতি আৰু ধৰ্মীয় নিবেদনৰ প্ৰতীক হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছে। তেওঁলোকৰ মতে ভাৰতৰ বহু সামাজিক আৰু ধৰ্মীয় আচাৰত তামোল-পাণ ব্যৱহাৰ হয়, আৰু অসমীয়া বিবাহত তামোল-পাণ প্ৰায় পোন্ধৰটা আচাৰত উপস্থিত থাকে।<ref>{{cite journal |last1=Ahuja |first1=S. C. |last2=Ahuja |first2=Uma |year=2011 |title=Betel Leaf and Betel Nut in India: History and Uses |journal=Asian Agri-History |volume=15 |issue=1 |pages=13–35 |url=https://www.researchgate.net/publication/292469329_Betel_leaf_and_betel_nut_in_India_History_and_uses |access-date=9 June 2026}}</ref> সেয়ে অসমীয়া সমাজত তামোল-পাণ কেৱল মুখশুদ্ধিৰ সামগ্ৰী নহয়; ই আতিথ্য, শুভেচ্ছা, বিবাহ, সামাজিক স্বীকৃতি আৰু ধৰ্মীয় পবিত্ৰতাৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে। এই তামোল-পাণ পৰম্পৰাই অসমত শৰাই আৰু বঁটাৰ জৰিয়তে এক বিশেষ স্থানীয় ৰূপ লাভ কৰে। অসম চৰকাৰৰ সংস্কৃতি-সম্পৰ্কীয় তথ্য অনুসৰি, তামোল-পাণ বা গুৱাপাণক ভক্তি, সন্মান আৰু মিত্ৰতাৰ নিবেদন হিচাপে ধৰা হয়, আৰু অতিথিক আদৰণি তথা ধন্যবাদ জনোৱাৰ চিহ্ন হিচাপে শৰাইত তামোল-পাণ আগবঢ়োৱা হয়। একেটা উৎসত শৰাইক নামঘৰ বা পূজাস্থলীত প্ৰসাদ আৰু অন্যান্য নিবেদন আগবঢ়োৱাৰ পাত্ৰ হিচাপেও বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Culture of Assam |url=https://assam.gov.in/about-us/391 |website=Assam State Portal |publisher=Government of Assam |access-date=9 June 2026}}</ref> ইয়াৰ পৰা বুজা যায় যে তামোল-পাণৰ সামাজিক অৰ্থ বহল আঞ্চলিক পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত হলেও, কাঁহ-পিতলৰ শৰাই বা বঁটাত তাক আগবঢ়োৱাৰ ৰূপটো অসমীয়া ধাতু-শিল্প আৰু সামাজিক আচাৰৰ সৈতে বিশেষভাৱে যুক্ত। == ধৰ্মীয় তাৎপৰ্য == পৰৱৰ্তী সময়ত আহোম সংস্কৃতিৰপৰা গ্ৰহণ কৰা শৰাই অসমীয়া সমাজ আৰু নামঘৰীয়া ধৰ্মীয় পৰম্পৰাৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশত পৰিণত হয়। নামঘৰত ভাগৱত স্থাপনৰ বাবে শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল, যিয়ে অসমীয়া আধ্যাত্মিক জীৱনত [[File:Sankaradeva.jpg|thumb|right|220px|শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]] ১৫শ আৰু ১৬শ শতিকাত [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]]ৰ একশৰণ নামধৰ্ম আন্দোলনে শৰাই আৰু বটাৰ তাৎপৰ্য নতুন ৰূপ দিয়ে। শংকৰদেৱে পুৰণি অসমীয়া সাংস্কৃতিক পৰিসৰৰপৰা শৰাইৰ ব্যৱহাৰ গ্ৰহণ কৰি ইয়াক অসমীয়া বৈষ্ণৱ সমাজত অন্তৰ্ভুক্ত কৰে। নামঘৰৰ মাজভাগত শৰাইৰ ওপৰত ভাগৱত স্থাপন কৰি তেওঁ দেখুৱাইছিল যে ঈশ্বৰ সকলোৰে বাবে সমান। সেই নামঘৰত শৰাই হৈ উঠে “সমতাৰ প্ৰতীক”—য’ৰপৰা সকলো ভক্তক সমানে প্ৰসাদ বিতৰণ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday |date=20 March 2021 }}</ref> == ঐতিহ্য == শৰাই আৰু বটাৰ ঐতিহ্যৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশ হৈছে—ই কেৱল ৰাজকীয় বস্তু হৈ নাথাকি অসমীয়া সমাজৰ সামূহিক হৃদস্পন্দনত পৰিণত হোৱা।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday }}</ref> শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। তামোল-পাণ আগবঢ়োৱাৰ মাধ্যমেৰে শৰাই আৰু বটা “সন্মানৰ আচাৰ” হিচাপে সমগ্ৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত একত্ৰিত সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা সৃষ্টি কৰে। এই আধ্যাত্মিক ৰূপান্তৰৰ ফলত শৰাই আৰু বটা কেৱল ৰাজকীয় ক্ষমতাৰ প্ৰতীক হৈ নাথাকি সামাজিক ঐক্য, সমতা আৰু অসমীয়া জাতীয় আত্মাৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশত পৰিণত হয়।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday |date=20 March 2021 }}</ref> == চাওক == * [[অসমীয়া সংস্কৃতি]] * [[তামোল-পাণ]] * [[নামঘৰ]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} 442wfwh0zb9q22rwrkyrx266yiy2eob 612261 612260 2026-06-14T21:13:12Z KhiLanTzi 23530 /* ফান পাত্ৰ */ উল্লেখ কৰা হৈছে যে টাই ফান প্ৰাচীন চীনা ভাষাৰ পৰা আহিছে 612261 wikitext text/x-wiki '''শৰাই''' আৰু '''বটা''' অসমৰ অন্যতম প্ৰতীকী পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। কাঁহ বা বেল-মেটেলৰে নিৰ্মিত এই শিল্পবস্তু অসমীয়া সমাজত মৰ্যাদা, সন্মান আৰু সাংস্কৃতিক গৌৰৱৰ প্ৰতীক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। সাধাৰণতে তলত এটা থিয়াভাগ থকা ওপৰৰ থাল সদৃশ গঠনযুক্ত শৰাই ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠান, সামাজিক অনুষ্ঠান আৰু বিশেষকৈ অতিথি সম্ভাষণত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। অসমীয়া আৰু আহোম সংস্কৃতিত শৰাই আগবঢ়োৱা মানে আন্তৰিকতা, আতিথ্য আৰু গভীৰ সন্মান প্ৰকাশ কৰা। [[File:Xorai-শৰাই.jpg|thumb|right|250px|পৰম্পৰাগত অসমীয়া শৰাই]] সাধাৰণতে ইয়াত তামোল-পাণ, মিঠাই আৰু আন আন আনুষ্ঠানিক সামগ্ৰী আগবঢ়োৱা হয়। কিছুমান শৰাইত অলংকৃত ঢাকনি থাকে, যিয়ে ইয়াৰ সৌন্দৰ্য আৰু আধ্যাত্মিক তাৎপৰ্য বৃদ্ধি কৰে; আন কিছুমান আকৌ মুকলি ৰূপত থাকে। লক্ষণীয় যে, অতিথি সম্ভাষণ আৰু ধৰ্মীয় নিবেদনৰ বাবে ব্যৱহৃত এনে উচ্চভিত্তিযুক্ত থাল বা পাত্ৰৰ ধাৰণা এছিয়াৰ আন বহু অঞ্চলতো—বিশেষকৈ চীন, তিব্বত, নেপাল আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াত দেখিবলৈ পোৱা যায়। যদিও শৰাই আৰু বটা একে ধৰণৰ সামগ্ৰী আৰু মূল নক্সাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ় লৈ উঠিছে, তথাপি সময়ৰ লগে লগে এই দুয়োটা পৃথক শিল্পবস্তু হিচাপে বিকশিত হয়। শৰাই সাধাৰণতে ওপৰত এটা সমতল থাল আৰু তলত এটা থিয়াভাগযুক্ত, আনহাতে বটা হৈছে বাটিৰ দৰে পাত্ৰ, যি বহু সময়ত শৰাইৰ সৈতে একেলগে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=Fragmented Memories: Struggling to Be Tai-Ahom in India |url=https://archive.org/details/fragmentedmemori0000saik |publisher=Duke University Press |location=Durham |year=2004 |isbn=9780822334255 |access-date=5june 2025 }}</ref> == ইতিহাস == === প্ৰাচীন চীনা উৎস === [[File:Warring States Bronze Dou 02.jpg|thumb|right|250px|যুদ্ধৰত ৰাজ্যসমূহৰ যুগৰ ব্ৰঞ্জৰ ডৌ পাত্ৰ]] শৰাই আৰু বটাৰ শিকড় চীন জনগোষ্ঠীৰ এক প্ৰাচীন সাংস্কৃতিক ধাৰাৰ সৈতে জড়িত। "Dou " (豆) নামে পৰিচিত উচ্চভিত্তিযুক্ত বাটিৰ আকৃতি প্ৰথমে চীনত নৱপ্ৰস্তৰ যুগত দেখা যায়। ওপৰত পাত্ৰ আৰু তলত থিয়াভাগ থকা এই গঠন প্ৰায় ৬,০০০–৭,০০০ বছৰ আগতে (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৫০০০–৪০০০) উৎপত্তি লাভ কৰে, আৰু ইয়াৰ মূল আকৃতি ইয়াংশাও সংস্কৃতি আৰু ডাৱেনকʼ সংস্কৃতিত বিকশিত হয়। ভাষাতাত্ত্বিক আৰু জিনগত গৱেষকৰ মতে [[চীনা-তিব্বতীয় ভাষা|চীন-তিব্বতীয়]] বা তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় ভাষা পৰিয়ালৰ লোক সকলৰ আদিম বিস্তাৰ উত্তৰ চীনৰ ইয়াংশাও আৰু মাজিয়াও সভ্যতাৰ পৰা হৈছিল।<ref>{{cite journal |last1=Zhang |first1=Menghan |last2=Yan |first2=Shi |last3=Pan |first3=Wuyun |last4=Jin |first4=Li |year=2019 |title=Phylogenetic evidence for Sino-Tibetan origin in northern China in the Late Neolithic |journal=Nature |volume=569 |pages=112–115 |doi=10.1038/s41586-019-1153-z}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Zhang |first1=Hanzhi |last2=Ji |first2=Ting |last3=Pagel |first3=Mark |last4=Mace |first4=Ruth |year=2020 |title=Dated phylogeny suggests early Neolithic origin of Sino-Tibetan languages |journal=Scientific Reports |volume=10 |article-number=20792 |doi=10.1038/s41598-020-77404-4}}</ref> যিহেতু অসমৰ বড়ো-গাৰো বা বড়ো-কছাৰী মূলীয় ভাষাসমূহ তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় ভাষা পৰিয়ালৰ এটা শাখা হিচাপে গণ্য কৰা হয়,‌গতিকে চীনৰ এই সভ্যতাৰ পৰাই অসমৰ [[বড়ো-কছাৰী]] মূলীয় জনগোষ্ঠী সমূহৰ উৎপত্তি হৈছে বুলি ক'ব পৰা যায়।<ref>{{cite book |last=DeLancey |first=Scott |year=2012 |chapter=On the Origins of Bodo-Garo |editor-last=Morey |editor-first=Stephen |editor2-last=Post |editor2-first=Mark W. |title=North East Indian Linguistics |volume=4 |publisher=Cambridge University Press India |pages=3–20}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত [[ঝৌ সাম্ৰাজ্য]]ৰ (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১০৪৬–২৫৬) যুগত “ডৌ” চীনা ধৰ্মীয়-আনুষ্ঠানিক সংস্কৃতিৰ এক বিশেষ প্ৰতীকত পৰিণত হয়। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। [[File:Spring & Autumn Bronze Dou, Xinzheng.jpg|thumb|right|250px|বসন্ত আৰু শৰৎ যুগৰ ব্ৰঞ্জৰ ডৌ পাত্ৰ, চিনঝেং]] ঝৌ সমাজত জীৱন “লি” বা আচাৰ-ব্যৱস্থাৰ নিয়মেৰে পৰিচালিত হৈছিল। সেই ব্যৱস্থাত ডৌ কেৱল এটা খাদ্যপাত্ৰ নাছিল; ই আছিল পূৰ্বপুৰুষৰ সৈতে আত্মিক যোগাযোগ স্থাপন কৰা এক পৱিত্ৰ আচাৰিক পাত্ৰ। ঝৌ লোকসকলে বিশ্বাস কৰিছিল যে সঠিকভাৱে পূৰ্বপুৰুষক নিবেদন কৰিলে ঐশ্বৰিক আশীৰ্বাদ লাভ হয়—যেনে সুৰক্ষা আৰু উন্নত ফচল। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। [[File:Dou with an inland hunting scene.jpg|thumb|right|250px|শিকাৰ দৃশ্য খোদিত প্ৰাচীন ডৌ পাত্ৰ]] ===চীনৰ পৰা শৰাই সংস্কৃতিৰ বিস্তাৰ=== কালক্ৰমত চীনৰ পৰা শৰাই জাতীয় পাত্ৰ চীন তিব্বতীয় মূলৰ বাৰ্মিজ<ref>[https://archive.org/details/burmese-hsun-ok Traditional Burmese Offering Tray Hsun-Ok]</ref>, তিব্বত, নেপাল<ref>[https://archive.org/details/nepal-offering-tray Traditional Nepalese Offering tray]</ref>, অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক ভুলৰ কম্বোডিয়া, ভিয়েটনাম, টাই মুলৰ থাইলেণ্ড, অষ্ট্ৰোনেচিয়ান মূলৰ মালয়েছিয়া, ইত্যাদি অঞ্চললৈ বিয়পি পৰে। বৌদ্ধ ধৰ্মত শৰাইৰ মহৎ আটাইতকৈ বেছি। এই সকলো দেশত শৰাই জাতীয় পাত্ৰ ভগৱানৰ আগত সেৱা কৰিবলৈ আগ বঢ়োৱা হয়। ===ফান পাত্ৰ=== খমেৰ আৰু টাই ভাষাসমূহত শৰাই জাতীয় পাত্ৰক ''"ফান"'' কোৱা হয়।<ref>{{cite web |title=Mon-Khmer Languages Database: Khmer |website=SEAlang Library |publisher=Center for Research in Computational Linguistics |url=https://www.sealang.net/monkhmer/database/retrieve.pl?format=html&language=Khmer&sort=gloss |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Phan (tray) |website=Wikipedia |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Phan_(tray) |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=ពាន |website=Wiktionary |url=https://en.wiktionary.org/wiki/%E1%9E%96%E1%9E%B6%E1%9E%93 |access-date=15 June 2026}}</ref> * খমেৰ সকলৰ ফান ভাষিক দৃষ্টিকোণৰ পৰা ''ফান'' শব্দ-পৰিয়ালটো টাই ভাষা সমূহতকৈ অষ্ট্ৰ-এচিয়াটিক বা খমেৰ ভাষাত সমূহত অধিক পুৰণি আৰু ব্যাপকভাৱে বিস্তৃত যদিও টাই ভাষাৰ ফান চীনা ''*bˤan'' শব্দৰ পৰা লোৱা হৈছে আৰু খামেৰ বা অষ্ট্ৰ-এচিয়াটিক ভাষাৰ পৰা লোৱা নাই। Roger Blenchয়ে নিজৰ Austroasiatic basketry terminologyৰ অধ্যয়নত “pedestal tray”ৰ বাবে এটা প্ৰাৰম্ভিক অষ্ট্ৰ’এছিয়াটিক মূলৰ তালিকা প্ৰস্তুত কৰিছে, য’ত Shortoৰ Proto-Mon-Khmerৰ ''*baːn'' অৰ্থাৎ “pedestal dish”, Kuiৰ ''phian'' অৰ্থাৎ “pedestal teay”,Surin Khmerৰ ''piːan'''' অৰ্থাৎ “tray with pedestal”, T’inৰ ''phɨan'' অৰ্থাৎ “tray”, আৰু Nyah Kurৰ ''kǝbíǝn'' অৰ্থাৎ “bamboo food tray”। Blenchয়ে এই শব্দ পৰিয়ালটোক পুৰণি চীনা ''*bˤan'' অৰ্থাৎ “ট্ৰেই”ৰ সৈতে তুলনা কৰিছে। তেওঁ লগতে থাই আৰু শ্বান ভাষাত পোৱা ৰূপটো ও চীনা ভাষাৰ পৰা যোৱা ("plausibly a regional Chinese borrowing”) বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Blench |first=Roger |chapter=Basketry in Austroasiatic |editor-last=Alves |editor-first=Mark |title=Austroasiatic Linguistics in Honour of Michel Ferlus |publisher=JSEALS Special Publication |year=2025 |pages=87–88 |url=https://icaal.net/wp-content/uploads/2026/01/AA-Linguistics-in-Honour-of-Michel-Ferlus-2025.pdf |access-date=15 June 2026}}</ref> থাই/শ্যাম ৰাজ্যসমূহৰ থাইলেণ্ডত উত্থান হোৱাৰ আগতেই কম্বোডিয়া আৰু সংশ্লিষ্ট মূল ভূখণ্ডীয় দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক প্ৰেক্ষাপটত শৰাই জাতীয় পাত্ৰৰ উপস্থিতি পোৱা যায়। হেং পিফালে খ্ৰীষ্টীয় ৩০০–৫০০ চনৰ প্ৰাক-আংকোৰীয় যুগৰ উত্তৰণৰ বিষয়ে আলোচনা কৰোঁতে উত্তৰ-পূব থাইলেণ্ড আৰু কম্বোডিয়াৰ প্ৰাগৈতিহাসিক (তেতিয়ালৈকে থাই/টাই সকলৰ প্ৰবজন ঘটা নাছিল<ref>{{cite journal |last=Evans |first=Grant |title=The Tai Original Diaspora |journal=Journal of the Siam Society |volume=104 |year=2016 |pages=1–14 |url=https://thesiamsociety.org/wp-content/uploads/2016/04/JSS_104_0b_Evans_TaiOriginalDiaspora.pdf |access-date=15 June 2026}}</ref>) স্থানসমূহত "pedestalled dishes and bowls" অৰ্থাৎ শৰাই জাতীয় পাত্ৰ আৰু বাটিৰ উপস্থিতিৰ কথা উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Heng |first=Piphal |title=Transition to the Pre-Angkorian period (300–500 CE): Thala Borivat and a regional perspective |journal=Journal of Southeast Asian Studies |volume=47 |issue=3 |year=2016 |pages=484–505 |doi=10.1017/S0022463416000369 |url=https://www.cambridge.org/core/journals/journal-of-southeast-asian-studies/article/transition-to-the-preangkorian-period-300500-ce-thala-borivat-and-a-regional-perspective/AEC80A473E33ED556489658939C261D2 |access-date=15 June 2026}}</ref> তেওঁ কম্বোডিয়াৰ Tuol Neakta Kang Memay স্থানৰ পৰা পোৱা এটা পেডেষ্টেলযুক্ত বাটিৰ ছবিও প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Heng |first=Piphal |year=2016 |title=Transition to the Pre-Angkorian period (300–500 CE): Thala Borivat and a regional perspective |journal=Journal of Southeast Asian Studies |volume=47 |issue=3 |pages=484–505 |doi=10.1017/S0022463416000406}}</ref> [[এংকৰ ৱাট|এংকৰ বছৰেই]] স্থানৰ প্ৰাচীন কম্বোডীয় মৃত্শিল্পৰ মাজতো এনে পেডেষ্টেলযুক্ত থালৰ আকৃতিৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে; Miriam T. Stark-এ এংকৰ বৰেইৰ মৃত্শিল্পৰ ভিতৰত শৰাই জাতীয় থালৰ বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Stark |first=Miriam T. |year=2019 |title=Earthenware Ceramic Technologies of Angkor Borei, Cambodia |journal=Udaya, Journal of Khmer Studies |volume=14 |pages=109–132}}</ref> একেদৰেই UNESCOয়ে প্ৰকাশিত খমেৰ ৰূপালী শিল্প সম্পৰ্কীয় এখন গ্ৰন্থৰ মতে প্ৰাক-আংকোৰীয় আৰু আংকোৰীয় শিলালিপিত কম্বোডীয় সকলে ব্যৱহাৰ কৰা ৰূপালী সামগ্ৰীৰ ভিতৰত পেডেষ্টেল যুক্ত থাল আৰু ট্ৰেৰও বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Kong |first=Vireak |year=2009 |title=Khmer Silverwares |publisher=UNESCO |location=Phnom Penh |url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000187953 |access-date=9 June 2026}}</ref> থাই সকলৰ আয়ুথিয়া ৰাজ্য ১৩৫১ চনত প্ৰতিষ্ঠা হৈছিল আৰু ইয়াৰ ৰাজ দৰবাৰৰ সংস্কৃতি আংকোৰৰ সাংস্কৃতিৰ আৰ্হিৰে গঢ় লোৱা বুলি কোৱা হয়।<ref>{{cite encyclopedia |title=History of Thailand |encyclopedia=Encyclopaedia Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/history-of-Thailand |access-date=9 June 2026}}</ref><ref>{{cite encyclopedia |title=Khmer Empire |encyclopedia=Encyclopaedia Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Khmer-Empire |access-date=9 June 2026}}</ref> সেয়েহে ধৰিব পৰা যায় যে থাই বা তাই সকলৰ আগমনৰ আগৰে পৰা খমেৰ সকলে বান/ফান নামৰ শৰাই জাতীয় পাত্ৰ ব্যৱহাৰ কৰি আহিছিল। * টাই সকলৰ ফান খমেৰ সকলৰ দৰে টাই সকলেও এই পাত্ৰক "ফান" কয়। আনহাতে টাই জনগোষ্ঠীসমূহ দক্ষিণমুখী হৈ মন আৰু খমেৰ সভ্যতাৰ প্ৰভাৱাধীন অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰাৰ পিছত খমেৰ দৰবাৰৰ সংস্কৃতি, ৰাজকীয় অনুষ্ঠান বা ভাৰতৰ সংস্কৃতিৰ দ্বাৰা প্ৰভাৱিত আচাৰ-ব্যৱহাৰ সংস্কৃতিৰ বহু উপাদান গ্ৰহণ কৰিছিল বুলি জনা যায়।<ref>{{cite web |title=History of Thailand: Mon-Khmer civilizations |website=Encyclopaedia Britannica |publisher=Encyclopaedia Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/history-of-Thailand |access-date=15 June 2026}}</ref>প্ৰাচীন কালৰ প্ৰোটো-খমেৰ সকলৰ দৰে থাই সকলৰ "ফান" শব্দটোও পুৰণি চীনা ভাষাৰ থাল বা ট্ৰে বুজোৱা ''*bˤan'' শব্দৰ পৰা লোৱা হৈছে।<ref>{{cite web |title=พาน |website=Wiktionary |url=https://en.wiktionary.org/wiki/%E0%B8%9E%E0%B8%B2%E0%B8%99 |access-date=15 June 2026}}</ref> টাই ভাষাসমূহ যেনে থাই ভাষাত พาน (ফান), লাও ভাষাত ພານ (phān), টাই ডাম ꪝꪱꪙ বা ꪟꪱꪙ টাই য়াই ভাষাত ပၢၼ်ႉ আদিয়ে থাল সদৃশ পাত্ৰক বুজোৱা হয় যি চীনা ভাষাৰ 盤 পানৰ পৰা আহিছে যাৰ অৰ্থ থাল (tray)।<ref>“พาน” in Thai Dictionary Project (TDP) (UC Berkeley 1964) (plus additional data from the Royal Institute of Thailand (RI) and NECTEC's LEXITRON project (LEX)). Searchable online at {{url|SEAlang.net}}</ref> টাই-আহোম ভাষাত এনে পাত্ৰক ফুন (𑜇𑜥𑜃𑜫) বুলি কোৱা হয়।<ref>{{Cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |author-link=Golap Chandra Barua |title=Ahom-Assamese-English Dictionary |publisher=Baptist Mission Press |location=Calcutta |year=1920 |page= 138|url=https://ia801408.us.archive.org/2/items/in.ernet.dli.2015.463794/2015.463794.Ahom-assamese-english-Dictionary.pdf |access-date=2026-06-14}}</ref> থাই সকলৰ মাজত ফান এটা উচ্চ স্তৰীয় পৰম্পৰাগত বাচন।<ref>{{Cite journal |last1=Titrassamee |first1=Songsak |last2=Lamduan |first2=Somchai |last3=Phaengsoi |first3=Kosit |date=2014-06-12 |title=Bai Sri Su Khwan: Spirit Blessing in North-eastern Thailand |journal=Asian Culture and History |volume=6 |issue=2 |pages=134–138 |publisher=Canadian Center of Science and Education |doi=10.5539/ach.v6n2p134 |issn=1916-9655 |url=https://patricklepetit.jalbum.net/ANIMISM%20AND%20RELIGION/LIBRARY/Bai_Sri_Su_Khwan_Spirit_Blessing_in_North-eastern.pdf |access-date=2026-06-14 }}</ref> টাই লাও আৰু ফু টাই সকলৰ পৰম্পৰাগত অনুষ্ঠান বাই চ্ৰি চু খৱানত দুটা মুখ্য সামগ্ৰীৰ ভিতৰত ফান খাও (খাদ্য থোৱা ফান) অন্যতম।<ref>{{Cite journal |last1=Titrassamee |first1=Songsak |last2=Lamduan |first2=Somchai |last3=Phaengsoi |first3=Kosit |date=2014-06-12 |title=Bai Sri Su Khwan: Spirit Blessing in North-eastern Thailand |journal=Asian Culture and History |volume=6 |issue=2 |pages=134–138 |publisher=Canadian Center of Science and Education |doi=10.5539/ach.v6n2p134 |issn=1916-9655 |url=https://patricklepetit.jalbum.net/ANIMISM%20AND%20RELIGION/LIBRARY/Bai_Sri_Su_Khwan_Spirit_Blessing_in_North-eastern.pdf |access-date=2026-06-14 |page= }}</ref> * দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অন্য শৰাই জাতীয় পাত্ৰ খমেৰ আৰু তাই বাদেও দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অন্য দেশসমূহতো শৰাই-জাতীয় পেডেষ্টেলযুক্ত পাত্ৰ বা নৈবেদ্য-ট্ৰে দেখা যায়। মিয়ানমাৰত ইয়াৰ এটা স্বতন্ত্ৰ ঢাকনিযুক্ত লাখ-পাত্ৰ ৰূপ দেখা যায়, যাক hsun-ok বুলি কোৱা হয়। এই পাত্ৰ বৌদ্ধ ভিক্ষু আৰু বিহাৰলৈ খাদ্য বা নৈবেদ্য আগবঢ়োৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত হয়, আৰু সাধাৰণতে বাঁহ বা কাঠৰ গাঁথনিৰ ওপৰত লাখ-লেপ দি নিৰ্মাণ কৰা হয়।<ref>{{cite web |title=Conserving a Burmese offering vessel |website=British Museum |publisher=The British Museum |date=13 September 2023 |url=https://www.britishmuseum.org/blog/conserving-burmese-offering-vessel |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Buddhist offering vessel (hsun ok) |website=Art Gallery of South Australia Collection |publisher=Art Gallery of South Australia |url=https://www.agsa.sa.gov.au/collection-publications/collection/works/buddhist-offering-vessel-hsun-ok/24828/ |access-date=15 June 2026}}</ref> দ্বীপীয় দক্ষিণ-পূব এছিয়াতো এনে পেডেষ্টেলযুক্ত ট্ৰে বা পাত্ৰৰ ব্যৱহাৰ পোৱা যায়। ইণ্ডোনেশিয়াৰ বালিত দুলাং (dulang) নামে জনা ওখ পায়াযুক্ত ট্ৰে ধৰ্মীয় বা আনুষ্ঠানিক নৈবেদ্য বহন কৰাৰ বাবে ব্যৱহৃত হয়। ফিলিপাইনছৰ ৰাষ্ট্ৰীয় মিউজিয়াময়ে উল্লেখ কৰিছে যে বালিৰ এই দুলাং-সমূহ পূজা পাতল বা নীতি নিয়মত বিভিন্ন সামগ্ৰী আগবঢ়াবলৈ ব্যৱহাৰ ৰা হয়। দক্ষিণ ফিলিপাইনছৰ Maranao আৰু Maguindanao সমাজত তাবাক নামে জনা পিতলৰ শৰাই জাতীয় পাত্ৰ বিশেষ অনুষ্ঠানত খাদ্য পৰিবেশনৰ বাবে ব্যৱহৃত হয়।<ref>{{cite web |title=Earthenware Pedestalled Bowls |website=National Museum of the Philippines |publisher=National Museum of the Philippines |date=7 December 2021 |url=https://www.nationalmuseum.gov.ph/2021/12/07/earthenware-pedestalled-bowls/ |access-date=15 June 2026}}</ref> জাভাৰ মধ্যযুগীয় শিল্পতো শৰাই জাতীয় পাত্ৰৰ উদাহৰণ পোৱা যায়।<ref>{{cite web |title=Offering tray (talam) |website=The Metropolitan Museum of Art |publisher=The Metropolitan Museum of Art |url=https://www.metmuseum.org/art/collection/search/715081 |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Offering Vessel in the Form of a Female Head |website=Los Angeles County Museum of Art |publisher=LACMA |url=https://collections.lacma.org/node/175545 |access-date=15 June 2026}}</ref> ===তিব্বতীয় শৰাই-বাটি জাতীয় পাত্ৰ=== তিব্বতী বৌদ্ধ সংস্কৃতিতো নৈবেদ্য আগবঢ়োৱাৰ বাবে pedestal‌ যুক্ত বাটি আৰু ট্ৰে-জাতীয় ধাৰ্মিক পাত্ৰ কিছুমান ব্যৱহাৰ কৰা হয়। Rubin Museum-ৰ মতে, তিব্বতী ''stemmed offering bowls'' ধাৰ্মিক ৰীতি-নীতি আৰু দৈনন্দিন ভোগ নিৰ্মালীৰ বাবে ব্যৱহৃত হয়।<ref>{{cite web |title=Stemmed Offering Bowl |website=Rubin Museum of Himalayan Art |publisher=Rubin Museum of Himalayan Art |url=https://rubinmuseum.org/collection/sc2012-7-6-1-7/ |access-date=15 June 2026}}</ref> তদুপৰি ''mandala offering set'' বা ''mandala plate'' তিব্বতী বৌদ্ধ আচাৰত সমগ্ৰ বিশ্বব্ৰহ্মাণ্ডক বৌদ্ধ ধৰ্ম আৰু সংগলৈ প্ৰতীকীভাৱে নৈবেদ্য হিচাপে আগবঢ়োৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত হয়।<ref>{{cite web |title=Mandala Offering Set |website=Rubin Museum of Himalayan Art |publisher=Rubin Museum of Himalayan Art |url=https://rubinmuseum.org/collection/sc2012-7-1a-e/ |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Mandala: Offering Plate |website=Himalayan Art Resources |url=https://www.himalayanart.org/search/set.cfm?setID=2012 |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Tibetan Buddhist Silver Pedestal Offering Bowl |website=Invaluable |url=https://www.invaluable.com/auction-lot/tibetan-buddhist-silver-pedestal-offering-bowl-13-1206-c-b9d41abb7e |access-date=15 June 2026}}</ref> ===ঢাকনিযুক্ত বাৰ্মিজ শৰাই=== বাৰ্মিজ ''ban'' (ဗန်း)-ৰ অৰ্থ “tray” বা ট্ৰে, আৰু সম্পৰ্কীয় বাৰ্মিজ শব্দ ''langpan'' (လင်ပန်း)-ৰ অৰ্থও “tray”। এই দুয়োটা ৰূপ চীনা 盤 শব্দৰ পৰা লোৱা হৈছে, যাৰ পুৰণি/মধ্য চীনা পুনর্গঠিত ৰূপ ''*baːn'' বা ''ban'' আৰু অৰ্থ “dish” বা “tray”।<ref>{{cite web |title=ဗန်း |website=Wiktionary |url=https://en.wiktionary.org/wiki/%E1%80%97%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%B8 |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=လင်ပန်း |website=Wiktionary |url=https://en.wiktionary.org/wiki/%E1%80%9C%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%95%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%B8 |access-date=15 June 2026}}</ref> বাৰ্মিজ সংস্কৃতিত ঢাকনিযুক্ত শৰাই দৰে পাত্ৰ দেখা যায়। এই পাত্ৰক ''hsun-ok'' বুলি কোৱা হয়। এইটো সাধাৰণতে বাৰ্মিজ সকলৰ বৌদ্ধ নৈবেদ্য বহন বা আগবঢ়োৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত পাত্ৰ।<ref>{{cite web |title=hsun-ok; vessel-stand; bowl |website=British Museum Collection Online |publisher=The British Museum |url=https://www.britishmuseum.org/collection/object/A_1993-1117-1 |access-date=15 June 2026}}</ref> ''Hsun-ok'' সাধাৰণতে লাখ-লেপা বাঁহ বা কাঠেৰে নিৰ্মিত হয়, আৰু ইয়াত এটা পেডেষ্টেল, বাটিৰ দৰে মূল পাত্ৰ, ভিতৰুৱা ট্ৰে আৰু ওপৰত এটা ওখ শিখৰযুক্ত ঢাকনি থাকে।<ref>{{cite web |title=hsun-ok; vessel-stand; bowl |website=British Museum Collection Online |publisher=The British Museum |url=https://www.britishmuseum.org/collection/object/A_1993-1117-1 |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Buddhist offering vessel (hsun ok) |website=Art Gallery of South Australia Collection |publisher=Art Gallery of South Australia |url=https://www.agsa.sa.gov.au/collection-publications/collection/works/buddhist-offering-vessel-hsun-ok/24828/ |access-date=15 June 2026}}</ref> ইয়াৰ পৰা বুজা যায় যে শানসকলৰ ঢাকনিযুক্ত ''hsun-ok'' ৰূপটো বাৰ্মিজ বৌদ্ধ নৈবেদ্য-পাত্ৰ পৰম্পৰাৰ এটা স্থানীয় অভিযোজন আছিল।<ref>{{cite web |title=hsun-ok |website=British Museum Collection Online |publisher=The British Museum |url=https://www.britishmuseum.org/collection/object/A_1998-0723-241 |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Burmese Lacquer Hson-ok Offering Box |website=Michael Backman Ltd |url=https://www.michaelbackmanltd.com/archived_objects/burmese-lacquer-hson-ok-offering-box/ |access-date=15 June 2026}}</ref> অৱশ্যে এই প্ৰমাণ বিশেষকৈ শিখৰযুক্ত ঢাকনি থকা লাখৰ ঢাকনিযুক্ত ''hsun-ok''-ৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰযোজ্য; সকলো মুকলি পেডেষ্টেলযুক্ত ট্ৰে বাৰ্মিজ উৎসৰ পৰা আহিছে বুলি ইয়াৰ দ্বাৰা প্ৰমাণিত নহয়। মুকলি উঠা নৈবেদ্য-ট্ৰে সমগ্ৰ মূল ভূখণ্ডীয় দক্ষিণ-পূব এছিয়াত বহুলভাৱে দেখা যায়, কিন্তু ঢাকনিযুক্ত লাখৰ ''hsun-ok'' বিশেষভাৱে বাৰ্মীজ বৌদ্ধ বস্তু-সংস্কৃতিৰ সৈতে অধিক ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত। ===অসমত শৰাই আৰু বটাৰ প্ৰচলন=== চীন-তিব্বতীয় বা তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় মূলৰ‌ [[চুতীয়া ৰাজ্য]] আৰু টাই মূলৰ [[আহোম ৰাজ্য]] দুয়োতে বটা বা শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। [[যোৰহাট জিলা]]ৰ তিতাবৰ অঞ্চলৰ চুতীয়া লোক এঘৰত পুৰণি বাকচ এটাত ভৰাই সংৰক্ষিত কৰি থোৱা চুতীয়া ৰাজ্যৰ দিনীয়া বটা উদ্ধাৰ কৰা হৈছে। বটাতোত অসমীয়া লিপিত খোদিত আছে "১৩১৭ সন ছাৰি শাবন মাশ"। অৰ্থাৎ ১৩৯৫ চনৰ(১৩১৭ শক) চাৰি শাওণত এই বঁটা টো নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল বা গ্ৰহণ কৰা হৈছিল।<ref> [https://archive.org/details/chutia-bota-1395 Image of the Bota dated to 1395 AD.]</ref> চুতীয়া সকলৰ দৰে [[ডিমাছা জনগোষ্ঠী|ডিমাছা]] সকলেও শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা দেখা যায়।<ref>{{cite web |title=horai |url=https://www.xobdo.org/dic/horai |website=Xobdo |access-date=14 June 2026}}</ref> ডিমাছা ভাষাত এই পাত্ৰক ''"শৰাই"'' বুলিয়ে জনা যায়। তদুপৰি ডিমাছা সকলৰ পাৰম্পৰিক বস্ত্ৰ শিল্পত ''হ'ৰাইমিন'' নামৰ শৰাইৰ মটিফটোও(motif) সংৰক্ষণ কৰি থোৱা দেখা যায়।<ref>{{cite web |last=ROOHI |title=Weaving in indigenous Dimasa community of Assam |url=https://in.boell.org/en/weaving-indigenous-dimasa-community-assam |website=Heinrich Böll Stiftung |date=19 December 2019 |access-date=14 June 2026}}</ref> আহোম ভাষাত শৰাইখনক ''"ফোন"'' বুলি কোৱা হয়। একেইটা শব্দয়েই মাইহাং থাল খনকো বুজায়। এই শব্দৰ গুৰি পুৰণি চীনা ভাষাৰ থাল বা ট্ৰে বুজোৱা ''"পান''" শব্দ আৰু থাই বা শান ভাষাত শৰাই জাতীয় পাত্ৰক ''"ফান"'' কোৱা হয়।<ref>[https://en.wiktionary.org/wiki/%E0%B8%9E%E0%B8%B2%E0%B8%99 Borrowed from Old Chinese 盤 (OC *baːn, “tray”). Cognate with Lao ພານ (phān), Tai Dam ꪝꪱꪙ or ꪟꪱꪙ, Burmese ဗန်း (ban:, “tray”), Shan ပၢၼ်ႉ (pâ̰an, “tray”), and possibly Khmer ពាន (piən) (Pou and Jenner, 1980-1981)]</ref> যিহেতু অসমত শৰাই বুজাবলৈ "ফোন" শব্দৰ সলনি পুৰণি "শৰাই" শব্দয়ে ব্যৱহাৰ কৰা হয়, গতিকে ধৰিব পাৰি যে খমেৰ সকলে ব্যৱহাৰ কৰা পাত্ৰৰ দৰে অসমৰ শৰাই খনও প্ৰাগ-আহোম যুগৰ পৰাই ব্যৱহাৰ কৰি অহা হৈছে। অসমলৈ আহি শৰাই আৰু মাইহাং—এই দুয়োবিধ পাত্ৰৰ সাদৃশ্য দেখা পাই আহোমসকলে হয়তো দুয়োবিধকে ব্যাখ্যা কৰিবলৈ “ফোন” শব্দ ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ লৈছিল। যিহেতু ঢাকনিযুক্ত শৰাইখন বাৰ্মিজ সকলৰ মাজত পোৱা যায়, গতিকে এইখন পাছৰ কালত আহোম ৰাজ্যৰ দিনত বাৰ্মাৰ পৰা গ্ৰহণ কৰা হ'ব পাৰে। পাছলৈ শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰদেৱৰ দিনত শৰাই নৱবৈষ্ণৱ ধৰ্মত অন্তভুক্ত কৰা হয় আৰু কালক্ৰমত অসমীয়া সংস্কৃতিৰ এক বিশেষ অংশ হৈ পৰে। [[File:Xorai worship.webp|thumb|নামঘৰত ব্যৱহাৰ হোৱা শৰাই।]] === অতিথি-আদৰণিত তামোল-পাণ আৰু শৰাই=== অসমীয়া সমাজত তামোল-পাণ আতিথ্য, সন্মান, ভক্তি আৰু মিত্ৰতাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰতীক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। শৰাইত তামোল-পাণ আগবঢ়াই অতিথিক আদৰণি জনোৱা পৰম্পৰা এটা স্তৰিত সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা বুলি বুজিব পাৰি—প্ৰথমে দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক বিস্তৃত আতিথ্য-সংস্কৃতি, তাৰ পাছত ভাৰতীয় ধৰ্মীয়-সামাজিক আচাৰৰ সৈতে ইয়াৰ সংযোগ, আৰু শেষত অসমীয়া কাঁহ-পিতলৰ শৰাই বা বঁটাৰ জৰিয়তে ইয়াৰ স্থানীয় ৰূপায়ণ। এই প্ৰথাৰ আটাইতকৈ প্ৰাচীন স্তৰটো দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক লোক সকলৰ তামোল-পাণভিত্তিক আতিথ্য পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত হ’ব পাৰে। খাচী সমাজত ''kwai'' বা তামোল-পাণ অতিথিক আগবঢ়োৱা এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সামাজিক শিষ্টাচাৰ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। ''Shikyntien kwai'' নামৰ খাচী পৰম্পৰাত ঘৰত অহা যিকোনো অতিথিক ''kwai'' আগবঢ়োৱাটো সৌজন্যৰ চিন বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Shikyntien Kwai: A Folklore about Betel Hospitality in Khasi Society |url=https://www.necarf.org/home/articles/54/shikyntien-kwai-a-folklore-about-betel-hospitality-in-khasi-society |website=NECARF |date=14 October 2020 |access-date=9 June 2026}}</ref> খাচীসকল অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক ভাষাপৰিয়ালৰ অন্তৰ্গত হোৱা বাবে, অসমীয়া তামোল-পাণ আতিথ্যৰ গভীৰ স্তৰটো পূব ভাৰতৰ অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াগত betel-areca সংস্কৃতিৰ সৈতে তুলনা কৰিব পাৰি, যদিও ইয়াৰ পৰা অসমীয়া প্ৰথাটো প্ৰত্যক্ষভাৱে খাচী বা অন্য কোনো একক অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক উৎসৰ পৰা আহিছে বুলি নিশ্চিতভাৱে ক’ব নোৱাৰি। পাছৰ স্তৰত এই তামোল-পাণ আতিথ্যৰ প্ৰথা ভাৰতীয় ধৰ্মীয় আৰু সামাজিক আচাৰৰ সৈতে একীভূত হয়। এছ. চি. আহুজা আৰু উমা আহুজাই betel leaf আৰু areca nut-ক আতিথ্য, শুভতা, সন্মান, সামাজিক প্ৰতিশ্ৰুতি আৰু ধৰ্মীয় নিবেদনৰ প্ৰতীক হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছে। তেওঁলোকৰ মতে ভাৰতৰ বহু সামাজিক আৰু ধৰ্মীয় আচাৰত তামোল-পাণ ব্যৱহাৰ হয়, আৰু অসমীয়া বিবাহত তামোল-পাণ প্ৰায় পোন্ধৰটা আচাৰত উপস্থিত থাকে।<ref>{{cite journal |last1=Ahuja |first1=S. C. |last2=Ahuja |first2=Uma |year=2011 |title=Betel Leaf and Betel Nut in India: History and Uses |journal=Asian Agri-History |volume=15 |issue=1 |pages=13–35 |url=https://www.researchgate.net/publication/292469329_Betel_leaf_and_betel_nut_in_India_History_and_uses |access-date=9 June 2026}}</ref> সেয়ে অসমীয়া সমাজত তামোল-পাণ কেৱল মুখশুদ্ধিৰ সামগ্ৰী নহয়; ই আতিথ্য, শুভেচ্ছা, বিবাহ, সামাজিক স্বীকৃতি আৰু ধৰ্মীয় পবিত্ৰতাৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে। এই তামোল-পাণ পৰম্পৰাই অসমত শৰাই আৰু বঁটাৰ জৰিয়তে এক বিশেষ স্থানীয় ৰূপ লাভ কৰে। অসম চৰকাৰৰ সংস্কৃতি-সম্পৰ্কীয় তথ্য অনুসৰি, তামোল-পাণ বা গুৱাপাণক ভক্তি, সন্মান আৰু মিত্ৰতাৰ নিবেদন হিচাপে ধৰা হয়, আৰু অতিথিক আদৰণি তথা ধন্যবাদ জনোৱাৰ চিহ্ন হিচাপে শৰাইত তামোল-পাণ আগবঢ়োৱা হয়। একেটা উৎসত শৰাইক নামঘৰ বা পূজাস্থলীত প্ৰসাদ আৰু অন্যান্য নিবেদন আগবঢ়োৱাৰ পাত্ৰ হিচাপেও বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Culture of Assam |url=https://assam.gov.in/about-us/391 |website=Assam State Portal |publisher=Government of Assam |access-date=9 June 2026}}</ref> ইয়াৰ পৰা বুজা যায় যে তামোল-পাণৰ সামাজিক অৰ্থ বহল আঞ্চলিক পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত হলেও, কাঁহ-পিতলৰ শৰাই বা বঁটাত তাক আগবঢ়োৱাৰ ৰূপটো অসমীয়া ধাতু-শিল্প আৰু সামাজিক আচাৰৰ সৈতে বিশেষভাৱে যুক্ত। == ধৰ্মীয় তাৎপৰ্য == পৰৱৰ্তী সময়ত আহোম সংস্কৃতিৰপৰা গ্ৰহণ কৰা শৰাই অসমীয়া সমাজ আৰু নামঘৰীয়া ধৰ্মীয় পৰম্পৰাৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশত পৰিণত হয়। নামঘৰত ভাগৱত স্থাপনৰ বাবে শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল, যিয়ে অসমীয়া আধ্যাত্মিক জীৱনত [[File:Sankaradeva.jpg|thumb|right|220px|শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]] ১৫শ আৰু ১৬শ শতিকাত [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]]ৰ একশৰণ নামধৰ্ম আন্দোলনে শৰাই আৰু বটাৰ তাৎপৰ্য নতুন ৰূপ দিয়ে। শংকৰদেৱে পুৰণি অসমীয়া সাংস্কৃতিক পৰিসৰৰপৰা শৰাইৰ ব্যৱহাৰ গ্ৰহণ কৰি ইয়াক অসমীয়া বৈষ্ণৱ সমাজত অন্তৰ্ভুক্ত কৰে। নামঘৰৰ মাজভাগত শৰাইৰ ওপৰত ভাগৱত স্থাপন কৰি তেওঁ দেখুৱাইছিল যে ঈশ্বৰ সকলোৰে বাবে সমান। সেই নামঘৰত শৰাই হৈ উঠে “সমতাৰ প্ৰতীক”—য’ৰপৰা সকলো ভক্তক সমানে প্ৰসাদ বিতৰণ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday |date=20 March 2021 }}</ref> == ঐতিহ্য == শৰাই আৰু বটাৰ ঐতিহ্যৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশ হৈছে—ই কেৱল ৰাজকীয় বস্তু হৈ নাথাকি অসমীয়া সমাজৰ সামূহিক হৃদস্পন্দনত পৰিণত হোৱা।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday }}</ref> শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। তামোল-পাণ আগবঢ়োৱাৰ মাধ্যমেৰে শৰাই আৰু বটা “সন্মানৰ আচাৰ” হিচাপে সমগ্ৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত একত্ৰিত সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা সৃষ্টি কৰে। এই আধ্যাত্মিক ৰূপান্তৰৰ ফলত শৰাই আৰু বটা কেৱল ৰাজকীয় ক্ষমতাৰ প্ৰতীক হৈ নাথাকি সামাজিক ঐক্য, সমতা আৰু অসমীয়া জাতীয় আত্মাৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশত পৰিণত হয়।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday |date=20 March 2021 }}</ref> == চাওক == * [[অসমীয়া সংস্কৃতি]] * [[তামোল-পাণ]] * [[নামঘৰ]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} i2uxgi5p59sga54255vh5brpw7unsvg 612262 612261 2026-06-14T21:19:24Z Ananya Taye 28065 1. There is no evidence of raised plate in Tai culture before contact with Khmer. You will have to find a source to make that claim.2. There is no evidence to show whether Tais directly borrowed it from Chinese or later from Khmer. 612262 wikitext text/x-wiki '''শৰাই''' আৰু '''বটা''' অসমৰ অন্যতম প্ৰতীকী পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। কাঁহ বা বেল-মেটেলৰে নিৰ্মিত এই শিল্পবস্তু অসমীয়া সমাজত মৰ্যাদা, সন্মান আৰু সাংস্কৃতিক গৌৰৱৰ প্ৰতীক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। সাধাৰণতে তলত এটা থিয়াভাগ থকা ওপৰৰ থাল সদৃশ গঠনযুক্ত শৰাই ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠান, সামাজিক অনুষ্ঠান আৰু বিশেষকৈ অতিথি সম্ভাষণত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। অসমীয়া আৰু আহোম সংস্কৃতিত শৰাই আগবঢ়োৱা মানে আন্তৰিকতা, আতিথ্য আৰু গভীৰ সন্মান প্ৰকাশ কৰা। [[File:Xorai-শৰাই.jpg|thumb|right|250px|পৰম্পৰাগত অসমীয়া শৰাই]] সাধাৰণতে ইয়াত তামোল-পাণ, মিঠাই আৰু আন আন আনুষ্ঠানিক সামগ্ৰী আগবঢ়োৱা হয়। কিছুমান শৰাইত অলংকৃত ঢাকনি থাকে, যিয়ে ইয়াৰ সৌন্দৰ্য আৰু আধ্যাত্মিক তাৎপৰ্য বৃদ্ধি কৰে; আন কিছুমান আকৌ মুকলি ৰূপত থাকে। লক্ষণীয় যে, অতিথি সম্ভাষণ আৰু ধৰ্মীয় নিবেদনৰ বাবে ব্যৱহৃত এনে উচ্চভিত্তিযুক্ত থাল বা পাত্ৰৰ ধাৰণা এছিয়াৰ আন বহু অঞ্চলতো—বিশেষকৈ চীন, তিব্বত, নেপাল আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াত দেখিবলৈ পোৱা যায়। যদিও শৰাই আৰু বটা একে ধৰণৰ সামগ্ৰী আৰু মূল নক্সাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ় লৈ উঠিছে, তথাপি সময়ৰ লগে লগে এই দুয়োটা পৃথক শিল্পবস্তু হিচাপে বিকশিত হয়। শৰাই সাধাৰণতে ওপৰত এটা সমতল থাল আৰু তলত এটা থিয়াভাগযুক্ত, আনহাতে বটা হৈছে বাটিৰ দৰে পাত্ৰ, যি বহু সময়ত শৰাইৰ সৈতে একেলগে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=Fragmented Memories: Struggling to Be Tai-Ahom in India |url=https://archive.org/details/fragmentedmemori0000saik |publisher=Duke University Press |location=Durham |year=2004 |isbn=9780822334255 |access-date=5june 2025 }}</ref> == ইতিহাস == === প্ৰাচীন চীনা উৎস === [[File:Warring States Bronze Dou 02.jpg|thumb|right|250px|যুদ্ধৰত ৰাজ্যসমূহৰ যুগৰ ব্ৰঞ্জৰ ডৌ পাত্ৰ]] শৰাই আৰু বটাৰ শিকড় চীন জনগোষ্ঠীৰ এক প্ৰাচীন সাংস্কৃতিক ধাৰাৰ সৈতে জড়িত। "Dou " (豆) নামে পৰিচিত উচ্চভিত্তিযুক্ত বাটিৰ আকৃতি প্ৰথমে চীনত নৱপ্ৰস্তৰ যুগত দেখা যায়। ওপৰত পাত্ৰ আৰু তলত থিয়াভাগ থকা এই গঠন প্ৰায় ৬,০০০–৭,০০০ বছৰ আগতে (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৫০০০–৪০০০) উৎপত্তি লাভ কৰে, আৰু ইয়াৰ মূল আকৃতি ইয়াংশাও সংস্কৃতি আৰু ডাৱেনকʼ সংস্কৃতিত বিকশিত হয়। ভাষাতাত্ত্বিক আৰু জিনগত গৱেষকৰ মতে [[চীনা-তিব্বতীয় ভাষা|চীন-তিব্বতীয়]] বা তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় ভাষা পৰিয়ালৰ লোক সকলৰ আদিম বিস্তাৰ উত্তৰ চীনৰ ইয়াংশাও আৰু মাজিয়াও সভ্যতাৰ পৰা হৈছিল।<ref>{{cite journal |last1=Zhang |first1=Menghan |last2=Yan |first2=Shi |last3=Pan |first3=Wuyun |last4=Jin |first4=Li |year=2019 |title=Phylogenetic evidence for Sino-Tibetan origin in northern China in the Late Neolithic |journal=Nature |volume=569 |pages=112–115 |doi=10.1038/s41586-019-1153-z}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Zhang |first1=Hanzhi |last2=Ji |first2=Ting |last3=Pagel |first3=Mark |last4=Mace |first4=Ruth |year=2020 |title=Dated phylogeny suggests early Neolithic origin of Sino-Tibetan languages |journal=Scientific Reports |volume=10 |article-number=20792 |doi=10.1038/s41598-020-77404-4}}</ref> যিহেতু অসমৰ বড়ো-গাৰো বা বড়ো-কছাৰী মূলীয় ভাষাসমূহ তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় ভাষা পৰিয়ালৰ এটা শাখা হিচাপে গণ্য কৰা হয়,‌গতিকে চীনৰ এই সভ্যতাৰ পৰাই অসমৰ [[বড়ো-কছাৰী]] মূলীয় জনগোষ্ঠী সমূহৰ উৎপত্তি হৈছে বুলি ক'ব পৰা যায়।<ref>{{cite book |last=DeLancey |first=Scott |year=2012 |chapter=On the Origins of Bodo-Garo |editor-last=Morey |editor-first=Stephen |editor2-last=Post |editor2-first=Mark W. |title=North East Indian Linguistics |volume=4 |publisher=Cambridge University Press India |pages=3–20}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত [[ঝৌ সাম্ৰাজ্য]]ৰ (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১০৪৬–২৫৬) যুগত “ডৌ” চীনা ধৰ্মীয়-আনুষ্ঠানিক সংস্কৃতিৰ এক বিশেষ প্ৰতীকত পৰিণত হয়। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। [[File:Spring & Autumn Bronze Dou, Xinzheng.jpg|thumb|right|250px|বসন্ত আৰু শৰৎ যুগৰ ব্ৰঞ্জৰ ডৌ পাত্ৰ, চিনঝেং]] ঝৌ সমাজত জীৱন “লি” বা আচাৰ-ব্যৱস্থাৰ নিয়মেৰে পৰিচালিত হৈছিল। সেই ব্যৱস্থাত ডৌ কেৱল এটা খাদ্যপাত্ৰ নাছিল; ই আছিল পূৰ্বপুৰুষৰ সৈতে আত্মিক যোগাযোগ স্থাপন কৰা এক পৱিত্ৰ আচাৰিক পাত্ৰ। ঝৌ লোকসকলে বিশ্বাস কৰিছিল যে সঠিকভাৱে পূৰ্বপুৰুষক নিবেদন কৰিলে ঐশ্বৰিক আশীৰ্বাদ লাভ হয়—যেনে সুৰক্ষা আৰু উন্নত ফচল। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। [[File:Dou with an inland hunting scene.jpg|thumb|right|250px|শিকাৰ দৃশ্য খোদিত প্ৰাচীন ডৌ পাত্ৰ]] ===চীনৰ পৰা শৰাই সংস্কৃতিৰ বিস্তাৰ=== কালক্ৰমত চীনৰ পৰা শৰাই জাতীয় পাত্ৰ চীন তিব্বতীয় মূলৰ বাৰ্মিজ<ref>[https://archive.org/details/burmese-hsun-ok Traditional Burmese Offering Tray Hsun-Ok]</ref>, তিব্বত, নেপাল<ref>[https://archive.org/details/nepal-offering-tray Traditional Nepalese Offering tray]</ref>, অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক ভুলৰ কম্বোডিয়া, ভিয়েটনাম, টাই মুলৰ থাইলেণ্ড, অষ্ট্ৰোনেচিয়ান মূলৰ মালয়েছিয়া, ইত্যাদি অঞ্চললৈ বিয়পি পৰে। বৌদ্ধ ধৰ্মত শৰাইৰ মহৎ আটাইতকৈ বেছি। এই সকলো দেশত শৰাই জাতীয় পাত্ৰ ভগৱানৰ আগত সেৱা কৰিবলৈ আগ বঢ়োৱা হয়। ===ফান পাত্ৰ=== কম্বোডিয়াৰ বা‌ থাই ভাষাত শৰাই জাতীয় পাত্ৰক ''"ফান"'' কোৱা হয়।<ref>{{cite web |title=Mon-Khmer Languages Database: Khmer |website=SEAlang Library |publisher=Center for Research in Computational Linguistics |url=https://www.sealang.net/monkhmer/database/retrieve.pl?format=html&language=Khmer&sort=gloss |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Phan (tray) |website=Wikipedia |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Phan_(tray) |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=ពាន |website=Wiktionary |url=https://en.wiktionary.org/wiki/%E1%9E%96%E1%9E%B6%E1%9E%93 |access-date=15 June 2026}}</ref> * খমেৰ সকলৰ ফান ভাষিক দৃষ্টিকোণৰ পৰা ''ফান'' শব্দ-পৰিয়ালটো টাই ভাষা সমূহতকৈ অষ্ট্ৰ-এচিয়াটিক বা খমেৰ ভাষাত সমূহত অধিক পুৰণি আৰু ব্যাপকভাৱে বিস্তৃত। Roger Blenchয়ে নিজৰ Austroasiatic basketry terminologyৰ অধ্যয়নত “pedestal tray”ৰ বাবে এটা প্ৰাৰম্ভিক অষ্ট্ৰ’এছিয়াটিক মূলৰ তালিকা প্ৰস্তুত কৰিছে, য’ত Shortoৰ Proto-Mon-Khmerৰ ''*baːn'' অৰ্থাৎ “pedestal dish”, Kuiৰ ''phian'' অৰ্থাৎ “pedestal teay”,Surin Khmerৰ ''piːan'''' অৰ্থাৎ “tray with pedestal”, T’inৰ ''phɨan'' অৰ্থাৎ “tray”, আৰু Nyah Kurৰ ''kǝbíǝn'' অৰ্থাৎ “bamboo food tray”। Blenchয়ে এই শব্দ পৰিয়ালটোক পুৰণি চীনা ''*bˤan'' অৰ্থাৎ “ট্ৰেই”ৰ সৈতে তুলনা কৰিছে। তেওঁ লগতে থাই আৰু শ্বান ভাষাত পোৱা ৰূপটো ও চীনা ভাষাৰ পৰা যোৱা ("plausibly a regional Chinese borrowing”) বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Blench |first=Roger |chapter=Basketry in Austroasiatic |editor-last=Alves |editor-first=Mark |title=Austroasiatic Linguistics in Honour of Michel Ferlus |publisher=JSEALS Special Publication |year=2025 |pages=87–88 |url=https://icaal.net/wp-content/uploads/2026/01/AA-Linguistics-in-Honour-of-Michel-Ferlus-2025.pdf |access-date=15 June 2026}}</ref> থাই/শ্যাম ৰাজ্যসমূহৰ থাইলেণ্ডত উত্থান হোৱাৰ আগতেই কম্বোডিয়া আৰু সংশ্লিষ্ট মূল ভূখণ্ডীয় দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক প্ৰেক্ষাপটত শৰাই জাতীয় পাত্ৰৰ উপস্থিতি পোৱা যায়। হেং পিফালে খ্ৰীষ্টীয় ৩০০–৫০০ চনৰ প্ৰাক-আংকোৰীয় যুগৰ উত্তৰণৰ বিষয়ে আলোচনা কৰোঁতে উত্তৰ-পূব থাইলেণ্ড আৰু কম্বোডিয়াৰ প্ৰাগৈতিহাসিক (তেতিয়ালৈকে থাই/টাই সকলৰ প্ৰবজন ঘটা নাছিল<ref>{{cite journal |last=Evans |first=Grant |title=The Tai Original Diaspora |journal=Journal of the Siam Society |volume=104 |year=2016 |pages=1–14 |url=https://thesiamsociety.org/wp-content/uploads/2016/04/JSS_104_0b_Evans_TaiOriginalDiaspora.pdf |access-date=15 June 2026}}</ref>) স্থানসমূহত "pedestalled dishes and bowls" অৰ্থাৎ শৰাই জাতীয় পাত্ৰ আৰু বাটিৰ উপস্থিতিৰ কথা উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Heng |first=Piphal |title=Transition to the Pre-Angkorian period (300–500 CE): Thala Borivat and a regional perspective |journal=Journal of Southeast Asian Studies |volume=47 |issue=3 |year=2016 |pages=484–505 |doi=10.1017/S0022463416000369 |url=https://www.cambridge.org/core/journals/journal-of-southeast-asian-studies/article/transition-to-the-preangkorian-period-300500-ce-thala-borivat-and-a-regional-perspective/AEC80A473E33ED556489658939C261D2 |access-date=15 June 2026}}</ref> তেওঁ কম্বোডিয়াৰ Tuol Neakta Kang Memay স্থানৰ পৰা পোৱা এটা পেডেষ্টেলযুক্ত বাটিৰ ছবিও প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Heng |first=Piphal |year=2016 |title=Transition to the Pre-Angkorian period (300–500 CE): Thala Borivat and a regional perspective |journal=Journal of Southeast Asian Studies |volume=47 |issue=3 |pages=484–505 |doi=10.1017/S0022463416000406}}</ref> [[এংকৰ ৱাট|এংকৰ বছৰেই]] স্থানৰ প্ৰাচীন কম্বোডীয় মৃত্শিল্পৰ মাজতো এনে পেডেষ্টেলযুক্ত থালৰ আকৃতিৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে; Miriam T. Stark-এ এংকৰ বৰেইৰ মৃত্শিল্পৰ ভিতৰত শৰাই জাতীয় থালৰ বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Stark |first=Miriam T. |year=2019 |title=Earthenware Ceramic Technologies of Angkor Borei, Cambodia |journal=Udaya, Journal of Khmer Studies |volume=14 |pages=109–132}}</ref> একেদৰেই UNESCOয়ে প্ৰকাশিত খমেৰ ৰূপালী শিল্প সম্পৰ্কীয় এখন গ্ৰন্থৰ মতে প্ৰাক-আংকোৰীয় আৰু আংকোৰীয় শিলালিপিত কম্বোডীয় সকলে ব্যৱহাৰ কৰা ৰূপালী সামগ্ৰীৰ ভিতৰত পেডেষ্টেল যুক্ত থাল আৰু ট্ৰেৰও বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Kong |first=Vireak |year=2009 |title=Khmer Silverwares |publisher=UNESCO |location=Phnom Penh |url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000187953 |access-date=9 June 2026}}</ref> থাই সকলৰ আয়ুথিয়া ৰাজ্য ১৩৫১ চনত প্ৰতিষ্ঠা হৈছিল আৰু ইয়াৰ ৰাজ দৰবাৰৰ সংস্কৃতি আংকোৰৰ সাংস্কৃতিৰ আৰ্হিৰে গঢ় লোৱা বুলি কোৱা হয়।<ref>{{cite encyclopedia |title=History of Thailand |encyclopedia=Encyclopaedia Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/history-of-Thailand |access-date=9 June 2026}}</ref><ref>{{cite encyclopedia |title=Khmer Empire |encyclopedia=Encyclopaedia Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Khmer-Empire |access-date=9 June 2026}}</ref> সেয়েহে ধৰিব পৰা যায় যে থাই বা তাই সকলৰ আগমনৰ আগৰে পৰা খমেৰ সকলে বান/ফান নামৰ শৰাই জাতীয় পাত্ৰ ব্যৱহাৰ কৰি আহিছিল। * টাই সকলৰ ফান খমেৰ সকলৰ দৰে থাই সকলেও এই পাত্ৰক "ফান" কয়। থাই বা অন্য টাই সকলে শৰাই জাতীয় সম্পাদ খমেৰ সকলৰ সম্পৰ্কত অহাৰ আগতে ব্যৱহাৰ কৰিছিল নে নাই তাৰ তথ্য পোৱা নাযায়। আনহাতে টাই জনগোষ্ঠীসমূহ দক্ষিণমুখী হৈ মন আৰু খমেৰ সভ্যতাৰ প্ৰভাৱাধীন অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰাৰ পিছত খমেৰ দৰবাৰৰ সংস্কৃতি, ৰাজকীয় অনুষ্ঠান বা ভাৰতৰ সংস্কৃতিৰ দ্বাৰা প্ৰভাৱিত আচাৰ-ব্যৱহাৰ সংস্কৃতিৰ বহু উপাদান গ্ৰহণ কৰিছিল বুলি জনা যায়।<ref>{{cite web |title=History of Thailand: Mon-Khmer civilizations |website=Encyclopaedia Britannica |publisher=Encyclopaedia Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/history-of-Thailand |access-date=15 June 2026}}</ref>প্ৰাচীন কালৰ প্ৰোটো-খমেৰ সকলৰ দৰে থাই সকলৰ "ফান" শব্দটোও পুৰণি চীনা ভাষাৰ থাল বা ট্ৰে বুজোৱা ''*bˤan'' শব্দৰ পৰা লোৱা হৈছে।<ref>{{cite web |title=พาน |website=Wiktionary |url=https://en.wiktionary.org/wiki/%E0%B8%9E%E0%B8%B2%E0%B8%99 |access-date=15 June 2026}}</ref> টাই ভাষাসমূহ যেনে থাই ভাষাত พาน (ফান), লাও ভাষাত ພານ (phān), টাই ডাম ꪝꪱꪙ বা ꪟꪱꪙ টাই য়াই ভাষাত ပၢၼ်ႉ আদিয়ে থাল সদৃশ পাত্ৰক বুজোৱা হয় যি চীনা ভাষাৰ 盤 পানৰ পৰা আহিছে যাৰ অৰ্থ থাল (tray)।<ref>“พาน” in Thai Dictionary Project (TDP) (UC Berkeley 1964) (plus additional data from the Royal Institute of Thailand (RI) and NECTEC's LEXITRON project (LEX)). Searchable online at {{url|SEAlang.net}}</ref> টাই-আহোম ভাষাত এনে পাত্ৰক ফুন (𑜇𑜥𑜃𑜫) বুলি কোৱা হয়।<ref>{{Cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |author-link=Golap Chandra Barua |title=Ahom-Assamese-English Dictionary |publisher=Baptist Mission Press |location=Calcutta |year=1920 |page= 138|url=https://ia801408.us.archive.org/2/items/in.ernet.dli.2015.463794/2015.463794.Ahom-assamese-english-Dictionary.pdf |access-date=2026-06-14}}</ref> থাই সকলৰ মাজত ফান এটা উচ্চ স্তৰীয় পৰম্পৰাগত বাচন।<ref>{{Cite journal |last1=Titrassamee |first1=Songsak |last2=Lamduan |first2=Somchai |last3=Phaengsoi |first3=Kosit |date=2014-06-12 |title=Bai Sri Su Khwan: Spirit Blessing in North-eastern Thailand |journal=Asian Culture and History |volume=6 |issue=2 |pages=134–138 |publisher=Canadian Center of Science and Education |doi=10.5539/ach.v6n2p134 |issn=1916-9655 |url=https://patricklepetit.jalbum.net/ANIMISM%20AND%20RELIGION/LIBRARY/Bai_Sri_Su_Khwan_Spirit_Blessing_in_North-eastern.pdf |access-date=2026-06-14 }}</ref> টাই লাও আৰু ফু টাই সকলৰ পৰম্পৰাগত অনুষ্ঠান বাই চ্ৰি চু খৱানত দুটা মুখ্য সামগ্ৰীৰ ভিতৰত ফান খাও (খাদ্য থোৱা ফান) অন্যতম।<ref>{{Cite journal |last1=Titrassamee |first1=Songsak |last2=Lamduan |first2=Somchai |last3=Phaengsoi |first3=Kosit |date=2014-06-12 |title=Bai Sri Su Khwan: Spirit Blessing in North-eastern Thailand |journal=Asian Culture and History |volume=6 |issue=2 |pages=134–138 |publisher=Canadian Center of Science and Education |doi=10.5539/ach.v6n2p134 |issn=1916-9655 |url=https://patricklepetit.jalbum.net/ANIMISM%20AND%20RELIGION/LIBRARY/Bai_Sri_Su_Khwan_Spirit_Blessing_in_North-eastern.pdf |access-date=2026-06-14 |page= }}</ref> * দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অন্য শৰাই জাতীয় পাত্ৰ খমেৰ আৰু তাই বাদেও দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অন্য দেশসমূহতো শৰাই-জাতীয় পেডেষ্টেলযুক্ত পাত্ৰ বা নৈবেদ্য-ট্ৰে দেখা যায়। মিয়ানমাৰত ইয়াৰ এটা স্বতন্ত্ৰ ঢাকনিযুক্ত লাখ-পাত্ৰ ৰূপ দেখা যায়, যাক hsun-ok বুলি কোৱা হয়। এই পাত্ৰ বৌদ্ধ ভিক্ষু আৰু বিহাৰলৈ খাদ্য বা নৈবেদ্য আগবঢ়োৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত হয়, আৰু সাধাৰণতে বাঁহ বা কাঠৰ গাঁথনিৰ ওপৰত লাখ-লেপ দি নিৰ্মাণ কৰা হয়।<ref>{{cite web |title=Conserving a Burmese offering vessel |website=British Museum |publisher=The British Museum |date=13 September 2023 |url=https://www.britishmuseum.org/blog/conserving-burmese-offering-vessel |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Buddhist offering vessel (hsun ok) |website=Art Gallery of South Australia Collection |publisher=Art Gallery of South Australia |url=https://www.agsa.sa.gov.au/collection-publications/collection/works/buddhist-offering-vessel-hsun-ok/24828/ |access-date=15 June 2026}}</ref> দ্বীপীয় দক্ষিণ-পূব এছিয়াতো এনে পেডেষ্টেলযুক্ত ট্ৰে বা পাত্ৰৰ ব্যৱহাৰ পোৱা যায়। ইণ্ডোনেশিয়াৰ বালিত দুলাং (dulang) নামে জনা ওখ পায়াযুক্ত ট্ৰে ধৰ্মীয় বা আনুষ্ঠানিক নৈবেদ্য বহন কৰাৰ বাবে ব্যৱহৃত হয়। ফিলিপাইনছৰ ৰাষ্ট্ৰীয় মিউজিয়াময়ে উল্লেখ কৰিছে যে বালিৰ এই দুলাং-সমূহ পূজা পাতল বা নীতি নিয়মত বিভিন্ন সামগ্ৰী আগবঢ়াবলৈ ব্যৱহাৰ ৰা হয়। দক্ষিণ ফিলিপাইনছৰ Maranao আৰু Maguindanao সমাজত তাবাক নামে জনা পিতলৰ শৰাই জাতীয় পাত্ৰ বিশেষ অনুষ্ঠানত খাদ্য পৰিবেশনৰ বাবে ব্যৱহৃত হয়।<ref>{{cite web |title=Earthenware Pedestalled Bowls |website=National Museum of the Philippines |publisher=National Museum of the Philippines |date=7 December 2021 |url=https://www.nationalmuseum.gov.ph/2021/12/07/earthenware-pedestalled-bowls/ |access-date=15 June 2026}}</ref> জাভাৰ মধ্যযুগীয় শিল্পতো শৰাই জাতীয় পাত্ৰৰ উদাহৰণ পোৱা যায়।<ref>{{cite web |title=Offering tray (talam) |website=The Metropolitan Museum of Art |publisher=The Metropolitan Museum of Art |url=https://www.metmuseum.org/art/collection/search/715081 |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Offering Vessel in the Form of a Female Head |website=Los Angeles County Museum of Art |publisher=LACMA |url=https://collections.lacma.org/node/175545 |access-date=15 June 2026}}</ref> ===তিব্বতীয় শৰাই-বাটি জাতীয় পাত্ৰ=== তিব্বতী বৌদ্ধ সংস্কৃতিতো নৈবেদ্য আগবঢ়োৱাৰ বাবে pedestal‌ যুক্ত বাটি আৰু ট্ৰে-জাতীয় ধাৰ্মিক পাত্ৰ কিছুমান ব্যৱহাৰ কৰা হয়। Rubin Museum-ৰ মতে, তিব্বতী ''stemmed offering bowls'' ধাৰ্মিক ৰীতি-নীতি আৰু দৈনন্দিন ভোগ নিৰ্মালীৰ বাবে ব্যৱহৃত হয়।<ref>{{cite web |title=Stemmed Offering Bowl |website=Rubin Museum of Himalayan Art |publisher=Rubin Museum of Himalayan Art |url=https://rubinmuseum.org/collection/sc2012-7-6-1-7/ |access-date=15 June 2026}}</ref> তদুপৰি ''mandala offering set'' বা ''mandala plate'' তিব্বতী বৌদ্ধ আচাৰত সমগ্ৰ বিশ্বব্ৰহ্মাণ্ডক বৌদ্ধ ধৰ্ম আৰু সংগলৈ প্ৰতীকীভাৱে নৈবেদ্য হিচাপে আগবঢ়োৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত হয়।<ref>{{cite web |title=Mandala Offering Set |website=Rubin Museum of Himalayan Art |publisher=Rubin Museum of Himalayan Art |url=https://rubinmuseum.org/collection/sc2012-7-1a-e/ |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Mandala: Offering Plate |website=Himalayan Art Resources |url=https://www.himalayanart.org/search/set.cfm?setID=2012 |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Tibetan Buddhist Silver Pedestal Offering Bowl |website=Invaluable |url=https://www.invaluable.com/auction-lot/tibetan-buddhist-silver-pedestal-offering-bowl-13-1206-c-b9d41abb7e |access-date=15 June 2026}}</ref> ===ঢাকনিযুক্ত বাৰ্মিজ শৰাই=== বাৰ্মিজ ''ban'' (ဗန်း)-ৰ অৰ্থ “tray” বা ট্ৰে, আৰু সম্পৰ্কীয় বাৰ্মিজ শব্দ ''langpan'' (လင်ပန်း)-ৰ অৰ্থও “tray”। এই দুয়োটা ৰূপ চীনা 盤 শব্দৰ পৰা লোৱা হৈছে, যাৰ পুৰণি/মধ্য চীনা পুনর্গঠিত ৰূপ ''*baːn'' বা ''ban'' আৰু অৰ্থ “dish” বা “tray”।<ref>{{cite web |title=ဗန်း |website=Wiktionary |url=https://en.wiktionary.org/wiki/%E1%80%97%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%B8 |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=လင်ပန်း |website=Wiktionary |url=https://en.wiktionary.org/wiki/%E1%80%9C%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%95%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%B8 |access-date=15 June 2026}}</ref> বাৰ্মিজ সংস্কৃতিত ঢাকনিযুক্ত শৰাই দৰে পাত্ৰ দেখা যায়। এই পাত্ৰক ''hsun-ok'' বুলি কোৱা হয়। এইটো সাধাৰণতে বাৰ্মিজ সকলৰ বৌদ্ধ নৈবেদ্য বহন বা আগবঢ়োৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত পাত্ৰ।<ref>{{cite web |title=hsun-ok; vessel-stand; bowl |website=British Museum Collection Online |publisher=The British Museum |url=https://www.britishmuseum.org/collection/object/A_1993-1117-1 |access-date=15 June 2026}}</ref> ''Hsun-ok'' সাধাৰণতে লাখ-লেপা বাঁহ বা কাঠেৰে নিৰ্মিত হয়, আৰু ইয়াত এটা পেডেষ্টেল, বাটিৰ দৰে মূল পাত্ৰ, ভিতৰুৱা ট্ৰে আৰু ওপৰত এটা ওখ শিখৰযুক্ত ঢাকনি থাকে।<ref>{{cite web |title=hsun-ok; vessel-stand; bowl |website=British Museum Collection Online |publisher=The British Museum |url=https://www.britishmuseum.org/collection/object/A_1993-1117-1 |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Buddhist offering vessel (hsun ok) |website=Art Gallery of South Australia Collection |publisher=Art Gallery of South Australia |url=https://www.agsa.sa.gov.au/collection-publications/collection/works/buddhist-offering-vessel-hsun-ok/24828/ |access-date=15 June 2026}}</ref> ইয়াৰ পৰা বুজা যায় যে শানসকলৰ ঢাকনিযুক্ত ''hsun-ok'' ৰূপটো বাৰ্মিজ বৌদ্ধ নৈবেদ্য-পাত্ৰ পৰম্পৰাৰ এটা স্থানীয় অভিযোজন আছিল।<ref>{{cite web |title=hsun-ok |website=British Museum Collection Online |publisher=The British Museum |url=https://www.britishmuseum.org/collection/object/A_1998-0723-241 |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Burmese Lacquer Hson-ok Offering Box |website=Michael Backman Ltd |url=https://www.michaelbackmanltd.com/archived_objects/burmese-lacquer-hson-ok-offering-box/ |access-date=15 June 2026}}</ref> অৱশ্যে এই প্ৰমাণ বিশেষকৈ শিখৰযুক্ত ঢাকনি থকা লাখৰ ঢাকনিযুক্ত ''hsun-ok''-ৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰযোজ্য; সকলো মুকলি পেডেষ্টেলযুক্ত ট্ৰে বাৰ্মিজ উৎসৰ পৰা আহিছে বুলি ইয়াৰ দ্বাৰা প্ৰমাণিত নহয়। মুকলি উঠা নৈবেদ্য-ট্ৰে সমগ্ৰ মূল ভূখণ্ডীয় দক্ষিণ-পূব এছিয়াত বহুলভাৱে দেখা যায়, কিন্তু ঢাকনিযুক্ত লাখৰ ''hsun-ok'' বিশেষভাৱে বাৰ্মীজ বৌদ্ধ বস্তু-সংস্কৃতিৰ সৈতে অধিক ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত। ===অসমত শৰাই আৰু বটাৰ প্ৰচলন=== চীন-তিব্বতীয় বা তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় মূলৰ‌ [[চুতীয়া ৰাজ্য]] আৰু টাই মূলৰ [[আহোম ৰাজ্য]] দুয়োতে বটা বা শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। [[যোৰহাট জিলা]]ৰ তিতাবৰ অঞ্চলৰ চুতীয়া লোক এঘৰত পুৰণি বাকচ এটাত ভৰাই সংৰক্ষিত কৰি থোৱা চুতীয়া ৰাজ্যৰ দিনীয়া বটা উদ্ধাৰ কৰা হৈছে। বটাতোত অসমীয়া লিপিত খোদিত আছে "১৩১৭ সন ছাৰি শাবন মাশ"। অৰ্থাৎ ১৩৯৫ চনৰ(১৩১৭ শক) চাৰি শাওণত এই বঁটা টো নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল বা গ্ৰহণ কৰা হৈছিল।<ref> [https://archive.org/details/chutia-bota-1395 Image of the Bota dated to 1395 AD.]</ref> চুতীয়া সকলৰ দৰে [[ডিমাছা জনগোষ্ঠী|ডিমাছা]] সকলেও শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা দেখা যায়।<ref>{{cite web |title=horai |url=https://www.xobdo.org/dic/horai |website=Xobdo |access-date=14 June 2026}}</ref> ডিমাছা ভাষাত এই পাত্ৰক ''"শৰাই"'' বুলিয়ে জনা যায়। তদুপৰি ডিমাছা সকলৰ পাৰম্পৰিক বস্ত্ৰ শিল্পত ''হ'ৰাইমিন'' নামৰ শৰাইৰ মটিফটোও(motif) সংৰক্ষণ কৰি থোৱা দেখা যায়।<ref>{{cite web |last=ROOHI |title=Weaving in indigenous Dimasa community of Assam |url=https://in.boell.org/en/weaving-indigenous-dimasa-community-assam |website=Heinrich Böll Stiftung |date=19 December 2019 |access-date=14 June 2026}}</ref> আহোম ভাষাত শৰাইখনক ''"ফোন"'' বুলি কোৱা হয়। একেইটা শব্দয়েই মাইহাং থাল খনকো বুজায়। এই শব্দৰ গুৰি পুৰণি চীনা ভাষাৰ থাল বা ট্ৰে বুজোৱা ''"পান''" শব্দ আৰু থাই বা শান ভাষাত শৰাই জাতীয় পাত্ৰক ''"ফান"'' কোৱা হয়।<ref>[https://en.wiktionary.org/wiki/%E0%B8%9E%E0%B8%B2%E0%B8%99 Borrowed from Old Chinese 盤 (OC *baːn, “tray”). Cognate with Lao ພານ (phān), Tai Dam ꪝꪱꪙ or ꪟꪱꪙ, Burmese ဗန်း (ban:, “tray”), Shan ပၢၼ်ႉ (pâ̰an, “tray”), and possibly Khmer ពាន (piən) (Pou and Jenner, 1980-1981)]</ref> যিহেতু অসমত শৰাই বুজাবলৈ "ফোন" শব্দৰ সলনি পুৰণি "শৰাই" শব্দয়ে ব্যৱহাৰ কৰা হয়, গতিকে ধৰিব পাৰি যে খমেৰ সকলে ব্যৱহাৰ কৰা পাত্ৰৰ দৰে অসমৰ শৰাই খনও প্ৰাগ-আহোম যুগৰ পৰাই ব্যৱহাৰ কৰি অহা হৈছে। অসমলৈ আহি শৰাই আৰু মাইহাং—এই দুয়োবিধ পাত্ৰৰ সাদৃশ্য দেখা পাই আহোমসকলে হয়তো দুয়োবিধকে ব্যাখ্যা কৰিবলৈ “ফোন” শব্দ ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ লৈছিল। যিহেতু ঢাকনিযুক্ত শৰাইখন বাৰ্মিজ সকলৰ মাজত পোৱা যায়, গতিকে এইখন পাছৰ কালত আহোম ৰাজ্যৰ দিনত বাৰ্মাৰ পৰা গ্ৰহণ কৰা হ'ব পাৰে। পাছলৈ শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰদেৱৰ দিনত শৰাই নৱবৈষ্ণৱ ধৰ্মত অন্তভুক্ত কৰা হয় আৰু কালক্ৰমত অসমীয়া সংস্কৃতিৰ এক বিশেষ অংশ হৈ পৰে। [[File:Xorai worship.webp|thumb|নামঘৰত ব্যৱহাৰ হোৱা শৰাই।]] === অতিথি-আদৰণিত তামোল-পাণ আৰু শৰাই=== অসমীয়া সমাজত তামোল-পাণ আতিথ্য, সন্মান, ভক্তি আৰু মিত্ৰতাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰতীক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। শৰাইত তামোল-পাণ আগবঢ়াই অতিথিক আদৰণি জনোৱা পৰম্পৰা এটা স্তৰিত সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা বুলি বুজিব পাৰি—প্ৰথমে দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক বিস্তৃত আতিথ্য-সংস্কৃতি, তাৰ পাছত ভাৰতীয় ধৰ্মীয়-সামাজিক আচাৰৰ সৈতে ইয়াৰ সংযোগ, আৰু শেষত অসমীয়া কাঁহ-পিতলৰ শৰাই বা বঁটাৰ জৰিয়তে ইয়াৰ স্থানীয় ৰূপায়ণ। এই প্ৰথাৰ আটাইতকৈ প্ৰাচীন স্তৰটো দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক লোক সকলৰ তামোল-পাণভিত্তিক আতিথ্য পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত হ’ব পাৰে। খাচী সমাজত ''kwai'' বা তামোল-পাণ অতিথিক আগবঢ়োৱা এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সামাজিক শিষ্টাচাৰ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। ''Shikyntien kwai'' নামৰ খাচী পৰম্পৰাত ঘৰত অহা যিকোনো অতিথিক ''kwai'' আগবঢ়োৱাটো সৌজন্যৰ চিন বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Shikyntien Kwai: A Folklore about Betel Hospitality in Khasi Society |url=https://www.necarf.org/home/articles/54/shikyntien-kwai-a-folklore-about-betel-hospitality-in-khasi-society |website=NECARF |date=14 October 2020 |access-date=9 June 2026}}</ref> খাচীসকল অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক ভাষাপৰিয়ালৰ অন্তৰ্গত হোৱা বাবে, অসমীয়া তামোল-পাণ আতিথ্যৰ গভীৰ স্তৰটো পূব ভাৰতৰ অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াগত betel-areca সংস্কৃতিৰ সৈতে তুলনা কৰিব পাৰি, যদিও ইয়াৰ পৰা অসমীয়া প্ৰথাটো প্ৰত্যক্ষভাৱে খাচী বা অন্য কোনো একক অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক উৎসৰ পৰা আহিছে বুলি নিশ্চিতভাৱে ক’ব নোৱাৰি। পাছৰ স্তৰত এই তামোল-পাণ আতিথ্যৰ প্ৰথা ভাৰতীয় ধৰ্মীয় আৰু সামাজিক আচাৰৰ সৈতে একীভূত হয়। এছ. চি. আহুজা আৰু উমা আহুজাই betel leaf আৰু areca nut-ক আতিথ্য, শুভতা, সন্মান, সামাজিক প্ৰতিশ্ৰুতি আৰু ধৰ্মীয় নিবেদনৰ প্ৰতীক হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছে। তেওঁলোকৰ মতে ভাৰতৰ বহু সামাজিক আৰু ধৰ্মীয় আচাৰত তামোল-পাণ ব্যৱহাৰ হয়, আৰু অসমীয়া বিবাহত তামোল-পাণ প্ৰায় পোন্ধৰটা আচাৰত উপস্থিত থাকে।<ref>{{cite journal |last1=Ahuja |first1=S. C. |last2=Ahuja |first2=Uma |year=2011 |title=Betel Leaf and Betel Nut in India: History and Uses |journal=Asian Agri-History |volume=15 |issue=1 |pages=13–35 |url=https://www.researchgate.net/publication/292469329_Betel_leaf_and_betel_nut_in_India_History_and_uses |access-date=9 June 2026}}</ref> সেয়ে অসমীয়া সমাজত তামোল-পাণ কেৱল মুখশুদ্ধিৰ সামগ্ৰী নহয়; ই আতিথ্য, শুভেচ্ছা, বিবাহ, সামাজিক স্বীকৃতি আৰু ধৰ্মীয় পবিত্ৰতাৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে। এই তামোল-পাণ পৰম্পৰাই অসমত শৰাই আৰু বঁটাৰ জৰিয়তে এক বিশেষ স্থানীয় ৰূপ লাভ কৰে। অসম চৰকাৰৰ সংস্কৃতি-সম্পৰ্কীয় তথ্য অনুসৰি, তামোল-পাণ বা গুৱাপাণক ভক্তি, সন্মান আৰু মিত্ৰতাৰ নিবেদন হিচাপে ধৰা হয়, আৰু অতিথিক আদৰণি তথা ধন্যবাদ জনোৱাৰ চিহ্ন হিচাপে শৰাইত তামোল-পাণ আগবঢ়োৱা হয়। একেটা উৎসত শৰাইক নামঘৰ বা পূজাস্থলীত প্ৰসাদ আৰু অন্যান্য নিবেদন আগবঢ়োৱাৰ পাত্ৰ হিচাপেও বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Culture of Assam |url=https://assam.gov.in/about-us/391 |website=Assam State Portal |publisher=Government of Assam |access-date=9 June 2026}}</ref> ইয়াৰ পৰা বুজা যায় যে তামোল-পাণৰ সামাজিক অৰ্থ বহল আঞ্চলিক পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত হলেও, কাঁহ-পিতলৰ শৰাই বা বঁটাত তাক আগবঢ়োৱাৰ ৰূপটো অসমীয়া ধাতু-শিল্প আৰু সামাজিক আচাৰৰ সৈতে বিশেষভাৱে যুক্ত। == ধৰ্মীয় তাৎপৰ্য == পৰৱৰ্তী সময়ত আহোম সংস্কৃতিৰপৰা গ্ৰহণ কৰা শৰাই অসমীয়া সমাজ আৰু নামঘৰীয়া ধৰ্মীয় পৰম্পৰাৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশত পৰিণত হয়। নামঘৰত ভাগৱত স্থাপনৰ বাবে শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল, যিয়ে অসমীয়া আধ্যাত্মিক জীৱনত [[File:Sankaradeva.jpg|thumb|right|220px|শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]] ১৫শ আৰু ১৬শ শতিকাত [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]]ৰ একশৰণ নামধৰ্ম আন্দোলনে শৰাই আৰু বটাৰ তাৎপৰ্য নতুন ৰূপ দিয়ে। শংকৰদেৱে পুৰণি অসমীয়া সাংস্কৃতিক পৰিসৰৰপৰা শৰাইৰ ব্যৱহাৰ গ্ৰহণ কৰি ইয়াক অসমীয়া বৈষ্ণৱ সমাজত অন্তৰ্ভুক্ত কৰে। নামঘৰৰ মাজভাগত শৰাইৰ ওপৰত ভাগৱত স্থাপন কৰি তেওঁ দেখুৱাইছিল যে ঈশ্বৰ সকলোৰে বাবে সমান। সেই নামঘৰত শৰাই হৈ উঠে “সমতাৰ প্ৰতীক”—য’ৰপৰা সকলো ভক্তক সমানে প্ৰসাদ বিতৰণ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday |date=20 March 2021 }}</ref> == ঐতিহ্য == শৰাই আৰু বটাৰ ঐতিহ্যৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশ হৈছে—ই কেৱল ৰাজকীয় বস্তু হৈ নাথাকি অসমীয়া সমাজৰ সামূহিক হৃদস্পন্দনত পৰিণত হোৱা।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday }}</ref> শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। তামোল-পাণ আগবঢ়োৱাৰ মাধ্যমেৰে শৰাই আৰু বটা “সন্মানৰ আচাৰ” হিচাপে সমগ্ৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত একত্ৰিত সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা সৃষ্টি কৰে। এই আধ্যাত্মিক ৰূপান্তৰৰ ফলত শৰাই আৰু বটা কেৱল ৰাজকীয় ক্ষমতাৰ প্ৰতীক হৈ নাথাকি সামাজিক ঐক্য, সমতা আৰু অসমীয়া জাতীয় আত্মাৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশত পৰিণত হয়।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday |date=20 March 2021 }}</ref> == চাওক == * [[অসমীয়া সংস্কৃতি]] * [[তামোল-পাণ]] * [[নামঘৰ]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} 442wfwh0zb9q22rwrkyrx266yiy2eob 612263 612262 2026-06-14T21:21:57Z Ananya Taye 28065 /* ফান পাত্ৰ */ Rearranged the paras so that some dumbwits don't misinterpret 612263 wikitext text/x-wiki '''শৰাই''' আৰু '''বটা''' অসমৰ অন্যতম প্ৰতীকী পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। কাঁহ বা বেল-মেটেলৰে নিৰ্মিত এই শিল্পবস্তু অসমীয়া সমাজত মৰ্যাদা, সন্মান আৰু সাংস্কৃতিক গৌৰৱৰ প্ৰতীক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। সাধাৰণতে তলত এটা থিয়াভাগ থকা ওপৰৰ থাল সদৃশ গঠনযুক্ত শৰাই ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠান, সামাজিক অনুষ্ঠান আৰু বিশেষকৈ অতিথি সম্ভাষণত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। অসমীয়া আৰু আহোম সংস্কৃতিত শৰাই আগবঢ়োৱা মানে আন্তৰিকতা, আতিথ্য আৰু গভীৰ সন্মান প্ৰকাশ কৰা। [[File:Xorai-শৰাই.jpg|thumb|right|250px|পৰম্পৰাগত অসমীয়া শৰাই]] সাধাৰণতে ইয়াত তামোল-পাণ, মিঠাই আৰু আন আন আনুষ্ঠানিক সামগ্ৰী আগবঢ়োৱা হয়। কিছুমান শৰাইত অলংকৃত ঢাকনি থাকে, যিয়ে ইয়াৰ সৌন্দৰ্য আৰু আধ্যাত্মিক তাৎপৰ্য বৃদ্ধি কৰে; আন কিছুমান আকৌ মুকলি ৰূপত থাকে। লক্ষণীয় যে, অতিথি সম্ভাষণ আৰু ধৰ্মীয় নিবেদনৰ বাবে ব্যৱহৃত এনে উচ্চভিত্তিযুক্ত থাল বা পাত্ৰৰ ধাৰণা এছিয়াৰ আন বহু অঞ্চলতো—বিশেষকৈ চীন, তিব্বত, নেপাল আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াত দেখিবলৈ পোৱা যায়। যদিও শৰাই আৰু বটা একে ধৰণৰ সামগ্ৰী আৰু মূল নক্সাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ় লৈ উঠিছে, তথাপি সময়ৰ লগে লগে এই দুয়োটা পৃথক শিল্পবস্তু হিচাপে বিকশিত হয়। শৰাই সাধাৰণতে ওপৰত এটা সমতল থাল আৰু তলত এটা থিয়াভাগযুক্ত, আনহাতে বটা হৈছে বাটিৰ দৰে পাত্ৰ, যি বহু সময়ত শৰাইৰ সৈতে একেলগে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=Fragmented Memories: Struggling to Be Tai-Ahom in India |url=https://archive.org/details/fragmentedmemori0000saik |publisher=Duke University Press |location=Durham |year=2004 |isbn=9780822334255 |access-date=5june 2025 }}</ref> == ইতিহাস == === প্ৰাচীন চীনা উৎস === [[File:Warring States Bronze Dou 02.jpg|thumb|right|250px|যুদ্ধৰত ৰাজ্যসমূহৰ যুগৰ ব্ৰঞ্জৰ ডৌ পাত্ৰ]] শৰাই আৰু বটাৰ শিকড় চীন জনগোষ্ঠীৰ এক প্ৰাচীন সাংস্কৃতিক ধাৰাৰ সৈতে জড়িত। "Dou " (豆) নামে পৰিচিত উচ্চভিত্তিযুক্ত বাটিৰ আকৃতি প্ৰথমে চীনত নৱপ্ৰস্তৰ যুগত দেখা যায়। ওপৰত পাত্ৰ আৰু তলত থিয়াভাগ থকা এই গঠন প্ৰায় ৬,০০০–৭,০০০ বছৰ আগতে (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৫০০০–৪০০০) উৎপত্তি লাভ কৰে, আৰু ইয়াৰ মূল আকৃতি ইয়াংশাও সংস্কৃতি আৰু ডাৱেনকʼ সংস্কৃতিত বিকশিত হয়। ভাষাতাত্ত্বিক আৰু জিনগত গৱেষকৰ মতে [[চীনা-তিব্বতীয় ভাষা|চীন-তিব্বতীয়]] বা তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় ভাষা পৰিয়ালৰ লোক সকলৰ আদিম বিস্তাৰ উত্তৰ চীনৰ ইয়াংশাও আৰু মাজিয়াও সভ্যতাৰ পৰা হৈছিল।<ref>{{cite journal |last1=Zhang |first1=Menghan |last2=Yan |first2=Shi |last3=Pan |first3=Wuyun |last4=Jin |first4=Li |year=2019 |title=Phylogenetic evidence for Sino-Tibetan origin in northern China in the Late Neolithic |journal=Nature |volume=569 |pages=112–115 |doi=10.1038/s41586-019-1153-z}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Zhang |first1=Hanzhi |last2=Ji |first2=Ting |last3=Pagel |first3=Mark |last4=Mace |first4=Ruth |year=2020 |title=Dated phylogeny suggests early Neolithic origin of Sino-Tibetan languages |journal=Scientific Reports |volume=10 |article-number=20792 |doi=10.1038/s41598-020-77404-4}}</ref> যিহেতু অসমৰ বড়ো-গাৰো বা বড়ো-কছাৰী মূলীয় ভাষাসমূহ তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় ভাষা পৰিয়ালৰ এটা শাখা হিচাপে গণ্য কৰা হয়,‌গতিকে চীনৰ এই সভ্যতাৰ পৰাই অসমৰ [[বড়ো-কছাৰী]] মূলীয় জনগোষ্ঠী সমূহৰ উৎপত্তি হৈছে বুলি ক'ব পৰা যায়।<ref>{{cite book |last=DeLancey |first=Scott |year=2012 |chapter=On the Origins of Bodo-Garo |editor-last=Morey |editor-first=Stephen |editor2-last=Post |editor2-first=Mark W. |title=North East Indian Linguistics |volume=4 |publisher=Cambridge University Press India |pages=3–20}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত [[ঝৌ সাম্ৰাজ্য]]ৰ (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১০৪৬–২৫৬) যুগত “ডৌ” চীনা ধৰ্মীয়-আনুষ্ঠানিক সংস্কৃতিৰ এক বিশেষ প্ৰতীকত পৰিণত হয়। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। [[File:Spring & Autumn Bronze Dou, Xinzheng.jpg|thumb|right|250px|বসন্ত আৰু শৰৎ যুগৰ ব্ৰঞ্জৰ ডৌ পাত্ৰ, চিনঝেং]] ঝৌ সমাজত জীৱন “লি” বা আচাৰ-ব্যৱস্থাৰ নিয়মেৰে পৰিচালিত হৈছিল। সেই ব্যৱস্থাত ডৌ কেৱল এটা খাদ্যপাত্ৰ নাছিল; ই আছিল পূৰ্বপুৰুষৰ সৈতে আত্মিক যোগাযোগ স্থাপন কৰা এক পৱিত্ৰ আচাৰিক পাত্ৰ। ঝৌ লোকসকলে বিশ্বাস কৰিছিল যে সঠিকভাৱে পূৰ্বপুৰুষক নিবেদন কৰিলে ঐশ্বৰিক আশীৰ্বাদ লাভ হয়—যেনে সুৰক্ষা আৰু উন্নত ফচল। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। [[File:Dou with an inland hunting scene.jpg|thumb|right|250px|শিকাৰ দৃশ্য খোদিত প্ৰাচীন ডৌ পাত্ৰ]] ===চীনৰ পৰা শৰাই সংস্কৃতিৰ বিস্তাৰ=== কালক্ৰমত চীনৰ পৰা শৰাই জাতীয় পাত্ৰ চীন তিব্বতীয় মূলৰ বাৰ্মিজ<ref>[https://archive.org/details/burmese-hsun-ok Traditional Burmese Offering Tray Hsun-Ok]</ref>, তিব্বত, নেপাল<ref>[https://archive.org/details/nepal-offering-tray Traditional Nepalese Offering tray]</ref>, অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক ভুলৰ কম্বোডিয়া, ভিয়েটনাম, টাই মুলৰ থাইলেণ্ড, অষ্ট্ৰোনেচিয়ান মূলৰ মালয়েছিয়া, ইত্যাদি অঞ্চললৈ বিয়পি পৰে। বৌদ্ধ ধৰ্মত শৰাইৰ মহৎ আটাইতকৈ বেছি। এই সকলো দেশত শৰাই জাতীয় পাত্ৰ ভগৱানৰ আগত সেৱা কৰিবলৈ আগ বঢ়োৱা হয়। ===ফান পাত্ৰ=== কম্বোডিয়াৰ বা‌ থাই ভাষাত শৰাই জাতীয় পাত্ৰক ''"ফান"'' কোৱা হয়।<ref>{{cite web |title=Mon-Khmer Languages Database: Khmer |website=SEAlang Library |publisher=Center for Research in Computational Linguistics |url=https://www.sealang.net/monkhmer/database/retrieve.pl?format=html&language=Khmer&sort=gloss |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Phan (tray) |website=Wikipedia |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Phan_(tray) |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=ពាន |website=Wiktionary |url=https://en.wiktionary.org/wiki/%E1%9E%96%E1%9E%B6%E1%9E%93 |access-date=15 June 2026}}</ref> * খমেৰ সকলৰ ফান ভাষিক দৃষ্টিকোণৰ পৰা ''ফান'' শব্দ-পৰিয়ালটো টাই ভাষা সমূহতকৈ অষ্ট্ৰ-এচিয়াটিক বা খমেৰ ভাষাত সমূহত অধিক পুৰণি আৰু ব্যাপকভাৱে বিস্তৃত। Roger Blenchয়ে নিজৰ Austroasiatic basketry terminologyৰ অধ্যয়নত “pedestal tray”ৰ বাবে এটা প্ৰাৰম্ভিক অষ্ট্ৰ’এছিয়াটিক মূলৰ তালিকা প্ৰস্তুত কৰিছে, য’ত Shortoৰ Proto-Mon-Khmerৰ ''*baːn'' অৰ্থাৎ “pedestal dish”, Kuiৰ ''phian'' অৰ্থাৎ “pedestal teay”,Surin Khmerৰ ''piːan'''' অৰ্থাৎ “tray with pedestal”, T’inৰ ''phɨan'' অৰ্থাৎ “tray”, আৰু Nyah Kurৰ ''kǝbíǝn'' অৰ্থাৎ “bamboo food tray”। Blenchয়ে এই শব্দ পৰিয়ালটোক পুৰণি চীনা ''*bˤan'' অৰ্থাৎ “ট্ৰেই”ৰ সৈতে তুলনা কৰিছে। তেওঁ লগতে থাই আৰু শ্বান ভাষাত পোৱা ৰূপটো ও চীনা ভাষাৰ পৰা যোৱা ("plausibly a regional Chinese borrowing”) বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Blench |first=Roger |chapter=Basketry in Austroasiatic |editor-last=Alves |editor-first=Mark |title=Austroasiatic Linguistics in Honour of Michel Ferlus |publisher=JSEALS Special Publication |year=2025 |pages=87–88 |url=https://icaal.net/wp-content/uploads/2026/01/AA-Linguistics-in-Honour-of-Michel-Ferlus-2025.pdf |access-date=15 June 2026}}</ref> থাই/শ্যাম ৰাজ্যসমূহৰ থাইলেণ্ডত উত্থান হোৱাৰ আগতেই কম্বোডিয়া আৰু সংশ্লিষ্ট মূল ভূখণ্ডীয় দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক প্ৰেক্ষাপটত শৰাই জাতীয় পাত্ৰৰ উপস্থিতি পোৱা যায়। হেং পিফালে খ্ৰীষ্টীয় ৩০০–৫০০ চনৰ প্ৰাক-আংকোৰীয় যুগৰ উত্তৰণৰ বিষয়ে আলোচনা কৰোঁতে উত্তৰ-পূব থাইলেণ্ড আৰু কম্বোডিয়াৰ প্ৰাগৈতিহাসিক স্থানসমূহত "pedestalled dishes and bowls" অৰ্থাৎ শৰাই জাতীয় পাত্ৰ আৰু বাটিৰ উপস্থিতিৰ কথা উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Heng |first=Piphal |title=Transition to the Pre-Angkorian period (300–500 CE): Thala Borivat and a regional perspective |journal=Journal of Southeast Asian Studies |volume=47 |issue=3 |year=2016 |pages=484–505 |doi=10.1017/S0022463416000369 |url=https://www.cambridge.org/core/journals/journal-of-southeast-asian-studies/article/transition-to-the-preangkorian-period-300500-ce-thala-borivat-and-a-regional-perspective/AEC80A473E33ED556489658939C261D2 |access-date=15 June 2026}}</ref> তেওঁ কম্বোডিয়াৰ Tuol Neakta Kang Memay স্থানৰ পৰা পোৱা এটা পেডেষ্টেলযুক্ত বাটিৰ ছবিও প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Heng |first=Piphal |year=2016 |title=Transition to the Pre-Angkorian period (300–500 CE): Thala Borivat and a regional perspective |journal=Journal of Southeast Asian Studies |volume=47 |issue=3 |pages=484–505 |doi=10.1017/S0022463416000406}}</ref> [[এংকৰ ৱাট|এংকৰ বছৰেই]] স্থানৰ প্ৰাচীন কম্বোডীয় মৃত্শিল্পৰ মাজতো এনে পেডেষ্টেলযুক্ত থালৰ আকৃতিৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে; Miriam T. Stark-এ এংকৰ বৰেইৰ মৃত্শিল্পৰ ভিতৰত শৰাই জাতীয় থালৰ বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Stark |first=Miriam T. |year=2019 |title=Earthenware Ceramic Technologies of Angkor Borei, Cambodia |journal=Udaya, Journal of Khmer Studies |volume=14 |pages=109–132}}</ref> একেদৰেই UNESCOয়ে প্ৰকাশিত খমেৰ ৰূপালী শিল্প সম্পৰ্কীয় এখন গ্ৰন্থৰ মতে প্ৰাক-আংকোৰীয় আৰু আংকোৰীয় শিলালিপিত কম্বোডীয় সকলে ব্যৱহাৰ কৰা ৰূপালী সামগ্ৰীৰ ভিতৰত পেডেষ্টেল যুক্ত থাল আৰু ট্ৰেৰও বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Kong |first=Vireak |year=2009 |title=Khmer Silverwares |publisher=UNESCO |location=Phnom Penh |url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000187953 |access-date=9 June 2026}}</ref> থাই সকলৰ আয়ুথিয়া ৰাজ্য ১৩৫১ চনত প্ৰতিষ্ঠা হৈছিল আৰু ইয়াৰ ৰাজ দৰবাৰৰ সংস্কৃতি আংকোৰৰ সাংস্কৃতিৰ আৰ্হিৰে গঢ় লোৱা বুলি কোৱা হয়।<ref>{{cite encyclopedia |title=History of Thailand |encyclopedia=Encyclopaedia Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/history-of-Thailand |access-date=9 June 2026}}</ref><ref>{{cite encyclopedia |title=Khmer Empire |encyclopedia=Encyclopaedia Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Khmer-Empire |access-date=9 June 2026}}</ref>উল্লেখযোগ্য যে তেতিয়ালৈকে থাই/টাই সকলৰ প্ৰবজন ঘটা নাছিল<ref>{{cite journal |last=Evans |first=Grant |title=The Tai Original Diaspora |journal=Journal of the Siam Society |volume=104 |year=2016 |pages=1–14 |url=https://thesiamsociety.org/wp-content/uploads/2016/04/JSS_104_0b_Evans_TaiOriginalDiaspora.pdf |access-date=15 June 2026}}</ref>। সেয়েহে ধৰিব পৰা যায় যে থাই বা তাই সকলৰ আগমনৰ আগৰে পৰা খমেৰ সকলে বান/ফান নামৰ শৰাই জাতীয় পাত্ৰ ব্যৱহাৰ কৰি আহিছিল। * টাই সকলৰ ফান খমেৰ সকলৰ দৰে থাই সকলেও এই পাত্ৰক "ফান" কয়। থাই বা অন্য টাই সকলে শৰাই জাতীয় সম্পাদ খমেৰ সকলৰ সম্পৰ্কত অহাৰ আগতে ব্যৱহাৰ কৰিছিল নে নাই তাৰ তথ্য পোৱা নাযায়। আনহাতে টাই জনগোষ্ঠীসমূহ দক্ষিণমুখী হৈ মন আৰু খমেৰ সভ্যতাৰ প্ৰভাৱাধীন অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰাৰ পিছত খমেৰ দৰবাৰৰ সংস্কৃতি, ৰাজকীয় অনুষ্ঠান বা ভাৰতৰ সংস্কৃতিৰ দ্বাৰা প্ৰভাৱিত আচাৰ-ব্যৱহাৰ সংস্কৃতিৰ বহু উপাদান গ্ৰহণ কৰিছিল বুলি জনা যায়।<ref>{{cite web |title=History of Thailand: Mon-Khmer civilizations |website=Encyclopaedia Britannica |publisher=Encyclopaedia Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/history-of-Thailand |access-date=15 June 2026}}</ref>প্ৰাচীন কালৰ প্ৰোটো-খমেৰ সকলৰ দৰে থাই সকলৰ "ফান" শব্দটোও পুৰণি চীনা ভাষাৰ থাল বা ট্ৰে বুজোৱা ''*bˤan'' শব্দৰ পৰা লোৱা হৈছে।<ref>{{cite web |title=พาน |website=Wiktionary |url=https://en.wiktionary.org/wiki/%E0%B8%9E%E0%B8%B2%E0%B8%99 |access-date=15 June 2026}}</ref> টাই ভাষাসমূহ যেনে থাই ভাষাত พาน (ফান), লাও ভাষাত ພານ (phān), টাই ডাম ꪝꪱꪙ বা ꪟꪱꪙ টাই য়াই ভাষাত ပၢၼ်ႉ আদিয়ে থাল সদৃশ পাত্ৰক বুজোৱা হয় যি চীনা ভাষাৰ 盤 পানৰ পৰা আহিছে যাৰ অৰ্থ থাল (tray)।<ref>“พาน” in Thai Dictionary Project (TDP) (UC Berkeley 1964) (plus additional data from the Royal Institute of Thailand (RI) and NECTEC's LEXITRON project (LEX)). Searchable online at {{url|SEAlang.net}}</ref> টাই-আহোম ভাষাত এনে পাত্ৰক ফুন (𑜇𑜥𑜃𑜫) বুলি কোৱা হয়।<ref>{{Cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |author-link=Golap Chandra Barua |title=Ahom-Assamese-English Dictionary |publisher=Baptist Mission Press |location=Calcutta |year=1920 |page= 138|url=https://ia801408.us.archive.org/2/items/in.ernet.dli.2015.463794/2015.463794.Ahom-assamese-english-Dictionary.pdf |access-date=2026-06-14}}</ref> থাই সকলৰ মাজত ফান এটা উচ্চ স্তৰীয় পৰম্পৰাগত বাচন।<ref>{{Cite journal |last1=Titrassamee |first1=Songsak |last2=Lamduan |first2=Somchai |last3=Phaengsoi |first3=Kosit |date=2014-06-12 |title=Bai Sri Su Khwan: Spirit Blessing in North-eastern Thailand |journal=Asian Culture and History |volume=6 |issue=2 |pages=134–138 |publisher=Canadian Center of Science and Education |doi=10.5539/ach.v6n2p134 |issn=1916-9655 |url=https://patricklepetit.jalbum.net/ANIMISM%20AND%20RELIGION/LIBRARY/Bai_Sri_Su_Khwan_Spirit_Blessing_in_North-eastern.pdf |access-date=2026-06-14 }}</ref> টাই লাও আৰু ফু টাই সকলৰ পৰম্পৰাগত অনুষ্ঠান বাই চ্ৰি চু খৱানত দুটা মুখ্য সামগ্ৰীৰ ভিতৰত ফান খাও (খাদ্য থোৱা ফান) অন্যতম।<ref>{{Cite journal |last1=Titrassamee |first1=Songsak |last2=Lamduan |first2=Somchai |last3=Phaengsoi |first3=Kosit |date=2014-06-12 |title=Bai Sri Su Khwan: Spirit Blessing in North-eastern Thailand |journal=Asian Culture and History |volume=6 |issue=2 |pages=134–138 |publisher=Canadian Center of Science and Education |doi=10.5539/ach.v6n2p134 |issn=1916-9655 |url=https://patricklepetit.jalbum.net/ANIMISM%20AND%20RELIGION/LIBRARY/Bai_Sri_Su_Khwan_Spirit_Blessing_in_North-eastern.pdf |access-date=2026-06-14 |page= }}</ref> * দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অন্য শৰাই জাতীয় পাত্ৰ খমেৰ আৰু তাই বাদেও দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অন্য দেশসমূহতো শৰাই-জাতীয় পেডেষ্টেলযুক্ত পাত্ৰ বা নৈবেদ্য-ট্ৰে দেখা যায়। মিয়ানমাৰত ইয়াৰ এটা স্বতন্ত্ৰ ঢাকনিযুক্ত লাখ-পাত্ৰ ৰূপ দেখা যায়, যাক hsun-ok বুলি কোৱা হয়। এই পাত্ৰ বৌদ্ধ ভিক্ষু আৰু বিহাৰলৈ খাদ্য বা নৈবেদ্য আগবঢ়োৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত হয়, আৰু সাধাৰণতে বাঁহ বা কাঠৰ গাঁথনিৰ ওপৰত লাখ-লেপ দি নিৰ্মাণ কৰা হয়।<ref>{{cite web |title=Conserving a Burmese offering vessel |website=British Museum |publisher=The British Museum |date=13 September 2023 |url=https://www.britishmuseum.org/blog/conserving-burmese-offering-vessel |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Buddhist offering vessel (hsun ok) |website=Art Gallery of South Australia Collection |publisher=Art Gallery of South Australia |url=https://www.agsa.sa.gov.au/collection-publications/collection/works/buddhist-offering-vessel-hsun-ok/24828/ |access-date=15 June 2026}}</ref> দ্বীপীয় দক্ষিণ-পূব এছিয়াতো এনে পেডেষ্টেলযুক্ত ট্ৰে বা পাত্ৰৰ ব্যৱহাৰ পোৱা যায়। ইণ্ডোনেশিয়াৰ বালিত দুলাং (dulang) নামে জনা ওখ পায়াযুক্ত ট্ৰে ধৰ্মীয় বা আনুষ্ঠানিক নৈবেদ্য বহন কৰাৰ বাবে ব্যৱহৃত হয়। ফিলিপাইনছৰ ৰাষ্ট্ৰীয় মিউজিয়াময়ে উল্লেখ কৰিছে যে বালিৰ এই দুলাং-সমূহ পূজা পাতল বা নীতি নিয়মত বিভিন্ন সামগ্ৰী আগবঢ়াবলৈ ব্যৱহাৰ ৰা হয়। দক্ষিণ ফিলিপাইনছৰ Maranao আৰু Maguindanao সমাজত তাবাক নামে জনা পিতলৰ শৰাই জাতীয় পাত্ৰ বিশেষ অনুষ্ঠানত খাদ্য পৰিবেশনৰ বাবে ব্যৱহৃত হয়।<ref>{{cite web |title=Earthenware Pedestalled Bowls |website=National Museum of the Philippines |publisher=National Museum of the Philippines |date=7 December 2021 |url=https://www.nationalmuseum.gov.ph/2021/12/07/earthenware-pedestalled-bowls/ |access-date=15 June 2026}}</ref> জাভাৰ মধ্যযুগীয় শিল্পতো শৰাই জাতীয় পাত্ৰৰ উদাহৰণ পোৱা যায়।<ref>{{cite web |title=Offering tray (talam) |website=The Metropolitan Museum of Art |publisher=The Metropolitan Museum of Art |url=https://www.metmuseum.org/art/collection/search/715081 |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Offering Vessel in the Form of a Female Head |website=Los Angeles County Museum of Art |publisher=LACMA |url=https://collections.lacma.org/node/175545 |access-date=15 June 2026}}</ref> ===তিব্বতীয় শৰাই-বাটি জাতীয় পাত্ৰ=== তিব্বতী বৌদ্ধ সংস্কৃতিতো নৈবেদ্য আগবঢ়োৱাৰ বাবে pedestal‌ যুক্ত বাটি আৰু ট্ৰে-জাতীয় ধাৰ্মিক পাত্ৰ কিছুমান ব্যৱহাৰ কৰা হয়। Rubin Museum-ৰ মতে, তিব্বতী ''stemmed offering bowls'' ধাৰ্মিক ৰীতি-নীতি আৰু দৈনন্দিন ভোগ নিৰ্মালীৰ বাবে ব্যৱহৃত হয়।<ref>{{cite web |title=Stemmed Offering Bowl |website=Rubin Museum of Himalayan Art |publisher=Rubin Museum of Himalayan Art |url=https://rubinmuseum.org/collection/sc2012-7-6-1-7/ |access-date=15 June 2026}}</ref> তদুপৰি ''mandala offering set'' বা ''mandala plate'' তিব্বতী বৌদ্ধ আচাৰত সমগ্ৰ বিশ্বব্ৰহ্মাণ্ডক বৌদ্ধ ধৰ্ম আৰু সংগলৈ প্ৰতীকীভাৱে নৈবেদ্য হিচাপে আগবঢ়োৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত হয়।<ref>{{cite web |title=Mandala Offering Set |website=Rubin Museum of Himalayan Art |publisher=Rubin Museum of Himalayan Art |url=https://rubinmuseum.org/collection/sc2012-7-1a-e/ |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Mandala: Offering Plate |website=Himalayan Art Resources |url=https://www.himalayanart.org/search/set.cfm?setID=2012 |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Tibetan Buddhist Silver Pedestal Offering Bowl |website=Invaluable |url=https://www.invaluable.com/auction-lot/tibetan-buddhist-silver-pedestal-offering-bowl-13-1206-c-b9d41abb7e |access-date=15 June 2026}}</ref> ===ঢাকনিযুক্ত বাৰ্মিজ শৰাই=== বাৰ্মিজ ''ban'' (ဗန်း)-ৰ অৰ্থ “tray” বা ট্ৰে, আৰু সম্পৰ্কীয় বাৰ্মিজ শব্দ ''langpan'' (လင်ပန်း)-ৰ অৰ্থও “tray”। এই দুয়োটা ৰূপ চীনা 盤 শব্দৰ পৰা লোৱা হৈছে, যাৰ পুৰণি/মধ্য চীনা পুনর্গঠিত ৰূপ ''*baːn'' বা ''ban'' আৰু অৰ্থ “dish” বা “tray”।<ref>{{cite web |title=ဗန်း |website=Wiktionary |url=https://en.wiktionary.org/wiki/%E1%80%97%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%B8 |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=လင်ပန်း |website=Wiktionary |url=https://en.wiktionary.org/wiki/%E1%80%9C%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%95%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%B8 |access-date=15 June 2026}}</ref> বাৰ্মিজ সংস্কৃতিত ঢাকনিযুক্ত শৰাই দৰে পাত্ৰ দেখা যায়। এই পাত্ৰক ''hsun-ok'' বুলি কোৱা হয়। এইটো সাধাৰণতে বাৰ্মিজ সকলৰ বৌদ্ধ নৈবেদ্য বহন বা আগবঢ়োৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত পাত্ৰ।<ref>{{cite web |title=hsun-ok; vessel-stand; bowl |website=British Museum Collection Online |publisher=The British Museum |url=https://www.britishmuseum.org/collection/object/A_1993-1117-1 |access-date=15 June 2026}}</ref> ''Hsun-ok'' সাধাৰণতে লাখ-লেপা বাঁহ বা কাঠেৰে নিৰ্মিত হয়, আৰু ইয়াত এটা পেডেষ্টেল, বাটিৰ দৰে মূল পাত্ৰ, ভিতৰুৱা ট্ৰে আৰু ওপৰত এটা ওখ শিখৰযুক্ত ঢাকনি থাকে।<ref>{{cite web |title=hsun-ok; vessel-stand; bowl |website=British Museum Collection Online |publisher=The British Museum |url=https://www.britishmuseum.org/collection/object/A_1993-1117-1 |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Buddhist offering vessel (hsun ok) |website=Art Gallery of South Australia Collection |publisher=Art Gallery of South Australia |url=https://www.agsa.sa.gov.au/collection-publications/collection/works/buddhist-offering-vessel-hsun-ok/24828/ |access-date=15 June 2026}}</ref> ইয়াৰ পৰা বুজা যায় যে শানসকলৰ ঢাকনিযুক্ত ''hsun-ok'' ৰূপটো বাৰ্মিজ বৌদ্ধ নৈবেদ্য-পাত্ৰ পৰম্পৰাৰ এটা স্থানীয় অভিযোজন আছিল।<ref>{{cite web |title=hsun-ok |website=British Museum Collection Online |publisher=The British Museum |url=https://www.britishmuseum.org/collection/object/A_1998-0723-241 |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Burmese Lacquer Hson-ok Offering Box |website=Michael Backman Ltd |url=https://www.michaelbackmanltd.com/archived_objects/burmese-lacquer-hson-ok-offering-box/ |access-date=15 June 2026}}</ref> অৱশ্যে এই প্ৰমাণ বিশেষকৈ শিখৰযুক্ত ঢাকনি থকা লাখৰ ঢাকনিযুক্ত ''hsun-ok''-ৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰযোজ্য; সকলো মুকলি পেডেষ্টেলযুক্ত ট্ৰে বাৰ্মিজ উৎসৰ পৰা আহিছে বুলি ইয়াৰ দ্বাৰা প্ৰমাণিত নহয়। মুকলি উঠা নৈবেদ্য-ট্ৰে সমগ্ৰ মূল ভূখণ্ডীয় দক্ষিণ-পূব এছিয়াত বহুলভাৱে দেখা যায়, কিন্তু ঢাকনিযুক্ত লাখৰ ''hsun-ok'' বিশেষভাৱে বাৰ্মীজ বৌদ্ধ বস্তু-সংস্কৃতিৰ সৈতে অধিক ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত। ===অসমত শৰাই আৰু বটাৰ প্ৰচলন=== চীন-তিব্বতীয় বা তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় মূলৰ‌ [[চুতীয়া ৰাজ্য]] আৰু টাই মূলৰ [[আহোম ৰাজ্য]] দুয়োতে বটা বা শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। [[যোৰহাট জিলা]]ৰ তিতাবৰ অঞ্চলৰ চুতীয়া লোক এঘৰত পুৰণি বাকচ এটাত ভৰাই সংৰক্ষিত কৰি থোৱা চুতীয়া ৰাজ্যৰ দিনীয়া বটা উদ্ধাৰ কৰা হৈছে। বটাতোত অসমীয়া লিপিত খোদিত আছে "১৩১৭ সন ছাৰি শাবন মাশ"। অৰ্থাৎ ১৩৯৫ চনৰ(১৩১৭ শক) চাৰি শাওণত এই বঁটা টো নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল বা গ্ৰহণ কৰা হৈছিল।<ref> [https://archive.org/details/chutia-bota-1395 Image of the Bota dated to 1395 AD.]</ref> চুতীয়া সকলৰ দৰে [[ডিমাছা জনগোষ্ঠী|ডিমাছা]] সকলেও শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা দেখা যায়।<ref>{{cite web |title=horai |url=https://www.xobdo.org/dic/horai |website=Xobdo |access-date=14 June 2026}}</ref> ডিমাছা ভাষাত এই পাত্ৰক ''"শৰাই"'' বুলিয়ে জনা যায়। তদুপৰি ডিমাছা সকলৰ পাৰম্পৰিক বস্ত্ৰ শিল্পত ''হ'ৰাইমিন'' নামৰ শৰাইৰ মটিফটোও(motif) সংৰক্ষণ কৰি থোৱা দেখা যায়।<ref>{{cite web |last=ROOHI |title=Weaving in indigenous Dimasa community of Assam |url=https://in.boell.org/en/weaving-indigenous-dimasa-community-assam |website=Heinrich Böll Stiftung |date=19 December 2019 |access-date=14 June 2026}}</ref> আহোম ভাষাত শৰাইখনক ''"ফোন"'' বুলি কোৱা হয়। একেইটা শব্দয়েই মাইহাং থাল খনকো বুজায়। এই শব্দৰ গুৰি পুৰণি চীনা ভাষাৰ থাল বা ট্ৰে বুজোৱা ''"পান''" শব্দ আৰু থাই বা শান ভাষাত শৰাই জাতীয় পাত্ৰক ''"ফান"'' কোৱা হয়।<ref>[https://en.wiktionary.org/wiki/%E0%B8%9E%E0%B8%B2%E0%B8%99 Borrowed from Old Chinese 盤 (OC *baːn, “tray”). Cognate with Lao ພານ (phān), Tai Dam ꪝꪱꪙ or ꪟꪱꪙ, Burmese ဗန်း (ban:, “tray”), Shan ပၢၼ်ႉ (pâ̰an, “tray”), and possibly Khmer ពាន (piən) (Pou and Jenner, 1980-1981)]</ref> যিহেতু অসমত শৰাই বুজাবলৈ "ফোন" শব্দৰ সলনি পুৰণি "শৰাই" শব্দয়ে ব্যৱহাৰ কৰা হয়, গতিকে ধৰিব পাৰি যে খমেৰ সকলে ব্যৱহাৰ কৰা পাত্ৰৰ দৰে অসমৰ শৰাই খনও প্ৰাগ-আহোম যুগৰ পৰাই ব্যৱহাৰ কৰি অহা হৈছে। অসমলৈ আহি শৰাই আৰু মাইহাং—এই দুয়োবিধ পাত্ৰৰ সাদৃশ্য দেখা পাই আহোমসকলে হয়তো দুয়োবিধকে ব্যাখ্যা কৰিবলৈ “ফোন” শব্দ ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ লৈছিল। যিহেতু ঢাকনিযুক্ত শৰাইখন বাৰ্মিজ সকলৰ মাজত পোৱা যায়, গতিকে এইখন পাছৰ কালত আহোম ৰাজ্যৰ দিনত বাৰ্মাৰ পৰা গ্ৰহণ কৰা হ'ব পাৰে। পাছলৈ শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰদেৱৰ দিনত শৰাই নৱবৈষ্ণৱ ধৰ্মত অন্তভুক্ত কৰা হয় আৰু কালক্ৰমত অসমীয়া সংস্কৃতিৰ এক বিশেষ অংশ হৈ পৰে। [[File:Xorai worship.webp|thumb|নামঘৰত ব্যৱহাৰ হোৱা শৰাই।]] === অতিথি-আদৰণিত তামোল-পাণ আৰু শৰাই=== অসমীয়া সমাজত তামোল-পাণ আতিথ্য, সন্মান, ভক্তি আৰু মিত্ৰতাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰতীক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। শৰাইত তামোল-পাণ আগবঢ়াই অতিথিক আদৰণি জনোৱা পৰম্পৰা এটা স্তৰিত সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা বুলি বুজিব পাৰি—প্ৰথমে দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক বিস্তৃত আতিথ্য-সংস্কৃতি, তাৰ পাছত ভাৰতীয় ধৰ্মীয়-সামাজিক আচাৰৰ সৈতে ইয়াৰ সংযোগ, আৰু শেষত অসমীয়া কাঁহ-পিতলৰ শৰাই বা বঁটাৰ জৰিয়তে ইয়াৰ স্থানীয় ৰূপায়ণ। এই প্ৰথাৰ আটাইতকৈ প্ৰাচীন স্তৰটো দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক লোক সকলৰ তামোল-পাণভিত্তিক আতিথ্য পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত হ’ব পাৰে। খাচী সমাজত ''kwai'' বা তামোল-পাণ অতিথিক আগবঢ়োৱা এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সামাজিক শিষ্টাচাৰ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। ''Shikyntien kwai'' নামৰ খাচী পৰম্পৰাত ঘৰত অহা যিকোনো অতিথিক ''kwai'' আগবঢ়োৱাটো সৌজন্যৰ চিন বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Shikyntien Kwai: A Folklore about Betel Hospitality in Khasi Society |url=https://www.necarf.org/home/articles/54/shikyntien-kwai-a-folklore-about-betel-hospitality-in-khasi-society |website=NECARF |date=14 October 2020 |access-date=9 June 2026}}</ref> খাচীসকল অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক ভাষাপৰিয়ালৰ অন্তৰ্গত হোৱা বাবে, অসমীয়া তামোল-পাণ আতিথ্যৰ গভীৰ স্তৰটো পূব ভাৰতৰ অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াগত betel-areca সংস্কৃতিৰ সৈতে তুলনা কৰিব পাৰি, যদিও ইয়াৰ পৰা অসমীয়া প্ৰথাটো প্ৰত্যক্ষভাৱে খাচী বা অন্য কোনো একক অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক উৎসৰ পৰা আহিছে বুলি নিশ্চিতভাৱে ক’ব নোৱাৰি। পাছৰ স্তৰত এই তামোল-পাণ আতিথ্যৰ প্ৰথা ভাৰতীয় ধৰ্মীয় আৰু সামাজিক আচাৰৰ সৈতে একীভূত হয়। এছ. চি. আহুজা আৰু উমা আহুজাই betel leaf আৰু areca nut-ক আতিথ্য, শুভতা, সন্মান, সামাজিক প্ৰতিশ্ৰুতি আৰু ধৰ্মীয় নিবেদনৰ প্ৰতীক হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছে। তেওঁলোকৰ মতে ভাৰতৰ বহু সামাজিক আৰু ধৰ্মীয় আচাৰত তামোল-পাণ ব্যৱহাৰ হয়, আৰু অসমীয়া বিবাহত তামোল-পাণ প্ৰায় পোন্ধৰটা আচাৰত উপস্থিত থাকে।<ref>{{cite journal |last1=Ahuja |first1=S. C. |last2=Ahuja |first2=Uma |year=2011 |title=Betel Leaf and Betel Nut in India: History and Uses |journal=Asian Agri-History |volume=15 |issue=1 |pages=13–35 |url=https://www.researchgate.net/publication/292469329_Betel_leaf_and_betel_nut_in_India_History_and_uses |access-date=9 June 2026}}</ref> সেয়ে অসমীয়া সমাজত তামোল-পাণ কেৱল মুখশুদ্ধিৰ সামগ্ৰী নহয়; ই আতিথ্য, শুভেচ্ছা, বিবাহ, সামাজিক স্বীকৃতি আৰু ধৰ্মীয় পবিত্ৰতাৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে। এই তামোল-পাণ পৰম্পৰাই অসমত শৰাই আৰু বঁটাৰ জৰিয়তে এক বিশেষ স্থানীয় ৰূপ লাভ কৰে। অসম চৰকাৰৰ সংস্কৃতি-সম্পৰ্কীয় তথ্য অনুসৰি, তামোল-পাণ বা গুৱাপাণক ভক্তি, সন্মান আৰু মিত্ৰতাৰ নিবেদন হিচাপে ধৰা হয়, আৰু অতিথিক আদৰণি তথা ধন্যবাদ জনোৱাৰ চিহ্ন হিচাপে শৰাইত তামোল-পাণ আগবঢ়োৱা হয়। একেটা উৎসত শৰাইক নামঘৰ বা পূজাস্থলীত প্ৰসাদ আৰু অন্যান্য নিবেদন আগবঢ়োৱাৰ পাত্ৰ হিচাপেও বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Culture of Assam |url=https://assam.gov.in/about-us/391 |website=Assam State Portal |publisher=Government of Assam |access-date=9 June 2026}}</ref> ইয়াৰ পৰা বুজা যায় যে তামোল-পাণৰ সামাজিক অৰ্থ বহল আঞ্চলিক পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত হলেও, কাঁহ-পিতলৰ শৰাই বা বঁটাত তাক আগবঢ়োৱাৰ ৰূপটো অসমীয়া ধাতু-শিল্প আৰু সামাজিক আচাৰৰ সৈতে বিশেষভাৱে যুক্ত। == ধৰ্মীয় তাৎপৰ্য == পৰৱৰ্তী সময়ত আহোম সংস্কৃতিৰপৰা গ্ৰহণ কৰা শৰাই অসমীয়া সমাজ আৰু নামঘৰীয়া ধৰ্মীয় পৰম্পৰাৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশত পৰিণত হয়। নামঘৰত ভাগৱত স্থাপনৰ বাবে শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল, যিয়ে অসমীয়া আধ্যাত্মিক জীৱনত [[File:Sankaradeva.jpg|thumb|right|220px|শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]] ১৫শ আৰু ১৬শ শতিকাত [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]]ৰ একশৰণ নামধৰ্ম আন্দোলনে শৰাই আৰু বটাৰ তাৎপৰ্য নতুন ৰূপ দিয়ে। শংকৰদেৱে পুৰণি অসমীয়া সাংস্কৃতিক পৰিসৰৰপৰা শৰাইৰ ব্যৱহাৰ গ্ৰহণ কৰি ইয়াক অসমীয়া বৈষ্ণৱ সমাজত অন্তৰ্ভুক্ত কৰে। নামঘৰৰ মাজভাগত শৰাইৰ ওপৰত ভাগৱত স্থাপন কৰি তেওঁ দেখুৱাইছিল যে ঈশ্বৰ সকলোৰে বাবে সমান। সেই নামঘৰত শৰাই হৈ উঠে “সমতাৰ প্ৰতীক”—য’ৰপৰা সকলো ভক্তক সমানে প্ৰসাদ বিতৰণ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday |date=20 March 2021 }}</ref> == ঐতিহ্য == শৰাই আৰু বটাৰ ঐতিহ্যৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশ হৈছে—ই কেৱল ৰাজকীয় বস্তু হৈ নাথাকি অসমীয়া সমাজৰ সামূহিক হৃদস্পন্দনত পৰিণত হোৱা।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday }}</ref> শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। তামোল-পাণ আগবঢ়োৱাৰ মাধ্যমেৰে শৰাই আৰু বটা “সন্মানৰ আচাৰ” হিচাপে সমগ্ৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত একত্ৰিত সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা সৃষ্টি কৰে। এই আধ্যাত্মিক ৰূপান্তৰৰ ফলত শৰাই আৰু বটা কেৱল ৰাজকীয় ক্ষমতাৰ প্ৰতীক হৈ নাথাকি সামাজিক ঐক্য, সমতা আৰু অসমীয়া জাতীয় আত্মাৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশত পৰিণত হয়।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday |date=20 March 2021 }}</ref> == চাওক == * [[অসমীয়া সংস্কৃতি]] * [[তামোল-পাণ]] * [[নামঘৰ]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} khs4l1mtdvhn2bxobvxqltq9zzbh3bh 612264 612263 2026-06-14T21:26:25Z KhiLanTzi 23530 /* ফান পাত্ৰ */ None of the sources stated xorai like it told Tray 612264 wikitext text/x-wiki '''শৰাই''' আৰু '''বটা''' অসমৰ অন্যতম প্ৰতীকী পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। কাঁহ বা বেল-মেটেলৰে নিৰ্মিত এই শিল্পবস্তু অসমীয়া সমাজত মৰ্যাদা, সন্মান আৰু সাংস্কৃতিক গৌৰৱৰ প্ৰতীক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। সাধাৰণতে তলত এটা থিয়াভাগ থকা ওপৰৰ থাল সদৃশ গঠনযুক্ত শৰাই ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠান, সামাজিক অনুষ্ঠান আৰু বিশেষকৈ অতিথি সম্ভাষণত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। অসমীয়া আৰু আহোম সংস্কৃতিত শৰাই আগবঢ়োৱা মানে আন্তৰিকতা, আতিথ্য আৰু গভীৰ সন্মান প্ৰকাশ কৰা। [[File:Xorai-শৰাই.jpg|thumb|right|250px|পৰম্পৰাগত অসমীয়া শৰাই]] সাধাৰণতে ইয়াত তামোল-পাণ, মিঠাই আৰু আন আন আনুষ্ঠানিক সামগ্ৰী আগবঢ়োৱা হয়। কিছুমান শৰাইত অলংকৃত ঢাকনি থাকে, যিয়ে ইয়াৰ সৌন্দৰ্য আৰু আধ্যাত্মিক তাৎপৰ্য বৃদ্ধি কৰে; আন কিছুমান আকৌ মুকলি ৰূপত থাকে। লক্ষণীয় যে, অতিথি সম্ভাষণ আৰু ধৰ্মীয় নিবেদনৰ বাবে ব্যৱহৃত এনে উচ্চভিত্তিযুক্ত থাল বা পাত্ৰৰ ধাৰণা এছিয়াৰ আন বহু অঞ্চলতো—বিশেষকৈ চীন, তিব্বত, নেপাল আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াত দেখিবলৈ পোৱা যায়। যদিও শৰাই আৰু বটা একে ধৰণৰ সামগ্ৰী আৰু মূল নক্সাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ় লৈ উঠিছে, তথাপি সময়ৰ লগে লগে এই দুয়োটা পৃথক শিল্পবস্তু হিচাপে বিকশিত হয়। শৰাই সাধাৰণতে ওপৰত এটা সমতল থাল আৰু তলত এটা থিয়াভাগযুক্ত, আনহাতে বটা হৈছে বাটিৰ দৰে পাত্ৰ, যি বহু সময়ত শৰাইৰ সৈতে একেলগে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=Fragmented Memories: Struggling to Be Tai-Ahom in India |url=https://archive.org/details/fragmentedmemori0000saik |publisher=Duke University Press |location=Durham |year=2004 |isbn=9780822334255 |access-date=5june 2025 }}</ref> == ইতিহাস == === প্ৰাচীন চীনা উৎস === [[File:Warring States Bronze Dou 02.jpg|thumb|right|250px|যুদ্ধৰত ৰাজ্যসমূহৰ যুগৰ ব্ৰঞ্জৰ ডৌ পাত্ৰ]] শৰাই আৰু বটাৰ শিকড় চীন জনগোষ্ঠীৰ এক প্ৰাচীন সাংস্কৃতিক ধাৰাৰ সৈতে জড়িত। "Dou " (豆) নামে পৰিচিত উচ্চভিত্তিযুক্ত বাটিৰ আকৃতি প্ৰথমে চীনত নৱপ্ৰস্তৰ যুগত দেখা যায়। ওপৰত পাত্ৰ আৰু তলত থিয়াভাগ থকা এই গঠন প্ৰায় ৬,০০০–৭,০০০ বছৰ আগতে (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৫০০০–৪০০০) উৎপত্তি লাভ কৰে, আৰু ইয়াৰ মূল আকৃতি ইয়াংশাও সংস্কৃতি আৰু ডাৱেনকʼ সংস্কৃতিত বিকশিত হয়। ভাষাতাত্ত্বিক আৰু জিনগত গৱেষকৰ মতে [[চীনা-তিব্বতীয় ভাষা|চীন-তিব্বতীয়]] বা তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় ভাষা পৰিয়ালৰ লোক সকলৰ আদিম বিস্তাৰ উত্তৰ চীনৰ ইয়াংশাও আৰু মাজিয়াও সভ্যতাৰ পৰা হৈছিল।<ref>{{cite journal |last1=Zhang |first1=Menghan |last2=Yan |first2=Shi |last3=Pan |first3=Wuyun |last4=Jin |first4=Li |year=2019 |title=Phylogenetic evidence for Sino-Tibetan origin in northern China in the Late Neolithic |journal=Nature |volume=569 |pages=112–115 |doi=10.1038/s41586-019-1153-z}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Zhang |first1=Hanzhi |last2=Ji |first2=Ting |last3=Pagel |first3=Mark |last4=Mace |first4=Ruth |year=2020 |title=Dated phylogeny suggests early Neolithic origin of Sino-Tibetan languages |journal=Scientific Reports |volume=10 |article-number=20792 |doi=10.1038/s41598-020-77404-4}}</ref> যিহেতু অসমৰ বড়ো-গাৰো বা বড়ো-কছাৰী মূলীয় ভাষাসমূহ তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় ভাষা পৰিয়ালৰ এটা শাখা হিচাপে গণ্য কৰা হয়,‌গতিকে চীনৰ এই সভ্যতাৰ পৰাই অসমৰ [[বড়ো-কছাৰী]] মূলীয় জনগোষ্ঠী সমূহৰ উৎপত্তি হৈছে বুলি ক'ব পৰা যায়।<ref>{{cite book |last=DeLancey |first=Scott |year=2012 |chapter=On the Origins of Bodo-Garo |editor-last=Morey |editor-first=Stephen |editor2-last=Post |editor2-first=Mark W. |title=North East Indian Linguistics |volume=4 |publisher=Cambridge University Press India |pages=3–20}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত [[ঝৌ সাম্ৰাজ্য]]ৰ (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১০৪৬–২৫৬) যুগত “ডৌ” চীনা ধৰ্মীয়-আনুষ্ঠানিক সংস্কৃতিৰ এক বিশেষ প্ৰতীকত পৰিণত হয়। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। [[File:Spring & Autumn Bronze Dou, Xinzheng.jpg|thumb|right|250px|বসন্ত আৰু শৰৎ যুগৰ ব্ৰঞ্জৰ ডৌ পাত্ৰ, চিনঝেং]] ঝৌ সমাজত জীৱন “লি” বা আচাৰ-ব্যৱস্থাৰ নিয়মেৰে পৰিচালিত হৈছিল। সেই ব্যৱস্থাত ডৌ কেৱল এটা খাদ্যপাত্ৰ নাছিল; ই আছিল পূৰ্বপুৰুষৰ সৈতে আত্মিক যোগাযোগ স্থাপন কৰা এক পৱিত্ৰ আচাৰিক পাত্ৰ। ঝৌ লোকসকলে বিশ্বাস কৰিছিল যে সঠিকভাৱে পূৰ্বপুৰুষক নিবেদন কৰিলে ঐশ্বৰিক আশীৰ্বাদ লাভ হয়—যেনে সুৰক্ষা আৰু উন্নত ফচল। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। [[File:Dou with an inland hunting scene.jpg|thumb|right|250px|শিকাৰ দৃশ্য খোদিত প্ৰাচীন ডৌ পাত্ৰ]] ===চীনৰ পৰা শৰাই সংস্কৃতিৰ বিস্তাৰ=== কালক্ৰমত চীনৰ পৰা শৰাই জাতীয় পাত্ৰ চীন তিব্বতীয় মূলৰ বাৰ্মিজ<ref>[https://archive.org/details/burmese-hsun-ok Traditional Burmese Offering Tray Hsun-Ok]</ref>, তিব্বত, নেপাল<ref>[https://archive.org/details/nepal-offering-tray Traditional Nepalese Offering tray]</ref>, অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক ভুলৰ কম্বোডিয়া, ভিয়েটনাম, টাই মুলৰ থাইলেণ্ড, অষ্ট্ৰোনেচিয়ান মূলৰ মালয়েছিয়া, ইত্যাদি অঞ্চললৈ বিয়পি পৰে। বৌদ্ধ ধৰ্মত শৰাইৰ মহৎ আটাইতকৈ বেছি। এই সকলো দেশত শৰাই জাতীয় পাত্ৰ ভগৱানৰ আগত সেৱা কৰিবলৈ আগ বঢ়োৱা হয়। ===ফান পাত্ৰ=== কম্বোডিয়াৰ বা‌ থাই ভাষাত ত্ৰে জাতীয় পাত্ৰক ''"ফান"'' কোৱা হয়।<ref>{{cite web |title=Mon-Khmer Languages Database: Khmer |website=SEAlang Library |publisher=Center for Research in Computational Linguistics |url=https://www.sealang.net/monkhmer/database/retrieve.pl?format=html&language=Khmer&sort=gloss |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Phan (tray) |website=Wikipedia |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Phan_(tray) |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=ពាន |website=Wiktionary |url=https://en.wiktionary.org/wiki/%E1%9E%96%E1%9E%B6%E1%9E%93 |access-date=15 June 2026}}</ref> * খমেৰ সকলৰ ফান ভাষিক দৃষ্টিকোণৰ পৰা ''ফান'' শব্দ-পৰিয়ালটো টাই ভাষা সমূহতকৈ অষ্ট্ৰ-এচিয়াটিক বা খমেৰ ভাষাত সমূহত অধিক পুৰণি আৰু ব্যাপকভাৱে বিস্তৃত। Roger Blenchয়ে নিজৰ Austroasiatic basketry terminologyৰ অধ্যয়নত “pedestal tray”ৰ বাবে এটা প্ৰাৰম্ভিক অষ্ট্ৰ’এছিয়াটিক মূলৰ তালিকা প্ৰস্তুত কৰিছে, য’ত Shortoৰ Proto-Mon-Khmerৰ ''*baːn'' অৰ্থাৎ “pedestal dish”, Kuiৰ ''phian'' অৰ্থাৎ “pedestal teay”,Surin Khmerৰ ''piːan'''' অৰ্থাৎ “tray with pedestal”, T’inৰ ''phɨan'' অৰ্থাৎ “tray”, আৰু Nyah Kurৰ ''kǝbíǝn'' অৰ্থাৎ “bamboo food tray”। Blenchয়ে এই শব্দ পৰিয়ালটোক পুৰণি চীনা ''*bˤan'' অৰ্থাৎ “ট্ৰেই”ৰ সৈতে তুলনা কৰিছে। তেওঁ লগতে থাই আৰু শ্বান ভাষাত পোৱা ৰূপটো ও চীনা ভাষাৰ পৰা যোৱা ("plausibly a regional Chinese borrowing”) বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Blench |first=Roger |chapter=Basketry in Austroasiatic |editor-last=Alves |editor-first=Mark |title=Austroasiatic Linguistics in Honour of Michel Ferlus |publisher=JSEALS Special Publication |year=2025 |pages=87–88 |url=https://icaal.net/wp-content/uploads/2026/01/AA-Linguistics-in-Honour-of-Michel-Ferlus-2025.pdf |access-date=15 June 2026}}</ref> থাই/শ্যাম ৰাজ্যসমূহৰ থাইলেণ্ডত উত্থান হোৱাৰ আগতেই কম্বোডিয়া আৰু সংশ্লিষ্ট মূল ভূখণ্ডীয় দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক প্ৰেক্ষাপটত ত্ৰে জাতীয় পাত্ৰৰ উপস্থিতি পোৱা যায়। হেং পিফালে খ্ৰীষ্টীয় ৩০০–৫০০ চনৰ প্ৰাক-আংকোৰীয় যুগৰ উত্তৰণৰ বিষয়ে আলোচনা কৰোঁতে উত্তৰ-পূব থাইলেণ্ড আৰু কম্বোডিয়াৰ প্ৰাগৈতিহাসিক স্থানসমূহত "pedestalled dishes and bowls" অৰ্থাৎ ত্ৰে জাতীয় পাত্ৰ আৰু বাটিৰ উপস্থিতিৰ কথা উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Heng |first=Piphal |title=Transition to the Pre-Angkorian period (300–500 CE): Thala Borivat and a regional perspective |journal=Journal of Southeast Asian Studies |volume=47 |issue=3 |year=2016 |pages=484–505 |doi=10.1017/S0022463416000369 |url=https://www.cambridge.org/core/journals/journal-of-southeast-asian-studies/article/transition-to-the-preangkorian-period-300500-ce-thala-borivat-and-a-regional-perspective/AEC80A473E33ED556489658939C261D2 |access-date=15 June 2026}}</ref> তেওঁ কম্বোডিয়াৰ Tuol Neakta Kang Memay স্থানৰ পৰা পোৱা এটা পেডেষ্টেলযুক্ত বাটিৰ ছবিও প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Heng |first=Piphal |year=2016 |title=Transition to the Pre-Angkorian period (300–500 CE): Thala Borivat and a regional perspective |journal=Journal of Southeast Asian Studies |volume=47 |issue=3 |pages=484–505 |doi=10.1017/S0022463416000406}}</ref> [[এংকৰ ৱাট|এংকৰ বছৰেই]] স্থানৰ প্ৰাচীন কম্বোডীয় মৃত্শিল্পৰ মাজতো এনে পেডেষ্টেলযুক্ত থালৰ আকৃতিৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে; Miriam T. Stark-এ এংকৰ বৰেইৰ মৃত্শিল্পৰ ভিতৰত শৰাই জাতীয় থালৰ বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Stark |first=Miriam T. |year=2019 |title=Earthenware Ceramic Technologies of Angkor Borei, Cambodia |journal=Udaya, Journal of Khmer Studies |volume=14 |pages=109–132}}</ref> একেদৰেই UNESCOয়ে প্ৰকাশিত খমেৰ ৰূপালী শিল্প সম্পৰ্কীয় এখন গ্ৰন্থৰ মতে প্ৰাক-আংকোৰীয় আৰু আংকোৰীয় শিলালিপিত কম্বোডীয় সকলে ব্যৱহাৰ কৰা ৰূপালী সামগ্ৰীৰ ভিতৰত পেডেষ্টেল যুক্ত থাল আৰু ট্ৰেৰও বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Kong |first=Vireak |year=2009 |title=Khmer Silverwares |publisher=UNESCO |location=Phnom Penh |url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000187953 |access-date=9 June 2026}}</ref> থাই সকলৰ আয়ুথিয়া ৰাজ্য ১৩৫১ চনত প্ৰতিষ্ঠা হৈছিল আৰু ইয়াৰ ৰাজ দৰবাৰৰ সংস্কৃতি আংকোৰৰ সাংস্কৃতিৰ আৰ্হিৰে গঢ় লোৱা বুলি কোৱা হয়।<ref>{{cite encyclopedia |title=History of Thailand |encyclopedia=Encyclopaedia Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/history-of-Thailand |access-date=9 June 2026}}</ref><ref>{{cite encyclopedia |title=Khmer Empire |encyclopedia=Encyclopaedia Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Khmer-Empire |access-date=9 June 2026}}</ref>উল্লেখযোগ্য যে তেতিয়ালৈকে থাই/টাই সকলৰ প্ৰবজন ঘটা নাছিল<ref>{{cite journal |last=Evans |first=Grant |title=The Tai Original Diaspora |journal=Journal of the Siam Society |volume=104 |year=2016 |pages=1–14 |url=https://thesiamsociety.org/wp-content/uploads/2016/04/JSS_104_0b_Evans_TaiOriginalDiaspora.pdf |access-date=15 June 2026}}</ref>। সেয়েহে ধৰিব পৰা যায় যে থাই বা তাই সকলৰ আগমনৰ আগৰে পৰা খমেৰ সকলে বান/ফান নামৰ শৰাই জাতীয় পাত্ৰ ব্যৱহাৰ কৰি আহিছিল। * টাই সকলৰ ফান খমেৰ সকলৰ দৰে থাই সকলেও এই পাত্ৰক "ফান" কয়। থাই বা অন্য টাই সকলে ত্ৰে জাতীয় সম্পাদ খমেৰ সকলৰ সম্পৰ্কত অহাৰ আগতে ব্যৱহাৰ কৰিছিল নে নাই তাৰ তথ্য পোৱা নাযায়। আনহাতে টাই জনগোষ্ঠীসমূহ দক্ষিণমুখী হৈ মন আৰু খমেৰ সভ্যতাৰ প্ৰভাৱাধীন অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰাৰ পিছত খমেৰ দৰবাৰৰ সংস্কৃতি, ৰাজকীয় অনুষ্ঠান বা ভাৰতৰ সংস্কৃতিৰ দ্বাৰা প্ৰভাৱিত আচাৰ-ব্যৱহাৰ সংস্কৃতিৰ বহু উপাদান গ্ৰহণ কৰিছিল বুলি জনা যায়।<ref>{{cite web |title=History of Thailand: Mon-Khmer civilizations |website=Encyclopaedia Britannica |publisher=Encyclopaedia Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/history-of-Thailand |access-date=15 June 2026}}</ref>প্ৰাচীন কালৰ প্ৰোটো-খমেৰ সকলৰ দৰে থাই সকলৰ "ফান" শব্দটোও পুৰণি চীনা ভাষাৰ থাল বা ট্ৰে বুজোৱা ''*bˤan'' শব্দৰ পৰা লোৱা হৈছে।<ref>{{cite web |title=พาน |website=Wiktionary |url=https://en.wiktionary.org/wiki/%E0%B8%9E%E0%B8%B2%E0%B8%99 |access-date=15 June 2026}}</ref> টাই ভাষাসমূহ যেনে থাই ভাষাত พาน (ফান), লাও ভাষাত ພານ (phān), টাই ডাম ꪝꪱꪙ বা ꪟꪱꪙ টাই য়াই ভাষাত ပၢၼ်ႉ আদিয়ে থাল সদৃশ পাত্ৰক বুজোৱা হয় যি চীনা ভাষাৰ 盤 পানৰ পৰা আহিছে যাৰ অৰ্থ থাল (tray)।<ref>“พาน” in Thai Dictionary Project (TDP) (UC Berkeley 1964) (plus additional data from the Royal Institute of Thailand (RI) and NECTEC's LEXITRON project (LEX)). Searchable online at {{url|SEAlang.net}}</ref> টাই-আহোম ভাষাত এনে পাত্ৰক ফুন (𑜇𑜥𑜃𑜫) বুলি কোৱা হয়।<ref>{{Cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |author-link=Golap Chandra Barua |title=Ahom-Assamese-English Dictionary |publisher=Baptist Mission Press |location=Calcutta |year=1920 |page= 138|url=https://ia801408.us.archive.org/2/items/in.ernet.dli.2015.463794/2015.463794.Ahom-assamese-english-Dictionary.pdf |access-date=2026-06-14}}</ref> থাই সকলৰ মাজত ফান এটা উচ্চ স্তৰীয় পৰম্পৰাগত বাচন।<ref>{{Cite journal |last1=Titrassamee |first1=Songsak |last2=Lamduan |first2=Somchai |last3=Phaengsoi |first3=Kosit |date=2014-06-12 |title=Bai Sri Su Khwan: Spirit Blessing in North-eastern Thailand |journal=Asian Culture and History |volume=6 |issue=2 |pages=134–138 |publisher=Canadian Center of Science and Education |doi=10.5539/ach.v6n2p134 |issn=1916-9655 |url=https://patricklepetit.jalbum.net/ANIMISM%20AND%20RELIGION/LIBRARY/Bai_Sri_Su_Khwan_Spirit_Blessing_in_North-eastern.pdf |access-date=2026-06-14 }}</ref> টাই লাও আৰু ফু টাই সকলৰ পৰম্পৰাগত অনুষ্ঠান বাই চ্ৰি চু খৱানত দুটা মুখ্য সামগ্ৰীৰ ভিতৰত ফান খাও (খাদ্য থোৱা ফান) অন্যতম।<ref>{{Cite journal |last1=Titrassamee |first1=Songsak |last2=Lamduan |first2=Somchai |last3=Phaengsoi |first3=Kosit |date=2014-06-12 |title=Bai Sri Su Khwan: Spirit Blessing in North-eastern Thailand |journal=Asian Culture and History |volume=6 |issue=2 |pages=134–138 |publisher=Canadian Center of Science and Education |doi=10.5539/ach.v6n2p134 |issn=1916-9655 |url=https://patricklepetit.jalbum.net/ANIMISM%20AND%20RELIGION/LIBRARY/Bai_Sri_Su_Khwan_Spirit_Blessing_in_North-eastern.pdf |access-date=2026-06-14 |page= }}</ref> * দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অন্য ত্ৰে জাতীয় পাত্ৰ খমেৰ আৰু তাই বাদেও দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অন্য দেশসমূহতো ত্ৰে-জাতীয় পেডেষ্টেলযুক্ত পাত্ৰ বা নৈবেদ্য-ট্ৰে দেখা যায়। মিয়ানমাৰত ইয়াৰ এটা স্বতন্ত্ৰ ঢাকনিযুক্ত লাখ-পাত্ৰ ৰূপ দেখা যায়, যাক hsun-ok বুলি কোৱা হয়। এই পাত্ৰ বৌদ্ধ ভিক্ষু আৰু বিহাৰলৈ খাদ্য বা নৈবেদ্য আগবঢ়োৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত হয়, আৰু সাধাৰণতে বাঁহ বা কাঠৰ গাঁথনিৰ ওপৰত লাখ-লেপ দি নিৰ্মাণ কৰা হয়।<ref>{{cite web |title=Conserving a Burmese offering vessel |website=British Museum |publisher=The British Museum |date=13 September 2023 |url=https://www.britishmuseum.org/blog/conserving-burmese-offering-vessel |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Buddhist offering vessel (hsun ok) |website=Art Gallery of South Australia Collection |publisher=Art Gallery of South Australia |url=https://www.agsa.sa.gov.au/collection-publications/collection/works/buddhist-offering-vessel-hsun-ok/24828/ |access-date=15 June 2026}}</ref> দ্বীপীয় দক্ষিণ-পূব এছিয়াতো এনে পেডেষ্টেলযুক্ত ট্ৰে বা পাত্ৰৰ ব্যৱহাৰ পোৱা যায়। ইণ্ডোনেশিয়াৰ বালিত দুলাং (dulang) নামে জনা ওখ পায়াযুক্ত ট্ৰে ধৰ্মীয় বা আনুষ্ঠানিক নৈবেদ্য বহন কৰাৰ বাবে ব্যৱহৃত হয়। ফিলিপাইনছৰ ৰাষ্ট্ৰীয় মিউজিয়াময়ে উল্লেখ কৰিছে যে বালিৰ এই দুলাং-সমূহ পূজা পাতল বা নীতি নিয়মত বিভিন্ন সামগ্ৰী আগবঢ়াবলৈ ব্যৱহাৰ ৰা হয়। দক্ষিণ ফিলিপাইনছৰ Maranao আৰু Maguindanao সমাজত তাবাক নামে জনা পিতলৰ শৰাই জাতীয় পাত্ৰ বিশেষ অনুষ্ঠানত খাদ্য পৰিবেশনৰ বাবে ব্যৱহৃত হয়।<ref>{{cite web |title=Earthenware Pedestalled Bowls |website=National Museum of the Philippines |publisher=National Museum of the Philippines |date=7 December 2021 |url=https://www.nationalmuseum.gov.ph/2021/12/07/earthenware-pedestalled-bowls/ |access-date=15 June 2026}}</ref> জাভাৰ মধ্যযুগীয় শিল্পতো শৰাই জাতীয় পাত্ৰৰ উদাহৰণ পোৱা যায়।<ref>{{cite web |title=Offering tray (talam) |website=The Metropolitan Museum of Art |publisher=The Metropolitan Museum of Art |url=https://www.metmuseum.org/art/collection/search/715081 |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Offering Vessel in the Form of a Female Head |website=Los Angeles County Museum of Art |publisher=LACMA |url=https://collections.lacma.org/node/175545 |access-date=15 June 2026}}</ref> ===তিব্বতীয় শৰাই-বাটি জাতীয় পাত্ৰ=== তিব্বতী বৌদ্ধ সংস্কৃতিতো নৈবেদ্য আগবঢ়োৱাৰ বাবে pedestal‌ যুক্ত বাটি আৰু ট্ৰে-জাতীয় ধাৰ্মিক পাত্ৰ কিছুমান ব্যৱহাৰ কৰা হয়। Rubin Museum-ৰ মতে, তিব্বতী ''stemmed offering bowls'' ধাৰ্মিক ৰীতি-নীতি আৰু দৈনন্দিন ভোগ নিৰ্মালীৰ বাবে ব্যৱহৃত হয়।<ref>{{cite web |title=Stemmed Offering Bowl |website=Rubin Museum of Himalayan Art |publisher=Rubin Museum of Himalayan Art |url=https://rubinmuseum.org/collection/sc2012-7-6-1-7/ |access-date=15 June 2026}}</ref> তদুপৰি ''mandala offering set'' বা ''mandala plate'' তিব্বতী বৌদ্ধ আচাৰত সমগ্ৰ বিশ্বব্ৰহ্মাণ্ডক বৌদ্ধ ধৰ্ম আৰু সংগলৈ প্ৰতীকীভাৱে নৈবেদ্য হিচাপে আগবঢ়োৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত হয়।<ref>{{cite web |title=Mandala Offering Set |website=Rubin Museum of Himalayan Art |publisher=Rubin Museum of Himalayan Art |url=https://rubinmuseum.org/collection/sc2012-7-1a-e/ |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Mandala: Offering Plate |website=Himalayan Art Resources |url=https://www.himalayanart.org/search/set.cfm?setID=2012 |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Tibetan Buddhist Silver Pedestal Offering Bowl |website=Invaluable |url=https://www.invaluable.com/auction-lot/tibetan-buddhist-silver-pedestal-offering-bowl-13-1206-c-b9d41abb7e |access-date=15 June 2026}}</ref> ===ঢাকনিযুক্ত বাৰ্মিজ শৰাই=== বাৰ্মিজ ''ban'' (ဗန်း)-ৰ অৰ্থ “tray” বা ট্ৰে, আৰু সম্পৰ্কীয় বাৰ্মিজ শব্দ ''langpan'' (လင်ပန်း)-ৰ অৰ্থও “tray”। এই দুয়োটা ৰূপ চীনা 盤 শব্দৰ পৰা লোৱা হৈছে, যাৰ পুৰণি/মধ্য চীনা পুনর্গঠিত ৰূপ ''*baːn'' বা ''ban'' আৰু অৰ্থ “dish” বা “tray”।<ref>{{cite web |title=ဗန်း |website=Wiktionary |url=https://en.wiktionary.org/wiki/%E1%80%97%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%B8 |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=လင်ပန်း |website=Wiktionary |url=https://en.wiktionary.org/wiki/%E1%80%9C%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%95%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%B8 |access-date=15 June 2026}}</ref> বাৰ্মিজ সংস্কৃতিত ঢাকনিযুক্ত শৰাই দৰে পাত্ৰ দেখা যায়। এই পাত্ৰক ''hsun-ok'' বুলি কোৱা হয়। এইটো সাধাৰণতে বাৰ্মিজ সকলৰ বৌদ্ধ নৈবেদ্য বহন বা আগবঢ়োৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত পাত্ৰ।<ref>{{cite web |title=hsun-ok; vessel-stand; bowl |website=British Museum Collection Online |publisher=The British Museum |url=https://www.britishmuseum.org/collection/object/A_1993-1117-1 |access-date=15 June 2026}}</ref> ''Hsun-ok'' সাধাৰণতে লাখ-লেপা বাঁহ বা কাঠেৰে নিৰ্মিত হয়, আৰু ইয়াত এটা পেডেষ্টেল, বাটিৰ দৰে মূল পাত্ৰ, ভিতৰুৱা ট্ৰে আৰু ওপৰত এটা ওখ শিখৰযুক্ত ঢাকনি থাকে।<ref>{{cite web |title=hsun-ok; vessel-stand; bowl |website=British Museum Collection Online |publisher=The British Museum |url=https://www.britishmuseum.org/collection/object/A_1993-1117-1 |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Buddhist offering vessel (hsun ok) |website=Art Gallery of South Australia Collection |publisher=Art Gallery of South Australia |url=https://www.agsa.sa.gov.au/collection-publications/collection/works/buddhist-offering-vessel-hsun-ok/24828/ |access-date=15 June 2026}}</ref> ইয়াৰ পৰা বুজা যায় যে শানসকলৰ ঢাকনিযুক্ত ''hsun-ok'' ৰূপটো বাৰ্মিজ বৌদ্ধ নৈবেদ্য-পাত্ৰ পৰম্পৰাৰ এটা স্থানীয় অভিযোজন আছিল।<ref>{{cite web |title=hsun-ok |website=British Museum Collection Online |publisher=The British Museum |url=https://www.britishmuseum.org/collection/object/A_1998-0723-241 |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Burmese Lacquer Hson-ok Offering Box |website=Michael Backman Ltd |url=https://www.michaelbackmanltd.com/archived_objects/burmese-lacquer-hson-ok-offering-box/ |access-date=15 June 2026}}</ref> অৱশ্যে এই প্ৰমাণ বিশেষকৈ শিখৰযুক্ত ঢাকনি থকা লাখৰ ঢাকনিযুক্ত ''hsun-ok''-ৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰযোজ্য; সকলো মুকলি পেডেষ্টেলযুক্ত ট্ৰে বাৰ্মিজ উৎসৰ পৰা আহিছে বুলি ইয়াৰ দ্বাৰা প্ৰমাণিত নহয়। মুকলি উঠা নৈবেদ্য-ট্ৰে সমগ্ৰ মূল ভূখণ্ডীয় দক্ষিণ-পূব এছিয়াত বহুলভাৱে দেখা যায়, কিন্তু ঢাকনিযুক্ত লাখৰ ''hsun-ok'' বিশেষভাৱে বাৰ্মীজ বৌদ্ধ বস্তু-সংস্কৃতিৰ সৈতে অধিক ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত। ===অসমত শৰাই আৰু বটাৰ প্ৰচলন=== চীন-তিব্বতীয় বা তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় মূলৰ‌ [[চুতীয়া ৰাজ্য]] আৰু টাই মূলৰ [[আহোম ৰাজ্য]] দুয়োতে বটা বা শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। [[যোৰহাট জিলা]]ৰ তিতাবৰ অঞ্চলৰ চুতীয়া লোক এঘৰত পুৰণি বাকচ এটাত ভৰাই সংৰক্ষিত কৰি থোৱা চুতীয়া ৰাজ্যৰ দিনীয়া বটা উদ্ধাৰ কৰা হৈছে। বটাতোত অসমীয়া লিপিত খোদিত আছে "১৩১৭ সন ছাৰি শাবন মাশ"। অৰ্থাৎ ১৩৯৫ চনৰ(১৩১৭ শক) চাৰি শাওণত এই বঁটা টো নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল বা গ্ৰহণ কৰা হৈছিল।<ref> [https://archive.org/details/chutia-bota-1395 Image of the Bota dated to 1395 AD.]</ref> চুতীয়া সকলৰ দৰে [[ডিমাছা জনগোষ্ঠী|ডিমাছা]] সকলেও শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা দেখা যায়।<ref>{{cite web |title=horai |url=https://www.xobdo.org/dic/horai |website=Xobdo |access-date=14 June 2026}}</ref> ডিমাছা ভাষাত এই পাত্ৰক ''"শৰাই"'' বুলিয়ে জনা যায়। তদুপৰি ডিমাছা সকলৰ পাৰম্পৰিক বস্ত্ৰ শিল্পত ''হ'ৰাইমিন'' নামৰ শৰাইৰ মটিফটোও(motif) সংৰক্ষণ কৰি থোৱা দেখা যায়।<ref>{{cite web |last=ROOHI |title=Weaving in indigenous Dimasa community of Assam |url=https://in.boell.org/en/weaving-indigenous-dimasa-community-assam |website=Heinrich Böll Stiftung |date=19 December 2019 |access-date=14 June 2026}}</ref> আহোম ভাষাত শৰাইখনক ''"ফোন"'' বুলি কোৱা হয়। একেইটা শব্দয়েই মাইহাং থাল খনকো বুজায়। এই শব্দৰ গুৰি পুৰণি চীনা ভাষাৰ থাল বা ট্ৰে বুজোৱা ''"পান''" শব্দ আৰু থাই বা শান ভাষাত শৰাই জাতীয় পাত্ৰক ''"ফান"'' কোৱা হয়।<ref>[https://en.wiktionary.org/wiki/%E0%B8%9E%E0%B8%B2%E0%B8%99 Borrowed from Old Chinese 盤 (OC *baːn, “tray”). Cognate with Lao ພານ (phān), Tai Dam ꪝꪱꪙ or ꪟꪱꪙ, Burmese ဗန်း (ban:, “tray”), Shan ပၢၼ်ႉ (pâ̰an, “tray”), and possibly Khmer ពាន (piən) (Pou and Jenner, 1980-1981)]</ref> যিহেতু অসমত শৰাই বুজাবলৈ "ফোন" শব্দৰ সলনি পুৰণি "শৰাই" শব্দয়ে ব্যৱহাৰ কৰা হয়, গতিকে ধৰিব পাৰি যে খমেৰ সকলে ব্যৱহাৰ কৰা পাত্ৰৰ দৰে অসমৰ শৰাই খনও প্ৰাগ-আহোম যুগৰ পৰাই ব্যৱহাৰ কৰি অহা হৈছে। অসমলৈ আহি শৰাই আৰু মাইহাং—এই দুয়োবিধ পাত্ৰৰ সাদৃশ্য দেখা পাই আহোমসকলে হয়তো দুয়োবিধকে ব্যাখ্যা কৰিবলৈ “ফোন” শব্দ ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ লৈছিল। যিহেতু ঢাকনিযুক্ত শৰাইখন বাৰ্মিজ সকলৰ মাজত পোৱা যায়, গতিকে এইখন পাছৰ কালত আহোম ৰাজ্যৰ দিনত বাৰ্মাৰ পৰা গ্ৰহণ কৰা হ'ব পাৰে। পাছলৈ শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰদেৱৰ দিনত শৰাই নৱবৈষ্ণৱ ধৰ্মত অন্তভুক্ত কৰা হয় আৰু কালক্ৰমত অসমীয়া সংস্কৃতিৰ এক বিশেষ অংশ হৈ পৰে। [[File:Xorai worship.webp|thumb|নামঘৰত ব্যৱহাৰ হোৱা শৰাই।]] === অতিথি-আদৰণিত তামোল-পাণ আৰু শৰাই=== অসমীয়া সমাজত তামোল-পাণ আতিথ্য, সন্মান, ভক্তি আৰু মিত্ৰতাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰতীক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। শৰাইত তামোল-পাণ আগবঢ়াই অতিথিক আদৰণি জনোৱা পৰম্পৰা এটা স্তৰিত সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা বুলি বুজিব পাৰি—প্ৰথমে দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক বিস্তৃত আতিথ্য-সংস্কৃতি, তাৰ পাছত ভাৰতীয় ধৰ্মীয়-সামাজিক আচাৰৰ সৈতে ইয়াৰ সংযোগ, আৰু শেষত অসমীয়া কাঁহ-পিতলৰ শৰাই বা বঁটাৰ জৰিয়তে ইয়াৰ স্থানীয় ৰূপায়ণ। এই প্ৰথাৰ আটাইতকৈ প্ৰাচীন স্তৰটো দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক লোক সকলৰ তামোল-পাণভিত্তিক আতিথ্য পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত হ’ব পাৰে। খাচী সমাজত ''kwai'' বা তামোল-পাণ অতিথিক আগবঢ়োৱা এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সামাজিক শিষ্টাচাৰ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। ''Shikyntien kwai'' নামৰ খাচী পৰম্পৰাত ঘৰত অহা যিকোনো অতিথিক ''kwai'' আগবঢ়োৱাটো সৌজন্যৰ চিন বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Shikyntien Kwai: A Folklore about Betel Hospitality in Khasi Society |url=https://www.necarf.org/home/articles/54/shikyntien-kwai-a-folklore-about-betel-hospitality-in-khasi-society |website=NECARF |date=14 October 2020 |access-date=9 June 2026}}</ref> খাচীসকল অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক ভাষাপৰিয়ালৰ অন্তৰ্গত হোৱা বাবে, অসমীয়া তামোল-পাণ আতিথ্যৰ গভীৰ স্তৰটো পূব ভাৰতৰ অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াগত betel-areca সংস্কৃতিৰ সৈতে তুলনা কৰিব পাৰি, যদিও ইয়াৰ পৰা অসমীয়া প্ৰথাটো প্ৰত্যক্ষভাৱে খাচী বা অন্য কোনো একক অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক উৎসৰ পৰা আহিছে বুলি নিশ্চিতভাৱে ক’ব নোৱাৰি। পাছৰ স্তৰত এই তামোল-পাণ আতিথ্যৰ প্ৰথা ভাৰতীয় ধৰ্মীয় আৰু সামাজিক আচাৰৰ সৈতে একীভূত হয়। এছ. চি. আহুজা আৰু উমা আহুজাই betel leaf আৰু areca nut-ক আতিথ্য, শুভতা, সন্মান, সামাজিক প্ৰতিশ্ৰুতি আৰু ধৰ্মীয় নিবেদনৰ প্ৰতীক হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছে। তেওঁলোকৰ মতে ভাৰতৰ বহু সামাজিক আৰু ধৰ্মীয় আচাৰত তামোল-পাণ ব্যৱহাৰ হয়, আৰু অসমীয়া বিবাহত তামোল-পাণ প্ৰায় পোন্ধৰটা আচাৰত উপস্থিত থাকে।<ref>{{cite journal |last1=Ahuja |first1=S. C. |last2=Ahuja |first2=Uma |year=2011 |title=Betel Leaf and Betel Nut in India: History and Uses |journal=Asian Agri-History |volume=15 |issue=1 |pages=13–35 |url=https://www.researchgate.net/publication/292469329_Betel_leaf_and_betel_nut_in_India_History_and_uses |access-date=9 June 2026}}</ref> সেয়ে অসমীয়া সমাজত তামোল-পাণ কেৱল মুখশুদ্ধিৰ সামগ্ৰী নহয়; ই আতিথ্য, শুভেচ্ছা, বিবাহ, সামাজিক স্বীকৃতি আৰু ধৰ্মীয় পবিত্ৰতাৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে। এই তামোল-পাণ পৰম্পৰাই অসমত শৰাই আৰু বঁটাৰ জৰিয়তে এক বিশেষ স্থানীয় ৰূপ লাভ কৰে। অসম চৰকাৰৰ সংস্কৃতি-সম্পৰ্কীয় তথ্য অনুসৰি, তামোল-পাণ বা গুৱাপাণক ভক্তি, সন্মান আৰু মিত্ৰতাৰ নিবেদন হিচাপে ধৰা হয়, আৰু অতিথিক আদৰণি তথা ধন্যবাদ জনোৱাৰ চিহ্ন হিচাপে শৰাইত তামোল-পাণ আগবঢ়োৱা হয়। একেটা উৎসত শৰাইক নামঘৰ বা পূজাস্থলীত প্ৰসাদ আৰু অন্যান্য নিবেদন আগবঢ়োৱাৰ পাত্ৰ হিচাপেও বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Culture of Assam |url=https://assam.gov.in/about-us/391 |website=Assam State Portal |publisher=Government of Assam |access-date=9 June 2026}}</ref> ইয়াৰ পৰা বুজা যায় যে তামোল-পাণৰ সামাজিক অৰ্থ বহল আঞ্চলিক পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত হলেও, কাঁহ-পিতলৰ শৰাই বা বঁটাত তাক আগবঢ়োৱাৰ ৰূপটো অসমীয়া ধাতু-শিল্প আৰু সামাজিক আচাৰৰ সৈতে বিশেষভাৱে যুক্ত। == ধৰ্মীয় তাৎপৰ্য == পৰৱৰ্তী সময়ত আহোম সংস্কৃতিৰপৰা গ্ৰহণ কৰা শৰাই অসমীয়া সমাজ আৰু নামঘৰীয়া ধৰ্মীয় পৰম্পৰাৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশত পৰিণত হয়। নামঘৰত ভাগৱত স্থাপনৰ বাবে শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল, যিয়ে অসমীয়া আধ্যাত্মিক জীৱনত [[File:Sankaradeva.jpg|thumb|right|220px|শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]] ১৫শ আৰু ১৬শ শতিকাত [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]]ৰ একশৰণ নামধৰ্ম আন্দোলনে শৰাই আৰু বটাৰ তাৎপৰ্য নতুন ৰূপ দিয়ে। শংকৰদেৱে পুৰণি অসমীয়া সাংস্কৃতিক পৰিসৰৰপৰা শৰাইৰ ব্যৱহাৰ গ্ৰহণ কৰি ইয়াক অসমীয়া বৈষ্ণৱ সমাজত অন্তৰ্ভুক্ত কৰে। নামঘৰৰ মাজভাগত শৰাইৰ ওপৰত ভাগৱত স্থাপন কৰি তেওঁ দেখুৱাইছিল যে ঈশ্বৰ সকলোৰে বাবে সমান। সেই নামঘৰত শৰাই হৈ উঠে “সমতাৰ প্ৰতীক”—য’ৰপৰা সকলো ভক্তক সমানে প্ৰসাদ বিতৰণ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday |date=20 March 2021 }}</ref> == ঐতিহ্য == শৰাই আৰু বটাৰ ঐতিহ্যৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশ হৈছে—ই কেৱল ৰাজকীয় বস্তু হৈ নাথাকি অসমীয়া সমাজৰ সামূহিক হৃদস্পন্দনত পৰিণত হোৱা।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday }}</ref> শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। তামোল-পাণ আগবঢ়োৱাৰ মাধ্যমেৰে শৰাই আৰু বটা “সন্মানৰ আচাৰ” হিচাপে সমগ্ৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত একত্ৰিত সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা সৃষ্টি কৰে। এই আধ্যাত্মিক ৰূপান্তৰৰ ফলত শৰাই আৰু বটা কেৱল ৰাজকীয় ক্ষমতাৰ প্ৰতীক হৈ নাথাকি সামাজিক ঐক্য, সমতা আৰু অসমীয়া জাতীয় আত্মাৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশত পৰিণত হয়।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday |date=20 March 2021 }}</ref> == চাওক == * [[অসমীয়া সংস্কৃতি]] * [[তামোল-পাণ]] * [[নামঘৰ]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} pk3q7fedjy3cb7owlgyt7j08q2azv3o 612265 612264 2026-06-14T21:28:22Z KhiLanTzi 23530 /* ফান পাত্ৰ */ Khamer and Tai 612265 wikitext text/x-wiki '''শৰাই''' আৰু '''বটা''' অসমৰ অন্যতম প্ৰতীকী পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। কাঁহ বা বেল-মেটেলৰে নিৰ্মিত এই শিল্পবস্তু অসমীয়া সমাজত মৰ্যাদা, সন্মান আৰু সাংস্কৃতিক গৌৰৱৰ প্ৰতীক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। সাধাৰণতে তলত এটা থিয়াভাগ থকা ওপৰৰ থাল সদৃশ গঠনযুক্ত শৰাই ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠান, সামাজিক অনুষ্ঠান আৰু বিশেষকৈ অতিথি সম্ভাষণত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। অসমীয়া আৰু আহোম সংস্কৃতিত শৰাই আগবঢ়োৱা মানে আন্তৰিকতা, আতিথ্য আৰু গভীৰ সন্মান প্ৰকাশ কৰা। [[File:Xorai-শৰাই.jpg|thumb|right|250px|পৰম্পৰাগত অসমীয়া শৰাই]] সাধাৰণতে ইয়াত তামোল-পাণ, মিঠাই আৰু আন আন আনুষ্ঠানিক সামগ্ৰী আগবঢ়োৱা হয়। কিছুমান শৰাইত অলংকৃত ঢাকনি থাকে, যিয়ে ইয়াৰ সৌন্দৰ্য আৰু আধ্যাত্মিক তাৎপৰ্য বৃদ্ধি কৰে; আন কিছুমান আকৌ মুকলি ৰূপত থাকে। লক্ষণীয় যে, অতিথি সম্ভাষণ আৰু ধৰ্মীয় নিবেদনৰ বাবে ব্যৱহৃত এনে উচ্চভিত্তিযুক্ত থাল বা পাত্ৰৰ ধাৰণা এছিয়াৰ আন বহু অঞ্চলতো—বিশেষকৈ চীন, তিব্বত, নেপাল আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াত দেখিবলৈ পোৱা যায়। যদিও শৰাই আৰু বটা একে ধৰণৰ সামগ্ৰী আৰু মূল নক্সাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ় লৈ উঠিছে, তথাপি সময়ৰ লগে লগে এই দুয়োটা পৃথক শিল্পবস্তু হিচাপে বিকশিত হয়। শৰাই সাধাৰণতে ওপৰত এটা সমতল থাল আৰু তলত এটা থিয়াভাগযুক্ত, আনহাতে বটা হৈছে বাটিৰ দৰে পাত্ৰ, যি বহু সময়ত শৰাইৰ সৈতে একেলগে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=Fragmented Memories: Struggling to Be Tai-Ahom in India |url=https://archive.org/details/fragmentedmemori0000saik |publisher=Duke University Press |location=Durham |year=2004 |isbn=9780822334255 |access-date=5june 2025 }}</ref> == ইতিহাস == === প্ৰাচীন চীনা উৎস === [[File:Warring States Bronze Dou 02.jpg|thumb|right|250px|যুদ্ধৰত ৰাজ্যসমূহৰ যুগৰ ব্ৰঞ্জৰ ডৌ পাত্ৰ]] শৰাই আৰু বটাৰ শিকড় চীন জনগোষ্ঠীৰ এক প্ৰাচীন সাংস্কৃতিক ধাৰাৰ সৈতে জড়িত। "Dou " (豆) নামে পৰিচিত উচ্চভিত্তিযুক্ত বাটিৰ আকৃতি প্ৰথমে চীনত নৱপ্ৰস্তৰ যুগত দেখা যায়। ওপৰত পাত্ৰ আৰু তলত থিয়াভাগ থকা এই গঠন প্ৰায় ৬,০০০–৭,০০০ বছৰ আগতে (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৫০০০–৪০০০) উৎপত্তি লাভ কৰে, আৰু ইয়াৰ মূল আকৃতি ইয়াংশাও সংস্কৃতি আৰু ডাৱেনকʼ সংস্কৃতিত বিকশিত হয়। ভাষাতাত্ত্বিক আৰু জিনগত গৱেষকৰ মতে [[চীনা-তিব্বতীয় ভাষা|চীন-তিব্বতীয়]] বা তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় ভাষা পৰিয়ালৰ লোক সকলৰ আদিম বিস্তাৰ উত্তৰ চীনৰ ইয়াংশাও আৰু মাজিয়াও সভ্যতাৰ পৰা হৈছিল।<ref>{{cite journal |last1=Zhang |first1=Menghan |last2=Yan |first2=Shi |last3=Pan |first3=Wuyun |last4=Jin |first4=Li |year=2019 |title=Phylogenetic evidence for Sino-Tibetan origin in northern China in the Late Neolithic |journal=Nature |volume=569 |pages=112–115 |doi=10.1038/s41586-019-1153-z}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Zhang |first1=Hanzhi |last2=Ji |first2=Ting |last3=Pagel |first3=Mark |last4=Mace |first4=Ruth |year=2020 |title=Dated phylogeny suggests early Neolithic origin of Sino-Tibetan languages |journal=Scientific Reports |volume=10 |article-number=20792 |doi=10.1038/s41598-020-77404-4}}</ref> যিহেতু অসমৰ বড়ো-গাৰো বা বড়ো-কছাৰী মূলীয় ভাষাসমূহ তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় ভাষা পৰিয়ালৰ এটা শাখা হিচাপে গণ্য কৰা হয়,‌গতিকে চীনৰ এই সভ্যতাৰ পৰাই অসমৰ [[বড়ো-কছাৰী]] মূলীয় জনগোষ্ঠী সমূহৰ উৎপত্তি হৈছে বুলি ক'ব পৰা যায়।<ref>{{cite book |last=DeLancey |first=Scott |year=2012 |chapter=On the Origins of Bodo-Garo |editor-last=Morey |editor-first=Stephen |editor2-last=Post |editor2-first=Mark W. |title=North East Indian Linguistics |volume=4 |publisher=Cambridge University Press India |pages=3–20}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত [[ঝৌ সাম্ৰাজ্য]]ৰ (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১০৪৬–২৫৬) যুগত “ডৌ” চীনা ধৰ্মীয়-আনুষ্ঠানিক সংস্কৃতিৰ এক বিশেষ প্ৰতীকত পৰিণত হয়। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। [[File:Spring & Autumn Bronze Dou, Xinzheng.jpg|thumb|right|250px|বসন্ত আৰু শৰৎ যুগৰ ব্ৰঞ্জৰ ডৌ পাত্ৰ, চিনঝেং]] ঝৌ সমাজত জীৱন “লি” বা আচাৰ-ব্যৱস্থাৰ নিয়মেৰে পৰিচালিত হৈছিল। সেই ব্যৱস্থাত ডৌ কেৱল এটা খাদ্যপাত্ৰ নাছিল; ই আছিল পূৰ্বপুৰুষৰ সৈতে আত্মিক যোগাযোগ স্থাপন কৰা এক পৱিত্ৰ আচাৰিক পাত্ৰ। ঝৌ লোকসকলে বিশ্বাস কৰিছিল যে সঠিকভাৱে পূৰ্বপুৰুষক নিবেদন কৰিলে ঐশ্বৰিক আশীৰ্বাদ লাভ হয়—যেনে সুৰক্ষা আৰু উন্নত ফচল। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। [[File:Dou with an inland hunting scene.jpg|thumb|right|250px|শিকাৰ দৃশ্য খোদিত প্ৰাচীন ডৌ পাত্ৰ]] ===চীনৰ পৰা শৰাই সংস্কৃতিৰ বিস্তাৰ=== কালক্ৰমত চীনৰ পৰা শৰাই জাতীয় পাত্ৰ চীন তিব্বতীয় মূলৰ বাৰ্মিজ<ref>[https://archive.org/details/burmese-hsun-ok Traditional Burmese Offering Tray Hsun-Ok]</ref>, তিব্বত, নেপাল<ref>[https://archive.org/details/nepal-offering-tray Traditional Nepalese Offering tray]</ref>, অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক ভুলৰ কম্বোডিয়া, ভিয়েটনাম, টাই মুলৰ থাইলেণ্ড, অষ্ট্ৰোনেচিয়ান মূলৰ মালয়েছিয়া, ইত্যাদি অঞ্চললৈ বিয়পি পৰে। বৌদ্ধ ধৰ্মত শৰাইৰ মহৎ আটাইতকৈ বেছি। এই সকলো দেশত শৰাই জাতীয় পাত্ৰ ভগৱানৰ আগত সেৱা কৰিবলৈ আগ বঢ়োৱা হয়। ===ফান পাত্ৰ=== খমেৰ আৰু টাই ভাষাত ত্ৰে জাতীয় পাত্ৰক ''"ফান"'' কোৱা হয়।<ref>{{cite web |title=Mon-Khmer Languages Database: Khmer |website=SEAlang Library |publisher=Center for Research in Computational Linguistics |url=https://www.sealang.net/monkhmer/database/retrieve.pl?format=html&language=Khmer&sort=gloss |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Phan (tray) |website=Wikipedia |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Phan_(tray) |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=ពាន |website=Wiktionary |url=https://en.wiktionary.org/wiki/%E1%9E%96%E1%9E%B6%E1%9E%93 |access-date=15 June 2026}}</ref> * খমেৰ সকলৰ ফান ভাষিক দৃষ্টিকোণৰ পৰা ''ফান'' শব্দ-পৰিয়ালটো টাই ভাষা সমূহতকৈ অষ্ট্ৰ-এচিয়াটিক বা খমেৰ ভাষাত সমূহত অধিক পুৰণি আৰু ব্যাপকভাৱে বিস্তৃত। Roger Blenchয়ে নিজৰ Austroasiatic basketry terminologyৰ অধ্যয়নত “pedestal tray”ৰ বাবে এটা প্ৰাৰম্ভিক অষ্ট্ৰ’এছিয়াটিক মূলৰ তালিকা প্ৰস্তুত কৰিছে, য’ত Shortoৰ Proto-Mon-Khmerৰ ''*baːn'' অৰ্থাৎ “pedestal dish”, Kuiৰ ''phian'' অৰ্থাৎ “pedestal teay”,Surin Khmerৰ ''piːan'''' অৰ্থাৎ “tray with pedestal”, T’inৰ ''phɨan'' অৰ্থাৎ “tray”, আৰু Nyah Kurৰ ''kǝbíǝn'' অৰ্থাৎ “bamboo food tray”। Blenchয়ে এই শব্দ পৰিয়ালটোক পুৰণি চীনা ''*bˤan'' অৰ্থাৎ “ট্ৰেই”ৰ সৈতে তুলনা কৰিছে। তেওঁ লগতে থাই আৰু শ্বান ভাষাত পোৱা ৰূপটো ও চীনা ভাষাৰ পৰা যোৱা ("plausibly a regional Chinese borrowing”) বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Blench |first=Roger |chapter=Basketry in Austroasiatic |editor-last=Alves |editor-first=Mark |title=Austroasiatic Linguistics in Honour of Michel Ferlus |publisher=JSEALS Special Publication |year=2025 |pages=87–88 |url=https://icaal.net/wp-content/uploads/2026/01/AA-Linguistics-in-Honour-of-Michel-Ferlus-2025.pdf |access-date=15 June 2026}}</ref> থাই/শ্যাম ৰাজ্যসমূহৰ থাইলেণ্ডত উত্থান হোৱাৰ আগতেই কম্বোডিয়া আৰু সংশ্লিষ্ট মূল ভূখণ্ডীয় দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক প্ৰেক্ষাপটত ত্ৰে জাতীয় পাত্ৰৰ উপস্থিতি পোৱা যায়। হেং পিফালে খ্ৰীষ্টীয় ৩০০–৫০০ চনৰ প্ৰাক-আংকোৰীয় যুগৰ উত্তৰণৰ বিষয়ে আলোচনা কৰোঁতে উত্তৰ-পূব থাইলেণ্ড আৰু কম্বোডিয়াৰ প্ৰাগৈতিহাসিক স্থানসমূহত "pedestalled dishes and bowls" অৰ্থাৎ ত্ৰে জাতীয় পাত্ৰ আৰু বাটিৰ উপস্থিতিৰ কথা উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Heng |first=Piphal |title=Transition to the Pre-Angkorian period (300–500 CE): Thala Borivat and a regional perspective |journal=Journal of Southeast Asian Studies |volume=47 |issue=3 |year=2016 |pages=484–505 |doi=10.1017/S0022463416000369 |url=https://www.cambridge.org/core/journals/journal-of-southeast-asian-studies/article/transition-to-the-preangkorian-period-300500-ce-thala-borivat-and-a-regional-perspective/AEC80A473E33ED556489658939C261D2 |access-date=15 June 2026}}</ref> তেওঁ কম্বোডিয়াৰ Tuol Neakta Kang Memay স্থানৰ পৰা পোৱা এটা পেডেষ্টেলযুক্ত বাটিৰ ছবিও প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Heng |first=Piphal |year=2016 |title=Transition to the Pre-Angkorian period (300–500 CE): Thala Borivat and a regional perspective |journal=Journal of Southeast Asian Studies |volume=47 |issue=3 |pages=484–505 |doi=10.1017/S0022463416000406}}</ref> [[এংকৰ ৱাট|এংকৰ বছৰেই]] স্থানৰ প্ৰাচীন কম্বোডীয় মৃত্শিল্পৰ মাজতো এনে পেডেষ্টেলযুক্ত থালৰ আকৃতিৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে; Miriam T. Stark-এ এংকৰ বৰেইৰ মৃত্শিল্পৰ ভিতৰত শৰাই জাতীয় থালৰ বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Stark |first=Miriam T. |year=2019 |title=Earthenware Ceramic Technologies of Angkor Borei, Cambodia |journal=Udaya, Journal of Khmer Studies |volume=14 |pages=109–132}}</ref> একেদৰেই UNESCOয়ে প্ৰকাশিত খমেৰ ৰূপালী শিল্প সম্পৰ্কীয় এখন গ্ৰন্থৰ মতে প্ৰাক-আংকোৰীয় আৰু আংকোৰীয় শিলালিপিত কম্বোডীয় সকলে ব্যৱহাৰ কৰা ৰূপালী সামগ্ৰীৰ ভিতৰত পেডেষ্টেল যুক্ত থাল আৰু ট্ৰেৰও বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Kong |first=Vireak |year=2009 |title=Khmer Silverwares |publisher=UNESCO |location=Phnom Penh |url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000187953 |access-date=9 June 2026}}</ref> থাই সকলৰ আয়ুথিয়া ৰাজ্য ১৩৫১ চনত প্ৰতিষ্ঠা হৈছিল আৰু ইয়াৰ ৰাজ দৰবাৰৰ সংস্কৃতি আংকোৰৰ সাংস্কৃতিৰ আৰ্হিৰে গঢ় লোৱা বুলি কোৱা হয়।<ref>{{cite encyclopedia |title=History of Thailand |encyclopedia=Encyclopaedia Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/history-of-Thailand |access-date=9 June 2026}}</ref><ref>{{cite encyclopedia |title=Khmer Empire |encyclopedia=Encyclopaedia Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Khmer-Empire |access-date=9 June 2026}}</ref>উল্লেখযোগ্য যে তেতিয়ালৈকে থাই/টাই সকলৰ প্ৰবজন ঘটা নাছিল<ref>{{cite journal |last=Evans |first=Grant |title=The Tai Original Diaspora |journal=Journal of the Siam Society |volume=104 |year=2016 |pages=1–14 |url=https://thesiamsociety.org/wp-content/uploads/2016/04/JSS_104_0b_Evans_TaiOriginalDiaspora.pdf |access-date=15 June 2026}}</ref>। সেয়েহে ধৰিব পৰা যায় যে থাই বা তাই সকলৰ আগমনৰ আগৰে পৰা খমেৰ সকলে বান/ফান নামৰ শৰাই জাতীয় পাত্ৰ ব্যৱহাৰ কৰি আহিছিল। * টাই সকলৰ ফান খমেৰ সকলৰ দৰে থাই সকলেও এই পাত্ৰক "ফান" কয়। থাই বা অন্য টাই সকলে ত্ৰে জাতীয় সম্পাদ খমেৰ সকলৰ সম্পৰ্কত অহাৰ আগতে ব্যৱহাৰ কৰিছিল নে নাই তাৰ তথ্য পোৱা নাযায়। আনহাতে টাই জনগোষ্ঠীসমূহ দক্ষিণমুখী হৈ মন আৰু খমেৰ সভ্যতাৰ প্ৰভাৱাধীন অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰাৰ পিছত খমেৰ দৰবাৰৰ সংস্কৃতি, ৰাজকীয় অনুষ্ঠান বা ভাৰতৰ সংস্কৃতিৰ দ্বাৰা প্ৰভাৱিত আচাৰ-ব্যৱহাৰ সংস্কৃতিৰ বহু উপাদান গ্ৰহণ কৰিছিল বুলি জনা যায়।<ref>{{cite web |title=History of Thailand: Mon-Khmer civilizations |website=Encyclopaedia Britannica |publisher=Encyclopaedia Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/history-of-Thailand |access-date=15 June 2026}}</ref>প্ৰাচীন কালৰ প্ৰোটো-খমেৰ সকলৰ দৰে থাই সকলৰ "ফান" শব্দটোও পুৰণি চীনা ভাষাৰ থাল বা ট্ৰে বুজোৱা ''*bˤan'' শব্দৰ পৰা লোৱা হৈছে।<ref>{{cite web |title=พาน |website=Wiktionary |url=https://en.wiktionary.org/wiki/%E0%B8%9E%E0%B8%B2%E0%B8%99 |access-date=15 June 2026}}</ref> টাই ভাষাসমূহ যেনে থাই ভাষাত พาน (ফান), লাও ভাষাত ພານ (phān), টাই ডাম ꪝꪱꪙ বা ꪟꪱꪙ টাই য়াই ভাষাত ပၢၼ်ႉ আদিয়ে থাল সদৃশ পাত্ৰক বুজোৱা হয় যি চীনা ভাষাৰ 盤 পানৰ পৰা আহিছে যাৰ অৰ্থ থাল (tray)।<ref>“พาน” in Thai Dictionary Project (TDP) (UC Berkeley 1964) (plus additional data from the Royal Institute of Thailand (RI) and NECTEC's LEXITRON project (LEX)). Searchable online at {{url|SEAlang.net}}</ref> টাই-আহোম ভাষাত এনে পাত্ৰক ফুন (𑜇𑜥𑜃𑜫) বুলি কোৱা হয়।<ref>{{Cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |author-link=Golap Chandra Barua |title=Ahom-Assamese-English Dictionary |publisher=Baptist Mission Press |location=Calcutta |year=1920 |page= 138|url=https://ia801408.us.archive.org/2/items/in.ernet.dli.2015.463794/2015.463794.Ahom-assamese-english-Dictionary.pdf |access-date=2026-06-14}}</ref> থাই সকলৰ মাজত ফান এটা উচ্চ স্তৰীয় পৰম্পৰাগত বাচন।<ref>{{Cite journal |last1=Titrassamee |first1=Songsak |last2=Lamduan |first2=Somchai |last3=Phaengsoi |first3=Kosit |date=2014-06-12 |title=Bai Sri Su Khwan: Spirit Blessing in North-eastern Thailand |journal=Asian Culture and History |volume=6 |issue=2 |pages=134–138 |publisher=Canadian Center of Science and Education |doi=10.5539/ach.v6n2p134 |issn=1916-9655 |url=https://patricklepetit.jalbum.net/ANIMISM%20AND%20RELIGION/LIBRARY/Bai_Sri_Su_Khwan_Spirit_Blessing_in_North-eastern.pdf |access-date=2026-06-14 }}</ref> টাই লাও আৰু ফু টাই সকলৰ পৰম্পৰাগত অনুষ্ঠান বাই চ্ৰি চু খৱানত দুটা মুখ্য সামগ্ৰীৰ ভিতৰত ফান খাও (খাদ্য থোৱা ফান) অন্যতম।<ref>{{Cite journal |last1=Titrassamee |first1=Songsak |last2=Lamduan |first2=Somchai |last3=Phaengsoi |first3=Kosit |date=2014-06-12 |title=Bai Sri Su Khwan: Spirit Blessing in North-eastern Thailand |journal=Asian Culture and History |volume=6 |issue=2 |pages=134–138 |publisher=Canadian Center of Science and Education |doi=10.5539/ach.v6n2p134 |issn=1916-9655 |url=https://patricklepetit.jalbum.net/ANIMISM%20AND%20RELIGION/LIBRARY/Bai_Sri_Su_Khwan_Spirit_Blessing_in_North-eastern.pdf |access-date=2026-06-14 |page= }}</ref> * দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অন্য ত্ৰে জাতীয় পাত্ৰ খমেৰ আৰু তাই বাদেও দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অন্য দেশসমূহতো ত্ৰে-জাতীয় পেডেষ্টেলযুক্ত পাত্ৰ বা নৈবেদ্য-ট্ৰে দেখা যায়। মিয়ানমাৰত ইয়াৰ এটা স্বতন্ত্ৰ ঢাকনিযুক্ত লাখ-পাত্ৰ ৰূপ দেখা যায়, যাক hsun-ok বুলি কোৱা হয়। এই পাত্ৰ বৌদ্ধ ভিক্ষু আৰু বিহাৰলৈ খাদ্য বা নৈবেদ্য আগবঢ়োৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত হয়, আৰু সাধাৰণতে বাঁহ বা কাঠৰ গাঁথনিৰ ওপৰত লাখ-লেপ দি নিৰ্মাণ কৰা হয়।<ref>{{cite web |title=Conserving a Burmese offering vessel |website=British Museum |publisher=The British Museum |date=13 September 2023 |url=https://www.britishmuseum.org/blog/conserving-burmese-offering-vessel |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Buddhist offering vessel (hsun ok) |website=Art Gallery of South Australia Collection |publisher=Art Gallery of South Australia |url=https://www.agsa.sa.gov.au/collection-publications/collection/works/buddhist-offering-vessel-hsun-ok/24828/ |access-date=15 June 2026}}</ref> দ্বীপীয় দক্ষিণ-পূব এছিয়াতো এনে পেডেষ্টেলযুক্ত ট্ৰে বা পাত্ৰৰ ব্যৱহাৰ পোৱা যায়। ইণ্ডোনেশিয়াৰ বালিত দুলাং (dulang) নামে জনা ওখ পায়াযুক্ত ট্ৰে ধৰ্মীয় বা আনুষ্ঠানিক নৈবেদ্য বহন কৰাৰ বাবে ব্যৱহৃত হয়। ফিলিপাইনছৰ ৰাষ্ট্ৰীয় মিউজিয়াময়ে উল্লেখ কৰিছে যে বালিৰ এই দুলাং-সমূহ পূজা পাতল বা নীতি নিয়মত বিভিন্ন সামগ্ৰী আগবঢ়াবলৈ ব্যৱহাৰ ৰা হয়। দক্ষিণ ফিলিপাইনছৰ Maranao আৰু Maguindanao সমাজত তাবাক নামে জনা পিতলৰ শৰাই জাতীয় পাত্ৰ বিশেষ অনুষ্ঠানত খাদ্য পৰিবেশনৰ বাবে ব্যৱহৃত হয়।<ref>{{cite web |title=Earthenware Pedestalled Bowls |website=National Museum of the Philippines |publisher=National Museum of the Philippines |date=7 December 2021 |url=https://www.nationalmuseum.gov.ph/2021/12/07/earthenware-pedestalled-bowls/ |access-date=15 June 2026}}</ref> জাভাৰ মধ্যযুগীয় শিল্পতো শৰাই জাতীয় পাত্ৰৰ উদাহৰণ পোৱা যায়।<ref>{{cite web |title=Offering tray (talam) |website=The Metropolitan Museum of Art |publisher=The Metropolitan Museum of Art |url=https://www.metmuseum.org/art/collection/search/715081 |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Offering Vessel in the Form of a Female Head |website=Los Angeles County Museum of Art |publisher=LACMA |url=https://collections.lacma.org/node/175545 |access-date=15 June 2026}}</ref> ===তিব্বতীয় শৰাই-বাটি জাতীয় পাত্ৰ=== তিব্বতী বৌদ্ধ সংস্কৃতিতো নৈবেদ্য আগবঢ়োৱাৰ বাবে pedestal‌ যুক্ত বাটি আৰু ট্ৰে-জাতীয় ধাৰ্মিক পাত্ৰ কিছুমান ব্যৱহাৰ কৰা হয়। Rubin Museum-ৰ মতে, তিব্বতী ''stemmed offering bowls'' ধাৰ্মিক ৰীতি-নীতি আৰু দৈনন্দিন ভোগ নিৰ্মালীৰ বাবে ব্যৱহৃত হয়।<ref>{{cite web |title=Stemmed Offering Bowl |website=Rubin Museum of Himalayan Art |publisher=Rubin Museum of Himalayan Art |url=https://rubinmuseum.org/collection/sc2012-7-6-1-7/ |access-date=15 June 2026}}</ref> তদুপৰি ''mandala offering set'' বা ''mandala plate'' তিব্বতী বৌদ্ধ আচাৰত সমগ্ৰ বিশ্বব্ৰহ্মাণ্ডক বৌদ্ধ ধৰ্ম আৰু সংগলৈ প্ৰতীকীভাৱে নৈবেদ্য হিচাপে আগবঢ়োৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত হয়।<ref>{{cite web |title=Mandala Offering Set |website=Rubin Museum of Himalayan Art |publisher=Rubin Museum of Himalayan Art |url=https://rubinmuseum.org/collection/sc2012-7-1a-e/ |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Mandala: Offering Plate |website=Himalayan Art Resources |url=https://www.himalayanart.org/search/set.cfm?setID=2012 |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Tibetan Buddhist Silver Pedestal Offering Bowl |website=Invaluable |url=https://www.invaluable.com/auction-lot/tibetan-buddhist-silver-pedestal-offering-bowl-13-1206-c-b9d41abb7e |access-date=15 June 2026}}</ref> ===ঢাকনিযুক্ত বাৰ্মিজ শৰাই=== বাৰ্মিজ ''ban'' (ဗန်း)-ৰ অৰ্থ “tray” বা ট্ৰে, আৰু সম্পৰ্কীয় বাৰ্মিজ শব্দ ''langpan'' (လင်ပန်း)-ৰ অৰ্থও “tray”। এই দুয়োটা ৰূপ চীনা 盤 শব্দৰ পৰা লোৱা হৈছে, যাৰ পুৰণি/মধ্য চীনা পুনর্গঠিত ৰূপ ''*baːn'' বা ''ban'' আৰু অৰ্থ “dish” বা “tray”।<ref>{{cite web |title=ဗန်း |website=Wiktionary |url=https://en.wiktionary.org/wiki/%E1%80%97%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%B8 |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=လင်ပန်း |website=Wiktionary |url=https://en.wiktionary.org/wiki/%E1%80%9C%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%95%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%B8 |access-date=15 June 2026}}</ref> বাৰ্মিজ সংস্কৃতিত ঢাকনিযুক্ত শৰাই দৰে পাত্ৰ দেখা যায়। এই পাত্ৰক ''hsun-ok'' বুলি কোৱা হয়। এইটো সাধাৰণতে বাৰ্মিজ সকলৰ বৌদ্ধ নৈবেদ্য বহন বা আগবঢ়োৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত পাত্ৰ।<ref>{{cite web |title=hsun-ok; vessel-stand; bowl |website=British Museum Collection Online |publisher=The British Museum |url=https://www.britishmuseum.org/collection/object/A_1993-1117-1 |access-date=15 June 2026}}</ref> ''Hsun-ok'' সাধাৰণতে লাখ-লেপা বাঁহ বা কাঠেৰে নিৰ্মিত হয়, আৰু ইয়াত এটা পেডেষ্টেল, বাটিৰ দৰে মূল পাত্ৰ, ভিতৰুৱা ট্ৰে আৰু ওপৰত এটা ওখ শিখৰযুক্ত ঢাকনি থাকে।<ref>{{cite web |title=hsun-ok; vessel-stand; bowl |website=British Museum Collection Online |publisher=The British Museum |url=https://www.britishmuseum.org/collection/object/A_1993-1117-1 |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Buddhist offering vessel (hsun ok) |website=Art Gallery of South Australia Collection |publisher=Art Gallery of South Australia |url=https://www.agsa.sa.gov.au/collection-publications/collection/works/buddhist-offering-vessel-hsun-ok/24828/ |access-date=15 June 2026}}</ref> ইয়াৰ পৰা বুজা যায় যে শানসকলৰ ঢাকনিযুক্ত ''hsun-ok'' ৰূপটো বাৰ্মিজ বৌদ্ধ নৈবেদ্য-পাত্ৰ পৰম্পৰাৰ এটা স্থানীয় অভিযোজন আছিল।<ref>{{cite web |title=hsun-ok |website=British Museum Collection Online |publisher=The British Museum |url=https://www.britishmuseum.org/collection/object/A_1998-0723-241 |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Burmese Lacquer Hson-ok Offering Box |website=Michael Backman Ltd |url=https://www.michaelbackmanltd.com/archived_objects/burmese-lacquer-hson-ok-offering-box/ |access-date=15 June 2026}}</ref> অৱশ্যে এই প্ৰমাণ বিশেষকৈ শিখৰযুক্ত ঢাকনি থকা লাখৰ ঢাকনিযুক্ত ''hsun-ok''-ৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰযোজ্য; সকলো মুকলি পেডেষ্টেলযুক্ত ট্ৰে বাৰ্মিজ উৎসৰ পৰা আহিছে বুলি ইয়াৰ দ্বাৰা প্ৰমাণিত নহয়। মুকলি উঠা নৈবেদ্য-ট্ৰে সমগ্ৰ মূল ভূখণ্ডীয় দক্ষিণ-পূব এছিয়াত বহুলভাৱে দেখা যায়, কিন্তু ঢাকনিযুক্ত লাখৰ ''hsun-ok'' বিশেষভাৱে বাৰ্মীজ বৌদ্ধ বস্তু-সংস্কৃতিৰ সৈতে অধিক ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত। ===অসমত শৰাই আৰু বটাৰ প্ৰচলন=== চীন-তিব্বতীয় বা তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় মূলৰ‌ [[চুতীয়া ৰাজ্য]] আৰু টাই মূলৰ [[আহোম ৰাজ্য]] দুয়োতে বটা বা শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। [[যোৰহাট জিলা]]ৰ তিতাবৰ অঞ্চলৰ চুতীয়া লোক এঘৰত পুৰণি বাকচ এটাত ভৰাই সংৰক্ষিত কৰি থোৱা চুতীয়া ৰাজ্যৰ দিনীয়া বটা উদ্ধাৰ কৰা হৈছে। বটাতোত অসমীয়া লিপিত খোদিত আছে "১৩১৭ সন ছাৰি শাবন মাশ"। অৰ্থাৎ ১৩৯৫ চনৰ(১৩১৭ শক) চাৰি শাওণত এই বঁটা টো নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল বা গ্ৰহণ কৰা হৈছিল।<ref> [https://archive.org/details/chutia-bota-1395 Image of the Bota dated to 1395 AD.]</ref> চুতীয়া সকলৰ দৰে [[ডিমাছা জনগোষ্ঠী|ডিমাছা]] সকলেও শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা দেখা যায়।<ref>{{cite web |title=horai |url=https://www.xobdo.org/dic/horai |website=Xobdo |access-date=14 June 2026}}</ref> ডিমাছা ভাষাত এই পাত্ৰক ''"শৰাই"'' বুলিয়ে জনা যায়। তদুপৰি ডিমাছা সকলৰ পাৰম্পৰিক বস্ত্ৰ শিল্পত ''হ'ৰাইমিন'' নামৰ শৰাইৰ মটিফটোও(motif) সংৰক্ষণ কৰি থোৱা দেখা যায়।<ref>{{cite web |last=ROOHI |title=Weaving in indigenous Dimasa community of Assam |url=https://in.boell.org/en/weaving-indigenous-dimasa-community-assam |website=Heinrich Böll Stiftung |date=19 December 2019 |access-date=14 June 2026}}</ref> আহোম ভাষাত শৰাইখনক ''"ফোন"'' বুলি কোৱা হয়। একেইটা শব্দয়েই মাইহাং থাল খনকো বুজায়। এই শব্দৰ গুৰি পুৰণি চীনা ভাষাৰ থাল বা ট্ৰে বুজোৱা ''"পান''" শব্দ আৰু থাই বা শান ভাষাত শৰাই জাতীয় পাত্ৰক ''"ফান"'' কোৱা হয়।<ref>[https://en.wiktionary.org/wiki/%E0%B8%9E%E0%B8%B2%E0%B8%99 Borrowed from Old Chinese 盤 (OC *baːn, “tray”). Cognate with Lao ພານ (phān), Tai Dam ꪝꪱꪙ or ꪟꪱꪙ, Burmese ဗန်း (ban:, “tray”), Shan ပၢၼ်ႉ (pâ̰an, “tray”), and possibly Khmer ពាន (piən) (Pou and Jenner, 1980-1981)]</ref> যিহেতু অসমত শৰাই বুজাবলৈ "ফোন" শব্দৰ সলনি পুৰণি "শৰাই" শব্দয়ে ব্যৱহাৰ কৰা হয়, গতিকে ধৰিব পাৰি যে খমেৰ সকলে ব্যৱহাৰ কৰা পাত্ৰৰ দৰে অসমৰ শৰাই খনও প্ৰাগ-আহোম যুগৰ পৰাই ব্যৱহাৰ কৰি অহা হৈছে। অসমলৈ আহি শৰাই আৰু মাইহাং—এই দুয়োবিধ পাত্ৰৰ সাদৃশ্য দেখা পাই আহোমসকলে হয়তো দুয়োবিধকে ব্যাখ্যা কৰিবলৈ “ফোন” শব্দ ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ লৈছিল। যিহেতু ঢাকনিযুক্ত শৰাইখন বাৰ্মিজ সকলৰ মাজত পোৱা যায়, গতিকে এইখন পাছৰ কালত আহোম ৰাজ্যৰ দিনত বাৰ্মাৰ পৰা গ্ৰহণ কৰা হ'ব পাৰে। পাছলৈ শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰদেৱৰ দিনত শৰাই নৱবৈষ্ণৱ ধৰ্মত অন্তভুক্ত কৰা হয় আৰু কালক্ৰমত অসমীয়া সংস্কৃতিৰ এক বিশেষ অংশ হৈ পৰে। [[File:Xorai worship.webp|thumb|নামঘৰত ব্যৱহাৰ হোৱা শৰাই।]] === অতিথি-আদৰণিত তামোল-পাণ আৰু শৰাই=== অসমীয়া সমাজত তামোল-পাণ আতিথ্য, সন্মান, ভক্তি আৰু মিত্ৰতাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰতীক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। শৰাইত তামোল-পাণ আগবঢ়াই অতিথিক আদৰণি জনোৱা পৰম্পৰা এটা স্তৰিত সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা বুলি বুজিব পাৰি—প্ৰথমে দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক বিস্তৃত আতিথ্য-সংস্কৃতি, তাৰ পাছত ভাৰতীয় ধৰ্মীয়-সামাজিক আচাৰৰ সৈতে ইয়াৰ সংযোগ, আৰু শেষত অসমীয়া কাঁহ-পিতলৰ শৰাই বা বঁটাৰ জৰিয়তে ইয়াৰ স্থানীয় ৰূপায়ণ। এই প্ৰথাৰ আটাইতকৈ প্ৰাচীন স্তৰটো দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক লোক সকলৰ তামোল-পাণভিত্তিক আতিথ্য পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত হ’ব পাৰে। খাচী সমাজত ''kwai'' বা তামোল-পাণ অতিথিক আগবঢ়োৱা এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সামাজিক শিষ্টাচাৰ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। ''Shikyntien kwai'' নামৰ খাচী পৰম্পৰাত ঘৰত অহা যিকোনো অতিথিক ''kwai'' আগবঢ়োৱাটো সৌজন্যৰ চিন বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Shikyntien Kwai: A Folklore about Betel Hospitality in Khasi Society |url=https://www.necarf.org/home/articles/54/shikyntien-kwai-a-folklore-about-betel-hospitality-in-khasi-society |website=NECARF |date=14 October 2020 |access-date=9 June 2026}}</ref> খাচীসকল অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক ভাষাপৰিয়ালৰ অন্তৰ্গত হোৱা বাবে, অসমীয়া তামোল-পাণ আতিথ্যৰ গভীৰ স্তৰটো পূব ভাৰতৰ অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াগত betel-areca সংস্কৃতিৰ সৈতে তুলনা কৰিব পাৰি, যদিও ইয়াৰ পৰা অসমীয়া প্ৰথাটো প্ৰত্যক্ষভাৱে খাচী বা অন্য কোনো একক অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক উৎসৰ পৰা আহিছে বুলি নিশ্চিতভাৱে ক’ব নোৱাৰি। পাছৰ স্তৰত এই তামোল-পাণ আতিথ্যৰ প্ৰথা ভাৰতীয় ধৰ্মীয় আৰু সামাজিক আচাৰৰ সৈতে একীভূত হয়। এছ. চি. আহুজা আৰু উমা আহুজাই betel leaf আৰু areca nut-ক আতিথ্য, শুভতা, সন্মান, সামাজিক প্ৰতিশ্ৰুতি আৰু ধৰ্মীয় নিবেদনৰ প্ৰতীক হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছে। তেওঁলোকৰ মতে ভাৰতৰ বহু সামাজিক আৰু ধৰ্মীয় আচাৰত তামোল-পাণ ব্যৱহাৰ হয়, আৰু অসমীয়া বিবাহত তামোল-পাণ প্ৰায় পোন্ধৰটা আচাৰত উপস্থিত থাকে।<ref>{{cite journal |last1=Ahuja |first1=S. C. |last2=Ahuja |first2=Uma |year=2011 |title=Betel Leaf and Betel Nut in India: History and Uses |journal=Asian Agri-History |volume=15 |issue=1 |pages=13–35 |url=https://www.researchgate.net/publication/292469329_Betel_leaf_and_betel_nut_in_India_History_and_uses |access-date=9 June 2026}}</ref> সেয়ে অসমীয়া সমাজত তামোল-পাণ কেৱল মুখশুদ্ধিৰ সামগ্ৰী নহয়; ই আতিথ্য, শুভেচ্ছা, বিবাহ, সামাজিক স্বীকৃতি আৰু ধৰ্মীয় পবিত্ৰতাৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে। এই তামোল-পাণ পৰম্পৰাই অসমত শৰাই আৰু বঁটাৰ জৰিয়তে এক বিশেষ স্থানীয় ৰূপ লাভ কৰে। অসম চৰকাৰৰ সংস্কৃতি-সম্পৰ্কীয় তথ্য অনুসৰি, তামোল-পাণ বা গুৱাপাণক ভক্তি, সন্মান আৰু মিত্ৰতাৰ নিবেদন হিচাপে ধৰা হয়, আৰু অতিথিক আদৰণি তথা ধন্যবাদ জনোৱাৰ চিহ্ন হিচাপে শৰাইত তামোল-পাণ আগবঢ়োৱা হয়। একেটা উৎসত শৰাইক নামঘৰ বা পূজাস্থলীত প্ৰসাদ আৰু অন্যান্য নিবেদন আগবঢ়োৱাৰ পাত্ৰ হিচাপেও বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Culture of Assam |url=https://assam.gov.in/about-us/391 |website=Assam State Portal |publisher=Government of Assam |access-date=9 June 2026}}</ref> ইয়াৰ পৰা বুজা যায় যে তামোল-পাণৰ সামাজিক অৰ্থ বহল আঞ্চলিক পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত হলেও, কাঁহ-পিতলৰ শৰাই বা বঁটাত তাক আগবঢ়োৱাৰ ৰূপটো অসমীয়া ধাতু-শিল্প আৰু সামাজিক আচাৰৰ সৈতে বিশেষভাৱে যুক্ত। == ধৰ্মীয় তাৎপৰ্য == পৰৱৰ্তী সময়ত আহোম সংস্কৃতিৰপৰা গ্ৰহণ কৰা শৰাই অসমীয়া সমাজ আৰু নামঘৰীয়া ধৰ্মীয় পৰম্পৰাৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশত পৰিণত হয়। নামঘৰত ভাগৱত স্থাপনৰ বাবে শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল, যিয়ে অসমীয়া আধ্যাত্মিক জীৱনত [[File:Sankaradeva.jpg|thumb|right|220px|শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]] ১৫শ আৰু ১৬শ শতিকাত [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]]ৰ একশৰণ নামধৰ্ম আন্দোলনে শৰাই আৰু বটাৰ তাৎপৰ্য নতুন ৰূপ দিয়ে। শংকৰদেৱে পুৰণি অসমীয়া সাংস্কৃতিক পৰিসৰৰপৰা শৰাইৰ ব্যৱহাৰ গ্ৰহণ কৰি ইয়াক অসমীয়া বৈষ্ণৱ সমাজত অন্তৰ্ভুক্ত কৰে। নামঘৰৰ মাজভাগত শৰাইৰ ওপৰত ভাগৱত স্থাপন কৰি তেওঁ দেখুৱাইছিল যে ঈশ্বৰ সকলোৰে বাবে সমান। সেই নামঘৰত শৰাই হৈ উঠে “সমতাৰ প্ৰতীক”—য’ৰপৰা সকলো ভক্তক সমানে প্ৰসাদ বিতৰণ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday |date=20 March 2021 }}</ref> == ঐতিহ্য == শৰাই আৰু বটাৰ ঐতিহ্যৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশ হৈছে—ই কেৱল ৰাজকীয় বস্তু হৈ নাথাকি অসমীয়া সমাজৰ সামূহিক হৃদস্পন্দনত পৰিণত হোৱা।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday }}</ref> শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। তামোল-পাণ আগবঢ়োৱাৰ মাধ্যমেৰে শৰাই আৰু বটা “সন্মানৰ আচাৰ” হিচাপে সমগ্ৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত একত্ৰিত সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা সৃষ্টি কৰে। এই আধ্যাত্মিক ৰূপান্তৰৰ ফলত শৰাই আৰু বটা কেৱল ৰাজকীয় ক্ষমতাৰ প্ৰতীক হৈ নাথাকি সামাজিক ঐক্য, সমতা আৰু অসমীয়া জাতীয় আত্মাৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশত পৰিণত হয়।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday |date=20 March 2021 }}</ref> == চাওক == * [[অসমীয়া সংস্কৃতি]] * [[তামোল-পাণ]] * [[নামঘৰ]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} 1hdroc7o8vty76sb114cpr4isdb7y7c 612266 612265 2026-06-14T21:33:20Z Ananya Taye 28065 Restored to unvandalised version. Still editing. Donot interrupt. 612266 wikitext text/x-wiki '''শৰাই''' আৰু '''বটা''' অসমৰ অন্যতম প্ৰতীকী পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। কাঁহ বা বেল-মেটেলৰে নিৰ্মিত এই শিল্পবস্তু অসমীয়া সমাজত মৰ্যাদা, সন্মান আৰু সাংস্কৃতিক গৌৰৱৰ প্ৰতীক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। সাধাৰণতে তলত এটা থিয়াভাগ থকা ওপৰৰ থাল সদৃশ গঠনযুক্ত শৰাই ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠান, সামাজিক অনুষ্ঠান আৰু বিশেষকৈ অতিথি সম্ভাষণত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। অসমীয়া আৰু আহোম সংস্কৃতিত শৰাই আগবঢ়োৱা মানে আন্তৰিকতা, আতিথ্য আৰু গভীৰ সন্মান প্ৰকাশ কৰা। [[File:Xorai-শৰাই.jpg|thumb|right|250px|পৰম্পৰাগত অসমীয়া শৰাই]] সাধাৰণতে ইয়াত তামোল-পাণ, মিঠাই আৰু আন আন আনুষ্ঠানিক সামগ্ৰী আগবঢ়োৱা হয়। কিছুমান শৰাইত অলংকৃত ঢাকনি থাকে, যিয়ে ইয়াৰ সৌন্দৰ্য আৰু আধ্যাত্মিক তাৎপৰ্য বৃদ্ধি কৰে; আন কিছুমান আকৌ মুকলি ৰূপত থাকে। লক্ষণীয় যে, অতিথি সম্ভাষণ আৰু ধৰ্মীয় নিবেদনৰ বাবে ব্যৱহৃত এনে উচ্চভিত্তিযুক্ত থাল বা পাত্ৰৰ ধাৰণা এছিয়াৰ আন বহু অঞ্চলতো—বিশেষকৈ চীন, তিব্বত, নেপাল আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াত দেখিবলৈ পোৱা যায়। যদিও শৰাই আৰু বটা একে ধৰণৰ সামগ্ৰী আৰু মূল নক্সাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ় লৈ উঠিছে, তথাপি সময়ৰ লগে লগে এই দুয়োটা পৃথক শিল্পবস্তু হিচাপে বিকশিত হয়। শৰাই সাধাৰণতে ওপৰত এটা সমতল থাল আৰু তলত এটা থিয়াভাগযুক্ত, আনহাতে বটা হৈছে বাটিৰ দৰে পাত্ৰ, যি বহু সময়ত শৰাইৰ সৈতে একেলগে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=Fragmented Memories: Struggling to Be Tai-Ahom in India |url=https://archive.org/details/fragmentedmemori0000saik |publisher=Duke University Press |location=Durham |year=2004 |isbn=9780822334255 |access-date=5june 2025 }}</ref> == ইতিহাস == === প্ৰাচীন চীনা উৎস === [[File:Warring States Bronze Dou 02.jpg|thumb|right|250px|যুদ্ধৰত ৰাজ্যসমূহৰ যুগৰ ব্ৰঞ্জৰ ডৌ পাত্ৰ]] শৰাই আৰু বটাৰ শিকড় চীন জনগোষ্ঠীৰ এক প্ৰাচীন সাংস্কৃতিক ধাৰাৰ সৈতে জড়িত। "Dou " (豆) নামে পৰিচিত উচ্চভিত্তিযুক্ত বাটিৰ আকৃতি প্ৰথমে চীনত নৱপ্ৰস্তৰ যুগত দেখা যায়। ওপৰত পাত্ৰ আৰু তলত থিয়াভাগ থকা এই গঠন প্ৰায় ৬,০০০–৭,০০০ বছৰ আগতে (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৫০০০–৪০০০) উৎপত্তি লাভ কৰে, আৰু ইয়াৰ মূল আকৃতি ইয়াংশাও সংস্কৃতি আৰু ডাৱেনকʼ সংস্কৃতিত বিকশিত হয়। ভাষাতাত্ত্বিক আৰু জিনগত গৱেষকৰ মতে [[চীনা-তিব্বতীয় ভাষা|চীন-তিব্বতীয়]] বা তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় ভাষা পৰিয়ালৰ লোক সকলৰ আদিম বিস্তাৰ উত্তৰ চীনৰ ইয়াংশাও আৰু মাজিয়াও সভ্যতাৰ পৰা হৈছিল।<ref>{{cite journal |last1=Zhang |first1=Menghan |last2=Yan |first2=Shi |last3=Pan |first3=Wuyun |last4=Jin |first4=Li |year=2019 |title=Phylogenetic evidence for Sino-Tibetan origin in northern China in the Late Neolithic |journal=Nature |volume=569 |pages=112–115 |doi=10.1038/s41586-019-1153-z}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Zhang |first1=Hanzhi |last2=Ji |first2=Ting |last3=Pagel |first3=Mark |last4=Mace |first4=Ruth |year=2020 |title=Dated phylogeny suggests early Neolithic origin of Sino-Tibetan languages |journal=Scientific Reports |volume=10 |article-number=20792 |doi=10.1038/s41598-020-77404-4}}</ref> যিহেতু অসমৰ বড়ো-গাৰো বা বড়ো-কছাৰী মূলীয় ভাষাসমূহ তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় ভাষা পৰিয়ালৰ এটা শাখা হিচাপে গণ্য কৰা হয়,‌গতিকে চীনৰ এই সভ্যতাৰ পৰাই অসমৰ [[বড়ো-কছাৰী]] মূলীয় জনগোষ্ঠী সমূহৰ উৎপত্তি হৈছে বুলি ক'ব পৰা যায়।<ref>{{cite book |last=DeLancey |first=Scott |year=2012 |chapter=On the Origins of Bodo-Garo |editor-last=Morey |editor-first=Stephen |editor2-last=Post |editor2-first=Mark W. |title=North East Indian Linguistics |volume=4 |publisher=Cambridge University Press India |pages=3–20}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত [[ঝৌ সাম্ৰাজ্য]]ৰ (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১০৪৬–২৫৬) যুগত “ডৌ” চীনা ধৰ্মীয়-আনুষ্ঠানিক সংস্কৃতিৰ এক বিশেষ প্ৰতীকত পৰিণত হয়। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। [[File:Spring & Autumn Bronze Dou, Xinzheng.jpg|thumb|right|250px|বসন্ত আৰু শৰৎ যুগৰ ব্ৰঞ্জৰ ডৌ পাত্ৰ, চিনঝেং]] ঝৌ সমাজত জীৱন “লি” বা আচাৰ-ব্যৱস্থাৰ নিয়মেৰে পৰিচালিত হৈছিল। সেই ব্যৱস্থাত ডৌ কেৱল এটা খাদ্যপাত্ৰ নাছিল; ই আছিল পূৰ্বপুৰুষৰ সৈতে আত্মিক যোগাযোগ স্থাপন কৰা এক পৱিত্ৰ আচাৰিক পাত্ৰ। ঝৌ লোকসকলে বিশ্বাস কৰিছিল যে সঠিকভাৱে পূৰ্বপুৰুষক নিবেদন কৰিলে ঐশ্বৰিক আশীৰ্বাদ লাভ হয়—যেনে সুৰক্ষা আৰু উন্নত ফচল। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। [[File:Dou with an inland hunting scene.jpg|thumb|right|250px|শিকাৰ দৃশ্য খোদিত প্ৰাচীন ডৌ পাত্ৰ]] ===চীনৰ পৰা শৰাই সংস্কৃতিৰ বিস্তাৰ=== কালক্ৰমত চীনৰ পৰা শৰাই জাতীয় পাত্ৰ চীন তিব্বতীয় মূলৰ বাৰ্মিজ<ref>[https://archive.org/details/burmese-hsun-ok Traditional Burmese Offering Tray Hsun-Ok]</ref>, তিব্বত, নেপাল<ref>[https://archive.org/details/nepal-offering-tray Traditional Nepalese Offering tray]</ref>, অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক ভুলৰ কম্বোডিয়া, ভিয়েটনাম, টাই মুলৰ থাইলেণ্ড, অষ্ট্ৰোনেচিয়ান মূলৰ মালয়েছিয়া, ইত্যাদি অঞ্চললৈ বিয়পি পৰে। বৌদ্ধ ধৰ্মত শৰাইৰ মহৎ আটাইতকৈ বেছি। এই সকলো দেশত শৰাই জাতীয় পাত্ৰ ভগৱানৰ আগত সেৱা কৰিবলৈ আগ বঢ়োৱা হয়। ===ফান পাত্ৰ=== কম্বোডিয়াৰ বা‌ থাই ভাষাত শৰাই জাতীয় পাত্ৰক ''"ফান"'' কোৱা হয়।<ref>{{cite web |title=Mon-Khmer Languages Database: Khmer |website=SEAlang Library |publisher=Center for Research in Computational Linguistics |url=https://www.sealang.net/monkhmer/database/retrieve.pl?format=html&language=Khmer&sort=gloss |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Phan (tray) |website=Wikipedia |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Phan_(tray) |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=ពាន |website=Wiktionary |url=https://en.wiktionary.org/wiki/%E1%9E%96%E1%9E%B6%E1%9E%93 |access-date=15 June 2026}}</ref> * খমেৰ সকলৰ ফান ভাষিক দৃষ্টিকোণৰ পৰা ''ফান'' শব্দ-পৰিয়ালটো টাই ভাষা সমূহতকৈ অষ্ট্ৰ-এচিয়াটিক বা খমেৰ ভাষাত সমূহত অধিক পুৰণি আৰু ব্যাপকভাৱে বিস্তৃত। Roger Blenchয়ে নিজৰ Austroasiatic basketry terminologyৰ অধ্যয়নত “pedestal tray”ৰ বাবে এটা প্ৰাৰম্ভিক অষ্ট্ৰ’এছিয়াটিক মূলৰ তালিকা প্ৰস্তুত কৰিছে, য’ত Shortoৰ Proto-Mon-Khmerৰ ''*baːn'' অৰ্থাৎ “pedestal dish”, Kuiৰ ''phian'' অৰ্থাৎ “pedestal teay”,Surin Khmerৰ ''piːan'''' অৰ্থাৎ “tray with pedestal”, T’inৰ ''phɨan'' অৰ্থাৎ “tray”, আৰু Nyah Kurৰ ''kǝbíǝn'' অৰ্থাৎ “bamboo food tray”। Blenchয়ে এই শব্দ পৰিয়ালটোক পুৰণি চীনা ''*bˤan'' অৰ্থাৎ “ট্ৰেই”ৰ সৈতে তুলনা কৰিছে। তেওঁ লগতে থাই আৰু শ্বান ভাষাত পোৱা ৰূপটো ও চীনা ভাষাৰ পৰা যোৱা ("plausibly a regional Chinese borrowing”) বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Blench |first=Roger |chapter=Basketry in Austroasiatic |editor-last=Alves |editor-first=Mark |title=Austroasiatic Linguistics in Honour of Michel Ferlus |publisher=JSEALS Special Publication |year=2025 |pages=87–88 |url=https://icaal.net/wp-content/uploads/2026/01/AA-Linguistics-in-Honour-of-Michel-Ferlus-2025.pdf |access-date=15 June 2026}}</ref> থাই/শ্যাম ৰাজ্যসমূহৰ থাইলেণ্ডত উত্থান হোৱাৰ আগতেই কম্বোডিয়া আৰু সংশ্লিষ্ট মূল ভূখণ্ডীয় দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক প্ৰেক্ষাপটত শৰাই জাতীয় পাত্ৰৰ উপস্থিতি পোৱা যায়। হেং পিফালে খ্ৰীষ্টীয় ৩০০–৫০০ চনৰ প্ৰাক-আংকোৰীয় যুগৰ উত্তৰণৰ বিষয়ে আলোচনা কৰোঁতে উত্তৰ-পূব থাইলেণ্ড আৰু কম্বোডিয়াৰ প্ৰাগৈতিহাসিক স্থানসমূহত "pedestalled dishes and bowls" অৰ্থাৎ শৰাই জাতীয় পাত্ৰ আৰু বাটিৰ উপস্থিতিৰ কথা উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Heng |first=Piphal |title=Transition to the Pre-Angkorian period (300–500 CE): Thala Borivat and a regional perspective |journal=Journal of Southeast Asian Studies |volume=47 |issue=3 |year=2016 |pages=484–505 |doi=10.1017/S0022463416000369 |url=https://www.cambridge.org/core/journals/journal-of-southeast-asian-studies/article/transition-to-the-preangkorian-period-300500-ce-thala-borivat-and-a-regional-perspective/AEC80A473E33ED556489658939C261D2 |access-date=15 June 2026}}</ref> তেওঁ কম্বোডিয়াৰ Tuol Neakta Kang Memay স্থানৰ পৰা পোৱা এটা পেডেষ্টেলযুক্ত বাটিৰ ছবিও প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Heng |first=Piphal |year=2016 |title=Transition to the Pre-Angkorian period (300–500 CE): Thala Borivat and a regional perspective |journal=Journal of Southeast Asian Studies |volume=47 |issue=3 |pages=484–505 |doi=10.1017/S0022463416000406}}</ref> [[এংকৰ ৱাট|এংকৰ বছৰেই]] স্থানৰ প্ৰাচীন কম্বোডীয় মৃত্শিল্পৰ মাজতো এনে পেডেষ্টেলযুক্ত থালৰ আকৃতিৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে; Miriam T. Stark-এ এংকৰ বৰেইৰ মৃত্শিল্পৰ ভিতৰত শৰাই জাতীয় থালৰ বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Stark |first=Miriam T. |year=2019 |title=Earthenware Ceramic Technologies of Angkor Borei, Cambodia |journal=Udaya, Journal of Khmer Studies |volume=14 |pages=109–132}}</ref> একেদৰেই UNESCOয়ে প্ৰকাশিত খমেৰ ৰূপালী শিল্প সম্পৰ্কীয় এখন গ্ৰন্থৰ মতে প্ৰাক-আংকোৰীয় আৰু আংকোৰীয় শিলালিপিত কম্বোডীয় সকলে ব্যৱহাৰ কৰা ৰূপালী সামগ্ৰীৰ ভিতৰত পেডেষ্টেল যুক্ত থাল আৰু ট্ৰেৰও বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Kong |first=Vireak |year=2009 |title=Khmer Silverwares |publisher=UNESCO |location=Phnom Penh |url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000187953 |access-date=9 June 2026}}</ref> থাই সকলৰ আয়ুথিয়া ৰাজ্য ১৩৫১ চনত প্ৰতিষ্ঠা হৈছিল আৰু ইয়াৰ ৰাজ দৰবাৰৰ সংস্কৃতি আংকোৰৰ সাংস্কৃতিৰ আৰ্হিৰে গঢ় লোৱা বুলি কোৱা হয়।<ref>{{cite encyclopedia |title=History of Thailand |encyclopedia=Encyclopaedia Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/history-of-Thailand |access-date=9 June 2026}}</ref><ref>{{cite encyclopedia |title=Khmer Empire |encyclopedia=Encyclopaedia Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Khmer-Empire |access-date=9 June 2026}}</ref>উল্লেখযোগ্য যে তেতিয়ালৈকে থাই/টাই সকলৰ প্ৰবজন ঘটা নাছিল<ref>{{cite journal |last=Evans |first=Grant |title=The Tai Original Diaspora |journal=Journal of the Siam Society |volume=104 |year=2016 |pages=1–14 |url=https://thesiamsociety.org/wp-content/uploads/2016/04/JSS_104_0b_Evans_TaiOriginalDiaspora.pdf |access-date=15 June 2026}}</ref>। সেয়েহে ধৰিব পৰা যায় যে থাই বা তাই সকলৰ আগমনৰ আগৰে পৰা খমেৰ সকলে বান/ফান নামৰ শৰাই জাতীয় পাত্ৰ ব্যৱহাৰ কৰি আহিছিল। * টাই সকলৰ ফান খমেৰ সকলৰ দৰে থাই সকলেও এই পাত্ৰক "ফান" কয়। থাই বা অন্য টাই সকলে শৰাই জাতীয় সম্পাদ খমেৰ সকলৰ সম্পৰ্কত অহাৰ আগতে ব্যৱহাৰ কৰিছিল নে নাই তাৰ তথ্য পোৱা নাযায়। আনহাতে টাই জনগোষ্ঠীসমূহ দক্ষিণমুখী হৈ মন আৰু খমেৰ সভ্যতাৰ প্ৰভাৱাধীন অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰাৰ পিছত খমেৰ দৰবাৰৰ সংস্কৃতি, ৰাজকীয় অনুষ্ঠান বা ভাৰতৰ সংস্কৃতিৰ দ্বাৰা প্ৰভাৱিত আচাৰ-ব্যৱহাৰ সংস্কৃতিৰ বহু উপাদান গ্ৰহণ কৰিছিল বুলি জনা যায়।<ref>{{cite web |title=History of Thailand: Mon-Khmer civilizations |website=Encyclopaedia Britannica |publisher=Encyclopaedia Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/history-of-Thailand |access-date=15 June 2026}}</ref>প্ৰাচীন কালৰ প্ৰোটো-খমেৰ সকলৰ দৰে থাই সকলৰ "ফান" শব্দটোও পুৰণি চীনা ভাষাৰ থাল বা ট্ৰে বুজোৱা ''*bˤan'' শব্দৰ পৰা লোৱা হৈছে।<ref>{{cite web |title=พาน |website=Wiktionary |url=https://en.wiktionary.org/wiki/%E0%B8%9E%E0%B8%B2%E0%B8%99 |access-date=15 June 2026}}</ref> টাই ভাষাসমূহ যেনে থাই ভাষাত พาน (ফান), লাও ভাষাত ພານ (phān), টাই ডাম ꪝꪱꪙ বা ꪟꪱꪙ টাই য়াই ভাষাত ပၢၼ်ႉ আদিয়ে থাল সদৃশ পাত্ৰক বুজোৱা হয় যি চীনা ভাষাৰ 盤 পানৰ পৰা আহিছে যাৰ অৰ্থ থাল (tray)।<ref>“พาน” in Thai Dictionary Project (TDP) (UC Berkeley 1964) (plus additional data from the Royal Institute of Thailand (RI) and NECTEC's LEXITRON project (LEX)). Searchable online at {{url|SEAlang.net}}</ref> টাই-আহোম ভাষাত এনে পাত্ৰক ফুন (𑜇𑜥𑜃𑜫) বুলি কোৱা হয়।<ref>{{Cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |author-link=Golap Chandra Barua |title=Ahom-Assamese-English Dictionary |publisher=Baptist Mission Press |location=Calcutta |year=1920 |page= 138|url=https://ia801408.us.archive.org/2/items/in.ernet.dli.2015.463794/2015.463794.Ahom-assamese-english-Dictionary.pdf |access-date=2026-06-14}}</ref> থাই সকলৰ মাজত ফান এটা উচ্চ স্তৰীয় পৰম্পৰাগত বাচন।<ref>{{Cite journal |last1=Titrassamee |first1=Songsak |last2=Lamduan |first2=Somchai |last3=Phaengsoi |first3=Kosit |date=2014-06-12 |title=Bai Sri Su Khwan: Spirit Blessing in North-eastern Thailand |journal=Asian Culture and History |volume=6 |issue=2 |pages=134–138 |publisher=Canadian Center of Science and Education |doi=10.5539/ach.v6n2p134 |issn=1916-9655 |url=https://patricklepetit.jalbum.net/ANIMISM%20AND%20RELIGION/LIBRARY/Bai_Sri_Su_Khwan_Spirit_Blessing_in_North-eastern.pdf |access-date=2026-06-14 }}</ref> টাই লাও আৰু ফু টাই সকলৰ পৰম্পৰাগত অনুষ্ঠান বাই চ্ৰি চু খৱানত দুটা মুখ্য সামগ্ৰীৰ ভিতৰত ফান খাও (খাদ্য থোৱা ফান) অন্যতম।<ref>{{Cite journal |last1=Titrassamee |first1=Songsak |last2=Lamduan |first2=Somchai |last3=Phaengsoi |first3=Kosit |date=2014-06-12 |title=Bai Sri Su Khwan: Spirit Blessing in North-eastern Thailand |journal=Asian Culture and History |volume=6 |issue=2 |pages=134–138 |publisher=Canadian Center of Science and Education |doi=10.5539/ach.v6n2p134 |issn=1916-9655 |url=https://patricklepetit.jalbum.net/ANIMISM%20AND%20RELIGION/LIBRARY/Bai_Sri_Su_Khwan_Spirit_Blessing_in_North-eastern.pdf |access-date=2026-06-14 |page= }}</ref> * দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অন্য শৰাই জাতীয় পাত্ৰ খমেৰ আৰু তাই বাদেও দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অন্য দেশসমূহতো শৰাই-জাতীয় পেডেষ্টেলযুক্ত পাত্ৰ বা নৈবেদ্য-ট্ৰে দেখা যায়। মিয়ানমাৰত ইয়াৰ এটা স্বতন্ত্ৰ ঢাকনিযুক্ত লাখ-পাত্ৰ ৰূপ দেখা যায়, যাক hsun-ok বুলি কোৱা হয়। এই পাত্ৰ বৌদ্ধ ভিক্ষু আৰু বিহাৰলৈ খাদ্য বা নৈবেদ্য আগবঢ়োৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত হয়, আৰু সাধাৰণতে বাঁহ বা কাঠৰ গাঁথনিৰ ওপৰত লাখ-লেপ দি নিৰ্মাণ কৰা হয়।<ref>{{cite web |title=Conserving a Burmese offering vessel |website=British Museum |publisher=The British Museum |date=13 September 2023 |url=https://www.britishmuseum.org/blog/conserving-burmese-offering-vessel |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Buddhist offering vessel (hsun ok) |website=Art Gallery of South Australia Collection |publisher=Art Gallery of South Australia |url=https://www.agsa.sa.gov.au/collection-publications/collection/works/buddhist-offering-vessel-hsun-ok/24828/ |access-date=15 June 2026}}</ref> দ্বীপীয় দক্ষিণ-পূব এছিয়াতো এনে পেডেষ্টেলযুক্ত ট্ৰে বা পাত্ৰৰ ব্যৱহাৰ পোৱা যায়। ইণ্ডোনেশিয়াৰ বালিত দুলাং (dulang) নামে জনা ওখ পায়াযুক্ত ট্ৰে ধৰ্মীয় বা আনুষ্ঠানিক নৈবেদ্য বহন কৰাৰ বাবে ব্যৱহৃত হয়। ফিলিপাইনছৰ ৰাষ্ট্ৰীয় মিউজিয়াময়ে উল্লেখ কৰিছে যে বালিৰ এই দুলাং-সমূহ পূজা পাতল বা নীতি নিয়মত বিভিন্ন সামগ্ৰী আগবঢ়াবলৈ ব্যৱহাৰ ৰা হয়। দক্ষিণ ফিলিপাইনছৰ Maranao আৰু Maguindanao সমাজত তাবাক নামে জনা পিতলৰ শৰাই জাতীয় পাত্ৰ বিশেষ অনুষ্ঠানত খাদ্য পৰিবেশনৰ বাবে ব্যৱহৃত হয়।<ref>{{cite web |title=Earthenware Pedestalled Bowls |website=National Museum of the Philippines |publisher=National Museum of the Philippines |date=7 December 2021 |url=https://www.nationalmuseum.gov.ph/2021/12/07/earthenware-pedestalled-bowls/ |access-date=15 June 2026}}</ref> জাভাৰ মধ্যযুগীয় শিল্পতো শৰাই জাতীয় পাত্ৰৰ উদাহৰণ পোৱা যায়।<ref>{{cite web |title=Offering tray (talam) |website=The Metropolitan Museum of Art |publisher=The Metropolitan Museum of Art |url=https://www.metmuseum.org/art/collection/search/715081 |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Offering Vessel in the Form of a Female Head |website=Los Angeles County Museum of Art |publisher=LACMA |url=https://collections.lacma.org/node/175545 |access-date=15 June 2026}}</ref> ===তিব্বতীয় শৰাই-বাটি জাতীয় পাত্ৰ=== তিব্বতী বৌদ্ধ সংস্কৃতিতো নৈবেদ্য আগবঢ়োৱাৰ বাবে pedestal‌ যুক্ত বাটি আৰু ট্ৰে-জাতীয় ধাৰ্মিক পাত্ৰ কিছুমান ব্যৱহাৰ কৰা হয়। Rubin Museum-ৰ মতে, তিব্বতী ''stemmed offering bowls'' ধাৰ্মিক ৰীতি-নীতি আৰু দৈনন্দিন ভোগ নিৰ্মালীৰ বাবে ব্যৱহৃত হয়।<ref>{{cite web |title=Stemmed Offering Bowl |website=Rubin Museum of Himalayan Art |publisher=Rubin Museum of Himalayan Art |url=https://rubinmuseum.org/collection/sc2012-7-6-1-7/ |access-date=15 June 2026}}</ref> তদুপৰি ''mandala offering set'' বা ''mandala plate'' তিব্বতী বৌদ্ধ আচাৰত সমগ্ৰ বিশ্বব্ৰহ্মাণ্ডক বৌদ্ধ ধৰ্ম আৰু সংগলৈ প্ৰতীকীভাৱে নৈবেদ্য হিচাপে আগবঢ়োৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত হয়।<ref>{{cite web |title=Mandala Offering Set |website=Rubin Museum of Himalayan Art |publisher=Rubin Museum of Himalayan Art |url=https://rubinmuseum.org/collection/sc2012-7-1a-e/ |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Mandala: Offering Plate |website=Himalayan Art Resources |url=https://www.himalayanart.org/search/set.cfm?setID=2012 |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Tibetan Buddhist Silver Pedestal Offering Bowl |website=Invaluable |url=https://www.invaluable.com/auction-lot/tibetan-buddhist-silver-pedestal-offering-bowl-13-1206-c-b9d41abb7e |access-date=15 June 2026}}</ref> ===ঢাকনিযুক্ত বাৰ্মিজ শৰাই=== বাৰ্মিজ ''ban'' (ဗန်း)-ৰ অৰ্থ “tray” বা ট্ৰে, আৰু সম্পৰ্কীয় বাৰ্মিজ শব্দ ''langpan'' (လင်ပန်း)-ৰ অৰ্থও “tray”। এই দুয়োটা ৰূপ চীনা 盤 শব্দৰ পৰা লোৱা হৈছে, যাৰ পুৰণি/মধ্য চীনা পুনর্গঠিত ৰূপ ''*baːn'' বা ''ban'' আৰু অৰ্থ “dish” বা “tray”।<ref>{{cite web |title=ဗန်း |website=Wiktionary |url=https://en.wiktionary.org/wiki/%E1%80%97%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%B8 |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=လင်ပန်း |website=Wiktionary |url=https://en.wiktionary.org/wiki/%E1%80%9C%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%95%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%B8 |access-date=15 June 2026}}</ref> বাৰ্মিজ সংস্কৃতিত ঢাকনিযুক্ত শৰাই দৰে পাত্ৰ দেখা যায়। এই পাত্ৰক ''hsun-ok'' বুলি কোৱা হয়। এইটো সাধাৰণতে বাৰ্মিজ সকলৰ বৌদ্ধ নৈবেদ্য বহন বা আগবঢ়োৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত পাত্ৰ।<ref>{{cite web |title=hsun-ok; vessel-stand; bowl |website=British Museum Collection Online |publisher=The British Museum |url=https://www.britishmuseum.org/collection/object/A_1993-1117-1 |access-date=15 June 2026}}</ref> ''Hsun-ok'' সাধাৰণতে লাখ-লেপা বাঁহ বা কাঠেৰে নিৰ্মিত হয়, আৰু ইয়াত এটা পেডেষ্টেল, বাটিৰ দৰে মূল পাত্ৰ, ভিতৰুৱা ট্ৰে আৰু ওপৰত এটা ওখ শিখৰযুক্ত ঢাকনি থাকে।<ref>{{cite web |title=hsun-ok; vessel-stand; bowl |website=British Museum Collection Online |publisher=The British Museum |url=https://www.britishmuseum.org/collection/object/A_1993-1117-1 |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Buddhist offering vessel (hsun ok) |website=Art Gallery of South Australia Collection |publisher=Art Gallery of South Australia |url=https://www.agsa.sa.gov.au/collection-publications/collection/works/buddhist-offering-vessel-hsun-ok/24828/ |access-date=15 June 2026}}</ref> ইয়াৰ পৰা বুজা যায় যে শানসকলৰ ঢাকনিযুক্ত ''hsun-ok'' ৰূপটো বাৰ্মিজ বৌদ্ধ নৈবেদ্য-পাত্ৰ পৰম্পৰাৰ এটা স্থানীয় অভিযোজন আছিল।<ref>{{cite web |title=hsun-ok |website=British Museum Collection Online |publisher=The British Museum |url=https://www.britishmuseum.org/collection/object/A_1998-0723-241 |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Burmese Lacquer Hson-ok Offering Box |website=Michael Backman Ltd |url=https://www.michaelbackmanltd.com/archived_objects/burmese-lacquer-hson-ok-offering-box/ |access-date=15 June 2026}}</ref> অৱশ্যে এই প্ৰমাণ বিশেষকৈ শিখৰযুক্ত ঢাকনি থকা লাখৰ ঢাকনিযুক্ত ''hsun-ok''-ৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰযোজ্য; সকলো মুকলি পেডেষ্টেলযুক্ত ট্ৰে বাৰ্মিজ উৎসৰ পৰা আহিছে বুলি ইয়াৰ দ্বাৰা প্ৰমাণিত নহয়। মুকলি উঠা নৈবেদ্য-ট্ৰে সমগ্ৰ মূল ভূখণ্ডীয় দক্ষিণ-পূব এছিয়াত বহুলভাৱে দেখা যায়, কিন্তু ঢাকনিযুক্ত লাখৰ ''hsun-ok'' বিশেষভাৱে বাৰ্মীজ বৌদ্ধ বস্তু-সংস্কৃতিৰ সৈতে অধিক ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত। ===অসমত শৰাই আৰু বটাৰ প্ৰচলন=== চীন-তিব্বতীয় বা তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় মূলৰ‌ [[চুতীয়া ৰাজ্য]] আৰু টাই মূলৰ [[আহোম ৰাজ্য]] দুয়োতে বটা বা শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। [[যোৰহাট জিলা]]ৰ তিতাবৰ অঞ্চলৰ চুতীয়া লোক এঘৰত পুৰণি বাকচ এটাত ভৰাই সংৰক্ষিত কৰি থোৱা চুতীয়া ৰাজ্যৰ দিনীয়া বটা উদ্ধাৰ কৰা হৈছে। বটাতোত অসমীয়া লিপিত খোদিত আছে "১৩১৭ সন ছাৰি শাবন মাশ"। অৰ্থাৎ ১৩৯৫ চনৰ(১৩১৭ শক) চাৰি শাওণত এই বঁটা টো নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল বা গ্ৰহণ কৰা হৈছিল।<ref> [https://archive.org/details/chutia-bota-1395 Image of the Bota dated to 1395 AD.]</ref> চুতীয়া সকলৰ দৰে [[ডিমাছা জনগোষ্ঠী|ডিমাছা]] সকলেও শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা দেখা যায়।<ref>{{cite web |title=horai |url=https://www.xobdo.org/dic/horai |website=Xobdo |access-date=14 June 2026}}</ref> ডিমাছা ভাষাত এই পাত্ৰক ''"শৰাই"'' বুলিয়ে জনা যায়। তদুপৰি ডিমাছা সকলৰ পাৰম্পৰিক বস্ত্ৰ শিল্পত ''হ'ৰাইমিন'' নামৰ শৰাইৰ মটিফটোও(motif) সংৰক্ষণ কৰি থোৱা দেখা যায়।<ref>{{cite web |last=ROOHI |title=Weaving in indigenous Dimasa community of Assam |url=https://in.boell.org/en/weaving-indigenous-dimasa-community-assam |website=Heinrich Böll Stiftung |date=19 December 2019 |access-date=14 June 2026}}</ref> আহোম ভাষাত শৰাইখনক ''"ফোন"'' বুলি কোৱা হয়। একেইটা শব্দয়েই মাইহাং থাল খনকো বুজায়। এই শব্দৰ গুৰি পুৰণি চীনা ভাষাৰ থাল বা ট্ৰে বুজোৱা ''"পান''" শব্দ আৰু থাই বা শান ভাষাত শৰাই জাতীয় পাত্ৰক ''"ফান"'' কোৱা হয়।<ref>[https://en.wiktionary.org/wiki/%E0%B8%9E%E0%B8%B2%E0%B8%99 Borrowed from Old Chinese 盤 (OC *baːn, “tray”). Cognate with Lao ພານ (phān), Tai Dam ꪝꪱꪙ or ꪟꪱꪙ, Burmese ဗန်း (ban:, “tray”), Shan ပၢၼ်ႉ (pâ̰an, “tray”), and possibly Khmer ពាន (piən) (Pou and Jenner, 1980-1981)]</ref> যিহেতু অসমত শৰাই বুজাবলৈ "ফোন" শব্দৰ সলনি পুৰণি "শৰাই" শব্দয়ে ব্যৱহাৰ কৰা হয়, গতিকে ধৰিব পাৰি যে খমেৰ সকলে ব্যৱহাৰ কৰা পাত্ৰৰ দৰে অসমৰ শৰাই খনও প্ৰাগ-আহোম যুগৰ পৰাই ব্যৱহাৰ কৰি অহা হৈছে। অসমলৈ আহি শৰাই আৰু মাইহাং—এই দুয়োবিধ পাত্ৰৰ সাদৃশ্য দেখা পাই আহোমসকলে হয়তো দুয়োবিধকে ব্যাখ্যা কৰিবলৈ “ফোন” শব্দ ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ লৈছিল। যিহেতু ঢাকনিযুক্ত শৰাইখন বাৰ্মিজ সকলৰ মাজত পোৱা যায়, গতিকে এইখন পাছৰ কালত আহোম ৰাজ্যৰ দিনত বাৰ্মাৰ পৰা গ্ৰহণ কৰা হ'ব পাৰে। পাছলৈ শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰদেৱৰ দিনত শৰাই নৱবৈষ্ণৱ ধৰ্মত অন্তভুক্ত কৰা হয় আৰু কালক্ৰমত অসমীয়া সংস্কৃতিৰ এক বিশেষ অংশ হৈ পৰে। [[File:Xorai worship.webp|thumb|নামঘৰত ব্যৱহাৰ হোৱা শৰাই।]] === অতিথি-আদৰণিত তামোল-পাণ আৰু শৰাই=== অসমীয়া সমাজত তামোল-পাণ আতিথ্য, সন্মান, ভক্তি আৰু মিত্ৰতাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰতীক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। শৰাইত তামোল-পাণ আগবঢ়াই অতিথিক আদৰণি জনোৱা পৰম্পৰা এটা স্তৰিত সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা বুলি বুজিব পাৰি—প্ৰথমে দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক বিস্তৃত আতিথ্য-সংস্কৃতি, তাৰ পাছত ভাৰতীয় ধৰ্মীয়-সামাজিক আচাৰৰ সৈতে ইয়াৰ সংযোগ, আৰু শেষত অসমীয়া কাঁহ-পিতলৰ শৰাই বা বঁটাৰ জৰিয়তে ইয়াৰ স্থানীয় ৰূপায়ণ। এই প্ৰথাৰ আটাইতকৈ প্ৰাচীন স্তৰটো দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক লোক সকলৰ তামোল-পাণভিত্তিক আতিথ্য পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত হ’ব পাৰে। খাচী সমাজত ''kwai'' বা তামোল-পাণ অতিথিক আগবঢ়োৱা এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সামাজিক শিষ্টাচাৰ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। ''Shikyntien kwai'' নামৰ খাচী পৰম্পৰাত ঘৰত অহা যিকোনো অতিথিক ''kwai'' আগবঢ়োৱাটো সৌজন্যৰ চিন বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Shikyntien Kwai: A Folklore about Betel Hospitality in Khasi Society |url=https://www.necarf.org/home/articles/54/shikyntien-kwai-a-folklore-about-betel-hospitality-in-khasi-society |website=NECARF |date=14 October 2020 |access-date=9 June 2026}}</ref> খাচীসকল অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক ভাষাপৰিয়ালৰ অন্তৰ্গত হোৱা বাবে, অসমীয়া তামোল-পাণ আতিথ্যৰ গভীৰ স্তৰটো পূব ভাৰতৰ অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াগত betel-areca সংস্কৃতিৰ সৈতে তুলনা কৰিব পাৰি, যদিও ইয়াৰ পৰা অসমীয়া প্ৰথাটো প্ৰত্যক্ষভাৱে খাচী বা অন্য কোনো একক অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক উৎসৰ পৰা আহিছে বুলি নিশ্চিতভাৱে ক’ব নোৱাৰি। পাছৰ স্তৰত এই তামোল-পাণ আতিথ্যৰ প্ৰথা ভাৰতীয় ধৰ্মীয় আৰু সামাজিক আচাৰৰ সৈতে একীভূত হয়। এছ. চি. আহুজা আৰু উমা আহুজাই betel leaf আৰু areca nut-ক আতিথ্য, শুভতা, সন্মান, সামাজিক প্ৰতিশ্ৰুতি আৰু ধৰ্মীয় নিবেদনৰ প্ৰতীক হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছে। তেওঁলোকৰ মতে ভাৰতৰ বহু সামাজিক আৰু ধৰ্মীয় আচাৰত তামোল-পাণ ব্যৱহাৰ হয়, আৰু অসমীয়া বিবাহত তামোল-পাণ প্ৰায় পোন্ধৰটা আচাৰত উপস্থিত থাকে।<ref>{{cite journal |last1=Ahuja |first1=S. C. |last2=Ahuja |first2=Uma |year=2011 |title=Betel Leaf and Betel Nut in India: History and Uses |journal=Asian Agri-History |volume=15 |issue=1 |pages=13–35 |url=https://www.researchgate.net/publication/292469329_Betel_leaf_and_betel_nut_in_India_History_and_uses |access-date=9 June 2026}}</ref> সেয়ে অসমীয়া সমাজত তামোল-পাণ কেৱল মুখশুদ্ধিৰ সামগ্ৰী নহয়; ই আতিথ্য, শুভেচ্ছা, বিবাহ, সামাজিক স্বীকৃতি আৰু ধৰ্মীয় পবিত্ৰতাৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে। এই তামোল-পাণ পৰম্পৰাই অসমত শৰাই আৰু বঁটাৰ জৰিয়তে এক বিশেষ স্থানীয় ৰূপ লাভ কৰে। অসম চৰকাৰৰ সংস্কৃতি-সম্পৰ্কীয় তথ্য অনুসৰি, তামোল-পাণ বা গুৱাপাণক ভক্তি, সন্মান আৰু মিত্ৰতাৰ নিবেদন হিচাপে ধৰা হয়, আৰু অতিথিক আদৰণি তথা ধন্যবাদ জনোৱাৰ চিহ্ন হিচাপে শৰাইত তামোল-পাণ আগবঢ়োৱা হয়। একেটা উৎসত শৰাইক নামঘৰ বা পূজাস্থলীত প্ৰসাদ আৰু অন্যান্য নিবেদন আগবঢ়োৱাৰ পাত্ৰ হিচাপেও বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Culture of Assam |url=https://assam.gov.in/about-us/391 |website=Assam State Portal |publisher=Government of Assam |access-date=9 June 2026}}</ref> ইয়াৰ পৰা বুজা যায় যে তামোল-পাণৰ সামাজিক অৰ্থ বহল আঞ্চলিক পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত হলেও, কাঁহ-পিতলৰ শৰাই বা বঁটাত তাক আগবঢ়োৱাৰ ৰূপটো অসমীয়া ধাতু-শিল্প আৰু সামাজিক আচাৰৰ সৈতে বিশেষভাৱে যুক্ত। == ধৰ্মীয় তাৎপৰ্য == পৰৱৰ্তী সময়ত আহোম সংস্কৃতিৰপৰা গ্ৰহণ কৰা শৰাই অসমীয়া সমাজ আৰু নামঘৰীয়া ধৰ্মীয় পৰম্পৰাৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশত পৰিণত হয়। নামঘৰত ভাগৱত স্থাপনৰ বাবে শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল, যিয়ে অসমীয়া আধ্যাত্মিক জীৱনত [[File:Sankaradeva.jpg|thumb|right|220px|শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]] ১৫শ আৰু ১৬শ শতিকাত [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]]ৰ একশৰণ নামধৰ্ম আন্দোলনে শৰাই আৰু বটাৰ তাৎপৰ্য নতুন ৰূপ দিয়ে। শংকৰদেৱে পুৰণি অসমীয়া সাংস্কৃতিক পৰিসৰৰপৰা শৰাইৰ ব্যৱহাৰ গ্ৰহণ কৰি ইয়াক অসমীয়া বৈষ্ণৱ সমাজত অন্তৰ্ভুক্ত কৰে। নামঘৰৰ মাজভাগত শৰাইৰ ওপৰত ভাগৱত স্থাপন কৰি তেওঁ দেখুৱাইছিল যে ঈশ্বৰ সকলোৰে বাবে সমান। সেই নামঘৰত শৰাই হৈ উঠে “সমতাৰ প্ৰতীক”—য’ৰপৰা সকলো ভক্তক সমানে প্ৰসাদ বিতৰণ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday |date=20 March 2021 }}</ref> == ঐতিহ্য == শৰাই আৰু বটাৰ ঐতিহ্যৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশ হৈছে—ই কেৱল ৰাজকীয় বস্তু হৈ নাথাকি অসমীয়া সমাজৰ সামূহিক হৃদস্পন্দনত পৰিণত হোৱা।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday }}</ref> শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। তামোল-পাণ আগবঢ়োৱাৰ মাধ্যমেৰে শৰাই আৰু বটা “সন্মানৰ আচাৰ” হিচাপে সমগ্ৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত একত্ৰিত সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা সৃষ্টি কৰে। এই আধ্যাত্মিক ৰূপান্তৰৰ ফলত শৰাই আৰু বটা কেৱল ৰাজকীয় ক্ষমতাৰ প্ৰতীক হৈ নাথাকি সামাজিক ঐক্য, সমতা আৰু অসমীয়া জাতীয় আত্মাৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশত পৰিণত হয়।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday |date=20 March 2021 }}</ref> == চাওক == * [[অসমীয়া সংস্কৃতি]] * [[তামোল-পাণ]] * [[নামঘৰ]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} khs4l1mtdvhn2bxobvxqltq9zzbh3bh 612267 612266 2026-06-14T21:45:28Z Ananya Taye 28065 612267 wikitext text/x-wiki '''শৰাই''' আৰু '''বটা''' অসমৰ অন্যতম প্ৰতীকী পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। কাঁহ বা বেল-মেটেলৰে নিৰ্মিত এই শিল্পবস্তু অসমীয়া সমাজত মৰ্যাদা, সন্মান আৰু সাংস্কৃতিক গৌৰৱৰ প্ৰতীক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। সাধাৰণতে তলত এটা থিয়াভাগ থকা ওপৰৰ থাল সদৃশ গঠনযুক্ত শৰাই ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠান, সামাজিক অনুষ্ঠান আৰু বিশেষকৈ অতিথি সম্ভাষণত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। অসমীয়া আৰু আহোম সংস্কৃতিত শৰাই আগবঢ়োৱা মানে আন্তৰিকতা, আতিথ্য আৰু গভীৰ সন্মান প্ৰকাশ কৰা। [[File:Xorai-শৰাই.jpg|thumb|right|250px|পৰম্পৰাগত অসমীয়া শৰাই]] সাধাৰণতে ইয়াত তামোল-পাণ, মিঠাই আৰু আন আন আনুষ্ঠানিক সামগ্ৰী আগবঢ়োৱা হয়। কিছুমান শৰাইত অলংকৃত ঢাকনি থাকে, যিয়ে ইয়াৰ সৌন্দৰ্য আৰু আধ্যাত্মিক তাৎপৰ্য বৃদ্ধি কৰে; আন কিছুমান আকৌ মুকলি ৰূপত থাকে। লক্ষণীয় যে, অতিথি সম্ভাষণ আৰু ধৰ্মীয় নিবেদনৰ বাবে ব্যৱহৃত এনে উচ্চভিত্তিযুক্ত থাল বা পাত্ৰৰ ধাৰণা এছিয়াৰ আন বহু অঞ্চলতো—বিশেষকৈ চীন, তিব্বত, নেপাল আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াত দেখিবলৈ পোৱা যায়। যদিও শৰাই আৰু বটা একে ধৰণৰ সামগ্ৰী আৰু মূল নক্সাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ় লৈ উঠিছে, তথাপি সময়ৰ লগে লগে এই দুয়োটা পৃথক শিল্পবস্তু হিচাপে বিকশিত হয়। শৰাই সাধাৰণতে ওপৰত এটা সমতল থাল আৰু তলত এটা থিয়াভাগযুক্ত, আনহাতে বটা হৈছে বাটিৰ দৰে পাত্ৰ, যি বহু সময়ত শৰাইৰ সৈতে একেলগে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=Fragmented Memories: Struggling to Be Tai-Ahom in India |url=https://archive.org/details/fragmentedmemori0000saik |publisher=Duke University Press |location=Durham |year=2004 |isbn=9780822334255 |access-date=5june 2025 }}</ref> == ইতিহাস == === প্ৰাচীন চীনা উৎস === [[File:Warring States Bronze Dou 02.jpg|thumb|right|250px|যুদ্ধৰত ৰাজ্যসমূহৰ যুগৰ ব্ৰঞ্জৰ ডৌ পাত্ৰ]] শৰাই আৰু বটাৰ শিকড় চীন জনগোষ্ঠীৰ এক প্ৰাচীন সাংস্কৃতিক ধাৰাৰ সৈতে জড়িত। "Dou " (豆) নামে পৰিচিত উচ্চভিত্তিযুক্ত বাটিৰ আকৃতি প্ৰথমে চীনত নৱপ্ৰস্তৰ যুগত দেখা যায়। ওপৰত পাত্ৰ আৰু তলত থিয়াভাগ থকা এই গঠন প্ৰায় ৬,০০০–৭,০০০ বছৰ আগতে (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৫০০০–৪০০০) উৎপত্তি লাভ কৰে, আৰু ইয়াৰ মূল আকৃতি ইয়াংশাও সংস্কৃতি আৰু ডাৱেনকʼ সংস্কৃতিত বিকশিত হয়। ভাষাতাত্ত্বিক আৰু জিনগত গৱেষকৰ মতে [[চীনা-তিব্বতীয় ভাষা|চীন-তিব্বতীয়]] বা তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় ভাষা পৰিয়ালৰ লোক সকলৰ আদিম বিস্তাৰ উত্তৰ চীনৰ ইয়াংশাও আৰু মাজিয়াও সভ্যতাৰ পৰা হৈছিল।<ref>{{cite journal |last1=Zhang |first1=Menghan |last2=Yan |first2=Shi |last3=Pan |first3=Wuyun |last4=Jin |first4=Li |year=2019 |title=Phylogenetic evidence for Sino-Tibetan origin in northern China in the Late Neolithic |journal=Nature |volume=569 |pages=112–115 |doi=10.1038/s41586-019-1153-z}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Zhang |first1=Hanzhi |last2=Ji |first2=Ting |last3=Pagel |first3=Mark |last4=Mace |first4=Ruth |year=2020 |title=Dated phylogeny suggests early Neolithic origin of Sino-Tibetan languages |journal=Scientific Reports |volume=10 |article-number=20792 |doi=10.1038/s41598-020-77404-4}}</ref> যিহেতু অসমৰ বড়ো-গাৰো বা বড়ো-কছাৰী মূলীয় ভাষাসমূহ তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় ভাষা পৰিয়ালৰ এটা শাখা হিচাপে গণ্য কৰা হয়,‌গতিকে চীনৰ এই সভ্যতাৰ পৰাই অসমৰ [[বড়ো-কছাৰী]] মূলীয় জনগোষ্ঠী সমূহৰ উৎপত্তি হৈছে বুলি ক'ব পৰা যায়।<ref>{{cite book |last=DeLancey |first=Scott |year=2012 |chapter=On the Origins of Bodo-Garo |editor-last=Morey |editor-first=Stephen |editor2-last=Post |editor2-first=Mark W. |title=North East Indian Linguistics |volume=4 |publisher=Cambridge University Press India |pages=3–20}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত [[ঝৌ সাম্ৰাজ্য]]ৰ (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১০৪৬–২৫৬) যুগত “ডৌ” চীনা ধৰ্মীয়-আনুষ্ঠানিক সংস্কৃতিৰ এক বিশেষ প্ৰতীকত পৰিণত হয়। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। [[File:Spring & Autumn Bronze Dou, Xinzheng.jpg|thumb|right|250px|বসন্ত আৰু শৰৎ যুগৰ ব্ৰঞ্জৰ ডৌ পাত্ৰ, চিনঝেং]] ঝৌ সমাজত জীৱন “লি” বা আচাৰ-ব্যৱস্থাৰ নিয়মেৰে পৰিচালিত হৈছিল। সেই ব্যৱস্থাত ডৌ কেৱল এটা খাদ্যপাত্ৰ নাছিল; ই আছিল পূৰ্বপুৰুষৰ সৈতে আত্মিক যোগাযোগ স্থাপন কৰা এক পৱিত্ৰ আচাৰিক পাত্ৰ। ঝৌ লোকসকলে বিশ্বাস কৰিছিল যে সঠিকভাৱে পূৰ্বপুৰুষক নিবেদন কৰিলে ঐশ্বৰিক আশীৰ্বাদ লাভ হয়—যেনে সুৰক্ষা আৰু উন্নত ফচল। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। [[File:Dou with an inland hunting scene.jpg|thumb|right|250px|শিকাৰ দৃশ্য খোদিত প্ৰাচীন ডৌ পাত্ৰ]] ===চীনৰ পৰা শৰাই সংস্কৃতিৰ বিস্তাৰ=== কালক্ৰমত চীনৰ পৰা শৰাই জাতীয় পাত্ৰ চীন তিব্বতীয় মূলৰ বাৰ্মিজ<ref>[https://archive.org/details/burmese-hsun-ok Traditional Burmese Offering Tray Hsun-Ok]</ref>, তিব্বত, নেপাল<ref>[https://archive.org/details/nepal-offering-tray Traditional Nepalese Offering tray]</ref>, অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক ভুলৰ কম্বোডিয়া, ভিয়েটনাম, টাই মুলৰ থাইলেণ্ড, অষ্ট্ৰোনেচিয়ান মূলৰ মালয়েছিয়া, ইত্যাদি অঞ্চললৈ বিয়পি পৰে। বৌদ্ধ ধৰ্মত শৰাইৰ মহৎ আটাইতকৈ বেছি। এই সকলো দেশত শৰাই জাতীয় পাত্ৰ ভগৱানৰ আগত সেৱা কৰিবলৈ আগ বঢ়োৱা হয়। ===ফান পাত্ৰ=== কম্বোডিয়াৰ বা‌ থাই ভাষাত শৰাই জাতীয় পাত্ৰক ''"ফান/বান"''<ref>{{cite web |title=ពាន |website=Wiktionary |url=https://en.wiktionary.org/wiki/%E1%9E%96%E1%9E%B6%E1%9E%93 |access-date=15 June 2026}}</ref> আৰু ''"ফান"'' কোৱা হয়।<ref>{{cite web |title=Mon-Khmer Languages Database: Khmer |website=SEAlang Library |publisher=Center for Research in Computational Linguistics |url=https://www.sealang.net/monkhmer/database/retrieve.pl?format=html&language=Khmer&sort=gloss |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Phan (tray) |website=Wikipedia |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Phan_(tray) |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=ពាន |website=Wiktionary |url=https://en.wiktionary.org/wiki/%E1%9E%96%E1%9E%B6%E1%9E%93 |access-date=15 June 2026}}</ref> * খমেৰ সকলৰ বান/পান ভাষিক দৃষ্টিকোণৰ পৰা ''বান/পান'' শব্দ-পৰিয়ালটো টাই ভাষা সমূহতকৈ অষ্ট্ৰ-এচিয়াটিক বা খমেৰ ভাষা সমূহত অধিক পুৰণি আৰু ব্যাপকভাৱে বিস্তৃত। Roger Blenchয়ে নিজৰ Austroasiatic basketry terminologyৰ অধ্যয়নত “pedestal tray”ৰ বাবে এটা প্ৰাৰম্ভিক অষ্ট্ৰ’এছিয়াটিক মূলৰ তালিকা প্ৰস্তুত কৰিছে, য’ত Shortoৰ Proto-Mon-Khmerৰ ''*baːn'' অৰ্থাৎ “pedestal dish”, Kuiৰ ''phian'' অৰ্থাৎ “pedestal teay”,Surin Khmerৰ ''piːan'''' অৰ্থাৎ “tray with pedestal”, T’inৰ ''phɨan'' অৰ্থাৎ “tray”, আৰু Nyah Kurৰ ''kǝbíǝn'' অৰ্থাৎ “bamboo food tray”। Blenchয়ে এই শব্দ পৰিয়ালটোক পুৰণি চীনা ''*bˤan'' অৰ্থাৎ “ট্ৰেই”ৰ সৈতে তুলনা কৰিছে। তেওঁ লগতে থাই আৰু শ্বান ভাষাত পোৱা ৰূপটো ও চীনা ভাষাৰ পৰা যোৱা ("plausibly a regional Chinese borrowing”) বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Blench |first=Roger |chapter=Basketry in Austroasiatic |editor-last=Alves |editor-first=Mark |title=Austroasiatic Linguistics in Honour of Michel Ferlus |publisher=JSEALS Special Publication |year=2025 |pages=87–88 |url=https://icaal.net/wp-content/uploads/2026/01/AA-Linguistics-in-Honour-of-Michel-Ferlus-2025.pdf |access-date=15 June 2026}}</ref> থাই/শ্যাম ৰাজ্যসমূহৰ থাইলেণ্ডত উত্থান হোৱাৰ আগতেই কম্বোডিয়া আৰু সংশ্লিষ্ট মূল ভূখণ্ডীয় দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক প্ৰেক্ষাপটত শৰাই জাতীয় পাত্ৰৰ উপস্থিতি পোৱা যায়। হেং পিফালে খ্ৰীষ্টীয় ৩০০–৫০০ চনৰ প্ৰাক-আংকোৰীয় যুগৰ উত্তৰণৰ বিষয়ে আলোচনা কৰোঁতে উত্তৰ-পূব থাইলেণ্ড আৰু কম্বোডিয়াৰ প্ৰাগৈতিহাসিক স্থানসমূহত "pedestalled dishes and bowls" অৰ্থাৎ শৰাই জাতীয় পাত্ৰ আৰু বাটিৰ উপস্থিতিৰ কথা উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Heng |first=Piphal |title=Transition to the Pre-Angkorian period (300–500 CE): Thala Borivat and a regional perspective |journal=Journal of Southeast Asian Studies |volume=47 |issue=3 |year=2016 |pages=484–505 |doi=10.1017/S0022463416000369 |url=https://www.cambridge.org/core/journals/journal-of-southeast-asian-studies/article/transition-to-the-preangkorian-period-300500-ce-thala-borivat-and-a-regional-perspective/AEC80A473E33ED556489658939C261D2 |access-date=15 June 2026}}</ref> তেওঁ কম্বোডিয়াৰ Tuol Neakta Kang Memay স্থানৰ পৰা পোৱা এটা পেডেষ্টেলযুক্ত বাটিৰ ছবিও প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Heng |first=Piphal |year=2016 |title=Transition to the Pre-Angkorian period (300–500 CE): Thala Borivat and a regional perspective |journal=Journal of Southeast Asian Studies |volume=47 |issue=3 |pages=484–505 |doi=10.1017/S0022463416000406}}</ref> [[এংকৰ ৱাট|এংকৰ বছৰেই]] স্থানৰ প্ৰাচীন কম্বোডীয় মৃত্শিল্পৰ মাজতো এনে পেডেষ্টেলযুক্ত থালৰ আকৃতিৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে; Miriam T. Stark-এ এংকৰ বৰেইৰ মৃত্শিল্পৰ ভিতৰত শৰাই জাতীয় থালৰ বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Stark |first=Miriam T. |year=2019 |title=Earthenware Ceramic Technologies of Angkor Borei, Cambodia |journal=Udaya, Journal of Khmer Studies |volume=14 |pages=109–132}}</ref> একেদৰেই UNESCOয়ে প্ৰকাশিত খমেৰ ৰূপালী শিল্প সম্পৰ্কীয় এখন গ্ৰন্থৰ মতে প্ৰাক-আংকোৰীয় আৰু আংকোৰীয় শিলালিপিত কম্বোডীয় সকলে ব্যৱহাৰ কৰা ৰূপালী সামগ্ৰীৰ ভিতৰত পেডেষ্টেল যুক্ত থাল আৰু ট্ৰেৰও বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Kong |first=Vireak |year=2009 |title=Khmer Silverwares |publisher=UNESCO |location=Phnom Penh |url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000187953 |access-date=9 June 2026}}</ref> থাই সকলৰ আয়ুথিয়া ৰাজ্য ১৩৫১ চনত প্ৰতিষ্ঠা হৈছিল আৰু ইয়াৰ ৰাজ দৰবাৰৰ সংস্কৃতি আংকোৰৰ সাংস্কৃতিৰ আৰ্হিৰে গঢ় লোৱা বুলি কোৱা হয়।<ref>{{cite encyclopedia |title=History of Thailand |encyclopedia=Encyclopaedia Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/history-of-Thailand |access-date=9 June 2026}}</ref><ref>{{cite encyclopedia |title=Khmer Empire |encyclopedia=Encyclopaedia Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Khmer-Empire |access-date=9 June 2026}}</ref>উল্লেখযোগ্য যে তেতিয়ালৈকে থাই/টাই সকলৰ প্ৰবজন ঘটা নাছিল<ref>{{cite journal |last=Evans |first=Grant |title=The Tai Original Diaspora |journal=Journal of the Siam Society |volume=104 |year=2016 |pages=1–14 |url=https://thesiamsociety.org/wp-content/uploads/2016/04/JSS_104_0b_Evans_TaiOriginalDiaspora.pdf |access-date=15 June 2026}}</ref>। সেয়েহে ধৰিব পৰা যায় যে থাই বা তাই সকলৰ আগমনৰ আগৰে পৰা খমেৰ সকলে বান/ফান নামৰ শৰাই জাতীয় পাত্ৰ ব্যৱহাৰ কৰি আহিছিল। * টাই সকলৰ ফান খমেৰ সকলৰ দৰে থাই সকলেও এই পাত্ৰক "ফান" কয়। থাই বা অন্য টাই সকলে শৰাই জাতীয় সম্পাদ খমেৰ সকলৰ সম্পৰ্কত অহাৰ আগতে ব্যৱহাৰ কৰিছিল নে নাই তাৰ তথ্য পোৱা নাযায়। আনহাতে টাই জনগোষ্ঠীসমূহ দক্ষিণমুখী হৈ মন আৰু খমেৰ সভ্যতাৰ প্ৰভাৱাধীন অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰাৰ পিছত খমেৰ দৰবাৰৰ সংস্কৃতি, ৰাজকীয় অনুষ্ঠান বা ভাৰতৰ সংস্কৃতিৰ দ্বাৰা প্ৰভাৱিত আচাৰ-ব্যৱহাৰ সংস্কৃতিৰ বহু উপাদান গ্ৰহণ কৰিছিল বুলি জনা যায়।<ref>{{cite web |title=History of Thailand: Mon-Khmer civilizations |website=Encyclopaedia Britannica |publisher=Encyclopaedia Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/history-of-Thailand |access-date=15 June 2026}}</ref>প্ৰাচীন কালৰ প্ৰোটো-খমেৰ সকলৰ দৰে থাই সকলৰ "ফান" শব্দটোও পুৰণি চীনা ভাষাৰ থাল বা ট্ৰে বুজোৱা ''*bˤan'' শব্দৰ পৰা লোৱা হৈছে।<ref>{{cite web |title=พาน |website=Wiktionary |url=https://en.wiktionary.org/wiki/%E0%B8%9E%E0%B8%B2%E0%B8%99 |access-date=15 June 2026}}</ref> টাই ভাষাসমূহ যেনে থাই ভাষাত พาน (ফান), লাও ভাষাত ພານ (phān), টাই ডাম ꪝꪱꪙ বা ꪟꪱꪙ টাই য়াই ভাষাত ပၢၼ်ႉ আদিয়ে থাল সদৃশ পাত্ৰক বুজোৱা হয় যি চীনা ভাষাৰ 盤 পানৰ পৰা আহিছে যাৰ অৰ্থ থাল (tray)।<ref>“พาน” in Thai Dictionary Project (TDP) (UC Berkeley 1964) (plus additional data from the Royal Institute of Thailand (RI) and NECTEC's LEXITRON project (LEX)). Searchable online at {{url|SEAlang.net}}</ref> টাই-আহোম ভাষাত এনে পাত্ৰক ফুন (𑜇𑜥𑜃𑜫) বুলি কোৱা হয়।<ref>{{Cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |author-link=Golap Chandra Barua |title=Ahom-Assamese-English Dictionary |publisher=Baptist Mission Press |location=Calcutta |year=1920 |page= 138|url=https://ia801408.us.archive.org/2/items/in.ernet.dli.2015.463794/2015.463794.Ahom-assamese-english-Dictionary.pdf |access-date=2026-06-14}}</ref> থাই সকলৰ মাজত ফান এটা উচ্চ স্তৰীয় পৰম্পৰাগত বাচন।<ref>{{Cite journal |last1=Titrassamee |first1=Songsak |last2=Lamduan |first2=Somchai |last3=Phaengsoi |first3=Kosit |date=2014-06-12 |title=Bai Sri Su Khwan: Spirit Blessing in North-eastern Thailand |journal=Asian Culture and History |volume=6 |issue=2 |pages=134–138 |publisher=Canadian Center of Science and Education |doi=10.5539/ach.v6n2p134 |issn=1916-9655 |url=https://patricklepetit.jalbum.net/ANIMISM%20AND%20RELIGION/LIBRARY/Bai_Sri_Su_Khwan_Spirit_Blessing_in_North-eastern.pdf |access-date=2026-06-14 }}</ref> টাই লাও আৰু ফু টাই সকলৰ পৰম্পৰাগত অনুষ্ঠান বাই চ্ৰি চু খৱানত দুটা মুখ্য সামগ্ৰীৰ ভিতৰত ফান খাও (খাদ্য থোৱা ফান) অন্যতম।<ref>{{Cite journal |last1=Titrassamee |first1=Songsak |last2=Lamduan |first2=Somchai |last3=Phaengsoi |first3=Kosit |date=2014-06-12 |title=Bai Sri Su Khwan: Spirit Blessing in North-eastern Thailand |journal=Asian Culture and History |volume=6 |issue=2 |pages=134–138 |publisher=Canadian Center of Science and Education |doi=10.5539/ach.v6n2p134 |issn=1916-9655 |url=https://patricklepetit.jalbum.net/ANIMISM%20AND%20RELIGION/LIBRARY/Bai_Sri_Su_Khwan_Spirit_Blessing_in_North-eastern.pdf |access-date=2026-06-14 |page= }}</ref> * দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অন্য শৰাই জাতীয় পাত্ৰ খমেৰ আৰু তাই বাদেও দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অন্য দেশসমূহতো শৰাই-জাতীয় পেডেষ্টেলযুক্ত পাত্ৰ বা নৈবেদ্য-ট্ৰে দেখা যায়। মিয়ানমাৰত ইয়াৰ এটা স্বতন্ত্ৰ ঢাকনিযুক্ত লাখ-পাত্ৰ ৰূপ দেখা যায়, যাক hsun-ok বুলি কোৱা হয়। এই পাত্ৰ বৌদ্ধ ভিক্ষু আৰু বিহাৰলৈ খাদ্য বা নৈবেদ্য আগবঢ়োৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত হয়, আৰু সাধাৰণতে বাঁহ বা কাঠৰ গাঁথনিৰ ওপৰত লাখ-লেপ দি নিৰ্মাণ কৰা হয়।<ref>{{cite web |title=Conserving a Burmese offering vessel |website=British Museum |publisher=The British Museum |date=13 September 2023 |url=https://www.britishmuseum.org/blog/conserving-burmese-offering-vessel |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Buddhist offering vessel (hsun ok) |website=Art Gallery of South Australia Collection |publisher=Art Gallery of South Australia |url=https://www.agsa.sa.gov.au/collection-publications/collection/works/buddhist-offering-vessel-hsun-ok/24828/ |access-date=15 June 2026}}</ref> দ্বীপীয় দক্ষিণ-পূব এছিয়াতো এনে পেডেষ্টেলযুক্ত ট্ৰে বা পাত্ৰৰ ব্যৱহাৰ পোৱা যায়। ইণ্ডোনেশিয়াৰ বালিত দুলাং (dulang) নামে জনা ওখ পায়াযুক্ত ট্ৰে ধৰ্মীয় বা আনুষ্ঠানিক নৈবেদ্য বহন কৰাৰ বাবে ব্যৱহৃত হয়। ফিলিপাইনছৰ ৰাষ্ট্ৰীয় মিউজিয়াময়ে উল্লেখ কৰিছে যে বালিৰ এই দুলাং-সমূহ পূজা পাতল বা নীতি নিয়মত বিভিন্ন সামগ্ৰী আগবঢ়াবলৈ ব্যৱহাৰ ৰা হয়। দক্ষিণ ফিলিপাইনছৰ Maranao আৰু Maguindanao সমাজত তাবাক নামে জনা পিতলৰ শৰাই জাতীয় পাত্ৰ বিশেষ অনুষ্ঠানত খাদ্য পৰিবেশনৰ বাবে ব্যৱহৃত হয়।<ref>{{cite web |title=Earthenware Pedestalled Bowls |website=National Museum of the Philippines |publisher=National Museum of the Philippines |date=7 December 2021 |url=https://www.nationalmuseum.gov.ph/2021/12/07/earthenware-pedestalled-bowls/ |access-date=15 June 2026}}</ref> জাভাৰ মধ্যযুগীয় শিল্পতো শৰাই জাতীয় পাত্ৰৰ উদাহৰণ পোৱা যায়।<ref>{{cite web |title=Offering tray (talam) |website=The Metropolitan Museum of Art |publisher=The Metropolitan Museum of Art |url=https://www.metmuseum.org/art/collection/search/715081 |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Offering Vessel in the Form of a Female Head |website=Los Angeles County Museum of Art |publisher=LACMA |url=https://collections.lacma.org/node/175545 |access-date=15 June 2026}}</ref> ===তিব্বতীয় শৰাই-বাটি জাতীয় পাত্ৰ=== তিব্বতী বৌদ্ধ সংস্কৃতিতো নৈবেদ্য আগবঢ়োৱাৰ বাবে pedestal‌ যুক্ত বাটি আৰু ট্ৰে-জাতীয় ধাৰ্মিক পাত্ৰ কিছুমান ব্যৱহাৰ কৰা হয়। Rubin Museum-ৰ মতে, তিব্বতী ''stemmed offering bowls'' ধাৰ্মিক ৰীতি-নীতি আৰু দৈনন্দিন ভোগ নিৰ্মালীৰ বাবে ব্যৱহৃত হয়।<ref>{{cite web |title=Stemmed Offering Bowl |website=Rubin Museum of Himalayan Art |publisher=Rubin Museum of Himalayan Art |url=https://rubinmuseum.org/collection/sc2012-7-6-1-7/ |access-date=15 June 2026}}</ref> তদুপৰি ''mandala offering set'' বা ''mandala plate'' তিব্বতী বৌদ্ধ আচাৰত সমগ্ৰ বিশ্বব্ৰহ্মাণ্ডক বৌদ্ধ ধৰ্ম আৰু সংগলৈ প্ৰতীকীভাৱে নৈবেদ্য হিচাপে আগবঢ়োৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত হয়।<ref>{{cite web |title=Mandala Offering Set |website=Rubin Museum of Himalayan Art |publisher=Rubin Museum of Himalayan Art |url=https://rubinmuseum.org/collection/sc2012-7-1a-e/ |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Mandala: Offering Plate |website=Himalayan Art Resources |url=https://www.himalayanart.org/search/set.cfm?setID=2012 |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Tibetan Buddhist Silver Pedestal Offering Bowl |website=Invaluable |url=https://www.invaluable.com/auction-lot/tibetan-buddhist-silver-pedestal-offering-bowl-13-1206-c-b9d41abb7e |access-date=15 June 2026}}</ref> ===ঢাকনিযুক্ত বাৰ্মিজ শৰাই=== বাৰ্মিজ ''ban'' (ဗန်း)-ৰ অৰ্থ “tray” বা ট্ৰে, আৰু সম্পৰ্কীয় বাৰ্মিজ শব্দ ''langpan'' (လင်ပန်း)-ৰ অৰ্থও “tray”। এই দুয়োটা ৰূপ চীনা 盤 শব্দৰ পৰা লোৱা হৈছে, যাৰ পুৰণি/মধ্য চীনা পুনর্গঠিত ৰূপ ''*baːn'' বা ''ban'' আৰু অৰ্থ “dish” বা “tray”।<ref>{{cite web |title=ဗန်း |website=Wiktionary |url=https://en.wiktionary.org/wiki/%E1%80%97%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%B8 |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=လင်ပန်း |website=Wiktionary |url=https://en.wiktionary.org/wiki/%E1%80%9C%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%95%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%B8 |access-date=15 June 2026}}</ref> বাৰ্মিজ সংস্কৃতিত ঢাকনিযুক্ত শৰাই দৰে পাত্ৰ দেখা যায়। এই পাত্ৰক ''hsun-ok'' বুলি কোৱা হয়। এইটো সাধাৰণতে বাৰ্মিজ সকলৰ বৌদ্ধ নৈবেদ্য বহন বা আগবঢ়োৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত পাত্ৰ।<ref>{{cite web |title=hsun-ok; vessel-stand; bowl |website=British Museum Collection Online |publisher=The British Museum |url=https://www.britishmuseum.org/collection/object/A_1993-1117-1 |access-date=15 June 2026}}</ref> ''Hsun-ok'' সাধাৰণতে লাখ-লেপা বাঁহ বা কাঠেৰে নিৰ্মিত হয়, আৰু ইয়াত এটা পেডেষ্টেল, বাটিৰ দৰে মূল পাত্ৰ, ভিতৰুৱা ট্ৰে আৰু ওপৰত এটা ওখ শিখৰযুক্ত ঢাকনি থাকে।<ref>{{cite web |title=hsun-ok; vessel-stand; bowl |website=British Museum Collection Online |publisher=The British Museum |url=https://www.britishmuseum.org/collection/object/A_1993-1117-1 |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Buddhist offering vessel (hsun ok) |website=Art Gallery of South Australia Collection |publisher=Art Gallery of South Australia |url=https://www.agsa.sa.gov.au/collection-publications/collection/works/buddhist-offering-vessel-hsun-ok/24828/ |access-date=15 June 2026}}</ref> ইয়াৰ পৰা বুজা যায় যে শানসকলৰ ঢাকনিযুক্ত ''hsun-ok'' ৰূপটো বাৰ্মিজ বৌদ্ধ নৈবেদ্য-পাত্ৰ পৰম্পৰাৰ এটা স্থানীয় অভিযোজন আছিল।<ref>{{cite web |title=hsun-ok |website=British Museum Collection Online |publisher=The British Museum |url=https://www.britishmuseum.org/collection/object/A_1998-0723-241 |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Burmese Lacquer Hson-ok Offering Box |website=Michael Backman Ltd |url=https://www.michaelbackmanltd.com/archived_objects/burmese-lacquer-hson-ok-offering-box/ |access-date=15 June 2026}}</ref> অৱশ্যে এই প্ৰমাণ বিশেষকৈ শিখৰযুক্ত ঢাকনি থকা লাখৰ ঢাকনিযুক্ত ''hsun-ok''-ৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰযোজ্য; সকলো মুকলি পেডেষ্টেলযুক্ত ট্ৰে বাৰ্মিজ উৎসৰ পৰা আহিছে বুলি ইয়াৰ দ্বাৰা প্ৰমাণিত নহয়। মুকলি উঠা নৈবেদ্য-ট্ৰে সমগ্ৰ মূল ভূখণ্ডীয় দক্ষিণ-পূব এছিয়াত বহুলভাৱে দেখা যায়, কিন্তু ঢাকনিযুক্ত লাখৰ ''hsun-ok'' বিশেষভাৱে বাৰ্মীজ বৌদ্ধ বস্তু-সংস্কৃতিৰ সৈতে অধিক ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত। ===অসমত শৰাই আৰু বটাৰ প্ৰচলন=== চীন-তিব্বতীয় বা তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় মূলৰ‌ [[চুতীয়া ৰাজ্য]] আৰু টাই মূলৰ [[আহোম ৰাজ্য]] দুয়োতে বটা বা শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। [[যোৰহাট জিলা]]ৰ তিতাবৰ অঞ্চলৰ চুতীয়া লোক এঘৰত পুৰণি বাকচ এটাত ভৰাই সংৰক্ষিত কৰি থোৱা চুতীয়া ৰাজ্যৰ দিনীয়া বটা উদ্ধাৰ কৰা হৈছে। বটাতোত অসমীয়া লিপিত খোদিত আছে "১৩১৭ সন ছাৰি শাবন মাশ"। অৰ্থাৎ ১৩৯৫ চনৰ(১৩১৭ শক) চাৰি শাওণত এই বঁটা টো নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল বা গ্ৰহণ কৰা হৈছিল।<ref> [https://archive.org/details/chutia-bota-1395 Image of the Bota dated to 1395 AD.]</ref> চুতীয়া সকলৰ দৰে [[ডিমাছা জনগোষ্ঠী|ডিমাছা]] সকলেও শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা দেখা যায়।<ref>{{cite web |title=horai |url=https://www.xobdo.org/dic/horai |website=Xobdo |access-date=14 June 2026}}</ref> ডিমাছা ভাষাত এই পাত্ৰক ''"শৰাই"'' বুলিয়ে জনা যায়। তদুপৰি ডিমাছা সকলৰ পাৰম্পৰিক বস্ত্ৰ শিল্পত ''হ'ৰাইমিন'' নামৰ শৰাইৰ মটিফটোও(motif) সংৰক্ষণ কৰি থোৱা দেখা যায়।<ref>{{cite web |last=ROOHI |title=Weaving in indigenous Dimasa community of Assam |url=https://in.boell.org/en/weaving-indigenous-dimasa-community-assam |website=Heinrich Böll Stiftung |date=19 December 2019 |access-date=14 June 2026}}</ref> আহোম ভাষাত শৰাইখনক ''"ফোন"'' বুলি কোৱা হয়। একেইটা শব্দয়েই মাইহাং থাল খনকো বুজায়। এই শব্দৰ গুৰি পুৰণি চীনা ভাষাৰ থাল বা ট্ৰে বুজোৱা ''"পান''" শব্দ আৰু থাই বা শান ভাষাত শৰাই জাতীয় পাত্ৰক ''"ফান"'' কোৱা হয়।<ref>[https://en.wiktionary.org/wiki/%E0%B8%9E%E0%B8%B2%E0%B8%99 Borrowed from Old Chinese 盤 (OC *baːn, “tray”). Cognate with Lao ພານ (phān), Tai Dam ꪝꪱꪙ or ꪟꪱꪙ, Burmese ဗန်း (ban:, “tray”), Shan ပၢၼ်ႉ (pâ̰an, “tray”), and possibly Khmer ពាន (piən) (Pou and Jenner, 1980-1981)]</ref> যিহেতু অসমত শৰাই বুজাবলৈ "ফোন" শব্দৰ সলনি পুৰণি "শৰাই" শব্দয়ে ব্যৱহাৰ কৰা হয়, গতিকে ধৰিব পাৰি যে খমেৰ সকলে ব্যৱহাৰ কৰা পাত্ৰৰ দৰে অসমৰ শৰাই খনও প্ৰাগ-আহোম যুগৰ পৰাই ব্যৱহাৰ কৰি অহা হৈছে। অসমলৈ আহি শৰাই আৰু মাইহাং—এই দুয়োবিধ পাত্ৰৰ সাদৃশ্য দেখা পাই আহোমসকলে হয়তো দুয়োবিধকে ব্যাখ্যা কৰিবলৈ “ফোন” শব্দ ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ লৈছিল। যিহেতু ঢাকনিযুক্ত শৰাইখন বাৰ্মিজ সকলৰ মাজত পোৱা যায়, গতিকে এইখন পাছৰ কালত আহোম ৰাজ্যৰ দিনত বাৰ্মাৰ পৰা গ্ৰহণ কৰা হ'ব পাৰে। পাছলৈ শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰদেৱৰ দিনত শৰাই নৱবৈষ্ণৱ ধৰ্মত অন্তভুক্ত কৰা হয় আৰু কালক্ৰমত অসমীয়া সংস্কৃতিৰ এক বিশেষ অংশ হৈ পৰে। [[File:Xorai worship.webp|thumb|নামঘৰত ব্যৱহাৰ হোৱা শৰাই।]] === অতিথি-আদৰণিত তামোল-পাণ আৰু শৰাই=== অসমীয়া সমাজত তামোল-পাণ আতিথ্য, সন্মান, ভক্তি আৰু মিত্ৰতাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰতীক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। শৰাইত তামোল-পাণ আগবঢ়াই অতিথিক আদৰণি জনোৱা পৰম্পৰা এটা স্তৰিত সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা বুলি বুজিব পাৰি—প্ৰথমে দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক বিস্তৃত আতিথ্য-সংস্কৃতি, তাৰ পাছত ভাৰতীয় ধৰ্মীয়-সামাজিক আচাৰৰ সৈতে ইয়াৰ সংযোগ, আৰু শেষত অসমীয়া কাঁহ-পিতলৰ শৰাই বা বঁটাৰ জৰিয়তে ইয়াৰ স্থানীয় ৰূপায়ণ। এই প্ৰথাৰ আটাইতকৈ প্ৰাচীন স্তৰটো দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক লোক সকলৰ তামোল-পাণভিত্তিক আতিথ্য পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত হ’ব পাৰে। খাচী সমাজত ''kwai'' বা তামোল-পাণ অতিথিক আগবঢ়োৱা এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সামাজিক শিষ্টাচাৰ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। ''Shikyntien kwai'' নামৰ খাচী পৰম্পৰাত ঘৰত অহা যিকোনো অতিথিক ''kwai'' আগবঢ়োৱাটো সৌজন্যৰ চিন বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Shikyntien Kwai: A Folklore about Betel Hospitality in Khasi Society |url=https://www.necarf.org/home/articles/54/shikyntien-kwai-a-folklore-about-betel-hospitality-in-khasi-society |website=NECARF |date=14 October 2020 |access-date=9 June 2026}}</ref> খাচীসকল অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক ভাষাপৰিয়ালৰ অন্তৰ্গত হোৱা বাবে, অসমীয়া তামোল-পাণ আতিথ্যৰ গভীৰ স্তৰটো পূব ভাৰতৰ অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াগত betel-areca সংস্কৃতিৰ সৈতে তুলনা কৰিব পাৰি, যদিও ইয়াৰ পৰা অসমীয়া প্ৰথাটো প্ৰত্যক্ষভাৱে খাচী বা অন্য কোনো একক অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক উৎসৰ পৰা আহিছে বুলি নিশ্চিতভাৱে ক’ব নোৱাৰি। পাছৰ স্তৰত এই তামোল-পাণ আতিথ্যৰ প্ৰথা ভাৰতীয় ধৰ্মীয় আৰু সামাজিক আচাৰৰ সৈতে একীভূত হয়। এছ. চি. আহুজা আৰু উমা আহুজাই betel leaf আৰু areca nut-ক আতিথ্য, শুভতা, সন্মান, সামাজিক প্ৰতিশ্ৰুতি আৰু ধৰ্মীয় নিবেদনৰ প্ৰতীক হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছে। তেওঁলোকৰ মতে ভাৰতৰ বহু সামাজিক আৰু ধৰ্মীয় আচাৰত তামোল-পাণ ব্যৱহাৰ হয়, আৰু অসমীয়া বিবাহত তামোল-পাণ প্ৰায় পোন্ধৰটা আচাৰত উপস্থিত থাকে।<ref>{{cite journal |last1=Ahuja |first1=S. C. |last2=Ahuja |first2=Uma |year=2011 |title=Betel Leaf and Betel Nut in India: History and Uses |journal=Asian Agri-History |volume=15 |issue=1 |pages=13–35 |url=https://www.researchgate.net/publication/292469329_Betel_leaf_and_betel_nut_in_India_History_and_uses |access-date=9 June 2026}}</ref> সেয়ে অসমীয়া সমাজত তামোল-পাণ কেৱল মুখশুদ্ধিৰ সামগ্ৰী নহয়; ই আতিথ্য, শুভেচ্ছা, বিবাহ, সামাজিক স্বীকৃতি আৰু ধৰ্মীয় পবিত্ৰতাৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে। এই তামোল-পাণ পৰম্পৰাই অসমত শৰাই আৰু বঁটাৰ জৰিয়তে এক বিশেষ স্থানীয় ৰূপ লাভ কৰে। অসম চৰকাৰৰ সংস্কৃতি-সম্পৰ্কীয় তথ্য অনুসৰি, তামোল-পাণ বা গুৱাপাণক ভক্তি, সন্মান আৰু মিত্ৰতাৰ নিবেদন হিচাপে ধৰা হয়, আৰু অতিথিক আদৰণি তথা ধন্যবাদ জনোৱাৰ চিহ্ন হিচাপে শৰাইত তামোল-পাণ আগবঢ়োৱা হয়। একেটা উৎসত শৰাইক নামঘৰ বা পূজাস্থলীত প্ৰসাদ আৰু অন্যান্য নিবেদন আগবঢ়োৱাৰ পাত্ৰ হিচাপেও বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Culture of Assam |url=https://assam.gov.in/about-us/391 |website=Assam State Portal |publisher=Government of Assam |access-date=9 June 2026}}</ref> ইয়াৰ পৰা বুজা যায় যে তামোল-পাণৰ সামাজিক অৰ্থ বহল আঞ্চলিক পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত হলেও, কাঁহ-পিতলৰ শৰাই বা বঁটাত তাক আগবঢ়োৱাৰ ৰূপটো অসমীয়া ধাতু-শিল্প আৰু সামাজিক আচাৰৰ সৈতে বিশেষভাৱে যুক্ত। == ধৰ্মীয় তাৎপৰ্য == পৰৱৰ্তী সময়ত আহোম সংস্কৃতিৰপৰা গ্ৰহণ কৰা শৰাই অসমীয়া সমাজ আৰু নামঘৰীয়া ধৰ্মীয় পৰম্পৰাৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশত পৰিণত হয়। নামঘৰত ভাগৱত স্থাপনৰ বাবে শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল, যিয়ে অসমীয়া আধ্যাত্মিক জীৱনত [[File:Sankaradeva.jpg|thumb|right|220px|শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]] ১৫শ আৰু ১৬শ শতিকাত [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]]ৰ একশৰণ নামধৰ্ম আন্দোলনে শৰাই আৰু বটাৰ তাৎপৰ্য নতুন ৰূপ দিয়ে। শংকৰদেৱে পুৰণি অসমীয়া সাংস্কৃতিক পৰিসৰৰপৰা শৰাইৰ ব্যৱহাৰ গ্ৰহণ কৰি ইয়াক অসমীয়া বৈষ্ণৱ সমাজত অন্তৰ্ভুক্ত কৰে। নামঘৰৰ মাজভাগত শৰাইৰ ওপৰত ভাগৱত স্থাপন কৰি তেওঁ দেখুৱাইছিল যে ঈশ্বৰ সকলোৰে বাবে সমান। সেই নামঘৰত শৰাই হৈ উঠে “সমতাৰ প্ৰতীক”—য’ৰপৰা সকলো ভক্তক সমানে প্ৰসাদ বিতৰণ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday |date=20 March 2021 }}</ref> == ঐতিহ্য == শৰাই আৰু বটাৰ ঐতিহ্যৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশ হৈছে—ই কেৱল ৰাজকীয় বস্তু হৈ নাথাকি অসমীয়া সমাজৰ সামূহিক হৃদস্পন্দনত পৰিণত হোৱা।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday }}</ref> শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। তামোল-পাণ আগবঢ়োৱাৰ মাধ্যমেৰে শৰাই আৰু বটা “সন্মানৰ আচাৰ” হিচাপে সমগ্ৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত একত্ৰিত সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা সৃষ্টি কৰে। এই আধ্যাত্মিক ৰূপান্তৰৰ ফলত শৰাই আৰু বটা কেৱল ৰাজকীয় ক্ষমতাৰ প্ৰতীক হৈ নাথাকি সামাজিক ঐক্য, সমতা আৰু অসমীয়া জাতীয় আত্মাৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশত পৰিণত হয়।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday |date=20 March 2021 }}</ref> == চাওক == * [[অসমীয়া সংস্কৃতি]] * [[তামোল-পাণ]] * [[নামঘৰ]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} i49nsx6a640swtnidwitnbc7ohyyya6 612268 612267 2026-06-14T21:46:48Z Ananya Taye 28065 /* ফান পাত্ৰ */ The old form is Ban. The current form is Pan. Check wiki dictionary or Roger Blench source 612268 wikitext text/x-wiki '''শৰাই''' আৰু '''বটা''' অসমৰ অন্যতম প্ৰতীকী পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। কাঁহ বা বেল-মেটেলৰে নিৰ্মিত এই শিল্পবস্তু অসমীয়া সমাজত মৰ্যাদা, সন্মান আৰু সাংস্কৃতিক গৌৰৱৰ প্ৰতীক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। সাধাৰণতে তলত এটা থিয়াভাগ থকা ওপৰৰ থাল সদৃশ গঠনযুক্ত শৰাই ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠান, সামাজিক অনুষ্ঠান আৰু বিশেষকৈ অতিথি সম্ভাষণত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। অসমীয়া আৰু আহোম সংস্কৃতিত শৰাই আগবঢ়োৱা মানে আন্তৰিকতা, আতিথ্য আৰু গভীৰ সন্মান প্ৰকাশ কৰা। [[File:Xorai-শৰাই.jpg|thumb|right|250px|পৰম্পৰাগত অসমীয়া শৰাই]] সাধাৰণতে ইয়াত তামোল-পাণ, মিঠাই আৰু আন আন আনুষ্ঠানিক সামগ্ৰী আগবঢ়োৱা হয়। কিছুমান শৰাইত অলংকৃত ঢাকনি থাকে, যিয়ে ইয়াৰ সৌন্দৰ্য আৰু আধ্যাত্মিক তাৎপৰ্য বৃদ্ধি কৰে; আন কিছুমান আকৌ মুকলি ৰূপত থাকে। লক্ষণীয় যে, অতিথি সম্ভাষণ আৰু ধৰ্মীয় নিবেদনৰ বাবে ব্যৱহৃত এনে উচ্চভিত্তিযুক্ত থাল বা পাত্ৰৰ ধাৰণা এছিয়াৰ আন বহু অঞ্চলতো—বিশেষকৈ চীন, তিব্বত, নেপাল আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াত দেখিবলৈ পোৱা যায়। যদিও শৰাই আৰু বটা একে ধৰণৰ সামগ্ৰী আৰু মূল নক্সাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ় লৈ উঠিছে, তথাপি সময়ৰ লগে লগে এই দুয়োটা পৃথক শিল্পবস্তু হিচাপে বিকশিত হয়। শৰাই সাধাৰণতে ওপৰত এটা সমতল থাল আৰু তলত এটা থিয়াভাগযুক্ত, আনহাতে বটা হৈছে বাটিৰ দৰে পাত্ৰ, যি বহু সময়ত শৰাইৰ সৈতে একেলগে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=Fragmented Memories: Struggling to Be Tai-Ahom in India |url=https://archive.org/details/fragmentedmemori0000saik |publisher=Duke University Press |location=Durham |year=2004 |isbn=9780822334255 |access-date=5june 2025 }}</ref> == ইতিহাস == === প্ৰাচীন চীনা উৎস === [[File:Warring States Bronze Dou 02.jpg|thumb|right|250px|যুদ্ধৰত ৰাজ্যসমূহৰ যুগৰ ব্ৰঞ্জৰ ডৌ পাত্ৰ]] শৰাই আৰু বটাৰ শিকড় চীন জনগোষ্ঠীৰ এক প্ৰাচীন সাংস্কৃতিক ধাৰাৰ সৈতে জড়িত। "Dou " (豆) নামে পৰিচিত উচ্চভিত্তিযুক্ত বাটিৰ আকৃতি প্ৰথমে চীনত নৱপ্ৰস্তৰ যুগত দেখা যায়। ওপৰত পাত্ৰ আৰু তলত থিয়াভাগ থকা এই গঠন প্ৰায় ৬,০০০–৭,০০০ বছৰ আগতে (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৫০০০–৪০০০) উৎপত্তি লাভ কৰে, আৰু ইয়াৰ মূল আকৃতি ইয়াংশাও সংস্কৃতি আৰু ডাৱেনকʼ সংস্কৃতিত বিকশিত হয়। ভাষাতাত্ত্বিক আৰু জিনগত গৱেষকৰ মতে [[চীনা-তিব্বতীয় ভাষা|চীন-তিব্বতীয়]] বা তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় ভাষা পৰিয়ালৰ লোক সকলৰ আদিম বিস্তাৰ উত্তৰ চীনৰ ইয়াংশাও আৰু মাজিয়াও সভ্যতাৰ পৰা হৈছিল।<ref>{{cite journal |last1=Zhang |first1=Menghan |last2=Yan |first2=Shi |last3=Pan |first3=Wuyun |last4=Jin |first4=Li |year=2019 |title=Phylogenetic evidence for Sino-Tibetan origin in northern China in the Late Neolithic |journal=Nature |volume=569 |pages=112–115 |doi=10.1038/s41586-019-1153-z}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Zhang |first1=Hanzhi |last2=Ji |first2=Ting |last3=Pagel |first3=Mark |last4=Mace |first4=Ruth |year=2020 |title=Dated phylogeny suggests early Neolithic origin of Sino-Tibetan languages |journal=Scientific Reports |volume=10 |article-number=20792 |doi=10.1038/s41598-020-77404-4}}</ref> যিহেতু অসমৰ বড়ো-গাৰো বা বড়ো-কছাৰী মূলীয় ভাষাসমূহ তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় ভাষা পৰিয়ালৰ এটা শাখা হিচাপে গণ্য কৰা হয়,‌গতিকে চীনৰ এই সভ্যতাৰ পৰাই অসমৰ [[বড়ো-কছাৰী]] মূলীয় জনগোষ্ঠী সমূহৰ উৎপত্তি হৈছে বুলি ক'ব পৰা যায়।<ref>{{cite book |last=DeLancey |first=Scott |year=2012 |chapter=On the Origins of Bodo-Garo |editor-last=Morey |editor-first=Stephen |editor2-last=Post |editor2-first=Mark W. |title=North East Indian Linguistics |volume=4 |publisher=Cambridge University Press India |pages=3–20}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত [[ঝৌ সাম্ৰাজ্য]]ৰ (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১০৪৬–২৫৬) যুগত “ডৌ” চীনা ধৰ্মীয়-আনুষ্ঠানিক সংস্কৃতিৰ এক বিশেষ প্ৰতীকত পৰিণত হয়। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। [[File:Spring & Autumn Bronze Dou, Xinzheng.jpg|thumb|right|250px|বসন্ত আৰু শৰৎ যুগৰ ব্ৰঞ্জৰ ডৌ পাত্ৰ, চিনঝেং]] ঝৌ সমাজত জীৱন “লি” বা আচাৰ-ব্যৱস্থাৰ নিয়মেৰে পৰিচালিত হৈছিল। সেই ব্যৱস্থাত ডৌ কেৱল এটা খাদ্যপাত্ৰ নাছিল; ই আছিল পূৰ্বপুৰুষৰ সৈতে আত্মিক যোগাযোগ স্থাপন কৰা এক পৱিত্ৰ আচাৰিক পাত্ৰ। ঝৌ লোকসকলে বিশ্বাস কৰিছিল যে সঠিকভাৱে পূৰ্বপুৰুষক নিবেদন কৰিলে ঐশ্বৰিক আশীৰ্বাদ লাভ হয়—যেনে সুৰক্ষা আৰু উন্নত ফচল। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। [[File:Dou with an inland hunting scene.jpg|thumb|right|250px|শিকাৰ দৃশ্য খোদিত প্ৰাচীন ডৌ পাত্ৰ]] ===চীনৰ পৰা শৰাই সংস্কৃতিৰ বিস্তাৰ=== কালক্ৰমত চীনৰ পৰা শৰাই জাতীয় পাত্ৰ চীন তিব্বতীয় মূলৰ বাৰ্মিজ<ref>[https://archive.org/details/burmese-hsun-ok Traditional Burmese Offering Tray Hsun-Ok]</ref>, তিব্বত, নেপাল<ref>[https://archive.org/details/nepal-offering-tray Traditional Nepalese Offering tray]</ref>, অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক ভুলৰ কম্বোডিয়া, ভিয়েটনাম, টাই মুলৰ থাইলেণ্ড, অষ্ট্ৰোনেচিয়ান মূলৰ মালয়েছিয়া, ইত্যাদি অঞ্চললৈ বিয়পি পৰে। বৌদ্ধ ধৰ্মত শৰাইৰ মহৎ আটাইতকৈ বেছি। এই সকলো দেশত শৰাই জাতীয় পাত্ৰ ভগৱানৰ আগত সেৱা কৰিবলৈ আগ বঢ়োৱা হয়। ===ফান পাত্ৰ=== কম্বোডিয়াৰ বা‌ থাই ভাষাত শৰাই জাতীয় পাত্ৰক ''"পান/বান"''<ref>{{cite web |title=ពាន |website=Wiktionary |url=https://en.wiktionary.org/wiki/%E1%9E%96%E1%9E%B6%E1%9E%93 |access-date=15 June 2026}}</ref> আৰু ''"ফান"'' কোৱা হয়।<ref>{{cite web |title=Mon-Khmer Languages Database: Khmer |website=SEAlang Library |publisher=Center for Research in Computational Linguistics |url=https://www.sealang.net/monkhmer/database/retrieve.pl?format=html&language=Khmer&sort=gloss |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Phan (tray) |website=Wikipedia |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Phan_(tray) |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=ពាន |website=Wiktionary |url=https://en.wiktionary.org/wiki/%E1%9E%96%E1%9E%B6%E1%9E%93 |access-date=15 June 2026}}</ref> * খমেৰ সকলৰ বান/পান ভাষিক দৃষ্টিকোণৰ পৰা ''বান/পান'' শব্দ-পৰিয়ালটো টাই ভাষা সমূহতকৈ অষ্ট্ৰ-এচিয়াটিক বা খমেৰ ভাষা সমূহত অধিক পুৰণি আৰু ব্যাপকভাৱে বিস্তৃত। Roger Blenchয়ে নিজৰ Austroasiatic basketry terminologyৰ অধ্যয়নত “pedestal tray”ৰ বাবে এটা প্ৰাৰম্ভিক অষ্ট্ৰ’এছিয়াটিক মূলৰ তালিকা প্ৰস্তুত কৰিছে, য’ত Shortoৰ Proto-Mon-Khmerৰ ''*baːn'' অৰ্থাৎ “pedestal dish”, Kuiৰ ''phian'' অৰ্থাৎ “pedestal teay”,Surin Khmerৰ ''piːan'''' অৰ্থাৎ “tray with pedestal”, T’inৰ ''phɨan'' অৰ্থাৎ “tray”, আৰু Nyah Kurৰ ''kǝbíǝn'' অৰ্থাৎ “bamboo food tray”। Blenchয়ে এই শব্দ পৰিয়ালটোক পুৰণি চীনা ''*bˤan'' অৰ্থাৎ “ট্ৰেই”ৰ সৈতে তুলনা কৰিছে। তেওঁ লগতে থাই আৰু শ্বান ভাষাত পোৱা ৰূপটো ও চীনা ভাষাৰ পৰা যোৱা ("plausibly a regional Chinese borrowing”) বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Blench |first=Roger |chapter=Basketry in Austroasiatic |editor-last=Alves |editor-first=Mark |title=Austroasiatic Linguistics in Honour of Michel Ferlus |publisher=JSEALS Special Publication |year=2025 |pages=87–88 |url=https://icaal.net/wp-content/uploads/2026/01/AA-Linguistics-in-Honour-of-Michel-Ferlus-2025.pdf |access-date=15 June 2026}}</ref> থাই/শ্যাম ৰাজ্যসমূহৰ থাইলেণ্ডত উত্থান হোৱাৰ আগতেই কম্বোডিয়া আৰু সংশ্লিষ্ট মূল ভূখণ্ডীয় দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক প্ৰেক্ষাপটত শৰাই জাতীয় পাত্ৰৰ উপস্থিতি পোৱা যায়। হেং পিফালে খ্ৰীষ্টীয় ৩০০–৫০০ চনৰ প্ৰাক-আংকোৰীয় যুগৰ উত্তৰণৰ বিষয়ে আলোচনা কৰোঁতে উত্তৰ-পূব থাইলেণ্ড আৰু কম্বোডিয়াৰ প্ৰাগৈতিহাসিক স্থানসমূহত "pedestalled dishes and bowls" অৰ্থাৎ শৰাই জাতীয় পাত্ৰ আৰু বাটিৰ উপস্থিতিৰ কথা উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Heng |first=Piphal |title=Transition to the Pre-Angkorian period (300–500 CE): Thala Borivat and a regional perspective |journal=Journal of Southeast Asian Studies |volume=47 |issue=3 |year=2016 |pages=484–505 |doi=10.1017/S0022463416000369 |url=https://www.cambridge.org/core/journals/journal-of-southeast-asian-studies/article/transition-to-the-preangkorian-period-300500-ce-thala-borivat-and-a-regional-perspective/AEC80A473E33ED556489658939C261D2 |access-date=15 June 2026}}</ref> তেওঁ কম্বোডিয়াৰ Tuol Neakta Kang Memay স্থানৰ পৰা পোৱা এটা পেডেষ্টেলযুক্ত বাটিৰ ছবিও প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Heng |first=Piphal |year=2016 |title=Transition to the Pre-Angkorian period (300–500 CE): Thala Borivat and a regional perspective |journal=Journal of Southeast Asian Studies |volume=47 |issue=3 |pages=484–505 |doi=10.1017/S0022463416000406}}</ref> [[এংকৰ ৱাট|এংকৰ বছৰেই]] স্থানৰ প্ৰাচীন কম্বোডীয় মৃত্শিল্পৰ মাজতো এনে পেডেষ্টেলযুক্ত থালৰ আকৃতিৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে; Miriam T. Stark-এ এংকৰ বৰেইৰ মৃত্শিল্পৰ ভিতৰত শৰাই জাতীয় থালৰ বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Stark |first=Miriam T. |year=2019 |title=Earthenware Ceramic Technologies of Angkor Borei, Cambodia |journal=Udaya, Journal of Khmer Studies |volume=14 |pages=109–132}}</ref> একেদৰেই UNESCOয়ে প্ৰকাশিত খমেৰ ৰূপালী শিল্প সম্পৰ্কীয় এখন গ্ৰন্থৰ মতে প্ৰাক-আংকোৰীয় আৰু আংকোৰীয় শিলালিপিত কম্বোডীয় সকলে ব্যৱহাৰ কৰা ৰূপালী সামগ্ৰীৰ ভিতৰত পেডেষ্টেল যুক্ত থাল আৰু ট্ৰেৰও বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Kong |first=Vireak |year=2009 |title=Khmer Silverwares |publisher=UNESCO |location=Phnom Penh |url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000187953 |access-date=9 June 2026}}</ref> থাই সকলৰ আয়ুথিয়া ৰাজ্য ১৩৫১ চনত প্ৰতিষ্ঠা হৈছিল আৰু ইয়াৰ ৰাজ দৰবাৰৰ সংস্কৃতি আংকোৰৰ সাংস্কৃতিৰ আৰ্হিৰে গঢ় লোৱা বুলি কোৱা হয়।<ref>{{cite encyclopedia |title=History of Thailand |encyclopedia=Encyclopaedia Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/history-of-Thailand |access-date=9 June 2026}}</ref><ref>{{cite encyclopedia |title=Khmer Empire |encyclopedia=Encyclopaedia Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Khmer-Empire |access-date=9 June 2026}}</ref>উল্লেখযোগ্য যে তেতিয়ালৈকে থাই/টাই সকলৰ প্ৰবজন ঘটা নাছিল<ref>{{cite journal |last=Evans |first=Grant |title=The Tai Original Diaspora |journal=Journal of the Siam Society |volume=104 |year=2016 |pages=1–14 |url=https://thesiamsociety.org/wp-content/uploads/2016/04/JSS_104_0b_Evans_TaiOriginalDiaspora.pdf |access-date=15 June 2026}}</ref>। সেয়েহে ধৰিব পৰা যায় যে থাই বা তাই সকলৰ আগমনৰ আগৰে পৰা খমেৰ সকলে বান/ফান নামৰ শৰাই জাতীয় পাত্ৰ ব্যৱহাৰ কৰি আহিছিল। * টাই সকলৰ ফান খমেৰ সকলৰ দৰে থাই সকলেও এই পাত্ৰক "ফান" কয়। থাই বা অন্য টাই সকলে শৰাই জাতীয় সম্পাদ খমেৰ সকলৰ সম্পৰ্কত অহাৰ আগতে ব্যৱহাৰ কৰিছিল নে নাই তাৰ তথ্য পোৱা নাযায়। আনহাতে টাই জনগোষ্ঠীসমূহ দক্ষিণমুখী হৈ মন আৰু খমেৰ সভ্যতাৰ প্ৰভাৱাধীন অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰাৰ পিছত খমেৰ দৰবাৰৰ সংস্কৃতি, ৰাজকীয় অনুষ্ঠান বা ভাৰতৰ সংস্কৃতিৰ দ্বাৰা প্ৰভাৱিত আচাৰ-ব্যৱহাৰ সংস্কৃতিৰ বহু উপাদান গ্ৰহণ কৰিছিল বুলি জনা যায়।<ref>{{cite web |title=History of Thailand: Mon-Khmer civilizations |website=Encyclopaedia Britannica |publisher=Encyclopaedia Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/history-of-Thailand |access-date=15 June 2026}}</ref>প্ৰাচীন কালৰ প্ৰোটো-খমেৰ সকলৰ দৰে থাই সকলৰ "ফান" শব্দটোও পুৰণি চীনা ভাষাৰ থাল বা ট্ৰে বুজোৱা ''*bˤan'' শব্দৰ পৰা লোৱা হৈছে।<ref>{{cite web |title=พาน |website=Wiktionary |url=https://en.wiktionary.org/wiki/%E0%B8%9E%E0%B8%B2%E0%B8%99 |access-date=15 June 2026}}</ref> টাই ভাষাসমূহ যেনে থাই ভাষাত พาน (ফান), লাও ভাষাত ພານ (phān), টাই ডাম ꪝꪱꪙ বা ꪟꪱꪙ টাই য়াই ভাষাত ပၢၼ်ႉ আদিয়ে থাল সদৃশ পাত্ৰক বুজোৱা হয় যি চীনা ভাষাৰ 盤 পানৰ পৰা আহিছে যাৰ অৰ্থ থাল (tray)।<ref>“พาน” in Thai Dictionary Project (TDP) (UC Berkeley 1964) (plus additional data from the Royal Institute of Thailand (RI) and NECTEC's LEXITRON project (LEX)). Searchable online at {{url|SEAlang.net}}</ref> টাই-আহোম ভাষাত এনে পাত্ৰক ফুন (𑜇𑜥𑜃𑜫) বুলি কোৱা হয়।<ref>{{Cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |author-link=Golap Chandra Barua |title=Ahom-Assamese-English Dictionary |publisher=Baptist Mission Press |location=Calcutta |year=1920 |page= 138|url=https://ia801408.us.archive.org/2/items/in.ernet.dli.2015.463794/2015.463794.Ahom-assamese-english-Dictionary.pdf |access-date=2026-06-14}}</ref> থাই সকলৰ মাজত ফান এটা উচ্চ স্তৰীয় পৰম্পৰাগত বাচন।<ref>{{Cite journal |last1=Titrassamee |first1=Songsak |last2=Lamduan |first2=Somchai |last3=Phaengsoi |first3=Kosit |date=2014-06-12 |title=Bai Sri Su Khwan: Spirit Blessing in North-eastern Thailand |journal=Asian Culture and History |volume=6 |issue=2 |pages=134–138 |publisher=Canadian Center of Science and Education |doi=10.5539/ach.v6n2p134 |issn=1916-9655 |url=https://patricklepetit.jalbum.net/ANIMISM%20AND%20RELIGION/LIBRARY/Bai_Sri_Su_Khwan_Spirit_Blessing_in_North-eastern.pdf |access-date=2026-06-14 }}</ref> টাই লাও আৰু ফু টাই সকলৰ পৰম্পৰাগত অনুষ্ঠান বাই চ্ৰি চু খৱানত দুটা মুখ্য সামগ্ৰীৰ ভিতৰত ফান খাও (খাদ্য থোৱা ফান) অন্যতম।<ref>{{Cite journal |last1=Titrassamee |first1=Songsak |last2=Lamduan |first2=Somchai |last3=Phaengsoi |first3=Kosit |date=2014-06-12 |title=Bai Sri Su Khwan: Spirit Blessing in North-eastern Thailand |journal=Asian Culture and History |volume=6 |issue=2 |pages=134–138 |publisher=Canadian Center of Science and Education |doi=10.5539/ach.v6n2p134 |issn=1916-9655 |url=https://patricklepetit.jalbum.net/ANIMISM%20AND%20RELIGION/LIBRARY/Bai_Sri_Su_Khwan_Spirit_Blessing_in_North-eastern.pdf |access-date=2026-06-14 |page= }}</ref> * দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অন্য শৰাই জাতীয় পাত্ৰ খমেৰ আৰু তাই বাদেও দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অন্য দেশসমূহতো শৰাই-জাতীয় পেডেষ্টেলযুক্ত পাত্ৰ বা নৈবেদ্য-ট্ৰে দেখা যায়। মিয়ানমাৰত ইয়াৰ এটা স্বতন্ত্ৰ ঢাকনিযুক্ত লাখ-পাত্ৰ ৰূপ দেখা যায়, যাক hsun-ok বুলি কোৱা হয়। এই পাত্ৰ বৌদ্ধ ভিক্ষু আৰু বিহাৰলৈ খাদ্য বা নৈবেদ্য আগবঢ়োৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত হয়, আৰু সাধাৰণতে বাঁহ বা কাঠৰ গাঁথনিৰ ওপৰত লাখ-লেপ দি নিৰ্মাণ কৰা হয়।<ref>{{cite web |title=Conserving a Burmese offering vessel |website=British Museum |publisher=The British Museum |date=13 September 2023 |url=https://www.britishmuseum.org/blog/conserving-burmese-offering-vessel |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Buddhist offering vessel (hsun ok) |website=Art Gallery of South Australia Collection |publisher=Art Gallery of South Australia |url=https://www.agsa.sa.gov.au/collection-publications/collection/works/buddhist-offering-vessel-hsun-ok/24828/ |access-date=15 June 2026}}</ref> দ্বীপীয় দক্ষিণ-পূব এছিয়াতো এনে পেডেষ্টেলযুক্ত ট্ৰে বা পাত্ৰৰ ব্যৱহাৰ পোৱা যায়। ইণ্ডোনেশিয়াৰ বালিত দুলাং (dulang) নামে জনা ওখ পায়াযুক্ত ট্ৰে ধৰ্মীয় বা আনুষ্ঠানিক নৈবেদ্য বহন কৰাৰ বাবে ব্যৱহৃত হয়। ফিলিপাইনছৰ ৰাষ্ট্ৰীয় মিউজিয়াময়ে উল্লেখ কৰিছে যে বালিৰ এই দুলাং-সমূহ পূজা পাতল বা নীতি নিয়মত বিভিন্ন সামগ্ৰী আগবঢ়াবলৈ ব্যৱহাৰ ৰা হয়। দক্ষিণ ফিলিপাইনছৰ Maranao আৰু Maguindanao সমাজত তাবাক নামে জনা পিতলৰ শৰাই জাতীয় পাত্ৰ বিশেষ অনুষ্ঠানত খাদ্য পৰিবেশনৰ বাবে ব্যৱহৃত হয়।<ref>{{cite web |title=Earthenware Pedestalled Bowls |website=National Museum of the Philippines |publisher=National Museum of the Philippines |date=7 December 2021 |url=https://www.nationalmuseum.gov.ph/2021/12/07/earthenware-pedestalled-bowls/ |access-date=15 June 2026}}</ref> জাভাৰ মধ্যযুগীয় শিল্পতো শৰাই জাতীয় পাত্ৰৰ উদাহৰণ পোৱা যায়।<ref>{{cite web |title=Offering tray (talam) |website=The Metropolitan Museum of Art |publisher=The Metropolitan Museum of Art |url=https://www.metmuseum.org/art/collection/search/715081 |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Offering Vessel in the Form of a Female Head |website=Los Angeles County Museum of Art |publisher=LACMA |url=https://collections.lacma.org/node/175545 |access-date=15 June 2026}}</ref> ===তিব্বতীয় শৰাই-বাটি জাতীয় পাত্ৰ=== তিব্বতী বৌদ্ধ সংস্কৃতিতো নৈবেদ্য আগবঢ়োৱাৰ বাবে pedestal‌ যুক্ত বাটি আৰু ট্ৰে-জাতীয় ধাৰ্মিক পাত্ৰ কিছুমান ব্যৱহাৰ কৰা হয়। Rubin Museum-ৰ মতে, তিব্বতী ''stemmed offering bowls'' ধাৰ্মিক ৰীতি-নীতি আৰু দৈনন্দিন ভোগ নিৰ্মালীৰ বাবে ব্যৱহৃত হয়।<ref>{{cite web |title=Stemmed Offering Bowl |website=Rubin Museum of Himalayan Art |publisher=Rubin Museum of Himalayan Art |url=https://rubinmuseum.org/collection/sc2012-7-6-1-7/ |access-date=15 June 2026}}</ref> তদুপৰি ''mandala offering set'' বা ''mandala plate'' তিব্বতী বৌদ্ধ আচাৰত সমগ্ৰ বিশ্বব্ৰহ্মাণ্ডক বৌদ্ধ ধৰ্ম আৰু সংগলৈ প্ৰতীকীভাৱে নৈবেদ্য হিচাপে আগবঢ়োৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত হয়।<ref>{{cite web |title=Mandala Offering Set |website=Rubin Museum of Himalayan Art |publisher=Rubin Museum of Himalayan Art |url=https://rubinmuseum.org/collection/sc2012-7-1a-e/ |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Mandala: Offering Plate |website=Himalayan Art Resources |url=https://www.himalayanart.org/search/set.cfm?setID=2012 |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Tibetan Buddhist Silver Pedestal Offering Bowl |website=Invaluable |url=https://www.invaluable.com/auction-lot/tibetan-buddhist-silver-pedestal-offering-bowl-13-1206-c-b9d41abb7e |access-date=15 June 2026}}</ref> ===ঢাকনিযুক্ত বাৰ্মিজ শৰাই=== বাৰ্মিজ ''ban'' (ဗန်း)-ৰ অৰ্থ “tray” বা ট্ৰে, আৰু সম্পৰ্কীয় বাৰ্মিজ শব্দ ''langpan'' (လင်ပန်း)-ৰ অৰ্থও “tray”। এই দুয়োটা ৰূপ চীনা 盤 শব্দৰ পৰা লোৱা হৈছে, যাৰ পুৰণি/মধ্য চীনা পুনর্গঠিত ৰূপ ''*baːn'' বা ''ban'' আৰু অৰ্থ “dish” বা “tray”।<ref>{{cite web |title=ဗန်း |website=Wiktionary |url=https://en.wiktionary.org/wiki/%E1%80%97%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%B8 |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=လင်ပန်း |website=Wiktionary |url=https://en.wiktionary.org/wiki/%E1%80%9C%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%95%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%B8 |access-date=15 June 2026}}</ref> বাৰ্মিজ সংস্কৃতিত ঢাকনিযুক্ত শৰাই দৰে পাত্ৰ দেখা যায়। এই পাত্ৰক ''hsun-ok'' বুলি কোৱা হয়। এইটো সাধাৰণতে বাৰ্মিজ সকলৰ বৌদ্ধ নৈবেদ্য বহন বা আগবঢ়োৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত পাত্ৰ।<ref>{{cite web |title=hsun-ok; vessel-stand; bowl |website=British Museum Collection Online |publisher=The British Museum |url=https://www.britishmuseum.org/collection/object/A_1993-1117-1 |access-date=15 June 2026}}</ref> ''Hsun-ok'' সাধাৰণতে লাখ-লেপা বাঁহ বা কাঠেৰে নিৰ্মিত হয়, আৰু ইয়াত এটা পেডেষ্টেল, বাটিৰ দৰে মূল পাত্ৰ, ভিতৰুৱা ট্ৰে আৰু ওপৰত এটা ওখ শিখৰযুক্ত ঢাকনি থাকে।<ref>{{cite web |title=hsun-ok; vessel-stand; bowl |website=British Museum Collection Online |publisher=The British Museum |url=https://www.britishmuseum.org/collection/object/A_1993-1117-1 |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Buddhist offering vessel (hsun ok) |website=Art Gallery of South Australia Collection |publisher=Art Gallery of South Australia |url=https://www.agsa.sa.gov.au/collection-publications/collection/works/buddhist-offering-vessel-hsun-ok/24828/ |access-date=15 June 2026}}</ref> ইয়াৰ পৰা বুজা যায় যে শানসকলৰ ঢাকনিযুক্ত ''hsun-ok'' ৰূপটো বাৰ্মিজ বৌদ্ধ নৈবেদ্য-পাত্ৰ পৰম্পৰাৰ এটা স্থানীয় অভিযোজন আছিল।<ref>{{cite web |title=hsun-ok |website=British Museum Collection Online |publisher=The British Museum |url=https://www.britishmuseum.org/collection/object/A_1998-0723-241 |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Burmese Lacquer Hson-ok Offering Box |website=Michael Backman Ltd |url=https://www.michaelbackmanltd.com/archived_objects/burmese-lacquer-hson-ok-offering-box/ |access-date=15 June 2026}}</ref> অৱশ্যে এই প্ৰমাণ বিশেষকৈ শিখৰযুক্ত ঢাকনি থকা লাখৰ ঢাকনিযুক্ত ''hsun-ok''-ৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰযোজ্য; সকলো মুকলি পেডেষ্টেলযুক্ত ট্ৰে বাৰ্মিজ উৎসৰ পৰা আহিছে বুলি ইয়াৰ দ্বাৰা প্ৰমাণিত নহয়। মুকলি উঠা নৈবেদ্য-ট্ৰে সমগ্ৰ মূল ভূখণ্ডীয় দক্ষিণ-পূব এছিয়াত বহুলভাৱে দেখা যায়, কিন্তু ঢাকনিযুক্ত লাখৰ ''hsun-ok'' বিশেষভাৱে বাৰ্মীজ বৌদ্ধ বস্তু-সংস্কৃতিৰ সৈতে অধিক ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত। ===অসমত শৰাই আৰু বটাৰ প্ৰচলন=== চীন-তিব্বতীয় বা তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় মূলৰ‌ [[চুতীয়া ৰাজ্য]] আৰু টাই মূলৰ [[আহোম ৰাজ্য]] দুয়োতে বটা বা শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। [[যোৰহাট জিলা]]ৰ তিতাবৰ অঞ্চলৰ চুতীয়া লোক এঘৰত পুৰণি বাকচ এটাত ভৰাই সংৰক্ষিত কৰি থোৱা চুতীয়া ৰাজ্যৰ দিনীয়া বটা উদ্ধাৰ কৰা হৈছে। বটাতোত অসমীয়া লিপিত খোদিত আছে "১৩১৭ সন ছাৰি শাবন মাশ"। অৰ্থাৎ ১৩৯৫ চনৰ(১৩১৭ শক) চাৰি শাওণত এই বঁটা টো নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল বা গ্ৰহণ কৰা হৈছিল।<ref> [https://archive.org/details/chutia-bota-1395 Image of the Bota dated to 1395 AD.]</ref> চুতীয়া সকলৰ দৰে [[ডিমাছা জনগোষ্ঠী|ডিমাছা]] সকলেও শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা দেখা যায়।<ref>{{cite web |title=horai |url=https://www.xobdo.org/dic/horai |website=Xobdo |access-date=14 June 2026}}</ref> ডিমাছা ভাষাত এই পাত্ৰক ''"শৰাই"'' বুলিয়ে জনা যায়। তদুপৰি ডিমাছা সকলৰ পাৰম্পৰিক বস্ত্ৰ শিল্পত ''হ'ৰাইমিন'' নামৰ শৰাইৰ মটিফটোও(motif) সংৰক্ষণ কৰি থোৱা দেখা যায়।<ref>{{cite web |last=ROOHI |title=Weaving in indigenous Dimasa community of Assam |url=https://in.boell.org/en/weaving-indigenous-dimasa-community-assam |website=Heinrich Böll Stiftung |date=19 December 2019 |access-date=14 June 2026}}</ref> আহোম ভাষাত শৰাইখনক ''"ফোন"'' বুলি কোৱা হয়। একেইটা শব্দয়েই মাইহাং থাল খনকো বুজায়। এই শব্দৰ গুৰি পুৰণি চীনা ভাষাৰ থাল বা ট্ৰে বুজোৱা ''"পান''" শব্দ আৰু থাই বা শান ভাষাত শৰাই জাতীয় পাত্ৰক ''"ফান"'' কোৱা হয়।<ref>[https://en.wiktionary.org/wiki/%E0%B8%9E%E0%B8%B2%E0%B8%99 Borrowed from Old Chinese 盤 (OC *baːn, “tray”). Cognate with Lao ພານ (phān), Tai Dam ꪝꪱꪙ or ꪟꪱꪙ, Burmese ဗန်း (ban:, “tray”), Shan ပၢၼ်ႉ (pâ̰an, “tray”), and possibly Khmer ពាន (piən) (Pou and Jenner, 1980-1981)]</ref> যিহেতু অসমত শৰাই বুজাবলৈ "ফোন" শব্দৰ সলনি পুৰণি "শৰাই" শব্দয়ে ব্যৱহাৰ কৰা হয়, গতিকে ধৰিব পাৰি যে খমেৰ সকলে ব্যৱহাৰ কৰা পাত্ৰৰ দৰে অসমৰ শৰাই খনও প্ৰাগ-আহোম যুগৰ পৰাই ব্যৱহাৰ কৰি অহা হৈছে। অসমলৈ আহি শৰাই আৰু মাইহাং—এই দুয়োবিধ পাত্ৰৰ সাদৃশ্য দেখা পাই আহোমসকলে হয়তো দুয়োবিধকে ব্যাখ্যা কৰিবলৈ “ফোন” শব্দ ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ লৈছিল। যিহেতু ঢাকনিযুক্ত শৰাইখন বাৰ্মিজ সকলৰ মাজত পোৱা যায়, গতিকে এইখন পাছৰ কালত আহোম ৰাজ্যৰ দিনত বাৰ্মাৰ পৰা গ্ৰহণ কৰা হ'ব পাৰে। পাছলৈ শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰদেৱৰ দিনত শৰাই নৱবৈষ্ণৱ ধৰ্মত অন্তভুক্ত কৰা হয় আৰু কালক্ৰমত অসমীয়া সংস্কৃতিৰ এক বিশেষ অংশ হৈ পৰে। [[File:Xorai worship.webp|thumb|নামঘৰত ব্যৱহাৰ হোৱা শৰাই।]] === অতিথি-আদৰণিত তামোল-পাণ আৰু শৰাই=== অসমীয়া সমাজত তামোল-পাণ আতিথ্য, সন্মান, ভক্তি আৰু মিত্ৰতাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰতীক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। শৰাইত তামোল-পাণ আগবঢ়াই অতিথিক আদৰণি জনোৱা পৰম্পৰা এটা স্তৰিত সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা বুলি বুজিব পাৰি—প্ৰথমে দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক বিস্তৃত আতিথ্য-সংস্কৃতি, তাৰ পাছত ভাৰতীয় ধৰ্মীয়-সামাজিক আচাৰৰ সৈতে ইয়াৰ সংযোগ, আৰু শেষত অসমীয়া কাঁহ-পিতলৰ শৰাই বা বঁটাৰ জৰিয়তে ইয়াৰ স্থানীয় ৰূপায়ণ। এই প্ৰথাৰ আটাইতকৈ প্ৰাচীন স্তৰটো দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক লোক সকলৰ তামোল-পাণভিত্তিক আতিথ্য পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত হ’ব পাৰে। খাচী সমাজত ''kwai'' বা তামোল-পাণ অতিথিক আগবঢ়োৱা এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সামাজিক শিষ্টাচাৰ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। ''Shikyntien kwai'' নামৰ খাচী পৰম্পৰাত ঘৰত অহা যিকোনো অতিথিক ''kwai'' আগবঢ়োৱাটো সৌজন্যৰ চিন বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Shikyntien Kwai: A Folklore about Betel Hospitality in Khasi Society |url=https://www.necarf.org/home/articles/54/shikyntien-kwai-a-folklore-about-betel-hospitality-in-khasi-society |website=NECARF |date=14 October 2020 |access-date=9 June 2026}}</ref> খাচীসকল অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক ভাষাপৰিয়ালৰ অন্তৰ্গত হোৱা বাবে, অসমীয়া তামোল-পাণ আতিথ্যৰ গভীৰ স্তৰটো পূব ভাৰতৰ অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াগত betel-areca সংস্কৃতিৰ সৈতে তুলনা কৰিব পাৰি, যদিও ইয়াৰ পৰা অসমীয়া প্ৰথাটো প্ৰত্যক্ষভাৱে খাচী বা অন্য কোনো একক অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক উৎসৰ পৰা আহিছে বুলি নিশ্চিতভাৱে ক’ব নোৱাৰি। পাছৰ স্তৰত এই তামোল-পাণ আতিথ্যৰ প্ৰথা ভাৰতীয় ধৰ্মীয় আৰু সামাজিক আচাৰৰ সৈতে একীভূত হয়। এছ. চি. আহুজা আৰু উমা আহুজাই betel leaf আৰু areca nut-ক আতিথ্য, শুভতা, সন্মান, সামাজিক প্ৰতিশ্ৰুতি আৰু ধৰ্মীয় নিবেদনৰ প্ৰতীক হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছে। তেওঁলোকৰ মতে ভাৰতৰ বহু সামাজিক আৰু ধৰ্মীয় আচাৰত তামোল-পাণ ব্যৱহাৰ হয়, আৰু অসমীয়া বিবাহত তামোল-পাণ প্ৰায় পোন্ধৰটা আচাৰত উপস্থিত থাকে।<ref>{{cite journal |last1=Ahuja |first1=S. C. |last2=Ahuja |first2=Uma |year=2011 |title=Betel Leaf and Betel Nut in India: History and Uses |journal=Asian Agri-History |volume=15 |issue=1 |pages=13–35 |url=https://www.researchgate.net/publication/292469329_Betel_leaf_and_betel_nut_in_India_History_and_uses |access-date=9 June 2026}}</ref> সেয়ে অসমীয়া সমাজত তামোল-পাণ কেৱল মুখশুদ্ধিৰ সামগ্ৰী নহয়; ই আতিথ্য, শুভেচ্ছা, বিবাহ, সামাজিক স্বীকৃতি আৰু ধৰ্মীয় পবিত্ৰতাৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে। এই তামোল-পাণ পৰম্পৰাই অসমত শৰাই আৰু বঁটাৰ জৰিয়তে এক বিশেষ স্থানীয় ৰূপ লাভ কৰে। অসম চৰকাৰৰ সংস্কৃতি-সম্পৰ্কীয় তথ্য অনুসৰি, তামোল-পাণ বা গুৱাপাণক ভক্তি, সন্মান আৰু মিত্ৰতাৰ নিবেদন হিচাপে ধৰা হয়, আৰু অতিথিক আদৰণি তথা ধন্যবাদ জনোৱাৰ চিহ্ন হিচাপে শৰাইত তামোল-পাণ আগবঢ়োৱা হয়। একেটা উৎসত শৰাইক নামঘৰ বা পূজাস্থলীত প্ৰসাদ আৰু অন্যান্য নিবেদন আগবঢ়োৱাৰ পাত্ৰ হিচাপেও বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Culture of Assam |url=https://assam.gov.in/about-us/391 |website=Assam State Portal |publisher=Government of Assam |access-date=9 June 2026}}</ref> ইয়াৰ পৰা বুজা যায় যে তামোল-পাণৰ সামাজিক অৰ্থ বহল আঞ্চলিক পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত হলেও, কাঁহ-পিতলৰ শৰাই বা বঁটাত তাক আগবঢ়োৱাৰ ৰূপটো অসমীয়া ধাতু-শিল্প আৰু সামাজিক আচাৰৰ সৈতে বিশেষভাৱে যুক্ত। == ধৰ্মীয় তাৎপৰ্য == পৰৱৰ্তী সময়ত আহোম সংস্কৃতিৰপৰা গ্ৰহণ কৰা শৰাই অসমীয়া সমাজ আৰু নামঘৰীয়া ধৰ্মীয় পৰম্পৰাৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশত পৰিণত হয়। নামঘৰত ভাগৱত স্থাপনৰ বাবে শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল, যিয়ে অসমীয়া আধ্যাত্মিক জীৱনত [[File:Sankaradeva.jpg|thumb|right|220px|শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]] ১৫শ আৰু ১৬শ শতিকাত [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]]ৰ একশৰণ নামধৰ্ম আন্দোলনে শৰাই আৰু বটাৰ তাৎপৰ্য নতুন ৰূপ দিয়ে। শংকৰদেৱে পুৰণি অসমীয়া সাংস্কৃতিক পৰিসৰৰপৰা শৰাইৰ ব্যৱহাৰ গ্ৰহণ কৰি ইয়াক অসমীয়া বৈষ্ণৱ সমাজত অন্তৰ্ভুক্ত কৰে। নামঘৰৰ মাজভাগত শৰাইৰ ওপৰত ভাগৱত স্থাপন কৰি তেওঁ দেখুৱাইছিল যে ঈশ্বৰ সকলোৰে বাবে সমান। সেই নামঘৰত শৰাই হৈ উঠে “সমতাৰ প্ৰতীক”—য’ৰপৰা সকলো ভক্তক সমানে প্ৰসাদ বিতৰণ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday |date=20 March 2021 }}</ref> == ঐতিহ্য == শৰাই আৰু বটাৰ ঐতিহ্যৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশ হৈছে—ই কেৱল ৰাজকীয় বস্তু হৈ নাথাকি অসমীয়া সমাজৰ সামূহিক হৃদস্পন্দনত পৰিণত হোৱা।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday }}</ref> শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। তামোল-পাণ আগবঢ়োৱাৰ মাধ্যমেৰে শৰাই আৰু বটা “সন্মানৰ আচাৰ” হিচাপে সমগ্ৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত একত্ৰিত সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা সৃষ্টি কৰে। এই আধ্যাত্মিক ৰূপান্তৰৰ ফলত শৰাই আৰু বটা কেৱল ৰাজকীয় ক্ষমতাৰ প্ৰতীক হৈ নাথাকি সামাজিক ঐক্য, সমতা আৰু অসমীয়া জাতীয় আত্মাৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশত পৰিণত হয়।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday |date=20 March 2021 }}</ref> == চাওক == * [[অসমীয়া সংস্কৃতি]] * [[তামোল-পাণ]] * [[নামঘৰ]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} pq3r3cnpg68ds1lold043iz5ynyvkyw 612269 612268 2026-06-14T21:48:46Z Ananya Taye 28065 /* ফান পাত্ৰ */ Rearranged sources as per the word 612269 wikitext text/x-wiki '''শৰাই''' আৰু '''বটা''' অসমৰ অন্যতম প্ৰতীকী পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। কাঁহ বা বেল-মেটেলৰে নিৰ্মিত এই শিল্পবস্তু অসমীয়া সমাজত মৰ্যাদা, সন্মান আৰু সাংস্কৃতিক গৌৰৱৰ প্ৰতীক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। সাধাৰণতে তলত এটা থিয়াভাগ থকা ওপৰৰ থাল সদৃশ গঠনযুক্ত শৰাই ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠান, সামাজিক অনুষ্ঠান আৰু বিশেষকৈ অতিথি সম্ভাষণত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। অসমীয়া আৰু আহোম সংস্কৃতিত শৰাই আগবঢ়োৱা মানে আন্তৰিকতা, আতিথ্য আৰু গভীৰ সন্মান প্ৰকাশ কৰা। [[File:Xorai-শৰাই.jpg|thumb|right|250px|পৰম্পৰাগত অসমীয়া শৰাই]] সাধাৰণতে ইয়াত তামোল-পাণ, মিঠাই আৰু আন আন আনুষ্ঠানিক সামগ্ৰী আগবঢ়োৱা হয়। কিছুমান শৰাইত অলংকৃত ঢাকনি থাকে, যিয়ে ইয়াৰ সৌন্দৰ্য আৰু আধ্যাত্মিক তাৎপৰ্য বৃদ্ধি কৰে; আন কিছুমান আকৌ মুকলি ৰূপত থাকে। লক্ষণীয় যে, অতিথি সম্ভাষণ আৰু ধৰ্মীয় নিবেদনৰ বাবে ব্যৱহৃত এনে উচ্চভিত্তিযুক্ত থাল বা পাত্ৰৰ ধাৰণা এছিয়াৰ আন বহু অঞ্চলতো—বিশেষকৈ চীন, তিব্বত, নেপাল আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াত দেখিবলৈ পোৱা যায়। যদিও শৰাই আৰু বটা একে ধৰণৰ সামগ্ৰী আৰু মূল নক্সাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ় লৈ উঠিছে, তথাপি সময়ৰ লগে লগে এই দুয়োটা পৃথক শিল্পবস্তু হিচাপে বিকশিত হয়। শৰাই সাধাৰণতে ওপৰত এটা সমতল থাল আৰু তলত এটা থিয়াভাগযুক্ত, আনহাতে বটা হৈছে বাটিৰ দৰে পাত্ৰ, যি বহু সময়ত শৰাইৰ সৈতে একেলগে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=Fragmented Memories: Struggling to Be Tai-Ahom in India |url=https://archive.org/details/fragmentedmemori0000saik |publisher=Duke University Press |location=Durham |year=2004 |isbn=9780822334255 |access-date=5june 2025 }}</ref> == ইতিহাস == === প্ৰাচীন চীনা উৎস === [[File:Warring States Bronze Dou 02.jpg|thumb|right|250px|যুদ্ধৰত ৰাজ্যসমূহৰ যুগৰ ব্ৰঞ্জৰ ডৌ পাত্ৰ]] শৰাই আৰু বটাৰ শিকড় চীন জনগোষ্ঠীৰ এক প্ৰাচীন সাংস্কৃতিক ধাৰাৰ সৈতে জড়িত। "Dou " (豆) নামে পৰিচিত উচ্চভিত্তিযুক্ত বাটিৰ আকৃতি প্ৰথমে চীনত নৱপ্ৰস্তৰ যুগত দেখা যায়। ওপৰত পাত্ৰ আৰু তলত থিয়াভাগ থকা এই গঠন প্ৰায় ৬,০০০–৭,০০০ বছৰ আগতে (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৫০০০–৪০০০) উৎপত্তি লাভ কৰে, আৰু ইয়াৰ মূল আকৃতি ইয়াংশাও সংস্কৃতি আৰু ডাৱেনকʼ সংস্কৃতিত বিকশিত হয়। ভাষাতাত্ত্বিক আৰু জিনগত গৱেষকৰ মতে [[চীনা-তিব্বতীয় ভাষা|চীন-তিব্বতীয়]] বা তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় ভাষা পৰিয়ালৰ লোক সকলৰ আদিম বিস্তাৰ উত্তৰ চীনৰ ইয়াংশাও আৰু মাজিয়াও সভ্যতাৰ পৰা হৈছিল।<ref>{{cite journal |last1=Zhang |first1=Menghan |last2=Yan |first2=Shi |last3=Pan |first3=Wuyun |last4=Jin |first4=Li |year=2019 |title=Phylogenetic evidence for Sino-Tibetan origin in northern China in the Late Neolithic |journal=Nature |volume=569 |pages=112–115 |doi=10.1038/s41586-019-1153-z}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Zhang |first1=Hanzhi |last2=Ji |first2=Ting |last3=Pagel |first3=Mark |last4=Mace |first4=Ruth |year=2020 |title=Dated phylogeny suggests early Neolithic origin of Sino-Tibetan languages |journal=Scientific Reports |volume=10 |article-number=20792 |doi=10.1038/s41598-020-77404-4}}</ref> যিহেতু অসমৰ বড়ো-গাৰো বা বড়ো-কছাৰী মূলীয় ভাষাসমূহ তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় ভাষা পৰিয়ালৰ এটা শাখা হিচাপে গণ্য কৰা হয়,‌গতিকে চীনৰ এই সভ্যতাৰ পৰাই অসমৰ [[বড়ো-কছাৰী]] মূলীয় জনগোষ্ঠী সমূহৰ উৎপত্তি হৈছে বুলি ক'ব পৰা যায়।<ref>{{cite book |last=DeLancey |first=Scott |year=2012 |chapter=On the Origins of Bodo-Garo |editor-last=Morey |editor-first=Stephen |editor2-last=Post |editor2-first=Mark W. |title=North East Indian Linguistics |volume=4 |publisher=Cambridge University Press India |pages=3–20}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত [[ঝৌ সাম্ৰাজ্য]]ৰ (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১০৪৬–২৫৬) যুগত “ডৌ” চীনা ধৰ্মীয়-আনুষ্ঠানিক সংস্কৃতিৰ এক বিশেষ প্ৰতীকত পৰিণত হয়। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। [[File:Spring & Autumn Bronze Dou, Xinzheng.jpg|thumb|right|250px|বসন্ত আৰু শৰৎ যুগৰ ব্ৰঞ্জৰ ডৌ পাত্ৰ, চিনঝেং]] ঝৌ সমাজত জীৱন “লি” বা আচাৰ-ব্যৱস্থাৰ নিয়মেৰে পৰিচালিত হৈছিল। সেই ব্যৱস্থাত ডৌ কেৱল এটা খাদ্যপাত্ৰ নাছিল; ই আছিল পূৰ্বপুৰুষৰ সৈতে আত্মিক যোগাযোগ স্থাপন কৰা এক পৱিত্ৰ আচাৰিক পাত্ৰ। ঝৌ লোকসকলে বিশ্বাস কৰিছিল যে সঠিকভাৱে পূৰ্বপুৰুষক নিবেদন কৰিলে ঐশ্বৰিক আশীৰ্বাদ লাভ হয়—যেনে সুৰক্ষা আৰু উন্নত ফচল। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। [[File:Dou with an inland hunting scene.jpg|thumb|right|250px|শিকাৰ দৃশ্য খোদিত প্ৰাচীন ডৌ পাত্ৰ]] ===চীনৰ পৰা শৰাই সংস্কৃতিৰ বিস্তাৰ=== কালক্ৰমত চীনৰ পৰা শৰাই জাতীয় পাত্ৰ চীন তিব্বতীয় মূলৰ বাৰ্মিজ<ref>[https://archive.org/details/burmese-hsun-ok Traditional Burmese Offering Tray Hsun-Ok]</ref>, তিব্বত, নেপাল<ref>[https://archive.org/details/nepal-offering-tray Traditional Nepalese Offering tray]</ref>, অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক ভুলৰ কম্বোডিয়া, ভিয়েটনাম, টাই মুলৰ থাইলেণ্ড, অষ্ট্ৰোনেচিয়ান মূলৰ মালয়েছিয়া, ইত্যাদি অঞ্চললৈ বিয়পি পৰে। বৌদ্ধ ধৰ্মত শৰাইৰ মহৎ আটাইতকৈ বেছি। এই সকলো দেশত শৰাই জাতীয় পাত্ৰ ভগৱানৰ আগত সেৱা কৰিবলৈ আগ বঢ়োৱা হয়। ===ফান পাত্ৰ=== কম্বোডিয়াৰ আৰু থাই ভাষাত শৰাই জাতীয় পাত্ৰক ''"পান/বান"''<ref>{{cite web |title=ពាន |website=Wiktionary |url=https://en.wiktionary.org/wiki/%E1%9E%96%E1%9E%B6%E1%9E%93 |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Mon-Khmer Languages Database: Khmer |website=SEAlang Library |publisher=Center for Research in Computational Linguistics |url=https://www.sealang.net/monkhmer/database/retrieve.pl?format=html&language=Khmer&sort=gloss |access-date=15 June 2026}}</ref> আৰু ''"ফান"'' কোৱা হয়।<ref>{{cite web |title=Phan (tray) |website=Wikipedia |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Phan_(tray) |access-date=15 June 2026}}</ref> * খমেৰ সকলৰ বান/পান ভাষিক দৃষ্টিকোণৰ পৰা ''বান/পান'' শব্দ-পৰিয়ালটো টাই ভাষা সমূহতকৈ অষ্ট্ৰ-এচিয়াটিক বা খমেৰ ভাষা সমূহত অধিক পুৰণি আৰু ব্যাপকভাৱে বিস্তৃত। Roger Blenchয়ে নিজৰ Austroasiatic basketry terminologyৰ অধ্যয়নত “pedestal tray”ৰ বাবে এটা প্ৰাৰম্ভিক অষ্ট্ৰ’এছিয়াটিক মূলৰ তালিকা প্ৰস্তুত কৰিছে, য’ত Shortoৰ Proto-Mon-Khmerৰ ''*baːn'' অৰ্থাৎ “pedestal dish”, Kuiৰ ''phian'' অৰ্থাৎ “pedestal teay”,Surin Khmerৰ ''piːan'''' অৰ্থাৎ “tray with pedestal”, T’inৰ ''phɨan'' অৰ্থাৎ “tray”, আৰু Nyah Kurৰ ''kǝbíǝn'' অৰ্থাৎ “bamboo food tray”। Blenchয়ে এই শব্দ পৰিয়ালটোক পুৰণি চীনা ''*bˤan'' অৰ্থাৎ “ট্ৰেই”ৰ সৈতে তুলনা কৰিছে। তেওঁ লগতে থাই আৰু শ্বান ভাষাত পোৱা ৰূপটো ও চীনা ভাষাৰ পৰা যোৱা ("plausibly a regional Chinese borrowing”) বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Blench |first=Roger |chapter=Basketry in Austroasiatic |editor-last=Alves |editor-first=Mark |title=Austroasiatic Linguistics in Honour of Michel Ferlus |publisher=JSEALS Special Publication |year=2025 |pages=87–88 |url=https://icaal.net/wp-content/uploads/2026/01/AA-Linguistics-in-Honour-of-Michel-Ferlus-2025.pdf |access-date=15 June 2026}}</ref> থাই/শ্যাম ৰাজ্যসমূহৰ থাইলেণ্ডত উত্থান হোৱাৰ আগতেই কম্বোডিয়া আৰু সংশ্লিষ্ট মূল ভূখণ্ডীয় দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক প্ৰেক্ষাপটত শৰাই জাতীয় পাত্ৰৰ উপস্থিতি পোৱা যায়। হেং পিফালে খ্ৰীষ্টীয় ৩০০–৫০০ চনৰ প্ৰাক-আংকোৰীয় যুগৰ উত্তৰণৰ বিষয়ে আলোচনা কৰোঁতে উত্তৰ-পূব থাইলেণ্ড আৰু কম্বোডিয়াৰ প্ৰাগৈতিহাসিক স্থানসমূহত "pedestalled dishes and bowls" অৰ্থাৎ শৰাই জাতীয় পাত্ৰ আৰু বাটিৰ উপস্থিতিৰ কথা উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Heng |first=Piphal |title=Transition to the Pre-Angkorian period (300–500 CE): Thala Borivat and a regional perspective |journal=Journal of Southeast Asian Studies |volume=47 |issue=3 |year=2016 |pages=484–505 |doi=10.1017/S0022463416000369 |url=https://www.cambridge.org/core/journals/journal-of-southeast-asian-studies/article/transition-to-the-preangkorian-period-300500-ce-thala-borivat-and-a-regional-perspective/AEC80A473E33ED556489658939C261D2 |access-date=15 June 2026}}</ref> তেওঁ কম্বোডিয়াৰ Tuol Neakta Kang Memay স্থানৰ পৰা পোৱা এটা পেডেষ্টেলযুক্ত বাটিৰ ছবিও প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Heng |first=Piphal |year=2016 |title=Transition to the Pre-Angkorian period (300–500 CE): Thala Borivat and a regional perspective |journal=Journal of Southeast Asian Studies |volume=47 |issue=3 |pages=484–505 |doi=10.1017/S0022463416000406}}</ref> [[এংকৰ ৱাট|এংকৰ বছৰেই]] স্থানৰ প্ৰাচীন কম্বোডীয় মৃত্শিল্পৰ মাজতো এনে পেডেষ্টেলযুক্ত থালৰ আকৃতিৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে; Miriam T. Stark-এ এংকৰ বৰেইৰ মৃত্শিল্পৰ ভিতৰত শৰাই জাতীয় থালৰ বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Stark |first=Miriam T. |year=2019 |title=Earthenware Ceramic Technologies of Angkor Borei, Cambodia |journal=Udaya, Journal of Khmer Studies |volume=14 |pages=109–132}}</ref> একেদৰেই UNESCOয়ে প্ৰকাশিত খমেৰ ৰূপালী শিল্প সম্পৰ্কীয় এখন গ্ৰন্থৰ মতে প্ৰাক-আংকোৰীয় আৰু আংকোৰীয় শিলালিপিত কম্বোডীয় সকলে ব্যৱহাৰ কৰা ৰূপালী সামগ্ৰীৰ ভিতৰত পেডেষ্টেল যুক্ত থাল আৰু ট্ৰেৰও বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Kong |first=Vireak |year=2009 |title=Khmer Silverwares |publisher=UNESCO |location=Phnom Penh |url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000187953 |access-date=9 June 2026}}</ref> থাই সকলৰ আয়ুথিয়া ৰাজ্য ১৩৫১ চনত প্ৰতিষ্ঠা হৈছিল আৰু ইয়াৰ ৰাজ দৰবাৰৰ সংস্কৃতি আংকোৰৰ সাংস্কৃতিৰ আৰ্হিৰে গঢ় লোৱা বুলি কোৱা হয়।<ref>{{cite encyclopedia |title=History of Thailand |encyclopedia=Encyclopaedia Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/history-of-Thailand |access-date=9 June 2026}}</ref><ref>{{cite encyclopedia |title=Khmer Empire |encyclopedia=Encyclopaedia Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Khmer-Empire |access-date=9 June 2026}}</ref>উল্লেখযোগ্য যে তেতিয়ালৈকে থাই/টাই সকলৰ প্ৰবজন ঘটা নাছিল<ref>{{cite journal |last=Evans |first=Grant |title=The Tai Original Diaspora |journal=Journal of the Siam Society |volume=104 |year=2016 |pages=1–14 |url=https://thesiamsociety.org/wp-content/uploads/2016/04/JSS_104_0b_Evans_TaiOriginalDiaspora.pdf |access-date=15 June 2026}}</ref>। সেয়েহে ধৰিব পৰা যায় যে থাই বা তাই সকলৰ আগমনৰ আগৰে পৰা খমেৰ সকলে বান/ফান নামৰ শৰাই জাতীয় পাত্ৰ ব্যৱহাৰ কৰি আহিছিল। * টাই সকলৰ ফান খমেৰ সকলৰ দৰে থাই সকলেও এই পাত্ৰক "ফান" কয়। থাই বা অন্য টাই সকলে শৰাই জাতীয় সম্পাদ খমেৰ সকলৰ সম্পৰ্কত অহাৰ আগতে ব্যৱহাৰ কৰিছিল নে নাই তাৰ তথ্য পোৱা নাযায়। আনহাতে টাই জনগোষ্ঠীসমূহ দক্ষিণমুখী হৈ মন আৰু খমেৰ সভ্যতাৰ প্ৰভাৱাধীন অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰাৰ পিছত খমেৰ দৰবাৰৰ সংস্কৃতি, ৰাজকীয় অনুষ্ঠান বা ভাৰতৰ সংস্কৃতিৰ দ্বাৰা প্ৰভাৱিত আচাৰ-ব্যৱহাৰ সংস্কৃতিৰ বহু উপাদান গ্ৰহণ কৰিছিল বুলি জনা যায়।<ref>{{cite web |title=History of Thailand: Mon-Khmer civilizations |website=Encyclopaedia Britannica |publisher=Encyclopaedia Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/history-of-Thailand |access-date=15 June 2026}}</ref>প্ৰাচীন কালৰ প্ৰোটো-খমেৰ সকলৰ দৰে থাই সকলৰ "ফান" শব্দটোও পুৰণি চীনা ভাষাৰ থাল বা ট্ৰে বুজোৱা ''*bˤan'' শব্দৰ পৰা লোৱা হৈছে।<ref>{{cite web |title=พาน |website=Wiktionary |url=https://en.wiktionary.org/wiki/%E0%B8%9E%E0%B8%B2%E0%B8%99 |access-date=15 June 2026}}</ref> টাই ভাষাসমূহ যেনে থাই ভাষাত พาน (ফান), লাও ভাষাত ພານ (phān), টাই ডাম ꪝꪱꪙ বা ꪟꪱꪙ টাই য়াই ভাষাত ပၢၼ်ႉ আদিয়ে থাল সদৃশ পাত্ৰক বুজোৱা হয় যি চীনা ভাষাৰ 盤 পানৰ পৰা আহিছে যাৰ অৰ্থ থাল (tray)।<ref>“พาน” in Thai Dictionary Project (TDP) (UC Berkeley 1964) (plus additional data from the Royal Institute of Thailand (RI) and NECTEC's LEXITRON project (LEX)). Searchable online at {{url|SEAlang.net}}</ref> টাই-আহোম ভাষাত এনে পাত্ৰক ফুন (𑜇𑜥𑜃𑜫) বুলি কোৱা হয়।<ref>{{Cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |author-link=Golap Chandra Barua |title=Ahom-Assamese-English Dictionary |publisher=Baptist Mission Press |location=Calcutta |year=1920 |page= 138|url=https://ia801408.us.archive.org/2/items/in.ernet.dli.2015.463794/2015.463794.Ahom-assamese-english-Dictionary.pdf |access-date=2026-06-14}}</ref> থাই সকলৰ মাজত ফান এটা উচ্চ স্তৰীয় পৰম্পৰাগত বাচন।<ref>{{Cite journal |last1=Titrassamee |first1=Songsak |last2=Lamduan |first2=Somchai |last3=Phaengsoi |first3=Kosit |date=2014-06-12 |title=Bai Sri Su Khwan: Spirit Blessing in North-eastern Thailand |journal=Asian Culture and History |volume=6 |issue=2 |pages=134–138 |publisher=Canadian Center of Science and Education |doi=10.5539/ach.v6n2p134 |issn=1916-9655 |url=https://patricklepetit.jalbum.net/ANIMISM%20AND%20RELIGION/LIBRARY/Bai_Sri_Su_Khwan_Spirit_Blessing_in_North-eastern.pdf |access-date=2026-06-14 }}</ref> টাই লাও আৰু ফু টাই সকলৰ পৰম্পৰাগত অনুষ্ঠান বাই চ্ৰি চু খৱানত দুটা মুখ্য সামগ্ৰীৰ ভিতৰত ফান খাও (খাদ্য থোৱা ফান) অন্যতম।<ref>{{Cite journal |last1=Titrassamee |first1=Songsak |last2=Lamduan |first2=Somchai |last3=Phaengsoi |first3=Kosit |date=2014-06-12 |title=Bai Sri Su Khwan: Spirit Blessing in North-eastern Thailand |journal=Asian Culture and History |volume=6 |issue=2 |pages=134–138 |publisher=Canadian Center of Science and Education |doi=10.5539/ach.v6n2p134 |issn=1916-9655 |url=https://patricklepetit.jalbum.net/ANIMISM%20AND%20RELIGION/LIBRARY/Bai_Sri_Su_Khwan_Spirit_Blessing_in_North-eastern.pdf |access-date=2026-06-14 |page= }}</ref> * দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অন্য শৰাই জাতীয় পাত্ৰ খমেৰ আৰু তাই বাদেও দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অন্য দেশসমূহতো শৰাই-জাতীয় পেডেষ্টেলযুক্ত পাত্ৰ বা নৈবেদ্য-ট্ৰে দেখা যায়। মিয়ানমাৰত ইয়াৰ এটা স্বতন্ত্ৰ ঢাকনিযুক্ত লাখ-পাত্ৰ ৰূপ দেখা যায়, যাক hsun-ok বুলি কোৱা হয়। এই পাত্ৰ বৌদ্ধ ভিক্ষু আৰু বিহাৰলৈ খাদ্য বা নৈবেদ্য আগবঢ়োৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত হয়, আৰু সাধাৰণতে বাঁহ বা কাঠৰ গাঁথনিৰ ওপৰত লাখ-লেপ দি নিৰ্মাণ কৰা হয়।<ref>{{cite web |title=Conserving a Burmese offering vessel |website=British Museum |publisher=The British Museum |date=13 September 2023 |url=https://www.britishmuseum.org/blog/conserving-burmese-offering-vessel |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Buddhist offering vessel (hsun ok) |website=Art Gallery of South Australia Collection |publisher=Art Gallery of South Australia |url=https://www.agsa.sa.gov.au/collection-publications/collection/works/buddhist-offering-vessel-hsun-ok/24828/ |access-date=15 June 2026}}</ref> দ্বীপীয় দক্ষিণ-পূব এছিয়াতো এনে পেডেষ্টেলযুক্ত ট্ৰে বা পাত্ৰৰ ব্যৱহাৰ পোৱা যায়। ইণ্ডোনেশিয়াৰ বালিত দুলাং (dulang) নামে জনা ওখ পায়াযুক্ত ট্ৰে ধৰ্মীয় বা আনুষ্ঠানিক নৈবেদ্য বহন কৰাৰ বাবে ব্যৱহৃত হয়। ফিলিপাইনছৰ ৰাষ্ট্ৰীয় মিউজিয়াময়ে উল্লেখ কৰিছে যে বালিৰ এই দুলাং-সমূহ পূজা পাতল বা নীতি নিয়মত বিভিন্ন সামগ্ৰী আগবঢ়াবলৈ ব্যৱহাৰ ৰা হয়। দক্ষিণ ফিলিপাইনছৰ Maranao আৰু Maguindanao সমাজত তাবাক নামে জনা পিতলৰ শৰাই জাতীয় পাত্ৰ বিশেষ অনুষ্ঠানত খাদ্য পৰিবেশনৰ বাবে ব্যৱহৃত হয়।<ref>{{cite web |title=Earthenware Pedestalled Bowls |website=National Museum of the Philippines |publisher=National Museum of the Philippines |date=7 December 2021 |url=https://www.nationalmuseum.gov.ph/2021/12/07/earthenware-pedestalled-bowls/ |access-date=15 June 2026}}</ref> জাভাৰ মধ্যযুগীয় শিল্পতো শৰাই জাতীয় পাত্ৰৰ উদাহৰণ পোৱা যায়।<ref>{{cite web |title=Offering tray (talam) |website=The Metropolitan Museum of Art |publisher=The Metropolitan Museum of Art |url=https://www.metmuseum.org/art/collection/search/715081 |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Offering Vessel in the Form of a Female Head |website=Los Angeles County Museum of Art |publisher=LACMA |url=https://collections.lacma.org/node/175545 |access-date=15 June 2026}}</ref> ===তিব্বতীয় শৰাই-বাটি জাতীয় পাত্ৰ=== তিব্বতী বৌদ্ধ সংস্কৃতিতো নৈবেদ্য আগবঢ়োৱাৰ বাবে pedestal‌ যুক্ত বাটি আৰু ট্ৰে-জাতীয় ধাৰ্মিক পাত্ৰ কিছুমান ব্যৱহাৰ কৰা হয়। Rubin Museum-ৰ মতে, তিব্বতী ''stemmed offering bowls'' ধাৰ্মিক ৰীতি-নীতি আৰু দৈনন্দিন ভোগ নিৰ্মালীৰ বাবে ব্যৱহৃত হয়।<ref>{{cite web |title=Stemmed Offering Bowl |website=Rubin Museum of Himalayan Art |publisher=Rubin Museum of Himalayan Art |url=https://rubinmuseum.org/collection/sc2012-7-6-1-7/ |access-date=15 June 2026}}</ref> তদুপৰি ''mandala offering set'' বা ''mandala plate'' তিব্বতী বৌদ্ধ আচাৰত সমগ্ৰ বিশ্বব্ৰহ্মাণ্ডক বৌদ্ধ ধৰ্ম আৰু সংগলৈ প্ৰতীকীভাৱে নৈবেদ্য হিচাপে আগবঢ়োৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত হয়।<ref>{{cite web |title=Mandala Offering Set |website=Rubin Museum of Himalayan Art |publisher=Rubin Museum of Himalayan Art |url=https://rubinmuseum.org/collection/sc2012-7-1a-e/ |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Mandala: Offering Plate |website=Himalayan Art Resources |url=https://www.himalayanart.org/search/set.cfm?setID=2012 |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Tibetan Buddhist Silver Pedestal Offering Bowl |website=Invaluable |url=https://www.invaluable.com/auction-lot/tibetan-buddhist-silver-pedestal-offering-bowl-13-1206-c-b9d41abb7e |access-date=15 June 2026}}</ref> ===ঢাকনিযুক্ত বাৰ্মিজ শৰাই=== বাৰ্মিজ ''ban'' (ဗန်း)-ৰ অৰ্থ “tray” বা ট্ৰে, আৰু সম্পৰ্কীয় বাৰ্মিজ শব্দ ''langpan'' (လင်ပန်း)-ৰ অৰ্থও “tray”। এই দুয়োটা ৰূপ চীনা 盤 শব্দৰ পৰা লোৱা হৈছে, যাৰ পুৰণি/মধ্য চীনা পুনর্গঠিত ৰূপ ''*baːn'' বা ''ban'' আৰু অৰ্থ “dish” বা “tray”।<ref>{{cite web |title=ဗန်း |website=Wiktionary |url=https://en.wiktionary.org/wiki/%E1%80%97%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%B8 |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=လင်ပန်း |website=Wiktionary |url=https://en.wiktionary.org/wiki/%E1%80%9C%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%95%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%B8 |access-date=15 June 2026}}</ref> বাৰ্মিজ সংস্কৃতিত ঢাকনিযুক্ত শৰাই দৰে পাত্ৰ দেখা যায়। এই পাত্ৰক ''hsun-ok'' বুলি কোৱা হয়। এইটো সাধাৰণতে বাৰ্মিজ সকলৰ বৌদ্ধ নৈবেদ্য বহন বা আগবঢ়োৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত পাত্ৰ।<ref>{{cite web |title=hsun-ok; vessel-stand; bowl |website=British Museum Collection Online |publisher=The British Museum |url=https://www.britishmuseum.org/collection/object/A_1993-1117-1 |access-date=15 June 2026}}</ref> ''Hsun-ok'' সাধাৰণতে লাখ-লেপা বাঁহ বা কাঠেৰে নিৰ্মিত হয়, আৰু ইয়াত এটা পেডেষ্টেল, বাটিৰ দৰে মূল পাত্ৰ, ভিতৰুৱা ট্ৰে আৰু ওপৰত এটা ওখ শিখৰযুক্ত ঢাকনি থাকে।<ref>{{cite web |title=hsun-ok; vessel-stand; bowl |website=British Museum Collection Online |publisher=The British Museum |url=https://www.britishmuseum.org/collection/object/A_1993-1117-1 |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Buddhist offering vessel (hsun ok) |website=Art Gallery of South Australia Collection |publisher=Art Gallery of South Australia |url=https://www.agsa.sa.gov.au/collection-publications/collection/works/buddhist-offering-vessel-hsun-ok/24828/ |access-date=15 June 2026}}</ref> ইয়াৰ পৰা বুজা যায় যে শানসকলৰ ঢাকনিযুক্ত ''hsun-ok'' ৰূপটো বাৰ্মিজ বৌদ্ধ নৈবেদ্য-পাত্ৰ পৰম্পৰাৰ এটা স্থানীয় অভিযোজন আছিল।<ref>{{cite web |title=hsun-ok |website=British Museum Collection Online |publisher=The British Museum |url=https://www.britishmuseum.org/collection/object/A_1998-0723-241 |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Burmese Lacquer Hson-ok Offering Box |website=Michael Backman Ltd |url=https://www.michaelbackmanltd.com/archived_objects/burmese-lacquer-hson-ok-offering-box/ |access-date=15 June 2026}}</ref> অৱশ্যে এই প্ৰমাণ বিশেষকৈ শিখৰযুক্ত ঢাকনি থকা লাখৰ ঢাকনিযুক্ত ''hsun-ok''-ৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰযোজ্য; সকলো মুকলি পেডেষ্টেলযুক্ত ট্ৰে বাৰ্মিজ উৎসৰ পৰা আহিছে বুলি ইয়াৰ দ্বাৰা প্ৰমাণিত নহয়। মুকলি উঠা নৈবেদ্য-ট্ৰে সমগ্ৰ মূল ভূখণ্ডীয় দক্ষিণ-পূব এছিয়াত বহুলভাৱে দেখা যায়, কিন্তু ঢাকনিযুক্ত লাখৰ ''hsun-ok'' বিশেষভাৱে বাৰ্মীজ বৌদ্ধ বস্তু-সংস্কৃতিৰ সৈতে অধিক ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত। ===অসমত শৰাই আৰু বটাৰ প্ৰচলন=== চীন-তিব্বতীয় বা তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় মূলৰ‌ [[চুতীয়া ৰাজ্য]] আৰু টাই মূলৰ [[আহোম ৰাজ্য]] দুয়োতে বটা বা শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। [[যোৰহাট জিলা]]ৰ তিতাবৰ অঞ্চলৰ চুতীয়া লোক এঘৰত পুৰণি বাকচ এটাত ভৰাই সংৰক্ষিত কৰি থোৱা চুতীয়া ৰাজ্যৰ দিনীয়া বটা উদ্ধাৰ কৰা হৈছে। বটাতোত অসমীয়া লিপিত খোদিত আছে "১৩১৭ সন ছাৰি শাবন মাশ"। অৰ্থাৎ ১৩৯৫ চনৰ(১৩১৭ শক) চাৰি শাওণত এই বঁটা টো নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল বা গ্ৰহণ কৰা হৈছিল।<ref> [https://archive.org/details/chutia-bota-1395 Image of the Bota dated to 1395 AD.]</ref> চুতীয়া সকলৰ দৰে [[ডিমাছা জনগোষ্ঠী|ডিমাছা]] সকলেও শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা দেখা যায়।<ref>{{cite web |title=horai |url=https://www.xobdo.org/dic/horai |website=Xobdo |access-date=14 June 2026}}</ref> ডিমাছা ভাষাত এই পাত্ৰক ''"শৰাই"'' বুলিয়ে জনা যায়। তদুপৰি ডিমাছা সকলৰ পাৰম্পৰিক বস্ত্ৰ শিল্পত ''হ'ৰাইমিন'' নামৰ শৰাইৰ মটিফটোও(motif) সংৰক্ষণ কৰি থোৱা দেখা যায়।<ref>{{cite web |last=ROOHI |title=Weaving in indigenous Dimasa community of Assam |url=https://in.boell.org/en/weaving-indigenous-dimasa-community-assam |website=Heinrich Böll Stiftung |date=19 December 2019 |access-date=14 June 2026}}</ref> আহোম ভাষাত শৰাইখনক ''"ফোন"'' বুলি কোৱা হয়। একেইটা শব্দয়েই মাইহাং থাল খনকো বুজায়। এই শব্দৰ গুৰি পুৰণি চীনা ভাষাৰ থাল বা ট্ৰে বুজোৱা ''"পান''" শব্দ আৰু থাই বা শান ভাষাত শৰাই জাতীয় পাত্ৰক ''"ফান"'' কোৱা হয়।<ref>[https://en.wiktionary.org/wiki/%E0%B8%9E%E0%B8%B2%E0%B8%99 Borrowed from Old Chinese 盤 (OC *baːn, “tray”). Cognate with Lao ພານ (phān), Tai Dam ꪝꪱꪙ or ꪟꪱꪙ, Burmese ဗန်း (ban:, “tray”), Shan ပၢၼ်ႉ (pâ̰an, “tray”), and possibly Khmer ពាន (piən) (Pou and Jenner, 1980-1981)]</ref> যিহেতু অসমত শৰাই বুজাবলৈ "ফোন" শব্দৰ সলনি পুৰণি "শৰাই" শব্দয়ে ব্যৱহাৰ কৰা হয়, গতিকে ধৰিব পাৰি যে খমেৰ সকলে ব্যৱহাৰ কৰা পাত্ৰৰ দৰে অসমৰ শৰাই খনও প্ৰাগ-আহোম যুগৰ পৰাই ব্যৱহাৰ কৰি অহা হৈছে। অসমলৈ আহি শৰাই আৰু মাইহাং—এই দুয়োবিধ পাত্ৰৰ সাদৃশ্য দেখা পাই আহোমসকলে হয়তো দুয়োবিধকে ব্যাখ্যা কৰিবলৈ “ফোন” শব্দ ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ লৈছিল। যিহেতু ঢাকনিযুক্ত শৰাইখন বাৰ্মিজ সকলৰ মাজত পোৱা যায়, গতিকে এইখন পাছৰ কালত আহোম ৰাজ্যৰ দিনত বাৰ্মাৰ পৰা গ্ৰহণ কৰা হ'ব পাৰে। পাছলৈ শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰদেৱৰ দিনত শৰাই নৱবৈষ্ণৱ ধৰ্মত অন্তভুক্ত কৰা হয় আৰু কালক্ৰমত অসমীয়া সংস্কৃতিৰ এক বিশেষ অংশ হৈ পৰে। [[File:Xorai worship.webp|thumb|নামঘৰত ব্যৱহাৰ হোৱা শৰাই।]] === অতিথি-আদৰণিত তামোল-পাণ আৰু শৰাই=== অসমীয়া সমাজত তামোল-পাণ আতিথ্য, সন্মান, ভক্তি আৰু মিত্ৰতাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰতীক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। শৰাইত তামোল-পাণ আগবঢ়াই অতিথিক আদৰণি জনোৱা পৰম্পৰা এটা স্তৰিত সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা বুলি বুজিব পাৰি—প্ৰথমে দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক বিস্তৃত আতিথ্য-সংস্কৃতি, তাৰ পাছত ভাৰতীয় ধৰ্মীয়-সামাজিক আচাৰৰ সৈতে ইয়াৰ সংযোগ, আৰু শেষত অসমীয়া কাঁহ-পিতলৰ শৰাই বা বঁটাৰ জৰিয়তে ইয়াৰ স্থানীয় ৰূপায়ণ। এই প্ৰথাৰ আটাইতকৈ প্ৰাচীন স্তৰটো দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক লোক সকলৰ তামোল-পাণভিত্তিক আতিথ্য পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত হ’ব পাৰে। খাচী সমাজত ''kwai'' বা তামোল-পাণ অতিথিক আগবঢ়োৱা এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সামাজিক শিষ্টাচাৰ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। ''Shikyntien kwai'' নামৰ খাচী পৰম্পৰাত ঘৰত অহা যিকোনো অতিথিক ''kwai'' আগবঢ়োৱাটো সৌজন্যৰ চিন বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Shikyntien Kwai: A Folklore about Betel Hospitality in Khasi Society |url=https://www.necarf.org/home/articles/54/shikyntien-kwai-a-folklore-about-betel-hospitality-in-khasi-society |website=NECARF |date=14 October 2020 |access-date=9 June 2026}}</ref> খাচীসকল অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক ভাষাপৰিয়ালৰ অন্তৰ্গত হোৱা বাবে, অসমীয়া তামোল-পাণ আতিথ্যৰ গভীৰ স্তৰটো পূব ভাৰতৰ অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াগত betel-areca সংস্কৃতিৰ সৈতে তুলনা কৰিব পাৰি, যদিও ইয়াৰ পৰা অসমীয়া প্ৰথাটো প্ৰত্যক্ষভাৱে খাচী বা অন্য কোনো একক অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক উৎসৰ পৰা আহিছে বুলি নিশ্চিতভাৱে ক’ব নোৱাৰি। পাছৰ স্তৰত এই তামোল-পাণ আতিথ্যৰ প্ৰথা ভাৰতীয় ধৰ্মীয় আৰু সামাজিক আচাৰৰ সৈতে একীভূত হয়। এছ. চি. আহুজা আৰু উমা আহুজাই betel leaf আৰু areca nut-ক আতিথ্য, শুভতা, সন্মান, সামাজিক প্ৰতিশ্ৰুতি আৰু ধৰ্মীয় নিবেদনৰ প্ৰতীক হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছে। তেওঁলোকৰ মতে ভাৰতৰ বহু সামাজিক আৰু ধৰ্মীয় আচাৰত তামোল-পাণ ব্যৱহাৰ হয়, আৰু অসমীয়া বিবাহত তামোল-পাণ প্ৰায় পোন্ধৰটা আচাৰত উপস্থিত থাকে।<ref>{{cite journal |last1=Ahuja |first1=S. C. |last2=Ahuja |first2=Uma |year=2011 |title=Betel Leaf and Betel Nut in India: History and Uses |journal=Asian Agri-History |volume=15 |issue=1 |pages=13–35 |url=https://www.researchgate.net/publication/292469329_Betel_leaf_and_betel_nut_in_India_History_and_uses |access-date=9 June 2026}}</ref> সেয়ে অসমীয়া সমাজত তামোল-পাণ কেৱল মুখশুদ্ধিৰ সামগ্ৰী নহয়; ই আতিথ্য, শুভেচ্ছা, বিবাহ, সামাজিক স্বীকৃতি আৰু ধৰ্মীয় পবিত্ৰতাৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে। এই তামোল-পাণ পৰম্পৰাই অসমত শৰাই আৰু বঁটাৰ জৰিয়তে এক বিশেষ স্থানীয় ৰূপ লাভ কৰে। অসম চৰকাৰৰ সংস্কৃতি-সম্পৰ্কীয় তথ্য অনুসৰি, তামোল-পাণ বা গুৱাপাণক ভক্তি, সন্মান আৰু মিত্ৰতাৰ নিবেদন হিচাপে ধৰা হয়, আৰু অতিথিক আদৰণি তথা ধন্যবাদ জনোৱাৰ চিহ্ন হিচাপে শৰাইত তামোল-পাণ আগবঢ়োৱা হয়। একেটা উৎসত শৰাইক নামঘৰ বা পূজাস্থলীত প্ৰসাদ আৰু অন্যান্য নিবেদন আগবঢ়োৱাৰ পাত্ৰ হিচাপেও বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Culture of Assam |url=https://assam.gov.in/about-us/391 |website=Assam State Portal |publisher=Government of Assam |access-date=9 June 2026}}</ref> ইয়াৰ পৰা বুজা যায় যে তামোল-পাণৰ সামাজিক অৰ্থ বহল আঞ্চলিক পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত হলেও, কাঁহ-পিতলৰ শৰাই বা বঁটাত তাক আগবঢ়োৱাৰ ৰূপটো অসমীয়া ধাতু-শিল্প আৰু সামাজিক আচাৰৰ সৈতে বিশেষভাৱে যুক্ত। == ধৰ্মীয় তাৎপৰ্য == পৰৱৰ্তী সময়ত আহোম সংস্কৃতিৰপৰা গ্ৰহণ কৰা শৰাই অসমীয়া সমাজ আৰু নামঘৰীয়া ধৰ্মীয় পৰম্পৰাৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশত পৰিণত হয়। নামঘৰত ভাগৱত স্থাপনৰ বাবে শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল, যিয়ে অসমীয়া আধ্যাত্মিক জীৱনত [[File:Sankaradeva.jpg|thumb|right|220px|শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]] ১৫শ আৰু ১৬শ শতিকাত [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]]ৰ একশৰণ নামধৰ্ম আন্দোলনে শৰাই আৰু বটাৰ তাৎপৰ্য নতুন ৰূপ দিয়ে। শংকৰদেৱে পুৰণি অসমীয়া সাংস্কৃতিক পৰিসৰৰপৰা শৰাইৰ ব্যৱহাৰ গ্ৰহণ কৰি ইয়াক অসমীয়া বৈষ্ণৱ সমাজত অন্তৰ্ভুক্ত কৰে। নামঘৰৰ মাজভাগত শৰাইৰ ওপৰত ভাগৱত স্থাপন কৰি তেওঁ দেখুৱাইছিল যে ঈশ্বৰ সকলোৰে বাবে সমান। সেই নামঘৰত শৰাই হৈ উঠে “সমতাৰ প্ৰতীক”—য’ৰপৰা সকলো ভক্তক সমানে প্ৰসাদ বিতৰণ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday |date=20 March 2021 }}</ref> == ঐতিহ্য == শৰাই আৰু বটাৰ ঐতিহ্যৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশ হৈছে—ই কেৱল ৰাজকীয় বস্তু হৈ নাথাকি অসমীয়া সমাজৰ সামূহিক হৃদস্পন্দনত পৰিণত হোৱা।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday }}</ref> শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। তামোল-পাণ আগবঢ়োৱাৰ মাধ্যমেৰে শৰাই আৰু বটা “সন্মানৰ আচাৰ” হিচাপে সমগ্ৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত একত্ৰিত সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা সৃষ্টি কৰে। এই আধ্যাত্মিক ৰূপান্তৰৰ ফলত শৰাই আৰু বটা কেৱল ৰাজকীয় ক্ষমতাৰ প্ৰতীক হৈ নাথাকি সামাজিক ঐক্য, সমতা আৰু অসমীয়া জাতীয় আত্মাৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশত পৰিণত হয়।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday |date=20 March 2021 }}</ref> == চাওক == * [[অসমীয়া সংস্কৃতি]] * [[তামোল-পাণ]] * [[নামঘৰ]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} 32iw3twz6wlks0nlc9dtfrnk5ybcn7l 612271 612269 2026-06-14T21:53:14Z Ananya Taye 28065 /* ফান পাত্ৰ */ Xorai doesn't mean a regular tray. It means pedestal tray. A regular tray (Pan/Ban in Chinese) is the tray we use to serve tea. শৰাই মানে ত্ৰে নহয়, পেদেষ্টেল ত্ৰে বুজায়। চীনা ভাষাত শৰাই বা pedestal tray ক বান/পান নকয়। সাধাৰণ থাল বা চাহ দিয়া ত্ৰে খনক হে বান/পান কোৱা হয়। 612271 wikitext text/x-wiki '''শৰাই''' আৰু '''বটা''' অসমৰ অন্যতম প্ৰতীকী পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। কাঁহ বা বেল-মেটেলৰে নিৰ্মিত এই শিল্পবস্তু অসমীয়া সমাজত মৰ্যাদা, সন্মান আৰু সাংস্কৃতিক গৌৰৱৰ প্ৰতীক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। সাধাৰণতে তলত এটা থিয়াভাগ থকা ওপৰৰ থাল সদৃশ গঠনযুক্ত শৰাই ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠান, সামাজিক অনুষ্ঠান আৰু বিশেষকৈ অতিথি সম্ভাষণত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। অসমীয়া আৰু আহোম সংস্কৃতিত শৰাই আগবঢ়োৱা মানে আন্তৰিকতা, আতিথ্য আৰু গভীৰ সন্মান প্ৰকাশ কৰা। [[File:Xorai-শৰাই.jpg|thumb|right|250px|পৰম্পৰাগত অসমীয়া শৰাই]] সাধাৰণতে ইয়াত তামোল-পাণ, মিঠাই আৰু আন আন আনুষ্ঠানিক সামগ্ৰী আগবঢ়োৱা হয়। কিছুমান শৰাইত অলংকৃত ঢাকনি থাকে, যিয়ে ইয়াৰ সৌন্দৰ্য আৰু আধ্যাত্মিক তাৎপৰ্য বৃদ্ধি কৰে; আন কিছুমান আকৌ মুকলি ৰূপত থাকে। লক্ষণীয় যে, অতিথি সম্ভাষণ আৰু ধৰ্মীয় নিবেদনৰ বাবে ব্যৱহৃত এনে উচ্চভিত্তিযুক্ত থাল বা পাত্ৰৰ ধাৰণা এছিয়াৰ আন বহু অঞ্চলতো—বিশেষকৈ চীন, তিব্বত, নেপাল আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াত দেখিবলৈ পোৱা যায়। যদিও শৰাই আৰু বটা একে ধৰণৰ সামগ্ৰী আৰু মূল নক্সাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ় লৈ উঠিছে, তথাপি সময়ৰ লগে লগে এই দুয়োটা পৃথক শিল্পবস্তু হিচাপে বিকশিত হয়। শৰাই সাধাৰণতে ওপৰত এটা সমতল থাল আৰু তলত এটা থিয়াভাগযুক্ত, আনহাতে বটা হৈছে বাটিৰ দৰে পাত্ৰ, যি বহু সময়ত শৰাইৰ সৈতে একেলগে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=Fragmented Memories: Struggling to Be Tai-Ahom in India |url=https://archive.org/details/fragmentedmemori0000saik |publisher=Duke University Press |location=Durham |year=2004 |isbn=9780822334255 |access-date=5june 2025 }}</ref> == ইতিহাস == === প্ৰাচীন চীনা উৎস === [[File:Warring States Bronze Dou 02.jpg|thumb|right|250px|যুদ্ধৰত ৰাজ্যসমূহৰ যুগৰ ব্ৰঞ্জৰ ডৌ পাত্ৰ]] শৰাই আৰু বটাৰ শিকড় চীন জনগোষ্ঠীৰ এক প্ৰাচীন সাংস্কৃতিক ধাৰাৰ সৈতে জড়িত। "Dou " (豆) নামে পৰিচিত উচ্চভিত্তিযুক্ত বাটিৰ আকৃতি প্ৰথমে চীনত নৱপ্ৰস্তৰ যুগত দেখা যায়। ওপৰত পাত্ৰ আৰু তলত থিয়াভাগ থকা এই গঠন প্ৰায় ৬,০০০–৭,০০০ বছৰ আগতে (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৫০০০–৪০০০) উৎপত্তি লাভ কৰে, আৰু ইয়াৰ মূল আকৃতি ইয়াংশাও সংস্কৃতি আৰু ডাৱেনকʼ সংস্কৃতিত বিকশিত হয়। ভাষাতাত্ত্বিক আৰু জিনগত গৱেষকৰ মতে [[চীনা-তিব্বতীয় ভাষা|চীন-তিব্বতীয়]] বা তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় ভাষা পৰিয়ালৰ লোক সকলৰ আদিম বিস্তাৰ উত্তৰ চীনৰ ইয়াংশাও আৰু মাজিয়াও সভ্যতাৰ পৰা হৈছিল।<ref>{{cite journal |last1=Zhang |first1=Menghan |last2=Yan |first2=Shi |last3=Pan |first3=Wuyun |last4=Jin |first4=Li |year=2019 |title=Phylogenetic evidence for Sino-Tibetan origin in northern China in the Late Neolithic |journal=Nature |volume=569 |pages=112–115 |doi=10.1038/s41586-019-1153-z}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Zhang |first1=Hanzhi |last2=Ji |first2=Ting |last3=Pagel |first3=Mark |last4=Mace |first4=Ruth |year=2020 |title=Dated phylogeny suggests early Neolithic origin of Sino-Tibetan languages |journal=Scientific Reports |volume=10 |article-number=20792 |doi=10.1038/s41598-020-77404-4}}</ref> যিহেতু অসমৰ বড়ো-গাৰো বা বড়ো-কছাৰী মূলীয় ভাষাসমূহ তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় ভাষা পৰিয়ালৰ এটা শাখা হিচাপে গণ্য কৰা হয়,‌গতিকে চীনৰ এই সভ্যতাৰ পৰাই অসমৰ [[বড়ো-কছাৰী]] মূলীয় জনগোষ্ঠী সমূহৰ উৎপত্তি হৈছে বুলি ক'ব পৰা যায়।<ref>{{cite book |last=DeLancey |first=Scott |year=2012 |chapter=On the Origins of Bodo-Garo |editor-last=Morey |editor-first=Stephen |editor2-last=Post |editor2-first=Mark W. |title=North East Indian Linguistics |volume=4 |publisher=Cambridge University Press India |pages=3–20}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত [[ঝৌ সাম্ৰাজ্য]]ৰ (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১০৪৬–২৫৬) যুগত “ডৌ” চীনা ধৰ্মীয়-আনুষ্ঠানিক সংস্কৃতিৰ এক বিশেষ প্ৰতীকত পৰিণত হয়। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। [[File:Spring & Autumn Bronze Dou, Xinzheng.jpg|thumb|right|250px|বসন্ত আৰু শৰৎ যুগৰ ব্ৰঞ্জৰ ডৌ পাত্ৰ, চিনঝেং]] ঝৌ সমাজত জীৱন “লি” বা আচাৰ-ব্যৱস্থাৰ নিয়মেৰে পৰিচালিত হৈছিল। সেই ব্যৱস্থাত ডৌ কেৱল এটা খাদ্যপাত্ৰ নাছিল; ই আছিল পূৰ্বপুৰুষৰ সৈতে আত্মিক যোগাযোগ স্থাপন কৰা এক পৱিত্ৰ আচাৰিক পাত্ৰ। ঝৌ লোকসকলে বিশ্বাস কৰিছিল যে সঠিকভাৱে পূৰ্বপুৰুষক নিবেদন কৰিলে ঐশ্বৰিক আশীৰ্বাদ লাভ হয়—যেনে সুৰক্ষা আৰু উন্নত ফচল। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। [[File:Dou with an inland hunting scene.jpg|thumb|right|250px|শিকাৰ দৃশ্য খোদিত প্ৰাচীন ডৌ পাত্ৰ]] ===চীনৰ পৰা শৰাই সংস্কৃতিৰ বিস্তাৰ=== কালক্ৰমত চীনৰ পৰা শৰাই জাতীয় পাত্ৰ চীন তিব্বতীয় মূলৰ বাৰ্মিজ<ref>[https://archive.org/details/burmese-hsun-ok Traditional Burmese Offering Tray Hsun-Ok]</ref>, তিব্বত, নেপাল<ref>[https://archive.org/details/nepal-offering-tray Traditional Nepalese Offering tray]</ref>, অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক ভুলৰ কম্বোডিয়া, ভিয়েটনাম, টাই মুলৰ থাইলেণ্ড, অষ্ট্ৰোনেচিয়ান মূলৰ মালয়েছিয়া, ইত্যাদি অঞ্চললৈ বিয়পি পৰে। বৌদ্ধ ধৰ্মত শৰাইৰ মহৎ আটাইতকৈ বেছি। এই সকলো দেশত শৰাই জাতীয় পাত্ৰ ভগৱানৰ আগত সেৱা কৰিবলৈ আগ বঢ়োৱা হয়। ===ফান পাত্ৰ=== কম্বোডিয়াৰ আৰু থাই ভাষাত শৰাই জাতীয় পাত্ৰক ''"পান/বান"''<ref>{{cite web |title=ពាន |website=Wiktionary |url=https://en.wiktionary.org/wiki/%E1%9E%96%E1%9E%B6%E1%9E%93 |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Mon-Khmer Languages Database: Khmer |website=SEAlang Library |publisher=Center for Research in Computational Linguistics |url=https://www.sealang.net/monkhmer/database/retrieve.pl?format=html&language=Khmer&sort=gloss |access-date=15 June 2026}}</ref> আৰু ''"ফান"'' কোৱা হয়।<ref>{{cite web |title=Phan (tray) |website=Wikipedia |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Phan_(tray) |access-date=15 June 2026}}</ref> * খমেৰ সকলৰ বান/পান ভাষিক দৃষ্টিকোণৰ পৰা ''বান/পান'' শব্দ-পৰিয়ালটো টাই ভাষা সমূহতকৈ অষ্ট্ৰ-এচিয়াটিক বা খমেৰ ভাষা সমূহত অধিক পুৰণি আৰু ব্যাপকভাৱে বিস্তৃত। Roger Blenchয়ে নিজৰ Austroasiatic basketry terminologyৰ অধ্যয়নত “pedestal tray”ৰ বাবে এটা প্ৰাৰম্ভিক অষ্ট্ৰ’এছিয়াটিক মূলৰ তালিকা প্ৰস্তুত কৰিছে, য’ত Shortoৰ Proto-Mon-Khmerৰ ''*baːn'' অৰ্থাৎ “pedestal dish”, Kuiৰ ''phian'' অৰ্থাৎ “pedestal tray”,Surin Khmerৰ ''piːan'''' অৰ্থাৎ “tray with pedestal”, T’inৰ ''phɨan'' অৰ্থাৎ “tray”, আৰু Nyah Kurৰ ''kǝbíǝn'' অৰ্থাৎ “bamboo food tray”। Blenchয়ে এই শব্দ পৰিয়ালটোক পুৰণি চীনা ''*bˤan'' অৰ্থাৎ “ট্ৰেই”ৰ সৈতে তুলনা কৰিছে। তেওঁ লগতে থাই আৰু শ্বান ভাষাত পোৱা ৰূপটো ও চীনা ভাষাৰ পৰা যোৱা ("plausibly a regional Chinese borrowing”) বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Blench |first=Roger |chapter=Basketry in Austroasiatic |editor-last=Alves |editor-first=Mark |title=Austroasiatic Linguistics in Honour of Michel Ferlus |publisher=JSEALS Special Publication |year=2025 |pages=87–88 |url=https://icaal.net/wp-content/uploads/2026/01/AA-Linguistics-in-Honour-of-Michel-Ferlus-2025.pdf |access-date=15 June 2026}}</ref> থাই/শ্যাম ৰাজ্যসমূহৰ থাইলেণ্ডত উত্থান হোৱাৰ আগতেই কম্বোডিয়া আৰু সংশ্লিষ্ট মূল ভূখণ্ডীয় দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক প্ৰেক্ষাপটত শৰাই জাতীয় পাত্ৰৰ উপস্থিতি পোৱা যায়। হেং পিফালে খ্ৰীষ্টীয় ৩০০–৫০০ চনৰ প্ৰাক-আংকোৰীয় যুগৰ উত্তৰণৰ বিষয়ে আলোচনা কৰোঁতে উত্তৰ-পূব থাইলেণ্ড আৰু কম্বোডিয়াৰ প্ৰাগৈতিহাসিক স্থানসমূহত "pedestalled dishes and bowls" অৰ্থাৎ শৰাই জাতীয় পাত্ৰ আৰু বাটিৰ উপস্থিতিৰ কথা উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Heng |first=Piphal |title=Transition to the Pre-Angkorian period (300–500 CE): Thala Borivat and a regional perspective |journal=Journal of Southeast Asian Studies |volume=47 |issue=3 |year=2016 |pages=484–505 |doi=10.1017/S0022463416000369 |url=https://www.cambridge.org/core/journals/journal-of-southeast-asian-studies/article/transition-to-the-preangkorian-period-300500-ce-thala-borivat-and-a-regional-perspective/AEC80A473E33ED556489658939C261D2 |access-date=15 June 2026}}</ref> তেওঁ কম্বোডিয়াৰ Tuol Neakta Kang Memay স্থানৰ পৰা পোৱা এটা পেডেষ্টেলযুক্ত বাটিৰ ছবিও প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Heng |first=Piphal |year=2016 |title=Transition to the Pre-Angkorian period (300–500 CE): Thala Borivat and a regional perspective |journal=Journal of Southeast Asian Studies |volume=47 |issue=3 |pages=484–505 |doi=10.1017/S0022463416000406}}</ref> [[এংকৰ ৱাট|এংকৰ বছৰেই]] স্থানৰ প্ৰাচীন কম্বোডীয় মৃত্শিল্পৰ মাজতো এনে পেডেষ্টেলযুক্ত থালৰ আকৃতিৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে; Miriam T. Stark-এ এংকৰ বৰেইৰ মৃত্শিল্পৰ ভিতৰত শৰাই জাতীয় থালৰ বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Stark |first=Miriam T. |year=2019 |title=Earthenware Ceramic Technologies of Angkor Borei, Cambodia |journal=Udaya, Journal of Khmer Studies |volume=14 |pages=109–132}}</ref> একেদৰেই UNESCOয়ে প্ৰকাশিত খমেৰ ৰূপালী শিল্প সম্পৰ্কীয় এখন গ্ৰন্থৰ মতে প্ৰাক-আংকোৰীয় আৰু আংকোৰীয় শিলালিপিত কম্বোডীয় সকলে ব্যৱহাৰ কৰা ৰূপালী সামগ্ৰীৰ ভিতৰত পেডেষ্টেল যুক্ত থাল আৰু ট্ৰেৰও বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Kong |first=Vireak |year=2009 |title=Khmer Silverwares |publisher=UNESCO |location=Phnom Penh |url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000187953 |access-date=9 June 2026}}</ref> থাই সকলৰ আয়ুথিয়া ৰাজ্য ১৩৫১ চনত প্ৰতিষ্ঠা হৈছিল আৰু ইয়াৰ ৰাজ দৰবাৰৰ সংস্কৃতি আংকোৰৰ সাংস্কৃতিৰ আৰ্হিৰে গঢ় লোৱা বুলি কোৱা হয়।<ref>{{cite encyclopedia |title=History of Thailand |encyclopedia=Encyclopaedia Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/history-of-Thailand |access-date=9 June 2026}}</ref><ref>{{cite encyclopedia |title=Khmer Empire |encyclopedia=Encyclopaedia Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Khmer-Empire |access-date=9 June 2026}}</ref>উল্লেখযোগ্য যে তেতিয়ালৈকে থাই/টাই সকলৰ প্ৰবজন ঘটা নাছিল<ref>{{cite journal |last=Evans |first=Grant |title=The Tai Original Diaspora |journal=Journal of the Siam Society |volume=104 |year=2016 |pages=1–14 |url=https://thesiamsociety.org/wp-content/uploads/2016/04/JSS_104_0b_Evans_TaiOriginalDiaspora.pdf |access-date=15 June 2026}}</ref>। সেয়েহে ধৰিব পৰা যায় যে থাই বা তাই সকলৰ আগমনৰ আগৰে পৰা খমেৰ সকলে বান/ফান নামৰ শৰাই জাতীয় পাত্ৰ ব্যৱহাৰ কৰি আহিছিল। * টাই সকলৰ ফান খমেৰ সকলৰ দৰে থাই সকলেও এই পাত্ৰক "ফান" কয়। থাই বা অন্য টাই সকলে শৰাই জাতীয় সম্পাদ খমেৰ সকলৰ সম্পৰ্কত অহাৰ আগতে ব্যৱহাৰ কৰিছিল নে নাই তাৰ তথ্য পোৱা নাযায়। আনহাতে টাই জনগোষ্ঠীসমূহ দক্ষিণমুখী হৈ মন আৰু খমেৰ সভ্যতাৰ প্ৰভাৱাধীন অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰাৰ পিছত খমেৰ দৰবাৰৰ সংস্কৃতি, ৰাজকীয় অনুষ্ঠান বা ভাৰতৰ সংস্কৃতিৰ দ্বাৰা প্ৰভাৱিত আচাৰ-ব্যৱহাৰ সংস্কৃতিৰ বহু উপাদান গ্ৰহণ কৰিছিল বুলি জনা যায়।<ref>{{cite web |title=History of Thailand: Mon-Khmer civilizations |website=Encyclopaedia Britannica |publisher=Encyclopaedia Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/history-of-Thailand |access-date=15 June 2026}}</ref>প্ৰাচীন কালৰ প্ৰোটো-খমেৰ সকলৰ দৰে থাই সকলৰ "ফান" শব্দটোও পুৰণি চীনা ভাষাৰ থাল বা ট্ৰে বুজোৱা ''*bˤan'' শব্দৰ পৰা লোৱা হৈছে।<ref>{{cite web |title=พาน |website=Wiktionary |url=https://en.wiktionary.org/wiki/%E0%B8%9E%E0%B8%B2%E0%B8%99 |access-date=15 June 2026}}</ref> টাই ভাষাসমূহ যেনে থাই ভাষাত พาน (ফান), লাও ভাষাত ພານ (phān), টাই ডাম ꪝꪱꪙ বা ꪟꪱꪙ টাই য়াই ভাষাত ပၢၼ်ႉ আদিয়ে থাল সদৃশ পাত্ৰক বুজোৱা হয় যি চীনা ভাষাৰ 盤 পানৰ পৰা আহিছে যাৰ অৰ্থ থাল (tray)।<ref>“พาน” in Thai Dictionary Project (TDP) (UC Berkeley 1964) (plus additional data from the Royal Institute of Thailand (RI) and NECTEC's LEXITRON project (LEX)). Searchable online at {{url|SEAlang.net}}</ref> টাই-আহোম ভাষাত এনে পাত্ৰক ফুন (𑜇𑜥𑜃𑜫) বুলি কোৱা হয়।<ref>{{Cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |author-link=Golap Chandra Barua |title=Ahom-Assamese-English Dictionary |publisher=Baptist Mission Press |location=Calcutta |year=1920 |page= 138|url=https://ia801408.us.archive.org/2/items/in.ernet.dli.2015.463794/2015.463794.Ahom-assamese-english-Dictionary.pdf |access-date=2026-06-14}}</ref> থাই সকলৰ মাজত ফান এটা উচ্চ স্তৰীয় পৰম্পৰাগত বাচন।<ref>{{Cite journal |last1=Titrassamee |first1=Songsak |last2=Lamduan |first2=Somchai |last3=Phaengsoi |first3=Kosit |date=2014-06-12 |title=Bai Sri Su Khwan: Spirit Blessing in North-eastern Thailand |journal=Asian Culture and History |volume=6 |issue=2 |pages=134–138 |publisher=Canadian Center of Science and Education |doi=10.5539/ach.v6n2p134 |issn=1916-9655 |url=https://patricklepetit.jalbum.net/ANIMISM%20AND%20RELIGION/LIBRARY/Bai_Sri_Su_Khwan_Spirit_Blessing_in_North-eastern.pdf |access-date=2026-06-14 }}</ref> টাই লাও আৰু ফু টাই সকলৰ পৰম্পৰাগত অনুষ্ঠান বাই চ্ৰি চু খৱানত দুটা মুখ্য সামগ্ৰীৰ ভিতৰত ফান খাও (খাদ্য থোৱা ফান) অন্যতম।<ref>{{Cite journal |last1=Titrassamee |first1=Songsak |last2=Lamduan |first2=Somchai |last3=Phaengsoi |first3=Kosit |date=2014-06-12 |title=Bai Sri Su Khwan: Spirit Blessing in North-eastern Thailand |journal=Asian Culture and History |volume=6 |issue=2 |pages=134–138 |publisher=Canadian Center of Science and Education |doi=10.5539/ach.v6n2p134 |issn=1916-9655 |url=https://patricklepetit.jalbum.net/ANIMISM%20AND%20RELIGION/LIBRARY/Bai_Sri_Su_Khwan_Spirit_Blessing_in_North-eastern.pdf |access-date=2026-06-14 |page= }}</ref> * দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অন্য শৰাই জাতীয় পাত্ৰ খমেৰ আৰু তাই বাদেও দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অন্য দেশসমূহতো শৰাই-জাতীয় পেডেষ্টেলযুক্ত পাত্ৰ বা নৈবেদ্য-ট্ৰে দেখা যায়। মিয়ানমাৰত ইয়াৰ এটা স্বতন্ত্ৰ ঢাকনিযুক্ত লাখ-পাত্ৰ ৰূপ দেখা যায়, যাক hsun-ok বুলি কোৱা হয়। এই পাত্ৰ বৌদ্ধ ভিক্ষু আৰু বিহাৰলৈ খাদ্য বা নৈবেদ্য আগবঢ়োৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত হয়, আৰু সাধাৰণতে বাঁহ বা কাঠৰ গাঁথনিৰ ওপৰত লাখ-লেপ দি নিৰ্মাণ কৰা হয়।<ref>{{cite web |title=Conserving a Burmese offering vessel |website=British Museum |publisher=The British Museum |date=13 September 2023 |url=https://www.britishmuseum.org/blog/conserving-burmese-offering-vessel |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Buddhist offering vessel (hsun ok) |website=Art Gallery of South Australia Collection |publisher=Art Gallery of South Australia |url=https://www.agsa.sa.gov.au/collection-publications/collection/works/buddhist-offering-vessel-hsun-ok/24828/ |access-date=15 June 2026}}</ref> দ্বীপীয় দক্ষিণ-পূব এছিয়াতো এনে পেডেষ্টেলযুক্ত ট্ৰে বা পাত্ৰৰ ব্যৱহাৰ পোৱা যায়। ইণ্ডোনেশিয়াৰ বালিত দুলাং (dulang) নামে জনা ওখ পায়াযুক্ত ট্ৰে ধৰ্মীয় বা আনুষ্ঠানিক নৈবেদ্য বহন কৰাৰ বাবে ব্যৱহৃত হয়। ফিলিপাইনছৰ ৰাষ্ট্ৰীয় মিউজিয়াময়ে উল্লেখ কৰিছে যে বালিৰ এই দুলাং-সমূহ পূজা পাতল বা নীতি নিয়মত বিভিন্ন সামগ্ৰী আগবঢ়াবলৈ ব্যৱহাৰ ৰা হয়। দক্ষিণ ফিলিপাইনছৰ Maranao আৰু Maguindanao সমাজত তাবাক নামে জনা পিতলৰ শৰাই জাতীয় পাত্ৰ বিশেষ অনুষ্ঠানত খাদ্য পৰিবেশনৰ বাবে ব্যৱহৃত হয়।<ref>{{cite web |title=Earthenware Pedestalled Bowls |website=National Museum of the Philippines |publisher=National Museum of the Philippines |date=7 December 2021 |url=https://www.nationalmuseum.gov.ph/2021/12/07/earthenware-pedestalled-bowls/ |access-date=15 June 2026}}</ref> জাভাৰ মধ্যযুগীয় শিল্পতো শৰাই জাতীয় পাত্ৰৰ উদাহৰণ পোৱা যায়।<ref>{{cite web |title=Offering tray (talam) |website=The Metropolitan Museum of Art |publisher=The Metropolitan Museum of Art |url=https://www.metmuseum.org/art/collection/search/715081 |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Offering Vessel in the Form of a Female Head |website=Los Angeles County Museum of Art |publisher=LACMA |url=https://collections.lacma.org/node/175545 |access-date=15 June 2026}}</ref> ===তিব্বতীয় শৰাই-বাটি জাতীয় পাত্ৰ=== তিব্বতী বৌদ্ধ সংস্কৃতিতো নৈবেদ্য আগবঢ়োৱাৰ বাবে pedestal‌ যুক্ত বাটি আৰু ট্ৰে-জাতীয় ধাৰ্মিক পাত্ৰ কিছুমান ব্যৱহাৰ কৰা হয়। Rubin Museum-ৰ মতে, তিব্বতী ''stemmed offering bowls'' ধাৰ্মিক ৰীতি-নীতি আৰু দৈনন্দিন ভোগ নিৰ্মালীৰ বাবে ব্যৱহৃত হয়।<ref>{{cite web |title=Stemmed Offering Bowl |website=Rubin Museum of Himalayan Art |publisher=Rubin Museum of Himalayan Art |url=https://rubinmuseum.org/collection/sc2012-7-6-1-7/ |access-date=15 June 2026}}</ref> তদুপৰি ''mandala offering set'' বা ''mandala plate'' তিব্বতী বৌদ্ধ আচাৰত সমগ্ৰ বিশ্বব্ৰহ্মাণ্ডক বৌদ্ধ ধৰ্ম আৰু সংগলৈ প্ৰতীকীভাৱে নৈবেদ্য হিচাপে আগবঢ়োৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত হয়।<ref>{{cite web |title=Mandala Offering Set |website=Rubin Museum of Himalayan Art |publisher=Rubin Museum of Himalayan Art |url=https://rubinmuseum.org/collection/sc2012-7-1a-e/ |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Mandala: Offering Plate |website=Himalayan Art Resources |url=https://www.himalayanart.org/search/set.cfm?setID=2012 |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Tibetan Buddhist Silver Pedestal Offering Bowl |website=Invaluable |url=https://www.invaluable.com/auction-lot/tibetan-buddhist-silver-pedestal-offering-bowl-13-1206-c-b9d41abb7e |access-date=15 June 2026}}</ref> ===ঢাকনিযুক্ত বাৰ্মিজ শৰাই=== বাৰ্মিজ ''ban'' (ဗန်း)-ৰ অৰ্থ “tray” বা ট্ৰে, আৰু সম্পৰ্কীয় বাৰ্মিজ শব্দ ''langpan'' (လင်ပန်း)-ৰ অৰ্থও “tray”। এই দুয়োটা ৰূপ চীনা 盤 শব্দৰ পৰা লোৱা হৈছে, যাৰ পুৰণি/মধ্য চীনা পুনর্গঠিত ৰূপ ''*baːn'' বা ''ban'' আৰু অৰ্থ “dish” বা “tray”।<ref>{{cite web |title=ဗန်း |website=Wiktionary |url=https://en.wiktionary.org/wiki/%E1%80%97%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%B8 |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=လင်ပန်း |website=Wiktionary |url=https://en.wiktionary.org/wiki/%E1%80%9C%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%95%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%B8 |access-date=15 June 2026}}</ref> বাৰ্মিজ সংস্কৃতিত ঢাকনিযুক্ত শৰাই দৰে পাত্ৰ দেখা যায়। এই পাত্ৰক ''hsun-ok'' বুলি কোৱা হয়। এইটো সাধাৰণতে বাৰ্মিজ সকলৰ বৌদ্ধ নৈবেদ্য বহন বা আগবঢ়োৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত পাত্ৰ।<ref>{{cite web |title=hsun-ok; vessel-stand; bowl |website=British Museum Collection Online |publisher=The British Museum |url=https://www.britishmuseum.org/collection/object/A_1993-1117-1 |access-date=15 June 2026}}</ref> ''Hsun-ok'' সাধাৰণতে লাখ-লেপা বাঁহ বা কাঠেৰে নিৰ্মিত হয়, আৰু ইয়াত এটা পেডেষ্টেল, বাটিৰ দৰে মূল পাত্ৰ, ভিতৰুৱা ট্ৰে আৰু ওপৰত এটা ওখ শিখৰযুক্ত ঢাকনি থাকে।<ref>{{cite web |title=hsun-ok; vessel-stand; bowl |website=British Museum Collection Online |publisher=The British Museum |url=https://www.britishmuseum.org/collection/object/A_1993-1117-1 |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Buddhist offering vessel (hsun ok) |website=Art Gallery of South Australia Collection |publisher=Art Gallery of South Australia |url=https://www.agsa.sa.gov.au/collection-publications/collection/works/buddhist-offering-vessel-hsun-ok/24828/ |access-date=15 June 2026}}</ref> ইয়াৰ পৰা বুজা যায় যে শানসকলৰ ঢাকনিযুক্ত ''hsun-ok'' ৰূপটো বাৰ্মিজ বৌদ্ধ নৈবেদ্য-পাত্ৰ পৰম্পৰাৰ এটা স্থানীয় অভিযোজন আছিল।<ref>{{cite web |title=hsun-ok |website=British Museum Collection Online |publisher=The British Museum |url=https://www.britishmuseum.org/collection/object/A_1998-0723-241 |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Burmese Lacquer Hson-ok Offering Box |website=Michael Backman Ltd |url=https://www.michaelbackmanltd.com/archived_objects/burmese-lacquer-hson-ok-offering-box/ |access-date=15 June 2026}}</ref> অৱশ্যে এই প্ৰমাণ বিশেষকৈ শিখৰযুক্ত ঢাকনি থকা লাখৰ ঢাকনিযুক্ত ''hsun-ok''-ৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰযোজ্য; সকলো মুকলি পেডেষ্টেলযুক্ত ট্ৰে বাৰ্মিজ উৎসৰ পৰা আহিছে বুলি ইয়াৰ দ্বাৰা প্ৰমাণিত নহয়। মুকলি উঠা নৈবেদ্য-ট্ৰে সমগ্ৰ মূল ভূখণ্ডীয় দক্ষিণ-পূব এছিয়াত বহুলভাৱে দেখা যায়, কিন্তু ঢাকনিযুক্ত লাখৰ ''hsun-ok'' বিশেষভাৱে বাৰ্মীজ বৌদ্ধ বস্তু-সংস্কৃতিৰ সৈতে অধিক ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত। ===অসমত শৰাই আৰু বটাৰ প্ৰচলন=== চীন-তিব্বতীয় বা তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় মূলৰ‌ [[চুতীয়া ৰাজ্য]] আৰু টাই মূলৰ [[আহোম ৰাজ্য]] দুয়োতে বটা বা শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। [[যোৰহাট জিলা]]ৰ তিতাবৰ অঞ্চলৰ চুতীয়া লোক এঘৰত পুৰণি বাকচ এটাত ভৰাই সংৰক্ষিত কৰি থোৱা চুতীয়া ৰাজ্যৰ দিনীয়া বটা উদ্ধাৰ কৰা হৈছে। বটাতোত অসমীয়া লিপিত খোদিত আছে "১৩১৭ সন ছাৰি শাবন মাশ"। অৰ্থাৎ ১৩৯৫ চনৰ(১৩১৭ শক) চাৰি শাওণত এই বঁটা টো নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল বা গ্ৰহণ কৰা হৈছিল।<ref> [https://archive.org/details/chutia-bota-1395 Image of the Bota dated to 1395 AD.]</ref> চুতীয়া সকলৰ দৰে [[ডিমাছা জনগোষ্ঠী|ডিমাছা]] সকলেও শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা দেখা যায়।<ref>{{cite web |title=horai |url=https://www.xobdo.org/dic/horai |website=Xobdo |access-date=14 June 2026}}</ref> ডিমাছা ভাষাত এই পাত্ৰক ''"শৰাই"'' বুলিয়ে জনা যায়। তদুপৰি ডিমাছা সকলৰ পাৰম্পৰিক বস্ত্ৰ শিল্পত ''হ'ৰাইমিন'' নামৰ শৰাইৰ মটিফটোও(motif) সংৰক্ষণ কৰি থোৱা দেখা যায়।<ref>{{cite web |last=ROOHI |title=Weaving in indigenous Dimasa community of Assam |url=https://in.boell.org/en/weaving-indigenous-dimasa-community-assam |website=Heinrich Böll Stiftung |date=19 December 2019 |access-date=14 June 2026}}</ref> আহোম ভাষাত শৰাইখনক ''"ফোন"'' বুলি কোৱা হয়। একেইটা শব্দয়েই মাইহাং থাল খনকো বুজায়। এই শব্দৰ গুৰি পুৰণি চীনা ভাষাৰ থাল বা ট্ৰে বুজোৱা ''"পান''" শব্দ আৰু থাই বা শান ভাষাত শৰাই জাতীয় পাত্ৰক ''"ফান"'' কোৱা হয়।<ref>[https://en.wiktionary.org/wiki/%E0%B8%9E%E0%B8%B2%E0%B8%99 Borrowed from Old Chinese 盤 (OC *baːn, “tray”). Cognate with Lao ພານ (phān), Tai Dam ꪝꪱꪙ or ꪟꪱꪙ, Burmese ဗန်း (ban:, “tray”), Shan ပၢၼ်ႉ (pâ̰an, “tray”), and possibly Khmer ពាន (piən) (Pou and Jenner, 1980-1981)]</ref> যিহেতু অসমত শৰাই বুজাবলৈ "ফোন" শব্দৰ সলনি পুৰণি "শৰাই" শব্দয়ে ব্যৱহাৰ কৰা হয়, গতিকে ধৰিব পাৰি যে খমেৰ সকলে ব্যৱহাৰ কৰা পাত্ৰৰ দৰে অসমৰ শৰাই খনও প্ৰাগ-আহোম যুগৰ পৰাই ব্যৱহাৰ কৰি অহা হৈছে। অসমলৈ আহি শৰাই আৰু মাইহাং—এই দুয়োবিধ পাত্ৰৰ সাদৃশ্য দেখা পাই আহোমসকলে হয়তো দুয়োবিধকে ব্যাখ্যা কৰিবলৈ “ফোন” শব্দ ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ লৈছিল। যিহেতু ঢাকনিযুক্ত শৰাইখন বাৰ্মিজ সকলৰ মাজত পোৱা যায়, গতিকে এইখন পাছৰ কালত আহোম ৰাজ্যৰ দিনত বাৰ্মাৰ পৰা গ্ৰহণ কৰা হ'ব পাৰে। পাছলৈ শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰদেৱৰ দিনত শৰাই নৱবৈষ্ণৱ ধৰ্মত অন্তভুক্ত কৰা হয় আৰু কালক্ৰমত অসমীয়া সংস্কৃতিৰ এক বিশেষ অংশ হৈ পৰে। [[File:Xorai worship.webp|thumb|নামঘৰত ব্যৱহাৰ হোৱা শৰাই।]] === অতিথি-আদৰণিত তামোল-পাণ আৰু শৰাই=== অসমীয়া সমাজত তামোল-পাণ আতিথ্য, সন্মান, ভক্তি আৰু মিত্ৰতাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰতীক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। শৰাইত তামোল-পাণ আগবঢ়াই অতিথিক আদৰণি জনোৱা পৰম্পৰা এটা স্তৰিত সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা বুলি বুজিব পাৰি—প্ৰথমে দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক বিস্তৃত আতিথ্য-সংস্কৃতি, তাৰ পাছত ভাৰতীয় ধৰ্মীয়-সামাজিক আচাৰৰ সৈতে ইয়াৰ সংযোগ, আৰু শেষত অসমীয়া কাঁহ-পিতলৰ শৰাই বা বঁটাৰ জৰিয়তে ইয়াৰ স্থানীয় ৰূপায়ণ। এই প্ৰথাৰ আটাইতকৈ প্ৰাচীন স্তৰটো দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক লোক সকলৰ তামোল-পাণভিত্তিক আতিথ্য পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত হ’ব পাৰে। খাচী সমাজত ''kwai'' বা তামোল-পাণ অতিথিক আগবঢ়োৱা এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সামাজিক শিষ্টাচাৰ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। ''Shikyntien kwai'' নামৰ খাচী পৰম্পৰাত ঘৰত অহা যিকোনো অতিথিক ''kwai'' আগবঢ়োৱাটো সৌজন্যৰ চিন বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Shikyntien Kwai: A Folklore about Betel Hospitality in Khasi Society |url=https://www.necarf.org/home/articles/54/shikyntien-kwai-a-folklore-about-betel-hospitality-in-khasi-society |website=NECARF |date=14 October 2020 |access-date=9 June 2026}}</ref> খাচীসকল অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক ভাষাপৰিয়ালৰ অন্তৰ্গত হোৱা বাবে, অসমীয়া তামোল-পাণ আতিথ্যৰ গভীৰ স্তৰটো পূব ভাৰতৰ অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াগত betel-areca সংস্কৃতিৰ সৈতে তুলনা কৰিব পাৰি, যদিও ইয়াৰ পৰা অসমীয়া প্ৰথাটো প্ৰত্যক্ষভাৱে খাচী বা অন্য কোনো একক অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক উৎসৰ পৰা আহিছে বুলি নিশ্চিতভাৱে ক’ব নোৱাৰি। পাছৰ স্তৰত এই তামোল-পাণ আতিথ্যৰ প্ৰথা ভাৰতীয় ধৰ্মীয় আৰু সামাজিক আচাৰৰ সৈতে একীভূত হয়। এছ. চি. আহুজা আৰু উমা আহুজাই betel leaf আৰু areca nut-ক আতিথ্য, শুভতা, সন্মান, সামাজিক প্ৰতিশ্ৰুতি আৰু ধৰ্মীয় নিবেদনৰ প্ৰতীক হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছে। তেওঁলোকৰ মতে ভাৰতৰ বহু সামাজিক আৰু ধৰ্মীয় আচাৰত তামোল-পাণ ব্যৱহাৰ হয়, আৰু অসমীয়া বিবাহত তামোল-পাণ প্ৰায় পোন্ধৰটা আচাৰত উপস্থিত থাকে।<ref>{{cite journal |last1=Ahuja |first1=S. C. |last2=Ahuja |first2=Uma |year=2011 |title=Betel Leaf and Betel Nut in India: History and Uses |journal=Asian Agri-History |volume=15 |issue=1 |pages=13–35 |url=https://www.researchgate.net/publication/292469329_Betel_leaf_and_betel_nut_in_India_History_and_uses |access-date=9 June 2026}}</ref> সেয়ে অসমীয়া সমাজত তামোল-পাণ কেৱল মুখশুদ্ধিৰ সামগ্ৰী নহয়; ই আতিথ্য, শুভেচ্ছা, বিবাহ, সামাজিক স্বীকৃতি আৰু ধৰ্মীয় পবিত্ৰতাৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে। এই তামোল-পাণ পৰম্পৰাই অসমত শৰাই আৰু বঁটাৰ জৰিয়তে এক বিশেষ স্থানীয় ৰূপ লাভ কৰে। অসম চৰকাৰৰ সংস্কৃতি-সম্পৰ্কীয় তথ্য অনুসৰি, তামোল-পাণ বা গুৱাপাণক ভক্তি, সন্মান আৰু মিত্ৰতাৰ নিবেদন হিচাপে ধৰা হয়, আৰু অতিথিক আদৰণি তথা ধন্যবাদ জনোৱাৰ চিহ্ন হিচাপে শৰাইত তামোল-পাণ আগবঢ়োৱা হয়। একেটা উৎসত শৰাইক নামঘৰ বা পূজাস্থলীত প্ৰসাদ আৰু অন্যান্য নিবেদন আগবঢ়োৱাৰ পাত্ৰ হিচাপেও বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Culture of Assam |url=https://assam.gov.in/about-us/391 |website=Assam State Portal |publisher=Government of Assam |access-date=9 June 2026}}</ref> ইয়াৰ পৰা বুজা যায় যে তামোল-পাণৰ সামাজিক অৰ্থ বহল আঞ্চলিক পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত হলেও, কাঁহ-পিতলৰ শৰাই বা বঁটাত তাক আগবঢ়োৱাৰ ৰূপটো অসমীয়া ধাতু-শিল্প আৰু সামাজিক আচাৰৰ সৈতে বিশেষভাৱে যুক্ত। == ধৰ্মীয় তাৎপৰ্য == পৰৱৰ্তী সময়ত আহোম সংস্কৃতিৰপৰা গ্ৰহণ কৰা শৰাই অসমীয়া সমাজ আৰু নামঘৰীয়া ধৰ্মীয় পৰম্পৰাৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশত পৰিণত হয়। নামঘৰত ভাগৱত স্থাপনৰ বাবে শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল, যিয়ে অসমীয়া আধ্যাত্মিক জীৱনত [[File:Sankaradeva.jpg|thumb|right|220px|শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]] ১৫শ আৰু ১৬শ শতিকাত [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]]ৰ একশৰণ নামধৰ্ম আন্দোলনে শৰাই আৰু বটাৰ তাৎপৰ্য নতুন ৰূপ দিয়ে। শংকৰদেৱে পুৰণি অসমীয়া সাংস্কৃতিক পৰিসৰৰপৰা শৰাইৰ ব্যৱহাৰ গ্ৰহণ কৰি ইয়াক অসমীয়া বৈষ্ণৱ সমাজত অন্তৰ্ভুক্ত কৰে। নামঘৰৰ মাজভাগত শৰাইৰ ওপৰত ভাগৱত স্থাপন কৰি তেওঁ দেখুৱাইছিল যে ঈশ্বৰ সকলোৰে বাবে সমান। সেই নামঘৰত শৰাই হৈ উঠে “সমতাৰ প্ৰতীক”—য’ৰপৰা সকলো ভক্তক সমানে প্ৰসাদ বিতৰণ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday |date=20 March 2021 }}</ref> == ঐতিহ্য == শৰাই আৰু বটাৰ ঐতিহ্যৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশ হৈছে—ই কেৱল ৰাজকীয় বস্তু হৈ নাথাকি অসমীয়া সমাজৰ সামূহিক হৃদস্পন্দনত পৰিণত হোৱা।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday }}</ref> শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। তামোল-পাণ আগবঢ়োৱাৰ মাধ্যমেৰে শৰাই আৰু বটা “সন্মানৰ আচাৰ” হিচাপে সমগ্ৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত একত্ৰিত সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা সৃষ্টি কৰে। এই আধ্যাত্মিক ৰূপান্তৰৰ ফলত শৰাই আৰু বটা কেৱল ৰাজকীয় ক্ষমতাৰ প্ৰতীক হৈ নাথাকি সামাজিক ঐক্য, সমতা আৰু অসমীয়া জাতীয় আত্মাৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশত পৰিণত হয়।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday |date=20 March 2021 }}</ref> == চাওক == * [[অসমীয়া সংস্কৃতি]] * [[তামোল-পাণ]] * [[নামঘৰ]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} mb7a5kdvwngpm8npa9vc4giuxdo94x8 612363 612271 2026-06-15T09:02:19Z Ananya Taye 28065 /* ইতিহাস */ Added cited content 612363 wikitext text/x-wiki '''শৰাই''' আৰু '''বটা''' অসমৰ অন্যতম প্ৰতীকী পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। কাঁহ বা বেল-মেটেলৰে নিৰ্মিত এই শিল্পবস্তু অসমীয়া সমাজত মৰ্যাদা, সন্মান আৰু সাংস্কৃতিক গৌৰৱৰ প্ৰতীক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। সাধাৰণতে তলত এটা থিয়াভাগ থকা ওপৰৰ থাল সদৃশ গঠনযুক্ত শৰাই ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠান, সামাজিক অনুষ্ঠান আৰু বিশেষকৈ অতিথি সম্ভাষণত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। অসমীয়া আৰু আহোম সংস্কৃতিত শৰাই আগবঢ়োৱা মানে আন্তৰিকতা, আতিথ্য আৰু গভীৰ সন্মান প্ৰকাশ কৰা। [[File:Xorai-শৰাই.jpg|thumb|right|250px|পৰম্পৰাগত অসমীয়া শৰাই]] সাধাৰণতে ইয়াত তামোল-পাণ, মিঠাই আৰু আন আন আনুষ্ঠানিক সামগ্ৰী আগবঢ়োৱা হয়। কিছুমান শৰাইত অলংকৃত ঢাকনি থাকে, যিয়ে ইয়াৰ সৌন্দৰ্য আৰু আধ্যাত্মিক তাৎপৰ্য বৃদ্ধি কৰে; আন কিছুমান আকৌ মুকলি ৰূপত থাকে। লক্ষণীয় যে, অতিথি সম্ভাষণ আৰু ধৰ্মীয় নিবেদনৰ বাবে ব্যৱহৃত এনে উচ্চভিত্তিযুক্ত থাল বা পাত্ৰৰ ধাৰণা এছিয়াৰ আন বহু অঞ্চলতো—বিশেষকৈ চীন, তিব্বত, নেপাল আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াত দেখিবলৈ পোৱা যায়। যদিও শৰাই আৰু বটা একে ধৰণৰ সামগ্ৰী আৰু মূল নক্সাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ় লৈ উঠিছে, তথাপি সময়ৰ লগে লগে এই দুয়োটা পৃথক শিল্পবস্তু হিচাপে বিকশিত হয়। শৰাই সাধাৰণতে ওপৰত এটা সমতল থাল আৰু তলত এটা থিয়াভাগযুক্ত, আনহাতে বটা হৈছে বাটিৰ দৰে পাত্ৰ, যি বহু সময়ত শৰাইৰ সৈতে একেলগে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=Fragmented Memories: Struggling to Be Tai-Ahom in India |url=https://archive.org/details/fragmentedmemori0000saik |publisher=Duke University Press |location=Durham |year=2004 |isbn=9780822334255 |access-date=5june 2025 }}</ref> == ইতিহাস == === প্ৰাচীন চীনা উৎস === [[File:Warring States Bronze Dou 02.jpg|thumb|right|250px|যুদ্ধৰত ৰাজ্যসমূহৰ যুগৰ ব্ৰঞ্জৰ ডৌ পাত্ৰ]] শৰাই আৰু বটাৰ শিকড় চীন জনগোষ্ঠীৰ এক প্ৰাচীন সাংস্কৃতিক ধাৰাৰ সৈতে জড়িত। "Dou " (豆) নামে পৰিচিত উচ্চভিত্তিযুক্ত বাটিৰ আকৃতি প্ৰথমে চীনত নৱপ্ৰস্তৰ যুগত দেখা যায়। ওপৰত পাত্ৰ আৰু তলত থিয়াভাগ থকা এই গঠন প্ৰায় ৬,০০০–৭,০০০ বছৰ আগতে (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৫০০০–৪০০০) উৎপত্তি লাভ কৰে, আৰু ইয়াৰ মূল আকৃতি ইয়াংশাও সংস্কৃতি আৰু ডাৱেনকʼ সংস্কৃতিত বিকশিত হয়। ভাষাতাত্ত্বিক আৰু জিনগত গৱেষকৰ মতে [[চীনা-তিব্বতীয় ভাষা|চীন-তিব্বতীয়]] বা তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় ভাষা পৰিয়ালৰ লোক সকলৰ আদিম বিস্তাৰ উত্তৰ চীনৰ ইয়াংশাও আৰু মাজিয়াও সভ্যতাৰ পৰা হৈছিল।<ref>{{cite journal |last1=Zhang |first1=Menghan |last2=Yan |first2=Shi |last3=Pan |first3=Wuyun |last4=Jin |first4=Li |year=2019 |title=Phylogenetic evidence for Sino-Tibetan origin in northern China in the Late Neolithic |journal=Nature |volume=569 |pages=112–115 |doi=10.1038/s41586-019-1153-z}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Zhang |first1=Hanzhi |last2=Ji |first2=Ting |last3=Pagel |first3=Mark |last4=Mace |first4=Ruth |year=2020 |title=Dated phylogeny suggests early Neolithic origin of Sino-Tibetan languages |journal=Scientific Reports |volume=10 |article-number=20792 |doi=10.1038/s41598-020-77404-4}}</ref> যিহেতু অসমৰ বড়ো-গাৰো বা বড়ো-কছাৰী মূলীয় ভাষাসমূহ তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় ভাষা পৰিয়ালৰ এটা শাখা হিচাপে গণ্য কৰা হয়,‌গতিকে চীনৰ এই সভ্যতাৰ পৰাই অসমৰ [[বড়ো-কছাৰী]] মূলীয় জনগোষ্ঠী সমূহৰ উৎপত্তি হৈছে বুলি ক'ব পৰা যায়।<ref>{{cite book |last=DeLancey |first=Scott |year=2012 |chapter=On the Origins of Bodo-Garo |editor-last=Morey |editor-first=Stephen |editor2-last=Post |editor2-first=Mark W. |title=North East Indian Linguistics |volume=4 |publisher=Cambridge University Press India |pages=3–20}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত [[ঝৌ সাম্ৰাজ্য]]ৰ (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১০৪৬–২৫৬) যুগত “ডৌ” চীনা ধৰ্মীয়-আনুষ্ঠানিক সংস্কৃতিৰ এক বিশেষ প্ৰতীকত পৰিণত হয়। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। [[File:Spring & Autumn Bronze Dou, Xinzheng.jpg|thumb|right|250px|বসন্ত আৰু শৰৎ যুগৰ ব্ৰঞ্জৰ ডৌ পাত্ৰ, চিনঝেং]] ঝৌ সমাজত জীৱন “লি” বা আচাৰ-ব্যৱস্থাৰ নিয়মেৰে পৰিচালিত হৈছিল। সেই ব্যৱস্থাত ডৌ কেৱল এটা খাদ্যপাত্ৰ নাছিল; ই আছিল পূৰ্বপুৰুষৰ সৈতে আত্মিক যোগাযোগ স্থাপন কৰা এক পৱিত্ৰ আচাৰিক পাত্ৰ। ঝৌ লোকসকলে বিশ্বাস কৰিছিল যে সঠিকভাৱে পূৰ্বপুৰুষক নিবেদন কৰিলে ঐশ্বৰিক আশীৰ্বাদ লাভ হয়—যেনে সুৰক্ষা আৰু উন্নত ফচল। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। [[File:Dou with an inland hunting scene.jpg|thumb|right|250px|শিকাৰ দৃশ্য খোদিত প্ৰাচীন ডৌ পাত্ৰ]] ===চীনৰ পৰা শৰাই সংস্কৃতিৰ বিস্তাৰ=== কালক্ৰমত চীনৰ পৰা শৰাই জাতীয় পাত্ৰ চীন তিব্বতীয় মূলৰ বাৰ্মিজ<ref>[https://archive.org/details/burmese-hsun-ok Traditional Burmese Offering Tray Hsun-Ok]</ref>, তিব্বত, নেপাল<ref>[https://archive.org/details/nepal-offering-tray Traditional Nepalese Offering tray]</ref>, অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক ভুলৰ কম্বোডিয়া, ভিয়েটনাম, টাই মুলৰ থাইলেণ্ড, অষ্ট্ৰোনেচিয়ান মূলৰ মালয়েছিয়া, ইত্যাদি অঞ্চললৈ বিয়পি পৰে। বৌদ্ধ ধৰ্মত শৰাইৰ মহৎ আটাইতকৈ বেছি। এই সকলো দেশত শৰাই জাতীয় পাত্ৰ ভগৱানৰ আগত সেৱা কৰিবলৈ আগ বঢ়োৱা হয়। ===তিব্বতীয় শৰাই-বাটি জাতীয় পাত্ৰ=== তিব্বতী বৌদ্ধ সংস্কৃতিতো নৈবেদ্য আগবঢ়োৱাৰ বাবে pedestal‌ যুক্ত বাটি আৰু ট্ৰে-জাতীয় ধাৰ্মিক পাত্ৰ কিছুমান ব্যৱহাৰ কৰা হয়। Rubin Museum-ৰ মতে, তিব্বতী ''stemmed offering bowls'' ধাৰ্মিক ৰীতি-নীতি আৰু দৈনন্দিন ভোগ নিৰ্মালীৰ বাবে ব্যৱহৃত হয়।<ref>{{cite web |title=Stemmed Offering Bowl |website=Rubin Museum of Himalayan Art |publisher=Rubin Museum of Himalayan Art |url=https://rubinmuseum.org/collection/sc2012-7-6-1-7/ |access-date=15 June 2026}}</ref> তদুপৰি ''mandala offering set'' বা ''mandala plate'' তিব্বতী বৌদ্ধ আচাৰত সমগ্ৰ বিশ্বব্ৰহ্মাণ্ডক বৌদ্ধ ধৰ্ম আৰু সংগলৈ প্ৰতীকীভাৱে নৈবেদ্য হিচাপে আগবঢ়োৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত হয়।<ref>{{cite web |title=Mandala Offering Set |website=Rubin Museum of Himalayan Art |publisher=Rubin Museum of Himalayan Art |url=https://rubinmuseum.org/collection/sc2012-7-1a-e/ |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Mandala: Offering Plate |website=Himalayan Art Resources |url=https://www.himalayanart.org/search/set.cfm?setID=2012 |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Tibetan Buddhist Silver Pedestal Offering Bowl |website=Invaluable |url=https://www.invaluable.com/auction-lot/tibetan-buddhist-silver-pedestal-offering-bowl-13-1206-c-b9d41abb7e |access-date=15 June 2026}}</ref> ===বাৰ্মিজ শৰাই জাতীয় পাত্ৰ=== বাৰ্মিজ ''ban'' (ဗန်း)-ৰ অৰ্থ “tray” বা ট্ৰে, আৰু সম্পৰ্কীয় বাৰ্মিজ শব্দ ''langpan'' (လင်ပန်း)-ৰ অৰ্থও “tray”। এই দুয়োটা ৰূপ চীনা 盤 শব্দৰ পৰা লোৱা হৈছে, যাৰ পুৰণি/মধ্য চীনা পুনর্গঠিত ৰূপ ''*baːn'' বা ''ban'' আৰু অৰ্থ “dish” বা “tray”।<ref>{{cite web |title=ဗန်း |website=Wiktionary |url=https://en.wiktionary.org/wiki/%E1%80%97%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%B8 |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=လင်ပန်း |website=Wiktionary |url=https://en.wiktionary.org/wiki/%E1%80%9C%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%95%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%B8 |access-date=15 June 2026}}</ref> বাৰ্মিজ পৰম্পৰাত শৰাই জাতীয় মুকলি পাত্ৰ বা pedestal dish ব্যৱহৃত হয়। এনে পাত্ৰক সাধাৰণতে কলত (''kalat'') বুলি কোৱা হয়; Burmese lacquerware-ৰ বৰ্ণনাত ''kalat''-ক pedestal dish হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে, যি খাদ্য আগবঢ়াবলৈ, ৰাজকীয় কাম বা ধাৰ্মিক ৰীতি-নীতিত বস্তু আগবঢ়োৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত হৈছিল।<ref>{{cite web |title=Lacquerware |website=Wikipedia |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Lacquerware |access-date=15 June 2026}}</ref> "কলত"ৰ বাহিৰেও বাৰ্মিজ বস্তু-সংস্কৃতিত ঢাকনিযুক্ত শৰাই দৰে এবিধ পাত্ৰৰ পৃথক উপস্থিতি দেখা যায়। এই পাত্ৰক ''hsun-ok'' বুলি কোৱা হয়। এইটো সাধাৰণতে বাৰ্মিজ সকলৰ বৌদ্ধ নৈবেদ্য বহন বা আগবঢ়োৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত পাত্ৰ।<ref>{{cite web |title=hsun-ok; vessel-stand; bowl |website=British Museum Collection Online |publisher=The British Museum |url=https://www.britishmuseum.org/collection/object/A_1993-1117-1 |access-date=15 June 2026}}</ref> ''Hsun-ok'' সাধাৰণতে লাখ-লেপা বাঁহ বা কাঠেৰে নিৰ্মিত হয়, আৰু ইয়াত এটা পেডেষ্টেল, বাটিৰ দৰে মূল পাত্ৰ, ভিতৰুৱা ট্ৰে আৰু ওপৰত এটা ওখ শিখৰযুক্ত ঢাকনি থাকে।<ref>{{cite web |title=hsun-ok; vessel-stand; bowl |website=British Museum Collection Online |publisher=The British Museum |url=https://www.britishmuseum.org/collection/object/A_1993-1117-1 |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Buddhist offering vessel (hsun ok) |website=Art Gallery of South Australia Collection |publisher=Art Gallery of South Australia |url=https://www.agsa.sa.gov.au/collection-publications/collection/works/buddhist-offering-vessel-hsun-ok/24828/ |access-date=15 June 2026}}</ref> বাৰ্মিজ সকলৰ পৰা বাৰ্মাৰ উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ শানসকলেও বৌদ্ধ ধৰ্মৰ ৰীতি-নীতি পালন কৰিবলৈ ঢাকনিযুক্ত ''Phan Hsun'' ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ লয়। Hsun okৰ লেখী‌য়া এই পাত্ৰটো বাৰ্মিজ বৌদ্ধ নৈবেদ্য-পাত্ৰ পৰম্পৰাৰ এটা স্থানীয় অভিযোজন আছিল।<ref>{{cite web |title=hsun-ok |website=British Museum Collection Online |publisher=The British Museum |url=https://www.britishmuseum.org/collection/object/A_1998-0723-241 |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Burmese Lacquer Hson-ok Offering Box |website=Michael Backman Ltd |url=https://www.michaelbackmanltd.com/archived_objects/burmese-lacquer-hson-ok-offering-box/ |access-date=15 June 2026}}</ref> অৱশ্যে এই প্ৰমাণ বিশেষকৈ শিখৰযুক্ত ঢাকনি থকা লাখৰ ঢাকনিযুক্ত ''hsun-ok''-ৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰযোজ্য; সকলো মুকলি পেডেষ্টেলযুক্ত ট্ৰে বাৰ্মিজ উৎসৰ পৰা আহিছে বুলি ইয়াৰ দ্বাৰা প্ৰমাণিত নহয়। মুকলি উঠা নৈবেদ্য-ট্ৰে সমগ্ৰ মূল ভূখণ্ডীয় দক্ষিণ-পূব এছিয়াত বহুলভাৱে দেখা যায়, কিন্তু ঢাকনিযুক্ত লাখৰ ''hsun-ok'' বিশেষভাৱে বাৰ্মীজ বৌদ্ধ বস্তু-সংস্কৃতিৰ সৈতে অধিক ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত। ===ফান পাত্ৰ=== কম্বোডিয়াৰ আৰু থাই ভাষাত শৰাই জাতীয় পাত্ৰক ''"পান/বান"''<ref>{{cite web |title=ពាន |website=Wiktionary |url=https://en.wiktionary.org/wiki/%E1%9E%96%E1%9E%B6%E1%9E%93 |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Mon-Khmer Languages Database: Khmer |website=SEAlang Library |publisher=Center for Research in Computational Linguistics |url=https://www.sealang.net/monkhmer/database/retrieve.pl?format=html&language=Khmer&sort=gloss |access-date=15 June 2026}}</ref> আৰু ''"ফান"'' কোৱা হয়।<ref>{{cite web |title=Phan (tray) |website=Wikipedia |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Phan_(tray) |access-date=15 June 2026}}</ref> * খমেৰ সকলৰ বান/পান ভাষিক দৃষ্টিকোণৰ পৰা ''বান/পান'' শব্দ-পৰিয়ালটো টাই ভাষা সমূহতকৈ অষ্ট্ৰ-এচিয়াটিক বা খমেৰ ভাষা সমূহত অধিক পুৰণি আৰু ব্যাপকভাৱে বিস্তৃত। Roger Blenchয়ে নিজৰ Austroasiatic basketry terminologyৰ অধ্যয়নত “pedestal tray”ৰ বাবে এটা প্ৰাৰম্ভিক অষ্ট্ৰ’এছিয়াটিক মূলৰ তালিকা প্ৰস্তুত কৰিছে, য’ত Shortoৰ Proto-Mon-Khmerৰ ''*baːn'' অৰ্থাৎ “pedestal dish”, Kuiৰ ''phian'' অৰ্থাৎ “pedestal tray”,Surin Khmerৰ ''piːan'''' অৰ্থাৎ “tray with pedestal”, T’inৰ ''phɨan'' অৰ্থাৎ “tray”, আৰু Nyah Kurৰ ''kǝbíǝn'' অৰ্থাৎ “bamboo food tray”। Blenchয়ে এই শব্দ পৰিয়ালটোক পুৰণি চীনা ''*bˤan'' অৰ্থাৎ “ট্ৰেই”ৰ সৈতে তুলনা কৰিছে। তেওঁ লগতে থাই আৰু শ্বান ভাষাত পোৱা ৰূপটো ও চীনা ভাষাৰ পৰা যোৱা ("plausibly a regional Chinese borrowing”) বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Blench |first=Roger |chapter=Basketry in Austroasiatic |editor-last=Alves |editor-first=Mark |title=Austroasiatic Linguistics in Honour of Michel Ferlus |publisher=JSEALS Special Publication |year=2025 |pages=87–88 |url=https://icaal.net/wp-content/uploads/2026/01/AA-Linguistics-in-Honour-of-Michel-Ferlus-2025.pdf |access-date=15 June 2026}}</ref> থাই/শ্যাম ৰাজ্যসমূহৰ থাইলেণ্ডত উত্থান হোৱাৰ আগতেই কম্বোডিয়া আৰু সংশ্লিষ্ট মূল ভূখণ্ডীয় দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক প্ৰেক্ষাপটত শৰাই জাতীয় পাত্ৰৰ উপস্থিতি পোৱা যায়। হেং পিফালে খ্ৰীষ্টীয় ৩০০–৫০০ চনৰ প্ৰাক-আংকোৰীয় যুগৰ উত্তৰণৰ বিষয়ে আলোচনা কৰোঁতে উত্তৰ-পূব থাইলেণ্ড আৰু কম্বোডিয়াৰ প্ৰাগৈতিহাসিক স্থানসমূহত "pedestalled dishes and bowls" অৰ্থাৎ শৰাই জাতীয় পাত্ৰ আৰু বাটিৰ উপস্থিতিৰ কথা উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Heng |first=Piphal |title=Transition to the Pre-Angkorian period (300–500 CE): Thala Borivat and a regional perspective |journal=Journal of Southeast Asian Studies |volume=47 |issue=3 |year=2016 |pages=484–505 |doi=10.1017/S0022463416000369 |url=https://www.cambridge.org/core/journals/journal-of-southeast-asian-studies/article/transition-to-the-preangkorian-period-300500-ce-thala-borivat-and-a-regional-perspective/AEC80A473E33ED556489658939C261D2 |access-date=15 June 2026}}</ref> তেওঁ কম্বোডিয়াৰ Tuol Neakta Kang Memay স্থানৰ পৰা পোৱা এটা পেডেষ্টেলযুক্ত বাটিৰ ছবিও প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Heng |first=Piphal |year=2016 |title=Transition to the Pre-Angkorian period (300–500 CE): Thala Borivat and a regional perspective |journal=Journal of Southeast Asian Studies |volume=47 |issue=3 |pages=484–505 |doi=10.1017/S0022463416000406}}</ref> [[এংকৰ ৱাট|এংকৰ বছৰেই]] স্থানৰ প্ৰাচীন কম্বোডীয় মৃত্শিল্পৰ মাজতো এনে পেডেষ্টেলযুক্ত থালৰ আকৃতিৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে; Miriam T. Stark-এ এংকৰ বৰেইৰ মৃত্শিল্পৰ ভিতৰত শৰাই জাতীয় থালৰ বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Stark |first=Miriam T. |year=2019 |title=Earthenware Ceramic Technologies of Angkor Borei, Cambodia |journal=Udaya, Journal of Khmer Studies |volume=14 |pages=109–132}}</ref> একেদৰেই UNESCOয়ে প্ৰকাশিত খমেৰ ৰূপালী শিল্প সম্পৰ্কীয় এখন গ্ৰন্থৰ মতে প্ৰাক-আংকোৰীয় আৰু আংকোৰীয় শিলালিপিত কম্বোডীয় সকলে ব্যৱহাৰ কৰা ৰূপালী সামগ্ৰীৰ ভিতৰত পেডেষ্টেল যুক্ত থাল আৰু ট্ৰেৰও বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Kong |first=Vireak |year=2009 |title=Khmer Silverwares |publisher=UNESCO |location=Phnom Penh |url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000187953 |access-date=9 June 2026}}</ref> থাই সকলৰ আয়ুথিয়া ৰাজ্য ১৩৫১ চনত প্ৰতিষ্ঠা হৈছিল আৰু ইয়াৰ ৰাজ দৰবাৰৰ সংস্কৃতি আংকোৰৰ সাংস্কৃতিৰ আৰ্হিৰে গঢ় লোৱা বুলি কোৱা হয়।<ref>{{cite encyclopedia |title=History of Thailand |encyclopedia=Encyclopaedia Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/history-of-Thailand |access-date=9 June 2026}}</ref><ref>{{cite encyclopedia |title=Khmer Empire |encyclopedia=Encyclopaedia Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Khmer-Empire |access-date=9 June 2026}}</ref>উল্লেখযোগ্য যে তেতিয়ালৈকে থাই/টাই সকলৰ প্ৰবজন ঘটা নাছিল<ref>{{cite journal |last=Evans |first=Grant |title=The Tai Original Diaspora |journal=Journal of the Siam Society |volume=104 |year=2016 |pages=1–14 |url=https://thesiamsociety.org/wp-content/uploads/2016/04/JSS_104_0b_Evans_TaiOriginalDiaspora.pdf |access-date=15 June 2026}}</ref>। সেয়েহে ধৰিব পৰা যায় যে থাই বা তাই সকলৰ আগমনৰ আগৰে পৰা খমেৰ সকলে বান/ফান নামৰ শৰাই জাতীয় পাত্ৰ ব্যৱহাৰ কৰি আহিছিল। * টাই সকলৰ ফান খমেৰ সকলৰ দৰে থাই সকলেও এই পাত্ৰক "ফান" কয়। থাই বা অন্য টাই সকলে শৰাই জাতীয় সম্পাদ খমেৰ সকলৰ সম্পৰ্কত অহাৰ আগতে ব্যৱহাৰ কৰিছিল নে নাই তাৰ তথ্য পোৱা নাযায়। আনহাতে টাই জনগোষ্ঠীসমূহ দক্ষিণমুখী হৈ মন আৰু খমেৰ সভ্যতাৰ প্ৰভাৱাধীন অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰাৰ পিছত খমেৰ দৰবাৰৰ সংস্কৃতি, ৰাজকীয় অনুষ্ঠান বা ভাৰতৰ সংস্কৃতিৰ দ্বাৰা প্ৰভাৱিত আচাৰ-ব্যৱহাৰ সংস্কৃতিৰ বহু উপাদান গ্ৰহণ কৰিছিল বুলি জনা যায়।<ref>{{cite web |title=History of Thailand: Mon-Khmer civilizations |website=Encyclopaedia Britannica |publisher=Encyclopaedia Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/history-of-Thailand |access-date=15 June 2026}}</ref>প্ৰাচীন কালৰ প্ৰোটো-খমেৰ সকলৰ দৰে থাই সকলৰ "ফান" শব্দটোও পুৰণি চীনা ভাষাৰ থাল বা ট্ৰে বুজোৱা ''*bˤan'' শব্দৰ পৰা লোৱা হৈছে।<ref>{{cite web |title=พาน |website=Wiktionary |url=https://en.wiktionary.org/wiki/%E0%B8%9E%E0%B8%B2%E0%B8%99 |access-date=15 June 2026}}</ref> টাই ভাষাসমূহ যেনে থাই ভাষাত พาน (ফান), লাও ভাষাত ພານ (phān), টাই ডাম ꪝꪱꪙ বা ꪟꪱꪙ টাই য়াই ভাষাত ပၢၼ်ႉ আদিয়ে থাল সদৃশ পাত্ৰক বুজোৱা হয় যি চীনা ভাষাৰ 盤 পানৰ পৰা আহিছে যাৰ অৰ্থ থাল (tray)।<ref>“พาน” in Thai Dictionary Project (TDP) (UC Berkeley 1964) (plus additional data from the Royal Institute of Thailand (RI) and NECTEC's LEXITRON project (LEX)). Searchable online at {{url|SEAlang.net}}</ref> টাই-আহোম ভাষাত এনে পাত্ৰক ফুন (𑜇𑜥𑜃𑜫) বুলি কোৱা হয়।<ref>{{Cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |author-link=Golap Chandra Barua |title=Ahom-Assamese-English Dictionary |publisher=Baptist Mission Press |location=Calcutta |year=1920 |page= 138|url=https://ia801408.us.archive.org/2/items/in.ernet.dli.2015.463794/2015.463794.Ahom-assamese-english-Dictionary.pdf |access-date=2026-06-14}}</ref> থাই সকলৰ মাজত ফান এটা উচ্চ স্তৰীয় পৰম্পৰাগত বাচন।<ref>{{Cite journal |last1=Titrassamee |first1=Songsak |last2=Lamduan |first2=Somchai |last3=Phaengsoi |first3=Kosit |date=2014-06-12 |title=Bai Sri Su Khwan: Spirit Blessing in North-eastern Thailand |journal=Asian Culture and History |volume=6 |issue=2 |pages=134–138 |publisher=Canadian Center of Science and Education |doi=10.5539/ach.v6n2p134 |issn=1916-9655 |url=https://patricklepetit.jalbum.net/ANIMISM%20AND%20RELIGION/LIBRARY/Bai_Sri_Su_Khwan_Spirit_Blessing_in_North-eastern.pdf |access-date=2026-06-14 }}</ref> টাই লাও আৰু ফু টাই সকলৰ পৰম্পৰাগত অনুষ্ঠান বাই চ্ৰি চু খৱানত দুটা মুখ্য সামগ্ৰীৰ ভিতৰত ফান খাও (খাদ্য থোৱা ফান) অন্যতম।<ref>{{Cite journal |last1=Titrassamee |first1=Songsak |last2=Lamduan |first2=Somchai |last3=Phaengsoi |first3=Kosit |date=2014-06-12 |title=Bai Sri Su Khwan: Spirit Blessing in North-eastern Thailand |journal=Asian Culture and History |volume=6 |issue=2 |pages=134–138 |publisher=Canadian Center of Science and Education |doi=10.5539/ach.v6n2p134 |issn=1916-9655 |url=https://patricklepetit.jalbum.net/ANIMISM%20AND%20RELIGION/LIBRARY/Bai_Sri_Su_Khwan_Spirit_Blessing_in_North-eastern.pdf |access-date=2026-06-14 |page= }}</ref> * দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অন্য শৰাই জাতীয় পাত্ৰ খমেৰ আৰু তাই বাদেও দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অন্য দেশসমূহতো শৰাই-জাতীয় পেডেষ্টেলযুক্ত পাত্ৰ বা নৈবেদ্য-ট্ৰে দেখা যায়। মিয়ানমাৰত ইয়াৰ এটা স্বতন্ত্ৰ ঢাকনিযুক্ত লাখ-পাত্ৰ ৰূপ দেখা যায়, যাক hsun-ok বুলি কোৱা হয়। এই পাত্ৰ বৌদ্ধ ভিক্ষু আৰু বিহাৰলৈ খাদ্য বা নৈবেদ্য আগবঢ়োৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত হয়, আৰু সাধাৰণতে বাঁহ বা কাঠৰ গাঁথনিৰ ওপৰত লাখ-লেপ দি নিৰ্মাণ কৰা হয়।<ref>{{cite web |title=Conserving a Burmese offering vessel |website=British Museum |publisher=The British Museum |date=13 September 2023 |url=https://www.britishmuseum.org/blog/conserving-burmese-offering-vessel |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Buddhist offering vessel (hsun ok) |website=Art Gallery of South Australia Collection |publisher=Art Gallery of South Australia |url=https://www.agsa.sa.gov.au/collection-publications/collection/works/buddhist-offering-vessel-hsun-ok/24828/ |access-date=15 June 2026}}</ref> দ্বীপীয় দক্ষিণ-পূব এছিয়াতো এনে পেডেষ্টেলযুক্ত ট্ৰে বা পাত্ৰৰ ব্যৱহাৰ পোৱা যায়। ইণ্ডোনেশিয়াৰ বালিত দুলাং (dulang) নামে জনা ওখ পায়াযুক্ত ট্ৰে ধৰ্মীয় বা আনুষ্ঠানিক নৈবেদ্য বহন কৰাৰ বাবে ব্যৱহৃত হয়। ফিলিপাইনছৰ ৰাষ্ট্ৰীয় মিউজিয়াময়ে উল্লেখ কৰিছে যে বালিৰ এই দুলাং-সমূহ পূজা পাতল বা নীতি নিয়মত বিভিন্ন সামগ্ৰী আগবঢ়াবলৈ ব্যৱহাৰ ৰা হয়। দক্ষিণ ফিলিপাইনছৰ Maranao আৰু Maguindanao সমাজত তাবাক নামে জনা পিতলৰ শৰাই জাতীয় পাত্ৰ বিশেষ অনুষ্ঠানত খাদ্য পৰিবেশনৰ বাবে ব্যৱহৃত হয়।<ref>{{cite web |title=Earthenware Pedestalled Bowls |website=National Museum of the Philippines |publisher=National Museum of the Philippines |date=7 December 2021 |url=https://www.nationalmuseum.gov.ph/2021/12/07/earthenware-pedestalled-bowls/ |access-date=15 June 2026}}</ref> জাভাৰ মধ্যযুগীয় শিল্পতো শৰাই জাতীয় পাত্ৰৰ উদাহৰণ পোৱা যায়।<ref>{{cite web |title=Offering tray (talam) |website=The Metropolitan Museum of Art |publisher=The Metropolitan Museum of Art |url=https://www.metmuseum.org/art/collection/search/715081 |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Offering Vessel in the Form of a Female Head |website=Los Angeles County Museum of Art |publisher=LACMA |url=https://collections.lacma.org/node/175545 |access-date=15 June 2026}}</ref> ===অসমত শৰাই আৰু বটাৰ প্ৰচলন=== চীন-তিব্বতীয় বা তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় মূলৰ‌ [[চুতীয়া ৰাজ্য]] আৰু টাই মূলৰ [[আহোম ৰাজ্য]] দুয়োতে বটা বা শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। [[যোৰহাট জিলা]]ৰ তিতাবৰ অঞ্চলৰ চুতীয়া লোক এঘৰত পুৰণি বাকচ এটাত ভৰাই সংৰক্ষিত কৰি থোৱা চুতীয়া ৰাজ্যৰ দিনীয়া বটা উদ্ধাৰ কৰা হৈছে। বটাতোত অসমীয়া লিপিত খোদিত আছে "১৩১৭ সন ছাৰি শাবন মাশ"। অৰ্থাৎ ১৩৯৫ চনৰ(১৩১৭ শক) চাৰি শাওণত এই বঁটা টো নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল বা গ্ৰহণ কৰা হৈছিল।<ref> [https://archive.org/details/chutia-bota-1395 Image of the Bota dated to 1395 AD.]</ref> চুতীয়া সকলৰ দৰে [[ডিমাছা জনগোষ্ঠী|ডিমাছা]] সকলেও শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা দেখা যায়।<ref>{{cite web |title=horai |url=https://www.xobdo.org/dic/horai |website=Xobdo |access-date=14 June 2026}}</ref> ডিমাছা ভাষাত এই পাত্ৰক ''"শৰাই"'' বুলিয়ে জনা যায়। তদুপৰি ডিমাছা সকলৰ পাৰম্পৰিক বস্ত্ৰ শিল্পত ''হ'ৰাইমিন'' নামৰ শৰাইৰ মটিফটোও(motif) সংৰক্ষণ কৰি থোৱা দেখা যায়।<ref>{{cite web |last=ROOHI |title=Weaving in indigenous Dimasa community of Assam |url=https://in.boell.org/en/weaving-indigenous-dimasa-community-assam |website=Heinrich Böll Stiftung |date=19 December 2019 |access-date=14 June 2026}}</ref> আহোম ভাষাত শৰাইখনক ''"ফোন"'' বুলি কোৱা হয়। একেইটা শব্দয়েই মাইহাং থাল খনকো বুজায়। এই শব্দৰ গুৰি পুৰণি চীনা ভাষাৰ থাল বা ট্ৰে বুজোৱা ''"পান''" শব্দ আৰু থাই বা শান ভাষাত শৰাই জাতীয় পাত্ৰক ''"ফান"'' কোৱা হয়।<ref>[https://en.wiktionary.org/wiki/%E0%B8%9E%E0%B8%B2%E0%B8%99 Borrowed from Old Chinese 盤 (OC *baːn, “tray”). Cognate with Lao ພານ (phān), Tai Dam ꪝꪱꪙ or ꪟꪱꪙ, Burmese ဗန်း (ban:, “tray”), Shan ပၢၼ်ႉ (pâ̰an, “tray”), and possibly Khmer ពាន (piən) (Pou and Jenner, 1980-1981)]</ref> যিহেতু অসমত শৰাই বুজাবলৈ "ফোন" শব্দৰ সলনি পুৰণি "শৰাই" শব্দয়ে ব্যৱহাৰ কৰা হয়, গতিকে ধৰিব পাৰি যে খমেৰ সকলে ব্যৱহাৰ কৰা পাত্ৰৰ দৰে অসমৰ শৰাই খনও প্ৰাগ-আহোম যুগৰ পৰাই ব্যৱহাৰ কৰি অহা হৈছে। অসমলৈ আহি শৰাই আৰু মাইহাং—এই দুয়োবিধ পাত্ৰৰ সাদৃশ্য দেখা পাই আহোমসকলে হয়তো দুয়োবিধকে ব্যাখ্যা কৰিবলৈ “ফোন” শব্দ ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ লৈছিল। যিহেতু ঢাকনিযুক্ত শৰাইখন বাৰ্মিজ সকলৰ মাজত পোৱা যায়, গতিকে এইখন পাছৰ কালত আহোম ৰাজ্যৰ দিনত বাৰ্মাৰ পৰা গ্ৰহণ কৰা হ'ব পাৰে। পাছলৈ শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰদেৱৰ দিনত শৰাই নৱবৈষ্ণৱ ধৰ্মত অন্তভুক্ত কৰা হয় আৰু কালক্ৰমত অসমীয়া সংস্কৃতিৰ এক বিশেষ অংশ হৈ পৰে। [[File:Xorai worship.webp|thumb|নামঘৰত ব্যৱহাৰ হোৱা শৰাই।]] === অতিথি-আদৰণিত তামোল-পাণ আৰু শৰাই=== অসমীয়া সমাজত তামোল-পাণ আতিথ্য, সন্মান, ভক্তি আৰু মিত্ৰতাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰতীক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। শৰাইত তামোল-পাণ আগবঢ়াই অতিথিক আদৰণি জনোৱা পৰম্পৰা এটা স্তৰিত সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা বুলি বুজিব পাৰি—প্ৰথমে দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক বিস্তৃত আতিথ্য-সংস্কৃতি, তাৰ পাছত ভাৰতীয় ধৰ্মীয়-সামাজিক আচাৰৰ সৈতে ইয়াৰ সংযোগ, আৰু শেষত অসমীয়া কাঁহ-পিতলৰ শৰাই বা বঁটাৰ জৰিয়তে ইয়াৰ স্থানীয় ৰূপায়ণ। এই প্ৰথাৰ আটাইতকৈ প্ৰাচীন স্তৰটো দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক লোক সকলৰ তামোল-পাণভিত্তিক আতিথ্য পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত হ’ব পাৰে। খাচী সমাজত ''kwai'' বা তামোল-পাণ অতিথিক আগবঢ়োৱা এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সামাজিক শিষ্টাচাৰ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। ''Shikyntien kwai'' নামৰ খাচী পৰম্পৰাত ঘৰত অহা যিকোনো অতিথিক ''kwai'' আগবঢ়োৱাটো সৌজন্যৰ চিন বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Shikyntien Kwai: A Folklore about Betel Hospitality in Khasi Society |url=https://www.necarf.org/home/articles/54/shikyntien-kwai-a-folklore-about-betel-hospitality-in-khasi-society |website=NECARF |date=14 October 2020 |access-date=9 June 2026}}</ref> খাচীসকল অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক ভাষাপৰিয়ালৰ অন্তৰ্গত হোৱা বাবে, অসমীয়া তামোল-পাণ আতিথ্যৰ গভীৰ স্তৰটো পূব ভাৰতৰ অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াগত betel-areca সংস্কৃতিৰ সৈতে তুলনা কৰিব পাৰি, যদিও ইয়াৰ পৰা অসমীয়া প্ৰথাটো প্ৰত্যক্ষভাৱে খাচী বা অন্য কোনো একক অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক উৎসৰ পৰা আহিছে বুলি নিশ্চিতভাৱে ক’ব নোৱাৰি। পাছৰ স্তৰত এই তামোল-পাণ আতিথ্যৰ প্ৰথা ভাৰতীয় ধৰ্মীয় আৰু সামাজিক আচাৰৰ সৈতে একীভূত হয়। এছ. চি. আহুজা আৰু উমা আহুজাই betel leaf আৰু areca nut-ক আতিথ্য, শুভতা, সন্মান, সামাজিক প্ৰতিশ্ৰুতি আৰু ধৰ্মীয় নিবেদনৰ প্ৰতীক হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছে। তেওঁলোকৰ মতে ভাৰতৰ বহু সামাজিক আৰু ধৰ্মীয় আচাৰত তামোল-পাণ ব্যৱহাৰ হয়, আৰু অসমীয়া বিবাহত তামোল-পাণ প্ৰায় পোন্ধৰটা আচাৰত উপস্থিত থাকে।<ref>{{cite journal |last1=Ahuja |first1=S. C. |last2=Ahuja |first2=Uma |year=2011 |title=Betel Leaf and Betel Nut in India: History and Uses |journal=Asian Agri-History |volume=15 |issue=1 |pages=13–35 |url=https://www.researchgate.net/publication/292469329_Betel_leaf_and_betel_nut_in_India_History_and_uses |access-date=9 June 2026}}</ref> সেয়ে অসমীয়া সমাজত তামোল-পাণ কেৱল মুখশুদ্ধিৰ সামগ্ৰী নহয়; ই আতিথ্য, শুভেচ্ছা, বিবাহ, সামাজিক স্বীকৃতি আৰু ধৰ্মীয় পবিত্ৰতাৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে। এই তামোল-পাণ পৰম্পৰাই অসমত শৰাই আৰু বঁটাৰ জৰিয়তে এক বিশেষ স্থানীয় ৰূপ লাভ কৰে। অসম চৰকাৰৰ সংস্কৃতি-সম্পৰ্কীয় তথ্য অনুসৰি, তামোল-পাণ বা গুৱাপাণক ভক্তি, সন্মান আৰু মিত্ৰতাৰ নিবেদন হিচাপে ধৰা হয়, আৰু অতিথিক আদৰণি তথা ধন্যবাদ জনোৱাৰ চিহ্ন হিচাপে শৰাইত তামোল-পাণ আগবঢ়োৱা হয়। একেটা উৎসত শৰাইক নামঘৰ বা পূজাস্থলীত প্ৰসাদ আৰু অন্যান্য নিবেদন আগবঢ়োৱাৰ পাত্ৰ হিচাপেও বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Culture of Assam |url=https://assam.gov.in/about-us/391 |website=Assam State Portal |publisher=Government of Assam |access-date=9 June 2026}}</ref> ইয়াৰ পৰা বুজা যায় যে তামোল-পাণৰ সামাজিক অৰ্থ বহল আঞ্চলিক পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত হলেও, কাঁহ-পিতলৰ শৰাই বা বঁটাত তাক আগবঢ়োৱাৰ ৰূপটো অসমীয়া ধাতু-শিল্প আৰু সামাজিক আচাৰৰ সৈতে বিশেষভাৱে যুক্ত। == ধৰ্মীয় তাৎপৰ্য == পৰৱৰ্তী সময়ত আহোম সংস্কৃতিৰপৰা গ্ৰহণ কৰা শৰাই অসমীয়া সমাজ আৰু নামঘৰীয়া ধৰ্মীয় পৰম্পৰাৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশত পৰিণত হয়। নামঘৰত ভাগৱত স্থাপনৰ বাবে শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল, যিয়ে অসমীয়া আধ্যাত্মিক জীৱনত [[File:Sankaradeva.jpg|thumb|right|220px|শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]] ১৫শ আৰু ১৬শ শতিকাত [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]]ৰ একশৰণ নামধৰ্ম আন্দোলনে শৰাই আৰু বটাৰ তাৎপৰ্য নতুন ৰূপ দিয়ে। শংকৰদেৱে পুৰণি অসমীয়া সাংস্কৃতিক পৰিসৰৰপৰা শৰাইৰ ব্যৱহাৰ গ্ৰহণ কৰি ইয়াক অসমীয়া বৈষ্ণৱ সমাজত অন্তৰ্ভুক্ত কৰে। নামঘৰৰ মাজভাগত শৰাইৰ ওপৰত ভাগৱত স্থাপন কৰি তেওঁ দেখুৱাইছিল যে ঈশ্বৰ সকলোৰে বাবে সমান। সেই নামঘৰত শৰাই হৈ উঠে “সমতাৰ প্ৰতীক”—য’ৰপৰা সকলো ভক্তক সমানে প্ৰসাদ বিতৰণ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday |date=20 March 2021 }}</ref> == ঐতিহ্য == শৰাই আৰু বটাৰ ঐতিহ্যৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশ হৈছে—ই কেৱল ৰাজকীয় বস্তু হৈ নাথাকি অসমীয়া সমাজৰ সামূহিক হৃদস্পন্দনত পৰিণত হোৱা।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday }}</ref> শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। তামোল-পাণ আগবঢ়োৱাৰ মাধ্যমেৰে শৰাই আৰু বটা “সন্মানৰ আচাৰ” হিচাপে সমগ্ৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত একত্ৰিত সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা সৃষ্টি কৰে। এই আধ্যাত্মিক ৰূপান্তৰৰ ফলত শৰাই আৰু বটা কেৱল ৰাজকীয় ক্ষমতাৰ প্ৰতীক হৈ নাথাকি সামাজিক ঐক্য, সমতা আৰু অসমীয়া জাতীয় আত্মাৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশত পৰিণত হয়।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday |date=20 March 2021 }}</ref> == চাওক == * [[অসমীয়া সংস্কৃতি]] * [[তামোল-পাণ]] * [[নামঘৰ]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} f8ybplmv4hfweh6f2sv9qazot8jp46x 612383 612363 2026-06-15T09:38:06Z Ananya Taye 28065 612383 wikitext text/x-wiki '''শৰাই''' আৰু '''বটা''' অসমৰ অন্যতম প্ৰতীকী পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। কাঁহ বা বেল-মেটেলৰে নিৰ্মিত এই শিল্পবস্তু অসমীয়া সমাজত মৰ্যাদা, সন্মান আৰু সাংস্কৃতিক গৌৰৱৰ প্ৰতীক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। সাধাৰণতে তলত এটা থিয়াভাগ থকা ওপৰৰ থাল সদৃশ গঠনযুক্ত শৰাই ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠান, সামাজিক অনুষ্ঠান আৰু বিশেষকৈ অতিথি সম্ভাষণত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। অসমীয়া আৰু আহোম সংস্কৃতিত শৰাই আগবঢ়োৱা মানে আন্তৰিকতা, আতিথ্য আৰু গভীৰ সন্মান প্ৰকাশ কৰা। [[File:Xorai-শৰাই.jpg|thumb|right|250px|পৰম্পৰাগত অসমীয়া শৰাই]] সাধাৰণতে ইয়াত তামোল-পাণ, মিঠাই আৰু আন আন আনুষ্ঠানিক সামগ্ৰী আগবঢ়োৱা হয়। কিছুমান শৰাইত অলংকৃত ঢাকনি থাকে, যিয়ে ইয়াৰ সৌন্দৰ্য আৰু আধ্যাত্মিক তাৎপৰ্য বৃদ্ধি কৰে; আন কিছুমান আকৌ মুকলি ৰূপত থাকে। লক্ষণীয় যে, অতিথি সম্ভাষণ আৰু ধৰ্মীয় নিবেদনৰ বাবে ব্যৱহৃত এনে উচ্চভিত্তিযুক্ত থাল বা পাত্ৰৰ ধাৰণা এছিয়াৰ আন বহু অঞ্চলতো—বিশেষকৈ চীন, তিব্বত, নেপাল আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াত দেখিবলৈ পোৱা যায়। যদিও শৰাই আৰু বটা একে ধৰণৰ সামগ্ৰী আৰু মূল নক্সাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ় লৈ উঠিছে, তথাপি সময়ৰ লগে লগে এই দুয়োটা পৃথক শিল্পবস্তু হিচাপে বিকশিত হয়। শৰাই সাধাৰণতে ওপৰত এটা সমতল থাল আৰু তলত এটা থিয়াভাগযুক্ত, আনহাতে বটা হৈছে বাটিৰ দৰে পাত্ৰ, যি বহু সময়ত শৰাইৰ সৈতে একেলগে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=Fragmented Memories: Struggling to Be Tai-Ahom in India |url=https://archive.org/details/fragmentedmemori0000saik |publisher=Duke University Press |location=Durham |year=2004 |isbn=9780822334255 |access-date=5june 2025 }}</ref> == ইতিহাস == === প্ৰাচীন চীনা উৎস === [[File:Warring States Bronze Dou 02.jpg|thumb|right|250px|যুদ্ধৰত ৰাজ্যসমূহৰ যুগৰ ব্ৰঞ্জৰ ডৌ পাত্ৰ]] শৰাই আৰু বটাৰ শিকড় চীন জনগোষ্ঠীৰ এক প্ৰাচীন সাংস্কৃতিক ধাৰাৰ সৈতে জড়িত। "Dou " (豆) নামে পৰিচিত উচ্চভিত্তিযুক্ত বাটিৰ আকৃতি প্ৰথমে চীনত নৱপ্ৰস্তৰ যুগত দেখা যায়। ওপৰত পাত্ৰ আৰু তলত থিয়াভাগ থকা এই গঠন প্ৰায় ৬,০০০–৭,০০০ বছৰ আগতে (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৫০০০–৪০০০) উৎপত্তি লাভ কৰে, আৰু ইয়াৰ মূল আকৃতি ইয়াংশাও সংস্কৃতি আৰু ডাৱেনকʼ সংস্কৃতিত বিকশিত হয়। ভাষাতাত্ত্বিক আৰু জিনগত গৱেষকৰ মতে [[চীনা-তিব্বতীয় ভাষা|চীন-তিব্বতীয়]] বা তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় ভাষা পৰিয়ালৰ লোক সকলৰ আদিম বিস্তাৰ উত্তৰ চীনৰ ইয়াংশাও আৰু মাজিয়াও সভ্যতাৰ পৰা হৈছিল।<ref>{{cite journal |last1=Zhang |first1=Menghan |last2=Yan |first2=Shi |last3=Pan |first3=Wuyun |last4=Jin |first4=Li |year=2019 |title=Phylogenetic evidence for Sino-Tibetan origin in northern China in the Late Neolithic |journal=Nature |volume=569 |pages=112–115 |doi=10.1038/s41586-019-1153-z}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Zhang |first1=Hanzhi |last2=Ji |first2=Ting |last3=Pagel |first3=Mark |last4=Mace |first4=Ruth |year=2020 |title=Dated phylogeny suggests early Neolithic origin of Sino-Tibetan languages |journal=Scientific Reports |volume=10 |article-number=20792 |doi=10.1038/s41598-020-77404-4}}</ref> যিহেতু অসমৰ বড়ো-গাৰো বা বড়ো-কছাৰী মূলীয় ভাষাসমূহ তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় ভাষা পৰিয়ালৰ এটা শাখা হিচাপে গণ্য কৰা হয়,‌গতিকে চীনৰ এই সভ্যতাৰ পৰাই অসমৰ [[বড়ো-কছাৰী]] মূলীয় জনগোষ্ঠী সমূহৰ উৎপত্তি হৈছে বুলি ক'ব পৰা যায়।<ref>{{cite book |last=DeLancey |first=Scott |year=2012 |chapter=On the Origins of Bodo-Garo |editor-last=Morey |editor-first=Stephen |editor2-last=Post |editor2-first=Mark W. |title=North East Indian Linguistics |volume=4 |publisher=Cambridge University Press India |pages=3–20}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত [[ঝৌ সাম্ৰাজ্য]]ৰ (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১০৪৬–২৫৬) যুগত “ডৌ” চীনা ধৰ্মীয়-আনুষ্ঠানিক সংস্কৃতিৰ এক বিশেষ প্ৰতীকত পৰিণত হয়। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। [[File:Spring & Autumn Bronze Dou, Xinzheng.jpg|thumb|right|250px|বসন্ত আৰু শৰৎ যুগৰ ব্ৰঞ্জৰ ডৌ পাত্ৰ, চিনঝেং]] ঝৌ সমাজত জীৱন “লি” বা আচাৰ-ব্যৱস্থাৰ নিয়মেৰে পৰিচালিত হৈছিল। সেই ব্যৱস্থাত ডৌ কেৱল এটা খাদ্যপাত্ৰ নাছিল; ই আছিল পূৰ্বপুৰুষৰ সৈতে আত্মিক যোগাযোগ স্থাপন কৰা এক পৱিত্ৰ আচাৰিক পাত্ৰ। ঝৌ লোকসকলে বিশ্বাস কৰিছিল যে সঠিকভাৱে পূৰ্বপুৰুষক নিবেদন কৰিলে ঐশ্বৰিক আশীৰ্বাদ লাভ হয়—যেনে সুৰক্ষা আৰু উন্নত ফচল। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। [[File:Dou with an inland hunting scene.jpg|thumb|right|250px|শিকাৰ দৃশ্য খোদিত প্ৰাচীন ডৌ পাত্ৰ]] ===চীনৰ পৰা শৰাই সংস্কৃতিৰ বিস্তাৰ=== কালক্ৰমত চীনৰ পৰা শৰাই জাতীয় পাত্ৰ চীন তিব্বতীয় মূলৰ বাৰ্মিজ<ref>[https://archive.org/details/burmese-hsun-ok Traditional Burmese Offering Tray Hsun-Ok]</ref>, তিব্বত, নেপাল<ref>[https://archive.org/details/nepal-offering-tray Traditional Nepalese Offering tray]</ref>, অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক মূলৰ কম্বোডিয়া, ভিয়েটনাম, টাই মূলৰ থাইলেণ্ড, অষ্ট্ৰোনেচিয়ান মূলৰ মালয়েছিয়া, ইত্যাদি অঞ্চললৈ বিয়পি পৰে। বৌদ্ধ ধৰ্মত শৰাইৰ মহৎ আটাইতকৈ বেছি। এই সকলো দেশত শৰাই জাতীয় পাত্ৰ ভগৱানৰ আগত সেৱা কৰিবলৈ আগ বঢ়োৱা হয়। ===তিব্বতীয় শৰাই-বাটি জাতীয় পাত্ৰ=== তিব্বতী বৌদ্ধ সংস্কৃতিতো নৈবেদ্য আগবঢ়োৱাৰ বাবে pedestal‌ যুক্ত বাটি আৰু ট্ৰে-জাতীয় ধাৰ্মিক পাত্ৰ কিছুমান ব্যৱহাৰ কৰা হয়। Rubin Museum-ৰ মতে, তিব্বতী ''stemmed offering bowls'' ধাৰ্মিক ৰীতি-নীতি আৰু দৈনন্দিন ভোগ নিৰ্মালীৰ বাবে ব্যৱহৃত হয়।<ref>{{cite web |title=Stemmed Offering Bowl |website=Rubin Museum of Himalayan Art |publisher=Rubin Museum of Himalayan Art |url=https://rubinmuseum.org/collection/sc2012-7-6-1-7/ |access-date=15 June 2026}}</ref> তদুপৰি ''mandala offering set'' বা ''mandala plate'' তিব্বতী বৌদ্ধ আচাৰত সমগ্ৰ বিশ্বব্ৰহ্মাণ্ডক বৌদ্ধ ধৰ্ম আৰু সংগলৈ প্ৰতীকীভাৱে নৈবেদ্য হিচাপে আগবঢ়োৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত হয়।<ref>{{cite web |title=Mandala Offering Set |website=Rubin Museum of Himalayan Art |publisher=Rubin Museum of Himalayan Art |url=https://rubinmuseum.org/collection/sc2012-7-1a-e/ |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Mandala: Offering Plate |website=Himalayan Art Resources |url=https://www.himalayanart.org/search/set.cfm?setID=2012 |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Tibetan Buddhist Silver Pedestal Offering Bowl |website=Invaluable |url=https://www.invaluable.com/auction-lot/tibetan-buddhist-silver-pedestal-offering-bowl-13-1206-c-b9d41abb7e |access-date=15 June 2026}}</ref> ===বাৰ্মিজ শৰাই জাতীয় পাত্ৰ=== বাৰ্মিজ ''ban'' (ဗန်း)-ৰ অৰ্থ “tray” বা ট্ৰে, আৰু সম্পৰ্কীয় বাৰ্মিজ শব্দ ''langpan'' (လင်ပန်း)-ৰ অৰ্থও “tray”। এই দুয়োটা ৰূপ চীনা 盤 শব্দৰ পৰা লোৱা হৈছে, যাৰ পুৰণি/মধ্য চীনা পুনর্গঠিত ৰূপ ''*baːn'' বা ''ban'' আৰু অৰ্থ “dish” বা “tray”।<ref>{{cite web |title=ဗန်း |website=Wiktionary |url=https://en.wiktionary.org/wiki/%E1%80%97%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%B8 |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=လင်ပန်း |website=Wiktionary |url=https://en.wiktionary.org/wiki/%E1%80%9C%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%95%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%B8 |access-date=15 June 2026}}</ref> বাৰ্মিজ পৰম্পৰাত শৰাই জাতীয় মুকলি পাত্ৰ বা pedestal dish ব্যৱহৃত হয়। এনে পাত্ৰক সাধাৰণতে কলত (''kalat'') বুলি কোৱা হয়; Burmese lacquerware-ৰ বৰ্ণনাত ''kalat''-ক pedestal dish হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে, যি খাদ্য আগবঢ়াবলৈ, ৰাজকীয় কাম বা ধাৰ্মিক ৰীতি-নীতিত বস্তু আগবঢ়োৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত হৈছিল।<ref>{{cite web |title=Lacquerware |website=Wikipedia |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Lacquerware |access-date=15 June 2026}}</ref> "কলত"ৰ বাহিৰেও বাৰ্মিজ বস্তু-সংস্কৃতিত ঢাকনিযুক্ত শৰাই দৰে এবিধ পাত্ৰৰ পৃথক উপস্থিতি দেখা যায়। এই পাত্ৰক ''hsun-ok'' বুলি কোৱা হয়। এইটো সাধাৰণতে বাৰ্মিজ সকলৰ বৌদ্ধ নৈবেদ্য বহন বা আগবঢ়োৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত পাত্ৰ।<ref>{{cite web |title=hsun-ok; vessel-stand; bowl |website=British Museum Collection Online |publisher=The British Museum |url=https://www.britishmuseum.org/collection/object/A_1993-1117-1 |access-date=15 June 2026}}</ref> ''Hsun-ok'' সাধাৰণতে লাখ-লেপা বাঁহ বা কাঠেৰে নিৰ্মিত হয়, আৰু ইয়াত এটা পেডেষ্টেল, বাটিৰ দৰে মূল পাত্ৰ, ভিতৰুৱা ট্ৰে আৰু ওপৰত এটা ওখ শিখৰযুক্ত ঢাকনি থাকে।<ref>{{cite web |title=hsun-ok; vessel-stand; bowl |website=British Museum Collection Online |publisher=The British Museum |url=https://www.britishmuseum.org/collection/object/A_1993-1117-1 |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Buddhist offering vessel (hsun ok) |website=Art Gallery of South Australia Collection |publisher=Art Gallery of South Australia |url=https://www.agsa.sa.gov.au/collection-publications/collection/works/buddhist-offering-vessel-hsun-ok/24828/ |access-date=15 June 2026}}</ref> বাৰ্মিজ সকলৰ পৰা বাৰ্মাৰ উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ শানসকলেও বৌদ্ধ ধৰ্মৰ ৰীতি-নীতি পালন কৰিবলৈ ঢাকনিযুক্ত ''Phan Hsun'' ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ লয়। Hsun okৰ লেখী‌য়া এই পাত্ৰটো বাৰ্মিজ বৌদ্ধ নৈবেদ্য-পাত্ৰ পৰম্পৰাৰ এটা স্থানীয় অভিযোজন আছিল।<ref>{{cite web |title=hsun-ok |website=British Museum Collection Online |publisher=The British Museum |url=https://www.britishmuseum.org/collection/object/A_1998-0723-241 |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Burmese Lacquer Hson-ok Offering Box |website=Michael Backman Ltd |url=https://www.michaelbackmanltd.com/archived_objects/burmese-lacquer-hson-ok-offering-box/ |access-date=15 June 2026}}</ref> অৱশ্যে এই প্ৰমাণ বিশেষকৈ শিখৰযুক্ত ঢাকনি থকা লাখৰ ঢাকনিযুক্ত ''hsun-ok''-ৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰযোজ্য; সকলো মুকলি পেডেষ্টেলযুক্ত ট্ৰে বাৰ্মিজ উৎসৰ পৰা আহিছে বুলি ইয়াৰ দ্বাৰা প্ৰমাণিত নহয়। মুকলি উঠা নৈবেদ্য-ট্ৰে সমগ্ৰ মূল ভূখণ্ডীয় দক্ষিণ-পূব এছিয়াত বহুলভাৱে দেখা যায়, কিন্তু ঢাকনিযুক্ত লাখৰ ''hsun-ok'' বিশেষভাৱে বাৰ্মীজ বৌদ্ধ বস্তু-সংস্কৃতিৰ সৈতে অধিক ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত। ===ফান পাত্ৰ=== কম্বোডিয়াৰ আৰু থাই ভাষাত শৰাই জাতীয় পাত্ৰক ''"পান/বান"''<ref>{{cite web |title=ពាន |website=Wiktionary |url=https://en.wiktionary.org/wiki/%E1%9E%96%E1%9E%B6%E1%9E%93 |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Mon-Khmer Languages Database: Khmer |website=SEAlang Library |publisher=Center for Research in Computational Linguistics |url=https://www.sealang.net/monkhmer/database/retrieve.pl?format=html&language=Khmer&sort=gloss |access-date=15 June 2026}}</ref> আৰু ''"ফান"'' কোৱা হয়।<ref>{{cite web |title=Phan (tray) |website=Wikipedia |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Phan_(tray) |access-date=15 June 2026}}</ref> * খমেৰ সকলৰ বান/পান ভাষিক দৃষ্টিকোণৰ পৰা ''বান/পান'' শব্দ-পৰিয়ালটো টাই ভাষা সমূহতকৈ অষ্ট্ৰ-এচিয়াটিক বা খমেৰ ভাষা সমূহত অধিক পুৰণি আৰু ব্যাপকভাৱে বিস্তৃত। Roger Blenchয়ে নিজৰ Austroasiatic basketry terminologyৰ অধ্যয়নত “pedestal tray”ৰ বাবে এটা প্ৰাৰম্ভিক অষ্ট্ৰ’এছিয়াটিক মূলৰ তালিকা প্ৰস্তুত কৰিছে, য’ত Shortoৰ Proto-Mon-Khmerৰ ''*baːn'' অৰ্থাৎ “pedestal dish”, Kuiৰ ''phian'' অৰ্থাৎ “pedestal tray”,Surin Khmerৰ ''piːan'''' অৰ্থাৎ “tray with pedestal”, T’inৰ ''phɨan'' অৰ্থাৎ “tray”, আৰু Nyah Kurৰ ''kǝbíǝn'' অৰ্থাৎ “bamboo food tray”। Blenchয়ে এই শব্দ পৰিয়ালটোক পুৰণি চীনা ''*bˤan'' অৰ্থাৎ “ট্ৰেই”ৰ সৈতে তুলনা কৰিছে। তেওঁ লগতে থাই আৰু শ্বান ভাষাত পোৱা ৰূপটো ও চীনা ভাষাৰ পৰা যোৱা ("plausibly a regional Chinese borrowing”) বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Blench |first=Roger |chapter=Basketry in Austroasiatic |editor-last=Alves |editor-first=Mark |title=Austroasiatic Linguistics in Honour of Michel Ferlus |publisher=JSEALS Special Publication |year=2025 |pages=87–88 |url=https://icaal.net/wp-content/uploads/2026/01/AA-Linguistics-in-Honour-of-Michel-Ferlus-2025.pdf |access-date=15 June 2026}}</ref> থাই/শ্যাম ৰাজ্যসমূহৰ থাইলেণ্ডত উত্থান হোৱাৰ আগতেই কম্বোডিয়া আৰু সংশ্লিষ্ট মূল ভূখণ্ডীয় দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক প্ৰেক্ষাপটত শৰাই জাতীয় পাত্ৰৰ উপস্থিতি পোৱা যায়। হেং পিফালে খ্ৰীষ্টীয় ৩০০–৫০০ চনৰ প্ৰাক-আংকোৰীয় যুগৰ উত্তৰণৰ বিষয়ে আলোচনা কৰোঁতে উত্তৰ-পূব থাইলেণ্ড আৰু কম্বোডিয়াৰ প্ৰাগৈতিহাসিক স্থানসমূহত "pedestalled dishes and bowls" অৰ্থাৎ শৰাই জাতীয় পাত্ৰ আৰু বাটিৰ উপস্থিতিৰ কথা উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Heng |first=Piphal |title=Transition to the Pre-Angkorian period (300–500 CE): Thala Borivat and a regional perspective |journal=Journal of Southeast Asian Studies |volume=47 |issue=3 |year=2016 |pages=484–505 |doi=10.1017/S0022463416000369 |url=https://www.cambridge.org/core/journals/journal-of-southeast-asian-studies/article/transition-to-the-preangkorian-period-300500-ce-thala-borivat-and-a-regional-perspective/AEC80A473E33ED556489658939C261D2 |access-date=15 June 2026}}</ref> তেওঁ কম্বোডিয়াৰ Tuol Neakta Kang Memay স্থানৰ পৰা পোৱা এটা পেডেষ্টেলযুক্ত বাটিৰ ছবিও প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Heng |first=Piphal |year=2016 |title=Transition to the Pre-Angkorian period (300–500 CE): Thala Borivat and a regional perspective |journal=Journal of Southeast Asian Studies |volume=47 |issue=3 |pages=484–505 |doi=10.1017/S0022463416000406}}</ref> [[এংকৰ ৱাট|এংকৰ বছৰেই]] স্থানৰ প্ৰাচীন কম্বোডীয় মৃত্শিল্পৰ মাজতো এনে পেডেষ্টেলযুক্ত থালৰ আকৃতিৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে; Miriam T. Stark-এ এংকৰ বৰেইৰ মৃত্শিল্পৰ ভিতৰত শৰাই জাতীয় থালৰ বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Stark |first=Miriam T. |year=2019 |title=Earthenware Ceramic Technologies of Angkor Borei, Cambodia |journal=Udaya, Journal of Khmer Studies |volume=14 |pages=109–132}}</ref> একেদৰেই UNESCOয়ে প্ৰকাশিত খমেৰ ৰূপালী শিল্প সম্পৰ্কীয় এখন গ্ৰন্থৰ মতে প্ৰাক-আংকোৰীয় আৰু আংকোৰীয় শিলালিপিত কম্বোডীয় সকলে ব্যৱহাৰ কৰা ৰূপালী সামগ্ৰীৰ ভিতৰত পেডেষ্টেল যুক্ত থাল আৰু ট্ৰেৰও বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Kong |first=Vireak |year=2009 |title=Khmer Silverwares |publisher=UNESCO |location=Phnom Penh |url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000187953 |access-date=9 June 2026}}</ref> থাই সকলৰ আয়ুথিয়া ৰাজ্য ১৩৫১ চনত প্ৰতিষ্ঠা হৈছিল আৰু ইয়াৰ ৰাজ দৰবাৰৰ সংস্কৃতি আংকোৰৰ সাংস্কৃতিৰ আৰ্হিৰে গঢ় লোৱা বুলি কোৱা হয়।<ref>{{cite encyclopedia |title=History of Thailand |encyclopedia=Encyclopaedia Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/history-of-Thailand |access-date=9 June 2026}}</ref><ref>{{cite encyclopedia |title=Khmer Empire |encyclopedia=Encyclopaedia Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Khmer-Empire |access-date=9 June 2026}}</ref>উল্লেখযোগ্য যে তেতিয়ালৈকে থাই/টাই সকলৰ প্ৰবজন ঘটা নাছিল<ref>{{cite journal |last=Evans |first=Grant |title=The Tai Original Diaspora |journal=Journal of the Siam Society |volume=104 |year=2016 |pages=1–14 |url=https://thesiamsociety.org/wp-content/uploads/2016/04/JSS_104_0b_Evans_TaiOriginalDiaspora.pdf |access-date=15 June 2026}}</ref>। সেয়েহে ধৰিব পৰা যায় যে থাই বা তাই সকলৰ আগমনৰ আগৰে পৰা খমেৰ সকলে বান/ফান নামৰ শৰাই জাতীয় পাত্ৰ ব্যৱহাৰ কৰি আহিছিল। * টাই সকলৰ ফান খমেৰ সকলৰ দৰে থাই সকলেও এই পাত্ৰক "ফান" কয়। থাই বা অন্য টাই সকলে শৰাই জাতীয় সম্পাদ খমেৰ সকলৰ সম্পৰ্কত অহাৰ আগতে ব্যৱহাৰ কৰিছিল নে নাই তাৰ তথ্য পোৱা নাযায়। আনহাতে টাই জনগোষ্ঠীসমূহ দক্ষিণমুখী হৈ মন আৰু খমেৰ সভ্যতাৰ প্ৰভাৱাধীন অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰাৰ পিছত খমেৰ দৰবাৰৰ সংস্কৃতি, ৰাজকীয় অনুষ্ঠান বা ভাৰতৰ সংস্কৃতিৰ দ্বাৰা প্ৰভাৱিত আচাৰ-ব্যৱহাৰ সংস্কৃতিৰ বহু উপাদান গ্ৰহণ কৰিছিল বুলি জনা যায়।<ref>{{cite web |title=History of Thailand: Mon-Khmer civilizations |website=Encyclopaedia Britannica |publisher=Encyclopaedia Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/history-of-Thailand |access-date=15 June 2026}}</ref>প্ৰাচীন কালৰ প্ৰোটো-খমেৰ সকলৰ দৰে থাই সকলৰ "ফান" শব্দটোও পুৰণি চীনা ভাষাৰ থাল বা ট্ৰে বুজোৱা ''*bˤan'' শব্দৰ পৰা লোৱা হৈছে।<ref>{{cite web |title=พาน |website=Wiktionary |url=https://en.wiktionary.org/wiki/%E0%B8%9E%E0%B8%B2%E0%B8%99 |access-date=15 June 2026}}</ref> টাই ভাষাসমূহ যেনে থাই ভাষাত พาน (ফান), লাও ভাষাত ພານ (phān), টাই ডাম ꪝꪱꪙ বা ꪟꪱꪙ টাই য়াই ভাষাত ပၢၼ်ႉ আদিয়ে থাল সদৃশ পাত্ৰক বুজোৱা হয় যি চীনা ভাষাৰ 盤 পানৰ পৰা আহিছে যাৰ অৰ্থ থাল (tray)।<ref>“พาน” in Thai Dictionary Project (TDP) (UC Berkeley 1964) (plus additional data from the Royal Institute of Thailand (RI) and NECTEC's LEXITRON project (LEX)). Searchable online at {{url|SEAlang.net}}</ref> টাই-আহোম ভাষাত এনে পাত্ৰক ফুন (𑜇𑜥𑜃𑜫) বুলি কোৱা হয়।<ref>{{Cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |author-link=Golap Chandra Barua |title=Ahom-Assamese-English Dictionary |publisher=Baptist Mission Press |location=Calcutta |year=1920 |page= 138|url=https://ia801408.us.archive.org/2/items/in.ernet.dli.2015.463794/2015.463794.Ahom-assamese-english-Dictionary.pdf |access-date=2026-06-14}}</ref> থাই সকলৰ মাজত ফান এটা উচ্চ স্তৰীয় পৰম্পৰাগত বাচন।<ref>{{Cite journal |last1=Titrassamee |first1=Songsak |last2=Lamduan |first2=Somchai |last3=Phaengsoi |first3=Kosit |date=2014-06-12 |title=Bai Sri Su Khwan: Spirit Blessing in North-eastern Thailand |journal=Asian Culture and History |volume=6 |issue=2 |pages=134–138 |publisher=Canadian Center of Science and Education |doi=10.5539/ach.v6n2p134 |issn=1916-9655 |url=https://patricklepetit.jalbum.net/ANIMISM%20AND%20RELIGION/LIBRARY/Bai_Sri_Su_Khwan_Spirit_Blessing_in_North-eastern.pdf |access-date=2026-06-14 }}</ref> টাই লাও আৰু ফু টাই সকলৰ পৰম্পৰাগত অনুষ্ঠান বাই চ্ৰি চু খৱানত দুটা মুখ্য সামগ্ৰীৰ ভিতৰত ফান খাও (খাদ্য থোৱা ফান) অন্যতম।<ref>{{Cite journal |last1=Titrassamee |first1=Songsak |last2=Lamduan |first2=Somchai |last3=Phaengsoi |first3=Kosit |date=2014-06-12 |title=Bai Sri Su Khwan: Spirit Blessing in North-eastern Thailand |journal=Asian Culture and History |volume=6 |issue=2 |pages=134–138 |publisher=Canadian Center of Science and Education |doi=10.5539/ach.v6n2p134 |issn=1916-9655 |url=https://patricklepetit.jalbum.net/ANIMISM%20AND%20RELIGION/LIBRARY/Bai_Sri_Su_Khwan_Spirit_Blessing_in_North-eastern.pdf |access-date=2026-06-14 |page= }}</ref> * দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অন্য শৰাই জাতীয় পাত্ৰ খমেৰ আৰু তাই বাদেও দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অন্য দেশসমূহতো শৰাই-জাতীয় পেডেষ্টেলযুক্ত পাত্ৰ বা নৈবেদ্য-ট্ৰে দেখা যায়। মিয়ানমাৰত ইয়াৰ এটা স্বতন্ত্ৰ ঢাকনিযুক্ত লাখ-পাত্ৰ ৰূপ দেখা যায়, যাক hsun-ok বুলি কোৱা হয়। এই পাত্ৰ বৌদ্ধ ভিক্ষু আৰু বিহাৰলৈ খাদ্য বা নৈবেদ্য আগবঢ়োৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত হয়, আৰু সাধাৰণতে বাঁহ বা কাঠৰ গাঁথনিৰ ওপৰত লাখ-লেপ দি নিৰ্মাণ কৰা হয়।<ref>{{cite web |title=Conserving a Burmese offering vessel |website=British Museum |publisher=The British Museum |date=13 September 2023 |url=https://www.britishmuseum.org/blog/conserving-burmese-offering-vessel |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Buddhist offering vessel (hsun ok) |website=Art Gallery of South Australia Collection |publisher=Art Gallery of South Australia |url=https://www.agsa.sa.gov.au/collection-publications/collection/works/buddhist-offering-vessel-hsun-ok/24828/ |access-date=15 June 2026}}</ref> দ্বীপীয় দক্ষিণ-পূব এছিয়াতো এনে পেডেষ্টেলযুক্ত ট্ৰে বা পাত্ৰৰ ব্যৱহাৰ পোৱা যায়। ইণ্ডোনেশিয়াৰ বালিত দুলাং (dulang) নামে জনা ওখ পায়াযুক্ত ট্ৰে ধৰ্মীয় বা আনুষ্ঠানিক নৈবেদ্য বহন কৰাৰ বাবে ব্যৱহৃত হয়। ফিলিপাইনছৰ ৰাষ্ট্ৰীয় মিউজিয়াময়ে উল্লেখ কৰিছে যে বালিৰ এই দুলাং-সমূহ পূজা পাতল বা নীতি নিয়মত বিভিন্ন সামগ্ৰী আগবঢ়াবলৈ ব্যৱহাৰ ৰা হয়। দক্ষিণ ফিলিপাইনছৰ Maranao আৰু Maguindanao সমাজত তাবাক নামে জনা পিতলৰ শৰাই জাতীয় পাত্ৰ বিশেষ অনুষ্ঠানত খাদ্য পৰিবেশনৰ বাবে ব্যৱহৃত হয়।<ref>{{cite web |title=Earthenware Pedestalled Bowls |website=National Museum of the Philippines |publisher=National Museum of the Philippines |date=7 December 2021 |url=https://www.nationalmuseum.gov.ph/2021/12/07/earthenware-pedestalled-bowls/ |access-date=15 June 2026}}</ref> জাভাৰ মধ্যযুগীয় শিল্পতো শৰাই জাতীয় পাত্ৰৰ উদাহৰণ পোৱা যায়।<ref>{{cite web |title=Offering tray (talam) |website=The Metropolitan Museum of Art |publisher=The Metropolitan Museum of Art |url=https://www.metmuseum.org/art/collection/search/715081 |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Offering Vessel in the Form of a Female Head |website=Los Angeles County Museum of Art |publisher=LACMA |url=https://collections.lacma.org/node/175545 |access-date=15 June 2026}}</ref> ===অসমত শৰাই আৰু বটাৰ প্ৰচলন=== চীন-তিব্বতীয় বা তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় মূলৰ‌ [[চুতীয়া ৰাজ্য]] আৰু টাই মূলৰ [[আহোম ৰাজ্য]] দুয়োতে বটা বা শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। [[যোৰহাট জিলা]]ৰ তিতাবৰ অঞ্চলৰ চুতীয়া লোক এঘৰত পুৰণি বাকচ এটাত ভৰাই সংৰক্ষিত কৰি থোৱা চুতীয়া ৰাজ্যৰ দিনীয়া বটা উদ্ধাৰ কৰা হৈছে। বটাতোত অসমীয়া লিপিত খোদিত আছে "১৩১৭ সন ছাৰি শাবন মাশ"। অৰ্থাৎ ১৩৯৫ চনৰ(১৩১৭ শক) চাৰি শাওণত এই বঁটা টো নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল বা গ্ৰহণ কৰা হৈছিল।<ref> [https://archive.org/details/chutia-bota-1395 Image of the Bota dated to 1395 AD.]</ref> চুতীয়া সকলৰ দৰে [[ডিমাছা জনগোষ্ঠী|ডিমাছা]] সকলেও শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা দেখা যায়।<ref>{{cite web |title=horai |url=https://www.xobdo.org/dic/horai |website=Xobdo |access-date=14 June 2026}}</ref> ডিমাছা ভাষাত এই পাত্ৰক ''"শৰাই"'' বুলিয়ে জনা যায়। তদুপৰি ডিমাছা সকলৰ পাৰম্পৰিক বস্ত্ৰ শিল্পত ''হ'ৰাইমিন'' নামৰ শৰাইৰ মটিফটোও(motif) সংৰক্ষণ কৰি থোৱা দেখা যায়।<ref>{{cite web |last=ROOHI |title=Weaving in indigenous Dimasa community of Assam |url=https://in.boell.org/en/weaving-indigenous-dimasa-community-assam |website=Heinrich Böll Stiftung |date=19 December 2019 |access-date=14 June 2026}}</ref> আহোম ভাষাত শৰাইখনক ''"ফোন"'' বুলি কোৱা হয়। একেইটা শব্দয়েই মাইহাং থাল খনকো বুজায়। এই শব্দৰ গুৰি পুৰণি চীনা ভাষাৰ থাল বা ট্ৰে বুজোৱা ''"পান''" শব্দ আৰু থাই বা শান ভাষাত শৰাই জাতীয় পাত্ৰক ''"ফান"'' কোৱা হয়।<ref>[https://en.wiktionary.org/wiki/%E0%B8%9E%E0%B8%B2%E0%B8%99 Borrowed from Old Chinese 盤 (OC *baːn, “tray”). Cognate with Lao ພານ (phān), Tai Dam ꪝꪱꪙ or ꪟꪱꪙ, Burmese ဗန်း (ban:, “tray”), Shan ပၢၼ်ႉ (pâ̰an, “tray”), and possibly Khmer ពាន (piən) (Pou and Jenner, 1980-1981)]</ref> যিহেতু অসমত শৰাই বুজাবলৈ "ফোন" শব্দৰ সলনি পুৰণি "শৰাই" শব্দয়ে ব্যৱহাৰ কৰা হয়, গতিকে ধৰিব পাৰি যে খমেৰ সকলে ব্যৱহাৰ কৰা পাত্ৰৰ দৰে অসমৰ শৰাই খনও প্ৰাগ-আহোম যুগৰ পৰাই ব্যৱহাৰ কৰি অহা হৈছে। অসমলৈ আহি শৰাই আৰু মাইহাং—এই দুয়োবিধ পাত্ৰৰ সাদৃশ্য দেখা পাই আহোমসকলে হয়তো দুয়োবিধকে ব্যাখ্যা কৰিবলৈ “ফোন” শব্দ ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ লৈছিল। যিহেতু ঢাকনিযুক্ত শৰাইখন বাৰ্মিজ সকলৰ মাজত পোৱা যায়, গতিকে এইখন পাছৰ কালত আহোম ৰাজ্যৰ দিনত বাৰ্মাৰ পৰা গ্ৰহণ কৰা হ'ব পাৰে। পাছলৈ শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰদেৱৰ দিনত শৰাই নৱবৈষ্ণৱ ধৰ্মত অন্তভুক্ত কৰা হয় আৰু কালক্ৰমত অসমীয়া সংস্কৃতিৰ এক বিশেষ অংশ হৈ পৰে। [[File:Xorai worship.webp|thumb|নামঘৰত ব্যৱহাৰ হোৱা শৰাই।]] === অতিথি-আদৰণিত তামোল-পাণ আৰু শৰাই=== অসমীয়া সমাজত তামোল-পাণ আতিথ্য, সন্মান, ভক্তি আৰু মিত্ৰতাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰতীক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। শৰাইত তামোল-পাণ আগবঢ়াই অতিথিক আদৰণি জনোৱা পৰম্পৰা এটা স্তৰিত সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা বুলি বুজিব পাৰি—প্ৰথমে দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক বিস্তৃত আতিথ্য-সংস্কৃতি, তাৰ পাছত ভাৰতীয় ধৰ্মীয়-সামাজিক আচাৰৰ সৈতে ইয়াৰ সংযোগ, আৰু শেষত অসমীয়া কাঁহ-পিতলৰ শৰাই বা বঁটাৰ জৰিয়তে ইয়াৰ স্থানীয় ৰূপায়ণ। এই প্ৰথাৰ আটাইতকৈ প্ৰাচীন স্তৰটো দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক লোক সকলৰ তামোল-পাণভিত্তিক আতিথ্য পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত হ’ব পাৰে। খাচী সমাজত ''kwai'' বা তামোল-পাণ অতিথিক আগবঢ়োৱা এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সামাজিক শিষ্টাচাৰ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। ''Shikyntien kwai'' নামৰ খাচী পৰম্পৰাত ঘৰত অহা যিকোনো অতিথিক ''kwai'' আগবঢ়োৱাটো সৌজন্যৰ চিন বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Shikyntien Kwai: A Folklore about Betel Hospitality in Khasi Society |url=https://www.necarf.org/home/articles/54/shikyntien-kwai-a-folklore-about-betel-hospitality-in-khasi-society |website=NECARF |date=14 October 2020 |access-date=9 June 2026}}</ref> খাচীসকল অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক ভাষাপৰিয়ালৰ অন্তৰ্গত হোৱা বাবে, অসমীয়া তামোল-পাণ আতিথ্যৰ গভীৰ স্তৰটো পূব ভাৰতৰ অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াগত betel-areca সংস্কৃতিৰ সৈতে তুলনা কৰিব পাৰি, যদিও ইয়াৰ পৰা অসমীয়া প্ৰথাটো প্ৰত্যক্ষভাৱে খাচী বা অন্য কোনো একক অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক উৎসৰ পৰা আহিছে বুলি নিশ্চিতভাৱে ক’ব নোৱাৰি। পাছৰ স্তৰত এই তামোল-পাণ আতিথ্যৰ প্ৰথা ভাৰতীয় ধৰ্মীয় আৰু সামাজিক আচাৰৰ সৈতে একীভূত হয়। এছ. চি. আহুজা আৰু উমা আহুজাই betel leaf আৰু areca nut-ক আতিথ্য, শুভতা, সন্মান, সামাজিক প্ৰতিশ্ৰুতি আৰু ধৰ্মীয় নিবেদনৰ প্ৰতীক হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছে। তেওঁলোকৰ মতে ভাৰতৰ বহু সামাজিক আৰু ধৰ্মীয় আচাৰত তামোল-পাণ ব্যৱহাৰ হয়, আৰু অসমীয়া বিবাহত তামোল-পাণ প্ৰায় পোন্ধৰটা আচাৰত উপস্থিত থাকে।<ref>{{cite journal |last1=Ahuja |first1=S. C. |last2=Ahuja |first2=Uma |year=2011 |title=Betel Leaf and Betel Nut in India: History and Uses |journal=Asian Agri-History |volume=15 |issue=1 |pages=13–35 |url=https://www.researchgate.net/publication/292469329_Betel_leaf_and_betel_nut_in_India_History_and_uses |access-date=9 June 2026}}</ref> সেয়ে অসমীয়া সমাজত তামোল-পাণ কেৱল মুখশুদ্ধিৰ সামগ্ৰী নহয়; ই আতিথ্য, শুভেচ্ছা, বিবাহ, সামাজিক স্বীকৃতি আৰু ধৰ্মীয় পবিত্ৰতাৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে। এই তামোল-পাণ পৰম্পৰাই অসমত শৰাই আৰু বঁটাৰ জৰিয়তে এক বিশেষ স্থানীয় ৰূপ লাভ কৰে। অসম চৰকাৰৰ সংস্কৃতি-সম্পৰ্কীয় তথ্য অনুসৰি, তামোল-পাণ বা গুৱাপাণক ভক্তি, সন্মান আৰু মিত্ৰতাৰ নিবেদন হিচাপে ধৰা হয়, আৰু অতিথিক আদৰণি তথা ধন্যবাদ জনোৱাৰ চিহ্ন হিচাপে শৰাইত তামোল-পাণ আগবঢ়োৱা হয়। একেটা উৎসত শৰাইক নামঘৰ বা পূজাস্থলীত প্ৰসাদ আৰু অন্যান্য নিবেদন আগবঢ়োৱাৰ পাত্ৰ হিচাপেও বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Culture of Assam |url=https://assam.gov.in/about-us/391 |website=Assam State Portal |publisher=Government of Assam |access-date=9 June 2026}}</ref> ইয়াৰ পৰা বুজা যায় যে তামোল-পাণৰ সামাজিক অৰ্থ বহল আঞ্চলিক পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত হলেও, কাঁহ-পিতলৰ শৰাই বা বঁটাত তাক আগবঢ়োৱাৰ ৰূপটো অসমীয়া ধাতু-শিল্প আৰু সামাজিক আচাৰৰ সৈতে বিশেষভাৱে যুক্ত। == ধৰ্মীয় তাৎপৰ্য == পৰৱৰ্তী সময়ত আহোম সংস্কৃতিৰপৰা গ্ৰহণ কৰা শৰাই অসমীয়া সমাজ আৰু নামঘৰীয়া ধৰ্মীয় পৰম্পৰাৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশত পৰিণত হয়। নামঘৰত ভাগৱত স্থাপনৰ বাবে শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল, যিয়ে অসমীয়া আধ্যাত্মিক জীৱনত [[File:Sankaradeva.jpg|thumb|right|220px|শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]] ১৫শ আৰু ১৬শ শতিকাত [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]]ৰ একশৰণ নামধৰ্ম আন্দোলনে শৰাই আৰু বটাৰ তাৎপৰ্য নতুন ৰূপ দিয়ে। শংকৰদেৱে পুৰণি অসমীয়া সাংস্কৃতিক পৰিসৰৰপৰা শৰাইৰ ব্যৱহাৰ গ্ৰহণ কৰি ইয়াক অসমীয়া বৈষ্ণৱ সমাজত অন্তৰ্ভুক্ত কৰে। নামঘৰৰ মাজভাগত শৰাইৰ ওপৰত ভাগৱত স্থাপন কৰি তেওঁ দেখুৱাইছিল যে ঈশ্বৰ সকলোৰে বাবে সমান। সেই নামঘৰত শৰাই হৈ উঠে “সমতাৰ প্ৰতীক”—য’ৰপৰা সকলো ভক্তক সমানে প্ৰসাদ বিতৰণ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday |date=20 March 2021 }}</ref> == ঐতিহ্য == শৰাই আৰু বটাৰ ঐতিহ্যৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশ হৈছে—ই কেৱল ৰাজকীয় বস্তু হৈ নাথাকি অসমীয়া সমাজৰ সামূহিক হৃদস্পন্দনত পৰিণত হোৱা।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday }}</ref> শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। তামোল-পাণ আগবঢ়োৱাৰ মাধ্যমেৰে শৰাই আৰু বটা “সন্মানৰ আচাৰ” হিচাপে সমগ্ৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত একত্ৰিত সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা সৃষ্টি কৰে। এই আধ্যাত্মিক ৰূপান্তৰৰ ফলত শৰাই আৰু বটা কেৱল ৰাজকীয় ক্ষমতাৰ প্ৰতীক হৈ নাথাকি সামাজিক ঐক্য, সমতা আৰু অসমীয়া জাতীয় আত্মাৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশত পৰিণত হয়।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday |date=20 March 2021 }}</ref> == চাওক == * [[অসমীয়া সংস্কৃতি]] * [[তামোল-পাণ]] * [[নামঘৰ]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} 2vowr0tif9662s29jgnat0coyc9qj96 612384 612383 2026-06-15T09:44:38Z Ananya Taye 28065 /* তিব্বতীয় শৰাই-বাটি জাতীয় পাত্ৰ */ Archived url 612384 wikitext text/x-wiki '''শৰাই''' আৰু '''বটা''' অসমৰ অন্যতম প্ৰতীকী পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। কাঁহ বা বেল-মেটেলৰে নিৰ্মিত এই শিল্পবস্তু অসমীয়া সমাজত মৰ্যাদা, সন্মান আৰু সাংস্কৃতিক গৌৰৱৰ প্ৰতীক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। সাধাৰণতে তলত এটা থিয়াভাগ থকা ওপৰৰ থাল সদৃশ গঠনযুক্ত শৰাই ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠান, সামাজিক অনুষ্ঠান আৰু বিশেষকৈ অতিথি সম্ভাষণত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। অসমীয়া আৰু আহোম সংস্কৃতিত শৰাই আগবঢ়োৱা মানে আন্তৰিকতা, আতিথ্য আৰু গভীৰ সন্মান প্ৰকাশ কৰা। [[File:Xorai-শৰাই.jpg|thumb|right|250px|পৰম্পৰাগত অসমীয়া শৰাই]] সাধাৰণতে ইয়াত তামোল-পাণ, মিঠাই আৰু আন আন আনুষ্ঠানিক সামগ্ৰী আগবঢ়োৱা হয়। কিছুমান শৰাইত অলংকৃত ঢাকনি থাকে, যিয়ে ইয়াৰ সৌন্দৰ্য আৰু আধ্যাত্মিক তাৎপৰ্য বৃদ্ধি কৰে; আন কিছুমান আকৌ মুকলি ৰূপত থাকে। লক্ষণীয় যে, অতিথি সম্ভাষণ আৰু ধৰ্মীয় নিবেদনৰ বাবে ব্যৱহৃত এনে উচ্চভিত্তিযুক্ত থাল বা পাত্ৰৰ ধাৰণা এছিয়াৰ আন বহু অঞ্চলতো—বিশেষকৈ চীন, তিব্বত, নেপাল আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াত দেখিবলৈ পোৱা যায়। যদিও শৰাই আৰু বটা একে ধৰণৰ সামগ্ৰী আৰু মূল নক্সাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ় লৈ উঠিছে, তথাপি সময়ৰ লগে লগে এই দুয়োটা পৃথক শিল্পবস্তু হিচাপে বিকশিত হয়। শৰাই সাধাৰণতে ওপৰত এটা সমতল থাল আৰু তলত এটা থিয়াভাগযুক্ত, আনহাতে বটা হৈছে বাটিৰ দৰে পাত্ৰ, যি বহু সময়ত শৰাইৰ সৈতে একেলগে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=Fragmented Memories: Struggling to Be Tai-Ahom in India |url=https://archive.org/details/fragmentedmemori0000saik |publisher=Duke University Press |location=Durham |year=2004 |isbn=9780822334255 |access-date=5june 2025 }}</ref> == ইতিহাস == === প্ৰাচীন চীনা উৎস === [[File:Warring States Bronze Dou 02.jpg|thumb|right|250px|যুদ্ধৰত ৰাজ্যসমূহৰ যুগৰ ব্ৰঞ্জৰ ডৌ পাত্ৰ]] শৰাই আৰু বটাৰ শিকড় চীন জনগোষ্ঠীৰ এক প্ৰাচীন সাংস্কৃতিক ধাৰাৰ সৈতে জড়িত। "Dou " (豆) নামে পৰিচিত উচ্চভিত্তিযুক্ত বাটিৰ আকৃতি প্ৰথমে চীনত নৱপ্ৰস্তৰ যুগত দেখা যায়। ওপৰত পাত্ৰ আৰু তলত থিয়াভাগ থকা এই গঠন প্ৰায় ৬,০০০–৭,০০০ বছৰ আগতে (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৫০০০–৪০০০) উৎপত্তি লাভ কৰে, আৰু ইয়াৰ মূল আকৃতি ইয়াংশাও সংস্কৃতি আৰু ডাৱেনকʼ সংস্কৃতিত বিকশিত হয়। ভাষাতাত্ত্বিক আৰু জিনগত গৱেষকৰ মতে [[চীনা-তিব্বতীয় ভাষা|চীন-তিব্বতীয়]] বা তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় ভাষা পৰিয়ালৰ লোক সকলৰ আদিম বিস্তাৰ উত্তৰ চীনৰ ইয়াংশাও আৰু মাজিয়াও সভ্যতাৰ পৰা হৈছিল।<ref>{{cite journal |last1=Zhang |first1=Menghan |last2=Yan |first2=Shi |last3=Pan |first3=Wuyun |last4=Jin |first4=Li |year=2019 |title=Phylogenetic evidence for Sino-Tibetan origin in northern China in the Late Neolithic |journal=Nature |volume=569 |pages=112–115 |doi=10.1038/s41586-019-1153-z}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Zhang |first1=Hanzhi |last2=Ji |first2=Ting |last3=Pagel |first3=Mark |last4=Mace |first4=Ruth |year=2020 |title=Dated phylogeny suggests early Neolithic origin of Sino-Tibetan languages |journal=Scientific Reports |volume=10 |article-number=20792 |doi=10.1038/s41598-020-77404-4}}</ref> যিহেতু অসমৰ বড়ো-গাৰো বা বড়ো-কছাৰী মূলীয় ভাষাসমূহ তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় ভাষা পৰিয়ালৰ এটা শাখা হিচাপে গণ্য কৰা হয়,‌গতিকে চীনৰ এই সভ্যতাৰ পৰাই অসমৰ [[বড়ো-কছাৰী]] মূলীয় জনগোষ্ঠী সমূহৰ উৎপত্তি হৈছে বুলি ক'ব পৰা যায়।<ref>{{cite book |last=DeLancey |first=Scott |year=2012 |chapter=On the Origins of Bodo-Garo |editor-last=Morey |editor-first=Stephen |editor2-last=Post |editor2-first=Mark W. |title=North East Indian Linguistics |volume=4 |publisher=Cambridge University Press India |pages=3–20}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত [[ঝৌ সাম্ৰাজ্য]]ৰ (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১০৪৬–২৫৬) যুগত “ডৌ” চীনা ধৰ্মীয়-আনুষ্ঠানিক সংস্কৃতিৰ এক বিশেষ প্ৰতীকত পৰিণত হয়। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। [[File:Spring & Autumn Bronze Dou, Xinzheng.jpg|thumb|right|250px|বসন্ত আৰু শৰৎ যুগৰ ব্ৰঞ্জৰ ডৌ পাত্ৰ, চিনঝেং]] ঝৌ সমাজত জীৱন “লি” বা আচাৰ-ব্যৱস্থাৰ নিয়মেৰে পৰিচালিত হৈছিল। সেই ব্যৱস্থাত ডৌ কেৱল এটা খাদ্যপাত্ৰ নাছিল; ই আছিল পূৰ্বপুৰুষৰ সৈতে আত্মিক যোগাযোগ স্থাপন কৰা এক পৱিত্ৰ আচাৰিক পাত্ৰ। ঝৌ লোকসকলে বিশ্বাস কৰিছিল যে সঠিকভাৱে পূৰ্বপুৰুষক নিবেদন কৰিলে ঐশ্বৰিক আশীৰ্বাদ লাভ হয়—যেনে সুৰক্ষা আৰু উন্নত ফচল। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। [[File:Dou with an inland hunting scene.jpg|thumb|right|250px|শিকাৰ দৃশ্য খোদিত প্ৰাচীন ডৌ পাত্ৰ]] ===চীনৰ পৰা শৰাই সংস্কৃতিৰ বিস্তাৰ=== কালক্ৰমত চীনৰ পৰা শৰাই জাতীয় পাত্ৰ চীন তিব্বতীয় মূলৰ বাৰ্মিজ<ref>[https://archive.org/details/burmese-hsun-ok Traditional Burmese Offering Tray Hsun-Ok]</ref>, তিব্বত, নেপাল<ref>[https://archive.org/details/nepal-offering-tray Traditional Nepalese Offering tray]</ref>, অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক মূলৰ কম্বোডিয়া, ভিয়েটনাম, টাই মূলৰ থাইলেণ্ড, অষ্ট্ৰোনেচিয়ান মূলৰ মালয়েছিয়া, ইত্যাদি অঞ্চললৈ বিয়পি পৰে। বৌদ্ধ ধৰ্মত শৰাইৰ মহৎ আটাইতকৈ বেছি। এই সকলো দেশত শৰাই জাতীয় পাত্ৰ ভগৱানৰ আগত সেৱা কৰিবলৈ আগ বঢ়োৱা হয়। ===তিব্বতীয় শৰাই-বাটি জাতীয় পাত্ৰ=== তিব্বতী বৌদ্ধ সংস্কৃতিতো নৈবেদ্য আগবঢ়োৱাৰ বাবে pedestal‌ যুক্ত বাটি আৰু ট্ৰে-জাতীয় ধাৰ্মিক পাত্ৰ কিছুমান ব্যৱহাৰ কৰা হয়। Rubin Museum-ৰ মতে, তিব্বতী ''stemmed offering bowls'' ধাৰ্মিক ৰীতি-নীতি আৰু দৈনন্দিন ভোগ নিৰ্মালীৰ বাবে ব্যৱহৃত হয়।<ref>{{cite web |title=Stemmed Offering Bowl |website=Rubin Museum of Himalayan Art |publisher=Rubin Museum of Himalayan Art |url=https://rubinmuseum.org/collection/sc2012-7-6-1-7/ |access-date=15 June 2026}}</ref> তদুপৰি ''mandala offering set'' বা ''mandala plate'' তিব্বতী বৌদ্ধ আচাৰত সমগ্ৰ বিশ্বব্ৰহ্মাণ্ডক বৌদ্ধ ধৰ্ম আৰু সংগলৈ প্ৰতীকীভাৱে নৈবেদ্য হিচাপে আগবঢ়োৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত হয়।<ref>{{cite web |title=Mandala Offering Set |website=Rubin Museum of Himalayan Art |publisher=Rubin Museum of Himalayan Art |url=https://rubinmuseum.org/collection/sc2012-7-1a-e/ |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Mandala: Offering Plate |website=Himalayan Art Resources |url=https://www.himalayanart.org/search/set.cfm?setID=2012 |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Tibetan Buddhist Silver Pedestal Offering Bowl |website=Invaluable |url=https://www.invaluable.com/auction-lot/tibetan-buddhist-silver-pedestal-offering-bowl-13-1206-c-b9d41abb7e |archive-url=https://web.archive.org/web/20260615094050/https://www.invaluable.com/auction-lot/tibetan-buddhist-silver-pedestal-offering-bowl-13-1206-c-b9d41abb7e |archive-date=15 June 2026 |access-date=15 June 2026}}</ref> ===বাৰ্মিজ শৰাই জাতীয় পাত্ৰ=== বাৰ্মিজ ''ban'' (ဗန်း)-ৰ অৰ্থ “tray” বা ট্ৰে, আৰু সম্পৰ্কীয় বাৰ্মিজ শব্দ ''langpan'' (လင်ပန်း)-ৰ অৰ্থও “tray”। এই দুয়োটা ৰূপ চীনা 盤 শব্দৰ পৰা লোৱা হৈছে, যাৰ পুৰণি/মধ্য চীনা পুনর্গঠিত ৰূপ ''*baːn'' বা ''ban'' আৰু অৰ্থ “dish” বা “tray”।<ref>{{cite web |title=ဗန်း |website=Wiktionary |url=https://en.wiktionary.org/wiki/%E1%80%97%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%B8 |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=လင်ပန်း |website=Wiktionary |url=https://en.wiktionary.org/wiki/%E1%80%9C%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%95%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%B8 |access-date=15 June 2026}}</ref> বাৰ্মিজ পৰম্পৰাত শৰাই জাতীয় মুকলি পাত্ৰ বা pedestal dish ব্যৱহৃত হয়। এনে পাত্ৰক সাধাৰণতে কলত (''kalat'') বুলি কোৱা হয়; Burmese lacquerware-ৰ বৰ্ণনাত ''kalat''-ক pedestal dish হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে, যি খাদ্য আগবঢ়াবলৈ, ৰাজকীয় কাম বা ধাৰ্মিক ৰীতি-নীতিত বস্তু আগবঢ়োৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত হৈছিল।<ref>{{cite web |title=Lacquerware |website=Wikipedia |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Lacquerware |access-date=15 June 2026}}</ref> "কলত"ৰ বাহিৰেও বাৰ্মিজ বস্তু-সংস্কৃতিত ঢাকনিযুক্ত শৰাই দৰে এবিধ পাত্ৰৰ পৃথক উপস্থিতি দেখা যায়। এই পাত্ৰক ''hsun-ok'' বুলি কোৱা হয়। এইটো সাধাৰণতে বাৰ্মিজ সকলৰ বৌদ্ধ নৈবেদ্য বহন বা আগবঢ়োৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত পাত্ৰ।<ref>{{cite web |title=hsun-ok; vessel-stand; bowl |website=British Museum Collection Online |publisher=The British Museum |url=https://www.britishmuseum.org/collection/object/A_1993-1117-1 |access-date=15 June 2026}}</ref> ''Hsun-ok'' সাধাৰণতে লাখ-লেপা বাঁহ বা কাঠেৰে নিৰ্মিত হয়, আৰু ইয়াত এটা পেডেষ্টেল, বাটিৰ দৰে মূল পাত্ৰ, ভিতৰুৱা ট্ৰে আৰু ওপৰত এটা ওখ শিখৰযুক্ত ঢাকনি থাকে।<ref>{{cite web |title=hsun-ok; vessel-stand; bowl |website=British Museum Collection Online |publisher=The British Museum |url=https://www.britishmuseum.org/collection/object/A_1993-1117-1 |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Buddhist offering vessel (hsun ok) |website=Art Gallery of South Australia Collection |publisher=Art Gallery of South Australia |url=https://www.agsa.sa.gov.au/collection-publications/collection/works/buddhist-offering-vessel-hsun-ok/24828/ |access-date=15 June 2026}}</ref> বাৰ্মিজ সকলৰ পৰা বাৰ্মাৰ উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ শানসকলেও বৌদ্ধ ধৰ্মৰ ৰীতি-নীতি পালন কৰিবলৈ ঢাকনিযুক্ত ''Phan Hsun'' ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ লয়। Hsun okৰ লেখী‌য়া এই পাত্ৰটো বাৰ্মিজ বৌদ্ধ নৈবেদ্য-পাত্ৰ পৰম্পৰাৰ এটা স্থানীয় অভিযোজন আছিল।<ref>{{cite web |title=hsun-ok |website=British Museum Collection Online |publisher=The British Museum |url=https://www.britishmuseum.org/collection/object/A_1998-0723-241 |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Burmese Lacquer Hson-ok Offering Box |website=Michael Backman Ltd |url=https://www.michaelbackmanltd.com/archived_objects/burmese-lacquer-hson-ok-offering-box/ |access-date=15 June 2026}}</ref> অৱশ্যে এই প্ৰমাণ বিশেষকৈ শিখৰযুক্ত ঢাকনি থকা লাখৰ ঢাকনিযুক্ত ''hsun-ok''-ৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰযোজ্য; সকলো মুকলি পেডেষ্টেলযুক্ত ট্ৰে বাৰ্মিজ উৎসৰ পৰা আহিছে বুলি ইয়াৰ দ্বাৰা প্ৰমাণিত নহয়। মুকলি উঠা নৈবেদ্য-ট্ৰে সমগ্ৰ মূল ভূখণ্ডীয় দক্ষিণ-পূব এছিয়াত বহুলভাৱে দেখা যায়, কিন্তু ঢাকনিযুক্ত লাখৰ ''hsun-ok'' বিশেষভাৱে বাৰ্মীজ বৌদ্ধ বস্তু-সংস্কৃতিৰ সৈতে অধিক ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত। ===ফান পাত্ৰ=== কম্বোডিয়াৰ আৰু থাই ভাষাত শৰাই জাতীয় পাত্ৰক ''"পান/বান"''<ref>{{cite web |title=ពាន |website=Wiktionary |url=https://en.wiktionary.org/wiki/%E1%9E%96%E1%9E%B6%E1%9E%93 |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Mon-Khmer Languages Database: Khmer |website=SEAlang Library |publisher=Center for Research in Computational Linguistics |url=https://www.sealang.net/monkhmer/database/retrieve.pl?format=html&language=Khmer&sort=gloss |access-date=15 June 2026}}</ref> আৰু ''"ফান"'' কোৱা হয়।<ref>{{cite web |title=Phan (tray) |website=Wikipedia |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Phan_(tray) |access-date=15 June 2026}}</ref> * খমেৰ সকলৰ বান/পান ভাষিক দৃষ্টিকোণৰ পৰা ''বান/পান'' শব্দ-পৰিয়ালটো টাই ভাষা সমূহতকৈ অষ্ট্ৰ-এচিয়াটিক বা খমেৰ ভাষা সমূহত অধিক পুৰণি আৰু ব্যাপকভাৱে বিস্তৃত। Roger Blenchয়ে নিজৰ Austroasiatic basketry terminologyৰ অধ্যয়নত “pedestal tray”ৰ বাবে এটা প্ৰাৰম্ভিক অষ্ট্ৰ’এছিয়াটিক মূলৰ তালিকা প্ৰস্তুত কৰিছে, য’ত Shortoৰ Proto-Mon-Khmerৰ ''*baːn'' অৰ্থাৎ “pedestal dish”, Kuiৰ ''phian'' অৰ্থাৎ “pedestal tray”,Surin Khmerৰ ''piːan'''' অৰ্থাৎ “tray with pedestal”, T’inৰ ''phɨan'' অৰ্থাৎ “tray”, আৰু Nyah Kurৰ ''kǝbíǝn'' অৰ্থাৎ “bamboo food tray”। Blenchয়ে এই শব্দ পৰিয়ালটোক পুৰণি চীনা ''*bˤan'' অৰ্থাৎ “ট্ৰেই”ৰ সৈতে তুলনা কৰিছে। তেওঁ লগতে থাই আৰু শ্বান ভাষাত পোৱা ৰূপটো ও চীনা ভাষাৰ পৰা যোৱা ("plausibly a regional Chinese borrowing”) বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Blench |first=Roger |chapter=Basketry in Austroasiatic |editor-last=Alves |editor-first=Mark |title=Austroasiatic Linguistics in Honour of Michel Ferlus |publisher=JSEALS Special Publication |year=2025 |pages=87–88 |url=https://icaal.net/wp-content/uploads/2026/01/AA-Linguistics-in-Honour-of-Michel-Ferlus-2025.pdf |access-date=15 June 2026}}</ref> থাই/শ্যাম ৰাজ্যসমূহৰ থাইলেণ্ডত উত্থান হোৱাৰ আগতেই কম্বোডিয়া আৰু সংশ্লিষ্ট মূল ভূখণ্ডীয় দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক প্ৰেক্ষাপটত শৰাই জাতীয় পাত্ৰৰ উপস্থিতি পোৱা যায়। হেং পিফালে খ্ৰীষ্টীয় ৩০০–৫০০ চনৰ প্ৰাক-আংকোৰীয় যুগৰ উত্তৰণৰ বিষয়ে আলোচনা কৰোঁতে উত্তৰ-পূব থাইলেণ্ড আৰু কম্বোডিয়াৰ প্ৰাগৈতিহাসিক স্থানসমূহত "pedestalled dishes and bowls" অৰ্থাৎ শৰাই জাতীয় পাত্ৰ আৰু বাটিৰ উপস্থিতিৰ কথা উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Heng |first=Piphal |title=Transition to the Pre-Angkorian period (300–500 CE): Thala Borivat and a regional perspective |journal=Journal of Southeast Asian Studies |volume=47 |issue=3 |year=2016 |pages=484–505 |doi=10.1017/S0022463416000369 |url=https://www.cambridge.org/core/journals/journal-of-southeast-asian-studies/article/transition-to-the-preangkorian-period-300500-ce-thala-borivat-and-a-regional-perspective/AEC80A473E33ED556489658939C261D2 |access-date=15 June 2026}}</ref> তেওঁ কম্বোডিয়াৰ Tuol Neakta Kang Memay স্থানৰ পৰা পোৱা এটা পেডেষ্টেলযুক্ত বাটিৰ ছবিও প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Heng |first=Piphal |year=2016 |title=Transition to the Pre-Angkorian period (300–500 CE): Thala Borivat and a regional perspective |journal=Journal of Southeast Asian Studies |volume=47 |issue=3 |pages=484–505 |doi=10.1017/S0022463416000406}}</ref> [[এংকৰ ৱাট|এংকৰ বছৰেই]] স্থানৰ প্ৰাচীন কম্বোডীয় মৃত্শিল্পৰ মাজতো এনে পেডেষ্টেলযুক্ত থালৰ আকৃতিৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে; Miriam T. Stark-এ এংকৰ বৰেইৰ মৃত্শিল্পৰ ভিতৰত শৰাই জাতীয় থালৰ বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Stark |first=Miriam T. |year=2019 |title=Earthenware Ceramic Technologies of Angkor Borei, Cambodia |journal=Udaya, Journal of Khmer Studies |volume=14 |pages=109–132}}</ref> একেদৰেই UNESCOয়ে প্ৰকাশিত খমেৰ ৰূপালী শিল্প সম্পৰ্কীয় এখন গ্ৰন্থৰ মতে প্ৰাক-আংকোৰীয় আৰু আংকোৰীয় শিলালিপিত কম্বোডীয় সকলে ব্যৱহাৰ কৰা ৰূপালী সামগ্ৰীৰ ভিতৰত পেডেষ্টেল যুক্ত থাল আৰু ট্ৰেৰও বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Kong |first=Vireak |year=2009 |title=Khmer Silverwares |publisher=UNESCO |location=Phnom Penh |url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000187953 |access-date=9 June 2026}}</ref> থাই সকলৰ আয়ুথিয়া ৰাজ্য ১৩৫১ চনত প্ৰতিষ্ঠা হৈছিল আৰু ইয়াৰ ৰাজ দৰবাৰৰ সংস্কৃতি আংকোৰৰ সাংস্কৃতিৰ আৰ্হিৰে গঢ় লোৱা বুলি কোৱা হয়।<ref>{{cite encyclopedia |title=History of Thailand |encyclopedia=Encyclopaedia Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/history-of-Thailand |access-date=9 June 2026}}</ref><ref>{{cite encyclopedia |title=Khmer Empire |encyclopedia=Encyclopaedia Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Khmer-Empire |access-date=9 June 2026}}</ref>উল্লেখযোগ্য যে তেতিয়ালৈকে থাই/টাই সকলৰ প্ৰবজন ঘটা নাছিল<ref>{{cite journal |last=Evans |first=Grant |title=The Tai Original Diaspora |journal=Journal of the Siam Society |volume=104 |year=2016 |pages=1–14 |url=https://thesiamsociety.org/wp-content/uploads/2016/04/JSS_104_0b_Evans_TaiOriginalDiaspora.pdf |access-date=15 June 2026}}</ref>। সেয়েহে ধৰিব পৰা যায় যে থাই বা তাই সকলৰ আগমনৰ আগৰে পৰা খমেৰ সকলে বান/ফান নামৰ শৰাই জাতীয় পাত্ৰ ব্যৱহাৰ কৰি আহিছিল। * টাই সকলৰ ফান খমেৰ সকলৰ দৰে থাই সকলেও এই পাত্ৰক "ফান" কয়। থাই বা অন্য টাই সকলে শৰাই জাতীয় সম্পাদ খমেৰ সকলৰ সম্পৰ্কত অহাৰ আগতে ব্যৱহাৰ কৰিছিল নে নাই তাৰ তথ্য পোৱা নাযায়। আনহাতে টাই জনগোষ্ঠীসমূহ দক্ষিণমুখী হৈ মন আৰু খমেৰ সভ্যতাৰ প্ৰভাৱাধীন অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰাৰ পিছত খমেৰ দৰবাৰৰ সংস্কৃতি, ৰাজকীয় অনুষ্ঠান বা ভাৰতৰ সংস্কৃতিৰ দ্বাৰা প্ৰভাৱিত আচাৰ-ব্যৱহাৰ সংস্কৃতিৰ বহু উপাদান গ্ৰহণ কৰিছিল বুলি জনা যায়।<ref>{{cite web |title=History of Thailand: Mon-Khmer civilizations |website=Encyclopaedia Britannica |publisher=Encyclopaedia Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/history-of-Thailand |access-date=15 June 2026}}</ref>প্ৰাচীন কালৰ প্ৰোটো-খমেৰ সকলৰ দৰে থাই সকলৰ "ফান" শব্দটোও পুৰণি চীনা ভাষাৰ থাল বা ট্ৰে বুজোৱা ''*bˤan'' শব্দৰ পৰা লোৱা হৈছে।<ref>{{cite web |title=พาน |website=Wiktionary |url=https://en.wiktionary.org/wiki/%E0%B8%9E%E0%B8%B2%E0%B8%99 |access-date=15 June 2026}}</ref> টাই ভাষাসমূহ যেনে থাই ভাষাত พาน (ফান), লাও ভাষাত ພານ (phān), টাই ডাম ꪝꪱꪙ বা ꪟꪱꪙ টাই য়াই ভাষাত ပၢၼ်ႉ আদিয়ে থাল সদৃশ পাত্ৰক বুজোৱা হয় যি চীনা ভাষাৰ 盤 পানৰ পৰা আহিছে যাৰ অৰ্থ থাল (tray)।<ref>“พาน” in Thai Dictionary Project (TDP) (UC Berkeley 1964) (plus additional data from the Royal Institute of Thailand (RI) and NECTEC's LEXITRON project (LEX)). Searchable online at {{url|SEAlang.net}}</ref> টাই-আহোম ভাষাত এনে পাত্ৰক ফুন (𑜇𑜥𑜃𑜫) বুলি কোৱা হয়।<ref>{{Cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |author-link=Golap Chandra Barua |title=Ahom-Assamese-English Dictionary |publisher=Baptist Mission Press |location=Calcutta |year=1920 |page= 138|url=https://ia801408.us.archive.org/2/items/in.ernet.dli.2015.463794/2015.463794.Ahom-assamese-english-Dictionary.pdf |access-date=2026-06-14}}</ref> থাই সকলৰ মাজত ফান এটা উচ্চ স্তৰীয় পৰম্পৰাগত বাচন।<ref>{{Cite journal |last1=Titrassamee |first1=Songsak |last2=Lamduan |first2=Somchai |last3=Phaengsoi |first3=Kosit |date=2014-06-12 |title=Bai Sri Su Khwan: Spirit Blessing in North-eastern Thailand |journal=Asian Culture and History |volume=6 |issue=2 |pages=134–138 |publisher=Canadian Center of Science and Education |doi=10.5539/ach.v6n2p134 |issn=1916-9655 |url=https://patricklepetit.jalbum.net/ANIMISM%20AND%20RELIGION/LIBRARY/Bai_Sri_Su_Khwan_Spirit_Blessing_in_North-eastern.pdf |access-date=2026-06-14 }}</ref> টাই লাও আৰু ফু টাই সকলৰ পৰম্পৰাগত অনুষ্ঠান বাই চ্ৰি চু খৱানত দুটা মুখ্য সামগ্ৰীৰ ভিতৰত ফান খাও (খাদ্য থোৱা ফান) অন্যতম।<ref>{{Cite journal |last1=Titrassamee |first1=Songsak |last2=Lamduan |first2=Somchai |last3=Phaengsoi |first3=Kosit |date=2014-06-12 |title=Bai Sri Su Khwan: Spirit Blessing in North-eastern Thailand |journal=Asian Culture and History |volume=6 |issue=2 |pages=134–138 |publisher=Canadian Center of Science and Education |doi=10.5539/ach.v6n2p134 |issn=1916-9655 |url=https://patricklepetit.jalbum.net/ANIMISM%20AND%20RELIGION/LIBRARY/Bai_Sri_Su_Khwan_Spirit_Blessing_in_North-eastern.pdf |access-date=2026-06-14 |page= }}</ref> * দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অন্য শৰাই জাতীয় পাত্ৰ খমেৰ আৰু তাই বাদেও দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অন্য দেশসমূহতো শৰাই-জাতীয় পেডেষ্টেলযুক্ত পাত্ৰ বা নৈবেদ্য-ট্ৰে দেখা যায়। মিয়ানমাৰত ইয়াৰ এটা স্বতন্ত্ৰ ঢাকনিযুক্ত লাখ-পাত্ৰ ৰূপ দেখা যায়, যাক hsun-ok বুলি কোৱা হয়। এই পাত্ৰ বৌদ্ধ ভিক্ষু আৰু বিহাৰলৈ খাদ্য বা নৈবেদ্য আগবঢ়োৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত হয়, আৰু সাধাৰণতে বাঁহ বা কাঠৰ গাঁথনিৰ ওপৰত লাখ-লেপ দি নিৰ্মাণ কৰা হয়।<ref>{{cite web |title=Conserving a Burmese offering vessel |website=British Museum |publisher=The British Museum |date=13 September 2023 |url=https://www.britishmuseum.org/blog/conserving-burmese-offering-vessel |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Buddhist offering vessel (hsun ok) |website=Art Gallery of South Australia Collection |publisher=Art Gallery of South Australia |url=https://www.agsa.sa.gov.au/collection-publications/collection/works/buddhist-offering-vessel-hsun-ok/24828/ |access-date=15 June 2026}}</ref> দ্বীপীয় দক্ষিণ-পূব এছিয়াতো এনে পেডেষ্টেলযুক্ত ট্ৰে বা পাত্ৰৰ ব্যৱহাৰ পোৱা যায়। ইণ্ডোনেশিয়াৰ বালিত দুলাং (dulang) নামে জনা ওখ পায়াযুক্ত ট্ৰে ধৰ্মীয় বা আনুষ্ঠানিক নৈবেদ্য বহন কৰাৰ বাবে ব্যৱহৃত হয়। ফিলিপাইনছৰ ৰাষ্ট্ৰীয় মিউজিয়াময়ে উল্লেখ কৰিছে যে বালিৰ এই দুলাং-সমূহ পূজা পাতল বা নীতি নিয়মত বিভিন্ন সামগ্ৰী আগবঢ়াবলৈ ব্যৱহাৰ ৰা হয়। দক্ষিণ ফিলিপাইনছৰ Maranao আৰু Maguindanao সমাজত তাবাক নামে জনা পিতলৰ শৰাই জাতীয় পাত্ৰ বিশেষ অনুষ্ঠানত খাদ্য পৰিবেশনৰ বাবে ব্যৱহৃত হয়।<ref>{{cite web |title=Earthenware Pedestalled Bowls |website=National Museum of the Philippines |publisher=National Museum of the Philippines |date=7 December 2021 |url=https://www.nationalmuseum.gov.ph/2021/12/07/earthenware-pedestalled-bowls/ |access-date=15 June 2026}}</ref> জাভাৰ মধ্যযুগীয় শিল্পতো শৰাই জাতীয় পাত্ৰৰ উদাহৰণ পোৱা যায়।<ref>{{cite web |title=Offering tray (talam) |website=The Metropolitan Museum of Art |publisher=The Metropolitan Museum of Art |url=https://www.metmuseum.org/art/collection/search/715081 |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Offering Vessel in the Form of a Female Head |website=Los Angeles County Museum of Art |publisher=LACMA |url=https://collections.lacma.org/node/175545 |access-date=15 June 2026}}</ref> ===অসমত শৰাই আৰু বটাৰ প্ৰচলন=== চীন-তিব্বতীয় বা তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় মূলৰ‌ [[চুতীয়া ৰাজ্য]] আৰু টাই মূলৰ [[আহোম ৰাজ্য]] দুয়োতে বটা বা শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। [[যোৰহাট জিলা]]ৰ তিতাবৰ অঞ্চলৰ চুতীয়া লোক এঘৰত পুৰণি বাকচ এটাত ভৰাই সংৰক্ষিত কৰি থোৱা চুতীয়া ৰাজ্যৰ দিনীয়া বটা উদ্ধাৰ কৰা হৈছে। বটাতোত অসমীয়া লিপিত খোদিত আছে "১৩১৭ সন ছাৰি শাবন মাশ"। অৰ্থাৎ ১৩৯৫ চনৰ(১৩১৭ শক) চাৰি শাওণত এই বঁটা টো নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল বা গ্ৰহণ কৰা হৈছিল।<ref> [https://archive.org/details/chutia-bota-1395 Image of the Bota dated to 1395 AD.]</ref> চুতীয়া সকলৰ দৰে [[ডিমাছা জনগোষ্ঠী|ডিমাছা]] সকলেও শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা দেখা যায়।<ref>{{cite web |title=horai |url=https://www.xobdo.org/dic/horai |website=Xobdo |access-date=14 June 2026}}</ref> ডিমাছা ভাষাত এই পাত্ৰক ''"শৰাই"'' বুলিয়ে জনা যায়। তদুপৰি ডিমাছা সকলৰ পাৰম্পৰিক বস্ত্ৰ শিল্পত ''হ'ৰাইমিন'' নামৰ শৰাইৰ মটিফটোও(motif) সংৰক্ষণ কৰি থোৱা দেখা যায়।<ref>{{cite web |last=ROOHI |title=Weaving in indigenous Dimasa community of Assam |url=https://in.boell.org/en/weaving-indigenous-dimasa-community-assam |website=Heinrich Böll Stiftung |date=19 December 2019 |access-date=14 June 2026}}</ref> আহোম ভাষাত শৰাইখনক ''"ফোন"'' বুলি কোৱা হয়। একেইটা শব্দয়েই মাইহাং থাল খনকো বুজায়। এই শব্দৰ গুৰি পুৰণি চীনা ভাষাৰ থাল বা ট্ৰে বুজোৱা ''"পান''" শব্দ আৰু থাই বা শান ভাষাত শৰাই জাতীয় পাত্ৰক ''"ফান"'' কোৱা হয়।<ref>[https://en.wiktionary.org/wiki/%E0%B8%9E%E0%B8%B2%E0%B8%99 Borrowed from Old Chinese 盤 (OC *baːn, “tray”). Cognate with Lao ພານ (phān), Tai Dam ꪝꪱꪙ or ꪟꪱꪙ, Burmese ဗန်း (ban:, “tray”), Shan ပၢၼ်ႉ (pâ̰an, “tray”), and possibly Khmer ពាន (piən) (Pou and Jenner, 1980-1981)]</ref> যিহেতু অসমত শৰাই বুজাবলৈ "ফোন" শব্দৰ সলনি পুৰণি "শৰাই" শব্দয়ে ব্যৱহাৰ কৰা হয়, গতিকে ধৰিব পাৰি যে খমেৰ সকলে ব্যৱহাৰ কৰা পাত্ৰৰ দৰে অসমৰ শৰাই খনও প্ৰাগ-আহোম যুগৰ পৰাই ব্যৱহাৰ কৰি অহা হৈছে। অসমলৈ আহি শৰাই আৰু মাইহাং—এই দুয়োবিধ পাত্ৰৰ সাদৃশ্য দেখা পাই আহোমসকলে হয়তো দুয়োবিধকে ব্যাখ্যা কৰিবলৈ “ফোন” শব্দ ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ লৈছিল। যিহেতু ঢাকনিযুক্ত শৰাইখন বাৰ্মিজ সকলৰ মাজত পোৱা যায়, গতিকে এইখন পাছৰ কালত আহোম ৰাজ্যৰ দিনত বাৰ্মাৰ পৰা গ্ৰহণ কৰা হ'ব পাৰে। পাছলৈ শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰদেৱৰ দিনত শৰাই নৱবৈষ্ণৱ ধৰ্মত অন্তভুক্ত কৰা হয় আৰু কালক্ৰমত অসমীয়া সংস্কৃতিৰ এক বিশেষ অংশ হৈ পৰে। [[File:Xorai worship.webp|thumb|নামঘৰত ব্যৱহাৰ হোৱা শৰাই।]] === অতিথি-আদৰণিত তামোল-পাণ আৰু শৰাই=== অসমীয়া সমাজত তামোল-পাণ আতিথ্য, সন্মান, ভক্তি আৰু মিত্ৰতাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰতীক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। শৰাইত তামোল-পাণ আগবঢ়াই অতিথিক আদৰণি জনোৱা পৰম্পৰা এটা স্তৰিত সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা বুলি বুজিব পাৰি—প্ৰথমে দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক বিস্তৃত আতিথ্য-সংস্কৃতি, তাৰ পাছত ভাৰতীয় ধৰ্মীয়-সামাজিক আচাৰৰ সৈতে ইয়াৰ সংযোগ, আৰু শেষত অসমীয়া কাঁহ-পিতলৰ শৰাই বা বঁটাৰ জৰিয়তে ইয়াৰ স্থানীয় ৰূপায়ণ। এই প্ৰথাৰ আটাইতকৈ প্ৰাচীন স্তৰটো দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক লোক সকলৰ তামোল-পাণভিত্তিক আতিথ্য পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত হ’ব পাৰে। খাচী সমাজত ''kwai'' বা তামোল-পাণ অতিথিক আগবঢ়োৱা এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সামাজিক শিষ্টাচাৰ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। ''Shikyntien kwai'' নামৰ খাচী পৰম্পৰাত ঘৰত অহা যিকোনো অতিথিক ''kwai'' আগবঢ়োৱাটো সৌজন্যৰ চিন বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Shikyntien Kwai: A Folklore about Betel Hospitality in Khasi Society |url=https://www.necarf.org/home/articles/54/shikyntien-kwai-a-folklore-about-betel-hospitality-in-khasi-society |website=NECARF |date=14 October 2020 |access-date=9 June 2026}}</ref> খাচীসকল অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক ভাষাপৰিয়ালৰ অন্তৰ্গত হোৱা বাবে, অসমীয়া তামোল-পাণ আতিথ্যৰ গভীৰ স্তৰটো পূব ভাৰতৰ অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াগত betel-areca সংস্কৃতিৰ সৈতে তুলনা কৰিব পাৰি, যদিও ইয়াৰ পৰা অসমীয়া প্ৰথাটো প্ৰত্যক্ষভাৱে খাচী বা অন্য কোনো একক অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক উৎসৰ পৰা আহিছে বুলি নিশ্চিতভাৱে ক’ব নোৱাৰি। পাছৰ স্তৰত এই তামোল-পাণ আতিথ্যৰ প্ৰথা ভাৰতীয় ধৰ্মীয় আৰু সামাজিক আচাৰৰ সৈতে একীভূত হয়। এছ. চি. আহুজা আৰু উমা আহুজাই betel leaf আৰু areca nut-ক আতিথ্য, শুভতা, সন্মান, সামাজিক প্ৰতিশ্ৰুতি আৰু ধৰ্মীয় নিবেদনৰ প্ৰতীক হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছে। তেওঁলোকৰ মতে ভাৰতৰ বহু সামাজিক আৰু ধৰ্মীয় আচাৰত তামোল-পাণ ব্যৱহাৰ হয়, আৰু অসমীয়া বিবাহত তামোল-পাণ প্ৰায় পোন্ধৰটা আচাৰত উপস্থিত থাকে।<ref>{{cite journal |last1=Ahuja |first1=S. C. |last2=Ahuja |first2=Uma |year=2011 |title=Betel Leaf and Betel Nut in India: History and Uses |journal=Asian Agri-History |volume=15 |issue=1 |pages=13–35 |url=https://www.researchgate.net/publication/292469329_Betel_leaf_and_betel_nut_in_India_History_and_uses |access-date=9 June 2026}}</ref> সেয়ে অসমীয়া সমাজত তামোল-পাণ কেৱল মুখশুদ্ধিৰ সামগ্ৰী নহয়; ই আতিথ্য, শুভেচ্ছা, বিবাহ, সামাজিক স্বীকৃতি আৰু ধৰ্মীয় পবিত্ৰতাৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে। এই তামোল-পাণ পৰম্পৰাই অসমত শৰাই আৰু বঁটাৰ জৰিয়তে এক বিশেষ স্থানীয় ৰূপ লাভ কৰে। অসম চৰকাৰৰ সংস্কৃতি-সম্পৰ্কীয় তথ্য অনুসৰি, তামোল-পাণ বা গুৱাপাণক ভক্তি, সন্মান আৰু মিত্ৰতাৰ নিবেদন হিচাপে ধৰা হয়, আৰু অতিথিক আদৰণি তথা ধন্যবাদ জনোৱাৰ চিহ্ন হিচাপে শৰাইত তামোল-পাণ আগবঢ়োৱা হয়। একেটা উৎসত শৰাইক নামঘৰ বা পূজাস্থলীত প্ৰসাদ আৰু অন্যান্য নিবেদন আগবঢ়োৱাৰ পাত্ৰ হিচাপেও বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Culture of Assam |url=https://assam.gov.in/about-us/391 |website=Assam State Portal |publisher=Government of Assam |access-date=9 June 2026}}</ref> ইয়াৰ পৰা বুজা যায় যে তামোল-পাণৰ সামাজিক অৰ্থ বহল আঞ্চলিক পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত হলেও, কাঁহ-পিতলৰ শৰাই বা বঁটাত তাক আগবঢ়োৱাৰ ৰূপটো অসমীয়া ধাতু-শিল্প আৰু সামাজিক আচাৰৰ সৈতে বিশেষভাৱে যুক্ত। == ধৰ্মীয় তাৎপৰ্য == পৰৱৰ্তী সময়ত আহোম সংস্কৃতিৰপৰা গ্ৰহণ কৰা শৰাই অসমীয়া সমাজ আৰু নামঘৰীয়া ধৰ্মীয় পৰম্পৰাৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশত পৰিণত হয়। নামঘৰত ভাগৱত স্থাপনৰ বাবে শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল, যিয়ে অসমীয়া আধ্যাত্মিক জীৱনত [[File:Sankaradeva.jpg|thumb|right|220px|শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]] ১৫শ আৰু ১৬শ শতিকাত [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]]ৰ একশৰণ নামধৰ্ম আন্দোলনে শৰাই আৰু বটাৰ তাৎপৰ্য নতুন ৰূপ দিয়ে। শংকৰদেৱে পুৰণি অসমীয়া সাংস্কৃতিক পৰিসৰৰপৰা শৰাইৰ ব্যৱহাৰ গ্ৰহণ কৰি ইয়াক অসমীয়া বৈষ্ণৱ সমাজত অন্তৰ্ভুক্ত কৰে। নামঘৰৰ মাজভাগত শৰাইৰ ওপৰত ভাগৱত স্থাপন কৰি তেওঁ দেখুৱাইছিল যে ঈশ্বৰ সকলোৰে বাবে সমান। সেই নামঘৰত শৰাই হৈ উঠে “সমতাৰ প্ৰতীক”—য’ৰপৰা সকলো ভক্তক সমানে প্ৰসাদ বিতৰণ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday |date=20 March 2021 }}</ref> == ঐতিহ্য == শৰাই আৰু বটাৰ ঐতিহ্যৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশ হৈছে—ই কেৱল ৰাজকীয় বস্তু হৈ নাথাকি অসমীয়া সমাজৰ সামূহিক হৃদস্পন্দনত পৰিণত হোৱা।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday }}</ref> শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। তামোল-পাণ আগবঢ়োৱাৰ মাধ্যমেৰে শৰাই আৰু বটা “সন্মানৰ আচাৰ” হিচাপে সমগ্ৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত একত্ৰিত সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা সৃষ্টি কৰে। এই আধ্যাত্মিক ৰূপান্তৰৰ ফলত শৰাই আৰু বটা কেৱল ৰাজকীয় ক্ষমতাৰ প্ৰতীক হৈ নাথাকি সামাজিক ঐক্য, সমতা আৰু অসমীয়া জাতীয় আত্মাৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশত পৰিণত হয়।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday |date=20 March 2021 }}</ref> == চাওক == * [[অসমীয়া সংস্কৃতি]] * [[তামোল-পাণ]] * [[নামঘৰ]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} ex0qakccu3iumx11j6o9ozzpf9h9pgc 612386 612384 2026-06-15T09:56:07Z Ananya Taye 28065 /* তিব্বতীয় শৰাই-বাটি জাতীয় পাত্ৰ */ Updated urls 612386 wikitext text/x-wiki '''শৰাই''' আৰু '''বটা''' অসমৰ অন্যতম প্ৰতীকী পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। কাঁহ বা বেল-মেটেলৰে নিৰ্মিত এই শিল্পবস্তু অসমীয়া সমাজত মৰ্যাদা, সন্মান আৰু সাংস্কৃতিক গৌৰৱৰ প্ৰতীক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। সাধাৰণতে তলত এটা থিয়াভাগ থকা ওপৰৰ থাল সদৃশ গঠনযুক্ত শৰাই ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠান, সামাজিক অনুষ্ঠান আৰু বিশেষকৈ অতিথি সম্ভাষণত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। অসমীয়া আৰু আহোম সংস্কৃতিত শৰাই আগবঢ়োৱা মানে আন্তৰিকতা, আতিথ্য আৰু গভীৰ সন্মান প্ৰকাশ কৰা। [[File:Xorai-শৰাই.jpg|thumb|right|250px|পৰম্পৰাগত অসমীয়া শৰাই]] সাধাৰণতে ইয়াত তামোল-পাণ, মিঠাই আৰু আন আন আনুষ্ঠানিক সামগ্ৰী আগবঢ়োৱা হয়। কিছুমান শৰাইত অলংকৃত ঢাকনি থাকে, যিয়ে ইয়াৰ সৌন্দৰ্য আৰু আধ্যাত্মিক তাৎপৰ্য বৃদ্ধি কৰে; আন কিছুমান আকৌ মুকলি ৰূপত থাকে। লক্ষণীয় যে, অতিথি সম্ভাষণ আৰু ধৰ্মীয় নিবেদনৰ বাবে ব্যৱহৃত এনে উচ্চভিত্তিযুক্ত থাল বা পাত্ৰৰ ধাৰণা এছিয়াৰ আন বহু অঞ্চলতো—বিশেষকৈ চীন, তিব্বত, নেপাল আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াত দেখিবলৈ পোৱা যায়। যদিও শৰাই আৰু বটা একে ধৰণৰ সামগ্ৰী আৰু মূল নক্সাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ় লৈ উঠিছে, তথাপি সময়ৰ লগে লগে এই দুয়োটা পৃথক শিল্পবস্তু হিচাপে বিকশিত হয়। শৰাই সাধাৰণতে ওপৰত এটা সমতল থাল আৰু তলত এটা থিয়াভাগযুক্ত, আনহাতে বটা হৈছে বাটিৰ দৰে পাত্ৰ, যি বহু সময়ত শৰাইৰ সৈতে একেলগে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=Fragmented Memories: Struggling to Be Tai-Ahom in India |url=https://archive.org/details/fragmentedmemori0000saik |publisher=Duke University Press |location=Durham |year=2004 |isbn=9780822334255 |access-date=5june 2025 }}</ref> == ইতিহাস == === প্ৰাচীন চীনা উৎস === [[File:Warring States Bronze Dou 02.jpg|thumb|right|250px|যুদ্ধৰত ৰাজ্যসমূহৰ যুগৰ ব্ৰঞ্জৰ ডৌ পাত্ৰ]] শৰাই আৰু বটাৰ শিকড় চীন জনগোষ্ঠীৰ এক প্ৰাচীন সাংস্কৃতিক ধাৰাৰ সৈতে জড়িত। "Dou " (豆) নামে পৰিচিত উচ্চভিত্তিযুক্ত বাটিৰ আকৃতি প্ৰথমে চীনত নৱপ্ৰস্তৰ যুগত দেখা যায়। ওপৰত পাত্ৰ আৰু তলত থিয়াভাগ থকা এই গঠন প্ৰায় ৬,০০০–৭,০০০ বছৰ আগতে (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৫০০০–৪০০০) উৎপত্তি লাভ কৰে, আৰু ইয়াৰ মূল আকৃতি ইয়াংশাও সংস্কৃতি আৰু ডাৱেনকʼ সংস্কৃতিত বিকশিত হয়। ভাষাতাত্ত্বিক আৰু জিনগত গৱেষকৰ মতে [[চীনা-তিব্বতীয় ভাষা|চীন-তিব্বতীয়]] বা তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় ভাষা পৰিয়ালৰ লোক সকলৰ আদিম বিস্তাৰ উত্তৰ চীনৰ ইয়াংশাও আৰু মাজিয়াও সভ্যতাৰ পৰা হৈছিল।<ref>{{cite journal |last1=Zhang |first1=Menghan |last2=Yan |first2=Shi |last3=Pan |first3=Wuyun |last4=Jin |first4=Li |year=2019 |title=Phylogenetic evidence for Sino-Tibetan origin in northern China in the Late Neolithic |journal=Nature |volume=569 |pages=112–115 |doi=10.1038/s41586-019-1153-z}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Zhang |first1=Hanzhi |last2=Ji |first2=Ting |last3=Pagel |first3=Mark |last4=Mace |first4=Ruth |year=2020 |title=Dated phylogeny suggests early Neolithic origin of Sino-Tibetan languages |journal=Scientific Reports |volume=10 |article-number=20792 |doi=10.1038/s41598-020-77404-4}}</ref> যিহেতু অসমৰ বড়ো-গাৰো বা বড়ো-কছাৰী মূলীয় ভাষাসমূহ তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় ভাষা পৰিয়ালৰ এটা শাখা হিচাপে গণ্য কৰা হয়,‌গতিকে চীনৰ এই সভ্যতাৰ পৰাই অসমৰ [[বড়ো-কছাৰী]] মূলীয় জনগোষ্ঠী সমূহৰ উৎপত্তি হৈছে বুলি ক'ব পৰা যায়।<ref>{{cite book |last=DeLancey |first=Scott |year=2012 |chapter=On the Origins of Bodo-Garo |editor-last=Morey |editor-first=Stephen |editor2-last=Post |editor2-first=Mark W. |title=North East Indian Linguistics |volume=4 |publisher=Cambridge University Press India |pages=3–20}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত [[ঝৌ সাম্ৰাজ্য]]ৰ (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১০৪৬–২৫৬) যুগত “ডৌ” চীনা ধৰ্মীয়-আনুষ্ঠানিক সংস্কৃতিৰ এক বিশেষ প্ৰতীকত পৰিণত হয়। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। [[File:Spring & Autumn Bronze Dou, Xinzheng.jpg|thumb|right|250px|বসন্ত আৰু শৰৎ যুগৰ ব্ৰঞ্জৰ ডৌ পাত্ৰ, চিনঝেং]] ঝৌ সমাজত জীৱন “লি” বা আচাৰ-ব্যৱস্থাৰ নিয়মেৰে পৰিচালিত হৈছিল। সেই ব্যৱস্থাত ডৌ কেৱল এটা খাদ্যপাত্ৰ নাছিল; ই আছিল পূৰ্বপুৰুষৰ সৈতে আত্মিক যোগাযোগ স্থাপন কৰা এক পৱিত্ৰ আচাৰিক পাত্ৰ। ঝৌ লোকসকলে বিশ্বাস কৰিছিল যে সঠিকভাৱে পূৰ্বপুৰুষক নিবেদন কৰিলে ঐশ্বৰিক আশীৰ্বাদ লাভ হয়—যেনে সুৰক্ষা আৰু উন্নত ফচল। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। [[File:Dou with an inland hunting scene.jpg|thumb|right|250px|শিকাৰ দৃশ্য খোদিত প্ৰাচীন ডৌ পাত্ৰ]] ===চীনৰ পৰা শৰাই সংস্কৃতিৰ বিস্তাৰ=== কালক্ৰমত চীনৰ পৰা শৰাই জাতীয় পাত্ৰ চীন তিব্বতীয় মূলৰ বাৰ্মিজ<ref>[https://archive.org/details/burmese-hsun-ok Traditional Burmese Offering Tray Hsun-Ok]</ref>, তিব্বত, নেপাল<ref>[https://archive.org/details/nepal-offering-tray Traditional Nepalese Offering tray]</ref>, অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক মূলৰ কম্বোডিয়া, ভিয়েটনাম, টাই মূলৰ থাইলেণ্ড, অষ্ট্ৰোনেচিয়ান মূলৰ মালয়েছিয়া, ইত্যাদি অঞ্চললৈ বিয়পি পৰে। বৌদ্ধ ধৰ্মত শৰাইৰ মহৎ আটাইতকৈ বেছি। এই সকলো দেশত শৰাই জাতীয় পাত্ৰ ভগৱানৰ আগত সেৱা কৰিবলৈ আগ বঢ়োৱা হয়। ===তিব্বতীয় শৰাই-বাটি জাতীয় পাত্ৰ=== তিব্বতী বৌদ্ধ সংস্কৃতিতো নৈবেদ্য আগবঢ়োৱাৰ বাবে pedestal‌ যুক্ত বাটি আৰু ট্ৰে-জাতীয় ধাৰ্মিক পাত্ৰ কিছুমান ব্যৱহাৰ কৰা হয়। Rubin Museum-ৰ মতে, তিব্বতী ''stemmed offering bowls'' ধাৰ্মিক ৰীতি-নীতি আৰু দৈনন্দিন ভোগ নিৰ্মালীৰ বাবে ব্যৱহৃত হয়।<ref>{{cite web |title=Stemmed Offering Bowl |website=Rubin Museum of Himalayan Art |publisher=Rubin Museum of Himalayan Art |url=https://rubinmuseum.org/collection/sc2012-7-6-1-7/ |access-date=15 June 2026}}</ref> তদুপৰি ''mandala offering set'' বা ''mandala plate'' তিব্বতী বৌদ্ধ আচাৰত সমগ্ৰ বিশ্বব্ৰহ্মাণ্ডক বৌদ্ধ ধৰ্ম আৰু সংগলৈ প্ৰতীকীভাৱে নৈবেদ্য হিচাপে আগবঢ়োৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত হয়।<ref>{{cite web |title=Mandala Offering Set |website=Rubin Museum of Himalayan Art |publisher=Rubin Museum of Himalayan Art |url=https://rubinmuseum.org/collection/sc2012-7-6-1-7/|access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Pedestal Bowl|website=Himalayan Art Resources |url=https://www.himalayanart.org/items/3314996 |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Tibetan Buddhist Silver Pedestal Offering Bowl |website=Invaluable |url=https://www.invaluable.com/auction-lot/tibetan-buddhist-silver-pedestal-offering-bowl-13-1206-c-b9d41abb7e |archive-url=https://web.archive.org/web/20260615094050/https://www.invaluable.com/auction-lot/tibetan-buddhist-silver-pedestal-offering-bowl-13-1206-c-b9d41abb7e |archive-date=15 June 2026 |access-date=15 June 2026}}</ref> ===বাৰ্মিজ শৰাই জাতীয় পাত্ৰ=== বাৰ্মিজ ''ban'' (ဗန်း)-ৰ অৰ্থ “tray” বা ট্ৰে, আৰু সম্পৰ্কীয় বাৰ্মিজ শব্দ ''langpan'' (လင်ပန်း)-ৰ অৰ্থও “tray”। এই দুয়োটা ৰূপ চীনা 盤 শব্দৰ পৰা লোৱা হৈছে, যাৰ পুৰণি/মধ্য চীনা পুনর্গঠিত ৰূপ ''*baːn'' বা ''ban'' আৰু অৰ্থ “dish” বা “tray”।<ref>{{cite web |title=ဗန်း |website=Wiktionary |url=https://en.wiktionary.org/wiki/%E1%80%97%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%B8 |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=လင်ပန်း |website=Wiktionary |url=https://en.wiktionary.org/wiki/%E1%80%9C%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%95%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%B8 |access-date=15 June 2026}}</ref> বাৰ্মিজ পৰম্পৰাত শৰাই জাতীয় মুকলি পাত্ৰ বা pedestal dish ব্যৱহৃত হয়। এনে পাত্ৰক সাধাৰণতে কলত (''kalat'') বুলি কোৱা হয়; Burmese lacquerware-ৰ বৰ্ণনাত ''kalat''-ক pedestal dish হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে, যি খাদ্য আগবঢ়াবলৈ, ৰাজকীয় কাম বা ধাৰ্মিক ৰীতি-নীতিত বস্তু আগবঢ়োৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত হৈছিল।<ref>{{cite web |title=Lacquerware |website=Wikipedia |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Lacquerware |access-date=15 June 2026}}</ref> "কলত"ৰ বাহিৰেও বাৰ্মিজ বস্তু-সংস্কৃতিত ঢাকনিযুক্ত শৰাই দৰে এবিধ পাত্ৰৰ পৃথক উপস্থিতি দেখা যায়। এই পাত্ৰক ''hsun-ok'' বুলি কোৱা হয়। এইটো সাধাৰণতে বাৰ্মিজ সকলৰ বৌদ্ধ নৈবেদ্য বহন বা আগবঢ়োৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত পাত্ৰ।<ref>{{cite web |title=hsun-ok; vessel-stand; bowl |website=British Museum Collection Online |publisher=The British Museum |url=https://www.britishmuseum.org/collection/object/A_1993-1117-1 |access-date=15 June 2026}}</ref> ''Hsun-ok'' সাধাৰণতে লাখ-লেপা বাঁহ বা কাঠেৰে নিৰ্মিত হয়, আৰু ইয়াত এটা পেডেষ্টেল, বাটিৰ দৰে মূল পাত্ৰ, ভিতৰুৱা ট্ৰে আৰু ওপৰত এটা ওখ শিখৰযুক্ত ঢাকনি থাকে।<ref>{{cite web |title=hsun-ok; vessel-stand; bowl |website=British Museum Collection Online |publisher=The British Museum |url=https://www.britishmuseum.org/collection/object/A_1993-1117-1 |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Buddhist offering vessel (hsun ok) |website=Art Gallery of South Australia Collection |publisher=Art Gallery of South Australia |url=https://www.agsa.sa.gov.au/collection-publications/collection/works/buddhist-offering-vessel-hsun-ok/24828/ |access-date=15 June 2026}}</ref> বাৰ্মিজ সকলৰ পৰা বাৰ্মাৰ উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ শানসকলেও বৌদ্ধ ধৰ্মৰ ৰীতি-নীতি পালন কৰিবলৈ ঢাকনিযুক্ত ''Phan Hsun'' ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ লয়। Hsun okৰ লেখী‌য়া এই পাত্ৰটো বাৰ্মিজ বৌদ্ধ নৈবেদ্য-পাত্ৰ পৰম্পৰাৰ এটা স্থানীয় অভিযোজন আছিল।<ref>{{cite web |title=hsun-ok |website=British Museum Collection Online |publisher=The British Museum |url=https://www.britishmuseum.org/collection/object/A_1998-0723-241 |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Burmese Lacquer Hson-ok Offering Box |website=Michael Backman Ltd |url=https://www.michaelbackmanltd.com/archived_objects/burmese-lacquer-hson-ok-offering-box/ |access-date=15 June 2026}}</ref> অৱশ্যে এই প্ৰমাণ বিশেষকৈ শিখৰযুক্ত ঢাকনি থকা লাখৰ ঢাকনিযুক্ত ''hsun-ok''-ৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰযোজ্য; সকলো মুকলি পেডেষ্টেলযুক্ত ট্ৰে বাৰ্মিজ উৎসৰ পৰা আহিছে বুলি ইয়াৰ দ্বাৰা প্ৰমাণিত নহয়। মুকলি উঠা নৈবেদ্য-ট্ৰে সমগ্ৰ মূল ভূখণ্ডীয় দক্ষিণ-পূব এছিয়াত বহুলভাৱে দেখা যায়, কিন্তু ঢাকনিযুক্ত লাখৰ ''hsun-ok'' বিশেষভাৱে বাৰ্মীজ বৌদ্ধ বস্তু-সংস্কৃতিৰ সৈতে অধিক ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত। ===ফান পাত্ৰ=== কম্বোডিয়াৰ আৰু থাই ভাষাত শৰাই জাতীয় পাত্ৰক ''"পান/বান"''<ref>{{cite web |title=ពាន |website=Wiktionary |url=https://en.wiktionary.org/wiki/%E1%9E%96%E1%9E%B6%E1%9E%93 |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Mon-Khmer Languages Database: Khmer |website=SEAlang Library |publisher=Center for Research in Computational Linguistics |url=https://www.sealang.net/monkhmer/database/retrieve.pl?format=html&language=Khmer&sort=gloss |access-date=15 June 2026}}</ref> আৰু ''"ফান"'' কোৱা হয়।<ref>{{cite web |title=Phan (tray) |website=Wikipedia |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Phan_(tray) |access-date=15 June 2026}}</ref> * খমেৰ সকলৰ বান/পান ভাষিক দৃষ্টিকোণৰ পৰা ''বান/পান'' শব্দ-পৰিয়ালটো টাই ভাষা সমূহতকৈ অষ্ট্ৰ-এচিয়াটিক বা খমেৰ ভাষা সমূহত অধিক পুৰণি আৰু ব্যাপকভাৱে বিস্তৃত। Roger Blenchয়ে নিজৰ Austroasiatic basketry terminologyৰ অধ্যয়নত “pedestal tray”ৰ বাবে এটা প্ৰাৰম্ভিক অষ্ট্ৰ’এছিয়াটিক মূলৰ তালিকা প্ৰস্তুত কৰিছে, য’ত Shortoৰ Proto-Mon-Khmerৰ ''*baːn'' অৰ্থাৎ “pedestal dish”, Kuiৰ ''phian'' অৰ্থাৎ “pedestal tray”,Surin Khmerৰ ''piːan'''' অৰ্থাৎ “tray with pedestal”, T’inৰ ''phɨan'' অৰ্থাৎ “tray”, আৰু Nyah Kurৰ ''kǝbíǝn'' অৰ্থাৎ “bamboo food tray”। Blenchয়ে এই শব্দ পৰিয়ালটোক পুৰণি চীনা ''*bˤan'' অৰ্থাৎ “ট্ৰেই”ৰ সৈতে তুলনা কৰিছে। তেওঁ লগতে থাই আৰু শ্বান ভাষাত পোৱা ৰূপটো ও চীনা ভাষাৰ পৰা যোৱা ("plausibly a regional Chinese borrowing”) বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Blench |first=Roger |chapter=Basketry in Austroasiatic |editor-last=Alves |editor-first=Mark |title=Austroasiatic Linguistics in Honour of Michel Ferlus |publisher=JSEALS Special Publication |year=2025 |pages=87–88 |url=https://icaal.net/wp-content/uploads/2026/01/AA-Linguistics-in-Honour-of-Michel-Ferlus-2025.pdf |access-date=15 June 2026}}</ref> থাই/শ্যাম ৰাজ্যসমূহৰ থাইলেণ্ডত উত্থান হোৱাৰ আগতেই কম্বোডিয়া আৰু সংশ্লিষ্ট মূল ভূখণ্ডীয় দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক প্ৰেক্ষাপটত শৰাই জাতীয় পাত্ৰৰ উপস্থিতি পোৱা যায়। হেং পিফালে খ্ৰীষ্টীয় ৩০০–৫০০ চনৰ প্ৰাক-আংকোৰীয় যুগৰ উত্তৰণৰ বিষয়ে আলোচনা কৰোঁতে উত্তৰ-পূব থাইলেণ্ড আৰু কম্বোডিয়াৰ প্ৰাগৈতিহাসিক স্থানসমূহত "pedestalled dishes and bowls" অৰ্থাৎ শৰাই জাতীয় পাত্ৰ আৰু বাটিৰ উপস্থিতিৰ কথা উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Heng |first=Piphal |title=Transition to the Pre-Angkorian period (300–500 CE): Thala Borivat and a regional perspective |journal=Journal of Southeast Asian Studies |volume=47 |issue=3 |year=2016 |pages=484–505 |doi=10.1017/S0022463416000369 |url=https://www.cambridge.org/core/journals/journal-of-southeast-asian-studies/article/transition-to-the-preangkorian-period-300500-ce-thala-borivat-and-a-regional-perspective/AEC80A473E33ED556489658939C261D2 |access-date=15 June 2026}}</ref> তেওঁ কম্বোডিয়াৰ Tuol Neakta Kang Memay স্থানৰ পৰা পোৱা এটা পেডেষ্টেলযুক্ত বাটিৰ ছবিও প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Heng |first=Piphal |year=2016 |title=Transition to the Pre-Angkorian period (300–500 CE): Thala Borivat and a regional perspective |journal=Journal of Southeast Asian Studies |volume=47 |issue=3 |pages=484–505 |doi=10.1017/S0022463416000406}}</ref> [[এংকৰ ৱাট|এংকৰ বছৰেই]] স্থানৰ প্ৰাচীন কম্বোডীয় মৃত্শিল্পৰ মাজতো এনে পেডেষ্টেলযুক্ত থালৰ আকৃতিৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে; Miriam T. Stark-এ এংকৰ বৰেইৰ মৃত্শিল্পৰ ভিতৰত শৰাই জাতীয় থালৰ বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Stark |first=Miriam T. |year=2019 |title=Earthenware Ceramic Technologies of Angkor Borei, Cambodia |journal=Udaya, Journal of Khmer Studies |volume=14 |pages=109–132}}</ref> একেদৰেই UNESCOয়ে প্ৰকাশিত খমেৰ ৰূপালী শিল্প সম্পৰ্কীয় এখন গ্ৰন্থৰ মতে প্ৰাক-আংকোৰীয় আৰু আংকোৰীয় শিলালিপিত কম্বোডীয় সকলে ব্যৱহাৰ কৰা ৰূপালী সামগ্ৰীৰ ভিতৰত পেডেষ্টেল যুক্ত থাল আৰু ট্ৰেৰও বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Kong |first=Vireak |year=2009 |title=Khmer Silverwares |publisher=UNESCO |location=Phnom Penh |url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000187953 |access-date=9 June 2026}}</ref> থাই সকলৰ আয়ুথিয়া ৰাজ্য ১৩৫১ চনত প্ৰতিষ্ঠা হৈছিল আৰু ইয়াৰ ৰাজ দৰবাৰৰ সংস্কৃতি আংকোৰৰ সাংস্কৃতিৰ আৰ্হিৰে গঢ় লোৱা বুলি কোৱা হয়।<ref>{{cite encyclopedia |title=History of Thailand |encyclopedia=Encyclopaedia Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/history-of-Thailand |access-date=9 June 2026}}</ref><ref>{{cite encyclopedia |title=Khmer Empire |encyclopedia=Encyclopaedia Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Khmer-Empire |access-date=9 June 2026}}</ref>উল্লেখযোগ্য যে তেতিয়ালৈকে থাই/টাই সকলৰ প্ৰবজন ঘটা নাছিল<ref>{{cite journal |last=Evans |first=Grant |title=The Tai Original Diaspora |journal=Journal of the Siam Society |volume=104 |year=2016 |pages=1–14 |url=https://thesiamsociety.org/wp-content/uploads/2016/04/JSS_104_0b_Evans_TaiOriginalDiaspora.pdf |access-date=15 June 2026}}</ref>। সেয়েহে ধৰিব পৰা যায় যে থাই বা তাই সকলৰ আগমনৰ আগৰে পৰা খমেৰ সকলে বান/ফান নামৰ শৰাই জাতীয় পাত্ৰ ব্যৱহাৰ কৰি আহিছিল। * টাই সকলৰ ফান খমেৰ সকলৰ দৰে থাই সকলেও এই পাত্ৰক "ফান" কয়। থাই বা অন্য টাই সকলে শৰাই জাতীয় সম্পাদ খমেৰ সকলৰ সম্পৰ্কত অহাৰ আগতে ব্যৱহাৰ কৰিছিল নে নাই তাৰ তথ্য পোৱা নাযায়। আনহাতে টাই জনগোষ্ঠীসমূহ দক্ষিণমুখী হৈ মন আৰু খমেৰ সভ্যতাৰ প্ৰভাৱাধীন অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰাৰ পিছত খমেৰ দৰবাৰৰ সংস্কৃতি, ৰাজকীয় অনুষ্ঠান বা ভাৰতৰ সংস্কৃতিৰ দ্বাৰা প্ৰভাৱিত আচাৰ-ব্যৱহাৰ সংস্কৃতিৰ বহু উপাদান গ্ৰহণ কৰিছিল বুলি জনা যায়।<ref>{{cite web |title=History of Thailand: Mon-Khmer civilizations |website=Encyclopaedia Britannica |publisher=Encyclopaedia Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/history-of-Thailand |access-date=15 June 2026}}</ref>প্ৰাচীন কালৰ প্ৰোটো-খমেৰ সকলৰ দৰে থাই সকলৰ "ফান" শব্দটোও পুৰণি চীনা ভাষাৰ থাল বা ট্ৰে বুজোৱা ''*bˤan'' শব্দৰ পৰা লোৱা হৈছে।<ref>{{cite web |title=พาน |website=Wiktionary |url=https://en.wiktionary.org/wiki/%E0%B8%9E%E0%B8%B2%E0%B8%99 |access-date=15 June 2026}}</ref> টাই ভাষাসমূহ যেনে থাই ভাষাত พาน (ফান), লাও ভাষাত ພານ (phān), টাই ডাম ꪝꪱꪙ বা ꪟꪱꪙ টাই য়াই ভাষাত ပၢၼ်ႉ আদিয়ে থাল সদৃশ পাত্ৰক বুজোৱা হয় যি চীনা ভাষাৰ 盤 পানৰ পৰা আহিছে যাৰ অৰ্থ থাল (tray)।<ref>“พาน” in Thai Dictionary Project (TDP) (UC Berkeley 1964) (plus additional data from the Royal Institute of Thailand (RI) and NECTEC's LEXITRON project (LEX)). Searchable online at {{url|SEAlang.net}}</ref> টাই-আহোম ভাষাত এনে পাত্ৰক ফুন (𑜇𑜥𑜃𑜫) বুলি কোৱা হয়।<ref>{{Cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |author-link=Golap Chandra Barua |title=Ahom-Assamese-English Dictionary |publisher=Baptist Mission Press |location=Calcutta |year=1920 |page= 138|url=https://ia801408.us.archive.org/2/items/in.ernet.dli.2015.463794/2015.463794.Ahom-assamese-english-Dictionary.pdf |access-date=2026-06-14}}</ref> থাই সকলৰ মাজত ফান এটা উচ্চ স্তৰীয় পৰম্পৰাগত বাচন।<ref>{{Cite journal |last1=Titrassamee |first1=Songsak |last2=Lamduan |first2=Somchai |last3=Phaengsoi |first3=Kosit |date=2014-06-12 |title=Bai Sri Su Khwan: Spirit Blessing in North-eastern Thailand |journal=Asian Culture and History |volume=6 |issue=2 |pages=134–138 |publisher=Canadian Center of Science and Education |doi=10.5539/ach.v6n2p134 |issn=1916-9655 |url=https://patricklepetit.jalbum.net/ANIMISM%20AND%20RELIGION/LIBRARY/Bai_Sri_Su_Khwan_Spirit_Blessing_in_North-eastern.pdf |access-date=2026-06-14 }}</ref> টাই লাও আৰু ফু টাই সকলৰ পৰম্পৰাগত অনুষ্ঠান বাই চ্ৰি চু খৱানত দুটা মুখ্য সামগ্ৰীৰ ভিতৰত ফান খাও (খাদ্য থোৱা ফান) অন্যতম।<ref>{{Cite journal |last1=Titrassamee |first1=Songsak |last2=Lamduan |first2=Somchai |last3=Phaengsoi |first3=Kosit |date=2014-06-12 |title=Bai Sri Su Khwan: Spirit Blessing in North-eastern Thailand |journal=Asian Culture and History |volume=6 |issue=2 |pages=134–138 |publisher=Canadian Center of Science and Education |doi=10.5539/ach.v6n2p134 |issn=1916-9655 |url=https://patricklepetit.jalbum.net/ANIMISM%20AND%20RELIGION/LIBRARY/Bai_Sri_Su_Khwan_Spirit_Blessing_in_North-eastern.pdf |access-date=2026-06-14 |page= }}</ref> * দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অন্য শৰাই জাতীয় পাত্ৰ খমেৰ আৰু তাই বাদেও দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অন্য দেশসমূহতো শৰাই-জাতীয় পেডেষ্টেলযুক্ত পাত্ৰ বা নৈবেদ্য-ট্ৰে দেখা যায়। মিয়ানমাৰত ইয়াৰ এটা স্বতন্ত্ৰ ঢাকনিযুক্ত লাখ-পাত্ৰ ৰূপ দেখা যায়, যাক hsun-ok বুলি কোৱা হয়। এই পাত্ৰ বৌদ্ধ ভিক্ষু আৰু বিহাৰলৈ খাদ্য বা নৈবেদ্য আগবঢ়োৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত হয়, আৰু সাধাৰণতে বাঁহ বা কাঠৰ গাঁথনিৰ ওপৰত লাখ-লেপ দি নিৰ্মাণ কৰা হয়।<ref>{{cite web |title=Conserving a Burmese offering vessel |website=British Museum |publisher=The British Museum |date=13 September 2023 |url=https://www.britishmuseum.org/blog/conserving-burmese-offering-vessel |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Buddhist offering vessel (hsun ok) |website=Art Gallery of South Australia Collection |publisher=Art Gallery of South Australia |url=https://www.agsa.sa.gov.au/collection-publications/collection/works/buddhist-offering-vessel-hsun-ok/24828/ |access-date=15 June 2026}}</ref> দ্বীপীয় দক্ষিণ-পূব এছিয়াতো এনে পেডেষ্টেলযুক্ত ট্ৰে বা পাত্ৰৰ ব্যৱহাৰ পোৱা যায়। ইণ্ডোনেশিয়াৰ বালিত দুলাং (dulang) নামে জনা ওখ পায়াযুক্ত ট্ৰে ধৰ্মীয় বা আনুষ্ঠানিক নৈবেদ্য বহন কৰাৰ বাবে ব্যৱহৃত হয়। ফিলিপাইনছৰ ৰাষ্ট্ৰীয় মিউজিয়াময়ে উল্লেখ কৰিছে যে বালিৰ এই দুলাং-সমূহ পূজা পাতল বা নীতি নিয়মত বিভিন্ন সামগ্ৰী আগবঢ়াবলৈ ব্যৱহাৰ ৰা হয়। দক্ষিণ ফিলিপাইনছৰ Maranao আৰু Maguindanao সমাজত তাবাক নামে জনা পিতলৰ শৰাই জাতীয় পাত্ৰ বিশেষ অনুষ্ঠানত খাদ্য পৰিবেশনৰ বাবে ব্যৱহৃত হয়।<ref>{{cite web |title=Earthenware Pedestalled Bowls |website=National Museum of the Philippines |publisher=National Museum of the Philippines |date=7 December 2021 |url=https://www.nationalmuseum.gov.ph/2021/12/07/earthenware-pedestalled-bowls/ |access-date=15 June 2026}}</ref> জাভাৰ মধ্যযুগীয় শিল্পতো শৰাই জাতীয় পাত্ৰৰ উদাহৰণ পোৱা যায়।<ref>{{cite web |title=Offering tray (talam) |website=The Metropolitan Museum of Art |publisher=The Metropolitan Museum of Art |url=https://www.metmuseum.org/art/collection/search/715081 |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Offering Vessel in the Form of a Female Head |website=Los Angeles County Museum of Art |publisher=LACMA |url=https://collections.lacma.org/node/175545 |access-date=15 June 2026}}</ref> ===অসমত শৰাই আৰু বটাৰ প্ৰচলন=== চীন-তিব্বতীয় বা তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় মূলৰ‌ [[চুতীয়া ৰাজ্য]] আৰু টাই মূলৰ [[আহোম ৰাজ্য]] দুয়োতে বটা বা শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। [[যোৰহাট জিলা]]ৰ তিতাবৰ অঞ্চলৰ চুতীয়া লোক এঘৰত পুৰণি বাকচ এটাত ভৰাই সংৰক্ষিত কৰি থোৱা চুতীয়া ৰাজ্যৰ দিনীয়া বটা উদ্ধাৰ কৰা হৈছে। বটাতোত অসমীয়া লিপিত খোদিত আছে "১৩১৭ সন ছাৰি শাবন মাশ"। অৰ্থাৎ ১৩৯৫ চনৰ(১৩১৭ শক) চাৰি শাওণত এই বঁটা টো নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল বা গ্ৰহণ কৰা হৈছিল।<ref> [https://archive.org/details/chutia-bota-1395 Image of the Bota dated to 1395 AD.]</ref> চুতীয়া সকলৰ দৰে [[ডিমাছা জনগোষ্ঠী|ডিমাছা]] সকলেও শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা দেখা যায়।<ref>{{cite web |title=horai |url=https://www.xobdo.org/dic/horai |website=Xobdo |access-date=14 June 2026}}</ref> ডিমাছা ভাষাত এই পাত্ৰক ''"শৰাই"'' বুলিয়ে জনা যায়। তদুপৰি ডিমাছা সকলৰ পাৰম্পৰিক বস্ত্ৰ শিল্পত ''হ'ৰাইমিন'' নামৰ শৰাইৰ মটিফটোও(motif) সংৰক্ষণ কৰি থোৱা দেখা যায়।<ref>{{cite web |last=ROOHI |title=Weaving in indigenous Dimasa community of Assam |url=https://in.boell.org/en/weaving-indigenous-dimasa-community-assam |website=Heinrich Böll Stiftung |date=19 December 2019 |access-date=14 June 2026}}</ref> আহোম ভাষাত শৰাইখনক ''"ফোন"'' বুলি কোৱা হয়। একেইটা শব্দয়েই মাইহাং থাল খনকো বুজায়। এই শব্দৰ গুৰি পুৰণি চীনা ভাষাৰ থাল বা ট্ৰে বুজোৱা ''"পান''" শব্দ আৰু থাই বা শান ভাষাত শৰাই জাতীয় পাত্ৰক ''"ফান"'' কোৱা হয়।<ref>[https://en.wiktionary.org/wiki/%E0%B8%9E%E0%B8%B2%E0%B8%99 Borrowed from Old Chinese 盤 (OC *baːn, “tray”). Cognate with Lao ພານ (phān), Tai Dam ꪝꪱꪙ or ꪟꪱꪙ, Burmese ဗန်း (ban:, “tray”), Shan ပၢၼ်ႉ (pâ̰an, “tray”), and possibly Khmer ពាន (piən) (Pou and Jenner, 1980-1981)]</ref> যিহেতু অসমত শৰাই বুজাবলৈ "ফোন" শব্দৰ সলনি পুৰণি "শৰাই" শব্দয়ে ব্যৱহাৰ কৰা হয়, গতিকে ধৰিব পাৰি যে খমেৰ সকলে ব্যৱহাৰ কৰা পাত্ৰৰ দৰে অসমৰ শৰাই খনও প্ৰাগ-আহোম যুগৰ পৰাই ব্যৱহাৰ কৰি অহা হৈছে। অসমলৈ আহি শৰাই আৰু মাইহাং—এই দুয়োবিধ পাত্ৰৰ সাদৃশ্য দেখা পাই আহোমসকলে হয়তো দুয়োবিধকে ব্যাখ্যা কৰিবলৈ “ফোন” শব্দ ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ লৈছিল। যিহেতু ঢাকনিযুক্ত শৰাইখন বাৰ্মিজ সকলৰ মাজত পোৱা যায়, গতিকে এইখন পাছৰ কালত আহোম ৰাজ্যৰ দিনত বাৰ্মাৰ পৰা গ্ৰহণ কৰা হ'ব পাৰে। পাছলৈ শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰদেৱৰ দিনত শৰাই নৱবৈষ্ণৱ ধৰ্মত অন্তভুক্ত কৰা হয় আৰু কালক্ৰমত অসমীয়া সংস্কৃতিৰ এক বিশেষ অংশ হৈ পৰে। [[File:Xorai worship.webp|thumb|নামঘৰত ব্যৱহাৰ হোৱা শৰাই।]] === অতিথি-আদৰণিত তামোল-পাণ আৰু শৰাই=== অসমীয়া সমাজত তামোল-পাণ আতিথ্য, সন্মান, ভক্তি আৰু মিত্ৰতাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰতীক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। শৰাইত তামোল-পাণ আগবঢ়াই অতিথিক আদৰণি জনোৱা পৰম্পৰা এটা স্তৰিত সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা বুলি বুজিব পাৰি—প্ৰথমে দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক বিস্তৃত আতিথ্য-সংস্কৃতি, তাৰ পাছত ভাৰতীয় ধৰ্মীয়-সামাজিক আচাৰৰ সৈতে ইয়াৰ সংযোগ, আৰু শেষত অসমীয়া কাঁহ-পিতলৰ শৰাই বা বঁটাৰ জৰিয়তে ইয়াৰ স্থানীয় ৰূপায়ণ। এই প্ৰথাৰ আটাইতকৈ প্ৰাচীন স্তৰটো দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক লোক সকলৰ তামোল-পাণভিত্তিক আতিথ্য পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত হ’ব পাৰে। খাচী সমাজত ''kwai'' বা তামোল-পাণ অতিথিক আগবঢ়োৱা এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সামাজিক শিষ্টাচাৰ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। ''Shikyntien kwai'' নামৰ খাচী পৰম্পৰাত ঘৰত অহা যিকোনো অতিথিক ''kwai'' আগবঢ়োৱাটো সৌজন্যৰ চিন বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Shikyntien Kwai: A Folklore about Betel Hospitality in Khasi Society |url=https://www.necarf.org/home/articles/54/shikyntien-kwai-a-folklore-about-betel-hospitality-in-khasi-society |website=NECARF |date=14 October 2020 |access-date=9 June 2026}}</ref> খাচীসকল অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক ভাষাপৰিয়ালৰ অন্তৰ্গত হোৱা বাবে, অসমীয়া তামোল-পাণ আতিথ্যৰ গভীৰ স্তৰটো পূব ভাৰতৰ অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াগত betel-areca সংস্কৃতিৰ সৈতে তুলনা কৰিব পাৰি, যদিও ইয়াৰ পৰা অসমীয়া প্ৰথাটো প্ৰত্যক্ষভাৱে খাচী বা অন্য কোনো একক অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক উৎসৰ পৰা আহিছে বুলি নিশ্চিতভাৱে ক’ব নোৱাৰি। পাছৰ স্তৰত এই তামোল-পাণ আতিথ্যৰ প্ৰথা ভাৰতীয় ধৰ্মীয় আৰু সামাজিক আচাৰৰ সৈতে একীভূত হয়। এছ. চি. আহুজা আৰু উমা আহুজাই betel leaf আৰু areca nut-ক আতিথ্য, শুভতা, সন্মান, সামাজিক প্ৰতিশ্ৰুতি আৰু ধৰ্মীয় নিবেদনৰ প্ৰতীক হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছে। তেওঁলোকৰ মতে ভাৰতৰ বহু সামাজিক আৰু ধৰ্মীয় আচাৰত তামোল-পাণ ব্যৱহাৰ হয়, আৰু অসমীয়া বিবাহত তামোল-পাণ প্ৰায় পোন্ধৰটা আচাৰত উপস্থিত থাকে।<ref>{{cite journal |last1=Ahuja |first1=S. C. |last2=Ahuja |first2=Uma |year=2011 |title=Betel Leaf and Betel Nut in India: History and Uses |journal=Asian Agri-History |volume=15 |issue=1 |pages=13–35 |url=https://www.researchgate.net/publication/292469329_Betel_leaf_and_betel_nut_in_India_History_and_uses |access-date=9 June 2026}}</ref> সেয়ে অসমীয়া সমাজত তামোল-পাণ কেৱল মুখশুদ্ধিৰ সামগ্ৰী নহয়; ই আতিথ্য, শুভেচ্ছা, বিবাহ, সামাজিক স্বীকৃতি আৰু ধৰ্মীয় পবিত্ৰতাৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে। এই তামোল-পাণ পৰম্পৰাই অসমত শৰাই আৰু বঁটাৰ জৰিয়তে এক বিশেষ স্থানীয় ৰূপ লাভ কৰে। অসম চৰকাৰৰ সংস্কৃতি-সম্পৰ্কীয় তথ্য অনুসৰি, তামোল-পাণ বা গুৱাপাণক ভক্তি, সন্মান আৰু মিত্ৰতাৰ নিবেদন হিচাপে ধৰা হয়, আৰু অতিথিক আদৰণি তথা ধন্যবাদ জনোৱাৰ চিহ্ন হিচাপে শৰাইত তামোল-পাণ আগবঢ়োৱা হয়। একেটা উৎসত শৰাইক নামঘৰ বা পূজাস্থলীত প্ৰসাদ আৰু অন্যান্য নিবেদন আগবঢ়োৱাৰ পাত্ৰ হিচাপেও বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Culture of Assam |url=https://assam.gov.in/about-us/391 |website=Assam State Portal |publisher=Government of Assam |access-date=9 June 2026}}</ref> ইয়াৰ পৰা বুজা যায় যে তামোল-পাণৰ সামাজিক অৰ্থ বহল আঞ্চলিক পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত হলেও, কাঁহ-পিতলৰ শৰাই বা বঁটাত তাক আগবঢ়োৱাৰ ৰূপটো অসমীয়া ধাতু-শিল্প আৰু সামাজিক আচাৰৰ সৈতে বিশেষভাৱে যুক্ত। == ধৰ্মীয় তাৎপৰ্য == পৰৱৰ্তী সময়ত আহোম সংস্কৃতিৰপৰা গ্ৰহণ কৰা শৰাই অসমীয়া সমাজ আৰু নামঘৰীয়া ধৰ্মীয় পৰম্পৰাৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশত পৰিণত হয়। নামঘৰত ভাগৱত স্থাপনৰ বাবে শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল, যিয়ে অসমীয়া আধ্যাত্মিক জীৱনত [[File:Sankaradeva.jpg|thumb|right|220px|শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]] ১৫শ আৰু ১৬শ শতিকাত [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]]ৰ একশৰণ নামধৰ্ম আন্দোলনে শৰাই আৰু বটাৰ তাৎপৰ্য নতুন ৰূপ দিয়ে। শংকৰদেৱে পুৰণি অসমীয়া সাংস্কৃতিক পৰিসৰৰপৰা শৰাইৰ ব্যৱহাৰ গ্ৰহণ কৰি ইয়াক অসমীয়া বৈষ্ণৱ সমাজত অন্তৰ্ভুক্ত কৰে। নামঘৰৰ মাজভাগত শৰাইৰ ওপৰত ভাগৱত স্থাপন কৰি তেওঁ দেখুৱাইছিল যে ঈশ্বৰ সকলোৰে বাবে সমান। সেই নামঘৰত শৰাই হৈ উঠে “সমতাৰ প্ৰতীক”—য’ৰপৰা সকলো ভক্তক সমানে প্ৰসাদ বিতৰণ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday |date=20 March 2021 }}</ref> == ঐতিহ্য == শৰাই আৰু বটাৰ ঐতিহ্যৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশ হৈছে—ই কেৱল ৰাজকীয় বস্তু হৈ নাথাকি অসমীয়া সমাজৰ সামূহিক হৃদস্পন্দনত পৰিণত হোৱা।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday }}</ref> শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। তামোল-পাণ আগবঢ়োৱাৰ মাধ্যমেৰে শৰাই আৰু বটা “সন্মানৰ আচাৰ” হিচাপে সমগ্ৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত একত্ৰিত সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা সৃষ্টি কৰে। এই আধ্যাত্মিক ৰূপান্তৰৰ ফলত শৰাই আৰু বটা কেৱল ৰাজকীয় ক্ষমতাৰ প্ৰতীক হৈ নাথাকি সামাজিক ঐক্য, সমতা আৰু অসমীয়া জাতীয় আত্মাৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশত পৰিণত হয়।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday |date=20 March 2021 }}</ref> == চাওক == * [[অসমীয়া সংস্কৃতি]] * [[তামোল-পাণ]] * [[নামঘৰ]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} rhkpreb5divg34oizioors7wc73mzp7 612400 612386 2026-06-15T11:24:33Z Ananya Taye 28065 /* তিব্বতীয় শৰাই-বাটি জাতীয় পাত্ৰ */ 612400 wikitext text/x-wiki '''শৰাই''' আৰু '''বটা''' অসমৰ অন্যতম প্ৰতীকী পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। কাঁহ বা বেল-মেটেলৰে নিৰ্মিত এই শিল্পবস্তু অসমীয়া সমাজত মৰ্যাদা, সন্মান আৰু সাংস্কৃতিক গৌৰৱৰ প্ৰতীক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। সাধাৰণতে তলত এটা থিয়াভাগ থকা ওপৰৰ থাল সদৃশ গঠনযুক্ত শৰাই ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠান, সামাজিক অনুষ্ঠান আৰু বিশেষকৈ অতিথি সম্ভাষণত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। অসমীয়া আৰু আহোম সংস্কৃতিত শৰাই আগবঢ়োৱা মানে আন্তৰিকতা, আতিথ্য আৰু গভীৰ সন্মান প্ৰকাশ কৰা। [[File:Xorai-শৰাই.jpg|thumb|right|250px|পৰম্পৰাগত অসমীয়া শৰাই]] সাধাৰণতে ইয়াত তামোল-পাণ, মিঠাই আৰু আন আন আনুষ্ঠানিক সামগ্ৰী আগবঢ়োৱা হয়। কিছুমান শৰাইত অলংকৃত ঢাকনি থাকে, যিয়ে ইয়াৰ সৌন্দৰ্য আৰু আধ্যাত্মিক তাৎপৰ্য বৃদ্ধি কৰে; আন কিছুমান আকৌ মুকলি ৰূপত থাকে। লক্ষণীয় যে, অতিথি সম্ভাষণ আৰু ধৰ্মীয় নিবেদনৰ বাবে ব্যৱহৃত এনে উচ্চভিত্তিযুক্ত থাল বা পাত্ৰৰ ধাৰণা এছিয়াৰ আন বহু অঞ্চলতো—বিশেষকৈ চীন, তিব্বত, নেপাল আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াত দেখিবলৈ পোৱা যায়। যদিও শৰাই আৰু বটা একে ধৰণৰ সামগ্ৰী আৰু মূল নক্সাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ় লৈ উঠিছে, তথাপি সময়ৰ লগে লগে এই দুয়োটা পৃথক শিল্পবস্তু হিচাপে বিকশিত হয়। শৰাই সাধাৰণতে ওপৰত এটা সমতল থাল আৰু তলত এটা থিয়াভাগযুক্ত, আনহাতে বটা হৈছে বাটিৰ দৰে পাত্ৰ, যি বহু সময়ত শৰাইৰ সৈতে একেলগে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=Fragmented Memories: Struggling to Be Tai-Ahom in India |url=https://archive.org/details/fragmentedmemori0000saik |publisher=Duke University Press |location=Durham |year=2004 |isbn=9780822334255 |access-date=5june 2025 }}</ref> == ইতিহাস == === প্ৰাচীন চীনা উৎস === [[File:Warring States Bronze Dou 02.jpg|thumb|right|250px|যুদ্ধৰত ৰাজ্যসমূহৰ যুগৰ ব্ৰঞ্জৰ ডৌ পাত্ৰ]] শৰাই আৰু বটাৰ শিকড় চীন জনগোষ্ঠীৰ এক প্ৰাচীন সাংস্কৃতিক ধাৰাৰ সৈতে জড়িত। "Dou " (豆) নামে পৰিচিত উচ্চভিত্তিযুক্ত বাটিৰ আকৃতি প্ৰথমে চীনত নৱপ্ৰস্তৰ যুগত দেখা যায়। ওপৰত পাত্ৰ আৰু তলত থিয়াভাগ থকা এই গঠন প্ৰায় ৬,০০০–৭,০০০ বছৰ আগতে (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৫০০০–৪০০০) উৎপত্তি লাভ কৰে, আৰু ইয়াৰ মূল আকৃতি ইয়াংশাও সংস্কৃতি আৰু ডাৱেনকʼ সংস্কৃতিত বিকশিত হয়। ভাষাতাত্ত্বিক আৰু জিনগত গৱেষকৰ মতে [[চীনা-তিব্বতীয় ভাষা|চীন-তিব্বতীয়]] বা তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় ভাষা পৰিয়ালৰ লোক সকলৰ আদিম বিস্তাৰ উত্তৰ চীনৰ ইয়াংশাও আৰু মাজিয়াও সভ্যতাৰ পৰা হৈছিল।<ref>{{cite journal |last1=Zhang |first1=Menghan |last2=Yan |first2=Shi |last3=Pan |first3=Wuyun |last4=Jin |first4=Li |year=2019 |title=Phylogenetic evidence for Sino-Tibetan origin in northern China in the Late Neolithic |journal=Nature |volume=569 |pages=112–115 |doi=10.1038/s41586-019-1153-z}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Zhang |first1=Hanzhi |last2=Ji |first2=Ting |last3=Pagel |first3=Mark |last4=Mace |first4=Ruth |year=2020 |title=Dated phylogeny suggests early Neolithic origin of Sino-Tibetan languages |journal=Scientific Reports |volume=10 |article-number=20792 |doi=10.1038/s41598-020-77404-4}}</ref> যিহেতু অসমৰ বড়ো-গাৰো বা বড়ো-কছাৰী মূলীয় ভাষাসমূহ তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় ভাষা পৰিয়ালৰ এটা শাখা হিচাপে গণ্য কৰা হয়,‌গতিকে চীনৰ এই সভ্যতাৰ পৰাই অসমৰ [[বড়ো-কছাৰী]] মূলীয় জনগোষ্ঠী সমূহৰ উৎপত্তি হৈছে বুলি ক'ব পৰা যায়।<ref>{{cite book |last=DeLancey |first=Scott |year=2012 |chapter=On the Origins of Bodo-Garo |editor-last=Morey |editor-first=Stephen |editor2-last=Post |editor2-first=Mark W. |title=North East Indian Linguistics |volume=4 |publisher=Cambridge University Press India |pages=3–20}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত [[ঝৌ সাম্ৰাজ্য]]ৰ (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১০৪৬–২৫৬) যুগত “ডৌ” চীনা ধৰ্মীয়-আনুষ্ঠানিক সংস্কৃতিৰ এক বিশেষ প্ৰতীকত পৰিণত হয়। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। [[File:Spring & Autumn Bronze Dou, Xinzheng.jpg|thumb|right|250px|বসন্ত আৰু শৰৎ যুগৰ ব্ৰঞ্জৰ ডৌ পাত্ৰ, চিনঝেং]] ঝৌ সমাজত জীৱন “লি” বা আচাৰ-ব্যৱস্থাৰ নিয়মেৰে পৰিচালিত হৈছিল। সেই ব্যৱস্থাত ডৌ কেৱল এটা খাদ্যপাত্ৰ নাছিল; ই আছিল পূৰ্বপুৰুষৰ সৈতে আত্মিক যোগাযোগ স্থাপন কৰা এক পৱিত্ৰ আচাৰিক পাত্ৰ। ঝৌ লোকসকলে বিশ্বাস কৰিছিল যে সঠিকভাৱে পূৰ্বপুৰুষক নিবেদন কৰিলে ঐশ্বৰিক আশীৰ্বাদ লাভ হয়—যেনে সুৰক্ষা আৰু উন্নত ফচল। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। [[File:Dou with an inland hunting scene.jpg|thumb|right|250px|শিকাৰ দৃশ্য খোদিত প্ৰাচীন ডৌ পাত্ৰ]] ===চীনৰ পৰা শৰাই সংস্কৃতিৰ বিস্তাৰ=== কালক্ৰমত চীনৰ পৰা শৰাই জাতীয় পাত্ৰ চীন তিব্বতীয় মূলৰ বাৰ্মিজ<ref>[https://archive.org/details/burmese-hsun-ok Traditional Burmese Offering Tray Hsun-Ok]</ref>, তিব্বত, নেপাল<ref>[https://archive.org/details/nepal-offering-tray Traditional Nepalese Offering tray]</ref>, অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক মূলৰ কম্বোডিয়া, ভিয়েটনাম, টাই মূলৰ থাইলেণ্ড, অষ্ট্ৰোনেচিয়ান মূলৰ মালয়েছিয়া, ইত্যাদি অঞ্চললৈ বিয়পি পৰে। বৌদ্ধ ধৰ্মত শৰাইৰ মহৎ আটাইতকৈ বেছি। এই সকলো দেশত শৰাই জাতীয় পাত্ৰ ভগৱানৰ আগত সেৱা কৰিবলৈ আগ বঢ়োৱা হয়। ===তিব্বতীয় শৰাই-বাটি জাতীয় পাত্ৰ=== তিব্বতী বৌদ্ধ সংস্কৃতিতো নৈবেদ্য আগবঢ়োৱাৰ বাবে pedestal‌ যুক্ত বাটি আৰু ট্ৰে-জাতীয় ধাৰ্মিক পাত্ৰ কিছুমান ব্যৱহাৰ কৰা হয়। Rubin Museum-ৰ মতে, তিব্বতী ''stemmed offering bowls'' ধাৰ্মিক ৰীতি-নীতি আৰু দৈনন্দিন ভোগ নিৰ্মালীৰ বাবে ব্যৱহৃত হয়।<ref>{{cite web |title=Stemmed Offering Bowl |website=Rubin Museum of Himalayan Art |publisher=Rubin Museum of Himalayan Art |url=https://rubinmuseum.org/collection/sc2012-7-6-1-7/ |access-date=15 June 2026}}</ref> তদুপৰি ''mandala offering set'' বা ''mandala plate'' তিব্বতী বৌদ্ধ আচাৰত সমগ্ৰ বিশ্বব্ৰহ্মাণ্ডক বৌদ্ধ ধৰ্ম আৰু সংগলৈ প্ৰতীকীভাৱে নৈবেদ্য হিচাপে আগবঢ়োৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত হয়।<ref>{{cite web |title=Mandala Offering Set |website=Rubin Museum of Himalayan Art |publisher=Rubin Museum of Himalayan Art |url=https://rubinmuseum.org/collection/sc2012-7-6-1-7/|access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Pedestal Bowl|website=Himalayan Art Resources |url=https://www.himalayanart.org/items/3314996 |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Tibetan Buddhist Silver Pedestal Offering Bowl |website=Invaluable |url=https://www.invaluable.com/auction-lot/tibetan-buddhist-silver-pedestal-offering-bowl-13-1206-c-b9d41abb7e |archive-url=https://web.archive.org/web/20260615094050/https://www.invaluable.com/auction-lot/tibetan-buddhist-silver-pedestal-offering-bowl-13-1206-c-b9d41abb7e |archive-date=15 June 2026 |access-date=15 June 2026}}</ref> তিব্বতী বৌদ্ধ আচাৰৰ আন এটা pedestal যুক্ত পাত্ৰ হৈছে ''serkyem'' পাত্ৰ। এই পাত্ৰটো বিশেষকৈ ৰক্ষক দেৱতা বা ধৰ্মপাল সকললৈ নৈবেদ্য আগবঢ়োৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত হয়। এই পাত্ৰ মূলতঃ পানীয়-নৈবেদ্যৰ সৈতে জড়িত; সাধাৰণতে ওপৰৰ বটাত চাহ, মদ বা আন পবিত্ৰ পানীয় ঢালি দিয়া হয় আৰু সেয়া তলৰ শৰাই জাতীয় পাত্ৰত উপচি পৰে। অৱশ্যে বহুতো আচাৰ-অনুষ্ঠানত ''serkyem'' প্ৰায়ে ভোগ নিৰ্মালীৰ আগবঢ়াবলৈও ব্যৱহৃত হয়, য’ত শস্য, মিঠাই, ফল বা ''torma'' জাতীয় খাদ্য-নৈবেদ্যও একেলগে আগবঢ়োৱা হয়।<ref>{{cite web |title=Serkyem Offering in Buddhism: A Comprehensive Guide |website=Evamratna |date=21 November 2023 |url=https://evamratna.com/blogs/evamratna-blogs/serkyem-offering |access-date=15 June 2026}}</ref> তিব্বতী বস্তু-সংস্কৃতিত pedestal যুক্ত পাত্ৰ ধাৰ্মিক ৰীতি-নীতিৰ বাদে দৈনন্দিন চাহ-পানৰ দৰে সামাজিক ব্যৱহাৰতো ব্যৱহাৰ কৰা দেখা যায়। তেনে বহুতো ৰুপ আৰু আন ধাতুৰে গঢ়া বটা জাতীয় পাত্ৰ সংগ্ৰহালয়ত সংৰক্ষিত কৰি ৰখা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Tea Bowl with Stand and Lid |website=Rubin Museum of Himalayan Art |publisher=Rubin Museum of Himalayan Art |url=https://rubinmuseum.org/collection/sc2013-2a-c/ |access-date=15 June 2026}}</ref> ===বাৰ্মিজ শৰাই জাতীয় পাত্ৰ=== বাৰ্মিজ ''ban'' (ဗန်း)-ৰ অৰ্থ “tray” বা ট্ৰে, আৰু সম্পৰ্কীয় বাৰ্মিজ শব্দ ''langpan'' (လင်ပန်း)-ৰ অৰ্থও “tray”। এই দুয়োটা ৰূপ চীনা 盤 শব্দৰ পৰা লোৱা হৈছে, যাৰ পুৰণি/মধ্য চীনা পুনর্গঠিত ৰূপ ''*baːn'' বা ''ban'' আৰু অৰ্থ “dish” বা “tray”।<ref>{{cite web |title=ဗန်း |website=Wiktionary |url=https://en.wiktionary.org/wiki/%E1%80%97%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%B8 |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=လင်ပန်း |website=Wiktionary |url=https://en.wiktionary.org/wiki/%E1%80%9C%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%95%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%B8 |access-date=15 June 2026}}</ref> বাৰ্মিজ পৰম্পৰাত শৰাই জাতীয় মুকলি পাত্ৰ বা pedestal dish ব্যৱহৃত হয়। এনে পাত্ৰক সাধাৰণতে কলত (''kalat'') বুলি কোৱা হয়; Burmese lacquerware-ৰ বৰ্ণনাত ''kalat''-ক pedestal dish হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে, যি খাদ্য আগবঢ়াবলৈ, ৰাজকীয় কাম বা ধাৰ্মিক ৰীতি-নীতিত বস্তু আগবঢ়োৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত হৈছিল।<ref>{{cite web |title=Lacquerware |website=Wikipedia |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Lacquerware |access-date=15 June 2026}}</ref> "কলত"ৰ বাহিৰেও বাৰ্মিজ বস্তু-সংস্কৃতিত ঢাকনিযুক্ত শৰাই দৰে এবিধ পাত্ৰৰ পৃথক উপস্থিতি দেখা যায়। এই পাত্ৰক ''hsun-ok'' বুলি কোৱা হয়। এইটো সাধাৰণতে বাৰ্মিজ সকলৰ বৌদ্ধ নৈবেদ্য বহন বা আগবঢ়োৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত পাত্ৰ।<ref>{{cite web |title=hsun-ok; vessel-stand; bowl |website=British Museum Collection Online |publisher=The British Museum |url=https://www.britishmuseum.org/collection/object/A_1993-1117-1 |access-date=15 June 2026}}</ref> ''Hsun-ok'' সাধাৰণতে লাখ-লেপা বাঁহ বা কাঠেৰে নিৰ্মিত হয়, আৰু ইয়াত এটা পেডেষ্টেল, বাটিৰ দৰে মূল পাত্ৰ, ভিতৰুৱা ট্ৰে আৰু ওপৰত এটা ওখ শিখৰযুক্ত ঢাকনি থাকে।<ref>{{cite web |title=hsun-ok; vessel-stand; bowl |website=British Museum Collection Online |publisher=The British Museum |url=https://www.britishmuseum.org/collection/object/A_1993-1117-1 |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Buddhist offering vessel (hsun ok) |website=Art Gallery of South Australia Collection |publisher=Art Gallery of South Australia |url=https://www.agsa.sa.gov.au/collection-publications/collection/works/buddhist-offering-vessel-hsun-ok/24828/ |access-date=15 June 2026}}</ref> বাৰ্মিজ সকলৰ পৰা বাৰ্মাৰ উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ শানসকলেও বৌদ্ধ ধৰ্মৰ ৰীতি-নীতি পালন কৰিবলৈ ঢাকনিযুক্ত ''Phan Hsun'' ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ লয়। Hsun okৰ লেখী‌য়া এই পাত্ৰটো বাৰ্মিজ বৌদ্ধ নৈবেদ্য-পাত্ৰ পৰম্পৰাৰ এটা স্থানীয় অভিযোজন আছিল।<ref>{{cite web |title=hsun-ok |website=British Museum Collection Online |publisher=The British Museum |url=https://www.britishmuseum.org/collection/object/A_1998-0723-241 |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Burmese Lacquer Hson-ok Offering Box |website=Michael Backman Ltd |url=https://www.michaelbackmanltd.com/archived_objects/burmese-lacquer-hson-ok-offering-box/ |access-date=15 June 2026}}</ref> অৱশ্যে এই প্ৰমাণ বিশেষকৈ শিখৰযুক্ত ঢাকনি থকা লাখৰ ঢাকনিযুক্ত ''hsun-ok''-ৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰযোজ্য; সকলো মুকলি পেডেষ্টেলযুক্ত ট্ৰে বাৰ্মিজ উৎসৰ পৰা আহিছে বুলি ইয়াৰ দ্বাৰা প্ৰমাণিত নহয়। মুকলি উঠা নৈবেদ্য-ট্ৰে সমগ্ৰ মূল ভূখণ্ডীয় দক্ষিণ-পূব এছিয়াত বহুলভাৱে দেখা যায়, কিন্তু ঢাকনিযুক্ত লাখৰ ''hsun-ok'' বিশেষভাৱে বাৰ্মীজ বৌদ্ধ বস্তু-সংস্কৃতিৰ সৈতে অধিক ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত। ===ফান পাত্ৰ=== কম্বোডিয়াৰ আৰু থাই ভাষাত শৰাই জাতীয় পাত্ৰক ''"পান/বান"''<ref>{{cite web |title=ពាន |website=Wiktionary |url=https://en.wiktionary.org/wiki/%E1%9E%96%E1%9E%B6%E1%9E%93 |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Mon-Khmer Languages Database: Khmer |website=SEAlang Library |publisher=Center for Research in Computational Linguistics |url=https://www.sealang.net/monkhmer/database/retrieve.pl?format=html&language=Khmer&sort=gloss |access-date=15 June 2026}}</ref> আৰু ''"ফান"'' কোৱা হয়।<ref>{{cite web |title=Phan (tray) |website=Wikipedia |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Phan_(tray) |access-date=15 June 2026}}</ref> * খমেৰ সকলৰ বান/পান ভাষিক দৃষ্টিকোণৰ পৰা ''বান/পান'' শব্দ-পৰিয়ালটো টাই ভাষা সমূহতকৈ অষ্ট্ৰ-এচিয়াটিক বা খমেৰ ভাষা সমূহত অধিক পুৰণি আৰু ব্যাপকভাৱে বিস্তৃত। Roger Blenchয়ে নিজৰ Austroasiatic basketry terminologyৰ অধ্যয়নত “pedestal tray”ৰ বাবে এটা প্ৰাৰম্ভিক অষ্ট্ৰ’এছিয়াটিক মূলৰ তালিকা প্ৰস্তুত কৰিছে, য’ত Shortoৰ Proto-Mon-Khmerৰ ''*baːn'' অৰ্থাৎ “pedestal dish”, Kuiৰ ''phian'' অৰ্থাৎ “pedestal tray”,Surin Khmerৰ ''piːan'''' অৰ্থাৎ “tray with pedestal”, T’inৰ ''phɨan'' অৰ্থাৎ “tray”, আৰু Nyah Kurৰ ''kǝbíǝn'' অৰ্থাৎ “bamboo food tray”। Blenchয়ে এই শব্দ পৰিয়ালটোক পুৰণি চীনা ''*bˤan'' অৰ্থাৎ “ট্ৰেই”ৰ সৈতে তুলনা কৰিছে। তেওঁ লগতে থাই আৰু শ্বান ভাষাত পোৱা ৰূপটো ও চীনা ভাষাৰ পৰা যোৱা ("plausibly a regional Chinese borrowing”) বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Blench |first=Roger |chapter=Basketry in Austroasiatic |editor-last=Alves |editor-first=Mark |title=Austroasiatic Linguistics in Honour of Michel Ferlus |publisher=JSEALS Special Publication |year=2025 |pages=87–88 |url=https://icaal.net/wp-content/uploads/2026/01/AA-Linguistics-in-Honour-of-Michel-Ferlus-2025.pdf |access-date=15 June 2026}}</ref> থাই/শ্যাম ৰাজ্যসমূহৰ থাইলেণ্ডত উত্থান হোৱাৰ আগতেই কম্বোডিয়া আৰু সংশ্লিষ্ট মূল ভূখণ্ডীয় দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক প্ৰেক্ষাপটত শৰাই জাতীয় পাত্ৰৰ উপস্থিতি পোৱা যায়। হেং পিফালে খ্ৰীষ্টীয় ৩০০–৫০০ চনৰ প্ৰাক-আংকোৰীয় যুগৰ উত্তৰণৰ বিষয়ে আলোচনা কৰোঁতে উত্তৰ-পূব থাইলেণ্ড আৰু কম্বোডিয়াৰ প্ৰাগৈতিহাসিক স্থানসমূহত "pedestalled dishes and bowls" অৰ্থাৎ শৰাই জাতীয় পাত্ৰ আৰু বাটিৰ উপস্থিতিৰ কথা উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Heng |first=Piphal |title=Transition to the Pre-Angkorian period (300–500 CE): Thala Borivat and a regional perspective |journal=Journal of Southeast Asian Studies |volume=47 |issue=3 |year=2016 |pages=484–505 |doi=10.1017/S0022463416000369 |url=https://www.cambridge.org/core/journals/journal-of-southeast-asian-studies/article/transition-to-the-preangkorian-period-300500-ce-thala-borivat-and-a-regional-perspective/AEC80A473E33ED556489658939C261D2 |access-date=15 June 2026}}</ref> তেওঁ কম্বোডিয়াৰ Tuol Neakta Kang Memay স্থানৰ পৰা পোৱা এটা পেডেষ্টেলযুক্ত বাটিৰ ছবিও প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Heng |first=Piphal |year=2016 |title=Transition to the Pre-Angkorian period (300–500 CE): Thala Borivat and a regional perspective |journal=Journal of Southeast Asian Studies |volume=47 |issue=3 |pages=484–505 |doi=10.1017/S0022463416000406}}</ref> [[এংকৰ ৱাট|এংকৰ বছৰেই]] স্থানৰ প্ৰাচীন কম্বোডীয় মৃত্শিল্পৰ মাজতো এনে পেডেষ্টেলযুক্ত থালৰ আকৃতিৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে; Miriam T. Stark-এ এংকৰ বৰেইৰ মৃত্শিল্পৰ ভিতৰত শৰাই জাতীয় থালৰ বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Stark |first=Miriam T. |year=2019 |title=Earthenware Ceramic Technologies of Angkor Borei, Cambodia |journal=Udaya, Journal of Khmer Studies |volume=14 |pages=109–132}}</ref> একেদৰেই UNESCOয়ে প্ৰকাশিত খমেৰ ৰূপালী শিল্প সম্পৰ্কীয় এখন গ্ৰন্থৰ মতে প্ৰাক-আংকোৰীয় আৰু আংকোৰীয় শিলালিপিত কম্বোডীয় সকলে ব্যৱহাৰ কৰা ৰূপালী সামগ্ৰীৰ ভিতৰত পেডেষ্টেল যুক্ত থাল আৰু ট্ৰেৰও বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Kong |first=Vireak |year=2009 |title=Khmer Silverwares |publisher=UNESCO |location=Phnom Penh |url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000187953 |access-date=9 June 2026}}</ref> থাই সকলৰ আয়ুথিয়া ৰাজ্য ১৩৫১ চনত প্ৰতিষ্ঠা হৈছিল আৰু ইয়াৰ ৰাজ দৰবাৰৰ সংস্কৃতি আংকোৰৰ সাংস্কৃতিৰ আৰ্হিৰে গঢ় লোৱা বুলি কোৱা হয়।<ref>{{cite encyclopedia |title=History of Thailand |encyclopedia=Encyclopaedia Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/history-of-Thailand |access-date=9 June 2026}}</ref><ref>{{cite encyclopedia |title=Khmer Empire |encyclopedia=Encyclopaedia Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Khmer-Empire |access-date=9 June 2026}}</ref>উল্লেখযোগ্য যে তেতিয়ালৈকে থাই/টাই সকলৰ প্ৰবজন ঘটা নাছিল<ref>{{cite journal |last=Evans |first=Grant |title=The Tai Original Diaspora |journal=Journal of the Siam Society |volume=104 |year=2016 |pages=1–14 |url=https://thesiamsociety.org/wp-content/uploads/2016/04/JSS_104_0b_Evans_TaiOriginalDiaspora.pdf |access-date=15 June 2026}}</ref>। সেয়েহে ধৰিব পৰা যায় যে থাই বা তাই সকলৰ আগমনৰ আগৰে পৰা খমেৰ সকলে বান/ফান নামৰ শৰাই জাতীয় পাত্ৰ ব্যৱহাৰ কৰি আহিছিল। * টাই সকলৰ ফান খমেৰ সকলৰ দৰে থাই সকলেও এই পাত্ৰক "ফান" কয়। থাই বা অন্য টাই সকলে শৰাই জাতীয় সম্পাদ খমেৰ সকলৰ সম্পৰ্কত অহাৰ আগতে ব্যৱহাৰ কৰিছিল নে নাই তাৰ তথ্য পোৱা নাযায়। আনহাতে টাই জনগোষ্ঠীসমূহ দক্ষিণমুখী হৈ মন আৰু খমেৰ সভ্যতাৰ প্ৰভাৱাধীন অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰাৰ পিছত খমেৰ দৰবাৰৰ সংস্কৃতি, ৰাজকীয় অনুষ্ঠান বা ভাৰতৰ সংস্কৃতিৰ দ্বাৰা প্ৰভাৱিত আচাৰ-ব্যৱহাৰ সংস্কৃতিৰ বহু উপাদান গ্ৰহণ কৰিছিল বুলি জনা যায়।<ref>{{cite web |title=History of Thailand: Mon-Khmer civilizations |website=Encyclopaedia Britannica |publisher=Encyclopaedia Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/history-of-Thailand |access-date=15 June 2026}}</ref>প্ৰাচীন কালৰ প্ৰোটো-খমেৰ সকলৰ দৰে থাই সকলৰ "ফান" শব্দটোও পুৰণি চীনা ভাষাৰ থাল বা ট্ৰে বুজোৱা ''*bˤan'' শব্দৰ পৰা লোৱা হৈছে।<ref>{{cite web |title=พาน |website=Wiktionary |url=https://en.wiktionary.org/wiki/%E0%B8%9E%E0%B8%B2%E0%B8%99 |access-date=15 June 2026}}</ref> টাই ভাষাসমূহ যেনে থাই ভাষাত พาน (ফান), লাও ভাষাত ພານ (phān), টাই ডাম ꪝꪱꪙ বা ꪟꪱꪙ টাই য়াই ভাষাত ပၢၼ်ႉ আদিয়ে থাল সদৃশ পাত্ৰক বুজোৱা হয় যি চীনা ভাষাৰ 盤 পানৰ পৰা আহিছে যাৰ অৰ্থ থাল (tray)।<ref>“พาน” in Thai Dictionary Project (TDP) (UC Berkeley 1964) (plus additional data from the Royal Institute of Thailand (RI) and NECTEC's LEXITRON project (LEX)). Searchable online at {{url|SEAlang.net}}</ref> টাই-আহোম ভাষাত এনে পাত্ৰক ফুন (𑜇𑜥𑜃𑜫) বুলি কোৱা হয়।<ref>{{Cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |author-link=Golap Chandra Barua |title=Ahom-Assamese-English Dictionary |publisher=Baptist Mission Press |location=Calcutta |year=1920 |page= 138|url=https://ia801408.us.archive.org/2/items/in.ernet.dli.2015.463794/2015.463794.Ahom-assamese-english-Dictionary.pdf |access-date=2026-06-14}}</ref> থাই সকলৰ মাজত ফান এটা উচ্চ স্তৰীয় পৰম্পৰাগত বাচন।<ref>{{Cite journal |last1=Titrassamee |first1=Songsak |last2=Lamduan |first2=Somchai |last3=Phaengsoi |first3=Kosit |date=2014-06-12 |title=Bai Sri Su Khwan: Spirit Blessing in North-eastern Thailand |journal=Asian Culture and History |volume=6 |issue=2 |pages=134–138 |publisher=Canadian Center of Science and Education |doi=10.5539/ach.v6n2p134 |issn=1916-9655 |url=https://patricklepetit.jalbum.net/ANIMISM%20AND%20RELIGION/LIBRARY/Bai_Sri_Su_Khwan_Spirit_Blessing_in_North-eastern.pdf |access-date=2026-06-14 }}</ref> টাই লাও আৰু ফু টাই সকলৰ পৰম্পৰাগত অনুষ্ঠান বাই চ্ৰি চু খৱানত দুটা মুখ্য সামগ্ৰীৰ ভিতৰত ফান খাও (খাদ্য থোৱা ফান) অন্যতম।<ref>{{Cite journal |last1=Titrassamee |first1=Songsak |last2=Lamduan |first2=Somchai |last3=Phaengsoi |first3=Kosit |date=2014-06-12 |title=Bai Sri Su Khwan: Spirit Blessing in North-eastern Thailand |journal=Asian Culture and History |volume=6 |issue=2 |pages=134–138 |publisher=Canadian Center of Science and Education |doi=10.5539/ach.v6n2p134 |issn=1916-9655 |url=https://patricklepetit.jalbum.net/ANIMISM%20AND%20RELIGION/LIBRARY/Bai_Sri_Su_Khwan_Spirit_Blessing_in_North-eastern.pdf |access-date=2026-06-14 |page= }}</ref> * দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অন্য শৰাই জাতীয় পাত্ৰ খমেৰ আৰু তাই বাদেও দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অন্য দেশসমূহতো শৰাই-জাতীয় পেডেষ্টেলযুক্ত পাত্ৰ বা নৈবেদ্য-ট্ৰে দেখা যায়। মিয়ানমাৰত ইয়াৰ এটা স্বতন্ত্ৰ ঢাকনিযুক্ত লাখ-পাত্ৰ ৰূপ দেখা যায়, যাক hsun-ok বুলি কোৱা হয়। এই পাত্ৰ বৌদ্ধ ভিক্ষু আৰু বিহাৰলৈ খাদ্য বা নৈবেদ্য আগবঢ়োৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত হয়, আৰু সাধাৰণতে বাঁহ বা কাঠৰ গাঁথনিৰ ওপৰত লাখ-লেপ দি নিৰ্মাণ কৰা হয়।<ref>{{cite web |title=Conserving a Burmese offering vessel |website=British Museum |publisher=The British Museum |date=13 September 2023 |url=https://www.britishmuseum.org/blog/conserving-burmese-offering-vessel |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Buddhist offering vessel (hsun ok) |website=Art Gallery of South Australia Collection |publisher=Art Gallery of South Australia |url=https://www.agsa.sa.gov.au/collection-publications/collection/works/buddhist-offering-vessel-hsun-ok/24828/ |access-date=15 June 2026}}</ref> দ্বীপীয় দক্ষিণ-পূব এছিয়াতো এনে পেডেষ্টেলযুক্ত ট্ৰে বা পাত্ৰৰ ব্যৱহাৰ পোৱা যায়। ইণ্ডোনেশিয়াৰ বালিত দুলাং (dulang) নামে জনা ওখ পায়াযুক্ত ট্ৰে ধৰ্মীয় বা আনুষ্ঠানিক নৈবেদ্য বহন কৰাৰ বাবে ব্যৱহৃত হয়। ফিলিপাইনছৰ ৰাষ্ট্ৰীয় মিউজিয়াময়ে উল্লেখ কৰিছে যে বালিৰ এই দুলাং-সমূহ পূজা পাতল বা নীতি নিয়মত বিভিন্ন সামগ্ৰী আগবঢ়াবলৈ ব্যৱহাৰ ৰা হয়। দক্ষিণ ফিলিপাইনছৰ Maranao আৰু Maguindanao সমাজত তাবাক নামে জনা পিতলৰ শৰাই জাতীয় পাত্ৰ বিশেষ অনুষ্ঠানত খাদ্য পৰিবেশনৰ বাবে ব্যৱহৃত হয়।<ref>{{cite web |title=Earthenware Pedestalled Bowls |website=National Museum of the Philippines |publisher=National Museum of the Philippines |date=7 December 2021 |url=https://www.nationalmuseum.gov.ph/2021/12/07/earthenware-pedestalled-bowls/ |access-date=15 June 2026}}</ref> জাভাৰ মধ্যযুগীয় শিল্পতো শৰাই জাতীয় পাত্ৰৰ উদাহৰণ পোৱা যায়।<ref>{{cite web |title=Offering tray (talam) |website=The Metropolitan Museum of Art |publisher=The Metropolitan Museum of Art |url=https://www.metmuseum.org/art/collection/search/715081 |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Offering Vessel in the Form of a Female Head |website=Los Angeles County Museum of Art |publisher=LACMA |url=https://collections.lacma.org/node/175545 |access-date=15 June 2026}}</ref> ===অসমত শৰাই আৰু বটাৰ প্ৰচলন=== চীন-তিব্বতীয় বা তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় মূলৰ‌ [[চুতীয়া ৰাজ্য]] আৰু টাই মূলৰ [[আহোম ৰাজ্য]] দুয়োতে বটা বা শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। [[যোৰহাট জিলা]]ৰ তিতাবৰ অঞ্চলৰ চুতীয়া লোক এঘৰত পুৰণি বাকচ এটাত ভৰাই সংৰক্ষিত কৰি থোৱা চুতীয়া ৰাজ্যৰ দিনীয়া বটা উদ্ধাৰ কৰা হৈছে। বটাতোত অসমীয়া লিপিত খোদিত আছে "১৩১৭ সন ছাৰি শাবন মাশ"। অৰ্থাৎ ১৩৯৫ চনৰ(১৩১৭ শক) চাৰি শাওণত এই বঁটা টো নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল বা গ্ৰহণ কৰা হৈছিল।<ref> [https://archive.org/details/chutia-bota-1395 Image of the Bota dated to 1395 AD.]</ref> চুতীয়া সকলৰ দৰে [[ডিমাছা জনগোষ্ঠী|ডিমাছা]] সকলেও শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা দেখা যায়।<ref>{{cite web |title=horai |url=https://www.xobdo.org/dic/horai |website=Xobdo |access-date=14 June 2026}}</ref> ডিমাছা ভাষাত এই পাত্ৰক ''"শৰাই"'' বুলিয়ে জনা যায়। তদুপৰি ডিমাছা সকলৰ পাৰম্পৰিক বস্ত্ৰ শিল্পত ''হ'ৰাইমিন'' নামৰ শৰাইৰ মটিফটোও(motif) সংৰক্ষণ কৰি থোৱা দেখা যায়।<ref>{{cite web |last=ROOHI |title=Weaving in indigenous Dimasa community of Assam |url=https://in.boell.org/en/weaving-indigenous-dimasa-community-assam |website=Heinrich Böll Stiftung |date=19 December 2019 |access-date=14 June 2026}}</ref> আহোম ভাষাত শৰাইখনক ''"ফোন"'' বুলি কোৱা হয়। একেইটা শব্দয়েই মাইহাং থাল খনকো বুজায়। এই শব্দৰ গুৰি পুৰণি চীনা ভাষাৰ থাল বা ট্ৰে বুজোৱা ''"পান''" শব্দ আৰু থাই বা শান ভাষাত শৰাই জাতীয় পাত্ৰক ''"ফান"'' কোৱা হয়।<ref>[https://en.wiktionary.org/wiki/%E0%B8%9E%E0%B8%B2%E0%B8%99 Borrowed from Old Chinese 盤 (OC *baːn, “tray”). Cognate with Lao ພານ (phān), Tai Dam ꪝꪱꪙ or ꪟꪱꪙ, Burmese ဗန်း (ban:, “tray”), Shan ပၢၼ်ႉ (pâ̰an, “tray”), and possibly Khmer ពាន (piən) (Pou and Jenner, 1980-1981)]</ref> যিহেতু অসমত শৰাই বুজাবলৈ "ফোন" শব্দৰ সলনি পুৰণি "শৰাই" শব্দয়ে ব্যৱহাৰ কৰা হয়, গতিকে ধৰিব পাৰি যে খমেৰ সকলে ব্যৱহাৰ কৰা পাত্ৰৰ দৰে অসমৰ শৰাই খনও প্ৰাগ-আহোম যুগৰ পৰাই ব্যৱহাৰ কৰি অহা হৈছে। অসমলৈ আহি শৰাই আৰু মাইহাং—এই দুয়োবিধ পাত্ৰৰ সাদৃশ্য দেখা পাই আহোমসকলে হয়তো দুয়োবিধকে ব্যাখ্যা কৰিবলৈ “ফোন” শব্দ ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ লৈছিল। যিহেতু ঢাকনিযুক্ত শৰাইখন বাৰ্মিজ সকলৰ মাজত পোৱা যায়, গতিকে এইখন পাছৰ কালত আহোম ৰাজ্যৰ দিনত বাৰ্মাৰ পৰা গ্ৰহণ কৰা হ'ব পাৰে। পাছলৈ শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰদেৱৰ দিনত শৰাই নৱবৈষ্ণৱ ধৰ্মত অন্তভুক্ত কৰা হয় আৰু কালক্ৰমত অসমীয়া সংস্কৃতিৰ এক বিশেষ অংশ হৈ পৰে। [[File:Xorai worship.webp|thumb|নামঘৰত ব্যৱহাৰ হোৱা শৰাই।]] === অতিথি-আদৰণিত তামোল-পাণ আৰু শৰাই=== অসমীয়া সমাজত তামোল-পাণ আতিথ্য, সন্মান, ভক্তি আৰু মিত্ৰতাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰতীক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। শৰাইত তামোল-পাণ আগবঢ়াই অতিথিক আদৰণি জনোৱা পৰম্পৰা এটা স্তৰিত সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা বুলি বুজিব পাৰি—প্ৰথমে দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক বিস্তৃত আতিথ্য-সংস্কৃতি, তাৰ পাছত ভাৰতীয় ধৰ্মীয়-সামাজিক আচাৰৰ সৈতে ইয়াৰ সংযোগ, আৰু শেষত অসমীয়া কাঁহ-পিতলৰ শৰাই বা বঁটাৰ জৰিয়তে ইয়াৰ স্থানীয় ৰূপায়ণ। এই প্ৰথাৰ আটাইতকৈ প্ৰাচীন স্তৰটো দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক লোক সকলৰ তামোল-পাণভিত্তিক আতিথ্য পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত হ’ব পাৰে। খাচী সমাজত ''kwai'' বা তামোল-পাণ অতিথিক আগবঢ়োৱা এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সামাজিক শিষ্টাচাৰ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। ''Shikyntien kwai'' নামৰ খাচী পৰম্পৰাত ঘৰত অহা যিকোনো অতিথিক ''kwai'' আগবঢ়োৱাটো সৌজন্যৰ চিন বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Shikyntien Kwai: A Folklore about Betel Hospitality in Khasi Society |url=https://www.necarf.org/home/articles/54/shikyntien-kwai-a-folklore-about-betel-hospitality-in-khasi-society |website=NECARF |date=14 October 2020 |access-date=9 June 2026}}</ref> খাচীসকল অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক ভাষাপৰিয়ালৰ অন্তৰ্গত হোৱা বাবে, অসমীয়া তামোল-পাণ আতিথ্যৰ গভীৰ স্তৰটো পূব ভাৰতৰ অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াগত betel-areca সংস্কৃতিৰ সৈতে তুলনা কৰিব পাৰি, যদিও ইয়াৰ পৰা অসমীয়া প্ৰথাটো প্ৰত্যক্ষভাৱে খাচী বা অন্য কোনো একক অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক উৎসৰ পৰা আহিছে বুলি নিশ্চিতভাৱে ক’ব নোৱাৰি। পাছৰ স্তৰত এই তামোল-পাণ আতিথ্যৰ প্ৰথা ভাৰতীয় ধৰ্মীয় আৰু সামাজিক আচাৰৰ সৈতে একীভূত হয়। এছ. চি. আহুজা আৰু উমা আহুজাই betel leaf আৰু areca nut-ক আতিথ্য, শুভতা, সন্মান, সামাজিক প্ৰতিশ্ৰুতি আৰু ধৰ্মীয় নিবেদনৰ প্ৰতীক হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছে। তেওঁলোকৰ মতে ভাৰতৰ বহু সামাজিক আৰু ধৰ্মীয় আচাৰত তামোল-পাণ ব্যৱহাৰ হয়, আৰু অসমীয়া বিবাহত তামোল-পাণ প্ৰায় পোন্ধৰটা আচাৰত উপস্থিত থাকে।<ref>{{cite journal |last1=Ahuja |first1=S. C. |last2=Ahuja |first2=Uma |year=2011 |title=Betel Leaf and Betel Nut in India: History and Uses |journal=Asian Agri-History |volume=15 |issue=1 |pages=13–35 |url=https://www.researchgate.net/publication/292469329_Betel_leaf_and_betel_nut_in_India_History_and_uses |access-date=9 June 2026}}</ref> সেয়ে অসমীয়া সমাজত তামোল-পাণ কেৱল মুখশুদ্ধিৰ সামগ্ৰী নহয়; ই আতিথ্য, শুভেচ্ছা, বিবাহ, সামাজিক স্বীকৃতি আৰু ধৰ্মীয় পবিত্ৰতাৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে। এই তামোল-পাণ পৰম্পৰাই অসমত শৰাই আৰু বঁটাৰ জৰিয়তে এক বিশেষ স্থানীয় ৰূপ লাভ কৰে। অসম চৰকাৰৰ সংস্কৃতি-সম্পৰ্কীয় তথ্য অনুসৰি, তামোল-পাণ বা গুৱাপাণক ভক্তি, সন্মান আৰু মিত্ৰতাৰ নিবেদন হিচাপে ধৰা হয়, আৰু অতিথিক আদৰণি তথা ধন্যবাদ জনোৱাৰ চিহ্ন হিচাপে শৰাইত তামোল-পাণ আগবঢ়োৱা হয়। একেটা উৎসত শৰাইক নামঘৰ বা পূজাস্থলীত প্ৰসাদ আৰু অন্যান্য নিবেদন আগবঢ়োৱাৰ পাত্ৰ হিচাপেও বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Culture of Assam |url=https://assam.gov.in/about-us/391 |website=Assam State Portal |publisher=Government of Assam |access-date=9 June 2026}}</ref> ইয়াৰ পৰা বুজা যায় যে তামোল-পাণৰ সামাজিক অৰ্থ বহল আঞ্চলিক পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত হলেও, কাঁহ-পিতলৰ শৰাই বা বঁটাত তাক আগবঢ়োৱাৰ ৰূপটো অসমীয়া ধাতু-শিল্প আৰু সামাজিক আচাৰৰ সৈতে বিশেষভাৱে যুক্ত। == ধৰ্মীয় তাৎপৰ্য == পৰৱৰ্তী সময়ত আহোম সংস্কৃতিৰপৰা গ্ৰহণ কৰা শৰাই অসমীয়া সমাজ আৰু নামঘৰীয়া ধৰ্মীয় পৰম্পৰাৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশত পৰিণত হয়। নামঘৰত ভাগৱত স্থাপনৰ বাবে শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল, যিয়ে অসমীয়া আধ্যাত্মিক জীৱনত [[File:Sankaradeva.jpg|thumb|right|220px|শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]] ১৫শ আৰু ১৬শ শতিকাত [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]]ৰ একশৰণ নামধৰ্ম আন্দোলনে শৰাই আৰু বটাৰ তাৎপৰ্য নতুন ৰূপ দিয়ে। শংকৰদেৱে পুৰণি অসমীয়া সাংস্কৃতিক পৰিসৰৰপৰা শৰাইৰ ব্যৱহাৰ গ্ৰহণ কৰি ইয়াক অসমীয়া বৈষ্ণৱ সমাজত অন্তৰ্ভুক্ত কৰে। নামঘৰৰ মাজভাগত শৰাইৰ ওপৰত ভাগৱত স্থাপন কৰি তেওঁ দেখুৱাইছিল যে ঈশ্বৰ সকলোৰে বাবে সমান। সেই নামঘৰত শৰাই হৈ উঠে “সমতাৰ প্ৰতীক”—য’ৰপৰা সকলো ভক্তক সমানে প্ৰসাদ বিতৰণ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday |date=20 March 2021 }}</ref> == ঐতিহ্য == শৰাই আৰু বটাৰ ঐতিহ্যৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশ হৈছে—ই কেৱল ৰাজকীয় বস্তু হৈ নাথাকি অসমীয়া সমাজৰ সামূহিক হৃদস্পন্দনত পৰিণত হোৱা।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday }}</ref> শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। তামোল-পাণ আগবঢ়োৱাৰ মাধ্যমেৰে শৰাই আৰু বটা “সন্মানৰ আচাৰ” হিচাপে সমগ্ৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত একত্ৰিত সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা সৃষ্টি কৰে। এই আধ্যাত্মিক ৰূপান্তৰৰ ফলত শৰাই আৰু বটা কেৱল ৰাজকীয় ক্ষমতাৰ প্ৰতীক হৈ নাথাকি সামাজিক ঐক্য, সমতা আৰু অসমীয়া জাতীয় আত্মাৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশত পৰিণত হয়।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday |date=20 March 2021 }}</ref> == চাওক == * [[অসমীয়া সংস্কৃতি]] * [[তামোল-পাণ]] * [[নামঘৰ]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} kmq4ymit5irjnb24365knol9e6oc7k2 612402 612400 2026-06-15T11:32:36Z Ananya Taye 28065 /* তিব্বতীয় শৰাই-বাটি জাতীয় পাত্ৰ */ Improved and added sources 612402 wikitext text/x-wiki '''শৰাই''' আৰু '''বটা''' অসমৰ অন্যতম প্ৰতীকী পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। কাঁহ বা বেল-মেটেলৰে নিৰ্মিত এই শিল্পবস্তু অসমীয়া সমাজত মৰ্যাদা, সন্মান আৰু সাংস্কৃতিক গৌৰৱৰ প্ৰতীক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। সাধাৰণতে তলত এটা থিয়াভাগ থকা ওপৰৰ থাল সদৃশ গঠনযুক্ত শৰাই ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠান, সামাজিক অনুষ্ঠান আৰু বিশেষকৈ অতিথি সম্ভাষণত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। অসমীয়া আৰু আহোম সংস্কৃতিত শৰাই আগবঢ়োৱা মানে আন্তৰিকতা, আতিথ্য আৰু গভীৰ সন্মান প্ৰকাশ কৰা। [[File:Xorai-শৰাই.jpg|thumb|right|250px|পৰম্পৰাগত অসমীয়া শৰাই]] সাধাৰণতে ইয়াত তামোল-পাণ, মিঠাই আৰু আন আন আনুষ্ঠানিক সামগ্ৰী আগবঢ়োৱা হয়। কিছুমান শৰাইত অলংকৃত ঢাকনি থাকে, যিয়ে ইয়াৰ সৌন্দৰ্য আৰু আধ্যাত্মিক তাৎপৰ্য বৃদ্ধি কৰে; আন কিছুমান আকৌ মুকলি ৰূপত থাকে। লক্ষণীয় যে, অতিথি সম্ভাষণ আৰু ধৰ্মীয় নিবেদনৰ বাবে ব্যৱহৃত এনে উচ্চভিত্তিযুক্ত থাল বা পাত্ৰৰ ধাৰণা এছিয়াৰ আন বহু অঞ্চলতো—বিশেষকৈ চীন, তিব্বত, নেপাল আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াত দেখিবলৈ পোৱা যায়। যদিও শৰাই আৰু বটা একে ধৰণৰ সামগ্ৰী আৰু মূল নক্সাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ় লৈ উঠিছে, তথাপি সময়ৰ লগে লগে এই দুয়োটা পৃথক শিল্পবস্তু হিচাপে বিকশিত হয়। শৰাই সাধাৰণতে ওপৰত এটা সমতল থাল আৰু তলত এটা থিয়াভাগযুক্ত, আনহাতে বটা হৈছে বাটিৰ দৰে পাত্ৰ, যি বহু সময়ত শৰাইৰ সৈতে একেলগে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=Fragmented Memories: Struggling to Be Tai-Ahom in India |url=https://archive.org/details/fragmentedmemori0000saik |publisher=Duke University Press |location=Durham |year=2004 |isbn=9780822334255 |access-date=5june 2025 }}</ref> == ইতিহাস == === প্ৰাচীন চীনা উৎস === [[File:Warring States Bronze Dou 02.jpg|thumb|right|250px|যুদ্ধৰত ৰাজ্যসমূহৰ যুগৰ ব্ৰঞ্জৰ ডৌ পাত্ৰ]] শৰাই আৰু বটাৰ শিকড় চীন জনগোষ্ঠীৰ এক প্ৰাচীন সাংস্কৃতিক ধাৰাৰ সৈতে জড়িত। "Dou " (豆) নামে পৰিচিত উচ্চভিত্তিযুক্ত বাটিৰ আকৃতি প্ৰথমে চীনত নৱপ্ৰস্তৰ যুগত দেখা যায়। ওপৰত পাত্ৰ আৰু তলত থিয়াভাগ থকা এই গঠন প্ৰায় ৬,০০০–৭,০০০ বছৰ আগতে (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৫০০০–৪০০০) উৎপত্তি লাভ কৰে, আৰু ইয়াৰ মূল আকৃতি ইয়াংশাও সংস্কৃতি আৰু ডাৱেনকʼ সংস্কৃতিত বিকশিত হয়। ভাষাতাত্ত্বিক আৰু জিনগত গৱেষকৰ মতে [[চীনা-তিব্বতীয় ভাষা|চীন-তিব্বতীয়]] বা তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় ভাষা পৰিয়ালৰ লোক সকলৰ আদিম বিস্তাৰ উত্তৰ চীনৰ ইয়াংশাও আৰু মাজিয়াও সভ্যতাৰ পৰা হৈছিল।<ref>{{cite journal |last1=Zhang |first1=Menghan |last2=Yan |first2=Shi |last3=Pan |first3=Wuyun |last4=Jin |first4=Li |year=2019 |title=Phylogenetic evidence for Sino-Tibetan origin in northern China in the Late Neolithic |journal=Nature |volume=569 |pages=112–115 |doi=10.1038/s41586-019-1153-z}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Zhang |first1=Hanzhi |last2=Ji |first2=Ting |last3=Pagel |first3=Mark |last4=Mace |first4=Ruth |year=2020 |title=Dated phylogeny suggests early Neolithic origin of Sino-Tibetan languages |journal=Scientific Reports |volume=10 |article-number=20792 |doi=10.1038/s41598-020-77404-4}}</ref> যিহেতু অসমৰ বড়ো-গাৰো বা বড়ো-কছাৰী মূলীয় ভাষাসমূহ তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় ভাষা পৰিয়ালৰ এটা শাখা হিচাপে গণ্য কৰা হয়,‌গতিকে চীনৰ এই সভ্যতাৰ পৰাই অসমৰ [[বড়ো-কছাৰী]] মূলীয় জনগোষ্ঠী সমূহৰ উৎপত্তি হৈছে বুলি ক'ব পৰা যায়।<ref>{{cite book |last=DeLancey |first=Scott |year=2012 |chapter=On the Origins of Bodo-Garo |editor-last=Morey |editor-first=Stephen |editor2-last=Post |editor2-first=Mark W. |title=North East Indian Linguistics |volume=4 |publisher=Cambridge University Press India |pages=3–20}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত [[ঝৌ সাম্ৰাজ্য]]ৰ (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১০৪৬–২৫৬) যুগত “ডৌ” চীনা ধৰ্মীয়-আনুষ্ঠানিক সংস্কৃতিৰ এক বিশেষ প্ৰতীকত পৰিণত হয়। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। [[File:Spring & Autumn Bronze Dou, Xinzheng.jpg|thumb|right|250px|বসন্ত আৰু শৰৎ যুগৰ ব্ৰঞ্জৰ ডৌ পাত্ৰ, চিনঝেং]] ঝৌ সমাজত জীৱন “লি” বা আচাৰ-ব্যৱস্থাৰ নিয়মেৰে পৰিচালিত হৈছিল। সেই ব্যৱস্থাত ডৌ কেৱল এটা খাদ্যপাত্ৰ নাছিল; ই আছিল পূৰ্বপুৰুষৰ সৈতে আত্মিক যোগাযোগ স্থাপন কৰা এক পৱিত্ৰ আচাৰিক পাত্ৰ। ঝৌ লোকসকলে বিশ্বাস কৰিছিল যে সঠিকভাৱে পূৰ্বপুৰুষক নিবেদন কৰিলে ঐশ্বৰিক আশীৰ্বাদ লাভ হয়—যেনে সুৰক্ষা আৰু উন্নত ফচল। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। [[File:Dou with an inland hunting scene.jpg|thumb|right|250px|শিকাৰ দৃশ্য খোদিত প্ৰাচীন ডৌ পাত্ৰ]] ===চীনৰ পৰা শৰাই সংস্কৃতিৰ বিস্তাৰ=== কালক্ৰমত চীনৰ পৰা শৰাই জাতীয় পাত্ৰ চীন তিব্বতীয় মূলৰ বাৰ্মিজ<ref>[https://archive.org/details/burmese-hsun-ok Traditional Burmese Offering Tray Hsun-Ok]</ref>, তিব্বত, নেপাল<ref>[https://archive.org/details/nepal-offering-tray Traditional Nepalese Offering tray]</ref>, অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক মূলৰ কম্বোডিয়া, ভিয়েটনাম, টাই মূলৰ থাইলেণ্ড, অষ্ট্ৰোনেচিয়ান মূলৰ মালয়েছিয়া, ইত্যাদি অঞ্চললৈ বিয়পি পৰে। বৌদ্ধ ধৰ্মত শৰাইৰ মহৎ আটাইতকৈ বেছি। এই সকলো দেশত শৰাই জাতীয় পাত্ৰ ভগৱানৰ আগত সেৱা কৰিবলৈ আগ বঢ়োৱা হয়। ===তিব্বতীয় শৰাই-বাটি জাতীয় পাত্ৰ=== তিব্বতী বৌদ্ধ সংস্কৃতিতো নৈবেদ্য আগবঢ়োৱাৰ বাবে pedestal‌ যুক্ত বাটি আৰু ট্ৰে-জাতীয় ধাৰ্মিক পাত্ৰ কিছুমান ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref>{{cite web |title=Pedestal Bowl|website=Himalayan Art Resources |url=https://www.himalayanart.org/items/3314996 |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Tibetan Buddhist Silver Pedestal Offering Bowl |website=Invaluable |url=https://www.invaluable.com/auction-lot/tibetan-buddhist-silver-pedestal-offering-bowl-13-1206-c-b9d41abb7e |archive-url=https://web.archive.org/web/20260615094050/https://www.invaluable.com/auction-lot/tibetan-buddhist-silver-pedestal-offering-bowl-13-1206-c-b9d41abb7e |archive-date=15 June 2026 |access-date=15 June 2026}}</ref> Rubin Museum-ৰ মতে, তিব্বতী ''stemmed offering bowls'' ধাৰ্মিক ৰীতি-নীতি আৰু দৈনন্দিন ভোগ নিৰ্মালীৰ বাবে ব্যৱহৃত হয়।<ref>{{cite web |title=Stemmed Offering Bowl |website=Rubin Museum of Himalayan Art |publisher=Rubin Museum of Himalayan Art |url=https://rubinmuseum.org/collection/sc2012-7-6-1-7/ |access-date=15 June 2026}}</ref> তদুপৰি ''mandala offering set'' বা ''mandala plate'' তিব্বতী বৌদ্ধ আচাৰত বুদ্ধ, ধৰ্ম আৰু সংগলৈ নৈবেদ্য আগবঢ়োৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত হয়। এনে মণ্ডল-নৈবেদ্যত pedestal tray বা stand-জাতীয় পাত্ৰ ব্যৱহাৰ কৰা হয়<ref>{{cite web |title=Base for an offering mandala used in Tibetan Buddhist rituals |website=National Museum of Asian Art |publisher=Smithsonian Institution |url=https://asia-archive.si.edu/object/F1998.295 |access-date=15 June 2026 |quote=It serves as a stand, or base, to hold offerings (usually grain), which are arranged to form a mandala.}}</ref> তিব্বতী বৌদ্ধ আচাৰৰ আন এটা pedestal যুক্ত পাত্ৰ হৈছে ''serkyem'' পাত্ৰ। এই পাত্ৰটো বিশেষকৈ ৰক্ষক দেৱতা বা ধৰ্মপাল সকললৈ নৈবেদ্য আগবঢ়োৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত হয়। এই পাত্ৰ মূলতঃ পানীয়-নৈবেদ্যৰ সৈতে জড়িত; সাধাৰণতে ওপৰৰ বটাত চাহ, মদ বা আন পবিত্ৰ পানীয় ঢালি দিয়া হয় আৰু সেয়া তলৰ শৰাই জাতীয় পাত্ৰত উপচি পৰে। অৱশ্যে বহুতো আচাৰ-অনুষ্ঠানত ''serkyem'' প্ৰায়ে ভোগ নিৰ্মালীৰ আগবঢ়াবলৈও ব্যৱহৃত হয়, য’ত শস্য, মিঠাই, ফল বা ''torma'' জাতীয় খাদ্য-নৈবেদ্যও একেলগে আগবঢ়োৱা হয়।<ref>{{cite web |title=Serkyem Offering in Buddhism: A Comprehensive Guide |website=Evamratna |date=21 November 2023 |url=https://evamratna.com/blogs/evamratna-blogs/serkyem-offering |access-date=15 June 2026}}</ref> তিব্বতী বস্তু-সংস্কৃতিত pedestal যুক্ত পাত্ৰ ধাৰ্মিক ৰীতি-নীতিৰ বাদে দৈনন্দিন চাহ-পানৰ দৰে সামাজিক ব্যৱহাৰতো ব্যৱহাৰ কৰা দেখা যায়। তেনে বহুতো ৰুপ আৰু আন ধাতুৰে গঢ়া বটা জাতীয় পাত্ৰ সংগ্ৰহালয়ত সংৰক্ষিত কৰি ৰখা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Tea Bowl with Stand and Lid |website=Rubin Museum of Himalayan Art |publisher=Rubin Museum of Himalayan Art |url=https://rubinmuseum.org/collection/sc2013-2a-c/ |access-date=15 June 2026}}</ref> ===বাৰ্মিজ শৰাই জাতীয় পাত্ৰ=== বাৰ্মিজ ''ban'' (ဗန်း)-ৰ অৰ্থ “tray” বা ট্ৰে, আৰু সম্পৰ্কীয় বাৰ্মিজ শব্দ ''langpan'' (လင်ပန်း)-ৰ অৰ্থও “tray”। এই দুয়োটা ৰূপ চীনা 盤 শব্দৰ পৰা লোৱা হৈছে, যাৰ পুৰণি/মধ্য চীনা পুনর্গঠিত ৰূপ ''*baːn'' বা ''ban'' আৰু অৰ্থ “dish” বা “tray”।<ref>{{cite web |title=ဗန်း |website=Wiktionary |url=https://en.wiktionary.org/wiki/%E1%80%97%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%B8 |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=လင်ပန်း |website=Wiktionary |url=https://en.wiktionary.org/wiki/%E1%80%9C%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%95%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%B8 |access-date=15 June 2026}}</ref> বাৰ্মিজ পৰম্পৰাত শৰাই জাতীয় মুকলি পাত্ৰ বা pedestal dish ব্যৱহৃত হয়। এনে পাত্ৰক সাধাৰণতে কলত (''kalat'') বুলি কোৱা হয়; Burmese lacquerware-ৰ বৰ্ণনাত ''kalat''-ক pedestal dish হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে, যি খাদ্য আগবঢ়াবলৈ, ৰাজকীয় কাম বা ধাৰ্মিক ৰীতি-নীতিত বস্তু আগবঢ়োৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত হৈছিল।<ref>{{cite web |title=Lacquerware |website=Wikipedia |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Lacquerware |access-date=15 June 2026}}</ref> "কলত"ৰ বাহিৰেও বাৰ্মিজ বস্তু-সংস্কৃতিত ঢাকনিযুক্ত শৰাই দৰে এবিধ পাত্ৰৰ পৃথক উপস্থিতি দেখা যায়। এই পাত্ৰক ''hsun-ok'' বুলি কোৱা হয়। এইটো সাধাৰণতে বাৰ্মিজ সকলৰ বৌদ্ধ নৈবেদ্য বহন বা আগবঢ়োৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত পাত্ৰ।<ref>{{cite web |title=hsun-ok; vessel-stand; bowl |website=British Museum Collection Online |publisher=The British Museum |url=https://www.britishmuseum.org/collection/object/A_1993-1117-1 |access-date=15 June 2026}}</ref> ''Hsun-ok'' সাধাৰণতে লাখ-লেপা বাঁহ বা কাঠেৰে নিৰ্মিত হয়, আৰু ইয়াত এটা পেডেষ্টেল, বাটিৰ দৰে মূল পাত্ৰ, ভিতৰুৱা ট্ৰে আৰু ওপৰত এটা ওখ শিখৰযুক্ত ঢাকনি থাকে।<ref>{{cite web |title=hsun-ok; vessel-stand; bowl |website=British Museum Collection Online |publisher=The British Museum |url=https://www.britishmuseum.org/collection/object/A_1993-1117-1 |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Buddhist offering vessel (hsun ok) |website=Art Gallery of South Australia Collection |publisher=Art Gallery of South Australia |url=https://www.agsa.sa.gov.au/collection-publications/collection/works/buddhist-offering-vessel-hsun-ok/24828/ |access-date=15 June 2026}}</ref> বাৰ্মিজ সকলৰ পৰা বাৰ্মাৰ উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ শানসকলেও বৌদ্ধ ধৰ্মৰ ৰীতি-নীতি পালন কৰিবলৈ ঢাকনিযুক্ত ''Phan Hsun'' ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ লয়। Hsun okৰ লেখী‌য়া এই পাত্ৰটো বাৰ্মিজ বৌদ্ধ নৈবেদ্য-পাত্ৰ পৰম্পৰাৰ এটা স্থানীয় অভিযোজন আছিল।<ref>{{cite web |title=hsun-ok |website=British Museum Collection Online |publisher=The British Museum |url=https://www.britishmuseum.org/collection/object/A_1998-0723-241 |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Burmese Lacquer Hson-ok Offering Box |website=Michael Backman Ltd |url=https://www.michaelbackmanltd.com/archived_objects/burmese-lacquer-hson-ok-offering-box/ |access-date=15 June 2026}}</ref> অৱশ্যে এই প্ৰমাণ বিশেষকৈ শিখৰযুক্ত ঢাকনি থকা লাখৰ ঢাকনিযুক্ত ''hsun-ok''-ৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰযোজ্য; সকলো মুকলি পেডেষ্টেলযুক্ত ট্ৰে বাৰ্মিজ উৎসৰ পৰা আহিছে বুলি ইয়াৰ দ্বাৰা প্ৰমাণিত নহয়। মুকলি উঠা নৈবেদ্য-ট্ৰে সমগ্ৰ মূল ভূখণ্ডীয় দক্ষিণ-পূব এছিয়াত বহুলভাৱে দেখা যায়, কিন্তু ঢাকনিযুক্ত লাখৰ ''hsun-ok'' বিশেষভাৱে বাৰ্মীজ বৌদ্ধ বস্তু-সংস্কৃতিৰ সৈতে অধিক ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত। ===ফান পাত্ৰ=== কম্বোডিয়াৰ আৰু থাই ভাষাত শৰাই জাতীয় পাত্ৰক ''"পান/বান"''<ref>{{cite web |title=ពាន |website=Wiktionary |url=https://en.wiktionary.org/wiki/%E1%9E%96%E1%9E%B6%E1%9E%93 |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Mon-Khmer Languages Database: Khmer |website=SEAlang Library |publisher=Center for Research in Computational Linguistics |url=https://www.sealang.net/monkhmer/database/retrieve.pl?format=html&language=Khmer&sort=gloss |access-date=15 June 2026}}</ref> আৰু ''"ফান"'' কোৱা হয়।<ref>{{cite web |title=Phan (tray) |website=Wikipedia |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Phan_(tray) |access-date=15 June 2026}}</ref> * খমেৰ সকলৰ বান/পান ভাষিক দৃষ্টিকোণৰ পৰা ''বান/পান'' শব্দ-পৰিয়ালটো টাই ভাষা সমূহতকৈ অষ্ট্ৰ-এচিয়াটিক বা খমেৰ ভাষা সমূহত অধিক পুৰণি আৰু ব্যাপকভাৱে বিস্তৃত। Roger Blenchয়ে নিজৰ Austroasiatic basketry terminologyৰ অধ্যয়নত “pedestal tray”ৰ বাবে এটা প্ৰাৰম্ভিক অষ্ট্ৰ’এছিয়াটিক মূলৰ তালিকা প্ৰস্তুত কৰিছে, য’ত Shortoৰ Proto-Mon-Khmerৰ ''*baːn'' অৰ্থাৎ “pedestal dish”, Kuiৰ ''phian'' অৰ্থাৎ “pedestal tray”,Surin Khmerৰ ''piːan'''' অৰ্থাৎ “tray with pedestal”, T’inৰ ''phɨan'' অৰ্থাৎ “tray”, আৰু Nyah Kurৰ ''kǝbíǝn'' অৰ্থাৎ “bamboo food tray”। Blenchয়ে এই শব্দ পৰিয়ালটোক পুৰণি চীনা ''*bˤan'' অৰ্থাৎ “ট্ৰেই”ৰ সৈতে তুলনা কৰিছে। তেওঁ লগতে থাই আৰু শ্বান ভাষাত পোৱা ৰূপটো ও চীনা ভাষাৰ পৰা যোৱা ("plausibly a regional Chinese borrowing”) বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Blench |first=Roger |chapter=Basketry in Austroasiatic |editor-last=Alves |editor-first=Mark |title=Austroasiatic Linguistics in Honour of Michel Ferlus |publisher=JSEALS Special Publication |year=2025 |pages=87–88 |url=https://icaal.net/wp-content/uploads/2026/01/AA-Linguistics-in-Honour-of-Michel-Ferlus-2025.pdf |access-date=15 June 2026}}</ref> থাই/শ্যাম ৰাজ্যসমূহৰ থাইলেণ্ডত উত্থান হোৱাৰ আগতেই কম্বোডিয়া আৰু সংশ্লিষ্ট মূল ভূখণ্ডীয় দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক প্ৰেক্ষাপটত শৰাই জাতীয় পাত্ৰৰ উপস্থিতি পোৱা যায়। হেং পিফালে খ্ৰীষ্টীয় ৩০০–৫০০ চনৰ প্ৰাক-আংকোৰীয় যুগৰ উত্তৰণৰ বিষয়ে আলোচনা কৰোঁতে উত্তৰ-পূব থাইলেণ্ড আৰু কম্বোডিয়াৰ প্ৰাগৈতিহাসিক স্থানসমূহত "pedestalled dishes and bowls" অৰ্থাৎ শৰাই জাতীয় পাত্ৰ আৰু বাটিৰ উপস্থিতিৰ কথা উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Heng |first=Piphal |title=Transition to the Pre-Angkorian period (300–500 CE): Thala Borivat and a regional perspective |journal=Journal of Southeast Asian Studies |volume=47 |issue=3 |year=2016 |pages=484–505 |doi=10.1017/S0022463416000369 |url=https://www.cambridge.org/core/journals/journal-of-southeast-asian-studies/article/transition-to-the-preangkorian-period-300500-ce-thala-borivat-and-a-regional-perspective/AEC80A473E33ED556489658939C261D2 |access-date=15 June 2026}}</ref> তেওঁ কম্বোডিয়াৰ Tuol Neakta Kang Memay স্থানৰ পৰা পোৱা এটা পেডেষ্টেলযুক্ত বাটিৰ ছবিও প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Heng |first=Piphal |year=2016 |title=Transition to the Pre-Angkorian period (300–500 CE): Thala Borivat and a regional perspective |journal=Journal of Southeast Asian Studies |volume=47 |issue=3 |pages=484–505 |doi=10.1017/S0022463416000406}}</ref> [[এংকৰ ৱাট|এংকৰ বছৰেই]] স্থানৰ প্ৰাচীন কম্বোডীয় মৃত্শিল্পৰ মাজতো এনে পেডেষ্টেলযুক্ত থালৰ আকৃতিৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে; Miriam T. Stark-এ এংকৰ বৰেইৰ মৃত্শিল্পৰ ভিতৰত শৰাই জাতীয় থালৰ বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Stark |first=Miriam T. |year=2019 |title=Earthenware Ceramic Technologies of Angkor Borei, Cambodia |journal=Udaya, Journal of Khmer Studies |volume=14 |pages=109–132}}</ref> একেদৰেই UNESCOয়ে প্ৰকাশিত খমেৰ ৰূপালী শিল্প সম্পৰ্কীয় এখন গ্ৰন্থৰ মতে প্ৰাক-আংকোৰীয় আৰু আংকোৰীয় শিলালিপিত কম্বোডীয় সকলে ব্যৱহাৰ কৰা ৰূপালী সামগ্ৰীৰ ভিতৰত পেডেষ্টেল যুক্ত থাল আৰু ট্ৰেৰও বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Kong |first=Vireak |year=2009 |title=Khmer Silverwares |publisher=UNESCO |location=Phnom Penh |url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000187953 |access-date=9 June 2026}}</ref> থাই সকলৰ আয়ুথিয়া ৰাজ্য ১৩৫১ চনত প্ৰতিষ্ঠা হৈছিল আৰু ইয়াৰ ৰাজ দৰবাৰৰ সংস্কৃতি আংকোৰৰ সাংস্কৃতিৰ আৰ্হিৰে গঢ় লোৱা বুলি কোৱা হয়।<ref>{{cite encyclopedia |title=History of Thailand |encyclopedia=Encyclopaedia Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/history-of-Thailand |access-date=9 June 2026}}</ref><ref>{{cite encyclopedia |title=Khmer Empire |encyclopedia=Encyclopaedia Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Khmer-Empire |access-date=9 June 2026}}</ref>উল্লেখযোগ্য যে তেতিয়ালৈকে থাই/টাই সকলৰ প্ৰবজন ঘটা নাছিল<ref>{{cite journal |last=Evans |first=Grant |title=The Tai Original Diaspora |journal=Journal of the Siam Society |volume=104 |year=2016 |pages=1–14 |url=https://thesiamsociety.org/wp-content/uploads/2016/04/JSS_104_0b_Evans_TaiOriginalDiaspora.pdf |access-date=15 June 2026}}</ref>। সেয়েহে ধৰিব পৰা যায় যে থাই বা তাই সকলৰ আগমনৰ আগৰে পৰা খমেৰ সকলে বান/ফান নামৰ শৰাই জাতীয় পাত্ৰ ব্যৱহাৰ কৰি আহিছিল। * টাই সকলৰ ফান খমেৰ সকলৰ দৰে থাই সকলেও এই পাত্ৰক "ফান" কয়। থাই বা অন্য টাই সকলে শৰাই জাতীয় সম্পাদ খমেৰ সকলৰ সম্পৰ্কত অহাৰ আগতে ব্যৱহাৰ কৰিছিল নে নাই তাৰ তথ্য পোৱা নাযায়। আনহাতে টাই জনগোষ্ঠীসমূহ দক্ষিণমুখী হৈ মন আৰু খমেৰ সভ্যতাৰ প্ৰভাৱাধীন অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰাৰ পিছত খমেৰ দৰবাৰৰ সংস্কৃতি, ৰাজকীয় অনুষ্ঠান বা ভাৰতৰ সংস্কৃতিৰ দ্বাৰা প্ৰভাৱিত আচাৰ-ব্যৱহাৰ সংস্কৃতিৰ বহু উপাদান গ্ৰহণ কৰিছিল বুলি জনা যায়।<ref>{{cite web |title=History of Thailand: Mon-Khmer civilizations |website=Encyclopaedia Britannica |publisher=Encyclopaedia Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/history-of-Thailand |access-date=15 June 2026}}</ref>প্ৰাচীন কালৰ প্ৰোটো-খমেৰ সকলৰ দৰে থাই সকলৰ "ফান" শব্দটোও পুৰণি চীনা ভাষাৰ থাল বা ট্ৰে বুজোৱা ''*bˤan'' শব্দৰ পৰা লোৱা হৈছে।<ref>{{cite web |title=พาน |website=Wiktionary |url=https://en.wiktionary.org/wiki/%E0%B8%9E%E0%B8%B2%E0%B8%99 |access-date=15 June 2026}}</ref> টাই ভাষাসমূহ যেনে থাই ভাষাত พาน (ফান), লাও ভাষাত ພານ (phān), টাই ডাম ꪝꪱꪙ বা ꪟꪱꪙ টাই য়াই ভাষাত ပၢၼ်ႉ আদিয়ে থাল সদৃশ পাত্ৰক বুজোৱা হয় যি চীনা ভাষাৰ 盤 পানৰ পৰা আহিছে যাৰ অৰ্থ থাল (tray)।<ref>“พาน” in Thai Dictionary Project (TDP) (UC Berkeley 1964) (plus additional data from the Royal Institute of Thailand (RI) and NECTEC's LEXITRON project (LEX)). Searchable online at {{url|SEAlang.net}}</ref> টাই-আহোম ভাষাত এনে পাত্ৰক ফুন (𑜇𑜥𑜃𑜫) বুলি কোৱা হয়।<ref>{{Cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |author-link=Golap Chandra Barua |title=Ahom-Assamese-English Dictionary |publisher=Baptist Mission Press |location=Calcutta |year=1920 |page= 138|url=https://ia801408.us.archive.org/2/items/in.ernet.dli.2015.463794/2015.463794.Ahom-assamese-english-Dictionary.pdf |access-date=2026-06-14}}</ref> থাই সকলৰ মাজত ফান এটা উচ্চ স্তৰীয় পৰম্পৰাগত বাচন।<ref>{{Cite journal |last1=Titrassamee |first1=Songsak |last2=Lamduan |first2=Somchai |last3=Phaengsoi |first3=Kosit |date=2014-06-12 |title=Bai Sri Su Khwan: Spirit Blessing in North-eastern Thailand |journal=Asian Culture and History |volume=6 |issue=2 |pages=134–138 |publisher=Canadian Center of Science and Education |doi=10.5539/ach.v6n2p134 |issn=1916-9655 |url=https://patricklepetit.jalbum.net/ANIMISM%20AND%20RELIGION/LIBRARY/Bai_Sri_Su_Khwan_Spirit_Blessing_in_North-eastern.pdf |access-date=2026-06-14 }}</ref> টাই লাও আৰু ফু টাই সকলৰ পৰম্পৰাগত অনুষ্ঠান বাই চ্ৰি চু খৱানত দুটা মুখ্য সামগ্ৰীৰ ভিতৰত ফান খাও (খাদ্য থোৱা ফান) অন্যতম।<ref>{{Cite journal |last1=Titrassamee |first1=Songsak |last2=Lamduan |first2=Somchai |last3=Phaengsoi |first3=Kosit |date=2014-06-12 |title=Bai Sri Su Khwan: Spirit Blessing in North-eastern Thailand |journal=Asian Culture and History |volume=6 |issue=2 |pages=134–138 |publisher=Canadian Center of Science and Education |doi=10.5539/ach.v6n2p134 |issn=1916-9655 |url=https://patricklepetit.jalbum.net/ANIMISM%20AND%20RELIGION/LIBRARY/Bai_Sri_Su_Khwan_Spirit_Blessing_in_North-eastern.pdf |access-date=2026-06-14 |page= }}</ref> * দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অন্য শৰাই জাতীয় পাত্ৰ খমেৰ আৰু তাই বাদেও দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অন্য দেশসমূহতো শৰাই-জাতীয় পেডেষ্টেলযুক্ত পাত্ৰ বা নৈবেদ্য-ট্ৰে দেখা যায়। মিয়ানমাৰত ইয়াৰ এটা স্বতন্ত্ৰ ঢাকনিযুক্ত লাখ-পাত্ৰ ৰূপ দেখা যায়, যাক hsun-ok বুলি কোৱা হয়। এই পাত্ৰ বৌদ্ধ ভিক্ষু আৰু বিহাৰলৈ খাদ্য বা নৈবেদ্য আগবঢ়োৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত হয়, আৰু সাধাৰণতে বাঁহ বা কাঠৰ গাঁথনিৰ ওপৰত লাখ-লেপ দি নিৰ্মাণ কৰা হয়।<ref>{{cite web |title=Conserving a Burmese offering vessel |website=British Museum |publisher=The British Museum |date=13 September 2023 |url=https://www.britishmuseum.org/blog/conserving-burmese-offering-vessel |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Buddhist offering vessel (hsun ok) |website=Art Gallery of South Australia Collection |publisher=Art Gallery of South Australia |url=https://www.agsa.sa.gov.au/collection-publications/collection/works/buddhist-offering-vessel-hsun-ok/24828/ |access-date=15 June 2026}}</ref> দ্বীপীয় দক্ষিণ-পূব এছিয়াতো এনে পেডেষ্টেলযুক্ত ট্ৰে বা পাত্ৰৰ ব্যৱহাৰ পোৱা যায়। ইণ্ডোনেশিয়াৰ বালিত দুলাং (dulang) নামে জনা ওখ পায়াযুক্ত ট্ৰে ধৰ্মীয় বা আনুষ্ঠানিক নৈবেদ্য বহন কৰাৰ বাবে ব্যৱহৃত হয়। ফিলিপাইনছৰ ৰাষ্ট্ৰীয় মিউজিয়াময়ে উল্লেখ কৰিছে যে বালিৰ এই দুলাং-সমূহ পূজা পাতল বা নীতি নিয়মত বিভিন্ন সামগ্ৰী আগবঢ়াবলৈ ব্যৱহাৰ ৰা হয়। দক্ষিণ ফিলিপাইনছৰ Maranao আৰু Maguindanao সমাজত তাবাক নামে জনা পিতলৰ শৰাই জাতীয় পাত্ৰ বিশেষ অনুষ্ঠানত খাদ্য পৰিবেশনৰ বাবে ব্যৱহৃত হয়।<ref>{{cite web |title=Earthenware Pedestalled Bowls |website=National Museum of the Philippines |publisher=National Museum of the Philippines |date=7 December 2021 |url=https://www.nationalmuseum.gov.ph/2021/12/07/earthenware-pedestalled-bowls/ |access-date=15 June 2026}}</ref> জাভাৰ মধ্যযুগীয় শিল্পতো শৰাই জাতীয় পাত্ৰৰ উদাহৰণ পোৱা যায়।<ref>{{cite web |title=Offering tray (talam) |website=The Metropolitan Museum of Art |publisher=The Metropolitan Museum of Art |url=https://www.metmuseum.org/art/collection/search/715081 |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Offering Vessel in the Form of a Female Head |website=Los Angeles County Museum of Art |publisher=LACMA |url=https://collections.lacma.org/node/175545 |access-date=15 June 2026}}</ref> ===অসমত শৰাই আৰু বটাৰ প্ৰচলন=== চীন-তিব্বতীয় বা তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় মূলৰ‌ [[চুতীয়া ৰাজ্য]] আৰু টাই মূলৰ [[আহোম ৰাজ্য]] দুয়োতে বটা বা শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। [[যোৰহাট জিলা]]ৰ তিতাবৰ অঞ্চলৰ চুতীয়া লোক এঘৰত পুৰণি বাকচ এটাত ভৰাই সংৰক্ষিত কৰি থোৱা চুতীয়া ৰাজ্যৰ দিনীয়া বটা উদ্ধাৰ কৰা হৈছে। বটাতোত অসমীয়া লিপিত খোদিত আছে "১৩১৭ সন ছাৰি শাবন মাশ"। অৰ্থাৎ ১৩৯৫ চনৰ(১৩১৭ শক) চাৰি শাওণত এই বঁটা টো নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল বা গ্ৰহণ কৰা হৈছিল।<ref> [https://archive.org/details/chutia-bota-1395 Image of the Bota dated to 1395 AD.]</ref> চুতীয়া সকলৰ দৰে [[ডিমাছা জনগোষ্ঠী|ডিমাছা]] সকলেও শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা দেখা যায়।<ref>{{cite web |title=horai |url=https://www.xobdo.org/dic/horai |website=Xobdo |access-date=14 June 2026}}</ref> ডিমাছা ভাষাত এই পাত্ৰক ''"শৰাই"'' বুলিয়ে জনা যায়। তদুপৰি ডিমাছা সকলৰ পাৰম্পৰিক বস্ত্ৰ শিল্পত ''হ'ৰাইমিন'' নামৰ শৰাইৰ মটিফটোও(motif) সংৰক্ষণ কৰি থোৱা দেখা যায়।<ref>{{cite web |last=ROOHI |title=Weaving in indigenous Dimasa community of Assam |url=https://in.boell.org/en/weaving-indigenous-dimasa-community-assam |website=Heinrich Böll Stiftung |date=19 December 2019 |access-date=14 June 2026}}</ref> আহোম ভাষাত শৰাইখনক ''"ফোন"'' বুলি কোৱা হয়। একেইটা শব্দয়েই মাইহাং থাল খনকো বুজায়। এই শব্দৰ গুৰি পুৰণি চীনা ভাষাৰ থাল বা ট্ৰে বুজোৱা ''"পান''" শব্দ আৰু থাই বা শান ভাষাত শৰাই জাতীয় পাত্ৰক ''"ফান"'' কোৱা হয়।<ref>[https://en.wiktionary.org/wiki/%E0%B8%9E%E0%B8%B2%E0%B8%99 Borrowed from Old Chinese 盤 (OC *baːn, “tray”). Cognate with Lao ພານ (phān), Tai Dam ꪝꪱꪙ or ꪟꪱꪙ, Burmese ဗန်း (ban:, “tray”), Shan ပၢၼ်ႉ (pâ̰an, “tray”), and possibly Khmer ពាន (piən) (Pou and Jenner, 1980-1981)]</ref> যিহেতু অসমত শৰাই বুজাবলৈ "ফোন" শব্দৰ সলনি পুৰণি "শৰাই" শব্দয়ে ব্যৱহাৰ কৰা হয়, গতিকে ধৰিব পাৰি যে খমেৰ সকলে ব্যৱহাৰ কৰা পাত্ৰৰ দৰে অসমৰ শৰাই খনও প্ৰাগ-আহোম যুগৰ পৰাই ব্যৱহাৰ কৰি অহা হৈছে। অসমলৈ আহি শৰাই আৰু মাইহাং—এই দুয়োবিধ পাত্ৰৰ সাদৃশ্য দেখা পাই আহোমসকলে হয়তো দুয়োবিধকে ব্যাখ্যা কৰিবলৈ “ফোন” শব্দ ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ লৈছিল। যিহেতু ঢাকনিযুক্ত শৰাইখন বাৰ্মিজ সকলৰ মাজত পোৱা যায়, গতিকে এইখন পাছৰ কালত আহোম ৰাজ্যৰ দিনত বাৰ্মাৰ পৰা গ্ৰহণ কৰা হ'ব পাৰে। পাছলৈ শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰদেৱৰ দিনত শৰাই নৱবৈষ্ণৱ ধৰ্মত অন্তভুক্ত কৰা হয় আৰু কালক্ৰমত অসমীয়া সংস্কৃতিৰ এক বিশেষ অংশ হৈ পৰে। [[File:Xorai worship.webp|thumb|নামঘৰত ব্যৱহাৰ হোৱা শৰাই।]] === অতিথি-আদৰণিত তামোল-পাণ আৰু শৰাই=== অসমীয়া সমাজত তামোল-পাণ আতিথ্য, সন্মান, ভক্তি আৰু মিত্ৰতাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰতীক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। শৰাইত তামোল-পাণ আগবঢ়াই অতিথিক আদৰণি জনোৱা পৰম্পৰা এটা স্তৰিত সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা বুলি বুজিব পাৰি—প্ৰথমে দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক বিস্তৃত আতিথ্য-সংস্কৃতি, তাৰ পাছত ভাৰতীয় ধৰ্মীয়-সামাজিক আচাৰৰ সৈতে ইয়াৰ সংযোগ, আৰু শেষত অসমীয়া কাঁহ-পিতলৰ শৰাই বা বঁটাৰ জৰিয়তে ইয়াৰ স্থানীয় ৰূপায়ণ। এই প্ৰথাৰ আটাইতকৈ প্ৰাচীন স্তৰটো দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক লোক সকলৰ তামোল-পাণভিত্তিক আতিথ্য পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত হ’ব পাৰে। খাচী সমাজত ''kwai'' বা তামোল-পাণ অতিথিক আগবঢ়োৱা এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সামাজিক শিষ্টাচাৰ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। ''Shikyntien kwai'' নামৰ খাচী পৰম্পৰাত ঘৰত অহা যিকোনো অতিথিক ''kwai'' আগবঢ়োৱাটো সৌজন্যৰ চিন বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Shikyntien Kwai: A Folklore about Betel Hospitality in Khasi Society |url=https://www.necarf.org/home/articles/54/shikyntien-kwai-a-folklore-about-betel-hospitality-in-khasi-society |website=NECARF |date=14 October 2020 |access-date=9 June 2026}}</ref> খাচীসকল অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক ভাষাপৰিয়ালৰ অন্তৰ্গত হোৱা বাবে, অসমীয়া তামোল-পাণ আতিথ্যৰ গভীৰ স্তৰটো পূব ভাৰতৰ অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াগত betel-areca সংস্কৃতিৰ সৈতে তুলনা কৰিব পাৰি, যদিও ইয়াৰ পৰা অসমীয়া প্ৰথাটো প্ৰত্যক্ষভাৱে খাচী বা অন্য কোনো একক অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক উৎসৰ পৰা আহিছে বুলি নিশ্চিতভাৱে ক’ব নোৱাৰি। পাছৰ স্তৰত এই তামোল-পাণ আতিথ্যৰ প্ৰথা ভাৰতীয় ধৰ্মীয় আৰু সামাজিক আচাৰৰ সৈতে একীভূত হয়। এছ. চি. আহুজা আৰু উমা আহুজাই betel leaf আৰু areca nut-ক আতিথ্য, শুভতা, সন্মান, সামাজিক প্ৰতিশ্ৰুতি আৰু ধৰ্মীয় নিবেদনৰ প্ৰতীক হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছে। তেওঁলোকৰ মতে ভাৰতৰ বহু সামাজিক আৰু ধৰ্মীয় আচাৰত তামোল-পাণ ব্যৱহাৰ হয়, আৰু অসমীয়া বিবাহত তামোল-পাণ প্ৰায় পোন্ধৰটা আচাৰত উপস্থিত থাকে।<ref>{{cite journal |last1=Ahuja |first1=S. C. |last2=Ahuja |first2=Uma |year=2011 |title=Betel Leaf and Betel Nut in India: History and Uses |journal=Asian Agri-History |volume=15 |issue=1 |pages=13–35 |url=https://www.researchgate.net/publication/292469329_Betel_leaf_and_betel_nut_in_India_History_and_uses |access-date=9 June 2026}}</ref> সেয়ে অসমীয়া সমাজত তামোল-পাণ কেৱল মুখশুদ্ধিৰ সামগ্ৰী নহয়; ই আতিথ্য, শুভেচ্ছা, বিবাহ, সামাজিক স্বীকৃতি আৰু ধৰ্মীয় পবিত্ৰতাৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে। এই তামোল-পাণ পৰম্পৰাই অসমত শৰাই আৰু বঁটাৰ জৰিয়তে এক বিশেষ স্থানীয় ৰূপ লাভ কৰে। অসম চৰকাৰৰ সংস্কৃতি-সম্পৰ্কীয় তথ্য অনুসৰি, তামোল-পাণ বা গুৱাপাণক ভক্তি, সন্মান আৰু মিত্ৰতাৰ নিবেদন হিচাপে ধৰা হয়, আৰু অতিথিক আদৰণি তথা ধন্যবাদ জনোৱাৰ চিহ্ন হিচাপে শৰাইত তামোল-পাণ আগবঢ়োৱা হয়। একেটা উৎসত শৰাইক নামঘৰ বা পূজাস্থলীত প্ৰসাদ আৰু অন্যান্য নিবেদন আগবঢ়োৱাৰ পাত্ৰ হিচাপেও বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Culture of Assam |url=https://assam.gov.in/about-us/391 |website=Assam State Portal |publisher=Government of Assam |access-date=9 June 2026}}</ref> ইয়াৰ পৰা বুজা যায় যে তামোল-পাণৰ সামাজিক অৰ্থ বহল আঞ্চলিক পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত হলেও, কাঁহ-পিতলৰ শৰাই বা বঁটাত তাক আগবঢ়োৱাৰ ৰূপটো অসমীয়া ধাতু-শিল্প আৰু সামাজিক আচাৰৰ সৈতে বিশেষভাৱে যুক্ত। == ধৰ্মীয় তাৎপৰ্য == পৰৱৰ্তী সময়ত আহোম সংস্কৃতিৰপৰা গ্ৰহণ কৰা শৰাই অসমীয়া সমাজ আৰু নামঘৰীয়া ধৰ্মীয় পৰম্পৰাৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশত পৰিণত হয়। নামঘৰত ভাগৱত স্থাপনৰ বাবে শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল, যিয়ে অসমীয়া আধ্যাত্মিক জীৱনত [[File:Sankaradeva.jpg|thumb|right|220px|শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]] ১৫শ আৰু ১৬শ শতিকাত [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]]ৰ একশৰণ নামধৰ্ম আন্দোলনে শৰাই আৰু বটাৰ তাৎপৰ্য নতুন ৰূপ দিয়ে। শংকৰদেৱে পুৰণি অসমীয়া সাংস্কৃতিক পৰিসৰৰপৰা শৰাইৰ ব্যৱহাৰ গ্ৰহণ কৰি ইয়াক অসমীয়া বৈষ্ণৱ সমাজত অন্তৰ্ভুক্ত কৰে। নামঘৰৰ মাজভাগত শৰাইৰ ওপৰত ভাগৱত স্থাপন কৰি তেওঁ দেখুৱাইছিল যে ঈশ্বৰ সকলোৰে বাবে সমান। সেই নামঘৰত শৰাই হৈ উঠে “সমতাৰ প্ৰতীক”—য’ৰপৰা সকলো ভক্তক সমানে প্ৰসাদ বিতৰণ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday |date=20 March 2021 }}</ref> == ঐতিহ্য == শৰাই আৰু বটাৰ ঐতিহ্যৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশ হৈছে—ই কেৱল ৰাজকীয় বস্তু হৈ নাথাকি অসমীয়া সমাজৰ সামূহিক হৃদস্পন্দনত পৰিণত হোৱা।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday }}</ref> শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। তামোল-পাণ আগবঢ়োৱাৰ মাধ্যমেৰে শৰাই আৰু বটা “সন্মানৰ আচাৰ” হিচাপে সমগ্ৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত একত্ৰিত সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা সৃষ্টি কৰে। এই আধ্যাত্মিক ৰূপান্তৰৰ ফলত শৰাই আৰু বটা কেৱল ৰাজকীয় ক্ষমতাৰ প্ৰতীক হৈ নাথাকি সামাজিক ঐক্য, সমতা আৰু অসমীয়া জাতীয় আত্মাৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশত পৰিণত হয়।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday |date=20 March 2021 }}</ref> == চাওক == * [[অসমীয়া সংস্কৃতি]] * [[তামোল-পাণ]] * [[নামঘৰ]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} 1i073wb595s0cqg4c60nc5px3xewyep 612405 612402 2026-06-15T11:35:28Z Ananya Taye 28065 /* ইতিহাস */ 612405 wikitext text/x-wiki '''শৰাই''' আৰু '''বটা''' অসমৰ অন্যতম প্ৰতীকী পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। কাঁহ বা বেল-মেটেলৰে নিৰ্মিত এই শিল্পবস্তু অসমীয়া সমাজত মৰ্যাদা, সন্মান আৰু সাংস্কৃতিক গৌৰৱৰ প্ৰতীক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। সাধাৰণতে তলত এটা থিয়াভাগ থকা ওপৰৰ থাল সদৃশ গঠনযুক্ত শৰাই ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠান, সামাজিক অনুষ্ঠান আৰু বিশেষকৈ অতিথি সম্ভাষণত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। অসমীয়া আৰু আহোম সংস্কৃতিত শৰাই আগবঢ়োৱা মানে আন্তৰিকতা, আতিথ্য আৰু গভীৰ সন্মান প্ৰকাশ কৰা। [[File:Xorai-শৰাই.jpg|thumb|right|250px|পৰম্পৰাগত অসমীয়া শৰাই]] সাধাৰণতে ইয়াত তামোল-পাণ, মিঠাই আৰু আন আন আনুষ্ঠানিক সামগ্ৰী আগবঢ়োৱা হয়। কিছুমান শৰাইত অলংকৃত ঢাকনি থাকে, যিয়ে ইয়াৰ সৌন্দৰ্য আৰু আধ্যাত্মিক তাৎপৰ্য বৃদ্ধি কৰে; আন কিছুমান আকৌ মুকলি ৰূপত থাকে। লক্ষণীয় যে, অতিথি সম্ভাষণ আৰু ধৰ্মীয় নিবেদনৰ বাবে ব্যৱহৃত এনে উচ্চভিত্তিযুক্ত থাল বা পাত্ৰৰ ধাৰণা এছিয়াৰ আন বহু অঞ্চলতো—বিশেষকৈ চীন, তিব্বত, নেপাল আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াত দেখিবলৈ পোৱা যায়। যদিও শৰাই আৰু বটা একে ধৰণৰ সামগ্ৰী আৰু মূল নক্সাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ় লৈ উঠিছে, তথাপি সময়ৰ লগে লগে এই দুয়োটা পৃথক শিল্পবস্তু হিচাপে বিকশিত হয়। শৰাই সাধাৰণতে ওপৰত এটা সমতল থাল আৰু তলত এটা থিয়াভাগযুক্ত, আনহাতে বটা হৈছে বাটিৰ দৰে পাত্ৰ, যি বহু সময়ত শৰাইৰ সৈতে একেলগে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=Fragmented Memories: Struggling to Be Tai-Ahom in India |url=https://archive.org/details/fragmentedmemori0000saik |publisher=Duke University Press |location=Durham |year=2004 |isbn=9780822334255 |access-date=5june 2025 }}</ref> == ইতিহাস == === প্ৰাচীন চীনা উৎস === [[File:Warring States Bronze Dou 02.jpg|thumb|right|250px|যুদ্ধৰত ৰাজ্যসমূহৰ যুগৰ ব্ৰঞ্জৰ ডৌ পাত্ৰ]] শৰাই আৰু বটাৰ শিকড় চীন জনগোষ্ঠীৰ এক প্ৰাচীন সাংস্কৃতিক ধাৰাৰ সৈতে জড়িত। "Dou " (豆) নামে পৰিচিত উচ্চভিত্তিযুক্ত বাটিৰ আকৃতি প্ৰথমে চীনত নৱপ্ৰস্তৰ যুগত দেখা যায়। ওপৰত পাত্ৰ আৰু তলত থিয়াভাগ থকা এই গঠন প্ৰায় ৬,০০০–৭,০০০ বছৰ আগতে (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৫০০০–৪০০০) উৎপত্তি লাভ কৰে, আৰু ইয়াৰ মূল আকৃতি ইয়াংশাও সংস্কৃতি আৰু ডাৱেনকʼ সংস্কৃতিত বিকশিত হয়। ভাষাতাত্ত্বিক আৰু জিনগত গৱেষকৰ মতে [[চীনা-তিব্বতীয় ভাষা|চীন-তিব্বতীয়]] বা তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় ভাষা পৰিয়ালৰ লোক সকলৰ আদিম বিস্তাৰ উত্তৰ চীনৰ ইয়াংশাও আৰু মাজিয়াও সভ্যতাৰ পৰা হৈছিল।<ref>{{cite journal |last1=Zhang |first1=Menghan |last2=Yan |first2=Shi |last3=Pan |first3=Wuyun |last4=Jin |first4=Li |year=2019 |title=Phylogenetic evidence for Sino-Tibetan origin in northern China in the Late Neolithic |journal=Nature |volume=569 |pages=112–115 |doi=10.1038/s41586-019-1153-z}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Zhang |first1=Hanzhi |last2=Ji |first2=Ting |last3=Pagel |first3=Mark |last4=Mace |first4=Ruth |year=2020 |title=Dated phylogeny suggests early Neolithic origin of Sino-Tibetan languages |journal=Scientific Reports |volume=10 |article-number=20792 |doi=10.1038/s41598-020-77404-4}}</ref> যিহেতু অসমৰ বড়ো-গাৰো বা বড়ো-কছাৰী মূলীয় ভাষাসমূহ তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় ভাষা পৰিয়ালৰ এটা শাখা হিচাপে গণ্য কৰা হয়,‌গতিকে চীনৰ এই সভ্যতাৰ পৰাই অসমৰ [[বড়ো-কছাৰী]] মূলীয় জনগোষ্ঠী সমূহৰ উৎপত্তি হৈছে বুলি ক'ব পৰা যায়।<ref>{{cite book |last=DeLancey |first=Scott |year=2012 |chapter=On the Origins of Bodo-Garo |editor-last=Morey |editor-first=Stephen |editor2-last=Post |editor2-first=Mark W. |title=North East Indian Linguistics |volume=4 |publisher=Cambridge University Press India |pages=3–20}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত [[ঝৌ সাম্ৰাজ্য]]ৰ (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১০৪৬–২৫৬) যুগত “ডৌ” চীনা ধৰ্মীয়-আনুষ্ঠানিক সংস্কৃতিৰ এক বিশেষ প্ৰতীকত পৰিণত হয়। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। [[File:Spring & Autumn Bronze Dou, Xinzheng.jpg|thumb|right|250px|বসন্ত আৰু শৰৎ যুগৰ ব্ৰঞ্জৰ ডৌ পাত্ৰ, চিনঝেং]] ঝৌ সমাজত জীৱন “লি” বা আচাৰ-ব্যৱস্থাৰ নিয়মেৰে পৰিচালিত হৈছিল। সেই ব্যৱস্থাত ডৌ কেৱল এটা খাদ্যপাত্ৰ নাছিল; ই আছিল পূৰ্বপুৰুষৰ সৈতে আত্মিক যোগাযোগ স্থাপন কৰা এক পৱিত্ৰ আচাৰিক পাত্ৰ। ঝৌ লোকসকলে বিশ্বাস কৰিছিল যে সঠিকভাৱে পূৰ্বপুৰুষক নিবেদন কৰিলে ঐশ্বৰিক আশীৰ্বাদ লাভ হয়—যেনে সুৰক্ষা আৰু উন্নত ফচল। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। [[File:Dou with an inland hunting scene.jpg|thumb|right|250px|শিকাৰ দৃশ্য খোদিত প্ৰাচীন ডৌ পাত্ৰ]] ===চীনৰ পৰা শৰাই সংস্কৃতিৰ বিস্তাৰ=== কালক্ৰমত চীনৰ পৰা শৰাই জাতীয় পাত্ৰ চীন তিব্বতীয় মূলৰ বাৰ্মিজ<ref>[https://archive.org/details/burmese-hsun-ok Traditional Burmese Offering Tray Hsun-Ok]</ref>, তিব্বত, নেপাল<ref>[https://archive.org/details/nepal-offering-tray Traditional Nepalese Offering tray]</ref>, অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক মূলৰ কম্বোডিয়া, ভিয়েটনাম, টাই মূলৰ থাইলেণ্ড, অষ্ট্ৰোনেচিয়ান মূলৰ মালয়েছিয়া, ইত্যাদি অঞ্চললৈ বিয়পি পৰে। বৌদ্ধ ধৰ্মত শৰাইৰ মহৎ আটাইতকৈ বেছি। এই সকলো দেশত শৰাই জাতীয় পাত্ৰ ভগৱানৰ আগত সেৱা কৰিবলৈ আগ বঢ়োৱা হয়। ===তিব্বতীয় শৰাই-বটা জাতীয় পাত্ৰ=== তিব্বতী বৌদ্ধ সংস্কৃতিতো নৈবেদ্য আগবঢ়োৱাৰ বাবে pedestal‌ যুক্ত বাটি আৰু ট্ৰে-জাতীয় ধাৰ্মিক পাত্ৰ কিছুমান ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref>{{cite web |title=Pedestal Bowl|website=Himalayan Art Resources |url=https://www.himalayanart.org/items/3314996 |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Tibetan Buddhist Silver Pedestal Offering Bowl |website=Invaluable |url=https://www.invaluable.com/auction-lot/tibetan-buddhist-silver-pedestal-offering-bowl-13-1206-c-b9d41abb7e |archive-url=https://web.archive.org/web/20260615094050/https://www.invaluable.com/auction-lot/tibetan-buddhist-silver-pedestal-offering-bowl-13-1206-c-b9d41abb7e |archive-date=15 June 2026 |access-date=15 June 2026}}</ref> Rubin Museum-ৰ মতে, তিব্বতী ''stemmed offering bowls'' ধাৰ্মিক ৰীতি-নীতি আৰু দৈনন্দিন ভোগ নিৰ্মালীৰ বাবে ব্যৱহৃত হয়।<ref>{{cite web |title=Stemmed Offering Bowl |website=Rubin Museum of Himalayan Art |publisher=Rubin Museum of Himalayan Art |url=https://rubinmuseum.org/collection/sc2012-7-6-1-7/ |access-date=15 June 2026}}</ref> তদুপৰি ''mandala offering set'' বা ''mandala plate'' তিব্বতী বৌদ্ধ আচাৰত বুদ্ধ, ধৰ্ম আৰু সংগলৈ নৈবেদ্য আগবঢ়োৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত হয়। এনে মণ্ডল-নৈবেদ্যত pedestal tray বা stand-জাতীয় পাত্ৰ ব্যৱহাৰ কৰা হয়<ref>{{cite web |title=Base for an offering mandala used in Tibetan Buddhist rituals |website=National Museum of Asian Art |publisher=Smithsonian Institution |url=https://asia-archive.si.edu/object/F1998.295 |access-date=15 June 2026 |quote=It serves as a stand, or base, to hold offerings (usually grain), which are arranged to form a mandala.}}</ref> তিব্বতী বৌদ্ধ আচাৰৰ আন এটা pedestal যুক্ত পাত্ৰ হৈছে ''serkyem'' পাত্ৰ। এই পাত্ৰটো বিশেষকৈ ৰক্ষক দেৱতা বা ধৰ্মপাল সকললৈ নৈবেদ্য আগবঢ়োৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত হয়। এই পাত্ৰ মূলতঃ পানীয়-নৈবেদ্যৰ সৈতে জড়িত; সাধাৰণতে ওপৰৰ বটাত চাহ, মদ বা আন পবিত্ৰ পানীয় ঢালি দিয়া হয় আৰু সেয়া তলৰ শৰাই জাতীয় পাত্ৰত উপচি পৰে। অৱশ্যে বহুতো আচাৰ-অনুষ্ঠানত ''serkyem'' প্ৰায়ে ভোগ নিৰ্মালীৰ আগবঢ়াবলৈও ব্যৱহৃত হয়, য’ত শস্য, মিঠাই, ফল বা ''torma'' জাতীয় খাদ্য-নৈবেদ্যও একেলগে আগবঢ়োৱা হয়।<ref>{{cite web |title=Serkyem Offering in Buddhism: A Comprehensive Guide |website=Evamratna |date=21 November 2023 |url=https://evamratna.com/blogs/evamratna-blogs/serkyem-offering |access-date=15 June 2026}}</ref> তিব্বতী বস্তু-সংস্কৃতিত pedestal যুক্ত পাত্ৰ ধাৰ্মিক ৰীতি-নীতিৰ বাদে দৈনন্দিন চাহ-পানৰ দৰে সামাজিক ব্যৱহাৰতো ব্যৱহাৰ কৰা দেখা যায়। তেনে বহুতো ৰুপ আৰু আন ধাতুৰে গঢ়া বটা জাতীয় পাত্ৰ সংগ্ৰহালয়ত সংৰক্ষিত কৰি ৰখা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Tea Bowl with Stand and Lid |website=Rubin Museum of Himalayan Art |publisher=Rubin Museum of Himalayan Art |url=https://rubinmuseum.org/collection/sc2013-2a-c/ |access-date=15 June 2026}}</ref> ===বাৰ্মিজ শৰাই জাতীয় পাত্ৰ=== বাৰ্মিজ ''ban'' (ဗန်း)-ৰ অৰ্থ “tray” বা ট্ৰে, আৰু সম্পৰ্কীয় বাৰ্মিজ শব্দ ''langpan'' (လင်ပန်း)-ৰ অৰ্থও “tray”। এই দুয়োটা ৰূপ চীনা 盤 শব্দৰ পৰা লোৱা হৈছে, যাৰ পুৰণি/মধ্য চীনা পুনর্গঠিত ৰূপ ''*baːn'' বা ''ban'' আৰু অৰ্থ “dish” বা “tray”।<ref>{{cite web |title=ဗန်း |website=Wiktionary |url=https://en.wiktionary.org/wiki/%E1%80%97%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%B8 |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=လင်ပန်း |website=Wiktionary |url=https://en.wiktionary.org/wiki/%E1%80%9C%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%95%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%B8 |access-date=15 June 2026}}</ref> বাৰ্মিজ পৰম্পৰাত শৰাই জাতীয় মুকলি পাত্ৰ বা pedestal dish ব্যৱহৃত হয়। এনে পাত্ৰক সাধাৰণতে কলত (''kalat'') বুলি কোৱা হয়; Burmese lacquerware-ৰ বৰ্ণনাত ''kalat''-ক pedestal dish হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে, যি খাদ্য আগবঢ়াবলৈ, ৰাজকীয় কাম বা ধাৰ্মিক ৰীতি-নীতিত বস্তু আগবঢ়োৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত হৈছিল।<ref>{{cite web |title=Lacquerware |website=Wikipedia |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Lacquerware |access-date=15 June 2026}}</ref> "কলত"ৰ বাহিৰেও বাৰ্মিজ বস্তু-সংস্কৃতিত ঢাকনিযুক্ত শৰাই দৰে এবিধ পাত্ৰৰ পৃথক উপস্থিতি দেখা যায়। এই পাত্ৰক ''hsun-ok'' বুলি কোৱা হয়। এইটো সাধাৰণতে বাৰ্মিজ সকলৰ বৌদ্ধ নৈবেদ্য বহন বা আগবঢ়োৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত পাত্ৰ।<ref>{{cite web |title=hsun-ok; vessel-stand; bowl |website=British Museum Collection Online |publisher=The British Museum |url=https://www.britishmuseum.org/collection/object/A_1993-1117-1 |access-date=15 June 2026}}</ref> ''Hsun-ok'' সাধাৰণতে লাখ-লেপা বাঁহ বা কাঠেৰে নিৰ্মিত হয়, আৰু ইয়াত এটা পেডেষ্টেল, বাটিৰ দৰে মূল পাত্ৰ, ভিতৰুৱা ট্ৰে আৰু ওপৰত এটা ওখ শিখৰযুক্ত ঢাকনি থাকে।<ref>{{cite web |title=hsun-ok; vessel-stand; bowl |website=British Museum Collection Online |publisher=The British Museum |url=https://www.britishmuseum.org/collection/object/A_1993-1117-1 |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Buddhist offering vessel (hsun ok) |website=Art Gallery of South Australia Collection |publisher=Art Gallery of South Australia |url=https://www.agsa.sa.gov.au/collection-publications/collection/works/buddhist-offering-vessel-hsun-ok/24828/ |access-date=15 June 2026}}</ref> বাৰ্মিজ সকলৰ পৰা বাৰ্মাৰ উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ শানসকলেও বৌদ্ধ ধৰ্মৰ ৰীতি-নীতি পালন কৰিবলৈ ঢাকনিযুক্ত ''Phan Hsun'' ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ লয়। Hsun okৰ লেখী‌য়া এই পাত্ৰটো বাৰ্মিজ বৌদ্ধ নৈবেদ্য-পাত্ৰ পৰম্পৰাৰ এটা স্থানীয় অভিযোজন আছিল।<ref>{{cite web |title=hsun-ok |website=British Museum Collection Online |publisher=The British Museum |url=https://www.britishmuseum.org/collection/object/A_1998-0723-241 |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Burmese Lacquer Hson-ok Offering Box |website=Michael Backman Ltd |url=https://www.michaelbackmanltd.com/archived_objects/burmese-lacquer-hson-ok-offering-box/ |access-date=15 June 2026}}</ref> অৱশ্যে এই প্ৰমাণ বিশেষকৈ শিখৰযুক্ত ঢাকনি থকা লাখৰ ঢাকনিযুক্ত ''hsun-ok''-ৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰযোজ্য; সকলো মুকলি পেডেষ্টেলযুক্ত ট্ৰে বাৰ্মিজ উৎসৰ পৰা আহিছে বুলি ইয়াৰ দ্বাৰা প্ৰমাণিত নহয়। মুকলি উঠা নৈবেদ্য-ট্ৰে সমগ্ৰ মূল ভূখণ্ডীয় দক্ষিণ-পূব এছিয়াত বহুলভাৱে দেখা যায়, কিন্তু ঢাকনিযুক্ত লাখৰ ''hsun-ok'' বিশেষভাৱে বাৰ্মীজ বৌদ্ধ বস্তু-সংস্কৃতিৰ সৈতে অধিক ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত। ===ফান পাত্ৰ=== কম্বোডিয়াৰ আৰু থাই ভাষাত শৰাই জাতীয় পাত্ৰক ''"পান/বান"''<ref>{{cite web |title=ពាន |website=Wiktionary |url=https://en.wiktionary.org/wiki/%E1%9E%96%E1%9E%B6%E1%9E%93 |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Mon-Khmer Languages Database: Khmer |website=SEAlang Library |publisher=Center for Research in Computational Linguistics |url=https://www.sealang.net/monkhmer/database/retrieve.pl?format=html&language=Khmer&sort=gloss |access-date=15 June 2026}}</ref> আৰু ''"ফান"'' কোৱা হয়।<ref>{{cite web |title=Phan (tray) |website=Wikipedia |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Phan_(tray) |access-date=15 June 2026}}</ref> * খমেৰ সকলৰ বান/পান ভাষিক দৃষ্টিকোণৰ পৰা ''বান/পান'' শব্দ-পৰিয়ালটো টাই ভাষা সমূহতকৈ অষ্ট্ৰ-এচিয়াটিক বা খমেৰ ভাষা সমূহত অধিক পুৰণি আৰু ব্যাপকভাৱে বিস্তৃত। Roger Blenchয়ে নিজৰ Austroasiatic basketry terminologyৰ অধ্যয়নত “pedestal tray”ৰ বাবে এটা প্ৰাৰম্ভিক অষ্ট্ৰ’এছিয়াটিক মূলৰ তালিকা প্ৰস্তুত কৰিছে, য’ত Shortoৰ Proto-Mon-Khmerৰ ''*baːn'' অৰ্থাৎ “pedestal dish”, Kuiৰ ''phian'' অৰ্থাৎ “pedestal tray”,Surin Khmerৰ ''piːan'''' অৰ্থাৎ “tray with pedestal”, T’inৰ ''phɨan'' অৰ্থাৎ “tray”, আৰু Nyah Kurৰ ''kǝbíǝn'' অৰ্থাৎ “bamboo food tray”। Blenchয়ে এই শব্দ পৰিয়ালটোক পুৰণি চীনা ''*bˤan'' অৰ্থাৎ “ট্ৰেই”ৰ সৈতে তুলনা কৰিছে। তেওঁ লগতে থাই আৰু শ্বান ভাষাত পোৱা ৰূপটো ও চীনা ভাষাৰ পৰা যোৱা ("plausibly a regional Chinese borrowing”) বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Blench |first=Roger |chapter=Basketry in Austroasiatic |editor-last=Alves |editor-first=Mark |title=Austroasiatic Linguistics in Honour of Michel Ferlus |publisher=JSEALS Special Publication |year=2025 |pages=87–88 |url=https://icaal.net/wp-content/uploads/2026/01/AA-Linguistics-in-Honour-of-Michel-Ferlus-2025.pdf |access-date=15 June 2026}}</ref> থাই/শ্যাম ৰাজ্যসমূহৰ থাইলেণ্ডত উত্থান হোৱাৰ আগতেই কম্বোডিয়া আৰু সংশ্লিষ্ট মূল ভূখণ্ডীয় দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক প্ৰেক্ষাপটত শৰাই জাতীয় পাত্ৰৰ উপস্থিতি পোৱা যায়। হেং পিফালে খ্ৰীষ্টীয় ৩০০–৫০০ চনৰ প্ৰাক-আংকোৰীয় যুগৰ উত্তৰণৰ বিষয়ে আলোচনা কৰোঁতে উত্তৰ-পূব থাইলেণ্ড আৰু কম্বোডিয়াৰ প্ৰাগৈতিহাসিক স্থানসমূহত "pedestalled dishes and bowls" অৰ্থাৎ শৰাই জাতীয় পাত্ৰ আৰু বাটিৰ উপস্থিতিৰ কথা উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Heng |first=Piphal |title=Transition to the Pre-Angkorian period (300–500 CE): Thala Borivat and a regional perspective |journal=Journal of Southeast Asian Studies |volume=47 |issue=3 |year=2016 |pages=484–505 |doi=10.1017/S0022463416000369 |url=https://www.cambridge.org/core/journals/journal-of-southeast-asian-studies/article/transition-to-the-preangkorian-period-300500-ce-thala-borivat-and-a-regional-perspective/AEC80A473E33ED556489658939C261D2 |access-date=15 June 2026}}</ref> তেওঁ কম্বোডিয়াৰ Tuol Neakta Kang Memay স্থানৰ পৰা পোৱা এটা পেডেষ্টেলযুক্ত বাটিৰ ছবিও প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Heng |first=Piphal |year=2016 |title=Transition to the Pre-Angkorian period (300–500 CE): Thala Borivat and a regional perspective |journal=Journal of Southeast Asian Studies |volume=47 |issue=3 |pages=484–505 |doi=10.1017/S0022463416000406}}</ref> [[এংকৰ ৱাট|এংকৰ বছৰেই]] স্থানৰ প্ৰাচীন কম্বোডীয় মৃত্শিল্পৰ মাজতো এনে পেডেষ্টেলযুক্ত থালৰ আকৃতিৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে; Miriam T. Stark-এ এংকৰ বৰেইৰ মৃত্শিল্পৰ ভিতৰত শৰাই জাতীয় থালৰ বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Stark |first=Miriam T. |year=2019 |title=Earthenware Ceramic Technologies of Angkor Borei, Cambodia |journal=Udaya, Journal of Khmer Studies |volume=14 |pages=109–132}}</ref> একেদৰেই UNESCOয়ে প্ৰকাশিত খমেৰ ৰূপালী শিল্প সম্পৰ্কীয় এখন গ্ৰন্থৰ মতে প্ৰাক-আংকোৰীয় আৰু আংকোৰীয় শিলালিপিত কম্বোডীয় সকলে ব্যৱহাৰ কৰা ৰূপালী সামগ্ৰীৰ ভিতৰত পেডেষ্টেল যুক্ত থাল আৰু ট্ৰেৰও বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Kong |first=Vireak |year=2009 |title=Khmer Silverwares |publisher=UNESCO |location=Phnom Penh |url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000187953 |access-date=9 June 2026}}</ref> থাই সকলৰ আয়ুথিয়া ৰাজ্য ১৩৫১ চনত প্ৰতিষ্ঠা হৈছিল আৰু ইয়াৰ ৰাজ দৰবাৰৰ সংস্কৃতি আংকোৰৰ সাংস্কৃতিৰ আৰ্হিৰে গঢ় লোৱা বুলি কোৱা হয়।<ref>{{cite encyclopedia |title=History of Thailand |encyclopedia=Encyclopaedia Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/history-of-Thailand |access-date=9 June 2026}}</ref><ref>{{cite encyclopedia |title=Khmer Empire |encyclopedia=Encyclopaedia Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Khmer-Empire |access-date=9 June 2026}}</ref>উল্লেখযোগ্য যে তেতিয়ালৈকে থাই/টাই সকলৰ প্ৰবজন ঘটা নাছিল<ref>{{cite journal |last=Evans |first=Grant |title=The Tai Original Diaspora |journal=Journal of the Siam Society |volume=104 |year=2016 |pages=1–14 |url=https://thesiamsociety.org/wp-content/uploads/2016/04/JSS_104_0b_Evans_TaiOriginalDiaspora.pdf |access-date=15 June 2026}}</ref>। সেয়েহে ধৰিব পৰা যায় যে থাই বা তাই সকলৰ আগমনৰ আগৰে পৰা খমেৰ সকলে বান/ফান নামৰ শৰাই জাতীয় পাত্ৰ ব্যৱহাৰ কৰি আহিছিল। * টাই সকলৰ ফান খমেৰ সকলৰ দৰে থাই সকলেও এই পাত্ৰক "ফান" কয়। থাই বা অন্য টাই সকলে শৰাই জাতীয় সম্পাদ খমেৰ সকলৰ সম্পৰ্কত অহাৰ আগতে ব্যৱহাৰ কৰিছিল নে নাই তাৰ তথ্য পোৱা নাযায়। আনহাতে টাই জনগোষ্ঠীসমূহ দক্ষিণমুখী হৈ মন আৰু খমেৰ সভ্যতাৰ প্ৰভাৱাধীন অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰাৰ পিছত খমেৰ দৰবাৰৰ সংস্কৃতি, ৰাজকীয় অনুষ্ঠান বা ভাৰতৰ সংস্কৃতিৰ দ্বাৰা প্ৰভাৱিত আচাৰ-ব্যৱহাৰ সংস্কৃতিৰ বহু উপাদান গ্ৰহণ কৰিছিল বুলি জনা যায়।<ref>{{cite web |title=History of Thailand: Mon-Khmer civilizations |website=Encyclopaedia Britannica |publisher=Encyclopaedia Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/history-of-Thailand |access-date=15 June 2026}}</ref>প্ৰাচীন কালৰ প্ৰোটো-খমেৰ সকলৰ দৰে থাই সকলৰ "ফান" শব্দটোও পুৰণি চীনা ভাষাৰ থাল বা ট্ৰে বুজোৱা ''*bˤan'' শব্দৰ পৰা লোৱা হৈছে।<ref>{{cite web |title=พาน |website=Wiktionary |url=https://en.wiktionary.org/wiki/%E0%B8%9E%E0%B8%B2%E0%B8%99 |access-date=15 June 2026}}</ref> টাই ভাষাসমূহ যেনে থাই ভাষাত พาน (ফান), লাও ভাষাত ພານ (phān), টাই ডাম ꪝꪱꪙ বা ꪟꪱꪙ টাই য়াই ভাষাত ပၢၼ်ႉ আদিয়ে থাল সদৃশ পাত্ৰক বুজোৱা হয় যি চীনা ভাষাৰ 盤 পানৰ পৰা আহিছে যাৰ অৰ্থ থাল (tray)।<ref>“พาน” in Thai Dictionary Project (TDP) (UC Berkeley 1964) (plus additional data from the Royal Institute of Thailand (RI) and NECTEC's LEXITRON project (LEX)). Searchable online at {{url|SEAlang.net}}</ref> টাই-আহোম ভাষাত এনে পাত্ৰক ফুন (𑜇𑜥𑜃𑜫) বুলি কোৱা হয়।<ref>{{Cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |author-link=Golap Chandra Barua |title=Ahom-Assamese-English Dictionary |publisher=Baptist Mission Press |location=Calcutta |year=1920 |page= 138|url=https://ia801408.us.archive.org/2/items/in.ernet.dli.2015.463794/2015.463794.Ahom-assamese-english-Dictionary.pdf |access-date=2026-06-14}}</ref> থাই সকলৰ মাজত ফান এটা উচ্চ স্তৰীয় পৰম্পৰাগত বাচন।<ref>{{Cite journal |last1=Titrassamee |first1=Songsak |last2=Lamduan |first2=Somchai |last3=Phaengsoi |first3=Kosit |date=2014-06-12 |title=Bai Sri Su Khwan: Spirit Blessing in North-eastern Thailand |journal=Asian Culture and History |volume=6 |issue=2 |pages=134–138 |publisher=Canadian Center of Science and Education |doi=10.5539/ach.v6n2p134 |issn=1916-9655 |url=https://patricklepetit.jalbum.net/ANIMISM%20AND%20RELIGION/LIBRARY/Bai_Sri_Su_Khwan_Spirit_Blessing_in_North-eastern.pdf |access-date=2026-06-14 }}</ref> টাই লাও আৰু ফু টাই সকলৰ পৰম্পৰাগত অনুষ্ঠান বাই চ্ৰি চু খৱানত দুটা মুখ্য সামগ্ৰীৰ ভিতৰত ফান খাও (খাদ্য থোৱা ফান) অন্যতম।<ref>{{Cite journal |last1=Titrassamee |first1=Songsak |last2=Lamduan |first2=Somchai |last3=Phaengsoi |first3=Kosit |date=2014-06-12 |title=Bai Sri Su Khwan: Spirit Blessing in North-eastern Thailand |journal=Asian Culture and History |volume=6 |issue=2 |pages=134–138 |publisher=Canadian Center of Science and Education |doi=10.5539/ach.v6n2p134 |issn=1916-9655 |url=https://patricklepetit.jalbum.net/ANIMISM%20AND%20RELIGION/LIBRARY/Bai_Sri_Su_Khwan_Spirit_Blessing_in_North-eastern.pdf |access-date=2026-06-14 |page= }}</ref> ===অন্যান্য শৰাই জাতীয় পাত্ৰ=== খমেৰ আৰু তাই বাদেও দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অন্য দেশসমূহতো শৰাই-জাতীয় পেডেষ্টেলযুক্ত পাত্ৰ বা নৈবেদ্য-ট্ৰে দেখা যায়। মিয়ানমাৰত ইয়াৰ এটা স্বতন্ত্ৰ ঢাকনিযুক্ত লাখ-পাত্ৰ ৰূপ দেখা যায়, যাক hsun-ok বুলি কোৱা হয়। এই পাত্ৰ বৌদ্ধ ভিক্ষু আৰু বিহাৰলৈ খাদ্য বা নৈবেদ্য আগবঢ়োৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত হয়, আৰু সাধাৰণতে বাঁহ বা কাঠৰ গাঁথনিৰ ওপৰত লাখ-লেপ দি নিৰ্মাণ কৰা হয়।<ref>{{cite web |title=Conserving a Burmese offering vessel |website=British Museum |publisher=The British Museum |date=13 September 2023 |url=https://www.britishmuseum.org/blog/conserving-burmese-offering-vessel |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Buddhist offering vessel (hsun ok) |website=Art Gallery of South Australia Collection |publisher=Art Gallery of South Australia |url=https://www.agsa.sa.gov.au/collection-publications/collection/works/buddhist-offering-vessel-hsun-ok/24828/ |access-date=15 June 2026}}</ref> দ্বীপীয় দক্ষিণ-পূব এছিয়াতো এনে পেডেষ্টেলযুক্ত ট্ৰে বা পাত্ৰৰ ব্যৱহাৰ পোৱা যায়। ইণ্ডোনেশিয়াৰ বালিত দুলাং (dulang) নামে জনা ওখ পায়াযুক্ত ট্ৰে ধৰ্মীয় বা আনুষ্ঠানিক নৈবেদ্য বহন কৰাৰ বাবে ব্যৱহৃত হয়। ফিলিপাইনছৰ ৰাষ্ট্ৰীয় মিউজিয়াময়ে উল্লেখ কৰিছে যে বালিৰ এই দুলাং-সমূহ পূজা পাতল বা নীতি নিয়মত বিভিন্ন সামগ্ৰী আগবঢ়াবলৈ ব্যৱহাৰ ৰা হয়। দক্ষিণ ফিলিপাইনছৰ Maranao আৰু Maguindanao সমাজত তাবাক নামে জনা পিতলৰ শৰাই জাতীয় পাত্ৰ বিশেষ অনুষ্ঠানত খাদ্য পৰিবেশনৰ বাবে ব্যৱহৃত হয়।<ref>{{cite web |title=Earthenware Pedestalled Bowls |website=National Museum of the Philippines |publisher=National Museum of the Philippines |date=7 December 2021 |url=https://www.nationalmuseum.gov.ph/2021/12/07/earthenware-pedestalled-bowls/ |access-date=15 June 2026}}</ref> জাভাৰ মধ্যযুগীয় শিল্পতো শৰাই জাতীয় পাত্ৰৰ উদাহৰণ পোৱা যায়।<ref>{{cite web |title=Offering tray (talam) |website=The Metropolitan Museum of Art |publisher=The Metropolitan Museum of Art |url=https://www.metmuseum.org/art/collection/search/715081 |access-date=15 June 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Offering Vessel in the Form of a Female Head |website=Los Angeles County Museum of Art |publisher=LACMA |url=https://collections.lacma.org/node/175545 |access-date=15 June 2026}}</ref> ===অসমত শৰাই আৰু বটাৰ প্ৰচলন=== চীন-তিব্বতীয় বা তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় মূলৰ‌ [[চুতীয়া ৰাজ্য]] আৰু টাই মূলৰ [[আহোম ৰাজ্য]] দুয়োতে বটা বা শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। [[যোৰহাট জিলা]]ৰ তিতাবৰ অঞ্চলৰ চুতীয়া লোক এঘৰত পুৰণি বাকচ এটাত ভৰাই সংৰক্ষিত কৰি থোৱা চুতীয়া ৰাজ্যৰ দিনীয়া বটা উদ্ধাৰ কৰা হৈছে। বটাতোত অসমীয়া লিপিত খোদিত আছে "১৩১৭ সন ছাৰি শাবন মাশ"। অৰ্থাৎ ১৩৯৫ চনৰ(১৩১৭ শক) চাৰি শাওণত এই বঁটা টো নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল বা গ্ৰহণ কৰা হৈছিল।<ref> [https://archive.org/details/chutia-bota-1395 Image of the Bota dated to 1395 AD.]</ref> চুতীয়া সকলৰ দৰে [[ডিমাছা জনগোষ্ঠী|ডিমাছা]] সকলেও শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা দেখা যায়।<ref>{{cite web |title=horai |url=https://www.xobdo.org/dic/horai |website=Xobdo |access-date=14 June 2026}}</ref> ডিমাছা ভাষাত এই পাত্ৰক ''"শৰাই"'' বুলিয়ে জনা যায়। তদুপৰি ডিমাছা সকলৰ পাৰম্পৰিক বস্ত্ৰ শিল্পত ''হ'ৰাইমিন'' নামৰ শৰাইৰ মটিফটোও(motif) সংৰক্ষণ কৰি থোৱা দেখা যায়।<ref>{{cite web |last=ROOHI |title=Weaving in indigenous Dimasa community of Assam |url=https://in.boell.org/en/weaving-indigenous-dimasa-community-assam |website=Heinrich Böll Stiftung |date=19 December 2019 |access-date=14 June 2026}}</ref> আহোম ভাষাত শৰাইখনক ''"ফোন"'' বুলি কোৱা হয়। একেইটা শব্দয়েই মাইহাং থাল খনকো বুজায়। এই শব্দৰ গুৰি পুৰণি চীনা ভাষাৰ থাল বা ট্ৰে বুজোৱা ''"পান''" শব্দ আৰু থাই বা শান ভাষাত শৰাই জাতীয় পাত্ৰক ''"ফান"'' কোৱা হয়।<ref>[https://en.wiktionary.org/wiki/%E0%B8%9E%E0%B8%B2%E0%B8%99 Borrowed from Old Chinese 盤 (OC *baːn, “tray”). Cognate with Lao ພານ (phān), Tai Dam ꪝꪱꪙ or ꪟꪱꪙ, Burmese ဗန်း (ban:, “tray”), Shan ပၢၼ်ႉ (pâ̰an, “tray”), and possibly Khmer ពាន (piən) (Pou and Jenner, 1980-1981)]</ref> যিহেতু অসমত শৰাই বুজাবলৈ "ফোন" শব্দৰ সলনি পুৰণি "শৰাই" শব্দয়ে ব্যৱহাৰ কৰা হয়, গতিকে ধৰিব পাৰি যে খমেৰ সকলে ব্যৱহাৰ কৰা পাত্ৰৰ দৰে অসমৰ শৰাই খনও প্ৰাগ-আহোম যুগৰ পৰাই ব্যৱহাৰ কৰি অহা হৈছে। অসমলৈ আহি শৰাই আৰু মাইহাং—এই দুয়োবিধ পাত্ৰৰ সাদৃশ্য দেখা পাই আহোমসকলে হয়তো দুয়োবিধকে ব্যাখ্যা কৰিবলৈ “ফোন” শব্দ ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ লৈছিল। যিহেতু ঢাকনিযুক্ত শৰাইখন বাৰ্মিজ সকলৰ মাজত পোৱা যায়, গতিকে এইখন পাছৰ কালত আহোম ৰাজ্যৰ দিনত বাৰ্মাৰ পৰা গ্ৰহণ কৰা হ'ব পাৰে। পাছলৈ শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰদেৱৰ দিনত শৰাই নৱবৈষ্ণৱ ধৰ্মত অন্তভুক্ত কৰা হয় আৰু কালক্ৰমত অসমীয়া সংস্কৃতিৰ এক বিশেষ অংশ হৈ পৰে। [[File:Xorai worship.webp|thumb|নামঘৰত ব্যৱহাৰ হোৱা শৰাই।]] === অতিথি-আদৰণিত তামোল-পাণ আৰু শৰাই=== অসমীয়া সমাজত তামোল-পাণ আতিথ্য, সন্মান, ভক্তি আৰু মিত্ৰতাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰতীক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। শৰাইত তামোল-পাণ আগবঢ়াই অতিথিক আদৰণি জনোৱা পৰম্পৰা এটা স্তৰিত সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা বুলি বুজিব পাৰি—প্ৰথমে দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক বিস্তৃত আতিথ্য-সংস্কৃতি, তাৰ পাছত ভাৰতীয় ধৰ্মীয়-সামাজিক আচাৰৰ সৈতে ইয়াৰ সংযোগ, আৰু শেষত অসমীয়া কাঁহ-পিতলৰ শৰাই বা বঁটাৰ জৰিয়তে ইয়াৰ স্থানীয় ৰূপায়ণ। এই প্ৰথাৰ আটাইতকৈ প্ৰাচীন স্তৰটো দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অষ্ট্ৰো-এচিয়াতিক লোক সকলৰ তামোল-পাণভিত্তিক আতিথ্য পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত হ’ব পাৰে। খাচী সমাজত ''kwai'' বা তামোল-পাণ অতিথিক আগবঢ়োৱা এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সামাজিক শিষ্টাচাৰ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। ''Shikyntien kwai'' নামৰ খাচী পৰম্পৰাত ঘৰত অহা যিকোনো অতিথিক ''kwai'' আগবঢ়োৱাটো সৌজন্যৰ চিন বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Shikyntien Kwai: A Folklore about Betel Hospitality in Khasi Society |url=https://www.necarf.org/home/articles/54/shikyntien-kwai-a-folklore-about-betel-hospitality-in-khasi-society |website=NECARF |date=14 October 2020 |access-date=9 June 2026}}</ref> খাচীসকল অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক ভাষাপৰিয়ালৰ অন্তৰ্গত হোৱা বাবে, অসমীয়া তামোল-পাণ আতিথ্যৰ গভীৰ স্তৰটো পূব ভাৰতৰ অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াগত betel-areca সংস্কৃতিৰ সৈতে তুলনা কৰিব পাৰি, যদিও ইয়াৰ পৰা অসমীয়া প্ৰথাটো প্ৰত্যক্ষভাৱে খাচী বা অন্য কোনো একক অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক উৎসৰ পৰা আহিছে বুলি নিশ্চিতভাৱে ক’ব নোৱাৰি। পাছৰ স্তৰত এই তামোল-পাণ আতিথ্যৰ প্ৰথা ভাৰতীয় ধৰ্মীয় আৰু সামাজিক আচাৰৰ সৈতে একীভূত হয়। এছ. চি. আহুজা আৰু উমা আহুজাই betel leaf আৰু areca nut-ক আতিথ্য, শুভতা, সন্মান, সামাজিক প্ৰতিশ্ৰুতি আৰু ধৰ্মীয় নিবেদনৰ প্ৰতীক হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছে। তেওঁলোকৰ মতে ভাৰতৰ বহু সামাজিক আৰু ধৰ্মীয় আচাৰত তামোল-পাণ ব্যৱহাৰ হয়, আৰু অসমীয়া বিবাহত তামোল-পাণ প্ৰায় পোন্ধৰটা আচাৰত উপস্থিত থাকে।<ref>{{cite journal |last1=Ahuja |first1=S. C. |last2=Ahuja |first2=Uma |year=2011 |title=Betel Leaf and Betel Nut in India: History and Uses |journal=Asian Agri-History |volume=15 |issue=1 |pages=13–35 |url=https://www.researchgate.net/publication/292469329_Betel_leaf_and_betel_nut_in_India_History_and_uses |access-date=9 June 2026}}</ref> সেয়ে অসমীয়া সমাজত তামোল-পাণ কেৱল মুখশুদ্ধিৰ সামগ্ৰী নহয়; ই আতিথ্য, শুভেচ্ছা, বিবাহ, সামাজিক স্বীকৃতি আৰু ধৰ্মীয় পবিত্ৰতাৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে। এই তামোল-পাণ পৰম্পৰাই অসমত শৰাই আৰু বঁটাৰ জৰিয়তে এক বিশেষ স্থানীয় ৰূপ লাভ কৰে। অসম চৰকাৰৰ সংস্কৃতি-সম্পৰ্কীয় তথ্য অনুসৰি, তামোল-পাণ বা গুৱাপাণক ভক্তি, সন্মান আৰু মিত্ৰতাৰ নিবেদন হিচাপে ধৰা হয়, আৰু অতিথিক আদৰণি তথা ধন্যবাদ জনোৱাৰ চিহ্ন হিচাপে শৰাইত তামোল-পাণ আগবঢ়োৱা হয়। একেটা উৎসত শৰাইক নামঘৰ বা পূজাস্থলীত প্ৰসাদ আৰু অন্যান্য নিবেদন আগবঢ়োৱাৰ পাত্ৰ হিচাপেও বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Culture of Assam |url=https://assam.gov.in/about-us/391 |website=Assam State Portal |publisher=Government of Assam |access-date=9 June 2026}}</ref> ইয়াৰ পৰা বুজা যায় যে তামোল-পাণৰ সামাজিক অৰ্থ বহল আঞ্চলিক পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত হলেও, কাঁহ-পিতলৰ শৰাই বা বঁটাত তাক আগবঢ়োৱাৰ ৰূপটো অসমীয়া ধাতু-শিল্প আৰু সামাজিক আচাৰৰ সৈতে বিশেষভাৱে যুক্ত। == ধৰ্মীয় তাৎপৰ্য == পৰৱৰ্তী সময়ত আহোম সংস্কৃতিৰপৰা গ্ৰহণ কৰা শৰাই অসমীয়া সমাজ আৰু নামঘৰীয়া ধৰ্মীয় পৰম্পৰাৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশত পৰিণত হয়। নামঘৰত ভাগৱত স্থাপনৰ বাবে শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল, যিয়ে অসমীয়া আধ্যাত্মিক জীৱনত [[File:Sankaradeva.jpg|thumb|right|220px|শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]] ১৫শ আৰু ১৬শ শতিকাত [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]]ৰ একশৰণ নামধৰ্ম আন্দোলনে শৰাই আৰু বটাৰ তাৎপৰ্য নতুন ৰূপ দিয়ে। শংকৰদেৱে পুৰণি অসমীয়া সাংস্কৃতিক পৰিসৰৰপৰা শৰাইৰ ব্যৱহাৰ গ্ৰহণ কৰি ইয়াক অসমীয়া বৈষ্ণৱ সমাজত অন্তৰ্ভুক্ত কৰে। নামঘৰৰ মাজভাগত শৰাইৰ ওপৰত ভাগৱত স্থাপন কৰি তেওঁ দেখুৱাইছিল যে ঈশ্বৰ সকলোৰে বাবে সমান। সেই নামঘৰত শৰাই হৈ উঠে “সমতাৰ প্ৰতীক”—য’ৰপৰা সকলো ভক্তক সমানে প্ৰসাদ বিতৰণ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday |date=20 March 2021 }}</ref> == ঐতিহ্য == শৰাই আৰু বটাৰ ঐতিহ্যৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশ হৈছে—ই কেৱল ৰাজকীয় বস্তু হৈ নাথাকি অসমীয়া সমাজৰ সামূহিক হৃদস্পন্দনত পৰিণত হোৱা।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday }}</ref> শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। তামোল-পাণ আগবঢ়োৱাৰ মাধ্যমেৰে শৰাই আৰু বটা “সন্মানৰ আচাৰ” হিচাপে সমগ্ৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত একত্ৰিত সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা সৃষ্টি কৰে। এই আধ্যাত্মিক ৰূপান্তৰৰ ফলত শৰাই আৰু বটা কেৱল ৰাজকীয় ক্ষমতাৰ প্ৰতীক হৈ নাথাকি সামাজিক ঐক্য, সমতা আৰু অসমীয়া জাতীয় আত্মাৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশত পৰিণত হয়।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday |date=20 March 2021 }}</ref> == চাওক == * [[অসমীয়া সংস্কৃতি]] * [[তামোল-পাণ]] * [[নামঘৰ]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} 3tl60kk8yuzls5mqw4fqu32yh3fnqw4 0 23147 612164 607114 2026-06-14T17:16:37Z তপন লাল 50414 মিচিং জনগোষ্ঠীৰ আক্ষৰিক মিচিং ভাষাৰ অনুবাদ Mising Mo:pín 612164 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group| |group= মিচিং জনগোষ্ঠী |image= [[File:গহপুৰ মহকুমাৰ অন্তৰ্গত এখন মিচিং গাঁৱৰ এটি চাংঘৰ।.jpg|270px|গহপুৰ মহকুমাৰ অন্তৰ্গত এখন মিচিং গাঁৱৰ এটি চাংঘৰ]] |image_caption=গহপুৰ মহকুমাৰ অন্তৰ্গত এখন মিচিং গাঁৱৰ এটি চাংঘৰ |Alternative names:<br> |poptime= |popplace=[[অসম]], [[অৰুণাচল]] (উত্তৰপূব ভাৰত) |langs=[[মিচিং ভাষা]] |rels= [[হিন্দু ধৰ্ম]]{{*}}[[ডনি-প'ল']]{{*}}[[খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম]]<ref name="census">{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/PCA/ST.html|title=A-11 Individual Scheduled Tribe Primary Census Abstract Data and its Appendix|publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India|website=www.censusindia.gov.in|access-date=2017-11-03}}</ref> |related=[[টানি জাতি]] ([[নিচি]], [[আদি]], [[আপাটানি]], [[গালো]], [[টাগিন]] ইত্যাদি) |population=৬৮৭,৮৩৬ (২০১১ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি)|region1=[[অসম]]|pop1=৬৭২,৭৫৭+|region2=[[অৰুণাচল]]|pop2=১৫০৭৯+|ref1=<ref>[http://www.censusindia.gov.in/2011census/PCA/ST.html "A-11 Individual Scheduled Tribe Primary Census Abstract Data and its Appendix".] www.censusindia.gov.in. Office of the Registrar General & Census Commissioner, India.</ref>|ref2=<ref>[http://www.censusindia.gov.in/2011census/PCA/ST.html "A-11 Individual Scheduled Tribe Primary Census Abstract Data and its Appendix".]www.censusindia.gov.in. Office of the Registrar General & Census Commissioner, India</ref>}} '''মিচিং জনগোষ্ঠী''' ({{lang-en|Mising People}},{{lang-aho|𑜆𑜂𑜫 𑜓𑜣𑜃𑜫 ''pang-din''}}, Mising - Mising Mo:pín) হৈছে [[অসম]] আৰু [[অৰুণাচল প্ৰদেশ|অৰুণাচলত]] বসবাস কৰা [[অসমৰ চীনা-তিব্বতীয় আৰু টাই জনগোষ্ঠী|চীনা তিব্বতীয়]] ভাষা পৰিয়ালৰ [[টানি জাতি|টানি জাতিৰ]] জনগোষ্ঠী।<ref>LaPollo, Randy J. (ed.). ''Sino-Tibetan languages''. Routledge. ISBN <bdi>9781135797171</bdi>.</ref><ref>[https://www.apricous.com/travelogue/tribe-of-north-east-mising-people Tribe of North East – Mising People]</ref> মিচিংসকল [[অসম]]ৰ ভৈয়ামৰ দ্বিতীয় বৃহত্তম জনজাতি যি [[ধেমাজি]], [[তিনিচুকীয়া]], [[লখিমপুৰ]], [[ডিব্ৰুগড়]], [[শিৱসাগৰ]], [[গোলাঘাট]], [[যোৰহাট]], [[মাজুলী]], [[দৰং]], [[শোণিতপুৰ জিলা]]ত প্ৰধানকৈ বাস কৰে। সাধাৰণতে নৈৰ পাৰত চাংঘৰত বাস কৰা বাবে মিচিংসকলৰ জীৱন-ধাৰণৰ পদ্ধতি নৈৰ ওপৰত ওত:প্ৰোতভাৱে জড়িত। ==নাম== '''মিচিং''':মিচিং শব্দটো মি‟ আৰু “টছিং/আন্সিং” শব্দ দুটাৰ মিলি হৈছে। মি‟ মানে মানুহ আৰু টছিং/আন্সিং মানে যোগ্যতা।<ref>{{Cite journal|last=Payun|first=Manik Chandra|title=The Origin of Mising Tribe and Women’s Role in their Society|url=https://umkcollege.in/images/The_Origin_of_Mising_Tribe_and_Womens_Role_in_their_Society.pdf|journal=The International journal of analytical and experimental modal analysis}}</ref> '''পাং-দিন (𑜆𑜂𑜫 𑜓𑜣𑜃𑜫)''': [[আহোম ভাষা]]ত [[বুৰঞ্জী]]সমূহত মিচিং সকলক পাং-দিন বুলি কোৱা হয়।<ref>{{cite web|title=ahom-assamese-english_dictionary : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=October 23, 2016|url=https://archive.org/details/ahom-assamese-english_dictionary|access-date=January 31, 2025|page=98}}</ref> ==মিচিং ভাষা== {{Main|মিচিং ভাষা}} অসমৰ জনজাতীয় ভাষাসমূহ বৃহৎ চীন-তিব্বতীয় ভাষা পৰিয়ালৰ অন্তৰ্গত। এই ভাষা পৰিয়ালটো দুটা ভাগত বিভক্ত— তিব্বত-বৰ্মী আৰু থাইচীন শাখা। মিচিং ভাষা তিব্বত-বৰ্মীৰ অন্তৰ্গত উত্তৰ অসম শাখাৰ অন্তৰ্গত এটি ভাষা। মিচিংসকলৰ বিষয়ে খুব বেছি পুৰণি ঐতিহাসিক তথ্য পাবলৈ নাই। তেওঁলোকৰ মৌখিক সাহিত্য, কিম্বদন্তি আৰু সিঁচৰতি হৈ থকা দুই-এটা লিখিত তথ্যৰপৰা কিছু আভাস পাব পাৰি। সেইমতে, পূৰ্বতে অসমৰ উত্তৰে থকা পাহাৰসমূহত তেওঁলোকৰ বাসস্থান আছিল। পিছত বিভিন্ন কাৰণত তেওঁলোক ভৈয়ামলৈ নামি আহে। বৰ্তমান অসমৰ [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ]] নদীৰ উত্তৰপাৰে [[ধেমাজি]], লখিমপুৰ, [[দৰং]], শোণিতপুৰ জিলাৰ লগতে [[শদিয়া]] আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ দক্ষিণপাৰে [[তিনিচুকীয়া]], [[ডিব্ৰুগড়]], [[শিৱসাগৰ]], [[যোৰহাট]], [[গোলাঘাট]], [[মাজুলী]], [[নগাঁও]] আৰু [[গুৱাহাটী]]ত মিচিংভাষীৰ বসতি আছে। মিচিং ভাষাত উচ্চাৰিত ধ্বনিসমূহক স্বৰধ্বনি আৰু ব্যঞ্জন ধ্বনি— এই দুটা ভাগত ভাগ কৰা হৈছে। ভাষাটোত মুঠতে সাতটা স্বৰধ্বনি উচ্চাৰিত হয়। প্ৰতিটো স্বৰধ্বনিৰে হ্ৰস্ব আৰু দীৰ্ঘ— দুটা ৰূপ পোৱা যায়। হ্ৰস্ব আৰু দীৰ্ঘ দুয়োটা ৰূপ ধৰিলে স্বৰধ্বনিৰ সংখ্যা হ’ব চৈধ্যটা। <!-- The language of the Mishing people is also known as [[Mishing language]]. It belongs to the [[Tibeto-Burman]] family of languages, and is spoken by some 25, 000 people. Script: Mishing language is written in modified Roman script (Govt. of Assam recognition on 30 October 1985). Mishings are broadly divided into: *Dagdung (belonging to the North), and *Daktok (belonging to the South). Typically, it is easy to identify if a person is Dagdung or Daktok from his surname. A further classification can be based on the "dialect" of the language. These groups are: *Pagro, *Mohying, *Sahyang, *Delu, *Dambuk *Oyan, *Samuguria, *Tamar, and *Samua. The variations of Mishing spoken by these groups differ from each other in intonation, sentence formation, word usage etc., with the exception of Samugurias, who do not speak Mishing at all. They use Assamese instead. Mishing surnames reflect the clan (opeen) they belong to. Over 51 clans have been identified so far. This is a social setup that has been followed since time immemorial. Other clans (people having surnames besides Doley and Pegu) claim brotherhood (seegnam) alongside either Pegu or Doley. For example, Patirs, Pathori and Lagachus (among others) are regarded as brothers to Pegus, and to each other. Similarly, Kutums and Kulis (among others) and regarded as brothers to Doley. This classification of "brotherhood" was made primarily for marital reasons. Clans belonging to the same brotherhood of Pegu are not to marry within the clan, and the same applies for the Doley brotherhood. However, there is yet another group of clans that can freely marry within either Pegu or Doley. Surnames like Morang, Payeng, Pangging, Taye, Mili etc. belong to this group. Marriage between two people having the same surname is taboo. It would amount to sacrilege if a Pegu were to marry another Pegu, or if a Doley another Doley. --> ==কৃষি== কৃষিয়েই মিচিংসকলৰ জীৱিকাৰ সম্বল। বছৰত প্ৰধানতঃ দুবিধ ধান খেতি আহু আৰু শালি হয়। ধান খেতিৰ উপৰিও মিচিংসকলে মাহ, সৰিয়হ, বিবিধ আলু, কচু, আদা, জলকীয়া আদিৰ খেতি কৰে।<ref>'''কৃষি''' কৃষিয়েই মিচিংসকলৰ জীৱিকাৰ সম্বল। বছৰত প্ৰধানতঃ দুবিধ ধান খেতি আহু আৰু শালি হয়। ধান খেতিৰ উপৰিও মিচিংসকলে মাহ, সৰিয়হ, বিবিধ আলু, কচু, আদা, জলকীয়া আদিৰ খেতি কৰে।</ref> ==উৎসৱ== ===আলি আঃয়ে লৃগাং=== {{Main|আলি আঃয়ে লৃগাং}} [[Image:Ali-Ai-ligang.jpg|thumb|right|আলি আঃয়ে লৃগাং উপলক্ষে কৰা পূজাৰ দৃশ্য]] [[File:Nogin Apong, Lakhimpur.jpg|thumb|মিচিং সম্প্ৰদায়ৰ পৰম্পৰাগত পানীয়,নগিন আপং। ]] আলি আঃয়ে লৃগাং মিচিংসকলৰৰ এক বসন্ত উৎসৱ। প্ৰতি বছৰে ফাগুন মাহৰ প্ৰথম বুধবাৰটোত এই উৎসৱ পালন কৰা হয়।<ref>{{cite book|title=The Valley in Blossom: Neo-Vaishnavism and the Peoples of the Brahmaputra Valley|author=M. Narimattam|publisher=Spectrum Publications|year=1988|isbn=|page=77}}</ref> এই উৎসৱক শস্য বা কঠীয়া সিঁচাৰ আৰম্ভণি উৎসৱ বুলিও কোৱা হয়। প্ৰথম অৱস্থাত ফাগুন, চ'ত বা ব'হাগ মাহৰ কোনো এটা দিনত এই উৎসৱ পালন কৰিছিল যদিও ১৯৫৫ চনৰ পৰা ফাগুন মাহৰ প্ৰথম বুধবাৰত ইয়াক পালন কৰি আহিছে। মিচিং ভাষাত "আলি" মানে শস্যৰ বীজ, "আ:য়ে" মানে ফল আৰু "লিগাং" মানে উৎসৱ বুজায়। সাধাৰণতে এই উৎসৱত মিচিংসকলে শস্য সিঁচাৰ লগতে ডেকা-গাভৰু, বুঢ়া-বুঢ়ী সকলোৱে সমূহীয়া ভোজভাত খাই নানান নৃত্য-গীত কৰে। উৎসৱৰ তিনিসপ্তাহৰ আগতেই ঘৰৰ গৃহিণীহঁতে ''পঃৰ আপং'' (ছাইমদ) আৰু ''নগিন আপং'' (বগা মদ) আৰু লৃগাংত ব্যৱহাৰ হোৱা ''পুৰাং আপিন'' (তৰাপাতেৰে চাউলৰ টোপোলা বান্ধি প্ৰস্তুত কৰা বিশেষ ভাত) প্ৰস্তুতৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় সামগ্ৰীসমূহ যোগাৰ কৰে। লৃগাং উৎসৱত পিন্ধিব পৰাকৈ ছোৱালীবোৰে মোহনীয় প্ৰকৃতিৰ চিত্ৰৰে কিছুমান ''মচাং'', ''এগে'', ''ৰিঃবি গাচেং'', ''গে’ৰঃ দুমৰি'' বা মনৰ আপোনজনক মৰমৰ উপহাৰ দিবৰ বাবে ৰংচঙীয়া ''মিবু গালুক'' আদি সাজি উলিয়াবলৈ চেষ্টা কৰে। গৃহিণীহঁতে দোকমোকালিতে উঠি ঘৰৰ চোতাল, চাংতল আদি সাৰি-মচি পৰিষ্কাৰ কৰে। গাঁৱৰ নদী-বিল, পুখুৰীত সকলোৱে মিলি মাছ ধৰে। উৎসৱৰ দিনা পুৱাতে গাঁৱৰ জীয়াৰী-বোৱাৰীহঁতে তিয়াই ৰখা বৰা চাউল তৰাপাতেৰে টোপোলা বান্ধি ''পুৰাং'' আপিন সিজায়। ইয়াৰ পিছত গাঁৱৰ প্ৰতিঘৰৰ মুখিয়ালজনৰ নেতৃত্বত ঘৰৰ কেইজনমানে পথাৰত আহুধানৰ গুটি সিঁচা কাৰ্য শুভাৰম্ভ কৰে। সেই মাটিডৰাত চাৰি চুকত চাৰিডাল ''পীঃৰ'' (মেডেলা) গছৰ আগলি কাটি আনি গুজে। পীঃৰৰ আলিত থকা পাতবোৰ একেলগে মেৰিয়াই বগা সূতাৰে বান্ধি ৰাখে আৰু পূৱেদি গুজি পীঃৰ গছৰ আগলি ডালৰ গুৰিতে সঁচ লৈ ''পঃৰ আপং'' আৰু ''নগিন আপং'' ঢালি প্ৰাৰ্থনা কৰে।<ref>আলি আঃয়ে লৃগাং, বিজু বৰি, দৈনিক জনমভূমি, সংগ্ৰহৰ সময়- ১৫ ফেব্ৰুৱাৰী ২০১২</ref> এই অনুষ্ঠান গাঁৱৰ প্ৰতিঘৰতে কৰা হয়। পথাৰৰ পৰা আহি ভোজ-ভাত খাই সন্ধিয়া ''পাকচং-মনাম'' নৃত্য কৰে। এই নৃত্যত সকলোৱে অংশগ্ৰহণ কৰে। ===পঃৰাগ=== {{Main|পঃৰাগ}} পঃৰাগ মিচিং জনগোষ্ঠীৰ আন এক উৎসৱ। সাধাৰণতে খেতি চপোৱাৰ পিচত এই উৎসৱ পতা হয়। সৃষ্টিকৰ্তা, মাতৃ পৃথিৱী তথা পূৰ্বপুৰুষসকলক তুষ্ট কৰিবৰ উদ্দেশ্য এই উৎসৱ পালন কৰা হয়। এই উৎসৱ গাঁৱৰ ডেকা-গাভৰুসকলৰ নেতৃত্বত অনুষ্ঠিত হয় কাৰণে ৰং-আনন্দৰ মাজেদি পতা হয়। আলি আঃয়ে লৃগাংৰ দৰে এই উৎসৱতো প্ৰচুৰ গীত-মাত, নৃত্য-গীতৰ আয়োজন হয়। পৰাগ উৎসৱ তিনিদিন ধৰি পালন কৰা হয়। প্ৰথম দিনাৰ সকলো আয়োজন শেষ কৰাৰ পিচত ৰাতিলৈ 'মিবু'ৰ আদৰণিৰে ''মিবু-দাগনাম'' অনুষ্ঠান পতা হয়। এই অনুষ্ঠানত মিবুৰে সৈতে সকলো দেকা-গাভৰু শাৰী-শাৰীকৈ নৃত্য কৰে। এই নৃত্যত ''আঃবাঃ'' গীত গোৱা হয়। এনে মাঃগলিক অনুষ্ঠানবোৰত মিবুৰ সৈতে গাঁৱৰ বয়োবৃদ্ধসকলে বধ কৰা গাহৰিৰ আগমঙহত ''আচিন-তাগিৰ'' বা মংগল চায়। দ্বিতীয়দিনা নিমন্ত্ৰিত অতিথি'মিনম'সকলক আদৰ শুশ্ৰূষা কৰা হয়। পৰাগ উৎসৱত চুবুৰীয়া গাঁৱৰ উপৰি দূৰ-দূৰণিৰ গাঁৱকো নিমন্ত্ৰণ কৰা হয়। পৰাগ উৎসৱত গাঁৱৰ ''মুৰংঘৰ'' অনুষ্ঠিত কৰা হয়। মুৰংঘৰ গাঁৱৰ সোঁমাজত নাইবা যিকোনো এমুৰত মুকলি ঠাইত পূবা-পশ্চিমাকৈ বনোৱা হয়। ইয়াক বাঁহ, কাঠ, আৰু খেৰেৰে নিৰ্মাণ কৰা হয়। মুৰংঘৰত বেৰ নাথাকে; ই এটা মুকুলি চাংঘৰ। ইয়াৰ দুয়োমূৰে চাঙত উঠা-নমা কৰিবলৈ জখলা লগাোৱা থাকে। পঃৰাগৰ কেউনিশা গাঁৱৰ ডেকা-গাভৰু আৰু মিনমসকলে এক লগে মুৰংঘৰত শোৱে। এয়া মিচিংসকলৰ পৰম্পৰাগত ৰীতি। পঃৰাগ উৎসৱৰ অন্যতম অনুষ্ঠান হ'ল-''পঃবৰ্-কাতনাম্'' আৰু ''এঃগ-মাননাম''। ''পঃবৰ'' বাঁহ-বেতেৰে সজোৱা চুপি আকৃতিৰ এক সাজ, ইয়াক আপঙ্ চাকিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ''এঃগ-মাননাম'' বা গাহৰি বধ কৰা অনুষ্ঠান। এইদৰে তিনতত দিন, তিনদিন নিশা ৰং-আনন্দ, ভোজভাত আৰু পূজা-অৰ্চনাৰ পাচত পঃৰাগ উৎসৱৰ সামৰণি মৰা হয়। ==বিবাহ পদ্ধতি== [[File:TRADITIONAL DRESS OF MISHING TRIBE.jpg|thumb|মিচিংসকলৰ পাৰম্পৰিক সাজ পোচাক]] মিচিংসকলৰ বিবাহ কাৰ্য দুটা পদ্ধতিৰে সম্পাদিত কৰা হয়। এই পদ্ধতিক ''মিদাং'' (সাধাৰণ নিয়মেৰে বিয়া) আৰু আনটো পদ্ধতিক ''দুগলা লাঃনাম'' (পলুৱাই নিয়া) দুয়োটা পদ্ধতিয়েই মিচিং সমাজত সামাজিকভাৱে স্বীকৃতি দিয়া হয়। মিচিং সমাজত গুঃমৃনভেদে উপাধি পৃথক পৃথক হব। একে গুঃমৃন অৰ্থাৎ একে উপাধি বা গোত্ৰৰ ডেকা-গাভৰু মাজত বিবাহ নিষিদ্ধ। ===মিদাং=== ''মিদাং'' বা সাধাৰণ নিয়মৰ বিয়াৰ বাবে সাধাৰণতে দৰাঘৰীয়াই ছোৱালী খোজা-বঢ়া আৰু চোৱা-মেলা কৰা হয়। বিশেষকৈ আঘোণ, মাঘ, ফাগুণ আৰু বহাগ মাহত মিচিংসকলে বিবাহ পতাৰ বাবে দিন বাছি লয়। ছোৱালী পছন্দ হ'লে ল'ৰাৰ মাক-দেউতাকে ছোৱালীৰ ঘৰত খবৰ দিয়ে। সেইমতে ছোৱালীৰ মা-দেউতাক বা অভিভাৱকে ল'ৰা ঘৰৰ লোকসকলৰ থকা-মেলা আৰু খোৱা-বোৱাৰ বাবে সকলো যোগাৰ কৰি থয়। নিৰ্দ্দিষ্ট দিনত ল'ৰাৰ পক্ষৰ মানুহ আহিলে ছোৱালী পক্ষৰই সম্বন্ধীয় লোক আৰু গাঁৱৰ মুখিয়ালসকলক লৈ বিয়াৰ বিষয়ে মতামত দিয়ে। ইয়াক 'য়ামনী তাদনাম' বুলি কোৱা হয়। সকলোৰে ঐক্যমত থাকিলেহে ছোৱালী বিয়া দিয়াৰ নিয়ম। দুয়োপক্ষৰ আলোচনা-বিলোচনাৰ অন্তত বিয়াৰ বন্দোবস্ত হ'লে ল'ৰাই ছোৱালীৰ ঘৰত মাজে মাজে এসপ্তাহ- দহদিনৰ কাৰণে কটাই যৎকিঞ্চিৎ কাম-বন কৰি দিব লাগে। ইয়াক ''মাগব-দুগনাম'' বোলে। মূল বিয়াৰ সময়ত দৰাক নতুন সাজ-পোছাকেৰে সজাই-পৰাই কন্যাৰ ঘৰলৈ লৈ যোৱা হয়। দৰাৰ লগত দুজন সমবয়সীয়া ডেকা আৰু দুজনী গাভৰু ''য়ামগুৰ'' হিচাপে সজাই সোঁমাজত দৰাক বহিবলৈ দিয়া হয়। দৰাৰ দুয়োফালে দুটা পাছিত শুকান মাছ ভৰাই দুজনে পাছিটো কঢ়িয়াই নিয়ে। দৰাপক্ষই সেইদিনা কন্যাঘৰৰ বাবে পূৰ্বে বন্দোবস্ত কৰামতে নিৰ্দিষ্টসংখ্যাক দঁতাল গাহৰি, পঃৰ-আপঙৰ টোপোলা আৰু তামোল-পাণ লগত নিয়ে। দৰা আহি পোৱা লগে লগে কন্যাপক্ষৰ বয়সীয়া মহিলাসকলে দৰাক আদৰি নিয়ে। কন্যা ঘৰৰ চোতালত চালি এটা সাজি সেইনিশা দৰাক তাতে থাকিবলৈ দিয়া হয়। পিছদিনা পুৱাৰ পৰা আচল বিয়া আৰম্ভ হয়। এক নিদ্দিষ্ট সময়ত দৰাক কন্যাঘৰৰ চাঙৰ ওপৰলৈ তুলি নিয়া হয় আৰু তাতে দৰা-কন্যা দুয়োকে একেলগে 'পিনপু-আপিন' ভাত খাবলৈ দিয়া হয়। সমজুৱাসকলক মাংস আৰু আপঙৰ সৈতে ভোজভাত খুওৱা হয়। সমবেত সকলোৰে খোৱা-বোৱা শেষ হ'লে দৰা-কইনাই পুৰোহিত, কন্যাৰ মাক-দেউতাক আৰু সমজুৱাক সেৱা জনায়। তেওঁলোকে দৰা-কন্যাক আশীবাৰ্দ জনায়। আশীৰ্বাদ লোৱা পৰ্ব শেষ হোৱাৰ পাছত দৰাই কন্যাক নিজ ঘৰলৈ লৈ যায়। মিচিংসকলৰ বিয়াত দৰা-কইনাৰ ঘৰত নতুন জখলা ''কঃবাং'', পীৰা ''কুংকেঃ'', জখলাত বন্ধা পাতেৰে সৈতে ''পিঃৰ'' গছ, দুৱাৰ মুখত দুয়োফালে দুকলহ পানী, চাউল আৰু ধানৰ পাচি আদি ৰখাটো এক অনিবাৰ্য প্ৰথা। নতুন জখলা আৰু পিৰা এবিধ বিশেষ কাঠেৰে বনোৱা হয়। ===দুগলা-লাঃনাম=== [[File:Mising women in traditional dress.jpg|thumb|পৰম্পৰাগত সাজত মিচিং মহিলা]] মিচিং সমাজত ''দুগলা-লাঃনাম'' অৰ্থাৎ ছোৱালী পলুৱাই নিয়া প্ৰথাৰেও বিয়া পতা হয়। প্ৰণয়-পাশত আবদ্ধ ডেকা-গাভৰুৰ্ কোনো পক্ষৰ পিতৃ-মাতৃৰ বিবাহত অমত থাকিলে কিম্বা আৰ্থিক সচ্ছলতা নাথাকিলে এই প্ৰথাৰে বিবাহ সম্পন্ন হয়। পলুৱাই অনাৰ এদিন বা দুদিনৰ পাছতেই ছোৱালীৰ ঘৰত জাননী দিবলৈ ''দুগতাদ'' দূত এজনক পঠিওৱা হয়। ''দুগতাদ''জন ল'ৰাৰ সম্পৰ্কীয় বা গাঁৱৰ কোনো জ্যেষ্ঠ ব্যক্তি হ'ব লাগে। দুগতাদৰ জাননীৰ পিচত ছোৱালীক ঘৰত তোলা হয়। ন-ছোৱালীক ঘৰত তুলিবৰ সময়তো সাধাৰণ মিদাং-বিয়াৰ দৰে নতুন জখলা দুৱাৰমুখত দুকলহ পানী, দুপাচি ধান বা চাউল আদিৰ ব্ন্ধাপাত ফালি কলহৰ পানী স্পৰ্শ কৰে। পাচিৰ ধান বা চাউল স্পৰ্শ কৰে আৰু মাক-দেউতাকৰ ভৰি চুই ''কুমনাম'' সেৱা কৰে। ন-বোৱাৰী অনাৰ দিনা সাধাৰণতে ৰাতি 'য়ামনী-তানচাং' পৰ্ব অনুষ্ঠিত হয়। ইয়াত ন-বোৱাৰীৰ চকা পঃৰ-আপঙেৰে অভ্যাগতসকলক আপ্যায়ন কৰা হয়। ছোৱালী অনাৰ এমাহ বা দুমাহ পিচত ল'ৰাপক্ষৰ মানুহে ছোৱালীপক্ষৰ ঘৰলৈ ''অৰায়্-আলৃগ'' দিবলৈ যায়। অৰায়-আলৃগৰ অৰ্থ কন্যামূল্য বা গা-ধন। 'অৰায়-আলৃগ' কাৰ্য সাধাৰণতে ৰাতি কৰা হয়। ==লোক নৃত্য== [[File:Missing girls performing their traditional missing Bihu.jpg|thumb|মিচিং গাভৰুৰ পৰম্পৰাগত মিচিং বিহুনৃত্য প্ৰদৰ্শন]] {{মূল|মিচিং নৃত্য আৰু গীত মাত}} মিচিং ভাষাত ''চঃমান'' বুলি ক'লে নৃত্য লগতে আনুষংগিক গীত আৰু বাদ্যকো বুজায়। ''মাকচঃ-চঃনাম''বুলি ক'লে নৃত্যৰ বুজায়। পৰম্পৰাগতভাৱে চলি অহা মিচিং লোক-নৃত্যক ঘাইকৈ চাৰি ভাগত বিভক্ত কৰিব পাৰি- # ধৰ্মমূলক নৃত্য। # কৃষি-উৎসৱমূলক নৃত্য। # সাধাৰণ চঃমান নৃত্য। # ধেমেলীয়া চঃমান নৃত্য। ===ধৰ্মমূলক নৃত্য=== মিচিংসকলৰ পূজা-পাৰ্বণৰ পুৰোহিত হ'ল মিবু। পূজাৰ সময়ত মিবুৱে ''আঃবাং'' মন্ত্ৰ উচ্চাৰণ কৰি নৃত্য কৰে আৰু গাঁৱৰ ডেকা-গাভৰুৱে তেওঁৰ লগে লগে বৃত্তাকাৰ কৰি গীত আৰু নৃত্য কৰি তেওঁক অনুসৰণ কৰে। মিবুৰ হাতত য়কচা নামৰ এবিধ তৰোৱালজাতীয় বিশেষ অস্ত্ৰ থাকে। নৃত্য কৰোঁতে সেই য়কচাৰ জোকাৰণিৰ শব্দই বাদ্যৰ কাম কৰে। ইয়াক 'মিবু-দাগনাম' নৃত্য বোলে। পঃৰাগ উৎসৱত, কধঃচাগ পূজাত আৰু আনুষ্ঠানিকভাৱে মংগল চোৱা আদি বিশেষ উদ্দেশ্য আৰু কাৰণতহে 'মিবু-দাগনাম' অনুষ্ঠিত হয়। ===কৃষি-উৎসৱ নৃত্য=== ''[[গুমৰাগ]]'' নৃত্য মিচিংসকলৰ প্ৰধান কৃষিনৃত্য। আলি আই লৃগাং উৎসৱত নচা নৃত্যক গুমৰাগ্-পাকচং বা গুমৰাগ চঃমান বুলি কোৱা হয়। বীজ ৰোৱা বা সিঁচাৰ পাছত ভৰি দুখনেৰে মোহাৰি দিওঁতে যি ৰূপত ভৰিৰ সঞ্চালন হয় তাৰেই নৃত্যৰূপ হৈছে গুমৰাগ নৃত্যৰ মুখ্য মুদ্ৰা। এই মুদ্ৰাক মিচিং ভাষাত ''দাকেঃ-কেঃনাক'' বুলি কোৱা হয়। শস্যৰ বীজবোৰ গজালি মেলি লহপহকৈ বাঢ়ি বতাহত হালিজালি থকাৰ ৰূপত দুয়োখন হাত ওপৰলৈ তুলি এবাৰ সোঁফালে আৰু এবাৰ বাওঁফালে কৰি নৃত্য কৰে। গুমৰাগ নৃত্যত ঢোল-তালৰ উপৰিও ''লীনং'' আৰু ''মাৰাবাং'' নামৰ পুৰণিকলীয়া বাদ্য ব্যৱহাৰ কৰে। ===সাধাৰণ চঃমান নৃত্য=== আলিয়াই লৃগাং, পৰাগ, বিহু আদিৰ উপৰি সাধাৰণভাৱেও মিচিং সমাজত চঃমান বা নৃত্য-গীত অনুষ্ঠিত হয়। বছৰৰ যিকোনো সময়ত গাঁৱৰ ৰাইজৰ ''কীবাং'' আহবান কৰিলে, বিয়া-বাৰু, ''উৰম-দদগাং'' আদি সকাম অনুষ্ঠিত হ'লে সেইবোৰৰ উপলক্ষেও চঃমান পতা হয়। মিচিংসকলে তিনিওটা বিহু নিজাববীয়াকৈ পালন কৰে। ''ৰৈলাঃ-নৃত্য'' বহাগ বিহুত কৰা হয়। ===ধেমেলীয়া নৃত্য=== সকাম, পূজা-পাৰ্বণ শেষ কৰাৰ পিচত বুঢ়া-বুঢ়ীসকলে কেতিয়াবা চঃমান পাতে। ইয়াত যিকোনো ধৰণৰ নৃত্য কৰিব পাৰে। সাধাৰণতে ফুচৰি, ছদ্মবেশী নৃত্য আদি কৰা হয়। ইয়াত কোনো ধৰণৰ বাদ্য যন্ত্ৰ ব্যৱহাৰ কৰা নহয়। ==মৃতকৰ সৎকাৰ== মিচিংসকলে মানুহক ঘৰৰ ভিতৰতেই মৰিবলৈ দিয়ে। মৰিবৰ সময়ত পাত এখিলা চুপি আকৃতি কৰি মৰিবলৈ ওলোৱা লোকৰ মুখত পানী নাইবা আপঙ্ দিয়া হয়। মৃত লোকজনক গা-ধুৱাই মূৰত তেল সানি চুলি ফণিয়াই দিয়া হয়। লগতে গা-ধুৱাই নতুন কাপোৰ-কানি পিন্ধাই দিয়া হয়। মৃতকক কাপোৰ ওলোটাকৈ পিন্ধোৱা হয়। মৃতক পুৰুষ হ'লে মূৰত পাগুৰী পিন্ধাই দিয়া হয়। ইয়াৰ পিছত মৃতকক চাংঘৰৰ ''ককতক'' (নামনিত) ঘৰৰ দীঘলে উত্তৰ বা পশ্চিম দিশে মূৰ শিতান দি ৰখা হয়। আত্মীয়সকলে বিশেষকৈ তিৰোতাসকলে এক বিশেষ সুৰত কান্দোন জোৰে। মিচিংসকলৰ মৃতদেহ পোতে, দাহ নকৰে। সমাধি দিবলৈ মাটিত পূবা-পশ্চিমাকৈ দীঘল আৰু দ গাঁত খন্দা হয়। কাঠৰ নাও বা তক্তাৰে বাকচ এটা সাজি তাৰ ভিতৰত মৃতদেহ ভৰোৱা হয়; ইয়াক ''ৰুংকুক'' বোলা হয়। ''ৰুংকুক'' থবলৈ গাঁতটোত পথালিকৈ পাঁচ টুকুৰা বাঁহ পাতি লোৱা হয়। গাঁতটোৰ চাৰিওফালে মৃতদেহ লৈ পাঁচবাৰ প্ৰদক্ষিণ কৰাৰ পিচত ৰুংকুকটোত মৃতদেহ পশ্চিমফালে মূৰৰ শিতান কৰি ভৰোৱা হয়। ৰুংকুকটো ঢাকনিৰে মজবুতকৈ ঢাকি দি তাৰ ওপৰত এফালে হেলনীয়াকৈ শাৰী শাৰী বাঁহৰ টুকুৰা জাপি দিয়া হয়। বাঁহৰ টুকুৰাবোৰক ''গলং'' বুলি কোৱা হয়। মিচিংসকলৰ বিশ্বাসমতে ''গলং'' দিয়াটোৱেই মৃতকৰ প্ৰতি কৰা শেষ শ্ৰদ্ধা তৰ্পণ। ডাঙৰ পুতেকে গলং দিবৰ বাবে বিশেষভাৱে ঘৰৰ চাঙৰ পৰা এডাল ''বীনীৰ'' বাঁহ উলিয়াই অনা হয় আৰু তাক কেইবাটুকুৰা কৰি গলং হিচাপে দিয়া হয়। ঠিক সেইদৰে মাটি দিয়াৰ ক্ষেত্ৰতো প্ৰথম মাটি চপৰা ডাঙৰ পুতেকে বাওঁহাতেৰে দিয়াৰ নিয়ম। সমাধিত মাটি যথেষ্ট পৰিমাণে দিয়া হয় যাতে সমতলতকৈ ই দুই-তিনি ফুটমান ওখ হৈ থাকে। সমাধিৰ ওপৰত বগা কাপোৰৰ ঢাকনি এখন দীঘলে দীঘলে তৰি দিয়া হয়। মিচিং ভাষাত সমাধিক ''আগ'' বুলি কোৱা হয়। গাঁৱৰ বয়সস্থ, বৃদ্ধ আৰু প্ৰতিপত্তিশালী ব্যক্তিৰ মৃত্যু হ'লে মৃতকৰ ঘৰৰ মুধচত উঠি ''লীঃনং-বাৰবাং'' বজোৱা হয়। এইবিধ বাদ্যৰ মাত শুনিলেই কোনো বিশিষ্ট ব্যক্তিৰ মৃত্যু হোৱা বুলি গম পায় আৰু সকলো গোট খাই মৃতকৰ সৎকাৰ কৰে। অকালতে মৰা ডেকা-গাভৰু আৰু প্ৰসূতি নাৰীৰ মৃত্যু মিচিং সমাজৰ বাবে এক কৰুণ আৰু অস্বাভাৱিক ঘটনা। প্ৰসূতি নাৰীৰ মৃত্যু হোৱাটোক মিচিংসকলে ''য়ৃপ-তালীং'' বোলে। এনে মৃতদেহ উঠি অহা ল'ৰা-ছোৱালীক দৰ্শন কৰিবলৈ দিয়া নহয়। আনকি মৃত নাৰীয়ে বৈ থৈ যোৱা কাপোৰ-কানিও উঠি অহা ছোৱালীক পৰিধান কৰিবলৈ দিয়া নহয়। কেৱল গাঁৱৰ আদহীয়া, বুঢ়া-বুঢ়ীসকলহে এনে মৃতদেহৰ সৎকাৰ কৰে। তিনিদিনৰ মূৰত গাঁৱৰ বয়োবৃদ্ধ লোকসকলে শুদ্ধি কাৰ্য সম্পন্ন কৰে। প্ৰায় এমাহৰ পিচতহে বিশেষ শুদ্ধি কাৰ্য কৰা হয়। ইয়াক ''উচীঃ'' বা ''উৰম্-আপিন'' বুলি কোৱা হয়। ইয়াত গাহৰি আৰু কুকুৰা মাৰি ইষ্ট-কুটুম্বক ভোজ-ভাত খুওৱা হয়। বছৰ চেৰেকৰ পিছত শ্ৰাদ্ধ অনুষ্ঠিত কৰা হয়। ইয়াক ''দদগাং'' বোলে। সামৰ্থ্য অনুসৰি মিচিংসকলে দদগাং বিৰাট আয়োজন আৰু ধূমধামেৰে সম্পন্ন কৰে। দদগাংৰ দিনা সমজুৱাক খোৱাৰ বাবে ভোজ-ভাতৰ আয়োজন কৰা হয়। এভাগত ভাত, মাংস আৰু আপং মৃতকৰ বাবে আগ' বা সমাধিত দি থৈ অহাৰ নিয়ম। এই কাৰ্য্যত ঘৰৰ লোকসকলৰ সৈতে সম্বন্ধীয় যাব লাগে। মৃতকৰ বাবে উৰ্চগা কৰা বস্তুবোৰ দি সকলোৱে দুখ কৰে। এই কাৰ্য্য সম্পন্ন হোৱা পাছত মৃতকৰ বাবে আয়োজন কৰা শ্ৰাদ্ধৰ ওৰ পৰে। ==সাজপাৰ== '''গাঃলে''' ৰুম্বুঙৰ দৰেই বিভিন্ন ৰঙৰ সূতাৰে গাঃৰে বোৱা হয় যদিও ইয়াত ফুলৰ পৰিমাণ কিছু কম হয়। বিবাহিত মিচিং মহিলাই সাধাৰণতে গাঃৰে পৰিধান কৰে।<ref name=":0">গোহাঁই,পুণ্যলতা,ড°(মু.সম্পা.):অসমৰ জনগোষ্ঠীয় নাৰীৰ সাজপাৰ আৰু অলংকাৰ, অলিম্পিয়া প্ৰকাশন,২০১৭</ref> '''গেৰ''' মাজৰ অংশ ৰঙীন ফুলভৰা গামিগেৰে বোৱা এইবিধ কাপোৰক গেৰঃ বুলি কোৱা হয়। বিবাহিত মহিলাই বুকুত আৰু গাভৰু ছোৱালীয়ে কঁকালত গেৰঃ পিন্ধে। গেৰঃ কাপোৰত লগোৱা গামিকবোৰ গেৰঃগামিক বুলি কোৱা হয়।<ref name=":0" /> '''গাপা''' পকোৱা সূতাৰে ডাঠকৈ বোৱা মেখেলা হিচাপে পিন্ধা এবিধ কাপোৰ হৈছে গাপাঃ। এইবিধ মেখেলা দুইমূৰ সংযোগ কৰি চিলোৱা নহয়। আদিসকলৰ গালৌ আৰু মিচিং গাপাঃ প্ৰায় একেই ধৰণৰ। ইয়াৰ মাজৰ অৰ্থাৎ পিছফাল অংশত কৌনা কৌনিক আকৃতিৰ ফুল বছা থাকে। মিচিং গাভৰু ছোৱালীয়ে এই গাপাঃ পৰিধান কৰে।<ref name=":0" /> '''পুচুং এগে-গাচৰ''' ''পাতল সেউজীয়াৰ লগত বগা, বেঙুনীয়া, হালধীয়া আদি ৰং মিহলি সৰু সৰু আঁছ লগোৱা ছেক তৈয়াৰ কৰি গ্ৰাফিক ৰূপত বোৱা মেখেলা-চাদৰকে পুচুং এগে-গাচৰ বুলি কোৱা হয়। সাধাৰণতে ঘৰুৱা পোছাক হিচাপে বিবাহিত মহিলাই এই পুচুং এগে-গাচৰ পৰিধান কৰে। '' পুৰুষসকলৰ বাবে পৰম্পৰাগত মিবু গালুগ, গন্থ, উগন, টঙালি, দুমৌৰ আদি আছে। ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{reflist|<ref>{{Citation | last = Kashyap | first = Samudra Gupta | title = More reconversion stories, this time from Assam | newspaper = The Indian Express | pages = | date = 2000-07-10 | accessdate = 2007-12-07 | url = http://www.expressindia.com/ie/daily/20000710/ina10046.html | archivedate = 2008-05-17 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20080517120930/http://www.expressindia.com/ie/daily/20000710/ina10046.html }}</ref> <ref>গ্ৰন্থ: মিচিং সমাজ আৰু সংস্কৃতি, লেখক: ইন্দ্ৰেশ্বৰ পেগু, পৃষ্ঠ নং:৫২, ৬৮, ৬৯, ৭০, ৪৬, প্ৰকাশক: অসম জনজাতি আৰু অনুসূচিত জাতি গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান, জৱহৰনগৰ, গুৱাহাটী।</ref>}}''' ==বাহ্যিক সংযোগ== * [http://www.nativeplanet.org/indigenous/ethnicdiversity/asia/india/indigenous_data_india_miri.shtml Indigenous Communities from India] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120204193622/http://www.nativeplanet.org/indigenous/ethnicdiversity/asia/india/indigenous_data_india_miri.shtml |date=2012-02-04 }} * [http://www.themishingsassam.com The Mishings of Assam] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170914065904/http://themishingsassam.com/ |date=2017-09-14 }} by Jatin Mipun * [http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=mrg Ethnologue profile], old profile [http://www.ethnologue.com/14/show_language.asp?code=MRG] * [http://www.hindu.com/mag/2004/11/28/stories/2004112800070200.htm The Hindu: Flood of trouble] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120214094530/http://www.hindu.com/mag/2004/11/28/stories/2004112800070200.htm |date=2012-02-14 }} * [http://www.indianholiday.com/fairs-festivals-india/assam/ali-ai-ligang-festival.html indianetzone] ৱেবছাইটত থকা আলি আঃয়ে লৃগাং উৎসৱৰ এক চমু বৰ্ণনা * {{Youtube|U35j-TkYy7c|আলি আঃয়ে লৃগাং নৃত্য}} * {{Youtube|6C0U8urFufQ|আলি আঃয়ে লৃগাং নৃত্য প্ৰদৰ্শন}} {{অসমৰ জনগোষ্ঠী}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ জনগোষ্ঠী]] [[শ্ৰেণী:অৰুণাচল প্ৰদেশৰ জনগোষ্ঠী]] [[শ্ৰেণী:মিচিং জনগোষ্ঠী|*]] h5qenfm2iw61ayuc3j227epdjxyd1xe 3 25422 612132 606656 2026-06-14T15:06:01Z ~2026-35084-37 50415 /* all subject */ নতুন অনুচ্ছেদ 612132 wikitext text/x-wiki {{স্বাগতম|নাম=অনিমেষ বৰা}} '''[[User:Bishnu_Saikia|<span style='font-family: "Trebuchet MS"; color:#4B0082'><big>বি</big><small>ষ্ণু শ‍ইকীয়া</small></span>]]''' ^{<small>[[User talk:Bishnu_Saikia|<span style = 'color:#4B0082'>বাৰ্তা</span>]]</small>} 15:05, 6 জুন 2012 (UTC) ==সুন্দৰ== বৰ ভালদৰে আপুনি কামত লাগিছে| দেখি ভাল লাগিল| লাগি থাকক এনেদৰেই| কিবা অসুবিধা পালে জনাব| '''[[User:Bishnu_Saikia|<span style='font-family: "Trebuchet MS"; color:#4B0082'><big>বি</big><small>ষ্ণু শ‍ইকীয়া</small></span>]]''' ^{<small>[[User talk:Bishnu_Saikia|<span style = 'color:#4B0082'>বাৰ্তা</span>]]</small>} 18:41, 7 জুন 2012 (UTC) ==ইঞ্জিনিয়াৰিং== আপুনি কামত লগা দেখি ভাল লাগিছে, ইঞ্জিনিয়াৰিঙ(ইঞ্জীনিয়াৰিং)ৰ অসমীয়া প্ৰতিশব্দ আছে আভিযান্ত্ৰীকি বা অভিযান্ত্ৰীক বিদ্যা পৃষ্ঠাখন অসমীয়া নামলৈ স্থানান্তৰ কৰাতো উচিত হ’ব[[User:Dipankar Chetia|<span style="text-shadow:gray 4px 4px 3px;"><font color="#663300">'''''দীপাংকৰ চেতিয়া'''''</font></span>]][[User Talk:Dipankar Chetia|<span style="text-shadow:gray 3px 3px 2px;">^{বাৰ্তা}</span>]] 16:41, 8 জুন 2012 (UTC) ==পোখালি== আপুনি একেলগে বহুবোৰ প্ৰবন্ধ আৰম্ভ কৰিছে, এনেকৈ সৰু সৰু প্ৰবন্ধ সৃষ্টি নকৰি এতিমধ্যে সৃষ্টি কৰা প্ৰৱন্ধসমূহ সমূহ সম্পূৰ্ণ কৰক (যেনে আপোনাৰ টাইটানিক বা অভিযান্ত্ৰিক বিদ্যা প্ৰবন্ধ দূটা সমূৰ্ণকৈ অনুবাদ কৰক তাৰ পাছত নতুন আৰম্ভ কৰক ), (অতি সৰু প্ৰৱন্ধসমূহ দৃষ্টিকূত হয়, আৰু এনেদৰে থাকি গ’লে পাছত আমাৰ বাবে সমস্যাৰ সৃষ্টি হয়), এনে অতি সৰু প্ৰবন্ধ মোহাৰিও পেলোৱা হ’ব পাৰে, [[User:Dipankar Chetia|<span style="text-shadow:gray 4px 4px 3px;"><font color="#663300">'''''দীপাংকৰ চেতিয়া'''''</font></span>]][[User Talk:Dipankar Chetia|<span style="text-shadow:gray 3px 3px 2px;">^{বাৰ্তা}</span>]] 08:01, 10 জুন 2012 (UTC) ==টাইটানিক== ম‍ই আপোনাৰ [[আৰ. এম. এছ. টাইটানিক|টাইটানিক]] প্ৰৱন্ধটোৰ info box টো মেৰামতি কৰি দিলো চাবচোন, প্ৰৱন্ধটো আপুনি এতিয়া বহলাব পাৰে [[User:Dipankar Chetia|<span style="text-shadow:gray 4px 4px 3px;"><font color="#663300">'''''দীপাংকৰ চেতিয়া'''''</font></span>]][[User Talk:Dipankar Chetia|<span style="text-shadow:gray 3px 3px 2px;">^{বাৰ্তা}</span>]] 09:53, 10 জুন 2012 (UTC) == পদক == {| style="border: 1px solid gray; background-color: #fdffe7;" |rowspan="2" valign="top" | [[Image:Exceptional newcomer.jpg|80px]] |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: bottom; height: 1.1em;" | '''প্ৰতিভাবান নবাগত লেখক পদক''' |- |style="vertical-align: top; border-top: 1px solid gray;" | [[আৰ. এম. এছ. টাইটানিক ]], [[চুম্বক‎]], [[জিমেইল ‎]] শীৰ্ষক প্ৰবন্ধকেইটা চকু ফুৰোৱাৰ পিছত আপোনাৰ এই অৱদানৰ প্ৰতিদান স্বৰূপে এই পদক যাচিলো, আশাকৰো আপুনি এনেদৰেই অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াৰ সৈতে জড়িত হৈ থাকি অৱদান আগঢ়াই যাব। '''[[User:Bishnu_Saikia|<span style='font-family: "Trebuchet MS"; color:#4B0082'><big>বি</big><small>ষ্ণু শ‍ইকীয়া</small></span>]]''' ^{<small>[[User talk:Bishnu_Saikia|<span style = 'color:#4B0082'>বাৰ্তা</span>]]</small>} 15:47, 11 জুন 2012 (UTC)|} |} ==বঢ়িয়া== আপোনাৰ কামবোৰ পকা হৈ উঠিছে দেই, টাইটানিক সুন্দৰ হৈছে (পাৰিলে ইংৰাজী খনৰ পৰা Referenceখিনিও দি দিব), বঢ়িয়া লাগি থাকক [[User:Dipankar Chetia|<span style="text-shadow:gray 4px 4px 3px;"><font color="#663300">'''''দীপাংকৰ চেতিয়া'''''</font></span>]][[User Talk:Dipankar Chetia|<span style="text-shadow:gray 3px 3px 2px;">^{বাৰ্তা}</span>]] 14:17, 12 জুন 2012 (UTC) == তথ্যসূত্ৰ == আপুনি ইংৰাজী প্ৰবন্ধৰ সহায় লওঁতে তাত থকা ref টেগ্‌বোৰো অসমীয়া প্ৰবন্ধটোত ৰাখি থ'ব। তেতিয়া প্ৰবন্ধটোৰ বিশ্বাসযোগ্যতা বাঢ়ে। কিবা বুজি নাপালে মোৰ লগত যোগাযোগ কৰিব পাৰে। মই যোৰহাটৰে। [[সদস্য:Gitartha.bordoloi|— গীতাৰ্থ বৰদলৈ]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Gitartha.bordoloi|talk]]) 17:15, 12 জুন 2012 (UTC) ==চিত্ৰ সংযোগ== আপুনি দাৰ্জিলিং প্ৰবন্ধটো লিখোঁতে ফটোবোৰ নতুনকৈ আপল'ড কৰিছে নেকি? তেনে কৰিব নালাগে। ইংৰাজী প্ৰবন্ধটোত থকা ছবিখনৰ নামটো কপী কৰি আনি যথাস্থানত ভৰাই দিলেই হ'ব। [[সদস্য:Gitartha.bordoloi|— গীতাৰ্থ বৰদলৈ]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Gitartha.bordoloi|talk]]) 17:52, 14 জুন 2012 (UTC) ইংৰাজী প্ৰবন্ধটোৰ পৰা চিত্ৰৰ লিংকবোৰ কপি কৰাৰ পিছত দুখনমান চিত্ৰৰ লিংকসমূহ অস্তীত্বহীন বুলি দেখুৱাইছিল। সেয়ে সেই দুখন চিত্ৰ নতুনকৈ আপল'ড কৰিছিলো। [[সদস্য:Ani_ttbr|— অনিমেষ বৰা]] == সাঁচ প্ৰতিলেপন == তোমাৰ আগ্ৰহ দেখি ভাল লাগিছে| তুমি আজি প্ৰতিলিপি কৰা সাঁচ কিছুমানত অলপ সমস্যা আছিল| বিশেষকৈ ইংৰাজী সাঁচৰ লিংকৰ লগত| ইংৰাজী লিংকবোৰ কিছুমান সাঁচত থাকে আনহাতে কিছুমানত ডক ফাইলত| আগলৈ লক্ষ্য কৰিবা| লগতে /doc নথিখনো দুখনমানত অনা নাছিলা| ম‍ই চাই মেলি এতিয়া ঠিক কৰি দিলো| কিন্তু আগলৈ এই কামৰ পুনৰাবৃত্তি নহবৰ বাবে ম‍ই কৰা সংশোধনসমূহ ভালদৰে লক্ষ্য কৰিবা| আৰু শেষত ইয়াকৈ কৈ সামৰো "[[Wikipedia:Be bold|'''Be bold''']]", আজি হোৱা ভুল সমূহ নগন্য| চিন্তাৰ কাৰণ নাই| কিবা প্ৰশ্ন থাকিলে নিসংকোচে জনাবা| লগতে [[কোকোৰাঝাৰ জিলা]]খনো আৰম্ভ কৰিয়েই এৰিলা কিয়? [[হিমালয়]] প্ৰবন্ধটো তুমি লিখিবা বুলি বাট চালো| '''[[User:Bishnu_Saikia|<span style='font-family: "Trebuchet MS"; color:#4B0082'><big>বি</big><small>ষ্ণু শ‍ইকীয়া</small></span>]]''' ^{<small>[[User talk:Bishnu_Saikia|<span style = 'color:#4B0082'>বাৰ্তা</span>]]</small>} 11:52, 26 জুন 2012 (UTC) [[ছাইনা নেহৱাল]] শেষ হোৱাৰ পাছতেই [[কোকৰাঝাৰ জিলা]] টো লিখিম বুলি ভাবিছোঁ। [[হিমালয়]]টো লিখিবলৈ চেষ্টা কৰিম বাৰু। [[সদস্য:Ani_ttbr|— অনিমেষ বৰা]] == পুৰস্কাৰ == {| style="border: 1px solid gray; background-color: #fdffe7;" |rowspan="2" valign="middle" | {{#ifeq:{{{2}}}|alt|[[File:Tireless Contributor Barnstar Hires.gif|100px]]|[[Image:Tireless_Contributor_Barnstar.gif|100px]]}} |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;" | '''অক্লান্ত কৰ্মী পদক''' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray;" |অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াত তোমাৰ মূল্যবান অৱদানৰ বাবে ম‍ই ৱিকিপিডিয়া সম্প্ৰদায়ৰ হৈ তোমাক কৃতজ্ঞতা জনালোঁ। আশাকৰোঁ তুমি আগলৈকো এনেদৰেই ৱিকিপিডিয়াৰ লগত জড়িত হৈ থাকি ইয়াৰ উন্নতি সাধন কৰিবা। '''[[User:Bishnu_Saikia|<span style='font-family: "Trebuchet MS"; color:#4B0082'><big>বি</big><small>ষ্ণু শ‍ইকীয়া</small></span>]]''' ^{<small>[[User talk:Bishnu_Saikia|<span style = 'color:#4B0082'>বাৰ্তা</span>]]</small>} 09:58, 8 জুলাই 2012 (UTC)) |} == তথ্যসূত্ৰ == তুমি ProveIt সঁজুলিটোৰে তথ্যসূত্ৰ দিওঁতে দুটামান কথাত চকু দিবা। তুমি কেৱল URL আৰু TITLE লিখি থোৱা। কিন্তু সম্পূৰ্ণ তথ্যসূত্ৰৰ বাবে Publisher, Publication date, Author (যদি এইবোৰ থাকে) আদিও লিখা উচিত। গোটেইবোৰ লিখাৰ লাভ এয়াই যে পিছলৈ ৱেব লিংকটোৱে কাম নকৰা হ'লে সম্পূৰ্ণ তথ্যসূত্ৰখিনি বিশ্বাসযোগ্যতাৰ বাবে যথেষ্ট হ'ব। হেপ্পী ৱিকিং! :) [[সদস্য:Gitartha.bordoloi|— গীতাৰ্থ বৰদলৈ]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Gitartha.bordoloi|talk]]) 18:25, 20 আগষ্ট 2012 (UTC) হ'ব বাৰু। কথাষাৰ মনত ৰাখিম। [[সদস্য:Ani ttbr|Ani ttbr]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ani ttbr|talk]]) 01:35, 21 আগষ্ট 2012 (UTC) == সাঁচ == ৰাষ্ট্ৰীয় তথ্যৰ সাঁচ কেইটা সৰল যদিও অলপ গণ্ডগোলীয়া| তুমি অনা কেইখনমানত অলপ ত্ৰুটি চকুত পৰিছে| ভালদৰে চাবাচোন| '''[[User:Bishnu_Saikia|<span style='font-family: "Trebuchet MS"; color:#4B0082'><big>বি</big><small>ষ্ণু শ‍ইকীয়া</small></span>]]''' ^{<small>[[User talk:Bishnu_Saikia|<span style = 'color:#4B0082'>বাৰ্তা</span>]]</small>} 14:29, 24 আগষ্ট 2012 (UTC) থিক আছে। [[সদস্য:Ani ttbr|Ani ttbr]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ani ttbr|talk]]) 14:37, 24 আগষ্ট 2012 (UTC) == The Resilient Barnstar == {| style="border: 1px solid gray; background-color: #fdffe7;" |rowspan="2" valign="middle" | {{#ifeq:{{{2}}}|alt|[[File:Resilient Barnstar Hires.png|100px]]|[[Image:Resilient_Barnstar.png|100px]]}} |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;" | '''ৱিকি উদ্যোগীৰ পদক''' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray;" | আপোনাৰ নেৰা নেপেৰা চেষ্টাৰ বলত এজন ভাল ৱিকিপিডিয়ান হৈ উঠা দেখি ভাল লাগিছে। লাগি থাকে যেন, এই কামনাৰে - [[সদস্য:Psneog|প্রভাকৰ শৰ্মা নেওগ]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Psneog|talk]]) 16:08, 29 আগষ্ট 2012 (UTC) |} ধন্যবাদ। [[সদস্য:Ani ttbr|Ani ttbr]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ani ttbr|talk]]) 17:02, 29 আগষ্ট 2012 (UTC) == Infobox university == ঠিক কৰিলোঁ। Infobox university -ৰ আলোচনা চাব। [[সদস্য:Psneog|প্রভাকৰ শৰ্মা নেওগ]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Psneog|talk]]) 12:17, 2 ছেপ্টেম্বৰ 2012 (UTC) == পেঁপাৰ থুৰি == "থুৰি" কোন অংশটোক কয়? সেইটোও "পেঁপাৰ অংশবোৰ" ভাগটোত লিখি দিয়াঁ। [[সদস্য:Psneog|প্রভাকৰ শৰ্মা নেওগ]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Psneog|talk]]) 15:52, 9 অক্টোবৰ 2012 (UTC) ==পোখালি== "[[ মাও জে দঙ]]"ৰ নিচিনা প্ৰবন্ধত পোখালি টেগ্ নলগালেও হয়। অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াত পোখালি বুলিলে অতিমাত্ৰা চুটি বা এটাও স্বয়ংসম্পূৰ্ণ পৰিচ্ছেদ নথকা প্ৰবন্ধ বুলি ধৰা হয়। পোখালিৰ বিষয়ে এবাৰ কৰা আলোচনা [http://as.wikipedia.org/wiki/%E0%A7%B1%E0%A6%BF%E0%A6%95%E0%A6%BF%E0%A6%AA%E0%A6%BF%E0%A6%A1%E0%A6%BF%E0%A6%AF%E0%A6%BC%E0%A6%BE:%E0%A7%B0%E0%A6%BE%E0%A6%87%E0%A6%9C%E0%A7%B0_%E0%A6%9A%27%E0%A7%B0%E0%A6%BE_%28%E0%A6%AA%E0%A7%8D%E0%A7%B0%E0%A6%B8%E0%A7%8D%E0%A6%A4%E0%A6%BE%E0%A7%B1%E0%A6%B8%E0%A6%AE%E0%A7%82%E0%A6%B9%29/Archive_1#.E0.A6.A8.E0.A6.A4.E0.A7.81.E0.A6.A8_.E0.A6.AA.E0.A7.8D.E0.A7.B0.E0.A6.AC.E0.A6.A8.E0.A7.8D.E0.A6.A7 ইয়াত] পাবা। [[সদস্য:Gitartha.bordoloi|— গীতাৰ্থ বৰদলৈ]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Gitartha.bordoloi|talk]]) 15:18, 30 অক্টোবৰ 2012 (UTC) == চিত্ৰ যোগ == অনিমেষ, তুমি [[:en:Wikipedia:Non-free content|এইখন]] এবাৰ থুলমূলভাৱে পঢ়ি চোৱাচোন| তুমি আজি আপল’ড কৰা চিত্ৰ দুখনমান মুক্ত নহয়আৰু অমুক্ত সমলৰ আওতাটো নপৰে| কোনোৱে পাছত আপত্তি কৰাৰ থল আছে| <span style="white-space:nowrap;text-shadow:#00BFFF 0em 0em 0.8em,#EE82EE -0.8em -0.8em 0.9em,#1D6B00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#FF0000">'''[[User:Bishnu_Saikia|বিষ্ণু শইকীয়া]]'''⇒<span style="font-size: 25px;">[[User talk:Bishnu_Saikia|✉]]</span></span> 20:35, 2 নৱেম্বৰ 2012 (UTC) == আলোচনা == [[ৱিকিপিডিয়া:ৰাইজৰ চ'ৰা (প্ৰস্তাৱসমূহ)#প্ৰবন্ধৰ প্ৰতিলিপি সম্পৰ্কে নমনীয়তাৰ প্ৰস্তাৱ|ৱিকিপিডিয়া:ৰাইজৰ চ'ৰা (প্ৰস্তাৱসমূহ)]] চাওক| ইয়াত প্ৰতিলিপি সম্পৰ্কীয় এক আলোচনা উত্থাপন কৰা হৈছে| আপুনি সেই পৃষ্ঠাত নিজৰ মতামত দিবৰ বাবে অনুৰোধ জনালো| <span style="white-space:nowrap;text-shadow:#00BFFF 0em 0em 0.8em,#EE82EE -0.8em -0.8em 0.9em,#1D6B00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#FF0000">'''[[User:Bishnu_Saikia|বিষ্ণু শইকীয়া]]'''⇒<span style="font-size: 25px;">[[User talk:Bishnu_Saikia|✉]]</span></span> 15:20, 17 নৱেম্বৰ 2012 (UTC) == ইংরেজি প্রবন্ধ == অনুগ্রহপূর্বক [[:en:Dainik Janambhumi|ইংরেজি প্রবন্ধ টি]] বর্ধিত করুন। (please expand the English article)--[[সদস্য:Titodutta|Titodutta]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Titodutta|talk]]) 02:21, 18 ডিচেম্বৰ 2012 (UTC) == প্ৰবন্ধকাৰ পদক == {| style="border: 1px solid gray; background-color: #fdffe7;" |rowspan="2" valign="middle" | {{#ifeq:{{{2}}}|alt|[[File:Writers Barnstar Hires.png|100px]]|[[File:Writer's barnstar.png|100px]]}} |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;" | '''ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধকাৰ পদক''' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray;" | [http://toolserver.org/~tparis/pages/index.php?name=Ani+ttbr&lang=as&wiki=wikipedia&namespace=0&redirects=noredirects&getall=1 ১০০ + প্ৰবন্ধ] অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াত লিখি এইখন সমৄদ্ধিশালী কৰি তোলাৰ বাবে অভিনন্দন আৰু কৃতজ্ঞতা সহকাৰে তোমালৈ এই পদকটো আগবঢ়াবলৈ পাই ম‍ই অত্যন্ত সুখী আৰু গৌৰৱবোধ কৰিছো। আশাকৰোঁ তুমি এনেদৰেই তোমাৰ বলিষ্ঠ সম্পাদনাৰে ৱিকিপিডিয়াৰ লগত জড়িত হৈ ৰ’বা। <span style="white-space:nowrap;text-shadow:#00BFFF 0em 0em 0.8em,#EE82EE -0.8em -0.8em 0.9em,#1D6B00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#FF0000">'''[[User:Bishnu_Saikia|বিষ্ণু শইকীয়া]]'''⇒<span style="font-size: 25px;">[[User talk:Bishnu_Saikia|✉]]</span></span> 15:16, 18 ডিচেম্বৰ 2012 (UTC) |} ==এটা অনুৰোধ== বি:দ্ৰ: বহুদিনৰ পাছত তোমালৈ এই পদকটো আগবঢ়ালো। কিন্তু দৰাচলতে আন কেইবাটাও পদক তোমাৰ প্ৰাপ্য আছিল। ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰায়বোৰ দিশ চকু ফুৰোৱাৰ পাছত এই কামটো বাকীয়েই থাকি যায়, গতিকে বেয়া নাপাবা। [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপ্ৰকল্প ৱিকিপিডিয়া বঁটাসমূহ|ৱিকিপ্ৰকল্প ৱিকিপিডিয়া বঁটাপ্ৰদান প্ৰকল্পৰ]] তুমিও এজন সক্ৰিয় অংশীদাৰ হ’বৰ বাবে আমন্ত্ৰন জনাইছো আৰু নবাগত আৰু আন সদস্যসকলক ৱিকিপিডিয়াৰ বিভিন্ন পদক প্ৰদানেৰে উত্‍সাহিত কৰিবা বুলি আশা কৰিছো। আমাৰ অৱসৰ লোৱাৰ সময় আহিল। গতিকে এতিয়া ৱিকিখন আগুৱাই নিয়াৰ দায়িত্ব তোমালোকৰ দৰে নিষ্ঠাবান ৱিকিপিডিয়ানসকলৰ ওপৰতেই নিৰ্ভৰশীল। পুণৰ ধন্যবাদেৰে। <span style="white-space:nowrap;text-shadow:#00BFFF 0em 0em 0.8em,#EE82EE -0.8em -0.8em 0.9em,#1D6B00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#FF0000">'''[[User:Bishnu_Saikia|বিষ্ণু শইকীয়া]]'''⇒<span style="font-size: 25px;">[[User talk:Bishnu_Saikia|✉]]</span></span> 15:16, 18 ডিচেম্বৰ 2012 (UTC) ==লোকসভাৰ সমষ্টি== লোকসভা সমষ্টিবোৰৰ বিষয়ে লিখাৰ বাবে আপোনালৈ বহু ধন্যবাদ। এই সংক্ৰান্তত মোৰ অলপ কবলগীয়া - ১) 'Assembly segments' ৰ অনুবাদ 'গোটসমূহ' বুলি কৰাতকৈ 'বিধানসভাৰ সমষ্টিসমূহ' বুলি কৰিলে বেছি ভাল হয় নেকি? ২। প্ৰবন্ধবোৰ পোখালি শ্ৰেণীৰ অন্তৰ্ভূক্ত কৰাৰ সলনি পোনেপোনে অসম আৰু ৰাজনীতি শ্ৰেণীভূক্ত কৰা ভাল হব নেকি? প্ৰবন্ধবোৰ চমু হব পাৰে, কিন্তু তথ্যৰ দিশৰ পৰা পৰ্যাপ্ত। ইংৰাজী প্ৰবন্ধকেইটাকো পোখালি শ্ৰেণীভূক্ত কৰা হোৱা নাই। [[সদস্য:Babulbaishya|বাবুল বৈশ্য]] 04:32, 24 ডিচেম্বৰ 2012 (UTC) :কথাটো থিকেই। বিধানসভা সমষ্টি বুলি লিখিলেহে ভাল হ'ব। থিক কৰি দিম বাৰু। [[সদস্য:Ani ttbr|Ani ttbr]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ani ttbr|talk]]) 04:46, 24 ডিচেম্বৰ 2012 (UTC) ==অমূল্য অৱদান পদক== {| style="border: 1px solid gray; background-color: #fdffe7;" |rowspan="2" valign="middle" | {{#ifeq:{{{2}}}|alt|[[File:Allaroundamazingbarnstar.png|100px]]|[[File:Allaroundamazingbarnstar.png|100px]]}} |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;" | '''অমূল্য অৱদান পদক''' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray;" | অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াত [http://toolserver.org/~tparis/pages/index.php?name=Ani+ttbr&lang=as&wiki=wikipedia&namespace=0&redirects=noredirects&getall=1 ২০০ টা প্ৰবন্ধ] লিখি ইয়াক সমৃদ্ধিশালী কৰি তোলাৰ বাবে কৃতজ্ঞতা সহকাৰে তোমালৈ এই পদকটো আগবঢ়ালোঁ। আশা কৰোঁ তুমি এনেদৰেই অসমীয়া ৱিকিপিডিয়ালৈ অৱদান আগবঢ়াই যাবা। [[সদস্য:Gitartha.bordoloi|— গীতাৰ্থ বৰদলৈ]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Gitartha.bordoloi|talk]]) 09:35, 14 জানুৱাৰী 2013 (UTC) |} : ধন্যবাদ। [[সদস্য:Ani ttbr|Ani ttbr]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ani ttbr|talk]]) 12:51, 14 জানুৱাৰী 2013 (UTC) == আপুনি জানেনে == বেটুপাতৰ আপুনি জানেনে শিতানটোৰ বাবে চাৰিটা বা পাঁচটা তথ্য উলিয়াব পাৰিবানে? বেলেগ বেলেগ বিষয় ল'বা আৰু মন কৰিবা যাতে বাক্যটোত অন্ততঃ এটা নীলা লিংক থাকে। লগতে সামঞ্জস্য থকা সৰু ছবি এখন দিবা। আপডে'টৰ কাৰণে সাঁচ এইটো: [[সাঁচ:আজিৰ আপুনি জানেনে]]। [[সদস্য:Gitartha.bordoloi|— গীতাৰ্থ বৰদলৈ]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Gitartha.bordoloi|talk]]) 18:54, 16 জানুৱাৰী 2013 (UTC) :হ'ব বাৰু। কাইলৈ লিখিম। [[সদস্য:Ani ttbr|Ani ttbr]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ani ttbr|talk]]) 18:58, 16 জানুৱাৰী 2013 (UTC) == সোণাৰাম চুতীয়া == সোণাৰাম চুতীয়া প্ৰৱন্ধটোৰ "ধৰ্মান্তৰিত হোৱাৰ সিদ্ধান্ত" উপ-শীৰ্ষৰ অন্তৰ্ভাগত কিবা এটা গোলমাল হৈছে। বাক্য এটা অৰ্ধসমাপ্ত হৈ আছে যেন লাগিছে। আপুনি আৰম্ভ কৰিছিল নেকি? "ড০ বেণু গগৈ, ড০ গৌতম গগৈ (২০০৫). তিমিৰ ফাৰিয়া বাজ" প্ৰসঙ্গ পুথিৰ নাম আছে৷ এবাৰ মন কৰিবচোন৷ [[সদস্য:Anjal Borah|Anjal Borah]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Anjal Borah|talk]]) 06:10, 1 ফেব্ৰুৱাৰী 2013 (UTC) :হয়। ময়েই আৰম্ভ কৰিছিলোঁ। বৰ্তমান কিতাপখন ঘৰতহে আছে। পাছতহে ঠিক কৰিব লাগিব। [[সদস্য:Ani ttbr|Ani ttbr]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ani ttbr|talk]]) 14:08, 1 ফেব্ৰুৱাৰী 2013 (UTC) ==গৱেষণাধৰ্মী/বিশ্লেষণাত্মক প্ৰবন্ধ== অনিমেষ [[ভূপেন হাজৰিকাৰ সাহিত্য]] প্ৰবন্ধটোৰ লিখন শৈলীটো অলপ গৱেষণা ধৰ্মী হৈছে নেকি বাৰু, ৱিকিফাই কৰিব লাগিব নেকি? <font face="Mistral" color="blue" size="2.5">[[User:Dipankar Chetia|দীপাংকৰ চেতিয়া]]</font><font face="Wingdings" color="green" size="5">[[User talk:Dipankar Chetia|?]]</font> 10:49, 11 জুলাই 2013 (UTC) :গীতাৰ্থ দাই মোক এই কথাটো কৈছিল। এই প্ৰবন্ধটো ৱিকিফাই কৰিব লাগিব। লগতে [[ভূপেন হাজৰিকাৰ গীত]] প্ৰবন্ধটো [[ভূপেন্দ্ৰ সংগীত]]ৰ লগত একেলগ কৰি দিলে ভাল হব চাগে। [[সদস্য:Ani ttbr|Ani ttbr]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ani ttbr|talk]]) 17:26, 11 জুলাই 2013 (UTC) == নিৰ্বাচিত প্ৰবন্ধ/আগষ্ট == চাবাচোন: [[ৱিকিপিডিয়া বাৰ্তা:নিৰ্বাচিত প্ৰবন্ধ/প্ৰস্তাৱ]] [[সদস্য:Gitartha.bordoloi|— গীতাৰ্থ বৰদলৈ]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Gitartha.bordoloi|talk]]) 18:12, 23 জুলাই 2013 (UTC) == নিকাকৰণ == [[ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ]] প্ৰবন্ধটো নিৰ্বাচিত প্ৰবন্ধৰ শাৰীলৈ নিবলৈ কিবা কিবি কৰাচোন। প্ৰবন্ধটোৰ লিংকবোৰ ৰঙা হৈ আছে। চব অসমীয়া কৰাটো টান হ'ব। ইংৰাজীয়েই ভৰাব পাৰা। বানান, তথ্যসূত্ৰ, ভাষা অলপ চাবাচোন। ম‌ই কেইদিনমান অলপ ব্যস্ত। [[সদস্য:Gitartha.bordoloi|— গীতাৰ্থ বৰদলৈ]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Gitartha.bordoloi|talk]]) 13:50, 29 জুলাই 2013 (UTC) : চাম বাৰু। [[সদস্য:Ani ttbr|Ani ttbr]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ani ttbr|talk]]) 13:54, 29 জুলাই 2013 (UTC) == বিলোপন নকৰা সম্পৰ্কত == মহাশয়, নমস্কাৰ ল’ব। মই নতুনকৈ অসমীয়া ৱিকিপেডিয়াৰ সদস্য হৈছো। মই মাখিবাহা, প্ৰচেষ্টা আদি বিষয় সম্পাদনা কৰি আছো। প্ৰচেষ্টা নামৰ বিষয়টো বিলোপনৰ মাপকাঠিৰ যোগ্য বুলি অভিহিত হৈছে। অনুগ্ৰহ কৰি ইয়াক বিলোপন নকৰাকৈ কেনেকৈ ৰাখিব পাৰিম জনাব। কাৰণ এই বিষয়টোত ইতিমধ্যে নতুন কথা সংযোগ কৰিছো। লগতে কোনো বিষয়ৰ উদ্ধৃতি কেনেদৰে দিয়ে জনাব। ধন্যবাদ সহকাৰে। আপোনাৰ বিশ্বাসী। ৰঞ্জিত শৰ্মা ০৬-০৯-২০১৩ == Tendulkar == যোগদান কৰা দেখি ভাল পাইছোঁ ইং প্ৰবন্ধটোও সঘনে সাল সলনি কৰি থকা যেন লাগিছে। আমি অলপ অপেক্ষা কৰোঁ নেকি? [[সদস্য:Psneog|প্রভাকৰ শৰ্মা নেওগ]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Psneog|talk]]) 09:26, 17 নৱেম্বৰ 2013 (UTC) ==ৱিকিপিডিয়া লক্ষীমপুৰ মিটআপ== অনিমেষ বিহুৰ পাছতে (১৫-২০ জানুৱাৰী) এখন ৱিকি মিটআপ [[উত্তৰ লক্ষীমপুৰ মহাবিদ্যালয়]]ত আয়োজন কৰিবলৈ মহাবিদ্যালয়ৰ কিছু লোকে মোক কৈছে, ম‍ই পৰা পক্ষত থাকিম তুমি পাৰিবানে থাকিব? এই পৃষ্ঠাটো চাবাচোন [[ৱিকিপিডিয়া:গুৱাহাটী ৱিকি মীট-আপ ৩ (ৱিকি চাহমেল)#মতামত| ৱিকি মীট]] মতামত দিবা <font face="Mistral" color="blue" size="2.5">[[User:Dipankar Chetia|দীপাংকৰ চেতিয়া]]</font><font face="Wingdings" color="green" size="5">[[User talk:Dipankar Chetia|?]]</font> 09:56, 16 ডিচেম্বৰ 2013 (UTC) :: ম‍ই তোমাক তাৰিখটো জনাম সোণকালেই ৰ’বা, তোমাৰ ফোন নম্বৰটো দিবা, ইয়াত দিব নিবিছাৰিলে এইটোত দি দিবা, deep.jeet333@hotmail.com <font face="Mistral" color="blue" size="2.5">[[User:Dipankar Chetia|দীপাংকৰ চেতিয়া]]</font><font face="Wingdings" color="green" size="5">[[User talk:Dipankar Chetia|?]]</font> 11:23, 26 ডিচেম্বৰ 2013 (UTC) == সাঁচ:অসমৰ প্ৰসিদ্ধ ব্যক্তি‎‎ == সাঁচ:অসমৰ প্ৰসিদ্ধ ব্যক্তি‎‎ কাম নাইকৰা - মানে বিস্তাৰ/সংকোচ নোহোৱা হ'ল দেখোন। চাবাচোন। [[সদস্য:Psneog|প্রভাকৰ শৰ্মা নেওগ]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Psneog|talk]]) 10:39, 4 জানুৱাৰী 2014 (UTC) == new bug == See bug report https://bugzilla.wikimedia.org/show_bug.cgi?id=59778. discuss in Fb [[সদস্য:Psneog|প্রভাকৰ শৰ্মা নেওগ]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Psneog|talk]]) 22:50, 7 জানুৱাৰী 2014 (UTC) == এই মাহৰ ৱিকিপিডিয়ান: জানুৱাৰী == {{এই মাহৰ ৱিকিপিডিয়ান}} 07:50, 1 ফেব্ৰুৱাৰী 2014 (UTC) অভিনন্দন, অনিমেষ। [[সদস্য:Psneog|প্রভাকৰ শৰ্মা নেওগ]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Psneog|talk]]) 11:32, 1 ফেব্ৰুৱাৰী 2014 (UTC) :অভিনন্দন! - উদ্দীপ[[বিশেষ:বৰঙনিসমূহ/117.198.62.130|117.198.62.130]] 14:27, 1 ফেব্ৰুৱাৰী 2014 (UTC) অভিনন্দন,অনিমেষ৷ [[সদস্য:Rumi Borah|Rumi Borah]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Rumi Borah|talk]]) 05:41, 3 ফেব্ৰুৱাৰী 2014 (UTC) :: ধন্যবাদ। [[সদস্য:Ani ttbr|Ani ttbr]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ani ttbr|talk]]) 13:26, 13 ফেব্ৰুৱাৰী 2014 (UTC) ==অক্লান্ত কৰ্মী পদক'== {| style="border: 1px solid gray; background-color: #fdffe7;" |rowspan="2" valign="middle" | {{#ifeq:{{{2}}}|alt|[[File:Tireless Contributor Barnstar Hires.gif|100px]]|[[Image:Tireless_Contributor_Barnstar.gif|100px]]}} |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;" | '''অক্লান্ত কৰ্মী পদক''' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray;" | ৱিকিপিডিয়াত আপোনাৰ মূল্যবান অৱদানৰ বাবে কৃতজ্ঞতা জনালোঁ। আশাকৰোঁ আপুনি আগলৈও এনেকৈয়ে ৱিকিপিডিয়াক সমৃদ্ধিশালী কৰাৰ নিস্বাৰ্থ প্ৰয়াস কৰি থাকিব। <span style="white-space:nowrap;text-shadow:#00BFFF 0em 0em 0.8em,#EE82EE -0.8em -0.8em 0.9em,#1D6B00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#FF0000">'''[[User:Bishnu_Saikia|বিষ্ণু শইকীয়া]]'''⇒<span style="font-size: 25px;">[[User talk:Bishnu_Saikia|✉]]</span></span> 11:22, 5 নৱেম্বৰ 2014 (UTC) |} == প্ৰজেক্ট টাইগাৰ ২.০ | ধন্যবাদ == {| style="border: 1px solid gray; background-color: #FFEBCD;" |rowspan="2" style="vertical-align:middle;" | [[File:Emoji u1f42f.svg|100px]] |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;" | '''ধন্যবাদ''' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray;" | প্ৰিয় সতীৰ্থ, অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াত স্থানীয় ভাষাৰ সমল বৃদ্ধিৰ উদেশ্যেৰে আয়োজিত [[ৱিকিপিডিয়া:প্ৰজেক্ট টাইগাৰ ২.০|প্ৰজেক্ট টাইগাৰ ২.০]] শীৰ্ষক সম্পাদনা মেলাত আপুনি আগবঢ়োৱা অমূল্য অৱদানৰ বাবে কৃতজ্ঞতা জ্ঞাপন কৰিছোঁ। আপোনাক জনাব পাই সুখী হৈছোঁ যে প্ৰজেক্ট টাইগাৰ ২.০-ত অসমীয়া ৱিকিপিডিয়া সমাজৰ ১৮ জন অংশগ্ৰহণকাৰীয়ে '''২০৫''' টা প্ৰবন্ধ সৃষ্টি কৰি সম্পাদনা মেলাখনক সফল কৰি তোলে। আশা ৰাখিছোঁ আগলৈকে একেই উৎসাহেৰে আপুনি অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াৰ শ্ৰীবৃদ্ধিৰ বাবে কাম কৰি যাব৷ ধন্যবাদ। --[[User:SlowPhoton|SlowPhoton]] ([[User talk:SlowPhoton|talk]]) 11:12, 21 January 2020 (ইউ.টি.চি.) |} == আয়োজক পদক == {| style="border: 1px solid gray; background-color: #fdffe7;" |rowspan="2" valign="middle" | [[File:Aswiki2019- Group photo at the end of day 1.jpg|100px]] |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;" | '''আয়োজক পদক''' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray;" | অসমীয়া ৱিকিমিডিয়াৰ প্ৰকল্পসমূহলৈ নিৰলসভাৱে আপুনি আগবঢ়াই যোৱা অৱদানৰ বাবে কৃতজ্ঞতাস্বৰূপে অসমীয়া ৱিকিমিডিয়া সমাজৰ তৰফৰ পৰা এই পদকটি আগবঢ়ালো। আশাকৰোঁ আপোনাৰ এই গতি ভৱিষ্যতেও একেদৰেই ৰ’ৱ৷ <span style="text-shadow:gray 3px 3px 3px;">[[User:দিব্য দত্ত|<font color="#663300">'''দিব্য দত্ত'''</font>]]&nbsp;([[User Talk:দিব্য দত্ত|বাৰ্তা]])</span> 18:06, 24 April 2020 (ইউ.টি.চি.) |} == Project Tiger 2.0 - Feedback from writing contest participants (editors) and Hardware support recipients == <div style="border:8px red ridge;padding:6px;> [[File:Emoji_u1f42f.svg|right|100px|tiger face]] Dear Wikimedians, We hope this message finds you well. We sincerely thank you for your participation in Project Tiger 2.0 and we want to inform you that almost all the processes such as prize distribution etc related to the contest have been completed now. As we indicated earlier, because of the ongoing pandemic, we were unsure and currently cannot conduct the on-ground community Project Tiger workshop. We are at the last phase of this Project Tiger 2.0 and as a part of the online community consultation, we request you to spend some time to share your valuable feedback on the Project Tiger 2.0 writing contest. Please fill this [https://docs.google.com/forms/d/1ztyYBQc0UvmGDBhCx88QLS3F_Fmal2d7MuJsiMscluY/viewform form] to share your feedback, suggestions or concerns so that we can improve the program further. '''Note: If you want to answer any of the descriptive questions in your native language, please feel free to do so.''' Thank you. [[User:Nitesh Gill|Nitesh Gill]] ([[User talk:Nitesh Gill|talk]]) 15:57, 10 June 2020 (UTC) <!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/list-3/PT2.0_Participants&oldid=20161047 --> </div> == REMINDER - Feedback from writing contest jury of Project Tiger 2.0 == <div style="border:8px red ridge;padding:6px;> [[File:Emoji_u1f42f.svg|right|100px|tiger face]] Dear Wikimedians, We hope this message finds you well. We sincerely thank you for your participation in Project Tiger 2.0 and we want to inform you that almost all the processes such as prize distribution etc related to the contest have been completed now. As we indicated earlier, because of the ongoing pandemic, we were unsure and currently cannot conduct the on-ground community Project Tiger workshop. We are at the last phase of this Project Tiger 2.0 and as a part of the online community consultation, we request you to spend some time to share your valuable feedback on the article writing jury process. Please '''fill this [https://docs.google.com/forms/d/1UoEQV-3LGbe_YJoalDXBdPgWp1i-HQWIwQglZZyIwB8/viewform form]''' to share your feedback, suggestions or concerns so that we can improve the program further. '''Note: If you want to answer any of the descriptive questions in your native language, please feel free to do so.''' Thank you. [[User:Nitesh Gill|Nitesh Gill]] ([[User talk:Nitesh Gill|talk]]) 06:24, 13 June 2020 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/list/PT2.0_Jury_members&oldid=20159288 --> == ২০২১ চনৰ ৱিকিমিডিয়া ফাউণ্ডেচন নিৰ্বাচনৰ বাবে মনোনয়ন আহ্বান == প্ৰিয় {{safesubst<noinclude/>:BASEPAGENAME}}, [[:m:Wikimedia_Foundation_elections/2021/as|২০২১ চনৰ বোৰ্ড অফ ট্ৰাষ্টীজৰ নিৰ্বাচন]] ৪ আগষ্টৰ পৰা ১৭ আগষ্টলৈ অনুষ্ঠিত হ'ব। খালি হোৱা আসনসমূহ পূৰণ কৰিবলৈ ৱিকি-সম্প্ৰদায়ৰ পৰা প্ৰাৰ্থীৰ প্ৰয়োজন। [[:m:Wikimedia_Foundation_Board_of_Trustees|ৱিকিমিডিয়া ফাউণ্ডেচন ব'ৰ্ড অৱ ট্ৰাষ্টী]]য়ে ৱিকিমিডিয়া ফাউণ্ডেচনৰ কাৰ্যকলাপৰ তত্ত্বাৱধান কৰে। ভোটৰ মাধ্যমেৰে ৱিকি-সম্প্ৰদায়ৰ পৰা নিৰ্বাচিত ট্ৰাষ্টী আৰু নিযুক্ত ট্ৰাষ্টীসকলক লৈ ট্ৰাষ্টী বোৰ্ড গঠন কৰা হয়। ট্ৰাষ্টীসকলৰ কাৰ্যকাল তিনি বছৰ। বিভিন্ন ৱিকি-সম্প্ৰদায়ে কমিউনিটি ট্ৰাষ্টীসকলক ভোট দিয়াৰ সুযোগ লাভ কৰিব। ইতিমধ্যে ৯ জুন ২০২১ তাৰিখৰ পৰা প্ৰাৰ্থীসকলৰ মনোনয়ন-পত্ৰ গ্ৰহণ কৰা হৈছে আৰু ই ২৯ জুন ২০২১ তাৰিখে সমাপ্ত হ’ব। প্ৰাৰ্থীসকলৰ যোগ্যতা সম্পৰ্কে জানিবলৈ [[:m:Wikimedia Foundation elections/2021/Candidate Requirements/as|এই পৃষ্ঠাটো]] চাওক। সকলো প্ৰকল্প আৰু ৱিকি-সম্প্ৰদায়ৰ যোগ্য প্ৰাৰ্থীসকলক স্বাগতম জনোৱা হৈছে। যদি আপুনি এজন ভাল ট্ৰাষ্টী হ'ব পৰা কাৰোবাক জানে, তেওঁলোকক নিৰ্বাচনত অৱতীৰ্ণ হ'বলৈ উৎসাহিত কৰক। মনোনয়ন দাখিল কৰাৰ লিংক [[:m:Wikimedia Foundation elections/2021/Apply to be a Candidate|'''ইয়াতে''']] পাব। [[:m:Wikimedia Foundation elections committee|নিৰ্বাচন কমিটিৰ হৈ,]] <br>[[user:Babulbaishya|বাবুল বৈশ্য]] 08:29, 12 June 2021 (ইউ.টি.চি.) <!-- Message sent by User:Babulbaishya@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Babulbaishya/list&oldid=21579905 --> == 2021 Wikimedia Foundation Board elections: Eligibility requirements for voters == Greetings, The eligibility requirements for voters to participate in the 2021 Board of Trustees elections have been published. You can check the requirements on [[:m:Wikimedia_Foundation_elections/2021#Eligibility_requirements_for_voters|this page]]. You can also verify your eligibility using the [https://meta.toolforge.org/accounteligibility/56 AccountEligiblity tool]. [[সদস্য:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[সদস্য বাৰ্তা:MediaWiki message delivery|বাৰ্তা]]) 16:26, 30 June 2021 (ইউ.টি.চি.) <small>''Note: You are receiving this message as part of outreach efforts to create awareness among the voters.''</small> <!-- Message sent by User:KCVelaga (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:KCVelaga_(WMF)/Targets/Temp&oldid=21669859 --> == WikiConference India 2023: Program submissions and Scholarships form are now open == Dear Wikimedian, We are really glad to inform you that '''[[:m:WikiConference India 2023|WikiConference India 2023]]''' has been successfully funded and it will take place from 3 to 5 March 2023. The theme of the conference will be '''Strengthening the Bonds'''. We also have exciting updates about the Program and Scholarships. The applications for scholarships and program submissions are already open! You can find the form for scholarship '''[[:m:WikiConference India 2023/Scholarships|here]]''' and for program you can go '''[[:m:WikiConference India 2023/Program Submissions|here]]'''. For more information and regular updates please visit the Conference [[:m:WikiConference India 2023|Meta page]]. If you have something in mind you can write on [[:m:Talk:WikiConference India 2023|talk page]]. ‘‘‘Note’’’: Scholarship form and the Program submissions will be open from '''11 November 2022, 00:00 IST''' and the last date to submit is '''27 November 2022, 23:59 IST'''. Regards [[সদস্য:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[সদস্য বাৰ্তা:MediaWiki message delivery|বাৰ্তা]]) 11:24, 16 November 2022 (ইউ.টি.চি.) (on behalf of the WCI Organizing Committee) <!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2023_active_users,_scholarships_and_program&oldid=24082246 --> == WikiConference India 2023: Open Community Call and Extension of program and scholarship submissions deadline == Dear Wikimedian, Thank you for supporting Wiki Conference India 2023. We are humbled by the number of applications we have received and hope to learn more about the work that you all have been doing to take the movement forward. In order to offer flexibility, we have recently extended our deadline for the Program and Scholarships submission- you can find all the details on our [[:m:WikiConference India 2023|Meta Page]]. COT is working hard to ensure we bring together a conference that is truly meaningful and impactful for our movement and one that brings us all together. With an intent to be inclusive and transparent in our process, we are committed to organizing community sessions at regular intervals for sharing updates and to offer an opportunity to the community for engagement and review. Following the same, we are hosting the first Open Community Call on the 3rd of December, 2022. We wish to use this space to discuss the progress and answer any questions, concerns or clarifications, about the conference and the Program/Scholarships. Please add the following to your respective calendars and we look forward to seeing you on the call * '''WCI 2023 Open Community Call''' * '''Date''': 3rd December 2022 * '''Time''': 1800-1900 (IST) * '''Google Link'''': https://meet.google.com/cwa-bgwi-ryx Furthermore, we are pleased to share the email id of the conference contact@wikiconferenceindia.org which is where you could share any thoughts, inputs, suggestions, or questions and someone from the COT will reach out to you. Alternatively, leave us a message on the Conference [[:m:Talk:WikiConference India 2023|talk page]]. Regards [[সদস্য:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[সদস্য বাৰ্তা:MediaWiki message delivery|বাৰ্তা]]) 16:20, 2 December 2022 (ইউ.টি.চি.) On Behalf of, WCI 2023 Core organizing team. <!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2023_active_users,_scholarships_and_program&oldid=24083503 --> == জবিদুলহক == জবিদুলহক [[বিশেষ:বৰঙনিসমূহ/&#126;2026-29438-24|&#126;2026-29438-24]] ([[সদস্য বাৰ্তা:&#126;2026-29438-24|talk]]) 09:41, 16 May 2026 (ইউ.টি.চি.) == all subject == mobile message [[বিশেষ:বৰঙনিসমূহ/&#126;2026-35084-37|&#126;2026-35084-37]] ([[সদস্য বাৰ্তা:&#126;2026-35084-37|talk]]) 15:06, 14 June 2026 (ইউ.টি.চি.) 0rteebnl056vgt3rjk4scgkezq5y0f1 0 26832 612117 612116 2026-06-14T12:12:55Z Ananya Taye 28065 /* চুতীয়া বিদ্ৰোহ */ 612117 wikitext text/x-wiki {{under construction}} {{Infobox Former Country |native_name = সধয়া/স্বধয়া |conventional_long_name = চুতীয়া সাম্ৰাজ্য |common_name= স্বধয়া, সধয়া |year_start = ১১৮৭ |date_start = |event1 = |date_event1 = |event_end = |year_end = ১৫২৪ |date_end = ৭ বহাগ |p1 = কামৰূপ ৰাজ্য |flag_p1 = Copper Plate Seal of Kamarupa Kings.jpg |s1 = আহোম ৰাজ্য |flag_s1 = |image_flag = |flag_type = |image_map = Chutia kingdom Map.png |image_map_caption = চুতীয়া ৰাজ্যৰ মানচিত্ৰ | image_coat = Chutia royal Insignia.png | coat_alt = ৰাজকীয় প্ৰতীক |capital = [[শদিয়া|সধয়াপুৰ/স্বধয়াপুৰ]] |common_languages = চুতীয়া ভাষা (ৰাজকীয়)</br>[[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] (ৰাজ্যিক) |religion = জনজাতীয় তান্ত্ৰিক (ৰাজকীয় আৰু প্ৰজা)</br> হিন্দু (একাংশ প্ৰজা) |government_type = ৰাজতন্ত্ৰ |leader1 = বীৰপাল/গয়াপাল |year_leader1 = ১১৮৭-১২২০ |leader2 = [[ৰত্নধ্বজপাল]]/গৌৰী নাৰায়ণ |year_leader2 = ১২৩০-১২৬০ |leader3 = ধৰ্মধ্বজপাল/[[ধীৰনাৰায়ণ]] |year_leader3 = ১৫২০-১৫২২ |leader4 = নীতিপাল/চন্দ্ৰ নাৰায়ণ(অন্তিম) |year_leader4 = ১৫২২-১৫২৪ |title_leader = সধেয়াধিপতি (নাৰায়ণ/পাল) |legislature = |today = [[অসম]], [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]], [[ভাৰত]] |}} '''চুতীয়া ৰাজ্য''' ({{lang-en|Sutiya kingdom}}) আছিল ত্ৰয়োদশ শতিকাত [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ]]ৰ উত্তৰ পাৰে দিকাৰাই নদী<ref>Acharya,N.N.,"The history of Medieval Assam",p.232</ref><ref>William Robinson, "A descriptive account of Assam",p.323.</ref><ref>Dutta, Sristidhar, "The Mataks and their kingdom,p.28</ref> আৰু দক্ষিণ পাৰে [[দিচাং নদী]]ৰ মাজত গঠন হোৱা এক বিশাল সাম্ৰাজ্য<ref name="চুতীয়া ৰাজ্য">{{cite web | url=https://books.google.co.in/books?id=MdjO3XVk0MAC&pg=PA84&dq=chutia+kingdom+disang&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&sa=X&ved=2ahUKEwiKlpXszLqUAxWgUGwGHemuBhUQ6AF6BAgNEAM#v=onepage&q=chutia%20kingdom%20disang&f=false Pathak, Guptajit, Assam's History and it's Graphics, p.84}}</ref>। এই ৰাজ্য বৰ্তমানৰ [[অসম]]ৰ [[ডিব্ৰুগড় জিলা|ডিব্ৰুগড়]], [[লখিমপুৰ জিলা|লখিমপুৰ]], [[ধেমাজি জিলা|ধেমাজি]], [[তিনিচুকীয়া জিলা|তিনিচুকীয়া]], [[বিশ্বনাথ জিলা|বিশ্বনাথ]], [[মাজুলী জিলা|মাজুলী]] জিলাকে ধৰি‌ [[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ এটা অংশ আৰু [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ ভৈয়াম আৰু দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত বিয়পি আছিল। ইতিহাসবিদ সকলৰ মতে উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ মধ্যযুগৰ সকলো ৰাজ্যৰ ভিতৰত চুতীয়া ৰাজ্যখনে আটাইতকৈ উন্নত আৰু প্ৰগতিশীল ৰাজ্য আছিল।<ref>Guha, Amalendu (December 1983), "The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714)", p.5, "The period from the 13th to the 16th century saw the emergence and development of a large number of tribal political formations in north-east India. The Chutiya, the Tai-Ahom, the Koch, the Dimasa (Kachari), the Tripuri, the Meithei (Manipuri), the Khasi (Khyriem) and the Pamar (Jaintia)—all these tribes crystallised into rudimentary state formations by the 15th century. The most developed of the tribes in the 15th century were the Chutiyas."</ref> [[কামৰূপ ৰাজ্য|কামৰূপৰ]] ৰজা সকলৰ দৰে চুতীয়া ৰজা সকলৰো প্ৰত্যেকখন তামৰ ফলিত [[গনেশ|গনেশৰ]] নামেৰে আৰম্ভ কৰা হৈছে।<ref>Sharma, Mukunda Madhava, ''Inscriptions of Ancient Assam'',p.287,"It might be presumed that the elephant mark of the seals of the earlier Kamrupa kings has been very conveniently converted into the figure of Ganesha. But this conversion assumes a greater significance when we find that some 43 years later the Tezpur plates of Vallabha begins with a mangala verse addressed to Ganesa and the Dhenukhana CP inscription of 1392 and the Ghilamora CP inscription of 1401 also begin with salutations to Ganesa."</ref> ১১৮৭ চনত বীৰপালে শদিয়াক ৰাজধানী পাতি উত্তৰ-পূব অসম আৰু অৰুণাচলৰ কিছু অঞ্চল লয় চুতীয়া ৰাজ্য স্থাপন কৰিছিল। তেওঁৰ পুত্ৰ গৌৰী নাৰায়ণে সকলো চুতীয়াক একত্ৰিত কৰি এখন বৃহৎ ৰাজ্য গঠন কৰিছিল। উজনি অসমৰ শিৱসাগৰ(দক্ষিণ পাৰ) আৰু বিশ্বনাথ(উত্তৰ পাৰ) জিলাৰ পৰা আৰম্ভ কৰি পূব দিশত অৰুণাচলৰ পাহাৰৰ লৈকে এসময়ত চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত আছিল। ইয়াৰ পিছত প্ৰায় সোতৰজন ৰজাই এই সাম্ৰাজ্য চলাইছিল। [[কামৰূপ ৰাজ্য]] ধ্বংস হোৱাৰ লগে লগে অসমৰ উত্তৰ-পূবত চুতীয়াসকল, পশ্চিম দিশে বাৰভূঞা আৰু কমতা ৰাজ্য ক্ষমতালৈ আহিছিল<ref name="চুতীয়া ৰজা">{{cite web | url=http://www.historyfiles.co.uk/KingListsFarEast/IndiaChutiyas.htm | title=চুতীয়া ৰজা | accessdate=August 11, 2012}}</ref>। ১৪ শতিকাৰ শেষৰ ফালে চুতীয়া ৰজা সত্যনাৰায়ণে কামৰূপ আক্ৰমণ কৰা মুচলমান সকলক (সম্ভৱতঃ ১৩৮৯ত কামৰূপ দখল কৰা ঘিয়াছুদ্দিন শাহ) পৰাস্ত কৰি [[কমতা ৰাজ্য|কমতাপুৰত]] ৰজা হৈছিল আৰু কামৰূপ ৰাজ্যৰ পতনৰ পাছত পোণপ্ৰথমবাৰৰ বাবে [[শদিয়া]]ৰ পৰা [[বংগ|উত্তৰ বংগ]]ৰ [[কৰতোৱা নদী|কৰতয়া]] নৈ লৈকে এখন বৃহৎ [[কামৰূপ ৰাজ্য|বৰ-কামৰূপ]] ৰাজ্য গঠন কৰিছিল<ref>"The eastern region, whether it is called Sadhaya or Svadhaya as in the plates or Sadhiya or Sadiya as in Assamese chronicles and the western region of Kamatapura seems to be politically connected and the same Satyanarayana/Ratnanarayana might have held sway over both regions"{{harvcol|Neog|1977|p=818}}</ref> অসমৰ স্থানীয় জনজাতিসকলৰ মাজত চুতীয়াসকল অন্যতম। চুতীয়া সকল কছাৰী গোষ্ঠীৰ লোক আছিল আৰু এটা সময়ত তিব্বত-বাৰ্মীজ ভাষা ব্যৱহাৰ কৰিছিল। চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজকীয় তথা ধৰ্মীয় ভাষা বৰ্তমানৰ [[দেউৰী ভাষা]]। বৃটিছৰ দিনত এই ভাষাক ''দেউৰী-চুতীয়া'' ভাষা বুলি কোৱা হৈছিল। সাম্প্ৰতিক কালত, চুতীয়াসকলে [[অসমীয়া ভাষা]] ব্যৱহাৰ কৰে।‌ ==চুতীয়া ৰাজ্যৰ অঞ্চল সমূহ== ===ৰাজধানী অঞ্চল=== [[File:Brick with king Pratyakshnarayan's name.jpg|thumb|ভীষ্মক নগৰ আৰু শদিয়াৰ পদুম পুখুৰীত উদ্ধাৰ হোৱা নৃপতি শ্ৰী শ্ৰী প্ৰত্যক্ষ নাৰায়ৰণ নাম খোদিত থকা ইটা। এই ৰজা জনৰ নাম ঘিলামৰাত উদ্ধাৰ হোৱা সধয়াধিপতি সত্যনাৰায়ণৰ ফলিতো উল্লেখ কৰা আছে।]] চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰাণকেন্দ্ৰ আৰু ৰাজধানী আছিল শদিয়া বা সধয়াপুৰ। চুতীয়া ৰজা সকলে নিজকে সধয়াপুৰেশ্বৰ বা সধয়াধিপতি বুলি চিনাকি দিছিল। <ref>Shin, Jae-eun, Descending from Demons, Ascending to Kshatriyas, p.5.</ref> শদিয়াৰ কীৰ্তিচিহ্ন সমূহতো চুতীয়া ৰজাৰ নাম খোদিত আছে। এতিয়ালৈকে শদিয়া অঞ্চলত চুতীয়া যুগৰ তিনিখন নগৰ চিনাক্ত কৰা হৈছে: ভৈয়ামৰ বৰ-নগৰ আৰু দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলৰ ৰূক্মীনী নগৰ (সম্ভৱতঃ বুৰঞ্জীৰ চন্দনগিৰি) আৰু ভীষ্মক নগৰ (সম্ভৱতঃ বুৰঞ্জীৰ থাঙগিৰি)। তাৰেই ভীষ্মক নগৰ আৰু ৰুক্মিণী নগৰৰ ইটাত চুতীয়া ৰজা লক্ষ্মীনাৰায়ণ আৰু প্ৰত্যক্ষ নাৰায়ণৰ নাম খোদিত আছে<ref>Neog, Maheswar, Lights on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh, p.814</ref>। তাম্ৰেশ্বৰী শালৰ ইটাৰ দেৱালখন চুতীয়া ৰজা মুক্ত-ধৰ্মনাৰায়ণে নিৰ্মাণ কৰাইছিল <ref>A Sircar, D.C, Journal of Ancient Indian History, p. 21</ref>। ===উত্তৰ কূলৰ অঞ্চল=== ব্ৰক্ষ্মপুত্ৰৰৰ উত্তৰ পাৰৰ সীমাৰ কথা বুৰঞ্জী সমূহত পোনপটীয়াকৈ উল্লেখ পোৱা নাযায়। তথাপিটো ঐতিহাসিক তথ্যৰ অনুসৰি ইতিহাসবিদ সকলে চুতীয়া ৰাজ্য ভৰালী বা দিকৰাই নৈ লৈকে বিস্তৃত আছিল বুলি মত প্ৰকাশ কৰে।<ref>Acharya,N.N.,"The history of Medieval Assam",p.232</ref><ref>William Robinson, "A descriptive account of Assam",p.323.</ref><ref>Dutta, Sristidhar, "The Mataks and their kingdom,p.28</ref> বুৰঞ্জী সমূহত উল্লেখ কৰা আছে যে চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰা পাছত আহোম ৰজা চুহুংমুঙে ভৰালী‌ নৈ পাৰ হৈ ৰাউতা-তেমনীৰ (আজিৰ দিনৰ দৰং-নগাঁৱৰ অঞ্চল) ভূঞা সকলক বস কৰিছিল<ref>According to ''Purani Assam Buranji'', p.27. the twelve Bara Bhuyans of Rowta-Temani (mid-Assam, on either banks of the Brahmaputra) namely Utai, Tamai, Rai, Sakai, Kausika, Uzir, Laskar, Comdar, Sanatana, Keho, Rambhat and Bhakat with four sub-Bhuyans each, were transported and settled in various places of Uttara-kula (Biswanath, Lakhimpur districts). The Lacam Kalita Bhuyan family was placed at Bahbari(Lakhimpur), while one of them was settled on the river Sonari(Dhakuakhana), and another on the hills. As per ''Satsari Buranji'', p.16, Suhungmung suppressed the Baro-Bhuyans in Rowta. The people of the region were placed under the leadership of the Baro-Bhuyans and re-settled at different places of the kingdom.</ref>। ১৫২৭-২৯ চনত হোৱা বাৰ-ভুঞা অভিজানৰ আগতে এই অঞ্চলত শাসন কৰিবলৈ প্ৰথমতে কনচেং ধনুধৰিয়া গোহাঁইক ভটিয়লিয়া গোহাঁই বা নামনিয়াল সন্দিকৈ হিচাপে নিযুক্তি দিয়ে (১৫২৬ চনত) আৰু পাছলৈ‌ পুৰ্বৰ চুতীয়া বৰপাত্ৰ পদবীৰ অনুকৰণ কৰি বৰপাত্ৰ গোহাঁই পদবী দিয়ে (১৫২৭ চনত)। ১৫২৭ চনৰ আগ ভাগত বৰপাত্ৰগোহাঁইক সহযোগ কৰিবলৈ চেঙপেম ধনুধৰিয়া‌ গোহাঁইক থাওমুঙ কটক পাতি লখিমপুৰৰ [[ফুলবাৰী]]ত থাকিবলৈ দিয়া হৈছিল। গতিকে ইয়াৰ পৰা বুজিব পাৰি যে ভৰালী নদীৰ লৈকে চুতীয়া ৰাজ্য বিয়পি আছিল। ৰজা সত্যনাৰায়ণৰ দিনত বা‌ তাৰো পাছৰ লৈকে এই পশ্চিম সীমা কমতাপুৰৰ লৈকে পাইছিল গৈ। * [[লখিমপুৰ জিলা]]: বৰ্তমান লখিমপুৰৰ সোৱনশিৰি অঞ্চলতো চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল। চুতীয়া ৰজা সকলে সোৱণশিৰিৰ দুয়োপাৰে ব্ৰাহ্মণক ভূমিদান কৰিছিল। এই অঞ্চল পুৰণি কালত হাবুং বুলি জনা গৈছিল। ১৮ শতিকাত আহোম ৰাজ্য ভ্ৰমণ কৰা বৃটিছ বিষয়া ৱেডৰ মতে, [[সোৱণশিৰি নদী]] আৰু [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]]ৰ মিলন হোৱা অঞ্চলতো হাবুঙৰ অন্তগৰ্ত আছিল।<ref>Wade, J.P, ''An Account of Assam: Rivers of Assam'',p.16.</ref> শদিয়াৰ চেপাখোৱা তামৰ ফলিত উল্লেখ থকাৰ মতে চুতীয়া ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ আদেশত ১৪২৮ চনত হাবুঙাধিপতি বৃহৎ পাত্ৰয়েই ব্ৰাক্ষ্মণক ভূমিদান কৰিছিল<ref>Neog, Maheswar, Lights on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh, p.818.</ref><ref>Guha, Amalendu, Pre-Ahom Roots and the Medieval State in Assam: A Reply, p. 73, “Habung was a Chutiya dependency; that still earlier it was an autonomous principality of Brahmins; and that the latter's origins could be traced back to a circa 10th-century copper-plate and grant issued by king Ratnapala”.</ref>। চুতীয়া ৰজা লক্ষ্মীনাৰায়ণে ১৪০২ চনত সোৱণশিৰিৰ পশ্চিম দিশত(বৰ্তমান লক্ষিমপুৰ নগৰৰ ওচৰত) আৰু ১৩৯২ চনত সত্যনাৰায়ণ ৰজাই ধৱলী(বগীনদী) নৈৰ পাৰত ব্ৰাহ্মণক ভূমি দান কৰিছিল<ref>Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.583</ref>। ১৫২২ চনত ধীৰনাৰায়ণ ৰজাই ঢকুৱাখনাত ব্ৰাহ্মণক ভূমি দান কৰিছিল<ref>Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.590</ref>। বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা মতে সোৱণশিৰি পশ্চিম পিনৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত ১৬৭২ চনত দফলা জনজাতিৰ লোকে আক্ৰমণ কৰি মানুহ ধৰি নিছিল। মানুহ খিনিক মুক্ত কৰাই আনিবলৈ ৰজাই বৰবৰুৱাৰ লগতে চুতীয়া হাজৰিকা আৰু চুতীয়া কাঁড়ী বৰুৱাক পঠিয়াইছিল। এই কথাৰ পৰা ধৰিব পৰা যায় যে চুতীয়া সকলৰ বসতি লক্ষিমপুৰৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলৰ লৈকে আছিল।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji, p.220</ref><ref>Barbarua, Hiteswar, "Ahomar Din", p.190</ref> বুৰঞ্জীৰ আন এটা খণ্ডত উল্লেখ কৰা হৈছে যে ডিক্ৰং অঞ্চলৰ‌ মিৰি লোক সকল এটা সময়ত চুতীয়া ৰজাৰ "হাতী-ঘাহী" লোক আছিল আৰু চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ পাছত এই সকলে আহোম ৰজাক বছৰি কৰ-ভাৰ দিছিল। গতিকে ইয়াৰ পৰা ধৰিব পৰা যায় যে এই অঞ্চলো এসয়মত চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল।<ref name= "devi">{{cite book |last1=Devi|first1=Lakshmi|title=Ahom-tribal Relations: A Political Study|date=1968|pages=202–203|url=https://books.google.com/books?id=BVdXAAAAMAAJ|publisher=Assam Book Depot, [Calcutta], Gauhati|OCLC=578753}}</ref> এই সকলো কথাৰ পৰা জনা যায় যে বৰ্তমানৰ লখিমপুৰ জিলাখন সম্পূৰ্ণ ভাবে চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত আছিল। * [[ধেমাজি জিলা]]: ধেমাজি জিলাৰ চিচিবৰগাঁও-বৰদলনি অঞ্চলত বহুতো পুৰণি চুতীয়া যুগৰ ধ্বংসাৱশেষ দেখিবলৈ পোৱা যায়<ref>Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.439</ref>। জোনাইৰ ৰজাখনা অঞ্চলত ১৩-১৪ শতিকাৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ ইটাৰ দুৰ্গৰ অৱশেষ পোৱা গৈছিল<ref>Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.441; Indian Archaeology 1986-87, p. 22</ref>। সোৱণশিৰি আৰু চিয়াং নৈৰ মাজত বসবাস কৰা মিচিং লোক সকলক আহোম ৰজা চুহুংমুঙৰ দিনত "চুতীয়া-মিৰি" বুলি উল্লেখ কৰিছিল কাৰণ এই সকল চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰজা আছিল।<ref name= "devi"></ref> * [[বিশ্বনাথ জিলা]]: বিশ্বনাথ জিলা যে চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত আছিল, সেই কথা চুতীয়া যুগৰ কীৰ্তিচিহ্ন সমূহৰ পৰা পুহৰলৈ আহে। চুতীয়া যুগৰ খনিকৰ সকলে কিবা উল্লেখযোগ্য কীৰ্তিচিহ্ন নিৰ্মাণ কৰিলে এক বিশেষ ধৰণৰ চিহ্ন কিছুমান ব্যৱহাৰ কৰিছিল। বিশ্বনাথ জিলাৰ অৰুণাচল সীমান্তৰ ১৩-১৫ শতিকাৰ মাজত নিৰ্মিত ৰামঘাট দুৰ্গ (বুঢ়ৈ নৈৰ কাষত), নক্সাপৰ্বত দুৰ্গ(বৰগং নৈৰ কাষত), বালিজানৰ দুৰ্গ আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ পাৰৰ উমাতুমনি দ্বিপ তাৰে প্ৰমাণ। এই সকলো অঞ্চলত দেখা পোৱা হুবহু একেই খনিকৰ চিহ্ন শদিয়াৰ তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ, বুঢ়াবুঢ়ী শাল, ইটা পুখুৰী, ইত্যাদি জেগাত দেখিবলৈ পোৱা গৈছে। উল্লেখযোগ্য যে তাম্ৰেশ্বৰীৰ যিখন শিল-ইটাৰ দেৱালত এই চিহ্ন সমূহ খোদিত আছিল, সেই খন চুতীয়া ৰজা মুক্তধৰ্মনাৰায়ণে ১৪৪২ চনত নিৰ্মাণ কৰিছিল।<ref>A Sircar, D.C, Journal of Ancient Indian History, p. 21; Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.589; Journal of the Asiatic Soceity of Bengal, 1848, p.467</ref> জনা মতে নক্সাপৰ্বত (১৪০০-১৫০০ খ্ৰীষ্টাব্দ)<ref>Tada, Tage, Archaeological remains of Arunachal Pradesh up to 16th century, p.183</ref> আৰু বুঢ়ৈ দুৰ্গ<ref> Barua, Kanaklal, Early History of Kamrupa, p.271</ref> প্ৰায় একে যুগৰে সৃষ্টি হয়। শদিয়াৰ ৰুক্মিণীনগৰ, গম্চি দূৰ্গ আৰু ভীষ্মক নগৰৰ দৰে বালিজান আৰু নক্সা পৰ্বত দুৰ্গতো শিল ইটাৰ ঘৰৰ ভেটি পোৱা গৈছে। নক্সা পৰ্বত, ইটা দুৰ্গ আৰু ৰামঘাট দুৰ্গৰ শিলৰ ভেটিৰ ওপৰত ইটা ব্যৱহাৰ কৰা শৈলী ৰুক্মিণী নগৰ, তাম্ৰেশ্বৰীৰ সীমাৰ দেৱাল আৰু শদিয়াৰ বৰনগৰৰ পুখুৰীত দেখা গৈছে। এই সমূহ তথ্যৰ ভিথিত কনকলাল বৰুৱা আৰু মহেশ্বৰ নেওগ লেখীয়া বিশিষ্ট ইতিহাস বিধে চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰিসীমা বিশ্বনাথ জিলা লৈকে থকা কথা স্বীকাৰ কৰিছে।<ref> Barua, Kanaklal, Early History of Kamrupa, p.271-272, "The probability is that these ruins are the traces of a Hindu or Hinduised dynasty of local rulers who ruled over a kingdom to the north of Brahmaputra and extending from the Burai river on the west to Sadiya on the east. The dynasty is evidently the line of Chutia kings who assumed the surname Pala."</ref><ref>Neog, Maheswar, "Lights on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh", p. 218, "If architectural continuity is admitted between the fortifications in the Sadiya region and the Burai river ruin site, it would be possible to believe that the kingdom of these rulers(Chutia) extended as far as the outer limit of Darrang district, in the western most extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutias in the early part of the sixteenth century."</ref> ইয়াৰ ওপৰিও জনা যায় যে চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰা পাছতেই (অৰ্থাৎ ১৫২৫ চনতে) আহোম ৰজাই উত্তৰ পাৰৰ শদিয়া, ভাটি অঞ্চল (বিশ্বনাথ), হাবুং(লখিমপুৰ) আৰু বানলুং(ধেমাজি) অঞ্চল শাসন কৰিবলৈ নতুনকৈ পদবী সৃষ্টি কৰিছিল<ref>Barua, Gopal Chandra, Ahom Buranji, p.59-61; Gait, Edward, A history of Assam, p. 86</ref>। গতিকে এই সমূহ অঞ্চল চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল বুলি গ'ম পোৱা যায়। ===দক্ষিণ কূলৰ অঞ্চল=== চুতীয়া ৰাজ্যৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ নৈৰ দক্ষিণ পাৰৰ সীমা দিহিং নৈ আছিল। এই কথা বুৰঞ্জী সমূহত স্পষ্টকৈ উল্লেখ পোৱা যায়।<ref>Assam Buranji(SM), p.9</ref><ref>Bhuyan, S.K., Satsari Buranji, p.56</ref> সেই সময়ত মাজুলী দ্বীপ সৃষ্টি হোৱা নাছিল আৰু দিহিং নৈ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ কাষে কাষে বৈ গৈ বৰ্তমান মাজুলীৰ পশ্চিমত লগ হৈছিল। বুৰঞ্জী সমূহৰ পৰা জনা যায় যে আহোম ৰাজ্যৰ ৰাজধানী চাৰাগুৱা আৰু বকতা<ref>Ahmed, Nasir, Assam-Bengal Trade in the Medieval Period: A Numismatic Perspective, p.170, "they made Bakata(on the banks of Dihing) their capital in the reign of their king Suhungmung Svarga Narayan."; Guha, Amalendu, The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714), p.19.</ref> দিহিং নৈৰ পাৰত অৱস্থিত আছিল। গতিকে এই সকলো কথাৰ পৰা ধৰিব পাৰি যে বৰ্তমানৰ শিৱসাগৰ অঞ্চলৰো এটা অংশ চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল। ১৫২২ চনত দিহিং মুখৰ যুদ্ধত নীতিপালৰ সৈন্য বাহিনীক পৰাস্ত কৰি আহোম সেণা চুতীয়া ৰাজ্যত প্ৰবেশ কৰিছিল। চুহুংমুঙৰ সৈন্যয়ে চুতীয়া নৌ সেনাক খেদি ব্ৰক্ষ্মপুত্ৰয়ে দি উজাই আহি ডিব্ৰুমুখত গড় নিৰ্মাণ কৰিছিল। ডিব্ৰু মুখ, চেচামুখ, লাৰুপাৰা আৰু সোণাৰীত (তিনিচুকীয়া) পুণৰ ৰণ হৈছিল। গতিকে এই সকলো অঞ্চলতে চুতীয়া সকলৰ বসতি আছিল বুলি ক’ব পৰা যায়। দক্ষিণ সীমান্তত এলেকা তিপাম-নামৰূপ-বৰহাট অঞ্চল আছিল। [[File:Stone inscription of Chutia king Muktadharmanarayana.jpg|thumb|চুতীয়া ৰজা মুক্তধৰ্মনাৰায়ণৰ ১৪৪২ চনৰ শিলৰ লিপি]] * [[মাজুলী জিলা]]: বৰ্তমানৰ মাজুলী জিলাখন পূৰ্বতে দিহিং অঞ্চল আছিল। এই‌ মাজুলী জিলাৰ পুব পিনৰ দিহিং নৈৰ মাছক লয় হোৱা বিবাদৰ পৰাই চুতীয়া-আহোমৰ যুদ্ধৰ পাতনি মেলে।‌ ধীৰনাৰায়ণ ৰজাই মাজুলীৰ দিহিং মুখ, চেৰুৱাকতা আৰু চিৰা-আটি অঞ্চলত আহোমৰ লগত যুদ্ধ কৰে। শেষত ১৫২৩ চনত আহোম ৰজা চুহুংমুঙে এই অঞ্চল চুতীয়াৰ পৰা দখল কৰে। * [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]: বৰ্তমানৰ ডিব্ৰুগড় জিলাৰ প্ৰায় ভাগ ভূমি সেই সময়ত দিহিং নৈৰ উত্তৰত আছিল। বুৰঞ্জী সমূহৰ পৰা জনা যায় হে দিহিঙৰ আহোম ৰাজ্যৰ সীমাৰ ওচৰতো চুতীয়া লোকৰ বসতি আছিল। আহোমৰ চোম-চিৰিং, খাতোৱাল চেতিয়া, চাংচাই, ইত্যাদি বংশৰ ওপৰি পুৰুষ সকলক‌ চুকাফাই‌ ওচৰৰ চুতীয়া গাঁও মাৰি অনা লোক। আহোম ৰজা চুতুফাকো চাফ্ৰাই নৈৰ ওচৰত চুতীয়া লোক এইখিনিয়ে বধ কৰিছিল।‌ ১৫২৩ চনত চুতীয়া ৰাজ্যৰ ডিব্ৰু অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰি আহোম সেনাই গড় সাজিছিল। চুতীয়া ৰাজ্য দখৰ‌ কৰাৰ পাছত ১৫২৬ চনত দিহিঙীয়া গোহাঁই পদবী সৃষ্টি কৰা হয়। চুতীয়া বিদ্ৰোহৰ ফলত ডিব্ৰুগড়ত নতুন এখন প্ৰদেশ(''মৌঙ-তিফাও'') গঠন কৰি ১৫২৭ত চাওলুং চুলিঙক শাসনকৰ্তা হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হয়। Thermo luminescence (TL) পদ্ধতিৰে ডিব্ৰুগড়ৰ মৌৰামৰা দৌলৰ ওপৰত কৰা datingৰ অনুসৰি ইটাৰ দৌলটো ১৩-১৪ শতিকাৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ দিনত নিৰ্মিত<ref>Saikia, R.R,"Chronological and Archaeometric Evaluation of Bricks from Archaeological Sites of Upper Assam, Northeast India: Estimation of the Firing Temperature and Civilization History", p.17</ref>। গতিকে এই সকলো তথ্যৰ ভিত্তিত গম পোৱা যায় যে প্ৰায় গোটেই খন ডিব্ৰুগড় জিলাই চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল। * [[তিনিচুকীয়া জিলা]]: তিনিচুকীয়া জিলাৰ অধিকাংশ ভূমি চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত আছিল যদিও পূব দিশৰ এটা অংশ মৰাণ মুখিয়াল আৰু আহোম ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল। চুতীয়া ৰাজ্য দিহিং নৈৰ পশ্চিম পাৰে বিস্তৃত আছিল বুলি জনা যায়। সেই সময়ত দিহিং নৈ বৰ্তমানৰ সুতিতকৈ কেই কিলোমিটাৰমান পশ্চিমলৈ বৈ গৈছিল। পেঙেৰী, ডিগবৈ, জয়পুৰ, তিপাম, ইত্যাদি অঞ্চল দিহিঙৰ পূবত আছিল। এই অঞ্চল সমূহ বৃটিছৰ দিনৰ লৈকে হাবি অৰণ্যৰে ভৰি আছিল য'ত মৰাণ লোক সকলে হাবি কাটি ঝুম খেতি কৰিছিল আৰু সময়ে সময়ে আহোম ৰজা সকলক অৰণ্যৰ সামগ্ৰী যোগান ধৰিছিল। তিনিচুকীয়াৰ শদিয়া সেই সময়ত "সধয়াপুৰ" বুলি জনাজাত আছিল আৰু সধয়া বা চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজধানী আছিল। আহোম বুৰঞ্জীৰ মতে শদিয়াৰ দক্ষিণৰ অঞ্চলতো চুতীয়া সেনাপতি বুঢ়া বৰুৱা (আহোম ভাষাত "থাওমান") বোলা এজনে শাসন কৰিছিল যিজনে‌ আহোমৰ বিৰুদ্ধে ১৫২৩ চনৰ ডিব্ৰুগড় ৰণত ভাগ লৈছিল। ১৫২৪ত চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতন হয় আৰু তিনিচুকীয়া জিলাৰ সমগ্ৰ ভূমি আহোম ৰাজ্যৰ অধীনলৈ আহে। আহোমৰ শদিয়া খোৱা গোহাঁয়ে (আহোম ভাষাত "থাওমুঙ বʼঙেন") শদিয়া অঞ্চল শাসন কৰিবলৈ লয়। শদিয়াৰ দক্ষিণৰ বৰডোমছা অঞ্চলত আহোমৰ হাটখোৱা গোহাঁই (আহোম ভাষাত "থাওমুঙ বʼক্লাং") বিষয়াই লোণৰ হাটৰ অধিকাৰী হয়। * [[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ-]][[চৰাইদেউ জিলা]]: যিহেতু দিহিং নৈ চুতীয়া ৰাজ্যৰ দক্ষিণ পাৰৰ সীমা আছিল,‌ সেই সময়ৰ দিহিং নৈৰ সুঁতিৰ উত্তৰ পাৰৰ ভূমি‌ চুতীয়া ৰাজ্যতে আছিল। সেই অঞ্চলত আজিৰ দিনৰ শিৱসাগৰ আৰু চৰাইদেউ জিলাৰ উত্তৰ অংশ অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। বুৰঞ্জী সমূহৰ পৰা জনা যায় যে চুতীয়া ৰজা এজনে আহোম ৰজা‌ চুতুফাক নাওখেল চাবলৈ চাফ্ৰাই নৈ লৈ আমন্ত্ৰিত কৰিছিল, গতিকে চাফ্ৰাই নৈ অঞ্চলতো হয়টো দুয়ো ৰাজ্যৰ সীমান্ত অঞ্চল আছিল। চাফ্ৰাই নৈ বৰ্তমান চৰাইদেউ জিলাৰ উত্তৰ অংশত অৱস্থিত। ===অৰুণাচলৰ ভয়াম আৰু পাহাৰীয়া অঞ্চল=== অৰুণাচল প্ৰদেশৰ প্ৰায়ভাগ ভৈয়াম আৰু দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলে চুতীয়া ৰাজ্যৰ অংশ আছিল। ৰাজধানী শদিয়াৰ অধিকাংশ ভূমি আজিৰ দিনৰ অৰুনাচল প্ৰদেশত। অৰুণাচলৰ ৰাজধানী ইটানগৰৰ [[ইটা দুৰ্গ]] চুতীয়া ৰাজ্যৰ দিনতে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। [[পূব ছিয়াং জিলা]]ৰ গমচি দূৰ্গ, দিবাং উপত্যকা জিলাৰ ৰুক্মিণী নগৰ, [[লোহিত জিলা]]ৰ ভীষ্মক নগৰ আৰু তেজু দুৰ্গ, ইত্যাদিও চুতীয়া ৰাজ্যৰ কিছুমান প্ৰসিদ্ধ দুৰ্গ। চুতীয়া ৰাজ্যৰ দিনত [[নামচাই জিলা]]ত তেঙাপনী দেউৰী সকলৰ বসতি আছিল। নামচাইৰ মহং অঞ্চলত চুতীয়া ৰাজ্যৰ দিনত লোণৰ পুঙ আছিল।‌ নামচাইৰ দক্ষিণৰ [[চাংলাং জিলা]]ৰো পাহাৰ-ভৈয়ামৰ এটা অংশ চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল। টাই ভাষাৰ "আহোম বুৰঞ্জী" গ্ৰন্থ খনত উল্লেখ থকাৰ মতে পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ (''Mung-Tiura'') সীমান্তৰ অঞ্চলৰ খামজাং প্ৰদেশৰ নঙাখাম নামৰ নৰা মুখিয়াল এজনে ১৭৭৫ চনত চুতীয়া সকলক লগত লয় হাটখোৱা গোহাঁইৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ কৰিছিল আৰু পৰাস্ত হৈ দিহিং(''Nam-jin'') নৈৰ ওচৰৰ পুৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ পাহাৰীয়া অঞ্চলত (''Doi-mung-Tiura'') আশ্ৰয় লৈছিল<ref>Barua, Gopal Chandra, Ahom Buranji, p.331</ref>। বুৰঞ্জীৰ পৰা জনা যায় যে খামজাং প্ৰদেশ পাটকাই পৰ্বতৰ‌ নং-খেও-য়ং(''Lake of no return'') অঞ্চলত অৱস্থিত আছিল। গতিকে ধৰিব পাৰি যে চুতীয়া ৰাজ্য এসময়ত সেই অঞ্চলৰ সীমাৰ লৈকে বিয়পি আছিল। ===নামনি অসমৰ‌ অঞ্চল=== ৰত্ননাৰায়ণ ৰজাই ৰাজ্য বিস্তাৰৰ তথ্য ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ শদিয়া-চেপাখোৱা তামৰ ফলিত(১৫২৮ চনৰ) পোৱা যায়। এই ফলিত উল্লেখ কৰা মতে ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ পিতৃ আছিল ৰজা ধৰ্মনাৰায়ণ আৰু ধৰ্মনাৰায়ণৰ পিতৃ ৰত্ননাৰায়ণে এসময়ত কমতাপুৰৰ লৈকে নিজৰ ৰাজ্য বিস্তাৰ কৰিছিল। ভূমিদানৰ ফলিখনত উল্লেখ আছে<ref>Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.587</ref>, {{Quote|text="একোহভূ্ৎ কমতাপুৰে নৰপতি ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিতঃ <br /> কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণঃ।।"}} অৰ্থাৎ এজন হৈছিল (একোহভূৎ) কমতাপুৰৰ ৰজা (কমতাপুৰে নৰপতি), যি জন আছিল "ভূপাল সমূহৰদ্বাৰা অৰ্চিত"(ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিত) আৰু "কামদেৱৰ(আন এটা নাম কন্দৰ্প) শত্ৰুৰ বিৰুদ্ধে বিজয়ী" (কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী) শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণ।<ref>ৰত্ননাৰায়ণৰ আন এটা নাম সত্যনাৰায়ণো আছিল। এই কথা ঘিলামৰা অঞ্চলৰ বৰমূৰ্তিয়া বিলৰ তাম্ৰপত্ৰৰ পৰা জানিবলৈ পোৱা যায়। ফলিখনৰ মতে ১৩৯২ খ্ৰীষ্টাব্দত সুৰ-ৰিপু(অসুৰ) বংশৰ সধয়াপুৰৰ ৰজা নন্দিশ্বৰৰ পুত্ৰ সত্যনায়াণে ব্ৰাহ্মণক ২০০ পুৰা(৮০০ বিঘা) মাটি দান কৰিছিল। তেওঁৰ পুত্ৰ(আত্মজ) ধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাই ফলিখনৰ নবীকৰণ কৰিছিল। গতিকে ইয়াৰ পৰা বুজিব পাৰি যে ধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাৰ পিতৃ ৰত্ননাৰায়ণৰ আন এটা নাম সত্যনাৰায়ণ আছিল। উল্লেখযোগ্য যে ১৫০ বছৰ আগতে গৌৰীনায়াৰণ/ৰত্নধ্বজপালেও নিজৰ পুত্ৰ শিৱনাৰায়ণৰ লগত কমতেশ্বৰ ৰজা সন্ধয়াৰ ৰাজকুমাৰীক বিয়া কৰাই কমতা ৰাজ্যৰ লগত বন্ধুত্ব স্থাপন কৰিছিল। সম্ভৱতঃ এই কমতা ৰাজবংশ নাইকীয়া বা দুৰ্বল হৈ যোৱা ফলতে চুতীয়া ৰজা সত্যনাৰায়ণে কমতা ৰাজ্য নিজৰ অধীনলৈ আনিছিল।</ref> [[File:Another section of the palace.jpg|thumb|চুতীয়া দুৰ্গ ভীষ্মক নগৰৰ ইটাৰ গড়ৰ এক অংশ]] ==যোগিনী তন্ত্ৰত উল্লেখ== ১৬ শতিকাৰ আগভাগত লিখা‌ যোগিনী তন্ত্ৰত কামৰূপৰ বিভিন্ন অঞ্চল আৰু ৰাজকীয় শক্তিসমূহৰ বৰ্ণনা কৰা হৈছে। ইয়াত “সৌমাৰ”, “কূবাচ”, “যৱন” আৰু “প্লৱ” নাম উল্লেখ আছে— {{quote|পূৰ্বভাগে চ সৌমাৰঃ কূবাচ‌ পশ্চিমে‌তথা ।<br>দক্ষিণে যৱনসদ্ উত্তৰে প্লৱ এব চ ॥<br><br>এবমেব মহাদেৱি তে সৰ্বে কামৰূপকাঃ ।<br> এবং তে কথিতং দেবি সৌমাৰচৰিতং হি তৎ ॥}} অৰ্থাৎ পূৰ্বে সৌমাৰ, পশ্চিমে কূবাচ, দক্ষিণে যৱন আৰু উত্তৰে প্লৱ — এইসকল কামৰূপ অঞ্চলৰ অন্তৰ্গত বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। গ্ৰন্থখনৰ পাচৰ অংশ সমূহত "কুবাচ"ক [[কোচ ৰাজ্য|কোচ]], "সৌমাৰ"ক [[আহোম ৰাজ্য|আহোম]] আৰু "যৱন"ক [[বংগ চুলতানী|মুছলমান]]/[[মোগল সাম্ৰাজ্য|মোগল]] বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছে। এই অনুসৰি ইতিহাসবিদ সকলে “প্লৱ/প্লব” শব্দটোৱে সেই সময়ৰ উত্তৰ ভাগত ৰাজত্ব কৰি থকা পাল বংশীয় চুতীয়া ৰাজ্যক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰিছে বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছে। ==ইতিহাস== চুতীয়া সকলৰ মাজত বুৰঞ্জী লিখাৰ প্ৰথা নথকাৰ বাবে তেওঁলোকৰ আটাইবোৰ ৰজাৰ নাম জনা নাযায়। দেওধাই অসম বুৰঞ্জীৰ মতে বাৰ শতিকাৰ মাজভাগৰ পৰা ষোল্ল শতিকাৰ আগভাগলৈকে মুঠ দহজন চুতীয়া ৰজাই ৰাজত্ব কৰিছিল। লক্ষিমপুৰ আৰু শদিয়াৰ অঞ্চলত উদ্ধাৰ হোৱা তামৰ ফলি বা শিলা লিপিৰ পৰা ১৪ শতিকাৰ শেষ ভাগৰ পৰা ১৫২২ৰ মাজৰ মুঠ ১০ জন ৰজাৰ নাম পোৱা যায়। নেই ইলিয়াছ চাহাবৰ "হিষ্ট্ৰী অৱ দা শ্বান্‌ছ" গ্ৰন্থৰ মতে আহোম ৰাজ্যৰ প্ৰতিষ্ঠাপক [[চুকাফা]]ৰ সমসাময়িক চুতীয়া ৰজা কোছীৰ আগতে তেওঁৰ বংশৰ চৌত্ৰিশজন ৰজাই ৰাজত্ব কৰিছিল। তালৈ চাই কোনো কোনো পণ্ডিতে চুতীয়াসকলে খ্ৰীষ্টীয় সপ্তম শতিকামানতে ৰাজ্য স্থাপন কৰিছিল বুলি অনুমান কৰে।<ref name="বুৰঞ্জী">{{cite book | title=মাধ্যমিক অসম বুৰঞ্জী | author=ড: স্বৰ্ণলতা বৰা | pages=১৮৪-১৯০ | isbn=81-85905-11-8}}</ref> ===ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠা=== চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰতিষ্ঠা আৰু পতনৰ কথা কেইবাখনো বুৰঞ্জীত পোৱা যায় যেনে দেওধাই অসম বুৰঞ্জী, অসম বুৰঞ্জী (SM), ইত্যাদি। সকলো বুৰঞ্জীৰ তথ্য সসূহ প্ৰায় একেই। বৃটিছ বিষয়া ''ET Dalton‌'' আৰু ''W.B.Brown''ৰ অনুসৰি একেবোৰ আখ্যান কিম্বদন্তি ৰূপত [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]] আৰু [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] লোকৰ মাজতো প্ৰচলিত আছিল।<ref>{{cite book |last=Brown |first=W.B. |title=An Outline Grammar Of The Deori Chutiya Language |publisher= Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1895 |pages=75, 84 |quote="..as it agrees in all particulars with the traditions,I have elsewhere met with, it may merely be a compilation from them..These traditions are preserved among the Miris, the Deoris, who were the Chutiya priests (and amongst whom alone remnants of the ancient language and customs of the race are still preserved), and by some few of the Chutiyas who now call themselves Hindu Chutiyas... I have heard from them(Deoris) the story of how the Chutiya princess Sadhuni was won by the young archer (Niti Pal)... Probably enquiry would show that the other incidents of the chronicle are preserved as traditions among the Deoris in a similar modified form. }}</ref> "দেউধাই অসম বুৰঞ্জী"ত উল্লেখ কৰা "চুতীয়াৰ কথা"ৰ প্ৰথম আখ্যানৰ মতে আনুমানিক ১১৮৭ চনত চুতীয়া সকলে পাহাৰৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji: 4th edition, p.164, "পূৰ্বে ১১১১ শকত ভীৰ্ম্মক ৰজাৰ বংশৰ বীৰপালৰ নামে এজন আছিল। তাৰ ভাৰ্য্যাৰ নাম ৰূপৱতী। দৈৱদোষত থাকি সোণাগিৰি পৰ্ব্বতৰ আইৰিচ প্ৰৱেশ হৈল। তাতে ৬০ ঘৰ চুতীয়া আছিল। তাৰ ৰজা নাই। তাৰে মাজত প্ৰৱেশ হৈ কিছু দিন থাকি বীৰপালে গায়পাল নাম ল'লে। তাৰে আজ্ঞাৰে এই ৫০ ঘৰ চুটিয়া প্ৰবৰ্ত্তি আছিল।</ref> বিভিন্ন সৰু সৰু ৰাজ্য(বা বৃহৎ গাঁও) গঠন কৰি বাস কৰি আছিল।<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji: 4th edition, p.164</ref> তাৰ ভিতৰতে স্বৰ্ণগিৰি নামৰ ৰাজ্য খনত ভীৰ্ম্মোক নামৰ চুতীয়াৰ<ref>বুৰঞ্জী খনৰ অনুসৰি ভীৰ্ম্মোক চুটিকা বা চুটিয়া বংশৰ লোক আছিল। {{quote|"সদিয়া কোৰ্জকো দেসঃ চুটিকা বংশৰ ভিৰ্ম্মোকাঃ</br>ধাতু দৃব্য ত্বং লোভেন হদ্বাজন পদা দয়ঃ।।"}} উল্লেখযোগ্য যে "টিকা" মানে দেউৰী-চুতীয়া ভাষাত বংশক বুজোৱা হয়। গতিকে চুটিকাৰ অৰ্থ চুতীয়া বংশ বুলি ধৰিব পাৰি।</ref> আদি ৰজা এজনৰ বংশৰ বীৰপাল নামৰ এজন লোক ৰজা হৈ আছিল। বীৰপালৰ ৰাজ্যত ৬০ টা যৌথ পৰিয়ালৰ লোকে বাস কৰিছিল, অৰ্থাৎ প্ৰায় ৬০০০ লোক।<ref>Dutta, Sristidhar, "The Mataks and their kingdom", p.45. "Morans, Borahis, Kacharis and Chutias were the main tribes in the Matak community. As all of them were Bodos in origin, they had a common living pattern too. They lived in joint families. The number of members in a joint family sometimes exceeded one hundred."</ref> ইয়াৰ পিছত চুবুৰীয়া চুতীয়া লোকসলক পৰাস্ত কৰি তেওঁ 'গয়াপাল' নাম লৈছিল। তেওঁক খুন্ত ৰজা বুলিও জনা‌ গৈছিল।<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.202</ref> একেইখন বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা "চুতীয়াৰ কথা"ৰ দ্বিতীয় আখ্যানৰ<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, pp.170-171</ref> মতে বীৰপালে কিৰাতনী দেৱীৰ আশীৰ্বাদত দুটা সোণৰ মেকুৰী আৰু দণ্ড-খাট লাভ কৰি চোট-হিন্দুৱান খুন্তৱান(চুতীয়া ৰাজ্যৰ) ৰজা হৈছিল আৰু শদিয়াত আছিল ("পৰদিনা চৰুৰ ঢাকন গুচাই চালে, সোণৰ বিড়ালী দুটী পালে, দণ্ড-খাট পালে। সেইদিন ধৰি সকলৰে সোধ-পোছ দিন দিন ধৰি পালে। ছোট হিন্দুৱানৰ খুন্তৱানৰ ৰজা হ'ল। শদিয়াত সিটো ৰজা অবাক ৰূপে থাকে।")। যিহেতু দ্বিতীয় আখ্যানৰ মতে বীৰপালে সদিয়া অঞ্চলতে ৰাজত্ব কৰিছিল, গতিকে প্ৰথম আখ্যানৰ সোণাগিৰি পৰ্ব্বতৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলো সম্ভাৱতঃ শদিয়াতে আছিল। ===ৰাজ্য বিস্তাৰ=== বীৰপালৰ পুত্ৰ আছিল ৰত্নধ্বজপাল বা গৌৰীনাৰায়ণ। তেওঁ নিজৰ বাহু বলেৰে উজনি অসমৰ সকলো চুতীয়া ৰাজ্য (যেনে ৰঙ্গালগিৰি, চন্দ্ৰগিৰি, ধৱলগিৰি, নীলগিৰি, ইত্যাদি) একত্ৰিত কৰি বৃহৎ চুতীয়া ৰাজ্য গঠন কৰিছিল<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji: 4th edition, pp.164-167</ref>। তাৰ পাছত তেওঁ স্বেতাগিৰি ৰাজ্যৰ ভদ্ৰেশেন নামৰ ৰজা জনক পৰাস্ত কৰি দৈৱজ্ঞ, তাঁতী, সোণাৰী, ব্ৰাহ্মণ, সূতাৰ, কমাৰ, ইত্যাদি অনেক বিদ্যালয়ত লোক পালে<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji: 4th edition, pp.165</ref>। সেই সময়ত প্ৰায়বোৰ ৰাজ্যৰ ৰাজধানী পাহাৰীয়া বা পাহাৰৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত পতা হৈছিল। উদাহৰণস্বৰূপে আহোমৰ চৰাইদেউ পৰ্বত, কছাৰীৰ ডিমাপুৰ/মাইবাং, কোচৰ চিকণা পৰ্বত, ইত্যাদি। পাছলৈ চুতীয়া ৰাজ্যৰ নগৰ যেনে চন্দনগিৰি(আজিৰ দিনৰ ৰুক্মিণীনগৰ), ভীষ্মকনগৰ, ইটানগৰ, ইত্যাদি সকলো পাহাৰৰ‌ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলতে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ ওপৰিও জনা যায় যে আগৰ দিনত‌ উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ বহুতো জনগোষ্ঠীৰ লোকে পাহাৰৰ দাতিকাষৰীয়া বা‌ ওখ অঞ্চলত স্থায়ী ভাৱে থাকি ভৈয়ামত খেতি কৰিছিল।<ref>উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ বহুতো জনগোষ্ঠীৰ লোকে খেতিৰ অনুসৰি ভৈয়াম আৰু পাহাৰ দুয়ো অঞ্চলতে জীৱন নিৰ্বাহ কৰিছিল।‌ প্ৰায়বোৰ লোকে তেতিয়াৰ দিনত আহু আৰু বাও ধানৰ খেতি কৰিছিল। শালি‌ কৰিলেও বেছি পৰিমাণে কৰা‌ নাছিল। বছৰৰ আৰম্ভণিতে আহু ধানৰ খেতি কৰি চপাই মেলি, বাও বা শালি খেতি কৰি বাৰিষাৰ বানৰ পৰা ৰোধ পাবলৈ বা বাৰিষাৰ বেমাৰ আজাৰ নহ'বলৈ পাহাৰৰ দাতিৰ‌ স্থায়ী অঞ্চল বোৰলৈ ঘূৰি গৈছিল। বৰাহী সকলে সেইবাবেই হয়টো চুকাফাক চৰাইদেউ পৰ্বতত থাকিবলৈ উপদেশ দিছিল। কালিকা পুৰাণৰ মতে দিক্কৰবাসিনী পীঠও বছৰৰ কেইবামাহ ধৰি পানীৰ তলত ডুব গৈছিল। কিছু লোকে হয়টো সেই সময়ত ভৈয়ামত স্থায়ী ৰুপে থাকি খেতি কৰিছিল আৰু সময়ত পাছলৈ বাকী লোকেও ভৈয়ামত স্থায়ী গাঁৱ পাতি থাকিবলৈ লৈছিল। বৰাহী চুতীয়া সকলৰ দুই শ্ৰেণী: চাং আৰু বাম বৰাহী হয়টো ইয়াৰে চিন। চুতীয়া ৰজা সকলে ব্ৰাহ্মণক ভূমিদানো‌ সম্ভৱতঃ এই কাৰণতে কৰিছিল যাতে চুতীয়া লোক সকলে ভৈয়ামত হিন্দু ধৰ্মত দিক্ষিত হৈ স্থায়ীভাৱে থাকিবলৈ লয়। পাছলৈ চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ ফলত পাহাৰীয়া অঞ্চলত বসতি নোহোৱাৰ বাবে বা সুৰক্ষাৰ ব্যৱস্থা/দূৰ্গ নোহোৱাৰ বাবে সেইবোৰ অঞ্চল পাহাৰীয়া জনজাতি সকলৰ হাতলৈ যায়। সেই কাৰণতে আহোম ৰাজ্যৰ দিনত পাহাৰীয়া জনজাতি বোৰে সঘনে ভৈয়ামৰ গাঁৱ লুণ্ঠন কৰিবলৈ ধৰে আৰু ইয়াৰ প্ৰতিৰোধৰ বাবে আহোম সকলে পছা প্ৰথা আৰম্ভ কৰে।</ref> হয়টো পাহাৰীয়া দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত থাকি ভৈয়ামত খেতি কৰা চুতীয়া সকলে মধ্যযুগৰ চুতীয়া ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠাৰ পাছৰে পৰা ক্ৰমান্বয়ে সুসংগঠিত ভাৱে ভৈয়ামতো‌ স্থায়ী ভাৱে থাকিবলৈ লয়। দেউধাই বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা চন্দ্ৰগিৰি নামৰ চুতীয়া ৰাজ্য খনো বৰ্তমান শদিয়াতে অৱস্থিত আছিল। এইখন পাছলৈ স্বৰ্ণগিৰিৰ চুতীয়া ৰজা ৰত্নধ্বজপালে নিজৰ অধীনলৈ আনি বৃহৎ চুতীয়া ৰাজ্য গঠন কৰিছিল। চন্দ্ৰগিৰি অঞ্চলতে নীতিপালে আহোম ৰজাৰ লগত যুদ্ধ কৰিছিল, যাৰ বাবে তেওঁক "চন্দ্ৰ নাৰায়ণ" বুলিও কোৱা হৈছিল<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.200</ref>। গোপাল চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ টাই ভাষাৰ বুৰঞ্জীত এই অঞ্চলটোক "দৈ-চন্দন"(টাই ভাষাত দৈ=পাহাৰ) কোৱা হৈছে। ৰানী সাধনীয়ে এই অঞ্চলতে প্ৰাণ ত্যোগ কৰিছিল। ৰত্নধ্বজপালে বস কৰা ৰাজ্য স্বেতাগিৰি সম্ভৱত বৰ্তমান লখিমপুৰ বা বিশ্বনাথ জিলাত আছিল কাৰণ এই ৰাজ্য দখল কৰা পাছতে তেওঁ বৰ্তমান মাজুলীত নিজৰ ৰাজধানী হিচাপে "ৰতনপুৰ" নামৰ এখন নগৰ গঠন কৰিছিল<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.193</ref> । "ঢোল বাই ক'ত? ৰতনপুৰত। খোল বাই ক'ত? ৰতনপুৰত", এই বিখ্যাত পুৰণি গীতটো চুতীয়া ৰাজধানী ৰতনপুৰক লৈয়ে সৃষ্টি কৰা হৈছিল। এই ৰতনপুৰতে পাছলৈ নৱ-বৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ সত্ৰ এখনো স্থাপন কৰা হৈছিল। পৰবৰ্তী কালত ৰত্নধ্বজপালে নিজৰ ৰাজধানী শদিয়াত স্থায়ী ৰূপে গঠন কৰিছিল<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.193</ref>। ইয়াৰ পাছত ৰত্নধ্বজপালে মধ্য অসম বা কামৰূপ‌‌ পিনৰ ন্যায়পাল নাম এজন ৰজাৰ লগত যুদ্ধ কৰিবলৈ মন কৰিলে, কিন্তু ৰজা জনে নিজৰ জীয়ৰী ৰত্নপাললৈ দি মিত্ৰ কৰিলে। E.T.Daltonয়ে পোৱা বুৰঞ্জীৰ অনুসৰি ইয়াৰ পাছত ৰত্নধ্বজপালে ৰাজ্যৰ পাহাৰৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চল সমূহত একেই শাৰীতে কেইবাটাও দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰিছিল, ডাঙৰ পুখুৰী খন্দাইছিল আৰু মন্দিৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Brown |first=W.B. |title=An Outline Grammar Of The Deori Chutiya Language |publisher= Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1895 |pages=75, 84 |quote="Returning with his bride to his chosen seat of government, he sought no further extension of his dominions, bur directed his whole attention to the improvement of what he had acquired and to the consolidation of his power. He built a line of forts along the foot of the hills, probably rk restrain the hungry barbarians, his former countrymen; made large tanks and founded temples."}}</ref> বাৰ-ভূঞাৰ ইতিহাসৰ মতে ৰত্নধ্বজপাল আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ বিজয়ধ্বজপালৰ মধ্যঅসমৰ ৰৌতা-তেমনীৰ বাৰ-ভুঞা সকলৰ লগত যুদ্ধ হয়। ফলত ৰত্নধ্বজপালে বাৰভূঞা সকলক কৰা শোধাইছিল। পাছলৈ বিজয়ধ্বজপালৰ দিনত বন্ধুত্ব স্থাপন হৈছিল।<ref>Bhuyan, Nakul Chandra, "Bara-Bhuyan",p.7</ref> আহোম সকলৰ বুৰঞ্জীত উল্লেখ থকাৰ মতে চুকাফা ৰাজকুমাৰ মাও-লুং দেশত থাকোতে অসমত পাছখন ৰাজ্য আছিল: চুতীয়া, কমতেশ্বৰ, কছাৰী, বৰাহী আৰু মৰাণ। চুকাফাই চৰাইদেউত ৰাজধানী পতাৰ আগতে বাটত বহুতো চুতীয়াক লগ পাইছিল<ref>Bhuyan, S.K., Satsari Buranji, p.4</ref>। যিহেতু চুকাফাই চৰাইদেউত নগৰ গঢ়া আগতে নামৰুপ, তিপাম, অভয়পুৰ, হাবুং, শিমলুগুৰি আৰু চনটক বাস কৰি আহিছিল। গতিকে এইবোৰ অঞ্চলৰে কিছুমান জেগাত চুতীয়া সকলৰ বসতি আছিল বুলি ধৰিব পৰা যায়। বহুতো চুতীয়া পৰিয়াল (যেনে চোম-চিৰিং, চাংচাই, খাতুৱাল চেতিয়া, ইত্যাদি) চুকাফাৰ দিনতে আহোম জাতিত অন্তৰ্ভুক্ত হৈ বিলীন হৈ গৈছিল<ref>Goswami, Hemchandra, Purani Asam Buranji, p. 23, 25</ref>। এই সকলো তথ্যৰ পৰা ধৰিব পাৰি যে ১২-১৩ শতিকাত চুতীয়া ৰাজ্য সেই সময়ত বিশ্লবনাথ, লখিমপুৰ, মাজুলী, ডিব্ৰুগড় অঞ্চলৰ পৰা শদিয়া আৰু অৰুণাচলৰ সীমান্ত অঞ্চলৰ লৈকে বিয়পি আছিল।  ===কমতা ৰাজ্যৰ লগত বৈবাহিক সম্পৰ্ক=== ৰত্নধ্বজপালৰ পুত্ৰ বিজয়ধব্বজ ডাঙৰ হোৱাত ৰজাই চুতীয়া ৰাজ্যৰ পশ্চিমৰ কমতা ৰাজ্যৰ ৰজা লৈ কটকী পঠিয়াই কন্যা এজনী বিচাৰে। কিন্তু ৰত্নধ্বজপালৰ প্ৰস্তাৱ গ্ৰহণ নকৰি কমতা ৰজাই কটকী মন্ত্ৰী বিজয় সেনৰ আগত ৰত্নধ্বজলৈ‌ কৈ‌ পঠালে-"যদি ৰজা‌ আহি নিয়ে তেহে দিব পাৰো"। কমতেশ্বৰৰ‌ এই বাৰ্তাত ৰত্নধ্বজপালে অপমান বোধ কৰি পাত্ৰ-মন্ত্ৰীসকলৰ লগত আলোচনা কৰি কমতা ৰাজ্যৰ দিশে ৰাজকীয় অভিযানৰ পূৰ্বপ্ৰস্তুতি ল’বলৈ সিদ্ধান্ত লয় এই আক্ৰমণৰ পূৰ্ব প্ৰস্তুতি হিচাবে সৈন্য-সামন্ত, ৰচদ-পাতি‌ সংগ্ৰহৰ ব্যৱস্থা কৰাৰ উপৰিও বত্নধ্বজপালে তেওঁৰ ৰাজধানীৰ পৰা কমতা ৰাজ্যৰ ৰাজধানীলৈ এটা আলিবাটৰ বান্ধিবলৈ আৰু এই বাটৰ‌কষত এদিনৰ অন্তৰে অন্তৰে তেওঁৰ সৈন্য‌বাহিনীয়ে জিৰণি ল'বলৈ একো একোখন নগৰ/কোঠ নিৰ্মাণ কৰিবলৈ বিজয়সেন মন্ত্ৰীক আদেশ দিয়ে। বিজয়সেনে কাম সম্পূৰ্ণ কৰি ৰজাক জনাই আৰু ৰজাই জয়ধ্বজ মন্ত্ৰীক শাসনৰ দায়িত্বত‌ থৈ নিজে কমতা ৰাজ্যলৈ অগ্ৰসৰ হয়। চুতীয়া ৰজাৰ এই অভিযানৰ কথা গম পাই কমতেশ্বৰ শঙ্কিত হয় আৰু পাত্ৰমন্ত্ৰী সকলৰ লগত আলোচনা কৰি সংঘাত এৰাই চলিবলৈ নিজৰ সকলোতকৈ সুন্দৰী কন্যাক ৰাজযোগ্য যৌতুকেৰে সৈতে ৰত্নধ্বজৰ‌ পুত্ৰ বিজয়ধ্বজলৈ বিয়া দিলে। ===গৌড় ৰাজ্যৰ লগত মিত্ৰতা=== কমতা ৰাজ্যৰ লগত বৈবাহিক সম্পৰ্ক স্থাপন কৰাৰ পিছত ৰত্নধ্বজপালে গৌড় ৰজাৰ লগত সখি সম্বন্ধ স্থাপন কৰিবলৈ মন মেলিলে। সেই সময়ত গৌড় তুৰ্কী মুছলমান সকলৰ শাসনাধীন আছিল। চুতীয়া বুৰঞ্জীত গৌড় ৰজাক পাৎসা আৰু তেওঁৰ মন্ত্ৰীক বৰ উজিৰ কৈছে কিন্তু এইখিনি লেখক জনে লগাই দিয়া গৌড় অঞ্চলৰ পাছৰ দিনত প্ৰচলিত উপাধিও হ'ব পাৰে। গৌড় ৰাজ্যৰ লগত বন্ধুত্ব স্থাপন কৰি পৰবৰ্তী কালছোৱাত গৌড়েশ্বৰে ৰত্নধ্বজপাললৈ গঙ্গাজল আৰু ৰত্নধ্বজপালে গৌড়েশ্বৰলৈ পৰশুৰাম কুণ্ডৰ জল আদান-প্ৰদান কৰি থাকিবলৈ এটা বুজাপৰালৈ আহিছিল। তদুপৰি চুতীয়া ৰজাই এটি পুত্ৰ শিক্ষা লাভৰ অৰ্থে গৌড় ৰাজ্যত ৰাখিছিল আৰু গৌড়েশ্বৰৰ পুত্ৰ ও চুতীয়া ৰাজ্যলৈ আহিছিল। কিন্তু দূৰ্ভাগ্যজনকভাৱে চুতীয়া ৰজাৰ পুত্ৰ জনৰ মৃত্যু ঘটিছিল। ===চুতীয়া ৰজাৰ কমতাপুৰ বিজয়=== ১৩-১৪ শতিকাত গৌড়ৰ মুচলমান ৰজাসকলে কেইবা বাৰো কমতা ৰাজ্য আক্ৰমণ কৰিছিল, যাৰ ফলত ৰাজ্যখন দুৰ্বল হৈ পৰিছিল। ১৪ শতিকাৰ অন্তিমটো দশকত ঘিয়াছুদ্দিন আজম শ্বাহে কামৰূপ-কমতা অঞ্চল আক্ৰমণ কৰে। তেওঁৰ ৰাজত্বকালৰ কামৰুপ অঞ্চললৈ পূৰ্বমুখী সামৰিক অভিযানৰ প্ৰমাণ পোৱা বʼকুৰ এখন শিলালিপিত পোৱা যায়<ref>Owahedur Zaman, "Study on the Persian Inscriptions discovered in Assam,p.5, "This stone slab inscription is from the time of Ghiyasuddin Azam Shah (ruled from 1389 A.D. to 1410 A.D). It was discovered in Boko of Kamrup district which was issued by Sultan Ghiyasuddin Azam Shah in 1389 A.D. It seems that he extended his sovereignty through Guwahati upto Boko area."</ref>। এই আক্ফৰমণৰ ফলত পশ্চিম অসমত ৰাজনৈতিক অস্থিৰতা সৃষ্টি হৈছিল। সেইসময়তে পূব দিশত চুতীয়া ৰাজ্যখন শক্তিশালী হৈ উঠিছিল। ফল স্বৰূপত চুতীয়া ৰাজশক্তিয়ে পশ্চিম পিনে পাতনি মেলে। চুতীয়া ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ ১৪২৮ চনৰ সত্যনাৰায়ণৰ (আন‌ এটা নাম ৰত্ননাৰায়ণ) তাম্ৰলিপিত উল্লেখ আছে যে তেওঁৰ‌ ককাক সত্যনাৰায়ণে (আন‌ এটা নাম ৰত্ননাৰায়ণ<ref>ৰত্ননাৰায়ণৰ আন এটা নাম সত্যনাৰায়ণো আছিল। এই কথা ঘিলামৰা অঞ্চলৰ বৰমূৰ্তিয়া বিলৰ তাম্ৰপত্ৰৰ পৰা জানিবলৈ পোৱা যায়। ফলিখনৰ মতে ১৩৯২ খ্ৰীষ্টাব্দত সুৰ-ৰিপু(অসুৰ) বংশৰ সধয়াপুৰৰ ৰজা নন্দিশ্বৰৰ পুত্ৰ সত্যনায়াণে ব্ৰাহ্মণক ২০০ পুৰা(৮০০ বিঘা) মাটি দান কৰিছিল। তেওঁৰ পুত্ৰ(আত্মজ) ধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাই ফলিখনৰ নবীকৰণ কৰিছিল। গতিকে ইয়াৰ পৰা বুজিব পাৰি যে ধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাৰ পিতৃ ৰত্ননাৰায়ণৰ আন এটা নাম সত্যনাৰায়ণ আছিল।</ref>) সেই একে সময়ছোৱাতে (১৩৯০-১৪০০) “কমৰুপৰ শত্রু”ক পৰাস্ত কৰি কমতাপুৰত‌ নিজৰ শাসন প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। ভূমিদানৰ ফলিখনত উল্লেখ আছে, {{blockquote|"একোহভূ্ৎ কমতাপুৰে নৰপতি ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিতঃ</br> কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণঃ।।"</br>}} অৰ্থাৎ এজন হৈছিল (একোহভূৎ) কমতাপুৰৰ ৰজা (কমতাপুৰে নৰপতি), যি জন আছিল "ভূপাল সমূহৰদ্বাৰা অৰ্চিত"(ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিত) আৰু "কামদেৱৰ(আন এটা নাম কন্দৰ্প) শত্ৰুৰ বিৰুদ্ধে বিজয়ী" (কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী) শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণ। যদিও এই “শত্রু”ৰ স্পষ্ট পৰিচয় উল্লেখ কৰা হোৱা নাই, তথাপিও ইতিহাসবিদসকলে সাধাৰণতে ধাৰণা কৰে যে ই গৌড়ৰ মুচলমান সেনাবাহিনী অথবা কমৰুপৰ সিংহাসনৰ বাবে প্ৰতিদ্বন্দ্বিতা কৰা কোনো স্থানীয় ৰাজনৈতিক শক্তি হ’ব পাৰে, যাক চুতীয়া ৰজাই পৰাস্ত কৰিছিল। একেখন ফলিৰ তৃতীয় আৰু চতুৰ্থ শাৰীত ৰত্ননাৰায়ণৰ পুত্ৰ ধৰ্মনাৰায়ণ আৰু তেখেতৰ পুত্ৰ দুৰ্লভ নাৰায়ণৰ বিষয়ে উল্লেখ কৰা হৈছে। পাছৰ অংশত উল্লেখ কৰা মতে ১৪২৮ খৃষ্টাব্দত (১৩৫০ শক) ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ আদেশত হাবুঙাধিপতি শ্ৰী বৃহৎ পাত্ৰয়ে ব্ৰাক্ষণক ৪০০ পুৰা(১৬০০ বিঘা) মাটি দান কৰিছিল। [[File:Chutia Kingdom Map (at its greatest extent).jpg|thumb|চুতীয়া ৰজা সত্যনাৰায়ণৰ দিনৰ বৃহৎ চুতীয়া ৰাজ্য।]] এইদৰে গৌড়ৰ সামৰিক চাপ আৰু কমৰুপ-কমতা অঞ্চলত সৃষ্টি হোৱা অস্থিৰতাৰ সুযোগ লৈ চুতীয়া শক্তিয়ে পশ্চিমলৈ বিস্তাৰ কৰি কমতাপুৰত নিজৰ আধিপত্য প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল বুলি বুজা যায়।<ref>"The eastern region, whether it is called Sadhaya or Svadhaya as in the plates or Sadhiya or Sadiya as in Assamese chronicles and the western region of Kamatapura seems to be politically connected and the same Satyanarayana/Ratnanarayana might have held sway over both regions"{{harvcol|Neog|1977|p=818}}</ref> ৰত্ননাৰায়ণ ৰজাই আনুমানিক ১৩০০‌ শতিকাৰ শেষৰ ভাগত কমতা ৰাজ্য দখল কৰি পুণৰ পুৰ্বৰ কামৰূপ ৰাজ্য গঠন কৰিবলৈ প্ৰয়াস কৰিছিল। ====দুৰ্লভনাৰায়ণৰ পৰিচয় আৰু বিতৰ্ক==== ঐতিহাসিক তথ্যৰ অনুসৰি কমতা ৰাজ্যৰ "দুৰ্লভনাৰায়ণ" নামৰ এজন ৰজাই অসমীয়া কবি [[হেম সৰস্বতী]], [[হৰিবৰ বিপ্ৰ]], আদি বহু লেখকক পৃষ্ঠপোষকতা আগবঢ়াইছিল।<ref>হেম সৰস্বতীয়ে তেওঁৰ প্ৰহ্লাদ চৰিত গ্ৰন্থত দুৰ্লভনাৰায়ণৰ প্ৰশংসা কৰি লিখিছে—“কামতামণ্ডল দুৰ্লভ নাৰায়ণ নৃপবৰ অনুপাম”। এই শাৰীকেইটাৰ পৰা দুৰ্লভনাৰায়ণক কমতা মণ্ডলৰ অধিপতি আৰু সাহিত্য-সংস্কৃতিৰ পৃষ্ঠপোষক ৰজা হিচাপে বুজা যায়।</ref> গুৰু চৰিতৰ বৰ্ণনা অনুসৰি কমতা-কামৰূপৰ ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণে কানৌজৰ পৰা অহা বহু ব্ৰাহ্মণ আৰু কায়স্থ ভুঞা পৰিয়ালক নিজৰ ৰাজ্যত আশ্ৰয় দি পূৰ্বাঞ্চলত বসতি স্থাপনৰ ব্যৱস্থা কৰিছিল। [[শঙ্কৰদেৱ|শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰদেৱৰ]] পূৰ্বপুৰুষ সকলও এই স্থানান্তৰিত পৰিয়ালসমূহৰ মাজৰে এটা পৰিয়াল আছিল। এই পৰিয়ালসমূহক প্ৰথমতে উত্তৰ গুৱাহাটীৰ ওচয়ৰ লেঙামাগুৰি আৰু পাছলৈ নগাঁৱৰ তেম্বুৱানী-বান্ধা(ঢেমনী) অঞ্চলত বসতি দিয়া হৈছিল বুলি গুৰু চৰিতত উল্লেখ আছে।<ref>Baniprasanna Misra, ''Srimanta Sankara and His Times: Some Further Historical Probings'', Centre for Assamese Studies, Tezpur University, 2016, pp. 27–29.</ref> ইতিহাসবিদ মহেশ্বৰ নেওগে পৰৱৰ্তী কালৰ চৰিত-পুথি আৰু বৈষ্ণৱ পৰম্পৰাৰ ভিত্তিত শঙ্কৰদেৱৰ জন্ম-চন ১৪৪৯ খ্ৰীষ্টাব্দ বুলি গ্ৰহণ কৰিছিল আৰু এই অনুসৰি দুৰ্লভনাৰায়ণৰ ৰাজত্ব কাল ১৪ শতিকাৰ মধ্যভাগ বুলি অনুমান কৰিছিল। কিন্তু ২০১৬ চনত লিখা গৱেষণামূলক প্ৰবন্ধত ইতিহাসবিদ বাণীপ্ৰশন্ন মীশ্ৰই উপলব্ধ তথ্যসমূহ পুনৰ বিশ্লেষণ কৰি এই গণনাক নাকচ কৰে আৰু শঙ্কৰদেৱৰ জন্ম সম্ভৱতঃ খ্ৰীষ্টীয় ১৪৭৯–১৪৮৪ চনৰ ভিতৰত হৈছিল বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>Baniprasanna Misra, ''Srimanta Sankara and His Times: Some Further Historical Probings'', Centre for Assamese Studies, Tezpur University, 2016, pp. 19-20.</ref> সেই অনুসৰি তেওঁ দুৰ্লভনাৰায়ণৰ শাসনকালো পুনৰ নিৰ্ধাৰণ কৰি চতুৰ্দশ শতিকাৰ শেষ ভাগৰ পৰা পঞ্চদশ শতিকাৰ প্ৰথম ভাগৰ মাজত হোৱাৰ সম্ভাৱনা প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>Baniprasanna Misra, ''Srimanta Sankara and His Times: Some Further Historical Probings'', Centre for Assamese Studies, Tezpur University, 2016, pp.23</ref> হেম সৰস্বতীয়ে দুৰ্লভনাৰায়ণক ‘‘কমতামণ্ডল’’ৰ ৰজা বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref>''প্ৰহ্লাদ চৰিত্ৰ''' উল্লেখ কৰিছে- "কমতামণ্ডল দুলৰ্ভনাৰায়ণ নৃপবৰ অনুপম৷ তাহান ৰাজ্যত ৰুদ্ৰসৰস্বতী দেৱযানী কন্যা নাম৷৷ তাহান তনয় হেমসৰস্বতী ধ্ৰুৱৰ অনুজ ভাই৷"</ref><ref name="sarma">{{cite book | title=অসমীয়া সাহিত্যৰ সমীক্ষাত্মক ইতিবৃত্ত | publisher=প্ৰতিমা দেৱী | author=ড: [[সত্যেন্দ্ৰনাথ শৰ্মা]] | authorlink=| year=১৯৯৬ | location=গুৱাহাটী | pages=৫৩-৫৪}}</ref> প্ৰাচীন কামৰূপৰ তাম্ৰশাসন আৰু সংস্কৃত ৰাজনৈতিক পৰিভাষাত ‘‘মণ্ডল’’ শব্দটো এক আঞ্চলিক বা ৰাজনৈতিক পৰিসৰ বুজাবলৈহে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। আনহাতে, চুতীয়া তামৰ ফলিত দুৰ্লভনাৰায়ণৰে ‘‘সাধয়াপতি’’ বা সদিয়াৰ ৰজা বুলি পৰিচয় দিয়া দেখা নাযায়; তাৰ বিপৰীতে তেওঁৰ পূৰ্বপুৰুষ ৰত্ননাৰায়ণ ‘‘কমতাপুৰ’’ৰ ৰজা হৈছিল বুলিহে উল্লেখ কৰিছে। দুৰ্লভনাৰায়ণে পৃষ্ঠাপোষকতা আগ বঢ়োৱা আন এজন কবি হৈছে "হৰিবৰ বিপ্ৰ"। ইতিহাসবিদ মহেশ্বৰ নেওগে এইজন কবিকে ৰামানন্দ দ্বিজৰ "শ্ৰী শ্ৰী বংশী গোপালদেৱ চৰিত"ত উল্লেখ কৰা বংশীগোপালদেৱৰ ককাক হৰিবৰ বিপ্ৰ বুলি চিনাক্ত কৰিছে।<ref name="ভৰালী">{{cite book | title=এহেজাৰ বছৰৰ এশগৰাকী অসমীয়া | publisher=চিত্ৰলেখা পাব্লিকেশ্বন্‌ছ | author=ভৰালী, হেমন্ত কুমাৰ | year=২০০১ | location=গুৱাহাটী | pages=২৯৮-২৯৯}}</ref> ৰচনাখনত হৰিবৰ বিপ্ৰক ''"কুণ্ডিল গোষ্ঠীত জাত পুৰুষ সুন্দৰ / ব্যাঘ্ৰপিণ্ডা গ্ৰামেশ্বৰ মুখ্য পণ্ডিতৰ"'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে, অৰ্থাৎ তেওঁক কুণ্ডিল বা চুতীয়া ৰাজধানী [[শদিয়া]] অঞ্চলৰ লোক আৰু ব্যাঘ্ৰপিণ্ডা গাঁৱৰ গ্ৰামেশ্বৰ বুলি কোৱা হৈছে।<ref>{{cite book |title=Harivara Vipra’s Babrubahnar Yuddha and Tamradhwajar Yuddha |editor=Birinchi Kumar Barua; Maheswar Neog |publisher=Gauhati University |year=1960 |page=}}</ref> মহেশ্বৰ নেওগৰ মতে হৰিবৰ বিপ্ৰৰ ৰচনাত ‘‘চেতিয়া’’ শব্দৰ উল্লেখো পোৱা যায়। এই শব্দ কিছু ইতিহাসবিদে আহোম যুগৰ পৰৱৰ্তী সংস্কৰণত যোগ হোৱা বুলি ক'ব খোজে।<ref>{{cite book |last=Kakati |first=Banikanta |title=Aspects of Early Assamese Literature |publisher=Gauhati University |year=1953 |page=34}}</ref> কিন্তু বুৰঞ্জী সমূহৰ পৰা দেখা যে এই ''চেতিয়া'' পদবী চুতীয়া ৰাজ্যতো আছিল<ref>Bhuyan, S.K, "Deodhai Buranji, p.16</ref> আৰু চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰাৰ পাছৰ পৰাহে আহোম ৰাজ্যত প্ৰচলিত হৈছিল।<ref>S.K, "Satsari Buranji, p.16</ref> "কবিৰত্ন সৰস্বতী"ৰ ৰচনাৰ পৰা জনা যায় যে তেওঁক দুৰ্লভনাৰায়ণৰ পুত্ৰ ইন্দ্ৰনাৰায়ণয়ে পৃষ্ঠা পোষকতা আগ বঢ়াইছিল। ইতিহাসবিদ বাণীপ্ৰশন্ন মীশ্ৰৰ মতে মাধৱদেৱৰ ভনীয়েক উৰ্বশীয়ে দহ বছৰ বয়সত (১৫২৬ শতিকাত)<ref>{{cite book |last=Misra |first=Baniprasanna |title=Deprovincialising Srimanta Sankaradeva |publisher=Centre for Assamese Studies, Tezpur University |year=2015 |pages=24–25 }}</ref> এই কবিজনৰ বংশৰ ৰামদাস আতাক বিয়া কৰাইছিল। ৰামদাস ৰত্ন সৰস্বতীৰ পাছৰ ষষ্ঠ প্ৰজন্মৰ পুৰুষ আছিল।<ref>{{cite book |last=Kakati |first=Banikanta |title=Aspects of Early Assamese Literature |publisher=Gauhati University |year=1953 |page=44}}</ref> সেই অনুসৰি ইন্দ্ৰনাৰায়ণৰ শাসনকালও পঞ্চদশ শতিকাৰ প্ৰথমাৰ্ধৰ মাজভাগত (প্ৰায় ১৪২০–১৪৪০ খ্ৰীষ্টাব্দ) আছিল বুলি অনুমান কৰিব পাৰি। এই সকলো তথ্যসমূহৰ ভিত্তিত কিছু গৱেষকে কমতা, কামৰূপ আৰু শদিয়া একেই ৰাজ শক্তিয়ে পৰিচালিত কৰিছিল বুলি ক'ব খোজে।<ref>"The eastern region, whether it is called Sadhaya or Svadhaya as in the plates or Sadhiya or Sadiya as in Assamese chronicles and the western region of Kamatapura seems to be politically connected and the same Satyanarayana/Ratnanarayana might have held sway over both regions"{{harvcol|Neog|1977|p=818}}</ref> তথাপিটো কমতাপুৰৰ এই দুৰ্লভনাৰায়ণ আৰু চুতীয়া বংশৰ দুৰ্লভনাৰায়ণ‌ একে ব্যক্তি আছিল নে নাই, সেই বিষয়ে ইতিহাসবিদ সকলৰ মাজত বৰ্তমানেও একমত পোৱা নাযায়। ===ঘাৰমৰা সত্ৰ স্থাপন=== ===চীনৰ লগত সম্পৰ্ক=== ===চুতীয়া-আহোম যুদ্ধ=== * চুকাফাৰ দিনৰ সম্পৰ্ক বুৰঞ্জী সমূহৰ মতে চুকাফাৰ‌ পুত্ৰৰ সময়ৰ পৰা চুতুফাৰ মৃত্যুৰ আগলৈকে আহোমসকলে চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে আন্তৰিক সম্পৰ্ক বজাই ৰাখিছিল।<ref>Bhuyan, S.K, ''Satsari Assam Buranji'',p.9, "Previously, since the time of one of Sukapha’s sons, there was alliance and coordial relations with the Chutia king"</ref><ref>Bhuyan, SK, "Assam Buranji(SM), p. 7</ref><ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref> চুতীয়া ৰজাৰ লগত সম্পৰ্ক ভাল থাকিলেও আহোম ৰজা সকলে চুকাফাৰ দিনৰ পৰাই মাজে মাজে সীমান্ত অঞ্চলৰ চুতীয়া গাঁও আক্ৰমণ কৰি মানুহ ধৰি লয় আনিছিল। তেনে কিছুমান পৰিয়ালৰ উদাহৰণ বুৰঞ্জী সমূহত পোৱা যায়, যেনে: চোম চিৰিং, খাতোৱাল চেতিয়া, চেঙচাই, ঘৰ পাতৰ, ইত্যাদি। * আহোম ৰজাৰ হত্যা ১৪ শতিকাৰ পাছৰ ভাগত চুতীয়া সকলে আহোম ৰজা চুতুফাক চাফ্ৰাই নৈ লৈ আমন্ত্ৰিত কৰে, কিন্তু কিবা বিবাদ হোৱাত তাৰ পৰা ধৰি লয় গৈ হত্যা কৰে। বুৰঞ্জীসমূহত কিন্তু তেওঁৰ মৃত্যুৰ ধৰণ সম্পৰ্কে একে মত পোৱা নাযায়। কিছুমান বিৱৰণত উল্লেখ আছে যে তেওঁক এটা বলধ গৰুৱে গছকাই হত্যা কৰিছিল<ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Bhuyan, S K, Satsari Buranji,p.9</ref><ref>Bhuyan, SK, "বাঁহগৰীয়া বৰগোহাঁই বুৰঞ্জী: দেওধাই অসম বুৰঞ্জী",p.90</ref>, আন কিছুমানত আকৌ কোৱা হৈছে যে তেওঁক নাওতে হত্যা কৰা হৈছিল বুলি কোৱা হৈছে।<ref>Goswami, Hemchandra, "Purani Assam Buranji, p.37</ref><ref>Assam Buranji (SM), p.7</ref> চুতুফাৰ লগত যোৱা সৈন্যবোৰ ৰাজধানীলৈ ঘূৰি আহি এই কথা সদৰি কৰে।<ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>Barua Gunaviram Assam Buranji or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 56</ref> [[আহোম ভাষা]]ত লিখা "আহোম বুৰঞ্জী"ত চুতীয়াসকলে (''তিউৰা'' হিচাপে) চুতুফাক লৈ গৈ বধ কৰিছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে যদিও কোনো চুতীয়া ৰজাৰ কথা‌ (ৰজা‌ বুজোৱা ''খুন'' শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা নাই) উল্লেখ কৰা নাই।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji, p.48</ref> চুতুফাৰ মৃত্যুৰ পাছত ১৩৭৬ চনৰ পৰা ১৩৮০ চললৈ আহোম ৰাজ্য অৰাজক হৈ‌ থাকে।<ref>Barua, Gopal Chandra,"Ahom Buranji",p.49, "After the death of Sutuphaa, the country was in interregnum for four years."</ref>। পৰবৰ্তী ৰজা ত্যাও খামটিয়ে চুতীয়া ৰাজ্য আক্ৰমণ কৰে যদিও একো বিশেষ পৰিনাম পোৱা নগ'ল। * চুতীয়া ৰাজ্যৰ হাবুঙত আহোমৰ প্ৰৱেশ ১৫১২ চনত চুতীয়াৰ হাবুঙৰ প্ৰদেশৰ পানবাৰী অঞ্চলত চুহুংমুঙে প্ৰৱেশ কৰে আৰু আগতে বামুণীয়া কোঁৱৰক তূলি লোৱা বামুণ পৰিয়ালটোক নিজৰ লগত লয়। বামুণ জনক সোণৰ লগুণ উপহাৰ দি হাতী-ঘাহী অধিকাৰী পাতি নিজৰ লগত লয়। পানবাৰীত থকাৰ সময়ত আহোম ৰজাই সেনা বাহিনীৰ কিছুমানক দিহিং নৈত মাছ ধৰিবলৈ পঠিয়াই। দিহিঙত ডাঙৰ বৰালী ধৰিবলৈ লওঁতে চুতীয়াই আহোম সেনাক দেখে। দিহিং নৈ চুতীয়া আৰু আহোম ৰাজ্যৰ সীমা আছিল, উত্তৰত চুতীয়া ৰাজ্য আৰু দক্ষিণত আহোম ৰাজ্য। চুতীয়াৰ পানীত মাছ ধৰিছে বুলি গম পাই মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱাই (সম্ভৱতঃ এইজন দিহিং উপত্যকাৰ শাসনকৰ্তা আছিল) মানু্হ পঠিয়াই। কিন্তু আহোম সকলে মাছৰ লগতে চুতীয়া মানু্হকো ধৰি নিয়ে। এই কথা মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱাই ধীৰনাৰায়ণ ৰজাৰ জোৱাঁই নিতাইক জনাই। নীতিপালৰ পৰা ধীৰনাৰায়ণে খবৰ পাই যে আহোম সেনাই দিহিঙৰ সীমা নামানি উত্তৰ পাৰৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ হাবুঙ অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰিছে।<ref>Assam Buranji (SM), p. 9</ref> * দিখৌ-মুখৰ ৰণ ধীৰনাৰায়ণ ৰজাই এই কথা গম পাই যুদ্ধ কৰিবলৈ মন কৰে আৰু ১৫১৩ চনত লুইতে দি আহি দিখৌমুখত কোঠ পাতে। সেই সময়ত দিখৌ মুখ আজিৰ দিনৰ কাজিৰঙা‌ ওচৰত আছিল। চুতীয়া সেনাই দিখৌ মুখ অঞ্চলত পচলা গড় নিৰ্মাণ কৰে। তাৰ পৰা আগ বাঢ়ি আহি চেৰুৱাকটা অঞ্চলৰ নঙকামুঙ বিলৰ পাৰত কোঠ পাতে। চেৰুৱাকটাৰ পৰা এখিনি সেনা বৰনাঁৱত উঠি চিৰা আটি অঞ্চললৈ যায়। চুহুংমুঙে চাও-চুখ্ৰিং আৰু ৰাইলুঙীয়া গোহাঁইক সৈন্য দি চুতীয়াৰ বৰনাঁৱ ধৰিবলৈ সেনা পঠিয়াই। তাৰ পাছত তেওঁ চেৰুৱাকটাৰ চুতীয়া সেনাক আক্ৰমণ কৰে। চুতীয়া সেনাই শত্ৰুৰ শক্তিৰ অনুমান নাপায় যুদ্ধত পৰাজয় হব লগিয়া হয়। এই যুদ্ধত ৪ হাজাৰ চুতীয়া সৈনিক স্বহীদ হয় আৰু ৩ হাজাৰ বন্দী হয়। বন্দী সকলৰ মূৰ কাটি আহোম ৰজাই মুণ্ডমালা বান্ধিলে।<ref>Satsari Assam Buranji, p.57</ref> সাতসৰী বুৰঞ্জীৰ অনুসৰি চুতীয়া সেনা দিখৌমুখৰ পৰা উজাই আহিছিল আৰু ডিব্ৰুমুখৰ তিনিমুণি অঞ্চলত ৫ দিন পুণৰ এখন ৰণ হৈছিল, য'ত মাণিকচন্দ্ৰ বৰুৱা, ৰজাৰ ভায়েক ঢেলা আৰু বৰহুলৈ বৰুৱাই ভাগ লৈছিল। যুদ্ধত মাণিকচন্দ্ৰ বৰুৱাৰ গাত কাড় লাগিছিল আৰু বৰহুলৈ বৰুৱাকে প্ৰমুখ কৰি চুতীয়া সেনা পিছ হুঁহকি শদিয়ালৈ আহিলে। ডিব্ৰুমুখৰ এই যুদ্ধৰ কথা কিন্তু অন্য বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা হোৱা নাই, গতিকে এয়া পাছত হোৱা দিহিংমুখৰ দ্বিতীয়খন ৰণৰ বৰ্ণনাও হ'ব পাৰে যিখনত চুতীয়া সেনা পৰাস্ত হোৱাৰ পাছত আহোম সেনাই ডিব্ৰুমুখত গড় নিৰ্মাণ কৰিছিল। যুদ্ধৰ পৰাজয়ৰ ফলত দিখৌ মুখত বাকী থকা চুতীয়া সেনা সেই অঞ্চলৰ পৰা ঘূৰি আহে আৰু পানবাৰী আহোমৰ হাতলৈ যায়। তাৰ পাছত ১৫১৯ চনত চুহুংমুঙ হাবুঙৰ পৰা দিহিংমুখ অঞ্চল লৈ আহে আৰু তাত এটা কোঠ/দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰে। তেতিয়াৰ দিহিংমুখ আজিৰ দিনৰ পশ্চিম মাজুলী অঞ্চল হয়।<ref>Satsari Assam Buranji, p.57</ref><ref>Goswami, Hemchandra, Purani Assam Buranji, p.40</ref> * দিহিং-মুখৰ প্ৰথম ৰণ ১৫২০ চনত চুতীয়া সেনাই এইবাৰ আকৌ ভটিয়াই আহি আহোমৰ নতুনকৈ নিৰ্মিত দিহিংমুখৰ দুৰ্গ(মৌঙখ্ৰাঙ) আক্ৰমণ কৰে। যুদ্ধত চুতীয়া সেনা জয়ী হয় আৰু আহোম সেনাপতি খেনমোঙক মাৰি আহোম সেনাক সেই অঞ্চলৰ পৰা খেদি পঠিয়াই। ফলত দিহিংমুখৰ কোঠ চুতীয়াৰ হাতলৈ যায়।<ref>Satsari Assam Buranji, p.57</ref><ref>Purani Assam Buranji, p.40</ref> ===চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতন=== * নীতিপালৰ ৰাজত্ব ইয়াৰ পাছতে ১৫২২ চনত ধীৰনাৰায়ণ ৰজাই [[হাবুং]] অঞ্চলৰ (বৰ্তমান ঢকুৱাখনা) ব্ৰাহ্মণক ভূমি দান কৰি সাধনী আৰু নিতাই ৰাজ্য ভাৰ দিয়ে। ৰজা হৈ নিতায়ে নীতিপাল নাম লয়। ৰজা ধীৰনাৰায়ণে ৰাজ্য ভাৰ এৰি জামাতাক যুৱৰাজ পাতি, আপোন পুত্ৰ তিনি বছৰৰ শিশু সাধক নাৰায়ণক নীতিপালৰ হাতত সমৰ্পন কৰি দেশান্তৰিত হয়। সামান্য ‌চুতীয়া ল'ৰা ৰজা হোৱাত ৰাজবংশৰ ৰাজপাট দাবীদাৰ কোঁৱৰসকল স্বাভাৱিকতে ক্ষুণ্ণ ‌হৈ পৰে। এই লোক সকলে নিত্যপালক সিংহাসনচ্যুত কৰিবলৈ ষড়যন্ত্ৰত নামে। এই ষড়যন্ত্ৰৰ মূল নায়ক ধীৰনাৰায়ণ ৰজাৰ ভায়েক সুৰজিৎ ওৰফে সুৰধ্বজপাল আছিল। ষড়যন্ত্ৰ সফল নহ'ল। নীতিপালে তেওঁৰ বিশ্বাসী চোৰাংচোৱাৰ পৰা সকলো কথা জানিব পাৰি ষড়যন্ত্ৰত লিপ্ত বিষয়াক ভাঙি নতুন মন্ত্ৰী বিষয়া নিয়োগ কৰে। পূৰ্ব্বৰ পাত্ৰ মন্ত্ৰী গুচাই সামান্য পাত্ৰ-মন্ত্ৰী পাতি লʼলে। সূৰধ্বজপালক ধৰি আনিবৰ বাবে কাচিতৰা সেনাপতিক পঠায়। কিন্তু সুৰধ্বজ দেশ এৰি পলাই যোৱাত সেই কাম সম্ভৱ নহ'ল। নীতিপালৰ দিনত নাৰায়ণ নামৰ এজন বৰসেনাপতি আৰু ৰঘূবীৰ তথা কাচিতৰা সহসেনাপতি আছিল বুলি জনা যায়। কিন্তু সময়ত নীতিপালৰ শাসন দুৰ্বল হৈ পৰে। পূৰ্বৰ সাধাৰণ বংশৰ লগৰীয়া সকলক ৰাজ্যৰ বিষয়-বাব দিবলৈ ধৰাৰ ফলত সম্ভ্ৰান্ত বংশৰ লোকৰ বিশ্বাস আৰু আনুগত্য হেৰুৱাব লগা হয়। দোষ গুণৰ সুবিচাৰ নকৰি হকে-বিহকে প্ৰজাৰ ওপৰত উৎপীড়ন চলোৱাৰ বাবেই‌ [[নীতিপাল]] প্ৰজাৰ মাজত অনীতিপাল বুলি খ্যাত হৈ পৰে।<ref>Barua, Swarnalata, "Chutia jatir Buranji, p.594.</ref> * দিহিং-মুখৰ দ্বিতীয় ৰণ চুতীয়া ৰাজ্যৰ দুৰৱস্থাৰ বাতৰি আহোম ৰজা [[চুহুন্মুং]]ৰ কাণত পৰিল। ফলত সেই বছৰৰ শেষৰ পিনে(১৫২২ চন) তেওঁ চুতীয়া ৰাজ্য আক্ৰমণ কৰে। প্ৰথমতে মাজুলীৰ নঙকঙমোঙ বীলৰ ওচৰলৈ আহি তেওঁ দিহিঙমুখত(বৰ্তমানৰ পশ্চিম মাজুলী অঞ্চল) কোঠ দি থকা চুতীয়াক আক্ৰমণ কৰিবলৈ সেনা পঠায়। যুদ্ধৰ নেতৃত্বত থকা বৰগোহাঁয়ে চুতীয়া সেনাক দিহিং মুখৰ পৰা পুবলৈ ঠেলি নিয়ে আৰু লাচাই-টাই নামৰ এজনক চুতীয়াৰ পৰা সংগ্ৰহ কৰা বৰ-নাঁৱত উঠাই ৰজাৰ ওচৰলৈ পঠায়। সেই সময়ত ৰজা বীলৰ পৰা আগ বাঢ়ি আহি চেৰুৱাকতা নামৰ অঞ্চল এটাত আছিল। চুহুংমুঙে লাচাই-টাইক যুদ্ধৰ খবৰ লয়। লাচাই-টাই ৰজাক জনাই যে চুতীয়া সৈন্য লুইত(টিলাও) নৈ‌ ওচৰৰ অঞ্চলৰ লগতে ডিব্ৰুমুখৰ(চোপ-নাম-টিফাও) পানীত কোঠ পাতি আছে।<ref>Deodhai Assam Buranji, p. 17.</ref> ইয়াৰ পাছতে হয়টো আগতে উল্লেখ কৰি অহা ডিব্ৰুগড় ৰণখন সংঘটিত হয়। * ডিব্ৰু-মুখ/ডিব্ৰুগড়ৰ ৰণ ১৫২৩ চনৰ কাতি মাহত চুহুংমুঙৰ আদেশত ফ্ৰাচেনমুঙ বৰগোহাঁই আৰু কিঙলুন বুঢ়াগোহাঁই ৰাজমন্ত্ৰীয়ে নিজৰ সমস্ত সৈন্য বাহিনী লয় ডিব্ৰুমুখলৈ আগ বাঢ়ি আহি তাত এটা গড় নিৰ্মাণ কৰে। চুহুংমুঙে চৰাইদেউ লৈ আহি ভগৱানৰ ওচৰত বলি আগ বঢ়ায়। ১৫২৩ চনৰ আঘোণ মাহত চুহুংমুঙে সৈন্য বাহিনী লয় আগ বাঢ়ি চেঁচামুখত কোঠ দিয়ে। নীতিপালে গড় বন্ধাৰ খবৰ পাই শদিয়াৰ পৰা লাৰুপাৰা(বৰ্তমান চাবুৱাৰ ওচৰৰ) লৈ আগ বাঢ়ি আহে। তাৰ পৰা তেওঁ শত্ৰুক দেশৰ পৰা খেদিবলৈ বুঢ়া বৰুৱাৰ নেতৃত্বত ডিব্ৰুমুখ লৈ সৈন্য বাহিনী পঠিয়ায়। সম্ভৱতঃ এজন ডিব্ৰু উপত্যকাৰ শাসনকৰ্তা আছিল। চুতীয়া সেনাপতি জনে ৰজাৰ আদেশ মতে ডিব্ৰুগড় আক্ৰমণ কৰে। আনপিনে চুহুংমুঙেও ডিব্ৰুমুখলৈ আহি যুদ্ধত ভাগ লয়। ফ্ৰাচেনমুঙ বৰগোহাঁই আৰু কিঙলুন বুঢ়াগোহাঁই ৰাজমন্ত্ৰীয়ে একলগ হৈ পথে দি আগ বাঢ়ি চুতীয়াৰ নৌ বাহিনীক আক্ৰমণ কৰে। চুতীয়াৰ নৌ সেনাৰ নেতৃত্বত আছিল কাচিতৰা, চুলুকী চেতিয়া (GC Baruaৰ বুৰঞ্জীত এলেঙী চেতিয়া বুলি কোৱা হৈছে) আৰু বৰপাত্ৰ নামৰ তিনিজন সেনাপতি। বৰপাত্ৰ জন সম্ভৱতঃ সোৱণশিৰি উপত্যকাৰ তথা হাবুঙৰ শাসনকৰ্তা আছিল, যিজনক তামৰ ফলিত হাবুঙাধিপতি বৃহৎ পাত্ৰ বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। কাচিতৰা আছিল লুইত উপত্যকাৰ শাসনকৰ্তা। যুদ্ধত চুতীয়া সেনা পৰাস্ত হয়। পিছ দিনা চুহুংমুঙ ৰজাই গড়ত থকা সকলো মন্ত্ৰী ডাঙৰীয়া আৰু সেনাক লগত লৈ আগ বাঢ়ি সোণাৰী অঞ্চলত (বৰ্তমান কাকপথাৰ অঞ্চল) সোমায়। <ref>Deodhai Assam Buranji, p. 17.</ref> * নীতিপালৰ সন্ধি প্ৰস্তাৱ ইয়াকে দেখি নীতিপালে আহোম ৰজা লৈ কটকীৰ সৈতে কিছুমান উপহাৰ পঠায়। উপহাৰ সমূহৰ মাজত আছিল সোণৰ কাণফুলী/কেৰু(তং-ৰু-খাম), সোণোৱালী‌ মেখেলা(চিন-খাম), কপাহী কাপোৰ(ফ্ৰা-নোন), ৰূপৰ বিচনা(থা-কা-ঙেন), পাটি, ইত্যাদি। সকলো উপহাৰ গ্ৰহণ কৰিও চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰাজ সম্পদ(সোণ-ৰুপৰ মেকুৰী, সোণ-ৰুপৰ ছত্ৰ, ৰাজকীয় খাট আৰু ৰাজ দণ্ড), ১০টা দতাল হাতী, এজনী মাখুন্দী হাতী আৰু এজনী ছোৱালী বিচাৰি পঠায়। নীতিপালে ছোৱালী আৰু হাতী দিবলৈ মান্তি হয় যদিও ৰাজকীয় সম্পদ পূৰ্বপুৰুষৰ সম্পত্তি বুলি দিবলৈ নিবিচাৰে। ইয়াৰ বিপৰীতে এক মাহৰ পাছত সোণ-ৰুপৰ জাপি(কোপ-খাম-ঙেন), সোণৰ তেমি(খোপ-খাম), সোণৰ তোম(লিউ-খাম), সোণৰ ছত্ৰ (চাং-খাম), সোণৰ খাৰু(মাউ-খাম), সোণৰ ভৰিৰ খাৰু(খু-টিন-খাম), হাতী, ঘোঁৰা, হাতীৰ দাতৰ পাটি, কটাৰী আৰু পানীকমলী কাপোৰ দি পঠায়। সমান্তৰাল ভাৱে নীতিপালে লুইতৰ পাৰত এটা দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰিবলৈ লয় আৰু তাতে থাকে। দুৰ্গ নিৰ্মাণৰ কথা শুনি, ৰাজসম্পদ নাপায় আৰু লগতে উপহাৰৰ মাজত কটাৰী দেখি চুহুংমুঙ ৰজাই শদিয়াপুৰ আক্ৰমণ কৰিবলৈ নিৰ্ণয় কৰে।<ref>Deodhai Assam Buranji, p. 18.</ref> * শদিয়াৰ ৰণ ১৫২৪ চনৰ বহাগত লুইত নৈ পাৰ হৈ শদিয়া(সধয়াপুৰ) আক্ৰমণ কৰে। [[ব'হাগ বিহু|ব'হাগ মাহৰ বিহুৰ দিনা]] [[শদিয়া]] আক্ৰমণ কৰা হৈছিল। বিহুৰ দিনা শদিয়াৰ চাৰি শালত বৰ-বলি আয়োজন কৰা হয়, যʼত [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] পূজাৰীৰ বাহিৰে অন্য লোকে হাতত অস্ত্ৰ লোৱাতো বৰ্জিত আছিল। আজিও এই বৰবলিৰ নিয়ম শদিয়া অঞ্চলৰ থান সমূহত পালন কৰা হয়। সেই সময়ত সৌমাৰ খণ্ডত একমাত্ৰ চুতীয়া সকলৰ মাজত হে খাৰ-বাৰুদ বা হিলৈ-বৰটোপৰ প্ৰচলন আছিল। সেই বাবে হয়তো আক্ৰমণকাৰী সকলে বিহুৰ বতৰত আক্ৰমণ কৰিবলৈ নিৰ্ণয় কৰি লৈছিল। বুৰঞ্জী সমূহৰ মতে সেই সময়ত‌ দুৰ্গৰ লগতে নীতিপালে পুখুৰী এটাও খন্দাই আছিল। লুইতৰ মুখৰ দুৰ্গত হঠাতে কৰা আক্ৰমণ সহিব নোৱাৰি নীতিপাল চন্দনগিৰি লৈ গুচি আহে আৰু কাচিতৰা দৈথাং পৰ্বতত উঠে।<ref>Deodhai Assam Buranji, p. 19.</ref> * চন্দনগিৰি আৰু দৈথাং পৰ্বতৰ ৰণ চুহুংমুঙে শদিয়াৰ বৰনগৰত থাকি ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঁই আৰু কিঙলুন ৰাজমন্ত্ৰীক(বুঢ়াগোহাঁই) চন্দনগিৰি লৈ আক্ৰমণ কৰিবলৈ পঠায়। আনহাতে কনচেং ধনুদাৰী গোহাঁইক (চাও-চঙ কুঙ-ৰিণ) কাচিতৰাৰ লগত যুঁজিবলৈ দৈথাং পৰ্বতলৈ পঠায়। ইফালে চুতীয়া ৰজাৰ তামুলী গজৰাই বৰুৱা আৰু তেওঁৰ পৰিয়ালক আহোম বাহিনীয়ে বন্দী কৰে‌ আৰু চুতীয়া ৰজা ৰাণীৰ আত্মগোপন স্থান প্ৰকাশ কৰিবলৈ বাধ্য হয়। বুৰঞ্জী অনুসৰি সেহি সময় চুতীয়া ৰজাৰ তামুলী গজৰায় বৰুৱা হাবিত পলাই আছিল। তাৰে ল'ৰাৰ কান্দন শুনি ফ্ৰাচেংমুঙৰ পুত্ৰ ঘৰ সন্দিকৈয়ে বেঢ়ি ধৰিলে‌ বোলে-"ৰজাৰ কথা ক নকলে‌ কাটিম।" এই বুলি তাৰ ল'ৰা তিৰোতাক বন্দী কৰি তাক পঠাই দিলে। বহু প্ৰচেষ্টা সত্ত্বেও গজৰায়ে ৰজাক বিচাৰি নাপাইছিল। শেষত ৰাণীৰ ভোক লাগিলত জুৰি‌ এখনৰ কাষত ভাত ৰান্ধোতে উঠা ধোঁৱা দেখিহে গম পালে আৰু সেইমতে আহোম বিষয়াসকলক জনালেহি যে চুতীয়া ৰজা ৰাণীয়ে চন্দনগিৰিৰ এখন পাহাৰীয়া জুৰিৰ ওচৰত আশ্ৰয় লৈছে।<ref>Bhuyan, S.K.,''Assam Buranji(SM)'',p.10</ref> চন্দনগিৰি পৰ্বতত উঠিবৰ কাৰণে আহোম সেনাই আপ্ৰাণ চেষ্টা চলাইও সফল নহয়। চুতীয়া সেনাই ওপৰৰ পৰা শিল বগৰাই আৰু দলিয়াই বহুতো আক্ৰমণকাৰীৰ বধ কৰে। সাতসৰী আৰু অসম বুৰঞ্জীৰ (SM)ৰ পৰা জনা যায় যে সেই সময়ত [[সতী সাধনী|সাধনী ৰাণী]]‌ গৰ্ভৱতী আছিল। GC Baruaৰ আহোম ভাষাৰ বুৰঞ্জীত ৰাণী/কোঁৱৰী গৰাকীক‌ নাঙ-লুং কোৱা হৈছে। লগতে উল্লেখ আছে ৰজা আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ। যিহেতু নাঙ-লুঙৰ অৰ্থ ৰাণী নে‌ কোঁৱৰী সঠিক কয় ক'ব নোৱাৰি গতিকে এই তিনি গৰাকী লোক নাইবা ধীৰনাৰায়ণ, সাধনী আৰু নীতিপাল/সাধকনাৰায়ণ বা নীতিপাল, সাধনী আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ হ'ব পাৰে। উল্লেখযোগ্য যে নীতিপাল সাধনীৰ বিয়া ১৫১২ৰ আগতেই হৈ গৈছিল কাৰণ অসম বুৰঞ্জী(SM)ৰ অনুসৰি ১৫১৩ চনত ধীৰনাৰায়ণক আহোমৰ বিষয়ে তেওঁৰ জোঁৱায়েকে খবৰ দিছিল। সাধনী আৰু নীতিপালৰ‌ লগতে ১২০ গৰাকী কোঁৱৰীয়েও শিলা কুচাই বিৰোধী পক্ষৰ সৈনিকক মাৰে। আহোম সৈন্য চন্দনগিৰি পৰ্বতত উঠিবলৈ সক্ষম নহৈ পিছুৱাই আহিব লগাত পৰে আৰু এজন চুতীয়া সৈনিকক লগত ধৰি আনে। ইয়াৰ পাছত আক্ৰমণকাৰী সকলে ৰননীতি কৰি পৰ্বতৰ তিনিফালে বেৰি ধৰিব লয়। চাও ৰু-পক আৰু কিছু লোক ঘিলা গছৰ সহায়ত চন্দনগিৰি পাহাৰত উঠিল, কিন্তু মানুহ নেদেখিলে। আগ বাঢ়ি গৈ এখন গাঁও পালে আৰু তাত দুকুৰিমান মানুহ দেখিলে। চুতীয়া বুৰঞ্জী অনুসৰি ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঁই কিছু লোকক ঘিলা গছত উঠি [[ঢোল]] বজাবলৈ আদেশ দিয়ে। হয়তো এই সকল আগতে ধৰি অনা‌ চুতীয়া বন্দী আছিল। আগৰ দিনত ঢোল বজোৱাটো যুদ্ধত জয়ৰ প্ৰতীক আছিল। ঢোল বজাই বিজয়ৰ কথা জনাই দিয়া হয়। সেই বাবে পাহাৰৰ ওপৰত উঠি থকা ৰজা ৰাণীয়ে বিহুৰ বতৰত ঢোলৰ মাত শুনি বাহিৰলৈ উলাই আহে আৰু তিনিও ফালৰ পৰা শত্ৰুৰ আক্ৰমণৰ বলি হয়। নীতিপালক আহোম সেনাই বৰদ্বাৰত দেখিলে। তথাপিও চুতীয়া সেনানী যি সকল আছিলে সেই সকলে আকৌ শিল দলিয়াই কিছু শত্ৰুক মাৰিলে।নীতিপালে শত্ৰুৰ গালৈ কাড় মাৰিবলৈ লয় যদিও বিৰোধী পক্ষৰ জানমোঙখাম হাতীবৰুৱাৰ (ফু-কে-চং) কাড় লাগি মৃত্যু বৰণ কৰে। সাধনীয়ে নিজৰ মহিলা সৈন্য বাহিনীক লগত লয় যুঁজ দিয়ে যদিও শেষত পৰাস্ত হৈ চন্দনগিৰিৰ পৰা জাপ মাৰে। প্ৰায় সংখ্যক বুৰঞ্জীত সাধনীয়ে আত্মবলিদান কৰিছিল বুলি আছে যদিও গোপাল চন্দ্ৰ বৰবৰুৱাৰ টাই ভাষাৰ বুৰঞ্জীত ৰাণীৰ (নাঙ-লুং) গাত যাঠি লাগিছিল বুলি উল্লেখ আছে। যিকি নহওক এই তথ্য পৰাও ৰানী সাধনীয়ে আত্মসমৰ্পণ নকৰি শত্ৰুৰ বিৰুদ্ধে যুঁজ দিয়াৰ কথাহে পোহৰলৈ আনে, কাৰণ আত্মসমৰ্পণ কৰা হ'লে তেওঁক যাঠি মাৰি আক্ৰমণ কৰা নহ'ল হয়। আনপিনে কাচিতৰাক কনচেঙে দৈথাং পৰ্বতত পৰাস্ত কৰে। <ref>Deodhai Assam Buranji, p. 19.</ref> ===ৰাজ্য পতনৰ পৰবৰ্তী পৰিস্থিতি=== চুতীয়া ৰজা নীতিপাল, তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু কাচিতৰা তিনিওৰে মূৰ চন্দগিৰি আৰু দৈথাঙৰ পৰা কাটি আনি শদিয়াত থকা চুহুংমুঙৰ আগত প্ৰস্তুত কৰা হয়। দেওধাই বুৰঞ্জীৰ মতে সাধনীৰ মূৰটো কাটি অনা হৈছিল। ৰজা আৰু পুত্ৰৰ মূৰ কেইটা নচোৱাই পৰ্বতত মুণ্ডামালা বান্ধি শেষত চৰাইদেউৰ শালৰ খটখটিত পোতি থোৱা হয়। অসম বুৰঞ্জী(SM)ৰ মতে আহোম সেনাই সাধনীৰ মৃত শৰীৰৰ পৰা কঁকালত পিন্ধা সোণৰ কঙ্কালি লয় আনি শদিয়াৰ থানলৈ আনিছিল, কিন্তু তাত কিছুমান চুতীয়াই আক্ৰমণ কৰি লাপিত ফাংত্যাং দেওধাই নামৰ এজনক বধ কৰিছিল। Edward Gaitৰ‌ A History of Assamত উল্লেখ কৰা‌ মতে ৰাণীৰ মৃত্যু যাঠী লাগ হৈছিল। GC Baruaৰ Ahom Buranjiত ৰাণীৰ(নাঙ-লুং) বিষয়ে দিয়া আছে যদিও এই অংশৰ অনুবাদ দিয়া হোৱা নাই। অংশটোত "টিং" শব্দৰ উল্লেখ চাই ক'ব পাৰি যে ইয়াতো ৰাণীৰ গাত "যাঠী" লগাৰ কথাই উল্লেখ আছে। "পুৰণি অসম বুৰঞ্জীৰ অনুসৰি কোঁৱৰী কিছুমানক কাটিছিল আৰু কিছুমানক ধৰি আনিছিল<ref>Goswami, Hemchandra,"Purani Assam Buranji, p. 42</ref>। অন্য বুৰঞ্জী সমূহত এই অংশত ৰানী সাধনীৰ(নাঙ-লুং) কথ উল্লেখ কৰা হোৱা নাই। ===চুতীয়া ভূমিৰ বিতৰণ=== শদিয়া ৰাজধানী শাসন কৰিবলৈ ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঁইক তিনিশ সৈনিক দিয়া হৈছিল। শদিয়া আৰু দিহিং অঞ্চলত নতুনকৈ আহোম ৰাজ্যৰ মানুহ আনি থাকিবলৈ দিয়া হয়। ‌চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰদেশ সমূহ ভাল দৰে শাসন কৰিবলৈ বহুতো নতুন পদবী সৃষ্টি কৰা হয়। ১৫২৬ চনত চাওচেং কুঙৰিন (ধনুধৰিয়া গোহাঁই)‌ কনচেঙক থাওমৌঙ মৌঙ-তেও (ভটিয়লীয়া গোহাঁই বা নামনিয়াল সন্দিকৈ<ref>Satsari Buranji, p.62</ref>) পতা হয়। এইজনক হাবুঙ অঞ্চলত ৰখা হয় আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰৰ বিশ্বনাথৰ, লখিমপুৰ আৰু ধেমাজি শাসন কৰিবলৈ দিয়া হয়।‌ একেই বছৰতে থাওমৌঙ বানলুং (বানলুঙীয়া গোহাঁই) খেওখেনক থাওমৌঙ লৌঙ-ক্লং (দিহিঙীয়া গোহাঁই)‌ পতা‌ হয়। সেই‌ সময়ত দিহিং নৈ পাটকাইৰ পৰা ডিগবৈ, দিহিং-পাটকাই অৰণ্য, তিপাম,‌ নাহৰকটীয়া, মৰাণহাট, চেপন, বকতা, চৰগুৱা হৈ ব্ৰক্ষ্মপুত্ৰৰ সমান্তৰাল ভাৱে বৈ গৈ পশ্চিম মাজুলী/বোকাখাত অঞ্চলত ব্ৰক্ষ্মপুত্ৰত পাৰিছিল। এইজন গোহাঁইক দিহিং প্ৰদেশ অৰ্থাৎ মাজুলী, উত্তৰ শিৱসাগৰ, ডিব্ৰুগড় আৰু দক্ষিণ তিনিচুকীয়া লৈকে শাসন‌ কৰিবলৈ দিয়া হয়। সাতসৰী বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা মতে প্ৰথমতে ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঁইক শদিয়াৰ ৰাজ আৰু কিংলুন বুঢ়াগোহাঁইক দিহিং ৰাজ দিয়া হৈছিল।<ref>Satsari Buranji, p.68</ref> ১৫২৬ চনত হোৱা চুতীয়া বিদ্ৰোহৰ ফলত ডিব্ৰুগড়ত নতুন এখন প্ৰদেশ গঠন কৰি ১৫২৭ত চাওলুং চুলিঙক শাসনকৰ্তা হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হয়, যাতে ১৫২৬ৰ দৰে শদিয়া অঞ্চলত পুনৰ বিদ্ৰোহ হ'লে ডিব্ৰু প্ৰদেশৰ সেনাই শদিয়া বাহিনীৰ সহযোগ কৰিব পাৰে। ইয়াৰ উপৰিও একেই‌ সময়তে কিংলুন বুঢ়াগোহাঁইক "থাও-মুঙ-বঙেন" পাতি তিনিচুকীয়া অঞ্চল শাসন(সোণাৰীৰ পৰা লুইতৰ লৈকে) কৰিবলৈ দিয়া হয়।<ref>Ahom Buranji(GC Barua), p.61</ref> একেই বছৰে মুচলমানৰ বৰ উজিৰৰ নেতৃত্বত অহা আক্ৰমণকাৰী সকলক লখিমপুৰ-বিশ্বনাথ অঞ্চলৰ পৰা খেদি ধনুধৰিয়া গোহাঁই চেঙপেমক থাওমুং কটক পাতি লখিমপুৰৰ [[ফুলবাৰী]] অঞ্চল শাসন কৰিবলৈ দিয়া‌ হৈছিল।<ref>Ahom Buranji(GC Barua), p.61</ref> শদিয়াৰ মহং (নগা পাহাৰৰ মহঙতকৈ পৃথক) অঞ্চলৰ লোণৰ খাট ৰক্ষা কৰিবলৈ "থাও-মুঙ-বক্লাঙ" বা‌ হাটখোৱা গোহাঁই নিযুক্ত কৰা হৈছিল। বুৰঞ্জীৰ পৰা জনা যায় যে ১৫২৯ চনত হোৱা চুতীয়া বিদ্ৰোহত দুয়োজন গোহাঁই (ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোঁহাই আৰু কিংলুন বুঢ়াগোহাঁই) একেলগে শদিয়া-তিনিচুকীয়া অঞ্চলতে শাসন কৰি আছিল। একেই বছৰৰে(১৫২৭) শেষৰ পিনে কনচেঙক ভটিয়লীয়া গোহাঁইৰ পৰা নতুন পদবী‌ "চাও-চেঙলুং"‌(ৰাজমন্ত্ৰী) দিয়া হয়<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.61</ref>। পূৰ্বতে ৰাজমন্ত্ৰী পদবীটো বৰগোঁহাই বা বুঢ়াগোহাঁই এজনক দিয়া হৈছিল। ৰাজমন্ত্ৰী পাতি চুহুংমুঙে কনচেঙক দুয়োজন‌ গোহাঁইৰ লগত একেই শাৰিতে ৰাখি সমমৰ্যাদা দিছিল। চুতীয়াৰ বৰপাত্ৰ পদবীটো চুহুংমুঙৰ‌ দিনটো অব্যাহত আছিল। চুক্লেংমুঙ(চুহুংমুঙৰ পুত্ৰ) ৰজাৰ দিনত চুতীয়াৰ বৰপাত্ৰ এজনৰ সমৰ্থন পাই হাবুঙৰ ব্ৰাহ্মণ মুখিয়াল এজনে বিদ্ৰোহ কৰে। ফলত যুদ্ধ এখন হয় য'ত বৰপাত্ৰ জনৰ মৃত্যু হয় আৰু ব্ৰাহ্মণজন বেহাৰলৈ পলাই যায়<ref> সুকুমাৰ মহন্তৰ ঘৰত পোৱা অসম বুৰঞ্জী, ২৫ পৃষ্ঠাত আছে-"সেই সময়ত ৰজা দাই ধৰিলে, বোলে-'চুটিয়া মাৰি ভূঞা বিলাকক মাৰি-কাটি বুপা ৰজায়ে ময়েহে ৰাজ্য লৈছো। বামুণে যে ৰজা‌ হয় চুটিয়াৰ বৰপাত্ৰকনো কিহলৈ থৈছোঁ?' এহি বুলি বৰপাত্ৰক মাৰিলে, বামুণকো ‌মাৰিব চালে, সপুত্ৰবান্ধৱে বেহাৰলৈ পলাই গেʼল। " </ref>। এই বৰপাত্ৰ জন হয়টো পুৰণি চুতীয়া বৰপাত্ৰ জনেই আছিল (ডিব্ৰাৰুগড় ৰণত আত্মসমৰ্পণ কৰিব পাৰে) বা‌ একেই পৰিয়ালৰ লোক আছিল‌‌। তেওঁৰ মৃত্যুৰ পাছতে হয়টো "চাও-চেঙলুং" আৰু "বৰপাত্ৰ" উপাধি দুটা মিলি "বৰপাত্ৰগোঁহাই" হিচাপে জনাজাত হয়।<ref>[https://www.jstor.org/stable/3516963?read-now=1&seq=18#page_scan_tab_contents Guha, Amalendu, ''The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714)'',p. 20,''It appears that the noble designation of Barpatragohain was borrowed from the civil list of Habung where the local ruler, a dependent of the Chutia king, had the title of Vrihatpatra''.]</ref> এই‌ সকলো কথাৰ পৰা সহজে ধৰিব পাৰি যে চুহুংমুঙে পূৰ্বৰ চুতীয়া বিষয়া সকলৰ ঠাইতেই একো একোটা নতুন পদবী গঠন কৰিছিল। চুতীয়া বৰপাত্ৰৰ ঠাইত প্ৰথমতে ভটিয়লীয়া গোহাঁই আৰু পাছলৈ বৰপাত্ৰ গোহাঁই, মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ ঠাইত দিহিঙীয়া গোহাঁই, ডিব্ৰুৰ বুঢ়া বৰুৱাৰ ঠাইত চাওলুং চুলিঙ আৰু শদিয়া-তিনিচুকীয়াত কাচিতৰা বৰুৱা বা ৰজাৰ ঠাইত দুয়ো প্ৰমুখ গোহাঁই। ইয়াৰ পাছত দিহিঙৰ পাৰৰ বকতাত নতুন ৰাজধানী এখন নিৰ্মাণ কৰা হয়।<ref>Ahom Buranji(GC Barua), p.64</ref> ==ৰাজ্যৰ প্ৰশাসনিক আৰু সামৰিক ব্যৱস্থা== ==চুতীয়া ৰাজ্যৰ স্থাপত্য আৰু কীৰ্তিচিহ্ন== ==চুতীয়া ৰাজ্যত পোৱা সম্পদ== চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা কমাৰ, সোণাৰি, কমাৰ, কুমাৰ, কহাৰ, তাতি, খনিকৰ, বাঢ়ৈ, বামুণ, কায়স্থ, গণক, কলিতা, ইত্যাদি বহুতো ভিন্ন ভিন্ন‌‌ বৃক্তিকৰ লোক পোৱা‌ গৈছিল। ইয়াৰ বহুতো লোকক ৰজাই নিজৰ ৰাজধানী লৈ লয় আনে।‌ চুতীয়াৰ বাহিৰে মিচিং‌,‌ দেউৰী, কিছু মৰাণ আৰু কোচ জনগোষ্ঠীৰ লোকো চুতীয়া ৰাজ্যৰ নাগৰিক আছিল। তাৰে চুতীয়া ৰাজ্যৰ মিচিং সকলক "চুতীয়া মিৰি" কোৱা‌ হৈছিল যি‌ সকল আজিৰ দিনৰ বাৰগাম মিচিং যেনে দলে, পেগু, পায়েং, টাইদ, ইত্যাদি। চুতীয়া ৰজাৰ শুকান মাংসৰ ভৰালী জন কোচ লোক আছিল। তিনি হাজাৰ চুতীয়া কমাৰক চুহুংমুঙ ৰজাই যোৰহাট জিলাৰ বছাৰ পিনে আৰু তাৰে উজনি অঞ্চলত বহুৱাইছিল<ref>Sarma, Benudhar, ''Maniram Dewan, p.287</ref>। বন্দী হোৱা লোকৰ পৰা বিভিন্ন "চেতিয়া" খেল/বংশও সৃষ্টি কৰা হয়। ইয়াৰ বাহিৰে শদিয়াত বহুতো সম্পদ যেনে সোণৰ মাইহাং, কেকুৰা দোলা,‌‌ কলাই খাৰ,‌‌ সোণৰ তিনিচুকীয়া সিংহাসন, খাট, ভোগজৰা, বেলা, জাপি, পিকদান, আৰোৱান, দবা, কালি, হিলৈ, বৰটোপ (মিঠাহুলোং),‌ হিলৈ-তোলা চৰা নাও, চুতীয়া ধেনু, বৰধেনু, বাৰু-বৰ্চা, ইত্যাদি পোৱা গৈছিল। বহুতো ঘোৰা, গৰু-মʼহ আৰু হাতীও লাভ কৰা হৈছিল। সম্পদ সমূহ শদিয়াৰ পৰা দিহিং নৈয়ে দি ৰাজধানী‌ লৈ অনা হয় ‌আৰু পাছলৈ চাৰিং অঞ্চলত ৰখা হয়। এখিনি চুতীয়া লোকক চাৰিঙত পাতি নাওবৈচা খেল সৃষ্টি কৰে,‌ য'ৰ পৰা পাছলৈ শেনচোৱা, তাঙোন ধৰা, বচোৱাল বোৱা, ইত্যাদি খেলৰ সৃষ্টি হয়। এই নাওবৈচা সকলে চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা পোৱা চৰানাও চলাই। একেধৰণে এখিনি লোকক লয় হিলৈধাৰী ফৈদ গঠন কৰা হৈছিল। চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰা পাছত আহোম সকলে প্ৰথম বাৰৰ বাবে মিৰি, মিচিমি, আবৰ, দফলা, ইত্যাদি পাহাৰীয়া জাতিৰ সম্পৰ্কত আহে।<ref>Satsari Assam Buranji,p.14, 61</ref> ==ৰজা সকলৰ তালিকা== {|class="wikitable" |+ '''ৰজাৰ তালিকাত''' |- ! # ! বছৰ ! ৰাজত্ব কাল ! নাম ! অন্য নাম |---- | ১. | ১১৮৭ - ১২২০ | ৩৩ ব | বীৰপাল | গয়াপাল |---- | ২. | ১২২০ - ১২৫৫ | ৩৫ ব | [[ৰত্নধ্বজপাল]] | গৌৰীনাৰায়ণ |---- | ৩. | ১২৫৫ - ১২৭০ | ১৫ ব | বিজয়ধ্বজপাল | শিৱনাৰায়ণ |---- | ৪. | ১২৭০ - ১২৮৫ | ১৫ ব | বিক্ৰমধ্বজপাল | জগতনাৰায়ণ |---- | ৫. | ১২৮৫ - ১৩০৫ | ২০ ব | গৌৰধ্বজপাল | প্ৰমত্তনাৰায়ণ |---- | ৬. | ১৩০৫ - ১৩২৫ | ২০ ব | শঙ্খধ্বজপাল | হৰিনাৰায়ণ |---- | ৭. | ১৩২৫ - ১৩৪৩ | ১৮ ব | ময়ূৰধ্বজপাল | গোলোকনাৰায়ণ |---- | ৮. | ১৩৪৩ - ১৩৬০ |১৭ ব | জয়ধ্বজপাল | বজ্ৰনাৰায়ণ |---- | ৯. | ১৩৬০ - ১৩৮০ | ২০ ব | কৰ্মধ্বজপাল | নন্দেশ্বৰ/নন্দিনৃপ |---- | ১০. | ১৩৮০ - ১৪০০ | ২০ ব | সত্যনাৰায়ণ | ৰত্ননাৰায়ণ |---- | ১১. | ১৪০০ - ১৪১৫ | ১৫ ব | লক্ষ্মীনাৰায়ণ | ধৰ্মনাৰায়ণ |---- | ১২. | ১৪১৫ - ১৪৩০ | ১৫ ব | দুৰ্লভনাৰায়ণ | |---- | ১৩. | ১৪৩০- ১৪৪৫ | ১৫ ব | মুক্তধৰ্মনাৰায়ণ | |---- | ১৪. | ১৪৪৫ - ১৪৬৫ | ২০ ব | প্ৰত্যক্ষনাৰায়ণ/প্ৰতাপনাৰায়ণ | |---- | ১৫. | ১৪৬৫ - ১৪৮০ | ১৫ ব | যশনাৰায়ণ | |---- | ১৬. | ১৪৮০- ১৫০০ | ২০ ব | পুৰন্দৰধ্বজপাল | পুৰন্দৰনাৰায়ণ |---- | ১৭. | ১৫০০ - ১৫২২ | ২২ ব | ধৰ্মধ্বজপাল | [[ধীৰনাৰায়ণ]] |---- | ১৮. | ১৫২২ - ১৫২৪ | ২ ব | নীতিপাল/নিত্যপাল | চন্দ্ৰনাৰায়ণ |} ==চুতীয়া ৰাজ্যৰ হিলৈ-বৰতোপৰ প্ৰচলন== হিলৈ-বৰতোপ চুতীয়া ৰাজ্যৰ এক মূল্যৱান উন্নত অস্ত্ৰ আছিল। এই ৰাজ্যৰ হিলৈ-বৰতোপৰ প্ৰচলনৰ কথা বহুতো ঐতিহাসিক তথ্য পোৱা যায়। বুৰঞ্জী সমূহত উল্লেখ কৰা মতে আহোম ৰজাই চুতীয়া ৰাজধানী শদিয়াৰ পৰা আন সম্পদৰ লগতে হিলৈ<ref>Bhuyan, S.K,"Deodhai Assam Buranji", p. 126</ref><ref>Bhuyan, S.K,"Assam Buranji(SM), p.10</ref><ref>হিতেশ্বৰ বৰবৰুৱা, আহোমৰ দিন, p.49</ref> আৰু হিলৈ তোলা চ'ৰানাও উদ্ধাৰ কৰিছিল।<ref>Phukan, Kasinath Tamuli, "Assam Buranji",p.17-18</ref><ref>Bhuyan,S.K,"Satsari Buranji,p.135</ref> মনিৰাম‌ দেৱানৰ লেখনীৰ মতে "মিঠা হুলং" বৰটোপ টো চুতীয়া সকলৰ পৰা লোৱা হৈছিল।<ref>Sharma, Benudhar.''Maniram Dewan, p.289.''</ref> তেওঁ লিখিছে, ''"ওপৰত যিকেইটা তোপৰ নাম দিয়া হৈছে তাৰ ভিতৰত মিঠাহোলোং বোলাবিধ পোন-প্ৰথমতে দিহিঙ্গীয়া ৰজাই চুতীয়া ৰজাৰ পৰা পায়।"'' চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা দিহিঙ্গীয়া ৰজাই ৩০০০ চুতীয়া কমাৰক গোলাঘাট-যোৰহাট জিলাত সংস্থাপিত কৰি বৰটোপ-হিলৈ, ইত্যাদি বনাবলৈ আদেশ দিছিল। মনিৰাম দেৱানে উল্লেখ কৰিছে,‌ {{blockquote|"তেওঁ বিলাকৰ(চুতীয়াৰ) পৰা ভালেমান দোলা, কালী,...,হিলৈ আৰু কলাই খাৰৰ(gunpowder) বাদেও অসংখ্য কমাৰ কাম কৰা মানুহ বন্দী কৰি আনে। ৰজাই তেওঁবিলাকৰ কিছুমানক বচাৰ পিনে আৰু কিছুমানক উজনিৰ পিনে বহুৱালে আৰু কমাৰ শাল পতাই লো-দা-কটাৰী, হিলৈ, বৰতোপ আদি গঢ়িবলৈ আহিলাপাতি যতাই দিলে। তেওঁ বিলাকৰ ভিতৰত কামৰ ভাল-বেয়া চাবলৈ হাজৰিকা, শইকীয়াও পাতি দিলে।‌ দিহিঙ্গীয়া ৰজাৰ দিনৰ পৰাহে অসম ৰাজ্যত(আহোম ৰাজ্যত) কমাৰৰ খেল আৰু ব্যৱসায় চলন্তি হয়। দিহিঙ্গীয়া ৰজাৰ দিনত অসমত ৩০০০ কমাৰ আছিল।"}} [[File:Ahom cannons.jpg|thumb|আহোম যুগৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা উদ্ধাৰ কৰা মিঠাহুলং বৰটোপ]] ইতিহাসবিদ হিতেশ্বৰ বৰবৰুৱাই নিজৰ গ্ৰন্থ "আহোমৰ দিন"ত উল্লেখ কৰা মতে চুহুংমুঙৰ দিনত চুতীয়াৰ পৰা বৰতোপ-হিলৈ অধিকাৰ কৰাৰ পাছৰপৰাহে আহোম ৰজাসকলে অসমত আগ্নেয় অস্ত্ৰ ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ ধৰে।<ref>হিতেশ্বৰ বৰবৰুৱা, আহোমৰ দিন, p.451</ref> চুতীয়াৰ পৰাজয়ৰ পাছত গৌড় ৰাজ্যৰ সেনাই ১৫২৭ আৰু ১৫৩২ত দুবাৰকৈ অসম আক্ৰমণ কৰিছিল। এই যুদ্ধত গৌড় সেনাই হিলৈ-বৰটোপ ব্যৱহাৰ কৰিছিল যদিও আহোম সেনাই কেৱল ধেনু কাঁড় হে ব্যৱহাৰ কৰিছিল। অৱশ্যে এই যুদ্ধতো আহোম সেনাই বহুতো হিলৈ-বৰটোপ উদ্ধাৰ কৰিছিল‌।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji", p. 61-68</ref> ১৫৩৬ চনত নগা বিৰুদ্ধে হোৱা ৰণত প্ৰথম বাৰৰ বাবে আহোম সৈন্যৰ হাতত বৰটোপ থকা কথা উল্লেখ পোৱা যায়।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji", p. 75</ref> তদুপৰি আহোম সেনাই ১৬১৭ চনত মোগলৰ বিৰুদ্ধে হে প্ৰথম বাৰৰ বাবে হিলৈ-বৰটোপ ব্যবহাৰ কৰিব লৈছিল বুলি জনা যায়<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji", p. 75</ref>। নাওবৈচা ফুকনৰ বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা মতে খোৰা ৰজাৰ দিনত(১৫৫২-১৬০৩) প্ৰথম বাৰৰ বাবে চুতীয়া লোকক নিযুক্তি দি হিলৈদাৰী ফৈদ গঠন কৰা হৈছিল।<ref>নাওবৈচা ফুকনৰ বুৰঞ্জী, p.55</ref><ref>The Chutiyas being expert warrior knew the use of matchlocks. After their subjugation, the Chutiyas were, therefore engaged in manufacturing matchlocks and they became prominent in the ''Hiloidhari-Khel'' (guild for manufacturing matchlocks)"{{harvcol|Dutta|1985|p=30}}</ref> হেমকোষ অভিধানত চুতীয়া সকলৰ হিলৈক "চুতীয়া হিলৈ" বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। বৃটিছৰ ১৮৯১ চনৰ লোকপিয়লত "হিলেদাৰী"ৰ বাহিৰেও "চুতীয়া-হিলৈদাৰী" বুলি এটা পৃথক খেল/শ্ৰেণীৰ উল্লেখ কৰা হৈছে। এই সকলে হয়টো ৰণত "চুতীয়া হিলৈ" ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref>[https://books.google.co.in/books?id=YvV-VI_2YRkC&pg=PR67&dq=sutiyahilaidari&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&sa=X&ved=2ahUKEwiiqITCufiRAxXdwTgGHeU5KJcQ6AF6BAgJEAM#v=onepage&q&f=false Census of India 1891, p. 17]</ref> ==চুতীয়া বিদ্ৰোহ== ১৫২৪ চনত চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতন হৈছিল যদিও চুতীয়া সকলৰ মনৰ পৰা স্বাধীনতা আৰু স্বৰাজৰ আশা নাইকিয়া হৈ যোৱা নাছিল। চিৰদিন স্বাধীন হৈ থকা চুতীয়া সকলে বীৰাঙ্গণা ৰাণী সাধনীৰ আত্মোৎসৰ্গৰ কথা সোঁৱৰি পুনৰ জাগ্ৰত হৈ উঠিল আৰু বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰিলে। এই বিদ্ৰোহ ১৫২৭ চনৰ পৰা ১৭০০ শতিকাৰ শেষ ভাগৰ লৈকে চলিছিল। ১৭৭০ দখকৰ মায়ামৰা বিদ্ৰোহে জাতিটোৰ শেষ বিদ্ৰোহ বুলি কব পাৰি যাৰ ফলত সকলো নহলেও এটা অংশয়ে স্বাধীন হৈ নিজৰ ৰাজ্য গঠন কৰিছিল। চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজধানী শদিয়া ধ্বংস হোৱাৰ ফলত বহুতো ৰাজকোঁৱৰ আৰু সম্ভ্ৰান্ত পৰিয়ালৰ লোকে পাহাৰীয়া মিচিং, মিচিমি জাতিৰ লোক সকলৰ মাজত আশ্ৰয় লৈছিল আৰু প্ৰথম বিদ্ৰোহ এই সকল লোকে আৰম্ভ কৰিছিল। এই কথা কোচ ৰজা সকলৰ দৰং ৰাজ বংশাৱলীতো উল্লেখ কৰা হৈছে। <poem>"পূৰ্বে চুটিয়াৰ ৰজা সিঠাৱে আছিল। অন্যায়ে অসম ছল কৰিয়া মাৰিলে॥ যিমতে মাৰিল তাৰ শুনিয়ো কাহিনী। বলে নপাৰিয়া স্বৰ্গী ৰাজা মনে গুণি॥ ৩৬৪ ... তাৰ পুত্ৰ ভাই যত সকলে পলাইল। মিৰি মিচিমিত পশি প্ৰাণক ৰাখিলা॥ চুটিয়াৰ ৰাজাক মাৰিয়া ছলে বলে। লৈলা সেহি ৰাজ্যক অসমে কৌতূহলে॥ ৩৭১</poem> * ১৫২৬ চনৰ বিদ্ৰোহ, শদিয়া চুতীয়া সকলে প্ৰথম বিদ্ৰোহ ১৫২৬ চনৰ ফাগুন মাহত ৰাজধানী শদিয়াত ঘোষণা কৰিছিল, অৰ্থাৎ ৰাজ্য পতনৰ ৩ বছৰৰ পাছত। বিদ্ৰোহ দমন কৰিবলৈ আৰু ফ্ৰাচেংমুং বৰগোহাঁইক সহযোগ কৰিবলৈ দিহিঙীয়া গোহাঁইক পঠিওৱা হৈছিল। যুদ্ধত বিদ্ৰোহী সকলৰ হাতত ফ্ৰাচেংমুং বৰগোহাঁইৰ হাতী প্লাইপাম আৰু দিহিঙীয়া গোহাঁই মৰা পৰিছিল। কিন্তু শেষ পৰ্যায়ত বিদ্ৰোহী সকল পৰাজিত হৈ উভতি যাবলৈ বাধ্য হ'ল। এই বিদ্ৰোহৰ ফলত চুহুংমুঙ ৰজাই বহুতো প্ৰশাসনীয় পৰিবৰ্তন কৰিবলৈ বাধ্য হৈছিল। ১৫২৭ চনৰ জেঠ মাহত, ডিব্ৰুগড় অঞ্চলত নতুন এখন প্ৰদেশ গঠন কৰি তাত চাওলুং চুলিঙক শাসনকৰ্তা হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হৈছিল, যাতে শদিয়া অঞ্চলত পুনৰ বিদ্ৰোহ হ'লে ডিব্ৰু প্ৰদেশৰ সেনাই শদিয়া বাহিনীৰ সহযোগ কৰিব পাৰে। ইয়াৰ উপৰিও কিংলুন বুঢ়াগোহাঁইক "থাও-মুঙ-বঙেন" পাতি পশ্চিম শদিয়া অঞ্চলত (তিনিচুকীয়াৰ সোণাৰিৰ(কাংখাম) পৰা লুহিত নদীৰ গুৰি লৈকে) শাসন কৰিবলৈ দিয়া হ'ল। * ১৫২৯ চনৰ বিদ্ৰোহ, শদিয়া প্ৰথম বিদ্ৰোহৰ দুবছৰ পাছতে ১৫২৯ চনৰ পুহ মাহত শদিয়াৰ চুতীয়া সকলে আকৌ মুৰ দাঙি উঠিলে। এইবাৰ চুহুংমুঙ ৰজাই ফ্ৰাচেংমুঙক সহযোগ কৰিবলৈ চাও চুক্লান (তিপামৰ পৰা) আৰু কিংলুনক সহযোগ কৰিবলৈ চাওলুং চুলিঙক (ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা) পঠিয়ালে। ইয়াৰ পাছত চুহুংমুঙে চুক্লেংমুঙ ৰাজকোঁৱৰক ৰাজধানীত ৰাখি সকলো বিষয়ববীয়াৰ সৈতে নিজে শদিয়া আহি উপস্থিত হয়। লুহিতৰ পাৰত, ডিবাং নৈৰ পাৰত, মাৰানকাও, চন্দনগিৰি পৰ্বত, দৈথাং পৰ্বত, ইত্যাদি বিভিন্ন ঠাইত কেইবাখনো যুদ্ধ হয়। প্ৰথম পৰ্যায়ত বিদ্ৰোহী সকলে চাও চুলিঙক ধৰি নিবলৈ সক্ষম হৈছিল কিন্তু পাছৰ পৰ্যায়ত এৰি দিলে। বহু মাহ যুদ্ধ লগা পাছত শেষত বিদ্ৰোহী সকল পৰাজিত হ'ল। যুদ্ধত লাভ কৰা সকলো ধন আৰু সম্পত্তি ৰজা আৰু মন্ত্ৰী সকলে নিজৰ মাজতে ভাগ কৰি ল'লে আৰু ৰজাই বৰগোহাঁই আৰু বুঢ়াগোহাঁইক শদিয়াত ৰাখি নিজে ৰাজধানী লৈ ঘূৰি গ'ল। * ১৫৪২ চনৰ বিদ্ৰোহ, দিচাং নৈৰ পাৰত চুতীয়া সকলে পুনৰ বাৰ ১৫৪২ চনত ৰজা চুক্লেংমুঙৰ দিনত বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰে কৰিছিল। এইবাৰ ১৫৪২ চনৰ বহাগ মাহত ডিব্ৰুগড় অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলে শিৱসাগৰৰ দিচাং নৈৰ ওচৰত আহোম মন্ত্ৰী চেং-হাননক পৰাস্ত কৰি স্বৰাজ ঘোষণা কৰে। কিন্তু ইয়াৰ পাছতে চুক্লেংমুঙে চাওলুং তিমাক বিদ্ৰোহ দমন কৰিবলৈ পঠিয়াই আৰু দুবছৰ লৈকে পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ বিভিন্ন অঞ্চল ধ্বংস কৰে যাতে চুতীয়া সকলে পুনৰ বিদ্ৰোহ কৰিবলৈ সাহস নকৰে। * ১৫৫০ চনৰ বিদ্ৰোহ, শদিয়া ১৫৫০ চনত শদিয়াখোৱা গোহাঁইৰ মৃত্যুৰ পাছত, কংসপাত্ৰ নামৰ চুতীয়া নায়ক এজনে শদিয়াত বিদ্ৰোহ কৰি নিজকে ৰজা বুলি ঘোষণা কৰিছিল। আহোম ৰাজ্যৰ বহুতো ৰাজকোঁৱৰে তেওঁক সহযোগ কৰিছিল আৰু শদিয়াত উপস্থিত হৈ আহোম ৰজাৰ বিৰুদ্ধে যুদ্ধ কৰিবলৈ সাজু হৈছিল। এই যুদ্ধ ৩ বছৰ লৈকে চলিছিল আৰু শেষত কংসপাত্ৰৰ লগতে বহুতো চুতীয়াই মৃত্যু বৰণ কৰিছিল। ৰাজকোঁৱৰ সকলৰ ভিতৰত কিছুমানৰ মৃত্যু হৈছিল আৰু বাকী থকা সকলক বন্দী বনাই পাছলৈ চাৰিঙত থাকিবলৈ দিয়া হৈছিল। * ১৫৬৫ চনৰ বিদ্ৰোহ, নামৰূপ আৰু খেৰাম ১৫৬৫ চনৰ মাঘ মাহত ডিব্ৰুগড় অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলে বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰি নামৰূপ আৰু খেৰাম(বৰ্তমান ডিব্ৰুগড়ৰৰ খেৰেমীয়া) অঞ্চলৰ আহোম গাঁও সমূহ আক্ৰমণ কৰি লুণ্ঠন কৰিছিল। ৰজাই বিদ্ৰোহ দমন কৰিবলৈ চাওলুং তিপামক পঠিয়াইছিল। বিদ্ৰোহী সকলৰ লগত হোৱা যুদ্ধত চাওলুং তিপামৰ হাতী আহত হৈছিল যাৰ বাবে তেওঁ যুদ্ধ এৰি দিহিং পাৰ হৈ উভতি আহে। ইয়াৰ পাছত বিদ্ৰোহৰ কি পৰিণতি হ'ল গম পোৱা নাযায়। সম্ভৱতঃ পাছলৈ বিদ্ৰোহ দমন কৰা হৈছিল। * ১৫৭২ চনৰ বিদ্ৰোহ, শদিয়া ১৫৭২ চনত পুনৰ বাব চুতীয়া সেনাপতি এজনৰ নেতৃত্বত শদিয়া অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলে মুৰ দাঙি উঠে। বিদ্ৰোহ দমন কৰিবলৈ চাওলুং চাৰিং, চাওফ্ৰাংমুঙ বৰগোহাঁই, শদিয়া খোৱা গোঁহাই, ইত্যাদি বহুতো বিষয়ববীয়াক পঠিওৱা হৈছিল। আহোম সেনাৰ তুলনাত বিদ্ৰোহী সকলৰ সংখ্যা কম থকাৰ বাবে বিদ্ৰোহী সকল কানচাই আৰু পুখুৰীখনা নামৰ অঞ্চল লৈ আতঁৰি আহিছিল আৰু সেই অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলৰ সহযোগত পুনৰ ৰণ কৰিছিল। কিন্তু দুৰ্ভাগ্যবশতঃ বিদ্ৰোহী সকল পৰাজিত হৈছিল। চুতীয়া সেনাপতি, কানচাইৰ মুখিয়াল আৰু অন্য বহুতো চুতীয়া সৈন্যক বন্দী বনাই ৰাজধানী লৈ লয় অনা হৈছিল। * ১৬৬৫ চনৰ বিদ্ৰোহ, উত্তৰ পাৰ ১৬৬৫ চনত আহোম সেনা নগা সকলৰ লগত হোৱা যুদ্ধত ব্যস্ত আছিল। এই সুযোগ লয়, উত্তৰ পাৰৰ লখিমপুৰৰ এখিনি চুতীয়া লোকে মিৰি আৰু দফলা লোকৰ লগত মিলি বিদ্ৰোহ কৰিছিল। কিন্তু বিদ্ৰোহ সফল নহ'ল। * ১৬৭৩ চনৰ বিদ্ৰোহ, উত্তৰ পাৰ ১৬৭৩ চনত ধেমাজি অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলে বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰি ৰূপা(বৰ্তমানৰ ৰূপহী) আৰু ডিমৌ(বৰ্তমানৰ ধেমাজিৰ ডিমৌ) মিৰি সকলে আহোম ৰজাক কৰ হিচাপে দিয়া মাৰ নাও তোলাই লৈ গৈছিল। এই কথা শুনি আহোম ৰজাই চুতীয়া অঞ্চললৈ কটকী পঠিয়াই নাও সমূহ ঘূৰাই দিবলৈ আদেশ কৰিছিল, কিন্তু চুতীয়া সকলে আদেশ নামানিলে। ইয়াৰ পাছত সকলো চুতীয়া দেউলীয়া নামৰ গাঁৱ এখনত একগোট হৈছিল। কটকীৰ খবৰ পাই আহোম ৰজাই তিনিমুখিয়া অঞ্চলত থকা নাৰাই নামৰ চুতীয়া বিদ্ৰোহী নেতা জনক ধৰি আনিবলৈ সৈনিক পঠিয়ালে। ইয়াৰ পাছত ৰজাই শদিয়াখোৱা গোঁহাই আৰু মৰঙ্গীখোৱা গোহাঁইক চেঁচামুখত গড় নিৰ্মাণ কৰি যুদ্ধৰ বাবে সাজু হ'বলৈ আদেশ দিলে। দিহিং নদীৰ পাৰত আন এটা গড় নিৰ্মাণ কৰা হ'ল। তাৰ পাছত আহোম সেনাই দিহিং পাৰ হৈ মাজুলী হৈ চুতীয়া গাঁৱলৈ আগ বাঢ়ি আহিল। চুতীয়া সকলেও হাতত ধেনু-কাড় লয় দেউলীয়া গাঁৱৰ পৰা মিৰি গাঁৱ এখনলৈ আগ বাঢ়ি আহিলে। আহোম ৰজাই পুনৰ চুতীয়া সকলৰ ওচৰলৈ কটকী পঠিয়াইলে। চুতীয়া বৰুৱা জনে অৱশেষত বশ্যতা স্বীকাৰ কৰিলে, কিন্তু নিজৰ গৰু-ছাগলী, হাঁহ-কুকুৰ, ইত্যাদি সকলো হেৰুৱালে। নাৰাই আৰু অন্য চুতীয়া বিদ্ৰোহী নেতা সকলক মদ্যপান কৰোৱাই পুনৰ বিদ্ৰোহ নকৰিবলৈ প্ৰতিজ্ঞা কৰালে। সবল আৰু শক্তিশালী চুতীয়া সৈনিক সকলৰ বন্দী বনোৱা হ'ল আৰু অন্য চুতীয়া সকলক প্ৰতি বছৰে কৰ হিচাপে নাও দিবলৈ আদেশ দিয়া হ'ল। * ১৭৬৯-১৮০৫ চনৰ মায়ামৰা বিদ্ৰোহ মায়ামৰা ধৰ্মীয় চুতীয়া সকলে ১৭৬৯ চনত আহোম ৰাজ্যৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰি ১৭৯১ লৈকে বেংমৰা নামৰ পৃথক ৰাজ্য এখন গঠন কৰিছিল। মায়ামৰা বিদ্ৰোহত ভাগ লোৱা জনগোষ্ঠী সমূহৰ মাজত দ্বিতীয় সৰ্বাধিক লোক চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ আছিল। বেংমৰা ৰাজ্যৰ ৰজা সৰ্বানন্দ সিংহ বীৰপালৰ বংশৰ বুৰুক চুতীয়া ৰাজপৰিয়ালৰ লোক আছিল। হয়তো ১৫২৫ চনত ৰাজ্য হেৰুৱা চুতীয়া ৰাজপৰিয়াল টোৱে সৰুকৈ হ'লেও পুনৰ বাৰ ৰাজ্য ৰাজত্ব কৰিবলৈ সক্ষম হৈছিল। * ১৭৭৫ চনৰ বিদ্ৰোহ, ডিব্ৰু-দিহিং অঞ্চল মায়ামৰা বিদ্ৰোহ হৈ থাকোঁতে ডিব্ৰু-দিহিংৰ মাজৰ অঞ্চলৰ একাংশ চুতীয়াই বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰিছিল। টাই ভাষাৰ "আহোম বুৰঞ্জী" নামৰ গ্ৰন্থত উল্লেখ কৰা মতে পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ সীমান্ত অঞ্চলৰ খামজাং প্ৰদেশৰ পৰা নঙাখাম নামৰ নৰা মুখিয়ালৰ লগত ধৰা সকলে আহি বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰিছিল। এই বিদ্ৰোহত চুতীয়া সকলে নৰা সকলক সহযোগ কৰিছিল। নৰা মুখিয়াল জনে ১৭৭৫ চনত চুতীয়া সকলৰ সহযোগত হাটখোৱা গোহাঁইক পৰাস্ত কৰি নিজকে ডিব্ৰু নৈৰ কাষৰ অঞ্চলৰ ৰজা বুলি ঘোষণা কৰিছিল। ৰজা হৈ নঙাখামে চুতীয়া আৰু বাৰেচিৰিঙীয়া সকলৰ মাজৰ পৰাই ফুকন আৰু বৰুৱা নিযুক্ত কৰিছিল। আহোম ৰজাই নঙাখাম আৰু চুতীয়া সকলৰ বিৰুদ্ধে বুঢ়াগোহাঁইৰ নেতৃত্বত ৪০ হাজাৰ সৈন্য পঠিয়াইছিল। সেনা সকলে আহি ৰঙাগড়াত(বৰ্তমানৰ ডিব্ৰু-চৈখোৱাৰ দক্ষিণত) উপস্থিত হৈছিল। ইয়াত পাছত তেজী আৰু দিহিং নৈৰ পাৰত যুদ্ধ হৈছিল। বিদ্ৰোহী সকল পৰাজিত হৈ আতৰি গৈছিল। নৰা সকলে পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ পাহাৰীয়া অঞ্চলত আশ্ৰয় লয় আৰু চুতীয়া সকলে ধূনাগুৰি নামৰ ঠাই এদখৰত আশ্ৰয় লয়। বহুতো চুতীয়া, বাৰেচিৰিং আৰু নৰা বিদ্ৰোহীক ৰাজধানী ৰংপুৰলৈ লয় অনা হয়। তাৰে কিছুমানক মৃত্যু দণ্ড দিয়া হৈছিল আৰু আন সকলক বন্দী হিচাপে ৰখা হৈছিল।<ref>Barua, G.C, "Ahom Buranji, p. 331-333</ref> ==অসমীয়া সংস্কৃতিত চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰভাব== ==আৰু চাওক== * [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী]] * [[সতী সাধনী]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} * {{cite book | last = Gait | first = Edward | title = A History of Assam | publisher = Thacker, Spink & Co. | date = 1906 | location = Calcutta | url = http://books.google.com/books?id=w-6kr1IyHJkC}} *{{Cite journal|last=Neog|first=Maheswar|title=Light on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh in the Fourteenth and Fifteenth Centuries|date=1977|journal=Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute|volume=58/59|pages=813–820|jstor=41691751|issn=0378-1143}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{অসম বুৰঞ্জী}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ইতিহাস]] [[শ্ৰেণী:চুতীয়া ৰাজ্য]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ সাম্ৰাজ্য আৰু ৰাজ্য]] s9slq58toxne17wb9hlcjryro55ai8p 612119 612117 2026-06-14T12:45:37Z Ananya Taye 28065 /* চুতীয়া-আহোম যুদ্ধ */ 612119 wikitext text/x-wiki {{under construction}} {{Infobox Former Country |native_name = সধয়া/স্বধয়া |conventional_long_name = চুতীয়া সাম্ৰাজ্য |common_name= স্বধয়া, সধয়া |year_start = ১১৮৭ |date_start = |event1 = |date_event1 = |event_end = |year_end = ১৫২৪ |date_end = ৭ বহাগ |p1 = কামৰূপ ৰাজ্য |flag_p1 = Copper Plate Seal of Kamarupa Kings.jpg |s1 = আহোম ৰাজ্য |flag_s1 = |image_flag = |flag_type = |image_map = Chutia kingdom Map.png |image_map_caption = চুতীয়া ৰাজ্যৰ মানচিত্ৰ | image_coat = Chutia royal Insignia.png | coat_alt = ৰাজকীয় প্ৰতীক |capital = [[শদিয়া|সধয়াপুৰ/স্বধয়াপুৰ]] |common_languages = চুতীয়া ভাষা (ৰাজকীয়)</br>[[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] (ৰাজ্যিক) |religion = জনজাতীয় তান্ত্ৰিক (ৰাজকীয় আৰু প্ৰজা)</br> হিন্দু (একাংশ প্ৰজা) |government_type = ৰাজতন্ত্ৰ |leader1 = বীৰপাল/গয়াপাল |year_leader1 = ১১৮৭-১২২০ |leader2 = [[ৰত্নধ্বজপাল]]/গৌৰী নাৰায়ণ |year_leader2 = ১২৩০-১২৬০ |leader3 = ধৰ্মধ্বজপাল/[[ধীৰনাৰায়ণ]] |year_leader3 = ১৫২০-১৫২২ |leader4 = নীতিপাল/চন্দ্ৰ নাৰায়ণ(অন্তিম) |year_leader4 = ১৫২২-১৫২৪ |title_leader = সধেয়াধিপতি (নাৰায়ণ/পাল) |legislature = |today = [[অসম]], [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]], [[ভাৰত]] |}} '''চুতীয়া ৰাজ্য''' ({{lang-en|Sutiya kingdom}}) আছিল ত্ৰয়োদশ শতিকাত [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ]]ৰ উত্তৰ পাৰে দিকাৰাই নদী<ref>Acharya,N.N.,"The history of Medieval Assam",p.232</ref><ref>William Robinson, "A descriptive account of Assam",p.323.</ref><ref>Dutta, Sristidhar, "The Mataks and their kingdom,p.28</ref> আৰু দক্ষিণ পাৰে [[দিচাং নদী]]ৰ মাজত গঠন হোৱা এক বিশাল সাম্ৰাজ্য<ref name="চুতীয়া ৰাজ্য">{{cite web | url=https://books.google.co.in/books?id=MdjO3XVk0MAC&pg=PA84&dq=chutia+kingdom+disang&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&sa=X&ved=2ahUKEwiKlpXszLqUAxWgUGwGHemuBhUQ6AF6BAgNEAM#v=onepage&q=chutia%20kingdom%20disang&f=false Pathak, Guptajit, Assam's History and it's Graphics, p.84}}</ref>। এই ৰাজ্য বৰ্তমানৰ [[অসম]]ৰ [[ডিব্ৰুগড় জিলা|ডিব্ৰুগড়]], [[লখিমপুৰ জিলা|লখিমপুৰ]], [[ধেমাজি জিলা|ধেমাজি]], [[তিনিচুকীয়া জিলা|তিনিচুকীয়া]], [[বিশ্বনাথ জিলা|বিশ্বনাথ]], [[মাজুলী জিলা|মাজুলী]] জিলাকে ধৰি‌ [[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ এটা অংশ আৰু [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ ভৈয়াম আৰু দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত বিয়পি আছিল। ইতিহাসবিদ সকলৰ মতে উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ মধ্যযুগৰ সকলো ৰাজ্যৰ ভিতৰত চুতীয়া ৰাজ্যখনে আটাইতকৈ উন্নত আৰু প্ৰগতিশীল ৰাজ্য আছিল।<ref>Guha, Amalendu (December 1983), "The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714)", p.5, "The period from the 13th to the 16th century saw the emergence and development of a large number of tribal political formations in north-east India. The Chutiya, the Tai-Ahom, the Koch, the Dimasa (Kachari), the Tripuri, the Meithei (Manipuri), the Khasi (Khyriem) and the Pamar (Jaintia)—all these tribes crystallised into rudimentary state formations by the 15th century. The most developed of the tribes in the 15th century were the Chutiyas."</ref> [[কামৰূপ ৰাজ্য|কামৰূপৰ]] ৰজা সকলৰ দৰে চুতীয়া ৰজা সকলৰো প্ৰত্যেকখন তামৰ ফলিত [[গনেশ|গনেশৰ]] নামেৰে আৰম্ভ কৰা হৈছে।<ref>Sharma, Mukunda Madhava, ''Inscriptions of Ancient Assam'',p.287,"It might be presumed that the elephant mark of the seals of the earlier Kamrupa kings has been very conveniently converted into the figure of Ganesha. But this conversion assumes a greater significance when we find that some 43 years later the Tezpur plates of Vallabha begins with a mangala verse addressed to Ganesa and the Dhenukhana CP inscription of 1392 and the Ghilamora CP inscription of 1401 also begin with salutations to Ganesa."</ref> ১১৮৭ চনত বীৰপালে শদিয়াক ৰাজধানী পাতি উত্তৰ-পূব অসম আৰু অৰুণাচলৰ কিছু অঞ্চল লয় চুতীয়া ৰাজ্য স্থাপন কৰিছিল। তেওঁৰ পুত্ৰ গৌৰী নাৰায়ণে সকলো চুতীয়াক একত্ৰিত কৰি এখন বৃহৎ ৰাজ্য গঠন কৰিছিল। উজনি অসমৰ শিৱসাগৰ(দক্ষিণ পাৰ) আৰু বিশ্বনাথ(উত্তৰ পাৰ) জিলাৰ পৰা আৰম্ভ কৰি পূব দিশত অৰুণাচলৰ পাহাৰৰ লৈকে এসময়ত চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত আছিল। ইয়াৰ পিছত প্ৰায় সোতৰজন ৰজাই এই সাম্ৰাজ্য চলাইছিল। [[কামৰূপ ৰাজ্য]] ধ্বংস হোৱাৰ লগে লগে অসমৰ উত্তৰ-পূবত চুতীয়াসকল, পশ্চিম দিশে বাৰভূঞা আৰু কমতা ৰাজ্য ক্ষমতালৈ আহিছিল<ref name="চুতীয়া ৰজা">{{cite web | url=http://www.historyfiles.co.uk/KingListsFarEast/IndiaChutiyas.htm | title=চুতীয়া ৰজা | accessdate=August 11, 2012}}</ref>। ১৪ শতিকাৰ শেষৰ ফালে চুতীয়া ৰজা সত্যনাৰায়ণে কামৰূপ আক্ৰমণ কৰা মুচলমান সকলক (সম্ভৱতঃ ১৩৮৯ত কামৰূপ দখল কৰা ঘিয়াছুদ্দিন শাহ) পৰাস্ত কৰি [[কমতা ৰাজ্য|কমতাপুৰত]] ৰজা হৈছিল আৰু কামৰূপ ৰাজ্যৰ পতনৰ পাছত পোণপ্ৰথমবাৰৰ বাবে [[শদিয়া]]ৰ পৰা [[বংগ|উত্তৰ বংগ]]ৰ [[কৰতোৱা নদী|কৰতয়া]] নৈ লৈকে এখন বৃহৎ [[কামৰূপ ৰাজ্য|বৰ-কামৰূপ]] ৰাজ্য গঠন কৰিছিল<ref>"The eastern region, whether it is called Sadhaya or Svadhaya as in the plates or Sadhiya or Sadiya as in Assamese chronicles and the western region of Kamatapura seems to be politically connected and the same Satyanarayana/Ratnanarayana might have held sway over both regions"{{harvcol|Neog|1977|p=818}}</ref> অসমৰ স্থানীয় জনজাতিসকলৰ মাজত চুতীয়াসকল অন্যতম। চুতীয়া সকল কছাৰী গোষ্ঠীৰ লোক আছিল আৰু এটা সময়ত তিব্বত-বাৰ্মীজ ভাষা ব্যৱহাৰ কৰিছিল। চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজকীয় তথা ধৰ্মীয় ভাষা বৰ্তমানৰ [[দেউৰী ভাষা]]। বৃটিছৰ দিনত এই ভাষাক ''দেউৰী-চুতীয়া'' ভাষা বুলি কোৱা হৈছিল। সাম্প্ৰতিক কালত, চুতীয়াসকলে [[অসমীয়া ভাষা]] ব্যৱহাৰ কৰে।‌ ==চুতীয়া ৰাজ্যৰ অঞ্চল সমূহ== ===ৰাজধানী অঞ্চল=== [[File:Brick with king Pratyakshnarayan's name.jpg|thumb|ভীষ্মক নগৰ আৰু শদিয়াৰ পদুম পুখুৰীত উদ্ধাৰ হোৱা নৃপতি শ্ৰী শ্ৰী প্ৰত্যক্ষ নাৰায়ৰণ নাম খোদিত থকা ইটা। এই ৰজা জনৰ নাম ঘিলামৰাত উদ্ধাৰ হোৱা সধয়াধিপতি সত্যনাৰায়ণৰ ফলিতো উল্লেখ কৰা আছে।]] চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰাণকেন্দ্ৰ আৰু ৰাজধানী আছিল শদিয়া বা সধয়াপুৰ। চুতীয়া ৰজা সকলে নিজকে সধয়াপুৰেশ্বৰ বা সধয়াধিপতি বুলি চিনাকি দিছিল। <ref>Shin, Jae-eun, Descending from Demons, Ascending to Kshatriyas, p.5.</ref> শদিয়াৰ কীৰ্তিচিহ্ন সমূহতো চুতীয়া ৰজাৰ নাম খোদিত আছে। এতিয়ালৈকে শদিয়া অঞ্চলত চুতীয়া যুগৰ তিনিখন নগৰ চিনাক্ত কৰা হৈছে: ভৈয়ামৰ বৰ-নগৰ আৰু দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলৰ ৰূক্মীনী নগৰ (সম্ভৱতঃ বুৰঞ্জীৰ চন্দনগিৰি) আৰু ভীষ্মক নগৰ (সম্ভৱতঃ বুৰঞ্জীৰ থাঙগিৰি)। তাৰেই ভীষ্মক নগৰ আৰু ৰুক্মিণী নগৰৰ ইটাত চুতীয়া ৰজা লক্ষ্মীনাৰায়ণ আৰু প্ৰত্যক্ষ নাৰায়ণৰ নাম খোদিত আছে<ref>Neog, Maheswar, Lights on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh, p.814</ref>। তাম্ৰেশ্বৰী শালৰ ইটাৰ দেৱালখন চুতীয়া ৰজা মুক্ত-ধৰ্মনাৰায়ণে নিৰ্মাণ কৰাইছিল <ref>A Sircar, D.C, Journal of Ancient Indian History, p. 21</ref>। ===উত্তৰ কূলৰ অঞ্চল=== ব্ৰক্ষ্মপুত্ৰৰৰ উত্তৰ পাৰৰ সীমাৰ কথা বুৰঞ্জী সমূহত পোনপটীয়াকৈ উল্লেখ পোৱা নাযায়। তথাপিটো ঐতিহাসিক তথ্যৰ অনুসৰি ইতিহাসবিদ সকলে চুতীয়া ৰাজ্য ভৰালী বা দিকৰাই নৈ লৈকে বিস্তৃত আছিল বুলি মত প্ৰকাশ কৰে।<ref>Acharya,N.N.,"The history of Medieval Assam",p.232</ref><ref>William Robinson, "A descriptive account of Assam",p.323.</ref><ref>Dutta, Sristidhar, "The Mataks and their kingdom,p.28</ref> বুৰঞ্জী সমূহত উল্লেখ কৰা আছে যে চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰা পাছত আহোম ৰজা চুহুংমুঙে ভৰালী‌ নৈ পাৰ হৈ ৰাউতা-তেমনীৰ (আজিৰ দিনৰ দৰং-নগাঁৱৰ অঞ্চল) ভূঞা সকলক বস কৰিছিল<ref>According to ''Purani Assam Buranji'', p.27. the twelve Bara Bhuyans of Rowta-Temani (mid-Assam, on either banks of the Brahmaputra) namely Utai, Tamai, Rai, Sakai, Kausika, Uzir, Laskar, Comdar, Sanatana, Keho, Rambhat and Bhakat with four sub-Bhuyans each, were transported and settled in various places of Uttara-kula (Biswanath, Lakhimpur districts). The Lacam Kalita Bhuyan family was placed at Bahbari(Lakhimpur), while one of them was settled on the river Sonari(Dhakuakhana), and another on the hills. As per ''Satsari Buranji'', p.16, Suhungmung suppressed the Baro-Bhuyans in Rowta. The people of the region were placed under the leadership of the Baro-Bhuyans and re-settled at different places of the kingdom.</ref>। ১৫২৭-২৯ চনত হোৱা বাৰ-ভুঞা অভিজানৰ আগতে এই অঞ্চলত শাসন কৰিবলৈ প্ৰথমতে কনচেং ধনুধৰিয়া গোহাঁইক ভটিয়লিয়া গোহাঁই বা নামনিয়াল সন্দিকৈ হিচাপে নিযুক্তি দিয়ে (১৫২৬ চনত) আৰু পাছলৈ‌ পুৰ্বৰ চুতীয়া বৰপাত্ৰ পদবীৰ অনুকৰণ কৰি বৰপাত্ৰ গোহাঁই পদবী দিয়ে (১৫২৭ চনত)। ১৫২৭ চনৰ আগ ভাগত বৰপাত্ৰগোহাঁইক সহযোগ কৰিবলৈ চেঙপেম ধনুধৰিয়া‌ গোহাঁইক থাওমুঙ কটক পাতি লখিমপুৰৰ [[ফুলবাৰী]]ত থাকিবলৈ দিয়া হৈছিল। গতিকে ইয়াৰ পৰা বুজিব পাৰি যে ভৰালী নদীৰ লৈকে চুতীয়া ৰাজ্য বিয়পি আছিল। ৰজা সত্যনাৰায়ণৰ দিনত বা‌ তাৰো পাছৰ লৈকে এই পশ্চিম সীমা কমতাপুৰৰ লৈকে পাইছিল গৈ। * [[লখিমপুৰ জিলা]]: বৰ্তমান লখিমপুৰৰ সোৱনশিৰি অঞ্চলতো চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল। চুতীয়া ৰজা সকলে সোৱণশিৰিৰ দুয়োপাৰে ব্ৰাহ্মণক ভূমিদান কৰিছিল। এই অঞ্চল পুৰণি কালত হাবুং বুলি জনা গৈছিল। ১৮ শতিকাত আহোম ৰাজ্য ভ্ৰমণ কৰা বৃটিছ বিষয়া ৱেডৰ মতে, [[সোৱণশিৰি নদী]] আৰু [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]]ৰ মিলন হোৱা অঞ্চলতো হাবুঙৰ অন্তগৰ্ত আছিল।<ref>Wade, J.P, ''An Account of Assam: Rivers of Assam'',p.16.</ref> শদিয়াৰ চেপাখোৱা তামৰ ফলিত উল্লেখ থকাৰ মতে চুতীয়া ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ আদেশত ১৪২৮ চনত হাবুঙাধিপতি বৃহৎ পাত্ৰয়েই ব্ৰাক্ষ্মণক ভূমিদান কৰিছিল<ref>Neog, Maheswar, Lights on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh, p.818.</ref><ref>Guha, Amalendu, Pre-Ahom Roots and the Medieval State in Assam: A Reply, p. 73, “Habung was a Chutiya dependency; that still earlier it was an autonomous principality of Brahmins; and that the latter's origins could be traced back to a circa 10th-century copper-plate and grant issued by king Ratnapala”.</ref>। চুতীয়া ৰজা লক্ষ্মীনাৰায়ণে ১৪০২ চনত সোৱণশিৰিৰ পশ্চিম দিশত(বৰ্তমান লক্ষিমপুৰ নগৰৰ ওচৰত) আৰু ১৩৯২ চনত সত্যনাৰায়ণ ৰজাই ধৱলী(বগীনদী) নৈৰ পাৰত ব্ৰাহ্মণক ভূমি দান কৰিছিল<ref>Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.583</ref>। ১৫২২ চনত ধীৰনাৰায়ণ ৰজাই ঢকুৱাখনাত ব্ৰাহ্মণক ভূমি দান কৰিছিল<ref>Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.590</ref>। বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা মতে সোৱণশিৰি পশ্চিম পিনৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত ১৬৭২ চনত দফলা জনজাতিৰ লোকে আক্ৰমণ কৰি মানুহ ধৰি নিছিল। মানুহ খিনিক মুক্ত কৰাই আনিবলৈ ৰজাই বৰবৰুৱাৰ লগতে চুতীয়া হাজৰিকা আৰু চুতীয়া কাঁড়ী বৰুৱাক পঠিয়াইছিল। এই কথাৰ পৰা ধৰিব পৰা যায় যে চুতীয়া সকলৰ বসতি লক্ষিমপুৰৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলৰ লৈকে আছিল।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji, p.220</ref><ref>Barbarua, Hiteswar, "Ahomar Din", p.190</ref> বুৰঞ্জীৰ আন এটা খণ্ডত উল্লেখ কৰা হৈছে যে ডিক্ৰং অঞ্চলৰ‌ মিৰি লোক সকল এটা সময়ত চুতীয়া ৰজাৰ "হাতী-ঘাহী" লোক আছিল আৰু চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ পাছত এই সকলে আহোম ৰজাক বছৰি কৰ-ভাৰ দিছিল। গতিকে ইয়াৰ পৰা ধৰিব পৰা যায় যে এই অঞ্চলো এসয়মত চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল।<ref name= "devi">{{cite book |last1=Devi|first1=Lakshmi|title=Ahom-tribal Relations: A Political Study|date=1968|pages=202–203|url=https://books.google.com/books?id=BVdXAAAAMAAJ|publisher=Assam Book Depot, [Calcutta], Gauhati|OCLC=578753}}</ref> এই সকলো কথাৰ পৰা জনা যায় যে বৰ্তমানৰ লখিমপুৰ জিলাখন সম্পূৰ্ণ ভাবে চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত আছিল। * [[ধেমাজি জিলা]]: ধেমাজি জিলাৰ চিচিবৰগাঁও-বৰদলনি অঞ্চলত বহুতো পুৰণি চুতীয়া যুগৰ ধ্বংসাৱশেষ দেখিবলৈ পোৱা যায়<ref>Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.439</ref>। জোনাইৰ ৰজাখনা অঞ্চলত ১৩-১৪ শতিকাৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ ইটাৰ দুৰ্গৰ অৱশেষ পোৱা গৈছিল<ref>Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.441; Indian Archaeology 1986-87, p. 22</ref>। সোৱণশিৰি আৰু চিয়াং নৈৰ মাজত বসবাস কৰা মিচিং লোক সকলক আহোম ৰজা চুহুংমুঙৰ দিনত "চুতীয়া-মিৰি" বুলি উল্লেখ কৰিছিল কাৰণ এই সকল চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰজা আছিল।<ref name= "devi"></ref> * [[বিশ্বনাথ জিলা]]: বিশ্বনাথ জিলা যে চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত আছিল, সেই কথা চুতীয়া যুগৰ কীৰ্তিচিহ্ন সমূহৰ পৰা পুহৰলৈ আহে। চুতীয়া যুগৰ খনিকৰ সকলে কিবা উল্লেখযোগ্য কীৰ্তিচিহ্ন নিৰ্মাণ কৰিলে এক বিশেষ ধৰণৰ চিহ্ন কিছুমান ব্যৱহাৰ কৰিছিল। বিশ্বনাথ জিলাৰ অৰুণাচল সীমান্তৰ ১৩-১৫ শতিকাৰ মাজত নিৰ্মিত ৰামঘাট দুৰ্গ (বুঢ়ৈ নৈৰ কাষত), নক্সাপৰ্বত দুৰ্গ(বৰগং নৈৰ কাষত), বালিজানৰ দুৰ্গ আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ পাৰৰ উমাতুমনি দ্বিপ তাৰে প্ৰমাণ। এই সকলো অঞ্চলত দেখা পোৱা হুবহু একেই খনিকৰ চিহ্ন শদিয়াৰ তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ, বুঢ়াবুঢ়ী শাল, ইটা পুখুৰী, ইত্যাদি জেগাত দেখিবলৈ পোৱা গৈছে। উল্লেখযোগ্য যে তাম্ৰেশ্বৰীৰ যিখন শিল-ইটাৰ দেৱালত এই চিহ্ন সমূহ খোদিত আছিল, সেই খন চুতীয়া ৰজা মুক্তধৰ্মনাৰায়ণে ১৪৪২ চনত নিৰ্মাণ কৰিছিল।<ref>A Sircar, D.C, Journal of Ancient Indian History, p. 21; Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.589; Journal of the Asiatic Soceity of Bengal, 1848, p.467</ref> জনা মতে নক্সাপৰ্বত (১৪০০-১৫০০ খ্ৰীষ্টাব্দ)<ref>Tada, Tage, Archaeological remains of Arunachal Pradesh up to 16th century, p.183</ref> আৰু বুঢ়ৈ দুৰ্গ<ref> Barua, Kanaklal, Early History of Kamrupa, p.271</ref> প্ৰায় একে যুগৰে সৃষ্টি হয়। শদিয়াৰ ৰুক্মিণীনগৰ, গম্চি দূৰ্গ আৰু ভীষ্মক নগৰৰ দৰে বালিজান আৰু নক্সা পৰ্বত দুৰ্গতো শিল ইটাৰ ঘৰৰ ভেটি পোৱা গৈছে। নক্সা পৰ্বত, ইটা দুৰ্গ আৰু ৰামঘাট দুৰ্গৰ শিলৰ ভেটিৰ ওপৰত ইটা ব্যৱহাৰ কৰা শৈলী ৰুক্মিণী নগৰ, তাম্ৰেশ্বৰীৰ সীমাৰ দেৱাল আৰু শদিয়াৰ বৰনগৰৰ পুখুৰীত দেখা গৈছে। এই সমূহ তথ্যৰ ভিথিত কনকলাল বৰুৱা আৰু মহেশ্বৰ নেওগ লেখীয়া বিশিষ্ট ইতিহাস বিধে চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰিসীমা বিশ্বনাথ জিলা লৈকে থকা কথা স্বীকাৰ কৰিছে।<ref> Barua, Kanaklal, Early History of Kamrupa, p.271-272, "The probability is that these ruins are the traces of a Hindu or Hinduised dynasty of local rulers who ruled over a kingdom to the north of Brahmaputra and extending from the Burai river on the west to Sadiya on the east. The dynasty is evidently the line of Chutia kings who assumed the surname Pala."</ref><ref>Neog, Maheswar, "Lights on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh", p. 218, "If architectural continuity is admitted between the fortifications in the Sadiya region and the Burai river ruin site, it would be possible to believe that the kingdom of these rulers(Chutia) extended as far as the outer limit of Darrang district, in the western most extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutias in the early part of the sixteenth century."</ref> ইয়াৰ ওপৰিও জনা যায় যে চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰা পাছতেই (অৰ্থাৎ ১৫২৫ চনতে) আহোম ৰজাই উত্তৰ পাৰৰ শদিয়া, ভাটি অঞ্চল (বিশ্বনাথ), হাবুং(লখিমপুৰ) আৰু বানলুং(ধেমাজি) অঞ্চল শাসন কৰিবলৈ নতুনকৈ পদবী সৃষ্টি কৰিছিল<ref>Barua, Gopal Chandra, Ahom Buranji, p.59-61; Gait, Edward, A history of Assam, p. 86</ref>। গতিকে এই সমূহ অঞ্চল চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল বুলি গ'ম পোৱা যায়। ===দক্ষিণ কূলৰ অঞ্চল=== চুতীয়া ৰাজ্যৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ নৈৰ দক্ষিণ পাৰৰ সীমা দিহিং নৈ আছিল। এই কথা বুৰঞ্জী সমূহত স্পষ্টকৈ উল্লেখ পোৱা যায়।<ref>Assam Buranji(SM), p.9</ref><ref>Bhuyan, S.K., Satsari Buranji, p.56</ref> সেই সময়ত মাজুলী দ্বীপ সৃষ্টি হোৱা নাছিল আৰু দিহিং নৈ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ কাষে কাষে বৈ গৈ বৰ্তমান মাজুলীৰ পশ্চিমত লগ হৈছিল। বুৰঞ্জী সমূহৰ পৰা জনা যায় যে আহোম ৰাজ্যৰ ৰাজধানী চাৰাগুৱা আৰু বকতা<ref>Ahmed, Nasir, Assam-Bengal Trade in the Medieval Period: A Numismatic Perspective, p.170, "they made Bakata(on the banks of Dihing) their capital in the reign of their king Suhungmung Svarga Narayan."; Guha, Amalendu, The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714), p.19.</ref> দিহিং নৈৰ পাৰত অৱস্থিত আছিল। গতিকে এই সকলো কথাৰ পৰা ধৰিব পাৰি যে বৰ্তমানৰ শিৱসাগৰ অঞ্চলৰো এটা অংশ চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল। ১৫২২ চনত দিহিং মুখৰ যুদ্ধত নীতিপালৰ সৈন্য বাহিনীক পৰাস্ত কৰি আহোম সেণা চুতীয়া ৰাজ্যত প্ৰবেশ কৰিছিল। চুহুংমুঙৰ সৈন্যয়ে চুতীয়া নৌ সেনাক খেদি ব্ৰক্ষ্মপুত্ৰয়ে দি উজাই আহি ডিব্ৰুমুখত গড় নিৰ্মাণ কৰিছিল। ডিব্ৰু মুখ, চেচামুখ, লাৰুপাৰা আৰু সোণাৰীত (তিনিচুকীয়া) পুণৰ ৰণ হৈছিল। গতিকে এই সকলো অঞ্চলতে চুতীয়া সকলৰ বসতি আছিল বুলি ক’ব পৰা যায়। দক্ষিণ সীমান্তত এলেকা তিপাম-নামৰূপ-বৰহাট অঞ্চল আছিল। [[File:Stone inscription of Chutia king Muktadharmanarayana.jpg|thumb|চুতীয়া ৰজা মুক্তধৰ্মনাৰায়ণৰ ১৪৪২ চনৰ শিলৰ লিপি]] * [[মাজুলী জিলা]]: বৰ্তমানৰ মাজুলী জিলাখন পূৰ্বতে দিহিং অঞ্চল আছিল। এই‌ মাজুলী জিলাৰ পুব পিনৰ দিহিং নৈৰ মাছক লয় হোৱা বিবাদৰ পৰাই চুতীয়া-আহোমৰ যুদ্ধৰ পাতনি মেলে।‌ ধীৰনাৰায়ণ ৰজাই মাজুলীৰ দিহিং মুখ, চেৰুৱাকতা আৰু চিৰা-আটি অঞ্চলত আহোমৰ লগত যুদ্ধ কৰে। শেষত ১৫২৩ চনত আহোম ৰজা চুহুংমুঙে এই অঞ্চল চুতীয়াৰ পৰা দখল কৰে। * [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]: বৰ্তমানৰ ডিব্ৰুগড় জিলাৰ প্ৰায় ভাগ ভূমি সেই সময়ত দিহিং নৈৰ উত্তৰত আছিল। বুৰঞ্জী সমূহৰ পৰা জনা যায় হে দিহিঙৰ আহোম ৰাজ্যৰ সীমাৰ ওচৰতো চুতীয়া লোকৰ বসতি আছিল। আহোমৰ চোম-চিৰিং, খাতোৱাল চেতিয়া, চাংচাই, ইত্যাদি বংশৰ ওপৰি পুৰুষ সকলক‌ চুকাফাই‌ ওচৰৰ চুতীয়া গাঁও মাৰি অনা লোক। আহোম ৰজা চুতুফাকো চাফ্ৰাই নৈৰ ওচৰত চুতীয়া লোক এইখিনিয়ে বধ কৰিছিল।‌ ১৫২৩ চনত চুতীয়া ৰাজ্যৰ ডিব্ৰু অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰি আহোম সেনাই গড় সাজিছিল। চুতীয়া ৰাজ্য দখৰ‌ কৰাৰ পাছত ১৫২৬ চনত দিহিঙীয়া গোহাঁই পদবী সৃষ্টি কৰা হয়। চুতীয়া বিদ্ৰোহৰ ফলত ডিব্ৰুগড়ত নতুন এখন প্ৰদেশ(''মৌঙ-তিফাও'') গঠন কৰি ১৫২৭ত চাওলুং চুলিঙক শাসনকৰ্তা হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হয়। Thermo luminescence (TL) পদ্ধতিৰে ডিব্ৰুগড়ৰ মৌৰামৰা দৌলৰ ওপৰত কৰা datingৰ অনুসৰি ইটাৰ দৌলটো ১৩-১৪ শতিকাৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ দিনত নিৰ্মিত<ref>Saikia, R.R,"Chronological and Archaeometric Evaluation of Bricks from Archaeological Sites of Upper Assam, Northeast India: Estimation of the Firing Temperature and Civilization History", p.17</ref>। গতিকে এই সকলো তথ্যৰ ভিত্তিত গম পোৱা যায় যে প্ৰায় গোটেই খন ডিব্ৰুগড় জিলাই চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল। * [[তিনিচুকীয়া জিলা]]: তিনিচুকীয়া জিলাৰ অধিকাংশ ভূমি চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত আছিল যদিও পূব দিশৰ এটা অংশ মৰাণ মুখিয়াল আৰু আহোম ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল। চুতীয়া ৰাজ্য দিহিং নৈৰ পশ্চিম পাৰে বিস্তৃত আছিল বুলি জনা যায়। সেই সময়ত দিহিং নৈ বৰ্তমানৰ সুতিতকৈ কেই কিলোমিটাৰমান পশ্চিমলৈ বৈ গৈছিল। পেঙেৰী, ডিগবৈ, জয়পুৰ, তিপাম, ইত্যাদি অঞ্চল দিহিঙৰ পূবত আছিল। এই অঞ্চল সমূহ বৃটিছৰ দিনৰ লৈকে হাবি অৰণ্যৰে ভৰি আছিল য'ত মৰাণ লোক সকলে হাবি কাটি ঝুম খেতি কৰিছিল আৰু সময়ে সময়ে আহোম ৰজা সকলক অৰণ্যৰ সামগ্ৰী যোগান ধৰিছিল। তিনিচুকীয়াৰ শদিয়া সেই সময়ত "সধয়াপুৰ" বুলি জনাজাত আছিল আৰু সধয়া বা চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজধানী আছিল। আহোম বুৰঞ্জীৰ মতে শদিয়াৰ দক্ষিণৰ অঞ্চলতো চুতীয়া সেনাপতি বুঢ়া বৰুৱা (আহোম ভাষাত "থাওমান") বোলা এজনে শাসন কৰিছিল যিজনে‌ আহোমৰ বিৰুদ্ধে ১৫২৩ চনৰ ডিব্ৰুগড় ৰণত ভাগ লৈছিল। ১৫২৪ত চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতন হয় আৰু তিনিচুকীয়া জিলাৰ সমগ্ৰ ভূমি আহোম ৰাজ্যৰ অধীনলৈ আহে। আহোমৰ শদিয়া খোৱা গোহাঁয়ে (আহোম ভাষাত "থাওমুঙ বʼঙেন") শদিয়া অঞ্চল শাসন কৰিবলৈ লয়। শদিয়াৰ দক্ষিণৰ বৰডোমছা অঞ্চলত আহোমৰ হাটখোৱা গোহাঁই (আহোম ভাষাত "থাওমুঙ বʼক্লাং") বিষয়াই লোণৰ হাটৰ অধিকাৰী হয়। * [[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ-]][[চৰাইদেউ জিলা]]: যিহেতু দিহিং নৈ চুতীয়া ৰাজ্যৰ দক্ষিণ পাৰৰ সীমা আছিল,‌ সেই সময়ৰ দিহিং নৈৰ সুঁতিৰ উত্তৰ পাৰৰ ভূমি‌ চুতীয়া ৰাজ্যতে আছিল। সেই অঞ্চলত আজিৰ দিনৰ শিৱসাগৰ আৰু চৰাইদেউ জিলাৰ উত্তৰ অংশ অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। বুৰঞ্জী সমূহৰ পৰা জনা যায় যে চুতীয়া ৰজা এজনে আহোম ৰজা‌ চুতুফাক নাওখেল চাবলৈ চাফ্ৰাই নৈ লৈ আমন্ত্ৰিত কৰিছিল, গতিকে চাফ্ৰাই নৈ অঞ্চলতো হয়টো দুয়ো ৰাজ্যৰ সীমান্ত অঞ্চল আছিল। চাফ্ৰাই নৈ বৰ্তমান চৰাইদেউ জিলাৰ উত্তৰ অংশত অৱস্থিত। ===অৰুণাচলৰ ভয়াম আৰু পাহাৰীয়া অঞ্চল=== অৰুণাচল প্ৰদেশৰ প্ৰায়ভাগ ভৈয়াম আৰু দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলে চুতীয়া ৰাজ্যৰ অংশ আছিল। ৰাজধানী শদিয়াৰ অধিকাংশ ভূমি আজিৰ দিনৰ অৰুনাচল প্ৰদেশত। অৰুণাচলৰ ৰাজধানী ইটানগৰৰ [[ইটা দুৰ্গ]] চুতীয়া ৰাজ্যৰ দিনতে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। [[পূব ছিয়াং জিলা]]ৰ গমচি দূৰ্গ, দিবাং উপত্যকা জিলাৰ ৰুক্মিণী নগৰ, [[লোহিত জিলা]]ৰ ভীষ্মক নগৰ আৰু তেজু দুৰ্গ, ইত্যাদিও চুতীয়া ৰাজ্যৰ কিছুমান প্ৰসিদ্ধ দুৰ্গ। চুতীয়া ৰাজ্যৰ দিনত [[নামচাই জিলা]]ত তেঙাপনী দেউৰী সকলৰ বসতি আছিল। নামচাইৰ মহং অঞ্চলত চুতীয়া ৰাজ্যৰ দিনত লোণৰ পুঙ আছিল।‌ নামচাইৰ দক্ষিণৰ [[চাংলাং জিলা]]ৰো পাহাৰ-ভৈয়ামৰ এটা অংশ চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল। টাই ভাষাৰ "আহোম বুৰঞ্জী" গ্ৰন্থ খনত উল্লেখ থকাৰ মতে পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ (''Mung-Tiura'') সীমান্তৰ অঞ্চলৰ খামজাং প্ৰদেশৰ নঙাখাম নামৰ নৰা মুখিয়াল এজনে ১৭৭৫ চনত চুতীয়া সকলক লগত লয় হাটখোৱা গোহাঁইৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ কৰিছিল আৰু পৰাস্ত হৈ দিহিং(''Nam-jin'') নৈৰ ওচৰৰ পুৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ পাহাৰীয়া অঞ্চলত (''Doi-mung-Tiura'') আশ্ৰয় লৈছিল<ref>Barua, Gopal Chandra, Ahom Buranji, p.331</ref>। বুৰঞ্জীৰ পৰা জনা যায় যে খামজাং প্ৰদেশ পাটকাই পৰ্বতৰ‌ নং-খেও-য়ং(''Lake of no return'') অঞ্চলত অৱস্থিত আছিল। গতিকে ধৰিব পাৰি যে চুতীয়া ৰাজ্য এসময়ত সেই অঞ্চলৰ সীমাৰ লৈকে বিয়পি আছিল। ===নামনি অসমৰ‌ অঞ্চল=== ৰত্ননাৰায়ণ ৰজাই ৰাজ্য বিস্তাৰৰ তথ্য ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ শদিয়া-চেপাখোৱা তামৰ ফলিত(১৫২৮ চনৰ) পোৱা যায়। এই ফলিত উল্লেখ কৰা মতে ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ পিতৃ আছিল ৰজা ধৰ্মনাৰায়ণ আৰু ধৰ্মনাৰায়ণৰ পিতৃ ৰত্ননাৰায়ণে এসময়ত কমতাপুৰৰ লৈকে নিজৰ ৰাজ্য বিস্তাৰ কৰিছিল। ভূমিদানৰ ফলিখনত উল্লেখ আছে<ref>Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.587</ref>, {{Quote|text="একোহভূ্ৎ কমতাপুৰে নৰপতি ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিতঃ <br /> কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণঃ।।"}} অৰ্থাৎ এজন হৈছিল (একোহভূৎ) কমতাপুৰৰ ৰজা (কমতাপুৰে নৰপতি), যি জন আছিল "ভূপাল সমূহৰদ্বাৰা অৰ্চিত"(ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিত) আৰু "কামদেৱৰ(আন এটা নাম কন্দৰ্প) শত্ৰুৰ বিৰুদ্ধে বিজয়ী" (কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী) শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণ।<ref>ৰত্ননাৰায়ণৰ আন এটা নাম সত্যনাৰায়ণো আছিল। এই কথা ঘিলামৰা অঞ্চলৰ বৰমূৰ্তিয়া বিলৰ তাম্ৰপত্ৰৰ পৰা জানিবলৈ পোৱা যায়। ফলিখনৰ মতে ১৩৯২ খ্ৰীষ্টাব্দত সুৰ-ৰিপু(অসুৰ) বংশৰ সধয়াপুৰৰ ৰজা নন্দিশ্বৰৰ পুত্ৰ সত্যনায়াণে ব্ৰাহ্মণক ২০০ পুৰা(৮০০ বিঘা) মাটি দান কৰিছিল। তেওঁৰ পুত্ৰ(আত্মজ) ধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাই ফলিখনৰ নবীকৰণ কৰিছিল। গতিকে ইয়াৰ পৰা বুজিব পাৰি যে ধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাৰ পিতৃ ৰত্ননাৰায়ণৰ আন এটা নাম সত্যনাৰায়ণ আছিল। উল্লেখযোগ্য যে ১৫০ বছৰ আগতে গৌৰীনায়াৰণ/ৰত্নধ্বজপালেও নিজৰ পুত্ৰ শিৱনাৰায়ণৰ লগত কমতেশ্বৰ ৰজা সন্ধয়াৰ ৰাজকুমাৰীক বিয়া কৰাই কমতা ৰাজ্যৰ লগত বন্ধুত্ব স্থাপন কৰিছিল। সম্ভৱতঃ এই কমতা ৰাজবংশ নাইকীয়া বা দুৰ্বল হৈ যোৱা ফলতে চুতীয়া ৰজা সত্যনাৰায়ণে কমতা ৰাজ্য নিজৰ অধীনলৈ আনিছিল।</ref> [[File:Another section of the palace.jpg|thumb|চুতীয়া দুৰ্গ ভীষ্মক নগৰৰ ইটাৰ গড়ৰ এক অংশ]] ==যোগিনী তন্ত্ৰত উল্লেখ== ১৬ শতিকাৰ আগভাগত লিখা‌ যোগিনী তন্ত্ৰত কামৰূপৰ বিভিন্ন অঞ্চল আৰু ৰাজকীয় শক্তিসমূহৰ বৰ্ণনা কৰা হৈছে। ইয়াত “সৌমাৰ”, “কূবাচ”, “যৱন” আৰু “প্লৱ” নাম উল্লেখ আছে— {{quote|পূৰ্বভাগে চ সৌমাৰঃ কূবাচ‌ পশ্চিমে‌তথা ।<br>দক্ষিণে যৱনসদ্ উত্তৰে প্লৱ এব চ ॥<br><br>এবমেব মহাদেৱি তে সৰ্বে কামৰূপকাঃ ।<br> এবং তে কথিতং দেবি সৌমাৰচৰিতং হি তৎ ॥}} অৰ্থাৎ পূৰ্বে সৌমাৰ, পশ্চিমে কূবাচ, দক্ষিণে যৱন আৰু উত্তৰে প্লৱ — এইসকল কামৰূপ অঞ্চলৰ অন্তৰ্গত বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। গ্ৰন্থখনৰ পাচৰ অংশ সমূহত "কুবাচ"ক [[কোচ ৰাজ্য|কোচ]], "সৌমাৰ"ক [[আহোম ৰাজ্য|আহোম]] আৰু "যৱন"ক [[বংগ চুলতানী|মুছলমান]]/[[মোগল সাম্ৰাজ্য|মোগল]] বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছে। এই অনুসৰি ইতিহাসবিদ সকলে “প্লৱ/প্লব” শব্দটোৱে সেই সময়ৰ উত্তৰ ভাগত ৰাজত্ব কৰি থকা পাল বংশীয় চুতীয়া ৰাজ্যক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰিছে বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছে। ==ইতিহাস== চুতীয়া সকলৰ মাজত বুৰঞ্জী লিখাৰ প্ৰথা নথকাৰ বাবে তেওঁলোকৰ আটাইবোৰ ৰজাৰ নাম জনা নাযায়। দেওধাই অসম বুৰঞ্জীৰ মতে বাৰ শতিকাৰ মাজভাগৰ পৰা ষোল্ল শতিকাৰ আগভাগলৈকে মুঠ দহজন চুতীয়া ৰজাই ৰাজত্ব কৰিছিল। লক্ষিমপুৰ আৰু শদিয়াৰ অঞ্চলত উদ্ধাৰ হোৱা তামৰ ফলি বা শিলা লিপিৰ পৰা ১৪ শতিকাৰ শেষ ভাগৰ পৰা ১৫২২ৰ মাজৰ মুঠ ১০ জন ৰজাৰ নাম পোৱা যায়। নেই ইলিয়াছ চাহাবৰ "হিষ্ট্ৰী অৱ দা শ্বান্‌ছ" গ্ৰন্থৰ মতে আহোম ৰাজ্যৰ প্ৰতিষ্ঠাপক [[চুকাফা]]ৰ সমসাময়িক চুতীয়া ৰজা কোছীৰ আগতে তেওঁৰ বংশৰ চৌত্ৰিশজন ৰজাই ৰাজত্ব কৰিছিল। তালৈ চাই কোনো কোনো পণ্ডিতে চুতীয়াসকলে খ্ৰীষ্টীয় সপ্তম শতিকামানতে ৰাজ্য স্থাপন কৰিছিল বুলি অনুমান কৰে।<ref name="বুৰঞ্জী">{{cite book | title=মাধ্যমিক অসম বুৰঞ্জী | author=ড: স্বৰ্ণলতা বৰা | pages=১৮৪-১৯০ | isbn=81-85905-11-8}}</ref> ===ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠা=== চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰতিষ্ঠা আৰু পতনৰ কথা কেইবাখনো বুৰঞ্জীত পোৱা যায় যেনে দেওধাই অসম বুৰঞ্জী, অসম বুৰঞ্জী (SM), ইত্যাদি। সকলো বুৰঞ্জীৰ তথ্য সসূহ প্ৰায় একেই। বৃটিছ বিষয়া ''ET Dalton‌'' আৰু ''W.B.Brown''ৰ অনুসৰি একেবোৰ আখ্যান কিম্বদন্তি ৰূপত [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]] আৰু [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] লোকৰ মাজতো প্ৰচলিত আছিল।<ref>{{cite book |last=Brown |first=W.B. |title=An Outline Grammar Of The Deori Chutiya Language |publisher= Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1895 |pages=75, 84 |quote="..as it agrees in all particulars with the traditions,I have elsewhere met with, it may merely be a compilation from them..These traditions are preserved among the Miris, the Deoris, who were the Chutiya priests (and amongst whom alone remnants of the ancient language and customs of the race are still preserved), and by some few of the Chutiyas who now call themselves Hindu Chutiyas... I have heard from them(Deoris) the story of how the Chutiya princess Sadhuni was won by the young archer (Niti Pal)... Probably enquiry would show that the other incidents of the chronicle are preserved as traditions among the Deoris in a similar modified form. }}</ref> "দেউধাই অসম বুৰঞ্জী"ত উল্লেখ কৰা "চুতীয়াৰ কথা"ৰ প্ৰথম আখ্যানৰ মতে আনুমানিক ১১৮৭ চনত চুতীয়া সকলে পাহাৰৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji: 4th edition, p.164, "পূৰ্বে ১১১১ শকত ভীৰ্ম্মক ৰজাৰ বংশৰ বীৰপালৰ নামে এজন আছিল। তাৰ ভাৰ্য্যাৰ নাম ৰূপৱতী। দৈৱদোষত থাকি সোণাগিৰি পৰ্ব্বতৰ আইৰিচ প্ৰৱেশ হৈল। তাতে ৬০ ঘৰ চুতীয়া আছিল। তাৰ ৰজা নাই। তাৰে মাজত প্ৰৱেশ হৈ কিছু দিন থাকি বীৰপালে গায়পাল নাম ল'লে। তাৰে আজ্ঞাৰে এই ৫০ ঘৰ চুটিয়া প্ৰবৰ্ত্তি আছিল।</ref> বিভিন্ন সৰু সৰু ৰাজ্য(বা বৃহৎ গাঁও) গঠন কৰি বাস কৰি আছিল।<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji: 4th edition, p.164</ref> তাৰ ভিতৰতে স্বৰ্ণগিৰি নামৰ ৰাজ্য খনত ভীৰ্ম্মোক নামৰ চুতীয়াৰ<ref>বুৰঞ্জী খনৰ অনুসৰি ভীৰ্ম্মোক চুটিকা বা চুটিয়া বংশৰ লোক আছিল। {{quote|"সদিয়া কোৰ্জকো দেসঃ চুটিকা বংশৰ ভিৰ্ম্মোকাঃ</br>ধাতু দৃব্য ত্বং লোভেন হদ্বাজন পদা দয়ঃ।।"}} উল্লেখযোগ্য যে "টিকা" মানে দেউৰী-চুতীয়া ভাষাত বংশক বুজোৱা হয়। গতিকে চুটিকাৰ অৰ্থ চুতীয়া বংশ বুলি ধৰিব পাৰি।</ref> আদি ৰজা এজনৰ বংশৰ বীৰপাল নামৰ এজন লোক ৰজা হৈ আছিল। বীৰপালৰ ৰাজ্যত ৬০ টা যৌথ পৰিয়ালৰ লোকে বাস কৰিছিল, অৰ্থাৎ প্ৰায় ৬০০০ লোক।<ref>Dutta, Sristidhar, "The Mataks and their kingdom", p.45. "Morans, Borahis, Kacharis and Chutias were the main tribes in the Matak community. As all of them were Bodos in origin, they had a common living pattern too. They lived in joint families. The number of members in a joint family sometimes exceeded one hundred."</ref> ইয়াৰ পিছত চুবুৰীয়া চুতীয়া লোকসলক পৰাস্ত কৰি তেওঁ 'গয়াপাল' নাম লৈছিল। তেওঁক খুন্ত ৰজা বুলিও জনা‌ গৈছিল।<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.202</ref> একেইখন বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা "চুতীয়াৰ কথা"ৰ দ্বিতীয় আখ্যানৰ<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, pp.170-171</ref> মতে বীৰপালে কিৰাতনী দেৱীৰ আশীৰ্বাদত দুটা সোণৰ মেকুৰী আৰু দণ্ড-খাট লাভ কৰি চোট-হিন্দুৱান খুন্তৱান(চুতীয়া ৰাজ্যৰ) ৰজা হৈছিল আৰু শদিয়াত আছিল ("পৰদিনা চৰুৰ ঢাকন গুচাই চালে, সোণৰ বিড়ালী দুটী পালে, দণ্ড-খাট পালে। সেইদিন ধৰি সকলৰে সোধ-পোছ দিন দিন ধৰি পালে। ছোট হিন্দুৱানৰ খুন্তৱানৰ ৰজা হ'ল। শদিয়াত সিটো ৰজা অবাক ৰূপে থাকে।")। যিহেতু দ্বিতীয় আখ্যানৰ মতে বীৰপালে সদিয়া অঞ্চলতে ৰাজত্ব কৰিছিল, গতিকে প্ৰথম আখ্যানৰ সোণাগিৰি পৰ্ব্বতৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলো সম্ভাৱতঃ শদিয়াতে আছিল। ===ৰাজ্য বিস্তাৰ=== বীৰপালৰ পুত্ৰ আছিল ৰত্নধ্বজপাল বা গৌৰীনাৰায়ণ। তেওঁ নিজৰ বাহু বলেৰে উজনি অসমৰ সকলো চুতীয়া ৰাজ্য (যেনে ৰঙ্গালগিৰি, চন্দ্ৰগিৰি, ধৱলগিৰি, নীলগিৰি, ইত্যাদি) একত্ৰিত কৰি বৃহৎ চুতীয়া ৰাজ্য গঠন কৰিছিল<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji: 4th edition, pp.164-167</ref>। তাৰ পাছত তেওঁ স্বেতাগিৰি ৰাজ্যৰ ভদ্ৰেশেন নামৰ ৰজা জনক পৰাস্ত কৰি দৈৱজ্ঞ, তাঁতী, সোণাৰী, ব্ৰাহ্মণ, সূতাৰ, কমাৰ, ইত্যাদি অনেক বিদ্যালয়ত লোক পালে<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji: 4th edition, pp.165</ref>। সেই সময়ত প্ৰায়বোৰ ৰাজ্যৰ ৰাজধানী পাহাৰীয়া বা পাহাৰৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত পতা হৈছিল। উদাহৰণস্বৰূপে আহোমৰ চৰাইদেউ পৰ্বত, কছাৰীৰ ডিমাপুৰ/মাইবাং, কোচৰ চিকণা পৰ্বত, ইত্যাদি। পাছলৈ চুতীয়া ৰাজ্যৰ নগৰ যেনে চন্দনগিৰি(আজিৰ দিনৰ ৰুক্মিণীনগৰ), ভীষ্মকনগৰ, ইটানগৰ, ইত্যাদি সকলো পাহাৰৰ‌ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলতে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ ওপৰিও জনা যায় যে আগৰ দিনত‌ উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ বহুতো জনগোষ্ঠীৰ লোকে পাহাৰৰ দাতিকাষৰীয়া বা‌ ওখ অঞ্চলত স্থায়ী ভাৱে থাকি ভৈয়ামত খেতি কৰিছিল।<ref>উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ বহুতো জনগোষ্ঠীৰ লোকে খেতিৰ অনুসৰি ভৈয়াম আৰু পাহাৰ দুয়ো অঞ্চলতে জীৱন নিৰ্বাহ কৰিছিল।‌ প্ৰায়বোৰ লোকে তেতিয়াৰ দিনত আহু আৰু বাও ধানৰ খেতি কৰিছিল। শালি‌ কৰিলেও বেছি পৰিমাণে কৰা‌ নাছিল। বছৰৰ আৰম্ভণিতে আহু ধানৰ খেতি কৰি চপাই মেলি, বাও বা শালি খেতি কৰি বাৰিষাৰ বানৰ পৰা ৰোধ পাবলৈ বা বাৰিষাৰ বেমাৰ আজাৰ নহ'বলৈ পাহাৰৰ দাতিৰ‌ স্থায়ী অঞ্চল বোৰলৈ ঘূৰি গৈছিল। বৰাহী সকলে সেইবাবেই হয়টো চুকাফাক চৰাইদেউ পৰ্বতত থাকিবলৈ উপদেশ দিছিল। কালিকা পুৰাণৰ মতে দিক্কৰবাসিনী পীঠও বছৰৰ কেইবামাহ ধৰি পানীৰ তলত ডুব গৈছিল। কিছু লোকে হয়টো সেই সময়ত ভৈয়ামত স্থায়ী ৰুপে থাকি খেতি কৰিছিল আৰু সময়ত পাছলৈ বাকী লোকেও ভৈয়ামত স্থায়ী গাঁৱ পাতি থাকিবলৈ লৈছিল। বৰাহী চুতীয়া সকলৰ দুই শ্ৰেণী: চাং আৰু বাম বৰাহী হয়টো ইয়াৰে চিন। চুতীয়া ৰজা সকলে ব্ৰাহ্মণক ভূমিদানো‌ সম্ভৱতঃ এই কাৰণতে কৰিছিল যাতে চুতীয়া লোক সকলে ভৈয়ামত হিন্দু ধৰ্মত দিক্ষিত হৈ স্থায়ীভাৱে থাকিবলৈ লয়। পাছলৈ চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ ফলত পাহাৰীয়া অঞ্চলত বসতি নোহোৱাৰ বাবে বা সুৰক্ষাৰ ব্যৱস্থা/দূৰ্গ নোহোৱাৰ বাবে সেইবোৰ অঞ্চল পাহাৰীয়া জনজাতি সকলৰ হাতলৈ যায়। সেই কাৰণতে আহোম ৰাজ্যৰ দিনত পাহাৰীয়া জনজাতি বোৰে সঘনে ভৈয়ামৰ গাঁৱ লুণ্ঠন কৰিবলৈ ধৰে আৰু ইয়াৰ প্ৰতিৰোধৰ বাবে আহোম সকলে পছা প্ৰথা আৰম্ভ কৰে।</ref> হয়টো পাহাৰীয়া দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত থাকি ভৈয়ামত খেতি কৰা চুতীয়া সকলে মধ্যযুগৰ চুতীয়া ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠাৰ পাছৰে পৰা ক্ৰমান্বয়ে সুসংগঠিত ভাৱে ভৈয়ামতো‌ স্থায়ী ভাৱে থাকিবলৈ লয়। দেউধাই বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা চন্দ্ৰগিৰি নামৰ চুতীয়া ৰাজ্য খনো বৰ্তমান শদিয়াতে অৱস্থিত আছিল। এইখন পাছলৈ স্বৰ্ণগিৰিৰ চুতীয়া ৰজা ৰত্নধ্বজপালে নিজৰ অধীনলৈ আনি বৃহৎ চুতীয়া ৰাজ্য গঠন কৰিছিল। চন্দ্ৰগিৰি অঞ্চলতে নীতিপালে আহোম ৰজাৰ লগত যুদ্ধ কৰিছিল, যাৰ বাবে তেওঁক "চন্দ্ৰ নাৰায়ণ" বুলিও কোৱা হৈছিল<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.200</ref>। গোপাল চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ টাই ভাষাৰ বুৰঞ্জীত এই অঞ্চলটোক "দৈ-চন্দন"(টাই ভাষাত দৈ=পাহাৰ) কোৱা হৈছে। ৰানী সাধনীয়ে এই অঞ্চলতে প্ৰাণ ত্যোগ কৰিছিল। ৰত্নধ্বজপালে বস কৰা ৰাজ্য স্বেতাগিৰি সম্ভৱত বৰ্তমান লখিমপুৰ বা বিশ্বনাথ জিলাত আছিল কাৰণ এই ৰাজ্য দখল কৰা পাছতে তেওঁ বৰ্তমান মাজুলীত নিজৰ ৰাজধানী হিচাপে "ৰতনপুৰ" নামৰ এখন নগৰ গঠন কৰিছিল<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.193</ref> । "ঢোল বাই ক'ত? ৰতনপুৰত। খোল বাই ক'ত? ৰতনপুৰত", এই বিখ্যাত পুৰণি গীতটো চুতীয়া ৰাজধানী ৰতনপুৰক লৈয়ে সৃষ্টি কৰা হৈছিল। এই ৰতনপুৰতে পাছলৈ নৱ-বৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ সত্ৰ এখনো স্থাপন কৰা হৈছিল। পৰবৰ্তী কালত ৰত্নধ্বজপালে নিজৰ ৰাজধানী শদিয়াত স্থায়ী ৰূপে গঠন কৰিছিল<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.193</ref>। ইয়াৰ পাছত ৰত্নধ্বজপালে মধ্য অসম বা কামৰূপ‌‌ পিনৰ ন্যায়পাল নাম এজন ৰজাৰ লগত যুদ্ধ কৰিবলৈ মন কৰিলে, কিন্তু ৰজা জনে নিজৰ জীয়ৰী ৰত্নপাললৈ দি মিত্ৰ কৰিলে। E.T.Daltonয়ে পোৱা বুৰঞ্জীৰ অনুসৰি ইয়াৰ পাছত ৰত্নধ্বজপালে ৰাজ্যৰ পাহাৰৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চল সমূহত একেই শাৰীতে কেইবাটাও দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰিছিল, ডাঙৰ পুখুৰী খন্দাইছিল আৰু মন্দিৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Brown |first=W.B. |title=An Outline Grammar Of The Deori Chutiya Language |publisher= Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1895 |pages=75, 84 |quote="Returning with his bride to his chosen seat of government, he sought no further extension of his dominions, bur directed his whole attention to the improvement of what he had acquired and to the consolidation of his power. He built a line of forts along the foot of the hills, probably rk restrain the hungry barbarians, his former countrymen; made large tanks and founded temples."}}</ref> বাৰ-ভূঞাৰ ইতিহাসৰ মতে ৰত্নধ্বজপাল আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ বিজয়ধ্বজপালৰ মধ্যঅসমৰ ৰৌতা-তেমনীৰ বাৰ-ভুঞা সকলৰ লগত যুদ্ধ হয়। ফলত ৰত্নধ্বজপালে বাৰভূঞা সকলক কৰা শোধাইছিল। পাছলৈ বিজয়ধ্বজপালৰ দিনত বন্ধুত্ব স্থাপন হৈছিল।<ref>Bhuyan, Nakul Chandra, "Bara-Bhuyan",p.7</ref> আহোম সকলৰ বুৰঞ্জীত উল্লেখ থকাৰ মতে চুকাফা ৰাজকুমাৰ মাও-লুং দেশত থাকোতে অসমত পাছখন ৰাজ্য আছিল: চুতীয়া, কমতেশ্বৰ, কছাৰী, বৰাহী আৰু মৰাণ। চুকাফাই চৰাইদেউত ৰাজধানী পতাৰ আগতে বাটত বহুতো চুতীয়াক লগ পাইছিল<ref>Bhuyan, S.K., Satsari Buranji, p.4</ref>। যিহেতু চুকাফাই চৰাইদেউত নগৰ গঢ়া আগতে নামৰুপ, তিপাম, অভয়পুৰ, হাবুং, শিমলুগুৰি আৰু চনটক বাস কৰি আহিছিল। গতিকে এইবোৰ অঞ্চলৰে কিছুমান জেগাত চুতীয়া সকলৰ বসতি আছিল বুলি ধৰিব পৰা যায়। বহুতো চুতীয়া পৰিয়াল (যেনে চোম-চিৰিং, চাংচাই, খাতুৱাল চেতিয়া, ইত্যাদি) চুকাফাৰ দিনতে আহোম জাতিত অন্তৰ্ভুক্ত হৈ বিলীন হৈ গৈছিল<ref>Goswami, Hemchandra, Purani Asam Buranji, p. 23, 25</ref>। এই সকলো তথ্যৰ পৰা ধৰিব পাৰি যে ১২-১৩ শতিকাত চুতীয়া ৰাজ্য সেই সময়ত বিশ্লবনাথ, লখিমপুৰ, মাজুলী, ডিব্ৰুগড় অঞ্চলৰ পৰা শদিয়া আৰু অৰুণাচলৰ সীমান্ত অঞ্চলৰ লৈকে বিয়পি আছিল।  ===কমতা ৰাজ্যৰ লগত বৈবাহিক সম্পৰ্ক=== ৰত্নধ্বজপালৰ পুত্ৰ বিজয়ধব্বজ ডাঙৰ হোৱাত ৰজাই চুতীয়া ৰাজ্যৰ পশ্চিমৰ কমতা ৰাজ্যৰ ৰজা লৈ কটকী পঠিয়াই কন্যা এজনী বিচাৰে। কিন্তু ৰত্নধ্বজপালৰ প্ৰস্তাৱ গ্ৰহণ নকৰি কমতা ৰজাই কটকী মন্ত্ৰী বিজয় সেনৰ আগত ৰত্নধ্বজলৈ‌ কৈ‌ পঠালে-"যদি ৰজা‌ আহি নিয়ে তেহে দিব পাৰো"। কমতেশ্বৰৰ‌ এই বাৰ্তাত ৰত্নধ্বজপালে অপমান বোধ কৰি পাত্ৰ-মন্ত্ৰীসকলৰ লগত আলোচনা কৰি কমতা ৰাজ্যৰ দিশে ৰাজকীয় অভিযানৰ পূৰ্বপ্ৰস্তুতি ল’বলৈ সিদ্ধান্ত লয় এই আক্ৰমণৰ পূৰ্ব প্ৰস্তুতি হিচাবে সৈন্য-সামন্ত, ৰচদ-পাতি‌ সংগ্ৰহৰ ব্যৱস্থা কৰাৰ উপৰিও বত্নধ্বজপালে তেওঁৰ ৰাজধানীৰ পৰা কমতা ৰাজ্যৰ ৰাজধানীলৈ এটা আলিবাটৰ বান্ধিবলৈ আৰু এই বাটৰ‌কষত এদিনৰ অন্তৰে অন্তৰে তেওঁৰ সৈন্য‌বাহিনীয়ে জিৰণি ল'বলৈ একো একোখন নগৰ/কোঠ নিৰ্মাণ কৰিবলৈ বিজয়সেন মন্ত্ৰীক আদেশ দিয়ে। বিজয়সেনে কাম সম্পূৰ্ণ কৰি ৰজাক জনাই আৰু ৰজাই জয়ধ্বজ মন্ত্ৰীক শাসনৰ দায়িত্বত‌ থৈ নিজে কমতা ৰাজ্যলৈ অগ্ৰসৰ হয়। চুতীয়া ৰজাৰ এই অভিযানৰ কথা গম পাই কমতেশ্বৰ শঙ্কিত হয় আৰু পাত্ৰমন্ত্ৰী সকলৰ লগত আলোচনা কৰি সংঘাত এৰাই চলিবলৈ নিজৰ সকলোতকৈ সুন্দৰী কন্যাক ৰাজযোগ্য যৌতুকেৰে সৈতে ৰত্নধ্বজৰ‌ পুত্ৰ বিজয়ধ্বজলৈ বিয়া দিলে। ===গৌড় ৰাজ্যৰ লগত মিত্ৰতা=== কমতা ৰাজ্যৰ লগত বৈবাহিক সম্পৰ্ক স্থাপন কৰাৰ পিছত ৰত্নধ্বজপালে গৌড় ৰজাৰ লগত সখি সম্বন্ধ স্থাপন কৰিবলৈ মন মেলিলে। সেই সময়ত গৌড় তুৰ্কী মুছলমান সকলৰ শাসনাধীন আছিল। চুতীয়া বুৰঞ্জীত গৌড় ৰজাক পাৎসা আৰু তেওঁৰ মন্ত্ৰীক বৰ উজিৰ কৈছে কিন্তু এইখিনি লেখক জনে লগাই দিয়া গৌড় অঞ্চলৰ পাছৰ দিনত প্ৰচলিত উপাধিও হ'ব পাৰে। গৌড় ৰাজ্যৰ লগত বন্ধুত্ব স্থাপন কৰি পৰবৰ্তী কালছোৱাত গৌড়েশ্বৰে ৰত্নধ্বজপাললৈ গঙ্গাজল আৰু ৰত্নধ্বজপালে গৌড়েশ্বৰলৈ পৰশুৰাম কুণ্ডৰ জল আদান-প্ৰদান কৰি থাকিবলৈ এটা বুজাপৰালৈ আহিছিল। তদুপৰি চুতীয়া ৰজাই এটি পুত্ৰ শিক্ষা লাভৰ অৰ্থে গৌড় ৰাজ্যত ৰাখিছিল আৰু গৌড়েশ্বৰৰ পুত্ৰ ও চুতীয়া ৰাজ্যলৈ আহিছিল। কিন্তু দূৰ্ভাগ্যজনকভাৱে চুতীয়া ৰজাৰ পুত্ৰ জনৰ মৃত্যু ঘটিছিল। ===চুতীয়া ৰজাৰ কমতাপুৰ বিজয়=== ১৩-১৪ শতিকাত গৌড়ৰ মুচলমান ৰজাসকলে কেইবা বাৰো কমতা ৰাজ্য আক্ৰমণ কৰিছিল, যাৰ ফলত ৰাজ্যখন দুৰ্বল হৈ পৰিছিল। ১৪ শতিকাৰ অন্তিমটো দশকত ঘিয়াছুদ্দিন আজম শ্বাহে কামৰূপ-কমতা অঞ্চল আক্ৰমণ কৰে। তেওঁৰ ৰাজত্বকালৰ কামৰুপ অঞ্চললৈ পূৰ্বমুখী সামৰিক অভিযানৰ প্ৰমাণ পোৱা বʼকুৰ এখন শিলালিপিত পোৱা যায়<ref>Owahedur Zaman, "Study on the Persian Inscriptions discovered in Assam,p.5, "This stone slab inscription is from the time of Ghiyasuddin Azam Shah (ruled from 1389 A.D. to 1410 A.D). It was discovered in Boko of Kamrup district which was issued by Sultan Ghiyasuddin Azam Shah in 1389 A.D. It seems that he extended his sovereignty through Guwahati upto Boko area."</ref>। এই আক্ফৰমণৰ ফলত পশ্চিম অসমত ৰাজনৈতিক অস্থিৰতা সৃষ্টি হৈছিল। সেইসময়তে পূব দিশত চুতীয়া ৰাজ্যখন শক্তিশালী হৈ উঠিছিল। ফল স্বৰূপত চুতীয়া ৰাজশক্তিয়ে পশ্চিম পিনে পাতনি মেলে। চুতীয়া ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ ১৪২৮ চনৰ সত্যনাৰায়ণৰ (আন‌ এটা নাম ৰত্ননাৰায়ণ) তাম্ৰলিপিত উল্লেখ আছে যে তেওঁৰ‌ ককাক সত্যনাৰায়ণে (আন‌ এটা নাম ৰত্ননাৰায়ণ<ref>ৰত্ননাৰায়ণৰ আন এটা নাম সত্যনাৰায়ণো আছিল। এই কথা ঘিলামৰা অঞ্চলৰ বৰমূৰ্তিয়া বিলৰ তাম্ৰপত্ৰৰ পৰা জানিবলৈ পোৱা যায়। ফলিখনৰ মতে ১৩৯২ খ্ৰীষ্টাব্দত সুৰ-ৰিপু(অসুৰ) বংশৰ সধয়াপুৰৰ ৰজা নন্দিশ্বৰৰ পুত্ৰ সত্যনায়াণে ব্ৰাহ্মণক ২০০ পুৰা(৮০০ বিঘা) মাটি দান কৰিছিল। তেওঁৰ পুত্ৰ(আত্মজ) ধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাই ফলিখনৰ নবীকৰণ কৰিছিল। গতিকে ইয়াৰ পৰা বুজিব পাৰি যে ধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাৰ পিতৃ ৰত্ননাৰায়ণৰ আন এটা নাম সত্যনাৰায়ণ আছিল।</ref>) সেই একে সময়ছোৱাতে (১৩৯০-১৪০০) “কমৰুপৰ শত্রু”ক পৰাস্ত কৰি কমতাপুৰত‌ নিজৰ শাসন প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। ভূমিদানৰ ফলিখনত উল্লেখ আছে, {{blockquote|"একোহভূ্ৎ কমতাপুৰে নৰপতি ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিতঃ</br> কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণঃ।।"</br>}} অৰ্থাৎ এজন হৈছিল (একোহভূৎ) কমতাপুৰৰ ৰজা (কমতাপুৰে নৰপতি), যি জন আছিল "ভূপাল সমূহৰদ্বাৰা অৰ্চিত"(ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিত) আৰু "কামদেৱৰ(আন এটা নাম কন্দৰ্প) শত্ৰুৰ বিৰুদ্ধে বিজয়ী" (কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী) শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণ। যদিও এই “শত্রু”ৰ স্পষ্ট পৰিচয় উল্লেখ কৰা হোৱা নাই, তথাপিও ইতিহাসবিদসকলে সাধাৰণতে ধাৰণা কৰে যে ই গৌড়ৰ মুচলমান সেনাবাহিনী অথবা কমৰুপৰ সিংহাসনৰ বাবে প্ৰতিদ্বন্দ্বিতা কৰা কোনো স্থানীয় ৰাজনৈতিক শক্তি হ’ব পাৰে, যাক চুতীয়া ৰজাই পৰাস্ত কৰিছিল। একেখন ফলিৰ তৃতীয় আৰু চতুৰ্থ শাৰীত ৰত্ননাৰায়ণৰ পুত্ৰ ধৰ্মনাৰায়ণ আৰু তেখেতৰ পুত্ৰ দুৰ্লভ নাৰায়ণৰ বিষয়ে উল্লেখ কৰা হৈছে। পাছৰ অংশত উল্লেখ কৰা মতে ১৪২৮ খৃষ্টাব্দত (১৩৫০ শক) ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ আদেশত হাবুঙাধিপতি শ্ৰী বৃহৎ পাত্ৰয়ে ব্ৰাক্ষণক ৪০০ পুৰা(১৬০০ বিঘা) মাটি দান কৰিছিল। [[File:Chutia Kingdom Map (at its greatest extent).jpg|thumb|চুতীয়া ৰজা সত্যনাৰায়ণৰ দিনৰ বৃহৎ চুতীয়া ৰাজ্য।]] এইদৰে গৌড়ৰ সামৰিক চাপ আৰু কমৰুপ-কমতা অঞ্চলত সৃষ্টি হোৱা অস্থিৰতাৰ সুযোগ লৈ চুতীয়া শক্তিয়ে পশ্চিমলৈ বিস্তাৰ কৰি কমতাপুৰত নিজৰ আধিপত্য প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল বুলি বুজা যায়।<ref>"The eastern region, whether it is called Sadhaya or Svadhaya as in the plates or Sadhiya or Sadiya as in Assamese chronicles and the western region of Kamatapura seems to be politically connected and the same Satyanarayana/Ratnanarayana might have held sway over both regions"{{harvcol|Neog|1977|p=818}}</ref> ৰত্ননাৰায়ণ ৰজাই আনুমানিক ১৩০০‌ শতিকাৰ শেষৰ ভাগত কমতা ৰাজ্য দখল কৰি পুণৰ পুৰ্বৰ কামৰূপ ৰাজ্য গঠন কৰিবলৈ প্ৰয়াস কৰিছিল। ====দুৰ্লভনাৰায়ণৰ পৰিচয় আৰু বিতৰ্ক==== ঐতিহাসিক তথ্যৰ অনুসৰি কমতা ৰাজ্যৰ "দুৰ্লভনাৰায়ণ" নামৰ এজন ৰজাই অসমীয়া কবি [[হেম সৰস্বতী]], [[হৰিবৰ বিপ্ৰ]], আদি বহু লেখকক পৃষ্ঠপোষকতা আগবঢ়াইছিল।<ref>হেম সৰস্বতীয়ে তেওঁৰ প্ৰহ্লাদ চৰিত গ্ৰন্থত দুৰ্লভনাৰায়ণৰ প্ৰশংসা কৰি লিখিছে—“কামতামণ্ডল দুৰ্লভ নাৰায়ণ নৃপবৰ অনুপাম”। এই শাৰীকেইটাৰ পৰা দুৰ্লভনাৰায়ণক কমতা মণ্ডলৰ অধিপতি আৰু সাহিত্য-সংস্কৃতিৰ পৃষ্ঠপোষক ৰজা হিচাপে বুজা যায়।</ref> গুৰু চৰিতৰ বৰ্ণনা অনুসৰি কমতা-কামৰূপৰ ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণে কানৌজৰ পৰা অহা বহু ব্ৰাহ্মণ আৰু কায়স্থ ভুঞা পৰিয়ালক নিজৰ ৰাজ্যত আশ্ৰয় দি পূৰ্বাঞ্চলত বসতি স্থাপনৰ ব্যৱস্থা কৰিছিল। [[শঙ্কৰদেৱ|শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰদেৱৰ]] পূৰ্বপুৰুষ সকলও এই স্থানান্তৰিত পৰিয়ালসমূহৰ মাজৰে এটা পৰিয়াল আছিল। এই পৰিয়ালসমূহক প্ৰথমতে উত্তৰ গুৱাহাটীৰ ওচয়ৰ লেঙামাগুৰি আৰু পাছলৈ নগাঁৱৰ তেম্বুৱানী-বান্ধা(ঢেমনী) অঞ্চলত বসতি দিয়া হৈছিল বুলি গুৰু চৰিতত উল্লেখ আছে।<ref>Baniprasanna Misra, ''Srimanta Sankara and His Times: Some Further Historical Probings'', Centre for Assamese Studies, Tezpur University, 2016, pp. 27–29.</ref> ইতিহাসবিদ মহেশ্বৰ নেওগে পৰৱৰ্তী কালৰ চৰিত-পুথি আৰু বৈষ্ণৱ পৰম্পৰাৰ ভিত্তিত শঙ্কৰদেৱৰ জন্ম-চন ১৪৪৯ খ্ৰীষ্টাব্দ বুলি গ্ৰহণ কৰিছিল আৰু এই অনুসৰি দুৰ্লভনাৰায়ণৰ ৰাজত্ব কাল ১৪ শতিকাৰ মধ্যভাগ বুলি অনুমান কৰিছিল। কিন্তু ২০১৬ চনত লিখা গৱেষণামূলক প্ৰবন্ধত ইতিহাসবিদ বাণীপ্ৰশন্ন মীশ্ৰই উপলব্ধ তথ্যসমূহ পুনৰ বিশ্লেষণ কৰি এই গণনাক নাকচ কৰে আৰু শঙ্কৰদেৱৰ জন্ম সম্ভৱতঃ খ্ৰীষ্টীয় ১৪৭৯–১৪৮৪ চনৰ ভিতৰত হৈছিল বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>Baniprasanna Misra, ''Srimanta Sankara and His Times: Some Further Historical Probings'', Centre for Assamese Studies, Tezpur University, 2016, pp. 19-20.</ref> সেই অনুসৰি তেওঁ দুৰ্লভনাৰায়ণৰ শাসনকালো পুনৰ নিৰ্ধাৰণ কৰি চতুৰ্দশ শতিকাৰ শেষ ভাগৰ পৰা পঞ্চদশ শতিকাৰ প্ৰথম ভাগৰ মাজত হোৱাৰ সম্ভাৱনা প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>Baniprasanna Misra, ''Srimanta Sankara and His Times: Some Further Historical Probings'', Centre for Assamese Studies, Tezpur University, 2016, pp.23</ref> হেম সৰস্বতীয়ে দুৰ্লভনাৰায়ণক ‘‘কমতামণ্ডল’’ৰ ৰজা বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref>''প্ৰহ্লাদ চৰিত্ৰ''' উল্লেখ কৰিছে- "কমতামণ্ডল দুলৰ্ভনাৰায়ণ নৃপবৰ অনুপম৷ তাহান ৰাজ্যত ৰুদ্ৰসৰস্বতী দেৱযানী কন্যা নাম৷৷ তাহান তনয় হেমসৰস্বতী ধ্ৰুৱৰ অনুজ ভাই৷"</ref><ref name="sarma">{{cite book | title=অসমীয়া সাহিত্যৰ সমীক্ষাত্মক ইতিবৃত্ত | publisher=প্ৰতিমা দেৱী | author=ড: [[সত্যেন্দ্ৰনাথ শৰ্মা]] | authorlink=| year=১৯৯৬ | location=গুৱাহাটী | pages=৫৩-৫৪}}</ref> প্ৰাচীন কামৰূপৰ তাম্ৰশাসন আৰু সংস্কৃত ৰাজনৈতিক পৰিভাষাত ‘‘মণ্ডল’’ শব্দটো এক আঞ্চলিক বা ৰাজনৈতিক পৰিসৰ বুজাবলৈহে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। আনহাতে, চুতীয়া তামৰ ফলিত দুৰ্লভনাৰায়ণৰে ‘‘সাধয়াপতি’’ বা সদিয়াৰ ৰজা বুলি পৰিচয় দিয়া দেখা নাযায়; তাৰ বিপৰীতে তেওঁৰ পূৰ্বপুৰুষ ৰত্ননাৰায়ণ ‘‘কমতাপুৰ’’ৰ ৰজা হৈছিল বুলিহে উল্লেখ কৰিছে। দুৰ্লভনাৰায়ণে পৃষ্ঠাপোষকতা আগ বঢ়োৱা আন এজন কবি হৈছে "হৰিবৰ বিপ্ৰ"। ইতিহাসবিদ মহেশ্বৰ নেওগে এইজন কবিকে ৰামানন্দ দ্বিজৰ "শ্ৰী শ্ৰী বংশী গোপালদেৱ চৰিত"ত উল্লেখ কৰা বংশীগোপালদেৱৰ ককাক হৰিবৰ বিপ্ৰ বুলি চিনাক্ত কৰিছে।<ref name="ভৰালী">{{cite book | title=এহেজাৰ বছৰৰ এশগৰাকী অসমীয়া | publisher=চিত্ৰলেখা পাব্লিকেশ্বন্‌ছ | author=ভৰালী, হেমন্ত কুমাৰ | year=২০০১ | location=গুৱাহাটী | pages=২৯৮-২৯৯}}</ref> ৰচনাখনত হৰিবৰ বিপ্ৰক ''"কুণ্ডিল গোষ্ঠীত জাত পুৰুষ সুন্দৰ / ব্যাঘ্ৰপিণ্ডা গ্ৰামেশ্বৰ মুখ্য পণ্ডিতৰ"'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে, অৰ্থাৎ তেওঁক কুণ্ডিল বা চুতীয়া ৰাজধানী [[শদিয়া]] অঞ্চলৰ লোক আৰু ব্যাঘ্ৰপিণ্ডা গাঁৱৰ গ্ৰামেশ্বৰ বুলি কোৱা হৈছে।<ref>{{cite book |title=Harivara Vipra’s Babrubahnar Yuddha and Tamradhwajar Yuddha |editor=Birinchi Kumar Barua; Maheswar Neog |publisher=Gauhati University |year=1960 |page=}}</ref> মহেশ্বৰ নেওগৰ মতে হৰিবৰ বিপ্ৰৰ ৰচনাত ‘‘চেতিয়া’’ শব্দৰ উল্লেখো পোৱা যায়। এই শব্দ কিছু ইতিহাসবিদে আহোম যুগৰ পৰৱৰ্তী সংস্কৰণত যোগ হোৱা বুলি ক'ব খোজে।<ref>{{cite book |last=Kakati |first=Banikanta |title=Aspects of Early Assamese Literature |publisher=Gauhati University |year=1953 |page=34}}</ref> কিন্তু বুৰঞ্জী সমূহৰ পৰা দেখা যে এই ''চেতিয়া'' পদবী চুতীয়া ৰাজ্যতো আছিল<ref>Bhuyan, S.K, "Deodhai Buranji, p.16</ref> আৰু চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰাৰ পাছৰ পৰাহে আহোম ৰাজ্যত প্ৰচলিত হৈছিল।<ref>S.K, "Satsari Buranji, p.16</ref> "কবিৰত্ন সৰস্বতী"ৰ ৰচনাৰ পৰা জনা যায় যে তেওঁক দুৰ্লভনাৰায়ণৰ পুত্ৰ ইন্দ্ৰনাৰায়ণয়ে পৃষ্ঠা পোষকতা আগ বঢ়াইছিল। ইতিহাসবিদ বাণীপ্ৰশন্ন মীশ্ৰৰ মতে মাধৱদেৱৰ ভনীয়েক উৰ্বশীয়ে দহ বছৰ বয়সত (১৫২৬ শতিকাত)<ref>{{cite book |last=Misra |first=Baniprasanna |title=Deprovincialising Srimanta Sankaradeva |publisher=Centre for Assamese Studies, Tezpur University |year=2015 |pages=24–25 }}</ref> এই কবিজনৰ বংশৰ ৰামদাস আতাক বিয়া কৰাইছিল। ৰামদাস ৰত্ন সৰস্বতীৰ পাছৰ ষষ্ঠ প্ৰজন্মৰ পুৰুষ আছিল।<ref>{{cite book |last=Kakati |first=Banikanta |title=Aspects of Early Assamese Literature |publisher=Gauhati University |year=1953 |page=44}}</ref> সেই অনুসৰি ইন্দ্ৰনাৰায়ণৰ শাসনকালও পঞ্চদশ শতিকাৰ প্ৰথমাৰ্ধৰ মাজভাগত (প্ৰায় ১৪২০–১৪৪০ খ্ৰীষ্টাব্দ) আছিল বুলি অনুমান কৰিব পাৰি। এই সকলো তথ্যসমূহৰ ভিত্তিত কিছু গৱেষকে কমতা, কামৰূপ আৰু শদিয়া একেই ৰাজ শক্তিয়ে পৰিচালিত কৰিছিল বুলি ক'ব খোজে।<ref>"The eastern region, whether it is called Sadhaya or Svadhaya as in the plates or Sadhiya or Sadiya as in Assamese chronicles and the western region of Kamatapura seems to be politically connected and the same Satyanarayana/Ratnanarayana might have held sway over both regions"{{harvcol|Neog|1977|p=818}}</ref> তথাপিটো কমতাপুৰৰ এই দুৰ্লভনাৰায়ণ আৰু চুতীয়া বংশৰ দুৰ্লভনাৰায়ণ‌ একে ব্যক্তি আছিল নে নাই, সেই বিষয়ে ইতিহাসবিদ সকলৰ মাজত বৰ্তমানেও একমত পোৱা নাযায়। ===ঘাৰমৰা সত্ৰ স্থাপন=== ===চীনৰ লগত সম্পৰ্ক=== ===চুতীয়া-আহোম যুদ্ধ=== * চুকাফাৰ দিনৰ সম্পৰ্ক বুৰঞ্জী সমূহৰ মতে চুকাফাৰ‌ পুত্ৰৰ সময়ৰ পৰা চুতুফাৰ মৃত্যুৰ আগলৈকে আহোমসকলে চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে আন্তৰিক সম্পৰ্ক বজাই ৰাখিছিল।<ref>Bhuyan, S.K, ''Satsari Assam Buranji'',p.9, "Previously, since the time of one of Sukapha’s sons, there was alliance and coordial relations with the Chutia king"</ref><ref>Bhuyan, SK, "Assam Buranji(SM), p. 7</ref><ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref> চুতীয়া ৰজাৰ লগত সম্পৰ্ক ভাল থাকিলেও আহোম ৰজা সকলে চুকাফাৰ দিনৰ পৰাই মাজে মাজে সীমান্ত অঞ্চলৰ চুতীয়া গাঁও আক্ৰমণ কৰি মানুহ ধৰি লয় আনিছিল। তেনে কিছুমান পৰিয়ালৰ উদাহৰণ বুৰঞ্জী সমূহত পোৱা যায়, যেনে: চোম চিৰিং, খাতোৱাল চেতিয়া, চেঙচাই, ঘৰ পাতৰ, ইত্যাদি। বহুতো চুতীয়া লোকক চুকাফাই পৰ্বতৰ পৰা নামি আহোঁতেও বাটত পাই ধৰি আনিছিল। <ref>Bhuyan, SK, "Satsari Assam Buranji, pp.3-4, "বাটতে আহোতে কতো দহ, কতো বাৰ, কতো দুই, কতো তিনি, কতো এক, এইক্ৰমে মানুহ লগ পাই তাকো হাতকৈ মোৰাই দি আহে। সেই মানুহ কতো চুটিয়া, কতো মৰাণ, কতো বৰাহী, এই মানুহ বিস্তৰ হ'ল।..যি চুটিয়া, কছাৰী, মৰাণ পাই লগত ল'লে, তাৰো কাৰ্য্য অনুৰূপে নাম থৈ গ'ল।"</ref> * আহোম ৰজাৰ হত্যা ১৪ শতিকাৰ পাছৰ ভাগত চুতীয়া সকলে আহোম ৰজা চুতুফাক চাফ্ৰাই নৈ লৈ আমন্ত্ৰিত কৰে, কিন্তু কিবা বিবাদ হোৱাত তাৰ পৰা ধৰি লয় গৈ হত্যা কৰে। বুৰঞ্জীসমূহত কিন্তু তেওঁৰ মৃত্যুৰ ধৰণ সম্পৰ্কে একে মত পোৱা নাযায়। কিছুমান বিৱৰণত উল্লেখ আছে যে তেওঁক এটা বলধ গৰুৱে গছকাই হত্যা কৰিছিল<ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Bhuyan, S K, Satsari Buranji,p.9</ref><ref>Bhuyan, SK, "বাঁহগৰীয়া বৰগোহাঁই বুৰঞ্জী: দেওধাই অসম বুৰঞ্জী",p.90</ref>, আন কিছুমানত আকৌ কোৱা হৈছে যে তেওঁক নাওতে হত্যা কৰা হৈছিল বুলি কোৱা হৈছে।<ref>Goswami, Hemchandra, "Purani Assam Buranji, p.37</ref><ref>Assam Buranji (SM), p.7</ref> চুতুফাৰ লগত যোৱা সৈন্যবোৰ ৰাজধানীলৈ ঘূৰি আহি এই কথা সদৰি কৰে।<ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>Barua Gunaviram Assam Buranji or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 56</ref> [[আহোম ভাষা]]ত লিখা "আহোম বুৰঞ্জী"ত চুতীয়াসকলে (''তিউৰা'' হিচাপে) চুতুফাক লৈ গৈ বধ কৰিছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে যদিও কোনো চুতীয়া ৰজাৰ কথা‌ (ৰজা‌ বুজোৱা ''খুন'' শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা নাই) উল্লেখ কৰা নাই।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji, p.48</ref> চুতুফাৰ মৃত্যুৰ পাছত ১৩৭৬ চনৰ পৰা ১৩৮০ চললৈ আহোম ৰাজ্য অৰাজক হৈ‌ থাকে।<ref>Barua, Gopal Chandra,"Ahom Buranji",p.49, "After the death of Sutuphaa, the country was in interregnum for four years."</ref>। পৰবৰ্তী ৰজা ত্যাও খামটিয়ে চুতীয়া ৰাজ্য আক্ৰমণ কৰে যদিও একো বিশেষ পৰিনাম পোৱা নগ'ল। * চুতীয়া ৰাজ্যৰ হাবুঙত আহোমৰ প্ৰৱেশ ১৫১২ চনত চুতীয়াৰ হাবুঙৰ প্ৰদেশৰ পানবাৰী অঞ্চলত চুহুংমুঙে প্ৰৱেশ কৰে আৰু আগতে বামুণীয়া কোঁৱৰক তূলি লোৱা বামুণ পৰিয়ালটোক নিজৰ লগত লয়। বামুণ জনক সোণৰ লগুণ উপহাৰ দি হাতী-ঘাহী অধিকাৰী পাতি নিজৰ লগত লয়। পানবাৰীত থকাৰ সময়ত আহোম ৰজাই সেনা বাহিনীৰ কিছুমানক দিহিং নৈত মাছ ধৰিবলৈ পঠিয়াই। দিহিঙত ডাঙৰ বৰালী ধৰিবলৈ লওঁতে চুতীয়াই আহোম সেনাক দেখে। দিহিং নৈ চুতীয়া আৰু আহোম ৰাজ্যৰ সীমা আছিল, উত্তৰত চুতীয়া ৰাজ্য আৰু দক্ষিণত আহোম ৰাজ্য। চুতীয়াৰ পানীত মাছ ধৰিছে বুলি গম পাই মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱাই (সম্ভৱতঃ এইজন দিহিং উপত্যকাৰ শাসনকৰ্তা আছিল) মানু্হ পঠিয়াই। কিন্তু আহোম সকলে মাছৰ লগতে চুতীয়া মানু্হকো ধৰি নিয়ে। এই কথা মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱাই ধীৰনাৰায়ণ ৰজাৰ জোৱাঁই নিতাইক জনাই। নীতিপালৰ পৰা ধীৰনাৰায়ণে খবৰ পাই যে আহোম সেনাই দিহিঙৰ সীমা নামানি উত্তৰ পাৰৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ হাবুঙ অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰিছে।<ref>Assam Buranji (SM), p. 9</ref> * দিখৌ-মুখৰ ৰণ ধীৰনাৰায়ণ ৰজাই এই কথা গম পাই যুদ্ধ কৰিবলৈ মন কৰে আৰু ১৫১৩ চনত লুইতে দি আহি দিখৌমুখত কোঠ পাতে। সেই সময়ত দিখৌ মুখ আজিৰ দিনৰ কাজিৰঙা‌ ওচৰত আছিল। চুতীয়া সেনাই দিখৌ মুখ অঞ্চলত পচলা গড় নিৰ্মাণ কৰে। তাৰ পৰা আগ বাঢ়ি আহি চেৰুৱাকটা অঞ্চলৰ নঙকামুঙ বিলৰ পাৰত কোঠ পাতে। চেৰুৱাকটাৰ পৰা এখিনি সেনা বৰনাঁৱত উঠি চিৰা আটি অঞ্চললৈ যায়। চুহুংমুঙে চাও-চুখ্ৰিং আৰু ৰাইলুঙীয়া গোহাঁইক সৈন্য দি চুতীয়াৰ বৰনাঁৱ ধৰিবলৈ সেনা পঠিয়াই। তাৰ পাছত তেওঁ চেৰুৱাকটাৰ চুতীয়া সেনাক আক্ৰমণ কৰে। চুতীয়া সেনাই শত্ৰুৰ শক্তিৰ অনুমান নাপায় যুদ্ধত পৰাজয় হব লগিয়া হয়। এই যুদ্ধত ৪ হাজাৰ চুতীয়া সৈনিক স্বহীদ হয় আৰু ৩ হাজাৰ বন্দী হয়। বন্দী সকলৰ মূৰ কাটি আহোম ৰজাই মুণ্ডমালা বান্ধিলে।<ref>Satsari Assam Buranji, p.57</ref> সাতসৰী বুৰঞ্জীৰ অনুসৰি চুতীয়া সেনা দিখৌমুখৰ পৰা উজাই আহিছিল আৰু ডিব্ৰুমুখৰ তিনিমুণি অঞ্চলত ৫ দিন পুণৰ এখন ৰণ হৈছিল, য'ত মাণিকচন্দ্ৰ বৰুৱা, ৰজাৰ ভায়েক ঢেলা আৰু বৰহুলৈ বৰুৱাই ভাগ লৈছিল। যুদ্ধত মাণিকচন্দ্ৰ বৰুৱাৰ গাত কাড় লাগিছিল আৰু বৰহুলৈ বৰুৱাকে প্ৰমুখ কৰি চুতীয়া সেনা পিছ হুঁহকি শদিয়ালৈ আহিলে। ডিব্ৰুমুখৰ এই যুদ্ধৰ কথা কিন্তু অন্য বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা হোৱা নাই, গতিকে এয়া পাছত হোৱা দিহিংমুখৰ দ্বিতীয়খন ৰণৰ বৰ্ণনাও হ'ব পাৰে যিখনত চুতীয়া সেনা পৰাস্ত হোৱাৰ পাছত আহোম সেনাই ডিব্ৰুমুখত গড় নিৰ্মাণ কৰিছিল। যুদ্ধৰ পৰাজয়ৰ ফলত দিখৌ মুখত বাকী থকা চুতীয়া সেনা সেই অঞ্চলৰ পৰা ঘূৰি আহে আৰু পানবাৰী আহোমৰ হাতলৈ যায়। তাৰ পাছত ১৫১৯ চনত চুহুংমুঙ হাবুঙৰ পৰা দিহিংমুখ অঞ্চল লৈ আহে আৰু তাত এটা কোঠ/দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰে। তেতিয়াৰ দিহিংমুখ আজিৰ দিনৰ পশ্চিম মাজুলী অঞ্চল হয়।<ref>Satsari Assam Buranji, p.57</ref><ref>Goswami, Hemchandra, Purani Assam Buranji, p.40</ref> * দিহিং-মুখৰ প্ৰথম ৰণ ১৫২০ চনত চুতীয়া সেনাই এইবাৰ আকৌ ভটিয়াই আহি আহোমৰ নতুনকৈ নিৰ্মিত দিহিংমুখৰ দুৰ্গ(মৌঙখ্ৰাঙ) আক্ৰমণ কৰে। যুদ্ধত চুতীয়া সেনা জয়ী হয় আৰু আহোম সেনাপতি খেনমোঙক মাৰি আহোম সেনাক সেই অঞ্চলৰ পৰা খেদি পঠিয়াই। ফলত দিহিংমুখৰ কোঠ চুতীয়াৰ হাতলৈ যায়।<ref>Satsari Assam Buranji, p.57</ref><ref>Purani Assam Buranji, p.40</ref> ===চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতন=== * নীতিপালৰ ৰাজত্ব ইয়াৰ পাছতে ১৫২২ চনত ধীৰনাৰায়ণ ৰজাই [[হাবুং]] অঞ্চলৰ (বৰ্তমান ঢকুৱাখনা) ব্ৰাহ্মণক ভূমি দান কৰি সাধনী আৰু নিতাই ৰাজ্য ভাৰ দিয়ে। ৰজা হৈ নিতায়ে নীতিপাল নাম লয়। ৰজা ধীৰনাৰায়ণে ৰাজ্য ভাৰ এৰি জামাতাক যুৱৰাজ পাতি, আপোন পুত্ৰ তিনি বছৰৰ শিশু সাধক নাৰায়ণক নীতিপালৰ হাতত সমৰ্পন কৰি দেশান্তৰিত হয়। সামান্য ‌চুতীয়া ল'ৰা ৰজা হোৱাত ৰাজবংশৰ ৰাজপাট দাবীদাৰ কোঁৱৰসকল স্বাভাৱিকতে ক্ষুণ্ণ ‌হৈ পৰে। এই লোক সকলে নিত্যপালক সিংহাসনচ্যুত কৰিবলৈ ষড়যন্ত্ৰত নামে। এই ষড়যন্ত্ৰৰ মূল নায়ক ধীৰনাৰায়ণ ৰজাৰ ভায়েক সুৰজিৎ ওৰফে সুৰধ্বজপাল আছিল। ষড়যন্ত্ৰ সফল নহ'ল। নীতিপালে তেওঁৰ বিশ্বাসী চোৰাংচোৱাৰ পৰা সকলো কথা জানিব পাৰি ষড়যন্ত্ৰত লিপ্ত বিষয়াক ভাঙি নতুন মন্ত্ৰী বিষয়া নিয়োগ কৰে। পূৰ্ব্বৰ পাত্ৰ মন্ত্ৰী গুচাই সামান্য পাত্ৰ-মন্ত্ৰী পাতি লʼলে। সূৰধ্বজপালক ধৰি আনিবৰ বাবে কাচিতৰা সেনাপতিক পঠায়। কিন্তু সুৰধ্বজ দেশ এৰি পলাই যোৱাত সেই কাম সম্ভৱ নহ'ল। নীতিপালৰ দিনত নাৰায়ণ নামৰ এজন বৰসেনাপতি আৰু ৰঘূবীৰ তথা কাচিতৰা সহসেনাপতি আছিল বুলি জনা যায়। কিন্তু সময়ত নীতিপালৰ শাসন দুৰ্বল হৈ পৰে। পূৰ্বৰ সাধাৰণ বংশৰ লগৰীয়া সকলক ৰাজ্যৰ বিষয়-বাব দিবলৈ ধৰাৰ ফলত সম্ভ্ৰান্ত বংশৰ লোকৰ বিশ্বাস আৰু আনুগত্য হেৰুৱাব লগা হয়। দোষ গুণৰ সুবিচাৰ নকৰি হকে-বিহকে প্ৰজাৰ ওপৰত উৎপীড়ন চলোৱাৰ বাবেই‌ [[নীতিপাল]] প্ৰজাৰ মাজত অনীতিপাল বুলি খ্যাত হৈ পৰে।<ref>Barua, Swarnalata, "Chutia jatir Buranji, p.594.</ref> * দিহিং-মুখৰ দ্বিতীয় ৰণ চুতীয়া ৰাজ্যৰ দুৰৱস্থাৰ বাতৰি আহোম ৰজা [[চুহুন্মুং]]ৰ কাণত পৰিল। ফলত সেই বছৰৰ শেষৰ পিনে(১৫২২ চন) তেওঁ চুতীয়া ৰাজ্য আক্ৰমণ কৰে। প্ৰথমতে মাজুলীৰ নঙকঙমোঙ বীলৰ ওচৰলৈ আহি তেওঁ দিহিঙমুখত(বৰ্তমানৰ পশ্চিম মাজুলী অঞ্চল) কোঠ দি থকা চুতীয়াক আক্ৰমণ কৰিবলৈ সেনা পঠায়। যুদ্ধৰ নেতৃত্বত থকা বৰগোহাঁয়ে চুতীয়া সেনাক দিহিং মুখৰ পৰা পুবলৈ ঠেলি নিয়ে আৰু লাচাই-টাই নামৰ এজনক চুতীয়াৰ পৰা সংগ্ৰহ কৰা বৰ-নাঁৱত উঠাই ৰজাৰ ওচৰলৈ পঠায়। সেই সময়ত ৰজা বীলৰ পৰা আগ বাঢ়ি আহি চেৰুৱাকতা নামৰ অঞ্চল এটাত আছিল। চুহুংমুঙে লাচাই-টাইক যুদ্ধৰ খবৰ লয়। লাচাই-টাই ৰজাক জনাই যে চুতীয়া সৈন্য লুইত(টিলাও) নৈ‌ ওচৰৰ অঞ্চলৰ লগতে ডিব্ৰুমুখৰ(চোপ-নাম-টিফাও) পানীত কোঠ পাতি আছে।<ref>Deodhai Assam Buranji, p. 17.</ref> ইয়াৰ পাছতে হয়টো আগতে উল্লেখ কৰি অহা ডিব্ৰুগড় ৰণখন সংঘটিত হয়। * ডিব্ৰু-মুখ/ডিব্ৰুগড়ৰ ৰণ ১৫২৩ চনৰ কাতি মাহত চুহুংমুঙৰ আদেশত ফ্ৰাচেনমুঙ বৰগোহাঁই আৰু কিঙলুন বুঢ়াগোহাঁই ৰাজমন্ত্ৰীয়ে নিজৰ সমস্ত সৈন্য বাহিনী লয় ডিব্ৰুমুখলৈ আগ বাঢ়ি আহি তাত এটা গড় নিৰ্মাণ কৰে। চুহুংমুঙে চৰাইদেউ লৈ আহি ভগৱানৰ ওচৰত বলি আগ বঢ়ায়। ১৫২৩ চনৰ আঘোণ মাহত চুহুংমুঙে সৈন্য বাহিনী লয় আগ বাঢ়ি চেঁচামুখত কোঠ দিয়ে। নীতিপালে গড় বন্ধাৰ খবৰ পাই শদিয়াৰ পৰা লাৰুপাৰা(বৰ্তমান চাবুৱাৰ ওচৰৰ) লৈ আগ বাঢ়ি আহে। তাৰ পৰা তেওঁ শত্ৰুক দেশৰ পৰা খেদিবলৈ বুঢ়া বৰুৱাৰ নেতৃত্বত ডিব্ৰুমুখ লৈ সৈন্য বাহিনী পঠিয়ায়। সম্ভৱতঃ এজন ডিব্ৰু উপত্যকাৰ শাসনকৰ্তা আছিল। চুতীয়া সেনাপতি জনে ৰজাৰ আদেশ মতে ডিব্ৰুগড় আক্ৰমণ কৰে। আনপিনে চুহুংমুঙেও ডিব্ৰুমুখলৈ আহি যুদ্ধত ভাগ লয়। ফ্ৰাচেনমুঙ বৰগোহাঁই আৰু কিঙলুন বুঢ়াগোহাঁই ৰাজমন্ত্ৰীয়ে একলগ হৈ পথে দি আগ বাঢ়ি চুতীয়াৰ নৌ বাহিনীক আক্ৰমণ কৰে। চুতীয়াৰ নৌ সেনাৰ নেতৃত্বত আছিল কাচিতৰা, চুলুকী চেতিয়া (GC Baruaৰ বুৰঞ্জীত এলেঙী চেতিয়া বুলি কোৱা হৈছে) আৰু বৰপাত্ৰ নামৰ তিনিজন সেনাপতি। বৰপাত্ৰ জন সম্ভৱতঃ সোৱণশিৰি উপত্যকাৰ তথা হাবুঙৰ শাসনকৰ্তা আছিল, যিজনক তামৰ ফলিত হাবুঙাধিপতি বৃহৎ পাত্ৰ বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। কাচিতৰা আছিল লুইত উপত্যকাৰ শাসনকৰ্তা। যুদ্ধত চুতীয়া সেনা পৰাস্ত হয়। পিছ দিনা চুহুংমুঙ ৰজাই গড়ত থকা সকলো মন্ত্ৰী ডাঙৰীয়া আৰু সেনাক লগত লৈ আগ বাঢ়ি সোণাৰী অঞ্চলত (বৰ্তমান কাকপথাৰ অঞ্চল) সোমায়। <ref>Deodhai Assam Buranji, p. 17.</ref> * নীতিপালৰ সন্ধি প্ৰস্তাৱ ইয়াকে দেখি নীতিপালে আহোম ৰজা লৈ কটকীৰ সৈতে কিছুমান উপহাৰ পঠায়। উপহাৰ সমূহৰ মাজত আছিল সোণৰ কাণফুলী/কেৰু(তং-ৰু-খাম), সোণোৱালী‌ মেখেলা(চিন-খাম), কপাহী কাপোৰ(ফ্ৰা-নোন), ৰূপৰ বিচনা(থা-কা-ঙেন), পাটি, ইত্যাদি। সকলো উপহাৰ গ্ৰহণ কৰিও চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰাজ সম্পদ(সোণ-ৰুপৰ মেকুৰী, সোণ-ৰুপৰ ছত্ৰ, ৰাজকীয় খাট আৰু ৰাজ দণ্ড), ১০টা দতাল হাতী, এজনী মাখুন্দী হাতী আৰু এজনী ছোৱালী বিচাৰি পঠায়। নীতিপালে ছোৱালী আৰু হাতী দিবলৈ মান্তি হয় যদিও ৰাজকীয় সম্পদ পূৰ্বপুৰুষৰ সম্পত্তি বুলি দিবলৈ নিবিচাৰে। ইয়াৰ বিপৰীতে এক মাহৰ পাছত সোণ-ৰুপৰ জাপি(কোপ-খাম-ঙেন), সোণৰ তেমি(খোপ-খাম), সোণৰ তোম(লিউ-খাম), সোণৰ ছত্ৰ (চাং-খাম), সোণৰ খাৰু(মাউ-খাম), সোণৰ ভৰিৰ খাৰু(খু-টিন-খাম), হাতী, ঘোঁৰা, হাতীৰ দাতৰ পাটি, কটাৰী আৰু পানীকমলী কাপোৰ দি পঠায়। সমান্তৰাল ভাৱে নীতিপালে লুইতৰ পাৰত এটা দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰিবলৈ লয় আৰু তাতে থাকে। দুৰ্গ নিৰ্মাণৰ কথা শুনি, ৰাজসম্পদ নাপায় আৰু লগতে উপহাৰৰ মাজত কটাৰী দেখি চুহুংমুঙ ৰজাই শদিয়াপুৰ আক্ৰমণ কৰিবলৈ নিৰ্ণয় কৰে।<ref>Deodhai Assam Buranji, p. 18.</ref> * শদিয়াৰ ৰণ ১৫২৪ চনৰ বহাগত লুইত নৈ পাৰ হৈ শদিয়া(সধয়াপুৰ) আক্ৰমণ কৰে। [[ব'হাগ বিহু|ব'হাগ মাহৰ বিহুৰ দিনা]] [[শদিয়া]] আক্ৰমণ কৰা হৈছিল। বিহুৰ দিনা শদিয়াৰ চাৰি শালত বৰ-বলি আয়োজন কৰা হয়, যʼত [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] পূজাৰীৰ বাহিৰে অন্য লোকে হাতত অস্ত্ৰ লোৱাতো বৰ্জিত আছিল। আজিও এই বৰবলিৰ নিয়ম শদিয়া অঞ্চলৰ থান সমূহত পালন কৰা হয়। সেই সময়ত সৌমাৰ খণ্ডত একমাত্ৰ চুতীয়া সকলৰ মাজত হে খাৰ-বাৰুদ বা হিলৈ-বৰটোপৰ প্ৰচলন আছিল। সেই বাবে হয়তো আক্ৰমণকাৰী সকলে বিহুৰ বতৰত আক্ৰমণ কৰিবলৈ নিৰ্ণয় কৰি লৈছিল। বুৰঞ্জী সমূহৰ মতে সেই সময়ত‌ দুৰ্গৰ লগতে নীতিপালে পুখুৰী এটাও খন্দাই আছিল। লুইতৰ মুখৰ দুৰ্গত হঠাতে কৰা আক্ৰমণ সহিব নোৱাৰি নীতিপাল চন্দনগিৰি লৈ গুচি আহে আৰু কাচিতৰা দৈথাং পৰ্বতত উঠে।<ref>Deodhai Assam Buranji, p. 19.</ref> * চন্দনগিৰি আৰু দৈথাং পৰ্বতৰ ৰণ চুহুংমুঙে শদিয়াৰ বৰনগৰত থাকি ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঁই আৰু কিঙলুন ৰাজমন্ত্ৰীক(বুঢ়াগোহাঁই) চন্দনগিৰি লৈ আক্ৰমণ কৰিবলৈ পঠায়। আনহাতে কনচেং ধনুদাৰী গোহাঁইক (চাও-চঙ কুঙ-ৰিণ) কাচিতৰাৰ লগত যুঁজিবলৈ দৈথাং পৰ্বতলৈ পঠায়। ইফালে চুতীয়া ৰজাৰ তামুলী গজৰাই বৰুৱা আৰু তেওঁৰ পৰিয়ালক আহোম বাহিনীয়ে বন্দী কৰে‌ আৰু চুতীয়া ৰজা ৰাণীৰ আত্মগোপন স্থান প্ৰকাশ কৰিবলৈ বাধ্য হয়। বুৰঞ্জী অনুসৰি সেহি সময় চুতীয়া ৰজাৰ তামুলী গজৰায় বৰুৱা হাবিত পলাই আছিল। তাৰে ল'ৰাৰ কান্দন শুনি ফ্ৰাচেংমুঙৰ পুত্ৰ ঘৰ সন্দিকৈয়ে বেঢ়ি ধৰিলে‌ বোলে-"ৰজাৰ কথা ক নকলে‌ কাটিম।" এই বুলি তাৰ ল'ৰা তিৰোতাক বন্দী কৰি তাক পঠাই দিলে। বহু প্ৰচেষ্টা সত্ত্বেও গজৰায়ে ৰজাক বিচাৰি নাপাইছিল। শেষত ৰাণীৰ ভোক লাগিলত জুৰি‌ এখনৰ কাষত ভাত ৰান্ধোতে উঠা ধোঁৱা দেখিহে গম পালে আৰু সেইমতে আহোম বিষয়াসকলক জনালেহি যে চুতীয়া ৰজা ৰাণীয়ে চন্দনগিৰিৰ এখন পাহাৰীয়া জুৰিৰ ওচৰত আশ্ৰয় লৈছে।<ref>Bhuyan, S.K.,''Assam Buranji(SM)'',p.10</ref> চন্দনগিৰি পৰ্বতত উঠিবৰ কাৰণে আহোম সেনাই আপ্ৰাণ চেষ্টা চলাইও সফল নহয়। চুতীয়া সেনাই ওপৰৰ পৰা শিল বগৰাই আৰু দলিয়াই বহুতো আক্ৰমণকাৰীৰ বধ কৰে। সাতসৰী আৰু অসম বুৰঞ্জীৰ (SM)ৰ পৰা জনা যায় যে সেই সময়ত [[সতী সাধনী|সাধনী ৰাণী]]‌ গৰ্ভৱতী আছিল। GC Baruaৰ আহোম ভাষাৰ বুৰঞ্জীত ৰাণী/কোঁৱৰী গৰাকীক‌ নাঙ-লুং কোৱা হৈছে। লগতে উল্লেখ আছে ৰজা আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ। যিহেতু নাঙ-লুঙৰ অৰ্থ ৰাণী নে‌ কোঁৱৰী সঠিক কয় ক'ব নোৱাৰি গতিকে এই তিনি গৰাকী লোক নাইবা ধীৰনাৰায়ণ, সাধনী আৰু নীতিপাল/সাধকনাৰায়ণ বা নীতিপাল, সাধনী আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ হ'ব পাৰে। উল্লেখযোগ্য যে নীতিপাল সাধনীৰ বিয়া ১৫১২ৰ আগতেই হৈ গৈছিল কাৰণ অসম বুৰঞ্জী(SM)ৰ অনুসৰি ১৫১৩ চনত ধীৰনাৰায়ণক আহোমৰ বিষয়ে তেওঁৰ জোঁৱায়েকে খবৰ দিছিল। সাধনী আৰু নীতিপালৰ‌ লগতে ১২০ গৰাকী কোঁৱৰীয়েও শিলা কুচাই বিৰোধী পক্ষৰ সৈনিকক মাৰে। আহোম সৈন্য চন্দনগিৰি পৰ্বতত উঠিবলৈ সক্ষম নহৈ পিছুৱাই আহিব লগাত পৰে আৰু এজন চুতীয়া সৈনিকক লগত ধৰি আনে। ইয়াৰ পাছত আক্ৰমণকাৰী সকলে ৰননীতি কৰি পৰ্বতৰ তিনিফালে বেৰি ধৰিব লয়। চাও ৰু-পক আৰু কিছু লোক ঘিলা গছৰ সহায়ত চন্দনগিৰি পাহাৰত উঠিল, কিন্তু মানুহ নেদেখিলে। আগ বাঢ়ি গৈ এখন গাঁও পালে আৰু তাত দুকুৰিমান মানুহ দেখিলে। চুতীয়া বুৰঞ্জী অনুসৰি ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঁই কিছু লোকক ঘিলা গছত উঠি [[ঢোল]] বজাবলৈ আদেশ দিয়ে। হয়তো এই সকল আগতে ধৰি অনা‌ চুতীয়া বন্দী আছিল। আগৰ দিনত ঢোল বজোৱাটো যুদ্ধত জয়ৰ প্ৰতীক আছিল। ঢোল বজাই বিজয়ৰ কথা জনাই দিয়া হয়। সেই বাবে পাহাৰৰ ওপৰত উঠি থকা ৰজা ৰাণীয়ে বিহুৰ বতৰত ঢোলৰ মাত শুনি বাহিৰলৈ উলাই আহে আৰু তিনিও ফালৰ পৰা শত্ৰুৰ আক্ৰমণৰ বলি হয়। নীতিপালক আহোম সেনাই বৰদ্বাৰত দেখিলে। তথাপিও চুতীয়া সেনানী যি সকল আছিলে সেই সকলে আকৌ শিল দলিয়াই কিছু শত্ৰুক মাৰিলে।নীতিপালে শত্ৰুৰ গালৈ কাড় মাৰিবলৈ লয় যদিও বিৰোধী পক্ষৰ জানমোঙখাম হাতীবৰুৱাৰ (ফু-কে-চং) কাড় লাগি মৃত্যু বৰণ কৰে। সাধনীয়ে নিজৰ মহিলা সৈন্য বাহিনীক লগত লয় যুঁজ দিয়ে যদিও শেষত পৰাস্ত হৈ চন্দনগিৰিৰ পৰা জাপ মাৰে। প্ৰায় সংখ্যক বুৰঞ্জীত সাধনীয়ে আত্মবলিদান কৰিছিল বুলি আছে যদিও গোপাল চন্দ্ৰ বৰবৰুৱাৰ টাই ভাষাৰ বুৰঞ্জীত ৰাণীৰ (নাঙ-লুং) গাত যাঠি লাগিছিল বুলি উল্লেখ আছে। যিকি নহওক এই তথ্য পৰাও ৰানী সাধনীয়ে আত্মসমৰ্পণ নকৰি শত্ৰুৰ বিৰুদ্ধে যুঁজ দিয়াৰ কথাহে পোহৰলৈ আনে, কাৰণ আত্মসমৰ্পণ কৰা হ'লে তেওঁক যাঠি মাৰি আক্ৰমণ কৰা নহ'ল হয়। আনপিনে কাচিতৰাক কনচেঙে দৈথাং পৰ্বতত পৰাস্ত কৰে। <ref>Deodhai Assam Buranji, p. 19.</ref> ===ৰাজ্য পতনৰ পৰবৰ্তী পৰিস্থিতি=== চুতীয়া ৰজা নীতিপাল, তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু কাচিতৰা তিনিওৰে মূৰ চন্দগিৰি আৰু দৈথাঙৰ পৰা কাটি আনি শদিয়াত থকা চুহুংমুঙৰ আগত প্ৰস্তুত কৰা হয়। দেওধাই বুৰঞ্জীৰ মতে সাধনীৰ মূৰটো কাটি অনা হৈছিল। ৰজা আৰু পুত্ৰৰ মূৰ কেইটা নচোৱাই পৰ্বতত মুণ্ডামালা বান্ধি শেষত চৰাইদেউৰ শালৰ খটখটিত পোতি থোৱা হয়। অসম বুৰঞ্জী(SM)ৰ মতে আহোম সেনাই সাধনীৰ মৃত শৰীৰৰ পৰা কঁকালত পিন্ধা সোণৰ কঙ্কালি লয় আনি শদিয়াৰ থানলৈ আনিছিল, কিন্তু তাত কিছুমান চুতীয়াই আক্ৰমণ কৰি লাপিত ফাংত্যাং দেওধাই নামৰ এজনক বধ কৰিছিল। Edward Gaitৰ‌ A History of Assamত উল্লেখ কৰা‌ মতে ৰাণীৰ মৃত্যু যাঠী লাগ হৈছিল। GC Baruaৰ Ahom Buranjiত ৰাণীৰ(নাঙ-লুং) বিষয়ে দিয়া আছে যদিও এই অংশৰ অনুবাদ দিয়া হোৱা নাই। অংশটোত "টিং" শব্দৰ উল্লেখ চাই ক'ব পাৰি যে ইয়াতো ৰাণীৰ গাত "যাঠী" লগাৰ কথাই উল্লেখ আছে। "পুৰণি অসম বুৰঞ্জীৰ অনুসৰি কোঁৱৰী কিছুমানক কাটিছিল আৰু কিছুমানক ধৰি আনিছিল<ref>Goswami, Hemchandra,"Purani Assam Buranji, p. 42</ref>। অন্য বুৰঞ্জী সমূহত এই অংশত ৰানী সাধনীৰ(নাঙ-লুং) কথ উল্লেখ কৰা হোৱা নাই। ===চুতীয়া ভূমিৰ বিতৰণ=== শদিয়া ৰাজধানী শাসন কৰিবলৈ ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঁইক তিনিশ সৈনিক দিয়া হৈছিল। শদিয়া আৰু দিহিং অঞ্চলত নতুনকৈ আহোম ৰাজ্যৰ মানুহ আনি থাকিবলৈ দিয়া হয়। ‌চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰদেশ সমূহ ভাল দৰে শাসন কৰিবলৈ বহুতো নতুন পদবী সৃষ্টি কৰা হয়। ১৫২৬ চনত চাওচেং কুঙৰিন (ধনুধৰিয়া গোহাঁই)‌ কনচেঙক থাওমৌঙ মৌঙ-তেও (ভটিয়লীয়া গোহাঁই বা নামনিয়াল সন্দিকৈ<ref>Satsari Buranji, p.62</ref>) পতা হয়। এইজনক হাবুঙ অঞ্চলত ৰখা হয় আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰৰ বিশ্বনাথৰ, লখিমপুৰ আৰু ধেমাজি শাসন কৰিবলৈ দিয়া হয়।‌ একেই বছৰতে থাওমৌঙ বানলুং (বানলুঙীয়া গোহাঁই) খেওখেনক থাওমৌঙ লৌঙ-ক্লং (দিহিঙীয়া গোহাঁই)‌ পতা‌ হয়। সেই‌ সময়ত দিহিং নৈ পাটকাইৰ পৰা ডিগবৈ, দিহিং-পাটকাই অৰণ্য, তিপাম,‌ নাহৰকটীয়া, মৰাণহাট, চেপন, বকতা, চৰগুৱা হৈ ব্ৰক্ষ্মপুত্ৰৰ সমান্তৰাল ভাৱে বৈ গৈ পশ্চিম মাজুলী/বোকাখাত অঞ্চলত ব্ৰক্ষ্মপুত্ৰত পাৰিছিল। এইজন গোহাঁইক দিহিং প্ৰদেশ অৰ্থাৎ মাজুলী, উত্তৰ শিৱসাগৰ, ডিব্ৰুগড় আৰু দক্ষিণ তিনিচুকীয়া লৈকে শাসন‌ কৰিবলৈ দিয়া হয়। সাতসৰী বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা মতে প্ৰথমতে ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঁইক শদিয়াৰ ৰাজ আৰু কিংলুন বুঢ়াগোহাঁইক দিহিং ৰাজ দিয়া হৈছিল।<ref>Satsari Buranji, p.68</ref> ১৫২৬ চনত হোৱা চুতীয়া বিদ্ৰোহৰ ফলত ডিব্ৰুগড়ত নতুন এখন প্ৰদেশ গঠন কৰি ১৫২৭ত চাওলুং চুলিঙক শাসনকৰ্তা হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হয়, যাতে ১৫২৬ৰ দৰে শদিয়া অঞ্চলত পুনৰ বিদ্ৰোহ হ'লে ডিব্ৰু প্ৰদেশৰ সেনাই শদিয়া বাহিনীৰ সহযোগ কৰিব পাৰে। ইয়াৰ উপৰিও একেই‌ সময়তে কিংলুন বুঢ়াগোহাঁইক "থাও-মুঙ-বঙেন" পাতি তিনিচুকীয়া অঞ্চল শাসন(সোণাৰীৰ পৰা লুইতৰ লৈকে) কৰিবলৈ দিয়া হয়।<ref>Ahom Buranji(GC Barua), p.61</ref> একেই বছৰে মুচলমানৰ বৰ উজিৰৰ নেতৃত্বত অহা আক্ৰমণকাৰী সকলক লখিমপুৰ-বিশ্বনাথ অঞ্চলৰ পৰা খেদি ধনুধৰিয়া গোহাঁই চেঙপেমক থাওমুং কটক পাতি লখিমপুৰৰ [[ফুলবাৰী]] অঞ্চল শাসন কৰিবলৈ দিয়া‌ হৈছিল।<ref>Ahom Buranji(GC Barua), p.61</ref> শদিয়াৰ মহং (নগা পাহাৰৰ মহঙতকৈ পৃথক) অঞ্চলৰ লোণৰ খাট ৰক্ষা কৰিবলৈ "থাও-মুঙ-বক্লাঙ" বা‌ হাটখোৱা গোহাঁই নিযুক্ত কৰা হৈছিল। বুৰঞ্জীৰ পৰা জনা যায় যে ১৫২৯ চনত হোৱা চুতীয়া বিদ্ৰোহত দুয়োজন গোহাঁই (ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোঁহাই আৰু কিংলুন বুঢ়াগোহাঁই) একেলগে শদিয়া-তিনিচুকীয়া অঞ্চলতে শাসন কৰি আছিল। একেই বছৰৰে(১৫২৭) শেষৰ পিনে কনচেঙক ভটিয়লীয়া গোহাঁইৰ পৰা নতুন পদবী‌ "চাও-চেঙলুং"‌(ৰাজমন্ত্ৰী) দিয়া হয়<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.61</ref>। পূৰ্বতে ৰাজমন্ত্ৰী পদবীটো বৰগোঁহাই বা বুঢ়াগোহাঁই এজনক দিয়া হৈছিল। ৰাজমন্ত্ৰী পাতি চুহুংমুঙে কনচেঙক দুয়োজন‌ গোহাঁইৰ লগত একেই শাৰিতে ৰাখি সমমৰ্যাদা দিছিল। চুতীয়াৰ বৰপাত্ৰ পদবীটো চুহুংমুঙৰ‌ দিনটো অব্যাহত আছিল। চুক্লেংমুঙ(চুহুংমুঙৰ পুত্ৰ) ৰজাৰ দিনত চুতীয়াৰ বৰপাত্ৰ এজনৰ সমৰ্থন পাই হাবুঙৰ ব্ৰাহ্মণ মুখিয়াল এজনে বিদ্ৰোহ কৰে। ফলত যুদ্ধ এখন হয় য'ত বৰপাত্ৰ জনৰ মৃত্যু হয় আৰু ব্ৰাহ্মণজন বেহাৰলৈ পলাই যায়<ref> সুকুমাৰ মহন্তৰ ঘৰত পোৱা অসম বুৰঞ্জী, ২৫ পৃষ্ঠাত আছে-"সেই সময়ত ৰজা দাই ধৰিলে, বোলে-'চুটিয়া মাৰি ভূঞা বিলাকক মাৰি-কাটি বুপা ৰজায়ে ময়েহে ৰাজ্য লৈছো। বামুণে যে ৰজা‌ হয় চুটিয়াৰ বৰপাত্ৰকনো কিহলৈ থৈছোঁ?' এহি বুলি বৰপাত্ৰক মাৰিলে, বামুণকো ‌মাৰিব চালে, সপুত্ৰবান্ধৱে বেহাৰলৈ পলাই গেʼল। " </ref>। এই বৰপাত্ৰ জন হয়টো পুৰণি চুতীয়া বৰপাত্ৰ জনেই আছিল (ডিব্ৰাৰুগড় ৰণত আত্মসমৰ্পণ কৰিব পাৰে) বা‌ একেই পৰিয়ালৰ লোক আছিল‌‌। তেওঁৰ মৃত্যুৰ পাছতে হয়টো "চাও-চেঙলুং" আৰু "বৰপাত্ৰ" উপাধি দুটা মিলি "বৰপাত্ৰগোঁহাই" হিচাপে জনাজাত হয়।<ref>[https://www.jstor.org/stable/3516963?read-now=1&seq=18#page_scan_tab_contents Guha, Amalendu, ''The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714)'',p. 20,''It appears that the noble designation of Barpatragohain was borrowed from the civil list of Habung where the local ruler, a dependent of the Chutia king, had the title of Vrihatpatra''.]</ref> এই‌ সকলো কথাৰ পৰা সহজে ধৰিব পাৰি যে চুহুংমুঙে পূৰ্বৰ চুতীয়া বিষয়া সকলৰ ঠাইতেই একো একোটা নতুন পদবী গঠন কৰিছিল। চুতীয়া বৰপাত্ৰৰ ঠাইত প্ৰথমতে ভটিয়লীয়া গোহাঁই আৰু পাছলৈ বৰপাত্ৰ গোহাঁই, মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ ঠাইত দিহিঙীয়া গোহাঁই, ডিব্ৰুৰ বুঢ়া বৰুৱাৰ ঠাইত চাওলুং চুলিঙ আৰু শদিয়া-তিনিচুকীয়াত কাচিতৰা বৰুৱা বা ৰজাৰ ঠাইত দুয়ো প্ৰমুখ গোহাঁই। ইয়াৰ পাছত দিহিঙৰ পাৰৰ বকতাত নতুন ৰাজধানী এখন নিৰ্মাণ কৰা হয়।<ref>Ahom Buranji(GC Barua), p.64</ref> ==ৰাজ্যৰ প্ৰশাসনিক আৰু সামৰিক ব্যৱস্থা== ==চুতীয়া ৰাজ্যৰ স্থাপত্য আৰু কীৰ্তিচিহ্ন== ==চুতীয়া ৰাজ্যত পোৱা সম্পদ== চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা কমাৰ, সোণাৰি, কমাৰ, কুমাৰ, কহাৰ, তাতি, খনিকৰ, বাঢ়ৈ, বামুণ, কায়স্থ, গণক, কলিতা, ইত্যাদি বহুতো ভিন্ন ভিন্ন‌‌ বৃক্তিকৰ লোক পোৱা‌ গৈছিল। ইয়াৰ বহুতো লোকক ৰজাই নিজৰ ৰাজধানী লৈ লয় আনে।‌ চুতীয়াৰ বাহিৰে মিচিং‌,‌ দেউৰী, কিছু মৰাণ আৰু কোচ জনগোষ্ঠীৰ লোকো চুতীয়া ৰাজ্যৰ নাগৰিক আছিল। তাৰে চুতীয়া ৰাজ্যৰ মিচিং সকলক "চুতীয়া মিৰি" কোৱা‌ হৈছিল যি‌ সকল আজিৰ দিনৰ বাৰগাম মিচিং যেনে দলে, পেগু, পায়েং, টাইদ, ইত্যাদি। চুতীয়া ৰজাৰ শুকান মাংসৰ ভৰালী জন কোচ লোক আছিল। তিনি হাজাৰ চুতীয়া কমাৰক চুহুংমুঙ ৰজাই যোৰহাট জিলাৰ বছাৰ পিনে আৰু তাৰে উজনি অঞ্চলত বহুৱাইছিল<ref>Sarma, Benudhar, ''Maniram Dewan, p.287</ref>। বন্দী হোৱা লোকৰ পৰা বিভিন্ন "চেতিয়া" খেল/বংশও সৃষ্টি কৰা হয়। ইয়াৰ বাহিৰে শদিয়াত বহুতো সম্পদ যেনে সোণৰ মাইহাং, কেকুৰা দোলা,‌‌ কলাই খাৰ,‌‌ সোণৰ তিনিচুকীয়া সিংহাসন, খাট, ভোগজৰা, বেলা, জাপি, পিকদান, আৰোৱান, দবা, কালি, হিলৈ, বৰটোপ (মিঠাহুলোং),‌ হিলৈ-তোলা চৰা নাও, চুতীয়া ধেনু, বৰধেনু, বাৰু-বৰ্চা, ইত্যাদি পোৱা গৈছিল। বহুতো ঘোৰা, গৰু-মʼহ আৰু হাতীও লাভ কৰা হৈছিল। সম্পদ সমূহ শদিয়াৰ পৰা দিহিং নৈয়ে দি ৰাজধানী‌ লৈ অনা হয় ‌আৰু পাছলৈ চাৰিং অঞ্চলত ৰখা হয়। এখিনি চুতীয়া লোকক চাৰিঙত পাতি নাওবৈচা খেল সৃষ্টি কৰে,‌ য'ৰ পৰা পাছলৈ শেনচোৱা, তাঙোন ধৰা, বচোৱাল বোৱা, ইত্যাদি খেলৰ সৃষ্টি হয়। এই নাওবৈচা সকলে চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা পোৱা চৰানাও চলাই। একেধৰণে এখিনি লোকক লয় হিলৈধাৰী ফৈদ গঠন কৰা হৈছিল। চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰা পাছত আহোম সকলে প্ৰথম বাৰৰ বাবে মিৰি, মিচিমি, আবৰ, দফলা, ইত্যাদি পাহাৰীয়া জাতিৰ সম্পৰ্কত আহে।<ref>Satsari Assam Buranji,p.14, 61</ref> ==ৰজা সকলৰ তালিকা== {|class="wikitable" |+ '''ৰজাৰ তালিকাত''' |- ! # ! বছৰ ! ৰাজত্ব কাল ! নাম ! অন্য নাম |---- | ১. | ১১৮৭ - ১২২০ | ৩৩ ব | বীৰপাল | গয়াপাল |---- | ২. | ১২২০ - ১২৫৫ | ৩৫ ব | [[ৰত্নধ্বজপাল]] | গৌৰীনাৰায়ণ |---- | ৩. | ১২৫৫ - ১২৭০ | ১৫ ব | বিজয়ধ্বজপাল | শিৱনাৰায়ণ |---- | ৪. | ১২৭০ - ১২৮৫ | ১৫ ব | বিক্ৰমধ্বজপাল | জগতনাৰায়ণ |---- | ৫. | ১২৮৫ - ১৩০৫ | ২০ ব | গৌৰধ্বজপাল | প্ৰমত্তনাৰায়ণ |---- | ৬. | ১৩০৫ - ১৩২৫ | ২০ ব | শঙ্খধ্বজপাল | হৰিনাৰায়ণ |---- | ৭. | ১৩২৫ - ১৩৪৩ | ১৮ ব | ময়ূৰধ্বজপাল | গোলোকনাৰায়ণ |---- | ৮. | ১৩৪৩ - ১৩৬০ |১৭ ব | জয়ধ্বজপাল | বজ্ৰনাৰায়ণ |---- | ৯. | ১৩৬০ - ১৩৮০ | ২০ ব | কৰ্মধ্বজপাল | নন্দেশ্বৰ/নন্দিনৃপ |---- | ১০. | ১৩৮০ - ১৪০০ | ২০ ব | সত্যনাৰায়ণ | ৰত্ননাৰায়ণ |---- | ১১. | ১৪০০ - ১৪১৫ | ১৫ ব | লক্ষ্মীনাৰায়ণ | ধৰ্মনাৰায়ণ |---- | ১২. | ১৪১৫ - ১৪৩০ | ১৫ ব | দুৰ্লভনাৰায়ণ | |---- | ১৩. | ১৪৩০- ১৪৪৫ | ১৫ ব | মুক্তধৰ্মনাৰায়ণ | |---- | ১৪. | ১৪৪৫ - ১৪৬৫ | ২০ ব | প্ৰত্যক্ষনাৰায়ণ/প্ৰতাপনাৰায়ণ | |---- | ১৫. | ১৪৬৫ - ১৪৮০ | ১৫ ব | যশনাৰায়ণ | |---- | ১৬. | ১৪৮০- ১৫০০ | ২০ ব | পুৰন্দৰধ্বজপাল | পুৰন্দৰনাৰায়ণ |---- | ১৭. | ১৫০০ - ১৫২২ | ২২ ব | ধৰ্মধ্বজপাল | [[ধীৰনাৰায়ণ]] |---- | ১৮. | ১৫২২ - ১৫২৪ | ২ ব | নীতিপাল/নিত্যপাল | চন্দ্ৰনাৰায়ণ |} ==চুতীয়া ৰাজ্যৰ হিলৈ-বৰতোপৰ প্ৰচলন== হিলৈ-বৰতোপ চুতীয়া ৰাজ্যৰ এক মূল্যৱান উন্নত অস্ত্ৰ আছিল। এই ৰাজ্যৰ হিলৈ-বৰতোপৰ প্ৰচলনৰ কথা বহুতো ঐতিহাসিক তথ্য পোৱা যায়। বুৰঞ্জী সমূহত উল্লেখ কৰা মতে আহোম ৰজাই চুতীয়া ৰাজধানী শদিয়াৰ পৰা আন সম্পদৰ লগতে হিলৈ<ref>Bhuyan, S.K,"Deodhai Assam Buranji", p. 126</ref><ref>Bhuyan, S.K,"Assam Buranji(SM), p.10</ref><ref>হিতেশ্বৰ বৰবৰুৱা, আহোমৰ দিন, p.49</ref> আৰু হিলৈ তোলা চ'ৰানাও উদ্ধাৰ কৰিছিল।<ref>Phukan, Kasinath Tamuli, "Assam Buranji",p.17-18</ref><ref>Bhuyan,S.K,"Satsari Buranji,p.135</ref> মনিৰাম‌ দেৱানৰ লেখনীৰ মতে "মিঠা হুলং" বৰটোপ টো চুতীয়া সকলৰ পৰা লোৱা হৈছিল।<ref>Sharma, Benudhar.''Maniram Dewan, p.289.''</ref> তেওঁ লিখিছে, ''"ওপৰত যিকেইটা তোপৰ নাম দিয়া হৈছে তাৰ ভিতৰত মিঠাহোলোং বোলাবিধ পোন-প্ৰথমতে দিহিঙ্গীয়া ৰজাই চুতীয়া ৰজাৰ পৰা পায়।"'' চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা দিহিঙ্গীয়া ৰজাই ৩০০০ চুতীয়া কমাৰক গোলাঘাট-যোৰহাট জিলাত সংস্থাপিত কৰি বৰটোপ-হিলৈ, ইত্যাদি বনাবলৈ আদেশ দিছিল। মনিৰাম দেৱানে উল্লেখ কৰিছে,‌ {{blockquote|"তেওঁ বিলাকৰ(চুতীয়াৰ) পৰা ভালেমান দোলা, কালী,...,হিলৈ আৰু কলাই খাৰৰ(gunpowder) বাদেও অসংখ্য কমাৰ কাম কৰা মানুহ বন্দী কৰি আনে। ৰজাই তেওঁবিলাকৰ কিছুমানক বচাৰ পিনে আৰু কিছুমানক উজনিৰ পিনে বহুৱালে আৰু কমাৰ শাল পতাই লো-দা-কটাৰী, হিলৈ, বৰতোপ আদি গঢ়িবলৈ আহিলাপাতি যতাই দিলে। তেওঁ বিলাকৰ ভিতৰত কামৰ ভাল-বেয়া চাবলৈ হাজৰিকা, শইকীয়াও পাতি দিলে।‌ দিহিঙ্গীয়া ৰজাৰ দিনৰ পৰাহে অসম ৰাজ্যত(আহোম ৰাজ্যত) কমাৰৰ খেল আৰু ব্যৱসায় চলন্তি হয়। দিহিঙ্গীয়া ৰজাৰ দিনত অসমত ৩০০০ কমাৰ আছিল।"}} [[File:Ahom cannons.jpg|thumb|আহোম যুগৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা উদ্ধাৰ কৰা মিঠাহুলং বৰটোপ]] ইতিহাসবিদ হিতেশ্বৰ বৰবৰুৱাই নিজৰ গ্ৰন্থ "আহোমৰ দিন"ত উল্লেখ কৰা মতে চুহুংমুঙৰ দিনত চুতীয়াৰ পৰা বৰতোপ-হিলৈ অধিকাৰ কৰাৰ পাছৰপৰাহে আহোম ৰজাসকলে অসমত আগ্নেয় অস্ত্ৰ ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ ধৰে।<ref>হিতেশ্বৰ বৰবৰুৱা, আহোমৰ দিন, p.451</ref> চুতীয়াৰ পৰাজয়ৰ পাছত গৌড় ৰাজ্যৰ সেনাই ১৫২৭ আৰু ১৫৩২ত দুবাৰকৈ অসম আক্ৰমণ কৰিছিল। এই যুদ্ধত গৌড় সেনাই হিলৈ-বৰটোপ ব্যৱহাৰ কৰিছিল যদিও আহোম সেনাই কেৱল ধেনু কাঁড় হে ব্যৱহাৰ কৰিছিল। অৱশ্যে এই যুদ্ধতো আহোম সেনাই বহুতো হিলৈ-বৰটোপ উদ্ধাৰ কৰিছিল‌।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji", p. 61-68</ref> ১৫৩৬ চনত নগা বিৰুদ্ধে হোৱা ৰণত প্ৰথম বাৰৰ বাবে আহোম সৈন্যৰ হাতত বৰটোপ থকা কথা উল্লেখ পোৱা যায়।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji", p. 75</ref> তদুপৰি আহোম সেনাই ১৬১৭ চনত মোগলৰ বিৰুদ্ধে হে প্ৰথম বাৰৰ বাবে হিলৈ-বৰটোপ ব্যবহাৰ কৰিব লৈছিল বুলি জনা যায়<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji", p. 75</ref>। নাওবৈচা ফুকনৰ বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা মতে খোৰা ৰজাৰ দিনত(১৫৫২-১৬০৩) প্ৰথম বাৰৰ বাবে চুতীয়া লোকক নিযুক্তি দি হিলৈদাৰী ফৈদ গঠন কৰা হৈছিল।<ref>নাওবৈচা ফুকনৰ বুৰঞ্জী, p.55</ref><ref>The Chutiyas being expert warrior knew the use of matchlocks. After their subjugation, the Chutiyas were, therefore engaged in manufacturing matchlocks and they became prominent in the ''Hiloidhari-Khel'' (guild for manufacturing matchlocks)"{{harvcol|Dutta|1985|p=30}}</ref> হেমকোষ অভিধানত চুতীয়া সকলৰ হিলৈক "চুতীয়া হিলৈ" বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। বৃটিছৰ ১৮৯১ চনৰ লোকপিয়লত "হিলেদাৰী"ৰ বাহিৰেও "চুতীয়া-হিলৈদাৰী" বুলি এটা পৃথক খেল/শ্ৰেণীৰ উল্লেখ কৰা হৈছে। এই সকলে হয়টো ৰণত "চুতীয়া হিলৈ" ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref>[https://books.google.co.in/books?id=YvV-VI_2YRkC&pg=PR67&dq=sutiyahilaidari&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&sa=X&ved=2ahUKEwiiqITCufiRAxXdwTgGHeU5KJcQ6AF6BAgJEAM#v=onepage&q&f=false Census of India 1891, p. 17]</ref> ==চুতীয়া বিদ্ৰোহ== ১৫২৪ চনত চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতন হৈছিল যদিও চুতীয়া সকলৰ মনৰ পৰা স্বাধীনতা আৰু স্বৰাজৰ আশা নাইকিয়া হৈ যোৱা নাছিল। চিৰদিন স্বাধীন হৈ থকা চুতীয়া সকলে বীৰাঙ্গণা ৰাণী সাধনীৰ আত্মোৎসৰ্গৰ কথা সোঁৱৰি পুনৰ জাগ্ৰত হৈ উঠিল আৰু বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰিলে। এই বিদ্ৰোহ ১৫২৭ চনৰ পৰা ১৭০০ শতিকাৰ শেষ ভাগৰ লৈকে চলিছিল। ১৭৭০ দখকৰ মায়ামৰা বিদ্ৰোহে জাতিটোৰ শেষ বিদ্ৰোহ বুলি কব পাৰি যাৰ ফলত সকলো নহলেও এটা অংশয়ে স্বাধীন হৈ নিজৰ ৰাজ্য গঠন কৰিছিল। চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজধানী শদিয়া ধ্বংস হোৱাৰ ফলত বহুতো ৰাজকোঁৱৰ আৰু সম্ভ্ৰান্ত পৰিয়ালৰ লোকে পাহাৰীয়া মিচিং, মিচিমি জাতিৰ লোক সকলৰ মাজত আশ্ৰয় লৈছিল আৰু প্ৰথম বিদ্ৰোহ এই সকল লোকে আৰম্ভ কৰিছিল। এই কথা কোচ ৰজা সকলৰ দৰং ৰাজ বংশাৱলীতো উল্লেখ কৰা হৈছে। <poem>"পূৰ্বে চুটিয়াৰ ৰজা সিঠাৱে আছিল। অন্যায়ে অসম ছল কৰিয়া মাৰিলে॥ যিমতে মাৰিল তাৰ শুনিয়ো কাহিনী। বলে নপাৰিয়া স্বৰ্গী ৰাজা মনে গুণি॥ ৩৬৪ ... তাৰ পুত্ৰ ভাই যত সকলে পলাইল। মিৰি মিচিমিত পশি প্ৰাণক ৰাখিলা॥ চুটিয়াৰ ৰাজাক মাৰিয়া ছলে বলে। লৈলা সেহি ৰাজ্যক অসমে কৌতূহলে॥ ৩৭১</poem> * ১৫২৬ চনৰ বিদ্ৰোহ, শদিয়া চুতীয়া সকলে প্ৰথম বিদ্ৰোহ ১৫২৬ চনৰ ফাগুন মাহত ৰাজধানী শদিয়াত ঘোষণা কৰিছিল, অৰ্থাৎ ৰাজ্য পতনৰ ৩ বছৰৰ পাছত। বিদ্ৰোহ দমন কৰিবলৈ আৰু ফ্ৰাচেংমুং বৰগোহাঁইক সহযোগ কৰিবলৈ দিহিঙীয়া গোহাঁইক পঠিওৱা হৈছিল। যুদ্ধত বিদ্ৰোহী সকলৰ হাতত ফ্ৰাচেংমুং বৰগোহাঁইৰ হাতী প্লাইপাম আৰু দিহিঙীয়া গোহাঁই মৰা পৰিছিল। কিন্তু শেষ পৰ্যায়ত বিদ্ৰোহী সকল পৰাজিত হৈ উভতি যাবলৈ বাধ্য হ'ল। এই বিদ্ৰোহৰ ফলত চুহুংমুঙ ৰজাই বহুতো প্ৰশাসনীয় পৰিবৰ্তন কৰিবলৈ বাধ্য হৈছিল। ১৫২৭ চনৰ জেঠ মাহত, ডিব্ৰুগড় অঞ্চলত নতুন এখন প্ৰদেশ গঠন কৰি তাত চাওলুং চুলিঙক শাসনকৰ্তা হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হৈছিল, যাতে শদিয়া অঞ্চলত পুনৰ বিদ্ৰোহ হ'লে ডিব্ৰু প্ৰদেশৰ সেনাই শদিয়া বাহিনীৰ সহযোগ কৰিব পাৰে। ইয়াৰ উপৰিও কিংলুন বুঢ়াগোহাঁইক "থাও-মুঙ-বঙেন" পাতি পশ্চিম শদিয়া অঞ্চলত (তিনিচুকীয়াৰ সোণাৰিৰ(কাংখাম) পৰা লুহিত নদীৰ গুৰি লৈকে) শাসন কৰিবলৈ দিয়া হ'ল। * ১৫২৯ চনৰ বিদ্ৰোহ, শদিয়া প্ৰথম বিদ্ৰোহৰ দুবছৰ পাছতে ১৫২৯ চনৰ পুহ মাহত শদিয়াৰ চুতীয়া সকলে আকৌ মুৰ দাঙি উঠিলে। এইবাৰ চুহুংমুঙ ৰজাই ফ্ৰাচেংমুঙক সহযোগ কৰিবলৈ চাও চুক্লান (তিপামৰ পৰা) আৰু কিংলুনক সহযোগ কৰিবলৈ চাওলুং চুলিঙক (ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা) পঠিয়ালে। ইয়াৰ পাছত চুহুংমুঙে চুক্লেংমুঙ ৰাজকোঁৱৰক ৰাজধানীত ৰাখি সকলো বিষয়ববীয়াৰ সৈতে নিজে শদিয়া আহি উপস্থিত হয়। লুহিতৰ পাৰত, ডিবাং নৈৰ পাৰত, মাৰানকাও, চন্দনগিৰি পৰ্বত, দৈথাং পৰ্বত, ইত্যাদি বিভিন্ন ঠাইত কেইবাখনো যুদ্ধ হয়। প্ৰথম পৰ্যায়ত বিদ্ৰোহী সকলে চাও চুলিঙক ধৰি নিবলৈ সক্ষম হৈছিল কিন্তু পাছৰ পৰ্যায়ত এৰি দিলে। বহু মাহ যুদ্ধ লগা পাছত শেষত বিদ্ৰোহী সকল পৰাজিত হ'ল। যুদ্ধত লাভ কৰা সকলো ধন আৰু সম্পত্তি ৰজা আৰু মন্ত্ৰী সকলে নিজৰ মাজতে ভাগ কৰি ল'লে আৰু ৰজাই বৰগোহাঁই আৰু বুঢ়াগোহাঁইক শদিয়াত ৰাখি নিজে ৰাজধানী লৈ ঘূৰি গ'ল। * ১৫৪২ চনৰ বিদ্ৰোহ, দিচাং নৈৰ পাৰত চুতীয়া সকলে পুনৰ বাৰ ১৫৪২ চনত ৰজা চুক্লেংমুঙৰ দিনত বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰে কৰিছিল। এইবাৰ ১৫৪২ চনৰ বহাগ মাহত ডিব্ৰুগড় অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলে শিৱসাগৰৰ দিচাং নৈৰ ওচৰত আহোম মন্ত্ৰী চেং-হাননক পৰাস্ত কৰি স্বৰাজ ঘোষণা কৰে। কিন্তু ইয়াৰ পাছতে চুক্লেংমুঙে চাওলুং তিমাক বিদ্ৰোহ দমন কৰিবলৈ পঠিয়াই আৰু দুবছৰ লৈকে পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ বিভিন্ন অঞ্চল ধ্বংস কৰে যাতে চুতীয়া সকলে পুনৰ বিদ্ৰোহ কৰিবলৈ সাহস নকৰে। * ১৫৫০ চনৰ বিদ্ৰোহ, শদিয়া ১৫৫০ চনত শদিয়াখোৱা গোহাঁইৰ মৃত্যুৰ পাছত, কংসপাত্ৰ নামৰ চুতীয়া নায়ক এজনে শদিয়াত বিদ্ৰোহ কৰি নিজকে ৰজা বুলি ঘোষণা কৰিছিল। আহোম ৰাজ্যৰ বহুতো ৰাজকোঁৱৰে তেওঁক সহযোগ কৰিছিল আৰু শদিয়াত উপস্থিত হৈ আহোম ৰজাৰ বিৰুদ্ধে যুদ্ধ কৰিবলৈ সাজু হৈছিল। এই যুদ্ধ ৩ বছৰ লৈকে চলিছিল আৰু শেষত কংসপাত্ৰৰ লগতে বহুতো চুতীয়াই মৃত্যু বৰণ কৰিছিল। ৰাজকোঁৱৰ সকলৰ ভিতৰত কিছুমানৰ মৃত্যু হৈছিল আৰু বাকী থকা সকলক বন্দী বনাই পাছলৈ চাৰিঙত থাকিবলৈ দিয়া হৈছিল। * ১৫৬৫ চনৰ বিদ্ৰোহ, নামৰূপ আৰু খেৰাম ১৫৬৫ চনৰ মাঘ মাহত ডিব্ৰুগড় অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলে বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰি নামৰূপ আৰু খেৰাম(বৰ্তমান ডিব্ৰুগড়ৰৰ খেৰেমীয়া) অঞ্চলৰ আহোম গাঁও সমূহ আক্ৰমণ কৰি লুণ্ঠন কৰিছিল। ৰজাই বিদ্ৰোহ দমন কৰিবলৈ চাওলুং তিপামক পঠিয়াইছিল। বিদ্ৰোহী সকলৰ লগত হোৱা যুদ্ধত চাওলুং তিপামৰ হাতী আহত হৈছিল যাৰ বাবে তেওঁ যুদ্ধ এৰি দিহিং পাৰ হৈ উভতি আহে। ইয়াৰ পাছত বিদ্ৰোহৰ কি পৰিণতি হ'ল গম পোৱা নাযায়। সম্ভৱতঃ পাছলৈ বিদ্ৰোহ দমন কৰা হৈছিল। * ১৫৭২ চনৰ বিদ্ৰোহ, শদিয়া ১৫৭২ চনত পুনৰ বাব চুতীয়া সেনাপতি এজনৰ নেতৃত্বত শদিয়া অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলে মুৰ দাঙি উঠে। বিদ্ৰোহ দমন কৰিবলৈ চাওলুং চাৰিং, চাওফ্ৰাংমুঙ বৰগোহাঁই, শদিয়া খোৱা গোঁহাই, ইত্যাদি বহুতো বিষয়ববীয়াক পঠিওৱা হৈছিল। আহোম সেনাৰ তুলনাত বিদ্ৰোহী সকলৰ সংখ্যা কম থকাৰ বাবে বিদ্ৰোহী সকল কানচাই আৰু পুখুৰীখনা নামৰ অঞ্চল লৈ আতঁৰি আহিছিল আৰু সেই অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলৰ সহযোগত পুনৰ ৰণ কৰিছিল। কিন্তু দুৰ্ভাগ্যবশতঃ বিদ্ৰোহী সকল পৰাজিত হৈছিল। চুতীয়া সেনাপতি, কানচাইৰ মুখিয়াল আৰু অন্য বহুতো চুতীয়া সৈন্যক বন্দী বনাই ৰাজধানী লৈ লয় অনা হৈছিল। * ১৬৬৫ চনৰ বিদ্ৰোহ, উত্তৰ পাৰ ১৬৬৫ চনত আহোম সেনা নগা সকলৰ লগত হোৱা যুদ্ধত ব্যস্ত আছিল। এই সুযোগ লয়, উত্তৰ পাৰৰ লখিমপুৰৰ এখিনি চুতীয়া লোকে মিৰি আৰু দফলা লোকৰ লগত মিলি বিদ্ৰোহ কৰিছিল। কিন্তু বিদ্ৰোহ সফল নহ'ল। * ১৬৭৩ চনৰ বিদ্ৰোহ, উত্তৰ পাৰ ১৬৭৩ চনত ধেমাজি অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলে বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰি ৰূপা(বৰ্তমানৰ ৰূপহী) আৰু ডিমৌ(বৰ্তমানৰ ধেমাজিৰ ডিমৌ) মিৰি সকলে আহোম ৰজাক কৰ হিচাপে দিয়া মাৰ নাও তোলাই লৈ গৈছিল। এই কথা শুনি আহোম ৰজাই চুতীয়া অঞ্চললৈ কটকী পঠিয়াই নাও সমূহ ঘূৰাই দিবলৈ আদেশ কৰিছিল, কিন্তু চুতীয়া সকলে আদেশ নামানিলে। ইয়াৰ পাছত সকলো চুতীয়া দেউলীয়া নামৰ গাঁৱ এখনত একগোট হৈছিল। কটকীৰ খবৰ পাই আহোম ৰজাই তিনিমুখিয়া অঞ্চলত থকা নাৰাই নামৰ চুতীয়া বিদ্ৰোহী নেতা জনক ধৰি আনিবলৈ সৈনিক পঠিয়ালে। ইয়াৰ পাছত ৰজাই শদিয়াখোৱা গোঁহাই আৰু মৰঙ্গীখোৱা গোহাঁইক চেঁচামুখত গড় নিৰ্মাণ কৰি যুদ্ধৰ বাবে সাজু হ'বলৈ আদেশ দিলে। দিহিং নদীৰ পাৰত আন এটা গড় নিৰ্মাণ কৰা হ'ল। তাৰ পাছত আহোম সেনাই দিহিং পাৰ হৈ মাজুলী হৈ চুতীয়া গাঁৱলৈ আগ বাঢ়ি আহিল। চুতীয়া সকলেও হাতত ধেনু-কাড় লয় দেউলীয়া গাঁৱৰ পৰা মিৰি গাঁৱ এখনলৈ আগ বাঢ়ি আহিলে। আহোম ৰজাই পুনৰ চুতীয়া সকলৰ ওচৰলৈ কটকী পঠিয়াইলে। চুতীয়া বৰুৱা জনে অৱশেষত বশ্যতা স্বীকাৰ কৰিলে, কিন্তু নিজৰ গৰু-ছাগলী, হাঁহ-কুকুৰ, ইত্যাদি সকলো হেৰুৱালে। নাৰাই আৰু অন্য চুতীয়া বিদ্ৰোহী নেতা সকলক মদ্যপান কৰোৱাই পুনৰ বিদ্ৰোহ নকৰিবলৈ প্ৰতিজ্ঞা কৰালে। সবল আৰু শক্তিশালী চুতীয়া সৈনিক সকলৰ বন্দী বনোৱা হ'ল আৰু অন্য চুতীয়া সকলক প্ৰতি বছৰে কৰ হিচাপে নাও দিবলৈ আদেশ দিয়া হ'ল। * ১৭৬৯-১৮০৫ চনৰ মায়ামৰা বিদ্ৰোহ মায়ামৰা ধৰ্মীয় চুতীয়া সকলে ১৭৬৯ চনত আহোম ৰাজ্যৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰি ১৭৯১ লৈকে বেংমৰা নামৰ পৃথক ৰাজ্য এখন গঠন কৰিছিল। মায়ামৰা বিদ্ৰোহত ভাগ লোৱা জনগোষ্ঠী সমূহৰ মাজত দ্বিতীয় সৰ্বাধিক লোক চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ আছিল। বেংমৰা ৰাজ্যৰ ৰজা সৰ্বানন্দ সিংহ বীৰপালৰ বংশৰ বুৰুক চুতীয়া ৰাজপৰিয়ালৰ লোক আছিল। হয়তো ১৫২৫ চনত ৰাজ্য হেৰুৱা চুতীয়া ৰাজপৰিয়াল টোৱে সৰুকৈ হ'লেও পুনৰ বাৰ ৰাজ্য ৰাজত্ব কৰিবলৈ সক্ষম হৈছিল। * ১৭৭৫ চনৰ বিদ্ৰোহ, ডিব্ৰু-দিহিং অঞ্চল মায়ামৰা বিদ্ৰোহ হৈ থাকোঁতে ডিব্ৰু-দিহিংৰ মাজৰ অঞ্চলৰ একাংশ চুতীয়াই বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰিছিল। টাই ভাষাৰ "আহোম বুৰঞ্জী" নামৰ গ্ৰন্থত উল্লেখ কৰা মতে পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ সীমান্ত অঞ্চলৰ খামজাং প্ৰদেশৰ পৰা নঙাখাম নামৰ নৰা মুখিয়ালৰ লগত ধৰা সকলে আহি বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰিছিল। এই বিদ্ৰোহত চুতীয়া সকলে নৰা সকলক সহযোগ কৰিছিল। নৰা মুখিয়াল জনে ১৭৭৫ চনত চুতীয়া সকলৰ সহযোগত হাটখোৱা গোহাঁইক পৰাস্ত কৰি নিজকে ডিব্ৰু নৈৰ কাষৰ অঞ্চলৰ ৰজা বুলি ঘোষণা কৰিছিল। ৰজা হৈ নঙাখামে চুতীয়া আৰু বাৰেচিৰিঙীয়া সকলৰ মাজৰ পৰাই ফুকন আৰু বৰুৱা নিযুক্ত কৰিছিল। আহোম ৰজাই নঙাখাম আৰু চুতীয়া সকলৰ বিৰুদ্ধে বুঢ়াগোহাঁইৰ নেতৃত্বত ৪০ হাজাৰ সৈন্য পঠিয়াইছিল। সেনা সকলে আহি ৰঙাগড়াত(বৰ্তমানৰ ডিব্ৰু-চৈখোৱাৰ দক্ষিণত) উপস্থিত হৈছিল। ইয়াত পাছত তেজী আৰু দিহিং নৈৰ পাৰত যুদ্ধ হৈছিল। বিদ্ৰোহী সকল পৰাজিত হৈ আতৰি গৈছিল। নৰা সকলে পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ পাহাৰীয়া অঞ্চলত আশ্ৰয় লয় আৰু চুতীয়া সকলে ধূনাগুৰি নামৰ ঠাই এদখৰত আশ্ৰয় লয়। বহুতো চুতীয়া, বাৰেচিৰিং আৰু নৰা বিদ্ৰোহীক ৰাজধানী ৰংপুৰলৈ লয় অনা হয়। তাৰে কিছুমানক মৃত্যু দণ্ড দিয়া হৈছিল আৰু আন সকলক বন্দী হিচাপে ৰখা হৈছিল।<ref>Barua, G.C, "Ahom Buranji, p. 331-333</ref> ==অসমীয়া সংস্কৃতিত চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰভাব== ==আৰু চাওক== * [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী]] * [[সতী সাধনী]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} * {{cite book | last = Gait | first = Edward | title = A History of Assam | publisher = Thacker, Spink & Co. | date = 1906 | location = Calcutta | url = http://books.google.com/books?id=w-6kr1IyHJkC}} *{{Cite journal|last=Neog|first=Maheswar|title=Light on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh in the Fourteenth and Fifteenth Centuries|date=1977|journal=Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute|volume=58/59|pages=813–820|jstor=41691751|issn=0378-1143}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{অসম বুৰঞ্জী}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ইতিহাস]] [[শ্ৰেণী:চুতীয়া ৰাজ্য]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ সাম্ৰাজ্য আৰু ৰাজ্য]] jkgcpc2i7t1a2sbk7s477lwfohn728t 612131 612119 2026-06-14T15:05:02Z KhiLanTzi 23530 /* */ Kingdom 612131 wikitext text/x-wiki {{under construction}} {{Infobox Former Country |native_name = সধয়া/স্বধয়া |conventional_long_name = চুতীয়া সাম্ৰাজ্য |common_name= স্বধয়া, সধয়া |year_start = ১১৮৭ |date_start = |event1 = |date_event1 = |event_end = |year_end = ১৫২৪ |date_end = ৭ বহাগ |p1 = কামৰূপ ৰাজ্য |flag_p1 = Copper Plate Seal of Kamarupa Kings.jpg |s1 = আহোম ৰাজ্য |flag_s1 = |image_flag = |flag_type = |image_map = Chutia kingdom Map.png |image_map_caption = চুতীয়া ৰাজ্যৰ মানচিত্ৰ | image_coat = Chutia royal Insignia.png | coat_alt = ৰাজকীয় প্ৰতীক |capital = [[শদিয়া|সধয়াপুৰ/স্বধয়াপুৰ]] |common_languages = চুতীয়া ভাষা (ৰাজকীয়)</br>[[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] (ৰাজ্যিক) |religion = জনজাতীয় তান্ত্ৰিক (ৰাজকীয় আৰু প্ৰজা)</br> হিন্দু (একাংশ প্ৰজা) |government_type = ৰাজতন্ত্ৰ |leader1 = বীৰপাল/গয়াপাল |year_leader1 = ১১৮৭-১২২০ |leader2 = [[ৰত্নধ্বজপাল]]/গৌৰী নাৰায়ণ |year_leader2 = ১২৩০-১২৬০ |leader3 = ধৰ্মধ্বজপাল/[[ধীৰনাৰায়ণ]] |year_leader3 = ১৫২০-১৫২২ |leader4 = নীতিপাল/চন্দ্ৰ নাৰায়ণ(অন্তিম) |year_leader4 = ১৫২২-১৫২৪ |title_leader = সধেয়াধিপতি (নাৰায়ণ/পাল) |legislature = |today = [[অসম]], [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]], [[ভাৰত]] |}} '''চুতীয়া ৰাজ্য''' ({{lang-en|Sutiya kingdom}}) আছিল ত্ৰয়োদশ শতিকাত [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ]]ৰ উত্তৰ পাৰে দিকাৰাই নদী<ref>Acharya,N.N.,"The history of Medieval Assam",p.232</ref><ref>William Robinson, "A descriptive account of Assam",p.323.</ref><ref>Dutta, Sristidhar, "The Mataks and their kingdom,p.28</ref> আৰু দক্ষিণ পাৰে [[দিচাং নদী]]ৰ মাজত গঠন হোৱা এক বিশাল ৰাজ্য<ref name="চুতীয়া ৰাজ্য">{{cite web | url=https://books.google.co.in/books?id=MdjO3XVk0MAC&pg=PA84&dq=chutia+kingdom+disang&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&sa=X&ved=2ahUKEwiKlpXszLqUAxWgUGwGHemuBhUQ6AF6BAgNEAM#v=onepage&q=chutia%20kingdom%20disang&f=false Pathak, Guptajit, Assam's History and it's Graphics, p.84}}</ref>। এই ৰাজ্য বৰ্তমানৰ [[অসম]]ৰ [[ডিব্ৰুগড় জিলা|ডিব্ৰুগড়]], [[লখিমপুৰ জিলা|লখিমপুৰ]], [[ধেমাজি জিলা|ধেমাজি]], [[তিনিচুকীয়া জিলা|তিনিচুকীয়া]], [[বিশ্বনাথ জিলা|বিশ্বনাথ]], [[মাজুলী জিলা|মাজুলী]] জিলাকে ধৰি‌ [[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ এটা অংশ আৰু [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ ভৈয়াম আৰু দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত বিয়পি আছিল। ইতিহাসবিদ সকলৰ মতে উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ মধ্যযুগৰ সকলো ৰাজ্যৰ ভিতৰত চুতীয়া ৰাজ্যখনে আটাইতকৈ উন্নত আৰু প্ৰগতিশীল ৰাজ্য আছিল।<ref>Guha, Amalendu (December 1983), "The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714)", p.5, "The period from the 13th to the 16th century saw the emergence and development of a large number of tribal political formations in north-east India. The Chutiya, the Tai-Ahom, the Koch, the Dimasa (Kachari), the Tripuri, the Meithei (Manipuri), the Khasi (Khyriem) and the Pamar (Jaintia)—all these tribes crystallised into rudimentary state formations by the 15th century. The most developed of the tribes in the 15th century were the Chutiyas."</ref> [[কামৰূপ ৰাজ্য|কামৰূপৰ]] ৰজা সকলৰ দৰে চুতীয়া ৰজা সকলৰো প্ৰত্যেকখন তামৰ ফলিত [[গনেশ|গনেশৰ]] নামেৰে আৰম্ভ কৰা হৈছে।<ref>Sharma, Mukunda Madhava, ''Inscriptions of Ancient Assam'',p.287,"It might be presumed that the elephant mark of the seals of the earlier Kamrupa kings has been very conveniently converted into the figure of Ganesha. But this conversion assumes a greater significance when we find that some 43 years later the Tezpur plates of Vallabha begins with a mangala verse addressed to Ganesa and the Dhenukhana CP inscription of 1392 and the Ghilamora CP inscription of 1401 also begin with salutations to Ganesa."</ref> ১১৮৭ চনত বীৰপালে শদিয়াক ৰাজধানী পাতি উত্তৰ-পূব অসম আৰু অৰুণাচলৰ কিছু অঞ্চল লয় চুতীয়া ৰাজ্য স্থাপন কৰিছিল। তেওঁৰ পুত্ৰ গৌৰী নাৰায়ণে সকলো চুতীয়াক একত্ৰিত কৰি এখন বৃহৎ ৰাজ্য গঠন কৰিছিল। উজনি অসমৰ শিৱসাগৰ(দক্ষিণ পাৰ) আৰু বিশ্বনাথ(উত্তৰ পাৰ) জিলাৰ পৰা আৰম্ভ কৰি পূব দিশত অৰুণাচলৰ পাহাৰৰ লৈকে এসময়ত চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত আছিল। ইয়াৰ পিছত প্ৰায় সোতৰজন ৰজাই এই সাম্ৰাজ্য চলাইছিল। [[কামৰূপ ৰাজ্য]] ধ্বংস হোৱাৰ লগে লগে অসমৰ উত্তৰ-পূবত চুতীয়াসকল, পশ্চিম দিশে বাৰভূঞা আৰু কমতা ৰাজ্য ক্ষমতালৈ আহিছিল<ref name="চুতীয়া ৰজা">{{cite web | url=http://www.historyfiles.co.uk/KingListsFarEast/IndiaChutiyas.htm | title=চুতীয়া ৰজা | accessdate=August 11, 2012}}</ref>। ১৪ শতিকাৰ শেষৰ ফালে চুতীয়া ৰজা সত্যনাৰায়ণে কামৰূপ আক্ৰমণ কৰা মুচলমান সকলক (সম্ভৱতঃ ১৩৮৯ত কামৰূপ দখল কৰা ঘিয়াছুদ্দিন শাহ) পৰাস্ত কৰি [[কমতা ৰাজ্য|কমতাপুৰত]] ৰজা হৈছিল আৰু কামৰূপ ৰাজ্যৰ পতনৰ পাছত পোণপ্ৰথমবাৰৰ বাবে [[শদিয়া]]ৰ পৰা [[বংগ|উত্তৰ বংগ]]ৰ [[কৰতোৱা নদী|কৰতয়া]] নৈ লৈকে এখন বৃহৎ [[কামৰূপ ৰাজ্য|বৰ-কামৰূপ]] ৰাজ্য গঠন কৰিছিল<ref>"The eastern region, whether it is called Sadhaya or Svadhaya as in the plates or Sadhiya or Sadiya as in Assamese chronicles and the western region of Kamatapura seems to be politically connected and the same Satyanarayana/Ratnanarayana might have held sway over both regions"{{harvcol|Neog|1977|p=818}}</ref> অসমৰ স্থানীয় জনজাতিসকলৰ মাজত চুতীয়াসকল অন্যতম। চুতীয়া সকল কছাৰী গোষ্ঠীৰ লোক আছিল আৰু এটা সময়ত তিব্বত-বাৰ্মীজ ভাষা ব্যৱহাৰ কৰিছিল। চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজকীয় তথা ধৰ্মীয় ভাষা বৰ্তমানৰ [[দেউৰী ভাষা]]। বৃটিছৰ দিনত এই ভাষাক ''দেউৰী-চুতীয়া'' ভাষা বুলি কোৱা হৈছিল। সাম্প্ৰতিক কালত, চুতীয়াসকলে [[অসমীয়া ভাষা]] ব্যৱহাৰ কৰে।‌ ==চুতীয়া ৰাজ্যৰ অঞ্চল সমূহ== ===ৰাজধানী অঞ্চল=== [[File:Brick with king Pratyakshnarayan's name.jpg|thumb|ভীষ্মক নগৰ আৰু শদিয়াৰ পদুম পুখুৰীত উদ্ধাৰ হোৱা নৃপতি শ্ৰী শ্ৰী প্ৰত্যক্ষ নাৰায়ৰণ নাম খোদিত থকা ইটা। এই ৰজা জনৰ নাম ঘিলামৰাত উদ্ধাৰ হোৱা সধয়াধিপতি সত্যনাৰায়ণৰ ফলিতো উল্লেখ কৰা আছে।]] চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰাণকেন্দ্ৰ আৰু ৰাজধানী আছিল শদিয়া বা সধয়াপুৰ। চুতীয়া ৰজা সকলে নিজকে সধয়াপুৰেশ্বৰ বা সধয়াধিপতি বুলি চিনাকি দিছিল। <ref>Shin, Jae-eun, Descending from Demons, Ascending to Kshatriyas, p.5.</ref> শদিয়াৰ কীৰ্তিচিহ্ন সমূহতো চুতীয়া ৰজাৰ নাম খোদিত আছে। এতিয়ালৈকে শদিয়া অঞ্চলত চুতীয়া যুগৰ তিনিখন নগৰ চিনাক্ত কৰা হৈছে: ভৈয়ামৰ বৰ-নগৰ আৰু দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলৰ ৰূক্মীনী নগৰ (সম্ভৱতঃ বুৰঞ্জীৰ চন্দনগিৰি) আৰু ভীষ্মক নগৰ (সম্ভৱতঃ বুৰঞ্জীৰ থাঙগিৰি)। তাৰেই ভীষ্মক নগৰ আৰু ৰুক্মিণী নগৰৰ ইটাত চুতীয়া ৰজা লক্ষ্মীনাৰায়ণ আৰু প্ৰত্যক্ষ নাৰায়ণৰ নাম খোদিত আছে<ref>Neog, Maheswar, Lights on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh, p.814</ref>। তাম্ৰেশ্বৰী শালৰ ইটাৰ দেৱালখন চুতীয়া ৰজা মুক্ত-ধৰ্মনাৰায়ণে নিৰ্মাণ কৰাইছিল <ref>A Sircar, D.C, Journal of Ancient Indian History, p. 21</ref>। ===উত্তৰ কূলৰ অঞ্চল=== ব্ৰক্ষ্মপুত্ৰৰৰ উত্তৰ পাৰৰ সীমাৰ কথা বুৰঞ্জী সমূহত পোনপটীয়াকৈ উল্লেখ পোৱা নাযায়। তথাপিটো ঐতিহাসিক তথ্যৰ অনুসৰি ইতিহাসবিদ সকলে চুতীয়া ৰাজ্য ভৰালী বা দিকৰাই নৈ লৈকে বিস্তৃত আছিল বুলি মত প্ৰকাশ কৰে।<ref>Acharya,N.N.,"The history of Medieval Assam",p.232</ref><ref>William Robinson, "A descriptive account of Assam",p.323.</ref><ref>Dutta, Sristidhar, "The Mataks and their kingdom,p.28</ref> বুৰঞ্জী সমূহত উল্লেখ কৰা আছে যে চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰা পাছত আহোম ৰজা চুহুংমুঙে ভৰালী‌ নৈ পাৰ হৈ ৰাউতা-তেমনীৰ (আজিৰ দিনৰ দৰং-নগাঁৱৰ অঞ্চল) ভূঞা সকলক বস কৰিছিল<ref>According to ''Purani Assam Buranji'', p.27. the twelve Bara Bhuyans of Rowta-Temani (mid-Assam, on either banks of the Brahmaputra) namely Utai, Tamai, Rai, Sakai, Kausika, Uzir, Laskar, Comdar, Sanatana, Keho, Rambhat and Bhakat with four sub-Bhuyans each, were transported and settled in various places of Uttara-kula (Biswanath, Lakhimpur districts). The Lacam Kalita Bhuyan family was placed at Bahbari(Lakhimpur), while one of them was settled on the river Sonari(Dhakuakhana), and another on the hills. As per ''Satsari Buranji'', p.16, Suhungmung suppressed the Baro-Bhuyans in Rowta. The people of the region were placed under the leadership of the Baro-Bhuyans and re-settled at different places of the kingdom.</ref>। ১৫২৭-২৯ চনত হোৱা বাৰ-ভুঞা অভিজানৰ আগতে এই অঞ্চলত শাসন কৰিবলৈ প্ৰথমতে কনচেং ধনুধৰিয়া গোহাঁইক ভটিয়লিয়া গোহাঁই বা নামনিয়াল সন্দিকৈ হিচাপে নিযুক্তি দিয়ে (১৫২৬ চনত) আৰু পাছলৈ‌ পুৰ্বৰ চুতীয়া বৰপাত্ৰ পদবীৰ অনুকৰণ কৰি বৰপাত্ৰ গোহাঁই পদবী দিয়ে (১৫২৭ চনত)। ১৫২৭ চনৰ আগ ভাগত বৰপাত্ৰগোহাঁইক সহযোগ কৰিবলৈ চেঙপেম ধনুধৰিয়া‌ গোহাঁইক থাওমুঙ কটক পাতি লখিমপুৰৰ [[ফুলবাৰী]]ত থাকিবলৈ দিয়া হৈছিল। গতিকে ইয়াৰ পৰা বুজিব পাৰি যে ভৰালী নদীৰ লৈকে চুতীয়া ৰাজ্য বিয়পি আছিল। ৰজা সত্যনাৰায়ণৰ দিনত বা‌ তাৰো পাছৰ লৈকে এই পশ্চিম সীমা কমতাপুৰৰ লৈকে পাইছিল গৈ। * [[লখিমপুৰ জিলা]]: বৰ্তমান লখিমপুৰৰ সোৱনশিৰি অঞ্চলতো চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল। চুতীয়া ৰজা সকলে সোৱণশিৰিৰ দুয়োপাৰে ব্ৰাহ্মণক ভূমিদান কৰিছিল। এই অঞ্চল পুৰণি কালত হাবুং বুলি জনা গৈছিল। ১৮ শতিকাত আহোম ৰাজ্য ভ্ৰমণ কৰা বৃটিছ বিষয়া ৱেডৰ মতে, [[সোৱণশিৰি নদী]] আৰু [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]]ৰ মিলন হোৱা অঞ্চলতো হাবুঙৰ অন্তগৰ্ত আছিল।<ref>Wade, J.P, ''An Account of Assam: Rivers of Assam'',p.16.</ref> শদিয়াৰ চেপাখোৱা তামৰ ফলিত উল্লেখ থকাৰ মতে চুতীয়া ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ আদেশত ১৪২৮ চনত হাবুঙাধিপতি বৃহৎ পাত্ৰয়েই ব্ৰাক্ষ্মণক ভূমিদান কৰিছিল<ref>Neog, Maheswar, Lights on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh, p.818.</ref><ref>Guha, Amalendu, Pre-Ahom Roots and the Medieval State in Assam: A Reply, p. 73, “Habung was a Chutiya dependency; that still earlier it was an autonomous principality of Brahmins; and that the latter's origins could be traced back to a circa 10th-century copper-plate and grant issued by king Ratnapala”.</ref>। চুতীয়া ৰজা লক্ষ্মীনাৰায়ণে ১৪০২ চনত সোৱণশিৰিৰ পশ্চিম দিশত(বৰ্তমান লক্ষিমপুৰ নগৰৰ ওচৰত) আৰু ১৩৯২ চনত সত্যনাৰায়ণ ৰজাই ধৱলী(বগীনদী) নৈৰ পাৰত ব্ৰাহ্মণক ভূমি দান কৰিছিল<ref>Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.583</ref>। ১৫২২ চনত ধীৰনাৰায়ণ ৰজাই ঢকুৱাখনাত ব্ৰাহ্মণক ভূমি দান কৰিছিল<ref>Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.590</ref>। বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা মতে সোৱণশিৰি পশ্চিম পিনৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত ১৬৭২ চনত দফলা জনজাতিৰ লোকে আক্ৰমণ কৰি মানুহ ধৰি নিছিল। মানুহ খিনিক মুক্ত কৰাই আনিবলৈ ৰজাই বৰবৰুৱাৰ লগতে চুতীয়া হাজৰিকা আৰু চুতীয়া কাঁড়ী বৰুৱাক পঠিয়াইছিল। এই কথাৰ পৰা ধৰিব পৰা যায় যে চুতীয়া সকলৰ বসতি লক্ষিমপুৰৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলৰ লৈকে আছিল।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji, p.220</ref><ref>Barbarua, Hiteswar, "Ahomar Din", p.190</ref> বুৰঞ্জীৰ আন এটা খণ্ডত উল্লেখ কৰা হৈছে যে ডিক্ৰং অঞ্চলৰ‌ মিৰি লোক সকল এটা সময়ত চুতীয়া ৰজাৰ "হাতী-ঘাহী" লোক আছিল আৰু চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ পাছত এই সকলে আহোম ৰজাক বছৰি কৰ-ভাৰ দিছিল। গতিকে ইয়াৰ পৰা ধৰিব পৰা যায় যে এই অঞ্চলো এসয়মত চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল।<ref name= "devi">{{cite book |last1=Devi|first1=Lakshmi|title=Ahom-tribal Relations: A Political Study|date=1968|pages=202–203|url=https://books.google.com/books?id=BVdXAAAAMAAJ|publisher=Assam Book Depot, [Calcutta], Gauhati|OCLC=578753}}</ref> এই সকলো কথাৰ পৰা জনা যায় যে বৰ্তমানৰ লখিমপুৰ জিলাখন সম্পূৰ্ণ ভাবে চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত আছিল। * [[ধেমাজি জিলা]]: ধেমাজি জিলাৰ চিচিবৰগাঁও-বৰদলনি অঞ্চলত বহুতো পুৰণি চুতীয়া যুগৰ ধ্বংসাৱশেষ দেখিবলৈ পোৱা যায়<ref>Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.439</ref>। জোনাইৰ ৰজাখনা অঞ্চলত ১৩-১৪ শতিকাৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ ইটাৰ দুৰ্গৰ অৱশেষ পোৱা গৈছিল<ref>Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.441; Indian Archaeology 1986-87, p. 22</ref>। সোৱণশিৰি আৰু চিয়াং নৈৰ মাজত বসবাস কৰা মিচিং লোক সকলক আহোম ৰজা চুহুংমুঙৰ দিনত "চুতীয়া-মিৰি" বুলি উল্লেখ কৰিছিল কাৰণ এই সকল চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰজা আছিল।<ref name= "devi"></ref> * [[বিশ্বনাথ জিলা]]: বিশ্বনাথ জিলা যে চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত আছিল, সেই কথা চুতীয়া যুগৰ কীৰ্তিচিহ্ন সমূহৰ পৰা পুহৰলৈ আহে। চুতীয়া যুগৰ খনিকৰ সকলে কিবা উল্লেখযোগ্য কীৰ্তিচিহ্ন নিৰ্মাণ কৰিলে এক বিশেষ ধৰণৰ চিহ্ন কিছুমান ব্যৱহাৰ কৰিছিল। বিশ্বনাথ জিলাৰ অৰুণাচল সীমান্তৰ ১৩-১৫ শতিকাৰ মাজত নিৰ্মিত ৰামঘাট দুৰ্গ (বুঢ়ৈ নৈৰ কাষত), নক্সাপৰ্বত দুৰ্গ(বৰগং নৈৰ কাষত), বালিজানৰ দুৰ্গ আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ পাৰৰ উমাতুমনি দ্বিপ তাৰে প্ৰমাণ। এই সকলো অঞ্চলত দেখা পোৱা হুবহু একেই খনিকৰ চিহ্ন শদিয়াৰ তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ, বুঢ়াবুঢ়ী শাল, ইটা পুখুৰী, ইত্যাদি জেগাত দেখিবলৈ পোৱা গৈছে। উল্লেখযোগ্য যে তাম্ৰেশ্বৰীৰ যিখন শিল-ইটাৰ দেৱালত এই চিহ্ন সমূহ খোদিত আছিল, সেই খন চুতীয়া ৰজা মুক্তধৰ্মনাৰায়ণে ১৪৪২ চনত নিৰ্মাণ কৰিছিল।<ref>A Sircar, D.C, Journal of Ancient Indian History, p. 21; Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.589; Journal of the Asiatic Soceity of Bengal, 1848, p.467</ref> জনা মতে নক্সাপৰ্বত (১৪০০-১৫০০ খ্ৰীষ্টাব্দ)<ref>Tada, Tage, Archaeological remains of Arunachal Pradesh up to 16th century, p.183</ref> আৰু বুঢ়ৈ দুৰ্গ<ref> Barua, Kanaklal, Early History of Kamrupa, p.271</ref> প্ৰায় একে যুগৰে সৃষ্টি হয়। শদিয়াৰ ৰুক্মিণীনগৰ, গম্চি দূৰ্গ আৰু ভীষ্মক নগৰৰ দৰে বালিজান আৰু নক্সা পৰ্বত দুৰ্গতো শিল ইটাৰ ঘৰৰ ভেটি পোৱা গৈছে। নক্সা পৰ্বত, ইটা দুৰ্গ আৰু ৰামঘাট দুৰ্গৰ শিলৰ ভেটিৰ ওপৰত ইটা ব্যৱহাৰ কৰা শৈলী ৰুক্মিণী নগৰ, তাম্ৰেশ্বৰীৰ সীমাৰ দেৱাল আৰু শদিয়াৰ বৰনগৰৰ পুখুৰীত দেখা গৈছে। এই সমূহ তথ্যৰ ভিথিত কনকলাল বৰুৱা আৰু মহেশ্বৰ নেওগ লেখীয়া বিশিষ্ট ইতিহাস বিধে চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰিসীমা বিশ্বনাথ জিলা লৈকে থকা কথা স্বীকাৰ কৰিছে।<ref> Barua, Kanaklal, Early History of Kamrupa, p.271-272, "The probability is that these ruins are the traces of a Hindu or Hinduised dynasty of local rulers who ruled over a kingdom to the north of Brahmaputra and extending from the Burai river on the west to Sadiya on the east. The dynasty is evidently the line of Chutia kings who assumed the surname Pala."</ref><ref>Neog, Maheswar, "Lights on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh", p. 218, "If architectural continuity is admitted between the fortifications in the Sadiya region and the Burai river ruin site, it would be possible to believe that the kingdom of these rulers(Chutia) extended as far as the outer limit of Darrang district, in the western most extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutias in the early part of the sixteenth century."</ref> ইয়াৰ ওপৰিও জনা যায় যে চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰা পাছতেই (অৰ্থাৎ ১৫২৫ চনতে) আহোম ৰজাই উত্তৰ পাৰৰ শদিয়া, ভাটি অঞ্চল (বিশ্বনাথ), হাবুং(লখিমপুৰ) আৰু বানলুং(ধেমাজি) অঞ্চল শাসন কৰিবলৈ নতুনকৈ পদবী সৃষ্টি কৰিছিল<ref>Barua, Gopal Chandra, Ahom Buranji, p.59-61; Gait, Edward, A history of Assam, p. 86</ref>। গতিকে এই সমূহ অঞ্চল চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল বুলি গ'ম পোৱা যায়। ===দক্ষিণ কূলৰ অঞ্চল=== চুতীয়া ৰাজ্যৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ নৈৰ দক্ষিণ পাৰৰ সীমা দিহিং নৈ আছিল। এই কথা বুৰঞ্জী সমূহত স্পষ্টকৈ উল্লেখ পোৱা যায়।<ref>Assam Buranji(SM), p.9</ref><ref>Bhuyan, S.K., Satsari Buranji, p.56</ref> সেই সময়ত মাজুলী দ্বীপ সৃষ্টি হোৱা নাছিল আৰু দিহিং নৈ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ কাষে কাষে বৈ গৈ বৰ্তমান মাজুলীৰ পশ্চিমত লগ হৈছিল। বুৰঞ্জী সমূহৰ পৰা জনা যায় যে আহোম ৰাজ্যৰ ৰাজধানী চাৰাগুৱা আৰু বকতা<ref>Ahmed, Nasir, Assam-Bengal Trade in the Medieval Period: A Numismatic Perspective, p.170, "they made Bakata(on the banks of Dihing) their capital in the reign of their king Suhungmung Svarga Narayan."; Guha, Amalendu, The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714), p.19.</ref> দিহিং নৈৰ পাৰত অৱস্থিত আছিল। গতিকে এই সকলো কথাৰ পৰা ধৰিব পাৰি যে বৰ্তমানৰ শিৱসাগৰ অঞ্চলৰো এটা অংশ চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল। ১৫২২ চনত দিহিং মুখৰ যুদ্ধত নীতিপালৰ সৈন্য বাহিনীক পৰাস্ত কৰি আহোম সেণা চুতীয়া ৰাজ্যত প্ৰবেশ কৰিছিল। চুহুংমুঙৰ সৈন্যয়ে চুতীয়া নৌ সেনাক খেদি ব্ৰক্ষ্মপুত্ৰয়ে দি উজাই আহি ডিব্ৰুমুখত গড় নিৰ্মাণ কৰিছিল। ডিব্ৰু মুখ, চেচামুখ, লাৰুপাৰা আৰু সোণাৰীত (তিনিচুকীয়া) পুণৰ ৰণ হৈছিল। গতিকে এই সকলো অঞ্চলতে চুতীয়া সকলৰ বসতি আছিল বুলি ক’ব পৰা যায়। দক্ষিণ সীমান্তত এলেকা তিপাম-নামৰূপ-বৰহাট অঞ্চল আছিল। [[File:Stone inscription of Chutia king Muktadharmanarayana.jpg|thumb|চুতীয়া ৰজা মুক্তধৰ্মনাৰায়ণৰ ১৪৪২ চনৰ শিলৰ লিপি]] * [[মাজুলী জিলা]]: বৰ্তমানৰ মাজুলী জিলাখন পূৰ্বতে দিহিং অঞ্চল আছিল। এই‌ মাজুলী জিলাৰ পুব পিনৰ দিহিং নৈৰ মাছক লয় হোৱা বিবাদৰ পৰাই চুতীয়া-আহোমৰ যুদ্ধৰ পাতনি মেলে।‌ ধীৰনাৰায়ণ ৰজাই মাজুলীৰ দিহিং মুখ, চেৰুৱাকতা আৰু চিৰা-আটি অঞ্চলত আহোমৰ লগত যুদ্ধ কৰে। শেষত ১৫২৩ চনত আহোম ৰজা চুহুংমুঙে এই অঞ্চল চুতীয়াৰ পৰা দখল কৰে। * [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]: বৰ্তমানৰ ডিব্ৰুগড় জিলাৰ প্ৰায় ভাগ ভূমি সেই সময়ত দিহিং নৈৰ উত্তৰত আছিল। বুৰঞ্জী সমূহৰ পৰা জনা যায় হে দিহিঙৰ আহোম ৰাজ্যৰ সীমাৰ ওচৰতো চুতীয়া লোকৰ বসতি আছিল। আহোমৰ চোম-চিৰিং, খাতোৱাল চেতিয়া, চাংচাই, ইত্যাদি বংশৰ ওপৰি পুৰুষ সকলক‌ চুকাফাই‌ ওচৰৰ চুতীয়া গাঁও মাৰি অনা লোক। আহোম ৰজা চুতুফাকো চাফ্ৰাই নৈৰ ওচৰত চুতীয়া লোক এইখিনিয়ে বধ কৰিছিল।‌ ১৫২৩ চনত চুতীয়া ৰাজ্যৰ ডিব্ৰু অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰি আহোম সেনাই গড় সাজিছিল। চুতীয়া ৰাজ্য দখৰ‌ কৰাৰ পাছত ১৫২৬ চনত দিহিঙীয়া গোহাঁই পদবী সৃষ্টি কৰা হয়। চুতীয়া বিদ্ৰোহৰ ফলত ডিব্ৰুগড়ত নতুন এখন প্ৰদেশ(''মৌঙ-তিফাও'') গঠন কৰি ১৫২৭ত চাওলুং চুলিঙক শাসনকৰ্তা হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হয়। Thermo luminescence (TL) পদ্ধতিৰে ডিব্ৰুগড়ৰ মৌৰামৰা দৌলৰ ওপৰত কৰা datingৰ অনুসৰি ইটাৰ দৌলটো ১৩-১৪ শতিকাৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ দিনত নিৰ্মিত<ref>Saikia, R.R,"Chronological and Archaeometric Evaluation of Bricks from Archaeological Sites of Upper Assam, Northeast India: Estimation of the Firing Temperature and Civilization History", p.17</ref>। গতিকে এই সকলো তথ্যৰ ভিত্তিত গম পোৱা যায় যে প্ৰায় গোটেই খন ডিব্ৰুগড় জিলাই চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল। * [[তিনিচুকীয়া জিলা]]: তিনিচুকীয়া জিলাৰ অধিকাংশ ভূমি চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত আছিল যদিও পূব দিশৰ এটা অংশ মৰাণ মুখিয়াল আৰু আহোম ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল। চুতীয়া ৰাজ্য দিহিং নৈৰ পশ্চিম পাৰে বিস্তৃত আছিল বুলি জনা যায়। সেই সময়ত দিহিং নৈ বৰ্তমানৰ সুতিতকৈ কেই কিলোমিটাৰমান পশ্চিমলৈ বৈ গৈছিল। পেঙেৰী, ডিগবৈ, জয়পুৰ, তিপাম, ইত্যাদি অঞ্চল দিহিঙৰ পূবত আছিল। এই অঞ্চল সমূহ বৃটিছৰ দিনৰ লৈকে হাবি অৰণ্যৰে ভৰি আছিল য'ত মৰাণ লোক সকলে হাবি কাটি ঝুম খেতি কৰিছিল আৰু সময়ে সময়ে আহোম ৰজা সকলক অৰণ্যৰ সামগ্ৰী যোগান ধৰিছিল। তিনিচুকীয়াৰ শদিয়া সেই সময়ত "সধয়াপুৰ" বুলি জনাজাত আছিল আৰু সধয়া বা চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজধানী আছিল। আহোম বুৰঞ্জীৰ মতে শদিয়াৰ দক্ষিণৰ অঞ্চলতো চুতীয়া সেনাপতি বুঢ়া বৰুৱা (আহোম ভাষাত "থাওমান") বোলা এজনে শাসন কৰিছিল যিজনে‌ আহোমৰ বিৰুদ্ধে ১৫২৩ চনৰ ডিব্ৰুগড় ৰণত ভাগ লৈছিল। ১৫২৪ত চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতন হয় আৰু তিনিচুকীয়া জিলাৰ সমগ্ৰ ভূমি আহোম ৰাজ্যৰ অধীনলৈ আহে। আহোমৰ শদিয়া খোৱা গোহাঁয়ে (আহোম ভাষাত "থাওমুঙ বʼঙেন") শদিয়া অঞ্চল শাসন কৰিবলৈ লয়। শদিয়াৰ দক্ষিণৰ বৰডোমছা অঞ্চলত আহোমৰ হাটখোৱা গোহাঁই (আহোম ভাষাত "থাওমুঙ বʼক্লাং") বিষয়াই লোণৰ হাটৰ অধিকাৰী হয়। * [[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ-]][[চৰাইদেউ জিলা]]: যিহেতু দিহিং নৈ চুতীয়া ৰাজ্যৰ দক্ষিণ পাৰৰ সীমা আছিল,‌ সেই সময়ৰ দিহিং নৈৰ সুঁতিৰ উত্তৰ পাৰৰ ভূমি‌ চুতীয়া ৰাজ্যতে আছিল। সেই অঞ্চলত আজিৰ দিনৰ শিৱসাগৰ আৰু চৰাইদেউ জিলাৰ উত্তৰ অংশ অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। বুৰঞ্জী সমূহৰ পৰা জনা যায় যে চুতীয়া ৰজা এজনে আহোম ৰজা‌ চুতুফাক নাওখেল চাবলৈ চাফ্ৰাই নৈ লৈ আমন্ত্ৰিত কৰিছিল, গতিকে চাফ্ৰাই নৈ অঞ্চলতো হয়টো দুয়ো ৰাজ্যৰ সীমান্ত অঞ্চল আছিল। চাফ্ৰাই নৈ বৰ্তমান চৰাইদেউ জিলাৰ উত্তৰ অংশত অৱস্থিত। ===অৰুণাচলৰ ভয়াম আৰু পাহাৰীয়া অঞ্চল=== অৰুণাচল প্ৰদেশৰ প্ৰায়ভাগ ভৈয়াম আৰু দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলে চুতীয়া ৰাজ্যৰ অংশ আছিল। ৰাজধানী শদিয়াৰ অধিকাংশ ভূমি আজিৰ দিনৰ অৰুনাচল প্ৰদেশত। অৰুণাচলৰ ৰাজধানী ইটানগৰৰ [[ইটা দুৰ্গ]] চুতীয়া ৰাজ্যৰ দিনতে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। [[পূব ছিয়াং জিলা]]ৰ গমচি দূৰ্গ, দিবাং উপত্যকা জিলাৰ ৰুক্মিণী নগৰ, [[লোহিত জিলা]]ৰ ভীষ্মক নগৰ আৰু তেজু দুৰ্গ, ইত্যাদিও চুতীয়া ৰাজ্যৰ কিছুমান প্ৰসিদ্ধ দুৰ্গ। চুতীয়া ৰাজ্যৰ দিনত [[নামচাই জিলা]]ত তেঙাপনী দেউৰী সকলৰ বসতি আছিল। নামচাইৰ মহং অঞ্চলত চুতীয়া ৰাজ্যৰ দিনত লোণৰ পুঙ আছিল।‌ নামচাইৰ দক্ষিণৰ [[চাংলাং জিলা]]ৰো পাহাৰ-ভৈয়ামৰ এটা অংশ চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল। টাই ভাষাৰ "আহোম বুৰঞ্জী" গ্ৰন্থ খনত উল্লেখ থকাৰ মতে পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ (''Mung-Tiura'') সীমান্তৰ অঞ্চলৰ খামজাং প্ৰদেশৰ নঙাখাম নামৰ নৰা মুখিয়াল এজনে ১৭৭৫ চনত চুতীয়া সকলক লগত লয় হাটখোৱা গোহাঁইৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ কৰিছিল আৰু পৰাস্ত হৈ দিহিং(''Nam-jin'') নৈৰ ওচৰৰ পুৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ পাহাৰীয়া অঞ্চলত (''Doi-mung-Tiura'') আশ্ৰয় লৈছিল<ref>Barua, Gopal Chandra, Ahom Buranji, p.331</ref>। বুৰঞ্জীৰ পৰা জনা যায় যে খামজাং প্ৰদেশ পাটকাই পৰ্বতৰ‌ নং-খেও-য়ং(''Lake of no return'') অঞ্চলত অৱস্থিত আছিল। গতিকে ধৰিব পাৰি যে চুতীয়া ৰাজ্য এসময়ত সেই অঞ্চলৰ সীমাৰ লৈকে বিয়পি আছিল। ===নামনি অসমৰ‌ অঞ্চল=== ৰত্ননাৰায়ণ ৰজাই ৰাজ্য বিস্তাৰৰ তথ্য ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ শদিয়া-চেপাখোৱা তামৰ ফলিত(১৫২৮ চনৰ) পোৱা যায়। এই ফলিত উল্লেখ কৰা মতে ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ পিতৃ আছিল ৰজা ধৰ্মনাৰায়ণ আৰু ধৰ্মনাৰায়ণৰ পিতৃ ৰত্ননাৰায়ণে এসময়ত কমতাপুৰৰ লৈকে নিজৰ ৰাজ্য বিস্তাৰ কৰিছিল। ভূমিদানৰ ফলিখনত উল্লেখ আছে<ref>Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.587</ref>, {{Quote|text="একোহভূ্ৎ কমতাপুৰে নৰপতি ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিতঃ <br /> কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণঃ।।"}} অৰ্থাৎ এজন হৈছিল (একোহভূৎ) কমতাপুৰৰ ৰজা (কমতাপুৰে নৰপতি), যি জন আছিল "ভূপাল সমূহৰদ্বাৰা অৰ্চিত"(ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিত) আৰু "কামদেৱৰ(আন এটা নাম কন্দৰ্প) শত্ৰুৰ বিৰুদ্ধে বিজয়ী" (কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী) শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণ।<ref>ৰত্ননাৰায়ণৰ আন এটা নাম সত্যনাৰায়ণো আছিল। এই কথা ঘিলামৰা অঞ্চলৰ বৰমূৰ্তিয়া বিলৰ তাম্ৰপত্ৰৰ পৰা জানিবলৈ পোৱা যায়। ফলিখনৰ মতে ১৩৯২ খ্ৰীষ্টাব্দত সুৰ-ৰিপু(অসুৰ) বংশৰ সধয়াপুৰৰ ৰজা নন্দিশ্বৰৰ পুত্ৰ সত্যনায়াণে ব্ৰাহ্মণক ২০০ পুৰা(৮০০ বিঘা) মাটি দান কৰিছিল। তেওঁৰ পুত্ৰ(আত্মজ) ধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাই ফলিখনৰ নবীকৰণ কৰিছিল। গতিকে ইয়াৰ পৰা বুজিব পাৰি যে ধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাৰ পিতৃ ৰত্ননাৰায়ণৰ আন এটা নাম সত্যনাৰায়ণ আছিল। উল্লেখযোগ্য যে ১৫০ বছৰ আগতে গৌৰীনায়াৰণ/ৰত্নধ্বজপালেও নিজৰ পুত্ৰ শিৱনাৰায়ণৰ লগত কমতেশ্বৰ ৰজা সন্ধয়াৰ ৰাজকুমাৰীক বিয়া কৰাই কমতা ৰাজ্যৰ লগত বন্ধুত্ব স্থাপন কৰিছিল। সম্ভৱতঃ এই কমতা ৰাজবংশ নাইকীয়া বা দুৰ্বল হৈ যোৱা ফলতে চুতীয়া ৰজা সত্যনাৰায়ণে কমতা ৰাজ্য নিজৰ অধীনলৈ আনিছিল।</ref> [[File:Another section of the palace.jpg|thumb|চুতীয়া দুৰ্গ ভীষ্মক নগৰৰ ইটাৰ গড়ৰ এক অংশ]] ==যোগিনী তন্ত্ৰত উল্লেখ== ১৬ শতিকাৰ আগভাগত লিখা‌ যোগিনী তন্ত্ৰত কামৰূপৰ বিভিন্ন অঞ্চল আৰু ৰাজকীয় শক্তিসমূহৰ বৰ্ণনা কৰা হৈছে। ইয়াত “সৌমাৰ”, “কূবাচ”, “যৱন” আৰু “প্লৱ” নাম উল্লেখ আছে— {{quote|পূৰ্বভাগে চ সৌমাৰঃ কূবাচ‌ পশ্চিমে‌তথা ।<br>দক্ষিণে যৱনসদ্ উত্তৰে প্লৱ এব চ ॥<br><br>এবমেব মহাদেৱি তে সৰ্বে কামৰূপকাঃ ।<br> এবং তে কথিতং দেবি সৌমাৰচৰিতং হি তৎ ॥}} অৰ্থাৎ পূৰ্বে সৌমাৰ, পশ্চিমে কূবাচ, দক্ষিণে যৱন আৰু উত্তৰে প্লৱ — এইসকল কামৰূপ অঞ্চলৰ অন্তৰ্গত বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। গ্ৰন্থখনৰ পাচৰ অংশ সমূহত "কুবাচ"ক [[কোচ ৰাজ্য|কোচ]], "সৌমাৰ"ক [[আহোম ৰাজ্য|আহোম]] আৰু "যৱন"ক [[বংগ চুলতানী|মুছলমান]]/[[মোগল সাম্ৰাজ্য|মোগল]] বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছে। এই অনুসৰি ইতিহাসবিদ সকলে “প্লৱ/প্লব” শব্দটোৱে সেই সময়ৰ উত্তৰ ভাগত ৰাজত্ব কৰি থকা পাল বংশীয় চুতীয়া ৰাজ্যক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰিছে বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছে। ==ইতিহাস== চুতীয়া সকলৰ মাজত বুৰঞ্জী লিখাৰ প্ৰথা নথকাৰ বাবে তেওঁলোকৰ আটাইবোৰ ৰজাৰ নাম জনা নাযায়। দেওধাই অসম বুৰঞ্জীৰ মতে বাৰ শতিকাৰ মাজভাগৰ পৰা ষোল্ল শতিকাৰ আগভাগলৈকে মুঠ দহজন চুতীয়া ৰজাই ৰাজত্ব কৰিছিল। লক্ষিমপুৰ আৰু শদিয়াৰ অঞ্চলত উদ্ধাৰ হোৱা তামৰ ফলি বা শিলা লিপিৰ পৰা ১৪ শতিকাৰ শেষ ভাগৰ পৰা ১৫২২ৰ মাজৰ মুঠ ১০ জন ৰজাৰ নাম পোৱা যায়। নেই ইলিয়াছ চাহাবৰ "হিষ্ট্ৰী অৱ দা শ্বান্‌ছ" গ্ৰন্থৰ মতে আহোম ৰাজ্যৰ প্ৰতিষ্ঠাপক [[চুকাফা]]ৰ সমসাময়িক চুতীয়া ৰজা কোছীৰ আগতে তেওঁৰ বংশৰ চৌত্ৰিশজন ৰজাই ৰাজত্ব কৰিছিল। তালৈ চাই কোনো কোনো পণ্ডিতে চুতীয়াসকলে খ্ৰীষ্টীয় সপ্তম শতিকামানতে ৰাজ্য স্থাপন কৰিছিল বুলি অনুমান কৰে।<ref name="বুৰঞ্জী">{{cite book | title=মাধ্যমিক অসম বুৰঞ্জী | author=ড: স্বৰ্ণলতা বৰা | pages=১৮৪-১৯০ | isbn=81-85905-11-8}}</ref> ===ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠা=== চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰতিষ্ঠা আৰু পতনৰ কথা কেইবাখনো বুৰঞ্জীত পোৱা যায় যেনে দেওধাই অসম বুৰঞ্জী, অসম বুৰঞ্জী (SM), ইত্যাদি। সকলো বুৰঞ্জীৰ তথ্য সসূহ প্ৰায় একেই। বৃটিছ বিষয়া ''ET Dalton‌'' আৰু ''W.B.Brown''ৰ অনুসৰি একেবোৰ আখ্যান কিম্বদন্তি ৰূপত [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]] আৰু [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] লোকৰ মাজতো প্ৰচলিত আছিল।<ref>{{cite book |last=Brown |first=W.B. |title=An Outline Grammar Of The Deori Chutiya Language |publisher= Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1895 |pages=75, 84 |quote="..as it agrees in all particulars with the traditions,I have elsewhere met with, it may merely be a compilation from them..These traditions are preserved among the Miris, the Deoris, who were the Chutiya priests (and amongst whom alone remnants of the ancient language and customs of the race are still preserved), and by some few of the Chutiyas who now call themselves Hindu Chutiyas... I have heard from them(Deoris) the story of how the Chutiya princess Sadhuni was won by the young archer (Niti Pal)... Probably enquiry would show that the other incidents of the chronicle are preserved as traditions among the Deoris in a similar modified form. }}</ref> "দেউধাই অসম বুৰঞ্জী"ত উল্লেখ কৰা "চুতীয়াৰ কথা"ৰ প্ৰথম আখ্যানৰ মতে আনুমানিক ১১৮৭ চনত চুতীয়া সকলে পাহাৰৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji: 4th edition, p.164, "পূৰ্বে ১১১১ শকত ভীৰ্ম্মক ৰজাৰ বংশৰ বীৰপালৰ নামে এজন আছিল। তাৰ ভাৰ্য্যাৰ নাম ৰূপৱতী। দৈৱদোষত থাকি সোণাগিৰি পৰ্ব্বতৰ আইৰিচ প্ৰৱেশ হৈল। তাতে ৬০ ঘৰ চুতীয়া আছিল। তাৰ ৰজা নাই। তাৰে মাজত প্ৰৱেশ হৈ কিছু দিন থাকি বীৰপালে গায়পাল নাম ল'লে। তাৰে আজ্ঞাৰে এই ৫০ ঘৰ চুটিয়া প্ৰবৰ্ত্তি আছিল।</ref> বিভিন্ন সৰু সৰু ৰাজ্য(বা বৃহৎ গাঁও) গঠন কৰি বাস কৰি আছিল।<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji: 4th edition, p.164</ref> তাৰ ভিতৰতে স্বৰ্ণগিৰি নামৰ ৰাজ্য খনত ভীৰ্ম্মোক নামৰ চুতীয়াৰ<ref>বুৰঞ্জী খনৰ অনুসৰি ভীৰ্ম্মোক চুটিকা বা চুটিয়া বংশৰ লোক আছিল। {{quote|"সদিয়া কোৰ্জকো দেসঃ চুটিকা বংশৰ ভিৰ্ম্মোকাঃ</br>ধাতু দৃব্য ত্বং লোভেন হদ্বাজন পদা দয়ঃ।।"}} উল্লেখযোগ্য যে "টিকা" মানে দেউৰী-চুতীয়া ভাষাত বংশক বুজোৱা হয়। গতিকে চুটিকাৰ অৰ্থ চুতীয়া বংশ বুলি ধৰিব পাৰি।</ref> আদি ৰজা এজনৰ বংশৰ বীৰপাল নামৰ এজন লোক ৰজা হৈ আছিল। বীৰপালৰ ৰাজ্যত ৬০ টা যৌথ পৰিয়ালৰ লোকে বাস কৰিছিল, অৰ্থাৎ প্ৰায় ৬০০০ লোক।<ref>Dutta, Sristidhar, "The Mataks and their kingdom", p.45. "Morans, Borahis, Kacharis and Chutias were the main tribes in the Matak community. As all of them were Bodos in origin, they had a common living pattern too. They lived in joint families. The number of members in a joint family sometimes exceeded one hundred."</ref> ইয়াৰ পিছত চুবুৰীয়া চুতীয়া লোকসলক পৰাস্ত কৰি তেওঁ 'গয়াপাল' নাম লৈছিল। তেওঁক খুন্ত ৰজা বুলিও জনা‌ গৈছিল।<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.202</ref> একেইখন বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা "চুতীয়াৰ কথা"ৰ দ্বিতীয় আখ্যানৰ<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, pp.170-171</ref> মতে বীৰপালে কিৰাতনী দেৱীৰ আশীৰ্বাদত দুটা সোণৰ মেকুৰী আৰু দণ্ড-খাট লাভ কৰি চোট-হিন্দুৱান খুন্তৱান(চুতীয়া ৰাজ্যৰ) ৰজা হৈছিল আৰু শদিয়াত আছিল ("পৰদিনা চৰুৰ ঢাকন গুচাই চালে, সোণৰ বিড়ালী দুটী পালে, দণ্ড-খাট পালে। সেইদিন ধৰি সকলৰে সোধ-পোছ দিন দিন ধৰি পালে। ছোট হিন্দুৱানৰ খুন্তৱানৰ ৰজা হ'ল। শদিয়াত সিটো ৰজা অবাক ৰূপে থাকে।")। যিহেতু দ্বিতীয় আখ্যানৰ মতে বীৰপালে সদিয়া অঞ্চলতে ৰাজত্ব কৰিছিল, গতিকে প্ৰথম আখ্যানৰ সোণাগিৰি পৰ্ব্বতৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলো সম্ভাৱতঃ শদিয়াতে আছিল। ===ৰাজ্য বিস্তাৰ=== বীৰপালৰ পুত্ৰ আছিল ৰত্নধ্বজপাল বা গৌৰীনাৰায়ণ। তেওঁ নিজৰ বাহু বলেৰে উজনি অসমৰ সকলো চুতীয়া ৰাজ্য (যেনে ৰঙ্গালগিৰি, চন্দ্ৰগিৰি, ধৱলগিৰি, নীলগিৰি, ইত্যাদি) একত্ৰিত কৰি বৃহৎ চুতীয়া ৰাজ্য গঠন কৰিছিল<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji: 4th edition, pp.164-167</ref>। তাৰ পাছত তেওঁ স্বেতাগিৰি ৰাজ্যৰ ভদ্ৰেশেন নামৰ ৰজা জনক পৰাস্ত কৰি দৈৱজ্ঞ, তাঁতী, সোণাৰী, ব্ৰাহ্মণ, সূতাৰ, কমাৰ, ইত্যাদি অনেক বিদ্যালয়ত লোক পালে<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji: 4th edition, pp.165</ref>। সেই সময়ত প্ৰায়বোৰ ৰাজ্যৰ ৰাজধানী পাহাৰীয়া বা পাহাৰৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত পতা হৈছিল। উদাহৰণস্বৰূপে আহোমৰ চৰাইদেউ পৰ্বত, কছাৰীৰ ডিমাপুৰ/মাইবাং, কোচৰ চিকণা পৰ্বত, ইত্যাদি। পাছলৈ চুতীয়া ৰাজ্যৰ নগৰ যেনে চন্দনগিৰি(আজিৰ দিনৰ ৰুক্মিণীনগৰ), ভীষ্মকনগৰ, ইটানগৰ, ইত্যাদি সকলো পাহাৰৰ‌ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলতে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ ওপৰিও জনা যায় যে আগৰ দিনত‌ উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ বহুতো জনগোষ্ঠীৰ লোকে পাহাৰৰ দাতিকাষৰীয়া বা‌ ওখ অঞ্চলত স্থায়ী ভাৱে থাকি ভৈয়ামত খেতি কৰিছিল।<ref>উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ বহুতো জনগোষ্ঠীৰ লোকে খেতিৰ অনুসৰি ভৈয়াম আৰু পাহাৰ দুয়ো অঞ্চলতে জীৱন নিৰ্বাহ কৰিছিল।‌ প্ৰায়বোৰ লোকে তেতিয়াৰ দিনত আহু আৰু বাও ধানৰ খেতি কৰিছিল। শালি‌ কৰিলেও বেছি পৰিমাণে কৰা‌ নাছিল। বছৰৰ আৰম্ভণিতে আহু ধানৰ খেতি কৰি চপাই মেলি, বাও বা শালি খেতি কৰি বাৰিষাৰ বানৰ পৰা ৰোধ পাবলৈ বা বাৰিষাৰ বেমাৰ আজাৰ নহ'বলৈ পাহাৰৰ দাতিৰ‌ স্থায়ী অঞ্চল বোৰলৈ ঘূৰি গৈছিল। বৰাহী সকলে সেইবাবেই হয়টো চুকাফাক চৰাইদেউ পৰ্বতত থাকিবলৈ উপদেশ দিছিল। কালিকা পুৰাণৰ মতে দিক্কৰবাসিনী পীঠও বছৰৰ কেইবামাহ ধৰি পানীৰ তলত ডুব গৈছিল। কিছু লোকে হয়টো সেই সময়ত ভৈয়ামত স্থায়ী ৰুপে থাকি খেতি কৰিছিল আৰু সময়ত পাছলৈ বাকী লোকেও ভৈয়ামত স্থায়ী গাঁৱ পাতি থাকিবলৈ লৈছিল। বৰাহী চুতীয়া সকলৰ দুই শ্ৰেণী: চাং আৰু বাম বৰাহী হয়টো ইয়াৰে চিন। চুতীয়া ৰজা সকলে ব্ৰাহ্মণক ভূমিদানো‌ সম্ভৱতঃ এই কাৰণতে কৰিছিল যাতে চুতীয়া লোক সকলে ভৈয়ামত হিন্দু ধৰ্মত দিক্ষিত হৈ স্থায়ীভাৱে থাকিবলৈ লয়। পাছলৈ চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ ফলত পাহাৰীয়া অঞ্চলত বসতি নোহোৱাৰ বাবে বা সুৰক্ষাৰ ব্যৱস্থা/দূৰ্গ নোহোৱাৰ বাবে সেইবোৰ অঞ্চল পাহাৰীয়া জনজাতি সকলৰ হাতলৈ যায়। সেই কাৰণতে আহোম ৰাজ্যৰ দিনত পাহাৰীয়া জনজাতি বোৰে সঘনে ভৈয়ামৰ গাঁৱ লুণ্ঠন কৰিবলৈ ধৰে আৰু ইয়াৰ প্ৰতিৰোধৰ বাবে আহোম সকলে পছা প্ৰথা আৰম্ভ কৰে।</ref> হয়টো পাহাৰীয়া দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত থাকি ভৈয়ামত খেতি কৰা চুতীয়া সকলে মধ্যযুগৰ চুতীয়া ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠাৰ পাছৰে পৰা ক্ৰমান্বয়ে সুসংগঠিত ভাৱে ভৈয়ামতো‌ স্থায়ী ভাৱে থাকিবলৈ লয়। দেউধাই বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা চন্দ্ৰগিৰি নামৰ চুতীয়া ৰাজ্য খনো বৰ্তমান শদিয়াতে অৱস্থিত আছিল। এইখন পাছলৈ স্বৰ্ণগিৰিৰ চুতীয়া ৰজা ৰত্নধ্বজপালে নিজৰ অধীনলৈ আনি বৃহৎ চুতীয়া ৰাজ্য গঠন কৰিছিল। চন্দ্ৰগিৰি অঞ্চলতে নীতিপালে আহোম ৰজাৰ লগত যুদ্ধ কৰিছিল, যাৰ বাবে তেওঁক "চন্দ্ৰ নাৰায়ণ" বুলিও কোৱা হৈছিল<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.200</ref>। গোপাল চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ টাই ভাষাৰ বুৰঞ্জীত এই অঞ্চলটোক "দৈ-চন্দন"(টাই ভাষাত দৈ=পাহাৰ) কোৱা হৈছে। ৰানী সাধনীয়ে এই অঞ্চলতে প্ৰাণ ত্যোগ কৰিছিল। ৰত্নধ্বজপালে বস কৰা ৰাজ্য স্বেতাগিৰি সম্ভৱত বৰ্তমান লখিমপুৰ বা বিশ্বনাথ জিলাত আছিল কাৰণ এই ৰাজ্য দখল কৰা পাছতে তেওঁ বৰ্তমান মাজুলীত নিজৰ ৰাজধানী হিচাপে "ৰতনপুৰ" নামৰ এখন নগৰ গঠন কৰিছিল<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.193</ref> । "ঢোল বাই ক'ত? ৰতনপুৰত। খোল বাই ক'ত? ৰতনপুৰত", এই বিখ্যাত পুৰণি গীতটো চুতীয়া ৰাজধানী ৰতনপুৰক লৈয়ে সৃষ্টি কৰা হৈছিল। এই ৰতনপুৰতে পাছলৈ নৱ-বৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ সত্ৰ এখনো স্থাপন কৰা হৈছিল। পৰবৰ্তী কালত ৰত্নধ্বজপালে নিজৰ ৰাজধানী শদিয়াত স্থায়ী ৰূপে গঠন কৰিছিল<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.193</ref>। ইয়াৰ পাছত ৰত্নধ্বজপালে মধ্য অসম বা কামৰূপ‌‌ পিনৰ ন্যায়পাল নাম এজন ৰজাৰ লগত যুদ্ধ কৰিবলৈ মন কৰিলে, কিন্তু ৰজা জনে নিজৰ জীয়ৰী ৰত্নপাললৈ দি মিত্ৰ কৰিলে। E.T.Daltonয়ে পোৱা বুৰঞ্জীৰ অনুসৰি ইয়াৰ পাছত ৰত্নধ্বজপালে ৰাজ্যৰ পাহাৰৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চল সমূহত একেই শাৰীতে কেইবাটাও দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰিছিল, ডাঙৰ পুখুৰী খন্দাইছিল আৰু মন্দিৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Brown |first=W.B. |title=An Outline Grammar Of The Deori Chutiya Language |publisher= Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1895 |pages=75, 84 |quote="Returning with his bride to his chosen seat of government, he sought no further extension of his dominions, bur directed his whole attention to the improvement of what he had acquired and to the consolidation of his power. He built a line of forts along the foot of the hills, probably rk restrain the hungry barbarians, his former countrymen; made large tanks and founded temples."}}</ref> বাৰ-ভূঞাৰ ইতিহাসৰ মতে ৰত্নধ্বজপাল আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ বিজয়ধ্বজপালৰ মধ্যঅসমৰ ৰৌতা-তেমনীৰ বাৰ-ভুঞা সকলৰ লগত যুদ্ধ হয়। ফলত ৰত্নধ্বজপালে বাৰভূঞা সকলক কৰা শোধাইছিল। পাছলৈ বিজয়ধ্বজপালৰ দিনত বন্ধুত্ব স্থাপন হৈছিল।<ref>Bhuyan, Nakul Chandra, "Bara-Bhuyan",p.7</ref> আহোম সকলৰ বুৰঞ্জীত উল্লেখ থকাৰ মতে চুকাফা ৰাজকুমাৰ মাও-লুং দেশত থাকোতে অসমত পাছখন ৰাজ্য আছিল: চুতীয়া, কমতেশ্বৰ, কছাৰী, বৰাহী আৰু মৰাণ। চুকাফাই চৰাইদেউত ৰাজধানী পতাৰ আগতে বাটত বহুতো চুতীয়াক লগ পাইছিল<ref>Bhuyan, S.K., Satsari Buranji, p.4</ref>। যিহেতু চুকাফাই চৰাইদেউত নগৰ গঢ়া আগতে নামৰুপ, তিপাম, অভয়পুৰ, হাবুং, শিমলুগুৰি আৰু চনটক বাস কৰি আহিছিল। গতিকে এইবোৰ অঞ্চলৰে কিছুমান জেগাত চুতীয়া সকলৰ বসতি আছিল বুলি ধৰিব পৰা যায়। বহুতো চুতীয়া পৰিয়াল (যেনে চোম-চিৰিং, চাংচাই, খাতুৱাল চেতিয়া, ইত্যাদি) চুকাফাৰ দিনতে আহোম জাতিত অন্তৰ্ভুক্ত হৈ বিলীন হৈ গৈছিল<ref>Goswami, Hemchandra, Purani Asam Buranji, p. 23, 25</ref>। এই সকলো তথ্যৰ পৰা ধৰিব পাৰি যে ১২-১৩ শতিকাত চুতীয়া ৰাজ্য সেই সময়ত বিশ্লবনাথ, লখিমপুৰ, মাজুলী, ডিব্ৰুগড় অঞ্চলৰ পৰা শদিয়া আৰু অৰুণাচলৰ সীমান্ত অঞ্চলৰ লৈকে বিয়পি আছিল।  ===কমতা ৰাজ্যৰ লগত বৈবাহিক সম্পৰ্ক=== ৰত্নধ্বজপালৰ পুত্ৰ বিজয়ধব্বজ ডাঙৰ হোৱাত ৰজাই চুতীয়া ৰাজ্যৰ পশ্চিমৰ কমতা ৰাজ্যৰ ৰজা লৈ কটকী পঠিয়াই কন্যা এজনী বিচাৰে। কিন্তু ৰত্নধ্বজপালৰ প্ৰস্তাৱ গ্ৰহণ নকৰি কমতা ৰজাই কটকী মন্ত্ৰী বিজয় সেনৰ আগত ৰত্নধ্বজলৈ‌ কৈ‌ পঠালে-"যদি ৰজা‌ আহি নিয়ে তেহে দিব পাৰো"। কমতেশ্বৰৰ‌ এই বাৰ্তাত ৰত্নধ্বজপালে অপমান বোধ কৰি পাত্ৰ-মন্ত্ৰীসকলৰ লগত আলোচনা কৰি কমতা ৰাজ্যৰ দিশে ৰাজকীয় অভিযানৰ পূৰ্বপ্ৰস্তুতি ল’বলৈ সিদ্ধান্ত লয় এই আক্ৰমণৰ পূৰ্ব প্ৰস্তুতি হিচাবে সৈন্য-সামন্ত, ৰচদ-পাতি‌ সংগ্ৰহৰ ব্যৱস্থা কৰাৰ উপৰিও বত্নধ্বজপালে তেওঁৰ ৰাজধানীৰ পৰা কমতা ৰাজ্যৰ ৰাজধানীলৈ এটা আলিবাটৰ বান্ধিবলৈ আৰু এই বাটৰ‌কষত এদিনৰ অন্তৰে অন্তৰে তেওঁৰ সৈন্য‌বাহিনীয়ে জিৰণি ল'বলৈ একো একোখন নগৰ/কোঠ নিৰ্মাণ কৰিবলৈ বিজয়সেন মন্ত্ৰীক আদেশ দিয়ে। বিজয়সেনে কাম সম্পূৰ্ণ কৰি ৰজাক জনাই আৰু ৰজাই জয়ধ্বজ মন্ত্ৰীক শাসনৰ দায়িত্বত‌ থৈ নিজে কমতা ৰাজ্যলৈ অগ্ৰসৰ হয়। চুতীয়া ৰজাৰ এই অভিযানৰ কথা গম পাই কমতেশ্বৰ শঙ্কিত হয় আৰু পাত্ৰমন্ত্ৰী সকলৰ লগত আলোচনা কৰি সংঘাত এৰাই চলিবলৈ নিজৰ সকলোতকৈ সুন্দৰী কন্যাক ৰাজযোগ্য যৌতুকেৰে সৈতে ৰত্নধ্বজৰ‌ পুত্ৰ বিজয়ধ্বজলৈ বিয়া দিলে। ===গৌড় ৰাজ্যৰ লগত মিত্ৰতা=== কমতা ৰাজ্যৰ লগত বৈবাহিক সম্পৰ্ক স্থাপন কৰাৰ পিছত ৰত্নধ্বজপালে গৌড় ৰজাৰ লগত সখি সম্বন্ধ স্থাপন কৰিবলৈ মন মেলিলে। সেই সময়ত গৌড় তুৰ্কী মুছলমান সকলৰ শাসনাধীন আছিল। চুতীয়া বুৰঞ্জীত গৌড় ৰজাক পাৎসা আৰু তেওঁৰ মন্ত্ৰীক বৰ উজিৰ কৈছে কিন্তু এইখিনি লেখক জনে লগাই দিয়া গৌড় অঞ্চলৰ পাছৰ দিনত প্ৰচলিত উপাধিও হ'ব পাৰে। গৌড় ৰাজ্যৰ লগত বন্ধুত্ব স্থাপন কৰি পৰবৰ্তী কালছোৱাত গৌড়েশ্বৰে ৰত্নধ্বজপাললৈ গঙ্গাজল আৰু ৰত্নধ্বজপালে গৌড়েশ্বৰলৈ পৰশুৰাম কুণ্ডৰ জল আদান-প্ৰদান কৰি থাকিবলৈ এটা বুজাপৰালৈ আহিছিল। তদুপৰি চুতীয়া ৰজাই এটি পুত্ৰ শিক্ষা লাভৰ অৰ্থে গৌড় ৰাজ্যত ৰাখিছিল আৰু গৌড়েশ্বৰৰ পুত্ৰ ও চুতীয়া ৰাজ্যলৈ আহিছিল। কিন্তু দূৰ্ভাগ্যজনকভাৱে চুতীয়া ৰজাৰ পুত্ৰ জনৰ মৃত্যু ঘটিছিল। ===চুতীয়া ৰজাৰ কমতাপুৰ বিজয়=== ১৩-১৪ শতিকাত গৌড়ৰ মুচলমান ৰজাসকলে কেইবা বাৰো কমতা ৰাজ্য আক্ৰমণ কৰিছিল, যাৰ ফলত ৰাজ্যখন দুৰ্বল হৈ পৰিছিল। ১৪ শতিকাৰ অন্তিমটো দশকত ঘিয়াছুদ্দিন আজম শ্বাহে কামৰূপ-কমতা অঞ্চল আক্ৰমণ কৰে। তেওঁৰ ৰাজত্বকালৰ কামৰুপ অঞ্চললৈ পূৰ্বমুখী সামৰিক অভিযানৰ প্ৰমাণ পোৱা বʼকুৰ এখন শিলালিপিত পোৱা যায়<ref>Owahedur Zaman, "Study on the Persian Inscriptions discovered in Assam,p.5, "This stone slab inscription is from the time of Ghiyasuddin Azam Shah (ruled from 1389 A.D. to 1410 A.D). It was discovered in Boko of Kamrup district which was issued by Sultan Ghiyasuddin Azam Shah in 1389 A.D. It seems that he extended his sovereignty through Guwahati upto Boko area."</ref>। এই আক্ফৰমণৰ ফলত পশ্চিম অসমত ৰাজনৈতিক অস্থিৰতা সৃষ্টি হৈছিল। সেইসময়তে পূব দিশত চুতীয়া ৰাজ্যখন শক্তিশালী হৈ উঠিছিল। ফল স্বৰূপত চুতীয়া ৰাজশক্তিয়ে পশ্চিম পিনে পাতনি মেলে। চুতীয়া ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ ১৪২৮ চনৰ সত্যনাৰায়ণৰ (আন‌ এটা নাম ৰত্ননাৰায়ণ) তাম্ৰলিপিত উল্লেখ আছে যে তেওঁৰ‌ ককাক সত্যনাৰায়ণে (আন‌ এটা নাম ৰত্ননাৰায়ণ<ref>ৰত্ননাৰায়ণৰ আন এটা নাম সত্যনাৰায়ণো আছিল। এই কথা ঘিলামৰা অঞ্চলৰ বৰমূৰ্তিয়া বিলৰ তাম্ৰপত্ৰৰ পৰা জানিবলৈ পোৱা যায়। ফলিখনৰ মতে ১৩৯২ খ্ৰীষ্টাব্দত সুৰ-ৰিপু(অসুৰ) বংশৰ সধয়াপুৰৰ ৰজা নন্দিশ্বৰৰ পুত্ৰ সত্যনায়াণে ব্ৰাহ্মণক ২০০ পুৰা(৮০০ বিঘা) মাটি দান কৰিছিল। তেওঁৰ পুত্ৰ(আত্মজ) ধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাই ফলিখনৰ নবীকৰণ কৰিছিল। গতিকে ইয়াৰ পৰা বুজিব পাৰি যে ধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাৰ পিতৃ ৰত্ননাৰায়ণৰ আন এটা নাম সত্যনাৰায়ণ আছিল।</ref>) সেই একে সময়ছোৱাতে (১৩৯০-১৪০০) “কমৰুপৰ শত্রু”ক পৰাস্ত কৰি কমতাপুৰত‌ নিজৰ শাসন প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। ভূমিদানৰ ফলিখনত উল্লেখ আছে, {{blockquote|"একোহভূ্ৎ কমতাপুৰে নৰপতি ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিতঃ</br> কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণঃ।।"</br>}} অৰ্থাৎ এজন হৈছিল (একোহভূৎ) কমতাপুৰৰ ৰজা (কমতাপুৰে নৰপতি), যি জন আছিল "ভূপাল সমূহৰদ্বাৰা অৰ্চিত"(ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিত) আৰু "কামদেৱৰ(আন এটা নাম কন্দৰ্প) শত্ৰুৰ বিৰুদ্ধে বিজয়ী" (কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী) শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণ। যদিও এই “শত্রু”ৰ স্পষ্ট পৰিচয় উল্লেখ কৰা হোৱা নাই, তথাপিও ইতিহাসবিদসকলে সাধাৰণতে ধাৰণা কৰে যে ই গৌড়ৰ মুচলমান সেনাবাহিনী অথবা কমৰুপৰ সিংহাসনৰ বাবে প্ৰতিদ্বন্দ্বিতা কৰা কোনো স্থানীয় ৰাজনৈতিক শক্তি হ’ব পাৰে, যাক চুতীয়া ৰজাই পৰাস্ত কৰিছিল। একেখন ফলিৰ তৃতীয় আৰু চতুৰ্থ শাৰীত ৰত্ননাৰায়ণৰ পুত্ৰ ধৰ্মনাৰায়ণ আৰু তেখেতৰ পুত্ৰ দুৰ্লভ নাৰায়ণৰ বিষয়ে উল্লেখ কৰা হৈছে। পাছৰ অংশত উল্লেখ কৰা মতে ১৪২৮ খৃষ্টাব্দত (১৩৫০ শক) ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ আদেশত হাবুঙাধিপতি শ্ৰী বৃহৎ পাত্ৰয়ে ব্ৰাক্ষণক ৪০০ পুৰা(১৬০০ বিঘা) মাটি দান কৰিছিল। [[File:Chutia Kingdom Map (at its greatest extent).jpg|thumb|চুতীয়া ৰজা সত্যনাৰায়ণৰ দিনৰ বৃহৎ চুতীয়া ৰাজ্য।]] এইদৰে গৌড়ৰ সামৰিক চাপ আৰু কমৰুপ-কমতা অঞ্চলত সৃষ্টি হোৱা অস্থিৰতাৰ সুযোগ লৈ চুতীয়া শক্তিয়ে পশ্চিমলৈ বিস্তাৰ কৰি কমতাপুৰত নিজৰ আধিপত্য প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল বুলি বুজা যায়।<ref>"The eastern region, whether it is called Sadhaya or Svadhaya as in the plates or Sadhiya or Sadiya as in Assamese chronicles and the western region of Kamatapura seems to be politically connected and the same Satyanarayana/Ratnanarayana might have held sway over both regions"{{harvcol|Neog|1977|p=818}}</ref> ৰত্ননাৰায়ণ ৰজাই আনুমানিক ১৩০০‌ শতিকাৰ শেষৰ ভাগত কমতা ৰাজ্য দখল কৰি পুণৰ পুৰ্বৰ কামৰূপ ৰাজ্য গঠন কৰিবলৈ প্ৰয়াস কৰিছিল। ====দুৰ্লভনাৰায়ণৰ পৰিচয় আৰু বিতৰ্ক==== ঐতিহাসিক তথ্যৰ অনুসৰি কমতা ৰাজ্যৰ "দুৰ্লভনাৰায়ণ" নামৰ এজন ৰজাই অসমীয়া কবি [[হেম সৰস্বতী]], [[হৰিবৰ বিপ্ৰ]], আদি বহু লেখকক পৃষ্ঠপোষকতা আগবঢ়াইছিল।<ref>হেম সৰস্বতীয়ে তেওঁৰ প্ৰহ্লাদ চৰিত গ্ৰন্থত দুৰ্লভনাৰায়ণৰ প্ৰশংসা কৰি লিখিছে—“কামতামণ্ডল দুৰ্লভ নাৰায়ণ নৃপবৰ অনুপাম”। এই শাৰীকেইটাৰ পৰা দুৰ্লভনাৰায়ণক কমতা মণ্ডলৰ অধিপতি আৰু সাহিত্য-সংস্কৃতিৰ পৃষ্ঠপোষক ৰজা হিচাপে বুজা যায়।</ref> গুৰু চৰিতৰ বৰ্ণনা অনুসৰি কমতা-কামৰূপৰ ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণে কানৌজৰ পৰা অহা বহু ব্ৰাহ্মণ আৰু কায়স্থ ভুঞা পৰিয়ালক নিজৰ ৰাজ্যত আশ্ৰয় দি পূৰ্বাঞ্চলত বসতি স্থাপনৰ ব্যৱস্থা কৰিছিল। [[শঙ্কৰদেৱ|শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰদেৱৰ]] পূৰ্বপুৰুষ সকলও এই স্থানান্তৰিত পৰিয়ালসমূহৰ মাজৰে এটা পৰিয়াল আছিল। এই পৰিয়ালসমূহক প্ৰথমতে উত্তৰ গুৱাহাটীৰ ওচয়ৰ লেঙামাগুৰি আৰু পাছলৈ নগাঁৱৰ তেম্বুৱানী-বান্ধা(ঢেমনী) অঞ্চলত বসতি দিয়া হৈছিল বুলি গুৰু চৰিতত উল্লেখ আছে।<ref>Baniprasanna Misra, ''Srimanta Sankara and His Times: Some Further Historical Probings'', Centre for Assamese Studies, Tezpur University, 2016, pp. 27–29.</ref> ইতিহাসবিদ মহেশ্বৰ নেওগে পৰৱৰ্তী কালৰ চৰিত-পুথি আৰু বৈষ্ণৱ পৰম্পৰাৰ ভিত্তিত শঙ্কৰদেৱৰ জন্ম-চন ১৪৪৯ খ্ৰীষ্টাব্দ বুলি গ্ৰহণ কৰিছিল আৰু এই অনুসৰি দুৰ্লভনাৰায়ণৰ ৰাজত্ব কাল ১৪ শতিকাৰ মধ্যভাগ বুলি অনুমান কৰিছিল। কিন্তু ২০১৬ চনত লিখা গৱেষণামূলক প্ৰবন্ধত ইতিহাসবিদ বাণীপ্ৰশন্ন মীশ্ৰই উপলব্ধ তথ্যসমূহ পুনৰ বিশ্লেষণ কৰি এই গণনাক নাকচ কৰে আৰু শঙ্কৰদেৱৰ জন্ম সম্ভৱতঃ খ্ৰীষ্টীয় ১৪৭৯–১৪৮৪ চনৰ ভিতৰত হৈছিল বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>Baniprasanna Misra, ''Srimanta Sankara and His Times: Some Further Historical Probings'', Centre for Assamese Studies, Tezpur University, 2016, pp. 19-20.</ref> সেই অনুসৰি তেওঁ দুৰ্লভনাৰায়ণৰ শাসনকালো পুনৰ নিৰ্ধাৰণ কৰি চতুৰ্দশ শতিকাৰ শেষ ভাগৰ পৰা পঞ্চদশ শতিকাৰ প্ৰথম ভাগৰ মাজত হোৱাৰ সম্ভাৱনা প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>Baniprasanna Misra, ''Srimanta Sankara and His Times: Some Further Historical Probings'', Centre for Assamese Studies, Tezpur University, 2016, pp.23</ref> হেম সৰস্বতীয়ে দুৰ্লভনাৰায়ণক ‘‘কমতামণ্ডল’’ৰ ৰজা বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref>''প্ৰহ্লাদ চৰিত্ৰ''' উল্লেখ কৰিছে- "কমতামণ্ডল দুলৰ্ভনাৰায়ণ নৃপবৰ অনুপম৷ তাহান ৰাজ্যত ৰুদ্ৰসৰস্বতী দেৱযানী কন্যা নাম৷৷ তাহান তনয় হেমসৰস্বতী ধ্ৰুৱৰ অনুজ ভাই৷"</ref><ref name="sarma">{{cite book | title=অসমীয়া সাহিত্যৰ সমীক্ষাত্মক ইতিবৃত্ত | publisher=প্ৰতিমা দেৱী | author=ড: [[সত্যেন্দ্ৰনাথ শৰ্মা]] | authorlink=| year=১৯৯৬ | location=গুৱাহাটী | pages=৫৩-৫৪}}</ref> প্ৰাচীন কামৰূপৰ তাম্ৰশাসন আৰু সংস্কৃত ৰাজনৈতিক পৰিভাষাত ‘‘মণ্ডল’’ শব্দটো এক আঞ্চলিক বা ৰাজনৈতিক পৰিসৰ বুজাবলৈহে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। আনহাতে, চুতীয়া তামৰ ফলিত দুৰ্লভনাৰায়ণৰে ‘‘সাধয়াপতি’’ বা সদিয়াৰ ৰজা বুলি পৰিচয় দিয়া দেখা নাযায়; তাৰ বিপৰীতে তেওঁৰ পূৰ্বপুৰুষ ৰত্ননাৰায়ণ ‘‘কমতাপুৰ’’ৰ ৰজা হৈছিল বুলিহে উল্লেখ কৰিছে। দুৰ্লভনাৰায়ণে পৃষ্ঠাপোষকতা আগ বঢ়োৱা আন এজন কবি হৈছে "হৰিবৰ বিপ্ৰ"। ইতিহাসবিদ মহেশ্বৰ নেওগে এইজন কবিকে ৰামানন্দ দ্বিজৰ "শ্ৰী শ্ৰী বংশী গোপালদেৱ চৰিত"ত উল্লেখ কৰা বংশীগোপালদেৱৰ ককাক হৰিবৰ বিপ্ৰ বুলি চিনাক্ত কৰিছে।<ref name="ভৰালী">{{cite book | title=এহেজাৰ বছৰৰ এশগৰাকী অসমীয়া | publisher=চিত্ৰলেখা পাব্লিকেশ্বন্‌ছ | author=ভৰালী, হেমন্ত কুমাৰ | year=২০০১ | location=গুৱাহাটী | pages=২৯৮-২৯৯}}</ref> ৰচনাখনত হৰিবৰ বিপ্ৰক ''"কুণ্ডিল গোষ্ঠীত জাত পুৰুষ সুন্দৰ / ব্যাঘ্ৰপিণ্ডা গ্ৰামেশ্বৰ মুখ্য পণ্ডিতৰ"'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে, অৰ্থাৎ তেওঁক কুণ্ডিল বা চুতীয়া ৰাজধানী [[শদিয়া]] অঞ্চলৰ লোক আৰু ব্যাঘ্ৰপিণ্ডা গাঁৱৰ গ্ৰামেশ্বৰ বুলি কোৱা হৈছে।<ref>{{cite book |title=Harivara Vipra’s Babrubahnar Yuddha and Tamradhwajar Yuddha |editor=Birinchi Kumar Barua; Maheswar Neog |publisher=Gauhati University |year=1960 |page=}}</ref> মহেশ্বৰ নেওগৰ মতে হৰিবৰ বিপ্ৰৰ ৰচনাত ‘‘চেতিয়া’’ শব্দৰ উল্লেখো পোৱা যায়। এই শব্দ কিছু ইতিহাসবিদে আহোম যুগৰ পৰৱৰ্তী সংস্কৰণত যোগ হোৱা বুলি ক'ব খোজে।<ref>{{cite book |last=Kakati |first=Banikanta |title=Aspects of Early Assamese Literature |publisher=Gauhati University |year=1953 |page=34}}</ref> কিন্তু বুৰঞ্জী সমূহৰ পৰা দেখা যে এই ''চেতিয়া'' পদবী চুতীয়া ৰাজ্যতো আছিল<ref>Bhuyan, S.K, "Deodhai Buranji, p.16</ref> আৰু চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰাৰ পাছৰ পৰাহে আহোম ৰাজ্যত প্ৰচলিত হৈছিল।<ref>S.K, "Satsari Buranji, p.16</ref> "কবিৰত্ন সৰস্বতী"ৰ ৰচনাৰ পৰা জনা যায় যে তেওঁক দুৰ্লভনাৰায়ণৰ পুত্ৰ ইন্দ্ৰনাৰায়ণয়ে পৃষ্ঠা পোষকতা আগ বঢ়াইছিল। ইতিহাসবিদ বাণীপ্ৰশন্ন মীশ্ৰৰ মতে মাধৱদেৱৰ ভনীয়েক উৰ্বশীয়ে দহ বছৰ বয়সত (১৫২৬ শতিকাত)<ref>{{cite book |last=Misra |first=Baniprasanna |title=Deprovincialising Srimanta Sankaradeva |publisher=Centre for Assamese Studies, Tezpur University |year=2015 |pages=24–25 }}</ref> এই কবিজনৰ বংশৰ ৰামদাস আতাক বিয়া কৰাইছিল। ৰামদাস ৰত্ন সৰস্বতীৰ পাছৰ ষষ্ঠ প্ৰজন্মৰ পুৰুষ আছিল।<ref>{{cite book |last=Kakati |first=Banikanta |title=Aspects of Early Assamese Literature |publisher=Gauhati University |year=1953 |page=44}}</ref> সেই অনুসৰি ইন্দ্ৰনাৰায়ণৰ শাসনকালও পঞ্চদশ শতিকাৰ প্ৰথমাৰ্ধৰ মাজভাগত (প্ৰায় ১৪২০–১৪৪০ খ্ৰীষ্টাব্দ) আছিল বুলি অনুমান কৰিব পাৰি। এই সকলো তথ্যসমূহৰ ভিত্তিত কিছু গৱেষকে কমতা, কামৰূপ আৰু শদিয়া একেই ৰাজ শক্তিয়ে পৰিচালিত কৰিছিল বুলি ক'ব খোজে।<ref>"The eastern region, whether it is called Sadhaya or Svadhaya as in the plates or Sadhiya or Sadiya as in Assamese chronicles and the western region of Kamatapura seems to be politically connected and the same Satyanarayana/Ratnanarayana might have held sway over both regions"{{harvcol|Neog|1977|p=818}}</ref> তথাপিটো কমতাপুৰৰ এই দুৰ্লভনাৰায়ণ আৰু চুতীয়া বংশৰ দুৰ্লভনাৰায়ণ‌ একে ব্যক্তি আছিল নে নাই, সেই বিষয়ে ইতিহাসবিদ সকলৰ মাজত বৰ্তমানেও একমত পোৱা নাযায়। ===ঘাৰমৰা সত্ৰ স্থাপন=== ===চীনৰ লগত সম্পৰ্ক=== ===চুতীয়া-আহোম যুদ্ধ=== * চুকাফাৰ দিনৰ সম্পৰ্ক বুৰঞ্জী সমূহৰ মতে চুকাফাৰ‌ পুত্ৰৰ সময়ৰ পৰা চুতুফাৰ মৃত্যুৰ আগলৈকে আহোমসকলে চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে আন্তৰিক সম্পৰ্ক বজাই ৰাখিছিল।<ref>Bhuyan, S.K, ''Satsari Assam Buranji'',p.9, "Previously, since the time of one of Sukapha’s sons, there was alliance and coordial relations with the Chutia king"</ref><ref>Bhuyan, SK, "Assam Buranji(SM), p. 7</ref><ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref> চুতীয়া ৰজাৰ লগত সম্পৰ্ক ভাল থাকিলেও আহোম ৰজা সকলে চুকাফাৰ দিনৰ পৰাই মাজে মাজে সীমান্ত অঞ্চলৰ চুতীয়া গাঁও আক্ৰমণ কৰি মানুহ ধৰি লয় আনিছিল। তেনে কিছুমান পৰিয়ালৰ উদাহৰণ বুৰঞ্জী সমূহত পোৱা যায়, যেনে: চোম চিৰিং, খাতোৱাল চেতিয়া, চেঙচাই, ঘৰ পাতৰ, ইত্যাদি। বহুতো চুতীয়া লোকক চুকাফাই পৰ্বতৰ পৰা নামি আহোঁতেও বাটত পাই ধৰি আনিছিল। <ref>Bhuyan, SK, "Satsari Assam Buranji, pp.3-4, "বাটতে আহোতে কতো দহ, কতো বাৰ, কতো দুই, কতো তিনি, কতো এক, এইক্ৰমে মানুহ লগ পাই তাকো হাতকৈ মোৰাই দি আহে। সেই মানুহ কতো চুটিয়া, কতো মৰাণ, কতো বৰাহী, এই মানুহ বিস্তৰ হ'ল।..যি চুটিয়া, কছাৰী, মৰাণ পাই লগত ল'লে, তাৰো কাৰ্য্য অনুৰূপে নাম থৈ গ'ল।"</ref> * আহোম ৰজাৰ হত্যা ১৪ শতিকাৰ পাছৰ ভাগত চুতীয়া সকলে আহোম ৰজা চুতুফাক চাফ্ৰাই নৈ লৈ আমন্ত্ৰিত কৰে, কিন্তু কিবা বিবাদ হোৱাত তাৰ পৰা ধৰি লয় গৈ হত্যা কৰে। বুৰঞ্জীসমূহত কিন্তু তেওঁৰ মৃত্যুৰ ধৰণ সম্পৰ্কে একে মত পোৱা নাযায়। কিছুমান বিৱৰণত উল্লেখ আছে যে তেওঁক এটা বলধ গৰুৱে গছকাই হত্যা কৰিছিল<ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Bhuyan, S K, Satsari Buranji,p.9</ref><ref>Bhuyan, SK, "বাঁহগৰীয়া বৰগোহাঁই বুৰঞ্জী: দেওধাই অসম বুৰঞ্জী",p.90</ref>, আন কিছুমানত আকৌ কোৱা হৈছে যে তেওঁক নাওতে হত্যা কৰা হৈছিল বুলি কোৱা হৈছে।<ref>Goswami, Hemchandra, "Purani Assam Buranji, p.37</ref><ref>Assam Buranji (SM), p.7</ref> চুতুফাৰ লগত যোৱা সৈন্যবোৰ ৰাজধানীলৈ ঘূৰি আহি এই কথা সদৰি কৰে।<ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>Barua Gunaviram Assam Buranji or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 56</ref> [[আহোম ভাষা]]ত লিখা "আহোম বুৰঞ্জী"ত চুতীয়াসকলে (''তিউৰা'' হিচাপে) চুতুফাক লৈ গৈ বধ কৰিছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে যদিও কোনো চুতীয়া ৰজাৰ কথা‌ (ৰজা‌ বুজোৱা ''খুন'' শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা নাই) উল্লেখ কৰা নাই।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji, p.48</ref> চুতুফাৰ মৃত্যুৰ পাছত ১৩৭৬ চনৰ পৰা ১৩৮০ চললৈ আহোম ৰাজ্য অৰাজক হৈ‌ থাকে।<ref>Barua, Gopal Chandra,"Ahom Buranji",p.49, "After the death of Sutuphaa, the country was in interregnum for four years."</ref>। পৰবৰ্তী ৰজা ত্যাও খামটিয়ে চুতীয়া ৰাজ্য আক্ৰমণ কৰে যদিও একো বিশেষ পৰিনাম পোৱা নগ'ল। * চুতীয়া ৰাজ্যৰ হাবুঙত আহোমৰ প্ৰৱেশ ১৫১২ চনত চুতীয়াৰ হাবুঙৰ প্ৰদেশৰ পানবাৰী অঞ্চলত চুহুংমুঙে প্ৰৱেশ কৰে আৰু আগতে বামুণীয়া কোঁৱৰক তূলি লোৱা বামুণ পৰিয়ালটোক নিজৰ লগত লয়। বামুণ জনক সোণৰ লগুণ উপহাৰ দি হাতী-ঘাহী অধিকাৰী পাতি নিজৰ লগত লয়। পানবাৰীত থকাৰ সময়ত আহোম ৰজাই সেনা বাহিনীৰ কিছুমানক দিহিং নৈত মাছ ধৰিবলৈ পঠিয়াই। দিহিঙত ডাঙৰ বৰালী ধৰিবলৈ লওঁতে চুতীয়াই আহোম সেনাক দেখে। দিহিং নৈ চুতীয়া আৰু আহোম ৰাজ্যৰ সীমা আছিল, উত্তৰত চুতীয়া ৰাজ্য আৰু দক্ষিণত আহোম ৰাজ্য। চুতীয়াৰ পানীত মাছ ধৰিছে বুলি গম পাই মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱাই (সম্ভৱতঃ এইজন দিহিং উপত্যকাৰ শাসনকৰ্তা আছিল) মানু্হ পঠিয়াই। কিন্তু আহোম সকলে মাছৰ লগতে চুতীয়া মানু্হকো ধৰি নিয়ে। এই কথা মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱাই ধীৰনাৰায়ণ ৰজাৰ জোৱাঁই নিতাইক জনাই। নীতিপালৰ পৰা ধীৰনাৰায়ণে খবৰ পাই যে আহোম সেনাই দিহিঙৰ সীমা নামানি উত্তৰ পাৰৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ হাবুঙ অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰিছে।<ref>Assam Buranji (SM), p. 9</ref> * দিখৌ-মুখৰ ৰণ ধীৰনাৰায়ণ ৰজাই এই কথা গম পাই যুদ্ধ কৰিবলৈ মন কৰে আৰু ১৫১৩ চনত লুইতে দি আহি দিখৌমুখত কোঠ পাতে। সেই সময়ত দিখৌ মুখ আজিৰ দিনৰ কাজিৰঙা‌ ওচৰত আছিল। চুতীয়া সেনাই দিখৌ মুখ অঞ্চলত পচলা গড় নিৰ্মাণ কৰে। তাৰ পৰা আগ বাঢ়ি আহি চেৰুৱাকটা অঞ্চলৰ নঙকামুঙ বিলৰ পাৰত কোঠ পাতে। চেৰুৱাকটাৰ পৰা এখিনি সেনা বৰনাঁৱত উঠি চিৰা আটি অঞ্চললৈ যায়। চুহুংমুঙে চাও-চুখ্ৰিং আৰু ৰাইলুঙীয়া গোহাঁইক সৈন্য দি চুতীয়াৰ বৰনাঁৱ ধৰিবলৈ সেনা পঠিয়াই। তাৰ পাছত তেওঁ চেৰুৱাকটাৰ চুতীয়া সেনাক আক্ৰমণ কৰে। চুতীয়া সেনাই শত্ৰুৰ শক্তিৰ অনুমান নাপায় যুদ্ধত পৰাজয় হব লগিয়া হয়। এই যুদ্ধত ৪ হাজাৰ চুতীয়া সৈনিক স্বহীদ হয় আৰু ৩ হাজাৰ বন্দী হয়। বন্দী সকলৰ মূৰ কাটি আহোম ৰজাই মুণ্ডমালা বান্ধিলে।<ref>Satsari Assam Buranji, p.57</ref> সাতসৰী বুৰঞ্জীৰ অনুসৰি চুতীয়া সেনা দিখৌমুখৰ পৰা উজাই আহিছিল আৰু ডিব্ৰুমুখৰ তিনিমুণি অঞ্চলত ৫ দিন পুণৰ এখন ৰণ হৈছিল, য'ত মাণিকচন্দ্ৰ বৰুৱা, ৰজাৰ ভায়েক ঢেলা আৰু বৰহুলৈ বৰুৱাই ভাগ লৈছিল। যুদ্ধত মাণিকচন্দ্ৰ বৰুৱাৰ গাত কাড় লাগিছিল আৰু বৰহুলৈ বৰুৱাকে প্ৰমুখ কৰি চুতীয়া সেনা পিছ হুঁহকি শদিয়ালৈ আহিলে। ডিব্ৰুমুখৰ এই যুদ্ধৰ কথা কিন্তু অন্য বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা হোৱা নাই, গতিকে এয়া পাছত হোৱা দিহিংমুখৰ দ্বিতীয়খন ৰণৰ বৰ্ণনাও হ'ব পাৰে যিখনত চুতীয়া সেনা পৰাস্ত হোৱাৰ পাছত আহোম সেনাই ডিব্ৰুমুখত গড় নিৰ্মাণ কৰিছিল। যুদ্ধৰ পৰাজয়ৰ ফলত দিখৌ মুখত বাকী থকা চুতীয়া সেনা সেই অঞ্চলৰ পৰা ঘূৰি আহে আৰু পানবাৰী আহোমৰ হাতলৈ যায়। তাৰ পাছত ১৫১৯ চনত চুহুংমুঙ হাবুঙৰ পৰা দিহিংমুখ অঞ্চল লৈ আহে আৰু তাত এটা কোঠ/দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰে। তেতিয়াৰ দিহিংমুখ আজিৰ দিনৰ পশ্চিম মাজুলী অঞ্চল হয়।<ref>Satsari Assam Buranji, p.57</ref><ref>Goswami, Hemchandra, Purani Assam Buranji, p.40</ref> * দিহিং-মুখৰ প্ৰথম ৰণ ১৫২০ চনত চুতীয়া সেনাই এইবাৰ আকৌ ভটিয়াই আহি আহোমৰ নতুনকৈ নিৰ্মিত দিহিংমুখৰ দুৰ্গ(মৌঙখ্ৰাঙ) আক্ৰমণ কৰে। যুদ্ধত চুতীয়া সেনা জয়ী হয় আৰু আহোম সেনাপতি খেনমোঙক মাৰি আহোম সেনাক সেই অঞ্চলৰ পৰা খেদি পঠিয়াই। ফলত দিহিংমুখৰ কোঠ চুতীয়াৰ হাতলৈ যায়।<ref>Satsari Assam Buranji, p.57</ref><ref>Purani Assam Buranji, p.40</ref> ===চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতন=== * নীতিপালৰ ৰাজত্ব ইয়াৰ পাছতে ১৫২২ চনত ধীৰনাৰায়ণ ৰজাই [[হাবুং]] অঞ্চলৰ (বৰ্তমান ঢকুৱাখনা) ব্ৰাহ্মণক ভূমি দান কৰি সাধনী আৰু নিতাই ৰাজ্য ভাৰ দিয়ে। ৰজা হৈ নিতায়ে নীতিপাল নাম লয়। ৰজা ধীৰনাৰায়ণে ৰাজ্য ভাৰ এৰি জামাতাক যুৱৰাজ পাতি, আপোন পুত্ৰ তিনি বছৰৰ শিশু সাধক নাৰায়ণক নীতিপালৰ হাতত সমৰ্পন কৰি দেশান্তৰিত হয়। সামান্য ‌চুতীয়া ল'ৰা ৰজা হোৱাত ৰাজবংশৰ ৰাজপাট দাবীদাৰ কোঁৱৰসকল স্বাভাৱিকতে ক্ষুণ্ণ ‌হৈ পৰে। এই লোক সকলে নিত্যপালক সিংহাসনচ্যুত কৰিবলৈ ষড়যন্ত্ৰত নামে। এই ষড়যন্ত্ৰৰ মূল নায়ক ধীৰনাৰায়ণ ৰজাৰ ভায়েক সুৰজিৎ ওৰফে সুৰধ্বজপাল আছিল। ষড়যন্ত্ৰ সফল নহ'ল। নীতিপালে তেওঁৰ বিশ্বাসী চোৰাংচোৱাৰ পৰা সকলো কথা জানিব পাৰি ষড়যন্ত্ৰত লিপ্ত বিষয়াক ভাঙি নতুন মন্ত্ৰী বিষয়া নিয়োগ কৰে। পূৰ্ব্বৰ পাত্ৰ মন্ত্ৰী গুচাই সামান্য পাত্ৰ-মন্ত্ৰী পাতি লʼলে। সূৰধ্বজপালক ধৰি আনিবৰ বাবে কাচিতৰা সেনাপতিক পঠায়। কিন্তু সুৰধ্বজ দেশ এৰি পলাই যোৱাত সেই কাম সম্ভৱ নহ'ল। নীতিপালৰ দিনত নাৰায়ণ নামৰ এজন বৰসেনাপতি আৰু ৰঘূবীৰ তথা কাচিতৰা সহসেনাপতি আছিল বুলি জনা যায়। কিন্তু সময়ত নীতিপালৰ শাসন দুৰ্বল হৈ পৰে। পূৰ্বৰ সাধাৰণ বংশৰ লগৰীয়া সকলক ৰাজ্যৰ বিষয়-বাব দিবলৈ ধৰাৰ ফলত সম্ভ্ৰান্ত বংশৰ লোকৰ বিশ্বাস আৰু আনুগত্য হেৰুৱাব লগা হয়। দোষ গুণৰ সুবিচাৰ নকৰি হকে-বিহকে প্ৰজাৰ ওপৰত উৎপীড়ন চলোৱাৰ বাবেই‌ [[নীতিপাল]] প্ৰজাৰ মাজত অনীতিপাল বুলি খ্যাত হৈ পৰে।<ref>Barua, Swarnalata, "Chutia jatir Buranji, p.594.</ref> * দিহিং-মুখৰ দ্বিতীয় ৰণ চুতীয়া ৰাজ্যৰ দুৰৱস্থাৰ বাতৰি আহোম ৰজা [[চুহুন্মুং]]ৰ কাণত পৰিল। ফলত সেই বছৰৰ শেষৰ পিনে(১৫২২ চন) তেওঁ চুতীয়া ৰাজ্য আক্ৰমণ কৰে। প্ৰথমতে মাজুলীৰ নঙকঙমোঙ বীলৰ ওচৰলৈ আহি তেওঁ দিহিঙমুখত(বৰ্তমানৰ পশ্চিম মাজুলী অঞ্চল) কোঠ দি থকা চুতীয়াক আক্ৰমণ কৰিবলৈ সেনা পঠায়। যুদ্ধৰ নেতৃত্বত থকা বৰগোহাঁয়ে চুতীয়া সেনাক দিহিং মুখৰ পৰা পুবলৈ ঠেলি নিয়ে আৰু লাচাই-টাই নামৰ এজনক চুতীয়াৰ পৰা সংগ্ৰহ কৰা বৰ-নাঁৱত উঠাই ৰজাৰ ওচৰলৈ পঠায়। সেই সময়ত ৰজা বীলৰ পৰা আগ বাঢ়ি আহি চেৰুৱাকতা নামৰ অঞ্চল এটাত আছিল। চুহুংমুঙে লাচাই-টাইক যুদ্ধৰ খবৰ লয়। লাচাই-টাই ৰজাক জনাই যে চুতীয়া সৈন্য লুইত(টিলাও) নৈ‌ ওচৰৰ অঞ্চলৰ লগতে ডিব্ৰুমুখৰ(চোপ-নাম-টিফাও) পানীত কোঠ পাতি আছে।<ref>Deodhai Assam Buranji, p. 17.</ref> ইয়াৰ পাছতে হয়টো আগতে উল্লেখ কৰি অহা ডিব্ৰুগড় ৰণখন সংঘটিত হয়। * ডিব্ৰু-মুখ/ডিব্ৰুগড়ৰ ৰণ ১৫২৩ চনৰ কাতি মাহত চুহুংমুঙৰ আদেশত ফ্ৰাচেনমুঙ বৰগোহাঁই আৰু কিঙলুন বুঢ়াগোহাঁই ৰাজমন্ত্ৰীয়ে নিজৰ সমস্ত সৈন্য বাহিনী লয় ডিব্ৰুমুখলৈ আগ বাঢ়ি আহি তাত এটা গড় নিৰ্মাণ কৰে। চুহুংমুঙে চৰাইদেউ লৈ আহি ভগৱানৰ ওচৰত বলি আগ বঢ়ায়। ১৫২৩ চনৰ আঘোণ মাহত চুহুংমুঙে সৈন্য বাহিনী লয় আগ বাঢ়ি চেঁচামুখত কোঠ দিয়ে। নীতিপালে গড় বন্ধাৰ খবৰ পাই শদিয়াৰ পৰা লাৰুপাৰা(বৰ্তমান চাবুৱাৰ ওচৰৰ) লৈ আগ বাঢ়ি আহে। তাৰ পৰা তেওঁ শত্ৰুক দেশৰ পৰা খেদিবলৈ বুঢ়া বৰুৱাৰ নেতৃত্বত ডিব্ৰুমুখ লৈ সৈন্য বাহিনী পঠিয়ায়। সম্ভৱতঃ এজন ডিব্ৰু উপত্যকাৰ শাসনকৰ্তা আছিল। চুতীয়া সেনাপতি জনে ৰজাৰ আদেশ মতে ডিব্ৰুগড় আক্ৰমণ কৰে। আনপিনে চুহুংমুঙেও ডিব্ৰুমুখলৈ আহি যুদ্ধত ভাগ লয়। ফ্ৰাচেনমুঙ বৰগোহাঁই আৰু কিঙলুন বুঢ়াগোহাঁই ৰাজমন্ত্ৰীয়ে একলগ হৈ পথে দি আগ বাঢ়ি চুতীয়াৰ নৌ বাহিনীক আক্ৰমণ কৰে। চুতীয়াৰ নৌ সেনাৰ নেতৃত্বত আছিল কাচিতৰা, চুলুকী চেতিয়া (GC Baruaৰ বুৰঞ্জীত এলেঙী চেতিয়া বুলি কোৱা হৈছে) আৰু বৰপাত্ৰ নামৰ তিনিজন সেনাপতি। বৰপাত্ৰ জন সম্ভৱতঃ সোৱণশিৰি উপত্যকাৰ তথা হাবুঙৰ শাসনকৰ্তা আছিল, যিজনক তামৰ ফলিত হাবুঙাধিপতি বৃহৎ পাত্ৰ বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। কাচিতৰা আছিল লুইত উপত্যকাৰ শাসনকৰ্তা। যুদ্ধত চুতীয়া সেনা পৰাস্ত হয়। পিছ দিনা চুহুংমুঙ ৰজাই গড়ত থকা সকলো মন্ত্ৰী ডাঙৰীয়া আৰু সেনাক লগত লৈ আগ বাঢ়ি সোণাৰী অঞ্চলত (বৰ্তমান কাকপথাৰ অঞ্চল) সোমায়। <ref>Deodhai Assam Buranji, p. 17.</ref> * নীতিপালৰ সন্ধি প্ৰস্তাৱ ইয়াকে দেখি নীতিপালে আহোম ৰজা লৈ কটকীৰ সৈতে কিছুমান উপহাৰ পঠায়। উপহাৰ সমূহৰ মাজত আছিল সোণৰ কাণফুলী/কেৰু(তং-ৰু-খাম), সোণোৱালী‌ মেখেলা(চিন-খাম), কপাহী কাপোৰ(ফ্ৰা-নোন), ৰূপৰ বিচনা(থা-কা-ঙেন), পাটি, ইত্যাদি। সকলো উপহাৰ গ্ৰহণ কৰিও চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰাজ সম্পদ(সোণ-ৰুপৰ মেকুৰী, সোণ-ৰুপৰ ছত্ৰ, ৰাজকীয় খাট আৰু ৰাজ দণ্ড), ১০টা দতাল হাতী, এজনী মাখুন্দী হাতী আৰু এজনী ছোৱালী বিচাৰি পঠায়। নীতিপালে ছোৱালী আৰু হাতী দিবলৈ মান্তি হয় যদিও ৰাজকীয় সম্পদ পূৰ্বপুৰুষৰ সম্পত্তি বুলি দিবলৈ নিবিচাৰে। ইয়াৰ বিপৰীতে এক মাহৰ পাছত সোণ-ৰুপৰ জাপি(কোপ-খাম-ঙেন), সোণৰ তেমি(খোপ-খাম), সোণৰ তোম(লিউ-খাম), সোণৰ ছত্ৰ (চাং-খাম), সোণৰ খাৰু(মাউ-খাম), সোণৰ ভৰিৰ খাৰু(খু-টিন-খাম), হাতী, ঘোঁৰা, হাতীৰ দাতৰ পাটি, কটাৰী আৰু পানীকমলী কাপোৰ দি পঠায়। সমান্তৰাল ভাৱে নীতিপালে লুইতৰ পাৰত এটা দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰিবলৈ লয় আৰু তাতে থাকে। দুৰ্গ নিৰ্মাণৰ কথা শুনি, ৰাজসম্পদ নাপায় আৰু লগতে উপহাৰৰ মাজত কটাৰী দেখি চুহুংমুঙ ৰজাই শদিয়াপুৰ আক্ৰমণ কৰিবলৈ নিৰ্ণয় কৰে।<ref>Deodhai Assam Buranji, p. 18.</ref> * শদিয়াৰ ৰণ ১৫২৪ চনৰ বহাগত লুইত নৈ পাৰ হৈ শদিয়া(সধয়াপুৰ) আক্ৰমণ কৰে। [[ব'হাগ বিহু|ব'হাগ মাহৰ বিহুৰ দিনা]] [[শদিয়া]] আক্ৰমণ কৰা হৈছিল। বিহুৰ দিনা শদিয়াৰ চাৰি শালত বৰ-বলি আয়োজন কৰা হয়, যʼত [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] পূজাৰীৰ বাহিৰে অন্য লোকে হাতত অস্ত্ৰ লোৱাতো বৰ্জিত আছিল। আজিও এই বৰবলিৰ নিয়ম শদিয়া অঞ্চলৰ থান সমূহত পালন কৰা হয়। সেই সময়ত সৌমাৰ খণ্ডত একমাত্ৰ চুতীয়া সকলৰ মাজত হে খাৰ-বাৰুদ বা হিলৈ-বৰটোপৰ প্ৰচলন আছিল। সেই বাবে হয়তো আক্ৰমণকাৰী সকলে বিহুৰ বতৰত আক্ৰমণ কৰিবলৈ নিৰ্ণয় কৰি লৈছিল। বুৰঞ্জী সমূহৰ মতে সেই সময়ত‌ দুৰ্গৰ লগতে নীতিপালে পুখুৰী এটাও খন্দাই আছিল। লুইতৰ মুখৰ দুৰ্গত হঠাতে কৰা আক্ৰমণ সহিব নোৱাৰি নীতিপাল চন্দনগিৰি লৈ গুচি আহে আৰু কাচিতৰা দৈথাং পৰ্বতত উঠে।<ref>Deodhai Assam Buranji, p. 19.</ref> * চন্দনগিৰি আৰু দৈথাং পৰ্বতৰ ৰণ চুহুংমুঙে শদিয়াৰ বৰনগৰত থাকি ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঁই আৰু কিঙলুন ৰাজমন্ত্ৰীক(বুঢ়াগোহাঁই) চন্দনগিৰি লৈ আক্ৰমণ কৰিবলৈ পঠায়। আনহাতে কনচেং ধনুদাৰী গোহাঁইক (চাও-চঙ কুঙ-ৰিণ) কাচিতৰাৰ লগত যুঁজিবলৈ দৈথাং পৰ্বতলৈ পঠায়। ইফালে চুতীয়া ৰজাৰ তামুলী গজৰাই বৰুৱা আৰু তেওঁৰ পৰিয়ালক আহোম বাহিনীয়ে বন্দী কৰে‌ আৰু চুতীয়া ৰজা ৰাণীৰ আত্মগোপন স্থান প্ৰকাশ কৰিবলৈ বাধ্য হয়। বুৰঞ্জী অনুসৰি সেহি সময় চুতীয়া ৰজাৰ তামুলী গজৰায় বৰুৱা হাবিত পলাই আছিল। তাৰে ল'ৰাৰ কান্দন শুনি ফ্ৰাচেংমুঙৰ পুত্ৰ ঘৰ সন্দিকৈয়ে বেঢ়ি ধৰিলে‌ বোলে-"ৰজাৰ কথা ক নকলে‌ কাটিম।" এই বুলি তাৰ ল'ৰা তিৰোতাক বন্দী কৰি তাক পঠাই দিলে। বহু প্ৰচেষ্টা সত্ত্বেও গজৰায়ে ৰজাক বিচাৰি নাপাইছিল। শেষত ৰাণীৰ ভোক লাগিলত জুৰি‌ এখনৰ কাষত ভাত ৰান্ধোতে উঠা ধোঁৱা দেখিহে গম পালে আৰু সেইমতে আহোম বিষয়াসকলক জনালেহি যে চুতীয়া ৰজা ৰাণীয়ে চন্দনগিৰিৰ এখন পাহাৰীয়া জুৰিৰ ওচৰত আশ্ৰয় লৈছে।<ref>Bhuyan, S.K.,''Assam Buranji(SM)'',p.10</ref> চন্দনগিৰি পৰ্বতত উঠিবৰ কাৰণে আহোম সেনাই আপ্ৰাণ চেষ্টা চলাইও সফল নহয়। চুতীয়া সেনাই ওপৰৰ পৰা শিল বগৰাই আৰু দলিয়াই বহুতো আক্ৰমণকাৰীৰ বধ কৰে। সাতসৰী আৰু অসম বুৰঞ্জীৰ (SM)ৰ পৰা জনা যায় যে সেই সময়ত [[সতী সাধনী|সাধনী ৰাণী]]‌ গৰ্ভৱতী আছিল। GC Baruaৰ আহোম ভাষাৰ বুৰঞ্জীত ৰাণী/কোঁৱৰী গৰাকীক‌ নাঙ-লুং কোৱা হৈছে। লগতে উল্লেখ আছে ৰজা আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ। যিহেতু নাঙ-লুঙৰ অৰ্থ ৰাণী নে‌ কোঁৱৰী সঠিক কয় ক'ব নোৱাৰি গতিকে এই তিনি গৰাকী লোক নাইবা ধীৰনাৰায়ণ, সাধনী আৰু নীতিপাল/সাধকনাৰায়ণ বা নীতিপাল, সাধনী আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ হ'ব পাৰে। উল্লেখযোগ্য যে নীতিপাল সাধনীৰ বিয়া ১৫১২ৰ আগতেই হৈ গৈছিল কাৰণ অসম বুৰঞ্জী(SM)ৰ অনুসৰি ১৫১৩ চনত ধীৰনাৰায়ণক আহোমৰ বিষয়ে তেওঁৰ জোঁৱায়েকে খবৰ দিছিল। সাধনী আৰু নীতিপালৰ‌ লগতে ১২০ গৰাকী কোঁৱৰীয়েও শিলা কুচাই বিৰোধী পক্ষৰ সৈনিকক মাৰে। আহোম সৈন্য চন্দনগিৰি পৰ্বতত উঠিবলৈ সক্ষম নহৈ পিছুৱাই আহিব লগাত পৰে আৰু এজন চুতীয়া সৈনিকক লগত ধৰি আনে। ইয়াৰ পাছত আক্ৰমণকাৰী সকলে ৰননীতি কৰি পৰ্বতৰ তিনিফালে বেৰি ধৰিব লয়। চাও ৰু-পক আৰু কিছু লোক ঘিলা গছৰ সহায়ত চন্দনগিৰি পাহাৰত উঠিল, কিন্তু মানুহ নেদেখিলে। আগ বাঢ়ি গৈ এখন গাঁও পালে আৰু তাত দুকুৰিমান মানুহ দেখিলে। চুতীয়া বুৰঞ্জী অনুসৰি ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঁই কিছু লোকক ঘিলা গছত উঠি [[ঢোল]] বজাবলৈ আদেশ দিয়ে। হয়তো এই সকল আগতে ধৰি অনা‌ চুতীয়া বন্দী আছিল। আগৰ দিনত ঢোল বজোৱাটো যুদ্ধত জয়ৰ প্ৰতীক আছিল। ঢোল বজাই বিজয়ৰ কথা জনাই দিয়া হয়। সেই বাবে পাহাৰৰ ওপৰত উঠি থকা ৰজা ৰাণীয়ে বিহুৰ বতৰত ঢোলৰ মাত শুনি বাহিৰলৈ উলাই আহে আৰু তিনিও ফালৰ পৰা শত্ৰুৰ আক্ৰমণৰ বলি হয়। নীতিপালক আহোম সেনাই বৰদ্বাৰত দেখিলে। তথাপিও চুতীয়া সেনানী যি সকল আছিলে সেই সকলে আকৌ শিল দলিয়াই কিছু শত্ৰুক মাৰিলে।নীতিপালে শত্ৰুৰ গালৈ কাড় মাৰিবলৈ লয় যদিও বিৰোধী পক্ষৰ জানমোঙখাম হাতীবৰুৱাৰ (ফু-কে-চং) কাড় লাগি মৃত্যু বৰণ কৰে। সাধনীয়ে নিজৰ মহিলা সৈন্য বাহিনীক লগত লয় যুঁজ দিয়ে যদিও শেষত পৰাস্ত হৈ চন্দনগিৰিৰ পৰা জাপ মাৰে। প্ৰায় সংখ্যক বুৰঞ্জীত সাধনীয়ে আত্মবলিদান কৰিছিল বুলি আছে যদিও গোপাল চন্দ্ৰ বৰবৰুৱাৰ টাই ভাষাৰ বুৰঞ্জীত ৰাণীৰ (নাঙ-লুং) গাত যাঠি লাগিছিল বুলি উল্লেখ আছে। যিকি নহওক এই তথ্য পৰাও ৰানী সাধনীয়ে আত্মসমৰ্পণ নকৰি শত্ৰুৰ বিৰুদ্ধে যুঁজ দিয়াৰ কথাহে পোহৰলৈ আনে, কাৰণ আত্মসমৰ্পণ কৰা হ'লে তেওঁক যাঠি মাৰি আক্ৰমণ কৰা নহ'ল হয়। আনপিনে কাচিতৰাক কনচেঙে দৈথাং পৰ্বতত পৰাস্ত কৰে। <ref>Deodhai Assam Buranji, p. 19.</ref> ===ৰাজ্য পতনৰ পৰবৰ্তী পৰিস্থিতি=== চুতীয়া ৰজা নীতিপাল, তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু কাচিতৰা তিনিওৰে মূৰ চন্দগিৰি আৰু দৈথাঙৰ পৰা কাটি আনি শদিয়াত থকা চুহুংমুঙৰ আগত প্ৰস্তুত কৰা হয়। দেওধাই বুৰঞ্জীৰ মতে সাধনীৰ মূৰটো কাটি অনা হৈছিল। ৰজা আৰু পুত্ৰৰ মূৰ কেইটা নচোৱাই পৰ্বতত মুণ্ডামালা বান্ধি শেষত চৰাইদেউৰ শালৰ খটখটিত পোতি থোৱা হয়। অসম বুৰঞ্জী(SM)ৰ মতে আহোম সেনাই সাধনীৰ মৃত শৰীৰৰ পৰা কঁকালত পিন্ধা সোণৰ কঙ্কালি লয় আনি শদিয়াৰ থানলৈ আনিছিল, কিন্তু তাত কিছুমান চুতীয়াই আক্ৰমণ কৰি লাপিত ফাংত্যাং দেওধাই নামৰ এজনক বধ কৰিছিল। Edward Gaitৰ‌ A History of Assamত উল্লেখ কৰা‌ মতে ৰাণীৰ মৃত্যু যাঠী লাগ হৈছিল। GC Baruaৰ Ahom Buranjiত ৰাণীৰ(নাঙ-লুং) বিষয়ে দিয়া আছে যদিও এই অংশৰ অনুবাদ দিয়া হোৱা নাই। অংশটোত "টিং" শব্দৰ উল্লেখ চাই ক'ব পাৰি যে ইয়াতো ৰাণীৰ গাত "যাঠী" লগাৰ কথাই উল্লেখ আছে। "পুৰণি অসম বুৰঞ্জীৰ অনুসৰি কোঁৱৰী কিছুমানক কাটিছিল আৰু কিছুমানক ধৰি আনিছিল<ref>Goswami, Hemchandra,"Purani Assam Buranji, p. 42</ref>। অন্য বুৰঞ্জী সমূহত এই অংশত ৰানী সাধনীৰ(নাঙ-লুং) কথ উল্লেখ কৰা হোৱা নাই। ===চুতীয়া ভূমিৰ বিতৰণ=== শদিয়া ৰাজধানী শাসন কৰিবলৈ ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঁইক তিনিশ সৈনিক দিয়া হৈছিল। শদিয়া আৰু দিহিং অঞ্চলত নতুনকৈ আহোম ৰাজ্যৰ মানুহ আনি থাকিবলৈ দিয়া হয়। ‌চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰদেশ সমূহ ভাল দৰে শাসন কৰিবলৈ বহুতো নতুন পদবী সৃষ্টি কৰা হয়। ১৫২৬ চনত চাওচেং কুঙৰিন (ধনুধৰিয়া গোহাঁই)‌ কনচেঙক থাওমৌঙ মৌঙ-তেও (ভটিয়লীয়া গোহাঁই বা নামনিয়াল সন্দিকৈ<ref>Satsari Buranji, p.62</ref>) পতা হয়। এইজনক হাবুঙ অঞ্চলত ৰখা হয় আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰৰ বিশ্বনাথৰ, লখিমপুৰ আৰু ধেমাজি শাসন কৰিবলৈ দিয়া হয়।‌ একেই বছৰতে থাওমৌঙ বানলুং (বানলুঙীয়া গোহাঁই) খেওখেনক থাওমৌঙ লৌঙ-ক্লং (দিহিঙীয়া গোহাঁই)‌ পতা‌ হয়। সেই‌ সময়ত দিহিং নৈ পাটকাইৰ পৰা ডিগবৈ, দিহিং-পাটকাই অৰণ্য, তিপাম,‌ নাহৰকটীয়া, মৰাণহাট, চেপন, বকতা, চৰগুৱা হৈ ব্ৰক্ষ্মপুত্ৰৰ সমান্তৰাল ভাৱে বৈ গৈ পশ্চিম মাজুলী/বোকাখাত অঞ্চলত ব্ৰক্ষ্মপুত্ৰত পাৰিছিল। এইজন গোহাঁইক দিহিং প্ৰদেশ অৰ্থাৎ মাজুলী, উত্তৰ শিৱসাগৰ, ডিব্ৰুগড় আৰু দক্ষিণ তিনিচুকীয়া লৈকে শাসন‌ কৰিবলৈ দিয়া হয়। সাতসৰী বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা মতে প্ৰথমতে ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঁইক শদিয়াৰ ৰাজ আৰু কিংলুন বুঢ়াগোহাঁইক দিহিং ৰাজ দিয়া হৈছিল।<ref>Satsari Buranji, p.68</ref> ১৫২৬ চনত হোৱা চুতীয়া বিদ্ৰোহৰ ফলত ডিব্ৰুগড়ত নতুন এখন প্ৰদেশ গঠন কৰি ১৫২৭ত চাওলুং চুলিঙক শাসনকৰ্তা হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হয়, যাতে ১৫২৬ৰ দৰে শদিয়া অঞ্চলত পুনৰ বিদ্ৰোহ হ'লে ডিব্ৰু প্ৰদেশৰ সেনাই শদিয়া বাহিনীৰ সহযোগ কৰিব পাৰে। ইয়াৰ উপৰিও একেই‌ সময়তে কিংলুন বুঢ়াগোহাঁইক "থাও-মুঙ-বঙেন" পাতি তিনিচুকীয়া অঞ্চল শাসন(সোণাৰীৰ পৰা লুইতৰ লৈকে) কৰিবলৈ দিয়া হয়।<ref>Ahom Buranji(GC Barua), p.61</ref> একেই বছৰে মুচলমানৰ বৰ উজিৰৰ নেতৃত্বত অহা আক্ৰমণকাৰী সকলক লখিমপুৰ-বিশ্বনাথ অঞ্চলৰ পৰা খেদি ধনুধৰিয়া গোহাঁই চেঙপেমক থাওমুং কটক পাতি লখিমপুৰৰ [[ফুলবাৰী]] অঞ্চল শাসন কৰিবলৈ দিয়া‌ হৈছিল।<ref>Ahom Buranji(GC Barua), p.61</ref> শদিয়াৰ মহং (নগা পাহাৰৰ মহঙতকৈ পৃথক) অঞ্চলৰ লোণৰ খাট ৰক্ষা কৰিবলৈ "থাও-মুঙ-বক্লাঙ" বা‌ হাটখোৱা গোহাঁই নিযুক্ত কৰা হৈছিল। বুৰঞ্জীৰ পৰা জনা যায় যে ১৫২৯ চনত হোৱা চুতীয়া বিদ্ৰোহত দুয়োজন গোহাঁই (ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোঁহাই আৰু কিংলুন বুঢ়াগোহাঁই) একেলগে শদিয়া-তিনিচুকীয়া অঞ্চলতে শাসন কৰি আছিল। একেই বছৰৰে(১৫২৭) শেষৰ পিনে কনচেঙক ভটিয়লীয়া গোহাঁইৰ পৰা নতুন পদবী‌ "চাও-চেঙলুং"‌(ৰাজমন্ত্ৰী) দিয়া হয়<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.61</ref>। পূৰ্বতে ৰাজমন্ত্ৰী পদবীটো বৰগোঁহাই বা বুঢ়াগোহাঁই এজনক দিয়া হৈছিল। ৰাজমন্ত্ৰী পাতি চুহুংমুঙে কনচেঙক দুয়োজন‌ গোহাঁইৰ লগত একেই শাৰিতে ৰাখি সমমৰ্যাদা দিছিল। চুতীয়াৰ বৰপাত্ৰ পদবীটো চুহুংমুঙৰ‌ দিনটো অব্যাহত আছিল। চুক্লেংমুঙ(চুহুংমুঙৰ পুত্ৰ) ৰজাৰ দিনত চুতীয়াৰ বৰপাত্ৰ এজনৰ সমৰ্থন পাই হাবুঙৰ ব্ৰাহ্মণ মুখিয়াল এজনে বিদ্ৰোহ কৰে। ফলত যুদ্ধ এখন হয় য'ত বৰপাত্ৰ জনৰ মৃত্যু হয় আৰু ব্ৰাহ্মণজন বেহাৰলৈ পলাই যায়<ref> সুকুমাৰ মহন্তৰ ঘৰত পোৱা অসম বুৰঞ্জী, ২৫ পৃষ্ঠাত আছে-"সেই সময়ত ৰজা দাই ধৰিলে, বোলে-'চুটিয়া মাৰি ভূঞা বিলাকক মাৰি-কাটি বুপা ৰজায়ে ময়েহে ৰাজ্য লৈছো। বামুণে যে ৰজা‌ হয় চুটিয়াৰ বৰপাত্ৰকনো কিহলৈ থৈছোঁ?' এহি বুলি বৰপাত্ৰক মাৰিলে, বামুণকো ‌মাৰিব চালে, সপুত্ৰবান্ধৱে বেহাৰলৈ পলাই গেʼল। " </ref>। এই বৰপাত্ৰ জন হয়টো পুৰণি চুতীয়া বৰপাত্ৰ জনেই আছিল (ডিব্ৰাৰুগড় ৰণত আত্মসমৰ্পণ কৰিব পাৰে) বা‌ একেই পৰিয়ালৰ লোক আছিল‌‌। তেওঁৰ মৃত্যুৰ পাছতে হয়টো "চাও-চেঙলুং" আৰু "বৰপাত্ৰ" উপাধি দুটা মিলি "বৰপাত্ৰগোঁহাই" হিচাপে জনাজাত হয়।<ref>[https://www.jstor.org/stable/3516963?read-now=1&seq=18#page_scan_tab_contents Guha, Amalendu, ''The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714)'',p. 20,''It appears that the noble designation of Barpatragohain was borrowed from the civil list of Habung where the local ruler, a dependent of the Chutia king, had the title of Vrihatpatra''.]</ref> এই‌ সকলো কথাৰ পৰা সহজে ধৰিব পাৰি যে চুহুংমুঙে পূৰ্বৰ চুতীয়া বিষয়া সকলৰ ঠাইতেই একো একোটা নতুন পদবী গঠন কৰিছিল। চুতীয়া বৰপাত্ৰৰ ঠাইত প্ৰথমতে ভটিয়লীয়া গোহাঁই আৰু পাছলৈ বৰপাত্ৰ গোহাঁই, মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ ঠাইত দিহিঙীয়া গোহাঁই, ডিব্ৰুৰ বুঢ়া বৰুৱাৰ ঠাইত চাওলুং চুলিঙ আৰু শদিয়া-তিনিচুকীয়াত কাচিতৰা বৰুৱা বা ৰজাৰ ঠাইত দুয়ো প্ৰমুখ গোহাঁই। ইয়াৰ পাছত দিহিঙৰ পাৰৰ বকতাত নতুন ৰাজধানী এখন নিৰ্মাণ কৰা হয়।<ref>Ahom Buranji(GC Barua), p.64</ref> ==ৰাজ্যৰ প্ৰশাসনিক আৰু সামৰিক ব্যৱস্থা== ==চুতীয়া ৰাজ্যৰ স্থাপত্য আৰু কীৰ্তিচিহ্ন== ==চুতীয়া ৰাজ্যত পোৱা সম্পদ== চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা কমাৰ, সোণাৰি, কমাৰ, কুমাৰ, কহাৰ, তাতি, খনিকৰ, বাঢ়ৈ, বামুণ, কায়স্থ, গণক, কলিতা, ইত্যাদি বহুতো ভিন্ন ভিন্ন‌‌ বৃক্তিকৰ লোক পোৱা‌ গৈছিল। ইয়াৰ বহুতো লোকক ৰজাই নিজৰ ৰাজধানী লৈ লয় আনে।‌ চুতীয়াৰ বাহিৰে মিচিং‌,‌ দেউৰী, কিছু মৰাণ আৰু কোচ জনগোষ্ঠীৰ লোকো চুতীয়া ৰাজ্যৰ নাগৰিক আছিল। তাৰে চুতীয়া ৰাজ্যৰ মিচিং সকলক "চুতীয়া মিৰি" কোৱা‌ হৈছিল যি‌ সকল আজিৰ দিনৰ বাৰগাম মিচিং যেনে দলে, পেগু, পায়েং, টাইদ, ইত্যাদি। চুতীয়া ৰজাৰ শুকান মাংসৰ ভৰালী জন কোচ লোক আছিল। তিনি হাজাৰ চুতীয়া কমাৰক চুহুংমুঙ ৰজাই যোৰহাট জিলাৰ বছাৰ পিনে আৰু তাৰে উজনি অঞ্চলত বহুৱাইছিল<ref>Sarma, Benudhar, ''Maniram Dewan, p.287</ref>। বন্দী হোৱা লোকৰ পৰা বিভিন্ন "চেতিয়া" খেল/বংশও সৃষ্টি কৰা হয়। ইয়াৰ বাহিৰে শদিয়াত বহুতো সম্পদ যেনে সোণৰ মাইহাং, কেকুৰা দোলা,‌‌ কলাই খাৰ,‌‌ সোণৰ তিনিচুকীয়া সিংহাসন, খাট, ভোগজৰা, বেলা, জাপি, পিকদান, আৰোৱান, দবা, কালি, হিলৈ, বৰটোপ (মিঠাহুলোং),‌ হিলৈ-তোলা চৰা নাও, চুতীয়া ধেনু, বৰধেনু, বাৰু-বৰ্চা, ইত্যাদি পোৱা গৈছিল। বহুতো ঘোৰা, গৰু-মʼহ আৰু হাতীও লাভ কৰা হৈছিল। সম্পদ সমূহ শদিয়াৰ পৰা দিহিং নৈয়ে দি ৰাজধানী‌ লৈ অনা হয় ‌আৰু পাছলৈ চাৰিং অঞ্চলত ৰখা হয়। এখিনি চুতীয়া লোকক চাৰিঙত পাতি নাওবৈচা খেল সৃষ্টি কৰে,‌ য'ৰ পৰা পাছলৈ শেনচোৱা, তাঙোন ধৰা, বচোৱাল বোৱা, ইত্যাদি খেলৰ সৃষ্টি হয়। এই নাওবৈচা সকলে চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা পোৱা চৰানাও চলাই। একেধৰণে এখিনি লোকক লয় হিলৈধাৰী ফৈদ গঠন কৰা হৈছিল। চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰা পাছত আহোম সকলে প্ৰথম বাৰৰ বাবে মিৰি, মিচিমি, আবৰ, দফলা, ইত্যাদি পাহাৰীয়া জাতিৰ সম্পৰ্কত আহে।<ref>Satsari Assam Buranji,p.14, 61</ref> ==ৰজা সকলৰ তালিকা== {|class="wikitable" |+ '''ৰজাৰ তালিকাত''' |- ! # ! বছৰ ! ৰাজত্ব কাল ! নাম ! অন্য নাম |---- | ১. | ১১৮৭ - ১২২০ | ৩৩ ব | বীৰপাল | গয়াপাল |---- | ২. | ১২২০ - ১২৫৫ | ৩৫ ব | [[ৰত্নধ্বজপাল]] | গৌৰীনাৰায়ণ |---- | ৩. | ১২৫৫ - ১২৭০ | ১৫ ব | বিজয়ধ্বজপাল | শিৱনাৰায়ণ |---- | ৪. | ১২৭০ - ১২৮৫ | ১৫ ব | বিক্ৰমধ্বজপাল | জগতনাৰায়ণ |---- | ৫. | ১২৮৫ - ১৩০৫ | ২০ ব | গৌৰধ্বজপাল | প্ৰমত্তনাৰায়ণ |---- | ৬. | ১৩০৫ - ১৩২৫ | ২০ ব | শঙ্খধ্বজপাল | হৰিনাৰায়ণ |---- | ৭. | ১৩২৫ - ১৩৪৩ | ১৮ ব | ময়ূৰধ্বজপাল | গোলোকনাৰায়ণ |---- | ৮. | ১৩৪৩ - ১৩৬০ |১৭ ব | জয়ধ্বজপাল | বজ্ৰনাৰায়ণ |---- | ৯. | ১৩৬০ - ১৩৮০ | ২০ ব | কৰ্মধ্বজপাল | নন্দেশ্বৰ/নন্দিনৃপ |---- | ১০. | ১৩৮০ - ১৪০০ | ২০ ব | সত্যনাৰায়ণ | ৰত্ননাৰায়ণ |---- | ১১. | ১৪০০ - ১৪১৫ | ১৫ ব | লক্ষ্মীনাৰায়ণ | ধৰ্মনাৰায়ণ |---- | ১২. | ১৪১৫ - ১৪৩০ | ১৫ ব | দুৰ্লভনাৰায়ণ | |---- | ১৩. | ১৪৩০- ১৪৪৫ | ১৫ ব | মুক্তধৰ্মনাৰায়ণ | |---- | ১৪. | ১৪৪৫ - ১৪৬৫ | ২০ ব | প্ৰত্যক্ষনাৰায়ণ/প্ৰতাপনাৰায়ণ | |---- | ১৫. | ১৪৬৫ - ১৪৮০ | ১৫ ব | যশনাৰায়ণ | |---- | ১৬. | ১৪৮০- ১৫০০ | ২০ ব | পুৰন্দৰধ্বজপাল | পুৰন্দৰনাৰায়ণ |---- | ১৭. | ১৫০০ - ১৫২২ | ২২ ব | ধৰ্মধ্বজপাল | [[ধীৰনাৰায়ণ]] |---- | ১৮. | ১৫২২ - ১৫২৪ | ২ ব | নীতিপাল/নিত্যপাল | চন্দ্ৰনাৰায়ণ |} ==চুতীয়া ৰাজ্যৰ হিলৈ-বৰতোপৰ প্ৰচলন== হিলৈ-বৰতোপ চুতীয়া ৰাজ্যৰ এক মূল্যৱান উন্নত অস্ত্ৰ আছিল। এই ৰাজ্যৰ হিলৈ-বৰতোপৰ প্ৰচলনৰ কথা বহুতো ঐতিহাসিক তথ্য পোৱা যায়। বুৰঞ্জী সমূহত উল্লেখ কৰা মতে আহোম ৰজাই চুতীয়া ৰাজধানী শদিয়াৰ পৰা আন সম্পদৰ লগতে হিলৈ<ref>Bhuyan, S.K,"Deodhai Assam Buranji", p. 126</ref><ref>Bhuyan, S.K,"Assam Buranji(SM), p.10</ref><ref>হিতেশ্বৰ বৰবৰুৱা, আহোমৰ দিন, p.49</ref> আৰু হিলৈ তোলা চ'ৰানাও উদ্ধাৰ কৰিছিল।<ref>Phukan, Kasinath Tamuli, "Assam Buranji",p.17-18</ref><ref>Bhuyan,S.K,"Satsari Buranji,p.135</ref> মনিৰাম‌ দেৱানৰ লেখনীৰ মতে "মিঠা হুলং" বৰটোপ টো চুতীয়া সকলৰ পৰা লোৱা হৈছিল।<ref>Sharma, Benudhar.''Maniram Dewan, p.289.''</ref> তেওঁ লিখিছে, ''"ওপৰত যিকেইটা তোপৰ নাম দিয়া হৈছে তাৰ ভিতৰত মিঠাহোলোং বোলাবিধ পোন-প্ৰথমতে দিহিঙ্গীয়া ৰজাই চুতীয়া ৰজাৰ পৰা পায়।"'' চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা দিহিঙ্গীয়া ৰজাই ৩০০০ চুতীয়া কমাৰক গোলাঘাট-যোৰহাট জিলাত সংস্থাপিত কৰি বৰটোপ-হিলৈ, ইত্যাদি বনাবলৈ আদেশ দিছিল। মনিৰাম দেৱানে উল্লেখ কৰিছে,‌ {{blockquote|"তেওঁ বিলাকৰ(চুতীয়াৰ) পৰা ভালেমান দোলা, কালী,...,হিলৈ আৰু কলাই খাৰৰ(gunpowder) বাদেও অসংখ্য কমাৰ কাম কৰা মানুহ বন্দী কৰি আনে। ৰজাই তেওঁবিলাকৰ কিছুমানক বচাৰ পিনে আৰু কিছুমানক উজনিৰ পিনে বহুৱালে আৰু কমাৰ শাল পতাই লো-দা-কটাৰী, হিলৈ, বৰতোপ আদি গঢ়িবলৈ আহিলাপাতি যতাই দিলে। তেওঁ বিলাকৰ ভিতৰত কামৰ ভাল-বেয়া চাবলৈ হাজৰিকা, শইকীয়াও পাতি দিলে।‌ দিহিঙ্গীয়া ৰজাৰ দিনৰ পৰাহে অসম ৰাজ্যত(আহোম ৰাজ্যত) কমাৰৰ খেল আৰু ব্যৱসায় চলন্তি হয়। দিহিঙ্গীয়া ৰজাৰ দিনত অসমত ৩০০০ কমাৰ আছিল।"}} [[File:Ahom cannons.jpg|thumb|আহোম যুগৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা উদ্ধাৰ কৰা মিঠাহুলং বৰটোপ]] ইতিহাসবিদ হিতেশ্বৰ বৰবৰুৱাই নিজৰ গ্ৰন্থ "আহোমৰ দিন"ত উল্লেখ কৰা মতে চুহুংমুঙৰ দিনত চুতীয়াৰ পৰা বৰতোপ-হিলৈ অধিকাৰ কৰাৰ পাছৰপৰাহে আহোম ৰজাসকলে অসমত আগ্নেয় অস্ত্ৰ ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ ধৰে।<ref>হিতেশ্বৰ বৰবৰুৱা, আহোমৰ দিন, p.451</ref> চুতীয়াৰ পৰাজয়ৰ পাছত গৌড় ৰাজ্যৰ সেনাই ১৫২৭ আৰু ১৫৩২ত দুবাৰকৈ অসম আক্ৰমণ কৰিছিল। এই যুদ্ধত গৌড় সেনাই হিলৈ-বৰটোপ ব্যৱহাৰ কৰিছিল যদিও আহোম সেনাই কেৱল ধেনু কাঁড় হে ব্যৱহাৰ কৰিছিল। অৱশ্যে এই যুদ্ধতো আহোম সেনাই বহুতো হিলৈ-বৰটোপ উদ্ধাৰ কৰিছিল‌।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji", p. 61-68</ref> ১৫৩৬ চনত নগা বিৰুদ্ধে হোৱা ৰণত প্ৰথম বাৰৰ বাবে আহোম সৈন্যৰ হাতত বৰটোপ থকা কথা উল্লেখ পোৱা যায়।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji", p. 75</ref> তদুপৰি আহোম সেনাই ১৬১৭ চনত মোগলৰ বিৰুদ্ধে হে প্ৰথম বাৰৰ বাবে হিলৈ-বৰটোপ ব্যবহাৰ কৰিব লৈছিল বুলি জনা যায়<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji", p. 75</ref>। নাওবৈচা ফুকনৰ বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা মতে খোৰা ৰজাৰ দিনত(১৫৫২-১৬০৩) প্ৰথম বাৰৰ বাবে চুতীয়া লোকক নিযুক্তি দি হিলৈদাৰী ফৈদ গঠন কৰা হৈছিল।<ref>নাওবৈচা ফুকনৰ বুৰঞ্জী, p.55</ref><ref>The Chutiyas being expert warrior knew the use of matchlocks. After their subjugation, the Chutiyas were, therefore engaged in manufacturing matchlocks and they became prominent in the ''Hiloidhari-Khel'' (guild for manufacturing matchlocks)"{{harvcol|Dutta|1985|p=30}}</ref> হেমকোষ অভিধানত চুতীয়া সকলৰ হিলৈক "চুতীয়া হিলৈ" বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। বৃটিছৰ ১৮৯১ চনৰ লোকপিয়লত "হিলেদাৰী"ৰ বাহিৰেও "চুতীয়া-হিলৈদাৰী" বুলি এটা পৃথক খেল/শ্ৰেণীৰ উল্লেখ কৰা হৈছে। এই সকলে হয়টো ৰণত "চুতীয়া হিলৈ" ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref>[https://books.google.co.in/books?id=YvV-VI_2YRkC&pg=PR67&dq=sutiyahilaidari&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&sa=X&ved=2ahUKEwiiqITCufiRAxXdwTgGHeU5KJcQ6AF6BAgJEAM#v=onepage&q&f=false Census of India 1891, p. 17]</ref> ==চুতীয়া বিদ্ৰোহ== ১৫২৪ চনত চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতন হৈছিল যদিও চুতীয়া সকলৰ মনৰ পৰা স্বাধীনতা আৰু স্বৰাজৰ আশা নাইকিয়া হৈ যোৱা নাছিল। চিৰদিন স্বাধীন হৈ থকা চুতীয়া সকলে বীৰাঙ্গণা ৰাণী সাধনীৰ আত্মোৎসৰ্গৰ কথা সোঁৱৰি পুনৰ জাগ্ৰত হৈ উঠিল আৰু বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰিলে। এই বিদ্ৰোহ ১৫২৭ চনৰ পৰা ১৭০০ শতিকাৰ শেষ ভাগৰ লৈকে চলিছিল। ১৭৭০ দখকৰ মায়ামৰা বিদ্ৰোহে জাতিটোৰ শেষ বিদ্ৰোহ বুলি কব পাৰি যাৰ ফলত সকলো নহলেও এটা অংশয়ে স্বাধীন হৈ নিজৰ ৰাজ্য গঠন কৰিছিল। চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজধানী শদিয়া ধ্বংস হোৱাৰ ফলত বহুতো ৰাজকোঁৱৰ আৰু সম্ভ্ৰান্ত পৰিয়ালৰ লোকে পাহাৰীয়া মিচিং, মিচিমি জাতিৰ লোক সকলৰ মাজত আশ্ৰয় লৈছিল আৰু প্ৰথম বিদ্ৰোহ এই সকল লোকে আৰম্ভ কৰিছিল। এই কথা কোচ ৰজা সকলৰ দৰং ৰাজ বংশাৱলীতো উল্লেখ কৰা হৈছে। <poem>"পূৰ্বে চুটিয়াৰ ৰজা সিঠাৱে আছিল। অন্যায়ে অসম ছল কৰিয়া মাৰিলে॥ যিমতে মাৰিল তাৰ শুনিয়ো কাহিনী। বলে নপাৰিয়া স্বৰ্গী ৰাজা মনে গুণি॥ ৩৬৪ ... তাৰ পুত্ৰ ভাই যত সকলে পলাইল। মিৰি মিচিমিত পশি প্ৰাণক ৰাখিলা॥ চুটিয়াৰ ৰাজাক মাৰিয়া ছলে বলে। লৈলা সেহি ৰাজ্যক অসমে কৌতূহলে॥ ৩৭১</poem> * ১৫২৬ চনৰ বিদ্ৰোহ, শদিয়া চুতীয়া সকলে প্ৰথম বিদ্ৰোহ ১৫২৬ চনৰ ফাগুন মাহত ৰাজধানী শদিয়াত ঘোষণা কৰিছিল, অৰ্থাৎ ৰাজ্য পতনৰ ৩ বছৰৰ পাছত। বিদ্ৰোহ দমন কৰিবলৈ আৰু ফ্ৰাচেংমুং বৰগোহাঁইক সহযোগ কৰিবলৈ দিহিঙীয়া গোহাঁইক পঠিওৱা হৈছিল। যুদ্ধত বিদ্ৰোহী সকলৰ হাতত ফ্ৰাচেংমুং বৰগোহাঁইৰ হাতী প্লাইপাম আৰু দিহিঙীয়া গোহাঁই মৰা পৰিছিল। কিন্তু শেষ পৰ্যায়ত বিদ্ৰোহী সকল পৰাজিত হৈ উভতি যাবলৈ বাধ্য হ'ল। এই বিদ্ৰোহৰ ফলত চুহুংমুঙ ৰজাই বহুতো প্ৰশাসনীয় পৰিবৰ্তন কৰিবলৈ বাধ্য হৈছিল। ১৫২৭ চনৰ জেঠ মাহত, ডিব্ৰুগড় অঞ্চলত নতুন এখন প্ৰদেশ গঠন কৰি তাত চাওলুং চুলিঙক শাসনকৰ্তা হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হৈছিল, যাতে শদিয়া অঞ্চলত পুনৰ বিদ্ৰোহ হ'লে ডিব্ৰু প্ৰদেশৰ সেনাই শদিয়া বাহিনীৰ সহযোগ কৰিব পাৰে। ইয়াৰ উপৰিও কিংলুন বুঢ়াগোহাঁইক "থাও-মুঙ-বঙেন" পাতি পশ্চিম শদিয়া অঞ্চলত (তিনিচুকীয়াৰ সোণাৰিৰ(কাংখাম) পৰা লুহিত নদীৰ গুৰি লৈকে) শাসন কৰিবলৈ দিয়া হ'ল। * ১৫২৯ চনৰ বিদ্ৰোহ, শদিয়া প্ৰথম বিদ্ৰোহৰ দুবছৰ পাছতে ১৫২৯ চনৰ পুহ মাহত শদিয়াৰ চুতীয়া সকলে আকৌ মুৰ দাঙি উঠিলে। এইবাৰ চুহুংমুঙ ৰজাই ফ্ৰাচেংমুঙক সহযোগ কৰিবলৈ চাও চুক্লান (তিপামৰ পৰা) আৰু কিংলুনক সহযোগ কৰিবলৈ চাওলুং চুলিঙক (ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা) পঠিয়ালে। ইয়াৰ পাছত চুহুংমুঙে চুক্লেংমুঙ ৰাজকোঁৱৰক ৰাজধানীত ৰাখি সকলো বিষয়ববীয়াৰ সৈতে নিজে শদিয়া আহি উপস্থিত হয়। লুহিতৰ পাৰত, ডিবাং নৈৰ পাৰত, মাৰানকাও, চন্দনগিৰি পৰ্বত, দৈথাং পৰ্বত, ইত্যাদি বিভিন্ন ঠাইত কেইবাখনো যুদ্ধ হয়। প্ৰথম পৰ্যায়ত বিদ্ৰোহী সকলে চাও চুলিঙক ধৰি নিবলৈ সক্ষম হৈছিল কিন্তু পাছৰ পৰ্যায়ত এৰি দিলে। বহু মাহ যুদ্ধ লগা পাছত শেষত বিদ্ৰোহী সকল পৰাজিত হ'ল। যুদ্ধত লাভ কৰা সকলো ধন আৰু সম্পত্তি ৰজা আৰু মন্ত্ৰী সকলে নিজৰ মাজতে ভাগ কৰি ল'লে আৰু ৰজাই বৰগোহাঁই আৰু বুঢ়াগোহাঁইক শদিয়াত ৰাখি নিজে ৰাজধানী লৈ ঘূৰি গ'ল। * ১৫৪২ চনৰ বিদ্ৰোহ, দিচাং নৈৰ পাৰত চুতীয়া সকলে পুনৰ বাৰ ১৫৪২ চনত ৰজা চুক্লেংমুঙৰ দিনত বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰে কৰিছিল। এইবাৰ ১৫৪২ চনৰ বহাগ মাহত ডিব্ৰুগড় অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলে শিৱসাগৰৰ দিচাং নৈৰ ওচৰত আহোম মন্ত্ৰী চেং-হাননক পৰাস্ত কৰি স্বৰাজ ঘোষণা কৰে। কিন্তু ইয়াৰ পাছতে চুক্লেংমুঙে চাওলুং তিমাক বিদ্ৰোহ দমন কৰিবলৈ পঠিয়াই আৰু দুবছৰ লৈকে পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ বিভিন্ন অঞ্চল ধ্বংস কৰে যাতে চুতীয়া সকলে পুনৰ বিদ্ৰোহ কৰিবলৈ সাহস নকৰে। * ১৫৫০ চনৰ বিদ্ৰোহ, শদিয়া ১৫৫০ চনত শদিয়াখোৱা গোহাঁইৰ মৃত্যুৰ পাছত, কংসপাত্ৰ নামৰ চুতীয়া নায়ক এজনে শদিয়াত বিদ্ৰোহ কৰি নিজকে ৰজা বুলি ঘোষণা কৰিছিল। আহোম ৰাজ্যৰ বহুতো ৰাজকোঁৱৰে তেওঁক সহযোগ কৰিছিল আৰু শদিয়াত উপস্থিত হৈ আহোম ৰজাৰ বিৰুদ্ধে যুদ্ধ কৰিবলৈ সাজু হৈছিল। এই যুদ্ধ ৩ বছৰ লৈকে চলিছিল আৰু শেষত কংসপাত্ৰৰ লগতে বহুতো চুতীয়াই মৃত্যু বৰণ কৰিছিল। ৰাজকোঁৱৰ সকলৰ ভিতৰত কিছুমানৰ মৃত্যু হৈছিল আৰু বাকী থকা সকলক বন্দী বনাই পাছলৈ চাৰিঙত থাকিবলৈ দিয়া হৈছিল। * ১৫৬৫ চনৰ বিদ্ৰোহ, নামৰূপ আৰু খেৰাম ১৫৬৫ চনৰ মাঘ মাহত ডিব্ৰুগড় অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলে বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰি নামৰূপ আৰু খেৰাম(বৰ্তমান ডিব্ৰুগড়ৰৰ খেৰেমীয়া) অঞ্চলৰ আহোম গাঁও সমূহ আক্ৰমণ কৰি লুণ্ঠন কৰিছিল। ৰজাই বিদ্ৰোহ দমন কৰিবলৈ চাওলুং তিপামক পঠিয়াইছিল। বিদ্ৰোহী সকলৰ লগত হোৱা যুদ্ধত চাওলুং তিপামৰ হাতী আহত হৈছিল যাৰ বাবে তেওঁ যুদ্ধ এৰি দিহিং পাৰ হৈ উভতি আহে। ইয়াৰ পাছত বিদ্ৰোহৰ কি পৰিণতি হ'ল গম পোৱা নাযায়। সম্ভৱতঃ পাছলৈ বিদ্ৰোহ দমন কৰা হৈছিল। * ১৫৭২ চনৰ বিদ্ৰোহ, শদিয়া ১৫৭২ চনত পুনৰ বাব চুতীয়া সেনাপতি এজনৰ নেতৃত্বত শদিয়া অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলে মুৰ দাঙি উঠে। বিদ্ৰোহ দমন কৰিবলৈ চাওলুং চাৰিং, চাওফ্ৰাংমুঙ বৰগোহাঁই, শদিয়া খোৱা গোঁহাই, ইত্যাদি বহুতো বিষয়ববীয়াক পঠিওৱা হৈছিল। আহোম সেনাৰ তুলনাত বিদ্ৰোহী সকলৰ সংখ্যা কম থকাৰ বাবে বিদ্ৰোহী সকল কানচাই আৰু পুখুৰীখনা নামৰ অঞ্চল লৈ আতঁৰি আহিছিল আৰু সেই অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলৰ সহযোগত পুনৰ ৰণ কৰিছিল। কিন্তু দুৰ্ভাগ্যবশতঃ বিদ্ৰোহী সকল পৰাজিত হৈছিল। চুতীয়া সেনাপতি, কানচাইৰ মুখিয়াল আৰু অন্য বহুতো চুতীয়া সৈন্যক বন্দী বনাই ৰাজধানী লৈ লয় অনা হৈছিল। * ১৬৬৫ চনৰ বিদ্ৰোহ, উত্তৰ পাৰ ১৬৬৫ চনত আহোম সেনা নগা সকলৰ লগত হোৱা যুদ্ধত ব্যস্ত আছিল। এই সুযোগ লয়, উত্তৰ পাৰৰ লখিমপুৰৰ এখিনি চুতীয়া লোকে মিৰি আৰু দফলা লোকৰ লগত মিলি বিদ্ৰোহ কৰিছিল। কিন্তু বিদ্ৰোহ সফল নহ'ল। * ১৬৭৩ চনৰ বিদ্ৰোহ, উত্তৰ পাৰ ১৬৭৩ চনত ধেমাজি অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলে বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰি ৰূপা(বৰ্তমানৰ ৰূপহী) আৰু ডিমৌ(বৰ্তমানৰ ধেমাজিৰ ডিমৌ) মিৰি সকলে আহোম ৰজাক কৰ হিচাপে দিয়া মাৰ নাও তোলাই লৈ গৈছিল। এই কথা শুনি আহোম ৰজাই চুতীয়া অঞ্চললৈ কটকী পঠিয়াই নাও সমূহ ঘূৰাই দিবলৈ আদেশ কৰিছিল, কিন্তু চুতীয়া সকলে আদেশ নামানিলে। ইয়াৰ পাছত সকলো চুতীয়া দেউলীয়া নামৰ গাঁৱ এখনত একগোট হৈছিল। কটকীৰ খবৰ পাই আহোম ৰজাই তিনিমুখিয়া অঞ্চলত থকা নাৰাই নামৰ চুতীয়া বিদ্ৰোহী নেতা জনক ধৰি আনিবলৈ সৈনিক পঠিয়ালে। ইয়াৰ পাছত ৰজাই শদিয়াখোৱা গোঁহাই আৰু মৰঙ্গীখোৱা গোহাঁইক চেঁচামুখত গড় নিৰ্মাণ কৰি যুদ্ধৰ বাবে সাজু হ'বলৈ আদেশ দিলে। দিহিং নদীৰ পাৰত আন এটা গড় নিৰ্মাণ কৰা হ'ল। তাৰ পাছত আহোম সেনাই দিহিং পাৰ হৈ মাজুলী হৈ চুতীয়া গাঁৱলৈ আগ বাঢ়ি আহিল। চুতীয়া সকলেও হাতত ধেনু-কাড় লয় দেউলীয়া গাঁৱৰ পৰা মিৰি গাঁৱ এখনলৈ আগ বাঢ়ি আহিলে। আহোম ৰজাই পুনৰ চুতীয়া সকলৰ ওচৰলৈ কটকী পঠিয়াইলে। চুতীয়া বৰুৱা জনে অৱশেষত বশ্যতা স্বীকাৰ কৰিলে, কিন্তু নিজৰ গৰু-ছাগলী, হাঁহ-কুকুৰ, ইত্যাদি সকলো হেৰুৱালে। নাৰাই আৰু অন্য চুতীয়া বিদ্ৰোহী নেতা সকলক মদ্যপান কৰোৱাই পুনৰ বিদ্ৰোহ নকৰিবলৈ প্ৰতিজ্ঞা কৰালে। সবল আৰু শক্তিশালী চুতীয়া সৈনিক সকলৰ বন্দী বনোৱা হ'ল আৰু অন্য চুতীয়া সকলক প্ৰতি বছৰে কৰ হিচাপে নাও দিবলৈ আদেশ দিয়া হ'ল। * ১৭৬৯-১৮০৫ চনৰ মায়ামৰা বিদ্ৰোহ মায়ামৰা ধৰ্মীয় চুতীয়া সকলে ১৭৬৯ চনত আহোম ৰাজ্যৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰি ১৭৯১ লৈকে বেংমৰা নামৰ পৃথক ৰাজ্য এখন গঠন কৰিছিল। মায়ামৰা বিদ্ৰোহত ভাগ লোৱা জনগোষ্ঠী সমূহৰ মাজত দ্বিতীয় সৰ্বাধিক লোক চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ আছিল। বেংমৰা ৰাজ্যৰ ৰজা সৰ্বানন্দ সিংহ বীৰপালৰ বংশৰ বুৰুক চুতীয়া ৰাজপৰিয়ালৰ লোক আছিল। হয়তো ১৫২৫ চনত ৰাজ্য হেৰুৱা চুতীয়া ৰাজপৰিয়াল টোৱে সৰুকৈ হ'লেও পুনৰ বাৰ ৰাজ্য ৰাজত্ব কৰিবলৈ সক্ষম হৈছিল। * ১৭৭৫ চনৰ বিদ্ৰোহ, ডিব্ৰু-দিহিং অঞ্চল মায়ামৰা বিদ্ৰোহ হৈ থাকোঁতে ডিব্ৰু-দিহিংৰ মাজৰ অঞ্চলৰ একাংশ চুতীয়াই বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰিছিল। টাই ভাষাৰ "আহোম বুৰঞ্জী" নামৰ গ্ৰন্থত উল্লেখ কৰা মতে পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ সীমান্ত অঞ্চলৰ খামজাং প্ৰদেশৰ পৰা নঙাখাম নামৰ নৰা মুখিয়ালৰ লগত ধৰা সকলে আহি বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰিছিল। এই বিদ্ৰোহত চুতীয়া সকলে নৰা সকলক সহযোগ কৰিছিল। নৰা মুখিয়াল জনে ১৭৭৫ চনত চুতীয়া সকলৰ সহযোগত হাটখোৱা গোহাঁইক পৰাস্ত কৰি নিজকে ডিব্ৰু নৈৰ কাষৰ অঞ্চলৰ ৰজা বুলি ঘোষণা কৰিছিল। ৰজা হৈ নঙাখামে চুতীয়া আৰু বাৰেচিৰিঙীয়া সকলৰ মাজৰ পৰাই ফুকন আৰু বৰুৱা নিযুক্ত কৰিছিল। আহোম ৰজাই নঙাখাম আৰু চুতীয়া সকলৰ বিৰুদ্ধে বুঢ়াগোহাঁইৰ নেতৃত্বত ৪০ হাজাৰ সৈন্য পঠিয়াইছিল। সেনা সকলে আহি ৰঙাগড়াত(বৰ্তমানৰ ডিব্ৰু-চৈখোৱাৰ দক্ষিণত) উপস্থিত হৈছিল। ইয়াত পাছত তেজী আৰু দিহিং নৈৰ পাৰত যুদ্ধ হৈছিল। বিদ্ৰোহী সকল পৰাজিত হৈ আতৰি গৈছিল। নৰা সকলে পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ পাহাৰীয়া অঞ্চলত আশ্ৰয় লয় আৰু চুতীয়া সকলে ধূনাগুৰি নামৰ ঠাই এদখৰত আশ্ৰয় লয়। বহুতো চুতীয়া, বাৰেচিৰিং আৰু নৰা বিদ্ৰোহীক ৰাজধানী ৰংপুৰলৈ লয় অনা হয়। তাৰে কিছুমানক মৃত্যু দণ্ড দিয়া হৈছিল আৰু আন সকলক বন্দী হিচাপে ৰখা হৈছিল।<ref>Barua, G.C, "Ahom Buranji, p. 331-333</ref> ==অসমীয়া সংস্কৃতিত চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰভাব== ==আৰু চাওক== * [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী]] * [[সতী সাধনী]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} * {{cite book | last = Gait | first = Edward | title = A History of Assam | publisher = Thacker, Spink & Co. | date = 1906 | location = Calcutta | url = http://books.google.com/books?id=w-6kr1IyHJkC}} *{{Cite journal|last=Neog|first=Maheswar|title=Light on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh in the Fourteenth and Fifteenth Centuries|date=1977|journal=Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute|volume=58/59|pages=813–820|jstor=41691751|issn=0378-1143}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{অসম বুৰঞ্জী}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ইতিহাস]] [[শ্ৰেণী:চুতীয়া ৰাজ্য]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ সাম্ৰাজ্য আৰু ৰাজ্য]] atn2avnnaas0eipdhv2uvrhsn4x1z4t 612151 612131 2026-06-14T17:04:36Z Ananya Taye 28065 612151 wikitext text/x-wiki {{under construction}} {{Infobox Former Country |native_name = সধয়া/স্বধয়া |conventional_long_name = চুতীয়া সাম্ৰাজ্য |common_name= স্বধয়া, সধয়া |year_start = ১১৮৭ |date_start = |event1 = |date_event1 = |event_end = |year_end = ১৫২৪ |date_end = ৭ বহাগ |p1 = কামৰূপ ৰাজ্য |flag_p1 = Copper Plate Seal of Kamarupa Kings.jpg |s1 = আহোম ৰাজ্য |flag_s1 = |image_flag = |flag_type = |image_map = Chutia kingdom Map.png |image_map_caption = চুতীয়া ৰাজ্যৰ মানচিত্ৰ | image_coat = Chutia royal Insignia.png | coat_alt = ৰাজকীয় প্ৰতীক |capital = [[শদিয়া|সধয়াপুৰ/স্বধয়াপুৰ]] |common_languages = চুতীয়া ভাষা (ৰাজকীয়)</br>[[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] (ৰাজ্যিক) |religion = জনজাতীয় তান্ত্ৰিক (ৰাজকীয় আৰু প্ৰজা)</br> হিন্দু (একাংশ প্ৰজা) |government_type = ৰাজতন্ত্ৰ |leader1 = বীৰপাল/গয়াপাল |year_leader1 = ১১৮৭-১২২০ |leader2 = [[ৰত্নধ্বজপাল]]/গৌৰী নাৰায়ণ |year_leader2 = ১২৩০-১২৬০ |leader3 = ধৰ্মধ্বজপাল/[[ধীৰনাৰায়ণ]] |year_leader3 = ১৫২০-১৫২২ |leader4 = নীতিপাল/চন্দ্ৰ নাৰায়ণ(অন্তিম) |year_leader4 = ১৫২২-১৫২৪ |title_leader = সধেয়াধিপতি (নাৰায়ণ/পাল) |legislature = |today = [[অসম]], [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]], [[ভাৰত]] |}} '''চুতীয়া ৰাজ্য''' ({{lang-en|Sutiya kingdom}}) আছিল ত্ৰয়োদশ শতিকাত [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ]]ৰ উত্তৰ পাৰে দিকাৰাই নদী<ref>Acharya,N.N.,"The history of Medieval Assam",p.232</ref><ref>William Robinson, "A descriptive account of Assam",p.323.</ref><ref>Dutta, Sristidhar, "The Mataks and their kingdom,p.28</ref> আৰু দক্ষিণ পাৰে [[দিচাং নদী]]ৰ মাজত গঠন হোৱা এক বিশাল সাম্ৰাজ্য<ref name="চুতীয়া ৰাজ্য">{{cite web | url=https://books.google.co.in/books?id=MdjO3XVk0MAC&pg=PA84&dq=chutia+kingdom+disang&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&sa=X&ved=2ahUKEwiKlpXszLqUAxWgUGwGHemuBhUQ6AF6BAgNEAM#v=onepage&q=chutia%20kingdom%20disang&f=false Pathak, Guptajit, Assam's History and it's Graphics, p.84}}</ref>। এই ৰাজ্য বৰ্তমানৰ [[অসম]]ৰ [[ডিব্ৰুগড় জিলা|ডিব্ৰুগড়]], [[লখিমপুৰ জিলা|লখিমপুৰ]], [[ধেমাজি জিলা|ধেমাজি]], [[তিনিচুকীয়া জিলা|তিনিচুকীয়া]], [[বিশ্বনাথ জিলা|বিশ্বনাথ]], [[মাজুলী জিলা|মাজুলী]] জিলাকে ধৰি‌ [[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ এটা অংশ আৰু [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ ভৈয়াম আৰু দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত বিয়পি আছিল। ইতিহাসবিদ সকলৰ মতে উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ মধ্যযুগৰ সকলো ৰাজ্যৰ ভিতৰত চুতীয়া ৰাজ্যখনে আটাইতকৈ উন্নত আৰু প্ৰগতিশীল ৰাজ্য আছিল।<ref>Guha, Amalendu (December 1983), "The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714)", p.5, "The period from the 13th to the 16th century saw the emergence and development of a large number of tribal political formations in north-east India. The Chutiya, the Tai-Ahom, the Koch, the Dimasa (Kachari), the Tripuri, the Meithei (Manipuri), the Khasi (Khyriem) and the Pamar (Jaintia)—all these tribes crystallised into rudimentary state formations by the 15th century. The most developed of the tribes in the 15th century were the Chutiyas."</ref> [[কামৰূপ ৰাজ্য|কামৰূপৰ]] ৰজা সকলৰ দৰে চুতীয়া ৰজা সকলৰো প্ৰত্যেকখন তামৰ ফলিত [[গনেশ|গনেশৰ]] নামেৰে আৰম্ভ কৰা হৈছে।<ref>Sharma, Mukunda Madhava, ''Inscriptions of Ancient Assam'',p.287,"It might be presumed that the elephant mark of the seals of the earlier Kamrupa kings has been very conveniently converted into the figure of Ganesha. But this conversion assumes a greater significance when we find that some 43 years later the Tezpur plates of Vallabha begins with a mangala verse addressed to Ganesa and the Dhenukhana CP inscription of 1392 and the Ghilamora CP inscription of 1401 also begin with salutations to Ganesa."</ref> ১১৮৭ চনত বীৰপালে শদিয়াক ৰাজধানী পাতি উত্তৰ-পূব অসম আৰু অৰুণাচলৰ কিছু অঞ্চল লয় চুতীয়া ৰাজ্য স্থাপন কৰিছিল। তেওঁৰ পুত্ৰ গৌৰী নাৰায়ণে সকলো চুতীয়াক একত্ৰিত কৰি এখন বৃহৎ ৰাজ্য গঠন কৰিছিল। উজনি অসমৰ শিৱসাগৰ(দক্ষিণ পাৰ) আৰু বিশ্বনাথ(উত্তৰ পাৰ) জিলাৰ পৰা আৰম্ভ কৰি পূব দিশত অৰুণাচলৰ পাহাৰৰ লৈকে এসময়ত চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত আছিল। ইয়াৰ পিছত প্ৰায় সোতৰজন ৰজাই এই সাম্ৰাজ্য চলাইছিল। [[কামৰূপ ৰাজ্য]] ধ্বংস হোৱাৰ লগে লগে অসমৰ উত্তৰ-পূবত চুতীয়াসকল, পশ্চিম দিশে বাৰভূঞা আৰু কমতা ৰাজ্য ক্ষমতালৈ আহিছিল<ref name="চুতীয়া ৰজা">{{cite web | url=http://www.historyfiles.co.uk/KingListsFarEast/IndiaChutiyas.htm | title=চুতীয়া ৰজা | accessdate=August 11, 2012}}</ref>। ১৪ শতিকাৰ শেষৰ ফালে চুতীয়া ৰজা সত্যনাৰায়ণে কামৰূপ আক্ৰমণ কৰা মুচলমান সকলক (সম্ভৱতঃ ১৩৮৯ত কামৰূপ দখল কৰা ঘিয়াছুদ্দিন শাহ) পৰাস্ত কৰি [[কমতা ৰাজ্য|কমতাপুৰত]] ৰজা হৈছিল আৰু কামৰূপ ৰাজ্যৰ পতনৰ পাছত পোণপ্ৰথমবাৰৰ বাবে [[শদিয়া]]ৰ পৰা [[বংগ|উত্তৰ বংগ]]ৰ [[কৰতোৱা নদী|কৰতয়া]] নৈ লৈকে এখন বৃহৎ [[কামৰূপ ৰাজ্য|বৰ-কামৰূপ]] ৰাজ্য গঠন কৰিছিল<ref>"The eastern region, whether it is called Sadhaya or Svadhaya as in the plates or Sadhiya or Sadiya as in Assamese chronicles and the western region of Kamatapura seems to be politically connected and the same Satyanarayana/Ratnanarayana might have held sway over both regions"{{harvcol|Neog|1977|p=818}}</ref> অসমৰ স্থানীয় জনজাতিসকলৰ মাজত চুতীয়াসকল অন্যতম। চুতীয়া সকল কছাৰী গোষ্ঠীৰ লোক আছিল আৰু এটা সময়ত তিব্বত-বাৰ্মীজ ভাষা ব্যৱহাৰ কৰিছিল। চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজকীয় তথা ধৰ্মীয় ভাষা বৰ্তমানৰ [[দেউৰী ভাষা]]। বৃটিছৰ দিনত এই ভাষাক ''দেউৰী-চুতীয়া'' ভাষা বুলি কোৱা হৈছিল। সাম্প্ৰতিক কালত, চুতীয়াসকলে [[অসমীয়া ভাষা]] ব্যৱহাৰ কৰে।‌ ==চুতীয়া ৰাজ্যৰ অঞ্চল সমূহ== ===ৰাজধানী অঞ্চল=== [[File:Brick with king Pratyakshnarayan's name.jpg|thumb|ভীষ্মক নগৰ আৰু শদিয়াৰ পদুম পুখুৰীত উদ্ধাৰ হোৱা নৃপতি শ্ৰী শ্ৰী প্ৰত্যক্ষ নাৰায়ৰণ নাম খোদিত থকা ইটা। এই ৰজা জনৰ নাম ঘিলামৰাত উদ্ধাৰ হোৱা সধয়াধিপতি সত্যনাৰায়ণৰ ফলিতো উল্লেখ কৰা আছে।]] চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰাণকেন্দ্ৰ আৰু ৰাজধানী আছিল শদিয়া বা সধয়াপুৰ। চুতীয়া ৰজা সকলে নিজকে সধয়াপুৰেশ্বৰ বা সধয়াধিপতি বুলি চিনাকি দিছিল। <ref>Shin, Jae-eun, Descending from Demons, Ascending to Kshatriyas, p.5.</ref> শদিয়াৰ কীৰ্তিচিহ্ন সমূহতো চুতীয়া ৰজাৰ নাম খোদিত আছে। এতিয়ালৈকে শদিয়া অঞ্চলত চুতীয়া যুগৰ তিনিখন নগৰ চিনাক্ত কৰা হৈছে: ভৈয়ামৰ বৰ-নগৰ আৰু দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলৰ ৰূক্মীনী নগৰ (সম্ভৱতঃ বুৰঞ্জীৰ চন্দনগিৰি) আৰু ভীষ্মক নগৰ (সম্ভৱতঃ বুৰঞ্জীৰ থাঙগিৰি)। তাৰেই ভীষ্মক নগৰ আৰু ৰুক্মিণী নগৰৰ ইটাত চুতীয়া ৰজা লক্ষ্মীনাৰায়ণ আৰু প্ৰত্যক্ষ নাৰায়ণৰ নাম খোদিত আছে<ref>Neog, Maheswar, Lights on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh, p.814</ref>। তাম্ৰেশ্বৰী শালৰ ইটাৰ দেৱালখন চুতীয়া ৰজা মুক্ত-ধৰ্মনাৰায়ণে নিৰ্মাণ কৰাইছিল <ref>A Sircar, D.C, Journal of Ancient Indian History, p. 21</ref>। ===উত্তৰ কূলৰ অঞ্চল=== ব্ৰক্ষ্মপুত্ৰৰৰ উত্তৰ পাৰৰ সীমাৰ কথা বুৰঞ্জী সমূহত পোনপটীয়াকৈ উল্লেখ পোৱা নাযায়। তথাপিটো ঐতিহাসিক তথ্যৰ অনুসৰি ইতিহাসবিদ সকলে চুতীয়া ৰাজ্য ভৰালী বা দিকৰাই নৈ লৈকে বিস্তৃত আছিল বুলি মত প্ৰকাশ কৰে।<ref>Acharya,N.N.,"The history of Medieval Assam",p.232</ref><ref>William Robinson, "A descriptive account of Assam",p.323.</ref><ref>Dutta, Sristidhar, "The Mataks and their kingdom,p.28</ref> বুৰঞ্জী সমূহত উল্লেখ কৰা আছে যে চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰা পাছত আহোম ৰজা চুহুংমুঙে ভৰালী‌ নৈ পাৰ হৈ ৰাউতা-তেমনীৰ (আজিৰ দিনৰ দৰং-নগাঁৱৰ অঞ্চল) ভূঞা সকলক বস কৰিছিল<ref>According to ''Purani Assam Buranji'', p.27. the twelve Bara Bhuyans of Rowta-Temani (mid-Assam, on either banks of the Brahmaputra) namely Utai, Tamai, Rai, Sakai, Kausika, Uzir, Laskar, Comdar, Sanatana, Keho, Rambhat and Bhakat with four sub-Bhuyans each, were transported and settled in various places of Uttara-kula (Biswanath, Lakhimpur districts). The Lacam Kalita Bhuyan family was placed at Bahbari(Lakhimpur), while one of them was settled on the river Sonari(Dhakuakhana), and another on the hills. As per ''Satsari Buranji'', p.16, Suhungmung suppressed the Baro-Bhuyans in Rowta. The people of the region were placed under the leadership of the Baro-Bhuyans and re-settled at different places of the kingdom.</ref>। ১৫২৭-২৯ চনত হোৱা বাৰ-ভুঞা অভিজানৰ আগতে এই অঞ্চলত শাসন কৰিবলৈ প্ৰথমতে কনচেং ধনুধৰিয়া গোহাঁইক ভটিয়লিয়া গোহাঁই বা নামনিয়াল সন্দিকৈ হিচাপে নিযুক্তি দিয়ে (১৫২৬ চনত) আৰু পাছলৈ‌ পুৰ্বৰ চুতীয়া বৰপাত্ৰ পদবীৰ অনুকৰণ কৰি বৰপাত্ৰ গোহাঁই পদবী দিয়ে (১৫২৭ চনত)। ১৫২৭ চনৰ আগ ভাগত বৰপাত্ৰগোহাঁইক সহযোগ কৰিবলৈ চেঙপেম ধনুধৰিয়া‌ গোহাঁইক থাওমুঙ কটক পাতি লখিমপুৰৰ [[ফুলবাৰী]]ত থাকিবলৈ দিয়া হৈছিল। গতিকে ইয়াৰ পৰা বুজিব পাৰি যে ভৰালী নদীৰ লৈকে চুতীয়া ৰাজ্য বিয়পি আছিল। ৰজা সত্যনাৰায়ণৰ দিনত বা‌ তাৰো পাছৰ লৈকে এই পশ্চিম সীমা কমতাপুৰৰ লৈকে পাইছিল গৈ। * [[লখিমপুৰ জিলা]]: বৰ্তমান লখিমপুৰৰ সোৱনশিৰি অঞ্চলতো চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল। চুতীয়া ৰজা সকলে সোৱণশিৰিৰ দুয়োপাৰে ব্ৰাহ্মণক ভূমিদান কৰিছিল। এই অঞ্চল পুৰণি কালত হাবুং বুলি জনা গৈছিল। ১৮ শতিকাত আহোম ৰাজ্য ভ্ৰমণ কৰা বৃটিছ বিষয়া ৱেডৰ মতে, [[সোৱণশিৰি নদী]] আৰু [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]]ৰ মিলন হোৱা অঞ্চলতো হাবুঙৰ অন্তগৰ্ত আছিল।<ref>Wade, J.P, ''An Account of Assam: Rivers of Assam'',p.16.</ref> শদিয়াৰ চেপাখোৱা তামৰ ফলিত উল্লেখ থকাৰ মতে চুতীয়া ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ আদেশত ১৪২৮ চনত হাবুঙাধিপতি বৃহৎ পাত্ৰয়েই ব্ৰাক্ষ্মণক ভূমিদান কৰিছিল<ref>Neog, Maheswar, Lights on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh, p.818.</ref><ref>Guha, Amalendu, Pre-Ahom Roots and the Medieval State in Assam: A Reply, p. 73, “Habung was a Chutiya dependency; that still earlier it was an autonomous principality of Brahmins; and that the latter's origins could be traced back to a circa 10th-century copper-plate and grant issued by king Ratnapala”.</ref>। চুতীয়া ৰজা লক্ষ্মীনাৰায়ণে ১৪০২ চনত সোৱণশিৰিৰ পশ্চিম দিশত(বৰ্তমান লক্ষিমপুৰ নগৰৰ ওচৰত) আৰু ১৩৯২ চনত সত্যনাৰায়ণ ৰজাই ধৱলী(বগীনদী) নৈৰ পাৰত ব্ৰাহ্মণক ভূমি দান কৰিছিল<ref>Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.583</ref>। ১৫২২ চনত ধীৰনাৰায়ণ ৰজাই ঢকুৱাখনাত ব্ৰাহ্মণক ভূমি দান কৰিছিল<ref>Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.590</ref>। বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা মতে সোৱণশিৰি পশ্চিম পিনৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত ১৬৭২ চনত দফলা জনজাতিৰ লোকে আক্ৰমণ কৰি মানুহ ধৰি নিছিল। মানুহ খিনিক মুক্ত কৰাই আনিবলৈ ৰজাই বৰবৰুৱাৰ লগতে চুতীয়া হাজৰিকা আৰু চুতীয়া কাঁড়ী বৰুৱাক পঠিয়াইছিল। এই কথাৰ পৰা ধৰিব পৰা যায় যে চুতীয়া সকলৰ বসতি লক্ষিমপুৰৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলৰ লৈকে আছিল।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji, p.220</ref><ref>Barbarua, Hiteswar, "Ahomar Din", p.190</ref> বুৰঞ্জীৰ আন এটা খণ্ডত উল্লেখ কৰা হৈছে যে ডিক্ৰং অঞ্চলৰ‌ মিৰি লোক সকল এটা সময়ত চুতীয়া ৰজাৰ "হাতী-ঘাহী" লোক আছিল আৰু চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ পাছত এই সকলে আহোম ৰজাক বছৰি কৰ-ভাৰ দিছিল। গতিকে ইয়াৰ পৰা ধৰিব পৰা যায় যে এই অঞ্চলো এসয়মত চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল।<ref name= "devi">{{cite book |last1=Devi|first1=Lakshmi|title=Ahom-tribal Relations: A Political Study|date=1968|pages=202–203|url=https://books.google.com/books?id=BVdXAAAAMAAJ|publisher=Assam Book Depot, [Calcutta], Gauhati|OCLC=578753}}</ref> এই সকলো কথাৰ পৰা জনা যায় যে বৰ্তমানৰ লখিমপুৰ জিলাখন সম্পূৰ্ণ ভাবে চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত আছিল। * [[ধেমাজি জিলা]]: ধেমাজি জিলাৰ চিচিবৰগাঁও-বৰদলনি অঞ্চলত বহুতো পুৰণি চুতীয়া যুগৰ ধ্বংসাৱশেষ দেখিবলৈ পোৱা যায়<ref>Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.439</ref>। জোনাইৰ ৰজাখনা অঞ্চলত ১৩-১৪ শতিকাৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ ইটাৰ দুৰ্গৰ অৱশেষ পোৱা গৈছিল<ref>Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.441; Indian Archaeology 1986-87, p. 22</ref>। সোৱণশিৰি আৰু চিয়াং নৈৰ মাজত বসবাস কৰা মিচিং লোক সকলক আহোম ৰজা চুহুংমুঙৰ দিনত "চুতীয়া-মিৰি" বুলি উল্লেখ কৰিছিল কাৰণ এই সকল চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰজা আছিল।<ref name= "devi"></ref> * [[বিশ্বনাথ জিলা]]: বিশ্বনাথ জিলা যে চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত আছিল, সেই কথা চুতীয়া যুগৰ কীৰ্তিচিহ্ন সমূহৰ পৰা পুহৰলৈ আহে। চুতীয়া যুগৰ খনিকৰ সকলে কিবা উল্লেখযোগ্য কীৰ্তিচিহ্ন নিৰ্মাণ কৰিলে এক বিশেষ ধৰণৰ চিহ্ন কিছুমান ব্যৱহাৰ কৰিছিল। বিশ্বনাথ জিলাৰ অৰুণাচল সীমান্তৰ ১৩-১৫ শতিকাৰ মাজত নিৰ্মিত ৰামঘাট দুৰ্গ (বুঢ়ৈ নৈৰ কাষত), নক্সাপৰ্বত দুৰ্গ(বৰগং নৈৰ কাষত), বালিজানৰ দুৰ্গ আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ পাৰৰ উমাতুমনি দ্বিপ তাৰে প্ৰমাণ। এই সকলো অঞ্চলত দেখা পোৱা হুবহু একেই খনিকৰ চিহ্ন শদিয়াৰ তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ, বুঢ়াবুঢ়ী শাল, ইটা পুখুৰী, ইত্যাদি জেগাত দেখিবলৈ পোৱা গৈছে। উল্লেখযোগ্য যে তাম্ৰেশ্বৰীৰ যিখন শিল-ইটাৰ দেৱালত এই চিহ্ন সমূহ খোদিত আছিল, সেই খন চুতীয়া ৰজা মুক্তধৰ্মনাৰায়ণে ১৪৪২ চনত নিৰ্মাণ কৰিছিল।<ref>A Sircar, D.C, Journal of Ancient Indian History, p. 21; Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.589; Journal of the Asiatic Soceity of Bengal, 1848, p.467</ref> জনা মতে নক্সাপৰ্বত (১৪০০-১৫০০ খ্ৰীষ্টাব্দ)<ref>Tada, Tage, Archaeological remains of Arunachal Pradesh up to 16th century, p.183</ref> আৰু বুঢ়ৈ দুৰ্গ<ref> Barua, Kanaklal, Early History of Kamrupa, p.271</ref> প্ৰায় একে যুগৰে সৃষ্টি হয়। শদিয়াৰ ৰুক্মিণীনগৰ, গম্চি দূৰ্গ আৰু ভীষ্মক নগৰৰ দৰে বালিজান আৰু নক্সা পৰ্বত দুৰ্গতো শিল ইটাৰ ঘৰৰ ভেটি পোৱা গৈছে। নক্সা পৰ্বত, ইটা দুৰ্গ আৰু ৰামঘাট দুৰ্গৰ শিলৰ ভেটিৰ ওপৰত ইটা ব্যৱহাৰ কৰা শৈলী ৰুক্মিণী নগৰ, তাম্ৰেশ্বৰীৰ সীমাৰ দেৱাল আৰু শদিয়াৰ বৰনগৰৰ পুখুৰীত দেখা গৈছে। এই সমূহ তথ্যৰ ভিথিত কনকলাল বৰুৱা আৰু মহেশ্বৰ নেওগ লেখীয়া বিশিষ্ট ইতিহাস বিধে চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰিসীমা বিশ্বনাথ জিলা লৈকে থকা কথা স্বীকাৰ কৰিছে।<ref> Barua, Kanaklal, Early History of Kamrupa, p.271-272, "The probability is that these ruins are the traces of a Hindu or Hinduised dynasty of local rulers who ruled over a kingdom to the north of Brahmaputra and extending from the Burai river on the west to Sadiya on the east. The dynasty is evidently the line of Chutia kings who assumed the surname Pala."</ref><ref>Neog, Maheswar, "Lights on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh", p. 218, "If architectural continuity is admitted between the fortifications in the Sadiya region and the Burai river ruin site, it would be possible to believe that the kingdom of these rulers(Chutia) extended as far as the outer limit of Darrang district, in the western most extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutias in the early part of the sixteenth century."</ref> ইয়াৰ ওপৰিও জনা যায় যে চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰা পাছতেই (অৰ্থাৎ ১৫২৫ চনতে) আহোম ৰজাই উত্তৰ পাৰৰ শদিয়া, ভাটি অঞ্চল (বিশ্বনাথ), হাবুং(লখিমপুৰ) আৰু বানলুং(ধেমাজি) অঞ্চল শাসন কৰিবলৈ নতুনকৈ পদবী সৃষ্টি কৰিছিল<ref>Barua, Gopal Chandra, Ahom Buranji, p.59-61; Gait, Edward, A history of Assam, p. 86</ref>। গতিকে এই সমূহ অঞ্চল চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল বুলি গ'ম পোৱা যায়। ===দক্ষিণ কূলৰ অঞ্চল=== চুতীয়া ৰাজ্যৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ নৈৰ দক্ষিণ পাৰৰ সীমা দিহিং নৈ আছিল। এই কথা বুৰঞ্জী সমূহত স্পষ্টকৈ উল্লেখ পোৱা যায়।<ref>Assam Buranji(SM), p.9</ref><ref>Bhuyan, S.K., Satsari Buranji, p.56</ref> সেই সময়ত মাজুলী দ্বীপ সৃষ্টি হোৱা নাছিল আৰু দিহিং নৈ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ কাষে কাষে বৈ গৈ বৰ্তমান মাজুলীৰ পশ্চিমত লগ হৈছিল। বুৰঞ্জী সমূহৰ পৰা জনা যায় যে আহোম ৰাজ্যৰ ৰাজধানী চাৰাগুৱা আৰু বকতা<ref>Ahmed, Nasir, Assam-Bengal Trade in the Medieval Period: A Numismatic Perspective, p.170, "they made Bakata(on the banks of Dihing) their capital in the reign of their king Suhungmung Svarga Narayan."; Guha, Amalendu, The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714), p.19.</ref> দিহিং নৈৰ পাৰত অৱস্থিত আছিল। গতিকে এই সকলো কথাৰ পৰা ধৰিব পাৰি যে বৰ্তমানৰ শিৱসাগৰ অঞ্চলৰো এটা অংশ চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল। ১৫২২ চনত দিহিং মুখৰ যুদ্ধত নীতিপালৰ সৈন্য বাহিনীক পৰাস্ত কৰি আহোম সেণা চুতীয়া ৰাজ্যত প্ৰবেশ কৰিছিল। চুহুংমুঙৰ সৈন্যয়ে চুতীয়া নৌ সেনাক খেদি ব্ৰক্ষ্মপুত্ৰয়ে দি উজাই আহি ডিব্ৰুমুখত গড় নিৰ্মাণ কৰিছিল। ডিব্ৰু মুখ, চেচামুখ, লাৰুপাৰা আৰু সোণাৰীত (তিনিচুকীয়া) পুণৰ ৰণ হৈছিল। গতিকে এই সকলো অঞ্চলতে চুতীয়া সকলৰ বসতি আছিল বুলি ক’ব পৰা যায়। দক্ষিণ সীমান্তত এলেকা তিপাম-নামৰূপ-বৰহাট অঞ্চল আছিল। [[File:Stone inscription of Chutia king Muktadharmanarayana.jpg|thumb|চুতীয়া ৰজা মুক্তধৰ্মনাৰায়ণৰ ১৪৪২ চনৰ শিলৰ লিপি]] * [[মাজুলী জিলা]]: বৰ্তমানৰ মাজুলী জিলাখন পূৰ্বতে দিহিং অঞ্চল আছিল। এই‌ মাজুলী জিলাৰ পুব পিনৰ দিহিং নৈৰ মাছক লয় হোৱা বিবাদৰ পৰাই চুতীয়া-আহোমৰ যুদ্ধৰ পাতনি মেলে।‌ ধীৰনাৰায়ণ ৰজাই মাজুলীৰ দিহিং মুখ, চেৰুৱাকতা আৰু চিৰা-আটি অঞ্চলত আহোমৰ লগত যুদ্ধ কৰে। শেষত ১৫২৩ চনত আহোম ৰজা চুহুংমুঙে এই অঞ্চল চুতীয়াৰ পৰা দখল কৰে। * [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]: বৰ্তমানৰ ডিব্ৰুগড় জিলাৰ প্ৰায় ভাগ ভূমি সেই সময়ত দিহিং নৈৰ উত্তৰত আছিল। বুৰঞ্জী সমূহৰ পৰা জনা যায় হে দিহিঙৰ আহোম ৰাজ্যৰ সীমাৰ ওচৰতো চুতীয়া লোকৰ বসতি আছিল। আহোমৰ চোম-চিৰিং, খাতোৱাল চেতিয়া, চাংচাই, ইত্যাদি বংশৰ ওপৰি পুৰুষ সকলক‌ চুকাফাই‌ ওচৰৰ চুতীয়া গাঁও মাৰি অনা লোক। আহোম ৰজা চুতুফাকো চাফ্ৰাই নৈৰ ওচৰত চুতীয়া লোক এইখিনিয়ে বধ কৰিছিল।‌ ১৫২৩ চনত চুতীয়া ৰাজ্যৰ ডিব্ৰু অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰি আহোম সেনাই গড় সাজিছিল। চুতীয়া ৰাজ্য দখৰ‌ কৰাৰ পাছত ১৫২৬ চনত দিহিঙীয়া গোহাঁই পদবী সৃষ্টি কৰা হয়। চুতীয়া বিদ্ৰোহৰ ফলত ডিব্ৰুগড়ত নতুন এখন প্ৰদেশ(''মৌঙ-তিফাও'') গঠন কৰি ১৫২৭ত চাওলুং চুলিঙক শাসনকৰ্তা হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হয়। Thermo luminescence (TL) পদ্ধতিৰে ডিব্ৰুগড়ৰ মৌৰামৰা দৌলৰ ওপৰত কৰা datingৰ অনুসৰি ইটাৰ দৌলটো ১৩-১৪ শতিকাৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ দিনত নিৰ্মিত<ref>Saikia, R.R,"Chronological and Archaeometric Evaluation of Bricks from Archaeological Sites of Upper Assam, Northeast India: Estimation of the Firing Temperature and Civilization History", p.17</ref>। গতিকে এই সকলো তথ্যৰ ভিত্তিত গম পোৱা যায় যে প্ৰায় গোটেই খন ডিব্ৰুগড় জিলাই চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল। * [[তিনিচুকীয়া জিলা]]: তিনিচুকীয়া জিলাৰ অধিকাংশ ভূমি চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত আছিল যদিও পূব দিশৰ এটা অংশ মৰাণ মুখিয়াল আৰু আহোম ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল। চুতীয়া ৰাজ্য দিহিং নৈৰ পশ্চিম পাৰে বিস্তৃত আছিল বুলি জনা যায়। সেই সময়ত দিহিং নৈ বৰ্তমানৰ সুতিতকৈ কেই কিলোমিটাৰমান পশ্চিমলৈ বৈ গৈছিল। পেঙেৰী, ডিগবৈ, জয়পুৰ, তিপাম, ইত্যাদি অঞ্চল দিহিঙৰ পূবত আছিল। এই অঞ্চল সমূহ বৃটিছৰ দিনৰ লৈকে হাবি অৰণ্যৰে ভৰি আছিল য'ত মৰাণ লোক সকলে হাবি কাটি ঝুম খেতি কৰিছিল আৰু সময়ে সময়ে আহোম ৰজা সকলক অৰণ্যৰ সামগ্ৰী যোগান ধৰিছিল। তিনিচুকীয়াৰ শদিয়া সেই সময়ত "সধয়াপুৰ" বুলি জনাজাত আছিল আৰু সধয়া বা চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজধানী আছিল। আহোম বুৰঞ্জীৰ মতে শদিয়াৰ দক্ষিণৰ অঞ্চলতো চুতীয়া সেনাপতি বুঢ়া বৰুৱা (আহোম ভাষাত "থাওমান") বোলা এজনে শাসন কৰিছিল যিজনে‌ আহোমৰ বিৰুদ্ধে ১৫২৩ চনৰ ডিব্ৰুগড় ৰণত ভাগ লৈছিল। ১৫২৪ত চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতন হয় আৰু তিনিচুকীয়া জিলাৰ সমগ্ৰ ভূমি আহোম ৰাজ্যৰ অধীনলৈ আহে। আহোমৰ শদিয়া খোৱা গোহাঁয়ে (আহোম ভাষাত "থাওমুঙ বʼঙেন") শদিয়া অঞ্চল শাসন কৰিবলৈ লয়। শদিয়াৰ দক্ষিণৰ বৰডোমছা অঞ্চলত আহোমৰ হাটখোৱা গোহাঁই (আহোম ভাষাত "থাওমুঙ বʼক্লাং") বিষয়াই লোণৰ হাটৰ অধিকাৰী হয়। * [[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ-]][[চৰাইদেউ জিলা]]: যিহেতু দিহিং নৈ চুতীয়া ৰাজ্যৰ দক্ষিণ পাৰৰ সীমা আছিল,‌ সেই সময়ৰ দিহিং নৈৰ সুঁতিৰ উত্তৰ পাৰৰ ভূমি‌ চুতীয়া ৰাজ্যতে আছিল। সেই অঞ্চলত আজিৰ দিনৰ শিৱসাগৰ আৰু চৰাইদেউ জিলাৰ উত্তৰ অংশ অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। বুৰঞ্জী সমূহৰ পৰা জনা যায় যে চুতীয়া ৰজা এজনে আহোম ৰজা‌ চুতুফাক নাওখেল চাবলৈ চাফ্ৰাই নৈ লৈ আমন্ত্ৰিত কৰিছিল, গতিকে চাফ্ৰাই নৈ অঞ্চলতো হয়টো দুয়ো ৰাজ্যৰ সীমান্ত অঞ্চল আছিল। চাফ্ৰাই নৈ বৰ্তমান চৰাইদেউ জিলাৰ উত্তৰ অংশত অৱস্থিত। ===অৰুণাচলৰ ভয়াম আৰু পাহাৰীয়া অঞ্চল=== অৰুণাচল প্ৰদেশৰ প্ৰায়ভাগ ভৈয়াম আৰু দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলে চুতীয়া ৰাজ্যৰ অংশ আছিল। ৰাজধানী শদিয়াৰ অধিকাংশ ভূমি আজিৰ দিনৰ অৰুনাচল প্ৰদেশত। অৰুণাচলৰ ৰাজধানী ইটানগৰৰ [[ইটা দুৰ্গ]] চুতীয়া ৰাজ্যৰ দিনতে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। [[পূব ছিয়াং জিলা]]ৰ গমচি দূৰ্গ, দিবাং উপত্যকা জিলাৰ ৰুক্মিণী নগৰ, [[লোহিত জিলা]]ৰ ভীষ্মক নগৰ আৰু তেজু দুৰ্গ, ইত্যাদিও চুতীয়া ৰাজ্যৰ কিছুমান প্ৰসিদ্ধ দুৰ্গ। চুতীয়া ৰাজ্যৰ দিনত [[নামচাই জিলা]]ত তেঙাপনী দেউৰী সকলৰ বসতি আছিল। নামচাইৰ মহং অঞ্চলত চুতীয়া ৰাজ্যৰ দিনত লোণৰ পুঙ আছিল।‌ নামচাইৰ দক্ষিণৰ [[চাংলাং জিলা]]ৰো পাহাৰ-ভৈয়ামৰ এটা অংশ চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল। টাই ভাষাৰ "আহোম বুৰঞ্জী" গ্ৰন্থ খনত উল্লেখ থকাৰ মতে পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ (''Mung-Tiura'') সীমান্তৰ অঞ্চলৰ খামজাং প্ৰদেশৰ নঙাখাম নামৰ নৰা মুখিয়াল এজনে ১৭৭৫ চনত চুতীয়া সকলক লগত লয় হাটখোৱা গোহাঁইৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ কৰিছিল আৰু পৰাস্ত হৈ দিহিং(''Nam-jin'') নৈৰ ওচৰৰ পুৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ পাহাৰীয়া অঞ্চলত (''Doi-mung-Tiura'') আশ্ৰয় লৈছিল<ref>Barua, Gopal Chandra, Ahom Buranji, p.331</ref>। বুৰঞ্জীৰ পৰা জনা যায় যে খামজাং প্ৰদেশ পাটকাই পৰ্বতৰ‌ নং-খেও-য়ং(''Lake of no return'') অঞ্চলত অৱস্থিত আছিল। গতিকে ধৰিব পাৰি যে চুতীয়া ৰাজ্য এসময়ত সেই অঞ্চলৰ সীমাৰ লৈকে বিয়পি আছিল। ===নামনি অসমৰ‌ অঞ্চল=== ৰত্ননাৰায়ণ ৰজাই ৰাজ্য বিস্তাৰৰ তথ্য ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ শদিয়া-চেপাখোৱা তামৰ ফলিত(১৫২৮ চনৰ) পোৱা যায়। এই ফলিত উল্লেখ কৰা মতে ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ পিতৃ আছিল ৰজা ধৰ্মনাৰায়ণ আৰু ধৰ্মনাৰায়ণৰ পিতৃ ৰত্ননাৰায়ণে এসময়ত কমতাপুৰৰ লৈকে নিজৰ ৰাজ্য বিস্তাৰ কৰিছিল। ভূমিদানৰ ফলিখনত উল্লেখ আছে<ref>Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.587</ref>, {{Quote|text="একোহভূ্ৎ কমতাপুৰে নৰপতি ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিতঃ <br /> কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণঃ।।"}} অৰ্থাৎ এজন হৈছিল (একোহভূৎ) কমতাপুৰৰ ৰজা (কমতাপুৰে নৰপতি), যি জন আছিল "ভূপাল সমূহৰদ্বাৰা অৰ্চিত"(ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিত) আৰু "কামদেৱৰ(আন এটা নাম কন্দৰ্প) শত্ৰুৰ বিৰুদ্ধে বিজয়ী" (কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী) শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণ।<ref>ৰত্ননাৰায়ণৰ আন এটা নাম সত্যনাৰায়ণো আছিল। এই কথা ঘিলামৰা অঞ্চলৰ বৰমূৰ্তিয়া বিলৰ তাম্ৰপত্ৰৰ পৰা জানিবলৈ পোৱা যায়। ফলিখনৰ মতে ১৩৯২ খ্ৰীষ্টাব্দত সুৰ-ৰিপু(অসুৰ) বংশৰ সধয়াপুৰৰ ৰজা নন্দিশ্বৰৰ পুত্ৰ সত্যনায়াণে ব্ৰাহ্মণক ২০০ পুৰা(৮০০ বিঘা) মাটি দান কৰিছিল। তেওঁৰ পুত্ৰ(আত্মজ) ধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাই ফলিখনৰ নবীকৰণ কৰিছিল। গতিকে ইয়াৰ পৰা বুজিব পাৰি যে ধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাৰ পিতৃ ৰত্ননাৰায়ণৰ আন এটা নাম সত্যনাৰায়ণ আছিল। উল্লেখযোগ্য যে ১৫০ বছৰ আগতে গৌৰীনায়াৰণ/ৰত্নধ্বজপালেও নিজৰ পুত্ৰ শিৱনাৰায়ণৰ লগত কমতেশ্বৰ ৰজা সন্ধয়াৰ ৰাজকুমাৰীক বিয়া কৰাই কমতা ৰাজ্যৰ লগত বন্ধুত্ব স্থাপন কৰিছিল। সম্ভৱতঃ এই কমতা ৰাজবংশ নাইকীয়া বা দুৰ্বল হৈ যোৱা ফলতে চুতীয়া ৰজা সত্যনাৰায়ণে কমতা ৰাজ্য নিজৰ অধীনলৈ আনিছিল।</ref> [[File:Another section of the palace.jpg|thumb|চুতীয়া দুৰ্গ ভীষ্মক নগৰৰ ইটাৰ গড়ৰ এক অংশ]] ==যোগিনী তন্ত্ৰত উল্লেখ== ১৬ শতিকাৰ আগভাগত লিখা‌ যোগিনী তন্ত্ৰত কামৰূপৰ বিভিন্ন অঞ্চল আৰু ৰাজকীয় শক্তিসমূহৰ বৰ্ণনা কৰা হৈছে। ইয়াত “সৌমাৰ”, “কূবাচ”, “যৱন” আৰু “প্লৱ” নাম উল্লেখ আছে— {{quote|পূৰ্বভাগে চ সৌমাৰঃ কূবাচ‌ পশ্চিমে‌তথা ।<br>দক্ষিণে যৱনসদ্ উত্তৰে প্লৱ এব চ ॥<br><br>এবমেব মহাদেৱি তে সৰ্বে কামৰূপকাঃ ।<br> এবং তে কথিতং দেবি সৌমাৰচৰিতং হি তৎ ॥}} অৰ্থাৎ পূৰ্বে সৌমাৰ, পশ্চিমে কূবাচ, দক্ষিণে যৱন আৰু উত্তৰে প্লৱ — এইসকল কামৰূপ অঞ্চলৰ অন্তৰ্গত বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। গ্ৰন্থখনৰ পাচৰ অংশ সমূহত "কুবাচ"ক [[কোচ ৰাজ্য|কোচ]], "সৌমাৰ"ক [[আহোম ৰাজ্য|আহোম]] আৰু "যৱন"ক [[বংগ চুলতানী|মুছলমান]]/[[মোগল সাম্ৰাজ্য|মোগল]] বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছে। এই অনুসৰি ইতিহাসবিদ সকলে “প্লৱ/প্লব” শব্দটোৱে সেই সময়ৰ উত্তৰ ভাগত ৰাজত্ব কৰি থকা পাল বংশীয় চুতীয়া ৰাজ্যক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰিছে বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছে। ==ইতিহাস== চুতীয়া সকলৰ মাজত বুৰঞ্জী লিখাৰ প্ৰথা নথকাৰ বাবে তেওঁলোকৰ আটাইবোৰ ৰজাৰ নাম জনা নাযায়। দেওধাই অসম বুৰঞ্জীৰ মতে বাৰ শতিকাৰ মাজভাগৰ পৰা ষোল্ল শতিকাৰ আগভাগলৈকে মুঠ দহজন চুতীয়া ৰজাই ৰাজত্ব কৰিছিল। লক্ষিমপুৰ আৰু শদিয়াৰ অঞ্চলত উদ্ধাৰ হোৱা তামৰ ফলি বা শিলা লিপিৰ পৰা ১৪ শতিকাৰ শেষ ভাগৰ পৰা ১৫২২ৰ মাজৰ মুঠ ১০ জন ৰজাৰ নাম পোৱা যায়। নেই ইলিয়াছ চাহাবৰ "হিষ্ট্ৰী অৱ দা শ্বান্‌ছ" গ্ৰন্থৰ মতে আহোম ৰাজ্যৰ প্ৰতিষ্ঠাপক [[চুকাফা]]ৰ সমসাময়িক চুতীয়া ৰজা কোছীৰ আগতে তেওঁৰ বংশৰ চৌত্ৰিশজন ৰজাই ৰাজত্ব কৰিছিল। তালৈ চাই কোনো কোনো পণ্ডিতে চুতীয়াসকলে খ্ৰীষ্টীয় সপ্তম শতিকামানতে ৰাজ্য স্থাপন কৰিছিল বুলি অনুমান কৰে।<ref name="বুৰঞ্জী">{{cite book | title=মাধ্যমিক অসম বুৰঞ্জী | author=ড: স্বৰ্ণলতা বৰা | pages=১৮৪-১৯০ | isbn=81-85905-11-8}}</ref> ===ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠা=== চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰতিষ্ঠা আৰু পতনৰ কথা কেইবাখনো বুৰঞ্জীত পোৱা যায় যেনে দেওধাই অসম বুৰঞ্জী, অসম বুৰঞ্জী (SM), ইত্যাদি। সকলো বুৰঞ্জীৰ তথ্য সসূহ প্ৰায় একেই। বৃটিছ বিষয়া ''ET Dalton‌'' আৰু ''W.B.Brown''ৰ অনুসৰি একেবোৰ আখ্যান কিম্বদন্তি ৰূপত [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]] আৰু [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] লোকৰ মাজতো প্ৰচলিত আছিল।<ref>{{cite book |last=Brown |first=W.B. |title=An Outline Grammar Of The Deori Chutiya Language |publisher= Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1895 |pages=75, 84 |quote="..as it agrees in all particulars with the traditions,I have elsewhere met with, it may merely be a compilation from them..These traditions are preserved among the Miris, the Deoris, who were the Chutiya priests (and amongst whom alone remnants of the ancient language and customs of the race are still preserved), and by some few of the Chutiyas who now call themselves Hindu Chutiyas... I have heard from them(Deoris) the story of how the Chutiya princess Sadhuni was won by the young archer (Niti Pal)... Probably enquiry would show that the other incidents of the chronicle are preserved as traditions among the Deoris in a similar modified form. }}</ref> "দেউধাই অসম বুৰঞ্জী"ত উল্লেখ কৰা "চুতীয়াৰ কথা"ৰ প্ৰথম আখ্যানৰ মতে আনুমানিক ১১৮৭ চনত চুতীয়া সকলে পাহাৰৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji: 4th edition, p.164, "পূৰ্বে ১১১১ শকত ভীৰ্ম্মক ৰজাৰ বংশৰ বীৰপালৰ নামে এজন আছিল। তাৰ ভাৰ্য্যাৰ নাম ৰূপৱতী। দৈৱদোষত থাকি সোণাগিৰি পৰ্ব্বতৰ আইৰিচ প্ৰৱেশ হৈল। তাতে ৬০ ঘৰ চুতীয়া আছিল। তাৰ ৰজা নাই। তাৰে মাজত প্ৰৱেশ হৈ কিছু দিন থাকি বীৰপালে গায়পাল নাম ল'লে। তাৰে আজ্ঞাৰে এই ৫০ ঘৰ চুটিয়া প্ৰবৰ্ত্তি আছিল।</ref> বিভিন্ন সৰু সৰু ৰাজ্য(বা বৃহৎ গাঁও) গঠন কৰি বাস কৰি আছিল।<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji: 4th edition, p.164</ref> তাৰ ভিতৰতে স্বৰ্ণগিৰি নামৰ ৰাজ্য খনত ভীৰ্ম্মোক নামৰ চুতীয়াৰ<ref>বুৰঞ্জী খনৰ অনুসৰি ভীৰ্ম্মোক চুটিকা বা চুটিয়া বংশৰ লোক আছিল। {{quote|"সদিয়া কোৰ্জকো দেসঃ চুটিকা বংশৰ ভিৰ্ম্মোকাঃ</br>ধাতু দৃব্য ত্বং লোভেন হদ্বাজন পদা দয়ঃ।।"}} উল্লেখযোগ্য যে "টিকা" মানে দেউৰী-চুতীয়া ভাষাত বংশক বুজোৱা হয়। গতিকে চুটিকাৰ অৰ্থ চুতীয়া বংশ বুলি ধৰিব পাৰি।</ref> আদি ৰজা এজনৰ বংশৰ বীৰপাল নামৰ এজন লোক ৰজা হৈ আছিল। বীৰপালৰ ৰাজ্যত ৬০ টা যৌথ পৰিয়ালৰ লোকে বাস কৰিছিল, অৰ্থাৎ প্ৰায় ৬০০০ লোক।<ref>Dutta, Sristidhar, "The Mataks and their kingdom", p.45. "Morans, Borahis, Kacharis and Chutias were the main tribes in the Matak community. As all of them were Bodos in origin, they had a common living pattern too. They lived in joint families. The number of members in a joint family sometimes exceeded one hundred."</ref> ইয়াৰ পিছত চুবুৰীয়া চুতীয়া লোকসলক পৰাস্ত কৰি তেওঁ 'গয়াপাল' নাম লৈছিল। তেওঁক খুন্ত ৰজা বুলিও জনা‌ গৈছিল।<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.202</ref> একেইখন বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা "চুতীয়াৰ কথা"ৰ দ্বিতীয় আখ্যানৰ<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, pp.170-171</ref> মতে বীৰপালে কিৰাতনী দেৱীৰ আশীৰ্বাদত দুটা সোণৰ মেকুৰী আৰু দণ্ড-খাট লাভ কৰি চোট-হিন্দুৱান খুন্তৱান(চুতীয়া ৰাজ্যৰ) ৰজা হৈছিল আৰু শদিয়াত আছিল ("পৰদিনা চৰুৰ ঢাকন গুচাই চালে, সোণৰ বিড়ালী দুটী পালে, দণ্ড-খাট পালে। সেইদিন ধৰি সকলৰে সোধ-পোছ দিন দিন ধৰি পালে। ছোট হিন্দুৱানৰ খুন্তৱানৰ ৰজা হ'ল। শদিয়াত সিটো ৰজা অবাক ৰূপে থাকে।")। যিহেতু দ্বিতীয় আখ্যানৰ মতে বীৰপালে সদিয়া অঞ্চলতে ৰাজত্ব কৰিছিল, গতিকে প্ৰথম আখ্যানৰ সোণাগিৰি পৰ্ব্বতৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলো সম্ভাৱতঃ শদিয়াতে আছিল। ===ৰাজ্য বিস্তাৰ=== বীৰপালৰ পুত্ৰ আছিল ৰত্নধ্বজপাল বা গৌৰীনাৰায়ণ। তেওঁ নিজৰ বাহু বলেৰে উজনি অসমৰ সকলো চুতীয়া ৰাজ্য (যেনে ৰঙ্গালগিৰি, চন্দ্ৰগিৰি, ধৱলগিৰি, নীলগিৰি, ইত্যাদি) একত্ৰিত কৰি বৃহৎ চুতীয়া ৰাজ্য গঠন কৰিছিল<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji: 4th edition, pp.164-167</ref>। তাৰ পাছত তেওঁ স্বেতাগিৰি ৰাজ্যৰ ভদ্ৰেশেন নামৰ ৰজা জনক পৰাস্ত কৰি দৈৱজ্ঞ, তাঁতী, সোণাৰী, ব্ৰাহ্মণ, সূতাৰ, কমাৰ, ইত্যাদি অনেক বিদ্যালয়ত লোক পালে<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji: 4th edition, pp.165</ref>। সেই সময়ত প্ৰায়বোৰ ৰাজ্যৰ ৰাজধানী পাহাৰীয়া বা পাহাৰৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত পতা হৈছিল। উদাহৰণস্বৰূপে আহোমৰ চৰাইদেউ পৰ্বত, কছাৰীৰ ডিমাপুৰ/মাইবাং, কোচৰ চিকণা পৰ্বত, ইত্যাদি। পাছলৈ চুতীয়া ৰাজ্যৰ নগৰ যেনে চন্দনগিৰি(আজিৰ দিনৰ ৰুক্মিণীনগৰ), ভীষ্মকনগৰ, ইটানগৰ, ইত্যাদি সকলো পাহাৰৰ‌ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলতে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ ওপৰিও জনা যায় যে আগৰ দিনত‌ উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ বহুতো জনগোষ্ঠীৰ লোকে পাহাৰৰ দাতিকাষৰীয়া বা‌ ওখ অঞ্চলত স্থায়ী ভাৱে থাকি ভৈয়ামত খেতি কৰিছিল।<ref>উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ বহুতো জনগোষ্ঠীৰ লোকে খেতিৰ অনুসৰি ভৈয়াম আৰু পাহাৰ দুয়ো অঞ্চলতে জীৱন নিৰ্বাহ কৰিছিল।‌ প্ৰায়বোৰ লোকে তেতিয়াৰ দিনত আহু আৰু বাও ধানৰ খেতি কৰিছিল। শালি‌ কৰিলেও বেছি পৰিমাণে কৰা‌ নাছিল। বছৰৰ আৰম্ভণিতে আহু ধানৰ খেতি কৰি চপাই মেলি, বাও বা শালি খেতি কৰি বাৰিষাৰ বানৰ পৰা ৰোধ পাবলৈ বা বাৰিষাৰ বেমাৰ আজাৰ নহ'বলৈ পাহাৰৰ দাতিৰ‌ স্থায়ী অঞ্চল বোৰলৈ ঘূৰি গৈছিল। বৰাহী সকলে সেইবাবেই হয়টো চুকাফাক চৰাইদেউ পৰ্বতত থাকিবলৈ উপদেশ দিছিল। কালিকা পুৰাণৰ মতে দিক্কৰবাসিনী পীঠও বছৰৰ কেইবামাহ ধৰি পানীৰ তলত ডুব গৈছিল। কিছু লোকে হয়টো সেই সময়ত ভৈয়ামত স্থায়ী ৰুপে থাকি খেতি কৰিছিল আৰু সময়ত পাছলৈ বাকী লোকেও ভৈয়ামত স্থায়ী গাঁৱ পাতি থাকিবলৈ লৈছিল। বৰাহী চুতীয়া সকলৰ দুই শ্ৰেণী: চাং আৰু বাম বৰাহী হয়টো ইয়াৰে চিন। চুতীয়া ৰজা সকলে ব্ৰাহ্মণক ভূমিদানো‌ সম্ভৱতঃ এই কাৰণতে কৰিছিল যাতে চুতীয়া লোক সকলে ভৈয়ামত হিন্দু ধৰ্মত দিক্ষিত হৈ স্থায়ীভাৱে থাকিবলৈ লয়। পাছলৈ চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ ফলত পাহাৰীয়া অঞ্চলত বসতি নোহোৱাৰ বাবে বা সুৰক্ষাৰ ব্যৱস্থা/দূৰ্গ নোহোৱাৰ বাবে সেইবোৰ অঞ্চল পাহাৰীয়া জনজাতি সকলৰ হাতলৈ যায়। সেই কাৰণতে আহোম ৰাজ্যৰ দিনত পাহাৰীয়া জনজাতি বোৰে সঘনে ভৈয়ামৰ গাঁৱ লুণ্ঠন কৰিবলৈ ধৰে আৰু ইয়াৰ প্ৰতিৰোধৰ বাবে আহোম সকলে পছা প্ৰথা আৰম্ভ কৰে।</ref> হয়টো পাহাৰীয়া দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত থাকি ভৈয়ামত খেতি কৰা চুতীয়া সকলে মধ্যযুগৰ চুতীয়া ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠাৰ পাছৰে পৰা ক্ৰমান্বয়ে সুসংগঠিত ভাৱে ভৈয়ামতো‌ স্থায়ী ভাৱে থাকিবলৈ লয়। দেউধাই বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা চন্দ্ৰগিৰি নামৰ চুতীয়া ৰাজ্য খনো বৰ্তমান শদিয়াতে অৱস্থিত আছিল। এইখন পাছলৈ স্বৰ্ণগিৰিৰ চুতীয়া ৰজা ৰত্নধ্বজপালে নিজৰ অধীনলৈ আনি বৃহৎ চুতীয়া ৰাজ্য গঠন কৰিছিল। চন্দ্ৰগিৰি অঞ্চলতে নীতিপালে আহোম ৰজাৰ লগত যুদ্ধ কৰিছিল, যাৰ বাবে তেওঁক "চন্দ্ৰ নাৰায়ণ" বুলিও কোৱা হৈছিল<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.200</ref>। গোপাল চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ টাই ভাষাৰ বুৰঞ্জীত এই অঞ্চলটোক "দৈ-চন্দন"(টাই ভাষাত দৈ=পাহাৰ) কোৱা হৈছে। ৰানী সাধনীয়ে এই অঞ্চলতে প্ৰাণ ত্যোগ কৰিছিল। ৰত্নধ্বজপালে বস কৰা ৰাজ্য স্বেতাগিৰি সম্ভৱত বৰ্তমান লখিমপুৰ বা বিশ্বনাথ জিলাত আছিল কাৰণ এই ৰাজ্য দখল কৰা পাছতে তেওঁ বৰ্তমান মাজুলীত নিজৰ ৰাজধানী হিচাপে "ৰতনপুৰ" নামৰ এখন নগৰ গঠন কৰিছিল<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.193</ref> । "ঢোল বাই ক'ত? ৰতনপুৰত। খোল বাই ক'ত? ৰতনপুৰত", এই বিখ্যাত পুৰণি গীতটো চুতীয়া ৰাজধানী ৰতনপুৰক লৈয়ে সৃষ্টি কৰা হৈছিল। এই ৰতনপুৰতে পাছলৈ নৱ-বৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ সত্ৰ এখনো স্থাপন কৰা হৈছিল। পৰবৰ্তী কালত ৰত্নধ্বজপালে নিজৰ ৰাজধানী শদিয়াত স্থায়ী ৰূপে গঠন কৰিছিল<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.193</ref>। ইয়াৰ পাছত ৰত্নধ্বজপালে মধ্য অসম বা কামৰূপ‌‌ পিনৰ ন্যায়পাল নাম এজন ৰজাৰ লগত যুদ্ধ কৰিবলৈ মন কৰিলে, কিন্তু ৰজা জনে নিজৰ জীয়ৰী ৰত্নপাললৈ দি মিত্ৰ কৰিলে। E.T.Daltonয়ে পোৱা বুৰঞ্জীৰ অনুসৰি ইয়াৰ পাছত ৰত্নধ্বজপালে ৰাজ্যৰ পাহাৰৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চল সমূহত একেই শাৰীতে কেইবাটাও দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰিছিল, ডাঙৰ পুখুৰী খন্দাইছিল আৰু মন্দিৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Brown |first=W.B. |title=An Outline Grammar Of The Deori Chutiya Language |publisher= Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1895 |pages=75, 84 |quote="Returning with his bride to his chosen seat of government, he sought no further extension of his dominions, bur directed his whole attention to the improvement of what he had acquired and to the consolidation of his power. He built a line of forts along the foot of the hills, probably rk restrain the hungry barbarians, his former countrymen; made large tanks and founded temples."}}</ref> বাৰ-ভূঞাৰ ইতিহাসৰ মতে ৰত্নধ্বজপাল আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ বিজয়ধ্বজপালৰ মধ্যঅসমৰ ৰৌতা-তেমনীৰ বাৰ-ভুঞা সকলৰ লগত যুদ্ধ হয়। ফলত ৰত্নধ্বজপালে বাৰভূঞা সকলক কৰা শোধাইছিল। পাছলৈ বিজয়ধ্বজপালৰ দিনত বন্ধুত্ব স্থাপন হৈছিল।<ref>Bhuyan, Nakul Chandra, "Bara-Bhuyan",p.7</ref> আহোম সকলৰ বুৰঞ্জীত উল্লেখ থকাৰ মতে চুকাফা ৰাজকুমাৰ মাও-লুং দেশত থাকোতে অসমত পাছখন ৰাজ্য আছিল: চুতীয়া, কমতেশ্বৰ, কছাৰী, বৰাহী আৰু মৰাণ। চুকাফাই চৰাইদেউত ৰাজধানী পতাৰ আগতে বাটত বহুতো চুতীয়াক লগ পাইছিল<ref>Bhuyan, S.K., Satsari Buranji, p.4</ref>। যিহেতু চুকাফাই চৰাইদেউত নগৰ গঢ়া আগতে নামৰুপ, তিপাম, অভয়পুৰ, হাবুং, শিমলুগুৰি আৰু চনটক বাস কৰি আহিছিল। গতিকে এইবোৰ অঞ্চলৰে কিছুমান জেগাত চুতীয়া সকলৰ বসতি আছিল বুলি ধৰিব পৰা যায়। বহুতো চুতীয়া পৰিয়াল (যেনে চোম-চিৰিং, চাংচাই, খাতুৱাল চেতিয়া, ইত্যাদি) চুকাফাৰ দিনতে আহোম জাতিত অন্তৰ্ভুক্ত হৈ বিলীন হৈ গৈছিল<ref>Goswami, Hemchandra, Purani Asam Buranji, p. 23, 25</ref>। এই সকলো তথ্যৰ পৰা ধৰিব পাৰি যে ১২-১৩ শতিকাত চুতীয়া ৰাজ্য সেই সময়ত বিশ্লবনাথ, লখিমপুৰ, মাজুলী, ডিব্ৰুগড় অঞ্চলৰ পৰা শদিয়া আৰু অৰুণাচলৰ সীমান্ত অঞ্চলৰ লৈকে বিয়পি আছিল।  ===কমতা ৰাজ্যৰ লগত বৈবাহিক সম্পৰ্ক=== ৰত্নধ্বজপালৰ পুত্ৰ বিজয়ধব্বজ ডাঙৰ হোৱাত ৰজাই চুতীয়া ৰাজ্যৰ পশ্চিমৰ কমতা ৰাজ্যৰ ৰজা লৈ কটকী পঠিয়াই কন্যা এজনী বিচাৰে। কিন্তু ৰত্নধ্বজপালৰ প্ৰস্তাৱ গ্ৰহণ নকৰি কমতা ৰজাই কটকী মন্ত্ৰী বিজয় সেনৰ আগত ৰত্নধ্বজলৈ‌ কৈ‌ পঠালে-"যদি ৰজা‌ আহি নিয়ে তেহে দিব পাৰো"। কমতেশ্বৰৰ‌ এই বাৰ্তাত ৰত্নধ্বজপালে অপমান বোধ কৰি পাত্ৰ-মন্ত্ৰীসকলৰ লগত আলোচনা কৰি কমতা ৰাজ্যৰ দিশে ৰাজকীয় অভিযানৰ পূৰ্বপ্ৰস্তুতি ল’বলৈ সিদ্ধান্ত লয় এই আক্ৰমণৰ পূৰ্ব প্ৰস্তুতি হিচাবে সৈন্য-সামন্ত, ৰচদ-পাতি‌ সংগ্ৰহৰ ব্যৱস্থা কৰাৰ উপৰিও বত্নধ্বজপালে তেওঁৰ ৰাজধানীৰ পৰা কমতা ৰাজ্যৰ ৰাজধানীলৈ এটা আলিবাটৰ বান্ধিবলৈ আৰু এই বাটৰ‌কষত এদিনৰ অন্তৰে অন্তৰে তেওঁৰ সৈন্য‌বাহিনীয়ে জিৰণি ল'বলৈ একো একোখন নগৰ/কোঠ নিৰ্মাণ কৰিবলৈ বিজয়সেন মন্ত্ৰীক আদেশ দিয়ে। বিজয়সেনে কাম সম্পূৰ্ণ কৰি ৰজাক জনাই আৰু ৰজাই জয়ধ্বজ মন্ত্ৰীক শাসনৰ দায়িত্বত‌ থৈ নিজে কমতা ৰাজ্যলৈ অগ্ৰসৰ হয়। চুতীয়া ৰজাৰ এই অভিযানৰ কথা গম পাই কমতেশ্বৰ শঙ্কিত হয় আৰু পাত্ৰমন্ত্ৰী সকলৰ লগত আলোচনা কৰি সংঘাত এৰাই চলিবলৈ নিজৰ সকলোতকৈ সুন্দৰী কন্যাক ৰাজযোগ্য যৌতুকেৰে সৈতে ৰত্নধ্বজৰ‌ পুত্ৰ বিজয়ধ্বজলৈ বিয়া দিলে। ===গৌড় ৰাজ্যৰ লগত মিত্ৰতা=== কমতা ৰাজ্যৰ লগত বৈবাহিক সম্পৰ্ক স্থাপন কৰাৰ পিছত ৰত্নধ্বজপালে গৌড় ৰজাৰ লগত সখি সম্বন্ধ স্থাপন কৰিবলৈ মন মেলিলে। সেই সময়ত গৌড় তুৰ্কী মুছলমান সকলৰ শাসনাধীন আছিল। চুতীয়া বুৰঞ্জীত গৌড় ৰজাক পাৎসা আৰু তেওঁৰ মন্ত্ৰীক বৰ উজিৰ কৈছে কিন্তু এইখিনি লেখক জনে লগাই দিয়া গৌড় অঞ্চলৰ পাছৰ দিনত প্ৰচলিত উপাধিও হ'ব পাৰে। গৌড় ৰাজ্যৰ লগত বন্ধুত্ব স্থাপন কৰি পৰবৰ্তী কালছোৱাত গৌড়েশ্বৰে ৰত্নধ্বজপাললৈ গঙ্গাজল আৰু ৰত্নধ্বজপালে গৌড়েশ্বৰলৈ পৰশুৰাম কুণ্ডৰ জল আদান-প্ৰদান কৰি থাকিবলৈ এটা বুজাপৰালৈ আহিছিল। তদুপৰি চুতীয়া ৰজাই এটি পুত্ৰ শিক্ষা লাভৰ অৰ্থে গৌড় ৰাজ্যত ৰাখিছিল আৰু গৌড়েশ্বৰৰ পুত্ৰ ও চুতীয়া ৰাজ্যলৈ আহিছিল। কিন্তু দূৰ্ভাগ্যজনকভাৱে চুতীয়া ৰজাৰ পুত্ৰ জনৰ মৃত্যু ঘটিছিল। ===চুতীয়া ৰজাৰ কমতাপুৰ বিজয়=== ১৩-১৪ শতিকাত গৌড়ৰ মুচলমান ৰজাসকলে কেইবা বাৰো কমতা ৰাজ্য আক্ৰমণ কৰিছিল, যাৰ ফলত ৰাজ্যখন দুৰ্বল হৈ পৰিছিল। ১৪ শতিকাৰ অন্তিমটো দশকত ঘিয়াছুদ্দিন আজম শ্বাহে কামৰূপ-কমতা অঞ্চল আক্ৰমণ কৰে। তেওঁৰ ৰাজত্বকালৰ কামৰুপ অঞ্চললৈ পূৰ্বমুখী সামৰিক অভিযানৰ প্ৰমাণ পোৱা বʼকুৰ এখন শিলালিপিত পোৱা যায়<ref>Owahedur Zaman, "Study on the Persian Inscriptions discovered in Assam,p.5, "This stone slab inscription is from the time of Ghiyasuddin Azam Shah (ruled from 1389 A.D. to 1410 A.D). It was discovered in Boko of Kamrup district which was issued by Sultan Ghiyasuddin Azam Shah in 1389 A.D. It seems that he extended his sovereignty through Guwahati upto Boko area."</ref>। এই আক্ফৰমণৰ ফলত পশ্চিম অসমত ৰাজনৈতিক অস্থিৰতা সৃষ্টি হৈছিল। সেইসময়তে পূব দিশত চুতীয়া ৰাজ্যখন শক্তিশালী হৈ উঠিছিল। ফল স্বৰূপত চুতীয়া ৰাজশক্তিয়ে পশ্চিম পিনে পাতনি মেলে। চুতীয়া ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ ১৪২৮ চনৰ সত্যনাৰায়ণৰ (আন‌ এটা নাম ৰত্ননাৰায়ণ) তাম্ৰলিপিত উল্লেখ আছে যে তেওঁৰ‌ ককাক সত্যনাৰায়ণে (আন‌ এটা নাম ৰত্ননাৰায়ণ<ref>ৰত্ননাৰায়ণৰ আন এটা নাম সত্যনাৰায়ণো আছিল। এই কথা ঘিলামৰা অঞ্চলৰ বৰমূৰ্তিয়া বিলৰ তাম্ৰপত্ৰৰ পৰা জানিবলৈ পোৱা যায়। ফলিখনৰ মতে ১৩৯২ খ্ৰীষ্টাব্দত সুৰ-ৰিপু(অসুৰ) বংশৰ সধয়াপুৰৰ ৰজা নন্দিশ্বৰৰ পুত্ৰ সত্যনায়াণে ব্ৰাহ্মণক ২০০ পুৰা(৮০০ বিঘা) মাটি দান কৰিছিল। তেওঁৰ পুত্ৰ(আত্মজ) ধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাই ফলিখনৰ নবীকৰণ কৰিছিল। গতিকে ইয়াৰ পৰা বুজিব পাৰি যে ধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাৰ পিতৃ ৰত্ননাৰায়ণৰ আন এটা নাম সত্যনাৰায়ণ আছিল।</ref>) সেই একে সময়ছোৱাতে (১৩৯০-১৪০০) “কমৰুপৰ শত্রু”ক পৰাস্ত কৰি কমতাপুৰত‌ নিজৰ শাসন প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। ভূমিদানৰ ফলিখনত উল্লেখ আছে, {{blockquote|"একোহভূ্ৎ কমতাপুৰে নৰপতি ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিতঃ</br> কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণঃ।।"</br>}} অৰ্থাৎ এজন হৈছিল (একোহভূৎ) কমতাপুৰৰ ৰজা (কমতাপুৰে নৰপতি), যি জন আছিল "ভূপাল সমূহৰদ্বাৰা অৰ্চিত"(ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিত) আৰু "কামদেৱৰ(আন এটা নাম কন্দৰ্প) শত্ৰুৰ বিৰুদ্ধে বিজয়ী" (কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী) শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণ। যদিও এই “শত্রু”ৰ স্পষ্ট পৰিচয় উল্লেখ কৰা হোৱা নাই, তথাপিও ইতিহাসবিদসকলে সাধাৰণতে ধাৰণা কৰে যে ই গৌড়ৰ মুচলমান সেনাবাহিনী অথবা কমৰুপৰ সিংহাসনৰ বাবে প্ৰতিদ্বন্দ্বিতা কৰা কোনো স্থানীয় ৰাজনৈতিক শক্তি হ’ব পাৰে, যাক চুতীয়া ৰজাই পৰাস্ত কৰিছিল। একেখন ফলিৰ তৃতীয় আৰু চতুৰ্থ শাৰীত ৰত্ননাৰায়ণৰ পুত্ৰ ধৰ্মনাৰায়ণ আৰু তেখেতৰ পুত্ৰ দুৰ্লভ নাৰায়ণৰ বিষয়ে উল্লেখ কৰা হৈছে। পাছৰ অংশত উল্লেখ কৰা মতে ১৪২৮ খৃষ্টাব্দত (১৩৫০ শক) ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ আদেশত হাবুঙাধিপতি শ্ৰী বৃহৎ পাত্ৰয়ে ব্ৰাক্ষণক ৪০০ পুৰা(১৬০০ বিঘা) মাটি দান কৰিছিল। [[File:Chutia Kingdom Map (at its greatest extent).jpg|thumb|চুতীয়া ৰজা সত্যনাৰায়ণৰ দিনৰ বৃহৎ চুতীয়া ৰাজ্য।]] এইদৰে গৌড়ৰ সামৰিক চাপ আৰু কমৰুপ-কমতা অঞ্চলত সৃষ্টি হোৱা অস্থিৰতাৰ সুযোগ লৈ চুতীয়া শক্তিয়ে পশ্চিমলৈ বিস্তাৰ কৰি কমতাপুৰত নিজৰ আধিপত্য প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল বুলি বুজা যায়।<ref>"The eastern region, whether it is called Sadhaya or Svadhaya as in the plates or Sadhiya or Sadiya as in Assamese chronicles and the western region of Kamatapura seems to be politically connected and the same Satyanarayana/Ratnanarayana might have held sway over both regions"{{harvcol|Neog|1977|p=818}}</ref> ৰত্ননাৰায়ণ ৰজাই আনুমানিক ১৩০০‌ শতিকাৰ শেষৰ ভাগত কমতা ৰাজ্য দখল কৰি পুণৰ পুৰ্বৰ কামৰূপ ৰাজ্য গঠন কৰিবলৈ প্ৰয়াস কৰিছিল। ====দুৰ্লভনাৰায়ণৰ পৰিচয় আৰু বিতৰ্ক==== ঐতিহাসিক তথ্যৰ অনুসৰি কমতা ৰাজ্যৰ "দুৰ্লভনাৰায়ণ" নামৰ এজন ৰজাই অসমীয়া কবি [[হেম সৰস্বতী]], [[হৰিবৰ বিপ্ৰ]], আদি বহু লেখকক পৃষ্ঠপোষকতা আগবঢ়াইছিল।<ref>হেম সৰস্বতীয়ে তেওঁৰ প্ৰহ্লাদ চৰিত গ্ৰন্থত দুৰ্লভনাৰায়ণৰ প্ৰশংসা কৰি লিখিছে—“কামতামণ্ডল দুৰ্লভ নাৰায়ণ নৃপবৰ অনুপাম”। এই শাৰীকেইটাৰ পৰা দুৰ্লভনাৰায়ণক কমতা মণ্ডলৰ অধিপতি আৰু সাহিত্য-সংস্কৃতিৰ পৃষ্ঠপোষক ৰজা হিচাপে বুজা যায়।</ref> গুৰু চৰিতৰ বৰ্ণনা অনুসৰি কমতা-কামৰূপৰ ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণে কানৌজৰ পৰা অহা বহু ব্ৰাহ্মণ আৰু কায়স্থ ভুঞা পৰিয়ালক নিজৰ ৰাজ্যত আশ্ৰয় দি পূৰ্বাঞ্চলত বসতি স্থাপনৰ ব্যৱস্থা কৰিছিল। [[শঙ্কৰদেৱ|শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰদেৱৰ]] পূৰ্বপুৰুষ সকলও এই স্থানান্তৰিত পৰিয়ালসমূহৰ মাজৰে এটা পৰিয়াল আছিল। এই পৰিয়ালসমূহক প্ৰথমতে উত্তৰ গুৱাহাটীৰ ওচয়ৰ লেঙামাগুৰি আৰু পাছলৈ নগাঁৱৰ তেম্বুৱানী-বান্ধা(ঢেমনী) অঞ্চলত বসতি দিয়া হৈছিল বুলি গুৰু চৰিতত উল্লেখ আছে।<ref>Baniprasanna Misra, ''Srimanta Sankara and His Times: Some Further Historical Probings'', Centre for Assamese Studies, Tezpur University, 2016, pp. 27–29.</ref> ইতিহাসবিদ মহেশ্বৰ নেওগে পৰৱৰ্তী কালৰ চৰিত-পুথি আৰু বৈষ্ণৱ পৰম্পৰাৰ ভিত্তিত শঙ্কৰদেৱৰ জন্ম-চন ১৪৪৯ খ্ৰীষ্টাব্দ বুলি গ্ৰহণ কৰিছিল আৰু এই অনুসৰি দুৰ্লভনাৰায়ণৰ ৰাজত্ব কাল ১৪ শতিকাৰ মধ্যভাগ বুলি অনুমান কৰিছিল। কিন্তু ২০১৬ চনত লিখা গৱেষণামূলক প্ৰবন্ধত ইতিহাসবিদ বাণীপ্ৰশন্ন মীশ্ৰই উপলব্ধ তথ্যসমূহ পুনৰ বিশ্লেষণ কৰি এই গণনাক নাকচ কৰে আৰু শঙ্কৰদেৱৰ জন্ম সম্ভৱতঃ খ্ৰীষ্টীয় ১৪৭৯–১৪৮৪ চনৰ ভিতৰত হৈছিল বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>Baniprasanna Misra, ''Srimanta Sankara and His Times: Some Further Historical Probings'', Centre for Assamese Studies, Tezpur University, 2016, pp. 19-20.</ref> সেই অনুসৰি তেওঁ দুৰ্লভনাৰায়ণৰ শাসনকালো পুনৰ নিৰ্ধাৰণ কৰি চতুৰ্দশ শতিকাৰ শেষ ভাগৰ পৰা পঞ্চদশ শতিকাৰ প্ৰথম ভাগৰ মাজত হোৱাৰ সম্ভাৱনা প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>Baniprasanna Misra, ''Srimanta Sankara and His Times: Some Further Historical Probings'', Centre for Assamese Studies, Tezpur University, 2016, pp.23</ref> হেম সৰস্বতীয়ে দুৰ্লভনাৰায়ণক ‘‘কমতামণ্ডল’’ৰ ৰজা বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref>''প্ৰহ্লাদ চৰিত্ৰ''' উল্লেখ কৰিছে- "কমতামণ্ডল দুলৰ্ভনাৰায়ণ নৃপবৰ অনুপম৷ তাহান ৰাজ্যত ৰুদ্ৰসৰস্বতী দেৱযানী কন্যা নাম৷৷ তাহান তনয় হেমসৰস্বতী ধ্ৰুৱৰ অনুজ ভাই৷"</ref><ref name="sarma">{{cite book | title=অসমীয়া সাহিত্যৰ সমীক্ষাত্মক ইতিবৃত্ত | publisher=প্ৰতিমা দেৱী | author=ড: [[সত্যেন্দ্ৰনাথ শৰ্মা]] | authorlink=| year=১৯৯৬ | location=গুৱাহাটী | pages=৫৩-৫৪}}</ref> প্ৰাচীন কামৰূপৰ তাম্ৰশাসন আৰু সংস্কৃত ৰাজনৈতিক পৰিভাষাত ‘‘মণ্ডল’’ শব্দটো এক আঞ্চলিক বা ৰাজনৈতিক পৰিসৰ বুজাবলৈহে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। আনহাতে, চুতীয়া তামৰ ফলিত দুৰ্লভনাৰায়ণৰে ‘‘সাধয়াপতি’’ বা সদিয়াৰ ৰজা বুলি পৰিচয় দিয়া দেখা নাযায়; তাৰ বিপৰীতে তেওঁৰ পূৰ্বপুৰুষ ৰত্ননাৰায়ণ ‘‘কমতাপুৰ’’ৰ ৰজা হৈছিল বুলিহে উল্লেখ কৰিছে। দুৰ্লভনাৰায়ণে পৃষ্ঠাপোষকতা আগ বঢ়োৱা আন এজন কবি হৈছে "হৰিবৰ বিপ্ৰ"। ইতিহাসবিদ মহেশ্বৰ নেওগে এইজন কবিকে ৰামানন্দ দ্বিজৰ "শ্ৰী শ্ৰী বংশী গোপালদেৱ চৰিত"ত উল্লেখ কৰা বংশীগোপালদেৱৰ ককাক হৰিবৰ বিপ্ৰ বুলি চিনাক্ত কৰিছে।<ref name="ভৰালী">{{cite book | title=এহেজাৰ বছৰৰ এশগৰাকী অসমীয়া | publisher=চিত্ৰলেখা পাব্লিকেশ্বন্‌ছ | author=ভৰালী, হেমন্ত কুমাৰ | year=২০০১ | location=গুৱাহাটী | pages=২৯৮-২৯৯}}</ref> ৰচনাখনত হৰিবৰ বিপ্ৰক ''"কুণ্ডিল গোষ্ঠীত জাত পুৰুষ সুন্দৰ / ব্যাঘ্ৰপিণ্ডা গ্ৰামেশ্বৰ মুখ্য পণ্ডিতৰ"'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে, অৰ্থাৎ তেওঁক কুণ্ডিল বা চুতীয়া ৰাজধানী [[শদিয়া]] অঞ্চলৰ লোক আৰু ব্যাঘ্ৰপিণ্ডা গাঁৱৰ গ্ৰামেশ্বৰ বুলি কোৱা হৈছে।<ref>{{cite book |title=Harivara Vipra’s Babrubahnar Yuddha and Tamradhwajar Yuddha |editor=Birinchi Kumar Barua; Maheswar Neog |publisher=Gauhati University |year=1960 |page=}}</ref> মহেশ্বৰ নেওগৰ মতে হৰিবৰ বিপ্ৰৰ ৰচনাত ‘‘চেতিয়া’’ শব্দৰ উল্লেখো পোৱা যায়। এই শব্দ কিছু ইতিহাসবিদে আহোম যুগৰ পৰৱৰ্তী সংস্কৰণত যোগ হোৱা বুলি ক'ব খোজে।<ref>{{cite book |last=Kakati |first=Banikanta |title=Aspects of Early Assamese Literature |publisher=Gauhati University |year=1953 |page=34}}</ref> কিন্তু বুৰঞ্জী সমূহৰ পৰা দেখা যে এই ''চেতিয়া'' পদবী চুতীয়া ৰাজ্যতো আছিল<ref>Bhuyan, S.K, "Deodhai Buranji, p.16</ref> আৰু চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰাৰ পাছৰ পৰাহে আহোম ৰাজ্যত প্ৰচলিত হৈছিল।<ref>S.K, "Satsari Buranji, p.16</ref> "কবিৰত্ন সৰস্বতী"ৰ ৰচনাৰ পৰা জনা যায় যে তেওঁক দুৰ্লভনাৰায়ণৰ পুত্ৰ ইন্দ্ৰনাৰায়ণয়ে পৃষ্ঠা পোষকতা আগ বঢ়াইছিল। ইতিহাসবিদ বাণীপ্ৰশন্ন মীশ্ৰৰ মতে মাধৱদেৱৰ ভনীয়েক উৰ্বশীয়ে দহ বছৰ বয়সত (১৫২৬ শতিকাত)<ref>{{cite book |last=Misra |first=Baniprasanna |title=Deprovincialising Srimanta Sankaradeva |publisher=Centre for Assamese Studies, Tezpur University |year=2015 |pages=24–25 }}</ref> এই কবিজনৰ বংশৰ ৰামদাস আতাক বিয়া কৰাইছিল। ৰামদাস ৰত্ন সৰস্বতীৰ পাছৰ ষষ্ঠ প্ৰজন্মৰ পুৰুষ আছিল।<ref>{{cite book |last=Kakati |first=Banikanta |title=Aspects of Early Assamese Literature |publisher=Gauhati University |year=1953 |page=44}}</ref> সেই অনুসৰি ইন্দ্ৰনাৰায়ণৰ শাসনকালও পঞ্চদশ শতিকাৰ প্ৰথমাৰ্ধৰ মাজভাগত (প্ৰায় ১৪২০–১৪৪০ খ্ৰীষ্টাব্দ) আছিল বুলি অনুমান কৰিব পাৰি। এই সকলো তথ্যসমূহৰ ভিত্তিত কিছু গৱেষকে কমতা, কামৰূপ আৰু শদিয়া একেই ৰাজ শক্তিয়ে পৰিচালিত কৰিছিল বুলি ক'ব খোজে।<ref>"The eastern region, whether it is called Sadhaya or Svadhaya as in the plates or Sadhiya or Sadiya as in Assamese chronicles and the western region of Kamatapura seems to be politically connected and the same Satyanarayana/Ratnanarayana might have held sway over both regions"{{harvcol|Neog|1977|p=818}}</ref> তথাপিটো কমতাপুৰৰ এই দুৰ্লভনাৰায়ণ আৰু চুতীয়া বংশৰ দুৰ্লভনাৰায়ণ‌ একে ব্যক্তি আছিল নে নাই, সেই বিষয়ে ইতিহাসবিদ সকলৰ মাজত বৰ্তমানেও একমত পোৱা নাযায়। ===ঘাৰমৰা সত্ৰ স্থাপন=== ===চীনৰ লগত সম্পৰ্ক=== ===চুতীয়া-আহোম যুদ্ধ=== * চুকাফাৰ দিনৰ সম্পৰ্ক বুৰঞ্জী সমূহৰ মতে চুকাফাৰ‌ পুত্ৰৰ সময়ৰ পৰা চুতুফাৰ মৃত্যুৰ আগলৈকে আহোমসকলে চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে আন্তৰিক সম্পৰ্ক বজাই ৰাখিছিল।<ref>Bhuyan, S.K, ''Satsari Assam Buranji'',p.9, "Previously, since the time of one of Sukapha’s sons, there was alliance and coordial relations with the Chutia king"</ref><ref>Bhuyan, SK, "Assam Buranji(SM), p. 7</ref><ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref> চুতীয়া ৰজাৰ লগত সম্পৰ্ক ভাল থাকিলেও আহোম ৰজা সকলে চুকাফাৰ দিনৰ পৰাই মাজে মাজে সীমান্ত অঞ্চলৰ চুতীয়া গাঁও আক্ৰমণ কৰি মানুহ ধৰি লয় আনিছিল। তেনে কিছুমান পৰিয়ালৰ উদাহৰণ বুৰঞ্জী সমূহত পোৱা যায়, যেনে: চোম চিৰিং, খাতোৱাল চেতিয়া, চেঙচাই, ঘৰ পাতৰ, ইত্যাদি। বহুতো চুতীয়া লোকক চুকাফাই পৰ্বতৰ পৰা নামি আহোঁতেও বাটত পাই ধৰি আনিছিল। <ref>Bhuyan, SK, "Satsari Assam Buranji, pp.3-4, "বাটতে আহোতে কতো দহ, কতো বাৰ, কতো দুই, কতো তিনি, কতো এক, এইক্ৰমে মানুহ লগ পাই তাকো হাতকৈ মোৰাই দি আহে। সেই মানুহ কতো চুটিয়া, কতো মৰাণ, কতো বৰাহী, এই মানুহ বিস্তৰ হ'ল।..যি চুটিয়া, কছাৰী, মৰাণ পাই লগত ল'লে, তাৰো কাৰ্য্য অনুৰূপে নাম থৈ গ'ল।"</ref> * আহোম ৰজাৰ হত্যা ১৪ শতিকাৰ পাছৰ ভাগত চুতীয়া সকলে আহোম ৰজা চুতুফাক চাফ্ৰাই নৈ লৈ আমন্ত্ৰিত কৰে, কিন্তু কিবা বিবাদ হোৱাত তাৰ পৰা ধৰি লয় গৈ হত্যা কৰে। বুৰঞ্জীসমূহত কিন্তু তেওঁৰ মৃত্যুৰ ধৰণ সম্পৰ্কে একে মত পোৱা নাযায়। কিছুমান বিৱৰণত উল্লেখ আছে যে তেওঁক এটা বলধ গৰুৱে গছকাই হত্যা কৰিছিল<ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Bhuyan, S K, Satsari Buranji,p.9</ref><ref>Bhuyan, SK, "বাঁহগৰীয়া বৰগোহাঁই বুৰঞ্জী: দেওধাই অসম বুৰঞ্জী",p.90</ref>, আন কিছুমানত আকৌ কোৱা হৈছে যে তেওঁক নাওতে হত্যা কৰা হৈছিল বুলি কোৱা হৈছে।<ref>Goswami, Hemchandra, "Purani Assam Buranji, p.37</ref><ref>Assam Buranji (SM), p.7</ref> চুতুফাৰ লগত যোৱা সৈন্যবোৰ ৰাজধানীলৈ ঘূৰি আহি এই কথা সদৰি কৰে।<ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>Barua Gunaviram Assam Buranji or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 56</ref> [[আহোম ভাষা]]ত লিখা "আহোম বুৰঞ্জী"ত চুতীয়াসকলে (''তিউৰা'' হিচাপে) চুতুফাক লৈ গৈ বধ কৰিছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে যদিও কোনো চুতীয়া ৰজাৰ কথা‌ (ৰজা‌ বুজোৱা ''খুন'' শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা নাই) উল্লেখ কৰা নাই।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji, p.48</ref> চুতুফাৰ মৃত্যুৰ পাছত ১৩৭৬ চনৰ পৰা ১৩৮০ চললৈ আহোম ৰাজ্য অৰাজক হৈ‌ থাকে।<ref>Barua, Gopal Chandra,"Ahom Buranji",p.49, "After the death of Sutuphaa, the country was in interregnum for four years."</ref>। পৰবৰ্তী ৰজা ত্যাও খামটিয়ে চুতীয়া ৰাজ্য আক্ৰমণ কৰে যদিও একো বিশেষ পৰিনাম পোৱা নগ'ল। * চুতীয়া ৰাজ্যৰ হাবুঙত আহোমৰ প্ৰৱেশ ১৫১২ চনত চুতীয়াৰ হাবুঙৰ প্ৰদেশৰ পানবাৰী অঞ্চলত চুহুংমুঙে প্ৰৱেশ কৰে আৰু আগতে বামুণীয়া কোঁৱৰক তূলি লোৱা বামুণ পৰিয়ালটোক নিজৰ লগত লয়। বামুণ জনক সোণৰ লগুণ উপহাৰ দি হাতী-ঘাহী অধিকাৰী পাতি নিজৰ লগত লয়। পানবাৰীত থকাৰ সময়ত আহোম ৰজাই সেনা বাহিনীৰ কিছুমানক দিহিং নৈত মাছ ধৰিবলৈ পঠিয়াই। দিহিঙত ডাঙৰ বৰালী ধৰিবলৈ লওঁতে চুতীয়াই আহোম সেনাক দেখে। দিহিং নৈ চুতীয়া আৰু আহোম ৰাজ্যৰ সীমা আছিল, উত্তৰত চুতীয়া ৰাজ্য আৰু দক্ষিণত আহোম ৰাজ্য। চুতীয়াৰ পানীত মাছ ধৰিছে বুলি গম পাই মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱাই (সম্ভৱতঃ এইজন দিহিং উপত্যকাৰ শাসনকৰ্তা আছিল) মানু্হ পঠিয়াই। কিন্তু আহোম সকলে মাছৰ লগতে চুতীয়া মানু্হকো ধৰি নিয়ে। এই কথা মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱাই ধীৰনাৰায়ণ ৰজাৰ জোৱাঁই নিতাইক জনাই। নীতিপালৰ পৰা ধীৰনাৰায়ণে খবৰ পাই যে আহোম সেনাই দিহিঙৰ সীমা নামানি উত্তৰ পাৰৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ হাবুঙ অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰিছে।<ref>Assam Buranji (SM), p. 9</ref> * দিখৌ-মুখৰ ৰণ ধীৰনাৰায়ণ ৰজাই এই কথা গম পাই যুদ্ধ কৰিবলৈ মন কৰে আৰু ১৫১৩ চনত লুইতে দি আহি দিখৌমুখত কোঠ পাতে। সেই সময়ত দিখৌ মুখ আজিৰ দিনৰ কাজিৰঙা‌ ওচৰত আছিল। চুতীয়া সেনাই দিখৌ মুখ অঞ্চলত পচলা গড় নিৰ্মাণ কৰে। তাৰ পৰা আগ বাঢ়ি আহি চেৰুৱাকটা অঞ্চলৰ নঙকামুঙ বিলৰ পাৰত কোঠ পাতে। চেৰুৱাকটাৰ পৰা এখিনি সেনা বৰনাঁৱত উঠি চিৰা আটি অঞ্চললৈ যায়। চুহুংমুঙে চাও-চুখ্ৰিং আৰু ৰাইলুঙীয়া গোহাঁইক সৈন্য দি চুতীয়াৰ বৰনাঁৱ ধৰিবলৈ সেনা পঠিয়াই। তাৰ পাছত তেওঁ চেৰুৱাকটাৰ চুতীয়া সেনাক আক্ৰমণ কৰে। চুতীয়া সেনাই শত্ৰুৰ শক্তিৰ অনুমান নাপায় যুদ্ধত পৰাজয় হব লগিয়া হয়। এই যুদ্ধত ৪ হাজাৰ চুতীয়া সৈনিক স্বহীদ হয় আৰু ৩ হাজাৰ বন্দী হয়। বন্দী সকলৰ মূৰ কাটি আহোম ৰজাই মুণ্ডমালা বান্ধিলে।<ref>Satsari Assam Buranji, p.57</ref> সাতসৰী বুৰঞ্জীৰ অনুসৰি চুতীয়া সেনা দিখৌমুখৰ পৰা উজাই আহিছিল আৰু ডিব্ৰুমুখৰ তিনিমুণি অঞ্চলত ৫ দিন পুণৰ এখন ৰণ হৈছিল, য'ত মাণিকচন্দ্ৰ বৰুৱা, ৰজাৰ ভায়েক ঢেলা আৰু বৰহুলৈ বৰুৱাই ভাগ লৈছিল। যুদ্ধত মাণিকচন্দ্ৰ বৰুৱাৰ গাত কাড় লাগিছিল আৰু বৰহুলৈ বৰুৱাকে প্ৰমুখ কৰি চুতীয়া সেনা পিছ হুঁহকি শদিয়ালৈ আহিলে। ডিব্ৰুমুখৰ এই যুদ্ধৰ কথা কিন্তু অন্য বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা হোৱা নাই, গতিকে এয়া পাছত হোৱা দিহিংমুখৰ দ্বিতীয়খন ৰণৰ বৰ্ণনাও হ'ব পাৰে যিখনত চুতীয়া সেনা পৰাস্ত হোৱাৰ পাছত আহোম সেনাই ডিব্ৰুমুখত গড় নিৰ্মাণ কৰিছিল। যুদ্ধৰ পৰাজয়ৰ ফলত দিখৌ মুখত বাকী থকা চুতীয়া সেনা সেই অঞ্চলৰ পৰা ঘূৰি আহে আৰু পানবাৰী আহোমৰ হাতলৈ যায়। তাৰ পাছত ১৫১৯ চনত চুহুংমুঙ হাবুঙৰ পৰা দিহিংমুখ অঞ্চল লৈ আহে আৰু তাত এটা কোঠ/দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰে। তেতিয়াৰ দিহিংমুখ আজিৰ দিনৰ পশ্চিম মাজুলী অঞ্চল হয়।<ref>Satsari Assam Buranji, p.57</ref><ref>Goswami, Hemchandra, Purani Assam Buranji, p.40</ref> * দিহিং-মুখৰ প্ৰথম ৰণ ১৫২০ চনত চুতীয়া সেনাই এইবাৰ আকৌ ভটিয়াই আহি আহোমৰ নতুনকৈ নিৰ্মিত দিহিংমুখৰ দুৰ্গ(মৌঙখ্ৰাঙ) আক্ৰমণ কৰে। যুদ্ধত চুতীয়া সেনা জয়ী হয় আৰু আহোম সেনাপতি খেনমোঙক মাৰি আহোম সেনাক সেই অঞ্চলৰ পৰা খেদি পঠিয়াই। ফলত দিহিংমুখৰ কোঠ চুতীয়াৰ হাতলৈ যায়।<ref>Satsari Assam Buranji, p.57</ref><ref>Purani Assam Buranji, p.40</ref> ===চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতন=== * নীতিপালৰ ৰাজত্ব ইয়াৰ পাছতে ১৫২২ চনত ধীৰনাৰায়ণ ৰজাই [[হাবুং]] অঞ্চলৰ (বৰ্তমান ঢকুৱাখনা) ব্ৰাহ্মণক ভূমি দান কৰি সাধনী আৰু নিতাই ৰাজ্য ভাৰ দিয়ে। ৰজা হৈ নিতায়ে নীতিপাল নাম লয়। ৰজা ধীৰনাৰায়ণে ৰাজ্য ভাৰ এৰি জামাতাক যুৱৰাজ পাতি, আপোন পুত্ৰ তিনি বছৰৰ শিশু সাধক নাৰায়ণক নীতিপালৰ হাতত সমৰ্পন কৰি দেশান্তৰিত হয়। সামান্য ‌চুতীয়া ল'ৰা ৰজা হোৱাত ৰাজবংশৰ ৰাজপাট দাবীদাৰ কোঁৱৰসকল স্বাভাৱিকতে ক্ষুণ্ণ ‌হৈ পৰে। এই লোক সকলে নিত্যপালক সিংহাসনচ্যুত কৰিবলৈ ষড়যন্ত্ৰত নামে। এই ষড়যন্ত্ৰৰ মূল নায়ক ধীৰনাৰায়ণ ৰজাৰ ভায়েক সুৰজিৎ ওৰফে সুৰধ্বজপাল আছিল। ষড়যন্ত্ৰ সফল নহ'ল। নীতিপালে তেওঁৰ বিশ্বাসী চোৰাংচোৱাৰ পৰা সকলো কথা জানিব পাৰি ষড়যন্ত্ৰত লিপ্ত বিষয়াক ভাঙি নতুন মন্ত্ৰী বিষয়া নিয়োগ কৰে। পূৰ্ব্বৰ পাত্ৰ মন্ত্ৰী গুচাই সামান্য পাত্ৰ-মন্ত্ৰী পাতি লʼলে। সূৰধ্বজপালক ধৰি আনিবৰ বাবে কাচিতৰা সেনাপতিক পঠায়। কিন্তু সুৰধ্বজ দেশ এৰি পলাই যোৱাত সেই কাম সম্ভৱ নহ'ল। নীতিপালৰ দিনত নাৰায়ণ নামৰ এজন বৰসেনাপতি আৰু ৰঘূবীৰ তথা কাচিতৰা সহসেনাপতি আছিল বুলি জনা যায়। কিন্তু সময়ত নীতিপালৰ শাসন দুৰ্বল হৈ পৰে। পূৰ্বৰ সাধাৰণ বংশৰ লগৰীয়া সকলক ৰাজ্যৰ বিষয়-বাব দিবলৈ ধৰাৰ ফলত সম্ভ্ৰান্ত বংশৰ লোকৰ বিশ্বাস আৰু আনুগত্য হেৰুৱাব লগা হয়। দোষ গুণৰ সুবিচাৰ নকৰি হকে-বিহকে প্ৰজাৰ ওপৰত উৎপীড়ন চলোৱাৰ বাবেই‌ [[নীতিপাল]] প্ৰজাৰ মাজত অনীতিপাল বুলি খ্যাত হৈ পৰে।<ref>Barua, Swarnalata, "Chutia jatir Buranji, p.594.</ref> * দিহিং-মুখৰ দ্বিতীয় ৰণ চুতীয়া ৰাজ্যৰ দুৰৱস্থাৰ বাতৰি আহোম ৰজা [[চুহুন্মুং]]ৰ কাণত পৰিল। ফলত সেই বছৰৰ শেষৰ পিনে(১৫২২ চন) তেওঁ চুতীয়া ৰাজ্য আক্ৰমণ কৰে। প্ৰথমতে মাজুলীৰ নঙকঙমোঙ বীলৰ ওচৰলৈ আহি তেওঁ দিহিঙমুখত(বৰ্তমানৰ পশ্চিম মাজুলী অঞ্চল) কোঠ দি থকা চুতীয়াক আক্ৰমণ কৰিবলৈ সেনা পঠায়। যুদ্ধৰ নেতৃত্বত থকা বৰগোহাঁয়ে চুতীয়া সেনাক দিহিং মুখৰ পৰা পুবলৈ ঠেলি নিয়ে আৰু লাচাই-টাই নামৰ এজনক চুতীয়াৰ পৰা সংগ্ৰহ কৰা বৰ-নাঁৱত উঠাই ৰজাৰ ওচৰলৈ পঠায়। সেই সময়ত ৰজা বীলৰ পৰা আগ বাঢ়ি আহি চেৰুৱাকতা নামৰ অঞ্চল এটাত আছিল। চুহুংমুঙে লাচাই-টাইক যুদ্ধৰ খবৰ লয়। লাচাই-টাই ৰজাক জনাই যে চুতীয়া সৈন্য লুইত(টিলাও) নৈ‌ ওচৰৰ অঞ্চলৰ লগতে ডিব্ৰুমুখৰ(চোপ-নাম-টিফাও) পানীত কোঠ পাতি আছে।<ref>Deodhai Assam Buranji, p. 17.</ref> ইয়াৰ পাছতে হয়টো আগতে উল্লেখ কৰি অহা ডিব্ৰুগড় ৰণখন সংঘটিত হয়। * ডিব্ৰু-মুখ/ডিব্ৰুগড়ৰ ৰণ ১৫২৩ চনৰ কাতি মাহত চুহুংমুঙৰ আদেশত ফ্ৰাচেনমুঙ বৰগোহাঁই আৰু কিঙলুন বুঢ়াগোহাঁই ৰাজমন্ত্ৰীয়ে নিজৰ সমস্ত সৈন্য বাহিনী লয় ডিব্ৰুমুখলৈ আগ বাঢ়ি আহি তাত এটা গড় নিৰ্মাণ কৰে। চুহুংমুঙে চৰাইদেউ লৈ আহি ভগৱানৰ ওচৰত বলি আগ বঢ়ায়। ১৫২৩ চনৰ আঘোণ মাহত চুহুংমুঙে সৈন্য বাহিনী লয় আগ বাঢ়ি চেঁচামুখত কোঠ দিয়ে। নীতিপালে গড় বন্ধাৰ খবৰ পাই শদিয়াৰ পৰা লাৰুপাৰা(বৰ্তমান চাবুৱাৰ ওচৰৰ) লৈ আগ বাঢ়ি আহে। তাৰ পৰা তেওঁ শত্ৰুক দেশৰ পৰা খেদিবলৈ বুঢ়া বৰুৱাৰ নেতৃত্বত ডিব্ৰুমুখ লৈ সৈন্য বাহিনী পঠিয়ায়। সম্ভৱতঃ এজন ডিব্ৰু উপত্যকাৰ শাসনকৰ্তা আছিল। চুতীয়া সেনাপতি জনে ৰজাৰ আদেশ মতে ডিব্ৰুগড় আক্ৰমণ কৰে। আনপিনে চুহুংমুঙেও ডিব্ৰুমুখলৈ আহি যুদ্ধত ভাগ লয়। ফ্ৰাচেনমুঙ বৰগোহাঁই আৰু কিঙলুন বুঢ়াগোহাঁই ৰাজমন্ত্ৰীয়ে একলগ হৈ পথে দি আগ বাঢ়ি চুতীয়াৰ নৌ বাহিনীক আক্ৰমণ কৰে। চুতীয়াৰ নৌ সেনাৰ নেতৃত্বত আছিল কাচিতৰা, চুলুকী চেতিয়া (GC Baruaৰ বুৰঞ্জীত এলেঙী চেতিয়া বুলি কোৱা হৈছে) আৰু বৰপাত্ৰ নামৰ তিনিজন সেনাপতি। বৰপাত্ৰ জন সম্ভৱতঃ সোৱণশিৰি উপত্যকাৰ তথা হাবুঙৰ শাসনকৰ্তা আছিল, যিজনক তামৰ ফলিত হাবুঙাধিপতি বৃহৎ পাত্ৰ বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। কাচিতৰা আছিল লুইত উপত্যকাৰ শাসনকৰ্তা। যুদ্ধত চুতীয়া সেনা পৰাস্ত হয়। পিছ দিনা চুহুংমুঙ ৰজাই গড়ত থকা সকলো মন্ত্ৰী ডাঙৰীয়া আৰু সেনাক লগত লৈ আগ বাঢ়ি সোণাৰী অঞ্চলত (বৰ্তমান কাকপথাৰ অঞ্চল) সোমায়। <ref>Deodhai Assam Buranji, p. 17.</ref> * নীতিপালৰ সন্ধি প্ৰস্তাৱ ইয়াকে দেখি নীতিপালে আহোম ৰজা লৈ কটকীৰ সৈতে কিছুমান উপহাৰ পঠায়। উপহাৰ সমূহৰ মাজত আছিল সোণৰ কাণফুলী/কেৰু(তং-ৰু-খাম), সোণোৱালী‌ মেখেলা(চিন-খাম), কপাহী কাপোৰ(ফ্ৰা-নোন), ৰূপৰ বিচনা(থা-কা-ঙেন), পাটি, ইত্যাদি। সকলো উপহাৰ গ্ৰহণ কৰিও চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰাজ সম্পদ(সোণ-ৰুপৰ মেকুৰী, সোণ-ৰুপৰ ছত্ৰ, ৰাজকীয় খাট আৰু ৰাজ দণ্ড), ১০টা দতাল হাতী, এজনী মাখুন্দী হাতী আৰু এজনী ছোৱালী বিচাৰি পঠায়। নীতিপালে ছোৱালী আৰু হাতী দিবলৈ মান্তি হয় যদিও ৰাজকীয় সম্পদ পূৰ্বপুৰুষৰ সম্পত্তি বুলি দিবলৈ নিবিচাৰে। ইয়াৰ বিপৰীতে এক মাহৰ পাছত সোণ-ৰুপৰ জাপি(কোপ-খাম-ঙেন), সোণৰ তেমি(খোপ-খাম), সোণৰ তোম(লিউ-খাম), সোণৰ ছত্ৰ (চাং-খাম), সোণৰ খাৰু(মাউ-খাম), সোণৰ ভৰিৰ খাৰু(খু-টিন-খাম), হাতী, ঘোঁৰা, হাতীৰ দাতৰ পাটি, কটাৰী আৰু পানীকমলী কাপোৰ দি পঠায়। সমান্তৰাল ভাৱে নীতিপালে লুইতৰ পাৰত এটা দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰিবলৈ লয় আৰু তাতে থাকে। দুৰ্গ নিৰ্মাণৰ কথা শুনি, ৰাজসম্পদ নাপায় আৰু লগতে উপহাৰৰ মাজত কটাৰী দেখি চুহুংমুঙ ৰজাই শদিয়াপুৰ আক্ৰমণ কৰিবলৈ নিৰ্ণয় কৰে।<ref>Deodhai Assam Buranji, p. 18.</ref> * শদিয়াৰ ৰণ ১৫২৪ চনৰ বহাগত লুইত নৈ পাৰ হৈ শদিয়া(সধয়াপুৰ) আক্ৰমণ কৰে। [[ব'হাগ বিহু|ব'হাগ মাহৰ বিহুৰ দিনা]] [[শদিয়া]] আক্ৰমণ কৰা হৈছিল। বিহুৰ দিনা শদিয়াৰ চাৰি শালত বৰ-বলি আয়োজন কৰা হয়, যʼত [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] পূজাৰীৰ বাহিৰে অন্য লোকে হাতত অস্ত্ৰ লোৱাতো বৰ্জিত আছিল। আজিও এই বৰবলিৰ নিয়ম শদিয়া অঞ্চলৰ থান সমূহত পালন কৰা হয়। সেই সময়ত সৌমাৰ খণ্ডত একমাত্ৰ চুতীয়া সকলৰ মাজত হে খাৰ-বাৰুদ বা হিলৈ-বৰটোপৰ প্ৰচলন আছিল। সেই বাবে হয়তো আক্ৰমণকাৰী সকলে বিহুৰ বতৰত আক্ৰমণ কৰিবলৈ নিৰ্ণয় কৰি লৈছিল। বুৰঞ্জী সমূহৰ মতে সেই সময়ত‌ দুৰ্গৰ লগতে নীতিপালে পুখুৰী এটাও খন্দাই আছিল। লুইতৰ মুখৰ দুৰ্গত হঠাতে কৰা আক্ৰমণ সহিব নোৱাৰি নীতিপাল চন্দনগিৰি লৈ গুচি আহে আৰু কাচিতৰা দৈথাং পৰ্বতত উঠে।<ref>Deodhai Assam Buranji, p. 19.</ref> * চন্দনগিৰি আৰু দৈথাং পৰ্বতৰ ৰণ চুহুংমুঙে শদিয়াৰ বৰনগৰত থাকি ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঁই আৰু কিঙলুন ৰাজমন্ত্ৰীক(বুঢ়াগোহাঁই) চন্দনগিৰি লৈ আক্ৰমণ কৰিবলৈ পঠায়। আনহাতে কনচেং ধনুদাৰী গোহাঁইক (চাও-চঙ কুঙ-ৰিণ) কাচিতৰাৰ লগত যুঁজিবলৈ দৈথাং পৰ্বতলৈ পঠায়। ইফালে চুতীয়া ৰজাৰ তামুলী গজৰাই বৰুৱা আৰু তেওঁৰ পৰিয়ালক আহোম বাহিনীয়ে বন্দী কৰে‌ আৰু চুতীয়া ৰজা ৰাণীৰ আত্মগোপন স্থান প্ৰকাশ কৰিবলৈ বাধ্য হয়। বুৰঞ্জী অনুসৰি সেহি সময় চুতীয়া ৰজাৰ তামুলী গজৰায় বৰুৱা হাবিত পলাই আছিল। তাৰে ল'ৰাৰ কান্দন শুনি ফ্ৰাচেংমুঙৰ পুত্ৰ ঘৰ সন্দিকৈয়ে বেঢ়ি ধৰিলে‌ বোলে-"ৰজাৰ কথা ক নকলে‌ কাটিম।" এই বুলি তাৰ ল'ৰা তিৰোতাক বন্দী কৰি তাক পঠাই দিলে। বহু প্ৰচেষ্টা সত্ত্বেও গজৰায়ে ৰজাক বিচাৰি নাপাইছিল। শেষত ৰাণীৰ ভোক লাগিলত জুৰি‌ এখনৰ কাষত ভাত ৰান্ধোতে উঠা ধোঁৱা দেখিহে গম পালে আৰু সেইমতে আহোম বিষয়াসকলক জনালেহি যে চুতীয়া ৰজা ৰাণীয়ে চন্দনগিৰিৰ এখন পাহাৰীয়া জুৰিৰ ওচৰত আশ্ৰয় লৈছে।<ref>Bhuyan, S.K.,''Assam Buranji(SM)'',p.10</ref> চন্দনগিৰি পৰ্বতত উঠিবৰ কাৰণে আহোম সেনাই আপ্ৰাণ চেষ্টা চলাইও সফল নহয়। চুতীয়া সেনাই ওপৰৰ পৰা শিল বগৰাই আৰু দলিয়াই বহুতো আক্ৰমণকাৰীৰ বধ কৰে। সাতসৰী আৰু অসম বুৰঞ্জীৰ (SM)ৰ পৰা জনা যায় যে সেই সময়ত [[সতী সাধনী|সাধনী ৰাণী]]‌ গৰ্ভৱতী আছিল। GC Baruaৰ আহোম ভাষাৰ বুৰঞ্জীত ৰাণী/কোঁৱৰী গৰাকীক‌ নাঙ-লুং কোৱা হৈছে। লগতে উল্লেখ আছে ৰজা আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ। যিহেতু নাঙ-লুঙৰ অৰ্থ ৰাণী নে‌ কোঁৱৰী সঠিক কয় ক'ব নোৱাৰি গতিকে এই তিনি গৰাকী লোক নাইবা ধীৰনাৰায়ণ, সাধনী আৰু নীতিপাল/সাধকনাৰায়ণ বা নীতিপাল, সাধনী আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ হ'ব পাৰে। উল্লেখযোগ্য যে নীতিপাল সাধনীৰ বিয়া ১৫১২ৰ আগতেই হৈ গৈছিল কাৰণ অসম বুৰঞ্জী(SM)ৰ অনুসৰি ১৫১৩ চনত ধীৰনাৰায়ণক আহোমৰ বিষয়ে তেওঁৰ জোঁৱায়েকে খবৰ দিছিল। সাধনী আৰু নীতিপালৰ‌ লগতে ১২০ গৰাকী কোঁৱৰীয়েও শিলা কুচাই বিৰোধী পক্ষৰ সৈনিকক মাৰে। আহোম সৈন্য চন্দনগিৰি পৰ্বতত উঠিবলৈ সক্ষম নহৈ পিছুৱাই আহিব লগাত পৰে আৰু এজন চুতীয়া সৈনিকক লগত ধৰি আনে। ইয়াৰ পাছত আক্ৰমণকাৰী সকলে ৰননীতি কৰি পৰ্বতৰ তিনিফালে বেৰি ধৰিব লয়। চাও ৰু-পক আৰু কিছু লোক ঘিলা গছৰ সহায়ত চন্দনগিৰি পাহাৰত উঠিল, কিন্তু মানুহ নেদেখিলে। আগ বাঢ়ি গৈ এখন গাঁও পালে আৰু তাত দুকুৰিমান মানুহ দেখিলে। চুতীয়া বুৰঞ্জী অনুসৰি ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঁই কিছু লোকক ঘিলা গছত উঠি [[ঢোল]] বজাবলৈ আদেশ দিয়ে। হয়তো এই সকল আগতে ধৰি অনা‌ চুতীয়া বন্দী আছিল। আগৰ দিনত ঢোল বজোৱাটো যুদ্ধত জয়ৰ প্ৰতীক আছিল। ঢোল বজাই বিজয়ৰ কথা জনাই দিয়া হয়। সেই বাবে পাহাৰৰ ওপৰত উঠি থকা ৰজা ৰাণীয়ে বিহুৰ বতৰত ঢোলৰ মাত শুনি বাহিৰলৈ উলাই আহে আৰু তিনিও ফালৰ পৰা শত্ৰুৰ আক্ৰমণৰ বলি হয়। নীতিপালক আহোম সেনাই বৰদ্বাৰত দেখিলে। তথাপিও চুতীয়া সেনানী যি সকল আছিলে সেই সকলে আকৌ শিল দলিয়াই কিছু শত্ৰুক মাৰিলে।নীতিপালে শত্ৰুৰ গালৈ কাড় মাৰিবলৈ লয় যদিও বিৰোধী পক্ষৰ জানমোঙখাম হাতীবৰুৱাৰ (ফু-কে-চং) কাড় লাগি মৃত্যু বৰণ কৰে। সাধনীয়ে নিজৰ মহিলা সৈন্য বাহিনীক লগত লয় যুঁজ দিয়ে যদিও শেষত পৰাস্ত হৈ চন্দনগিৰিৰ পৰা জাপ মাৰে। প্ৰায় সংখ্যক বুৰঞ্জীত সাধনীয়ে আত্মবলিদান কৰিছিল বুলি আছে যদিও গোপাল চন্দ্ৰ বৰবৰুৱাৰ টাই ভাষাৰ বুৰঞ্জীত ৰাণীৰ (নাঙ-লুং) গাত যাঠি লাগিছিল বুলি উল্লেখ আছে। যিকি নহওক এই তথ্য পৰাও ৰানী সাধনীয়ে আত্মসমৰ্পণ নকৰি শত্ৰুৰ বিৰুদ্ধে যুঁজ দিয়াৰ কথাহে পোহৰলৈ আনে, কাৰণ আত্মসমৰ্পণ কৰা হ'লে তেওঁক যাঠি মাৰি আক্ৰমণ কৰা নহ'ল হয়। আনপিনে কাচিতৰাক কনচেঙে দৈথাং পৰ্বতত পৰাস্ত কৰে। <ref>Deodhai Assam Buranji, p. 19.</ref> ===ৰাজ্য পতনৰ পৰবৰ্তী পৰিস্থিতি=== চুতীয়া ৰজা নীতিপাল, তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু কাচিতৰা তিনিওৰে মূৰ চন্দগিৰি আৰু দৈথাঙৰ পৰা কাটি আনি শদিয়াত থকা চুহুংমুঙৰ আগত প্ৰস্তুত কৰা হয়। দেওধাই বুৰঞ্জীৰ মতে সাধনীৰ মূৰটো কাটি অনা হৈছিল। ৰজা আৰু পুত্ৰৰ মূৰ কেইটা নচোৱাই পৰ্বতত মুণ্ডামালা বান্ধি শেষত চৰাইদেউৰ শালৰ খটখটিত পোতি থোৱা হয়। অসম বুৰঞ্জী(SM)ৰ মতে আহোম সেনাই সাধনীৰ মৃত শৰীৰৰ পৰা কঁকালত পিন্ধা সোণৰ কঙ্কালি লয় আনি শদিয়াৰ থানলৈ আনিছিল, কিন্তু তাত কিছুমান চুতীয়াই আক্ৰমণ কৰি লাপিত ফাংত্যাং দেওধাই নামৰ এজনক বধ কৰিছিল। Edward Gaitৰ‌ A History of Assamত উল্লেখ কৰা‌ মতে ৰাণীৰ মৃত্যু যাঠী লাগ হৈছিল। GC Baruaৰ Ahom Buranjiত ৰাণীৰ(নাঙ-লুং) বিষয়ে দিয়া আছে যদিও এই অংশৰ অনুবাদ দিয়া হোৱা নাই। অংশটোত "টিং" শব্দৰ উল্লেখ চাই ক'ব পাৰি যে ইয়াতো ৰাণীৰ গাত "যাঠী" লগাৰ কথাই উল্লেখ আছে। "পুৰণি অসম বুৰঞ্জীৰ অনুসৰি কোঁৱৰী কিছুমানক কাটিছিল আৰু কিছুমানক ধৰি আনিছিল<ref>Goswami, Hemchandra,"Purani Assam Buranji, p. 42</ref>। অন্য বুৰঞ্জী সমূহত এই অংশত ৰানী সাধনীৰ(নাঙ-লুং) কথ উল্লেখ কৰা হোৱা নাই। ===চুতীয়া ভূমিৰ বিতৰণ=== শদিয়া ৰাজধানী শাসন কৰিবলৈ ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঁইক তিনিশ সৈনিক দিয়া হৈছিল। শদিয়া আৰু দিহিং অঞ্চলত নতুনকৈ আহোম ৰাজ্যৰ মানুহ আনি থাকিবলৈ দিয়া হয়। ‌চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰদেশ সমূহ ভাল দৰে শাসন কৰিবলৈ বহুতো নতুন পদবী সৃষ্টি কৰা হয়। ১৫২৬ চনত চাওচেং কুঙৰিন (ধনুধৰিয়া গোহাঁই)‌ কনচেঙক থাওমৌঙ মৌঙ-তেও (ভটিয়লীয়া গোহাঁই বা নামনিয়াল সন্দিকৈ<ref>Satsari Buranji, p.62</ref>) পতা হয়। এইজনক হাবুঙ অঞ্চলত ৰখা হয় আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰৰ বিশ্বনাথৰ, লখিমপুৰ আৰু ধেমাজি শাসন কৰিবলৈ দিয়া হয়।‌ একেই বছৰতে থাওমৌঙ বানলুং (বানলুঙীয়া গোহাঁই) খেওখেনক থাওমৌঙ লৌঙ-ক্লং (দিহিঙীয়া গোহাঁই)‌ পতা‌ হয়। সেই‌ সময়ত দিহিং নৈ পাটকাইৰ পৰা ডিগবৈ, দিহিং-পাটকাই অৰণ্য, তিপাম,‌ নাহৰকটীয়া, মৰাণহাট, চেপন, বকতা, চৰগুৱা হৈ ব্ৰক্ষ্মপুত্ৰৰ সমান্তৰাল ভাৱে বৈ গৈ পশ্চিম মাজুলী/বোকাখাত অঞ্চলত ব্ৰক্ষ্মপুত্ৰত পাৰিছিল। এইজন গোহাঁইক দিহিং প্ৰদেশ অৰ্থাৎ মাজুলী, উত্তৰ শিৱসাগৰ, ডিব্ৰুগড় আৰু দক্ষিণ তিনিচুকীয়া লৈকে শাসন‌ কৰিবলৈ দিয়া হয়। সাতসৰী বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা মতে প্ৰথমতে ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঁইক শদিয়াৰ ৰাজ আৰু কিংলুন বুঢ়াগোহাঁইক দিহিং ৰাজ দিয়া হৈছিল।<ref>Satsari Buranji, p.68</ref> ১৫২৬ চনত হোৱা চুতীয়া বিদ্ৰোহৰ ফলত ডিব্ৰুগড়ত নতুন এখন প্ৰদেশ গঠন কৰি ১৫২৭ত চাওলুং চুলিঙক শাসনকৰ্তা হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হয়, যাতে ১৫২৬ৰ দৰে শদিয়া অঞ্চলত পুনৰ বিদ্ৰোহ হ'লে ডিব্ৰু প্ৰদেশৰ সেনাই শদিয়া বাহিনীৰ সহযোগ কৰিব পাৰে। ইয়াৰ উপৰিও একেই‌ সময়তে কিংলুন বুঢ়াগোহাঁইক "থাও-মুঙ-বঙেন" পাতি তিনিচুকীয়া অঞ্চল শাসন(সোণাৰীৰ পৰা লুইতৰ লৈকে) কৰিবলৈ দিয়া হয়।<ref>Ahom Buranji(GC Barua), p.61</ref> একেই বছৰে মুচলমানৰ বৰ উজিৰৰ নেতৃত্বত অহা আক্ৰমণকাৰী সকলক লখিমপুৰ-বিশ্বনাথ অঞ্চলৰ পৰা খেদি ধনুধৰিয়া গোহাঁই চেঙপেমক থাওমুং কটক পাতি লখিমপুৰৰ [[ফুলবাৰী]] অঞ্চল শাসন কৰিবলৈ দিয়া‌ হৈছিল।<ref>Ahom Buranji(GC Barua), p.61</ref> শদিয়াৰ মহং (নগা পাহাৰৰ মহঙতকৈ পৃথক) অঞ্চলৰ লোণৰ খাট ৰক্ষা কৰিবলৈ "থাও-মুঙ-বক্লাঙ" বা‌ হাটখোৱা গোহাঁই নিযুক্ত কৰা হৈছিল। বুৰঞ্জীৰ পৰা জনা যায় যে ১৫২৯ চনত হোৱা চুতীয়া বিদ্ৰোহত দুয়োজন গোহাঁই (ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোঁহাই আৰু কিংলুন বুঢ়াগোহাঁই) একেলগে শদিয়া-তিনিচুকীয়া অঞ্চলতে শাসন কৰি আছিল। একেই বছৰৰে(১৫২৭) শেষৰ পিনে কনচেঙক ভটিয়লীয়া গোহাঁইৰ পৰা নতুন পদবী‌ "চাও-চেঙলুং"‌(ৰাজমন্ত্ৰী) দিয়া হয়<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.61</ref>। পূৰ্বতে ৰাজমন্ত্ৰী পদবীটো বৰগোঁহাই বা বুঢ়াগোহাঁই এজনক দিয়া হৈছিল। ৰাজমন্ত্ৰী পাতি চুহুংমুঙে কনচেঙক দুয়োজন‌ গোহাঁইৰ লগত একেই শাৰিতে ৰাখি সমমৰ্যাদা দিছিল। চুতীয়াৰ বৰপাত্ৰ পদবীটো চুহুংমুঙৰ‌ দিনটো অব্যাহত আছিল। চুক্লেংমুঙ(চুহুংমুঙৰ পুত্ৰ) ৰজাৰ দিনত চুতীয়াৰ বৰপাত্ৰ এজনৰ সমৰ্থন পাই হাবুঙৰ ব্ৰাহ্মণ মুখিয়াল এজনে বিদ্ৰোহ কৰে। ফলত যুদ্ধ এখন হয় য'ত বৰপাত্ৰ জনৰ মৃত্যু হয় আৰু ব্ৰাহ্মণজন বেহাৰলৈ পলাই যায়<ref> সুকুমাৰ মহন্তৰ ঘৰত পোৱা অসম বুৰঞ্জী, ২৫ পৃষ্ঠাত আছে-"সেই সময়ত ৰজা দাই ধৰিলে, বোলে-'চুটিয়া মাৰি ভূঞা বিলাকক মাৰি-কাটি বুপা ৰজায়ে ময়েহে ৰাজ্য লৈছো। বামুণে যে ৰজা‌ হয় চুটিয়াৰ বৰপাত্ৰকনো কিহলৈ থৈছোঁ?' এহি বুলি বৰপাত্ৰক মাৰিলে, বামুণকো ‌মাৰিব চালে, সপুত্ৰবান্ধৱে বেহাৰলৈ পলাই গেʼল। " </ref>। এই বৰপাত্ৰ জন হয়টো পুৰণি চুতীয়া বৰপাত্ৰ জনেই আছিল (ডিব্ৰাৰুগড় ৰণত আত্মসমৰ্পণ কৰিব পাৰে) বা‌ একেই পৰিয়ালৰ লোক আছিল‌‌। তেওঁৰ মৃত্যুৰ পাছতে হয়টো "চাও-চেঙলুং" আৰু "বৰপাত্ৰ" উপাধি দুটা মিলি "বৰপাত্ৰগোঁহাই" হিচাপে জনাজাত হয়।<ref>[https://www.jstor.org/stable/3516963?read-now=1&seq=18#page_scan_tab_contents Guha, Amalendu, ''The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714)'',p. 20,''It appears that the noble designation of Barpatragohain was borrowed from the civil list of Habung where the local ruler, a dependent of the Chutia king, had the title of Vrihatpatra''.]</ref> এই‌ সকলো কথাৰ পৰা সহজে ধৰিব পাৰি যে চুহুংমুঙে পূৰ্বৰ চুতীয়া বিষয়া সকলৰ ঠাইতেই একো একোটা নতুন পদবী গঠন কৰিছিল। চুতীয়া বৰপাত্ৰৰ ঠাইত প্ৰথমতে ভটিয়লীয়া গোহাঁই আৰু পাছলৈ বৰপাত্ৰ গোহাঁই, মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ ঠাইত দিহিঙীয়া গোহাঁই, ডিব্ৰুৰ বুঢ়া বৰুৱাৰ ঠাইত চাওলুং চুলিঙ আৰু শদিয়া-তিনিচুকীয়াত কাচিতৰা বৰুৱা বা ৰজাৰ ঠাইত দুয়ো প্ৰমুখ গোহাঁই। ইয়াৰ পাছত দিহিঙৰ পাৰৰ বকতাত নতুন ৰাজধানী এখন নিৰ্মাণ কৰা হয়।<ref>Ahom Buranji(GC Barua), p.64</ref> ==ৰাজ্যৰ প্ৰশাসনিক আৰু সামৰিক ব্যৱস্থা== ==চুতীয়া ৰাজ্যৰ স্থাপত্য আৰু কীৰ্তিচিহ্ন== ==চুতীয়া ৰাজ্যত পোৱা সম্পদ== চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা কমাৰ, সোণাৰি, কমাৰ, কুমাৰ, কহাৰ, তাতি, খনিকৰ, বাঢ়ৈ, বামুণ, কায়স্থ, গণক, কলিতা, ইত্যাদি বহুতো ভিন্ন ভিন্ন‌‌ বৃক্তিকৰ লোক পোৱা‌ গৈছিল। ইয়াৰ বহুতো লোকক ৰজাই নিজৰ ৰাজধানী লৈ লয় আনে।‌ চুতীয়াৰ বাহিৰে মিচিং‌,‌ দেউৰী, কিছু মৰাণ আৰু কোচ জনগোষ্ঠীৰ লোকো চুতীয়া ৰাজ্যৰ নাগৰিক আছিল। তাৰে চুতীয়া ৰাজ্যৰ মিচিং সকলক "চুতীয়া মিৰি" কোৱা‌ হৈছিল যি‌ সকল আজিৰ দিনৰ বাৰগাম মিচিং যেনে দলে, পেগু, পায়েং, টাইদ, ইত্যাদি। চুতীয়া ৰজাৰ শুকান মাংসৰ ভৰালী জন কোচ লোক আছিল। তিনি হাজাৰ চুতীয়া কমাৰক চুহুংমুঙ ৰজাই যোৰহাট জিলাৰ বছাৰ পিনে আৰু তাৰে উজনি অঞ্চলত বহুৱাইছিল<ref>Sarma, Benudhar, ''Maniram Dewan, p.287</ref>। বন্দী হোৱা লোকৰ পৰা বিভিন্ন "চেতিয়া" খেল/বংশও সৃষ্টি কৰা হয়। ইয়াৰ বাহিৰে শদিয়াত বহুতো সম্পদ যেনে সোণৰ মাইহাং, কেকুৰা দোলা,‌‌ কলাই খাৰ,‌‌ সোণৰ তিনিচুকীয়া সিংহাসন, খাট, ভোগজৰা, বেলা, জাপি, পিকদান, আৰোৱান, দবা, কালি, হিলৈ, বৰটোপ (মিঠাহুলোং),‌ হিলৈ-তোলা চৰা নাও, চুতীয়া ধেনু, বৰধেনু, বাৰু-বৰ্চা, ইত্যাদি পোৱা গৈছিল। বহুতো ঘোৰা, গৰু-মʼহ আৰু হাতীও লাভ কৰা হৈছিল। সম্পদ সমূহ শদিয়াৰ পৰা দিহিং নৈয়ে দি ৰাজধানী‌ লৈ অনা হয় ‌আৰু পাছলৈ চাৰিং অঞ্চলত ৰখা হয়। এখিনি চুতীয়া লোকক চাৰিঙত পাতি নাওবৈচা খেল সৃষ্টি কৰে,‌ য'ৰ পৰা পাছলৈ শেনচোৱা, তাঙোন ধৰা, বচোৱাল বোৱা, ইত্যাদি খেলৰ সৃষ্টি হয়। এই নাওবৈচা সকলে চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা পোৱা চৰানাও চলাই। একেধৰণে এখিনি লোকক লয় হিলৈধাৰী ফৈদ গঠন কৰা হৈছিল। চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰা পাছত আহোম সকলে প্ৰথম বাৰৰ বাবে মিৰি, মিচিমি, আবৰ, দফলা, ইত্যাদি পাহাৰীয়া জাতিৰ সম্পৰ্কত আহে।<ref>Satsari Assam Buranji,p.14, 61</ref> ==ৰজা সকলৰ তালিকা== {|class="wikitable" |+ '''ৰজাৰ তালিকাত''' |- ! # ! বছৰ ! ৰাজত্ব কাল ! নাম ! অন্য নাম |---- | ১. | ১১৮৭ - ১২২০ | ৩৩ ব | বীৰপাল | গয়াপাল |---- | ২. | ১২২০ - ১২৫৫ | ৩৫ ব | [[ৰত্নধ্বজপাল]] | গৌৰীনাৰায়ণ |---- | ৩. | ১২৫৫ - ১২৭০ | ১৫ ব | বিজয়ধ্বজপাল | শিৱনাৰায়ণ |---- | ৪. | ১২৭০ - ১২৮৫ | ১৫ ব | বিক্ৰমধ্বজপাল | জগতনাৰায়ণ |---- | ৫. | ১২৮৫ - ১৩০৫ | ২০ ব | গৌৰধ্বজপাল | প্ৰমত্তনাৰায়ণ |---- | ৬. | ১৩০৫ - ১৩২৫ | ২০ ব | শঙ্খধ্বজপাল | হৰিনাৰায়ণ |---- | ৭. | ১৩২৫ - ১৩৪৩ | ১৮ ব | ময়ূৰধ্বজপাল | গোলোকনাৰায়ণ |---- | ৮. | ১৩৪৩ - ১৩৬০ |১৭ ব | জয়ধ্বজপাল | বজ্ৰনাৰায়ণ |---- | ৯. | ১৩৬০ - ১৩৮০ | ২০ ব | কৰ্মধ্বজপাল | নন্দেশ্বৰ/নন্দিনৃপ |---- | ১০. | ১৩৮০ - ১৪০০ | ২০ ব | সত্যনাৰায়ণ | ৰত্ননাৰায়ণ |---- | ১১. | ১৪০০ - ১৪১৫ | ১৫ ব | লক্ষ্মীনাৰায়ণ | ধৰ্মনাৰায়ণ |---- | ১২. | ১৪১৫ - ১৪৩০ | ১৫ ব | দুৰ্লভনাৰায়ণ | |---- | ১৩. | ১৪৩০- ১৪৪৫ | ১৫ ব | মুক্তধৰ্মনাৰায়ণ | |---- | ১৪. | ১৪৪৫ - ১৪৬৫ | ২০ ব | প্ৰত্যক্ষনাৰায়ণ/প্ৰতাপনাৰায়ণ | |---- | ১৫. | ১৪৬৫ - ১৪৮০ | ১৫ ব | যশনাৰায়ণ | |---- | ১৬. | ১৪৮০- ১৫০০ | ২০ ব | পুৰন্দৰধ্বজপাল | পুৰন্দৰনাৰায়ণ |---- | ১৭. | ১৫০০ - ১৫২২ | ২২ ব | ধৰ্মধ্বজপাল | [[ধীৰনাৰায়ণ]] |---- | ১৮. | ১৫২২ - ১৫২৪ | ২ ব | নীতিপাল/নিত্যপাল | চন্দ্ৰনাৰায়ণ |} ==চুতীয়া ৰাজ্যৰ হিলৈ-বৰতোপৰ প্ৰচলন== হিলৈ-বৰতোপ চুতীয়া ৰাজ্যৰ এক মূল্যৱান উন্নত অস্ত্ৰ আছিল। এই ৰাজ্যৰ হিলৈ-বৰতোপৰ প্ৰচলনৰ কথা বহুতো ঐতিহাসিক তথ্য পোৱা যায়। বুৰঞ্জী সমূহত উল্লেখ কৰা মতে আহোম ৰজাই চুতীয়া ৰাজধানী শদিয়াৰ পৰা আন সম্পদৰ লগতে হিলৈ<ref>Bhuyan, S.K,"Deodhai Assam Buranji", p. 126</ref><ref>Bhuyan, S.K,"Assam Buranji(SM), p.10</ref><ref>হিতেশ্বৰ বৰবৰুৱা, আহোমৰ দিন, p.49</ref> আৰু হিলৈ তোলা চ'ৰানাও উদ্ধাৰ কৰিছিল।<ref>Phukan, Kasinath Tamuli, "Assam Buranji",p.17-18</ref><ref>Bhuyan,S.K,"Satsari Buranji,p.135</ref> মনিৰাম‌ দেৱানৰ লেখনীৰ মতে "মিঠা হুলং" বৰটোপ টো চুতীয়া সকলৰ পৰা লোৱা হৈছিল।<ref>Sharma, Benudhar.''Maniram Dewan, p.289.''</ref> তেওঁ লিখিছে, ''"ওপৰত যিকেইটা তোপৰ নাম দিয়া হৈছে তাৰ ভিতৰত মিঠাহোলোং বোলাবিধ পোন-প্ৰথমতে দিহিঙ্গীয়া ৰজাই চুতীয়া ৰজাৰ পৰা পায়।"'' চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা দিহিঙ্গীয়া ৰজাই ৩০০০ চুতীয়া কমাৰক গোলাঘাট-যোৰহাট জিলাত সংস্থাপিত কৰি বৰটোপ-হিলৈ, ইত্যাদি বনাবলৈ আদেশ দিছিল। মনিৰাম দেৱানে উল্লেখ কৰিছে,‌ {{blockquote|"তেওঁ বিলাকৰ(চুতীয়াৰ) পৰা ভালেমান দোলা, কালী,...,হিলৈ আৰু কলাই খাৰৰ(gunpowder) বাদেও অসংখ্য কমাৰ কাম কৰা মানুহ বন্দী কৰি আনে। ৰজাই তেওঁবিলাকৰ কিছুমানক বচাৰ পিনে আৰু কিছুমানক উজনিৰ পিনে বহুৱালে আৰু কমাৰ শাল পতাই লো-দা-কটাৰী, হিলৈ, বৰতোপ আদি গঢ়িবলৈ আহিলাপাতি যতাই দিলে। তেওঁ বিলাকৰ ভিতৰত কামৰ ভাল-বেয়া চাবলৈ হাজৰিকা, শইকীয়াও পাতি দিলে।‌ দিহিঙ্গীয়া ৰজাৰ দিনৰ পৰাহে অসম ৰাজ্যত(আহোম ৰাজ্যত) কমাৰৰ খেল আৰু ব্যৱসায় চলন্তি হয়। দিহিঙ্গীয়া ৰজাৰ দিনত অসমত ৩০০০ কমাৰ আছিল।"}} [[File:Ahom cannons.jpg|thumb|আহোম যুগৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা উদ্ধাৰ কৰা মিঠাহুলং বৰটোপ]] ইতিহাসবিদ হিতেশ্বৰ বৰবৰুৱাই নিজৰ গ্ৰন্থ "আহোমৰ দিন"ত উল্লেখ কৰা মতে চুহুংমুঙৰ দিনত চুতীয়াৰ পৰা বৰতোপ-হিলৈ অধিকাৰ কৰাৰ পাছৰপৰাহে আহোম ৰজাসকলে অসমত আগ্নেয় অস্ত্ৰ ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ ধৰে।<ref>হিতেশ্বৰ বৰবৰুৱা, আহোমৰ দিন, p.451</ref> চুতীয়াৰ পৰাজয়ৰ পাছত গৌড় ৰাজ্যৰ সেনাই ১৫২৭ আৰু ১৫৩২ত দুবাৰকৈ অসম আক্ৰমণ কৰিছিল। এই যুদ্ধত গৌড় সেনাই হিলৈ-বৰটোপ ব্যৱহাৰ কৰিছিল যদিও আহোম সেনাই কেৱল ধেনু কাঁড় হে ব্যৱহাৰ কৰিছিল। অৱশ্যে এই যুদ্ধতো আহোম সেনাই বহুতো হিলৈ-বৰটোপ উদ্ধাৰ কৰিছিল‌।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji", p. 61-68</ref> ১৫৩৬ চনত নগা বিৰুদ্ধে হোৱা ৰণত প্ৰথম বাৰৰ বাবে আহোম সৈন্যৰ হাতত বৰটোপ থকা কথা উল্লেখ পোৱা যায়।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji", p. 75</ref> তদুপৰি আহোম সেনাই ১৬১৭ চনত মোগলৰ বিৰুদ্ধে হে প্ৰথম বাৰৰ বাবে হিলৈ-বৰটোপ ব্যবহাৰ কৰিব লৈছিল বুলি জনা যায়<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji", p. 75</ref>। নাওবৈচা ফুকনৰ বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা মতে খোৰা ৰজাৰ দিনত(১৫৫২-১৬০৩) প্ৰথম বাৰৰ বাবে চুতীয়া লোকক নিযুক্তি দি হিলৈদাৰী ফৈদ গঠন কৰা হৈছিল।<ref>নাওবৈচা ফুকনৰ বুৰঞ্জী, p.55</ref><ref>The Chutiyas being expert warrior knew the use of matchlocks. After their subjugation, the Chutiyas were, therefore engaged in manufacturing matchlocks and they became prominent in the ''Hiloidhari-Khel'' (guild for manufacturing matchlocks)"{{harvcol|Dutta|1985|p=30}}</ref> হেমকোষ অভিধানত চুতীয়া সকলৰ হিলৈক "চুতীয়া হিলৈ" বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। বৃটিছৰ ১৮৯১ চনৰ লোকপিয়লত "হিলেদাৰী"ৰ বাহিৰেও "চুতীয়া-হিলৈদাৰী" বুলি এটা পৃথক খেল/শ্ৰেণীৰ উল্লেখ কৰা হৈছে। এই সকলে হয়টো ৰণত "চুতীয়া হিলৈ" ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref>[https://books.google.co.in/books?id=YvV-VI_2YRkC&pg=PR67&dq=sutiyahilaidari&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&sa=X&ved=2ahUKEwiiqITCufiRAxXdwTgGHeU5KJcQ6AF6BAgJEAM#v=onepage&q&f=false Census of India 1891, p. 17]</ref> ==চুতীয়া বিদ্ৰোহ== ১৫২৪ চনত চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতন হৈছিল যদিও চুতীয়া সকলৰ মনৰ পৰা স্বাধীনতা আৰু স্বৰাজৰ আশা নাইকিয়া হৈ যোৱা নাছিল। চিৰদিন স্বাধীন হৈ থকা চুতীয়া সকলে বীৰাঙ্গণা ৰাণী সাধনীৰ আত্মোৎসৰ্গৰ কথা সোঁৱৰি পুনৰ জাগ্ৰত হৈ উঠিল আৰু বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰিলে। এই বিদ্ৰোহ ১৫২৭ চনৰ পৰা ১৭০০ শতিকাৰ শেষ ভাগৰ লৈকে চলিছিল। ১৭৭০ দখকৰ মায়ামৰা বিদ্ৰোহে জাতিটোৰ শেষ বিদ্ৰোহ বুলি কব পাৰি যাৰ ফলত সকলো নহলেও এটা অংশয়ে স্বাধীন হৈ নিজৰ ৰাজ্য গঠন কৰিছিল। চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজধানী শদিয়া ধ্বংস হোৱাৰ ফলত বহুতো ৰাজকোঁৱৰ আৰু সম্ভ্ৰান্ত পৰিয়ালৰ লোকে পাহাৰীয়া মিচিং, মিচিমি জাতিৰ লোক সকলৰ মাজত আশ্ৰয় লৈছিল আৰু প্ৰথম বিদ্ৰোহ এই সকল লোকে আৰম্ভ কৰিছিল। এই কথা কোচ ৰজা সকলৰ দৰং ৰাজ বংশাৱলীতো উল্লেখ কৰা হৈছে। <poem>"পূৰ্বে চুটিয়াৰ ৰজা সিঠাৱে আছিল। অন্যায়ে অসম ছল কৰিয়া মাৰিলে॥ যিমতে মাৰিল তাৰ শুনিয়ো কাহিনী। বলে নপাৰিয়া স্বৰ্গী ৰাজা মনে গুণি॥ ৩৬৪ ... তাৰ পুত্ৰ ভাই যত সকলে পলাইল। মিৰি মিচিমিত পশি প্ৰাণক ৰাখিলা॥ চুটিয়াৰ ৰাজাক মাৰিয়া ছলে বলে। লৈলা সেহি ৰাজ্যক অসমে কৌতূহলে॥ ৩৭১</poem> * ১৫২৬ চনৰ বিদ্ৰোহ, শদিয়া চুতীয়া সকলে প্ৰথম বিদ্ৰোহ ১৫২৬ চনৰ ফাগুন মাহত ৰাজধানী শদিয়াত ঘোষণা কৰিছিল, অৰ্থাৎ ৰাজ্য পতনৰ ৩ বছৰৰ পাছত। বিদ্ৰোহ দমন কৰিবলৈ আৰু ফ্ৰাচেংমুং বৰগোহাঁইক সহযোগ কৰিবলৈ দিহিঙীয়া গোহাঁইক পঠিওৱা হৈছিল। যুদ্ধত বিদ্ৰোহী সকলৰ হাতত ফ্ৰাচেংমুং বৰগোহাঁইৰ হাতী প্লাইপাম আৰু দিহিঙীয়া গোহাঁই মৰা পৰিছিল। কিন্তু শেষ পৰ্যায়ত বিদ্ৰোহী সকল পৰাজিত হৈ উভতি যাবলৈ বাধ্য হ'ল। এই বিদ্ৰোহৰ ফলত চুহুংমুঙ ৰজাই বহুতো প্ৰশাসনীয় পৰিবৰ্তন কৰিবলৈ বাধ্য হৈছিল। ১৫২৭ চনৰ জেঠ মাহত, ডিব্ৰুগড় অঞ্চলত নতুন এখন প্ৰদেশ গঠন কৰি তাত চাওলুং চুলিঙক শাসনকৰ্তা হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হৈছিল, যাতে শদিয়া অঞ্চলত পুনৰ বিদ্ৰোহ হ'লে ডিব্ৰু প্ৰদেশৰ সেনাই শদিয়া বাহিনীৰ সহযোগ কৰিব পাৰে। ইয়াৰ উপৰিও কিংলুন বুঢ়াগোহাঁইক "থাও-মুঙ-বঙেন" পাতি পশ্চিম শদিয়া অঞ্চলত (তিনিচুকীয়াৰ সোণাৰিৰ(কাংখাম) পৰা লুহিত নদীৰ গুৰি লৈকে) শাসন কৰিবলৈ দিয়া হ'ল। * ১৫২৯ চনৰ বিদ্ৰোহ, শদিয়া প্ৰথম বিদ্ৰোহৰ দুবছৰ পাছতে ১৫২৯ চনৰ পুহ মাহত শদিয়াৰ চুতীয়া সকলে আকৌ মুৰ দাঙি উঠিলে। এইবাৰ চুহুংমুঙ ৰজাই ফ্ৰাচেংমুঙক সহযোগ কৰিবলৈ চাও চুক্লান (তিপামৰ পৰা) আৰু কিংলুনক সহযোগ কৰিবলৈ চাওলুং চুলিঙক (ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা) পঠিয়ালে। ইয়াৰ পাছত চুহুংমুঙে চুক্লেংমুঙ ৰাজকোঁৱৰক ৰাজধানীত ৰাখি সকলো বিষয়ববীয়াৰ সৈতে নিজে শদিয়া আহি উপস্থিত হয়। লুহিতৰ পাৰত, ডিবাং নৈৰ পাৰত, মাৰানকাও, চন্দনগিৰি পৰ্বত, দৈথাং পৰ্বত, ইত্যাদি বিভিন্ন ঠাইত কেইবাখনো যুদ্ধ হয়। প্ৰথম পৰ্যায়ত বিদ্ৰোহী সকলে চাও চুলিঙক ধৰি নিবলৈ সক্ষম হৈছিল কিন্তু পাছৰ পৰ্যায়ত এৰি দিলে। বহু মাহ যুদ্ধ লগা পাছত শেষত বিদ্ৰোহী সকল পৰাজিত হ'ল। যুদ্ধত লাভ কৰা সকলো ধন আৰু সম্পত্তি ৰজা আৰু মন্ত্ৰী সকলে নিজৰ মাজতে ভাগ কৰি ল'লে আৰু ৰজাই বৰগোহাঁই আৰু বুঢ়াগোহাঁইক শদিয়াত ৰাখি নিজে ৰাজধানী লৈ ঘূৰি গ'ল। * ১৫৪২ চনৰ বিদ্ৰোহ, দিচাং নৈৰ পাৰত চুতীয়া সকলে পুনৰ বাৰ ১৫৪২ চনত ৰজা চুক্লেংমুঙৰ দিনত বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰে কৰিছিল। এইবাৰ ১৫৪২ চনৰ বহাগ মাহত ডিব্ৰুগড় অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলে শিৱসাগৰৰ দিচাং নৈৰ ওচৰত আহোম মন্ত্ৰী চেং-হাননক পৰাস্ত কৰি স্বৰাজ ঘোষণা কৰে। কিন্তু ইয়াৰ পাছতে চুক্লেংমুঙে চাওলুং তিমাক বিদ্ৰোহ দমন কৰিবলৈ পঠিয়াই আৰু দুবছৰ লৈকে পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ বিভিন্ন অঞ্চল ধ্বংস কৰে যাতে চুতীয়া সকলে পুনৰ বিদ্ৰোহ কৰিবলৈ সাহস নকৰে। * ১৫৫০ চনৰ বিদ্ৰোহ, শদিয়া ১৫৫০ চনত শদিয়াখোৱা গোহাঁইৰ মৃত্যুৰ পাছত, কংসপাত্ৰ নামৰ চুতীয়া নায়ক এজনে শদিয়াত বিদ্ৰোহ কৰি নিজকে ৰজা বুলি ঘোষণা কৰিছিল। আহোম ৰাজ্যৰ বহুতো ৰাজকোঁৱৰে তেওঁক সহযোগ কৰিছিল আৰু শদিয়াত উপস্থিত হৈ আহোম ৰজাৰ বিৰুদ্ধে যুদ্ধ কৰিবলৈ সাজু হৈছিল। এই যুদ্ধ ৩ বছৰ লৈকে চলিছিল আৰু শেষত কংসপাত্ৰৰ লগতে বহুতো চুতীয়াই মৃত্যু বৰণ কৰিছিল। ৰাজকোঁৱৰ সকলৰ ভিতৰত কিছুমানৰ মৃত্যু হৈছিল আৰু বাকী থকা সকলক বন্দী বনাই পাছলৈ চাৰিঙত থাকিবলৈ দিয়া হৈছিল। * ১৫৬৫ চনৰ বিদ্ৰোহ, নামৰূপ আৰু খেৰাম ১৫৬৫ চনৰ মাঘ মাহত ডিব্ৰুগড় অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলে বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰি নামৰূপ আৰু খেৰাম(বৰ্তমান ডিব্ৰুগড়ৰৰ খেৰেমীয়া) অঞ্চলৰ আহোম গাঁও সমূহ আক্ৰমণ কৰি লুণ্ঠন কৰিছিল। ৰজাই বিদ্ৰোহ দমন কৰিবলৈ চাওলুং তিপামক পঠিয়াইছিল। বিদ্ৰোহী সকলৰ লগত হোৱা যুদ্ধত চাওলুং তিপামৰ হাতী আহত হৈছিল যাৰ বাবে তেওঁ যুদ্ধ এৰি দিহিং পাৰ হৈ উভতি আহে। ইয়াৰ পাছত বিদ্ৰোহৰ কি পৰিণতি হ'ল গম পোৱা নাযায়। সম্ভৱতঃ পাছলৈ বিদ্ৰোহ দমন কৰা হৈছিল। * ১৫৭২ চনৰ বিদ্ৰোহ, শদিয়া ১৫৭২ চনত পুনৰ বাব চুতীয়া সেনাপতি এজনৰ নেতৃত্বত শদিয়া অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলে মুৰ দাঙি উঠে। বিদ্ৰোহ দমন কৰিবলৈ চাওলুং চাৰিং, চাওফ্ৰাংমুঙ বৰগোহাঁই, শদিয়া খোৱা গোঁহাই, ইত্যাদি বহুতো বিষয়ববীয়াক পঠিওৱা হৈছিল। আহোম সেনাৰ তুলনাত বিদ্ৰোহী সকলৰ সংখ্যা কম থকাৰ বাবে বিদ্ৰোহী সকল কানচাই আৰু পুখুৰীখনা নামৰ অঞ্চল লৈ আতঁৰি আহিছিল আৰু সেই অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলৰ সহযোগত পুনৰ ৰণ কৰিছিল। কিন্তু দুৰ্ভাগ্যবশতঃ বিদ্ৰোহী সকল পৰাজিত হৈছিল। চুতীয়া সেনাপতি, কানচাইৰ মুখিয়াল আৰু অন্য বহুতো চুতীয়া সৈন্যক বন্দী বনাই ৰাজধানী লৈ লয় অনা হৈছিল। * ১৬৬৫ চনৰ বিদ্ৰোহ, উত্তৰ পাৰ ১৬৬৫ চনত আহোম সেনা নগা সকলৰ লগত হোৱা যুদ্ধত ব্যস্ত আছিল। এই সুযোগ লয়, উত্তৰ পাৰৰ লখিমপুৰৰ এখিনি চুতীয়া লোকে মিৰি আৰু দফলা লোকৰ লগত মিলি বিদ্ৰোহ কৰিছিল। কিন্তু বিদ্ৰোহ সফল নহ'ল। * ১৬৭৩ চনৰ বিদ্ৰোহ, উত্তৰ পাৰ ১৬৭৩ চনত ধেমাজি অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলে বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰি ৰূপা(বৰ্তমানৰ ৰূপহী) আৰু ডিমৌ(বৰ্তমানৰ ধেমাজিৰ ডিমৌ) মিৰি সকলে আহোম ৰজাক কৰ হিচাপে দিয়া মাৰ নাও তোলাই লৈ গৈছিল। এই কথা শুনি আহোম ৰজাই চুতীয়া অঞ্চললৈ কটকী পঠিয়াই নাও সমূহ ঘূৰাই দিবলৈ আদেশ কৰিছিল, কিন্তু চুতীয়া সকলে আদেশ নামানিলে। ইয়াৰ পাছত সকলো চুতীয়া দেউলীয়া নামৰ গাঁৱ এখনত একগোট হৈছিল। কটকীৰ খবৰ পাই আহোম ৰজাই তিনিমুখিয়া অঞ্চলত থকা নাৰাই নামৰ চুতীয়া বিদ্ৰোহী নেতা জনক ধৰি আনিবলৈ সৈনিক পঠিয়ালে। ইয়াৰ পাছত ৰজাই শদিয়াখোৱা গোঁহাই আৰু মৰঙ্গীখোৱা গোহাঁইক চেঁচামুখত গড় নিৰ্মাণ কৰি যুদ্ধৰ বাবে সাজু হ'বলৈ আদেশ দিলে। দিহিং নদীৰ পাৰত আন এটা গড় নিৰ্মাণ কৰা হ'ল। তাৰ পাছত আহোম সেনাই দিহিং পাৰ হৈ মাজুলী হৈ চুতীয়া গাঁৱলৈ আগ বাঢ়ি আহিল। চুতীয়া সকলেও হাতত ধেনু-কাড় লয় দেউলীয়া গাঁৱৰ পৰা মিৰি গাঁৱ এখনলৈ আগ বাঢ়ি আহিলে। আহোম ৰজাই পুনৰ চুতীয়া সকলৰ ওচৰলৈ কটকী পঠিয়াইলে। চুতীয়া বৰুৱা জনে অৱশেষত বশ্যতা স্বীকাৰ কৰিলে, কিন্তু নিজৰ গৰু-ছাগলী, হাঁহ-কুকুৰ, ইত্যাদি সকলো হেৰুৱালে। নাৰাই আৰু অন্য চুতীয়া বিদ্ৰোহী নেতা সকলক মদ্যপান কৰোৱাই পুনৰ বিদ্ৰোহ নকৰিবলৈ প্ৰতিজ্ঞা কৰালে। সবল আৰু শক্তিশালী চুতীয়া সৈনিক সকলৰ বন্দী বনোৱা হ'ল আৰু অন্য চুতীয়া সকলক প্ৰতি বছৰে কৰ হিচাপে নাও দিবলৈ আদেশ দিয়া হ'ল। * ১৭৬৯-১৮০৫ চনৰ মায়ামৰা বিদ্ৰোহ মায়ামৰা ধৰ্মীয় চুতীয়া সকলে ১৭৬৯ চনত আহোম ৰাজ্যৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰি ১৭৯১ লৈকে বেংমৰা নামৰ পৃথক ৰাজ্য এখন গঠন কৰিছিল। মায়ামৰা বিদ্ৰোহত ভাগ লোৱা জনগোষ্ঠী সমূহৰ মাজত দ্বিতীয় সৰ্বাধিক লোক চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ আছিল। বেংমৰা ৰাজ্যৰ ৰজা সৰ্বানন্দ সিংহ বীৰপালৰ বংশৰ বুৰুক চুতীয়া ৰাজপৰিয়ালৰ লোক আছিল। হয়তো ১৫২৫ চনত ৰাজ্য হেৰুৱা চুতীয়া ৰাজপৰিয়াল টোৱে সৰুকৈ হ'লেও পুনৰ বাৰ ৰাজ্য ৰাজত্ব কৰিবলৈ সক্ষম হৈছিল। * ১৭৭৫ চনৰ বিদ্ৰোহ, ডিব্ৰু-দিহিং অঞ্চল মায়ামৰা বিদ্ৰোহ হৈ থাকোঁতে ডিব্ৰু-দিহিংৰ মাজৰ অঞ্চলৰ একাংশ চুতীয়াই বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰিছিল। টাই ভাষাৰ "আহোম বুৰঞ্জী" নামৰ গ্ৰন্থত উল্লেখ কৰা মতে পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ সীমান্ত অঞ্চলৰ খামজাং প্ৰদেশৰ পৰা নঙাখাম নামৰ নৰা মুখিয়ালৰ লগত ধৰা সকলে আহি বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰিছিল। এই বিদ্ৰোহত চুতীয়া সকলে নৰা সকলক সহযোগ কৰিছিল। নৰা মুখিয়াল জনে ১৭৭৫ চনত চুতীয়া সকলৰ সহযোগত হাটখোৱা গোহাঁইক পৰাস্ত কৰি নিজকে ডিব্ৰু নৈৰ কাষৰ অঞ্চলৰ ৰজা বুলি ঘোষণা কৰিছিল। ৰজা হৈ নঙাখামে চুতীয়া আৰু বাৰেচিৰিঙীয়া সকলৰ মাজৰ পৰাই ফুকন আৰু বৰুৱা নিযুক্ত কৰিছিল। আহোম ৰজাই নঙাখাম আৰু চুতীয়া সকলৰ বিৰুদ্ধে বুঢ়াগোহাঁইৰ নেতৃত্বত ৪০ হাজাৰ সৈন্য পঠিয়াইছিল। সেনা সকলে আহি ৰঙাগড়াত(বৰ্তমানৰ ডিব্ৰু-চৈখোৱাৰ দক্ষিণত) উপস্থিত হৈছিল। ইয়াত পাছত তেজী আৰু দিহিং নৈৰ পাৰত যুদ্ধ হৈছিল। বিদ্ৰোহী সকল পৰাজিত হৈ আতৰি গৈছিল। নৰা সকলে পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ পাহাৰীয়া অঞ্চলত আশ্ৰয় লয় আৰু চুতীয়া সকলে ধূনাগুৰি নামৰ ঠাই এদখৰত আশ্ৰয় লয়। বহুতো চুতীয়া, বাৰেচিৰিং আৰু নৰা বিদ্ৰোহীক ৰাজধানী ৰংপুৰলৈ লয় অনা হয়। তাৰে কিছুমানক মৃত্যু দণ্ড দিয়া হৈছিল আৰু আন সকলক বন্দী হিচাপে ৰখা হৈছিল।<ref>Barua, G.C, "Ahom Buranji, p. 331-333</ref> ==অসমীয়া সংস্কৃতিত চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰভাব== ==আৰু চাওক== * [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী]] * [[সতী সাধনী]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} * {{cite book | last = Gait | first = Edward | title = A History of Assam | publisher = Thacker, Spink & Co. | date = 1906 | location = Calcutta | url = http://books.google.com/books?id=w-6kr1IyHJkC}} *{{Cite journal|last=Neog|first=Maheswar|title=Light on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh in the Fourteenth and Fifteenth Centuries|date=1977|journal=Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute|volume=58/59|pages=813–820|jstor=41691751|issn=0378-1143}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{অসম বুৰঞ্জী}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ইতিহাস]] [[শ্ৰেণী:চুতীয়া ৰাজ্য]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ সাম্ৰাজ্য আৰু ৰাজ্য]] jkgcpc2i7t1a2sbk7s477lwfohn728t 612158 612151 2026-06-14T17:13:22Z KhiLanTzi 23530 it's a kingdom not empire 612158 wikitext text/x-wiki {{under construction}} {{Infobox Former Country |native_name = সধয়া/স্বধয়া |conventional_long_name = চুতীয়া সাম্ৰাজ্য |common_name= স্বধয়া, সধয়া |year_start = ১১৮৭ |date_start = |event1 = |date_event1 = |event_end = |year_end = ১৫২৪ |date_end = ৭ বহাগ |p1 = কামৰূপ ৰাজ্য |flag_p1 = Copper Plate Seal of Kamarupa Kings.jpg |s1 = আহোম ৰাজ্য |flag_s1 = |image_flag = |flag_type = |image_map = Chutia kingdom Map.png |image_map_caption = চুতীয়া ৰাজ্যৰ মানচিত্ৰ | image_coat = Chutia royal Insignia.png | coat_alt = ৰাজকীয় প্ৰতীক |capital = [[শদিয়া|সধয়াপুৰ/স্বধয়াপুৰ]] |common_languages = চুতীয়া ভাষা (ৰাজকীয়)</br>[[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] (ৰাজ্যিক) |religion = জনজাতীয় তান্ত্ৰিক (ৰাজকীয় আৰু প্ৰজা)</br> হিন্দু (একাংশ প্ৰজা) |government_type = ৰাজতন্ত্ৰ |leader1 = বীৰপাল/গয়াপাল |year_leader1 = ১১৮৭-১২২০ |leader2 = [[ৰত্নধ্বজপাল]]/গৌৰী নাৰায়ণ |year_leader2 = ১২৩০-১২৬০ |leader3 = ধৰ্মধ্বজপাল/[[ধীৰনাৰায়ণ]] |year_leader3 = ১৫২০-১৫২২ |leader4 = নীতিপাল/চন্দ্ৰ নাৰায়ণ(অন্তিম) |year_leader4 = ১৫২২-১৫২৪ |title_leader = সধেয়াধিপতি (নাৰায়ণ/পাল) |legislature = |today = [[অসম]], [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]], [[ভাৰত]] |}} '''চুতীয়া ৰাজ্য''' ({{lang-en|Sutiya kingdom}}) আছিল ত্ৰয়োদশ শতিকাত [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ]]ৰ উত্তৰ পাৰে দিকাৰাই নদী<ref>Acharya,N.N.,"The history of Medieval Assam",p.232</ref><ref>William Robinson, "A descriptive account of Assam",p.323.</ref><ref>Dutta, Sristidhar, "The Mataks and their kingdom,p.28</ref> আৰু দক্ষিণ পাৰে [[দিচাং নদী]]ৰ মাজত গঠন হোৱা এক বিশাল ৰাজ্য<ref name="চুতীয়া ৰাজ্য">{{cite web | url=https://books.google.co.in/books?id=MdjO3XVk0MAC&pg=PA84&dq=chutia+kingdom+disang&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&sa=X&ved=2ahUKEwiKlpXszLqUAxWgUGwGHemuBhUQ6AF6BAgNEAM#v=onepage&q=chutia%20kingdom%20disang&f=false Pathak, Guptajit, Assam's History and it's Graphics, p.84}}</ref>। এই ৰাজ্য বৰ্তমানৰ [[অসম]]ৰ [[ডিব্ৰুগড় জিলা|ডিব্ৰুগড়]], [[লখিমপুৰ জিলা|লখিমপুৰ]], [[ধেমাজি জিলা|ধেমাজি]], [[তিনিচুকীয়া জিলা|তিনিচুকীয়া]], [[বিশ্বনাথ জিলা|বিশ্বনাথ]], [[মাজুলী জিলা|মাজুলী]] জিলাকে ধৰি‌ [[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ এটা অংশ আৰু [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ ভৈয়াম আৰু দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত বিয়পি আছিল। ইতিহাসবিদ সকলৰ মতে উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ মধ্যযুগৰ সকলো ৰাজ্যৰ ভিতৰত চুতীয়া ৰাজ্যখনে আটাইতকৈ উন্নত আৰু প্ৰগতিশীল ৰাজ্য আছিল।<ref>Guha, Amalendu (December 1983), "The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714)", p.5, "The period from the 13th to the 16th century saw the emergence and development of a large number of tribal political formations in north-east India. The Chutiya, the Tai-Ahom, the Koch, the Dimasa (Kachari), the Tripuri, the Meithei (Manipuri), the Khasi (Khyriem) and the Pamar (Jaintia)—all these tribes crystallised into rudimentary state formations by the 15th century. The most developed of the tribes in the 15th century were the Chutiyas."</ref> [[কামৰূপ ৰাজ্য|কামৰূপৰ]] ৰজা সকলৰ দৰে চুতীয়া ৰজা সকলৰো প্ৰত্যেকখন তামৰ ফলিত [[গনেশ|গনেশৰ]] নামেৰে আৰম্ভ কৰা হৈছে।<ref>Sharma, Mukunda Madhava, ''Inscriptions of Ancient Assam'',p.287,"It might be presumed that the elephant mark of the seals of the earlier Kamrupa kings has been very conveniently converted into the figure of Ganesha. But this conversion assumes a greater significance when we find that some 43 years later the Tezpur plates of Vallabha begins with a mangala verse addressed to Ganesa and the Dhenukhana CP inscription of 1392 and the Ghilamora CP inscription of 1401 also begin with salutations to Ganesa."</ref> ১১৮৭ চনত বীৰপালে শদিয়াক ৰাজধানী পাতি উত্তৰ-পূব অসম আৰু অৰুণাচলৰ কিছু অঞ্চল লয় চুতীয়া ৰাজ্য স্থাপন কৰিছিল। তেওঁৰ পুত্ৰ গৌৰী নাৰায়ণে সকলো চুতীয়াক একত্ৰিত কৰি এখন বৃহৎ ৰাজ্য গঠন কৰিছিল। উজনি অসমৰ শিৱসাগৰ(দক্ষিণ পাৰ) আৰু বিশ্বনাথ(উত্তৰ পাৰ) জিলাৰ পৰা আৰম্ভ কৰি পূব দিশত অৰুণাচলৰ পাহাৰৰ লৈকে এসময়ত চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত আছিল। ইয়াৰ পিছত প্ৰায় সোতৰজন ৰজাই এই সাম্ৰাজ্য চলাইছিল। [[কামৰূপ ৰাজ্য]] ধ্বংস হোৱাৰ লগে লগে অসমৰ উত্তৰ-পূবত চুতীয়াসকল, পশ্চিম দিশে বাৰভূঞা আৰু কমতা ৰাজ্য ক্ষমতালৈ আহিছিল<ref name="চুতীয়া ৰজা">{{cite web | url=http://www.historyfiles.co.uk/KingListsFarEast/IndiaChutiyas.htm | title=চুতীয়া ৰজা | accessdate=August 11, 2012}}</ref>। ১৪ শতিকাৰ শেষৰ ফালে চুতীয়া ৰজা সত্যনাৰায়ণে কামৰূপ আক্ৰমণ কৰা মুচলমান সকলক (সম্ভৱতঃ ১৩৮৯ত কামৰূপ দখল কৰা ঘিয়াছুদ্দিন শাহ) পৰাস্ত কৰি [[কমতা ৰাজ্য|কমতাপুৰত]] ৰজা হৈছিল আৰু কামৰূপ ৰাজ্যৰ পতনৰ পাছত পোণপ্ৰথমবাৰৰ বাবে [[শদিয়া]]ৰ পৰা [[বংগ|উত্তৰ বংগ]]ৰ [[কৰতোৱা নদী|কৰতয়া]] নৈ লৈকে এখন বৃহৎ [[কামৰূপ ৰাজ্য|বৰ-কামৰূপ]] ৰাজ্য গঠন কৰিছিল<ref>"The eastern region, whether it is called Sadhaya or Svadhaya as in the plates or Sadhiya or Sadiya as in Assamese chronicles and the western region of Kamatapura seems to be politically connected and the same Satyanarayana/Ratnanarayana might have held sway over both regions"{{harvcol|Neog|1977|p=818}}</ref> অসমৰ স্থানীয় জনজাতিসকলৰ মাজত চুতীয়াসকল অন্যতম। চুতীয়া সকল কছাৰী গোষ্ঠীৰ লোক আছিল আৰু এটা সময়ত তিব্বত-বাৰ্মীজ ভাষা ব্যৱহাৰ কৰিছিল। চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজকীয় তথা ধৰ্মীয় ভাষা বৰ্তমানৰ [[দেউৰী ভাষা]]। বৃটিছৰ দিনত এই ভাষাক ''দেউৰী-চুতীয়া'' ভাষা বুলি কোৱা হৈছিল। সাম্প্ৰতিক কালত, চুতীয়াসকলে [[অসমীয়া ভাষা]] ব্যৱহাৰ কৰে।‌ ==চুতীয়া ৰাজ্যৰ অঞ্চল সমূহ== ===ৰাজধানী অঞ্চল=== [[File:Brick with king Pratyakshnarayan's name.jpg|thumb|ভীষ্মক নগৰ আৰু শদিয়াৰ পদুম পুখুৰীত উদ্ধাৰ হোৱা নৃপতি শ্ৰী শ্ৰী প্ৰত্যক্ষ নাৰায়ৰণ নাম খোদিত থকা ইটা। এই ৰজা জনৰ নাম ঘিলামৰাত উদ্ধাৰ হোৱা সধয়াধিপতি সত্যনাৰায়ণৰ ফলিতো উল্লেখ কৰা আছে।]] চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰাণকেন্দ্ৰ আৰু ৰাজধানী আছিল শদিয়া বা সধয়াপুৰ। চুতীয়া ৰজা সকলে নিজকে সধয়াপুৰেশ্বৰ বা সধয়াধিপতি বুলি চিনাকি দিছিল। <ref>Shin, Jae-eun, Descending from Demons, Ascending to Kshatriyas, p.5.</ref> শদিয়াৰ কীৰ্তিচিহ্ন সমূহতো চুতীয়া ৰজাৰ নাম খোদিত আছে। এতিয়ালৈকে শদিয়া অঞ্চলত চুতীয়া যুগৰ তিনিখন নগৰ চিনাক্ত কৰা হৈছে: ভৈয়ামৰ বৰ-নগৰ আৰু দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলৰ ৰূক্মীনী নগৰ (সম্ভৱতঃ বুৰঞ্জীৰ চন্দনগিৰি) আৰু ভীষ্মক নগৰ (সম্ভৱতঃ বুৰঞ্জীৰ থাঙগিৰি)। তাৰেই ভীষ্মক নগৰ আৰু ৰুক্মিণী নগৰৰ ইটাত চুতীয়া ৰজা লক্ষ্মীনাৰায়ণ আৰু প্ৰত্যক্ষ নাৰায়ণৰ নাম খোদিত আছে<ref>Neog, Maheswar, Lights on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh, p.814</ref>। তাম্ৰেশ্বৰী শালৰ ইটাৰ দেৱালখন চুতীয়া ৰজা মুক্ত-ধৰ্মনাৰায়ণে নিৰ্মাণ কৰাইছিল <ref>A Sircar, D.C, Journal of Ancient Indian History, p. 21</ref>। ===উত্তৰ কূলৰ অঞ্চল=== ব্ৰক্ষ্মপুত্ৰৰৰ উত্তৰ পাৰৰ সীমাৰ কথা বুৰঞ্জী সমূহত পোনপটীয়াকৈ উল্লেখ পোৱা নাযায়। তথাপিটো ঐতিহাসিক তথ্যৰ অনুসৰি ইতিহাসবিদ সকলে চুতীয়া ৰাজ্য ভৰালী বা দিকৰাই নৈ লৈকে বিস্তৃত আছিল বুলি মত প্ৰকাশ কৰে।<ref>Acharya,N.N.,"The history of Medieval Assam",p.232</ref><ref>William Robinson, "A descriptive account of Assam",p.323.</ref><ref>Dutta, Sristidhar, "The Mataks and their kingdom,p.28</ref> বুৰঞ্জী সমূহত উল্লেখ কৰা আছে যে চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰা পাছত আহোম ৰজা চুহুংমুঙে ভৰালী‌ নৈ পাৰ হৈ ৰাউতা-তেমনীৰ (আজিৰ দিনৰ দৰং-নগাঁৱৰ অঞ্চল) ভূঞা সকলক বস কৰিছিল<ref>According to ''Purani Assam Buranji'', p.27. the twelve Bara Bhuyans of Rowta-Temani (mid-Assam, on either banks of the Brahmaputra) namely Utai, Tamai, Rai, Sakai, Kausika, Uzir, Laskar, Comdar, Sanatana, Keho, Rambhat and Bhakat with four sub-Bhuyans each, were transported and settled in various places of Uttara-kula (Biswanath, Lakhimpur districts). The Lacam Kalita Bhuyan family was placed at Bahbari(Lakhimpur), while one of them was settled on the river Sonari(Dhakuakhana), and another on the hills. As per ''Satsari Buranji'', p.16, Suhungmung suppressed the Baro-Bhuyans in Rowta. The people of the region were placed under the leadership of the Baro-Bhuyans and re-settled at different places of the kingdom.</ref>। ১৫২৭-২৯ চনত হোৱা বাৰ-ভুঞা অভিজানৰ আগতে এই অঞ্চলত শাসন কৰিবলৈ প্ৰথমতে কনচেং ধনুধৰিয়া গোহাঁইক ভটিয়লিয়া গোহাঁই বা নামনিয়াল সন্দিকৈ হিচাপে নিযুক্তি দিয়ে (১৫২৬ চনত) আৰু পাছলৈ‌ পুৰ্বৰ চুতীয়া বৰপাত্ৰ পদবীৰ অনুকৰণ কৰি বৰপাত্ৰ গোহাঁই পদবী দিয়ে (১৫২৭ চনত)। ১৫২৭ চনৰ আগ ভাগত বৰপাত্ৰগোহাঁইক সহযোগ কৰিবলৈ চেঙপেম ধনুধৰিয়া‌ গোহাঁইক থাওমুঙ কটক পাতি লখিমপুৰৰ [[ফুলবাৰী]]ত থাকিবলৈ দিয়া হৈছিল। গতিকে ইয়াৰ পৰা বুজিব পাৰি যে ভৰালী নদীৰ লৈকে চুতীয়া ৰাজ্য বিয়পি আছিল। ৰজা সত্যনাৰায়ণৰ দিনত বা‌ তাৰো পাছৰ লৈকে এই পশ্চিম সীমা কমতাপুৰৰ লৈকে পাইছিল গৈ। * [[লখিমপুৰ জিলা]]: বৰ্তমান লখিমপুৰৰ সোৱনশিৰি অঞ্চলতো চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল। চুতীয়া ৰজা সকলে সোৱণশিৰিৰ দুয়োপাৰে ব্ৰাহ্মণক ভূমিদান কৰিছিল। এই অঞ্চল পুৰণি কালত হাবুং বুলি জনা গৈছিল। ১৮ শতিকাত আহোম ৰাজ্য ভ্ৰমণ কৰা বৃটিছ বিষয়া ৱেডৰ মতে, [[সোৱণশিৰি নদী]] আৰু [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]]ৰ মিলন হোৱা অঞ্চলতো হাবুঙৰ অন্তগৰ্ত আছিল।<ref>Wade, J.P, ''An Account of Assam: Rivers of Assam'',p.16.</ref> শদিয়াৰ চেপাখোৱা তামৰ ফলিত উল্লেখ থকাৰ মতে চুতীয়া ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ আদেশত ১৪২৮ চনত হাবুঙাধিপতি বৃহৎ পাত্ৰয়েই ব্ৰাক্ষ্মণক ভূমিদান কৰিছিল<ref>Neog, Maheswar, Lights on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh, p.818.</ref><ref>Guha, Amalendu, Pre-Ahom Roots and the Medieval State in Assam: A Reply, p. 73, “Habung was a Chutiya dependency; that still earlier it was an autonomous principality of Brahmins; and that the latter's origins could be traced back to a circa 10th-century copper-plate and grant issued by king Ratnapala”.</ref>। চুতীয়া ৰজা লক্ষ্মীনাৰায়ণে ১৪০২ চনত সোৱণশিৰিৰ পশ্চিম দিশত(বৰ্তমান লক্ষিমপুৰ নগৰৰ ওচৰত) আৰু ১৩৯২ চনত সত্যনাৰায়ণ ৰজাই ধৱলী(বগীনদী) নৈৰ পাৰত ব্ৰাহ্মণক ভূমি দান কৰিছিল<ref>Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.583</ref>। ১৫২২ চনত ধীৰনাৰায়ণ ৰজাই ঢকুৱাখনাত ব্ৰাহ্মণক ভূমি দান কৰিছিল<ref>Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.590</ref>। বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা মতে সোৱণশিৰি পশ্চিম পিনৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত ১৬৭২ চনত দফলা জনজাতিৰ লোকে আক্ৰমণ কৰি মানুহ ধৰি নিছিল। মানুহ খিনিক মুক্ত কৰাই আনিবলৈ ৰজাই বৰবৰুৱাৰ লগতে চুতীয়া হাজৰিকা আৰু চুতীয়া কাঁড়ী বৰুৱাক পঠিয়াইছিল। এই কথাৰ পৰা ধৰিব পৰা যায় যে চুতীয়া সকলৰ বসতি লক্ষিমপুৰৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলৰ লৈকে আছিল।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji, p.220</ref><ref>Barbarua, Hiteswar, "Ahomar Din", p.190</ref> বুৰঞ্জীৰ আন এটা খণ্ডত উল্লেখ কৰা হৈছে যে ডিক্ৰং অঞ্চলৰ‌ মিৰি লোক সকল এটা সময়ত চুতীয়া ৰজাৰ "হাতী-ঘাহী" লোক আছিল আৰু চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ পাছত এই সকলে আহোম ৰজাক বছৰি কৰ-ভাৰ দিছিল। গতিকে ইয়াৰ পৰা ধৰিব পৰা যায় যে এই অঞ্চলো এসয়মত চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল।<ref name= "devi">{{cite book |last1=Devi|first1=Lakshmi|title=Ahom-tribal Relations: A Political Study|date=1968|pages=202–203|url=https://books.google.com/books?id=BVdXAAAAMAAJ|publisher=Assam Book Depot, [Calcutta], Gauhati|OCLC=578753}}</ref> এই সকলো কথাৰ পৰা জনা যায় যে বৰ্তমানৰ লখিমপুৰ জিলাখন সম্পূৰ্ণ ভাবে চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত আছিল। * [[ধেমাজি জিলা]]: ধেমাজি জিলাৰ চিচিবৰগাঁও-বৰদলনি অঞ্চলত বহুতো পুৰণি চুতীয়া যুগৰ ধ্বংসাৱশেষ দেখিবলৈ পোৱা যায়<ref>Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.439</ref>। জোনাইৰ ৰজাখনা অঞ্চলত ১৩-১৪ শতিকাৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ ইটাৰ দুৰ্গৰ অৱশেষ পোৱা গৈছিল<ref>Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.441; Indian Archaeology 1986-87, p. 22</ref>। সোৱণশিৰি আৰু চিয়াং নৈৰ মাজত বসবাস কৰা মিচিং লোক সকলক আহোম ৰজা চুহুংমুঙৰ দিনত "চুতীয়া-মিৰি" বুলি উল্লেখ কৰিছিল কাৰণ এই সকল চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰজা আছিল।<ref name= "devi"></ref> * [[বিশ্বনাথ জিলা]]: বিশ্বনাথ জিলা যে চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত আছিল, সেই কথা চুতীয়া যুগৰ কীৰ্তিচিহ্ন সমূহৰ পৰা পুহৰলৈ আহে। চুতীয়া যুগৰ খনিকৰ সকলে কিবা উল্লেখযোগ্য কীৰ্তিচিহ্ন নিৰ্মাণ কৰিলে এক বিশেষ ধৰণৰ চিহ্ন কিছুমান ব্যৱহাৰ কৰিছিল। বিশ্বনাথ জিলাৰ অৰুণাচল সীমান্তৰ ১৩-১৫ শতিকাৰ মাজত নিৰ্মিত ৰামঘাট দুৰ্গ (বুঢ়ৈ নৈৰ কাষত), নক্সাপৰ্বত দুৰ্গ(বৰগং নৈৰ কাষত), বালিজানৰ দুৰ্গ আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ পাৰৰ উমাতুমনি দ্বিপ তাৰে প্ৰমাণ। এই সকলো অঞ্চলত দেখা পোৱা হুবহু একেই খনিকৰ চিহ্ন শদিয়াৰ তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ, বুঢ়াবুঢ়ী শাল, ইটা পুখুৰী, ইত্যাদি জেগাত দেখিবলৈ পোৱা গৈছে। উল্লেখযোগ্য যে তাম্ৰেশ্বৰীৰ যিখন শিল-ইটাৰ দেৱালত এই চিহ্ন সমূহ খোদিত আছিল, সেই খন চুতীয়া ৰজা মুক্তধৰ্মনাৰায়ণে ১৪৪২ চনত নিৰ্মাণ কৰিছিল।<ref>A Sircar, D.C, Journal of Ancient Indian History, p. 21; Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.589; Journal of the Asiatic Soceity of Bengal, 1848, p.467</ref> জনা মতে নক্সাপৰ্বত (১৪০০-১৫০০ খ্ৰীষ্টাব্দ)<ref>Tada, Tage, Archaeological remains of Arunachal Pradesh up to 16th century, p.183</ref> আৰু বুঢ়ৈ দুৰ্গ<ref> Barua, Kanaklal, Early History of Kamrupa, p.271</ref> প্ৰায় একে যুগৰে সৃষ্টি হয়। শদিয়াৰ ৰুক্মিণীনগৰ, গম্চি দূৰ্গ আৰু ভীষ্মক নগৰৰ দৰে বালিজান আৰু নক্সা পৰ্বত দুৰ্গতো শিল ইটাৰ ঘৰৰ ভেটি পোৱা গৈছে। নক্সা পৰ্বত, ইটা দুৰ্গ আৰু ৰামঘাট দুৰ্গৰ শিলৰ ভেটিৰ ওপৰত ইটা ব্যৱহাৰ কৰা শৈলী ৰুক্মিণী নগৰ, তাম্ৰেশ্বৰীৰ সীমাৰ দেৱাল আৰু শদিয়াৰ বৰনগৰৰ পুখুৰীত দেখা গৈছে। এই সমূহ তথ্যৰ ভিথিত কনকলাল বৰুৱা আৰু মহেশ্বৰ নেওগ লেখীয়া বিশিষ্ট ইতিহাস বিধে চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰিসীমা বিশ্বনাথ জিলা লৈকে থকা কথা স্বীকাৰ কৰিছে।<ref> Barua, Kanaklal, Early History of Kamrupa, p.271-272, "The probability is that these ruins are the traces of a Hindu or Hinduised dynasty of local rulers who ruled over a kingdom to the north of Brahmaputra and extending from the Burai river on the west to Sadiya on the east. The dynasty is evidently the line of Chutia kings who assumed the surname Pala."</ref><ref>Neog, Maheswar, "Lights on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh", p. 218, "If architectural continuity is admitted between the fortifications in the Sadiya region and the Burai river ruin site, it would be possible to believe that the kingdom of these rulers(Chutia) extended as far as the outer limit of Darrang district, in the western most extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutias in the early part of the sixteenth century."</ref> ইয়াৰ ওপৰিও জনা যায় যে চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰা পাছতেই (অৰ্থাৎ ১৫২৫ চনতে) আহোম ৰজাই উত্তৰ পাৰৰ শদিয়া, ভাটি অঞ্চল (বিশ্বনাথ), হাবুং(লখিমপুৰ) আৰু বানলুং(ধেমাজি) অঞ্চল শাসন কৰিবলৈ নতুনকৈ পদবী সৃষ্টি কৰিছিল<ref>Barua, Gopal Chandra, Ahom Buranji, p.59-61; Gait, Edward, A history of Assam, p. 86</ref>। গতিকে এই সমূহ অঞ্চল চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল বুলি গ'ম পোৱা যায়। ===দক্ষিণ কূলৰ অঞ্চল=== চুতীয়া ৰাজ্যৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ নৈৰ দক্ষিণ পাৰৰ সীমা দিহিং নৈ আছিল। এই কথা বুৰঞ্জী সমূহত স্পষ্টকৈ উল্লেখ পোৱা যায়।<ref>Assam Buranji(SM), p.9</ref><ref>Bhuyan, S.K., Satsari Buranji, p.56</ref> সেই সময়ত মাজুলী দ্বীপ সৃষ্টি হোৱা নাছিল আৰু দিহিং নৈ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ কাষে কাষে বৈ গৈ বৰ্তমান মাজুলীৰ পশ্চিমত লগ হৈছিল। বুৰঞ্জী সমূহৰ পৰা জনা যায় যে আহোম ৰাজ্যৰ ৰাজধানী চাৰাগুৱা আৰু বকতা<ref>Ahmed, Nasir, Assam-Bengal Trade in the Medieval Period: A Numismatic Perspective, p.170, "they made Bakata(on the banks of Dihing) their capital in the reign of their king Suhungmung Svarga Narayan."; Guha, Amalendu, The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714), p.19.</ref> দিহিং নৈৰ পাৰত অৱস্থিত আছিল। গতিকে এই সকলো কথাৰ পৰা ধৰিব পাৰি যে বৰ্তমানৰ শিৱসাগৰ অঞ্চলৰো এটা অংশ চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল। ১৫২২ চনত দিহিং মুখৰ যুদ্ধত নীতিপালৰ সৈন্য বাহিনীক পৰাস্ত কৰি আহোম সেণা চুতীয়া ৰাজ্যত প্ৰবেশ কৰিছিল। চুহুংমুঙৰ সৈন্যয়ে চুতীয়া নৌ সেনাক খেদি ব্ৰক্ষ্মপুত্ৰয়ে দি উজাই আহি ডিব্ৰুমুখত গড় নিৰ্মাণ কৰিছিল। ডিব্ৰু মুখ, চেচামুখ, লাৰুপাৰা আৰু সোণাৰীত (তিনিচুকীয়া) পুণৰ ৰণ হৈছিল। গতিকে এই সকলো অঞ্চলতে চুতীয়া সকলৰ বসতি আছিল বুলি ক’ব পৰা যায়। দক্ষিণ সীমান্তত এলেকা তিপাম-নামৰূপ-বৰহাট অঞ্চল আছিল। [[File:Stone inscription of Chutia king Muktadharmanarayana.jpg|thumb|চুতীয়া ৰজা মুক্তধৰ্মনাৰায়ণৰ ১৪৪২ চনৰ শিলৰ লিপি]] * [[মাজুলী জিলা]]: বৰ্তমানৰ মাজুলী জিলাখন পূৰ্বতে দিহিং অঞ্চল আছিল। এই‌ মাজুলী জিলাৰ পুব পিনৰ দিহিং নৈৰ মাছক লয় হোৱা বিবাদৰ পৰাই চুতীয়া-আহোমৰ যুদ্ধৰ পাতনি মেলে।‌ ধীৰনাৰায়ণ ৰজাই মাজুলীৰ দিহিং মুখ, চেৰুৱাকতা আৰু চিৰা-আটি অঞ্চলত আহোমৰ লগত যুদ্ধ কৰে। শেষত ১৫২৩ চনত আহোম ৰজা চুহুংমুঙে এই অঞ্চল চুতীয়াৰ পৰা দখল কৰে। * [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]: বৰ্তমানৰ ডিব্ৰুগড় জিলাৰ প্ৰায় ভাগ ভূমি সেই সময়ত দিহিং নৈৰ উত্তৰত আছিল। বুৰঞ্জী সমূহৰ পৰা জনা যায় হে দিহিঙৰ আহোম ৰাজ্যৰ সীমাৰ ওচৰতো চুতীয়া লোকৰ বসতি আছিল। আহোমৰ চোম-চিৰিং, খাতোৱাল চেতিয়া, চাংচাই, ইত্যাদি বংশৰ ওপৰি পুৰুষ সকলক‌ চুকাফাই‌ ওচৰৰ চুতীয়া গাঁও মাৰি অনা লোক। আহোম ৰজা চুতুফাকো চাফ্ৰাই নৈৰ ওচৰত চুতীয়া লোক এইখিনিয়ে বধ কৰিছিল।‌ ১৫২৩ চনত চুতীয়া ৰাজ্যৰ ডিব্ৰু অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰি আহোম সেনাই গড় সাজিছিল। চুতীয়া ৰাজ্য দখৰ‌ কৰাৰ পাছত ১৫২৬ চনত দিহিঙীয়া গোহাঁই পদবী সৃষ্টি কৰা হয়। চুতীয়া বিদ্ৰোহৰ ফলত ডিব্ৰুগড়ত নতুন এখন প্ৰদেশ(''মৌঙ-তিফাও'') গঠন কৰি ১৫২৭ত চাওলুং চুলিঙক শাসনকৰ্তা হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হয়। Thermo luminescence (TL) পদ্ধতিৰে ডিব্ৰুগড়ৰ মৌৰামৰা দৌলৰ ওপৰত কৰা datingৰ অনুসৰি ইটাৰ দৌলটো ১৩-১৪ শতিকাৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ দিনত নিৰ্মিত<ref>Saikia, R.R,"Chronological and Archaeometric Evaluation of Bricks from Archaeological Sites of Upper Assam, Northeast India: Estimation of the Firing Temperature and Civilization History", p.17</ref>। গতিকে এই সকলো তথ্যৰ ভিত্তিত গম পোৱা যায় যে প্ৰায় গোটেই খন ডিব্ৰুগড় জিলাই চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল। * [[তিনিচুকীয়া জিলা]]: তিনিচুকীয়া জিলাৰ অধিকাংশ ভূমি চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত আছিল যদিও পূব দিশৰ এটা অংশ মৰাণ মুখিয়াল আৰু আহোম ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল। চুতীয়া ৰাজ্য দিহিং নৈৰ পশ্চিম পাৰে বিস্তৃত আছিল বুলি জনা যায়। সেই সময়ত দিহিং নৈ বৰ্তমানৰ সুতিতকৈ কেই কিলোমিটাৰমান পশ্চিমলৈ বৈ গৈছিল। পেঙেৰী, ডিগবৈ, জয়পুৰ, তিপাম, ইত্যাদি অঞ্চল দিহিঙৰ পূবত আছিল। এই অঞ্চল সমূহ বৃটিছৰ দিনৰ লৈকে হাবি অৰণ্যৰে ভৰি আছিল য'ত মৰাণ লোক সকলে হাবি কাটি ঝুম খেতি কৰিছিল আৰু সময়ে সময়ে আহোম ৰজা সকলক অৰণ্যৰ সামগ্ৰী যোগান ধৰিছিল। তিনিচুকীয়াৰ শদিয়া সেই সময়ত "সধয়াপুৰ" বুলি জনাজাত আছিল আৰু সধয়া বা চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজধানী আছিল। আহোম বুৰঞ্জীৰ মতে শদিয়াৰ দক্ষিণৰ অঞ্চলতো চুতীয়া সেনাপতি বুঢ়া বৰুৱা (আহোম ভাষাত "থাওমান") বোলা এজনে শাসন কৰিছিল যিজনে‌ আহোমৰ বিৰুদ্ধে ১৫২৩ চনৰ ডিব্ৰুগড় ৰণত ভাগ লৈছিল। ১৫২৪ত চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতন হয় আৰু তিনিচুকীয়া জিলাৰ সমগ্ৰ ভূমি আহোম ৰাজ্যৰ অধীনলৈ আহে। আহোমৰ শদিয়া খোৱা গোহাঁয়ে (আহোম ভাষাত "থাওমুঙ বʼঙেন") শদিয়া অঞ্চল শাসন কৰিবলৈ লয়। শদিয়াৰ দক্ষিণৰ বৰডোমছা অঞ্চলত আহোমৰ হাটখোৱা গোহাঁই (আহোম ভাষাত "থাওমুঙ বʼক্লাং") বিষয়াই লোণৰ হাটৰ অধিকাৰী হয়। * [[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ-]][[চৰাইদেউ জিলা]]: যিহেতু দিহিং নৈ চুতীয়া ৰাজ্যৰ দক্ষিণ পাৰৰ সীমা আছিল,‌ সেই সময়ৰ দিহিং নৈৰ সুঁতিৰ উত্তৰ পাৰৰ ভূমি‌ চুতীয়া ৰাজ্যতে আছিল। সেই অঞ্চলত আজিৰ দিনৰ শিৱসাগৰ আৰু চৰাইদেউ জিলাৰ উত্তৰ অংশ অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। বুৰঞ্জী সমূহৰ পৰা জনা যায় যে চুতীয়া ৰজা এজনে আহোম ৰজা‌ চুতুফাক নাওখেল চাবলৈ চাফ্ৰাই নৈ লৈ আমন্ত্ৰিত কৰিছিল, গতিকে চাফ্ৰাই নৈ অঞ্চলতো হয়টো দুয়ো ৰাজ্যৰ সীমান্ত অঞ্চল আছিল। চাফ্ৰাই নৈ বৰ্তমান চৰাইদেউ জিলাৰ উত্তৰ অংশত অৱস্থিত। ===অৰুণাচলৰ ভয়াম আৰু পাহাৰীয়া অঞ্চল=== অৰুণাচল প্ৰদেশৰ প্ৰায়ভাগ ভৈয়াম আৰু দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলে চুতীয়া ৰাজ্যৰ অংশ আছিল। ৰাজধানী শদিয়াৰ অধিকাংশ ভূমি আজিৰ দিনৰ অৰুনাচল প্ৰদেশত। অৰুণাচলৰ ৰাজধানী ইটানগৰৰ [[ইটা দুৰ্গ]] চুতীয়া ৰাজ্যৰ দিনতে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। [[পূব ছিয়াং জিলা]]ৰ গমচি দূৰ্গ, দিবাং উপত্যকা জিলাৰ ৰুক্মিণী নগৰ, [[লোহিত জিলা]]ৰ ভীষ্মক নগৰ আৰু তেজু দুৰ্গ, ইত্যাদিও চুতীয়া ৰাজ্যৰ কিছুমান প্ৰসিদ্ধ দুৰ্গ। চুতীয়া ৰাজ্যৰ দিনত [[নামচাই জিলা]]ত তেঙাপনী দেউৰী সকলৰ বসতি আছিল। নামচাইৰ মহং অঞ্চলত চুতীয়া ৰাজ্যৰ দিনত লোণৰ পুঙ আছিল।‌ নামচাইৰ দক্ষিণৰ [[চাংলাং জিলা]]ৰো পাহাৰ-ভৈয়ামৰ এটা অংশ চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল। টাই ভাষাৰ "আহোম বুৰঞ্জী" গ্ৰন্থ খনত উল্লেখ থকাৰ মতে পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ (''Mung-Tiura'') সীমান্তৰ অঞ্চলৰ খামজাং প্ৰদেশৰ নঙাখাম নামৰ নৰা মুখিয়াল এজনে ১৭৭৫ চনত চুতীয়া সকলক লগত লয় হাটখোৱা গোহাঁইৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ কৰিছিল আৰু পৰাস্ত হৈ দিহিং(''Nam-jin'') নৈৰ ওচৰৰ পুৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ পাহাৰীয়া অঞ্চলত (''Doi-mung-Tiura'') আশ্ৰয় লৈছিল<ref>Barua, Gopal Chandra, Ahom Buranji, p.331</ref>। বুৰঞ্জীৰ পৰা জনা যায় যে খামজাং প্ৰদেশ পাটকাই পৰ্বতৰ‌ নং-খেও-য়ং(''Lake of no return'') অঞ্চলত অৱস্থিত আছিল। গতিকে ধৰিব পাৰি যে চুতীয়া ৰাজ্য এসময়ত সেই অঞ্চলৰ সীমাৰ লৈকে বিয়পি আছিল। ===নামনি অসমৰ‌ অঞ্চল=== ৰত্ননাৰায়ণ ৰজাই ৰাজ্য বিস্তাৰৰ তথ্য ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ শদিয়া-চেপাখোৱা তামৰ ফলিত(১৫২৮ চনৰ) পোৱা যায়। এই ফলিত উল্লেখ কৰা মতে ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ পিতৃ আছিল ৰজা ধৰ্মনাৰায়ণ আৰু ধৰ্মনাৰায়ণৰ পিতৃ ৰত্ননাৰায়ণে এসময়ত কমতাপুৰৰ লৈকে নিজৰ ৰাজ্য বিস্তাৰ কৰিছিল। ভূমিদানৰ ফলিখনত উল্লেখ আছে<ref>Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.587</ref>, {{Quote|text="একোহভূ্ৎ কমতাপুৰে নৰপতি ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিতঃ <br /> কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণঃ।।"}} অৰ্থাৎ এজন হৈছিল (একোহভূৎ) কমতাপুৰৰ ৰজা (কমতাপুৰে নৰপতি), যি জন আছিল "ভূপাল সমূহৰদ্বাৰা অৰ্চিত"(ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিত) আৰু "কামদেৱৰ(আন এটা নাম কন্দৰ্প) শত্ৰুৰ বিৰুদ্ধে বিজয়ী" (কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী) শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণ।<ref>ৰত্ননাৰায়ণৰ আন এটা নাম সত্যনাৰায়ণো আছিল। এই কথা ঘিলামৰা অঞ্চলৰ বৰমূৰ্তিয়া বিলৰ তাম্ৰপত্ৰৰ পৰা জানিবলৈ পোৱা যায়। ফলিখনৰ মতে ১৩৯২ খ্ৰীষ্টাব্দত সুৰ-ৰিপু(অসুৰ) বংশৰ সধয়াপুৰৰ ৰজা নন্দিশ্বৰৰ পুত্ৰ সত্যনায়াণে ব্ৰাহ্মণক ২০০ পুৰা(৮০০ বিঘা) মাটি দান কৰিছিল। তেওঁৰ পুত্ৰ(আত্মজ) ধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাই ফলিখনৰ নবীকৰণ কৰিছিল। গতিকে ইয়াৰ পৰা বুজিব পাৰি যে ধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাৰ পিতৃ ৰত্ননাৰায়ণৰ আন এটা নাম সত্যনাৰায়ণ আছিল। উল্লেখযোগ্য যে ১৫০ বছৰ আগতে গৌৰীনায়াৰণ/ৰত্নধ্বজপালেও নিজৰ পুত্ৰ শিৱনাৰায়ণৰ লগত কমতেশ্বৰ ৰজা সন্ধয়াৰ ৰাজকুমাৰীক বিয়া কৰাই কমতা ৰাজ্যৰ লগত বন্ধুত্ব স্থাপন কৰিছিল। সম্ভৱতঃ এই কমতা ৰাজবংশ নাইকীয়া বা দুৰ্বল হৈ যোৱা ফলতে চুতীয়া ৰজা সত্যনাৰায়ণে কমতা ৰাজ্য নিজৰ অধীনলৈ আনিছিল।</ref> [[File:Another section of the palace.jpg|thumb|চুতীয়া দুৰ্গ ভীষ্মক নগৰৰ ইটাৰ গড়ৰ এক অংশ]] ==যোগিনী তন্ত্ৰত উল্লেখ== ১৬ শতিকাৰ আগভাগত লিখা‌ যোগিনী তন্ত্ৰত কামৰূপৰ বিভিন্ন অঞ্চল আৰু ৰাজকীয় শক্তিসমূহৰ বৰ্ণনা কৰা হৈছে। ইয়াত “সৌমাৰ”, “কূবাচ”, “যৱন” আৰু “প্লৱ” নাম উল্লেখ আছে— {{quote|পূৰ্বভাগে চ সৌমাৰঃ কূবাচ‌ পশ্চিমে‌তথা ।<br>দক্ষিণে যৱনসদ্ উত্তৰে প্লৱ এব চ ॥<br><br>এবমেব মহাদেৱি তে সৰ্বে কামৰূপকাঃ ।<br> এবং তে কথিতং দেবি সৌমাৰচৰিতং হি তৎ ॥}} অৰ্থাৎ পূৰ্বে সৌমাৰ, পশ্চিমে কূবাচ, দক্ষিণে যৱন আৰু উত্তৰে প্লৱ — এইসকল কামৰূপ অঞ্চলৰ অন্তৰ্গত বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। গ্ৰন্থখনৰ পাচৰ অংশ সমূহত "কুবাচ"ক [[কোচ ৰাজ্য|কোচ]], "সৌমাৰ"ক [[আহোম ৰাজ্য|আহোম]] আৰু "যৱন"ক [[বংগ চুলতানী|মুছলমান]]/[[মোগল সাম্ৰাজ্য|মোগল]] বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছে। এই অনুসৰি ইতিহাসবিদ সকলে “প্লৱ/প্লব” শব্দটোৱে সেই সময়ৰ উত্তৰ ভাগত ৰাজত্ব কৰি থকা পাল বংশীয় চুতীয়া ৰাজ্যক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰিছে বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছে। ==ইতিহাস== চুতীয়া সকলৰ মাজত বুৰঞ্জী লিখাৰ প্ৰথা নথকাৰ বাবে তেওঁলোকৰ আটাইবোৰ ৰজাৰ নাম জনা নাযায়। দেওধাই অসম বুৰঞ্জীৰ মতে বাৰ শতিকাৰ মাজভাগৰ পৰা ষোল্ল শতিকাৰ আগভাগলৈকে মুঠ দহজন চুতীয়া ৰজাই ৰাজত্ব কৰিছিল। লক্ষিমপুৰ আৰু শদিয়াৰ অঞ্চলত উদ্ধাৰ হোৱা তামৰ ফলি বা শিলা লিপিৰ পৰা ১৪ শতিকাৰ শেষ ভাগৰ পৰা ১৫২২ৰ মাজৰ মুঠ ১০ জন ৰজাৰ নাম পোৱা যায়। নেই ইলিয়াছ চাহাবৰ "হিষ্ট্ৰী অৱ দা শ্বান্‌ছ" গ্ৰন্থৰ মতে আহোম ৰাজ্যৰ প্ৰতিষ্ঠাপক [[চুকাফা]]ৰ সমসাময়িক চুতীয়া ৰজা কোছীৰ আগতে তেওঁৰ বংশৰ চৌত্ৰিশজন ৰজাই ৰাজত্ব কৰিছিল। তালৈ চাই কোনো কোনো পণ্ডিতে চুতীয়াসকলে খ্ৰীষ্টীয় সপ্তম শতিকামানতে ৰাজ্য স্থাপন কৰিছিল বুলি অনুমান কৰে।<ref name="বুৰঞ্জী">{{cite book | title=মাধ্যমিক অসম বুৰঞ্জী | author=ড: স্বৰ্ণলতা বৰা | pages=১৮৪-১৯০ | isbn=81-85905-11-8}}</ref> ===ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠা=== চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰতিষ্ঠা আৰু পতনৰ কথা কেইবাখনো বুৰঞ্জীত পোৱা যায় যেনে দেওধাই অসম বুৰঞ্জী, অসম বুৰঞ্জী (SM), ইত্যাদি। সকলো বুৰঞ্জীৰ তথ্য সসূহ প্ৰায় একেই। বৃটিছ বিষয়া ''ET Dalton‌'' আৰু ''W.B.Brown''ৰ অনুসৰি একেবোৰ আখ্যান কিম্বদন্তি ৰূপত [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]] আৰু [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] লোকৰ মাজতো প্ৰচলিত আছিল।<ref>{{cite book |last=Brown |first=W.B. |title=An Outline Grammar Of The Deori Chutiya Language |publisher= Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1895 |pages=75, 84 |quote="..as it agrees in all particulars with the traditions,I have elsewhere met with, it may merely be a compilation from them..These traditions are preserved among the Miris, the Deoris, who were the Chutiya priests (and amongst whom alone remnants of the ancient language and customs of the race are still preserved), and by some few of the Chutiyas who now call themselves Hindu Chutiyas... I have heard from them(Deoris) the story of how the Chutiya princess Sadhuni was won by the young archer (Niti Pal)... Probably enquiry would show that the other incidents of the chronicle are preserved as traditions among the Deoris in a similar modified form. }}</ref> "দেউধাই অসম বুৰঞ্জী"ত উল্লেখ কৰা "চুতীয়াৰ কথা"ৰ প্ৰথম আখ্যানৰ মতে আনুমানিক ১১৮৭ চনত চুতীয়া সকলে পাহাৰৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji: 4th edition, p.164, "পূৰ্বে ১১১১ শকত ভীৰ্ম্মক ৰজাৰ বংশৰ বীৰপালৰ নামে এজন আছিল। তাৰ ভাৰ্য্যাৰ নাম ৰূপৱতী। দৈৱদোষত থাকি সোণাগিৰি পৰ্ব্বতৰ আইৰিচ প্ৰৱেশ হৈল। তাতে ৬০ ঘৰ চুতীয়া আছিল। তাৰ ৰজা নাই। তাৰে মাজত প্ৰৱেশ হৈ কিছু দিন থাকি বীৰপালে গায়পাল নাম ল'লে। তাৰে আজ্ঞাৰে এই ৫০ ঘৰ চুটিয়া প্ৰবৰ্ত্তি আছিল।</ref> বিভিন্ন সৰু সৰু ৰাজ্য(বা বৃহৎ গাঁও) গঠন কৰি বাস কৰি আছিল।<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji: 4th edition, p.164</ref> তাৰ ভিতৰতে স্বৰ্ণগিৰি নামৰ ৰাজ্য খনত ভীৰ্ম্মোক নামৰ চুতীয়াৰ<ref>বুৰঞ্জী খনৰ অনুসৰি ভীৰ্ম্মোক চুটিকা বা চুটিয়া বংশৰ লোক আছিল। {{quote|"সদিয়া কোৰ্জকো দেসঃ চুটিকা বংশৰ ভিৰ্ম্মোকাঃ</br>ধাতু দৃব্য ত্বং লোভেন হদ্বাজন পদা দয়ঃ।।"}} উল্লেখযোগ্য যে "টিকা" মানে দেউৰী-চুতীয়া ভাষাত বংশক বুজোৱা হয়। গতিকে চুটিকাৰ অৰ্থ চুতীয়া বংশ বুলি ধৰিব পাৰি।</ref> আদি ৰজা এজনৰ বংশৰ বীৰপাল নামৰ এজন লোক ৰজা হৈ আছিল। বীৰপালৰ ৰাজ্যত ৬০ টা যৌথ পৰিয়ালৰ লোকে বাস কৰিছিল, অৰ্থাৎ প্ৰায় ৬০০০ লোক।<ref>Dutta, Sristidhar, "The Mataks and their kingdom", p.45. "Morans, Borahis, Kacharis and Chutias were the main tribes in the Matak community. As all of them were Bodos in origin, they had a common living pattern too. They lived in joint families. The number of members in a joint family sometimes exceeded one hundred."</ref> ইয়াৰ পিছত চুবুৰীয়া চুতীয়া লোকসলক পৰাস্ত কৰি তেওঁ 'গয়াপাল' নাম লৈছিল। তেওঁক খুন্ত ৰজা বুলিও জনা‌ গৈছিল।<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.202</ref> একেইখন বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা "চুতীয়াৰ কথা"ৰ দ্বিতীয় আখ্যানৰ<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, pp.170-171</ref> মতে বীৰপালে কিৰাতনী দেৱীৰ আশীৰ্বাদত দুটা সোণৰ মেকুৰী আৰু দণ্ড-খাট লাভ কৰি চোট-হিন্দুৱান খুন্তৱান(চুতীয়া ৰাজ্যৰ) ৰজা হৈছিল আৰু শদিয়াত আছিল ("পৰদিনা চৰুৰ ঢাকন গুচাই চালে, সোণৰ বিড়ালী দুটী পালে, দণ্ড-খাট পালে। সেইদিন ধৰি সকলৰে সোধ-পোছ দিন দিন ধৰি পালে। ছোট হিন্দুৱানৰ খুন্তৱানৰ ৰজা হ'ল। শদিয়াত সিটো ৰজা অবাক ৰূপে থাকে।")। যিহেতু দ্বিতীয় আখ্যানৰ মতে বীৰপালে সদিয়া অঞ্চলতে ৰাজত্ব কৰিছিল, গতিকে প্ৰথম আখ্যানৰ সোণাগিৰি পৰ্ব্বতৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলো সম্ভাৱতঃ শদিয়াতে আছিল। ===ৰাজ্য বিস্তাৰ=== বীৰপালৰ পুত্ৰ আছিল ৰত্নধ্বজপাল বা গৌৰীনাৰায়ণ। তেওঁ নিজৰ বাহু বলেৰে উজনি অসমৰ সকলো চুতীয়া ৰাজ্য (যেনে ৰঙ্গালগিৰি, চন্দ্ৰগিৰি, ধৱলগিৰি, নীলগিৰি, ইত্যাদি) একত্ৰিত কৰি বৃহৎ চুতীয়া ৰাজ্য গঠন কৰিছিল<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji: 4th edition, pp.164-167</ref>। তাৰ পাছত তেওঁ স্বেতাগিৰি ৰাজ্যৰ ভদ্ৰেশেন নামৰ ৰজা জনক পৰাস্ত কৰি দৈৱজ্ঞ, তাঁতী, সোণাৰী, ব্ৰাহ্মণ, সূতাৰ, কমাৰ, ইত্যাদি অনেক বিদ্যালয়ত লোক পালে<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji: 4th edition, pp.165</ref>। সেই সময়ত প্ৰায়বোৰ ৰাজ্যৰ ৰাজধানী পাহাৰীয়া বা পাহাৰৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত পতা হৈছিল। উদাহৰণস্বৰূপে আহোমৰ চৰাইদেউ পৰ্বত, কছাৰীৰ ডিমাপুৰ/মাইবাং, কোচৰ চিকণা পৰ্বত, ইত্যাদি। পাছলৈ চুতীয়া ৰাজ্যৰ নগৰ যেনে চন্দনগিৰি(আজিৰ দিনৰ ৰুক্মিণীনগৰ), ভীষ্মকনগৰ, ইটানগৰ, ইত্যাদি সকলো পাহাৰৰ‌ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলতে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ ওপৰিও জনা যায় যে আগৰ দিনত‌ উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ বহুতো জনগোষ্ঠীৰ লোকে পাহাৰৰ দাতিকাষৰীয়া বা‌ ওখ অঞ্চলত স্থায়ী ভাৱে থাকি ভৈয়ামত খেতি কৰিছিল।<ref>উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ বহুতো জনগোষ্ঠীৰ লোকে খেতিৰ অনুসৰি ভৈয়াম আৰু পাহাৰ দুয়ো অঞ্চলতে জীৱন নিৰ্বাহ কৰিছিল।‌ প্ৰায়বোৰ লোকে তেতিয়াৰ দিনত আহু আৰু বাও ধানৰ খেতি কৰিছিল। শালি‌ কৰিলেও বেছি পৰিমাণে কৰা‌ নাছিল। বছৰৰ আৰম্ভণিতে আহু ধানৰ খেতি কৰি চপাই মেলি, বাও বা শালি খেতি কৰি বাৰিষাৰ বানৰ পৰা ৰোধ পাবলৈ বা বাৰিষাৰ বেমাৰ আজাৰ নহ'বলৈ পাহাৰৰ দাতিৰ‌ স্থায়ী অঞ্চল বোৰলৈ ঘূৰি গৈছিল। বৰাহী সকলে সেইবাবেই হয়টো চুকাফাক চৰাইদেউ পৰ্বতত থাকিবলৈ উপদেশ দিছিল। কালিকা পুৰাণৰ মতে দিক্কৰবাসিনী পীঠও বছৰৰ কেইবামাহ ধৰি পানীৰ তলত ডুব গৈছিল। কিছু লোকে হয়টো সেই সময়ত ভৈয়ামত স্থায়ী ৰুপে থাকি খেতি কৰিছিল আৰু সময়ত পাছলৈ বাকী লোকেও ভৈয়ামত স্থায়ী গাঁৱ পাতি থাকিবলৈ লৈছিল। বৰাহী চুতীয়া সকলৰ দুই শ্ৰেণী: চাং আৰু বাম বৰাহী হয়টো ইয়াৰে চিন। চুতীয়া ৰজা সকলে ব্ৰাহ্মণক ভূমিদানো‌ সম্ভৱতঃ এই কাৰণতে কৰিছিল যাতে চুতীয়া লোক সকলে ভৈয়ামত হিন্দু ধৰ্মত দিক্ষিত হৈ স্থায়ীভাৱে থাকিবলৈ লয়। পাছলৈ চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ ফলত পাহাৰীয়া অঞ্চলত বসতি নোহোৱাৰ বাবে বা সুৰক্ষাৰ ব্যৱস্থা/দূৰ্গ নোহোৱাৰ বাবে সেইবোৰ অঞ্চল পাহাৰীয়া জনজাতি সকলৰ হাতলৈ যায়। সেই কাৰণতে আহোম ৰাজ্যৰ দিনত পাহাৰীয়া জনজাতি বোৰে সঘনে ভৈয়ামৰ গাঁৱ লুণ্ঠন কৰিবলৈ ধৰে আৰু ইয়াৰ প্ৰতিৰোধৰ বাবে আহোম সকলে পছা প্ৰথা আৰম্ভ কৰে।</ref> হয়টো পাহাৰীয়া দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত থাকি ভৈয়ামত খেতি কৰা চুতীয়া সকলে মধ্যযুগৰ চুতীয়া ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠাৰ পাছৰে পৰা ক্ৰমান্বয়ে সুসংগঠিত ভাৱে ভৈয়ামতো‌ স্থায়ী ভাৱে থাকিবলৈ লয়। দেউধাই বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা চন্দ্ৰগিৰি নামৰ চুতীয়া ৰাজ্য খনো বৰ্তমান শদিয়াতে অৱস্থিত আছিল। এইখন পাছলৈ স্বৰ্ণগিৰিৰ চুতীয়া ৰজা ৰত্নধ্বজপালে নিজৰ অধীনলৈ আনি বৃহৎ চুতীয়া ৰাজ্য গঠন কৰিছিল। চন্দ্ৰগিৰি অঞ্চলতে নীতিপালে আহোম ৰজাৰ লগত যুদ্ধ কৰিছিল, যাৰ বাবে তেওঁক "চন্দ্ৰ নাৰায়ণ" বুলিও কোৱা হৈছিল<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.200</ref>। গোপাল চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ টাই ভাষাৰ বুৰঞ্জীত এই অঞ্চলটোক "দৈ-চন্দন"(টাই ভাষাত দৈ=পাহাৰ) কোৱা হৈছে। ৰানী সাধনীয়ে এই অঞ্চলতে প্ৰাণ ত্যোগ কৰিছিল। ৰত্নধ্বজপালে বস কৰা ৰাজ্য স্বেতাগিৰি সম্ভৱত বৰ্তমান লখিমপুৰ বা বিশ্বনাথ জিলাত আছিল কাৰণ এই ৰাজ্য দখল কৰা পাছতে তেওঁ বৰ্তমান মাজুলীত নিজৰ ৰাজধানী হিচাপে "ৰতনপুৰ" নামৰ এখন নগৰ গঠন কৰিছিল<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.193</ref> । "ঢোল বাই ক'ত? ৰতনপুৰত। খোল বাই ক'ত? ৰতনপুৰত", এই বিখ্যাত পুৰণি গীতটো চুতীয়া ৰাজধানী ৰতনপুৰক লৈয়ে সৃষ্টি কৰা হৈছিল। এই ৰতনপুৰতে পাছলৈ নৱ-বৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ সত্ৰ এখনো স্থাপন কৰা হৈছিল। পৰবৰ্তী কালত ৰত্নধ্বজপালে নিজৰ ৰাজধানী শদিয়াত স্থায়ী ৰূপে গঠন কৰিছিল<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.193</ref>। ইয়াৰ পাছত ৰত্নধ্বজপালে মধ্য অসম বা কামৰূপ‌‌ পিনৰ ন্যায়পাল নাম এজন ৰজাৰ লগত যুদ্ধ কৰিবলৈ মন কৰিলে, কিন্তু ৰজা জনে নিজৰ জীয়ৰী ৰত্নপাললৈ দি মিত্ৰ কৰিলে। E.T.Daltonয়ে পোৱা বুৰঞ্জীৰ অনুসৰি ইয়াৰ পাছত ৰত্নধ্বজপালে ৰাজ্যৰ পাহাৰৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চল সমূহত একেই শাৰীতে কেইবাটাও দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰিছিল, ডাঙৰ পুখুৰী খন্দাইছিল আৰু মন্দিৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Brown |first=W.B. |title=An Outline Grammar Of The Deori Chutiya Language |publisher= Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1895 |pages=75, 84 |quote="Returning with his bride to his chosen seat of government, he sought no further extension of his dominions, bur directed his whole attention to the improvement of what he had acquired and to the consolidation of his power. He built a line of forts along the foot of the hills, probably rk restrain the hungry barbarians, his former countrymen; made large tanks and founded temples."}}</ref> বাৰ-ভূঞাৰ ইতিহাসৰ মতে ৰত্নধ্বজপাল আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ বিজয়ধ্বজপালৰ মধ্যঅসমৰ ৰৌতা-তেমনীৰ বাৰ-ভুঞা সকলৰ লগত যুদ্ধ হয়। ফলত ৰত্নধ্বজপালে বাৰভূঞা সকলক কৰা শোধাইছিল। পাছলৈ বিজয়ধ্বজপালৰ দিনত বন্ধুত্ব স্থাপন হৈছিল।<ref>Bhuyan, Nakul Chandra, "Bara-Bhuyan",p.7</ref> আহোম সকলৰ বুৰঞ্জীত উল্লেখ থকাৰ মতে চুকাফা ৰাজকুমাৰ মাও-লুং দেশত থাকোতে অসমত পাছখন ৰাজ্য আছিল: চুতীয়া, কমতেশ্বৰ, কছাৰী, বৰাহী আৰু মৰাণ। চুকাফাই চৰাইদেউত ৰাজধানী পতাৰ আগতে বাটত বহুতো চুতীয়াক লগ পাইছিল<ref>Bhuyan, S.K., Satsari Buranji, p.4</ref>। যিহেতু চুকাফাই চৰাইদেউত নগৰ গঢ়া আগতে নামৰুপ, তিপাম, অভয়পুৰ, হাবুং, শিমলুগুৰি আৰু চনটক বাস কৰি আহিছিল। গতিকে এইবোৰ অঞ্চলৰে কিছুমান জেগাত চুতীয়া সকলৰ বসতি আছিল বুলি ধৰিব পৰা যায়। বহুতো চুতীয়া পৰিয়াল (যেনে চোম-চিৰিং, চাংচাই, খাতুৱাল চেতিয়া, ইত্যাদি) চুকাফাৰ দিনতে আহোম জাতিত অন্তৰ্ভুক্ত হৈ বিলীন হৈ গৈছিল<ref>Goswami, Hemchandra, Purani Asam Buranji, p. 23, 25</ref>। এই সকলো তথ্যৰ পৰা ধৰিব পাৰি যে ১২-১৩ শতিকাত চুতীয়া ৰাজ্য সেই সময়ত বিশ্লবনাথ, লখিমপুৰ, মাজুলী, ডিব্ৰুগড় অঞ্চলৰ পৰা শদিয়া আৰু অৰুণাচলৰ সীমান্ত অঞ্চলৰ লৈকে বিয়পি আছিল।  ===কমতা ৰাজ্যৰ লগত বৈবাহিক সম্পৰ্ক=== ৰত্নধ্বজপালৰ পুত্ৰ বিজয়ধব্বজ ডাঙৰ হোৱাত ৰজাই চুতীয়া ৰাজ্যৰ পশ্চিমৰ কমতা ৰাজ্যৰ ৰজা লৈ কটকী পঠিয়াই কন্যা এজনী বিচাৰে। কিন্তু ৰত্নধ্বজপালৰ প্ৰস্তাৱ গ্ৰহণ নকৰি কমতা ৰজাই কটকী মন্ত্ৰী বিজয় সেনৰ আগত ৰত্নধ্বজলৈ‌ কৈ‌ পঠালে-"যদি ৰজা‌ আহি নিয়ে তেহে দিব পাৰো"। কমতেশ্বৰৰ‌ এই বাৰ্তাত ৰত্নধ্বজপালে অপমান বোধ কৰি পাত্ৰ-মন্ত্ৰীসকলৰ লগত আলোচনা কৰি কমতা ৰাজ্যৰ দিশে ৰাজকীয় অভিযানৰ পূৰ্বপ্ৰস্তুতি ল’বলৈ সিদ্ধান্ত লয় এই আক্ৰমণৰ পূৰ্ব প্ৰস্তুতি হিচাবে সৈন্য-সামন্ত, ৰচদ-পাতি‌ সংগ্ৰহৰ ব্যৱস্থা কৰাৰ উপৰিও বত্নধ্বজপালে তেওঁৰ ৰাজধানীৰ পৰা কমতা ৰাজ্যৰ ৰাজধানীলৈ এটা আলিবাটৰ বান্ধিবলৈ আৰু এই বাটৰ‌কষত এদিনৰ অন্তৰে অন্তৰে তেওঁৰ সৈন্য‌বাহিনীয়ে জিৰণি ল'বলৈ একো একোখন নগৰ/কোঠ নিৰ্মাণ কৰিবলৈ বিজয়সেন মন্ত্ৰীক আদেশ দিয়ে। বিজয়সেনে কাম সম্পূৰ্ণ কৰি ৰজাক জনাই আৰু ৰজাই জয়ধ্বজ মন্ত্ৰীক শাসনৰ দায়িত্বত‌ থৈ নিজে কমতা ৰাজ্যলৈ অগ্ৰসৰ হয়। চুতীয়া ৰজাৰ এই অভিযানৰ কথা গম পাই কমতেশ্বৰ শঙ্কিত হয় আৰু পাত্ৰমন্ত্ৰী সকলৰ লগত আলোচনা কৰি সংঘাত এৰাই চলিবলৈ নিজৰ সকলোতকৈ সুন্দৰী কন্যাক ৰাজযোগ্য যৌতুকেৰে সৈতে ৰত্নধ্বজৰ‌ পুত্ৰ বিজয়ধ্বজলৈ বিয়া দিলে। ===গৌড় ৰাজ্যৰ লগত মিত্ৰতা=== কমতা ৰাজ্যৰ লগত বৈবাহিক সম্পৰ্ক স্থাপন কৰাৰ পিছত ৰত্নধ্বজপালে গৌড় ৰজাৰ লগত সখি সম্বন্ধ স্থাপন কৰিবলৈ মন মেলিলে। সেই সময়ত গৌড় তুৰ্কী মুছলমান সকলৰ শাসনাধীন আছিল। চুতীয়া বুৰঞ্জীত গৌড় ৰজাক পাৎসা আৰু তেওঁৰ মন্ত্ৰীক বৰ উজিৰ কৈছে কিন্তু এইখিনি লেখক জনে লগাই দিয়া গৌড় অঞ্চলৰ পাছৰ দিনত প্ৰচলিত উপাধিও হ'ব পাৰে। গৌড় ৰাজ্যৰ লগত বন্ধুত্ব স্থাপন কৰি পৰবৰ্তী কালছোৱাত গৌড়েশ্বৰে ৰত্নধ্বজপাললৈ গঙ্গাজল আৰু ৰত্নধ্বজপালে গৌড়েশ্বৰলৈ পৰশুৰাম কুণ্ডৰ জল আদান-প্ৰদান কৰি থাকিবলৈ এটা বুজাপৰালৈ আহিছিল। তদুপৰি চুতীয়া ৰজাই এটি পুত্ৰ শিক্ষা লাভৰ অৰ্থে গৌড় ৰাজ্যত ৰাখিছিল আৰু গৌড়েশ্বৰৰ পুত্ৰ ও চুতীয়া ৰাজ্যলৈ আহিছিল। কিন্তু দূৰ্ভাগ্যজনকভাৱে চুতীয়া ৰজাৰ পুত্ৰ জনৰ মৃত্যু ঘটিছিল। ===চুতীয়া ৰজাৰ কমতাপুৰ বিজয়=== ১৩-১৪ শতিকাত গৌড়ৰ মুচলমান ৰজাসকলে কেইবা বাৰো কমতা ৰাজ্য আক্ৰমণ কৰিছিল, যাৰ ফলত ৰাজ্যখন দুৰ্বল হৈ পৰিছিল। ১৪ শতিকাৰ অন্তিমটো দশকত ঘিয়াছুদ্দিন আজম শ্বাহে কামৰূপ-কমতা অঞ্চল আক্ৰমণ কৰে। তেওঁৰ ৰাজত্বকালৰ কামৰুপ অঞ্চললৈ পূৰ্বমুখী সামৰিক অভিযানৰ প্ৰমাণ পোৱা বʼকুৰ এখন শিলালিপিত পোৱা যায়<ref>Owahedur Zaman, "Study on the Persian Inscriptions discovered in Assam,p.5, "This stone slab inscription is from the time of Ghiyasuddin Azam Shah (ruled from 1389 A.D. to 1410 A.D). It was discovered in Boko of Kamrup district which was issued by Sultan Ghiyasuddin Azam Shah in 1389 A.D. It seems that he extended his sovereignty through Guwahati upto Boko area."</ref>। এই আক্ফৰমণৰ ফলত পশ্চিম অসমত ৰাজনৈতিক অস্থিৰতা সৃষ্টি হৈছিল। সেইসময়তে পূব দিশত চুতীয়া ৰাজ্যখন শক্তিশালী হৈ উঠিছিল। ফল স্বৰূপত চুতীয়া ৰাজশক্তিয়ে পশ্চিম পিনে পাতনি মেলে। চুতীয়া ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ ১৪২৮ চনৰ সত্যনাৰায়ণৰ (আন‌ এটা নাম ৰত্ননাৰায়ণ) তাম্ৰলিপিত উল্লেখ আছে যে তেওঁৰ‌ ককাক সত্যনাৰায়ণে (আন‌ এটা নাম ৰত্ননাৰায়ণ<ref>ৰত্ননাৰায়ণৰ আন এটা নাম সত্যনাৰায়ণো আছিল। এই কথা ঘিলামৰা অঞ্চলৰ বৰমূৰ্তিয়া বিলৰ তাম্ৰপত্ৰৰ পৰা জানিবলৈ পোৱা যায়। ফলিখনৰ মতে ১৩৯২ খ্ৰীষ্টাব্দত সুৰ-ৰিপু(অসুৰ) বংশৰ সধয়াপুৰৰ ৰজা নন্দিশ্বৰৰ পুত্ৰ সত্যনায়াণে ব্ৰাহ্মণক ২০০ পুৰা(৮০০ বিঘা) মাটি দান কৰিছিল। তেওঁৰ পুত্ৰ(আত্মজ) ধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাই ফলিখনৰ নবীকৰণ কৰিছিল। গতিকে ইয়াৰ পৰা বুজিব পাৰি যে ধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাৰ পিতৃ ৰত্ননাৰায়ণৰ আন এটা নাম সত্যনাৰায়ণ আছিল।</ref>) সেই একে সময়ছোৱাতে (১৩৯০-১৪০০) “কমৰুপৰ শত্রু”ক পৰাস্ত কৰি কমতাপুৰত‌ নিজৰ শাসন প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। ভূমিদানৰ ফলিখনত উল্লেখ আছে, {{blockquote|"একোহভূ্ৎ কমতাপুৰে নৰপতি ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিতঃ</br> কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণঃ।।"</br>}} অৰ্থাৎ এজন হৈছিল (একোহভূৎ) কমতাপুৰৰ ৰজা (কমতাপুৰে নৰপতি), যি জন আছিল "ভূপাল সমূহৰদ্বাৰা অৰ্চিত"(ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিত) আৰু "কামদেৱৰ(আন এটা নাম কন্দৰ্প) শত্ৰুৰ বিৰুদ্ধে বিজয়ী" (কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী) শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণ। যদিও এই “শত্রু”ৰ স্পষ্ট পৰিচয় উল্লেখ কৰা হোৱা নাই, তথাপিও ইতিহাসবিদসকলে সাধাৰণতে ধাৰণা কৰে যে ই গৌড়ৰ মুচলমান সেনাবাহিনী অথবা কমৰুপৰ সিংহাসনৰ বাবে প্ৰতিদ্বন্দ্বিতা কৰা কোনো স্থানীয় ৰাজনৈতিক শক্তি হ’ব পাৰে, যাক চুতীয়া ৰজাই পৰাস্ত কৰিছিল। একেখন ফলিৰ তৃতীয় আৰু চতুৰ্থ শাৰীত ৰত্ননাৰায়ণৰ পুত্ৰ ধৰ্মনাৰায়ণ আৰু তেখেতৰ পুত্ৰ দুৰ্লভ নাৰায়ণৰ বিষয়ে উল্লেখ কৰা হৈছে। পাছৰ অংশত উল্লেখ কৰা মতে ১৪২৮ খৃষ্টাব্দত (১৩৫০ শক) ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ আদেশত হাবুঙাধিপতি শ্ৰী বৃহৎ পাত্ৰয়ে ব্ৰাক্ষণক ৪০০ পুৰা(১৬০০ বিঘা) মাটি দান কৰিছিল। [[File:Chutia Kingdom Map (at its greatest extent).jpg|thumb|চুতীয়া ৰজা সত্যনাৰায়ণৰ দিনৰ বৃহৎ চুতীয়া ৰাজ্য।]] এইদৰে গৌড়ৰ সামৰিক চাপ আৰু কমৰুপ-কমতা অঞ্চলত সৃষ্টি হোৱা অস্থিৰতাৰ সুযোগ লৈ চুতীয়া শক্তিয়ে পশ্চিমলৈ বিস্তাৰ কৰি কমতাপুৰত নিজৰ আধিপত্য প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল বুলি বুজা যায়।<ref>"The eastern region, whether it is called Sadhaya or Svadhaya as in the plates or Sadhiya or Sadiya as in Assamese chronicles and the western region of Kamatapura seems to be politically connected and the same Satyanarayana/Ratnanarayana might have held sway over both regions"{{harvcol|Neog|1977|p=818}}</ref> ৰত্ননাৰায়ণ ৰজাই আনুমানিক ১৩০০‌ শতিকাৰ শেষৰ ভাগত কমতা ৰাজ্য দখল কৰি পুণৰ পুৰ্বৰ কামৰূপ ৰাজ্য গঠন কৰিবলৈ প্ৰয়াস কৰিছিল। ====দুৰ্লভনাৰায়ণৰ পৰিচয় আৰু বিতৰ্ক==== ঐতিহাসিক তথ্যৰ অনুসৰি কমতা ৰাজ্যৰ "দুৰ্লভনাৰায়ণ" নামৰ এজন ৰজাই অসমীয়া কবি [[হেম সৰস্বতী]], [[হৰিবৰ বিপ্ৰ]], আদি বহু লেখকক পৃষ্ঠপোষকতা আগবঢ়াইছিল।<ref>হেম সৰস্বতীয়ে তেওঁৰ প্ৰহ্লাদ চৰিত গ্ৰন্থত দুৰ্লভনাৰায়ণৰ প্ৰশংসা কৰি লিখিছে—“কামতামণ্ডল দুৰ্লভ নাৰায়ণ নৃপবৰ অনুপাম”। এই শাৰীকেইটাৰ পৰা দুৰ্লভনাৰায়ণক কমতা মণ্ডলৰ অধিপতি আৰু সাহিত্য-সংস্কৃতিৰ পৃষ্ঠপোষক ৰজা হিচাপে বুজা যায়।</ref> গুৰু চৰিতৰ বৰ্ণনা অনুসৰি কমতা-কামৰূপৰ ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণে কানৌজৰ পৰা অহা বহু ব্ৰাহ্মণ আৰু কায়স্থ ভুঞা পৰিয়ালক নিজৰ ৰাজ্যত আশ্ৰয় দি পূৰ্বাঞ্চলত বসতি স্থাপনৰ ব্যৱস্থা কৰিছিল। [[শঙ্কৰদেৱ|শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰদেৱৰ]] পূৰ্বপুৰুষ সকলও এই স্থানান্তৰিত পৰিয়ালসমূহৰ মাজৰে এটা পৰিয়াল আছিল। এই পৰিয়ালসমূহক প্ৰথমতে উত্তৰ গুৱাহাটীৰ ওচয়ৰ লেঙামাগুৰি আৰু পাছলৈ নগাঁৱৰ তেম্বুৱানী-বান্ধা(ঢেমনী) অঞ্চলত বসতি দিয়া হৈছিল বুলি গুৰু চৰিতত উল্লেখ আছে।<ref>Baniprasanna Misra, ''Srimanta Sankara and His Times: Some Further Historical Probings'', Centre for Assamese Studies, Tezpur University, 2016, pp. 27–29.</ref> ইতিহাসবিদ মহেশ্বৰ নেওগে পৰৱৰ্তী কালৰ চৰিত-পুথি আৰু বৈষ্ণৱ পৰম্পৰাৰ ভিত্তিত শঙ্কৰদেৱৰ জন্ম-চন ১৪৪৯ খ্ৰীষ্টাব্দ বুলি গ্ৰহণ কৰিছিল আৰু এই অনুসৰি দুৰ্লভনাৰায়ণৰ ৰাজত্ব কাল ১৪ শতিকাৰ মধ্যভাগ বুলি অনুমান কৰিছিল। কিন্তু ২০১৬ চনত লিখা গৱেষণামূলক প্ৰবন্ধত ইতিহাসবিদ বাণীপ্ৰশন্ন মীশ্ৰই উপলব্ধ তথ্যসমূহ পুনৰ বিশ্লেষণ কৰি এই গণনাক নাকচ কৰে আৰু শঙ্কৰদেৱৰ জন্ম সম্ভৱতঃ খ্ৰীষ্টীয় ১৪৭৯–১৪৮৪ চনৰ ভিতৰত হৈছিল বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>Baniprasanna Misra, ''Srimanta Sankara and His Times: Some Further Historical Probings'', Centre for Assamese Studies, Tezpur University, 2016, pp. 19-20.</ref> সেই অনুসৰি তেওঁ দুৰ্লভনাৰায়ণৰ শাসনকালো পুনৰ নিৰ্ধাৰণ কৰি চতুৰ্দশ শতিকাৰ শেষ ভাগৰ পৰা পঞ্চদশ শতিকাৰ প্ৰথম ভাগৰ মাজত হোৱাৰ সম্ভাৱনা প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>Baniprasanna Misra, ''Srimanta Sankara and His Times: Some Further Historical Probings'', Centre for Assamese Studies, Tezpur University, 2016, pp.23</ref> হেম সৰস্বতীয়ে দুৰ্লভনাৰায়ণক ‘‘কমতামণ্ডল’’ৰ ৰজা বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref>''প্ৰহ্লাদ চৰিত্ৰ''' উল্লেখ কৰিছে- "কমতামণ্ডল দুলৰ্ভনাৰায়ণ নৃপবৰ অনুপম৷ তাহান ৰাজ্যত ৰুদ্ৰসৰস্বতী দেৱযানী কন্যা নাম৷৷ তাহান তনয় হেমসৰস্বতী ধ্ৰুৱৰ অনুজ ভাই৷"</ref><ref name="sarma">{{cite book | title=অসমীয়া সাহিত্যৰ সমীক্ষাত্মক ইতিবৃত্ত | publisher=প্ৰতিমা দেৱী | author=ড: [[সত্যেন্দ্ৰনাথ শৰ্মা]] | authorlink=| year=১৯৯৬ | location=গুৱাহাটী | pages=৫৩-৫৪}}</ref> প্ৰাচীন কামৰূপৰ তাম্ৰশাসন আৰু সংস্কৃত ৰাজনৈতিক পৰিভাষাত ‘‘মণ্ডল’’ শব্দটো এক আঞ্চলিক বা ৰাজনৈতিক পৰিসৰ বুজাবলৈহে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। আনহাতে, চুতীয়া তামৰ ফলিত দুৰ্লভনাৰায়ণৰে ‘‘সাধয়াপতি’’ বা সদিয়াৰ ৰজা বুলি পৰিচয় দিয়া দেখা নাযায়; তাৰ বিপৰীতে তেওঁৰ পূৰ্বপুৰুষ ৰত্ননাৰায়ণ ‘‘কমতাপুৰ’’ৰ ৰজা হৈছিল বুলিহে উল্লেখ কৰিছে। দুৰ্লভনাৰায়ণে পৃষ্ঠাপোষকতা আগ বঢ়োৱা আন এজন কবি হৈছে "হৰিবৰ বিপ্ৰ"। ইতিহাসবিদ মহেশ্বৰ নেওগে এইজন কবিকে ৰামানন্দ দ্বিজৰ "শ্ৰী শ্ৰী বংশী গোপালদেৱ চৰিত"ত উল্লেখ কৰা বংশীগোপালদেৱৰ ককাক হৰিবৰ বিপ্ৰ বুলি চিনাক্ত কৰিছে।<ref name="ভৰালী">{{cite book | title=এহেজাৰ বছৰৰ এশগৰাকী অসমীয়া | publisher=চিত্ৰলেখা পাব্লিকেশ্বন্‌ছ | author=ভৰালী, হেমন্ত কুমাৰ | year=২০০১ | location=গুৱাহাটী | pages=২৯৮-২৯৯}}</ref> ৰচনাখনত হৰিবৰ বিপ্ৰক ''"কুণ্ডিল গোষ্ঠীত জাত পুৰুষ সুন্দৰ / ব্যাঘ্ৰপিণ্ডা গ্ৰামেশ্বৰ মুখ্য পণ্ডিতৰ"'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে, অৰ্থাৎ তেওঁক কুণ্ডিল বা চুতীয়া ৰাজধানী [[শদিয়া]] অঞ্চলৰ লোক আৰু ব্যাঘ্ৰপিণ্ডা গাঁৱৰ গ্ৰামেশ্বৰ বুলি কোৱা হৈছে।<ref>{{cite book |title=Harivara Vipra’s Babrubahnar Yuddha and Tamradhwajar Yuddha |editor=Birinchi Kumar Barua; Maheswar Neog |publisher=Gauhati University |year=1960 |page=}}</ref> মহেশ্বৰ নেওগৰ মতে হৰিবৰ বিপ্ৰৰ ৰচনাত ‘‘চেতিয়া’’ শব্দৰ উল্লেখো পোৱা যায়। এই শব্দ কিছু ইতিহাসবিদে আহোম যুগৰ পৰৱৰ্তী সংস্কৰণত যোগ হোৱা বুলি ক'ব খোজে।<ref>{{cite book |last=Kakati |first=Banikanta |title=Aspects of Early Assamese Literature |publisher=Gauhati University |year=1953 |page=34}}</ref> কিন্তু বুৰঞ্জী সমূহৰ পৰা দেখা যে এই ''চেতিয়া'' পদবী চুতীয়া ৰাজ্যতো আছিল<ref>Bhuyan, S.K, "Deodhai Buranji, p.16</ref> আৰু চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰাৰ পাছৰ পৰাহে আহোম ৰাজ্যত প্ৰচলিত হৈছিল।<ref>S.K, "Satsari Buranji, p.16</ref> "কবিৰত্ন সৰস্বতী"ৰ ৰচনাৰ পৰা জনা যায় যে তেওঁক দুৰ্লভনাৰায়ণৰ পুত্ৰ ইন্দ্ৰনাৰায়ণয়ে পৃষ্ঠা পোষকতা আগ বঢ়াইছিল। ইতিহাসবিদ বাণীপ্ৰশন্ন মীশ্ৰৰ মতে মাধৱদেৱৰ ভনীয়েক উৰ্বশীয়ে দহ বছৰ বয়সত (১৫২৬ শতিকাত)<ref>{{cite book |last=Misra |first=Baniprasanna |title=Deprovincialising Srimanta Sankaradeva |publisher=Centre for Assamese Studies, Tezpur University |year=2015 |pages=24–25 }}</ref> এই কবিজনৰ বংশৰ ৰামদাস আতাক বিয়া কৰাইছিল। ৰামদাস ৰত্ন সৰস্বতীৰ পাছৰ ষষ্ঠ প্ৰজন্মৰ পুৰুষ আছিল।<ref>{{cite book |last=Kakati |first=Banikanta |title=Aspects of Early Assamese Literature |publisher=Gauhati University |year=1953 |page=44}}</ref> সেই অনুসৰি ইন্দ্ৰনাৰায়ণৰ শাসনকালও পঞ্চদশ শতিকাৰ প্ৰথমাৰ্ধৰ মাজভাগত (প্ৰায় ১৪২০–১৪৪০ খ্ৰীষ্টাব্দ) আছিল বুলি অনুমান কৰিব পাৰি। এই সকলো তথ্যসমূহৰ ভিত্তিত কিছু গৱেষকে কমতা, কামৰূপ আৰু শদিয়া একেই ৰাজ শক্তিয়ে পৰিচালিত কৰিছিল বুলি ক'ব খোজে।<ref>"The eastern region, whether it is called Sadhaya or Svadhaya as in the plates or Sadhiya or Sadiya as in Assamese chronicles and the western region of Kamatapura seems to be politically connected and the same Satyanarayana/Ratnanarayana might have held sway over both regions"{{harvcol|Neog|1977|p=818}}</ref> তথাপিটো কমতাপুৰৰ এই দুৰ্লভনাৰায়ণ আৰু চুতীয়া বংশৰ দুৰ্লভনাৰায়ণ‌ একে ব্যক্তি আছিল নে নাই, সেই বিষয়ে ইতিহাসবিদ সকলৰ মাজত বৰ্তমানেও একমত পোৱা নাযায়। ===ঘাৰমৰা সত্ৰ স্থাপন=== ===চীনৰ লগত সম্পৰ্ক=== ===চুতীয়া-আহোম যুদ্ধ=== * চুকাফাৰ দিনৰ সম্পৰ্ক বুৰঞ্জী সমূহৰ মতে চুকাফাৰ‌ পুত্ৰৰ সময়ৰ পৰা চুতুফাৰ মৃত্যুৰ আগলৈকে আহোমসকলে চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে আন্তৰিক সম্পৰ্ক বজাই ৰাখিছিল।<ref>Bhuyan, S.K, ''Satsari Assam Buranji'',p.9, "Previously, since the time of one of Sukapha’s sons, there was alliance and coordial relations with the Chutia king"</ref><ref>Bhuyan, SK, "Assam Buranji(SM), p. 7</ref><ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref> চুতীয়া ৰজাৰ লগত সম্পৰ্ক ভাল থাকিলেও আহোম ৰজা সকলে চুকাফাৰ দিনৰ পৰাই মাজে মাজে সীমান্ত অঞ্চলৰ চুতীয়া গাঁও আক্ৰমণ কৰি মানুহ ধৰি লয় আনিছিল। তেনে কিছুমান পৰিয়ালৰ উদাহৰণ বুৰঞ্জী সমূহত পোৱা যায়, যেনে: চোম চিৰিং, খাতোৱাল চেতিয়া, চেঙচাই, ঘৰ পাতৰ, ইত্যাদি। বহুতো চুতীয়া লোকক চুকাফাই পৰ্বতৰ পৰা নামি আহোঁতেও বাটত পাই ধৰি আনিছিল। <ref>Bhuyan, SK, "Satsari Assam Buranji, pp.3-4, "বাটতে আহোতে কতো দহ, কতো বাৰ, কতো দুই, কতো তিনি, কতো এক, এইক্ৰমে মানুহ লগ পাই তাকো হাতকৈ মোৰাই দি আহে। সেই মানুহ কতো চুটিয়া, কতো মৰাণ, কতো বৰাহী, এই মানুহ বিস্তৰ হ'ল।..যি চুটিয়া, কছাৰী, মৰাণ পাই লগত ল'লে, তাৰো কাৰ্য্য অনুৰূপে নাম থৈ গ'ল।"</ref> * আহোম ৰজাৰ হত্যা ১৪ শতিকাৰ পাছৰ ভাগত চুতীয়া সকলে আহোম ৰজা চুতুফাক চাফ্ৰাই নৈ লৈ আমন্ত্ৰিত কৰে, কিন্তু কিবা বিবাদ হোৱাত তাৰ পৰা ধৰি লয় গৈ হত্যা কৰে। বুৰঞ্জীসমূহত কিন্তু তেওঁৰ মৃত্যুৰ ধৰণ সম্পৰ্কে একে মত পোৱা নাযায়। কিছুমান বিৱৰণত উল্লেখ আছে যে তেওঁক এটা বলধ গৰুৱে গছকাই হত্যা কৰিছিল<ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Bhuyan, S K, Satsari Buranji,p.9</ref><ref>Bhuyan, SK, "বাঁহগৰীয়া বৰগোহাঁই বুৰঞ্জী: দেওধাই অসম বুৰঞ্জী",p.90</ref>, আন কিছুমানত আকৌ কোৱা হৈছে যে তেওঁক নাওতে হত্যা কৰা হৈছিল বুলি কোৱা হৈছে।<ref>Goswami, Hemchandra, "Purani Assam Buranji, p.37</ref><ref>Assam Buranji (SM), p.7</ref> চুতুফাৰ লগত যোৱা সৈন্যবোৰ ৰাজধানীলৈ ঘূৰি আহি এই কথা সদৰি কৰে।<ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>Barua Gunaviram Assam Buranji or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 56</ref> [[আহোম ভাষা]]ত লিখা "আহোম বুৰঞ্জী"ত চুতীয়াসকলে (''তিউৰা'' হিচাপে) চুতুফাক লৈ গৈ বধ কৰিছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে যদিও কোনো চুতীয়া ৰজাৰ কথা‌ (ৰজা‌ বুজোৱা ''খুন'' শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা নাই) উল্লেখ কৰা নাই।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji, p.48</ref> চুতুফাৰ মৃত্যুৰ পাছত ১৩৭৬ চনৰ পৰা ১৩৮০ চললৈ আহোম ৰাজ্য অৰাজক হৈ‌ থাকে।<ref>Barua, Gopal Chandra,"Ahom Buranji",p.49, "After the death of Sutuphaa, the country was in interregnum for four years."</ref>। পৰবৰ্তী ৰজা ত্যাও খামটিয়ে চুতীয়া ৰাজ্য আক্ৰমণ কৰে যদিও একো বিশেষ পৰিনাম পোৱা নগ'ল। * চুতীয়া ৰাজ্যৰ হাবুঙত আহোমৰ প্ৰৱেশ ১৫১২ চনত চুতীয়াৰ হাবুঙৰ প্ৰদেশৰ পানবাৰী অঞ্চলত চুহুংমুঙে প্ৰৱেশ কৰে আৰু আগতে বামুণীয়া কোঁৱৰক তূলি লোৱা বামুণ পৰিয়ালটোক নিজৰ লগত লয়। বামুণ জনক সোণৰ লগুণ উপহাৰ দি হাতী-ঘাহী অধিকাৰী পাতি নিজৰ লগত লয়। পানবাৰীত থকাৰ সময়ত আহোম ৰজাই সেনা বাহিনীৰ কিছুমানক দিহিং নৈত মাছ ধৰিবলৈ পঠিয়াই। দিহিঙত ডাঙৰ বৰালী ধৰিবলৈ লওঁতে চুতীয়াই আহোম সেনাক দেখে। দিহিং নৈ চুতীয়া আৰু আহোম ৰাজ্যৰ সীমা আছিল, উত্তৰত চুতীয়া ৰাজ্য আৰু দক্ষিণত আহোম ৰাজ্য। চুতীয়াৰ পানীত মাছ ধৰিছে বুলি গম পাই মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱাই (সম্ভৱতঃ এইজন দিহিং উপত্যকাৰ শাসনকৰ্তা আছিল) মানু্হ পঠিয়াই। কিন্তু আহোম সকলে মাছৰ লগতে চুতীয়া মানু্হকো ধৰি নিয়ে। এই কথা মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱাই ধীৰনাৰায়ণ ৰজাৰ জোৱাঁই নিতাইক জনাই। নীতিপালৰ পৰা ধীৰনাৰায়ণে খবৰ পাই যে আহোম সেনাই দিহিঙৰ সীমা নামানি উত্তৰ পাৰৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ হাবুঙ অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰিছে।<ref>Assam Buranji (SM), p. 9</ref> * দিখৌ-মুখৰ ৰণ ধীৰনাৰায়ণ ৰজাই এই কথা গম পাই যুদ্ধ কৰিবলৈ মন কৰে আৰু ১৫১৩ চনত লুইতে দি আহি দিখৌমুখত কোঠ পাতে। সেই সময়ত দিখৌ মুখ আজিৰ দিনৰ কাজিৰঙা‌ ওচৰত আছিল। চুতীয়া সেনাই দিখৌ মুখ অঞ্চলত পচলা গড় নিৰ্মাণ কৰে। তাৰ পৰা আগ বাঢ়ি আহি চেৰুৱাকটা অঞ্চলৰ নঙকামুঙ বিলৰ পাৰত কোঠ পাতে। চেৰুৱাকটাৰ পৰা এখিনি সেনা বৰনাঁৱত উঠি চিৰা আটি অঞ্চললৈ যায়। চুহুংমুঙে চাও-চুখ্ৰিং আৰু ৰাইলুঙীয়া গোহাঁইক সৈন্য দি চুতীয়াৰ বৰনাঁৱ ধৰিবলৈ সেনা পঠিয়াই। তাৰ পাছত তেওঁ চেৰুৱাকটাৰ চুতীয়া সেনাক আক্ৰমণ কৰে। চুতীয়া সেনাই শত্ৰুৰ শক্তিৰ অনুমান নাপায় যুদ্ধত পৰাজয় হব লগিয়া হয়। এই যুদ্ধত ৪ হাজাৰ চুতীয়া সৈনিক স্বহীদ হয় আৰু ৩ হাজাৰ বন্দী হয়। বন্দী সকলৰ মূৰ কাটি আহোম ৰজাই মুণ্ডমালা বান্ধিলে।<ref>Satsari Assam Buranji, p.57</ref> সাতসৰী বুৰঞ্জীৰ অনুসৰি চুতীয়া সেনা দিখৌমুখৰ পৰা উজাই আহিছিল আৰু ডিব্ৰুমুখৰ তিনিমুণি অঞ্চলত ৫ দিন পুণৰ এখন ৰণ হৈছিল, য'ত মাণিকচন্দ্ৰ বৰুৱা, ৰজাৰ ভায়েক ঢেলা আৰু বৰহুলৈ বৰুৱাই ভাগ লৈছিল। যুদ্ধত মাণিকচন্দ্ৰ বৰুৱাৰ গাত কাড় লাগিছিল আৰু বৰহুলৈ বৰুৱাকে প্ৰমুখ কৰি চুতীয়া সেনা পিছ হুঁহকি শদিয়ালৈ আহিলে। ডিব্ৰুমুখৰ এই যুদ্ধৰ কথা কিন্তু অন্য বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা হোৱা নাই, গতিকে এয়া পাছত হোৱা দিহিংমুখৰ দ্বিতীয়খন ৰণৰ বৰ্ণনাও হ'ব পাৰে যিখনত চুতীয়া সেনা পৰাস্ত হোৱাৰ পাছত আহোম সেনাই ডিব্ৰুমুখত গড় নিৰ্মাণ কৰিছিল। যুদ্ধৰ পৰাজয়ৰ ফলত দিখৌ মুখত বাকী থকা চুতীয়া সেনা সেই অঞ্চলৰ পৰা ঘূৰি আহে আৰু পানবাৰী আহোমৰ হাতলৈ যায়। তাৰ পাছত ১৫১৯ চনত চুহুংমুঙ হাবুঙৰ পৰা দিহিংমুখ অঞ্চল লৈ আহে আৰু তাত এটা কোঠ/দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰে। তেতিয়াৰ দিহিংমুখ আজিৰ দিনৰ পশ্চিম মাজুলী অঞ্চল হয়।<ref>Satsari Assam Buranji, p.57</ref><ref>Goswami, Hemchandra, Purani Assam Buranji, p.40</ref> * দিহিং-মুখৰ প্ৰথম ৰণ ১৫২০ চনত চুতীয়া সেনাই এইবাৰ আকৌ ভটিয়াই আহি আহোমৰ নতুনকৈ নিৰ্মিত দিহিংমুখৰ দুৰ্গ(মৌঙখ্ৰাঙ) আক্ৰমণ কৰে। যুদ্ধত চুতীয়া সেনা জয়ী হয় আৰু আহোম সেনাপতি খেনমোঙক মাৰি আহোম সেনাক সেই অঞ্চলৰ পৰা খেদি পঠিয়াই। ফলত দিহিংমুখৰ কোঠ চুতীয়াৰ হাতলৈ যায়।<ref>Satsari Assam Buranji, p.57</ref><ref>Purani Assam Buranji, p.40</ref> ===চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতন=== * নীতিপালৰ ৰাজত্ব ইয়াৰ পাছতে ১৫২২ চনত ধীৰনাৰায়ণ ৰজাই [[হাবুং]] অঞ্চলৰ (বৰ্তমান ঢকুৱাখনা) ব্ৰাহ্মণক ভূমি দান কৰি সাধনী আৰু নিতাই ৰাজ্য ভাৰ দিয়ে। ৰজা হৈ নিতায়ে নীতিপাল নাম লয়। ৰজা ধীৰনাৰায়ণে ৰাজ্য ভাৰ এৰি জামাতাক যুৱৰাজ পাতি, আপোন পুত্ৰ তিনি বছৰৰ শিশু সাধক নাৰায়ণক নীতিপালৰ হাতত সমৰ্পন কৰি দেশান্তৰিত হয়। সামান্য ‌চুতীয়া ল'ৰা ৰজা হোৱাত ৰাজবংশৰ ৰাজপাট দাবীদাৰ কোঁৱৰসকল স্বাভাৱিকতে ক্ষুণ্ণ ‌হৈ পৰে। এই লোক সকলে নিত্যপালক সিংহাসনচ্যুত কৰিবলৈ ষড়যন্ত্ৰত নামে। এই ষড়যন্ত্ৰৰ মূল নায়ক ধীৰনাৰায়ণ ৰজাৰ ভায়েক সুৰজিৎ ওৰফে সুৰধ্বজপাল আছিল। ষড়যন্ত্ৰ সফল নহ'ল। নীতিপালে তেওঁৰ বিশ্বাসী চোৰাংচোৱাৰ পৰা সকলো কথা জানিব পাৰি ষড়যন্ত্ৰত লিপ্ত বিষয়াক ভাঙি নতুন মন্ত্ৰী বিষয়া নিয়োগ কৰে। পূৰ্ব্বৰ পাত্ৰ মন্ত্ৰী গুচাই সামান্য পাত্ৰ-মন্ত্ৰী পাতি লʼলে। সূৰধ্বজপালক ধৰি আনিবৰ বাবে কাচিতৰা সেনাপতিক পঠায়। কিন্তু সুৰধ্বজ দেশ এৰি পলাই যোৱাত সেই কাম সম্ভৱ নহ'ল। নীতিপালৰ দিনত নাৰায়ণ নামৰ এজন বৰসেনাপতি আৰু ৰঘূবীৰ তথা কাচিতৰা সহসেনাপতি আছিল বুলি জনা যায়। কিন্তু সময়ত নীতিপালৰ শাসন দুৰ্বল হৈ পৰে। পূৰ্বৰ সাধাৰণ বংশৰ লগৰীয়া সকলক ৰাজ্যৰ বিষয়-বাব দিবলৈ ধৰাৰ ফলত সম্ভ্ৰান্ত বংশৰ লোকৰ বিশ্বাস আৰু আনুগত্য হেৰুৱাব লগা হয়। দোষ গুণৰ সুবিচাৰ নকৰি হকে-বিহকে প্ৰজাৰ ওপৰত উৎপীড়ন চলোৱাৰ বাবেই‌ [[নীতিপাল]] প্ৰজাৰ মাজত অনীতিপাল বুলি খ্যাত হৈ পৰে।<ref>Barua, Swarnalata, "Chutia jatir Buranji, p.594.</ref> * দিহিং-মুখৰ দ্বিতীয় ৰণ চুতীয়া ৰাজ্যৰ দুৰৱস্থাৰ বাতৰি আহোম ৰজা [[চুহুন্মুং]]ৰ কাণত পৰিল। ফলত সেই বছৰৰ শেষৰ পিনে(১৫২২ চন) তেওঁ চুতীয়া ৰাজ্য আক্ৰমণ কৰে। প্ৰথমতে মাজুলীৰ নঙকঙমোঙ বীলৰ ওচৰলৈ আহি তেওঁ দিহিঙমুখত(বৰ্তমানৰ পশ্চিম মাজুলী অঞ্চল) কোঠ দি থকা চুতীয়াক আক্ৰমণ কৰিবলৈ সেনা পঠায়। যুদ্ধৰ নেতৃত্বত থকা বৰগোহাঁয়ে চুতীয়া সেনাক দিহিং মুখৰ পৰা পুবলৈ ঠেলি নিয়ে আৰু লাচাই-টাই নামৰ এজনক চুতীয়াৰ পৰা সংগ্ৰহ কৰা বৰ-নাঁৱত উঠাই ৰজাৰ ওচৰলৈ পঠায়। সেই সময়ত ৰজা বীলৰ পৰা আগ বাঢ়ি আহি চেৰুৱাকতা নামৰ অঞ্চল এটাত আছিল। চুহুংমুঙে লাচাই-টাইক যুদ্ধৰ খবৰ লয়। লাচাই-টাই ৰজাক জনাই যে চুতীয়া সৈন্য লুইত(টিলাও) নৈ‌ ওচৰৰ অঞ্চলৰ লগতে ডিব্ৰুমুখৰ(চোপ-নাম-টিফাও) পানীত কোঠ পাতি আছে।<ref>Deodhai Assam Buranji, p. 17.</ref> ইয়াৰ পাছতে হয়টো আগতে উল্লেখ কৰি অহা ডিব্ৰুগড় ৰণখন সংঘটিত হয়। * ডিব্ৰু-মুখ/ডিব্ৰুগড়ৰ ৰণ ১৫২৩ চনৰ কাতি মাহত চুহুংমুঙৰ আদেশত ফ্ৰাচেনমুঙ বৰগোহাঁই আৰু কিঙলুন বুঢ়াগোহাঁই ৰাজমন্ত্ৰীয়ে নিজৰ সমস্ত সৈন্য বাহিনী লয় ডিব্ৰুমুখলৈ আগ বাঢ়ি আহি তাত এটা গড় নিৰ্মাণ কৰে। চুহুংমুঙে চৰাইদেউ লৈ আহি ভগৱানৰ ওচৰত বলি আগ বঢ়ায়। ১৫২৩ চনৰ আঘোণ মাহত চুহুংমুঙে সৈন্য বাহিনী লয় আগ বাঢ়ি চেঁচামুখত কোঠ দিয়ে। নীতিপালে গড় বন্ধাৰ খবৰ পাই শদিয়াৰ পৰা লাৰুপাৰা(বৰ্তমান চাবুৱাৰ ওচৰৰ) লৈ আগ বাঢ়ি আহে। তাৰ পৰা তেওঁ শত্ৰুক দেশৰ পৰা খেদিবলৈ বুঢ়া বৰুৱাৰ নেতৃত্বত ডিব্ৰুমুখ লৈ সৈন্য বাহিনী পঠিয়ায়। সম্ভৱতঃ এজন ডিব্ৰু উপত্যকাৰ শাসনকৰ্তা আছিল। চুতীয়া সেনাপতি জনে ৰজাৰ আদেশ মতে ডিব্ৰুগড় আক্ৰমণ কৰে। আনপিনে চুহুংমুঙেও ডিব্ৰুমুখলৈ আহি যুদ্ধত ভাগ লয়। ফ্ৰাচেনমুঙ বৰগোহাঁই আৰু কিঙলুন বুঢ়াগোহাঁই ৰাজমন্ত্ৰীয়ে একলগ হৈ পথে দি আগ বাঢ়ি চুতীয়াৰ নৌ বাহিনীক আক্ৰমণ কৰে। চুতীয়াৰ নৌ সেনাৰ নেতৃত্বত আছিল কাচিতৰা, চুলুকী চেতিয়া (GC Baruaৰ বুৰঞ্জীত এলেঙী চেতিয়া বুলি কোৱা হৈছে) আৰু বৰপাত্ৰ নামৰ তিনিজন সেনাপতি। বৰপাত্ৰ জন সম্ভৱতঃ সোৱণশিৰি উপত্যকাৰ তথা হাবুঙৰ শাসনকৰ্তা আছিল, যিজনক তামৰ ফলিত হাবুঙাধিপতি বৃহৎ পাত্ৰ বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। কাচিতৰা আছিল লুইত উপত্যকাৰ শাসনকৰ্তা। যুদ্ধত চুতীয়া সেনা পৰাস্ত হয়। পিছ দিনা চুহুংমুঙ ৰজাই গড়ত থকা সকলো মন্ত্ৰী ডাঙৰীয়া আৰু সেনাক লগত লৈ আগ বাঢ়ি সোণাৰী অঞ্চলত (বৰ্তমান কাকপথাৰ অঞ্চল) সোমায়। <ref>Deodhai Assam Buranji, p. 17.</ref> * নীতিপালৰ সন্ধি প্ৰস্তাৱ ইয়াকে দেখি নীতিপালে আহোম ৰজা লৈ কটকীৰ সৈতে কিছুমান উপহাৰ পঠায়। উপহাৰ সমূহৰ মাজত আছিল সোণৰ কাণফুলী/কেৰু(তং-ৰু-খাম), সোণোৱালী‌ মেখেলা(চিন-খাম), কপাহী কাপোৰ(ফ্ৰা-নোন), ৰূপৰ বিচনা(থা-কা-ঙেন), পাটি, ইত্যাদি। সকলো উপহাৰ গ্ৰহণ কৰিও চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰাজ সম্পদ(সোণ-ৰুপৰ মেকুৰী, সোণ-ৰুপৰ ছত্ৰ, ৰাজকীয় খাট আৰু ৰাজ দণ্ড), ১০টা দতাল হাতী, এজনী মাখুন্দী হাতী আৰু এজনী ছোৱালী বিচাৰি পঠায়। নীতিপালে ছোৱালী আৰু হাতী দিবলৈ মান্তি হয় যদিও ৰাজকীয় সম্পদ পূৰ্বপুৰুষৰ সম্পত্তি বুলি দিবলৈ নিবিচাৰে। ইয়াৰ বিপৰীতে এক মাহৰ পাছত সোণ-ৰুপৰ জাপি(কোপ-খাম-ঙেন), সোণৰ তেমি(খোপ-খাম), সোণৰ তোম(লিউ-খাম), সোণৰ ছত্ৰ (চাং-খাম), সোণৰ খাৰু(মাউ-খাম), সোণৰ ভৰিৰ খাৰু(খু-টিন-খাম), হাতী, ঘোঁৰা, হাতীৰ দাতৰ পাটি, কটাৰী আৰু পানীকমলী কাপোৰ দি পঠায়। সমান্তৰাল ভাৱে নীতিপালে লুইতৰ পাৰত এটা দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰিবলৈ লয় আৰু তাতে থাকে। দুৰ্গ নিৰ্মাণৰ কথা শুনি, ৰাজসম্পদ নাপায় আৰু লগতে উপহাৰৰ মাজত কটাৰী দেখি চুহুংমুঙ ৰজাই শদিয়াপুৰ আক্ৰমণ কৰিবলৈ নিৰ্ণয় কৰে।<ref>Deodhai Assam Buranji, p. 18.</ref> * শদিয়াৰ ৰণ ১৫২৪ চনৰ বহাগত লুইত নৈ পাৰ হৈ শদিয়া(সধয়াপুৰ) আক্ৰমণ কৰে। [[ব'হাগ বিহু|ব'হাগ মাহৰ বিহুৰ দিনা]] [[শদিয়া]] আক্ৰমণ কৰা হৈছিল। বিহুৰ দিনা শদিয়াৰ চাৰি শালত বৰ-বলি আয়োজন কৰা হয়, যʼত [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] পূজাৰীৰ বাহিৰে অন্য লোকে হাতত অস্ত্ৰ লোৱাতো বৰ্জিত আছিল। আজিও এই বৰবলিৰ নিয়ম শদিয়া অঞ্চলৰ থান সমূহত পালন কৰা হয়। সেই সময়ত সৌমাৰ খণ্ডত একমাত্ৰ চুতীয়া সকলৰ মাজত হে খাৰ-বাৰুদ বা হিলৈ-বৰটোপৰ প্ৰচলন আছিল। সেই বাবে হয়তো আক্ৰমণকাৰী সকলে বিহুৰ বতৰত আক্ৰমণ কৰিবলৈ নিৰ্ণয় কৰি লৈছিল। বুৰঞ্জী সমূহৰ মতে সেই সময়ত‌ দুৰ্গৰ লগতে নীতিপালে পুখুৰী এটাও খন্দাই আছিল। লুইতৰ মুখৰ দুৰ্গত হঠাতে কৰা আক্ৰমণ সহিব নোৱাৰি নীতিপাল চন্দনগিৰি লৈ গুচি আহে আৰু কাচিতৰা দৈথাং পৰ্বতত উঠে।<ref>Deodhai Assam Buranji, p. 19.</ref> * চন্দনগিৰি আৰু দৈথাং পৰ্বতৰ ৰণ চুহুংমুঙে শদিয়াৰ বৰনগৰত থাকি ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঁই আৰু কিঙলুন ৰাজমন্ত্ৰীক(বুঢ়াগোহাঁই) চন্দনগিৰি লৈ আক্ৰমণ কৰিবলৈ পঠায়। আনহাতে কনচেং ধনুদাৰী গোহাঁইক (চাও-চঙ কুঙ-ৰিণ) কাচিতৰাৰ লগত যুঁজিবলৈ দৈথাং পৰ্বতলৈ পঠায়। ইফালে চুতীয়া ৰজাৰ তামুলী গজৰাই বৰুৱা আৰু তেওঁৰ পৰিয়ালক আহোম বাহিনীয়ে বন্দী কৰে‌ আৰু চুতীয়া ৰজা ৰাণীৰ আত্মগোপন স্থান প্ৰকাশ কৰিবলৈ বাধ্য হয়। বুৰঞ্জী অনুসৰি সেহি সময় চুতীয়া ৰজাৰ তামুলী গজৰায় বৰুৱা হাবিত পলাই আছিল। তাৰে ল'ৰাৰ কান্দন শুনি ফ্ৰাচেংমুঙৰ পুত্ৰ ঘৰ সন্দিকৈয়ে বেঢ়ি ধৰিলে‌ বোলে-"ৰজাৰ কথা ক নকলে‌ কাটিম।" এই বুলি তাৰ ল'ৰা তিৰোতাক বন্দী কৰি তাক পঠাই দিলে। বহু প্ৰচেষ্টা সত্ত্বেও গজৰায়ে ৰজাক বিচাৰি নাপাইছিল। শেষত ৰাণীৰ ভোক লাগিলত জুৰি‌ এখনৰ কাষত ভাত ৰান্ধোতে উঠা ধোঁৱা দেখিহে গম পালে আৰু সেইমতে আহোম বিষয়াসকলক জনালেহি যে চুতীয়া ৰজা ৰাণীয়ে চন্দনগিৰিৰ এখন পাহাৰীয়া জুৰিৰ ওচৰত আশ্ৰয় লৈছে।<ref>Bhuyan, S.K.,''Assam Buranji(SM)'',p.10</ref> চন্দনগিৰি পৰ্বতত উঠিবৰ কাৰণে আহোম সেনাই আপ্ৰাণ চেষ্টা চলাইও সফল নহয়। চুতীয়া সেনাই ওপৰৰ পৰা শিল বগৰাই আৰু দলিয়াই বহুতো আক্ৰমণকাৰীৰ বধ কৰে। সাতসৰী আৰু অসম বুৰঞ্জীৰ (SM)ৰ পৰা জনা যায় যে সেই সময়ত [[সতী সাধনী|সাধনী ৰাণী]]‌ গৰ্ভৱতী আছিল। GC Baruaৰ আহোম ভাষাৰ বুৰঞ্জীত ৰাণী/কোঁৱৰী গৰাকীক‌ নাঙ-লুং কোৱা হৈছে। লগতে উল্লেখ আছে ৰজা আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ। যিহেতু নাঙ-লুঙৰ অৰ্থ ৰাণী নে‌ কোঁৱৰী সঠিক কয় ক'ব নোৱাৰি গতিকে এই তিনি গৰাকী লোক নাইবা ধীৰনাৰায়ণ, সাধনী আৰু নীতিপাল/সাধকনাৰায়ণ বা নীতিপাল, সাধনী আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ হ'ব পাৰে। উল্লেখযোগ্য যে নীতিপাল সাধনীৰ বিয়া ১৫১২ৰ আগতেই হৈ গৈছিল কাৰণ অসম বুৰঞ্জী(SM)ৰ অনুসৰি ১৫১৩ চনত ধীৰনাৰায়ণক আহোমৰ বিষয়ে তেওঁৰ জোঁৱায়েকে খবৰ দিছিল। সাধনী আৰু নীতিপালৰ‌ লগতে ১২০ গৰাকী কোঁৱৰীয়েও শিলা কুচাই বিৰোধী পক্ষৰ সৈনিকক মাৰে। আহোম সৈন্য চন্দনগিৰি পৰ্বতত উঠিবলৈ সক্ষম নহৈ পিছুৱাই আহিব লগাত পৰে আৰু এজন চুতীয়া সৈনিকক লগত ধৰি আনে। ইয়াৰ পাছত আক্ৰমণকাৰী সকলে ৰননীতি কৰি পৰ্বতৰ তিনিফালে বেৰি ধৰিব লয়। চাও ৰু-পক আৰু কিছু লোক ঘিলা গছৰ সহায়ত চন্দনগিৰি পাহাৰত উঠিল, কিন্তু মানুহ নেদেখিলে। আগ বাঢ়ি গৈ এখন গাঁও পালে আৰু তাত দুকুৰিমান মানুহ দেখিলে। চুতীয়া বুৰঞ্জী অনুসৰি ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঁই কিছু লোকক ঘিলা গছত উঠি [[ঢোল]] বজাবলৈ আদেশ দিয়ে। হয়তো এই সকল আগতে ধৰি অনা‌ চুতীয়া বন্দী আছিল। আগৰ দিনত ঢোল বজোৱাটো যুদ্ধত জয়ৰ প্ৰতীক আছিল। ঢোল বজাই বিজয়ৰ কথা জনাই দিয়া হয়। সেই বাবে পাহাৰৰ ওপৰত উঠি থকা ৰজা ৰাণীয়ে বিহুৰ বতৰত ঢোলৰ মাত শুনি বাহিৰলৈ উলাই আহে আৰু তিনিও ফালৰ পৰা শত্ৰুৰ আক্ৰমণৰ বলি হয়। নীতিপালক আহোম সেনাই বৰদ্বাৰত দেখিলে। তথাপিও চুতীয়া সেনানী যি সকল আছিলে সেই সকলে আকৌ শিল দলিয়াই কিছু শত্ৰুক মাৰিলে।নীতিপালে শত্ৰুৰ গালৈ কাড় মাৰিবলৈ লয় যদিও বিৰোধী পক্ষৰ জানমোঙখাম হাতীবৰুৱাৰ (ফু-কে-চং) কাড় লাগি মৃত্যু বৰণ কৰে। সাধনীয়ে নিজৰ মহিলা সৈন্য বাহিনীক লগত লয় যুঁজ দিয়ে যদিও শেষত পৰাস্ত হৈ চন্দনগিৰিৰ পৰা জাপ মাৰে। প্ৰায় সংখ্যক বুৰঞ্জীত সাধনীয়ে আত্মবলিদান কৰিছিল বুলি আছে যদিও গোপাল চন্দ্ৰ বৰবৰুৱাৰ টাই ভাষাৰ বুৰঞ্জীত ৰাণীৰ (নাঙ-লুং) গাত যাঠি লাগিছিল বুলি উল্লেখ আছে। যিকি নহওক এই তথ্য পৰাও ৰানী সাধনীয়ে আত্মসমৰ্পণ নকৰি শত্ৰুৰ বিৰুদ্ধে যুঁজ দিয়াৰ কথাহে পোহৰলৈ আনে, কাৰণ আত্মসমৰ্পণ কৰা হ'লে তেওঁক যাঠি মাৰি আক্ৰমণ কৰা নহ'ল হয়। আনপিনে কাচিতৰাক কনচেঙে দৈথাং পৰ্বতত পৰাস্ত কৰে। <ref>Deodhai Assam Buranji, p. 19.</ref> ===ৰাজ্য পতনৰ পৰবৰ্তী পৰিস্থিতি=== চুতীয়া ৰজা নীতিপাল, তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু কাচিতৰা তিনিওৰে মূৰ চন্দগিৰি আৰু দৈথাঙৰ পৰা কাটি আনি শদিয়াত থকা চুহুংমুঙৰ আগত প্ৰস্তুত কৰা হয়। দেওধাই বুৰঞ্জীৰ মতে সাধনীৰ মূৰটো কাটি অনা হৈছিল। ৰজা আৰু পুত্ৰৰ মূৰ কেইটা নচোৱাই পৰ্বতত মুণ্ডামালা বান্ধি শেষত চৰাইদেউৰ শালৰ খটখটিত পোতি থোৱা হয়। অসম বুৰঞ্জী(SM)ৰ মতে আহোম সেনাই সাধনীৰ মৃত শৰীৰৰ পৰা কঁকালত পিন্ধা সোণৰ কঙ্কালি লয় আনি শদিয়াৰ থানলৈ আনিছিল, কিন্তু তাত কিছুমান চুতীয়াই আক্ৰমণ কৰি লাপিত ফাংত্যাং দেওধাই নামৰ এজনক বধ কৰিছিল। Edward Gaitৰ‌ A History of Assamত উল্লেখ কৰা‌ মতে ৰাণীৰ মৃত্যু যাঠী লাগ হৈছিল। GC Baruaৰ Ahom Buranjiত ৰাণীৰ(নাঙ-লুং) বিষয়ে দিয়া আছে যদিও এই অংশৰ অনুবাদ দিয়া হোৱা নাই। অংশটোত "টিং" শব্দৰ উল্লেখ চাই ক'ব পাৰি যে ইয়াতো ৰাণীৰ গাত "যাঠী" লগাৰ কথাই উল্লেখ আছে। "পুৰণি অসম বুৰঞ্জীৰ অনুসৰি কোঁৱৰী কিছুমানক কাটিছিল আৰু কিছুমানক ধৰি আনিছিল<ref>Goswami, Hemchandra,"Purani Assam Buranji, p. 42</ref>। অন্য বুৰঞ্জী সমূহত এই অংশত ৰানী সাধনীৰ(নাঙ-লুং) কথ উল্লেখ কৰা হোৱা নাই। ===চুতীয়া ভূমিৰ বিতৰণ=== শদিয়া ৰাজধানী শাসন কৰিবলৈ ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঁইক তিনিশ সৈনিক দিয়া হৈছিল। শদিয়া আৰু দিহিং অঞ্চলত নতুনকৈ আহোম ৰাজ্যৰ মানুহ আনি থাকিবলৈ দিয়া হয়। ‌চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰদেশ সমূহ ভাল দৰে শাসন কৰিবলৈ বহুতো নতুন পদবী সৃষ্টি কৰা হয়। ১৫২৬ চনত চাওচেং কুঙৰিন (ধনুধৰিয়া গোহাঁই)‌ কনচেঙক থাওমৌঙ মৌঙ-তেও (ভটিয়লীয়া গোহাঁই বা নামনিয়াল সন্দিকৈ<ref>Satsari Buranji, p.62</ref>) পতা হয়। এইজনক হাবুঙ অঞ্চলত ৰখা হয় আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰৰ বিশ্বনাথৰ, লখিমপুৰ আৰু ধেমাজি শাসন কৰিবলৈ দিয়া হয়।‌ একেই বছৰতে থাওমৌঙ বানলুং (বানলুঙীয়া গোহাঁই) খেওখেনক থাওমৌঙ লৌঙ-ক্লং (দিহিঙীয়া গোহাঁই)‌ পতা‌ হয়। সেই‌ সময়ত দিহিং নৈ পাটকাইৰ পৰা ডিগবৈ, দিহিং-পাটকাই অৰণ্য, তিপাম,‌ নাহৰকটীয়া, মৰাণহাট, চেপন, বকতা, চৰগুৱা হৈ ব্ৰক্ষ্মপুত্ৰৰ সমান্তৰাল ভাৱে বৈ গৈ পশ্চিম মাজুলী/বোকাখাত অঞ্চলত ব্ৰক্ষ্মপুত্ৰত পাৰিছিল। এইজন গোহাঁইক দিহিং প্ৰদেশ অৰ্থাৎ মাজুলী, উত্তৰ শিৱসাগৰ, ডিব্ৰুগড় আৰু দক্ষিণ তিনিচুকীয়া লৈকে শাসন‌ কৰিবলৈ দিয়া হয়। সাতসৰী বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা মতে প্ৰথমতে ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঁইক শদিয়াৰ ৰাজ আৰু কিংলুন বুঢ়াগোহাঁইক দিহিং ৰাজ দিয়া হৈছিল।<ref>Satsari Buranji, p.68</ref> ১৫২৬ চনত হোৱা চুতীয়া বিদ্ৰোহৰ ফলত ডিব্ৰুগড়ত নতুন এখন প্ৰদেশ গঠন কৰি ১৫২৭ত চাওলুং চুলিঙক শাসনকৰ্তা হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হয়, যাতে ১৫২৬ৰ দৰে শদিয়া অঞ্চলত পুনৰ বিদ্ৰোহ হ'লে ডিব্ৰু প্ৰদেশৰ সেনাই শদিয়া বাহিনীৰ সহযোগ কৰিব পাৰে। ইয়াৰ উপৰিও একেই‌ সময়তে কিংলুন বুঢ়াগোহাঁইক "থাও-মুঙ-বঙেন" পাতি তিনিচুকীয়া অঞ্চল শাসন(সোণাৰীৰ পৰা লুইতৰ লৈকে) কৰিবলৈ দিয়া হয়।<ref>Ahom Buranji(GC Barua), p.61</ref> একেই বছৰে মুচলমানৰ বৰ উজিৰৰ নেতৃত্বত অহা আক্ৰমণকাৰী সকলক লখিমপুৰ-বিশ্বনাথ অঞ্চলৰ পৰা খেদি ধনুধৰিয়া গোহাঁই চেঙপেমক থাওমুং কটক পাতি লখিমপুৰৰ [[ফুলবাৰী]] অঞ্চল শাসন কৰিবলৈ দিয়া‌ হৈছিল।<ref>Ahom Buranji(GC Barua), p.61</ref> শদিয়াৰ মহং (নগা পাহাৰৰ মহঙতকৈ পৃথক) অঞ্চলৰ লোণৰ খাট ৰক্ষা কৰিবলৈ "থাও-মুঙ-বক্লাঙ" বা‌ হাটখোৱা গোহাঁই নিযুক্ত কৰা হৈছিল। বুৰঞ্জীৰ পৰা জনা যায় যে ১৫২৯ চনত হোৱা চুতীয়া বিদ্ৰোহত দুয়োজন গোহাঁই (ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোঁহাই আৰু কিংলুন বুঢ়াগোহাঁই) একেলগে শদিয়া-তিনিচুকীয়া অঞ্চলতে শাসন কৰি আছিল। একেই বছৰৰে(১৫২৭) শেষৰ পিনে কনচেঙক ভটিয়লীয়া গোহাঁইৰ পৰা নতুন পদবী‌ "চাও-চেঙলুং"‌(ৰাজমন্ত্ৰী) দিয়া হয়<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.61</ref>। পূৰ্বতে ৰাজমন্ত্ৰী পদবীটো বৰগোঁহাই বা বুঢ়াগোহাঁই এজনক দিয়া হৈছিল। ৰাজমন্ত্ৰী পাতি চুহুংমুঙে কনচেঙক দুয়োজন‌ গোহাঁইৰ লগত একেই শাৰিতে ৰাখি সমমৰ্যাদা দিছিল। চুতীয়াৰ বৰপাত্ৰ পদবীটো চুহুংমুঙৰ‌ দিনটো অব্যাহত আছিল। চুক্লেংমুঙ(চুহুংমুঙৰ পুত্ৰ) ৰজাৰ দিনত চুতীয়াৰ বৰপাত্ৰ এজনৰ সমৰ্থন পাই হাবুঙৰ ব্ৰাহ্মণ মুখিয়াল এজনে বিদ্ৰোহ কৰে। ফলত যুদ্ধ এখন হয় য'ত বৰপাত্ৰ জনৰ মৃত্যু হয় আৰু ব্ৰাহ্মণজন বেহাৰলৈ পলাই যায়<ref> সুকুমাৰ মহন্তৰ ঘৰত পোৱা অসম বুৰঞ্জী, ২৫ পৃষ্ঠাত আছে-"সেই সময়ত ৰজা দাই ধৰিলে, বোলে-'চুটিয়া মাৰি ভূঞা বিলাকক মাৰি-কাটি বুপা ৰজায়ে ময়েহে ৰাজ্য লৈছো। বামুণে যে ৰজা‌ হয় চুটিয়াৰ বৰপাত্ৰকনো কিহলৈ থৈছোঁ?' এহি বুলি বৰপাত্ৰক মাৰিলে, বামুণকো ‌মাৰিব চালে, সপুত্ৰবান্ধৱে বেহাৰলৈ পলাই গেʼল। " </ref>। এই বৰপাত্ৰ জন হয়টো পুৰণি চুতীয়া বৰপাত্ৰ জনেই আছিল (ডিব্ৰাৰুগড় ৰণত আত্মসমৰ্পণ কৰিব পাৰে) বা‌ একেই পৰিয়ালৰ লোক আছিল‌‌। তেওঁৰ মৃত্যুৰ পাছতে হয়টো "চাও-চেঙলুং" আৰু "বৰপাত্ৰ" উপাধি দুটা মিলি "বৰপাত্ৰগোঁহাই" হিচাপে জনাজাত হয়।<ref>[https://www.jstor.org/stable/3516963?read-now=1&seq=18#page_scan_tab_contents Guha, Amalendu, ''The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714)'',p. 20,''It appears that the noble designation of Barpatragohain was borrowed from the civil list of Habung where the local ruler, a dependent of the Chutia king, had the title of Vrihatpatra''.]</ref> এই‌ সকলো কথাৰ পৰা সহজে ধৰিব পাৰি যে চুহুংমুঙে পূৰ্বৰ চুতীয়া বিষয়া সকলৰ ঠাইতেই একো একোটা নতুন পদবী গঠন কৰিছিল। চুতীয়া বৰপাত্ৰৰ ঠাইত প্ৰথমতে ভটিয়লীয়া গোহাঁই আৰু পাছলৈ বৰপাত্ৰ গোহাঁই, মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ ঠাইত দিহিঙীয়া গোহাঁই, ডিব্ৰুৰ বুঢ়া বৰুৱাৰ ঠাইত চাওলুং চুলিঙ আৰু শদিয়া-তিনিচুকীয়াত কাচিতৰা বৰুৱা বা ৰজাৰ ঠাইত দুয়ো প্ৰমুখ গোহাঁই। ইয়াৰ পাছত দিহিঙৰ পাৰৰ বকতাত নতুন ৰাজধানী এখন নিৰ্মাণ কৰা হয়।<ref>Ahom Buranji(GC Barua), p.64</ref> ==ৰাজ্যৰ প্ৰশাসনিক আৰু সামৰিক ব্যৱস্থা== ==চুতীয়া ৰাজ্যৰ স্থাপত্য আৰু কীৰ্তিচিহ্ন== ==চুতীয়া ৰাজ্যত পোৱা সম্পদ== চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা কমাৰ, সোণাৰি, কমাৰ, কুমাৰ, কহাৰ, তাতি, খনিকৰ, বাঢ়ৈ, বামুণ, কায়স্থ, গণক, কলিতা, ইত্যাদি বহুতো ভিন্ন ভিন্ন‌‌ বৃক্তিকৰ লোক পোৱা‌ গৈছিল। ইয়াৰ বহুতো লোকক ৰজাই নিজৰ ৰাজধানী লৈ লয় আনে।‌ চুতীয়াৰ বাহিৰে মিচিং‌,‌ দেউৰী, কিছু মৰাণ আৰু কোচ জনগোষ্ঠীৰ লোকো চুতীয়া ৰাজ্যৰ নাগৰিক আছিল। তাৰে চুতীয়া ৰাজ্যৰ মিচিং সকলক "চুতীয়া মিৰি" কোৱা‌ হৈছিল যি‌ সকল আজিৰ দিনৰ বাৰগাম মিচিং যেনে দলে, পেগু, পায়েং, টাইদ, ইত্যাদি। চুতীয়া ৰজাৰ শুকান মাংসৰ ভৰালী জন কোচ লোক আছিল। তিনি হাজাৰ চুতীয়া কমাৰক চুহুংমুঙ ৰজাই যোৰহাট জিলাৰ বছাৰ পিনে আৰু তাৰে উজনি অঞ্চলত বহুৱাইছিল<ref>Sarma, Benudhar, ''Maniram Dewan, p.287</ref>। বন্দী হোৱা লোকৰ পৰা বিভিন্ন "চেতিয়া" খেল/বংশও সৃষ্টি কৰা হয়। ইয়াৰ বাহিৰে শদিয়াত বহুতো সম্পদ যেনে সোণৰ মাইহাং, কেকুৰা দোলা,‌‌ কলাই খাৰ,‌‌ সোণৰ তিনিচুকীয়া সিংহাসন, খাট, ভোগজৰা, বেলা, জাপি, পিকদান, আৰোৱান, দবা, কালি, হিলৈ, বৰটোপ (মিঠাহুলোং),‌ হিলৈ-তোলা চৰা নাও, চুতীয়া ধেনু, বৰধেনু, বাৰু-বৰ্চা, ইত্যাদি পোৱা গৈছিল। বহুতো ঘোৰা, গৰু-মʼহ আৰু হাতীও লাভ কৰা হৈছিল। সম্পদ সমূহ শদিয়াৰ পৰা দিহিং নৈয়ে দি ৰাজধানী‌ লৈ অনা হয় ‌আৰু পাছলৈ চাৰিং অঞ্চলত ৰখা হয়। এখিনি চুতীয়া লোকক চাৰিঙত পাতি নাওবৈচা খেল সৃষ্টি কৰে,‌ য'ৰ পৰা পাছলৈ শেনচোৱা, তাঙোন ধৰা, বচোৱাল বোৱা, ইত্যাদি খেলৰ সৃষ্টি হয়। এই নাওবৈচা সকলে চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা পোৱা চৰানাও চলাই। একেধৰণে এখিনি লোকক লয় হিলৈধাৰী ফৈদ গঠন কৰা হৈছিল। চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰা পাছত আহোম সকলে প্ৰথম বাৰৰ বাবে মিৰি, মিচিমি, আবৰ, দফলা, ইত্যাদি পাহাৰীয়া জাতিৰ সম্পৰ্কত আহে।<ref>Satsari Assam Buranji,p.14, 61</ref> ==ৰজা সকলৰ তালিকা== {|class="wikitable" |+ '''ৰজাৰ তালিকাত''' |- ! # ! বছৰ ! ৰাজত্ব কাল ! নাম ! অন্য নাম |---- | ১. | ১১৮৭ - ১২২০ | ৩৩ ব | বীৰপাল | গয়াপাল |---- | ২. | ১২২০ - ১২৫৫ | ৩৫ ব | [[ৰত্নধ্বজপাল]] | গৌৰীনাৰায়ণ |---- | ৩. | ১২৫৫ - ১২৭০ | ১৫ ব | বিজয়ধ্বজপাল | শিৱনাৰায়ণ |---- | ৪. | ১২৭০ - ১২৮৫ | ১৫ ব | বিক্ৰমধ্বজপাল | জগতনাৰায়ণ |---- | ৫. | ১২৮৫ - ১৩০৫ | ২০ ব | গৌৰধ্বজপাল | প্ৰমত্তনাৰায়ণ |---- | ৬. | ১৩০৫ - ১৩২৫ | ২০ ব | শঙ্খধ্বজপাল | হৰিনাৰায়ণ |---- | ৭. | ১৩২৫ - ১৩৪৩ | ১৮ ব | ময়ূৰধ্বজপাল | গোলোকনাৰায়ণ |---- | ৮. | ১৩৪৩ - ১৩৬০ |১৭ ব | জয়ধ্বজপাল | বজ্ৰনাৰায়ণ |---- | ৯. | ১৩৬০ - ১৩৮০ | ২০ ব | কৰ্মধ্বজপাল | নন্দেশ্বৰ/নন্দিনৃপ |---- | ১০. | ১৩৮০ - ১৪০০ | ২০ ব | সত্যনাৰায়ণ | ৰত্ননাৰায়ণ |---- | ১১. | ১৪০০ - ১৪১৫ | ১৫ ব | লক্ষ্মীনাৰায়ণ | ধৰ্মনাৰায়ণ |---- | ১২. | ১৪১৫ - ১৪৩০ | ১৫ ব | দুৰ্লভনাৰায়ণ | |---- | ১৩. | ১৪৩০- ১৪৪৫ | ১৫ ব | মুক্তধৰ্মনাৰায়ণ | |---- | ১৪. | ১৪৪৫ - ১৪৬৫ | ২০ ব | প্ৰত্যক্ষনাৰায়ণ/প্ৰতাপনাৰায়ণ | |---- | ১৫. | ১৪৬৫ - ১৪৮০ | ১৫ ব | যশনাৰায়ণ | |---- | ১৬. | ১৪৮০- ১৫০০ | ২০ ব | পুৰন্দৰধ্বজপাল | পুৰন্দৰনাৰায়ণ |---- | ১৭. | ১৫০০ - ১৫২২ | ২২ ব | ধৰ্মধ্বজপাল | [[ধীৰনাৰায়ণ]] |---- | ১৮. | ১৫২২ - ১৫২৪ | ২ ব | নীতিপাল/নিত্যপাল | চন্দ্ৰনাৰায়ণ |} ==চুতীয়া ৰাজ্যৰ হিলৈ-বৰতোপৰ প্ৰচলন== হিলৈ-বৰতোপ চুতীয়া ৰাজ্যৰ এক মূল্যৱান উন্নত অস্ত্ৰ আছিল। এই ৰাজ্যৰ হিলৈ-বৰতোপৰ প্ৰচলনৰ কথা বহুতো ঐতিহাসিক তথ্য পোৱা যায়। বুৰঞ্জী সমূহত উল্লেখ কৰা মতে আহোম ৰজাই চুতীয়া ৰাজধানী শদিয়াৰ পৰা আন সম্পদৰ লগতে হিলৈ<ref>Bhuyan, S.K,"Deodhai Assam Buranji", p. 126</ref><ref>Bhuyan, S.K,"Assam Buranji(SM), p.10</ref><ref>হিতেশ্বৰ বৰবৰুৱা, আহোমৰ দিন, p.49</ref> আৰু হিলৈ তোলা চ'ৰানাও উদ্ধাৰ কৰিছিল।<ref>Phukan, Kasinath Tamuli, "Assam Buranji",p.17-18</ref><ref>Bhuyan,S.K,"Satsari Buranji,p.135</ref> মনিৰাম‌ দেৱানৰ লেখনীৰ মতে "মিঠা হুলং" বৰটোপ টো চুতীয়া সকলৰ পৰা লোৱা হৈছিল।<ref>Sharma, Benudhar.''Maniram Dewan, p.289.''</ref> তেওঁ লিখিছে, ''"ওপৰত যিকেইটা তোপৰ নাম দিয়া হৈছে তাৰ ভিতৰত মিঠাহোলোং বোলাবিধ পোন-প্ৰথমতে দিহিঙ্গীয়া ৰজাই চুতীয়া ৰজাৰ পৰা পায়।"'' চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা দিহিঙ্গীয়া ৰজাই ৩০০০ চুতীয়া কমাৰক গোলাঘাট-যোৰহাট জিলাত সংস্থাপিত কৰি বৰটোপ-হিলৈ, ইত্যাদি বনাবলৈ আদেশ দিছিল। মনিৰাম দেৱানে উল্লেখ কৰিছে,‌ {{blockquote|"তেওঁ বিলাকৰ(চুতীয়াৰ) পৰা ভালেমান দোলা, কালী,...,হিলৈ আৰু কলাই খাৰৰ(gunpowder) বাদেও অসংখ্য কমাৰ কাম কৰা মানুহ বন্দী কৰি আনে। ৰজাই তেওঁবিলাকৰ কিছুমানক বচাৰ পিনে আৰু কিছুমানক উজনিৰ পিনে বহুৱালে আৰু কমাৰ শাল পতাই লো-দা-কটাৰী, হিলৈ, বৰতোপ আদি গঢ়িবলৈ আহিলাপাতি যতাই দিলে। তেওঁ বিলাকৰ ভিতৰত কামৰ ভাল-বেয়া চাবলৈ হাজৰিকা, শইকীয়াও পাতি দিলে।‌ দিহিঙ্গীয়া ৰজাৰ দিনৰ পৰাহে অসম ৰাজ্যত(আহোম ৰাজ্যত) কমাৰৰ খেল আৰু ব্যৱসায় চলন্তি হয়। দিহিঙ্গীয়া ৰজাৰ দিনত অসমত ৩০০০ কমাৰ আছিল।"}} [[File:Ahom cannons.jpg|thumb|আহোম যুগৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা উদ্ধাৰ কৰা মিঠাহুলং বৰটোপ]] ইতিহাসবিদ হিতেশ্বৰ বৰবৰুৱাই নিজৰ গ্ৰন্থ "আহোমৰ দিন"ত উল্লেখ কৰা মতে চুহুংমুঙৰ দিনত চুতীয়াৰ পৰা বৰতোপ-হিলৈ অধিকাৰ কৰাৰ পাছৰপৰাহে আহোম ৰজাসকলে অসমত আগ্নেয় অস্ত্ৰ ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ ধৰে।<ref>হিতেশ্বৰ বৰবৰুৱা, আহোমৰ দিন, p.451</ref> চুতীয়াৰ পৰাজয়ৰ পাছত গৌড় ৰাজ্যৰ সেনাই ১৫২৭ আৰু ১৫৩২ত দুবাৰকৈ অসম আক্ৰমণ কৰিছিল। এই যুদ্ধত গৌড় সেনাই হিলৈ-বৰটোপ ব্যৱহাৰ কৰিছিল যদিও আহোম সেনাই কেৱল ধেনু কাঁড় হে ব্যৱহাৰ কৰিছিল। অৱশ্যে এই যুদ্ধতো আহোম সেনাই বহুতো হিলৈ-বৰটোপ উদ্ধাৰ কৰিছিল‌।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji", p. 61-68</ref> ১৫৩৬ চনত নগা বিৰুদ্ধে হোৱা ৰণত প্ৰথম বাৰৰ বাবে আহোম সৈন্যৰ হাতত বৰটোপ থকা কথা উল্লেখ পোৱা যায়।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji", p. 75</ref> তদুপৰি আহোম সেনাই ১৬১৭ চনত মোগলৰ বিৰুদ্ধে হে প্ৰথম বাৰৰ বাবে হিলৈ-বৰটোপ ব্যবহাৰ কৰিব লৈছিল বুলি জনা যায়<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji", p. 75</ref>। নাওবৈচা ফুকনৰ বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা মতে খোৰা ৰজাৰ দিনত(১৫৫২-১৬০৩) প্ৰথম বাৰৰ বাবে চুতীয়া লোকক নিযুক্তি দি হিলৈদাৰী ফৈদ গঠন কৰা হৈছিল।<ref>নাওবৈচা ফুকনৰ বুৰঞ্জী, p.55</ref><ref>The Chutiyas being expert warrior knew the use of matchlocks. After their subjugation, the Chutiyas were, therefore engaged in manufacturing matchlocks and they became prominent in the ''Hiloidhari-Khel'' (guild for manufacturing matchlocks)"{{harvcol|Dutta|1985|p=30}}</ref> হেমকোষ অভিধানত চুতীয়া সকলৰ হিলৈক "চুতীয়া হিলৈ" বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। বৃটিছৰ ১৮৯১ চনৰ লোকপিয়লত "হিলেদাৰী"ৰ বাহিৰেও "চুতীয়া-হিলৈদাৰী" বুলি এটা পৃথক খেল/শ্ৰেণীৰ উল্লেখ কৰা হৈছে। এই সকলে হয়টো ৰণত "চুতীয়া হিলৈ" ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref>[https://books.google.co.in/books?id=YvV-VI_2YRkC&pg=PR67&dq=sutiyahilaidari&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&sa=X&ved=2ahUKEwiiqITCufiRAxXdwTgGHeU5KJcQ6AF6BAgJEAM#v=onepage&q&f=false Census of India 1891, p. 17]</ref> ==চুতীয়া বিদ্ৰোহ== ১৫২৪ চনত চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতন হৈছিল যদিও চুতীয়া সকলৰ মনৰ পৰা স্বাধীনতা আৰু স্বৰাজৰ আশা নাইকিয়া হৈ যোৱা নাছিল। চিৰদিন স্বাধীন হৈ থকা চুতীয়া সকলে বীৰাঙ্গণা ৰাণী সাধনীৰ আত্মোৎসৰ্গৰ কথা সোঁৱৰি পুনৰ জাগ্ৰত হৈ উঠিল আৰু বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰিলে। এই বিদ্ৰোহ ১৫২৭ চনৰ পৰা ১৭০০ শতিকাৰ শেষ ভাগৰ লৈকে চলিছিল। ১৭৭০ দখকৰ মায়ামৰা বিদ্ৰোহে জাতিটোৰ শেষ বিদ্ৰোহ বুলি কব পাৰি যাৰ ফলত সকলো নহলেও এটা অংশয়ে স্বাধীন হৈ নিজৰ ৰাজ্য গঠন কৰিছিল। চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজধানী শদিয়া ধ্বংস হোৱাৰ ফলত বহুতো ৰাজকোঁৱৰ আৰু সম্ভ্ৰান্ত পৰিয়ালৰ লোকে পাহাৰীয়া মিচিং, মিচিমি জাতিৰ লোক সকলৰ মাজত আশ্ৰয় লৈছিল আৰু প্ৰথম বিদ্ৰোহ এই সকল লোকে আৰম্ভ কৰিছিল। এই কথা কোচ ৰজা সকলৰ দৰং ৰাজ বংশাৱলীতো উল্লেখ কৰা হৈছে। <poem>"পূৰ্বে চুটিয়াৰ ৰজা সিঠাৱে আছিল। অন্যায়ে অসম ছল কৰিয়া মাৰিলে॥ যিমতে মাৰিল তাৰ শুনিয়ো কাহিনী। বলে নপাৰিয়া স্বৰ্গী ৰাজা মনে গুণি॥ ৩৬৪ ... তাৰ পুত্ৰ ভাই যত সকলে পলাইল। মিৰি মিচিমিত পশি প্ৰাণক ৰাখিলা॥ চুটিয়াৰ ৰাজাক মাৰিয়া ছলে বলে। লৈলা সেহি ৰাজ্যক অসমে কৌতূহলে॥ ৩৭১</poem> * ১৫২৬ চনৰ বিদ্ৰোহ, শদিয়া চুতীয়া সকলে প্ৰথম বিদ্ৰোহ ১৫২৬ চনৰ ফাগুন মাহত ৰাজধানী শদিয়াত ঘোষণা কৰিছিল, অৰ্থাৎ ৰাজ্য পতনৰ ৩ বছৰৰ পাছত। বিদ্ৰোহ দমন কৰিবলৈ আৰু ফ্ৰাচেংমুং বৰগোহাঁইক সহযোগ কৰিবলৈ দিহিঙীয়া গোহাঁইক পঠিওৱা হৈছিল। যুদ্ধত বিদ্ৰোহী সকলৰ হাতত ফ্ৰাচেংমুং বৰগোহাঁইৰ হাতী প্লাইপাম আৰু দিহিঙীয়া গোহাঁই মৰা পৰিছিল। কিন্তু শেষ পৰ্যায়ত বিদ্ৰোহী সকল পৰাজিত হৈ উভতি যাবলৈ বাধ্য হ'ল। এই বিদ্ৰোহৰ ফলত চুহুংমুঙ ৰজাই বহুতো প্ৰশাসনীয় পৰিবৰ্তন কৰিবলৈ বাধ্য হৈছিল। ১৫২৭ চনৰ জেঠ মাহত, ডিব্ৰুগড় অঞ্চলত নতুন এখন প্ৰদেশ গঠন কৰি তাত চাওলুং চুলিঙক শাসনকৰ্তা হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হৈছিল, যাতে শদিয়া অঞ্চলত পুনৰ বিদ্ৰোহ হ'লে ডিব্ৰু প্ৰদেশৰ সেনাই শদিয়া বাহিনীৰ সহযোগ কৰিব পাৰে। ইয়াৰ উপৰিও কিংলুন বুঢ়াগোহাঁইক "থাও-মুঙ-বঙেন" পাতি পশ্চিম শদিয়া অঞ্চলত (তিনিচুকীয়াৰ সোণাৰিৰ(কাংখাম) পৰা লুহিত নদীৰ গুৰি লৈকে) শাসন কৰিবলৈ দিয়া হ'ল। * ১৫২৯ চনৰ বিদ্ৰোহ, শদিয়া প্ৰথম বিদ্ৰোহৰ দুবছৰ পাছতে ১৫২৯ চনৰ পুহ মাহত শদিয়াৰ চুতীয়া সকলে আকৌ মুৰ দাঙি উঠিলে। এইবাৰ চুহুংমুঙ ৰজাই ফ্ৰাচেংমুঙক সহযোগ কৰিবলৈ চাও চুক্লান (তিপামৰ পৰা) আৰু কিংলুনক সহযোগ কৰিবলৈ চাওলুং চুলিঙক (ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা) পঠিয়ালে। ইয়াৰ পাছত চুহুংমুঙে চুক্লেংমুঙ ৰাজকোঁৱৰক ৰাজধানীত ৰাখি সকলো বিষয়ববীয়াৰ সৈতে নিজে শদিয়া আহি উপস্থিত হয়। লুহিতৰ পাৰত, ডিবাং নৈৰ পাৰত, মাৰানকাও, চন্দনগিৰি পৰ্বত, দৈথাং পৰ্বত, ইত্যাদি বিভিন্ন ঠাইত কেইবাখনো যুদ্ধ হয়। প্ৰথম পৰ্যায়ত বিদ্ৰোহী সকলে চাও চুলিঙক ধৰি নিবলৈ সক্ষম হৈছিল কিন্তু পাছৰ পৰ্যায়ত এৰি দিলে। বহু মাহ যুদ্ধ লগা পাছত শেষত বিদ্ৰোহী সকল পৰাজিত হ'ল। যুদ্ধত লাভ কৰা সকলো ধন আৰু সম্পত্তি ৰজা আৰু মন্ত্ৰী সকলে নিজৰ মাজতে ভাগ কৰি ল'লে আৰু ৰজাই বৰগোহাঁই আৰু বুঢ়াগোহাঁইক শদিয়াত ৰাখি নিজে ৰাজধানী লৈ ঘূৰি গ'ল। * ১৫৪২ চনৰ বিদ্ৰোহ, দিচাং নৈৰ পাৰত চুতীয়া সকলে পুনৰ বাৰ ১৫৪২ চনত ৰজা চুক্লেংমুঙৰ দিনত বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰে কৰিছিল। এইবাৰ ১৫৪২ চনৰ বহাগ মাহত ডিব্ৰুগড় অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলে শিৱসাগৰৰ দিচাং নৈৰ ওচৰত আহোম মন্ত্ৰী চেং-হাননক পৰাস্ত কৰি স্বৰাজ ঘোষণা কৰে। কিন্তু ইয়াৰ পাছতে চুক্লেংমুঙে চাওলুং তিমাক বিদ্ৰোহ দমন কৰিবলৈ পঠিয়াই আৰু দুবছৰ লৈকে পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ বিভিন্ন অঞ্চল ধ্বংস কৰে যাতে চুতীয়া সকলে পুনৰ বিদ্ৰোহ কৰিবলৈ সাহস নকৰে। * ১৫৫০ চনৰ বিদ্ৰোহ, শদিয়া ১৫৫০ চনত শদিয়াখোৱা গোহাঁইৰ মৃত্যুৰ পাছত, কংসপাত্ৰ নামৰ চুতীয়া নায়ক এজনে শদিয়াত বিদ্ৰোহ কৰি নিজকে ৰজা বুলি ঘোষণা কৰিছিল। আহোম ৰাজ্যৰ বহুতো ৰাজকোঁৱৰে তেওঁক সহযোগ কৰিছিল আৰু শদিয়াত উপস্থিত হৈ আহোম ৰজাৰ বিৰুদ্ধে যুদ্ধ কৰিবলৈ সাজু হৈছিল। এই যুদ্ধ ৩ বছৰ লৈকে চলিছিল আৰু শেষত কংসপাত্ৰৰ লগতে বহুতো চুতীয়াই মৃত্যু বৰণ কৰিছিল। ৰাজকোঁৱৰ সকলৰ ভিতৰত কিছুমানৰ মৃত্যু হৈছিল আৰু বাকী থকা সকলক বন্দী বনাই পাছলৈ চাৰিঙত থাকিবলৈ দিয়া হৈছিল। * ১৫৬৫ চনৰ বিদ্ৰোহ, নামৰূপ আৰু খেৰাম ১৫৬৫ চনৰ মাঘ মাহত ডিব্ৰুগড় অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলে বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰি নামৰূপ আৰু খেৰাম(বৰ্তমান ডিব্ৰুগড়ৰৰ খেৰেমীয়া) অঞ্চলৰ আহোম গাঁও সমূহ আক্ৰমণ কৰি লুণ্ঠন কৰিছিল। ৰজাই বিদ্ৰোহ দমন কৰিবলৈ চাওলুং তিপামক পঠিয়াইছিল। বিদ্ৰোহী সকলৰ লগত হোৱা যুদ্ধত চাওলুং তিপামৰ হাতী আহত হৈছিল যাৰ বাবে তেওঁ যুদ্ধ এৰি দিহিং পাৰ হৈ উভতি আহে। ইয়াৰ পাছত বিদ্ৰোহৰ কি পৰিণতি হ'ল গম পোৱা নাযায়। সম্ভৱতঃ পাছলৈ বিদ্ৰোহ দমন কৰা হৈছিল। * ১৫৭২ চনৰ বিদ্ৰোহ, শদিয়া ১৫৭২ চনত পুনৰ বাব চুতীয়া সেনাপতি এজনৰ নেতৃত্বত শদিয়া অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলে মুৰ দাঙি উঠে। বিদ্ৰোহ দমন কৰিবলৈ চাওলুং চাৰিং, চাওফ্ৰাংমুঙ বৰগোহাঁই, শদিয়া খোৱা গোঁহাই, ইত্যাদি বহুতো বিষয়ববীয়াক পঠিওৱা হৈছিল। আহোম সেনাৰ তুলনাত বিদ্ৰোহী সকলৰ সংখ্যা কম থকাৰ বাবে বিদ্ৰোহী সকল কানচাই আৰু পুখুৰীখনা নামৰ অঞ্চল লৈ আতঁৰি আহিছিল আৰু সেই অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলৰ সহযোগত পুনৰ ৰণ কৰিছিল। কিন্তু দুৰ্ভাগ্যবশতঃ বিদ্ৰোহী সকল পৰাজিত হৈছিল। চুতীয়া সেনাপতি, কানচাইৰ মুখিয়াল আৰু অন্য বহুতো চুতীয়া সৈন্যক বন্দী বনাই ৰাজধানী লৈ লয় অনা হৈছিল। * ১৬৬৫ চনৰ বিদ্ৰোহ, উত্তৰ পাৰ ১৬৬৫ চনত আহোম সেনা নগা সকলৰ লগত হোৱা যুদ্ধত ব্যস্ত আছিল। এই সুযোগ লয়, উত্তৰ পাৰৰ লখিমপুৰৰ এখিনি চুতীয়া লোকে মিৰি আৰু দফলা লোকৰ লগত মিলি বিদ্ৰোহ কৰিছিল। কিন্তু বিদ্ৰোহ সফল নহ'ল। * ১৬৭৩ চনৰ বিদ্ৰোহ, উত্তৰ পাৰ ১৬৭৩ চনত ধেমাজি অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলে বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰি ৰূপা(বৰ্তমানৰ ৰূপহী) আৰু ডিমৌ(বৰ্তমানৰ ধেমাজিৰ ডিমৌ) মিৰি সকলে আহোম ৰজাক কৰ হিচাপে দিয়া মাৰ নাও তোলাই লৈ গৈছিল। এই কথা শুনি আহোম ৰজাই চুতীয়া অঞ্চললৈ কটকী পঠিয়াই নাও সমূহ ঘূৰাই দিবলৈ আদেশ কৰিছিল, কিন্তু চুতীয়া সকলে আদেশ নামানিলে। ইয়াৰ পাছত সকলো চুতীয়া দেউলীয়া নামৰ গাঁৱ এখনত একগোট হৈছিল। কটকীৰ খবৰ পাই আহোম ৰজাই তিনিমুখিয়া অঞ্চলত থকা নাৰাই নামৰ চুতীয়া বিদ্ৰোহী নেতা জনক ধৰি আনিবলৈ সৈনিক পঠিয়ালে। ইয়াৰ পাছত ৰজাই শদিয়াখোৱা গোঁহাই আৰু মৰঙ্গীখোৱা গোহাঁইক চেঁচামুখত গড় নিৰ্মাণ কৰি যুদ্ধৰ বাবে সাজু হ'বলৈ আদেশ দিলে। দিহিং নদীৰ পাৰত আন এটা গড় নিৰ্মাণ কৰা হ'ল। তাৰ পাছত আহোম সেনাই দিহিং পাৰ হৈ মাজুলী হৈ চুতীয়া গাঁৱলৈ আগ বাঢ়ি আহিল। চুতীয়া সকলেও হাতত ধেনু-কাড় লয় দেউলীয়া গাঁৱৰ পৰা মিৰি গাঁৱ এখনলৈ আগ বাঢ়ি আহিলে। আহোম ৰজাই পুনৰ চুতীয়া সকলৰ ওচৰলৈ কটকী পঠিয়াইলে। চুতীয়া বৰুৱা জনে অৱশেষত বশ্যতা স্বীকাৰ কৰিলে, কিন্তু নিজৰ গৰু-ছাগলী, হাঁহ-কুকুৰ, ইত্যাদি সকলো হেৰুৱালে। নাৰাই আৰু অন্য চুতীয়া বিদ্ৰোহী নেতা সকলক মদ্যপান কৰোৱাই পুনৰ বিদ্ৰোহ নকৰিবলৈ প্ৰতিজ্ঞা কৰালে। সবল আৰু শক্তিশালী চুতীয়া সৈনিক সকলৰ বন্দী বনোৱা হ'ল আৰু অন্য চুতীয়া সকলক প্ৰতি বছৰে কৰ হিচাপে নাও দিবলৈ আদেশ দিয়া হ'ল। * ১৭৬৯-১৮০৫ চনৰ মায়ামৰা বিদ্ৰোহ মায়ামৰা ধৰ্মীয় চুতীয়া সকলে ১৭৬৯ চনত আহোম ৰাজ্যৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰি ১৭৯১ লৈকে বেংমৰা নামৰ পৃথক ৰাজ্য এখন গঠন কৰিছিল। মায়ামৰা বিদ্ৰোহত ভাগ লোৱা জনগোষ্ঠী সমূহৰ মাজত দ্বিতীয় সৰ্বাধিক লোক চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ আছিল। বেংমৰা ৰাজ্যৰ ৰজা সৰ্বানন্দ সিংহ বীৰপালৰ বংশৰ বুৰুক চুতীয়া ৰাজপৰিয়ালৰ লোক আছিল। হয়তো ১৫২৫ চনত ৰাজ্য হেৰুৱা চুতীয়া ৰাজপৰিয়াল টোৱে সৰুকৈ হ'লেও পুনৰ বাৰ ৰাজ্য ৰাজত্ব কৰিবলৈ সক্ষম হৈছিল। * ১৭৭৫ চনৰ বিদ্ৰোহ, ডিব্ৰু-দিহিং অঞ্চল মায়ামৰা বিদ্ৰোহ হৈ থাকোঁতে ডিব্ৰু-দিহিংৰ মাজৰ অঞ্চলৰ একাংশ চুতীয়াই বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰিছিল। টাই ভাষাৰ "আহোম বুৰঞ্জী" নামৰ গ্ৰন্থত উল্লেখ কৰা মতে পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ সীমান্ত অঞ্চলৰ খামজাং প্ৰদেশৰ পৰা নঙাখাম নামৰ নৰা মুখিয়ালৰ লগত ধৰা সকলে আহি বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰিছিল। এই বিদ্ৰোহত চুতীয়া সকলে নৰা সকলক সহযোগ কৰিছিল। নৰা মুখিয়াল জনে ১৭৭৫ চনত চুতীয়া সকলৰ সহযোগত হাটখোৱা গোহাঁইক পৰাস্ত কৰি নিজকে ডিব্ৰু নৈৰ কাষৰ অঞ্চলৰ ৰজা বুলি ঘোষণা কৰিছিল। ৰজা হৈ নঙাখামে চুতীয়া আৰু বাৰেচিৰিঙীয়া সকলৰ মাজৰ পৰাই ফুকন আৰু বৰুৱা নিযুক্ত কৰিছিল। আহোম ৰজাই নঙাখাম আৰু চুতীয়া সকলৰ বিৰুদ্ধে বুঢ়াগোহাঁইৰ নেতৃত্বত ৪০ হাজাৰ সৈন্য পঠিয়াইছিল। সেনা সকলে আহি ৰঙাগড়াত(বৰ্তমানৰ ডিব্ৰু-চৈখোৱাৰ দক্ষিণত) উপস্থিত হৈছিল। ইয়াত পাছত তেজী আৰু দিহিং নৈৰ পাৰত যুদ্ধ হৈছিল। বিদ্ৰোহী সকল পৰাজিত হৈ আতৰি গৈছিল। নৰা সকলে পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ পাহাৰীয়া অঞ্চলত আশ্ৰয় লয় আৰু চুতীয়া সকলে ধূনাগুৰি নামৰ ঠাই এদখৰত আশ্ৰয় লয়। বহুতো চুতীয়া, বাৰেচিৰিং আৰু নৰা বিদ্ৰোহীক ৰাজধানী ৰংপুৰলৈ লয় অনা হয়। তাৰে কিছুমানক মৃত্যু দণ্ড দিয়া হৈছিল আৰু আন সকলক বন্দী হিচাপে ৰখা হৈছিল।<ref>Barua, G.C, "Ahom Buranji, p. 331-333</ref> ==অসমীয়া সংস্কৃতিত চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰভাব== ==আৰু চাওক== * [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী]] * [[সতী সাধনী]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} * {{cite book | last = Gait | first = Edward | title = A History of Assam | publisher = Thacker, Spink & Co. | date = 1906 | location = Calcutta | url = http://books.google.com/books?id=w-6kr1IyHJkC}} *{{Cite journal|last=Neog|first=Maheswar|title=Light on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh in the Fourteenth and Fifteenth Centuries|date=1977|journal=Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute|volume=58/59|pages=813–820|jstor=41691751|issn=0378-1143}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{অসম বুৰঞ্জী}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ইতিহাস]] [[শ্ৰেণী:চুতীয়া ৰাজ্য]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ সাম্ৰাজ্য আৰু ৰাজ্য]] atn2avnnaas0eipdhv2uvrhsn4x1z4t 612160 612158 2026-06-14T17:15:20Z Ananya Taye 28065 [[Special:Contributions/KhiLanTzi|KhiLanTzi]] ([[User talk:KhiLanTzi|আলোচনা]])-ই কৰা [[Special:Diff/612158|612158]] নম্বৰ সম্পাদনাটো বাতিল কৰা হৈছে 612160 wikitext text/x-wiki {{under construction}} {{Infobox Former Country |native_name = সধয়া/স্বধয়া |conventional_long_name = চুতীয়া সাম্ৰাজ্য |common_name= স্বধয়া, সধয়া |year_start = ১১৮৭ |date_start = |event1 = |date_event1 = |event_end = |year_end = ১৫২৪ |date_end = ৭ বহাগ |p1 = কামৰূপ ৰাজ্য |flag_p1 = Copper Plate Seal of Kamarupa Kings.jpg |s1 = আহোম ৰাজ্য |flag_s1 = |image_flag = |flag_type = |image_map = Chutia kingdom Map.png |image_map_caption = চুতীয়া ৰাজ্যৰ মানচিত্ৰ | image_coat = Chutia royal Insignia.png | coat_alt = ৰাজকীয় প্ৰতীক |capital = [[শদিয়া|সধয়াপুৰ/স্বধয়াপুৰ]] |common_languages = চুতীয়া ভাষা (ৰাজকীয়)</br>[[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] (ৰাজ্যিক) |religion = জনজাতীয় তান্ত্ৰিক (ৰাজকীয় আৰু প্ৰজা)</br> হিন্দু (একাংশ প্ৰজা) |government_type = ৰাজতন্ত্ৰ |leader1 = বীৰপাল/গয়াপাল |year_leader1 = ১১৮৭-১২২০ |leader2 = [[ৰত্নধ্বজপাল]]/গৌৰী নাৰায়ণ |year_leader2 = ১২৩০-১২৬০ |leader3 = ধৰ্মধ্বজপাল/[[ধীৰনাৰায়ণ]] |year_leader3 = ১৫২০-১৫২২ |leader4 = নীতিপাল/চন্দ্ৰ নাৰায়ণ(অন্তিম) |year_leader4 = ১৫২২-১৫২৪ |title_leader = সধেয়াধিপতি (নাৰায়ণ/পাল) |legislature = |today = [[অসম]], [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]], [[ভাৰত]] |}} '''চুতীয়া ৰাজ্য''' ({{lang-en|Sutiya kingdom}}) আছিল ত্ৰয়োদশ শতিকাত [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ]]ৰ উত্তৰ পাৰে দিকাৰাই নদী<ref>Acharya,N.N.,"The history of Medieval Assam",p.232</ref><ref>William Robinson, "A descriptive account of Assam",p.323.</ref><ref>Dutta, Sristidhar, "The Mataks and their kingdom,p.28</ref> আৰু দক্ষিণ পাৰে [[দিচাং নদী]]ৰ মাজত গঠন হোৱা এক বিশাল সাম্ৰাজ্য<ref name="চুতীয়া ৰাজ্য">{{cite web | url=https://books.google.co.in/books?id=MdjO3XVk0MAC&pg=PA84&dq=chutia+kingdom+disang&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&sa=X&ved=2ahUKEwiKlpXszLqUAxWgUGwGHemuBhUQ6AF6BAgNEAM#v=onepage&q=chutia%20kingdom%20disang&f=false Pathak, Guptajit, Assam's History and it's Graphics, p.84}}</ref>। এই ৰাজ্য বৰ্তমানৰ [[অসম]]ৰ [[ডিব্ৰুগড় জিলা|ডিব্ৰুগড়]], [[লখিমপুৰ জিলা|লখিমপুৰ]], [[ধেমাজি জিলা|ধেমাজি]], [[তিনিচুকীয়া জিলা|তিনিচুকীয়া]], [[বিশ্বনাথ জিলা|বিশ্বনাথ]], [[মাজুলী জিলা|মাজুলী]] জিলাকে ধৰি‌ [[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ এটা অংশ আৰু [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ ভৈয়াম আৰু দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত বিয়পি আছিল। ইতিহাসবিদ সকলৰ মতে উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ মধ্যযুগৰ সকলো ৰাজ্যৰ ভিতৰত চুতীয়া ৰাজ্যখনে আটাইতকৈ উন্নত আৰু প্ৰগতিশীল ৰাজ্য আছিল।<ref>Guha, Amalendu (December 1983), "The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714)", p.5, "The period from the 13th to the 16th century saw the emergence and development of a large number of tribal political formations in north-east India. The Chutiya, the Tai-Ahom, the Koch, the Dimasa (Kachari), the Tripuri, the Meithei (Manipuri), the Khasi (Khyriem) and the Pamar (Jaintia)—all these tribes crystallised into rudimentary state formations by the 15th century. The most developed of the tribes in the 15th century were the Chutiyas."</ref> [[কামৰূপ ৰাজ্য|কামৰূপৰ]] ৰজা সকলৰ দৰে চুতীয়া ৰজা সকলৰো প্ৰত্যেকখন তামৰ ফলিত [[গনেশ|গনেশৰ]] নামেৰে আৰম্ভ কৰা হৈছে।<ref>Sharma, Mukunda Madhava, ''Inscriptions of Ancient Assam'',p.287,"It might be presumed that the elephant mark of the seals of the earlier Kamrupa kings has been very conveniently converted into the figure of Ganesha. But this conversion assumes a greater significance when we find that some 43 years later the Tezpur plates of Vallabha begins with a mangala verse addressed to Ganesa and the Dhenukhana CP inscription of 1392 and the Ghilamora CP inscription of 1401 also begin with salutations to Ganesa."</ref> ১১৮৭ চনত বীৰপালে শদিয়াক ৰাজধানী পাতি উত্তৰ-পূব অসম আৰু অৰুণাচলৰ কিছু অঞ্চল লয় চুতীয়া ৰাজ্য স্থাপন কৰিছিল। তেওঁৰ পুত্ৰ গৌৰী নাৰায়ণে সকলো চুতীয়াক একত্ৰিত কৰি এখন বৃহৎ ৰাজ্য গঠন কৰিছিল। উজনি অসমৰ শিৱসাগৰ(দক্ষিণ পাৰ) আৰু বিশ্বনাথ(উত্তৰ পাৰ) জিলাৰ পৰা আৰম্ভ কৰি পূব দিশত অৰুণাচলৰ পাহাৰৰ লৈকে এসময়ত চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত আছিল। ইয়াৰ পিছত প্ৰায় সোতৰজন ৰজাই এই সাম্ৰাজ্য চলাইছিল। [[কামৰূপ ৰাজ্য]] ধ্বংস হোৱাৰ লগে লগে অসমৰ উত্তৰ-পূবত চুতীয়াসকল, পশ্চিম দিশে বাৰভূঞা আৰু কমতা ৰাজ্য ক্ষমতালৈ আহিছিল<ref name="চুতীয়া ৰজা">{{cite web | url=http://www.historyfiles.co.uk/KingListsFarEast/IndiaChutiyas.htm | title=চুতীয়া ৰজা | accessdate=August 11, 2012}}</ref>। ১৪ শতিকাৰ শেষৰ ফালে চুতীয়া ৰজা সত্যনাৰায়ণে কামৰূপ আক্ৰমণ কৰা মুচলমান সকলক (সম্ভৱতঃ ১৩৮৯ত কামৰূপ দখল কৰা ঘিয়াছুদ্দিন শাহ) পৰাস্ত কৰি [[কমতা ৰাজ্য|কমতাপুৰত]] ৰজা হৈছিল আৰু কামৰূপ ৰাজ্যৰ পতনৰ পাছত পোণপ্ৰথমবাৰৰ বাবে [[শদিয়া]]ৰ পৰা [[বংগ|উত্তৰ বংগ]]ৰ [[কৰতোৱা নদী|কৰতয়া]] নৈ লৈকে এখন বৃহৎ [[কামৰূপ ৰাজ্য|বৰ-কামৰূপ]] ৰাজ্য গঠন কৰিছিল<ref>"The eastern region, whether it is called Sadhaya or Svadhaya as in the plates or Sadhiya or Sadiya as in Assamese chronicles and the western region of Kamatapura seems to be politically connected and the same Satyanarayana/Ratnanarayana might have held sway over both regions"{{harvcol|Neog|1977|p=818}}</ref> অসমৰ স্থানীয় জনজাতিসকলৰ মাজত চুতীয়াসকল অন্যতম। চুতীয়া সকল কছাৰী গোষ্ঠীৰ লোক আছিল আৰু এটা সময়ত তিব্বত-বাৰ্মীজ ভাষা ব্যৱহাৰ কৰিছিল। চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজকীয় তথা ধৰ্মীয় ভাষা বৰ্তমানৰ [[দেউৰী ভাষা]]। বৃটিছৰ দিনত এই ভাষাক ''দেউৰী-চুতীয়া'' ভাষা বুলি কোৱা হৈছিল। সাম্প্ৰতিক কালত, চুতীয়াসকলে [[অসমীয়া ভাষা]] ব্যৱহাৰ কৰে।‌ ==চুতীয়া ৰাজ্যৰ অঞ্চল সমূহ== ===ৰাজধানী অঞ্চল=== [[File:Brick with king Pratyakshnarayan's name.jpg|thumb|ভীষ্মক নগৰ আৰু শদিয়াৰ পদুম পুখুৰীত উদ্ধাৰ হোৱা নৃপতি শ্ৰী শ্ৰী প্ৰত্যক্ষ নাৰায়ৰণ নাম খোদিত থকা ইটা। এই ৰজা জনৰ নাম ঘিলামৰাত উদ্ধাৰ হোৱা সধয়াধিপতি সত্যনাৰায়ণৰ ফলিতো উল্লেখ কৰা আছে।]] চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰাণকেন্দ্ৰ আৰু ৰাজধানী আছিল শদিয়া বা সধয়াপুৰ। চুতীয়া ৰজা সকলে নিজকে সধয়াপুৰেশ্বৰ বা সধয়াধিপতি বুলি চিনাকি দিছিল। <ref>Shin, Jae-eun, Descending from Demons, Ascending to Kshatriyas, p.5.</ref> শদিয়াৰ কীৰ্তিচিহ্ন সমূহতো চুতীয়া ৰজাৰ নাম খোদিত আছে। এতিয়ালৈকে শদিয়া অঞ্চলত চুতীয়া যুগৰ তিনিখন নগৰ চিনাক্ত কৰা হৈছে: ভৈয়ামৰ বৰ-নগৰ আৰু দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলৰ ৰূক্মীনী নগৰ (সম্ভৱতঃ বুৰঞ্জীৰ চন্দনগিৰি) আৰু ভীষ্মক নগৰ (সম্ভৱতঃ বুৰঞ্জীৰ থাঙগিৰি)। তাৰেই ভীষ্মক নগৰ আৰু ৰুক্মিণী নগৰৰ ইটাত চুতীয়া ৰজা লক্ষ্মীনাৰায়ণ আৰু প্ৰত্যক্ষ নাৰায়ণৰ নাম খোদিত আছে<ref>Neog, Maheswar, Lights on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh, p.814</ref>। তাম্ৰেশ্বৰী শালৰ ইটাৰ দেৱালখন চুতীয়া ৰজা মুক্ত-ধৰ্মনাৰায়ণে নিৰ্মাণ কৰাইছিল <ref>A Sircar, D.C, Journal of Ancient Indian History, p. 21</ref>। ===উত্তৰ কূলৰ অঞ্চল=== ব্ৰক্ষ্মপুত্ৰৰৰ উত্তৰ পাৰৰ সীমাৰ কথা বুৰঞ্জী সমূহত পোনপটীয়াকৈ উল্লেখ পোৱা নাযায়। তথাপিটো ঐতিহাসিক তথ্যৰ অনুসৰি ইতিহাসবিদ সকলে চুতীয়া ৰাজ্য ভৰালী বা দিকৰাই নৈ লৈকে বিস্তৃত আছিল বুলি মত প্ৰকাশ কৰে।<ref>Acharya,N.N.,"The history of Medieval Assam",p.232</ref><ref>William Robinson, "A descriptive account of Assam",p.323.</ref><ref>Dutta, Sristidhar, "The Mataks and their kingdom,p.28</ref> বুৰঞ্জী সমূহত উল্লেখ কৰা আছে যে চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰা পাছত আহোম ৰজা চুহুংমুঙে ভৰালী‌ নৈ পাৰ হৈ ৰাউতা-তেমনীৰ (আজিৰ দিনৰ দৰং-নগাঁৱৰ অঞ্চল) ভূঞা সকলক বস কৰিছিল<ref>According to ''Purani Assam Buranji'', p.27. the twelve Bara Bhuyans of Rowta-Temani (mid-Assam, on either banks of the Brahmaputra) namely Utai, Tamai, Rai, Sakai, Kausika, Uzir, Laskar, Comdar, Sanatana, Keho, Rambhat and Bhakat with four sub-Bhuyans each, were transported and settled in various places of Uttara-kula (Biswanath, Lakhimpur districts). The Lacam Kalita Bhuyan family was placed at Bahbari(Lakhimpur), while one of them was settled on the river Sonari(Dhakuakhana), and another on the hills. As per ''Satsari Buranji'', p.16, Suhungmung suppressed the Baro-Bhuyans in Rowta. The people of the region were placed under the leadership of the Baro-Bhuyans and re-settled at different places of the kingdom.</ref>। ১৫২৭-২৯ চনত হোৱা বাৰ-ভুঞা অভিজানৰ আগতে এই অঞ্চলত শাসন কৰিবলৈ প্ৰথমতে কনচেং ধনুধৰিয়া গোহাঁইক ভটিয়লিয়া গোহাঁই বা নামনিয়াল সন্দিকৈ হিচাপে নিযুক্তি দিয়ে (১৫২৬ চনত) আৰু পাছলৈ‌ পুৰ্বৰ চুতীয়া বৰপাত্ৰ পদবীৰ অনুকৰণ কৰি বৰপাত্ৰ গোহাঁই পদবী দিয়ে (১৫২৭ চনত)। ১৫২৭ চনৰ আগ ভাগত বৰপাত্ৰগোহাঁইক সহযোগ কৰিবলৈ চেঙপেম ধনুধৰিয়া‌ গোহাঁইক থাওমুঙ কটক পাতি লখিমপুৰৰ [[ফুলবাৰী]]ত থাকিবলৈ দিয়া হৈছিল। গতিকে ইয়াৰ পৰা বুজিব পাৰি যে ভৰালী নদীৰ লৈকে চুতীয়া ৰাজ্য বিয়পি আছিল। ৰজা সত্যনাৰায়ণৰ দিনত বা‌ তাৰো পাছৰ লৈকে এই পশ্চিম সীমা কমতাপুৰৰ লৈকে পাইছিল গৈ। * [[লখিমপুৰ জিলা]]: বৰ্তমান লখিমপুৰৰ সোৱনশিৰি অঞ্চলতো চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল। চুতীয়া ৰজা সকলে সোৱণশিৰিৰ দুয়োপাৰে ব্ৰাহ্মণক ভূমিদান কৰিছিল। এই অঞ্চল পুৰণি কালত হাবুং বুলি জনা গৈছিল। ১৮ শতিকাত আহোম ৰাজ্য ভ্ৰমণ কৰা বৃটিছ বিষয়া ৱেডৰ মতে, [[সোৱণশিৰি নদী]] আৰু [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]]ৰ মিলন হোৱা অঞ্চলতো হাবুঙৰ অন্তগৰ্ত আছিল।<ref>Wade, J.P, ''An Account of Assam: Rivers of Assam'',p.16.</ref> শদিয়াৰ চেপাখোৱা তামৰ ফলিত উল্লেখ থকাৰ মতে চুতীয়া ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ আদেশত ১৪২৮ চনত হাবুঙাধিপতি বৃহৎ পাত্ৰয়েই ব্ৰাক্ষ্মণক ভূমিদান কৰিছিল<ref>Neog, Maheswar, Lights on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh, p.818.</ref><ref>Guha, Amalendu, Pre-Ahom Roots and the Medieval State in Assam: A Reply, p. 73, “Habung was a Chutiya dependency; that still earlier it was an autonomous principality of Brahmins; and that the latter's origins could be traced back to a circa 10th-century copper-plate and grant issued by king Ratnapala”.</ref>। চুতীয়া ৰজা লক্ষ্মীনাৰায়ণে ১৪০২ চনত সোৱণশিৰিৰ পশ্চিম দিশত(বৰ্তমান লক্ষিমপুৰ নগৰৰ ওচৰত) আৰু ১৩৯২ চনত সত্যনাৰায়ণ ৰজাই ধৱলী(বগীনদী) নৈৰ পাৰত ব্ৰাহ্মণক ভূমি দান কৰিছিল<ref>Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.583</ref>। ১৫২২ চনত ধীৰনাৰায়ণ ৰজাই ঢকুৱাখনাত ব্ৰাহ্মণক ভূমি দান কৰিছিল<ref>Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.590</ref>। বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা মতে সোৱণশিৰি পশ্চিম পিনৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত ১৬৭২ চনত দফলা জনজাতিৰ লোকে আক্ৰমণ কৰি মানুহ ধৰি নিছিল। মানুহ খিনিক মুক্ত কৰাই আনিবলৈ ৰজাই বৰবৰুৱাৰ লগতে চুতীয়া হাজৰিকা আৰু চুতীয়া কাঁড়ী বৰুৱাক পঠিয়াইছিল। এই কথাৰ পৰা ধৰিব পৰা যায় যে চুতীয়া সকলৰ বসতি লক্ষিমপুৰৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলৰ লৈকে আছিল।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji, p.220</ref><ref>Barbarua, Hiteswar, "Ahomar Din", p.190</ref> বুৰঞ্জীৰ আন এটা খণ্ডত উল্লেখ কৰা হৈছে যে ডিক্ৰং অঞ্চলৰ‌ মিৰি লোক সকল এটা সময়ত চুতীয়া ৰজাৰ "হাতী-ঘাহী" লোক আছিল আৰু চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ পাছত এই সকলে আহোম ৰজাক বছৰি কৰ-ভাৰ দিছিল। গতিকে ইয়াৰ পৰা ধৰিব পৰা যায় যে এই অঞ্চলো এসয়মত চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল।<ref name= "devi">{{cite book |last1=Devi|first1=Lakshmi|title=Ahom-tribal Relations: A Political Study|date=1968|pages=202–203|url=https://books.google.com/books?id=BVdXAAAAMAAJ|publisher=Assam Book Depot, [Calcutta], Gauhati|OCLC=578753}}</ref> এই সকলো কথাৰ পৰা জনা যায় যে বৰ্তমানৰ লখিমপুৰ জিলাখন সম্পূৰ্ণ ভাবে চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত আছিল। * [[ধেমাজি জিলা]]: ধেমাজি জিলাৰ চিচিবৰগাঁও-বৰদলনি অঞ্চলত বহুতো পুৰণি চুতীয়া যুগৰ ধ্বংসাৱশেষ দেখিবলৈ পোৱা যায়<ref>Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.439</ref>। জোনাইৰ ৰজাখনা অঞ্চলত ১৩-১৪ শতিকাৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ ইটাৰ দুৰ্গৰ অৱশেষ পোৱা গৈছিল<ref>Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.441; Indian Archaeology 1986-87, p. 22</ref>। সোৱণশিৰি আৰু চিয়াং নৈৰ মাজত বসবাস কৰা মিচিং লোক সকলক আহোম ৰজা চুহুংমুঙৰ দিনত "চুতীয়া-মিৰি" বুলি উল্লেখ কৰিছিল কাৰণ এই সকল চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰজা আছিল।<ref name= "devi"></ref> * [[বিশ্বনাথ জিলা]]: বিশ্বনাথ জিলা যে চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত আছিল, সেই কথা চুতীয়া যুগৰ কীৰ্তিচিহ্ন সমূহৰ পৰা পুহৰলৈ আহে। চুতীয়া যুগৰ খনিকৰ সকলে কিবা উল্লেখযোগ্য কীৰ্তিচিহ্ন নিৰ্মাণ কৰিলে এক বিশেষ ধৰণৰ চিহ্ন কিছুমান ব্যৱহাৰ কৰিছিল। বিশ্বনাথ জিলাৰ অৰুণাচল সীমান্তৰ ১৩-১৫ শতিকাৰ মাজত নিৰ্মিত ৰামঘাট দুৰ্গ (বুঢ়ৈ নৈৰ কাষত), নক্সাপৰ্বত দুৰ্গ(বৰগং নৈৰ কাষত), বালিজানৰ দুৰ্গ আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ পাৰৰ উমাতুমনি দ্বিপ তাৰে প্ৰমাণ। এই সকলো অঞ্চলত দেখা পোৱা হুবহু একেই খনিকৰ চিহ্ন শদিয়াৰ তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ, বুঢ়াবুঢ়ী শাল, ইটা পুখুৰী, ইত্যাদি জেগাত দেখিবলৈ পোৱা গৈছে। উল্লেখযোগ্য যে তাম্ৰেশ্বৰীৰ যিখন শিল-ইটাৰ দেৱালত এই চিহ্ন সমূহ খোদিত আছিল, সেই খন চুতীয়া ৰজা মুক্তধৰ্মনাৰায়ণে ১৪৪২ চনত নিৰ্মাণ কৰিছিল।<ref>A Sircar, D.C, Journal of Ancient Indian History, p. 21; Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.589; Journal of the Asiatic Soceity of Bengal, 1848, p.467</ref> জনা মতে নক্সাপৰ্বত (১৪০০-১৫০০ খ্ৰীষ্টাব্দ)<ref>Tada, Tage, Archaeological remains of Arunachal Pradesh up to 16th century, p.183</ref> আৰু বুঢ়ৈ দুৰ্গ<ref> Barua, Kanaklal, Early History of Kamrupa, p.271</ref> প্ৰায় একে যুগৰে সৃষ্টি হয়। শদিয়াৰ ৰুক্মিণীনগৰ, গম্চি দূৰ্গ আৰু ভীষ্মক নগৰৰ দৰে বালিজান আৰু নক্সা পৰ্বত দুৰ্গতো শিল ইটাৰ ঘৰৰ ভেটি পোৱা গৈছে। নক্সা পৰ্বত, ইটা দুৰ্গ আৰু ৰামঘাট দুৰ্গৰ শিলৰ ভেটিৰ ওপৰত ইটা ব্যৱহাৰ কৰা শৈলী ৰুক্মিণী নগৰ, তাম্ৰেশ্বৰীৰ সীমাৰ দেৱাল আৰু শদিয়াৰ বৰনগৰৰ পুখুৰীত দেখা গৈছে। এই সমূহ তথ্যৰ ভিথিত কনকলাল বৰুৱা আৰু মহেশ্বৰ নেওগ লেখীয়া বিশিষ্ট ইতিহাস বিধে চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰিসীমা বিশ্বনাথ জিলা লৈকে থকা কথা স্বীকাৰ কৰিছে।<ref> Barua, Kanaklal, Early History of Kamrupa, p.271-272, "The probability is that these ruins are the traces of a Hindu or Hinduised dynasty of local rulers who ruled over a kingdom to the north of Brahmaputra and extending from the Burai river on the west to Sadiya on the east. The dynasty is evidently the line of Chutia kings who assumed the surname Pala."</ref><ref>Neog, Maheswar, "Lights on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh", p. 218, "If architectural continuity is admitted between the fortifications in the Sadiya region and the Burai river ruin site, it would be possible to believe that the kingdom of these rulers(Chutia) extended as far as the outer limit of Darrang district, in the western most extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutias in the early part of the sixteenth century."</ref> ইয়াৰ ওপৰিও জনা যায় যে চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰা পাছতেই (অৰ্থাৎ ১৫২৫ চনতে) আহোম ৰজাই উত্তৰ পাৰৰ শদিয়া, ভাটি অঞ্চল (বিশ্বনাথ), হাবুং(লখিমপুৰ) আৰু বানলুং(ধেমাজি) অঞ্চল শাসন কৰিবলৈ নতুনকৈ পদবী সৃষ্টি কৰিছিল<ref>Barua, Gopal Chandra, Ahom Buranji, p.59-61; Gait, Edward, A history of Assam, p. 86</ref>। গতিকে এই সমূহ অঞ্চল চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল বুলি গ'ম পোৱা যায়। ===দক্ষিণ কূলৰ অঞ্চল=== চুতীয়া ৰাজ্যৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ নৈৰ দক্ষিণ পাৰৰ সীমা দিহিং নৈ আছিল। এই কথা বুৰঞ্জী সমূহত স্পষ্টকৈ উল্লেখ পোৱা যায়।<ref>Assam Buranji(SM), p.9</ref><ref>Bhuyan, S.K., Satsari Buranji, p.56</ref> সেই সময়ত মাজুলী দ্বীপ সৃষ্টি হোৱা নাছিল আৰু দিহিং নৈ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ কাষে কাষে বৈ গৈ বৰ্তমান মাজুলীৰ পশ্চিমত লগ হৈছিল। বুৰঞ্জী সমূহৰ পৰা জনা যায় যে আহোম ৰাজ্যৰ ৰাজধানী চাৰাগুৱা আৰু বকতা<ref>Ahmed, Nasir, Assam-Bengal Trade in the Medieval Period: A Numismatic Perspective, p.170, "they made Bakata(on the banks of Dihing) their capital in the reign of their king Suhungmung Svarga Narayan."; Guha, Amalendu, The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714), p.19.</ref> দিহিং নৈৰ পাৰত অৱস্থিত আছিল। গতিকে এই সকলো কথাৰ পৰা ধৰিব পাৰি যে বৰ্তমানৰ শিৱসাগৰ অঞ্চলৰো এটা অংশ চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল। ১৫২২ চনত দিহিং মুখৰ যুদ্ধত নীতিপালৰ সৈন্য বাহিনীক পৰাস্ত কৰি আহোম সেণা চুতীয়া ৰাজ্যত প্ৰবেশ কৰিছিল। চুহুংমুঙৰ সৈন্যয়ে চুতীয়া নৌ সেনাক খেদি ব্ৰক্ষ্মপুত্ৰয়ে দি উজাই আহি ডিব্ৰুমুখত গড় নিৰ্মাণ কৰিছিল। ডিব্ৰু মুখ, চেচামুখ, লাৰুপাৰা আৰু সোণাৰীত (তিনিচুকীয়া) পুণৰ ৰণ হৈছিল। গতিকে এই সকলো অঞ্চলতে চুতীয়া সকলৰ বসতি আছিল বুলি ক’ব পৰা যায়। দক্ষিণ সীমান্তত এলেকা তিপাম-নামৰূপ-বৰহাট অঞ্চল আছিল। [[File:Stone inscription of Chutia king Muktadharmanarayana.jpg|thumb|চুতীয়া ৰজা মুক্তধৰ্মনাৰায়ণৰ ১৪৪২ চনৰ শিলৰ লিপি]] * [[মাজুলী জিলা]]: বৰ্তমানৰ মাজুলী জিলাখন পূৰ্বতে দিহিং অঞ্চল আছিল। এই‌ মাজুলী জিলাৰ পুব পিনৰ দিহিং নৈৰ মাছক লয় হোৱা বিবাদৰ পৰাই চুতীয়া-আহোমৰ যুদ্ধৰ পাতনি মেলে।‌ ধীৰনাৰায়ণ ৰজাই মাজুলীৰ দিহিং মুখ, চেৰুৱাকতা আৰু চিৰা-আটি অঞ্চলত আহোমৰ লগত যুদ্ধ কৰে। শেষত ১৫২৩ চনত আহোম ৰজা চুহুংমুঙে এই অঞ্চল চুতীয়াৰ পৰা দখল কৰে। * [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]: বৰ্তমানৰ ডিব্ৰুগড় জিলাৰ প্ৰায় ভাগ ভূমি সেই সময়ত দিহিং নৈৰ উত্তৰত আছিল। বুৰঞ্জী সমূহৰ পৰা জনা যায় হে দিহিঙৰ আহোম ৰাজ্যৰ সীমাৰ ওচৰতো চুতীয়া লোকৰ বসতি আছিল। আহোমৰ চোম-চিৰিং, খাতোৱাল চেতিয়া, চাংচাই, ইত্যাদি বংশৰ ওপৰি পুৰুষ সকলক‌ চুকাফাই‌ ওচৰৰ চুতীয়া গাঁও মাৰি অনা লোক। আহোম ৰজা চুতুফাকো চাফ্ৰাই নৈৰ ওচৰত চুতীয়া লোক এইখিনিয়ে বধ কৰিছিল।‌ ১৫২৩ চনত চুতীয়া ৰাজ্যৰ ডিব্ৰু অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰি আহোম সেনাই গড় সাজিছিল। চুতীয়া ৰাজ্য দখৰ‌ কৰাৰ পাছত ১৫২৬ চনত দিহিঙীয়া গোহাঁই পদবী সৃষ্টি কৰা হয়। চুতীয়া বিদ্ৰোহৰ ফলত ডিব্ৰুগড়ত নতুন এখন প্ৰদেশ(''মৌঙ-তিফাও'') গঠন কৰি ১৫২৭ত চাওলুং চুলিঙক শাসনকৰ্তা হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হয়। Thermo luminescence (TL) পদ্ধতিৰে ডিব্ৰুগড়ৰ মৌৰামৰা দৌলৰ ওপৰত কৰা datingৰ অনুসৰি ইটাৰ দৌলটো ১৩-১৪ শতিকাৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ দিনত নিৰ্মিত<ref>Saikia, R.R,"Chronological and Archaeometric Evaluation of Bricks from Archaeological Sites of Upper Assam, Northeast India: Estimation of the Firing Temperature and Civilization History", p.17</ref>। গতিকে এই সকলো তথ্যৰ ভিত্তিত গম পোৱা যায় যে প্ৰায় গোটেই খন ডিব্ৰুগড় জিলাই চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল। * [[তিনিচুকীয়া জিলা]]: তিনিচুকীয়া জিলাৰ অধিকাংশ ভূমি চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত আছিল যদিও পূব দিশৰ এটা অংশ মৰাণ মুখিয়াল আৰু আহোম ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল। চুতীয়া ৰাজ্য দিহিং নৈৰ পশ্চিম পাৰে বিস্তৃত আছিল বুলি জনা যায়। সেই সময়ত দিহিং নৈ বৰ্তমানৰ সুতিতকৈ কেই কিলোমিটাৰমান পশ্চিমলৈ বৈ গৈছিল। পেঙেৰী, ডিগবৈ, জয়পুৰ, তিপাম, ইত্যাদি অঞ্চল দিহিঙৰ পূবত আছিল। এই অঞ্চল সমূহ বৃটিছৰ দিনৰ লৈকে হাবি অৰণ্যৰে ভৰি আছিল য'ত মৰাণ লোক সকলে হাবি কাটি ঝুম খেতি কৰিছিল আৰু সময়ে সময়ে আহোম ৰজা সকলক অৰণ্যৰ সামগ্ৰী যোগান ধৰিছিল। তিনিচুকীয়াৰ শদিয়া সেই সময়ত "সধয়াপুৰ" বুলি জনাজাত আছিল আৰু সধয়া বা চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজধানী আছিল। আহোম বুৰঞ্জীৰ মতে শদিয়াৰ দক্ষিণৰ অঞ্চলতো চুতীয়া সেনাপতি বুঢ়া বৰুৱা (আহোম ভাষাত "থাওমান") বোলা এজনে শাসন কৰিছিল যিজনে‌ আহোমৰ বিৰুদ্ধে ১৫২৩ চনৰ ডিব্ৰুগড় ৰণত ভাগ লৈছিল। ১৫২৪ত চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতন হয় আৰু তিনিচুকীয়া জিলাৰ সমগ্ৰ ভূমি আহোম ৰাজ্যৰ অধীনলৈ আহে। আহোমৰ শদিয়া খোৱা গোহাঁয়ে (আহোম ভাষাত "থাওমুঙ বʼঙেন") শদিয়া অঞ্চল শাসন কৰিবলৈ লয়। শদিয়াৰ দক্ষিণৰ বৰডোমছা অঞ্চলত আহোমৰ হাটখোৱা গোহাঁই (আহোম ভাষাত "থাওমুঙ বʼক্লাং") বিষয়াই লোণৰ হাটৰ অধিকাৰী হয়। * [[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ-]][[চৰাইদেউ জিলা]]: যিহেতু দিহিং নৈ চুতীয়া ৰাজ্যৰ দক্ষিণ পাৰৰ সীমা আছিল,‌ সেই সময়ৰ দিহিং নৈৰ সুঁতিৰ উত্তৰ পাৰৰ ভূমি‌ চুতীয়া ৰাজ্যতে আছিল। সেই অঞ্চলত আজিৰ দিনৰ শিৱসাগৰ আৰু চৰাইদেউ জিলাৰ উত্তৰ অংশ অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। বুৰঞ্জী সমূহৰ পৰা জনা যায় যে চুতীয়া ৰজা এজনে আহোম ৰজা‌ চুতুফাক নাওখেল চাবলৈ চাফ্ৰাই নৈ লৈ আমন্ত্ৰিত কৰিছিল, গতিকে চাফ্ৰাই নৈ অঞ্চলতো হয়টো দুয়ো ৰাজ্যৰ সীমান্ত অঞ্চল আছিল। চাফ্ৰাই নৈ বৰ্তমান চৰাইদেউ জিলাৰ উত্তৰ অংশত অৱস্থিত। ===অৰুণাচলৰ ভয়াম আৰু পাহাৰীয়া অঞ্চল=== অৰুণাচল প্ৰদেশৰ প্ৰায়ভাগ ভৈয়াম আৰু দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলে চুতীয়া ৰাজ্যৰ অংশ আছিল। ৰাজধানী শদিয়াৰ অধিকাংশ ভূমি আজিৰ দিনৰ অৰুনাচল প্ৰদেশত। অৰুণাচলৰ ৰাজধানী ইটানগৰৰ [[ইটা দুৰ্গ]] চুতীয়া ৰাজ্যৰ দিনতে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। [[পূব ছিয়াং জিলা]]ৰ গমচি দূৰ্গ, দিবাং উপত্যকা জিলাৰ ৰুক্মিণী নগৰ, [[লোহিত জিলা]]ৰ ভীষ্মক নগৰ আৰু তেজু দুৰ্গ, ইত্যাদিও চুতীয়া ৰাজ্যৰ কিছুমান প্ৰসিদ্ধ দুৰ্গ। চুতীয়া ৰাজ্যৰ দিনত [[নামচাই জিলা]]ত তেঙাপনী দেউৰী সকলৰ বসতি আছিল। নামচাইৰ মহং অঞ্চলত চুতীয়া ৰাজ্যৰ দিনত লোণৰ পুঙ আছিল।‌ নামচাইৰ দক্ষিণৰ [[চাংলাং জিলা]]ৰো পাহাৰ-ভৈয়ামৰ এটা অংশ চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল। টাই ভাষাৰ "আহোম বুৰঞ্জী" গ্ৰন্থ খনত উল্লেখ থকাৰ মতে পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ (''Mung-Tiura'') সীমান্তৰ অঞ্চলৰ খামজাং প্ৰদেশৰ নঙাখাম নামৰ নৰা মুখিয়াল এজনে ১৭৭৫ চনত চুতীয়া সকলক লগত লয় হাটখোৱা গোহাঁইৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ কৰিছিল আৰু পৰাস্ত হৈ দিহিং(''Nam-jin'') নৈৰ ওচৰৰ পুৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ পাহাৰীয়া অঞ্চলত (''Doi-mung-Tiura'') আশ্ৰয় লৈছিল<ref>Barua, Gopal Chandra, Ahom Buranji, p.331</ref>। বুৰঞ্জীৰ পৰা জনা যায় যে খামজাং প্ৰদেশ পাটকাই পৰ্বতৰ‌ নং-খেও-য়ং(''Lake of no return'') অঞ্চলত অৱস্থিত আছিল। গতিকে ধৰিব পাৰি যে চুতীয়া ৰাজ্য এসময়ত সেই অঞ্চলৰ সীমাৰ লৈকে বিয়পি আছিল। ===নামনি অসমৰ‌ অঞ্চল=== ৰত্ননাৰায়ণ ৰজাই ৰাজ্য বিস্তাৰৰ তথ্য ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ শদিয়া-চেপাখোৱা তামৰ ফলিত(১৫২৮ চনৰ) পোৱা যায়। এই ফলিত উল্লেখ কৰা মতে ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ পিতৃ আছিল ৰজা ধৰ্মনাৰায়ণ আৰু ধৰ্মনাৰায়ণৰ পিতৃ ৰত্ননাৰায়ণে এসময়ত কমতাপুৰৰ লৈকে নিজৰ ৰাজ্য বিস্তাৰ কৰিছিল। ভূমিদানৰ ফলিখনত উল্লেখ আছে<ref>Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.587</ref>, {{Quote|text="একোহভূ্ৎ কমতাপুৰে নৰপতি ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিতঃ <br /> কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণঃ।।"}} অৰ্থাৎ এজন হৈছিল (একোহভূৎ) কমতাপুৰৰ ৰজা (কমতাপুৰে নৰপতি), যি জন আছিল "ভূপাল সমূহৰদ্বাৰা অৰ্চিত"(ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিত) আৰু "কামদেৱৰ(আন এটা নাম কন্দৰ্প) শত্ৰুৰ বিৰুদ্ধে বিজয়ী" (কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী) শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণ।<ref>ৰত্ননাৰায়ণৰ আন এটা নাম সত্যনাৰায়ণো আছিল। এই কথা ঘিলামৰা অঞ্চলৰ বৰমূৰ্তিয়া বিলৰ তাম্ৰপত্ৰৰ পৰা জানিবলৈ পোৱা যায়। ফলিখনৰ মতে ১৩৯২ খ্ৰীষ্টাব্দত সুৰ-ৰিপু(অসুৰ) বংশৰ সধয়াপুৰৰ ৰজা নন্দিশ্বৰৰ পুত্ৰ সত্যনায়াণে ব্ৰাহ্মণক ২০০ পুৰা(৮০০ বিঘা) মাটি দান কৰিছিল। তেওঁৰ পুত্ৰ(আত্মজ) ধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাই ফলিখনৰ নবীকৰণ কৰিছিল। গতিকে ইয়াৰ পৰা বুজিব পাৰি যে ধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাৰ পিতৃ ৰত্ননাৰায়ণৰ আন এটা নাম সত্যনাৰায়ণ আছিল। উল্লেখযোগ্য যে ১৫০ বছৰ আগতে গৌৰীনায়াৰণ/ৰত্নধ্বজপালেও নিজৰ পুত্ৰ শিৱনাৰায়ণৰ লগত কমতেশ্বৰ ৰজা সন্ধয়াৰ ৰাজকুমাৰীক বিয়া কৰাই কমতা ৰাজ্যৰ লগত বন্ধুত্ব স্থাপন কৰিছিল। সম্ভৱতঃ এই কমতা ৰাজবংশ নাইকীয়া বা দুৰ্বল হৈ যোৱা ফলতে চুতীয়া ৰজা সত্যনাৰায়ণে কমতা ৰাজ্য নিজৰ অধীনলৈ আনিছিল।</ref> [[File:Another section of the palace.jpg|thumb|চুতীয়া দুৰ্গ ভীষ্মক নগৰৰ ইটাৰ গড়ৰ এক অংশ]] ==যোগিনী তন্ত্ৰত উল্লেখ== ১৬ শতিকাৰ আগভাগত লিখা‌ যোগিনী তন্ত্ৰত কামৰূপৰ বিভিন্ন অঞ্চল আৰু ৰাজকীয় শক্তিসমূহৰ বৰ্ণনা কৰা হৈছে। ইয়াত “সৌমাৰ”, “কূবাচ”, “যৱন” আৰু “প্লৱ” নাম উল্লেখ আছে— {{quote|পূৰ্বভাগে চ সৌমাৰঃ কূবাচ‌ পশ্চিমে‌তথা ।<br>দক্ষিণে যৱনসদ্ উত্তৰে প্লৱ এব চ ॥<br><br>এবমেব মহাদেৱি তে সৰ্বে কামৰূপকাঃ ।<br> এবং তে কথিতং দেবি সৌমাৰচৰিতং হি তৎ ॥}} অৰ্থাৎ পূৰ্বে সৌমাৰ, পশ্চিমে কূবাচ, দক্ষিণে যৱন আৰু উত্তৰে প্লৱ — এইসকল কামৰূপ অঞ্চলৰ অন্তৰ্গত বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। গ্ৰন্থখনৰ পাচৰ অংশ সমূহত "কুবাচ"ক [[কোচ ৰাজ্য|কোচ]], "সৌমাৰ"ক [[আহোম ৰাজ্য|আহোম]] আৰু "যৱন"ক [[বংগ চুলতানী|মুছলমান]]/[[মোগল সাম্ৰাজ্য|মোগল]] বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছে। এই অনুসৰি ইতিহাসবিদ সকলে “প্লৱ/প্লব” শব্দটোৱে সেই সময়ৰ উত্তৰ ভাগত ৰাজত্ব কৰি থকা পাল বংশীয় চুতীয়া ৰাজ্যক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰিছে বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছে। ==ইতিহাস== চুতীয়া সকলৰ মাজত বুৰঞ্জী লিখাৰ প্ৰথা নথকাৰ বাবে তেওঁলোকৰ আটাইবোৰ ৰজাৰ নাম জনা নাযায়। দেওধাই অসম বুৰঞ্জীৰ মতে বাৰ শতিকাৰ মাজভাগৰ পৰা ষোল্ল শতিকাৰ আগভাগলৈকে মুঠ দহজন চুতীয়া ৰজাই ৰাজত্ব কৰিছিল। লক্ষিমপুৰ আৰু শদিয়াৰ অঞ্চলত উদ্ধাৰ হোৱা তামৰ ফলি বা শিলা লিপিৰ পৰা ১৪ শতিকাৰ শেষ ভাগৰ পৰা ১৫২২ৰ মাজৰ মুঠ ১০ জন ৰজাৰ নাম পোৱা যায়। নেই ইলিয়াছ চাহাবৰ "হিষ্ট্ৰী অৱ দা শ্বান্‌ছ" গ্ৰন্থৰ মতে আহোম ৰাজ্যৰ প্ৰতিষ্ঠাপক [[চুকাফা]]ৰ সমসাময়িক চুতীয়া ৰজা কোছীৰ আগতে তেওঁৰ বংশৰ চৌত্ৰিশজন ৰজাই ৰাজত্ব কৰিছিল। তালৈ চাই কোনো কোনো পণ্ডিতে চুতীয়াসকলে খ্ৰীষ্টীয় সপ্তম শতিকামানতে ৰাজ্য স্থাপন কৰিছিল বুলি অনুমান কৰে।<ref name="বুৰঞ্জী">{{cite book | title=মাধ্যমিক অসম বুৰঞ্জী | author=ড: স্বৰ্ণলতা বৰা | pages=১৮৪-১৯০ | isbn=81-85905-11-8}}</ref> ===ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠা=== চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰতিষ্ঠা আৰু পতনৰ কথা কেইবাখনো বুৰঞ্জীত পোৱা যায় যেনে দেওধাই অসম বুৰঞ্জী, অসম বুৰঞ্জী (SM), ইত্যাদি। সকলো বুৰঞ্জীৰ তথ্য সসূহ প্ৰায় একেই। বৃটিছ বিষয়া ''ET Dalton‌'' আৰু ''W.B.Brown''ৰ অনুসৰি একেবোৰ আখ্যান কিম্বদন্তি ৰূপত [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]] আৰু [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] লোকৰ মাজতো প্ৰচলিত আছিল।<ref>{{cite book |last=Brown |first=W.B. |title=An Outline Grammar Of The Deori Chutiya Language |publisher= Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1895 |pages=75, 84 |quote="..as it agrees in all particulars with the traditions,I have elsewhere met with, it may merely be a compilation from them..These traditions are preserved among the Miris, the Deoris, who were the Chutiya priests (and amongst whom alone remnants of the ancient language and customs of the race are still preserved), and by some few of the Chutiyas who now call themselves Hindu Chutiyas... I have heard from them(Deoris) the story of how the Chutiya princess Sadhuni was won by the young archer (Niti Pal)... Probably enquiry would show that the other incidents of the chronicle are preserved as traditions among the Deoris in a similar modified form. }}</ref> "দেউধাই অসম বুৰঞ্জী"ত উল্লেখ কৰা "চুতীয়াৰ কথা"ৰ প্ৰথম আখ্যানৰ মতে আনুমানিক ১১৮৭ চনত চুতীয়া সকলে পাহাৰৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji: 4th edition, p.164, "পূৰ্বে ১১১১ শকত ভীৰ্ম্মক ৰজাৰ বংশৰ বীৰপালৰ নামে এজন আছিল। তাৰ ভাৰ্য্যাৰ নাম ৰূপৱতী। দৈৱদোষত থাকি সোণাগিৰি পৰ্ব্বতৰ আইৰিচ প্ৰৱেশ হৈল। তাতে ৬০ ঘৰ চুতীয়া আছিল। তাৰ ৰজা নাই। তাৰে মাজত প্ৰৱেশ হৈ কিছু দিন থাকি বীৰপালে গায়পাল নাম ল'লে। তাৰে আজ্ঞাৰে এই ৫০ ঘৰ চুটিয়া প্ৰবৰ্ত্তি আছিল।</ref> বিভিন্ন সৰু সৰু ৰাজ্য(বা বৃহৎ গাঁও) গঠন কৰি বাস কৰি আছিল।<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji: 4th edition, p.164</ref> তাৰ ভিতৰতে স্বৰ্ণগিৰি নামৰ ৰাজ্য খনত ভীৰ্ম্মোক নামৰ চুতীয়াৰ<ref>বুৰঞ্জী খনৰ অনুসৰি ভীৰ্ম্মোক চুটিকা বা চুটিয়া বংশৰ লোক আছিল। {{quote|"সদিয়া কোৰ্জকো দেসঃ চুটিকা বংশৰ ভিৰ্ম্মোকাঃ</br>ধাতু দৃব্য ত্বং লোভেন হদ্বাজন পদা দয়ঃ।।"}} উল্লেখযোগ্য যে "টিকা" মানে দেউৰী-চুতীয়া ভাষাত বংশক বুজোৱা হয়। গতিকে চুটিকাৰ অৰ্থ চুতীয়া বংশ বুলি ধৰিব পাৰি।</ref> আদি ৰজা এজনৰ বংশৰ বীৰপাল নামৰ এজন লোক ৰজা হৈ আছিল। বীৰপালৰ ৰাজ্যত ৬০ টা যৌথ পৰিয়ালৰ লোকে বাস কৰিছিল, অৰ্থাৎ প্ৰায় ৬০০০ লোক।<ref>Dutta, Sristidhar, "The Mataks and their kingdom", p.45. "Morans, Borahis, Kacharis and Chutias were the main tribes in the Matak community. As all of them were Bodos in origin, they had a common living pattern too. They lived in joint families. The number of members in a joint family sometimes exceeded one hundred."</ref> ইয়াৰ পিছত চুবুৰীয়া চুতীয়া লোকসলক পৰাস্ত কৰি তেওঁ 'গয়াপাল' নাম লৈছিল। তেওঁক খুন্ত ৰজা বুলিও জনা‌ গৈছিল।<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.202</ref> একেইখন বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা "চুতীয়াৰ কথা"ৰ দ্বিতীয় আখ্যানৰ<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, pp.170-171</ref> মতে বীৰপালে কিৰাতনী দেৱীৰ আশীৰ্বাদত দুটা সোণৰ মেকুৰী আৰু দণ্ড-খাট লাভ কৰি চোট-হিন্দুৱান খুন্তৱান(চুতীয়া ৰাজ্যৰ) ৰজা হৈছিল আৰু শদিয়াত আছিল ("পৰদিনা চৰুৰ ঢাকন গুচাই চালে, সোণৰ বিড়ালী দুটী পালে, দণ্ড-খাট পালে। সেইদিন ধৰি সকলৰে সোধ-পোছ দিন দিন ধৰি পালে। ছোট হিন্দুৱানৰ খুন্তৱানৰ ৰজা হ'ল। শদিয়াত সিটো ৰজা অবাক ৰূপে থাকে।")। যিহেতু দ্বিতীয় আখ্যানৰ মতে বীৰপালে সদিয়া অঞ্চলতে ৰাজত্ব কৰিছিল, গতিকে প্ৰথম আখ্যানৰ সোণাগিৰি পৰ্ব্বতৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলো সম্ভাৱতঃ শদিয়াতে আছিল। ===ৰাজ্য বিস্তাৰ=== বীৰপালৰ পুত্ৰ আছিল ৰত্নধ্বজপাল বা গৌৰীনাৰায়ণ। তেওঁ নিজৰ বাহু বলেৰে উজনি অসমৰ সকলো চুতীয়া ৰাজ্য (যেনে ৰঙ্গালগিৰি, চন্দ্ৰগিৰি, ধৱলগিৰি, নীলগিৰি, ইত্যাদি) একত্ৰিত কৰি বৃহৎ চুতীয়া ৰাজ্য গঠন কৰিছিল<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji: 4th edition, pp.164-167</ref>। তাৰ পাছত তেওঁ স্বেতাগিৰি ৰাজ্যৰ ভদ্ৰেশেন নামৰ ৰজা জনক পৰাস্ত কৰি দৈৱজ্ঞ, তাঁতী, সোণাৰী, ব্ৰাহ্মণ, সূতাৰ, কমাৰ, ইত্যাদি অনেক বিদ্যালয়ত লোক পালে<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji: 4th edition, pp.165</ref>। সেই সময়ত প্ৰায়বোৰ ৰাজ্যৰ ৰাজধানী পাহাৰীয়া বা পাহাৰৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত পতা হৈছিল। উদাহৰণস্বৰূপে আহোমৰ চৰাইদেউ পৰ্বত, কছাৰীৰ ডিমাপুৰ/মাইবাং, কোচৰ চিকণা পৰ্বত, ইত্যাদি। পাছলৈ চুতীয়া ৰাজ্যৰ নগৰ যেনে চন্দনগিৰি(আজিৰ দিনৰ ৰুক্মিণীনগৰ), ভীষ্মকনগৰ, ইটানগৰ, ইত্যাদি সকলো পাহাৰৰ‌ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলতে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ ওপৰিও জনা যায় যে আগৰ দিনত‌ উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ বহুতো জনগোষ্ঠীৰ লোকে পাহাৰৰ দাতিকাষৰীয়া বা‌ ওখ অঞ্চলত স্থায়ী ভাৱে থাকি ভৈয়ামত খেতি কৰিছিল।<ref>উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ বহুতো জনগোষ্ঠীৰ লোকে খেতিৰ অনুসৰি ভৈয়াম আৰু পাহাৰ দুয়ো অঞ্চলতে জীৱন নিৰ্বাহ কৰিছিল।‌ প্ৰায়বোৰ লোকে তেতিয়াৰ দিনত আহু আৰু বাও ধানৰ খেতি কৰিছিল। শালি‌ কৰিলেও বেছি পৰিমাণে কৰা‌ নাছিল। বছৰৰ আৰম্ভণিতে আহু ধানৰ খেতি কৰি চপাই মেলি, বাও বা শালি খেতি কৰি বাৰিষাৰ বানৰ পৰা ৰোধ পাবলৈ বা বাৰিষাৰ বেমাৰ আজাৰ নহ'বলৈ পাহাৰৰ দাতিৰ‌ স্থায়ী অঞ্চল বোৰলৈ ঘূৰি গৈছিল। বৰাহী সকলে সেইবাবেই হয়টো চুকাফাক চৰাইদেউ পৰ্বতত থাকিবলৈ উপদেশ দিছিল। কালিকা পুৰাণৰ মতে দিক্কৰবাসিনী পীঠও বছৰৰ কেইবামাহ ধৰি পানীৰ তলত ডুব গৈছিল। কিছু লোকে হয়টো সেই সময়ত ভৈয়ামত স্থায়ী ৰুপে থাকি খেতি কৰিছিল আৰু সময়ত পাছলৈ বাকী লোকেও ভৈয়ামত স্থায়ী গাঁৱ পাতি থাকিবলৈ লৈছিল। বৰাহী চুতীয়া সকলৰ দুই শ্ৰেণী: চাং আৰু বাম বৰাহী হয়টো ইয়াৰে চিন। চুতীয়া ৰজা সকলে ব্ৰাহ্মণক ভূমিদানো‌ সম্ভৱতঃ এই কাৰণতে কৰিছিল যাতে চুতীয়া লোক সকলে ভৈয়ামত হিন্দু ধৰ্মত দিক্ষিত হৈ স্থায়ীভাৱে থাকিবলৈ লয়। পাছলৈ চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ ফলত পাহাৰীয়া অঞ্চলত বসতি নোহোৱাৰ বাবে বা সুৰক্ষাৰ ব্যৱস্থা/দূৰ্গ নোহোৱাৰ বাবে সেইবোৰ অঞ্চল পাহাৰীয়া জনজাতি সকলৰ হাতলৈ যায়। সেই কাৰণতে আহোম ৰাজ্যৰ দিনত পাহাৰীয়া জনজাতি বোৰে সঘনে ভৈয়ামৰ গাঁৱ লুণ্ঠন কৰিবলৈ ধৰে আৰু ইয়াৰ প্ৰতিৰোধৰ বাবে আহোম সকলে পছা প্ৰথা আৰম্ভ কৰে।</ref> হয়টো পাহাৰীয়া দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত থাকি ভৈয়ামত খেতি কৰা চুতীয়া সকলে মধ্যযুগৰ চুতীয়া ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠাৰ পাছৰে পৰা ক্ৰমান্বয়ে সুসংগঠিত ভাৱে ভৈয়ামতো‌ স্থায়ী ভাৱে থাকিবলৈ লয়। দেউধাই বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা চন্দ্ৰগিৰি নামৰ চুতীয়া ৰাজ্য খনো বৰ্তমান শদিয়াতে অৱস্থিত আছিল। এইখন পাছলৈ স্বৰ্ণগিৰিৰ চুতীয়া ৰজা ৰত্নধ্বজপালে নিজৰ অধীনলৈ আনি বৃহৎ চুতীয়া ৰাজ্য গঠন কৰিছিল। চন্দ্ৰগিৰি অঞ্চলতে নীতিপালে আহোম ৰজাৰ লগত যুদ্ধ কৰিছিল, যাৰ বাবে তেওঁক "চন্দ্ৰ নাৰায়ণ" বুলিও কোৱা হৈছিল<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.200</ref>। গোপাল চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ টাই ভাষাৰ বুৰঞ্জীত এই অঞ্চলটোক "দৈ-চন্দন"(টাই ভাষাত দৈ=পাহাৰ) কোৱা হৈছে। ৰানী সাধনীয়ে এই অঞ্চলতে প্ৰাণ ত্যোগ কৰিছিল। ৰত্নধ্বজপালে বস কৰা ৰাজ্য স্বেতাগিৰি সম্ভৱত বৰ্তমান লখিমপুৰ বা বিশ্বনাথ জিলাত আছিল কাৰণ এই ৰাজ্য দখল কৰা পাছতে তেওঁ বৰ্তমান মাজুলীত নিজৰ ৰাজধানী হিচাপে "ৰতনপুৰ" নামৰ এখন নগৰ গঠন কৰিছিল<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.193</ref> । "ঢোল বাই ক'ত? ৰতনপুৰত। খোল বাই ক'ত? ৰতনপুৰত", এই বিখ্যাত পুৰণি গীতটো চুতীয়া ৰাজধানী ৰতনপুৰক লৈয়ে সৃষ্টি কৰা হৈছিল। এই ৰতনপুৰতে পাছলৈ নৱ-বৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ সত্ৰ এখনো স্থাপন কৰা হৈছিল। পৰবৰ্তী কালত ৰত্নধ্বজপালে নিজৰ ৰাজধানী শদিয়াত স্থায়ী ৰূপে গঠন কৰিছিল<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.193</ref>। ইয়াৰ পাছত ৰত্নধ্বজপালে মধ্য অসম বা কামৰূপ‌‌ পিনৰ ন্যায়পাল নাম এজন ৰজাৰ লগত যুদ্ধ কৰিবলৈ মন কৰিলে, কিন্তু ৰজা জনে নিজৰ জীয়ৰী ৰত্নপাললৈ দি মিত্ৰ কৰিলে। E.T.Daltonয়ে পোৱা বুৰঞ্জীৰ অনুসৰি ইয়াৰ পাছত ৰত্নধ্বজপালে ৰাজ্যৰ পাহাৰৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চল সমূহত একেই শাৰীতে কেইবাটাও দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰিছিল, ডাঙৰ পুখুৰী খন্দাইছিল আৰু মন্দিৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Brown |first=W.B. |title=An Outline Grammar Of The Deori Chutiya Language |publisher= Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1895 |pages=75, 84 |quote="Returning with his bride to his chosen seat of government, he sought no further extension of his dominions, bur directed his whole attention to the improvement of what he had acquired and to the consolidation of his power. He built a line of forts along the foot of the hills, probably rk restrain the hungry barbarians, his former countrymen; made large tanks and founded temples."}}</ref> বাৰ-ভূঞাৰ ইতিহাসৰ মতে ৰত্নধ্বজপাল আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ বিজয়ধ্বজপালৰ মধ্যঅসমৰ ৰৌতা-তেমনীৰ বাৰ-ভুঞা সকলৰ লগত যুদ্ধ হয়। ফলত ৰত্নধ্বজপালে বাৰভূঞা সকলক কৰা শোধাইছিল। পাছলৈ বিজয়ধ্বজপালৰ দিনত বন্ধুত্ব স্থাপন হৈছিল।<ref>Bhuyan, Nakul Chandra, "Bara-Bhuyan",p.7</ref> আহোম সকলৰ বুৰঞ্জীত উল্লেখ থকাৰ মতে চুকাফা ৰাজকুমাৰ মাও-লুং দেশত থাকোতে অসমত পাছখন ৰাজ্য আছিল: চুতীয়া, কমতেশ্বৰ, কছাৰী, বৰাহী আৰু মৰাণ। চুকাফাই চৰাইদেউত ৰাজধানী পতাৰ আগতে বাটত বহুতো চুতীয়াক লগ পাইছিল<ref>Bhuyan, S.K., Satsari Buranji, p.4</ref>। যিহেতু চুকাফাই চৰাইদেউত নগৰ গঢ়া আগতে নামৰুপ, তিপাম, অভয়পুৰ, হাবুং, শিমলুগুৰি আৰু চনটক বাস কৰি আহিছিল। গতিকে এইবোৰ অঞ্চলৰে কিছুমান জেগাত চুতীয়া সকলৰ বসতি আছিল বুলি ধৰিব পৰা যায়। বহুতো চুতীয়া পৰিয়াল (যেনে চোম-চিৰিং, চাংচাই, খাতুৱাল চেতিয়া, ইত্যাদি) চুকাফাৰ দিনতে আহোম জাতিত অন্তৰ্ভুক্ত হৈ বিলীন হৈ গৈছিল<ref>Goswami, Hemchandra, Purani Asam Buranji, p. 23, 25</ref>। এই সকলো তথ্যৰ পৰা ধৰিব পাৰি যে ১২-১৩ শতিকাত চুতীয়া ৰাজ্য সেই সময়ত বিশ্লবনাথ, লখিমপুৰ, মাজুলী, ডিব্ৰুগড় অঞ্চলৰ পৰা শদিয়া আৰু অৰুণাচলৰ সীমান্ত অঞ্চলৰ লৈকে বিয়পি আছিল।  ===কমতা ৰাজ্যৰ লগত বৈবাহিক সম্পৰ্ক=== ৰত্নধ্বজপালৰ পুত্ৰ বিজয়ধব্বজ ডাঙৰ হোৱাত ৰজাই চুতীয়া ৰাজ্যৰ পশ্চিমৰ কমতা ৰাজ্যৰ ৰজা লৈ কটকী পঠিয়াই কন্যা এজনী বিচাৰে। কিন্তু ৰত্নধ্বজপালৰ প্ৰস্তাৱ গ্ৰহণ নকৰি কমতা ৰজাই কটকী মন্ত্ৰী বিজয় সেনৰ আগত ৰত্নধ্বজলৈ‌ কৈ‌ পঠালে-"যদি ৰজা‌ আহি নিয়ে তেহে দিব পাৰো"। কমতেশ্বৰৰ‌ এই বাৰ্তাত ৰত্নধ্বজপালে অপমান বোধ কৰি পাত্ৰ-মন্ত্ৰীসকলৰ লগত আলোচনা কৰি কমতা ৰাজ্যৰ দিশে ৰাজকীয় অভিযানৰ পূৰ্বপ্ৰস্তুতি ল’বলৈ সিদ্ধান্ত লয় এই আক্ৰমণৰ পূৰ্ব প্ৰস্তুতি হিচাবে সৈন্য-সামন্ত, ৰচদ-পাতি‌ সংগ্ৰহৰ ব্যৱস্থা কৰাৰ উপৰিও বত্নধ্বজপালে তেওঁৰ ৰাজধানীৰ পৰা কমতা ৰাজ্যৰ ৰাজধানীলৈ এটা আলিবাটৰ বান্ধিবলৈ আৰু এই বাটৰ‌কষত এদিনৰ অন্তৰে অন্তৰে তেওঁৰ সৈন্য‌বাহিনীয়ে জিৰণি ল'বলৈ একো একোখন নগৰ/কোঠ নিৰ্মাণ কৰিবলৈ বিজয়সেন মন্ত্ৰীক আদেশ দিয়ে। বিজয়সেনে কাম সম্পূৰ্ণ কৰি ৰজাক জনাই আৰু ৰজাই জয়ধ্বজ মন্ত্ৰীক শাসনৰ দায়িত্বত‌ থৈ নিজে কমতা ৰাজ্যলৈ অগ্ৰসৰ হয়। চুতীয়া ৰজাৰ এই অভিযানৰ কথা গম পাই কমতেশ্বৰ শঙ্কিত হয় আৰু পাত্ৰমন্ত্ৰী সকলৰ লগত আলোচনা কৰি সংঘাত এৰাই চলিবলৈ নিজৰ সকলোতকৈ সুন্দৰী কন্যাক ৰাজযোগ্য যৌতুকেৰে সৈতে ৰত্নধ্বজৰ‌ পুত্ৰ বিজয়ধ্বজলৈ বিয়া দিলে। ===গৌড় ৰাজ্যৰ লগত মিত্ৰতা=== কমতা ৰাজ্যৰ লগত বৈবাহিক সম্পৰ্ক স্থাপন কৰাৰ পিছত ৰত্নধ্বজপালে গৌড় ৰজাৰ লগত সখি সম্বন্ধ স্থাপন কৰিবলৈ মন মেলিলে। সেই সময়ত গৌড় তুৰ্কী মুছলমান সকলৰ শাসনাধীন আছিল। চুতীয়া বুৰঞ্জীত গৌড় ৰজাক পাৎসা আৰু তেওঁৰ মন্ত্ৰীক বৰ উজিৰ কৈছে কিন্তু এইখিনি লেখক জনে লগাই দিয়া গৌড় অঞ্চলৰ পাছৰ দিনত প্ৰচলিত উপাধিও হ'ব পাৰে। গৌড় ৰাজ্যৰ লগত বন্ধুত্ব স্থাপন কৰি পৰবৰ্তী কালছোৱাত গৌড়েশ্বৰে ৰত্নধ্বজপাললৈ গঙ্গাজল আৰু ৰত্নধ্বজপালে গৌড়েশ্বৰলৈ পৰশুৰাম কুণ্ডৰ জল আদান-প্ৰদান কৰি থাকিবলৈ এটা বুজাপৰালৈ আহিছিল। তদুপৰি চুতীয়া ৰজাই এটি পুত্ৰ শিক্ষা লাভৰ অৰ্থে গৌড় ৰাজ্যত ৰাখিছিল আৰু গৌড়েশ্বৰৰ পুত্ৰ ও চুতীয়া ৰাজ্যলৈ আহিছিল। কিন্তু দূৰ্ভাগ্যজনকভাৱে চুতীয়া ৰজাৰ পুত্ৰ জনৰ মৃত্যু ঘটিছিল। ===চুতীয়া ৰজাৰ কমতাপুৰ বিজয়=== ১৩-১৪ শতিকাত গৌড়ৰ মুচলমান ৰজাসকলে কেইবা বাৰো কমতা ৰাজ্য আক্ৰমণ কৰিছিল, যাৰ ফলত ৰাজ্যখন দুৰ্বল হৈ পৰিছিল। ১৪ শতিকাৰ অন্তিমটো দশকত ঘিয়াছুদ্দিন আজম শ্বাহে কামৰূপ-কমতা অঞ্চল আক্ৰমণ কৰে। তেওঁৰ ৰাজত্বকালৰ কামৰুপ অঞ্চললৈ পূৰ্বমুখী সামৰিক অভিযানৰ প্ৰমাণ পোৱা বʼকুৰ এখন শিলালিপিত পোৱা যায়<ref>Owahedur Zaman, "Study on the Persian Inscriptions discovered in Assam,p.5, "This stone slab inscription is from the time of Ghiyasuddin Azam Shah (ruled from 1389 A.D. to 1410 A.D). It was discovered in Boko of Kamrup district which was issued by Sultan Ghiyasuddin Azam Shah in 1389 A.D. It seems that he extended his sovereignty through Guwahati upto Boko area."</ref>। এই আক্ফৰমণৰ ফলত পশ্চিম অসমত ৰাজনৈতিক অস্থিৰতা সৃষ্টি হৈছিল। সেইসময়তে পূব দিশত চুতীয়া ৰাজ্যখন শক্তিশালী হৈ উঠিছিল। ফল স্বৰূপত চুতীয়া ৰাজশক্তিয়ে পশ্চিম পিনে পাতনি মেলে। চুতীয়া ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ ১৪২৮ চনৰ সত্যনাৰায়ণৰ (আন‌ এটা নাম ৰত্ননাৰায়ণ) তাম্ৰলিপিত উল্লেখ আছে যে তেওঁৰ‌ ককাক সত্যনাৰায়ণে (আন‌ এটা নাম ৰত্ননাৰায়ণ<ref>ৰত্ননাৰায়ণৰ আন এটা নাম সত্যনাৰায়ণো আছিল। এই কথা ঘিলামৰা অঞ্চলৰ বৰমূৰ্তিয়া বিলৰ তাম্ৰপত্ৰৰ পৰা জানিবলৈ পোৱা যায়। ফলিখনৰ মতে ১৩৯২ খ্ৰীষ্টাব্দত সুৰ-ৰিপু(অসুৰ) বংশৰ সধয়াপুৰৰ ৰজা নন্দিশ্বৰৰ পুত্ৰ সত্যনায়াণে ব্ৰাহ্মণক ২০০ পুৰা(৮০০ বিঘা) মাটি দান কৰিছিল। তেওঁৰ পুত্ৰ(আত্মজ) ধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাই ফলিখনৰ নবীকৰণ কৰিছিল। গতিকে ইয়াৰ পৰা বুজিব পাৰি যে ধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাৰ পিতৃ ৰত্ননাৰায়ণৰ আন এটা নাম সত্যনাৰায়ণ আছিল।</ref>) সেই একে সময়ছোৱাতে (১৩৯০-১৪০০) “কমৰুপৰ শত্রু”ক পৰাস্ত কৰি কমতাপুৰত‌ নিজৰ শাসন প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। ভূমিদানৰ ফলিখনত উল্লেখ আছে, {{blockquote|"একোহভূ্ৎ কমতাপুৰে নৰপতি ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিতঃ</br> কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণঃ।।"</br>}} অৰ্থাৎ এজন হৈছিল (একোহভূৎ) কমতাপুৰৰ ৰজা (কমতাপুৰে নৰপতি), যি জন আছিল "ভূপাল সমূহৰদ্বাৰা অৰ্চিত"(ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিত) আৰু "কামদেৱৰ(আন এটা নাম কন্দৰ্প) শত্ৰুৰ বিৰুদ্ধে বিজয়ী" (কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী) শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণ। যদিও এই “শত্রু”ৰ স্পষ্ট পৰিচয় উল্লেখ কৰা হোৱা নাই, তথাপিও ইতিহাসবিদসকলে সাধাৰণতে ধাৰণা কৰে যে ই গৌড়ৰ মুচলমান সেনাবাহিনী অথবা কমৰুপৰ সিংহাসনৰ বাবে প্ৰতিদ্বন্দ্বিতা কৰা কোনো স্থানীয় ৰাজনৈতিক শক্তি হ’ব পাৰে, যাক চুতীয়া ৰজাই পৰাস্ত কৰিছিল। একেখন ফলিৰ তৃতীয় আৰু চতুৰ্থ শাৰীত ৰত্ননাৰায়ণৰ পুত্ৰ ধৰ্মনাৰায়ণ আৰু তেখেতৰ পুত্ৰ দুৰ্লভ নাৰায়ণৰ বিষয়ে উল্লেখ কৰা হৈছে। পাছৰ অংশত উল্লেখ কৰা মতে ১৪২৮ খৃষ্টাব্দত (১৩৫০ শক) ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ আদেশত হাবুঙাধিপতি শ্ৰী বৃহৎ পাত্ৰয়ে ব্ৰাক্ষণক ৪০০ পুৰা(১৬০০ বিঘা) মাটি দান কৰিছিল। [[File:Chutia Kingdom Map (at its greatest extent).jpg|thumb|চুতীয়া ৰজা সত্যনাৰায়ণৰ দিনৰ বৃহৎ চুতীয়া ৰাজ্য।]] এইদৰে গৌড়ৰ সামৰিক চাপ আৰু কমৰুপ-কমতা অঞ্চলত সৃষ্টি হোৱা অস্থিৰতাৰ সুযোগ লৈ চুতীয়া শক্তিয়ে পশ্চিমলৈ বিস্তাৰ কৰি কমতাপুৰত নিজৰ আধিপত্য প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল বুলি বুজা যায়।<ref>"The eastern region, whether it is called Sadhaya or Svadhaya as in the plates or Sadhiya or Sadiya as in Assamese chronicles and the western region of Kamatapura seems to be politically connected and the same Satyanarayana/Ratnanarayana might have held sway over both regions"{{harvcol|Neog|1977|p=818}}</ref> ৰত্ননাৰায়ণ ৰজাই আনুমানিক ১৩০০‌ শতিকাৰ শেষৰ ভাগত কমতা ৰাজ্য দখল কৰি পুণৰ পুৰ্বৰ কামৰূপ ৰাজ্য গঠন কৰিবলৈ প্ৰয়াস কৰিছিল। ====দুৰ্লভনাৰায়ণৰ পৰিচয় আৰু বিতৰ্ক==== ঐতিহাসিক তথ্যৰ অনুসৰি কমতা ৰাজ্যৰ "দুৰ্লভনাৰায়ণ" নামৰ এজন ৰজাই অসমীয়া কবি [[হেম সৰস্বতী]], [[হৰিবৰ বিপ্ৰ]], আদি বহু লেখকক পৃষ্ঠপোষকতা আগবঢ়াইছিল।<ref>হেম সৰস্বতীয়ে তেওঁৰ প্ৰহ্লাদ চৰিত গ্ৰন্থত দুৰ্লভনাৰায়ণৰ প্ৰশংসা কৰি লিখিছে—“কামতামণ্ডল দুৰ্লভ নাৰায়ণ নৃপবৰ অনুপাম”। এই শাৰীকেইটাৰ পৰা দুৰ্লভনাৰায়ণক কমতা মণ্ডলৰ অধিপতি আৰু সাহিত্য-সংস্কৃতিৰ পৃষ্ঠপোষক ৰজা হিচাপে বুজা যায়।</ref> গুৰু চৰিতৰ বৰ্ণনা অনুসৰি কমতা-কামৰূপৰ ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণে কানৌজৰ পৰা অহা বহু ব্ৰাহ্মণ আৰু কায়স্থ ভুঞা পৰিয়ালক নিজৰ ৰাজ্যত আশ্ৰয় দি পূৰ্বাঞ্চলত বসতি স্থাপনৰ ব্যৱস্থা কৰিছিল। [[শঙ্কৰদেৱ|শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰদেৱৰ]] পূৰ্বপুৰুষ সকলও এই স্থানান্তৰিত পৰিয়ালসমূহৰ মাজৰে এটা পৰিয়াল আছিল। এই পৰিয়ালসমূহক প্ৰথমতে উত্তৰ গুৱাহাটীৰ ওচয়ৰ লেঙামাগুৰি আৰু পাছলৈ নগাঁৱৰ তেম্বুৱানী-বান্ধা(ঢেমনী) অঞ্চলত বসতি দিয়া হৈছিল বুলি গুৰু চৰিতত উল্লেখ আছে।<ref>Baniprasanna Misra, ''Srimanta Sankara and His Times: Some Further Historical Probings'', Centre for Assamese Studies, Tezpur University, 2016, pp. 27–29.</ref> ইতিহাসবিদ মহেশ্বৰ নেওগে পৰৱৰ্তী কালৰ চৰিত-পুথি আৰু বৈষ্ণৱ পৰম্পৰাৰ ভিত্তিত শঙ্কৰদেৱৰ জন্ম-চন ১৪৪৯ খ্ৰীষ্টাব্দ বুলি গ্ৰহণ কৰিছিল আৰু এই অনুসৰি দুৰ্লভনাৰায়ণৰ ৰাজত্ব কাল ১৪ শতিকাৰ মধ্যভাগ বুলি অনুমান কৰিছিল। কিন্তু ২০১৬ চনত লিখা গৱেষণামূলক প্ৰবন্ধত ইতিহাসবিদ বাণীপ্ৰশন্ন মীশ্ৰই উপলব্ধ তথ্যসমূহ পুনৰ বিশ্লেষণ কৰি এই গণনাক নাকচ কৰে আৰু শঙ্কৰদেৱৰ জন্ম সম্ভৱতঃ খ্ৰীষ্টীয় ১৪৭৯–১৪৮৪ চনৰ ভিতৰত হৈছিল বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>Baniprasanna Misra, ''Srimanta Sankara and His Times: Some Further Historical Probings'', Centre for Assamese Studies, Tezpur University, 2016, pp. 19-20.</ref> সেই অনুসৰি তেওঁ দুৰ্লভনাৰায়ণৰ শাসনকালো পুনৰ নিৰ্ধাৰণ কৰি চতুৰ্দশ শতিকাৰ শেষ ভাগৰ পৰা পঞ্চদশ শতিকাৰ প্ৰথম ভাগৰ মাজত হোৱাৰ সম্ভাৱনা প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>Baniprasanna Misra, ''Srimanta Sankara and His Times: Some Further Historical Probings'', Centre for Assamese Studies, Tezpur University, 2016, pp.23</ref> হেম সৰস্বতীয়ে দুৰ্লভনাৰায়ণক ‘‘কমতামণ্ডল’’ৰ ৰজা বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref>''প্ৰহ্লাদ চৰিত্ৰ''' উল্লেখ কৰিছে- "কমতামণ্ডল দুলৰ্ভনাৰায়ণ নৃপবৰ অনুপম৷ তাহান ৰাজ্যত ৰুদ্ৰসৰস্বতী দেৱযানী কন্যা নাম৷৷ তাহান তনয় হেমসৰস্বতী ধ্ৰুৱৰ অনুজ ভাই৷"</ref><ref name="sarma">{{cite book | title=অসমীয়া সাহিত্যৰ সমীক্ষাত্মক ইতিবৃত্ত | publisher=প্ৰতিমা দেৱী | author=ড: [[সত্যেন্দ্ৰনাথ শৰ্মা]] | authorlink=| year=১৯৯৬ | location=গুৱাহাটী | pages=৫৩-৫৪}}</ref> প্ৰাচীন কামৰূপৰ তাম্ৰশাসন আৰু সংস্কৃত ৰাজনৈতিক পৰিভাষাত ‘‘মণ্ডল’’ শব্দটো এক আঞ্চলিক বা ৰাজনৈতিক পৰিসৰ বুজাবলৈহে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। আনহাতে, চুতীয়া তামৰ ফলিত দুৰ্লভনাৰায়ণৰে ‘‘সাধয়াপতি’’ বা সদিয়াৰ ৰজা বুলি পৰিচয় দিয়া দেখা নাযায়; তাৰ বিপৰীতে তেওঁৰ পূৰ্বপুৰুষ ৰত্ননাৰায়ণ ‘‘কমতাপুৰ’’ৰ ৰজা হৈছিল বুলিহে উল্লেখ কৰিছে। দুৰ্লভনাৰায়ণে পৃষ্ঠাপোষকতা আগ বঢ়োৱা আন এজন কবি হৈছে "হৰিবৰ বিপ্ৰ"। ইতিহাসবিদ মহেশ্বৰ নেওগে এইজন কবিকে ৰামানন্দ দ্বিজৰ "শ্ৰী শ্ৰী বংশী গোপালদেৱ চৰিত"ত উল্লেখ কৰা বংশীগোপালদেৱৰ ককাক হৰিবৰ বিপ্ৰ বুলি চিনাক্ত কৰিছে।<ref name="ভৰালী">{{cite book | title=এহেজাৰ বছৰৰ এশগৰাকী অসমীয়া | publisher=চিত্ৰলেখা পাব্লিকেশ্বন্‌ছ | author=ভৰালী, হেমন্ত কুমাৰ | year=২০০১ | location=গুৱাহাটী | pages=২৯৮-২৯৯}}</ref> ৰচনাখনত হৰিবৰ বিপ্ৰক ''"কুণ্ডিল গোষ্ঠীত জাত পুৰুষ সুন্দৰ / ব্যাঘ্ৰপিণ্ডা গ্ৰামেশ্বৰ মুখ্য পণ্ডিতৰ"'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে, অৰ্থাৎ তেওঁক কুণ্ডিল বা চুতীয়া ৰাজধানী [[শদিয়া]] অঞ্চলৰ লোক আৰু ব্যাঘ্ৰপিণ্ডা গাঁৱৰ গ্ৰামেশ্বৰ বুলি কোৱা হৈছে।<ref>{{cite book |title=Harivara Vipra’s Babrubahnar Yuddha and Tamradhwajar Yuddha |editor=Birinchi Kumar Barua; Maheswar Neog |publisher=Gauhati University |year=1960 |page=}}</ref> মহেশ্বৰ নেওগৰ মতে হৰিবৰ বিপ্ৰৰ ৰচনাত ‘‘চেতিয়া’’ শব্দৰ উল্লেখো পোৱা যায়। এই শব্দ কিছু ইতিহাসবিদে আহোম যুগৰ পৰৱৰ্তী সংস্কৰণত যোগ হোৱা বুলি ক'ব খোজে।<ref>{{cite book |last=Kakati |first=Banikanta |title=Aspects of Early Assamese Literature |publisher=Gauhati University |year=1953 |page=34}}</ref> কিন্তু বুৰঞ্জী সমূহৰ পৰা দেখা যে এই ''চেতিয়া'' পদবী চুতীয়া ৰাজ্যতো আছিল<ref>Bhuyan, S.K, "Deodhai Buranji, p.16</ref> আৰু চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰাৰ পাছৰ পৰাহে আহোম ৰাজ্যত প্ৰচলিত হৈছিল।<ref>S.K, "Satsari Buranji, p.16</ref> "কবিৰত্ন সৰস্বতী"ৰ ৰচনাৰ পৰা জনা যায় যে তেওঁক দুৰ্লভনাৰায়ণৰ পুত্ৰ ইন্দ্ৰনাৰায়ণয়ে পৃষ্ঠা পোষকতা আগ বঢ়াইছিল। ইতিহাসবিদ বাণীপ্ৰশন্ন মীশ্ৰৰ মতে মাধৱদেৱৰ ভনীয়েক উৰ্বশীয়ে দহ বছৰ বয়সত (১৫২৬ শতিকাত)<ref>{{cite book |last=Misra |first=Baniprasanna |title=Deprovincialising Srimanta Sankaradeva |publisher=Centre for Assamese Studies, Tezpur University |year=2015 |pages=24–25 }}</ref> এই কবিজনৰ বংশৰ ৰামদাস আতাক বিয়া কৰাইছিল। ৰামদাস ৰত্ন সৰস্বতীৰ পাছৰ ষষ্ঠ প্ৰজন্মৰ পুৰুষ আছিল।<ref>{{cite book |last=Kakati |first=Banikanta |title=Aspects of Early Assamese Literature |publisher=Gauhati University |year=1953 |page=44}}</ref> সেই অনুসৰি ইন্দ্ৰনাৰায়ণৰ শাসনকালও পঞ্চদশ শতিকাৰ প্ৰথমাৰ্ধৰ মাজভাগত (প্ৰায় ১৪২০–১৪৪০ খ্ৰীষ্টাব্দ) আছিল বুলি অনুমান কৰিব পাৰি। এই সকলো তথ্যসমূহৰ ভিত্তিত কিছু গৱেষকে কমতা, কামৰূপ আৰু শদিয়া একেই ৰাজ শক্তিয়ে পৰিচালিত কৰিছিল বুলি ক'ব খোজে।<ref>"The eastern region, whether it is called Sadhaya or Svadhaya as in the plates or Sadhiya or Sadiya as in Assamese chronicles and the western region of Kamatapura seems to be politically connected and the same Satyanarayana/Ratnanarayana might have held sway over both regions"{{harvcol|Neog|1977|p=818}}</ref> তথাপিটো কমতাপুৰৰ এই দুৰ্লভনাৰায়ণ আৰু চুতীয়া বংশৰ দুৰ্লভনাৰায়ণ‌ একে ব্যক্তি আছিল নে নাই, সেই বিষয়ে ইতিহাসবিদ সকলৰ মাজত বৰ্তমানেও একমত পোৱা নাযায়। ===ঘাৰমৰা সত্ৰ স্থাপন=== ===চীনৰ লগত সম্পৰ্ক=== ===চুতীয়া-আহোম যুদ্ধ=== * চুকাফাৰ দিনৰ সম্পৰ্ক বুৰঞ্জী সমূহৰ মতে চুকাফাৰ‌ পুত্ৰৰ সময়ৰ পৰা চুতুফাৰ মৃত্যুৰ আগলৈকে আহোমসকলে চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে আন্তৰিক সম্পৰ্ক বজাই ৰাখিছিল।<ref>Bhuyan, S.K, ''Satsari Assam Buranji'',p.9, "Previously, since the time of one of Sukapha’s sons, there was alliance and coordial relations with the Chutia king"</ref><ref>Bhuyan, SK, "Assam Buranji(SM), p. 7</ref><ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref> চুতীয়া ৰজাৰ লগত সম্পৰ্ক ভাল থাকিলেও আহোম ৰজা সকলে চুকাফাৰ দিনৰ পৰাই মাজে মাজে সীমান্ত অঞ্চলৰ চুতীয়া গাঁও আক্ৰমণ কৰি মানুহ ধৰি লয় আনিছিল। তেনে কিছুমান পৰিয়ালৰ উদাহৰণ বুৰঞ্জী সমূহত পোৱা যায়, যেনে: চোম চিৰিং, খাতোৱাল চেতিয়া, চেঙচাই, ঘৰ পাতৰ, ইত্যাদি। বহুতো চুতীয়া লোকক চুকাফাই পৰ্বতৰ পৰা নামি আহোঁতেও বাটত পাই ধৰি আনিছিল। <ref>Bhuyan, SK, "Satsari Assam Buranji, pp.3-4, "বাটতে আহোতে কতো দহ, কতো বাৰ, কতো দুই, কতো তিনি, কতো এক, এইক্ৰমে মানুহ লগ পাই তাকো হাতকৈ মোৰাই দি আহে। সেই মানুহ কতো চুটিয়া, কতো মৰাণ, কতো বৰাহী, এই মানুহ বিস্তৰ হ'ল।..যি চুটিয়া, কছাৰী, মৰাণ পাই লগত ল'লে, তাৰো কাৰ্য্য অনুৰূপে নাম থৈ গ'ল।"</ref> * আহোম ৰজাৰ হত্যা ১৪ শতিকাৰ পাছৰ ভাগত চুতীয়া সকলে আহোম ৰজা চুতুফাক চাফ্ৰাই নৈ লৈ আমন্ত্ৰিত কৰে, কিন্তু কিবা বিবাদ হোৱাত তাৰ পৰা ধৰি লয় গৈ হত্যা কৰে। বুৰঞ্জীসমূহত কিন্তু তেওঁৰ মৃত্যুৰ ধৰণ সম্পৰ্কে একে মত পোৱা নাযায়। কিছুমান বিৱৰণত উল্লেখ আছে যে তেওঁক এটা বলধ গৰুৱে গছকাই হত্যা কৰিছিল<ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Bhuyan, S K, Satsari Buranji,p.9</ref><ref>Bhuyan, SK, "বাঁহগৰীয়া বৰগোহাঁই বুৰঞ্জী: দেওধাই অসম বুৰঞ্জী",p.90</ref>, আন কিছুমানত আকৌ কোৱা হৈছে যে তেওঁক নাওতে হত্যা কৰা হৈছিল বুলি কোৱা হৈছে।<ref>Goswami, Hemchandra, "Purani Assam Buranji, p.37</ref><ref>Assam Buranji (SM), p.7</ref> চুতুফাৰ লগত যোৱা সৈন্যবোৰ ৰাজধানীলৈ ঘূৰি আহি এই কথা সদৰি কৰে।<ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>Barua Gunaviram Assam Buranji or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 56</ref> [[আহোম ভাষা]]ত লিখা "আহোম বুৰঞ্জী"ত চুতীয়াসকলে (''তিউৰা'' হিচাপে) চুতুফাক লৈ গৈ বধ কৰিছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে যদিও কোনো চুতীয়া ৰজাৰ কথা‌ (ৰজা‌ বুজোৱা ''খুন'' শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা নাই) উল্লেখ কৰা নাই।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji, p.48</ref> চুতুফাৰ মৃত্যুৰ পাছত ১৩৭৬ চনৰ পৰা ১৩৮০ চললৈ আহোম ৰাজ্য অৰাজক হৈ‌ থাকে।<ref>Barua, Gopal Chandra,"Ahom Buranji",p.49, "After the death of Sutuphaa, the country was in interregnum for four years."</ref>। পৰবৰ্তী ৰজা ত্যাও খামটিয়ে চুতীয়া ৰাজ্য আক্ৰমণ কৰে যদিও একো বিশেষ পৰিনাম পোৱা নগ'ল। * চুতীয়া ৰাজ্যৰ হাবুঙত আহোমৰ প্ৰৱেশ ১৫১২ চনত চুতীয়াৰ হাবুঙৰ প্ৰদেশৰ পানবাৰী অঞ্চলত চুহুংমুঙে প্ৰৱেশ কৰে আৰু আগতে বামুণীয়া কোঁৱৰক তূলি লোৱা বামুণ পৰিয়ালটোক নিজৰ লগত লয়। বামুণ জনক সোণৰ লগুণ উপহাৰ দি হাতী-ঘাহী অধিকাৰী পাতি নিজৰ লগত লয়। পানবাৰীত থকাৰ সময়ত আহোম ৰজাই সেনা বাহিনীৰ কিছুমানক দিহিং নৈত মাছ ধৰিবলৈ পঠিয়াই। দিহিঙত ডাঙৰ বৰালী ধৰিবলৈ লওঁতে চুতীয়াই আহোম সেনাক দেখে। দিহিং নৈ চুতীয়া আৰু আহোম ৰাজ্যৰ সীমা আছিল, উত্তৰত চুতীয়া ৰাজ্য আৰু দক্ষিণত আহোম ৰাজ্য। চুতীয়াৰ পানীত মাছ ধৰিছে বুলি গম পাই মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱাই (সম্ভৱতঃ এইজন দিহিং উপত্যকাৰ শাসনকৰ্তা আছিল) মানু্হ পঠিয়াই। কিন্তু আহোম সকলে মাছৰ লগতে চুতীয়া মানু্হকো ধৰি নিয়ে। এই কথা মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱাই ধীৰনাৰায়ণ ৰজাৰ জোৱাঁই নিতাইক জনাই। নীতিপালৰ পৰা ধীৰনাৰায়ণে খবৰ পাই যে আহোম সেনাই দিহিঙৰ সীমা নামানি উত্তৰ পাৰৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ হাবুঙ অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰিছে।<ref>Assam Buranji (SM), p. 9</ref> * দিখৌ-মুখৰ ৰণ ধীৰনাৰায়ণ ৰজাই এই কথা গম পাই যুদ্ধ কৰিবলৈ মন কৰে আৰু ১৫১৩ চনত লুইতে দি আহি দিখৌমুখত কোঠ পাতে। সেই সময়ত দিখৌ মুখ আজিৰ দিনৰ কাজিৰঙা‌ ওচৰত আছিল। চুতীয়া সেনাই দিখৌ মুখ অঞ্চলত পচলা গড় নিৰ্মাণ কৰে। তাৰ পৰা আগ বাঢ়ি আহি চেৰুৱাকটা অঞ্চলৰ নঙকামুঙ বিলৰ পাৰত কোঠ পাতে। চেৰুৱাকটাৰ পৰা এখিনি সেনা বৰনাঁৱত উঠি চিৰা আটি অঞ্চললৈ যায়। চুহুংমুঙে চাও-চুখ্ৰিং আৰু ৰাইলুঙীয়া গোহাঁইক সৈন্য দি চুতীয়াৰ বৰনাঁৱ ধৰিবলৈ সেনা পঠিয়াই। তাৰ পাছত তেওঁ চেৰুৱাকটাৰ চুতীয়া সেনাক আক্ৰমণ কৰে। চুতীয়া সেনাই শত্ৰুৰ শক্তিৰ অনুমান নাপায় যুদ্ধত পৰাজয় হব লগিয়া হয়। এই যুদ্ধত ৪ হাজাৰ চুতীয়া সৈনিক স্বহীদ হয় আৰু ৩ হাজাৰ বন্দী হয়। বন্দী সকলৰ মূৰ কাটি আহোম ৰজাই মুণ্ডমালা বান্ধিলে।<ref>Satsari Assam Buranji, p.57</ref> সাতসৰী বুৰঞ্জীৰ অনুসৰি চুতীয়া সেনা দিখৌমুখৰ পৰা উজাই আহিছিল আৰু ডিব্ৰুমুখৰ তিনিমুণি অঞ্চলত ৫ দিন পুণৰ এখন ৰণ হৈছিল, য'ত মাণিকচন্দ্ৰ বৰুৱা, ৰজাৰ ভায়েক ঢেলা আৰু বৰহুলৈ বৰুৱাই ভাগ লৈছিল। যুদ্ধত মাণিকচন্দ্ৰ বৰুৱাৰ গাত কাড় লাগিছিল আৰু বৰহুলৈ বৰুৱাকে প্ৰমুখ কৰি চুতীয়া সেনা পিছ হুঁহকি শদিয়ালৈ আহিলে। ডিব্ৰুমুখৰ এই যুদ্ধৰ কথা কিন্তু অন্য বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা হোৱা নাই, গতিকে এয়া পাছত হোৱা দিহিংমুখৰ দ্বিতীয়খন ৰণৰ বৰ্ণনাও হ'ব পাৰে যিখনত চুতীয়া সেনা পৰাস্ত হোৱাৰ পাছত আহোম সেনাই ডিব্ৰুমুখত গড় নিৰ্মাণ কৰিছিল। যুদ্ধৰ পৰাজয়ৰ ফলত দিখৌ মুখত বাকী থকা চুতীয়া সেনা সেই অঞ্চলৰ পৰা ঘূৰি আহে আৰু পানবাৰী আহোমৰ হাতলৈ যায়। তাৰ পাছত ১৫১৯ চনত চুহুংমুঙ হাবুঙৰ পৰা দিহিংমুখ অঞ্চল লৈ আহে আৰু তাত এটা কোঠ/দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰে। তেতিয়াৰ দিহিংমুখ আজিৰ দিনৰ পশ্চিম মাজুলী অঞ্চল হয়।<ref>Satsari Assam Buranji, p.57</ref><ref>Goswami, Hemchandra, Purani Assam Buranji, p.40</ref> * দিহিং-মুখৰ প্ৰথম ৰণ ১৫২০ চনত চুতীয়া সেনাই এইবাৰ আকৌ ভটিয়াই আহি আহোমৰ নতুনকৈ নিৰ্মিত দিহিংমুখৰ দুৰ্গ(মৌঙখ্ৰাঙ) আক্ৰমণ কৰে। যুদ্ধত চুতীয়া সেনা জয়ী হয় আৰু আহোম সেনাপতি খেনমোঙক মাৰি আহোম সেনাক সেই অঞ্চলৰ পৰা খেদি পঠিয়াই। ফলত দিহিংমুখৰ কোঠ চুতীয়াৰ হাতলৈ যায়।<ref>Satsari Assam Buranji, p.57</ref><ref>Purani Assam Buranji, p.40</ref> ===চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতন=== * নীতিপালৰ ৰাজত্ব ইয়াৰ পাছতে ১৫২২ চনত ধীৰনাৰায়ণ ৰজাই [[হাবুং]] অঞ্চলৰ (বৰ্তমান ঢকুৱাখনা) ব্ৰাহ্মণক ভূমি দান কৰি সাধনী আৰু নিতাই ৰাজ্য ভাৰ দিয়ে। ৰজা হৈ নিতায়ে নীতিপাল নাম লয়। ৰজা ধীৰনাৰায়ণে ৰাজ্য ভাৰ এৰি জামাতাক যুৱৰাজ পাতি, আপোন পুত্ৰ তিনি বছৰৰ শিশু সাধক নাৰায়ণক নীতিপালৰ হাতত সমৰ্পন কৰি দেশান্তৰিত হয়। সামান্য ‌চুতীয়া ল'ৰা ৰজা হোৱাত ৰাজবংশৰ ৰাজপাট দাবীদাৰ কোঁৱৰসকল স্বাভাৱিকতে ক্ষুণ্ণ ‌হৈ পৰে। এই লোক সকলে নিত্যপালক সিংহাসনচ্যুত কৰিবলৈ ষড়যন্ত্ৰত নামে। এই ষড়যন্ত্ৰৰ মূল নায়ক ধীৰনাৰায়ণ ৰজাৰ ভায়েক সুৰজিৎ ওৰফে সুৰধ্বজপাল আছিল। ষড়যন্ত্ৰ সফল নহ'ল। নীতিপালে তেওঁৰ বিশ্বাসী চোৰাংচোৱাৰ পৰা সকলো কথা জানিব পাৰি ষড়যন্ত্ৰত লিপ্ত বিষয়াক ভাঙি নতুন মন্ত্ৰী বিষয়া নিয়োগ কৰে। পূৰ্ব্বৰ পাত্ৰ মন্ত্ৰী গুচাই সামান্য পাত্ৰ-মন্ত্ৰী পাতি লʼলে। সূৰধ্বজপালক ধৰি আনিবৰ বাবে কাচিতৰা সেনাপতিক পঠায়। কিন্তু সুৰধ্বজ দেশ এৰি পলাই যোৱাত সেই কাম সম্ভৱ নহ'ল। নীতিপালৰ দিনত নাৰায়ণ নামৰ এজন বৰসেনাপতি আৰু ৰঘূবীৰ তথা কাচিতৰা সহসেনাপতি আছিল বুলি জনা যায়। কিন্তু সময়ত নীতিপালৰ শাসন দুৰ্বল হৈ পৰে। পূৰ্বৰ সাধাৰণ বংশৰ লগৰীয়া সকলক ৰাজ্যৰ বিষয়-বাব দিবলৈ ধৰাৰ ফলত সম্ভ্ৰান্ত বংশৰ লোকৰ বিশ্বাস আৰু আনুগত্য হেৰুৱাব লগা হয়। দোষ গুণৰ সুবিচাৰ নকৰি হকে-বিহকে প্ৰজাৰ ওপৰত উৎপীড়ন চলোৱাৰ বাবেই‌ [[নীতিপাল]] প্ৰজাৰ মাজত অনীতিপাল বুলি খ্যাত হৈ পৰে।<ref>Barua, Swarnalata, "Chutia jatir Buranji, p.594.</ref> * দিহিং-মুখৰ দ্বিতীয় ৰণ চুতীয়া ৰাজ্যৰ দুৰৱস্থাৰ বাতৰি আহোম ৰজা [[চুহুন্মুং]]ৰ কাণত পৰিল। ফলত সেই বছৰৰ শেষৰ পিনে(১৫২২ চন) তেওঁ চুতীয়া ৰাজ্য আক্ৰমণ কৰে। প্ৰথমতে মাজুলীৰ নঙকঙমোঙ বীলৰ ওচৰলৈ আহি তেওঁ দিহিঙমুখত(বৰ্তমানৰ পশ্চিম মাজুলী অঞ্চল) কোঠ দি থকা চুতীয়াক আক্ৰমণ কৰিবলৈ সেনা পঠায়। যুদ্ধৰ নেতৃত্বত থকা বৰগোহাঁয়ে চুতীয়া সেনাক দিহিং মুখৰ পৰা পুবলৈ ঠেলি নিয়ে আৰু লাচাই-টাই নামৰ এজনক চুতীয়াৰ পৰা সংগ্ৰহ কৰা বৰ-নাঁৱত উঠাই ৰজাৰ ওচৰলৈ পঠায়। সেই সময়ত ৰজা বীলৰ পৰা আগ বাঢ়ি আহি চেৰুৱাকতা নামৰ অঞ্চল এটাত আছিল। চুহুংমুঙে লাচাই-টাইক যুদ্ধৰ খবৰ লয়। লাচাই-টাই ৰজাক জনাই যে চুতীয়া সৈন্য লুইত(টিলাও) নৈ‌ ওচৰৰ অঞ্চলৰ লগতে ডিব্ৰুমুখৰ(চোপ-নাম-টিফাও) পানীত কোঠ পাতি আছে।<ref>Deodhai Assam Buranji, p. 17.</ref> ইয়াৰ পাছতে হয়টো আগতে উল্লেখ কৰি অহা ডিব্ৰুগড় ৰণখন সংঘটিত হয়। * ডিব্ৰু-মুখ/ডিব্ৰুগড়ৰ ৰণ ১৫২৩ চনৰ কাতি মাহত চুহুংমুঙৰ আদেশত ফ্ৰাচেনমুঙ বৰগোহাঁই আৰু কিঙলুন বুঢ়াগোহাঁই ৰাজমন্ত্ৰীয়ে নিজৰ সমস্ত সৈন্য বাহিনী লয় ডিব্ৰুমুখলৈ আগ বাঢ়ি আহি তাত এটা গড় নিৰ্মাণ কৰে। চুহুংমুঙে চৰাইদেউ লৈ আহি ভগৱানৰ ওচৰত বলি আগ বঢ়ায়। ১৫২৩ চনৰ আঘোণ মাহত চুহুংমুঙে সৈন্য বাহিনী লয় আগ বাঢ়ি চেঁচামুখত কোঠ দিয়ে। নীতিপালে গড় বন্ধাৰ খবৰ পাই শদিয়াৰ পৰা লাৰুপাৰা(বৰ্তমান চাবুৱাৰ ওচৰৰ) লৈ আগ বাঢ়ি আহে। তাৰ পৰা তেওঁ শত্ৰুক দেশৰ পৰা খেদিবলৈ বুঢ়া বৰুৱাৰ নেতৃত্বত ডিব্ৰুমুখ লৈ সৈন্য বাহিনী পঠিয়ায়। সম্ভৱতঃ এজন ডিব্ৰু উপত্যকাৰ শাসনকৰ্তা আছিল। চুতীয়া সেনাপতি জনে ৰজাৰ আদেশ মতে ডিব্ৰুগড় আক্ৰমণ কৰে। আনপিনে চুহুংমুঙেও ডিব্ৰুমুখলৈ আহি যুদ্ধত ভাগ লয়। ফ্ৰাচেনমুঙ বৰগোহাঁই আৰু কিঙলুন বুঢ়াগোহাঁই ৰাজমন্ত্ৰীয়ে একলগ হৈ পথে দি আগ বাঢ়ি চুতীয়াৰ নৌ বাহিনীক আক্ৰমণ কৰে। চুতীয়াৰ নৌ সেনাৰ নেতৃত্বত আছিল কাচিতৰা, চুলুকী চেতিয়া (GC Baruaৰ বুৰঞ্জীত এলেঙী চেতিয়া বুলি কোৱা হৈছে) আৰু বৰপাত্ৰ নামৰ তিনিজন সেনাপতি। বৰপাত্ৰ জন সম্ভৱতঃ সোৱণশিৰি উপত্যকাৰ তথা হাবুঙৰ শাসনকৰ্তা আছিল, যিজনক তামৰ ফলিত হাবুঙাধিপতি বৃহৎ পাত্ৰ বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। কাচিতৰা আছিল লুইত উপত্যকাৰ শাসনকৰ্তা। যুদ্ধত চুতীয়া সেনা পৰাস্ত হয়। পিছ দিনা চুহুংমুঙ ৰজাই গড়ত থকা সকলো মন্ত্ৰী ডাঙৰীয়া আৰু সেনাক লগত লৈ আগ বাঢ়ি সোণাৰী অঞ্চলত (বৰ্তমান কাকপথাৰ অঞ্চল) সোমায়। <ref>Deodhai Assam Buranji, p. 17.</ref> * নীতিপালৰ সন্ধি প্ৰস্তাৱ ইয়াকে দেখি নীতিপালে আহোম ৰজা লৈ কটকীৰ সৈতে কিছুমান উপহাৰ পঠায়। উপহাৰ সমূহৰ মাজত আছিল সোণৰ কাণফুলী/কেৰু(তং-ৰু-খাম), সোণোৱালী‌ মেখেলা(চিন-খাম), কপাহী কাপোৰ(ফ্ৰা-নোন), ৰূপৰ বিচনা(থা-কা-ঙেন), পাটি, ইত্যাদি। সকলো উপহাৰ গ্ৰহণ কৰিও চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰাজ সম্পদ(সোণ-ৰুপৰ মেকুৰী, সোণ-ৰুপৰ ছত্ৰ, ৰাজকীয় খাট আৰু ৰাজ দণ্ড), ১০টা দতাল হাতী, এজনী মাখুন্দী হাতী আৰু এজনী ছোৱালী বিচাৰি পঠায়। নীতিপালে ছোৱালী আৰু হাতী দিবলৈ মান্তি হয় যদিও ৰাজকীয় সম্পদ পূৰ্বপুৰুষৰ সম্পত্তি বুলি দিবলৈ নিবিচাৰে। ইয়াৰ বিপৰীতে এক মাহৰ পাছত সোণ-ৰুপৰ জাপি(কোপ-খাম-ঙেন), সোণৰ তেমি(খোপ-খাম), সোণৰ তোম(লিউ-খাম), সোণৰ ছত্ৰ (চাং-খাম), সোণৰ খাৰু(মাউ-খাম), সোণৰ ভৰিৰ খাৰু(খু-টিন-খাম), হাতী, ঘোঁৰা, হাতীৰ দাতৰ পাটি, কটাৰী আৰু পানীকমলী কাপোৰ দি পঠায়। সমান্তৰাল ভাৱে নীতিপালে লুইতৰ পাৰত এটা দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰিবলৈ লয় আৰু তাতে থাকে। দুৰ্গ নিৰ্মাণৰ কথা শুনি, ৰাজসম্পদ নাপায় আৰু লগতে উপহাৰৰ মাজত কটাৰী দেখি চুহুংমুঙ ৰজাই শদিয়াপুৰ আক্ৰমণ কৰিবলৈ নিৰ্ণয় কৰে।<ref>Deodhai Assam Buranji, p. 18.</ref> * শদিয়াৰ ৰণ ১৫২৪ চনৰ বহাগত লুইত নৈ পাৰ হৈ শদিয়া(সধয়াপুৰ) আক্ৰমণ কৰে। [[ব'হাগ বিহু|ব'হাগ মাহৰ বিহুৰ দিনা]] [[শদিয়া]] আক্ৰমণ কৰা হৈছিল। বিহুৰ দিনা শদিয়াৰ চাৰি শালত বৰ-বলি আয়োজন কৰা হয়, যʼত [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] পূজাৰীৰ বাহিৰে অন্য লোকে হাতত অস্ত্ৰ লোৱাতো বৰ্জিত আছিল। আজিও এই বৰবলিৰ নিয়ম শদিয়া অঞ্চলৰ থান সমূহত পালন কৰা হয়। সেই সময়ত সৌমাৰ খণ্ডত একমাত্ৰ চুতীয়া সকলৰ মাজত হে খাৰ-বাৰুদ বা হিলৈ-বৰটোপৰ প্ৰচলন আছিল। সেই বাবে হয়তো আক্ৰমণকাৰী সকলে বিহুৰ বতৰত আক্ৰমণ কৰিবলৈ নিৰ্ণয় কৰি লৈছিল। বুৰঞ্জী সমূহৰ মতে সেই সময়ত‌ দুৰ্গৰ লগতে নীতিপালে পুখুৰী এটাও খন্দাই আছিল। লুইতৰ মুখৰ দুৰ্গত হঠাতে কৰা আক্ৰমণ সহিব নোৱাৰি নীতিপাল চন্দনগিৰি লৈ গুচি আহে আৰু কাচিতৰা দৈথাং পৰ্বতত উঠে।<ref>Deodhai Assam Buranji, p. 19.</ref> * চন্দনগিৰি আৰু দৈথাং পৰ্বতৰ ৰণ চুহুংমুঙে শদিয়াৰ বৰনগৰত থাকি ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঁই আৰু কিঙলুন ৰাজমন্ত্ৰীক(বুঢ়াগোহাঁই) চন্দনগিৰি লৈ আক্ৰমণ কৰিবলৈ পঠায়। আনহাতে কনচেং ধনুদাৰী গোহাঁইক (চাও-চঙ কুঙ-ৰিণ) কাচিতৰাৰ লগত যুঁজিবলৈ দৈথাং পৰ্বতলৈ পঠায়। ইফালে চুতীয়া ৰজাৰ তামুলী গজৰাই বৰুৱা আৰু তেওঁৰ পৰিয়ালক আহোম বাহিনীয়ে বন্দী কৰে‌ আৰু চুতীয়া ৰজা ৰাণীৰ আত্মগোপন স্থান প্ৰকাশ কৰিবলৈ বাধ্য হয়। বুৰঞ্জী অনুসৰি সেহি সময় চুতীয়া ৰজাৰ তামুলী গজৰায় বৰুৱা হাবিত পলাই আছিল। তাৰে ল'ৰাৰ কান্দন শুনি ফ্ৰাচেংমুঙৰ পুত্ৰ ঘৰ সন্দিকৈয়ে বেঢ়ি ধৰিলে‌ বোলে-"ৰজাৰ কথা ক নকলে‌ কাটিম।" এই বুলি তাৰ ল'ৰা তিৰোতাক বন্দী কৰি তাক পঠাই দিলে। বহু প্ৰচেষ্টা সত্ত্বেও গজৰায়ে ৰজাক বিচাৰি নাপাইছিল। শেষত ৰাণীৰ ভোক লাগিলত জুৰি‌ এখনৰ কাষত ভাত ৰান্ধোতে উঠা ধোঁৱা দেখিহে গম পালে আৰু সেইমতে আহোম বিষয়াসকলক জনালেহি যে চুতীয়া ৰজা ৰাণীয়ে চন্দনগিৰিৰ এখন পাহাৰীয়া জুৰিৰ ওচৰত আশ্ৰয় লৈছে।<ref>Bhuyan, S.K.,''Assam Buranji(SM)'',p.10</ref> চন্দনগিৰি পৰ্বতত উঠিবৰ কাৰণে আহোম সেনাই আপ্ৰাণ চেষ্টা চলাইও সফল নহয়। চুতীয়া সেনাই ওপৰৰ পৰা শিল বগৰাই আৰু দলিয়াই বহুতো আক্ৰমণকাৰীৰ বধ কৰে। সাতসৰী আৰু অসম বুৰঞ্জীৰ (SM)ৰ পৰা জনা যায় যে সেই সময়ত [[সতী সাধনী|সাধনী ৰাণী]]‌ গৰ্ভৱতী আছিল। GC Baruaৰ আহোম ভাষাৰ বুৰঞ্জীত ৰাণী/কোঁৱৰী গৰাকীক‌ নাঙ-লুং কোৱা হৈছে। লগতে উল্লেখ আছে ৰজা আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ। যিহেতু নাঙ-লুঙৰ অৰ্থ ৰাণী নে‌ কোঁৱৰী সঠিক কয় ক'ব নোৱাৰি গতিকে এই তিনি গৰাকী লোক নাইবা ধীৰনাৰায়ণ, সাধনী আৰু নীতিপাল/সাধকনাৰায়ণ বা নীতিপাল, সাধনী আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ হ'ব পাৰে। উল্লেখযোগ্য যে নীতিপাল সাধনীৰ বিয়া ১৫১২ৰ আগতেই হৈ গৈছিল কাৰণ অসম বুৰঞ্জী(SM)ৰ অনুসৰি ১৫১৩ চনত ধীৰনাৰায়ণক আহোমৰ বিষয়ে তেওঁৰ জোঁৱায়েকে খবৰ দিছিল। সাধনী আৰু নীতিপালৰ‌ লগতে ১২০ গৰাকী কোঁৱৰীয়েও শিলা কুচাই বিৰোধী পক্ষৰ সৈনিকক মাৰে। আহোম সৈন্য চন্দনগিৰি পৰ্বতত উঠিবলৈ সক্ষম নহৈ পিছুৱাই আহিব লগাত পৰে আৰু এজন চুতীয়া সৈনিকক লগত ধৰি আনে। ইয়াৰ পাছত আক্ৰমণকাৰী সকলে ৰননীতি কৰি পৰ্বতৰ তিনিফালে বেৰি ধৰিব লয়। চাও ৰু-পক আৰু কিছু লোক ঘিলা গছৰ সহায়ত চন্দনগিৰি পাহাৰত উঠিল, কিন্তু মানুহ নেদেখিলে। আগ বাঢ়ি গৈ এখন গাঁও পালে আৰু তাত দুকুৰিমান মানুহ দেখিলে। চুতীয়া বুৰঞ্জী অনুসৰি ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঁই কিছু লোকক ঘিলা গছত উঠি [[ঢোল]] বজাবলৈ আদেশ দিয়ে। হয়তো এই সকল আগতে ধৰি অনা‌ চুতীয়া বন্দী আছিল। আগৰ দিনত ঢোল বজোৱাটো যুদ্ধত জয়ৰ প্ৰতীক আছিল। ঢোল বজাই বিজয়ৰ কথা জনাই দিয়া হয়। সেই বাবে পাহাৰৰ ওপৰত উঠি থকা ৰজা ৰাণীয়ে বিহুৰ বতৰত ঢোলৰ মাত শুনি বাহিৰলৈ উলাই আহে আৰু তিনিও ফালৰ পৰা শত্ৰুৰ আক্ৰমণৰ বলি হয়। নীতিপালক আহোম সেনাই বৰদ্বাৰত দেখিলে। তথাপিও চুতীয়া সেনানী যি সকল আছিলে সেই সকলে আকৌ শিল দলিয়াই কিছু শত্ৰুক মাৰিলে।নীতিপালে শত্ৰুৰ গালৈ কাড় মাৰিবলৈ লয় যদিও বিৰোধী পক্ষৰ জানমোঙখাম হাতীবৰুৱাৰ (ফু-কে-চং) কাড় লাগি মৃত্যু বৰণ কৰে। সাধনীয়ে নিজৰ মহিলা সৈন্য বাহিনীক লগত লয় যুঁজ দিয়ে যদিও শেষত পৰাস্ত হৈ চন্দনগিৰিৰ পৰা জাপ মাৰে। প্ৰায় সংখ্যক বুৰঞ্জীত সাধনীয়ে আত্মবলিদান কৰিছিল বুলি আছে যদিও গোপাল চন্দ্ৰ বৰবৰুৱাৰ টাই ভাষাৰ বুৰঞ্জীত ৰাণীৰ (নাঙ-লুং) গাত যাঠি লাগিছিল বুলি উল্লেখ আছে। যিকি নহওক এই তথ্য পৰাও ৰানী সাধনীয়ে আত্মসমৰ্পণ নকৰি শত্ৰুৰ বিৰুদ্ধে যুঁজ দিয়াৰ কথাহে পোহৰলৈ আনে, কাৰণ আত্মসমৰ্পণ কৰা হ'লে তেওঁক যাঠি মাৰি আক্ৰমণ কৰা নহ'ল হয়। আনপিনে কাচিতৰাক কনচেঙে দৈথাং পৰ্বতত পৰাস্ত কৰে। <ref>Deodhai Assam Buranji, p. 19.</ref> ===ৰাজ্য পতনৰ পৰবৰ্তী পৰিস্থিতি=== চুতীয়া ৰজা নীতিপাল, তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু কাচিতৰা তিনিওৰে মূৰ চন্দগিৰি আৰু দৈথাঙৰ পৰা কাটি আনি শদিয়াত থকা চুহুংমুঙৰ আগত প্ৰস্তুত কৰা হয়। দেওধাই বুৰঞ্জীৰ মতে সাধনীৰ মূৰটো কাটি অনা হৈছিল। ৰজা আৰু পুত্ৰৰ মূৰ কেইটা নচোৱাই পৰ্বতত মুণ্ডামালা বান্ধি শেষত চৰাইদেউৰ শালৰ খটখটিত পোতি থোৱা হয়। অসম বুৰঞ্জী(SM)ৰ মতে আহোম সেনাই সাধনীৰ মৃত শৰীৰৰ পৰা কঁকালত পিন্ধা সোণৰ কঙ্কালি লয় আনি শদিয়াৰ থানলৈ আনিছিল, কিন্তু তাত কিছুমান চুতীয়াই আক্ৰমণ কৰি লাপিত ফাংত্যাং দেওধাই নামৰ এজনক বধ কৰিছিল। Edward Gaitৰ‌ A History of Assamত উল্লেখ কৰা‌ মতে ৰাণীৰ মৃত্যু যাঠী লাগ হৈছিল। GC Baruaৰ Ahom Buranjiত ৰাণীৰ(নাঙ-লুং) বিষয়ে দিয়া আছে যদিও এই অংশৰ অনুবাদ দিয়া হোৱা নাই। অংশটোত "টিং" শব্দৰ উল্লেখ চাই ক'ব পাৰি যে ইয়াতো ৰাণীৰ গাত "যাঠী" লগাৰ কথাই উল্লেখ আছে। "পুৰণি অসম বুৰঞ্জীৰ অনুসৰি কোঁৱৰী কিছুমানক কাটিছিল আৰু কিছুমানক ধৰি আনিছিল<ref>Goswami, Hemchandra,"Purani Assam Buranji, p. 42</ref>। অন্য বুৰঞ্জী সমূহত এই অংশত ৰানী সাধনীৰ(নাঙ-লুং) কথ উল্লেখ কৰা হোৱা নাই। ===চুতীয়া ভূমিৰ বিতৰণ=== শদিয়া ৰাজধানী শাসন কৰিবলৈ ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঁইক তিনিশ সৈনিক দিয়া হৈছিল। শদিয়া আৰু দিহিং অঞ্চলত নতুনকৈ আহোম ৰাজ্যৰ মানুহ আনি থাকিবলৈ দিয়া হয়। ‌চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰদেশ সমূহ ভাল দৰে শাসন কৰিবলৈ বহুতো নতুন পদবী সৃষ্টি কৰা হয়। ১৫২৬ চনত চাওচেং কুঙৰিন (ধনুধৰিয়া গোহাঁই)‌ কনচেঙক থাওমৌঙ মৌঙ-তেও (ভটিয়লীয়া গোহাঁই বা নামনিয়াল সন্দিকৈ<ref>Satsari Buranji, p.62</ref>) পতা হয়। এইজনক হাবুঙ অঞ্চলত ৰখা হয় আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰৰ বিশ্বনাথৰ, লখিমপুৰ আৰু ধেমাজি শাসন কৰিবলৈ দিয়া হয়।‌ একেই বছৰতে থাওমৌঙ বানলুং (বানলুঙীয়া গোহাঁই) খেওখেনক থাওমৌঙ লৌঙ-ক্লং (দিহিঙীয়া গোহাঁই)‌ পতা‌ হয়। সেই‌ সময়ত দিহিং নৈ পাটকাইৰ পৰা ডিগবৈ, দিহিং-পাটকাই অৰণ্য, তিপাম,‌ নাহৰকটীয়া, মৰাণহাট, চেপন, বকতা, চৰগুৱা হৈ ব্ৰক্ষ্মপুত্ৰৰ সমান্তৰাল ভাৱে বৈ গৈ পশ্চিম মাজুলী/বোকাখাত অঞ্চলত ব্ৰক্ষ্মপুত্ৰত পাৰিছিল। এইজন গোহাঁইক দিহিং প্ৰদেশ অৰ্থাৎ মাজুলী, উত্তৰ শিৱসাগৰ, ডিব্ৰুগড় আৰু দক্ষিণ তিনিচুকীয়া লৈকে শাসন‌ কৰিবলৈ দিয়া হয়। সাতসৰী বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা মতে প্ৰথমতে ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঁইক শদিয়াৰ ৰাজ আৰু কিংলুন বুঢ়াগোহাঁইক দিহিং ৰাজ দিয়া হৈছিল।<ref>Satsari Buranji, p.68</ref> ১৫২৬ চনত হোৱা চুতীয়া বিদ্ৰোহৰ ফলত ডিব্ৰুগড়ত নতুন এখন প্ৰদেশ গঠন কৰি ১৫২৭ত চাওলুং চুলিঙক শাসনকৰ্তা হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হয়, যাতে ১৫২৬ৰ দৰে শদিয়া অঞ্চলত পুনৰ বিদ্ৰোহ হ'লে ডিব্ৰু প্ৰদেশৰ সেনাই শদিয়া বাহিনীৰ সহযোগ কৰিব পাৰে। ইয়াৰ উপৰিও একেই‌ সময়তে কিংলুন বুঢ়াগোহাঁইক "থাও-মুঙ-বঙেন" পাতি তিনিচুকীয়া অঞ্চল শাসন(সোণাৰীৰ পৰা লুইতৰ লৈকে) কৰিবলৈ দিয়া হয়।<ref>Ahom Buranji(GC Barua), p.61</ref> একেই বছৰে মুচলমানৰ বৰ উজিৰৰ নেতৃত্বত অহা আক্ৰমণকাৰী সকলক লখিমপুৰ-বিশ্বনাথ অঞ্চলৰ পৰা খেদি ধনুধৰিয়া গোহাঁই চেঙপেমক থাওমুং কটক পাতি লখিমপুৰৰ [[ফুলবাৰী]] অঞ্চল শাসন কৰিবলৈ দিয়া‌ হৈছিল।<ref>Ahom Buranji(GC Barua), p.61</ref> শদিয়াৰ মহং (নগা পাহাৰৰ মহঙতকৈ পৃথক) অঞ্চলৰ লোণৰ খাট ৰক্ষা কৰিবলৈ "থাও-মুঙ-বক্লাঙ" বা‌ হাটখোৱা গোহাঁই নিযুক্ত কৰা হৈছিল। বুৰঞ্জীৰ পৰা জনা যায় যে ১৫২৯ চনত হোৱা চুতীয়া বিদ্ৰোহত দুয়োজন গোহাঁই (ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোঁহাই আৰু কিংলুন বুঢ়াগোহাঁই) একেলগে শদিয়া-তিনিচুকীয়া অঞ্চলতে শাসন কৰি আছিল। একেই বছৰৰে(১৫২৭) শেষৰ পিনে কনচেঙক ভটিয়লীয়া গোহাঁইৰ পৰা নতুন পদবী‌ "চাও-চেঙলুং"‌(ৰাজমন্ত্ৰী) দিয়া হয়<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.61</ref>। পূৰ্বতে ৰাজমন্ত্ৰী পদবীটো বৰগোঁহাই বা বুঢ়াগোহাঁই এজনক দিয়া হৈছিল। ৰাজমন্ত্ৰী পাতি চুহুংমুঙে কনচেঙক দুয়োজন‌ গোহাঁইৰ লগত একেই শাৰিতে ৰাখি সমমৰ্যাদা দিছিল। চুতীয়াৰ বৰপাত্ৰ পদবীটো চুহুংমুঙৰ‌ দিনটো অব্যাহত আছিল। চুক্লেংমুঙ(চুহুংমুঙৰ পুত্ৰ) ৰজাৰ দিনত চুতীয়াৰ বৰপাত্ৰ এজনৰ সমৰ্থন পাই হাবুঙৰ ব্ৰাহ্মণ মুখিয়াল এজনে বিদ্ৰোহ কৰে। ফলত যুদ্ধ এখন হয় য'ত বৰপাত্ৰ জনৰ মৃত্যু হয় আৰু ব্ৰাহ্মণজন বেহাৰলৈ পলাই যায়<ref> সুকুমাৰ মহন্তৰ ঘৰত পোৱা অসম বুৰঞ্জী, ২৫ পৃষ্ঠাত আছে-"সেই সময়ত ৰজা দাই ধৰিলে, বোলে-'চুটিয়া মাৰি ভূঞা বিলাকক মাৰি-কাটি বুপা ৰজায়ে ময়েহে ৰাজ্য লৈছো। বামুণে যে ৰজা‌ হয় চুটিয়াৰ বৰপাত্ৰকনো কিহলৈ থৈছোঁ?' এহি বুলি বৰপাত্ৰক মাৰিলে, বামুণকো ‌মাৰিব চালে, সপুত্ৰবান্ধৱে বেহাৰলৈ পলাই গেʼল। " </ref>। এই বৰপাত্ৰ জন হয়টো পুৰণি চুতীয়া বৰপাত্ৰ জনেই আছিল (ডিব্ৰাৰুগড় ৰণত আত্মসমৰ্পণ কৰিব পাৰে) বা‌ একেই পৰিয়ালৰ লোক আছিল‌‌। তেওঁৰ মৃত্যুৰ পাছতে হয়টো "চাও-চেঙলুং" আৰু "বৰপাত্ৰ" উপাধি দুটা মিলি "বৰপাত্ৰগোঁহাই" হিচাপে জনাজাত হয়।<ref>[https://www.jstor.org/stable/3516963?read-now=1&seq=18#page_scan_tab_contents Guha, Amalendu, ''The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714)'',p. 20,''It appears that the noble designation of Barpatragohain was borrowed from the civil list of Habung where the local ruler, a dependent of the Chutia king, had the title of Vrihatpatra''.]</ref> এই‌ সকলো কথাৰ পৰা সহজে ধৰিব পাৰি যে চুহুংমুঙে পূৰ্বৰ চুতীয়া বিষয়া সকলৰ ঠাইতেই একো একোটা নতুন পদবী গঠন কৰিছিল। চুতীয়া বৰপাত্ৰৰ ঠাইত প্ৰথমতে ভটিয়লীয়া গোহাঁই আৰু পাছলৈ বৰপাত্ৰ গোহাঁই, মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ ঠাইত দিহিঙীয়া গোহাঁই, ডিব্ৰুৰ বুঢ়া বৰুৱাৰ ঠাইত চাওলুং চুলিঙ আৰু শদিয়া-তিনিচুকীয়াত কাচিতৰা বৰুৱা বা ৰজাৰ ঠাইত দুয়ো প্ৰমুখ গোহাঁই। ইয়াৰ পাছত দিহিঙৰ পাৰৰ বকতাত নতুন ৰাজধানী এখন নিৰ্মাণ কৰা হয়।<ref>Ahom Buranji(GC Barua), p.64</ref> ==ৰাজ্যৰ প্ৰশাসনিক আৰু সামৰিক ব্যৱস্থা== ==চুতীয়া ৰাজ্যৰ স্থাপত্য আৰু কীৰ্তিচিহ্ন== ==চুতীয়া ৰাজ্যত পোৱা সম্পদ== চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা কমাৰ, সোণাৰি, কমাৰ, কুমাৰ, কহাৰ, তাতি, খনিকৰ, বাঢ়ৈ, বামুণ, কায়স্থ, গণক, কলিতা, ইত্যাদি বহুতো ভিন্ন ভিন্ন‌‌ বৃক্তিকৰ লোক পোৱা‌ গৈছিল। ইয়াৰ বহুতো লোকক ৰজাই নিজৰ ৰাজধানী লৈ লয় আনে।‌ চুতীয়াৰ বাহিৰে মিচিং‌,‌ দেউৰী, কিছু মৰাণ আৰু কোচ জনগোষ্ঠীৰ লোকো চুতীয়া ৰাজ্যৰ নাগৰিক আছিল। তাৰে চুতীয়া ৰাজ্যৰ মিচিং সকলক "চুতীয়া মিৰি" কোৱা‌ হৈছিল যি‌ সকল আজিৰ দিনৰ বাৰগাম মিচিং যেনে দলে, পেগু, পায়েং, টাইদ, ইত্যাদি। চুতীয়া ৰজাৰ শুকান মাংসৰ ভৰালী জন কোচ লোক আছিল। তিনি হাজাৰ চুতীয়া কমাৰক চুহুংমুঙ ৰজাই যোৰহাট জিলাৰ বছাৰ পিনে আৰু তাৰে উজনি অঞ্চলত বহুৱাইছিল<ref>Sarma, Benudhar, ''Maniram Dewan, p.287</ref>। বন্দী হোৱা লোকৰ পৰা বিভিন্ন "চেতিয়া" খেল/বংশও সৃষ্টি কৰা হয়। ইয়াৰ বাহিৰে শদিয়াত বহুতো সম্পদ যেনে সোণৰ মাইহাং, কেকুৰা দোলা,‌‌ কলাই খাৰ,‌‌ সোণৰ তিনিচুকীয়া সিংহাসন, খাট, ভোগজৰা, বেলা, জাপি, পিকদান, আৰোৱান, দবা, কালি, হিলৈ, বৰটোপ (মিঠাহুলোং),‌ হিলৈ-তোলা চৰা নাও, চুতীয়া ধেনু, বৰধেনু, বাৰু-বৰ্চা, ইত্যাদি পোৱা গৈছিল। বহুতো ঘোৰা, গৰু-মʼহ আৰু হাতীও লাভ কৰা হৈছিল। সম্পদ সমূহ শদিয়াৰ পৰা দিহিং নৈয়ে দি ৰাজধানী‌ লৈ অনা হয় ‌আৰু পাছলৈ চাৰিং অঞ্চলত ৰখা হয়। এখিনি চুতীয়া লোকক চাৰিঙত পাতি নাওবৈচা খেল সৃষ্টি কৰে,‌ য'ৰ পৰা পাছলৈ শেনচোৱা, তাঙোন ধৰা, বচোৱাল বোৱা, ইত্যাদি খেলৰ সৃষ্টি হয়। এই নাওবৈচা সকলে চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা পোৱা চৰানাও চলাই। একেধৰণে এখিনি লোকক লয় হিলৈধাৰী ফৈদ গঠন কৰা হৈছিল। চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰা পাছত আহোম সকলে প্ৰথম বাৰৰ বাবে মিৰি, মিচিমি, আবৰ, দফলা, ইত্যাদি পাহাৰীয়া জাতিৰ সম্পৰ্কত আহে।<ref>Satsari Assam Buranji,p.14, 61</ref> ==ৰজা সকলৰ তালিকা== {|class="wikitable" |+ '''ৰজাৰ তালিকাত''' |- ! # ! বছৰ ! ৰাজত্ব কাল ! নাম ! অন্য নাম |---- | ১. | ১১৮৭ - ১২২০ | ৩৩ ব | বীৰপাল | গয়াপাল |---- | ২. | ১২২০ - ১২৫৫ | ৩৫ ব | [[ৰত্নধ্বজপাল]] | গৌৰীনাৰায়ণ |---- | ৩. | ১২৫৫ - ১২৭০ | ১৫ ব | বিজয়ধ্বজপাল | শিৱনাৰায়ণ |---- | ৪. | ১২৭০ - ১২৮৫ | ১৫ ব | বিক্ৰমধ্বজপাল | জগতনাৰায়ণ |---- | ৫. | ১২৮৫ - ১৩০৫ | ২০ ব | গৌৰধ্বজপাল | প্ৰমত্তনাৰায়ণ |---- | ৬. | ১৩০৫ - ১৩২৫ | ২০ ব | শঙ্খধ্বজপাল | হৰিনাৰায়ণ |---- | ৭. | ১৩২৫ - ১৩৪৩ | ১৮ ব | ময়ূৰধ্বজপাল | গোলোকনাৰায়ণ |---- | ৮. | ১৩৪৩ - ১৩৬০ |১৭ ব | জয়ধ্বজপাল | বজ্ৰনাৰায়ণ |---- | ৯. | ১৩৬০ - ১৩৮০ | ২০ ব | কৰ্মধ্বজপাল | নন্দেশ্বৰ/নন্দিনৃপ |---- | ১০. | ১৩৮০ - ১৪০০ | ২০ ব | সত্যনাৰায়ণ | ৰত্ননাৰায়ণ |---- | ১১. | ১৪০০ - ১৪১৫ | ১৫ ব | লক্ষ্মীনাৰায়ণ | ধৰ্মনাৰায়ণ |---- | ১২. | ১৪১৫ - ১৪৩০ | ১৫ ব | দুৰ্লভনাৰায়ণ | |---- | ১৩. | ১৪৩০- ১৪৪৫ | ১৫ ব | মুক্তধৰ্মনাৰায়ণ | |---- | ১৪. | ১৪৪৫ - ১৪৬৫ | ২০ ব | প্ৰত্যক্ষনাৰায়ণ/প্ৰতাপনাৰায়ণ | |---- | ১৫. | ১৪৬৫ - ১৪৮০ | ১৫ ব | যশনাৰায়ণ | |---- | ১৬. | ১৪৮০- ১৫০০ | ২০ ব | পুৰন্দৰধ্বজপাল | পুৰন্দৰনাৰায়ণ |---- | ১৭. | ১৫০০ - ১৫২২ | ২২ ব | ধৰ্মধ্বজপাল | [[ধীৰনাৰায়ণ]] |---- | ১৮. | ১৫২২ - ১৫২৪ | ২ ব | নীতিপাল/নিত্যপাল | চন্দ্ৰনাৰায়ণ |} ==চুতীয়া ৰাজ্যৰ হিলৈ-বৰতোপৰ প্ৰচলন== হিলৈ-বৰতোপ চুতীয়া ৰাজ্যৰ এক মূল্যৱান উন্নত অস্ত্ৰ আছিল। এই ৰাজ্যৰ হিলৈ-বৰতোপৰ প্ৰচলনৰ কথা বহুতো ঐতিহাসিক তথ্য পোৱা যায়। বুৰঞ্জী সমূহত উল্লেখ কৰা মতে আহোম ৰজাই চুতীয়া ৰাজধানী শদিয়াৰ পৰা আন সম্পদৰ লগতে হিলৈ<ref>Bhuyan, S.K,"Deodhai Assam Buranji", p. 126</ref><ref>Bhuyan, S.K,"Assam Buranji(SM), p.10</ref><ref>হিতেশ্বৰ বৰবৰুৱা, আহোমৰ দিন, p.49</ref> আৰু হিলৈ তোলা চ'ৰানাও উদ্ধাৰ কৰিছিল।<ref>Phukan, Kasinath Tamuli, "Assam Buranji",p.17-18</ref><ref>Bhuyan,S.K,"Satsari Buranji,p.135</ref> মনিৰাম‌ দেৱানৰ লেখনীৰ মতে "মিঠা হুলং" বৰটোপ টো চুতীয়া সকলৰ পৰা লোৱা হৈছিল।<ref>Sharma, Benudhar.''Maniram Dewan, p.289.''</ref> তেওঁ লিখিছে, ''"ওপৰত যিকেইটা তোপৰ নাম দিয়া হৈছে তাৰ ভিতৰত মিঠাহোলোং বোলাবিধ পোন-প্ৰথমতে দিহিঙ্গীয়া ৰজাই চুতীয়া ৰজাৰ পৰা পায়।"'' চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা দিহিঙ্গীয়া ৰজাই ৩০০০ চুতীয়া কমাৰক গোলাঘাট-যোৰহাট জিলাত সংস্থাপিত কৰি বৰটোপ-হিলৈ, ইত্যাদি বনাবলৈ আদেশ দিছিল। মনিৰাম দেৱানে উল্লেখ কৰিছে,‌ {{blockquote|"তেওঁ বিলাকৰ(চুতীয়াৰ) পৰা ভালেমান দোলা, কালী,...,হিলৈ আৰু কলাই খাৰৰ(gunpowder) বাদেও অসংখ্য কমাৰ কাম কৰা মানুহ বন্দী কৰি আনে। ৰজাই তেওঁবিলাকৰ কিছুমানক বচাৰ পিনে আৰু কিছুমানক উজনিৰ পিনে বহুৱালে আৰু কমাৰ শাল পতাই লো-দা-কটাৰী, হিলৈ, বৰতোপ আদি গঢ়িবলৈ আহিলাপাতি যতাই দিলে। তেওঁ বিলাকৰ ভিতৰত কামৰ ভাল-বেয়া চাবলৈ হাজৰিকা, শইকীয়াও পাতি দিলে।‌ দিহিঙ্গীয়া ৰজাৰ দিনৰ পৰাহে অসম ৰাজ্যত(আহোম ৰাজ্যত) কমাৰৰ খেল আৰু ব্যৱসায় চলন্তি হয়। দিহিঙ্গীয়া ৰজাৰ দিনত অসমত ৩০০০ কমাৰ আছিল।"}} [[File:Ahom cannons.jpg|thumb|আহোম যুগৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা উদ্ধাৰ কৰা মিঠাহুলং বৰটোপ]] ইতিহাসবিদ হিতেশ্বৰ বৰবৰুৱাই নিজৰ গ্ৰন্থ "আহোমৰ দিন"ত উল্লেখ কৰা মতে চুহুংমুঙৰ দিনত চুতীয়াৰ পৰা বৰতোপ-হিলৈ অধিকাৰ কৰাৰ পাছৰপৰাহে আহোম ৰজাসকলে অসমত আগ্নেয় অস্ত্ৰ ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ ধৰে।<ref>হিতেশ্বৰ বৰবৰুৱা, আহোমৰ দিন, p.451</ref> চুতীয়াৰ পৰাজয়ৰ পাছত গৌড় ৰাজ্যৰ সেনাই ১৫২৭ আৰু ১৫৩২ত দুবাৰকৈ অসম আক্ৰমণ কৰিছিল। এই যুদ্ধত গৌড় সেনাই হিলৈ-বৰটোপ ব্যৱহাৰ কৰিছিল যদিও আহোম সেনাই কেৱল ধেনু কাঁড় হে ব্যৱহাৰ কৰিছিল। অৱশ্যে এই যুদ্ধতো আহোম সেনাই বহুতো হিলৈ-বৰটোপ উদ্ধাৰ কৰিছিল‌।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji", p. 61-68</ref> ১৫৩৬ চনত নগা বিৰুদ্ধে হোৱা ৰণত প্ৰথম বাৰৰ বাবে আহোম সৈন্যৰ হাতত বৰটোপ থকা কথা উল্লেখ পোৱা যায়।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji", p. 75</ref> তদুপৰি আহোম সেনাই ১৬১৭ চনত মোগলৰ বিৰুদ্ধে হে প্ৰথম বাৰৰ বাবে হিলৈ-বৰটোপ ব্যবহাৰ কৰিব লৈছিল বুলি জনা যায়<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji", p. 75</ref>। নাওবৈচা ফুকনৰ বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা মতে খোৰা ৰজাৰ দিনত(১৫৫২-১৬০৩) প্ৰথম বাৰৰ বাবে চুতীয়া লোকক নিযুক্তি দি হিলৈদাৰী ফৈদ গঠন কৰা হৈছিল।<ref>নাওবৈচা ফুকনৰ বুৰঞ্জী, p.55</ref><ref>The Chutiyas being expert warrior knew the use of matchlocks. After their subjugation, the Chutiyas were, therefore engaged in manufacturing matchlocks and they became prominent in the ''Hiloidhari-Khel'' (guild for manufacturing matchlocks)"{{harvcol|Dutta|1985|p=30}}</ref> হেমকোষ অভিধানত চুতীয়া সকলৰ হিলৈক "চুতীয়া হিলৈ" বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। বৃটিছৰ ১৮৯১ চনৰ লোকপিয়লত "হিলেদাৰী"ৰ বাহিৰেও "চুতীয়া-হিলৈদাৰী" বুলি এটা পৃথক খেল/শ্ৰেণীৰ উল্লেখ কৰা হৈছে। এই সকলে হয়টো ৰণত "চুতীয়া হিলৈ" ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref>[https://books.google.co.in/books?id=YvV-VI_2YRkC&pg=PR67&dq=sutiyahilaidari&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&sa=X&ved=2ahUKEwiiqITCufiRAxXdwTgGHeU5KJcQ6AF6BAgJEAM#v=onepage&q&f=false Census of India 1891, p. 17]</ref> ==চুতীয়া বিদ্ৰোহ== ১৫২৪ চনত চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতন হৈছিল যদিও চুতীয়া সকলৰ মনৰ পৰা স্বাধীনতা আৰু স্বৰাজৰ আশা নাইকিয়া হৈ যোৱা নাছিল। চিৰদিন স্বাধীন হৈ থকা চুতীয়া সকলে বীৰাঙ্গণা ৰাণী সাধনীৰ আত্মোৎসৰ্গৰ কথা সোঁৱৰি পুনৰ জাগ্ৰত হৈ উঠিল আৰু বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰিলে। এই বিদ্ৰোহ ১৫২৭ চনৰ পৰা ১৭০০ শতিকাৰ শেষ ভাগৰ লৈকে চলিছিল। ১৭৭০ দখকৰ মায়ামৰা বিদ্ৰোহে জাতিটোৰ শেষ বিদ্ৰোহ বুলি কব পাৰি যাৰ ফলত সকলো নহলেও এটা অংশয়ে স্বাধীন হৈ নিজৰ ৰাজ্য গঠন কৰিছিল। চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজধানী শদিয়া ধ্বংস হোৱাৰ ফলত বহুতো ৰাজকোঁৱৰ আৰু সম্ভ্ৰান্ত পৰিয়ালৰ লোকে পাহাৰীয়া মিচিং, মিচিমি জাতিৰ লোক সকলৰ মাজত আশ্ৰয় লৈছিল আৰু প্ৰথম বিদ্ৰোহ এই সকল লোকে আৰম্ভ কৰিছিল। এই কথা কোচ ৰজা সকলৰ দৰং ৰাজ বংশাৱলীতো উল্লেখ কৰা হৈছে। <poem>"পূৰ্বে চুটিয়াৰ ৰজা সিঠাৱে আছিল। অন্যায়ে অসম ছল কৰিয়া মাৰিলে॥ যিমতে মাৰিল তাৰ শুনিয়ো কাহিনী। বলে নপাৰিয়া স্বৰ্গী ৰাজা মনে গুণি॥ ৩৬৪ ... তাৰ পুত্ৰ ভাই যত সকলে পলাইল। মিৰি মিচিমিত পশি প্ৰাণক ৰাখিলা॥ চুটিয়াৰ ৰাজাক মাৰিয়া ছলে বলে। লৈলা সেহি ৰাজ্যক অসমে কৌতূহলে॥ ৩৭১</poem> * ১৫২৬ চনৰ বিদ্ৰোহ, শদিয়া চুতীয়া সকলে প্ৰথম বিদ্ৰোহ ১৫২৬ চনৰ ফাগুন মাহত ৰাজধানী শদিয়াত ঘোষণা কৰিছিল, অৰ্থাৎ ৰাজ্য পতনৰ ৩ বছৰৰ পাছত। বিদ্ৰোহ দমন কৰিবলৈ আৰু ফ্ৰাচেংমুং বৰগোহাঁইক সহযোগ কৰিবলৈ দিহিঙীয়া গোহাঁইক পঠিওৱা হৈছিল। যুদ্ধত বিদ্ৰোহী সকলৰ হাতত ফ্ৰাচেংমুং বৰগোহাঁইৰ হাতী প্লাইপাম আৰু দিহিঙীয়া গোহাঁই মৰা পৰিছিল। কিন্তু শেষ পৰ্যায়ত বিদ্ৰোহী সকল পৰাজিত হৈ উভতি যাবলৈ বাধ্য হ'ল। এই বিদ্ৰোহৰ ফলত চুহুংমুঙ ৰজাই বহুতো প্ৰশাসনীয় পৰিবৰ্তন কৰিবলৈ বাধ্য হৈছিল। ১৫২৭ চনৰ জেঠ মাহত, ডিব্ৰুগড় অঞ্চলত নতুন এখন প্ৰদেশ গঠন কৰি তাত চাওলুং চুলিঙক শাসনকৰ্তা হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হৈছিল, যাতে শদিয়া অঞ্চলত পুনৰ বিদ্ৰোহ হ'লে ডিব্ৰু প্ৰদেশৰ সেনাই শদিয়া বাহিনীৰ সহযোগ কৰিব পাৰে। ইয়াৰ উপৰিও কিংলুন বুঢ়াগোহাঁইক "থাও-মুঙ-বঙেন" পাতি পশ্চিম শদিয়া অঞ্চলত (তিনিচুকীয়াৰ সোণাৰিৰ(কাংখাম) পৰা লুহিত নদীৰ গুৰি লৈকে) শাসন কৰিবলৈ দিয়া হ'ল। * ১৫২৯ চনৰ বিদ্ৰোহ, শদিয়া প্ৰথম বিদ্ৰোহৰ দুবছৰ পাছতে ১৫২৯ চনৰ পুহ মাহত শদিয়াৰ চুতীয়া সকলে আকৌ মুৰ দাঙি উঠিলে। এইবাৰ চুহুংমুঙ ৰজাই ফ্ৰাচেংমুঙক সহযোগ কৰিবলৈ চাও চুক্লান (তিপামৰ পৰা) আৰু কিংলুনক সহযোগ কৰিবলৈ চাওলুং চুলিঙক (ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা) পঠিয়ালে। ইয়াৰ পাছত চুহুংমুঙে চুক্লেংমুঙ ৰাজকোঁৱৰক ৰাজধানীত ৰাখি সকলো বিষয়ববীয়াৰ সৈতে নিজে শদিয়া আহি উপস্থিত হয়। লুহিতৰ পাৰত, ডিবাং নৈৰ পাৰত, মাৰানকাও, চন্দনগিৰি পৰ্বত, দৈথাং পৰ্বত, ইত্যাদি বিভিন্ন ঠাইত কেইবাখনো যুদ্ধ হয়। প্ৰথম পৰ্যায়ত বিদ্ৰোহী সকলে চাও চুলিঙক ধৰি নিবলৈ সক্ষম হৈছিল কিন্তু পাছৰ পৰ্যায়ত এৰি দিলে। বহু মাহ যুদ্ধ লগা পাছত শেষত বিদ্ৰোহী সকল পৰাজিত হ'ল। যুদ্ধত লাভ কৰা সকলো ধন আৰু সম্পত্তি ৰজা আৰু মন্ত্ৰী সকলে নিজৰ মাজতে ভাগ কৰি ল'লে আৰু ৰজাই বৰগোহাঁই আৰু বুঢ়াগোহাঁইক শদিয়াত ৰাখি নিজে ৰাজধানী লৈ ঘূৰি গ'ল। * ১৫৪২ চনৰ বিদ্ৰোহ, দিচাং নৈৰ পাৰত চুতীয়া সকলে পুনৰ বাৰ ১৫৪২ চনত ৰজা চুক্লেংমুঙৰ দিনত বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰে কৰিছিল। এইবাৰ ১৫৪২ চনৰ বহাগ মাহত ডিব্ৰুগড় অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলে শিৱসাগৰৰ দিচাং নৈৰ ওচৰত আহোম মন্ত্ৰী চেং-হাননক পৰাস্ত কৰি স্বৰাজ ঘোষণা কৰে। কিন্তু ইয়াৰ পাছতে চুক্লেংমুঙে চাওলুং তিমাক বিদ্ৰোহ দমন কৰিবলৈ পঠিয়াই আৰু দুবছৰ লৈকে পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ বিভিন্ন অঞ্চল ধ্বংস কৰে যাতে চুতীয়া সকলে পুনৰ বিদ্ৰোহ কৰিবলৈ সাহস নকৰে। * ১৫৫০ চনৰ বিদ্ৰোহ, শদিয়া ১৫৫০ চনত শদিয়াখোৱা গোহাঁইৰ মৃত্যুৰ পাছত, কংসপাত্ৰ নামৰ চুতীয়া নায়ক এজনে শদিয়াত বিদ্ৰোহ কৰি নিজকে ৰজা বুলি ঘোষণা কৰিছিল। আহোম ৰাজ্যৰ বহুতো ৰাজকোঁৱৰে তেওঁক সহযোগ কৰিছিল আৰু শদিয়াত উপস্থিত হৈ আহোম ৰজাৰ বিৰুদ্ধে যুদ্ধ কৰিবলৈ সাজু হৈছিল। এই যুদ্ধ ৩ বছৰ লৈকে চলিছিল আৰু শেষত কংসপাত্ৰৰ লগতে বহুতো চুতীয়াই মৃত্যু বৰণ কৰিছিল। ৰাজকোঁৱৰ সকলৰ ভিতৰত কিছুমানৰ মৃত্যু হৈছিল আৰু বাকী থকা সকলক বন্দী বনাই পাছলৈ চাৰিঙত থাকিবলৈ দিয়া হৈছিল। * ১৫৬৫ চনৰ বিদ্ৰোহ, নামৰূপ আৰু খেৰাম ১৫৬৫ চনৰ মাঘ মাহত ডিব্ৰুগড় অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলে বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰি নামৰূপ আৰু খেৰাম(বৰ্তমান ডিব্ৰুগড়ৰৰ খেৰেমীয়া) অঞ্চলৰ আহোম গাঁও সমূহ আক্ৰমণ কৰি লুণ্ঠন কৰিছিল। ৰজাই বিদ্ৰোহ দমন কৰিবলৈ চাওলুং তিপামক পঠিয়াইছিল। বিদ্ৰোহী সকলৰ লগত হোৱা যুদ্ধত চাওলুং তিপামৰ হাতী আহত হৈছিল যাৰ বাবে তেওঁ যুদ্ধ এৰি দিহিং পাৰ হৈ উভতি আহে। ইয়াৰ পাছত বিদ্ৰোহৰ কি পৰিণতি হ'ল গম পোৱা নাযায়। সম্ভৱতঃ পাছলৈ বিদ্ৰোহ দমন কৰা হৈছিল। * ১৫৭২ চনৰ বিদ্ৰোহ, শদিয়া ১৫৭২ চনত পুনৰ বাব চুতীয়া সেনাপতি এজনৰ নেতৃত্বত শদিয়া অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলে মুৰ দাঙি উঠে। বিদ্ৰোহ দমন কৰিবলৈ চাওলুং চাৰিং, চাওফ্ৰাংমুঙ বৰগোহাঁই, শদিয়া খোৱা গোঁহাই, ইত্যাদি বহুতো বিষয়ববীয়াক পঠিওৱা হৈছিল। আহোম সেনাৰ তুলনাত বিদ্ৰোহী সকলৰ সংখ্যা কম থকাৰ বাবে বিদ্ৰোহী সকল কানচাই আৰু পুখুৰীখনা নামৰ অঞ্চল লৈ আতঁৰি আহিছিল আৰু সেই অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলৰ সহযোগত পুনৰ ৰণ কৰিছিল। কিন্তু দুৰ্ভাগ্যবশতঃ বিদ্ৰোহী সকল পৰাজিত হৈছিল। চুতীয়া সেনাপতি, কানচাইৰ মুখিয়াল আৰু অন্য বহুতো চুতীয়া সৈন্যক বন্দী বনাই ৰাজধানী লৈ লয় অনা হৈছিল। * ১৬৬৫ চনৰ বিদ্ৰোহ, উত্তৰ পাৰ ১৬৬৫ চনত আহোম সেনা নগা সকলৰ লগত হোৱা যুদ্ধত ব্যস্ত আছিল। এই সুযোগ লয়, উত্তৰ পাৰৰ লখিমপুৰৰ এখিনি চুতীয়া লোকে মিৰি আৰু দফলা লোকৰ লগত মিলি বিদ্ৰোহ কৰিছিল। কিন্তু বিদ্ৰোহ সফল নহ'ল। * ১৬৭৩ চনৰ বিদ্ৰোহ, উত্তৰ পাৰ ১৬৭৩ চনত ধেমাজি অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলে বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰি ৰূপা(বৰ্তমানৰ ৰূপহী) আৰু ডিমৌ(বৰ্তমানৰ ধেমাজিৰ ডিমৌ) মিৰি সকলে আহোম ৰজাক কৰ হিচাপে দিয়া মাৰ নাও তোলাই লৈ গৈছিল। এই কথা শুনি আহোম ৰজাই চুতীয়া অঞ্চললৈ কটকী পঠিয়াই নাও সমূহ ঘূৰাই দিবলৈ আদেশ কৰিছিল, কিন্তু চুতীয়া সকলে আদেশ নামানিলে। ইয়াৰ পাছত সকলো চুতীয়া দেউলীয়া নামৰ গাঁৱ এখনত একগোট হৈছিল। কটকীৰ খবৰ পাই আহোম ৰজাই তিনিমুখিয়া অঞ্চলত থকা নাৰাই নামৰ চুতীয়া বিদ্ৰোহী নেতা জনক ধৰি আনিবলৈ সৈনিক পঠিয়ালে। ইয়াৰ পাছত ৰজাই শদিয়াখোৱা গোঁহাই আৰু মৰঙ্গীখোৱা গোহাঁইক চেঁচামুখত গড় নিৰ্মাণ কৰি যুদ্ধৰ বাবে সাজু হ'বলৈ আদেশ দিলে। দিহিং নদীৰ পাৰত আন এটা গড় নিৰ্মাণ কৰা হ'ল। তাৰ পাছত আহোম সেনাই দিহিং পাৰ হৈ মাজুলী হৈ চুতীয়া গাঁৱলৈ আগ বাঢ়ি আহিল। চুতীয়া সকলেও হাতত ধেনু-কাড় লয় দেউলীয়া গাঁৱৰ পৰা মিৰি গাঁৱ এখনলৈ আগ বাঢ়ি আহিলে। আহোম ৰজাই পুনৰ চুতীয়া সকলৰ ওচৰলৈ কটকী পঠিয়াইলে। চুতীয়া বৰুৱা জনে অৱশেষত বশ্যতা স্বীকাৰ কৰিলে, কিন্তু নিজৰ গৰু-ছাগলী, হাঁহ-কুকুৰ, ইত্যাদি সকলো হেৰুৱালে। নাৰাই আৰু অন্য চুতীয়া বিদ্ৰোহী নেতা সকলক মদ্যপান কৰোৱাই পুনৰ বিদ্ৰোহ নকৰিবলৈ প্ৰতিজ্ঞা কৰালে। সবল আৰু শক্তিশালী চুতীয়া সৈনিক সকলৰ বন্দী বনোৱা হ'ল আৰু অন্য চুতীয়া সকলক প্ৰতি বছৰে কৰ হিচাপে নাও দিবলৈ আদেশ দিয়া হ'ল। * ১৭৬৯-১৮০৫ চনৰ মায়ামৰা বিদ্ৰোহ মায়ামৰা ধৰ্মীয় চুতীয়া সকলে ১৭৬৯ চনত আহোম ৰাজ্যৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰি ১৭৯১ লৈকে বেংমৰা নামৰ পৃথক ৰাজ্য এখন গঠন কৰিছিল। মায়ামৰা বিদ্ৰোহত ভাগ লোৱা জনগোষ্ঠী সমূহৰ মাজত দ্বিতীয় সৰ্বাধিক লোক চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ আছিল। বেংমৰা ৰাজ্যৰ ৰজা সৰ্বানন্দ সিংহ বীৰপালৰ বংশৰ বুৰুক চুতীয়া ৰাজপৰিয়ালৰ লোক আছিল। হয়তো ১৫২৫ চনত ৰাজ্য হেৰুৱা চুতীয়া ৰাজপৰিয়াল টোৱে সৰুকৈ হ'লেও পুনৰ বাৰ ৰাজ্য ৰাজত্ব কৰিবলৈ সক্ষম হৈছিল। * ১৭৭৫ চনৰ বিদ্ৰোহ, ডিব্ৰু-দিহিং অঞ্চল মায়ামৰা বিদ্ৰোহ হৈ থাকোঁতে ডিব্ৰু-দিহিংৰ মাজৰ অঞ্চলৰ একাংশ চুতীয়াই বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰিছিল। টাই ভাষাৰ "আহোম বুৰঞ্জী" নামৰ গ্ৰন্থত উল্লেখ কৰা মতে পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ সীমান্ত অঞ্চলৰ খামজাং প্ৰদেশৰ পৰা নঙাখাম নামৰ নৰা মুখিয়ালৰ লগত ধৰা সকলে আহি বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰিছিল। এই বিদ্ৰোহত চুতীয়া সকলে নৰা সকলক সহযোগ কৰিছিল। নৰা মুখিয়াল জনে ১৭৭৫ চনত চুতীয়া সকলৰ সহযোগত হাটখোৱা গোহাঁইক পৰাস্ত কৰি নিজকে ডিব্ৰু নৈৰ কাষৰ অঞ্চলৰ ৰজা বুলি ঘোষণা কৰিছিল। ৰজা হৈ নঙাখামে চুতীয়া আৰু বাৰেচিৰিঙীয়া সকলৰ মাজৰ পৰাই ফুকন আৰু বৰুৱা নিযুক্ত কৰিছিল। আহোম ৰজাই নঙাখাম আৰু চুতীয়া সকলৰ বিৰুদ্ধে বুঢ়াগোহাঁইৰ নেতৃত্বত ৪০ হাজাৰ সৈন্য পঠিয়াইছিল। সেনা সকলে আহি ৰঙাগড়াত(বৰ্তমানৰ ডিব্ৰু-চৈখোৱাৰ দক্ষিণত) উপস্থিত হৈছিল। ইয়াত পাছত তেজী আৰু দিহিং নৈৰ পাৰত যুদ্ধ হৈছিল। বিদ্ৰোহী সকল পৰাজিত হৈ আতৰি গৈছিল। নৰা সকলে পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ পাহাৰীয়া অঞ্চলত আশ্ৰয় লয় আৰু চুতীয়া সকলে ধূনাগুৰি নামৰ ঠাই এদখৰত আশ্ৰয় লয়। বহুতো চুতীয়া, বাৰেচিৰিং আৰু নৰা বিদ্ৰোহীক ৰাজধানী ৰংপুৰলৈ লয় অনা হয়। তাৰে কিছুমানক মৃত্যু দণ্ড দিয়া হৈছিল আৰু আন সকলক বন্দী হিচাপে ৰখা হৈছিল।<ref>Barua, G.C, "Ahom Buranji, p. 331-333</ref> ==অসমীয়া সংস্কৃতিত চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰভাব== ==আৰু চাওক== * [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী]] * [[সতী সাধনী]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} * {{cite book | last = Gait | first = Edward | title = A History of Assam | publisher = Thacker, Spink & Co. | date = 1906 | location = Calcutta | url = http://books.google.com/books?id=w-6kr1IyHJkC}} *{{Cite journal|last=Neog|first=Maheswar|title=Light on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh in the Fourteenth and Fifteenth Centuries|date=1977|journal=Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute|volume=58/59|pages=813–820|jstor=41691751|issn=0378-1143}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{অসম বুৰঞ্জী}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ইতিহাস]] [[শ্ৰেণী:চুতীয়া ৰাজ্য]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ সাম্ৰাজ্য আৰু ৰাজ্য]] jkgcpc2i7t1a2sbk7s477lwfohn728t 612166 612160 2026-06-14T17:17:32Z KhiLanTzi 23530 Kingdom মানে ৰাজ্য 612166 wikitext text/x-wiki {{under construction}} {{Infobox Former Country |native_name = সধয়া/স্বধয়া |conventional_long_name = চুতীয়া সাম্ৰাজ্য |common_name= স্বধয়া, সধয়া |year_start = ১১৮৭ |date_start = |event1 = |date_event1 = |event_end = |year_end = ১৫২৪ |date_end = ৭ বহাগ |p1 = কামৰূপ ৰাজ্য |flag_p1 = Copper Plate Seal of Kamarupa Kings.jpg |s1 = আহোম ৰাজ্য |flag_s1 = |image_flag = |flag_type = |image_map = Chutia kingdom Map.png |image_map_caption = চুতীয়া ৰাজ্যৰ মানচিত্ৰ | image_coat = Chutia royal Insignia.png | coat_alt = ৰাজকীয় প্ৰতীক |capital = [[শদিয়া|সধয়াপুৰ/স্বধয়াপুৰ]] |common_languages = চুতীয়া ভাষা (ৰাজকীয়)</br>[[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] (ৰাজ্যিক) |religion = জনজাতীয় তান্ত্ৰিক (ৰাজকীয় আৰু প্ৰজা)</br> হিন্দু (একাংশ প্ৰজা) |government_type = ৰাজতন্ত্ৰ |leader1 = বীৰপাল/গয়াপাল |year_leader1 = ১১৮৭-১২২০ |leader2 = [[ৰত্নধ্বজপাল]]/গৌৰী নাৰায়ণ |year_leader2 = ১২৩০-১২৬০ |leader3 = ধৰ্মধ্বজপাল/[[ধীৰনাৰায়ণ]] |year_leader3 = ১৫২০-১৫২২ |leader4 = নীতিপাল/চন্দ্ৰ নাৰায়ণ(অন্তিম) |year_leader4 = ১৫২২-১৫২৪ |title_leader = সধেয়াধিপতি (নাৰায়ণ/পাল) |legislature = |today = [[অসম]], [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]], [[ভাৰত]] |}} '''চুতীয়া ৰাজ্য''' ({{lang-en|Sutiya kingdom}}) আছিল ত্ৰয়োদশ শতিকাত [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ]]ৰ উত্তৰ পাৰে দিকাৰাই নদী<ref>Acharya,N.N.,"The history of Medieval Assam",p.232</ref><ref>William Robinson, "A descriptive account of Assam",p.323.</ref><ref>Dutta, Sristidhar, "The Mataks and their kingdom,p.28</ref> আৰু দক্ষিণ পাৰে [[দিচাং নদী]]ৰ মাজত গঠন হোৱা এক বিশাল ৰাজ্য<ref name="চুতীয়া ৰাজ্য">{{cite web | url=https://books.google.co.in/books?id=MdjO3XVk0MAC&pg=PA84&dq=chutia+kingdom+disang&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&sa=X&ved=2ahUKEwiKlpXszLqUAxWgUGwGHemuBhUQ6AF6BAgNEAM#v=onepage&q=chutia%20kingdom%20disang&f=false Pathak, Guptajit, Assam's History and it's Graphics, p.84}}</ref>। এই ৰাজ্য বৰ্তমানৰ [[অসম]]ৰ [[ডিব্ৰুগড় জিলা|ডিব্ৰুগড়]], [[লখিমপুৰ জিলা|লখিমপুৰ]], [[ধেমাজি জিলা|ধেমাজি]], [[তিনিচুকীয়া জিলা|তিনিচুকীয়া]], [[বিশ্বনাথ জিলা|বিশ্বনাথ]], [[মাজুলী জিলা|মাজুলী]] জিলাকে ধৰি‌ [[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ এটা অংশ আৰু [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ ভৈয়াম আৰু দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত বিয়পি আছিল। ইতিহাসবিদ সকলৰ মতে উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ মধ্যযুগৰ সকলো ৰাজ্যৰ ভিতৰত চুতীয়া ৰাজ্যখনে আটাইতকৈ উন্নত আৰু প্ৰগতিশীল ৰাজ্য আছিল।<ref>Guha, Amalendu (December 1983), "The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714)", p.5, "The period from the 13th to the 16th century saw the emergence and development of a large number of tribal political formations in north-east India. The Chutiya, the Tai-Ahom, the Koch, the Dimasa (Kachari), the Tripuri, the Meithei (Manipuri), the Khasi (Khyriem) and the Pamar (Jaintia)—all these tribes crystallised into rudimentary state formations by the 15th century. The most developed of the tribes in the 15th century were the Chutiyas."</ref> [[কামৰূপ ৰাজ্য|কামৰূপৰ]] ৰজা সকলৰ দৰে চুতীয়া ৰজা সকলৰো প্ৰত্যেকখন তামৰ ফলিত [[গনেশ|গনেশৰ]] নামেৰে আৰম্ভ কৰা হৈছে।<ref>Sharma, Mukunda Madhava, ''Inscriptions of Ancient Assam'',p.287,"It might be presumed that the elephant mark of the seals of the earlier Kamrupa kings has been very conveniently converted into the figure of Ganesha. But this conversion assumes a greater significance when we find that some 43 years later the Tezpur plates of Vallabha begins with a mangala verse addressed to Ganesa and the Dhenukhana CP inscription of 1392 and the Ghilamora CP inscription of 1401 also begin with salutations to Ganesa."</ref> ১১৮৭ চনত বীৰপালে শদিয়াক ৰাজধানী পাতি উত্তৰ-পূব অসম আৰু অৰুণাচলৰ কিছু অঞ্চল লয় চুতীয়া ৰাজ্য স্থাপন কৰিছিল। তেওঁৰ পুত্ৰ গৌৰী নাৰায়ণে সকলো চুতীয়াক একত্ৰিত কৰি এখন বৃহৎ ৰাজ্য গঠন কৰিছিল। উজনি অসমৰ শিৱসাগৰ(দক্ষিণ পাৰ) আৰু বিশ্বনাথ(উত্তৰ পাৰ) জিলাৰ পৰা আৰম্ভ কৰি পূব দিশত অৰুণাচলৰ পাহাৰৰ লৈকে এসময়ত চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত আছিল। ইয়াৰ পিছত প্ৰায় সোতৰজন ৰজাই এই সাম্ৰাজ্য চলাইছিল। [[কামৰূপ ৰাজ্য]] ধ্বংস হোৱাৰ লগে লগে অসমৰ উত্তৰ-পূবত চুতীয়াসকল, পশ্চিম দিশে বাৰভূঞা আৰু কমতা ৰাজ্য ক্ষমতালৈ আহিছিল<ref name="চুতীয়া ৰজা">{{cite web | url=http://www.historyfiles.co.uk/KingListsFarEast/IndiaChutiyas.htm | title=চুতীয়া ৰজা | accessdate=August 11, 2012}}</ref>। ১৪ শতিকাৰ শেষৰ ফালে চুতীয়া ৰজা সত্যনাৰায়ণে কামৰূপ আক্ৰমণ কৰা মুচলমান সকলক (সম্ভৱতঃ ১৩৮৯ত কামৰূপ দখল কৰা ঘিয়াছুদ্দিন শাহ) পৰাস্ত কৰি [[কমতা ৰাজ্য|কমতাপুৰত]] ৰজা হৈছিল আৰু কামৰূপ ৰাজ্যৰ পতনৰ পাছত পোণপ্ৰথমবাৰৰ বাবে [[শদিয়া]]ৰ পৰা [[বংগ|উত্তৰ বংগ]]ৰ [[কৰতোৱা নদী|কৰতয়া]] নৈ লৈকে এখন বৃহৎ [[কামৰূপ ৰাজ্য|বৰ-কামৰূপ]] ৰাজ্য গঠন কৰিছিল<ref>"The eastern region, whether it is called Sadhaya or Svadhaya as in the plates or Sadhiya or Sadiya as in Assamese chronicles and the western region of Kamatapura seems to be politically connected and the same Satyanarayana/Ratnanarayana might have held sway over both regions"{{harvcol|Neog|1977|p=818}}</ref> অসমৰ স্থানীয় জনজাতিসকলৰ মাজত চুতীয়াসকল অন্যতম। চুতীয়া সকল কছাৰী গোষ্ঠীৰ লোক আছিল আৰু এটা সময়ত তিব্বত-বাৰ্মীজ ভাষা ব্যৱহাৰ কৰিছিল। চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজকীয় তথা ধৰ্মীয় ভাষা বৰ্তমানৰ [[দেউৰী ভাষা]]। বৃটিছৰ দিনত এই ভাষাক ''দেউৰী-চুতীয়া'' ভাষা বুলি কোৱা হৈছিল। সাম্প্ৰতিক কালত, চুতীয়াসকলে [[অসমীয়া ভাষা]] ব্যৱহাৰ কৰে।‌ ==চুতীয়া ৰাজ্যৰ অঞ্চল সমূহ== ===ৰাজধানী অঞ্চল=== [[File:Brick with king Pratyakshnarayan's name.jpg|thumb|ভীষ্মক নগৰ আৰু শদিয়াৰ পদুম পুখুৰীত উদ্ধাৰ হোৱা নৃপতি শ্ৰী শ্ৰী প্ৰত্যক্ষ নাৰায়ৰণ নাম খোদিত থকা ইটা। এই ৰজা জনৰ নাম ঘিলামৰাত উদ্ধাৰ হোৱা সধয়াধিপতি সত্যনাৰায়ণৰ ফলিতো উল্লেখ কৰা আছে।]] চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰাণকেন্দ্ৰ আৰু ৰাজধানী আছিল শদিয়া বা সধয়াপুৰ। চুতীয়া ৰজা সকলে নিজকে সধয়াপুৰেশ্বৰ বা সধয়াধিপতি বুলি চিনাকি দিছিল। <ref>Shin, Jae-eun, Descending from Demons, Ascending to Kshatriyas, p.5.</ref> শদিয়াৰ কীৰ্তিচিহ্ন সমূহতো চুতীয়া ৰজাৰ নাম খোদিত আছে। এতিয়ালৈকে শদিয়া অঞ্চলত চুতীয়া যুগৰ তিনিখন নগৰ চিনাক্ত কৰা হৈছে: ভৈয়ামৰ বৰ-নগৰ আৰু দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলৰ ৰূক্মীনী নগৰ (সম্ভৱতঃ বুৰঞ্জীৰ চন্দনগিৰি) আৰু ভীষ্মক নগৰ (সম্ভৱতঃ বুৰঞ্জীৰ থাঙগিৰি)। তাৰেই ভীষ্মক নগৰ আৰু ৰুক্মিণী নগৰৰ ইটাত চুতীয়া ৰজা লক্ষ্মীনাৰায়ণ আৰু প্ৰত্যক্ষ নাৰায়ণৰ নাম খোদিত আছে<ref>Neog, Maheswar, Lights on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh, p.814</ref>। তাম্ৰেশ্বৰী শালৰ ইটাৰ দেৱালখন চুতীয়া ৰজা মুক্ত-ধৰ্মনাৰায়ণে নিৰ্মাণ কৰাইছিল <ref>A Sircar, D.C, Journal of Ancient Indian History, p. 21</ref>। ===উত্তৰ কূলৰ অঞ্চল=== ব্ৰক্ষ্মপুত্ৰৰৰ উত্তৰ পাৰৰ সীমাৰ কথা বুৰঞ্জী সমূহত পোনপটীয়াকৈ উল্লেখ পোৱা নাযায়। তথাপিটো ঐতিহাসিক তথ্যৰ অনুসৰি ইতিহাসবিদ সকলে চুতীয়া ৰাজ্য ভৰালী বা দিকৰাই নৈ লৈকে বিস্তৃত আছিল বুলি মত প্ৰকাশ কৰে।<ref>Acharya,N.N.,"The history of Medieval Assam",p.232</ref><ref>William Robinson, "A descriptive account of Assam",p.323.</ref><ref>Dutta, Sristidhar, "The Mataks and their kingdom,p.28</ref> বুৰঞ্জী সমূহত উল্লেখ কৰা আছে যে চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰা পাছত আহোম ৰজা চুহুংমুঙে ভৰালী‌ নৈ পাৰ হৈ ৰাউতা-তেমনীৰ (আজিৰ দিনৰ দৰং-নগাঁৱৰ অঞ্চল) ভূঞা সকলক বস কৰিছিল<ref>According to ''Purani Assam Buranji'', p.27. the twelve Bara Bhuyans of Rowta-Temani (mid-Assam, on either banks of the Brahmaputra) namely Utai, Tamai, Rai, Sakai, Kausika, Uzir, Laskar, Comdar, Sanatana, Keho, Rambhat and Bhakat with four sub-Bhuyans each, were transported and settled in various places of Uttara-kula (Biswanath, Lakhimpur districts). The Lacam Kalita Bhuyan family was placed at Bahbari(Lakhimpur), while one of them was settled on the river Sonari(Dhakuakhana), and another on the hills. As per ''Satsari Buranji'', p.16, Suhungmung suppressed the Baro-Bhuyans in Rowta. The people of the region were placed under the leadership of the Baro-Bhuyans and re-settled at different places of the kingdom.</ref>। ১৫২৭-২৯ চনত হোৱা বাৰ-ভুঞা অভিজানৰ আগতে এই অঞ্চলত শাসন কৰিবলৈ প্ৰথমতে কনচেং ধনুধৰিয়া গোহাঁইক ভটিয়লিয়া গোহাঁই বা নামনিয়াল সন্দিকৈ হিচাপে নিযুক্তি দিয়ে (১৫২৬ চনত) আৰু পাছলৈ‌ পুৰ্বৰ চুতীয়া বৰপাত্ৰ পদবীৰ অনুকৰণ কৰি বৰপাত্ৰ গোহাঁই পদবী দিয়ে (১৫২৭ চনত)। ১৫২৭ চনৰ আগ ভাগত বৰপাত্ৰগোহাঁইক সহযোগ কৰিবলৈ চেঙপেম ধনুধৰিয়া‌ গোহাঁইক থাওমুঙ কটক পাতি লখিমপুৰৰ [[ফুলবাৰী]]ত থাকিবলৈ দিয়া হৈছিল। গতিকে ইয়াৰ পৰা বুজিব পাৰি যে ভৰালী নদীৰ লৈকে চুতীয়া ৰাজ্য বিয়পি আছিল। ৰজা সত্যনাৰায়ণৰ দিনত বা‌ তাৰো পাছৰ লৈকে এই পশ্চিম সীমা কমতাপুৰৰ লৈকে পাইছিল গৈ। * [[লখিমপুৰ জিলা]]: বৰ্তমান লখিমপুৰৰ সোৱনশিৰি অঞ্চলতো চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল। চুতীয়া ৰজা সকলে সোৱণশিৰিৰ দুয়োপাৰে ব্ৰাহ্মণক ভূমিদান কৰিছিল। এই অঞ্চল পুৰণি কালত হাবুং বুলি জনা গৈছিল। ১৮ শতিকাত আহোম ৰাজ্য ভ্ৰমণ কৰা বৃটিছ বিষয়া ৱেডৰ মতে, [[সোৱণশিৰি নদী]] আৰু [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]]ৰ মিলন হোৱা অঞ্চলতো হাবুঙৰ অন্তগৰ্ত আছিল।<ref>Wade, J.P, ''An Account of Assam: Rivers of Assam'',p.16.</ref> শদিয়াৰ চেপাখোৱা তামৰ ফলিত উল্লেখ থকাৰ মতে চুতীয়া ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ আদেশত ১৪২৮ চনত হাবুঙাধিপতি বৃহৎ পাত্ৰয়েই ব্ৰাক্ষ্মণক ভূমিদান কৰিছিল<ref>Neog, Maheswar, Lights on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh, p.818.</ref><ref>Guha, Amalendu, Pre-Ahom Roots and the Medieval State in Assam: A Reply, p. 73, “Habung was a Chutiya dependency; that still earlier it was an autonomous principality of Brahmins; and that the latter's origins could be traced back to a circa 10th-century copper-plate and grant issued by king Ratnapala”.</ref>। চুতীয়া ৰজা লক্ষ্মীনাৰায়ণে ১৪০২ চনত সোৱণশিৰিৰ পশ্চিম দিশত(বৰ্তমান লক্ষিমপুৰ নগৰৰ ওচৰত) আৰু ১৩৯২ চনত সত্যনাৰায়ণ ৰজাই ধৱলী(বগীনদী) নৈৰ পাৰত ব্ৰাহ্মণক ভূমি দান কৰিছিল<ref>Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.583</ref>। ১৫২২ চনত ধীৰনাৰায়ণ ৰজাই ঢকুৱাখনাত ব্ৰাহ্মণক ভূমি দান কৰিছিল<ref>Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.590</ref>। বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা মতে সোৱণশিৰি পশ্চিম পিনৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত ১৬৭২ চনত দফলা জনজাতিৰ লোকে আক্ৰমণ কৰি মানুহ ধৰি নিছিল। মানুহ খিনিক মুক্ত কৰাই আনিবলৈ ৰজাই বৰবৰুৱাৰ লগতে চুতীয়া হাজৰিকা আৰু চুতীয়া কাঁড়ী বৰুৱাক পঠিয়াইছিল। এই কথাৰ পৰা ধৰিব পৰা যায় যে চুতীয়া সকলৰ বসতি লক্ষিমপুৰৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলৰ লৈকে আছিল।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji, p.220</ref><ref>Barbarua, Hiteswar, "Ahomar Din", p.190</ref> বুৰঞ্জীৰ আন এটা খণ্ডত উল্লেখ কৰা হৈছে যে ডিক্ৰং অঞ্চলৰ‌ মিৰি লোক সকল এটা সময়ত চুতীয়া ৰজাৰ "হাতী-ঘাহী" লোক আছিল আৰু চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ পাছত এই সকলে আহোম ৰজাক বছৰি কৰ-ভাৰ দিছিল। গতিকে ইয়াৰ পৰা ধৰিব পৰা যায় যে এই অঞ্চলো এসয়মত চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল।<ref name= "devi">{{cite book |last1=Devi|first1=Lakshmi|title=Ahom-tribal Relations: A Political Study|date=1968|pages=202–203|url=https://books.google.com/books?id=BVdXAAAAMAAJ|publisher=Assam Book Depot, [Calcutta], Gauhati|OCLC=578753}}</ref> এই সকলো কথাৰ পৰা জনা যায় যে বৰ্তমানৰ লখিমপুৰ জিলাখন সম্পূৰ্ণ ভাবে চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত আছিল। * [[ধেমাজি জিলা]]: ধেমাজি জিলাৰ চিচিবৰগাঁও-বৰদলনি অঞ্চলত বহুতো পুৰণি চুতীয়া যুগৰ ধ্বংসাৱশেষ দেখিবলৈ পোৱা যায়<ref>Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.439</ref>। জোনাইৰ ৰজাখনা অঞ্চলত ১৩-১৪ শতিকাৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ ইটাৰ দুৰ্গৰ অৱশেষ পোৱা গৈছিল<ref>Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.441; Indian Archaeology 1986-87, p. 22</ref>। সোৱণশিৰি আৰু চিয়াং নৈৰ মাজত বসবাস কৰা মিচিং লোক সকলক আহোম ৰজা চুহুংমুঙৰ দিনত "চুতীয়া-মিৰি" বুলি উল্লেখ কৰিছিল কাৰণ এই সকল চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰজা আছিল।<ref name= "devi"></ref> * [[বিশ্বনাথ জিলা]]: বিশ্বনাথ জিলা যে চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত আছিল, সেই কথা চুতীয়া যুগৰ কীৰ্তিচিহ্ন সমূহৰ পৰা পুহৰলৈ আহে। চুতীয়া যুগৰ খনিকৰ সকলে কিবা উল্লেখযোগ্য কীৰ্তিচিহ্ন নিৰ্মাণ কৰিলে এক বিশেষ ধৰণৰ চিহ্ন কিছুমান ব্যৱহাৰ কৰিছিল। বিশ্বনাথ জিলাৰ অৰুণাচল সীমান্তৰ ১৩-১৫ শতিকাৰ মাজত নিৰ্মিত ৰামঘাট দুৰ্গ (বুঢ়ৈ নৈৰ কাষত), নক্সাপৰ্বত দুৰ্গ(বৰগং নৈৰ কাষত), বালিজানৰ দুৰ্গ আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ পাৰৰ উমাতুমনি দ্বিপ তাৰে প্ৰমাণ। এই সকলো অঞ্চলত দেখা পোৱা হুবহু একেই খনিকৰ চিহ্ন শদিয়াৰ তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ, বুঢ়াবুঢ়ী শাল, ইটা পুখুৰী, ইত্যাদি জেগাত দেখিবলৈ পোৱা গৈছে। উল্লেখযোগ্য যে তাম্ৰেশ্বৰীৰ যিখন শিল-ইটাৰ দেৱালত এই চিহ্ন সমূহ খোদিত আছিল, সেই খন চুতীয়া ৰজা মুক্তধৰ্মনাৰায়ণে ১৪৪২ চনত নিৰ্মাণ কৰিছিল।<ref>A Sircar, D.C, Journal of Ancient Indian History, p. 21; Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.589; Journal of the Asiatic Soceity of Bengal, 1848, p.467</ref> জনা মতে নক্সাপৰ্বত (১৪০০-১৫০০ খ্ৰীষ্টাব্দ)<ref>Tada, Tage, Archaeological remains of Arunachal Pradesh up to 16th century, p.183</ref> আৰু বুঢ়ৈ দুৰ্গ<ref> Barua, Kanaklal, Early History of Kamrupa, p.271</ref> প্ৰায় একে যুগৰে সৃষ্টি হয়। শদিয়াৰ ৰুক্মিণীনগৰ, গম্চি দূৰ্গ আৰু ভীষ্মক নগৰৰ দৰে বালিজান আৰু নক্সা পৰ্বত দুৰ্গতো শিল ইটাৰ ঘৰৰ ভেটি পোৱা গৈছে। নক্সা পৰ্বত, ইটা দুৰ্গ আৰু ৰামঘাট দুৰ্গৰ শিলৰ ভেটিৰ ওপৰত ইটা ব্যৱহাৰ কৰা শৈলী ৰুক্মিণী নগৰ, তাম্ৰেশ্বৰীৰ সীমাৰ দেৱাল আৰু শদিয়াৰ বৰনগৰৰ পুখুৰীত দেখা গৈছে। এই সমূহ তথ্যৰ ভিথিত কনকলাল বৰুৱা আৰু মহেশ্বৰ নেওগ লেখীয়া বিশিষ্ট ইতিহাস বিধে চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰিসীমা বিশ্বনাথ জিলা লৈকে থকা কথা স্বীকাৰ কৰিছে।<ref> Barua, Kanaklal, Early History of Kamrupa, p.271-272, "The probability is that these ruins are the traces of a Hindu or Hinduised dynasty of local rulers who ruled over a kingdom to the north of Brahmaputra and extending from the Burai river on the west to Sadiya on the east. The dynasty is evidently the line of Chutia kings who assumed the surname Pala."</ref><ref>Neog, Maheswar, "Lights on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh", p. 218, "If architectural continuity is admitted between the fortifications in the Sadiya region and the Burai river ruin site, it would be possible to believe that the kingdom of these rulers(Chutia) extended as far as the outer limit of Darrang district, in the western most extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutias in the early part of the sixteenth century."</ref> ইয়াৰ ওপৰিও জনা যায় যে চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰা পাছতেই (অৰ্থাৎ ১৫২৫ চনতে) আহোম ৰজাই উত্তৰ পাৰৰ শদিয়া, ভাটি অঞ্চল (বিশ্বনাথ), হাবুং(লখিমপুৰ) আৰু বানলুং(ধেমাজি) অঞ্চল শাসন কৰিবলৈ নতুনকৈ পদবী সৃষ্টি কৰিছিল<ref>Barua, Gopal Chandra, Ahom Buranji, p.59-61; Gait, Edward, A history of Assam, p. 86</ref>। গতিকে এই সমূহ অঞ্চল চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল বুলি গ'ম পোৱা যায়। ===দক্ষিণ কূলৰ অঞ্চল=== চুতীয়া ৰাজ্যৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ নৈৰ দক্ষিণ পাৰৰ সীমা দিহিং নৈ আছিল। এই কথা বুৰঞ্জী সমূহত স্পষ্টকৈ উল্লেখ পোৱা যায়।<ref>Assam Buranji(SM), p.9</ref><ref>Bhuyan, S.K., Satsari Buranji, p.56</ref> সেই সময়ত মাজুলী দ্বীপ সৃষ্টি হোৱা নাছিল আৰু দিহিং নৈ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ কাষে কাষে বৈ গৈ বৰ্তমান মাজুলীৰ পশ্চিমত লগ হৈছিল। বুৰঞ্জী সমূহৰ পৰা জনা যায় যে আহোম ৰাজ্যৰ ৰাজধানী চাৰাগুৱা আৰু বকতা<ref>Ahmed, Nasir, Assam-Bengal Trade in the Medieval Period: A Numismatic Perspective, p.170, "they made Bakata(on the banks of Dihing) their capital in the reign of their king Suhungmung Svarga Narayan."; Guha, Amalendu, The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714), p.19.</ref> দিহিং নৈৰ পাৰত অৱস্থিত আছিল। গতিকে এই সকলো কথাৰ পৰা ধৰিব পাৰি যে বৰ্তমানৰ শিৱসাগৰ অঞ্চলৰো এটা অংশ চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল। ১৫২২ চনত দিহিং মুখৰ যুদ্ধত নীতিপালৰ সৈন্য বাহিনীক পৰাস্ত কৰি আহোম সেণা চুতীয়া ৰাজ্যত প্ৰবেশ কৰিছিল। চুহুংমুঙৰ সৈন্যয়ে চুতীয়া নৌ সেনাক খেদি ব্ৰক্ষ্মপুত্ৰয়ে দি উজাই আহি ডিব্ৰুমুখত গড় নিৰ্মাণ কৰিছিল। ডিব্ৰু মুখ, চেচামুখ, লাৰুপাৰা আৰু সোণাৰীত (তিনিচুকীয়া) পুণৰ ৰণ হৈছিল। গতিকে এই সকলো অঞ্চলতে চুতীয়া সকলৰ বসতি আছিল বুলি ক’ব পৰা যায়। দক্ষিণ সীমান্তত এলেকা তিপাম-নামৰূপ-বৰহাট অঞ্চল আছিল। [[File:Stone inscription of Chutia king Muktadharmanarayana.jpg|thumb|চুতীয়া ৰজা মুক্তধৰ্মনাৰায়ণৰ ১৪৪২ চনৰ শিলৰ লিপি]] * [[মাজুলী জিলা]]: বৰ্তমানৰ মাজুলী জিলাখন পূৰ্বতে দিহিং অঞ্চল আছিল। এই‌ মাজুলী জিলাৰ পুব পিনৰ দিহিং নৈৰ মাছক লয় হোৱা বিবাদৰ পৰাই চুতীয়া-আহোমৰ যুদ্ধৰ পাতনি মেলে।‌ ধীৰনাৰায়ণ ৰজাই মাজুলীৰ দিহিং মুখ, চেৰুৱাকতা আৰু চিৰা-আটি অঞ্চলত আহোমৰ লগত যুদ্ধ কৰে। শেষত ১৫২৩ চনত আহোম ৰজা চুহুংমুঙে এই অঞ্চল চুতীয়াৰ পৰা দখল কৰে। * [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]: বৰ্তমানৰ ডিব্ৰুগড় জিলাৰ প্ৰায় ভাগ ভূমি সেই সময়ত দিহিং নৈৰ উত্তৰত আছিল। বুৰঞ্জী সমূহৰ পৰা জনা যায় হে দিহিঙৰ আহোম ৰাজ্যৰ সীমাৰ ওচৰতো চুতীয়া লোকৰ বসতি আছিল। আহোমৰ চোম-চিৰিং, খাতোৱাল চেতিয়া, চাংচাই, ইত্যাদি বংশৰ ওপৰি পুৰুষ সকলক‌ চুকাফাই‌ ওচৰৰ চুতীয়া গাঁও মাৰি অনা লোক। আহোম ৰজা চুতুফাকো চাফ্ৰাই নৈৰ ওচৰত চুতীয়া লোক এইখিনিয়ে বধ কৰিছিল।‌ ১৫২৩ চনত চুতীয়া ৰাজ্যৰ ডিব্ৰু অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰি আহোম সেনাই গড় সাজিছিল। চুতীয়া ৰাজ্য দখৰ‌ কৰাৰ পাছত ১৫২৬ চনত দিহিঙীয়া গোহাঁই পদবী সৃষ্টি কৰা হয়। চুতীয়া বিদ্ৰোহৰ ফলত ডিব্ৰুগড়ত নতুন এখন প্ৰদেশ(''মৌঙ-তিফাও'') গঠন কৰি ১৫২৭ত চাওলুং চুলিঙক শাসনকৰ্তা হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হয়। Thermo luminescence (TL) পদ্ধতিৰে ডিব্ৰুগড়ৰ মৌৰামৰা দৌলৰ ওপৰত কৰা datingৰ অনুসৰি ইটাৰ দৌলটো ১৩-১৪ শতিকাৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ দিনত নিৰ্মিত<ref>Saikia, R.R,"Chronological and Archaeometric Evaluation of Bricks from Archaeological Sites of Upper Assam, Northeast India: Estimation of the Firing Temperature and Civilization History", p.17</ref>। গতিকে এই সকলো তথ্যৰ ভিত্তিত গম পোৱা যায় যে প্ৰায় গোটেই খন ডিব্ৰুগড় জিলাই চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল। * [[তিনিচুকীয়া জিলা]]: তিনিচুকীয়া জিলাৰ অধিকাংশ ভূমি চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত আছিল যদিও পূব দিশৰ এটা অংশ মৰাণ মুখিয়াল আৰু আহোম ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল। চুতীয়া ৰাজ্য দিহিং নৈৰ পশ্চিম পাৰে বিস্তৃত আছিল বুলি জনা যায়। সেই সময়ত দিহিং নৈ বৰ্তমানৰ সুতিতকৈ কেই কিলোমিটাৰমান পশ্চিমলৈ বৈ গৈছিল। পেঙেৰী, ডিগবৈ, জয়পুৰ, তিপাম, ইত্যাদি অঞ্চল দিহিঙৰ পূবত আছিল। এই অঞ্চল সমূহ বৃটিছৰ দিনৰ লৈকে হাবি অৰণ্যৰে ভৰি আছিল য'ত মৰাণ লোক সকলে হাবি কাটি ঝুম খেতি কৰিছিল আৰু সময়ে সময়ে আহোম ৰজা সকলক অৰণ্যৰ সামগ্ৰী যোগান ধৰিছিল। তিনিচুকীয়াৰ শদিয়া সেই সময়ত "সধয়াপুৰ" বুলি জনাজাত আছিল আৰু সধয়া বা চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজধানী আছিল। আহোম বুৰঞ্জীৰ মতে শদিয়াৰ দক্ষিণৰ অঞ্চলতো চুতীয়া সেনাপতি বুঢ়া বৰুৱা (আহোম ভাষাত "থাওমান") বোলা এজনে শাসন কৰিছিল যিজনে‌ আহোমৰ বিৰুদ্ধে ১৫২৩ চনৰ ডিব্ৰুগড় ৰণত ভাগ লৈছিল। ১৫২৪ত চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতন হয় আৰু তিনিচুকীয়া জিলাৰ সমগ্ৰ ভূমি আহোম ৰাজ্যৰ অধীনলৈ আহে। আহোমৰ শদিয়া খোৱা গোহাঁয়ে (আহোম ভাষাত "থাওমুঙ বʼঙেন") শদিয়া অঞ্চল শাসন কৰিবলৈ লয়। শদিয়াৰ দক্ষিণৰ বৰডোমছা অঞ্চলত আহোমৰ হাটখোৱা গোহাঁই (আহোম ভাষাত "থাওমুঙ বʼক্লাং") বিষয়াই লোণৰ হাটৰ অধিকাৰী হয়। * [[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ-]][[চৰাইদেউ জিলা]]: যিহেতু দিহিং নৈ চুতীয়া ৰাজ্যৰ দক্ষিণ পাৰৰ সীমা আছিল,‌ সেই সময়ৰ দিহিং নৈৰ সুঁতিৰ উত্তৰ পাৰৰ ভূমি‌ চুতীয়া ৰাজ্যতে আছিল। সেই অঞ্চলত আজিৰ দিনৰ শিৱসাগৰ আৰু চৰাইদেউ জিলাৰ উত্তৰ অংশ অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। বুৰঞ্জী সমূহৰ পৰা জনা যায় যে চুতীয়া ৰজা এজনে আহোম ৰজা‌ চুতুফাক নাওখেল চাবলৈ চাফ্ৰাই নৈ লৈ আমন্ত্ৰিত কৰিছিল, গতিকে চাফ্ৰাই নৈ অঞ্চলতো হয়টো দুয়ো ৰাজ্যৰ সীমান্ত অঞ্চল আছিল। চাফ্ৰাই নৈ বৰ্তমান চৰাইদেউ জিলাৰ উত্তৰ অংশত অৱস্থিত। ===অৰুণাচলৰ ভয়াম আৰু পাহাৰীয়া অঞ্চল=== অৰুণাচল প্ৰদেশৰ প্ৰায়ভাগ ভৈয়াম আৰু দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলে চুতীয়া ৰাজ্যৰ অংশ আছিল। ৰাজধানী শদিয়াৰ অধিকাংশ ভূমি আজিৰ দিনৰ অৰুনাচল প্ৰদেশত। অৰুণাচলৰ ৰাজধানী ইটানগৰৰ [[ইটা দুৰ্গ]] চুতীয়া ৰাজ্যৰ দিনতে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। [[পূব ছিয়াং জিলা]]ৰ গমচি দূৰ্গ, দিবাং উপত্যকা জিলাৰ ৰুক্মিণী নগৰ, [[লোহিত জিলা]]ৰ ভীষ্মক নগৰ আৰু তেজু দুৰ্গ, ইত্যাদিও চুতীয়া ৰাজ্যৰ কিছুমান প্ৰসিদ্ধ দুৰ্গ। চুতীয়া ৰাজ্যৰ দিনত [[নামচাই জিলা]]ত তেঙাপনী দেউৰী সকলৰ বসতি আছিল। নামচাইৰ মহং অঞ্চলত চুতীয়া ৰাজ্যৰ দিনত লোণৰ পুঙ আছিল।‌ নামচাইৰ দক্ষিণৰ [[চাংলাং জিলা]]ৰো পাহাৰ-ভৈয়ামৰ এটা অংশ চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল। টাই ভাষাৰ "আহোম বুৰঞ্জী" গ্ৰন্থ খনত উল্লেখ থকাৰ মতে পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ (''Mung-Tiura'') সীমান্তৰ অঞ্চলৰ খামজাং প্ৰদেশৰ নঙাখাম নামৰ নৰা মুখিয়াল এজনে ১৭৭৫ চনত চুতীয়া সকলক লগত লয় হাটখোৱা গোহাঁইৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ কৰিছিল আৰু পৰাস্ত হৈ দিহিং(''Nam-jin'') নৈৰ ওচৰৰ পুৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ পাহাৰীয়া অঞ্চলত (''Doi-mung-Tiura'') আশ্ৰয় লৈছিল<ref>Barua, Gopal Chandra, Ahom Buranji, p.331</ref>। বুৰঞ্জীৰ পৰা জনা যায় যে খামজাং প্ৰদেশ পাটকাই পৰ্বতৰ‌ নং-খেও-য়ং(''Lake of no return'') অঞ্চলত অৱস্থিত আছিল। গতিকে ধৰিব পাৰি যে চুতীয়া ৰাজ্য এসময়ত সেই অঞ্চলৰ সীমাৰ লৈকে বিয়পি আছিল। ===নামনি অসমৰ‌ অঞ্চল=== ৰত্ননাৰায়ণ ৰজাই ৰাজ্য বিস্তাৰৰ তথ্য ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ শদিয়া-চেপাখোৱা তামৰ ফলিত(১৫২৮ চনৰ) পোৱা যায়। এই ফলিত উল্লেখ কৰা মতে ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ পিতৃ আছিল ৰজা ধৰ্মনাৰায়ণ আৰু ধৰ্মনাৰায়ণৰ পিতৃ ৰত্ননাৰায়ণে এসময়ত কমতাপুৰৰ লৈকে নিজৰ ৰাজ্য বিস্তাৰ কৰিছিল। ভূমিদানৰ ফলিখনত উল্লেখ আছে<ref>Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.587</ref>, {{Quote|text="একোহভূ্ৎ কমতাপুৰে নৰপতি ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিতঃ <br /> কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণঃ।।"}} অৰ্থাৎ এজন হৈছিল (একোহভূৎ) কমতাপুৰৰ ৰজা (কমতাপুৰে নৰপতি), যি জন আছিল "ভূপাল সমূহৰদ্বাৰা অৰ্চিত"(ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিত) আৰু "কামদেৱৰ(আন এটা নাম কন্দৰ্প) শত্ৰুৰ বিৰুদ্ধে বিজয়ী" (কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী) শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণ।<ref>ৰত্ননাৰায়ণৰ আন এটা নাম সত্যনাৰায়ণো আছিল। এই কথা ঘিলামৰা অঞ্চলৰ বৰমূৰ্তিয়া বিলৰ তাম্ৰপত্ৰৰ পৰা জানিবলৈ পোৱা যায়। ফলিখনৰ মতে ১৩৯২ খ্ৰীষ্টাব্দত সুৰ-ৰিপু(অসুৰ) বংশৰ সধয়াপুৰৰ ৰজা নন্দিশ্বৰৰ পুত্ৰ সত্যনায়াণে ব্ৰাহ্মণক ২০০ পুৰা(৮০০ বিঘা) মাটি দান কৰিছিল। তেওঁৰ পুত্ৰ(আত্মজ) ধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাই ফলিখনৰ নবীকৰণ কৰিছিল। গতিকে ইয়াৰ পৰা বুজিব পাৰি যে ধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাৰ পিতৃ ৰত্ননাৰায়ণৰ আন এটা নাম সত্যনাৰায়ণ আছিল। উল্লেখযোগ্য যে ১৫০ বছৰ আগতে গৌৰীনায়াৰণ/ৰত্নধ্বজপালেও নিজৰ পুত্ৰ শিৱনাৰায়ণৰ লগত কমতেশ্বৰ ৰজা সন্ধয়াৰ ৰাজকুমাৰীক বিয়া কৰাই কমতা ৰাজ্যৰ লগত বন্ধুত্ব স্থাপন কৰিছিল। সম্ভৱতঃ এই কমতা ৰাজবংশ নাইকীয়া বা দুৰ্বল হৈ যোৱা ফলতে চুতীয়া ৰজা সত্যনাৰায়ণে কমতা ৰাজ্য নিজৰ অধীনলৈ আনিছিল।</ref> [[File:Another section of the palace.jpg|thumb|চুতীয়া দুৰ্গ ভীষ্মক নগৰৰ ইটাৰ গড়ৰ এক অংশ]] ==যোগিনী তন্ত্ৰত উল্লেখ== ১৬ শতিকাৰ আগভাগত লিখা‌ যোগিনী তন্ত্ৰত কামৰূপৰ বিভিন্ন অঞ্চল আৰু ৰাজকীয় শক্তিসমূহৰ বৰ্ণনা কৰা হৈছে। ইয়াত “সৌমাৰ”, “কূবাচ”, “যৱন” আৰু “প্লৱ” নাম উল্লেখ আছে— {{quote|পূৰ্বভাগে চ সৌমাৰঃ কূবাচ‌ পশ্চিমে‌তথা ।<br>দক্ষিণে যৱনসদ্ উত্তৰে প্লৱ এব চ ॥<br><br>এবমেব মহাদেৱি তে সৰ্বে কামৰূপকাঃ ।<br> এবং তে কথিতং দেবি সৌমাৰচৰিতং হি তৎ ॥}} অৰ্থাৎ পূৰ্বে সৌমাৰ, পশ্চিমে কূবাচ, দক্ষিণে যৱন আৰু উত্তৰে প্লৱ — এইসকল কামৰূপ অঞ্চলৰ অন্তৰ্গত বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। গ্ৰন্থখনৰ পাচৰ অংশ সমূহত "কুবাচ"ক [[কোচ ৰাজ্য|কোচ]], "সৌমাৰ"ক [[আহোম ৰাজ্য|আহোম]] আৰু "যৱন"ক [[বংগ চুলতানী|মুছলমান]]/[[মোগল সাম্ৰাজ্য|মোগল]] বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছে। এই অনুসৰি ইতিহাসবিদ সকলে “প্লৱ/প্লব” শব্দটোৱে সেই সময়ৰ উত্তৰ ভাগত ৰাজত্ব কৰি থকা পাল বংশীয় চুতীয়া ৰাজ্যক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰিছে বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছে। ==ইতিহাস== চুতীয়া সকলৰ মাজত বুৰঞ্জী লিখাৰ প্ৰথা নথকাৰ বাবে তেওঁলোকৰ আটাইবোৰ ৰজাৰ নাম জনা নাযায়। দেওধাই অসম বুৰঞ্জীৰ মতে বাৰ শতিকাৰ মাজভাগৰ পৰা ষোল্ল শতিকাৰ আগভাগলৈকে মুঠ দহজন চুতীয়া ৰজাই ৰাজত্ব কৰিছিল। লক্ষিমপুৰ আৰু শদিয়াৰ অঞ্চলত উদ্ধাৰ হোৱা তামৰ ফলি বা শিলা লিপিৰ পৰা ১৪ শতিকাৰ শেষ ভাগৰ পৰা ১৫২২ৰ মাজৰ মুঠ ১০ জন ৰজাৰ নাম পোৱা যায়। নেই ইলিয়াছ চাহাবৰ "হিষ্ট্ৰী অৱ দা শ্বান্‌ছ" গ্ৰন্থৰ মতে আহোম ৰাজ্যৰ প্ৰতিষ্ঠাপক [[চুকাফা]]ৰ সমসাময়িক চুতীয়া ৰজা কোছীৰ আগতে তেওঁৰ বংশৰ চৌত্ৰিশজন ৰজাই ৰাজত্ব কৰিছিল। তালৈ চাই কোনো কোনো পণ্ডিতে চুতীয়াসকলে খ্ৰীষ্টীয় সপ্তম শতিকামানতে ৰাজ্য স্থাপন কৰিছিল বুলি অনুমান কৰে।<ref name="বুৰঞ্জী">{{cite book | title=মাধ্যমিক অসম বুৰঞ্জী | author=ড: স্বৰ্ণলতা বৰা | pages=১৮৪-১৯০ | isbn=81-85905-11-8}}</ref> ===ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠা=== চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰতিষ্ঠা আৰু পতনৰ কথা কেইবাখনো বুৰঞ্জীত পোৱা যায় যেনে দেওধাই অসম বুৰঞ্জী, অসম বুৰঞ্জী (SM), ইত্যাদি। সকলো বুৰঞ্জীৰ তথ্য সসূহ প্ৰায় একেই। বৃটিছ বিষয়া ''ET Dalton‌'' আৰু ''W.B.Brown''ৰ অনুসৰি একেবোৰ আখ্যান কিম্বদন্তি ৰূপত [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]] আৰু [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] লোকৰ মাজতো প্ৰচলিত আছিল।<ref>{{cite book |last=Brown |first=W.B. |title=An Outline Grammar Of The Deori Chutiya Language |publisher= Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1895 |pages=75, 84 |quote="..as it agrees in all particulars with the traditions,I have elsewhere met with, it may merely be a compilation from them..These traditions are preserved among the Miris, the Deoris, who were the Chutiya priests (and amongst whom alone remnants of the ancient language and customs of the race are still preserved), and by some few of the Chutiyas who now call themselves Hindu Chutiyas... I have heard from them(Deoris) the story of how the Chutiya princess Sadhuni was won by the young archer (Niti Pal)... Probably enquiry would show that the other incidents of the chronicle are preserved as traditions among the Deoris in a similar modified form. }}</ref> "দেউধাই অসম বুৰঞ্জী"ত উল্লেখ কৰা "চুতীয়াৰ কথা"ৰ প্ৰথম আখ্যানৰ মতে আনুমানিক ১১৮৭ চনত চুতীয়া সকলে পাহাৰৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji: 4th edition, p.164, "পূৰ্বে ১১১১ শকত ভীৰ্ম্মক ৰজাৰ বংশৰ বীৰপালৰ নামে এজন আছিল। তাৰ ভাৰ্য্যাৰ নাম ৰূপৱতী। দৈৱদোষত থাকি সোণাগিৰি পৰ্ব্বতৰ আইৰিচ প্ৰৱেশ হৈল। তাতে ৬০ ঘৰ চুতীয়া আছিল। তাৰ ৰজা নাই। তাৰে মাজত প্ৰৱেশ হৈ কিছু দিন থাকি বীৰপালে গায়পাল নাম ল'লে। তাৰে আজ্ঞাৰে এই ৫০ ঘৰ চুটিয়া প্ৰবৰ্ত্তি আছিল।</ref> বিভিন্ন সৰু সৰু ৰাজ্য(বা বৃহৎ গাঁও) গঠন কৰি বাস কৰি আছিল।<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji: 4th edition, p.164</ref> তাৰ ভিতৰতে স্বৰ্ণগিৰি নামৰ ৰাজ্য খনত ভীৰ্ম্মোক নামৰ চুতীয়াৰ<ref>বুৰঞ্জী খনৰ অনুসৰি ভীৰ্ম্মোক চুটিকা বা চুটিয়া বংশৰ লোক আছিল। {{quote|"সদিয়া কোৰ্জকো দেসঃ চুটিকা বংশৰ ভিৰ্ম্মোকাঃ</br>ধাতু দৃব্য ত্বং লোভেন হদ্বাজন পদা দয়ঃ।।"}} উল্লেখযোগ্য যে "টিকা" মানে দেউৰী-চুতীয়া ভাষাত বংশক বুজোৱা হয়। গতিকে চুটিকাৰ অৰ্থ চুতীয়া বংশ বুলি ধৰিব পাৰি।</ref> আদি ৰজা এজনৰ বংশৰ বীৰপাল নামৰ এজন লোক ৰজা হৈ আছিল। বীৰপালৰ ৰাজ্যত ৬০ টা যৌথ পৰিয়ালৰ লোকে বাস কৰিছিল, অৰ্থাৎ প্ৰায় ৬০০০ লোক।<ref>Dutta, Sristidhar, "The Mataks and their kingdom", p.45. "Morans, Borahis, Kacharis and Chutias were the main tribes in the Matak community. As all of them were Bodos in origin, they had a common living pattern too. They lived in joint families. The number of members in a joint family sometimes exceeded one hundred."</ref> ইয়াৰ পিছত চুবুৰীয়া চুতীয়া লোকসলক পৰাস্ত কৰি তেওঁ 'গয়াপাল' নাম লৈছিল। তেওঁক খুন্ত ৰজা বুলিও জনা‌ গৈছিল।<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.202</ref> একেইখন বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা "চুতীয়াৰ কথা"ৰ দ্বিতীয় আখ্যানৰ<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, pp.170-171</ref> মতে বীৰপালে কিৰাতনী দেৱীৰ আশীৰ্বাদত দুটা সোণৰ মেকুৰী আৰু দণ্ড-খাট লাভ কৰি চোট-হিন্দুৱান খুন্তৱান(চুতীয়া ৰাজ্যৰ) ৰজা হৈছিল আৰু শদিয়াত আছিল ("পৰদিনা চৰুৰ ঢাকন গুচাই চালে, সোণৰ বিড়ালী দুটী পালে, দণ্ড-খাট পালে। সেইদিন ধৰি সকলৰে সোধ-পোছ দিন দিন ধৰি পালে। ছোট হিন্দুৱানৰ খুন্তৱানৰ ৰজা হ'ল। শদিয়াত সিটো ৰজা অবাক ৰূপে থাকে।")। যিহেতু দ্বিতীয় আখ্যানৰ মতে বীৰপালে সদিয়া অঞ্চলতে ৰাজত্ব কৰিছিল, গতিকে প্ৰথম আখ্যানৰ সোণাগিৰি পৰ্ব্বতৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলো সম্ভাৱতঃ শদিয়াতে আছিল। ===ৰাজ্য বিস্তাৰ=== বীৰপালৰ পুত্ৰ আছিল ৰত্নধ্বজপাল বা গৌৰীনাৰায়ণ। তেওঁ নিজৰ বাহু বলেৰে উজনি অসমৰ সকলো চুতীয়া ৰাজ্য (যেনে ৰঙ্গালগিৰি, চন্দ্ৰগিৰি, ধৱলগিৰি, নীলগিৰি, ইত্যাদি) একত্ৰিত কৰি বৃহৎ চুতীয়া ৰাজ্য গঠন কৰিছিল<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji: 4th edition, pp.164-167</ref>। তাৰ পাছত তেওঁ স্বেতাগিৰি ৰাজ্যৰ ভদ্ৰেশেন নামৰ ৰজা জনক পৰাস্ত কৰি দৈৱজ্ঞ, তাঁতী, সোণাৰী, ব্ৰাহ্মণ, সূতাৰ, কমাৰ, ইত্যাদি অনেক বিদ্যালয়ত লোক পালে<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji: 4th edition, pp.165</ref>। সেই সময়ত প্ৰায়বোৰ ৰাজ্যৰ ৰাজধানী পাহাৰীয়া বা পাহাৰৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত পতা হৈছিল। উদাহৰণস্বৰূপে আহোমৰ চৰাইদেউ পৰ্বত, কছাৰীৰ ডিমাপুৰ/মাইবাং, কোচৰ চিকণা পৰ্বত, ইত্যাদি। পাছলৈ চুতীয়া ৰাজ্যৰ নগৰ যেনে চন্দনগিৰি(আজিৰ দিনৰ ৰুক্মিণীনগৰ), ভীষ্মকনগৰ, ইটানগৰ, ইত্যাদি সকলো পাহাৰৰ‌ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলতে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ ওপৰিও জনা যায় যে আগৰ দিনত‌ উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ বহুতো জনগোষ্ঠীৰ লোকে পাহাৰৰ দাতিকাষৰীয়া বা‌ ওখ অঞ্চলত স্থায়ী ভাৱে থাকি ভৈয়ামত খেতি কৰিছিল।<ref>উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ বহুতো জনগোষ্ঠীৰ লোকে খেতিৰ অনুসৰি ভৈয়াম আৰু পাহাৰ দুয়ো অঞ্চলতে জীৱন নিৰ্বাহ কৰিছিল।‌ প্ৰায়বোৰ লোকে তেতিয়াৰ দিনত আহু আৰু বাও ধানৰ খেতি কৰিছিল। শালি‌ কৰিলেও বেছি পৰিমাণে কৰা‌ নাছিল। বছৰৰ আৰম্ভণিতে আহু ধানৰ খেতি কৰি চপাই মেলি, বাও বা শালি খেতি কৰি বাৰিষাৰ বানৰ পৰা ৰোধ পাবলৈ বা বাৰিষাৰ বেমাৰ আজাৰ নহ'বলৈ পাহাৰৰ দাতিৰ‌ স্থায়ী অঞ্চল বোৰলৈ ঘূৰি গৈছিল। বৰাহী সকলে সেইবাবেই হয়টো চুকাফাক চৰাইদেউ পৰ্বতত থাকিবলৈ উপদেশ দিছিল। কালিকা পুৰাণৰ মতে দিক্কৰবাসিনী পীঠও বছৰৰ কেইবামাহ ধৰি পানীৰ তলত ডুব গৈছিল। কিছু লোকে হয়টো সেই সময়ত ভৈয়ামত স্থায়ী ৰুপে থাকি খেতি কৰিছিল আৰু সময়ত পাছলৈ বাকী লোকেও ভৈয়ামত স্থায়ী গাঁৱ পাতি থাকিবলৈ লৈছিল। বৰাহী চুতীয়া সকলৰ দুই শ্ৰেণী: চাং আৰু বাম বৰাহী হয়টো ইয়াৰে চিন। চুতীয়া ৰজা সকলে ব্ৰাহ্মণক ভূমিদানো‌ সম্ভৱতঃ এই কাৰণতে কৰিছিল যাতে চুতীয়া লোক সকলে ভৈয়ামত হিন্দু ধৰ্মত দিক্ষিত হৈ স্থায়ীভাৱে থাকিবলৈ লয়। পাছলৈ চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ ফলত পাহাৰীয়া অঞ্চলত বসতি নোহোৱাৰ বাবে বা সুৰক্ষাৰ ব্যৱস্থা/দূৰ্গ নোহোৱাৰ বাবে সেইবোৰ অঞ্চল পাহাৰীয়া জনজাতি সকলৰ হাতলৈ যায়। সেই কাৰণতে আহোম ৰাজ্যৰ দিনত পাহাৰীয়া জনজাতি বোৰে সঘনে ভৈয়ামৰ গাঁৱ লুণ্ঠন কৰিবলৈ ধৰে আৰু ইয়াৰ প্ৰতিৰোধৰ বাবে আহোম সকলে পছা প্ৰথা আৰম্ভ কৰে।</ref> হয়টো পাহাৰীয়া দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত থাকি ভৈয়ামত খেতি কৰা চুতীয়া সকলে মধ্যযুগৰ চুতীয়া ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠাৰ পাছৰে পৰা ক্ৰমান্বয়ে সুসংগঠিত ভাৱে ভৈয়ামতো‌ স্থায়ী ভাৱে থাকিবলৈ লয়। দেউধাই বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা চন্দ্ৰগিৰি নামৰ চুতীয়া ৰাজ্য খনো বৰ্তমান শদিয়াতে অৱস্থিত আছিল। এইখন পাছলৈ স্বৰ্ণগিৰিৰ চুতীয়া ৰজা ৰত্নধ্বজপালে নিজৰ অধীনলৈ আনি বৃহৎ চুতীয়া ৰাজ্য গঠন কৰিছিল। চন্দ্ৰগিৰি অঞ্চলতে নীতিপালে আহোম ৰজাৰ লগত যুদ্ধ কৰিছিল, যাৰ বাবে তেওঁক "চন্দ্ৰ নাৰায়ণ" বুলিও কোৱা হৈছিল<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.200</ref>। গোপাল চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ টাই ভাষাৰ বুৰঞ্জীত এই অঞ্চলটোক "দৈ-চন্দন"(টাই ভাষাত দৈ=পাহাৰ) কোৱা হৈছে। ৰানী সাধনীয়ে এই অঞ্চলতে প্ৰাণ ত্যোগ কৰিছিল। ৰত্নধ্বজপালে বস কৰা ৰাজ্য স্বেতাগিৰি সম্ভৱত বৰ্তমান লখিমপুৰ বা বিশ্বনাথ জিলাত আছিল কাৰণ এই ৰাজ্য দখল কৰা পাছতে তেওঁ বৰ্তমান মাজুলীত নিজৰ ৰাজধানী হিচাপে "ৰতনপুৰ" নামৰ এখন নগৰ গঠন কৰিছিল<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.193</ref> । "ঢোল বাই ক'ত? ৰতনপুৰত। খোল বাই ক'ত? ৰতনপুৰত", এই বিখ্যাত পুৰণি গীতটো চুতীয়া ৰাজধানী ৰতনপুৰক লৈয়ে সৃষ্টি কৰা হৈছিল। এই ৰতনপুৰতে পাছলৈ নৱ-বৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ সত্ৰ এখনো স্থাপন কৰা হৈছিল। পৰবৰ্তী কালত ৰত্নধ্বজপালে নিজৰ ৰাজধানী শদিয়াত স্থায়ী ৰূপে গঠন কৰিছিল<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.193</ref>। ইয়াৰ পাছত ৰত্নধ্বজপালে মধ্য অসম বা কামৰূপ‌‌ পিনৰ ন্যায়পাল নাম এজন ৰজাৰ লগত যুদ্ধ কৰিবলৈ মন কৰিলে, কিন্তু ৰজা জনে নিজৰ জীয়ৰী ৰত্নপাললৈ দি মিত্ৰ কৰিলে। E.T.Daltonয়ে পোৱা বুৰঞ্জীৰ অনুসৰি ইয়াৰ পাছত ৰত্নধ্বজপালে ৰাজ্যৰ পাহাৰৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চল সমূহত একেই শাৰীতে কেইবাটাও দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰিছিল, ডাঙৰ পুখুৰী খন্দাইছিল আৰু মন্দিৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Brown |first=W.B. |title=An Outline Grammar Of The Deori Chutiya Language |publisher= Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1895 |pages=75, 84 |quote="Returning with his bride to his chosen seat of government, he sought no further extension of his dominions, bur directed his whole attention to the improvement of what he had acquired and to the consolidation of his power. He built a line of forts along the foot of the hills, probably rk restrain the hungry barbarians, his former countrymen; made large tanks and founded temples."}}</ref> বাৰ-ভূঞাৰ ইতিহাসৰ মতে ৰত্নধ্বজপাল আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ বিজয়ধ্বজপালৰ মধ্যঅসমৰ ৰৌতা-তেমনীৰ বাৰ-ভুঞা সকলৰ লগত যুদ্ধ হয়। ফলত ৰত্নধ্বজপালে বাৰভূঞা সকলক কৰা শোধাইছিল। পাছলৈ বিজয়ধ্বজপালৰ দিনত বন্ধুত্ব স্থাপন হৈছিল।<ref>Bhuyan, Nakul Chandra, "Bara-Bhuyan",p.7</ref> আহোম সকলৰ বুৰঞ্জীত উল্লেখ থকাৰ মতে চুকাফা ৰাজকুমাৰ মাও-লুং দেশত থাকোতে অসমত পাছখন ৰাজ্য আছিল: চুতীয়া, কমতেশ্বৰ, কছাৰী, বৰাহী আৰু মৰাণ। চুকাফাই চৰাইদেউত ৰাজধানী পতাৰ আগতে বাটত বহুতো চুতীয়াক লগ পাইছিল<ref>Bhuyan, S.K., Satsari Buranji, p.4</ref>। যিহেতু চুকাফাই চৰাইদেউত নগৰ গঢ়া আগতে নামৰুপ, তিপাম, অভয়পুৰ, হাবুং, শিমলুগুৰি আৰু চনটক বাস কৰি আহিছিল। গতিকে এইবোৰ অঞ্চলৰে কিছুমান জেগাত চুতীয়া সকলৰ বসতি আছিল বুলি ধৰিব পৰা যায়। বহুতো চুতীয়া পৰিয়াল (যেনে চোম-চিৰিং, চাংচাই, খাতুৱাল চেতিয়া, ইত্যাদি) চুকাফাৰ দিনতে আহোম জাতিত অন্তৰ্ভুক্ত হৈ বিলীন হৈ গৈছিল<ref>Goswami, Hemchandra, Purani Asam Buranji, p. 23, 25</ref>। এই সকলো তথ্যৰ পৰা ধৰিব পাৰি যে ১২-১৩ শতিকাত চুতীয়া ৰাজ্য সেই সময়ত বিশ্লবনাথ, লখিমপুৰ, মাজুলী, ডিব্ৰুগড় অঞ্চলৰ পৰা শদিয়া আৰু অৰুণাচলৰ সীমান্ত অঞ্চলৰ লৈকে বিয়পি আছিল।  ===কমতা ৰাজ্যৰ লগত বৈবাহিক সম্পৰ্ক=== ৰত্নধ্বজপালৰ পুত্ৰ বিজয়ধব্বজ ডাঙৰ হোৱাত ৰজাই চুতীয়া ৰাজ্যৰ পশ্চিমৰ কমতা ৰাজ্যৰ ৰজা লৈ কটকী পঠিয়াই কন্যা এজনী বিচাৰে। কিন্তু ৰত্নধ্বজপালৰ প্ৰস্তাৱ গ্ৰহণ নকৰি কমতা ৰজাই কটকী মন্ত্ৰী বিজয় সেনৰ আগত ৰত্নধ্বজলৈ‌ কৈ‌ পঠালে-"যদি ৰজা‌ আহি নিয়ে তেহে দিব পাৰো"। কমতেশ্বৰৰ‌ এই বাৰ্তাত ৰত্নধ্বজপালে অপমান বোধ কৰি পাত্ৰ-মন্ত্ৰীসকলৰ লগত আলোচনা কৰি কমতা ৰাজ্যৰ দিশে ৰাজকীয় অভিযানৰ পূৰ্বপ্ৰস্তুতি ল’বলৈ সিদ্ধান্ত লয় এই আক্ৰমণৰ পূৰ্ব প্ৰস্তুতি হিচাবে সৈন্য-সামন্ত, ৰচদ-পাতি‌ সংগ্ৰহৰ ব্যৱস্থা কৰাৰ উপৰিও বত্নধ্বজপালে তেওঁৰ ৰাজধানীৰ পৰা কমতা ৰাজ্যৰ ৰাজধানীলৈ এটা আলিবাটৰ বান্ধিবলৈ আৰু এই বাটৰ‌কষত এদিনৰ অন্তৰে অন্তৰে তেওঁৰ সৈন্য‌বাহিনীয়ে জিৰণি ল'বলৈ একো একোখন নগৰ/কোঠ নিৰ্মাণ কৰিবলৈ বিজয়সেন মন্ত্ৰীক আদেশ দিয়ে। বিজয়সেনে কাম সম্পূৰ্ণ কৰি ৰজাক জনাই আৰু ৰজাই জয়ধ্বজ মন্ত্ৰীক শাসনৰ দায়িত্বত‌ থৈ নিজে কমতা ৰাজ্যলৈ অগ্ৰসৰ হয়। চুতীয়া ৰজাৰ এই অভিযানৰ কথা গম পাই কমতেশ্বৰ শঙ্কিত হয় আৰু পাত্ৰমন্ত্ৰী সকলৰ লগত আলোচনা কৰি সংঘাত এৰাই চলিবলৈ নিজৰ সকলোতকৈ সুন্দৰী কন্যাক ৰাজযোগ্য যৌতুকেৰে সৈতে ৰত্নধ্বজৰ‌ পুত্ৰ বিজয়ধ্বজলৈ বিয়া দিলে। ===গৌড় ৰাজ্যৰ লগত মিত্ৰতা=== কমতা ৰাজ্যৰ লগত বৈবাহিক সম্পৰ্ক স্থাপন কৰাৰ পিছত ৰত্নধ্বজপালে গৌড় ৰজাৰ লগত সখি সম্বন্ধ স্থাপন কৰিবলৈ মন মেলিলে। সেই সময়ত গৌড় তুৰ্কী মুছলমান সকলৰ শাসনাধীন আছিল। চুতীয়া বুৰঞ্জীত গৌড় ৰজাক পাৎসা আৰু তেওঁৰ মন্ত্ৰীক বৰ উজিৰ কৈছে কিন্তু এইখিনি লেখক জনে লগাই দিয়া গৌড় অঞ্চলৰ পাছৰ দিনত প্ৰচলিত উপাধিও হ'ব পাৰে। গৌড় ৰাজ্যৰ লগত বন্ধুত্ব স্থাপন কৰি পৰবৰ্তী কালছোৱাত গৌড়েশ্বৰে ৰত্নধ্বজপাললৈ গঙ্গাজল আৰু ৰত্নধ্বজপালে গৌড়েশ্বৰলৈ পৰশুৰাম কুণ্ডৰ জল আদান-প্ৰদান কৰি থাকিবলৈ এটা বুজাপৰালৈ আহিছিল। তদুপৰি চুতীয়া ৰজাই এটি পুত্ৰ শিক্ষা লাভৰ অৰ্থে গৌড় ৰাজ্যত ৰাখিছিল আৰু গৌড়েশ্বৰৰ পুত্ৰ ও চুতীয়া ৰাজ্যলৈ আহিছিল। কিন্তু দূৰ্ভাগ্যজনকভাৱে চুতীয়া ৰজাৰ পুত্ৰ জনৰ মৃত্যু ঘটিছিল। ===চুতীয়া ৰজাৰ কমতাপুৰ বিজয়=== ১৩-১৪ শতিকাত গৌড়ৰ মুচলমান ৰজাসকলে কেইবা বাৰো কমতা ৰাজ্য আক্ৰমণ কৰিছিল, যাৰ ফলত ৰাজ্যখন দুৰ্বল হৈ পৰিছিল। ১৪ শতিকাৰ অন্তিমটো দশকত ঘিয়াছুদ্দিন আজম শ্বাহে কামৰূপ-কমতা অঞ্চল আক্ৰমণ কৰে। তেওঁৰ ৰাজত্বকালৰ কামৰুপ অঞ্চললৈ পূৰ্বমুখী সামৰিক অভিযানৰ প্ৰমাণ পোৱা বʼকুৰ এখন শিলালিপিত পোৱা যায়<ref>Owahedur Zaman, "Study on the Persian Inscriptions discovered in Assam,p.5, "This stone slab inscription is from the time of Ghiyasuddin Azam Shah (ruled from 1389 A.D. to 1410 A.D). It was discovered in Boko of Kamrup district which was issued by Sultan Ghiyasuddin Azam Shah in 1389 A.D. It seems that he extended his sovereignty through Guwahati upto Boko area."</ref>। এই আক্ফৰমণৰ ফলত পশ্চিম অসমত ৰাজনৈতিক অস্থিৰতা সৃষ্টি হৈছিল। সেইসময়তে পূব দিশত চুতীয়া ৰাজ্যখন শক্তিশালী হৈ উঠিছিল। ফল স্বৰূপত চুতীয়া ৰাজশক্তিয়ে পশ্চিম পিনে পাতনি মেলে। চুতীয়া ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ ১৪২৮ চনৰ সত্যনাৰায়ণৰ (আন‌ এটা নাম ৰত্ননাৰায়ণ) তাম্ৰলিপিত উল্লেখ আছে যে তেওঁৰ‌ ককাক সত্যনাৰায়ণে (আন‌ এটা নাম ৰত্ননাৰায়ণ<ref>ৰত্ননাৰায়ণৰ আন এটা নাম সত্যনাৰায়ণো আছিল। এই কথা ঘিলামৰা অঞ্চলৰ বৰমূৰ্তিয়া বিলৰ তাম্ৰপত্ৰৰ পৰা জানিবলৈ পোৱা যায়। ফলিখনৰ মতে ১৩৯২ খ্ৰীষ্টাব্দত সুৰ-ৰিপু(অসুৰ) বংশৰ সধয়াপুৰৰ ৰজা নন্দিশ্বৰৰ পুত্ৰ সত্যনায়াণে ব্ৰাহ্মণক ২০০ পুৰা(৮০০ বিঘা) মাটি দান কৰিছিল। তেওঁৰ পুত্ৰ(আত্মজ) ধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাই ফলিখনৰ নবীকৰণ কৰিছিল। গতিকে ইয়াৰ পৰা বুজিব পাৰি যে ধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাৰ পিতৃ ৰত্ননাৰায়ণৰ আন এটা নাম সত্যনাৰায়ণ আছিল।</ref>) সেই একে সময়ছোৱাতে (১৩৯০-১৪০০) “কমৰুপৰ শত্রু”ক পৰাস্ত কৰি কমতাপুৰত‌ নিজৰ শাসন প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। ভূমিদানৰ ফলিখনত উল্লেখ আছে, {{blockquote|"একোহভূ্ৎ কমতাপুৰে নৰপতি ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিতঃ</br> কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণঃ।।"</br>}} অৰ্থাৎ এজন হৈছিল (একোহভূৎ) কমতাপুৰৰ ৰজা (কমতাপুৰে নৰপতি), যি জন আছিল "ভূপাল সমূহৰদ্বাৰা অৰ্চিত"(ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিত) আৰু "কামদেৱৰ(আন এটা নাম কন্দৰ্প) শত্ৰুৰ বিৰুদ্ধে বিজয়ী" (কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী) শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণ। যদিও এই “শত্রু”ৰ স্পষ্ট পৰিচয় উল্লেখ কৰা হোৱা নাই, তথাপিও ইতিহাসবিদসকলে সাধাৰণতে ধাৰণা কৰে যে ই গৌড়ৰ মুচলমান সেনাবাহিনী অথবা কমৰুপৰ সিংহাসনৰ বাবে প্ৰতিদ্বন্দ্বিতা কৰা কোনো স্থানীয় ৰাজনৈতিক শক্তি হ’ব পাৰে, যাক চুতীয়া ৰজাই পৰাস্ত কৰিছিল। একেখন ফলিৰ তৃতীয় আৰু চতুৰ্থ শাৰীত ৰত্ননাৰায়ণৰ পুত্ৰ ধৰ্মনাৰায়ণ আৰু তেখেতৰ পুত্ৰ দুৰ্লভ নাৰায়ণৰ বিষয়ে উল্লেখ কৰা হৈছে। পাছৰ অংশত উল্লেখ কৰা মতে ১৪২৮ খৃষ্টাব্দত (১৩৫০ শক) ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ আদেশত হাবুঙাধিপতি শ্ৰী বৃহৎ পাত্ৰয়ে ব্ৰাক্ষণক ৪০০ পুৰা(১৬০০ বিঘা) মাটি দান কৰিছিল। [[File:Chutia Kingdom Map (at its greatest extent).jpg|thumb|চুতীয়া ৰজা সত্যনাৰায়ণৰ দিনৰ বৃহৎ চুতীয়া ৰাজ্য।]] এইদৰে গৌড়ৰ সামৰিক চাপ আৰু কমৰুপ-কমতা অঞ্চলত সৃষ্টি হোৱা অস্থিৰতাৰ সুযোগ লৈ চুতীয়া শক্তিয়ে পশ্চিমলৈ বিস্তাৰ কৰি কমতাপুৰত নিজৰ আধিপত্য প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল বুলি বুজা যায়।<ref>"The eastern region, whether it is called Sadhaya or Svadhaya as in the plates or Sadhiya or Sadiya as in Assamese chronicles and the western region of Kamatapura seems to be politically connected and the same Satyanarayana/Ratnanarayana might have held sway over both regions"{{harvcol|Neog|1977|p=818}}</ref> ৰত্ননাৰায়ণ ৰজাই আনুমানিক ১৩০০‌ শতিকাৰ শেষৰ ভাগত কমতা ৰাজ্য দখল কৰি পুণৰ পুৰ্বৰ কামৰূপ ৰাজ্য গঠন কৰিবলৈ প্ৰয়াস কৰিছিল। ====দুৰ্লভনাৰায়ণৰ পৰিচয় আৰু বিতৰ্ক==== ঐতিহাসিক তথ্যৰ অনুসৰি কমতা ৰাজ্যৰ "দুৰ্লভনাৰায়ণ" নামৰ এজন ৰজাই অসমীয়া কবি [[হেম সৰস্বতী]], [[হৰিবৰ বিপ্ৰ]], আদি বহু লেখকক পৃষ্ঠপোষকতা আগবঢ়াইছিল।<ref>হেম সৰস্বতীয়ে তেওঁৰ প্ৰহ্লাদ চৰিত গ্ৰন্থত দুৰ্লভনাৰায়ণৰ প্ৰশংসা কৰি লিখিছে—“কামতামণ্ডল দুৰ্লভ নাৰায়ণ নৃপবৰ অনুপাম”। এই শাৰীকেইটাৰ পৰা দুৰ্লভনাৰায়ণক কমতা মণ্ডলৰ অধিপতি আৰু সাহিত্য-সংস্কৃতিৰ পৃষ্ঠপোষক ৰজা হিচাপে বুজা যায়।</ref> গুৰু চৰিতৰ বৰ্ণনা অনুসৰি কমতা-কামৰূপৰ ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণে কানৌজৰ পৰা অহা বহু ব্ৰাহ্মণ আৰু কায়স্থ ভুঞা পৰিয়ালক নিজৰ ৰাজ্যত আশ্ৰয় দি পূৰ্বাঞ্চলত বসতি স্থাপনৰ ব্যৱস্থা কৰিছিল। [[শঙ্কৰদেৱ|শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰদেৱৰ]] পূৰ্বপুৰুষ সকলও এই স্থানান্তৰিত পৰিয়ালসমূহৰ মাজৰে এটা পৰিয়াল আছিল। এই পৰিয়ালসমূহক প্ৰথমতে উত্তৰ গুৱাহাটীৰ ওচয়ৰ লেঙামাগুৰি আৰু পাছলৈ নগাঁৱৰ তেম্বুৱানী-বান্ধা(ঢেমনী) অঞ্চলত বসতি দিয়া হৈছিল বুলি গুৰু চৰিতত উল্লেখ আছে।<ref>Baniprasanna Misra, ''Srimanta Sankara and His Times: Some Further Historical Probings'', Centre for Assamese Studies, Tezpur University, 2016, pp. 27–29.</ref> ইতিহাসবিদ মহেশ্বৰ নেওগে পৰৱৰ্তী কালৰ চৰিত-পুথি আৰু বৈষ্ণৱ পৰম্পৰাৰ ভিত্তিত শঙ্কৰদেৱৰ জন্ম-চন ১৪৪৯ খ্ৰীষ্টাব্দ বুলি গ্ৰহণ কৰিছিল আৰু এই অনুসৰি দুৰ্লভনাৰায়ণৰ ৰাজত্ব কাল ১৪ শতিকাৰ মধ্যভাগ বুলি অনুমান কৰিছিল। কিন্তু ২০১৬ চনত লিখা গৱেষণামূলক প্ৰবন্ধত ইতিহাসবিদ বাণীপ্ৰশন্ন মীশ্ৰই উপলব্ধ তথ্যসমূহ পুনৰ বিশ্লেষণ কৰি এই গণনাক নাকচ কৰে আৰু শঙ্কৰদেৱৰ জন্ম সম্ভৱতঃ খ্ৰীষ্টীয় ১৪৭৯–১৪৮৪ চনৰ ভিতৰত হৈছিল বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>Baniprasanna Misra, ''Srimanta Sankara and His Times: Some Further Historical Probings'', Centre for Assamese Studies, Tezpur University, 2016, pp. 19-20.</ref> সেই অনুসৰি তেওঁ দুৰ্লভনাৰায়ণৰ শাসনকালো পুনৰ নিৰ্ধাৰণ কৰি চতুৰ্দশ শতিকাৰ শেষ ভাগৰ পৰা পঞ্চদশ শতিকাৰ প্ৰথম ভাগৰ মাজত হোৱাৰ সম্ভাৱনা প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>Baniprasanna Misra, ''Srimanta Sankara and His Times: Some Further Historical Probings'', Centre for Assamese Studies, Tezpur University, 2016, pp.23</ref> হেম সৰস্বতীয়ে দুৰ্লভনাৰায়ণক ‘‘কমতামণ্ডল’’ৰ ৰজা বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref>''প্ৰহ্লাদ চৰিত্ৰ''' উল্লেখ কৰিছে- "কমতামণ্ডল দুলৰ্ভনাৰায়ণ নৃপবৰ অনুপম৷ তাহান ৰাজ্যত ৰুদ্ৰসৰস্বতী দেৱযানী কন্যা নাম৷৷ তাহান তনয় হেমসৰস্বতী ধ্ৰুৱৰ অনুজ ভাই৷"</ref><ref name="sarma">{{cite book | title=অসমীয়া সাহিত্যৰ সমীক্ষাত্মক ইতিবৃত্ত | publisher=প্ৰতিমা দেৱী | author=ড: [[সত্যেন্দ্ৰনাথ শৰ্মা]] | authorlink=| year=১৯৯৬ | location=গুৱাহাটী | pages=৫৩-৫৪}}</ref> প্ৰাচীন কামৰূপৰ তাম্ৰশাসন আৰু সংস্কৃত ৰাজনৈতিক পৰিভাষাত ‘‘মণ্ডল’’ শব্দটো এক আঞ্চলিক বা ৰাজনৈতিক পৰিসৰ বুজাবলৈহে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। আনহাতে, চুতীয়া তামৰ ফলিত দুৰ্লভনাৰায়ণৰে ‘‘সাধয়াপতি’’ বা সদিয়াৰ ৰজা বুলি পৰিচয় দিয়া দেখা নাযায়; তাৰ বিপৰীতে তেওঁৰ পূৰ্বপুৰুষ ৰত্ননাৰায়ণ ‘‘কমতাপুৰ’’ৰ ৰজা হৈছিল বুলিহে উল্লেখ কৰিছে। দুৰ্লভনাৰায়ণে পৃষ্ঠাপোষকতা আগ বঢ়োৱা আন এজন কবি হৈছে "হৰিবৰ বিপ্ৰ"। ইতিহাসবিদ মহেশ্বৰ নেওগে এইজন কবিকে ৰামানন্দ দ্বিজৰ "শ্ৰী শ্ৰী বংশী গোপালদেৱ চৰিত"ত উল্লেখ কৰা বংশীগোপালদেৱৰ ককাক হৰিবৰ বিপ্ৰ বুলি চিনাক্ত কৰিছে।<ref name="ভৰালী">{{cite book | title=এহেজাৰ বছৰৰ এশগৰাকী অসমীয়া | publisher=চিত্ৰলেখা পাব্লিকেশ্বন্‌ছ | author=ভৰালী, হেমন্ত কুমাৰ | year=২০০১ | location=গুৱাহাটী | pages=২৯৮-২৯৯}}</ref> ৰচনাখনত হৰিবৰ বিপ্ৰক ''"কুণ্ডিল গোষ্ঠীত জাত পুৰুষ সুন্দৰ / ব্যাঘ্ৰপিণ্ডা গ্ৰামেশ্বৰ মুখ্য পণ্ডিতৰ"'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে, অৰ্থাৎ তেওঁক কুণ্ডিল বা চুতীয়া ৰাজধানী [[শদিয়া]] অঞ্চলৰ লোক আৰু ব্যাঘ্ৰপিণ্ডা গাঁৱৰ গ্ৰামেশ্বৰ বুলি কোৱা হৈছে।<ref>{{cite book |title=Harivara Vipra’s Babrubahnar Yuddha and Tamradhwajar Yuddha |editor=Birinchi Kumar Barua; Maheswar Neog |publisher=Gauhati University |year=1960 |page=}}</ref> মহেশ্বৰ নেওগৰ মতে হৰিবৰ বিপ্ৰৰ ৰচনাত ‘‘চেতিয়া’’ শব্দৰ উল্লেখো পোৱা যায়। এই শব্দ কিছু ইতিহাসবিদে আহোম যুগৰ পৰৱৰ্তী সংস্কৰণত যোগ হোৱা বুলি ক'ব খোজে।<ref>{{cite book |last=Kakati |first=Banikanta |title=Aspects of Early Assamese Literature |publisher=Gauhati University |year=1953 |page=34}}</ref> কিন্তু বুৰঞ্জী সমূহৰ পৰা দেখা যে এই ''চেতিয়া'' পদবী চুতীয়া ৰাজ্যতো আছিল<ref>Bhuyan, S.K, "Deodhai Buranji, p.16</ref> আৰু চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰাৰ পাছৰ পৰাহে আহোম ৰাজ্যত প্ৰচলিত হৈছিল।<ref>S.K, "Satsari Buranji, p.16</ref> "কবিৰত্ন সৰস্বতী"ৰ ৰচনাৰ পৰা জনা যায় যে তেওঁক দুৰ্লভনাৰায়ণৰ পুত্ৰ ইন্দ্ৰনাৰায়ণয়ে পৃষ্ঠা পোষকতা আগ বঢ়াইছিল। ইতিহাসবিদ বাণীপ্ৰশন্ন মীশ্ৰৰ মতে মাধৱদেৱৰ ভনীয়েক উৰ্বশীয়ে দহ বছৰ বয়সত (১৫২৬ শতিকাত)<ref>{{cite book |last=Misra |first=Baniprasanna |title=Deprovincialising Srimanta Sankaradeva |publisher=Centre for Assamese Studies, Tezpur University |year=2015 |pages=24–25 }}</ref> এই কবিজনৰ বংশৰ ৰামদাস আতাক বিয়া কৰাইছিল। ৰামদাস ৰত্ন সৰস্বতীৰ পাছৰ ষষ্ঠ প্ৰজন্মৰ পুৰুষ আছিল।<ref>{{cite book |last=Kakati |first=Banikanta |title=Aspects of Early Assamese Literature |publisher=Gauhati University |year=1953 |page=44}}</ref> সেই অনুসৰি ইন্দ্ৰনাৰায়ণৰ শাসনকালও পঞ্চদশ শতিকাৰ প্ৰথমাৰ্ধৰ মাজভাগত (প্ৰায় ১৪২০–১৪৪০ খ্ৰীষ্টাব্দ) আছিল বুলি অনুমান কৰিব পাৰি। এই সকলো তথ্যসমূহৰ ভিত্তিত কিছু গৱেষকে কমতা, কামৰূপ আৰু শদিয়া একেই ৰাজ শক্তিয়ে পৰিচালিত কৰিছিল বুলি ক'ব খোজে।<ref>"The eastern region, whether it is called Sadhaya or Svadhaya as in the plates or Sadhiya or Sadiya as in Assamese chronicles and the western region of Kamatapura seems to be politically connected and the same Satyanarayana/Ratnanarayana might have held sway over both regions"{{harvcol|Neog|1977|p=818}}</ref> তথাপিটো কমতাপুৰৰ এই দুৰ্লভনাৰায়ণ আৰু চুতীয়া বংশৰ দুৰ্লভনাৰায়ণ‌ একে ব্যক্তি আছিল নে নাই, সেই বিষয়ে ইতিহাসবিদ সকলৰ মাজত বৰ্তমানেও একমত পোৱা নাযায়। ===ঘাৰমৰা সত্ৰ স্থাপন=== ===চীনৰ লগত সম্পৰ্ক=== ===চুতীয়া-আহোম যুদ্ধ=== * চুকাফাৰ দিনৰ সম্পৰ্ক বুৰঞ্জী সমূহৰ মতে চুকাফাৰ‌ পুত্ৰৰ সময়ৰ পৰা চুতুফাৰ মৃত্যুৰ আগলৈকে আহোমসকলে চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে আন্তৰিক সম্পৰ্ক বজাই ৰাখিছিল।<ref>Bhuyan, S.K, ''Satsari Assam Buranji'',p.9, "Previously, since the time of one of Sukapha’s sons, there was alliance and coordial relations with the Chutia king"</ref><ref>Bhuyan, SK, "Assam Buranji(SM), p. 7</ref><ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref> চুতীয়া ৰজাৰ লগত সম্পৰ্ক ভাল থাকিলেও আহোম ৰজা সকলে চুকাফাৰ দিনৰ পৰাই মাজে মাজে সীমান্ত অঞ্চলৰ চুতীয়া গাঁও আক্ৰমণ কৰি মানুহ ধৰি লয় আনিছিল। তেনে কিছুমান পৰিয়ালৰ উদাহৰণ বুৰঞ্জী সমূহত পোৱা যায়, যেনে: চোম চিৰিং, খাতোৱাল চেতিয়া, চেঙচাই, ঘৰ পাতৰ, ইত্যাদি। বহুতো চুতীয়া লোকক চুকাফাই পৰ্বতৰ পৰা নামি আহোঁতেও বাটত পাই ধৰি আনিছিল। <ref>Bhuyan, SK, "Satsari Assam Buranji, pp.3-4, "বাটতে আহোতে কতো দহ, কতো বাৰ, কতো দুই, কতো তিনি, কতো এক, এইক্ৰমে মানুহ লগ পাই তাকো হাতকৈ মোৰাই দি আহে। সেই মানুহ কতো চুটিয়া, কতো মৰাণ, কতো বৰাহী, এই মানুহ বিস্তৰ হ'ল।..যি চুটিয়া, কছাৰী, মৰাণ পাই লগত ল'লে, তাৰো কাৰ্য্য অনুৰূপে নাম থৈ গ'ল।"</ref> * আহোম ৰজাৰ হত্যা ১৪ শতিকাৰ পাছৰ ভাগত চুতীয়া সকলে আহোম ৰজা চুতুফাক চাফ্ৰাই নৈ লৈ আমন্ত্ৰিত কৰে, কিন্তু কিবা বিবাদ হোৱাত তাৰ পৰা ধৰি লয় গৈ হত্যা কৰে। বুৰঞ্জীসমূহত কিন্তু তেওঁৰ মৃত্যুৰ ধৰণ সম্পৰ্কে একে মত পোৱা নাযায়। কিছুমান বিৱৰণত উল্লেখ আছে যে তেওঁক এটা বলধ গৰুৱে গছকাই হত্যা কৰিছিল<ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Bhuyan, S K, Satsari Buranji,p.9</ref><ref>Bhuyan, SK, "বাঁহগৰীয়া বৰগোহাঁই বুৰঞ্জী: দেওধাই অসম বুৰঞ্জী",p.90</ref>, আন কিছুমানত আকৌ কোৱা হৈছে যে তেওঁক নাওতে হত্যা কৰা হৈছিল বুলি কোৱা হৈছে।<ref>Goswami, Hemchandra, "Purani Assam Buranji, p.37</ref><ref>Assam Buranji (SM), p.7</ref> চুতুফাৰ লগত যোৱা সৈন্যবোৰ ৰাজধানীলৈ ঘূৰি আহি এই কথা সদৰি কৰে।<ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>Barua Gunaviram Assam Buranji or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 56</ref> [[আহোম ভাষা]]ত লিখা "আহোম বুৰঞ্জী"ত চুতীয়াসকলে (''তিউৰা'' হিচাপে) চুতুফাক লৈ গৈ বধ কৰিছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে যদিও কোনো চুতীয়া ৰজাৰ কথা‌ (ৰজা‌ বুজোৱা ''খুন'' শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা নাই) উল্লেখ কৰা নাই।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji, p.48</ref> চুতুফাৰ মৃত্যুৰ পাছত ১৩৭৬ চনৰ পৰা ১৩৮০ চললৈ আহোম ৰাজ্য অৰাজক হৈ‌ থাকে।<ref>Barua, Gopal Chandra,"Ahom Buranji",p.49, "After the death of Sutuphaa, the country was in interregnum for four years."</ref>। পৰবৰ্তী ৰজা ত্যাও খামটিয়ে চুতীয়া ৰাজ্য আক্ৰমণ কৰে যদিও একো বিশেষ পৰিনাম পোৱা নগ'ল। * চুতীয়া ৰাজ্যৰ হাবুঙত আহোমৰ প্ৰৱেশ ১৫১২ চনত চুতীয়াৰ হাবুঙৰ প্ৰদেশৰ পানবাৰী অঞ্চলত চুহুংমুঙে প্ৰৱেশ কৰে আৰু আগতে বামুণীয়া কোঁৱৰক তূলি লোৱা বামুণ পৰিয়ালটোক নিজৰ লগত লয়। বামুণ জনক সোণৰ লগুণ উপহাৰ দি হাতী-ঘাহী অধিকাৰী পাতি নিজৰ লগত লয়। পানবাৰীত থকাৰ সময়ত আহোম ৰজাই সেনা বাহিনীৰ কিছুমানক দিহিং নৈত মাছ ধৰিবলৈ পঠিয়াই। দিহিঙত ডাঙৰ বৰালী ধৰিবলৈ লওঁতে চুতীয়াই আহোম সেনাক দেখে। দিহিং নৈ চুতীয়া আৰু আহোম ৰাজ্যৰ সীমা আছিল, উত্তৰত চুতীয়া ৰাজ্য আৰু দক্ষিণত আহোম ৰাজ্য। চুতীয়াৰ পানীত মাছ ধৰিছে বুলি গম পাই মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱাই (সম্ভৱতঃ এইজন দিহিং উপত্যকাৰ শাসনকৰ্তা আছিল) মানু্হ পঠিয়াই। কিন্তু আহোম সকলে মাছৰ লগতে চুতীয়া মানু্হকো ধৰি নিয়ে। এই কথা মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱাই ধীৰনাৰায়ণ ৰজাৰ জোৱাঁই নিতাইক জনাই। নীতিপালৰ পৰা ধীৰনাৰায়ণে খবৰ পাই যে আহোম সেনাই দিহিঙৰ সীমা নামানি উত্তৰ পাৰৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ হাবুঙ অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰিছে।<ref>Assam Buranji (SM), p. 9</ref> * দিখৌ-মুখৰ ৰণ ধীৰনাৰায়ণ ৰজাই এই কথা গম পাই যুদ্ধ কৰিবলৈ মন কৰে আৰু ১৫১৩ চনত লুইতে দি আহি দিখৌমুখত কোঠ পাতে। সেই সময়ত দিখৌ মুখ আজিৰ দিনৰ কাজিৰঙা‌ ওচৰত আছিল। চুতীয়া সেনাই দিখৌ মুখ অঞ্চলত পচলা গড় নিৰ্মাণ কৰে। তাৰ পৰা আগ বাঢ়ি আহি চেৰুৱাকটা অঞ্চলৰ নঙকামুঙ বিলৰ পাৰত কোঠ পাতে। চেৰুৱাকটাৰ পৰা এখিনি সেনা বৰনাঁৱত উঠি চিৰা আটি অঞ্চললৈ যায়। চুহুংমুঙে চাও-চুখ্ৰিং আৰু ৰাইলুঙীয়া গোহাঁইক সৈন্য দি চুতীয়াৰ বৰনাঁৱ ধৰিবলৈ সেনা পঠিয়াই। তাৰ পাছত তেওঁ চেৰুৱাকটাৰ চুতীয়া সেনাক আক্ৰমণ কৰে। চুতীয়া সেনাই শত্ৰুৰ শক্তিৰ অনুমান নাপায় যুদ্ধত পৰাজয় হব লগিয়া হয়। এই যুদ্ধত ৪ হাজাৰ চুতীয়া সৈনিক স্বহীদ হয় আৰু ৩ হাজাৰ বন্দী হয়। বন্দী সকলৰ মূৰ কাটি আহোম ৰজাই মুণ্ডমালা বান্ধিলে।<ref>Satsari Assam Buranji, p.57</ref> সাতসৰী বুৰঞ্জীৰ অনুসৰি চুতীয়া সেনা দিখৌমুখৰ পৰা উজাই আহিছিল আৰু ডিব্ৰুমুখৰ তিনিমুণি অঞ্চলত ৫ দিন পুণৰ এখন ৰণ হৈছিল, য'ত মাণিকচন্দ্ৰ বৰুৱা, ৰজাৰ ভায়েক ঢেলা আৰু বৰহুলৈ বৰুৱাই ভাগ লৈছিল। যুদ্ধত মাণিকচন্দ্ৰ বৰুৱাৰ গাত কাড় লাগিছিল আৰু বৰহুলৈ বৰুৱাকে প্ৰমুখ কৰি চুতীয়া সেনা পিছ হুঁহকি শদিয়ালৈ আহিলে। ডিব্ৰুমুখৰ এই যুদ্ধৰ কথা কিন্তু অন্য বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা হোৱা নাই, গতিকে এয়া পাছত হোৱা দিহিংমুখৰ দ্বিতীয়খন ৰণৰ বৰ্ণনাও হ'ব পাৰে যিখনত চুতীয়া সেনা পৰাস্ত হোৱাৰ পাছত আহোম সেনাই ডিব্ৰুমুখত গড় নিৰ্মাণ কৰিছিল। যুদ্ধৰ পৰাজয়ৰ ফলত দিখৌ মুখত বাকী থকা চুতীয়া সেনা সেই অঞ্চলৰ পৰা ঘূৰি আহে আৰু পানবাৰী আহোমৰ হাতলৈ যায়। তাৰ পাছত ১৫১৯ চনত চুহুংমুঙ হাবুঙৰ পৰা দিহিংমুখ অঞ্চল লৈ আহে আৰু তাত এটা কোঠ/দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰে। তেতিয়াৰ দিহিংমুখ আজিৰ দিনৰ পশ্চিম মাজুলী অঞ্চল হয়।<ref>Satsari Assam Buranji, p.57</ref><ref>Goswami, Hemchandra, Purani Assam Buranji, p.40</ref> * দিহিং-মুখৰ প্ৰথম ৰণ ১৫২০ চনত চুতীয়া সেনাই এইবাৰ আকৌ ভটিয়াই আহি আহোমৰ নতুনকৈ নিৰ্মিত দিহিংমুখৰ দুৰ্গ(মৌঙখ্ৰাঙ) আক্ৰমণ কৰে। যুদ্ধত চুতীয়া সেনা জয়ী হয় আৰু আহোম সেনাপতি খেনমোঙক মাৰি আহোম সেনাক সেই অঞ্চলৰ পৰা খেদি পঠিয়াই। ফলত দিহিংমুখৰ কোঠ চুতীয়াৰ হাতলৈ যায়।<ref>Satsari Assam Buranji, p.57</ref><ref>Purani Assam Buranji, p.40</ref> ===চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতন=== * নীতিপালৰ ৰাজত্ব ইয়াৰ পাছতে ১৫২২ চনত ধীৰনাৰায়ণ ৰজাই [[হাবুং]] অঞ্চলৰ (বৰ্তমান ঢকুৱাখনা) ব্ৰাহ্মণক ভূমি দান কৰি সাধনী আৰু নিতাই ৰাজ্য ভাৰ দিয়ে। ৰজা হৈ নিতায়ে নীতিপাল নাম লয়। ৰজা ধীৰনাৰায়ণে ৰাজ্য ভাৰ এৰি জামাতাক যুৱৰাজ পাতি, আপোন পুত্ৰ তিনি বছৰৰ শিশু সাধক নাৰায়ণক নীতিপালৰ হাতত সমৰ্পন কৰি দেশান্তৰিত হয়। সামান্য ‌চুতীয়া ল'ৰা ৰজা হোৱাত ৰাজবংশৰ ৰাজপাট দাবীদাৰ কোঁৱৰসকল স্বাভাৱিকতে ক্ষুণ্ণ ‌হৈ পৰে। এই লোক সকলে নিত্যপালক সিংহাসনচ্যুত কৰিবলৈ ষড়যন্ত্ৰত নামে। এই ষড়যন্ত্ৰৰ মূল নায়ক ধীৰনাৰায়ণ ৰজাৰ ভায়েক সুৰজিৎ ওৰফে সুৰধ্বজপাল আছিল। ষড়যন্ত্ৰ সফল নহ'ল। নীতিপালে তেওঁৰ বিশ্বাসী চোৰাংচোৱাৰ পৰা সকলো কথা জানিব পাৰি ষড়যন্ত্ৰত লিপ্ত বিষয়াক ভাঙি নতুন মন্ত্ৰী বিষয়া নিয়োগ কৰে। পূৰ্ব্বৰ পাত্ৰ মন্ত্ৰী গুচাই সামান্য পাত্ৰ-মন্ত্ৰী পাতি লʼলে। সূৰধ্বজপালক ধৰি আনিবৰ বাবে কাচিতৰা সেনাপতিক পঠায়। কিন্তু সুৰধ্বজ দেশ এৰি পলাই যোৱাত সেই কাম সম্ভৱ নহ'ল। নীতিপালৰ দিনত নাৰায়ণ নামৰ এজন বৰসেনাপতি আৰু ৰঘূবীৰ তথা কাচিতৰা সহসেনাপতি আছিল বুলি জনা যায়। কিন্তু সময়ত নীতিপালৰ শাসন দুৰ্বল হৈ পৰে। পূৰ্বৰ সাধাৰণ বংশৰ লগৰীয়া সকলক ৰাজ্যৰ বিষয়-বাব দিবলৈ ধৰাৰ ফলত সম্ভ্ৰান্ত বংশৰ লোকৰ বিশ্বাস আৰু আনুগত্য হেৰুৱাব লগা হয়। দোষ গুণৰ সুবিচাৰ নকৰি হকে-বিহকে প্ৰজাৰ ওপৰত উৎপীড়ন চলোৱাৰ বাবেই‌ [[নীতিপাল]] প্ৰজাৰ মাজত অনীতিপাল বুলি খ্যাত হৈ পৰে।<ref>Barua, Swarnalata, "Chutia jatir Buranji, p.594.</ref> * দিহিং-মুখৰ দ্বিতীয় ৰণ চুতীয়া ৰাজ্যৰ দুৰৱস্থাৰ বাতৰি আহোম ৰজা [[চুহুন্মুং]]ৰ কাণত পৰিল। ফলত সেই বছৰৰ শেষৰ পিনে(১৫২২ চন) তেওঁ চুতীয়া ৰাজ্য আক্ৰমণ কৰে। প্ৰথমতে মাজুলীৰ নঙকঙমোঙ বীলৰ ওচৰলৈ আহি তেওঁ দিহিঙমুখত(বৰ্তমানৰ পশ্চিম মাজুলী অঞ্চল) কোঠ দি থকা চুতীয়াক আক্ৰমণ কৰিবলৈ সেনা পঠায়। যুদ্ধৰ নেতৃত্বত থকা বৰগোহাঁয়ে চুতীয়া সেনাক দিহিং মুখৰ পৰা পুবলৈ ঠেলি নিয়ে আৰু লাচাই-টাই নামৰ এজনক চুতীয়াৰ পৰা সংগ্ৰহ কৰা বৰ-নাঁৱত উঠাই ৰজাৰ ওচৰলৈ পঠায়। সেই সময়ত ৰজা বীলৰ পৰা আগ বাঢ়ি আহি চেৰুৱাকতা নামৰ অঞ্চল এটাত আছিল। চুহুংমুঙে লাচাই-টাইক যুদ্ধৰ খবৰ লয়। লাচাই-টাই ৰজাক জনাই যে চুতীয়া সৈন্য লুইত(টিলাও) নৈ‌ ওচৰৰ অঞ্চলৰ লগতে ডিব্ৰুমুখৰ(চোপ-নাম-টিফাও) পানীত কোঠ পাতি আছে।<ref>Deodhai Assam Buranji, p. 17.</ref> ইয়াৰ পাছতে হয়টো আগতে উল্লেখ কৰি অহা ডিব্ৰুগড় ৰণখন সংঘটিত হয়। * ডিব্ৰু-মুখ/ডিব্ৰুগড়ৰ ৰণ ১৫২৩ চনৰ কাতি মাহত চুহুংমুঙৰ আদেশত ফ্ৰাচেনমুঙ বৰগোহাঁই আৰু কিঙলুন বুঢ়াগোহাঁই ৰাজমন্ত্ৰীয়ে নিজৰ সমস্ত সৈন্য বাহিনী লয় ডিব্ৰুমুখলৈ আগ বাঢ়ি আহি তাত এটা গড় নিৰ্মাণ কৰে। চুহুংমুঙে চৰাইদেউ লৈ আহি ভগৱানৰ ওচৰত বলি আগ বঢ়ায়। ১৫২৩ চনৰ আঘোণ মাহত চুহুংমুঙে সৈন্য বাহিনী লয় আগ বাঢ়ি চেঁচামুখত কোঠ দিয়ে। নীতিপালে গড় বন্ধাৰ খবৰ পাই শদিয়াৰ পৰা লাৰুপাৰা(বৰ্তমান চাবুৱাৰ ওচৰৰ) লৈ আগ বাঢ়ি আহে। তাৰ পৰা তেওঁ শত্ৰুক দেশৰ পৰা খেদিবলৈ বুঢ়া বৰুৱাৰ নেতৃত্বত ডিব্ৰুমুখ লৈ সৈন্য বাহিনী পঠিয়ায়। সম্ভৱতঃ এজন ডিব্ৰু উপত্যকাৰ শাসনকৰ্তা আছিল। চুতীয়া সেনাপতি জনে ৰজাৰ আদেশ মতে ডিব্ৰুগড় আক্ৰমণ কৰে। আনপিনে চুহুংমুঙেও ডিব্ৰুমুখলৈ আহি যুদ্ধত ভাগ লয়। ফ্ৰাচেনমুঙ বৰগোহাঁই আৰু কিঙলুন বুঢ়াগোহাঁই ৰাজমন্ত্ৰীয়ে একলগ হৈ পথে দি আগ বাঢ়ি চুতীয়াৰ নৌ বাহিনীক আক্ৰমণ কৰে। চুতীয়াৰ নৌ সেনাৰ নেতৃত্বত আছিল কাচিতৰা, চুলুকী চেতিয়া (GC Baruaৰ বুৰঞ্জীত এলেঙী চেতিয়া বুলি কোৱা হৈছে) আৰু বৰপাত্ৰ নামৰ তিনিজন সেনাপতি। বৰপাত্ৰ জন সম্ভৱতঃ সোৱণশিৰি উপত্যকাৰ তথা হাবুঙৰ শাসনকৰ্তা আছিল, যিজনক তামৰ ফলিত হাবুঙাধিপতি বৃহৎ পাত্ৰ বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। কাচিতৰা আছিল লুইত উপত্যকাৰ শাসনকৰ্তা। যুদ্ধত চুতীয়া সেনা পৰাস্ত হয়। পিছ দিনা চুহুংমুঙ ৰজাই গড়ত থকা সকলো মন্ত্ৰী ডাঙৰীয়া আৰু সেনাক লগত লৈ আগ বাঢ়ি সোণাৰী অঞ্চলত (বৰ্তমান কাকপথাৰ অঞ্চল) সোমায়। <ref>Deodhai Assam Buranji, p. 17.</ref> * নীতিপালৰ সন্ধি প্ৰস্তাৱ ইয়াকে দেখি নীতিপালে আহোম ৰজা লৈ কটকীৰ সৈতে কিছুমান উপহাৰ পঠায়। উপহাৰ সমূহৰ মাজত আছিল সোণৰ কাণফুলী/কেৰু(তং-ৰু-খাম), সোণোৱালী‌ মেখেলা(চিন-খাম), কপাহী কাপোৰ(ফ্ৰা-নোন), ৰূপৰ বিচনা(থা-কা-ঙেন), পাটি, ইত্যাদি। সকলো উপহাৰ গ্ৰহণ কৰিও চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰাজ সম্পদ(সোণ-ৰুপৰ মেকুৰী, সোণ-ৰুপৰ ছত্ৰ, ৰাজকীয় খাট আৰু ৰাজ দণ্ড), ১০টা দতাল হাতী, এজনী মাখুন্দী হাতী আৰু এজনী ছোৱালী বিচাৰি পঠায়। নীতিপালে ছোৱালী আৰু হাতী দিবলৈ মান্তি হয় যদিও ৰাজকীয় সম্পদ পূৰ্বপুৰুষৰ সম্পত্তি বুলি দিবলৈ নিবিচাৰে। ইয়াৰ বিপৰীতে এক মাহৰ পাছত সোণ-ৰুপৰ জাপি(কোপ-খাম-ঙেন), সোণৰ তেমি(খোপ-খাম), সোণৰ তোম(লিউ-খাম), সোণৰ ছত্ৰ (চাং-খাম), সোণৰ খাৰু(মাউ-খাম), সোণৰ ভৰিৰ খাৰু(খু-টিন-খাম), হাতী, ঘোঁৰা, হাতীৰ দাতৰ পাটি, কটাৰী আৰু পানীকমলী কাপোৰ দি পঠায়। সমান্তৰাল ভাৱে নীতিপালে লুইতৰ পাৰত এটা দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰিবলৈ লয় আৰু তাতে থাকে। দুৰ্গ নিৰ্মাণৰ কথা শুনি, ৰাজসম্পদ নাপায় আৰু লগতে উপহাৰৰ মাজত কটাৰী দেখি চুহুংমুঙ ৰজাই শদিয়াপুৰ আক্ৰমণ কৰিবলৈ নিৰ্ণয় কৰে।<ref>Deodhai Assam Buranji, p. 18.</ref> * শদিয়াৰ ৰণ ১৫২৪ চনৰ বহাগত লুইত নৈ পাৰ হৈ শদিয়া(সধয়াপুৰ) আক্ৰমণ কৰে। [[ব'হাগ বিহু|ব'হাগ মাহৰ বিহুৰ দিনা]] [[শদিয়া]] আক্ৰমণ কৰা হৈছিল। বিহুৰ দিনা শদিয়াৰ চাৰি শালত বৰ-বলি আয়োজন কৰা হয়, যʼত [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] পূজাৰীৰ বাহিৰে অন্য লোকে হাতত অস্ত্ৰ লোৱাতো বৰ্জিত আছিল। আজিও এই বৰবলিৰ নিয়ম শদিয়া অঞ্চলৰ থান সমূহত পালন কৰা হয়। সেই সময়ত সৌমাৰ খণ্ডত একমাত্ৰ চুতীয়া সকলৰ মাজত হে খাৰ-বাৰুদ বা হিলৈ-বৰটোপৰ প্ৰচলন আছিল। সেই বাবে হয়তো আক্ৰমণকাৰী সকলে বিহুৰ বতৰত আক্ৰমণ কৰিবলৈ নিৰ্ণয় কৰি লৈছিল। বুৰঞ্জী সমূহৰ মতে সেই সময়ত‌ দুৰ্গৰ লগতে নীতিপালে পুখুৰী এটাও খন্দাই আছিল। লুইতৰ মুখৰ দুৰ্গত হঠাতে কৰা আক্ৰমণ সহিব নোৱাৰি নীতিপাল চন্দনগিৰি লৈ গুচি আহে আৰু কাচিতৰা দৈথাং পৰ্বতত উঠে।<ref>Deodhai Assam Buranji, p. 19.</ref> * চন্দনগিৰি আৰু দৈথাং পৰ্বতৰ ৰণ চুহুংমুঙে শদিয়াৰ বৰনগৰত থাকি ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঁই আৰু কিঙলুন ৰাজমন্ত্ৰীক(বুঢ়াগোহাঁই) চন্দনগিৰি লৈ আক্ৰমণ কৰিবলৈ পঠায়। আনহাতে কনচেং ধনুদাৰী গোহাঁইক (চাও-চঙ কুঙ-ৰিণ) কাচিতৰাৰ লগত যুঁজিবলৈ দৈথাং পৰ্বতলৈ পঠায়। ইফালে চুতীয়া ৰজাৰ তামুলী গজৰাই বৰুৱা আৰু তেওঁৰ পৰিয়ালক আহোম বাহিনীয়ে বন্দী কৰে‌ আৰু চুতীয়া ৰজা ৰাণীৰ আত্মগোপন স্থান প্ৰকাশ কৰিবলৈ বাধ্য হয়। বুৰঞ্জী অনুসৰি সেহি সময় চুতীয়া ৰজাৰ তামুলী গজৰায় বৰুৱা হাবিত পলাই আছিল। তাৰে ল'ৰাৰ কান্দন শুনি ফ্ৰাচেংমুঙৰ পুত্ৰ ঘৰ সন্দিকৈয়ে বেঢ়ি ধৰিলে‌ বোলে-"ৰজাৰ কথা ক নকলে‌ কাটিম।" এই বুলি তাৰ ল'ৰা তিৰোতাক বন্দী কৰি তাক পঠাই দিলে। বহু প্ৰচেষ্টা সত্ত্বেও গজৰায়ে ৰজাক বিচাৰি নাপাইছিল। শেষত ৰাণীৰ ভোক লাগিলত জুৰি‌ এখনৰ কাষত ভাত ৰান্ধোতে উঠা ধোঁৱা দেখিহে গম পালে আৰু সেইমতে আহোম বিষয়াসকলক জনালেহি যে চুতীয়া ৰজা ৰাণীয়ে চন্দনগিৰিৰ এখন পাহাৰীয়া জুৰিৰ ওচৰত আশ্ৰয় লৈছে।<ref>Bhuyan, S.K.,''Assam Buranji(SM)'',p.10</ref> চন্দনগিৰি পৰ্বতত উঠিবৰ কাৰণে আহোম সেনাই আপ্ৰাণ চেষ্টা চলাইও সফল নহয়। চুতীয়া সেনাই ওপৰৰ পৰা শিল বগৰাই আৰু দলিয়াই বহুতো আক্ৰমণকাৰীৰ বধ কৰে। সাতসৰী আৰু অসম বুৰঞ্জীৰ (SM)ৰ পৰা জনা যায় যে সেই সময়ত [[সতী সাধনী|সাধনী ৰাণী]]‌ গৰ্ভৱতী আছিল। GC Baruaৰ আহোম ভাষাৰ বুৰঞ্জীত ৰাণী/কোঁৱৰী গৰাকীক‌ নাঙ-লুং কোৱা হৈছে। লগতে উল্লেখ আছে ৰজা আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ। যিহেতু নাঙ-লুঙৰ অৰ্থ ৰাণী নে‌ কোঁৱৰী সঠিক কয় ক'ব নোৱাৰি গতিকে এই তিনি গৰাকী লোক নাইবা ধীৰনাৰায়ণ, সাধনী আৰু নীতিপাল/সাধকনাৰায়ণ বা নীতিপাল, সাধনী আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ হ'ব পাৰে। উল্লেখযোগ্য যে নীতিপাল সাধনীৰ বিয়া ১৫১২ৰ আগতেই হৈ গৈছিল কাৰণ অসম বুৰঞ্জী(SM)ৰ অনুসৰি ১৫১৩ চনত ধীৰনাৰায়ণক আহোমৰ বিষয়ে তেওঁৰ জোঁৱায়েকে খবৰ দিছিল। সাধনী আৰু নীতিপালৰ‌ লগতে ১২০ গৰাকী কোঁৱৰীয়েও শিলা কুচাই বিৰোধী পক্ষৰ সৈনিকক মাৰে। আহোম সৈন্য চন্দনগিৰি পৰ্বতত উঠিবলৈ সক্ষম নহৈ পিছুৱাই আহিব লগাত পৰে আৰু এজন চুতীয়া সৈনিকক লগত ধৰি আনে। ইয়াৰ পাছত আক্ৰমণকাৰী সকলে ৰননীতি কৰি পৰ্বতৰ তিনিফালে বেৰি ধৰিব লয়। চাও ৰু-পক আৰু কিছু লোক ঘিলা গছৰ সহায়ত চন্দনগিৰি পাহাৰত উঠিল, কিন্তু মানুহ নেদেখিলে। আগ বাঢ়ি গৈ এখন গাঁও পালে আৰু তাত দুকুৰিমান মানুহ দেখিলে। চুতীয়া বুৰঞ্জী অনুসৰি ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঁই কিছু লোকক ঘিলা গছত উঠি [[ঢোল]] বজাবলৈ আদেশ দিয়ে। হয়তো এই সকল আগতে ধৰি অনা‌ চুতীয়া বন্দী আছিল। আগৰ দিনত ঢোল বজোৱাটো যুদ্ধত জয়ৰ প্ৰতীক আছিল। ঢোল বজাই বিজয়ৰ কথা জনাই দিয়া হয়। সেই বাবে পাহাৰৰ ওপৰত উঠি থকা ৰজা ৰাণীয়ে বিহুৰ বতৰত ঢোলৰ মাত শুনি বাহিৰলৈ উলাই আহে আৰু তিনিও ফালৰ পৰা শত্ৰুৰ আক্ৰমণৰ বলি হয়। নীতিপালক আহোম সেনাই বৰদ্বাৰত দেখিলে। তথাপিও চুতীয়া সেনানী যি সকল আছিলে সেই সকলে আকৌ শিল দলিয়াই কিছু শত্ৰুক মাৰিলে।নীতিপালে শত্ৰুৰ গালৈ কাড় মাৰিবলৈ লয় যদিও বিৰোধী পক্ষৰ জানমোঙখাম হাতীবৰুৱাৰ (ফু-কে-চং) কাড় লাগি মৃত্যু বৰণ কৰে। সাধনীয়ে নিজৰ মহিলা সৈন্য বাহিনীক লগত লয় যুঁজ দিয়ে যদিও শেষত পৰাস্ত হৈ চন্দনগিৰিৰ পৰা জাপ মাৰে। প্ৰায় সংখ্যক বুৰঞ্জীত সাধনীয়ে আত্মবলিদান কৰিছিল বুলি আছে যদিও গোপাল চন্দ্ৰ বৰবৰুৱাৰ টাই ভাষাৰ বুৰঞ্জীত ৰাণীৰ (নাঙ-লুং) গাত যাঠি লাগিছিল বুলি উল্লেখ আছে। যিকি নহওক এই তথ্য পৰাও ৰানী সাধনীয়ে আত্মসমৰ্পণ নকৰি শত্ৰুৰ বিৰুদ্ধে যুঁজ দিয়াৰ কথাহে পোহৰলৈ আনে, কাৰণ আত্মসমৰ্পণ কৰা হ'লে তেওঁক যাঠি মাৰি আক্ৰমণ কৰা নহ'ল হয়। আনপিনে কাচিতৰাক কনচেঙে দৈথাং পৰ্বতত পৰাস্ত কৰে। <ref>Deodhai Assam Buranji, p. 19.</ref> ===ৰাজ্য পতনৰ পৰবৰ্তী পৰিস্থিতি=== চুতীয়া ৰজা নীতিপাল, তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু কাচিতৰা তিনিওৰে মূৰ চন্দগিৰি আৰু দৈথাঙৰ পৰা কাটি আনি শদিয়াত থকা চুহুংমুঙৰ আগত প্ৰস্তুত কৰা হয়। দেওধাই বুৰঞ্জীৰ মতে সাধনীৰ মূৰটো কাটি অনা হৈছিল। ৰজা আৰু পুত্ৰৰ মূৰ কেইটা নচোৱাই পৰ্বতত মুণ্ডামালা বান্ধি শেষত চৰাইদেউৰ শালৰ খটখটিত পোতি থোৱা হয়। অসম বুৰঞ্জী(SM)ৰ মতে আহোম সেনাই সাধনীৰ মৃত শৰীৰৰ পৰা কঁকালত পিন্ধা সোণৰ কঙ্কালি লয় আনি শদিয়াৰ থানলৈ আনিছিল, কিন্তু তাত কিছুমান চুতীয়াই আক্ৰমণ কৰি লাপিত ফাংত্যাং দেওধাই নামৰ এজনক বধ কৰিছিল। Edward Gaitৰ‌ A History of Assamত উল্লেখ কৰা‌ মতে ৰাণীৰ মৃত্যু যাঠী লাগ হৈছিল। GC Baruaৰ Ahom Buranjiত ৰাণীৰ(নাঙ-লুং) বিষয়ে দিয়া আছে যদিও এই অংশৰ অনুবাদ দিয়া হোৱা নাই। অংশটোত "টিং" শব্দৰ উল্লেখ চাই ক'ব পাৰি যে ইয়াতো ৰাণীৰ গাত "যাঠী" লগাৰ কথাই উল্লেখ আছে। "পুৰণি অসম বুৰঞ্জীৰ অনুসৰি কোঁৱৰী কিছুমানক কাটিছিল আৰু কিছুমানক ধৰি আনিছিল<ref>Goswami, Hemchandra,"Purani Assam Buranji, p. 42</ref>। অন্য বুৰঞ্জী সমূহত এই অংশত ৰানী সাধনীৰ(নাঙ-লুং) কথ উল্লেখ কৰা হোৱা নাই। ===চুতীয়া ভূমিৰ বিতৰণ=== শদিয়া ৰাজধানী শাসন কৰিবলৈ ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঁইক তিনিশ সৈনিক দিয়া হৈছিল। শদিয়া আৰু দিহিং অঞ্চলত নতুনকৈ আহোম ৰাজ্যৰ মানুহ আনি থাকিবলৈ দিয়া হয়। ‌চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰদেশ সমূহ ভাল দৰে শাসন কৰিবলৈ বহুতো নতুন পদবী সৃষ্টি কৰা হয়। ১৫২৬ চনত চাওচেং কুঙৰিন (ধনুধৰিয়া গোহাঁই)‌ কনচেঙক থাওমৌঙ মৌঙ-তেও (ভটিয়লীয়া গোহাঁই বা নামনিয়াল সন্দিকৈ<ref>Satsari Buranji, p.62</ref>) পতা হয়। এইজনক হাবুঙ অঞ্চলত ৰখা হয় আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰৰ বিশ্বনাথৰ, লখিমপুৰ আৰু ধেমাজি শাসন কৰিবলৈ দিয়া হয়।‌ একেই বছৰতে থাওমৌঙ বানলুং (বানলুঙীয়া গোহাঁই) খেওখেনক থাওমৌঙ লৌঙ-ক্লং (দিহিঙীয়া গোহাঁই)‌ পতা‌ হয়। সেই‌ সময়ত দিহিং নৈ পাটকাইৰ পৰা ডিগবৈ, দিহিং-পাটকাই অৰণ্য, তিপাম,‌ নাহৰকটীয়া, মৰাণহাট, চেপন, বকতা, চৰগুৱা হৈ ব্ৰক্ষ্মপুত্ৰৰ সমান্তৰাল ভাৱে বৈ গৈ পশ্চিম মাজুলী/বোকাখাত অঞ্চলত ব্ৰক্ষ্মপুত্ৰত পাৰিছিল। এইজন গোহাঁইক দিহিং প্ৰদেশ অৰ্থাৎ মাজুলী, উত্তৰ শিৱসাগৰ, ডিব্ৰুগড় আৰু দক্ষিণ তিনিচুকীয়া লৈকে শাসন‌ কৰিবলৈ দিয়া হয়। সাতসৰী বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা মতে প্ৰথমতে ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঁইক শদিয়াৰ ৰাজ আৰু কিংলুন বুঢ়াগোহাঁইক দিহিং ৰাজ দিয়া হৈছিল।<ref>Satsari Buranji, p.68</ref> ১৫২৬ চনত হোৱা চুতীয়া বিদ্ৰোহৰ ফলত ডিব্ৰুগড়ত নতুন এখন প্ৰদেশ গঠন কৰি ১৫২৭ত চাওলুং চুলিঙক শাসনকৰ্তা হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হয়, যাতে ১৫২৬ৰ দৰে শদিয়া অঞ্চলত পুনৰ বিদ্ৰোহ হ'লে ডিব্ৰু প্ৰদেশৰ সেনাই শদিয়া বাহিনীৰ সহযোগ কৰিব পাৰে। ইয়াৰ উপৰিও একেই‌ সময়তে কিংলুন বুঢ়াগোহাঁইক "থাও-মুঙ-বঙেন" পাতি তিনিচুকীয়া অঞ্চল শাসন(সোণাৰীৰ পৰা লুইতৰ লৈকে) কৰিবলৈ দিয়া হয়।<ref>Ahom Buranji(GC Barua), p.61</ref> একেই বছৰে মুচলমানৰ বৰ উজিৰৰ নেতৃত্বত অহা আক্ৰমণকাৰী সকলক লখিমপুৰ-বিশ্বনাথ অঞ্চলৰ পৰা খেদি ধনুধৰিয়া গোহাঁই চেঙপেমক থাওমুং কটক পাতি লখিমপুৰৰ [[ফুলবাৰী]] অঞ্চল শাসন কৰিবলৈ দিয়া‌ হৈছিল।<ref>Ahom Buranji(GC Barua), p.61</ref> শদিয়াৰ মহং (নগা পাহাৰৰ মহঙতকৈ পৃথক) অঞ্চলৰ লোণৰ খাট ৰক্ষা কৰিবলৈ "থাও-মুঙ-বক্লাঙ" বা‌ হাটখোৱা গোহাঁই নিযুক্ত কৰা হৈছিল। বুৰঞ্জীৰ পৰা জনা যায় যে ১৫২৯ চনত হোৱা চুতীয়া বিদ্ৰোহত দুয়োজন গোহাঁই (ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোঁহাই আৰু কিংলুন বুঢ়াগোহাঁই) একেলগে শদিয়া-তিনিচুকীয়া অঞ্চলতে শাসন কৰি আছিল। একেই বছৰৰে(১৫২৭) শেষৰ পিনে কনচেঙক ভটিয়লীয়া গোহাঁইৰ পৰা নতুন পদবী‌ "চাও-চেঙলুং"‌(ৰাজমন্ত্ৰী) দিয়া হয়<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.61</ref>। পূৰ্বতে ৰাজমন্ত্ৰী পদবীটো বৰগোঁহাই বা বুঢ়াগোহাঁই এজনক দিয়া হৈছিল। ৰাজমন্ত্ৰী পাতি চুহুংমুঙে কনচেঙক দুয়োজন‌ গোহাঁইৰ লগত একেই শাৰিতে ৰাখি সমমৰ্যাদা দিছিল। চুতীয়াৰ বৰপাত্ৰ পদবীটো চুহুংমুঙৰ‌ দিনটো অব্যাহত আছিল। চুক্লেংমুঙ(চুহুংমুঙৰ পুত্ৰ) ৰজাৰ দিনত চুতীয়াৰ বৰপাত্ৰ এজনৰ সমৰ্থন পাই হাবুঙৰ ব্ৰাহ্মণ মুখিয়াল এজনে বিদ্ৰোহ কৰে। ফলত যুদ্ধ এখন হয় য'ত বৰপাত্ৰ জনৰ মৃত্যু হয় আৰু ব্ৰাহ্মণজন বেহাৰলৈ পলাই যায়<ref> সুকুমাৰ মহন্তৰ ঘৰত পোৱা অসম বুৰঞ্জী, ২৫ পৃষ্ঠাত আছে-"সেই সময়ত ৰজা দাই ধৰিলে, বোলে-'চুটিয়া মাৰি ভূঞা বিলাকক মাৰি-কাটি বুপা ৰজায়ে ময়েহে ৰাজ্য লৈছো। বামুণে যে ৰজা‌ হয় চুটিয়াৰ বৰপাত্ৰকনো কিহলৈ থৈছোঁ?' এহি বুলি বৰপাত্ৰক মাৰিলে, বামুণকো ‌মাৰিব চালে, সপুত্ৰবান্ধৱে বেহাৰলৈ পলাই গেʼল। " </ref>। এই বৰপাত্ৰ জন হয়টো পুৰণি চুতীয়া বৰপাত্ৰ জনেই আছিল (ডিব্ৰাৰুগড় ৰণত আত্মসমৰ্পণ কৰিব পাৰে) বা‌ একেই পৰিয়ালৰ লোক আছিল‌‌। তেওঁৰ মৃত্যুৰ পাছতে হয়টো "চাও-চেঙলুং" আৰু "বৰপাত্ৰ" উপাধি দুটা মিলি "বৰপাত্ৰগোঁহাই" হিচাপে জনাজাত হয়।<ref>[https://www.jstor.org/stable/3516963?read-now=1&seq=18#page_scan_tab_contents Guha, Amalendu, ''The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714)'',p. 20,''It appears that the noble designation of Barpatragohain was borrowed from the civil list of Habung where the local ruler, a dependent of the Chutia king, had the title of Vrihatpatra''.]</ref> এই‌ সকলো কথাৰ পৰা সহজে ধৰিব পাৰি যে চুহুংমুঙে পূৰ্বৰ চুতীয়া বিষয়া সকলৰ ঠাইতেই একো একোটা নতুন পদবী গঠন কৰিছিল। চুতীয়া বৰপাত্ৰৰ ঠাইত প্ৰথমতে ভটিয়লীয়া গোহাঁই আৰু পাছলৈ বৰপাত্ৰ গোহাঁই, মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ ঠাইত দিহিঙীয়া গোহাঁই, ডিব্ৰুৰ বুঢ়া বৰুৱাৰ ঠাইত চাওলুং চুলিঙ আৰু শদিয়া-তিনিচুকীয়াত কাচিতৰা বৰুৱা বা ৰজাৰ ঠাইত দুয়ো প্ৰমুখ গোহাঁই। ইয়াৰ পাছত দিহিঙৰ পাৰৰ বকতাত নতুন ৰাজধানী এখন নিৰ্মাণ কৰা হয়।<ref>Ahom Buranji(GC Barua), p.64</ref> ==ৰাজ্যৰ প্ৰশাসনিক আৰু সামৰিক ব্যৱস্থা== ==চুতীয়া ৰাজ্যৰ স্থাপত্য আৰু কীৰ্তিচিহ্ন== ==চুতীয়া ৰাজ্যত পোৱা সম্পদ== চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা কমাৰ, সোণাৰি, কমাৰ, কুমাৰ, কহাৰ, তাতি, খনিকৰ, বাঢ়ৈ, বামুণ, কায়স্থ, গণক, কলিতা, ইত্যাদি বহুতো ভিন্ন ভিন্ন‌‌ বৃক্তিকৰ লোক পোৱা‌ গৈছিল। ইয়াৰ বহুতো লোকক ৰজাই নিজৰ ৰাজধানী লৈ লয় আনে।‌ চুতীয়াৰ বাহিৰে মিচিং‌,‌ দেউৰী, কিছু মৰাণ আৰু কোচ জনগোষ্ঠীৰ লোকো চুতীয়া ৰাজ্যৰ নাগৰিক আছিল। তাৰে চুতীয়া ৰাজ্যৰ মিচিং সকলক "চুতীয়া মিৰি" কোৱা‌ হৈছিল যি‌ সকল আজিৰ দিনৰ বাৰগাম মিচিং যেনে দলে, পেগু, পায়েং, টাইদ, ইত্যাদি। চুতীয়া ৰজাৰ শুকান মাংসৰ ভৰালী জন কোচ লোক আছিল। তিনি হাজাৰ চুতীয়া কমাৰক চুহুংমুঙ ৰজাই যোৰহাট জিলাৰ বছাৰ পিনে আৰু তাৰে উজনি অঞ্চলত বহুৱাইছিল<ref>Sarma, Benudhar, ''Maniram Dewan, p.287</ref>। বন্দী হোৱা লোকৰ পৰা বিভিন্ন "চেতিয়া" খেল/বংশও সৃষ্টি কৰা হয়। ইয়াৰ বাহিৰে শদিয়াত বহুতো সম্পদ যেনে সোণৰ মাইহাং, কেকুৰা দোলা,‌‌ কলাই খাৰ,‌‌ সোণৰ তিনিচুকীয়া সিংহাসন, খাট, ভোগজৰা, বেলা, জাপি, পিকদান, আৰোৱান, দবা, কালি, হিলৈ, বৰটোপ (মিঠাহুলোং),‌ হিলৈ-তোলা চৰা নাও, চুতীয়া ধেনু, বৰধেনু, বাৰু-বৰ্চা, ইত্যাদি পোৱা গৈছিল। বহুতো ঘোৰা, গৰু-মʼহ আৰু হাতীও লাভ কৰা হৈছিল। সম্পদ সমূহ শদিয়াৰ পৰা দিহিং নৈয়ে দি ৰাজধানী‌ লৈ অনা হয় ‌আৰু পাছলৈ চাৰিং অঞ্চলত ৰখা হয়। এখিনি চুতীয়া লোকক চাৰিঙত পাতি নাওবৈচা খেল সৃষ্টি কৰে,‌ য'ৰ পৰা পাছলৈ শেনচোৱা, তাঙোন ধৰা, বচোৱাল বোৱা, ইত্যাদি খেলৰ সৃষ্টি হয়। এই নাওবৈচা সকলে চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা পোৱা চৰানাও চলাই। একেধৰণে এখিনি লোকক লয় হিলৈধাৰী ফৈদ গঠন কৰা হৈছিল। চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰা পাছত আহোম সকলে প্ৰথম বাৰৰ বাবে মিৰি, মিচিমি, আবৰ, দফলা, ইত্যাদি পাহাৰীয়া জাতিৰ সম্পৰ্কত আহে।<ref>Satsari Assam Buranji,p.14, 61</ref> ==ৰজা সকলৰ তালিকা== {|class="wikitable" |+ '''ৰজাৰ তালিকাত''' |- ! # ! বছৰ ! ৰাজত্ব কাল ! নাম ! অন্য নাম |---- | ১. | ১১৮৭ - ১২২০ | ৩৩ ব | বীৰপাল | গয়াপাল |---- | ২. | ১২২০ - ১২৫৫ | ৩৫ ব | [[ৰত্নধ্বজপাল]] | গৌৰীনাৰায়ণ |---- | ৩. | ১২৫৫ - ১২৭০ | ১৫ ব | বিজয়ধ্বজপাল | শিৱনাৰায়ণ |---- | ৪. | ১২৭০ - ১২৮৫ | ১৫ ব | বিক্ৰমধ্বজপাল | জগতনাৰায়ণ |---- | ৫. | ১২৮৫ - ১৩০৫ | ২০ ব | গৌৰধ্বজপাল | প্ৰমত্তনাৰায়ণ |---- | ৬. | ১৩০৫ - ১৩২৫ | ২০ ব | শঙ্খধ্বজপাল | হৰিনাৰায়ণ |---- | ৭. | ১৩২৫ - ১৩৪৩ | ১৮ ব | ময়ূৰধ্বজপাল | গোলোকনাৰায়ণ |---- | ৮. | ১৩৪৩ - ১৩৬০ |১৭ ব | জয়ধ্বজপাল | বজ্ৰনাৰায়ণ |---- | ৯. | ১৩৬০ - ১৩৮০ | ২০ ব | কৰ্মধ্বজপাল | নন্দেশ্বৰ/নন্দিনৃপ |---- | ১০. | ১৩৮০ - ১৪০০ | ২০ ব | সত্যনাৰায়ণ | ৰত্ননাৰায়ণ |---- | ১১. | ১৪০০ - ১৪১৫ | ১৫ ব | লক্ষ্মীনাৰায়ণ | ধৰ্মনাৰায়ণ |---- | ১২. | ১৪১৫ - ১৪৩০ | ১৫ ব | দুৰ্লভনাৰায়ণ | |---- | ১৩. | ১৪৩০- ১৪৪৫ | ১৫ ব | মুক্তধৰ্মনাৰায়ণ | |---- | ১৪. | ১৪৪৫ - ১৪৬৫ | ২০ ব | প্ৰত্যক্ষনাৰায়ণ/প্ৰতাপনাৰায়ণ | |---- | ১৫. | ১৪৬৫ - ১৪৮০ | ১৫ ব | যশনাৰায়ণ | |---- | ১৬. | ১৪৮০- ১৫০০ | ২০ ব | পুৰন্দৰধ্বজপাল | পুৰন্দৰনাৰায়ণ |---- | ১৭. | ১৫০০ - ১৫২২ | ২২ ব | ধৰ্মধ্বজপাল | [[ধীৰনাৰায়ণ]] |---- | ১৮. | ১৫২২ - ১৫২৪ | ২ ব | নীতিপাল/নিত্যপাল | চন্দ্ৰনাৰায়ণ |} ==চুতীয়া ৰাজ্যৰ হিলৈ-বৰতোপৰ প্ৰচলন== হিলৈ-বৰতোপ চুতীয়া ৰাজ্যৰ এক মূল্যৱান উন্নত অস্ত্ৰ আছিল। এই ৰাজ্যৰ হিলৈ-বৰতোপৰ প্ৰচলনৰ কথা বহুতো ঐতিহাসিক তথ্য পোৱা যায়। বুৰঞ্জী সমূহত উল্লেখ কৰা মতে আহোম ৰজাই চুতীয়া ৰাজধানী শদিয়াৰ পৰা আন সম্পদৰ লগতে হিলৈ<ref>Bhuyan, S.K,"Deodhai Assam Buranji", p. 126</ref><ref>Bhuyan, S.K,"Assam Buranji(SM), p.10</ref><ref>হিতেশ্বৰ বৰবৰুৱা, আহোমৰ দিন, p.49</ref> আৰু হিলৈ তোলা চ'ৰানাও উদ্ধাৰ কৰিছিল।<ref>Phukan, Kasinath Tamuli, "Assam Buranji",p.17-18</ref><ref>Bhuyan,S.K,"Satsari Buranji,p.135</ref> মনিৰাম‌ দেৱানৰ লেখনীৰ মতে "মিঠা হুলং" বৰটোপ টো চুতীয়া সকলৰ পৰা লোৱা হৈছিল।<ref>Sharma, Benudhar.''Maniram Dewan, p.289.''</ref> তেওঁ লিখিছে, ''"ওপৰত যিকেইটা তোপৰ নাম দিয়া হৈছে তাৰ ভিতৰত মিঠাহোলোং বোলাবিধ পোন-প্ৰথমতে দিহিঙ্গীয়া ৰজাই চুতীয়া ৰজাৰ পৰা পায়।"'' চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা দিহিঙ্গীয়া ৰজাই ৩০০০ চুতীয়া কমাৰক গোলাঘাট-যোৰহাট জিলাত সংস্থাপিত কৰি বৰটোপ-হিলৈ, ইত্যাদি বনাবলৈ আদেশ দিছিল। মনিৰাম দেৱানে উল্লেখ কৰিছে,‌ {{blockquote|"তেওঁ বিলাকৰ(চুতীয়াৰ) পৰা ভালেমান দোলা, কালী,...,হিলৈ আৰু কলাই খাৰৰ(gunpowder) বাদেও অসংখ্য কমাৰ কাম কৰা মানুহ বন্দী কৰি আনে। ৰজাই তেওঁবিলাকৰ কিছুমানক বচাৰ পিনে আৰু কিছুমানক উজনিৰ পিনে বহুৱালে আৰু কমাৰ শাল পতাই লো-দা-কটাৰী, হিলৈ, বৰতোপ আদি গঢ়িবলৈ আহিলাপাতি যতাই দিলে। তেওঁ বিলাকৰ ভিতৰত কামৰ ভাল-বেয়া চাবলৈ হাজৰিকা, শইকীয়াও পাতি দিলে।‌ দিহিঙ্গীয়া ৰজাৰ দিনৰ পৰাহে অসম ৰাজ্যত(আহোম ৰাজ্যত) কমাৰৰ খেল আৰু ব্যৱসায় চলন্তি হয়। দিহিঙ্গীয়া ৰজাৰ দিনত অসমত ৩০০০ কমাৰ আছিল।"}} [[File:Ahom cannons.jpg|thumb|আহোম যুগৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা উদ্ধাৰ কৰা মিঠাহুলং বৰটোপ]] ইতিহাসবিদ হিতেশ্বৰ বৰবৰুৱাই নিজৰ গ্ৰন্থ "আহোমৰ দিন"ত উল্লেখ কৰা মতে চুহুংমুঙৰ দিনত চুতীয়াৰ পৰা বৰতোপ-হিলৈ অধিকাৰ কৰাৰ পাছৰপৰাহে আহোম ৰজাসকলে অসমত আগ্নেয় অস্ত্ৰ ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ ধৰে।<ref>হিতেশ্বৰ বৰবৰুৱা, আহোমৰ দিন, p.451</ref> চুতীয়াৰ পৰাজয়ৰ পাছত গৌড় ৰাজ্যৰ সেনাই ১৫২৭ আৰু ১৫৩২ত দুবাৰকৈ অসম আক্ৰমণ কৰিছিল। এই যুদ্ধত গৌড় সেনাই হিলৈ-বৰটোপ ব্যৱহাৰ কৰিছিল যদিও আহোম সেনাই কেৱল ধেনু কাঁড় হে ব্যৱহাৰ কৰিছিল। অৱশ্যে এই যুদ্ধতো আহোম সেনাই বহুতো হিলৈ-বৰটোপ উদ্ধাৰ কৰিছিল‌।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji", p. 61-68</ref> ১৫৩৬ চনত নগা বিৰুদ্ধে হোৱা ৰণত প্ৰথম বাৰৰ বাবে আহোম সৈন্যৰ হাতত বৰটোপ থকা কথা উল্লেখ পোৱা যায়।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji", p. 75</ref> তদুপৰি আহোম সেনাই ১৬১৭ চনত মোগলৰ বিৰুদ্ধে হে প্ৰথম বাৰৰ বাবে হিলৈ-বৰটোপ ব্যবহাৰ কৰিব লৈছিল বুলি জনা যায়<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji", p. 75</ref>। নাওবৈচা ফুকনৰ বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা মতে খোৰা ৰজাৰ দিনত(১৫৫২-১৬০৩) প্ৰথম বাৰৰ বাবে চুতীয়া লোকক নিযুক্তি দি হিলৈদাৰী ফৈদ গঠন কৰা হৈছিল।<ref>নাওবৈচা ফুকনৰ বুৰঞ্জী, p.55</ref><ref>The Chutiyas being expert warrior knew the use of matchlocks. After their subjugation, the Chutiyas were, therefore engaged in manufacturing matchlocks and they became prominent in the ''Hiloidhari-Khel'' (guild for manufacturing matchlocks)"{{harvcol|Dutta|1985|p=30}}</ref> হেমকোষ অভিধানত চুতীয়া সকলৰ হিলৈক "চুতীয়া হিলৈ" বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। বৃটিছৰ ১৮৯১ চনৰ লোকপিয়লত "হিলেদাৰী"ৰ বাহিৰেও "চুতীয়া-হিলৈদাৰী" বুলি এটা পৃথক খেল/শ্ৰেণীৰ উল্লেখ কৰা হৈছে। এই সকলে হয়টো ৰণত "চুতীয়া হিলৈ" ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref>[https://books.google.co.in/books?id=YvV-VI_2YRkC&pg=PR67&dq=sutiyahilaidari&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&sa=X&ved=2ahUKEwiiqITCufiRAxXdwTgGHeU5KJcQ6AF6BAgJEAM#v=onepage&q&f=false Census of India 1891, p. 17]</ref> ==চুতীয়া বিদ্ৰোহ== ১৫২৪ চনত চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতন হৈছিল যদিও চুতীয়া সকলৰ মনৰ পৰা স্বাধীনতা আৰু স্বৰাজৰ আশা নাইকিয়া হৈ যোৱা নাছিল। চিৰদিন স্বাধীন হৈ থকা চুতীয়া সকলে বীৰাঙ্গণা ৰাণী সাধনীৰ আত্মোৎসৰ্গৰ কথা সোঁৱৰি পুনৰ জাগ্ৰত হৈ উঠিল আৰু বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰিলে। এই বিদ্ৰোহ ১৫২৭ চনৰ পৰা ১৭০০ শতিকাৰ শেষ ভাগৰ লৈকে চলিছিল। ১৭৭০ দখকৰ মায়ামৰা বিদ্ৰোহে জাতিটোৰ শেষ বিদ্ৰোহ বুলি কব পাৰি যাৰ ফলত সকলো নহলেও এটা অংশয়ে স্বাধীন হৈ নিজৰ ৰাজ্য গঠন কৰিছিল। চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজধানী শদিয়া ধ্বংস হোৱাৰ ফলত বহুতো ৰাজকোঁৱৰ আৰু সম্ভ্ৰান্ত পৰিয়ালৰ লোকে পাহাৰীয়া মিচিং, মিচিমি জাতিৰ লোক সকলৰ মাজত আশ্ৰয় লৈছিল আৰু প্ৰথম বিদ্ৰোহ এই সকল লোকে আৰম্ভ কৰিছিল। এই কথা কোচ ৰজা সকলৰ দৰং ৰাজ বংশাৱলীতো উল্লেখ কৰা হৈছে। <poem>"পূৰ্বে চুটিয়াৰ ৰজা সিঠাৱে আছিল। অন্যায়ে অসম ছল কৰিয়া মাৰিলে॥ যিমতে মাৰিল তাৰ শুনিয়ো কাহিনী। বলে নপাৰিয়া স্বৰ্গী ৰাজা মনে গুণি॥ ৩৬৪ ... তাৰ পুত্ৰ ভাই যত সকলে পলাইল। মিৰি মিচিমিত পশি প্ৰাণক ৰাখিলা॥ চুটিয়াৰ ৰাজাক মাৰিয়া ছলে বলে। লৈলা সেহি ৰাজ্যক অসমে কৌতূহলে॥ ৩৭১</poem> * ১৫২৬ চনৰ বিদ্ৰোহ, শদিয়া চুতীয়া সকলে প্ৰথম বিদ্ৰোহ ১৫২৬ চনৰ ফাগুন মাহত ৰাজধানী শদিয়াত ঘোষণা কৰিছিল, অৰ্থাৎ ৰাজ্য পতনৰ ৩ বছৰৰ পাছত। বিদ্ৰোহ দমন কৰিবলৈ আৰু ফ্ৰাচেংমুং বৰগোহাঁইক সহযোগ কৰিবলৈ দিহিঙীয়া গোহাঁইক পঠিওৱা হৈছিল। যুদ্ধত বিদ্ৰোহী সকলৰ হাতত ফ্ৰাচেংমুং বৰগোহাঁইৰ হাতী প্লাইপাম আৰু দিহিঙীয়া গোহাঁই মৰা পৰিছিল। কিন্তু শেষ পৰ্যায়ত বিদ্ৰোহী সকল পৰাজিত হৈ উভতি যাবলৈ বাধ্য হ'ল। এই বিদ্ৰোহৰ ফলত চুহুংমুঙ ৰজাই বহুতো প্ৰশাসনীয় পৰিবৰ্তন কৰিবলৈ বাধ্য হৈছিল। ১৫২৭ চনৰ জেঠ মাহত, ডিব্ৰুগড় অঞ্চলত নতুন এখন প্ৰদেশ গঠন কৰি তাত চাওলুং চুলিঙক শাসনকৰ্তা হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হৈছিল, যাতে শদিয়া অঞ্চলত পুনৰ বিদ্ৰোহ হ'লে ডিব্ৰু প্ৰদেশৰ সেনাই শদিয়া বাহিনীৰ সহযোগ কৰিব পাৰে। ইয়াৰ উপৰিও কিংলুন বুঢ়াগোহাঁইক "থাও-মুঙ-বঙেন" পাতি পশ্চিম শদিয়া অঞ্চলত (তিনিচুকীয়াৰ সোণাৰিৰ(কাংখাম) পৰা লুহিত নদীৰ গুৰি লৈকে) শাসন কৰিবলৈ দিয়া হ'ল। * ১৫২৯ চনৰ বিদ্ৰোহ, শদিয়া প্ৰথম বিদ্ৰোহৰ দুবছৰ পাছতে ১৫২৯ চনৰ পুহ মাহত শদিয়াৰ চুতীয়া সকলে আকৌ মুৰ দাঙি উঠিলে। এইবাৰ চুহুংমুঙ ৰজাই ফ্ৰাচেংমুঙক সহযোগ কৰিবলৈ চাও চুক্লান (তিপামৰ পৰা) আৰু কিংলুনক সহযোগ কৰিবলৈ চাওলুং চুলিঙক (ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা) পঠিয়ালে। ইয়াৰ পাছত চুহুংমুঙে চুক্লেংমুঙ ৰাজকোঁৱৰক ৰাজধানীত ৰাখি সকলো বিষয়ববীয়াৰ সৈতে নিজে শদিয়া আহি উপস্থিত হয়। লুহিতৰ পাৰত, ডিবাং নৈৰ পাৰত, মাৰানকাও, চন্দনগিৰি পৰ্বত, দৈথাং পৰ্বত, ইত্যাদি বিভিন্ন ঠাইত কেইবাখনো যুদ্ধ হয়। প্ৰথম পৰ্যায়ত বিদ্ৰোহী সকলে চাও চুলিঙক ধৰি নিবলৈ সক্ষম হৈছিল কিন্তু পাছৰ পৰ্যায়ত এৰি দিলে। বহু মাহ যুদ্ধ লগা পাছত শেষত বিদ্ৰোহী সকল পৰাজিত হ'ল। যুদ্ধত লাভ কৰা সকলো ধন আৰু সম্পত্তি ৰজা আৰু মন্ত্ৰী সকলে নিজৰ মাজতে ভাগ কৰি ল'লে আৰু ৰজাই বৰগোহাঁই আৰু বুঢ়াগোহাঁইক শদিয়াত ৰাখি নিজে ৰাজধানী লৈ ঘূৰি গ'ল। * ১৫৪২ চনৰ বিদ্ৰোহ, দিচাং নৈৰ পাৰত চুতীয়া সকলে পুনৰ বাৰ ১৫৪২ চনত ৰজা চুক্লেংমুঙৰ দিনত বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰে কৰিছিল। এইবাৰ ১৫৪২ চনৰ বহাগ মাহত ডিব্ৰুগড় অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলে শিৱসাগৰৰ দিচাং নৈৰ ওচৰত আহোম মন্ত্ৰী চেং-হাননক পৰাস্ত কৰি স্বৰাজ ঘোষণা কৰে। কিন্তু ইয়াৰ পাছতে চুক্লেংমুঙে চাওলুং তিমাক বিদ্ৰোহ দমন কৰিবলৈ পঠিয়াই আৰু দুবছৰ লৈকে পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ বিভিন্ন অঞ্চল ধ্বংস কৰে যাতে চুতীয়া সকলে পুনৰ বিদ্ৰোহ কৰিবলৈ সাহস নকৰে। * ১৫৫০ চনৰ বিদ্ৰোহ, শদিয়া ১৫৫০ চনত শদিয়াখোৱা গোহাঁইৰ মৃত্যুৰ পাছত, কংসপাত্ৰ নামৰ চুতীয়া নায়ক এজনে শদিয়াত বিদ্ৰোহ কৰি নিজকে ৰজা বুলি ঘোষণা কৰিছিল। আহোম ৰাজ্যৰ বহুতো ৰাজকোঁৱৰে তেওঁক সহযোগ কৰিছিল আৰু শদিয়াত উপস্থিত হৈ আহোম ৰজাৰ বিৰুদ্ধে যুদ্ধ কৰিবলৈ সাজু হৈছিল। এই যুদ্ধ ৩ বছৰ লৈকে চলিছিল আৰু শেষত কংসপাত্ৰৰ লগতে বহুতো চুতীয়াই মৃত্যু বৰণ কৰিছিল। ৰাজকোঁৱৰ সকলৰ ভিতৰত কিছুমানৰ মৃত্যু হৈছিল আৰু বাকী থকা সকলক বন্দী বনাই পাছলৈ চাৰিঙত থাকিবলৈ দিয়া হৈছিল। * ১৫৬৫ চনৰ বিদ্ৰোহ, নামৰূপ আৰু খেৰাম ১৫৬৫ চনৰ মাঘ মাহত ডিব্ৰুগড় অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলে বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰি নামৰূপ আৰু খেৰাম(বৰ্তমান ডিব্ৰুগড়ৰৰ খেৰেমীয়া) অঞ্চলৰ আহোম গাঁও সমূহ আক্ৰমণ কৰি লুণ্ঠন কৰিছিল। ৰজাই বিদ্ৰোহ দমন কৰিবলৈ চাওলুং তিপামক পঠিয়াইছিল। বিদ্ৰোহী সকলৰ লগত হোৱা যুদ্ধত চাওলুং তিপামৰ হাতী আহত হৈছিল যাৰ বাবে তেওঁ যুদ্ধ এৰি দিহিং পাৰ হৈ উভতি আহে। ইয়াৰ পাছত বিদ্ৰোহৰ কি পৰিণতি হ'ল গম পোৱা নাযায়। সম্ভৱতঃ পাছলৈ বিদ্ৰোহ দমন কৰা হৈছিল। * ১৫৭২ চনৰ বিদ্ৰোহ, শদিয়া ১৫৭২ চনত পুনৰ বাব চুতীয়া সেনাপতি এজনৰ নেতৃত্বত শদিয়া অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলে মুৰ দাঙি উঠে। বিদ্ৰোহ দমন কৰিবলৈ চাওলুং চাৰিং, চাওফ্ৰাংমুঙ বৰগোহাঁই, শদিয়া খোৱা গোঁহাই, ইত্যাদি বহুতো বিষয়ববীয়াক পঠিওৱা হৈছিল। আহোম সেনাৰ তুলনাত বিদ্ৰোহী সকলৰ সংখ্যা কম থকাৰ বাবে বিদ্ৰোহী সকল কানচাই আৰু পুখুৰীখনা নামৰ অঞ্চল লৈ আতঁৰি আহিছিল আৰু সেই অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলৰ সহযোগত পুনৰ ৰণ কৰিছিল। কিন্তু দুৰ্ভাগ্যবশতঃ বিদ্ৰোহী সকল পৰাজিত হৈছিল। চুতীয়া সেনাপতি, কানচাইৰ মুখিয়াল আৰু অন্য বহুতো চুতীয়া সৈন্যক বন্দী বনাই ৰাজধানী লৈ লয় অনা হৈছিল। * ১৬৬৫ চনৰ বিদ্ৰোহ, উত্তৰ পাৰ ১৬৬৫ চনত আহোম সেনা নগা সকলৰ লগত হোৱা যুদ্ধত ব্যস্ত আছিল। এই সুযোগ লয়, উত্তৰ পাৰৰ লখিমপুৰৰ এখিনি চুতীয়া লোকে মিৰি আৰু দফলা লোকৰ লগত মিলি বিদ্ৰোহ কৰিছিল। কিন্তু বিদ্ৰোহ সফল নহ'ল। * ১৬৭৩ চনৰ বিদ্ৰোহ, উত্তৰ পাৰ ১৬৭৩ চনত ধেমাজি অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলে বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰি ৰূপা(বৰ্তমানৰ ৰূপহী) আৰু ডিমৌ(বৰ্তমানৰ ধেমাজিৰ ডিমৌ) মিৰি সকলে আহোম ৰজাক কৰ হিচাপে দিয়া মাৰ নাও তোলাই লৈ গৈছিল। এই কথা শুনি আহোম ৰজাই চুতীয়া অঞ্চললৈ কটকী পঠিয়াই নাও সমূহ ঘূৰাই দিবলৈ আদেশ কৰিছিল, কিন্তু চুতীয়া সকলে আদেশ নামানিলে। ইয়াৰ পাছত সকলো চুতীয়া দেউলীয়া নামৰ গাঁৱ এখনত একগোট হৈছিল। কটকীৰ খবৰ পাই আহোম ৰজাই তিনিমুখিয়া অঞ্চলত থকা নাৰাই নামৰ চুতীয়া বিদ্ৰোহী নেতা জনক ধৰি আনিবলৈ সৈনিক পঠিয়ালে। ইয়াৰ পাছত ৰজাই শদিয়াখোৱা গোঁহাই আৰু মৰঙ্গীখোৱা গোহাঁইক চেঁচামুখত গড় নিৰ্মাণ কৰি যুদ্ধৰ বাবে সাজু হ'বলৈ আদেশ দিলে। দিহিং নদীৰ পাৰত আন এটা গড় নিৰ্মাণ কৰা হ'ল। তাৰ পাছত আহোম সেনাই দিহিং পাৰ হৈ মাজুলী হৈ চুতীয়া গাঁৱলৈ আগ বাঢ়ি আহিল। চুতীয়া সকলেও হাতত ধেনু-কাড় লয় দেউলীয়া গাঁৱৰ পৰা মিৰি গাঁৱ এখনলৈ আগ বাঢ়ি আহিলে। আহোম ৰজাই পুনৰ চুতীয়া সকলৰ ওচৰলৈ কটকী পঠিয়াইলে। চুতীয়া বৰুৱা জনে অৱশেষত বশ্যতা স্বীকাৰ কৰিলে, কিন্তু নিজৰ গৰু-ছাগলী, হাঁহ-কুকুৰ, ইত্যাদি সকলো হেৰুৱালে। নাৰাই আৰু অন্য চুতীয়া বিদ্ৰোহী নেতা সকলক মদ্যপান কৰোৱাই পুনৰ বিদ্ৰোহ নকৰিবলৈ প্ৰতিজ্ঞা কৰালে। সবল আৰু শক্তিশালী চুতীয়া সৈনিক সকলৰ বন্দী বনোৱা হ'ল আৰু অন্য চুতীয়া সকলক প্ৰতি বছৰে কৰ হিচাপে নাও দিবলৈ আদেশ দিয়া হ'ল। * ১৭৬৯-১৮০৫ চনৰ মায়ামৰা বিদ্ৰোহ মায়ামৰা ধৰ্মীয় চুতীয়া সকলে ১৭৬৯ চনত আহোম ৰাজ্যৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰি ১৭৯১ লৈকে বেংমৰা নামৰ পৃথক ৰাজ্য এখন গঠন কৰিছিল। মায়ামৰা বিদ্ৰোহত ভাগ লোৱা জনগোষ্ঠী সমূহৰ মাজত দ্বিতীয় সৰ্বাধিক লোক চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ আছিল। বেংমৰা ৰাজ্যৰ ৰজা সৰ্বানন্দ সিংহ বীৰপালৰ বংশৰ বুৰুক চুতীয়া ৰাজপৰিয়ালৰ লোক আছিল। হয়তো ১৫২৫ চনত ৰাজ্য হেৰুৱা চুতীয়া ৰাজপৰিয়াল টোৱে সৰুকৈ হ'লেও পুনৰ বাৰ ৰাজ্য ৰাজত্ব কৰিবলৈ সক্ষম হৈছিল। * ১৭৭৫ চনৰ বিদ্ৰোহ, ডিব্ৰু-দিহিং অঞ্চল মায়ামৰা বিদ্ৰোহ হৈ থাকোঁতে ডিব্ৰু-দিহিংৰ মাজৰ অঞ্চলৰ একাংশ চুতীয়াই বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰিছিল। টাই ভাষাৰ "আহোম বুৰঞ্জী" নামৰ গ্ৰন্থত উল্লেখ কৰা মতে পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ সীমান্ত অঞ্চলৰ খামজাং প্ৰদেশৰ পৰা নঙাখাম নামৰ নৰা মুখিয়ালৰ লগত ধৰা সকলে আহি বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰিছিল। এই বিদ্ৰোহত চুতীয়া সকলে নৰা সকলক সহযোগ কৰিছিল। নৰা মুখিয়াল জনে ১৭৭৫ চনত চুতীয়া সকলৰ সহযোগত হাটখোৱা গোহাঁইক পৰাস্ত কৰি নিজকে ডিব্ৰু নৈৰ কাষৰ অঞ্চলৰ ৰজা বুলি ঘোষণা কৰিছিল। ৰজা হৈ নঙাখামে চুতীয়া আৰু বাৰেচিৰিঙীয়া সকলৰ মাজৰ পৰাই ফুকন আৰু বৰুৱা নিযুক্ত কৰিছিল। আহোম ৰজাই নঙাখাম আৰু চুতীয়া সকলৰ বিৰুদ্ধে বুঢ়াগোহাঁইৰ নেতৃত্বত ৪০ হাজাৰ সৈন্য পঠিয়াইছিল। সেনা সকলে আহি ৰঙাগড়াত(বৰ্তমানৰ ডিব্ৰু-চৈখোৱাৰ দক্ষিণত) উপস্থিত হৈছিল। ইয়াত পাছত তেজী আৰু দিহিং নৈৰ পাৰত যুদ্ধ হৈছিল। বিদ্ৰোহী সকল পৰাজিত হৈ আতৰি গৈছিল। নৰা সকলে পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ পাহাৰীয়া অঞ্চলত আশ্ৰয় লয় আৰু চুতীয়া সকলে ধূনাগুৰি নামৰ ঠাই এদখৰত আশ্ৰয় লয়। বহুতো চুতীয়া, বাৰেচিৰিং আৰু নৰা বিদ্ৰোহীক ৰাজধানী ৰংপুৰলৈ লয় অনা হয়। তাৰে কিছুমানক মৃত্যু দণ্ড দিয়া হৈছিল আৰু আন সকলক বন্দী হিচাপে ৰখা হৈছিল।<ref>Barua, G.C, "Ahom Buranji, p. 331-333</ref> ==অসমীয়া সংস্কৃতিত চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰভাব== ==আৰু চাওক== * [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী]] * [[সতী সাধনী]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} * {{cite book | last = Gait | first = Edward | title = A History of Assam | publisher = Thacker, Spink & Co. | date = 1906 | location = Calcutta | url = http://books.google.com/books?id=w-6kr1IyHJkC}} *{{Cite journal|last=Neog|first=Maheswar|title=Light on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh in the Fourteenth and Fifteenth Centuries|date=1977|journal=Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute|volume=58/59|pages=813–820|jstor=41691751|issn=0378-1143}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{অসম বুৰঞ্জী}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ইতিহাস]] [[শ্ৰেণী:চুতীয়া ৰাজ্য]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ সাম্ৰাজ্য আৰু ৰাজ্য]] atn2avnnaas0eipdhv2uvrhsn4x1z4t 1 34146 612159 123152 2026-06-14T17:15:02Z KhiLanTzi 23530 /* নিজা গৱেষণা */ নতুন অনুচ্ছেদ 612159 wikitext text/x-wiki == নিজা গৱেষণা == @[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] উৎসত কমবুদীয় ৰূপৰ পাত্ৰ জোৱেন চ্ৰব কথা উল্লেখ আছে নিজৰ মন গল কাৰণেই ফানক জোৱেন চ্ৰবৰ ঠাইত লগাই নিদিব। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 17:15, 14 June 2026 (ইউ.টি.চি.) hiedibpyb7zup0idl085y7m7yawhjyr 612185 612159 2026-06-14T17:42:11Z KhiLanTzi 23530 /* নিজা গৱেষণা */ 612185 wikitext text/x-wiki == নিজা গৱেষণা == @[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] উৎসত কম্বোডিয় ৰূপৰ পাত্ৰ জোৱেন চ্ৰব কথা উল্লেখ আছে নিজৰ গৱেষণা ([[WP:OR]]) কৰি ফানক জোৱেন চ্ৰবৰ ঠাইত লগাই নিদিব। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 17:15, 14 June 2026 (ইউ.টি.চি.) 7xseroyfkqaaaic58z5fubj8t149wlc 0 35460 612120 611501 2026-06-14T13:38:05Z Ananya Taye 28065 /* */ 612120 wikitext text/x-wiki [[Image:Assamese_Jaapi.png|200px|thumb|অসমীয়া জাপি]] '''জাপি''' অসমীয়া সংস্কৃতিৰ বাহক, [[অসমীয়া জাতি]] আৰু সংস্কৃতিৰ বিশেষ প্ৰতীক ৰূপে সৰ্বজনবিদিত। প্ৰথমে জাপি দেখিবলৈ টুপিৰ দৰে আছিল। কালক্ৰমত তাৰ আকাৰ, ৰং, সজাৰ অৰ্থাৎ তৈয়াৰী কৰা সঁজুলি ভিন্ন ধৰণৰ হ'ল। বাঁহ, বেত, গছৰ পাত জাপি সজাৰ ঘাই উপকৰণ। কোনো কোনো দেশত গছপাত আৰু জন্তুৰ ছালেৰেও জাপি সজা হয়। ৰূপ-সজ্জাৰ ফালৰপৰা ইয়াৰ ভাগ দুটা-ফুলাম জাপি আৰু উকা জাপি। জাপিৰ ইতিহাস বহু পুৰণি। আগৰ দিনত জাপিৰ বিভিন্ন প্ৰকাৰৰ জাপি ব্যৱহাৰ হৈছিল। বৰদৈয়া জাপি, সৰুদৈয়া জাপি আদিও আছিল। ইয়াৰোপৰি পানীজাপি, গৰখীয়া জাপি আদিৰ প্ৰচলন আছিল। জাপি সাধাৰণতে টকৌপাতেৰে তৈয়াৰ কৰা হয়। জাপিৰ ওপৰৰ অংশত সাধাৰণতে ধাতুৰ জোঙা উপাদান এটা লগোৱা হৈছিল আৰু ইয়াক অসমীয়াত ''চূলা'' নামেৰে জনা গৈছিল।<ref>{{cite web |title=চূলা |url=https://www.xobdo.org/dic/%E0%A6%9A%E0%A7%82%E0%A6%B2%E0%A6%BE |website=Xobdo |access-date=14 June 2026}}</ref> ৰজাঘৰীয়া আৰু সম্ভ্ৰান্ত লোকে ব্যৱহাৰ কৰা জাপিৰ ''চূলা'' সাধাৰণতে ৰূপ আৰু সোণৰে তৈয়াৰ কৰা হৈছিল।<ref>Bhuyan, S.K, "Satsari Assam Buranji,p.199</ref> জাপি ভাৰতৰ পূব অঞ্চলৰ বঙ্গ, উৰিষ্যা, ছত্তিশগড়কে ধৰি নেপাল আৰু পূব, দক্ষিণ পূব এছিয়াৰ লৈকে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। অৱশ্যে অসমৰ জাপিটো পূব ভাৰতত ব্যবহৃত জাপিৰ লগতহে মিলে। বাৰিষাৰ দিনত উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ মণিপুৰ আৰু অৰুণাচল প্ৰদেশতো জাপিৰ লেখীয়া বস্ত্ৰ লোৱা দেখা যায়। ২০১৭ চনত ভাৰতীয় ডাক বিভাগে ভাৰতীয় মানুহে মূৰত পৰিধান কৰা ১৬ টা টুপিৰ<ref>https://stampdigest.in/2018/03/14/japi-cap-stamps-on-headgears-of-india-2017/</ref> ডাকটিকট প্ৰচলন কৰিছিল য’ত অসমৰ জাপিয়েও স্থান পাইছিল৷ ==জাপি শব্দটিৰ উৎপত্তি== “জাপি “শব্দটিৰ উৎপত্তি ‘জাপʼ শব্দৰ পৰা হৈছে। যাৰ অৰ্থ টকৌ পাতৰে ভৰ্ত্তি হৈ থকা দম। ==ইতিহাস== [[File:বাঁহৰ জাপি.jpg|thumb|ৰ’দ-বৰষুণত খেতি পথাৰত বা ঘৰৰ বাহিৰত ব্যৱহাৰ হোৱা জাপি]] জাপিৰ প্ৰথম ঐতিহাসিক উল্লেখ [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া]] ৰজাৰ ক্ষেত্ৰত পোৱা যায়। ১৫২৩ চনৰ চুতীয়া ৰজা [[নীতিপাল|নীতিপালে]] আহোম ৰজা [[চুহুন্মুং|চুহুংমুঙৰ]] লগত সন্ধি কৰিবলৈ সোণ আৰু ৰুপৰ জাপি উপহাৰ দিছিল।<ref>Barua, GC, “Ahom Buranji”,p.56</ref><ref>{{Cite web |title="Then the Chutiâ king desired to send silver and gold lipped Jâpi(''Kup-ngiun-kham''),gold bracelets(''Mao-kham''), gold basket(''Liu-kham''), gold ring (''Khup-kham''), gold bookstand (''Khu-tin-kham''), gold pirâ(''Kham-ku''), horse(''Ma''), elephant(''Chang-pai''), and two Âroans(''Phra-nun'') and Xorais(''Phun'') to the Ahom king." |url=http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf |access-date=2020-08-23 |archivedate=2020-07-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200728195005/http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf |deadurl=yes }}</ref><ref>[https://books.google.co.in/books?id=YELHow5lP9kC&focus=searchwithinvolume&q=%E0%A6%9C%E0%A6%BE%E0%A6%AA%E0%A6%BF Mahanta,S. Assam Buranji.D.H.A.S.,1945, p.9.]</ref><ref>[https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.452171/page/n59/mode/1up?q=%E0%A6%9C%E0%A6%BE%E0%A6%AA%E0%A6%BF Goswami, Hemchandra,''Purani Asam Buranji'',p.41.]</ref><ref>Khanikar,S. Chutia Jaatir Itihax aru Luko-Sanskriti,1991, p.100.</ref> ইয়াৰ পাছত চুহুংমুঙ ৰজাই চুতীয়া ৰাজধানী শদিয়া দখল‌ কৰি বহুতো জাপি লাভ কৰিছিল আৰু তাৰে কেইবাটাও ৰূপৰ জাপি ১৫২৪ চনত শদিয়া আক্ৰমণ কৰিবলৈ অহা নৰা সেণাপতি ফূক্লৈমূঙ্গক উপহাৰ দি সন্ধি কৰিছিল।<ref>Barua, GC, “Ahom Buranji”,p.58</ref><ref>Bhuyan, SK, “Satsari Buranji”,p.62</ref> চুতীয়া ৰজাৰ দিনত জাপি নিৰ্মাণ কৰিবলৈ জাপিসজিয়া বুলি এটা খেল ৰাখিছিল যিটো খেলৰ লোকে পাছলৈ আহোম ৰজা সকলৰ কাৰণেও জাপি নিৰ্মাণ কৰিছিল।<ref>http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf Dutta,Sristidhar, ''Mataks and their Kingdom'', 1985, p.30</ref>ইয়াৰ বাহিৰে মধ্য অসমৰ বাৰ ভূঞা সকলেও জাপি ব্যৱহাৰ কৰিছিল। সাতসাৰী বুৰঞ্জীৰ মতে আহোম ৰজা সকলে বচুৱাল, তঙালি আৰু টকৌ-পতীয়া জাপি ভূঞা সকলৰ পৰা ল'বলৈ শিকিছিল।<ref>[https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.452577/page/n160/mode/1up Bhuyan, Surjya Kumar,''Satsari Buranji'',p.135.]</ref> আহোমৰ দিনত ডা-ডাঙৰীয়াসকলে মৰ্য্যাদা অনুসৰি বিভিন্ন জাপি ব্যৱহাৰ কৰিছিল। যেনে- বুঢ়াগোহাঁই, বৰপাত্ৰগোহাঁই, বৰগোহাঁয়ে সোণৰ চুলাৰে পানী জাপি আৰু টুপি জাপি। বৰফুকন সকলে ৰুপৰ চুলাৰ জাপি, উকা বৰজাপি ব্যৱহাৰ কৰিছিল। ==নিৰ্মাণশৈলী== বাঁহ আৰু তাল গছৰ পাত বা টকৌ গছৰ পাত ব্যৱহাৰ কৰি জাপি তৈয়াৰ কৰা হয়। জাপিৰ আকাৰ বিভিন্নধৰণৰ আছে- বৰ জাপি, সৰু জাপি। খেতি-পথাৰত ব্যৱহাৰ কৰা জাপিৰ আকাৰ বৰ জাপিতকৈ সক বহল ঘূৰণীয়া (বৃত্তাকাৰ)। মাজ অংশটোত হালোৱাজনৰ মূৰত খাপ-খাই পৰাকৈ এটা জোঙা কৰা অংশ থাকে। প্ৰথমতে ঘূৰণীয়া আকৃতিৰ (চালনি আকৃতি) মাজত সৰু সৰু ফাক থকা দুখন ছাল (জালি) বৈ তৈয়াৰ কৰি লোৱা হয়, এই চালনি আকৃতিৰ ছাল দুখন বওঁতে একেবাৰে কেন্দ্ৰবিন্দুৰ পৰা আৰম্ভ কৰি ৮ ইঞ্চিমান বৈ হোৱাৰ পাছত এটা অলপ ডাঠ ঘূৰণীয়া শলিৰে বান্ধি ওপৰৰ অংশ জোঙা কৰা হয়। এনেকৈ দুয়োখন ছাল বৈ হোৱাৰ পাছত টকৌ পাত বা তাল পাত ঘূৰণীয়াকৈ কাটি দুইখন ছালৰ মাজত পাৰি দিয়া হয় আৰু ঠায়ে ঠায়ে গাঠি দিয়া হয়।<ref>বৰুৱা,বিৰিঞ্চি কুমাৰ,"অসমৰ লোক-সংস্কৃতি</ref> ==প্ৰকাৰ== ৰূপসজ্জা তথা ব্যৱহাৰৰ ফালৰ পৰা জাপিৰ সুকীয়া সুকীয়া নাম আছে। জাপি কেইপ্ৰকাৰৰ সঠিককৈ ক'বলৈ টান। ''নতুন পোহৰ'' নামৰ ৱেবছাইটটোৰ তথ্য অনুসৰি জাপি ১০ প্ৰকাৰৰ থাকে,<ref>{{cite web|title=জাপিৰ প্ৰকাৰ|url=https://notunpohor.com/2023/05/%E0%A6%9C%E0%A6%BE%E0%A6%AA%E0%A6%BF/|publisher=নতুন পোহৰ|accessdate=২৬ ডিচেম্বৰ ২০২৪}}</ref> সেয়া হ'ল - #গৰখীয়া জাপি #পানী জাপি #বনুৱা জাপি #হালোৱা জাপি #উকা জাপি #ফুলাম জাপি #পদুমীয়া জাপি #সৰুদৈয়া‌ জাপি #বৰজাপি #টুপি জাপি [[চিত্র:Assamese Jaapi.jpg|thumb|left|বিহু নৃত্যত ব্যৱহৃত অসমীয়া জাপি]] আনহাতে ''শব্দ অভিধান'' অনুসৰি জাপি কেইবাপ্ৰকাৰৰ আছে।<ref>{{cite web|title=জাপি|url=https://www.xobdo.org/dic/%E0%A6%9C%E0%A6%BE%E0%A6%AA%E0%A6%BF|publisher=শব্দ অভিধান|accessdate=২৬ ডিচেম্বৰ ২০২৪}}</ref> যেনে- *ডাং-জাপি, *বৰজাপি, *পানী বা হালোৱা-জাপি, *সৰুদৈয়া জাপি ''ইত্যাদি'' [[শান্তনু কৌশিক বৰুৱা]]ৰ '[[অসম অভিধান (গ্ৰন্থ)|অসম অভিধান]]' অনুসৰি জাপিৰ ভাগ সমূহ হৈছে - গৰখীয়া জাপি, পানী জাপি, বনুৱা জাপি, হালোৱা জাপি, উকা জাপি, ফুলাম জাপি, পদুমীয়া জাপি, সৰুদৈয়া জাপি, বৰজাপি আদি।<ref>{{cite web|title='জাপি'ৰ বিষয়ে জানো আহক|url=https://www.axomiyahahitiyarsaneki.com/2022/04/japi.html?m=1|publisher=অসমীয়া সাহিত্যৰ চানেকি|accessdate=২৬ ডিচেম্বৰ ২০২৪}}</ref> ==ব্যৱহাৰ== “জাপিৰ” ব্যৱহাৰ বহু ক্ষেত্ৰত দেখিবলৈ পোৱা যায়। খেতিয়ক সকলে পৰিধান কৰে কৃষি কাৰ্য্যত বৰ্তি থকাৰ সময়ত ৰʼদ বৰষুণৰ পৰা ৰক্ষা পাবলৈ। বিহু নচাৰ সময়ত ইয়াৰ শোভা বঢ়াবৰ কাৰণে কৰে। অতিথিক আদৰণি জনোৱাৰ চিহ্ন স্বৰূপে তথা সজোৱা বস্তু হিচাপে ইয়াক চʼৰা ঘৰত ৰখা হয়। সাধাৰণ বা অনালংকৃত “জাপি” খেতিয়ক সকলৰ সুৰক্ষাৰ বাবে নিৰমিত হয়। আনহাতে, অলংকৃত “জাপি” অসমীয়া ৰাজ পৰিয়ালৰ লোকসকলে নিজৰ স্থিতাৱস্থাৰ প্ৰতীক চিহ্ন হিচাপে প্ৰয়োগ কৰিছিল।<ref>{{cite web|title=জাপিৰ প্ৰকাৰ|url=https://notunpohor.com/2023/05/%E0%A6%9C%E0%A6%BE%E0%A6%AA%E0%A6%BF/|publisher=নতুন পোহৰ|accessdate=২৬ ডিচেম্বৰ ২০২৪}}</ref> ==জীৱিকা== [[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ হাফলুটিং ন-পাম নাথ গাঁওবাসীয়ে কেবাদশক ধৰি ইয়াত জীয়াই ৰাখিছে জাপি নিৰ্মাণৰ পৰম্পৰা। হাফলুটিং নপাম নাথ গাঁৱৰ প্ৰায় প্ৰতিটো পৰিয়ালে পৰম্পৰাগতভাৱে নিৰ্মাণ কৰি আহিছে জাপি। হাফলুটিং ন-পাম নাথ গাঁৱৰ পুৰুষ-মহিলা সকলো জাপি নিৰ্মাণৰ সৈতে জড়িত। জাপি শিল্প গাঁওখনৰ উপাৰ্জনৰ অন্যতম উৎস। বাঁহ, বেত আৰু টকৌপাতেৰে গাঁওবাসীয়ে নিৰ্মাণ কৰি আহিছে জাপি। পূৰ্বপুৰুৰ দিনৰে পৰা ন-পাম নাথ গাঁওবাসীয়ে নিৰ্মাণ কৰি আহিছে জাপি। স্থানীয় বিভিন্ন বজাৰত জাপি বিক্ৰী কৰিবলৈ যায় ন-পাম নাথ গাঁৱৰ লোকসকল। অসমৰ বিভিন্ন প্ৰান্তৰৰ ব্যৱসায়ীয়েও ক্ৰয় কৰে গাঁওবাসীয়ে নিৰ্মাণ কৰা জাপি। গ্ৰাহকৰ সমাদৰ লাভ কৰা ন-পাম গাঁৱৰ জাপি শিল্পৰ লগত জড়িত গাঁওবাসীয়ে কেৱল পৰম্পৰাগত পদ্ধতিৰেই নিৰ্মাণ কৰি আহিছে জাপি।<ref>{{cite web|title=অসমৰ এনে এখন গাঁও য'ত ঘৰে ঘৰে নিৰ্মাণ কৰা হয় জাপি|url=https:/www.etvbharat.com/amp/as/!state/a-village-in-sivasagar-where-the-villagers-kept-the-culture-of-making-japi-alive-ass24050800546|publisher=ইটিভি ভাৰত|accessdate=২৬ ডিচেম্বৰ ২০২৪}}</ref> জাপি হৈছে [[নলবাৰী]] অঞ্চলৰ প্ৰধান কুটিৰ শিল্প। জিলাখনৰ দোমাহীতোলা, সূতাৰকুছি, বালামুগকুছি, শিলাগুটি, তিলানী, বালিলেছা, মুদৈতোলা, দীঘেলী, তেৰেছিয়া, ভদ্ৰা আদি গাঁৱৰ প্ৰায়ভাগ মানুহৰে জীৱিকাৰ একমাত্ৰ উৎস এই জাপিশিল্প। এই শিল্পৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় কেঁচা সামগ্ৰী যেনে- বাঁহ, বেত, টকৌপাত ইত্যাদি নলবাৰী অঞ্চলত উভৈনদী। জাপিৰ বাবে কেঁচা বাঁহবোৰ এটা নিৰ্দ্দিষ্ট জোখত(অনুমান ১, ১.৫হাত)কাটি টুকুৰা কৰি লৈ তাৰপৰাই সৰু সৰু খাটি চাচি সাঁচাৰ(টুপী) ওপৰত ৰাখি চালনীৰ দৰে ঘনকৈ বৈ ৰ’দত শুকাই লোৱা হয়। ইয়াৰ পিছত শুকান টকৌ গছৰ পাত সুন্দৰকৈ জাই দুই খলপ লগ লগাই সৰু সৰু সূতাৰে মাজে মাজে গাঁথি দি মুখবোৰ খাংৰাৰ ওপৰত ৰাখি সমানকৈ কাটি জাপি তৈয়াৰ কৰা হয়।<ref>{{cite web|title=জাপি|url=https://as.vikaspedia.in/viewcontent/education/9859b89ae9f0-9b89829b89cd9959c39a49bf/99c9be9aa9bf-1|publisher=বিকাশপেডিয়া|accessdate=২৬ ডিচেম্বৰ ২০২৪}}</ref> [[তেজপুৰ]]ৰ ''জাপি সজীয়া'' গাঁৱখনৰ নামৰ উৎপত্তি জাপিৰ পৰা হৈছে৷ এই গাঁৱখন এসময়ত জাপি নিৰ্মাণৰ বাবে বিখ্যাত আছিল। কিন্তু সময়ৰ সোঁতত বৰ্তমান গাঁওখনৰ মাত্ৰ দুটা পৰিয়ালেহে এই বৃত্তিৰ লগত জড়িত হৈ আছে। তেজপুৰত তৈয়াৰ কৰা জাপি নেদাৰলেণ্ড আৰু আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰতো সমাদৃত৷ বৰ্তমান জাপি সজীয়া গাঁৱত বুদ্ধদেৱ কেওঁট আৰু তেওঁৰ ভাতৃ নাৰায়ণ কেওঁটে নিৰ্মাণ কৰি আছে। সৰুদৈয়া জাপিৰ পৰা বিহু আৰু অনুষ্ঠান প্ৰতিষ্ঠানত ব্যৱহাৰ কৰা জাপি প্ৰায় ২৪ ইঞ্চিৰ হয় ইয়াৰ মূল্য বৰ্তমান ৫০০ টকা। কোনো ধৰণৰ বাধা নোহোৱাকৈ ১৯৮৪ চনৰ পৰা জাপি সাজিবলৈ আৰম্ভ কৰে বুদ্ধদেৱ কেওঁটে জাপি সাজি পৰিয়াল চলাই আছে। কিন্তু বৰ্তমান এই দুই ভাতৃৰ বাহিৰে তেজপুৰৰ এই গাঁওখনত জাপি সজা লোক প্ৰায় নাই বুলিব পাৰি।<ref>{{cite web|title=জাপি সজীয়া গাঁৱত এভূমুকি|url=https://www.etvbharat.com/amp/assamese/assam/state/sonitpur/jaapi-makers-busy-with-making-of-assamese-traditional-conical-hat-jaapi-in-tezpur/assam20230406212031158158827|publisher=ইটিভি ভাৰত|accessdate=২৬ ডিচেম্বৰ ২০২৪}}</ref> ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} {{অসমীয়া লোক-সংস্কৃতি|state=expanded}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ সংস্কৃতি]] ancel1zpblasqu6f7olpgmfigus375f 612121 612120 2026-06-14T13:39:03Z Ananya Taye 28065 /* ইতিহাস */ Added source 612121 wikitext text/x-wiki [[Image:Assamese_Jaapi.png|200px|thumb|অসমীয়া জাপি]] '''জাপি''' অসমীয়া সংস্কৃতিৰ বাহক, [[অসমীয়া জাতি]] আৰু সংস্কৃতিৰ বিশেষ প্ৰতীক ৰূপে সৰ্বজনবিদিত। প্ৰথমে জাপি দেখিবলৈ টুপিৰ দৰে আছিল। কালক্ৰমত তাৰ আকাৰ, ৰং, সজাৰ অৰ্থাৎ তৈয়াৰী কৰা সঁজুলি ভিন্ন ধৰণৰ হ'ল। বাঁহ, বেত, গছৰ পাত জাপি সজাৰ ঘাই উপকৰণ। কোনো কোনো দেশত গছপাত আৰু জন্তুৰ ছালেৰেও জাপি সজা হয়। ৰূপ-সজ্জাৰ ফালৰপৰা ইয়াৰ ভাগ দুটা-ফুলাম জাপি আৰু উকা জাপি। জাপিৰ ইতিহাস বহু পুৰণি। আগৰ দিনত জাপিৰ বিভিন্ন প্ৰকাৰৰ জাপি ব্যৱহাৰ হৈছিল। বৰদৈয়া জাপি, সৰুদৈয়া জাপি আদিও আছিল। ইয়াৰোপৰি পানীজাপি, গৰখীয়া জাপি আদিৰ প্ৰচলন আছিল। জাপি সাধাৰণতে টকৌপাতেৰে তৈয়াৰ কৰা হয়। জাপিৰ ওপৰৰ অংশত সাধাৰণতে ধাতুৰ জোঙা উপাদান এটা লগোৱা হৈছিল আৰু ইয়াক অসমীয়াত ''চূলা'' নামেৰে জনা গৈছিল।<ref>{{cite web |title=চূলা |url=https://www.xobdo.org/dic/%E0%A6%9A%E0%A7%82%E0%A6%B2%E0%A6%BE |website=Xobdo |access-date=14 June 2026}}</ref> ৰজাঘৰীয়া আৰু সম্ভ্ৰান্ত লোকে ব্যৱহাৰ কৰা জাপিৰ ''চূলা'' সাধাৰণতে ৰূপ আৰু সোণৰে তৈয়াৰ কৰা হৈছিল।<ref>Bhuyan, S.K, "Satsari Assam Buranji,p.199</ref> জাপি ভাৰতৰ পূব অঞ্চলৰ বঙ্গ, উৰিষ্যা, ছত্তিশগড়কে ধৰি নেপাল আৰু পূব, দক্ষিণ পূব এছিয়াৰ লৈকে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। অৱশ্যে অসমৰ জাপিটো পূব ভাৰতত ব্যবহৃত জাপিৰ লগতহে মিলে। বাৰিষাৰ দিনত উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ মণিপুৰ আৰু অৰুণাচল প্ৰদেশতো জাপিৰ লেখীয়া বস্ত্ৰ লোৱা দেখা যায়। ২০১৭ চনত ভাৰতীয় ডাক বিভাগে ভাৰতীয় মানুহে মূৰত পৰিধান কৰা ১৬ টা টুপিৰ<ref>https://stampdigest.in/2018/03/14/japi-cap-stamps-on-headgears-of-india-2017/</ref> ডাকটিকট প্ৰচলন কৰিছিল য’ত অসমৰ জাপিয়েও স্থান পাইছিল৷ ==জাপি শব্দটিৰ উৎপত্তি== “জাপি “শব্দটিৰ উৎপত্তি ‘জাপʼ শব্দৰ পৰা হৈছে। যাৰ অৰ্থ টকৌ পাতৰে ভৰ্ত্তি হৈ থকা দম। ==ইতিহাস== [[File:বাঁহৰ জাপি.jpg|thumb|ৰ’দ-বৰষুণত খেতি পথাৰত বা ঘৰৰ বাহিৰত ব্যৱহাৰ হোৱা জাপি]] জাপিৰ প্ৰথম ঐতিহাসিক উল্লেখ [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া]] ৰজাৰ ক্ষেত্ৰত পোৱা যায়। ১৫২৩ চনৰ চুতীয়া ৰজা [[নীতিপাল|নীতিপালে]] আহোম ৰজা [[চুহুন্মুং|চুহুংমুঙৰ]] লগত সন্ধি কৰিবলৈ সোণ আৰু ৰুপৰ জাপি উপহাৰ দিছিল।<ref>Barua, GC, “Ahom Buranji”,p.56</ref><ref>Bhuyan,SK,"Deodhai Assam Buranji, p.17</ref><ref>{{Cite web |title="Then the Chutiâ king desired to send silver and gold lipped Jâpi(''Kup-ngiun-kham''),gold bracelets(''Mao-kham''), gold basket(''Liu-kham''), gold ring (''Khup-kham''), gold bookstand (''Khu-tin-kham''), gold pirâ(''Kham-ku''), horse(''Ma''), elephant(''Chang-pai''), and two Âroans(''Phra-nun'') and Xorais(''Phun'') to the Ahom king." |url=http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf |access-date=2020-08-23 |archivedate=2020-07-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200728195005/http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf |deadurl=yes }}</ref><ref>[https://books.google.co.in/books?id=YELHow5lP9kC&focus=searchwithinvolume&q=%E0%A6%9C%E0%A6%BE%E0%A6%AA%E0%A6%BF Mahanta,S. Assam Buranji.D.H.A.S.,1945, p.9.]</ref><ref>[https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.452171/page/n59/mode/1up?q=%E0%A6%9C%E0%A6%BE%E0%A6%AA%E0%A6%BF Goswami, Hemchandra,''Purani Asam Buranji'',p.41.]</ref><ref>Khanikar,S. Chutia Jaatir Itihax aru Luko-Sanskriti,1991, p.100.</ref> ইয়াৰ পাছত চুহুংমুঙ ৰজাই চুতীয়া ৰাজধানী শদিয়া দখল‌ কৰি বহুতো জাপি লাভ কৰিছিল আৰু তাৰে কেইবাটাও ৰূপৰ জাপি ১৫২৪ চনত শদিয়া আক্ৰমণ কৰিবলৈ অহা নৰা সেণাপতি ফূক্লৈমূঙ্গক উপহাৰ দি সন্ধি কৰিছিল।<ref>Barua, GC, “Ahom Buranji”,p.58</ref><ref>Bhuyan, SK, “Satsari Buranji”,p.62</ref> চুতীয়া ৰজাৰ দিনত জাপি নিৰ্মাণ কৰিবলৈ জাপিসজিয়া বুলি এটা খেল ৰাখিছিল যিটো খেলৰ লোকে পাছলৈ আহোম ৰজা সকলৰ কাৰণেও জাপি নিৰ্মাণ কৰিছিল।<ref>http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf Dutta,Sristidhar, ''Mataks and their Kingdom'', 1985, p.30</ref>ইয়াৰ বাহিৰে মধ্য অসমৰ বাৰ ভূঞা সকলেও জাপি ব্যৱহাৰ কৰিছিল। সাতসাৰী বুৰঞ্জীৰ মতে আহোম ৰজা সকলে বচুৱাল, তঙালি আৰু টকৌ-পতীয়া জাপি ভূঞা সকলৰ পৰা ল'বলৈ শিকিছিল।<ref>[https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.452577/page/n160/mode/1up Bhuyan, Surjya Kumar,''Satsari Buranji'',p.135.]</ref> আহোমৰ দিনত ডা-ডাঙৰীয়াসকলে মৰ্য্যাদা অনুসৰি বিভিন্ন জাপি ব্যৱহাৰ কৰিছিল। যেনে- বুঢ়াগোহাঁই, বৰপাত্ৰগোহাঁই, বৰগোহাঁয়ে সোণৰ চুলাৰে পানী জাপি আৰু টুপি জাপি। বৰফুকন সকলে ৰুপৰ চুলাৰ জাপি, উকা বৰজাপি ব্যৱহাৰ কৰিছিল। ==নিৰ্মাণশৈলী== বাঁহ আৰু তাল গছৰ পাত বা টকৌ গছৰ পাত ব্যৱহাৰ কৰি জাপি তৈয়াৰ কৰা হয়। জাপিৰ আকাৰ বিভিন্নধৰণৰ আছে- বৰ জাপি, সৰু জাপি। খেতি-পথাৰত ব্যৱহাৰ কৰা জাপিৰ আকাৰ বৰ জাপিতকৈ সক বহল ঘূৰণীয়া (বৃত্তাকাৰ)। মাজ অংশটোত হালোৱাজনৰ মূৰত খাপ-খাই পৰাকৈ এটা জোঙা কৰা অংশ থাকে। প্ৰথমতে ঘূৰণীয়া আকৃতিৰ (চালনি আকৃতি) মাজত সৰু সৰু ফাক থকা দুখন ছাল (জালি) বৈ তৈয়াৰ কৰি লোৱা হয়, এই চালনি আকৃতিৰ ছাল দুখন বওঁতে একেবাৰে কেন্দ্ৰবিন্দুৰ পৰা আৰম্ভ কৰি ৮ ইঞ্চিমান বৈ হোৱাৰ পাছত এটা অলপ ডাঠ ঘূৰণীয়া শলিৰে বান্ধি ওপৰৰ অংশ জোঙা কৰা হয়। এনেকৈ দুয়োখন ছাল বৈ হোৱাৰ পাছত টকৌ পাত বা তাল পাত ঘূৰণীয়াকৈ কাটি দুইখন ছালৰ মাজত পাৰি দিয়া হয় আৰু ঠায়ে ঠায়ে গাঠি দিয়া হয়।<ref>বৰুৱা,বিৰিঞ্চি কুমাৰ,"অসমৰ লোক-সংস্কৃতি</ref> ==প্ৰকাৰ== ৰূপসজ্জা তথা ব্যৱহাৰৰ ফালৰ পৰা জাপিৰ সুকীয়া সুকীয়া নাম আছে। জাপি কেইপ্ৰকাৰৰ সঠিককৈ ক'বলৈ টান। ''নতুন পোহৰ'' নামৰ ৱেবছাইটটোৰ তথ্য অনুসৰি জাপি ১০ প্ৰকাৰৰ থাকে,<ref>{{cite web|title=জাপিৰ প্ৰকাৰ|url=https://notunpohor.com/2023/05/%E0%A6%9C%E0%A6%BE%E0%A6%AA%E0%A6%BF/|publisher=নতুন পোহৰ|accessdate=২৬ ডিচেম্বৰ ২০২৪}}</ref> সেয়া হ'ল - #গৰখীয়া জাপি #পানী জাপি #বনুৱা জাপি #হালোৱা জাপি #উকা জাপি #ফুলাম জাপি #পদুমীয়া জাপি #সৰুদৈয়া‌ জাপি #বৰজাপি #টুপি জাপি [[চিত্র:Assamese Jaapi.jpg|thumb|left|বিহু নৃত্যত ব্যৱহৃত অসমীয়া জাপি]] আনহাতে ''শব্দ অভিধান'' অনুসৰি জাপি কেইবাপ্ৰকাৰৰ আছে।<ref>{{cite web|title=জাপি|url=https://www.xobdo.org/dic/%E0%A6%9C%E0%A6%BE%E0%A6%AA%E0%A6%BF|publisher=শব্দ অভিধান|accessdate=২৬ ডিচেম্বৰ ২০২৪}}</ref> যেনে- *ডাং-জাপি, *বৰজাপি, *পানী বা হালোৱা-জাপি, *সৰুদৈয়া জাপি ''ইত্যাদি'' [[শান্তনু কৌশিক বৰুৱা]]ৰ '[[অসম অভিধান (গ্ৰন্থ)|অসম অভিধান]]' অনুসৰি জাপিৰ ভাগ সমূহ হৈছে - গৰখীয়া জাপি, পানী জাপি, বনুৱা জাপি, হালোৱা জাপি, উকা জাপি, ফুলাম জাপি, পদুমীয়া জাপি, সৰুদৈয়া জাপি, বৰজাপি আদি।<ref>{{cite web|title='জাপি'ৰ বিষয়ে জানো আহক|url=https://www.axomiyahahitiyarsaneki.com/2022/04/japi.html?m=1|publisher=অসমীয়া সাহিত্যৰ চানেকি|accessdate=২৬ ডিচেম্বৰ ২০২৪}}</ref> ==ব্যৱহাৰ== “জাপিৰ” ব্যৱহাৰ বহু ক্ষেত্ৰত দেখিবলৈ পোৱা যায়। খেতিয়ক সকলে পৰিধান কৰে কৃষি কাৰ্য্যত বৰ্তি থকাৰ সময়ত ৰʼদ বৰষুণৰ পৰা ৰক্ষা পাবলৈ। বিহু নচাৰ সময়ত ইয়াৰ শোভা বঢ়াবৰ কাৰণে কৰে। অতিথিক আদৰণি জনোৱাৰ চিহ্ন স্বৰূপে তথা সজোৱা বস্তু হিচাপে ইয়াক চʼৰা ঘৰত ৰখা হয়। সাধাৰণ বা অনালংকৃত “জাপি” খেতিয়ক সকলৰ সুৰক্ষাৰ বাবে নিৰমিত হয়। আনহাতে, অলংকৃত “জাপি” অসমীয়া ৰাজ পৰিয়ালৰ লোকসকলে নিজৰ স্থিতাৱস্থাৰ প্ৰতীক চিহ্ন হিচাপে প্ৰয়োগ কৰিছিল।<ref>{{cite web|title=জাপিৰ প্ৰকাৰ|url=https://notunpohor.com/2023/05/%E0%A6%9C%E0%A6%BE%E0%A6%AA%E0%A6%BF/|publisher=নতুন পোহৰ|accessdate=২৬ ডিচেম্বৰ ২০২৪}}</ref> ==জীৱিকা== [[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ হাফলুটিং ন-পাম নাথ গাঁওবাসীয়ে কেবাদশক ধৰি ইয়াত জীয়াই ৰাখিছে জাপি নিৰ্মাণৰ পৰম্পৰা। হাফলুটিং নপাম নাথ গাঁৱৰ প্ৰায় প্ৰতিটো পৰিয়ালে পৰম্পৰাগতভাৱে নিৰ্মাণ কৰি আহিছে জাপি। হাফলুটিং ন-পাম নাথ গাঁৱৰ পুৰুষ-মহিলা সকলো জাপি নিৰ্মাণৰ সৈতে জড়িত। জাপি শিল্প গাঁওখনৰ উপাৰ্জনৰ অন্যতম উৎস। বাঁহ, বেত আৰু টকৌপাতেৰে গাঁওবাসীয়ে নিৰ্মাণ কৰি আহিছে জাপি। পূৰ্বপুৰুৰ দিনৰে পৰা ন-পাম নাথ গাঁওবাসীয়ে নিৰ্মাণ কৰি আহিছে জাপি। স্থানীয় বিভিন্ন বজাৰত জাপি বিক্ৰী কৰিবলৈ যায় ন-পাম নাথ গাঁৱৰ লোকসকল। অসমৰ বিভিন্ন প্ৰান্তৰৰ ব্যৱসায়ীয়েও ক্ৰয় কৰে গাঁওবাসীয়ে নিৰ্মাণ কৰা জাপি। গ্ৰাহকৰ সমাদৰ লাভ কৰা ন-পাম গাঁৱৰ জাপি শিল্পৰ লগত জড়িত গাঁওবাসীয়ে কেৱল পৰম্পৰাগত পদ্ধতিৰেই নিৰ্মাণ কৰি আহিছে জাপি।<ref>{{cite web|title=অসমৰ এনে এখন গাঁও য'ত ঘৰে ঘৰে নিৰ্মাণ কৰা হয় জাপি|url=https:/www.etvbharat.com/amp/as/!state/a-village-in-sivasagar-where-the-villagers-kept-the-culture-of-making-japi-alive-ass24050800546|publisher=ইটিভি ভাৰত|accessdate=২৬ ডিচেম্বৰ ২০২৪}}</ref> জাপি হৈছে [[নলবাৰী]] অঞ্চলৰ প্ৰধান কুটিৰ শিল্প। জিলাখনৰ দোমাহীতোলা, সূতাৰকুছি, বালামুগকুছি, শিলাগুটি, তিলানী, বালিলেছা, মুদৈতোলা, দীঘেলী, তেৰেছিয়া, ভদ্ৰা আদি গাঁৱৰ প্ৰায়ভাগ মানুহৰে জীৱিকাৰ একমাত্ৰ উৎস এই জাপিশিল্প। এই শিল্পৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় কেঁচা সামগ্ৰী যেনে- বাঁহ, বেত, টকৌপাত ইত্যাদি নলবাৰী অঞ্চলত উভৈনদী। জাপিৰ বাবে কেঁচা বাঁহবোৰ এটা নিৰ্দ্দিষ্ট জোখত(অনুমান ১, ১.৫হাত)কাটি টুকুৰা কৰি লৈ তাৰপৰাই সৰু সৰু খাটি চাচি সাঁচাৰ(টুপী) ওপৰত ৰাখি চালনীৰ দৰে ঘনকৈ বৈ ৰ’দত শুকাই লোৱা হয়। ইয়াৰ পিছত শুকান টকৌ গছৰ পাত সুন্দৰকৈ জাই দুই খলপ লগ লগাই সৰু সৰু সূতাৰে মাজে মাজে গাঁথি দি মুখবোৰ খাংৰাৰ ওপৰত ৰাখি সমানকৈ কাটি জাপি তৈয়াৰ কৰা হয়।<ref>{{cite web|title=জাপি|url=https://as.vikaspedia.in/viewcontent/education/9859b89ae9f0-9b89829b89cd9959c39a49bf/99c9be9aa9bf-1|publisher=বিকাশপেডিয়া|accessdate=২৬ ডিচেম্বৰ ২০২৪}}</ref> [[তেজপুৰ]]ৰ ''জাপি সজীয়া'' গাঁৱখনৰ নামৰ উৎপত্তি জাপিৰ পৰা হৈছে৷ এই গাঁৱখন এসময়ত জাপি নিৰ্মাণৰ বাবে বিখ্যাত আছিল। কিন্তু সময়ৰ সোঁতত বৰ্তমান গাঁওখনৰ মাত্ৰ দুটা পৰিয়ালেহে এই বৃত্তিৰ লগত জড়িত হৈ আছে। তেজপুৰত তৈয়াৰ কৰা জাপি নেদাৰলেণ্ড আৰু আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰতো সমাদৃত৷ বৰ্তমান জাপি সজীয়া গাঁৱত বুদ্ধদেৱ কেওঁট আৰু তেওঁৰ ভাতৃ নাৰায়ণ কেওঁটে নিৰ্মাণ কৰি আছে। সৰুদৈয়া জাপিৰ পৰা বিহু আৰু অনুষ্ঠান প্ৰতিষ্ঠানত ব্যৱহাৰ কৰা জাপি প্ৰায় ২৪ ইঞ্চিৰ হয় ইয়াৰ মূল্য বৰ্তমান ৫০০ টকা। কোনো ধৰণৰ বাধা নোহোৱাকৈ ১৯৮৪ চনৰ পৰা জাপি সাজিবলৈ আৰম্ভ কৰে বুদ্ধদেৱ কেওঁটে জাপি সাজি পৰিয়াল চলাই আছে। কিন্তু বৰ্তমান এই দুই ভাতৃৰ বাহিৰে তেজপুৰৰ এই গাঁওখনত জাপি সজা লোক প্ৰায় নাই বুলিব পাৰি।<ref>{{cite web|title=জাপি সজীয়া গাঁৱত এভূমুকি|url=https://www.etvbharat.com/amp/assamese/assam/state/sonitpur/jaapi-makers-busy-with-making-of-assamese-traditional-conical-hat-jaapi-in-tezpur/assam20230406212031158158827|publisher=ইটিভি ভাৰত|accessdate=২৬ ডিচেম্বৰ ২০২৪}}</ref> ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} {{অসমীয়া লোক-সংস্কৃতি|state=expanded}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ সংস্কৃতি]] 4zpofitjezxgzf576j1xlwtoixfhf37 612136 612121 2026-06-14T15:21:47Z Ananya Taye 28065 /* জীৱিকা */ 612136 wikitext text/x-wiki [[Image:Assamese_Jaapi.png|200px|thumb|অসমীয়া জাপি]] '''জাপি''' অসমীয়া সংস্কৃতিৰ বাহক, [[অসমীয়া জাতি]] আৰু সংস্কৃতিৰ বিশেষ প্ৰতীক ৰূপে সৰ্বজনবিদিত। প্ৰথমে জাপি দেখিবলৈ টুপিৰ দৰে আছিল। কালক্ৰমত তাৰ আকাৰ, ৰং, সজাৰ অৰ্থাৎ তৈয়াৰী কৰা সঁজুলি ভিন্ন ধৰণৰ হ'ল। বাঁহ, বেত, গছৰ পাত জাপি সজাৰ ঘাই উপকৰণ। কোনো কোনো দেশত গছপাত আৰু জন্তুৰ ছালেৰেও জাপি সজা হয়। ৰূপ-সজ্জাৰ ফালৰপৰা ইয়াৰ ভাগ দুটা-ফুলাম জাপি আৰু উকা জাপি। জাপিৰ ইতিহাস বহু পুৰণি। আগৰ দিনত জাপিৰ বিভিন্ন প্ৰকাৰৰ জাপি ব্যৱহাৰ হৈছিল। বৰদৈয়া জাপি, সৰুদৈয়া জাপি আদিও আছিল। ইয়াৰোপৰি পানীজাপি, গৰখীয়া জাপি আদিৰ প্ৰচলন আছিল। জাপি সাধাৰণতে টকৌপাতেৰে তৈয়াৰ কৰা হয়। জাপিৰ ওপৰৰ অংশত সাধাৰণতে ধাতুৰ জোঙা উপাদান এটা লগোৱা হৈছিল আৰু ইয়াক অসমীয়াত ''চূলা'' নামেৰে জনা গৈছিল।<ref>{{cite web |title=চূলা |url=https://www.xobdo.org/dic/%E0%A6%9A%E0%A7%82%E0%A6%B2%E0%A6%BE |website=Xobdo |access-date=14 June 2026}}</ref> ৰজাঘৰীয়া আৰু সম্ভ্ৰান্ত লোকে ব্যৱহাৰ কৰা জাপিৰ ''চূলা'' সাধাৰণতে ৰূপ আৰু সোণৰে তৈয়াৰ কৰা হৈছিল।<ref>Bhuyan, S.K, "Satsari Assam Buranji,p.199</ref> জাপি ভাৰতৰ পূব অঞ্চলৰ বঙ্গ, উৰিষ্যা, ছত্তিশগড়কে ধৰি নেপাল আৰু পূব, দক্ষিণ পূব এছিয়াৰ লৈকে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। অৱশ্যে অসমৰ জাপিটো পূব ভাৰতত ব্যবহৃত জাপিৰ লগতহে মিলে। বাৰিষাৰ দিনত উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ মণিপুৰ আৰু অৰুণাচল প্ৰদেশতো জাপিৰ লেখীয়া বস্ত্ৰ লোৱা দেখা যায়। ২০১৭ চনত ভাৰতীয় ডাক বিভাগে ভাৰতীয় মানুহে মূৰত পৰিধান কৰা ১৬ টা টুপিৰ<ref>https://stampdigest.in/2018/03/14/japi-cap-stamps-on-headgears-of-india-2017/</ref> ডাকটিকট প্ৰচলন কৰিছিল য’ত অসমৰ জাপিয়েও স্থান পাইছিল৷ ==জাপি শব্দটিৰ উৎপত্তি== “জাপি “শব্দটিৰ উৎপত্তি ‘জাপʼ শব্দৰ পৰা হৈছে। যাৰ অৰ্থ টকৌ পাতৰে ভৰ্ত্তি হৈ থকা দম। ==ইতিহাস== [[File:বাঁহৰ জাপি.jpg|thumb|ৰ’দ-বৰষুণত খেতি পথাৰত বা ঘৰৰ বাহিৰত ব্যৱহাৰ হোৱা জাপি]] জাপিৰ প্ৰথম ঐতিহাসিক উল্লেখ [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া]] ৰজাৰ ক্ষেত্ৰত পোৱা যায়। ১৫২৩ চনৰ চুতীয়া ৰজা [[নীতিপাল|নীতিপালে]] আহোম ৰজা [[চুহুন্মুং|চুহুংমুঙৰ]] লগত সন্ধি কৰিবলৈ সোণ আৰু ৰুপৰ জাপি উপহাৰ দিছিল।<ref>Barua, GC, “Ahom Buranji”,p.56</ref><ref>Bhuyan,SK,"Deodhai Assam Buranji, p.17</ref><ref>{{Cite web |title="Then the Chutiâ king desired to send silver and gold lipped Jâpi(''Kup-ngiun-kham''),gold bracelets(''Mao-kham''), gold basket(''Liu-kham''), gold ring (''Khup-kham''), gold bookstand (''Khu-tin-kham''), gold pirâ(''Kham-ku''), horse(''Ma''), elephant(''Chang-pai''), and two Âroans(''Phra-nun'') and Xorais(''Phun'') to the Ahom king." |url=http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf |access-date=2020-08-23 |archivedate=2020-07-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200728195005/http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf |deadurl=yes }}</ref><ref>[https://books.google.co.in/books?id=YELHow5lP9kC&focus=searchwithinvolume&q=%E0%A6%9C%E0%A6%BE%E0%A6%AA%E0%A6%BF Mahanta,S. Assam Buranji.D.H.A.S.,1945, p.9.]</ref><ref>[https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.452171/page/n59/mode/1up?q=%E0%A6%9C%E0%A6%BE%E0%A6%AA%E0%A6%BF Goswami, Hemchandra,''Purani Asam Buranji'',p.41.]</ref><ref>Khanikar,S. Chutia Jaatir Itihax aru Luko-Sanskriti,1991, p.100.</ref> ইয়াৰ পাছত চুহুংমুঙ ৰজাই চুতীয়া ৰাজধানী শদিয়া দখল‌ কৰি বহুতো জাপি লাভ কৰিছিল আৰু তাৰে কেইবাটাও ৰূপৰ জাপি ১৫২৪ চনত শদিয়া আক্ৰমণ কৰিবলৈ অহা নৰা সেণাপতি ফূক্লৈমূঙ্গক উপহাৰ দি সন্ধি কৰিছিল।<ref>Barua, GC, “Ahom Buranji”,p.58</ref><ref>Bhuyan, SK, “Satsari Buranji”,p.62</ref> চুতীয়া ৰজাৰ দিনত জাপি নিৰ্মাণ কৰিবলৈ জাপিসজিয়া বুলি এটা খেল ৰাখিছিল যিটো খেলৰ লোকে পাছলৈ আহোম ৰজা সকলৰ কাৰণেও জাপি নিৰ্মাণ কৰিছিল।<ref>http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf Dutta,Sristidhar, ''Mataks and their Kingdom'', 1985, p.30</ref>ইয়াৰ বাহিৰে মধ্য অসমৰ বাৰ ভূঞা সকলেও জাপি ব্যৱহাৰ কৰিছিল। সাতসাৰী বুৰঞ্জীৰ মতে আহোম ৰজা সকলে বচুৱাল, তঙালি আৰু টকৌ-পতীয়া জাপি ভূঞা সকলৰ পৰা ল'বলৈ শিকিছিল।<ref>[https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.452577/page/n160/mode/1up Bhuyan, Surjya Kumar,''Satsari Buranji'',p.135.]</ref> আহোমৰ দিনত ডা-ডাঙৰীয়াসকলে মৰ্য্যাদা অনুসৰি বিভিন্ন জাপি ব্যৱহাৰ কৰিছিল। যেনে- বুঢ়াগোহাঁই, বৰপাত্ৰগোহাঁই, বৰগোহাঁয়ে সোণৰ চুলাৰে পানী জাপি আৰু টুপি জাপি। বৰফুকন সকলে ৰুপৰ চুলাৰ জাপি, উকা বৰজাপি ব্যৱহাৰ কৰিছিল। ==নিৰ্মাণশৈলী== বাঁহ আৰু তাল গছৰ পাত বা টকৌ গছৰ পাত ব্যৱহাৰ কৰি জাপি তৈয়াৰ কৰা হয়। জাপিৰ আকাৰ বিভিন্নধৰণৰ আছে- বৰ জাপি, সৰু জাপি। খেতি-পথাৰত ব্যৱহাৰ কৰা জাপিৰ আকাৰ বৰ জাপিতকৈ সক বহল ঘূৰণীয়া (বৃত্তাকাৰ)। মাজ অংশটোত হালোৱাজনৰ মূৰত খাপ-খাই পৰাকৈ এটা জোঙা কৰা অংশ থাকে। প্ৰথমতে ঘূৰণীয়া আকৃতিৰ (চালনি আকৃতি) মাজত সৰু সৰু ফাক থকা দুখন ছাল (জালি) বৈ তৈয়াৰ কৰি লোৱা হয়, এই চালনি আকৃতিৰ ছাল দুখন বওঁতে একেবাৰে কেন্দ্ৰবিন্দুৰ পৰা আৰম্ভ কৰি ৮ ইঞ্চিমান বৈ হোৱাৰ পাছত এটা অলপ ডাঠ ঘূৰণীয়া শলিৰে বান্ধি ওপৰৰ অংশ জোঙা কৰা হয়। এনেকৈ দুয়োখন ছাল বৈ হোৱাৰ পাছত টকৌ পাত বা তাল পাত ঘূৰণীয়াকৈ কাটি দুইখন ছালৰ মাজত পাৰি দিয়া হয় আৰু ঠায়ে ঠায়ে গাঠি দিয়া হয়।<ref>বৰুৱা,বিৰিঞ্চি কুমাৰ,"অসমৰ লোক-সংস্কৃতি</ref> ==প্ৰকাৰ== ৰূপসজ্জা তথা ব্যৱহাৰৰ ফালৰ পৰা জাপিৰ সুকীয়া সুকীয়া নাম আছে। জাপি কেইপ্ৰকাৰৰ সঠিককৈ ক'বলৈ টান। ''নতুন পোহৰ'' নামৰ ৱেবছাইটটোৰ তথ্য অনুসৰি জাপি ১০ প্ৰকাৰৰ থাকে,<ref>{{cite web|title=জাপিৰ প্ৰকাৰ|url=https://notunpohor.com/2023/05/%E0%A6%9C%E0%A6%BE%E0%A6%AA%E0%A6%BF/|publisher=নতুন পোহৰ|accessdate=২৬ ডিচেম্বৰ ২০২৪}}</ref> সেয়া হ'ল - #গৰখীয়া জাপি #পানী জাপি #বনুৱা জাপি #হালোৱা জাপি #উকা জাপি #ফুলাম জাপি #পদুমীয়া জাপি #সৰুদৈয়া‌ জাপি #বৰজাপি #টুপি জাপি [[চিত্র:Assamese Jaapi.jpg|thumb|left|বিহু নৃত্যত ব্যৱহৃত অসমীয়া জাপি]] আনহাতে ''শব্দ অভিধান'' অনুসৰি জাপি কেইবাপ্ৰকাৰৰ আছে।<ref>{{cite web|title=জাপি|url=https://www.xobdo.org/dic/%E0%A6%9C%E0%A6%BE%E0%A6%AA%E0%A6%BF|publisher=শব্দ অভিধান|accessdate=২৬ ডিচেম্বৰ ২০২৪}}</ref> যেনে- *ডাং-জাপি, *বৰজাপি, *পানী বা হালোৱা-জাপি, *সৰুদৈয়া জাপি ''ইত্যাদি'' [[শান্তনু কৌশিক বৰুৱা]]ৰ '[[অসম অভিধান (গ্ৰন্থ)|অসম অভিধান]]' অনুসৰি জাপিৰ ভাগ সমূহ হৈছে - গৰখীয়া জাপি, পানী জাপি, বনুৱা জাপি, হালোৱা জাপি, উকা জাপি, ফুলাম জাপি, পদুমীয়া জাপি, সৰুদৈয়া জাপি, বৰজাপি আদি।<ref>{{cite web|title='জাপি'ৰ বিষয়ে জানো আহক|url=https://www.axomiyahahitiyarsaneki.com/2022/04/japi.html?m=1|publisher=অসমীয়া সাহিত্যৰ চানেকি|accessdate=২৬ ডিচেম্বৰ ২০২৪}}</ref> ==ব্যৱহাৰ== “জাপিৰ” ব্যৱহাৰ বহু ক্ষেত্ৰত দেখিবলৈ পোৱা যায়। খেতিয়ক সকলে পৰিধান কৰে কৃষি কাৰ্য্যত বৰ্তি থকাৰ সময়ত ৰʼদ বৰষুণৰ পৰা ৰক্ষা পাবলৈ। বিহু নচাৰ সময়ত ইয়াৰ শোভা বঢ়াবৰ কাৰণে কৰে। অতিথিক আদৰণি জনোৱাৰ চিহ্ন স্বৰূপে তথা সজোৱা বস্তু হিচাপে ইয়াক চʼৰা ঘৰত ৰখা হয়। সাধাৰণ বা অনালংকৃত “জাপি” খেতিয়ক সকলৰ সুৰক্ষাৰ বাবে নিৰমিত হয়। আনহাতে, অলংকৃত “জাপি” অসমীয়া ৰাজ পৰিয়ালৰ লোকসকলে নিজৰ স্থিতাৱস্থাৰ প্ৰতীক চিহ্ন হিচাপে প্ৰয়োগ কৰিছিল।<ref>{{cite web|title=জাপিৰ প্ৰকাৰ|url=https://notunpohor.com/2023/05/%E0%A6%9C%E0%A6%BE%E0%A6%AA%E0%A6%BF/|publisher=নতুন পোহৰ|accessdate=২৬ ডিচেম্বৰ ২০২৪}}</ref> ==জীৱিকা== [[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ হাফলুটিং ন-পাম নাথ গাঁওবাসীয়ে কেবাদশক ধৰি ইয়াত জীয়াই ৰাখিছে জাপি নিৰ্মাণৰ পৰম্পৰা। হাফলুটিং নপাম নাথ গাঁৱৰ প্ৰায় প্ৰতিটো পৰিয়ালে পৰম্পৰাগতভাৱে নিৰ্মাণ কৰি আহিছে জাপি। হাফলুটিং ন-পাম নাথ গাঁৱৰ পুৰুষ-মহিলা সকলো জাপি নিৰ্মাণৰ সৈতে জড়িত। জাপি শিল্প গাঁওখনৰ উপাৰ্জনৰ অন্যতম উৎস। বাঁহ, বেত আৰু টকৌপাতেৰে গাঁওবাসীয়ে নিৰ্মাণ কৰি আহিছে জাপি। পূৰ্বপুৰুৰ দিনৰে পৰা ন-পাম নাথ গাঁওবাসীয়ে নিৰ্মাণ কৰি আহিছে জাপি। স্থানীয় বিভিন্ন বজাৰত জাপি বিক্ৰী কৰিবলৈ যায় ন-পাম নাথ গাঁৱৰ লোকসকল। অসমৰ বিভিন্ন প্ৰান্তৰৰ ব্যৱসায়ীয়েও ক্ৰয় কৰে গাঁওবাসীয়ে নিৰ্মাণ কৰা জাপি। গ্ৰাহকৰ সমাদৰ লাভ কৰা ন-পাম গাঁৱৰ জাপি শিল্পৰ লগত জড়িত গাঁওবাসীয়ে কেৱল পৰম্পৰাগত পদ্ধতিৰেই নিৰ্মাণ কৰি আহিছে জাপি।<ref>{{cite web|title=অসমৰ এনে এখন গাঁও য'ত ঘৰে ঘৰে নিৰ্মাণ কৰা হয় জাপি|url=https:/www.etvbharat.com/amp/as/!state/a-village-in-sivasagar-where-the-villagers-kept-the-culture-of-making-japi-alive-ass24050800546|publisher=ইটিভি ভাৰত|accessdate=২৬ ডিচেম্বৰ ২০২৪}}</ref> জাপি হৈছে [[নলবাৰী]] অঞ্চলৰ প্ৰধান কুটিৰ শিল্প। জিলাখনৰ দোমাহীতোলা, সূতাৰকুছি, বালামুগকুছি, শিলাগুটি, তিলানী, বালিলেছা, মুদৈতোলা, দীঘেলী, তেৰেছিয়া, ভদ্ৰা আদি গাঁৱৰ প্ৰায়ভাগ মানুহৰে জীৱিকাৰ একমাত্ৰ উৎস এই জাপিশিল্প। এই শিল্পৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় কেঁচা সামগ্ৰী যেনে- বাঁহ, বেত, টকৌপাত ইত্যাদি নলবাৰী অঞ্চলত উভৈনদী। জাপিৰ বাবে কেঁচা বাঁহবোৰ এটা নিৰ্দ্দিষ্ট জোখত(অনুমান ১, ১.৫হাত)কাটি টুকুৰা কৰি লৈ তাৰপৰাই সৰু সৰু খাটি চাচি সাঁচাৰ(টুপী) ওপৰত ৰাখি চালনীৰ দৰে ঘনকৈ বৈ ৰ’দত শুকাই লোৱা হয়। ইয়াৰ পিছত শুকান টকৌ গছৰ পাত সুন্দৰকৈ জাই দুই খলপ লগ লগাই সৰু সৰু সূতাৰে মাজে মাজে গাঁথি দি মুখবোৰ খাংৰাৰ ওপৰত ৰাখি সমানকৈ কাটি জাপি তৈয়াৰ কৰা হয়।<ref>{{cite web|title=জাপি|url=https://as.vikaspedia.in/viewcontent/education/9859b89ae9f0-9b89829b89cd9959c39a49bf/99c9be9aa9bf-1|publisher=বিকাশপেডিয়া|accessdate=২৬ ডিচেম্বৰ ২০২৪}}</ref> [[তেজপুৰ]]ৰ ''জাপি সজীয়া'' গাঁৱখনৰ নামৰ উৎপত্তি জাপিৰ পৰা হৈছে৷ এই গাঁৱখন এসময়ত জাপি নিৰ্মাণৰ বাবে বিখ্যাত আছিল। কিন্তু সময়ৰ সোঁতত বৰ্তমান গাঁওখনৰ মাত্ৰ দুটা পৰিয়ালেহে এই বৃত্তিৰ লগত জড়িত হৈ আছে। তেজপুৰত তৈয়াৰ কৰা জাপি নেদাৰলেণ্ড আৰু আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰতো সমাদৃত৷ বৰ্তমান জাপি সজীয়া গাঁৱত বুদ্ধদেৱ কেওঁট আৰু তেওঁৰ ভাতৃ নাৰায়ণ কেওঁটে নিৰ্মাণ কৰি আছে। সৰুদৈয়া জাপিৰ পৰা বিহু আৰু অনুষ্ঠান প্ৰতিষ্ঠানত ব্যৱহাৰ কৰা জাপি প্ৰায় ২৪ ইঞ্চিৰ হয় ইয়াৰ মূল্য বৰ্তমান ৫০০ টকা। কোনো ধৰণৰ বাধা নোহোৱাকৈ ১৯৮৪ চনৰ পৰা জাপি সাজিবলৈ আৰম্ভ কৰে বুদ্ধদেৱ কেওঁটে জাপি সাজি পৰিয়াল চলাই আছে। কিন্তু বৰ্তমান এই দুই ভাতৃৰ বাহিৰে তেজপুৰৰ এই গাঁওখনত জাপি সজা লোক প্ৰায় নাই বুলিব পাৰি।<ref>{{cite web|title=জাপি সজীয়া গাঁৱত এভূমুকি|url=https://www.etvbharat.com/amp/assamese/assam/state/sonitpur/jaapi-makers-busy-with-making-of-assamese-traditional-conical-hat-jaapi-in-tezpur/assam20230406212031158158827|publisher=ইটিভি ভাৰত|accessdate=২৬ ডিচেম্বৰ ২০২৪}}</ref> ==চিত্ৰ== <gallery mode> File:Varun Japi.jpg| ঘাৰমৰা সত্ৰত সংৰক্ষিত কৰি ৰখা ধাতুৰে নিৰ্মিত জাপিৰ "চূলা" অংশ। File:Jaapi.jpg|সৰুদৈ জাপি File:Japi.JPG|গুৱাহাটী কলাক্ষেত্ৰত সংৰক্ষিত কৰি‌ থোৱা জাপি। File:Jaapi,Dhemaji.jpg|ধেমাজিৰ জাপি File:Rain hat from Orissa.jpg| উৰিষ্যাৰ টলৰি নামৰ জাপি। File:Rain hat of Nepal.png|নেপালৰ জাপি। File:Rain hat called Mathal worn in Bengal region.png|বঙ্গ দেশৰ মাথাল জাপি। </gallery> ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} {{অসমীয়া লোক-সংস্কৃতি|state=expanded}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ সংস্কৃতি]] esrm5p0qnputk7hep4h94un3vvumqov 612137 612136 2026-06-14T15:22:26Z Ananya Taye 28065 612137 wikitext text/x-wiki [[Image:Assamese_Jaapi.png|200px|thumb|অসমীয়া জাপি]] '''জাপি''' অসমীয়া সংস্কৃতিৰ বাহক, [[অসমীয়া জাতি]] আৰু সংস্কৃতিৰ বিশেষ প্ৰতীক ৰূপে সৰ্বজনবিদিত। প্ৰথমে জাপি দেখিবলৈ টুপিৰ দৰে আছিল। কালক্ৰমত তাৰ আকাৰ, ৰং, সজাৰ অৰ্থাৎ তৈয়াৰী কৰা সঁজুলি ভিন্ন ধৰণৰ হ'ল। বাঁহ, বেত, গছৰ পাত জাপি সজাৰ ঘাই উপকৰণ। কোনো কোনো দেশত গছপাত আৰু জন্তুৰ ছালেৰেও জাপি সজা হয়। ৰূপ-সজ্জাৰ ফালৰপৰা ইয়াৰ ভাগ দুটা-ফুলাম জাপি আৰু উকা জাপি। জাপিৰ ইতিহাস বহু পুৰণি। আগৰ দিনত জাপিৰ বিভিন্ন প্ৰকাৰৰ জাপি ব্যৱহাৰ হৈছিল। বৰদৈয়া জাপি, সৰুদৈয়া জাপি আদিও আছিল। ইয়াৰোপৰি পানীজাপি, গৰখীয়া জাপি আদিৰ প্ৰচলন আছিল। জাপি সাধাৰণতে টকৌপাতেৰে তৈয়াৰ কৰা হয়। জাপিৰ ওপৰৰ অংশত সাধাৰণতে ধাতুৰ জোঙা উপাদান এটা লগোৱা হৈছিল আৰু ইয়াক অসমীয়াত ''চূলা'' নামেৰে জনা গৈছিল।<ref>{{cite web |title=চূলা |url=https://www.xobdo.org/dic/%E0%A6%9A%E0%A7%82%E0%A6%B2%E0%A6%BE |website=Xobdo |access-date=14 June 2026}}</ref> ৰজাঘৰীয়া আৰু সম্ভ্ৰান্ত লোকে ব্যৱহাৰ কৰা জাপিৰ ''চূলা'' সাধাৰণতে ৰূপ আৰু সোণৰে তৈয়াৰ কৰা হৈছিল।<ref>Bhuyan, S.K, "Satsari Assam Buranji,p.199</ref> জাপি ভাৰতৰ পূব অঞ্চলৰ বঙ্গ, উৰিষ্যা, ছত্তিশগড়কে ধৰি নেপাল আৰু পূব, দক্ষিণ পূব এছিয়াৰ লৈকে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। অৱশ্যে অসমৰ জাপিটো পূব ভাৰতত ব্যবহৃত জাপিৰ লগতহে মিলে। বাৰিষাৰ দিনত উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ মণিপুৰ আৰু অৰুণাচল প্ৰদেশতো জাপিৰ লেখীয়া বস্ত্ৰ লোৱা দেখা যায়। ২০১৭ চনত ভাৰতীয় ডাক বিভাগে ভাৰতীয় মানুহে মূৰত পৰিধান কৰা ১৬ টা টুপিৰ<ref>https://stampdigest.in/2018/03/14/japi-cap-stamps-on-headgears-of-india-2017/</ref> ডাকটিকট প্ৰচলন কৰিছিল য’ত অসমৰ জাপিয়েও স্থান পাইছিল৷ ==জাপি শব্দটিৰ উৎপত্তি== “জাপি “শব্দটিৰ উৎপত্তি ‘জাপʼ শব্দৰ পৰা হৈছে। যাৰ অৰ্থ টকৌ পাতৰে ভৰ্ত্তি হৈ থকা দম। ==ইতিহাস== [[File:বাঁহৰ জাপি.jpg|thumb|ৰ’দ-বৰষুণত খেতি পথাৰত বা ঘৰৰ বাহিৰত ব্যৱহাৰ হোৱা জাপি]] জাপিৰ প্ৰথম ঐতিহাসিক উল্লেখ [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া]] ৰজাৰ ক্ষেত্ৰত পোৱা যায়। ১৫২৩ চনৰ চুতীয়া ৰজা [[নীতিপাল|নীতিপালে]] আহোম ৰজা [[চুহুন্মুং|চুহুংমুঙৰ]] লগত সন্ধি কৰিবলৈ সোণ আৰু ৰুপৰ জাপি উপহাৰ দিছিল।<ref>Barua, GC, “Ahom Buranji”,p.56</ref><ref>Bhuyan,SK,"Deodhai Assam Buranji, p.17</ref><ref>{{Cite web |title="Then the Chutiâ king desired to send silver and gold lipped Jâpi(''Kup-ngiun-kham''),gold bracelets(''Mao-kham''), gold basket(''Liu-kham''), gold ring (''Khup-kham''), gold bookstand (''Khu-tin-kham''), gold pirâ(''Kham-ku''), horse(''Ma''), elephant(''Chang-pai''), and two Âroans(''Phra-nun'') and Xorais(''Phun'') to the Ahom king." |url=http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf |access-date=2020-08-23 |archivedate=2020-07-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200728195005/http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf |deadurl=yes }}</ref><ref>[https://books.google.co.in/books?id=YELHow5lP9kC&focus=searchwithinvolume&q=%E0%A6%9C%E0%A6%BE%E0%A6%AA%E0%A6%BF Mahanta,S. Assam Buranji.D.H.A.S.,1945, p.9.]</ref><ref>[https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.452171/page/n59/mode/1up?q=%E0%A6%9C%E0%A6%BE%E0%A6%AA%E0%A6%BF Goswami, Hemchandra,''Purani Asam Buranji'',p.41.]</ref><ref>Khanikar,S. Chutia Jaatir Itihax aru Luko-Sanskriti,1991, p.100.</ref> ইয়াৰ পাছত চুহুংমুঙ ৰজাই চুতীয়া ৰাজধানী শদিয়া দখল‌ কৰি বহুতো জাপি লাভ কৰিছিল আৰু তাৰে কেইবাটাও ৰূপৰ জাপি ১৫২৪ চনত শদিয়া আক্ৰমণ কৰিবলৈ অহা নৰা সেণাপতি ফূক্লৈমূঙ্গক উপহাৰ দি সন্ধি কৰিছিল।<ref>Barua, GC, “Ahom Buranji”,p.58</ref><ref>Bhuyan, SK, “Satsari Buranji”,p.62</ref> চুতীয়া ৰজাৰ দিনত জাপি নিৰ্মাণ কৰিবলৈ "জাপিসজিয়া" বুলি এটা খেল ৰাখিছিল যিটো খেলৰ লোকে পাছলৈ আহোম ৰজা সকলৰ কাৰণেও জাপি নিৰ্মাণ কৰিছিল।<ref>http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf Dutta,Sristidhar, ''Mataks and their Kingdom'', 1985, p.30</ref>ইয়াৰ বাহিৰে মধ্য অসমৰ বাৰ ভূঞা সকলেও জাপি ব্যৱহাৰ কৰিছিল। সাতসাৰী বুৰঞ্জীৰ মতে আহোম ৰজা সকলে বচুৱাল, তঙালি আৰু টকৌ-পতীয়া জাপি ভূঞা সকলৰ পৰা ল'বলৈ শিকিছিল।<ref>[https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.452577/page/n160/mode/1up Bhuyan, Surjya Kumar,''Satsari Buranji'',p.135.]</ref> আহোমৰ দিনত ডা-ডাঙৰীয়াসকলে মৰ্য্যাদা অনুসৰি বিভিন্ন জাপি ব্যৱহাৰ কৰিছিল। যেনে- বুঢ়াগোহাঁই, বৰপাত্ৰগোহাঁই, বৰগোহাঁয়ে সোণৰ চুলাৰে পানী জাপি আৰু টুপি জাপি। বৰফুকন সকলে ৰুপৰ চুলাৰ জাপি, উকা বৰজাপি ব্যৱহাৰ কৰিছিল। ==নিৰ্মাণশৈলী== বাঁহ আৰু তাল গছৰ পাত বা টকৌ গছৰ পাত ব্যৱহাৰ কৰি জাপি তৈয়াৰ কৰা হয়। জাপিৰ আকাৰ বিভিন্নধৰণৰ আছে- বৰ জাপি, সৰু জাপি। খেতি-পথাৰত ব্যৱহাৰ কৰা জাপিৰ আকাৰ বৰ জাপিতকৈ সক বহল ঘূৰণীয়া (বৃত্তাকাৰ)। মাজ অংশটোত হালোৱাজনৰ মূৰত খাপ-খাই পৰাকৈ এটা জোঙা কৰা অংশ থাকে। প্ৰথমতে ঘূৰণীয়া আকৃতিৰ (চালনি আকৃতি) মাজত সৰু সৰু ফাক থকা দুখন ছাল (জালি) বৈ তৈয়াৰ কৰি লোৱা হয়, এই চালনি আকৃতিৰ ছাল দুখন বওঁতে একেবাৰে কেন্দ্ৰবিন্দুৰ পৰা আৰম্ভ কৰি ৮ ইঞ্চিমান বৈ হোৱাৰ পাছত এটা অলপ ডাঠ ঘূৰণীয়া শলিৰে বান্ধি ওপৰৰ অংশ জোঙা কৰা হয়। এনেকৈ দুয়োখন ছাল বৈ হোৱাৰ পাছত টকৌ পাত বা তাল পাত ঘূৰণীয়াকৈ কাটি দুইখন ছালৰ মাজত পাৰি দিয়া হয় আৰু ঠায়ে ঠায়ে গাঠি দিয়া হয়।<ref>বৰুৱা,বিৰিঞ্চি কুমাৰ,"অসমৰ লোক-সংস্কৃতি</ref> ==প্ৰকাৰ== ৰূপসজ্জা তথা ব্যৱহাৰৰ ফালৰ পৰা জাপিৰ সুকীয়া সুকীয়া নাম আছে। জাপি কেইপ্ৰকাৰৰ সঠিককৈ ক'বলৈ টান। ''নতুন পোহৰ'' নামৰ ৱেবছাইটটোৰ তথ্য অনুসৰি জাপি ১০ প্ৰকাৰৰ থাকে,<ref>{{cite web|title=জাপিৰ প্ৰকাৰ|url=https://notunpohor.com/2023/05/%E0%A6%9C%E0%A6%BE%E0%A6%AA%E0%A6%BF/|publisher=নতুন পোহৰ|accessdate=২৬ ডিচেম্বৰ ২০২৪}}</ref> সেয়া হ'ল - #গৰখীয়া জাপি #পানী জাপি #বনুৱা জাপি #হালোৱা জাপি #উকা জাপি #ফুলাম জাপি #পদুমীয়া জাপি #সৰুদৈয়া‌ জাপি #বৰজাপি #টুপি জাপি [[চিত্র:Assamese Jaapi.jpg|thumb|left|বিহু নৃত্যত ব্যৱহৃত অসমীয়া জাপি]] আনহাতে ''শব্দ অভিধান'' অনুসৰি জাপি কেইবাপ্ৰকাৰৰ আছে।<ref>{{cite web|title=জাপি|url=https://www.xobdo.org/dic/%E0%A6%9C%E0%A6%BE%E0%A6%AA%E0%A6%BF|publisher=শব্দ অভিধান|accessdate=২৬ ডিচেম্বৰ ২০২৪}}</ref> যেনে- *ডাং-জাপি, *বৰজাপি, *পানী বা হালোৱা-জাপি, *সৰুদৈয়া জাপি ''ইত্যাদি'' [[শান্তনু কৌশিক বৰুৱা]]ৰ '[[অসম অভিধান (গ্ৰন্থ)|অসম অভিধান]]' অনুসৰি জাপিৰ ভাগ সমূহ হৈছে - গৰখীয়া জাপি, পানী জাপি, বনুৱা জাপি, হালোৱা জাপি, উকা জাপি, ফুলাম জাপি, পদুমীয়া জাপি, সৰুদৈয়া জাপি, বৰজাপি আদি।<ref>{{cite web|title='জাপি'ৰ বিষয়ে জানো আহক|url=https://www.axomiyahahitiyarsaneki.com/2022/04/japi.html?m=1|publisher=অসমীয়া সাহিত্যৰ চানেকি|accessdate=২৬ ডিচেম্বৰ ২০২৪}}</ref> ==ব্যৱহাৰ== “জাপিৰ” ব্যৱহাৰ বহু ক্ষেত্ৰত দেখিবলৈ পোৱা যায়। খেতিয়ক সকলে পৰিধান কৰে কৃষি কাৰ্য্যত বৰ্তি থকাৰ সময়ত ৰʼদ বৰষুণৰ পৰা ৰক্ষা পাবলৈ। বিহু নচাৰ সময়ত ইয়াৰ শোভা বঢ়াবৰ কাৰণে কৰে। অতিথিক আদৰণি জনোৱাৰ চিহ্ন স্বৰূপে তথা সজোৱা বস্তু হিচাপে ইয়াক চʼৰা ঘৰত ৰখা হয়। সাধাৰণ বা অনালংকৃত “জাপি” খেতিয়ক সকলৰ সুৰক্ষাৰ বাবে নিৰমিত হয়। আনহাতে, অলংকৃত “জাপি” অসমীয়া ৰাজ পৰিয়ালৰ লোকসকলে নিজৰ স্থিতাৱস্থাৰ প্ৰতীক চিহ্ন হিচাপে প্ৰয়োগ কৰিছিল।<ref>{{cite web|title=জাপিৰ প্ৰকাৰ|url=https://notunpohor.com/2023/05/%E0%A6%9C%E0%A6%BE%E0%A6%AA%E0%A6%BF/|publisher=নতুন পোহৰ|accessdate=২৬ ডিচেম্বৰ ২০২৪}}</ref> ==জীৱিকা== [[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ হাফলুটিং ন-পাম নাথ গাঁওবাসীয়ে কেবাদশক ধৰি ইয়াত জীয়াই ৰাখিছে জাপি নিৰ্মাণৰ পৰম্পৰা। হাফলুটিং নপাম নাথ গাঁৱৰ প্ৰায় প্ৰতিটো পৰিয়ালে পৰম্পৰাগতভাৱে নিৰ্মাণ কৰি আহিছে জাপি। হাফলুটিং ন-পাম নাথ গাঁৱৰ পুৰুষ-মহিলা সকলো জাপি নিৰ্মাণৰ সৈতে জড়িত। জাপি শিল্প গাঁওখনৰ উপাৰ্জনৰ অন্যতম উৎস। বাঁহ, বেত আৰু টকৌপাতেৰে গাঁওবাসীয়ে নিৰ্মাণ কৰি আহিছে জাপি। পূৰ্বপুৰুৰ দিনৰে পৰা ন-পাম নাথ গাঁওবাসীয়ে নিৰ্মাণ কৰি আহিছে জাপি। স্থানীয় বিভিন্ন বজাৰত জাপি বিক্ৰী কৰিবলৈ যায় ন-পাম নাথ গাঁৱৰ লোকসকল। অসমৰ বিভিন্ন প্ৰান্তৰৰ ব্যৱসায়ীয়েও ক্ৰয় কৰে গাঁওবাসীয়ে নিৰ্মাণ কৰা জাপি। গ্ৰাহকৰ সমাদৰ লাভ কৰা ন-পাম গাঁৱৰ জাপি শিল্পৰ লগত জড়িত গাঁওবাসীয়ে কেৱল পৰম্পৰাগত পদ্ধতিৰেই নিৰ্মাণ কৰি আহিছে জাপি।<ref>{{cite web|title=অসমৰ এনে এখন গাঁও য'ত ঘৰে ঘৰে নিৰ্মাণ কৰা হয় জাপি|url=https:/www.etvbharat.com/amp/as/!state/a-village-in-sivasagar-where-the-villagers-kept-the-culture-of-making-japi-alive-ass24050800546|publisher=ইটিভি ভাৰত|accessdate=২৬ ডিচেম্বৰ ২০২৪}}</ref> জাপি হৈছে [[নলবাৰী]] অঞ্চলৰ প্ৰধান কুটিৰ শিল্প। জিলাখনৰ দোমাহীতোলা, সূতাৰকুছি, বালামুগকুছি, শিলাগুটি, তিলানী, বালিলেছা, মুদৈতোলা, দীঘেলী, তেৰেছিয়া, ভদ্ৰা আদি গাঁৱৰ প্ৰায়ভাগ মানুহৰে জীৱিকাৰ একমাত্ৰ উৎস এই জাপিশিল্প। এই শিল্পৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় কেঁচা সামগ্ৰী যেনে- বাঁহ, বেত, টকৌপাত ইত্যাদি নলবাৰী অঞ্চলত উভৈনদী। জাপিৰ বাবে কেঁচা বাঁহবোৰ এটা নিৰ্দ্দিষ্ট জোখত(অনুমান ১, ১.৫হাত)কাটি টুকুৰা কৰি লৈ তাৰপৰাই সৰু সৰু খাটি চাচি সাঁচাৰ(টুপী) ওপৰত ৰাখি চালনীৰ দৰে ঘনকৈ বৈ ৰ’দত শুকাই লোৱা হয়। ইয়াৰ পিছত শুকান টকৌ গছৰ পাত সুন্দৰকৈ জাই দুই খলপ লগ লগাই সৰু সৰু সূতাৰে মাজে মাজে গাঁথি দি মুখবোৰ খাংৰাৰ ওপৰত ৰাখি সমানকৈ কাটি জাপি তৈয়াৰ কৰা হয়।<ref>{{cite web|title=জাপি|url=https://as.vikaspedia.in/viewcontent/education/9859b89ae9f0-9b89829b89cd9959c39a49bf/99c9be9aa9bf-1|publisher=বিকাশপেডিয়া|accessdate=২৬ ডিচেম্বৰ ২০২৪}}</ref> [[তেজপুৰ]]ৰ ''জাপি সজীয়া'' গাঁৱখনৰ নামৰ উৎপত্তি জাপিৰ পৰা হৈছে৷ এই গাঁৱখন এসময়ত জাপি নিৰ্মাণৰ বাবে বিখ্যাত আছিল। কিন্তু সময়ৰ সোঁতত বৰ্তমান গাঁওখনৰ মাত্ৰ দুটা পৰিয়ালেহে এই বৃত্তিৰ লগত জড়িত হৈ আছে। তেজপুৰত তৈয়াৰ কৰা জাপি নেদাৰলেণ্ড আৰু আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰতো সমাদৃত৷ বৰ্তমান জাপি সজীয়া গাঁৱত বুদ্ধদেৱ কেওঁট আৰু তেওঁৰ ভাতৃ নাৰায়ণ কেওঁটে নিৰ্মাণ কৰি আছে। সৰুদৈয়া জাপিৰ পৰা বিহু আৰু অনুষ্ঠান প্ৰতিষ্ঠানত ব্যৱহাৰ কৰা জাপি প্ৰায় ২৪ ইঞ্চিৰ হয় ইয়াৰ মূল্য বৰ্তমান ৫০০ টকা। কোনো ধৰণৰ বাধা নোহোৱাকৈ ১৯৮৪ চনৰ পৰা জাপি সাজিবলৈ আৰম্ভ কৰে বুদ্ধদেৱ কেওঁটে জাপি সাজি পৰিয়াল চলাই আছে। কিন্তু বৰ্তমান এই দুই ভাতৃৰ বাহিৰে তেজপুৰৰ এই গাঁওখনত জাপি সজা লোক প্ৰায় নাই বুলিব পাৰি।<ref>{{cite web|title=জাপি সজীয়া গাঁৱত এভূমুকি|url=https://www.etvbharat.com/amp/assamese/assam/state/sonitpur/jaapi-makers-busy-with-making-of-assamese-traditional-conical-hat-jaapi-in-tezpur/assam20230406212031158158827|publisher=ইটিভি ভাৰত|accessdate=২৬ ডিচেম্বৰ ২০২৪}}</ref> ==চিত্ৰ== <gallery mode> File:Varun Japi.jpg| ঘাৰমৰা সত্ৰত সংৰক্ষিত কৰি ৰখা ধাতুৰে নিৰ্মিত জাপিৰ "চূলা" অংশ। File:Jaapi.jpg|সৰুদৈ জাপি File:Japi.JPG|গুৱাহাটী কলাক্ষেত্ৰত সংৰক্ষিত কৰি‌ থোৱা জাপি। File:Jaapi,Dhemaji.jpg|ধেমাজিৰ জাপি File:Rain hat from Orissa.jpg| উৰিষ্যাৰ টলৰি নামৰ জাপি। File:Rain hat of Nepal.png|নেপালৰ জাপি। File:Rain hat called Mathal worn in Bengal region.png|বঙ্গ দেশৰ মাথাল জাপি। </gallery> ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} {{অসমীয়া লোক-সংস্কৃতি|state=expanded}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ সংস্কৃতি]] kj7vmja6ooogmz6p033lcpzx654nio0 612139 612137 2026-06-14T15:27:59Z Ananya Taye 28065 /* ইতিহাস */ 612139 wikitext text/x-wiki [[Image:Assamese_Jaapi.png|200px|thumb|অসমীয়া জাপি]] '''জাপি''' অসমীয়া সংস্কৃতিৰ বাহক, [[অসমীয়া জাতি]] আৰু সংস্কৃতিৰ বিশেষ প্ৰতীক ৰূপে সৰ্বজনবিদিত। প্ৰথমে জাপি দেখিবলৈ টুপিৰ দৰে আছিল। কালক্ৰমত তাৰ আকাৰ, ৰং, সজাৰ অৰ্থাৎ তৈয়াৰী কৰা সঁজুলি ভিন্ন ধৰণৰ হ'ল। বাঁহ, বেত, গছৰ পাত জাপি সজাৰ ঘাই উপকৰণ। কোনো কোনো দেশত গছপাত আৰু জন্তুৰ ছালেৰেও জাপি সজা হয়। ৰূপ-সজ্জাৰ ফালৰপৰা ইয়াৰ ভাগ দুটা-ফুলাম জাপি আৰু উকা জাপি। জাপিৰ ইতিহাস বহু পুৰণি। আগৰ দিনত জাপিৰ বিভিন্ন প্ৰকাৰৰ জাপি ব্যৱহাৰ হৈছিল। বৰদৈয়া জাপি, সৰুদৈয়া জাপি আদিও আছিল। ইয়াৰোপৰি পানীজাপি, গৰখীয়া জাপি আদিৰ প্ৰচলন আছিল। জাপি সাধাৰণতে টকৌপাতেৰে তৈয়াৰ কৰা হয়। জাপিৰ ওপৰৰ অংশত সাধাৰণতে ধাতুৰ জোঙা উপাদান এটা লগোৱা হৈছিল আৰু ইয়াক অসমীয়াত ''চূলা'' নামেৰে জনা গৈছিল।<ref>{{cite web |title=চূলা |url=https://www.xobdo.org/dic/%E0%A6%9A%E0%A7%82%E0%A6%B2%E0%A6%BE |website=Xobdo |access-date=14 June 2026}}</ref> ৰজাঘৰীয়া আৰু সম্ভ্ৰান্ত লোকে ব্যৱহাৰ কৰা জাপিৰ ''চূলা'' সাধাৰণতে ৰূপ আৰু সোণৰে তৈয়াৰ কৰা হৈছিল।<ref>Bhuyan, S.K, "Satsari Assam Buranji,p.199</ref> জাপি ভাৰতৰ পূব অঞ্চলৰ বঙ্গ, উৰিষ্যা, ছত্তিশগড়কে ধৰি নেপাল আৰু পূব, দক্ষিণ পূব এছিয়াৰ লৈকে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। অৱশ্যে অসমৰ জাপিটো পূব ভাৰতত ব্যবহৃত জাপিৰ লগতহে মিলে। বাৰিষাৰ দিনত উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ মণিপুৰ আৰু অৰুণাচল প্ৰদেশতো জাপিৰ লেখীয়া বস্ত্ৰ লোৱা দেখা যায়। ২০১৭ চনত ভাৰতীয় ডাক বিভাগে ভাৰতীয় মানুহে মূৰত পৰিধান কৰা ১৬ টা টুপিৰ<ref>https://stampdigest.in/2018/03/14/japi-cap-stamps-on-headgears-of-india-2017/</ref> ডাকটিকট প্ৰচলন কৰিছিল য’ত অসমৰ জাপিয়েও স্থান পাইছিল৷ ==জাপি শব্দটিৰ উৎপত্তি== “জাপি “শব্দটিৰ উৎপত্তি ‘জাপʼ শব্দৰ পৰা হৈছে। যাৰ অৰ্থ টকৌ পাতৰে ভৰ্ত্তি হৈ থকা দম। ==ইতিহাস== [[File:বাঁহৰ জাপি.jpg|thumb|ৰ’দ-বৰষুণত খেতি পথাৰত বা ঘৰৰ বাহিৰত ব্যৱহাৰ হোৱা জাপি]] জাপিৰ প্ৰথম ঐতিহাসিক উল্লেখ [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া]] ৰজাৰ ক্ষেত্ৰত পোৱা যায়। ১৫২৩ চনৰ চুতীয়া ৰজা [[নীতিপাল|নীতিপালে]] আহোম ৰজা [[চুহুন্মুং|চুহুংমুঙৰ]] লগত সন্ধি কৰিবলৈ সোণ আৰু ৰুপৰ পাত বন্ধা জাপি উপহাৰ দিছিল।<ref>Barua, GC, “Ahom Buranji”,p.56</ref><ref>Bhuyan,SK,"Deodhai Assam Buranji,"সোণৰ পাত বন্ধা জাপি ১ টা", p.17</ref><ref>{{Cite web |title="Then the Chutiâ king desired to send silver and gold lipped Jâpi(''Kup-ngiun-kham''),gold bracelets(''Mao-kham''), gold basket(''Liu-kham''), gold ring (''Khup-kham''), gold bookstand (''Khu-tin-kham''), gold pirâ(''Kham-ku''), horse(''Ma''), elephant(''Chang-pai''), and two Âroans(''Phra-nun'') and Xorais(''Phun'') to the Ahom king." |url=http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf |access-date=2020-08-23 |archivedate=2020-07-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200728195005/http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf |deadurl=yes }}</ref><ref>[https://books.google.co.in/books?id=YELHow5lP9kC&focus=searchwithinvolume&q=%E0%A6%9C%E0%A6%BE%E0%A6%AA%E0%A6%BF Mahanta,S. Assam Buranji.D.H.A.S.,1945, p.9.]</ref><ref>[https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.452171/page/n59/mode/1up?q=%E0%A6%9C%E0%A6%BE%E0%A6%AA%E0%A6%BF Goswami, Hemchandra,''Purani Asam Buranji'',"সোণৰ খাপৰ চিকন জাপি এটা",p.41.]</ref><ref>Khanikar,S. Chutia Jaatir Itihax aru Luko-Sanskriti,1991, p.100.</ref> ইয়াৰ পাছত চুহুংমুঙ ৰজাই চুতীয়া ৰাজধানী শদিয়া দখল‌ কৰি বহুতো জাপি লাভ কৰিছিল আৰু তাৰে কেইবাটাও ৰূপৰ জাপি ১৫২৪ চনত শদিয়া আক্ৰমণ কৰিবলৈ অহা নৰা সেণাপতি ফূক্লৈমূঙ্গক উপহাৰ দি সন্ধি কৰিছিল।<ref>Barua, GC, “Ahom Buranji”,p.58</ref><ref>Bhuyan, SK, “Satsari Buranji”,p.62</ref> চুতীয়া ৰজাৰ দিনত জাপি নিৰ্মাণ কৰিবলৈ "জাপিসজিয়া" বুলি এটা খেল ৰাখিছিল যিটো খেলৰ লোকে পাছলৈ আহোম ৰজা সকলৰ কাৰণেও জাপি নিৰ্মাণ কৰিছিল।<ref>http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf Dutta,Sristidhar, ''Mataks and their Kingdom'', 1985, p.30</ref>ইয়াৰ বাহিৰে মধ্য অসমৰ বাৰ ভূঞা সকলেও জাপি ব্যৱহাৰ কৰিছিল। সাতসাৰী বুৰঞ্জীৰ মতে আহোম ৰজা সকলে বচুৱাল, তঙালি আৰু টকৌ-পতীয়া জাপি ভূঞা সকলৰ পৰা ল'বলৈ শিকিছিল।<ref>[https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.452577/page/n160/mode/1up Bhuyan, Surjya Kumar,''Satsari Buranji'',p.135.]</ref> আহোমৰ দিনত ডা-ডাঙৰীয়াসকলে মৰ্য্যাদা অনুসৰি বিভিন্ন জাপি ব্যৱহাৰ কৰিছিল। যেনে- বুঢ়াগোহাঁই, বৰপাত্ৰগোহাঁই, বৰগোহাঁয়ে সোণৰ চুলাৰে পানী জাপি আৰু টুপি জাপি। বৰফুকন সকলে ৰুপৰ চুলাৰ জাপি, উকা বৰজাপি ব্যৱহাৰ কৰিছিল। ==নিৰ্মাণশৈলী== বাঁহ আৰু তাল গছৰ পাত বা টকৌ গছৰ পাত ব্যৱহাৰ কৰি জাপি তৈয়াৰ কৰা হয়। জাপিৰ আকাৰ বিভিন্নধৰণৰ আছে- বৰ জাপি, সৰু জাপি। খেতি-পথাৰত ব্যৱহাৰ কৰা জাপিৰ আকাৰ বৰ জাপিতকৈ সক বহল ঘূৰণীয়া (বৃত্তাকাৰ)। মাজ অংশটোত হালোৱাজনৰ মূৰত খাপ-খাই পৰাকৈ এটা জোঙা কৰা অংশ থাকে। প্ৰথমতে ঘূৰণীয়া আকৃতিৰ (চালনি আকৃতি) মাজত সৰু সৰু ফাক থকা দুখন ছাল (জালি) বৈ তৈয়াৰ কৰি লোৱা হয়, এই চালনি আকৃতিৰ ছাল দুখন বওঁতে একেবাৰে কেন্দ্ৰবিন্দুৰ পৰা আৰম্ভ কৰি ৮ ইঞ্চিমান বৈ হোৱাৰ পাছত এটা অলপ ডাঠ ঘূৰণীয়া শলিৰে বান্ধি ওপৰৰ অংশ জোঙা কৰা হয়। এনেকৈ দুয়োখন ছাল বৈ হোৱাৰ পাছত টকৌ পাত বা তাল পাত ঘূৰণীয়াকৈ কাটি দুইখন ছালৰ মাজত পাৰি দিয়া হয় আৰু ঠায়ে ঠায়ে গাঠি দিয়া হয়।<ref>বৰুৱা,বিৰিঞ্চি কুমাৰ,"অসমৰ লোক-সংস্কৃতি</ref> ==প্ৰকাৰ== ৰূপসজ্জা তথা ব্যৱহাৰৰ ফালৰ পৰা জাপিৰ সুকীয়া সুকীয়া নাম আছে। জাপি কেইপ্ৰকাৰৰ সঠিককৈ ক'বলৈ টান। ''নতুন পোহৰ'' নামৰ ৱেবছাইটটোৰ তথ্য অনুসৰি জাপি ১০ প্ৰকাৰৰ থাকে,<ref>{{cite web|title=জাপিৰ প্ৰকাৰ|url=https://notunpohor.com/2023/05/%E0%A6%9C%E0%A6%BE%E0%A6%AA%E0%A6%BF/|publisher=নতুন পোহৰ|accessdate=২৬ ডিচেম্বৰ ২০২৪}}</ref> সেয়া হ'ল - #গৰখীয়া জাপি #পানী জাপি #বনুৱা জাপি #হালোৱা জাপি #উকা জাপি #ফুলাম জাপি #পদুমীয়া জাপি #সৰুদৈয়া‌ জাপি #বৰজাপি #টুপি জাপি [[চিত্র:Assamese Jaapi.jpg|thumb|left|বিহু নৃত্যত ব্যৱহৃত অসমীয়া জাপি]] আনহাতে ''শব্দ অভিধান'' অনুসৰি জাপি কেইবাপ্ৰকাৰৰ আছে।<ref>{{cite web|title=জাপি|url=https://www.xobdo.org/dic/%E0%A6%9C%E0%A6%BE%E0%A6%AA%E0%A6%BF|publisher=শব্দ অভিধান|accessdate=২৬ ডিচেম্বৰ ২০২৪}}</ref> যেনে- *ডাং-জাপি, *বৰজাপি, *পানী বা হালোৱা-জাপি, *সৰুদৈয়া জাপি ''ইত্যাদি'' [[শান্তনু কৌশিক বৰুৱা]]ৰ '[[অসম অভিধান (গ্ৰন্থ)|অসম অভিধান]]' অনুসৰি জাপিৰ ভাগ সমূহ হৈছে - গৰখীয়া জাপি, পানী জাপি, বনুৱা জাপি, হালোৱা জাপি, উকা জাপি, ফুলাম জাপি, পদুমীয়া জাপি, সৰুদৈয়া জাপি, বৰজাপি আদি।<ref>{{cite web|title='জাপি'ৰ বিষয়ে জানো আহক|url=https://www.axomiyahahitiyarsaneki.com/2022/04/japi.html?m=1|publisher=অসমীয়া সাহিত্যৰ চানেকি|accessdate=২৬ ডিচেম্বৰ ২০২৪}}</ref> ==ব্যৱহাৰ== “জাপিৰ” ব্যৱহাৰ বহু ক্ষেত্ৰত দেখিবলৈ পোৱা যায়। খেতিয়ক সকলে পৰিধান কৰে কৃষি কাৰ্য্যত বৰ্তি থকাৰ সময়ত ৰʼদ বৰষুণৰ পৰা ৰক্ষা পাবলৈ। বিহু নচাৰ সময়ত ইয়াৰ শোভা বঢ়াবৰ কাৰণে কৰে। অতিথিক আদৰণি জনোৱাৰ চিহ্ন স্বৰূপে তথা সজোৱা বস্তু হিচাপে ইয়াক চʼৰা ঘৰত ৰখা হয়। সাধাৰণ বা অনালংকৃত “জাপি” খেতিয়ক সকলৰ সুৰক্ষাৰ বাবে নিৰমিত হয়। আনহাতে, অলংকৃত “জাপি” অসমীয়া ৰাজ পৰিয়ালৰ লোকসকলে নিজৰ স্থিতাৱস্থাৰ প্ৰতীক চিহ্ন হিচাপে প্ৰয়োগ কৰিছিল।<ref>{{cite web|title=জাপিৰ প্ৰকাৰ|url=https://notunpohor.com/2023/05/%E0%A6%9C%E0%A6%BE%E0%A6%AA%E0%A6%BF/|publisher=নতুন পোহৰ|accessdate=২৬ ডিচেম্বৰ ২০২৪}}</ref> ==জীৱিকা== [[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ হাফলুটিং ন-পাম নাথ গাঁওবাসীয়ে কেবাদশক ধৰি ইয়াত জীয়াই ৰাখিছে জাপি নিৰ্মাণৰ পৰম্পৰা। হাফলুটিং নপাম নাথ গাঁৱৰ প্ৰায় প্ৰতিটো পৰিয়ালে পৰম্পৰাগতভাৱে নিৰ্মাণ কৰি আহিছে জাপি। হাফলুটিং ন-পাম নাথ গাঁৱৰ পুৰুষ-মহিলা সকলো জাপি নিৰ্মাণৰ সৈতে জড়িত। জাপি শিল্প গাঁওখনৰ উপাৰ্জনৰ অন্যতম উৎস। বাঁহ, বেত আৰু টকৌপাতেৰে গাঁওবাসীয়ে নিৰ্মাণ কৰি আহিছে জাপি। পূৰ্বপুৰুৰ দিনৰে পৰা ন-পাম নাথ গাঁওবাসীয়ে নিৰ্মাণ কৰি আহিছে জাপি। স্থানীয় বিভিন্ন বজাৰত জাপি বিক্ৰী কৰিবলৈ যায় ন-পাম নাথ গাঁৱৰ লোকসকল। অসমৰ বিভিন্ন প্ৰান্তৰৰ ব্যৱসায়ীয়েও ক্ৰয় কৰে গাঁওবাসীয়ে নিৰ্মাণ কৰা জাপি। গ্ৰাহকৰ সমাদৰ লাভ কৰা ন-পাম গাঁৱৰ জাপি শিল্পৰ লগত জড়িত গাঁওবাসীয়ে কেৱল পৰম্পৰাগত পদ্ধতিৰেই নিৰ্মাণ কৰি আহিছে জাপি।<ref>{{cite web|title=অসমৰ এনে এখন গাঁও য'ত ঘৰে ঘৰে নিৰ্মাণ কৰা হয় জাপি|url=https:/www.etvbharat.com/amp/as/!state/a-village-in-sivasagar-where-the-villagers-kept-the-culture-of-making-japi-alive-ass24050800546|publisher=ইটিভি ভাৰত|accessdate=২৬ ডিচেম্বৰ ২০২৪}}</ref> জাপি হৈছে [[নলবাৰী]] অঞ্চলৰ প্ৰধান কুটিৰ শিল্প। জিলাখনৰ দোমাহীতোলা, সূতাৰকুছি, বালামুগকুছি, শিলাগুটি, তিলানী, বালিলেছা, মুদৈতোলা, দীঘেলী, তেৰেছিয়া, ভদ্ৰা আদি গাঁৱৰ প্ৰায়ভাগ মানুহৰে জীৱিকাৰ একমাত্ৰ উৎস এই জাপিশিল্প। এই শিল্পৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় কেঁচা সামগ্ৰী যেনে- বাঁহ, বেত, টকৌপাত ইত্যাদি নলবাৰী অঞ্চলত উভৈনদী। জাপিৰ বাবে কেঁচা বাঁহবোৰ এটা নিৰ্দ্দিষ্ট জোখত(অনুমান ১, ১.৫হাত)কাটি টুকুৰা কৰি লৈ তাৰপৰাই সৰু সৰু খাটি চাচি সাঁচাৰ(টুপী) ওপৰত ৰাখি চালনীৰ দৰে ঘনকৈ বৈ ৰ’দত শুকাই লোৱা হয়। ইয়াৰ পিছত শুকান টকৌ গছৰ পাত সুন্দৰকৈ জাই দুই খলপ লগ লগাই সৰু সৰু সূতাৰে মাজে মাজে গাঁথি দি মুখবোৰ খাংৰাৰ ওপৰত ৰাখি সমানকৈ কাটি জাপি তৈয়াৰ কৰা হয়।<ref>{{cite web|title=জাপি|url=https://as.vikaspedia.in/viewcontent/education/9859b89ae9f0-9b89829b89cd9959c39a49bf/99c9be9aa9bf-1|publisher=বিকাশপেডিয়া|accessdate=২৬ ডিচেম্বৰ ২০২৪}}</ref> [[তেজপুৰ]]ৰ ''জাপি সজীয়া'' গাঁৱখনৰ নামৰ উৎপত্তি জাপিৰ পৰা হৈছে৷ এই গাঁৱখন এসময়ত জাপি নিৰ্মাণৰ বাবে বিখ্যাত আছিল। কিন্তু সময়ৰ সোঁতত বৰ্তমান গাঁওখনৰ মাত্ৰ দুটা পৰিয়ালেহে এই বৃত্তিৰ লগত জড়িত হৈ আছে। তেজপুৰত তৈয়াৰ কৰা জাপি নেদাৰলেণ্ড আৰু আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰতো সমাদৃত৷ বৰ্তমান জাপি সজীয়া গাঁৱত বুদ্ধদেৱ কেওঁট আৰু তেওঁৰ ভাতৃ নাৰায়ণ কেওঁটে নিৰ্মাণ কৰি আছে। সৰুদৈয়া জাপিৰ পৰা বিহু আৰু অনুষ্ঠান প্ৰতিষ্ঠানত ব্যৱহাৰ কৰা জাপি প্ৰায় ২৪ ইঞ্চিৰ হয় ইয়াৰ মূল্য বৰ্তমান ৫০০ টকা। কোনো ধৰণৰ বাধা নোহোৱাকৈ ১৯৮৪ চনৰ পৰা জাপি সাজিবলৈ আৰম্ভ কৰে বুদ্ধদেৱ কেওঁটে জাপি সাজি পৰিয়াল চলাই আছে। কিন্তু বৰ্তমান এই দুই ভাতৃৰ বাহিৰে তেজপুৰৰ এই গাঁওখনত জাপি সজা লোক প্ৰায় নাই বুলিব পাৰি।<ref>{{cite web|title=জাপি সজীয়া গাঁৱত এভূমুকি|url=https://www.etvbharat.com/amp/assamese/assam/state/sonitpur/jaapi-makers-busy-with-making-of-assamese-traditional-conical-hat-jaapi-in-tezpur/assam20230406212031158158827|publisher=ইটিভি ভাৰত|accessdate=২৬ ডিচেম্বৰ ২০২৪}}</ref> ==চিত্ৰ== <gallery mode> File:Varun Japi.jpg| ঘাৰমৰা সত্ৰত সংৰক্ষিত কৰি ৰখা ধাতুৰে নিৰ্মিত জাপিৰ "চূলা" অংশ। File:Jaapi.jpg|সৰুদৈ জাপি File:Japi.JPG|গুৱাহাটী কলাক্ষেত্ৰত সংৰক্ষিত কৰি‌ থোৱা জাপি। File:Jaapi,Dhemaji.jpg|ধেমাজিৰ জাপি File:Rain hat from Orissa.jpg| উৰিষ্যাৰ টলৰি নামৰ জাপি। File:Rain hat of Nepal.png|নেপালৰ জাপি। File:Rain hat called Mathal worn in Bengal region.png|বঙ্গ দেশৰ মাথাল জাপি। </gallery> ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} {{অসমীয়া লোক-সংস্কৃতি|state=expanded}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ সংস্কৃতি]] pn301iwq0c71f5wtqlphfrdu061qpgf 3 37224 612256 603421 2026-06-14T20:27:03Z KhiLanTzi 23530 /* সদস্যৰ এটা জনগোষ্ঠীক অপমান সূচক শব্দ ব্যৱহাৰৰ বিষয়ে অভিযোগ */ নতুন অনুচ্ছেদ 612256 wikitext text/x-wiki {{Dibya}} == ৱিকিপিডিয়াৰ ছেকনী পদক == {| style="border: 1px solid lightgrey; background:white; border-radius: 2em 1em 4em / 0.5em 3em; box-shadow: 0 1px 3px rgba(0, 0, 0, 0.35), inset 1px -6px 1px rgba(0,0,0,0.35), inset 0px 0px 40px 1px purple; padding:1em; margin: 5px 2px 5px 5px; " |- | [[File:Cleanup Barnstar Hires.png|left|70px|ৱিকিপিডিয়াৰ ছেকনী পদক]] || মাননীয় ৱিকিসতীৰ্থ, অৱিকিসুলভ প্ৰবন্ধসমূহৰ ওপৰত যথাযথ ব্যৱস্থা গ্ৰহণেৰে অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াক পৰিপাটিকৈ ৰখাৰ বাবে আপুনি যি অৱদান আগবঢ়াইছে সেয়া প্ৰশংসনীয়। ইয়াৰেই কৃতজ্ঞতা হিচাপে অসমীয়া ৱিকিমিডিয়া সমাজৰ হৈ আপোনালৈ এই সামান্য পদকটি আগবঢ়ালোঁ। ধন্যবাদেৰে। -[[User:Chiring chandan|<font color="#883000"><font face="Cursive">'''Chandan Chiring Phukon'''</font></font>]]&nbsp; <small>^{[[User Talk:Chiring chandan|Chat]]}</small> 01:01, 25 April 2023 (ইউ.টি.চি.) |} == কৰ্মশালাৰ সোণালী পদক == {| style="border: 1px solid lightgrey; background:white; border-radius: 2em 1em 4em / 0.5em 3em; box-shadow: 0 1px 3px rgba(0, 0, 0, 0.35), inset 1px -6px 1px rgba(0,0,0,0.35), inset 0px 0px 30px 1px orange; padding:1em; margin: 5px 2px 5px 5px; " |- | [[File:WikiProject Barnstar Hires.png|left|70px|কৰ্মশালাৰ সোণালী পদক]] || হে ৱিকিসতীৰ্থ, ২০২৩ চনৰ মে' মাহত অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াৰ অনলাইন কৰ্মশালা অনুষ্ঠিত কৰাত আপুনি যি সক্ৰিয় সহায়-সহযোগিতা আগবঢ়ালে তাৰ বাবে অসমীয়া ৱিকিমিডিয়া সমাজ আপোনাৰ ওচৰত চিৰঋণী। ইয়াৰেই কৃতজ্ঞতা হিচাপে অসমীয়া ৱিকিমিডিয়া সমাজৰ হৈ আপোনালৈ এই সামান্য পদকটি আগবঢ়ালোঁ। ধন্যবাদেৰে। -[[User:Chiring chandan|<span style="text-shadow:bbb 0.1em 0.1em 0.1em; " class="texhtml">'''চন্দন ^{চিৰিং ফুকন}'''</span>]] [[User talk:Chiring chandan|✉️]] 07:50, 21 May 2023 (ইউ.টি.চি.) |} == সহযোগিতা পদক == {| style="border: 1px solid gray; background-color: #fdffe7; " |rowspan="2" valign="middle" | {{#ifeq:{{{2}}}|alt|[[Image:Team Barnstar Hires.png|100px]]|[[Image:Team Barnstar.png|70px]]}} |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em; " | '''সহযোগিতা পদক''' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray; " | হে ৱিকিসতীৰ্থ, অসম সাহিত্য সভাৰ উদ্যোগত জুন মাহত অনুষ্ঠিত অসমীয়া ৱিকিপ্ৰকল্পৰ অনলাইন কৰ্মশালাত সহযোগিতা আগবঢ়োৱাৰ বাবে কৃতজ্ঞতাস্বৰূপে এই সামান্য সন্মান আগবঢ়ালোঁ। ধন্যবাদ। -'''অসমীয়া ৱিকিমিডিয়া সমাজ |} == Need your input on a policy impacting gadgets and UserJS == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Dear interface administrator, This is Samuel from the Security team and I hope my message finds you well. There is an [[m:Talk:Third-party resources policy|ongoing discussion]] on a proposed policy governing the use of external resources in gadgets and UserJS. The proposed [[m:Special:MyLanguage/Third-party resources policy|Third-party resources policy]] aims at making the UserJS and Gadgets landscape a bit safer by encouraging best practices around external resources. After an initial non-public conversation with a small number of interface admins and staff, we've launched a much larger, public consultation to get a wider pool of feedback for improving the policy proposal. Based on the ideas received so far, the proposed policy now includes some of the risks related to user scripts and gadgets loading third-party resources, best practices for gadgets and UserJS developers, and exemptions requirements such as code transparency and inspectability. As an interface administrator, your feedback and suggestions are warmly welcome until July 17, 2023 on the [[m:Talk:Third-party resources policy|policy talk page]]. Have a great day! </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[m:User:Samuel (WMF)|Samuel (WMF)]], on behalf of the Foundation's Security team</bdi> 23:02, 7 July 2023 (ইউ.টি.চি.) <!-- Message sent by User:Samuel (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Samuel_(WMF)/IAdmins_MassMessage_list_1&oldid=25272788 --> == সব্যসাচী ৱিকিমিডিয়ান পদক == {| style="border: 1px solid {{{border|gray}}}; background-color: {{{color|#fdffe7}}}; " |rowspan="2" style="vertical-align:middle; " | {{#ifeq:{{{2}}}|alt|[[File:Team Barnstar Hires.png|100px]]|[[File:Team Barnstar Hires.png|100px]]}} |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em; " | '''সব্যসাচী ৱিকিমিডিয়ান পদক''' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray; " |প্ৰিয় সতীৰ্থ, যোৱামাহটোত আপুনি অসমীয়া ৱিকিৰ সকলোকেইটা প্ৰকল্প (ৱিকিপিডিয়া, ৱিকিউৎস, ৱিকিউদ্ধৃতি, ৱিকিকমন্স আৰু ৱিকিতথ্য) তে উল্লেখযোগ্য অৱদান আগবঢ়াই অসমীয়া ৱিকিমিডিয়াক সমৃদ্ধ কৰাৰ বাবে কৃতজ্ঞতাস্বৰূপে আপোনালৈ এই পদক আগবঢ়ালোঁ। ৱিকিত আপোনাৰ এই যাত্ৰা চিৰযুগমীয়া হওক। -[[সদস্য:Joli Rumi|Joli Rumi]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Joli Rumi|বাৰ্তা]]) 20:33, 28 July 2023 (ইউ.টি.চি.) |} == Invitation to Rejoin the [https://mdwiki.org/wiki/WikiProjectMed:Translation_task_force Healthcare Translation Task Force] == [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|right|frameless|125px]] You have been a [https://mdwiki.toolforge.org/prior/index.php medical translators within Wikipedia]. We have recently relaunched our efforts and invite you to [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php join the new process]. Let me know if you have questions. Best [[User:Doc James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] ([[User talk:Doc James|talk]] · [[Special:Contributions/Doc James|contribs]] · [[Special:EmailUser/Doc James|email]]) 12:34, 13 August 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Doc James@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_translators/40&oldid=25451578 --> ==তড়িৎ বেগী প্ৰশাসক== {| style="border: 1px solid black; background-color: #D0F0C0; " |rowspan="2" style="vertical-align:middle; "|[[File:Quick Action Barnstar.png|100px]] |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em; " | '''তড়িৎ বেগী প্ৰশাসক পদক''' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray; " |হে অগ্ৰজ, অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াক যেতিয়াই আপোনাৰ কাৰিকৰী জ্ঞান আৰু প্ৰশাসকৰ বিশেষাধিকাৰৰ প্ৰয়োজন হয় তেতিয়াই তড়িৎ গতিৰে যাৱতীয় কামসমূহ নিয়াৰিকৈ সমাধা কৰি আমাক সকাহ দিয়াৰ বাবে অসমীয়া ৱিকিমিডিয়া সমাজৰ তৰফৰপৰা কৃতজ্ঞতাস্বৰূপে এই পদকটি আগবঢ়ালোঁ। - '''অসমীয়া ৱিকিমিডিয়া সমাজ''' |} == Image Description Month in India Campaign == Dear Wikimedian, A2K has conducted an online activity or campaign which is an ongoing Image Description Month in India description-a-thon, a collaborative effort known as [[:m:Image Description Month|Image Description Month]]. This initiative aims to enhance image-related content across Wikimedia projects and is currently underway, running from October 1st to October 31st, 2023. Throughout this event, our focus remains centered on three primary areas: Wikipedia, Wikidata, and Wikimedia Commons. We have outlined several tasks, including the addition of captions to images on Wikipedia, the association of images with relevant Wikidata items, and improvements in the organization, categorization, and captions of media files on Wikimedia Commons. To participate, please visit our dedicated [[:m:CIS-A2K/Events/Image Description Month in India|event page]]. We encourage you to sign up on the respective meta page and generously contribute your time and expertise to make essential and impactful edits. Should you have any questions or require further information, please do not hesitate to reach out to me at nitesh@cis-india.org or [[User talk:Nitesh (CIS-A2K)|Nitesh (CIS-A2K)]]. Your active participation will play a significant role in enriching Wikimedia content, making it more accessible and informative for users worldwide. Join us in this ongoing journey of improvement and collaboration. Regards [[সদস্য:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[সদস্য বাৰ্তা:MediaWiki message delivery|বাৰ্তা]]) 16:09, 10 October 2023 (ইউ.টি.চি.) <!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Satpal_(CIS-A2K)/Mahatma_Gandhi_2020_edit-a-thon_Participants&oldid=20516231 --> ==বিশেষ সহযোগিতা বঁটা, মহাত্মা গান্ধী এডিটাথন, ২০২৩ == [[File:Mahatma Gandhi 01.svg|left|90px]] {| style="border: 1px solid lightgrey; background:white; border-radius: 2em 1em 4em / 0.5em 3em; box-shadow: 0 1px 3px rgba(0, 0, 0, 0.35), inset 1px -6px 1px rgba(0,0,0,0.35), inset 0px 0px 30px 1px blue; padding:1em; margin: 5px 2px 5px 5px; " | [[File:Charity & Solidarity Barnstar.png|100px|left|Charity & Solidarity Barnstar]] || প্ৰিয় ৱিকিসতীৰ্থ, অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াত সদ্য সমাপ্ত [[:m:Assamese Wikimedia Community/Events/Mahatma Gandhi 2023 edit-a-thon|মহাত্মা গান্ধী এডিটাথন,২০২৩]] ত আপুনি দেখুওৱা আন্তৰিক উৎসাহ আৰু নিস্বাৰ্থ অৱদানৰ বাবে অসমীয়া ৱিকিমিডিয়া সমাজৰ হৈ আপোনাৰ শলাগ ল'লোঁ। প্ৰতিযোগিতাৰ সফল সমাপ্তিৰ বাবে আপুনি যি কাৰিকৰী সহায় আগবঢ়ালে, তাৰ বাবে আপোনাৰ সমুখত কৃতজ্ঞতা প্ৰকাশ কৰি আপোনালৈ এই সামান্য পদকটি আগবঢ়ালোঁ। আপোনাৰ ৱিকি-যাত্ৰা ক্ৰমাৎ অধিক শক্তিশালী হওক। শুভকামনাৰে -'''অসমীয়া ৱিকিমিডিয়া সমাজ''' |} == সহায় বিচাৰি == মোক লেখাত সহজ হিন্দী কী-বৰ্ড এখনৰ নাম কওকচোন। [[সদস্য:JyotiPN|JyotiPN]] ([[সদস্য বাৰ্তা:JyotiPN|বাৰ্তা]]) 13:40, 15 October 2023 (ইউ.টি.চি.)JyotiPN :মোবাইল নে লেপটপ? মই আজিকালি বেলেগ কী-বৰ্ড ব্যৱহাৰ নকৰোঁ, ইন-বিল্ডখনতে আজিকালি ভাষাটো সক্ৰিয় কৰি ললেই হয়। [https://www.optilingo.com/blog/hindi/10-best-hindi-typing-software-for-windows-10/ এই লিংকটো চাব পাৰে]।<span style="text-shadow:gray 3px 3px 3px; ">[[User:দিব্য দত্ত|<font color="#663300">'''দিব্য দত্ত'''</font>]]&nbsp; ([[User Talk:দিব্য দত্ত|বাৰ্তা]])</span> 13:44, 15 October 2023 (ইউ.টি.চি.) ::লেপটপত। [[সদস্য:JyotiPN|JyotiPN]] ([[সদস্য বাৰ্তা:JyotiPN|বাৰ্তা]]) 14:05, 15 October 2023 (ইউ.টি.চি.) :::[https://www.optilingo.com/blog/hindi/10-best-hindi-typing-software-for-windows-10/ এই লিংকটো চাব পাৰে]। <span style="text-shadow:gray 3px 3px 3px; ">[[User:দিব্য দত্ত|<font color="#663300">'''দিব্য দত্ত'''</font>]]&nbsp; ([[User Talk:দিব্য দত্ত|বাৰ্তা]])</span> 14:33, 15 October 2023 (ইউ.টি.চি.) ==কৰ্মশালাৰ সোণালী পদক== {| style="border: 1px solid lightgrey; background:white; border-radius: 2em 1em 4em / 0.5em 3em; box-shadow: 0 1px 3px rgba(0, 0, 0, 0.35), inset 1px -6px 1px rgba(0,0,0,0.35), inset 0px 0px 30px 1px orange; padding:1em; margin: 5px 2px 5px 5px; " |- | [[File:WikiProject Barnstar Hires.png|left|70px|কৰ্মশালাৰ সোণালী পদক]] || হে ৱিকিসতীৰ্থ, ২০২৩ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত মাজুলীত অনুষ্ঠিত [[ৱিকিপিডিয়া:সন্মিলন/মাজুলী ২০২৩|অসমীয়া ৱিকিমিডিয়া সমাজৰ প্ৰীতিমেল আৰু কৰ্মশালাত]] সমল ব্যক্তি হিচাপে আপুনি যি সক্ৰিয় সহায়-সহযোগিতা আগবঢ়ালে তাৰ বাবে অসমীয়া ৱিকিমিডিয়া সমাজ আপোনাৰ ওচৰত চিৰঋণী। ইয়াৰেই কৃতজ্ঞতা হিচাপে অসমীয়া ৱিকিমিডিয়া সমাজৰ হৈ আপোনালৈ এই সামান্য পদকটি আগবঢ়ালোঁ। ধন্যবাদেৰে। -'''অসমীয়া ৱিকিমিডিয়া সমাজ |} ধন্যবাদ! -<span style="text-shadow:gray 3px 3px 3px; ">[[User:দিব্য দত্ত|<font color="#663300">'''দিব্য দত্ত'''</font>]]&nbsp; ([[User Talk:দিব্য দত্ত|বাৰ্তা]])</span> 09:59, 30 November 2023 (ইউ.টি.চি.) :প্ৰটনাছ পৃষ্ঠাটো কিয় দিলিট কৰা হল জানয় যেন । :[[:en:Plotinus#/media/File:Plotinos.jpg|Plotinos - Plotinus - Wikipedia]] [[সদস্য:নিপন নিয়ৰ শেনছোৱা|নিপন নিয়ৰ শেনছোৱা]] ([[সদস্য বাৰ্তা:নিপন নিয়ৰ শেনছোৱা|বাৰ্তা]]) 03:31, 31 October 2024 (ইউ.টি.চি.) ::প্ৰটনাছ নে প্লটিনাছ?-<span style="text-shadow:gray 3px 3px 3px;">[[User:দিব্য দত্ত|<font color="#663300">'''দিব্য দত্ত'''</font>]]&nbsp;([[User Talk:দিব্য দত্ত|বাৰ্তা]])</span> 08:22, 31 October 2024 (ইউ.টি.চি.) == সহায় বিচাৰি == জ্ঞানপীঠ বঁটা বিজয়ী বা ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটা বুলি যে তালিকাখন থাকে। প্ৰবন্ধৰ শেষত ওলাই থাকে। দেখুৱাওক আৰু লুকুৱাওক কৰিব পাৰি। সেইখন কেনেকৈ বনাব লাগে শিকাই দিবচোন। [[সদস্য:JyotiPN|JyotiPN]] ([[সদস্য বাৰ্তা:JyotiPN|বাৰ্তা]]) 16:49, 10 December 2023 (ইউ.টি.চি.)JyotiPN :এই তালিকাকেইখন বনাব নালাগে, আগতেই বনাই থোৱা আছে। তলৰ সাঁচকেইটা যোগ কৰিলেই হ’ব। <code><nowiki>{{জ্ঞানপীঠ বঁটা}} {{অসমীয়া ভাষাত সাহিত্য অকাডেমি বঁটা লাভ কৰা সাহিত্যিকসকল}} {{অসমৰ প্ৰসিদ্ধ ব্যক্তি}}</nowiki></code> - <span style="text-shadow:gray 3px 3px 3px; ">[[User:দিব্য দত্ত|<font color="#663300">'''দিব্য দত্ত'''</font>]]&nbsp; ([[User Talk:দিব্য দত্ত|বাৰ্তা]])</span> 16:54, 10 December 2023 (ইউ.টি.চি.) :মোক {{সৰস্বতী সন্মান}}টো লাগে।[[সদস্য:JyotiPN|JyotiPN]] ([[সদস্য বাৰ্তা:JyotiPN|বাৰ্তা]]) 17:38, 10 December 2023 (ইউ.টি.চি.)JyotiPN ::এইটো এতিয়া সম্পাদনা কৰি যোগ কৰিব পাৰিব। <span style="text-shadow:gray 3px 3px 3px; ">[[User:দিব্য দত্ত|<font color="#663300">'''দিব্য দত্ত'''</font>]]&nbsp; ([[User Talk:দিব্য দত্ত|বাৰ্তা]])</span> 18:17, 10 December 2023 (ইউ.টি.চি.) :::অশেষ ধন্যবাদ। [[সদস্য:JyotiPN|JyotiPN]] ([[সদস্য বাৰ্তা:JyotiPN|বাৰ্তা]]) 18:38, 10 December 2023 (ইউ.টি.চি.) == [[:শ্ৰেণী:Pages with script errors]] == শুভেচ্ছা নিন দাদা। [https://w.wiki/8eAc এই সম্পাদনাৰ] কাৰণে [[:শ্ৰেণী:Pages with script errors|৪ হাজাৰ]] পাতায় স্ক্ৰিপ্ট ত্ৰুটি এসেছে। বাংলা উইকিতে আমি এটি [[:bn:মডিউল:সংখ্যা রূপান্তরকারী|মডিউল:সংখ্যা ৰূপান্তৰকাৰী]] নামে তৈৰি কৰেছি, আমাৰ মনে হয় আপনি অসমীয়াতে সেই ৰকম আলাদা নামে তৈৰি কৰুণ। [[সদস্য:আফতাবুজ্জামান|আফতাবুজ্জামান]] ([[সদস্য বাৰ্তা:আফতাবুজ্জামান|বাৰ্তা]]) 17:42, 27 December 2023 (ইউ.টি.চি.) :হয়, মই বেলেগ মডিউল এটা কৰিলোঁ। <span style="text-shadow:gray 3px 3px 3px; ">[[User:দিব্য দত্ত|<font color="#663300">'''দিব্য দত্ত'''</font>]]&nbsp; ([[User Talk:দিব্য দত্ত|বাৰ্তা]])</span> 17:50, 27 December 2023 (ইউ.টি.চি.) ::[[Module:সংখ্যা ৰূপান্তৰক]] ও [[Module:Convertdigit]] একই কোড। একটা ৰেখে আৰেকটা মুছে দিতে পাৰেন। [[সদস্য:আফতাবুজ্জামান|আফতাবুজ্জামান]] ([[সদস্য বাৰ্তা:আফতাবুজ্জামান|বাৰ্তা]]) 17:52, 27 December 2023 (ইউ.টি.চি.) :::ঠিক আছে। ধন্যবাদ। <span style="text-shadow:gray 3px 3px 3px; ">[[User:দিব্য দত্ত|<font color="#663300">'''দিব্য দত্ত'''</font>]]&nbsp; ([[User Talk:দিব্য দত্ত|বাৰ্তা]])</span> 17:56, 27 December 2023 (ইউ.টি.চি.) == সহায় বিচাৰি == Infobox Templateটো কেনেকৈ সাজিব লাগে শিকাই দিয়কচোন। ''Infobox noble'' [[সদস্য:JyotiPN|JyotiPN]] ([[সদস্য বাৰ্তা:JyotiPN|বাৰ্তা]]) 14:07, 9 January 2024 (ইউ.টি.চি.) : [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Template:Infobox_noble&action=edit ইংৰাজী টেম্পলেটটোৰ] পৰা কপি কৰিব পাৰে। <span style="text-shadow:gray 3px 3px 3px; ">[[User:দিব্য দত্ত|<font color="#663300">'''দিব্য দত্ত'''</font>]]&nbsp; ([[User Talk:দিব্য দত্ত|বাৰ্তা]])</span> 14:43, 9 January 2024 (ইউ.টি.চি.) ==অসমীয়া-বাংলা আন্তঃৱিকি সহযোগিতামূলক সম্পাদনা মেলা- ২০২৪== প্ৰিয় দিব্য দত্ত, আশাকৰোঁ কুশলে আছে। এই বছৰৰে জানুৱাৰী মাহত ৪ তাৰিখৰ পৰা ১০ তাৰিখলৈ আয়োজিত “[[ৱিকিপিডিয়া:অসমীয়া-বাংলা আন্তঃৱিকি সহযোগিতামূলক সম্পাদনা মেলা ২০২৪|অসমীয়া-বাংলা আন্তঃৱিকি সহযোগিতামূলক সম্পাদনা মেলা- ২০২৪]]’’ ত সম্পাদনা কৰি ৱিকিপিডিয়াক অধিক সমৃদ্ধ কৰাৰ ক্ষেত্ৰত আপোনাৰ উৎসৰ্গীকৃত সেৱাৰ বাবে আপোনাক ধন্যবাদ আৰু কৃতজ্ঞতা জনালোঁ। এই সম্পাদনা মেলাৰ এগৰাকী অংশগ্ৰহণকাৰী হিচাপে আপোনাৰ প্ৰাপ্য মানপত্ৰৰ বাবে আমি আপোনাৰ বিষয়ে কিছু তথ্য জনাৰ প্ৰয়োজন। অনুগ্ৰহ কৰি তলত সন্নিৱিষ্ট [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdMIVT9aT_t6OiX2EdJM2aQf0b9YojVczORcvZs_xxsO08R9A/viewform?usp=sf_link ফৰ্মখন] ভৰ্তি কৰি আমাক পৰৱৰ্তী কাৰ্যসূচী পালন কৰিবলৈ সহযোগ কৰক। আপোনাৰ সহযোগিতাই আমাৰ প্ৰেৰণা। (ইতিমধ্যেই যদি ফৰ্মখন পূৰণ কৰা হৈছে, তেন্তে দ্বিতীয়বাৰ পূৰণ কৰাৰ প্ৰয়োজন নাই) আন্তৰিক শুভকামনা জানিব।<br> ধন্যবাদ। [[সদস্য:Dolon Prova|Dolon Prova]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Dolon Prova|বাৰ্তা]]) 04:10, 15 January 2024 (ইউ.টি.চি.)<br> সংগঠক, <br/> অসমীয়া - বাংলা আন্তঃৱিকি সম্পাদনা মেলা ২০২৪ == Invitation to Organize Feminism and Folklore 2024 Writing Competition == <div style="border:8px maroon ridge; padding:6px; > [[File:Feminism and Folklore 2024 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <center>''{{int:please-translate}}''</center> Dear {{PAGENAME}}, Hope you are doing well, Wishing you a Happy New Year! . We extend a heartfelt invitation to you to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2024|Feminism and Folklore 2024]]''' writing competition, which is scheduled to take place from February 1, 2024, to March 31, 2024. This year's edition of Feminism and Folklore will concentrate on feminism, women's issues, and gender-focused topics, aligning with a Wiki Loves Folklore gender gap focus and featuring a folk culture theme on Wikipedia. This year we have created two new Tools for the Feminism and Folklore project. The tool is called '''Campwiz'''. This tool is created by the international Tech team of Wiki Loves Folkore especially crafted for Feminism and Folklore project. The tool works as same as fountain or dashboard but has extra abilities required for jury and submission of articles. To create a new campaign on Campwiz, organizers to follow these steps: # Go to the tool link: <nowiki>https://tools.wikilovesfolklore.org/</nowiki> # Select your wiki on which you want to organize the campaign (enter the name or short code, such as "{{CONTENTLANG}}" for {{#language:{{PAGELANGUAGE}}}} {{SITENAME}}). # Give your campaign a name example "Feminism and Folklore 2024 on {{#language:{{PAGELANGUAGE}}}} {{SITENAME}})". # Select the start and end dates (note: keep your start date as Feb 1 and end date as March 31). # Provide a description for your campaign (you can briefly describe the campaign in this section). # Make sure to keep the checkboxes ticked for "Allow users to submit articles that were not created but expanded." if you want to use the campaign for expanded articles also. # Keep minimum added bytes as 4000 and minimum added words as 400 and click next. # In the jury section, keep the checkboxes ticked for "Allow jury members to participate in the campaign" and "Prevent jury members from seeing each other's votes." As per your preference. # Under the jury search box, type the username of your jury and click on the "+" button to add; you can add multiple jury members. # Click next to review and then click on save. With this we have also created a '''Missing article tool'''. This tool identifies articles in the English Wikipedia that are absent from your native language Wikipedia. You can customize your selection criteria, and our tool will provide you with a table displaying the missing articles along with suggested titles. You also have the option to download the list in both CSV and wikitable formats. Both tools, the Missing Article Tool and the Campwiz Tool, are now available for public use during the Feminism and Folklore campaign. You can find more information about these tools here: <nowiki>https://tools.wikilovesfolklore.org/</nowiki> There are also some changes in the rules and criteria's. Please go through the rules below. # '''Minimum Length:''' The expanded or new article should have a minimum of '''''4000 bytes or 400 words''''', ensuring sufficient depth and coverage of the chosen topic. The local organizers are free to choose the minimum length criteria as per needs of their local Wikipedia and must be clearly mention on local project page. # '''Language Quality:''' Articles should not be poorly machine-translated, ensuring that language quality and readability are maintained at a high standard. # '''Timeline of Creation or Expansion:''' The article should be created or expanded between 1 February and 31 March, aligning with the specified contest timeline. # '''Theme Relevance''': Articles should directly address the theme of feminism and folklore, exploring connections between gender, cultural traditions, and intangible heritage. # '''No Orphaned Articles:''' Articles must not be orphaned, meaning they should be linked from at least one other article to ensure visibility within the Wikipedia ecosystem. # '''No Copyright violations:''' There should be no copyright violations, and articles should adhere to local Wikipedia policies on notability, ensuring that the content meets the standards for notability. # '''Adequate references and Citations:''' Each article should include proper references and citations following local Wikipedia policies, ensuring the reliability and credibility of the information presented. Learn more about the contest details and prizes on our project page [[:m:Feminism and Folklore 2024|here]]. Should you require any assistance, please feel free to contact us on our meta talk page or via email. We eagerly anticipate your enthusiastic coordination and participation in Feminism and Folklore 2024. Thank you and Best wishes, '''Feminism and Folklore 2024 International Team''' --[[সদস্য:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[সদস্য বাৰ্তা:MediaWiki message delivery|বাৰ্তা]]) 06:51, 18 January 2024 (ইউ.টি.চি.) </div></div> <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf&oldid=26088038 --> == অসমীয়া-বাংলা আন্তঃৱিকি সহযোগিতা পদক == {| style="border: 1px solid gray; background-color: #fdffe7; " |- |collspan="2"| |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em; " | '''অসমীয়া-বাংলা আন্তঃৱিকি সহযোগিতা পদক''' |- | [[File:Assamese–Bengali interwiki collaboration edit-a-thon Barnstar.png|left|90px]] | প্ৰিয় ৱিকিপিডিয়ান,<br> [[ৱিকিপিডিয়া:অসমীয়া-বাংলা আন্তঃৱিকি সহযোগিতামূলক সম্পাদনা মেলা ২০২৪|অসমীয়া-বাংলা আন্তঃৱিকি সহযোগিতামূলক সম্পাদনা মেলা ২০২৪]]-ত অংশগ্ৰহণ কৰি এডিটাথনৰ লগতে সামগ্ৰিকভাৱে ৱিকিপিডিয়াক অধিক তথ্যসমৃদ্ধ কৰাৰ বাবে, শলাগৰ চিনস্বৰূপে আপোনালৈ এই ৱিকিপদকটি আগবঢ়ালোঁ। আশাকৰোঁ, ৱিকিপিডিয়াত আপোনাৰ এই যাত্ৰা আৰু সহযোগিতা অব্যাহত থাকিব।<br> শুভেচ্ছাৰে,<br> এডিটাথনৰ আয়োজকবৃন্দৰ হৈ― <span style="text-shadow:gray 3px 3px 3px; ">[[সদস্য:SamihaRahman|SamihaRahman]] ([[সদস্য বাৰ্তা:SamihaRahman|বাৰ্তা]]) 13:04, 20 January 2024 (ইউ.টি.চি.) |} == ছয় শতাধিক প্ৰবন্ধ পদক == {{ছয় শতাধিক প্ৰবন্ধ পদক}} [[সদস্য:Joli Rumi|Joli Rumi]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Joli Rumi|বাৰ্তা]]) 15:28, 18 February 2024 (ইউ.টি.চি.) == ৱিকিবিশ্ববিদ্যালয় == Hello, প্ৰশাসক @[[সদস্য:দিব্য দত্ত|দিব্য দত্ত]] ৱিকিবিশ্ববিদ্যালয় প্ৰকল্প পাতায় আমি অসমীয়া ভাষাৰ জন্য একটি প্ৰদান পাতা তৈৰি কৰেছি তবে প্ৰধান পাতাৰ কিছু প্ৰয়োজনীয় টেমপ্লেট আমি তৈৰি কৰিনি কাৰণ আমি অসমীয়া ভাষায় দক্ষ নই। তাই যদি আপনি আপনাৰ অদক্ষ অসমীয়াৰ ব্যাবহাৰ সংশোধন কৰে দিতে পাৰেন এবং প্ৰয়োজনীয় টেমপ্লেট গুলো তৈৰি কৰে দিতে পাৰেন ধন্যবাদ। [[সদস্য:Rifat008|Rifat008]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Rifat008|বাৰ্তা]]) 18:45, 24 February 2024 (ইউ.টি.চি.) == Organising Feminism and Folklore == [[File:Feminism and Folklore 2024 logo.svg | 350px | right]] Hello Community Organizers, Thank you for organising Feminism and Folklore writing competition on your wiki. We congratulate you in joining and celebrating our cultural heritage and promoting gender equality on Wikipedia. To encourage boost for the contributions of the participants, we're offering prizes for Feminism and Folklore local prizes. Each Wikipedia will have three local winners: *First Prize: $15 USD *Second Prize: $10 USD *Best Jury Article: $5 USD All this will be in '''gift voucher format only'''. Kindly inform your local community regarding these prizes and post them on the local project page The Best Jury Article will be chosen by the jury based on how unique the article is aligned with the theme. The jury will review all submissions and decide the winner together, making sure it's fair. These articles will also be featured on our social media handles. We're also providing internet and childcare support to the first 50 organizers and Jury members for who request for it. Remember, only 50 organizers will get this support, and it's given on a first-come, first-served basis. The registration form will close after 50 registrations, and the deadline is March 15, 2024. This support is optional and not compulsory, so if you're interested, fill out the form [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdnytyact-HR6DvsWwnrVeWuzMfuNH1dSjpF24m6od-f3LzZQ/viewform here]. Each organizer/jury who gets support will receive $30 USD in gift voucher format, even if they're involved in more than one wiki. No dual support will be provided if you have signed up in more than one language. This support is meant to appreciate your volunteer support for the contest. We also invite all organizers and jury members to join us for office hours on '''Saturday, March 2, 2024'''. This session will help you understand the jury process for both contests and give you a chance to ask questions. More details are on [https://meta.wikimedia.org/wiki/Wiki_Loves_Folklore_2024_Office_Hour_2 meta page]. Let's celebrate our different cultures and work towards gender equality on Wikipedia! Best regards, Rockpeterson [[সদস্য:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[সদস্য বাৰ্তা:MediaWiki message delivery|বাৰ্তা]]) 05:56, 29 February 2024 (ইউ.টি.চি.) <!-- Message sent by User:Rockpeterson@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Rockpeterson/fnf2024golbal&oldid=26304232 --> == Name space == ইংৰাজীত '''WP:'''Amuk বুলি namespace ত আহে অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াত '''ৱিকি:'''আমুক বুলি namespace দিলে হব নে '''ৱি:'''আমুক বুলি দিলে namespace ত আহিব? যোৱাবাৰ মই কৰা অনুবাদত বহুতখিনি shortcut বিলোপ কৰা হৈছিল। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 16:07, 25 March 2024 (ইউ.টি.চি.) :'''ৱিকিপিডিয়া:আমুক''' বুলি লিখিব লাগে যদিও নাহে যদিহে পৃষ্ঠাটো ৰি-ডাইৰেক্ট কৰা নহয়। <span style="text-shadow:gray 3px 3px 3px; ">[[User:দিব্য দত্ত|<font color="#663300">'''দিব্য দত্ত'''</font>]]&nbsp; ([[User Talk:দিব্য দত্ত|বাৰ্তা]])</span> 16:16, 25 March 2024 (ইউ.টি.চি.) :[[ৱিকিপিডিয়া:HELP]] এইটো এটা shortcut পৃষ্ঠা, পৃষ্ঠাটো সম্পাদনা কৰি চাওক তাত মূল পৃষ্ঠালৈ ৰি-ডাইৰেক্ট (<code><nowiki>#REDIRECT [[সহায়:সমল]]</nowiki></code>) কৰা আছে। ডিলিট কৰা পৃষ্ঠাবোৰ ৰি-ডাইৰেক্ট কৰা নাছিল নাইবা অপ্ৰয়োজনীয় পৃষ্ঠা আছিল বাবে ডিলিট কৰা হৈছিল। প্ৰয়োজন নহ’লে ছৰ্টকাট পৃষ্ঠা সৃষ্টি কৰিব নালাগে। <span style="text-shadow:gray 3px 3px 3px; ">[[User:দিব্য দত্ত|<font color="#663300">'''দিব্য দত্ত'''</font>]]&nbsp; ([[User Talk:দিব্য দত্ত|বাৰ্তা]])</span> 16:20, 25 March 2024 (ইউ.টি.চি.) ::@[[সদস্য:দিব্য দত্ত| দিব্য দত্ত]] এবাৰ [[সদস্য বাৰ্তা:-chanakyakdas/archive-three#বিলোপ|এইজন সদস্যই]] বিলোপ কৰিছিল। সোধোতে Name space ত নাছিল কৈছিল। অপ্ৰয়োজনীয় নাছিল বাৰু shortcuts খিনি! [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 16:39, 25 March 2024 (ইউ.টি.চি.) :::Name spaceত নাছিল মানে হয়তো “ৰেড লিংক” হৈ আছিল। পৃষ্ঠাটো সৃষ্টি কৰি মূল পৃষ্ঠালৈ ৰি-ডাইৰেক্ট কৰিব লাগিব। কেৱল “চমুপথসমূহ” লিখি থলেই নহ’ব আৰু পৃষ্ঠাসমূহ '''ৱিকিপিডিয়া:আমুক''' এনেকৈ সৃষ্টি কৰিব লাগিব। <span style="text-shadow:gray 3px 3px 3px; ">[[User:দিব্য দত্ত|<font color="#663300">'''দিব্য দত্ত'''</font>]]&nbsp; ([[User Talk:দিব্য দত্ত|বাৰ্তা]])</span> 16:42, 25 March 2024 (ইউ.টি.চি.) ::::@[[সদস্য:দিব্য দত্ত|দিব্য দত্ত]] ধন্যবাদ বুজাই দিয়াৰ বাবে। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 16:50, 25 March 2024 (ইউ.টি.চি.) ==সাত শতাধিক প্ৰবন্ধ পদক== {{সাত শতাধিক প্ৰবন্ধ পদক}} :অশেষ ধন্যবাদ। <span style="text-shadow:gray 3px 3px 3px;">[[User:দিব্য দত্ত|<font color="#663300">'''দিব্য দত্ত'''</font>]]&nbsp;([[User Talk:দিব্য দত্ত|বাৰ্তা]])</span> 14:33, 29 March 2024 (ইউ.টি.চি.) == বিচাৰক পদক == {| style="border: 2px solid brown; background-color: #D0F0C0; " |rowspan="2" style="vertical-align:middle; " |[[File:Jury icon rus.png|100px|100px]] |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em; " | '''বিচাৰক পদক''' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray; " |হে ৱিকিসতীৰ্থ, শেহতীয়াকৈ ৱিকিপিডিয়াত অনুষ্ঠিত হোৱা [[ৱিকিপিডিয়া:অসমীয়া-চাঁওতালি আন্তঃৱিকি সহযোগিতামূলক সম্পাদনা মেলা ২০২৪|অসমীয়া-চাঁওতালি আন্তঃৱিকি সহযোগিতামূলক সম্পাদনা মেলা ২০২৪]] প্ৰবন্ধ লিখন প্ৰতিযোগিতাখনক নিয়াৰিকৈ চলাই নিয়াত বিচাৰক হিচাপে যি নিৰপেক্ষ দায়িত্ব পালন কৰিছে আৰু গঠনমূলক পৰামৰ্শৰে প্ৰতিযোগী সকলৰ উৎসাহ বৃদ্ধিত যি অৱদান আগবঢ়ালে, সেইসমূহৰ কৃতজ্ঞতা স্বৰূপে আয়োজক হিচাপে আপোনালোকলৈ এই সামান্য পদক এটি আগবঢ়ালো। -'''অসমীয়া ৱিকিমিডিয়া সমাজ |} :অশেষ ধন্যবাদ। <span style="text-shadow:gray 3px 3px 3px;">[[User:দিব্য দত্ত|<font color="#663300">'''দিব্য দত্ত'''</font>]]&nbsp;([[User Talk:দিব্য দত্ত|বাৰ্তা]])</span> 14:33, 29 March 2024 (ইউ.টি.চি.) == কৃতজ্ঞতা আৰু অভিনন্দন == {| style="border: 2px solid brown; background-color: #D0F0C0; " |rowspan="2" style="vertical-align:middle; " |[[File:Fnf as 2023 logo.jpg|100px|100px]] |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em; " | '''কৃতজ্ঞতা আৰু অভিনন্দন''' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray; " | <big>''“এটোপ এটোপ কৰি ডাৱৰৰ পানী পৰি ভৰি গ'ল বহল সাগৰ, কণ কণ বালি চাহী ইটে সিটে লগ লাগি সাজি দিলে ধৰণী ডাঙৰ”''</big> প্ৰিয় ৱিকিসতীৰ্থ, চলিত বৰ্ষৰ ১ ফেব্ৰুৱাৰীৰ পৰা ৩১ মাৰ্চলৈকে পৃথিৱীৰ বিভিন্ন ভাষাৰ লগতে [[অসমীয়া]] ভাষাইও স্থানীয়ভাৱে [[ৱিকিপিডিয়া:নাৰীবাদ আৰু লোকগাথা এডিটাথন ২০২৪|নাৰীবাদ আৰু লোকগাথা এডিটাথন ২০২৪]] আয়োজন কৰিছিল৷ আপোনাক জনাবলৈ পাই আমি সুখী হৈছোঁ যে, সম্পাদনা-মেলাখনত অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াৰ ১৩ গৰাকী স্বেচ্ছাসেৱকে অংশগ্ৰহণ কৰি [https://fountain.toolforge.org/editathons/as-feminism-and-folklore ৫৪৬টা ভিন্ন বৈশিষ্ট্যৰ প্ৰবন্ধ] সংযোজন কৰে৷ এইসমূহ প্ৰবন্ধই ৱিকিপিডিয়াত নাৰীবাদ আৰু লোকগাথাৰ সমল বৃদ্ধি কৰাৰ লগতে ইণ্টাৰনেটত অসমীয়া ভাষাৰ স্থিতিও সন্দেহাতীতভাৱে শক্তিশালী কৰিব৷ ইয়াৰ আঁৰতেই আছে আপোনালোকৰ দৰে নিষ্ঠাৱান স্বেচ্ছাসেৱকৰ নিৰৱচ্ছিন্ন অংশগ্ৰহণ আৰু সক্ৰিয় বৰঙণি৷ প্ৰিয় সুহৃদ, সম্পাদনা-মেলাত অংশ লৈ প্ৰতিযোগিতাখনৰ সৌষ্ঠৱ বঢ়োৱাৰ বাবে অসমীয়া ৱিকিমিডিয়া সমাজ আপোনাৰ প্ৰতি সদায়েই কৃতজ্ঞ হৈ ৰ'ব৷ পৰৱৰ্তী সময়তো আপোনাৰ সক্ৰিয়তা আমি আন্তৰিকতাৰে কামনা কৰিলোঁ৷ অভিনন্দন!! -'''অসমীয়া ৱিকিমিডিয়া সমাজ |} == Congratulations to the Feminism and Folklore Prize Winner! == Dear Winner, We are thrilled to announce that you have been selected as one of the prize winners in the 2024 '''[[:m:Feminism and Folklore 2024|Feminism and Folklore]]''' Writing Contest! Your contributions have significantly enriched Wikipedia with articles that document the vibrant tapestry of folk cultures and highlight the crucial roles of women within these traditions. As a token of our appreciation, you will receive a gift coupon. To facilitate the delivery of your prize and gather valuable feedback on your experience, please fill out [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSc9Rkv1803Q6DnAc1SLxyYy95KN22GNrGXeA7kNFT-u62MGyg/viewform?usp=sf_link the Winners Google Form]. In the form, kindly provide your details for receiving the gift coupon and share your thoughts about the project. Your dedication and hard work have not only helped bridge the gender gap on Wikipedia but also ensured that the cultural narratives of underrepresented communities are preserved for future generations. We look forward to your continued participation and contributions in the future. Congratulations once again, and thank you for being a vital part of this global initiative! Warm regards, '''The Feminism and Folklore Team''' <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf20242&oldid=26890688 --> == Request == Hi, I am from Bengali Wikipedia. There was no article in Assamese Wikipedia for [[:en:Sheikh Mujibur Rahman]]. But recently I noticed that the article was translated here which is a good thing. It is a stub article and had no infobox so I added infobox in [[শ্বেখ মুজিবুৰ ৰহমান]]. But looks like the infobox template [[সাঁচ:Infobox Officeholder]] isn't updated which results missing parts in the article. I request you to update the infobox so that we can see the all part in the article's infobox. [[সদস্য:Mehedi Abedin|Mehedi Abedin]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Mehedi Abedin|বাৰ্তা]]) 16:13, 15 June 2024 (ইউ.টি.চি.) == Feminism and Folklore 2024 - International prize winners == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> ''{{int:please-translate}}'' [[File:Feminism and Folklore 2024 logo.svg|centre|550px|frameless]] Congratulations! We are thrilled to announce that you have emerged as the victorious champion in the '''Feminism and Folklore 2024''' writing competition, securing an International prize. Your achievement is truly exceptional and worthy of celebration! We would like to express our utmost gratitude for your invaluable contribution to the documentation of your local folk culture and women on Wikipedia. The dedication and hard work you exhibited throughout the competition were truly remarkable. To ensure that you receive your well-deserved prize, we kindly request you to take a moment and complete the preferences form before the 15th of August 2024. By doing so, you will help us tailor the prize according to your preferences and guarantee a delightful experience for you. You can access the form by [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfBUbyRAPdKjoQje8I0zN4qQwMGmKtw8Zj38PTYTUkSthEyiw/viewform?usp=sf_link clicking here]. Should you have any queries or require any further assistance, please do not hesitate to reach out to us. You can easily contact us via the talkpage or by email. We are more than delighted to provide any support you may need. Once again, congratulations on this outstanding achievement! We are proud to have you as our winner and eagerly look forward to hearing from you. Best wishes, [[:m:Feminism and Folklore 2024|FNF 2024 International Team]] ::::Stay connected [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div> --[[সদস্য:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[সদস্য বাৰ্তা:MediaWiki message delivery|বাৰ্তা]]) 12:39, 21 July 2024 (ইউ.টি.চি.) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf20242&oldid=27147899 --> ==ৱিকি-প্ৰহৰী পদক== {| style="border: 1px solid gray; background-color: #fdffe7; " |rowspan="2" valign="middle" | {{#ifeq:{{{2}}}|alt|[[File:Ethnic Award.png|100px]]|[[File:Ethnic Award.png|100px]]}} |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em; " | '''ৱিকি-প্ৰহৰী পদক''' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray; " | প্ৰিয় ৱিকিসতীৰ্থ, অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াৰ লগতে অন্যান্য ৱিকিপ্ৰকল্পসমূহত তীক্ষ্ণ দৃষ্টি ৰাখি অসমীয়া ৱিকিমিডিয়ালৈ আগবঢ়োৱা নিৰলস সেৱাৰ বাবে আপোনালৈ এই পদকটি শ্ৰদ্ধা সহিতে আগবঢ়ালো। আশাকৰোঁ আপুনি আগলৈয়ো একেই সক্ৰিয়তাৰে ৱিকিমিডিয়াৰ লগত জড়িত হৈ থাকিব। -[[সদস্য:Pranamikaadhikary|Pranamikaadhikary]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Pranamikaadhikary|বাৰ্তা]]) 15:47, 28 July 2024 (ইউ.টি.চি.) |} :ধন্যবাদ‌! <span style="text-shadow:gray 3px 3px 3px;">[[User:দিব্য দত্ত|<font color="#663300">'''দিব্য দত্ত'''</font>]]&nbsp;([[User Talk:দিব্য দত্ত|বাৰ্তা]])</span> 17:00, 28 July 2024 (ইউ.টি.চি.) == আঠ শতাধিক প্ৰবন্ধ পদক == {{আঠ শতাধিক প্ৰবন্ধ পদক}} -[[সদস্য:Joli Rumi|Joli Rumi]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Joli Rumi|বাৰ্তা]]) 16:01, 31 October 2024 (ইউ.টি.চি.) == কাৰিকৰী পদক == {| style="border: 2px solid brown; background-color: #D0F0C0; " |rowspan="2" style="vertical-align:middle; " |[[File:WAM logo without text.svg|100px]] |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em; " | '''কাৰিকৰী পদক''' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray; " |হে ৱিকিসতীৰ্থ, শেহতীয়াকৈ ৱিকিপিডিয়াত অনুষ্ঠিত [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ ২০২৪|এছিয়ান মাহ ২০২৪]] সম্পাদনা মেলাখন নিয়াৰিকৈ চলাই নিয়াত কাৰিকৰী সহায়ক হিচাপে আপুনি যি দায়িত্ব পালন কৰিলে, তাৰেই কৃতজ্ঞতাস্বৰূপে আপোনালৈ এই সামান্য সন্মান আগবঢ়ালোঁ। ধন্যবাদেৰে, <br />— '''অসমীয়া ৱিকিমিডিয়া সমাজ'''ৰ হৈ,<br />[[সদস্য:Rumi Borah~aswiki|ৰুমি বৰা]]<br />[[সদস্য:JyotiPN|প্ৰাণজ্যোতি নাথ]]<br />[[সদস্য:-chanakyakdas|চাণক্য কুমাৰ দাস]] |} [[সদস্য:-chanakyakdas|চাণক্য]] ([[সদস্য বাৰ্তা:-chanakyakdas|বাৰ্তা]]) 13:49, 15 December 2024 (ইউ.টি.চি.) == request == Please take a look at [[:শ্ৰেণী:ক্ষিপ্ৰ বিলোপনৰ প্ৰাৰ্থী]]. thanks. [[সদস্য:Borhan|Borhan]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Borhan|বাৰ্তা]]) 21:40, 20 December 2024 (ইউ.টি.চি.) == Invitation to Participate in the Wikimedia SAARC Conference Community Engagement Survey == Dear Community Members, I hope this message finds you well. Please excuse the use of English; we encourage translations into your local languages to ensure inclusivity. We are conducting a Community Engagement Survey to assess the sentiments, needs, and interests of South Asian Wikimedia communities in organizing the inaugural Wikimedia SAARC Regional Conference, proposed to be held in Kathmandu, Nepal. This initiative aims to bring together participants from eight nations to collaborate towards shared goals. Your insights will play a vital role in shaping the event's focus, identifying priorities, and guiding the strategic planning for this landmark conference. Survey Link: https://forms.gle/en8qSuCvaSxQVD7K6 We kindly request you to dedicate a few moments to complete the survey. Your feedback will significantly contribute to ensuring this conference addresses the community's needs and aspirations. Deadline to Submit the Survey: 20 January 2025 Your participation is crucial in shaping the future of the Wikimedia SAARC community and fostering regional collaboration. Thank you for your time and valuable input. Warm regards,<br> [[:m:User:Biplab Anand|Biplab Anand]] <!-- Message sent by User:Biplab Anand@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Biplab_Anand/lists&oldid=28078122 --> == নাৰীবাদ আৰু লোকগাথা ২০২৫ত অংশগ্ৰহণৰ বাবে ধন্যবাদ! == প্ৰিয় অৱদানকাৰী, [https://w.wiki/CdiS নাৰীবাদ আৰু লোকগাথা ২০২৫ৰ] অংশ হোৱা বাবে আপোনালৈ আন্তৰিক ধন্যবাদ! আপোনাৰ অবিশ্বাস্য অৱদানসমূহে অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াত নাৰীবাদ আৰু বিশ্বৰ চহকী সাংস্কৃতিক ঐতিহ্যসম্পৰ্কীয় তথ্য উপলভ্য হোৱাত সহায় কৰিছে। 📅 ইয়াৰ পিছত কি? প্ৰতিযোগিতাখন আৰম্ভ হোৱাৰ দিনৰে পৰা অৰ্থাৎ ২০২৫ চনৰ ১ ফেব্ৰুৱাৰীৰ পৰা আৰম্ভ হোৱা জুৰী প্ৰক্ৰিয়া ২০২৫ চনৰ এপ্ৰিল-মে'ৰ ভিতৰত সম্পূৰ্ণ হোৱাৰ সম্ভাৱনা আছে। এই সময়চোৱাত অনুগ্ৰহ কৰি আপোনাৰ ৱিকিমিডিয়াৰ আলোচনা পৃষ্ঠাত নজৰ ৰাখক লগতে আপোনাৰ ইমেইল জাননীসমূহ সক্ৰিয় কৰি ৰখা হৈছেনে নাই, সেই সম্পৰ্কে নজৰ ৰাখক যাতে আপুনি ফলাফল সম্পৰ্কীয় কোনো আপডেটৰ পৰা অজ্ঞাতে থাকিব লগীয়া নহয়। 📝 এতিয়া আমি আপোনাৰ পৰা কি বিচাৰিছোঁ, বা আপোনাৰ কৰণীয় কি! আপোনাৰ অংশগ্ৰহণ আমাৰ বাবে অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ। আমি এইকথা অনুভৱ কৰোঁ, যিহেতু প্ৰতিযোগিতাৰ মানসিকতাৰে পৃষ্ঠাসমূহ সৃষ্টি কৰা হৈছে, গতিকে জ্ঞাতে-অজ্ঞাতে প্ৰবন্ধসমূহত যথেষ্ট সংখ্যক আসোঁৱাহ ৰৈ যোৱা চকুত পৰিছে। ইয়াৰোপৰি বহু প্ৰবন্ধ পোখালি হিচাপে ৰৈ গৈছে। এনে সমস্যাসমূহ সমাধান নকৰিলে প্ৰকল্পটোৰ মান নিম্নগামী হোৱাৰ দৰে হয়। গতিকে নতুনকৈ অন্য কোনো প্ৰবন্ধ সৃষ্টিৰ পূৰ্বে পাৰিলে প্ৰতিযোগিতাৰ বাবে সৃষ্টিকৰা পৃষ্ঠাসমূহ উন্নত কৰাত মনোযোগ দিয়ে যেন। আপোনাৰ মতামত আমাৰ বাবে গুৰুত্বপূৰ্ণ। আমি এপ্ৰিলৰ মাজভাগৰ ভিতৰত আপোনাৰ চিন্তা, পৰামৰ্শ আৰু প্ৰতিযোগিতাৰ সময়ত সন্মুখীন হোৱা যিকোনো প্ৰত্যাহ্বান সম্পৰ্কত মতামত সংগ্ৰহ কৰিবলৈ এখন প্ৰ-পত্ৰ প্ৰেৰণ কৰিম৷ আপোনাৰ মূল্যবান মতামতে আমাক পৰৱৰ্তী সংস্কৰণটোক আৰু অধিক উন্নত আৰু ৱিকিসুলভ কৰিবলৈ সহায় কৰিব! আকৌ এবাৰ নাৰীবাদ আৰু লোকগাথা আৰু পৰম্পৰাৰ এই বিশ্বব্যাপী উদযাপনৰ অংশ হোৱাৰ বাবে ধন্যবাদ। ধন্যবাদেৰে, [[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 12:15, 1 April 2025 (ইউ.টি.চি.) সমন্বয়ক '''নাৰীবাদ আৰু লোকগাথা ২০২৫''' == Question from [[User:Rintu Gogoi|Rintu Gogoi]] (09:31, 13 August 2025) == You are really ready? --[[সদস্য:Rintu Gogoi|Rintu Gogoi]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Rintu Gogoi|বাৰ্তা]]) 09:31, 13 August 2025 (ইউ.টি.চি.) == Last Few Days: WikiConference India 2026 Scholarship Applications == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> ''{{int:please-translate}}'' Dear Wikimedian, We're happy to share that scholarship applications for '''WikiConference India 2026''' are currently open and the deadline is just around the corner. [[m:Special:MyLanguage/WikiConference India 2026|WikiConference India 2026]] is the fourth edition of the national-level conference that brings together Wikimedians and stakeholders engaged in Indic-language Wikimedia projects and the broader open knowledge movement across India and South Asia. The conference will take place in Kochi, Kerala, from 4–6 September 2026. * You can find the more information and the application form at the [[m:Special:MyLanguage/WikiConference India 2026/Scholarship|Scholarship page here at Meta wiki]] * '''Scholarship deadline: 15 April 2026, 11:59 PM IST''' With only a few days left, we warmly encourage you to apply if you haven’t already and kindly request you to share this with your community and encourage others to apply. For more information and regular updates, we encourage you to visit the conference Meta page. Warm regards, <br> on behalf of the WikiConference India 2026 Organising Team ''This message was sent with [[সদস্য:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[সদস্য বাৰ্তা:MediaWiki message delivery|বাৰ্তা]]) on 18:30, 11 April 2026 (ইউ.টি.চি.)'' </div> <!-- Message sent by User:Gnoeee@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2026_active_users&oldid=30389801 --> == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will week between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 18:30, 28 April 2026 (ইউ.টি.চি.) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30471712 --> == সদস্যৰ এটা জনগোষ্ঠীক অপমান সূচক শব্দ ব্যৱহাৰৰ বিষয়ে অভিযোগ == নমস্কাৰ প্ৰশাসক মহোদয়। আপোনাক জনাব পাই খুবেই দুঃখিত যে Ananya Taye নামৰ সদস্য জনে এটা জনগোষ্ঠীক Barbarian (আসুৰিক মানুহ) বুলি নিজৰ সম্পাদনাৰ বিৱৰণত ([https://as.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A6%B6%E0%A7%B0%E0%A6%BE%E0%A6%87&curid=22002&diff=612251&oldid=612250 ইয়াত]) অপমান কৰিছে যি ৱিকিপিডিয়াৰ নিয়ম উলঙ্ঘনৰ লগতে আমাৰ জনগোষ্ঠীয় চেতনাত আঘাত সানিছে। সেয়েহে মহোদয়ক ৱিকিপিডিয়াৰ ফালৰ পৰা লব লগা উচিত ব্যৱস্থা লবলৈ অনুৰোধ জনালোঁ। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 20:27, 14 June 2026 (ইউ.টি.চি.) 30bsf34n0qfk1tugf6qtkhg6k1ljg5x 612257 612256 2026-06-14T20:27:34Z KhiLanTzi 23530 612257 wikitext text/x-wiki {{Dibya}} == ৱিকিপিডিয়াৰ ছেকনী পদক == {| style="border: 1px solid lightgrey; background:white; border-radius: 2em 1em 4em / 0.5em 3em; box-shadow: 0 1px 3px rgba(0, 0, 0, 0.35), inset 1px -6px 1px rgba(0,0,0,0.35), inset 0px 0px 40px 1px purple; padding:1em; margin: 5px 2px 5px 5px; " |- | [[File:Cleanup Barnstar Hires.png|left|70px|ৱিকিপিডিয়াৰ ছেকনী পদক]] || মাননীয় ৱিকিসতীৰ্থ, অৱিকিসুলভ প্ৰবন্ধসমূহৰ ওপৰত যথাযথ ব্যৱস্থা গ্ৰহণেৰে অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াক পৰিপাটিকৈ ৰখাৰ বাবে আপুনি যি অৱদান আগবঢ়াইছে সেয়া প্ৰশংসনীয়। ইয়াৰেই কৃতজ্ঞতা হিচাপে অসমীয়া ৱিকিমিডিয়া সমাজৰ হৈ আপোনালৈ এই সামান্য পদকটি আগবঢ়ালোঁ। ধন্যবাদেৰে। -[[User:Chiring chandan|<font color="#883000"><font face="Cursive">'''Chandan Chiring Phukon'''</font></font>]]&nbsp; <small>^{[[User Talk:Chiring chandan|Chat]]}</small> 01:01, 25 April 2023 (ইউ.টি.চি.) |} == কৰ্মশালাৰ সোণালী পদক == {| style="border: 1px solid lightgrey; background:white; border-radius: 2em 1em 4em / 0.5em 3em; box-shadow: 0 1px 3px rgba(0, 0, 0, 0.35), inset 1px -6px 1px rgba(0,0,0,0.35), inset 0px 0px 30px 1px orange; padding:1em; margin: 5px 2px 5px 5px; " |- | [[File:WikiProject Barnstar Hires.png|left|70px|কৰ্মশালাৰ সোণালী পদক]] || হে ৱিকিসতীৰ্থ, ২০২৩ চনৰ মে' মাহত অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াৰ অনলাইন কৰ্মশালা অনুষ্ঠিত কৰাত আপুনি যি সক্ৰিয় সহায়-সহযোগিতা আগবঢ়ালে তাৰ বাবে অসমীয়া ৱিকিমিডিয়া সমাজ আপোনাৰ ওচৰত চিৰঋণী। ইয়াৰেই কৃতজ্ঞতা হিচাপে অসমীয়া ৱিকিমিডিয়া সমাজৰ হৈ আপোনালৈ এই সামান্য পদকটি আগবঢ়ালোঁ। ধন্যবাদেৰে। -[[User:Chiring chandan|<span style="text-shadow:bbb 0.1em 0.1em 0.1em; " class="texhtml">'''চন্দন ^{চিৰিং ফুকন}'''</span>]] [[User talk:Chiring chandan|✉️]] 07:50, 21 May 2023 (ইউ.টি.চি.) |} == সহযোগিতা পদক == {| style="border: 1px solid gray; background-color: #fdffe7; " |rowspan="2" valign="middle" | {{#ifeq:{{{2}}}|alt|[[Image:Team Barnstar Hires.png|100px]]|[[Image:Team Barnstar.png|70px]]}} |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em; " | '''সহযোগিতা পদক''' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray; " | হে ৱিকিসতীৰ্থ, অসম সাহিত্য সভাৰ উদ্যোগত জুন মাহত অনুষ্ঠিত অসমীয়া ৱিকিপ্ৰকল্পৰ অনলাইন কৰ্মশালাত সহযোগিতা আগবঢ়োৱাৰ বাবে কৃতজ্ঞতাস্বৰূপে এই সামান্য সন্মান আগবঢ়ালোঁ। ধন্যবাদ। -'''অসমীয়া ৱিকিমিডিয়া সমাজ |} == Need your input on a policy impacting gadgets and UserJS == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Dear interface administrator, This is Samuel from the Security team and I hope my message finds you well. There is an [[m:Talk:Third-party resources policy|ongoing discussion]] on a proposed policy governing the use of external resources in gadgets and UserJS. The proposed [[m:Special:MyLanguage/Third-party resources policy|Third-party resources policy]] aims at making the UserJS and Gadgets landscape a bit safer by encouraging best practices around external resources. After an initial non-public conversation with a small number of interface admins and staff, we've launched a much larger, public consultation to get a wider pool of feedback for improving the policy proposal. Based on the ideas received so far, the proposed policy now includes some of the risks related to user scripts and gadgets loading third-party resources, best practices for gadgets and UserJS developers, and exemptions requirements such as code transparency and inspectability. As an interface administrator, your feedback and suggestions are warmly welcome until July 17, 2023 on the [[m:Talk:Third-party resources policy|policy talk page]]. Have a great day! </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[m:User:Samuel (WMF)|Samuel (WMF)]], on behalf of the Foundation's Security team</bdi> 23:02, 7 July 2023 (ইউ.টি.চি.) <!-- Message sent by User:Samuel (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Samuel_(WMF)/IAdmins_MassMessage_list_1&oldid=25272788 --> == সব্যসাচী ৱিকিমিডিয়ান পদক == {| style="border: 1px solid {{{border|gray}}}; background-color: {{{color|#fdffe7}}}; " |rowspan="2" style="vertical-align:middle; " | {{#ifeq:{{{2}}}|alt|[[File:Team Barnstar Hires.png|100px]]|[[File:Team Barnstar Hires.png|100px]]}} |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em; " | '''সব্যসাচী ৱিকিমিডিয়ান পদক''' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray; " |প্ৰিয় সতীৰ্থ, যোৱামাহটোত আপুনি অসমীয়া ৱিকিৰ সকলোকেইটা প্ৰকল্প (ৱিকিপিডিয়া, ৱিকিউৎস, ৱিকিউদ্ধৃতি, ৱিকিকমন্স আৰু ৱিকিতথ্য) তে উল্লেখযোগ্য অৱদান আগবঢ়াই অসমীয়া ৱিকিমিডিয়াক সমৃদ্ধ কৰাৰ বাবে কৃতজ্ঞতাস্বৰূপে আপোনালৈ এই পদক আগবঢ়ালোঁ। ৱিকিত আপোনাৰ এই যাত্ৰা চিৰযুগমীয়া হওক। -[[সদস্য:Joli Rumi|Joli Rumi]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Joli Rumi|বাৰ্তা]]) 20:33, 28 July 2023 (ইউ.টি.চি.) |} == Invitation to Rejoin the [https://mdwiki.org/wiki/WikiProjectMed:Translation_task_force Healthcare Translation Task Force] == [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|right|frameless|125px]] You have been a [https://mdwiki.toolforge.org/prior/index.php medical translators within Wikipedia]. We have recently relaunched our efforts and invite you to [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php join the new process]. Let me know if you have questions. Best [[User:Doc James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] ([[User talk:Doc James|talk]] · [[Special:Contributions/Doc James|contribs]] · [[Special:EmailUser/Doc James|email]]) 12:34, 13 August 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Doc James@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_translators/40&oldid=25451578 --> ==তড়িৎ বেগী প্ৰশাসক== {| style="border: 1px solid black; background-color: #D0F0C0; " |rowspan="2" style="vertical-align:middle; "|[[File:Quick Action Barnstar.png|100px]] |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em; " | '''তড়িৎ বেগী প্ৰশাসক পদক''' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray; " |হে অগ্ৰজ, অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াক যেতিয়াই আপোনাৰ কাৰিকৰী জ্ঞান আৰু প্ৰশাসকৰ বিশেষাধিকাৰৰ প্ৰয়োজন হয় তেতিয়াই তড়িৎ গতিৰে যাৱতীয় কামসমূহ নিয়াৰিকৈ সমাধা কৰি আমাক সকাহ দিয়াৰ বাবে অসমীয়া ৱিকিমিডিয়া সমাজৰ তৰফৰপৰা কৃতজ্ঞতাস্বৰূপে এই পদকটি আগবঢ়ালোঁ। - '''অসমীয়া ৱিকিমিডিয়া সমাজ''' |} == Image Description Month in India Campaign == Dear Wikimedian, A2K has conducted an online activity or campaign which is an ongoing Image Description Month in India description-a-thon, a collaborative effort known as [[:m:Image Description Month|Image Description Month]]. This initiative aims to enhance image-related content across Wikimedia projects and is currently underway, running from October 1st to October 31st, 2023. Throughout this event, our focus remains centered on three primary areas: Wikipedia, Wikidata, and Wikimedia Commons. We have outlined several tasks, including the addition of captions to images on Wikipedia, the association of images with relevant Wikidata items, and improvements in the organization, categorization, and captions of media files on Wikimedia Commons. To participate, please visit our dedicated [[:m:CIS-A2K/Events/Image Description Month in India|event page]]. We encourage you to sign up on the respective meta page and generously contribute your time and expertise to make essential and impactful edits. Should you have any questions or require further information, please do not hesitate to reach out to me at nitesh@cis-india.org or [[User talk:Nitesh (CIS-A2K)|Nitesh (CIS-A2K)]]. Your active participation will play a significant role in enriching Wikimedia content, making it more accessible and informative for users worldwide. Join us in this ongoing journey of improvement and collaboration. Regards [[সদস্য:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[সদস্য বাৰ্তা:MediaWiki message delivery|বাৰ্তা]]) 16:09, 10 October 2023 (ইউ.টি.চি.) <!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Satpal_(CIS-A2K)/Mahatma_Gandhi_2020_edit-a-thon_Participants&oldid=20516231 --> ==বিশেষ সহযোগিতা বঁটা, মহাত্মা গান্ধী এডিটাথন, ২০২৩ == [[File:Mahatma Gandhi 01.svg|left|90px]] {| style="border: 1px solid lightgrey; background:white; border-radius: 2em 1em 4em / 0.5em 3em; box-shadow: 0 1px 3px rgba(0, 0, 0, 0.35), inset 1px -6px 1px rgba(0,0,0,0.35), inset 0px 0px 30px 1px blue; padding:1em; margin: 5px 2px 5px 5px; " | [[File:Charity & Solidarity Barnstar.png|100px|left|Charity & Solidarity Barnstar]] || প্ৰিয় ৱিকিসতীৰ্থ, অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াত সদ্য সমাপ্ত [[:m:Assamese Wikimedia Community/Events/Mahatma Gandhi 2023 edit-a-thon|মহাত্মা গান্ধী এডিটাথন,২০২৩]] ত আপুনি দেখুওৱা আন্তৰিক উৎসাহ আৰু নিস্বাৰ্থ অৱদানৰ বাবে অসমীয়া ৱিকিমিডিয়া সমাজৰ হৈ আপোনাৰ শলাগ ল'লোঁ। প্ৰতিযোগিতাৰ সফল সমাপ্তিৰ বাবে আপুনি যি কাৰিকৰী সহায় আগবঢ়ালে, তাৰ বাবে আপোনাৰ সমুখত কৃতজ্ঞতা প্ৰকাশ কৰি আপোনালৈ এই সামান্য পদকটি আগবঢ়ালোঁ। আপোনাৰ ৱিকি-যাত্ৰা ক্ৰমাৎ অধিক শক্তিশালী হওক। শুভকামনাৰে -'''অসমীয়া ৱিকিমিডিয়া সমাজ''' |} == সহায় বিচাৰি == মোক লেখাত সহজ হিন্দী কী-বৰ্ড এখনৰ নাম কওকচোন। [[সদস্য:JyotiPN|JyotiPN]] ([[সদস্য বাৰ্তা:JyotiPN|বাৰ্তা]]) 13:40, 15 October 2023 (ইউ.টি.চি.)JyotiPN :মোবাইল নে লেপটপ? মই আজিকালি বেলেগ কী-বৰ্ড ব্যৱহাৰ নকৰোঁ, ইন-বিল্ডখনতে আজিকালি ভাষাটো সক্ৰিয় কৰি ললেই হয়। [https://www.optilingo.com/blog/hindi/10-best-hindi-typing-software-for-windows-10/ এই লিংকটো চাব পাৰে]।<span style="text-shadow:gray 3px 3px 3px; ">[[User:দিব্য দত্ত|<font color="#663300">'''দিব্য দত্ত'''</font>]]&nbsp; ([[User Talk:দিব্য দত্ত|বাৰ্তা]])</span> 13:44, 15 October 2023 (ইউ.টি.চি.) ::লেপটপত। [[সদস্য:JyotiPN|JyotiPN]] ([[সদস্য বাৰ্তা:JyotiPN|বাৰ্তা]]) 14:05, 15 October 2023 (ইউ.টি.চি.) :::[https://www.optilingo.com/blog/hindi/10-best-hindi-typing-software-for-windows-10/ এই লিংকটো চাব পাৰে]। <span style="text-shadow:gray 3px 3px 3px; ">[[User:দিব্য দত্ত|<font color="#663300">'''দিব্য দত্ত'''</font>]]&nbsp; ([[User Talk:দিব্য দত্ত|বাৰ্তা]])</span> 14:33, 15 October 2023 (ইউ.টি.চি.) ==কৰ্মশালাৰ সোণালী পদক== {| style="border: 1px solid lightgrey; background:white; border-radius: 2em 1em 4em / 0.5em 3em; box-shadow: 0 1px 3px rgba(0, 0, 0, 0.35), inset 1px -6px 1px rgba(0,0,0,0.35), inset 0px 0px 30px 1px orange; padding:1em; margin: 5px 2px 5px 5px; " |- | [[File:WikiProject Barnstar Hires.png|left|70px|কৰ্মশালাৰ সোণালী পদক]] || হে ৱিকিসতীৰ্থ, ২০২৩ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত মাজুলীত অনুষ্ঠিত [[ৱিকিপিডিয়া:সন্মিলন/মাজুলী ২০২৩|অসমীয়া ৱিকিমিডিয়া সমাজৰ প্ৰীতিমেল আৰু কৰ্মশালাত]] সমল ব্যক্তি হিচাপে আপুনি যি সক্ৰিয় সহায়-সহযোগিতা আগবঢ়ালে তাৰ বাবে অসমীয়া ৱিকিমিডিয়া সমাজ আপোনাৰ ওচৰত চিৰঋণী। ইয়াৰেই কৃতজ্ঞতা হিচাপে অসমীয়া ৱিকিমিডিয়া সমাজৰ হৈ আপোনালৈ এই সামান্য পদকটি আগবঢ়ালোঁ। ধন্যবাদেৰে। -'''অসমীয়া ৱিকিমিডিয়া সমাজ |} ধন্যবাদ! -<span style="text-shadow:gray 3px 3px 3px; ">[[User:দিব্য দত্ত|<font color="#663300">'''দিব্য দত্ত'''</font>]]&nbsp; ([[User Talk:দিব্য দত্ত|বাৰ্তা]])</span> 09:59, 30 November 2023 (ইউ.টি.চি.) :প্ৰটনাছ পৃষ্ঠাটো কিয় দিলিট কৰা হল জানয় যেন । :[[:en:Plotinus#/media/File:Plotinos.jpg|Plotinos - Plotinus - Wikipedia]] [[সদস্য:নিপন নিয়ৰ শেনছোৱা|নিপন নিয়ৰ শেনছোৱা]] ([[সদস্য বাৰ্তা:নিপন নিয়ৰ শেনছোৱা|বাৰ্তা]]) 03:31, 31 October 2024 (ইউ.টি.চি.) ::প্ৰটনাছ নে প্লটিনাছ?-<span style="text-shadow:gray 3px 3px 3px;">[[User:দিব্য দত্ত|<font color="#663300">'''দিব্য দত্ত'''</font>]]&nbsp;([[User Talk:দিব্য দত্ত|বাৰ্তা]])</span> 08:22, 31 October 2024 (ইউ.টি.চি.) == সহায় বিচাৰি == জ্ঞানপীঠ বঁটা বিজয়ী বা ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটা বুলি যে তালিকাখন থাকে। প্ৰবন্ধৰ শেষত ওলাই থাকে। দেখুৱাওক আৰু লুকুৱাওক কৰিব পাৰি। সেইখন কেনেকৈ বনাব লাগে শিকাই দিবচোন। [[সদস্য:JyotiPN|JyotiPN]] ([[সদস্য বাৰ্তা:JyotiPN|বাৰ্তা]]) 16:49, 10 December 2023 (ইউ.টি.চি.)JyotiPN :এই তালিকাকেইখন বনাব নালাগে, আগতেই বনাই থোৱা আছে। তলৰ সাঁচকেইটা যোগ কৰিলেই হ’ব। <code><nowiki>{{জ্ঞানপীঠ বঁটা}} {{অসমীয়া ভাষাত সাহিত্য অকাডেমি বঁটা লাভ কৰা সাহিত্যিকসকল}} {{অসমৰ প্ৰসিদ্ধ ব্যক্তি}}</nowiki></code> - <span style="text-shadow:gray 3px 3px 3px; ">[[User:দিব্য দত্ত|<font color="#663300">'''দিব্য দত্ত'''</font>]]&nbsp; ([[User Talk:দিব্য দত্ত|বাৰ্তা]])</span> 16:54, 10 December 2023 (ইউ.টি.চি.) :মোক {{সৰস্বতী সন্মান}}টো লাগে।[[সদস্য:JyotiPN|JyotiPN]] ([[সদস্য বাৰ্তা:JyotiPN|বাৰ্তা]]) 17:38, 10 December 2023 (ইউ.টি.চি.)JyotiPN ::এইটো এতিয়া সম্পাদনা কৰি যোগ কৰিব পাৰিব। <span style="text-shadow:gray 3px 3px 3px; ">[[User:দিব্য দত্ত|<font color="#663300">'''দিব্য দত্ত'''</font>]]&nbsp; ([[User Talk:দিব্য দত্ত|বাৰ্তা]])</span> 18:17, 10 December 2023 (ইউ.টি.চি.) :::অশেষ ধন্যবাদ। [[সদস্য:JyotiPN|JyotiPN]] ([[সদস্য বাৰ্তা:JyotiPN|বাৰ্তা]]) 18:38, 10 December 2023 (ইউ.টি.চি.) == [[:শ্ৰেণী:Pages with script errors]] == শুভেচ্ছা নিন দাদা। [https://w.wiki/8eAc এই সম্পাদনাৰ] কাৰণে [[:শ্ৰেণী:Pages with script errors|৪ হাজাৰ]] পাতায় স্ক্ৰিপ্ট ত্ৰুটি এসেছে। বাংলা উইকিতে আমি এটি [[:bn:মডিউল:সংখ্যা রূপান্তরকারী|মডিউল:সংখ্যা ৰূপান্তৰকাৰী]] নামে তৈৰি কৰেছি, আমাৰ মনে হয় আপনি অসমীয়াতে সেই ৰকম আলাদা নামে তৈৰি কৰুণ। [[সদস্য:আফতাবুজ্জামান|আফতাবুজ্জামান]] ([[সদস্য বাৰ্তা:আফতাবুজ্জামান|বাৰ্তা]]) 17:42, 27 December 2023 (ইউ.টি.চি.) :হয়, মই বেলেগ মডিউল এটা কৰিলোঁ। <span style="text-shadow:gray 3px 3px 3px; ">[[User:দিব্য দত্ত|<font color="#663300">'''দিব্য দত্ত'''</font>]]&nbsp; ([[User Talk:দিব্য দত্ত|বাৰ্তা]])</span> 17:50, 27 December 2023 (ইউ.টি.চি.) ::[[Module:সংখ্যা ৰূপান্তৰক]] ও [[Module:Convertdigit]] একই কোড। একটা ৰেখে আৰেকটা মুছে দিতে পাৰেন। [[সদস্য:আফতাবুজ্জামান|আফতাবুজ্জামান]] ([[সদস্য বাৰ্তা:আফতাবুজ্জামান|বাৰ্তা]]) 17:52, 27 December 2023 (ইউ.টি.চি.) :::ঠিক আছে। ধন্যবাদ। <span style="text-shadow:gray 3px 3px 3px; ">[[User:দিব্য দত্ত|<font color="#663300">'''দিব্য দত্ত'''</font>]]&nbsp; ([[User Talk:দিব্য দত্ত|বাৰ্তা]])</span> 17:56, 27 December 2023 (ইউ.টি.চি.) == সহায় বিচাৰি == Infobox Templateটো কেনেকৈ সাজিব লাগে শিকাই দিয়কচোন। ''Infobox noble'' [[সদস্য:JyotiPN|JyotiPN]] ([[সদস্য বাৰ্তা:JyotiPN|বাৰ্তা]]) 14:07, 9 January 2024 (ইউ.টি.চি.) : [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Template:Infobox_noble&action=edit ইংৰাজী টেম্পলেটটোৰ] পৰা কপি কৰিব পাৰে। <span style="text-shadow:gray 3px 3px 3px; ">[[User:দিব্য দত্ত|<font color="#663300">'''দিব্য দত্ত'''</font>]]&nbsp; ([[User Talk:দিব্য দত্ত|বাৰ্তা]])</span> 14:43, 9 January 2024 (ইউ.টি.চি.) ==অসমীয়া-বাংলা আন্তঃৱিকি সহযোগিতামূলক সম্পাদনা মেলা- ২০২৪== প্ৰিয় দিব্য দত্ত, আশাকৰোঁ কুশলে আছে। এই বছৰৰে জানুৱাৰী মাহত ৪ তাৰিখৰ পৰা ১০ তাৰিখলৈ আয়োজিত “[[ৱিকিপিডিয়া:অসমীয়া-বাংলা আন্তঃৱিকি সহযোগিতামূলক সম্পাদনা মেলা ২০২৪|অসমীয়া-বাংলা আন্তঃৱিকি সহযোগিতামূলক সম্পাদনা মেলা- ২০২৪]]’’ ত সম্পাদনা কৰি ৱিকিপিডিয়াক অধিক সমৃদ্ধ কৰাৰ ক্ষেত্ৰত আপোনাৰ উৎসৰ্গীকৃত সেৱাৰ বাবে আপোনাক ধন্যবাদ আৰু কৃতজ্ঞতা জনালোঁ। এই সম্পাদনা মেলাৰ এগৰাকী অংশগ্ৰহণকাৰী হিচাপে আপোনাৰ প্ৰাপ্য মানপত্ৰৰ বাবে আমি আপোনাৰ বিষয়ে কিছু তথ্য জনাৰ প্ৰয়োজন। অনুগ্ৰহ কৰি তলত সন্নিৱিষ্ট [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdMIVT9aT_t6OiX2EdJM2aQf0b9YojVczORcvZs_xxsO08R9A/viewform?usp=sf_link ফৰ্মখন] ভৰ্তি কৰি আমাক পৰৱৰ্তী কাৰ্যসূচী পালন কৰিবলৈ সহযোগ কৰক। আপোনাৰ সহযোগিতাই আমাৰ প্ৰেৰণা। (ইতিমধ্যেই যদি ফৰ্মখন পূৰণ কৰা হৈছে, তেন্তে দ্বিতীয়বাৰ পূৰণ কৰাৰ প্ৰয়োজন নাই) আন্তৰিক শুভকামনা জানিব।<br> ধন্যবাদ। [[সদস্য:Dolon Prova|Dolon Prova]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Dolon Prova|বাৰ্তা]]) 04:10, 15 January 2024 (ইউ.টি.চি.)<br> সংগঠক, <br/> অসমীয়া - বাংলা আন্তঃৱিকি সম্পাদনা মেলা ২০২৪ == Invitation to Organize Feminism and Folklore 2024 Writing Competition == <div style="border:8px maroon ridge; padding:6px; > [[File:Feminism and Folklore 2024 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <center>''{{int:please-translate}}''</center> Dear {{PAGENAME}}, Hope you are doing well, Wishing you a Happy New Year! . We extend a heartfelt invitation to you to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2024|Feminism and Folklore 2024]]''' writing competition, which is scheduled to take place from February 1, 2024, to March 31, 2024. This year's edition of Feminism and Folklore will concentrate on feminism, women's issues, and gender-focused topics, aligning with a Wiki Loves Folklore gender gap focus and featuring a folk culture theme on Wikipedia. This year we have created two new Tools for the Feminism and Folklore project. The tool is called '''Campwiz'''. This tool is created by the international Tech team of Wiki Loves Folkore especially crafted for Feminism and Folklore project. The tool works as same as fountain or dashboard but has extra abilities required for jury and submission of articles. To create a new campaign on Campwiz, organizers to follow these steps: # Go to the tool link: <nowiki>https://tools.wikilovesfolklore.org/</nowiki> # Select your wiki on which you want to organize the campaign (enter the name or short code, such as "{{CONTENTLANG}}" for {{#language:{{PAGELANGUAGE}}}} {{SITENAME}}). # Give your campaign a name example "Feminism and Folklore 2024 on {{#language:{{PAGELANGUAGE}}}} {{SITENAME}})". # Select the start and end dates (note: keep your start date as Feb 1 and end date as March 31). # Provide a description for your campaign (you can briefly describe the campaign in this section). # Make sure to keep the checkboxes ticked for "Allow users to submit articles that were not created but expanded." if you want to use the campaign for expanded articles also. # Keep minimum added bytes as 4000 and minimum added words as 400 and click next. # In the jury section, keep the checkboxes ticked for "Allow jury members to participate in the campaign" and "Prevent jury members from seeing each other's votes." As per your preference. # Under the jury search box, type the username of your jury and click on the "+" button to add; you can add multiple jury members. # Click next to review and then click on save. With this we have also created a '''Missing article tool'''. This tool identifies articles in the English Wikipedia that are absent from your native language Wikipedia. You can customize your selection criteria, and our tool will provide you with a table displaying the missing articles along with suggested titles. You also have the option to download the list in both CSV and wikitable formats. Both tools, the Missing Article Tool and the Campwiz Tool, are now available for public use during the Feminism and Folklore campaign. You can find more information about these tools here: <nowiki>https://tools.wikilovesfolklore.org/</nowiki> There are also some changes in the rules and criteria's. Please go through the rules below. # '''Minimum Length:''' The expanded or new article should have a minimum of '''''4000 bytes or 400 words''''', ensuring sufficient depth and coverage of the chosen topic. The local organizers are free to choose the minimum length criteria as per needs of their local Wikipedia and must be clearly mention on local project page. # '''Language Quality:''' Articles should not be poorly machine-translated, ensuring that language quality and readability are maintained at a high standard. # '''Timeline of Creation or Expansion:''' The article should be created or expanded between 1 February and 31 March, aligning with the specified contest timeline. # '''Theme Relevance''': Articles should directly address the theme of feminism and folklore, exploring connections between gender, cultural traditions, and intangible heritage. # '''No Orphaned Articles:''' Articles must not be orphaned, meaning they should be linked from at least one other article to ensure visibility within the Wikipedia ecosystem. # '''No Copyright violations:''' There should be no copyright violations, and articles should adhere to local Wikipedia policies on notability, ensuring that the content meets the standards for notability. # '''Adequate references and Citations:''' Each article should include proper references and citations following local Wikipedia policies, ensuring the reliability and credibility of the information presented. Learn more about the contest details and prizes on our project page [[:m:Feminism and Folklore 2024|here]]. Should you require any assistance, please feel free to contact us on our meta talk page or via email. We eagerly anticipate your enthusiastic coordination and participation in Feminism and Folklore 2024. Thank you and Best wishes, '''Feminism and Folklore 2024 International Team''' --[[সদস্য:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[সদস্য বাৰ্তা:MediaWiki message delivery|বাৰ্তা]]) 06:51, 18 January 2024 (ইউ.টি.চি.) </div></div> <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf&oldid=26088038 --> == অসমীয়া-বাংলা আন্তঃৱিকি সহযোগিতা পদক == {| style="border: 1px solid gray; background-color: #fdffe7; " |- |collspan="2"| |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em; " | '''অসমীয়া-বাংলা আন্তঃৱিকি সহযোগিতা পদক''' |- | [[File:Assamese–Bengali interwiki collaboration edit-a-thon Barnstar.png|left|90px]] | প্ৰিয় ৱিকিপিডিয়ান,<br> [[ৱিকিপিডিয়া:অসমীয়া-বাংলা আন্তঃৱিকি সহযোগিতামূলক সম্পাদনা মেলা ২০২৪|অসমীয়া-বাংলা আন্তঃৱিকি সহযোগিতামূলক সম্পাদনা মেলা ২০২৪]]-ত অংশগ্ৰহণ কৰি এডিটাথনৰ লগতে সামগ্ৰিকভাৱে ৱিকিপিডিয়াক অধিক তথ্যসমৃদ্ধ কৰাৰ বাবে, শলাগৰ চিনস্বৰূপে আপোনালৈ এই ৱিকিপদকটি আগবঢ়ালোঁ। আশাকৰোঁ, ৱিকিপিডিয়াত আপোনাৰ এই যাত্ৰা আৰু সহযোগিতা অব্যাহত থাকিব।<br> শুভেচ্ছাৰে,<br> এডিটাথনৰ আয়োজকবৃন্দৰ হৈ― <span style="text-shadow:gray 3px 3px 3px; ">[[সদস্য:SamihaRahman|SamihaRahman]] ([[সদস্য বাৰ্তা:SamihaRahman|বাৰ্তা]]) 13:04, 20 January 2024 (ইউ.টি.চি.) |} == ছয় শতাধিক প্ৰবন্ধ পদক == {{ছয় শতাধিক প্ৰবন্ধ পদক}} [[সদস্য:Joli Rumi|Joli Rumi]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Joli Rumi|বাৰ্তা]]) 15:28, 18 February 2024 (ইউ.টি.চি.) == ৱিকিবিশ্ববিদ্যালয় == Hello, প্ৰশাসক @[[সদস্য:দিব্য দত্ত|দিব্য দত্ত]] ৱিকিবিশ্ববিদ্যালয় প্ৰকল্প পাতায় আমি অসমীয়া ভাষাৰ জন্য একটি প্ৰদান পাতা তৈৰি কৰেছি তবে প্ৰধান পাতাৰ কিছু প্ৰয়োজনীয় টেমপ্লেট আমি তৈৰি কৰিনি কাৰণ আমি অসমীয়া ভাষায় দক্ষ নই। তাই যদি আপনি আপনাৰ অদক্ষ অসমীয়াৰ ব্যাবহাৰ সংশোধন কৰে দিতে পাৰেন এবং প্ৰয়োজনীয় টেমপ্লেট গুলো তৈৰি কৰে দিতে পাৰেন ধন্যবাদ। [[সদস্য:Rifat008|Rifat008]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Rifat008|বাৰ্তা]]) 18:45, 24 February 2024 (ইউ.টি.চি.) == Organising Feminism and Folklore == [[File:Feminism and Folklore 2024 logo.svg | 350px | right]] Hello Community Organizers, Thank you for organising Feminism and Folklore writing competition on your wiki. We congratulate you in joining and celebrating our cultural heritage and promoting gender equality on Wikipedia. To encourage boost for the contributions of the participants, we're offering prizes for Feminism and Folklore local prizes. Each Wikipedia will have three local winners: *First Prize: $15 USD *Second Prize: $10 USD *Best Jury Article: $5 USD All this will be in '''gift voucher format only'''. Kindly inform your local community regarding these prizes and post them on the local project page The Best Jury Article will be chosen by the jury based on how unique the article is aligned with the theme. The jury will review all submissions and decide the winner together, making sure it's fair. These articles will also be featured on our social media handles. We're also providing internet and childcare support to the first 50 organizers and Jury members for who request for it. Remember, only 50 organizers will get this support, and it's given on a first-come, first-served basis. The registration form will close after 50 registrations, and the deadline is March 15, 2024. This support is optional and not compulsory, so if you're interested, fill out the form [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdnytyact-HR6DvsWwnrVeWuzMfuNH1dSjpF24m6od-f3LzZQ/viewform here]. Each organizer/jury who gets support will receive $30 USD in gift voucher format, even if they're involved in more than one wiki. No dual support will be provided if you have signed up in more than one language. This support is meant to appreciate your volunteer support for the contest. We also invite all organizers and jury members to join us for office hours on '''Saturday, March 2, 2024'''. This session will help you understand the jury process for both contests and give you a chance to ask questions. More details are on [https://meta.wikimedia.org/wiki/Wiki_Loves_Folklore_2024_Office_Hour_2 meta page]. Let's celebrate our different cultures and work towards gender equality on Wikipedia! Best regards, Rockpeterson [[সদস্য:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[সদস্য বাৰ্তা:MediaWiki message delivery|বাৰ্তা]]) 05:56, 29 February 2024 (ইউ.টি.চি.) <!-- Message sent by User:Rockpeterson@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Rockpeterson/fnf2024golbal&oldid=26304232 --> == Name space == ইংৰাজীত '''WP:'''Amuk বুলি namespace ত আহে অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াত '''ৱিকি:'''আমুক বুলি namespace দিলে হব নে '''ৱি:'''আমুক বুলি দিলে namespace ত আহিব? যোৱাবাৰ মই কৰা অনুবাদত বহুতখিনি shortcut বিলোপ কৰা হৈছিল। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 16:07, 25 March 2024 (ইউ.টি.চি.) :'''ৱিকিপিডিয়া:আমুক''' বুলি লিখিব লাগে যদিও নাহে যদিহে পৃষ্ঠাটো ৰি-ডাইৰেক্ট কৰা নহয়। <span style="text-shadow:gray 3px 3px 3px; ">[[User:দিব্য দত্ত|<font color="#663300">'''দিব্য দত্ত'''</font>]]&nbsp; ([[User Talk:দিব্য দত্ত|বাৰ্তা]])</span> 16:16, 25 March 2024 (ইউ.টি.চি.) :[[ৱিকিপিডিয়া:HELP]] এইটো এটা shortcut পৃষ্ঠা, পৃষ্ঠাটো সম্পাদনা কৰি চাওক তাত মূল পৃষ্ঠালৈ ৰি-ডাইৰেক্ট (<code><nowiki>#REDIRECT [[সহায়:সমল]]</nowiki></code>) কৰা আছে। ডিলিট কৰা পৃষ্ঠাবোৰ ৰি-ডাইৰেক্ট কৰা নাছিল নাইবা অপ্ৰয়োজনীয় পৃষ্ঠা আছিল বাবে ডিলিট কৰা হৈছিল। প্ৰয়োজন নহ’লে ছৰ্টকাট পৃষ্ঠা সৃষ্টি কৰিব নালাগে। <span style="text-shadow:gray 3px 3px 3px; ">[[User:দিব্য দত্ত|<font color="#663300">'''দিব্য দত্ত'''</font>]]&nbsp; ([[User Talk:দিব্য দত্ত|বাৰ্তা]])</span> 16:20, 25 March 2024 (ইউ.টি.চি.) ::@[[সদস্য:দিব্য দত্ত| দিব্য দত্ত]] এবাৰ [[সদস্য বাৰ্তা:-chanakyakdas/archive-three#বিলোপ|এইজন সদস্যই]] বিলোপ কৰিছিল। সোধোতে Name space ত নাছিল কৈছিল। অপ্ৰয়োজনীয় নাছিল বাৰু shortcuts খিনি! [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 16:39, 25 March 2024 (ইউ.টি.চি.) :::Name spaceত নাছিল মানে হয়তো “ৰেড লিংক” হৈ আছিল। পৃষ্ঠাটো সৃষ্টি কৰি মূল পৃষ্ঠালৈ ৰি-ডাইৰেক্ট কৰিব লাগিব। কেৱল “চমুপথসমূহ” লিখি থলেই নহ’ব আৰু পৃষ্ঠাসমূহ '''ৱিকিপিডিয়া:আমুক''' এনেকৈ সৃষ্টি কৰিব লাগিব। <span style="text-shadow:gray 3px 3px 3px; ">[[User:দিব্য দত্ত|<font color="#663300">'''দিব্য দত্ত'''</font>]]&nbsp; ([[User Talk:দিব্য দত্ত|বাৰ্তা]])</span> 16:42, 25 March 2024 (ইউ.টি.চি.) ::::@[[সদস্য:দিব্য দত্ত|দিব্য দত্ত]] ধন্যবাদ বুজাই দিয়াৰ বাবে। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 16:50, 25 March 2024 (ইউ.টি.চি.) ==সাত শতাধিক প্ৰবন্ধ পদক== {{সাত শতাধিক প্ৰবন্ধ পদক}} :অশেষ ধন্যবাদ। <span style="text-shadow:gray 3px 3px 3px;">[[User:দিব্য দত্ত|<font color="#663300">'''দিব্য দত্ত'''</font>]]&nbsp;([[User Talk:দিব্য দত্ত|বাৰ্তা]])</span> 14:33, 29 March 2024 (ইউ.টি.চি.) == বিচাৰক পদক == {| style="border: 2px solid brown; background-color: #D0F0C0; " |rowspan="2" style="vertical-align:middle; " |[[File:Jury icon rus.png|100px|100px]] |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em; " | '''বিচাৰক পদক''' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray; " |হে ৱিকিসতীৰ্থ, শেহতীয়াকৈ ৱিকিপিডিয়াত অনুষ্ঠিত হোৱা [[ৱিকিপিডিয়া:অসমীয়া-চাঁওতালি আন্তঃৱিকি সহযোগিতামূলক সম্পাদনা মেলা ২০২৪|অসমীয়া-চাঁওতালি আন্তঃৱিকি সহযোগিতামূলক সম্পাদনা মেলা ২০২৪]] প্ৰবন্ধ লিখন প্ৰতিযোগিতাখনক নিয়াৰিকৈ চলাই নিয়াত বিচাৰক হিচাপে যি নিৰপেক্ষ দায়িত্ব পালন কৰিছে আৰু গঠনমূলক পৰামৰ্শৰে প্ৰতিযোগী সকলৰ উৎসাহ বৃদ্ধিত যি অৱদান আগবঢ়ালে, সেইসমূহৰ কৃতজ্ঞতা স্বৰূপে আয়োজক হিচাপে আপোনালোকলৈ এই সামান্য পদক এটি আগবঢ়ালো। -'''অসমীয়া ৱিকিমিডিয়া সমাজ |} :অশেষ ধন্যবাদ। <span style="text-shadow:gray 3px 3px 3px;">[[User:দিব্য দত্ত|<font color="#663300">'''দিব্য দত্ত'''</font>]]&nbsp;([[User Talk:দিব্য দত্ত|বাৰ্তা]])</span> 14:33, 29 March 2024 (ইউ.টি.চি.) == কৃতজ্ঞতা আৰু অভিনন্দন == {| style="border: 2px solid brown; background-color: #D0F0C0; " |rowspan="2" style="vertical-align:middle; " |[[File:Fnf as 2023 logo.jpg|100px|100px]] |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em; " | '''কৃতজ্ঞতা আৰু অভিনন্দন''' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray; " | <big>''“এটোপ এটোপ কৰি ডাৱৰৰ পানী পৰি ভৰি গ'ল বহল সাগৰ, কণ কণ বালি চাহী ইটে সিটে লগ লাগি সাজি দিলে ধৰণী ডাঙৰ”''</big> প্ৰিয় ৱিকিসতীৰ্থ, চলিত বৰ্ষৰ ১ ফেব্ৰুৱাৰীৰ পৰা ৩১ মাৰ্চলৈকে পৃথিৱীৰ বিভিন্ন ভাষাৰ লগতে [[অসমীয়া]] ভাষাইও স্থানীয়ভাৱে [[ৱিকিপিডিয়া:নাৰীবাদ আৰু লোকগাথা এডিটাথন ২০২৪|নাৰীবাদ আৰু লোকগাথা এডিটাথন ২০২৪]] আয়োজন কৰিছিল৷ আপোনাক জনাবলৈ পাই আমি সুখী হৈছোঁ যে, সম্পাদনা-মেলাখনত অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াৰ ১৩ গৰাকী স্বেচ্ছাসেৱকে অংশগ্ৰহণ কৰি [https://fountain.toolforge.org/editathons/as-feminism-and-folklore ৫৪৬টা ভিন্ন বৈশিষ্ট্যৰ প্ৰবন্ধ] সংযোজন কৰে৷ এইসমূহ প্ৰবন্ধই ৱিকিপিডিয়াত নাৰীবাদ আৰু লোকগাথাৰ সমল বৃদ্ধি কৰাৰ লগতে ইণ্টাৰনেটত অসমীয়া ভাষাৰ স্থিতিও সন্দেহাতীতভাৱে শক্তিশালী কৰিব৷ ইয়াৰ আঁৰতেই আছে আপোনালোকৰ দৰে নিষ্ঠাৱান স্বেচ্ছাসেৱকৰ নিৰৱচ্ছিন্ন অংশগ্ৰহণ আৰু সক্ৰিয় বৰঙণি৷ প্ৰিয় সুহৃদ, সম্পাদনা-মেলাত অংশ লৈ প্ৰতিযোগিতাখনৰ সৌষ্ঠৱ বঢ়োৱাৰ বাবে অসমীয়া ৱিকিমিডিয়া সমাজ আপোনাৰ প্ৰতি সদায়েই কৃতজ্ঞ হৈ ৰ'ব৷ পৰৱৰ্তী সময়তো আপোনাৰ সক্ৰিয়তা আমি আন্তৰিকতাৰে কামনা কৰিলোঁ৷ অভিনন্দন!! -'''অসমীয়া ৱিকিমিডিয়া সমাজ |} == Congratulations to the Feminism and Folklore Prize Winner! == Dear Winner, We are thrilled to announce that you have been selected as one of the prize winners in the 2024 '''[[:m:Feminism and Folklore 2024|Feminism and Folklore]]''' Writing Contest! Your contributions have significantly enriched Wikipedia with articles that document the vibrant tapestry of folk cultures and highlight the crucial roles of women within these traditions. As a token of our appreciation, you will receive a gift coupon. To facilitate the delivery of your prize and gather valuable feedback on your experience, please fill out [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSc9Rkv1803Q6DnAc1SLxyYy95KN22GNrGXeA7kNFT-u62MGyg/viewform?usp=sf_link the Winners Google Form]. In the form, kindly provide your details for receiving the gift coupon and share your thoughts about the project. Your dedication and hard work have not only helped bridge the gender gap on Wikipedia but also ensured that the cultural narratives of underrepresented communities are preserved for future generations. We look forward to your continued participation and contributions in the future. Congratulations once again, and thank you for being a vital part of this global initiative! Warm regards, '''The Feminism and Folklore Team''' <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf20242&oldid=26890688 --> == Request == Hi, I am from Bengali Wikipedia. There was no article in Assamese Wikipedia for [[:en:Sheikh Mujibur Rahman]]. But recently I noticed that the article was translated here which is a good thing. It is a stub article and had no infobox so I added infobox in [[শ্বেখ মুজিবুৰ ৰহমান]]. But looks like the infobox template [[সাঁচ:Infobox Officeholder]] isn't updated which results missing parts in the article. I request you to update the infobox so that we can see the all part in the article's infobox. [[সদস্য:Mehedi Abedin|Mehedi Abedin]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Mehedi Abedin|বাৰ্তা]]) 16:13, 15 June 2024 (ইউ.টি.চি.) == Feminism and Folklore 2024 - International prize winners == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> ''{{int:please-translate}}'' [[File:Feminism and Folklore 2024 logo.svg|centre|550px|frameless]] Congratulations! We are thrilled to announce that you have emerged as the victorious champion in the '''Feminism and Folklore 2024''' writing competition, securing an International prize. Your achievement is truly exceptional and worthy of celebration! We would like to express our utmost gratitude for your invaluable contribution to the documentation of your local folk culture and women on Wikipedia. The dedication and hard work you exhibited throughout the competition were truly remarkable. To ensure that you receive your well-deserved prize, we kindly request you to take a moment and complete the preferences form before the 15th of August 2024. By doing so, you will help us tailor the prize according to your preferences and guarantee a delightful experience for you. You can access the form by [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfBUbyRAPdKjoQje8I0zN4qQwMGmKtw8Zj38PTYTUkSthEyiw/viewform?usp=sf_link clicking here]. Should you have any queries or require any further assistance, please do not hesitate to reach out to us. You can easily contact us via the talkpage or by email. We are more than delighted to provide any support you may need. Once again, congratulations on this outstanding achievement! We are proud to have you as our winner and eagerly look forward to hearing from you. Best wishes, [[:m:Feminism and Folklore 2024|FNF 2024 International Team]] ::::Stay connected [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div> --[[সদস্য:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[সদস্য বাৰ্তা:MediaWiki message delivery|বাৰ্তা]]) 12:39, 21 July 2024 (ইউ.টি.চি.) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf20242&oldid=27147899 --> ==ৱিকি-প্ৰহৰী পদক== {| style="border: 1px solid gray; background-color: #fdffe7; " |rowspan="2" valign="middle" | {{#ifeq:{{{2}}}|alt|[[File:Ethnic Award.png|100px]]|[[File:Ethnic Award.png|100px]]}} |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em; " | '''ৱিকি-প্ৰহৰী পদক''' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray; " | প্ৰিয় ৱিকিসতীৰ্থ, অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াৰ লগতে অন্যান্য ৱিকিপ্ৰকল্পসমূহত তীক্ষ্ণ দৃষ্টি ৰাখি অসমীয়া ৱিকিমিডিয়ালৈ আগবঢ়োৱা নিৰলস সেৱাৰ বাবে আপোনালৈ এই পদকটি শ্ৰদ্ধা সহিতে আগবঢ়ালো। আশাকৰোঁ আপুনি আগলৈয়ো একেই সক্ৰিয়তাৰে ৱিকিমিডিয়াৰ লগত জড়িত হৈ থাকিব। -[[সদস্য:Pranamikaadhikary|Pranamikaadhikary]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Pranamikaadhikary|বাৰ্তা]]) 15:47, 28 July 2024 (ইউ.টি.চি.) |} :ধন্যবাদ‌! <span style="text-shadow:gray 3px 3px 3px;">[[User:দিব্য দত্ত|<font color="#663300">'''দিব্য দত্ত'''</font>]]&nbsp;([[User Talk:দিব্য দত্ত|বাৰ্তা]])</span> 17:00, 28 July 2024 (ইউ.টি.চি.) == আঠ শতাধিক প্ৰবন্ধ পদক == {{আঠ শতাধিক প্ৰবন্ধ পদক}} -[[সদস্য:Joli Rumi|Joli Rumi]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Joli Rumi|বাৰ্তা]]) 16:01, 31 October 2024 (ইউ.টি.চি.) == কাৰিকৰী পদক == {| style="border: 2px solid brown; background-color: #D0F0C0; " |rowspan="2" style="vertical-align:middle; " |[[File:WAM logo without text.svg|100px]] |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em; " | '''কাৰিকৰী পদক''' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray; " |হে ৱিকিসতীৰ্থ, শেহতীয়াকৈ ৱিকিপিডিয়াত অনুষ্ঠিত [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ ২০২৪|এছিয়ান মাহ ২০২৪]] সম্পাদনা মেলাখন নিয়াৰিকৈ চলাই নিয়াত কাৰিকৰী সহায়ক হিচাপে আপুনি যি দায়িত্ব পালন কৰিলে, তাৰেই কৃতজ্ঞতাস্বৰূপে আপোনালৈ এই সামান্য সন্মান আগবঢ়ালোঁ। ধন্যবাদেৰে, <br />— '''অসমীয়া ৱিকিমিডিয়া সমাজ'''ৰ হৈ,<br />[[সদস্য:Rumi Borah~aswiki|ৰুমি বৰা]]<br />[[সদস্য:JyotiPN|প্ৰাণজ্যোতি নাথ]]<br />[[সদস্য:-chanakyakdas|চাণক্য কুমাৰ দাস]] |} [[সদস্য:-chanakyakdas|চাণক্য]] ([[সদস্য বাৰ্তা:-chanakyakdas|বাৰ্তা]]) 13:49, 15 December 2024 (ইউ.টি.চি.) == request == Please take a look at [[:শ্ৰেণী:ক্ষিপ্ৰ বিলোপনৰ প্ৰাৰ্থী]]. thanks. [[সদস্য:Borhan|Borhan]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Borhan|বাৰ্তা]]) 21:40, 20 December 2024 (ইউ.টি.চি.) == Invitation to Participate in the Wikimedia SAARC Conference Community Engagement Survey == Dear Community Members, I hope this message finds you well. Please excuse the use of English; we encourage translations into your local languages to ensure inclusivity. We are conducting a Community Engagement Survey to assess the sentiments, needs, and interests of South Asian Wikimedia communities in organizing the inaugural Wikimedia SAARC Regional Conference, proposed to be held in Kathmandu, Nepal. This initiative aims to bring together participants from eight nations to collaborate towards shared goals. Your insights will play a vital role in shaping the event's focus, identifying priorities, and guiding the strategic planning for this landmark conference. Survey Link: https://forms.gle/en8qSuCvaSxQVD7K6 We kindly request you to dedicate a few moments to complete the survey. Your feedback will significantly contribute to ensuring this conference addresses the community's needs and aspirations. Deadline to Submit the Survey: 20 January 2025 Your participation is crucial in shaping the future of the Wikimedia SAARC community and fostering regional collaboration. Thank you for your time and valuable input. Warm regards,<br> [[:m:User:Biplab Anand|Biplab Anand]] <!-- Message sent by User:Biplab Anand@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Biplab_Anand/lists&oldid=28078122 --> == নাৰীবাদ আৰু লোকগাথা ২০২৫ত অংশগ্ৰহণৰ বাবে ধন্যবাদ! == প্ৰিয় অৱদানকাৰী, [https://w.wiki/CdiS নাৰীবাদ আৰু লোকগাথা ২০২৫ৰ] অংশ হোৱা বাবে আপোনালৈ আন্তৰিক ধন্যবাদ! আপোনাৰ অবিশ্বাস্য অৱদানসমূহে অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াত নাৰীবাদ আৰু বিশ্বৰ চহকী সাংস্কৃতিক ঐতিহ্যসম্পৰ্কীয় তথ্য উপলভ্য হোৱাত সহায় কৰিছে। 📅 ইয়াৰ পিছত কি? প্ৰতিযোগিতাখন আৰম্ভ হোৱাৰ দিনৰে পৰা অৰ্থাৎ ২০২৫ চনৰ ১ ফেব্ৰুৱাৰীৰ পৰা আৰম্ভ হোৱা জুৰী প্ৰক্ৰিয়া ২০২৫ চনৰ এপ্ৰিল-মে'ৰ ভিতৰত সম্পূৰ্ণ হোৱাৰ সম্ভাৱনা আছে। এই সময়চোৱাত অনুগ্ৰহ কৰি আপোনাৰ ৱিকিমিডিয়াৰ আলোচনা পৃষ্ঠাত নজৰ ৰাখক লগতে আপোনাৰ ইমেইল জাননীসমূহ সক্ৰিয় কৰি ৰখা হৈছেনে নাই, সেই সম্পৰ্কে নজৰ ৰাখক যাতে আপুনি ফলাফল সম্পৰ্কীয় কোনো আপডেটৰ পৰা অজ্ঞাতে থাকিব লগীয়া নহয়। 📝 এতিয়া আমি আপোনাৰ পৰা কি বিচাৰিছোঁ, বা আপোনাৰ কৰণীয় কি! আপোনাৰ অংশগ্ৰহণ আমাৰ বাবে অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ। আমি এইকথা অনুভৱ কৰোঁ, যিহেতু প্ৰতিযোগিতাৰ মানসিকতাৰে পৃষ্ঠাসমূহ সৃষ্টি কৰা হৈছে, গতিকে জ্ঞাতে-অজ্ঞাতে প্ৰবন্ধসমূহত যথেষ্ট সংখ্যক আসোঁৱাহ ৰৈ যোৱা চকুত পৰিছে। ইয়াৰোপৰি বহু প্ৰবন্ধ পোখালি হিচাপে ৰৈ গৈছে। এনে সমস্যাসমূহ সমাধান নকৰিলে প্ৰকল্পটোৰ মান নিম্নগামী হোৱাৰ দৰে হয়। গতিকে নতুনকৈ অন্য কোনো প্ৰবন্ধ সৃষ্টিৰ পূৰ্বে পাৰিলে প্ৰতিযোগিতাৰ বাবে সৃষ্টিকৰা পৃষ্ঠাসমূহ উন্নত কৰাত মনোযোগ দিয়ে যেন। আপোনাৰ মতামত আমাৰ বাবে গুৰুত্বপূৰ্ণ। আমি এপ্ৰিলৰ মাজভাগৰ ভিতৰত আপোনাৰ চিন্তা, পৰামৰ্শ আৰু প্ৰতিযোগিতাৰ সময়ত সন্মুখীন হোৱা যিকোনো প্ৰত্যাহ্বান সম্পৰ্কত মতামত সংগ্ৰহ কৰিবলৈ এখন প্ৰ-পত্ৰ প্ৰেৰণ কৰিম৷ আপোনাৰ মূল্যবান মতামতে আমাক পৰৱৰ্তী সংস্কৰণটোক আৰু অধিক উন্নত আৰু ৱিকিসুলভ কৰিবলৈ সহায় কৰিব! আকৌ এবাৰ নাৰীবাদ আৰু লোকগাথা আৰু পৰম্পৰাৰ এই বিশ্বব্যাপী উদযাপনৰ অংশ হোৱাৰ বাবে ধন্যবাদ। ধন্যবাদেৰে, [[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 12:15, 1 April 2025 (ইউ.টি.চি.) সমন্বয়ক '''নাৰীবাদ আৰু লোকগাথা ২০২৫''' == Question from [[User:Rintu Gogoi|Rintu Gogoi]] (09:31, 13 August 2025) == You are really ready? --[[সদস্য:Rintu Gogoi|Rintu Gogoi]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Rintu Gogoi|বাৰ্তা]]) 09:31, 13 August 2025 (ইউ.টি.চি.) == Last Few Days: WikiConference India 2026 Scholarship Applications == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> ''{{int:please-translate}}'' Dear Wikimedian, We're happy to share that scholarship applications for '''WikiConference India 2026''' are currently open and the deadline is just around the corner. [[m:Special:MyLanguage/WikiConference India 2026|WikiConference India 2026]] is the fourth edition of the national-level conference that brings together Wikimedians and stakeholders engaged in Indic-language Wikimedia projects and the broader open knowledge movement across India and South Asia. The conference will take place in Kochi, Kerala, from 4–6 September 2026. * You can find the more information and the application form at the [[m:Special:MyLanguage/WikiConference India 2026/Scholarship|Scholarship page here at Meta wiki]] * '''Scholarship deadline: 15 April 2026, 11:59 PM IST''' With only a few days left, we warmly encourage you to apply if you haven’t already and kindly request you to share this with your community and encourage others to apply. For more information and regular updates, we encourage you to visit the conference Meta page. Warm regards, <br> on behalf of the WikiConference India 2026 Organising Team ''This message was sent with [[সদস্য:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[সদস্য বাৰ্তা:MediaWiki message delivery|বাৰ্তা]]) on 18:30, 11 April 2026 (ইউ.টি.চি.)'' </div> <!-- Message sent by User:Gnoeee@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2026_active_users&oldid=30389801 --> == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will week between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 18:30, 28 April 2026 (ইউ.টি.চি.) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30471712 --> == সদস্যৰ এটা জনগোষ্ঠীক অপমান সূচক শব্দ ব্যৱহাৰৰ বিষয়ে অভিযোগ == নমস্কাৰ প্ৰশাসক মহোদয়। আপোনাক জনাব পাই খুবেই দুঃখিত যে Ananya Taye নামৰ সদস্য জনে এটা জনগোষ্ঠীক Barbarians (আসুৰিক মানুহ) বুলি নিজৰ সম্পাদনাৰ বিৱৰণত ([https://as.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A6%B6%E0%A7%B0%E0%A6%BE%E0%A6%87&curid=22002&diff=612251&oldid=612250 ইয়াত]) অপমান কৰিছে যি ৱিকিপিডিয়াৰ নিয়ম উলঙ্ঘনৰ লগতে আমাৰ জনগোষ্ঠীয় চেতনাত আঘাত সানিছে। সেয়েহে মহোদয়ক ৱিকিপিডিয়াৰ ফালৰ পৰা লব লগা উচিত ব্যৱস্থা লবলৈ অনুৰোধ জনালোঁ। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 20:27, 14 June 2026 (ইউ.টি.চি.) ojo3j5sigjutidfaz9u3z6pxmv5at14 0 41908 612309 606662 2026-06-15T04:51:45Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 612309 wikitext text/x-wiki {{পোখালি}}{{Infobox Dotcom company | company_name = লিংকডইন কৰ্পোৰেশ্বন | company_slogan = Relationships Matter<ref name=10slogan>{{cite web|url=http://blog.linkedin.com/2013/05/05/linkedin-turns-10/|title=LinkedIn Turns 10: Celebrating 10 Years of Relationships That Matter|author=Reid Hoffman}}</ref> | company_logo = [[চিত্ৰ:LinkedIn Logo 2013.svg|frameless|upright]] | company_type = উন্মুক্ত | traded_as = | foundation = চান্তা মনিকা, কেলিফোৰ্ণিয়া (২০০৩) | location_city = মাউণ্টেইন ভিউ, কেলিফোৰ্ণিয়া | location_country = যুক্তৰাষ্ট্ৰ | area_served = বিশ্বব্যাপী | founder = ৰেইড হফমেন<br />এলেন ব্লু<br />কন্সটেনটাইন<br />এৰিক লে<br />জিয়ান-লাক ভিলেণ্ট | key_people = {{nowrap|ৰেইড হফমেন (চেয়াৰমেন)<br />জেফ উইনাৰ (চি.ই.অ.)}} | url = {{URL|http://www.linkedin.com/}} | programming_language = জাভা<ref name="coding of LinkedIn">{{cite web|url= https://groups.google.com/forum/?fromgroups=#!topic/javaposse/TLNrMsznjRY |title= LinkedIn is 99% Java but 100% Mac | publisher= Google Group |accessdate= 2012-09-25 }}</ref> | ipv6 = নাই | registration = বাধ্যতামূলক | launch_date = ৫ মে, ২০০৩ | current_status = সচল | industry = [[ইণ্টাৰনেট]] | language = বহুভাষীকতা | screenshot = | caption = | advertising = [[গুগল]], এডচেন্স | website_type = সামাজিক যোগাযোগ ৱেবচাইট | alexa = {{Steady}} ১৪ ({{as of|2013|5|6|alt=মে ২০১৩}})<ref name="alexa">{{cite web |url= http://www.alexa.com/siteinfo/linkedIn.com |title= Linkedin.com Site Info |publisher= [[Alexa Internet]] |accessdate= 2013-05-06 |archivedate= 2017-01-29 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20170129231753/http://www.alexa.com/siteinfo/LinkedIn.com |deadurl= yes }}</ref><!--Updated monthly by OKBot.--> | revenue = $৯৭২ মিলিয়ন (২০১২)<ref name="fy">{{cite web|url=http://www.google.com/finance?q=NYSE:LNKD&fstype=ii|title=LinkedIn |publisher=Google}}</ref> | num_employees = ৩,৭৭৯ (মাৰ্চ, ২০১৩)<ref>{{Cite web |title=আৰ্কাইভ কপি |url=http://press.linkedin.com/about/ |access-date=2016-08-06 |archivedate=2014-12-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141201020229/http://press.linkedin.com/about |deadurl=yes }}</ref> | net_income = | num_users = ২২৫ মিলিয়ন }} '''লিংকডইন''' {{IPAc-en|ˌ|l|ɪ|ŋ|k|t|.|ˈ|ɪ|n}} পেশাদাৰী সকলৰ সামাজিক যোগাযোগৰ এটি ৱেবচাইট। চাইটটো ডিচেম্বৰ, ২০০২ চনত প্ৰতিষ্ঠিত হয় আৰু ৫ মে, ২০০৩ চনত আনুষ্ঠানিক ভাবে আৰম্ভ কৰা হয়।<ref name="about">{{Cite web |title=LinkedIn Press About Page |url=http://press.linkedin.com/about |access-date=2016-08-06 |archivedate=2009-02-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090209010700/http://press.linkedin.com/about |deadurl=yes }}</ref> সামাজিক যোগাযোগৰ এই ৱেবচাইট পেশাদাৰী সকে বেছি ব্যৱহাৰ কৰে। ২০১৩ চনত এক বিবৃতিত লিংকডইনে ঘোষণা কৰে যে বৰ্তমান তেওঁলোকৰ নিবন্ধিত ব্যৱহাৰকাৰীৰ সংখ্যা ২০০ মিলিয়ন। ২০০থন ভিন্ন দেশৰ নাগৰিকে লিংকডইন ব্যৱহাৰ কৰে।<ref name="in">[http://blog.linkedin.com/2013/01/09/linkedin-200-million/ LinkedIn reaches 200 million members worldwide]</ref> এই চাইট বৰ্তমান [[ইংৰাজী]], [[ফ্ৰেঞ্চ]], জাৰ্মান, ইটালিয়ান, পৰ্তুগিজ, স্পেনিচ, ওলন্দাজ, চুইডিচ, ৰোমানিয়ান, ৰাছিয়ান, তুৰ্কী, জাপানীচ, চেক, পলিচ, কৰিয়ান, ইন্দোনেচিয়ান আৰু মালয় ভাষাত উপলব্ধ।<ref>{{cite web|url=http://blog.linkedin.com/2011/06/21/russian-romanian-turkish|title=Look who’s talking Russian, Romanian and Turkish now!|date=June 21, 2011|accessdate=June 21, 2011}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.translatemedia.com/news/LinkedIn-Launches-in-Japan~800616257.html |title=LinkedIn launches in Japan |publisher=translatemedia.com |accessdate=June 3, 2013 |archivedate=October 26, 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111026060901/http://www.translatemedia.com/news/LinkedIn-Launches-in-Japan~800616257.html |deadurl=yes }}</ref> কাণ্টকাষ্টৰ এক সমীক্ষা অনুযায়ী যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ পৰা লিংকডইনৰ প্ৰতি মাহত ব্যৱহাৰকাৰীৰ সংখ্যা ২১.৪ মিলিয়ন আৰু গোটেই বিশ্বত ৪৭.৬ মিলিয়ন।<ref>{{cite web |url=http://www.quantcast.com/linkedin.com |title=LinkedIn |publisher=quantcast.com |accessdate=June 3, 2013 |archivedate=August 2, 2013 |archiveurl=https://archive.today/20130802025907/https://www.quantcast.com/linkedin.com |deadurl=yes }}</ref> ২০১১ চনৰ জুন মাহত নিয়মিত ব্যৱহাৰকাৰীৰ সংখ্যা ৩৩.৯ মিলিয়ন আছিল। এইটো বছৰৰ আৰম্ভণিৰ পৰা ৬৩% বেছি আৰু আন সামাজিক যোগাযোগৰ ৱেবচাইটৰ মাইস্পেচক অতিক্ৰম কৰে।<ref>{{cite news|last=Womack |first=Brian |url=http://www.bloomberg.com/news/2011-07-08/linkedin-tops-myspace-to-become-second-largest-u-s-social-networking-site.html |title=LinkedIn Passes Myspace to Become No. 2 U.S. Social Network |publisher=Bloomberg |date=July 8, 2011 |accessdate=June 3, 2013}}</ref> ২০১১ চনৰ জানুৱাৰী মাহত লিংকডইন শ্বেয়াৰ বজাৰত আহে। তেওঁলোকৰ প্ৰথম পাবলিক শ্বেয়াৰ ১৯ মে, ২০১১ চনত এলএনকেডি (LNKD) প্ৰতীক ব্যৱহাৰ কৰি বজাৰত এৰি দিয়ে।<ref>{{cite news |url=http://money.cnn.com/2011/01/27/technology/linkedin_ipo/index.htm |title=LinkedIn files for IPO, reveals sales of $161&nbsp;million |publisher=CNN<pmey |date=January 27, 2011 |accessdate=June 3, 2013 |first=Julianne |last=Pepitone |archivedate=January 29, 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110129075603/http://money.cnn.com/2011/01/27/technology/linkedin_ipo/index.htm |deadurl=yes }}</ref> [[File:LinkedIn Headquarters Mountain View.jpg|thumb|left| কেলিফৰ্ণিয়াৰ মাউণ্টেন ভিউত অৱস্থিত লিংকডইনৰ মুখ্য কাৰ্য্যালয়]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{reflist}} == বহিঃসংযোগ == {{Commons category}} * {{official website|http://www.linkedin.com/}} * [http://sec.gov/Archives/edgar/data/1271024/000119312511016022/ds1.htm SEC Form S-1 Registration Statement] – LinkedIn's IPO filing [[শ্ৰেণী:ৱেবছাইট]] [[শ্ৰেণী:চচিয়েল নেটৱৰ্ক]] [[শ্ৰেণী:কোম্পানী]] b432a4mwrs77gvyrujmmm5yphy7zh2y 0 42001 612118 567350 2026-06-14T12:23:31Z Symphonicallyu 48306 612118 wikitext text/x-wiki {{Infobox Writing system |name = ছিলঠীয়া নাগৰী <br><span style="font-family: 'Surma'; ">ꠍꠤꠟꠐꠤ ꠘꠣꠉꠞꠤ</span> |type = [[আবুগিদা]] |sample = Sylheti Varnamala.png |imagesize = 250px |languages = [[ছিলঠীয়া ভাষা|ছিলঠীয়া]], [[বঙালী ভাষা|বঙালী]] |region = [[বাংলাদেশ]] আৰু [[ভাৰত]] |iso15924 = Sylo |time = আনুমানিক ১৩০৩ খ্ৰীষ্টাব্দ |unicode = [http://www.unicode.org/charts/PDF/UA800.pdf U+A800&ndash; U+A82F] |note = none }} {{Contains Indic text}} {{Brahmic}} '''ছিলঠীয়া নাগৰী লিপি''' বা '''জালালাবাদী নাগৰী লিপি''' ({{Lang-en|Sylheti Nagari}}, {{Lang-syl|ꠍꠤꠟꠐꠤ ꠘꠣꠉꠞꠤ}} ''Silôṭi Nagôri'', ছিলটি নাগৰী) হৈছে [[ছিলঠীয়া ভাষা]] লিখাৰ বিলাকৰ মাজৰ এবিধ লিপি। এই লিপিবিধ বিলুপ্তপ্ৰায়, ইয়াৰ কাৰণ হৈছে বঙালী বৰ্ণমালাৰ প্ৰসাৰ। বিশেষকৈ বাংলাদেশৰ স্বাধীনতাৰ পিছত ইয়াক বঙালী ভাষাৰ এবিধ উপভাষা বুলি ধৰা হৈছিল আৰু সেইবাবে ইয়াৰ বাবে নিজা কোনো লিপি থকাৰ প্ৰয়োজন বোধ কৰা হোৱা নাছিল। সেইবাবে ছিলঠীয়া ভাষাৰ বাবে [[পূৰ্বী নাগৰী লিপি]] (বঙালী-অসমীয়া লিপি) গ্ৰহণ কৰা হৈছিল যি বিধ [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] আৰু [[বঙালী ভাষা|বঙালী]] ভাষাৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ছিলঠীয়া নাগৰী লিপিক জালালাবাদী নাগৰী, মছলমানী নাগৰী আৰু ফুল নাগৰী বুলিও জনা যায়। ==বৰ্ণমালা== ছিলঠীয়া নাগৰী লিপিত মুঠ ৩২টা আখৰ চিনাক্ত কৰা হৈছে। ইয়াৰে ৫টা স্বৰবৰ্ণ আৰু আৰু ২৭টা ব্যঞ্জনবৰ্ণ। ===স্বৰবৰ্ণ=== ছিলঠীয়া নাগৰী লিপিৰ সৰ্বসম্মত স্বৰবৰ্ণ সংখ্যা আছিল ৫টা। যদিও বিভিন্ন গ্ৰন্থত আৰু কেইটামান স্বৰবৰ্ণৰ উল্লেখ পোৱা যায়। যেনেদৰে, শ্ৰী অচ্যুতচৰণ চৌধুৰীৰ ''শ্ৰীহট্টেৰ ইতিবৃত্ত'' (শ্ৰীহট্টৰ/ছিলঠৰ ইতিবৃত্ত) কিতাপৰ পৰিশিষ্টত "শ্ৰীহট্টেৰ মোছলমানী নাগৰাক্ষৰ" শিৰোনামত উল্লেখ কৰা নাগৰী বৰ্ণমালাত স্বৰবৰ্ণ দেখা যায় ৬টা। তাত সৰ্বসম্মত ৫টা বৰ্ণৰ লগতে "ঐ" উচ্চাৰণৰ আৰু এটা চিহ্নৰ উল্লেখ আছে। উল্লেখ্য যে, বৰ্ণমালাৰ স্বৰবৰ্ণৰ আশ্ৰসমূহৰ ধাৰাবাহিকতা হুবহু [[অসমীয়া বৰ্ণমালা]] আৰু [[বঙালী বৰ্ণমালা|বঙালী বৰ্ণমালাৰ]] ধাৰাবাহিকতাৰ অনুসৰণ নকৰে। {| class="wikitable" |- | ছিলঠীয়া নাগৰী লিপি || <span style="font-family: 'Surma'; ">ꠀ</span> || <span style="font-family: 'Surma'; ">ꠁ</span> || <span style="font-family: 'Surma'; ">ꠃ</span> || <span style="font-family: 'Surma'; ">ꠄ</span> ||<span style="font-family: 'Surma'; ">ꠅ</span> |- | অসমীয়া লিপ্যন্তৰ || আ || ই || উ || এ || অ |} === ব্যঞ্জনবৰ্ণ === ছিলঠীয়া নাগৰী লিপিত ২৭টা ব্যঞ্জনবৰ্ণ আছে। ইয়াৰ বাহিৰেও বিভিন্ন প্ৰতীক এই লিপিত অন্তৰ্ভুক্ত হৈছে। {| class="wikitable" |- | ছিলঠীয়া নাগৰী লিপি || ꠇ || ꠈ || ꠉ || ꠊ || ꠌ || ꠍ || ꠎ || ꠏ || ꠐ || ꠑ || ꠒ || ꠓ || ꠔ || ꠕ || ꠖ || ꠗ || ꠘ || ꠙ || ꠚ || ꠛ || ꠜ || ꠝ || ꠞ || ꠟ || ꠠ || ꠡ || ꠢ |- | অসমীয়া লিপ্যন্তৰ || ক || খ || গ || ঘ || চ || ছ || জ || ঝ || ট || ঠ || ড || ঢ || ত || থ || দ || ধ || ন || প || ফ || ব || ভ || ম || ৰ || ল || ড় || স || হ |} ===স্বৰচিহ্ন আৰু অন্যান্য বৰ্ণ=== {| Class="wikitable" |- | ছিলঠীয়া নাগৰী লিপি || ꠣ || ꠤ || ꠥ || ꠦ || ꠂ || ꠧ || ꠋ |- | অসমীয়া লিপ্যন্তৰ || া || ি || ু || ে || ৈ || ো || ং |} ===সংখ্যা=== {| Class="wikitable" |- | ছিলঠীয়া নাগৰী সংখ্যা || [[File:সিলেটি সংখ্যা ০.svg|20px]] || [[File:সিলেটি সংখ্যা ১.svg|20px]] || [[File:সিলেটি সংখ্যা ২.svg|20px]] || [[File:সিলেটি সংখ্যা ৩.svg|20px]] || [[File:সিলেটি সংখ্যা ৪.svg|20px]] || [[File:সিলেটি সংখ্যা ৫.svg|20px]] || [[File:সিলেটি সংখ্যা ৬.svg|20px]] || [[File:সিলেটি সংখ্যা ৭.svg|20px]] || [[File:সিলেটি সংখ্যা ৮.svg|20px]] || [[File:সিলেটি সংখ্যা ৯.svg|20px]] |- | অসমীয়া সংখ্যা || ০ || ১ || ২ || ৩ || ৪ || ৫ || ৬ || ৭ || ৮ || ৯ |} == নমুনা পাঠ == [[চিত্ৰ:Halot-un-nabi-page1.gif|thumb|right|200px|১৯ শতিকাৰ মাজত ছিলঠৰ চাদেক আলিৰ দ্বাৰা ৰচিত "হালতুন্নবি" (Halot-un-Nobi) কিতাপৰ প্ৰচ্ছেদ। ]] '''ছিলঠীয়া নাগৰী লিপিত ছিলঠীয়া ভাষা'''<br> :'''<span style="font-family: 'Surma'; ">ꠗꠣꠞꠣ</span> ১:''' <span style="font-family: 'Surma'; ">ꠢꠇꠟ ꠝꠣꠘꠥ ꠡꠣꠗꠤꠘꠜꠣꠛꠦ ꠢꠝꠣꠘ ꠁꠎ꠆ꠎꠔ ꠀꠞ ꠢꠇ ꠟꠁꠀ ꠙꠄꠖꠣ ‘ꠅꠄ। ꠔꠣꠞꠣꠞ ꠛꠤꠛꠦꠇ ꠀꠞ ꠀꠇꠟ ꠀꠍꠦ। ꠅꠔꠣꠞ ꠟꠣꠉꠤ ꠢꠇꠟꠞ ꠄꠇꠎꠘꠦ ꠀꠞꠇꠎꠘꠞ ꠟꠉꠦ ꠛꠤꠞꠣꠖꠞꠤꠞ ꠝꠘ ꠟꠁꠀ ꠀꠌꠞꠘ ꠇꠞꠣ ꠃꠌꠤꠔ। </span> '''বঙালী লিপিত ছিলঠীয়া ভাষা'''<br> :'''ধাব়া ১:''' হকল মানু স্বাধীনভাবে হমান ইজ্জত আব় হক লইয়া পয়দা ‘অয়। তাব়াব় বিবেক আব় আকল আছে। অতাব় লাগি হকলব় একজনে আব়কজনব় লগে বিব়াদব়িৰ মন লইয়া আচব়ণ কব়া উচিত। '''অসমীয়া অনুবাদ''' :{{lang|as|'''দফা ১:''' সকলো মানুহে স্বাধীনভাৱে সমান ঠাকুৰালি আৰু অধিকাৰৰ সৈতে জন্ম লয়। সকলোৰে বিবেক আৰু জ্ঞান-বুদ্ধি আছে আৰু সকলোৱে এজনে আনজনক ভাই-ভাই হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিব লাগে। }} ==ইউনিক’ড== [[ইউনিক’ড]]ৰ ২০০৫ চনৰ মাৰ্চত প্ৰকাশিত ৪.১ সংস্কৰণত ছিলঠীয়া নাগৰী লিপিক অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়। ছিলঠীয়া নাগৰীৰ ইউনিক’ড ব্লকটো U+A800 ৰ পৰা U+A82F ক'ড বিন্দুলৈ বিয়পি আছে। {{Unicode chart Syloti Nagri}} [[শ্ৰেণী:লিপি]] [[শ্ৰেণী:ছিলেটী]] 2m1jd5mygby6ozcejvlse8h955eoaxz 0 44143 612150 611283 2026-06-14T17:01:33Z Ananya Taye 28065 vandal removing cited content 612150 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty|||name='''চাওলুং চ্যু-তু-ফা<br>𑜋𑜰𑜫 𑜎𑜤𑜂𑜫 𑜏𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜄𑜥 𑜇𑜡'''|title=[[চাওলুং]]|titletext=([[টাই-আহোম ভাষা]])|more=|image=|imgw=|alt=|caption=|succession=[[Kingdom of Assam|অসমৰ ৰজা]]|moretext=|reign={{CE|১৩৬৯ – ১৩৭৬}}|reign-type=শাসন কাল|consort=|coronation={{CE|১৩৬৯}}|cor-type=খেউন ৰোণ মাই ক'|predecessor=[[চুখ্ৰাংফা]]|pre-type=পূৰ্বৰ চাওফা|successor=[[ত্যাও খাম্‌টি]]|suc-type=পৰৱৰ্তী চাওফা|regent=|reg-type=|succession1=|moretext1=|reign1=|reign-type1=|coronation1=|cor-type1=|predecessor1=|pre-type1=|successor1=|suc-type1=|regent1=|reg-type1=|succession2=|moretext2=|reign2=|reign-type2=|coronation2=|cor-type2=|predecessor2=|pre-type2=|successor2=|suc-type2=|regent2=|reg-type2=|succession3=|moretext3=|reign3=|reign-type3=|coronation3=|cor-type3=|predecessor3=|pre-type3=|successor3=|suc-type3=|regent3=|reg-type3=|spouse=|spouse-type=|type=|spouses=|spouses-type=|issue=|issue-link=|issue-pipe=|full name=চাওলুং চ্যু-তু-ফা|era dates=|era name=[[আহোম যুগ]]|posthumous name=|temple name=|dynasty=ছ্যু ফৈদ, [[আহোম ৰাজবংশ]]|mother=|father=[[চুখ্ৰাংফা]]|date of birth=|place of birth=[[আহোম ৰাজ্য]]|date of death={{CE|১৩৭৬}}|place of death=চফ্ৰাই নদী (চুতীয়া আৰু আহোম ৰাজ্যৰ সীমান্ত)| death_cause= চুতীয়া ৰজাৰ দ্বাৰা নাওখেলৰ সময়ত হত্যা|date of burial=|place of burial=|occupation=|signature=|signature_alt=|religion=[[ফুৰালুং ধৰ্ম]]}}{{Ahom Dynasty}} '''চুতুফা''' বা '''চাওলুং চ্যু-তু-ফা''' ({{lang-aho|𑜋𑜰𑜫 𑜎𑜤𑜂𑜫 𑜏𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜄𑜥 𑜇𑜡}}) [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ ষষ্ঠজন [[স্বৰ্গদেউ]] আছিল। টাই আহোম ভাষাত লিখা বুৰঞ্জী অনুসৰি ৰজা নোহোৱা এটা পৰ্বৰ পাছত তেখেতে ১৩৬৯ চনৰ পৰা ১৩৭৬ চনলৈ ৰাজত্ব কৰিছিল।<ref>{{harvcol|ফুকন,বৰুৱা|১৯৬৪|p=১৩৯}}</ref> কোনো কোনো ইতিহাসবিদে তেখেত ১৩৬৪ চনত ৰাজপাটত বহিছিল বুলি ক'ব খোজে যদিও মূল বুৰঞ্জীত ১৩৬৯ চনৰ পৰা ১৩৭৬ চনলৈ ৰাজত্ব কৰিছিল বুলি উল্লেখ আছে। সঘনাই হোৱা সংঘাতৰ পাছত চুতীয়া ৰজাৰ লোকে তেওঁক নাও খেল চাবলৈ মাতি বিশ্বাস ঘাটকতাৰে হত্যা কৰিছিল।<ref>{{harvcol|গেইট|১৯২৬|p=৮১}}</ref><ref>"...Sutuphaa's rule ended abruptly when he was treacherously assassinated by the Sutiya king..."{{cite book |last=Barua |first=Gunaviram |title=Assam Buranji or A History of Assam |date=2008 |publisher=Publication Board of Assam |location=Guwahati |pages=55–56 |quote=}}</ref> ==পূৰ্বপুৰুষ আৰু সিংহাৰোহণ== চুতুফা আছিল আহোম ৰজা [[চুখাংফা]]ৰ দ্বিতীয় পুত্ৰ। দেউতাকৰ মৃত্যুৰ পাছত জ্যেষ্ঠ পুত্ৰ [[চুখ্ৰাম্‌ফা]] স্বৰ্গদেউ হৈছিল। ৩২ বছৰ শাসন কৰাৰ পাছত ১৩৬৪ চনত চুখ্ৰাম্‌ফাৰ মৃত্যু হয়। এইখিনিতে বুৰঞ্জীবিদসকলৰ মতভেদ দেখা যায়। কোনো কোনোৰ মতে চুখ্ৰাম্‌ফাৰ মৃত্যুত তেখেতৰ ভায়েক চুতুফা ১৩৬৪ চনৰ ৰাজপাটত বহে।<ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>বৰুৱা গুণাভিৰাম- অসম বুৰঞ্জী or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 55</ref> কিন্তু আধুনিক বুৰঞ্জীবিদ পদ্মেশ্বৰ গগৈ আৰু স্বৰ্ণলতা বৰুৱাৰ মতে ১৩৬৪ চনৰ পৰা ১৩৬৯ চনলৈ কোনো স্বৰ্গদেউ নাছিল। ==শাসন গ্ৰহণ== চাওফা হোৱাৰ আগত চুতুফা লাহনজিং গাঁৱত কোঁৱৰ হিচাপে বাস কৰিছিল।<ref>{{cite web|title=The Tai and the Tai Kingdoms|page=273|url=https://ia601402.us.archive.org/14/items/in.ernet.dli.2015.149949/2015.149949.The-Tai-And-The-Tai-Kingdoms.pdf|access-date=18 May 2026}}</ref> বুৰঞ্জীবিদৰ মতে ১৩৬৪ খ্ৰীষ্টাব্দত টাই-আহোম পৰম্পৰা অনুসৰি পূৰ্বৱৰ্তী শাসক [[চুখ্ৰাম্‌ফা]]ৰ কোনো পুত্ৰ সন্তান নথকাৰ বাবে থাও ফ্ৰাং দাম আৰু তা-ফী-কুন নামৰ গোহাঁই দুজনৰ পৰামৰ্শ অনুসৰি সিদ্ধান্ত মৰ্মে চুতুফাক পৰৱৰ্তী ৰজা হিচাপে নিৰ্বাচিত কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web|title=Asamar Buranji Ed. 3rd : Barua, Padmanath Gohain : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=22 Sep 2015|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.452455/page/%E0%A7%A9%E0%A7%AA/mode/1up|access-date=18 May 2026}}</ref> <ref>{{cite web|title=The Tai and the Tai Kingdoms|page=273|url=https://ia601402.us.archive.org/14/items/in.ernet.dli.2015.149949/2015.149949.The-Tai-And-The-Tai-Kingdoms.pdf|access-date=18 May 2026}}</ref><ref>{{cite web|title=A History Of Assam : E.a.gait : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=4 Aug 2015|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.279344/page/n93/mode/1up|access-date=18 May 2026}}</ref><ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>বৰুৱা গুণাভিৰাম- অসম বুৰঞ্জী or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 55</ref> এই ৰাজ্যাভিষেক সমাৰোহে ৰাজ্যখনত চলি থকা সাময়িক ৰাজনৈতিক অনিশ্চয়তাৰ অন্ত পেলাইছিল। ==ৰাজত্বকাল আৰু হত্যা== বুৰঞ্জী সমূহৰ মতে চুকাফাৰ‌ পুত্ৰৰ সময়ৰ পৰা চুতুফাৰ মৃত্যুৰ আগলৈকে আহোমসকলে চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে আন্তৰিক সম্পৰ্ক বজাই ৰাখিছিল।<ref>Bhuyan, S.K, ''Satsari Assam Buranji'',p.9, "Previously, since the time of one of Sukapha’s sons, there was alliance and coordial relations with the Chutia king"</ref><ref>Bhuyan, SK, "Assam Buranji(SM), p. 7</ref><ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref> চুতুফাই আহোম ৰাজ্যৰ পৰিসীমা বঢ়াব বিচাৰিছিল। ইয়াৰ ফলত কাষৰীয়া [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ লগত সংঘাতৰ সৃষ্টি হয়। ১৩৭৬ চনত চুতীয়া ৰজাই চাপাগুৰিত চুতুফাক লগ কৰে আৰু মিত্ৰতাৰ ভাও জুৰি তেখেতক চফ্ৰাই নদীৰ নাওখেললৈ নিমন্ত্ৰণ জনায়। বিবৰণৰ অনুসৰি চুতীয়া ৰজাই চুতুফাক নিজৰ নাওত উঠাই প্ৰলোভিত কৰি বিশ্বাসঘাতকতাৰে হত্যা কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |date=1926 |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta |page=81 |quote="...the Chutia king lured Sutuphaa onto his barge without attendants and treacherously murdered him..."}}</ref><ref>{{cite book |last=Barua |first=Gunaviram |title=Assam Buranji or A History of Assam |date=2008 |publisher=Publication Board of Assam |location=Guwahati |pages=55–56 |quote="...Sutuphaa's rule ended abruptly when he was treacherously assassinated by the Sutiya king..."}}</ref><ref name="Acharya1966">{{cite book |last=Acharya |first=Nagendra Nath |title=The History of Medieval Assam (From the 13th to the 17th Century) |date=1966 |publisher=Dutta Baruah |location=Gauhati |page=74 |url=https://ia601807.us.archive.org/34/items/dli.pahar.3309/1966%20The%20History%20of%20Medieval%20Assam%20from%20the%2013th%20to%20the%2017th%20century%20by%20Acharya%20s.pdf |access-date=2026-05-20}}</ref> বুৰঞ্জীসমূহত কিন্তু তেওঁৰ মৃত্যুৰ ধৰণ সম্পৰ্কে একে মত পোৱা নাযায়। কিছুমান বিৱৰণত উল্লেখ আছে যে তেওঁক এটা বলধ গৰুৱে গছকাই হত্যা কৰিছিল<ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Bhuyan, S K, Satsari Buranji,p.9</ref><ref>Bhuyan, SK, "বাঁহগৰীয়া বৰগোহাঁই বুৰঞ্জী: দেওধাই অসম বুৰঞ্জী",p.90</ref>, আন কিছুমানত আকৌ কোৱা হৈছে যে তেওঁক নাওতে হত্যা কৰা হৈছিল বুলি কোৱা হৈছে।<ref>Goswami, Hemchandra, "Purani Assam Buranji, p.37</ref><ref>Assam Buranji (SM), p.7</ref> চুতুফাৰ লগত যোৱা সৈন্যবোৰ ৰাজধানীলৈ ঘূৰি আহি এই কথা সদৰি কৰে।<ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>Barua Gunaviram Assam Buranji or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 56</ref> [[আহোম ভাষা]]ত লিখা "আহোম বুৰঞ্জী"ত চুতীয়াসকলে (''তিউৰা'' হিচাপে) চুতুফাক লৈ গৈ বধ কৰিছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে যদিও কোনো চুতীয়া ৰজাৰ কথা‌ (ৰজা‌ বুজোৱা ''খুন'' শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা নাই) উল্লেখ কৰা নাই।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji, p.48</ref> কিছুমান ইতিহাসবিদে এই খণ্ডটোৰ সত্যতাক লৈ প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰে। সৰ্বেশ্বৰ বৰুৱাই যুক্তি আগবঢ়ায় যে চুতুফাৰ মৃত্যু পৰিকল্পিত ভাৱে হোৱা নাছিল আৰু চুতীয়া ৰজাৰ নিমন্ত্ৰণত সংঘটিত হোৱা নাও খেলত চুতুফাৰ মৃত্যু হোৱাৰ বাবে চুতীয়া ৰজাক ভুলকৈ দোষাৰোপ কৰা হৈছিল।<ref>Barua, Sarbeswar,"Manideep"(1965), p.300</ref> স্বৰ্ণলতা বৰুৱাই (২০০৭) লক্ষ্য কৰিছে যে বিদেশী দেশত ৰজাক হত্যা কৰিলে নিশ্চয়কৈ তাৎক্ষণিক সামৰিক সঁহাৰিৰ সূচনা হ’লহেঁতেন, তথাপিও এনে কোনো সংঘাতৰ লিপিবদ্ধ হোৱা নাই। তদুপৰি চুতুফাৰ লগত থকা আহোম বাহিনীয়ে তেওঁক ৰক্ষা কৰা বা প্রত্যাক্রমণ কৰাৰ বাবে পদক্ষেপ লোৱাৰ কথা উল্লেখ নাই৷<ref>{{harv|Barua|2007|page=118}}</ref> চুতুফাৰ মৃত্যুৰ পাছত ১৩৭৬ চনৰ পৰা ১৩৮০ চললৈ আহোম ৰাজ্য অৰাজক হৈ‌ থাকে।<ref>Barua, Gopal Chandra,"Ahom Buranji",p.49, "After the death of Sutuphaa, the country was in interregnum for four years."</ref> ==বৰগোহাঁই আৰু বুঢ়াগোহাঁই শাসনকাল== চুতুফাৰ মৃত্যুৰ পাছত আহোম ডাঙৰীয়াসকলে স্বৰ্গদেউৰ উপযোগী কোনো ৰাজকোঁৱৰ বিচাৰি নাপালে আৰু সেই বাবে চাৰি বছৰ (১৩৭৬-১৩৮০ চন) চাও ফ্ৰংদাম বুঢ়াগোহাঁই আৰু চাও তাপ্ৰিখিন বৰগোহাঁইয়ে নিজে প্ৰশাসনৰ ভাৰ চম্ভালে।<ref>Barbaruah Hiteswar Ahomar-Din or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref> ৰজা অবিহনে ৰাজ্য চলোৱা টান দেখি ১৩৮০ চনত তেওঁলোকে চুতুফাৰ ভায়েক আৰু চুখাংফাৰ তৃতীয় পুত্ৰ [[ত্যাও খাম্‌টি]]ক স্বৰ্গদেউ পাতে।<ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>Barua Gunaviram Assam Buranji or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 56</ref> ==টোকা== {{reflist}} ==তথ্যসূত্ৰ== *ফুকন,বৰুৱা (১৯৬৪) (আহোম ভাষা, ইংৰাজী, অসমীয়া ভাষাত). আহোম লেগজিকন, ঐতিহাসিক আৰু প্ৰাচীন গ্ৰন্থ অধ্যয়ন বিভাগ * বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ আহোমৰ-দিন or A History of Assam under the Ahoms first edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati * বৰুৱা গুণাভিৰাম অসম বুৰঞ্জী or A History of Assam fourth edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati * Gait E.A. A History of Assam second edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta * {{cite book|last=Barua|first=Swarnalata|title=Chutia Jatir Buranji|year=2007|place=Guwahati}} [[শ্ৰেণী:টাই-আহোম শাসক]] 2fzafr85o8sr85bcnn5a7xlcb2gwf1z 612156 612150 2026-06-14T17:10:41Z KhiLanTzi 23530 [[Special:Contributions/Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[User talk:Ananya Taye|আলোচনা]])-ই কৰা [[Special:Diff/612150|612150]] নম্বৰ সম্পাদনাটো বাতিল কৰা হৈছে 612156 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty|||name='''চাওলুং চ্যু-তু-ফা<br>𑜋𑜰𑜫 𑜎𑜤𑜂𑜫 𑜏𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜄𑜥 𑜇𑜡'''|title=[[চাওলুং]]|titletext=([[টাই-আহোম ভাষা]])|more=|image=|imgw=|alt=|caption=|succession=[[Kingdom of Assam|অসমৰ ৰজা]]|moretext=|reign={{reign|{{circa|১৩৬৪/৬৯}}|১৩৭৬}}|reign-type=শাসন কাল|consort=|coronation={{CE|১৩৬৯}}|cor-type=খেউন ৰোণ মাই ক'|predecessor=[[চুখ্ৰাংফা]]|pre-type=পূৰ্বৰ চাওফা|successor=[[ত্যাও খাম্‌টি]]|suc-type=পৰৱৰ্তী চাওফা|regent=|reg-type=|succession1=|moretext1=|reign1=|reign-type1=|coronation1=|cor-type1=|predecessor1=|pre-type1=|successor1=|suc-type1=|regent1=|reg-type1=|succession2=|moretext2=|reign2=|reign-type2=|coronation2=|cor-type2=|predecessor2=|pre-type2=|successor2=|suc-type2=|regent2=|reg-type2=|succession3=|moretext3=|reign3=|reign-type3=|coronation3=|cor-type3=|predecessor3=|pre-type3=|successor3=|suc-type3=|regent3=|reg-type3=|spouse=|spouse-type=|type=|spouses=|spouses-type=|issue=|issue-link=|issue-pipe=|full name=চাওলুং চ্যু-তু-ফা|era dates=|era name=[[আহোম যুগ]]|posthumous name=|temple name=|dynasty=ছ্যু ফৈদ, [[আহোম ৰাজবংশ]]|mother=|father=[[চুখ্ৰাংফা]]|date of birth=|place of birth=[[আহোম ৰাজ্য]]|date of death={{CE|১৩৭৬}}|place of death=চফ্ৰাই নদী (চুতীয়া আৰু আহোম ৰাজ্যৰ সীমান্ত)| death_cause= চুতীয়া ৰজাৰ দ্বাৰা নাওখেলৰ সময়ত হত্যা|date of burial=|place of burial=|occupation=|signature=|signature_alt=|religion=[[ফুৰালুং ধৰ্ম]]}}{{Ahom Dynasty}} '''চাওলুং চু'-তু-ফা''' ({{lang-aho|𑜋𑜰𑜫 𑜎𑜤𑜂𑜫 𑜏𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜄𑜥 𑜇𑜡}},{{reign|{{circa|১৩৬৪/৬৯}}|১৩৭৬}}) অসমৰ ষষ্ঠজন [[চাওফা]] আছিল। বুৰঞ্জী অনুসৰি {{CE|১৩৬৪ - ১৩৭৬}} লৈ আৰু কিছু বুৰঞ্জীবিদ অনুসৰি {{CE|১৩৬৯ - ১৩৭৬}}লৈ তেওঁ ৰাজত্ব কৰিছিল।<ref>{{harvcol|ফুকন,বৰুৱা|১৯৬৪|p=১৩৯}}</ref><ref>{{harvcol|গেইট|১৯২৬|p=৮১}}</ref> ককায়েক [[চুখ্ৰাংফা]]ৰ কোনো পুত্ৰ সন্তান নথকা বাবে তেঁওক অসমৰ পৰৱৰ্তী [[চাওফা]] হিচাপে বাছনি কৰা হৈছিল। {{CE|১৩৭৬}}ত চুতীয়া ৰজাই চুতুফাক চাফ্ৰাই নদীৰ কাষত এখন বন্ধুত্বপূৰ্ণ নিমন্ত্ৰণ জনাই অংগৰক্ষী নোহোৱাকৈ নিজৰ ব্যক্তিগত নাওখনলৈ মাতি হত্যা কৰিছিল। চুতুফাৰ মৃত্যুৰ বাবে পৰৱৰ্তী চাওঁফা [[ত্যাও খামটি]]য়ে শাসনভাৰ লৈয়ে প্ৰথম পদক্ষেপ হিছাপে প্ৰতিশোধ গ্ৰহণৰ সিদ্ধান্ত লৈছিল।<ref>"..his firstmission was against the Chutiyas to take avenging action for the death of Ahom king Sutupha.."{{cite web|title=Status of Women under the Ahoms: A Historical Study (1228–1826 A.D.)|page=44|url=https://ir.nbu.ac.in/server/api/core/bitstreams/5252374a-1365-4b40-a721-37b369fdc567/content|access-date=18 May 2026}}</ref> আৰু ইয়াৰ পিছতেই দুয়োখন ৰাজ্যৰ মাজত দশক দশক ধৰি তীব্ৰ যুদ্ধ আৰু অৰাজকতাৰ সৃষ্টি হৈছিল। এই সংঘাৰ ফল স্বৰূপে ১৬ শতিকাত আহোমে চুতীয়া ৰাজ্য সম্পূৰ্ণৰূপে জয় কৰে।<ref>{{harvcol|গেইট|১৯২৬|p=৮১}}</ref><ref>{{harvcol|গেইট|১৯২৬|p=৮১}}</ref> ==শাসন গ্ৰহণ== চাওফা হোৱাৰ আগত চুতুফা লাহনজিং গাঁৱত কোঁৱৰ হিচাপে বাস কৰিছিল।<ref>{{cite web|title=The Tai and the Tai Kingdoms|page=273|url=https://ia601402.us.archive.org/14/items/in.ernet.dli.2015.149949/2015.149949.The-Tai-And-The-Tai-Kingdoms.pdf|access-date=18 May 2026}}</ref> বুৰঞ্জীবিদৰ মতে ১৩৬৪ খ্ৰীষ্টাব্দত টাই-আহোম পৰম্পৰা অনুসৰি পূৰ্বৱৰ্তী শাসক [[চুখ্ৰাম্‌ফা]]ৰ কোনো পুত্ৰ সন্তান নথকাৰ বাবে থাও ফ্ৰাং দাম আৰু তা-ফী-কুন নামৰ গোহাঁই দুজনৰ পৰামৰ্শ অনুসৰি সিদ্ধান্ত মৰ্মে চুতুফাক পৰৱৰ্তী ৰজা হিচাপে নিৰ্বাচিত কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web|title=Asamar Buranji Ed. 3rd : Barua, Padmanath Gohain : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=22 Sep 2015|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.452455/page/%E0%A7%A9%E0%A7%AA/mode/1up|access-date=18 May 2026}}</ref> <ref>{{cite web|title=The Tai and the Tai Kingdoms|page=273|url=https://ia601402.us.archive.org/14/items/in.ernet.dli.2015.149949/2015.149949.The-Tai-And-The-Tai-Kingdoms.pdf|access-date=18 May 2026}}</ref><ref>{{cite web|title=A History Of Assam : E.a.gait : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=4 Aug 2015|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.279344/page/n93/mode/1up|access-date=18 May 2026}}</ref><ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>বৰুৱা গুণাভিৰাম- অসম বুৰঞ্জী or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 55</ref> এই ৰাজ্যাভিষেক সমাৰোহে ৰাজ্যখনত চলি থকা সাময়িক ৰাজনৈতিক অনিশ্চয়তাৰ অন্ত পেলাইছিল। ==শাসন গ্ৰহণ== চাওফা হোৱাৰ আগত চুতুফা লাহনজিং গাঁৱত কোঁৱৰ হিচাপে বাস কৰিছিল।<ref>{{cite web|title=The Tai and the Tai Kingdoms|page=273|url=https://ia601402.us.archive.org/14/items/in.ernet.dli.2015.149949/2015.149949.The-Tai-And-The-Tai-Kingdoms.pdf|access-date=18 May 2026}}</ref> বুৰঞ্জীবিদৰ মতে ১৩৬৪ খ্ৰীষ্টাব্দত টাই-আহোম পৰম্পৰা অনুসৰি পূৰ্বৱৰ্তী শাসক [[চুখ্ৰাম্‌ফা]]ৰ কোনো পুত্ৰ সন্তান নথকাৰ বাবে থাও ফ্ৰাং দাম আৰু তা-ফী-কুন নামৰ গোহাঁই দুজনৰ পৰামৰ্শ অনুসৰি সিদ্ধান্ত মৰ্মে চুতুফাক পৰৱৰ্তী ৰজা হিচাপে নিৰ্বাচিত কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web|title=Asamar Buranji Ed. 3rd : Barua, Padmanath Gohain : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=22 Sep 2015|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.452455/page/%E0%A7%A9%E0%A7%AA/mode/1up|access-date=18 May 2026}}</ref> <ref>{{cite web|title=The Tai and the Tai Kingdoms|page=273|url=https://ia601402.us.archive.org/14/items/in.ernet.dli.2015.149949/2015.149949.The-Tai-And-The-Tai-Kingdoms.pdf|access-date=18 May 2026}}</ref><ref>{{cite web|title=A History Of Assam : E.a.gait : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=4 Aug 2015|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.279344/page/n93/mode/1up|access-date=18 May 2026}}</ref><ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>বৰুৱা গুণাভিৰাম- অসম বুৰঞ্জী or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 55</ref> এই ৰাজ্যাভিষেক সমাৰোহে ৰাজ্যখনত চলি থকা সাময়িক ৰাজনৈতিক অনিশ্চয়তাৰ অন্ত পেলাইছিল। ==ৰাজত্বকাল আৰু হত্যা== বুৰঞ্জী সমূহৰ মতে চুকাফাৰ‌ পুত্ৰৰ সময়ৰ পৰা চুতুফাৰ মৃত্যুৰ আগলৈকে আহোমসকলে চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে আন্তৰিক সম্পৰ্ক বজাই ৰাখিছিল।<ref>Bhuyan, S.K, ''Satsari Assam Buranji'',p.9, "Previously, since the time of one of Sukapha’s sons, there was alliance and coordial relations with the Chutia king"</ref><ref>Bhuyan, SK, "Assam Buranji(SM), p. 7</ref><ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref> চুতুফাই আহোম ৰাজ্যৰ পৰিসীমা বঢ়াব বিচাৰিছিল। ইয়াৰ ফলত কাষৰীয়া [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ লগত সংঘাতৰ সৃষ্টি হয়। ১৩৭৬ চনত চুতীয়া ৰজাই চাপাগুৰিত চুতুফাক লগ কৰে আৰু মিত্ৰতাৰ ভাও জুৰি তেখেতক চফ্ৰাই নদীৰ নাওখেললৈ নিমন্ত্ৰণ জনায়। বিবৰণৰ অনুসৰি চুতীয়া ৰজাই চুতুফাক নিজৰ নাওত উঠাই প্ৰলোভিত কৰি বিশ্বাসঘাতকতাৰে হত্যা কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |date=1926 |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta |page=81 |quote="...the Chutia king lured Sutuphaa onto his barge without attendants and treacherously murdered him..."}}</ref><ref>{{cite book |last=Barua |first=Gunaviram |title=Assam Buranji or A History of Assam |date=2008 |publisher=Publication Board of Assam |location=Guwahati |pages=55–56 |quote="...Sutuphaa's rule ended abruptly when he was treacherously assassinated by the Sutiya king..."}}</ref><ref name="Acharya1966">{{cite book |last=Acharya |first=Nagendra Nath |title=The History of Medieval Assam (From the 13th to the 17th Century) |date=1966 |publisher=Dutta Baruah |location=Gauhati |page=74 |url=https://ia601807.us.archive.org/34/items/dli.pahar.3309/1966%20The%20History%20of%20Medieval%20Assam%20from%20the%2013th%20to%20the%2017th%20century%20by%20Acharya%20s.pdf |access-date=2026-05-20}}</ref> বুৰঞ্জীসমূহত কিন্তু তেওঁৰ মৃত্যুৰ ধৰণ সম্পৰ্কে একে মত পোৱা নাযায়। কিছুমান বিৱৰণত উল্লেখ আছে যে তেওঁক এটা বলধ গৰুৱে গছকাই হত্যা কৰিছিল<ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Bhuyan, S K, Satsari Buranji,p.9</ref><ref>Bhuyan, SK, "বাঁহগৰীয়া বৰগোহাঁই বুৰঞ্জী: দেওধাই অসম বুৰঞ্জী",p.90</ref>, আন কিছুমানত আকৌ কোৱা হৈছে যে তেওঁক নাওতে হত্যা কৰা হৈছিল বুলি কোৱা হৈছে।<ref>Goswami, Hemchandra, "Purani Assam Buranji, p.37</ref><ref>Assam Buranji (SM), p.7</ref> চুতুফাৰ লগত যোৱা সৈন্যবোৰ ৰাজধানীলৈ ঘূৰি আহি এই কথা সদৰি কৰে।<ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>Barua Gunaviram Assam Buranji or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 56</ref> কিছুমান ইতিহাসবিদে এই খণ্ডটোৰ সত্যতাক লৈ প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰে। সৰ্বেশ্বৰ বৰুৱাই যুক্তি আগবঢ়ায় যে চুতুফাৰ মৃত্যু পৰিকল্পিত ভাৱে হোৱা নাছিল আৰু চুতীয়া ৰজাৰ নিমন্ত্ৰণত সংঘটিত হোৱা নাও খেলত চুতুফাৰ মৃত্যু হোৱাৰ বাবে চুতীয়া ৰজাক ভুলকৈ দোষাৰোপ কৰা হৈছিল।<ref>Barua, Sarbeswar,"Manideep"(1965), p.300</ref> স্বৰ্ণলতা বৰুৱাই (২০০৭) লক্ষ্য কৰিছে যে বিদেশী দেশত ৰজাক হত্যা কৰিলে নিশ্চয়কৈ তাৎক্ষণিক সামৰিক সঁহাৰিৰ সূচনা হ’লহেঁতেন, তথাপিও এনে কোনো সংঘাতৰ লিপিবদ্ধ হোৱা নাই। তদুপৰি চুতুফাৰ লগত থকা আহোম বাহিনীয়ে তেওঁক ৰক্ষা কৰা বা প্রত্যাক্রমণ কৰাৰ বাবে পদক্ষেপ লোৱাৰ কথা উল্লেখ নাই৷<ref>{{harv|Barua|2007|page=118}}</ref> চুতুফাৰ মৃত্যুৰ পাছত ১৩৭৬ চনৰ পৰা ১৩৮০ চললৈ আহোম ৰাজ্য অৰাজক হৈ‌ থাকে।<ref>Barua, Gopal Chandra,"Ahom Buranji",p.49, "After the death of Sutuphaa, the country was in interregnum for four years."</ref> ==বৰগোহাঁই আৰু বুঢ়াগোহাঁই শাসনকাল== চুতুফাৰ মৃত্যুৰ পাছত আহোম ডাঙৰীয়াসকলে স্বৰ্গদেউৰ উপযোগী কোনো ৰাজকোঁৱৰ বিচাৰি নাপালে আৰু সেই বাবে চাৰি বছৰ (১৩৭৬-১৩৮০ চন) চাও ফ্ৰংদাম বুঢ়াগোহাঁই আৰু চাও তাপ্ৰিখিন বৰগোহাঁইয়ে নিজে প্ৰশাসনৰ ভাৰ চম্ভালে।<ref>Barbaruah Hiteswar Ahomar-Din or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref> ৰজা অবিহনে ৰাজ্য চলোৱা টান দেখি ১৩৮০ চনত তেওঁলোকে চুতুফাৰ ভায়েক আৰু চুখাংফাৰ তৃতীয় পুত্ৰ [[ত্যাও খাম্‌টি]]ক স্বৰ্গদেউ পাতে।<ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>Barua Gunaviram Assam Buranji or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 56</ref> ==টোকা== {{reflist}} ==তথ্যসূত্ৰ== *ফুকন,বৰুৱা (১৯৬৪) (আহোম ভাষা, ইংৰাজী, অসমীয়া ভাষাত). আহোম লেগজিকন, ঐতিহাসিক আৰু প্ৰাচীন গ্ৰন্থ অধ্যয়ন বিভাগ * বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ আহোমৰ-দিন or A History of Assam under the Ahoms first edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati * বৰুৱা গুণাভিৰাম অসম বুৰঞ্জী or A History of Assam fourth edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati * Gait E.A. A History of Assam second edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta * {{cite book|last=Barua|first=Swarnalata|title=Chutia Jatir Buranji|year=2007|place=Guwahati}} [[শ্ৰেণী:টাই-আহোম শাসক]] jecn5ob0mnm7rxinicnv0nycsdzd7oh 612162 612156 2026-06-14T17:15:54Z Ananya Taye 28065 repeated vandalism from STAR fanatic 612162 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty|||name='''চাওলুং চ্যু-তু-ফা<br>𑜋𑜰𑜫 𑜎𑜤𑜂𑜫 𑜏𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜄𑜥 𑜇𑜡'''|title=[[চাওলুং]]|titletext=([[টাই-আহোম ভাষা]])|more=|image=|imgw=|alt=|caption=|succession=[[Kingdom of Assam|অসমৰ ৰজা]]|moretext=|reign={{CE|১৩৬৯ – ১৩৭৬}}|reign-type=শাসন কাল|consort=|coronation={{CE|১৩৬৯}}|cor-type=খেউন ৰোণ মাই ক'|predecessor=[[চুখ্ৰাংফা]]|pre-type=পূৰ্বৰ চাওফা|successor=[[ত্যাও খাম্‌টি]]|suc-type=পৰৱৰ্তী চাওফা|regent=|reg-type=|succession1=|moretext1=|reign1=|reign-type1=|coronation1=|cor-type1=|predecessor1=|pre-type1=|successor1=|suc-type1=|regent1=|reg-type1=|succession2=|moretext2=|reign2=|reign-type2=|coronation2=|cor-type2=|predecessor2=|pre-type2=|successor2=|suc-type2=|regent2=|reg-type2=|succession3=|moretext3=|reign3=|reign-type3=|coronation3=|cor-type3=|predecessor3=|pre-type3=|successor3=|suc-type3=|regent3=|reg-type3=|spouse=|spouse-type=|type=|spouses=|spouses-type=|issue=|issue-link=|issue-pipe=|full name=চাওলুং চ্যু-তু-ফা|era dates=|era name=[[আহোম যুগ]]|posthumous name=|temple name=|dynasty=ছ্যু ফৈদ, [[আহোম ৰাজবংশ]]|mother=|father=[[চুখ্ৰাংফা]]|date of birth=|place of birth=[[আহোম ৰাজ্য]]|date of death={{CE|১৩৭৬}}|place of death=চফ্ৰাই নদী (চুতীয়া আৰু আহোম ৰাজ্যৰ সীমান্ত)| death_cause= চুতীয়া ৰজাৰ দ্বাৰা নাওখেলৰ সময়ত হত্যা|date of burial=|place of burial=|occupation=|signature=|signature_alt=|religion=[[ফুৰালুং ধৰ্ম]]}}{{Ahom Dynasty}} '''চুতুফা''' বা '''চাওলুং চ্যু-তু-ফা''' ({{lang-aho|𑜋𑜰𑜫 𑜎𑜤𑜂𑜫 𑜏𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜄𑜥 𑜇𑜡}}) [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ ষষ্ঠজন [[স্বৰ্গদেউ]] আছিল। টাই আহোম ভাষাত লিখা বুৰঞ্জী অনুসৰি ৰজা নোহোৱা এটা পৰ্বৰ পাছত তেখেতে ১৩৬৯ চনৰ পৰা ১৩৭৬ চনলৈ ৰাজত্ব কৰিছিল।<ref>{{harvcol|ফুকন,বৰুৱা|১৯৬৪|p=১৩৯}}</ref> কোনো কোনো ইতিহাসবিদে তেখেত ১৩৬৪ চনত ৰাজপাটত বহিছিল বুলি ক'ব খোজে যদিও মূল বুৰঞ্জীত ১৩৬৯ চনৰ পৰা ১৩৭৬ চনলৈ ৰাজত্ব কৰিছিল বুলি উল্লেখ আছে। সঘনাই হোৱা সংঘাতৰ পাছত চুতীয়া ৰজাৰ লোকে তেওঁক নাও খেল চাবলৈ মাতি বিশ্বাস ঘাটকতাৰে হত্যা কৰিছিল।<ref>{{harvcol|গেইট|১৯২৬|p=৮১}}</ref><ref>"...Sutuphaa's rule ended abruptly when he was treacherously assassinated by the Sutiya king..."{{cite book |last=Barua |first=Gunaviram |title=Assam Buranji or A History of Assam |date=2008 |publisher=Publication Board of Assam |location=Guwahati |pages=55–56 |quote=}}</ref> ==পূৰ্বপুৰুষ আৰু সিংহাৰোহণ== চুতুফা আছিল আহোম ৰজা [[চুখাংফা]]ৰ দ্বিতীয় পুত্ৰ। দেউতাকৰ মৃত্যুৰ পাছত জ্যেষ্ঠ পুত্ৰ [[চুখ্ৰাম্‌ফা]] স্বৰ্গদেউ হৈছিল। ৩২ বছৰ শাসন কৰাৰ পাছত ১৩৬৪ চনত চুখ্ৰাম্‌ফাৰ মৃত্যু হয়। এইখিনিতে বুৰঞ্জীবিদসকলৰ মতভেদ দেখা যায়। কোনো কোনোৰ মতে চুখ্ৰাম্‌ফাৰ মৃত্যুত তেখেতৰ ভায়েক চুতুফা ১৩৬৪ চনৰ ৰাজপাটত বহে।<ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>বৰুৱা গুণাভিৰাম- অসম বুৰঞ্জী or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 55</ref> কিন্তু আধুনিক বুৰঞ্জীবিদ পদ্মেশ্বৰ গগৈ আৰু স্বৰ্ণলতা বৰুৱাৰ মতে ১৩৬৪ চনৰ পৰা ১৩৬৯ চনলৈ কোনো স্বৰ্গদেউ নাছিল। ==শাসন গ্ৰহণ== চাওফা হোৱাৰ আগত চুতুফা লাহনজিং গাঁৱত কোঁৱৰ হিচাপে বাস কৰিছিল।<ref>{{cite web|title=The Tai and the Tai Kingdoms|page=273|url=https://ia601402.us.archive.org/14/items/in.ernet.dli.2015.149949/2015.149949.The-Tai-And-The-Tai-Kingdoms.pdf|access-date=18 May 2026}}</ref> বুৰঞ্জীবিদৰ মতে ১৩৬৪ খ্ৰীষ্টাব্দত টাই-আহোম পৰম্পৰা অনুসৰি পূৰ্বৱৰ্তী শাসক [[চুখ্ৰাম্‌ফা]]ৰ কোনো পুত্ৰ সন্তান নথকাৰ বাবে থাও ফ্ৰাং দাম আৰু তা-ফী-কুন নামৰ গোহাঁই দুজনৰ পৰামৰ্শ অনুসৰি সিদ্ধান্ত মৰ্মে চুতুফাক পৰৱৰ্তী ৰজা হিচাপে নিৰ্বাচিত কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web|title=Asamar Buranji Ed. 3rd : Barua, Padmanath Gohain : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=22 Sep 2015|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.452455/page/%E0%A7%A9%E0%A7%AA/mode/1up|access-date=18 May 2026}}</ref> <ref>{{cite web|title=The Tai and the Tai Kingdoms|page=273|url=https://ia601402.us.archive.org/14/items/in.ernet.dli.2015.149949/2015.149949.The-Tai-And-The-Tai-Kingdoms.pdf|access-date=18 May 2026}}</ref><ref>{{cite web|title=A History Of Assam : E.a.gait : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=4 Aug 2015|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.279344/page/n93/mode/1up|access-date=18 May 2026}}</ref><ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>বৰুৱা গুণাভিৰাম- অসম বুৰঞ্জী or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 55</ref> এই ৰাজ্যাভিষেক সমাৰোহে ৰাজ্যখনত চলি থকা সাময়িক ৰাজনৈতিক অনিশ্চয়তাৰ অন্ত পেলাইছিল। ==ৰাজত্বকাল আৰু হত্যা== বুৰঞ্জী সমূহৰ মতে চুকাফাৰ‌ পুত্ৰৰ সময়ৰ পৰা চুতুফাৰ মৃত্যুৰ আগলৈকে আহোমসকলে চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে আন্তৰিক সম্পৰ্ক বজাই ৰাখিছিল।<ref>Bhuyan, S.K, ''Satsari Assam Buranji'',p.9, "Previously, since the time of one of Sukapha’s sons, there was alliance and coordial relations with the Chutia king"</ref><ref>Bhuyan, SK, "Assam Buranji(SM), p. 7</ref><ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref> চুতুফাই আহোম ৰাজ্যৰ পৰিসীমা বঢ়াব বিচাৰিছিল। ইয়াৰ ফলত কাষৰীয়া [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ লগত সংঘাতৰ সৃষ্টি হয়। ১৩৭৬ চনত চুতীয়া ৰজাই চাপাগুৰিত চুতুফাক লগ কৰে আৰু মিত্ৰতাৰ ভাও জুৰি তেখেতক চফ্ৰাই নদীৰ নাওখেললৈ নিমন্ত্ৰণ জনায়। বিবৰণৰ অনুসৰি চুতীয়া ৰজাই চুতুফাক নিজৰ নাওত উঠাই প্ৰলোভিত কৰি বিশ্বাসঘাতকতাৰে হত্যা কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |date=1926 |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta |page=81 |quote="...the Chutia king lured Sutuphaa onto his barge without attendants and treacherously murdered him..."}}</ref><ref>{{cite book |last=Barua |first=Gunaviram |title=Assam Buranji or A History of Assam |date=2008 |publisher=Publication Board of Assam |location=Guwahati |pages=55–56 |quote="...Sutuphaa's rule ended abruptly when he was treacherously assassinated by the Sutiya king..."}}</ref><ref name="Acharya1966">{{cite book |last=Acharya |first=Nagendra Nath |title=The History of Medieval Assam (From the 13th to the 17th Century) |date=1966 |publisher=Dutta Baruah |location=Gauhati |page=74 |url=https://ia601807.us.archive.org/34/items/dli.pahar.3309/1966%20The%20History%20of%20Medieval%20Assam%20from%20the%2013th%20to%20the%2017th%20century%20by%20Acharya%20s.pdf |access-date=2026-05-20}}</ref> বুৰঞ্জীসমূহত কিন্তু তেওঁৰ মৃত্যুৰ ধৰণ সম্পৰ্কে একে মত পোৱা নাযায়। কিছুমান বিৱৰণত উল্লেখ আছে যে তেওঁক এটা বলধ গৰুৱে গছকাই হত্যা কৰিছিল<ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Bhuyan, S K, Satsari Buranji,p.9</ref><ref>Bhuyan, SK, "বাঁহগৰীয়া বৰগোহাঁই বুৰঞ্জী: দেওধাই অসম বুৰঞ্জী",p.90</ref>, আন কিছুমানত আকৌ কোৱা হৈছে যে তেওঁক নাওতে হত্যা কৰা হৈছিল বুলি কোৱা হৈছে।<ref>Goswami, Hemchandra, "Purani Assam Buranji, p.37</ref><ref>Assam Buranji (SM), p.7</ref> চুতুফাৰ লগত যোৱা সৈন্যবোৰ ৰাজধানীলৈ ঘূৰি আহি এই কথা সদৰি কৰে।<ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>Barua Gunaviram Assam Buranji or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 56</ref> [[আহোম ভাষা]]ত লিখা "আহোম বুৰঞ্জী"ত চুতীয়াসকলে (''তিউৰা'' হিচাপে) চুতুফাক লৈ গৈ বধ কৰিছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে যদিও কোনো চুতীয়া ৰজাৰ কথা‌ (ৰজা‌ বুজোৱা ''খুন'' শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা নাই) উল্লেখ কৰা নাই।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji, p.48</ref> কিছুমান ইতিহাসবিদে এই খণ্ডটোৰ সত্যতাক লৈ প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰে। সৰ্বেশ্বৰ বৰুৱাই যুক্তি আগবঢ়ায় যে চুতুফাৰ মৃত্যু পৰিকল্পিত ভাৱে হোৱা নাছিল আৰু চুতীয়া ৰজাৰ নিমন্ত্ৰণত সংঘটিত হোৱা নাও খেলত চুতুফাৰ মৃত্যু হোৱাৰ বাবে চুতীয়া ৰজাক ভুলকৈ দোষাৰোপ কৰা হৈছিল।<ref>Barua, Sarbeswar,"Manideep"(1965), p.300</ref> স্বৰ্ণলতা বৰুৱাই (২০০৭) লক্ষ্য কৰিছে যে বিদেশী দেশত ৰজাক হত্যা কৰিলে নিশ্চয়কৈ তাৎক্ষণিক সামৰিক সঁহাৰিৰ সূচনা হ’লহেঁতেন, তথাপিও এনে কোনো সংঘাতৰ লিপিবদ্ধ হোৱা নাই। তদুপৰি চুতুফাৰ লগত থকা আহোম বাহিনীয়ে তেওঁক ৰক্ষা কৰা বা প্রত্যাক্রমণ কৰাৰ বাবে পদক্ষেপ লোৱাৰ কথা উল্লেখ নাই৷<ref>{{harv|Barua|2007|page=118}}</ref> চুতুফাৰ মৃত্যুৰ পাছত ১৩৭৬ চনৰ পৰা ১৩৮০ চললৈ আহোম ৰাজ্য অৰাজক হৈ‌ থাকে।<ref>Barua, Gopal Chandra,"Ahom Buranji",p.49, "After the death of Sutuphaa, the country was in interregnum for four years."</ref> ==বৰগোহাঁই আৰু বুঢ়াগোহাঁই শাসনকাল== চুতুফাৰ মৃত্যুৰ পাছত আহোম ডাঙৰীয়াসকলে স্বৰ্গদেউৰ উপযোগী কোনো ৰাজকোঁৱৰ বিচাৰি নাপালে আৰু সেই বাবে চাৰি বছৰ (১৩৭৬-১৩৮০ চন) চাও ফ্ৰংদাম বুঢ়াগোহাঁই আৰু চাও তাপ্ৰিখিন বৰগোহাঁইয়ে নিজে প্ৰশাসনৰ ভাৰ চম্ভালে।<ref>Barbaruah Hiteswar Ahomar-Din or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref> ৰজা অবিহনে ৰাজ্য চলোৱা টান দেখি ১৩৮০ চনত তেওঁলোকে চুতুফাৰ ভায়েক আৰু চুখাংফাৰ তৃতীয় পুত্ৰ [[ত্যাও খাম্‌টি]]ক স্বৰ্গদেউ পাতে।<ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>Barua Gunaviram Assam Buranji or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 56</ref> ==টোকা== {{reflist}} ==তথ্যসূত্ৰ== *ফুকন,বৰুৱা (১৯৬৪) (আহোম ভাষা, ইংৰাজী, অসমীয়া ভাষাত). আহোম লেগজিকন, ঐতিহাসিক আৰু প্ৰাচীন গ্ৰন্থ অধ্যয়ন বিভাগ * বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ আহোমৰ-দিন or A History of Assam under the Ahoms first edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati * বৰুৱা গুণাভিৰাম অসম বুৰঞ্জী or A History of Assam fourth edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati * Gait E.A. A History of Assam second edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta * {{cite book|last=Barua|first=Swarnalata|title=Chutia Jatir Buranji|year=2007|place=Guwahati}} [[শ্ৰেণী:টাই-আহোম শাসক]] 2fzafr85o8sr85bcnn5a7xlcb2gwf1z 612163 612162 2026-06-14T17:16:32Z KhiLanTzi 23530 Wp or 612163 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty|||name='''চাওলুং চ্যু-তু-ফা<br>𑜋𑜰𑜫 𑜎𑜤𑜂𑜫 𑜏𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜄𑜥 𑜇𑜡'''|title=[[চাওলুং]]|titletext=([[টাই-আহোম ভাষা]])|more=|image=|imgw=|alt=|caption=|succession=[[Kingdom of Assam|অসমৰ ৰজা]]|moretext=|reign={{reign|{{circa|১৩৬৪/৬৯}}|১৩৭৬}}|reign-type=শাসন কাল|consort=|coronation={{CE|১৩৬৯}}|cor-type=খেউন ৰোণ মাই ক'|predecessor=[[চুখ্ৰাংফা]]|pre-type=পূৰ্বৰ চাওফা|successor=[[ত্যাও খাম্‌টি]]|suc-type=পৰৱৰ্তী চাওফা|regent=|reg-type=|succession1=|moretext1=|reign1=|reign-type1=|coronation1=|cor-type1=|predecessor1=|pre-type1=|successor1=|suc-type1=|regent1=|reg-type1=|succession2=|moretext2=|reign2=|reign-type2=|coronation2=|cor-type2=|predecessor2=|pre-type2=|successor2=|suc-type2=|regent2=|reg-type2=|succession3=|moretext3=|reign3=|reign-type3=|coronation3=|cor-type3=|predecessor3=|pre-type3=|successor3=|suc-type3=|regent3=|reg-type3=|spouse=|spouse-type=|type=|spouses=|spouses-type=|issue=|issue-link=|issue-pipe=|full name=চাওলুং চ্যু-তু-ফা|era dates=|era name=[[আহোম যুগ]]|posthumous name=|temple name=|dynasty=ছ্যু ফৈদ, [[আহোম ৰাজবংশ]]|mother=|father=[[চুখ্ৰাংফা]]|date of birth=|place of birth=[[আহোম ৰাজ্য]]|date of death={{CE|১৩৭৬}}|place of death=চফ্ৰাই নদী (চুতীয়া আৰু আহোম ৰাজ্যৰ সীমান্ত)| death_cause= চুতীয়া ৰজাৰ দ্বাৰা নাওখেলৰ সময়ত হত্যা|date of burial=|place of burial=|occupation=|signature=|signature_alt=|religion=[[ফুৰালুং ধৰ্ম]]}}{{Ahom Dynasty}} '''চাওলুং চু'-তু-ফা''' ({{lang-aho|𑜋𑜰𑜫 𑜎𑜤𑜂𑜫 𑜏𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜄𑜥 𑜇𑜡}},{{reign|{{circa|১৩৬৪/৬৯}}|১৩৭৬}}) অসমৰ ষষ্ঠজন [[চাওফা]] আছিল। বুৰঞ্জী অনুসৰি {{CE|১৩৬৪ - ১৩৭৬}} লৈ আৰু কিছু বুৰঞ্জীবিদ অনুসৰি {{CE|১৩৬৯ - ১৩৭৬}}লৈ তেওঁ ৰাজত্ব কৰিছিল।<ref>{{harvcol|ফুকন,বৰুৱা|১৯৬৪|p=১৩৯}}</ref><ref>{{harvcol|গেইট|১৯২৬|p=৮১}}</ref> ককায়েক [[চুখ্ৰাংফা]]ৰ কোনো পুত্ৰ সন্তান নথকা বাবে তেঁওক অসমৰ পৰৱৰ্তী [[চাওফা]] হিচাপে বাছনি কৰা হৈছিল। {{CE|১৩৭৬}}ত চুতীয়া ৰজাই চুতুফাক চাফ্ৰাই নদীৰ কাষত এখন বন্ধুত্বপূৰ্ণ নিমন্ত্ৰণ জনাই অংগৰক্ষী নোহোৱাকৈ নিজৰ ব্যক্তিগত নাওখনলৈ মাতি হত্যা কৰিছিল। চুতুফাৰ মৃত্যুৰ বাবে পৰৱৰ্তী চাওঁফা [[ত্যাও খামটি]]য়ে শাসনভাৰ লৈয়ে প্ৰথম পদক্ষেপ হিছাপে প্ৰতিশোধ গ্ৰহণৰ সিদ্ধান্ত লৈছিল।<ref>"..his firstmission was against the Chutiyas to take avenging action for the death of Ahom king Sutupha.."{{cite web|title=Status of Women under the Ahoms: A Historical Study (1228–1826 A.D.)|page=44|url=https://ir.nbu.ac.in/server/api/core/bitstreams/5252374a-1365-4b40-a721-37b369fdc567/content|access-date=18 May 2026}}</ref> আৰু ইয়াৰ পিছতেই দুয়োখন ৰাজ্যৰ মাজত দশক দশক ধৰি তীব্ৰ যুদ্ধ আৰু অৰাজকতাৰ সৃষ্টি হৈছিল। এই সংঘাৰ ফল স্বৰূপে ১৬ শতিকাত আহোমে চুতীয়া ৰাজ্য সম্পূৰ্ণৰূপে জয় কৰে।<ref>{{harvcol|গেইট|১৯২৬|p=৮১}}</ref><ref>{{harvcol|গেইট|১৯২৬|p=৮১}}</ref> ==শাসন গ্ৰহণ== চাওফা হোৱাৰ আগত চুতুফা লাহনজিং গাঁৱত কোঁৱৰ হিচাপে বাস কৰিছিল।<ref>{{cite web|title=The Tai and the Tai Kingdoms|page=273|url=https://ia601402.us.archive.org/14/items/in.ernet.dli.2015.149949/2015.149949.The-Tai-And-The-Tai-Kingdoms.pdf|access-date=18 May 2026}}</ref> বুৰঞ্জীবিদৰ মতে ১৩৬৪ খ্ৰীষ্টাব্দত টাই-আহোম পৰম্পৰা অনুসৰি পূৰ্বৱৰ্তী শাসক [[চুখ্ৰাম্‌ফা]]ৰ কোনো পুত্ৰ সন্তান নথকাৰ বাবে থাও ফ্ৰাং দাম আৰু তা-ফী-কুন নামৰ গোহাঁই দুজনৰ পৰামৰ্শ অনুসৰি সিদ্ধান্ত মৰ্মে চুতুফাক পৰৱৰ্তী ৰজা হিচাপে নিৰ্বাচিত কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web|title=Asamar Buranji Ed. 3rd : Barua, Padmanath Gohain : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=22 Sep 2015|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.452455/page/%E0%A7%A9%E0%A7%AA/mode/1up|access-date=18 May 2026}}</ref> <ref>{{cite web|title=The Tai and the Tai Kingdoms|page=273|url=https://ia601402.us.archive.org/14/items/in.ernet.dli.2015.149949/2015.149949.The-Tai-And-The-Tai-Kingdoms.pdf|access-date=18 May 2026}}</ref><ref>{{cite web|title=A History Of Assam : E.a.gait : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=4 Aug 2015|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.279344/page/n93/mode/1up|access-date=18 May 2026}}</ref><ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>বৰুৱা গুণাভিৰাম- অসম বুৰঞ্জী or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 55</ref> এই ৰাজ্যাভিষেক সমাৰোহে ৰাজ্যখনত চলি থকা সাময়িক ৰাজনৈতিক অনিশ্চয়তাৰ অন্ত পেলাইছিল। ==শাসন গ্ৰহণ== চাওফা হোৱাৰ আগত চুতুফা লাহনজিং গাঁৱত কোঁৱৰ হিচাপে বাস কৰিছিল।<ref>{{cite web|title=The Tai and the Tai Kingdoms|page=273|url=https://ia601402.us.archive.org/14/items/in.ernet.dli.2015.149949/2015.149949.The-Tai-And-The-Tai-Kingdoms.pdf|access-date=18 May 2026}}</ref> বুৰঞ্জীবিদৰ মতে ১৩৬৪ খ্ৰীষ্টাব্দত টাই-আহোম পৰম্পৰা অনুসৰি পূৰ্বৱৰ্তী শাসক [[চুখ্ৰাম্‌ফা]]ৰ কোনো পুত্ৰ সন্তান নথকাৰ বাবে থাও ফ্ৰাং দাম আৰু তা-ফী-কুন নামৰ গোহাঁই দুজনৰ পৰামৰ্শ অনুসৰি সিদ্ধান্ত মৰ্মে চুতুফাক পৰৱৰ্তী ৰজা হিচাপে নিৰ্বাচিত কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web|title=Asamar Buranji Ed. 3rd : Barua, Padmanath Gohain : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=22 Sep 2015|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.452455/page/%E0%A7%A9%E0%A7%AA/mode/1up|access-date=18 May 2026}}</ref> <ref>{{cite web|title=The Tai and the Tai Kingdoms|page=273|url=https://ia601402.us.archive.org/14/items/in.ernet.dli.2015.149949/2015.149949.The-Tai-And-The-Tai-Kingdoms.pdf|access-date=18 May 2026}}</ref><ref>{{cite web|title=A History Of Assam : E.a.gait : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=4 Aug 2015|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.279344/page/n93/mode/1up|access-date=18 May 2026}}</ref><ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>বৰুৱা গুণাভিৰাম- অসম বুৰঞ্জী or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 55</ref> এই ৰাজ্যাভিষেক সমাৰোহে ৰাজ্যখনত চলি থকা সাময়িক ৰাজনৈতিক অনিশ্চয়তাৰ অন্ত পেলাইছিল। ==ৰাজত্বকাল আৰু হত্যা== বুৰঞ্জী সমূহৰ মতে চুকাফাৰ‌ পুত্ৰৰ সময়ৰ পৰা চুতুফাৰ মৃত্যুৰ আগলৈকে আহোমসকলে চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে আন্তৰিক সম্পৰ্ক বজাই ৰাখিছিল।<ref>Bhuyan, S.K, ''Satsari Assam Buranji'',p.9, "Previously, since the time of one of Sukapha’s sons, there was alliance and coordial relations with the Chutia king"</ref><ref>Bhuyan, SK, "Assam Buranji(SM), p. 7</ref><ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref> চুতুফাই আহোম ৰাজ্যৰ পৰিসীমা বঢ়াব বিচাৰিছিল। ইয়াৰ ফলত কাষৰীয়া [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ লগত সংঘাতৰ সৃষ্টি হয়। ১৩৭৬ চনত চুতীয়া ৰজাই চাপাগুৰিত চুতুফাক লগ কৰে আৰু মিত্ৰতাৰ ভাও জুৰি তেখেতক চফ্ৰাই নদীৰ নাওখেললৈ নিমন্ত্ৰণ জনায়। বিবৰণৰ অনুসৰি চুতীয়া ৰজাই চুতুফাক নিজৰ নাওত উঠাই প্ৰলোভিত কৰি বিশ্বাসঘাতকতাৰে হত্যা কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |date=1926 |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta |page=81 |quote="...the Chutia king lured Sutuphaa onto his barge without attendants and treacherously murdered him..."}}</ref><ref>{{cite book |last=Barua |first=Gunaviram |title=Assam Buranji or A History of Assam |date=2008 |publisher=Publication Board of Assam |location=Guwahati |pages=55–56 |quote="...Sutuphaa's rule ended abruptly when he was treacherously assassinated by the Sutiya king..."}}</ref><ref name="Acharya1966">{{cite book |last=Acharya |first=Nagendra Nath |title=The History of Medieval Assam (From the 13th to the 17th Century) |date=1966 |publisher=Dutta Baruah |location=Gauhati |page=74 |url=https://ia601807.us.archive.org/34/items/dli.pahar.3309/1966%20The%20History%20of%20Medieval%20Assam%20from%20the%2013th%20to%20the%2017th%20century%20by%20Acharya%20s.pdf |access-date=2026-05-20}}</ref> বুৰঞ্জীসমূহত কিন্তু তেওঁৰ মৃত্যুৰ ধৰণ সম্পৰ্কে একে মত পোৱা নাযায়। কিছুমান বিৱৰণত উল্লেখ আছে যে তেওঁক এটা বলধ গৰুৱে গছকাই হত্যা কৰিছিল<ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Bhuyan, S K, Satsari Buranji,p.9</ref><ref>Bhuyan, SK, "বাঁহগৰীয়া বৰগোহাঁই বুৰঞ্জী: দেওধাই অসম বুৰঞ্জী",p.90</ref>, আন কিছুমানত আকৌ কোৱা হৈছে যে তেওঁক নাওতে হত্যা কৰা হৈছিল বুলি কোৱা হৈছে।<ref>Goswami, Hemchandra, "Purani Assam Buranji, p.37</ref><ref>Assam Buranji (SM), p.7</ref> চুতুফাৰ লগত যোৱা সৈন্যবোৰ ৰাজধানীলৈ ঘূৰি আহি এই কথা সদৰি কৰে।<ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>Barua Gunaviram Assam Buranji or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 56</ref> কিছুমান ইতিহাসবিদে এই খণ্ডটোৰ সত্যতাক লৈ প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰে। সৰ্বেশ্বৰ বৰুৱাই যুক্তি আগবঢ়ায় যে চুতুফাৰ মৃত্যু পৰিকল্পিত ভাৱে হোৱা নাছিল আৰু চুতীয়া ৰজাৰ নিমন্ত্ৰণত সংঘটিত হোৱা নাও খেলত চুতুফাৰ মৃত্যু হোৱাৰ বাবে চুতীয়া ৰজাক ভুলকৈ দোষাৰোপ কৰা হৈছিল।<ref>Barua, Sarbeswar,"Manideep"(1965), p.300</ref> স্বৰ্ণলতা বৰুৱাই (২০০৭) লক্ষ্য কৰিছে যে বিদেশী দেশত ৰজাক হত্যা কৰিলে নিশ্চয়কৈ তাৎক্ষণিক সামৰিক সঁহাৰিৰ সূচনা হ’লহেঁতেন, তথাপিও এনে কোনো সংঘাতৰ লিপিবদ্ধ হোৱা নাই। তদুপৰি চুতুফাৰ লগত থকা আহোম বাহিনীয়ে তেওঁক ৰক্ষা কৰা বা প্রত্যাক্রমণ কৰাৰ বাবে পদক্ষেপ লোৱাৰ কথা উল্লেখ নাই৷<ref>{{harv|Barua|2007|page=118}}</ref> চুতুফাৰ মৃত্যুৰ পাছত ১৩৭৬ চনৰ পৰা ১৩৮০ চললৈ আহোম ৰাজ্য অৰাজক হৈ‌ থাকে।<ref>Barua, Gopal Chandra,"Ahom Buranji",p.49, "After the death of Sutuphaa, the country was in interregnum for four years."</ref> ==বৰগোহাঁই আৰু বুঢ়াগোহাঁই শাসনকাল== চুতুফাৰ মৃত্যুৰ পাছত আহোম ডাঙৰীয়াসকলে স্বৰ্গদেউৰ উপযোগী কোনো ৰাজকোঁৱৰ বিচাৰি নাপালে আৰু সেই বাবে চাৰি বছৰ (১৩৭৬-১৩৮০ চন) চাও ফ্ৰংদাম বুঢ়াগোহাঁই আৰু চাও তাপ্ৰিখিন বৰগোহাঁইয়ে নিজে প্ৰশাসনৰ ভাৰ চম্ভালে।<ref>Barbaruah Hiteswar Ahomar-Din or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref> ৰজা অবিহনে ৰাজ্য চলোৱা টান দেখি ১৩৮০ চনত তেওঁলোকে চুতুফাৰ ভায়েক আৰু চুখাংফাৰ তৃতীয় পুত্ৰ [[ত্যাও খাম্‌টি]]ক স্বৰ্গদেউ পাতে।<ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>Barua Gunaviram Assam Buranji or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 56</ref> ==টোকা== {{reflist}} ==তথ্যসূত্ৰ== *ফুকন,বৰুৱা (১৯৬৪) (আহোম ভাষা, ইংৰাজী, অসমীয়া ভাষাত). আহোম লেগজিকন, ঐতিহাসিক আৰু প্ৰাচীন গ্ৰন্থ অধ্যয়ন বিভাগ * বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ আহোমৰ-দিন or A History of Assam under the Ahoms first edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati * বৰুৱা গুণাভিৰাম অসম বুৰঞ্জী or A History of Assam fourth edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati * Gait E.A. A History of Assam second edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta * {{cite book|last=Barua|first=Swarnalata|title=Chutia Jatir Buranji|year=2007|place=Guwahati}} [[শ্ৰেণী:টাই-আহোম শাসক]] jecn5ob0mnm7rxinicnv0nycsdzd7oh 612167 612163 2026-06-14T17:17:42Z Ananya Taye 28065 [[Special:Contributions/KhiLanTzi|KhiLanTzi]] ([[User talk:KhiLanTzi|আলোচনা]])-ই কৰা [[Special:Diff/612163|612163]] নম্বৰ সম্পাদনাটো বাতিল কৰা হৈছে 612167 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty|||name='''চাওলুং চ্যু-তু-ফা<br>𑜋𑜰𑜫 𑜎𑜤𑜂𑜫 𑜏𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜄𑜥 𑜇𑜡'''|title=[[চাওলুং]]|titletext=([[টাই-আহোম ভাষা]])|more=|image=|imgw=|alt=|caption=|succession=[[Kingdom of Assam|অসমৰ ৰজা]]|moretext=|reign={{CE|১৩৬৯ – ১৩৭৬}}|reign-type=শাসন কাল|consort=|coronation={{CE|১৩৬৯}}|cor-type=খেউন ৰোণ মাই ক'|predecessor=[[চুখ্ৰাংফা]]|pre-type=পূৰ্বৰ চাওফা|successor=[[ত্যাও খাম্‌টি]]|suc-type=পৰৱৰ্তী চাওফা|regent=|reg-type=|succession1=|moretext1=|reign1=|reign-type1=|coronation1=|cor-type1=|predecessor1=|pre-type1=|successor1=|suc-type1=|regent1=|reg-type1=|succession2=|moretext2=|reign2=|reign-type2=|coronation2=|cor-type2=|predecessor2=|pre-type2=|successor2=|suc-type2=|regent2=|reg-type2=|succession3=|moretext3=|reign3=|reign-type3=|coronation3=|cor-type3=|predecessor3=|pre-type3=|successor3=|suc-type3=|regent3=|reg-type3=|spouse=|spouse-type=|type=|spouses=|spouses-type=|issue=|issue-link=|issue-pipe=|full name=চাওলুং চ্যু-তু-ফা|era dates=|era name=[[আহোম যুগ]]|posthumous name=|temple name=|dynasty=ছ্যু ফৈদ, [[আহোম ৰাজবংশ]]|mother=|father=[[চুখ্ৰাংফা]]|date of birth=|place of birth=[[আহোম ৰাজ্য]]|date of death={{CE|১৩৭৬}}|place of death=চফ্ৰাই নদী (চুতীয়া আৰু আহোম ৰাজ্যৰ সীমান্ত)| death_cause= চুতীয়া ৰজাৰ দ্বাৰা নাওখেলৰ সময়ত হত্যা|date of burial=|place of burial=|occupation=|signature=|signature_alt=|religion=[[ফুৰালুং ধৰ্ম]]}}{{Ahom Dynasty}} '''চুতুফা''' বা '''চাওলুং চ্যু-তু-ফা''' ({{lang-aho|𑜋𑜰𑜫 𑜎𑜤𑜂𑜫 𑜏𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜄𑜥 𑜇𑜡}}) [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ ষষ্ঠজন [[স্বৰ্গদেউ]] আছিল। টাই আহোম ভাষাত লিখা বুৰঞ্জী অনুসৰি ৰজা নোহোৱা এটা পৰ্বৰ পাছত তেখেতে ১৩৬৯ চনৰ পৰা ১৩৭৬ চনলৈ ৰাজত্ব কৰিছিল।<ref>{{harvcol|ফুকন,বৰুৱা|১৯৬৪|p=১৩৯}}</ref> কোনো কোনো ইতিহাসবিদে তেখেত ১৩৬৪ চনত ৰাজপাটত বহিছিল বুলি ক'ব খোজে যদিও মূল বুৰঞ্জীত ১৩৬৯ চনৰ পৰা ১৩৭৬ চনলৈ ৰাজত্ব কৰিছিল বুলি উল্লেখ আছে। সঘনাই হোৱা সংঘাতৰ পাছত চুতীয়া ৰজাৰ লোকে তেওঁক নাও খেল চাবলৈ মাতি বিশ্বাস ঘাটকতাৰে হত্যা কৰিছিল।<ref>{{harvcol|গেইট|১৯২৬|p=৮১}}</ref><ref>"...Sutuphaa's rule ended abruptly when he was treacherously assassinated by the Sutiya king..."{{cite book |last=Barua |first=Gunaviram |title=Assam Buranji or A History of Assam |date=2008 |publisher=Publication Board of Assam |location=Guwahati |pages=55–56 |quote=}}</ref> ==পূৰ্বপুৰুষ আৰু সিংহাৰোহণ== চুতুফা আছিল আহোম ৰজা [[চুখাংফা]]ৰ দ্বিতীয় পুত্ৰ। দেউতাকৰ মৃত্যুৰ পাছত জ্যেষ্ঠ পুত্ৰ [[চুখ্ৰাম্‌ফা]] স্বৰ্গদেউ হৈছিল। ৩২ বছৰ শাসন কৰাৰ পাছত ১৩৬৪ চনত চুখ্ৰাম্‌ফাৰ মৃত্যু হয়। এইখিনিতে বুৰঞ্জীবিদসকলৰ মতভেদ দেখা যায়। কোনো কোনোৰ মতে চুখ্ৰাম্‌ফাৰ মৃত্যুত তেখেতৰ ভায়েক চুতুফা ১৩৬৪ চনৰ ৰাজপাটত বহে।<ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>বৰুৱা গুণাভিৰাম- অসম বুৰঞ্জী or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 55</ref> কিন্তু আধুনিক বুৰঞ্জীবিদ পদ্মেশ্বৰ গগৈ আৰু স্বৰ্ণলতা বৰুৱাৰ মতে ১৩৬৪ চনৰ পৰা ১৩৬৯ চনলৈ কোনো স্বৰ্গদেউ নাছিল। ==শাসন গ্ৰহণ== চাওফা হোৱাৰ আগত চুতুফা লাহনজিং গাঁৱত কোঁৱৰ হিচাপে বাস কৰিছিল।<ref>{{cite web|title=The Tai and the Tai Kingdoms|page=273|url=https://ia601402.us.archive.org/14/items/in.ernet.dli.2015.149949/2015.149949.The-Tai-And-The-Tai-Kingdoms.pdf|access-date=18 May 2026}}</ref> বুৰঞ্জীবিদৰ মতে ১৩৬৪ খ্ৰীষ্টাব্দত টাই-আহোম পৰম্পৰা অনুসৰি পূৰ্বৱৰ্তী শাসক [[চুখ্ৰাম্‌ফা]]ৰ কোনো পুত্ৰ সন্তান নথকাৰ বাবে থাও ফ্ৰাং দাম আৰু তা-ফী-কুন নামৰ গোহাঁই দুজনৰ পৰামৰ্শ অনুসৰি সিদ্ধান্ত মৰ্মে চুতুফাক পৰৱৰ্তী ৰজা হিচাপে নিৰ্বাচিত কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web|title=Asamar Buranji Ed. 3rd : Barua, Padmanath Gohain : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=22 Sep 2015|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.452455/page/%E0%A7%A9%E0%A7%AA/mode/1up|access-date=18 May 2026}}</ref> <ref>{{cite web|title=The Tai and the Tai Kingdoms|page=273|url=https://ia601402.us.archive.org/14/items/in.ernet.dli.2015.149949/2015.149949.The-Tai-And-The-Tai-Kingdoms.pdf|access-date=18 May 2026}}</ref><ref>{{cite web|title=A History Of Assam : E.a.gait : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=4 Aug 2015|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.279344/page/n93/mode/1up|access-date=18 May 2026}}</ref><ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>বৰুৱা গুণাভিৰাম- অসম বুৰঞ্জী or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 55</ref> এই ৰাজ্যাভিষেক সমাৰোহে ৰাজ্যখনত চলি থকা সাময়িক ৰাজনৈতিক অনিশ্চয়তাৰ অন্ত পেলাইছিল। ==ৰাজত্বকাল আৰু হত্যা== বুৰঞ্জী সমূহৰ মতে চুকাফাৰ‌ পুত্ৰৰ সময়ৰ পৰা চুতুফাৰ মৃত্যুৰ আগলৈকে আহোমসকলে চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে আন্তৰিক সম্পৰ্ক বজাই ৰাখিছিল।<ref>Bhuyan, S.K, ''Satsari Assam Buranji'',p.9, "Previously, since the time of one of Sukapha’s sons, there was alliance and coordial relations with the Chutia king"</ref><ref>Bhuyan, SK, "Assam Buranji(SM), p. 7</ref><ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref> চুতুফাই আহোম ৰাজ্যৰ পৰিসীমা বঢ়াব বিচাৰিছিল। ইয়াৰ ফলত কাষৰীয়া [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ লগত সংঘাতৰ সৃষ্টি হয়। ১৩৭৬ চনত চুতীয়া ৰজাই চাপাগুৰিত চুতুফাক লগ কৰে আৰু মিত্ৰতাৰ ভাও জুৰি তেখেতক চফ্ৰাই নদীৰ নাওখেললৈ নিমন্ত্ৰণ জনায়। বিবৰণৰ অনুসৰি চুতীয়া ৰজাই চুতুফাক নিজৰ নাওত উঠাই প্ৰলোভিত কৰি বিশ্বাসঘাতকতাৰে হত্যা কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |date=1926 |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta |page=81 |quote="...the Chutia king lured Sutuphaa onto his barge without attendants and treacherously murdered him..."}}</ref><ref>{{cite book |last=Barua |first=Gunaviram |title=Assam Buranji or A History of Assam |date=2008 |publisher=Publication Board of Assam |location=Guwahati |pages=55–56 |quote="...Sutuphaa's rule ended abruptly when he was treacherously assassinated by the Sutiya king..."}}</ref><ref name="Acharya1966">{{cite book |last=Acharya |first=Nagendra Nath |title=The History of Medieval Assam (From the 13th to the 17th Century) |date=1966 |publisher=Dutta Baruah |location=Gauhati |page=74 |url=https://ia601807.us.archive.org/34/items/dli.pahar.3309/1966%20The%20History%20of%20Medieval%20Assam%20from%20the%2013th%20to%20the%2017th%20century%20by%20Acharya%20s.pdf |access-date=2026-05-20}}</ref> বুৰঞ্জীসমূহত কিন্তু তেওঁৰ মৃত্যুৰ ধৰণ সম্পৰ্কে একে মত পোৱা নাযায়। কিছুমান বিৱৰণত উল্লেখ আছে যে তেওঁক এটা বলধ গৰুৱে গছকাই হত্যা কৰিছিল<ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Bhuyan, S K, Satsari Buranji,p.9</ref><ref>Bhuyan, SK, "বাঁহগৰীয়া বৰগোহাঁই বুৰঞ্জী: দেওধাই অসম বুৰঞ্জী",p.90</ref>, আন কিছুমানত আকৌ কোৱা হৈছে যে তেওঁক নাওতে হত্যা কৰা হৈছিল বুলি কোৱা হৈছে।<ref>Goswami, Hemchandra, "Purani Assam Buranji, p.37</ref><ref>Assam Buranji (SM), p.7</ref> চুতুফাৰ লগত যোৱা সৈন্যবোৰ ৰাজধানীলৈ ঘূৰি আহি এই কথা সদৰি কৰে।<ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>Barua Gunaviram Assam Buranji or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 56</ref> [[আহোম ভাষা]]ত লিখা "আহোম বুৰঞ্জী"ত চুতীয়াসকলে (''তিউৰা'' হিচাপে) চুতুফাক লৈ গৈ বধ কৰিছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে যদিও কোনো চুতীয়া ৰজাৰ কথা‌ (ৰজা‌ বুজোৱা ''খুন'' শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা নাই) উল্লেখ কৰা নাই।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji, p.48</ref> কিছুমান ইতিহাসবিদে এই খণ্ডটোৰ সত্যতাক লৈ প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰে। সৰ্বেশ্বৰ বৰুৱাই যুক্তি আগবঢ়ায় যে চুতুফাৰ মৃত্যু পৰিকল্পিত ভাৱে হোৱা নাছিল আৰু চুতীয়া ৰজাৰ নিমন্ত্ৰণত সংঘটিত হোৱা নাও খেলত চুতুফাৰ মৃত্যু হোৱাৰ বাবে চুতীয়া ৰজাক ভুলকৈ দোষাৰোপ কৰা হৈছিল।<ref>Barua, Sarbeswar,"Manideep"(1965), p.300</ref> স্বৰ্ণলতা বৰুৱাই (২০০৭) লক্ষ্য কৰিছে যে বিদেশী দেশত ৰজাক হত্যা কৰিলে নিশ্চয়কৈ তাৎক্ষণিক সামৰিক সঁহাৰিৰ সূচনা হ’লহেঁতেন, তথাপিও এনে কোনো সংঘাতৰ লিপিবদ্ধ হোৱা নাই। তদুপৰি চুতুফাৰ লগত থকা আহোম বাহিনীয়ে তেওঁক ৰক্ষা কৰা বা প্রত্যাক্রমণ কৰাৰ বাবে পদক্ষেপ লোৱাৰ কথা উল্লেখ নাই৷<ref>{{harv|Barua|2007|page=118}}</ref> চুতুফাৰ মৃত্যুৰ পাছত ১৩৭৬ চনৰ পৰা ১৩৮০ চললৈ আহোম ৰাজ্য অৰাজক হৈ‌ থাকে।<ref>Barua, Gopal Chandra,"Ahom Buranji",p.49, "After the death of Sutuphaa, the country was in interregnum for four years."</ref> ==বৰগোহাঁই আৰু বুঢ়াগোহাঁই শাসনকাল== চুতুফাৰ মৃত্যুৰ পাছত আহোম ডাঙৰীয়াসকলে স্বৰ্গদেউৰ উপযোগী কোনো ৰাজকোঁৱৰ বিচাৰি নাপালে আৰু সেই বাবে চাৰি বছৰ (১৩৭৬-১৩৮০ চন) চাও ফ্ৰংদাম বুঢ়াগোহাঁই আৰু চাও তাপ্ৰিখিন বৰগোহাঁইয়ে নিজে প্ৰশাসনৰ ভাৰ চম্ভালে।<ref>Barbaruah Hiteswar Ahomar-Din or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref> ৰজা অবিহনে ৰাজ্য চলোৱা টান দেখি ১৩৮০ চনত তেওঁলোকে চুতুফাৰ ভায়েক আৰু চুখাংফাৰ তৃতীয় পুত্ৰ [[ত্যাও খাম্‌টি]]ক স্বৰ্গদেউ পাতে।<ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>Barua Gunaviram Assam Buranji or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 56</ref> ==টোকা== {{reflist}} ==তথ্যসূত্ৰ== *ফুকন,বৰুৱা (১৯৬৪) (আহোম ভাষা, ইংৰাজী, অসমীয়া ভাষাত). আহোম লেগজিকন, ঐতিহাসিক আৰু প্ৰাচীন গ্ৰন্থ অধ্যয়ন বিভাগ * বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ আহোমৰ-দিন or A History of Assam under the Ahoms first edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati * বৰুৱা গুণাভিৰাম অসম বুৰঞ্জী or A History of Assam fourth edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati * Gait E.A. A History of Assam second edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta * {{cite book|last=Barua|first=Swarnalata|title=Chutia Jatir Buranji|year=2007|place=Guwahati}} [[শ্ৰেণী:টাই-আহোম শাসক]] 2fzafr85o8sr85bcnn5a7xlcb2gwf1z 612169 612167 2026-06-14T17:18:34Z KhiLanTzi 23530 [[Special:Contributions/Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[User talk:Ananya Taye|আলোচনা]])-ই কৰা [[Special:Diff/612167|612167]] নম্বৰ সম্পাদনাটো বাতিল কৰা হৈছে 612169 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty|||name='''চাওলুং চ্যু-তু-ফা<br>𑜋𑜰𑜫 𑜎𑜤𑜂𑜫 𑜏𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜄𑜥 𑜇𑜡'''|title=[[চাওলুং]]|titletext=([[টাই-আহোম ভাষা]])|more=|image=|imgw=|alt=|caption=|succession=[[Kingdom of Assam|অসমৰ ৰজা]]|moretext=|reign={{reign|{{circa|১৩৬৪/৬৯}}|১৩৭৬}}|reign-type=শাসন কাল|consort=|coronation={{CE|১৩৬৯}}|cor-type=খেউন ৰোণ মাই ক'|predecessor=[[চুখ্ৰাংফা]]|pre-type=পূৰ্বৰ চাওফা|successor=[[ত্যাও খাম্‌টি]]|suc-type=পৰৱৰ্তী চাওফা|regent=|reg-type=|succession1=|moretext1=|reign1=|reign-type1=|coronation1=|cor-type1=|predecessor1=|pre-type1=|successor1=|suc-type1=|regent1=|reg-type1=|succession2=|moretext2=|reign2=|reign-type2=|coronation2=|cor-type2=|predecessor2=|pre-type2=|successor2=|suc-type2=|regent2=|reg-type2=|succession3=|moretext3=|reign3=|reign-type3=|coronation3=|cor-type3=|predecessor3=|pre-type3=|successor3=|suc-type3=|regent3=|reg-type3=|spouse=|spouse-type=|type=|spouses=|spouses-type=|issue=|issue-link=|issue-pipe=|full name=চাওলুং চ্যু-তু-ফা|era dates=|era name=[[আহোম যুগ]]|posthumous name=|temple name=|dynasty=ছ্যু ফৈদ, [[আহোম ৰাজবংশ]]|mother=|father=[[চুখ্ৰাংফা]]|date of birth=|place of birth=[[আহোম ৰাজ্য]]|date of death={{CE|১৩৭৬}}|place of death=চফ্ৰাই নদী (চুতীয়া আৰু আহোম ৰাজ্যৰ সীমান্ত)| death_cause= চুতীয়া ৰজাৰ দ্বাৰা নাওখেলৰ সময়ত হত্যা|date of burial=|place of burial=|occupation=|signature=|signature_alt=|religion=[[ফুৰালুং ধৰ্ম]]}}{{Ahom Dynasty}} '''চাওলুং চু'-তু-ফা''' ({{lang-aho|𑜋𑜰𑜫 𑜎𑜤𑜂𑜫 𑜏𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜄𑜥 𑜇𑜡}},{{reign|{{circa|১৩৬৪/৬৯}}|১৩৭৬}}) অসমৰ ষষ্ঠজন [[চাওফা]] আছিল। বুৰঞ্জী অনুসৰি {{CE|১৩৬৪ - ১৩৭৬}} লৈ আৰু কিছু বুৰঞ্জীবিদ অনুসৰি {{CE|১৩৬৯ - ১৩৭৬}}লৈ তেওঁ ৰাজত্ব কৰিছিল।<ref>{{harvcol|ফুকন,বৰুৱা|১৯৬৪|p=১৩৯}}</ref><ref>{{harvcol|গেইট|১৯২৬|p=৮১}}</ref> ককায়েক [[চুখ্ৰাংফা]]ৰ কোনো পুত্ৰ সন্তান নথকা বাবে তেঁওক অসমৰ পৰৱৰ্তী [[চাওফা]] হিচাপে বাছনি কৰা হৈছিল। {{CE|১৩৭৬}}ত চুতীয়া ৰজাই চুতুফাক চাফ্ৰাই নদীৰ কাষত এখন বন্ধুত্বপূৰ্ণ নিমন্ত্ৰণ জনাই অংগৰক্ষী নোহোৱাকৈ নিজৰ ব্যক্তিগত নাওখনলৈ মাতি হত্যা কৰিছিল। চুতুফাৰ মৃত্যুৰ বাবে পৰৱৰ্তী চাওঁফা [[ত্যাও খামটি]]য়ে শাসনভাৰ লৈয়ে প্ৰথম পদক্ষেপ হিছাপে প্ৰতিশোধ গ্ৰহণৰ সিদ্ধান্ত লৈছিল।<ref>"..his firstmission was against the Chutiyas to take avenging action for the death of Ahom king Sutupha.."{{cite web|title=Status of Women under the Ahoms: A Historical Study (1228–1826 A.D.)|page=44|url=https://ir.nbu.ac.in/server/api/core/bitstreams/5252374a-1365-4b40-a721-37b369fdc567/content|access-date=18 May 2026}}</ref> আৰু ইয়াৰ পিছতেই দুয়োখন ৰাজ্যৰ মাজত দশক দশক ধৰি তীব্ৰ যুদ্ধ আৰু অৰাজকতাৰ সৃষ্টি হৈছিল। এই সংঘাৰ ফল স্বৰূপে ১৬ শতিকাত আহোমে চুতীয়া ৰাজ্য সম্পূৰ্ণৰূপে জয় কৰে।<ref>{{harvcol|গেইট|১৯২৬|p=৮১}}</ref><ref>{{harvcol|গেইট|১৯২৬|p=৮১}}</ref> ==শাসন গ্ৰহণ== চাওফা হোৱাৰ আগত চুতুফা লাহনজিং গাঁৱত কোঁৱৰ হিচাপে বাস কৰিছিল।<ref>{{cite web|title=The Tai and the Tai Kingdoms|page=273|url=https://ia601402.us.archive.org/14/items/in.ernet.dli.2015.149949/2015.149949.The-Tai-And-The-Tai-Kingdoms.pdf|access-date=18 May 2026}}</ref> বুৰঞ্জীবিদৰ মতে ১৩৬৪ খ্ৰীষ্টাব্দত টাই-আহোম পৰম্পৰা অনুসৰি পূৰ্বৱৰ্তী শাসক [[চুখ্ৰাম্‌ফা]]ৰ কোনো পুত্ৰ সন্তান নথকাৰ বাবে থাও ফ্ৰাং দাম আৰু তা-ফী-কুন নামৰ গোহাঁই দুজনৰ পৰামৰ্শ অনুসৰি সিদ্ধান্ত মৰ্মে চুতুফাক পৰৱৰ্তী ৰজা হিচাপে নিৰ্বাচিত কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web|title=Asamar Buranji Ed. 3rd : Barua, Padmanath Gohain : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=22 Sep 2015|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.452455/page/%E0%A7%A9%E0%A7%AA/mode/1up|access-date=18 May 2026}}</ref> <ref>{{cite web|title=The Tai and the Tai Kingdoms|page=273|url=https://ia601402.us.archive.org/14/items/in.ernet.dli.2015.149949/2015.149949.The-Tai-And-The-Tai-Kingdoms.pdf|access-date=18 May 2026}}</ref><ref>{{cite web|title=A History Of Assam : E.a.gait : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=4 Aug 2015|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.279344/page/n93/mode/1up|access-date=18 May 2026}}</ref><ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>বৰুৱা গুণাভিৰাম- অসম বুৰঞ্জী or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 55</ref> এই ৰাজ্যাভিষেক সমাৰোহে ৰাজ্যখনত চলি থকা সাময়িক ৰাজনৈতিক অনিশ্চয়তাৰ অন্ত পেলাইছিল। ==শাসন গ্ৰহণ== চাওফা হোৱাৰ আগত চুতুফা লাহনজিং গাঁৱত কোঁৱৰ হিচাপে বাস কৰিছিল।<ref>{{cite web|title=The Tai and the Tai Kingdoms|page=273|url=https://ia601402.us.archive.org/14/items/in.ernet.dli.2015.149949/2015.149949.The-Tai-And-The-Tai-Kingdoms.pdf|access-date=18 May 2026}}</ref> বুৰঞ্জীবিদৰ মতে ১৩৬৪ খ্ৰীষ্টাব্দত টাই-আহোম পৰম্পৰা অনুসৰি পূৰ্বৱৰ্তী শাসক [[চুখ্ৰাম্‌ফা]]ৰ কোনো পুত্ৰ সন্তান নথকাৰ বাবে থাও ফ্ৰাং দাম আৰু তা-ফী-কুন নামৰ গোহাঁই দুজনৰ পৰামৰ্শ অনুসৰি সিদ্ধান্ত মৰ্মে চুতুফাক পৰৱৰ্তী ৰজা হিচাপে নিৰ্বাচিত কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web|title=Asamar Buranji Ed. 3rd : Barua, Padmanath Gohain : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=22 Sep 2015|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.452455/page/%E0%A7%A9%E0%A7%AA/mode/1up|access-date=18 May 2026}}</ref> <ref>{{cite web|title=The Tai and the Tai Kingdoms|page=273|url=https://ia601402.us.archive.org/14/items/in.ernet.dli.2015.149949/2015.149949.The-Tai-And-The-Tai-Kingdoms.pdf|access-date=18 May 2026}}</ref><ref>{{cite web|title=A History Of Assam : E.a.gait : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=4 Aug 2015|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.279344/page/n93/mode/1up|access-date=18 May 2026}}</ref><ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>বৰুৱা গুণাভিৰাম- অসম বুৰঞ্জী or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 55</ref> এই ৰাজ্যাভিষেক সমাৰোহে ৰাজ্যখনত চলি থকা সাময়িক ৰাজনৈতিক অনিশ্চয়তাৰ অন্ত পেলাইছিল। ==ৰাজত্বকাল আৰু হত্যা== বুৰঞ্জী সমূহৰ মতে চুকাফাৰ‌ পুত্ৰৰ সময়ৰ পৰা চুতুফাৰ মৃত্যুৰ আগলৈকে আহোমসকলে চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে আন্তৰিক সম্পৰ্ক বজাই ৰাখিছিল।<ref>Bhuyan, S.K, ''Satsari Assam Buranji'',p.9, "Previously, since the time of one of Sukapha’s sons, there was alliance and coordial relations with the Chutia king"</ref><ref>Bhuyan, SK, "Assam Buranji(SM), p. 7</ref><ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref> চুতুফাই আহোম ৰাজ্যৰ পৰিসীমা বঢ়াব বিচাৰিছিল। ইয়াৰ ফলত কাষৰীয়া [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ লগত সংঘাতৰ সৃষ্টি হয়। ১৩৭৬ চনত চুতীয়া ৰজাই চাপাগুৰিত চুতুফাক লগ কৰে আৰু মিত্ৰতাৰ ভাও জুৰি তেখেতক চফ্ৰাই নদীৰ নাওখেললৈ নিমন্ত্ৰণ জনায়। বিবৰণৰ অনুসৰি চুতীয়া ৰজাই চুতুফাক নিজৰ নাওত উঠাই প্ৰলোভিত কৰি বিশ্বাসঘাতকতাৰে হত্যা কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |date=1926 |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta |page=81 |quote="...the Chutia king lured Sutuphaa onto his barge without attendants and treacherously murdered him..."}}</ref><ref>{{cite book |last=Barua |first=Gunaviram |title=Assam Buranji or A History of Assam |date=2008 |publisher=Publication Board of Assam |location=Guwahati |pages=55–56 |quote="...Sutuphaa's rule ended abruptly when he was treacherously assassinated by the Sutiya king..."}}</ref><ref name="Acharya1966">{{cite book |last=Acharya |first=Nagendra Nath |title=The History of Medieval Assam (From the 13th to the 17th Century) |date=1966 |publisher=Dutta Baruah |location=Gauhati |page=74 |url=https://ia601807.us.archive.org/34/items/dli.pahar.3309/1966%20The%20History%20of%20Medieval%20Assam%20from%20the%2013th%20to%20the%2017th%20century%20by%20Acharya%20s.pdf |access-date=2026-05-20}}</ref> বুৰঞ্জীসমূহত কিন্তু তেওঁৰ মৃত্যুৰ ধৰণ সম্পৰ্কে একে মত পোৱা নাযায়। কিছুমান বিৱৰণত উল্লেখ আছে যে তেওঁক এটা বলধ গৰুৱে গছকাই হত্যা কৰিছিল<ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Bhuyan, S K, Satsari Buranji,p.9</ref><ref>Bhuyan, SK, "বাঁহগৰীয়া বৰগোহাঁই বুৰঞ্জী: দেওধাই অসম বুৰঞ্জী",p.90</ref>, আন কিছুমানত আকৌ কোৱা হৈছে যে তেওঁক নাওতে হত্যা কৰা হৈছিল বুলি কোৱা হৈছে।<ref>Goswami, Hemchandra, "Purani Assam Buranji, p.37</ref><ref>Assam Buranji (SM), p.7</ref> চুতুফাৰ লগত যোৱা সৈন্যবোৰ ৰাজধানীলৈ ঘূৰি আহি এই কথা সদৰি কৰে।<ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>Barua Gunaviram Assam Buranji or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 56</ref> কিছুমান ইতিহাসবিদে এই খণ্ডটোৰ সত্যতাক লৈ প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰে। সৰ্বেশ্বৰ বৰুৱাই যুক্তি আগবঢ়ায় যে চুতুফাৰ মৃত্যু পৰিকল্পিত ভাৱে হোৱা নাছিল আৰু চুতীয়া ৰজাৰ নিমন্ত্ৰণত সংঘটিত হোৱা নাও খেলত চুতুফাৰ মৃত্যু হোৱাৰ বাবে চুতীয়া ৰজাক ভুলকৈ দোষাৰোপ কৰা হৈছিল।<ref>Barua, Sarbeswar,"Manideep"(1965), p.300</ref> স্বৰ্ণলতা বৰুৱাই (২০০৭) লক্ষ্য কৰিছে যে বিদেশী দেশত ৰজাক হত্যা কৰিলে নিশ্চয়কৈ তাৎক্ষণিক সামৰিক সঁহাৰিৰ সূচনা হ’লহেঁতেন, তথাপিও এনে কোনো সংঘাতৰ লিপিবদ্ধ হোৱা নাই। তদুপৰি চুতুফাৰ লগত থকা আহোম বাহিনীয়ে তেওঁক ৰক্ষা কৰা বা প্রত্যাক্রমণ কৰাৰ বাবে পদক্ষেপ লোৱাৰ কথা উল্লেখ নাই৷<ref>{{harv|Barua|2007|page=118}}</ref> চুতুফাৰ মৃত্যুৰ পাছত ১৩৭৬ চনৰ পৰা ১৩৮০ চললৈ আহোম ৰাজ্য অৰাজক হৈ‌ থাকে।<ref>Barua, Gopal Chandra,"Ahom Buranji",p.49, "After the death of Sutuphaa, the country was in interregnum for four years."</ref> ==বৰগোহাঁই আৰু বুঢ়াগোহাঁই শাসনকাল== চুতুফাৰ মৃত্যুৰ পাছত আহোম ডাঙৰীয়াসকলে স্বৰ্গদেউৰ উপযোগী কোনো ৰাজকোঁৱৰ বিচাৰি নাপালে আৰু সেই বাবে চাৰি বছৰ (১৩৭৬-১৩৮০ চন) চাও ফ্ৰংদাম বুঢ়াগোহাঁই আৰু চাও তাপ্ৰিখিন বৰগোহাঁইয়ে নিজে প্ৰশাসনৰ ভাৰ চম্ভালে।<ref>Barbaruah Hiteswar Ahomar-Din or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref> ৰজা অবিহনে ৰাজ্য চলোৱা টান দেখি ১৩৮০ চনত তেওঁলোকে চুতুফাৰ ভায়েক আৰু চুখাংফাৰ তৃতীয় পুত্ৰ [[ত্যাও খাম্‌টি]]ক স্বৰ্গদেউ পাতে।<ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>Barua Gunaviram Assam Buranji or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 56</ref> ==টোকা== {{reflist}} ==তথ্যসূত্ৰ== *ফুকন,বৰুৱা (১৯৬৪) (আহোম ভাষা, ইংৰাজী, অসমীয়া ভাষাত). আহোম লেগজিকন, ঐতিহাসিক আৰু প্ৰাচীন গ্ৰন্থ অধ্যয়ন বিভাগ * বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ আহোমৰ-দিন or A History of Assam under the Ahoms first edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati * বৰুৱা গুণাভিৰাম অসম বুৰঞ্জী or A History of Assam fourth edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati * Gait E.A. A History of Assam second edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta * {{cite book|last=Barua|first=Swarnalata|title=Chutia Jatir Buranji|year=2007|place=Guwahati}} [[শ্ৰেণী:টাই-আহোম শাসক]] jecn5ob0mnm7rxinicnv0nycsdzd7oh 612172 612169 2026-06-14T17:25:34Z Ananya Taye 28065 Translating factual content from source. Not [[WP:OR]]; no new synthesis or conclusions (C) are drawn from existing points (A and B). 612172 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty|||name='''চাওলুং চ্যু-তু-ফা<br>𑜋𑜰𑜫 𑜎𑜤𑜂𑜫 𑜏𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜄𑜥 𑜇𑜡'''|title=[[চাওলুং]]|titletext=([[টাই-আহোম ভাষা]])|more=|image=|imgw=|alt=|caption=|succession=[[Kingdom of Assam|অসমৰ ৰজা]]|moretext=|reign={{CE|১৩৬৯ – ১৩৭৬}}|reign-type=শাসন কাল|consort=|coronation={{CE|১৩৬৯}}|cor-type=খেউন ৰোণ মাই ক'|predecessor=[[চুখ্ৰাংফা]]|pre-type=পূৰ্বৰ চাওফা|successor=[[ত্যাও খাম্‌টি]]|suc-type=পৰৱৰ্তী চাওফা|regent=|reg-type=|succession1=|moretext1=|reign1=|reign-type1=|coronation1=|cor-type1=|predecessor1=|pre-type1=|successor1=|suc-type1=|regent1=|reg-type1=|succession2=|moretext2=|reign2=|reign-type2=|coronation2=|cor-type2=|predecessor2=|pre-type2=|successor2=|suc-type2=|regent2=|reg-type2=|succession3=|moretext3=|reign3=|reign-type3=|coronation3=|cor-type3=|predecessor3=|pre-type3=|successor3=|suc-type3=|regent3=|reg-type3=|spouse=|spouse-type=|type=|spouses=|spouses-type=|issue=|issue-link=|issue-pipe=|full name=চাওলুং চ্যু-তু-ফা|era dates=|era name=[[আহোম যুগ]]|posthumous name=|temple name=|dynasty=ছ্যু ফৈদ, [[আহোম ৰাজবংশ]]|mother=|father=[[চুখ্ৰাংফা]]|date of birth=|place of birth=[[আহোম ৰাজ্য]]|date of death={{CE|১৩৭৬}}|place of death=চফ্ৰাই নদী (চুতীয়া আৰু আহোম ৰাজ্যৰ সীমান্ত)| death_cause= চুতীয়া ৰজাৰ দ্বাৰা নাওখেলৰ সময়ত হত্যা|date of burial=|place of burial=|occupation=|signature=|signature_alt=|religion=[[ফুৰালুং ধৰ্ম]]}}{{Ahom Dynasty}} '''চুতুফা''' বা '''চাওলুং চ্যু-তু-ফা''' ({{lang-aho|𑜋𑜰𑜫 𑜎𑜤𑜂𑜫 𑜏𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜄𑜥 𑜇𑜡}}) [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ ষষ্ঠজন [[স্বৰ্গদেউ]] আছিল। টাই আহোম ভাষাত লিখা বুৰঞ্জী অনুসৰি ৰজা নোহোৱা এটা পৰ্বৰ পাছত তেখেতে ১৩৬৯ চনৰ পৰা ১৩৭৬ চনলৈ ৰাজত্ব কৰিছিল।<ref>{{harvcol|ফুকন,বৰুৱা|১৯৬৪|p=১৩৯}}</ref> কোনো কোনো ইতিহাসবিদে তেখেত ১৩৬৪ চনত ৰাজপাটত বহিছিল বুলি ক'ব খোজে যদিও মূল বুৰঞ্জীত ১৩৬৯ চনৰ পৰা ১৩৭৬ চনলৈ ৰাজত্ব কৰিছিল বুলি উল্লেখ আছে। সঘনাই হোৱা সংঘাতৰ পাছত চুতীয়া ৰজাৰ লোকে তেওঁক নাও খেল চাবলৈ মাতি বিশ্বাস ঘাটকতাৰে হত্যা কৰিছিল।<ref>{{harvcol|গেইট|১৯২৬|p=৮১}}</ref><ref>"...Sutuphaa's rule ended abruptly when he was treacherously assassinated by the Sutiya king..."{{cite book |last=Barua |first=Gunaviram |title=Assam Buranji or A History of Assam |date=2008 |publisher=Publication Board of Assam |location=Guwahati |pages=55–56 |quote=}}</ref> ==পূৰ্বপুৰুষ আৰু সিংহাৰোহণ== চুতুফা আছিল আহোম ৰজা [[চুখাংফা]]ৰ দ্বিতীয় পুত্ৰ। দেউতাকৰ মৃত্যুৰ পাছত জ্যেষ্ঠ পুত্ৰ [[চুখ্ৰাম্‌ফা]] স্বৰ্গদেউ হৈছিল। ৩২ বছৰ শাসন কৰাৰ পাছত ১৩৬৪ চনত চুখ্ৰাম্‌ফাৰ মৃত্যু হয়। এইখিনিতে বুৰঞ্জীবিদসকলৰ মতভেদ দেখা যায়। কোনো কোনোৰ মতে চুখ্ৰাম্‌ফাৰ মৃত্যুত তেখেতৰ ভায়েক চুতুফা ১৩৬৪ চনৰ ৰাজপাটত বহে।<ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>বৰুৱা গুণাভিৰাম- অসম বুৰঞ্জী or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 55</ref> কিন্তু আধুনিক বুৰঞ্জীবিদ পদ্মেশ্বৰ গগৈ আৰু স্বৰ্ণলতা বৰুৱাৰ মতে ১৩৬৪ চনৰ পৰা ১৩৬৯ চনলৈ কোনো স্বৰ্গদেউ নাছিল। ==শাসন গ্ৰহণ== চাওফা হোৱাৰ আগত চুতুফা লাহনজিং গাঁৱত কোঁৱৰ হিচাপে বাস কৰিছিল।<ref>{{cite web|title=The Tai and the Tai Kingdoms|page=273|url=https://ia601402.us.archive.org/14/items/in.ernet.dli.2015.149949/2015.149949.The-Tai-And-The-Tai-Kingdoms.pdf|access-date=18 May 2026}}</ref> বুৰঞ্জীবিদৰ মতে ১৩৬৪ খ্ৰীষ্টাব্দত টাই-আহোম পৰম্পৰা অনুসৰি পূৰ্বৱৰ্তী শাসক [[চুখ্ৰাম্‌ফা]]ৰ কোনো পুত্ৰ সন্তান নথকাৰ বাবে থাও ফ্ৰাং দাম আৰু তা-ফী-কুন নামৰ গোহাঁই দুজনৰ পৰামৰ্শ অনুসৰি সিদ্ধান্ত মৰ্মে চুতুফাক পৰৱৰ্তী ৰজা হিচাপে নিৰ্বাচিত কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web|title=Asamar Buranji Ed. 3rd : Barua, Padmanath Gohain : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=22 Sep 2015|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.452455/page/%E0%A7%A9%E0%A7%AA/mode/1up|access-date=18 May 2026}}</ref> <ref>{{cite web|title=The Tai and the Tai Kingdoms|page=273|url=https://ia601402.us.archive.org/14/items/in.ernet.dli.2015.149949/2015.149949.The-Tai-And-The-Tai-Kingdoms.pdf|access-date=18 May 2026}}</ref><ref>{{cite web|title=A History Of Assam : E.a.gait : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=4 Aug 2015|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.279344/page/n93/mode/1up|access-date=18 May 2026}}</ref><ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>বৰুৱা গুণাভিৰাম- অসম বুৰঞ্জী or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 55</ref> এই ৰাজ্যাভিষেক সমাৰোহে ৰাজ্যখনত চলি থকা সাময়িক ৰাজনৈতিক অনিশ্চয়তাৰ অন্ত পেলাইছিল। ==ৰাজত্বকাল আৰু হত্যা== বুৰঞ্জী সমূহৰ মতে চুকাফাৰ‌ পুত্ৰৰ সময়ৰ পৰা চুতুফাৰ মৃত্যুৰ আগলৈকে আহোমসকলে চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে আন্তৰিক সম্পৰ্ক বজাই ৰাখিছিল।<ref>Bhuyan, S.K, ''Satsari Assam Buranji'',p.9, "Previously, since the time of one of Sukapha’s sons, there was alliance and coordial relations with the Chutia king"</ref><ref>Bhuyan, SK, "Assam Buranji(SM), p. 7</ref><ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref> চুতুফাই আহোম ৰাজ্যৰ পৰিসীমা বঢ়াব বিচাৰিছিল। ইয়াৰ ফলত কাষৰীয়া [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ লগত সংঘাতৰ সৃষ্টি হয়। ১৩৭৬ চনত চুতীয়া ৰজাই চাপাগুৰিত চুতুফাক লগ কৰে আৰু মিত্ৰতাৰ ভাও জুৰি তেখেতক চফ্ৰাই নদীৰ নাওখেললৈ নিমন্ত্ৰণ জনায়। বিবৰণৰ অনুসৰি চুতীয়া ৰজাই চুতুফাক নিজৰ নাওত উঠাই প্ৰলোভিত কৰি বিশ্বাসঘাতকতাৰে হত্যা কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |date=1926 |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta |page=81 |quote="...the Chutia king lured Sutuphaa onto his barge without attendants and treacherously murdered him..."}}</ref><ref>{{cite book |last=Barua |first=Gunaviram |title=Assam Buranji or A History of Assam |date=2008 |publisher=Publication Board of Assam |location=Guwahati |pages=55–56 |quote="...Sutuphaa's rule ended abruptly when he was treacherously assassinated by the Sutiya king..."}}</ref><ref name="Acharya1966">{{cite book |last=Acharya |first=Nagendra Nath |title=The History of Medieval Assam (From the 13th to the 17th Century) |date=1966 |publisher=Dutta Baruah |location=Gauhati |page=74 |url=https://ia601807.us.archive.org/34/items/dli.pahar.3309/1966%20The%20History%20of%20Medieval%20Assam%20from%20the%2013th%20to%20the%2017th%20century%20by%20Acharya%20s.pdf |access-date=2026-05-20}}</ref> বুৰঞ্জীসমূহত কিন্তু তেওঁৰ মৃত্যুৰ ধৰণ সম্পৰ্কে একে মত পোৱা নাযায়। কিছুমান বিৱৰণত উল্লেখ আছে যে তেওঁক এটা বলধ গৰুৱে গছকাই হত্যা কৰিছিল<ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Bhuyan, S K, Satsari Buranji,p.9</ref><ref>Bhuyan, SK, "বাঁহগৰীয়া বৰগোহাঁই বুৰঞ্জী: দেওধাই অসম বুৰঞ্জী",p.90</ref>, আন কিছুমানত আকৌ কোৱা হৈছে যে তেওঁক নাওতে হত্যা কৰা হৈছিল বুলি কোৱা হৈছে।<ref>Goswami, Hemchandra, "Purani Assam Buranji, p.37</ref><ref>Assam Buranji (SM), p.7</ref> চুতুফাৰ লগত যোৱা সৈন্যবোৰ ৰাজধানীলৈ ঘূৰি আহি এই কথা সদৰি কৰে।<ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>Barua Gunaviram Assam Buranji or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 56</ref> [[আহোম ভাষা]]ত লিখা "আহোম বুৰঞ্জী"ত চুতীয়াসকলে (''তিউৰা'' হিচাপে) চুতুফাক লৈ গৈ বধ কৰিছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে যদিও কোনো চুতীয়া ৰজাৰ কথা‌ (ৰজা‌ বুজোৱা ''খুন'' শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা নাই) উল্লেখ কৰা নাই।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji, p.48</ref> কিছুমান ইতিহাসবিদে এই খণ্ডটোৰ সত্যতাক লৈ প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰে। সৰ্বেশ্বৰ বৰুৱাই যুক্তি আগবঢ়ায় যে চুতুফাৰ মৃত্যু পৰিকল্পিত ভাৱে হোৱা নাছিল আৰু চুতীয়া ৰজাৰ নিমন্ত্ৰণত সংঘটিত হোৱা নাও খেলত চুতুফাৰ মৃত্যু হোৱাৰ বাবে চুতীয়া ৰজাক ভুলকৈ দোষাৰোপ কৰা হৈছিল।<ref>Barua, Sarbeswar,"Manideep"(1965), p.300</ref> স্বৰ্ণলতা বৰুৱাই (২০০৭) লক্ষ্য কৰিছে যে বিদেশী দেশত ৰজাক হত্যা কৰিলে নিশ্চয়কৈ তাৎক্ষণিক সামৰিক সঁহাৰিৰ সূচনা হ’লহেঁতেন, তথাপিও এনে কোনো সংঘাতৰ লিপিবদ্ধ হোৱা নাই। তদুপৰি চুতুফাৰ লগত থকা আহোম বাহিনীয়ে তেওঁক ৰক্ষা কৰা বা প্রত্যাক্রমণ কৰাৰ বাবে পদক্ষেপ লোৱাৰ কথা উল্লেখ নাই৷<ref>{{harv|Barua|2007|page=118}}</ref> চুতুফাৰ মৃত্যুৰ পাছত ১৩৭৬ চনৰ পৰা ১৩৮০ চললৈ আহোম ৰাজ্য অৰাজক হৈ‌ থাকে।<ref>Barua, Gopal Chandra,"Ahom Buranji",p.49, "After the death of Sutuphaa, the country was in interregnum for four years."</ref> ==বৰগোহাঁই আৰু বুঢ়াগোহাঁই শাসনকাল== চুতুফাৰ মৃত্যুৰ পাছত আহোম ডাঙৰীয়াসকলে স্বৰ্গদেউৰ উপযোগী কোনো ৰাজকোঁৱৰ বিচাৰি নাপালে আৰু সেই বাবে চাৰি বছৰ (১৩৭৬-১৩৮০ চন) চাও ফ্ৰংদাম বুঢ়াগোহাঁই আৰু চাও তাপ্ৰিখিন বৰগোহাঁইয়ে নিজে প্ৰশাসনৰ ভাৰ চম্ভালে।<ref>Barbaruah Hiteswar Ahomar-Din or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref> ৰজা অবিহনে ৰাজ্য চলোৱা টান দেখি ১৩৮০ চনত তেওঁলোকে চুতুফাৰ ভায়েক আৰু চুখাংফাৰ তৃতীয় পুত্ৰ [[ত্যাও খাম্‌টি]]ক স্বৰ্গদেউ পাতে।<ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>Barua Gunaviram Assam Buranji or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 56</ref> ==টোকা== {{reflist}} ==তথ্যসূত্ৰ== *ফুকন,বৰুৱা (১৯৬৪) (আহোম ভাষা, ইংৰাজী, অসমীয়া ভাষাত). আহোম লেগজিকন, ঐতিহাসিক আৰু প্ৰাচীন গ্ৰন্থ অধ্যয়ন বিভাগ * বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ আহোমৰ-দিন or A History of Assam under the Ahoms first edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati * বৰুৱা গুণাভিৰাম অসম বুৰঞ্জী or A History of Assam fourth edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati * Gait E.A. A History of Assam second edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta * {{cite book|last=Barua|first=Swarnalata|title=Chutia Jatir Buranji|year=2007|place=Guwahati}} [[শ্ৰেণী:টাই-আহোম শাসক]] 2fzafr85o8sr85bcnn5a7xlcb2gwf1z 612178 612172 2026-06-14T17:35:34Z KhiLanTzi 23530 "যদিও কোনো চুতীয়া ৰজাৰ কথা‌ (ৰজা‌ বুজোৱা ''খুন'' শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা নাই) উল্লেখ কৰা নাই" is WP:PRIMARY violation you can't add your comments with WP:PRIMARY, also you removed some essential pre coronation details 612178 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty|||name='''চাওলুং চ্যু-তু-ফা<br>𑜋𑜰𑜫 𑜎𑜤𑜂𑜫 𑜏𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜄𑜥 𑜇𑜡'''|title=[[চাওলুং]]|titletext=([[টাই-আহোম ভাষা]])|more=|image=|imgw=|alt=|caption=|succession=[[Kingdom of Assam|অসমৰ ৰজা]]|moretext=|reign={{reign|{{circa|১৩৬৪/৬৯}}|১৩৭৬}}|reign-type=শাসন কাল|consort=|coronation={{CE|১৩৬৯}}|cor-type=খেউন ৰোণ মাই ক'|predecessor=[[চুখ্ৰাংফা]]|pre-type=পূৰ্বৰ চাওফা|successor=[[ত্যাও খাম্‌টি]]|suc-type=পৰৱৰ্তী চাওফা|regent=|reg-type=|succession1=|moretext1=|reign1=|reign-type1=|coronation1=|cor-type1=|predecessor1=|pre-type1=|successor1=|suc-type1=|regent1=|reg-type1=|succession2=|moretext2=|reign2=|reign-type2=|coronation2=|cor-type2=|predecessor2=|pre-type2=|successor2=|suc-type2=|regent2=|reg-type2=|succession3=|moretext3=|reign3=|reign-type3=|coronation3=|cor-type3=|predecessor3=|pre-type3=|successor3=|suc-type3=|regent3=|reg-type3=|spouse=|spouse-type=|type=|spouses=|spouses-type=|issue=|issue-link=|issue-pipe=|full name=চাওলুং চ্যু-তু-ফা|era dates=|era name=[[আহোম যুগ]]|posthumous name=|temple name=|dynasty=ছ্যু ফৈদ, [[আহোম ৰাজবংশ]]|mother=|father=[[চুখ্ৰাংফা]]|date of birth=|place of birth=[[আহোম ৰাজ্য]]|date of death={{CE|১৩৭৬}}|place of death=চফ্ৰাই নদী (চুতীয়া আৰু আহোম ৰাজ্যৰ সীমান্ত)| death_cause= চুতীয়া ৰজাৰ দ্বাৰা নাওখেলৰ সময়ত হত্যা|date of burial=|place of burial=|occupation=|signature=|signature_alt=|religion=[[ফুৰালুং ধৰ্ম]]}}{{Ahom Dynasty}} '''চাওলুং চু'-তু-ফা''' ({{lang-aho|𑜋𑜰𑜫 𑜎𑜤𑜂𑜫 𑜏𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜄𑜥 𑜇𑜡}},{{reign|{{circa|১৩৬৪/৬৯}}|১৩৭৬}}) অসমৰ ষষ্ঠজন [[চাওফা]] আছিল। বুৰঞ্জী অনুসৰি {{CE|১৩৬৪ - ১৩৭৬}} লৈ আৰু কিছু বুৰঞ্জীবিদ অনুসৰি {{CE|১৩৬৯ - ১৩৭৬}}লৈ তেওঁ ৰাজত্ব কৰিছিল।<ref>{{harvcol|ফুকন,বৰুৱা|১৯৬৪|p=১৩৯}}</ref><ref>{{harvcol|গেইট|১৯২৬|p=৮১}}</ref> ককায়েক [[চুখ্ৰাংফা]]ৰ কোনো পুত্ৰ সন্তান নথকা বাবে তেঁওক অসমৰ পৰৱৰ্তী [[চাওফা]] হিচাপে বাছনি কৰা হৈছিল। {{CE|১৩৭৬}}ত চুতীয়া ৰজাই চুতুফাক চাফ্ৰাই নদীৰ কাষত এখন বন্ধুত্বপূৰ্ণ নিমন্ত্ৰণ জনাই অংগৰক্ষী নোহোৱাকৈ নিজৰ ব্যক্তিগত নাওখনলৈ মাতি হত্যা কৰিছিল। চুতুফাৰ মৃত্যুৰ বাবে পৰৱৰ্তী চাওঁফা [[ত্যাও খামটি]]য়ে শাসনভাৰ লৈয়ে প্ৰথম পদক্ষেপ হিছাপে প্ৰতিশোধ গ্ৰহণৰ সিদ্ধান্ত লৈছিল।<ref>"..his firstmission was against the Chutiyas to take avenging action for the death of Ahom king Sutupha.."{{cite web|title=Status of Women under the Ahoms: A Historical Study (1228–1826 A.D.)|page=44|url=https://ir.nbu.ac.in/server/api/core/bitstreams/5252374a-1365-4b40-a721-37b369fdc567/content|access-date=18 May 2026}}</ref> আৰু ইয়াৰ পিছতেই দুয়োখন ৰাজ্যৰ মাজত দশক দশক ধৰি তীব্ৰ যুদ্ধ আৰু অৰাজকতাৰ সৃষ্টি হৈছিল। এই সংঘাৰ ফল স্বৰূপে ১৬ শতিকাত আহোমে চুতীয়া ৰাজ্য সম্পূৰ্ণৰূপে জয় কৰে।<ref>{{harvcol|গেইট|১৯২৬|p=৮১}}</ref><ref>{{harvcol|গেইট|১৯২৬|p=৮১}}</ref> ==শাসন গ্ৰহণ== চাওফা হোৱাৰ আগত চুতুফা লাহনজিং গাঁৱত কোঁৱৰ হিচাপে বাস কৰিছিল।<ref>{{cite web|title=The Tai and the Tai Kingdoms|page=273|url=https://ia601402.us.archive.org/14/items/in.ernet.dli.2015.149949/2015.149949.The-Tai-And-The-Tai-Kingdoms.pdf|access-date=18 May 2026}}</ref> বুৰঞ্জীবিদৰ মতে ১৩৬৪ খ্ৰীষ্টাব্দত টাই-আহোম পৰম্পৰা অনুসৰি পূৰ্বৱৰ্তী শাসক [[চুখ্ৰাম্‌ফা]]ৰ কোনো পুত্ৰ সন্তান নথকাৰ বাবে থাও ফ্ৰাং দাম আৰু তা-ফী-কুন নামৰ গোহাঁই দুজনৰ পৰামৰ্শ অনুসৰি সিদ্ধান্ত মৰ্মে চুতুফাক পৰৱৰ্তী ৰজা হিচাপে নিৰ্বাচিত কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web|title=Asamar Buranji Ed. 3rd : Barua, Padmanath Gohain : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=22 Sep 2015|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.452455/page/%E0%A7%A9%E0%A7%AA/mode/1up|access-date=18 May 2026}}</ref> <ref>{{cite web|title=The Tai and the Tai Kingdoms|page=273|url=https://ia601402.us.archive.org/14/items/in.ernet.dli.2015.149949/2015.149949.The-Tai-And-The-Tai-Kingdoms.pdf|access-date=18 May 2026}}</ref><ref>{{cite web|title=A History Of Assam : E.a.gait : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=4 Aug 2015|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.279344/page/n93/mode/1up|access-date=18 May 2026}}</ref><ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>বৰুৱা গুণাভিৰাম- অসম বুৰঞ্জী or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 55</ref> এই ৰাজ্যাভিষেক সমাৰোহে ৰাজ্যখনত চলি থকা সাময়িক ৰাজনৈতিক অনিশ্চয়তাৰ অন্ত পেলাইছিল। ==শাসন গ্ৰহণ== চাওফা হোৱাৰ আগত চুতুফা লাহনজিং গাঁৱত কোঁৱৰ হিচাপে বাস কৰিছিল।<ref>{{cite web|title=The Tai and the Tai Kingdoms|page=273|url=https://ia601402.us.archive.org/14/items/in.ernet.dli.2015.149949/2015.149949.The-Tai-And-The-Tai-Kingdoms.pdf|access-date=18 May 2026}}</ref> বুৰঞ্জীবিদৰ মতে ১৩৬৪ খ্ৰীষ্টাব্দত টাই-আহোম পৰম্পৰা অনুসৰি পূৰ্বৱৰ্তী শাসক [[চুখ্ৰাম্‌ফা]]ৰ কোনো পুত্ৰ সন্তান নথকাৰ বাবে থাও ফ্ৰাং দাম আৰু তা-ফী-কুন নামৰ গোহাঁই দুজনৰ পৰামৰ্শ অনুসৰি সিদ্ধান্ত মৰ্মে চুতুফাক পৰৱৰ্তী ৰজা হিচাপে নিৰ্বাচিত কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web|title=Asamar Buranji Ed. 3rd : Barua, Padmanath Gohain : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=22 Sep 2015|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.452455/page/%E0%A7%A9%E0%A7%AA/mode/1up|access-date=18 May 2026}}</ref> <ref>{{cite web|title=The Tai and the Tai Kingdoms|page=273|url=https://ia601402.us.archive.org/14/items/in.ernet.dli.2015.149949/2015.149949.The-Tai-And-The-Tai-Kingdoms.pdf|access-date=18 May 2026}}</ref><ref>{{cite web|title=A History Of Assam : E.a.gait : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=4 Aug 2015|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.279344/page/n93/mode/1up|access-date=18 May 2026}}</ref><ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>বৰুৱা গুণাভিৰাম- অসম বুৰঞ্জী or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 55</ref> এই ৰাজ্যাভিষেক সমাৰোহে ৰাজ্যখনত চলি থকা সাময়িক ৰাজনৈতিক অনিশ্চয়তাৰ অন্ত পেলাইছিল। ==ৰাজত্বকাল আৰু হত্যা== বুৰঞ্জী সমূহৰ মতে চুকাফাৰ‌ পুত্ৰৰ সময়ৰ পৰা চুতুফাৰ মৃত্যুৰ আগলৈকে আহোমসকলে চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে আন্তৰিক সম্পৰ্ক বজাই ৰাখিছিল।<ref>Bhuyan, S.K, ''Satsari Assam Buranji'',p.9, "Previously, since the time of one of Sukapha’s sons, there was alliance and coordial relations with the Chutia king"</ref><ref>Bhuyan, SK, "Assam Buranji(SM), p. 7</ref><ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref> চুতুফাই আহোম ৰাজ্যৰ পৰিসীমা বঢ়াব বিচাৰিছিল। ইয়াৰ ফলত কাষৰীয়া [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ লগত সংঘাতৰ সৃষ্টি হয়। ১৩৭৬ চনত চুতীয়া ৰজাই চাপাগুৰিত চুতুফাক লগ কৰে আৰু মিত্ৰতাৰ ভাও জুৰি তেখেতক চফ্ৰাই নদীৰ নাওখেললৈ নিমন্ত্ৰণ জনায়। বিবৰণৰ অনুসৰি চুতীয়া ৰজাই চুতুফাক নিজৰ নাওত উঠাই প্ৰলোভিত কৰি বিশ্বাসঘাতকতাৰে হত্যা কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |date=1926 |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta |page=81 |quote="...the Chutia king lured Sutuphaa onto his barge without attendants and treacherously murdered him..."}}</ref><ref>{{cite book |last=Barua |first=Gunaviram |title=Assam Buranji or A History of Assam |date=2008 |publisher=Publication Board of Assam |location=Guwahati |pages=55–56 |quote="...Sutuphaa's rule ended abruptly when he was treacherously assassinated by the Sutiya king..."}}</ref><ref name="Acharya1966">{{cite book |last=Acharya |first=Nagendra Nath |title=The History of Medieval Assam (From the 13th to the 17th Century) |date=1966 |publisher=Dutta Baruah |location=Gauhati |page=74 |url=https://ia601807.us.archive.org/34/items/dli.pahar.3309/1966%20The%20History%20of%20Medieval%20Assam%20from%20the%2013th%20to%20the%2017th%20century%20by%20Acharya%20s.pdf |access-date=2026-05-20}}</ref> বুৰঞ্জীসমূহত কিন্তু তেওঁৰ মৃত্যুৰ ধৰণ সম্পৰ্কে একে মত পোৱা নাযায়। কিছুমান বিৱৰণত উল্লেখ আছে যে তেওঁক এটা বলধ গৰুৱে গছকাই হত্যা কৰিছিল<ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Bhuyan, S K, Satsari Buranji,p.9</ref><ref>Bhuyan, SK, "বাঁহগৰীয়া বৰগোহাঁই বুৰঞ্জী: দেওধাই অসম বুৰঞ্জী",p.90</ref>, আন কিছুমানত আকৌ কোৱা হৈছে যে তেওঁক নাওতে হত্যা কৰা হৈছিল বুলি কোৱা হৈছে।<ref>Goswami, Hemchandra, "Purani Assam Buranji, p.37</ref><ref>Assam Buranji (SM), p.7</ref> চুতুফাৰ লগত যোৱা সৈন্যবোৰ ৰাজধানীলৈ ঘূৰি আহি এই কথা সদৰি কৰে।<ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>Barua Gunaviram Assam Buranji or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 56</ref> কিছুমান ইতিহাসবিদে এই খণ্ডটোৰ সত্যতাক লৈ প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰে। সৰ্বেশ্বৰ বৰুৱাই যুক্তি আগবঢ়ায় যে চুতুফাৰ মৃত্যু পৰিকল্পিত ভাৱে হোৱা নাছিল আৰু চুতীয়া ৰজাৰ নিমন্ত্ৰণত সংঘটিত হোৱা নাও খেলত চুতুফাৰ মৃত্যু হোৱাৰ বাবে চুতীয়া ৰজাক ভুলকৈ দোষাৰোপ কৰা হৈছিল।<ref>Barua, Sarbeswar,"Manideep"(1965), p.300</ref> স্বৰ্ণলতা বৰুৱাই (২০০৭) লক্ষ্য কৰিছে যে বিদেশী দেশত ৰজাক হত্যা কৰিলে নিশ্চয়কৈ তাৎক্ষণিক সামৰিক সঁহাৰিৰ সূচনা হ’লহেঁতেন, তথাপিও এনে কোনো সংঘাতৰ লিপিবদ্ধ হোৱা নাই। তদুপৰি চুতুফাৰ লগত থকা আহোম বাহিনীয়ে তেওঁক ৰক্ষা কৰা বা প্রত্যাক্রমণ কৰাৰ বাবে পদক্ষেপ লোৱাৰ কথা উল্লেখ নাই৷<ref>{{harv|Barua|2007|page=118}}</ref> চুতুফাৰ মৃত্যুৰ পাছত ১৩৭৬ চনৰ পৰা ১৩৮০ চললৈ আহোম ৰাজ্য অৰাজক হৈ‌ থাকে।<ref>Barua, Gopal Chandra,"Ahom Buranji",p.49, "After the death of Sutuphaa, the country was in interregnum for four years."</ref> ==বৰগোহাঁই আৰু বুঢ়াগোহাঁই শাসনকাল== চুতুফাৰ মৃত্যুৰ পাছত আহোম ডাঙৰীয়াসকলে স্বৰ্গদেউৰ উপযোগী কোনো ৰাজকোঁৱৰ বিচাৰি নাপালে আৰু সেই বাবে চাৰি বছৰ (১৩৭৬-১৩৮০ চন) চাও ফ্ৰংদাম বুঢ়াগোহাঁই আৰু চাও তাপ্ৰিখিন বৰগোহাঁইয়ে নিজে প্ৰশাসনৰ ভাৰ চম্ভালে।<ref>Barbaruah Hiteswar Ahomar-Din or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref> ৰজা অবিহনে ৰাজ্য চলোৱা টান দেখি ১৩৮০ চনত তেওঁলোকে চুতুফাৰ ভায়েক আৰু চুখাংফাৰ তৃতীয় পুত্ৰ [[ত্যাও খাম্‌টি]]ক স্বৰ্গদেউ পাতে।<ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>Barua Gunaviram Assam Buranji or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 56</ref> ==টোকা== {{reflist}} ==তথ্যসূত্ৰ== *ফুকন,বৰুৱা (১৯৬৪) (আহোম ভাষা, ইংৰাজী, অসমীয়া ভাষাত). আহোম লেগজিকন, ঐতিহাসিক আৰু প্ৰাচীন গ্ৰন্থ অধ্যয়ন বিভাগ * বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ আহোমৰ-দিন or A History of Assam under the Ahoms first edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati * বৰুৱা গুণাভিৰাম অসম বুৰঞ্জী or A History of Assam fourth edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati * Gait E.A. A History of Assam second edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta * {{cite book|last=Barua|first=Swarnalata|title=Chutia Jatir Buranji|year=2007|place=Guwahati}} [[শ্ৰেণী:টাই-আহোম শাসক]] jecn5ob0mnm7rxinicnv0nycsdzd7oh 612183 612178 2026-06-14T17:41:13Z Ananya Taye 28065 This is a direct statement from the translation, not a theory or research. Translating factual content from source. Not WP:OR; no new synthesis or conclusions (C) are drawn from existing points (A and B).) 612183 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty|||name='''চাওলুং চ্যু-তু-ফা<br>𑜋𑜰𑜫 𑜎𑜤𑜂𑜫 𑜏𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜄𑜥 𑜇𑜡'''|title=[[চাওলুং]]|titletext=([[টাই-আহোম ভাষা]])|more=|image=|imgw=|alt=|caption=|succession=[[Kingdom of Assam|অসমৰ ৰজা]]|moretext=|reign={{CE|১৩৬৯ – ১৩৭৬}}|reign-type=শাসন কাল|consort=|coronation={{CE|১৩৬৯}}|cor-type=খেউন ৰোণ মাই ক'|predecessor=[[চুখ্ৰাংফা]]|pre-type=পূৰ্বৰ চাওফা|successor=[[ত্যাও খাম্‌টি]]|suc-type=পৰৱৰ্তী চাওফা|regent=|reg-type=|succession1=|moretext1=|reign1=|reign-type1=|coronation1=|cor-type1=|predecessor1=|pre-type1=|successor1=|suc-type1=|regent1=|reg-type1=|succession2=|moretext2=|reign2=|reign-type2=|coronation2=|cor-type2=|predecessor2=|pre-type2=|successor2=|suc-type2=|regent2=|reg-type2=|succession3=|moretext3=|reign3=|reign-type3=|coronation3=|cor-type3=|predecessor3=|pre-type3=|successor3=|suc-type3=|regent3=|reg-type3=|spouse=|spouse-type=|type=|spouses=|spouses-type=|issue=|issue-link=|issue-pipe=|full name=চাওলুং চ্যু-তু-ফা|era dates=|era name=[[আহোম যুগ]]|posthumous name=|temple name=|dynasty=ছ্যু ফৈদ, [[আহোম ৰাজবংশ]]|mother=|father=[[চুখ্ৰাংফা]]|date of birth=|place of birth=[[আহোম ৰাজ্য]]|date of death={{CE|১৩৭৬}}|place of death=চফ্ৰাই নদী (চুতীয়া আৰু আহোম ৰাজ্যৰ সীমান্ত)| death_cause= চুতীয়া ৰজাৰ দ্বাৰা নাওখেলৰ সময়ত হত্যা|date of burial=|place of burial=|occupation=|signature=|signature_alt=|religion=[[ফুৰালুং ধৰ্ম]]}}{{Ahom Dynasty}} '''চুতুফা''' বা '''চাওলুং চ্যু-তু-ফা''' ({{lang-aho|𑜋𑜰𑜫 𑜎𑜤𑜂𑜫 𑜏𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜄𑜥 𑜇𑜡}}) [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ ষষ্ঠজন [[স্বৰ্গদেউ]] আছিল। টাই আহোম ভাষাত লিখা বুৰঞ্জী অনুসৰি ৰজা নোহোৱা এটা পৰ্বৰ পাছত তেখেতে ১৩৬৯ চনৰ পৰা ১৩৭৬ চনলৈ ৰাজত্ব কৰিছিল।<ref>{{harvcol|ফুকন,বৰুৱা|১৯৬৪|p=১৩৯}}</ref> কোনো কোনো ইতিহাসবিদে তেখেত ১৩৬৪ চনত ৰাজপাটত বহিছিল বুলি ক'ব খোজে যদিও মূল বুৰঞ্জীত ১৩৬৯ চনৰ পৰা ১৩৭৬ চনলৈ ৰাজত্ব কৰিছিল বুলি উল্লেখ আছে। সঘনাই হোৱা সংঘাতৰ পাছত চুতীয়া ৰজাৰ লোকে তেওঁক নাও খেল চাবলৈ মাতি বিশ্বাস ঘাটকতাৰে হত্যা কৰিছিল।<ref>{{harvcol|গেইট|১৯২৬|p=৮১}}</ref><ref>"...Sutuphaa's rule ended abruptly when he was treacherously assassinated by the Sutiya king..."{{cite book |last=Barua |first=Gunaviram |title=Assam Buranji or A History of Assam |date=2008 |publisher=Publication Board of Assam |location=Guwahati |pages=55–56 |quote=}}</ref> ==পূৰ্বপুৰুষ আৰু সিংহাৰোহণ== চুতুফা আছিল আহোম ৰজা [[চুখাংফা]]ৰ দ্বিতীয় পুত্ৰ। দেউতাকৰ মৃত্যুৰ পাছত জ্যেষ্ঠ পুত্ৰ [[চুখ্ৰাম্‌ফা]] স্বৰ্গদেউ হৈছিল। ৩২ বছৰ শাসন কৰাৰ পাছত ১৩৬৪ চনত চুখ্ৰাম্‌ফাৰ মৃত্যু হয়। এইখিনিতে বুৰঞ্জীবিদসকলৰ মতভেদ দেখা যায়। কোনো কোনোৰ মতে চুখ্ৰাম্‌ফাৰ মৃত্যুত তেখেতৰ ভায়েক চুতুফা ১৩৬৪ চনৰ ৰাজপাটত বহে।<ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>বৰুৱা গুণাভিৰাম- অসম বুৰঞ্জী or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 55</ref> কিন্তু আধুনিক বুৰঞ্জীবিদ পদ্মেশ্বৰ গগৈ আৰু স্বৰ্ণলতা বৰুৱাৰ মতে ১৩৬৪ চনৰ পৰা ১৩৬৯ চনলৈ কোনো স্বৰ্গদেউ নাছিল। ==শাসন গ্ৰহণ== চাওফা হোৱাৰ আগত চুতুফা লাহনজিং গাঁৱত কোঁৱৰ হিচাপে বাস কৰিছিল।<ref>{{cite web|title=The Tai and the Tai Kingdoms|page=273|url=https://ia601402.us.archive.org/14/items/in.ernet.dli.2015.149949/2015.149949.The-Tai-And-The-Tai-Kingdoms.pdf|access-date=18 May 2026}}</ref> বুৰঞ্জীবিদৰ মতে ১৩৬৪ খ্ৰীষ্টাব্দত টাই-আহোম পৰম্পৰা অনুসৰি পূৰ্বৱৰ্তী শাসক [[চুখ্ৰাম্‌ফা]]ৰ কোনো পুত্ৰ সন্তান নথকাৰ বাবে থাও ফ্ৰাং দাম আৰু তা-ফী-কুন নামৰ গোহাঁই দুজনৰ পৰামৰ্শ অনুসৰি সিদ্ধান্ত মৰ্মে চুতুফাক পৰৱৰ্তী ৰজা হিচাপে নিৰ্বাচিত কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web|title=Asamar Buranji Ed. 3rd : Barua, Padmanath Gohain : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=22 Sep 2015|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.452455/page/%E0%A7%A9%E0%A7%AA/mode/1up|access-date=18 May 2026}}</ref> <ref>{{cite web|title=The Tai and the Tai Kingdoms|page=273|url=https://ia601402.us.archive.org/14/items/in.ernet.dli.2015.149949/2015.149949.The-Tai-And-The-Tai-Kingdoms.pdf|access-date=18 May 2026}}</ref><ref>{{cite web|title=A History Of Assam : E.a.gait : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=4 Aug 2015|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.279344/page/n93/mode/1up|access-date=18 May 2026}}</ref><ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>বৰুৱা গুণাভিৰাম- অসম বুৰঞ্জী or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 55</ref> এই ৰাজ্যাভিষেক সমাৰোহে ৰাজ্যখনত চলি থকা সাময়িক ৰাজনৈতিক অনিশ্চয়তাৰ অন্ত পেলাইছিল। ==ৰাজত্বকাল আৰু হত্যা== বুৰঞ্জী সমূহৰ মতে চুকাফাৰ‌ পুত্ৰৰ সময়ৰ পৰা চুতুফাৰ মৃত্যুৰ আগলৈকে আহোমসকলে চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে আন্তৰিক সম্পৰ্ক বজাই ৰাখিছিল।<ref>Bhuyan, S.K, ''Satsari Assam Buranji'',p.9, "Previously, since the time of one of Sukapha’s sons, there was alliance and coordial relations with the Chutia king"</ref><ref>Bhuyan, SK, "Assam Buranji(SM), p. 7</ref><ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref> চুতুফাই আহোম ৰাজ্যৰ পৰিসীমা বঢ়াব বিচাৰিছিল। ইয়াৰ ফলত কাষৰীয়া [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ লগত সংঘাতৰ সৃষ্টি হয়। ১৩৭৬ চনত চুতীয়া ৰজাই চাপাগুৰিত চুতুফাক লগ কৰে আৰু মিত্ৰতাৰ ভাও জুৰি তেখেতক চফ্ৰাই নদীৰ নাওখেললৈ নিমন্ত্ৰণ জনায়। বিবৰণৰ অনুসৰি চুতীয়া ৰজাই চুতুফাক নিজৰ নাওত উঠাই প্ৰলোভিত কৰি বিশ্বাসঘাতকতাৰে হত্যা কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |date=1926 |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta |page=81 |quote="...the Chutia king lured Sutuphaa onto his barge without attendants and treacherously murdered him..."}}</ref><ref>{{cite book |last=Barua |first=Gunaviram |title=Assam Buranji or A History of Assam |date=2008 |publisher=Publication Board of Assam |location=Guwahati |pages=55–56 |quote="...Sutuphaa's rule ended abruptly when he was treacherously assassinated by the Sutiya king..."}}</ref><ref name="Acharya1966">{{cite book |last=Acharya |first=Nagendra Nath |title=The History of Medieval Assam (From the 13th to the 17th Century) |date=1966 |publisher=Dutta Baruah |location=Gauhati |page=74 |url=https://ia601807.us.archive.org/34/items/dli.pahar.3309/1966%20The%20History%20of%20Medieval%20Assam%20from%20the%2013th%20to%20the%2017th%20century%20by%20Acharya%20s.pdf |access-date=2026-05-20}}</ref> বুৰঞ্জীসমূহত কিন্তু তেওঁৰ মৃত্যুৰ ধৰণ সম্পৰ্কে একে মত পোৱা নাযায়। কিছুমান বিৱৰণত উল্লেখ আছে যে তেওঁক এটা বলধ গৰুৱে গছকাই হত্যা কৰিছিল<ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Bhuyan, S K, Satsari Buranji,p.9</ref><ref>Bhuyan, SK, "বাঁহগৰীয়া বৰগোহাঁই বুৰঞ্জী: দেওধাই অসম বুৰঞ্জী",p.90</ref>, আন কিছুমানত আকৌ কোৱা হৈছে যে তেওঁক নাওতে হত্যা কৰা হৈছিল বুলি কোৱা হৈছে।<ref>Goswami, Hemchandra, "Purani Assam Buranji, p.37</ref><ref>Assam Buranji (SM), p.7</ref> চুতুফাৰ লগত যোৱা সৈন্যবোৰ ৰাজধানীলৈ ঘূৰি আহি এই কথা সদৰি কৰে।<ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>Barua Gunaviram Assam Buranji or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 56</ref> [[আহোম ভাষা]]ত লিখা "আহোম বুৰঞ্জী"ত চুতীয়াসকলে (''তিউৰা'' হিচাপে) চুতুফাক লৈ গৈ বধ কৰিছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে যদিও কোনো চুতীয়া ৰজাৰ কথা‌ (ৰজা‌ বুজোৱা ''খুন'' শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা নাই) উল্লেখ কৰা নাই।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji, p.48</ref> কিছুমান ইতিহাসবিদে এই খণ্ডটোৰ সত্যতাক লৈ প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰে। সৰ্বেশ্বৰ বৰুৱাই যুক্তি আগবঢ়ায় যে চুতুফাৰ মৃত্যু পৰিকল্পিত ভাৱে হোৱা নাছিল আৰু চুতীয়া ৰজাৰ নিমন্ত্ৰণত সংঘটিত হোৱা নাও খেলত চুতুফাৰ মৃত্যু হোৱাৰ বাবে চুতীয়া ৰজাক ভুলকৈ দোষাৰোপ কৰা হৈছিল।<ref>Barua, Sarbeswar,"Manideep"(1965), p.300</ref> স্বৰ্ণলতা বৰুৱাই (২০০৭) লক্ষ্য কৰিছে যে বিদেশী দেশত ৰজাক হত্যা কৰিলে নিশ্চয়কৈ তাৎক্ষণিক সামৰিক সঁহাৰিৰ সূচনা হ’লহেঁতেন, তথাপিও এনে কোনো সংঘাতৰ লিপিবদ্ধ হোৱা নাই। তদুপৰি চুতুফাৰ লগত থকা আহোম বাহিনীয়ে তেওঁক ৰক্ষা কৰা বা প্রত্যাক্রমণ কৰাৰ বাবে পদক্ষেপ লোৱাৰ কথা উল্লেখ নাই৷<ref>{{harv|Barua|2007|page=118}}</ref> চুতুফাৰ মৃত্যুৰ পাছত ১৩৭৬ চনৰ পৰা ১৩৮০ চললৈ আহোম ৰাজ্য অৰাজক হৈ‌ থাকে।<ref>Barua, Gopal Chandra,"Ahom Buranji",p.49, "After the death of Sutuphaa, the country was in interregnum for four years."</ref> ==বৰগোহাঁই আৰু বুঢ়াগোহাঁই শাসনকাল== চুতুফাৰ মৃত্যুৰ পাছত আহোম ডাঙৰীয়াসকলে স্বৰ্গদেউৰ উপযোগী কোনো ৰাজকোঁৱৰ বিচাৰি নাপালে আৰু সেই বাবে চাৰি বছৰ (১৩৭৬-১৩৮০ চন) চাও ফ্ৰংদাম বুঢ়াগোহাঁই আৰু চাও তাপ্ৰিখিন বৰগোহাঁইয়ে নিজে প্ৰশাসনৰ ভাৰ চম্ভালে।<ref>Barbaruah Hiteswar Ahomar-Din or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref> ৰজা অবিহনে ৰাজ্য চলোৱা টান দেখি ১৩৮০ চনত তেওঁলোকে চুতুফাৰ ভায়েক আৰু চুখাংফাৰ তৃতীয় পুত্ৰ [[ত্যাও খাম্‌টি]]ক স্বৰ্গদেউ পাতে।<ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>Barua Gunaviram Assam Buranji or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 56</ref> ==টোকা== {{reflist}} ==তথ্যসূত্ৰ== *ফুকন,বৰুৱা (১৯৬৪) (আহোম ভাষা, ইংৰাজী, অসমীয়া ভাষাত). আহোম লেগজিকন, ঐতিহাসিক আৰু প্ৰাচীন গ্ৰন্থ অধ্যয়ন বিভাগ * বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ আহোমৰ-দিন or A History of Assam under the Ahoms first edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati * বৰুৱা গুণাভিৰাম অসম বুৰঞ্জী or A History of Assam fourth edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati * Gait E.A. A History of Assam second edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta * {{cite book|last=Barua|first=Swarnalata|title=Chutia Jatir Buranji|year=2007|place=Guwahati}} [[শ্ৰেণী:টাই-আহোম শাসক]] 2fzafr85o8sr85bcnn5a7xlcb2gwf1z 612189 612183 2026-06-14T17:50:05Z KhiLanTzi 23530 restoring essential informations removed by a Vandalist 612189 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty|||name='''চাওলুং চ্যু-তু-ফা<br>𑜋𑜰𑜫 𑜎𑜤𑜂𑜫 𑜏𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜄𑜥 𑜇𑜡'''|title=[[চাওলুং]]|titletext=([[টাই-আহোম ভাষা]])|more=|image=|imgw=|alt=|caption=|succession=[[Kingdom of Assam|অসমৰ ৰজা]]|moretext=|reign={{reign|{{circa|১৩৬৪/৬৯}}|১৩৭৬}}|reign-type=শাসন কাল|consort=|coronation={{CE|১৩৬৯}}|cor-type=খেউন ৰোণ মাই ক'|predecessor=[[চুখ্ৰাংফা]]|pre-type=পূৰ্বৰ চাওফা|successor=[[ত্যাও খাম্‌টি]]|suc-type=পৰৱৰ্তী চাওফা|regent=|reg-type=|succession1=|moretext1=|reign1=|reign-type1=|coronation1=|cor-type1=|predecessor1=|pre-type1=|successor1=|suc-type1=|regent1=|reg-type1=|succession2=|moretext2=|reign2=|reign-type2=|coronation2=|cor-type2=|predecessor2=|pre-type2=|successor2=|suc-type2=|regent2=|reg-type2=|succession3=|moretext3=|reign3=|reign-type3=|coronation3=|cor-type3=|predecessor3=|pre-type3=|successor3=|suc-type3=|regent3=|reg-type3=|spouse=|spouse-type=|type=|spouses=|spouses-type=|issue=|issue-link=|issue-pipe=|full name=চাওলুং চ্যু-তু-ফা|era dates=|era name=[[আহোম যুগ]]|posthumous name=|temple name=|dynasty=ছ্যু ফৈদ, [[আহোম ৰাজবংশ]]|mother=|father=[[চুখ্ৰাংফা]]|date of birth=|place of birth=[[আহোম ৰাজ্য]]|date of death={{CE|১৩৭৬}}|place of death=চফ্ৰাই নদী (চুতীয়া আৰু আহোম ৰাজ্যৰ সীমান্ত)| death_cause= চুতীয়া ৰজাৰ দ্বাৰা নাওখেলৰ সময়ত হত্যা|date of burial=|place of burial=|occupation=|signature=|signature_alt=|religion=[[ফুৰালুং ধৰ্ম]]}}{{Ahom Dynasty}} '''চাওলুং চু'-তু-ফা''' ({{lang-aho|𑜋𑜰𑜫 𑜎𑜤𑜂𑜫 𑜏𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜄𑜥 𑜇𑜡}},{{reign|{{circa|১৩৬৪/৬৯}}|১৩৭৬}}) অসমৰ ষষ্ঠজন [[চাওফা]] আছিল। বুৰঞ্জী অনুসৰি {{CE|১৩৬৪ - ১৩৭৬}} লৈ আৰু কিছু বুৰঞ্জীবিদ অনুসৰি {{CE|১৩৬৯ - ১৩৭৬}}লৈ তেওঁ ৰাজত্ব কৰিছিল।<ref>{{harvcol|ফুকন,বৰুৱা|১৯৬৪|p=১৩৯}}</ref><ref>{{harvcol|গেইট|১৯২৬|p=৮১}}</ref> ককায়েক [[চুখ্ৰাংফা]]ৰ কোনো পুত্ৰ সন্তান নথকা বাবে তেঁওক অসমৰ পৰৱৰ্তী [[চাওফা]] হিচাপে বাছনি কৰা হৈছিল। {{CE|১৩৭৬}}ত চুতীয়া ৰজাই চুতুফাক চাফ্ৰাই নদীৰ কাষত এখন বন্ধুত্বপূৰ্ণ নিমন্ত্ৰণ জনাই অংগৰক্ষী নোহোৱাকৈ নিজৰ ব্যক্তিগত নাওখনলৈ মাতি হত্যা কৰিছিল। চুতুফাৰ মৃত্যুৰ বাবে পৰৱৰ্তী চাওঁফা [[ত্যাও খামটি]]য়ে শাসনভাৰ লৈয়ে প্ৰথম পদক্ষেপ হিছাপে প্ৰতিশোধ গ্ৰহণৰ সিদ্ধান্ত লৈছিল।<ref>"..his firstmission was against the Chutiyas to take avenging action for the death of Ahom king Sutupha.."{{cite web|title=Status of Women under the Ahoms: A Historical Study (1228–1826 A.D.)|page=44|url=https://ir.nbu.ac.in/server/api/core/bitstreams/5252374a-1365-4b40-a721-37b369fdc567/content|access-date=18 May 2026}}</ref> আৰু ইয়াৰ পিছতেই দুয়োখন ৰাজ্যৰ মাজত দশক দশক ধৰি তীব্ৰ যুদ্ধ আৰু অৰাজকতাৰ সৃষ্টি হৈছিল। এই সংঘাৰ ফল স্বৰূপে ১৬ শতিকাত আহোমে চুতীয়া ৰাজ্য সম্পূৰ্ণৰূপে জয় কৰে।<ref>{{harvcol|গেইট|১৯২৬|p=৮১}}</ref><ref>{{harvcol|গেইট|১৯২৬|p=৮১}}</ref> ==শাসন গ্ৰহণ== চাওফা হোৱাৰ আগত চুতুফা লাহনজিং গাঁৱত কোঁৱৰ হিচাপে বাস কৰিছিল।<ref>{{cite web|title=The Tai and the Tai Kingdoms|page=273|url=https://ia601402.us.archive.org/14/items/in.ernet.dli.2015.149949/2015.149949.The-Tai-And-The-Tai-Kingdoms.pdf|access-date=18 May 2026}}</ref> বুৰঞ্জীবিদৰ মতে ১৩৬৪ খ্ৰীষ্টাব্দত টাই-আহোম পৰম্পৰা অনুসৰি পূৰ্বৱৰ্তী শাসক [[চুখ্ৰাম্‌ফা]]ৰ কোনো পুত্ৰ সন্তান নথকাৰ বাবে থাও ফ্ৰাং দাম আৰু তা-ফী-কুন নামৰ গোহাঁই দুজনৰ পৰামৰ্শ অনুসৰি সিদ্ধান্ত মৰ্মে চুতুফাক পৰৱৰ্তী ৰজা হিচাপে নিৰ্বাচিত কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web|title=Asamar Buranji Ed. 3rd : Barua, Padmanath Gohain : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=22 Sep 2015|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.452455/page/%E0%A7%A9%E0%A7%AA/mode/1up|access-date=18 May 2026}}</ref> <ref>{{cite web|title=The Tai and the Tai Kingdoms|page=273|url=https://ia601402.us.archive.org/14/items/in.ernet.dli.2015.149949/2015.149949.The-Tai-And-The-Tai-Kingdoms.pdf|access-date=18 May 2026}}</ref><ref>{{cite web|title=A History Of Assam : E.a.gait : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=4 Aug 2015|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.279344/page/n93/mode/1up|access-date=18 May 2026}}</ref><ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>বৰুৱা গুণাভিৰাম- অসম বুৰঞ্জী or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 55</ref> এই ৰাজ্যাভিষেক সমাৰোহে ৰাজ্যখনত চলি থকা সাময়িক ৰাজনৈতিক অনিশ্চয়তাৰ অন্ত পেলাইছিল। ==শাসন গ্ৰহণ== চাওফা হোৱাৰ আগত চুতুফা লাহনজিং গাঁৱত কোঁৱৰ হিচাপে বাস কৰিছিল।<ref>{{cite web|title=The Tai and the Tai Kingdoms|page=273|url=https://ia601402.us.archive.org/14/items/in.ernet.dli.2015.149949/2015.149949.The-Tai-And-The-Tai-Kingdoms.pdf|access-date=18 May 2026}}</ref> বুৰঞ্জীবিদৰ মতে ১৩৬৪ খ্ৰীষ্টাব্দত টাই-আহোম পৰম্পৰা অনুসৰি পূৰ্বৱৰ্তী শাসক [[চুখ্ৰাম্‌ফা]]ৰ কোনো পুত্ৰ সন্তান নথকাৰ বাবে থাও ফ্ৰাং দাম আৰু তা-ফী-কুন নামৰ গোহাঁই দুজনৰ পৰামৰ্শ অনুসৰি সিদ্ধান্ত মৰ্মে চুতুফাক পৰৱৰ্তী ৰজা হিচাপে নিৰ্বাচিত কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web|title=Asamar Buranji Ed. 3rd : Barua, Padmanath Gohain : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=22 Sep 2015|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.452455/page/%E0%A7%A9%E0%A7%AA/mode/1up|access-date=18 May 2026}}</ref> <ref>{{cite web|title=The Tai and the Tai Kingdoms|page=273|url=https://ia601402.us.archive.org/14/items/in.ernet.dli.2015.149949/2015.149949.The-Tai-And-The-Tai-Kingdoms.pdf|access-date=18 May 2026}}</ref><ref>{{cite web|title=A History Of Assam : E.a.gait : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=4 Aug 2015|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.279344/page/n93/mode/1up|access-date=18 May 2026}}</ref><ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>বৰুৱা গুণাভিৰাম- অসম বুৰঞ্জী or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 55</ref> এই ৰাজ্যাভিষেক সমাৰোহে ৰাজ্যখনত চলি থকা সাময়িক ৰাজনৈতিক অনিশ্চয়তাৰ অন্ত পেলাইছিল। ==ৰাজত্বকাল আৰু হত্যা== বুৰঞ্জী সমূহৰ মতে চুকাফাৰ‌ পুত্ৰৰ সময়ৰ পৰা চুতুফাৰ মৃত্যুৰ আগলৈকে আহোমসকলে চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে আন্তৰিক সম্পৰ্ক বজাই ৰাখিছিল।<ref>Bhuyan, S.K, ''Satsari Assam Buranji'',p.9, "Previously, since the time of one of Sukapha’s sons, there was alliance and coordial relations with the Chutia king"</ref><ref>Bhuyan, SK, "Assam Buranji(SM), p. 7</ref><ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref> চুতুফাই আহোম ৰাজ্যৰ পৰিসীমা বঢ়াব বিচাৰিছিল। ইয়াৰ ফলত কাষৰীয়া [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ লগত সংঘাতৰ সৃষ্টি হয়। ১৩৭৬ চনত চুতীয়া ৰজাই চাপাগুৰিত চুতুফাক লগ কৰে আৰু মিত্ৰতাৰ ভাও জুৰি তেখেতক চফ্ৰাই নদীৰ নাওখেললৈ নিমন্ত্ৰণ জনায়। বিবৰণৰ অনুসৰি চুতীয়া ৰজাই চুতুফাক নিজৰ নাওত উঠাই প্ৰলোভিত কৰি বিশ্বাসঘাতকতাৰে হত্যা কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |date=1926 |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta |page=81 |quote="...the Chutia king lured Sutuphaa onto his barge without attendants and treacherously murdered him..."}}</ref><ref>{{cite book |last=Barua |first=Gunaviram |title=Assam Buranji or A History of Assam |date=2008 |publisher=Publication Board of Assam |location=Guwahati |pages=55–56 |quote="...Sutuphaa's rule ended abruptly when he was treacherously assassinated by the Sutiya king..."}}</ref><ref name="Acharya1966">{{cite book |last=Acharya |first=Nagendra Nath |title=The History of Medieval Assam (From the 13th to the 17th Century) |date=1966 |publisher=Dutta Baruah |location=Gauhati |page=74 |url=https://ia601807.us.archive.org/34/items/dli.pahar.3309/1966%20The%20History%20of%20Medieval%20Assam%20from%20the%2013th%20to%20the%2017th%20century%20by%20Acharya%20s.pdf |access-date=2026-05-20}}</ref> বুৰঞ্জীসমূহত কিন্তু তেওঁৰ মৃত্যুৰ ধৰণ সম্পৰ্কে একে মত পোৱা নাযায়। কিছুমান বিৱৰণত উল্লেখ আছে যে তেওঁক এটা বলধ গৰুৱে গছকাই হত্যা কৰিছিল<ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Bhuyan, S K, Satsari Buranji,p.9</ref><ref>Bhuyan, SK, "বাঁহগৰীয়া বৰগোহাঁই বুৰঞ্জী: দেওধাই অসম বুৰঞ্জী",p.90</ref>, আন কিছুমানত আকৌ কোৱা হৈছে যে তেওঁক নাওতে হত্যা কৰা হৈছিল বুলি কোৱা হৈছে।<ref>Goswami, Hemchandra, "Purani Assam Buranji, p.37</ref><ref>Assam Buranji (SM), p.7</ref> চুতুফাৰ লগত যোৱা সৈন্যবোৰ ৰাজধানীলৈ ঘূৰি আহি এই কথা সদৰি কৰে।<ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>Barua Gunaviram Assam Buranji or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 56</ref> কিছুমান ইতিহাসবিদে এই খণ্ডটোৰ সত্যতাক লৈ প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰে। সৰ্বেশ্বৰ বৰুৱাই যুক্তি আগবঢ়ায় যে চুতুফাৰ মৃত্যু পৰিকল্পিত ভাৱে হোৱা নাছিল আৰু চুতীয়া ৰজাৰ নিমন্ত্ৰণত সংঘটিত হোৱা নাও খেলত চুতুফাৰ মৃত্যু হোৱাৰ বাবে চুতীয়া ৰজাক ভুলকৈ দোষাৰোপ কৰা হৈছিল।<ref>Barua, Sarbeswar,"Manideep"(1965), p.300</ref> স্বৰ্ণলতা বৰুৱাই (২০০৭) লক্ষ্য কৰিছে যে বিদেশী দেশত ৰজাক হত্যা কৰিলে নিশ্চয়কৈ তাৎক্ষণিক সামৰিক সঁহাৰিৰ সূচনা হ’লহেঁতেন, তথাপিও এনে কোনো সংঘাতৰ লিপিবদ্ধ হোৱা নাই। তদুপৰি চুতুফাৰ লগত থকা আহোম বাহিনীয়ে তেওঁক ৰক্ষা কৰা বা প্রত্যাক্রমণ কৰাৰ বাবে পদক্ষেপ লোৱাৰ কথা উল্লেখ নাই৷<ref>{{harv|Barua|2007|page=118}}</ref> চুতুফাৰ মৃত্যুৰ পাছত ১৩৭৬ চনৰ পৰা ১৩৮০ চললৈ আহোম ৰাজ্য অৰাজক হৈ‌ থাকে।<ref>Barua, Gopal Chandra,"Ahom Buranji",p.49, "After the death of Sutuphaa, the country was in interregnum for four years."</ref> ==বৰগোহাঁই আৰু বুঢ়াগোহাঁই শাসনকাল== চুতুফাৰ মৃত্যুৰ পাছত আহোম ডাঙৰীয়াসকলে স্বৰ্গদেউৰ উপযোগী কোনো ৰাজকোঁৱৰ বিচাৰি নাপালে আৰু সেই বাবে চাৰি বছৰ (১৩৭৬-১৩৮০ চন) চাও ফ্ৰংদাম বুঢ়াগোহাঁই আৰু চাও তাপ্ৰিখিন বৰগোহাঁইয়ে নিজে প্ৰশাসনৰ ভাৰ চম্ভালে।<ref>Barbaruah Hiteswar Ahomar-Din or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref> ৰজা অবিহনে ৰাজ্য চলোৱা টান দেখি ১৩৮০ চনত তেওঁলোকে চুতুফাৰ ভায়েক আৰু চুখাংফাৰ তৃতীয় পুত্ৰ [[ত্যাও খাম্‌টি]]ক স্বৰ্গদেউ পাতে।<ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>Barua Gunaviram Assam Buranji or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 56</ref> ==টোকা== {{reflist}} ==তথ্যসূত্ৰ== *ফুকন,বৰুৱা (১৯৬৪) (আহোম ভাষা, ইংৰাজী, অসমীয়া ভাষাত). আহোম লেগজিকন, ঐতিহাসিক আৰু প্ৰাচীন গ্ৰন্থ অধ্যয়ন বিভাগ * বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ আহোমৰ-দিন or A History of Assam under the Ahoms first edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati * বৰুৱা গুণাভিৰাম অসম বুৰঞ্জী or A History of Assam fourth edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati * Gait E.A. A History of Assam second edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta * {{cite book|last=Barua|first=Swarnalata|title=Chutia Jatir Buranji|year=2007|place=Guwahati}} [[শ্ৰেণী:টাই-আহোম শাসক]] jecn5ob0mnm7rxinicnv0nycsdzd7oh 612190 612189 2026-06-14T17:50:44Z KhiLanTzi 23530 /* ৰাজত্বকাল আৰু হত্যা */ This is how we write WP:PRIMARY 612190 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty|||name='''চাওলুং চ্যু-তু-ফা<br>𑜋𑜰𑜫 𑜎𑜤𑜂𑜫 𑜏𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜄𑜥 𑜇𑜡'''|title=[[চাওলুং]]|titletext=([[টাই-আহোম ভাষা]])|more=|image=|imgw=|alt=|caption=|succession=[[Kingdom of Assam|অসমৰ ৰজা]]|moretext=|reign={{reign|{{circa|১৩৬৪/৬৯}}|১৩৭৬}}|reign-type=শাসন কাল|consort=|coronation={{CE|১৩৬৯}}|cor-type=খেউন ৰোণ মাই ক'|predecessor=[[চুখ্ৰাংফা]]|pre-type=পূৰ্বৰ চাওফা|successor=[[ত্যাও খাম্‌টি]]|suc-type=পৰৱৰ্তী চাওফা|regent=|reg-type=|succession1=|moretext1=|reign1=|reign-type1=|coronation1=|cor-type1=|predecessor1=|pre-type1=|successor1=|suc-type1=|regent1=|reg-type1=|succession2=|moretext2=|reign2=|reign-type2=|coronation2=|cor-type2=|predecessor2=|pre-type2=|successor2=|suc-type2=|regent2=|reg-type2=|succession3=|moretext3=|reign3=|reign-type3=|coronation3=|cor-type3=|predecessor3=|pre-type3=|successor3=|suc-type3=|regent3=|reg-type3=|spouse=|spouse-type=|type=|spouses=|spouses-type=|issue=|issue-link=|issue-pipe=|full name=চাওলুং চ্যু-তু-ফা|era dates=|era name=[[আহোম যুগ]]|posthumous name=|temple name=|dynasty=ছ্যু ফৈদ, [[আহোম ৰাজবংশ]]|mother=|father=[[চুখ্ৰাংফা]]|date of birth=|place of birth=[[আহোম ৰাজ্য]]|date of death={{CE|১৩৭৬}}|place of death=চফ্ৰাই নদী (চুতীয়া আৰু আহোম ৰাজ্যৰ সীমান্ত)| death_cause= চুতীয়া ৰজাৰ দ্বাৰা নাওখেলৰ সময়ত হত্যা|date of burial=|place of burial=|occupation=|signature=|signature_alt=|religion=[[ফুৰালুং ধৰ্ম]]}}{{Ahom Dynasty}} '''চাওলুং চু'-তু-ফা''' ({{lang-aho|𑜋𑜰𑜫 𑜎𑜤𑜂𑜫 𑜏𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜄𑜥 𑜇𑜡}},{{reign|{{circa|১৩৬৪/৬৯}}|১৩৭৬}}) অসমৰ ষষ্ঠজন [[চাওফা]] আছিল। বুৰঞ্জী অনুসৰি {{CE|১৩৬৪ - ১৩৭৬}} লৈ আৰু কিছু বুৰঞ্জীবিদ অনুসৰি {{CE|১৩৬৯ - ১৩৭৬}}লৈ তেওঁ ৰাজত্ব কৰিছিল।<ref>{{harvcol|ফুকন,বৰুৱা|১৯৬৪|p=১৩৯}}</ref><ref>{{harvcol|গেইট|১৯২৬|p=৮১}}</ref> ককায়েক [[চুখ্ৰাংফা]]ৰ কোনো পুত্ৰ সন্তান নথকা বাবে তেঁওক অসমৰ পৰৱৰ্তী [[চাওফা]] হিচাপে বাছনি কৰা হৈছিল। {{CE|১৩৭৬}}ত চুতীয়া ৰজাই চুতুফাক চাফ্ৰাই নদীৰ কাষত এখন বন্ধুত্বপূৰ্ণ নিমন্ত্ৰণ জনাই অংগৰক্ষী নোহোৱাকৈ নিজৰ ব্যক্তিগত নাওখনলৈ মাতি হত্যা কৰিছিল। চুতুফাৰ মৃত্যুৰ বাবে পৰৱৰ্তী চাওঁফা [[ত্যাও খামটি]]য়ে শাসনভাৰ লৈয়ে প্ৰথম পদক্ষেপ হিছাপে প্ৰতিশোধ গ্ৰহণৰ সিদ্ধান্ত লৈছিল।<ref>"..his firstmission was against the Chutiyas to take avenging action for the death of Ahom king Sutupha.."{{cite web|title=Status of Women under the Ahoms: A Historical Study (1228–1826 A.D.)|page=44|url=https://ir.nbu.ac.in/server/api/core/bitstreams/5252374a-1365-4b40-a721-37b369fdc567/content|access-date=18 May 2026}}</ref> আৰু ইয়াৰ পিছতেই দুয়োখন ৰাজ্যৰ মাজত দশক দশক ধৰি তীব্ৰ যুদ্ধ আৰু অৰাজকতাৰ সৃষ্টি হৈছিল। এই সংঘাৰ ফল স্বৰূপে ১৬ শতিকাত আহোমে চুতীয়া ৰাজ্য সম্পূৰ্ণৰূপে জয় কৰে।<ref>{{harvcol|গেইট|১৯২৬|p=৮১}}</ref><ref>{{harvcol|গেইট|১৯২৬|p=৮১}}</ref> ==শাসন গ্ৰহণ== চাওফা হোৱাৰ আগত চুতুফা লাহনজিং গাঁৱত কোঁৱৰ হিচাপে বাস কৰিছিল।<ref>{{cite web|title=The Tai and the Tai Kingdoms|page=273|url=https://ia601402.us.archive.org/14/items/in.ernet.dli.2015.149949/2015.149949.The-Tai-And-The-Tai-Kingdoms.pdf|access-date=18 May 2026}}</ref> বুৰঞ্জীবিদৰ মতে ১৩৬৪ খ্ৰীষ্টাব্দত টাই-আহোম পৰম্পৰা অনুসৰি পূৰ্বৱৰ্তী শাসক [[চুখ্ৰাম্‌ফা]]ৰ কোনো পুত্ৰ সন্তান নথকাৰ বাবে থাও ফ্ৰাং দাম আৰু তা-ফী-কুন নামৰ গোহাঁই দুজনৰ পৰামৰ্শ অনুসৰি সিদ্ধান্ত মৰ্মে চুতুফাক পৰৱৰ্তী ৰজা হিচাপে নিৰ্বাচিত কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web|title=Asamar Buranji Ed. 3rd : Barua, Padmanath Gohain : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=22 Sep 2015|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.452455/page/%E0%A7%A9%E0%A7%AA/mode/1up|access-date=18 May 2026}}</ref> <ref>{{cite web|title=The Tai and the Tai Kingdoms|page=273|url=https://ia601402.us.archive.org/14/items/in.ernet.dli.2015.149949/2015.149949.The-Tai-And-The-Tai-Kingdoms.pdf|access-date=18 May 2026}}</ref><ref>{{cite web|title=A History Of Assam : E.a.gait : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=4 Aug 2015|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.279344/page/n93/mode/1up|access-date=18 May 2026}}</ref><ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>বৰুৱা গুণাভিৰাম- অসম বুৰঞ্জী or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 55</ref> এই ৰাজ্যাভিষেক সমাৰোহে ৰাজ্যখনত চলি থকা সাময়িক ৰাজনৈতিক অনিশ্চয়তাৰ অন্ত পেলাইছিল। ==শাসন গ্ৰহণ== চাওফা হোৱাৰ আগত চুতুফা লাহনজিং গাঁৱত কোঁৱৰ হিচাপে বাস কৰিছিল।<ref>{{cite web|title=The Tai and the Tai Kingdoms|page=273|url=https://ia601402.us.archive.org/14/items/in.ernet.dli.2015.149949/2015.149949.The-Tai-And-The-Tai-Kingdoms.pdf|access-date=18 May 2026}}</ref> বুৰঞ্জীবিদৰ মতে ১৩৬৪ খ্ৰীষ্টাব্দত টাই-আহোম পৰম্পৰা অনুসৰি পূৰ্বৱৰ্তী শাসক [[চুখ্ৰাম্‌ফা]]ৰ কোনো পুত্ৰ সন্তান নথকাৰ বাবে থাও ফ্ৰাং দাম আৰু তা-ফী-কুন নামৰ গোহাঁই দুজনৰ পৰামৰ্শ অনুসৰি সিদ্ধান্ত মৰ্মে চুতুফাক পৰৱৰ্তী ৰজা হিচাপে নিৰ্বাচিত কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web|title=Asamar Buranji Ed. 3rd : Barua, Padmanath Gohain : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=22 Sep 2015|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.452455/page/%E0%A7%A9%E0%A7%AA/mode/1up|access-date=18 May 2026}}</ref> <ref>{{cite web|title=The Tai and the Tai Kingdoms|page=273|url=https://ia601402.us.archive.org/14/items/in.ernet.dli.2015.149949/2015.149949.The-Tai-And-The-Tai-Kingdoms.pdf|access-date=18 May 2026}}</ref><ref>{{cite web|title=A History Of Assam : E.a.gait : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=4 Aug 2015|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.279344/page/n93/mode/1up|access-date=18 May 2026}}</ref><ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>বৰুৱা গুণাভিৰাম- অসম বুৰঞ্জী or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 55</ref> এই ৰাজ্যাভিষেক সমাৰোহে ৰাজ্যখনত চলি থকা সাময়িক ৰাজনৈতিক অনিশ্চয়তাৰ অন্ত পেলাইছিল। ==ৰাজত্বকাল আৰু হত্যা== বুৰঞ্জী সমূহৰ মতে চুকাফাৰ‌ পুত্ৰৰ সময়ৰ পৰা চুতুফাৰ মৃত্যুৰ আগলৈকে আহোমসকলে চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে আন্তৰিক সম্পৰ্ক বজাই ৰাখিছিল।<ref>Bhuyan, S.K, ''Satsari Assam Buranji'',p.9, "Previously, since the time of one of Sukapha’s sons, there was alliance and coordial relations with the Chutia king"</ref><ref>Bhuyan, SK, "Assam Buranji(SM), p. 7</ref><ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref> চুতুফাই আহোম ৰাজ্যৰ পৰিসীমা বঢ়াব বিচাৰিছিল। ইয়াৰ ফলত কাষৰীয়া [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ লগত সংঘাতৰ সৃষ্টি হয়। ১৩৭৬ চনত চুতীয়া ৰজাই চাপাগুৰিত চুতুফাক লগ কৰে আৰু মিত্ৰতাৰ ভাও জুৰি তেখেতক চফ্ৰাই নদীৰ নাওখেললৈ নিমন্ত্ৰণ জনায়। বিবৰণৰ অনুসৰি চুতীয়া ৰজাই চুতুফাক নিজৰ নাওত উঠাই প্ৰলোভিত কৰি বিশ্বাসঘাতকতাৰে হত্যা কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |date=1926 |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta |page=81 |quote="...the Chutia king lured Sutuphaa onto his barge without attendants and treacherously murdered him..."}}</ref><ref>{{cite book |last=Barua |first=Gunaviram |title=Assam Buranji or A History of Assam |date=2008 |publisher=Publication Board of Assam |location=Guwahati |pages=55–56 |quote="...Sutuphaa's rule ended abruptly when he was treacherously assassinated by the Sutiya king..."}}</ref><ref name="Acharya1966">{{cite book |last=Acharya |first=Nagendra Nath |title=The History of Medieval Assam (From the 13th to the 17th Century) |date=1966 |publisher=Dutta Baruah |location=Gauhati |page=74 |url=https://ia601807.us.archive.org/34/items/dli.pahar.3309/1966%20The%20History%20of%20Medieval%20Assam%20from%20the%2013th%20to%20the%2017th%20century%20by%20Acharya%20s.pdf |access-date=2026-05-20}}</ref> বুৰঞ্জীসমূহত কিন্তু তেওঁৰ মৃত্যুৰ ধৰণ সম্পৰ্কে একে মত পোৱা নাযায়। কিছুমান বিৱৰণত উল্লেখ আছে যে তেওঁক এটা বলধ গৰুৱে গছকাই হত্যা কৰিছিল<ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Bhuyan, S K, Satsari Buranji,p.9</ref><ref>Bhuyan, SK, "বাঁহগৰীয়া বৰগোহাঁই বুৰঞ্জী: দেওধাই অসম বুৰঞ্জী",p.90</ref>, আন কিছুমানত আকৌ কোৱা হৈছে যে তেওঁক নাওতে হত্যা কৰা হৈছিল বুলি কোৱা হৈছে।<ref>Goswami, Hemchandra, "Purani Assam Buranji, p.37</ref><ref>Assam Buranji (SM), p.7</ref> চুতুফাৰ লগত যোৱা সৈন্যবোৰ ৰাজধানীলৈ ঘূৰি আহি এই কথা সদৰি কৰে।<ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>Barua Gunaviram Assam Buranji or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 56</ref> কিছুমান ইতিহাসবিদে এই খণ্ডটোৰ সত্যতাক লৈ প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰে। সৰ্বেশ্বৰ বৰুৱাই যুক্তি আগবঢ়ায় যে চুতুফাৰ মৃত্যু পৰিকল্পিত ভাৱে হোৱা নাছিল আৰু চুতীয়া ৰজাৰ নিমন্ত্ৰণত সংঘটিত হোৱা নাও খেলত চুতুফাৰ মৃত্যু হোৱাৰ বাবে চুতীয়া ৰজাক ভুলকৈ দোষাৰোপ কৰা হৈছিল।<ref>Barua, Sarbeswar,"Manideep"(1965), p.300</ref> স্বৰ্ণলতা বৰুৱাই (২০০৭) লক্ষ্য কৰিছে যে বিদেশী দেশত ৰজাক হত্যা কৰিলে নিশ্চয়কৈ তাৎক্ষণিক সামৰিক সঁহাৰিৰ সূচনা হ’লহেঁতেন, তথাপিও এনে কোনো সংঘাতৰ লিপিবদ্ধ হোৱা নাই। তদুপৰি চুতুফাৰ লগত থকা আহোম বাহিনীয়ে তেওঁক ৰক্ষা কৰা বা প্রত্যাক্রমণ কৰাৰ বাবে পদক্ষেপ লোৱাৰ কথা উল্লেখ নাই৷<ref>{{harv|Barua|2007|page=118}}</ref> চুতুফাৰ মৃত্যুৰ পাছত ১৩৭৬ চনৰ পৰা ১৩৮০ চললৈ আহোম ৰাজ্য অৰাজক হৈ‌ থাকে।<ref>Barua, Gopal Chandra,"Ahom Buranji",p.49, "After the death of Sutuphaa, the country was in interregnum for four years."</ref> [[আহোম ভাষা]]ত লিখা "আহোম বুৰঞ্জী"ত চুতীয়াসকলে (''তিউৰা'' হিচাপে) চুতুফাক লৈ গৈ হত্যা কৰিছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji, p.48</ref> ==বৰগোহাঁই আৰু বুঢ়াগোহাঁই শাসনকাল== চুতুফাৰ মৃত্যুৰ পাছত আহোম ডাঙৰীয়াসকলে স্বৰ্গদেউৰ উপযোগী কোনো ৰাজকোঁৱৰ বিচাৰি নাপালে আৰু সেই বাবে চাৰি বছৰ (১৩৭৬-১৩৮০ চন) চাও ফ্ৰংদাম বুঢ়াগোহাঁই আৰু চাও তাপ্ৰিখিন বৰগোহাঁইয়ে নিজে প্ৰশাসনৰ ভাৰ চম্ভালে।<ref>Barbaruah Hiteswar Ahomar-Din or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref> ৰজা অবিহনে ৰাজ্য চলোৱা টান দেখি ১৩৮০ চনত তেওঁলোকে চুতুফাৰ ভায়েক আৰু চুখাংফাৰ তৃতীয় পুত্ৰ [[ত্যাও খাম্‌টি]]ক স্বৰ্গদেউ পাতে।<ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>Barua Gunaviram Assam Buranji or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 56</ref> ==টোকা== {{reflist}} ==তথ্যসূত্ৰ== *ফুকন,বৰুৱা (১৯৬৪) (আহোম ভাষা, ইংৰাজী, অসমীয়া ভাষাত). আহোম লেগজিকন, ঐতিহাসিক আৰু প্ৰাচীন গ্ৰন্থ অধ্যয়ন বিভাগ * বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ আহোমৰ-দিন or A History of Assam under the Ahoms first edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati * বৰুৱা গুণাভিৰাম অসম বুৰঞ্জী or A History of Assam fourth edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati * Gait E.A. A History of Assam second edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta * {{cite book|last=Barua|first=Swarnalata|title=Chutia Jatir Buranji|year=2007|place=Guwahati}} [[শ্ৰেণী:টাই-আহোম শাসক]] m0d71rgaskwt0emx90kgo8jgx8e9e6v 612191 612190 2026-06-14T17:55:36Z Ananya Taye 28065 restoring vandal removal of cited material 612191 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty|||name='''চাওলুং চ্যু-তু-ফা<br>𑜋𑜰𑜫 𑜎𑜤𑜂𑜫 𑜏𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜄𑜥 𑜇𑜡'''|title=[[চাওলুং]]|titletext=([[টাই-আহোম ভাষা]])|more=|image=|imgw=|alt=|caption=|succession=[[Kingdom of Assam|অসমৰ ৰজা]]|moretext=|reign={{CE|১৩৬৯ – ১৩৭৬}}|reign-type=শাসন কাল|consort=|coronation={{CE|১৩৬৯}}|cor-type=খেউন ৰোণ মাই ক'|predecessor=[[চুখ্ৰাংফা]]|pre-type=পূৰ্বৰ চাওফা|successor=[[ত্যাও খাম্‌টি]]|suc-type=পৰৱৰ্তী চাওফা|regent=|reg-type=|succession1=|moretext1=|reign1=|reign-type1=|coronation1=|cor-type1=|predecessor1=|pre-type1=|successor1=|suc-type1=|regent1=|reg-type1=|succession2=|moretext2=|reign2=|reign-type2=|coronation2=|cor-type2=|predecessor2=|pre-type2=|successor2=|suc-type2=|regent2=|reg-type2=|succession3=|moretext3=|reign3=|reign-type3=|coronation3=|cor-type3=|predecessor3=|pre-type3=|successor3=|suc-type3=|regent3=|reg-type3=|spouse=|spouse-type=|type=|spouses=|spouses-type=|issue=|issue-link=|issue-pipe=|full name=চাওলুং চ্যু-তু-ফা|era dates=|era name=[[আহোম যুগ]]|posthumous name=|temple name=|dynasty=ছ্যু ফৈদ, [[আহোম ৰাজবংশ]]|mother=|father=[[চুখ্ৰাংফা]]|date of birth=|place of birth=[[আহোম ৰাজ্য]]|date of death={{CE|১৩৭৬}}|place of death=চফ্ৰাই নদী (চুতীয়া আৰু আহোম ৰাজ্যৰ সীমান্ত)| death_cause= চুতীয়া ৰজাৰ দ্বাৰা নাওখেলৰ সময়ত হত্যা|date of burial=|place of burial=|occupation=|signature=|signature_alt=|religion=[[ফুৰালুং ধৰ্ম]]}}{{Ahom Dynasty}} '''চুতুফা''' বা '''চাওলুং চ্যু-তু-ফা''' ({{lang-aho|𑜋𑜰𑜫 𑜎𑜤𑜂𑜫 𑜏𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜄𑜥 𑜇𑜡}}) [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ ষষ্ঠজন [[স্বৰ্গদেউ]] আছিল। টাই আহোম ভাষাত লিখা বুৰঞ্জী অনুসৰি ৰজা নোহোৱা এটা পৰ্বৰ পাছত তেখেতে ১৩৬৯ চনৰ পৰা ১৩৭৬ চনলৈ ৰাজত্ব কৰিছিল।<ref>{{harvcol|ফুকন,বৰুৱা|১৯৬৪|p=১৩৯}}</ref> কোনো কোনো ইতিহাসবিদে তেখেত ১৩৬৪ চনত ৰাজপাটত বহিছিল বুলি ক'ব খোজে যদিও মূল বুৰঞ্জীত ১৩৬৯ চনৰ পৰা ১৩৭৬ চনলৈ ৰাজত্ব কৰিছিল বুলি উল্লেখ আছে। সঘনাই হোৱা সংঘাতৰ পাছত চুতীয়া ৰজাৰ লোকে তেওঁক নাও খেল চাবলৈ মাতি বিশ্বাস ঘাটকতাৰে হত্যা কৰিছিল।<ref>{{harvcol|গেইট|১৯২৬|p=৮১}}</ref><ref>"...Sutuphaa's rule ended abruptly when he was treacherously assassinated by the Sutiya king..."{{cite book |last=Barua |first=Gunaviram |title=Assam Buranji or A History of Assam |date=2008 |publisher=Publication Board of Assam |location=Guwahati |pages=55–56 |quote=}}</ref> ==পূৰ্বপুৰুষ আৰু সিংহাৰোহণ== চুতুফা আছিল আহোম ৰজা [[চুখাংফা]]ৰ দ্বিতীয় পুত্ৰ। দেউতাকৰ মৃত্যুৰ পাছত জ্যেষ্ঠ পুত্ৰ [[চুখ্ৰাম্‌ফা]] স্বৰ্গদেউ হৈছিল। ৩২ বছৰ শাসন কৰাৰ পাছত ১৩৬৪ চনত চুখ্ৰাম্‌ফাৰ মৃত্যু হয়। এইখিনিতে বুৰঞ্জীবিদসকলৰ মতভেদ দেখা যায়। কোনো কোনোৰ মতে চুখ্ৰাম্‌ফাৰ মৃত্যুত তেখেতৰ ভায়েক চুতুফা ১৩৬৪ চনৰ ৰাজপাটত বহে।<ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>বৰুৱা গুণাভিৰাম- অসম বুৰঞ্জী or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 55</ref> কিন্তু আধুনিক বুৰঞ্জীবিদ পদ্মেশ্বৰ গগৈ আৰু স্বৰ্ণলতা বৰুৱাৰ মতে ১৩৬৪ চনৰ পৰা ১৩৬৯ চনলৈ কোনো স্বৰ্গদেউ নাছিল। ==শাসন গ্ৰহণ== চাওফা হোৱাৰ আগত চুতুফা লাহনজিং গাঁৱত কোঁৱৰ হিচাপে বাস কৰিছিল।<ref>{{cite web|title=The Tai and the Tai Kingdoms|page=273|url=https://ia601402.us.archive.org/14/items/in.ernet.dli.2015.149949/2015.149949.The-Tai-And-The-Tai-Kingdoms.pdf|access-date=18 May 2026}}</ref> বুৰঞ্জীবিদৰ মতে ১৩৬৪ খ্ৰীষ্টাব্দত টাই-আহোম পৰম্পৰা অনুসৰি পূৰ্বৱৰ্তী শাসক [[চুখ্ৰাম্‌ফা]]ৰ কোনো পুত্ৰ সন্তান নথকাৰ বাবে থাও ফ্ৰাং দাম আৰু তা-ফী-কুন নামৰ গোহাঁই দুজনৰ পৰামৰ্শ অনুসৰি সিদ্ধান্ত মৰ্মে চুতুফাক পৰৱৰ্তী ৰজা হিচাপে নিৰ্বাচিত কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web|title=Asamar Buranji Ed. 3rd : Barua, Padmanath Gohain : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=22 Sep 2015|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.452455/page/%E0%A7%A9%E0%A7%AA/mode/1up|access-date=18 May 2026}}</ref> <ref>{{cite web|title=The Tai and the Tai Kingdoms|page=273|url=https://ia601402.us.archive.org/14/items/in.ernet.dli.2015.149949/2015.149949.The-Tai-And-The-Tai-Kingdoms.pdf|access-date=18 May 2026}}</ref><ref>{{cite web|title=A History Of Assam : E.a.gait : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=4 Aug 2015|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.279344/page/n93/mode/1up|access-date=18 May 2026}}</ref><ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>বৰুৱা গুণাভিৰাম- অসম বুৰঞ্জী or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 55</ref> এই ৰাজ্যাভিষেক সমাৰোহে ৰাজ্যখনত চলি থকা সাময়িক ৰাজনৈতিক অনিশ্চয়তাৰ অন্ত পেলাইছিল। ==ৰাজত্বকাল আৰু হত্যা== বুৰঞ্জী সমূহৰ মতে চুকাফাৰ‌ পুত্ৰৰ সময়ৰ পৰা চুতুফাৰ মৃত্যুৰ আগলৈকে আহোমসকলে চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে আন্তৰিক সম্পৰ্ক বজাই ৰাখিছিল।<ref>Bhuyan, S.K, ''Satsari Assam Buranji'',p.9, "Previously, since the time of one of Sukapha’s sons, there was alliance and coordial relations with the Chutia king"</ref><ref>Bhuyan, SK, "Assam Buranji(SM), p. 7</ref><ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref> চুতুফাই আহোম ৰাজ্যৰ পৰিসীমা বঢ়াব বিচাৰিছিল। ইয়াৰ ফলত কাষৰীয়া [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ লগত সংঘাতৰ সৃষ্টি হয়। ১৩৭৬ চনত চুতীয়া ৰজাই চাপাগুৰিত চুতুফাক লগ কৰে আৰু মিত্ৰতাৰ ভাও জুৰি তেখেতক চফ্ৰাই নদীৰ নাওখেললৈ নিমন্ত্ৰণ জনায়। বিবৰণৰ অনুসৰি চুতীয়া ৰজাই চুতুফাক নিজৰ নাওত উঠাই প্ৰলোভিত কৰি বিশ্বাসঘাতকতাৰে হত্যা কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |date=1926 |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta |page=81 |quote="...the Chutia king lured Sutuphaa onto his barge without attendants and treacherously murdered him..."}}</ref><ref>{{cite book |last=Barua |first=Gunaviram |title=Assam Buranji or A History of Assam |date=2008 |publisher=Publication Board of Assam |location=Guwahati |pages=55–56 |quote="...Sutuphaa's rule ended abruptly when he was treacherously assassinated by the Sutiya king..."}}</ref><ref name="Acharya1966">{{cite book |last=Acharya |first=Nagendra Nath |title=The History of Medieval Assam (From the 13th to the 17th Century) |date=1966 |publisher=Dutta Baruah |location=Gauhati |page=74 |url=https://ia601807.us.archive.org/34/items/dli.pahar.3309/1966%20The%20History%20of%20Medieval%20Assam%20from%20the%2013th%20to%20the%2017th%20century%20by%20Acharya%20s.pdf |access-date=2026-05-20}}</ref> বুৰঞ্জীসমূহত কিন্তু তেওঁৰ মৃত্যুৰ ধৰণ সম্পৰ্কে একে মত পোৱা নাযায়। কিছুমান বিৱৰণত উল্লেখ আছে যে তেওঁক এটা বলধ গৰুৱে গছকাই হত্যা কৰিছিল<ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Bhuyan, S K, Satsari Buranji,p.9</ref><ref>Bhuyan, SK, "বাঁহগৰীয়া বৰগোহাঁই বুৰঞ্জী: দেওধাই অসম বুৰঞ্জী",p.90</ref>, আন কিছুমানত আকৌ কোৱা হৈছে যে তেওঁক নাওতে হত্যা কৰা হৈছিল বুলি কোৱা হৈছে।<ref>Goswami, Hemchandra, "Purani Assam Buranji, p.37</ref><ref>Assam Buranji (SM), p.7</ref> চুতুফাৰ লগত যোৱা সৈন্যবোৰ ৰাজধানীলৈ ঘূৰি আহি এই কথা সদৰি কৰে।<ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>Barua Gunaviram Assam Buranji or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 56</ref> [[আহোম ভাষা]]ত লিখা "আহোম বুৰঞ্জী"ত চুতীয়াসকলে (''তিউৰা'' হিচাপে) চুতুফাক লৈ গৈ বধ কৰিছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে যদিও কোনো চুতীয়া ৰজাৰ কথা‌ (ৰজা‌ বুজোৱা ''খুন'' শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা নাই) উল্লেখ কৰা নাই।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji, p.48</ref> কিছুমান ইতিহাসবিদে এই খণ্ডটোৰ সত্যতাক লৈ প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰে। সৰ্বেশ্বৰ বৰুৱাই যুক্তি আগবঢ়ায় যে চুতুফাৰ মৃত্যু পৰিকল্পিত ভাৱে হোৱা নাছিল আৰু চুতীয়া ৰজাৰ নিমন্ত্ৰণত সংঘটিত হোৱা নাও খেলত চুতুফাৰ মৃত্যু হোৱাৰ বাবে চুতীয়া ৰজাক ভুলকৈ দোষাৰোপ কৰা হৈছিল।<ref>Barua, Sarbeswar,"Manideep"(1965), p.300</ref> স্বৰ্ণলতা বৰুৱাই (২০০৭) লক্ষ্য কৰিছে যে বিদেশী দেশত ৰজাক হত্যা কৰিলে নিশ্চয়কৈ তাৎক্ষণিক সামৰিক সঁহাৰিৰ সূচনা হ’লহেঁতেন, তথাপিও এনে কোনো সংঘাতৰ লিপিবদ্ধ হোৱা নাই। তদুপৰি চুতুফাৰ লগত থকা আহোম বাহিনীয়ে তেওঁক ৰক্ষা কৰা বা প্রত্যাক্রমণ কৰাৰ বাবে পদক্ষেপ লোৱাৰ কথা উল্লেখ নাই৷<ref>{{harv|Barua|2007|page=118}}</ref> চুতুফাৰ মৃত্যুৰ পাছত ১৩৭৬ চনৰ পৰা ১৩৮০ চললৈ আহোম ৰাজ্য অৰাজক হৈ‌ থাকে।<ref>Barua, Gopal Chandra,"Ahom Buranji",p.49, "After the death of Sutuphaa, the country was in interregnum for four years."</ref> [[আহোম ভাষা]]ত লিখা "আহোম বুৰঞ্জী"ত চুতীয়াসকলে (''তিউৰা'' হিচাপে) চুতুফাক লৈ গৈ হত্যা কৰিছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji, p.48</ref> ==বৰগোহাঁই আৰু বুঢ়াগোহাঁই শাসনকাল== চুতুফাৰ মৃত্যুৰ পাছত আহোম ডাঙৰীয়াসকলে স্বৰ্গদেউৰ উপযোগী কোনো ৰাজকোঁৱৰ বিচাৰি নাপালে আৰু সেই বাবে চাৰি বছৰ (১৩৭৬-১৩৮০ চন) চাও ফ্ৰংদাম বুঢ়াগোহাঁই আৰু চাও তাপ্ৰিখিন বৰগোহাঁইয়ে নিজে প্ৰশাসনৰ ভাৰ চম্ভালে।<ref>Barbaruah Hiteswar Ahomar-Din or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref> ৰজা অবিহনে ৰাজ্য চলোৱা টান দেখি ১৩৮০ চনত তেওঁলোকে চুতুফাৰ ভায়েক আৰু চুখাংফাৰ তৃতীয় পুত্ৰ [[ত্যাও খাম্‌টি]]ক স্বৰ্গদেউ পাতে।<ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>Barua Gunaviram Assam Buranji or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 56</ref> ==টোকা== {{reflist}} ==তথ্যসূত্ৰ== *ফুকন,বৰুৱা (১৯৬৪) (আহোম ভাষা, ইংৰাজী, অসমীয়া ভাষাত). আহোম লেগজিকন, ঐতিহাসিক আৰু প্ৰাচীন গ্ৰন্থ অধ্যয়ন বিভাগ * বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ আহোমৰ-দিন or A History of Assam under the Ahoms first edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati * বৰুৱা গুণাভিৰাম অসম বুৰঞ্জী or A History of Assam fourth edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati * Gait E.A. A History of Assam second edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta * {{cite book|last=Barua|first=Swarnalata|title=Chutia Jatir Buranji|year=2007|place=Guwahati}} [[শ্ৰেণী:টাই-আহোম শাসক]] 2dnxigo18w67sl8fiutjru8m7vdphd2 612192 612191 2026-06-14T17:58:46Z KhiLanTzi 23530 [[Special:Contributions/Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[User talk:Ananya Taye|আলোচনা]])-ই কৰা [[Special:Diff/612191|612191]] নম্বৰ সম্পাদনাটো বাতিল কৰা হৈছে 612192 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty|||name='''চাওলুং চ্যু-তু-ফা<br>𑜋𑜰𑜫 𑜎𑜤𑜂𑜫 𑜏𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜄𑜥 𑜇𑜡'''|title=[[চাওলুং]]|titletext=([[টাই-আহোম ভাষা]])|more=|image=|imgw=|alt=|caption=|succession=[[Kingdom of Assam|অসমৰ ৰজা]]|moretext=|reign={{reign|{{circa|১৩৬৪/৬৯}}|১৩৭৬}}|reign-type=শাসন কাল|consort=|coronation={{CE|১৩৬৯}}|cor-type=খেউন ৰোণ মাই ক'|predecessor=[[চুখ্ৰাংফা]]|pre-type=পূৰ্বৰ চাওফা|successor=[[ত্যাও খাম্‌টি]]|suc-type=পৰৱৰ্তী চাওফা|regent=|reg-type=|succession1=|moretext1=|reign1=|reign-type1=|coronation1=|cor-type1=|predecessor1=|pre-type1=|successor1=|suc-type1=|regent1=|reg-type1=|succession2=|moretext2=|reign2=|reign-type2=|coronation2=|cor-type2=|predecessor2=|pre-type2=|successor2=|suc-type2=|regent2=|reg-type2=|succession3=|moretext3=|reign3=|reign-type3=|coronation3=|cor-type3=|predecessor3=|pre-type3=|successor3=|suc-type3=|regent3=|reg-type3=|spouse=|spouse-type=|type=|spouses=|spouses-type=|issue=|issue-link=|issue-pipe=|full name=চাওলুং চ্যু-তু-ফা|era dates=|era name=[[আহোম যুগ]]|posthumous name=|temple name=|dynasty=ছ্যু ফৈদ, [[আহোম ৰাজবংশ]]|mother=|father=[[চুখ্ৰাংফা]]|date of birth=|place of birth=[[আহোম ৰাজ্য]]|date of death={{CE|১৩৭৬}}|place of death=চফ্ৰাই নদী (চুতীয়া আৰু আহোম ৰাজ্যৰ সীমান্ত)| death_cause= চুতীয়া ৰজাৰ দ্বাৰা নাওখেলৰ সময়ত হত্যা|date of burial=|place of burial=|occupation=|signature=|signature_alt=|religion=[[ফুৰালুং ধৰ্ম]]}}{{Ahom Dynasty}} '''চাওলুং চু'-তু-ফা''' ({{lang-aho|𑜋𑜰𑜫 𑜎𑜤𑜂𑜫 𑜏𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜄𑜥 𑜇𑜡}},{{reign|{{circa|১৩৬৪/৬৯}}|১৩৭৬}}) অসমৰ ষষ্ঠজন [[চাওফা]] আছিল। বুৰঞ্জী অনুসৰি {{CE|১৩৬৪ - ১৩৭৬}} লৈ আৰু কিছু বুৰঞ্জীবিদ অনুসৰি {{CE|১৩৬৯ - ১৩৭৬}}লৈ তেওঁ ৰাজত্ব কৰিছিল।<ref>{{harvcol|ফুকন,বৰুৱা|১৯৬৪|p=১৩৯}}</ref><ref>{{harvcol|গেইট|১৯২৬|p=৮১}}</ref> ককায়েক [[চুখ্ৰাংফা]]ৰ কোনো পুত্ৰ সন্তান নথকা বাবে তেঁওক অসমৰ পৰৱৰ্তী [[চাওফা]] হিচাপে বাছনি কৰা হৈছিল। {{CE|১৩৭৬}}ত চুতীয়া ৰজাই চুতুফাক চাফ্ৰাই নদীৰ কাষত এখন বন্ধুত্বপূৰ্ণ নিমন্ত্ৰণ জনাই অংগৰক্ষী নোহোৱাকৈ নিজৰ ব্যক্তিগত নাওখনলৈ মাতি হত্যা কৰিছিল। চুতুফাৰ মৃত্যুৰ বাবে পৰৱৰ্তী চাওঁফা [[ত্যাও খামটি]]য়ে শাসনভাৰ লৈয়ে প্ৰথম পদক্ষেপ হিছাপে প্ৰতিশোধ গ্ৰহণৰ সিদ্ধান্ত লৈছিল।<ref>"..his firstmission was against the Chutiyas to take avenging action for the death of Ahom king Sutupha.."{{cite web|title=Status of Women under the Ahoms: A Historical Study (1228–1826 A.D.)|page=44|url=https://ir.nbu.ac.in/server/api/core/bitstreams/5252374a-1365-4b40-a721-37b369fdc567/content|access-date=18 May 2026}}</ref> আৰু ইয়াৰ পিছতেই দুয়োখন ৰাজ্যৰ মাজত দশক দশক ধৰি তীব্ৰ যুদ্ধ আৰু অৰাজকতাৰ সৃষ্টি হৈছিল। এই সংঘাৰ ফল স্বৰূপে ১৬ শতিকাত আহোমে চুতীয়া ৰাজ্য সম্পূৰ্ণৰূপে জয় কৰে।<ref>{{harvcol|গেইট|১৯২৬|p=৮১}}</ref><ref>{{harvcol|গেইট|১৯২৬|p=৮১}}</ref> ==শাসন গ্ৰহণ== চাওফা হোৱাৰ আগত চুতুফা লাহনজিং গাঁৱত কোঁৱৰ হিচাপে বাস কৰিছিল।<ref>{{cite web|title=The Tai and the Tai Kingdoms|page=273|url=https://ia601402.us.archive.org/14/items/in.ernet.dli.2015.149949/2015.149949.The-Tai-And-The-Tai-Kingdoms.pdf|access-date=18 May 2026}}</ref> বুৰঞ্জীবিদৰ মতে ১৩৬৪ খ্ৰীষ্টাব্দত টাই-আহোম পৰম্পৰা অনুসৰি পূৰ্বৱৰ্তী শাসক [[চুখ্ৰাম্‌ফা]]ৰ কোনো পুত্ৰ সন্তান নথকাৰ বাবে থাও ফ্ৰাং দাম আৰু তা-ফী-কুন নামৰ গোহাঁই দুজনৰ পৰামৰ্শ অনুসৰি সিদ্ধান্ত মৰ্মে চুতুফাক পৰৱৰ্তী ৰজা হিচাপে নিৰ্বাচিত কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web|title=Asamar Buranji Ed. 3rd : Barua, Padmanath Gohain : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=22 Sep 2015|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.452455/page/%E0%A7%A9%E0%A7%AA/mode/1up|access-date=18 May 2026}}</ref> <ref>{{cite web|title=The Tai and the Tai Kingdoms|page=273|url=https://ia601402.us.archive.org/14/items/in.ernet.dli.2015.149949/2015.149949.The-Tai-And-The-Tai-Kingdoms.pdf|access-date=18 May 2026}}</ref><ref>{{cite web|title=A History Of Assam : E.a.gait : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=4 Aug 2015|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.279344/page/n93/mode/1up|access-date=18 May 2026}}</ref><ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>বৰুৱা গুণাভিৰাম- অসম বুৰঞ্জী or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 55</ref> এই ৰাজ্যাভিষেক সমাৰোহে ৰাজ্যখনত চলি থকা সাময়িক ৰাজনৈতিক অনিশ্চয়তাৰ অন্ত পেলাইছিল। ==শাসন গ্ৰহণ== চাওফা হোৱাৰ আগত চুতুফা লাহনজিং গাঁৱত কোঁৱৰ হিচাপে বাস কৰিছিল।<ref>{{cite web|title=The Tai and the Tai Kingdoms|page=273|url=https://ia601402.us.archive.org/14/items/in.ernet.dli.2015.149949/2015.149949.The-Tai-And-The-Tai-Kingdoms.pdf|access-date=18 May 2026}}</ref> বুৰঞ্জীবিদৰ মতে ১৩৬৪ খ্ৰীষ্টাব্দত টাই-আহোম পৰম্পৰা অনুসৰি পূৰ্বৱৰ্তী শাসক [[চুখ্ৰাম্‌ফা]]ৰ কোনো পুত্ৰ সন্তান নথকাৰ বাবে থাও ফ্ৰাং দাম আৰু তা-ফী-কুন নামৰ গোহাঁই দুজনৰ পৰামৰ্শ অনুসৰি সিদ্ধান্ত মৰ্মে চুতুফাক পৰৱৰ্তী ৰজা হিচাপে নিৰ্বাচিত কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web|title=Asamar Buranji Ed. 3rd : Barua, Padmanath Gohain : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=22 Sep 2015|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.452455/page/%E0%A7%A9%E0%A7%AA/mode/1up|access-date=18 May 2026}}</ref> <ref>{{cite web|title=The Tai and the Tai Kingdoms|page=273|url=https://ia601402.us.archive.org/14/items/in.ernet.dli.2015.149949/2015.149949.The-Tai-And-The-Tai-Kingdoms.pdf|access-date=18 May 2026}}</ref><ref>{{cite web|title=A History Of Assam : E.a.gait : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=4 Aug 2015|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.279344/page/n93/mode/1up|access-date=18 May 2026}}</ref><ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>বৰুৱা গুণাভিৰাম- অসম বুৰঞ্জী or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 55</ref> এই ৰাজ্যাভিষেক সমাৰোহে ৰাজ্যখনত চলি থকা সাময়িক ৰাজনৈতিক অনিশ্চয়তাৰ অন্ত পেলাইছিল। ==ৰাজত্বকাল আৰু হত্যা== বুৰঞ্জী সমূহৰ মতে চুকাফাৰ‌ পুত্ৰৰ সময়ৰ পৰা চুতুফাৰ মৃত্যুৰ আগলৈকে আহোমসকলে চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে আন্তৰিক সম্পৰ্ক বজাই ৰাখিছিল।<ref>Bhuyan, S.K, ''Satsari Assam Buranji'',p.9, "Previously, since the time of one of Sukapha’s sons, there was alliance and coordial relations with the Chutia king"</ref><ref>Bhuyan, SK, "Assam Buranji(SM), p. 7</ref><ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref> চুতুফাই আহোম ৰাজ্যৰ পৰিসীমা বঢ়াব বিচাৰিছিল। ইয়াৰ ফলত কাষৰীয়া [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ লগত সংঘাতৰ সৃষ্টি হয়। ১৩৭৬ চনত চুতীয়া ৰজাই চাপাগুৰিত চুতুফাক লগ কৰে আৰু মিত্ৰতাৰ ভাও জুৰি তেখেতক চফ্ৰাই নদীৰ নাওখেললৈ নিমন্ত্ৰণ জনায়। বিবৰণৰ অনুসৰি চুতীয়া ৰজাই চুতুফাক নিজৰ নাওত উঠাই প্ৰলোভিত কৰি বিশ্বাসঘাতকতাৰে হত্যা কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |date=1926 |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta |page=81 |quote="...the Chutia king lured Sutuphaa onto his barge without attendants and treacherously murdered him..."}}</ref><ref>{{cite book |last=Barua |first=Gunaviram |title=Assam Buranji or A History of Assam |date=2008 |publisher=Publication Board of Assam |location=Guwahati |pages=55–56 |quote="...Sutuphaa's rule ended abruptly when he was treacherously assassinated by the Sutiya king..."}}</ref><ref name="Acharya1966">{{cite book |last=Acharya |first=Nagendra Nath |title=The History of Medieval Assam (From the 13th to the 17th Century) |date=1966 |publisher=Dutta Baruah |location=Gauhati |page=74 |url=https://ia601807.us.archive.org/34/items/dli.pahar.3309/1966%20The%20History%20of%20Medieval%20Assam%20from%20the%2013th%20to%20the%2017th%20century%20by%20Acharya%20s.pdf |access-date=2026-05-20}}</ref> বুৰঞ্জীসমূহত কিন্তু তেওঁৰ মৃত্যুৰ ধৰণ সম্পৰ্কে একে মত পোৱা নাযায়। কিছুমান বিৱৰণত উল্লেখ আছে যে তেওঁক এটা বলধ গৰুৱে গছকাই হত্যা কৰিছিল<ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Bhuyan, S K, Satsari Buranji,p.9</ref><ref>Bhuyan, SK, "বাঁহগৰীয়া বৰগোহাঁই বুৰঞ্জী: দেওধাই অসম বুৰঞ্জী",p.90</ref>, আন কিছুমানত আকৌ কোৱা হৈছে যে তেওঁক নাওতে হত্যা কৰা হৈছিল বুলি কোৱা হৈছে।<ref>Goswami, Hemchandra, "Purani Assam Buranji, p.37</ref><ref>Assam Buranji (SM), p.7</ref> চুতুফাৰ লগত যোৱা সৈন্যবোৰ ৰাজধানীলৈ ঘূৰি আহি এই কথা সদৰি কৰে।<ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>Barua Gunaviram Assam Buranji or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 56</ref> কিছুমান ইতিহাসবিদে এই খণ্ডটোৰ সত্যতাক লৈ প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰে। সৰ্বেশ্বৰ বৰুৱাই যুক্তি আগবঢ়ায় যে চুতুফাৰ মৃত্যু পৰিকল্পিত ভাৱে হোৱা নাছিল আৰু চুতীয়া ৰজাৰ নিমন্ত্ৰণত সংঘটিত হোৱা নাও খেলত চুতুফাৰ মৃত্যু হোৱাৰ বাবে চুতীয়া ৰজাক ভুলকৈ দোষাৰোপ কৰা হৈছিল।<ref>Barua, Sarbeswar,"Manideep"(1965), p.300</ref> স্বৰ্ণলতা বৰুৱাই (২০০৭) লক্ষ্য কৰিছে যে বিদেশী দেশত ৰজাক হত্যা কৰিলে নিশ্চয়কৈ তাৎক্ষণিক সামৰিক সঁহাৰিৰ সূচনা হ’লহেঁতেন, তথাপিও এনে কোনো সংঘাতৰ লিপিবদ্ধ হোৱা নাই। তদুপৰি চুতুফাৰ লগত থকা আহোম বাহিনীয়ে তেওঁক ৰক্ষা কৰা বা প্রত্যাক্রমণ কৰাৰ বাবে পদক্ষেপ লোৱাৰ কথা উল্লেখ নাই৷<ref>{{harv|Barua|2007|page=118}}</ref> চুতুফাৰ মৃত্যুৰ পাছত ১৩৭৬ চনৰ পৰা ১৩৮০ চললৈ আহোম ৰাজ্য অৰাজক হৈ‌ থাকে।<ref>Barua, Gopal Chandra,"Ahom Buranji",p.49, "After the death of Sutuphaa, the country was in interregnum for four years."</ref> [[আহোম ভাষা]]ত লিখা "আহোম বুৰঞ্জী"ত চুতীয়াসকলে (''তিউৰা'' হিচাপে) চুতুফাক লৈ গৈ হত্যা কৰিছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji, p.48</ref> ==বৰগোহাঁই আৰু বুঢ়াগোহাঁই শাসনকাল== চুতুফাৰ মৃত্যুৰ পাছত আহোম ডাঙৰীয়াসকলে স্বৰ্গদেউৰ উপযোগী কোনো ৰাজকোঁৱৰ বিচাৰি নাপালে আৰু সেই বাবে চাৰি বছৰ (১৩৭৬-১৩৮০ চন) চাও ফ্ৰংদাম বুঢ়াগোহাঁই আৰু চাও তাপ্ৰিখিন বৰগোহাঁইয়ে নিজে প্ৰশাসনৰ ভাৰ চম্ভালে।<ref>Barbaruah Hiteswar Ahomar-Din or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref> ৰজা অবিহনে ৰাজ্য চলোৱা টান দেখি ১৩৮০ চনত তেওঁলোকে চুতুফাৰ ভায়েক আৰু চুখাংফাৰ তৃতীয় পুত্ৰ [[ত্যাও খাম্‌টি]]ক স্বৰ্গদেউ পাতে।<ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>Barua Gunaviram Assam Buranji or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 56</ref> ==টোকা== {{reflist}} ==তথ্যসূত্ৰ== *ফুকন,বৰুৱা (১৯৬৪) (আহোম ভাষা, ইংৰাজী, অসমীয়া ভাষাত). আহোম লেগজিকন, ঐতিহাসিক আৰু প্ৰাচীন গ্ৰন্থ অধ্যয়ন বিভাগ * বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ আহোমৰ-দিন or A History of Assam under the Ahoms first edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati * বৰুৱা গুণাভিৰাম অসম বুৰঞ্জী or A History of Assam fourth edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati * Gait E.A. A History of Assam second edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta * {{cite book|last=Barua|first=Swarnalata|title=Chutia Jatir Buranji|year=2007|place=Guwahati}} [[শ্ৰেণী:টাই-আহোম শাসক]] m0d71rgaskwt0emx90kgo8jgx8e9e6v 612193 612192 2026-06-14T17:59:45Z KhiLanTzi 23530 /* ৰাজত্বকাল আৰু হত্যা */ Explaining Ahom-buranji properly without adding comments (WP:PRIMARY) 612193 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty|||name='''চাওলুং চ্যু-তু-ফা<br>𑜋𑜰𑜫 𑜎𑜤𑜂𑜫 𑜏𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜄𑜥 𑜇𑜡'''|title=[[চাওলুং]]|titletext=([[টাই-আহোম ভাষা]])|more=|image=|imgw=|alt=|caption=|succession=[[Kingdom of Assam|অসমৰ ৰজা]]|moretext=|reign={{reign|{{circa|১৩৬৪/৬৯}}|১৩৭৬}}|reign-type=শাসন কাল|consort=|coronation={{CE|১৩৬৯}}|cor-type=খেউন ৰোণ মাই ক'|predecessor=[[চুখ্ৰাংফা]]|pre-type=পূৰ্বৰ চাওফা|successor=[[ত্যাও খাম্‌টি]]|suc-type=পৰৱৰ্তী চাওফা|regent=|reg-type=|succession1=|moretext1=|reign1=|reign-type1=|coronation1=|cor-type1=|predecessor1=|pre-type1=|successor1=|suc-type1=|regent1=|reg-type1=|succession2=|moretext2=|reign2=|reign-type2=|coronation2=|cor-type2=|predecessor2=|pre-type2=|successor2=|suc-type2=|regent2=|reg-type2=|succession3=|moretext3=|reign3=|reign-type3=|coronation3=|cor-type3=|predecessor3=|pre-type3=|successor3=|suc-type3=|regent3=|reg-type3=|spouse=|spouse-type=|type=|spouses=|spouses-type=|issue=|issue-link=|issue-pipe=|full name=চাওলুং চ্যু-তু-ফা|era dates=|era name=[[আহোম যুগ]]|posthumous name=|temple name=|dynasty=ছ্যু ফৈদ, [[আহোম ৰাজবংশ]]|mother=|father=[[চুখ্ৰাংফা]]|date of birth=|place of birth=[[আহোম ৰাজ্য]]|date of death={{CE|১৩৭৬}}|place of death=চফ্ৰাই নদী (চুতীয়া আৰু আহোম ৰাজ্যৰ সীমান্ত)| death_cause= চুতীয়া ৰজাৰ দ্বাৰা নাওখেলৰ সময়ত হত্যা|date of burial=|place of burial=|occupation=|signature=|signature_alt=|religion=[[ফুৰালুং ধৰ্ম]]}}{{Ahom Dynasty}} '''চাওলুং চু'-তু-ফা''' ({{lang-aho|𑜋𑜰𑜫 𑜎𑜤𑜂𑜫 𑜏𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜄𑜥 𑜇𑜡}},{{reign|{{circa|১৩৬৪/৬৯}}|১৩৭৬}}) অসমৰ ষষ্ঠজন [[চাওফা]] আছিল। বুৰঞ্জী অনুসৰি {{CE|১৩৬৪ - ১৩৭৬}} লৈ আৰু কিছু বুৰঞ্জীবিদ অনুসৰি {{CE|১৩৬৯ - ১৩৭৬}}লৈ তেওঁ ৰাজত্ব কৰিছিল।<ref>{{harvcol|ফুকন,বৰুৱা|১৯৬৪|p=১৩৯}}</ref><ref>{{harvcol|গেইট|১৯২৬|p=৮১}}</ref> ককায়েক [[চুখ্ৰাংফা]]ৰ কোনো পুত্ৰ সন্তান নথকা বাবে তেঁওক অসমৰ পৰৱৰ্তী [[চাওফা]] হিচাপে বাছনি কৰা হৈছিল। {{CE|১৩৭৬}}ত চুতীয়া ৰজাই চুতুফাক চাফ্ৰাই নদীৰ কাষত এখন বন্ধুত্বপূৰ্ণ নিমন্ত্ৰণ জনাই অংগৰক্ষী নোহোৱাকৈ নিজৰ ব্যক্তিগত নাওখনলৈ মাতি হত্যা কৰিছিল। চুতুফাৰ মৃত্যুৰ বাবে পৰৱৰ্তী চাওঁফা [[ত্যাও খামটি]]য়ে শাসনভাৰ লৈয়ে প্ৰথম পদক্ষেপ হিছাপে প্ৰতিশোধ গ্ৰহণৰ সিদ্ধান্ত লৈছিল।<ref>"..his firstmission was against the Chutiyas to take avenging action for the death of Ahom king Sutupha.."{{cite web|title=Status of Women under the Ahoms: A Historical Study (1228–1826 A.D.)|page=44|url=https://ir.nbu.ac.in/server/api/core/bitstreams/5252374a-1365-4b40-a721-37b369fdc567/content|access-date=18 May 2026}}</ref> আৰু ইয়াৰ পিছতেই দুয়োখন ৰাজ্যৰ মাজত দশক দশক ধৰি তীব্ৰ যুদ্ধ আৰু অৰাজকতাৰ সৃষ্টি হৈছিল। এই সংঘাৰ ফল স্বৰূপে ১৬ শতিকাত আহোমে চুতীয়া ৰাজ্য সম্পূৰ্ণৰূপে জয় কৰে।<ref>{{harvcol|গেইট|১৯২৬|p=৮১}}</ref><ref>{{harvcol|গেইট|১৯২৬|p=৮১}}</ref> ==শাসন গ্ৰহণ== চাওফা হোৱাৰ আগত চুতুফা লাহনজিং গাঁৱত কোঁৱৰ হিচাপে বাস কৰিছিল।<ref>{{cite web|title=The Tai and the Tai Kingdoms|page=273|url=https://ia601402.us.archive.org/14/items/in.ernet.dli.2015.149949/2015.149949.The-Tai-And-The-Tai-Kingdoms.pdf|access-date=18 May 2026}}</ref> বুৰঞ্জীবিদৰ মতে ১৩৬৪ খ্ৰীষ্টাব্দত টাই-আহোম পৰম্পৰা অনুসৰি পূৰ্বৱৰ্তী শাসক [[চুখ্ৰাম্‌ফা]]ৰ কোনো পুত্ৰ সন্তান নথকাৰ বাবে থাও ফ্ৰাং দাম আৰু তা-ফী-কুন নামৰ গোহাঁই দুজনৰ পৰামৰ্শ অনুসৰি সিদ্ধান্ত মৰ্মে চুতুফাক পৰৱৰ্তী ৰজা হিচাপে নিৰ্বাচিত কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web|title=Asamar Buranji Ed. 3rd : Barua, Padmanath Gohain : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=22 Sep 2015|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.452455/page/%E0%A7%A9%E0%A7%AA/mode/1up|access-date=18 May 2026}}</ref> <ref>{{cite web|title=The Tai and the Tai Kingdoms|page=273|url=https://ia601402.us.archive.org/14/items/in.ernet.dli.2015.149949/2015.149949.The-Tai-And-The-Tai-Kingdoms.pdf|access-date=18 May 2026}}</ref><ref>{{cite web|title=A History Of Assam : E.a.gait : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=4 Aug 2015|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.279344/page/n93/mode/1up|access-date=18 May 2026}}</ref><ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>বৰুৱা গুণাভিৰাম- অসম বুৰঞ্জী or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 55</ref> এই ৰাজ্যাভিষেক সমাৰোহে ৰাজ্যখনত চলি থকা সাময়িক ৰাজনৈতিক অনিশ্চয়তাৰ অন্ত পেলাইছিল। ==শাসন গ্ৰহণ== চাওফা হোৱাৰ আগত চুতুফা লাহনজিং গাঁৱত কোঁৱৰ হিচাপে বাস কৰিছিল।<ref>{{cite web|title=The Tai and the Tai Kingdoms|page=273|url=https://ia601402.us.archive.org/14/items/in.ernet.dli.2015.149949/2015.149949.The-Tai-And-The-Tai-Kingdoms.pdf|access-date=18 May 2026}}</ref> বুৰঞ্জীবিদৰ মতে ১৩৬৪ খ্ৰীষ্টাব্দত টাই-আহোম পৰম্পৰা অনুসৰি পূৰ্বৱৰ্তী শাসক [[চুখ্ৰাম্‌ফা]]ৰ কোনো পুত্ৰ সন্তান নথকাৰ বাবে থাও ফ্ৰাং দাম আৰু তা-ফী-কুন নামৰ গোহাঁই দুজনৰ পৰামৰ্শ অনুসৰি সিদ্ধান্ত মৰ্মে চুতুফাক পৰৱৰ্তী ৰজা হিচাপে নিৰ্বাচিত কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web|title=Asamar Buranji Ed. 3rd : Barua, Padmanath Gohain : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=22 Sep 2015|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.452455/page/%E0%A7%A9%E0%A7%AA/mode/1up|access-date=18 May 2026}}</ref> <ref>{{cite web|title=The Tai and the Tai Kingdoms|page=273|url=https://ia601402.us.archive.org/14/items/in.ernet.dli.2015.149949/2015.149949.The-Tai-And-The-Tai-Kingdoms.pdf|access-date=18 May 2026}}</ref><ref>{{cite web|title=A History Of Assam : E.a.gait : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=4 Aug 2015|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.279344/page/n93/mode/1up|access-date=18 May 2026}}</ref><ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>বৰুৱা গুণাভিৰাম- অসম বুৰঞ্জী or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 55</ref> এই ৰাজ্যাভিষেক সমাৰোহে ৰাজ্যখনত চলি থকা সাময়িক ৰাজনৈতিক অনিশ্চয়তাৰ অন্ত পেলাইছিল। ==ৰাজত্বকাল আৰু হত্যা== বুৰঞ্জী সমূহৰ মতে চুকাফাৰ‌ পুত্ৰৰ সময়ৰ পৰা চুতুফাৰ মৃত্যুৰ আগলৈকে আহোমসকলে চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে আন্তৰিক সম্পৰ্ক বজাই ৰাখিছিল।<ref>Bhuyan, S.K, ''Satsari Assam Buranji'',p.9, "Previously, since the time of one of Sukapha’s sons, there was alliance and coordial relations with the Chutia king"</ref><ref>Bhuyan, SK, "Assam Buranji(SM), p. 7</ref><ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref> চুতুফাই আহোম ৰাজ্যৰ পৰিসীমা বঢ়াব বিচাৰিছিল। ইয়াৰ ফলত কাষৰীয়া [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ লগত সংঘাতৰ সৃষ্টি হয়। ১৩৭৬ চনত চুতীয়া ৰজাই চাপাগুৰিত চুতুফাক লগ কৰে আৰু মিত্ৰতাৰ ভাও জুৰি তেখেতক চফ্ৰাই নদীৰ নাওখেললৈ নিমন্ত্ৰণ জনায়। বিবৰণৰ অনুসৰি চুতীয়া ৰজাই চুতুফাক নিজৰ নাওত উঠাই প্ৰলোভিত কৰি বিশ্বাসঘাতকতাৰে হত্যা কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |date=1926 |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta |page=81 |quote="...the Chutia king lured Sutuphaa onto his barge without attendants and treacherously murdered him..."}}</ref><ref>{{cite book |last=Barua |first=Gunaviram |title=Assam Buranji or A History of Assam |date=2008 |publisher=Publication Board of Assam |location=Guwahati |pages=55–56 |quote="...Sutuphaa's rule ended abruptly when he was treacherously assassinated by the Sutiya king..."}}</ref><ref name="Acharya1966">{{cite book |last=Acharya |first=Nagendra Nath |title=The History of Medieval Assam (From the 13th to the 17th Century) |date=1966 |publisher=Dutta Baruah |location=Gauhati |page=74 |url=https://ia601807.us.archive.org/34/items/dli.pahar.3309/1966%20The%20History%20of%20Medieval%20Assam%20from%20the%2013th%20to%20the%2017th%20century%20by%20Acharya%20s.pdf |access-date=2026-05-20}}</ref> বুৰঞ্জীসমূহত কিন্তু তেওঁৰ মৃত্যুৰ ধৰণ সম্পৰ্কে একে মত পোৱা নাযায়। কিছুমান বিৱৰণত উল্লেখ আছে যে তেওঁক এটা বলধ গৰুৱে গছকাই হত্যা কৰিছিল<ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Bhuyan, S K, Satsari Buranji,p.9</ref><ref>Bhuyan, SK, "বাঁহগৰীয়া বৰগোহাঁই বুৰঞ্জী: দেওধাই অসম বুৰঞ্জী",p.90</ref>, আন কিছুমানত আকৌ কোৱা হৈছে যে তেওঁক নাওতে হত্যা কৰা হৈছিল বুলি কোৱা হৈছে।<ref>Goswami, Hemchandra, "Purani Assam Buranji, p.37</ref><ref>Assam Buranji (SM), p.7</ref> চুতুফাৰ লগত যোৱা সৈন্যবোৰ ৰাজধানীলৈ ঘূৰি আহি এই কথা সদৰি কৰে।<ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>Barua Gunaviram Assam Buranji or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 56</ref> কিছুমান ইতিহাসবিদে এই খণ্ডটোৰ সত্যতাক লৈ প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰে। সৰ্বেশ্বৰ বৰুৱাই যুক্তি আগবঢ়ায় যে চুতুফাৰ মৃত্যু পৰিকল্পিত ভাৱে হোৱা নাছিল আৰু চুতীয়া ৰজাৰ নিমন্ত্ৰণত সংঘটিত হোৱা নাও খেলত চুতুফাৰ মৃত্যু হোৱাৰ বাবে চুতীয়া ৰজাক ভুলকৈ দোষাৰোপ কৰা হৈছিল।<ref>Barua, Sarbeswar,"Manideep"(1965), p.300</ref> স্বৰ্ণলতা বৰুৱাই (২০০৭) লক্ষ্য কৰিছে যে বিদেশী দেশত ৰজাক হত্যা কৰিলে নিশ্চয়কৈ তাৎক্ষণিক সামৰিক সঁহাৰিৰ সূচনা হ’লহেঁতেন, তথাপিও এনে কোনো সংঘাতৰ লিপিবদ্ধ হোৱা নাই। তদুপৰি চুতুফাৰ লগত থকা আহোম বাহিনীয়ে তেওঁক ৰক্ষা কৰা বা প্রত্যাক্রমণ কৰাৰ বাবে পদক্ষেপ লোৱাৰ কথা উল্লেখ নাই৷<ref>{{harv|Barua|2007|page=118}}</ref> চুতুফাৰ মৃত্যুৰ পাছত ১৩৭৬ চনৰ পৰা ১৩৮০ চললৈ আহোম ৰাজ্য অৰাজক হৈ‌ থাকে।<ref>Barua, Gopal Chandra,"Ahom Buranji",p.49, "After the death of Sutuphaa, the country was in interregnum for four years."</ref> [[আহোম ভাষা]]ত লিখা "আহোম বুৰঞ্জী"ত পৃষ্ঠা ৪৯ত গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাই লিখে যে - {{Cquote|এদিন চুতীয়া ৰজাই চুটুফাক নাও চলাই আনন্দ কৰিবলৈ আমন্ত্ৰণ জনায়। সেইদৰে দুয়ো নাও চলাই আনন্দ কৰিছিল। যেতিয়াই চুতীয়া ৰজাই চুটুফাক বন্দী কৰি হত্যা কৰে। লাখনি খুটঙি (অৰ্থাৎ খ্ৰীষ্টাব্দ ১৩৭৬ চনত) চাওলুং চুটুফাক হত্যা কৰা হৈছিল।}}<ref>"...One day, the Chutia king asked Shutu-pha to amuse themselves by rowing in a boat. They were thus rowing in a boat, when the Chutia king seized Shutupha and killed him. In lakni Khutngi (i.e., in 1376 A.D.) Chaolung Shutupha was murdered.." Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji, p.49</ref> ==বৰগোহাঁই আৰু বুঢ়াগোহাঁই শাসনকাল== চুতুফাৰ মৃত্যুৰ পাছত আহোম ডাঙৰীয়াসকলে স্বৰ্গদেউৰ উপযোগী কোনো ৰাজকোঁৱৰ বিচাৰি নাপালে আৰু সেই বাবে চাৰি বছৰ (১৩৭৬-১৩৮০ চন) চাও ফ্ৰংদাম বুঢ়াগোহাঁই আৰু চাও তাপ্ৰিখিন বৰগোহাঁইয়ে নিজে প্ৰশাসনৰ ভাৰ চম্ভালে।<ref>Barbaruah Hiteswar Ahomar-Din or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref> ৰজা অবিহনে ৰাজ্য চলোৱা টান দেখি ১৩৮০ চনত তেওঁলোকে চুতুফাৰ ভায়েক আৰু চুখাংফাৰ তৃতীয় পুত্ৰ [[ত্যাও খাম্‌টি]]ক স্বৰ্গদেউ পাতে।<ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>Barua Gunaviram Assam Buranji or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 56</ref> ==টোকা== {{reflist}} ==তথ্যসূত্ৰ== *ফুকন,বৰুৱা (১৯৬৪) (আহোম ভাষা, ইংৰাজী, অসমীয়া ভাষাত). আহোম লেগজিকন, ঐতিহাসিক আৰু প্ৰাচীন গ্ৰন্থ অধ্যয়ন বিভাগ * বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ আহোমৰ-দিন or A History of Assam under the Ahoms first edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati * বৰুৱা গুণাভিৰাম অসম বুৰঞ্জী or A History of Assam fourth edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati * Gait E.A. A History of Assam second edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta * {{cite book|last=Barua|first=Swarnalata|title=Chutia Jatir Buranji|year=2007|place=Guwahati}} [[শ্ৰেণী:টাই-আহোম শাসক]] a4h7ikfag31nji1s6afgdz2ntiv6jwu 612194 612193 2026-06-14T18:00:23Z KhiLanTzi 23530 /* ৰাজত্বকাল আৰু হত্যা */ Typo 612194 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty|||name='''চাওলুং চ্যু-তু-ফা<br>𑜋𑜰𑜫 𑜎𑜤𑜂𑜫 𑜏𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜄𑜥 𑜇𑜡'''|title=[[চাওলুং]]|titletext=([[টাই-আহোম ভাষা]])|more=|image=|imgw=|alt=|caption=|succession=[[Kingdom of Assam|অসমৰ ৰজা]]|moretext=|reign={{reign|{{circa|১৩৬৪/৬৯}}|১৩৭৬}}|reign-type=শাসন কাল|consort=|coronation={{CE|১৩৬৯}}|cor-type=খেউন ৰোণ মাই ক'|predecessor=[[চুখ্ৰাংফা]]|pre-type=পূৰ্বৰ চাওফা|successor=[[ত্যাও খাম্‌টি]]|suc-type=পৰৱৰ্তী চাওফা|regent=|reg-type=|succession1=|moretext1=|reign1=|reign-type1=|coronation1=|cor-type1=|predecessor1=|pre-type1=|successor1=|suc-type1=|regent1=|reg-type1=|succession2=|moretext2=|reign2=|reign-type2=|coronation2=|cor-type2=|predecessor2=|pre-type2=|successor2=|suc-type2=|regent2=|reg-type2=|succession3=|moretext3=|reign3=|reign-type3=|coronation3=|cor-type3=|predecessor3=|pre-type3=|successor3=|suc-type3=|regent3=|reg-type3=|spouse=|spouse-type=|type=|spouses=|spouses-type=|issue=|issue-link=|issue-pipe=|full name=চাওলুং চ্যু-তু-ফা|era dates=|era name=[[আহোম যুগ]]|posthumous name=|temple name=|dynasty=ছ্যু ফৈদ, [[আহোম ৰাজবংশ]]|mother=|father=[[চুখ্ৰাংফা]]|date of birth=|place of birth=[[আহোম ৰাজ্য]]|date of death={{CE|১৩৭৬}}|place of death=চফ্ৰাই নদী (চুতীয়া আৰু আহোম ৰাজ্যৰ সীমান্ত)| death_cause= চুতীয়া ৰজাৰ দ্বাৰা নাওখেলৰ সময়ত হত্যা|date of burial=|place of burial=|occupation=|signature=|signature_alt=|religion=[[ফুৰালুং ধৰ্ম]]}}{{Ahom Dynasty}} '''চাওলুং চু'-তু-ফা''' ({{lang-aho|𑜋𑜰𑜫 𑜎𑜤𑜂𑜫 𑜏𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜄𑜥 𑜇𑜡}},{{reign|{{circa|১৩৬৪/৬৯}}|১৩৭৬}}) অসমৰ ষষ্ঠজন [[চাওফা]] আছিল। বুৰঞ্জী অনুসৰি {{CE|১৩৬৪ - ১৩৭৬}} লৈ আৰু কিছু বুৰঞ্জীবিদ অনুসৰি {{CE|১৩৬৯ - ১৩৭৬}}লৈ তেওঁ ৰাজত্ব কৰিছিল।<ref>{{harvcol|ফুকন,বৰুৱা|১৯৬৪|p=১৩৯}}</ref><ref>{{harvcol|গেইট|১৯২৬|p=৮১}}</ref> ককায়েক [[চুখ্ৰাংফা]]ৰ কোনো পুত্ৰ সন্তান নথকা বাবে তেঁওক অসমৰ পৰৱৰ্তী [[চাওফা]] হিচাপে বাছনি কৰা হৈছিল। {{CE|১৩৭৬}}ত চুতীয়া ৰজাই চুতুফাক চাফ্ৰাই নদীৰ কাষত এখন বন্ধুত্বপূৰ্ণ নিমন্ত্ৰণ জনাই অংগৰক্ষী নোহোৱাকৈ নিজৰ ব্যক্তিগত নাওখনলৈ মাতি হত্যা কৰিছিল। চুতুফাৰ মৃত্যুৰ বাবে পৰৱৰ্তী চাওঁফা [[ত্যাও খামটি]]য়ে শাসনভাৰ লৈয়ে প্ৰথম পদক্ষেপ হিছাপে প্ৰতিশোধ গ্ৰহণৰ সিদ্ধান্ত লৈছিল।<ref>"..his firstmission was against the Chutiyas to take avenging action for the death of Ahom king Sutupha.."{{cite web|title=Status of Women under the Ahoms: A Historical Study (1228–1826 A.D.)|page=44|url=https://ir.nbu.ac.in/server/api/core/bitstreams/5252374a-1365-4b40-a721-37b369fdc567/content|access-date=18 May 2026}}</ref> আৰু ইয়াৰ পিছতেই দুয়োখন ৰাজ্যৰ মাজত দশক দশক ধৰি তীব্ৰ যুদ্ধ আৰু অৰাজকতাৰ সৃষ্টি হৈছিল। এই সংঘাৰ ফল স্বৰূপে ১৬ শতিকাত আহোমে চুতীয়া ৰাজ্য সম্পূৰ্ণৰূপে জয় কৰে।<ref>{{harvcol|গেইট|১৯২৬|p=৮১}}</ref><ref>{{harvcol|গেইট|১৯২৬|p=৮১}}</ref> ==শাসন গ্ৰহণ== চাওফা হোৱাৰ আগত চুতুফা লাহনজিং গাঁৱত কোঁৱৰ হিচাপে বাস কৰিছিল।<ref>{{cite web|title=The Tai and the Tai Kingdoms|page=273|url=https://ia601402.us.archive.org/14/items/in.ernet.dli.2015.149949/2015.149949.The-Tai-And-The-Tai-Kingdoms.pdf|access-date=18 May 2026}}</ref> বুৰঞ্জীবিদৰ মতে ১৩৬৪ খ্ৰীষ্টাব্দত টাই-আহোম পৰম্পৰা অনুসৰি পূৰ্বৱৰ্তী শাসক [[চুখ্ৰাম্‌ফা]]ৰ কোনো পুত্ৰ সন্তান নথকাৰ বাবে থাও ফ্ৰাং দাম আৰু তা-ফী-কুন নামৰ গোহাঁই দুজনৰ পৰামৰ্শ অনুসৰি সিদ্ধান্ত মৰ্মে চুতুফাক পৰৱৰ্তী ৰজা হিচাপে নিৰ্বাচিত কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web|title=Asamar Buranji Ed. 3rd : Barua, Padmanath Gohain : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=22 Sep 2015|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.452455/page/%E0%A7%A9%E0%A7%AA/mode/1up|access-date=18 May 2026}}</ref> <ref>{{cite web|title=The Tai and the Tai Kingdoms|page=273|url=https://ia601402.us.archive.org/14/items/in.ernet.dli.2015.149949/2015.149949.The-Tai-And-The-Tai-Kingdoms.pdf|access-date=18 May 2026}}</ref><ref>{{cite web|title=A History Of Assam : E.a.gait : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=4 Aug 2015|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.279344/page/n93/mode/1up|access-date=18 May 2026}}</ref><ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>বৰুৱা গুণাভিৰাম- অসম বুৰঞ্জী or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 55</ref> এই ৰাজ্যাভিষেক সমাৰোহে ৰাজ্যখনত চলি থকা সাময়িক ৰাজনৈতিক অনিশ্চয়তাৰ অন্ত পেলাইছিল। ==শাসন গ্ৰহণ== চাওফা হোৱাৰ আগত চুতুফা লাহনজিং গাঁৱত কোঁৱৰ হিচাপে বাস কৰিছিল।<ref>{{cite web|title=The Tai and the Tai Kingdoms|page=273|url=https://ia601402.us.archive.org/14/items/in.ernet.dli.2015.149949/2015.149949.The-Tai-And-The-Tai-Kingdoms.pdf|access-date=18 May 2026}}</ref> বুৰঞ্জীবিদৰ মতে ১৩৬৪ খ্ৰীষ্টাব্দত টাই-আহোম পৰম্পৰা অনুসৰি পূৰ্বৱৰ্তী শাসক [[চুখ্ৰাম্‌ফা]]ৰ কোনো পুত্ৰ সন্তান নথকাৰ বাবে থাও ফ্ৰাং দাম আৰু তা-ফী-কুন নামৰ গোহাঁই দুজনৰ পৰামৰ্শ অনুসৰি সিদ্ধান্ত মৰ্মে চুতুফাক পৰৱৰ্তী ৰজা হিচাপে নিৰ্বাচিত কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web|title=Asamar Buranji Ed. 3rd : Barua, Padmanath Gohain : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=22 Sep 2015|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.452455/page/%E0%A7%A9%E0%A7%AA/mode/1up|access-date=18 May 2026}}</ref> <ref>{{cite web|title=The Tai and the Tai Kingdoms|page=273|url=https://ia601402.us.archive.org/14/items/in.ernet.dli.2015.149949/2015.149949.The-Tai-And-The-Tai-Kingdoms.pdf|access-date=18 May 2026}}</ref><ref>{{cite web|title=A History Of Assam : E.a.gait : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=4 Aug 2015|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.279344/page/n93/mode/1up|access-date=18 May 2026}}</ref><ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>বৰুৱা গুণাভিৰাম- অসম বুৰঞ্জী or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 55</ref> এই ৰাজ্যাভিষেক সমাৰোহে ৰাজ্যখনত চলি থকা সাময়িক ৰাজনৈতিক অনিশ্চয়তাৰ অন্ত পেলাইছিল। ==ৰাজত্বকাল আৰু হত্যা== বুৰঞ্জী সমূহৰ মতে চুকাফাৰ‌ পুত্ৰৰ সময়ৰ পৰা চুতুফাৰ মৃত্যুৰ আগলৈকে আহোমসকলে চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে আন্তৰিক সম্পৰ্ক বজাই ৰাখিছিল।<ref>Bhuyan, S.K, ''Satsari Assam Buranji'',p.9, "Previously, since the time of one of Sukapha’s sons, there was alliance and coordial relations with the Chutia king"</ref><ref>Bhuyan, SK, "Assam Buranji(SM), p. 7</ref><ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref> চুতুফাই আহোম ৰাজ্যৰ পৰিসীমা বঢ়াব বিচাৰিছিল। ইয়াৰ ফলত কাষৰীয়া [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ লগত সংঘাতৰ সৃষ্টি হয়। ১৩৭৬ চনত চুতীয়া ৰজাই চাপাগুৰিত চুতুফাক লগ কৰে আৰু মিত্ৰতাৰ ভাও জুৰি তেখেতক চফ্ৰাই নদীৰ নাওখেললৈ নিমন্ত্ৰণ জনায়। বিবৰণৰ অনুসৰি চুতীয়া ৰজাই চুতুফাক নিজৰ নাওত উঠাই প্ৰলোভিত কৰি বিশ্বাসঘাতকতাৰে হত্যা কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |date=1926 |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta |page=81 |quote="...the Chutia king lured Sutuphaa onto his barge without attendants and treacherously murdered him..."}}</ref><ref>{{cite book |last=Barua |first=Gunaviram |title=Assam Buranji or A History of Assam |date=2008 |publisher=Publication Board of Assam |location=Guwahati |pages=55–56 |quote="...Sutuphaa's rule ended abruptly when he was treacherously assassinated by the Sutiya king..."}}</ref><ref name="Acharya1966">{{cite book |last=Acharya |first=Nagendra Nath |title=The History of Medieval Assam (From the 13th to the 17th Century) |date=1966 |publisher=Dutta Baruah |location=Gauhati |page=74 |url=https://ia601807.us.archive.org/34/items/dli.pahar.3309/1966%20The%20History%20of%20Medieval%20Assam%20from%20the%2013th%20to%20the%2017th%20century%20by%20Acharya%20s.pdf |access-date=2026-05-20}}</ref> বুৰঞ্জীসমূহত কিন্তু তেওঁৰ মৃত্যুৰ ধৰণ সম্পৰ্কে একে মত পোৱা নাযায়। কিছুমান বিৱৰণত উল্লেখ আছে যে তেওঁক এটা বলধ গৰুৱে গছকাই হত্যা কৰিছিল<ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Bhuyan, S K, Satsari Buranji,p.9</ref><ref>Bhuyan, SK, "বাঁহগৰীয়া বৰগোহাঁই বুৰঞ্জী: দেওধাই অসম বুৰঞ্জী",p.90</ref>, আন কিছুমানত আকৌ কোৱা হৈছে যে তেওঁক নাওতে হত্যা কৰা হৈছিল বুলি কোৱা হৈছে।<ref>Goswami, Hemchandra, "Purani Assam Buranji, p.37</ref><ref>Assam Buranji (SM), p.7</ref> চুতুফাৰ লগত যোৱা সৈন্যবোৰ ৰাজধানীলৈ ঘূৰি আহি এই কথা সদৰি কৰে।<ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>Barua Gunaviram Assam Buranji or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 56</ref> কিছুমান ইতিহাসবিদে এই খণ্ডটোৰ সত্যতাক লৈ প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰে। সৰ্বেশ্বৰ বৰুৱাই যুক্তি আগবঢ়ায় যে চুতুফাৰ মৃত্যু পৰিকল্পিত ভাৱে হোৱা নাছিল আৰু চুতীয়া ৰজাৰ নিমন্ত্ৰণত সংঘটিত হোৱা নাও খেলত চুতুফাৰ মৃত্যু হোৱাৰ বাবে চুতীয়া ৰজাক ভুলকৈ দোষাৰোপ কৰা হৈছিল।<ref>Barua, Sarbeswar,"Manideep"(1965), p.300</ref> স্বৰ্ণলতা বৰুৱাই (২০০৭) লক্ষ্য কৰিছে যে বিদেশী দেশত ৰজাক হত্যা কৰিলে নিশ্চয়কৈ তাৎক্ষণিক সামৰিক সঁহাৰিৰ সূচনা হ’লহেঁতেন, তথাপিও এনে কোনো সংঘাতৰ লিপিবদ্ধ হোৱা নাই। তদুপৰি চুতুফাৰ লগত থকা আহোম বাহিনীয়ে তেওঁক ৰক্ষা কৰা বা প্রত্যাক্রমণ কৰাৰ বাবে পদক্ষেপ লোৱাৰ কথা উল্লেখ নাই৷<ref>{{harv|Barua|2007|page=118}}</ref> চুতুফাৰ মৃত্যুৰ পাছত ১৩৭৬ চনৰ পৰা ১৩৮০ চললৈ আহোম ৰাজ্য অৰাজক হৈ‌ থাকে।<ref>Barua, Gopal Chandra,"Ahom Buranji",p.49, "After the death of Sutuphaa, the country was in interregnum for four years."</ref> [[আহোম ভাষা]]ত লিখা "আহোম বুৰঞ্জী"ত পৃষ্ঠা ৪৯ত গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাই লিখে যে - {{Cquote|এদিন চুতীয়া ৰজাই চুটুফাক নাও চলাই আনন্দ কৰিবলৈ আমন্ত্ৰণ জনায়। সেইদৰে দুয়ো নাও চলাই আনন্দ কৰিছিল। যেতিয়াই চুতীয়া ৰজাই চুটুফাক বন্দী কৰি হত্যা কৰে। লাকনি খুটঙি (অৰ্থাৎ খ্ৰীষ্টাব্দ ১৩৭৬ চনত) চাওলুং চুটুফাক হত্যা কৰা হৈছিল।}}<ref>"...One day, the Chutia king asked Shutu-pha to amuse themselves by rowing in a boat. They were thus rowing in a boat, when the Chutia king seized Shutupha and killed him. In lakni Khutngi (i.e., in 1376 A.D.) Chaolung Shutupha was murdered.." Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji, p.49</ref> ==বৰগোহাঁই আৰু বুঢ়াগোহাঁই শাসনকাল== চুতুফাৰ মৃত্যুৰ পাছত আহোম ডাঙৰীয়াসকলে স্বৰ্গদেউৰ উপযোগী কোনো ৰাজকোঁৱৰ বিচাৰি নাপালে আৰু সেই বাবে চাৰি বছৰ (১৩৭৬-১৩৮০ চন) চাও ফ্ৰংদাম বুঢ়াগোহাঁই আৰু চাও তাপ্ৰিখিন বৰগোহাঁইয়ে নিজে প্ৰশাসনৰ ভাৰ চম্ভালে।<ref>Barbaruah Hiteswar Ahomar-Din or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref> ৰজা অবিহনে ৰাজ্য চলোৱা টান দেখি ১৩৮০ চনত তেওঁলোকে চুতুফাৰ ভায়েক আৰু চুখাংফাৰ তৃতীয় পুত্ৰ [[ত্যাও খাম্‌টি]]ক স্বৰ্গদেউ পাতে।<ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>Barua Gunaviram Assam Buranji or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 56</ref> ==টোকা== {{reflist}} ==তথ্যসূত্ৰ== *ফুকন,বৰুৱা (১৯৬৪) (আহোম ভাষা, ইংৰাজী, অসমীয়া ভাষাত). আহোম লেগজিকন, ঐতিহাসিক আৰু প্ৰাচীন গ্ৰন্থ অধ্যয়ন বিভাগ * বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ আহোমৰ-দিন or A History of Assam under the Ahoms first edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati * বৰুৱা গুণাভিৰাম অসম বুৰঞ্জী or A History of Assam fourth edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati * Gait E.A. A History of Assam second edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta * {{cite book|last=Barua|first=Swarnalata|title=Chutia Jatir Buranji|year=2007|place=Guwahati}} [[শ্ৰেণী:টাই-আহোম শাসক]] ko3sws8wwuzq38tbn5nzveozxmgm05x 612195 612194 2026-06-14T18:00:46Z KhiLanTzi 23530 612195 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty|||name='''চাওলুং চ্যু-তু-ফা<br>𑜋𑜰𑜫 𑜎𑜤𑜂𑜫 𑜏𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜄𑜥 𑜇𑜡'''|title=[[চাওলুং]]|titletext=([[টাই-আহোম ভাষা]])|more=|image=|imgw=|alt=|caption=|succession=[[Kingdom of Assam|অসমৰ ৰজা]]|moretext=|reign={{reign|{{circa|১৩৬৪/৬৯}}|১৩৭৬}}|reign-type=শাসন কাল|consort=|coronation={{CE|১৩৬৯}}|cor-type=খেউন ৰোণ মাই ক'|predecessor=[[চুখ্ৰাংফা]]|pre-type=পূৰ্বৰ চাওফা|successor=[[ত্যাও খাম্‌টি]]|suc-type=পৰৱৰ্তী চাওফা|regent=|reg-type=|succession1=|moretext1=|reign1=|reign-type1=|coronation1=|cor-type1=|predecessor1=|pre-type1=|successor1=|suc-type1=|regent1=|reg-type1=|succession2=|moretext2=|reign2=|reign-type2=|coronation2=|cor-type2=|predecessor2=|pre-type2=|successor2=|suc-type2=|regent2=|reg-type2=|succession3=|moretext3=|reign3=|reign-type3=|coronation3=|cor-type3=|predecessor3=|pre-type3=|successor3=|suc-type3=|regent3=|reg-type3=|spouse=|spouse-type=|type=|spouses=|spouses-type=|issue=|issue-link=|issue-pipe=|full name=চাওলুং চ্যু-তু-ফা|era dates=|era name=[[আহোম যুগ]]|posthumous name=|temple name=|dynasty=ছ্যু ফৈদ, [[আহোম ৰাজবংশ]]|mother=|father=[[চুখ্ৰাংফা]]|date of birth=|place of birth=[[আহোম ৰাজ্য]]|date of death={{CE|১৩৭৬}}|place of death=চফ্ৰাই নদী (চুতীয়া আৰু আহোম ৰাজ্যৰ সীমান্ত)| death_cause= চুতীয়া ৰজাৰ দ্বাৰা নাওখেলৰ সময়ত হত্যা|date of burial=|place of burial=|occupation=|signature=|signature_alt=|religion=[[ফুৰালুং ধৰ্ম]]}}{{Ahom Dynasty}} '''চাওলুং চু'-তু-ফা''' ({{lang-aho|𑜋𑜰𑜫 𑜎𑜤𑜂𑜫 𑜏𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜄𑜥 𑜇𑜡}},{{reign|{{circa|১৩৬৪/৬৯}}|১৩৭৬}}) অসমৰ ষষ্ঠজন [[চাওফা]] আছিল। বুৰঞ্জী অনুসৰি {{CE|১৩৬৪ - ১৩৭৬}} লৈ আৰু কিছু বুৰঞ্জীবিদ অনুসৰি {{CE|১৩৬৯ - ১৩৭৬}}লৈ তেওঁ ৰাজত্ব কৰিছিল।<ref>{{harvcol|ফুকন,বৰুৱা|১৯৬৪|p=১৩৯}}</ref><ref>{{harvcol|গেইট|১৯২৬|p=৮১}}</ref> ককায়েক [[চুখ্ৰাংফা]]ৰ কোনো পুত্ৰ সন্তান নথকা বাবে তেঁওক অসমৰ পৰৱৰ্তী [[চাওফা]] হিচাপে বাছনি কৰা হৈছিল। {{CE|১৩৭৬}}ত চুতীয়া ৰজাই চুতুফাক চাফ্ৰাই নদীৰ কাষত এখন বন্ধুত্বপূৰ্ণ নিমন্ত্ৰণ জনাই অংগৰক্ষী নোহোৱাকৈ নিজৰ ব্যক্তিগত নাওখনলৈ মাতি হত্যা কৰিছিল। চুতুফাৰ মৃত্যুৰ বাবে পৰৱৰ্তী চাওঁফা [[ত্যাও খামটি]]য়ে শাসনভাৰ লৈয়ে প্ৰথম পদক্ষেপ হিছাপে প্ৰতিশোধ গ্ৰহণৰ সিদ্ধান্ত লৈছিল।<ref>"..his firstmission was against the Chutiyas to take avenging action for the death of Ahom king Sutupha.."{{cite web|title=Status of Women under the Ahoms: A Historical Study (1228–1826 A.D.)|page=44|url=https://ir.nbu.ac.in/server/api/core/bitstreams/5252374a-1365-4b40-a721-37b369fdc567/content|access-date=18 May 2026}}</ref> আৰু ইয়াৰ পিছতেই দুয়োখন ৰাজ্যৰ মাজত দশক দশক ধৰি তীব্ৰ যুদ্ধ আৰু অৰাজকতাৰ সৃষ্টি হৈছিল। এই সংঘাৰ ফল স্বৰূপে ১৬ শতিকাত আহোমে চুতীয়া ৰাজ্য সম্পূৰ্ণৰূপে জয় কৰে।<ref>{{harvcol|গেইট|১৯২৬|p=৮১}}</ref><ref>{{harvcol|গেইট|১৯২৬|p=৮১}}</ref> ==শাসন গ্ৰহণ== চাওফা হোৱাৰ আগত চুতুফা লাহনজিং গাঁৱত কোঁৱৰ হিচাপে বাস কৰিছিল।<ref>{{cite web|title=The Tai and the Tai Kingdoms|page=273|url=https://ia601402.us.archive.org/14/items/in.ernet.dli.2015.149949/2015.149949.The-Tai-And-The-Tai-Kingdoms.pdf|access-date=18 May 2026}}</ref> বুৰঞ্জীবিদৰ মতে ১৩৬৪ খ্ৰীষ্টাব্দত টাই-আহোম পৰম্পৰা অনুসৰি পূৰ্বৱৰ্তী শাসক [[চুখ্ৰাম্‌ফা]]ৰ কোনো পুত্ৰ সন্তান নথকাৰ বাবে থাও ফ্ৰাং দাম আৰু তা-ফী-কুন নামৰ গোহাঁই দুজনৰ পৰামৰ্শ অনুসৰি সিদ্ধান্ত মৰ্মে চুতুফাক পৰৱৰ্তী ৰজা হিচাপে নিৰ্বাচিত কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web|title=Asamar Buranji Ed. 3rd : Barua, Padmanath Gohain : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=22 Sep 2015|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.452455/page/%E0%A7%A9%E0%A7%AA/mode/1up|access-date=18 May 2026}}</ref> <ref>{{cite web|title=The Tai and the Tai Kingdoms|page=273|url=https://ia601402.us.archive.org/14/items/in.ernet.dli.2015.149949/2015.149949.The-Tai-And-The-Tai-Kingdoms.pdf|access-date=18 May 2026}}</ref><ref>{{cite web|title=A History Of Assam : E.a.gait : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=4 Aug 2015|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.279344/page/n93/mode/1up|access-date=18 May 2026}}</ref><ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>বৰুৱা গুণাভিৰাম- অসম বুৰঞ্জী or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 55</ref> এই ৰাজ্যাভিষেক সমাৰোহে ৰাজ্যখনত চলি থকা সাময়িক ৰাজনৈতিক অনিশ্চয়তাৰ অন্ত পেলাইছিল। ==শাসন গ্ৰহণ== চাওফা হোৱাৰ আগত চুতুফা লাহনজিং গাঁৱত কোঁৱৰ হিচাপে বাস কৰিছিল।<ref>{{cite web|title=The Tai and the Tai Kingdoms|page=273|url=https://ia601402.us.archive.org/14/items/in.ernet.dli.2015.149949/2015.149949.The-Tai-And-The-Tai-Kingdoms.pdf|access-date=18 May 2026}}</ref> বুৰঞ্জীবিদৰ মতে ১৩৬৪ খ্ৰীষ্টাব্দত টাই-আহোম পৰম্পৰা অনুসৰি পূৰ্বৱৰ্তী শাসক [[চুখ্ৰাম্‌ফা]]ৰ কোনো পুত্ৰ সন্তান নথকাৰ বাবে থাও ফ্ৰাং দাম আৰু তা-ফী-কুন নামৰ গোহাঁই দুজনৰ পৰামৰ্শ অনুসৰি সিদ্ধান্ত মৰ্মে চুতুফাক পৰৱৰ্তী ৰজা হিচাপে নিৰ্বাচিত কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web|title=Asamar Buranji Ed. 3rd : Barua, Padmanath Gohain : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=22 Sep 2015|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.452455/page/%E0%A7%A9%E0%A7%AA/mode/1up|access-date=18 May 2026}}</ref> <ref>{{cite web|title=The Tai and the Tai Kingdoms|page=273|url=https://ia601402.us.archive.org/14/items/in.ernet.dli.2015.149949/2015.149949.The-Tai-And-The-Tai-Kingdoms.pdf|access-date=18 May 2026}}</ref><ref>{{cite web|title=A History Of Assam : E.a.gait : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=4 Aug 2015|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.279344/page/n93/mode/1up|access-date=18 May 2026}}</ref><ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>বৰুৱা গুণাভিৰাম- অসম বুৰঞ্জী or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 55</ref> এই ৰাজ্যাভিষেক সমাৰোহে ৰাজ্যখনত চলি থকা সাময়িক ৰাজনৈতিক অনিশ্চয়তাৰ অন্ত পেলাইছিল। ==ৰাজত্বকাল আৰু হত্যা== বুৰঞ্জী সমূহৰ মতে চুকাফাৰ‌ পুত্ৰৰ সময়ৰ পৰা চুতুফাৰ মৃত্যুৰ আগলৈকে আহোমসকলে চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে আন্তৰিক সম্পৰ্ক বজাই ৰাখিছিল।<ref>Bhuyan, S.K, ''Satsari Assam Buranji'',p.9, "Previously, since the time of one of Sukapha’s sons, there was alliance and coordial relations with the Chutia king"</ref><ref>Bhuyan, SK, "Assam Buranji(SM), p. 7</ref><ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref> চুতুফাই আহোম ৰাজ্যৰ পৰিসীমা বঢ়াব বিচাৰিছিল। ইয়াৰ ফলত কাষৰীয়া [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ লগত সংঘাতৰ সৃষ্টি হয়। ১৩৭৬ চনত চুতীয়া ৰজাই চাপাগুৰিত চুতুফাক লগ কৰে আৰু মিত্ৰতাৰ ভাও জুৰি তেখেতক চফ্ৰাই নদীৰ নাওখেললৈ নিমন্ত্ৰণ জনায়। বিবৰণৰ অনুসৰি চুতীয়া ৰজাই চুতুফাক নিজৰ নাওত উঠাই প্ৰলোভিত কৰি বিশ্বাসঘাতকতাৰে হত্যা কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |date=1926 |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta |page=81 |quote="...the Chutia king lured Sutuphaa onto his barge without attendants and treacherously murdered him..."}}</ref><ref>{{cite book |last=Barua |first=Gunaviram |title=Assam Buranji or A History of Assam |date=2008 |publisher=Publication Board of Assam |location=Guwahati |pages=55–56 |quote="...Sutuphaa's rule ended abruptly when he was treacherously assassinated by the Sutiya king..."}}</ref><ref name="Acharya1966">{{cite book |last=Acharya |first=Nagendra Nath |title=The History of Medieval Assam (From the 13th to the 17th Century) |date=1966 |publisher=Dutta Baruah |location=Gauhati |page=74 |url=https://ia601807.us.archive.org/34/items/dli.pahar.3309/1966%20The%20History%20of%20Medieval%20Assam%20from%20the%2013th%20to%20the%2017th%20century%20by%20Acharya%20s.pdf |access-date=2026-05-20}}</ref> বুৰঞ্জীসমূহত কিন্তু তেওঁৰ মৃত্যুৰ ধৰণ সম্পৰ্কে একে মত পোৱা নাযায়। কিছুমান বিৱৰণত উল্লেখ আছে যে তেওঁক এটা বলধ গৰুৱে গছকাই হত্যা কৰিছিল<ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Bhuyan, S K, Satsari Buranji,p.9</ref><ref>Bhuyan, SK, "বাঁহগৰীয়া বৰগোহাঁই বুৰঞ্জী: দেওধাই অসম বুৰঞ্জী",p.90</ref>, আন কিছুমানত আকৌ কোৱা হৈছে যে তেওঁক নাওতে হত্যা কৰা হৈছিল বুলি কোৱা হৈছে।<ref>Goswami, Hemchandra, "Purani Assam Buranji, p.37</ref><ref>Assam Buranji (SM), p.7</ref> চুতুফাৰ লগত যোৱা সৈন্যবোৰ ৰাজধানীলৈ ঘূৰি আহি এই কথা সদৰি কৰে।<ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>Barua Gunaviram Assam Buranji or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 56</ref> কিছুমান ইতিহাসবিদে এই খণ্ডটোৰ সত্যতাক লৈ প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰে। সৰ্বেশ্বৰ বৰুৱাই যুক্তি আগবঢ়ায় যে চুতুফাৰ মৃত্যু পৰিকল্পিত ভাৱে হোৱা নাছিল আৰু চুতীয়া ৰজাৰ নিমন্ত্ৰণত সংঘটিত হোৱা নাও খেলত চুতুফাৰ মৃত্যু হোৱাৰ বাবে চুতীয়া ৰজাক ভুলকৈ দোষাৰোপ কৰা হৈছিল।<ref>Barua, Sarbeswar,"Manideep"(1965), p.300</ref> স্বৰ্ণলতা বৰুৱাই (২০০৭) লক্ষ্য কৰিছে যে বিদেশী দেশত ৰজাক হত্যা কৰিলে নিশ্চয়কৈ তাৎক্ষণিক সামৰিক সঁহাৰিৰ সূচনা হ’লহেঁতেন, তথাপিও এনে কোনো সংঘাতৰ লিপিবদ্ধ হোৱা নাই। তদুপৰি চুতুফাৰ লগত থকা আহোম বাহিনীয়ে তেওঁক ৰক্ষা কৰা বা প্রত্যাক্রমণ কৰাৰ বাবে পদক্ষেপ লোৱাৰ কথা উল্লেখ নাই৷<ref>{{harv|Barua|2007|page=118}}</ref> চুতুফাৰ মৃত্যুৰ পাছত ১৩৭৬ চনৰ পৰা ১৩৮০ চললৈ আহোম ৰাজ্য অৰাজক হৈ‌ থাকে।<ref>Barua, Gopal Chandra,"Ahom Buranji",p.49, "After the death of Sutuphaa, the country was in interregnum for four years."</ref> [[আহোম ভাষা]]ত লিখা "আহোম বুৰঞ্জী"ৰ পৃষ্ঠা ৪৯ত গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাই লিখে যে - {{Cquote|এদিন চুতীয়া ৰজাই চুটুফাক নাও চলাই আনন্দ কৰিবলৈ আমন্ত্ৰণ জনায়। সেইদৰে দুয়ো নাও চলাই আনন্দ কৰিছিল। যেতিয়াই চুতীয়া ৰজাই চুটুফাক বন্দী কৰি হত্যা কৰে। লাকনি খুটঙি (অৰ্থাৎ খ্ৰীষ্টাব্দ ১৩৭৬ চনত) চাওলুং চুটুফাক হত্যা কৰা হৈছিল।}}<ref>"...One day, the Chutia king asked Shutu-pha to amuse themselves by rowing in a boat. They were thus rowing in a boat, when the Chutia king seized Shutupha and killed him. In lakni Khutngi (i.e., in 1376 A.D.) Chaolung Shutupha was murdered.." Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji, p.49</ref> ==বৰগোহাঁই আৰু বুঢ়াগোহাঁই শাসনকাল== চুতুফাৰ মৃত্যুৰ পাছত আহোম ডাঙৰীয়াসকলে স্বৰ্গদেউৰ উপযোগী কোনো ৰাজকোঁৱৰ বিচাৰি নাপালে আৰু সেই বাবে চাৰি বছৰ (১৩৭৬-১৩৮০ চন) চাও ফ্ৰংদাম বুঢ়াগোহাঁই আৰু চাও তাপ্ৰিখিন বৰগোহাঁইয়ে নিজে প্ৰশাসনৰ ভাৰ চম্ভালে।<ref>Barbaruah Hiteswar Ahomar-Din or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref> ৰজা অবিহনে ৰাজ্য চলোৱা টান দেখি ১৩৮০ চনত তেওঁলোকে চুতুফাৰ ভায়েক আৰু চুখাংফাৰ তৃতীয় পুত্ৰ [[ত্যাও খাম্‌টি]]ক স্বৰ্গদেউ পাতে।<ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>Barua Gunaviram Assam Buranji or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 56</ref> ==টোকা== {{reflist}} ==তথ্যসূত্ৰ== *ফুকন,বৰুৱা (১৯৬৪) (আহোম ভাষা, ইংৰাজী, অসমীয়া ভাষাত). আহোম লেগজিকন, ঐতিহাসিক আৰু প্ৰাচীন গ্ৰন্থ অধ্যয়ন বিভাগ * বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ আহোমৰ-দিন or A History of Assam under the Ahoms first edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati * বৰুৱা গুণাভিৰাম অসম বুৰঞ্জী or A History of Assam fourth edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati * Gait E.A. A History of Assam second edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta * {{cite book|last=Barua|first=Swarnalata|title=Chutia Jatir Buranji|year=2007|place=Guwahati}} [[শ্ৰেণী:টাই-আহোম শাসক]] 00sglaft1zmrtbrfe6bvzcyfv3o2r6g 612196 612195 2026-06-14T18:02:32Z KhiLanTzi 23530 /* ৰাজত্বকাল আৰু হত্যা */ Link 612196 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty|||name='''চাওলুং চ্যু-তু-ফা<br>𑜋𑜰𑜫 𑜎𑜤𑜂𑜫 𑜏𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜄𑜥 𑜇𑜡'''|title=[[চাওলুং]]|titletext=([[টাই-আহোম ভাষা]])|more=|image=|imgw=|alt=|caption=|succession=[[Kingdom of Assam|অসমৰ ৰজা]]|moretext=|reign={{reign|{{circa|১৩৬৪/৬৯}}|১৩৭৬}}|reign-type=শাসন কাল|consort=|coronation={{CE|১৩৬৯}}|cor-type=খেউন ৰোণ মাই ক'|predecessor=[[চুখ্ৰাংফা]]|pre-type=পূৰ্বৰ চাওফা|successor=[[ত্যাও খাম্‌টি]]|suc-type=পৰৱৰ্তী চাওফা|regent=|reg-type=|succession1=|moretext1=|reign1=|reign-type1=|coronation1=|cor-type1=|predecessor1=|pre-type1=|successor1=|suc-type1=|regent1=|reg-type1=|succession2=|moretext2=|reign2=|reign-type2=|coronation2=|cor-type2=|predecessor2=|pre-type2=|successor2=|suc-type2=|regent2=|reg-type2=|succession3=|moretext3=|reign3=|reign-type3=|coronation3=|cor-type3=|predecessor3=|pre-type3=|successor3=|suc-type3=|regent3=|reg-type3=|spouse=|spouse-type=|type=|spouses=|spouses-type=|issue=|issue-link=|issue-pipe=|full name=চাওলুং চ্যু-তু-ফা|era dates=|era name=[[আহোম যুগ]]|posthumous name=|temple name=|dynasty=ছ্যু ফৈদ, [[আহোম ৰাজবংশ]]|mother=|father=[[চুখ্ৰাংফা]]|date of birth=|place of birth=[[আহোম ৰাজ্য]]|date of death={{CE|১৩৭৬}}|place of death=চফ্ৰাই নদী (চুতীয়া আৰু আহোম ৰাজ্যৰ সীমান্ত)| death_cause= চুতীয়া ৰজাৰ দ্বাৰা নাওখেলৰ সময়ত হত্যা|date of burial=|place of burial=|occupation=|signature=|signature_alt=|religion=[[ফুৰালুং ধৰ্ম]]}}{{Ahom Dynasty}} '''চাওলুং চু'-তু-ফা''' ({{lang-aho|𑜋𑜰𑜫 𑜎𑜤𑜂𑜫 𑜏𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜄𑜥 𑜇𑜡}},{{reign|{{circa|১৩৬৪/৬৯}}|১৩৭৬}}) অসমৰ ষষ্ঠজন [[চাওফা]] আছিল। বুৰঞ্জী অনুসৰি {{CE|১৩৬৪ - ১৩৭৬}} লৈ আৰু কিছু বুৰঞ্জীবিদ অনুসৰি {{CE|১৩৬৯ - ১৩৭৬}}লৈ তেওঁ ৰাজত্ব কৰিছিল।<ref>{{harvcol|ফুকন,বৰুৱা|১৯৬৪|p=১৩৯}}</ref><ref>{{harvcol|গেইট|১৯২৬|p=৮১}}</ref> ককায়েক [[চুখ্ৰাংফা]]ৰ কোনো পুত্ৰ সন্তান নথকা বাবে তেঁওক অসমৰ পৰৱৰ্তী [[চাওফা]] হিচাপে বাছনি কৰা হৈছিল। {{CE|১৩৭৬}}ত চুতীয়া ৰজাই চুতুফাক চাফ্ৰাই নদীৰ কাষত এখন বন্ধুত্বপূৰ্ণ নিমন্ত্ৰণ জনাই অংগৰক্ষী নোহোৱাকৈ নিজৰ ব্যক্তিগত নাওখনলৈ মাতি হত্যা কৰিছিল। চুতুফাৰ মৃত্যুৰ বাবে পৰৱৰ্তী চাওঁফা [[ত্যাও খামটি]]য়ে শাসনভাৰ লৈয়ে প্ৰথম পদক্ষেপ হিছাপে প্ৰতিশোধ গ্ৰহণৰ সিদ্ধান্ত লৈছিল।<ref>"..his firstmission was against the Chutiyas to take avenging action for the death of Ahom king Sutupha.."{{cite web|title=Status of Women under the Ahoms: A Historical Study (1228–1826 A.D.)|page=44|url=https://ir.nbu.ac.in/server/api/core/bitstreams/5252374a-1365-4b40-a721-37b369fdc567/content|access-date=18 May 2026}}</ref> আৰু ইয়াৰ পিছতেই দুয়োখন ৰাজ্যৰ মাজত দশক দশক ধৰি তীব্ৰ যুদ্ধ আৰু অৰাজকতাৰ সৃষ্টি হৈছিল। এই সংঘাৰ ফল স্বৰূপে ১৬ শতিকাত আহোমে চুতীয়া ৰাজ্য সম্পূৰ্ণৰূপে জয় কৰে।<ref>{{harvcol|গেইট|১৯২৬|p=৮১}}</ref><ref>{{harvcol|গেইট|১৯২৬|p=৮১}}</ref> ==শাসন গ্ৰহণ== চাওফা হোৱাৰ আগত চুতুফা লাহনজিং গাঁৱত কোঁৱৰ হিচাপে বাস কৰিছিল।<ref>{{cite web|title=The Tai and the Tai Kingdoms|page=273|url=https://ia601402.us.archive.org/14/items/in.ernet.dli.2015.149949/2015.149949.The-Tai-And-The-Tai-Kingdoms.pdf|access-date=18 May 2026}}</ref> বুৰঞ্জীবিদৰ মতে ১৩৬৪ খ্ৰীষ্টাব্দত টাই-আহোম পৰম্পৰা অনুসৰি পূৰ্বৱৰ্তী শাসক [[চুখ্ৰাম্‌ফা]]ৰ কোনো পুত্ৰ সন্তান নথকাৰ বাবে থাও ফ্ৰাং দাম আৰু তা-ফী-কুন নামৰ গোহাঁই দুজনৰ পৰামৰ্শ অনুসৰি সিদ্ধান্ত মৰ্মে চুতুফাক পৰৱৰ্তী ৰজা হিচাপে নিৰ্বাচিত কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web|title=Asamar Buranji Ed. 3rd : Barua, Padmanath Gohain : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=22 Sep 2015|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.452455/page/%E0%A7%A9%E0%A7%AA/mode/1up|access-date=18 May 2026}}</ref> <ref>{{cite web|title=The Tai and the Tai Kingdoms|page=273|url=https://ia601402.us.archive.org/14/items/in.ernet.dli.2015.149949/2015.149949.The-Tai-And-The-Tai-Kingdoms.pdf|access-date=18 May 2026}}</ref><ref>{{cite web|title=A History Of Assam : E.a.gait : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=4 Aug 2015|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.279344/page/n93/mode/1up|access-date=18 May 2026}}</ref><ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>বৰুৱা গুণাভিৰাম- অসম বুৰঞ্জী or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 55</ref> এই ৰাজ্যাভিষেক সমাৰোহে ৰাজ্যখনত চলি থকা সাময়িক ৰাজনৈতিক অনিশ্চয়তাৰ অন্ত পেলাইছিল। ==শাসন গ্ৰহণ== চাওফা হোৱাৰ আগত চুতুফা লাহনজিং গাঁৱত কোঁৱৰ হিচাপে বাস কৰিছিল।<ref>{{cite web|title=The Tai and the Tai Kingdoms|page=273|url=https://ia601402.us.archive.org/14/items/in.ernet.dli.2015.149949/2015.149949.The-Tai-And-The-Tai-Kingdoms.pdf|access-date=18 May 2026}}</ref> বুৰঞ্জীবিদৰ মতে ১৩৬৪ খ্ৰীষ্টাব্দত টাই-আহোম পৰম্পৰা অনুসৰি পূৰ্বৱৰ্তী শাসক [[চুখ্ৰাম্‌ফা]]ৰ কোনো পুত্ৰ সন্তান নথকাৰ বাবে থাও ফ্ৰাং দাম আৰু তা-ফী-কুন নামৰ গোহাঁই দুজনৰ পৰামৰ্শ অনুসৰি সিদ্ধান্ত মৰ্মে চুতুফাক পৰৱৰ্তী ৰজা হিচাপে নিৰ্বাচিত কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web|title=Asamar Buranji Ed. 3rd : Barua, Padmanath Gohain : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=22 Sep 2015|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.452455/page/%E0%A7%A9%E0%A7%AA/mode/1up|access-date=18 May 2026}}</ref> <ref>{{cite web|title=The Tai and the Tai Kingdoms|page=273|url=https://ia601402.us.archive.org/14/items/in.ernet.dli.2015.149949/2015.149949.The-Tai-And-The-Tai-Kingdoms.pdf|access-date=18 May 2026}}</ref><ref>{{cite web|title=A History Of Assam : E.a.gait : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=4 Aug 2015|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.279344/page/n93/mode/1up|access-date=18 May 2026}}</ref><ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>বৰুৱা গুণাভিৰাম- অসম বুৰঞ্জী or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 55</ref> এই ৰাজ্যাভিষেক সমাৰোহে ৰাজ্যখনত চলি থকা সাময়িক ৰাজনৈতিক অনিশ্চয়তাৰ অন্ত পেলাইছিল। ==ৰাজত্বকাল আৰু হত্যা== বুৰঞ্জী সমূহৰ মতে চুকাফাৰ‌ পুত্ৰৰ সময়ৰ পৰা চুতুফাৰ মৃত্যুৰ আগলৈকে আহোমসকলে চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে আন্তৰিক সম্পৰ্ক বজাই ৰাখিছিল।<ref>Bhuyan, S.K, ''Satsari Assam Buranji'',p.9, "Previously, since the time of one of Sukapha’s sons, there was alliance and coordial relations with the Chutia king"</ref><ref>Bhuyan, SK, "Assam Buranji(SM), p. 7</ref><ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref> চুতুফাই আহোম ৰাজ্যৰ পৰিসীমা বঢ়াব বিচাৰিছিল। ইয়াৰ ফলত কাষৰীয়া [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ লগত সংঘাতৰ সৃষ্টি হয়। ১৩৭৬ চনত চুতীয়া ৰজাই চাপাগুৰিত চুতুফাক লগ কৰে আৰু মিত্ৰতাৰ ভাও জুৰি তেখেতক চফ্ৰাই নদীৰ নাওখেললৈ নিমন্ত্ৰণ জনায়। বিবৰণৰ অনুসৰি চুতীয়া ৰজাই চুতুফাক নিজৰ নাওত উঠাই প্ৰলোভিত কৰি বিশ্বাসঘাতকতাৰে হত্যা কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |date=1926 |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta |page=81 |quote="...the Chutia king lured Sutuphaa onto his barge without attendants and treacherously murdered him..."}}</ref><ref>{{cite book |last=Barua |first=Gunaviram |title=Assam Buranji or A History of Assam |date=2008 |publisher=Publication Board of Assam |location=Guwahati |pages=55–56 |quote="...Sutuphaa's rule ended abruptly when he was treacherously assassinated by the Sutiya king..."}}</ref><ref name="Acharya1966">{{cite book |last=Acharya |first=Nagendra Nath |title=The History of Medieval Assam (From the 13th to the 17th Century) |date=1966 |publisher=Dutta Baruah |location=Gauhati |page=74 |url=https://ia601807.us.archive.org/34/items/dli.pahar.3309/1966%20The%20History%20of%20Medieval%20Assam%20from%20the%2013th%20to%20the%2017th%20century%20by%20Acharya%20s.pdf |access-date=2026-05-20}}</ref> বুৰঞ্জীসমূহত কিন্তু তেওঁৰ মৃত্যুৰ ধৰণ সম্পৰ্কে একে মত পোৱা নাযায়। কিছুমান বিৱৰণত উল্লেখ আছে যে তেওঁক এটা বলধ গৰুৱে গছকাই হত্যা কৰিছিল<ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Bhuyan, S K, Satsari Buranji,p.9</ref><ref>Bhuyan, SK, "বাঁহগৰীয়া বৰগোহাঁই বুৰঞ্জী: দেওধাই অসম বুৰঞ্জী",p.90</ref>, আন কিছুমানত আকৌ কোৱা হৈছে যে তেওঁক নাওতে হত্যা কৰা হৈছিল বুলি কোৱা হৈছে।<ref>Goswami, Hemchandra, "Purani Assam Buranji, p.37</ref><ref>Assam Buranji (SM), p.7</ref> চুতুফাৰ লগত যোৱা সৈন্যবোৰ ৰাজধানীলৈ ঘূৰি আহি এই কথা সদৰি কৰে।<ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>Barua Gunaviram Assam Buranji or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 56</ref> কিছুমান ইতিহাসবিদে এই খণ্ডটোৰ সত্যতাক লৈ প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰে। সৰ্বেশ্বৰ বৰুৱাই যুক্তি আগবঢ়ায় যে চুতুফাৰ মৃত্যু পৰিকল্পিত ভাৱে হোৱা নাছিল আৰু চুতীয়া ৰজাৰ নিমন্ত্ৰণত সংঘটিত হোৱা নাও খেলত চুতুফাৰ মৃত্যু হোৱাৰ বাবে চুতীয়া ৰজাক ভুলকৈ দোষাৰোপ কৰা হৈছিল।<ref>Barua, Sarbeswar,"Manideep"(1965), p.300</ref> স্বৰ্ণলতা বৰুৱাই (২০০৭) লক্ষ্য কৰিছে যে বিদেশী দেশত ৰজাক হত্যা কৰিলে নিশ্চয়কৈ তাৎক্ষণিক সামৰিক সঁহাৰিৰ সূচনা হ’লহেঁতেন, তথাপিও এনে কোনো সংঘাতৰ লিপিবদ্ধ হোৱা নাই। তদুপৰি চুতুফাৰ লগত থকা আহোম বাহিনীয়ে তেওঁক ৰক্ষা কৰা বা প্রত্যাক্রমণ কৰাৰ বাবে পদক্ষেপ লোৱাৰ কথা উল্লেখ নাই৷<ref>{{harv|Barua|2007|page=118}}</ref> চুতুফাৰ মৃত্যুৰ পাছত ১৩৭৬ চনৰ পৰা ১৩৮০ চললৈ আহোম ৰাজ্য অৰাজক হৈ‌ থাকে।<ref>Barua, Gopal Chandra,"Ahom Buranji",p.49, "After the death of Sutuphaa, the country was in interregnum for four years."</ref> [[আহোম ভাষা]]ত লিখা "আহোম বুৰঞ্জী"ৰ পৃষ্ঠা ৪৯ত গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাই লিখে যে - {{Cquote|এদিন চুতীয়া ৰজাই চুটুফাক নাও চলাই আনন্দ কৰিবলৈ আমন্ত্ৰণ জনায়। সেইদৰে দুয়ো নাও চলাই আনন্দ কৰিছিল। যেতিয়াই চুতীয়া ৰজাই চুটুফাক বন্দী কৰি হত্যা কৰে। লাকনি খুটঙি (অৰ্থাৎ খ্ৰীষ্টাব্দ ১৩৭৬ চনত) চাওলুং চুটুফাক হত্যা কৰা হৈছিল।}}<ref>"...One day, the Chutia king asked Shutu-pha to amuse themselves by rowing in a boat. They were thus rowing in a boat, when the Chutia king seized Shutupha and killed him. In lakni Khutngi (i.e., in 1376 A.D.) Chaolung Shutupha was murdered.." <ref>{{Cite book |title=Ahom Buranji |year=1939 |location=London |publisher=Digital Library of India |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.450867/page/49/mode/1up |access-date=2026-06-14 |page= }}</ref></ref> ==বৰগোহাঁই আৰু বুঢ়াগোহাঁই শাসনকাল== চুতুফাৰ মৃত্যুৰ পাছত আহোম ডাঙৰীয়াসকলে স্বৰ্গদেউৰ উপযোগী কোনো ৰাজকোঁৱৰ বিচাৰি নাপালে আৰু সেই বাবে চাৰি বছৰ (১৩৭৬-১৩৮০ চন) চাও ফ্ৰংদাম বুঢ়াগোহাঁই আৰু চাও তাপ্ৰিখিন বৰগোহাঁইয়ে নিজে প্ৰশাসনৰ ভাৰ চম্ভালে।<ref>Barbaruah Hiteswar Ahomar-Din or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref> ৰজা অবিহনে ৰাজ্য চলোৱা টান দেখি ১৩৮০ চনত তেওঁলোকে চুতুফাৰ ভায়েক আৰু চুখাংফাৰ তৃতীয় পুত্ৰ [[ত্যাও খাম্‌টি]]ক স্বৰ্গদেউ পাতে।<ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>Barua Gunaviram Assam Buranji or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 56</ref> ==টোকা== {{reflist}} ==তথ্যসূত্ৰ== *ফুকন,বৰুৱা (১৯৬৪) (আহোম ভাষা, ইংৰাজী, অসমীয়া ভাষাত). আহোম লেগজিকন, ঐতিহাসিক আৰু প্ৰাচীন গ্ৰন্থ অধ্যয়ন বিভাগ * বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ আহোমৰ-দিন or A History of Assam under the Ahoms first edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati * বৰুৱা গুণাভিৰাম অসম বুৰঞ্জী or A History of Assam fourth edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati * Gait E.A. A History of Assam second edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta * {{cite book|last=Barua|first=Swarnalata|title=Chutia Jatir Buranji|year=2007|place=Guwahati}} [[শ্ৰেণী:টাই-আহোম শাসক]] 8bp0ahfshqvhbcu7melnso7beux4mgg 612197 612196 2026-06-14T18:03:00Z KhiLanTzi 23530 612197 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty|||name='''চাওলুং চ্যু-তু-ফা<br>𑜋𑜰𑜫 𑜎𑜤𑜂𑜫 𑜏𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜄𑜥 𑜇𑜡'''|title=[[চাওলুং]]|titletext=([[টাই-আহোম ভাষা]])|more=|image=|imgw=|alt=|caption=|succession=[[Kingdom of Assam|অসমৰ ৰজা]]|moretext=|reign={{reign|{{circa|১৩৬৪/৬৯}}|১৩৭৬}}|reign-type=শাসন কাল|consort=|coronation={{CE|১৩৬৯}}|cor-type=খেউন ৰোণ মাই ক'|predecessor=[[চুখ্ৰাংফা]]|pre-type=পূৰ্বৰ চাওফা|successor=[[ত্যাও খাম্‌টি]]|suc-type=পৰৱৰ্তী চাওফা|regent=|reg-type=|succession1=|moretext1=|reign1=|reign-type1=|coronation1=|cor-type1=|predecessor1=|pre-type1=|successor1=|suc-type1=|regent1=|reg-type1=|succession2=|moretext2=|reign2=|reign-type2=|coronation2=|cor-type2=|predecessor2=|pre-type2=|successor2=|suc-type2=|regent2=|reg-type2=|succession3=|moretext3=|reign3=|reign-type3=|coronation3=|cor-type3=|predecessor3=|pre-type3=|successor3=|suc-type3=|regent3=|reg-type3=|spouse=|spouse-type=|type=|spouses=|spouses-type=|issue=|issue-link=|issue-pipe=|full name=চাওলুং চ্যু-তু-ফা|era dates=|era name=[[আহোম যুগ]]|posthumous name=|temple name=|dynasty=ছ্যু ফৈদ, [[আহোম ৰাজবংশ]]|mother=|father=[[চুখ্ৰাংফা]]|date of birth=|place of birth=[[আহোম ৰাজ্য]]|date of death={{CE|১৩৭৬}}|place of death=চফ্ৰাই নদী (চুতীয়া আৰু আহোম ৰাজ্যৰ সীমান্ত)| death_cause= চুতীয়া ৰজাৰ দ্বাৰা নাওখেলৰ সময়ত হত্যা|date of burial=|place of burial=|occupation=|signature=|signature_alt=|religion=[[ফুৰালুং ধৰ্ম]]}}{{Ahom Dynasty}} '''চাওলুং চু'-তু-ফা''' ({{lang-aho|𑜋𑜰𑜫 𑜎𑜤𑜂𑜫 𑜏𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜄𑜥 𑜇𑜡}},{{reign|{{circa|১৩৬৪/৬৯}}|১৩৭৬}}) অসমৰ ষষ্ঠজন [[চাওফা]] আছিল। বুৰঞ্জী অনুসৰি {{CE|১৩৬৪ - ১৩৭৬}} লৈ আৰু কিছু বুৰঞ্জীবিদ অনুসৰি {{CE|১৩৬৯ - ১৩৭৬}}লৈ তেওঁ ৰাজত্ব কৰিছিল।<ref>{{harvcol|ফুকন,বৰুৱা|১৯৬৪|p=১৩৯}}</ref><ref>{{harvcol|গেইট|১৯২৬|p=৮১}}</ref> ককায়েক [[চুখ্ৰাংফা]]ৰ কোনো পুত্ৰ সন্তান নথকা বাবে তেঁওক অসমৰ পৰৱৰ্তী [[চাওফা]] হিচাপে বাছনি কৰা হৈছিল। {{CE|১৩৭৬}}ত চুতীয়া ৰজাই চুতুফাক চাফ্ৰাই নদীৰ কাষত এখন বন্ধুত্বপূৰ্ণ নিমন্ত্ৰণ জনাই অংগৰক্ষী নোহোৱাকৈ নিজৰ ব্যক্তিগত নাওখনলৈ মাতি হত্যা কৰিছিল। চুতুফাৰ মৃত্যুৰ বাবে পৰৱৰ্তী চাওঁফা [[ত্যাও খামটি]]য়ে শাসনভাৰ লৈয়ে প্ৰথম পদক্ষেপ হিছাপে প্ৰতিশোধ গ্ৰহণৰ সিদ্ধান্ত লৈছিল।<ref>"..his firstmission was against the Chutiyas to take avenging action for the death of Ahom king Sutupha.."{{cite web|title=Status of Women under the Ahoms: A Historical Study (1228–1826 A.D.)|page=44|url=https://ir.nbu.ac.in/server/api/core/bitstreams/5252374a-1365-4b40-a721-37b369fdc567/content|access-date=18 May 2026}}</ref> আৰু ইয়াৰ পিছতেই দুয়োখন ৰাজ্যৰ মাজত দশক দশক ধৰি তীব্ৰ যুদ্ধ আৰু অৰাজকতাৰ সৃষ্টি হৈছিল। এই সংঘাৰ ফল স্বৰূপে ১৬ শতিকাত আহোমে চুতীয়া ৰাজ্য সম্পূৰ্ণৰূপে জয় কৰে।<ref>{{harvcol|গেইট|১৯২৬|p=৮১}}</ref><ref>{{harvcol|গেইট|১৯২৬|p=৮১}}</ref> ==শাসন গ্ৰহণ== চাওফা হোৱাৰ আগত চুতুফা লাহনজিং গাঁৱত কোঁৱৰ হিচাপে বাস কৰিছিল।<ref>{{cite web|title=The Tai and the Tai Kingdoms|page=273|url=https://ia601402.us.archive.org/14/items/in.ernet.dli.2015.149949/2015.149949.The-Tai-And-The-Tai-Kingdoms.pdf|access-date=18 May 2026}}</ref> বুৰঞ্জীবিদৰ মতে ১৩৬৪ খ্ৰীষ্টাব্দত টাই-আহোম পৰম্পৰা অনুসৰি পূৰ্বৱৰ্তী শাসক [[চুখ্ৰাম্‌ফা]]ৰ কোনো পুত্ৰ সন্তান নথকাৰ বাবে থাও ফ্ৰাং দাম আৰু তা-ফী-কুন নামৰ গোহাঁই দুজনৰ পৰামৰ্শ অনুসৰি সিদ্ধান্ত মৰ্মে চুতুফাক পৰৱৰ্তী ৰজা হিচাপে নিৰ্বাচিত কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web|title=Asamar Buranji Ed. 3rd : Barua, Padmanath Gohain : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=22 Sep 2015|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.452455/page/%E0%A7%A9%E0%A7%AA/mode/1up|access-date=18 May 2026}}</ref> <ref>{{cite web|title=The Tai and the Tai Kingdoms|page=273|url=https://ia601402.us.archive.org/14/items/in.ernet.dli.2015.149949/2015.149949.The-Tai-And-The-Tai-Kingdoms.pdf|access-date=18 May 2026}}</ref><ref>{{cite web|title=A History Of Assam : E.a.gait : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=4 Aug 2015|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.279344/page/n93/mode/1up|access-date=18 May 2026}}</ref><ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>বৰুৱা গুণাভিৰাম- অসম বুৰঞ্জী or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 55</ref> এই ৰাজ্যাভিষেক সমাৰোহে ৰাজ্যখনত চলি থকা সাময়িক ৰাজনৈতিক অনিশ্চয়তাৰ অন্ত পেলাইছিল। ==শাসন গ্ৰহণ== চাওফা হোৱাৰ আগত চুতুফা লাহনজিং গাঁৱত কোঁৱৰ হিচাপে বাস কৰিছিল।<ref>{{cite web|title=The Tai and the Tai Kingdoms|page=273|url=https://ia601402.us.archive.org/14/items/in.ernet.dli.2015.149949/2015.149949.The-Tai-And-The-Tai-Kingdoms.pdf|access-date=18 May 2026}}</ref> বুৰঞ্জীবিদৰ মতে ১৩৬৪ খ্ৰীষ্টাব্দত টাই-আহোম পৰম্পৰা অনুসৰি পূৰ্বৱৰ্তী শাসক [[চুখ্ৰাম্‌ফা]]ৰ কোনো পুত্ৰ সন্তান নথকাৰ বাবে থাও ফ্ৰাং দাম আৰু তা-ফী-কুন নামৰ গোহাঁই দুজনৰ পৰামৰ্শ অনুসৰি সিদ্ধান্ত মৰ্মে চুতুফাক পৰৱৰ্তী ৰজা হিচাপে নিৰ্বাচিত কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web|title=Asamar Buranji Ed. 3rd : Barua, Padmanath Gohain : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=22 Sep 2015|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.452455/page/%E0%A7%A9%E0%A7%AA/mode/1up|access-date=18 May 2026}}</ref> <ref>{{cite web|title=The Tai and the Tai Kingdoms|page=273|url=https://ia601402.us.archive.org/14/items/in.ernet.dli.2015.149949/2015.149949.The-Tai-And-The-Tai-Kingdoms.pdf|access-date=18 May 2026}}</ref><ref>{{cite web|title=A History Of Assam : E.a.gait : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=4 Aug 2015|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.279344/page/n93/mode/1up|access-date=18 May 2026}}</ref><ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>বৰুৱা গুণাভিৰাম- অসম বুৰঞ্জী or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 55</ref> এই ৰাজ্যাভিষেক সমাৰোহে ৰাজ্যখনত চলি থকা সাময়িক ৰাজনৈতিক অনিশ্চয়তাৰ অন্ত পেলাইছিল। ==ৰাজত্বকাল আৰু হত্যা== বুৰঞ্জী সমূহৰ মতে চুকাফাৰ‌ পুত্ৰৰ সময়ৰ পৰা চুতুফাৰ মৃত্যুৰ আগলৈকে আহোমসকলে চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে আন্তৰিক সম্পৰ্ক বজাই ৰাখিছিল।<ref>Bhuyan, S.K, ''Satsari Assam Buranji'',p.9, "Previously, since the time of one of Sukapha’s sons, there was alliance and coordial relations with the Chutia king"</ref><ref>Bhuyan, SK, "Assam Buranji(SM), p. 7</ref><ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref> চুতুফাই আহোম ৰাজ্যৰ পৰিসীমা বঢ়াব বিচাৰিছিল। ইয়াৰ ফলত কাষৰীয়া [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ লগত সংঘাতৰ সৃষ্টি হয়। ১৩৭৬ চনত চুতীয়া ৰজাই চাপাগুৰিত চুতুফাক লগ কৰে আৰু মিত্ৰতাৰ ভাও জুৰি তেখেতক চফ্ৰাই নদীৰ নাওখেললৈ নিমন্ত্ৰণ জনায়। বিবৰণৰ অনুসৰি চুতীয়া ৰজাই চুতুফাক নিজৰ নাওত উঠাই প্ৰলোভিত কৰি বিশ্বাসঘাতকতাৰে হত্যা কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |date=1926 |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta |page=81 |quote="...the Chutia king lured Sutuphaa onto his barge without attendants and treacherously murdered him..."}}</ref><ref>{{cite book |last=Barua |first=Gunaviram |title=Assam Buranji or A History of Assam |date=2008 |publisher=Publication Board of Assam |location=Guwahati |pages=55–56 |quote="...Sutuphaa's rule ended abruptly when he was treacherously assassinated by the Sutiya king..."}}</ref><ref name="Acharya1966">{{cite book |last=Acharya |first=Nagendra Nath |title=The History of Medieval Assam (From the 13th to the 17th Century) |date=1966 |publisher=Dutta Baruah |location=Gauhati |page=74 |url=https://ia601807.us.archive.org/34/items/dli.pahar.3309/1966%20The%20History%20of%20Medieval%20Assam%20from%20the%2013th%20to%20the%2017th%20century%20by%20Acharya%20s.pdf |access-date=2026-05-20}}</ref> বুৰঞ্জীসমূহত কিন্তু তেওঁৰ মৃত্যুৰ ধৰণ সম্পৰ্কে একে মত পোৱা নাযায়। কিছুমান বিৱৰণত উল্লেখ আছে যে তেওঁক এটা বলধ গৰুৱে গছকাই হত্যা কৰিছিল<ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Bhuyan, S K, Satsari Buranji,p.9</ref><ref>Bhuyan, SK, "বাঁহগৰীয়া বৰগোহাঁই বুৰঞ্জী: দেওধাই অসম বুৰঞ্জী",p.90</ref>, আন কিছুমানত আকৌ কোৱা হৈছে যে তেওঁক নাওতে হত্যা কৰা হৈছিল বুলি কোৱা হৈছে।<ref>Goswami, Hemchandra, "Purani Assam Buranji, p.37</ref><ref>Assam Buranji (SM), p.7</ref> চুতুফাৰ লগত যোৱা সৈন্যবোৰ ৰাজধানীলৈ ঘূৰি আহি এই কথা সদৰি কৰে।<ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>Barua Gunaviram Assam Buranji or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 56</ref> কিছুমান ইতিহাসবিদে এই খণ্ডটোৰ সত্যতাক লৈ প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰে। সৰ্বেশ্বৰ বৰুৱাই যুক্তি আগবঢ়ায় যে চুতুফাৰ মৃত্যু পৰিকল্পিত ভাৱে হোৱা নাছিল আৰু চুতীয়া ৰজাৰ নিমন্ত্ৰণত সংঘটিত হোৱা নাও খেলত চুতুফাৰ মৃত্যু হোৱাৰ বাবে চুতীয়া ৰজাক ভুলকৈ দোষাৰোপ কৰা হৈছিল।<ref>Barua, Sarbeswar,"Manideep"(1965), p.300</ref> স্বৰ্ণলতা বৰুৱাই (২০০৭) লক্ষ্য কৰিছে যে বিদেশী দেশত ৰজাক হত্যা কৰিলে নিশ্চয়কৈ তাৎক্ষণিক সামৰিক সঁহাৰিৰ সূচনা হ’লহেঁতেন, তথাপিও এনে কোনো সংঘাতৰ লিপিবদ্ধ হোৱা নাই। তদুপৰি চুতুফাৰ লগত থকা আহোম বাহিনীয়ে তেওঁক ৰক্ষা কৰা বা প্রত্যাক্রমণ কৰাৰ বাবে পদক্ষেপ লোৱাৰ কথা উল্লেখ নাই৷<ref>{{harv|Barua|2007|page=118}}</ref> চুতুফাৰ মৃত্যুৰ পাছত ১৩৭৬ চনৰ পৰা ১৩৮০ চললৈ আহোম ৰাজ্য অৰাজক হৈ‌ থাকে।<ref>Barua, Gopal Chandra,"Ahom Buranji",p.49, "After the death of Sutuphaa, the country was in interregnum for four years."</ref> [[আহোম ভাষা]]ত লিখা "আহোম বুৰঞ্জী"ৰ পৃষ্ঠা ৪৯ত গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাই লিখে যে - {{Cquote|এদিন চুতীয়া ৰজাই চুটুফাক নাও চলাই আনন্দ কৰিবলৈ আমন্ত্ৰণ জনায়। সেইদৰে দুয়ো নাও চলাই আনন্দ কৰিছিল। যেতিয়াই চুতীয়া ৰজাই চুটুফাক বন্দী কৰি হত্যা কৰে। লাকনি খুটঙি (অৰ্থাৎ খ্ৰীষ্টাব্দ ১৩৭৬ চনত) চাওলুং চুটুফাক হত্যা কৰা হৈছিল।}}<ref>"...One day, the Chutia king asked Shutu-pha to amuse themselves by rowing in a boat. They were thus rowing in a boat, when the Chutia king seized Shutupha and killed him. In lakni Khutngi (i.e., in 1376 A.D.) Chaolung Shutupha was murdered.." {{Cite book |title=Ahom Buranji |year=1939 |location=London |publisher=Digital Library of India |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.450867/page/49/mode/1up |access-date=2026-06-14 |page= }}</ref> ==বৰগোহাঁই আৰু বুঢ়াগোহাঁই শাসনকাল== চুতুফাৰ মৃত্যুৰ পাছত আহোম ডাঙৰীয়াসকলে স্বৰ্গদেউৰ উপযোগী কোনো ৰাজকোঁৱৰ বিচাৰি নাপালে আৰু সেই বাবে চাৰি বছৰ (১৩৭৬-১৩৮০ চন) চাও ফ্ৰংদাম বুঢ়াগোহাঁই আৰু চাও তাপ্ৰিখিন বৰগোহাঁইয়ে নিজে প্ৰশাসনৰ ভাৰ চম্ভালে।<ref>Barbaruah Hiteswar Ahomar-Din or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref> ৰজা অবিহনে ৰাজ্য চলোৱা টান দেখি ১৩৮০ চনত তেওঁলোকে চুতুফাৰ ভায়েক আৰু চুখাংফাৰ তৃতীয় পুত্ৰ [[ত্যাও খাম্‌টি]]ক স্বৰ্গদেউ পাতে।<ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>Barua Gunaviram Assam Buranji or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 56</ref> ==টোকা== {{reflist}} ==তথ্যসূত্ৰ== *ফুকন,বৰুৱা (১৯৬৪) (আহোম ভাষা, ইংৰাজী, অসমীয়া ভাষাত). আহোম লেগজিকন, ঐতিহাসিক আৰু প্ৰাচীন গ্ৰন্থ অধ্যয়ন বিভাগ * বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ আহোমৰ-দিন or A History of Assam under the Ahoms first edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati * বৰুৱা গুণাভিৰাম অসম বুৰঞ্জী or A History of Assam fourth edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati * Gait E.A. A History of Assam second edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta * {{cite book|last=Barua|first=Swarnalata|title=Chutia Jatir Buranji|year=2007|place=Guwahati}} [[শ্ৰেণী:টাই-আহোম শাসক]] 1tirdgjvhxycvf5e8py5dw4b1mmvfeo 612199 612197 2026-06-14T18:03:40Z Ananya Taye 28065 Vandal trying to remove cited content and pushing his POV [[WP:NPOV]] 612199 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty|||name='''চাওলুং চ্যু-তু-ফা<br>𑜋𑜰𑜫 𑜎𑜤𑜂𑜫 𑜏𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜄𑜥 𑜇𑜡'''|title=[[চাওলুং]]|titletext=([[টাই-আহোম ভাষা]])|more=|image=|imgw=|alt=|caption=|succession=[[Kingdom of Assam|অসমৰ ৰজা]]|moretext=|reign={{CE|১৩৬৯ – ১৩৭৬}}|reign-type=শাসন কাল|consort=|coronation={{CE|১৩৬৯}}|cor-type=খেউন ৰোণ মাই ক'|predecessor=[[চুখ্ৰাংফা]]|pre-type=পূৰ্বৰ চাওফা|successor=[[ত্যাও খাম্‌টি]]|suc-type=পৰৱৰ্তী চাওফা|regent=|reg-type=|succession1=|moretext1=|reign1=|reign-type1=|coronation1=|cor-type1=|predecessor1=|pre-type1=|successor1=|suc-type1=|regent1=|reg-type1=|succession2=|moretext2=|reign2=|reign-type2=|coronation2=|cor-type2=|predecessor2=|pre-type2=|successor2=|suc-type2=|regent2=|reg-type2=|succession3=|moretext3=|reign3=|reign-type3=|coronation3=|cor-type3=|predecessor3=|pre-type3=|successor3=|suc-type3=|regent3=|reg-type3=|spouse=|spouse-type=|type=|spouses=|spouses-type=|issue=|issue-link=|issue-pipe=|full name=চাওলুং চ্যু-তু-ফা|era dates=|era name=[[আহোম যুগ]]|posthumous name=|temple name=|dynasty=ছ্যু ফৈদ, [[আহোম ৰাজবংশ]]|mother=|father=[[চুখ্ৰাংফা]]|date of birth=|place of birth=[[আহোম ৰাজ্য]]|date of death={{CE|১৩৭৬}}|place of death=চফ্ৰাই নদী (চুতীয়া আৰু আহোম ৰাজ্যৰ সীমান্ত)| death_cause= চুতীয়া ৰজাৰ দ্বাৰা নাওখেলৰ সময়ত হত্যা|date of burial=|place of burial=|occupation=|signature=|signature_alt=|religion=[[ফুৰালুং ধৰ্ম]]}}{{Ahom Dynasty}} '''চুতুফা''' বা '''চাওলুং চ্যু-তু-ফা''' ({{lang-aho|𑜋𑜰𑜫 𑜎𑜤𑜂𑜫 𑜏𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜄𑜥 𑜇𑜡}}) [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ ষষ্ঠজন [[স্বৰ্গদেউ]] আছিল। টাই আহোম ভাষাত লিখা বুৰঞ্জী অনুসৰি ৰজা নোহোৱা এটা পৰ্বৰ পাছত তেখেতে ১৩৬৯ চনৰ পৰা ১৩৭৬ চনলৈ ৰাজত্ব কৰিছিল।<ref>{{harvcol|ফুকন,বৰুৱা|১৯৬৪|p=১৩৯}}</ref> কোনো কোনো ইতিহাসবিদে তেখেত ১৩৬৪ চনত ৰাজপাটত বহিছিল বুলি ক'ব খোজে যদিও মূল বুৰঞ্জীত ১৩৬৯ চনৰ পৰা ১৩৭৬ চনলৈ ৰাজত্ব কৰিছিল বুলি উল্লেখ আছে। সঘনাই হোৱা সংঘাতৰ পাছত চুতীয়া ৰজাৰ লোকে তেওঁক নাও খেল চাবলৈ মাতি বিশ্বাস ঘাটকতাৰে হত্যা কৰিছিল।<ref>{{harvcol|গেইট|১৯২৬|p=৮১}}</ref><ref>"...Sutuphaa's rule ended abruptly when he was treacherously assassinated by the Sutiya king..."{{cite book |last=Barua |first=Gunaviram |title=Assam Buranji or A History of Assam |date=2008 |publisher=Publication Board of Assam |location=Guwahati |pages=55–56 |quote=}}</ref> ==পূৰ্বপুৰুষ আৰু সিংহাৰোহণ== চুতুফা আছিল আহোম ৰজা [[চুখাংফা]]ৰ দ্বিতীয় পুত্ৰ। দেউতাকৰ মৃত্যুৰ পাছত জ্যেষ্ঠ পুত্ৰ [[চুখ্ৰাম্‌ফা]] স্বৰ্গদেউ হৈছিল। ৩২ বছৰ শাসন কৰাৰ পাছত ১৩৬৪ চনত চুখ্ৰাম্‌ফাৰ মৃত্যু হয়। এইখিনিতে বুৰঞ্জীবিদসকলৰ মতভেদ দেখা যায়। কোনো কোনোৰ মতে চুখ্ৰাম্‌ফাৰ মৃত্যুত তেখেতৰ ভায়েক চুতুফা ১৩৬৪ চনৰ ৰাজপাটত বহে।<ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>বৰুৱা গুণাভিৰাম- অসম বুৰঞ্জী or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 55</ref> কিন্তু আধুনিক বুৰঞ্জীবিদ পদ্মেশ্বৰ গগৈ আৰু স্বৰ্ণলতা বৰুৱাৰ মতে ১৩৬৪ চনৰ পৰা ১৩৬৯ চনলৈ কোনো স্বৰ্গদেউ নাছিল। ==শাসন গ্ৰহণ== চাওফা হোৱাৰ আগত চুতুফা লাহনজিং গাঁৱত কোঁৱৰ হিচাপে বাস কৰিছিল।<ref>{{cite web|title=The Tai and the Tai Kingdoms|page=273|url=https://ia601402.us.archive.org/14/items/in.ernet.dli.2015.149949/2015.149949.The-Tai-And-The-Tai-Kingdoms.pdf|access-date=18 May 2026}}</ref> বুৰঞ্জীবিদৰ মতে ১৩৬৪ খ্ৰীষ্টাব্দত টাই-আহোম পৰম্পৰা অনুসৰি পূৰ্বৱৰ্তী শাসক [[চুখ্ৰাম্‌ফা]]ৰ কোনো পুত্ৰ সন্তান নথকাৰ বাবে থাও ফ্ৰাং দাম আৰু তা-ফী-কুন নামৰ গোহাঁই দুজনৰ পৰামৰ্শ অনুসৰি সিদ্ধান্ত মৰ্মে চুতুফাক পৰৱৰ্তী ৰজা হিচাপে নিৰ্বাচিত কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web|title=Asamar Buranji Ed. 3rd : Barua, Padmanath Gohain : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=22 Sep 2015|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.452455/page/%E0%A7%A9%E0%A7%AA/mode/1up|access-date=18 May 2026}}</ref> <ref>{{cite web|title=The Tai and the Tai Kingdoms|page=273|url=https://ia601402.us.archive.org/14/items/in.ernet.dli.2015.149949/2015.149949.The-Tai-And-The-Tai-Kingdoms.pdf|access-date=18 May 2026}}</ref><ref>{{cite web|title=A History Of Assam : E.a.gait : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=4 Aug 2015|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.279344/page/n93/mode/1up|access-date=18 May 2026}}</ref><ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>বৰুৱা গুণাভিৰাম- অসম বুৰঞ্জী or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 55</ref> এই ৰাজ্যাভিষেক সমাৰোহে ৰাজ্যখনত চলি থকা সাময়িক ৰাজনৈতিক অনিশ্চয়তাৰ অন্ত পেলাইছিল। ==ৰাজত্বকাল আৰু হত্যা== বুৰঞ্জী সমূহৰ মতে চুকাফাৰ‌ পুত্ৰৰ সময়ৰ পৰা চুতুফাৰ মৃত্যুৰ আগলৈকে আহোমসকলে চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে আন্তৰিক সম্পৰ্ক বজাই ৰাখিছিল।<ref>Bhuyan, S.K, ''Satsari Assam Buranji'',p.9, "Previously, since the time of one of Sukapha’s sons, there was alliance and coordial relations with the Chutia king"</ref><ref>Bhuyan, SK, "Assam Buranji(SM), p. 7</ref><ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref> চুতুফাই আহোম ৰাজ্যৰ পৰিসীমা বঢ়াব বিচাৰিছিল। ইয়াৰ ফলত কাষৰীয়া [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ লগত সংঘাতৰ সৃষ্টি হয়। ১৩৭৬ চনত চুতীয়া ৰজাই চাপাগুৰিত চুতুফাক লগ কৰে আৰু মিত্ৰতাৰ ভাও জুৰি তেখেতক চফ্ৰাই নদীৰ নাওখেললৈ নিমন্ত্ৰণ জনায়। বিবৰণৰ অনুসৰি চুতীয়া ৰজাই চুতুফাক নিজৰ নাওত উঠাই প্ৰলোভিত কৰি বিশ্বাসঘাতকতাৰে হত্যা কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |date=1926 |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta |page=81 |quote="...the Chutia king lured Sutuphaa onto his barge without attendants and treacherously murdered him..."}}</ref><ref>{{cite book |last=Barua |first=Gunaviram |title=Assam Buranji or A History of Assam |date=2008 |publisher=Publication Board of Assam |location=Guwahati |pages=55–56 |quote="...Sutuphaa's rule ended abruptly when he was treacherously assassinated by the Sutiya king..."}}</ref><ref name="Acharya1966">{{cite book |last=Acharya |first=Nagendra Nath |title=The History of Medieval Assam (From the 13th to the 17th Century) |date=1966 |publisher=Dutta Baruah |location=Gauhati |page=74 |url=https://ia601807.us.archive.org/34/items/dli.pahar.3309/1966%20The%20History%20of%20Medieval%20Assam%20from%20the%2013th%20to%20the%2017th%20century%20by%20Acharya%20s.pdf |access-date=2026-05-20}}</ref> বুৰঞ্জীসমূহত কিন্তু তেওঁৰ মৃত্যুৰ ধৰণ সম্পৰ্কে একে মত পোৱা নাযায়। কিছুমান বিৱৰণত উল্লেখ আছে যে তেওঁক এটা বলধ গৰুৱে গছকাই হত্যা কৰিছিল<ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Bhuyan, S K, Satsari Buranji,p.9</ref><ref>Bhuyan, SK, "বাঁহগৰীয়া বৰগোহাঁই বুৰঞ্জী: দেওধাই অসম বুৰঞ্জী",p.90</ref>, আন কিছুমানত আকৌ কোৱা হৈছে যে তেওঁক নাওতে হত্যা কৰা হৈছিল বুলি কোৱা হৈছে।<ref>Goswami, Hemchandra, "Purani Assam Buranji, p.37</ref><ref>Assam Buranji (SM), p.7</ref> চুতুফাৰ লগত যোৱা সৈন্যবোৰ ৰাজধানীলৈ ঘূৰি আহি এই কথা সদৰি কৰে।<ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>Barua Gunaviram Assam Buranji or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 56</ref> [[আহোম ভাষা]]ত লিখা "আহোম বুৰঞ্জী"ত চুতীয়াসকলে (''তিউৰা'' হিচাপে) চুতুফাক লৈ গৈ বধ কৰিছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে যদিও কোনো চুতীয়া ৰজাৰ কথা‌ (ৰজা‌ বুজোৱা ''খুন'' শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা নাই) উল্লেখ কৰা নাই।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji, p.48</ref> কিছুমান ইতিহাসবিদে এই খণ্ডটোৰ সত্যতাক লৈ প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰে। সৰ্বেশ্বৰ বৰুৱাই যুক্তি আগবঢ়ায় যে চুতুফাৰ মৃত্যু পৰিকল্পিত ভাৱে হোৱা নাছিল আৰু চুতীয়া ৰজাৰ নিমন্ত্ৰণত সংঘটিত হোৱা নাও খেলত চুতুফাৰ মৃত্যু হোৱাৰ বাবে চুতীয়া ৰজাক ভুলকৈ দোষাৰোপ কৰা হৈছিল।<ref>Barua, Sarbeswar,"Manideep"(1965), p.300</ref> স্বৰ্ণলতা বৰুৱাই (২০০৭) লক্ষ্য কৰিছে যে বিদেশী দেশত ৰজাক হত্যা কৰিলে নিশ্চয়কৈ তাৎক্ষণিক সামৰিক সঁহাৰিৰ সূচনা হ’লহেঁতেন, তথাপিও এনে কোনো সংঘাতৰ লিপিবদ্ধ হোৱা নাই। তদুপৰি চুতুফাৰ লগত থকা আহোম বাহিনীয়ে তেওঁক ৰক্ষা কৰা বা প্রত্যাক্রমণ কৰাৰ বাবে পদক্ষেপ লোৱাৰ কথা উল্লেখ নাই৷<ref>{{harv|Barua|2007|page=118}}</ref> চুতুফাৰ মৃত্যুৰ পাছত ১৩৭৬ চনৰ পৰা ১৩৮০ চললৈ আহোম ৰাজ্য অৰাজক হৈ‌ থাকে।<ref>Barua, Gopal Chandra,"Ahom Buranji",p.49, "After the death of Sutuphaa, the country was in interregnum for four years."</ref> [[আহোম ভাষা]]ত লিখা "আহোম বুৰঞ্জী"ত চুতীয়াসকলে (''তিউৰা'' হিচাপে) চুতুফাক লৈ গৈ হত্যা কৰিছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji, p.48</ref> ==বৰগোহাঁই আৰু বুঢ়াগোহাঁই শাসনকাল== চুতুফাৰ মৃত্যুৰ পাছত আহোম ডাঙৰীয়াসকলে স্বৰ্গদেউৰ উপযোগী কোনো ৰাজকোঁৱৰ বিচাৰি নাপালে আৰু সেই বাবে চাৰি বছৰ (১৩৭৬-১৩৮০ চন) চাও ফ্ৰংদাম বুঢ়াগোহাঁই আৰু চাও তাপ্ৰিখিন বৰগোহাঁইয়ে নিজে প্ৰশাসনৰ ভাৰ চম্ভালে।<ref>Barbaruah Hiteswar Ahomar-Din or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref> ৰজা অবিহনে ৰাজ্য চলোৱা টান দেখি ১৩৮০ চনত তেওঁলোকে চুতুফাৰ ভায়েক আৰু চুখাংফাৰ তৃতীয় পুত্ৰ [[ত্যাও খাম্‌টি]]ক স্বৰ্গদেউ পাতে।<ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>Barua Gunaviram Assam Buranji or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 56</ref> ==টোকা== {{reflist}} ==তথ্যসূত্ৰ== *ফুকন,বৰুৱা (১৯৬৪) (আহোম ভাষা, ইংৰাজী, অসমীয়া ভাষাত). আহোম লেগজিকন, ঐতিহাসিক আৰু প্ৰাচীন গ্ৰন্থ অধ্যয়ন বিভাগ * বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ আহোমৰ-দিন or A History of Assam under the Ahoms first edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati * বৰুৱা গুণাভিৰাম অসম বুৰঞ্জী or A History of Assam fourth edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati * Gait E.A. A History of Assam second edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta * {{cite book|last=Barua|first=Swarnalata|title=Chutia Jatir Buranji|year=2007|place=Guwahati}} [[শ্ৰেণী:টাই-আহোম শাসক]] 2dnxigo18w67sl8fiutjru8m7vdphd2 612200 612199 2026-06-14T18:04:06Z KhiLanTzi 23530 [[Special:Contributions/Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[User talk:Ananya Taye|আলোচনা]])-ই কৰা [[Special:Diff/612199|612199]] নম্বৰ সম্পাদনাটো বাতিল কৰা হৈছে 612200 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty|||name='''চাওলুং চ্যু-তু-ফা<br>𑜋𑜰𑜫 𑜎𑜤𑜂𑜫 𑜏𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜄𑜥 𑜇𑜡'''|title=[[চাওলুং]]|titletext=([[টাই-আহোম ভাষা]])|more=|image=|imgw=|alt=|caption=|succession=[[Kingdom of Assam|অসমৰ ৰজা]]|moretext=|reign={{reign|{{circa|১৩৬৪/৬৯}}|১৩৭৬}}|reign-type=শাসন কাল|consort=|coronation={{CE|১৩৬৯}}|cor-type=খেউন ৰোণ মাই ক'|predecessor=[[চুখ্ৰাংফা]]|pre-type=পূৰ্বৰ চাওফা|successor=[[ত্যাও খাম্‌টি]]|suc-type=পৰৱৰ্তী চাওফা|regent=|reg-type=|succession1=|moretext1=|reign1=|reign-type1=|coronation1=|cor-type1=|predecessor1=|pre-type1=|successor1=|suc-type1=|regent1=|reg-type1=|succession2=|moretext2=|reign2=|reign-type2=|coronation2=|cor-type2=|predecessor2=|pre-type2=|successor2=|suc-type2=|regent2=|reg-type2=|succession3=|moretext3=|reign3=|reign-type3=|coronation3=|cor-type3=|predecessor3=|pre-type3=|successor3=|suc-type3=|regent3=|reg-type3=|spouse=|spouse-type=|type=|spouses=|spouses-type=|issue=|issue-link=|issue-pipe=|full name=চাওলুং চ্যু-তু-ফা|era dates=|era name=[[আহোম যুগ]]|posthumous name=|temple name=|dynasty=ছ্যু ফৈদ, [[আহোম ৰাজবংশ]]|mother=|father=[[চুখ্ৰাংফা]]|date of birth=|place of birth=[[আহোম ৰাজ্য]]|date of death={{CE|১৩৭৬}}|place of death=চফ্ৰাই নদী (চুতীয়া আৰু আহোম ৰাজ্যৰ সীমান্ত)| death_cause= চুতীয়া ৰজাৰ দ্বাৰা নাওখেলৰ সময়ত হত্যা|date of burial=|place of burial=|occupation=|signature=|signature_alt=|religion=[[ফুৰালুং ধৰ্ম]]}}{{Ahom Dynasty}} '''চাওলুং চু'-তু-ফা''' ({{lang-aho|𑜋𑜰𑜫 𑜎𑜤𑜂𑜫 𑜏𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜄𑜥 𑜇𑜡}},{{reign|{{circa|১৩৬৪/৬৯}}|১৩৭৬}}) অসমৰ ষষ্ঠজন [[চাওফা]] আছিল। বুৰঞ্জী অনুসৰি {{CE|১৩৬৪ - ১৩৭৬}} লৈ আৰু কিছু বুৰঞ্জীবিদ অনুসৰি {{CE|১৩৬৯ - ১৩৭৬}}লৈ তেওঁ ৰাজত্ব কৰিছিল।<ref>{{harvcol|ফুকন,বৰুৱা|১৯৬৪|p=১৩৯}}</ref><ref>{{harvcol|গেইট|১৯২৬|p=৮১}}</ref> ককায়েক [[চুখ্ৰাংফা]]ৰ কোনো পুত্ৰ সন্তান নথকা বাবে তেঁওক অসমৰ পৰৱৰ্তী [[চাওফা]] হিচাপে বাছনি কৰা হৈছিল। {{CE|১৩৭৬}}ত চুতীয়া ৰজাই চুতুফাক চাফ্ৰাই নদীৰ কাষত এখন বন্ধুত্বপূৰ্ণ নিমন্ত্ৰণ জনাই অংগৰক্ষী নোহোৱাকৈ নিজৰ ব্যক্তিগত নাওখনলৈ মাতি হত্যা কৰিছিল। চুতুফাৰ মৃত্যুৰ বাবে পৰৱৰ্তী চাওঁফা [[ত্যাও খামটি]]য়ে শাসনভাৰ লৈয়ে প্ৰথম পদক্ষেপ হিছাপে প্ৰতিশোধ গ্ৰহণৰ সিদ্ধান্ত লৈছিল।<ref>"..his firstmission was against the Chutiyas to take avenging action for the death of Ahom king Sutupha.."{{cite web|title=Status of Women under the Ahoms: A Historical Study (1228–1826 A.D.)|page=44|url=https://ir.nbu.ac.in/server/api/core/bitstreams/5252374a-1365-4b40-a721-37b369fdc567/content|access-date=18 May 2026}}</ref> আৰু ইয়াৰ পিছতেই দুয়োখন ৰাজ্যৰ মাজত দশক দশক ধৰি তীব্ৰ যুদ্ধ আৰু অৰাজকতাৰ সৃষ্টি হৈছিল। এই সংঘাৰ ফল স্বৰূপে ১৬ শতিকাত আহোমে চুতীয়া ৰাজ্য সম্পূৰ্ণৰূপে জয় কৰে।<ref>{{harvcol|গেইট|১৯২৬|p=৮১}}</ref><ref>{{harvcol|গেইট|১৯২৬|p=৮১}}</ref> ==শাসন গ্ৰহণ== চাওফা হোৱাৰ আগত চুতুফা লাহনজিং গাঁৱত কোঁৱৰ হিচাপে বাস কৰিছিল।<ref>{{cite web|title=The Tai and the Tai Kingdoms|page=273|url=https://ia601402.us.archive.org/14/items/in.ernet.dli.2015.149949/2015.149949.The-Tai-And-The-Tai-Kingdoms.pdf|access-date=18 May 2026}}</ref> বুৰঞ্জীবিদৰ মতে ১৩৬৪ খ্ৰীষ্টাব্দত টাই-আহোম পৰম্পৰা অনুসৰি পূৰ্বৱৰ্তী শাসক [[চুখ্ৰাম্‌ফা]]ৰ কোনো পুত্ৰ সন্তান নথকাৰ বাবে থাও ফ্ৰাং দাম আৰু তা-ফী-কুন নামৰ গোহাঁই দুজনৰ পৰামৰ্শ অনুসৰি সিদ্ধান্ত মৰ্মে চুতুফাক পৰৱৰ্তী ৰজা হিচাপে নিৰ্বাচিত কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web|title=Asamar Buranji Ed. 3rd : Barua, Padmanath Gohain : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=22 Sep 2015|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.452455/page/%E0%A7%A9%E0%A7%AA/mode/1up|access-date=18 May 2026}}</ref> <ref>{{cite web|title=The Tai and the Tai Kingdoms|page=273|url=https://ia601402.us.archive.org/14/items/in.ernet.dli.2015.149949/2015.149949.The-Tai-And-The-Tai-Kingdoms.pdf|access-date=18 May 2026}}</ref><ref>{{cite web|title=A History Of Assam : E.a.gait : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=4 Aug 2015|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.279344/page/n93/mode/1up|access-date=18 May 2026}}</ref><ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>বৰুৱা গুণাভিৰাম- অসম বুৰঞ্জী or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 55</ref> এই ৰাজ্যাভিষেক সমাৰোহে ৰাজ্যখনত চলি থকা সাময়িক ৰাজনৈতিক অনিশ্চয়তাৰ অন্ত পেলাইছিল। ==শাসন গ্ৰহণ== চাওফা হোৱাৰ আগত চুতুফা লাহনজিং গাঁৱত কোঁৱৰ হিচাপে বাস কৰিছিল।<ref>{{cite web|title=The Tai and the Tai Kingdoms|page=273|url=https://ia601402.us.archive.org/14/items/in.ernet.dli.2015.149949/2015.149949.The-Tai-And-The-Tai-Kingdoms.pdf|access-date=18 May 2026}}</ref> বুৰঞ্জীবিদৰ মতে ১৩৬৪ খ্ৰীষ্টাব্দত টাই-আহোম পৰম্পৰা অনুসৰি পূৰ্বৱৰ্তী শাসক [[চুখ্ৰাম্‌ফা]]ৰ কোনো পুত্ৰ সন্তান নথকাৰ বাবে থাও ফ্ৰাং দাম আৰু তা-ফী-কুন নামৰ গোহাঁই দুজনৰ পৰামৰ্শ অনুসৰি সিদ্ধান্ত মৰ্মে চুতুফাক পৰৱৰ্তী ৰজা হিচাপে নিৰ্বাচিত কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web|title=Asamar Buranji Ed. 3rd : Barua, Padmanath Gohain : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=22 Sep 2015|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.452455/page/%E0%A7%A9%E0%A7%AA/mode/1up|access-date=18 May 2026}}</ref> <ref>{{cite web|title=The Tai and the Tai Kingdoms|page=273|url=https://ia601402.us.archive.org/14/items/in.ernet.dli.2015.149949/2015.149949.The-Tai-And-The-Tai-Kingdoms.pdf|access-date=18 May 2026}}</ref><ref>{{cite web|title=A History Of Assam : E.a.gait : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=4 Aug 2015|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.279344/page/n93/mode/1up|access-date=18 May 2026}}</ref><ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>বৰুৱা গুণাভিৰাম- অসম বুৰঞ্জী or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 55</ref> এই ৰাজ্যাভিষেক সমাৰোহে ৰাজ্যখনত চলি থকা সাময়িক ৰাজনৈতিক অনিশ্চয়তাৰ অন্ত পেলাইছিল। ==ৰাজত্বকাল আৰু হত্যা== বুৰঞ্জী সমূহৰ মতে চুকাফাৰ‌ পুত্ৰৰ সময়ৰ পৰা চুতুফাৰ মৃত্যুৰ আগলৈকে আহোমসকলে চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে আন্তৰিক সম্পৰ্ক বজাই ৰাখিছিল।<ref>Bhuyan, S.K, ''Satsari Assam Buranji'',p.9, "Previously, since the time of one of Sukapha’s sons, there was alliance and coordial relations with the Chutia king"</ref><ref>Bhuyan, SK, "Assam Buranji(SM), p. 7</ref><ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref> চুতুফাই আহোম ৰাজ্যৰ পৰিসীমা বঢ়াব বিচাৰিছিল। ইয়াৰ ফলত কাষৰীয়া [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ লগত সংঘাতৰ সৃষ্টি হয়। ১৩৭৬ চনত চুতীয়া ৰজাই চাপাগুৰিত চুতুফাক লগ কৰে আৰু মিত্ৰতাৰ ভাও জুৰি তেখেতক চফ্ৰাই নদীৰ নাওখেললৈ নিমন্ত্ৰণ জনায়। বিবৰণৰ অনুসৰি চুতীয়া ৰজাই চুতুফাক নিজৰ নাওত উঠাই প্ৰলোভিত কৰি বিশ্বাসঘাতকতাৰে হত্যা কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |date=1926 |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta |page=81 |quote="...the Chutia king lured Sutuphaa onto his barge without attendants and treacherously murdered him..."}}</ref><ref>{{cite book |last=Barua |first=Gunaviram |title=Assam Buranji or A History of Assam |date=2008 |publisher=Publication Board of Assam |location=Guwahati |pages=55–56 |quote="...Sutuphaa's rule ended abruptly when he was treacherously assassinated by the Sutiya king..."}}</ref><ref name="Acharya1966">{{cite book |last=Acharya |first=Nagendra Nath |title=The History of Medieval Assam (From the 13th to the 17th Century) |date=1966 |publisher=Dutta Baruah |location=Gauhati |page=74 |url=https://ia601807.us.archive.org/34/items/dli.pahar.3309/1966%20The%20History%20of%20Medieval%20Assam%20from%20the%2013th%20to%20the%2017th%20century%20by%20Acharya%20s.pdf |access-date=2026-05-20}}</ref> বুৰঞ্জীসমূহত কিন্তু তেওঁৰ মৃত্যুৰ ধৰণ সম্পৰ্কে একে মত পোৱা নাযায়। কিছুমান বিৱৰণত উল্লেখ আছে যে তেওঁক এটা বলধ গৰুৱে গছকাই হত্যা কৰিছিল<ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Bhuyan, S K, Satsari Buranji,p.9</ref><ref>Bhuyan, SK, "বাঁহগৰীয়া বৰগোহাঁই বুৰঞ্জী: দেওধাই অসম বুৰঞ্জী",p.90</ref>, আন কিছুমানত আকৌ কোৱা হৈছে যে তেওঁক নাওতে হত্যা কৰা হৈছিল বুলি কোৱা হৈছে।<ref>Goswami, Hemchandra, "Purani Assam Buranji, p.37</ref><ref>Assam Buranji (SM), p.7</ref> চুতুফাৰ লগত যোৱা সৈন্যবোৰ ৰাজধানীলৈ ঘূৰি আহি এই কথা সদৰি কৰে।<ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>Barua Gunaviram Assam Buranji or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 56</ref> কিছুমান ইতিহাসবিদে এই খণ্ডটোৰ সত্যতাক লৈ প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰে। সৰ্বেশ্বৰ বৰুৱাই যুক্তি আগবঢ়ায় যে চুতুফাৰ মৃত্যু পৰিকল্পিত ভাৱে হোৱা নাছিল আৰু চুতীয়া ৰজাৰ নিমন্ত্ৰণত সংঘটিত হোৱা নাও খেলত চুতুফাৰ মৃত্যু হোৱাৰ বাবে চুতীয়া ৰজাক ভুলকৈ দোষাৰোপ কৰা হৈছিল।<ref>Barua, Sarbeswar,"Manideep"(1965), p.300</ref> স্বৰ্ণলতা বৰুৱাই (২০০৭) লক্ষ্য কৰিছে যে বিদেশী দেশত ৰজাক হত্যা কৰিলে নিশ্চয়কৈ তাৎক্ষণিক সামৰিক সঁহাৰিৰ সূচনা হ’লহেঁতেন, তথাপিও এনে কোনো সংঘাতৰ লিপিবদ্ধ হোৱা নাই। তদুপৰি চুতুফাৰ লগত থকা আহোম বাহিনীয়ে তেওঁক ৰক্ষা কৰা বা প্রত্যাক্রমণ কৰাৰ বাবে পদক্ষেপ লোৱাৰ কথা উল্লেখ নাই৷<ref>{{harv|Barua|2007|page=118}}</ref> চুতুফাৰ মৃত্যুৰ পাছত ১৩৭৬ চনৰ পৰা ১৩৮০ চললৈ আহোম ৰাজ্য অৰাজক হৈ‌ থাকে।<ref>Barua, Gopal Chandra,"Ahom Buranji",p.49, "After the death of Sutuphaa, the country was in interregnum for four years."</ref> [[আহোম ভাষা]]ত লিখা "আহোম বুৰঞ্জী"ৰ পৃষ্ঠা ৪৯ত গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাই লিখে যে - {{Cquote|এদিন চুতীয়া ৰজাই চুটুফাক নাও চলাই আনন্দ কৰিবলৈ আমন্ত্ৰণ জনায়। সেইদৰে দুয়ো নাও চলাই আনন্দ কৰিছিল। যেতিয়াই চুতীয়া ৰজাই চুটুফাক বন্দী কৰি হত্যা কৰে। লাকনি খুটঙি (অৰ্থাৎ খ্ৰীষ্টাব্দ ১৩৭৬ চনত) চাওলুং চুটুফাক হত্যা কৰা হৈছিল।}}<ref>"...One day, the Chutia king asked Shutu-pha to amuse themselves by rowing in a boat. They were thus rowing in a boat, when the Chutia king seized Shutupha and killed him. In lakni Khutngi (i.e., in 1376 A.D.) Chaolung Shutupha was murdered.." {{Cite book |title=Ahom Buranji |year=1939 |location=London |publisher=Digital Library of India |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.450867/page/49/mode/1up |access-date=2026-06-14 |page= }}</ref> ==বৰগোহাঁই আৰু বুঢ়াগোহাঁই শাসনকাল== চুতুফাৰ মৃত্যুৰ পাছত আহোম ডাঙৰীয়াসকলে স্বৰ্গদেউৰ উপযোগী কোনো ৰাজকোঁৱৰ বিচাৰি নাপালে আৰু সেই বাবে চাৰি বছৰ (১৩৭৬-১৩৮০ চন) চাও ফ্ৰংদাম বুঢ়াগোহাঁই আৰু চাও তাপ্ৰিখিন বৰগোহাঁইয়ে নিজে প্ৰশাসনৰ ভাৰ চম্ভালে।<ref>Barbaruah Hiteswar Ahomar-Din or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref> ৰজা অবিহনে ৰাজ্য চলোৱা টান দেখি ১৩৮০ চনত তেওঁলোকে চুতুফাৰ ভায়েক আৰু চুখাংফাৰ তৃতীয় পুত্ৰ [[ত্যাও খাম্‌টি]]ক স্বৰ্গদেউ পাতে।<ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>Barua Gunaviram Assam Buranji or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 56</ref> ==টোকা== {{reflist}} ==তথ্যসূত্ৰ== *ফুকন,বৰুৱা (১৯৬৪) (আহোম ভাষা, ইংৰাজী, অসমীয়া ভাষাত). আহোম লেগজিকন, ঐতিহাসিক আৰু প্ৰাচীন গ্ৰন্থ অধ্যয়ন বিভাগ * বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ আহোমৰ-দিন or A History of Assam under the Ahoms first edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati * বৰুৱা গুণাভিৰাম অসম বুৰঞ্জী or A History of Assam fourth edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati * Gait E.A. A History of Assam second edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta * {{cite book|last=Barua|first=Swarnalata|title=Chutia Jatir Buranji|year=2007|place=Guwahati}} [[শ্ৰেণী:টাই-আহোম শাসক]] 1tirdgjvhxycvf5e8py5dw4b1mmvfeo 612202 612200 2026-06-14T18:07:45Z Ananya Taye 28065 Restored to unvandalised version 612202 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty|||name='''চাওলুং চ্যু-তু-ফা<br>𑜋𑜰𑜫 𑜎𑜤𑜂𑜫 𑜏𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜄𑜥 𑜇𑜡'''|title=[[চাওলুং]]|titletext=([[টাই-আহোম ভাষা]])|more=|image=|imgw=|alt=|caption=|succession=[[Kingdom of Assam|অসমৰ ৰজা]]|moretext=|reign={{CE|১৩৬৯ – ১৩৭৬}}|reign-type=শাসন কাল|consort=|coronation={{CE|১৩৬৯}}|cor-type=খেউন ৰোণ মাই ক'|predecessor=[[চুখ্ৰাংফা]]|pre-type=পূৰ্বৰ চাওফা|successor=[[ত্যাও খাম্‌টি]]|suc-type=পৰৱৰ্তী চাওফা|regent=|reg-type=|succession1=|moretext1=|reign1=|reign-type1=|coronation1=|cor-type1=|predecessor1=|pre-type1=|successor1=|suc-type1=|regent1=|reg-type1=|succession2=|moretext2=|reign2=|reign-type2=|coronation2=|cor-type2=|predecessor2=|pre-type2=|successor2=|suc-type2=|regent2=|reg-type2=|succession3=|moretext3=|reign3=|reign-type3=|coronation3=|cor-type3=|predecessor3=|pre-type3=|successor3=|suc-type3=|regent3=|reg-type3=|spouse=|spouse-type=|type=|spouses=|spouses-type=|issue=|issue-link=|issue-pipe=|full name=চাওলুং চ্যু-তু-ফা|era dates=|era name=[[আহোম যুগ]]|posthumous name=|temple name=|dynasty=ছ্যু ফৈদ, [[আহোম ৰাজবংশ]]|mother=|father=[[চুখ্ৰাংফা]]|date of birth=|place of birth=[[আহোম ৰাজ্য]]|date of death={{CE|১৩৭৬}}|place of death=চফ্ৰাই নদী (চুতীয়া আৰু আহোম ৰাজ্যৰ সীমান্ত)| death_cause= চুতীয়া ৰজাৰ দ্বাৰা নাওখেলৰ সময়ত হত্যা|date of burial=|place of burial=|occupation=|signature=|signature_alt=|religion=[[ফুৰালুং ধৰ্ম]]}}{{Ahom Dynasty}} '''চুতুফা''' বা '''চাওলুং চ্যু-তু-ফা''' ({{lang-aho|𑜋𑜰𑜫 𑜎𑜤𑜂𑜫 𑜏𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜄𑜥 𑜇𑜡}}) [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ ষষ্ঠজন [[স্বৰ্গদেউ]] আছিল। টাই আহোম ভাষাত লিখা বুৰঞ্জী অনুসৰি ৰজা নোহোৱা এটা পৰ্বৰ পাছত তেখেতে ১৩৬৯ চনৰ পৰা ১৩৭৬ চনলৈ ৰাজত্ব কৰিছিল।<ref>{{harvcol|ফুকন,বৰুৱা|১৯৬৪|p=১৩৯}}</ref> কোনো কোনো ইতিহাসবিদে তেখেত ১৩৬৪ চনত ৰাজপাটত বহিছিল বুলি ক'ব খোজে যদিও মূল বুৰঞ্জীত ১৩৬৯ চনৰ পৰা ১৩৭৬ চনলৈ ৰাজত্ব কৰিছিল বুলি উল্লেখ আছে। সঘনাই হোৱা সংঘাতৰ পাছত চুতীয়া ৰজাৰ লোকে তেওঁক নাও খেল চাবলৈ মাতি বিশ্বাস ঘাটকতাৰে হত্যা কৰিছিল।<ref>{{harvcol|গেইট|১৯২৬|p=৮১}}</ref><ref>"...Sutuphaa's rule ended abruptly when he was treacherously assassinated by the Sutiya king..."{{cite book |last=Barua |first=Gunaviram |title=Assam Buranji or A History of Assam |date=2008 |publisher=Publication Board of Assam |location=Guwahati |pages=55–56 |quote=}}</ref> ==পূৰ্বপুৰুষ আৰু সিংহাৰোহণ== চুতুফা আছিল আহোম ৰজা [[চুখাংফা]]ৰ দ্বিতীয় পুত্ৰ। দেউতাকৰ মৃত্যুৰ পাছত জ্যেষ্ঠ পুত্ৰ [[চুখ্ৰাম্‌ফা]] স্বৰ্গদেউ হৈছিল। ৩২ বছৰ শাসন কৰাৰ পাছত ১৩৬৪ চনত চুখ্ৰাম্‌ফাৰ মৃত্যু হয়। এইখিনিতে বুৰঞ্জীবিদসকলৰ মতভেদ দেখা যায়। কোনো কোনোৰ মতে চুখ্ৰাম্‌ফাৰ মৃত্যুত তেখেতৰ ভায়েক চুতুফা ১৩৬৪ চনৰ ৰাজপাটত বহে।<ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>বৰুৱা গুণাভিৰাম- অসম বুৰঞ্জী or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 55</ref> কিন্তু আধুনিক বুৰঞ্জীবিদ পদ্মেশ্বৰ গগৈ আৰু স্বৰ্ণলতা বৰুৱাৰ মতে ১৩৬৪ চনৰ পৰা ১৩৬৯ চনলৈ কোনো স্বৰ্গদেউ নাছিল। ==শাসন গ্ৰহণ== চাওফা হোৱাৰ আগত চুতুফা লাহনজিং গাঁৱত কোঁৱৰ হিচাপে বাস কৰিছিল।<ref>{{cite web|title=The Tai and the Tai Kingdoms|page=273|url=https://ia601402.us.archive.org/14/items/in.ernet.dli.2015.149949/2015.149949.The-Tai-And-The-Tai-Kingdoms.pdf|access-date=18 May 2026}}</ref> বুৰঞ্জীবিদৰ মতে ১৩৬৪ খ্ৰীষ্টাব্দত টাই-আহোম পৰম্পৰা অনুসৰি পূৰ্বৱৰ্তী শাসক [[চুখ্ৰাম্‌ফা]]ৰ কোনো পুত্ৰ সন্তান নথকাৰ বাবে থাও ফ্ৰাং দাম আৰু তা-ফী-কুন নামৰ গোহাঁই দুজনৰ পৰামৰ্শ অনুসৰি সিদ্ধান্ত মৰ্মে চুতুফাক পৰৱৰ্তী ৰজা হিচাপে নিৰ্বাচিত কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web|title=Asamar Buranji Ed. 3rd : Barua, Padmanath Gohain : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=22 Sep 2015|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.452455/page/%E0%A7%A9%E0%A7%AA/mode/1up|access-date=18 May 2026}}</ref> <ref>{{cite web|title=The Tai and the Tai Kingdoms|page=273|url=https://ia601402.us.archive.org/14/items/in.ernet.dli.2015.149949/2015.149949.The-Tai-And-The-Tai-Kingdoms.pdf|access-date=18 May 2026}}</ref><ref>{{cite web|title=A History Of Assam : E.a.gait : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=4 Aug 2015|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.279344/page/n93/mode/1up|access-date=18 May 2026}}</ref><ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>বৰুৱা গুণাভিৰাম- অসম বুৰঞ্জী or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 55</ref> এই ৰাজ্যাভিষেক সমাৰোহে ৰাজ্যখনত চলি থকা সাময়িক ৰাজনৈতিক অনিশ্চয়তাৰ অন্ত পেলাইছিল। ==ৰাজত্বকাল আৰু হত্যা== বুৰঞ্জী সমূহৰ মতে চুকাফাৰ‌ পুত্ৰৰ সময়ৰ পৰা চুতুফাৰ মৃত্যুৰ আগলৈকে আহোমসকলে চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে আন্তৰিক সম্পৰ্ক বজাই ৰাখিছিল।<ref>Bhuyan, S.K, ''Satsari Assam Buranji'',p.9, "Previously, since the time of one of Sukapha’s sons, there was alliance and coordial relations with the Chutia king"</ref><ref>Bhuyan, SK, "Assam Buranji(SM), p. 7</ref><ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref> চুতুফাই আহোম ৰাজ্যৰ পৰিসীমা বঢ়াব বিচাৰিছিল। ইয়াৰ ফলত কাষৰীয়া [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ লগত সংঘাতৰ সৃষ্টি হয়। ১৩৭৬ চনত চুতীয়া ৰজাই চাপাগুৰিত চুতুফাক লগ কৰে আৰু মিত্ৰতাৰ ভাও জুৰি তেখেতক চফ্ৰাই নদীৰ নাওখেললৈ নিমন্ত্ৰণ জনায়। বিবৰণৰ অনুসৰি চুতীয়া ৰজাই চুতুফাক নিজৰ নাওত উঠাই প্ৰলোভিত কৰি বিশ্বাসঘাতকতাৰে হত্যা কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |date=1926 |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta |page=81 |quote="...the Chutia king lured Sutuphaa onto his barge without attendants and treacherously murdered him..."}}</ref><ref>{{cite book |last=Barua |first=Gunaviram |title=Assam Buranji or A History of Assam |date=2008 |publisher=Publication Board of Assam |location=Guwahati |pages=55–56 |quote="...Sutuphaa's rule ended abruptly when he was treacherously assassinated by the Sutiya king..."}}</ref><ref name="Acharya1966">{{cite book |last=Acharya |first=Nagendra Nath |title=The History of Medieval Assam (From the 13th to the 17th Century) |date=1966 |publisher=Dutta Baruah |location=Gauhati |page=74 |url=https://ia601807.us.archive.org/34/items/dli.pahar.3309/1966%20The%20History%20of%20Medieval%20Assam%20from%20the%2013th%20to%20the%2017th%20century%20by%20Acharya%20s.pdf |access-date=2026-05-20}}</ref> বুৰঞ্জীসমূহত কিন্তু তেওঁৰ মৃত্যুৰ ধৰণ সম্পৰ্কে একে মত পোৱা নাযায়। কিছুমান বিৱৰণত উল্লেখ আছে যে তেওঁক এটা বলধ গৰুৱে গছকাই হত্যা কৰিছিল<ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Bhuyan, S K, Satsari Buranji,p.9</ref><ref>Bhuyan, SK, "বাঁহগৰীয়া বৰগোহাঁই বুৰঞ্জী: দেওধাই অসম বুৰঞ্জী",p.90</ref>, আন কিছুমানত আকৌ কোৱা হৈছে যে তেওঁক নাওতে হত্যা কৰা হৈছিল বুলি কোৱা হৈছে।<ref>Goswami, Hemchandra, "Purani Assam Buranji, p.37</ref><ref>Assam Buranji (SM), p.7</ref> চুতুফাৰ লগত যোৱা সৈন্যবোৰ ৰাজধানীলৈ ঘূৰি আহি এই কথা সদৰি কৰে।<ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>Barua Gunaviram Assam Buranji or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 56</ref> [[আহোম ভাষা]]ত লিখা "আহোম বুৰঞ্জী"ত চুতীয়াসকলে (''তিউৰা'' হিচাপে) চুতুফাক লৈ গৈ বধ কৰিছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে যদিও কোনো চুতীয়া ৰজাৰ কথা‌ (ৰজা‌ বুজোৱা ''খুন'' শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা নাই) উল্লেখ কৰা নাই।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji, p.48</ref> কিছুমান ইতিহাসবিদে এই খণ্ডটোৰ সত্যতাক লৈ প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰে। সৰ্বেশ্বৰ বৰুৱাই যুক্তি আগবঢ়ায় যে চুতুফাৰ মৃত্যু পৰিকল্পিত ভাৱে হোৱা নাছিল আৰু চুতীয়া ৰজাৰ নিমন্ত্ৰণত সংঘটিত হোৱা নাও খেলত চুতুফাৰ মৃত্যু হোৱাৰ বাবে চুতীয়া ৰজাক ভুলকৈ দোষাৰোপ কৰা হৈছিল।<ref>Barua, Sarbeswar,"Manideep"(1965), p.300</ref> স্বৰ্ণলতা বৰুৱাই (২০০৭) লক্ষ্য কৰিছে যে বিদেশী দেশত ৰজাক হত্যা কৰিলে নিশ্চয়কৈ তাৎক্ষণিক সামৰিক সঁহাৰিৰ সূচনা হ’লহেঁতেন, তথাপিও এনে কোনো সংঘাতৰ লিপিবদ্ধ হোৱা নাই। তদুপৰি চুতুফাৰ লগত থকা আহোম বাহিনীয়ে তেওঁক ৰক্ষা কৰা বা প্রত্যাক্রমণ কৰাৰ বাবে পদক্ষেপ লোৱাৰ কথা উল্লেখ নাই৷<ref>{{harv|Barua|2007|page=118}}</ref> চুতুফাৰ মৃত্যুৰ পাছত ১৩৭৬ চনৰ পৰা ১৩৮০ চললৈ আহোম ৰাজ্য অৰাজক হৈ‌ থাকে।<ref>Barua, Gopal Chandra,"Ahom Buranji",p.49, "After the death of Sutuphaa, the country was in interregnum for four years."</ref> [[আহোম ভাষা]] লিখা "আহোম বুৰঞ্জী"ত চুতীয়াসকলে (তিউৰা হিচাপে) চুতুফাক লৈ গৈ হত্যা কৰিছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji, p.48</ref> ==বৰগোহাঁই আৰু বুঢ়াগোহাঁই শাসনকাল== চুতুফাৰ মৃত্যুৰ পাছত আহোম ডাঙৰীয়াসকলে স্বৰ্গদেউৰ উপযোগী কোনো ৰাজকোঁৱৰ বিচাৰি নাপালে আৰু সেই বাবে চাৰি বছৰ (১৩৭৬-১৩৮০ চন) চাও ফ্ৰংদাম বুঢ়াগোহাঁই আৰু চাও তাপ্ৰিখিন বৰগোহাঁইয়ে নিজে প্ৰশাসনৰ ভাৰ চম্ভালে।<ref>Barbaruah Hiteswar Ahomar-Din or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref> ৰজা অবিহনে ৰাজ্য চলোৱা টান দেখি ১৩৮০ চনত তেওঁলোকে চুতুফাৰ ভায়েক আৰু চুখাংফাৰ তৃতীয় পুত্ৰ [[ত্যাও খাম্‌টি]]ক স্বৰ্গদেউ পাতে।<ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>Barua Gunaviram Assam Buranji or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 56</ref> ==টোকা== {{reflist}} ==তথ্যসূত্ৰ== *ফুকন,বৰুৱা (১৯৬৪) (আহোম ভাষা, ইংৰাজী, অসমীয়া ভাষাত). আহোম লেগজিকন, ঐতিহাসিক আৰু প্ৰাচীন গ্ৰন্থ অধ্যয়ন বিভাগ * বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ আহোমৰ-দিন or A History of Assam under the Ahoms first edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati * বৰুৱা গুণাভিৰাম অসম বুৰঞ্জী or A History of Assam fourth edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati * Gait E.A. A History of Assam second edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta * {{cite book|last=Barua|first=Swarnalata|title=Chutia Jatir Buranji|year=2007|place=Guwahati}} [[শ্ৰেণী:টাই-আহোম শাসক]] 6m7gh26rgld6h5ygsbk0dq5gtdf5rsd 612203 612202 2026-06-14T18:09:43Z KhiLanTzi 23530 there was no vandalism 612203 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty|||name='''চাওলুং চ্যু-তু-ফা<br>𑜋𑜰𑜫 𑜎𑜤𑜂𑜫 𑜏𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜄𑜥 𑜇𑜡'''|title=[[চাওলুং]]|titletext=([[টাই-আহোম ভাষা]])|more=|image=|imgw=|alt=|caption=|succession=[[Kingdom of Assam|অসমৰ ৰজা]]|moretext=|reign={{reign|{{circa|১৩৬৪/৬৯}}|১৩৭৬}}|reign-type=শাসন কাল|consort=|coronation={{CE|১৩৬৯}}|cor-type=খেউন ৰোণ মাই ক'|predecessor=[[চুখ্ৰাংফা]]|pre-type=পূৰ্বৰ চাওফা|successor=[[ত্যাও খাম্‌টি]]|suc-type=পৰৱৰ্তী চাওফা|regent=|reg-type=|succession1=|moretext1=|reign1=|reign-type1=|coronation1=|cor-type1=|predecessor1=|pre-type1=|successor1=|suc-type1=|regent1=|reg-type1=|succession2=|moretext2=|reign2=|reign-type2=|coronation2=|cor-type2=|predecessor2=|pre-type2=|successor2=|suc-type2=|regent2=|reg-type2=|succession3=|moretext3=|reign3=|reign-type3=|coronation3=|cor-type3=|predecessor3=|pre-type3=|successor3=|suc-type3=|regent3=|reg-type3=|spouse=|spouse-type=|type=|spouses=|spouses-type=|issue=|issue-link=|issue-pipe=|full name=চাওলুং চ্যু-তু-ফা|era dates=|era name=[[আহোম যুগ]]|posthumous name=|temple name=|dynasty=ছ্যু ফৈদ, [[আহোম ৰাজবংশ]]|mother=|father=[[চুখ্ৰাংফা]]|date of birth=|place of birth=[[আহোম ৰাজ্য]]|date of death={{CE|১৩৭৬}}|place of death=চফ্ৰাই নদী (চুতীয়া আৰু আহোম ৰাজ্যৰ সীমান্ত)| death_cause= চুতীয়া ৰজাৰ দ্বাৰা নাওখেলৰ সময়ত হত্যা|date of burial=|place of burial=|occupation=|signature=|signature_alt=|religion=[[ফুৰালুং ধৰ্ম]]}}{{Ahom Dynasty}} '''চাওলুং চু'-তু-ফা''' ({{lang-aho|𑜋𑜰𑜫 𑜎𑜤𑜂𑜫 𑜏𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜄𑜥 𑜇𑜡}},{{reign|{{circa|১৩৬৪/৬৯}}|১৩৭৬}}) অসমৰ ষষ্ঠজন [[চাওফা]] আছিল। বুৰঞ্জী অনুসৰি {{CE|১৩৬৪ - ১৩৭৬}} লৈ আৰু কিছু বুৰঞ্জীবিদ অনুসৰি {{CE|১৩৬৯ - ১৩৭৬}}লৈ তেওঁ ৰাজত্ব কৰিছিল।<ref>{{harvcol|ফুকন,বৰুৱা|১৯৬৪|p=১৩৯}}</ref><ref>{{harvcol|গেইট|১৯২৬|p=৮১}}</ref> ককায়েক [[চুখ্ৰাংফা]]ৰ কোনো পুত্ৰ সন্তান নথকা বাবে তেঁওক অসমৰ পৰৱৰ্তী [[চাওফা]] হিচাপে বাছনি কৰা হৈছিল। {{CE|১৩৭৬}}ত চুতীয়া ৰজাই চুতুফাক চাফ্ৰাই নদীৰ কাষত এখন বন্ধুত্বপূৰ্ণ নিমন্ত্ৰণ জনাই অংগৰক্ষী নোহোৱাকৈ নিজৰ ব্যক্তিগত নাওখনলৈ মাতি হত্যা কৰিছিল। চুতুফাৰ মৃত্যুৰ বাবে পৰৱৰ্তী চাওঁফা [[ত্যাও খামটি]]য়ে শাসনভাৰ লৈয়ে প্ৰথম পদক্ষেপ হিছাপে প্ৰতিশোধ গ্ৰহণৰ সিদ্ধান্ত লৈছিল।<ref>"..his firstmission was against the Chutiyas to take avenging action for the death of Ahom king Sutupha.."{{cite web|title=Status of Women under the Ahoms: A Historical Study (1228–1826 A.D.)|page=44|url=https://ir.nbu.ac.in/server/api/core/bitstreams/5252374a-1365-4b40-a721-37b369fdc567/content|access-date=18 May 2026}}</ref> আৰু ইয়াৰ পিছতেই দুয়োখন ৰাজ্যৰ মাজত দশক দশক ধৰি তীব্ৰ যুদ্ধ আৰু অৰাজকতাৰ সৃষ্টি হৈছিল। এই সংঘাৰ ফল স্বৰূপে ১৬ শতিকাত আহোমে চুতীয়া ৰাজ্য সম্পূৰ্ণৰূপে জয় কৰে।<ref>{{harvcol|গেইট|১৯২৬|p=৮১}}</ref><ref>{{harvcol|গেইট|১৯২৬|p=৮১}}</ref> ==শাসন গ্ৰহণ== চাওফা হোৱাৰ আগত চুতুফা লাহনজিং গাঁৱত কোঁৱৰ হিচাপে বাস কৰিছিল।<ref>{{cite web|title=The Tai and the Tai Kingdoms|page=273|url=https://ia601402.us.archive.org/14/items/in.ernet.dli.2015.149949/2015.149949.The-Tai-And-The-Tai-Kingdoms.pdf|access-date=18 May 2026}}</ref> বুৰঞ্জীবিদৰ মতে ১৩৬৪ খ্ৰীষ্টাব্দত টাই-আহোম পৰম্পৰা অনুসৰি পূৰ্বৱৰ্তী শাসক [[চুখ্ৰাম্‌ফা]]ৰ কোনো পুত্ৰ সন্তান নথকাৰ বাবে থাও ফ্ৰাং দাম আৰু তা-ফী-কুন নামৰ গোহাঁই দুজনৰ পৰামৰ্শ অনুসৰি সিদ্ধান্ত মৰ্মে চুতুফাক পৰৱৰ্তী ৰজা হিচাপে নিৰ্বাচিত কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web|title=Asamar Buranji Ed. 3rd : Barua, Padmanath Gohain : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=22 Sep 2015|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.452455/page/%E0%A7%A9%E0%A7%AA/mode/1up|access-date=18 May 2026}}</ref> <ref>{{cite web|title=The Tai and the Tai Kingdoms|page=273|url=https://ia601402.us.archive.org/14/items/in.ernet.dli.2015.149949/2015.149949.The-Tai-And-The-Tai-Kingdoms.pdf|access-date=18 May 2026}}</ref><ref>{{cite web|title=A History Of Assam : E.a.gait : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=4 Aug 2015|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.279344/page/n93/mode/1up|access-date=18 May 2026}}</ref><ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>বৰুৱা গুণাভিৰাম- অসম বুৰঞ্জী or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 55</ref> এই ৰাজ্যাভিষেক সমাৰোহে ৰাজ্যখনত চলি থকা সাময়িক ৰাজনৈতিক অনিশ্চয়তাৰ অন্ত পেলাইছিল। ==শাসন গ্ৰহণ== চাওফা হোৱাৰ আগত চুতুফা লাহনজিং গাঁৱত কোঁৱৰ হিচাপে বাস কৰিছিল।<ref>{{cite web|title=The Tai and the Tai Kingdoms|page=273|url=https://ia601402.us.archive.org/14/items/in.ernet.dli.2015.149949/2015.149949.The-Tai-And-The-Tai-Kingdoms.pdf|access-date=18 May 2026}}</ref> বুৰঞ্জীবিদৰ মতে ১৩৬৪ খ্ৰীষ্টাব্দত টাই-আহোম পৰম্পৰা অনুসৰি পূৰ্বৱৰ্তী শাসক [[চুখ্ৰাম্‌ফা]]ৰ কোনো পুত্ৰ সন্তান নথকাৰ বাবে থাও ফ্ৰাং দাম আৰু তা-ফী-কুন নামৰ গোহাঁই দুজনৰ পৰামৰ্শ অনুসৰি সিদ্ধান্ত মৰ্মে চুতুফাক পৰৱৰ্তী ৰজা হিচাপে নিৰ্বাচিত কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web|title=Asamar Buranji Ed. 3rd : Barua, Padmanath Gohain : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=22 Sep 2015|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.452455/page/%E0%A7%A9%E0%A7%AA/mode/1up|access-date=18 May 2026}}</ref> <ref>{{cite web|title=The Tai and the Tai Kingdoms|page=273|url=https://ia601402.us.archive.org/14/items/in.ernet.dli.2015.149949/2015.149949.The-Tai-And-The-Tai-Kingdoms.pdf|access-date=18 May 2026}}</ref><ref>{{cite web|title=A History Of Assam : E.a.gait : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=4 Aug 2015|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.279344/page/n93/mode/1up|access-date=18 May 2026}}</ref><ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>বৰুৱা গুণাভিৰাম- অসম বুৰঞ্জী or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 55</ref> এই ৰাজ্যাভিষেক সমাৰোহে ৰাজ্যখনত চলি থকা সাময়িক ৰাজনৈতিক অনিশ্চয়তাৰ অন্ত পেলাইছিল। ==ৰাজত্বকাল আৰু হত্যা== বুৰঞ্জী সমূহৰ মতে চুকাফাৰ‌ পুত্ৰৰ সময়ৰ পৰা চুতুফাৰ মৃত্যুৰ আগলৈকে আহোমসকলে চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে আন্তৰিক সম্পৰ্ক বজাই ৰাখিছিল।<ref>Bhuyan, S.K, ''Satsari Assam Buranji'',p.9, "Previously, since the time of one of Sukapha’s sons, there was alliance and coordial relations with the Chutia king"</ref><ref>Bhuyan, SK, "Assam Buranji(SM), p. 7</ref><ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref> চুতুফাই আহোম ৰাজ্যৰ পৰিসীমা বঢ়াব বিচাৰিছিল। ইয়াৰ ফলত কাষৰীয়া [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ লগত সংঘাতৰ সৃষ্টি হয়। ১৩৭৬ চনত চুতীয়া ৰজাই চাপাগুৰিত চুতুফাক লগ কৰে আৰু মিত্ৰতাৰ ভাও জুৰি তেখেতক চফ্ৰাই নদীৰ নাওখেললৈ নিমন্ত্ৰণ জনায়। বিবৰণৰ অনুসৰি চুতীয়া ৰজাই চুতুফাক নিজৰ নাওত উঠাই প্ৰলোভিত কৰি বিশ্বাসঘাতকতাৰে হত্যা কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |date=1926 |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta |page=81 |quote="...the Chutia king lured Sutuphaa onto his barge without attendants and treacherously murdered him..."}}</ref><ref>{{cite book |last=Barua |first=Gunaviram |title=Assam Buranji or A History of Assam |date=2008 |publisher=Publication Board of Assam |location=Guwahati |pages=55–56 |quote="...Sutuphaa's rule ended abruptly when he was treacherously assassinated by the Sutiya king..."}}</ref><ref name="Acharya1966">{{cite book |last=Acharya |first=Nagendra Nath |title=The History of Medieval Assam (From the 13th to the 17th Century) |date=1966 |publisher=Dutta Baruah |location=Gauhati |page=74 |url=https://ia601807.us.archive.org/34/items/dli.pahar.3309/1966%20The%20History%20of%20Medieval%20Assam%20from%20the%2013th%20to%20the%2017th%20century%20by%20Acharya%20s.pdf |access-date=2026-05-20}}</ref> বুৰঞ্জীসমূহত কিন্তু তেওঁৰ মৃত্যুৰ ধৰণ সম্পৰ্কে একে মত পোৱা নাযায়। কিছুমান বিৱৰণত উল্লেখ আছে যে তেওঁক এটা বলধ গৰুৱে গছকাই হত্যা কৰিছিল<ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Bhuyan, S K, Satsari Buranji,p.9</ref><ref>Bhuyan, SK, "বাঁহগৰীয়া বৰগোহাঁই বুৰঞ্জী: দেওধাই অসম বুৰঞ্জী",p.90</ref>, আন কিছুমানত আকৌ কোৱা হৈছে যে তেওঁক নাওতে হত্যা কৰা হৈছিল বুলি কোৱা হৈছে।<ref>Goswami, Hemchandra, "Purani Assam Buranji, p.37</ref><ref>Assam Buranji (SM), p.7</ref> চুতুফাৰ লগত যোৱা সৈন্যবোৰ ৰাজধানীলৈ ঘূৰি আহি এই কথা সদৰি কৰে।<ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>Barua Gunaviram Assam Buranji or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 56</ref> কিছুমান ইতিহাসবিদে এই খণ্ডটোৰ সত্যতাক লৈ প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰে। সৰ্বেশ্বৰ বৰুৱাই যুক্তি আগবঢ়ায় যে চুতুফাৰ মৃত্যু পৰিকল্পিত ভাৱে হোৱা নাছিল আৰু চুতীয়া ৰজাৰ নিমন্ত্ৰণত সংঘটিত হোৱা নাও খেলত চুতুফাৰ মৃত্যু হোৱাৰ বাবে চুতীয়া ৰজাক ভুলকৈ দোষাৰোপ কৰা হৈছিল।<ref>Barua, Sarbeswar,"Manideep"(1965), p.300</ref> স্বৰ্ণলতা বৰুৱাই (২০০৭) লক্ষ্য কৰিছে যে বিদেশী দেশত ৰজাক হত্যা কৰিলে নিশ্চয়কৈ তাৎক্ষণিক সামৰিক সঁহাৰিৰ সূচনা হ’লহেঁতেন, তথাপিও এনে কোনো সংঘাতৰ লিপিবদ্ধ হোৱা নাই। তদুপৰি চুতুফাৰ লগত থকা আহোম বাহিনীয়ে তেওঁক ৰক্ষা কৰা বা প্রত্যাক্রমণ কৰাৰ বাবে পদক্ষেপ লোৱাৰ কথা উল্লেখ নাই৷<ref>{{harv|Barua|2007|page=118}}</ref> চুতুফাৰ মৃত্যুৰ পাছত ১৩৭৬ চনৰ পৰা ১৩৮০ চললৈ আহোম ৰাজ্য অৰাজক হৈ‌ থাকে।<ref>Barua, Gopal Chandra,"Ahom Buranji",p.49, "After the death of Sutuphaa, the country was in interregnum for four years."</ref> [[আহোম ভাষা]]ত লিখা "আহোম বুৰঞ্জী"ৰ পৃষ্ঠা ৪৯ত গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাই লিখে যে - {{Cquote|এদিন চুতীয়া ৰজাই চুটুফাক নাও চলাই আনন্দ কৰিবলৈ আমন্ত্ৰণ জনায়। সেইদৰে দুয়ো নাও চলাই আনন্দ কৰিছিল। যেতিয়াই চুতীয়া ৰজাই চুটুফাক বন্দী কৰি হত্যা কৰে। লাকনি খুটঙি (অৰ্থাৎ খ্ৰীষ্টাব্দ ১৩৭৬ চনত) চাওলুং চুটুফাক হত্যা কৰা হৈছিল।}}<ref>"...One day, the Chutia king asked Shutu-pha to amuse themselves by rowing in a boat. They were thus rowing in a boat, when the Chutia king seized Shutupha and killed him. In lakni Khutngi (i.e., in 1376 A.D.) Chaolung Shutupha was murdered.." {{Cite book |title=Ahom Buranji |year=1939 |location=London |publisher=Digital Library of India |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.450867/page/49/mode/1up |access-date=2026-06-14 |page= }}</ref> ==বৰগোহাঁই আৰু বুঢ়াগোহাঁই শাসনকাল== চুতুফাৰ মৃত্যুৰ পাছত আহোম ডাঙৰীয়াসকলে স্বৰ্গদেউৰ উপযোগী কোনো ৰাজকোঁৱৰ বিচাৰি নাপালে আৰু সেই বাবে চাৰি বছৰ (১৩৭৬-১৩৮০ চন) চাও ফ্ৰংদাম বুঢ়াগোহাঁই আৰু চাও তাপ্ৰিখিন বৰগোহাঁইয়ে নিজে প্ৰশাসনৰ ভাৰ চম্ভালে।<ref>Barbaruah Hiteswar Ahomar-Din or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref> ৰজা অবিহনে ৰাজ্য চলোৱা টান দেখি ১৩৮০ চনত তেওঁলোকে চুতুফাৰ ভায়েক আৰু চুখাংফাৰ তৃতীয় পুত্ৰ [[ত্যাও খাম্‌টি]]ক স্বৰ্গদেউ পাতে।<ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>Barua Gunaviram Assam Buranji or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 56</ref> ==টোকা== {{reflist}} ==তথ্যসূত্ৰ== *ফুকন,বৰুৱা (১৯৬৪) (আহোম ভাষা, ইংৰাজী, অসমীয়া ভাষাত). আহোম লেগজিকন, ঐতিহাসিক আৰু প্ৰাচীন গ্ৰন্থ অধ্যয়ন বিভাগ * বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ আহোমৰ-দিন or A History of Assam under the Ahoms first edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati * বৰুৱা গুণাভিৰাম অসম বুৰঞ্জী or A History of Assam fourth edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati * Gait E.A. A History of Assam second edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta * {{cite book|last=Barua|first=Swarnalata|title=Chutia Jatir Buranji|year=2007|place=Guwahati}} [[শ্ৰেণী:টাই-আহোম শাসক]] 1tirdgjvhxycvf5e8py5dw4b1mmvfeo 612204 612203 2026-06-14T18:10:52Z Ananya Taye 28065 vandal trying to remove translations and cited material. Adding mistranslations as well 612204 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty|||name='''চাওলুং চ্যু-তু-ফা<br>𑜋𑜰𑜫 𑜎𑜤𑜂𑜫 𑜏𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜄𑜥 𑜇𑜡'''|title=[[চাওলুং]]|titletext=([[টাই-আহোম ভাষা]])|more=|image=|imgw=|alt=|caption=|succession=[[Kingdom of Assam|অসমৰ ৰজা]]|moretext=|reign={{CE|১৩৬৯ – ১৩৭৬}}|reign-type=শাসন কাল|consort=|coronation={{CE|১৩৬৯}}|cor-type=খেউন ৰোণ মাই ক'|predecessor=[[চুখ্ৰাংফা]]|pre-type=পূৰ্বৰ চাওফা|successor=[[ত্যাও খাম্‌টি]]|suc-type=পৰৱৰ্তী চাওফা|regent=|reg-type=|succession1=|moretext1=|reign1=|reign-type1=|coronation1=|cor-type1=|predecessor1=|pre-type1=|successor1=|suc-type1=|regent1=|reg-type1=|succession2=|moretext2=|reign2=|reign-type2=|coronation2=|cor-type2=|predecessor2=|pre-type2=|successor2=|suc-type2=|regent2=|reg-type2=|succession3=|moretext3=|reign3=|reign-type3=|coronation3=|cor-type3=|predecessor3=|pre-type3=|successor3=|suc-type3=|regent3=|reg-type3=|spouse=|spouse-type=|type=|spouses=|spouses-type=|issue=|issue-link=|issue-pipe=|full name=চাওলুং চ্যু-তু-ফা|era dates=|era name=[[আহোম যুগ]]|posthumous name=|temple name=|dynasty=ছ্যু ফৈদ, [[আহোম ৰাজবংশ]]|mother=|father=[[চুখ্ৰাংফা]]|date of birth=|place of birth=[[আহোম ৰাজ্য]]|date of death={{CE|১৩৭৬}}|place of death=চফ্ৰাই নদী (চুতীয়া আৰু আহোম ৰাজ্যৰ সীমান্ত)| death_cause= চুতীয়া ৰজাৰ দ্বাৰা নাওখেলৰ সময়ত হত্যা|date of burial=|place of burial=|occupation=|signature=|signature_alt=|religion=[[ফুৰালুং ধৰ্ম]]}}{{Ahom Dynasty}} '''চুতুফা''' বা '''চাওলুং চ্যু-তু-ফা''' ({{lang-aho|𑜋𑜰𑜫 𑜎𑜤𑜂𑜫 𑜏𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜄𑜥 𑜇𑜡}}) [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ ষষ্ঠজন [[স্বৰ্গদেউ]] আছিল। টাই আহোম ভাষাত লিখা বুৰঞ্জী অনুসৰি ৰজা নোহোৱা এটা পৰ্বৰ পাছত তেখেতে ১৩৬৯ চনৰ পৰা ১৩৭৬ চনলৈ ৰাজত্ব কৰিছিল।<ref>{{harvcol|ফুকন,বৰুৱা|১৯৬৪|p=১৩৯}}</ref> কোনো কোনো ইতিহাসবিদে তেখেত ১৩৬৪ চনত ৰাজপাটত বহিছিল বুলি ক'ব খোজে যদিও মূল বুৰঞ্জীত ১৩৬৯ চনৰ পৰা ১৩৭৬ চনলৈ ৰাজত্ব কৰিছিল বুলি উল্লেখ আছে। সঘনাই হোৱা সংঘাতৰ পাছত চুতীয়া ৰজাৰ লোকে তেওঁক নাও খেল চাবলৈ মাতি বিশ্বাস ঘাটকতাৰে হত্যা কৰিছিল।<ref>{{harvcol|গেইট|১৯২৬|p=৮১}}</ref><ref>"...Sutuphaa's rule ended abruptly when he was treacherously assassinated by the Sutiya king..."{{cite book |last=Barua |first=Gunaviram |title=Assam Buranji or A History of Assam |date=2008 |publisher=Publication Board of Assam |location=Guwahati |pages=55–56 |quote=}}</ref> ==পূৰ্বপুৰুষ আৰু সিংহাৰোহণ== চুতুফা আছিল আহোম ৰজা [[চুখাংফা]]ৰ দ্বিতীয় পুত্ৰ। দেউতাকৰ মৃত্যুৰ পাছত জ্যেষ্ঠ পুত্ৰ [[চুখ্ৰাম্‌ফা]] স্বৰ্গদেউ হৈছিল। ৩২ বছৰ শাসন কৰাৰ পাছত ১৩৬৪ চনত চুখ্ৰাম্‌ফাৰ মৃত্যু হয়। এইখিনিতে বুৰঞ্জীবিদসকলৰ মতভেদ দেখা যায়। কোনো কোনোৰ মতে চুখ্ৰাম্‌ফাৰ মৃত্যুত তেখেতৰ ভায়েক চুতুফা ১৩৬৪ চনৰ ৰাজপাটত বহে।<ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>বৰুৱা গুণাভিৰাম- অসম বুৰঞ্জী or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 55</ref> কিন্তু আধুনিক বুৰঞ্জীবিদ পদ্মেশ্বৰ গগৈ আৰু স্বৰ্ণলতা বৰুৱাৰ মতে ১৩৬৪ চনৰ পৰা ১৩৬৯ চনলৈ কোনো স্বৰ্গদেউ নাছিল। ==শাসন গ্ৰহণ== চাওফা হোৱাৰ আগত চুতুফা লাহনজিং গাঁৱত কোঁৱৰ হিচাপে বাস কৰিছিল।<ref>{{cite web|title=The Tai and the Tai Kingdoms|page=273|url=https://ia601402.us.archive.org/14/items/in.ernet.dli.2015.149949/2015.149949.The-Tai-And-The-Tai-Kingdoms.pdf|access-date=18 May 2026}}</ref> বুৰঞ্জীবিদৰ মতে ১৩৬৪ খ্ৰীষ্টাব্দত টাই-আহোম পৰম্পৰা অনুসৰি পূৰ্বৱৰ্তী শাসক [[চুখ্ৰাম্‌ফা]]ৰ কোনো পুত্ৰ সন্তান নথকাৰ বাবে থাও ফ্ৰাং দাম আৰু তা-ফী-কুন নামৰ গোহাঁই দুজনৰ পৰামৰ্শ অনুসৰি সিদ্ধান্ত মৰ্মে চুতুফাক পৰৱৰ্তী ৰজা হিচাপে নিৰ্বাচিত কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web|title=Asamar Buranji Ed. 3rd : Barua, Padmanath Gohain : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=22 Sep 2015|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.452455/page/%E0%A7%A9%E0%A7%AA/mode/1up|access-date=18 May 2026}}</ref> <ref>{{cite web|title=The Tai and the Tai Kingdoms|page=273|url=https://ia601402.us.archive.org/14/items/in.ernet.dli.2015.149949/2015.149949.The-Tai-And-The-Tai-Kingdoms.pdf|access-date=18 May 2026}}</ref><ref>{{cite web|title=A History Of Assam : E.a.gait : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=4 Aug 2015|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.279344/page/n93/mode/1up|access-date=18 May 2026}}</ref><ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>বৰুৱা গুণাভিৰাম- অসম বুৰঞ্জী or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 55</ref> এই ৰাজ্যাভিষেক সমাৰোহে ৰাজ্যখনত চলি থকা সাময়িক ৰাজনৈতিক অনিশ্চয়তাৰ অন্ত পেলাইছিল। ==ৰাজত্বকাল আৰু হত্যা== বুৰঞ্জী সমূহৰ মতে চুকাফাৰ‌ পুত্ৰৰ সময়ৰ পৰা চুতুফাৰ মৃত্যুৰ আগলৈকে আহোমসকলে চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে আন্তৰিক সম্পৰ্ক বজাই ৰাখিছিল।<ref>Bhuyan, S.K, ''Satsari Assam Buranji'',p.9, "Previously, since the time of one of Sukapha’s sons, there was alliance and coordial relations with the Chutia king"</ref><ref>Bhuyan, SK, "Assam Buranji(SM), p. 7</ref><ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref> চুতুফাই আহোম ৰাজ্যৰ পৰিসীমা বঢ়াব বিচাৰিছিল। ইয়াৰ ফলত কাষৰীয়া [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ লগত সংঘাতৰ সৃষ্টি হয়। ১৩৭৬ চনত চুতীয়া ৰজাই চাপাগুৰিত চুতুফাক লগ কৰে আৰু মিত্ৰতাৰ ভাও জুৰি তেখেতক চফ্ৰাই নদীৰ নাওখেললৈ নিমন্ত্ৰণ জনায়। বিবৰণৰ অনুসৰি চুতীয়া ৰজাই চুতুফাক নিজৰ নাওত উঠাই প্ৰলোভিত কৰি বিশ্বাসঘাতকতাৰে হত্যা কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |date=1926 |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta |page=81 |quote="...the Chutia king lured Sutuphaa onto his barge without attendants and treacherously murdered him..."}}</ref><ref>{{cite book |last=Barua |first=Gunaviram |title=Assam Buranji or A History of Assam |date=2008 |publisher=Publication Board of Assam |location=Guwahati |pages=55–56 |quote="...Sutuphaa's rule ended abruptly when he was treacherously assassinated by the Sutiya king..."}}</ref><ref name="Acharya1966">{{cite book |last=Acharya |first=Nagendra Nath |title=The History of Medieval Assam (From the 13th to the 17th Century) |date=1966 |publisher=Dutta Baruah |location=Gauhati |page=74 |url=https://ia601807.us.archive.org/34/items/dli.pahar.3309/1966%20The%20History%20of%20Medieval%20Assam%20from%20the%2013th%20to%20the%2017th%20century%20by%20Acharya%20s.pdf |access-date=2026-05-20}}</ref> বুৰঞ্জীসমূহত কিন্তু তেওঁৰ মৃত্যুৰ ধৰণ সম্পৰ্কে একে মত পোৱা নাযায়। কিছুমান বিৱৰণত উল্লেখ আছে যে তেওঁক এটা বলধ গৰুৱে গছকাই হত্যা কৰিছিল<ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Bhuyan, S K, Satsari Buranji,p.9</ref><ref>Bhuyan, SK, "বাঁহগৰীয়া বৰগোহাঁই বুৰঞ্জী: দেওধাই অসম বুৰঞ্জী",p.90</ref>, আন কিছুমানত আকৌ কোৱা হৈছে যে তেওঁক নাওতে হত্যা কৰা হৈছিল বুলি কোৱা হৈছে।<ref>Goswami, Hemchandra, "Purani Assam Buranji, p.37</ref><ref>Assam Buranji (SM), p.7</ref> চুতুফাৰ লগত যোৱা সৈন্যবোৰ ৰাজধানীলৈ ঘূৰি আহি এই কথা সদৰি কৰে।<ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>Barua Gunaviram Assam Buranji or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 56</ref> [[আহোম ভাষা]]ত লিখা "আহোম বুৰঞ্জী"ত চুতীয়াসকলে (''তিউৰা'' হিচাপে) চুতুফাক লৈ গৈ বধ কৰিছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে যদিও কোনো চুতীয়া ৰজাৰ কথা‌ (ৰজা‌ বুজোৱা ''খুন'' শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা নাই) উল্লেখ কৰা নাই।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji, p.48</ref> কিছুমান ইতিহাসবিদে এই খণ্ডটোৰ সত্যতাক লৈ প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰে। সৰ্বেশ্বৰ বৰুৱাই যুক্তি আগবঢ়ায় যে চুতুফাৰ মৃত্যু পৰিকল্পিত ভাৱে হোৱা নাছিল আৰু চুতীয়া ৰজাৰ নিমন্ত্ৰণত সংঘটিত হোৱা নাও খেলত চুতুফাৰ মৃত্যু হোৱাৰ বাবে চুতীয়া ৰজাক ভুলকৈ দোষাৰোপ কৰা হৈছিল।<ref>Barua, Sarbeswar,"Manideep"(1965), p.300</ref> স্বৰ্ণলতা বৰুৱাই (২০০৭) লক্ষ্য কৰিছে যে বিদেশী দেশত ৰজাক হত্যা কৰিলে নিশ্চয়কৈ তাৎক্ষণিক সামৰিক সঁহাৰিৰ সূচনা হ’লহেঁতেন, তথাপিও এনে কোনো সংঘাতৰ লিপিবদ্ধ হোৱা নাই। তদুপৰি চুতুফাৰ লগত থকা আহোম বাহিনীয়ে তেওঁক ৰক্ষা কৰা বা প্রত্যাক্রমণ কৰাৰ বাবে পদক্ষেপ লোৱাৰ কথা উল্লেখ নাই৷<ref>{{harv|Barua|2007|page=118}}</ref> চুতুফাৰ মৃত্যুৰ পাছত ১৩৭৬ চনৰ পৰা ১৩৮০ চললৈ আহোম ৰাজ্য অৰাজক হৈ‌ থাকে।<ref>Barua, Gopal Chandra,"Ahom Buranji",p.49, "After the death of Sutuphaa, the country was in interregnum for four years."</ref> [[আহোম ভাষা]] লিখা "আহোম বুৰঞ্জী"ত চুতীয়াসকলে (তিউৰা হিচাপে) চুতুফাক লৈ গৈ হত্যা কৰিছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji, p.48</ref> ==বৰগোহাঁই আৰু বুঢ়াগোহাঁই শাসনকাল== চুতুফাৰ মৃত্যুৰ পাছত আহোম ডাঙৰীয়াসকলে স্বৰ্গদেউৰ উপযোগী কোনো ৰাজকোঁৱৰ বিচাৰি নাপালে আৰু সেই বাবে চাৰি বছৰ (১৩৭৬-১৩৮০ চন) চাও ফ্ৰংদাম বুঢ়াগোহাঁই আৰু চাও তাপ্ৰিখিন বৰগোহাঁইয়ে নিজে প্ৰশাসনৰ ভাৰ চম্ভালে।<ref>Barbaruah Hiteswar Ahomar-Din or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref> ৰজা অবিহনে ৰাজ্য চলোৱা টান দেখি ১৩৮০ চনত তেওঁলোকে চুতুফাৰ ভায়েক আৰু চুখাংফাৰ তৃতীয় পুত্ৰ [[ত্যাও খাম্‌টি]]ক স্বৰ্গদেউ পাতে।<ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>Barua Gunaviram Assam Buranji or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 56</ref> ==টোকা== {{reflist}} ==তথ্যসূত্ৰ== *ফুকন,বৰুৱা (১৯৬৪) (আহোম ভাষা, ইংৰাজী, অসমীয়া ভাষাত). আহোম লেগজিকন, ঐতিহাসিক আৰু প্ৰাচীন গ্ৰন্থ অধ্যয়ন বিভাগ * বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ আহোমৰ-দিন or A History of Assam under the Ahoms first edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati * বৰুৱা গুণাভিৰাম অসম বুৰঞ্জী or A History of Assam fourth edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati * Gait E.A. A History of Assam second edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta * {{cite book|last=Barua|first=Swarnalata|title=Chutia Jatir Buranji|year=2007|place=Guwahati}} [[শ্ৰেণী:টাই-আহোম শাসক]] 6m7gh26rgld6h5ygsbk0dq5gtdf5rsd 612205 612204 2026-06-14T18:12:46Z Ananya Taye 28065 612205 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty|||name='''চাওলুং চ্যু-তু-ফা<br>𑜋𑜰𑜫 𑜎𑜤𑜂𑜫 𑜏𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜄𑜥 𑜇𑜡'''|title=[[চাওলুং]]|titletext=([[টাই-আহোম ভাষা]])|more=|image=|imgw=|alt=|caption=|succession=[[Kingdom of Assam|অসমৰ ৰজা]]|moretext=|reign={{CE|১৩৬৯ – ১৩৭৬}}|reign-type=শাসন কাল|consort=|coronation={{CE|১৩৬৯}}|cor-type=খেউন ৰোণ মাই ক'|predecessor=[[চুখ্ৰাংফা]]|pre-type=পূৰ্বৰ চাওফা|successor=[[ত্যাও খাম্‌টি]]|suc-type=পৰৱৰ্তী চাওফা|regent=|reg-type=|succession1=|moretext1=|reign1=|reign-type1=|coronation1=|cor-type1=|predecessor1=|pre-type1=|successor1=|suc-type1=|regent1=|reg-type1=|succession2=|moretext2=|reign2=|reign-type2=|coronation2=|cor-type2=|predecessor2=|pre-type2=|successor2=|suc-type2=|regent2=|reg-type2=|succession3=|moretext3=|reign3=|reign-type3=|coronation3=|cor-type3=|predecessor3=|pre-type3=|successor3=|suc-type3=|regent3=|reg-type3=|spouse=|spouse-type=|type=|spouses=|spouses-type=|issue=|issue-link=|issue-pipe=|full name=চাওলুং চ্যু-তু-ফা|era dates=|era name=[[আহোম যুগ]]|posthumous name=|temple name=|dynasty=ছ্যু ফৈদ, [[আহোম ৰাজবংশ]]|mother=|father=[[চুখ্ৰাংফা]]|date of birth=|place of birth=[[আহোম ৰাজ্য]]|date of death={{CE|১৩৭৬}}|place of death=চফ্ৰাই নদী (চুতীয়া আৰু আহোম ৰাজ্যৰ সীমান্ত)| death_cause= চুতীয়া ৰজাৰ দ্বাৰা নাওখেলৰ সময়ত হত্যা|date of burial=|place of burial=|occupation=|signature=|signature_alt=|religion=[[ফুৰালুং ধৰ্ম]]}}{{Ahom Dynasty}} '''চুতুফা''' বা '''চাওলুং চ্যু-তু-ফা''' ({{lang-aho|𑜋𑜰𑜫 𑜎𑜤𑜂𑜫 𑜏𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜄𑜥 𑜇𑜡}}) [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ ষষ্ঠজন [[স্বৰ্গদেউ]] আছিল। টাই আহোম ভাষাত লিখা বুৰঞ্জী অনুসৰি ৰজা নোহোৱা এটা পৰ্বৰ পাছত তেখেতে ১৩৬৯ চনৰ পৰা ১৩৭৬ চনলৈ ৰাজত্ব কৰিছিল।<ref>{{harvcol|ফুকন,বৰুৱা|১৯৬৪|p=১৩৯}}</ref> কোনো কোনো ইতিহাসবিদে তেখেত ১৩৬৪ চনত ৰাজপাটত বহিছিল বুলি ক'ব খোজে যদিও মূল বুৰঞ্জীত ১৩৬৯ চনৰ পৰা ১৩৭৬ চনলৈ ৰাজত্ব কৰিছিল বুলি উল্লেখ আছে। সঘনাই হোৱা সংঘাতৰ পাছত চুতীয়া ৰজাৰ লোকে তেওঁক নাও খেল চাবলৈ মাতি বিশ্বাস ঘাটকতাৰে হত্যা কৰিছিল।<ref>{{harvcol|গেইট|১৯২৬|p=৮১}}</ref><ref>"...Sutuphaa's rule ended abruptly when he was treacherously assassinated by the Sutiya king..."{{cite book |last=Barua |first=Gunaviram |title=Assam Buranji or A History of Assam |date=2008 |publisher=Publication Board of Assam |location=Guwahati |pages=55–56 |quote=}}</ref> ==পূৰ্বপুৰুষ আৰু সিংহাৰোহণ== চুতুফা আছিল আহোম ৰজা [[চুখাংফা]]ৰ দ্বিতীয় পুত্ৰ। দেউতাকৰ মৃত্যুৰ পাছত জ্যেষ্ঠ পুত্ৰ [[চুখ্ৰাম্‌ফা]] স্বৰ্গদেউ হৈছিল। ৩২ বছৰ শাসন কৰাৰ পাছত ১৩৬৪ চনত চুখ্ৰাম্‌ফাৰ মৃত্যু হয়। এইখিনিতে বুৰঞ্জীবিদসকলৰ মতভেদ দেখা যায়। কোনো কোনোৰ মতে চুখ্ৰাম্‌ফাৰ মৃত্যুত তেখেতৰ ভায়েক চুতুফা ১৩৬৪ চনৰ ৰাজপাটত বহে।<ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>বৰুৱা গুণাভিৰাম- অসম বুৰঞ্জী or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 55</ref> কিন্তু আধুনিক বুৰঞ্জীবিদ পদ্মেশ্বৰ গগৈ আৰু স্বৰ্ণলতা বৰুৱাৰ মতে ১৩৬৪ চনৰ পৰা ১৩৬৯ চনলৈ কোনো স্বৰ্গদেউ নাছিল। ==শাসন গ্ৰহণ== চাওফা হোৱাৰ আগত চুতুফা লাহনজিং গাঁৱত কোঁৱৰ হিচাপে বাস কৰিছিল।<ref>{{cite web|title=The Tai and the Tai Kingdoms|page=273|url=https://ia601402.us.archive.org/14/items/in.ernet.dli.2015.149949/2015.149949.The-Tai-And-The-Tai-Kingdoms.pdf|access-date=18 May 2026}}</ref> বুৰঞ্জীবিদৰ মতে ১৩৬৪ খ্ৰীষ্টাব্দত টাই-আহোম পৰম্পৰা অনুসৰি পূৰ্বৱৰ্তী শাসক [[চুখ্ৰাম্‌ফা]]ৰ কোনো পুত্ৰ সন্তান নথকাৰ বাবে থাও ফ্ৰাং দাম আৰু তা-ফী-কুন নামৰ গোহাঁই দুজনৰ পৰামৰ্শ অনুসৰি সিদ্ধান্ত মৰ্মে চুতুফাক পৰৱৰ্তী ৰজা হিচাপে নিৰ্বাচিত কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web|title=Asamar Buranji Ed. 3rd : Barua, Padmanath Gohain : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=22 Sep 2015|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.452455/page/%E0%A7%A9%E0%A7%AA/mode/1up|access-date=18 May 2026}}</ref> <ref>{{cite web|title=The Tai and the Tai Kingdoms|page=273|url=https://ia601402.us.archive.org/14/items/in.ernet.dli.2015.149949/2015.149949.The-Tai-And-The-Tai-Kingdoms.pdf|access-date=18 May 2026}}</ref><ref>{{cite web|title=A History Of Assam : E.a.gait : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=4 Aug 2015|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.279344/page/n93/mode/1up|access-date=18 May 2026}}</ref><ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>বৰুৱা গুণাভিৰাম- অসম বুৰঞ্জী or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 55</ref> এই ৰাজ্যাভিষেক সমাৰোহে ৰাজ্যখনত চলি থকা সাময়িক ৰাজনৈতিক অনিশ্চয়তাৰ অন্ত পেলাইছিল। ==ৰাজত্বকাল আৰু হত্যা== বুৰঞ্জী সমূহৰ মতে চুকাফাৰ‌ পুত্ৰৰ সময়ৰ পৰা চুতুফাৰ মৃত্যুৰ আগলৈকে আহোমসকলে চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে আন্তৰিক সম্পৰ্ক বজাই ৰাখিছিল।<ref>Bhuyan, S.K, ''Satsari Assam Buranji'',p.9, "Previously, since the time of one of Sukapha’s sons, there was alliance and coordial relations with the Chutia king"</ref><ref>Bhuyan, SK, "Assam Buranji(SM), p. 7</ref><ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref> চুতুফাই আহোম ৰাজ্যৰ পৰিসীমা বঢ়াব বিচাৰিছিল। ইয়াৰ ফলত কাষৰীয়া [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ লগত সংঘাতৰ সৃষ্টি হয়। ১৩৭৬ চনত চুতীয়া ৰজাই চাপাগুৰিত চুতুফাক লগ কৰে আৰু মিত্ৰতাৰ ভাও জুৰি তেখেতক চফ্ৰাই নদীৰ নাওখেললৈ নিমন্ত্ৰণ জনায়। বিবৰণৰ অনুসৰি চুতীয়া ৰজাই চুতুফাক নিজৰ নাওত উঠাই প্ৰলোভিত কৰি বিশ্বাসঘাতকতাৰে হত্যা কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |date=1926 |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta |page=81 |quote="...the Chutia king lured Sutuphaa onto his barge without attendants and treacherously murdered him..."}}</ref><ref>{{cite book |last=Barua |first=Gunaviram |title=Assam Buranji or A History of Assam |date=2008 |publisher=Publication Board of Assam |location=Guwahati |pages=55–56 |quote="...Sutuphaa's rule ended abruptly when he was treacherously assassinated by the Sutiya king..."}}</ref><ref name="Acharya1966">{{cite book |last=Acharya |first=Nagendra Nath |title=The History of Medieval Assam (From the 13th to the 17th Century) |date=1966 |publisher=Dutta Baruah |location=Gauhati |page=74 |url=https://ia601807.us.archive.org/34/items/dli.pahar.3309/1966%20The%20History%20of%20Medieval%20Assam%20from%20the%2013th%20to%20the%2017th%20century%20by%20Acharya%20s.pdf |access-date=2026-05-20}}</ref> বুৰঞ্জীসমূহত কিন্তু তেওঁৰ মৃত্যুৰ ধৰণ সম্পৰ্কে একে মত পোৱা নাযায়। কিছুমান বিৱৰণত উল্লেখ আছে যে তেওঁক এটা বলধ গৰুৱে গছকাই হত্যা কৰিছিল<ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Bhuyan, S K, Satsari Buranji,p.9</ref><ref>Bhuyan, SK, "বাঁহগৰীয়া বৰগোহাঁই বুৰঞ্জী: দেওধাই অসম বুৰঞ্জী",p.90</ref>, আন কিছুমানত আকৌ কোৱা হৈছে যে তেওঁক নাওতে হত্যা কৰা হৈছিল বুলি কোৱা হৈছে।<ref>Goswami, Hemchandra, "Purani Assam Buranji, p.37</ref><ref>Assam Buranji (SM), p.7</ref> চুতুফাৰ লগত যোৱা সৈন্যবোৰ ৰাজধানীলৈ ঘূৰি আহি এই কথা সদৰি কৰে।<ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>Barua Gunaviram Assam Buranji or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 56</ref> [[আহোম ভাষা]]ত লিখা "আহোম বুৰঞ্জী"ত চুতীয়া ৰজাৰ (ৰজা‌ বুজোৱা ''খুন'' শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা নাই) সলনি চুতীয়া লোক সকলে (''তিউৰা'' হিচাপে) চুতুফাক লৈ গৈ বধ কৰিছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji, p.48</ref> কিছুমান ইতিহাসবিদে এই খণ্ডটোৰ সত্যতাক লৈ প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰে। সৰ্বেশ্বৰ বৰুৱাই যুক্তি আগবঢ়ায় যে চুতুফাৰ মৃত্যু পৰিকল্পিত ভাৱে হোৱা নাছিল আৰু চুতীয়া ৰজাৰ নিমন্ত্ৰণত সংঘটিত হোৱা নাও খেলত চুতুফাৰ মৃত্যু হোৱাৰ বাবে চুতীয়া ৰজাক ভুলকৈ দোষাৰোপ কৰা হৈছিল।<ref>Barua, Sarbeswar,"Manideep"(1965), p.300</ref> স্বৰ্ণলতা বৰুৱাই (২০০৭) লক্ষ্য কৰিছে যে বিদেশী দেশত ৰজাক হত্যা কৰিলে নিশ্চয়কৈ তাৎক্ষণিক সামৰিক সঁহাৰিৰ সূচনা হ’লহেঁতেন, তথাপিও এনে কোনো সংঘাতৰ লিপিবদ্ধ হোৱা নাই। তদুপৰি চুতুফাৰ লগত থকা আহোম বাহিনীয়ে তেওঁক ৰক্ষা কৰা বা প্রত্যাক্রমণ কৰাৰ বাবে পদক্ষেপ লোৱাৰ কথা উল্লেখ নাই৷<ref>{{harv|Barua|2007|page=118}}</ref> চুতুফাৰ মৃত্যুৰ পাছত ১৩৭৬ চনৰ পৰা ১৩৮০ চললৈ আহোম ৰাজ্য অৰাজক হৈ‌ থাকে।<ref>Barua, Gopal Chandra,"Ahom Buranji",p.49, "After the death of Sutuphaa, the country was in interregnum for four years."</ref> [[আহোম ভাষা]] লিখা "আহোম বুৰঞ্জী"ত চুতীয়াসকলে (তিউৰা হিচাপে) চুতুফাক লৈ গৈ হত্যা কৰিছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji, p.48</ref> ==বৰগোহাঁই আৰু বুঢ়াগোহাঁই শাসনকাল== চুতুফাৰ মৃত্যুৰ পাছত আহোম ডাঙৰীয়াসকলে স্বৰ্গদেউৰ উপযোগী কোনো ৰাজকোঁৱৰ বিচাৰি নাপালে আৰু সেই বাবে চাৰি বছৰ (১৩৭৬-১৩৮০ চন) চাও ফ্ৰংদাম বুঢ়াগোহাঁই আৰু চাও তাপ্ৰিখিন বৰগোহাঁইয়ে নিজে প্ৰশাসনৰ ভাৰ চম্ভালে।<ref>Barbaruah Hiteswar Ahomar-Din or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref> ৰজা অবিহনে ৰাজ্য চলোৱা টান দেখি ১৩৮০ চনত তেওঁলোকে চুতুফাৰ ভায়েক আৰু চুখাংফাৰ তৃতীয় পুত্ৰ [[ত্যাও খাম্‌টি]]ক স্বৰ্গদেউ পাতে।<ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>Barua Gunaviram Assam Buranji or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 56</ref> ==টোকা== {{reflist}} ==তথ্যসূত্ৰ== *ফুকন,বৰুৱা (১৯৬৪) (আহোম ভাষা, ইংৰাজী, অসমীয়া ভাষাত). আহোম লেগজিকন, ঐতিহাসিক আৰু প্ৰাচীন গ্ৰন্থ অধ্যয়ন বিভাগ * বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ আহোমৰ-দিন or A History of Assam under the Ahoms first edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati * বৰুৱা গুণাভিৰাম অসম বুৰঞ্জী or A History of Assam fourth edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati * Gait E.A. A History of Assam second edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta * {{cite book|last=Barua|first=Swarnalata|title=Chutia Jatir Buranji|year=2007|place=Guwahati}} [[শ্ৰেণী:টাই-আহোম শাসক]] opgg10nd9npdc4jv4vqduxa3cdhk9wr 612206 612205 2026-06-14T18:16:06Z Ananya Taye 28065 612206 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty|||name='''চাওলুং চ্যু-তু-ফা<br>𑜋𑜰𑜫 𑜎𑜤𑜂𑜫 𑜏𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜄𑜥 𑜇𑜡'''|title=[[চাওলুং]]|titletext=([[টাই-আহোম ভাষা]])|more=|image=|imgw=|alt=|caption=|succession=[[Kingdom of Assam|অসমৰ ৰজা]]|moretext=|reign={{CE|১৩৬৯ – ১৩৭৬}}|reign-type=শাসন কাল|consort=|coronation={{CE|১৩৬৯}}|cor-type=খেউন ৰোণ মাই ক'|predecessor=[[চুখ্ৰাংফা]]|pre-type=পূৰ্বৰ চাওফা|successor=[[ত্যাও খাম্‌টি]]|suc-type=পৰৱৰ্তী চাওফা|regent=|reg-type=|succession1=|moretext1=|reign1=|reign-type1=|coronation1=|cor-type1=|predecessor1=|pre-type1=|successor1=|suc-type1=|regent1=|reg-type1=|succession2=|moretext2=|reign2=|reign-type2=|coronation2=|cor-type2=|predecessor2=|pre-type2=|successor2=|suc-type2=|regent2=|reg-type2=|succession3=|moretext3=|reign3=|reign-type3=|coronation3=|cor-type3=|predecessor3=|pre-type3=|successor3=|suc-type3=|regent3=|reg-type3=|spouse=|spouse-type=|type=|spouses=|spouses-type=|issue=|issue-link=|issue-pipe=|full name=চাওলুং চ্যু-তু-ফা|era dates=|era name=[[আহোম যুগ]]|posthumous name=|temple name=|dynasty=ছ্যু ফৈদ, [[আহোম ৰাজবংশ]]|mother=|father=[[চুখ্ৰাংফা]]|date of birth=|place of birth=[[আহোম ৰাজ্য]]|date of death={{CE|১৩৭৬}}|place of death=চফ্ৰাই নদী (চুতীয়া আৰু আহোম ৰাজ্যৰ সীমান্ত)| death_cause= চুতীয়া ৰজাৰ দ্বাৰা নাওখেলৰ সময়ত হত্যা|date of burial=|place of burial=|occupation=|signature=|signature_alt=|religion=[[ফুৰালুং ধৰ্ম]]}}{{Ahom Dynasty}} '''চুতুফা''' বা '''চাওলুং চ্যু-তু-ফা''' ({{lang-aho|𑜋𑜰𑜫 𑜎𑜤𑜂𑜫 𑜏𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜄𑜥 𑜇𑜡}}) [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ ষষ্ঠজন [[স্বৰ্গদেউ]] আছিল। টাই আহোম ভাষাত লিখা বুৰঞ্জী অনুসৰি ৰজা নোহোৱা এটা পৰ্বৰ পাছত তেখেতে ১৩৬৯ চনৰ পৰা ১৩৭৬ চনলৈ ৰাজত্ব কৰিছিল।<ref>{{harvcol|ফুকন,বৰুৱা|১৯৬৪|p=১৩৯}}</ref> কোনো কোনো ইতিহাসবিদে তেখেত ১৩৬৪ চনত ৰাজপাটত বহিছিল বুলি ক'ব খোজে যদিও মূল বুৰঞ্জীত ১৩৬৯ চনৰ পৰা ১৩৭৬ চনলৈ ৰাজত্ব কৰিছিল বুলি উল্লেখ আছে। সঘনাই হোৱা সংঘাতৰ পাছত চুতীয়া ৰজাৰ লোকে তেওঁক নাও খেল চাবলৈ মাতি বিশ্বাস ঘাটকতাৰে হত্যা কৰিছিল।<ref>{{harvcol|গেইট|১৯২৬|p=৮১}}</ref><ref>"...Sutuphaa's rule ended abruptly when he was treacherously assassinated by the Sutiya king..."{{cite book |last=Barua |first=Gunaviram |title=Assam Buranji or A History of Assam |date=2008 |publisher=Publication Board of Assam |location=Guwahati |pages=55–56 |quote=}}</ref> ==পূৰ্বপুৰুষ আৰু সিংহাৰোহণ== চুতুফা আছিল আহোম ৰজা [[চুখাংফা]]ৰ দ্বিতীয় পুত্ৰ। দেউতাকৰ মৃত্যুৰ পাছত জ্যেষ্ঠ পুত্ৰ [[চুখ্ৰাম্‌ফা]] স্বৰ্গদেউ হৈছিল। ৩২ বছৰ শাসন কৰাৰ পাছত ১৩৬৪ চনত চুখ্ৰাম্‌ফাৰ মৃত্যু হয়। এইখিনিতে বুৰঞ্জীবিদসকলৰ মতভেদ দেখা যায়। কোনো কোনোৰ মতে চুখ্ৰাম্‌ফাৰ মৃত্যুত তেখেতৰ ভায়েক চুতুফা ১৩৬৪ চনৰ ৰাজপাটত বহে।<ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>বৰুৱা গুণাভিৰাম- অসম বুৰঞ্জী or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 55</ref> কিন্তু আধুনিক বুৰঞ্জীবিদ পদ্মেশ্বৰ গগৈ আৰু স্বৰ্ণলতা বৰুৱাৰ মতে ১৩৬৪ চনৰ পৰা ১৩৬৯ চনলৈ কোনো স্বৰ্গদেউ নাছিল। ==শাসন গ্ৰহণ== চাওফা হোৱাৰ আগত চুতুফা লাহনজিং গাঁৱত কোঁৱৰ হিচাপে বাস কৰিছিল।<ref>{{cite web|title=The Tai and the Tai Kingdoms|page=273|url=https://ia601402.us.archive.org/14/items/in.ernet.dli.2015.149949/2015.149949.The-Tai-And-The-Tai-Kingdoms.pdf|access-date=18 May 2026}}</ref> বুৰঞ্জীবিদৰ মতে ১৩৬৪ খ্ৰীষ্টাব্দত টাই-আহোম পৰম্পৰা অনুসৰি পূৰ্বৱৰ্তী শাসক [[চুখ্ৰাম্‌ফা]]ৰ কোনো পুত্ৰ সন্তান নথকাৰ বাবে থাও ফ্ৰাং দাম আৰু তা-ফী-কুন নামৰ গোহাঁই দুজনৰ পৰামৰ্শ অনুসৰি সিদ্ধান্ত মৰ্মে চুতুফাক পৰৱৰ্তী ৰজা হিচাপে নিৰ্বাচিত কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web|title=Asamar Buranji Ed. 3rd : Barua, Padmanath Gohain : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=22 Sep 2015|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.452455/page/%E0%A7%A9%E0%A7%AA/mode/1up|access-date=18 May 2026}}</ref> <ref>{{cite web|title=The Tai and the Tai Kingdoms|page=273|url=https://ia601402.us.archive.org/14/items/in.ernet.dli.2015.149949/2015.149949.The-Tai-And-The-Tai-Kingdoms.pdf|access-date=18 May 2026}}</ref><ref>{{cite web|title=A History Of Assam : E.a.gait : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=4 Aug 2015|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.279344/page/n93/mode/1up|access-date=18 May 2026}}</ref><ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>বৰুৱা গুণাভিৰাম- অসম বুৰঞ্জী or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 55</ref> এই ৰাজ্যাভিষেক সমাৰোহে ৰাজ্যখনত চলি থকা সাময়িক ৰাজনৈতিক অনিশ্চয়তাৰ অন্ত পেলাইছিল। ==ৰাজত্বকাল আৰু হত্যা== বুৰঞ্জী সমূহৰ মতে চুকাফাৰ‌ পুত্ৰৰ সময়ৰ পৰা চুতুফাৰ মৃত্যুৰ আগলৈকে আহোমসকলে চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে আন্তৰিক সম্পৰ্ক বজাই ৰাখিছিল।<ref>Bhuyan, S.K, ''Satsari Assam Buranji'',p.9, "Previously, since the time of one of Sukapha’s sons, there was alliance and coordial relations with the Chutia king"</ref><ref>Bhuyan, SK, "Assam Buranji(SM), p. 7</ref><ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref> চুতুফাই আহোম ৰাজ্যৰ পৰিসীমা বঢ়াব বিচাৰিছিল। ইয়াৰ ফলত কাষৰীয়া [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ লগত সংঘাতৰ সৃষ্টি হয়। ১৩৭৬ চনত চুতীয়া ৰজাই চাপাগুৰিত চুতুফাক লগ কৰে আৰু মিত্ৰতাৰ ভাও জুৰি তেখেতক চফ্ৰাই নদীৰ নাওখেললৈ নিমন্ত্ৰণ জনায়। বিবৰণৰ অনুসৰি চুতীয়া ৰজাই চুতুফাক নিজৰ নাওত উঠাই প্ৰলোভিত কৰি বিশ্বাসঘাতকতাৰে হত্যা কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |date=1926 |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta |page=81 |quote="...the Chutia king lured Sutuphaa onto his barge without attendants and treacherously murdered him..."}}</ref><ref>{{cite book |last=Barua |first=Gunaviram |title=Assam Buranji or A History of Assam |date=2008 |publisher=Publication Board of Assam |location=Guwahati |pages=55–56 |quote="...Sutuphaa's rule ended abruptly when he was treacherously assassinated by the Sutiya king..."}}</ref><ref name="Acharya1966">{{cite book |last=Acharya |first=Nagendra Nath |title=The History of Medieval Assam (From the 13th to the 17th Century) |date=1966 |publisher=Dutta Baruah |location=Gauhati |page=74 |url=https://ia601807.us.archive.org/34/items/dli.pahar.3309/1966%20The%20History%20of%20Medieval%20Assam%20from%20the%2013th%20to%20the%2017th%20century%20by%20Acharya%20s.pdf |access-date=2026-05-20}}</ref> বুৰঞ্জীসমূহত কিন্তু তেওঁৰ মৃত্যুৰ ধৰণ সম্পৰ্কে একে মত পোৱা নাযায়। কিছুমান বিৱৰণত উল্লেখ আছে যে তেওঁক এটা বলধ গৰুৱে গছকাই হত্যা কৰিছিল<ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Bhuyan, S K, Satsari Buranji,p.9</ref><ref>Bhuyan, SK, "বাঁহগৰীয়া বৰগোহাঁই বুৰঞ্জী: দেওধাই অসম বুৰঞ্জী",p.90</ref>, আন কিছুমানত আকৌ কোৱা হৈছে যে তেওঁক নাওতে হত্যা কৰা হৈছিল বুলি কোৱা হৈছে।<ref>Goswami, Hemchandra, "Purani Assam Buranji, p.37</ref><ref>Assam Buranji (SM), p.7</ref> চুতুফাৰ লগত যোৱা সৈন্যবোৰ ৰাজধানীলৈ ঘূৰি আহি এই কথা সদৰি কৰে।<ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>Barua Gunaviram Assam Buranji or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 56</ref> [[আহোম ভাষা]]ত লিখা "আহোম বুৰঞ্জী"ত চুতীয়া ৰজাৰ (ৰজা‌ বুজোৱা ''খুন'' বা 𑜁𑜃𑜫 শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা নাই) সলনি চুতীয়া লোক সকলে (''তিউৰা'' হিচাপে) চুতুফাক লৈ গৈ বধ কৰিছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji, p.48</ref> কিছুমান ইতিহাসবিদে এই খণ্ডটোৰ সত্যতাক লৈ প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰে। সৰ্বেশ্বৰ বৰুৱাই যুক্তি আগবঢ়ায় যে চুতুফাৰ মৃত্যু পৰিকল্পিত ভাৱে হোৱা নাছিল আৰু চুতীয়া ৰজাৰ নিমন্ত্ৰণত সংঘটিত হোৱা নাও খেলত চুতুফাৰ মৃত্যু হোৱাৰ বাবে চুতীয়া ৰজাক ভুলকৈ দোষাৰোপ কৰা হৈছিল।<ref>Barua, Sarbeswar,"Manideep"(1965), p.300</ref> স্বৰ্ণলতা বৰুৱাই (২০০৭) লক্ষ্য কৰিছে যে বিদেশী দেশত ৰজাক হত্যা কৰিলে নিশ্চয়কৈ তাৎক্ষণিক সামৰিক সঁহাৰিৰ সূচনা হ’লহেঁতেন, তথাপিও এনে কোনো সংঘাতৰ লিপিবদ্ধ হোৱা নাই। তদুপৰি চুতুফাৰ লগত থকা আহোম বাহিনীয়ে তেওঁক ৰক্ষা কৰা বা প্রত্যাক্রমণ কৰাৰ বাবে পদক্ষেপ লোৱাৰ কথা উল্লেখ নাই৷<ref>{{harv|Barua|2007|page=118}}</ref> চুতুফাৰ মৃত্যুৰ পাছত ১৩৭৬ চনৰ পৰা ১৩৮০ চললৈ আহোম ৰাজ্য অৰাজক হৈ‌ থাকে।<ref>Barua, Gopal Chandra,"Ahom Buranji",p.49, "After the death of Sutuphaa, the country was in interregnum for four years."</ref> [[আহোম ভাষা]] লিখা "আহোম বুৰঞ্জী"ত চুতীয়াসকলে (তিউৰা হিচাপে) চুতুফাক লৈ গৈ হত্যা কৰিছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji, p.48</ref> ==বৰগোহাঁই আৰু বুঢ়াগোহাঁই শাসনকাল== চুতুফাৰ মৃত্যুৰ পাছত আহোম ডাঙৰীয়াসকলে স্বৰ্গদেউৰ উপযোগী কোনো ৰাজকোঁৱৰ বিচাৰি নাপালে আৰু সেই বাবে চাৰি বছৰ (১৩৭৬-১৩৮০ চন) চাও ফ্ৰংদাম বুঢ়াগোহাঁই আৰু চাও তাপ্ৰিখিন বৰগোহাঁইয়ে নিজে প্ৰশাসনৰ ভাৰ চম্ভালে।<ref>Barbaruah Hiteswar Ahomar-Din or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref> ৰজা অবিহনে ৰাজ্য চলোৱা টান দেখি ১৩৮০ চনত তেওঁলোকে চুতুফাৰ ভায়েক আৰু চুখাংফাৰ তৃতীয় পুত্ৰ [[ত্যাও খাম্‌টি]]ক স্বৰ্গদেউ পাতে।<ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>Barua Gunaviram Assam Buranji or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 56</ref> ==টোকা== {{reflist}} ==তথ্যসূত্ৰ== *ফুকন,বৰুৱা (১৯৬৪) (আহোম ভাষা, ইংৰাজী, অসমীয়া ভাষাত). আহোম লেগজিকন, ঐতিহাসিক আৰু প্ৰাচীন গ্ৰন্থ অধ্যয়ন বিভাগ * বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ আহোমৰ-দিন or A History of Assam under the Ahoms first edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati * বৰুৱা গুণাভিৰাম অসম বুৰঞ্জী or A History of Assam fourth edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati * Gait E.A. A History of Assam second edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta * {{cite book|last=Barua|first=Swarnalata|title=Chutia Jatir Buranji|year=2007|place=Guwahati}} [[শ্ৰেণী:টাই-আহোম শাসক]] nhc8g4mi4ap52br4zpijw5jffp6jq4w 612207 612206 2026-06-14T18:17:29Z KhiLanTzi 23530 You shall not explain the WP: PRIMARY that's a wikipedia policy 612207 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty|||name='''চাওলুং চ্যু-তু-ফা<br>𑜋𑜰𑜫 𑜎𑜤𑜂𑜫 𑜏𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜄𑜥 𑜇𑜡'''|title=[[চাওলুং]]|titletext=([[টাই-আহোম ভাষা]])|more=|image=|imgw=|alt=|caption=|succession=[[Kingdom of Assam|অসমৰ ৰজা]]|moretext=|reign={{CE|১৩৬৯ – ১৩৭৬}}|reign-type=শাসন কাল|consort=|coronation={{CE|১৩৬৯}}|cor-type=খেউন ৰোণ মাই ক'|predecessor=[[চুখ্ৰাংফা]]|pre-type=পূৰ্বৰ চাওফা|successor=[[ত্যাও খাম্‌টি]]|suc-type=পৰৱৰ্তী চাওফা|regent=|reg-type=|succession1=|moretext1=|reign1=|reign-type1=|coronation1=|cor-type1=|predecessor1=|pre-type1=|successor1=|suc-type1=|regent1=|reg-type1=|succession2=|moretext2=|reign2=|reign-type2=|coronation2=|cor-type2=|predecessor2=|pre-type2=|successor2=|suc-type2=|regent2=|reg-type2=|succession3=|moretext3=|reign3=|reign-type3=|coronation3=|cor-type3=|predecessor3=|pre-type3=|successor3=|suc-type3=|regent3=|reg-type3=|spouse=|spouse-type=|type=|spouses=|spouses-type=|issue=|issue-link=|issue-pipe=|full name=চাওলুং চ্যু-তু-ফা|era dates=|era name=[[আহোম যুগ]]|posthumous name=|temple name=|dynasty=ছ্যু ফৈদ, [[আহোম ৰাজবংশ]]|mother=|father=[[চুখ্ৰাংফা]]|date of birth=|place of birth=[[আহোম ৰাজ্য]]|date of death={{CE|১৩৭৬}}|place of death=চফ্ৰাই নদী (চুতীয়া আৰু আহোম ৰাজ্যৰ সীমান্ত)| death_cause= চুতীয়া ৰজাৰ দ্বাৰা নাওখেলৰ সময়ত হত্যা|date of burial=|place of burial=|occupation=|signature=|signature_alt=|religion=[[ফুৰালুং ধৰ্ম]]}}{{Ahom Dynasty}} '''চুতুফা''' বা '''চাওলুং চ্যু-তু-ফা''' ({{lang-aho|𑜋𑜰𑜫 𑜎𑜤𑜂𑜫 𑜏𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜄𑜥 𑜇𑜡}}) [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ ষষ্ঠজন [[স্বৰ্গদেউ]] আছিল। টাই আহোম ভাষাত লিখা বুৰঞ্জী অনুসৰি ৰজা নোহোৱা এটা পৰ্বৰ পাছত তেখেতে ১৩৬৯ চনৰ পৰা ১৩৭৬ চনলৈ ৰাজত্ব কৰিছিল।<ref>{{harvcol|ফুকন,বৰুৱা|১৯৬৪|p=১৩৯}}</ref> কোনো কোনো ইতিহাসবিদে তেখেত ১৩৬৪ চনত ৰাজপাটত বহিছিল বুলি ক'ব খোজে যদিও মূল বুৰঞ্জীত ১৩৬৯ চনৰ পৰা ১৩৭৬ চনলৈ ৰাজত্ব কৰিছিল বুলি উল্লেখ আছে। সঘনাই হোৱা সংঘাতৰ পাছত চুতীয়া ৰজাৰ লোকে তেওঁক নাও খেল চাবলৈ মাতি বিশ্বাস ঘাটকতাৰে হত্যা কৰিছিল।<ref>{{harvcol|গেইট|১৯২৬|p=৮১}}</ref><ref>"...Sutuphaa's rule ended abruptly when he was treacherously assassinated by the Sutiya king..."{{cite book |last=Barua |first=Gunaviram |title=Assam Buranji or A History of Assam |date=2008 |publisher=Publication Board of Assam |location=Guwahati |pages=55–56 |quote=}}</ref> ==পূৰ্বপুৰুষ আৰু সিংহাৰোহণ== চুতুফা আছিল আহোম ৰজা [[চুখাংফা]]ৰ দ্বিতীয় পুত্ৰ। দেউতাকৰ মৃত্যুৰ পাছত জ্যেষ্ঠ পুত্ৰ [[চুখ্ৰাম্‌ফা]] স্বৰ্গদেউ হৈছিল। ৩২ বছৰ শাসন কৰাৰ পাছত ১৩৬৪ চনত চুখ্ৰাম্‌ফাৰ মৃত্যু হয়। এইখিনিতে বুৰঞ্জীবিদসকলৰ মতভেদ দেখা যায়। কোনো কোনোৰ মতে চুখ্ৰাম্‌ফাৰ মৃত্যুত তেখেতৰ ভায়েক চুতুফা ১৩৬৪ চনৰ ৰাজপাটত বহে।<ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>বৰুৱা গুণাভিৰাম- অসম বুৰঞ্জী or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 55</ref> কিন্তু আধুনিক বুৰঞ্জীবিদ পদ্মেশ্বৰ গগৈ আৰু স্বৰ্ণলতা বৰুৱাৰ মতে ১৩৬৪ চনৰ পৰা ১৩৬৯ চনলৈ কোনো স্বৰ্গদেউ নাছিল। ==শাসন গ্ৰহণ== চাওফা হোৱাৰ আগত চুতুফা লাহনজিং গাঁৱত কোঁৱৰ হিচাপে বাস কৰিছিল।<ref>{{cite web|title=The Tai and the Tai Kingdoms|page=273|url=https://ia601402.us.archive.org/14/items/in.ernet.dli.2015.149949/2015.149949.The-Tai-And-The-Tai-Kingdoms.pdf|access-date=18 May 2026}}</ref> বুৰঞ্জীবিদৰ মতে ১৩৬৪ খ্ৰীষ্টাব্দত টাই-আহোম পৰম্পৰা অনুসৰি পূৰ্বৱৰ্তী শাসক [[চুখ্ৰাম্‌ফা]]ৰ কোনো পুত্ৰ সন্তান নথকাৰ বাবে থাও ফ্ৰাং দাম আৰু তা-ফী-কুন নামৰ গোহাঁই দুজনৰ পৰামৰ্শ অনুসৰি সিদ্ধান্ত মৰ্মে চুতুফাক পৰৱৰ্তী ৰজা হিচাপে নিৰ্বাচিত কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web|title=Asamar Buranji Ed. 3rd : Barua, Padmanath Gohain : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=22 Sep 2015|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.452455/page/%E0%A7%A9%E0%A7%AA/mode/1up|access-date=18 May 2026}}</ref> <ref>{{cite web|title=The Tai and the Tai Kingdoms|page=273|url=https://ia601402.us.archive.org/14/items/in.ernet.dli.2015.149949/2015.149949.The-Tai-And-The-Tai-Kingdoms.pdf|access-date=18 May 2026}}</ref><ref>{{cite web|title=A History Of Assam : E.a.gait : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=4 Aug 2015|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.279344/page/n93/mode/1up|access-date=18 May 2026}}</ref><ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>বৰুৱা গুণাভিৰাম- অসম বুৰঞ্জী or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 55</ref> এই ৰাজ্যাভিষেক সমাৰোহে ৰাজ্যখনত চলি থকা সাময়িক ৰাজনৈতিক অনিশ্চয়তাৰ অন্ত পেলাইছিল। ==ৰাজত্বকাল আৰু হত্যা== বুৰঞ্জী সমূহৰ মতে চুকাফাৰ‌ পুত্ৰৰ সময়ৰ পৰা চুতুফাৰ মৃত্যুৰ আগলৈকে আহোমসকলে চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে আন্তৰিক সম্পৰ্ক বজাই ৰাখিছিল।<ref>Bhuyan, S.K, ''Satsari Assam Buranji'',p.9, "Previously, since the time of one of Sukapha’s sons, there was alliance and coordial relations with the Chutia king"</ref><ref>Bhuyan, SK, "Assam Buranji(SM), p. 7</ref><ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref> চুতুফাই আহোম ৰাজ্যৰ পৰিসীমা বঢ়াব বিচাৰিছিল। ইয়াৰ ফলত কাষৰীয়া [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ লগত সংঘাতৰ সৃষ্টি হয়। ১৩৭৬ চনত চুতীয়া ৰজাই চাপাগুৰিত চুতুফাক লগ কৰে আৰু মিত্ৰতাৰ ভাও জুৰি তেখেতক চফ্ৰাই নদীৰ নাওখেললৈ নিমন্ত্ৰণ জনায়। বিবৰণৰ অনুসৰি চুতীয়া ৰজাই চুতুফাক নিজৰ নাওত উঠাই প্ৰলোভিত কৰি বিশ্বাসঘাতকতাৰে হত্যা কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |date=1926 |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta |page=81 |quote="...the Chutia king lured Sutuphaa onto his barge without attendants and treacherously murdered him..."}}</ref><ref>{{cite book |last=Barua |first=Gunaviram |title=Assam Buranji or A History of Assam |date=2008 |publisher=Publication Board of Assam |location=Guwahati |pages=55–56 |quote="...Sutuphaa's rule ended abruptly when he was treacherously assassinated by the Sutiya king..."}}</ref><ref name="Acharya1966">{{cite book |last=Acharya |first=Nagendra Nath |title=The History of Medieval Assam (From the 13th to the 17th Century) |date=1966 |publisher=Dutta Baruah |location=Gauhati |page=74 |url=https://ia601807.us.archive.org/34/items/dli.pahar.3309/1966%20The%20History%20of%20Medieval%20Assam%20from%20the%2013th%20to%20the%2017th%20century%20by%20Acharya%20s.pdf |access-date=2026-05-20}}</ref> বুৰঞ্জীসমূহত কিন্তু তেওঁৰ মৃত্যুৰ ধৰণ সম্পৰ্কে একে মত পোৱা নাযায়। কিছুমান বিৱৰণত উল্লেখ আছে যে তেওঁক এটা বলধ গৰুৱে গছকাই হত্যা কৰিছিল<ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Bhuyan, S K, Satsari Buranji,p.9</ref><ref>Bhuyan, SK, "বাঁহগৰীয়া বৰগোহাঁই বুৰঞ্জী: দেওধাই অসম বুৰঞ্জী",p.90</ref>, আন কিছুমানত আকৌ কোৱা হৈছে যে তেওঁক নাওতে হত্যা কৰা হৈছিল বুলি কোৱা হৈছে।<ref>Goswami, Hemchandra, "Purani Assam Buranji, p.37</ref><ref>Assam Buranji (SM), p.7</ref> চুতুফাৰ লগত যোৱা সৈন্যবোৰ ৰাজধানীলৈ ঘূৰি আহি এই কথা সদৰি কৰে।<ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>Barua Gunaviram Assam Buranji or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 56</ref> [[আহোম ভাষা]]ত লিখা "আহোম বুৰঞ্জী"ত চুতীয়াসকলে (''তিউৰা'' হিচাপে) চুতুফাক লৈ গৈ বধ কৰিছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে যদিও কোনো চুতীয়া ৰজাৰ কথা‌ (ৰজা‌ বুজোৱা ''খুন'' শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা নাই) উল্লেখ কৰা নাই।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji, p.48</ref> কিছুমান ইতিহাসবিদে এই খণ্ডটোৰ সত্যতাক লৈ প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰে। সৰ্বেশ্বৰ বৰুৱাই যুক্তি আগবঢ়ায় যে চুতুফাৰ মৃত্যু পৰিকল্পিত ভাৱে হোৱা নাছিল আৰু চুতীয়া ৰজাৰ নিমন্ত্ৰণত সংঘটিত হোৱা নাও খেলত চুতুফাৰ মৃত্যু হোৱাৰ বাবে চুতীয়া ৰজাক ভুলকৈ দোষাৰোপ কৰা হৈছিল।<ref>Barua, Sarbeswar,"Manideep"(1965), p.300</ref> স্বৰ্ণলতা বৰুৱাই (২০০৭) লক্ষ্য কৰিছে যে বিদেশী দেশত ৰজাক হত্যা কৰিলে নিশ্চয়কৈ তাৎক্ষণিক সামৰিক সঁহাৰিৰ সূচনা হ’লহেঁতেন, তথাপিও এনে কোনো সংঘাতৰ লিপিবদ্ধ হোৱা নাই। তদুপৰি চুতুফাৰ লগত থকা আহোম বাহিনীয়ে তেওঁক ৰক্ষা কৰা বা প্রত্যাক্রমণ কৰাৰ বাবে পদক্ষেপ লোৱাৰ কথা উল্লেখ নাই৷<ref>{{harv|Barua|2007|page=118}}</ref> চুতুফাৰ মৃত্যুৰ পাছত ১৩৭৬ চনৰ পৰা ১৩৮০ চললৈ আহোম ৰাজ্য অৰাজক হৈ‌ থাকে।<ref>Barua, Gopal Chandra,"Ahom Buranji",p.49, "After the death of Sutuphaa, the country was in interregnum for four years."</ref> [[আহোম ভাষা]] লিখা "আহোম বুৰঞ্জী"ত চুতীয়াসকলে (তিউৰা হিচাপে) চুতুফাক লৈ গৈ হত্যা কৰিছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji, p.48</ref> ==বৰগোহাঁই আৰু বুঢ়াগোহাঁই শাসনকাল== চুতুফাৰ মৃত্যুৰ পাছত আহোম ডাঙৰীয়াসকলে স্বৰ্গদেউৰ উপযোগী কোনো ৰাজকোঁৱৰ বিচাৰি নাপালে আৰু সেই বাবে চাৰি বছৰ (১৩৭৬-১৩৮০ চন) চাও ফ্ৰংদাম বুঢ়াগোহাঁই আৰু চাও তাপ্ৰিখিন বৰগোহাঁইয়ে নিজে প্ৰশাসনৰ ভাৰ চম্ভালে।<ref>Barbaruah Hiteswar Ahomar-Din or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref> ৰজা অবিহনে ৰাজ্য চলোৱা টান দেখি ১৩৮০ চনত তেওঁলোকে চুতুফাৰ ভায়েক আৰু চুখাংফাৰ তৃতীয় পুত্ৰ [[ত্যাও খাম্‌টি]]ক স্বৰ্গদেউ পাতে।<ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>Barua Gunaviram Assam Buranji or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 56</ref> ==টোকা== {{reflist}} ==তথ্যসূত্ৰ== *ফুকন,বৰুৱা (১৯৬৪) (আহোম ভাষা, ইংৰাজী, অসমীয়া ভাষাত). আহোম লেগজিকন, ঐতিহাসিক আৰু প্ৰাচীন গ্ৰন্থ অধ্যয়ন বিভাগ * বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ আহোমৰ-দিন or A History of Assam under the Ahoms first edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati * বৰুৱা গুণাভিৰাম অসম বুৰঞ্জী or A History of Assam fourth edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati * Gait E.A. A History of Assam second edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta * {{cite book|last=Barua|first=Swarnalata|title=Chutia Jatir Buranji|year=2007|place=Guwahati}} [[শ্ৰেণী:টাই-আহোম শাসক]] 6m7gh26rgld6h5ygsbk0dq5gtdf5rsd 612209 612207 2026-06-14T18:19:44Z KhiLanTzi 23530 Don't add your own comments om WP:PRIMARY "including or not including Khun" is not our job to explain 612209 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty|||name='''চাওলুং চ্যু-তু-ফা<br>𑜋𑜰𑜫 𑜎𑜤𑜂𑜫 𑜏𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜄𑜥 𑜇𑜡'''|title=[[চাওলুং]]|titletext=([[টাই-আহোম ভাষা]])|more=|image=|imgw=|alt=|caption=|succession=[[Kingdom of Assam|অসমৰ ৰজা]]|moretext=|reign={{reign|{{circa|১৩৬৪/৬৯}}|১৩৭৬}}|reign-type=শাসন কাল|consort=|coronation={{CE|১৩৬৯}}|cor-type=খেউন ৰোণ মাই ক'|predecessor=[[চুখ্ৰাংফা]]|pre-type=পূৰ্বৰ চাওফা|successor=[[ত্যাও খাম্‌টি]]|suc-type=পৰৱৰ্তী চাওফা|regent=|reg-type=|succession1=|moretext1=|reign1=|reign-type1=|coronation1=|cor-type1=|predecessor1=|pre-type1=|successor1=|suc-type1=|regent1=|reg-type1=|succession2=|moretext2=|reign2=|reign-type2=|coronation2=|cor-type2=|predecessor2=|pre-type2=|successor2=|suc-type2=|regent2=|reg-type2=|succession3=|moretext3=|reign3=|reign-type3=|coronation3=|cor-type3=|predecessor3=|pre-type3=|successor3=|suc-type3=|regent3=|reg-type3=|spouse=|spouse-type=|type=|spouses=|spouses-type=|issue=|issue-link=|issue-pipe=|full name=চাওলুং চ্যু-তু-ফা|era dates=|era name=[[আহোম যুগ]]|posthumous name=|temple name=|dynasty=ছ্যু ফৈদ, [[আহোম ৰাজবংশ]]|mother=|father=[[চুখ্ৰাংফা]]|date of birth=|place of birth=[[আহোম ৰাজ্য]]|date of death={{CE|১৩৭৬}}|place of death=চফ্ৰাই নদী (চুতীয়া আৰু আহোম ৰাজ্যৰ সীমান্ত)| death_cause= চুতীয়া ৰজাৰ দ্বাৰা নাওখেলৰ সময়ত হত্যা|date of burial=|place of burial=|occupation=|signature=|signature_alt=|religion=[[ফুৰালুং ধৰ্ম]]}}{{Ahom Dynasty}} '''চাওলুং চু'-তু-ফা''' ({{lang-aho|𑜋𑜰𑜫 𑜎𑜤𑜂𑜫 𑜏𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜄𑜥 𑜇𑜡}},{{reign|{{circa|১৩৬৪/৬৯}}|১৩৭৬}}) অসমৰ ষষ্ঠজন [[চাওফা]] আছিল। বুৰঞ্জী অনুসৰি {{CE|১৩৬৪ - ১৩৭৬}} লৈ আৰু কিছু বুৰঞ্জীবিদ অনুসৰি {{CE|১৩৬৯ - ১৩৭৬}}লৈ তেওঁ ৰাজত্ব কৰিছিল।<ref>{{harvcol|ফুকন,বৰুৱা|১৯৬৪|p=১৩৯}}</ref><ref>{{harvcol|গেইট|১৯২৬|p=৮১}}</ref> ককায়েক [[চুখ্ৰাংফা]]ৰ কোনো পুত্ৰ সন্তান নথকা বাবে তেঁওক অসমৰ পৰৱৰ্তী [[চাওফা]] হিচাপে বাছনি কৰা হৈছিল। {{CE|১৩৭৬}}ত চুতীয়া ৰজাই চুতুফাক চাফ্ৰাই নদীৰ কাষত এখন বন্ধুত্বপূৰ্ণ নিমন্ত্ৰণ জনাই অংগৰক্ষী নোহোৱাকৈ নিজৰ ব্যক্তিগত নাওখনলৈ মাতি হত্যা কৰিছিল। চুতুফাৰ মৃত্যুৰ বাবে পৰৱৰ্তী চাওঁফা [[ত্যাও খামটি]]য়ে শাসনভাৰ লৈয়ে প্ৰথম পদক্ষেপ হিছাপে প্ৰতিশোধ গ্ৰহণৰ সিদ্ধান্ত লৈছিল।<ref>"..his firstmission was against the Chutiyas to take avenging action for the death of Ahom king Sutupha.."{{cite web|title=Status of Women under the Ahoms: A Historical Study (1228–1826 A.D.)|page=44|url=https://ir.nbu.ac.in/server/api/core/bitstreams/5252374a-1365-4b40-a721-37b369fdc567/content|access-date=18 May 2026}}</ref> আৰু ইয়াৰ পিছতেই দুয়োখন ৰাজ্যৰ মাজত দশক দশক ধৰি তীব্ৰ যুদ্ধ আৰু অৰাজকতাৰ সৃষ্টি হৈছিল। এই সংঘাৰ ফল স্বৰূপে ১৬ শতিকাত আহোমে চুতীয়া ৰাজ্য সম্পূৰ্ণৰূপে জয় কৰে।<ref>{{harvcol|গেইট|১৯২৬|p=৮১}}</ref><ref>{{harvcol|গেইট|১৯২৬|p=৮১}}</ref> ==শাসন গ্ৰহণ== চাওফা হোৱাৰ আগত চুতুফা লাহনজিং গাঁৱত কোঁৱৰ হিচাপে বাস কৰিছিল।<ref>{{cite web|title=The Tai and the Tai Kingdoms|page=273|url=https://ia601402.us.archive.org/14/items/in.ernet.dli.2015.149949/2015.149949.The-Tai-And-The-Tai-Kingdoms.pdf|access-date=18 May 2026}}</ref> বুৰঞ্জীবিদৰ মতে ১৩৬৪ খ্ৰীষ্টাব্দত টাই-আহোম পৰম্পৰা অনুসৰি পূৰ্বৱৰ্তী শাসক [[চুখ্ৰাম্‌ফা]]ৰ কোনো পুত্ৰ সন্তান নথকাৰ বাবে থাও ফ্ৰাং দাম আৰু তা-ফী-কুন নামৰ গোহাঁই দুজনৰ পৰামৰ্শ অনুসৰি সিদ্ধান্ত মৰ্মে চুতুফাক পৰৱৰ্তী ৰজা হিচাপে নিৰ্বাচিত কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web|title=Asamar Buranji Ed. 3rd : Barua, Padmanath Gohain : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=22 Sep 2015|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.452455/page/%E0%A7%A9%E0%A7%AA/mode/1up|access-date=18 May 2026}}</ref> <ref>{{cite web|title=The Tai and the Tai Kingdoms|page=273|url=https://ia601402.us.archive.org/14/items/in.ernet.dli.2015.149949/2015.149949.The-Tai-And-The-Tai-Kingdoms.pdf|access-date=18 May 2026}}</ref><ref>{{cite web|title=A History Of Assam : E.a.gait : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=4 Aug 2015|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.279344/page/n93/mode/1up|access-date=18 May 2026}}</ref><ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>বৰুৱা গুণাভিৰাম- অসম বুৰঞ্জী or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 55</ref> এই ৰাজ্যাভিষেক সমাৰোহে ৰাজ্যখনত চলি থকা সাময়িক ৰাজনৈতিক অনিশ্চয়তাৰ অন্ত পেলাইছিল। ==শাসন গ্ৰহণ== চাওফা হোৱাৰ আগত চুতুফা লাহনজিং গাঁৱত কোঁৱৰ হিচাপে বাস কৰিছিল।<ref>{{cite web|title=The Tai and the Tai Kingdoms|page=273|url=https://ia601402.us.archive.org/14/items/in.ernet.dli.2015.149949/2015.149949.The-Tai-And-The-Tai-Kingdoms.pdf|access-date=18 May 2026}}</ref> বুৰঞ্জীবিদৰ মতে ১৩৬৪ খ্ৰীষ্টাব্দত টাই-আহোম পৰম্পৰা অনুসৰি পূৰ্বৱৰ্তী শাসক [[চুখ্ৰাম্‌ফা]]ৰ কোনো পুত্ৰ সন্তান নথকাৰ বাবে থাও ফ্ৰাং দাম আৰু তা-ফী-কুন নামৰ গোহাঁই দুজনৰ পৰামৰ্শ অনুসৰি সিদ্ধান্ত মৰ্মে চুতুফাক পৰৱৰ্তী ৰজা হিচাপে নিৰ্বাচিত কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web|title=Asamar Buranji Ed. 3rd : Barua, Padmanath Gohain : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=22 Sep 2015|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.452455/page/%E0%A7%A9%E0%A7%AA/mode/1up|access-date=18 May 2026}}</ref> <ref>{{cite web|title=The Tai and the Tai Kingdoms|page=273|url=https://ia601402.us.archive.org/14/items/in.ernet.dli.2015.149949/2015.149949.The-Tai-And-The-Tai-Kingdoms.pdf|access-date=18 May 2026}}</ref><ref>{{cite web|title=A History Of Assam : E.a.gait : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=4 Aug 2015|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.279344/page/n93/mode/1up|access-date=18 May 2026}}</ref><ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>বৰুৱা গুণাভিৰাম- অসম বুৰঞ্জী or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 55</ref> এই ৰাজ্যাভিষেক সমাৰোহে ৰাজ্যখনত চলি থকা সাময়িক ৰাজনৈতিক অনিশ্চয়তাৰ অন্ত পেলাইছিল। ==ৰাজত্বকাল আৰু হত্যা== বুৰঞ্জী সমূহৰ মতে চুকাফাৰ‌ পুত্ৰৰ সময়ৰ পৰা চুতুফাৰ মৃত্যুৰ আগলৈকে আহোমসকলে চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে আন্তৰিক সম্পৰ্ক বজাই ৰাখিছিল।<ref>Bhuyan, S.K, ''Satsari Assam Buranji'',p.9, "Previously, since the time of one of Sukapha’s sons, there was alliance and coordial relations with the Chutia king"</ref><ref>Bhuyan, SK, "Assam Buranji(SM), p. 7</ref><ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref> চুতুফাই আহোম ৰাজ্যৰ পৰিসীমা বঢ়াব বিচাৰিছিল। ইয়াৰ ফলত কাষৰীয়া [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ লগত সংঘাতৰ সৃষ্টি হয়। ১৩৭৬ চনত চুতীয়া ৰজাই চাপাগুৰিত চুতুফাক লগ কৰে আৰু মিত্ৰতাৰ ভাও জুৰি তেখেতক চফ্ৰাই নদীৰ নাওখেললৈ নিমন্ত্ৰণ জনায়। বিবৰণৰ অনুসৰি চুতীয়া ৰজাই চুতুফাক নিজৰ নাওত উঠাই প্ৰলোভিত কৰি বিশ্বাসঘাতকতাৰে হত্যা কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |date=1926 |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta |page=81 |quote="...the Chutia king lured Sutuphaa onto his barge without attendants and treacherously murdered him..."}}</ref><ref>{{cite book |last=Barua |first=Gunaviram |title=Assam Buranji or A History of Assam |date=2008 |publisher=Publication Board of Assam |location=Guwahati |pages=55–56 |quote="...Sutuphaa's rule ended abruptly when he was treacherously assassinated by the Sutiya king..."}}</ref><ref name="Acharya1966">{{cite book |last=Acharya |first=Nagendra Nath |title=The History of Medieval Assam (From the 13th to the 17th Century) |date=1966 |publisher=Dutta Baruah |location=Gauhati |page=74 |url=https://ia601807.us.archive.org/34/items/dli.pahar.3309/1966%20The%20History%20of%20Medieval%20Assam%20from%20the%2013th%20to%20the%2017th%20century%20by%20Acharya%20s.pdf |access-date=2026-05-20}}</ref> বুৰঞ্জীসমূহত কিন্তু তেওঁৰ মৃত্যুৰ ধৰণ সম্পৰ্কে একে মত পোৱা নাযায়। কিছুমান বিৱৰণত উল্লেখ আছে যে তেওঁক এটা বলধ গৰুৱে গছকাই হত্যা কৰিছিল<ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Bhuyan, S K, Satsari Buranji,p.9</ref><ref>Bhuyan, SK, "বাঁহগৰীয়া বৰগোহাঁই বুৰঞ্জী: দেওধাই অসম বুৰঞ্জী",p.90</ref>, আন কিছুমানত আকৌ কোৱা হৈছে যে তেওঁক নাওতে হত্যা কৰা হৈছিল বুলি কোৱা হৈছে।<ref>Goswami, Hemchandra, "Purani Assam Buranji, p.37</ref><ref>Assam Buranji (SM), p.7</ref> চুতুফাৰ লগত যোৱা সৈন্যবোৰ ৰাজধানীলৈ ঘূৰি আহি এই কথা সদৰি কৰে।<ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>Barua Gunaviram Assam Buranji or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 56</ref> কিছুমান ইতিহাসবিদে এই খণ্ডটোৰ সত্যতাক লৈ প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰে। সৰ্বেশ্বৰ বৰুৱাই যুক্তি আগবঢ়ায় যে চুতুফাৰ মৃত্যু পৰিকল্পিত ভাৱে হোৱা নাছিল আৰু চুতীয়া ৰজাৰ নিমন্ত্ৰণত সংঘটিত হোৱা নাও খেলত চুতুফাৰ মৃত্যু হোৱাৰ বাবে চুতীয়া ৰজাক ভুলকৈ দোষাৰোপ কৰা হৈছিল।<ref>Barua, Sarbeswar,"Manideep"(1965), p.300</ref> স্বৰ্ণলতা বৰুৱাই (২০০৭) লক্ষ্য কৰিছে যে বিদেশী দেশত ৰজাক হত্যা কৰিলে নিশ্চয়কৈ তাৎক্ষণিক সামৰিক সঁহাৰিৰ সূচনা হ’লহেঁতেন, তথাপিও এনে কোনো সংঘাতৰ লিপিবদ্ধ হোৱা নাই। তদুপৰি চুতুফাৰ লগত থকা আহোম বাহিনীয়ে তেওঁক ৰক্ষা কৰা বা প্রত্যাক্রমণ কৰাৰ বাবে পদক্ষেপ লোৱাৰ কথা উল্লেখ নাই৷<ref>{{harv|Barua|2007|page=118}}</ref> চুতুফাৰ মৃত্যুৰ পাছত ১৩৭৬ চনৰ পৰা ১৩৮০ চললৈ আহোম ৰাজ্য অৰাজক হৈ‌ থাকে।<ref>Barua, Gopal Chandra,"Ahom Buranji",p.49, "After the death of Sutuphaa, the country was in interregnum for four years."</ref> [[আহোম ভাষা]]ত লিখা "আহোম বুৰঞ্জী"ৰ পৃষ্ঠা ৪৯ত গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাই লিখে যে - {{Cquote|এদিন চুতীয়া ৰজাই চুটুফাক নাও চলাই আনন্দ কৰিবলৈ আমন্ত্ৰণ জনায়। সেইদৰে দুয়ো নাও চলাই আনন্দ কৰিছিল। যেতিয়াই চুতীয়া ৰজাই চুটুফাক বন্দী কৰি হত্যা কৰে। লাকনি খুটঙি (অৰ্থাৎ খ্ৰীষ্টাব্দ ১৩৭৬ চনত) চাওলুং চুটুফাক হত্যা কৰা হৈছিল।}}<ref>"...One day, the Chutia king asked Shutu-pha to amuse themselves by rowing in a boat. They were thus rowing in a boat, when the Chutia king seized Shutupha and killed him. In lakni Khutngi (i.e., in 1376 A.D.) Chaolung Shutupha was murdered.." {{Cite book |title=Ahom Buranji |year=1939 |location=London |publisher=Digital Library of India |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.450867/page/49/mode/1up |access-date=2026-06-14 |page= }}</ref> ==বৰগোহাঁই আৰু বুঢ়াগোহাঁই শাসনকাল== চুতুফাৰ মৃত্যুৰ পাছত আহোম ডাঙৰীয়াসকলে স্বৰ্গদেউৰ উপযোগী কোনো ৰাজকোঁৱৰ বিচাৰি নাপালে আৰু সেই বাবে চাৰি বছৰ (১৩৭৬-১৩৮০ চন) চাও ফ্ৰংদাম বুঢ়াগোহাঁই আৰু চাও তাপ্ৰিখিন বৰগোহাঁইয়ে নিজে প্ৰশাসনৰ ভাৰ চম্ভালে।<ref>Barbaruah Hiteswar Ahomar-Din or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref> ৰজা অবিহনে ৰাজ্য চলোৱা টান দেখি ১৩৮০ চনত তেওঁলোকে চুতুফাৰ ভায়েক আৰু চুখাংফাৰ তৃতীয় পুত্ৰ [[ত্যাও খাম্‌টি]]ক স্বৰ্গদেউ পাতে।<ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>Barua Gunaviram Assam Buranji or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 56</ref> ==টোকা== {{reflist}} ==তথ্যসূত্ৰ== *ফুকন,বৰুৱা (১৯৬৪) (আহোম ভাষা, ইংৰাজী, অসমীয়া ভাষাত). আহোম লেগজিকন, ঐতিহাসিক আৰু প্ৰাচীন গ্ৰন্থ অধ্যয়ন বিভাগ * বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ আহোমৰ-দিন or A History of Assam under the Ahoms first edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati * বৰুৱা গুণাভিৰাম অসম বুৰঞ্জী or A History of Assam fourth edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati * Gait E.A. A History of Assam second edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta * {{cite book|last=Barua|first=Swarnalata|title=Chutia Jatir Buranji|year=2007|place=Guwahati}} [[শ্ৰেণী:টাই-আহোম শাসক]] 1tirdgjvhxycvf5e8py5dw4b1mmvfeo 0 47800 612388 538288 2026-06-15T10:21:23Z BhuyanBhaskar 16362 612388 wikitext text/x-wiki {{Infobox Mandir | name = বৰপেটা সত্ৰ | image = Barpeta Satra.jpg | image_size = | alt = A composite photo of Barpeta Satra (Barpeta Kirtn Ghar situated at Barpeta, Assam, India | caption = বৰপেটা কীৰ্তনঘৰ | map_type = <!-- India Assam#India --> | map_caption = Location in Assam | coordinates = | other_names = বৰপেটা থান | proper_name = | country = [[ভাৰত]] | state = [[অসম]] | district = [[বৰপেটা জিলা]] | elevation_m = | deity = | festivals= [[ৰাস]], [[দেউল]] | architecture = অসমীয়া স্থাপত্যশৈলী | temple_quantity = | monument_quantity= | inscriptions = [[অসমীয়া ভাষা]], [[ব্ৰজাৱলী]] | year_completed = ১৫৮৩ খ্ৰীষ্টাব্দ | creator = [[মাধৱদেৱ]] | website = }} '''বৰপেটা সত্ৰ''' ({{lang-en|Barpeta Satra}}) [[অসম]]ৰ [[বৰপেটা জিলা]]ৰ [[বৰপেটা]] চহৰত অৱস্থিত এখন ঐতিহ্যমণ্ডিত [[সত্ৰ]]।<ref>{{cite web |url=http://barpeta.gov.in/tourism.htm#BARPETA%20SATRA |title=Tourism |publisher=Barpeta.gov.in |date= |accessdate=2013-06-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141218110637/http://barpeta.gov.in/tourism.htm#BARPETA%20SATRA |archive-date=18 December 2014 |url-status=dead }}</ref> [[মাধৱদেৱ|শ্ৰীশ্ৰীমাধৱদেৱে]] ১৫০৫ শকত (১৫৮৩ খ্ৰীষ্টাব্দ) বৰপেটা সত্ৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল আৰু তাত তেওঁ ৮ বছৰ ধৰি আছিল।<ref>{{cite web |url=http://onlinesivasagar.com/tourism/barpeta-satra.php |title=Barpeta Satra (Xatra), Barpeta Kirtan Ghar - Barpeta, Assam, Religious and Cultural Centre |publisher=Onlinesivasagar.com |date= |accessdate=2013-06-15 }}{{Dead link|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> তেওঁ [[মথুৰা দাস বুঢ়া আতা|শ্ৰীমথুৰা দাস বুঢ়া আতা]]ক সত্ৰৰ প্ৰথম সত্ৰাধিকাৰ হিচাপে নিযুক্তি দিছিল। বুঢ়া আতায়েই সত্ৰৰ প্ৰশাসনিক দিশটো শক্তিশালী কৰি বৰপেটাৰ আঞ্চলিক আৰু প্ৰতিষ্ঠানিক উন্নয়ন সাধন কৰিছিল। এক গণতান্ত্ৰিক ব্যৱস্থাৰো প্ৰৱৰ্তন কৰা হৈছিল, যি ব্যৱস্থা আজিও চলি আছে। বহু সংখ্যক ভক্ত বৰপেটালৈ আহিছিল আৰু জাতি বৈষম্য পৰিহাৰ কৰি বৈষ্ণৱ ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰি এক সাম্যবাদী সমাজ গঢ়ি তুলিছিল। ভক্তসকলৰ মাজত এক নতুন কৰ্ম সংস্কৃতি ঠন ধৰি উঠিছিল।<ref>{{cite web |url=http://www.caesjournals.org/spluploads/IJCAES-BASS-2012-200.pdf |title=A Glimes of the Religious Complex 'The Barpeta Satra, Assam' |publisher=Amulya Bhuyan |date= |accessdate= |archive-url=https://web.archive.org/web/20141218102827/http://www.caesjournals.org/spluploads/IJCAES-BASS-2012-200.pdf |archive-date=18 December 2014 |url-status=dead }}</ref> আৰম্ভণিতে সত্ৰখন কেঁচাঘৰ আছিল। আগেয়ে সজোৱা এই ঘৰটো ১৯৫২ চনত ডাঙৰ খুটাৰে আৰু চিত্ৰ খোদিত বেৰেৰে পকীকৰণ কৰা হয়। আগতে সত্ৰখনক '''বৰপেটা থান''' বোলা হৈছিল। ==বৰ্ণনা== [[File:Barpeta Kirtanghar.jpg|thumb|কীৰ্তন ঘৰৰ মুখ্য প্ৰৱেশদ্বাৰ]] তলত সত্ৰ চৌহদৰ ভিতৰত কিছুমান সুকীয়া গৃহ আছে।<ref>{{cite web|ssrn=2003939 |title=Barpeta Kirtanghar: The Centre of Neo-Vaishnavite Culture of Assam |publisher=Abdul Kalam Azad |date= |accessdate= }}</ref> সত্ৰ চৌহদ তিনিটা বাটচ'ৰাৰ সৈতে আৰম্ভ হয়। মুখ্য সত্ৰ চৌহদ দেৱালৰ দ্বাৰা আবৃত। এই বাটচ'ৰা কেইখন হৈছে * নহাটি বাটচ'ৰা (পশ্চিমফালে প্ৰৱেশ), * উত্তৰহাটি বাটচ'ৰা (উত্তৰফালে প্ৰৱেশ) * দক্ষিণহাটি বাটচ'ৰা (দক্ষিণফালে প্ৰৱেশ) সত্ৰৰ পূবফালৰ পৰা কোনো প্ৰৱেশ নাই কিয়নো পূব ফালে হৰিজান নামৰ এখন নিজৰা বৈ গৈছে। বাটচ'ৰাৰ দৰে মুখ্য সত্ৰ চৌহদত প্ৰৱেশ কৰিবলৈ তিনিটা প্ৰৱেশ দ্বাৰ আছে। এইকেইখন হৈছে উত্তৰ দ্বাৰ, দক্ষিণ দ্বাৰ আৰু পশ্চিম ফালে দালান। দালানক মুখ্য প্ৰৱেশ দ্বাৰ বুলি গণ্য কৰা হয়। সত্ৰৰ কীৰ্তন ঘৰ চৌহদৰ প্ৰায় কেন্দ্ৰত অৱস্থিত। ই পশ্চিমৰ মুখ্য প্ৰৱেশদ্বাৰ আৰু ভাজ ঘৰৰ পূবত অৱস্থিত। মুখ্য পশ্চিম দ্বাৰৰ ওচৰত দুটা কাঠৰ স্তম্ভ আছে। পৰম্পৰাগতভাৱে ইয়াক তুলসী কুটা বুলি জনা যায় আৰু ইহঁতে মুখ্য ভৱনটোক ধৰি ৰাখে। ইয়াত গুৰু আসন আছে আৰু ইয়াৰ পিছফালে দুটা ডাঙৰ গছাত অক্ষয় বন্তি জ্বলোৱা হয়। গুৰু আসনৰ পিছফালে পূব কোণত দুখন চকী আছে। এই চকী দুখনক বুঢ়া সত্ৰীয়া আৰু ডেকা সত্ৰীয়া বোলে আৰু তেওঁলোকে তেওঁলোকৰ দৈনন্দিন কাৰ্যকলাপত ইয়াক ব্যৱহাৰ কৰে। কীৰ্তন ঘৰত তিনিটাকৈ গুৰু আসন আছে। বিশ্বাস কৰা হয় যে এই গুৰু আসন [[শংকৰদেৱ]], [[মাধৱদেৱ]] আৰু পদ্ম আতাৰ নামৰ সৈতে জড়িত। সাধাৰণ বিশ্বাস অনুসৰি এই তিনিজন গুৰু আসন ভগৱান [[কৃষ্ণ]]ৰ প্ৰতি এক মিশ্ৰিত ৰূপত সমৰ্পিত। গুৰু আসন আগত সাতটা বৰ [[শৰাই]] এটা শাৰীত ৰখা হয়। প্ৰতিটো বৰ শৰাইৰ সন্মুখত চাকি জ্বলোৱা থাকে। কীৰ্তন ঘৰৰ ভিতৰত কোনো ঈশ্বৰ বা দেৱীৰ মূৰ্তি নাই। বৈষ্ণৱ কীৰ্তি চিহ্নৰ উপৰি আহোম ড্ৰেগন [[ঙি ঙাও খাম]] বৰপেটা সত্ৰত দেখা যায়।<ref>Sarma 2017, pp: 17 NGI NGAO KHAM- A Mythical Figure of Tai Ahom People of Assam ,Dr. Rabindranath Sarma, Journal of Research in Humanities and Social Science, Vol.5 ~ Issue 5 (2017) pp: 14-18 ISSN(Online) : 2321-9467</ref> সত্ৰৰ ভাজ ঘৰক মনিকুট বুলি কোৱা হয়। এই অঞ্চলত সোণ আৰু ৰূপৰ মূল্যৱান অলংকাৰ ৰখা হয়। কিছুমান দেৱতাৰ মূৰ্তিও ইয়াত ৰখা হৈছে। ভাজ ঘৰটো উত্তৰ-দক্ষিণ অৱস্থানত কীৰ্তন ঘৰনৰ পূব ফালে স্থাপিত। ভাজ ঘৰৰ স্থাপত্য শৈলী অনন্য। ভাজঘৰত যোৱা ৪০০ বছৰ ধৰি অক্ষয় বন্তি নামেৰে এগছ বন্তি ক্ৰমাগতভাৱে জ্বলি আছে। [[File:Barpeta Satra, Barpeta.jpg|thumb|বৰপেটা সত্ৰৰ সন্মুখভাগ]] সত্ৰৰ পাট চাঙে এক বিশেষ স্থাপত্য শৈলীও বহন কৰে। পাট চাং কাঠ আৰু টিনেৰে নিৰ্মিত। ইয়াক ভাজ ঘৰৰ সমান্তৰালভাৱে নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। পেট চাঙৰ মজিয়া মাটিৰ পৰা ৫ ফুট (১.৫ মিটাৰ) ওপৰত অৱস্থিত। ইয়াত কিছুমান বিশেষ সভা অনুষ্ঠিত হয়। মূলতঃ সত্ৰৰ ধৰ্মীয় আৰু প্ৰশাসনিক বিষয়বোৰ ইয়াত আলোচনা কৰা হয়। ইয়াক ৰজা কংসৰ পাট চাঙৰ দৰে পৱিত্ৰ বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। সত্ৰ চৌহদৰ পূব ফালে হৰিজান নামেৰে এখন খাল আছে। পূবৰ সত্ৰ চৌহদ স্পৰ্শ কৰা খালৰ পাৰটোক খাটখটি ঘাট বুলি কোৱা হয়। শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱৰ প্ৰিয় শিষ্য শ্ৰী মাধৱদেৱে এই খালত অন্যান্য ভকতৰ সৈতে গা ধুইছিল। এই খটখটিসমূহ শিলেৰে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। জানৰ পানীৰ মাজত শিশু কৃষ্ণৰ মূৰ্তি নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। বৰপেটা সত্ৰৰ মঠটো আহোম সকলৰ স্থাপত্য শৈলীৰ সৈতে একে। কিছুমান মূল্যৱান শংকৰ-মাধৱৰ স্মৃতিচিহ্ন মঠত ৰখা হৈছে। ইয়াত শংকৰদেৱ আৰু মাধৱদেৱে ভৰি ধুবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা এটা শিল, শংকৰদেৱৰ [[দশম]] আৰু মাধৱদেৱৰ [[নামঘোষা]]ৰ পাঠ, [[ভক্তি ৰত্নাৱলী]] আৰু মধুৰা দাসক পাৰিশ্ৰমিক হিচাপে দিয়া দুটা 'নাগেৰী মুদ্ৰা' আছে। শ্ৰী ৰাম আতাৰ ঘৰ বা ভিটি মাধৱদেৱৰ ঘৰৰ বিপৰীতে স্থাপন কৰা হৈছিল। বৰ্তমান এই স্থানত এটা কুঁৱা নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। এই কুঁৱাটোৰ পানী পৱিত্ৰ বুলি ধাৰণা কৰা হয় আৰু এই কুঁৱাটোৰ পানী সত্ৰৰ সকলো কামত ব্যৱহাৰ কৰা হয়। সত্ৰৰ উত্তৰ-পূব অৱস্থানত বৰপেটা সত্ৰ মথুৰা দাস বুঢ়া আতাৰ প্ৰথম সত্ৰীয়া ঠাইত এটা সৰু কিন্তু ধুনীয়া ঘৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। ইয়াক বুঢ়া আতা ভিটি বোলে। সত্ৰৰ ভাগৱত গৃহ এখন এটা দেৱাল অবিহনে খোলা ইংৰাজী 'এল' আকৃতিৰ ঘৰ। ইয়াক প্ৰাৰ্থনা গৃহ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। প্ৰতিদিনে ৰাতিপুৱা আৰু সন্ধিয়া মানুহে ভাগৱত শুনিবলৈ ইয়ালৈ আহে। দৌল বা হোলীৰ সময়ত ভাগৱত ঘৰটো অস্থায়ী চিকিৎসা গৃহ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। হসত্ৰখনৰ সভা ঘৰ কীৰ্তন ঘৰৰ উত্তৰ-পশ্চিম স্থিতিত অৱস্থিত এখন মুকলি ঘৰ। সম্প্ৰদায়ৰ সাধাৰণ সভা ইয়াত অনুষ্ঠিত হয়। সভাঘৰৰ উত্তৰ ফালে এটা সৰু ঘৰ আছে ইয়াক জগমোহন গৃহ বুলি জনা যায়। জগমোহন গৃহত সত্ৰৰ ভকতসকলে যিকোনো ধৰণৰ অসুবিধাসমূহ আলচ কৰে। সত্ৰখনৰ উত্তৰ-পশ্চিম কোণত আৰু উত্তৰ প্ৰৱেশ দ্বাৰৰ ওচৰত এক অনন্য ডিজাইনৰ সাত খলপা খটখটিযুক্ত দৌল আছে। মুখ্যতঃ [[দেউল]] উৎসৱৰ সময়ত কলীয়া ঠাকুৰ বা কৈলা বাবাক ৰখাৰ বাবে এই ভৱন ব্যৱহাৰ কৰা হয়। সত্ৰৰ ভিতৰত এখন ৰংগমঞ্চ আছে। ইয়াৰ আগফালে মানুহে মুকলিকৈ কলা প্ৰদৰ্শন কৰিব পাৰে। ইয়াৰ পিছফালে সীমাৰ সৈতে আৱৰণ দেৱালেৰে আবৃত আৰু মঞ্চত বিভিন্ন কলা প্ৰদৰ্শন কৰা হয়। সময়ে সময়ে ইয়াত কলা আৰু সাংস্কৃতিক কাৰ্যকলাপ প্ৰদৰ্শন কৰাৰ বাবে ই এখন আধুনিক মঞ্চ। ==দেউল== {{main|দেউল}} [[File:ALMIGHTY IN THEIR HEART.jpg|thumb|দেউল]] [[ফাকুৱা]]ৰ লগত জড়িত [[অসম]]ৰ অন্যতম উৎসৱ হ'ল '''দৌল উৎসৱ'''। [[বৰপেটা]]ৰ স্থানীয় ভাষাত এই উৎসৱক '''দেউল''' বোলা হয়। [[বৰদোৱা]]ত মহাপুৰুষ [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ|শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱে]] দৌলোৎসৱৰ সূচনা কৰিছিল যদিও [[বৰপেটা]] ধামত ১৫১৮ শকত [[বৰপেটা সত্ৰ]]ৰ [[মথুৰা দাস বুঢ়া আতা]]ই প্ৰথমবাৰৰ বাবে ইয়াক প্ৰচলন কৰে।<ref name="amar">{{cite web | url=http://amarasom.glpublications.in/epapermain.aspx?queryed=9&eddate=03/26/2013 | title=আজিৰ পৰা বৰপেটাত দৌলোৎসৱ | publisher=আমাৰ অসম | date=২৬ মাৰ্চ, ২০১৩ | accessdate=২৭ মাৰ্চ, ২০১৩ | pages=১, ৮ | archivedate=2016-03-04 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304124923/http://amarasom.glpublications.in/epapermain.aspx?queryed=9&eddate=03/26/2013 | deadurl=yes }}</ref> সেই দিনাৰ পৰা পৰম্পৰাগভাৱে ইয়াক পালন কৰি অহা হৈছে। দেউল উৎসৱৰ এমাহমানৰ আগৰে পৰা ইয়াৰ প্ৰস্তুতি আৰম্ভ হয়। ধৰ্মীয় আচাৰ, ভক্তিৰস আৰু সমন্বয়ৰ উৎসৱ হিচাপে বৰপেটাৰ দেউল উৎসৱ চিহ্নিত হৈ আহিছে।<ref name=axom>বৰপেটাৰ বৰধামৰ দেউল, প্ৰিয়ৰঞ্জন দাস, গণ অধিকাৰ সংবাদ-পত্ৰ, গুৱাহাটী, ৮ মাৰ্চ ২০১২</ref> ==যোগাযোগ== বৰপেটা চহৰৰ মাজমজিয়াত অৱস্থিত হোৱাৰ বাবে সত্ৰখন স্থলপথেৰে সুযোগাযোগ ব্যৱস্থা আছে। নিকটতম ৰেল ষ্টেচন হৈছে বৰপেটা ৰোড। নিকটতম বিমানবন্দৰ গুৱাহাটীত আছে। বৰপেটা [[গুৱাহাটী]]ৰ পৰা পথ পৰিবহণৰ দ্বাৰা ভালদৰে সংযুক্ত। [[File:Barpeta Satra, Barpeta.jpg|thumb|বৰপেটা সত্ৰ]] ==তথ্য উৎস== {{ৰেফলিষ্ট}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{wikiquote}} * {{Official website|http://barpetasatra.org/}} [[শ্ৰেণী:বৰপেটা জিলা]] [[শ্ৰেণী:সত্ৰ]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ পৰ্যটনস্থলী]] hvwg8qng5b0lvt9z3p1j2dzdfm8u42r 2 51215 612387 581414 2026-06-15T10:13:55Z BhuyanBhaskar 16362 612387 wikitext text/x-wiki [[File:Wikipedia logo puzzle globe spins horizontally and vertically, revealing the contents of all of its puzzle pieces, without background.gif|200px|center]] <!-- begin date code --> <div style="border:0px solid #ccc; background: none; text-align: center; padding:3px; float:right; font-size: smaller; font-family: Verdana, Arial, Helvetica, sans-serif; line-height: 1.144;"> <div style="width:50"><br></div> <div style="width:50">{{CURRENTDAYNAME}}</div> <div style="font-size: x-large; width: 50;">{{CURRENTDAY}}</div> <div style="width: 50;"> {{CURRENTMONTHNAME}}</div> <div class="plainlinks" style="background: #aaaa; color: #000;"><font color="#000000">{{CURRENTTIME}}</font> UTC</div> </div> <!-- end date code --> <div id="EnWpMpBook" style="padding:1em 0 0; background-repeat:no-repeat; background-position:0% 0%; text-align:center;"> <div style="font-size:175%;">'''ভাস্কৰ ভূঞা'''ৰ সদস্য পৃষ্ঠালৈ স্বাগতম</div> -------------- <!-- OUTSIDE BOX --> {| style="width: 100%; margin: 5px 0 0 0; background: none; border-spacing: 0px" | style="width: 100%; border: 2px solid #006A4E; background: #FFF; vertical-align: top; color: #000; -moz-border-radius: 5px; -webkit-border-radius: 5px; box-shadow: 0 0 0.25em #829595; -moz-box-shadow: 0 0 0.25em #829595; -webkit-box-shadow: 0 0 0.25em #829595;" | {| style="background: #FFF; width: 100%" |- {{সদস্য:BhuyanBhaskar/navbox}} |} {{-}} <!-- babel start --> {{userboxtop | align = right | left = 1 | backgroundcolor = | bordercolor = | extra-css = | textcolor = | toptext = সানমিহলি }} {{User Wikipedian For|year=2018|month=08|day=14}} {{User as}} {{User citing sources}} {{সদস্য:BhuyanBhaskar/Userbox/HotCat}} {{User ProveIt}} |} <!-- babel end --> <br> মোৰ ঘৰ [[লখিমপুৰ]] জিলাৰ ফুলবাৰী, চৰৱনী গাঁৱত। ২০১৮ চনত নৰ্থ লখিমপুৰ কলেজৰ পৰা অসমীয়া বিষয়ত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী গ্ৰহণ কৰিছোঁ। গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা ২০২৪ চনত মই ডক্টৰেট ডিগ্ৰী গ্ৰহণ কৰিছোঁ৷ বৰ্তমান মই গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ আধুনিক ভাৰতীয় ভাষা আৰু সাহিত্য অধ্যয়ন বিভাগৰ সহকাৰী অধ্যাপক হিচাপে কাম কৰি আছোঁ৷ </br> ই-মেইল: bhaskarbhuyan2015@gmail.com ==প্ৰকাশিত গ্ৰন্থ== *সাহিত্য সমালোচনা (২০১৯, সম্পাদনা সহযোগী- অৰবিন্দ ৰাজখোৱা) *নাট্য মহীৰূহ সম্পা. (২০২০) *বৰগোহাঞি চৰ্চা, সম্পা. (২০২১) *নৰ্থ লখিমপুৰ কলেজৰ অসমীয়া বিভাগ, সম্পা. (২০২১) *ইণ্টাৰনেটত অসমীয়া ভাষা আৰু অন্যান্য প্ৰবন্ধ, পূৰ্বায়ণ প্ৰকাশণ, ২০২২ *মুক্ত চিন্তাৰ সাক্ষাৎকাৰ, মুক্ত চিন্তা প্ৰকাশন (সম্পাদনা সহযোগী), ২০২৪ *তুলনাত্মক সাহিত্য, নৰ্থ লখিমপুৰ কলেজ প্ৰকাশন, ২০২৫ *অপৰাজেয় অস্তিত্ব (জুবিন গাৰ্গৰ জীৱন আৰু সৃষ্টি) (সম্পা.), ২০২৬ [[File:Bhaskar Bhuyan, Participant from Assamese Wikimedia Community at WTS Hydarabad.jpg|thumb|center|350px]] [[File:Bhaskar Bhuyan at WCI 2023 (1).jpg|thumb|center|350px]] <div align="center"> {{-}} {{ Userpage }} [[en:User:BhuyanBhaskar]] c3h8ftfuviee7zuw4gv1dtb99iblv4d 3 53463 612315 203890 2026-06-15T05:04:52Z Mokhlesur 9707521351 49540 /* অসমীয়া ব্যাকৰণ */ নতুন অনুচ্ছেদ 612315 wikitext text/x-wiki {{tmbox | type = notice | image = [[চিত্ৰ:Assamese Jaapi.png|135px|left]] | imageright = [[চিত্ৰ:Wikipedia-logo-v2-as.svg|135px]] | style = border: 1px blue solid; | textstyle = | text = {{Center|<big>{{#if: {{{1}}} |'''নমস্কাৰ, {{#if: | {{{1}}} | {{BASEPAGENAME}} }}<br/>}}}} {{Center|'''[[অসমীয়া ৱিকিপিডিয়া]]লৈ আপোনাক [[ৱিকিপিডিয়া:আদৰণি|আদৰণি জনাইছোঁ]]!'''</big><br/><br/> আপোনাৰ আগ্ৰহৰ বাবে ধন্যবাদ। আশা কৰোঁ আপুনি সদায় আমাৰ লগত জড়িত হৈ থাকিব। নৱাগত সকলৰ বাবে তলত দিয়া পৃষ্ঠাকেইখন অতি উপযোগী, অনুগ্ৰহ কৰি পৃষ্ঠাকেইখন এবাৰ চকু ফুৰাই চাই যেন।}}<br/> {{Center| '''ৱিকিপিডিয়াত সম্পাদনাৰ সহায়'''<br/> <big> [[ৱিকিপিডিয়া:পৰিচয়|ৱিকিপিডিয়াৰ বিষয়ে অলপ]]</big><br/> <big> [[সহায়:সৰল সম্পাদনা|সম্পাদনাৰ থুলমুল আভাস]]</big><br/> <big> [[ৱিকিপিডিয়া:সহায়িকা|ৱিকিপিডিয়া সম্পাদনাৰ বিষয়ে প্ৰয়োজনীয় আভাস]]</big><br/> <big> [[সহায়:নতুন প্ৰবন্ধ আৰম্ভ কৰক|প্ৰবন্ধ এটা কেনেকৈ আৰম্ভ কৰিব?]]</big><br/> <br> '''ৱিকিপিডিয়াৰ সম্পাদনাৰ নিয়ম নীতি'''<br/> <big> [[ৱিকিপিডিয়া:পাঁচটা স্তম্ভ|ৱিকিপিডিয়াৰ পঞ্চশীল নীতি]]</big><br/> <big> [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপিডিয়া কি নহয়|ৱিকিপিডিয়া কি নহয়]]</big><br/> }} <br/> '''ইয়াৰ উপৰিও ফে'চবুকত [https://www.facebook.com/groups/assamwikigroup/ {{Like|''Assamese Wikipedia Community''}}] বুলি আমাৰ এটা আলোচনা গোট আৰু [https://www.facebook.com/aswikipedia/ {{Like|''অসমীয়া ৱিকিপিডিয়া- Assamese Wikipedia''}}] নামৰ এটা পৃষ্ঠা আছে। ৱিকিপিডিয়ানসকলক লগ পাবলৈ আৰু ৱিকিপিডিয়াৰ বিষয়ে জানিবলৈ আপুনিও সেইবোৰৰ সদস্য হৈ ল'ব পাৰে।''' আশা কৰোঁ ৱিকিপিডিয়াত সম্পাদনা কৰি আৰু এজন [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপিডিয়ান|ৱিকিপিডিয়ান]] হোৱাটো উপভোগ কৰিব। <center>{{Wikipedia in Social Media}}</center> | small = / yes | smallimage = none / [[Image:Some image.svg|30px]] | smallimageright = none / [[Image:Some image.svg|30px]] | smalltext = আদৰণি }} <!-- This welcome message is delivered by [[User:WikitanvirBot]] on behalf of the community. See [[Special:PermaLink/178496]] for details. --> == অসমীয়া ব্যাকৰণ == অসমীয়া ব্যকৰণ ওৱেবছাইট:- <nowiki>https://babu9707521351.weebly.com/</nowiki> [[সদস্য:Mokhlesur 9707521351|Mokhlesur 9707521351]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Mokhlesur 9707521351|বাৰ্তা]]) 05:04, 15 June 2026 (ইউ.টি.চি.) gstrbspw2rsy0x5zw41cpoasbd5xrpt 612340 612315 2026-06-15T07:28:51Z Mokhlesur 9707521351 49540 পৃষ্ঠা [[সদস্য বাৰ্তা:মোখলেছুৰ ৰহমান (বাবু)]]ৰ পৰা [[ৱিকিপিডিয়া বাৰ্তা:মোখলেছুৰ ৰহমান (বাবু)]]লৈ Mokhlesur 9707521351য়ে স্থানান্তৰ কৰিলে 612315 wikitext text/x-wiki {{tmbox | type = notice | image = [[চিত্ৰ:Assamese Jaapi.png|135px|left]] | imageright = [[চিত্ৰ:Wikipedia-logo-v2-as.svg|135px]] | style = border: 1px blue solid; | textstyle = | text = {{Center|<big>{{#if: {{{1}}} |'''নমস্কাৰ, {{#if: | {{{1}}} | {{BASEPAGENAME}} }}<br/>}}}} {{Center|'''[[অসমীয়া ৱিকিপিডিয়া]]লৈ আপোনাক [[ৱিকিপিডিয়া:আদৰণি|আদৰণি জনাইছোঁ]]!'''</big><br/><br/> আপোনাৰ আগ্ৰহৰ বাবে ধন্যবাদ। আশা কৰোঁ আপুনি সদায় আমাৰ লগত জড়িত হৈ থাকিব। নৱাগত সকলৰ বাবে তলত দিয়া পৃষ্ঠাকেইখন অতি উপযোগী, অনুগ্ৰহ কৰি পৃষ্ঠাকেইখন এবাৰ চকু ফুৰাই চাই যেন।}}<br/> {{Center| '''ৱিকিপিডিয়াত সম্পাদনাৰ সহায়'''<br/> <big> [[ৱিকিপিডিয়া:পৰিচয়|ৱিকিপিডিয়াৰ বিষয়ে অলপ]]</big><br/> <big> [[সহায়:সৰল সম্পাদনা|সম্পাদনাৰ থুলমুল আভাস]]</big><br/> <big> [[ৱিকিপিডিয়া:সহায়িকা|ৱিকিপিডিয়া সম্পাদনাৰ বিষয়ে প্ৰয়োজনীয় আভাস]]</big><br/> <big> [[সহায়:নতুন প্ৰবন্ধ আৰম্ভ কৰক|প্ৰবন্ধ এটা কেনেকৈ আৰম্ভ কৰিব?]]</big><br/> <br> '''ৱিকিপিডিয়াৰ সম্পাদনাৰ নিয়ম নীতি'''<br/> <big> [[ৱিকিপিডিয়া:পাঁচটা স্তম্ভ|ৱিকিপিডিয়াৰ পঞ্চশীল নীতি]]</big><br/> <big> [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপিডিয়া কি নহয়|ৱিকিপিডিয়া কি নহয়]]</big><br/> }} <br/> '''ইয়াৰ উপৰিও ফে'চবুকত [https://www.facebook.com/groups/assamwikigroup/ {{Like|''Assamese Wikipedia Community''}}] বুলি আমাৰ এটা আলোচনা গোট আৰু [https://www.facebook.com/aswikipedia/ {{Like|''অসমীয়া ৱিকিপিডিয়া- Assamese Wikipedia''}}] নামৰ এটা পৃষ্ঠা আছে। ৱিকিপিডিয়ানসকলক লগ পাবলৈ আৰু ৱিকিপিডিয়াৰ বিষয়ে জানিবলৈ আপুনিও সেইবোৰৰ সদস্য হৈ ল'ব পাৰে।''' আশা কৰোঁ ৱিকিপিডিয়াত সম্পাদনা কৰি আৰু এজন [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপিডিয়ান|ৱিকিপিডিয়ান]] হোৱাটো উপভোগ কৰিব। <center>{{Wikipedia in Social Media}}</center> | small = / yes | smallimage = none / [[Image:Some image.svg|30px]] | smallimageright = none / [[Image:Some image.svg|30px]] | smalltext = আদৰণি }} <!-- This welcome message is delivered by [[User:WikitanvirBot]] on behalf of the community. See [[Special:PermaLink/178496]] for details. --> == অসমীয়া ব্যাকৰণ == অসমীয়া ব্যকৰণ ওৱেবছাইট:- <nowiki>https://babu9707521351.weebly.com/</nowiki> [[সদস্য:Mokhlesur 9707521351|Mokhlesur 9707521351]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Mokhlesur 9707521351|বাৰ্তা]]) 05:04, 15 June 2026 (ইউ.টি.চি.) gstrbspw2rsy0x5zw41cpoasbd5xrpt 612356 612340 2026-06-15T08:36:10Z Mokhlesur 9707521351 49540 পুনৰ্নিৰ্দেশৰে পৃষ্ঠা [[ৱিকিপিডিয়া বাৰ্তা:মোখলেছুৰ ৰহমান (বাবু)]]ৰ পৰা [[সদস্য বাৰ্তা:মোখলেছুৰ ৰহমান (বাবু)]] Mokhlesur 9707521351লৈ স্থানান্তৰ কৰা হ’ল 612315 wikitext text/x-wiki {{tmbox | type = notice | image = [[চিত্ৰ:Assamese Jaapi.png|135px|left]] | imageright = [[চিত্ৰ:Wikipedia-logo-v2-as.svg|135px]] | style = border: 1px blue solid; | textstyle = | text = {{Center|<big>{{#if: {{{1}}} |'''নমস্কাৰ, {{#if: | {{{1}}} | {{BASEPAGENAME}} }}<br/>}}}} {{Center|'''[[অসমীয়া ৱিকিপিডিয়া]]লৈ আপোনাক [[ৱিকিপিডিয়া:আদৰণি|আদৰণি জনাইছোঁ]]!'''</big><br/><br/> আপোনাৰ আগ্ৰহৰ বাবে ধন্যবাদ। আশা কৰোঁ আপুনি সদায় আমাৰ লগত জড়িত হৈ থাকিব। নৱাগত সকলৰ বাবে তলত দিয়া পৃষ্ঠাকেইখন অতি উপযোগী, অনুগ্ৰহ কৰি পৃষ্ঠাকেইখন এবাৰ চকু ফুৰাই চাই যেন।}}<br/> {{Center| '''ৱিকিপিডিয়াত সম্পাদনাৰ সহায়'''<br/> <big> [[ৱিকিপিডিয়া:পৰিচয়|ৱিকিপিডিয়াৰ বিষয়ে অলপ]]</big><br/> <big> [[সহায়:সৰল সম্পাদনা|সম্পাদনাৰ থুলমুল আভাস]]</big><br/> <big> [[ৱিকিপিডিয়া:সহায়িকা|ৱিকিপিডিয়া সম্পাদনাৰ বিষয়ে প্ৰয়োজনীয় আভাস]]</big><br/> <big> [[সহায়:নতুন প্ৰবন্ধ আৰম্ভ কৰক|প্ৰবন্ধ এটা কেনেকৈ আৰম্ভ কৰিব?]]</big><br/> <br> '''ৱিকিপিডিয়াৰ সম্পাদনাৰ নিয়ম নীতি'''<br/> <big> [[ৱিকিপিডিয়া:পাঁচটা স্তম্ভ|ৱিকিপিডিয়াৰ পঞ্চশীল নীতি]]</big><br/> <big> [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপিডিয়া কি নহয়|ৱিকিপিডিয়া কি নহয়]]</big><br/> }} <br/> '''ইয়াৰ উপৰিও ফে'চবুকত [https://www.facebook.com/groups/assamwikigroup/ {{Like|''Assamese Wikipedia Community''}}] বুলি আমাৰ এটা আলোচনা গোট আৰু [https://www.facebook.com/aswikipedia/ {{Like|''অসমীয়া ৱিকিপিডিয়া- Assamese Wikipedia''}}] নামৰ এটা পৃষ্ঠা আছে। ৱিকিপিডিয়ানসকলক লগ পাবলৈ আৰু ৱিকিপিডিয়াৰ বিষয়ে জানিবলৈ আপুনিও সেইবোৰৰ সদস্য হৈ ল'ব পাৰে।''' আশা কৰোঁ ৱিকিপিডিয়াত সম্পাদনা কৰি আৰু এজন [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপিডিয়ান|ৱিকিপিডিয়ান]] হোৱাটো উপভোগ কৰিব। <center>{{Wikipedia in Social Media}}</center> | small = / yes | smallimage = none / [[Image:Some image.svg|30px]] | smallimageright = none / [[Image:Some image.svg|30px]] | smalltext = আদৰণি }} <!-- This welcome message is delivered by [[User:WikitanvirBot]] on behalf of the community. See [[Special:PermaLink/178496]] for details. --> == অসমীয়া ব্যাকৰণ == অসমীয়া ব্যকৰণ ওৱেবছাইট:- <nowiki>https://babu9707521351.weebly.com/</nowiki> [[সদস্য:Mokhlesur 9707521351|Mokhlesur 9707521351]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Mokhlesur 9707521351|বাৰ্তা]]) 05:04, 15 June 2026 (ইউ.টি.চি.) gstrbspw2rsy0x5zw41cpoasbd5xrpt 612392 612356 2026-06-15T10:38:53Z দিব্য দত্ত 9244 612392 wikitext text/x-wiki {{tmbox | type = notice | image = [[চিত্ৰ:Assamese Jaapi.png|135px|left]] | imageright = [[চিত্ৰ:Wikipedia-logo-v2-as.svg|135px]] | style = border: 1px blue solid; | textstyle = | text = {{Center|<big>{{#if: {{{1}}} |'''নমস্কাৰ, {{#if: | {{{1}}} | {{BASEPAGENAME}} }}<br/>}}}} {{Center|'''[[অসমীয়া ৱিকিপিডিয়া]]লৈ আপোনাক [[ৱিকিপিডিয়া:আদৰণি|আদৰণি জনাইছোঁ]]!'''</big><br/><br/> আপোনাৰ আগ্ৰহৰ বাবে ধন্যবাদ। আশা কৰোঁ আপুনি সদায় আমাৰ লগত জড়িত হৈ থাকিব। নৱাগত সকলৰ বাবে তলত দিয়া পৃষ্ঠাকেইখন অতি উপযোগী, অনুগ্ৰহ কৰি পৃষ্ঠাকেইখন এবাৰ চকু ফুৰাই চাই যেন।}}<br/> {{Center| '''ৱিকিপিডিয়াত সম্পাদনাৰ সহায়'''<br/> <big> [[ৱিকিপিডিয়া:পৰিচয়|ৱিকিপিডিয়াৰ বিষয়ে অলপ]]</big><br/> <big> [[সহায়:সৰল সম্পাদনা|সম্পাদনাৰ থুলমুল আভাস]]</big><br/> <big> [[ৱিকিপিডিয়া:সহায়িকা|ৱিকিপিডিয়া সম্পাদনাৰ বিষয়ে প্ৰয়োজনীয় আভাস]]</big><br/> <big> [[সহায়:নতুন প্ৰবন্ধ আৰম্ভ কৰক|প্ৰবন্ধ এটা কেনেকৈ আৰম্ভ কৰিব?]]</big><br/> <br> '''ৱিকিপিডিয়াৰ সম্পাদনাৰ নিয়ম নীতি'''<br/> <big> [[ৱিকিপিডিয়া:পাঁচটা স্তম্ভ|ৱিকিপিডিয়াৰ পঞ্চশীল নীতি]]</big><br/> <big> [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপিডিয়া কি নহয়|ৱিকিপিডিয়া কি নহয়]]</big><br/> }} <br/> '''ইয়াৰ উপৰিও ফে'চবুকত [https://www.facebook.com/groups/assamwikigroup/ {{Like|''Assamese Wikipedia Community''}}] বুলি আমাৰ এটা আলোচনা গোট আৰু [https://www.facebook.com/aswikipedia/ {{Like|''অসমীয়া ৱিকিপিডিয়া- Assamese Wikipedia''}}] নামৰ এটা পৃষ্ঠা আছে। ৱিকিপিডিয়ানসকলক লগ পাবলৈ আৰু ৱিকিপিডিয়াৰ বিষয়ে জানিবলৈ আপুনিও সেইবোৰৰ সদস্য হৈ ল'ব পাৰে।''' আশা কৰোঁ ৱিকিপিডিয়াত সম্পাদনা কৰি আৰু এজন [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপিডিয়ান|ৱিকিপিডিয়ান]] হোৱাটো উপভোগ কৰিব। <center>{{Wikipedia in Social Media}}</center> | small = / yes | smallimage = none / [[Image:Some image.svg|30px]] | smallimageright = none / [[Image:Some image.svg|30px]] | smalltext = আদৰণি }} <!-- This welcome message is delivered by [[User:WikitanvirBot]] on behalf of the community. See [[Special:PermaLink/178496]] for details. --> == অসমীয়া ব্যাকৰণ == অসমীয়া ব্যকৰণ ওৱেবছাইট:- <nowiki>https://babu9707521351.weebly.com/</nowiki> [[সদস্য:Mokhlesur 9707521351|Mokhlesur 9707521351]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Mokhlesur 9707521351|বাৰ্তা]]) 05:04, 15 June 2026 (ইউ.টি.চি.) ==নিজৰ বিষয়ে প্ৰবন্ধ== ৱিকিপিডিয়াত নিজৰ বিষয়ে প্ৰবন্ধ লিখা গ্ৰহণযোগ্য নহয়৷ ইয়াৰ বাবে আপোনাক অৱৰোধ কৰা হ’ব পাৰে৷ ধন্যবাদ৷ <span style="text-shadow:gray 3px 3px 3px;">[[User:দিব্য দত্ত|<font color="#663300">'''দিব্য দত্ত'''</font>]]&nbsp;([[User Talk:দিব্য দত্ত|বাৰ্তা]])</span> 10:38, 15 June 2026 (ইউ.টি.চি.) 8yecuw85154rdmv9mfff3gb0d2vzv6e 0 55592 612351 439816 2026-06-15T08:10:58Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 612351 wikitext text/x-wiki {{Cleanup}} '''শেখ মুজিবুৰ ৰহমানৰ হত্যাকাণ্ড''' আছিল, বাংলাদেশৰ তেতিয়াৰ ৰাষ্ট্ৰপতি শ্বেখ মুজিবুৰ ৰহমানক পৰিয়ালসহ কৰা হত্যাকাণ্ড। ১৯৭৫ চনত ১৫ আগষ্টৰ পুৱাতে [[বাংলাদেশ]] সেনাবাহিনীৰ এদল বিপথগামী সদস্যই সামৰিক অভ্যুত্থান সংগঠিত কৰে আৰু শেখ মুজিবুৰ ৰহমানক তেওঁৰ ধানমণ্ডি-৩২ ৰ বাসভৱনত হত্যা কৰে। তাৰ পিছত ১৫ আগষ্ট ১৯৭৫ পৰা ৬ নৱেম্বৰ ১৯৭৫ চনলৈকে খন্দকাৰ মোস্তাক আহমেদে অঘোষিতভাৱে বাংলাদেশৰ ৰাষ্ট্ৰপতি হিচাপে দায়িত্বভাৰ গ্ৰহণ কৰে।<ref name=":3">{{সংবাদ উদ্ধৃতি|শিৰোনাম=১৫ অগাষ্ট: কী ছিল সেদিনেৰ পত্ৰিকায়|ইউআৰএল=https://bangla.bdnews24.com/bangladesh/article1379504.bdnews|সংগ্ৰহেৰ-তাৰিখ=১৬ আগষ্ট ২০১৮|কৰ্ম=বিডিনিউজ টোয়েণ্টিফোৰ ডটকম|তাৰিখ=2017-08-14|আৰ্কাইভেৰ-তাৰিখ=২০১৯-০৩-০৫|আৰ্কাইভেৰ-ইউআৰএল=https://web.archive.org/web/20190305170237/https://bangla.bdnews24.com/bangladesh/article1379504.bdnews|ইউআৰএল-অবস্থা=অকাৰ্যকৰ}}</ref> শেখ মুজিবুৰ ৰহমানৰ হত্যাকাণ্ডৰ দ্বাৰা বাংলাদেশৰ অসামৰিক প্ৰশাসনকেন্দ্ৰিক ৰাজনীতিত প্ৰথমবাৰৰ বাবে সামৰিক ক্ষমতাৰ প্ৰত্যক্ষ হস্তক্ষেপ ঘটে।<ref>{{সংবাদ উদ্ধৃতি|ইউআৰএল=https://www-bbc-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.bbc.com/bengali/news/2015/08/150815_mh_speical_report_on_15th_august.amp?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQHKAFQArABIA%3D%3D#aoh=16133793353510&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=From%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.bbc.com%2Fbengali%2Fnews%2F2015%2F08%2F150815_mh_speical_report_on_15th_august|শিৰোনাম=প্ৰথম অভ্যুত্থান যেভাবে পাল্টে দেয় বাংলাদেশেৰ গতিপথ|শেষাংশ=কল্লোল|প্ৰথমাংশ=কাদিৰ|তাৰিখ=2015-08-15|কৰ্ম=বিবিসি বাংলা|সংগ্ৰহেৰ-তাৰিখ=2021-02-15}}</ref> এই হত্যাকাণ্ডটো বাংলাদেশৰ আদৰ্শৰ পট-পৰিৱৰ্তন হিচাপে বিবেচিত। লৰেন্স লিফশুলৎজে এই হত্যাকাণ্ডৰ সমাগ্ৰিক ঘটনাৱলীক মাৰ্কিন-পাকিস্তানপন্থী আৰু ভাৰত-ছোভিয়েতপন্থী দুই অক্ষশক্তিৰ কৰ্তৃত্ব প্ৰতিষ্ঠাৰ স্নায়ুযুদ্ধৰ সহিংস বহিৰ্প্ৰকাশ হিচাপে আখ্যায়িত কৰিছে।<ref>{{বই উদ্ধৃতি |শেষাংশ1=লিফশুলৎজ |প্ৰথমাংশ1=লৰেন্স |শেষাংশ2=হোসেন |প্ৰথমাংশ2=মুনীৰ |শিৰোনাম=অসমাপ্ত বিপ্লব - তাহেৰেৰ শেষকথা| ইউআৰএল= https://pdfcoffee.com/qdownload/359-pdf-pdf-free.html |তাৰিখ=ডিসেম্বৰ ২০১৪ |প্ৰকাশক=নওৰোজ কিতাবিস্তান |অবস্থান=বাংলাবাজাৰ, ঢাকা |আইএসবিএন=978-984-400-061-2 |পাতাসমূহ=৪৯-৫৩ |সংস্কৰণ=দ্বিতীয় |সংগ্ৰহেৰ-তাৰিখ=৭ জানুয়াৰি ২০২৩}}</ref> বৰ্তমান ১৫ আগষ্টৰ দিনটো বাংলাদেশৰ ‘জাতীয় শোক দিৱস’ হিচাপে পালন কৰা হয়।<ref>{{সংবাদ উদ্ধৃতি|ইউআৰএল=https://www-prothomalo-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.prothomalo.com/amp/story/bangladesh/%E0%A6%86%E0%A6%9C-%E0%A6%9C%E0%A6%BE%E0%A6%A4%E0%A7%80%E0%A7%9F-%E0%A6%B6%E0%A7%8B%E0%A6%95-%E0%A6%A6%E0%A6%BF%E0%A6%AC%E0%A6%B8?usqp=mq331AQSKAFQApgB6c2ToPTBjuFasAEg&amp_js_v=a6&amp_gsa=1#referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&csi=0&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.prothomalo.com%2Fbangladesh%2F%25E0%25A6%2586%25E0%25A6%259C-%25E0%25A6%259C%25E0%25A6%25BE%25E0%25A6%25A4%25E0%25A7%2580%25E0%25A7%259F-%25E0%25A6%25B6%25E0%25A7%258B%25E0%25A6%2595-%25E0%25A6%25A6%25E0%25A6%25BF%25E0%25A6%25AC%25E0%25A6%25B8|শিৰোনাম=আজ জাতীয় শোক দিবস|তাৰিখ=আগষ্ট ১৫, ২০১৭|কৰ্ম=দৈনিক প্ৰথম আলো}}</ref> ==পটভূমি== ১৯৭০ চনৰ পাকিস্তানৰ সাধাৰণ নিৰ্বাচনত শ্বেখ মুজিবৰ দল আৱামী লীগে (পূৰ্বতে আৱামী মুছলিম লীগ নামেৰে জনাজাত) পাকিস্তানী ৰাষ্ট্ৰীয় বিধানসভাৰ সংখ্যাগৰিষ্ঠ আসন লাভ কৰে। দলে ১৬২ খন সাধাৰণ আসনৰ ভিতৰত ১৬০ খন আৰু পূব পাকিস্তানৰ ৭ খন মহিলাৰ আসনৰ আটাইকেইখনতে তেওঁলোকে জয়লাভ কৰে,<ref>Baxter, C. (1971). Pakistan Votes -- 1970. ''Asian Survey'', ''11''(3), 197–218. {{doi|10.2307/3024655}}</ref> যিবোৰ আসন পিছলৈ পশ্চিম পাকিস্তানৰ পৰা বিচ্ছিন্ন হোৱাৰ পিছত বাংলাদেশলৈ পৰিণত হয়। পাকিস্তানৰ সামৰিক চৰকাৰে ক্ষমতা হস্তান্তৰ কৰাত পলম কৰাৰ পাছতো মাৰ্চ মাহৰ ভিতৰত মুজিবৰ বাসগৃহ পূৱ পাকিস্তানৰ বাস্তৱিক চৰকাৰৰ মুৰব্বী হৈ পৰিছিল। ১৯৭১ চনত [[বাংলাদেশ মুক্তি যুদ্ধ]]ৰ আৰম্ভণিতে [[বাংলাদেশ]]ৰ স্বাধীনতা ঘোষণা কৰাৰ ঠিক পিছতেই ২৫ মাৰ্চৰ মাজনিশা পাকিস্তানী সৈন্যই তেওঁক গৃহবন্দী কৰি ৰাখে।<ref name="www-bbc-com.cdn.ampproject.org">{{cite news |url=https://www.bbc.com/bengali/news-47704274 |script-title=bn:স্বাধীনতা যুদ্ধ ১৯৭১: বিবিসি ও অন্যান্য আন্তর্জাতিক গণমাধ্যমে কতটা এসেছিলো বাংলাদেশের স্বাধীনতার ঘোষণা? |language=bn |newspaper=BBC News বাংলা}}</ref><ref name="m-bdnews24-com.cdn.ampproject.org">{{cite news |url=https://m.bdnews24.com/amp/bn/detail/mujib100-sobisesh/1738926 |script-title=bn:সে রাতে যেভাবে মুজিব স্বাধীনতার ঘোষণা পাঠান |work=bdnews24.com |language=bn |title=Home |access-date=2024-06-15 |archivedate=2022-07-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220705223532/https://m.bdnews24.com/amp/bn/detail/mujib100-sobisesh/1738926 |deadurl=yes }}</ref><ref name="ittefaq.com.bd">{{cite news |url=https://www.ittefaq.com.bd/opinion/205476/%E0%A6%AC%E0%A6%99%E0%A7%8D%E0%A6%97%E0%A6%AC%E0%A6%A8%E0%A7%8D%E0%A6%A7%E0%A7%81%E0%A6%B0-%E0%A6%B8%E0%A7%8D%E0%A6%AC%E0%A6%BE%E0%A6%A7%E0%A7%80%E0%A6%A8%E0%A6%A4%E0%A6%BE%E0%A6%B0-%E0%A6%98%E0%A7%8B%E0%A6%B7%E0%A6%A3%E0%A6%BE-%E0%A6%97%E0%A6%A3%E0%A6%AA%E0%A6%B0%E0%A6%BF%E0%A6%B7%E0%A6%A6-%E0%A6%93-%E0%A6%B8%E0%A6%82%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%A7%E0%A6%BE%E0%A6%A8 |script-title=bn:বঙ্গবন্ধুর স্বাধীনতার ঘোষণা: গণপরিষদ ও সংবিধান |work=The Daily Ittefaq |language=bn}}</ref> সেই বছৰৰ ১০ এপ্ৰিলত বাংলাদেশী বিদ্ৰোহীৰ অস্থায়ী চৰকাৰ, যাক জনপ্ৰিয়ভাৱে ''মুজিবনগৰ চৰকাৰ'' বুলি জনা যায়, মুজিবক বাংলাদেশী সশস্ত্ৰ বাহিনীৰ মুৰব্বী নেতা হিচাপে লৈ প্ৰতিষ্ঠা কৰা হয়।<ref name=":2">{{cite book |last=Harun-or-Rashid |year=2012 |chapter=Rahman, Bangabandhu Sheikh Mujibur |chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Rahman,_Bangabandhu_Sheikh_Mujibur |editor1-last=Islam |editor1-first=Sirajul |editor1-link=Sirajul Islam |editor2-last=Jamal |editor2-first=Ahmed A. |title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh |edition=Second |publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]]}}</ref> ১৯৭১ চনৰ ১৬ ডিচেম্বৰত পাকিস্তানী বাহিনীৰ পৰাজয়ৰ পিছত ১৯৭১ চনৰ ২২ ডিচেম্বৰত পাকিস্তানত বন্দী শ্বেখ মুজিবুৰ ৰহমানক লণ্ডনৰ পৰা মুকলি কৰি দিয়া হয়, য’ৰ পৰা তেওঁ ভাৰতলৈ উৰা মাৰিছিল, আৰু তাৰ পিছত বাংলাদেশলৈ গৈছিল। বাংলাদেশে স্বাধীনতা লাভ কৰাৰ পিছৰ তিনি বছৰ তেওঁ বাংলাদেশৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী হিচাপে চৰকাৰৰ নেতৃত্ব দিছিল।<ref name=":2" /> ==বাঁওপন্থীৰ বিদ্ৰোহ== ১৯৭২ চনৰ পৰা ১৯৭৫ চনলৈকে বাওঁপন্থী বিদ্ৰোহক এই হত্যাকাণ্ডৰ কাৰণে হোৱা পৰিস্থিতিৰ সৃষ্টিৰ বাবে বহুলভাৱে দায়ী বুলি ধৰা হয়।<ref>{{cite news |title=Awami League will have to atone for making a JaSoD leader minister, says Syed Ashraf |url=http://bdnews24.com/politics/2016/06/13/awami-league-will-have-to-atone-for-making-a-jasod-leader-minister-says-syed-ashraf |newspaper=bdnews24.com |date=13 June 2016 |access-date=11 July 2016}}</ref><ref>{{cite news |title=Clarify your role in Bangabandhu killing, BNP to Inu |url=http://en.prothom-alo.com/bangladesh/news/76721/No-lecture-on-democracy-please-BNP-to-Inu |newspaper=[[Prothom Alo]] |date=24 August 2015 |access-date=11 July 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161012181457/http://en.prothom-alo.com/bangladesh/news/76721/No-lecture-on-democracy-please-BNP-to-Inu |archive-date=12 October 2016 |url-status=dead |archivedate=12 October 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161012181457/http://en.prothom-alo.com/bangladesh/news/76721/No-lecture-on-democracy-please-BNP-to-Inu |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite news |title=No law of 'illegitimate govt' will last, says Khaleda |url=http://bdnews24.com/politics/2014/08/25/no-law-of-illegitimate-govt-will-last-says-khaleda |newspaper=bdnews24.com |date=25 August 2015 |access-date=11 July 2016}}</ref> ১৯৭২ চনত বাংলাদেশ আৱামী লীগৰ ছাত্ৰ শাখা “বাংলাদেশ ছাত্ৰ লীগ’’ৰ বিভাজন হৈ “জাতীয় সমাজতান্ত্ৰিক দল’’(JSD) নামৰ এটা বাওঁপন্থী গোট প্ৰতিষ্ঠা কৰা হয়।<ref>{{cite news |last1=Hossain |first1=Kazi Mobarak |title=Hasanul Haq Inu's JaSoD splits as he names Shirin general secretary |url=http://bdnews24.com/politics/2016/03/12/hasanul-haq-inus-jasod-splits-as-he-names-shirin-general-secretary |newspaper=bdnews24.com |date=13 March 2016 |access-date=11 July 2016}}</ref> কৰ্ণেল আবু তাহেৰ আৰু ৰাজনীতিবিদ হাছানুল হক ইনুৰ নেতৃত্বত নিজৰ সশস্ত্ৰ শাখা সেনাবাহিনীৰ জৰিয়তে জেএছডিয়ে চৰকাৰৰ সমৰ্থক, আৱামী লীগৰ সদস্য আৰু আৰক্ষীৰ ওপৰত ৰাজনৈতিক হত্যাকাণ্ড আৰম্ভ কৰে।<ref name=":0">{{cite news |title=JS sees debate over role of Gono Bahini |url=http://www.thedailystar.net/js-sees-debate-over-role-of-gono-bahini-31691 |newspaper=The Daily Star |access-date=9 July 2015}}</ref><ref>{{cite news |title=Inu, Khairul to be tried in people's court: BNP |url=http://www.newstoday.com.bd/index.php?option=details&news_id=2434364&date=2016-02-03 |newspaper=The News Today |agency=UNB |date=15 June 2016 |access-date=11 July 2016 |archive-date=18 August 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160818104302/http://www.newstoday.com.bd/index.php?option=details&news_id=2434364&date=2016-02-03 |url-status=dead |archivedate=18 August 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160818104302/http://www.newstoday.com.bd/index.php?option=details&news_id=2434364&date=2016-02-03 |deadurl=yes }}</ref> তেওঁলোকৰ এই অভিযানে দেশৰ আইন-শৃংখলা বিভাজনত অৰিহণা যোগাইছিল<ref name=":0" /> আৰু মুজিবুৰ হত্যাৰ পথ প্ৰশস্ত কৰিছিল।<ref>{{cite news |title=JSD, NAP, left parties also behind the killing of Bangabandhu |url=http://thedailynewnation.com/news/64702/jsd-nap-left-parties-also-behind-the-killing-of-bangabandhu.html |newspaper=The New Nation |date=26 August 2015 |access-date=13 July 2016 |archivedate=17 August 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160817104434/http://thedailynewnation.com/news/64702/jsd-nap-left-parties-also-behind-the-killing-of-bangabandhu.html |deadurl=yes }}</ref> পিছত হাছানুল হুক ইনুৱে [[শ্বেখ হাছিনা]]ৰ দ্বিতীয় আৰু তৃতীয় মন্ত্ৰীসভাৰ অধীনত তথ্য মন্ত্ৰীৰ পদত অধিষ্ঠিত হয়। ==ষড়যন্ত্ৰকাৰীসকল== মেজৰ চৈয়দ ফাৰুক ৰহমান; খাণ্ডাকেৰ আব্দুৰ ৰছিদ; শ্বৰিফুল হক ডালিম; মহিউদ্দিন আহমেদ; আৰু ৰাছেদ চৌধুৰীৰ লগতে এ.কে.এম. মহিউদ্দিন আহমেদ, বাজলুল হুদা, আৰু এছ.এইচ.এম.বি নূৰ চৌধুৰী(বাংলাদেশৰ সেনাবাহিনীৰ তিনিজন মেজৰ) আদিয়ে চৰকাৰখন ওফোৰাই নিজাকৈ সামৰিক চৰকাৰ গঠন কৰাৰ পৰিকল্পনা কৰিছিল। তেওঁলোকে পূৰ্বে বিৰোধী ''বাংলাদেশ কৃষক শ্ৰমিক আৱামী লীগ''ৰ অংশ আছিল আৰু চৰকাৰক ভাৰতৰ অত্যধিক নিৰ্ভৰশীল আৰু বাংলাদেশৰ সামৰিক বাহিনীৰ প্ৰতি ভাবুকি হিচাপে গণ্য কৰিছিল।<ref>{{cite news |title=Farooq's confession |url=http://www.thedailystar.net/august-15-special-coverage/farooqs-confession-1269634 |newspaper=The Daily Star |date=19 November 2009 |access-date=2 January 2017}}</ref> এন্থনী মাস্কাৰেনহাছৰ মতে, ফাৰুকে মেজৰ জিয়াউৰ ৰহমানক পৰোক্ষভাৱে এই পৰিকল্পনাত অংশগ্ৰহণৰ প্ৰস্তাৱ দিছিল আৰু তেওঁক পতিয়ন নিয়াবলৈ চেষ্টা কৰিছিল যদিও জিয়াই চতুৰতাৰে বিষয়টো এৰাই চলিছিল। ফাৰুকৰ মতে, জিয়াৰ এই ইংগিতৰ অৰ্থ আছিল: “মই এজন জ্যেষ্ঠ বিষয়া। মই এনে কামত জড়িত হ'ব নোৱাৰোঁ। যদি আপোনালোক কনিষ্ঠ বিষয়াসকলে কৰিব বিচাৰে তেন্তে আগবাঢ়ি যাওক। ’’<ref name="Balb"/><ref>{{Cite news |date=2009-11-19 |title=A glimpse into the dark design |url=https://www.thedailystar.net/august-15-special-coverage/glimpse-the-dark-design-1269631 |access-date=2023-07-18 |work=The Daily Star |language=en}}</ref> অৱশ্যে হত্যাকাৰী লেফটেনেণ্ট কৰ্ণেল [[খাণ্ডেকৰ আব্দুৰ ৰছিদ]]ৰ পত্নী আৰু অভিযুক্ত জোবাইদা ৰছিদে তেওঁৰ জবানবন্দীত কয় যে,"সেনাৰ বাহিৰেও ৰক্ষী বাহিনী গঠন কৰি অধিক সা-সুবিধা প্ৰদান কৰাৰ বাবে সেনা বিষয়াসকলৰ মাজত সমালোচিত হৈছিল।" এইবোৰ কথা ফাৰুকৰ পৰা শুনিছোঁ। মেজৰ ফাৰুক সৰুৰে পৰা জেনেৰেল জিয়াৰ সৈতে যোগাযোগত আছে। তেওঁ আছিল জিয়াৰ আগৰেই চিনাকি। এদিন ৰাতি মেজৰ ফাৰুক জিয়াৰ ঘৰৰ পৰা উভতি আহি মোৰ স্বামীক ক’লে যে, চৰকাৰ সলনি হ’লে জিয়াই ৰাষ্ট্ৰপতি হ’ব বিচাৰে। জিয়াই কয়, "মোৰ ওচৰলৈ অহাটো মোৰ সফলতা। যদি ব্যৰ্থ হোৱা তেন্তে মোক জড়িত নকৰিবা। শ্বেখ মুজিবুৰক জীয়াই ৰাখি চৰকাৰ সলনি কৰাটো সম্ভৱ নহয়।" <ref name=Boss>{{cite news |author=আসাদুজ্জামান (Asaduzzaman) |script-title=bn:বস সবকিছুৰ ব্যবস্থা নিচ্ছেন (The boss is taking care of everything) |url=https://www.prothomalo.com/life/%E0%A6%AC%E0%A6%B8-%E0%A6%B8%E0%A6%AC%E0%A6%95%E0%A6%BF%E0%A6%9B%E0%A7%81%E0%A6%B0-%E0%A6%AC%E0%A7%8D%E0%A6%AF%E0%A6%AC%E0%A6%B8%E0%A7%8D%E0%A6%A5%E0%A6%BE-%E0%A6%A8%E0%A6%BF%E0%A6%9A%E0%A7%8D%E0%A6%9B%E0%A7%87%E0%A6%A8 |access-date=10 October 2020 |work=[[Prothom Alo]] |date=15 August 2018 |location=Dhaka |language=bn |archive-date=14 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220314112240/https://www.prothomalo.com/life/%E0%A6%AC%E0%A6%B8-%E0%A6%B8%E0%A6%AC%E0%A6%95%E0%A6%BF%E0%A6%9B%E0%A7%81%E0%A6%B0-%E0%A6%AC%E0%A7%8D%E0%A6%AF%E0%A6%AC%E0%A6%B8%E0%A7%8D%E0%A6%A5%E0%A6%BE-%E0%A6%A8%E0%A6%BF%E0%A6%9A%E0%A7%8D%E0%A6%9B%E0%A7%87%E0%A6%A8 |url-status=dead |title=আৰ্কাইভ কপি |archivedate=14 March 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220314112240/https://www.prothomalo.com/life/%E0%A6%AC%E0%A6%B8-%E0%A6%B8%E0%A6%AC%E0%A6%95%E0%A6%BF%E0%A6%9B%E0%A7%81%E0%A6%B0-%E0%A6%AC%E0%A7%8D%E0%A6%AF%E0%A6%AC%E0%A6%B8%E0%A7%8D%E0%A6%A5%E0%A6%BE-%E0%A6%A8%E0%A6%BF%E0%A6%9A%E0%A7%8D%E0%A6%9B%E0%A7%87%E0%A6%A8 |deadurl=yes }}</ref> মেজৰ জেনেৰেল (অৱসৰপ্ৰাপ্ত) এম খলিলুৰ ৰহমানে (তেতিয়াৰ বিডিআৰৰ সঞ্চালক) সাক্ষ্য দিছিল, "জেনেৰেল জিয়াৰ সংখ্যাৰ ভিত্তিত জেনেৰেল ছাফিউল্লাক ছিনিয়ৰ হোৱাৰ পিছতো সেনা প্ৰধান হিচাপে নিযুক্তি নোপোৱাৰ বাবে কিছুমান সেনা বিষয়া বিভাজিত হৈ পৰিল।" শুনিছোঁ যে, জেনেৰেল জিয়াই সেনাবাহিনীৰ পৰা অৱসৰ ল’ব আৰু তেওঁক ৰাষ্ট্ৰদূত হিচাপে বিদেশলৈ পঠিওৱা হ’ব।” কেবিনেটৰ শপত খোৱাৰ পিছত এটা সময়ত মেজৰ ৰছিদে মোক তেওঁৰ পত্নীৰ লগত চিনাকি কৰাই দিলে। মই মেজৰ ৰছিদক অলপ গৌৰৱান্বিত যেন দেখিলোঁ, তেওঁ ক’লে "তেওঁ মোৰ পত্নী। আমি যি কৰিছোঁ তাৰ মাষ্টাৰমাইণ্ড মোৰ পত্নী।" <ref name=Boss/> হত্যাকাৰীসকলে বিফলতাৰ সম্ভাৱ্য কাৰণসমূহ বিবেচনা কৰিলে আৰু মুজিবুৰ হত্যাৰ পিছত আহিবলগীয়া সময়ৰ বাবে তেওঁলোকে মুজিবুৰৰ আৱামী লীগৰ এজন শুভাকাংক্ষী আৰু ইচ্ছা কৰিলে সময়মতে আঁতৰাই পেলাব পৰা ব্যক্তিক ব্যৱহাৰ কৰাৰ সিদ্ধান্ত লয়, যাতে সম্ভাৱ্য ভাৰতীয় হস্তক্ষেপ, আৱামী লীগৰ প্ৰতিশোধমূলক সশস্ত্ৰ বিৰোধিতা, আৱামী লীগ বিৰোধীৰ সম্ভাৱ্য স্বেচ্ছাচাৰীতা বৃদ্ধি পোৱা আৰু পৰিস্থিতি সাময়িকভাৱে নিয়ন্ত্ৰণ কৰিব পৰা যায়। কিছু সময়ৰ অনুসন্ধানৰ অন্তত মুজিবৰ চৰকাৰৰ আৱামী লীগৰ কেবিনেট মন্ত্ৰী খাণ্ডাকাৰ মোস্তাক আহমেদে ৰাষ্ট্ৰপতিৰ দায়িত্ব ল’বলৈ সন্মত হয়। সাংবাদিক লৰেন্স লিফশ্বাল্টজে অৱশ্যে এই ষড়যন্ত্ৰৰ এখন বিকল্প ছবি অংকন কৰিছে, য’ত মোস্তাক আৰু আমেৰিকাৰ কেন্দ্ৰীয় চোৰাংচোৱা সংস্থা (চিআইএ) জড়িত হৈ আছে। তেওঁ দাবী কৰিছিল যে "ঢাকাৰ চিআইএ ষ্টেচনৰ মুৰব্বী ফিলিপ চেৰী জাতীয় পিতৃ—বংগবন্ধু শ্বেখ মুজিবুৰ ৰহমানক হত্যা কৰাত সক্ৰিয়ভাৱে জড়িত আছিল।" তেওঁৰ দাবীসমূহ অৱশ্যে এজন বেনামী ব্যৱসায়ীৰ সাক্ষ্যৰ ওপৰত বহুলাংশে নিৰ্ভৰশীল আছিল।<ref>[http://www.daily-sun.com/post/66979/Long-shadow-of-the-August-1975-coup Long shadow of the August 1975 coup] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220707044554/https://www.daily-sun.com/post/66979/Long-shadow-of-the-August-1975-coup |date=2022-07-07 }} ''[[Daily Sun (Bangladesh)|Daily Sun]]'', 14 August 2015.</ref><ref>{{cite journal |last=Nagarajan |first=K. V. |date=September 1982 |title=Review: Bangladesh: The Unfinished Revolution by Lawrence Lifschultz |journal=The Annals of the American Academy of Political and Social Science |publisher=Sage Publications |volume=463 |pages=169–170 |doi=10.1177/0002716282463001029 |jstor=1043636 |s2cid=220852483}}</ref><ref>[http://archive.thedailystar.net/2005/08/15/d5081501033.htm The past is never dead – The long shadow of the August 1975 coup] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121023174955/http://www.thedailystar.net/2005/08/15/d5081501033.htm |date=2012-10-23 }}. By Lawrence Lifschultz. ''[[The Daily Star (Bangladesh)|The Daily Star]]'', vol. 5 # 434, 15 August 2005.</ref> অভিযোগ কৰা হৈছে যে, সেনাবাহিনীৰ মুৰব্বী মেজৰ জেনেৰেল কাজী মহম্মদ শ্বাফিউল্লাহ আৰু বাহিনী সঞ্চালকালয়ৰ চোৰাংচোৱা সঞ্চালক এয়াৰ ভাইচ মাৰ্শ্বাল আমিনুল ইছলাম খানে এই ষড়যন্ত্ৰৰ বিষয়ে অৱগত আছিল।<ref>[http://www.akhonsamoy.com/back/Vol10/102/pages/Page_01.htm Ziaur Rahman informed Sheikh Mujibur Rahman earlier about coup threat] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20130605203008/http://www.akhonsamoy.com/back/Vol10/102/pages/Page_01.htm |date=5 June 2013 }}</ref> মেজৰ ফাৰুকে এন্থনী মাস্কাৰেনহাছক জনায় যে, তেওঁ চট্টগ্ৰামৰ এজন অন্ধ সন্ত ''আন্ধা হাফিজ''ৰ নিৰ্দেশনা অনুসৰণ কৰি এই হত্যাকাণ্ড সংঘটিত কৰিছিল আৰু তেওঁৰ পত্নী ফাৰিদাই তেওঁক সন্তজনৰ সৈতে যোগাযোগ কৰাত সহায় কৰিছিল। পীৰ উপাধিৰ এই সাধুজনে তেওঁক ইছলামৰ স্বাৰ্থত হত্যা কৰিবলৈ কৈছিল, ব্যক্তিগত স্বাৰ্থ পৰিত্যাগ কৰি সঠিক সময়ত হত্যাকাণ্ড সম্পন্ন কৰিবলৈ পৰামৰ্শ দিছিল।<ref name="Balb"/><ref>{{cite news |last1=Singh |first1=Ajay |last2=Murtaza Ali |first2=Syed |title=CLOSING A BLOODY CHAPTER: A landmark ruling convicts Mujib's assassins |url=http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/98/1120/nat6.html |access-date=15 August 2020 |publisher=[[CNN]] |archivedate=27 January 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210127142557/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/98/1120/nat6.html |deadurl=yes }}</ref> কিন্তু পিছত আন্ধা হাফিজে সাপ্তাহিক বিচিন্তাৰ সৈতে হোৱা এক সাক্ষাৎকাৰত এই দাবী অস্বীকাৰ কৰে।<ref>{{cite web |last1=Dewan |first1=Amlan |script-title=bn:আন্ধা হাফিজেৰ সাক্ষাৎকাৰ – অম্লান দেওয়ান (Interview with Andha Hafiz – Amlan Dewan) |url=https://www.liberationwarbangladesh.org/?p=6728 |website=মুক্তিযুদ্ধ ই-আৰ্কাইভ (Liberation War E-Archieve) |access-date=15 August 2020 |language=bn |date=8 May 2020}}</ref> ==ঘটনা-প্ৰবাহ== ১৯৭৫ চনৰ ১৫ আগষ্ট পুৱতিনিশাত ষৰযন্ত্ৰকাৰিহতে চাৰিটা ভাগত বিভক্ত হয়। সিহঁতৰ এদল আছিল মেজৰ হুদাৰ অধীনত বেঙ্গল লেন্সাৰেৰ ফাৰ্ষ্ট আৰ্মড ডিভিশন আৰু ৫৩৫ পদাতিক ডিভিশনৰ সদস্য যিহতে মুজিবুৰৰ বাসভৱনত আক্ৰমণ কৰে। বাংলাদেশৰ মুক্তিযুদ্ধৰ সময় আৰু ১৯৪৭ লৈকে ঢাকাত অবস্থানৰত আনন্দবাজাৰ পত্ৰিকাৰ সাংবাদিক সুখৰঞ্জন দাশগুপ্ত তাইৰ "মিডনাইট ম্যাসাকাৰ ইন ঢাকা" কিতাপখনত লিখে যে, মুজিব হত্যাকাণ্ডৰ প্ৰকৃত বৰ্ণনা সদায় ৰহস্যৰ আড়ালত থাকিব। সি আৰু লিখে যে মুজিবুৰ বাসভৱনত ৰক্ষাত নিয়োজিত আৰ্মি প্লাটুন সেনাবাহিনীক প্ৰতিৰোধ কৰাৰ বাবে একো প্ৰচেষ্টা কৰা নাছিল। মজিবুৰৰ পুতেক, শেখ কামালক বাসভৱনৰ নিচতলত গুলি কৰা হয়। মুজিবক পদত্যাগ কৰিবলৈ চিন্তা কৰিবলৈ কয় আক্ৰাান্তকাৰিহতে। আৰু তেতিয়া মুজিব চৰকাৰ বাহিনীৰ প্ৰধান, কাৰ্নেল জামিলক টেলিফোন কৰি সহায় বিচাৰে। জামিল ঘটনাস্থলত আহি তাত থকা সৈন্যবিলাকক সেনানিবাসত যাবলে নিৰ্দেশ দিয়াত সৈন্যদলে তাতে অজামিল আৰু মুজিবুৰক একেলগে গুলি কৰি হত্যা কৰে। হত্যাকাণ্ডত মুজিবুৰৰ স্ত্ৰী শেখ ফজিলাতুন্নেছা মুজিব, মুজিবুৰৰ সৰু ভাই শেখ নাসেৰ, দুইজন চাকৰ, শেখ জামাল, শেখ ৰাসেল আৰু মুজিবুৰৰ দুই পুত্ৰক হত্যা কৰা হয়। সেই সময়ত [[শেখ হাছিনা]] আৰু শেখ ৰেহানা পশ্চিম জাৰ্মানিত আছিল। পিছত সিহঁতে ভাৰত চৰকাৰৰ ওচৰত আশ্ৰয় বিচাৰি ভাৰতত গুচি আহে। দুটা সৈনিক দল মুজিবুৰৰ ভাগিন আৰু আৱামী লীগৰ প্ৰভাৱশালী নেতা শেখ নজৰুল হকক তাঁৰ অন্তঃসত্ত্বা স্ত্ৰীৰ লগত ১৩/১, ধানমণ্ডি আৰু মুজিবুৰৰ ভগ্নিপতি আৰু চৰকাৰৰ এজন মন্ত্ৰী আব্দুল ৰব সেৰনিয়াবিতক তাৰ পৰিবাৰৰ ১৩জন সদস্য লগত মিণ্টু ৰোডত হত্যা কৰে। আৱামী লগৰ চাৰিজন প্ৰতিষ্ঠাতা সদস্য, বাংলাদেশৰ প্ৰথম প্ৰধান মন্ত্ৰী তাজউদ্দীন আহমেদ, মনসুৰ আলি, সৈয়দ নজৰুল ইসলাম আৰু আহম কামৰুজ্জামানক আটক কৰা হয়। সিহঁতক তিনি মাহ পিছত ১৯৭৫ চনৰ ৩ নভেম্বৰ তাৰিখত ঢাকা কেন্দ্ৰীয় কাৰাগাৰত হত্যা কৰা হয়। বঙ্গবন্ধু শেখ মুজিবুৰ ৰহমান আৰু তাৰ পৰিবাৰবৰ্গৰ হত্যাকাণ্ডৰ লগত জড়িত ব্যক্তিসকলৰ আইনী ব্যৱস্থাৰ পৰা ৰেহাই দিবলৈ বাংলাদেশত ইনডেমনিটি অধ্যাদেশ আইন প্ৰনয়ন কৰা হৈছিল। ১৯৭৫ চনৰ ২৬ চেপ্তেম্বৰ তাৰিখত তৎকালীন ৰাষ্ট্ৰপতি খন্দকাৰ মোশতাক আহমেদ ইনডেমনিটি অধ্যাদেশ জাৰি কৰে। ==হত্যাকাণ্ড বিচাৰ== বঙ্গবন্ধু শেখ মুজিবুৰ ৰহমানৰ হত্যাৰ ২১ বছৰ পিছত ১৯৬৬ চনৰ ১২ নভেম্বৰ ইনডেমনিটি আইন বাতিল কৰি আৱামী লীগ চৰকাৰ আৰু ১৯৬৬ চনৰ ২অক্টোবৰত ধানমণ্ডি থানাত বঙ্গবন্ধুৰ ব্যক্তিগত সহকাৰী আফম মহিতুল ইসলাম বঙ্গবন্ধুৰ হত্যাকাণ্ডৰ বাবে মামলা কৰে। ২০০১ চনৰ ৩০ এপ্ৰিল তাৰিখে তৃতীয় বিচাৰক মোহম্মদ ফোজলুল কৰিম ২৫ দিন শুনানিৰ পাছত ২১ জনক মৃত্যুদণ্ডাদেশ নিশ্চিত কৰে। ১৯৯৮ চনৰ ৮ নভেম্বৰৰ পৰা ২০০৯ চনৰ ২৪আগষ্ট লৈকে বাদী বিবাদীৰ আপিলৰ প্ৰেক্ষিতত চাৰি দফাত ৰায় প্ৰকাশ হয়। সৰ্বশেষ আপিল বিভাগে ২০০৯ চনৰ ৫ অক্টোবৰত পৰা একচেটিয়া ২৯ দিন শুনানি হোৱাৰ পিছত ১৯ নভেম্বৰত চূড়ান্ত ৰায় ঘোষিত হয়। এই ৰায়ৰ মাধ্যমে দীৰ্ঘ ১৩ বছৰ ধৰি চলা বঙ্গবন্ধুৰ হত্যাকাণ্ডৰ আইনী আৰু বিচাৰিক কাৰ্য শেষ হয়। ==ৰায় কাৰ্যকৰ== ২০১০ চনৰ ২৮ জানুৱাৰী মাহত বঙ্গবন্ধুৰ ৫জন খুনিৰ ফাঁচী হয়। সিহঁতে হল- কৰ্নেল সুলতান শাহৰিয়াৰ ৰছিদ খান, মেজৰ বজলুক হুদা, শেখ কৰ্নেল মহিউদ্দিন আহমেদ আৰু লে কৰ্নেল এ.কে.এম মহিউদ্দিন আহমেদ। ইয়াৰ উপৰিও ১২ জনৰ মাজত ৬জন বিদেশত পলাই গৈছে। সিহঁতৰ আটাইবিলাক হল-খন্দকাৰ আব্দুল ৰশিদ, লে কৰ্নেল শৰিফুল হক ডালিম, লে কৰ্নেল এ.এম ৰাশেদ চৌধুৰী, ৰিসালদাৰ মোসলেস উদ্দিন, লে কৰ্নেল এস.এইচ নূৰ চৌধুৰী আৰু অৱসৰপ্ৰাপ্ত কৰ্নেল আব্দুল মাজেদ। ==তথ্য সূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:অপৰাধ]] [[শ্ৰেণী:বাংলাদেশৰ ৰাজনীতি]] c8ti1dhlh0bf82no1mfy93m6xat8cv5 0 56284 612152 511287 2026-06-14T17:06:34Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 612152 wikitext text/x-wiki [[File:Visa usa.jpg|thumb|300px|২০১৪ চনত [[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ]]ই জাৰি কৰা এখন ভিছা]] '''ভিছা''' ({{Lang-en|Visa}}) বা '''প্ৰৱেশ পত্ৰ''' হৈছে এক চৰ্তসাপেক্ষ অনুমতি পত্ৰ যাক এখন দেশে কোনো বিদেশী নাগৰিকক সেইখন দেশত প্ৰৱেশ আৰু অৱস্থান কৰাৰ বাবে দিয়ে। ভিছা শব্দটো আহিছে [[লেটিন ভাষা]]ৰ ''{{Lang|en|charta visa}}''-ৰ পৰা, যাৰ অৰ্থ হৈছে "যিখন কাগজক চোৱা হৈছে"।<ref>{{Cite web|url=https://www.etymonline.com/word/visa|title=visa &#124; Origin and meaning of visa by Online Etymology Dictionary|website=http://www.etymonline.com}}</ref> ভিছাখনত সাধাৰণতে বিদেশীজনৰ দেশখনত থকাৰ সময়কাল, তেওঁ দেশেখনৰ ভিতৰৰ কোন কোন অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰিব পাৰে, প্ৰৱেশ কৰিব পৰা তাৰিখসমূহ, অনুমোদিত প্ৰৱেশৰ সংখ্যা আৰু তেওঁ দেশখনত কাম কৰাৰ অধিকাৰৰ সীমা আদি তথ্য অন্তৰ্ভুক্ত থাকে। ভিছা কোনো দেশ বা অঞ্চলত প্ৰৱেশেৰ অনুমতি বিচৰা অনুৰোধৰ সৈতেহে সংযুক্ত আৰু সেয়ে ভিছাখন অধিকাংশ দেশতেই বিদেশী প্ৰৱেশৰ আৰু অৱস্থানৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় প্ৰকৃত আনুষ্ঠানিক অনুমতি পৰা পৃথক। ভিছাৰ ধাৰকজনে প্ৰত্যেকবাৰে প্ৰকৃত প্ৰৱেশৰ সময়ত অভিবাসন বিষয়াৰ অনুমতি সাপেক্ষেহে প্ৰৱেশ কৰিব পাৰে আৰু ইয়াক যিকোনো সময়তে বাতিল কৰাৰ অধিকাৰ দেশখনৰ থাকে। সাধাৰণতে ভিছাখন আবেদনকাৰীৰ [[পাৰপত্ৰ]] বা অন্য ভ্ৰমণ নথিত ষ্টিকাৰৰ আকাৰে লগাই দিয়া হয়। ঐতিহাসিকভাবে, অভিবাসন বিষয়াসকলক সীমান্তত বিদেশীৰ আগমনৰ সময়ত প্ৰৱেশৰ অনুমতি বা প্ৰত্যাখ্যান কৰাৰ ক্ষমতা দিয়া হৈছিল। প্ৰৱেশৰ অনুমতি দিয়া হ'লে, বিষয়াজনে প্ৰয়োজন অনুসাৰে এখন ভিছা প্ৰদান কৰিছিল, যিটোক পাৰপত্ৰত মোহৰ মাৰি দিয়া হৈছিল। বৰ্তমানে, বিদেশ ভ্ৰমণৰ ইচ্ছুক ব্যক্তিয়ে প্ৰায়েই ভিছাখন আগতিয়াকৈ আবেদন কৰিব লাগে। এনে আবেদন দেশখনৰ দূতাবাসত, ডাকযোগে বা ইণ্টাৰনেটেৰ মাধ্যমেৰে কৰিব পাৰি। আধুনিক ভিছা পাৰপত্ৰত ষ্টিকাৰ বা মোহৰ হ'ব পাৰে বা এখন পৃথক নথি বা অনুমোদনৰ এক বৈদ্যুতিক ৰেকৰ্ডো হ'ব পাৰে। বৈদ্যুতিক ৰেকৰ্ডৰ ক্ষেত্ৰত আবেদনকাৰীয়ে সেইখন নিজে ছপা কৰি ল'ব লাগে আৰু প্ৰৱেশৰ সময়ত অভিবাসন বিষয়াক দেখুওৱাব লাগে। কিছু দেশত চুটি ভ্ৰমণৰ বাবে আগতিয়াকৈ ভিছাৰ আবেদন কৰাৰ প্ৰয়োজন নহয়। আগমণৰ পূৰ্বেই আগতিয়াকৈ ভিছা আবেদন কৰিলে অনুমোদক দেশখনে আবেদনকাৰীৰ পৰিস্থিতি যেনে আৰ্থিক সুৰক্ষা, ভ্ৰমণৰ কাৰণ আৰু দেশখনলৈ পূৰ্বতে কৰা ভ্ৰমণ বিৱৰণ চালি-জাৰি চোৱাৰ সুযোগ পায়। প্ৰৱেশৰ সময়ত দৰ্শনাৰ্থীজনৰ সুৰক্ষা বা স্বাস্থ্য পৰীক্ষা লোৱা হ'ব পাৰে আৰু ইয়াত উৰ্ত্তীৰ্ণ হ'লেহে প্ৰৱেশৰ অনুমোদন দিয়া হ'ব পাৰে। কিছুমান দেশত ইয়াৰ নাগৰিকৰ লগতে বিদেশী ভ্ৰমণকাৰীসকলেও দেশখন এৰি যোৱাৰ অনুমতি দিয়া এখন "প্ৰস্থান ভিছা" আহৰণ কৰাৰ প্ৰয়োজন।<ref>{{cite web | url = http://www.rediff.com/news/2006/may/31bsp.htm | title = Only an exit visa | date = 2006-05-31 | accessdate = 2008-05-10 | author = B. S. Prakash}}</ref> উল্লেখযোগ্য যে স্ভালবাৰ্ড সন্ধি অনুসৰি [[নৰৱে]]ৰ বিশেষ প্ৰশাসনিক অঞ্চল স্ভালবাৰ্ড হৈছে এক সম্পূৰ্ণ ভিছা-মুক্ত অঞ্চল। কিছু দেশ যেনে শ্বেঙেন অঞ্চলৰ দেশসমূহৰ নাগৰিকসকলে সেই দেশসমূহত বিনা ভিছাৰে ভ্ৰমণ কৰিব পাৰে। [[বিশ্ব পৰ্যটন সংস্থা]]ৰ তথ্য অনুসৰি পৰ্যটনৰ বাবে কৰা ভ্ৰমণৰ পূৰ্বে ভিছাৰ আবেদন কৰিব লগা পৰ্যটকৰ সংখ্যা ২০১৫ চনত সৰ্বনিম্ন হৈছেগৈ।<ref>{{cite web|url=http://www.torontosun.com/2016/01/15/visa-requirements-for-tourism-eased-around-the-world-un-agency|title=Visa requirements for tourism eased around the world: UN agency|date=15 January 2016|publisher=|access-date=3 January 2020|archivedate=23 October 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211023231950/https://torontosun.com/2016/01/15/visa-requirements-for-tourism-eased-around-the-world-un-agency|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite book|title=Visa Openness Report 2015 January 2016|publisher=|doi=10.18111/9789284417384|year = 2016|isbn = 9789284417384}}</ref> ==ভিছাৰ প্ৰকাৰ== সাধাৰণতে প্ৰত্যেকখন দেশে বিভিন্ন নামেৰে বিভিন্ন প্ৰকাৰৰ ভিছা প্ৰদান কৰে। সৰ্বসাধাৰণ বিভিন্ন ভিছাৰ প্ৰকাৰসমূহ হৈছে: ===উদ্দেশ্য অনুসৰি=== [[Image:Tourist visa of the People's Republic of China.jpg|300px|thumb|[[চীন|চীনে]] প্ৰদান কৰা পৰ্যটন ভিছা]] * '''পৰিবহণ ভিছা''': ট্ৰেনজিট ভিছা বা অতিক্ৰমণ ভিছা নামেও জনাজাত এনে ভিছা কোনো এখন দেশলৈ যাওঁতে মাজত অন্য এখন দেশত কিছু সময় অৱস্থান কৰিব লগীয়া হ'লে মধ্যৱৰ্তী দেশখনে প্ৰদান কৰে। ইয়াৰ ম্যাদ কিছু ঘণ্টাৰ পৰা ধৰি ১০ দিন পৰ্যন্ত হ'ব পাৰে। * '''স্বল্পকালীন বা দৰ্শনাৰ্থী ভিছা''': চমু কালৰ অৱস্থানৰ বাবে এনে ভিছা প্ৰদান কৰা হয়। দেশভেদে এনে ভিছাক ব্যক্তিগত ভিছা, পৰ্যটন ভিছা, চিকিৎসাজনিত কাৰণৰ ভিছা, ব্যৱসায়িক ভিছা, কামকৰা ছুটিৰ ভিছা, এথলেটিক বা শিল্পী ভিছা, সাংস্কৃতিক বিনিময় ভিছা, শৰনাৰ্থী ভিছা, তীৰ্থযাত্ৰা ভিছা, ডিজিটেল যাযাবৰ ভিছা<ref>{{Cite news|url=https://www.enterprisetimes.co.uk/2018/02/27/estonia-plans-digital-nomad-visa/|title=Estonia plans its Digital Nomad Visa - Enterprise Times|date=2018-02-27|work=Enterprise Times|access-date=2018-03-01|language=en-GB}}</ref> আদি উপ-ভাগত বিভক্ত কৰে। পৰ্যটন ভিছা পৰ্যটন সম্বন্ধীয় ভ্ৰমণৰ কাৰণে প্ৰদান কৰা হয়। যিসকল ব্যৱসায়ীয়ে বাণিজ্যিক কাম কাজত অংশ লোৱাৰ উদ্দেশ্যে নিৰ্দিষ্ট কোনো দেশ ভ্ৰমণ কৰিব লগীয়া হয়, তেওঁলোকক ব্যৱসায়িক ভিছা প্ৰদান কৰা হয়। * '''দীৰ্ঘকালীন ভিছা''': এনে ভিছা এখন দেশত দীৰ্ঘকালীন অৱস্থানৰ বাবে প্ৰদান কৰা হয়। উদাহৰণস্বৰূপে শিক্ষাৰ্থী ভিছা, গৱেষণা ভিছা, অস্থায়ী কৰ্মী ভিছা, সাংবাদিক ভিছা, বাসস্থান ভিছা, আশ্ৰয় ভিছা এনে দীৰ্ঘকালীন ভিছাৰ অন্তৰ্গত। যিসকল শিক্ষাৰ্থীয়ে বিদেশত পঢ়া-শুনা কৰে তেওঁলোকৰ কাৰণে শিক্ষাৰ্থী ভিছা প্ৰদান কৰা হয়। কোনো এখন দেশত অস্থায়ী ভাবে কাম কৰা কৰ্মী বা শ্ৰমিক সকলক এনে ভিছা প্ৰদান কৰা হয়। * '''অভিবাসী ভিছা''': যিসকল লোকে বিদেশৰ কোনো দেশত স্থায়ীভাবে বাসস্থান কৰিব বিছাৰে, তেওঁলোকক অভিবাসী ভিছা প্ৰদান কৰা হয়। এনে ভিছাৰ দ্বাৰা তেওঁলোকে স্থায়ী বাসিন্দাৰ স্থিতি লাভ কৰে আৰু ভৱিষ্যতে নাগৰিকত্ব লাভ কৰাৰ সম্ভাৱনা থাকে। দাম্পত্যসঙ্গী ভিছা, বিবাহ ভিছা,<ref>{{Cite web|url=https://travel.state.gov/content/travel/en/us-visas/immigrate/family-immigration/immigrant-visa-for-a-spouse-or-fiance-of-a-us-citizen.html|title=Immigrant Visa for a Spouse or Fiancé(e) of a U.S. Citizen|website=travel.state.gov|access-date=2019-01-27}}</ref> অৱসৰ ভিছা আদি এনে ভিছাৰ উদাহৰণ। * '''আধিকাৰিক ভিছা''': এনে ভিছা কূটনীতিবিদ, নিজৰ দেশৰ অভিযানৰ বাবে নিযুক্ত চৰকাৰী বিষয়া আদিৰ বাবে প্ৰদান কৰা হয়। কূটনৈতিক ভিছা, সৌজন্য ভিছা হৈছে আধিকাৰিক ভিছাৰ উদাহৰণ। ===জাৰি কৰা পদ্ধতি অনুসৰি=== সাধাৰণতে ভিছা আবেদন আৰু সংগ্ৰহ কনচুলেট, দুতাবাস বা অন্য কূটনৈতিক অভিযানৰ কাৰ্যালয়ৰ কৰা হয়। * '''আগমণৰ সময়ত ভিছা''': এনে ভিছা এখন দেশত প্ৰৱেশৰ সময়ত প্ৰৱেশ স্থানতে প্ৰদান কৰা হয়। এনে ক্ষেত্ৰত দৰ্শনাৰ্থীজনে দেশখনত প্ৰৱেশ কৰাৰ সময়তেই ভিছাখন লোৱাটো প্ৰয়োজনীয়। * '''ইলেকট্ৰনিক ভিছা''': ইলেকট্ৰনিক ভিছা বা ই-ভিছা ভ্ৰমণৰ পূৰ্বে [[ইণ্টাৰনেট]]ৰ মাধ্যমেৰে আবেদন কৰিব পাৰি। এনে ভিছাক কম্পিউটাৰত সংৰক্ষণ কৰি থোৱা হয় আৰু ই নিৰ্দিষ্ট পাৰপত্ৰৰ সংখ্যাৰ লগত সংযুক্ত হৈ থাকে। আবেদনকাৰীজনে প্ৰয়োজন অনুসৰি ইয়াক ছপা কৰি ল'ব পাৰে বা ভ্ৰাম্যমাণ যন্ত্ৰত সংৰক্ষণ কৰি ৰাখিব পাৰে। == ভাৰতীয় ভিছা == [[ভাৰত চৰকাৰ|ভাৰত চৰকাৰে]] বিদেশী নাগৰিকৰ বাবে বিভিন্ন প্ৰকাৰৰ ভাৰতীয় ভিছা জাৰি কৰে।<ref>{{Cite web | title= বিভিন্ন প্ৰকাৰৰ ভিছা | work= পাৰপত্ৰ বিভাগ, [[অসম চৰকাৰ]] | url= https://passport.assam.gov.in/as/frontimpotentdata/বিভিন্ন-প্ৰকাৰৰ-ভিছা }}{{Dead link|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[ভূটান]] আৰু [[নেপাল]]ৰ নাগৰিক ভাৰতৰ ভিছা-মুক্তভাৱে প্ৰৱেশ, বিচৰণ আৰু কাম-কাজ কৰিব পাৰে। [[মালদ্বীপ]]ৰ নাগৰিকে ৯০ দিনৰ বাবে ভাৰতত ভিছা-মুক্তভাৱে প্ৰৱেশ কৰিব পাৰে। [[জাপান]], [[দক্ষিণ কোৰিয়া]] আৰু [[সংযুক্ত আৰৱ আমিৰাত]]ৰ নাগৰিকে ভাৰতত আগমণৰ সময়ত ভিছা ল'ব পাৰে। ভাৰতে প্ৰদান কৰা বিভিন্ন প্ৰকাৰৰ ভিছাসমূহ হৈছে: [[File:Indian Tourist Visa 2016 stamped.jpg|300px|thumb|ভাৰতে জাৰি কৰা পৰ্যটক ভিছা]] * '''পৰিবহণ ভিছা''': ভাৰতৰ মাজেৰে কোনো অন্য দেশলৈ ভ্ৰমণ কৰা যিকোনো দুজন বিদেশীক একেলগে পৰিবহণ ভিছা বা ভ্ৰমণ ভিছা প্ৰদান কৰা হয়। এই ভিছাৰ বৈধতা কেৱল ১৫ দিন। কিন্তু আবেদনকাৰীৰ লগত ভাৰত হৈ যোৱা যিকোনো গন্তব্যস্থানৰ বাবে বিমান টিকট থকাটো বাঞ্ছনীয়। * '''প্ৰৱেশ ভিছা''': ভাৰতীয় মূলৰ যিকোনো নাগৰিকে প্ৰৱেশ ভিছাৰ বাবে অবেদন কৰিব পাৰে। তদুপৰি, ভাৰতীয় নাগৰিকত্ব থকা কোনো লোকৰ পত্নী বা সন্তান বিদেশত থাকিলে আৰু পৰ্যটন/পৰিবহণ ভিছাৰ বাদে বেলেগ ভিছা থকা যিকোনো বিদেশী আৰু তেওঁলোকৰ পৰিয়ালৰ বাবে এই ভিছা প্ৰযোজ্য। * '''পৰ্যটক ভিছা''': ভাৰতত বসবাস নকৰা বা ভাৰতত কোনো ধৰণৰ চাকৰি নকৰা বিদেশীসকলৰ বাবে, যিয়ে কেৱল বিনোদন, ঠাই ভ্ৰমণ, বন্ধু-বান্ধৱক দেখা কৰিবলৈ ভাৰতলৈ আহিব খোজে, তেওঁলোকৰ বাবে এই ভিছা প্ৰদান কৰা হয়। * '''চাকৰি ভিছা''': কৰ্মসংস্থান ভিছা বা চাকৰি ভিছা একোজন দক্ষ, কুশল আৰু ভাৰতৰ যিকোনো সংস্থা, প্ৰতিষ্ঠানৰ হৈতে জড়িত, তেওঁলোকক এবছৰৰ বাবে প্ৰদান কৰা হয়। * '''প্ৰকল্প ভিছা''': কৰ্মসংস্থান ভিছাৰ এক শ্ৰেণী হৈছে প্ৰজেক্ট ভিছা। ষ্টীল তথা শক্তি ক্ষেত্ৰৰ প্ৰকল্পত বৰ্তি থকা কোনো বিদেশীৰ বাবে এই ভিছা প্ৰদান কৰা হয়। * '''শিক্ষাৰ্থী ভিছা''': কোনো এক স্বীকৃত প্ৰতিষ্ঠানৰ নিয়মিত শিক্ষাগ্ৰহণৰ বাবে অথবা গৱেষণাৰ উদ্দেশ্যে ভাৰতলৈ আহিব খোজা বিদেশী নাগৰিক এজনক পাঁচ বছৰৰ বাবে শিক্ষাৰ্থী ভিছা প্ৰদান কৰা হয়। * '''সাংবাদিক ভিছা''': গণমাধ্যম বা সাংবাদিক বিভাগৰ কোনো সাংবাদিক, চলচ্চিত্ৰৰ লগত জড়িত ব্যক্তি, ৰেডিঅ' তথা টেলিভিছন মাধ্যমৰ কোনো লোকক সৰ্বাধিক ছয় মাহৰ বাবে সাংবাদিক ভিছা প্ৰদান কৰা হয়। * '''ব্যৱসায়িক ভিছা''': শিল্প বা ব্যৱসায়, উদ্যোগ আদিৰ স্থাপনৰ সম্ভাৱনীয়তাৰ বিষয় সম্বন্ধে বা বাণিজ্যিক বা শিল্প জাতীয় পণ্য বিক্ৰী কৰিব খোজা বিদেশীসকলৰ বাবে পাঁচ বছৰৰ বাবে ব্যৱসায়িক ভিছা প্ৰদান কৰা হয়। * '''মিছনাৰী ভিছা''': ভাৰতলৈ উভতি নহা অনা-আপত্তি প্ৰমাণ-পত্ৰ বহন নকৰা যিকোনো মিছনাৰী বিদেশীৰ বাবে সংশ্লিষ্ট মন্ত্ৰালয় বা বিভাগৰ অনুমতি ক্ৰমে মিছনাৰী ভিছা প্ৰদান কৰা হয়। * '''পৰ্বতাৰোহণ ভিছা''': পৰ্বতাৰোহী বিদেশীসকলৰ বাবে সংশ্লিষ্ট বিভাগৰ অনুমোদন পোৱাৰ পিছত পৰ্বতাৰোহণ ভিছা প্ৰদান কৰা হয়। * '''চেমিনাৰ ভিছা''': চৰকাৰী সংস্থা, সহায়কাৰী সংস্থাৰ উদ্যোগত অনুষ্ঠিত আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সন্মিলন, চেমিনাৰ ইত্যাদিত ভাগ ল'বৰ বাবে এই ভিছা প্ৰদান কৰা হয়। * '''গৱেষণা ভিছা''': গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠানৰ স্বীকৃতি বা খ্যাতি আৰু আবেদনকাৰীৰ যোগ্যতাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি সৰ্বাধিক ৩ বছৰৰ বাবে এই ভিছা প্ৰদান কৰা যাব পাৰে। * '''চিকিৎসা বা চিকিৎসক ভিছা''': ভাৰতবৰ্ষত থকা চিকিৎসালয়ত ভৰ্তি কৰাবৰ বাবে বা কোনো এজন বিদেশী চিকিৎসকক ভাৰ্ত গমণ কৰাবৰ বাবে সম্পূৰ্ণ এক বছৰৰ বাবে চিকিৎসা ভিছা প্ৰদান কৰা হয়। * '''সৰ্বজনীন ভিছা''': সৰ্বজনীন ভিছা এক দীৰ্ঘকালীন ভিছা, যাক স্বয়ং গৃহ মন্ত্ৰালয়ে চিটিজেঞ্চ অফ ইণ্ডিয়া (চিঅ'আই) বহনকাৰী বিদেশীক প্ৰদান কৰে। * '''কূটনৈতিক বা চৰকাৰী বা ইউএন চৰকাৰী ভিছা''': কূটনীতিবিদ, নিজৰ দেশৰ অভিযানৰ বাবে নিযুক্ত বিষয়া, ভাৰতত নিযুক্ত থকা বিদেশী, [[ৰাষ্ট্ৰসংঘ]] বা ভাৰতত থকা কোনো আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সংস্থাত নিযুক্ত পাৰপত্ৰ ধাৰীৰ আৰু লগতে তেওঁলোকৰ পৰিয়ালৰ কোনোৱে ধাৰণ কৰা যিকোনো পাৰপত্ৰৰ বিপৰীতে প্ৰদান কৰা ভিছাই হৈছে কূটনৈতিক ভিছা। বিদেশীসকলক প্ৰদান কৰা ভিছাসমূহ দেশখনৰ সকলো অঞ্চলতে প্ৰযোজ্য নহয়। কিছু সুৰক্ষিত অঞ্চলৰ বাবে আন এখন সুৰক্ষিত এলেকাৰ পাৰ্মিটৰ প্ৰয়োজন হয়। এই পাৰ্মিট ৰাজ্য চৰকাৰৰ দ্বাৰা প্ৰদান কৰা হয়। [[পাকিস্তান]]ৰ নাগৰিক আৰু পাকিস্তানী মূলৰ বিদেশীক সংশ্লিষ্ট কৰ্তৃপক্ষৰ অনুমতি প্ৰদানৰ পাছতেহে ভিছা প্ৰদান কৰা হয় আৰু ভাৰত প্ৰৱেশ কৰাৰ ২৪ ঘণ্টাৰ ভিতৰত কৰ্তৃপক্ষৰ ওচৰত তেওঁলোকে ভিছাৰ পঞ্জীয়ন কৰাটো বাধ্যতামূলক। এবাৰত কেৱল এজন [[চীন]]ৰ নাগৰিকৰবাবে তিনি মাহৰ বাবে বৈধ থকা পৰ্যটক ভিছা আৰু ব্যৱসায়িক ভিছা প্ৰদান কৰা হয়। তদুপৰি এই ভিছাৰ বৈধতা গৃহ মন্ত্ৰালয়ৰ দ্বাৰা আৰু তিনি মাহলৈ বৃদ্ধি কৰিব পৰা যায়। বিদ্যমান দ্বিপাক্ষীয় চুক্তি বা ব্যৱস্থাৰ ওপৰত বিবেচনা কৰি [[আফগানিস্তান]], [[আৰ্জেণ্টিনা]], [[বাংলাদেশ]], [[দক্ষিণ কোৰিয়া]], [[জামাইকা]], [[মালদ্বীপ]], [[মৰিছাছ]], [[দক্ষিণ আফ্ৰিকা]] আৰু [[উৰুগুৱে]] দেশৰ নাগৰিকৰ বাবে ভাৰতে বিনামূলীয়া ভিছা প্ৰদান কৰে। ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * {{commons category-inline|Visas|ভিছা}} * {{Wikivoyage|Visa|ভিছা}} * {{curlie|Recreation/Travel/Preparation/Passports_and_Visas}} [[শ্ৰেণী:নথিপত্ৰ]] [[শ্ৰেণী:ভ্ৰমণ]] 1p5kuh4nnh0ddlcacl8bvj26hjxih67 0 56734 612296 537053 2026-06-15T02:56:07Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 612296 wikitext text/x-wiki {{Infobox scientist | name = য়ুভাল নোৱা হাৰাৰি | native_name = יובל נח הררי | native_name_lang = he | image =Yuval_Noah_Harari_cropped.jpg | alt = | caption = 2022 চনত হাৰাৰী | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1976|02|24}} | birth_place = কিৰয়াত আট্টা,[[ইজৰাইল]] | residence = মেছিলাট জিয়ন, ইজৰাইল | spouse = ইটজিক য়াহাভ | nationality = [[ইজৰাইলী]] | field = ইতিহাস | workplaces = [[জেৰুজালেমৰ হিব্ৰু বিশ্ববিদ্যালয়]] | alma_mater = [[জেৰুজালেমৰ হিব্ৰু বিশ্ববিদ্যালয়]]<br />[[জেছাছ কলেজ,অক্সফৰ্ড]] | thesis_title = History and I: War and the Relations between History and Personal Identity in Renaissance Military Memoirs, c. 1450–1600 | thesis_url = https://ethos.bl.uk/OrderDetails.do?uin=uk.bl.ethos.391070 | thesis_year = 2002 | known_for = (১) ছেপিয়েনছ: এ ব্ৰিফ হিষ্ট্ৰী অৱ হিউমেনকাইণ্ড <br />(২) হ'ম' ডিউছ: এ ব্ৰিফ হিষ্ট্ৰী অৱ টুম'ৰ' <br />(৩) টুৱেণ্টি ওৱান লেছনছ্ ফ'ৰ দ্য টুৱেণ্টি ফাৰ্ষ্ট চেঞ্চুৰী | influences = জাৰেড ডায়মণ্ড''<br /> ''ফ্ৰান্স ডি ৱাল'' | website = https://www.ynharari.com/ | signature = Yuval Noah Harari signature.svg | footnotes = | children = }} '''য়ুভাল নোৱা হাৰাৰি''' ({{lang-he|יובל נח הררי}}}}; জন্ম-২৪ ফেব্ৰুৱাৰী ১৯৭৬) হৈছে এগৰাকী ইজৰাইলী ইতিহাসবিদ, প্ৰসিদ্ধ লেখক, আৰু জেৰুজালেমৰ হিব্ৰু বিশ্ববিদ্যালয়ৰ এগৰাকী অধ্যাপক।<ref>[http://www.ynharari.com/ Yuval Harari official website]</ref> তেওঁ বহুকেইখন জনপ্ৰিয় বিজ্ঞান-সাহিত্যৰ লেখক। তেওঁৰ তিনিখন গ্ৰন্থৰ নাম হৈছে ''[[চেপিয়েনছ: এ ব্ৰিফ হিষ্ট্ৰী অৱ হিউমেনকাইণ্ড]]'' (২০১৪), ''[[হ'ম' ডিউছ|হ'ম' ডিউছ: এ ব্ৰিফ হিষ্ট্ৰী অৱ টুম'ৰ']] '' (২০১৬), আৰু ''[[টুৱেণ্টি ওৱান লেছনছ্ ফ'ৰ দ্য টুৱেণ্টি ফাৰ্ষ্ট চেঞ্চুৰী]]''(২০১৮)। তেওঁৰ ৰচনাসমূহে মুক্ত মন, সচেতনতা, বুদ্ধিমত্তা আৰু সুখক সামৰি লয়। ==জীৱনী== হাৰাৰিৰ জন্ম হৈছিল ১৯৭৬ চনত, ইজৰাইলৰ কিৰয়াট আট্টাত আৰু প্ৰতিপালিত হৈছিল এটা ইহুদী পৰিয়ালত।<ref>[http://larchemag.fr/2017/09/28/3386/les-predictions-de-yuval-noah-harrari/ Les prédictions de Yuval Noah Harrari], L'arche magazine</ref><ref name="guardian0705">{{cite web | url = https://www.theguardian.com/culture/2015/jul/05/yuval-harari-sapiens-interview-age-of-cyborgs | title = Yuval Noah Harari: The age of the cyborg has begun – and the consequences cannot be known | accessdate = 2 November 2016 | date = 5 July 2015 | first = Carole | last = Cadwalladr | authorlink=Carole Cadwalladr | magazine = [[The Guardian]] }}</ref> হাৰাৰি এজন গেই(Gay)।<ref>{{Cite news |title=Yuval Noah Harari: ‘Homo sapiens as we know them will disappear in a century or so’|url=https://www.theguardian.com/culture/2017/mar/19/yuval-harari-sapiens-readers-questions-lucy-prebble-arianna-huffington-future-of-humanity|date=9 March 2017|first=Andrew|last=Anthony|periodical=The Guardian|accessdate=5 March 2019}}</ref> ২০০২ চনত হাৰাৰিয়ে তেওঁৰ জীৱনসংগী ইটজিক য়াহাভক লগ পায় যাক হাৰাৰিয়ে "ইণ্টাৰনেট অৱ অল থিংছ" বুলি অভিহিত কৰে।<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2016/aug/27/yuval-noah-harari-we-are-quickly-acquiring-powers-that-were-always-thought-to-be-divine|title=Yuval Noah Harari: ‘We are acquiring powers thought to be divine’|first=Tim|last=Adams|date=27 August 2016|website=the Guardian|accessdate=17 March 2018}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.haaretz.com/israel-news/fast-talk-the-road-to-happiness-1.426554|title=Fast Talk / The Road to Happiness|date=25 April 2012|publisher=|accessdate=17 March 2018|work=Haaretz|archivedate=13 January 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160113061252/http://www.haaretz.com/israel-news/fast-talk-the-road-to-happiness-1.426554|deadurl=yes}}</ref> য়াহাভে হাৰাৰিৰ ব্যক্তিগত মেনেজাৰৰ ভূমিকাও পালন কৰে।<ref>{{cite web|url=http://www.nrg.co.il/online/55/ART2/726/869.html|title=זה ייגמר בבכי: סוף העולם לפי יובל נח הררי|publisher=|accessdate=17 March 2018|archivedate=11 September 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170911205108/http://www.nrg.co.il/online/55/ART2/726/869.html|deadurl=yes}}</ref> তেওঁলোকৰ বিবাহ কানাডাৰ টৰণ্টত সম্পন্ন হয়।<ref>{{cite web|url=http://epaperbeta.timesofindia.com/Article.aspx?eid=31821&articlexml=Sadly-superhumans-in-the-end-are-not-going-14102015012006|title=Sadly, superhumans in the end are not going to be us|publisher=The Times Group|work=[[Mumbai Mirror]]|authors=Nevatia, Shreevatsa|date=14 October 2015|accessdate=17 March 2018|archivedate=1 July 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180701194400/http://epaperbeta.timesofindia.com/Article.aspx?eid=31821&articlexml=Sadly-superhumans-in-the-end-are-not-going-14102015012006|deadurl=yes}}</ref> দম্পতীটোৱে জেৰুজালেমৰ মছাভত (একধৰণৰ সমবায়ভিত্তিক কৃষিনিৰ্ভৰ সমাজ) বাস কৰে।<ref>{{cite web|url=http://www.haaretz.com/weekend/magazine/fast-talk-the-road-to-happiness-1.426554|title=Fast Talk The Road to Happiness|date=25 April 2017|publisher=|work=[[Haaretz]]|access-date=30 January 2020|archivedate=28 April 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120428095629/http://www.haaretz.com/weekend/magazine/fast-talk-the-road-to-happiness-1.426554|deadurl=yes}}</ref><ref>{{Cite web | last = Appleyard | first = Bryan | authorlink = Bryan Appleyard | date = 31 August 2014 | title = Asking big questions | url = http://www.thesundaytimes.co.uk/sto/culture/books/non_fiction/article1451491.ece | website = [[thesundaytimes.co.uk]] | accessdate = 25 July 2015 | archivedate = 3 July 2015 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20150703110217/http://www.thesundaytimes.co.uk/sto/culture/books/non_fiction/article1451491.ece | deadurl = yes }}</ref><ref name="FT 2014 interview">{{Cite web | last = Reed | first = John | date = 5 September 2014 | title = Lunch with the FT: Yuval Noah Harari | url = http://www.ft.com/cms/s/2/aee05cca-3416-11e4-b81c-00144feabdc0.html | website = ft.com | accessdate = 25 July 2015 }}</ref> হাৰাৰিয়ে কয় যে; ২০০০ চনত অক্সফৰ্ডত থাকোঁতে তেওঁ আৰম্ভ কৰা ৱিপাশনা ধ্যানে তেওঁৰ জীৱন সলনি কৰি পেলাইছে।<ref>{{cite web|url=https://soundcloud.com/panoply/yuval-harari-author-of-sapiens-on-ai-religion-and-60-day-meditation-retreats|title=Yuval Harari, author of "Sapiens," on AI, religion, and 60-day meditation retreats|publisher=|accessdate=17 March 2018}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2016/aug/27/yuval-noah-harari-we-are-quickly-acquiring-powers-that-were-always-thought-to-be-divine|title=Yuval Noah Harari: ‘We are quickly acquiring powers that were always thought to be divine’|first=Tim|last=Adams|date=27 August 2016|publisher=|via=The Guardian}}</ref> তেওঁ প্ৰত্যেকদিনাই এই ধ্যান দুঘণ্টাকৈ কৰে। একঘণ্টা দিনটোৰ প্ৰাৰম্ভত আৰু এঘণ্টা দিনটোৰ শেষত।<ref>{{cite web|url=http://time.com/4672373/yuval-noah-harari-homo-deus-interview/|title=How Humankind Could Become Totally Useless|website=Time|accessdate=17 March 2018|archivedate=20 March 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180320134306/http://time.com/4672373/yuval-noah-harari-homo-deus-interview/|deadurl=yes}}</ref>), আৰু প্ৰতিবছৰে তেওঁ ত্ৰিশ বা ততোধিক দিন ধ্যানৰ বাবে সম্পূৰ্ণ নিৰ্জনতাত যাপন কৰে। সেইখিনি সময়ত তেওঁ কিতাপ নপঢ়ে আৰু ছ'ছিয়েল মিডিয়াতো প্ৰৱেশ নকৰে।<ref>{{cite web | url=https://www.chathamhouse.org/sites/files/chathamhouse/field/field_document/Interview%20-%20Yuval%20Harari.pdf | title=Interview - Yuval Harari | publisher=[[Chatham House]] | work=[[The World Today (magazine)|The World Today]] | date=October–November 2015 | accessdate=17 March 2018 | pages=30–32| archiveurl=https://web.archive.org/web/20171212073520/https://www.chathamhouse.org/sites/files/chathamhouse/field/field_document/Interview%20-%20Yuval%20Harari.pdf| archivedate= 12 December 2017 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.theaustralian.com.au/life/weekend-australian-magazine/yuval-noah-harari-sapiens-and-the-age-of-the-algorithm/news-story/dec563f94ceb523228049fdaf8ab8915|title=Yuval Noah Harari, Sapiens and the age of the algorithm | date=3 September 2016 |publisher=Josh Glancy | work=[[The Australian]]| archiveurl=https://web.archive.org/web/20161110213716/https://www.theaustralian.com.au/life/weekend-australian-magazine/yuval-noah-harari-sapiens-and-the-age-of-the-algorithm/news-story/dec563f94ceb523228049fdaf8ab8915 | archivedate=10 November 2016 |url-status=dead}}</ref> তেওঁ ধ্যাণৰ এজন সহকাৰী শিক্ষকো।<ref>{{cite web|url=http://www.vridhamma.org/en2013-12|title=The messenger of inner peace: Satya Narayan Goenka; New Appointments | publisher=Vipassana Research Institute|first=|last= |work=Vipassana Newsletter 23 (12) | date=17 December 2013 |accessdate=17 March 2018}}</ref> হাৰাৰি এজন ভেগান (Vegan), আৰু<ref name="guardian0705"/><ref>{{cite web|url=https://soundcloud.com/bloombergview/interview-with-yuval-noah-harari-masters-in-business-audio|title=Interview With Yuval Noah Harari: Masters in Business (Audio)|publisher=|accessdate=17 March 2018}}</ref>২০১৯ চনৰ জানুৱাৰী মাহলৈকে তেওঁৰ কোনো [[স্মাৰ্টফোন]] নাই।<ref>{{cite web | url=https://samharris.org/podcasts/reality-and-the-imagination/ | title=# 68 -- Reality and the Imagination | publisher=[[Sam Harris]] | work=Waking Up podcast | date=19 March 2017 | accessdate=17 March 2018 | archivedate=20 April 2020 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20200420003935/https://samharris.org/podcasts/reality-and-the-imagination/ | deadurl=yes }}</ref> ==শৈক্ষিক জীৱন== জেৰুজালেমৰ হিব্ৰু বিশ্ববিদ্যালয়ত হাৰাৰিয়ে ১৯৯৩ চনৰ পৰা '৯৮লৈকে মধ্যযুগীয় ইতিহাস আৰু সামৰিক ইতিহাস অধ্যয়ন কৰে আৰু সেইবিষয়ত বিশেষজ্ঞ হৈ উঠে। ষ্টিভেন জে. গানৰ অধীনত অক্সফৰ্ডৰ জেছাছ কলেজৰ পৰা তেওঁ ২০০২ চনত নিজৰ গৱেষণা শেষ কৰে। ২০০৩ চনৰ পৰা ২০০৫ লৈকে হাৰাৰিয়ে "য়াড হানাডিভ"ৰ জলপানি লৈ ইতিহাস বিষয়ত নিজৰ প'ষ্ট ডক্টৰেলৰ অধ্যয়ন শেষ কৰে।<ref>{{Cite web|url = http://pluto.huji.ac.il/~ynharari/cv.html|title = CV at The Hebrew University of Jerusalem|date = 2008|accessdate = |website = |publisher = |last = |first = }}</ref> ==সাহিত্যিক জীৱন== এতিয়ালৈকে হাৰাৰিৰ একাধিক গ্ৰন্থ আৰু ৰচনা প্ৰকাশিত হৈছে। তেওঁৰ কেইখনমান গুৰুত্বপূৰ্ণ ৰচনা হৈছে- ''স্পেচিয়েল অপাৰেছ্যনছ্ ইন দ্য এ'জ অৱ চিভাল‌্‌‌ৰি,১১০০–১৫৫০'';<ref>Yuval Noah Harari, ''Special Operations in the Age of Chivalry, 1100–1550'' (Woodbridge: Boydell & Brewer, 2007)</ref> ''দ্য আল্টিমেট এক্সপ্ৰিয়েন্স:বেটলফিল্ড ৰিভিলেছনছ্ এণ্ড দ্য মেকিং অৱ মডাৰ্ণ ৱাৰ কালছাৰ, ১৪৫০–২০০০'';<ref>Yuval Noah Harari, ''The Ultimate Experience: Battlefield Revelations and the Making of Modern War Culture, 1450–2000'' (Houndmills: Palgrave-Macmillan, 2008)</ref> আদি। হাৰাৰিৰ প্ৰথমখন গ্ৰন্থ ''ছেপিয়েনছ: এ ব্ৰিফ হিষ্ট্ৰী অৱ হিউমেনকাইণ্ড'' ২০১১ চনত প্ৰকাশিত হৈছিল। তাৰপিছত ২০১৪ চনত গ্ৰন্থখন ইংৰাজী ভাষাত প্ৰকাশিত হয়। ইয়াৰ পিছত গ্ৰন্থখন ৪৫টা ভাষালৈ অনূদিত হৈছে।<ref name="Telegraph_Payne">{{cite news|last1=Payne|first1=Tom|title=Sapiens: a Brief History of Humankind by Yuval Noah Harari, review: 'urgent questions'|url=https://www.telegraph.co.uk/culture/books/bookreviews/11120947/Sapiens-a-Brief-History-of-Humankind-by-Yuval-Noah-Harari-review-urgent-questions.html|accessdate=29 October 2014|work=The Telegraph|date=26 September 2014}}</ref> এই গ্ৰন্থখনত মানৱ ইতিহাসৰ সম্পূৰ্ণ ৰূপৰেখাৰ এক ছবি অঙ্কিত হৈছে। গ্ৰন্থখনৰ হিব্ৰু সংস্কৰণটো ইজৰাইলত "বেষ্ট ছেলাৰ" হিচাপে পৰিচিত হয়। কিতাপখনে বৌদ্ধিক সমাজত এক উৎসুকতাৰ জন্ম দিয়ে আৰু হাৰাৰিক এগৰাকী চেলেব্ৰেটীলৈ ৰূপান্তৰিত কৰে।<ref>[http://www.haaretz.com/weekend/magazine/fast-talk-the-road-to-happiness-1.426554 Fast talk / The road to happiness] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120428095629/http://www.haaretz.com/weekend/magazine/fast-talk-the-road-to-happiness-1.426554 |date=2012-04-28 }}, in ''[[Haaretz]]'', 25 April 2012</ref> ২০১৬ চনত তেওঁৰ দ্বিতীয়খন গ্ৰন্থ "হ'ম' ডিউছ" প্ৰকাশ হয়। এইখন গ্ৰন্থত তেওঁ হ'ম' ছেপিয়েনছৰ ভৱিষ্যত সম্পৰ্কে নানান সম্ভাৱনা আৰু আলোচনা লিপিবদ্ধ কৰে।<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/books/2016/aug/24/homo-deus-by-yuval-noah-harari-review|title=Homo Deus by Yuval Noah Harari review – how data will destroy human freedom|last=Runciman|first=David|date=24 August 2016|work=The Guardian|access-date=20 October 2017|language=en-GB|issn=0261-3077}}</ref> হ'ম' ডিউছত হাৰাৰিয়ে মানুহৰ ভৱিষ্যত তেওঁলোকৰ অতীত আৰু বৰ্তমানৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল বুলি বিশ্লেষণ দাঙি ধৰে। হাৰাৰিৰ মতে; "ডাটাবাদ"(dataism)নামৰ এক দৰ্শন অথবা দৃষ্টিভংগী ভৱিষ্যতৰ পৃথিৱীত মূৰ দাঙি উঠিব।<ref>{{Cite book|url=https://www.worldcat.org/oclc/953597984|title=Homo Deus: A Brief History of Tomorrow|last=Harari|first=Yuval Noah|date=2017|publisher=Vintage|year=|isbn=9781784703936|location=London|pages=429|oclc=953597984}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.ft.com/content/50bb4830-6a4c-11e6-ae5b-a7cc5dd5a28c|title=Yuval Noah Harari on big data, Google and the end of free will|last=Harari|first=Yuval Noah|date=26 August 2016|website=Financial Times|access-date=20 October 2017}}</ref> ২০১৮ চনৰ ৩০ আগষ্টত তেওঁৰ তৃতীয়খন গ্ৰন্থ "টুৱেণ্টি ওৱান লেছনছ্ ফ'ৰ দ্য টুৱেণ্টি ফাৰ্ষ্ট চেঞ্চুৰী" প্ৰকাশিত হয়।<ref>{{Cite web|url=https://www.newstatesman.com/culture/books/2018/08/yuval-noah-harari-s-21-lessons-21st-century-banal-and-risible-self-help-book|title=Yuval Noah Harari’s 21 Lessons for the 21st Century is a banal and risible self-help book|last=|first=|date=|website=New Statesman|access-date=}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.thenational.ae/arts-culture/books/book-review-is-21-lessons-for-the-21st-century-another-hit-for-yuval-noah-harari-1.763381|title=Book review: Is '21 Lessons for the 21st Century' another hit for Yuval Noah Harari|work=The National|access-date=25 August 2018|language=en}}</ref> এইখনি গ্ৰন্থত হাৰাৰিয়ে বৰ্তমান পৃথিৱীৰ বহুকেইটা গুৰুত্বপূৰ্ণ বিষয়ত নিজা চিন্তা ব্যাখ্যা কৰে।<ref>{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/books/2018/aug/15/21-lessons-for-the-21st-century-by-yuval-noah-harari-review|title=21 Lessons for the 21st Century by Yuval Noah Harari review – a guru for our times?|last=Lewis|first=Helen|date=15 August 2018|website=the Guardian|language=en|access-date=25 August 2018}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.thetimes.co.uk/article/review-21-lessons-for-the-21st-century-by-yuval-noah-harari-chilling-predictions-from-the-author-of-sapiens-f3n30fn6q|title=Review: 21 Lessons for the 21st Century by Yuval Noah Harari — chilling predictions from the author of Sapiens|last=Russell|first=Review by Jenni|date=19 August 2018|access-date=25 August 2018|language=en|issn=0140-0460}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.standard.co.uk/lifestyle/books/21-lessons-for-the-21st-century-by-yuval-noah-harari-review-a3918696.html|title=Can mindfulness save us from the menace of artificial intelligence?|work=Evening Standard|access-date=25 August 2018|language=en-GB|archivedate=30 January 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200130141612/https://www.standard.co.uk/lifestyle/books/21-lessons-for-the-21st-century-by-yuval-noah-harari-review-a3918696.html|deadurl=yes}}</ref> ==বঁটা-সন্মান== "সৃজনীশীলতা আৰু স্বকীয়তা"ৰ বাবে ২০০৯ আৰু ২০১২ চনত দুবাৰকৈ হাৰাৰি ''পলনস্কি বঁটা''ৰে সন্মানীত হয়। ২০১১ চনত ''সামৰিক ইতিহাস''ত উৎকৃষ্ট ৰচনা লিখাৰ বাবে হাৰাৰিয়ে "সামৰিক ইতিহাস সমাজ"ৰ পৰা ম'নকাডো বঁটা লাভ কৰে। ২০১২ চনত হাৰাৰি "বিজ্ঞানৰ যুৱ ইজৰাইলী একাডেমী"লৈ নিৰ্বাচিত হয়।<ref>https://asiasociety.org/india/events/21st-centurys-emerging-inequality</ref> ==বাহ্যিক সংযোগ== *[https://www.ynharari.com/হাৰাৰীৰ আনুষ্ঠানিক ৱেবছাইট]{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[https://www.ted.com/talks/yuval_noah_harari_what_explains_the_rise_of_humans?language=en মানৱ-উত্থান বিষয়ত হাৰাৰিয়ে "টেড"ৰ মঞ্চত প্ৰদান কৰা এটা বক্তৃতা।] ==তথ্যসূত্ৰ== {{ৰেফলিষ্ট|2}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Authority control}} [[শ্ৰেণী:জীৱিত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:ইতিহাসবিদ]] [[শ্ৰেণী:ইজৰাইলৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:দাৰ্শনিক]] [[শ্ৰেণী:সাহিত্যিক]] [[শ্ৰেণী:য়ুৱাল নোৱা হাৰাৰীৰ গ্ৰন্থ]] jsuplqmxby9nokn6l9cqoucnay1o7h6 0 71825 612276 514997 2026-06-14T22:50:27Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 612276 wikitext text/x-wiki {{Infobox scientist |name = মাৰ্গেৰিটা হেক |honorific_suffix = নাইট গ্ৰেণ্ড ক্ৰছ অএমআৰআই |image = MHack-crop.jpg |image_size = 200px |caption = ২০০৬ চনত মাৰ্গেৰিটা হেক |birth_date = {{birth date|1922|6|12|df=y}} |birth_place = ফ্লোৰেন্স, তুস্কেনি, [[ইটালী]] |death_date = {{death date and age|2013|6|29|1922|6|12|df=y}} |death_place = ট্ৰাইষ্টে, ফ্ৰিউলি-ভেনেজিয়া গিউলিয়া, ইটালী |residence = ইটালী |citizenship = |nationality = ইটালিয়ান |ethnicity = |spouse = {{marriage|এলডো ডি ৰোজা|1944}} |fields = জ্যোতিৰ্বিজ্ঞান<br>জনপ্ৰিয় বিজ্ঞান |workplaces = ট্ৰাইষ্টে বিশ্ববিদ্যালয় |alma_mater = ফ্লোৰেন্স বিশ্ববিদ্যালয় |doctoral_advisor = |academic_advisors = |doctoral_students = |notable_students = |known_for = |author_abbrev_bot = |author_abbrev_zoo = |influences = |influenced = |awards = টাৰ্গা জুচেপ্পে পিয়াজ্জি (১৯৯৪) <br> প্ৰেমিও ইণ্টাৰনাজিওনেল কৰ্টিনা উলিছে (১৯৯৫) |signature = Hack_autograph.png |footnotes = }} '''মাৰ্গেৰিটা হেক''' ({{lang-en|Margherita Hack}}, {{IPA-it|marɡeˈriːta ˈ(h)ak|lang}}, ১২ জুন ১৯২২ – ২৯ জুন ২০১৩) এগৰাকী ইটালীৰ জ্যোতিৰ্বিজ্ঞানী আৰু জনপ্ৰিয় বিজ্ঞান লেখিকা আছিল। ১৯৯৫ চনত আৱিষ্কৃত গ্ৰহাণু ৮৫৫৮ হেকৰ নাম তেওঁৰ সন্মানত ৰখা হৈছিল। ==জীৱনী== ১৯২২ চনৰ ১২ জুন তাৰিখে ইটালীৰ তুস্কেনিৰ ফ্লোৰেন্সত মাৰ্গেৰিটা হেকৰ জন্ম হৈছিল। তেওঁৰ দেউতাক ৰবেৰ্টো হেক প্ৰটেষ্টান চুইছ মূলৰ ফ্লোৰেণ্টিন গাণনিক আছিল। তেওঁৰ মাক মাৰিয়া লুইচা পোগেচি তুস্কেনিৰ এগৰাকী কেথলিক আৰু আকাডেমিয়া দি বেলে আৰ্টি দি ফায়াৰঞ্জেৰ স্নাতক আৰু উফিজি গেলেৰীত এগৰাকী মিনিয়েচাৰ শিল্পী আছিল। তেওঁৰ পিতৃ-মাতৃ দুয়োগৰাকী ইটালিয়ান থিওচফিকেল চছাইটিত যোগদান কৰিবলৈ তেওঁলোকৰ ধৰ্ম ত্যাগ কৰিছিল। ইয়াৰ বাবে ৰবেৰ্টো হেক কাউণ্টেছ গাম্বাৰিনি-কাভালিনিৰ অধ্যক্ষতাত অলপ সময়ৰ বাবে সচিব আছিল।<ref>{{Cite web|url=http://www.teosofica.org/it/galleria-storica/teosofia-in-italia/,29|title=Teosofia in Italia - Società Teosofica Italiana|last=Gruppo4|website=www.teosofica.org|language=it}}</ref><ref>[http://www.claudiana.it/pdf/88-7016-655-saggio.pdf Lo sguardo dell’astrofisica] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120112132542/http://www.claudiana.it/pdf/88-7016-655-saggio.pdf |date=2012-01-12 }}</ref> যৌৱনকালত এগৰাকী খেলুৱৈ হিচাপে হেকে বাস্কেটবল খেলিছিল আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় বিশ্ববিদ্যালয় প্ৰতিযোগিতাৰ সময়ত ট্ৰেক এণ্ড ফিল্ডত প্ৰতিদ্বন্দ্বিতা কৰিছিল। ইয়াক মুছলিনিৰ ফেচিষ্ট শাসনৰ অধীনত লিট'ৰিয়েলি বুলি কোৱা হৈছিল আৰু তেওঁ লং জাম্প আৰু হাই জাম্প ইভেণ্ট জিকিছিল।<ref>{{Cite news|url=http://www.laprovinciadicomo.it/stories/Cultura%20e%20Spettacoli/295084/|title=L'astrofisica Hack, stella dei Littoriali del fascismo|last=Mambretti|first=Daniela|date=2010-08-10|work=La Provincia|language=it}}</ref><ref>[http://archiviostorico.corriere.it/2010/luglio/20/Giurai_regime_volevo_medaglia_vinta_co_9_100720036.shtml Corriere della Sera, ''«Giurai al regime, volevo la medaglia vinta in atletica» Margherita Hack'']</ref> ১৯৪৪ চনৰ ১৯ ফেব্ৰুৱাৰী তাৰিখে আৰ্চেট্ৰিৰ চান লিওনাৰ্ডোৰ গীৰ্জাত তেওঁ এলডো ডি ৰোজাক বিয়া কৰায়। ডি ৰোজায়ো তাইৰ শৈশৱৰ এজন সহ খেলুৱৈ আছিল।<ref>[http://www.repubblica.it/2006/b/sezioni/persone/hack/hack/hack.html ''Repubblica.it, Margherita Hack, la voglia di vivere diecimila anni'']</ref> তেওঁ ফ্লোৰেন্সৰ লিচিঅ ক্লাচিকো "গেলিলিঅ গেলিলি"ত অধ্যয়ন কৰিছিল। কিন্তু [[দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধ]] আৰম্ভ হোৱাৰ ফলত তেওঁ পৰীক্ষাত বহিবলৈ অক্ষম হৈছিল। ১৯৪৫ চনত তেওঁ ফ্লোৰেন্স বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা পদাৰ্থ বিজ্ঞানত স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰে।<ref>{{Citation|last=astrieparticelle|title=Zichichi-Hack|date=2009-10-23|url=https://www.youtube.com/watch?v=fcNjf8gJoIw}}</ref> জ্যোতিৰ্বিজ্ঞানত তেওঁৰ গৱেষণা পত্ৰ 'চেফেইড চলক'ৰ ওপৰত প্ৰতিষ্ঠিত আছিল। আৰ্চেট্ৰি অবজাৰ্ভেটৰীত তেওঁৰ অধ্যয়নৰ ওপৰত আধাৰিত কৰি আৰু জৰ্জিঅ এবেট্টিৰ নিৰ্দেশনাত তেওঁ নিজৰ গৱেষণা সম্পন্ন কৰিছিল। হেকে এজন বিজ্ঞানী, শিক্ষক আৰু বৈজ্ঞানিক গৱেষণা কেন্দ্ৰৰ প্ৰশাসকৰ বাবে আবেট্টিক তেওঁৰ আদৰ্শ ব্যক্তি বুলি গণ্য কৰিছিল।<ref>{{cite book | first=Margherita | last=Hack | publisher=Zanichelli | date=2005 | title=Idee per diventare Astrofisico - Osservare le stelle per spiegare l'Universo | page=150}}</ref> ইটালীত মাৰ্গেৰিটা হেক তেওঁৰ ধৰ্মবিৰোধী দৃষ্টিভংগী আৰু কেথলিক গীৰ্জা আৰু ইয়াৰ পদানুক্ৰম আৰু প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ ওপৰত তেওঁৰ নিৰন্তৰ সমালোচনাৰ বাবে জনাজাত আছিল।<ref>{{Cite news|url=http://www.linkiesta.it/it/article/2012/03/02/la-chiesa-vieta-a-margherita-hack-di-presentare-il-libro-di-venerdi-sa/7581/|title=La Chiesa vieta a Margherita Hack di presentare il libro di venerdì santo|date=2012-03-02|work=Linkiesta|access-date=2018-03-08|language=it}}</ref> তেওঁ এগৰাকী নিৰামিষভোজী আছিল আৰু 'পাৰ্চে চোনো ভেজিতাৰিনা' (মই কিয় নিৰামিষভোজী) শীৰ্ষক এই বিষয়ে বৰ্ণনা কৰি এখন কিতাপ লিখিছিল। তেওঁ 'লা মিয়া ভিটা ইন বিচিক্লেটা' (চাইকেলত মোৰ জীৱন) শীৰ্ষক এখন কিতাপও লিখিছিল। ২০১৩ চনৰ ২৯ জুনৰ পুৱা ৪:৩০ বজাত ট্ৰিয়েষ্টেৰ কেটিনাৰা চিকিৎসালয়ত হেকৰ মৃত্যু হয়। হৃদযন্ত্ৰৰ সমস্যাৰ বাবে তেওঁক এসপ্তাহৰ বাবে চিকিৎসালয়ত ভৰ্তি কৰোৱা হৈছিল। ইয়াৰ পিছত তেওঁ প্ৰায় দুবছৰ ধৰি অসুস্থতাত ভুগি আছিল।<ref>{{cite web|url=http://www.rainews24.it/it/news.php?newsid=179340|title=Morta l'astrofisica Margherita Hack|publisher=[[Rai News 24]]|date=29 June 2013|access-date=29 June 2013}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/10183322/Margherita-Hack.html|title=Margherita Hack|date=2013-07-16|work=Telegraph|language=en-GB|issn=0307-1235}}</ref> তেওঁ হৃদযন্ত্ৰৰ অস্ত্ৰোপচাৰ কৰিবলৈ অস্বীকাৰ কৰিছিল।<ref>{{Cite web |title=Margherita Hack: «Sono malata ma non mi opero. Come va, va» |url=http://www.ilmessaggero.it/societa/persone/a_dicembre_diceva_sono_malata_ma_non_mi_opero_come_va_va/notizie/298105.shtml |access-date=2021-06-13 |archivedate=2021-03-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210304133747/https://www.ilmessaggero.it/societa/persone/a_dicembre_diceva_sono_malata_ma_non_mi_opero_come_va_va/notizie/298105.shtml |deadurl=yes }}</ref> ২০১৪ চনৰ ২৬ ছেপ্টেম্বৰত আলঝেইমাৰ ৰোগৰ জটিলতাৰ বাবে হেকৰ স্বামী এলডো ডি ৰোজাৰ মৃত্যু হয়। তেওঁলোক দুয়ো ট্ৰিয়েষ্টেৰ ছাণ্ট'আন্নাৰ সমাধিক্ষেত্ৰত সমাধিস্থ কৰা হয়। হেকে জ্যোতিৰ্বিজ্ঞানৰ ওপৰত ২৪,০০০তকৈ অধিক গ্ৰন্থ থকা তেওঁৰ ব্যক্তিগত পুথিভঁৰালখন ট্ৰিয়েষ্টে চহৰলৈ দান কৰে। ২০২১ চনৰ ১২ জুন তাৰিখে গুগলে তেওঁৰ ৯৯তম জন্মদিনত গুগল ডুডলৰ প্ৰদৰ্শিত কৰি উদযাপন কৰিছিল।<ref>{{Cite web|date=2021-06-12|title=Margherita Hack: Google pays tribute to Italian astrophysicist with Doodle|url=https://indianexpress.com/article/trending/trending-globally/margherita-hack-google-doodle-today-7355297/|url-status=live|access-date=2021-06-12|website=The Indian Express|language=en}}</ref><ref>{{Citation|title=Margherita Hack's 99th Birthday|url=http://www.google.com/logos/doodles/2021/margherita-hacks-99th-birthday-6753651837108959-2xa.gif|language=en|access-date=2021-06-12}}</ref> ==বৈজ্ঞানিক কাৰ্যকলাপ== তেওঁ ১৯৬৪ চনৰ পৰা ১৯৯২ চনৰ ১ নৱেম্বৰলৈ ট্ৰিয়েষ্টে বিশ্ববিদ্যালয়ৰ জ্যোতিৰ্বিজ্ঞানৰ অধ্যাপক আছিল।<ref name=amicastelle>{{cite book | first=Margherita | last=Hack | publisher=Rizzoli | date=2000 | title=L'amica delle stelle. Storia di una vita | page=293| isbn= 9788817258708}}</ref> ১৯৬৪ চনৰ পৰা ১৯৮৭ চনলৈ ট্ৰাইষ্টে এষ্ট্ৰ'নমিকেল অবজাৰ্ভেটৰীৰ মুৰব্বী পদত অধিষ্ঠিত হোৱা হেক প্ৰথম ইটালীৰ মহিলা হিচাপে পৰিগণিত হৈছিল।<ref>{{cite web|url=http://d.repubblica.it/argomenti/2011/12/06/news/donne_scienza-710510/|title=Grandi maestre/Grandi allieve - Margherita Hack e Chiara Daraio|publisher=d.repubblica.it|access-date=7 June 2014|archivedate=11 July 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120711081358/http://d.repubblica.it/argomenti/2011/12/06/news/donne_scienza-710510/|deadurl=yes}}</ref><ref name="treccani.it">{{cite web|url=http://www.treccani.it/enciclopedia/margherita-hack/|title=Hack, Margherita|publisher=www.treccani.it|access-date=7 June 2014}}</ref> পদাৰ্থ বিজ্ঞান আৰু জ্যোতিৰ্বিজ্ঞান সংস্থাৰ সভ্য মাৰ্গেৰিটা হেক ১৯৮৫ চনৰ পৰা ১৯৯১ চনলৈ আৰু ১৯৯৪ চনৰ পৰা ১৯৯৭ চনলৈ ট্ৰাইষ্টে বিশ্ববিদ্যালয়ৰ জ্যোতিৰ্বিজ্ঞান বিভাগৰ সঞ্চালক আছিল। তেওঁ আকাডেমিয়া নাজিওনেল দেই লিনচি (গাণিতিক পদাৰ্থ বিজ্ঞান আৰু প্ৰাকৃতিক বিজ্ঞানৰ শ্ৰেণীৰ ৰাষ্ট্ৰীয় সদস্য; দ্বিতীয় শ্ৰেণী: জ্যোতিৰ্বিজ্ঞান, জিঅ'ডেচিক, ভূ-পদাৰ্থ বিজ্ঞান আৰু প্ৰয়োগ; শাখা এ: জ্যোতিৰ্বিজ্ঞান আৰু প্ৰয়োগ)ৰ সভ্য আছিল।<ref>[http://www.lincei.it/files/doc/ANL_Annuario_2014.pdf Yearbook 2014] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141212085238/http://www.lincei.it/files/doc/ANL_Annuario_2014.pdf |date=2014-12-12 }} on the Accademia Nazionale dei Lincei site</ref> তেওঁ বহুতো আমেৰিকান আৰু ইউৰোপীয় পৰ্যৱেক্ষণালয়ত কাম কৰিছিল আৰু দীৰ্ঘদিন ধৰি ইউৰোপীয় মহাকাশ সংস্থা আৰু নাছাৰ কৰ্মী গোটৰ সদস্য আছিল।<ref>{{Cite web|url=http://www.castfvg.it/zzz/confere/hack981.htm|title=Conferenza di Margherita Hack a Caorle|last=Furlanetto|first=Lucio|date=1998-08-04|website=www.castfvg.it}}</ref> ইটালীত এক গভীৰ প্ৰচাৰকাৰ্য্যৰ দ্বাৰা তেওঁ কেইবাটাও উপগ্ৰহৰ প্ৰৱেশাধিকাৰৰ সৈতে জ্যোতিৰ্বৈজ্ঞানিক সম্প্ৰদায়ৰ কাৰ্যকলাপৰ বিকাশ লাভ কৰে। হেকে জনপ্ৰিয় বিজ্ঞান আৰু বিশ্ববিদ্যালয় পৰ্যায়ৰ কেইবাখনো কিতাপত কেইবাখনো মূল কাকত আন্তৰ্জাতিক আলোচনাপত্ৰ প্ৰকাশ কৰিছে। ১৯৯৪ চনত তেওঁক বৈজ্ঞানিক গৱেষণাৰ বাবে টাৰ্গা জুচেপ্পে পিয়াজ্জি আৰু ১৯৯৫ চনত বৈজ্ঞানিক প্ৰচাৰৰ বাবে কৰ্টিনা উলিছ পুৰস্কাৰ প্ৰদান কৰা হয়। ১৯৭৮ চনত তেওঁ দ্বিমাহিক আলোচনী ল'এষ্ট্ৰ'নিয়া প্ৰতিষ্ঠা কৰে আৰু ইয়াৰ প্ৰথম সংখ্যা ১৯৭৯ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত প্ৰকাশ পাইছিল। পিছলৈ কোৰাডো লাম্বাৰ্টিৰ সৈতে মিলি তেওঁ জনপ্ৰিয় বিজ্ঞান আৰু জ্যোতিৰ্বিজ্ঞান সংস্কৃতি লে ষ্টেলে আলোচনীখন পৰিচালনা কৰে।<ref>{{Cite web |title=Editions archive of "Le Stelle" |url=http://www.astronomianews.it/index.php?p=archivio_le_stelle |access-date=2021-06-13 |archivedate=2015-01-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150113232805/http://www.astronomianews.it/index.php?p=archivio_le_stelle |deadurl=yes }}</ref> ==সামাজিক আৰু ৰাজনৈতিক কাৰ্যকলাপ== [[File:Margherita Hack 30 marzo 2007 Roma relatrice.png|thumbnail|left|২০০৭ চনত ইউএএআৰ সন্মিলনত মাৰ্গেৰিটা হেক]] হেক বিজ্ঞানৰ বাহিৰে বিশেষকৈ সামাজিক আৰু ৰাজনৈতিক ক্ষেত্ৰত তেওঁৰ কাৰ্যকলাপৰ বাবেও জনাজাত আছিল। তেওঁ নাস্তিক আছিল আৰু কোনো ধৰ্ম বা অতিপ্ৰাকৃতিকতাৰ ৰূপত বিশ্বাস কৰা নাছিল।<ref name=vati>[http://cfivarese.altervista.org/Ingerenza_del_Vaticano.html Ingerenza del Vaticano di Margherita Hack] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305094409/http://cfivarese.altervista.org/Ingerenza_del_Vaticano.html |date=2016-03-05 }}</ref> হেকে এইটোও বিশ্বাস কৰিছিল যে নৈতিকতা ধৰ্মৰ পৰা নহয় কিন্তু "বিবেকৰ নীতি"ৰ পৰা আহৰণ কৰিব পাৰি। ই যিকোনো লোকক জীৱনৰ প্ৰতি ধৰ্মনিৰপেক্ষ দৃষ্টিভংগী ৰাখিবলৈ, আনৰ স্বকীয়তা আৰু স্বাধীনতাৰ প্ৰতি সন্মান প্ৰদৰ্শন কৰিবলৈ শিকায়। ছদ্মবিজ্ঞানকে ধৰি যিকোনো ধৰণৰ অন্ধবিশ্বাসৰ প্ৰতি বিদ্বেষী মাৰ্গেৰিটা হেক ১৯৮৯ চনৰ পৰা চিআইচিএপিৰ বৈজ্ঞানিক গেৰাণ্টৰ আৰু যুক্তিবাদী নাস্তিক আৰু অজ্ঞেয়বাদী সংঘৰ (ইউএএআৰ) সন্মানীয় সভাপতি আছিল।<ref>{{Cite news|url=http://www.uaar.it/uaar/presidenti_onorari#Hack|title=I Presidenti onorari dell’UAAR {{!}} UAAR|date=2008-08-02|work=UAAR|language=it}}</ref> ২০০৫ চনত তেওঁ বৈজ্ঞানিক গৱেষণাৰ স্বাধীনতাৰ বাবে লুকা কচিয়নি এছ'চিয়েশ্যনত যোগদান কৰে। তেওঁ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় ৰেডিকেল পাৰ্টিৰ সদস্য আছিল।<ref>{{Cite web|url=http://old.radicalparty.org/member/hack.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20121128025327/http://old.radicalparty.org/member/hack.htm|url-status=dead|archive-date=2012-11-28|title=The "Who's Who" in the Transnational Radical Party|date=2012-11-28|website=radicalparty.org|access-date=2021-06-13|archivedate=2012-11-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121130045610/http://old.radicalparty.org/member/hack.htm|deadurl=yes}}</ref> মিলান প্ৰদেশত ৫,৩৬৪টা ভোট লাভ কৰা ইটালীৰ কমিউনিষ্টৰ দলৰ তালিকাত ২০০৫ চনৰ লোম্বাৰ্ডিত ইটালীৰ আঞ্চলিক নিৰ্বাচনৰ বাবে তেওঁ প্ৰতিদ্বন্দ্বিতা আগবঢ়াইছিল।<ref>{{Cite web|url=http://elezionistorico.interno.it/candidatodilista.php?tp=R&dt=03/04/2005&cta=I&tpEnte=P&tpSeg=C&numEnte=49&sut1=&sut2=&sut3=&descEnte=Provincia:%20MILANO&descArea=&numLista=9&descLista=COMUNISTI%20ITALIANI|archive-url=https://web.archive.org/web/20071226075235/http://elezionistorico.interno.it/candidatodilista.php?tp=R&dt=03%2F04%2F2005&cta=I&tpEnte=P&tpSeg=C&numEnte=49&sut1=&sut2=&sut3=&descEnte=Provincia%3A%20MILANO&descArea=&numLista=9&descLista=COMUNISTI%20ITALIANI|url-status=dead|archive-date=2007-12-26|title=::: Ministero dell'Interno ::: Archivio Storico delle Elezioni - Regionali del 3 Aprile 2005|date=2007-12-26|access-date=2017-06-02|archivedate=2007-12-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071226075235/http://elezionistorico.interno.it/candidatodilista.php?tp=R&dt=03%2F04%2F2005&cta=I&tpEnte=P&tpSeg=C&numEnte=49&sut1=&sut2=&sut3=&descEnte=Provincia%3A%20MILANO&descArea=&numLista=9&descLista=COMUNISTI%20ITALIANI|deadurl=yes}}</ref> নিৰ্বাচনৰ পিছত তেওঁ বেবো ষ্টৰ্টিক নিজৰ আসন দিছিল। ২০০৬ চনৰ ইটালীৰ সাধাৰণ নিৰ্বাচনত তেওঁ পুনৰ ইটালীৰ কমিউনিষ্ট দলৰ পক্ষ লৈছিল। তেওঁ চেম্বাৰ অফ ডেপুটিজৰ কেইবাখনো জিলাৰ বাবে মনোনীত হৈছিল কিন্তু তেওঁ নিজকে জ্যোতিৰ্বিজ্ঞানত নিয়োজিত কৰিবলৈ আসনখন এৰি দিয়াৰ সিদ্ধান্ত লৈছিল। ২০০৮ চনৰ ২২ অক্টোবৰ তাৰিখে ফ্লোৰেন্সৰ পিয়াজ্জা ডেলা চিগনোৰিয়াত আইন 133/08 ৰ বিৰুদ্ধে আলোচনাৰ পিছত (পূৰ্বতে আইন-ডিক্ৰী ১১২ হিচাপে জনাজাত আৰু "ট্ৰেমণ্টি ডিক্ৰী" বুলি কোৱা হৈছিল) এক ছাত্ৰ প্ৰদৰ্শনৰ সময়ত হেকে হিগছ বোচনৰ বিষয়ে চিইআৰএনত কৰা পৰীক্ষাবোৰৰ ওপৰত এটা বক্তৃতা দিছিল। ২০০৯ চনৰ ২১ জানুৱাৰীত তেওঁ জুনৰ ইউৰোপীয় নিৰ্বাচনৰ বাবে পুঁজিবাদ বিৰোধী তালিকাৰ প্ৰাৰ্থী হয়। তেওঁ এই নিৰ্বাচনত নিৰ্বাচিত হোৱা নাছিল। ২০০৯ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত মাইক্ৰ'মেগা আলোচনীত এখন মুকলি পত্ৰৰ জৰিয়তে তেওঁ পৰিষদৰ ইটালীৰ সভাপতি চিলভিঅ বাৰ্লুস্কোনিক আইনী পদক্ষেপৰ বিষয়ে সমালোচনা কৰিছিল।<ref>{{Cite news|url=http://temi.repubblica.it/micromega-online/margherita-hack-lettera-aperta-al-premier-berlusconi/|title=Margherita Hack: Lettera aperta al premier Berlusconi|work=micromega-online|access-date=2018-03-08}}</ref> ২০১০ চনৰ আঞ্চলিক নিৰ্বাচনৰ সময়ত তেওঁ ফেডেৰাজিয়ন ডেলা চিনিষ্ট্ৰাৰ সৈতে প্ৰতিদ্বন্দ্বিতা কৰিছিল আৰু তেওঁ ৭০০০তকৈও অধিক ভোট লাভ কৰি ৰোম জিলালৈ নিৰ্বাচিত হৈছিল। প্ৰথম পৰিষদৰ বৈঠকৰ সময়ত তেওঁ আসনখন আন তালিকাৰ প্ৰাৰ্থীসকলৰ ওচৰত এৰি পদত্যাগ কৰিছিল।<ref>{{Cite web|url=http://www.regione.lazio.it/rl_main/|title=Sito ufficiale della Regione Lazio - Home Page|website=www.regione.lazio.it|language=it|access-date=2018-03-08}}</ref> ২০১২ চনৰ অক্টোবৰত তেওঁ বাওঁপন্থী প্ৰাথমিক নিৰ্বাচনৰ সময়ত নিচি ভেন্দোলাৰ প্ৰতি তেওঁৰ সমৰ্থন ঘোষণা কৰে। আনহাতে নিম্নলিখিত ভোটদানৰ সময়ত তেওঁ পিয়েৰলুইগি বেৰ্ছানিৰ বিৰুদ্ধে মাত্তেও ৰেঞ্জিৰ পক্ষ লয়। ২০১৩ চনৰ এপ্ৰিল মাহত হেকে ইটালীৰ ৰাষ্ট্ৰপতি হিচাপে এমা বনিনোৰ প্ৰাৰ্থিত্বৰ প্ৰচাৰৰ বাবে ৰেঞ্জো আৰ্বোৰে, টনি গাৰানী, আন্না ফেণ্ডি, আলেচেন্দ্ৰো পেচ, ষ্টেফানো ডিচেগনিৰ দৰে অন্যান্য বিশিষ্ট ইটালীৰ ব্যক্তিসকলৰ সৈতে "এমা বনিনো সমিতি"ত যোগদান কৰে। ===পাৰমাণৱিক গৱেষণাৰ বাবে=== শক্তিৰ সমস্যা সন্দৰ্ভত হেকে ইটালীত পাৰমাণৱিক শক্তি কেন্দ্ৰ নিৰ্মাণৰ বিৰুদ্ধে মাত মাতিছিল। কিন্তু পাৰমাণৱিক গৱেষণাৰ সপক্ষে কৈছিল যে ইটালী সেই সময়ত পাৰমাণৱিক শক্তিকেন্দ্ৰ ৰক্ষণাবেক্ষণ কৰিবলৈ সক্ষম হোৱা নাছিল আৰু ইটালী অতি কম নিৰ্ভৰযোগ্য দেশ হিচাপেও উল্লেখ কৰিছিল।<ref>{{Cite web|url=https://video.repubblica.it/dossier/referendum-2011/margherita-hack--nucleare-voto-si/70306/68663?video|title=Margherita Hack: ''Nucleare? Voto sì''|date=2011-06-08|website=Repubblica Tv - la Repubblica.it|language=it|access-date=2018-03-08}}</ref> ==বঁটা আৰু সন্মান== {| |- |[[File:ITA OMRI 2001 GC BAR.svg|80px]] |নাইট গ্ৰেণ্ড ক্ৰছ অফ দা অৰ্ডাৰ অফ মেৰিট অফ দ্য ইটালিয়ান ৰিপাব্লিক – ২৮ মে' ২০১২ <ref>{{cite web|url=http://www.quirinale.it/elementi/DettaglioOnorificenze.aspx?decorato=323178|title=Presidential Awards|publisher=Quirinal Palace|access-date=29 June 2013}}</ref> |} {| |- |[[File:BenemeritiCultura1.png|80px]] |সংস্কৃতি আৰু কলাৰ বাবে ইটালিয়ান অৰ্ডাৰ অফ মেৰিটৰ সোণৰ পদক – ২৭ মে' ১৯৯৮<ref>{{cite web|url=http://www.quirinale.it/elementi/DettaglioOnorificenze.aspx?decorato=10459|title=Presidential Awards|publisher=Quirinal Palace|access-date=30 June 2013}}</ref> |} ==তথ্য উৎস== {{ৰেফলিষ্ট}} ==বাহ্যিক সংযোগ== *{{Wikiquote-inline|Margherita Hack|মাৰ্গেৰিটা হেক}} *{{Commons-inline|Margherita Hack|মাৰ্গেৰিটা হেক}} {{Authority control}} [[শ্ৰেণী:ইটালীৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:জ্যোতিৰ্বিজ্ঞানী]] [[শ্ৰেণী:পদাৰ্থ বিজ্ঞানী]] [[শ্ৰেণী:ৰাজনীতিবিদ]] 1j4foylt1x4dy3fvr605hc8lnzmrwjm 0 75150 612140 596139 2026-06-14T15:40:28Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 612140 wikitext text/x-wiki '''ভাৰতত লিংগ অনুসৰি মজুৰিৰ ব্যৱধান''' ({{lang-en|Gender pay gap in India}}) হৈছে বেতনপ্ৰাপ্ত নিযুক্তি আৰু শ্ৰমিক মাজত মহিলা আৰু পুৰুষৰ মাজত উপাৰ্জনৰ পাৰ্থক্য।<ref>{{Cite journal|last=Dutta|first=Puja|date=2005|title=Accounting for Wage Inequality in India|url=http://www.isleijle.org/ijle/IssuePdf/d7ce3acf-12eb-4ead-932a-f8de5bf31ead.pdf|journal=The Indian Journal of Labour Economics|access-date=2021-09-17|archivedate=2016-07-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160701172821/http://www.isleijle.org/ijle/IssuePdf/d7ce3acf-12eb-4ead-932a-f8de5bf31ead.pdf|deadurl=yes}}</ref> ২০১৩ বৰ্ষত ভাৰতত লিংগ অনুসৰি মজুৰিৰ ব্যৱধান ২৪.৮১% বুলি অনুমান কৰা হৈছিল।<ref name="wageindicator">{{cite web|title=Gender Pay Gap in the Formal Sector: 2006 - 2013(September, 2013)|url=http://www.wageindicator.org/documents/publicationslist/publications-2013/gender-pay-gap-in-formal-sector-in-india-2006-2013|publisher=Wage Indicator Data Report|access-date=2021-09-17|archivedate=2023-09-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230916134903/https://wageindicator.org/documents/publicationslist/publications-2013/gender-pay-gap-in-formal-sector-in-india-2006-2013|deadurl=yes}}</ref> লগতে অৰ্থনীতিত মহিলাৰ অংশগ্ৰহণৰ স্তৰ বিশ্লেষণ কৰোঁতে এই প্ৰতিবেদনে ভাৰতক বিশ্বৰ ভিতৰত তালিকাৰ তলৰ ১০খন দেশৰ ভিতৰত অন্যতম হিচাপে স্থান দিছে। ভাৰতত অসমান দৰমহাৰ উপৰি‌ অসমান লিংগ প্ৰতিনিধিত্বও বিদ্যমান। কিয়নো যদিও মহিলাসকল ভাৰতীয় মুঠ জনসংখ্যাৰ প্ৰায় ৪৮% কৰ্মশক্তিত তেওঁলোকৰ প্ৰতিনিধিত্ব মুঠৰ মাত্ৰ এক-চতুৰ্থাংশ।<ref>{{cite web|title=Eleventh Five Year Plan (2007-2012) Planning Commission, Government of India|url=http://planningcommission.nic.in/plans/planrel/11thf.htm|access-date=2021-09-17|archivedate=2018-06-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180614192902/http://www.planningcommission.nic.in/plans/planrel/11thf.htm|deadurl=yes}}</ref> ==ইতিহাস আৰু কাৰকসমূহ== ১৯০১ চনৰ পৰা ১৯৫১ চনলৈ ভাৰতত মহিলা শ্ৰমিকৰ অংশগ্ৰহণৰ হাৰ আছিল ২৮ ৰ পৰা ৩৪ শতাংশৰ ভিতৰত। ১৯৯০ চনত অংশগ্ৰহণৰ স্তৰৰ হাৰ ইয়াৰ আগৰ বছৰৰ তুলনাত কম আছিল।<ref name="LSE">{{cite web|url=http://eprints.lse.ac.uk/6641/1/Gender_Discrimination_and_Growth_Theory_and_Evidence_from_India.pdf|title=Gender Discrimination and Growth: Theory and Evidence from India (January, 2004)|date=2004|publisher=London School of Economics|last1=Esteve-Volart|first1=Berta}}</ref> এই হাৰ ৰাজ্য ভেদেও ভিন ভিন হয়। উত্তৰ ভাৰতৰ অঞ্চলবোৰত (যিবোৰ অধিক পুৰুষতান্ত্ৰিক বুলি গণ্য কৰা হৈছে) দক্ষিণ ভাৰতৰ ৰাজ্যবোৰতকৈ মহিলাসকলৰ অংশগ্ৰহণৰ হাৰ কম। দক্ষিণ ভাৰতত উত্তৰ ভাৰতৰ তুলনাত মহিলাসকলৰ আনুষ্ঠানিক অৰ্থনীতিত অংশগ্ৰহণ কৰাৰ অধিক স্বাধীনতা আছে।<ref name="LSE" /> শেহতীয়াকৈ চিইডব্লিউএ (স্ব-নিয়োজিত মহিলা সন্থা)ত দেখা গৈছে যে মহিলা শ্ৰমিকৰ গড় মজুৰি আছিল ১৮১৫ টকা আৰু পুৰুষৰ গড় মজুৰি আছিল ৩৮৪২ টকা। ভাৰতত বিদ্যমান লিংগ বেতনৰ ব্যৱধানত অৰিহণা যোগোৱা কিছুমান মুখ্য কাৰক হৈছে: ===বৃত্তিগত পছন্দ=== মজুৰি লাভ কৰা শ্ৰমিক সকলৰ মাজত মহিলাৰ অংশগ্ৰহণৰ হাৰ সাধাৰণতে কম। তেওঁলোকৰ অংশগ্ৰহণ মুখ্যতঃ কৃষি খণ্ডৰ গ্ৰাম্য এলেকাত কেন্দ্ৰীভূত হয়। উত্তৰ ভাৰতৰ গ্ৰাম্য অঞ্চলত দেখা গৈছে যে লিংগৰ ভিত্তিত শ্ৰম বিভিন্ন ভাগত বিভক্ত কৰা হয়। কৃষিৰ কিছুমান কাৰ্যকলাপ বিশেষকৈ মহিলাসকলক আৱণ্টন কৰা হৈছে। কিছুমান কাম যেনে শস্য শুকোৱা আৰু সংৰক্ষণ কৰা আদি মহিলাৰ দ্বাৰা আনহাতে অন্যান্য কাম যেনে হাল বোৱা আৰু শস্য চলোৱা কেৱল পুৰুষৰ দ্বাৰা কৰা হয়।<ref name="Chen">{{cite book|last1=Martha C. Nussbaum, Jonathan Glover|first1=Martha Chen|title=Women, Culture, and Development: A Study of Human Capabilities|url=https://books.google.com/books?id=jhLgdK84Ll8C&q=india&pg=PA37|publisher=Clarendon Press|date=1995|isbn=9780191521751}}</ref><ref name="justjobs">{{cite web|last1=Dewan|first1=Sabina|title=Closing the Gender wage gap in Indian Agriculture|url=http://justjobsnetwork.org/wp-content/pubs/reports/8.pdf|publisher=JustJobs Network|date=2014|access-date=2021-09-17|archivedate=2021-10-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211003051018/http://justjobsnetwork.org/wp-content/pubs/reports/8.pdf|deadurl=yes}}</ref> এয়া কেৱল অগ্ৰাধিকাৰ আৰু আধিপত্য নহয়। ব্যক্তিগত সেৱা আৰু যত্নৰ কামৰ সৈতে জড়িত খণ্ডবোৰত ভাৰতত মহিলা শ্ৰমিকৰ অংশগ্ৰহণ অধিক হোৱা দেখা গৈছে। অনানুষ্ঠানিক ক্ষেত্ৰত বিশেষকৈ কৃষিক্ষেত্ৰতো মহিলাৰ অংশগ্ৰহণ অধিক।<ref name="Status of Women" /> ===সাংস্কৃতিক বাধা=== ভাৰতৰ ভিতৰত সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক নিয়মবোৰ ৰাজ্য ভেদে পৃথক। তথাপিও এটা সাদৃশ্য দেখা গৈছে যে মহিলাসকলক মজুৰি লাভ কৰা শ্ৰমিকসকলৰ পৰা বাদ দিয়া আৰু শ্ৰমিকৰ স্থিতি আধাৰিত পৃথক্কৰণ সকলোতে বিদ্যমান।<ref name="Chen" /> বিদ্ৰূপাত্মকভাৱে উচ্চ বৰ্ণৰ মহিলাসকলে মজুৰি প্ৰাপ্ত কৰিবলৈ কাম কৰিবলৈ চেষ্টা কৰাৰ সময়ত অধিক অসুবিধাৰ সন্মুখীন হৈছিল। আনকি তেওঁলোকৰ জীয়াই থকাটো ইয়াৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ শীল হ'লেও তেওঁলোকৰ বাবে ই এক সামাজিক সমস্যা।<ref name="Chen" />{{Rp|45}} উত্তৰ ভাৰতৰ গ্ৰাম্য অঞ্চলৰ বিধৱাসকলৰ সৈতে কৰা সাক্ষাৎকাৰত তেওঁলোকে কৈছিল যে যদি তেওঁলোকৰ ঘৰৰ বাহিৰত লাভজনক নিযুক্তি বিচাৰিবলৈ চেষ্টা কৰে তেন্তে তেওঁলোকে তেওঁলোকৰ সম্পত্তিৰ অধিকাৰ ত্যাগ কৰিবলৈ বাধ্য হ'ব আৰু তেওঁলোকে বাস কৰা গাঁও এৰি দিবলৈ বাধ্য হ'ব। এইবোৰে সূচায় যে বিদ্যমান সামাজিক নিয়মৰ বাবে নিজকে বজাই ৰখাৰ বাবেও মজুৰিযুক্ত শ্ৰম এটা সম্ভৱ বিকল্প নহয়।<ref name="Chen" />{{Rp|49}} যিহেতু শিশু যত্নক মুখ্যতঃ এগৰাকী মহিলাৰ কাম হিচাপে গণ্য কৰা হয়, মহিলাসকলে প্ৰায়ে আংশিক সময়ৰ চাকৰি গ্ৰহণ কৰে বা তেওঁলোকৰ পৰিয়ালৰ যত্ন লোৱাৰ বাবে তেওঁলোকৰ কেৰিয়াৰৰ সময়ত সময় উলিয়ায় লাগে। যেতিয়া মহিলাসকলে বিৰতিৰ পিছত কামলৈ উভতি আহে, তেওঁলোকক তেওঁলোকৰ পুৰুষ সহকৰ্মীৰ তুলনাত কম মজুৰি দিয়া হয়। সাধাৰণতে পূৰ্ণ-সময়ৰ নিযুক্তি প্ৰাপ্ত মহিলাসকলে ইতিমধ্যে পুৰুষতকৈ ৩৪% কম উপাৰ্জন কৰিছিল, কিন্তু আংশিক সময়ৰ কৰ্মৰত মহিলাৰ তুলনাত, দৰমহাৰ ব্যৱধান আৰু বৃদ্ধি হৈছিল কিয়নো তেওঁলোকে পুৰুষতকৈ প্ৰায় ৪২% কম উপাৰ্জন কৰিছিল।<ref name="wageindicator finalreport">{{cite web|url=http://www.paycheck.in/files/gender-pay-gap-oct-2012-1|title=Gender Pay Gap in the Formal Sector: Preliminary Evidence from Paycheck India Data|date=September 2012|publisher=WageIndicator Data Report|last1=Leeja Anand|first1=Biju Varkkey, Rupa Korde|access-date=2021-09-17|archivedate=2022-03-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220319210102/https://paycheck.in/files/gender-pay-gap-oct-2012-1|deadurl=yes}}</ref>{{Rp|13}} ১৩ ইয়াৰ উপৰিও মহিলাসকলৰ সন্তান নাথাকিলেও দেখা গৈছে যে তেওঁলোকে এতিয়াও মজুৰিৰ বৈষম্যৰ সন্মুখীন হয় কিয়নো তেওঁলোকক সম্ভাৱ্য মাতৃ হিচাপে গণ্য কৰা হয় যাক অদূৰ ভৱিষ্যতে কামৰ পৰা বিৰতিৰ প্ৰয়োজন হ'ব পাৰে।<ref name="wageindicator finalreport" /> ===শিক্ষা আৰু প্ৰশিক্ষণ=== ভাৰতত মহিলাৰ সাক্ষৰতাৰ হাৰ পুৰুষৰ হাৰতকৈ যথেষ্ট কম আৰু দেখা গৈছে যে বহুতো ছোৱালীয়ে স্কুল এৰি দিয়ে আৰু তেওঁলোকৰ শিক্ষা সম্পূৰ্ণৰূপে সম্পূৰ্ণ কৰাত ব্যৰ্থ হয়।<ref name="Status of Women" />{{Rp|76}}শিক্ষা আৰু প্ৰশিক্ষণত বিনিয়োগ পুৰুষৰ পক্ষত বেছিকৈ কৰা হয় কিয়নো তেওঁলোকক উপাৰ্জনকাৰী হোৱাৰ আশাৰে ডাঙৰ-দীঘল কৰা হয়। সেয়েহে এই বিনিয়োগ তেওঁলোকৰ সফলতাৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় বুলি গণ্য কৰা হয়। আনহাতে মহিলাসকলক ইয়াৰ পৰিৱৰ্তে "ভৱিষ্যতৰ গৃহনিৰ্মাতা" হিচাপে গণ্য কৰা হয় যাৰ বাবে শিক্ষা অত্যাৱশ্যকীয় নহ'ব পাৰে।<ref name="Understanding GI">{{cite web|last1=Rustagi|first1=Preet|title=Understanding Gender Inequalities in Wages and Incomes in India|url=http://www.isleijle.org/ijle/IssuePdf/6d6c974d-9da9-4a33-a6d0-1a2e193d58e0.pdf|publisher=The Indian Journal of Labour Economics, Vol. 48, No. 2|date=2005|access-date=2021-09-17|archivedate=2018-05-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180516215159/http://www.isleijle.org/ijle/IssuePdf/6d6c974d-9da9-4a33-a6d0-1a2e193d58e0.pdf|deadurl=yes}}</ref>{{Rp|325}} পুৰুষ আৰু মহিলা শিক্ষাৰ মাজৰ এই পাৰ্থক্য বিগত বছৰবোৰত হ্ৰাস পাইছে। ২০০১ চনত পুৰুষ আৰু মহিলাৰ সাক্ষৰতাৰ শতাংশৰ মাজৰ পাৰ্থক্য ২১.৫৯ আৰু ২০১১ চনত ১৬.৬৮ লৈ হ্ৰাস হৈছিল। ইয়াৰ ফলত সময় আগবাঢ়ি অহাৰ লগে লগে মহিলাসকলে অধিক সুযোগ লাভ কৰিছে।<ref>{{Cite web |title=আৰ্কাইভ কপি |url=http://indiabudget.nic.in/es2001-02/chapt2002/chap106.pdf |access-date=2021-09-17 |archivedate=2011-04-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110413020835/http://indiabudget.nic.in/es2001-02/chapt2002/chap106.pdf |deadurl=yes }}</ref><ref>https://www.jagranjosh.com/general-knowledge/census-2011-literacy-rate-and-sex-ratio-in-india-since-1901-to-2011-1476359944-1</ref> ===অবৈতনিক কাম=== ১৯৯৫ চনৰ মানৱ উন্নয়ন প্ৰতিবেদন অনুসৰি, মহিলাসকলে তেওঁলোকৰ কামৰ প্ৰায় দুই-তৃতীয়াংশ সময় অবৈতনিক কামত ব্যয় কৰে। আনহাতে পুৰুষসকলে তেওঁলোকৰ সময়ৰ মাত্ৰ এক-চতুৰ্থাংশ অবৈতনিক শ্ৰমৰ বাবে ব্যয় কৰে।<ref name="invisible heart">{{cite web|title=The Invisible Heart— Care and the Global Economy|url=http://akgul.bilkent.edu.tr/hdr/1999/en/pdf/hdr_1999_ch3.pdf|access-date=2021-09-17|archivedate=2016-06-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160604043911/http://akgul.bilkent.edu.tr/hdr/1999/en/pdf/hdr_1999_ch3.pdf|deadurl=yes}}</ref> ভাৰতত অনুমান কৰা হৈছে যে মহিলাসকলে প্ৰতি সপ্তাহত পুৰুষতকৈ গড়ে ২১ ঘণ্টা অধিক কাম কৰে।<ref name="invisible heart" /> বৰ্তমান ভাৰতত বৰ্তমানৰ চাকৰিৰ দুই-তৃতীয়াংশতকৈও অধিক কৃষিৰ অংশ আছে, কিন্তু মহিলাসকলে এই খণ্ডত অৱদান আগবঢ়োৱা বেছিভাগ কামৰ হিচাপ বা আনুষ্ঠানিকভাৱে নথিভুক্ত কৰা হোৱা নাই।<ref name="Status of Women">{{cite web|last1=Anil Kumar Mishra|first1=Tauffiqu Ahamad, Jitendra Kumar Pandey|title=The Status of Women Workers in the Unorganized Sector|url=http://www.newmanpublication.com/admin/issue/br/Untitled3.pdf|publisher=Newman International Journal of Multidisciplinary Studies, Volume 1, Issue 12|pages=72–79|date=December 2014|access-date=2021-09-17|archivedate=2016-06-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160604021743/http://www.newmanpublication.com/admin/issue/br/Untitled3.pdf|deadurl=yes}}</ref> ই পুনৰ কৰ্মশক্তিত পুৰুষ আৰু মহিলাৰ মুঠ জনসংখ্যাৰ কথা বিবেচনা নকৰে। ==আইনী সুৰক্ষা== === আন্তৰ্জাতিক দায়বদ্ধতা=== ভাৰত ১৯২২ চনৰ পৰা [[আন্তৰ্জাতিক শ্ৰমিক সংস্থা]]ৰ পৰিচালনা সমিতিৰ স্থায়ী সদস্য। ১৯৫৮ চনৰ ছেপ্টেম্বৰত ভাৰতে চি১০০ সমান পাৰিশ্ৰমিক সন্মিলন, ১৯৫১ (নং ১০০) অনুমোদন কৰিছিল। ই সমান মূল্যৰ কামৰ বাবে পুৰুষ আৰু মহিলাৰ মাজত সমান দৰমহাৰ বিষয়টো সমাধান কৰে।<ref>{{cite web|title=C100 - Equal Remuneration Convention, 1951 (No. 100), Article 1|url=http://www.ilo.org/dyn/normlex/en/f?p=NORMLEXPUB:12100:0::NO::P12100_INSTRUMENT_ID:312245}}</ref> এই সন্মিলনত সকলো সদস্য ৰাষ্ট্ৰই তেওঁলোকৰ ৰাষ্ট্ৰীয় আইন আৰু নীতিসমূহক লিংগ নিৰ্বিশেষে সকলো শ্ৰমিকক সমান পাৰিশ্ৰমিক নিশ্চিত কৰাৰ দিশত নিৰ্দেশ দিব লাগিব। এই সন্মিলনৰ অনুপালন নিশ্চিত কৰাৰ প্ৰচেষ্টাত আৰু ভাৰতত মহিলাৰ স্থিতি সম্পৰ্কীয় সমিতিৰ প্ৰতিবেদনৰ উত্তৰত চৰকাৰে সমান পাৰিশ্ৰমিক আইন প্ৰণয়ন কৰে।<ref name="Chapter2">{{cite web|title=Equal Pay for Equal Work in India - A Socio-legal Imperative|url=http://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/28562/9/09_chapter%202.pdf}}</ref> ===সমান পাৰিশ্ৰমিক আইন, ১৯৭৬=== ১৯৭৬ চনত পুৰুষ আৰু মহিলা শ্ৰমিকসকলক সমান পাৰিশ্ৰমিক প্ৰদান কৰা আৰু নিযুক্তি আৰু নিযুক্তিৰ সুযোগ সম্পৰ্কীয় সকলো বিষয়ত লিংগৰ আধাৰত বৈষম্য প্ৰতিৰোধ কৰাৰ লক্ষ্যৰে সমান পাৰিশ্ৰমিক আইন গৃহীত কৰা হৈছিল। এই আইনখনে মহিলাসকলক কেৱল সমান দৰমহা দাবী কৰাৰ অধিকাৰ প্ৰদান নকৰে, ইয়াৰ লগতে নিযুক্তি প্ৰক্ৰিয়া, চাকৰিৰ প্ৰশিক্ষণ, পদোন্নতি আৰু সংগঠনৰ ভিতৰত স্থানান্তৰৰ সন্দৰ্ভত যিকোনো বৈষম্যক এই আইনৰ অধীনত প্ৰত্যাহ্বান জনাব পাৰি।<ref>{{cite web |title=Section 4 and 5, Equal Remuneration Act, 1976 |url=http://pblabour.gov.in/pdf/acts_rules/equal_remuneration_act_1976.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150421031623/http://pblabour.gov.in/pdf/acts_rules/equal_remuneration_act_1976.pdf |archive-date=April 21, 2015 |access-date=September 17, 2021 |archivedate=April 21, 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150421031623/http://pblabour.gov.in/pdf/acts_rules/equal_remuneration_act_1976.pdf |deadurl=yes }}</ref> অৱশ্যে ইয়াৰ পৰিসৰ এনে পৰিস্থিতিলৈ প্ৰসাৰিত নহয় য'ত: (১) এগৰাকী মহিলাই মহিলাসকলক বিশেষ ব্যৱহাৰ প্ৰদান কৰা আইনৰ প্ৰয়োজনীয়তা পালন কৰিবলৈ চেষ্টা কৰি আছে; আৰু (২) এগৰাকী মহিলাক সন্তানৰ জন্ম, বা অৱসৰ, বিবাহ বা মৃত্যু সম্পৰ্কীয় চৰ্তাৱলী আৰু নিয়মাৱলীৰ বাবে বিশেষ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। এই আইনৰ অধীনত নিৰ্ধাৰিত মানদণ্ড বজাই ৰাখিবলৈ কোম্পানী আৰু ব্যক্তিগত নিয়োগকৰ্তা দুয়োকে দায়বদ্ধ কৰিব পাৰি।<ref>{{cite web |title=Section 15, Equal Remuneration Act, 1976 |url=http://pblabour.gov.in/pdf/acts_rules/equal_remuneration_act_1976.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150421031623/http://pblabour.gov.in/pdf/acts_rules/equal_remuneration_act_1976.pdf |archive-date=April 21, 2015 |access-date=September 17, 2021 |archivedate=April 21, 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150421031623/http://pblabour.gov.in/pdf/acts_rules/equal_remuneration_act_1976.pdf |deadurl=yes }}</ref> বিভিন্ন ক্ষেত্ৰত ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়েও কৈছে যে লিংগৰ ভিত্তিত বৈষম্য কেৱল তেতিয়াহে উদ্ভৱ হয় যেতিয়া পুৰুষ আৰু মহিলাই একে ধৰণৰ কাম কৰে।<ref>{{cite web |title=Section 11, Equal Remuneration Act, 1976 |url=http://pblabour.gov.in/pdf/acts_rules/equal_remuneration_act_1976.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150421031623/http://pblabour.gov.in/pdf/acts_rules/equal_remuneration_act_1976.pdf |archive-date=April 21, 2015 |access-date=September 17, 2021 |archivedate=April 21, 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150421031623/http://pblabour.gov.in/pdf/acts_rules/equal_remuneration_act_1976.pdf |deadurl=yes }}</ref> অৱশ্যে ই স্পষ্ট কৰিছিল যে প্ৰকৃততে কামৰ এটা অংশ হিচাপে সম্পাদন কৰা কৰ্তব্যবোৰ বিবেচনা কৰি কোন প্ৰকাৰৰ কাম একে হ'ব পাৰে সিদ্ধান্ত লোৱাৰ সময়ত এক নমনীয় দৃষ্টিভংগী লোৱা প্ৰয়োজন আৰু সম্ভাৱ্যভাৱে সম্পাদন কৰিবলৈ সক্ষম কৰ্তব্যবোৰ নহয়।<ref>{{cite journal|title=Mackinnon Mackenzie & Co. Ltd. v. Audrey D' Costa & Another|year=1987 |volume=2 |journal=SCC |page=469}}</ref> ==সাংবিধানিক সুৰক্ষা== ৰাজ্যিক নীতিৰ নিৰ্দেশাত্মক নীতিৰ অংশ হিচাপে সংবিধানৰ অনুচ্ছেদ ৩৯ৰ জৰিয়তে [[ভাৰতৰ সংবিধান]]ত ধাৰণা কৰা হৈছে যে সকলো ৰাজ্যই পুৰুষ আৰু মহিলা দুয়োৰে বাবে সমান কামৰ বাবে সমান দৰমহা প্ৰাপ্ত কৰাৰ দিশত তেওঁলোকৰ নীতিক আদৰ্শভাৱে নিৰ্দেশিত কৰে আৰু লগতে পুৰুষ আৰু মহিলাৰ জীৱিকাৰ পৰ্যাপ্ত উপায়ৰ অধিকাৰ নিশ্চিত কৰে। যদিও এই নিৰ্দেশনা নীতিবোৰ কোনো আদালতৰ দ্বাৰা প্ৰযোজ্য নহয়, সেইবোৰ দেশৰ শাসনৰ বাবে গুৰুত্বপূৰ্ণ আৰু এখন ৰাজ্যয়ে আইন প্ৰণয়ন কৰোঁতে সেইবোৰ বিবেচনা কৰিবলৈ বাধ্য।<ref name="Myth">{{cite book|last1=Devi|first1=Kovuru|title=Women's Equality in India: A Myth Or Reality?|date=January 1, 2000|isbn=81-7141-563-6|url=https://books.google.com/books?id=LS8wJlfjUcUC|pages=49–50}}</ref> যদিও "সমান কামৰ বাবে সমান দৰমহা" স্পষ্টভাৱে এক সাংবিধানিক অধিকাৰ নহয়, ইয়াক অনুচ্ছেদ ১৪, ১৫ আৰু ১৬ৰ ব্যাখ্যাৰ জৰিয়তে উপস্থাপন কৰিব পাৰি। এই অনুচ্ছেদ কেইটায়ে আইনৰ সন্মুখত সমতা, বৈষম্যৰ বিৰুদ্ধে সুৰক্ষা আৰু ৰাজহুৱা নিযুক্তিৰ ক্ষেত্ৰত সুযোগৰ সমতাৰ নিশ্চয়তা দিয়ে।<ref name="Myth"/><ref>{{cite web|title=The Constitution of India, Articles 14 - 16 |url=http://lawmin.nic.in/coi/coiason29july08.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140909230437/http://lawmin.nic.in/coi/coiason29july08.pdf |archive-date=2014-09-09 }}</ref> ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়েও ইয়াক এক সাংবিধানিক লক্ষ্য বুলি ঘোষণা কৰিছে। এয়া প্ৰতিজন ব্যক্তিৰ বাবে উপলব্ধ আৰু অনুচ্ছেদ ১৪ৰ পৰা ১৬ত নিৰ্ধাৰিত তেওঁলোকৰ মৌলিক অধিকাৰ প্ৰৱৰ্তনৰ জৰিয়তে প্ৰাপ্ত কৰিবলৈ সক্ষম।<ref>{{cite journal|title=Union of India v. Dineshan K.K.|year=2008 |volume=1 |journal=SCC |page=586}}</ref> উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ এক জনপ্ৰিয় সিদ্ধান্তত এয়াৰ ইণ্ডিয়াৰ এয়াৰ-হোষ্টেছসকলৰ নিযুক্তিৰ চৰ্তসমূহক প্ৰত্যাহ্বান জনোৱা হৈছিল। নিযুক্তিৰ চৰ্তাৱলীঅনুসৰি মহিলাসকলৰ বাধ্যতামূলক অৱসৰৰ প্ৰয়োজন আছিল: (১) ৩৩ বছৰ বয়সৰ পিছত; (২) যদি তেওঁলোক চাকৰিৰ চাৰি বছৰৰ ভিতৰত বিবাহপাশত আৱদ্ধ হয়; বা (৩) তেওঁলোকৰ প্ৰথম গৰ্ভধাৰণৰ পিছত। অৱশ্যে আদালতে এই ব্যৱস্থাসমূহ বাতিল কৰে আৰু সংবিধানৰ ১৪, ১৫ আৰু ১৬ অনুচ্ছেদ উলংঘা কৰাৰ বাবে সেইবোৰক স্বেচ্ছাচাৰী আৰু বৈষম্যমূলক বুলি ধৰি ৰাখে।<ref>{{cite book|title=Air India vs. Nargesh Mirza|publisher=AIR 1981 SC 1829}}</ref> ===আনুষঙ্গিক আইন=== যদিও প্ৰসূতি লাভালাভ আইন, ১৯৬১ আৰু কাৰখানা আইন, ১৯৪৮ৰ দৰে আইনে সমান কামৰ বাবে সমান দৰমহাৰ বিষয়টো পোনপটীয়াকৈ সমাধান নকৰে সেইবোৰে এগৰাকী মহিলাই দাবী কৰিব পৰা কিছুমান অতিৰিক্ত লাভালাভ প্ৰদান কৰে। দহজনতকৈ অধিক কৰ্মচাৰী থকা সকলো প্ৰতিষ্ঠানৰ বাবে মাতৃত্বকালীন লাভালাভ আইন প্ৰযোজ্য।<ref>{{cite web|title=Maternity Benefit Act, 1961 (Act No. 53 of 1961), Section 2|url=http://www.ilo.org/dyn/travail/docs/678/maternitybenefitsact1961.pdf}}</ref> অৱশ্যে যিবোৰ ৰাজ্যত কৰ্মচাৰী ৰাজ্য বীমা আইন প্ৰযোজ্য হয়, নিয়োগকৰ্তাৰ মাতৃত্বকালীন লাভালাভ আইনৰ অধীনত আৰু কোনো দায়বদ্ধতা নাই।<ref>{{cite web|last1=Papola|first1=T.S.|title=An Assessment of the Labour Statistics System in India, 2014|url=http://www.ilo.org/wcmsp5/groups/public/---asia/---ro-bangkok/---sro-new_delhi/documents/publication/wcms_342333.pdf|publisher=International Labour Organization}}</ref> এই আইনৰ অধীনত, এগৰাকী গৰ্ভৱতী মহিলা কৰ্মীয়ে ২৬ সপ্তাহৰ সম্পূৰ্ণ বেতনৰ মাতৃত্বকালীন ছুটি আৰু গৰ্ভপাত বা গৰ্ভধাৰণ সমাপ্তিৰ ক্ষেত্ৰত ছয় সপ্তাহৰ ছুটি লাভ কৰে।<ref>{{cite web|title=The Maternity Benefit Act, 1961 (Act No. 53 of 1961), Section 4 and 6|url=http://www.ilo.org/dyn/travail/docs/678/maternitybenefitsact1961.pdf}}</ref> গৰ্ভৱতী মহিলাসকলৰ শাৰীৰিকভাৱে কষ্টকৰ কাম নকৰাৰ অধিকাৰ আছে। যিবোৰ কামে তেওঁলোকৰ গৰ্ভধাৰণ প্ৰভাৱিত কৰিব পাৰে তেনে কাম কৰাৰ পৰা বিৰত থাকিলেও তেওঁলোকৰ মজুৰিৰ পৰা কোনো কৰ্তন কৰিব নোৱাৰি।<ref>{{cite web|title=The Maternity Benefit Act, 1961 (Act No. 53 of 1961), Sections 4 and 13|url=http://www.ilo.org/dyn/travail/docs/678/maternitybenefitsact1961.pdf}}</ref> ইয়াৰ উপৰিও, কাৰখানা আইন অনুসৰি, নিয়োগকৰ্তাসকলে ৩০ গৰাকীতকৈ অধিক মহিলাক নিযুক্তি দিয়া সকলো কৰ্মক্ষেত্ৰত ৬ বছৰৰ তলৰ শিশুৰ যত্ন প্ৰদান কৰিব লাগিব।<ref>{{cite web|title=The Factories Act, 1948 (Act No. 63 of 1948), Section 48|url=http://www.ilo.org/dyn/travail/docs/663/}}</ref> ==পৰিসংখ্যা== সমগ্ৰ ভাৰতীয় ৰাজ্যত লিংগ অনুসৰি মজুৰি ব্যৱধান পৃথক পৃথক আৰু নিম্নলিখিত ৰাজ্যবোৰত সৰ্বাধিক:<ref name="wageindicator" /> {| class="wikitable" |- ! ৰাজ্য!! পুৰুষৰ উপাৰ্জনৰ শতাংশ হিচাপে মহিলাৰ উপাৰ্জন |- | [[বিহাৰ]] || ৬৩% |- | [[ছত্তীসগঢ়]] || ৪৮% |- | [[অসম]] || ৪৮% |- | [[হিমাচল প্ৰদেশ]] || ৪৫% |- | [[ৰাজস্থান]] আৰু [[কেৰালা]] || ৪৪% |} আনহাতে [[উত্তৰাখণ্ড]] লিংগ অনুসৰি দৰমহাৰ ব্যৱধানৰ সৰ্বনিম্ন শতাংশ থকা ৰাজ্য। ইয়াত মহিলাসকলে পুৰুষতকৈ মাত্ৰ ৯% কম উপাৰ্জন কৰে। তাৰপিছত [[পঞ্জাব, ভাৰত|পঞ্জাব]] আৰু [[উত্তৰ প্ৰদেশ]] কম লিংগ দৰমহাৰ ব্যৱধান থকা ৰাজ্য। এই দুখন ৰাজ্যত মহিলাৰ উপাৰ্জন ক্ৰমান্বয়ে ১০% আৰু ১৫%ৰ সৈতে অনুসৰণ কৰা হয়।<ref name="wageindicator" /> ==প্ৰভাৱ== গৱেষণাই পৰামৰ্শ দিয়ে যে যেতিয়া দেশবোৰে মহিলা শ্ৰমিকৰ অংশগ্ৰহণৰ হাৰ বৃদ্ধি কৰিবলৈ সক্ষম হয়, ই সমগ্ৰ অৰ্থনীতিক লাভান্বিত কৰিবলৈ সক্ষম।<ref name="IMF">{{cite web|last1=Staff Discussion Note|first1=IMF|title=Women, Work, and the Economy: Macroeconomic Gains from Gender Equity|url=https://www.imf.org/external/pubs/ft/sdn/2013/sdn1310.pdf|publisher=International Monetary Fund|date=September 2013}}</ref> সম্ভাব্য জিডিপি বৃদ্ধিৰ উপৰিও মহিলাসকলৰ বাবে সমান নিযুক্তিৰ সুযোগৰ ফলত ব্যক্তিগত খণ্ডৰ বৃদ্ধি আৰু লাভজনকতা বৃদ্ধি হ'ব পাৰে।<ref name="IFC">{{cite web|title=Investing in Women's Employment|url=http://www.ifc.org/wps/wcm/connect/5f6e5580416bb016bfb1bf9e78015671/InvestinginWomensEmployment.pdf?MOD=AJPERES|publisher=International Finance Corporation, World Bank Group|date=2013}}</ref> যিবোৰ দেশত জনসংখ্যা দ্ৰুতগতিত বৃদ্ধ হৈ গৈ আছে তেনে দেশত মহিলা শ্ৰমিকৰ অংশগ্ৰহণৰ হাৰ বৃদ্ধিয়ে হ্ৰাস হোৱা কৰ্মশক্তিৰ নেতিবাচক প্ৰভাৱবোৰ পূৰণ কৰাত সহায় কৰিব। এইটোও মন কৰিবলগীয়া যে ভাৰতৰ মহিলাসকলে ঘৰুৱা কৰ্তব্য বা যত্নৰ কামৰ জৰিয়তে অবৈতনিক খণ্ডত শ্ৰমৰ পৰিমাণৰ ৯.৮ গুণ প্ৰদৰ্শন কৰে। যদি এই কাম জোখা হয় আৰু মূল্য পৰিশোধ কৰা হয়, তেন্তে মেকিনছে অনুমান কৰিছিল যে ই ভাৰতৰ মুঠ অৰ্থনৈতিক উৎপাদনত ০.৩ ট্ৰিলিয়ন [[আমেৰিকান ডলাৰ]] অৰিহণা যোগাব।<ref>{{cite journal|title=The Power of Parity: Advancing Women's Equality in India|journal=McKinsey Global Institute|date=November 2015}}</ref> ==তথ্য উৎস== {{Reflist|30em}} [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ অৰ্থনীতি]] [[শ্ৰেণী:লিংগ বৈষম্য]] 9gwiw2smw0q6wmubquu7vr8w6swdxa1 0 78458 612229 404357 2026-06-14T18:55:25Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 612229 wikitext text/x-wiki {{Infobox project | hi = মধ্যাহ্ন ভোজন আঁচনি | logo = মধ্যাহ্ন ভোজন আঁচনিৰ ল'গ'.jpeg | image = File:The Children being served the food under the Mid-day Meal Scheme at a primary school, Wokha district in Nagaland.jpg | caption = [[নাগালেণ্ড|নাগালেণ্ডৰ]] এখন স্কুলত ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে মধ্যাহ্ন ভোজনৰ বাবে শাৰী পতা দৃশ্য। | mission_statement = | type = [[ভাৰত চৰকাৰ]] | country = [[ভাৰত]] | primeminister = | key_people = | launched = ১৯৯৫ <!-- {{Start date and age|YYYY|MM|DD|df=y}} --> | disestablished = <!-- {{End date|YYYY|MM|DD|df=y}} --> | budget = | current_status = সক্ৰিয় | website = http://mdm.nic.in/ }} '''মধ্যাহ্ন ভোজন আঁচনি''' ({{lang-en|Midday Meal Scheme}}) হৈছে বিদ্যালয়ৰ এক ভোজন আঁচনি। সমগ্ৰ ভাৰত বৰ্ষৰ স্কুল পৰ্যায়ৰ শিশু সকলৰ পুষ্টিৰ মান উন্নত কৰাৰ উদ্দেশ্যে এই আচঁনিখন প্ৰস্তুত কৰা হৈছে।<ref name=":1">{{cite web|last=Chettiparambil-Rajan|first=Angelique|date=July 2007|title=India: A Desk Review of the Mid-Day Meals Programme|url=http://home.wfp.org/stellent/groups/public/documents/newsroom/wfp207424.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131020230641/http://home.wfp.org/stellent/groups/public/documents/newsroom/wfp207424.pdf|archive-date=20 October 2013|access-date=28 July 2013|website=World Food Programme|archivedate=20 October 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131020230641/http://home.wfp.org/stellent/groups/public/documents/newsroom/wfp207424.pdf|deadurl=yes}}</ref> এই কাৰ্যসূচীত চৰকাৰৰ প্ৰাথমিক আৰু উচ্চ প্ৰাথমিক শ্ৰেণীৰ শিশুসকলৰ বাবে কৰ্মদিনত বিনামূলীয়া মধ্যাহ্নভোজন, চৰকাৰী সাহায্যপ্ৰাপ্ত, স্থানীয় সংস্থা, শিক্ষা নিশ্চিত আঁচনি, আৰু বৈকল্পিক অভিনৱ শিক্ষা কেন্দ্ৰ, সৰ্বশিক্ষা অভিযানৰ অধীনত সমৰ্থিত মাদ্ৰাচা তথা মকতাব, আৰু শ্ৰম মন্ত্ৰালয়ৰ দ্বাৰা পৰিচালিত ৰাষ্ট্ৰীয় শিশু শ্ৰমিক প্ৰকল্প বিদ্যালয়সমূহত বিনামূলীয়া মধ্যাহ্নভোজন যোগান ধৰা হয়।<ref name=":12">{{cite web|title=Frequently Asked Questions on Mid Day Meal Scheme|url=http://mdm.nic.in/Files/Right%20to%20information/Frequently_Asked_Questions_on_MDM.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131021004336/http://mdm.nic.in/Files/Right%20to%20information/Frequently_Asked_Questions_on_MDM.pdf|archive-date=21 October 2013|access-date=24 June 2014|website=mdm.nic.in (Mid Day Meal Scheme, Ministry of Education, Government of India)}}</ref> ১.২৭ নিযুতৰো অধিক বিদ্যালয় আৰু শিক্ষা নিশ্চিত আঁচনি কেন্দ্ৰত ১২০ নিযুত শিশুক সেৱা আগবঢ়োৱা, মধ্যাহ্ন ভোজন আঁচনি হৈছে বিশ্বৰ ভিতৰতে এক সৰ্ববৃহৎ আঁচনি। <ref name=":5">{{cite web|title=About the Mid Day Meal Scheme|url=http://mdm.nic.in/aboutus.html|url-status=live|access-date=28 July 2013|publisher=mdm.nic.in (Mid Day Meal Scheme, Ministry of Education, Government of India)}}</ref> ==ইতিহাস== ১৯৩০ চনৰ পৰা ফৰাচী প্ৰশাসনৰ অধীনত [[পুডুচেৰী]]ৰ কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চলত মধ্যাহ্ন ভোজন আঁচনি ৰূপায়ণ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web|title=Mid Day Meal Puducherry|url=https://mdm.py.gov.in/Index.aspx|access-date=2021-10-13|website=mdm.py.gov.in}}</ref> স্বাধীন ভাৰতত মধ্যাহ্ন ভোজন আঁচনি প্ৰথমে [[তামিলনাডু]]ত আৰম্ভ কৰা হৈছিল। প্ৰাক্তন মুখ্যমন্ত্ৰী কে. কামৰাজে ৬০-ৰ দশকৰ আৰম্ভণিতে এই আঁচনিখন আগবঢ়াই দিছিল। ১৯২৫ চনৰ পৰা আঁচনিখনৰ ৰূপায়ণ কৰা প্ৰথমখন বিদ্যালয় আছিল সৌৰাষ্ট্ৰ বালক উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয়, মাদুৰাই। ২৮ নৱেম্বৰ ২০০১ তাৰিখে, উচ্চতম ন্যায়ালয়ে প্ৰতিখন ৰাজ্যৰে ৰাজ্য চৰকাৰক তেওঁলোকৰ বিদ্যালয়ত নিৰ্দেশনাৰ ৬ মাহৰ ভিতৰত এই কাৰ্যসূচী আৰম্ভ কৰিবলৈ কৈছিল।<ref name=":3" /> ২০০২ চনৰ ভিতৰত ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ নিৰ্দেশত সকলো ৰাজ্যতে এই আঁচনি ৰূপায়ণ কৰা হয়।<ref name=":3">{{Cite web|title=School Mid-day Meals - Right to Food Campaign|url=http://www.righttofoodcampaign.in/school-meals|access-date=2021-10-13|website=www.righttofoodcampaign.in|archivedate=2021-10-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211016171912/http://www.righttofoodcampaign.in/school-meals|deadurl=yes}}</ref> ২০২১ চনৰ ছেপ্টেম্বৰত আঁচনিখনৰ নাম পিএম-পোষণ (প্ৰধানমন্ত্ৰী পোষণ শক্তি নিৰ্মাণ) আঁচনিলৈ সলনি কৰা হয়। এই আচঁনিখন বৰ্তমান শিক্ষা মন্ত্ৰালয়ৰ অধীনত। <ref>{{Cite web|title=Mid-Day Meal scheme to be now called PM POSHAN, to cover students of pre- primary classes also - Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/home/education/news/mid-day-meal-scheme-to-be-now-called-pm-poshan-to-cover-students-of-pre-primary-classes-also/articleshow/86616637.cms|access-date=2021-10-13|website=The Times of India}}</ref> আঁচনিখনৰ পৰিপ্ৰেক্ষিতত কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰে লগতে ঘোষণা কৰে যে ২০২২ চনৰ ভিতৰত চৰকাৰী আৰু চৰকাৰী সাহায্যপ্ৰাপ্ত বিদ্যালয়সমূহত প্ৰাক-প্ৰাথমিক শিক্ষা লাভ কৰা অতিৰিক্ত ২৪ লাখ শিক্ষাৰ্থীকো এই আঁচনিৰ অধীনত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হ'ব। <ref>{{Cite news|others=Special Correspondent|date=2021-09-29|title=Centre extends mid-day meal scheme to 24 lakh pre-primary students|language=en-IN|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/news/national/centre-extends-mid-day-meal-scheme-to-24-lakh-pre-primary-students/article36739905.ece|access-date=2021-10-13|issn=0971-751X}}</ref> শিশুৰ অধিকাৰ সন্মিলনৰ অংশ হিচাপে ভাৰতে এই অধিকাৰ সন্মিলনৰ অনুচ্ছেদ ২৪, ২(গ)ৰ অধীনত,<ref>{{cite web|title=India and United Nations – Human Rights|url=http://www.un.int/india/india_and_the_un_hr.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20100502160113/http://www.un.int/india/india_and_the_un_hr.html|archive-date=2 May 2010|access-date=28 July 2013|website=www.un.int (United Nations Permanent Missions)}}</ref><ref>{{cite web|date=20 November 1989|title=Convention on the Rights of the Child|url=http://www.ohchr.org/en/professionalinterest/pages/crc.aspx|url-status=live|access-date=28 July 2013|website=ohchr.org (Office of the High Commissioner for Human Rights. UN Human Rights.)|publisher=United Nations}}</ref> শিশুসকলৰ বাবে "পৰ্যাপ্ত পুষ্টিকৰ খাদ্য" প্ৰদান কৰিবলৈ প্ৰতিশ্ৰুতিবদ্ধ। ১৯৯৫ চনত আৰম্ভ হোৱাৰ পিছত এই কাৰ্যসূচীটোৰ বিভিন্ন সংশোধন ঘটোৱা হৈছে। মধ্যাহ্ন ভোজন আঁচনিখন ৰাষ্ট্ৰীয় খাদ্য সুৰক্ষা আইন, ২০১৩-ৰ অধীনত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। == পুষ্টিৰ অনুপাত == প্ৰতিজন শিশুৰ বাবে এই আঁচনিৰ অধীনত প্ৰতিদিনৰ পুষ্টিৰ পৰিমাণ সমূহ হৈছে:<ref name=":12" /> {| class="wikitable" |+ প্ৰতিজন শিশুৰ বাবে প্ৰতিদিনৰ পুষ্টিৰ নিৰ্ধাৰিত হিচাপ |- ! উপাদান!! প্ৰাথমিক (প্ৰথম শ্ৰেণীৰ পৰা পঞ্চম শ্ৰেণীলৈ)!! উচ্চ প্ৰাথমিক (ষষ্ঠ শ্ৰেণীৰ পৰা অষ্টম শ্ৰেণীলৈ) |- | কেলৰি || ৪৫০ || ৭০০ |- | প্ৰ'টিন (গ্ৰাম হিচাপত) || ১২ || ২৯ |- | চাউল / আটা (গ্ৰাম হিচাপত) || ১০০ || ১৫০ |- | দাইল (গ্ৰাম হিচাপত) || ২০ || ৩০ |- | পাচলি (গ্ৰাম হিচাপত) || ৫০ || ৭৫ |- | তেল আৰু চৰ্বি (গ্ৰাম হিচাপত) || ৫ || ৭.৫ |} মাইক্ৰ'নিউট্ৰিয়েণ্ট, ভিটামিন-A, লো, আৰু ফলেট টেবলেট আৰু ডি-ৱৰ্মিং ঔষধৰ ক্ষেত্ৰত, শিক্ষাৰ্থীজনে [[ৰাষ্ট্ৰীয় গ্ৰাম্য স্বাস্থ্য মিছন]]ৰ বিদ্যালয় স্বাস্থ্য কাৰ্যসূচীত প্ৰদান কৰা পৰিমাণ অনুসৰি পোৱাৰ অধিকাৰ আছে।<ref>{{cite web |url=http://mohfw.nic.in/WriteReadData/l892s/2099676248file5.pdf |title=Guidelines of the School Health Programme |website=Mohfw.nic.in |access-date=13 October 2014 |archivedate=16 October 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141016163338/http://mohfw.nic.in/WriteReadData/l892s/2099676248file5.pdf |deadurl=yes }}</ref> ==বিত্তীয় হিচাপ== কেন্দ্ৰীয় আৰু ৰাজ্য চৰকাৰৰ দ্বাৰা মধ্যাহ্ন ভোজন আঁচনিৰ ব্যয় ভাগ-বতৰা হয়। এই আঁচনিৰ বাবে প্ৰয়োজন হোৱা অৰ্থৰ ৬০ শতাংশ কেন্দ্ৰই আৰু ৰাজ্যবোৰে ৪০ শতাংশ প্ৰদান কৰে। <ref name=":6">{{cite journal|last=Press Information bureau|first=HRD, Govt of India|date=22 December 2015|title=Mid-Day Meal Scheme, Nutrition and Corporate Capital|url=http://pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=133797|journal=Press Information|publisher=Ministry of Human Resource Development|issue=30|access-date=8 November 2016}}</ref> কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰে অন্যান্য খাদ্যৰ বাবে শস্য আৰু বিত্তীৰ যোগান ধৰে। সুবিধা, পৰিবহণ আৰু শ্ৰমৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় ব্যয় ফেডাৰেল আৰু ৰাজ্য চৰকাৰৰ ভাগ-বতৰাৰ মাধ্যমেৰে পৰিচালিত হয়। <ref name=":8">{{cite web|author=Joyita Ghose |url=http://www.prsindia.org/theprsblog/?p=2825 |title=the PRS Blog " The Mid Day Meal Scheme |publisher=Prsindia.org |date=23 July 2013 |access-date=28 July 2013}}</ref> অংশগ্ৰহণকাৰী ৰাজ্যসমূহে বিভিন্ন পৰিমাণৰ ধনৰাশিৰ অৰিহণা আগবঢ়ায়। আঁচনিখনৰ বাবে একাদশ পঞ্চবাৰ্ষিক পৰিকল্পনাত ৩৮৪.৯ বিলিয়ন ভাৰতীয় মূল্য (৫.১ বিলিয়ন আমেৰিকান ডলাৰ) আৱণ্টন কৰা হৈছিল, দ্বাদশ পঞ্চবাৰ্ষিক পৰিকল্পনাই ১৩৪ শতাংশ বৃদ্ধি কৰি ৯০১.৫৫ বিলিয়ন ভাৰতীয় মূল্য (১২ বিলিয়ন আমেৰিকান ডলাৰ) আৱণ্টন কৰিছে।<ref>{{cite news|url=http://www.business-standard.com/article/economy-policy/123-jump-in-money-allocated-for-upa-flagship-schemes-113010100135_1.html |title=123% jump in money allocated for UPA flagship schemes |newspaper=Business Standard India |publisher=Business Standard |date=1 January 2013 |access-date=28 July 2013 |last1=Tiwari |first1=Santosh }}</ref> মধ্যাহ্ন ভোজন কাৰ্যসূচীৰ ৰাজহুৱা ব্যয় ২০০৭-০৮ বৰ্ষত ৭৩.২৪ বিলিয়ন ভাৰতীয় মূল্য (৯৭০ নিযুত আমেৰিকান ডলাৰ)ৰ পৰা ২০১৩-১৪ বৰ্ষত ১৩২.১৫ বিলিয়ন (১.৮ বিলিয়ন আমেৰিকান ডলাৰ) লৈ বৃদ্ধি পাইছে। প্ৰাথমিক পৰ্যায়ত প্ৰতিটো শিশুৰ প্ৰতিদিনে ৰন্ধন ব্যয় ৪.১৩টকা নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে। আনহাতে উচ্চ প্ৰাথমিক স্তৰত এই মূল্য ৬.১৮ টকা। <ref>{{cite web|title=MHRD increases Cooking cost under mid-day meal scheme|url=http://news.biharprabha.com/2014/07/mhrd-increases-cooking-cost-under-mid-day-meal-scheme/|work=IANS|publisher=news.biharprabha.com|access-date=15 July 2014}}</ref> ==তিথি ভোজন== তিথি ভোজন হৈছে [[গুজৰাট]]ত আৰম্ভ হোৱা মধ্যাহ্ন ভোজন কাৰ্যসূচীৰ অধীনত অধিক লোকৰ অংশগ্ৰহণ নিশ্চিত কৰাৰ বাবে প্ৰস্তুত কৰা এক ধাৰণা। ইয়াৰ বাবে স্থানীয় সদস্যসকলক নিজ এলেকাৰ বিদ্যালয়ত পৰিৱেশন কৰা মধ্যাহ্ন ভোজনত ব্যক্তিগতভাৱে দান কৰি শিশুৰ জন্মদিনকে আদিকৰি অন্যান্য ঘৰুৱা উৎসৱ-পাৰ্বনৰ দৰে সামাজিক অনুষ্ঠান উদযাপন কৰিবলৈ উৎসাহিত কৰা হৈছিল। ইয়াক সমাজ/পৰিয়ালে বিদ্যালয়ৰ শিশুসকলৰ মাজত বিভিন্ন প্ৰকাৰৰ খাদ্য যেনে মিঠাই আৰু সুস্বাদু লঘু আহাৰ, নিয়মীয়া এম.ডি.এম., সম্পূৰ্ণ এসাঁজ আহাৰ, গঁজালি অহা বীনৰ দৰে পৰিপূৰক পুষ্টিকৰ সামগ্ৰীৰ উপৰি বিভিন্ন ধৰণৰ বাচন আদি স্বেচ্ছাই দান কৰিব পাৰে। এই ধাৰণাটো ভাৰতৰ আন আন ১০খন ৰাজ্যয়ো গ্ৰহণ কৰিছে। এই ৰাজ্য সমূহৰ কোনো কোনোৱে ইয়াৰ স্থানীয় নামকৰণ যেনে [[অসম|অসমত]] "সম্প্ৰীতি ভোজন", [[হিমাচল প্ৰদেশ|হিমাচল প্ৰদেশত]] "ধাম", [[মহাৰাষ্ট্ৰ|মহাৰাষ্ট্ৰত]] "স্নেহ ভোজন", [[কৰ্ণাটক|কৰ্ণাটকত]] "শালেগাগী নাভু নীভু", [[পুডুচেৰী|পুডুচেৰীত]] "অন্ন ধনম", [[পঞ্জাৱ|পঞ্জাৱত]] "প্ৰীতি ভোজ" আৰু [[ৰাজস্থান|ৰাজস্থানত]] "উৎসৱ ভোজ"ৰ দৰে নামকৰণ কৰিছে। উত্তৰ ভাৰতৰ [[উত্তৰাখণ্ড]], [[হাৰিয়ানা]] আৰু কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চল [[চণ্ডিগড়ত]], আঁচনিখনে ইয়াৰ মূল নাম তিথি ভোজনকে বৰ্তাই ৰাখিছে। <ref>{{Cite web|last=P|first=Kumaran|date=13 November 2021|title=Tithi Bhojan, but in another name|url=https://bangaloremirror.indiatimes.com/bangalore/others/tithi-bhojan-but-in-another-name/articleshow/66595746.cms|url-status=live|access-date=2021-09-18|website=Bangalore Mirror}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:ভাৰত চৰকাৰৰ আঁচনি]] 4n0h6vc0jszls9lan9qa0al0n67smie 0 78613 612153 611094 2026-06-14T17:07:34Z Ananya Taye 28065 news articles arent sources. find primary or secondary sources of buranjis 612153 wikitext text/x-wiki '''লাংকুৰি দেওশাল''' বা '''চৰাইদেউ দেউশাল'''<ref>"...Langkuri Deuhal OR Charaideo Deohal..."{{Cite web |title=Langkuri Deuhal – A Sacred Heritage Site of Sivasagar, Assam |url=https://www.assaminfo.com/tourist-places/langkuri-deuhal |website=AssamInfo.com |publisher=AssamInfo.com |language=en |access-date=2026-05-27}}</ref>([[আহোম ভাষা]]:চাও চেং ৰ'ন) চৰাইদেউ জিলাৰ দৌলবাগানত অৱস্থিত [[ফুৰালুঙ ধৰ্ম|ফুৰালুঙ ধৰ্মীয়]] দেৱতা [[লাংকুৰি]]ক উপসনা কৰা ধৰ্মীয় স্থান।<ref>{{Cite news |title=Langkuri Deuhal in Sivasagar: How Is It? |url=https://assam.news18.com/news/assam/langkuri-deuhal-in-sivasagar-how-is-it-subham-g-local18-514207.html |work=News18 Assam |publisher={{URL|https://www.news18.com/|Network18}} |language=as |access-date=2026-05-26 |url-status=live |page= }}</ref><ref>{{Cite news |title=শিৱসাগৰৰ ঐতিহাসিক লাংকুৰি দেওশালত ডাম-ফী পূজা, পৰ্যটকৰ বাবে অন্যতম আকৰ্ষণ হৈ পৰিব লাংকুৰি দেওশাল |url=https://www.assam.news18.com/amp/news/assam/historical-place-langkuri-deohal-subham-g-local18-485700.html |work=News18 Assam |publisher={{URL|https://www.news18.com/|Network18}} |language=as |access-date=2026-05-26 |url-status=live |page= }}</ref><ref>{{Cite news |title=বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ চৰাইদেউ মৈদামৰ সীমা নিৰ্ধাৰণ বাবে তৎপৰতা আৰম্ভ জিলা প্ৰশাসনৰ |url=https://www.etvbharat.com/amp/as/!state/district-administration-and-department-of-archaeology-holds-talks-over-demarcation-of-world-heritage-site-charaideo-moidam-assam-news-ass24092701807 |work=ETV Bharat Assam |publisher={{URL|https://www.etvbharat.com/|ETV Bharat}} |language=as |access-date=2026-05-26 |url-status=live |page= }}</ref>১২৫৩ খ্ৰীষ্টাব্দত বৰাহী ৰজা থাকুমথাৰ উপদেশত চাওলুং [[চুকাফা|চুকাফাই]] চৰাইদেউৰ এই অঞ্চলকে প্ৰথম স্থায়ী ৰাজধানী হিচাপে পাতি লয় আৰু এই দেওশালত পূজা কৰিব লয়।‌ সময়ত এই শালখন [[আহোম জনগোষ্ঠী|আহোম]]সকলৰ এক উপাসনাস্থলী হিচাপে চিহ্নিত হয়। [[চৰাইদেউ জিলা]]ৰ দ'ল বাগান অঞ্চলত এই কীৰ্তিচিহ্ন অৱস্থিত। দেওশালত বৰ্তমানেও আহোম সম্প্ৰদায়ৰ লোকসকলে পৰম্পৰাগত ৰীতি-নীতিৰে বিভিন্ন পূজা-পাতল কৰি আহিছে। এই দেওশালত বছৰৰ পঞ্চম, দশম আৰু দ্বাদশ মাহত লাংকুৰি দেৱতাক পুজা কৰা হয়। ইয়াৰে কাষতে লাংকুৰি দৌল অৱস্থিত।<ref>{{Cite journal |last1=Saikia |first1=Joyshree |last2=Bora |first2=Prasangsha |date=2025-08 |title=Tracing the memories of the Ahoms at Charaideo and adjacent areas |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=13 |issue=|pages= |issn=2320-2882 |url=https://www.ijcrt.org/papers/IJCRT2508417.pdf |access-date=2026-06-03 }}</ref> ==উপাসনা== লাংকুৰি ফুৰালুং ধৰ্মৰ এজন অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ আৰু প্ৰাচীন প্ৰাচীন দেৱতা।<ref>{{Cite book |title=Historical and Socio-cultural Aspects of North-East India |url=https://www.google.co.in/books/edition/Historical_and_Socio_Cultural_Aspects_of/KTRpEQAAQBAJ?hl=en |publisher=Google Books |access-date=2026-06-03 |page=48}}</ref> দেওশালত সম্পাদন হোৱা বিভিন্ন অনুষ্ঠান বা পূজা, যেনে বিকখন, ওমফা, মে-ডাম-মে-ফী আদি পূজাত গৰু, ম'হ, গাহৰি, হাঁহ, পাৰ, কুকুৰা আদি জীৱ জন্তু বলি দিয়া হয়। আহোম পৰম্পৰাত বলি দিবৰ বাবে ‘বলিমৰা’ খেল আছিল। তাই আহোম পৰম্পৰাত দেও পূজাৰ বাবে উদ্‌গা কৰা হাঁহ কুকুৰা আদি মন্ত্ৰপূত কৰি মুচৰি অথবা টঙনিয়াই মৰাৰ প্ৰথাহে আজিও প্ৰচলন হৈ আছে।<ref name="কাশীনাথ">{{cite book | title=আসাম বুৰঞ্জী | author=কাশীনাথ তামূলী}}</ref><ref name="প্ৰান্তিক">{{cite book | title='''প্ৰবন্ধৰ নাম''' | publisher=প্ৰান্তিক | author=পৰানন কোঁ‌ৱৰ | year=জুন ২০২০}}</ref> ==পুন:নিৰ্মাণ আৰু সংৰক্ষণ== অসম চৰকাৰৰ টাই আহোম উন্নয়ণ পৰিষদে ১ কোটি ৮ লাখ টকাৰ অনুমোদন কৰে।<ref>{{Cite news |title=শিৱসাগৰৰ ঐতিহাসিক লাংকুৰি দেওশালত ডাম-ফী পূজা, পৰ্যটকৰ বাবে অন্যতম আকৰ্ষণ হৈ পৰিব লাংকুৰি দেওশাল |url=https://www.assam.news18.com/amp/news/assam/historical-place-langkuri-deohal-subham-g-local18-485700.html |work=News18 Assam |publisher={{URL|https://www.news18.com/|Network18}} |language=as |access-date=2026-05-26 |url-status=live |page= }}</ref> == ইতিহাস== চুকাফাই ১২২৮ খ্ৰীষ্টাব্দত অসমত প্ৰৱেশ কৰি বিভিন্ন অঞ্চল জয় কৰাৰ লগতে বৰাহী ৰজা থাকুমথাক আৰু মৰাণ/মটক ৰজা বদৌচাক মিত্ৰভাৱে বশ কৰি বৰাহী-মৰাণৰ কুঁৱৰী চাৰিগৰাকীৰ লগত বিয়া কৰি মিত্ৰতা স্থাপন কৰি ১২৫৩ খ্ৰীষ্টাব্দত চৰাইদেউত স্থায়ী ৰাজধানী পাতে। দেওশালৰ পূজা নিয়মিত ভাৱে পৰিচালিত কৰিবৰ বাবে চুকাফাই কিছুমান বিষয় পদৰো সৃষ্টি কৰিছিল। যেনে- দেওধাই বৰুৱা, দেওধাই ফুকন, বাইলুং ফুকন ইত্যাদি। সময় সলনি হোৱাৰ লগে লগে চৰাইদেউ ওচৰত জনবসতি বৃদ্ধি হৈ অহাৰ লগতে অন্যান্য ৰাজকীয় কাৰণত স্বৰ্গদেউ সকলৰ আদেশানুসাৰে মহামন্ত্ৰী পূৰ্ণানন্দ বুঢ়াগোহাঁঞিয়ে (এওঁ [[গৌৰীনাথ সিংহ|গৌৰী]] নাথ সিংহ (১৭৮০-১৭৯৫), [[চুক্লিংফা|কমলেশ্বৰ]] সিংহ(১৭৯৫-১৮১০), [[চুদিংফা|চন্দ্ৰকান্ত]] সিংহ(১৮১০-১৮১৭) খ্ৰীষ্টাব্দত) দিনত মন্ত্ৰী আছিল) দেওশালত স্থান পৰিবৰ্তনৰ বাবে আলোচনা কৰি ৰজা প্ৰজা সকলোৰে সন্মতিক্ৰমে লাকুৱা লৈ স্থানান্তৰিত কৰে (আমলখি দেওশাল ৰূপে খ্যাত)। অৱশ্যে চৰাইদেউ দেওশাল ৰজাসকলৰ বাবে সংৰক্ষিত অৱস্থাতে আছিল।<ref name="ইতিহাসে">{{cite book | title=ইতিহাসে সোঁৱৰা ছশটা বছৰ | publisher=নলতা | author=সম্পাদক: সৰ্বানন্দ ৰাজকুমাৰ}}</ref> ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ধৰ্মীয় স্থান]] h2mi9xlui06kr2pkzla00wtcv73v3nr 612154 612153 2026-06-14T17:07:58Z Ananya Taye 28065 612154 wikitext text/x-wiki '''লাংকুৰি দেওশাল''' বা '''চৰাইদেউ দেউশাল'''<ref>"...Langkuri Deuhal OR Charaideo Deohal..."{{Cite web |title=Langkuri Deuhal – A Sacred Heritage Site of Sivasagar, Assam |url=https://www.assaminfo.com/tourist-places/langkuri-deuhal |website=AssamInfo.com |publisher=AssamInfo.com |language=en |access-date=2026-05-27}}</ref>([[আহোম ভাষা]]:চাও চেং ৰ'ন) চৰাইদেউ জিলাৰ দৌলবাগানত অৱস্থিত [[ফুৰালুঙ ধৰ্ম|ফুৰালুঙ ধৰ্মীয়]] দেৱতা লাংকুৰিক উপসনা কৰা ধৰ্মীয় স্থান।<ref>{{Cite news |title=Langkuri Deuhal in Sivasagar: How Is It? |url=https://assam.news18.com/news/assam/langkuri-deuhal-in-sivasagar-how-is-it-subham-g-local18-514207.html |work=News18 Assam |publisher={{URL|https://www.news18.com/|Network18}} |language=as |access-date=2026-05-26 |url-status=live |page= }}</ref><ref>{{Cite news |title=শিৱসাগৰৰ ঐতিহাসিক লাংকুৰি দেওশালত ডাম-ফী পূজা, পৰ্যটকৰ বাবে অন্যতম আকৰ্ষণ হৈ পৰিব লাংকুৰি দেওশাল |url=https://www.assam.news18.com/amp/news/assam/historical-place-langkuri-deohal-subham-g-local18-485700.html |work=News18 Assam |publisher={{URL|https://www.news18.com/|Network18}} |language=as |access-date=2026-05-26 |url-status=live |page= }}</ref><ref>{{Cite news |title=বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ চৰাইদেউ মৈদামৰ সীমা নিৰ্ধাৰণ বাবে তৎপৰতা আৰম্ভ জিলা প্ৰশাসনৰ |url=https://www.etvbharat.com/amp/as/!state/district-administration-and-department-of-archaeology-holds-talks-over-demarcation-of-world-heritage-site-charaideo-moidam-assam-news-ass24092701807 |work=ETV Bharat Assam |publisher={{URL|https://www.etvbharat.com/|ETV Bharat}} |language=as |access-date=2026-05-26 |url-status=live |page= }}</ref>১২৫৩ খ্ৰীষ্টাব্দত বৰাহী ৰজা থাকুমথাৰ উপদেশত চাওলুং [[চুকাফা|চুকাফাই]] চৰাইদেউৰ এই অঞ্চলকে প্ৰথম স্থায়ী ৰাজধানী হিচাপে পাতি লয় আৰু এই দেওশালত পূজা কৰিব লয়।‌ সময়ত এই শালখন [[আহোম জনগোষ্ঠী|আহোম]]সকলৰ এক উপাসনাস্থলী হিচাপে চিহ্নিত হয়। [[চৰাইদেউ জিলা]]ৰ দ'ল বাগান অঞ্চলত এই কীৰ্তিচিহ্ন অৱস্থিত। দেওশালত বৰ্তমানেও আহোম সম্প্ৰদায়ৰ লোকসকলে পৰম্পৰাগত ৰীতি-নীতিৰে বিভিন্ন পূজা-পাতল কৰি আহিছে। এই দেওশালত বছৰৰ পঞ্চম, দশম আৰু দ্বাদশ মাহত লাংকুৰি দেৱতাক পুজা কৰা হয়। ইয়াৰে কাষতে লাংকুৰি দৌল অৱস্থিত।<ref>{{Cite journal |last1=Saikia |first1=Joyshree |last2=Bora |first2=Prasangsha |date=2025-08 |title=Tracing the memories of the Ahoms at Charaideo and adjacent areas |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=13 |issue=|pages= |issn=2320-2882 |url=https://www.ijcrt.org/papers/IJCRT2508417.pdf |access-date=2026-06-03 }}</ref> ==উপাসনা== লাংকুৰি ফুৰালুং ধৰ্মৰ এজন অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ আৰু প্ৰাচীন প্ৰাচীন দেৱতা।<ref>{{Cite book |title=Historical and Socio-cultural Aspects of North-East India |url=https://www.google.co.in/books/edition/Historical_and_Socio_Cultural_Aspects_of/KTRpEQAAQBAJ?hl=en |publisher=Google Books |access-date=2026-06-03 |page=48}}</ref> দেওশালত সম্পাদন হোৱা বিভিন্ন অনুষ্ঠান বা পূজা, যেনে বিকখন, ওমফা, মে-ডাম-মে-ফী আদি পূজাত গৰু, ম'হ, গাহৰি, হাঁহ, পাৰ, কুকুৰা আদি জীৱ জন্তু বলি দিয়া হয়। আহোম পৰম্পৰাত বলি দিবৰ বাবে ‘বলিমৰা’ খেল আছিল। তাই আহোম পৰম্পৰাত দেও পূজাৰ বাবে উদ্‌গা কৰা হাঁহ কুকুৰা আদি মন্ত্ৰপূত কৰি মুচৰি অথবা টঙনিয়াই মৰাৰ প্ৰথাহে আজিও প্ৰচলন হৈ আছে।<ref name="কাশীনাথ">{{cite book | title=আসাম বুৰঞ্জী | author=কাশীনাথ তামূলী}}</ref><ref name="প্ৰান্তিক">{{cite book | title='''প্ৰবন্ধৰ নাম''' | publisher=প্ৰান্তিক | author=পৰানন কোঁ‌ৱৰ | year=জুন ২০২০}}</ref> ==পুন:নিৰ্মাণ আৰু সংৰক্ষণ== অসম চৰকাৰৰ টাই আহোম উন্নয়ণ পৰিষদে ১ কোটি ৮ লাখ টকাৰ অনুমোদন কৰে।<ref>{{Cite news |title=শিৱসাগৰৰ ঐতিহাসিক লাংকুৰি দেওশালত ডাম-ফী পূজা, পৰ্যটকৰ বাবে অন্যতম আকৰ্ষণ হৈ পৰিব লাংকুৰি দেওশাল |url=https://www.assam.news18.com/amp/news/assam/historical-place-langkuri-deohal-subham-g-local18-485700.html |work=News18 Assam |publisher={{URL|https://www.news18.com/|Network18}} |language=as |access-date=2026-05-26 |url-status=live |page= }}</ref> == ইতিহাস== চুকাফাই ১২২৮ খ্ৰীষ্টাব্দত অসমত প্ৰৱেশ কৰি বিভিন্ন অঞ্চল জয় কৰাৰ লগতে বৰাহী ৰজা থাকুমথাক আৰু মৰাণ/মটক ৰজা বদৌচাক মিত্ৰভাৱে বশ কৰি বৰাহী-মৰাণৰ কুঁৱৰী চাৰিগৰাকীৰ লগত বিয়া কৰি মিত্ৰতা স্থাপন কৰি ১২৫৩ খ্ৰীষ্টাব্দত চৰাইদেউত স্থায়ী ৰাজধানী পাতে। দেওশালৰ পূজা নিয়মিত ভাৱে পৰিচালিত কৰিবৰ বাবে চুকাফাই কিছুমান বিষয় পদৰো সৃষ্টি কৰিছিল। যেনে- দেওধাই বৰুৱা, দেওধাই ফুকন, বাইলুং ফুকন ইত্যাদি। সময় সলনি হোৱাৰ লগে লগে চৰাইদেউ ওচৰত জনবসতি বৃদ্ধি হৈ অহাৰ লগতে অন্যান্য ৰাজকীয় কাৰণত স্বৰ্গদেউ সকলৰ আদেশানুসাৰে মহামন্ত্ৰী পূৰ্ণানন্দ বুঢ়াগোহাঁঞিয়ে (এওঁ [[গৌৰীনাথ সিংহ|গৌৰী]] নাথ সিংহ (১৭৮০-১৭৯৫), [[চুক্লিংফা|কমলেশ্বৰ]] সিংহ(১৭৯৫-১৮১০), [[চুদিংফা|চন্দ্ৰকান্ত]] সিংহ(১৮১০-১৮১৭) খ্ৰীষ্টাব্দত) দিনত মন্ত্ৰী আছিল) দেওশালত স্থান পৰিবৰ্তনৰ বাবে আলোচনা কৰি ৰজা প্ৰজা সকলোৰে সন্মতিক্ৰমে লাকুৱা লৈ স্থানান্তৰিত কৰে (আমলখি দেওশাল ৰূপে খ্যাত)। অৱশ্যে চৰাইদেউ দেওশাল ৰজাসকলৰ বাবে সংৰক্ষিত অৱস্থাতে আছিল।<ref name="ইতিহাসে">{{cite book | title=ইতিহাসে সোঁৱৰা ছশটা বছৰ | publisher=নলতা | author=সম্পাদক: সৰ্বানন্দ ৰাজকুমাৰ}}</ref> ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ধৰ্মীয় স্থান]] 1ocqnvcz1phckpikurr38o346b68rfx 612155 612154 2026-06-14T17:09:12Z Ananya Taye 28065 Neo rivalism STAR fanatic removing historical sources 612155 wikitext text/x-wiki '''লাংকুৰি দেওশাল''' বা '''চৰাইদেউ দেউশাল'''<ref>"...Langkuri Deuhal OR Charaideo Deohal..."{{Cite web |title=Langkuri Deuhal – A Sacred Heritage Site of Sivasagar, Assam |url=https://www.assaminfo.com/tourist-places/langkuri-deuhal |website=AssamInfo.com |publisher=AssamInfo.com |language=en |access-date=2026-05-27}}</ref>([[আহোম ভাষা]]:চাও চেং ৰ'ন) চৰাইদেউ জিলাৰ দৌলবাগানত অৱস্থিত [[ফুৰালুঙ ধৰ্ম|ফুৰালুঙ ধৰ্মীয়]] দেৱতা লাংকুৰিক উপসনা কৰা ধৰ্মীয় স্থান।<ref>{{Cite news |title=Langkuri Deuhal in Sivasagar: How Is It? |url=https://assam.news18.com/news/assam/langkuri-deuhal-in-sivasagar-how-is-it-subham-g-local18-514207.html |work=News18 Assam |publisher={{URL|https://www.news18.com/|Network18}} |language=as |access-date=2026-05-26 |url-status=live |page= }}</ref><ref>{{Cite news |title=শিৱসাগৰৰ ঐতিহাসিক লাংকুৰি দেওশালত ডাম-ফী পূজা, পৰ্যটকৰ বাবে অন্যতম আকৰ্ষণ হৈ পৰিব লাংকুৰি দেওশাল |url=https://www.assam.news18.com/amp/news/assam/historical-place-langkuri-deohal-subham-g-local18-485700.html |work=News18 Assam |publisher={{URL|https://www.news18.com/|Network18}} |language=as |access-date=2026-05-26 |url-status=live |page= }}</ref><ref>{{Cite news |title=বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ চৰাইদেউ মৈদামৰ সীমা নিৰ্ধাৰণ বাবে তৎপৰতা আৰম্ভ জিলা প্ৰশাসনৰ |url=https://www.etvbharat.com/amp/as/!state/district-administration-and-department-of-archaeology-holds-talks-over-demarcation-of-world-heritage-site-charaideo-moidam-assam-news-ass24092701807 |work=ETV Bharat Assam |publisher={{URL|https://www.etvbharat.com/|ETV Bharat}} |language=as |access-date=2026-05-26 |url-status=live |page= }}</ref>১২৫৩ খ্ৰীষ্টাব্দত বৰাহী ৰজা থাকুমথাৰ উপদেশত চাওলুং [[চুকাফা|চুকাফাই]] চৰাইদেউৰ এই অঞ্চলকে প্ৰথম স্থায়ী ৰাজধানী হিচাপে পাতি লয় আৰু এই দেওশালত পূজা কৰিব লয়।‌ সময়ত এই শালখন [[আহোম জনগোষ্ঠী|আহোম]]সকলৰ এক উপাসনাস্থলী হিচাপে চিহ্নিত হয়। [[চৰাইদেউ জিলা]]ৰ দ'ল বাগান অঞ্চলত এই কীৰ্তিচিহ্ন অৱস্থিত। দেওশালত বৰ্তমানেও আহোম সম্প্ৰদায়ৰ লোকসকলে পৰম্পৰাগত ৰীতি-নীতিৰে বিভিন্ন পূজা-পাতল কৰি আহিছে। এই দেওশালত বছৰৰ পঞ্চম, দশম আৰু দ্বাদশ মাহত লাংকুৰি দেৱতাক পুজা কৰা হয়। ইয়াৰে কাষতে লাংকুৰি দৌল অৱস্থিত।<ref>{{Cite journal |last1=Saikia |first1=Joyshree |last2=Bora |first2=Prasangsha |date=2025-08 |title=Tracing the memories of the Ahoms at Charaideo and adjacent areas |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=13 |issue=|pages= |issn=2320-2882 |url=https://www.ijcrt.org/papers/IJCRT2508417.pdf |access-date=2026-06-03 }}</ref> ==উপাসনা== আহোম সকলৰ আগমনৰ আগতে এই শাল‌খন স্থানীয় বৰাহী-মৰাণ আৰু চুতীয়া সকলৰ উপাসনা স্থল আছিল। সাতসৰী বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা অনুসৰি সেই অঞ্চলৰ বৰাহী-মৰাণৰ ৰজা থামিথুমাই চুকাফাক জনাইছিল যে চৰাইদেউ পাহাৰত সিহঁতৰ কোনোবা বৰৰজা এজনৰ দেওঘৰ আছিল য'ত থাকিবলৈ অনুকূল আছিল।<ref>Bhuyan, S.K, "Satsari Assam Buranji", p.6</ref> সেই উপদেশ অনুসৰিয়ে চুকাফাই চৰাইদেউত নগৰ পাতি দেওঘৰ খনত পূজা কৰিবলৈ লয়। প্ৰাথমিক পুৰাতাত্ত্বিক অনুসন্ধানৰ পৰা দেখা যায় যে দেওশালৰ শিলৰ খুঁটা বোৰত খোদিত কিছুমান বিশেষ খনিকৰ চিহ্ন শদিয়াৰ তাম্ৰেশ্বৰী শালৰ ১৪৪২ ত নিৰ্মাণ কৰা সীমাৰ দেৱালৰ লগত মিলে। এই সমূহ চিহ্নয়ে প্ৰমাণ কৰে যে এই দেওশাল খন প্ৰাগ আহোম যুগতে নিৰ্মিত। লগতে শালখনৰ ওচৰতে দেৱ-দেৱীৰ প্ৰাচীন শিলৰ মূৰ্ত্তি দুটা‌মানো‌ পোৱা গৈছিল। লাংকুৰি ফুৰালুং ধৰ্মৰ এজন অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ আৰু প্ৰাচীন প্ৰাচীন দেৱতা।<ref>{{Cite book |title=Historical and Socio-cultural Aspects of North-East India |url=https://www.google.co.in/books/edition/Historical_and_Socio_Cultural_Aspects_of/KTRpEQAAQBAJ?hl=en |publisher=Google Books |access-date=2026-06-03 |page=48}}</ref> দেওশালত সম্পাদন হোৱা বিভিন্ন অনুষ্ঠান বা পূজা, যেনে বিকখন, ওমফা, মে-ডাম-মে-ফী আদি পূজাত গৰু, ম'হ, গাহৰি, হাঁহ, পাৰ, কুকুৰা আদি জীৱ জন্তু বলি দিয়া হয়। আহোম পৰম্পৰাত বলি দিবৰ বাবে ‘বলিমৰা’ খেল আছিল। তাই আহোম পৰম্পৰাত দেও পূজাৰ বাবে উদ্‌গা কৰা হাঁহ কুকুৰা আদি মন্ত্ৰপূত কৰি মুচৰি অথবা টঙনিয়াই মৰাৰ প্ৰথাহে আজিও প্ৰচলন হৈ আছে।<ref name="কাশীনাথ">{{cite book | title=আসাম বুৰঞ্জী | author=কাশীনাথ তামূলী}}</ref><ref name="প্ৰান্তিক">{{cite book | title='''প্ৰবন্ধৰ নাম''' | publisher=প্ৰান্তিক | author=পৰানন কোঁ‌ৱৰ | year=জুন ২০২০}}</ref> ==পুন:নিৰ্মাণ আৰু সংৰক্ষণ== অসম চৰকাৰৰ টাই আহোম উন্নয়ণ পৰিষদে ১ কোটি ৮ লাখ টকাৰ অনুমোদন কৰে।<ref>{{Cite news |title=শিৱসাগৰৰ ঐতিহাসিক লাংকুৰি দেওশালত ডাম-ফী পূজা, পৰ্যটকৰ বাবে অন্যতম আকৰ্ষণ হৈ পৰিব লাংকুৰি দেওশাল |url=https://www.assam.news18.com/amp/news/assam/historical-place-langkuri-deohal-subham-g-local18-485700.html |work=News18 Assam |publisher={{URL|https://www.news18.com/|Network18}} |language=as |access-date=2026-05-26 |url-status=live |page= }}</ref> == ইতিহাস== চুকাফাই ১২২৮ খ্ৰীষ্টাব্দত অসমত প্ৰৱেশ কৰি বিভিন্ন অঞ্চল জয় কৰাৰ লগতে বৰাহী ৰজা থাকুমথাক আৰু মৰাণ/মটক ৰজা বদৌচাক মিত্ৰভাৱে বশ কৰি বৰাহী-মৰাণৰ কুঁৱৰী চাৰিগৰাকীৰ লগত বিয়া কৰি মিত্ৰতা স্থাপন কৰি ১২৫৩ খ্ৰীষ্টাব্দত চৰাইদেউত স্থায়ী ৰাজধানী পাতে। দেওশালৰ পূজা নিয়মিত ভাৱে পৰিচালিত কৰিবৰ বাবে চুকাফাই কিছুমান বিষয় পদৰো সৃষ্টি কৰিছিল। যেনে- দেওধাই বৰুৱা, দেওধাই ফুকন, বাইলুং ফুকন ইত্যাদি। সময় সলনি হোৱাৰ লগে লগে চৰাইদেউ ওচৰত জনবসতি বৃদ্ধি হৈ অহাৰ লগতে অন্যান্য ৰাজকীয় কাৰণত স্বৰ্গদেউ সকলৰ আদেশানুসাৰে মহামন্ত্ৰী পূৰ্ণানন্দ বুঢ়াগোহাঁঞিয়ে (এওঁ [[গৌৰীনাথ সিংহ|গৌৰী]] নাথ সিংহ (১৭৮০-১৭৯৫), [[চুক্লিংফা|কমলেশ্বৰ]] সিংহ(১৭৯৫-১৮১০), [[চুদিংফা|চন্দ্ৰকান্ত]] সিংহ(১৮১০-১৮১৭) খ্ৰীষ্টাব্দত) দিনত মন্ত্ৰী আছিল) দেওশালত স্থান পৰিবৰ্তনৰ বাবে আলোচনা কৰি ৰজা প্ৰজা সকলোৰে সন্মতিক্ৰমে লাকুৱা লৈ স্থানান্তৰিত কৰে (আমলখি দেওশাল ৰূপে খ্যাত)। অৱশ্যে চৰাইদেউ দেওশাল ৰজাসকলৰ বাবে সংৰক্ষিত অৱস্থাতে আছিল।<ref name="ইতিহাসে">{{cite book | title=ইতিহাসে সোঁৱৰা ছশটা বছৰ | publisher=নলতা | author=সম্পাদক: সৰ্বানন্দ ৰাজকুমাৰ}}</ref> ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ধৰ্মীয় স্থান]] kryhb1puoxtd1u0i5ru70ze6o2dd7l8 612157 612155 2026-06-14T17:12:27Z KhiLanTzi 23530 WP:OR connecting Bar Raja deoghar From a WP:PRIMARY 612157 wikitext text/x-wiki '''লাংকুৰি দেওশাল''' বা '''চৰাইদেউ দেউশাল'''<ref>"...Langkuri Deuhal OR Charaideo Deohal..."{{Cite web |title=Langkuri Deuhal – A Sacred Heritage Site of Sivasagar, Assam |url=https://www.assaminfo.com/tourist-places/langkuri-deuhal |website=AssamInfo.com |publisher=AssamInfo.com |language=en |access-date=2026-05-27}}</ref>([[আহোম ভাষা]]:চাও চেং ৰ'ন) চৰাইদেউ জিলাৰ দৌলবাগানত অৱস্থিত [[ফুৰালুঙ ধৰ্ম|ফুৰালুঙ ধৰ্মীয়]] দেৱতা লাংকুৰিক উপসনা কৰা ধৰ্মীয় স্থান।<ref>{{Cite news |title=Langkuri Deuhal in Sivasagar: How Is It? |url=https://assam.news18.com/news/assam/langkuri-deuhal-in-sivasagar-how-is-it-subham-g-local18-514207.html |work=News18 Assam |publisher={{URL|https://www.news18.com/|Network18}} |language=as |access-date=2026-05-26 |url-status=live |page= }}</ref><ref>{{Cite news |title=শিৱসাগৰৰ ঐতিহাসিক লাংকুৰি দেওশালত ডাম-ফী পূজা, পৰ্যটকৰ বাবে অন্যতম আকৰ্ষণ হৈ পৰিব লাংকুৰি দেওশাল |url=https://www.assam.news18.com/amp/news/assam/historical-place-langkuri-deohal-subham-g-local18-485700.html |work=News18 Assam |publisher={{URL|https://www.news18.com/|Network18}} |language=as |access-date=2026-05-26 |url-status=live |page= }}</ref><ref>{{Cite news |title=বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ চৰাইদেউ মৈদামৰ সীমা নিৰ্ধাৰণ বাবে তৎপৰতা আৰম্ভ জিলা প্ৰশাসনৰ |url=https://www.etvbharat.com/amp/as/!state/district-administration-and-department-of-archaeology-holds-talks-over-demarcation-of-world-heritage-site-charaideo-moidam-assam-news-ass24092701807 |work=ETV Bharat Assam |publisher={{URL|https://www.etvbharat.com/|ETV Bharat}} |language=as |access-date=2026-05-26 |url-status=live |page= }}</ref>১২৫৩ খ্ৰীষ্টাব্দত বৰাহী ৰজা থাকুমথাৰ উপদেশত চাওলুং [[চুকাফা|চুকাফাই]] চৰাইদেউৰ এই অঞ্চলকে প্ৰথম স্থায়ী ৰাজধানী হিচাপে পাতি লয় আৰু এই দেওশালত পূজা কৰিব লয়।‌ সময়ত এই শালখন [[আহোম জনগোষ্ঠী|আহোম]]সকলৰ এক উপাসনাস্থলী হিচাপে চিহ্নিত হয়। [[চৰাইদেউ জিলা]]ৰ দ'ল বাগান অঞ্চলত এই কীৰ্তিচিহ্ন অৱস্থিত। দেওশালত বৰ্তমানেও আহোম সম্প্ৰদায়ৰ লোকসকলে পৰম্পৰাগত ৰীতি-নীতিৰে বিভিন্ন পূজা-পাতল কৰি আহিছে। এই দেওশালত বছৰৰ পঞ্চম, দশম আৰু দ্বাদশ মাহত লাংকুৰি দেৱতাক পুজা কৰা হয়। ইয়াৰে কাষতে লাংকুৰি দৌল অৱস্থিত।<ref>{{Cite journal |last1=Saikia |first1=Joyshree |last2=Bora |first2=Prasangsha |date=2025-08 |title=Tracing the memories of the Ahoms at Charaideo and adjacent areas |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=13 |issue=|pages= |issn=2320-2882 |url=https://www.ijcrt.org/papers/IJCRT2508417.pdf |access-date=2026-06-03 }}</ref> ==উপাসনা== লাংকুৰি ফুৰালুং ধৰ্মৰ এজন অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ আৰু প্ৰাচীন প্ৰাচীন দেৱতা।<ref>{{Cite book |title=Historical and Socio-cultural Aspects of North-East India |url=https://www.google.co.in/books/edition/Historical_and_Socio_Cultural_Aspects_of/KTRpEQAAQBAJ?hl=en |publisher=Google Books |access-date=2026-06-03 |page=48}}</ref> দেওশালত সম্পাদন হোৱা বিভিন্ন অনুষ্ঠান বা পূজা, যেনে বিকখন, ওমফা, মে-ডাম-মে-ফী আদি পূজাত গৰু, ম'হ, গাহৰি, হাঁহ, পাৰ, কুকুৰা আদি জীৱ জন্তু বলি দিয়া হয়। আহোম পৰম্পৰাত বলি দিবৰ বাবে ‘বলিমৰা’ খেল আছিল। তাই আহোম পৰম্পৰাত দেও পূজাৰ বাবে উদ্‌গা কৰা হাঁহ কুকুৰা আদি মন্ত্ৰপূত কৰি মুচৰি অথবা টঙনিয়াই মৰাৰ প্ৰথাহে আজিও প্ৰচলন হৈ আছে।<ref name="কাশীনাথ">{{cite book | title=আসাম বুৰঞ্জী | author=কাশীনাথ তামূলী}}</ref><ref name="প্ৰান্তিক">{{cite book | title='''প্ৰবন্ধৰ নাম''' | publisher=প্ৰান্তিক | author=পৰানন কোঁ‌ৱৰ | year=জুন ২০২০}}</ref> ==পুন:নিৰ্মাণ আৰু সংৰক্ষণ== অসম চৰকাৰৰ টাই আহোম উন্নয়ণ পৰিষদে ১ কোটি ৮ লাখ টকাৰ অনুমোদন কৰে।<ref>{{Cite news |title=শিৱসাগৰৰ ঐতিহাসিক লাংকুৰি দেওশালত ডাম-ফী পূজা, পৰ্যটকৰ বাবে অন্যতম আকৰ্ষণ হৈ পৰিব লাংকুৰি দেওশাল |url=https://www.assam.news18.com/amp/news/assam/historical-place-langkuri-deohal-subham-g-local18-485700.html |work=News18 Assam |publisher={{URL|https://www.news18.com/|Network18}} |language=as |access-date=2026-05-26 |url-status=live |page= }}</ref> == ইতিহাস== চুকাফাই ১২২৮ খ্ৰীষ্টাব্দত অসমত প্ৰৱেশ কৰি বিভিন্ন অঞ্চল জয় কৰাৰ লগতে বৰাহী ৰজা থাকুমথাক আৰু মৰাণ/মটক ৰজা বদৌচাক মিত্ৰভাৱে বশ কৰি বৰাহী-মৰাণৰ কুঁৱৰী চাৰিগৰাকীৰ লগত বিয়া কৰি মিত্ৰতা স্থাপন কৰি ১২৫৩ খ্ৰীষ্টাব্দত চৰাইদেউত স্থায়ী ৰাজধানী পাতে। দেওশালৰ পূজা নিয়মিত ভাৱে পৰিচালিত কৰিবৰ বাবে চুকাফাই কিছুমান বিষয় পদৰো সৃষ্টি কৰিছিল। যেনে- দেওধাই বৰুৱা, দেওধাই ফুকন, বাইলুং ফুকন ইত্যাদি। সময় সলনি হোৱাৰ লগে লগে চৰাইদেউ ওচৰত জনবসতি বৃদ্ধি হৈ অহাৰ লগতে অন্যান্য ৰাজকীয় কাৰণত স্বৰ্গদেউ সকলৰ আদেশানুসাৰে মহামন্ত্ৰী পূৰ্ণানন্দ বুঢ়াগোহাঁঞিয়ে (এওঁ [[গৌৰীনাথ সিংহ|গৌৰী]] নাথ সিংহ (১৭৮০-১৭৯৫), [[চুক্লিংফা|কমলেশ্বৰ]] সিংহ(১৭৯৫-১৮১০), [[চুদিংফা|চন্দ্ৰকান্ত]] সিংহ(১৮১০-১৮১৭) খ্ৰীষ্টাব্দত) দিনত মন্ত্ৰী আছিল) দেওশালত স্থান পৰিবৰ্তনৰ বাবে আলোচনা কৰি ৰজা প্ৰজা সকলোৰে সন্মতিক্ৰমে লাকুৱা লৈ স্থানান্তৰিত কৰে (আমলখি দেওশাল ৰূপে খ্যাত)। অৱশ্যে চৰাইদেউ দেওশাল ৰজাসকলৰ বাবে সংৰক্ষিত অৱস্থাতে আছিল।<ref name="ইতিহাসে">{{cite book | title=ইতিহাসে সোঁৱৰা ছশটা বছৰ | publisher=নলতা | author=সম্পাদক: সৰ্বানন্দ ৰাজকুমাৰ}}</ref> ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ধৰ্মীয় স্থান]] 1ocqnvcz1phckpikurr38o346b68rfx 612165 612157 2026-06-14T17:17:08Z Ananya Taye 28065 STAR fanatic removing cited sources and random adding news articles to erase pre-ahom history. [[WP:RS]] [[WP:NPOV]] 612165 wikitext text/x-wiki '''লাংকুৰি দেওশাল''' বা '''চৰাইদেউ দেউশাল'''<ref>"...Langkuri Deuhal OR Charaideo Deohal..."{{Cite web |title=Langkuri Deuhal – A Sacred Heritage Site of Sivasagar, Assam |url=https://www.assaminfo.com/tourist-places/langkuri-deuhal |website=AssamInfo.com |publisher=AssamInfo.com |language=en |access-date=2026-05-27}}</ref>([[আহোম ভাষা]]:চাও চেং ৰ'ন) চৰাইদেউ জিলাৰ দৌলবাগানত অৱস্থিত [[ফুৰালুঙ ধৰ্ম|ফুৰালুঙ ধৰ্মীয়]] দেৱতা লাংকুৰিক উপসনা কৰা ধৰ্মীয় স্থান।<ref>{{Cite news |title=Langkuri Deuhal in Sivasagar: How Is It? |url=https://assam.news18.com/news/assam/langkuri-deuhal-in-sivasagar-how-is-it-subham-g-local18-514207.html |work=News18 Assam |publisher={{URL|https://www.news18.com/|Network18}} |language=as |access-date=2026-05-26 |url-status=live |page= }}</ref><ref>{{Cite news |title=শিৱসাগৰৰ ঐতিহাসিক লাংকুৰি দেওশালত ডাম-ফী পূজা, পৰ্যটকৰ বাবে অন্যতম আকৰ্ষণ হৈ পৰিব লাংকুৰি দেওশাল |url=https://www.assam.news18.com/amp/news/assam/historical-place-langkuri-deohal-subham-g-local18-485700.html |work=News18 Assam |publisher={{URL|https://www.news18.com/|Network18}} |language=as |access-date=2026-05-26 |url-status=live |page= }}</ref><ref>{{Cite news |title=বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ চৰাইদেউ মৈদামৰ সীমা নিৰ্ধাৰণ বাবে তৎপৰতা আৰম্ভ জিলা প্ৰশাসনৰ |url=https://www.etvbharat.com/amp/as/!state/district-administration-and-department-of-archaeology-holds-talks-over-demarcation-of-world-heritage-site-charaideo-moidam-assam-news-ass24092701807 |work=ETV Bharat Assam |publisher={{URL|https://www.etvbharat.com/|ETV Bharat}} |language=as |access-date=2026-05-26 |url-status=live |page= }}</ref>১২৫৩ খ্ৰীষ্টাব্দত বৰাহী ৰজা থাকুমথাৰ উপদেশত চাওলুং [[চুকাফা|চুকাফাই]] চৰাইদেউৰ এই অঞ্চলকে প্ৰথম স্থায়ী ৰাজধানী হিচাপে পাতি লয় আৰু এই দেওশালত পূজা কৰিব লয়।‌ সময়ত এই শালখন [[আহোম জনগোষ্ঠী|আহোম]]সকলৰ এক উপাসনাস্থলী হিচাপে চিহ্নিত হয়। [[চৰাইদেউ জিলা]]ৰ দ'ল বাগান অঞ্চলত এই কীৰ্তিচিহ্ন অৱস্থিত। দেওশালত বৰ্তমানেও আহোম সম্প্ৰদায়ৰ লোকসকলে পৰম্পৰাগত ৰীতি-নীতিৰে বিভিন্ন পূজা-পাতল কৰি আহিছে। এই দেওশালত বছৰৰ পঞ্চম, দশম আৰু দ্বাদশ মাহত লাংকুৰি দেৱতাক পুজা কৰা হয়। ইয়াৰে কাষতে লাংকুৰি দৌল অৱস্থিত।<ref>{{Cite journal |last1=Saikia |first1=Joyshree |last2=Bora |first2=Prasangsha |date=2025-08 |title=Tracing the memories of the Ahoms at Charaideo and adjacent areas |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=13 |issue=|pages= |issn=2320-2882 |url=https://www.ijcrt.org/papers/IJCRT2508417.pdf |access-date=2026-06-03 }}</ref> ==উপাসনা== আহোম সকলৰ আগমনৰ আগতে এই শাল‌খন স্থানীয় বৰাহী-মৰাণ আৰু চুতীয়া সকলৰ উপাসনা স্থল আছিল। সাতসৰী বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা অনুসৰি সেই অঞ্চলৰ বৰাহী-মৰাণৰ ৰজা থামিথুমাই চুকাফাক জনাইছিল যে চৰাইদেউ পাহাৰত সিহঁতৰ কোনোবা বৰৰজা এজনৰ দেওঘৰ আছিল য'ত থাকিবলৈ অনুকূল আছিল।<ref>Bhuyan, S.K, "Satsari Assam Buranji", p.6</ref> সেই উপদেশ অনুসৰিয়ে চুকাফাই চৰাইদেউত নগৰ পাতি দেওঘৰ খনত পূজা কৰিবলৈ লয়। প্ৰাথমিক পুৰাতাত্ত্বিক অনুসন্ধানৰ পৰা দেখা যায় যে দেওশালৰ শিলৰ খুঁটা বোৰত খোদিত কিছুমান বিশেষ খনিকৰ চিহ্ন শদিয়াৰ তাম্ৰেশ্বৰী শালৰ ১৪৪২ ত নিৰ্মাণ কৰা সীমাৰ দেৱালৰ লগত মিলে। এই সমূহ চিহ্নয়ে প্ৰমাণ কৰে যে এই দেওশাল খন প্ৰাগ আহোম যুগতে নিৰ্মিত। লগতে শালখনৰ ওচৰতে দেৱ-দেৱীৰ প্ৰাচীন শিলৰ মূৰ্ত্তি দুটা‌মানো‌ পোৱা গৈছিল। লাংকুৰি ফুৰালুং ধৰ্মৰ এজন অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ আৰু প্ৰাচীন প্ৰাচীন দেৱতা।<ref>{{Cite book |title=Historical and Socio-cultural Aspects of North-East India |url=https://www.google.co.in/books/edition/Historical_and_Socio_Cultural_Aspects_of/KTRpEQAAQBAJ?hl=en |publisher=Google Books |access-date=2026-06-03 |page=48}}</ref> দেওশালত সম্পাদন হোৱা বিভিন্ন অনুষ্ঠান বা পূজা, যেনে বিকখন, ওমফা, মে-ডাম-মে-ফী আদি পূজাত গৰু, ম'হ, গাহৰি, হাঁহ, পাৰ, কুকুৰা আদি জীৱ জন্তু বলি দিয়া হয়। আহোম পৰম্পৰাত বলি দিবৰ বাবে ‘বলিমৰা’ খেল আছিল। তাই আহোম পৰম্পৰাত দেও পূজাৰ বাবে উদ্‌গা কৰা হাঁহ কুকুৰা আদি মন্ত্ৰপূত কৰি মুচৰি অথবা টঙনিয়াই মৰাৰ প্ৰথাহে আজিও প্ৰচলন হৈ আছে।<ref name="কাশীনাথ">{{cite book | title=আসাম বুৰঞ্জী | author=কাশীনাথ তামূলী}}</ref><ref name="প্ৰান্তিক">{{cite book | title='''প্ৰবন্ধৰ নাম''' | publisher=প্ৰান্তিক | author=পৰানন কোঁ‌ৱৰ | year=জুন ২০২০}}</ref> ==পুন:নিৰ্মাণ আৰু সংৰক্ষণ== অসম চৰকাৰৰ টাই আহোম উন্নয়ণ পৰিষদে ১ কোটি ৮ লাখ টকাৰ অনুমোদন কৰে।<ref>{{Cite news |title=শিৱসাগৰৰ ঐতিহাসিক লাংকুৰি দেওশালত ডাম-ফী পূজা, পৰ্যটকৰ বাবে অন্যতম আকৰ্ষণ হৈ পৰিব লাংকুৰি দেওশাল |url=https://www.assam.news18.com/amp/news/assam/historical-place-langkuri-deohal-subham-g-local18-485700.html |work=News18 Assam |publisher={{URL|https://www.news18.com/|Network18}} |language=as |access-date=2026-05-26 |url-status=live |page= }}</ref> == ইতিহাস== চুকাফাই ১২২৮ খ্ৰীষ্টাব্দত অসমত প্ৰৱেশ কৰি বিভিন্ন অঞ্চল জয় কৰাৰ লগতে বৰাহী ৰজা থাকুমথাক আৰু মৰাণ/মটক ৰজা বদৌচাক মিত্ৰভাৱে বশ কৰি বৰাহী-মৰাণৰ কুঁৱৰী চাৰিগৰাকীৰ লগত বিয়া কৰি মিত্ৰতা স্থাপন কৰি ১২৫৩ খ্ৰীষ্টাব্দত চৰাইদেউত স্থায়ী ৰাজধানী পাতে। দেওশালৰ পূজা নিয়মিত ভাৱে পৰিচালিত কৰিবৰ বাবে চুকাফাই কিছুমান বিষয় পদৰো সৃষ্টি কৰিছিল। যেনে- দেওধাই বৰুৱা, দেওধাই ফুকন, বাইলুং ফুকন ইত্যাদি। সময় সলনি হোৱাৰ লগে লগে চৰাইদেউ ওচৰত জনবসতি বৃদ্ধি হৈ অহাৰ লগতে অন্যান্য ৰাজকীয় কাৰণত স্বৰ্গদেউ সকলৰ আদেশানুসাৰে মহামন্ত্ৰী পূৰ্ণানন্দ বুঢ়াগোহাঁঞিয়ে (এওঁ [[গৌৰীনাথ সিংহ|গৌৰী]] নাথ সিংহ (১৭৮০-১৭৯৫), [[চুক্লিংফা|কমলেশ্বৰ]] সিংহ(১৭৯৫-১৮১০), [[চুদিংফা|চন্দ্ৰকান্ত]] সিংহ(১৮১০-১৮১৭) খ্ৰীষ্টাব্দত) দিনত মন্ত্ৰী আছিল) দেওশালত স্থান পৰিবৰ্তনৰ বাবে আলোচনা কৰি ৰজা প্ৰজা সকলোৰে সন্মতিক্ৰমে লাকুৱা লৈ স্থানান্তৰিত কৰে (আমলখি দেওশাল ৰূপে খ্যাত)। অৱশ্যে চৰাইদেউ দেওশাল ৰজাসকলৰ বাবে সংৰক্ষিত অৱস্থাতে আছিল।<ref name="ইতিহাসে">{{cite book | title=ইতিহাসে সোঁৱৰা ছশটা বছৰ | publisher=নলতা | author=সম্পাদক: সৰ্বানন্দ ৰাজকুমাৰ}}</ref> ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ধৰ্মীয় স্থান]] kryhb1puoxtd1u0i5ru70ze6o2dd7l8 612168 612165 2026-06-14T17:18:13Z KhiLanTzi 23530 WP:OR connecting Bar Raja deoghar From a WP:PRIMARY 612168 wikitext text/x-wiki '''লাংকুৰি দেওশাল''' বা '''চৰাইদেউ দেউশাল'''<ref>"...Langkuri Deuhal OR Charaideo Deohal..."{{Cite web |title=Langkuri Deuhal – A Sacred Heritage Site of Sivasagar, Assam |url=https://www.assaminfo.com/tourist-places/langkuri-deuhal |website=AssamInfo.com |publisher=AssamInfo.com |language=en |access-date=2026-05-27}}</ref>([[আহোম ভাষা]]:চাও চেং ৰ'ন) চৰাইদেউ জিলাৰ দৌলবাগানত অৱস্থিত [[ফুৰালুঙ ধৰ্ম|ফুৰালুঙ ধৰ্মীয়]] দেৱতা লাংকুৰিক উপসনা কৰা ধৰ্মীয় স্থান।<ref>{{Cite news |title=Langkuri Deuhal in Sivasagar: How Is It? |url=https://assam.news18.com/news/assam/langkuri-deuhal-in-sivasagar-how-is-it-subham-g-local18-514207.html |work=News18 Assam |publisher={{URL|https://www.news18.com/|Network18}} |language=as |access-date=2026-05-26 |url-status=live |page= }}</ref><ref>{{Cite news |title=শিৱসাগৰৰ ঐতিহাসিক লাংকুৰি দেওশালত ডাম-ফী পূজা, পৰ্যটকৰ বাবে অন্যতম আকৰ্ষণ হৈ পৰিব লাংকুৰি দেওশাল |url=https://www.assam.news18.com/amp/news/assam/historical-place-langkuri-deohal-subham-g-local18-485700.html |work=News18 Assam |publisher={{URL|https://www.news18.com/|Network18}} |language=as |access-date=2026-05-26 |url-status=live |page= }}</ref><ref>{{Cite news |title=বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ চৰাইদেউ মৈদামৰ সীমা নিৰ্ধাৰণ বাবে তৎপৰতা আৰম্ভ জিলা প্ৰশাসনৰ |url=https://www.etvbharat.com/amp/as/!state/district-administration-and-department-of-archaeology-holds-talks-over-demarcation-of-world-heritage-site-charaideo-moidam-assam-news-ass24092701807 |work=ETV Bharat Assam |publisher={{URL|https://www.etvbharat.com/|ETV Bharat}} |language=as |access-date=2026-05-26 |url-status=live |page= }}</ref>১২৫৩ খ্ৰীষ্টাব্দত বৰাহী ৰজা থাকুমথাৰ উপদেশত চাওলুং [[চুকাফা|চুকাফাই]] চৰাইদেউৰ এই অঞ্চলকে প্ৰথম স্থায়ী ৰাজধানী হিচাপে পাতি লয় আৰু এই দেওশালত পূজা কৰিব লয়।‌ সময়ত এই শালখন [[আহোম জনগোষ্ঠী|আহোম]]সকলৰ এক উপাসনাস্থলী হিচাপে চিহ্নিত হয়। [[চৰাইদেউ জিলা]]ৰ দ'ল বাগান অঞ্চলত এই কীৰ্তিচিহ্ন অৱস্থিত। দেওশালত বৰ্তমানেও আহোম সম্প্ৰদায়ৰ লোকসকলে পৰম্পৰাগত ৰীতি-নীতিৰে বিভিন্ন পূজা-পাতল কৰি আহিছে। এই দেওশালত বছৰৰ পঞ্চম, দশম আৰু দ্বাদশ মাহত লাংকুৰি দেৱতাক পুজা কৰা হয়। ইয়াৰে কাষতে লাংকুৰি দৌল অৱস্থিত।<ref>{{Cite journal |last1=Saikia |first1=Joyshree |last2=Bora |first2=Prasangsha |date=2025-08 |title=Tracing the memories of the Ahoms at Charaideo and adjacent areas |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=13 |issue=|pages= |issn=2320-2882 |url=https://www.ijcrt.org/papers/IJCRT2508417.pdf |access-date=2026-06-03 }}</ref> ==উপাসনা== লাংকুৰি ফুৰালুং ধৰ্মৰ এজন অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ আৰু প্ৰাচীন প্ৰাচীন দেৱতা।<ref>{{Cite book |title=Historical and Socio-cultural Aspects of North-East India |url=https://www.google.co.in/books/edition/Historical_and_Socio_Cultural_Aspects_of/KTRpEQAAQBAJ?hl=en |publisher=Google Books |access-date=2026-06-03 |page=48}}</ref> দেওশালত সম্পাদন হোৱা বিভিন্ন অনুষ্ঠান বা পূজা, যেনে বিকখন, ওমফা, মে-ডাম-মে-ফী আদি পূজাত গৰু, ম'হ, গাহৰি, হাঁহ, পাৰ, কুকুৰা আদি জীৱ জন্তু বলি দিয়া হয়। আহোম পৰম্পৰাত বলি দিবৰ বাবে ‘বলিমৰা’ খেল আছিল। তাই আহোম পৰম্পৰাত দেও পূজাৰ বাবে উদ্‌গা কৰা হাঁহ কুকুৰা আদি মন্ত্ৰপূত কৰি মুচৰি অথবা টঙনিয়াই মৰাৰ প্ৰথাহে আজিও প্ৰচলন হৈ আছে।<ref name="কাশীনাথ">{{cite book | title=আসাম বুৰঞ্জী | author=কাশীনাথ তামূলী}}</ref><ref name="প্ৰান্তিক">{{cite book | title='''প্ৰবন্ধৰ নাম''' | publisher=প্ৰান্তিক | author=পৰানন কোঁ‌ৱৰ | year=জুন ২০২০}}</ref> ==পুন:নিৰ্মাণ আৰু সংৰক্ষণ== অসম চৰকাৰৰ টাই আহোম উন্নয়ণ পৰিষদে ১ কোটি ৮ লাখ টকাৰ অনুমোদন কৰে।<ref>{{Cite news |title=শিৱসাগৰৰ ঐতিহাসিক লাংকুৰি দেওশালত ডাম-ফী পূজা, পৰ্যটকৰ বাবে অন্যতম আকৰ্ষণ হৈ পৰিব লাংকুৰি দেওশাল |url=https://www.assam.news18.com/amp/news/assam/historical-place-langkuri-deohal-subham-g-local18-485700.html |work=News18 Assam |publisher={{URL|https://www.news18.com/|Network18}} |language=as |access-date=2026-05-26 |url-status=live |page= }}</ref> == ইতিহাস== চুকাফাই ১২২৮ খ্ৰীষ্টাব্দত অসমত প্ৰৱেশ কৰি বিভিন্ন অঞ্চল জয় কৰাৰ লগতে বৰাহী ৰজা থাকুমথাক আৰু মৰাণ/মটক ৰজা বদৌচাক মিত্ৰভাৱে বশ কৰি বৰাহী-মৰাণৰ কুঁৱৰী চাৰিগৰাকীৰ লগত বিয়া কৰি মিত্ৰতা স্থাপন কৰি ১২৫৩ খ্ৰীষ্টাব্দত চৰাইদেউত স্থায়ী ৰাজধানী পাতে। দেওশালৰ পূজা নিয়মিত ভাৱে পৰিচালিত কৰিবৰ বাবে চুকাফাই কিছুমান বিষয় পদৰো সৃষ্টি কৰিছিল। যেনে- দেওধাই বৰুৱা, দেওধাই ফুকন, বাইলুং ফুকন ইত্যাদি। সময় সলনি হোৱাৰ লগে লগে চৰাইদেউ ওচৰত জনবসতি বৃদ্ধি হৈ অহাৰ লগতে অন্যান্য ৰাজকীয় কাৰণত স্বৰ্গদেউ সকলৰ আদেশানুসাৰে মহামন্ত্ৰী পূৰ্ণানন্দ বুঢ়াগোহাঁঞিয়ে (এওঁ [[গৌৰীনাথ সিংহ|গৌৰী]] নাথ সিংহ (১৭৮০-১৭৯৫), [[চুক্লিংফা|কমলেশ্বৰ]] সিংহ(১৭৯৫-১৮১০), [[চুদিংফা|চন্দ্ৰকান্ত]] সিংহ(১৮১০-১৮১৭) খ্ৰীষ্টাব্দত) দিনত মন্ত্ৰী আছিল) দেওশালত স্থান পৰিবৰ্তনৰ বাবে আলোচনা কৰি ৰজা প্ৰজা সকলোৰে সন্মতিক্ৰমে লাকুৱা লৈ স্থানান্তৰিত কৰে (আমলখি দেওশাল ৰূপে খ্যাত)। অৱশ্যে চৰাইদেউ দেওশাল ৰজাসকলৰ বাবে সংৰক্ষিত অৱস্থাতে আছিল।<ref name="ইতিহাসে">{{cite book | title=ইতিহাসে সোঁৱৰা ছশটা বছৰ | publisher=নলতা | author=সম্পাদক: সৰ্বানন্দ ৰাজকুমাৰ}}</ref> ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ধৰ্মীয় স্থান]] 1ocqnvcz1phckpikurr38o346b68rfx 612174 612168 2026-06-14T17:28:43Z Ananya Taye 28065 Restored vandal deletion of sources. No [[WP:OR]]. Go read the Buranji. It talks about a king above the Moran-Borahis whose temple was located at that hill. [[WP:PRIMARY]] are allowed when secondary sources arent available. Read wiki policy. News articles arent reliable sources. [[WP:RELIABILITY]] 612174 wikitext text/x-wiki '''লাংকুৰি দেওশাল''' বা '''চৰাইদেউ দেউশাল'''<ref>"...Langkuri Deuhal OR Charaideo Deohal..."{{Cite web |title=Langkuri Deuhal – A Sacred Heritage Site of Sivasagar, Assam |url=https://www.assaminfo.com/tourist-places/langkuri-deuhal |website=AssamInfo.com |publisher=AssamInfo.com |language=en |access-date=2026-05-27}}</ref>([[আহোম ভাষা]]:চাও চেং ৰ'ন) চৰাইদেউ জিলাৰ দৌলবাগানত অৱস্থিত [[ফুৰালুঙ ধৰ্ম|ফুৰালুঙ ধৰ্মীয়]] দেৱতা লাংকুৰিক উপসনা কৰা ধৰ্মীয় স্থান।<ref>{{Cite news |title=Langkuri Deuhal in Sivasagar: How Is It? |url=https://assam.news18.com/news/assam/langkuri-deuhal-in-sivasagar-how-is-it-subham-g-local18-514207.html |work=News18 Assam |publisher={{URL|https://www.news18.com/|Network18}} |language=as |access-date=2026-05-26 |url-status=live |page= }}</ref><ref>{{Cite news |title=শিৱসাগৰৰ ঐতিহাসিক লাংকুৰি দেওশালত ডাম-ফী পূজা, পৰ্যটকৰ বাবে অন্যতম আকৰ্ষণ হৈ পৰিব লাংকুৰি দেওশাল |url=https://www.assam.news18.com/amp/news/assam/historical-place-langkuri-deohal-subham-g-local18-485700.html |work=News18 Assam |publisher={{URL|https://www.news18.com/|Network18}} |language=as |access-date=2026-05-26 |url-status=live |page= }}</ref><ref>{{Cite news |title=বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ চৰাইদেউ মৈদামৰ সীমা নিৰ্ধাৰণ বাবে তৎপৰতা আৰম্ভ জিলা প্ৰশাসনৰ |url=https://www.etvbharat.com/amp/as/!state/district-administration-and-department-of-archaeology-holds-talks-over-demarcation-of-world-heritage-site-charaideo-moidam-assam-news-ass24092701807 |work=ETV Bharat Assam |publisher={{URL|https://www.etvbharat.com/|ETV Bharat}} |language=as |access-date=2026-05-26 |url-status=live |page= }}</ref>১২৫৩ খ্ৰীষ্টাব্দত বৰাহী ৰজা থাকুমথাৰ উপদেশত চাওলুং [[চুকাফা|চুকাফাই]] চৰাইদেউৰ এই অঞ্চলকে প্ৰথম স্থায়ী ৰাজধানী হিচাপে পাতি লয় আৰু এই দেওশালত পূজা কৰিব লয়।‌ সময়ত এই শালখন [[আহোম জনগোষ্ঠী|আহোম]]সকলৰ এক উপাসনাস্থলী হিচাপে চিহ্নিত হয়। [[চৰাইদেউ জিলা]]ৰ দ'ল বাগান অঞ্চলত এই কীৰ্তিচিহ্ন অৱস্থিত। দেওশালত বৰ্তমানেও আহোম সম্প্ৰদায়ৰ লোকসকলে পৰম্পৰাগত ৰীতি-নীতিৰে বিভিন্ন পূজা-পাতল কৰি আহিছে। এই দেওশালত বছৰৰ পঞ্চম, দশম আৰু দ্বাদশ মাহত লাংকুৰি দেৱতাক পুজা কৰা হয়। ইয়াৰে কাষতে লাংকুৰি দৌল অৱস্থিত।<ref>{{Cite journal |last1=Saikia |first1=Joyshree |last2=Bora |first2=Prasangsha |date=2025-08 |title=Tracing the memories of the Ahoms at Charaideo and adjacent areas |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=13 |issue=|pages= |issn=2320-2882 |url=https://www.ijcrt.org/papers/IJCRT2508417.pdf |access-date=2026-06-03 }}</ref> ==উপাসনা== আহোম সকলৰ আগমনৰ আগতে এই শাল‌খন স্থানীয় বৰাহী-মৰাণ আৰু চুতীয়া সকলৰ উপাসনা স্থল আছিল। সাতসৰী বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা অনুসৰি সেই অঞ্চলৰ বৰাহী-মৰাণৰ ৰজা থামিথুমাই চুকাফাক জনাইছিল যে চৰাইদেউ পাহাৰত সিহঁতৰ কোনোবা ৰজা এজনৰ দেওঘৰ আছিল য'ত থাকিবলৈ অনুকূল আছিল।<ref>Bhuyan, S.K, "Satsari Assam Buranji", p.6</ref> সেই উপদেশ অনুসৰিয়ে চুকাফাই চৰাইদেউত নগৰ পাতি দেওঘৰ খনত পূজা কৰিবলৈ লয়। প্ৰাথমিক পুৰাতাত্ত্বিক অনুসন্ধানৰ পৰা দেখা যায় যে দেওশালৰ শিলৰ খুঁটা বোৰত খোদিত কিছুমান বিশেষ খনিকৰ চিহ্ন শদিয়াৰ তাম্ৰেশ্বৰী শালৰ ১৪৪২ ত নিৰ্মাণ কৰা সীমাৰ দেৱালৰ লগত মিলে। এই সমূহ চিহ্নয়ে প্ৰমাণ কৰে যে এই দেওশাল খন প্ৰাগ আহোম যুগতে নিৰ্মিত। লগতে শালখনৰ ওচৰতে দেৱ-দেৱীৰ প্ৰাচীন শিলৰ মূৰ্ত্তি দুটা‌মানো‌ পোৱা গৈছিল। লাংকুৰি ফুৰালুং ধৰ্মৰ এজন অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ আৰু প্ৰাচীন প্ৰাচীন দেৱতা।<ref>{{Cite book |title=Historical and Socio-cultural Aspects of North-East India |url=https://www.google.co.in/books/edition/Historical_and_Socio_Cultural_Aspects_of/KTRpEQAAQBAJ?hl=en |publisher=Google Books |access-date=2026-06-03 |page=48}}</ref> দেওশালত সম্পাদন হোৱা বিভিন্ন অনুষ্ঠান বা পূজা, যেনে বিকখন, ওমফা, মে-ডাম-মে-ফী আদি পূজাত গৰু, ম'হ, গাহৰি, হাঁহ, পাৰ, কুকুৰা আদি জীৱ জন্তু বলি দিয়া হয়। আহোম পৰম্পৰাত বলি দিবৰ বাবে ‘বলিমৰা’ খেল আছিল। তাই আহোম পৰম্পৰাত দেও পূজাৰ বাবে উদ্‌গা কৰা হাঁহ কুকুৰা আদি মন্ত্ৰপূত কৰি মুচৰি অথবা টঙনিয়াই মৰাৰ প্ৰথাহে আজিও প্ৰচলন হৈ আছে।<ref name="কাশীনাথ">{{cite book | title=আসাম বুৰঞ্জী | author=কাশীনাথ তামূলী}}</ref><ref name="প্ৰান্তিক">{{cite book | title='''প্ৰবন্ধৰ নাম''' | publisher=প্ৰান্তিক | author=পৰানন কোঁ‌ৱৰ | year=জুন ২০২০}}</ref> ==পুন:নিৰ্মাণ আৰু সংৰক্ষণ== অসম চৰকাৰৰ টাই আহোম উন্নয়ণ পৰিষদে ১ কোটি ৮ লাখ টকাৰ অনুমোদন কৰে।<ref>{{Cite news |title=শিৱসাগৰৰ ঐতিহাসিক লাংকুৰি দেওশালত ডাম-ফী পূজা, পৰ্যটকৰ বাবে অন্যতম আকৰ্ষণ হৈ পৰিব লাংকুৰি দেওশাল |url=https://www.assam.news18.com/amp/news/assam/historical-place-langkuri-deohal-subham-g-local18-485700.html |work=News18 Assam |publisher={{URL|https://www.news18.com/|Network18}} |language=as |access-date=2026-05-26 |url-status=live |page= }}</ref> == ইতিহাস== চুকাফাই ১২২৮ খ্ৰীষ্টাব্দত অসমত প্ৰৱেশ কৰি বিভিন্ন অঞ্চল জয় কৰাৰ লগতে বৰাহী ৰজা থাকুমথাক আৰু মৰাণ/মটক ৰজা বদৌচাক মিত্ৰভাৱে বশ কৰি বৰাহী-মৰাণৰ কুঁৱৰী চাৰিগৰাকীৰ লগত বিয়া কৰি মিত্ৰতা স্থাপন কৰি ১২৫৩ খ্ৰীষ্টাব্দত চৰাইদেউত স্থায়ী ৰাজধানী পাতে। দেওশালৰ পূজা নিয়মিত ভাৱে পৰিচালিত কৰিবৰ বাবে চুকাফাই কিছুমান বিষয় পদৰো সৃষ্টি কৰিছিল। যেনে- দেওধাই বৰুৱা, দেওধাই ফুকন, বাইলুং ফুকন ইত্যাদি। সময় সলনি হোৱাৰ লগে লগে চৰাইদেউ ওচৰত জনবসতি বৃদ্ধি হৈ অহাৰ লগতে অন্যান্য ৰাজকীয় কাৰণত স্বৰ্গদেউ সকলৰ আদেশানুসাৰে মহামন্ত্ৰী পূৰ্ণানন্দ বুঢ়াগোহাঁঞিয়ে (এওঁ [[গৌৰীনাথ সিংহ|গৌৰী]] নাথ সিংহ (১৭৮০-১৭৯৫), [[চুক্লিংফা|কমলেশ্বৰ]] সিংহ(১৭৯৫-১৮১০), [[চুদিংফা|চন্দ্ৰকান্ত]] সিংহ(১৮১০-১৮১৭) খ্ৰীষ্টাব্দত) দিনত মন্ত্ৰী আছিল) দেওশালত স্থান পৰিবৰ্তনৰ বাবে আলোচনা কৰি ৰজা প্ৰজা সকলোৰে সন্মতিক্ৰমে লাকুৱা লৈ স্থানান্তৰিত কৰে (আমলখি দেওশাল ৰূপে খ্যাত)। অৱশ্যে চৰাইদেউ দেওশাল ৰজাসকলৰ বাবে সংৰক্ষিত অৱস্থাতে আছিল।<ref name="ইতিহাসে">{{cite book | title=ইতিহাসে সোঁৱৰা ছশটা বছৰ | publisher=নলতা | author=সম্পাদক: সৰ্বানন্দ ৰাজকুমাৰ}}</ref> ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ধৰ্মীয় স্থান]] b8r5xit6tm03prxpxw7s5l121ltj54c 612215 612174 2026-06-14T18:25:32Z KhiLanTzi 23530 /* উপাসনা */ অনুগ্ৰহ কৰি বৰৰজাৰ দেওঘৰক শুনিবলৈ ওচৰা ওচৰি বাবেই উৎসত কোনো উল্লেখ নথকাকে কেৱল নিজা অনুমানৰ ভিত্তিত লাংকুৰি দেওশালৰ পৃষ্ঠাত যোগ নকৰিব। 612215 wikitext text/x-wiki '''লাংকুৰি দেওশাল''' বা '''চৰাইদেউ দেউশাল'''<ref>"...Langkuri Deuhal OR Charaideo Deohal..."{{Cite web |title=Langkuri Deuhal – A Sacred Heritage Site of Sivasagar, Assam |url=https://www.assaminfo.com/tourist-places/langkuri-deuhal |website=AssamInfo.com |publisher=AssamInfo.com |language=en |access-date=2026-05-27}}</ref>([[আহোম ভাষা]]:চাও চেং ৰ'ন) চৰাইদেউ জিলাৰ দৌলবাগানত অৱস্থিত [[ফুৰালুঙ ধৰ্ম|ফুৰালুঙ ধৰ্মীয়]] দেৱতা লাংকুৰিক উপসনা কৰা ধৰ্মীয় স্থান।<ref>{{Cite news |title=Langkuri Deuhal in Sivasagar: How Is It? |url=https://assam.news18.com/news/assam/langkuri-deuhal-in-sivasagar-how-is-it-subham-g-local18-514207.html |work=News18 Assam |publisher={{URL|https://www.news18.com/|Network18}} |language=as |access-date=2026-05-26 |url-status=live |page= }}</ref><ref>{{Cite news |title=শিৱসাগৰৰ ঐতিহাসিক লাংকুৰি দেওশালত ডাম-ফী পূজা, পৰ্যটকৰ বাবে অন্যতম আকৰ্ষণ হৈ পৰিব লাংকুৰি দেওশাল |url=https://www.assam.news18.com/amp/news/assam/historical-place-langkuri-deohal-subham-g-local18-485700.html |work=News18 Assam |publisher={{URL|https://www.news18.com/|Network18}} |language=as |access-date=2026-05-26 |url-status=live |page= }}</ref><ref>{{Cite news |title=বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ চৰাইদেউ মৈদামৰ সীমা নিৰ্ধাৰণ বাবে তৎপৰতা আৰম্ভ জিলা প্ৰশাসনৰ |url=https://www.etvbharat.com/amp/as/!state/district-administration-and-department-of-archaeology-holds-talks-over-demarcation-of-world-heritage-site-charaideo-moidam-assam-news-ass24092701807 |work=ETV Bharat Assam |publisher={{URL|https://www.etvbharat.com/|ETV Bharat}} |language=as |access-date=2026-05-26 |url-status=live |page= }}</ref>১২৫৩ খ্ৰীষ্টাব্দত বৰাহী ৰজা থাকুমথাৰ উপদেশত চাওলুং [[চুকাফা|চুকাফাই]] চৰাইদেউৰ এই অঞ্চলকে প্ৰথম স্থায়ী ৰাজধানী হিচাপে পাতি লয় আৰু এই দেওশালত পূজা কৰিব লয়।‌ সময়ত এই শালখন [[আহোম জনগোষ্ঠী|আহোম]]সকলৰ এক উপাসনাস্থলী হিচাপে চিহ্নিত হয়। [[চৰাইদেউ জিলা]]ৰ দ'ল বাগান অঞ্চলত এই কীৰ্তিচিহ্ন অৱস্থিত। দেওশালত বৰ্তমানেও আহোম সম্প্ৰদায়ৰ লোকসকলে পৰম্পৰাগত ৰীতি-নীতিৰে বিভিন্ন পূজা-পাতল কৰি আহিছে। এই দেওশালত বছৰৰ পঞ্চম, দশম আৰু দ্বাদশ মাহত লাংকুৰি দেৱতাক পুজা কৰা হয়। ইয়াৰে কাষতে লাংকুৰি দৌল অৱস্থিত।<ref>{{Cite journal |last1=Saikia |first1=Joyshree |last2=Bora |first2=Prasangsha |date=2025-08 |title=Tracing the memories of the Ahoms at Charaideo and adjacent areas |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=13 |issue=|pages= |issn=2320-2882 |url=https://www.ijcrt.org/papers/IJCRT2508417.pdf |access-date=2026-06-03 }}</ref> ==উপাসনা== লাংকুৰি ফুৰালুং ধৰ্মৰ এজন অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ আৰু প্ৰাচীন প্ৰাচীন দেৱতা।<ref>{{Cite book |title=Historical and Socio-cultural Aspects of North-East India |url=https://www.google.co.in/books/edition/Historical_and_Socio_Cultural_Aspects_of/KTRpEQAAQBAJ?hl=en |publisher=Google Books |access-date=2026-06-03 |page=48}}</ref> দেওশালত সম্পাদন হোৱা বিভিন্ন অনুষ্ঠান বা পূজা, যেনে বিকখন, ওমফা, মে-ডাম-মে-ফী আদি পূজাত গৰু, ম'হ, গাহৰি, হাঁহ, পাৰ, কুকুৰা আদি জীৱ জন্তু বলি দিয়া হয়। আহোম পৰম্পৰাত বলি দিবৰ বাবে ‘বলিমৰা’ খেল আছিল। তাই আহোম পৰম্পৰাত দেও পূজাৰ বাবে উদ্‌গা কৰা হাঁহ কুকুৰা আদি মন্ত্ৰপূত কৰি মুচৰি অথবা টঙনিয়াই মৰাৰ প্ৰথাহে আজিও প্ৰচলন হৈ আছে।<ref name="কাশীনাথ">{{cite book | title=আসাম বুৰঞ্জী | author=কাশীনাথ তামূলী}}</ref><ref name="প্ৰান্তিক">{{cite book | title='''প্ৰবন্ধৰ নাম''' | publisher=প্ৰান্তিক | author=পৰানন কোঁ‌ৱৰ | year=জুন ২০২০}}</ref> ==পুন:নিৰ্মাণ আৰু সংৰক্ষণ== অসম চৰকাৰৰ টাই আহোম উন্নয়ণ পৰিষদে ১ কোটি ৮ লাখ টকাৰ অনুমোদন কৰে।<ref>{{Cite news |title=শিৱসাগৰৰ ঐতিহাসিক লাংকুৰি দেওশালত ডাম-ফী পূজা, পৰ্যটকৰ বাবে অন্যতম আকৰ্ষণ হৈ পৰিব লাংকুৰি দেওশাল |url=https://www.assam.news18.com/amp/news/assam/historical-place-langkuri-deohal-subham-g-local18-485700.html |work=News18 Assam |publisher={{URL|https://www.news18.com/|Network18}} |language=as |access-date=2026-05-26 |url-status=live |page= }}</ref> == ইতিহাস== চুকাফাই ১২২৮ খ্ৰীষ্টাব্দত অসমত প্ৰৱেশ কৰি বিভিন্ন অঞ্চল জয় কৰাৰ লগতে বৰাহী ৰজা থাকুমথাক আৰু মৰাণ/মটক ৰজা বদৌচাক মিত্ৰভাৱে বশ কৰি বৰাহী-মৰাণৰ কুঁৱৰী চাৰিগৰাকীৰ লগত বিয়া কৰি মিত্ৰতা স্থাপন কৰি ১২৫৩ খ্ৰীষ্টাব্দত চৰাইদেউত স্থায়ী ৰাজধানী পাতে। দেওশালৰ পূজা নিয়মিত ভাৱে পৰিচালিত কৰিবৰ বাবে চুকাফাই কিছুমান বিষয় পদৰো সৃষ্টি কৰিছিল। যেনে- দেওধাই বৰুৱা, দেওধাই ফুকন, বাইলুং ফুকন ইত্যাদি। সময় সলনি হোৱাৰ লগে লগে চৰাইদেউ ওচৰত জনবসতি বৃদ্ধি হৈ অহাৰ লগতে অন্যান্য ৰাজকীয় কাৰণত স্বৰ্গদেউ সকলৰ আদেশানুসাৰে মহামন্ত্ৰী পূৰ্ণানন্দ বুঢ়াগোহাঁঞিয়ে (এওঁ [[গৌৰীনাথ সিংহ|গৌৰী]] নাথ সিংহ (১৭৮০-১৭৯৫), [[চুক্লিংফা|কমলেশ্বৰ]] সিংহ(১৭৯৫-১৮১০), [[চুদিংফা|চন্দ্ৰকান্ত]] সিংহ(১৮১০-১৮১৭) খ্ৰীষ্টাব্দত) দিনত মন্ত্ৰী আছিল) দেওশালত স্থান পৰিবৰ্তনৰ বাবে আলোচনা কৰি ৰজা প্ৰজা সকলোৰে সন্মতিক্ৰমে লাকুৱা লৈ স্থানান্তৰিত কৰে (আমলখি দেওশাল ৰূপে খ্যাত)। অৱশ্যে চৰাইদেউ দেওশাল ৰজাসকলৰ বাবে সংৰক্ষিত অৱস্থাতে আছিল।<ref name="ইতিহাসে">{{cite book | title=ইতিহাসে সোঁৱৰা ছশটা বছৰ | publisher=নলতা | author=সম্পাদক: সৰ্বানন্দ ৰাজকুমাৰ}}</ref> ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ধৰ্মীয় স্থান]] 1ocqnvcz1phckpikurr38o346b68rfx 612272 612215 2026-06-14T22:11:48Z Ananya Taye 28065 Why are repeatedly removing Buranji sources. Removing sources will not change the history of the place. Go read the Buranji. It talks about a king above the Moran-Borahis whose temple was located at that hill. WP:PRIMARY are allowed when secondary sources arent available. Read wiki policy. News articles arent reliable sources. WP:RELIABILITY 612272 wikitext text/x-wiki '''লাংকুৰি দেওশাল''' বা '''চৰাইদেউ দেউশাল'''<ref>"...Langkuri Deuhal OR Charaideo Deohal..."{{Cite web |title=Langkuri Deuhal – A Sacred Heritage Site of Sivasagar, Assam |url=https://www.assaminfo.com/tourist-places/langkuri-deuhal |website=AssamInfo.com |publisher=AssamInfo.com |language=en |access-date=2026-05-27}}</ref>([[আহোম ভাষা]]:চাও চেং ৰ'ন) চৰাইদেউ জিলাৰ দৌলবাগানত অৱস্থিত [[ফুৰালুঙ ধৰ্ম|ফুৰালুঙ ধৰ্মীয়]] দেৱতা লাংকুৰিক উপসনা কৰা ধৰ্মীয় স্থান।<ref>{{Cite news |title=Langkuri Deuhal in Sivasagar: How Is It? |url=https://assam.news18.com/news/assam/langkuri-deuhal-in-sivasagar-how-is-it-subham-g-local18-514207.html |work=News18 Assam |publisher={{URL|https://www.news18.com/|Network18}} |language=as |access-date=2026-05-26 |url-status=live |page= }}</ref><ref>{{Cite news |title=শিৱসাগৰৰ ঐতিহাসিক লাংকুৰি দেওশালত ডাম-ফী পূজা, পৰ্যটকৰ বাবে অন্যতম আকৰ্ষণ হৈ পৰিব লাংকুৰি দেওশাল |url=https://www.assam.news18.com/amp/news/assam/historical-place-langkuri-deohal-subham-g-local18-485700.html |work=News18 Assam |publisher={{URL|https://www.news18.com/|Network18}} |language=as |access-date=2026-05-26 |url-status=live |page= }}</ref><ref>{{Cite news |title=বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ চৰাইদেউ মৈদামৰ সীমা নিৰ্ধাৰণ বাবে তৎপৰতা আৰম্ভ জিলা প্ৰশাসনৰ |url=https://www.etvbharat.com/amp/as/!state/district-administration-and-department-of-archaeology-holds-talks-over-demarcation-of-world-heritage-site-charaideo-moidam-assam-news-ass24092701807 |work=ETV Bharat Assam |publisher={{URL|https://www.etvbharat.com/|ETV Bharat}} |language=as |access-date=2026-05-26 |url-status=live |page= }}</ref>১২৫৩ খ্ৰীষ্টাব্দত বৰাহী ৰজা থাকুমথাৰ উপদেশত চাওলুং [[চুকাফা|চুকাফাই]] চৰাইদেউৰ এই অঞ্চলকে প্ৰথম স্থায়ী ৰাজধানী হিচাপে পাতি লয় আৰু এই দেওশালত পূজা কৰিব লয়।‌ সময়ত এই শালখন [[আহোম জনগোষ্ঠী|আহোম]]সকলৰ এক উপাসনাস্থলী হিচাপে চিহ্নিত হয়। [[চৰাইদেউ জিলা]]ৰ দ'ল বাগান অঞ্চলত এই কীৰ্তিচিহ্ন অৱস্থিত। দেওশালত বৰ্তমানেও আহোম সম্প্ৰদায়ৰ লোকসকলে পৰম্পৰাগত ৰীতি-নীতিৰে বিভিন্ন পূজা-পাতল কৰি আহিছে। এই দেওশালত বছৰৰ পঞ্চম, দশম আৰু দ্বাদশ মাহত লাংকুৰি দেৱতাক পুজা কৰা হয়। ইয়াৰে কাষতে লাংকুৰি দৌল অৱস্থিত।<ref>{{Cite journal |last1=Saikia |first1=Joyshree |last2=Bora |first2=Prasangsha |date=2025-08 |title=Tracing the memories of the Ahoms at Charaideo and adjacent areas |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=13 |issue=|pages= |issn=2320-2882 |url=https://www.ijcrt.org/papers/IJCRT2508417.pdf |access-date=2026-06-03 }}</ref> ==উপাসনা== আহোম সকলৰ আগমনৰ আগতে এই শাল‌খন স্থানীয় বৰাহী-মৰাণ আৰু চুতীয়া সকলৰ উপাসনা স্থল আছিল। সাতসৰী বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা অনুসৰি সেই অঞ্চলৰ বৰাহী-মৰাণৰ ৰজা থামিথুমাই চুকাফাক জনাইছিল যে চৰাইদেউ পাহাৰত সিহঁতৰ কোনোবা ৰজা এজনৰ দেওঘৰ আছিল য'ত থাকিবলৈ অনুকূল আছিল।<ref>Bhuyan, S.K, "Satsari Assam Buranji", p.6</ref> সেই উপদেশ অনুসৰিয়ে চুকাফাই চৰাইদেউত নগৰ পাতি দেওঘৰ খনত পূজা কৰিবলৈ লয়। প্ৰাথমিক পুৰাতাত্ত্বিক অনুসন্ধানৰ পৰা দেখা যায় যে দেওশালৰ শিলৰ খুঁটা বোৰত খোদিত কিছুমান বিশেষ খনিকৰ চিহ্ন শদিয়াৰ তাম্ৰেশ্বৰী শালৰ ১৪৪২ ত নিৰ্মাণ কৰা সীমাৰ দেৱালৰ লগত মিলে। এই সমূহ চিহ্নয়ে প্ৰমাণ কৰে যে এই দেওশাল খন প্ৰাগ আহোম যুগতে নিৰ্মিত। লগতে শালখনৰ ওচৰতে দেৱ-দেৱীৰ প্ৰাচীন শিলৰ মূৰ্ত্তি দুটা‌মানো‌ পোৱা গৈছিল। লাংকুৰি ফুৰালুং ধৰ্মৰ এজন অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ আৰু প্ৰাচীন প্ৰাচীন দেৱতা।<ref>{{Cite book |title=Historical and Socio-cultural Aspects of North-East India |url=https://www.google.co.in/books/edition/Historical_and_Socio_Cultural_Aspects_of/KTRpEQAAQBAJ?hl=en |publisher=Google Books |access-date=2026-06-03 |page=48}}</ref> দেওশালত সম্পাদন হোৱা বিভিন্ন অনুষ্ঠান বা পূজা, যেনে বিকখন, ওমফা, মে-ডাম-মে-ফী আদি পূজাত গৰু, ম'হ, গাহৰি, হাঁহ, পাৰ, কুকুৰা আদি জীৱ জন্তু বলি দিয়া হয়। আহোম পৰম্পৰাত বলি দিবৰ বাবে ‘বলিমৰা’ খেল আছিল। তাই আহোম পৰম্পৰাত দেও পূজাৰ বাবে উদ্‌গা কৰা হাঁহ কুকুৰা আদি মন্ত্ৰপূত কৰি মুচৰি অথবা টঙনিয়াই মৰাৰ প্ৰথাহে আজিও প্ৰচলন হৈ আছে।<ref name="কাশীনাথ">{{cite book | title=আসাম বুৰঞ্জী | author=কাশীনাথ তামূলী}}</ref><ref name="প্ৰান্তিক">{{cite book | title='''প্ৰবন্ধৰ নাম''' | publisher=প্ৰান্তিক | author=পৰানন কোঁ‌ৱৰ | year=জুন ২০২০}}</ref> ==পুন:নিৰ্মাণ আৰু সংৰক্ষণ== অসম চৰকাৰৰ টাই আহোম উন্নয়ণ পৰিষদে ১ কোটি ৮ লাখ টকাৰ অনুমোদন কৰে।<ref>{{Cite news |title=শিৱসাগৰৰ ঐতিহাসিক লাংকুৰি দেওশালত ডাম-ফী পূজা, পৰ্যটকৰ বাবে অন্যতম আকৰ্ষণ হৈ পৰিব লাংকুৰি দেওশাল |url=https://www.assam.news18.com/amp/news/assam/historical-place-langkuri-deohal-subham-g-local18-485700.html |work=News18 Assam |publisher={{URL|https://www.news18.com/|Network18}} |language=as |access-date=2026-05-26 |url-status=live |page= }}</ref> == ইতিহাস== চুকাফাই ১২২৮ খ্ৰীষ্টাব্দত অসমত প্ৰৱেশ কৰি বিভিন্ন অঞ্চল জয় কৰাৰ লগতে বৰাহী ৰজা থাকুমথাক আৰু মৰাণ/মটক ৰজা বদৌচাক মিত্ৰভাৱে বশ কৰি বৰাহী-মৰাণৰ কুঁৱৰী চাৰিগৰাকীৰ লগত বিয়া কৰি মিত্ৰতা স্থাপন কৰি ১২৫৩ খ্ৰীষ্টাব্দত চৰাইদেউত স্থায়ী ৰাজধানী পাতে। দেওশালৰ পূজা নিয়মিত ভাৱে পৰিচালিত কৰিবৰ বাবে চুকাফাই কিছুমান বিষয় পদৰো সৃষ্টি কৰিছিল। যেনে- দেওধাই বৰুৱা, দেওধাই ফুকন, বাইলুং ফুকন ইত্যাদি। সময় সলনি হোৱাৰ লগে লগে চৰাইদেউ ওচৰত জনবসতি বৃদ্ধি হৈ অহাৰ লগতে অন্যান্য ৰাজকীয় কাৰণত স্বৰ্গদেউ সকলৰ আদেশানুসাৰে মহামন্ত্ৰী পূৰ্ণানন্দ বুঢ়াগোহাঁঞিয়ে (এওঁ [[গৌৰীনাথ সিংহ|গৌৰী]] নাথ সিংহ (১৭৮০-১৭৯৫), [[চুক্লিংফা|কমলেশ্বৰ]] সিংহ(১৭৯৫-১৮১০), [[চুদিংফা|চন্দ্ৰকান্ত]] সিংহ(১৮১০-১৮১৭) খ্ৰীষ্টাব্দত) দিনত মন্ত্ৰী আছিল) দেওশালত স্থান পৰিবৰ্তনৰ বাবে আলোচনা কৰি ৰজা প্ৰজা সকলোৰে সন্মতিক্ৰমে লাকুৱা লৈ স্থানান্তৰিত কৰে (আমলখি দেওশাল ৰূপে খ্যাত)। অৱশ্যে চৰাইদেউ দেওশাল ৰজাসকলৰ বাবে সংৰক্ষিত অৱস্থাতে আছিল।<ref name="ইতিহাসে">{{cite book | title=ইতিহাসে সোঁৱৰা ছশটা বছৰ | publisher=নলতা | author=সম্পাদক: সৰ্বানন্দ ৰাজকুমাৰ}}</ref> ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ধৰ্মীয় স্থান]] b8r5xit6tm03prxpxw7s5l121ltj54c 612273 612272 2026-06-14T22:16:07Z Ananya Taye 28065 /* */ All news sources and websites removed. None of these are reliable sources. For a historical site, the only reliable sources are govt portal, archaeological report, research paper etc. Don't push POV 612273 wikitext text/x-wiki '''লাংকুৰি দেওশাল''' বা '''চৰাইদেউ দেউশাল''' ১২৫৩ খ্ৰীষ্টাব্দত বৰাহী ৰজা থাকুমথাৰ উপদেশত চাওলুং [[চুকাফা|চুকাফাই]] চৰাইদেউৰ এই অঞ্চলকে প্ৰথম স্থায়ী ৰাজধানী হিচাপে পাতি লয় আৰু এই দেওশালত পূজা কৰিব লয়।‌ সময়ত এই শালখন [[আহোম জনগোষ্ঠী|আহোম]]সকলৰ এক উপাসনাস্থলী হিচাপে চিহ্নিত হয়। [[চৰাইদেউ জিলা]]ৰ দ'ল বাগান অঞ্চলত এই কীৰ্তিচিহ্ন অৱস্থিত। দেওশালত বৰ্তমানেও আহোম সম্প্ৰদায়ৰ লোকসকলে পৰম্পৰাগত ৰীতি-নীতিৰে বিভিন্ন পূজা-পাতল কৰি আহিছে। এই দেওশালত বছৰৰ পঞ্চম, দশম আৰু দ্বাদশ মাহত লাংকুৰি দেৱতাক পুজা কৰা হয়। ইয়াৰে কাষতে লাংকুৰি দৌল অৱস্থিত।<ref>{{Cite journal |last1=Saikia |first1=Joyshree |last2=Bora |first2=Prasangsha |date=2025-08 |title=Tracing the memories of the Ahoms at Charaideo and adjacent areas |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=13 |issue=|pages= |issn=2320-2882 |url=https://www.ijcrt.org/papers/IJCRT2508417.pdf |access-date=2026-06-03 }}</ref> ==উপাসনা== আহোম সকলৰ আগমনৰ আগতে এই শাল‌খন স্থানীয় বৰাহী-মৰাণ আৰু চুতীয়া সকলৰ উপাসনা স্থল আছিল। সাতসৰী বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা অনুসৰি সেই অঞ্চলৰ বৰাহী-মৰাণৰ ৰজা থামিথুমাই চুকাফাক জনাইছিল যে চৰাইদেউ পাহাৰত সিহঁতৰ কোনোবা ৰজা এজনৰ দেওঘৰ আছিল য'ত থাকিবলৈ অনুকূল আছিল।<ref>Bhuyan, S.K, "Satsari Assam Buranji", p.6</ref> সেই উপদেশ অনুসৰিয়ে চুকাফাই চৰাইদেউত নগৰ পাতি দেওঘৰ খনত পূজা কৰিবলৈ লয়। প্ৰাথমিক পুৰাতাত্ত্বিক অনুসন্ধানৰ পৰা দেখা যায় যে দেওশালৰ শিলৰ খুঁটা বোৰত খোদিত কিছুমান বিশেষ খনিকৰ চিহ্ন শদিয়াৰ তাম্ৰেশ্বৰী শালৰ ১৪৪২ ত নিৰ্মাণ কৰা সীমাৰ দেৱালৰ লগত মিলে। এই সমূহ চিহ্নয়ে প্ৰমাণ কৰে যে এই দেওশাল খন প্ৰাগ আহোম যুগতে নিৰ্মিত। লগতে শালখনৰ ওচৰতে দেৱ-দেৱীৰ প্ৰাচীন শিলৰ মূৰ্ত্তি দুটা‌মানো‌ পোৱা গৈছিল। লাংকুৰি ফুৰালুং ধৰ্মৰ এজন অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ আৰু প্ৰাচীন প্ৰাচীন দেৱতা।<ref>{{Cite book |title=Historical and Socio-cultural Aspects of North-East India |url=https://www.google.co.in/books/edition/Historical_and_Socio_Cultural_Aspects_of/KTRpEQAAQBAJ?hl=en |publisher=Google Books |access-date=2026-06-03 |page=48}}</ref> দেওশালত সম্পাদন হোৱা বিভিন্ন অনুষ্ঠান বা পূজা, যেনে বিকখন, ওমফা, মে-ডাম-মে-ফী আদি পূজাত গৰু, ম'হ, গাহৰি, হাঁহ, পাৰ, কুকুৰা আদি জীৱ জন্তু বলি দিয়া হয়। আহোম পৰম্পৰাত বলি দিবৰ বাবে ‘বলিমৰা’ খেল আছিল। তাই আহোম পৰম্পৰাত দেও পূজাৰ বাবে উদ্‌গা কৰা হাঁহ কুকুৰা আদি মন্ত্ৰপূত কৰি মুচৰি অথবা টঙনিয়াই মৰাৰ প্ৰথাহে আজিও প্ৰচলন হৈ আছে।<ref name="কাশীনাথ">{{cite book | title=আসাম বুৰঞ্জী | author=কাশীনাথ তামূলী}}</ref><ref name="প্ৰান্তিক">{{cite book | title='''প্ৰবন্ধৰ নাম''' | publisher=প্ৰান্তিক | author=পৰানন কোঁ‌ৱৰ | year=জুন ২০২০}}</ref> ==পুন:নিৰ্মাণ আৰু সংৰক্ষণ== অসম চৰকাৰৰ টাই আহোম উন্নয়ণ পৰিষদে ১ কোটি ৮ লাখ টকাৰ অনুমোদন কৰে।<ref>{{Cite news |title=শিৱসাগৰৰ ঐতিহাসিক লাংকুৰি দেওশালত ডাম-ফী পূজা, পৰ্যটকৰ বাবে অন্যতম আকৰ্ষণ হৈ পৰিব লাংকুৰি দেওশাল |url=https://www.assam.news18.com/amp/news/assam/historical-place-langkuri-deohal-subham-g-local18-485700.html |work=News18 Assam |publisher={{URL|https://www.news18.com/|Network18}} |language=as |access-date=2026-05-26 |url-status=live |page= }}</ref> == ইতিহাস== চুকাফাই ১২২৮ খ্ৰীষ্টাব্দত অসমত প্ৰৱেশ কৰি বিভিন্ন অঞ্চল জয় কৰাৰ লগতে বৰাহী ৰজা থাকুমথাক আৰু মৰাণ/মটক ৰজা বদৌচাক মিত্ৰভাৱে বশ কৰি বৰাহী-মৰাণৰ কুঁৱৰী চাৰিগৰাকীৰ লগত বিয়া কৰি মিত্ৰতা স্থাপন কৰি ১২৫৩ খ্ৰীষ্টাব্দত চৰাইদেউত স্থায়ী ৰাজধানী পাতে। দেওশালৰ পূজা নিয়মিত ভাৱে পৰিচালিত কৰিবৰ বাবে চুকাফাই কিছুমান বিষয় পদৰো সৃষ্টি কৰিছিল। যেনে- দেওধাই বৰুৱা, দেওধাই ফুকন, বাইলুং ফুকন ইত্যাদি। সময় সলনি হোৱাৰ লগে লগে চৰাইদেউ ওচৰত জনবসতি বৃদ্ধি হৈ অহাৰ লগতে অন্যান্য ৰাজকীয় কাৰণত স্বৰ্গদেউ সকলৰ আদেশানুসাৰে মহামন্ত্ৰী পূৰ্ণানন্দ বুঢ়াগোহাঁঞিয়ে (এওঁ [[গৌৰীনাথ সিংহ|গৌৰী]] নাথ সিংহ (১৭৮০-১৭৯৫), [[চুক্লিংফা|কমলেশ্বৰ]] সিংহ(১৭৯৫-১৮১০), [[চুদিংফা|চন্দ্ৰকান্ত]] সিংহ(১৮১০-১৮১৭) খ্ৰীষ্টাব্দত) দিনত মন্ত্ৰী আছিল) দেওশালত স্থান পৰিবৰ্তনৰ বাবে আলোচনা কৰি ৰজা প্ৰজা সকলোৰে সন্মতিক্ৰমে লাকুৱা লৈ স্থানান্তৰিত কৰে (আমলখি দেওশাল ৰূপে খ্যাত)। অৱশ্যে চৰাইদেউ দেওশাল ৰজাসকলৰ বাবে সংৰক্ষিত অৱস্থাতে আছিল।<ref name="ইতিহাসে">{{cite book | title=ইতিহাসে সোঁৱৰা ছশটা বছৰ | publisher=নলতা | author=সম্পাদক: সৰ্বানন্দ ৰাজকুমাৰ}}</ref> ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ধৰ্মীয় স্থান]] bzll2uvbn64h30r4e94l90riop3ip4k 612302 612273 2026-06-15T04:09:36Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 612302 wikitext text/x-wiki '''লাংকুৰি দেওশাল''' বা '''চৰাইদেউ দেউশাল''' ১২৫৩ খ্ৰীষ্টাব্দত বৰাহী ৰজা থাকুমথাৰ উপদেশত চাওলুং [[চুকাফা|চুকাফাই]] চৰাইদেউৰ এই অঞ্চলকে প্ৰথম স্থায়ী ৰাজধানী হিচাপে পাতি লয় আৰু এই দেওশালত পূজা কৰিব লয়।‌ সময়ত এই শালখন [[আহোম জনগোষ্ঠী|আহোম]]সকলৰ এক উপাসনাস্থলী হিচাপে চিহ্নিত হয়। [[চৰাইদেউ জিলা]]ৰ দ'ল বাগান অঞ্চলত এই কীৰ্তিচিহ্ন অৱস্থিত। দেওশালত বৰ্তমানেও আহোম সম্প্ৰদায়ৰ লোকসকলে পৰম্পৰাগত ৰীতি-নীতিৰে বিভিন্ন পূজা-পাতল কৰি আহিছে। এই দেওশালত বছৰৰ পঞ্চম, দশম আৰু দ্বাদশ মাহত লাংকুৰি দেৱতাক পুজা কৰা হয়। ইয়াৰে কাষতে লাংকুৰি দৌল অৱস্থিত।<ref>{{Cite journal |last1=Saikia |first1=Joyshree |last2=Bora |first2=Prasangsha |date=2025-08 |title=Tracing the memories of the Ahoms at Charaideo and adjacent areas |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=13 |issue=|pages= |issn=2320-2882 |url=https://www.ijcrt.org/papers/IJCRT2508417.pdf |access-date=2026-06-03 }}</ref> ==উপাসনা== আহোম সকলৰ আগমনৰ আগতে এই শাল‌খন স্থানীয় বৰাহী-মৰাণ আৰু চুতীয়া সকলৰ উপাসনা স্থল আছিল। সাতসৰী বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা অনুসৰি সেই অঞ্চলৰ বৰাহী-মৰাণৰ ৰজা থামিথুমাই চুকাফাক জনাইছিল যে চৰাইদেউ পাহাৰত সিহঁতৰ কোনোবা ৰজা এজনৰ দেওঘৰ আছিল য'ত থাকিবলৈ অনুকূল আছিল।<ref>Bhuyan, S.K, "Satsari Assam Buranji", p.6</ref> সেই উপদেশ অনুসৰিয়ে চুকাফাই চৰাইদেউত নগৰ পাতি দেওঘৰ খনত পূজা কৰিবলৈ লয়। প্ৰাথমিক পুৰাতাত্ত্বিক অনুসন্ধানৰ পৰা দেখা যায় যে দেওশালৰ শিলৰ খুঁটা বোৰত খোদিত কিছুমান বিশেষ খনিকৰ চিহ্ন শদিয়াৰ তাম্ৰেশ্বৰী শালৰ ১৪৪২ ত নিৰ্মাণ কৰা সীমাৰ দেৱালৰ লগত মিলে। এই সমূহ চিহ্নয়ে প্ৰমাণ কৰে যে এই দেওশাল খন প্ৰাগ আহোম যুগতে নিৰ্মিত। লগতে শালখনৰ ওচৰতে দেৱ-দেৱীৰ প্ৰাচীন শিলৰ মূৰ্ত্তি দুটা‌মানো‌ পোৱা গৈছিল। লাংকুৰি ফুৰালুং ধৰ্মৰ এজন অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ আৰু প্ৰাচীন প্ৰাচীন দেৱতা।<ref>{{Cite book |title=Historical and Socio-cultural Aspects of North-East India |url=https://www.google.co.in/books/edition/Historical_and_Socio_Cultural_Aspects_of/KTRpEQAAQBAJ?hl=en |publisher=Google Books |access-date=2026-06-03 |page=48}}</ref> দেওশালত সম্পাদন হোৱা বিভিন্ন অনুষ্ঠান বা পূজা, যেনে বিকখন, ওমফা, মে-ডাম-মে-ফী আদি পূজাত গৰু, ম'হ, গাহৰি, হাঁহ, পাৰ, কুকুৰা আদি জীৱ জন্তু বলি দিয়া হয়। আহোম পৰম্পৰাত বলি দিবৰ বাবে ‘বলিমৰা’ খেল আছিল। তাই আহোম পৰম্পৰাত দেও পূজাৰ বাবে উদ্‌গা কৰা হাঁহ কুকুৰা আদি মন্ত্ৰপূত কৰি মুচৰি অথবা টঙনিয়াই মৰাৰ প্ৰথাহে আজিও প্ৰচলন হৈ আছে।<ref name="কাশীনাথ">{{cite book | title=আসাম বুৰঞ্জী | author=কাশীনাথ তামূলী}}</ref><ref name="প্ৰান্তিক">{{cite book | title='''প্ৰবন্ধৰ নাম''' | publisher=প্ৰান্তিক | author=পৰানন কোঁ‌ৱৰ | year=জুন ২০২০}}</ref> ==পুন:নিৰ্মাণ আৰু সংৰক্ষণ== অসম চৰকাৰৰ টাই আহোম উন্নয়ণ পৰিষদে ১ কোটি ৮ লাখ টকাৰ অনুমোদন কৰে।<ref>{{Cite news |title=শিৱসাগৰৰ ঐতিহাসিক লাংকুৰি দেওশালত ডাম-ফী পূজা, পৰ্যটকৰ বাবে অন্যতম আকৰ্ষণ হৈ পৰিব লাংকুৰি দেওশাল |url=https://www.assam.news18.com/amp/news/assam/historical-place-langkuri-deohal-subham-g-local18-485700.html |work=News18 Assam |publisher={{URL|https://www.news18.com/|Network18}} |language=as |access-date=2026-05-26 |url-status=live |page= }}{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ইতিহাস== চুকাফাই ১২২৮ খ্ৰীষ্টাব্দত অসমত প্ৰৱেশ কৰি বিভিন্ন অঞ্চল জয় কৰাৰ লগতে বৰাহী ৰজা থাকুমথাক আৰু মৰাণ/মটক ৰজা বদৌচাক মিত্ৰভাৱে বশ কৰি বৰাহী-মৰাণৰ কুঁৱৰী চাৰিগৰাকীৰ লগত বিয়া কৰি মিত্ৰতা স্থাপন কৰি ১২৫৩ খ্ৰীষ্টাব্দত চৰাইদেউত স্থায়ী ৰাজধানী পাতে। দেওশালৰ পূজা নিয়মিত ভাৱে পৰিচালিত কৰিবৰ বাবে চুকাফাই কিছুমান বিষয় পদৰো সৃষ্টি কৰিছিল। যেনে- দেওধাই বৰুৱা, দেওধাই ফুকন, বাইলুং ফুকন ইত্যাদি। সময় সলনি হোৱাৰ লগে লগে চৰাইদেউ ওচৰত জনবসতি বৃদ্ধি হৈ অহাৰ লগতে অন্যান্য ৰাজকীয় কাৰণত স্বৰ্গদেউ সকলৰ আদেশানুসাৰে মহামন্ত্ৰী পূৰ্ণানন্দ বুঢ়াগোহাঁঞিয়ে (এওঁ [[গৌৰীনাথ সিংহ|গৌৰী]] নাথ সিংহ (১৭৮০-১৭৯৫), [[চুক্লিংফা|কমলেশ্বৰ]] সিংহ(১৭৯৫-১৮১০), [[চুদিংফা|চন্দ্ৰকান্ত]] সিংহ(১৮১০-১৮১৭) খ্ৰীষ্টাব্দত) দিনত মন্ত্ৰী আছিল) দেওশালত স্থান পৰিবৰ্তনৰ বাবে আলোচনা কৰি ৰজা প্ৰজা সকলোৰে সন্মতিক্ৰমে লাকুৱা লৈ স্থানান্তৰিত কৰে (আমলখি দেওশাল ৰূপে খ্যাত)। অৱশ্যে চৰাইদেউ দেওশাল ৰজাসকলৰ বাবে সংৰক্ষিত অৱস্থাতে আছিল।<ref name="ইতিহাসে">{{cite book | title=ইতিহাসে সোঁৱৰা ছশটা বছৰ | publisher=নলতা | author=সম্পাদক: সৰ্বানন্দ ৰাজকুমাৰ}}</ref> ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ধৰ্মীয় স্থান]] 81rrtsphdqia33q707pt84ddoon61ic 612304 612302 2026-06-15T04:32:34Z KhiLanTzi 23530 /* উপাসনা */ প্ৰাথমিক উৎসৰ নিজা ব্যাখ্যা আৰু পৰ্যালোচনা আঁতৰোৱা হৈছে ([[WP:PRIMARY]]—প্ৰাথমিক উৎস কেৱল এনে কিছুমান পোনপটীয়া আৰু বৰ্ণনামূলক তথ্য দাঙি ধৰিবলৈহে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি; যিকোনো ধৰণৰ ব্যাখ্যা বা পৰ্যালোচনাৰ বাবে দ্বিতীয় পৰ্যায়ৰ উৎসৰ প্ৰয়োজন হ’ব।) 612304 wikitext text/x-wiki '''লাংকুৰি দেওশাল''' বা '''চৰাইদেউ দেউশাল''' ১২৫৩ খ্ৰীষ্টাব্দত বৰাহী ৰজা থাকুমথাৰ উপদেশত চাওলুং [[চুকাফা|চুকাফাই]] চৰাইদেউৰ এই অঞ্চলকে প্ৰথম স্থায়ী ৰাজধানী হিচাপে পাতি লয় আৰু এই দেওশালত পূজা কৰিব লয়।‌ সময়ত এই শালখন [[আহোম জনগোষ্ঠী|আহোম]]সকলৰ এক উপাসনাস্থলী হিচাপে চিহ্নিত হয়। [[চৰাইদেউ জিলা]]ৰ দ'ল বাগান অঞ্চলত এই কীৰ্তিচিহ্ন অৱস্থিত। দেওশালত বৰ্তমানেও আহোম সম্প্ৰদায়ৰ লোকসকলে পৰম্পৰাগত ৰীতি-নীতিৰে বিভিন্ন পূজা-পাতল কৰি আহিছে। এই দেওশালত বছৰৰ পঞ্চম, দশম আৰু দ্বাদশ মাহত লাংকুৰি দেৱতাক পুজা কৰা হয়। ইয়াৰে কাষতে লাংকুৰি দৌল অৱস্থিত।<ref>{{Cite journal |last1=Saikia |first1=Joyshree |last2=Bora |first2=Prasangsha |date=2025-08 |title=Tracing the memories of the Ahoms at Charaideo and adjacent areas |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=13 |issue=|pages= |issn=2320-2882 |url=https://www.ijcrt.org/papers/IJCRT2508417.pdf |access-date=2026-06-03 }}</ref> ==উপাসনা== সাতসৰী বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা অনুসৰি লাকনি মূঙ মাওত সেই অঞ্চলৰ বৰাহী-মৰাণৰ ৰজা থামিথুমাৰ উপদেশত চাওলুং চুকাফাই উজনিৰ সৰু পৰ্বত এটাত ৰজা এজনৰ দেওঘৰত থাকিব গৈছিল য'ত তেওঁক ভালদৰে খুৱাই বোৱাই পঠিওৱা হৈছিল।<ref>Bhuyan, S.K, "Satsari Assam Buranji", p.6</ref> লাংকুৰি ফুৰালুং ধৰ্মৰ এজন অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ আৰু প্ৰাচীন প্ৰাচীন দেৱতা।<ref>{{Cite book |title=Historical and Socio-cultural Aspects of North-East India |url=https://www.google.co.in/books/edition/Historical_and_Socio_Cultural_Aspects_of/KTRpEQAAQBAJ?hl=en |publisher=Google Books |access-date=2026-06-03 |page=48}}</ref> দেওশালত সম্পাদন হোৱা বিভিন্ন অনুষ্ঠান বা পূজা, যেনে বিকখন, ওমফা, মে-ডাম-মে-ফী আদি পূজাত গৰু, ম'হ, গাহৰি, হাঁহ, পাৰ, কুকুৰা আদি জীৱ জন্তু বলি দিয়া হয়। আহোম পৰম্পৰাত বলি দিবৰ বাবে ‘বলিমৰা’ খেল আছিল। তাই আহোম পৰম্পৰাত দেও পূজাৰ বাবে উদ্‌গা কৰা হাঁহ কুকুৰা আদি মন্ত্ৰপূত কৰি মুচৰি অথবা টঙনিয়াই মৰাৰ প্ৰথাহে আজিও প্ৰচলন হৈ আছে।<ref name="কাশীনাথ">{{cite book | title=আসাম বুৰঞ্জী | author=কাশীনাথ তামূলী}}</ref><ref name="প্ৰান্তিক">{{cite book | title='''প্ৰবন্ধৰ নাম''' | publisher=প্ৰান্তিক | author=পৰানন কোঁ‌ৱৰ | year=জুন ২০২০}}</ref> ==পুন:নিৰ্মাণ আৰু সংৰক্ষণ== অসম চৰকাৰৰ টাই আহোম উন্নয়ণ পৰিষদে ১ কোটি ৮ লাখ টকাৰ অনুমোদন কৰে।<ref>{{Cite news |title=শিৱসাগৰৰ ঐতিহাসিক লাংকুৰি দেওশালত ডাম-ফী পূজা, পৰ্যটকৰ বাবে অন্যতম আকৰ্ষণ হৈ পৰিব লাংকুৰি দেওশাল |url=https://www.assam.news18.com/amp/news/assam/historical-place-langkuri-deohal-subham-g-local18-485700.html |work=News18 Assam |publisher={{URL|https://www.news18.com/|Network18}} |language=as |access-date=2026-05-26 |url-status=live |page= }}{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ইতিহাস== চুকাফাই ১২২৮ খ্ৰীষ্টাব্দত অসমত প্ৰৱেশ কৰি বিভিন্ন অঞ্চল জয় কৰাৰ লগতে বৰাহী ৰজা থাকুমথাক আৰু মৰাণ/মটক ৰজা বদৌচাক মিত্ৰভাৱে বশ কৰি বৰাহী-মৰাণৰ কুঁৱৰী চাৰিগৰাকীৰ লগত বিয়া কৰি মিত্ৰতা স্থাপন কৰি ১২৫৩ খ্ৰীষ্টাব্দত চৰাইদেউত স্থায়ী ৰাজধানী পাতে। দেওশালৰ পূজা নিয়মিত ভাৱে পৰিচালিত কৰিবৰ বাবে চুকাফাই কিছুমান বিষয় পদৰো সৃষ্টি কৰিছিল। যেনে- দেওধাই বৰুৱা, দেওধাই ফুকন, বাইলুং ফুকন ইত্যাদি। সময় সলনি হোৱাৰ লগে লগে চৰাইদেউ ওচৰত জনবসতি বৃদ্ধি হৈ অহাৰ লগতে অন্যান্য ৰাজকীয় কাৰণত স্বৰ্গদেউ সকলৰ আদেশানুসাৰে মহামন্ত্ৰী পূৰ্ণানন্দ বুঢ়াগোহাঁঞিয়ে (এওঁ [[গৌৰীনাথ সিংহ|গৌৰী]] নাথ সিংহ (১৭৮০-১৭৯৫), [[চুক্লিংফা|কমলেশ্বৰ]] সিংহ(১৭৯৫-১৮১০), [[চুদিংফা|চন্দ্ৰকান্ত]] সিংহ(১৮১০-১৮১৭) খ্ৰীষ্টাব্দত) দিনত মন্ত্ৰী আছিল) দেওশালত স্থান পৰিবৰ্তনৰ বাবে আলোচনা কৰি ৰজা প্ৰজা সকলোৰে সন্মতিক্ৰমে লাকুৱা লৈ স্থানান্তৰিত কৰে (আমলখি দেওশাল ৰূপে খ্যাত)। অৱশ্যে চৰাইদেউ দেওশাল ৰজাসকলৰ বাবে সংৰক্ষিত অৱস্থাতে আছিল।<ref name="ইতিহাসে">{{cite book | title=ইতিহাসে সোঁৱৰা ছশটা বছৰ | publisher=নলতা | author=সম্পাদক: সৰ্বানন্দ ৰাজকুমাৰ}}</ref> ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ধৰ্মীয় স্থান]] 2sxpa1s90jki9eq0hu8nv373i4g08to 612305 612304 2026-06-15T04:40:09Z KhiLanTzi 23530 /* */ কোনো উৎসত উল্লেখ নাই যে বৰাহী ৰজাৰ উপদেশত দেউশাল খন স্থাপন কৰা হৈছিল। 612305 wikitext text/x-wiki '''লাংকুৰি দেওশাল''' বা '''চৰাইদেউ দেউশাল''' ১২৫৩ খ্ৰীষ্টাব্দত চাওলুং [[চুকাফা|চুকাফাই]] চৰাইদেউত প্ৰথম স্থায়ী ৰাজধানী হিচাপে স্থাপন কৰা দেউশাল।‌ সময়ত এই শালখন [[আহোম জনগোষ্ঠী|আহোম]]সকলৰ এক উপাসনাস্থলী হিচাপে চিহ্নিত হয়। [[চৰাইদেউ জিলা]]ৰ দ'ল বাগান অঞ্চলত এই কীৰ্তিচিহ্ন অৱস্থিত। দেওশালত বৰ্তমানেও আহোম সম্প্ৰদায়ৰ লোকসকলে পৰম্পৰাগত ৰীতি-নীতিৰে বিভিন্ন পূজা-পাতল কৰি আহিছে। এই দেওশালত বছৰৰ পঞ্চম, দশম আৰু দ্বাদশ মাহত লাংকুৰি দেৱতাক পুজা কৰা হয়। ইয়াৰে কাষতে লাংকুৰি দৌল অৱস্থিত।<ref>{{Cite journal |last1=Saikia |first1=Joyshree |last2=Bora |first2=Prasangsha |date=2025-08 |title=Tracing the memories of the Ahoms at Charaideo and adjacent areas |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=13 |issue=|pages= |issn=2320-2882 |url=https://www.ijcrt.org/papers/IJCRT2508417.pdf |access-date=2026-06-03 }}</ref> ==উপাসনা== সাতসৰী বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা অনুসৰি লাকনি মূঙ মাওত সেই অঞ্চলৰ বৰাহী-মৰাণৰ ৰজা থামিথুমাৰ উপদেশত চাওলুং চুকাফাই উজনিৰ সৰু পৰ্বত এটাত ৰজা এজনৰ দেওঘৰত থাকিব গৈছিল য'ত তেওঁক ভালদৰে খুৱাই বোৱাই পঠিওৱা হৈছিল।<ref>Bhuyan, S.K, "Satsari Assam Buranji", p.6</ref> লাংকুৰি ফুৰালুং ধৰ্মৰ এজন অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ আৰু প্ৰাচীন প্ৰাচীন দেৱতা।<ref>{{Cite book |title=Historical and Socio-cultural Aspects of North-East India |url=https://www.google.co.in/books/edition/Historical_and_Socio_Cultural_Aspects_of/KTRpEQAAQBAJ?hl=en |publisher=Google Books |access-date=2026-06-03 |page=48}}</ref> দেওশালত সম্পাদন হোৱা বিভিন্ন অনুষ্ঠান বা পূজা, যেনে বিকখন, ওমফা, মে-ডাম-মে-ফী আদি পূজাত গৰু, ম'হ, গাহৰি, হাঁহ, পাৰ, কুকুৰা আদি জীৱ জন্তু বলি দিয়া হয়। আহোম পৰম্পৰাত বলি দিবৰ বাবে ‘বলিমৰা’ খেল আছিল। তাই আহোম পৰম্পৰাত দেও পূজাৰ বাবে উদ্‌গা কৰা হাঁহ কুকুৰা আদি মন্ত্ৰপূত কৰি মুচৰি অথবা টঙনিয়াই মৰাৰ প্ৰথাহে আজিও প্ৰচলন হৈ আছে।<ref name="কাশীনাথ">{{cite book | title=আসাম বুৰঞ্জী | author=কাশীনাথ তামূলী}}</ref><ref name="প্ৰান্তিক">{{cite book | title='''প্ৰবন্ধৰ নাম''' | publisher=প্ৰান্তিক | author=পৰানন কোঁ‌ৱৰ | year=জুন ২০২০}}</ref> ==পুন:নিৰ্মাণ আৰু সংৰক্ষণ== অসম চৰকাৰৰ টাই আহোম উন্নয়ণ পৰিষদে ১ কোটি ৮ লাখ টকাৰ অনুমোদন কৰে।<ref>{{Cite news |title=শিৱসাগৰৰ ঐতিহাসিক লাংকুৰি দেওশালত ডাম-ফী পূজা, পৰ্যটকৰ বাবে অন্যতম আকৰ্ষণ হৈ পৰিব লাংকুৰি দেওশাল |url=https://www.assam.news18.com/amp/news/assam/historical-place-langkuri-deohal-subham-g-local18-485700.html |work=News18 Assam |publisher={{URL|https://www.news18.com/|Network18}} |language=as |access-date=2026-05-26 |url-status=live |page= }}{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ইতিহাস== চুকাফাই ১২২৮ খ্ৰীষ্টাব্দত অসমত প্ৰৱেশ কৰি বিভিন্ন অঞ্চল জয় কৰাৰ লগতে বৰাহী ৰজা থাকুমথাক আৰু মৰাণ/মটক ৰজা বদৌচাক মিত্ৰভাৱে বশ কৰি বৰাহী-মৰাণৰ কুঁৱৰী চাৰিগৰাকীৰ লগত বিয়া কৰি মিত্ৰতা স্থাপন কৰি ১২৫৩ খ্ৰীষ্টাব্দত চৰাইদেউত স্থায়ী ৰাজধানী পাতে। দেওশালৰ পূজা নিয়মিত ভাৱে পৰিচালিত কৰিবৰ বাবে চুকাফাই কিছুমান বিষয় পদৰো সৃষ্টি কৰিছিল। যেনে- দেওধাই বৰুৱা, দেওধাই ফুকন, বাইলুং ফুকন ইত্যাদি। সময় সলনি হোৱাৰ লগে লগে চৰাইদেউ ওচৰত জনবসতি বৃদ্ধি হৈ অহাৰ লগতে অন্যান্য ৰাজকীয় কাৰণত স্বৰ্গদেউ সকলৰ আদেশানুসাৰে মহামন্ত্ৰী পূৰ্ণানন্দ বুঢ়াগোহাঁঞিয়ে (এওঁ [[গৌৰীনাথ সিংহ|গৌৰী]] নাথ সিংহ (১৭৮০-১৭৯৫), [[চুক্লিংফা|কমলেশ্বৰ]] সিংহ(১৭৯৫-১৮১০), [[চুদিংফা|চন্দ্ৰকান্ত]] সিংহ(১৮১০-১৮১৭) খ্ৰীষ্টাব্দত) দিনত মন্ত্ৰী আছিল) দেওশালত স্থান পৰিবৰ্তনৰ বাবে আলোচনা কৰি ৰজা প্ৰজা সকলোৰে সন্মতিক্ৰমে লাকুৱা লৈ স্থানান্তৰিত কৰে (আমলখি দেওশাল ৰূপে খ্যাত)। অৱশ্যে চৰাইদেউ দেওশাল ৰজাসকলৰ বাবে সংৰক্ষিত অৱস্থাতে আছিল।<ref name="ইতিহাসে">{{cite book | title=ইতিহাসে সোঁৱৰা ছশটা বছৰ | publisher=নলতা | author=সম্পাদক: সৰ্বানন্দ ৰাজকুমাৰ}}</ref> ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ধৰ্মীয় স্থান]] 2hoblhnexwxpmhu5w9ntwuam531zs09 612307 612305 2026-06-15T04:47:08Z KhiLanTzi 23530 /* */ Borah Kumar 2024 612307 wikitext text/x-wiki '''লাংকুৰি দেওশাল''' বা '''চৰাইদেউ দেউশাল''' ১২৫৩ খ্ৰীষ্টাব্দত চাওলুং [[চুকাফা|চুকাফাই]] চৰাইদেউত প্ৰথম স্থায়ী ৰাজধানী হিচাপে স্থাপন কৰা দেউশাল।‌ লাংকুৰি দেওশাল আৰু তাৰ পশ্চিমফালে থকা লাংকুৰি দৌল আহোম ৰাজবংশৰ আটাইতকৈ পবিত্ৰ উপাসনাস্থল, য’ত লাংকুৰি দেওশাল পাহাৰৰ ওপৰত অৱস্থিত প্ৰাচীন প্ৰথম আহোম উপসনা স্থলীৰ স্ধ্বংসাৱশেষ এতিয়াও দেখা যায়। <ref>"...It was founded as the first temple site for the Ahom kings. Currently, remnants of the Ahom temple..." {{Cite journal |last1=Borah |first1=Deepjyoti |last2=Kumar |first2=Pradip |title=The Role of UNESCO World Heritage Site Charaideo Moidam in Promoting Tourism Through Tai-Ahom’s Intangible Cultural Heritage |journal=International Journal for Multidisciplinary Research |volume=6 |issue=6 |year=2024 |url=https://www.ijfmr.com/papers/2024/6/34050.pdf |issn=2582-2160 |publisher=International Journal for Multidisciplinary Research |access-date=2026-06-15 |pages=}}</ref> সময়ত এই শালখন [[আহোম জনগোষ্ঠী|আহোম]]সকলৰ এক উপাসনাস্থলী হিচাপে চিহ্নিত হয়। [[চৰাইদেউ জিলা]]ৰ দ'ল বাগান অঞ্চলত এই কীৰ্তিচিহ্ন অৱস্থিত। দেওশালত বৰ্তমানেও আহোম সম্প্ৰদায়ৰ লোকসকলে পৰম্পৰাগত ৰীতি-নীতিৰে বিভিন্ন পূজা-পাতল কৰি আহিছে। এই দেওশালত বছৰৰ পঞ্চম, দশম আৰু দ্বাদশ মাহত লাংকুৰি দেৱতাক পুজা কৰা হয়। ইয়াৰে কাষতে লাংকুৰি দৌল অৱস্থিত।<ref>{{Cite journal |last1=Saikia |first1=Joyshree |last2=Bora |first2=Prasangsha |date=2025-08 |title=Tracing the memories of the Ahoms at Charaideo and adjacent areas |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=13 |issue=|pages= |issn=2320-2882 |url=https://www.ijcrt.org/papers/IJCRT2508417.pdf |access-date=2026-06-03 }}</ref> ==উপাসনা== সাতসৰী বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা অনুসৰি লাকনি মূঙ মাওত সেই অঞ্চলৰ বৰাহী-মৰাণৰ ৰজা থামিথুমাৰ উপদেশত চাওলুং চুকাফাই উজনিৰ সৰু পৰ্বত এটাত ৰজা এজনৰ দেওঘৰত থাকিব গৈছিল য'ত তেওঁক ভালদৰে খুৱাই বোৱাই পঠিওৱা হৈছিল।<ref>Bhuyan, S.K, "Satsari Assam Buranji", p.6</ref> লাংকুৰি ফুৰালুং ধৰ্মৰ এজন অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ আৰু প্ৰাচীন প্ৰাচীন দেৱতা।<ref>{{Cite book |title=Historical and Socio-cultural Aspects of North-East India |url=https://www.google.co.in/books/edition/Historical_and_Socio_Cultural_Aspects_of/KTRpEQAAQBAJ?hl=en |publisher=Google Books |access-date=2026-06-03 |page=48}}</ref> দেওশালত সম্পাদন হোৱা বিভিন্ন অনুষ্ঠান বা পূজা, যেনে বিকখন, ওমফা, মে-ডাম-মে-ফী আদি পূজাত গৰু, ম'হ, গাহৰি, হাঁহ, পাৰ, কুকুৰা আদি জীৱ জন্তু বলি দিয়া হয়। আহোম পৰম্পৰাত বলি দিবৰ বাবে ‘বলিমৰা’ খেল আছিল। তাই আহোম পৰম্পৰাত দেও পূজাৰ বাবে উদ্‌গা কৰা হাঁহ কুকুৰা আদি মন্ত্ৰপূত কৰি মুচৰি অথবা টঙনিয়াই মৰাৰ প্ৰথাহে আজিও প্ৰচলন হৈ আছে।<ref name="কাশীনাথ">{{cite book | title=আসাম বুৰঞ্জী | author=কাশীনাথ তামূলী}}</ref><ref name="প্ৰান্তিক">{{cite book | title='''প্ৰবন্ধৰ নাম''' | publisher=প্ৰান্তিক | author=পৰানন কোঁ‌ৱৰ | year=জুন ২০২০}}</ref> ==পুন:নিৰ্মাণ আৰু সংৰক্ষণ== অসম চৰকাৰৰ টাই আহোম উন্নয়ণ পৰিষদে ১ কোটি ৮ লাখ টকাৰ অনুমোদন কৰে।<ref>{{Cite news |title=শিৱসাগৰৰ ঐতিহাসিক লাংকুৰি দেওশালত ডাম-ফী পূজা, পৰ্যটকৰ বাবে অন্যতম আকৰ্ষণ হৈ পৰিব লাংকুৰি দেওশাল |url=https://www.assam.news18.com/amp/news/assam/historical-place-langkuri-deohal-subham-g-local18-485700.html |work=News18 Assam |publisher={{URL|https://www.news18.com/|Network18}} |language=as |access-date=2026-05-26 |url-status=live |page= }}{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ইতিহাস== চুকাফাই ১২২৮ খ্ৰীষ্টাব্দত অসমত প্ৰৱেশ কৰি বিভিন্ন অঞ্চল জয় কৰাৰ লগতে বৰাহী ৰজা থাকুমথাক আৰু মৰাণ/মটক ৰজা বদৌচাক মিত্ৰভাৱে বশ কৰি বৰাহী-মৰাণৰ কুঁৱৰী চাৰিগৰাকীৰ লগত বিয়া কৰি মিত্ৰতা স্থাপন কৰি ১২৫৩ খ্ৰীষ্টাব্দত চৰাইদেউত স্থায়ী ৰাজধানী পাতে। দেওশালৰ পূজা নিয়মিত ভাৱে পৰিচালিত কৰিবৰ বাবে চুকাফাই কিছুমান বিষয় পদৰো সৃষ্টি কৰিছিল। যেনে- দেওধাই বৰুৱা, দেওধাই ফুকন, বাইলুং ফুকন ইত্যাদি। সময় সলনি হোৱাৰ লগে লগে চৰাইদেউ ওচৰত জনবসতি বৃদ্ধি হৈ অহাৰ লগতে অন্যান্য ৰাজকীয় কাৰণত স্বৰ্গদেউ সকলৰ আদেশানুসাৰে মহামন্ত্ৰী পূৰ্ণানন্দ বুঢ়াগোহাঁঞিয়ে (এওঁ [[গৌৰীনাথ সিংহ|গৌৰী]] নাথ সিংহ (১৭৮০-১৭৯৫), [[চুক্লিংফা|কমলেশ্বৰ]] সিংহ(১৭৯৫-১৮১০), [[চুদিংফা|চন্দ্ৰকান্ত]] সিংহ(১৮১০-১৮১৭) খ্ৰীষ্টাব্দত) দিনত মন্ত্ৰী আছিল) দেওশালত স্থান পৰিবৰ্তনৰ বাবে আলোচনা কৰি ৰজা প্ৰজা সকলোৰে সন্মতিক্ৰমে লাকুৱা লৈ স্থানান্তৰিত কৰে (আমলখি দেওশাল ৰূপে খ্যাত)। অৱশ্যে চৰাইদেউ দেওশাল ৰজাসকলৰ বাবে সংৰক্ষিত অৱস্থাতে আছিল।<ref name="ইতিহাসে">{{cite book | title=ইতিহাসে সোঁৱৰা ছশটা বছৰ | publisher=নলতা | author=সম্পাদক: সৰ্বানন্দ ৰাজকুমাৰ}}</ref> ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ধৰ্মীয় স্থান]] 4f0dcd3cw5akn1jfymbh6y4tuk4yalv 612310 612307 2026-06-15T04:54:09Z KhiLanTzi 23530 /* */ 612310 wikitext text/x-wiki '''লাংকুৰি দেওশাল''' বা '''চৰাইদেউ দেউশাল''' ১২৫৩ খ্ৰীষ্টাব্দত চাওলুং [[চুকাফা|চুকাফাই]] চৰাইদেউৰ বাকুপুখিৰি হাবি গাঁৱত স্থাপন কৰা আহোম ৰাজ্যৰ প্ৰথমখন দেউশাল।‌<ref>{{Cite web |title=Protected Archaeological Sites and Monuments |website=Directorate of Archaeology, Government of Assam |publisher=Government of Assam |url=https://archaeology.assam.gov.in/information-services/detail/list-of-protected-archaeological-sites-and-monuments |access-date=2026-06-15}}</ref> লাংকুৰি দেওশাল আৰু তাৰ পশ্চিমফালে থকা লাংকুৰি দৌল আহোম ৰাজবংশৰ আটাইতকৈ পবিত্ৰ উপাসনাস্থল, য’ত লাংকুৰি দেওশাল পাহাৰৰ ওপৰত অৱস্থিত প্ৰাচীন প্ৰথম আহোম উপসনা স্থলীৰ স্ধ্বংসাৱশেষ এতিয়াও দেখা যায়। <ref>"...It was founded as the first temple site for the Ahom kings. Currently, remnants of the Ahom temple..." {{Cite journal |last1=Borah |first1=Deepjyoti |last2=Kumar |first2=Pradip |title=The Role of UNESCO World Heritage Site Charaideo Moidam in Promoting Tourism Through Tai-Ahom’s Intangible Cultural Heritage |journal=International Journal for Multidisciplinary Research |volume=6 |issue=6 |year=2024 |url=https://www.ijfmr.com/papers/2024/6/34050.pdf |issn=2582-2160 |publisher=International Journal for Multidisciplinary Research |access-date=2026-06-15 |pages=}}</ref> সময়ত এই শালখন [[আহোম জনগোষ্ঠী|আহোম]]সকলৰ এক উপাসনাস্থলী হিচাপে চিহ্নিত হয়। [[চৰাইদেউ জিলা]]ৰ দ'ল বাগান অঞ্চলত এই কীৰ্তিচিহ্ন অৱস্থিত। দেওশালত বৰ্তমানেও আহোম সম্প্ৰদায়ৰ লোকসকলে পৰম্পৰাগত ৰীতি-নীতিৰে বিভিন্ন পূজা-পাতল কৰি আহিছে। এই দেওশালত বছৰৰ পঞ্চম, দশম আৰু দ্বাদশ মাহত লাংকুৰি দেৱতাক পুজা কৰা হয়। ইয়াৰে কাষতে লাংকুৰি দৌল অৱস্থিত।<ref>{{Cite journal |last1=Saikia |first1=Joyshree |last2=Bora |first2=Prasangsha |date=2025-08 |title=Tracing the memories of the Ahoms at Charaideo and adjacent areas |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=13 |issue=|pages= |issn=2320-2882 |url=https://www.ijcrt.org/papers/IJCRT2508417.pdf |access-date=2026-06-03 }}</ref> ==উপাসনা== সাতসৰী বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা অনুসৰি লাকনি মূঙ মাওত সেই অঞ্চলৰ বৰাহী-মৰাণৰ ৰজা থামিথুমাৰ উপদেশত চাওলুং চুকাফাই উজনিৰ সৰু পৰ্বত এটাত ৰজা এজনৰ দেওঘৰত থাকিব গৈছিল য'ত তেওঁক ভালদৰে খুৱাই বোৱাই পঠিওৱা হৈছিল।<ref>Bhuyan, S.K, "Satsari Assam Buranji", p.6</ref> লাংকুৰি ফুৰালুং ধৰ্মৰ এজন অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ আৰু প্ৰাচীন প্ৰাচীন দেৱতা।<ref>{{Cite book |title=Historical and Socio-cultural Aspects of North-East India |url=https://www.google.co.in/books/edition/Historical_and_Socio_Cultural_Aspects_of/KTRpEQAAQBAJ?hl=en |publisher=Google Books |access-date=2026-06-03 |page=48}}</ref> দেওশালত সম্পাদন হোৱা বিভিন্ন অনুষ্ঠান বা পূজা, যেনে বিকখন, ওমফা, মে-ডাম-মে-ফী আদি পূজাত গৰু, ম'হ, গাহৰি, হাঁহ, পাৰ, কুকুৰা আদি জীৱ জন্তু বলি দিয়া হয়। আহোম পৰম্পৰাত বলি দিবৰ বাবে ‘বলিমৰা’ খেল আছিল। তাই আহোম পৰম্পৰাত দেও পূজাৰ বাবে উদ্‌গা কৰা হাঁহ কুকুৰা আদি মন্ত্ৰপূত কৰি মুচৰি অথবা টঙনিয়াই মৰাৰ প্ৰথাহে আজিও প্ৰচলন হৈ আছে।<ref name="কাশীনাথ">{{cite book | title=আসাম বুৰঞ্জী | author=কাশীনাথ তামূলী}}</ref><ref name="প্ৰান্তিক">{{cite book | title='''প্ৰবন্ধৰ নাম''' | publisher=প্ৰান্তিক | author=পৰানন কোঁ‌ৱৰ | year=জুন ২০২০}}</ref> ==পুন:নিৰ্মাণ আৰু সংৰক্ষণ== অসম চৰকাৰৰ টাই আহোম উন্নয়ণ পৰিষদে ১ কোটি ৮ লাখ টকাৰ অনুমোদন কৰে।<ref>{{Cite news |title=শিৱসাগৰৰ ঐতিহাসিক লাংকুৰি দেওশালত ডাম-ফী পূজা, পৰ্যটকৰ বাবে অন্যতম আকৰ্ষণ হৈ পৰিব লাংকুৰি দেওশাল |url=https://www.assam.news18.com/amp/news/assam/historical-place-langkuri-deohal-subham-g-local18-485700.html |work=News18 Assam |publisher={{URL|https://www.news18.com/|Network18}} |language=as |access-date=2026-05-26 |url-status=live |page= }}{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ইতিহাস== চুকাফাই ১২২৮ খ্ৰীষ্টাব্দত অসমত প্ৰৱেশ কৰি বিভিন্ন অঞ্চল জয় কৰাৰ লগতে বৰাহী ৰজা থাকুমথাক আৰু মৰাণ/মটক ৰজা বদৌচাক মিত্ৰভাৱে বশ কৰি বৰাহী-মৰাণৰ কুঁৱৰী চাৰিগৰাকীৰ লগত বিয়া কৰি মিত্ৰতা স্থাপন কৰি ১২৫৩ খ্ৰীষ্টাব্দত চৰাইদেউত স্থায়ী ৰাজধানী পাতে। দেওশালৰ পূজা নিয়মিত ভাৱে পৰিচালিত কৰিবৰ বাবে চুকাফাই কিছুমান বিষয় পদৰো সৃষ্টি কৰিছিল। যেনে- দেওধাই বৰুৱা, দেওধাই ফুকন, বাইলুং ফুকন ইত্যাদি। সময় সলনি হোৱাৰ লগে লগে চৰাইদেউ ওচৰত জনবসতি বৃদ্ধি হৈ অহাৰ লগতে অন্যান্য ৰাজকীয় কাৰণত স্বৰ্গদেউ সকলৰ আদেশানুসাৰে মহামন্ত্ৰী পূৰ্ণানন্দ বুঢ়াগোহাঁঞিয়ে (এওঁ [[গৌৰীনাথ সিংহ|গৌৰী]] নাথ সিংহ (১৭৮০-১৭৯৫), [[চুক্লিংফা|কমলেশ্বৰ]] সিংহ(১৭৯৫-১৮১০), [[চুদিংফা|চন্দ্ৰকান্ত]] সিংহ(১৮১০-১৮১৭) খ্ৰীষ্টাব্দত) দিনত মন্ত্ৰী আছিল) দেওশালত স্থান পৰিবৰ্তনৰ বাবে আলোচনা কৰি ৰজা প্ৰজা সকলোৰে সন্মতিক্ৰমে লাকুৱা লৈ স্থানান্তৰিত কৰে (আমলখি দেওশাল ৰূপে খ্যাত)। অৱশ্যে চৰাইদেউ দেওশাল ৰজাসকলৰ বাবে সংৰক্ষিত অৱস্থাতে আছিল।<ref name="ইতিহাসে">{{cite book | title=ইতিহাসে সোঁৱৰা ছশটা বছৰ | publisher=নলতা | author=সম্পাদক: সৰ্বানন্দ ৰাজকুমাৰ}}</ref> ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ধৰ্মীয় স্থান]] pe8ded93laat85cki0tkfu4q3izndmb 612313 612310 2026-06-15T05:03:29Z KhiLanTzi 23530 /* */ 612313 wikitext text/x-wiki '''লাংকুৰি দেওশাল''' বা '''চৰাইদেউ দেউশাল''' ১২৫৩ খ্ৰীষ্টাব্দত চাওলুং [[চুকাফা|চুকাফাই]] চৰাইদেউৰ বাকুপুখিৰি হাবি গাঁৱত স্থাপন কৰা আহোম ৰাজ্যৰ প্ৰথমখন দেউশাল।‌<ref>"...Bakupukhuri Habi Gaon, Charaideo District:..."{{Cite web |title=Protected Archaeological Sites and Monuments |website=Directorate of Archaeology, Government of Assam |publisher=Government of Assam |url=https://archaeology.assam.gov.in/information-services/detail/list-of-protected-archaeological-sites-and-monuments |access-date=2026-06-15}}</ref> লাংকুৰি দেওশাল আৰু তাৰ পশ্চিমফালে থকা লাংকুৰি দৌল আহোম ৰাজবংশৰ আটাইতকৈ পবিত্ৰ উপাসনাস্থল, য’ত লাংকুৰি দেওশাল পাহাৰৰ ওপৰত অৱস্থিত প্ৰাচীন প্ৰথম আহোম উপসনা স্থলীৰ স্ধ্বংসাৱশেষ এতিয়াও দেখা যায়। <ref>"...It was founded as the first temple site for the Ahom kings. Currently, remnants of the Ahom temple..." {{Cite journal |last1=Borah |first1=Deepjyoti |last2=Kumar |first2=Pradip |title=The Role of UNESCO World Heritage Site Charaideo Moidam in Promoting Tourism Through Tai-Ahom’s Intangible Cultural Heritage |journal=International Journal for Multidisciplinary Research |volume=6 |issue=6 |year=2024 |url=https://www.ijfmr.com/papers/2024/6/34050.pdf |issn=2582-2160 |publisher=International Journal for Multidisciplinary Research |access-date=2026-06-15 |pages=}}</ref> সময়ত এই শালখন [[আহোম জনগোষ্ঠী|আহোম]]সকলৰ এক উপাসনাস্থলী হিচাপে চিহ্নিত হয়। [[চৰাইদেউ জিলা]]ৰ দ'ল বাগান অঞ্চলত এই কীৰ্তিচিহ্ন অৱস্থিত। দেওশালত বৰ্তমানেও আহোম সম্প্ৰদায়ৰ লোকসকলে পৰম্পৰাগত ৰীতি-নীতিৰে বিভিন্ন পূজা-পাতল কৰি আহিছে। এই দেওশালত বছৰৰ পঞ্চম, দশম আৰু দ্বাদশ মাহত লাংকুৰি দেৱতাক পুজা কৰা হয়। ইয়াৰে কাষতে লাংকুৰি দৌল অৱস্থিত।<ref>{{Cite journal |last1=Saikia |first1=Joyshree |last2=Bora |first2=Prasangsha |date=2025-08 |title=Tracing the memories of the Ahoms at Charaideo and adjacent areas |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=13 |issue=|pages= |issn=2320-2882 |url=https://www.ijcrt.org/papers/IJCRT2508417.pdf |access-date=2026-06-03 }}</ref> ==উপাসনা== সাতসৰী বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা অনুসৰি লাকনি মূঙ মাওত সেই অঞ্চলৰ বৰাহী-মৰাণৰ ৰজা থামিথুমাৰ উপদেশত চাওলুং চুকাফাই উজনিৰ সৰু পৰ্বত এটাত ৰজা এজনৰ দেওঘৰত থাকিব গৈছিল য'ত তেওঁক ভালদৰে খুৱাই বোৱাই পঠিওৱা হৈছিল।<ref>Bhuyan, S.K, "Satsari Assam Buranji", p.6</ref> লাংকুৰি ফুৰালুং ধৰ্মৰ এজন অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ আৰু প্ৰাচীন প্ৰাচীন দেৱতা।<ref>{{Cite book |title=Historical and Socio-cultural Aspects of North-East India |url=https://www.google.co.in/books/edition/Historical_and_Socio_Cultural_Aspects_of/KTRpEQAAQBAJ?hl=en |publisher=Google Books |access-date=2026-06-03 |page=48}}</ref> দেওশালত সম্পাদন হোৱা বিভিন্ন অনুষ্ঠান বা পূজা, যেনে বিকখন, ওমফা, মে-ডাম-মে-ফী আদি পূজাত গৰু, ম'হ, গাহৰি, হাঁহ, পাৰ, কুকুৰা আদি জীৱ জন্তু বলি দিয়া হয়। আহোম পৰম্পৰাত বলি দিবৰ বাবে ‘বলিমৰা’ খেল আছিল। তাই আহোম পৰম্পৰাত দেও পূজাৰ বাবে উদ্‌গা কৰা হাঁহ কুকুৰা আদি মন্ত্ৰপূত কৰি মুচৰি অথবা টঙনিয়াই মৰাৰ প্ৰথাহে আজিও প্ৰচলন হৈ আছে।<ref name="কাশীনাথ">{{cite book | title=আসাম বুৰঞ্জী | author=কাশীনাথ তামূলী}}</ref><ref name="প্ৰান্তিক">{{cite book | title='''প্ৰবন্ধৰ নাম''' | publisher=প্ৰান্তিক | author=পৰানন কোঁ‌ৱৰ | year=জুন ২০২০}}</ref> ==পুন:নিৰ্মাণ আৰু সংৰক্ষণ== অসম চৰকাৰৰ টাই আহোম উন্নয়ণ পৰিষদে ১ কোটি ৮ লাখ টকাৰ অনুমোদন কৰে।<ref>{{Cite news |title=শিৱসাগৰৰ ঐতিহাসিক লাংকুৰি দেওশালত ডাম-ফী পূজা, পৰ্যটকৰ বাবে অন্যতম আকৰ্ষণ হৈ পৰিব লাংকুৰি দেওশাল |url=https://www.assam.news18.com/amp/news/assam/historical-place-langkuri-deohal-subham-g-local18-485700.html |work=News18 Assam |publisher={{URL|https://www.news18.com/|Network18}} |language=as |access-date=2026-05-26 |url-status=live |page= }}{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ইতিহাস== চুকাফাই ১২২৮ খ্ৰীষ্টাব্দত অসমত প্ৰৱেশ কৰি বিভিন্ন অঞ্চল জয় কৰাৰ লগতে বৰাহী ৰজা থাকুমথাক আৰু মৰাণ/মটক ৰজা বদৌচাক মিত্ৰভাৱে বশ কৰি বৰাহী-মৰাণৰ কুঁৱৰী চাৰিগৰাকীৰ লগত বিয়া কৰি মিত্ৰতা স্থাপন কৰি ১২৫৩ খ্ৰীষ্টাব্দত চৰাইদেউত স্থায়ী ৰাজধানী পাতে। দেওশালৰ পূজা নিয়মিত ভাৱে পৰিচালিত কৰিবৰ বাবে চুকাফাই কিছুমান বিষয় পদৰো সৃষ্টি কৰিছিল। যেনে- দেওধাই বৰুৱা, দেওধাই ফুকন, বাইলুং ফুকন ইত্যাদি। সময় সলনি হোৱাৰ লগে লগে চৰাইদেউ ওচৰত জনবসতি বৃদ্ধি হৈ অহাৰ লগতে অন্যান্য ৰাজকীয় কাৰণত স্বৰ্গদেউ সকলৰ আদেশানুসাৰে মহামন্ত্ৰী পূৰ্ণানন্দ বুঢ়াগোহাঁঞিয়ে (এওঁ [[গৌৰীনাথ সিংহ|গৌৰী]] নাথ সিংহ (১৭৮০-১৭৯৫), [[চুক্লিংফা|কমলেশ্বৰ]] সিংহ(১৭৯৫-১৮১০), [[চুদিংফা|চন্দ্ৰকান্ত]] সিংহ(১৮১০-১৮১৭) খ্ৰীষ্টাব্দত) দিনত মন্ত্ৰী আছিল) দেওশালত স্থান পৰিবৰ্তনৰ বাবে আলোচনা কৰি ৰজা প্ৰজা সকলোৰে সন্মতিক্ৰমে লাকুৱা লৈ স্থানান্তৰিত কৰে (আমলখি দেওশাল ৰূপে খ্যাত)। অৱশ্যে চৰাইদেউ দেওশাল ৰজাসকলৰ বাবে সংৰক্ষিত অৱস্থাতে আছিল।<ref name="ইতিহাসে">{{cite book | title=ইতিহাসে সোঁৱৰা ছশটা বছৰ | publisher=নলতা | author=সম্পাদক: সৰ্বানন্দ ৰাজকুমাৰ}}</ref> ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ধৰ্মীয় স্থান]] mplzy2omwvwkuuko6xpr8sqwr1ayvgj 612314 612313 2026-06-15T05:04:14Z KhiLanTzi 23530 /* */ 612314 wikitext text/x-wiki '''লাংকুৰি দেওশাল''' বা '''চৰাইদেউ দেউশাল''' ১২৫৩ খ্ৰীষ্টাব্দত চাওলুং [[চুকাফা|চুকাফাই]] চৰাইদেউৰ বাকুপুখুৰি হাবি গাঁৱত স্থাপন কৰা আহোম ৰাজ্যৰ প্ৰথমখন দেউশাল।‌<ref>"...Bakupukhuri Habi Gaon, Charaideo District:..."{{Cite web |title=Protected Archaeological Sites and Monuments |website=Directorate of Archaeology, Government of Assam |publisher=Government of Assam |url=https://archaeology.assam.gov.in/information-services/detail/list-of-protected-archaeological-sites-and-monuments |access-date=2026-06-15}}</ref> লাংকুৰি দেওশাল আৰু তাৰ পশ্চিমফালে থকা লাংকুৰি দৌল আহোম ৰাজবংশৰ আটাইতকৈ পবিত্ৰ উপাসনাস্থল, য’ত লাংকুৰি দেওশাল পাহাৰৰ ওপৰত অৱস্থিত প্ৰাচীন প্ৰথম আহোম উপসনা স্থলীৰ স্ধ্বংসাৱশেষ এতিয়াও দেখা যায়। <ref>"...It was founded as the first temple site for the Ahom kings. Currently, remnants of the Ahom temple..." {{Cite journal |last1=Borah |first1=Deepjyoti |last2=Kumar |first2=Pradip |title=The Role of UNESCO World Heritage Site Charaideo Moidam in Promoting Tourism Through Tai-Ahom’s Intangible Cultural Heritage |journal=International Journal for Multidisciplinary Research |volume=6 |issue=6 |year=2024 |url=https://www.ijfmr.com/papers/2024/6/34050.pdf |issn=2582-2160 |publisher=International Journal for Multidisciplinary Research |access-date=2026-06-15 |pages=}}</ref> সময়ত এই শালখন [[আহোম জনগোষ্ঠী|আহোম]]সকলৰ এক উপাসনাস্থলী হিচাপে চিহ্নিত হয়। [[চৰাইদেউ জিলা]]ৰ দ'ল বাগান অঞ্চলত এই কীৰ্তিচিহ্ন অৱস্থিত। দেওশালত বৰ্তমানেও আহোম সম্প্ৰদায়ৰ লোকসকলে পৰম্পৰাগত ৰীতি-নীতিৰে বিভিন্ন পূজা-পাতল কৰি আহিছে। এই দেওশালত বছৰৰ পঞ্চম, দশম আৰু দ্বাদশ মাহত লাংকুৰি দেৱতাক পুজা কৰা হয়। ইয়াৰে কাষতে লাংকুৰি দৌল অৱস্থিত।<ref>{{Cite journal |last1=Saikia |first1=Joyshree |last2=Bora |first2=Prasangsha |date=2025-08 |title=Tracing the memories of the Ahoms at Charaideo and adjacent areas |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=13 |issue=|pages= |issn=2320-2882 |url=https://www.ijcrt.org/papers/IJCRT2508417.pdf |access-date=2026-06-03 }}</ref> ==উপাসনা== সাতসৰী বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা অনুসৰি লাকনি মূঙ মাওত সেই অঞ্চলৰ বৰাহী-মৰাণৰ ৰজা থামিথুমাৰ উপদেশত চাওলুং চুকাফাই উজনিৰ সৰু পৰ্বত এটাত ৰজা এজনৰ দেওঘৰত থাকিব গৈছিল য'ত তেওঁক ভালদৰে খুৱাই বোৱাই পঠিওৱা হৈছিল।<ref>Bhuyan, S.K, "Satsari Assam Buranji", p.6</ref> লাংকুৰি ফুৰালুং ধৰ্মৰ এজন অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ আৰু প্ৰাচীন প্ৰাচীন দেৱতা।<ref>{{Cite book |title=Historical and Socio-cultural Aspects of North-East India |url=https://www.google.co.in/books/edition/Historical_and_Socio_Cultural_Aspects_of/KTRpEQAAQBAJ?hl=en |publisher=Google Books |access-date=2026-06-03 |page=48}}</ref> দেওশালত সম্পাদন হোৱা বিভিন্ন অনুষ্ঠান বা পূজা, যেনে বিকখন, ওমফা, মে-ডাম-মে-ফী আদি পূজাত গৰু, ম'হ, গাহৰি, হাঁহ, পাৰ, কুকুৰা আদি জীৱ জন্তু বলি দিয়া হয়। আহোম পৰম্পৰাত বলি দিবৰ বাবে ‘বলিমৰা’ খেল আছিল। তাই আহোম পৰম্পৰাত দেও পূজাৰ বাবে উদ্‌গা কৰা হাঁহ কুকুৰা আদি মন্ত্ৰপূত কৰি মুচৰি অথবা টঙনিয়াই মৰাৰ প্ৰথাহে আজিও প্ৰচলন হৈ আছে।<ref name="কাশীনাথ">{{cite book | title=আসাম বুৰঞ্জী | author=কাশীনাথ তামূলী}}</ref><ref name="প্ৰান্তিক">{{cite book | title='''প্ৰবন্ধৰ নাম''' | publisher=প্ৰান্তিক | author=পৰানন কোঁ‌ৱৰ | year=জুন ২০২০}}</ref> ==পুন:নিৰ্মাণ আৰু সংৰক্ষণ== অসম চৰকাৰৰ টাই আহোম উন্নয়ণ পৰিষদে ১ কোটি ৮ লাখ টকাৰ অনুমোদন কৰে।<ref>{{Cite news |title=শিৱসাগৰৰ ঐতিহাসিক লাংকুৰি দেওশালত ডাম-ফী পূজা, পৰ্যটকৰ বাবে অন্যতম আকৰ্ষণ হৈ পৰিব লাংকুৰি দেওশাল |url=https://www.assam.news18.com/amp/news/assam/historical-place-langkuri-deohal-subham-g-local18-485700.html |work=News18 Assam |publisher={{URL|https://www.news18.com/|Network18}} |language=as |access-date=2026-05-26 |url-status=live |page= }}{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ইতিহাস== চুকাফাই ১২২৮ খ্ৰীষ্টাব্দত অসমত প্ৰৱেশ কৰি বিভিন্ন অঞ্চল জয় কৰাৰ লগতে বৰাহী ৰজা থাকুমথাক আৰু মৰাণ/মটক ৰজা বদৌচাক মিত্ৰভাৱে বশ কৰি বৰাহী-মৰাণৰ কুঁৱৰী চাৰিগৰাকীৰ লগত বিয়া কৰি মিত্ৰতা স্থাপন কৰি ১২৫৩ খ্ৰীষ্টাব্দত চৰাইদেউত স্থায়ী ৰাজধানী পাতে। দেওশালৰ পূজা নিয়মিত ভাৱে পৰিচালিত কৰিবৰ বাবে চুকাফাই কিছুমান বিষয় পদৰো সৃষ্টি কৰিছিল। যেনে- দেওধাই বৰুৱা, দেওধাই ফুকন, বাইলুং ফুকন ইত্যাদি। সময় সলনি হোৱাৰ লগে লগে চৰাইদেউ ওচৰত জনবসতি বৃদ্ধি হৈ অহাৰ লগতে অন্যান্য ৰাজকীয় কাৰণত স্বৰ্গদেউ সকলৰ আদেশানুসাৰে মহামন্ত্ৰী পূৰ্ণানন্দ বুঢ়াগোহাঁঞিয়ে (এওঁ [[গৌৰীনাথ সিংহ|গৌৰী]] নাথ সিংহ (১৭৮০-১৭৯৫), [[চুক্লিংফা|কমলেশ্বৰ]] সিংহ(১৭৯৫-১৮১০), [[চুদিংফা|চন্দ্ৰকান্ত]] সিংহ(১৮১০-১৮১৭) খ্ৰীষ্টাব্দত) দিনত মন্ত্ৰী আছিল) দেওশালত স্থান পৰিবৰ্তনৰ বাবে আলোচনা কৰি ৰজা প্ৰজা সকলোৰে সন্মতিক্ৰমে লাকুৱা লৈ স্থানান্তৰিত কৰে (আমলখি দেওশাল ৰূপে খ্যাত)। অৱশ্যে চৰাইদেউ দেওশাল ৰজাসকলৰ বাবে সংৰক্ষিত অৱস্থাতে আছিল।<ref name="ইতিহাসে">{{cite book | title=ইতিহাসে সোঁৱৰা ছশটা বছৰ | publisher=নলতা | author=সম্পাদক: সৰ্বানন্দ ৰাজকুমাৰ}}</ref> ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ধৰ্মীয় স্থান]] bn0ckjtmkp83jtwkbnzg9mudo6uv59m 612322 612314 2026-06-15T05:44:42Z KhiLanTzi 23530 /* উপাসনা */ [[WP:PRIMARY]] 612322 wikitext text/x-wiki '''লাংকুৰি দেওশাল''' বা '''চৰাইদেউ দেউশাল''' ১২৫৩ খ্ৰীষ্টাব্দত চাওলুং [[চুকাফা|চুকাফাই]] চৰাইদেউৰ বাকুপুখুৰি হাবি গাঁৱত স্থাপন কৰা আহোম ৰাজ্যৰ প্ৰথমখন দেউশাল।‌<ref>"...Bakupukhuri Habi Gaon, Charaideo District:..."{{Cite web |title=Protected Archaeological Sites and Monuments |website=Directorate of Archaeology, Government of Assam |publisher=Government of Assam |url=https://archaeology.assam.gov.in/information-services/detail/list-of-protected-archaeological-sites-and-monuments |access-date=2026-06-15}}</ref> লাংকুৰি দেওশাল আৰু তাৰ পশ্চিমফালে থকা লাংকুৰি দৌল আহোম ৰাজবংশৰ আটাইতকৈ পবিত্ৰ উপাসনাস্থল, য’ত লাংকুৰি দেওশাল পাহাৰৰ ওপৰত অৱস্থিত প্ৰাচীন প্ৰথম আহোম উপসনা স্থলীৰ স্ধ্বংসাৱশেষ এতিয়াও দেখা যায়। <ref>"...It was founded as the first temple site for the Ahom kings. Currently, remnants of the Ahom temple..." {{Cite journal |last1=Borah |first1=Deepjyoti |last2=Kumar |first2=Pradip |title=The Role of UNESCO World Heritage Site Charaideo Moidam in Promoting Tourism Through Tai-Ahom’s Intangible Cultural Heritage |journal=International Journal for Multidisciplinary Research |volume=6 |issue=6 |year=2024 |url=https://www.ijfmr.com/papers/2024/6/34050.pdf |issn=2582-2160 |publisher=International Journal for Multidisciplinary Research |access-date=2026-06-15 |pages=}}</ref> সময়ত এই শালখন [[আহোম জনগোষ্ঠী|আহোম]]সকলৰ এক উপাসনাস্থলী হিচাপে চিহ্নিত হয়। [[চৰাইদেউ জিলা]]ৰ দ'ল বাগান অঞ্চলত এই কীৰ্তিচিহ্ন অৱস্থিত। দেওশালত বৰ্তমানেও আহোম সম্প্ৰদায়ৰ লোকসকলে পৰম্পৰাগত ৰীতি-নীতিৰে বিভিন্ন পূজা-পাতল কৰি আহিছে। এই দেওশালত বছৰৰ পঞ্চম, দশম আৰু দ্বাদশ মাহত লাংকুৰি দেৱতাক পুজা কৰা হয়। ইয়াৰে কাষতে লাংকুৰি দৌল অৱস্থিত।<ref>{{Cite journal |last1=Saikia |first1=Joyshree |last2=Bora |first2=Prasangsha |date=2025-08 |title=Tracing the memories of the Ahoms at Charaideo and adjacent areas |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=13 |issue=|pages= |issn=2320-2882 |url=https://www.ijcrt.org/papers/IJCRT2508417.pdf |access-date=2026-06-03 }}</ref> ==উপাসনা== সাতসৰী বুৰঞ্জীৰ অনুসৰি লাকনি মূঙ মাওত চাওলুং চুকাফাৰ দ্বাৰা প্ৰাৰম্ভিক ৰাজধানী স্থাপনৰ বাবে সঠিক ঠাইৰ সন্ধানত যোৱা দলক বৰাহী-মৰাণৰ ৰজা থামিথুমাক থাকিবলৈ ভাল স্থানৰ কথা সোধোতে তেওঁলোকৰ ৰজাৰ দেওঘৰৰ কথা উল্লেখ কৰিছিল আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত 'ন-ভাত' গ্ৰহণেৰে পৰম্পৰাগত ৰীতি-নীতি পালন কৰি, উজনিত থকা এক নিৰ্দিষ্ট সৰু পাহাৰত থকাৰ কথা লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে।<ref>{{Cite book |last=Bhuyan |first=Suryya Kumar |title=Satsari Assam Buranji |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies, Assam |year=1960 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.452953 |access-date=2026-06-15 |page=}}</ref> লাংকুৰি ফুৰালুং ধৰ্মৰ এজন অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ আৰু প্ৰাচীন প্ৰাচীন দেৱতা।<ref>{{Cite book |title=Historical and Socio-cultural Aspects of North-East India |url=https://www.google.co.in/books/edition/Historical_and_Socio_Cultural_Aspects_of/KTRpEQAAQBAJ?hl=en |publisher=Google Books |access-date=2026-06-03 |page=48}}</ref> দেওশালত সম্পাদন হোৱা বিভিন্ন অনুষ্ঠান বা পূজা, যেনে বিকখন, ওমফা, মে-ডাম-মে-ফী আদি পূজাত গৰু, ম'হ, গাহৰি, হাঁহ, পাৰ, কুকুৰা আদি জীৱ জন্তু বলি দিয়া হয়। আহোম পৰম্পৰাত বলি দিবৰ বাবে ‘বলিমৰা’ খেল আছিল। তাই আহোম পৰম্পৰাত দেও পূজাৰ বাবে উদ্‌গা কৰা হাঁহ কুকুৰা আদি মন্ত্ৰপূত কৰি মুচৰি অথবা টঙনিয়াই মৰাৰ প্ৰথাহে আজিও প্ৰচলন হৈ আছে।<ref name="কাশীনাথ">{{cite book | title=আসাম বুৰঞ্জী | author=কাশীনাথ তামূলী}}</ref><ref name="প্ৰান্তিক">{{cite book | title='''প্ৰবন্ধৰ নাম''' | publisher=প্ৰান্তিক | author=পৰানন কোঁ‌ৱৰ | year=জুন ২০২০}}</ref> ==পুন:নিৰ্মাণ আৰু সংৰক্ষণ== অসম চৰকাৰৰ টাই আহোম উন্নয়ণ পৰিষদে ১ কোটি ৮ লাখ টকাৰ অনুমোদন কৰে।<ref>{{Cite news |title=শিৱসাগৰৰ ঐতিহাসিক লাংকুৰি দেওশালত ডাম-ফী পূজা, পৰ্যটকৰ বাবে অন্যতম আকৰ্ষণ হৈ পৰিব লাংকুৰি দেওশাল |url=https://www.assam.news18.com/amp/news/assam/historical-place-langkuri-deohal-subham-g-local18-485700.html |work=News18 Assam |publisher={{URL|https://www.news18.com/|Network18}} |language=as |access-date=2026-05-26 |url-status=live |page= }}{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ইতিহাস== চুকাফাই ১২২৮ খ্ৰীষ্টাব্দত অসমত প্ৰৱেশ কৰি বিভিন্ন অঞ্চল জয় কৰাৰ লগতে বৰাহী ৰজা থাকুমথাক আৰু মৰাণ/মটক ৰজা বদৌচাক মিত্ৰভাৱে বশ কৰি বৰাহী-মৰাণৰ কুঁৱৰী চাৰিগৰাকীৰ লগত বিয়া কৰি মিত্ৰতা স্থাপন কৰি ১২৫৩ খ্ৰীষ্টাব্দত চৰাইদেউত স্থায়ী ৰাজধানী পাতে। দেওশালৰ পূজা নিয়মিত ভাৱে পৰিচালিত কৰিবৰ বাবে চুকাফাই কিছুমান বিষয় পদৰো সৃষ্টি কৰিছিল। যেনে- দেওধাই বৰুৱা, দেওধাই ফুকন, বাইলুং ফুকন ইত্যাদি। সময় সলনি হোৱাৰ লগে লগে চৰাইদেউ ওচৰত জনবসতি বৃদ্ধি হৈ অহাৰ লগতে অন্যান্য ৰাজকীয় কাৰণত স্বৰ্গদেউ সকলৰ আদেশানুসাৰে মহামন্ত্ৰী পূৰ্ণানন্দ বুঢ়াগোহাঁঞিয়ে (এওঁ [[গৌৰীনাথ সিংহ|গৌৰী]] নাথ সিংহ (১৭৮০-১৭৯৫), [[চুক্লিংফা|কমলেশ্বৰ]] সিংহ(১৭৯৫-১৮১০), [[চুদিংফা|চন্দ্ৰকান্ত]] সিংহ(১৮১০-১৮১৭) খ্ৰীষ্টাব্দত) দিনত মন্ত্ৰী আছিল) দেওশালত স্থান পৰিবৰ্তনৰ বাবে আলোচনা কৰি ৰজা প্ৰজা সকলোৰে সন্মতিক্ৰমে লাকুৱা লৈ স্থানান্তৰিত কৰে (আমলখি দেওশাল ৰূপে খ্যাত)। অৱশ্যে চৰাইদেউ দেওশাল ৰজাসকলৰ বাবে সংৰক্ষিত অৱস্থাতে আছিল।<ref name="ইতিহাসে">{{cite book | title=ইতিহাসে সোঁৱৰা ছশটা বছৰ | publisher=নলতা | author=সম্পাদক: সৰ্বানন্দ ৰাজকুমাৰ}}</ref> ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ধৰ্মীয় স্থান]] igbouznun9gy9jb6xjc36va25l90rrx 612327 612322 2026-06-15T06:24:52Z KhiLanTzi 23530 /* উপাসনা */ 612327 wikitext text/x-wiki '''লাংকুৰি দেওশাল''' বা '''চৰাইদেউ দেউশাল''' ১২৫৩ খ্ৰীষ্টাব্দত চাওলুং [[চুকাফা|চুকাফাই]] চৰাইদেউৰ বাকুপুখুৰি হাবি গাঁৱত স্থাপন কৰা আহোম ৰাজ্যৰ প্ৰথমখন দেউশাল।‌<ref>"...Bakupukhuri Habi Gaon, Charaideo District:..."{{Cite web |title=Protected Archaeological Sites and Monuments |website=Directorate of Archaeology, Government of Assam |publisher=Government of Assam |url=https://archaeology.assam.gov.in/information-services/detail/list-of-protected-archaeological-sites-and-monuments |access-date=2026-06-15}}</ref> লাংকুৰি দেওশাল আৰু তাৰ পশ্চিমফালে থকা লাংকুৰি দৌল আহোম ৰাজবংশৰ আটাইতকৈ পবিত্ৰ উপাসনাস্থল, য’ত লাংকুৰি দেওশাল পাহাৰৰ ওপৰত অৱস্থিত প্ৰাচীন প্ৰথম আহোম উপসনা স্থলীৰ স্ধ্বংসাৱশেষ এতিয়াও দেখা যায়। <ref>"...It was founded as the first temple site for the Ahom kings. Currently, remnants of the Ahom temple..." {{Cite journal |last1=Borah |first1=Deepjyoti |last2=Kumar |first2=Pradip |title=The Role of UNESCO World Heritage Site Charaideo Moidam in Promoting Tourism Through Tai-Ahom’s Intangible Cultural Heritage |journal=International Journal for Multidisciplinary Research |volume=6 |issue=6 |year=2024 |url=https://www.ijfmr.com/papers/2024/6/34050.pdf |issn=2582-2160 |publisher=International Journal for Multidisciplinary Research |access-date=2026-06-15 |pages=}}</ref> সময়ত এই শালখন [[আহোম জনগোষ্ঠী|আহোম]]সকলৰ এক উপাসনাস্থলী হিচাপে চিহ্নিত হয়। [[চৰাইদেউ জিলা]]ৰ দ'ল বাগান অঞ্চলত এই কীৰ্তিচিহ্ন অৱস্থিত। দেওশালত বৰ্তমানেও আহোম সম্প্ৰদায়ৰ লোকসকলে পৰম্পৰাগত ৰীতি-নীতিৰে বিভিন্ন পূজা-পাতল কৰি আহিছে। এই দেওশালত বছৰৰ পঞ্চম, দশম আৰু দ্বাদশ মাহত লাংকুৰি দেৱতাক পুজা কৰা হয়। ইয়াৰে কাষতে লাংকুৰি দৌল অৱস্থিত।<ref>{{Cite journal |last1=Saikia |first1=Joyshree |last2=Bora |first2=Prasangsha |date=2025-08 |title=Tracing the memories of the Ahoms at Charaideo and adjacent areas |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=13 |issue=|pages= |issn=2320-2882 |url=https://www.ijcrt.org/papers/IJCRT2508417.pdf |access-date=2026-06-03 }}</ref> ==উপাসনা== সাতসৰী বুৰঞ্জীৰ অনুসৰি লাকনি মূঙ মাওত চাওলুং চুকাফাৰ দ্বাৰা প্ৰাৰম্ভিক ৰাজধানী স্থাপনৰ বাবে সঠিক ঠাইৰ সন্ধানত যোৱা দলক বৰাহী-মৰাণৰ ৰজা থামিথুমাক থাকিবলৈ ভাল স্থানৰ কথা সোধোতে তেওঁলোকৰ ৰজাৰ দেওঘৰৰ কথা উল্লেখ কৰিছিল আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত 'ন-ভাত' গ্ৰহণেৰে পৰম্পৰাগত ৰীতি-নীতি পালন কৰি, উজনিত থকা এক নিৰ্দিষ্ট সৰু পাহাৰত থকাৰ কথা লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে।<ref>{{Cite book |last=Bhuyan |first=Suryya Kumar |title=Satsari Assam Buranji |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies, Assam |year=1960 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.452953 |access-date=2026-06-15 |page=}}</ref>চাওলুং চুকাফাই লংকুৰি দেউশাল স্থাপন কৰিছিল। পাছলৈ চাওফা চুপাতফাই ওচৰতে থকা লাংকুৰি দৌল নিৰ্মাণ কৰিছিল।<ref>{{Cite book |last=Gogoi |first=Padmeswar |title=Tai-Ahom Religion and Customs |publisher=Publication Board, Assam |location=Gauhati |year=1976 |url=https://archive.org/details/dli.bengal.10689.12547 |lccn=77903586 |oclc=4570656 |language=en |access-date=2026-06-15 |page=52}}</ref> লাংকুৰি ফুৰালুং ধৰ্মৰ এজন অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ আৰু প্ৰাচীন প্ৰাচীন দেৱতা।<ref>{{Cite book |title=Historical and Socio-cultural Aspects of North-East India |url=https://www.google.co.in/books/edition/Historical_and_Socio_Cultural_Aspects_of/KTRpEQAAQBAJ?hl=en |publisher=Google Books |access-date=2026-06-03 |page=48}}</ref> দেওশালত সম্পাদন হোৱা বিভিন্ন অনুষ্ঠান বা পূজা, যেনে বিকখন, ওমফা, মে-ডাম-মে-ফী আদি পূজাত গৰু, ম'হ, গাহৰি, হাঁহ, পাৰ, কুকুৰা আদি জীৱ জন্তু বলি দিয়া হয়। আহোম পৰম্পৰাত বলি দিবৰ বাবে ‘বলিমৰা’ খেল আছিল। তাই আহোম পৰম্পৰাত দেও পূজাৰ বাবে উদ্‌গা কৰা হাঁহ কুকুৰা আদি মন্ত্ৰপূত কৰি মুচৰি অথবা টঙনিয়াই মৰাৰ প্ৰথাহে আজিও প্ৰচলন হৈ আছে।<ref name="কাশীনাথ">{{cite book | title=আসাম বুৰঞ্জী | author=কাশীনাথ তামূলী}}</ref><ref name="প্ৰান্তিক">{{cite book | title='''প্ৰবন্ধৰ নাম''' | publisher=প্ৰান্তিক | author=পৰানন কোঁ‌ৱৰ | year=জুন ২০২০}}</ref> ==পুন:নিৰ্মাণ আৰু সংৰক্ষণ== অসম চৰকাৰৰ টাই আহোম উন্নয়ণ পৰিষদে ১ কোটি ৮ লাখ টকাৰ অনুমোদন কৰে।<ref>{{Cite news |title=শিৱসাগৰৰ ঐতিহাসিক লাংকুৰি দেওশালত ডাম-ফী পূজা, পৰ্যটকৰ বাবে অন্যতম আকৰ্ষণ হৈ পৰিব লাংকুৰি দেওশাল |url=https://www.assam.news18.com/amp/news/assam/historical-place-langkuri-deohal-subham-g-local18-485700.html |work=News18 Assam |publisher={{URL|https://www.news18.com/|Network18}} |language=as |access-date=2026-05-26 |url-status=live |page= }}{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ইতিহাস== চুকাফাই ১২২৮ খ্ৰীষ্টাব্দত অসমত প্ৰৱেশ কৰি বিভিন্ন অঞ্চল জয় কৰাৰ লগতে বৰাহী ৰজা থাকুমথাক আৰু মৰাণ/মটক ৰজা বদৌচাক মিত্ৰভাৱে বশ কৰি বৰাহী-মৰাণৰ কুঁৱৰী চাৰিগৰাকীৰ লগত বিয়া কৰি মিত্ৰতা স্থাপন কৰি ১২৫৩ খ্ৰীষ্টাব্দত চৰাইদেউত স্থায়ী ৰাজধানী পাতে। দেওশালৰ পূজা নিয়মিত ভাৱে পৰিচালিত কৰিবৰ বাবে চুকাফাই কিছুমান বিষয় পদৰো সৃষ্টি কৰিছিল। যেনে- দেওধাই বৰুৱা, দেওধাই ফুকন, বাইলুং ফুকন ইত্যাদি। সময় সলনি হোৱাৰ লগে লগে চৰাইদেউ ওচৰত জনবসতি বৃদ্ধি হৈ অহাৰ লগতে অন্যান্য ৰাজকীয় কাৰণত স্বৰ্গদেউ সকলৰ আদেশানুসাৰে মহামন্ত্ৰী পূৰ্ণানন্দ বুঢ়াগোহাঁঞিয়ে (এওঁ [[গৌৰীনাথ সিংহ|গৌৰী]] নাথ সিংহ (১৭৮০-১৭৯৫), [[চুক্লিংফা|কমলেশ্বৰ]] সিংহ(১৭৯৫-১৮১০), [[চুদিংফা|চন্দ্ৰকান্ত]] সিংহ(১৮১০-১৮১৭) খ্ৰীষ্টাব্দত) দিনত মন্ত্ৰী আছিল) দেওশালত স্থান পৰিবৰ্তনৰ বাবে আলোচনা কৰি ৰজা প্ৰজা সকলোৰে সন্মতিক্ৰমে লাকুৱা লৈ স্থানান্তৰিত কৰে (আমলখি দেওশাল ৰূপে খ্যাত)। অৱশ্যে চৰাইদেউ দেওশাল ৰজাসকলৰ বাবে সংৰক্ষিত অৱস্থাতে আছিল।<ref name="ইতিহাসে">{{cite book | title=ইতিহাসে সোঁৱৰা ছশটা বছৰ | publisher=নলতা | author=সম্পাদক: সৰ্বানন্দ ৰাজকুমাৰ}}</ref> ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ধৰ্মীয় স্থান]] 132m9i5mcacnsposmj25b6lvld7invb 612328 612327 2026-06-15T06:41:01Z KhiLanTzi 23530 612328 wikitext text/x-wiki '''লাংকুৰি দেওশাল''' বা '''চৰাইদেউ দেউশাল''' ১২৫৩ খ্ৰীষ্টাব্দত চাওলুং [[চুকাফা|চুকাফাই]] চৰাইদেউৰ বাকুপুখুৰি হাবি গাঁৱত স্থাপন কৰা আহোম ৰাজ্যৰ প্ৰথমখন দেউশাল।‌<ref>"...Bakupukhuri Habi Gaon, Charaideo District:..."{{Cite web |title=Protected Archaeological Sites and Monuments |website=Directorate of Archaeology, Government of Assam |publisher=Government of Assam |url=https://archaeology.assam.gov.in/information-services/detail/list-of-protected-archaeological-sites-and-monuments |access-date=2026-06-15}}</ref> লাংকুৰি দেওশাল আৰু তাৰ পশ্চিমফালে থকা লাংকুৰি দৌল আহোম ৰাজবংশৰ আটাইতকৈ পবিত্ৰ উপাসনাস্থল, য’ত লাংকুৰি দেওশাল পাহাৰৰ ওপৰত অৱস্থিত প্ৰাচীন প্ৰথম আহোম উপসনা স্থলীৰ স্ধ্বংসাৱশেষ এতিয়াও দেখা যায়। <ref>"...It was founded as the first temple site for the Ahom kings. Currently, remnants of the Ahom temple..." {{Cite journal |last1=Borah |first1=Deepjyoti |last2=Kumar |first2=Pradip |title=The Role of UNESCO World Heritage Site Charaideo Moidam in Promoting Tourism Through Tai-Ahom’s Intangible Cultural Heritage |journal=International Journal for Multidisciplinary Research |volume=6 |issue=6 |year=2024 |url=https://www.ijfmr.com/papers/2024/6/34050.pdf |issn=2582-2160 |publisher=International Journal for Multidisciplinary Research |access-date=2026-06-15 |pages=}}</ref> সময়ত এই শালখন [[আহোম জনগোষ্ঠী|আহোম]]সকলৰ এক উপাসনাস্থলী হিচাপে চিহ্নিত হয়। [[চৰাইদেউ জিলা]]ৰ দ'ল বাগান অঞ্চলত এই কীৰ্তিচিহ্ন অৱস্থিত। দেওশালত বৰ্তমানেও আহোম সম্প্ৰদায়ৰ লোকসকলে পৰম্পৰাগত ৰীতি-নীতিৰে বিভিন্ন পূজা-পাতল কৰি আহিছে। এই দেওশালত বছৰৰ পঞ্চম, দশম আৰু দ্বাদশ মাহত লাংকুৰি দেৱতাক পুজা কৰা হয়। ইয়াৰে কাষতে লাংকুৰি দৌল অৱস্থিত।<ref>{{Cite journal |last1=Saikia |first1=Joyshree |last2=Bora |first2=Prasangsha |date=2025-08 |title=Tracing the memories of the Ahoms at Charaideo and adjacent areas |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=13 |issue=|pages= |issn=2320-2882 |url=https://www.ijcrt.org/papers/IJCRT2508417.pdf |access-date=2026-06-03 }}</ref> ==উপাসনা== সাতসৰী বুৰঞ্জীৰ অনুসৰি লাকনি মূঙ মাওত চাওলুং চুকাফাৰ দ্বাৰা প্ৰাৰম্ভিক ৰাজধানী স্থাপনৰ বাবে সঠিক ঠাইৰ সন্ধানত যোৱা দলক বৰাহী-মৰাণৰ ৰজা থামিথুমাক থাকিবলৈ ভাল স্থানৰ কথা সোধোতে তেওঁলোকৰ ৰজাৰ দেওঘৰৰ কথা উল্লেখ কৰিছিল আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত 'ন-ভাত' গ্ৰহণেৰে পৰম্পৰাগত ৰীতি-নীতি পালন কৰি, উজনিত থকা এক নিৰ্দিষ্ট সৰু পাহাৰত থকাৰ কথা লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে।<ref>{{Cite book |last=Bhuyan |first=Suryya Kumar |title=Satsari Assam Buranji |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies, Assam |year=1960 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.452953 |access-date=2026-06-15 |page=}}</ref>চাওলুং চুকাফাই লংকুৰি দেউশাল স্থাপন কৰিছিল।<ref>"...He constructed Langkuri temple (Doul) and Deosal (Place of worship)..." {{Cite book |title=Historical and Socio-Cultural Aspects of Charaideo Moidams |url=https://www.google.co.in/books/edition/Historical_and_Socio_Cultural_Aspects_of/KTRpEQAAQBAJ?hl=en |via=Google Books |access-date=2026-06-15 |page=56}}</ref> পাছলৈ চাওফা চুপাতফাই ওচৰতে থকা লাংকুৰি দৌল নিৰ্মাণ কৰিছিল।<ref>{{Cite book |last=Gogoi |first=Padmeswar |title=Tai-Ahom Religion and Customs |publisher=Publication Board, Assam |location=Gauhati |year=1976 |url=https://archive.org/details/dli.bengal.10689.12547 |lccn=77903586 |oclc=4570656 |language=en |access-date=2026-06-15 |page=52}}</ref> লাংকুৰি ফুৰালুং ধৰ্মৰ এজন অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ আৰু প্ৰাচীন প্ৰাচীন দেৱতা।<ref>{{Cite book |title=Historical and Socio-cultural Aspects of North-East India |url=https://www.google.co.in/books/edition/Historical_and_Socio_Cultural_Aspects_of/KTRpEQAAQBAJ?hl=en |publisher=Google Books |access-date=2026-06-03 |page=48}}</ref> দেওশালত সম্পাদন হোৱা বিভিন্ন অনুষ্ঠান বা পূজা, যেনে বিকখন, ওমফা, মে-ডাম-মে-ফী আদি পূজাত গৰু, ম'হ, গাহৰি, হাঁহ, পাৰ, কুকুৰা আদি জীৱ জন্তু বলি দিয়া হয়। আহোম পৰম্পৰাত বলি দিবৰ বাবে ‘বলিমৰা’ খেল আছিল। তাই আহোম পৰম্পৰাত দেও পূজাৰ বাবে উদ্‌গা কৰা হাঁহ কুকুৰা আদি মন্ত্ৰপূত কৰি মুচৰি অথবা টঙনিয়াই মৰাৰ প্ৰথাহে আজিও প্ৰচলন হৈ আছে।<ref name="কাশীনাথ">{{cite book | title=আসাম বুৰঞ্জী | author=কাশীনাথ তামূলী}}</ref><ref name="প্ৰান্তিক">{{cite book | title='''প্ৰবন্ধৰ নাম''' | publisher=প্ৰান্তিক | author=পৰানন কোঁ‌ৱৰ | year=জুন ২০২০}}</ref> ==পুন:নিৰ্মাণ আৰু সংৰক্ষণ== অসম চৰকাৰৰ টাই আহোম উন্নয়ণ পৰিষদে ১ কোটি ৮ লাখ টকাৰ অনুমোদন কৰে।<ref>{{Cite news |title=শিৱসাগৰৰ ঐতিহাসিক লাংকুৰি দেওশালত ডাম-ফী পূজা, পৰ্যটকৰ বাবে অন্যতম আকৰ্ষণ হৈ পৰিব লাংকুৰি দেওশাল |url=https://www.assam.news18.com/amp/news/assam/historical-place-langkuri-deohal-subham-g-local18-485700.html |work=News18 Assam |publisher={{URL|https://www.news18.com/|Network18}} |language=as |access-date=2026-05-26 |url-status=live |page= }}{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ইতিহাস== চুকাফাই ১২২৮ খ্ৰীষ্টাব্দত অসমত প্ৰৱেশ কৰি বিভিন্ন অঞ্চল জয় কৰাৰ লগতে বৰাহী ৰজা থাকুমথাক আৰু মৰাণ/মটক ৰজা বদৌচাক মিত্ৰভাৱে বশ কৰি বৰাহী-মৰাণৰ কুঁৱৰী চাৰিগৰাকীৰ লগত বিয়া কৰি মিত্ৰতা স্থাপন কৰি ১২৫৩ খ্ৰীষ্টাব্দত চৰাইদেউত স্থায়ী ৰাজধানী পাতে। দেওশালৰ পূজা নিয়মিত ভাৱে পৰিচালিত কৰিবৰ বাবে চুকাফাই কিছুমান বিষয় পদৰো সৃষ্টি কৰিছিল। যেনে- দেওধাই বৰুৱা, দেওধাই ফুকন, বাইলুং ফুকন ইত্যাদি। সময় সলনি হোৱাৰ লগে লগে চৰাইদেউ ওচৰত জনবসতি বৃদ্ধি হৈ অহাৰ লগতে অন্যান্য ৰাজকীয় কাৰণত স্বৰ্গদেউ সকলৰ আদেশানুসাৰে মহামন্ত্ৰী পূৰ্ণানন্দ বুঢ়াগোহাঁঞিয়ে (এওঁ [[গৌৰীনাথ সিংহ|গৌৰী]] নাথ সিংহ (১৭৮০-১৭৯৫), [[চুক্লিংফা|কমলেশ্বৰ]] সিংহ(১৭৯৫-১৮১০), [[চুদিংফা|চন্দ্ৰকান্ত]] সিংহ(১৮১০-১৮১৭) খ্ৰীষ্টাব্দত) দিনত মন্ত্ৰী আছিল) দেওশালত স্থান পৰিবৰ্তনৰ বাবে আলোচনা কৰি ৰজা প্ৰজা সকলোৰে সন্মতিক্ৰমে লাকুৱা লৈ স্থানান্তৰিত কৰে (আমলখি দেওশাল ৰূপে খ্যাত)। অৱশ্যে চৰাইদেউ দেওশাল ৰজাসকলৰ বাবে সংৰক্ষিত অৱস্থাতে আছিল।<ref name="ইতিহাসে">{{cite book | title=ইতিহাসে সোঁৱৰা ছশটা বছৰ | publisher=নলতা | author=সম্পাদক: সৰ্বানন্দ ৰাজকুমাৰ}}</ref> ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ধৰ্মীয় স্থান]] ol007h30iwuggil6ic6r9kr0davx8dv 612329 612328 2026-06-15T06:53:22Z KhiLanTzi 23530 /* স্থাপন */ 612329 wikitext text/x-wiki '''লাংকুৰি দেওশাল''' বা '''চৰাইদেউ দেউশাল''' ১২৫৩ খ্ৰীষ্টাব্দত চাওলুং [[চুকাফা|চুকাফাই]] চৰাইদেউৰ বাকুপুখুৰি হাবি গাঁৱত স্থাপন কৰা আহোম ৰাজ্যৰ প্ৰথমখন দেউশাল।‌<ref>"...Bakupukhuri Habi Gaon, Charaideo District:..."{{Cite web |title=Protected Archaeological Sites and Monuments |website=Directorate of Archaeology, Government of Assam |publisher=Government of Assam |url=https://archaeology.assam.gov.in/information-services/detail/list-of-protected-archaeological-sites-and-monuments |access-date=2026-06-15}}</ref> লাংকুৰি দেওশাল আৰু তাৰ পশ্চিমফালে থকা লাংকুৰি দৌল আহোম ৰাজবংশৰ আটাইতকৈ পবিত্ৰ উপাসনাস্থল, য’ত লাংকুৰি দেওশাল পাহাৰৰ ওপৰত অৱস্থিত প্ৰাচীন প্ৰথম আহোম উপসনা স্থলীৰ স্ধ্বংসাৱশেষ এতিয়াও দেখা যায়। <ref>"...It was founded as the first temple site for the Ahom kings. Currently, remnants of the Ahom temple..." {{Cite journal |last1=Borah |first1=Deepjyoti |last2=Kumar |first2=Pradip |title=The Role of UNESCO World Heritage Site Charaideo Moidam in Promoting Tourism Through Tai-Ahom’s Intangible Cultural Heritage |journal=International Journal for Multidisciplinary Research |volume=6 |issue=6 |year=2024 |url=https://www.ijfmr.com/papers/2024/6/34050.pdf |issn=2582-2160 |publisher=International Journal for Multidisciplinary Research |access-date=2026-06-15 |pages=}}</ref> সময়ত এই শালখন [[আহোম জনগোষ্ঠী|আহোম]]সকলৰ এক উপাসনাস্থলী হিচাপে চিহ্নিত হয়। [[চৰাইদেউ জিলা]]ৰ দ'ল বাগান অঞ্চলত এই কীৰ্তিচিহ্ন অৱস্থিত। দেওশালত বৰ্তমানেও আহোম সম্প্ৰদায়ৰ লোকসকলে পৰম্পৰাগত ৰীতি-নীতিৰে বিভিন্ন পূজা-পাতল কৰি আহিছে। এই দেওশালত বছৰৰ পঞ্চম, দশম আৰু দ্বাদশ মাহত লাংকুৰি দেৱতাক পুজা কৰা হয়। ইয়াৰে কাষতে লাংকুৰি দৌল অৱস্থিত।<ref>{{Cite journal |last1=Saikia |first1=Joyshree |last2=Bora |first2=Prasangsha |date=2025-08 |title=Tracing the memories of the Ahoms at Charaideo and adjacent areas |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=13 |issue=|pages= |issn=2320-2882 |url=https://www.ijcrt.org/papers/IJCRT2508417.pdf |access-date=2026-06-03 }}</ref> ==স্থাপন== সাতসৰী বুৰঞ্জীৰ অনুসৰি লাকনি মূঙ মাওত চাওলুং চুকাফাৰ দ্বাৰা প্ৰাৰম্ভিক ৰাজধানী স্থাপনৰ বাবে সঠিক ঠাইৰ সন্ধানত যোৱা দলক বৰাহী-মৰাণৰ ৰজা থামিথুমাক থাকিবলৈ ভাল স্থানৰ কথা সোধোতে তেওঁলোকৰ ৰজাৰ দেওঘৰৰ কথা উল্লেখ কৰিছিল আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত 'ন-ভাত' গ্ৰহণেৰে পৰম্পৰাগত ৰীতি-নীতি পালন কৰি, উজনিত থকা এক নিৰ্দিষ্ট সৰু পাহাৰত থকাৰ কথা লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে।<ref>{{Cite book |last=Bhuyan |first=Suryya Kumar |title=Satsari Assam Buranji |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies, Assam |year=1960 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.452953 |access-date=2026-06-15 |page=}}</ref>চাওলুং চুকাফাই লংকুৰি দেউশাল স্থাপন কৰিছিল।<ref>"...He constructed Langkuri temple (Doul) and Deosal (Place of worship)..." {{Cite book |title=Historical and Socio-Cultural Aspects of Charaideo Moidams |url=https://www.google.co.in/books/edition/Historical_and_Socio_Cultural_Aspects_of/KTRpEQAAQBAJ?hl=en |via=Google Books |access-date=2026-06-15 |page=56}}</ref> পাছলৈ চাওফা চুপাতফাই ওচৰতে থকা লাংকুৰি দৌল নিৰ্মাণ কৰিছিল।<ref>{{Cite book |last=Gogoi |first=Padmeswar |title=Tai-Ahom Religion and Customs |publisher=Publication Board, Assam |location=Gauhati |year=1976 |url=https://archive.org/details/dli.bengal.10689.12547 |lccn=77903586 |oclc=4570656 |language=en |access-date=2026-06-15 |page=52}}</ref> ==উপসনা== লাংকুৰি ফুৰালুং ধৰ্মৰ এজন অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ আৰু প্ৰাচীন প্ৰাচীন দেৱতা।<ref>{{Cite book |title=Historical and Socio-cultural Aspects of North-East India |url=https://www.google.co.in/books/edition/Historical_and_Socio_Cultural_Aspects_of/KTRpEQAAQBAJ?hl=en |publisher=Google Books |access-date=2026-06-03 |page=48}}</ref> দেওশালত সম্পাদন হোৱা বিভিন্ন অনুষ্ঠান বা পূজা, যেনে বিকখন, ওমফা, মে-ডাম-মে-ফী আদি পূজাত গৰু, ম'হ, গাহৰি, হাঁহ, পাৰ, কুকুৰা আদি জীৱ জন্তু বলি দিয়া হয়। আহোম পৰম্পৰাত বলি দিবৰ বাবে ‘বলিমৰা’ খেল আছিল। তাই আহোম পৰম্পৰাত দেও পূজাৰ বাবে উদ্‌গা কৰা হাঁহ কুকুৰা আদি মন্ত্ৰপূত কৰি মুচৰি অথবা টঙনিয়াই মৰাৰ প্ৰথাহে আজিও প্ৰচলন হৈ আছে।<ref name="কাশীনাথ">{{cite book | title=আসাম বুৰঞ্জী | author=কাশীনাথ তামূলী}}</ref><ref name="প্ৰান্তিক">{{cite book | title='''প্ৰবন্ধৰ নাম''' | publisher=প্ৰান্তিক | author=পৰানন কোঁ‌ৱৰ | year=জুন ২০২০}}</ref> বুৰঞ্জী অনুসৰি দিনছাম মাহত [[চাওফা]] [[চুজিনফা]]ই বৰ পাহাৰত অৱস্থিত লাংকুৰি দেওশালত গৰু আৰু ম’হ লৈ গৈ সেই লাংকুৰি দেৱতাৰ উদ্দেশ্যে উৎসৰ্গ কৰিছিল।<ref>"...cows and buffaloes to the temple of Langkuri (Siva) on the Barpa-här hill ..." {{Cite book |last=Bhuyan |first=Suryya Kumar |title=Satsari Assam Buranji |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies, Assam |year=1960 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.450867 |via=Internet Archive |access-date=2026-06-15 |page=251}}</ref> ==পুন:নিৰ্মাণ আৰু সংৰক্ষণ== অসম চৰকাৰৰ টাই আহোম উন্নয়ণ পৰিষদে ১ কোটি ৮ লাখ টকাৰ অনুমোদন কৰে।<ref>{{Cite news |title=শিৱসাগৰৰ ঐতিহাসিক লাংকুৰি দেওশালত ডাম-ফী পূজা, পৰ্যটকৰ বাবে অন্যতম আকৰ্ষণ হৈ পৰিব লাংকুৰি দেওশাল |url=https://www.assam.news18.com/amp/news/assam/historical-place-langkuri-deohal-subham-g-local18-485700.html |work=News18 Assam |publisher={{URL|https://www.news18.com/|Network18}} |language=as |access-date=2026-05-26 |url-status=live |page= }}{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ইতিহাস== চুকাফাই ১২২৮ খ্ৰীষ্টাব্দত অসমত প্ৰৱেশ কৰি বিভিন্ন অঞ্চল জয় কৰাৰ লগতে বৰাহী ৰজা থাকুমথাক আৰু মৰাণ/মটক ৰজা বদৌচাক মিত্ৰভাৱে বশ কৰি বৰাহী-মৰাণৰ কুঁৱৰী চাৰিগৰাকীৰ লগত বিয়া কৰি মিত্ৰতা স্থাপন কৰি ১২৫৩ খ্ৰীষ্টাব্দত চৰাইদেউত স্থায়ী ৰাজধানী পাতে। দেওশালৰ পূজা নিয়মিত ভাৱে পৰিচালিত কৰিবৰ বাবে চুকাফাই কিছুমান বিষয় পদৰো সৃষ্টি কৰিছিল। যেনে- দেওধাই বৰুৱা, দেওধাই ফুকন, বাইলুং ফুকন ইত্যাদি। সময় সলনি হোৱাৰ লগে লগে চৰাইদেউ ওচৰত জনবসতি বৃদ্ধি হৈ অহাৰ লগতে অন্যান্য ৰাজকীয় কাৰণত স্বৰ্গদেউ সকলৰ আদেশানুসাৰে মহামন্ত্ৰী পূৰ্ণানন্দ বুঢ়াগোহাঁঞিয়ে (এওঁ [[গৌৰীনাথ সিংহ|গৌৰী]] নাথ সিংহ (১৭৮০-১৭৯৫), [[চুক্লিংফা|কমলেশ্বৰ]] সিংহ(১৭৯৫-১৮১০), [[চুদিংফা|চন্দ্ৰকান্ত]] সিংহ(১৮১০-১৮১৭) খ্ৰীষ্টাব্দত) দিনত মন্ত্ৰী আছিল) দেওশালত স্থান পৰিবৰ্তনৰ বাবে আলোচনা কৰি ৰজা প্ৰজা সকলোৰে সন্মতিক্ৰমে লাকুৱা লৈ স্থানান্তৰিত কৰে (আমলখি দেওশাল ৰূপে খ্যাত)। অৱশ্যে চৰাইদেউ দেওশাল ৰজাসকলৰ বাবে সংৰক্ষিত অৱস্থাতে আছিল।<ref name="ইতিহাসে">{{cite book | title=ইতিহাসে সোঁৱৰা ছশটা বছৰ | publisher=নলতা | author=সম্পাদক: সৰ্বানন্দ ৰাজকুমাৰ}}</ref> ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ধৰ্মীয় স্থান]] ahizajjfk9igfrixoq7cuebzdwketl9 612330 612329 2026-06-15T07:02:21Z KhiLanTzi 23530 /* পুন:নিৰ্মাণ আৰু সংৰক্ষণ */ 612330 wikitext text/x-wiki '''লাংকুৰি দেওশাল''' বা '''চৰাইদেউ দেউশাল''' ১২৫৩ খ্ৰীষ্টাব্দত চাওলুং [[চুকাফা|চুকাফাই]] চৰাইদেউৰ বাকুপুখুৰি হাবি গাঁৱত স্থাপন কৰা আহোম ৰাজ্যৰ প্ৰথমখন দেউশাল।‌<ref>"...Bakupukhuri Habi Gaon, Charaideo District:..."{{Cite web |title=Protected Archaeological Sites and Monuments |website=Directorate of Archaeology, Government of Assam |publisher=Government of Assam |url=https://archaeology.assam.gov.in/information-services/detail/list-of-protected-archaeological-sites-and-monuments |access-date=2026-06-15}}</ref> লাংকুৰি দেওশাল আৰু তাৰ পশ্চিমফালে থকা লাংকুৰি দৌল আহোম ৰাজবংশৰ আটাইতকৈ পবিত্ৰ উপাসনাস্থল, য’ত লাংকুৰি দেওশাল পাহাৰৰ ওপৰত অৱস্থিত প্ৰাচীন প্ৰথম আহোম উপসনা স্থলীৰ স্ধ্বংসাৱশেষ এতিয়াও দেখা যায়। <ref>"...It was founded as the first temple site for the Ahom kings. Currently, remnants of the Ahom temple..." {{Cite journal |last1=Borah |first1=Deepjyoti |last2=Kumar |first2=Pradip |title=The Role of UNESCO World Heritage Site Charaideo Moidam in Promoting Tourism Through Tai-Ahom’s Intangible Cultural Heritage |journal=International Journal for Multidisciplinary Research |volume=6 |issue=6 |year=2024 |url=https://www.ijfmr.com/papers/2024/6/34050.pdf |issn=2582-2160 |publisher=International Journal for Multidisciplinary Research |access-date=2026-06-15 |pages=}}</ref> সময়ত এই শালখন [[আহোম জনগোষ্ঠী|আহোম]]সকলৰ এক উপাসনাস্থলী হিচাপে চিহ্নিত হয়। [[চৰাইদেউ জিলা]]ৰ দ'ল বাগান অঞ্চলত এই কীৰ্তিচিহ্ন অৱস্থিত। দেওশালত বৰ্তমানেও আহোম সম্প্ৰদায়ৰ লোকসকলে পৰম্পৰাগত ৰীতি-নীতিৰে বিভিন্ন পূজা-পাতল কৰি আহিছে। এই দেওশালত বছৰৰ পঞ্চম, দশম আৰু দ্বাদশ মাহত লাংকুৰি দেৱতাক পুজা কৰা হয়। ইয়াৰে কাষতে লাংকুৰি দৌল অৱস্থিত।<ref>{{Cite journal |last1=Saikia |first1=Joyshree |last2=Bora |first2=Prasangsha |date=2025-08 |title=Tracing the memories of the Ahoms at Charaideo and adjacent areas |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=13 |issue=|pages= |issn=2320-2882 |url=https://www.ijcrt.org/papers/IJCRT2508417.pdf |access-date=2026-06-03 }}</ref> ==স্থাপন== সাতসৰী বুৰঞ্জীৰ অনুসৰি লাকনি মূঙ মাওত চাওলুং চুকাফাৰ দ্বাৰা প্ৰাৰম্ভিক ৰাজধানী স্থাপনৰ বাবে সঠিক ঠাইৰ সন্ধানত যোৱা দলক বৰাহী-মৰাণৰ ৰজা থামিথুমাক থাকিবলৈ ভাল স্থানৰ কথা সোধোতে তেওঁলোকৰ ৰজাৰ দেওঘৰৰ কথা উল্লেখ কৰিছিল আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত 'ন-ভাত' গ্ৰহণেৰে পৰম্পৰাগত ৰীতি-নীতি পালন কৰি, উজনিত থকা এক নিৰ্দিষ্ট সৰু পাহাৰত থকাৰ কথা লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে।<ref>{{Cite book |last=Bhuyan |first=Suryya Kumar |title=Satsari Assam Buranji |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies, Assam |year=1960 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.452953 |access-date=2026-06-15 |page=}}</ref>চাওলুং চুকাফাই লংকুৰি দেউশাল স্থাপন কৰিছিল।<ref>"...He constructed Langkuri temple (Doul) and Deosal (Place of worship)..." {{Cite book |title=Historical and Socio-Cultural Aspects of Charaideo Moidams |url=https://www.google.co.in/books/edition/Historical_and_Socio_Cultural_Aspects_of/KTRpEQAAQBAJ?hl=en |via=Google Books |access-date=2026-06-15 |page=56}}</ref> পাছলৈ চাওফা চুপাতফাই ওচৰতে থকা লাংকুৰি দৌল নিৰ্মাণ কৰিছিল।<ref>{{Cite book |last=Gogoi |first=Padmeswar |title=Tai-Ahom Religion and Customs |publisher=Publication Board, Assam |location=Gauhati |year=1976 |url=https://archive.org/details/dli.bengal.10689.12547 |lccn=77903586 |oclc=4570656 |language=en |access-date=2026-06-15 |page=52}}</ref> ==উপসনা== লাংকুৰি ফুৰালুং ধৰ্মৰ এজন অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ আৰু প্ৰাচীন প্ৰাচীন দেৱতা।<ref>{{Cite book |title=Historical and Socio-cultural Aspects of North-East India |url=https://www.google.co.in/books/edition/Historical_and_Socio_Cultural_Aspects_of/KTRpEQAAQBAJ?hl=en |publisher=Google Books |access-date=2026-06-03 |page=48}}</ref> দেওশালত সম্পাদন হোৱা বিভিন্ন অনুষ্ঠান বা পূজা, যেনে বিকখন, ওমফা, মে-ডাম-মে-ফী আদি পূজাত গৰু, ম'হ, গাহৰি, হাঁহ, পাৰ, কুকুৰা আদি জীৱ জন্তু বলি দিয়া হয়। আহোম পৰম্পৰাত বলি দিবৰ বাবে ‘বলিমৰা’ খেল আছিল। তাই আহোম পৰম্পৰাত দেও পূজাৰ বাবে উদ্‌গা কৰা হাঁহ কুকুৰা আদি মন্ত্ৰপূত কৰি মুচৰি অথবা টঙনিয়াই মৰাৰ প্ৰথাহে আজিও প্ৰচলন হৈ আছে।<ref name="কাশীনাথ">{{cite book | title=আসাম বুৰঞ্জী | author=কাশীনাথ তামূলী}}</ref><ref name="প্ৰান্তিক">{{cite book | title='''প্ৰবন্ধৰ নাম''' | publisher=প্ৰান্তিক | author=পৰানন কোঁ‌ৱৰ | year=জুন ২০২০}}</ref> বুৰঞ্জী অনুসৰি দিনছাম মাহত [[চাওফা]] [[চুজিনফা]]ই বৰ পাহাৰত অৱস্থিত লাংকুৰি দেওশালত গৰু আৰু ম’হ লৈ গৈ সেই লাংকুৰি দেৱতাৰ উদ্দেশ্যে উৎসৰ্গ কৰিছিল।<ref>"...cows and buffaloes to the temple of Langkuri (Siva) on the Barpa-här hill ..." {{Cite book |last=Bhuyan |first=Suryya Kumar |title=Satsari Assam Buranji |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies, Assam |year=1960 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.450867 |via=Internet Archive |access-date=2026-06-15 |page=251}}</ref> ==পুন:নিৰ্মাণ আৰু সংৰক্ষণ== অসম চৰকাৰৰ টাই আহোম উন্নয়ণ পৰিষদে ১ কোটি ৮ লাখ টকাৰ অনুমোদন কৰে।<ref>{{Cite news |title=শিৱসাগৰৰ ঐতিহাসিক লাংকুৰি দেওশালত ডাম-ফী পূজা, পৰ্যটকৰ বাবে অন্যতম আকৰ্ষণ হৈ পৰিব লাংকুৰি দেওশাল |url=https://www.assam.news18.com/amp/news/assam/historical-place-langkuri-deohal-subham-g-local18-485700.html |work=News18 Assam |publisher={{URL|https://www.news18.com/|Network18}} |language=as |access-date=2026-05-26 |url-status=live |page= }}{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==অন্যান্য দেওশাল আৰু উপসনাস্থলী সমূহ== *'''কৰদৈ পুখুৰী''':দিনছি মাহত [[চাওফা]] চুপাটফাই চৰাইদেউ পাহাৰৰ তলত কৰদৈ নামৰ এটা পুখুৰী খন্দোৱাইছিল, য’ত চাওফাসকলৰ মৃতদেহ সমাধিস্থ কৰা হৈছিল। এই পুখুৰী লাংকুৰীৰ উদ্দেশ্যে উৎসৰ্গ কৰা হৈছিল।<ref>"...named, Kardai where the dead bodies of the kings were entombed. The tank was dedicated to Langkuri (Siva)..." {{Cite book |last=Bhuyan |first=Suryya Kumar |title=Satsari Assam Buranji |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies, Assam |year=1960 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.450867 |via=Internet Archive |access-date=2026-06-15 |page=270}}</ref> == ইতিহাস== চুকাফাই ১২২৮ খ্ৰীষ্টাব্দত অসমত প্ৰৱেশ কৰি বিভিন্ন অঞ্চল জয় কৰাৰ লগতে বৰাহী ৰজা থাকুমথাক আৰু মৰাণ/মটক ৰজা বদৌচাক মিত্ৰভাৱে বশ কৰি বৰাহী-মৰাণৰ কুঁৱৰী চাৰিগৰাকীৰ লগত বিয়া কৰি মিত্ৰতা স্থাপন কৰি ১২৫৩ খ্ৰীষ্টাব্দত চৰাইদেউত স্থায়ী ৰাজধানী পাতে। দেওশালৰ পূজা নিয়মিত ভাৱে পৰিচালিত কৰিবৰ বাবে চুকাফাই কিছুমান বিষয় পদৰো সৃষ্টি কৰিছিল। যেনে- দেওধাই বৰুৱা, দেওধাই ফুকন, বাইলুং ফুকন ইত্যাদি। সময় সলনি হোৱাৰ লগে লগে চৰাইদেউ ওচৰত জনবসতি বৃদ্ধি হৈ অহাৰ লগতে অন্যান্য ৰাজকীয় কাৰণত স্বৰ্গদেউ সকলৰ আদেশানুসাৰে মহামন্ত্ৰী পূৰ্ণানন্দ বুঢ়াগোহাঁঞিয়ে (এওঁ [[গৌৰীনাথ সিংহ|গৌৰী]] নাথ সিংহ (১৭৮০-১৭৯৫), [[চুক্লিংফা|কমলেশ্বৰ]] সিংহ(১৭৯৫-১৮১০), [[চুদিংফা|চন্দ্ৰকান্ত]] সিংহ(১৮১০-১৮১৭) খ্ৰীষ্টাব্দত) দিনত মন্ত্ৰী আছিল) দেওশালত স্থান পৰিবৰ্তনৰ বাবে আলোচনা কৰি ৰজা প্ৰজা সকলোৰে সন্মতিক্ৰমে লাকুৱা লৈ স্থানান্তৰিত কৰে (আমলখি দেওশাল ৰূপে খ্যাত)। অৱশ্যে চৰাইদেউ দেওশাল ৰজাসকলৰ বাবে সংৰক্ষিত অৱস্থাতে আছিল।<ref name="ইতিহাসে">{{cite book | title=ইতিহাসে সোঁৱৰা ছশটা বছৰ | publisher=নলতা | author=সম্পাদক: সৰ্বানন্দ ৰাজকুমাৰ}}</ref> ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ধৰ্মীয় স্থান]] mm6cluvwpinuetoxqgpz0q3dz2wc6z9 612331 612330 2026-06-15T07:03:52Z KhiLanTzi 23530 /* স্থাপন */ 612331 wikitext text/x-wiki '''লাংকুৰি দেওশাল''' বা '''চৰাইদেউ দেউশাল''' ১২৫৩ খ্ৰীষ্টাব্দত চাওলুং [[চুকাফা|চুকাফাই]] চৰাইদেউৰ বাকুপুখুৰি হাবি গাঁৱত স্থাপন কৰা আহোম ৰাজ্যৰ প্ৰথমখন দেউশাল।‌<ref>"...Bakupukhuri Habi Gaon, Charaideo District:..."{{Cite web |title=Protected Archaeological Sites and Monuments |website=Directorate of Archaeology, Government of Assam |publisher=Government of Assam |url=https://archaeology.assam.gov.in/information-services/detail/list-of-protected-archaeological-sites-and-monuments |access-date=2026-06-15}}</ref> লাংকুৰি দেওশাল আৰু তাৰ পশ্চিমফালে থকা লাংকুৰি দৌল আহোম ৰাজবংশৰ আটাইতকৈ পবিত্ৰ উপাসনাস্থল, য’ত লাংকুৰি দেওশাল পাহাৰৰ ওপৰত অৱস্থিত প্ৰাচীন প্ৰথম আহোম উপসনা স্থলীৰ স্ধ্বংসাৱশেষ এতিয়াও দেখা যায়। <ref>"...It was founded as the first temple site for the Ahom kings. Currently, remnants of the Ahom temple..." {{Cite journal |last1=Borah |first1=Deepjyoti |last2=Kumar |first2=Pradip |title=The Role of UNESCO World Heritage Site Charaideo Moidam in Promoting Tourism Through Tai-Ahom’s Intangible Cultural Heritage |journal=International Journal for Multidisciplinary Research |volume=6 |issue=6 |year=2024 |url=https://www.ijfmr.com/papers/2024/6/34050.pdf |issn=2582-2160 |publisher=International Journal for Multidisciplinary Research |access-date=2026-06-15 |pages=}}</ref> সময়ত এই শালখন [[আহোম জনগোষ্ঠী|আহোম]]সকলৰ এক উপাসনাস্থলী হিচাপে চিহ্নিত হয়। [[চৰাইদেউ জিলা]]ৰ দ'ল বাগান অঞ্চলত এই কীৰ্তিচিহ্ন অৱস্থিত। দেওশালত বৰ্তমানেও আহোম সম্প্ৰদায়ৰ লোকসকলে পৰম্পৰাগত ৰীতি-নীতিৰে বিভিন্ন পূজা-পাতল কৰি আহিছে। এই দেওশালত বছৰৰ পঞ্চম, দশম আৰু দ্বাদশ মাহত লাংকুৰি দেৱতাক পুজা কৰা হয়। ইয়াৰে কাষতে লাংকুৰি দৌল অৱস্থিত।<ref>{{Cite journal |last1=Saikia |first1=Joyshree |last2=Bora |first2=Prasangsha |date=2025-08 |title=Tracing the memories of the Ahoms at Charaideo and adjacent areas |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=13 |issue=|pages= |issn=2320-2882 |url=https://www.ijcrt.org/papers/IJCRT2508417.pdf |access-date=2026-06-03 }}</ref> ==স্থাপন== সাতসৰী বুৰঞ্জীৰ অনুসৰি লাকনি মূঙ মাওত চাওলুং চুকাফাৰ দ্বাৰা প্ৰাৰম্ভিক ৰাজধানী স্থাপনৰ বাবে সঠিক ঠাইৰ সন্ধানত যোৱা দলে বৰাহী-মৰাণৰ ৰজা থামিথুমাক থাকিবলৈ ভাল স্থানৰ কথা সোধোতে তেওঁলোকৰ ৰজাৰ দেওঘৰৰ কথা উল্লেখ কৰিছিল আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত 'ন-ভাত' গ্ৰহণেৰে উজনিত থকা এক নিৰ্দিষ্ট সৰু পাহাৰত থকাৰ কথা লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে।<ref>{{Cite book |last=Bhuyan |first=Suryya Kumar |title=Satsari Assam Buranji |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies, Assam |year=1960 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.452953 |access-date=2026-06-15 |page=}}</ref>চাওলুং চুকাফাই লংকুৰি দেউশাল স্থাপন কৰিছিল।<ref>"...He constructed Langkuri temple (Doul) and Deosal (Place of worship)..." {{Cite book |title=Historical and Socio-Cultural Aspects of Charaideo Moidams |url=https://www.google.co.in/books/edition/Historical_and_Socio_Cultural_Aspects_of/KTRpEQAAQBAJ?hl=en |via=Google Books |access-date=2026-06-15 |page=56}}</ref> পাছলৈ চাওফা চুপাতফাই ওচৰতে থকা লাংকুৰি দৌল নিৰ্মাণ কৰিছিল।<ref>{{Cite book |last=Gogoi |first=Padmeswar |title=Tai-Ahom Religion and Customs |publisher=Publication Board, Assam |location=Gauhati |year=1976 |url=https://archive.org/details/dli.bengal.10689.12547 |lccn=77903586 |oclc=4570656 |language=en |access-date=2026-06-15 |page=52}}</ref> ==উপসনা== লাংকুৰি ফুৰালুং ধৰ্মৰ এজন অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ আৰু প্ৰাচীন প্ৰাচীন দেৱতা।<ref>{{Cite book |title=Historical and Socio-cultural Aspects of North-East India |url=https://www.google.co.in/books/edition/Historical_and_Socio_Cultural_Aspects_of/KTRpEQAAQBAJ?hl=en |publisher=Google Books |access-date=2026-06-03 |page=48}}</ref> দেওশালত সম্পাদন হোৱা বিভিন্ন অনুষ্ঠান বা পূজা, যেনে বিকখন, ওমফা, মে-ডাম-মে-ফী আদি পূজাত গৰু, ম'হ, গাহৰি, হাঁহ, পাৰ, কুকুৰা আদি জীৱ জন্তু বলি দিয়া হয়। আহোম পৰম্পৰাত বলি দিবৰ বাবে ‘বলিমৰা’ খেল আছিল। তাই আহোম পৰম্পৰাত দেও পূজাৰ বাবে উদ্‌গা কৰা হাঁহ কুকুৰা আদি মন্ত্ৰপূত কৰি মুচৰি অথবা টঙনিয়াই মৰাৰ প্ৰথাহে আজিও প্ৰচলন হৈ আছে।<ref name="কাশীনাথ">{{cite book | title=আসাম বুৰঞ্জী | author=কাশীনাথ তামূলী}}</ref><ref name="প্ৰান্তিক">{{cite book | title='''প্ৰবন্ধৰ নাম''' | publisher=প্ৰান্তিক | author=পৰানন কোঁ‌ৱৰ | year=জুন ২০২০}}</ref> বুৰঞ্জী অনুসৰি দিনছাম মাহত [[চাওফা]] [[চুজিনফা]]ই বৰ পাহাৰত অৱস্থিত লাংকুৰি দেওশালত গৰু আৰু ম’হ লৈ গৈ সেই লাংকুৰি দেৱতাৰ উদ্দেশ্যে উৎসৰ্গ কৰিছিল।<ref>"...cows and buffaloes to the temple of Langkuri (Siva) on the Barpa-här hill ..." {{Cite book |last=Bhuyan |first=Suryya Kumar |title=Satsari Assam Buranji |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies, Assam |year=1960 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.450867 |via=Internet Archive |access-date=2026-06-15 |page=251}}</ref> ==পুন:নিৰ্মাণ আৰু সংৰক্ষণ== অসম চৰকাৰৰ টাই আহোম উন্নয়ণ পৰিষদে ১ কোটি ৮ লাখ টকাৰ অনুমোদন কৰে।<ref>{{Cite news |title=শিৱসাগৰৰ ঐতিহাসিক লাংকুৰি দেওশালত ডাম-ফী পূজা, পৰ্যটকৰ বাবে অন্যতম আকৰ্ষণ হৈ পৰিব লাংকুৰি দেওশাল |url=https://www.assam.news18.com/amp/news/assam/historical-place-langkuri-deohal-subham-g-local18-485700.html |work=News18 Assam |publisher={{URL|https://www.news18.com/|Network18}} |language=as |access-date=2026-05-26 |url-status=live |page= }}{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==অন্যান্য দেওশাল আৰু উপসনাস্থলী সমূহ== *'''কৰদৈ পুখুৰী''':দিনছি মাহত [[চাওফা]] চুপাটফাই চৰাইদেউ পাহাৰৰ তলত কৰদৈ নামৰ এটা পুখুৰী খন্দোৱাইছিল, য’ত চাওফাসকলৰ মৃতদেহ সমাধিস্থ কৰা হৈছিল। এই পুখুৰী লাংকুৰীৰ উদ্দেশ্যে উৎসৰ্গ কৰা হৈছিল।<ref>"...named, Kardai where the dead bodies of the kings were entombed. The tank was dedicated to Langkuri (Siva)..." {{Cite book |last=Bhuyan |first=Suryya Kumar |title=Satsari Assam Buranji |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies, Assam |year=1960 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.450867 |via=Internet Archive |access-date=2026-06-15 |page=270}}</ref> == ইতিহাস== চুকাফাই ১২২৮ খ্ৰীষ্টাব্দত অসমত প্ৰৱেশ কৰি বিভিন্ন অঞ্চল জয় কৰাৰ লগতে বৰাহী ৰজা থাকুমথাক আৰু মৰাণ/মটক ৰজা বদৌচাক মিত্ৰভাৱে বশ কৰি বৰাহী-মৰাণৰ কুঁৱৰী চাৰিগৰাকীৰ লগত বিয়া কৰি মিত্ৰতা স্থাপন কৰি ১২৫৩ খ্ৰীষ্টাব্দত চৰাইদেউত স্থায়ী ৰাজধানী পাতে। দেওশালৰ পূজা নিয়মিত ভাৱে পৰিচালিত কৰিবৰ বাবে চুকাফাই কিছুমান বিষয় পদৰো সৃষ্টি কৰিছিল। যেনে- দেওধাই বৰুৱা, দেওধাই ফুকন, বাইলুং ফুকন ইত্যাদি। সময় সলনি হোৱাৰ লগে লগে চৰাইদেউ ওচৰত জনবসতি বৃদ্ধি হৈ অহাৰ লগতে অন্যান্য ৰাজকীয় কাৰণত স্বৰ্গদেউ সকলৰ আদেশানুসাৰে মহামন্ত্ৰী পূৰ্ণানন্দ বুঢ়াগোহাঁঞিয়ে (এওঁ [[গৌৰীনাথ সিংহ|গৌৰী]] নাথ সিংহ (১৭৮০-১৭৯৫), [[চুক্লিংফা|কমলেশ্বৰ]] সিংহ(১৭৯৫-১৮১০), [[চুদিংফা|চন্দ্ৰকান্ত]] সিংহ(১৮১০-১৮১৭) খ্ৰীষ্টাব্দত) দিনত মন্ত্ৰী আছিল) দেওশালত স্থান পৰিবৰ্তনৰ বাবে আলোচনা কৰি ৰজা প্ৰজা সকলোৰে সন্মতিক্ৰমে লাকুৱা লৈ স্থানান্তৰিত কৰে (আমলখি দেওশাল ৰূপে খ্যাত)। অৱশ্যে চৰাইদেউ দেওশাল ৰজাসকলৰ বাবে সংৰক্ষিত অৱস্থাতে আছিল।<ref name="ইতিহাসে">{{cite book | title=ইতিহাসে সোঁৱৰা ছশটা বছৰ | publisher=নলতা | author=সম্পাদক: সৰ্বানন্দ ৰাজকুমাৰ}}</ref> ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ধৰ্মীয় স্থান]] 4uf8xqebkkbb4p3u7cb057zcttbhsgt 612332 612331 2026-06-15T07:04:41Z KhiLanTzi 23530 /* */ চৰাইদেউৰ বাকুপুখুৰি হাবি গাঁও 612332 wikitext text/x-wiki '''লাংকুৰি দেওশাল''' বা '''চৰাইদেউ দেউশাল''' ১২৫৩ খ্ৰীষ্টাব্দত চাওলুং [[চুকাফা|চুকাফাই]] চৰাইদেউৰ বাকুপুখুৰি হাবি গাঁৱত স্থাপন কৰা আহোম ৰাজ্যৰ প্ৰথমখন দেউশাল।‌<ref>"...Bakupukhuri Habi Gaon, Charaideo District:..."{{Cite web |title=Protected Archaeological Sites and Monuments |website=Directorate of Archaeology, Government of Assam |publisher=Government of Assam |url=https://archaeology.assam.gov.in/information-services/detail/list-of-protected-archaeological-sites-and-monuments |access-date=2026-06-15}}</ref> লাংকুৰি দেওশাল আৰু তাৰ পশ্চিমফালে থকা লাংকুৰি দৌল আহোম ৰাজবংশৰ আটাইতকৈ পবিত্ৰ উপাসনাস্থল, য’ত লাংকুৰি দেওশাল পাহাৰৰ ওপৰত অৱস্থিত প্ৰাচীন প্ৰথম আহোম উপসনা স্থলীৰ স্ধ্বংসাৱশেষ এতিয়াও দেখা যায়। <ref>"...It was founded as the first temple site for the Ahom kings. Currently, remnants of the Ahom temple..." {{Cite journal |last1=Borah |first1=Deepjyoti |last2=Kumar |first2=Pradip |title=The Role of UNESCO World Heritage Site Charaideo Moidam in Promoting Tourism Through Tai-Ahom’s Intangible Cultural Heritage |journal=International Journal for Multidisciplinary Research |volume=6 |issue=6 |year=2024 |url=https://www.ijfmr.com/papers/2024/6/34050.pdf |issn=2582-2160 |publisher=International Journal for Multidisciplinary Research |access-date=2026-06-15 |pages=}}</ref> সময়ত এই শালখন [[আহোম জনগোষ্ঠী|আহোম]]সকলৰ এক উপাসনাস্থলী হিচাপে চিহ্নিত হয়। দেওশালত বৰ্তমানেও আহোম সম্প্ৰদায়ৰ লোকসকলে পৰম্পৰাগত ৰীতি-নীতিৰে বিভিন্ন পূজা-পাতল কৰি আহিছে। এই দেওশালত বছৰৰ পঞ্চম, দশম আৰু দ্বাদশ মাহত লাংকুৰি দেৱতাক পুজা কৰা হয়। ইয়াৰে কাষতে লাংকুৰি দৌল অৱস্থিত।<ref>{{Cite journal |last1=Saikia |first1=Joyshree |last2=Bora |first2=Prasangsha |date=2025-08 |title=Tracing the memories of the Ahoms at Charaideo and adjacent areas |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=13 |issue=|pages= |issn=2320-2882 |url=https://www.ijcrt.org/papers/IJCRT2508417.pdf |access-date=2026-06-03 }}</ref> ==স্থাপন== সাতসৰী বুৰঞ্জীৰ অনুসৰি লাকনি মূঙ মাওত চাওলুং চুকাফাৰ দ্বাৰা প্ৰাৰম্ভিক ৰাজধানী স্থাপনৰ বাবে সঠিক ঠাইৰ সন্ধানত যোৱা দলে বৰাহী-মৰাণৰ ৰজা থামিথুমাক থাকিবলৈ ভাল স্থানৰ কথা সোধোতে তেওঁলোকৰ ৰজাৰ দেওঘৰৰ কথা উল্লেখ কৰিছিল আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত 'ন-ভাত' গ্ৰহণেৰে উজনিত থকা এক নিৰ্দিষ্ট সৰু পাহাৰত থকাৰ কথা লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে।<ref>{{Cite book |last=Bhuyan |first=Suryya Kumar |title=Satsari Assam Buranji |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies, Assam |year=1960 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.452953 |access-date=2026-06-15 |page=}}</ref>চাওলুং চুকাফাই লংকুৰি দেউশাল স্থাপন কৰিছিল।<ref>"...He constructed Langkuri temple (Doul) and Deosal (Place of worship)..." {{Cite book |title=Historical and Socio-Cultural Aspects of Charaideo Moidams |url=https://www.google.co.in/books/edition/Historical_and_Socio_Cultural_Aspects_of/KTRpEQAAQBAJ?hl=en |via=Google Books |access-date=2026-06-15 |page=56}}</ref> পাছলৈ চাওফা চুপাতফাই ওচৰতে থকা লাংকুৰি দৌল নিৰ্মাণ কৰিছিল।<ref>{{Cite book |last=Gogoi |first=Padmeswar |title=Tai-Ahom Religion and Customs |publisher=Publication Board, Assam |location=Gauhati |year=1976 |url=https://archive.org/details/dli.bengal.10689.12547 |lccn=77903586 |oclc=4570656 |language=en |access-date=2026-06-15 |page=52}}</ref> ==উপসনা== লাংকুৰি ফুৰালুং ধৰ্মৰ এজন অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ আৰু প্ৰাচীন প্ৰাচীন দেৱতা।<ref>{{Cite book |title=Historical and Socio-cultural Aspects of North-East India |url=https://www.google.co.in/books/edition/Historical_and_Socio_Cultural_Aspects_of/KTRpEQAAQBAJ?hl=en |publisher=Google Books |access-date=2026-06-03 |page=48}}</ref> দেওশালত সম্পাদন হোৱা বিভিন্ন অনুষ্ঠান বা পূজা, যেনে বিকখন, ওমফা, মে-ডাম-মে-ফী আদি পূজাত গৰু, ম'হ, গাহৰি, হাঁহ, পাৰ, কুকুৰা আদি জীৱ জন্তু বলি দিয়া হয়। আহোম পৰম্পৰাত বলি দিবৰ বাবে ‘বলিমৰা’ খেল আছিল। তাই আহোম পৰম্পৰাত দেও পূজাৰ বাবে উদ্‌গা কৰা হাঁহ কুকুৰা আদি মন্ত্ৰপূত কৰি মুচৰি অথবা টঙনিয়াই মৰাৰ প্ৰথাহে আজিও প্ৰচলন হৈ আছে।<ref name="কাশীনাথ">{{cite book | title=আসাম বুৰঞ্জী | author=কাশীনাথ তামূলী}}</ref><ref name="প্ৰান্তিক">{{cite book | title='''প্ৰবন্ধৰ নাম''' | publisher=প্ৰান্তিক | author=পৰানন কোঁ‌ৱৰ | year=জুন ২০২০}}</ref> বুৰঞ্জী অনুসৰি দিনছাম মাহত [[চাওফা]] [[চুজিনফা]]ই বৰ পাহাৰত অৱস্থিত লাংকুৰি দেওশালত গৰু আৰু ম’হ লৈ গৈ সেই লাংকুৰি দেৱতাৰ উদ্দেশ্যে উৎসৰ্গ কৰিছিল।<ref>"...cows and buffaloes to the temple of Langkuri (Siva) on the Barpa-här hill ..." {{Cite book |last=Bhuyan |first=Suryya Kumar |title=Satsari Assam Buranji |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies, Assam |year=1960 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.450867 |via=Internet Archive |access-date=2026-06-15 |page=251}}</ref> ==পুন:নিৰ্মাণ আৰু সংৰক্ষণ== অসম চৰকাৰৰ টাই আহোম উন্নয়ণ পৰিষদে ১ কোটি ৮ লাখ টকাৰ অনুমোদন কৰে।<ref>{{Cite news |title=শিৱসাগৰৰ ঐতিহাসিক লাংকুৰি দেওশালত ডাম-ফী পূজা, পৰ্যটকৰ বাবে অন্যতম আকৰ্ষণ হৈ পৰিব লাংকুৰি দেওশাল |url=https://www.assam.news18.com/amp/news/assam/historical-place-langkuri-deohal-subham-g-local18-485700.html |work=News18 Assam |publisher={{URL|https://www.news18.com/|Network18}} |language=as |access-date=2026-05-26 |url-status=live |page= }}{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==অন্যান্য দেওশাল আৰু উপসনাস্থলী সমূহ== *'''কৰদৈ পুখুৰী''':দিনছি মাহত [[চাওফা]] চুপাটফাই চৰাইদেউ পাহাৰৰ তলত কৰদৈ নামৰ এটা পুখুৰী খন্দোৱাইছিল, য’ত চাওফাসকলৰ মৃতদেহ সমাধিস্থ কৰা হৈছিল। এই পুখুৰী লাংকুৰীৰ উদ্দেশ্যে উৎসৰ্গ কৰা হৈছিল।<ref>"...named, Kardai where the dead bodies of the kings were entombed. The tank was dedicated to Langkuri (Siva)..." {{Cite book |last=Bhuyan |first=Suryya Kumar |title=Satsari Assam Buranji |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies, Assam |year=1960 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.450867 |via=Internet Archive |access-date=2026-06-15 |page=270}}</ref> == ইতিহাস== চুকাফাই ১২২৮ খ্ৰীষ্টাব্দত অসমত প্ৰৱেশ কৰি বিভিন্ন অঞ্চল জয় কৰাৰ লগতে বৰাহী ৰজা থাকুমথাক আৰু মৰাণ/মটক ৰজা বদৌচাক মিত্ৰভাৱে বশ কৰি বৰাহী-মৰাণৰ কুঁৱৰী চাৰিগৰাকীৰ লগত বিয়া কৰি মিত্ৰতা স্থাপন কৰি ১২৫৩ খ্ৰীষ্টাব্দত চৰাইদেউত স্থায়ী ৰাজধানী পাতে। দেওশালৰ পূজা নিয়মিত ভাৱে পৰিচালিত কৰিবৰ বাবে চুকাফাই কিছুমান বিষয় পদৰো সৃষ্টি কৰিছিল। যেনে- দেওধাই বৰুৱা, দেওধাই ফুকন, বাইলুং ফুকন ইত্যাদি। সময় সলনি হোৱাৰ লগে লগে চৰাইদেউ ওচৰত জনবসতি বৃদ্ধি হৈ অহাৰ লগতে অন্যান্য ৰাজকীয় কাৰণত স্বৰ্গদেউ সকলৰ আদেশানুসাৰে মহামন্ত্ৰী পূৰ্ণানন্দ বুঢ়াগোহাঁঞিয়ে (এওঁ [[গৌৰীনাথ সিংহ|গৌৰী]] নাথ সিংহ (১৭৮০-১৭৯৫), [[চুক্লিংফা|কমলেশ্বৰ]] সিংহ(১৭৯৫-১৮১০), [[চুদিংফা|চন্দ্ৰকান্ত]] সিংহ(১৮১০-১৮১৭) খ্ৰীষ্টাব্দত) দিনত মন্ত্ৰী আছিল) দেওশালত স্থান পৰিবৰ্তনৰ বাবে আলোচনা কৰি ৰজা প্ৰজা সকলোৰে সন্মতিক্ৰমে লাকুৱা লৈ স্থানান্তৰিত কৰে (আমলখি দেওশাল ৰূপে খ্যাত)। অৱশ্যে চৰাইদেউ দেওশাল ৰজাসকলৰ বাবে সংৰক্ষিত অৱস্থাতে আছিল।<ref name="ইতিহাসে">{{cite book | title=ইতিহাসে সোঁৱৰা ছশটা বছৰ | publisher=নলতা | author=সম্পাদক: সৰ্বানন্দ ৰাজকুমাৰ}}</ref> ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ধৰ্মীয় স্থান]] 9om00dxvhv3t58do3kx7wwgjhdeaxxr 612337 612332 2026-06-15T07:28:09Z KhiLanTzi 23530 /* */ 612337 wikitext text/x-wiki '''লাংকুৰি দেওশাল''' বা '''চৰাইদেউ দেউশাল''' ১২৫৩ খ্ৰীষ্টাব্দত চাওলুং [[চুকাফা|চুকাফাই]] চৰাইদেউৰ বাকুপুখুৰি হাবি গাঁৱত স্থাপন কৰা আহোম ৰাজ্যৰ প্ৰথমখন দেউশাল।‌<ref>"...Bakupukhuri Habi Gaon, Charaideo District:..."{{Cite web |title=Protected Archaeological Sites and Monuments |website=Directorate of Archaeology, Government of Assam |publisher=Government of Assam |url=https://archaeology.assam.gov.in/information-services/detail/list-of-protected-archaeological-sites-and-monuments |access-date=2026-06-15}}</ref> লাংকুৰি দেওশাল আৰু তাৰ পশ্চিমফালে থকা লাংকুৰি দৌল আহোম ৰাজবংশৰ আটাইতকৈ পবিত্ৰ উপাসনাস্থল, য’ত লাংকুৰি দেওশাল পাহাৰৰ ওপৰত অৱস্থিত প্ৰাচীন প্ৰথম আহোম উপসনা স্থলীৰ স্ধ্বংসাৱশেষ এতিয়াও দেখা যায়। <ref>"...It was founded as the first temple site for the Ahom kings. Currently, remnants of the Ahom temple..." {{Cite journal |last1=Borah |first1=Deepjyoti |last2=Kumar |first2=Pradip |title=The Role of UNESCO World Heritage Site Charaideo Moidam in Promoting Tourism Through Tai-Ahom’s Intangible Cultural Heritage |journal=International Journal for Multidisciplinary Research |volume=6 |issue=6 |year=2024 |url=https://www.ijfmr.com/papers/2024/6/34050.pdf |issn=2582-2160 |publisher=International Journal for Multidisciplinary Research |access-date=2026-06-15 |pages=}}</ref> সময়ত এই শালখন [[আহোম জনগোষ্ঠী|আহোম]]সকলৰ এক উপাসনাস্থলী হিচাপে চিহ্নিত হয়। দেওশালত বৰ্তমানেও আহোম সম্প্ৰদায়ৰ লোকসকলে পৰম্পৰাগত ৰীতি-নীতিৰে বিভিন্ন পূজা-পাতল কৰি আহিছে। এই দেওশালত বছৰৰ পঞ্চম, দশম আৰু দ্বাদশ মাহত লাংকুৰি দেৱতাক পুজা কৰা হয়। ইয়াৰে কাষতে লাংকুৰি দৌল অৱস্থিত।<ref>{{Cite journal |last1=Saikia |first1=Joyshree |last2=Bora |first2=Prasangsha |date=2025-08 |title=Tracing the memories of the Ahoms at Charaideo and adjacent areas |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=13 |issue=|pages= |issn=2320-2882 |url=https://www.ijcrt.org/papers/IJCRT2508417.pdf |access-date=2026-06-03 }}</ref> আহোমসকলৰ বিভিন্ন উপাসনা-পদ্ধতিৰ মাজত ‘হাবি দেওশাল’ নামেৰে পৰিচিত এক বিশেষ দেওশাল আছে, যত ভূমিৰ সীমাৰক্ষক দেৱতাসকলৰ পূজা কৰে। এই শ্ৰেণীৰ পূজাত পূজিত দেৱতাসকলৰ ভিতৰত লাংকুৰী অন্যতম।<ref>{{Cite thesis |last=Gogoi |first=Shrutashwinee |title=Tai Ahom Religion: A Philosophical Study |type=PhD thesis |university=Gauhati University |year=2011 |publisher=Shodhganga, INFLIBNET Centre |url=http://hdl.handle.net/10603/116167 |access-date=2026-06-15 |page=100}}</ref> ==স্থাপন== সাতসৰী বুৰঞ্জীৰ অনুসৰি লাকনি মূঙ মাওত চাওলুং চুকাফাৰ দ্বাৰা প্ৰাৰম্ভিক ৰাজধানী স্থাপনৰ বাবে সঠিক ঠাইৰ সন্ধানত যোৱা দলে বৰাহী-মৰাণৰ ৰজা থামিথুমাক থাকিবলৈ ভাল স্থানৰ কথা সোধোতে তেওঁলোকৰ ৰজাৰ দেওঘৰৰ কথা উল্লেখ কৰিছিল আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত 'ন-ভাত' গ্ৰহণেৰে উজনিত থকা এক নিৰ্দিষ্ট সৰু পাহাৰত থকাৰ কথা লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে।<ref>{{Cite book |last=Bhuyan |first=Suryya Kumar |title=Satsari Assam Buranji |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies, Assam |year=1960 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.452953 |access-date=2026-06-15 |page=}}</ref>চাওলুং চুকাফাই লংকুৰি দেউশাল স্থাপন কৰিছিল।<ref>"...He constructed Langkuri temple (Doul) and Deosal (Place of worship)..." {{Cite book |title=Historical and Socio-Cultural Aspects of Charaideo Moidams |url=https://www.google.co.in/books/edition/Historical_and_Socio_Cultural_Aspects_of/KTRpEQAAQBAJ?hl=en |via=Google Books |access-date=2026-06-15 |page=56}}</ref> পাছলৈ চাওফা চুপাতফাই ওচৰতে থকা লাংকুৰি দৌল নিৰ্মাণ কৰিছিল।<ref>{{Cite book |last=Gogoi |first=Padmeswar |title=Tai-Ahom Religion and Customs |publisher=Publication Board, Assam |location=Gauhati |year=1976 |url=https://archive.org/details/dli.bengal.10689.12547 |lccn=77903586 |oclc=4570656 |language=en |access-date=2026-06-15 |page=52}}</ref> ==উপসনা== লাংকুৰি ফুৰালুং ধৰ্মৰ এজন অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ আৰু প্ৰাচীন প্ৰাচীন দেৱতা।<ref>{{Cite book |title=Historical and Socio-cultural Aspects of North-East India |url=https://www.google.co.in/books/edition/Historical_and_Socio_Cultural_Aspects_of/KTRpEQAAQBAJ?hl=en |publisher=Google Books |access-date=2026-06-03 |page=48}}</ref> দেওশালত সম্পাদন হোৱা বিভিন্ন অনুষ্ঠান বা পূজা, যেনে বিকখন, ওমফা, মে-ডাম-মে-ফী আদি পূজাত গৰু, ম'হ, গাহৰি, হাঁহ, পাৰ, কুকুৰা আদি জীৱ জন্তু বলি দিয়া হয়। আহোম পৰম্পৰাত বলি দিবৰ বাবে ‘বলিমৰা’ খেল আছিল। তাই আহোম পৰম্পৰাত দেও পূজাৰ বাবে উদ্‌গা কৰা হাঁহ কুকুৰা আদি মন্ত্ৰপূত কৰি মুচৰি অথবা টঙনিয়াই মৰাৰ প্ৰথাহে আজিও প্ৰচলন হৈ আছে।<ref name="কাশীনাথ">{{cite book | title=আসাম বুৰঞ্জী | author=কাশীনাথ তামূলী}}</ref><ref name="প্ৰান্তিক">{{cite book | title='''প্ৰবন্ধৰ নাম''' | publisher=প্ৰান্তিক | author=পৰানন কোঁ‌ৱৰ | year=জুন ২০২০}}</ref> বুৰঞ্জী অনুসৰি দিনছাম মাহত [[চাওফা]] [[চুজিনফা]]ই বৰ পাহাৰত অৱস্থিত লাংকুৰি দেওশালত গৰু আৰু ম’হ লৈ গৈ সেই লাংকুৰি দেৱতাৰ উদ্দেশ্যে উৎসৰ্গ কৰিছিল।<ref>"...cows and buffaloes to the temple of Langkuri (Siva) on the Barpa-här hill ..." {{Cite book |last=Bhuyan |first=Suryya Kumar |title=Satsari Assam Buranji |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies, Assam |year=1960 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.450867 |via=Internet Archive |access-date=2026-06-15 |page=251}}</ref> ==পুন:নিৰ্মাণ আৰু সংৰক্ষণ== অসম চৰকাৰৰ টাই আহোম উন্নয়ণ পৰিষদে ১ কোটি ৮ লাখ টকাৰ অনুমোদন কৰে।<ref>{{Cite news |title=শিৱসাগৰৰ ঐতিহাসিক লাংকুৰি দেওশালত ডাম-ফী পূজা, পৰ্যটকৰ বাবে অন্যতম আকৰ্ষণ হৈ পৰিব লাংকুৰি দেওশাল |url=https://www.assam.news18.com/amp/news/assam/historical-place-langkuri-deohal-subham-g-local18-485700.html |work=News18 Assam |publisher={{URL|https://www.news18.com/|Network18}} |language=as |access-date=2026-05-26 |url-status=live |page= }}{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==অন্যান্য দেওশাল আৰু উপসনাস্থলী সমূহ== *'''কৰদৈ পুখুৰী''':দিনছি মাহত [[চাওফা]] চুপাটফাই চৰাইদেউ পাহাৰৰ তলত কৰদৈ নামৰ এটা পুখুৰী খন্দোৱাইছিল, য’ত চাওফাসকলৰ মৃতদেহ সমাধিস্থ কৰা হৈছিল। এই পুখুৰী লাংকুৰীৰ উদ্দেশ্যে উৎসৰ্গ কৰা হৈছিল।<ref>"...named, Kardai where the dead bodies of the kings were entombed. The tank was dedicated to Langkuri (Siva)..." {{Cite book |last=Bhuyan |first=Suryya Kumar |title=Satsari Assam Buranji |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies, Assam |year=1960 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.450867 |via=Internet Archive |access-date=2026-06-15 |page=270}}</ref> == ইতিহাস== চুকাফাই ১২২৮ খ্ৰীষ্টাব্দত অসমত প্ৰৱেশ কৰি বিভিন্ন অঞ্চল জয় কৰাৰ লগতে বৰাহী ৰজা থাকুমথাক আৰু মৰাণ/মটক ৰজা বদৌচাক মিত্ৰভাৱে বশ কৰি বৰাহী-মৰাণৰ কুঁৱৰী চাৰিগৰাকীৰ লগত বিয়া কৰি মিত্ৰতা স্থাপন কৰি ১২৫৩ খ্ৰীষ্টাব্দত চৰাইদেউত স্থায়ী ৰাজধানী পাতে। দেওশালৰ পূজা নিয়মিত ভাৱে পৰিচালিত কৰিবৰ বাবে চুকাফাই কিছুমান বিষয় পদৰো সৃষ্টি কৰিছিল। যেনে- দেওধাই বৰুৱা, দেওধাই ফুকন, বাইলুং ফুকন ইত্যাদি। সময় সলনি হোৱাৰ লগে লগে চৰাইদেউ ওচৰত জনবসতি বৃদ্ধি হৈ অহাৰ লগতে অন্যান্য ৰাজকীয় কাৰণত স্বৰ্গদেউ সকলৰ আদেশানুসাৰে মহামন্ত্ৰী পূৰ্ণানন্দ বুঢ়াগোহাঁঞিয়ে (এওঁ [[গৌৰীনাথ সিংহ|গৌৰী]] নাথ সিংহ (১৭৮০-১৭৯৫), [[চুক্লিংফা|কমলেশ্বৰ]] সিংহ(১৭৯৫-১৮১০), [[চুদিংফা|চন্দ্ৰকান্ত]] সিংহ(১৮১০-১৮১৭) খ্ৰীষ্টাব্দত) দিনত মন্ত্ৰী আছিল) দেওশালত স্থান পৰিবৰ্তনৰ বাবে আলোচনা কৰি ৰজা প্ৰজা সকলোৰে সন্মতিক্ৰমে লাকুৱা লৈ স্থানান্তৰিত কৰে (আমলখি দেওশাল ৰূপে খ্যাত)। অৱশ্যে চৰাইদেউ দেওশাল ৰজাসকলৰ বাবে সংৰক্ষিত অৱস্থাতে আছিল।<ref name="ইতিহাসে">{{cite book | title=ইতিহাসে সোঁৱৰা ছশটা বছৰ | publisher=নলতা | author=সম্পাদক: সৰ্বানন্দ ৰাজকুমাৰ}}</ref> ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ধৰ্মীয় স্থান]] iy9t8e0c1yv3lljfgjvps2b0o4uaoqo 612342 612337 2026-06-15T07:38:16Z KhiLanTzi 23530 612342 wikitext text/x-wiki '''লাংকুৰি দেওশাল''' বা '''চৰাইদেউ দেউশাল''' ১২৫৩ খ্ৰীষ্টাব্দত চাওলুং [[চুকাফা|চুকাফাই]] চৰাইদেউৰ বাকুপুখুৰি হাবি গাঁৱত স্থাপন কৰা আহোম ৰাজ্যৰ প্ৰথমখন দেউশাল।‌<ref>"...Bakupukhuri Habi Gaon, Charaideo District:..."{{Cite web |title=Protected Archaeological Sites and Monuments |website=Directorate of Archaeology, Government of Assam |publisher=Government of Assam |url=https://archaeology.assam.gov.in/information-services/detail/list-of-protected-archaeological-sites-and-monuments |access-date=2026-06-15}}</ref> লাংকুৰি দেওশাল আৰু তাৰ পশ্চিমফালে থকা লাংকুৰি দৌল আহোম ৰাজবংশৰ আটাইতকৈ পবিত্ৰ উপাসনাস্থল, য’ত লাংকুৰি দেওশাল পাহাৰৰ ওপৰত অৱস্থিত প্ৰাচীন প্ৰথম আহোম উপসনা স্থলীৰ স্ধ্বংসাৱশেষ এতিয়াও দেখা যায়। <ref>"...It was founded as the first temple site for the Ahom kings. Currently, remnants of the Ahom temple..." {{Cite journal |last1=Borah |first1=Deepjyoti |last2=Kumar |first2=Pradip |title=The Role of UNESCO World Heritage Site Charaideo Moidam in Promoting Tourism Through Tai-Ahom’s Intangible Cultural Heritage |journal=International Journal for Multidisciplinary Research |volume=6 |issue=6 |year=2024 |url=https://www.ijfmr.com/papers/2024/6/34050.pdf |issn=2582-2160 |publisher=International Journal for Multidisciplinary Research |access-date=2026-06-15 |pages=}}</ref> সময়ত এই শালখন [[আহোম জনগোষ্ঠী|আহোম]]সকলৰ এক উপাসনাস্থলী হিচাপে চিহ্নিত হয়। দেওশালত বৰ্তমানেও আহোম সম্প্ৰদায়ৰ লোকসকলে পৰম্পৰাগত ৰীতি-নীতিৰে বিভিন্ন পূজা-পাতল কৰি আহিছে। এই দেওশালত বছৰৰ পঞ্চম, দশম আৰু দ্বাদশ মাহত লাংকুৰি দেৱতাক পুজা কৰা হয়। ইয়াৰে কাষতে লাংকুৰি দৌল অৱস্থিত।<ref>{{Cite journal |last1=Saikia |first1=Joyshree |last2=Bora |first2=Prasangsha |date=2025-08 |title=Tracing the memories of the Ahoms at Charaideo and adjacent areas |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=13 |issue=|pages= |issn=2320-2882 |url=https://www.ijcrt.org/papers/IJCRT2508417.pdf |access-date=2026-06-03 }}</ref> আহোমসকলৰ বিভিন্ন উপাসনা-পদ্ধতিৰ মাজত ‘হাবি দেওশাল’ নামেৰে পৰিচিত এক বিশেষ দেওশাল আছে, যত ভূমিৰ সীমাৰক্ষক দেৱতাসকলৰ পূজা কৰে। এই শ্ৰেণীৰ পূজাত পূজিত দেৱতাসকলৰ ভিতৰত লাংকুৰী অন্যতম।<ref>{{Cite thesis |last=Gogoi |first=Shrutashwinee |title=Tai Ahom Religion: A Philosophical Study |type=PhD thesis |university=Gauhati University |year=2011 |publisher=Shodhganga, INFLIBNET Centre |url=http://hdl.handle.net/10603/116167 |access-date=2026-06-15 |page=100}}</ref> ==মহত্ব== লাংকুৰি ফুৰালুং ধৰ্মৰ এজন অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ আৰু প্ৰাচীন প্ৰাচীন দেৱতা।<ref>{{Cite book |title=Historical and Socio-cultural Aspects of North-East India |url=https://www.google.co.in/books/edition/Historical_and_Socio_Cultural_Aspects_of/KTRpEQAAQBAJ?hl=en |publisher=Google Books |access-date=2026-06-03 |page=48}}</ref> লাংকুৰীক পৰ্বতত বাস কৰা প্ৰাচীন দেৱতা বুলি বিশ্বাস কৰা হয় আৰু সেইবাবে তেওঁৰ উপাসনা কৰা হয়।<ref>{{Cite thesis |last=Gogoi |first=Shrutashwinee |title=Tai Ahom Religion: A Philosophical Study |type=PhD thesis |university=Gauhati University |year=2011 |publisher=Shodhganga, INFLIBNET Centre |url=http://hdl.handle.net/10603/116167 |access-date=2026-06-15 |page=102}}</ref> টাই ভাষাৰ মন্ত্ৰ গাই তেওঁৰ পূজা সম্পন্ন কৰা হয়। হাবি দেওশালত টাই পৰম্পৰাগত আচাৰ-অনুষ্ঠান অনুসৰি লাংকুৰীৰ উপাসনা কৰা হয়।<ref>{{Cite thesis |last=Gogoi |first=Shrutashwinee |title=Tai Ahom Religion: A Philosophical Study |type=PhD thesis |university=Gauhati University |year=2011 |publisher=Shodhganga, INFLIBNET Centre |url=http://hdl.handle.net/10603/116167 |access-date=2026-06-15 |page=102}}</ref> হাবি দেওশাল’ৰ অৰ্থ হৈছে অৰণ্যত বাস কৰা দেৱতাসকলৰ উদ্দেশ্যে সম্পন্ন কৰা দেওশাল। ‘হাবি’ শব্দৰ অৰ্থ হৈছে অৰণ্য বা জংঘল।<ref>{{Cite thesis |last=Gogoi |first=Shrutashwinee |title=Tai Ahom Religion: A Philosophical Study |type=PhD thesis |university=Gauhati University |year=2011 |publisher=Shodhganga, INFLIBNET Centre |url=http://hdl.handle.net/10603/116167 |access-date=2026-06-15 |page=102}}</ref> দেওশালত সম্পাদন হোৱা বিভিন্ন অনুষ্ঠান বা পূজা, যেনে বিকখন, ওমফা, মে-ডাম-মে-ফী আদি পূজাত গৰু, ম'হ, গাহৰি, হাঁহ, পাৰ, কুকুৰা আদি জীৱ জন্তু বলি দিয়া হয়। আহোম পৰম্পৰাত বলি দিবৰ বাবে ‘বলিমৰা’ খেল আছিল। তাই আহোম পৰম্পৰাত দেও পূজাৰ বাবে উদ্‌গা কৰা হাঁহ কুকুৰা আদি মন্ত্ৰপূত কৰি মুচৰি অথবা টঙনিয়াই মৰাৰ প্ৰথাহে আজিও প্ৰচলন হৈ আছে।<ref name="কাশীনাথ">{{cite book | title=আসাম বুৰঞ্জী | author=কাশীনাথ তামূলী}}</ref><ref name="প্ৰান্তিক">{{cite book | title='''প্ৰবন্ধৰ নাম''' | publisher=প্ৰান্তিক | author=পৰানন কোঁ‌ৱৰ | year=জুন ২০২০}}</ref> বুৰঞ্জী অনুসৰি দিনছাম মাহত [[চাওফা]] [[চুজিনফা]]ই বৰ পাহাৰত অৱস্থিত লাংকুৰি দেওশালত গৰু আৰু ম’হ লৈ গৈ সেই লাংকুৰি দেৱতাৰ উদ্দেশ্যে উৎসৰ্গ কৰিছিল।<ref>"...cows and buffaloes to the temple of Langkuri (Siva) on the Barpa-här hill ..." {{Cite book |last=Bhuyan |first=Suryya Kumar |title=Satsari Assam Buranji |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies, Assam |year=1960 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.450867 |via=Internet Archive |access-date=2026-06-15 |page=251}}</ref> == ইতিহাস== ===স্থাপন=== সাতসৰী বুৰঞ্জীৰ অনুসৰি লাকনি মূঙ মাওত চাওলুং চুকাফাৰ দ্বাৰা প্ৰাৰম্ভিক ৰাজধানী স্থাপনৰ বাবে সঠিক ঠাইৰ সন্ধানত যোৱা দলে বৰাহী-মৰাণৰ ৰজা থামিথুমাক থাকিবলৈ ভাল স্থানৰ কথা সোধোতে তেওঁলোকৰ ৰজাৰ দেওঘৰৰ কথা উল্লেখ কৰিছিল আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত 'ন-ভাত' গ্ৰহণেৰে উজনিত থকা এক নিৰ্দিষ্ট সৰু পাহাৰত থকাৰ কথা লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে।<ref>{{Cite book |last=Bhuyan |first=Suryya Kumar |title=Satsari Assam Buranji |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies, Assam |year=1960 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.452953 |access-date=2026-06-15 |page=}}</ref>চাওলুং চুকাফাই লংকুৰি দেউশাল স্থাপন কৰিছিল।<ref>"...He constructed Langkuri temple (Doul) and Deosal (Place of worship)..." {{Cite book |title=Historical and Socio-Cultural Aspects of Charaideo Moidams |url=https://www.google.co.in/books/edition/Historical_and_Socio_Cultural_Aspects_of/KTRpEQAAQBAJ?hl=en |via=Google Books |access-date=2026-06-15 |page=56}}</ref> চুকাফাই ১২২৮ খ্ৰীষ্টাব্দত অসমত প্ৰৱেশ কৰি বিভিন্ন অঞ্চল জয় কৰাৰ লগতে বৰাহী ৰজা থাকুমথাক আৰু মৰাণ/মটক ৰজা বদৌচাক মিত্ৰভাৱে বশ কৰি বৰাহী-মৰাণৰ কুঁৱৰী চাৰিগৰাকীৰ লগত বিয়া কৰি মিত্ৰতা স্থাপন কৰি ১২৫৩ খ্ৰীষ্টাব্দত চৰাইদেউত স্থায়ী ৰাজধানী পাতে। দেওশালৰ পূজা নিয়মিত ভাৱে পৰিচালিত কৰিবৰ বাবে চুকাফাই কিছুমান বিষয় পদৰো সৃষ্টি কৰিছিল। যেনে- দেওধাই বৰুৱা, দেওধাই ফুকন, বাইলুং ফুকন ইত্যাদি। সময় সলনি হোৱাৰ লগে লগে চৰাইদেউ ওচৰত জনবসতি বৃদ্ধি হৈ অহাৰ লগতে অন্যান্য ৰাজকীয় কাৰণত স্বৰ্গদেউ সকলৰ আদেশানুসাৰে মহামন্ত্ৰী পূৰ্ণানন্দ বুঢ়াগোহাঁঞিয়ে (এওঁ [[গৌৰীনাথ সিংহ|গৌৰী]] নাথ সিংহ (১৭৮০-১৭৯৫), [[চুক্লিংফা|কমলেশ্বৰ]] সিংহ(১৭৯৫-১৮১০), [[চুদিংফা|চন্দ্ৰকান্ত]] সিংহ(১৮১০-১৮১৭) খ্ৰীষ্টাব্দত) দিনত মন্ত্ৰী আছিল) দেওশালত স্থান পৰিবৰ্তনৰ বাবে আলোচনা কৰি ৰজা প্ৰজা সকলোৰে সন্মতিক্ৰমে লাকুৱা লৈ স্থানান্তৰিত কৰে (আমলখি দেওশাল ৰূপে খ্যাত)। অৱশ্যে চৰাইদেউ দেওশাল ৰজাসকলৰ বাবে সংৰক্ষিত অৱস্থাতে আছিল।<ref name="ইতিহাসে">{{cite book | title=ইতিহাসে সোঁৱৰা ছশটা বছৰ | publisher=নলতা | author=সম্পাদক: সৰ্বানন্দ ৰাজকুমাৰ}}</ref> পাছলৈ চাওফা চুপাতফাই ওচৰতে থকা লাংকুৰি দৌল নিৰ্মাণ কৰিছিল।<ref>{{Cite book |last=Gogoi |first=Padmeswar |title=Tai-Ahom Religion and Customs |publisher=Publication Board, Assam |location=Gauhati |year=1976 |url=https://archive.org/details/dli.bengal.10689.12547 |lccn=77903586 |oclc=4570656 |language=en |access-date=2026-06-15 |page=52}}</ref> ==পুন:নিৰ্মাণ আৰু সংৰক্ষণ== অসম চৰকাৰৰ টাই আহোম উন্নয়ণ পৰিষদে ১ কোটি ৮ লাখ টকাৰ অনুমোদন কৰে।<ref>{{Cite news |title=শিৱসাগৰৰ ঐতিহাসিক লাংকুৰি দেওশালত ডাম-ফী পূজা, পৰ্যটকৰ বাবে অন্যতম আকৰ্ষণ হৈ পৰিব লাংকুৰি দেওশাল |url=https://www.assam.news18.com/amp/news/assam/historical-place-langkuri-deohal-subham-g-local18-485700.html |work=News18 Assam |publisher={{URL|https://www.news18.com/|Network18}} |language=as |access-date=2026-05-26 |url-status=live |page= }}{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==অন্যান্য দেওশাল আৰু উপসনাস্থলী সমূহ== *'''কৰদৈ পুখুৰী''':দিনছি মাহত [[চাওফা]] চুপাটফাই চৰাইদেউ পাহাৰৰ তলত কৰদৈ নামৰ এটা পুখুৰী খন্দোৱাইছিল, য’ত চাওফাসকলৰ মৃতদেহ সমাধিস্থ কৰা হৈছিল। এই পুখুৰী লাংকুৰীৰ উদ্দেশ্যে উৎসৰ্গ কৰা হৈছিল।<ref>"...named, Kardai where the dead bodies of the kings were entombed. The tank was dedicated to Langkuri (Siva)..." {{Cite book |last=Bhuyan |first=Suryya Kumar |title=Satsari Assam Buranji |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies, Assam |year=1960 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.450867 |via=Internet Archive |access-date=2026-06-15 |page=270}}</ref> ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ধৰ্মীয় স্থান]] sk33hhgukcml0q2oqnpn96drr5ijgvh 612343 612342 2026-06-15T07:42:09Z KhiLanTzi 23530 /* মহত্ব */ 612343 wikitext text/x-wiki '''লাংকুৰি দেওশাল''' বা '''চৰাইদেউ দেউশাল''' ১২৫৩ খ্ৰীষ্টাব্দত চাওলুং [[চুকাফা|চুকাফাই]] চৰাইদেউৰ বাকুপুখুৰি হাবি গাঁৱত স্থাপন কৰা আহোম ৰাজ্যৰ প্ৰথমখন দেউশাল।‌<ref>"...Bakupukhuri Habi Gaon, Charaideo District:..."{{Cite web |title=Protected Archaeological Sites and Monuments |website=Directorate of Archaeology, Government of Assam |publisher=Government of Assam |url=https://archaeology.assam.gov.in/information-services/detail/list-of-protected-archaeological-sites-and-monuments |access-date=2026-06-15}}</ref> লাংকুৰি দেওশাল আৰু তাৰ পশ্চিমফালে থকা লাংকুৰি দৌল আহোম ৰাজবংশৰ আটাইতকৈ পবিত্ৰ উপাসনাস্থল, য’ত লাংকুৰি দেওশাল পাহাৰৰ ওপৰত অৱস্থিত প্ৰাচীন প্ৰথম আহোম উপসনা স্থলীৰ স্ধ্বংসাৱশেষ এতিয়াও দেখা যায়। <ref>"...It was founded as the first temple site for the Ahom kings. Currently, remnants of the Ahom temple..." {{Cite journal |last1=Borah |first1=Deepjyoti |last2=Kumar |first2=Pradip |title=The Role of UNESCO World Heritage Site Charaideo Moidam in Promoting Tourism Through Tai-Ahom’s Intangible Cultural Heritage |journal=International Journal for Multidisciplinary Research |volume=6 |issue=6 |year=2024 |url=https://www.ijfmr.com/papers/2024/6/34050.pdf |issn=2582-2160 |publisher=International Journal for Multidisciplinary Research |access-date=2026-06-15 |pages=}}</ref> সময়ত এই শালখন [[আহোম জনগোষ্ঠী|আহোম]]সকলৰ এক উপাসনাস্থলী হিচাপে চিহ্নিত হয়। দেওশালত বৰ্তমানেও আহোম সম্প্ৰদায়ৰ লোকসকলে পৰম্পৰাগত ৰীতি-নীতিৰে বিভিন্ন পূজা-পাতল কৰি আহিছে। এই দেওশালত বছৰৰ পঞ্চম, দশম আৰু দ্বাদশ মাহত লাংকুৰি দেৱতাক পুজা কৰা হয়। ইয়াৰে কাষতে লাংকুৰি দৌল অৱস্থিত।<ref>{{Cite journal |last1=Saikia |first1=Joyshree |last2=Bora |first2=Prasangsha |date=2025-08 |title=Tracing the memories of the Ahoms at Charaideo and adjacent areas |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=13 |issue=|pages= |issn=2320-2882 |url=https://www.ijcrt.org/papers/IJCRT2508417.pdf |access-date=2026-06-03 }}</ref> আহোমসকলৰ বিভিন্ন উপাসনা-পদ্ধতিৰ মাজত ‘হাবি দেওশাল’ নামেৰে পৰিচিত এক বিশেষ দেওশাল আছে, যত ভূমিৰ সীমাৰক্ষক দেৱতাসকলৰ পূজা কৰে। এই শ্ৰেণীৰ পূজাত পূজিত দেৱতাসকলৰ ভিতৰত লাংকুৰী অন্যতম।<ref>{{Cite thesis |last=Gogoi |first=Shrutashwinee |title=Tai Ahom Religion: A Philosophical Study |type=PhD thesis |university=Gauhati University |year=2011 |publisher=Shodhganga, INFLIBNET Centre |url=http://hdl.handle.net/10603/116167 |access-date=2026-06-15 |page=100}}</ref> ==মহত্ব== লাংকুৰি ফুৰালুং ধৰ্মৰ এজন অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ আৰু প্ৰাচীন প্ৰাচীন দেৱতা।<ref>{{Cite book |title=Historical and Socio-cultural Aspects of North-East India |url=https://www.google.co.in/books/edition/Historical_and_Socio_Cultural_Aspects_of/KTRpEQAAQBAJ?hl=en |publisher=Google Books |access-date=2026-06-03 |page=48}}</ref> লাংকুৰীক পৰ্বতত বাস কৰা প্ৰাচীন দেৱতা বুলি বিশ্বাস কৰা হয় আৰু সেইবাবে তেওঁৰ উপাসনা কৰা হয়।<ref>{{Cite thesis |last=Gogoi |first=Shrutashwinee |title=Tai Ahom Religion: A Philosophical Study |type=PhD thesis |university=Gauhati University |year=2011 |publisher=Shodhganga, INFLIBNET Centre |url=http://hdl.handle.net/10603/116167 |access-date=2026-06-15 |page=102}}</ref> লাংকুৰীক ‘আই লেং দিন’ বুলিও জনা যায়। আই লেং দিন হৈছে পৃথিৱীৰ অধিষ্ঠাত্ৰী দেৱতা। সৰগদেউ-লাংকুৰী পূজাত আই লেং দিনক ‘খুনথাউ ঙেউ লাংকুৰী’ ৰূপে উপাসনা কৰা হয়। টাই ভাষাৰ মন্ত্ৰ গাই তেওঁৰ পূজা সম্পন্ন কৰা হয়। হাবি দেওশালত টাই পৰম্পৰাগত আচাৰ-অনুষ্ঠান অনুসৰি লাংকুৰীৰ উপাসনা কৰা হয়।<ref>{{Cite thesis |last=Gogoi |first=Shrutashwinee |title=Tai Ahom Religion: A Philosophical Study |type=PhD thesis |university=Gauhati University |year=2011 |publisher=Shodhganga, INFLIBNET Centre |url=http://hdl.handle.net/10603/116167 |access-date=2026-06-15 |page=102}}</ref> হাবি দেওশাল’ৰ অৰ্থ হৈছে অৰণ্যত বাস কৰা দেৱতাসকলৰ উদ্দেশ্যে সম্পন্ন কৰা দেওশাল। ‘হাবি’ শব্দৰ অৰ্থ হৈছে অৰণ্য বা জংঘল।<ref>{{Cite thesis |last=Gogoi |first=Shrutashwinee |title=Tai Ahom Religion: A Philosophical Study |type=PhD thesis |university=Gauhati University |year=2011 |publisher=Shodhganga, INFLIBNET Centre |url=http://hdl.handle.net/10603/116167 |access-date=2026-06-15 |page=102}}</ref> দেওশালত সম্পাদন হোৱা বিভিন্ন অনুষ্ঠান বা পূজা, যেনে বিকখন, ওমফা, মে-ডাম-মে-ফী আদি পূজাত গৰু, ম'হ, গাহৰি, হাঁহ, পাৰ, কুকুৰা আদি জীৱ জন্তু বলি দিয়া হয়। আহোম পৰম্পৰাত বলি দিবৰ বাবে ‘বলিমৰা’ খেল আছিল। তাই আহোম পৰম্পৰাত দেও পূজাৰ বাবে উদ্‌গা কৰা হাঁহ কুকুৰা আদি মন্ত্ৰপূত কৰি মুচৰি অথবা টঙনিয়াই মৰাৰ প্ৰথাহে আজিও প্ৰচলন হৈ আছে।<ref name="কাশীনাথ">{{cite book | title=আসাম বুৰঞ্জী | author=কাশীনাথ তামূলী}}</ref><ref name="প্ৰান্তিক">{{cite book | title='''প্ৰবন্ধৰ নাম''' | publisher=প্ৰান্তিক | author=পৰানন কোঁ‌ৱৰ | year=জুন ২০২০}}</ref> বুৰঞ্জী অনুসৰি দিনছাম মাহত [[চাওফা]] [[চুজিনফা]]ই বৰ পাহাৰত অৱস্থিত লাংকুৰি দেওশালত গৰু আৰু ম’হ লৈ গৈ সেই লাংকুৰি দেৱতাৰ উদ্দেশ্যে উৎসৰ্গ কৰিছিল।<ref>"...cows and buffaloes to the temple of Langkuri (Siva) on the Barpa-här hill ..." {{Cite book |last=Bhuyan |first=Suryya Kumar |title=Satsari Assam Buranji |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies, Assam |year=1960 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.450867 |via=Internet Archive |access-date=2026-06-15 |page=251}}</ref> == ইতিহাস== ===স্থাপন=== সাতসৰী বুৰঞ্জীৰ অনুসৰি লাকনি মূঙ মাওত চাওলুং চুকাফাৰ দ্বাৰা প্ৰাৰম্ভিক ৰাজধানী স্থাপনৰ বাবে সঠিক ঠাইৰ সন্ধানত যোৱা দলে বৰাহী-মৰাণৰ ৰজা থামিথুমাক থাকিবলৈ ভাল স্থানৰ কথা সোধোতে তেওঁলোকৰ ৰজাৰ দেওঘৰৰ কথা উল্লেখ কৰিছিল আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত 'ন-ভাত' গ্ৰহণেৰে উজনিত থকা এক নিৰ্দিষ্ট সৰু পাহাৰত থকাৰ কথা লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে।<ref>{{Cite book |last=Bhuyan |first=Suryya Kumar |title=Satsari Assam Buranji |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies, Assam |year=1960 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.452953 |access-date=2026-06-15 |page=}}</ref>চাওলুং চুকাফাই লংকুৰি দেউশাল স্থাপন কৰিছিল।<ref>"...He constructed Langkuri temple (Doul) and Deosal (Place of worship)..." {{Cite book |title=Historical and Socio-Cultural Aspects of Charaideo Moidams |url=https://www.google.co.in/books/edition/Historical_and_Socio_Cultural_Aspects_of/KTRpEQAAQBAJ?hl=en |via=Google Books |access-date=2026-06-15 |page=56}}</ref> চুকাফাই ১২২৮ খ্ৰীষ্টাব্দত অসমত প্ৰৱেশ কৰি বিভিন্ন অঞ্চল জয় কৰাৰ লগতে বৰাহী ৰজা থাকুমথাক আৰু মৰাণ/মটক ৰজা বদৌচাক মিত্ৰভাৱে বশ কৰি বৰাহী-মৰাণৰ কুঁৱৰী চাৰিগৰাকীৰ লগত বিয়া কৰি মিত্ৰতা স্থাপন কৰি ১২৫৩ খ্ৰীষ্টাব্দত চৰাইদেউত স্থায়ী ৰাজধানী পাতে। দেওশালৰ পূজা নিয়মিত ভাৱে পৰিচালিত কৰিবৰ বাবে চুকাফাই কিছুমান বিষয় পদৰো সৃষ্টি কৰিছিল। যেনে- দেওধাই বৰুৱা, দেওধাই ফুকন, বাইলুং ফুকন ইত্যাদি। সময় সলনি হোৱাৰ লগে লগে চৰাইদেউ ওচৰত জনবসতি বৃদ্ধি হৈ অহাৰ লগতে অন্যান্য ৰাজকীয় কাৰণত স্বৰ্গদেউ সকলৰ আদেশানুসাৰে মহামন্ত্ৰী পূৰ্ণানন্দ বুঢ়াগোহাঁঞিয়ে (এওঁ [[গৌৰীনাথ সিংহ|গৌৰী]] নাথ সিংহ (১৭৮০-১৭৯৫), [[চুক্লিংফা|কমলেশ্বৰ]] সিংহ(১৭৯৫-১৮১০), [[চুদিংফা|চন্দ্ৰকান্ত]] সিংহ(১৮১০-১৮১৭) খ্ৰীষ্টাব্দত) দিনত মন্ত্ৰী আছিল) দেওশালত স্থান পৰিবৰ্তনৰ বাবে আলোচনা কৰি ৰজা প্ৰজা সকলোৰে সন্মতিক্ৰমে লাকুৱা লৈ স্থানান্তৰিত কৰে (আমলখি দেওশাল ৰূপে খ্যাত)। অৱশ্যে চৰাইদেউ দেওশাল ৰজাসকলৰ বাবে সংৰক্ষিত অৱস্থাতে আছিল।<ref name="ইতিহাসে">{{cite book | title=ইতিহাসে সোঁৱৰা ছশটা বছৰ | publisher=নলতা | author=সম্পাদক: সৰ্বানন্দ ৰাজকুমাৰ}}</ref> পাছলৈ চাওফা চুপাতফাই ওচৰতে থকা লাংকুৰি দৌল নিৰ্মাণ কৰিছিল।<ref>{{Cite book |last=Gogoi |first=Padmeswar |title=Tai-Ahom Religion and Customs |publisher=Publication Board, Assam |location=Gauhati |year=1976 |url=https://archive.org/details/dli.bengal.10689.12547 |lccn=77903586 |oclc=4570656 |language=en |access-date=2026-06-15 |page=52}}</ref> ==পুন:নিৰ্মাণ আৰু সংৰক্ষণ== অসম চৰকাৰৰ টাই আহোম উন্নয়ণ পৰিষদে ১ কোটি ৮ লাখ টকাৰ অনুমোদন কৰে।<ref>{{Cite news |title=শিৱসাগৰৰ ঐতিহাসিক লাংকুৰি দেওশালত ডাম-ফী পূজা, পৰ্যটকৰ বাবে অন্যতম আকৰ্ষণ হৈ পৰিব লাংকুৰি দেওশাল |url=https://www.assam.news18.com/amp/news/assam/historical-place-langkuri-deohal-subham-g-local18-485700.html |work=News18 Assam |publisher={{URL|https://www.news18.com/|Network18}} |language=as |access-date=2026-05-26 |url-status=live |page= }}{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==অন্যান্য দেওশাল আৰু উপসনাস্থলী সমূহ== *'''কৰদৈ পুখুৰী''':দিনছি মাহত [[চাওফা]] চুপাটফাই চৰাইদেউ পাহাৰৰ তলত কৰদৈ নামৰ এটা পুখুৰী খন্দোৱাইছিল, য’ত চাওফাসকলৰ মৃতদেহ সমাধিস্থ কৰা হৈছিল। এই পুখুৰী লাংকুৰীৰ উদ্দেশ্যে উৎসৰ্গ কৰা হৈছিল।<ref>"...named, Kardai where the dead bodies of the kings were entombed. The tank was dedicated to Langkuri (Siva)..." {{Cite book |last=Bhuyan |first=Suryya Kumar |title=Satsari Assam Buranji |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies, Assam |year=1960 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.450867 |via=Internet Archive |access-date=2026-06-15 |page=270}}</ref> ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ধৰ্মীয় স্থান]] 909a25yjbimab5ie56ko2hovvg0z2cb 612345 612343 2026-06-15T07:53:39Z KhiLanTzi 23530 612345 wikitext text/x-wiki '''লাংকুৰি দেওশাল''' বা '''চৰাইদেউ দেউশাল''' ১২৫৩ খ্ৰীষ্টাব্দত চাওলুং [[চুকাফা|চুকাফাই]] চৰাইদেউৰ বাকুপুখুৰি হাবি গাঁৱত স্থাপন কৰা আহোম ৰাজ্যৰ প্ৰথমখন দেউশাল।‌<ref>"...Bakupukhuri Habi Gaon, Charaideo District:..."{{Cite web |title=Protected Archaeological Sites and Monuments |website=Directorate of Archaeology, Government of Assam |publisher=Government of Assam |url=https://archaeology.assam.gov.in/information-services/detail/list-of-protected-archaeological-sites-and-monuments |access-date=2026-06-15}}</ref> লাংকুৰি দেওশাল আৰু তাৰ পশ্চিমফালে থকা লাংকুৰি দৌল আহোম ৰাজবংশৰ আটাইতকৈ পবিত্ৰ উপাসনাস্থল, য’ত লাংকুৰি দেওশাল পাহাৰৰ ওপৰত অৱস্থিত প্ৰাচীন প্ৰথম আহোম উপসনা স্থলীৰ স্ধ্বংসাৱশেষ এতিয়াও দেখা যায়। <ref>"...It was founded as the first temple site for the Ahom kings. Currently, remnants of the Ahom temple..." {{Cite journal |last1=Borah |first1=Deepjyoti |last2=Kumar |first2=Pradip |title=The Role of UNESCO World Heritage Site Charaideo Moidam in Promoting Tourism Through Tai-Ahom’s Intangible Cultural Heritage |journal=International Journal for Multidisciplinary Research |volume=6 |issue=6 |year=2024 |url=https://www.ijfmr.com/papers/2024/6/34050.pdf |issn=2582-2160 |publisher=International Journal for Multidisciplinary Research |access-date=2026-06-15 |pages=}}</ref> সময়ত এই শালখন [[আহোম জনগোষ্ঠী|আহোম]]সকলৰ এক উপাসনাস্থলী হিচাপে চিহ্নিত হয়। দেওশালত বৰ্তমানেও আহোম সম্প্ৰদায়ৰ লোকসকলে পৰম্পৰাগত ৰীতি-নীতিৰে বিভিন্ন পূজা-পাতল কৰি আহিছে। এই দেওশালত বছৰৰ পঞ্চম, দশম আৰু দ্বাদশ মাহত লাংকুৰি দেৱতাক পুজা কৰা হয়। ইয়াৰে কাষতে লাংকুৰি দৌল অৱস্থিত।<ref>{{Cite journal |last1=Saikia |first1=Joyshree |last2=Bora |first2=Prasangsha |date=2025-08 |title=Tracing the memories of the Ahoms at Charaideo and adjacent areas |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=13 |issue=|pages= |issn=2320-2882 |url=https://www.ijcrt.org/papers/IJCRT2508417.pdf |access-date=2026-06-03 }}</ref> আহোমসকলৰ বিভিন্ন উপাসনা-পদ্ধতিৰ মাজত ‘হাবি দেওশাল’ নামেৰে পৰিচিত এক বিশেষ দেওশাল আছে, যত ভূমিৰ সীমাৰক্ষক দেৱতাসকলৰ পূজা কৰে। এই শ্ৰেণীৰ পূজাত পূজিত দেৱতাসকলৰ ভিতৰত লাংকুৰী অন্যতম।<ref>{{Cite thesis |last=Gogoi |first=Shrutashwinee |title=Tai Ahom Religion: A Philosophical Study |type=PhD thesis |university=Gauhati University |year=2011 |publisher=Shodhganga, INFLIBNET Centre |url=http://hdl.handle.net/10603/116167 |access-date=2026-06-15 |page=100}}</ref> ==মহত্ব== লাংকুৰি ফুৰালুং ধৰ্মৰ এজন অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ আৰু প্ৰাচীন প্ৰাচীন দেৱতা।<ref>{{Cite book |title=Historical and Socio-cultural Aspects of North-East India |url=https://www.google.co.in/books/edition/Historical_and_Socio_Cultural_Aspects_of/KTRpEQAAQBAJ?hl=en |publisher=Google Books |access-date=2026-06-03 |page=48}}</ref> লাংকুৰীক পৰ্বতত বাস কৰা প্ৰাচীন দেৱতা বুলি বিশ্বাস কৰা হয় আৰু সেইবাবে তেওঁৰ উপাসনা কৰা হয়।<ref>{{Cite thesis |last=Gogoi |first=Shrutashwinee |title=Tai Ahom Religion: A Philosophical Study |type=PhD thesis |university=Gauhati University |year=2011 |publisher=Shodhganga, INFLIBNET Centre |url=http://hdl.handle.net/10603/116167 |access-date=2026-06-15 |page=102}}</ref> লাংকুৰীক ‘আই লেং দিন’ বুলিও জনা যায়। আই লেং দিন হৈছে পৃথিৱীৰ অধিষ্ঠাত্ৰী দেৱতা। সৰগদেউ-লাংকুৰী পূজাত আই লেং দিনক ‘খুনথাউ ঙেউ লাংকুৰী’ ৰূপে উপাসনা কৰা হয়। টাই ভাষাৰ মন্ত্ৰ গাই তেওঁৰ পূজা সম্পন্ন কৰা হয়। হাবি দেওশালত টাই পৰম্পৰাগত আচাৰ-অনুষ্ঠান অনুসৰি লাংকুৰীৰ উপাসনা কৰা হয়।<ref>{{Cite thesis |last=Gogoi |first=Shrutashwinee |title=Tai Ahom Religion: A Philosophical Study |type=PhD thesis |university=Gauhati University |year=2011 |publisher=Shodhganga, INFLIBNET Centre |url=http://hdl.handle.net/10603/116167 |access-date=2026-06-15 |page=102}}</ref> হাবি দেওশাল’ৰ অৰ্থ হৈছে অৰণ্যত বাস কৰা দেৱতাসকলৰ উদ্দেশ্যে সম্পন্ন কৰা দেওশাল। ‘হাবি’ শব্দৰ অৰ্থ হৈছে অৰণ্য বা জংঘল।<ref>{{Cite thesis |last=Gogoi |first=Shrutashwinee |title=Tai Ahom Religion: A Philosophical Study |type=PhD thesis |university=Gauhati University |year=2011 |publisher=Shodhganga, INFLIBNET Centre |url=http://hdl.handle.net/10603/116167 |access-date=2026-06-15 |page=102}}</ref> ফুৰালুং ধৰ্মৰ পুৰোহিতসকলৰ বিশ্বাস অনুসৰি, টাই নববৰ্ষৰ আৰম্ভণিতে লাংকুৰী আৰু আন চাৰি দেৱতাৰ পূজা নকৰিলে পূৰ্বপুৰুষ বা দামসকলে পাকঘৰৰ দক্ষিণ দিশৰ খুটা ফ’ কামত আগবঢ়োৱা প্ৰসাদ গ্ৰহণ নকৰে। সেইবাবে সৰগদেউ-লাংকুৰী পূজাৰ পিছতহে পূৰ্বপুৰুষসকলৰ উপাসনা সম্পন্ন কৰা হয়।<ref>{{Cite thesis |last=Gogoi |first=Shrutashwinee |title=Tai Ahom Religion: A Philosophical Study |type=PhD thesis |university=Gauhati University |year=2011 |publisher=Shodhganga, INFLIBNET Centre |url=http://hdl.handle.net/10603/116167 |access-date=2026-06-15 |page=150}}</ref> দেওশালত সম্পাদন হোৱা বিভিন্ন অনুষ্ঠান বা পূজা, যেনে বিকখন, ওমফা, মে-ডাম-মে-ফী আদি পূজাত গৰু, ম'হ, গাহৰি, হাঁহ, পাৰ, কুকুৰা আদি জীৱ জন্তু বলি দিয়া হয়। আহোম পৰম্পৰাত বলি দিবৰ বাবে ‘বলিমৰা’ খেল আছিল। তাই আহোম পৰম্পৰাত দেও পূজাৰ বাবে উদ্‌গা কৰা হাঁহ কুকুৰা আদি মন্ত্ৰপূত কৰি মুচৰি অথবা টঙনিয়াই মৰাৰ প্ৰথাহে আজিও প্ৰচলন হৈ আছে।<ref name="কাশীনাথ">{{cite book | title=আসাম বুৰঞ্জী | author=কাশীনাথ তামূলী}}</ref><ref name="প্ৰান্তিক">{{cite book | title='''প্ৰবন্ধৰ নাম''' | publisher=প্ৰান্তিক | author=পৰানন কোঁ‌ৱৰ | year=জুন ২০২০}}</ref> বুৰঞ্জী অনুসৰি দিনছাম মাহত [[চাওফা]] [[চুজিনফা]]ই বৰ পাহাৰত অৱস্থিত লাংকুৰি দেওশালত গৰু আৰু ম’হ লৈ গৈ সেই লাংকুৰি দেৱতাৰ উদ্দেশ্যে উৎসৰ্গ কৰিছিল।<ref>"...cows and buffaloes to the temple of Langkuri (Siva) on the Barpa-här hill ..." {{Cite book |last=Bhuyan |first=Suryya Kumar |title=Satsari Assam Buranji |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies, Assam |year=1960 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.450867 |via=Internet Archive |access-date=2026-06-15 |page=251}}</ref> == ইতিহাস== ===স্থাপন=== সাতসৰী বুৰঞ্জীৰ অনুসৰি লাকনি মূঙ মাওত চাওলুং চুকাফাৰ দ্বাৰা প্ৰাৰম্ভিক ৰাজধানী স্থাপনৰ বাবে সঠিক ঠাইৰ সন্ধানত যোৱা দলে বৰাহী-মৰাণৰ ৰজা থামিথুমাক থাকিবলৈ ভাল স্থানৰ কথা সোধোতে তেওঁলোকৰ ৰজাৰ দেওঘৰৰ কথা উল্লেখ কৰিছিল আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত 'ন-ভাত' গ্ৰহণেৰে উজনিত থকা এক নিৰ্দিষ্ট সৰু পাহাৰত থকাৰ কথা লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে।<ref>{{Cite book |last=Bhuyan |first=Suryya Kumar |title=Satsari Assam Buranji |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies, Assam |year=1960 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.452953 |access-date=2026-06-15 |page=}}</ref>চাওলুং চুকাফাই লংকুৰি দেউশাল স্থাপন কৰিছিল।<ref>"...He constructed Langkuri temple (Doul) and Deosal (Place of worship)..." {{Cite book |title=Historical and Socio-Cultural Aspects of Charaideo Moidams |url=https://www.google.co.in/books/edition/Historical_and_Socio_Cultural_Aspects_of/KTRpEQAAQBAJ?hl=en |via=Google Books |access-date=2026-06-15 |page=56}}</ref> চুকাফাই ১২২৮ খ্ৰীষ্টাব্দত অসমত প্ৰৱেশ কৰি বিভিন্ন অঞ্চল জয় কৰাৰ লগতে বৰাহী ৰজা থাকুমথাক আৰু মৰাণ/মটক ৰজা বদৌচাক মিত্ৰভাৱে বশ কৰি বৰাহী-মৰাণৰ কুঁৱৰী চাৰিগৰাকীৰ লগত বিয়া কৰি মিত্ৰতা স্থাপন কৰি ১২৫৩ খ্ৰীষ্টাব্দত চৰাইদেউত স্থায়ী ৰাজধানী পাতে। দেওশালৰ পূজা নিয়মিত ভাৱে পৰিচালিত কৰিবৰ বাবে চুকাফাই কিছুমান বিষয় পদৰো সৃষ্টি কৰিছিল। যেনে- দেওধাই বৰুৱা, দেওধাই ফুকন, বাইলুং ফুকন ইত্যাদি। সময় সলনি হোৱাৰ লগে লগে চৰাইদেউ ওচৰত জনবসতি বৃদ্ধি হৈ অহাৰ লগতে অন্যান্য ৰাজকীয় কাৰণত স্বৰ্গদেউ সকলৰ আদেশানুসাৰে মহামন্ত্ৰী পূৰ্ণানন্দ বুঢ়াগোহাঁঞিয়ে (এওঁ [[গৌৰীনাথ সিংহ|গৌৰী]] নাথ সিংহ (১৭৮০-১৭৯৫), [[চুক্লিংফা|কমলেশ্বৰ]] সিংহ(১৭৯৫-১৮১০), [[চুদিংফা|চন্দ্ৰকান্ত]] সিংহ(১৮১০-১৮১৭) খ্ৰীষ্টাব্দত) দিনত মন্ত্ৰী আছিল) দেওশালত স্থান পৰিবৰ্তনৰ বাবে আলোচনা কৰি ৰজা প্ৰজা সকলোৰে সন্মতিক্ৰমে লাকুৱা লৈ স্থানান্তৰিত কৰে (আমলখি দেওশাল ৰূপে খ্যাত)। অৱশ্যে চৰাইদেউ দেওশাল ৰজাসকলৰ বাবে সংৰক্ষিত অৱস্থাতে আছিল।<ref name="ইতিহাসে">{{cite book | title=ইতিহাসে সোঁৱৰা ছশটা বছৰ | publisher=নলতা | author=সম্পাদক: সৰ্বানন্দ ৰাজকুমাৰ}}</ref> পাছলৈ চাওফা চুপাতফাই ওচৰতে থকা লাংকুৰি দৌল নিৰ্মাণ কৰিছিল।<ref>{{Cite book |last=Gogoi |first=Padmeswar |title=Tai-Ahom Religion and Customs |publisher=Publication Board, Assam |location=Gauhati |year=1976 |url=https://archive.org/details/dli.bengal.10689.12547 |lccn=77903586 |oclc=4570656 |language=en |access-date=2026-06-15 |page=52}}</ref> ==পুন:নিৰ্মাণ আৰু সংৰক্ষণ== অসম চৰকাৰৰ টাই আহোম উন্নয়ণ পৰিষদে ১ কোটি ৮ লাখ টকাৰ অনুমোদন কৰে।<ref>{{Cite news |title=শিৱসাগৰৰ ঐতিহাসিক লাংকুৰি দেওশালত ডাম-ফী পূজা, পৰ্যটকৰ বাবে অন্যতম আকৰ্ষণ হৈ পৰিব লাংকুৰি দেওশাল |url=https://www.assam.news18.com/amp/news/assam/historical-place-langkuri-deohal-subham-g-local18-485700.html |work=News18 Assam |publisher={{URL|https://www.news18.com/|Network18}} |language=as |access-date=2026-05-26 |url-status=live |page= }}{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==অন্যান্য দেওশাল আৰু উপসনাস্থলী সমূহ== *'''কৰদৈ পুখুৰী''':দিনছি মাহত [[চাওফা]] চুপাটফাই চৰাইদেউ পাহাৰৰ তলত কৰদৈ নামৰ এটা পুখুৰী খন্দোৱাইছিল, য’ত চাওফাসকলৰ মৃতদেহ সমাধিস্থ কৰা হৈছিল। এই পুখুৰী লাংকুৰীৰ উদ্দেশ্যে উৎসৰ্গ কৰা হৈছিল।<ref>"...named, Kardai where the dead bodies of the kings were entombed. The tank was dedicated to Langkuri (Siva)..." {{Cite book |last=Bhuyan |first=Suryya Kumar |title=Satsari Assam Buranji |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies, Assam |year=1960 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.450867 |via=Internet Archive |access-date=2026-06-15 |page=270}}</ref> ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ধৰ্মীয় স্থান]] 91u0tgyesijbez047nowdkoapaj4z8p 612346 612345 2026-06-15T07:56:31Z KhiLanTzi 23530 /* */ Expanding 612346 wikitext text/x-wiki '''লাংকুৰি দেওশাল''' বা '''চৰাইদেউ দেউশাল''' ১২৫৩ খ্ৰীষ্টাব্দত চাওলুং [[চুকাফা|চুকাফাই]] চৰাইদেউৰ বাকুপুখুৰি হাবি গাঁৱত স্থাপন কৰা আহোম ৰাজ্যৰ প্ৰথমখন দেউশাল।‌<ref>"...Bakupukhuri Habi Gaon, Charaideo District:..."{{Cite web |title=Protected Archaeological Sites and Monuments |website=Directorate of Archaeology, Government of Assam |publisher=Government of Assam |url=https://archaeology.assam.gov.in/information-services/detail/list-of-protected-archaeological-sites-and-monuments |access-date=2026-06-15}}</ref> লাংকুৰি দেওশাল আৰু তাৰ পশ্চিমফালে থকা লাংকুৰি দৌল আহোম ৰাজবংশৰ আটাইতকৈ পবিত্ৰ উপাসনাস্থল, য’ত লাংকুৰি দেওশাল পাহাৰৰ ওপৰত অৱস্থিত প্ৰাচীন প্ৰথম আহোম উপসনা স্থলীৰ স্ধ্বংসাৱশেষ এতিয়াও দেখা যায়। <ref>"...It was founded as the first temple site for the Ahom kings. Currently, remnants of the Ahom temple..." {{Cite journal |last1=Borah |first1=Deepjyoti |last2=Kumar |first2=Pradip |title=The Role of UNESCO World Heritage Site Charaideo Moidam in Promoting Tourism Through Tai-Ahom’s Intangible Cultural Heritage |journal=International Journal for Multidisciplinary Research |volume=6 |issue=6 |year=2024 |url=https://www.ijfmr.com/papers/2024/6/34050.pdf |issn=2582-2160 |publisher=International Journal for Multidisciplinary Research |access-date=2026-06-15 |pages=}}</ref> সময়ত এই শালখন [[আহোম জনগোষ্ঠী|আহোম]]সকলৰ এক উপাসনাস্থলী হিচাপে চিহ্নিত হয়। দেওশালত বৰ্তমানেও আহোম সম্প্ৰদায়ৰ লোকসকলে পৰম্পৰাগত ৰীতি-নীতিৰে বিভিন্ন পূজা-পাতল কৰি আহিছে। এই দেওশালত বছৰৰ পঞ্চম, দশম আৰু দ্বাদশ মাহত লাংকুৰি দেৱতাক পুজা কৰা হয়। ইয়াৰে কাষতে লাংকুৰি দৌল অৱস্থিত।<ref>{{Cite journal |last1=Saikia |first1=Joyshree |last2=Bora |first2=Prasangsha |date=2025-08 |title=Tracing the memories of the Ahoms at Charaideo and adjacent areas |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=13 |issue=|pages= |issn=2320-2882 |url=https://www.ijcrt.org/papers/IJCRT2508417.pdf |access-date=2026-06-03 }}</ref> চৰাইদেউত লাংকুৰী দেওশাল, খাও খাম দেওশাল আৰু মূল বৰ দেওশালকে ধৰি কেইবাটাও পৱিত্ৰ দেওশাল অৱস্থিত আছিল।<ref>{{Cite thesis |last=Gogoi |first=Shrutashwinee |title=Tai Ahom Religion: A Philosophical Study |type=PhD thesis |university=Gauhati University |year=2011 |publisher=Shodhganga, INFLIBNET Centre |url=http://hdl.handle.net/10603/116167 |access-date=2026-06-15 |page=225}}</ref> পাছলৈ চৰাইদেউৰ মূল দেওশালখন আমলাখী দেওশাললৈ লৈ যোৱা হয়।<ref>{{Cite thesis |last=Gogoi |first=Shrutashwinee |title=Tai Ahom Religion: A Philosophical Study |type=PhD thesis |university=Gauhati University |year=2011 |publisher=Shodhganga, INFLIBNET Centre |url=http://hdl.handle.net/10603/116167 |access-date=2026-06-15 |page=225}}</ref> আহোমসকলৰ বিভিন্ন উপাসনা-পদ্ধতিৰ মাজত ‘হাবি দেওশাল’ নামেৰে পৰিচিত এক বিশেষ দেওশাল আছে, যত ভূমিৰ সীমাৰক্ষক দেৱতাসকলৰ পূজা কৰে। এই শ্ৰেণীৰ পূজাত পূজিত দেৱতাসকলৰ ভিতৰত লাংকুৰী অন্যতম।<ref>{{Cite thesis |last=Gogoi |first=Shrutashwinee |title=Tai Ahom Religion: A Philosophical Study |type=PhD thesis |university=Gauhati University |year=2011 |publisher=Shodhganga, INFLIBNET Centre |url=http://hdl.handle.net/10603/116167 |access-date=2026-06-15 |page=100}}</ref> ==মহত্ব== লাংকুৰি ফুৰালুং ধৰ্মৰ এজন অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ আৰু প্ৰাচীন প্ৰাচীন দেৱতা।<ref>{{Cite book |title=Historical and Socio-cultural Aspects of North-East India |url=https://www.google.co.in/books/edition/Historical_and_Socio_Cultural_Aspects_of/KTRpEQAAQBAJ?hl=en |publisher=Google Books |access-date=2026-06-03 |page=48}}</ref> লাংকুৰীক পৰ্বতত বাস কৰা প্ৰাচীন দেৱতা বুলি বিশ্বাস কৰা হয় আৰু সেইবাবে তেওঁৰ উপাসনা কৰা হয়।<ref>{{Cite thesis |last=Gogoi |first=Shrutashwinee |title=Tai Ahom Religion: A Philosophical Study |type=PhD thesis |university=Gauhati University |year=2011 |publisher=Shodhganga, INFLIBNET Centre |url=http://hdl.handle.net/10603/116167 |access-date=2026-06-15 |page=102}}</ref> লাংকুৰীক ‘আই লেং দিন’ বুলিও জনা যায়। আই লেং দিন হৈছে পৃথিৱীৰ অধিষ্ঠাত্ৰী দেৱতা। সৰগদেউ-লাংকুৰী পূজাত আই লেং দিনক ‘খুনথাউ ঙেউ লাংকুৰী’ ৰূপে উপাসনা কৰা হয়। টাই ভাষাৰ মন্ত্ৰ গাই তেওঁৰ পূজা সম্পন্ন কৰা হয়। হাবি দেওশালত টাই পৰম্পৰাগত আচাৰ-অনুষ্ঠান অনুসৰি লাংকুৰীৰ উপাসনা কৰা হয়।<ref>{{Cite thesis |last=Gogoi |first=Shrutashwinee |title=Tai Ahom Religion: A Philosophical Study |type=PhD thesis |university=Gauhati University |year=2011 |publisher=Shodhganga, INFLIBNET Centre |url=http://hdl.handle.net/10603/116167 |access-date=2026-06-15 |page=102}}</ref> হাবি দেওশাল’ৰ অৰ্থ হৈছে অৰণ্যত বাস কৰা দেৱতাসকলৰ উদ্দেশ্যে সম্পন্ন কৰা দেওশাল। ‘হাবি’ শব্দৰ অৰ্থ হৈছে অৰণ্য বা জংঘল।<ref>{{Cite thesis |last=Gogoi |first=Shrutashwinee |title=Tai Ahom Religion: A Philosophical Study |type=PhD thesis |university=Gauhati University |year=2011 |publisher=Shodhganga, INFLIBNET Centre |url=http://hdl.handle.net/10603/116167 |access-date=2026-06-15 |page=102}}</ref> ফুৰালুং ধৰ্মৰ পুৰোহিতসকলৰ বিশ্বাস অনুসৰি, টাই নববৰ্ষৰ আৰম্ভণিতে লাংকুৰী আৰু আন চাৰি দেৱতাৰ পূজা নকৰিলে পূৰ্বপুৰুষ বা দামসকলে পাকঘৰৰ দক্ষিণ দিশৰ খুটা ফ’ কামত আগবঢ়োৱা প্ৰসাদ গ্ৰহণ নকৰে। সেইবাবে সৰগদেউ-লাংকুৰী পূজাৰ পিছতহে পূৰ্বপুৰুষসকলৰ উপাসনা সম্পন্ন কৰা হয়।<ref>{{Cite thesis |last=Gogoi |first=Shrutashwinee |title=Tai Ahom Religion: A Philosophical Study |type=PhD thesis |university=Gauhati University |year=2011 |publisher=Shodhganga, INFLIBNET Centre |url=http://hdl.handle.net/10603/116167 |access-date=2026-06-15 |page=150}}</ref> দেওশালত সম্পাদন হোৱা বিভিন্ন অনুষ্ঠান বা পূজা, যেনে বিকখন, ওমফা, মে-ডাম-মে-ফী আদি পূজাত গৰু, ম'হ, গাহৰি, হাঁহ, পাৰ, কুকুৰা আদি জীৱ জন্তু বলি দিয়া হয়। আহোম পৰম্পৰাত বলি দিবৰ বাবে ‘বলিমৰা’ খেল আছিল। তাই আহোম পৰম্পৰাত দেও পূজাৰ বাবে উদ্‌গা কৰা হাঁহ কুকুৰা আদি মন্ত্ৰপূত কৰি মুচৰি অথবা টঙনিয়াই মৰাৰ প্ৰথাহে আজিও প্ৰচলন হৈ আছে।<ref name="কাশীনাথ">{{cite book | title=আসাম বুৰঞ্জী | author=কাশীনাথ তামূলী}}</ref><ref name="প্ৰান্তিক">{{cite book | title='''প্ৰবন্ধৰ নাম''' | publisher=প্ৰান্তিক | author=পৰানন কোঁ‌ৱৰ | year=জুন ২০২০}}</ref> বুৰঞ্জী অনুসৰি দিনছাম মাহত [[চাওফা]] [[চুজিনফা]]ই বৰ পাহাৰত অৱস্থিত লাংকুৰি দেওশালত গৰু আৰু ম’হ লৈ গৈ সেই লাংকুৰি দেৱতাৰ উদ্দেশ্যে উৎসৰ্গ কৰিছিল।<ref>"...cows and buffaloes to the temple of Langkuri (Siva) on the Barpa-här hill ..." {{Cite book |last=Bhuyan |first=Suryya Kumar |title=Satsari Assam Buranji |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies, Assam |year=1960 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.450867 |via=Internet Archive |access-date=2026-06-15 |page=251}}</ref> == ইতিহাস== ===স্থাপন=== সাতসৰী বুৰঞ্জীৰ অনুসৰি লাকনি মূঙ মাওত চাওলুং চুকাফাৰ দ্বাৰা প্ৰাৰম্ভিক ৰাজধানী স্থাপনৰ বাবে সঠিক ঠাইৰ সন্ধানত যোৱা দলে বৰাহী-মৰাণৰ ৰজা থামিথুমাক থাকিবলৈ ভাল স্থানৰ কথা সোধোতে তেওঁলোকৰ ৰজাৰ দেওঘৰৰ কথা উল্লেখ কৰিছিল আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত 'ন-ভাত' গ্ৰহণেৰে উজনিত থকা এক নিৰ্দিষ্ট সৰু পাহাৰত থকাৰ কথা লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে।<ref>{{Cite book |last=Bhuyan |first=Suryya Kumar |title=Satsari Assam Buranji |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies, Assam |year=1960 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.452953 |access-date=2026-06-15 |page=}}</ref>চাওলুং চুকাফাই লংকুৰি দেউশাল স্থাপন কৰিছিল।<ref>"...He constructed Langkuri temple (Doul) and Deosal (Place of worship)..." {{Cite book |title=Historical and Socio-Cultural Aspects of Charaideo Moidams |url=https://www.google.co.in/books/edition/Historical_and_Socio_Cultural_Aspects_of/KTRpEQAAQBAJ?hl=en |via=Google Books |access-date=2026-06-15 |page=56}}</ref> চুকাফাই ১২২৮ খ্ৰীষ্টাব্দত অসমত প্ৰৱেশ কৰি বিভিন্ন অঞ্চল জয় কৰাৰ লগতে বৰাহী ৰজা থাকুমথাক আৰু মৰাণ/মটক ৰজা বদৌচাক মিত্ৰভাৱে বশ কৰি বৰাহী-মৰাণৰ কুঁৱৰী চাৰিগৰাকীৰ লগত বিয়া কৰি মিত্ৰতা স্থাপন কৰি ১২৫৩ খ্ৰীষ্টাব্দত চৰাইদেউত স্থায়ী ৰাজধানী পাতে। দেওশালৰ পূজা নিয়মিত ভাৱে পৰিচালিত কৰিবৰ বাবে চুকাফাই কিছুমান বিষয় পদৰো সৃষ্টি কৰিছিল। যেনে- দেওধাই বৰুৱা, দেওধাই ফুকন, বাইলুং ফুকন ইত্যাদি। সময় সলনি হোৱাৰ লগে লগে চৰাইদেউ ওচৰত জনবসতি বৃদ্ধি হৈ অহাৰ লগতে অন্যান্য ৰাজকীয় কাৰণত স্বৰ্গদেউ সকলৰ আদেশানুসাৰে মহামন্ত্ৰী পূৰ্ণানন্দ বুঢ়াগোহাঁঞিয়ে (এওঁ [[গৌৰীনাথ সিংহ|গৌৰী]] নাথ সিংহ (১৭৮০-১৭৯৫), [[চুক্লিংফা|কমলেশ্বৰ]] সিংহ(১৭৯৫-১৮১০), [[চুদিংফা|চন্দ্ৰকান্ত]] সিংহ(১৮১০-১৮১৭) খ্ৰীষ্টাব্দত) দিনত মন্ত্ৰী আছিল) দেওশালত স্থান পৰিবৰ্তনৰ বাবে আলোচনা কৰি ৰজা প্ৰজা সকলোৰে সন্মতিক্ৰমে লাকুৱা লৈ স্থানান্তৰিত কৰে (আমলখি দেওশাল ৰূপে খ্যাত)। অৱশ্যে চৰাইদেউ দেওশাল ৰজাসকলৰ বাবে সংৰক্ষিত অৱস্থাতে আছিল।<ref name="ইতিহাসে">{{cite book | title=ইতিহাসে সোঁৱৰা ছশটা বছৰ | publisher=নলতা | author=সম্পাদক: সৰ্বানন্দ ৰাজকুমাৰ}}</ref> পাছলৈ চাওফা চুপাতফাই ওচৰতে থকা লাংকুৰি দৌল নিৰ্মাণ কৰিছিল।<ref>{{Cite book |last=Gogoi |first=Padmeswar |title=Tai-Ahom Religion and Customs |publisher=Publication Board, Assam |location=Gauhati |year=1976 |url=https://archive.org/details/dli.bengal.10689.12547 |lccn=77903586 |oclc=4570656 |language=en |access-date=2026-06-15 |page=52}}</ref> ==পুন:নিৰ্মাণ আৰু সংৰক্ষণ== অসম চৰকাৰৰ টাই আহোম উন্নয়ণ পৰিষদে ১ কোটি ৮ লাখ টকাৰ অনুমোদন কৰে।<ref>{{Cite news |title=শিৱসাগৰৰ ঐতিহাসিক লাংকুৰি দেওশালত ডাম-ফী পূজা, পৰ্যটকৰ বাবে অন্যতম আকৰ্ষণ হৈ পৰিব লাংকুৰি দেওশাল |url=https://www.assam.news18.com/amp/news/assam/historical-place-langkuri-deohal-subham-g-local18-485700.html |work=News18 Assam |publisher={{URL|https://www.news18.com/|Network18}} |language=as |access-date=2026-05-26 |url-status=live |page= }}{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==অন্যান্য দেওশাল আৰু উপসনাস্থলী সমূহ== *'''কৰদৈ পুখুৰী''':দিনছি মাহত [[চাওফা]] চুপাটফাই চৰাইদেউ পাহাৰৰ তলত কৰদৈ নামৰ এটা পুখুৰী খন্দোৱাইছিল, য’ত চাওফাসকলৰ মৃতদেহ সমাধিস্থ কৰা হৈছিল। এই পুখুৰী লাংকুৰীৰ উদ্দেশ্যে উৎসৰ্গ কৰা হৈছিল।<ref>"...named, Kardai where the dead bodies of the kings were entombed. The tank was dedicated to Langkuri (Siva)..." {{Cite book |last=Bhuyan |first=Suryya Kumar |title=Satsari Assam Buranji |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies, Assam |year=1960 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.450867 |via=Internet Archive |access-date=2026-06-15 |page=270}}</ref> ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ধৰ্মীয় স্থান]] 0wlzq883039t7b9vu1lau0fyczthma1 612350 612346 2026-06-15T08:07:35Z KhiLanTzi 23530 /* সংক্ষিপ্ত আভাস */ 612350 wikitext text/x-wiki '''লাংকুৰি দেওশাল''' বা '''চৰাইদেউ দেউশাল''' ১২৫৩ খ্ৰীষ্টাব্দত চাওলুং [[চুকাফা|চুকাফাই]] চৰাইদেউৰ বাকুপুখুৰি হাবি গাঁৱত স্থাপন কৰা আহোম ৰাজ্যৰ প্ৰথমখন দেউশাল।‌<ref>"...Bakupukhuri Habi Gaon, Charaideo District:..."{{Cite web |title=Protected Archaeological Sites and Monuments |website=Directorate of Archaeology, Government of Assam |publisher=Government of Assam |url=https://archaeology.assam.gov.in/information-services/detail/list-of-protected-archaeological-sites-and-monuments |access-date=2026-06-15}}</ref> লাংকুৰি দেওশাল আৰু তাৰ পশ্চিমফালে থকা লাংকুৰি দৌল আহোম ৰাজবংশৰ আটাইতকৈ পবিত্ৰ উপাসনাস্থল, য’ত লাংকুৰি দেওশাল পাহাৰৰ ওপৰত অৱস্থিত প্ৰাচীন প্ৰথম আহোম উপসনা স্থলীৰ স্ধ্বংসাৱশেষ এতিয়াও দেখা যায়। <ref>"...It was founded as the first temple site for the Ahom kings. Currently, remnants of the Ahom temple..." {{Cite journal |last1=Borah |first1=Deepjyoti |last2=Kumar |first2=Pradip |title=The Role of UNESCO World Heritage Site Charaideo Moidam in Promoting Tourism Through Tai-Ahom’s Intangible Cultural Heritage |journal=International Journal for Multidisciplinary Research |volume=6 |issue=6 |year=2024 |url=https://www.ijfmr.com/papers/2024/6/34050.pdf |issn=2582-2160 |publisher=International Journal for Multidisciplinary Research |access-date=2026-06-15 |pages=}}</ref> সময়ত এই শালখন [[আহোম জনগোষ্ঠী|আহোম]]সকলৰ এক উপাসনাস্থলী হিচাপে চিহ্নিত হয়। দেওশালত বৰ্তমানেও আহোম সম্প্ৰদায়ৰ লোকসকলে পৰম্পৰাগত ৰীতি-নীতিৰে বিভিন্ন পূজা-পাতল কৰি আহিছে। এই দেওশালত বছৰৰ পঞ্চম, দশম আৰু দ্বাদশ মাহত লাংকুৰি দেৱতাক পুজা কৰা হয়। ইয়াৰে কাষতে লাংকুৰি দৌল অৱস্থিত।<ref>{{Cite journal |last1=Saikia |first1=Joyshree |last2=Bora |first2=Prasangsha |date=2025-08 |title=Tracing the memories of the Ahoms at Charaideo and adjacent areas |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=13 |issue=|pages= |issn=2320-2882 |url=https://www.ijcrt.org/papers/IJCRT2508417.pdf |access-date=2026-06-03 }}</ref> চৰাইদেউত লাংকুৰী দেওশাল, খাও খাম দেওশাল আৰু মূল বৰ দেওশালকে ধৰি কেইবাটাও পৱিত্ৰ দেওশাল অৱস্থিত আছিল।<ref>{{Cite thesis |last=Gogoi |first=Shrutashwinee |title=Tai Ahom Religion: A Philosophical Study |type=PhD thesis |university=Gauhati University |year=2011 |publisher=Shodhganga, INFLIBNET Centre |url=http://hdl.handle.net/10603/116167 |access-date=2026-06-15 |page=225}}</ref> পাছলৈ চৰাইদেউৰ মূল দেওশালখন আমলাখী দেওশাললৈ লৈ যোৱা হয়।<ref>{{Cite thesis |last=Gogoi |first=Shrutashwinee |title=Tai Ahom Religion: A Philosophical Study |type=PhD thesis |university=Gauhati University |year=2011 |publisher=Shodhganga, INFLIBNET Centre |url=http://hdl.handle.net/10603/116167 |access-date=2026-06-15 |page=225}}</ref> আহোমসকলৰ বিভিন্ন উপাসনা-পদ্ধতিৰ মাজত ‘হাবি দেওশাল’ নামেৰে পৰিচিত এক বিশেষ দেওশাল আছে, যত ভূমিৰ সীমাৰক্ষক দেৱতাসকলৰ পূজা কৰে। এই শ্ৰেণীৰ পূজাত পূজিত দেৱতাসকলৰ ভিতৰত লাংকুৰী অন্যতম।<ref>{{Cite thesis |last=Gogoi |first=Shrutashwinee |title=Tai Ahom Religion: A Philosophical Study |type=PhD thesis |university=Gauhati University |year=2011 |publisher=Shodhganga, INFLIBNET Centre |url=http://hdl.handle.net/10603/116167 |access-date=2026-06-15 |page=100}}</ref> ==সংক্ষিপ্ত আভাস== ===লাংকুৰি=== লাংকুৰি ফুৰালুং ধৰ্মৰ এজন অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ আৰু প্ৰাচীন প্ৰাচীন দেৱতা।<ref>{{Cite book |title=Historical and Socio-cultural Aspects of North-East India |url=https://www.google.co.in/books/edition/Historical_and_Socio_Cultural_Aspects_of/KTRpEQAAQBAJ?hl=en |publisher=Google Books |access-date=2026-06-03 |page=48}}</ref> লাংকুৰীক পৰ্বতত বাস কৰা প্ৰাচীন দেৱতা বুলি বিশ্বাস কৰা হয় আৰু সেইবাবে তেওঁৰ উপাসনা কৰা হয়।<ref>{{Cite thesis |last=Gogoi |first=Shrutashwinee |title=Tai Ahom Religion: A Philosophical Study |type=PhD thesis |university=Gauhati University |year=2011 |publisher=Shodhganga, INFLIBNET Centre |url=http://hdl.handle.net/10603/116167 |access-date=2026-06-15 |page=102}}</ref> লাংকুৰীক ‘আই লেং দিন’ বুলিও জনা যায়। আই লেং দিন হৈছে পৃথিৱীৰ অধিষ্ঠাত্ৰী দেৱতা। সৰগদেউ-লাংকুৰী পূজাত আই লেং দিনক ‘খুনথাউ ঙেউ লাংকুৰী’ ৰূপে উপাসনা কৰা হয়। টাই ভাষাৰ মন্ত্ৰ গাই তেওঁৰ পূজা সম্পন্ন কৰা হয়। ===দেওশাল=== দেওশাল শব্দটো আহোম সকলৰ ফুৰালুং ধৰ্মৰ ভিন্ন উপসনা গৃহ যেনে হ'-লু, হ'-ফি আৰু ৰুন চাও চেংক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়।। চৰাইদেউত সাতখন তেনে পৱিত্ৰ উপাসনাস্থল বা দেওশাল আছে। সেইসমূহ হ'ল - # ম'লাই দেওশাল # কা-লাই বা দাই দেওশাল # হুকুম দেওশাল # বান্টুং দেওশাল # হ'ফি ফা নটিং ৰু বা ৰৌন ফা দেওশাল # ৰৌন চুম দেওশাল # ৰৌন খুন চেং দেওশাল দেওশালত টাই পৰম্পৰাগত আচাৰ-অনুষ্ঠান অনুসৰি লাংকুৰীৰ উপাসনা কৰা হয়।<ref>{{Cite thesis |last=Gogoi |first=Shrutashwinee |title=Tai Ahom Religion: A Philosophical Study |type=PhD thesis |university=Gauhati University |year=2011 |publisher=Shodhganga, INFLIBNET Centre |url=http://hdl.handle.net/10603/116167 |access-date=2026-06-15 |page=102}}</ref> হাবি দেওশাল’ৰ অৰ্থ হৈছে অৰণ্যত বাস কৰা দেৱতাসকলৰ উদ্দেশ্যে সম্পন্ন কৰা দেওশাল। ‘হাবি’ শব্দৰ অৰ্থ হৈছে অৰণ্য বা জংঘল।<ref>{{Cite thesis |last=Gogoi |first=Shrutashwinee |title=Tai Ahom Religion: A Philosophical Study |type=PhD thesis |university=Gauhati University |year=2011 |publisher=Shodhganga, INFLIBNET Centre |url=http://hdl.handle.net/10603/116167 |access-date=2026-06-15 |page=102}}</ref> ফুৰালুং ধৰ্মৰ পুৰোহিতসকলৰ বিশ্বাস অনুসৰি, টাই নববৰ্ষৰ আৰম্ভণিতে লাংকুৰী আৰু আন চাৰি দেৱতাৰ পূজা নকৰিলে পূৰ্বপুৰুষ বা দামসকলে পাকঘৰৰ দক্ষিণ দিশৰ খুটা ফ’ কামত আগবঢ়োৱা প্ৰসাদ গ্ৰহণ নকৰে। সেইবাবে সৰগদেউ-লাংকুৰী পূজাৰ পিছতহে পূৰ্বপুৰুষসকলৰ উপাসনা সম্পন্ন কৰা হয়।<ref>{{Cite thesis |last=Gogoi |first=Shrutashwinee |title=Tai Ahom Religion: A Philosophical Study |type=PhD thesis |university=Gauhati University |year=2011 |publisher=Shodhganga, INFLIBNET Centre |url=http://hdl.handle.net/10603/116167 |access-date=2026-06-15 |page=150}}</ref> দেওশালত সম্পাদন হোৱা বিভিন্ন অনুষ্ঠান বা পূজা, যেনে বিকখন, ওমফা, মে-ডাম-মে-ফী আদি পূজাত গৰু, ম'হ, গাহৰি, হাঁহ, পাৰ, কুকুৰা আদি জীৱ জন্তু বলি দিয়া হয়। আহোম পৰম্পৰাত বলি দিবৰ বাবে ‘বলিমৰা’ খেল আছিল। তাই আহোম পৰম্পৰাত দেও পূজাৰ বাবে উদ্‌গা কৰা হাঁহ কুকুৰা আদি মন্ত্ৰপূত কৰি মুচৰি অথবা টঙনিয়াই মৰাৰ প্ৰথাহে আজিও প্ৰচলন হৈ আছে।<ref name="কাশীনাথ">{{cite book | title=আসাম বুৰঞ্জী | author=কাশীনাথ তামূলী}}</ref><ref name="প্ৰান্তিক">{{cite book | title='''প্ৰবন্ধৰ নাম''' | publisher=প্ৰান্তিক | author=পৰানন কোঁ‌ৱৰ | year=জুন ২০২০}}</ref> বুৰঞ্জী অনুসৰি দিনছাম মাহত [[চাওফা]] [[চুজিনফা]]ই বৰ পাহাৰত অৱস্থিত লাংকুৰি দেওশালত গৰু আৰু ম’হ লৈ গৈ সেই লাংকুৰি দেৱতাৰ উদ্দেশ্যে উৎসৰ্গ কৰিছিল।<ref>"...cows and buffaloes to the temple of Langkuri (Siva) on the Barpa-här hill ..." {{Cite book |last=Bhuyan |first=Suryya Kumar |title=Satsari Assam Buranji |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies, Assam |year=1960 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.450867 |via=Internet Archive |access-date=2026-06-15 |page=251}}</ref> == ইতিহাস== ===স্থাপন=== সাতসৰী বুৰঞ্জীৰ অনুসৰি লাকনি মূঙ মাওত চাওলুং চুকাফাৰ দ্বাৰা প্ৰাৰম্ভিক ৰাজধানী স্থাপনৰ বাবে সঠিক ঠাইৰ সন্ধানত যোৱা দলে বৰাহী-মৰাণৰ ৰজা থামিথুমাক থাকিবলৈ ভাল স্থানৰ কথা সোধোতে তেওঁলোকৰ ৰজাৰ দেওঘৰৰ কথা উল্লেখ কৰিছিল আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত 'ন-ভাত' গ্ৰহণেৰে উজনিত থকা এক নিৰ্দিষ্ট সৰু পাহাৰত থকাৰ কথা লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে।<ref>{{Cite book |last=Bhuyan |first=Suryya Kumar |title=Satsari Assam Buranji |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies, Assam |year=1960 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.452953 |access-date=2026-06-15 |page=}}</ref>চাওলুং চুকাফাই লংকুৰি দেউশাল স্থাপন কৰিছিল।<ref>"...He constructed Langkuri temple (Doul) and Deosal (Place of worship)..." {{Cite book |title=Historical and Socio-Cultural Aspects of Charaideo Moidams |url=https://www.google.co.in/books/edition/Historical_and_Socio_Cultural_Aspects_of/KTRpEQAAQBAJ?hl=en |via=Google Books |access-date=2026-06-15 |page=56}}</ref> চুকাফাই ১২২৮ খ্ৰীষ্টাব্দত অসমত প্ৰৱেশ কৰি বিভিন্ন অঞ্চল জয় কৰাৰ লগতে বৰাহী ৰজা থাকুমথাক আৰু মৰাণ/মটক ৰজা বদৌচাক মিত্ৰভাৱে বশ কৰি বৰাহী-মৰাণৰ কুঁৱৰী চাৰিগৰাকীৰ লগত বিয়া কৰি মিত্ৰতা স্থাপন কৰি ১২৫৩ খ্ৰীষ্টাব্দত চৰাইদেউত স্থায়ী ৰাজধানী পাতে। দেওশালৰ পূজা নিয়মিত ভাৱে পৰিচালিত কৰিবৰ বাবে চুকাফাই কিছুমান বিষয় পদৰো সৃষ্টি কৰিছিল। যেনে- দেওধাই বৰুৱা, দেওধাই ফুকন, বাইলুং ফুকন ইত্যাদি। সময় সলনি হোৱাৰ লগে লগে চৰাইদেউ ওচৰত জনবসতি বৃদ্ধি হৈ অহাৰ লগতে অন্যান্য ৰাজকীয় কাৰণত স্বৰ্গদেউ সকলৰ আদেশানুসাৰে মহামন্ত্ৰী পূৰ্ণানন্দ বুঢ়াগোহাঁঞিয়ে (এওঁ [[গৌৰীনাথ সিংহ|গৌৰী]] নাথ সিংহ (১৭৮০-১৭৯৫), [[চুক্লিংফা|কমলেশ্বৰ]] সিংহ(১৭৯৫-১৮১০), [[চুদিংফা|চন্দ্ৰকান্ত]] সিংহ(১৮১০-১৮১৭) খ্ৰীষ্টাব্দত) দিনত মন্ত্ৰী আছিল) দেওশালত স্থান পৰিবৰ্তনৰ বাবে আলোচনা কৰি ৰজা প্ৰজা সকলোৰে সন্মতিক্ৰমে লাকুৱা লৈ স্থানান্তৰিত কৰে (আমলখি দেওশাল ৰূপে খ্যাত)। অৱশ্যে চৰাইদেউ দেওশাল ৰজাসকলৰ বাবে সংৰক্ষিত অৱস্থাতে আছিল।<ref name="ইতিহাসে">{{cite book | title=ইতিহাসে সোঁৱৰা ছশটা বছৰ | publisher=নলতা | author=সম্পাদক: সৰ্বানন্দ ৰাজকুমাৰ}}</ref> পাছলৈ চাওফা চুপাতফাই ওচৰতে থকা লাংকুৰি দৌল নিৰ্মাণ কৰিছিল।<ref>{{Cite book |last=Gogoi |first=Padmeswar |title=Tai-Ahom Religion and Customs |publisher=Publication Board, Assam |location=Gauhati |year=1976 |url=https://archive.org/details/dli.bengal.10689.12547 |lccn=77903586 |oclc=4570656 |language=en |access-date=2026-06-15 |page=52}}</ref> ==পুন:নিৰ্মাণ আৰু সংৰক্ষণ== অসম চৰকাৰৰ টাই আহোম উন্নয়ণ পৰিষদে ১ কোটি ৮ লাখ টকাৰ অনুমোদন কৰে।<ref>{{Cite news |title=শিৱসাগৰৰ ঐতিহাসিক লাংকুৰি দেওশালত ডাম-ফী পূজা, পৰ্যটকৰ বাবে অন্যতম আকৰ্ষণ হৈ পৰিব লাংকুৰি দেওশাল |url=https://www.assam.news18.com/amp/news/assam/historical-place-langkuri-deohal-subham-g-local18-485700.html |work=News18 Assam |publisher={{URL|https://www.news18.com/|Network18}} |language=as |access-date=2026-05-26 |url-status=live |page= }}{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==অন্যান্য দেওশাল আৰু উপসনাস্থলী সমূহ== *'''কৰদৈ পুখুৰী''':দিনছি মাহত [[চাওফা]] চুপাটফাই চৰাইদেউ পাহাৰৰ তলত কৰদৈ নামৰ এটা পুখুৰী খন্দোৱাইছিল, য’ত চাওফাসকলৰ মৃতদেহ সমাধিস্থ কৰা হৈছিল। এই পুখুৰী লাংকুৰীৰ উদ্দেশ্যে উৎসৰ্গ কৰা হৈছিল।<ref>"...named, Kardai where the dead bodies of the kings were entombed. The tank was dedicated to Langkuri (Siva)..." {{Cite book |last=Bhuyan |first=Suryya Kumar |title=Satsari Assam Buranji |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies, Assam |year=1960 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.450867 |via=Internet Archive |access-date=2026-06-15 |page=270}}</ref> ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ধৰ্মীয় স্থান]] lnjgzf99hadi2d3sylj0dpr1xps6fm3 612367 612350 2026-06-15T09:06:13Z KhiLanTzi 23530 /* */ 612367 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious building | building_name = লাংকুৰি দেওশাল | native_name = চৰাইদেউ দেউশাল | native_name_lang = | image = | image_size = | alt = | caption = | location = বাকুপুখুৰি হাবি গাঁও, [[চৰাইদেউ জিলা]], [[অসম]], [[ভাৰত]] | locale = লাংকুৰি দেওশাল পাহাৰ | religious_affiliation = [[ফুৰালুং ধৰ্ম]] (টাই আহোম ধৰ্ম) | deity = লাংকুৰি (আই লেং দিন / খুনথাউ ঙেউ লাংকুৰী) | status = ধ্বংসাৱশেষ তথা সক্ৰিয় উপাসনাস্থলী | founder = চাওলুং [[চুকাফা]] | date_established = ১২৫৩ খ্ৰীষ্টাব্দ | architecture_type = হাবি দেওশাল / প্ৰাচীন আহোম স্থাপত্য | associated_buildings = লাংকুৰি দৌল | festivals = ক্ষ্যেক লাংকুৰি (বছৰৰ পঞ্চম, দশম আৰু দ্বাদশ মাহত), মে-ডাম-মে-ফী, ওমফা | management = }} '''লাংকুৰি দেওশাল''' বা '''চৰাইদেউ দেউশাল''' ১২৫৩ খ্ৰীষ্টাব্দত চাওলুং [[চুকাফা|চুকাফাই]] চৰাইদেউৰ বাকুপুখুৰি হাবি গাঁৱত স্থাপন কৰা আহোম ৰাজ্যৰ প্ৰথমখন দেউশাল।‌<ref>"...Bakupukhuri Habi Gaon, Charaideo District:..."{{Cite web |title=Protected Archaeological Sites and Monuments |website=Directorate of Archaeology, Government of Assam |publisher=Government of Assam |url=https://archaeology.assam.gov.in/information-services/detail/list-of-protected-archaeological-sites-and-monuments |access-date=2026-06-15}}</ref> লাংকুৰি দেওশাল আৰু তাৰ পশ্চিমফালে থকা লাংকুৰি দৌল আহোম ৰাজবংশৰ আটাইতকৈ পবিত্ৰ উপাসনাস্থল, য’ত লাংকুৰি দেওশাল পাহাৰৰ ওপৰত অৱস্থিত প্ৰাচীন প্ৰথম আহোম উপসনা স্থলীৰ স্ধ্বংসাৱশেষ এতিয়াও দেখা যায়। <ref>"...It was founded as the first temple site for the Ahom kings. Currently, remnants of the Ahom temple..." {{Cite journal |last1=Borah |first1=Deepjyoti |last2=Kumar |first2=Pradip |title=The Role of UNESCO World Heritage Site Charaideo Moidam in Promoting Tourism Through Tai-Ahom’s Intangible Cultural Heritage |journal=International Journal for Multidisciplinary Research |volume=6 |issue=6 |year=2024 |url=https://www.ijfmr.com/papers/2024/6/34050.pdf |issn=2582-2160 |publisher=International Journal for Multidisciplinary Research |access-date=2026-06-15 |pages=}}</ref> সময়ত এই শালখন [[আহোম জনগোষ্ঠী|আহোম]]সকলৰ এক উপাসনাস্থলী হিচাপে চিহ্নিত হয়। দেওশালত বৰ্তমানেও আহোম সম্প্ৰদায়ৰ লোকসকলে পৰম্পৰাগত ৰীতি-নীতিৰে বিভিন্ন পূজা-পাতল কৰি আহিছে। এই দেওশালত বছৰৰ পঞ্চম, দশম আৰু দ্বাদশ মাহত লাংকুৰি দেৱতাক পুজা কৰা হয়। ইয়াৰে কাষতে লাংকুৰি দৌল অৱস্থিত।<ref>{{Cite journal |last1=Saikia |first1=Joyshree |last2=Bora |first2=Prasangsha |date=2025-08 |title=Tracing the memories of the Ahoms at Charaideo and adjacent areas |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=13 |issue=|pages= |issn=2320-2882 |url=https://www.ijcrt.org/papers/IJCRT2508417.pdf |access-date=2026-06-03 }}</ref> চৰাইদেউত লাংকুৰী দেওশাল, খাও খাম দেওশাল আৰু মূল বৰ দেওশালকে ধৰি কেইবাটাও পৱিত্ৰ দেওশাল অৱস্থিত আছিল।<ref>{{Cite thesis |last=Gogoi |first=Shrutashwinee |title=Tai Ahom Religion: A Philosophical Study |type=PhD thesis |university=Gauhati University |year=2011 |publisher=Shodhganga, INFLIBNET Centre |url=http://hdl.handle.net/10603/116167 |access-date=2026-06-15 |page=225}}</ref> পাছলৈ চৰাইদেউৰ মূল দেওশালখন আমলাখী দেওশাললৈ লৈ যোৱা হয়।<ref>{{Cite thesis |last=Gogoi |first=Shrutashwinee |title=Tai Ahom Religion: A Philosophical Study |type=PhD thesis |university=Gauhati University |year=2011 |publisher=Shodhganga, INFLIBNET Centre |url=http://hdl.handle.net/10603/116167 |access-date=2026-06-15 |page=225}}</ref> আহোমসকলৰ বিভিন্ন উপাসনা-পদ্ধতিৰ মাজত ‘হাবি দেওশাল’ নামেৰে পৰিচিত এক বিশেষ দেওশাল আছে, যত ভূমিৰ সীমাৰক্ষক দেৱতাসকলৰ পূজা কৰে। এই শ্ৰেণীৰ পূজাত পূজিত দেৱতাসকলৰ ভিতৰত লাংকুৰী অন্যতম।<ref>{{Cite thesis |last=Gogoi |first=Shrutashwinee |title=Tai Ahom Religion: A Philosophical Study |type=PhD thesis |university=Gauhati University |year=2011 |publisher=Shodhganga, INFLIBNET Centre |url=http://hdl.handle.net/10603/116167 |access-date=2026-06-15 |page=100}}</ref> ==সংক্ষিপ্ত আভাস== ===লাংকুৰি=== লাংকুৰি ফুৰালুং ধৰ্মৰ এজন অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ আৰু প্ৰাচীন প্ৰাচীন দেৱতা।<ref>{{Cite book |title=Historical and Socio-cultural Aspects of North-East India |url=https://www.google.co.in/books/edition/Historical_and_Socio_Cultural_Aspects_of/KTRpEQAAQBAJ?hl=en |publisher=Google Books |access-date=2026-06-03 |page=48}}</ref> লাংকুৰীক পৰ্বতত বাস কৰা প্ৰাচীন দেৱতা বুলি বিশ্বাস কৰা হয় আৰু সেইবাবে তেওঁৰ উপাসনা কৰা হয়।<ref>{{Cite thesis |last=Gogoi |first=Shrutashwinee |title=Tai Ahom Religion: A Philosophical Study |type=PhD thesis |university=Gauhati University |year=2011 |publisher=Shodhganga, INFLIBNET Centre |url=http://hdl.handle.net/10603/116167 |access-date=2026-06-15 |page=102}}</ref> লাংকুৰীক ‘আই লেং দিন’ বুলিও জনা যায়। আই লেং দিন হৈছে পৃথিৱীৰ অধিষ্ঠাত্ৰী দেৱতা। সৰগদেউ-লাংকুৰী পূজাত আই লেং দিনক ‘খুনথাউ ঙেউ লাংকুৰী’ ৰূপে উপাসনা কৰা হয়। টাই ভাষাৰ মন্ত্ৰ গাই তেওঁৰ পূজা সম্পন্ন কৰা হয়। ===দেওশাল=== দেওশাল শব্দটো আহোম সকলৰ ফুৰালুং ধৰ্মৰ ভিন্ন উপসনা গৃহ যেনে হ'-লু, হ'-ফি আৰু ৰুন চাও চেংক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়।। চৰাইদেউত সাতখন তেনে পৱিত্ৰ উপাসনাস্থল বা দেওশাল আছে। সেইসমূহ হ'ল - # ম'লাই দেওশাল # কা-লাই বা দাই দেওশাল # হুকুম দেওশাল # বান্টুং দেওশাল # হ'ফি ফা নটিং ৰু বা ৰৌন ফা দেওশাল # ৰৌন চুম দেওশাল # ৰৌন খুন চেং দেওশাল দেওশালত টাই পৰম্পৰাগত আচাৰ-অনুষ্ঠান অনুসৰি লাংকুৰীৰ উপাসনা কৰা হয়।<ref>{{Cite thesis |last=Gogoi |first=Shrutashwinee |title=Tai Ahom Religion: A Philosophical Study |type=PhD thesis |university=Gauhati University |year=2011 |publisher=Shodhganga, INFLIBNET Centre |url=http://hdl.handle.net/10603/116167 |access-date=2026-06-15 |page=102}}</ref> হাবি দেওশাল’ৰ অৰ্থ হৈছে অৰণ্যত বাস কৰা দেৱতাসকলৰ উদ্দেশ্যে সম্পন্ন কৰা দেওশাল। ‘হাবি’ শব্দৰ অৰ্থ হৈছে অৰণ্য বা জংঘল।<ref>{{Cite thesis |last=Gogoi |first=Shrutashwinee |title=Tai Ahom Religion: A Philosophical Study |type=PhD thesis |university=Gauhati University |year=2011 |publisher=Shodhganga, INFLIBNET Centre |url=http://hdl.handle.net/10603/116167 |access-date=2026-06-15 |page=102}}</ref> ফুৰালুং ধৰ্মৰ পুৰোহিতসকলৰ বিশ্বাস অনুসৰি, টাই নববৰ্ষৰ আৰম্ভণিতে লাংকুৰী আৰু আন চাৰি দেৱতাৰ পূজা নকৰিলে পূৰ্বপুৰুষ বা দামসকলে পাকঘৰৰ দক্ষিণ দিশৰ খুটা ফ’ কামত আগবঢ়োৱা প্ৰসাদ গ্ৰহণ নকৰে। সেইবাবে সৰগদেউ-লাংকুৰী পূজাৰ পিছতহে পূৰ্বপুৰুষসকলৰ উপাসনা সম্পন্ন কৰা হয়।<ref>{{Cite thesis |last=Gogoi |first=Shrutashwinee |title=Tai Ahom Religion: A Philosophical Study |type=PhD thesis |university=Gauhati University |year=2011 |publisher=Shodhganga, INFLIBNET Centre |url=http://hdl.handle.net/10603/116167 |access-date=2026-06-15 |page=150}}</ref> দেওশালত সম্পাদন হোৱা বিভিন্ন অনুষ্ঠান বা পূজা, যেনে বিকখন, ওমফা, মে-ডাম-মে-ফী আদি পূজাত গৰু, ম'হ, গাহৰি, হাঁহ, পাৰ, কুকুৰা আদি জীৱ জন্তু বলি দিয়া হয়। আহোম পৰম্পৰাত বলি দিবৰ বাবে ‘বলিমৰা’ খেল আছিল। তাই আহোম পৰম্পৰাত দেও পূজাৰ বাবে উদ্‌গা কৰা হাঁহ কুকুৰা আদি মন্ত্ৰপূত কৰি মুচৰি অথবা টঙনিয়াই মৰাৰ প্ৰথাহে আজিও প্ৰচলন হৈ আছে।<ref name="কাশীনাথ">{{cite book | title=আসাম বুৰঞ্জী | author=কাশীনাথ তামূলী}}</ref><ref name="প্ৰান্তিক">{{cite book | title='''প্ৰবন্ধৰ নাম''' | publisher=প্ৰান্তিক | author=পৰানন কোঁ‌ৱৰ | year=জুন ২০২০}}</ref> বুৰঞ্জী অনুসৰি দিনছাম মাহত [[চাওফা]] [[চুজিনফা]]ই বৰ পাহাৰত অৱস্থিত লাংকুৰি দেওশালত গৰু আৰু ম’হ লৈ গৈ সেই লাংকুৰি দেৱতাৰ উদ্দেশ্যে উৎসৰ্গ কৰিছিল।<ref>"...cows and buffaloes to the temple of Langkuri (Siva) on the Barpa-här hill ..." {{Cite book |last=Bhuyan |first=Suryya Kumar |title=Satsari Assam Buranji |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies, Assam |year=1960 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.450867 |via=Internet Archive |access-date=2026-06-15 |page=251}}</ref> == ইতিহাস== ===স্থাপন=== সাতসৰী বুৰঞ্জীৰ অনুসৰি লাকনি মূঙ মাওত চাওলুং চুকাফাৰ দ্বাৰা প্ৰাৰম্ভিক ৰাজধানী স্থাপনৰ বাবে সঠিক ঠাইৰ সন্ধানত যোৱা দলে বৰাহী-মৰাণৰ ৰজা থামিথুমাক থাকিবলৈ ভাল স্থানৰ কথা সোধোতে তেওঁলোকৰ ৰজাৰ দেওঘৰৰ কথা উল্লেখ কৰিছিল আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত 'ন-ভাত' গ্ৰহণেৰে উজনিত থকা এক নিৰ্দিষ্ট সৰু পাহাৰত থকাৰ কথা লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে।<ref>{{Cite book |last=Bhuyan |first=Suryya Kumar |title=Satsari Assam Buranji |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies, Assam |year=1960 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.452953 |access-date=2026-06-15 |page=}}</ref>চাওলুং চুকাফাই লংকুৰি দেউশাল স্থাপন কৰিছিল।<ref>"...He constructed Langkuri temple (Doul) and Deosal (Place of worship)..." {{Cite book |title=Historical and Socio-Cultural Aspects of Charaideo Moidams |url=https://www.google.co.in/books/edition/Historical_and_Socio_Cultural_Aspects_of/KTRpEQAAQBAJ?hl=en |via=Google Books |access-date=2026-06-15 |page=56}}</ref> চুকাফাই ১২২৮ খ্ৰীষ্টাব্দত অসমত প্ৰৱেশ কৰি বিভিন্ন অঞ্চল জয় কৰাৰ লগতে বৰাহী ৰজা থাকুমথাক আৰু মৰাণ/মটক ৰজা বদৌচাক মিত্ৰভাৱে বশ কৰি বৰাহী-মৰাণৰ কুঁৱৰী চাৰিগৰাকীৰ লগত বিয়া কৰি মিত্ৰতা স্থাপন কৰি ১২৫৩ খ্ৰীষ্টাব্দত চৰাইদেউত স্থায়ী ৰাজধানী পাতে। দেওশালৰ পূজা নিয়মিত ভাৱে পৰিচালিত কৰিবৰ বাবে চুকাফাই কিছুমান বিষয় পদৰো সৃষ্টি কৰিছিল। যেনে- দেওধাই বৰুৱা, দেওধাই ফুকন, বাইলুং ফুকন ইত্যাদি। সময় সলনি হোৱাৰ লগে লগে চৰাইদেউ ওচৰত জনবসতি বৃদ্ধি হৈ অহাৰ লগতে অন্যান্য ৰাজকীয় কাৰণত স্বৰ্গদেউ সকলৰ আদেশানুসাৰে মহামন্ত্ৰী পূৰ্ণানন্দ বুঢ়াগোহাঁঞিয়ে (এওঁ [[গৌৰীনাথ সিংহ|গৌৰী]] নাথ সিংহ (১৭৮০-১৭৯৫), [[চুক্লিংফা|কমলেশ্বৰ]] সিংহ(১৭৯৫-১৮১০), [[চুদিংফা|চন্দ্ৰকান্ত]] সিংহ(১৮১০-১৮১৭) খ্ৰীষ্টাব্দত) দিনত মন্ত্ৰী আছিল) দেওশালত স্থান পৰিবৰ্তনৰ বাবে আলোচনা কৰি ৰজা প্ৰজা সকলোৰে সন্মতিক্ৰমে লাকুৱা লৈ স্থানান্তৰিত কৰে (আমলখি দেওশাল ৰূপে খ্যাত)। অৱশ্যে চৰাইদেউ দেওশাল ৰজাসকলৰ বাবে সংৰক্ষিত অৱস্থাতে আছিল।<ref name="ইতিহাসে">{{cite book | title=ইতিহাসে সোঁৱৰা ছশটা বছৰ | publisher=নলতা | author=সম্পাদক: সৰ্বানন্দ ৰাজকুমাৰ}}</ref> পাছলৈ চাওফা চুপাতফাই ওচৰতে থকা লাংকুৰি দৌল নিৰ্মাণ কৰিছিল।<ref>{{Cite book |last=Gogoi |first=Padmeswar |title=Tai-Ahom Religion and Customs |publisher=Publication Board, Assam |location=Gauhati |year=1976 |url=https://archive.org/details/dli.bengal.10689.12547 |lccn=77903586 |oclc=4570656 |language=en |access-date=2026-06-15 |page=52}}</ref> ==পুন:নিৰ্মাণ আৰু সংৰক্ষণ== অসম চৰকাৰৰ টাই আহোম উন্নয়ণ পৰিষদে ১ কোটি ৮ লাখ টকাৰ অনুমোদন কৰে।<ref>{{Cite news |title=শিৱসাগৰৰ ঐতিহাসিক লাংকুৰি দেওশালত ডাম-ফী পূজা, পৰ্যটকৰ বাবে অন্যতম আকৰ্ষণ হৈ পৰিব লাংকুৰি দেওশাল |url=https://www.assam.news18.com/amp/news/assam/historical-place-langkuri-deohal-subham-g-local18-485700.html |work=News18 Assam |publisher={{URL|https://www.news18.com/|Network18}} |language=as |access-date=2026-05-26 |url-status=live |page= }}{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==অন্যান্য দেওশাল আৰু উপসনাস্থলী সমূহ== *'''কৰদৈ পুখুৰী''':দিনছি মাহত [[চাওফা]] চুপাটফাই চৰাইদেউ পাহাৰৰ তলত কৰদৈ নামৰ এটা পুখুৰী খন্দোৱাইছিল, য’ত চাওফাসকলৰ মৃতদেহ সমাধিস্থ কৰা হৈছিল। এই পুখুৰী লাংকুৰীৰ উদ্দেশ্যে উৎসৰ্গ কৰা হৈছিল।<ref>"...named, Kardai where the dead bodies of the kings were entombed. The tank was dedicated to Langkuri (Siva)..." {{Cite book |last=Bhuyan |first=Suryya Kumar |title=Satsari Assam Buranji |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies, Assam |year=1960 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.450867 |via=Internet Archive |access-date=2026-06-15 |page=270}}</ref> ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ধৰ্মীয় স্থান]] 2ev444f23659mpqwlb03tpf5gsos5ii 612376 612367 2026-06-15T09:22:53Z KhiLanTzi 23530 /* */ 612376 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious building | building_name = লাংকুৰি দেওশাল | native_name = চৰাইদেউ দেউশাল | native_name_lang = | image = | image_size = | alt = | caption = | location = বাকুপুখুৰি হাবি গাঁও, [[চৰাইদেউ জিলা]], [[অসম]], [[ভাৰত]] | locale = লাংকুৰি দেওশাল পাহাৰ | religious_affiliation = [[ফুৰালুং ধৰ্ম]] (টাই আহোম ধৰ্ম) | deity = লাংকুৰি (আই লেং দিন / খুনথাউ ঙেউ লাংকুৰী) | status = ধ্বংসাৱশেষ তথা সক্ৰিয় উপাসনাস্থলী | founder = চাওলুং [[চুকাফা]] | date_established = ১২৫৩ খ্ৰীষ্টাব্দ | architecture_type = হাবি দেওশাল / প্ৰাচীন আহোম স্থাপত্য | associated_buildings = লাংকুৰি দৌল | festivals = ক্ষ্যেক লাংকুৰি (বছৰৰ পঞ্চম, দশম আৰু দ্বাদশ মাহত), মে-ডাম-মে-ফী, ওমফা | management = }} '''লাংকুৰি দেওশাল''' বা '''চৰাইদেউ দেউশাল''' ১২৫৩ খ্ৰীষ্টাব্দত চাওলুং [[চুকাফা|চুকাফাই]] চৰাইদেউৰ বাকুপুখুৰি হাবি গাঁৱত স্থাপন কৰা আহোম ৰাজ্যৰ প্ৰথমখন দেউশাল।‌<ref>"...Bakupukhuri Habi Gaon, Charaideo District:..."{{Cite web |title=Protected Archaeological Sites and Monuments |website=Directorate of Archaeology, Government of Assam |publisher=Government of Assam |url=https://archaeology.assam.gov.in/information-services/detail/list-of-protected-archaeological-sites-and-monuments |access-date=2026-06-15}}</ref> লাংকুৰি দেওশাল আৰু তাৰ পশ্চিমফালে থকা লাংকুৰি দৌল আহোম ৰাজবংশৰ আটাইতকৈ পবিত্ৰ উপাসনাস্থল, য’ত লাংকুৰি দেওশাল পাহাৰৰ ওপৰত অৱস্থিত প্ৰাচীন প্ৰথম আহোম উপসনা স্থলীৰ স্ধ্বংসাৱশেষ এতিয়াও দেখা যায়। <ref>"...It was founded as the first temple site for the Ahom kings. Currently, remnants of the Ahom temple..." {{Cite journal |last1=Borah |first1=Deepjyoti |last2=Kumar |first2=Pradip |title=The Role of UNESCO World Heritage Site Charaideo Moidam in Promoting Tourism Through Tai-Ahom’s Intangible Cultural Heritage |journal=International Journal for Multidisciplinary Research |volume=6 |issue=6 |year=2024 |url=https://www.ijfmr.com/papers/2024/6/34050.pdf |issn=2582-2160 |publisher=International Journal for Multidisciplinary Research |access-date=2026-06-15 |pages=}}</ref> সময়ত এই শালখন [[আহোম জনগোষ্ঠী|আহোম]]সকলৰ এক উপাসনাস্থলী হিচাপে চিহ্নিত হয়। দেওশালত বৰ্তমানেও আহোম সম্প্ৰদায়ৰ লোকসকলে পৰম্পৰাগত ৰীতি-নীতিৰে বিভিন্ন পূজা-পাতল কৰি আহিছে। এই দেওশালত বছৰৰ পঞ্চম, দশম আৰু দ্বাদশ মাহত লাংকুৰি দেৱতাক পুজা কৰা হয়। ইয়াৰে কাষতে লাংকুৰি দৌল অৱস্থিত।<ref>{{Cite journal |last1=Saikia |first1=Joyshree |last2=Bora |first2=Prasangsha |date=2025-08 |title=Tracing the memories of the Ahoms at Charaideo and adjacent areas |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=13 |issue=|pages= |issn=2320-2882 |url=https://www.ijcrt.org/papers/IJCRT2508417.pdf |access-date=2026-06-03 }}</ref> চৰাইদেউত লাংকুৰী দেওশাল, খাও খাম দেওশাল আৰু মূল বৰ দেওশালকে ধৰি কেইবাটাও পৱিত্ৰ দেওশাল অৱস্থিত আছিল।<ref>{{Cite thesis |last=Gogoi |first=Shrutashwinee |title=Tai Ahom Religion: A Philosophical Study |type=PhD thesis |university=Gauhati University |year=2011 |publisher=Shodhganga, INFLIBNET Centre |url=http://hdl.handle.net/10603/116167 |access-date=2026-06-15 |page=225}}</ref> পাছলৈ চৰাইদেউৰ মূল দেওশালখন [[আম-লা-খী দেওশাল]]লৈ লৈ যোৱা হয়।<ref>{{Cite thesis |last=Gogoi |first=Shrutashwinee |title=Tai Ahom Religion: A Philosophical Study |type=PhD thesis |university=Gauhati University |year=2011 |publisher=Shodhganga, INFLIBNET Centre |url=http://hdl.handle.net/10603/116167 |access-date=2026-06-15 |page=225}}</ref> আহোমসকলৰ বিভিন্ন উপাসনা-পদ্ধতিৰ মাজত ‘হাবি দেওশাল’ নামেৰে পৰিচিত এক বিশেষ দেওশাল আছে, যত ভূমিৰ সীমাৰক্ষক দেৱতাসকলৰ পূজা কৰে। এই শ্ৰেণীৰ পূজাত পূজিত দেৱতাসকলৰ ভিতৰত লাংকুৰী অন্যতম।<ref>{{Cite thesis |last=Gogoi |first=Shrutashwinee |title=Tai Ahom Religion: A Philosophical Study |type=PhD thesis |university=Gauhati University |year=2011 |publisher=Shodhganga, INFLIBNET Centre |url=http://hdl.handle.net/10603/116167 |access-date=2026-06-15 |page=100}}</ref> ==সংক্ষিপ্ত আভাস== ===লাংকুৰি=== লাংকুৰি ফুৰালুং ধৰ্মৰ এজন অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ আৰু প্ৰাচীন প্ৰাচীন দেৱতা।<ref>{{Cite book |title=Historical and Socio-cultural Aspects of North-East India |url=https://www.google.co.in/books/edition/Historical_and_Socio_Cultural_Aspects_of/KTRpEQAAQBAJ?hl=en |publisher=Google Books |access-date=2026-06-03 |page=48}}</ref> লাংকুৰীক পৰ্বতত বাস কৰা প্ৰাচীন দেৱতা বুলি বিশ্বাস কৰা হয় আৰু সেইবাবে তেওঁৰ উপাসনা কৰা হয়।<ref>{{Cite thesis |last=Gogoi |first=Shrutashwinee |title=Tai Ahom Religion: A Philosophical Study |type=PhD thesis |university=Gauhati University |year=2011 |publisher=Shodhganga, INFLIBNET Centre |url=http://hdl.handle.net/10603/116167 |access-date=2026-06-15 |page=102}}</ref> লাংকুৰীক ‘আই লেং দিন’ বুলিও জনা যায়। আই লেং দিন হৈছে পৃথিৱীৰ অধিষ্ঠাত্ৰী দেৱতা। সৰগদেউ-লাংকুৰী পূজাত আই লেং দিনক ‘খুনথাউ ঙেউ লাংকুৰী’ ৰূপে উপাসনা কৰা হয়। টাই ভাষাৰ মন্ত্ৰ গাই তেওঁৰ পূজা সম্পন্ন কৰা হয়। ===দেওশাল=== দেওশাল শব্দটো আহোম সকলৰ ফুৰালুং ধৰ্মৰ ভিন্ন উপসনা গৃহ যেনে হ'-লু, হ'-ফি আৰু ৰুন চাও চেংক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়।। চৰাইদেউত সাতখন তেনে পৱিত্ৰ উপাসনাস্থল বা দেওশাল আছে। সেইসমূহ হ'ল - # ম'লাই দেওশাল # কা-লাই বা দাই দেওশাল # হুকুম দেওশাল # বান্টুং দেওশাল # হ'ফি ফা নটিং ৰু বা ৰৌন ফা দেওশাল # ৰৌন চুম দেওশাল # ৰৌন খুন চেং দেওশাল দেওশালত টাই পৰম্পৰাগত আচাৰ-অনুষ্ঠান অনুসৰি লাংকুৰীৰ উপাসনা কৰা হয়।<ref>{{Cite thesis |last=Gogoi |first=Shrutashwinee |title=Tai Ahom Religion: A Philosophical Study |type=PhD thesis |university=Gauhati University |year=2011 |publisher=Shodhganga, INFLIBNET Centre |url=http://hdl.handle.net/10603/116167 |access-date=2026-06-15 |page=102}}</ref> হাবি দেওশাল’ৰ অৰ্থ হৈছে অৰণ্যত বাস কৰা দেৱতাসকলৰ উদ্দেশ্যে সম্পন্ন কৰা দেওশাল। ‘হাবি’ শব্দৰ অৰ্থ হৈছে অৰণ্য বা জংঘল।<ref>{{Cite thesis |last=Gogoi |first=Shrutashwinee |title=Tai Ahom Religion: A Philosophical Study |type=PhD thesis |university=Gauhati University |year=2011 |publisher=Shodhganga, INFLIBNET Centre |url=http://hdl.handle.net/10603/116167 |access-date=2026-06-15 |page=102}}</ref> ফুৰালুং ধৰ্মৰ পুৰোহিতসকলৰ বিশ্বাস অনুসৰি, টাই নববৰ্ষৰ আৰম্ভণিতে লাংকুৰী আৰু আন চাৰি দেৱতাৰ পূজা নকৰিলে পূৰ্বপুৰুষ বা দামসকলে পাকঘৰৰ দক্ষিণ দিশৰ খুটা ফ’ কামত আগবঢ়োৱা প্ৰসাদ গ্ৰহণ নকৰে। সেইবাবে সৰগদেউ-লাংকুৰী পূজাৰ পিছতহে পূৰ্বপুৰুষসকলৰ উপাসনা সম্পন্ন কৰা হয়।<ref>{{Cite thesis |last=Gogoi |first=Shrutashwinee |title=Tai Ahom Religion: A Philosophical Study |type=PhD thesis |university=Gauhati University |year=2011 |publisher=Shodhganga, INFLIBNET Centre |url=http://hdl.handle.net/10603/116167 |access-date=2026-06-15 |page=150}}</ref> দেওশালত সম্পাদন হোৱা বিভিন্ন অনুষ্ঠান বা পূজা, যেনে বিকখন, ওমফা, মে-ডাম-মে-ফী আদি পূজাত গৰু, ম'হ, গাহৰি, হাঁহ, পাৰ, কুকুৰা আদি জীৱ জন্তু বলি দিয়া হয়। আহোম পৰম্পৰাত বলি দিবৰ বাবে ‘বলিমৰা’ খেল আছিল। তাই আহোম পৰম্পৰাত দেও পূজাৰ বাবে উদ্‌গা কৰা হাঁহ কুকুৰা আদি মন্ত্ৰপূত কৰি মুচৰি অথবা টঙনিয়াই মৰাৰ প্ৰথাহে আজিও প্ৰচলন হৈ আছে।<ref name="কাশীনাথ">{{cite book | title=আসাম বুৰঞ্জী | author=কাশীনাথ তামূলী}}</ref><ref name="প্ৰান্তিক">{{cite book | title='''প্ৰবন্ধৰ নাম''' | publisher=প্ৰান্তিক | author=পৰানন কোঁ‌ৱৰ | year=জুন ২০২০}}</ref> বুৰঞ্জী অনুসৰি দিনছাম মাহত [[চাওফা]] [[চুজিনফা]]ই বৰ পাহাৰত অৱস্থিত লাংকুৰি দেওশালত গৰু আৰু ম’হ লৈ গৈ সেই লাংকুৰি দেৱতাৰ উদ্দেশ্যে উৎসৰ্গ কৰিছিল।<ref>"...cows and buffaloes to the temple of Langkuri (Siva) on the Barpa-här hill ..." {{Cite book |last=Bhuyan |first=Suryya Kumar |title=Satsari Assam Buranji |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies, Assam |year=1960 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.450867 |via=Internet Archive |access-date=2026-06-15 |page=251}}</ref> == ইতিহাস== ===স্থাপন=== সাতসৰী বুৰঞ্জীৰ অনুসৰি লাকনি মূঙ মাওত চাওলুং চুকাফাৰ দ্বাৰা প্ৰাৰম্ভিক ৰাজধানী স্থাপনৰ বাবে সঠিক ঠাইৰ সন্ধানত যোৱা দলে বৰাহী-মৰাণৰ ৰজা থামিথুমাক থাকিবলৈ ভাল স্থানৰ কথা সোধোতে তেওঁলোকৰ ৰজাৰ দেওঘৰৰ কথা উল্লেখ কৰিছিল আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত 'ন-ভাত' গ্ৰহণেৰে উজনিত থকা এক নিৰ্দিষ্ট সৰু পাহাৰত থকাৰ কথা লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে।<ref>{{Cite book |last=Bhuyan |first=Suryya Kumar |title=Satsari Assam Buranji |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies, Assam |year=1960 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.452953 |access-date=2026-06-15 |page=}}</ref>চাওলুং চুকাফাই লংকুৰি দেউশাল স্থাপন কৰিছিল।<ref>"...He constructed Langkuri temple (Doul) and Deosal (Place of worship)..." {{Cite book |title=Historical and Socio-Cultural Aspects of Charaideo Moidams |url=https://www.google.co.in/books/edition/Historical_and_Socio_Cultural_Aspects_of/KTRpEQAAQBAJ?hl=en |via=Google Books |access-date=2026-06-15 |page=56}}</ref> চুকাফাই ১২২৮ খ্ৰীষ্টাব্দত অসমত প্ৰৱেশ কৰি বিভিন্ন অঞ্চল জয় কৰাৰ লগতে বৰাহী ৰজা থাকুমথাক আৰু মৰাণ/মটক ৰজা বদৌচাক মিত্ৰভাৱে বশ কৰি বৰাহী-মৰাণৰ কুঁৱৰী চাৰিগৰাকীৰ লগত বিয়া কৰি মিত্ৰতা স্থাপন কৰি ১২৫৩ খ্ৰীষ্টাব্দত চৰাইদেউত স্থায়ী ৰাজধানী পাতে। দেওশালৰ পূজা নিয়মিত ভাৱে পৰিচালিত কৰিবৰ বাবে চুকাফাই কিছুমান বিষয় পদৰো সৃষ্টি কৰিছিল। যেনে- দেওধাই বৰুৱা, দেওধাই ফুকন, বাইলুং ফুকন ইত্যাদি। সময় সলনি হোৱাৰ লগে লগে চৰাইদেউ ওচৰত জনবসতি বৃদ্ধি হৈ অহাৰ লগতে অন্যান্য ৰাজকীয় কাৰণত স্বৰ্গদেউ সকলৰ আদেশানুসাৰে মহামন্ত্ৰী পূৰ্ণানন্দ বুঢ়াগোহাঁঞিয়ে (এওঁ [[গৌৰীনাথ সিংহ|গৌৰী]] নাথ সিংহ (১৭৮০-১৭৯৫), [[চুক্লিংফা|কমলেশ্বৰ]] সিংহ(১৭৯৫-১৮১০), [[চুদিংফা|চন্দ্ৰকান্ত]] সিংহ(১৮১০-১৮১৭) খ্ৰীষ্টাব্দত) দিনত মন্ত্ৰী আছিল) দেওশালত স্থান পৰিবৰ্তনৰ বাবে আলোচনা কৰি ৰজা প্ৰজা সকলোৰে সন্মতিক্ৰমে লাকুৱা লৈ স্থানান্তৰিত কৰে (আমলখি দেওশাল ৰূপে খ্যাত)। অৱশ্যে চৰাইদেউ দেওশাল ৰজাসকলৰ বাবে সংৰক্ষিত অৱস্থাতে আছিল।<ref name="ইতিহাসে">{{cite book | title=ইতিহাসে সোঁৱৰা ছশটা বছৰ | publisher=নলতা | author=সম্পাদক: সৰ্বানন্দ ৰাজকুমাৰ}}</ref> পাছলৈ চাওফা চুপাতফাই ওচৰতে থকা লাংকুৰি দৌল নিৰ্মাণ কৰিছিল।<ref>{{Cite book |last=Gogoi |first=Padmeswar |title=Tai-Ahom Religion and Customs |publisher=Publication Board, Assam |location=Gauhati |year=1976 |url=https://archive.org/details/dli.bengal.10689.12547 |lccn=77903586 |oclc=4570656 |language=en |access-date=2026-06-15 |page=52}}</ref> ==পুন:নিৰ্মাণ আৰু সংৰক্ষণ== অসম চৰকাৰৰ টাই আহোম উন্নয়ণ পৰিষদে ১ কোটি ৮ লাখ টকাৰ অনুমোদন কৰে।<ref>{{Cite news |title=শিৱসাগৰৰ ঐতিহাসিক লাংকুৰি দেওশালত ডাম-ফী পূজা, পৰ্যটকৰ বাবে অন্যতম আকৰ্ষণ হৈ পৰিব লাংকুৰি দেওশাল |url=https://www.assam.news18.com/amp/news/assam/historical-place-langkuri-deohal-subham-g-local18-485700.html |work=News18 Assam |publisher={{URL|https://www.news18.com/|Network18}} |language=as |access-date=2026-05-26 |url-status=live |page= }}{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==অন্যান্য দেওশাল আৰু উপসনাস্থলী সমূহ== *'''কৰদৈ পুখুৰী''':দিনছি মাহত [[চাওফা]] চুপাটফাই চৰাইদেউ পাহাৰৰ তলত কৰদৈ নামৰ এটা পুখুৰী খন্দোৱাইছিল, য’ত চাওফাসকলৰ মৃতদেহ সমাধিস্থ কৰা হৈছিল। এই পুখুৰী লাংকুৰীৰ উদ্দেশ্যে উৎসৰ্গ কৰা হৈছিল।<ref>"...named, Kardai where the dead bodies of the kings were entombed. The tank was dedicated to Langkuri (Siva)..." {{Cite book |last=Bhuyan |first=Suryya Kumar |title=Satsari Assam Buranji |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies, Assam |year=1960 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.450867 |via=Internet Archive |access-date=2026-06-15 |page=270}}</ref> ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ধৰ্মীয় স্থান]] crqa7sbam76of5nb056dtb73yt5bhgy 0 84899 612126 342769 2026-06-14T14:47:50Z Ananya Taye 28065 /* স্বৰ্ণ প্ৰবাহিনী নদী */ এইবোৰ আহোমে আৰম্ভ কৰা নাই। ১৫০০ শতিকাৰ আগতে আহোম ৰাজ্য শিৱসাগৰ চৰাইদেউৰ এটা চুকত পিছপৰা ৰাজ্য আছিল। 612126 wikitext text/x-wiki [[File:Thuriya, an Assamese ethnic ornament.jpg|thumb|থুৰীয়া]] [[File:কেঁচা সোণৰ অলঙ্কাৰ ২.jpeg|thumb|কেঁ‌চাসোণৰ অলংকাৰ]] '''অসমৰ স্বৰ্ণ শিল্প'''ই ({{lang-en|Gold crafts of Assam}}) আহোম যুগৰে পৰা অসমৰ অৰ্থনীতিত এক উল্লেখযোগ্য স্থান অধিকাৰ কৰি আহিছে৷ অসমত পুৰুষ মহিলা উভয়ৰে পৰিধেয় অলংকাৰৰ উপৰি মূৰ্তি আৰু আন আন সামগ্ৰী সোণেৰে তৈয়াৰ কৰা এক উদ্যোগ গঢ়ি উঠিছিল৷ এই শিল্পৰ ইতিহাস অতি পুৰণি৷ গ্ৰীক গ্ৰন্থ “পেৰিপ্লাছ অৱ দ্যা এৰিথ্ৰিয়ান ছি’’ৰ বৰ্ণনা অনুসৰি সেইসময়ৰ অসমৰ ভূখণ্ডৰ পৰা নিষ্কাশিত সোণ [[ত্ৰিপুৰা]] হৈ [[গংগা]] অৱবাহিকাৰ আশেপাশে থকা বিভিন্ন ব্যৱসায়িক কেন্দ্ৰলৈ গৈছিল৷ [[পালবংশী]] ৰজা [[জয়পাল]]ৰ সময়ৰ এখন [[শিলালিপি]] অনুসৰি ৰজাই নিজৰ দেহৰ সমান ওজনৰ [[স্বৰ্ণমুদ্ৰা]] ব্ৰাহ্মণক দান কৰাৰ কথা জনা যায়৷ ১৩শ শতিকাৰ পাৰ্ছীয়ান ইতিহাসবিদ [[মিনহাজ আল ছিৰাজ জুজজানি]]ৰ “তাবাকাৎ ই নাছিৰি’’ নামৰ কিতাপমতে সেইসময়ৰ কামৰূপ ৰাজ্যৰ এটা মন্দিৰত সোণ আৰু ৰূপৰ বহুকেইটা মূৰ্তি পোৱা গৈছিল৷ [[কৌটিল্য]]ৰ [[অৰ্থশাস্ত্ৰ]]ত প্ৰাচীন [[কামৰূপ]]ত [[হিমালয়]]ৰ পৰা বৈ অহা নদীৰ বালিৰ পৰা প্ৰচুৰ পৰিমাণে সোণ আহৰণ কৰাৰ কথাৰ উল্লেখ আছে৷ <ref name="সোণ">{{cite web | url=https://xahitya.org/%E0%A6%B8%E0%A7%8B%E0%A6%A3%E0%A7%B0-%E0%A6%85%E0%A6%B8%E0%A6%AE-%E0%A6%8F%E0%A6%95-%E0%A6%B8%E0%A7%8B%E0%A6%A3%E0%A6%BE%E0%A6%B2%E0%A7%80-%E0%A6%90%E0%A6%A4%E0%A6%BF%E0%A6%B9%E0%A7%8D%E0%A6%AF/ | title=সোণৰ অসম:এক সোণালী ঐতিহ্যৰ পম খেদি | accessdate=27 December 2022}}</ref> ==স্বৰ্ণ প্ৰবাহিনী নদী== অসমত প্ৰাচীন কালতে বহুকেইখন নদীৰ বালিৰ পৰা সোণ উৎপাদন কৰা এক উদ্যোগৰ সৃষ্টি হৈছিল৷ নদীসমূহৰ ভিতৰত সোৱণশিৰীত প্ৰচুৰ পৰিমাণে সোণ পোৱা গৈছিল৷ সংস্কৃত শব্দ “স্বৰ্ণ’’ৰ অপভ্ৰংশৰ পৰাই এই নদীৰ নাম “সোৱণশিৰী’’ হয়৷ সোৱণশিৰীৰ বাহিৰে [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ]], বুঢ়ীদিহিং, দিক্ৰং, বৰপানী, ধনশিৰি, দিহিং, দিগাৰু, জাগলু আদি নদীত সোণ পোৱা গৈছিল৷ জাগলু নদীৰ সোণ উজ্জ্বল হালধীয়া বৰণৰ আৰু এই সোণেই আটাইতকৈ নিভাঁজ বুলি গণ্য কৰা হৈছিল৷ অসমৰ বিভিন্ন ৰাজ্যৰ ৰাজপৰিয়ালৰ আ-অলংকাৰ এই সোণৰ পৰা তৈয়াৰ কৰা হৈছিল৷<ref name="gold">{{cite web | url=https://www.livehistoryindia.com/story/places/assams-rivers-of-gold | title=Assam's Rivers of Gold | accessdate=27 December 2022}}</ref> সোণ কমোৱা অসমৰ আন আন নদীবোৰ হ’ল, টেঙাপানী, পৰুৱা, দিহং, দিবাং, ঢল, দিচাং, ডিবুৰু, ডিজু, কাকৈ, কদম সোমদিৰী, খৰৈ,বৰৈ, বৰগাং, বৰদিখৰী, ভৰলী, মানশিৰী, কলিজুৰি, ডেকাজুৰি, পমা, গৰুৱা, মানাহা, বুঢ়ীগঙ্গা, দিচৈ আদি বহুতো সৰু-বৰ নৈত সোণ কমোৱা হৈছিল৷<ref name="নদী">{{cite book | title=আহোমৰ দিন | publisher=অসম প্ৰকাশন পৰিষদ | author=বৰবৰুৱা, হিতেশ্বৰ | authorlink=আহোমৰ দিনত শিল্প | year=১৯৮১ | pages=৫০০}}</ref> ==সোণৰ জোখমাখ== প্ৰাচীন কালৰে পৰা অসমীয়া সমাজত জোখ-মাখৰ কিছুমান স্বকীয় পদ্ধতি আছিল৷ সোণ, ৰূপ, ৰত্ন আদি জুখিবলৈ কিছুমান একক ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল, যিবোৰক আধলি, আনা, চৰু, তোলা, ৰতি, সিকি আদি শব্দেৰে জনা যায়৷ আধলি=৫.৮৩২ গ্ৰাম; আনা=৭২৯ মিলিগ্ৰাম; তোলা=১১.৬৪৬ গ্ৰাম; ৰতি=১৬২ মিলিগ্ৰাম; সিকি=চাৰি আনা৷<ref name="ওজন">{{cite book | title=Jyoti Bilingual Thesaurus | publisher=Perfect Expressions | author=Deka, Dr, Pranab Jyoti | authorlink=Measures of Ancient Assam | year=2007 | pages=157 | isbn=81-88866-08-3}}</ref> চৰু=সোণৰ গুড়ি গলোৱা মুহি৷ সোণোৱালসকলে নৈৰ বালি ধুই উলিওৱা সোণ পাৰাৰ সহায়ত পৃথক কৰি মুহিবোৰত একোটা পিণ্ড তৈয়াৰ কৰিছিল৷ এই মুহিবোৰক “চৰু’’ বোলা হৈছিল৷ এক চৰু সোণত প্ৰায় ১৫.১৮ গ্ৰাম সোণ থাকে৷<ref name="চৰু">{{cite book | title=প্ৰাক-ঔপনিৱেশিক অসমৰ অৰ্থনৈতিক ইতিহাস | publisher=অসম পাব্লিচিং কোম্পানী | author=শইকীয়া, ড° ৰক্তিম ৰঞ্জন | pages=৯১ | isbn=978-93-92305-41-2}}</ref> ==সোণাৰী== সোণৰ আ-অলংকাৰ গঢ়া শিল্পীসকলক সোণাৰী বোলে৷ সোণাৰীসকলে সোণ, ৰূপ, তাম আদি ধাতুৰ অলংকাৰ তৈয়াৰ কৰিছিল৷ আহোম ৰাজত্বকালত মহাৰাজ বুদ্ধি স্বৰ্গনাৰায়ণৰ দিনত কোচবেহাৰৰ [[সোন্দৰ গোহাঁই]]ৰ লগত অহা মানুহখিনিয়ে সোণৰ কাম কৰিছিল৷ তেওঁলোকে মূৰ্তি, কাঁহী, আঙঠি আদি তৈয়াৰ কৰিছিল৷ স্বৰ্গদেৱ [[ৰুদ্ৰসিংহ]]ৰ দিনত জয়পুৰ আৰু বেনাৰচলৈ অসমৰ পৰা সোণৰ কাম কৰা মানুহ পঠিয়াই অলংকাৰ গঢ়াৰ কাম শিকাই আনি থাপিছিল৷ ইয়াৰ আগতে যিসকল লোকে সোণৰ অলংকাৰ গঢ়িছিল, সেই অলংকাৰবোৰ চকুতলগা নহৈছিল৷ স্বৰ্গদেউ ৰুদ্ৰসিংহই [[জয়পুৰ]] আৰু [[বেনাৰচ]]ত শিকাই অনা দুজন লোকক ’ৰাজশাল’’ পাতি দি তেওঁলোকক বৰদলৈ উপাধি দিছিল৷<ref name="নদী"/>পূৰ্বতে সোণাৰীসকলে ছত্ৰ, লগুণ, আঙঠি আদি [[ৰাজেশ্বৰ সিংহ]]ই [[হয়গ্ৰীৱ মাধব]] মন্দিৰত দান কৰাৰ কথা জনা যায়৷<ref name="চৰু"/> কালক্ৰমত সোণৰ আ-অলংকাৰ গঢ়া, মিনা কৰা, সোণ-পানী ছটিওৱা অলংকাৰ প্ৰস্তুত কৰা আদি কামৰ প্ৰসাৰ হ’বলৈ ধৰে আৰু অসমত স্বৰ্ণ শিল্প কুটীৰ উদ্যোগ হিচাপে গঢ়ি উঠে৷ ==সোণাৰী শালৰ বিভিন্ন সঁজুলি== প্ৰাচীন অসমত সোণাৰীসকলে ব্যৱহাৰ কৰা সঁজুলিবোৰ হ’ল, মাঠনি(ডাঙৰ, সৰু, মজলীয়া হাতুৰী), চৰাই মাঠনি(পিতলৰ সৰু হাতুৰী), ৰেসনি, নৰনি, আফুৰি, ঘৰ, ঠিহা, কাটি, ঘুটি, ফলি, আকোৱা, ৰেতি, ঘোটনী, শান, মুহি, ঢালনা, কাকোন, চেপেনা, লেপ, সৰাহ, গোটালিমৰীয়া, ধেকা, ভাটি, ফেটী-চাতুলি, চাতুলি, আকুৰি, খন, জাৰণ, মৰপা, বিৰি মঠা, মিৰি সাকো আকোৱা, পাচৰংগি, ফুকচুঙা, চানা, কাষটি শিল, ৰোগন, খোলনী আদি৷<ref name="সঁজুলি">{{cite book | title=পুৰণি অসমৰ কাৰিকৰী শিল্পৰ ইতিহাস | publisher=জাগৰণ সাহিত্য প্ৰকাশন | author=শৰ্মা, মৃগেন | year=২০২২ | pages=১২-১৩ | isbn=978-93-93342-23-2}}</ref> ==সোণৰ আ-অলংকাৰ== [[File:গামখাৰু ১.jpeg|thumb|গামখাৰু]] [[File:Assamese jwellery.jpg|thumb|কেঁ‌চাসোণৰ অলংকাৰ]] প্ৰচুৰ পৰিমানে স্বদেশতে সোণ উৎপন্ন হোৱা বাবে আহোম ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্য আৰু ৰজাই সোণেৰে নিৰ্মিত সাজ-পাৰ আৰু আ-অলংকাৰ পৰিধান কৰিছিল৷ সাধাৰণ পাইক শ্ৰেণীৰ লোকৰ সোণৰ অলংকাৰ পিন্ধাৰ অধিকাৰ নাছিল৷ ৰজাই সোণৰ বাখৰপতা আঙুঠি, নেপুৰ, সোণৰ গুণাৰে কাম কৰা জামা, গামখাৰু, পাচসৰী, সাতসৰী, নৱসৰী, কাণত সোণৰ গুণাৰে আঁৰি দিয়া মুকুতা আদি পিন্ধিছিল আৰু ৰাণীয়েও সোণৰ গুণাৰে বুটাবছা মেখেলা, আৰু সোণেৰে নিৰ্মিত বিভিন্ন অলংকাৰ পিন্ধিছিল৷<ref name="ইতিহাস">{{cite book | title=ইতিহাসে সোঁৱৰা ছশটা বছৰ | publisher=বনলতা | author=ৰাজকুমাৰ, ৺সৰ্বানন্দ | year=২০০০ | isbn=81-7339-308-7}}</ref> আন ধাতুৰ লগতে মুখ্যকৈ সোণেৰে তৈয়াৰী অসমত প্ৰচলিত অলংকাৰবোৰ হ’ল; অন্তী, আঙুধি, উন্টি, উজন্টী, কঁকালী, কঙ্কন, কণ্টক কঙ্কন, কণ্ঠহাৰ, কণ্ঠা, কণ্ঠি, কটিসূত্ৰ, কণ্ঠীমালা, কপালী, কৰ্দনী, কঁৰিয়া, কলি, কল্কী, কাঞ্চি, কাণজাপি, কাণফুল, কাণবালা, কাকৈ, কীৰিট, কাণবালি, কিংকিনী, কুণ্ডল, কেঁচুলুৰীয়া হাৰ, কেঁয়ুৰ, গলোতি, গামখাৰু, গেজেৰা, গোটা বালা, ঘুঙুৰা, চন্দ্ৰহাৰ, চাকি, চাঁপকলি, জুনুকা, জেঠীনেজীয়া আঙঠি, জোনবিৰি, ঢোলবিৰি, ঝুমকা, টিকলী, থুৰীয়া, দুল, ডুগডুগী, বিৰি, সাতসৰী, পাচলৰী, নৱলৰী, নাকচাবি, নাকফুল, মটৰমালা, মুঠিখাৰু, লংকেৰু, ঠোকা সোণ বা যুৰীয়া সোণা, লোকাপাৰ, শংখবালা, শিলিখা হাৰ, চিতিপতি, কুণ্ডল<ref name="ওজন"/> আদি অলেখ অসমীয়া গঢ়ৰ অলংকাৰ অসমৰ সোণাৰীয়ে গঢ়ে৷ ==অলংকাৰ গঢ়োৱা পদ্ধতি== সোণাৰীসকলে প্ৰথমতে কষটি শিলত ঘঁহি সোণৰ বিশুদ্ধতা পৰীক্ষা কৰি লয়৷ এটা মাটিৰ মুহিত সোণ সুৱগাৰ সহায়ত ৰেতি মাৰি আফুৰিত গলাই লয় আৰু পিছত শীতল হ’লে হাতুৰীৰে নিয়াৰিত পিতি চেপেটা কৰে৷ পিছত তাৰপৰাই বিভিন্ন অলংকাৰৰ গঢ়ত গঢ় দি উলিয়ায়৷<ref name="সঁজুলি"/> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ হস্তশিল্প]] [[শ্ৰেণী:পুৰণি আৰু মধ্যযুগীয় অসম]] sov1xl168dmjlk647e8vx60u3dg09ml 612127 612126 2026-06-14T14:56:09Z Ananya Taye 28065 /* সোণাৰী */ 612127 wikitext text/x-wiki [[File:Thuriya, an Assamese ethnic ornament.jpg|thumb|থুৰীয়া]] [[File:কেঁচা সোণৰ অলঙ্কাৰ ২.jpeg|thumb|কেঁ‌চাসোণৰ অলংকাৰ]] '''অসমৰ স্বৰ্ণ শিল্প'''ই ({{lang-en|Gold crafts of Assam}}) আহোম যুগৰে পৰা অসমৰ অৰ্থনীতিত এক উল্লেখযোগ্য স্থান অধিকাৰ কৰি আহিছে৷ অসমত পুৰুষ মহিলা উভয়ৰে পৰিধেয় অলংকাৰৰ উপৰি মূৰ্তি আৰু আন আন সামগ্ৰী সোণেৰে তৈয়াৰ কৰা এক উদ্যোগ গঢ়ি উঠিছিল৷ এই শিল্পৰ ইতিহাস অতি পুৰণি৷ গ্ৰীক গ্ৰন্থ “পেৰিপ্লাছ অৱ দ্যা এৰিথ্ৰিয়ান ছি’’ৰ বৰ্ণনা অনুসৰি সেইসময়ৰ অসমৰ ভূখণ্ডৰ পৰা নিষ্কাশিত সোণ [[ত্ৰিপুৰা]] হৈ [[গংগা]] অৱবাহিকাৰ আশেপাশে থকা বিভিন্ন ব্যৱসায়িক কেন্দ্ৰলৈ গৈছিল৷ [[পালবংশী]] ৰজা [[জয়পাল]]ৰ সময়ৰ এখন [[শিলালিপি]] অনুসৰি ৰজাই নিজৰ দেহৰ সমান ওজনৰ [[স্বৰ্ণমুদ্ৰা]] ব্ৰাহ্মণক দান কৰাৰ কথা জনা যায়৷ ১৩শ শতিকাৰ পাৰ্ছীয়ান ইতিহাসবিদ [[মিনহাজ আল ছিৰাজ জুজজানি]]ৰ “তাবাকাৎ ই নাছিৰি’’ নামৰ কিতাপমতে সেইসময়ৰ কামৰূপ ৰাজ্যৰ এটা মন্দিৰত সোণ আৰু ৰূপৰ বহুকেইটা মূৰ্তি পোৱা গৈছিল৷ [[কৌটিল্য]]ৰ [[অৰ্থশাস্ত্ৰ]]ত প্ৰাচীন [[কামৰূপ]]ত [[হিমালয়]]ৰ পৰা বৈ অহা নদীৰ বালিৰ পৰা প্ৰচুৰ পৰিমাণে সোণ আহৰণ কৰাৰ কথাৰ উল্লেখ আছে৷ <ref name="সোণ">{{cite web | url=https://xahitya.org/%E0%A6%B8%E0%A7%8B%E0%A6%A3%E0%A7%B0-%E0%A6%85%E0%A6%B8%E0%A6%AE-%E0%A6%8F%E0%A6%95-%E0%A6%B8%E0%A7%8B%E0%A6%A3%E0%A6%BE%E0%A6%B2%E0%A7%80-%E0%A6%90%E0%A6%A4%E0%A6%BF%E0%A6%B9%E0%A7%8D%E0%A6%AF/ | title=সোণৰ অসম:এক সোণালী ঐতিহ্যৰ পম খেদি | accessdate=27 December 2022}}</ref> ==স্বৰ্ণ প্ৰবাহিনী নদী== অসমত প্ৰাচীন কালতে বহুকেইখন নদীৰ বালিৰ পৰা সোণ উৎপাদন কৰা এক উদ্যোগৰ সৃষ্টি হৈছিল৷ নদীসমূহৰ ভিতৰত সোৱণশিৰীত প্ৰচুৰ পৰিমাণে সোণ পোৱা গৈছিল৷ সংস্কৃত শব্দ “স্বৰ্ণ’’ৰ অপভ্ৰংশৰ পৰাই এই নদীৰ নাম “সোৱণশিৰী’’ হয়৷ সোৱণশিৰীৰ বাহিৰে [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ]], বুঢ়ীদিহিং, দিক্ৰং, বৰপানী, ধনশিৰি, দিহিং, দিগাৰু, জাগলু আদি নদীত সোণ পোৱা গৈছিল৷ জাগলু নদীৰ সোণ উজ্জ্বল হালধীয়া বৰণৰ আৰু এই সোণেই আটাইতকৈ নিভাঁজ বুলি গণ্য কৰা হৈছিল৷ অসমৰ বিভিন্ন ৰাজ্যৰ ৰাজপৰিয়ালৰ আ-অলংকাৰ এই সোণৰ পৰা তৈয়াৰ কৰা হৈছিল৷<ref name="gold">{{cite web | url=https://www.livehistoryindia.com/story/places/assams-rivers-of-gold | title=Assam's Rivers of Gold | accessdate=27 December 2022}}</ref> সোণ কমোৱা অসমৰ আন আন নদীবোৰ হ’ল, টেঙাপানী, পৰুৱা, দিহং, দিবাং, ঢল, দিচাং, ডিবুৰু, ডিজু, কাকৈ, কদম সোমদিৰী, খৰৈ,বৰৈ, বৰগাং, বৰদিখৰী, ভৰলী, মানশিৰী, কলিজুৰি, ডেকাজুৰি, পমা, গৰুৱা, মানাহা, বুঢ়ীগঙ্গা, দিচৈ আদি বহুতো সৰু-বৰ নৈত সোণ কমোৱা হৈছিল৷<ref name="নদী">{{cite book | title=আহোমৰ দিন | publisher=অসম প্ৰকাশন পৰিষদ | author=বৰবৰুৱা, হিতেশ্বৰ | authorlink=আহোমৰ দিনত শিল্প | year=১৯৮১ | pages=৫০০}}</ref> ==সোণৰ জোখমাখ== প্ৰাচীন কালৰে পৰা অসমীয়া সমাজত জোখ-মাখৰ কিছুমান স্বকীয় পদ্ধতি আছিল৷ সোণ, ৰূপ, ৰত্ন আদি জুখিবলৈ কিছুমান একক ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল, যিবোৰক আধলি, আনা, চৰু, তোলা, ৰতি, সিকি আদি শব্দেৰে জনা যায়৷ আধলি=৫.৮৩২ গ্ৰাম; আনা=৭২৯ মিলিগ্ৰাম; তোলা=১১.৬৪৬ গ্ৰাম; ৰতি=১৬২ মিলিগ্ৰাম; সিকি=চাৰি আনা৷<ref name="ওজন">{{cite book | title=Jyoti Bilingual Thesaurus | publisher=Perfect Expressions | author=Deka, Dr, Pranab Jyoti | authorlink=Measures of Ancient Assam | year=2007 | pages=157 | isbn=81-88866-08-3}}</ref> চৰু=সোণৰ গুড়ি গলোৱা মুহি৷ সোণোৱালসকলে নৈৰ বালি ধুই উলিওৱা সোণ পাৰাৰ সহায়ত পৃথক কৰি মুহিবোৰত একোটা পিণ্ড তৈয়াৰ কৰিছিল৷ এই মুহিবোৰক “চৰু’’ বোলা হৈছিল৷ এক চৰু সোণত প্ৰায় ১৫.১৮ গ্ৰাম সোণ থাকে৷<ref name="চৰু">{{cite book | title=প্ৰাক-ঔপনিৱেশিক অসমৰ অৰ্থনৈতিক ইতিহাস | publisher=অসম পাব্লিচিং কোম্পানী | author=শইকীয়া, ড° ৰক্তিম ৰঞ্জন | pages=৯১ | isbn=978-93-92305-41-2}}</ref> ==সোণাৰী== সোণৰ আ-অলংকাৰ গঢ়া শিল্পীসকলক সোণাৰী বোলে৷ সোণাৰীসকলে সোণ, ৰূপ, তাম আদি ধাতুৰ অলংকাৰ তৈয়াৰ কৰিছিল৷ [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ত "সোণাৰী" খেল এটা দেখা গৈছিল। ১৫২৪ত চুতীয়া ৰাজ্য জয় কৰাৰ পাছত এই খেলৰ মানুহক চৰাইদেউত থাকিবৰ দিয়া হৈছিল য'ৰ পৰা বৰ্তমানৰ সোণাৰি অঞ্চলতোৰ নাম পৰিল। এয়াই সোণৰ কাৰো কাৰ্য্যৰ বুৰঞ্জীৰ প্ৰথম উল্লেখ। সোণাৰী সকলৰ বাদেও চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজধানী শদিয়াৰ পৰা বিভিন্ন ধৰণৰ সোণৰ সম্পদ লুণ্ঠন কৰা হৈছিল যিবোৰ দিহিঙে দি আনি নামদাং অঞ্চলত ৰখা হৈছিল। তাৰ ভিতৰৰ সোণৰ পিৰা, সোণৰ জাপি, সোণৰ খাৰু, সোণৰ কেৰু/কাণফুলি, সোণৰ ছত্ৰ, সোণৰ ককালি, ইত্যাদি আহোম ৰজা সকলে ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ লৈছিল। ১৭ শতিকাৰ আহোম ৰাজত্বকালত মহাৰাজ বুদ্ধি স্বৰ্গনাৰায়ণৰ দিনত কোচবেহাৰৰ সোন্দৰ গোহাঁইৰ লগত অহা মানুহখিনিয়ে সোণৰ কাম কৰিছিল৷ তেওঁলোকে মূৰ্তি, কাঁহী, আঙঠি আদি তৈয়াৰ কৰিছিল৷ স্বৰ্গদেৱ [[ৰুদ্ৰসিংহ]]ৰ দিনত জয়পুৰ আৰু বেনাৰচলৈ অসমৰ পৰা সোণৰ কাম কৰা মানুহ পঠিয়াই অলংকাৰ গঢ়াৰ কাম শিকাই আনি থাপিছিল৷ ইয়াৰ আগতে যিসকল লোকে সোণৰ অলংকাৰ গঢ়িছিল, সেই অলংকাৰবোৰ চকুতলগা নহৈছিল৷ স্বৰ্গদেউ ৰুদ্ৰসিংহই [[জয়পুৰ]] আৰু [[বেনাৰচ]]ত শিকাই অনা দুজন লোকক ’ৰাজশাল’’ পাতি দি তেওঁলোকক বৰদলৈ উপাধি দিছিল৷<ref name="নদী"/>পূৰ্বতে সোণাৰীসকলে ছত্ৰ, লগুণ, আঙঠি আদি [[ৰাজেশ্বৰ সিংহ]]ই হয়গ্ৰীৱ মাধব মন্দিৰত দান কৰাৰ কথা জনা যায়৷<ref name="চৰু"/> কালক্ৰমত সোণৰ আ-অলংকাৰ গঢ়া, মিনা কৰা, সোণ-পানী ছটিওৱা অলংকাৰ প্ৰস্তুত কৰা আদি কামৰ প্ৰসাৰ হ’বলৈ ধৰে আৰু অসমত স্বৰ্ণ শিল্প কুটীৰ উদ্যোগ হিচাপে গঢ়ি উঠে৷ ==সোণাৰী শালৰ বিভিন্ন সঁজুলি== প্ৰাচীন অসমত সোণাৰীসকলে ব্যৱহাৰ কৰা সঁজুলিবোৰ হ’ল, মাঠনি(ডাঙৰ, সৰু, মজলীয়া হাতুৰী), চৰাই মাঠনি(পিতলৰ সৰু হাতুৰী), ৰেসনি, নৰনি, আফুৰি, ঘৰ, ঠিহা, কাটি, ঘুটি, ফলি, আকোৱা, ৰেতি, ঘোটনী, শান, মুহি, ঢালনা, কাকোন, চেপেনা, লেপ, সৰাহ, গোটালিমৰীয়া, ধেকা, ভাটি, ফেটী-চাতুলি, চাতুলি, আকুৰি, খন, জাৰণ, মৰপা, বিৰি মঠা, মিৰি সাকো আকোৱা, পাচৰংগি, ফুকচুঙা, চানা, কাষটি শিল, ৰোগন, খোলনী আদি৷<ref name="সঁজুলি">{{cite book | title=পুৰণি অসমৰ কাৰিকৰী শিল্পৰ ইতিহাস | publisher=জাগৰণ সাহিত্য প্ৰকাশন | author=শৰ্মা, মৃগেন | year=২০২২ | pages=১২-১৩ | isbn=978-93-93342-23-2}}</ref> ==সোণৰ আ-অলংকাৰ== [[File:গামখাৰু ১.jpeg|thumb|গামখাৰু]] [[File:Assamese jwellery.jpg|thumb|কেঁ‌চাসোণৰ অলংকাৰ]] প্ৰচুৰ পৰিমানে স্বদেশতে সোণ উৎপন্ন হোৱা বাবে আহোম ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্য আৰু ৰজাই সোণেৰে নিৰ্মিত সাজ-পাৰ আৰু আ-অলংকাৰ পৰিধান কৰিছিল৷ সাধাৰণ পাইক শ্ৰেণীৰ লোকৰ সোণৰ অলংকাৰ পিন্ধাৰ অধিকাৰ নাছিল৷ ৰজাই সোণৰ বাখৰপতা আঙুঠি, নেপুৰ, সোণৰ গুণাৰে কাম কৰা জামা, গামখাৰু, পাচসৰী, সাতসৰী, নৱসৰী, কাণত সোণৰ গুণাৰে আঁৰি দিয়া মুকুতা আদি পিন্ধিছিল আৰু ৰাণীয়েও সোণৰ গুণাৰে বুটাবছা মেখেলা, আৰু সোণেৰে নিৰ্মিত বিভিন্ন অলংকাৰ পিন্ধিছিল৷<ref name="ইতিহাস">{{cite book | title=ইতিহাসে সোঁৱৰা ছশটা বছৰ | publisher=বনলতা | author=ৰাজকুমাৰ, ৺সৰ্বানন্দ | year=২০০০ | isbn=81-7339-308-7}}</ref> আন ধাতুৰ লগতে মুখ্যকৈ সোণেৰে তৈয়াৰী অসমত প্ৰচলিত অলংকাৰবোৰ হ’ল; অন্তী, আঙুধি, উন্টি, উজন্টী, কঁকালী, কঙ্কন, কণ্টক কঙ্কন, কণ্ঠহাৰ, কণ্ঠা, কণ্ঠি, কটিসূত্ৰ, কণ্ঠীমালা, কপালী, কৰ্দনী, কঁৰিয়া, কলি, কল্কী, কাঞ্চি, কাণজাপি, কাণফুল, কাণবালা, কাকৈ, কীৰিট, কাণবালি, কিংকিনী, কুণ্ডল, কেঁচুলুৰীয়া হাৰ, কেঁয়ুৰ, গলোতি, গামখাৰু, গেজেৰা, গোটা বালা, ঘুঙুৰা, চন্দ্ৰহাৰ, চাকি, চাঁপকলি, জুনুকা, জেঠীনেজীয়া আঙঠি, জোনবিৰি, ঢোলবিৰি, ঝুমকা, টিকলী, থুৰীয়া, দুল, ডুগডুগী, বিৰি, সাতসৰী, পাচলৰী, নৱলৰী, নাকচাবি, নাকফুল, মটৰমালা, মুঠিখাৰু, লংকেৰু, ঠোকা সোণ বা যুৰীয়া সোণা, লোকাপাৰ, শংখবালা, শিলিখা হাৰ, চিতিপতি, কুণ্ডল<ref name="ওজন"/> আদি অলেখ অসমীয়া গঢ়ৰ অলংকাৰ অসমৰ সোণাৰীয়ে গঢ়ে৷ ==অলংকাৰ গঢ়োৱা পদ্ধতি== সোণাৰীসকলে প্ৰথমতে কষটি শিলত ঘঁহি সোণৰ বিশুদ্ধতা পৰীক্ষা কৰি লয়৷ এটা মাটিৰ মুহিত সোণ সুৱগাৰ সহায়ত ৰেতি মাৰি আফুৰিত গলাই লয় আৰু পিছত শীতল হ’লে হাতুৰীৰে নিয়াৰিত পিতি চেপেটা কৰে৷ পিছত তাৰপৰাই বিভিন্ন অলংকাৰৰ গঢ়ত গঢ় দি উলিয়ায়৷<ref name="সঁজুলি"/> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ হস্তশিল্প]] [[শ্ৰেণী:পুৰণি আৰু মধ্যযুগীয় অসম]] 5n1t1yoj5yfg85r5d0j57qg52igozn6 612128 612127 2026-06-14T14:56:24Z Ananya Taye 28065 612128 wikitext text/x-wiki [[File:Thuriya, an Assamese ethnic ornament.jpg|thumb|থুৰীয়া]] [[File:কেঁচা সোণৰ অলঙ্কাৰ ২.jpeg|thumb|কেঁ‌চাসোণৰ অলংকাৰ]] '''অসমৰ স্বৰ্ণ শিল্প'''ই ({{lang-en|Gold crafts of Assam}}) আহোম যুগৰে পৰা অসমৰ অৰ্থনীতিত এক উল্লেখযোগ্য স্থান অধিকাৰ কৰি আহিছে৷ অসমত পুৰুষ মহিলা উভয়ৰে পৰিধেয় অলংকাৰৰ উপৰি মূৰ্তি আৰু আন আন সামগ্ৰী সোণেৰে তৈয়াৰ কৰা এক উদ্যোগ গঢ়ি উঠিছিল৷ এই শিল্পৰ ইতিহাস অতি পুৰণি৷ গ্ৰীক গ্ৰন্থ “পেৰিপ্লাছ অৱ দ্যা এৰিথ্ৰিয়ান ছি’’ৰ বৰ্ণনা অনুসৰি সেইসময়ৰ অসমৰ ভূখণ্ডৰ পৰা নিষ্কাশিত সোণ [[ত্ৰিপুৰা]] হৈ [[গংগা]] অৱবাহিকাৰ আশেপাশে থকা বিভিন্ন ব্যৱসায়িক কেন্দ্ৰলৈ গৈছিল৷ [[পালবংশী]] ৰজা [[জয়পাল]]ৰ সময়ৰ এখন [[শিলালিপি]] অনুসৰি ৰজাই নিজৰ দেহৰ সমান ওজনৰ [[স্বৰ্ণমুদ্ৰা]] ব্ৰাহ্মণক দান কৰাৰ কথা জনা যায়৷ ১৩শ শতিকাৰ পাৰ্ছীয়ান ইতিহাসবিদ [[মিনহাজ আল ছিৰাজ জুজজানি]]ৰ “তাবাকাৎ ই নাছিৰি’’ নামৰ কিতাপমতে সেইসময়ৰ কামৰূপ ৰাজ্যৰ এটা মন্দিৰত সোণ আৰু ৰূপৰ বহুকেইটা মূৰ্তি পোৱা গৈছিল৷ [[কৌটিল্য]]ৰ [[অৰ্থশাস্ত্ৰ]]ত প্ৰাচীন [[কামৰূপ]]ত [[হিমালয়]]ৰ পৰা বৈ অহা নদীৰ বালিৰ পৰা প্ৰচুৰ পৰিমাণে সোণ আহৰণ কৰাৰ কথাৰ উল্লেখ আছে৷ <ref name="সোণ">{{cite web | url=https://xahitya.org/%E0%A6%B8%E0%A7%8B%E0%A6%A3%E0%A7%B0-%E0%A6%85%E0%A6%B8%E0%A6%AE-%E0%A6%8F%E0%A6%95-%E0%A6%B8%E0%A7%8B%E0%A6%A3%E0%A6%BE%E0%A6%B2%E0%A7%80-%E0%A6%90%E0%A6%A4%E0%A6%BF%E0%A6%B9%E0%A7%8D%E0%A6%AF/ | title=সোণৰ অসম:এক সোণালী ঐতিহ্যৰ পম খেদি | accessdate=27 December 2022}}</ref> ==স্বৰ্ণ প্ৰবাহিনী নদী== অসমত প্ৰাচীন কালতে বহুকেইখন নদীৰ বালিৰ পৰা সোণ উৎপাদন কৰা এক উদ্যোগৰ সৃষ্টি হৈছিল৷ নদীসমূহৰ ভিতৰত সোৱণশিৰীত প্ৰচুৰ পৰিমাণে সোণ পোৱা গৈছিল৷ সংস্কৃত শব্দ “স্বৰ্ণ’’ৰ অপভ্ৰংশৰ পৰাই এই নদীৰ নাম “সোৱণশিৰী’’ হয়৷ সোৱণশিৰীৰ বাহিৰে [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ]], বুঢ়ীদিহিং, দিক্ৰং, বৰপানী, ধনশিৰি, দিহিং, দিগাৰু, জাগলু আদি নদীত সোণ পোৱা গৈছিল৷ জাগলু নদীৰ সোণ উজ্জ্বল হালধীয়া বৰণৰ আৰু এই সোণেই আটাইতকৈ নিভাঁজ বুলি গণ্য কৰা হৈছিল৷ অসমৰ বিভিন্ন ৰাজ্যৰ ৰাজপৰিয়ালৰ আ-অলংকাৰ এই সোণৰ পৰা তৈয়াৰ কৰা হৈছিল৷<ref name="gold">{{cite web | url=https://www.livehistoryindia.com/story/places/assams-rivers-of-gold | title=Assam's Rivers of Gold | accessdate=27 December 2022}}</ref> সোণ কমোৱা অসমৰ আন আন নদীবোৰ হ’ল, টেঙাপানী, পৰুৱা, দিহং, দিবাং, ঢল, দিচাং, ডিবুৰু, ডিজু, কাকৈ, কদম সোমদিৰী, খৰৈ,বৰৈ, বৰগাং, বৰদিখৰী, ভৰলী, মানশিৰী, কলিজুৰি, ডেকাজুৰি, পমা, গৰুৱা, মানাহা, বুঢ়ীগঙ্গা, দিচৈ আদি বহুতো সৰু-বৰ নৈত সোণ কমোৱা হৈছিল৷<ref name="নদী">{{cite book | title=আহোমৰ দিন | publisher=অসম প্ৰকাশন পৰিষদ | author=বৰবৰুৱা, হিতেশ্বৰ | authorlink=আহোমৰ দিনত শিল্প | year=১৯৮১ | pages=৫০০}}</ref> ==সোণৰ জোখমাখ== প্ৰাচীন কালৰে পৰা অসমীয়া সমাজত জোখ-মাখৰ কিছুমান স্বকীয় পদ্ধতি আছিল৷ সোণ, ৰূপ, ৰত্ন আদি জুখিবলৈ কিছুমান একক ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল, যিবোৰক আধলি, আনা, চৰু, তোলা, ৰতি, সিকি আদি শব্দেৰে জনা যায়৷ আধলি=৫.৮৩২ গ্ৰাম; আনা=৭২৯ মিলিগ্ৰাম; তোলা=১১.৬৪৬ গ্ৰাম; ৰতি=১৬২ মিলিগ্ৰাম; সিকি=চাৰি আনা৷<ref name="ওজন">{{cite book | title=Jyoti Bilingual Thesaurus | publisher=Perfect Expressions | author=Deka, Dr, Pranab Jyoti | authorlink=Measures of Ancient Assam | year=2007 | pages=157 | isbn=81-88866-08-3}}</ref> চৰু=সোণৰ গুড়ি গলোৱা মুহি৷ সোণোৱালসকলে নৈৰ বালি ধুই উলিওৱা সোণ পাৰাৰ সহায়ত পৃথক কৰি মুহিবোৰত একোটা পিণ্ড তৈয়াৰ কৰিছিল৷ এই মুহিবোৰক “চৰু’’ বোলা হৈছিল৷ এক চৰু সোণত প্ৰায় ১৫.১৮ গ্ৰাম সোণ থাকে৷<ref name="চৰু">{{cite book | title=প্ৰাক-ঔপনিৱেশিক অসমৰ অৰ্থনৈতিক ইতিহাস | publisher=অসম পাব্লিচিং কোম্পানী | author=শইকীয়া, ড° ৰক্তিম ৰঞ্জন | pages=৯১ | isbn=978-93-92305-41-2}}</ref> ==সোণাৰী== সোণৰ আ-অলংকাৰ গঢ়া শিল্পীসকলক সোণাৰী বোলে৷ সোণাৰীসকলে সোণ, ৰূপ, তাম আদি ধাতুৰ অলংকাৰ তৈয়াৰ কৰিছিল৷ [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ত "সোণাৰী" খেল এটা দেখা গৈছিল। ১৫২৪ত চুতীয়া ৰাজ্য জয় কৰাৰ পাছত এই খেলৰ মানুহক চৰাইদেউত থাকিবৰ দিয়া হৈছিল য'ৰ পৰা বৰ্তমানৰ সোণাৰি অঞ্চলতোৰ নাম পৰিল। এয়াই সোণৰ কাৰো কাৰ্য্যৰ বুৰঞ্জীৰ প্ৰথম উল্লেখ। সোণাৰী সকলৰ বাদেও চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজধানী শদিয়াৰ পৰা বিভিন্ন ধৰণৰ সোণৰ সম্পদ লুণ্ঠন কৰা হৈছিল যিবোৰ দিহিঙে দি আনি নামদাং অঞ্চলত ৰখা হৈছিল। তাৰ ভিতৰৰ সোণৰ পিৰা, সোণৰ জাপি, সোণৰ খাৰু, সোণৰ কেৰু/কাণফুলি, সোণৰ ছত্ৰ, সোণৰ ককালি, ইত্যাদি আহোম ৰজা সকলে ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ লৈছিল। ১৭ শতিকাৰ আহোম ৰাজত্বকালত মহাৰাজ বুদ্ধি স্বৰ্গনাৰায়ণৰ দিনত কোচবেহাৰৰ সোন্দৰ গোহাঁইৰ লগত অহা মানুহখিনিয়ে সোণৰ কাম কৰিছিল৷ তেওঁলোকে মূৰ্তি, কাঁহী, আঙঠি আদি তৈয়াৰ কৰিছিল৷ স্বৰ্গদেৱ [[ৰুদ্ৰসিংহ]]ৰ দিনত জয়পুৰ আৰু বেনাৰচলৈ অসমৰ পৰা সোণৰ কাম কৰা মানুহ পঠিয়াই অলংকাৰ গঢ়াৰ কাম শিকাই আনি থাপিছিল৷ ইয়াৰ আগতে যিসকল লোকে সোণৰ অলংকাৰ গঢ়িছিল, সেই অলংকাৰবোৰ চকুতলগা নহৈছিল৷ স্বৰ্গদেউ ৰুদ্ৰসিংহই [[জয়পুৰ]] আৰু বেনাৰচত শিকাই অনা দুজন লোকক ’ৰাজশাল’’ পাতি দি তেওঁলোকক বৰদলৈ উপাধি দিছিল৷<ref name="নদী"/>পূৰ্বতে সোণাৰীসকলে ছত্ৰ, লগুণ, আঙঠি আদি [[ৰাজেশ্বৰ সিংহ]]ই হয়গ্ৰীৱ মাধব মন্দিৰত দান কৰাৰ কথা জনা যায়৷<ref name="চৰু"/> কালক্ৰমত সোণৰ আ-অলংকাৰ গঢ়া, মিনা কৰা, সোণ-পানী ছটিওৱা অলংকাৰ প্ৰস্তুত কৰা আদি কামৰ প্ৰসাৰ হ’বলৈ ধৰে আৰু অসমত স্বৰ্ণ শিল্প কুটীৰ উদ্যোগ হিচাপে গঢ়ি উঠে৷ ==সোণাৰী শালৰ বিভিন্ন সঁজুলি== প্ৰাচীন অসমত সোণাৰীসকলে ব্যৱহাৰ কৰা সঁজুলিবোৰ হ’ল, মাঠনি(ডাঙৰ, সৰু, মজলীয়া হাতুৰী), চৰাই মাঠনি(পিতলৰ সৰু হাতুৰী), ৰেসনি, নৰনি, আফুৰি, ঘৰ, ঠিহা, কাটি, ঘুটি, ফলি, আকোৱা, ৰেতি, ঘোটনী, শান, মুহি, ঢালনা, কাকোন, চেপেনা, লেপ, সৰাহ, গোটালিমৰীয়া, ধেকা, ভাটি, ফেটী-চাতুলি, চাতুলি, আকুৰি, খন, জাৰণ, মৰপা, বিৰি মঠা, মিৰি সাকো আকোৱা, পাচৰংগি, ফুকচুঙা, চানা, কাষটি শিল, ৰোগন, খোলনী আদি৷<ref name="সঁজুলি">{{cite book | title=পুৰণি অসমৰ কাৰিকৰী শিল্পৰ ইতিহাস | publisher=জাগৰণ সাহিত্য প্ৰকাশন | author=শৰ্মা, মৃগেন | year=২০২২ | pages=১২-১৩ | isbn=978-93-93342-23-2}}</ref> ==সোণৰ আ-অলংকাৰ== [[File:গামখাৰু ১.jpeg|thumb|গামখাৰু]] [[File:Assamese jwellery.jpg|thumb|কেঁ‌চাসোণৰ অলংকাৰ]] প্ৰচুৰ পৰিমানে স্বদেশতে সোণ উৎপন্ন হোৱা বাবে আহোম ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্য আৰু ৰজাই সোণেৰে নিৰ্মিত সাজ-পাৰ আৰু আ-অলংকাৰ পৰিধান কৰিছিল৷ সাধাৰণ পাইক শ্ৰেণীৰ লোকৰ সোণৰ অলংকাৰ পিন্ধাৰ অধিকাৰ নাছিল৷ ৰজাই সোণৰ বাখৰপতা আঙুঠি, নেপুৰ, সোণৰ গুণাৰে কাম কৰা জামা, গামখাৰু, পাচসৰী, সাতসৰী, নৱসৰী, কাণত সোণৰ গুণাৰে আঁৰি দিয়া মুকুতা আদি পিন্ধিছিল আৰু ৰাণীয়েও সোণৰ গুণাৰে বুটাবছা মেখেলা, আৰু সোণেৰে নিৰ্মিত বিভিন্ন অলংকাৰ পিন্ধিছিল৷<ref name="ইতিহাস">{{cite book | title=ইতিহাসে সোঁৱৰা ছশটা বছৰ | publisher=বনলতা | author=ৰাজকুমাৰ, ৺সৰ্বানন্দ | year=২০০০ | isbn=81-7339-308-7}}</ref> আন ধাতুৰ লগতে মুখ্যকৈ সোণেৰে তৈয়াৰী অসমত প্ৰচলিত অলংকাৰবোৰ হ’ল; অন্তী, আঙুধি, উন্টি, উজন্টী, কঁকালী, কঙ্কন, কণ্টক কঙ্কন, কণ্ঠহাৰ, কণ্ঠা, কণ্ঠি, কটিসূত্ৰ, কণ্ঠীমালা, কপালী, কৰ্দনী, কঁৰিয়া, কলি, কল্কী, কাঞ্চি, কাণজাপি, কাণফুল, কাণবালা, কাকৈ, কীৰিট, কাণবালি, কিংকিনী, কুণ্ডল, কেঁচুলুৰীয়া হাৰ, কেঁয়ুৰ, গলোতি, গামখাৰু, গেজেৰা, গোটা বালা, ঘুঙুৰা, চন্দ্ৰহাৰ, চাকি, চাঁপকলি, জুনুকা, জেঠীনেজীয়া আঙঠি, জোনবিৰি, ঢোলবিৰি, ঝুমকা, টিকলী, থুৰীয়া, দুল, ডুগডুগী, বিৰি, সাতসৰী, পাচলৰী, নৱলৰী, নাকচাবি, নাকফুল, মটৰমালা, মুঠিখাৰু, লংকেৰু, ঠোকা সোণ বা যুৰীয়া সোণা, লোকাপাৰ, শংখবালা, শিলিখা হাৰ, চিতিপতি, কুণ্ডল<ref name="ওজন"/> আদি অলেখ অসমীয়া গঢ়ৰ অলংকাৰ অসমৰ সোণাৰীয়ে গঢ়ে৷ ==অলংকাৰ গঢ়োৱা পদ্ধতি== সোণাৰীসকলে প্ৰথমতে কষটি শিলত ঘঁহি সোণৰ বিশুদ্ধতা পৰীক্ষা কৰি লয়৷ এটা মাটিৰ মুহিত সোণ সুৱগাৰ সহায়ত ৰেতি মাৰি আফুৰিত গলাই লয় আৰু পিছত শীতল হ’লে হাতুৰীৰে নিয়াৰিত পিতি চেপেটা কৰে৷ পিছত তাৰপৰাই বিভিন্ন অলংকাৰৰ গঢ়ত গঢ় দি উলিয়ায়৷<ref name="সঁজুলি"/> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ হস্তশিল্প]] [[শ্ৰেণী:পুৰণি আৰু মধ্যযুগীয় অসম]] it94qzf6tchx9oaq2a9im5wyv3y58gp 612129 612128 2026-06-14T14:57:55Z Ananya Taye 28065 /* সোণৰ আ-অলংকাৰ */ Not just ahoms 612129 wikitext text/x-wiki [[File:Thuriya, an Assamese ethnic ornament.jpg|thumb|থুৰীয়া]] [[File:কেঁচা সোণৰ অলঙ্কাৰ ২.jpeg|thumb|কেঁ‌চাসোণৰ অলংকাৰ]] '''অসমৰ স্বৰ্ণ শিল্প'''ই ({{lang-en|Gold crafts of Assam}}) আহোম যুগৰে পৰা অসমৰ অৰ্থনীতিত এক উল্লেখযোগ্য স্থান অধিকাৰ কৰি আহিছে৷ অসমত পুৰুষ মহিলা উভয়ৰে পৰিধেয় অলংকাৰৰ উপৰি মূৰ্তি আৰু আন আন সামগ্ৰী সোণেৰে তৈয়াৰ কৰা এক উদ্যোগ গঢ়ি উঠিছিল৷ এই শিল্পৰ ইতিহাস অতি পুৰণি৷ গ্ৰীক গ্ৰন্থ “পেৰিপ্লাছ অৱ দ্যা এৰিথ্ৰিয়ান ছি’’ৰ বৰ্ণনা অনুসৰি সেইসময়ৰ অসমৰ ভূখণ্ডৰ পৰা নিষ্কাশিত সোণ [[ত্ৰিপুৰা]] হৈ [[গংগা]] অৱবাহিকাৰ আশেপাশে থকা বিভিন্ন ব্যৱসায়িক কেন্দ্ৰলৈ গৈছিল৷ [[পালবংশী]] ৰজা [[জয়পাল]]ৰ সময়ৰ এখন [[শিলালিপি]] অনুসৰি ৰজাই নিজৰ দেহৰ সমান ওজনৰ [[স্বৰ্ণমুদ্ৰা]] ব্ৰাহ্মণক দান কৰাৰ কথা জনা যায়৷ ১৩শ শতিকাৰ পাৰ্ছীয়ান ইতিহাসবিদ [[মিনহাজ আল ছিৰাজ জুজজানি]]ৰ “তাবাকাৎ ই নাছিৰি’’ নামৰ কিতাপমতে সেইসময়ৰ কামৰূপ ৰাজ্যৰ এটা মন্দিৰত সোণ আৰু ৰূপৰ বহুকেইটা মূৰ্তি পোৱা গৈছিল৷ [[কৌটিল্য]]ৰ [[অৰ্থশাস্ত্ৰ]]ত প্ৰাচীন [[কামৰূপ]]ত [[হিমালয়]]ৰ পৰা বৈ অহা নদীৰ বালিৰ পৰা প্ৰচুৰ পৰিমাণে সোণ আহৰণ কৰাৰ কথাৰ উল্লেখ আছে৷ <ref name="সোণ">{{cite web | url=https://xahitya.org/%E0%A6%B8%E0%A7%8B%E0%A6%A3%E0%A7%B0-%E0%A6%85%E0%A6%B8%E0%A6%AE-%E0%A6%8F%E0%A6%95-%E0%A6%B8%E0%A7%8B%E0%A6%A3%E0%A6%BE%E0%A6%B2%E0%A7%80-%E0%A6%90%E0%A6%A4%E0%A6%BF%E0%A6%B9%E0%A7%8D%E0%A6%AF/ | title=সোণৰ অসম:এক সোণালী ঐতিহ্যৰ পম খেদি | accessdate=27 December 2022}}</ref> ==স্বৰ্ণ প্ৰবাহিনী নদী== অসমত প্ৰাচীন কালতে বহুকেইখন নদীৰ বালিৰ পৰা সোণ উৎপাদন কৰা এক উদ্যোগৰ সৃষ্টি হৈছিল৷ নদীসমূহৰ ভিতৰত সোৱণশিৰীত প্ৰচুৰ পৰিমাণে সোণ পোৱা গৈছিল৷ সংস্কৃত শব্দ “স্বৰ্ণ’’ৰ অপভ্ৰংশৰ পৰাই এই নদীৰ নাম “সোৱণশিৰী’’ হয়৷ সোৱণশিৰীৰ বাহিৰে [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ]], বুঢ়ীদিহিং, দিক্ৰং, বৰপানী, ধনশিৰি, দিহিং, দিগাৰু, জাগলু আদি নদীত সোণ পোৱা গৈছিল৷ জাগলু নদীৰ সোণ উজ্জ্বল হালধীয়া বৰণৰ আৰু এই সোণেই আটাইতকৈ নিভাঁজ বুলি গণ্য কৰা হৈছিল৷ অসমৰ বিভিন্ন ৰাজ্যৰ ৰাজপৰিয়ালৰ আ-অলংকাৰ এই সোণৰ পৰা তৈয়াৰ কৰা হৈছিল৷<ref name="gold">{{cite web | url=https://www.livehistoryindia.com/story/places/assams-rivers-of-gold | title=Assam's Rivers of Gold | accessdate=27 December 2022}}</ref> সোণ কমোৱা অসমৰ আন আন নদীবোৰ হ’ল, টেঙাপানী, পৰুৱা, দিহং, দিবাং, ঢল, দিচাং, ডিবুৰু, ডিজু, কাকৈ, কদম সোমদিৰী, খৰৈ,বৰৈ, বৰগাং, বৰদিখৰী, ভৰলী, মানশিৰী, কলিজুৰি, ডেকাজুৰি, পমা, গৰুৱা, মানাহা, বুঢ়ীগঙ্গা, দিচৈ আদি বহুতো সৰু-বৰ নৈত সোণ কমোৱা হৈছিল৷<ref name="নদী">{{cite book | title=আহোমৰ দিন | publisher=অসম প্ৰকাশন পৰিষদ | author=বৰবৰুৱা, হিতেশ্বৰ | authorlink=আহোমৰ দিনত শিল্প | year=১৯৮১ | pages=৫০০}}</ref> ==সোণৰ জোখমাখ== প্ৰাচীন কালৰে পৰা অসমীয়া সমাজত জোখ-মাখৰ কিছুমান স্বকীয় পদ্ধতি আছিল৷ সোণ, ৰূপ, ৰত্ন আদি জুখিবলৈ কিছুমান একক ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল, যিবোৰক আধলি, আনা, চৰু, তোলা, ৰতি, সিকি আদি শব্দেৰে জনা যায়৷ আধলি=৫.৮৩২ গ্ৰাম; আনা=৭২৯ মিলিগ্ৰাম; তোলা=১১.৬৪৬ গ্ৰাম; ৰতি=১৬২ মিলিগ্ৰাম; সিকি=চাৰি আনা৷<ref name="ওজন">{{cite book | title=Jyoti Bilingual Thesaurus | publisher=Perfect Expressions | author=Deka, Dr, Pranab Jyoti | authorlink=Measures of Ancient Assam | year=2007 | pages=157 | isbn=81-88866-08-3}}</ref> চৰু=সোণৰ গুড়ি গলোৱা মুহি৷ সোণোৱালসকলে নৈৰ বালি ধুই উলিওৱা সোণ পাৰাৰ সহায়ত পৃথক কৰি মুহিবোৰত একোটা পিণ্ড তৈয়াৰ কৰিছিল৷ এই মুহিবোৰক “চৰু’’ বোলা হৈছিল৷ এক চৰু সোণত প্ৰায় ১৫.১৮ গ্ৰাম সোণ থাকে৷<ref name="চৰু">{{cite book | title=প্ৰাক-ঔপনিৱেশিক অসমৰ অৰ্থনৈতিক ইতিহাস | publisher=অসম পাব্লিচিং কোম্পানী | author=শইকীয়া, ড° ৰক্তিম ৰঞ্জন | pages=৯১ | isbn=978-93-92305-41-2}}</ref> ==সোণাৰী== সোণৰ আ-অলংকাৰ গঢ়া শিল্পীসকলক সোণাৰী বোলে৷ সোণাৰীসকলে সোণ, ৰূপ, তাম আদি ধাতুৰ অলংকাৰ তৈয়াৰ কৰিছিল৷ [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ত "সোণাৰী" খেল এটা দেখা গৈছিল। ১৫২৪ত চুতীয়া ৰাজ্য জয় কৰাৰ পাছত এই খেলৰ মানুহক চৰাইদেউত থাকিবৰ দিয়া হৈছিল য'ৰ পৰা বৰ্তমানৰ সোণাৰি অঞ্চলতোৰ নাম পৰিল। এয়াই সোণৰ কাৰো কাৰ্য্যৰ বুৰঞ্জীৰ প্ৰথম উল্লেখ। সোণাৰী সকলৰ বাদেও চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজধানী শদিয়াৰ পৰা বিভিন্ন ধৰণৰ সোণৰ সম্পদ লুণ্ঠন কৰা হৈছিল যিবোৰ দিহিঙে দি আনি নামদাং অঞ্চলত ৰখা হৈছিল। তাৰ ভিতৰৰ সোণৰ পিৰা, সোণৰ জাপি, সোণৰ খাৰু, সোণৰ কেৰু/কাণফুলি, সোণৰ ছত্ৰ, সোণৰ ককালি, ইত্যাদি আহোম ৰজা সকলে ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ লৈছিল। ১৭ শতিকাৰ আহোম ৰাজত্বকালত মহাৰাজ বুদ্ধি স্বৰ্গনাৰায়ণৰ দিনত কোচবেহাৰৰ সোন্দৰ গোহাঁইৰ লগত অহা মানুহখিনিয়ে সোণৰ কাম কৰিছিল৷ তেওঁলোকে মূৰ্তি, কাঁহী, আঙঠি আদি তৈয়াৰ কৰিছিল৷ স্বৰ্গদেৱ [[ৰুদ্ৰসিংহ]]ৰ দিনত জয়পুৰ আৰু বেনাৰচলৈ অসমৰ পৰা সোণৰ কাম কৰা মানুহ পঠিয়াই অলংকাৰ গঢ়াৰ কাম শিকাই আনি থাপিছিল৷ ইয়াৰ আগতে যিসকল লোকে সোণৰ অলংকাৰ গঢ়িছিল, সেই অলংকাৰবোৰ চকুতলগা নহৈছিল৷ স্বৰ্গদেউ ৰুদ্ৰসিংহই [[জয়পুৰ]] আৰু বেনাৰচত শিকাই অনা দুজন লোকক ’ৰাজশাল’’ পাতি দি তেওঁলোকক বৰদলৈ উপাধি দিছিল৷<ref name="নদী"/>পূৰ্বতে সোণাৰীসকলে ছত্ৰ, লগুণ, আঙঠি আদি [[ৰাজেশ্বৰ সিংহ]]ই হয়গ্ৰীৱ মাধব মন্দিৰত দান কৰাৰ কথা জনা যায়৷<ref name="চৰু"/> কালক্ৰমত সোণৰ আ-অলংকাৰ গঢ়া, মিনা কৰা, সোণ-পানী ছটিওৱা অলংকাৰ প্ৰস্তুত কৰা আদি কামৰ প্ৰসাৰ হ’বলৈ ধৰে আৰু অসমত স্বৰ্ণ শিল্প কুটীৰ উদ্যোগ হিচাপে গঢ়ি উঠে৷ ==সোণাৰী শালৰ বিভিন্ন সঁজুলি== প্ৰাচীন অসমত সোণাৰীসকলে ব্যৱহাৰ কৰা সঁজুলিবোৰ হ’ল, মাঠনি(ডাঙৰ, সৰু, মজলীয়া হাতুৰী), চৰাই মাঠনি(পিতলৰ সৰু হাতুৰী), ৰেসনি, নৰনি, আফুৰি, ঘৰ, ঠিহা, কাটি, ঘুটি, ফলি, আকোৱা, ৰেতি, ঘোটনী, শান, মুহি, ঢালনা, কাকোন, চেপেনা, লেপ, সৰাহ, গোটালিমৰীয়া, ধেকা, ভাটি, ফেটী-চাতুলি, চাতুলি, আকুৰি, খন, জাৰণ, মৰপা, বিৰি মঠা, মিৰি সাকো আকোৱা, পাচৰংগি, ফুকচুঙা, চানা, কাষটি শিল, ৰোগন, খোলনী আদি৷<ref name="সঁজুলি">{{cite book | title=পুৰণি অসমৰ কাৰিকৰী শিল্পৰ ইতিহাস | publisher=জাগৰণ সাহিত্য প্ৰকাশন | author=শৰ্মা, মৃগেন | year=২০২২ | pages=১২-১৩ | isbn=978-93-93342-23-2}}</ref> ==সোণৰ আ-অলংকাৰ== [[File:গামখাৰু ১.jpeg|thumb|গামখাৰু]] [[File:Assamese jwellery.jpg|thumb|কেঁ‌চাসোণৰ অলংকাৰ]] প্ৰচুৰ পৰিমানে স্বদেশতে সোণ উৎপন্ন হোৱা বাবে অসমৰ ৰাজ্য সমূহৰ ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্য আৰু ৰজাই সোণেৰে নিৰ্মিত সাজ-পাৰ আৰু আ-অলংকাৰ পৰিধান কৰিছিল৷ সাধাৰণ পাইক শ্ৰেণীৰ লোকৰ সোণৰ অলংকাৰ পিন্ধাৰ অধিকাৰ নাছিল৷ ৰজাই সোণৰ বাখৰপতা আঙুঠি, নেপুৰ, সোণৰ গুণাৰে কাম কৰা জামা, গামখাৰু, পাচসৰী, সাতসৰী, নৱসৰী, কাণত সোণৰ গুণাৰে আঁৰি দিয়া মুকুতা আদি পিন্ধিছিল আৰু ৰাণীয়েও সোণৰ গুণাৰে বুটাবছা মেখেলা, আৰু সোণেৰে নিৰ্মিত বিভিন্ন অলংকাৰ পিন্ধিছিল৷<ref name="ইতিহাস">{{cite book | title=ইতিহাসে সোঁৱৰা ছশটা বছৰ | publisher=বনলতা | author=ৰাজকুমাৰ, ৺সৰ্বানন্দ | year=২০০০ | isbn=81-7339-308-7}}</ref> আন ধাতুৰ লগতে মুখ্যকৈ সোণেৰে তৈয়াৰী অসমত প্ৰচলিত অলংকাৰবোৰ হ’ল; অন্তী, আঙুধি, উন্টি, উজন্টী, কঁকালী, কঙ্কন, কণ্টক কঙ্কন, কণ্ঠহাৰ, কণ্ঠা, কণ্ঠি, কটিসূত্ৰ, কণ্ঠীমালা, কপালী, কৰ্দনী, কঁৰিয়া, কলি, কল্কী, কাঞ্চি, কাণজাপি, কাণফুল, কাণবালা, কাকৈ, কীৰিট, কাণবালি, কিংকিনী, কুণ্ডল, কেঁচুলুৰীয়া হাৰ, কেঁয়ুৰ, গলোতি, গামখাৰু, গেজেৰা, গোটা বালা, ঘুঙুৰা, চন্দ্ৰহাৰ, চাকি, চাঁপকলি, জুনুকা, জেঠীনেজীয়া আঙঠি, জোনবিৰি, ঢোলবিৰি, ঝুমকা, টিকলী, থুৰীয়া, দুল, ডুগডুগী, বিৰি, সাতসৰী, পাচলৰী, নৱলৰী, নাকচাবি, নাকফুল, মটৰমালা, মুঠিখাৰু, লংকেৰু, ঠোকা সোণ বা যুৰীয়া সোণা, লোকাপাৰ, শংখবালা, শিলিখা হাৰ, চিতিপতি, কুণ্ডল<ref name="ওজন"/> আদি অলেখ অসমীয়া গঢ়ৰ অলংকাৰ অসমৰ সোণাৰীয়ে গঢ়ে৷ ==অলংকাৰ গঢ়োৱা পদ্ধতি== সোণাৰীসকলে প্ৰথমতে কষটি শিলত ঘঁহি সোণৰ বিশুদ্ধতা পৰীক্ষা কৰি লয়৷ এটা মাটিৰ মুহিত সোণ সুৱগাৰ সহায়ত ৰেতি মাৰি আফুৰিত গলাই লয় আৰু পিছত শীতল হ’লে হাতুৰীৰে নিয়াৰিত পিতি চেপেটা কৰে৷ পিছত তাৰপৰাই বিভিন্ন অলংকাৰৰ গঢ়ত গঢ় দি উলিয়ায়৷<ref name="সঁজুলি"/> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ হস্তশিল্প]] [[শ্ৰেণী:পুৰণি আৰু মধ্যযুগীয় অসম]] erkna9dtny0jfouprixyjzphykf9exq 612130 612129 2026-06-14T14:59:21Z Ananya Taye 28065 /* */ 612130 wikitext text/x-wiki [[File:Thuriya, an Assamese ethnic ornament.jpg|thumb|থুৰীয়া]] [[File:কেঁচা সোণৰ অলঙ্কাৰ ২.jpeg|thumb|কেঁ‌চাসোণৰ অলংকাৰ]] '''অসমৰ স্বৰ্ণ শিল্প'''ই ({{lang-en|Gold crafts of Assam}}) কামৰূপৰ যুগৰে পৰা অসমৰ অৰ্থনীতিত এক উল্লেখযোগ্য স্থান অধিকাৰ কৰি আহিছে৷ অসমত পুৰুষ মহিলা উভয়ৰে পৰিধেয় অলংকাৰৰ উপৰি মূৰ্তি আৰু আন আন সামগ্ৰী সোণেৰে তৈয়াৰ কৰা এক উদ্যোগ গঢ়ি উঠিছিল৷ এই শিল্পৰ ইতিহাস অতি পুৰণি৷ গ্ৰীক গ্ৰন্থ “পেৰিপ্লাছ অৱ দ্যা এৰিথ্ৰিয়ান ছি’’ৰ বৰ্ণনা অনুসৰি সেইসময়ৰ অসমৰ ভূখণ্ডৰ পৰা নিষ্কাশিত সোণ [[ত্ৰিপুৰা]] হৈ [[গংগা]] অৱবাহিকাৰ আশেপাশে থকা বিভিন্ন ব্যৱসায়িক কেন্দ্ৰলৈ গৈছিল৷ পালবংশী ৰজা [[জয়পাল]]ৰ সময়ৰ এখন শিলালিপি অনুসৰি ৰজাই নিজৰ দেহৰ সমান ওজনৰ স্বৰ্ণমুদ্ৰা ব্ৰাহ্মণক দান কৰাৰ কথা জনা যায়৷ ১৩শ শতিকাৰ পাৰ্ছীয়ান ইতিহাসবিদ মিনহাজ আল ছিৰাজ জুজজানিৰ “তাবাকাৎ ই নাছিৰি’’ নামৰ কিতাপমতে সেইসময়ৰ কামৰূপ ৰাজ্যৰ এটা মন্দিৰত সোণ আৰু ৰূপৰ বহুকেইটা মূৰ্তি পোৱা গৈছিল৷ [[কৌটিল্য]]ৰ [[অৰ্থশাস্ত্ৰ]]ত প্ৰাচীন [[কামৰূপ]]ত [[হিমালয়]]ৰ পৰা বৈ অহা নদীৰ বালিৰ পৰা প্ৰচুৰ পৰিমাণে সোণ আহৰণ কৰাৰ কথাৰ উল্লেখ আছে৷ <ref name="সোণ">{{cite web | url=https://xahitya.org/%E0%A6%B8%E0%A7%8B%E0%A6%A3%E0%A7%B0-%E0%A6%85%E0%A6%B8%E0%A6%AE-%E0%A6%8F%E0%A6%95-%E0%A6%B8%E0%A7%8B%E0%A6%A3%E0%A6%BE%E0%A6%B2%E0%A7%80-%E0%A6%90%E0%A6%A4%E0%A6%BF%E0%A6%B9%E0%A7%8D%E0%A6%AF/ | title=সোণৰ অসম:এক সোণালী ঐতিহ্যৰ পম খেদি | accessdate=27 December 2022}}</ref> ==স্বৰ্ণ প্ৰবাহিনী নদী== অসমত প্ৰাচীন কালতে বহুকেইখন নদীৰ বালিৰ পৰা সোণ উৎপাদন কৰা এক উদ্যোগৰ সৃষ্টি হৈছিল৷ নদীসমূহৰ ভিতৰত সোৱণশিৰীত প্ৰচুৰ পৰিমাণে সোণ পোৱা গৈছিল৷ সংস্কৃত শব্দ “স্বৰ্ণ’’ৰ অপভ্ৰংশৰ পৰাই এই নদীৰ নাম “সোৱণশিৰী’’ হয়৷ সোৱণশিৰীৰ বাহিৰে [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ]], বুঢ়ীদিহিং, দিক্ৰং, বৰপানী, ধনশিৰি, দিহিং, দিগাৰু, জাগলু আদি নদীত সোণ পোৱা গৈছিল৷ জাগলু নদীৰ সোণ উজ্জ্বল হালধীয়া বৰণৰ আৰু এই সোণেই আটাইতকৈ নিভাঁজ বুলি গণ্য কৰা হৈছিল৷ অসমৰ বিভিন্ন ৰাজ্যৰ ৰাজপৰিয়ালৰ আ-অলংকাৰ এই সোণৰ পৰা তৈয়াৰ কৰা হৈছিল৷<ref name="gold">{{cite web | url=https://www.livehistoryindia.com/story/places/assams-rivers-of-gold | title=Assam's Rivers of Gold | accessdate=27 December 2022}}</ref> সোণ কমোৱা অসমৰ আন আন নদীবোৰ হ’ল, টেঙাপানী, পৰুৱা, দিহং, দিবাং, ঢল, দিচাং, ডিবুৰু, ডিজু, কাকৈ, কদম সোমদিৰী, খৰৈ,বৰৈ, বৰগাং, বৰদিখৰী, ভৰলী, মানশিৰী, কলিজুৰি, ডেকাজুৰি, পমা, গৰুৱা, মানাহা, বুঢ়ীগঙ্গা, দিচৈ আদি বহুতো সৰু-বৰ নৈত সোণ কমোৱা হৈছিল৷<ref name="নদী">{{cite book | title=আহোমৰ দিন | publisher=অসম প্ৰকাশন পৰিষদ | author=বৰবৰুৱা, হিতেশ্বৰ | authorlink=আহোমৰ দিনত শিল্প | year=১৯৮১ | pages=৫০০}}</ref> ==সোণৰ জোখমাখ== প্ৰাচীন কালৰে পৰা অসমীয়া সমাজত জোখ-মাখৰ কিছুমান স্বকীয় পদ্ধতি আছিল৷ সোণ, ৰূপ, ৰত্ন আদি জুখিবলৈ কিছুমান একক ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল, যিবোৰক আধলি, আনা, চৰু, তোলা, ৰতি, সিকি আদি শব্দেৰে জনা যায়৷ আধলি=৫.৮৩২ গ্ৰাম; আনা=৭২৯ মিলিগ্ৰাম; তোলা=১১.৬৪৬ গ্ৰাম; ৰতি=১৬২ মিলিগ্ৰাম; সিকি=চাৰি আনা৷<ref name="ওজন">{{cite book | title=Jyoti Bilingual Thesaurus | publisher=Perfect Expressions | author=Deka, Dr, Pranab Jyoti | authorlink=Measures of Ancient Assam | year=2007 | pages=157 | isbn=81-88866-08-3}}</ref> চৰু=সোণৰ গুড়ি গলোৱা মুহি৷ সোণোৱালসকলে নৈৰ বালি ধুই উলিওৱা সোণ পাৰাৰ সহায়ত পৃথক কৰি মুহিবোৰত একোটা পিণ্ড তৈয়াৰ কৰিছিল৷ এই মুহিবোৰক “চৰু’’ বোলা হৈছিল৷ এক চৰু সোণত প্ৰায় ১৫.১৮ গ্ৰাম সোণ থাকে৷<ref name="চৰু">{{cite book | title=প্ৰাক-ঔপনিৱেশিক অসমৰ অৰ্থনৈতিক ইতিহাস | publisher=অসম পাব্লিচিং কোম্পানী | author=শইকীয়া, ড° ৰক্তিম ৰঞ্জন | pages=৯১ | isbn=978-93-92305-41-2}}</ref> ==সোণাৰী== সোণৰ আ-অলংকাৰ গঢ়া শিল্পীসকলক সোণাৰী বোলে৷ সোণাৰীসকলে সোণ, ৰূপ, তাম আদি ধাতুৰ অলংকাৰ তৈয়াৰ কৰিছিল৷ [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ত "সোণাৰী" খেল এটা দেখা গৈছিল। ১৫২৪ত চুতীয়া ৰাজ্য জয় কৰাৰ পাছত এই খেলৰ মানুহক চৰাইদেউত থাকিবৰ দিয়া হৈছিল য'ৰ পৰা বৰ্তমানৰ সোণাৰি অঞ্চলতোৰ নাম পৰিল। এয়াই সোণৰ কাৰো কাৰ্য্যৰ বুৰঞ্জীৰ প্ৰথম উল্লেখ। সোণাৰী সকলৰ বাদেও চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজধানী শদিয়াৰ পৰা বিভিন্ন ধৰণৰ সোণৰ সম্পদ লুণ্ঠন কৰা হৈছিল যিবোৰ দিহিঙে দি আনি নামদাং অঞ্চলত ৰখা হৈছিল। তাৰ ভিতৰৰ সোণৰ পিৰা, সোণৰ জাপি, সোণৰ খাৰু, সোণৰ কেৰু/কাণফুলি, সোণৰ ছত্ৰ, সোণৰ ককালি, ইত্যাদি আহোম ৰজা সকলে ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ লৈছিল। ১৭ শতিকাৰ আহোম ৰাজত্বকালত মহাৰাজ বুদ্ধি স্বৰ্গনাৰায়ণৰ দিনত কোচবেহাৰৰ সোন্দৰ গোহাঁইৰ লগত অহা মানুহখিনিয়ে সোণৰ কাম কৰিছিল৷ তেওঁলোকে মূৰ্তি, কাঁহী, আঙঠি আদি তৈয়াৰ কৰিছিল৷ স্বৰ্গদেৱ [[ৰুদ্ৰসিংহ]]ৰ দিনত জয়পুৰ আৰু বেনাৰচলৈ অসমৰ পৰা সোণৰ কাম কৰা মানুহ পঠিয়াই অলংকাৰ গঢ়াৰ কাম শিকাই আনি থাপিছিল৷ ইয়াৰ আগতে যিসকল লোকে সোণৰ অলংকাৰ গঢ়িছিল, সেই অলংকাৰবোৰ চকুতলগা নহৈছিল৷ স্বৰ্গদেউ ৰুদ্ৰসিংহই [[জয়পুৰ]] আৰু বেনাৰচত শিকাই অনা দুজন লোকক ’ৰাজশাল’’ পাতি দি তেওঁলোকক বৰদলৈ উপাধি দিছিল৷<ref name="নদী"/>পূৰ্বতে সোণাৰীসকলে ছত্ৰ, লগুণ, আঙঠি আদি [[ৰাজেশ্বৰ সিংহ]]ই হয়গ্ৰীৱ মাধব মন্দিৰত দান কৰাৰ কথা জনা যায়৷<ref name="চৰু"/> কালক্ৰমত সোণৰ আ-অলংকাৰ গঢ়া, মিনা কৰা, সোণ-পানী ছটিওৱা অলংকাৰ প্ৰস্তুত কৰা আদি কামৰ প্ৰসাৰ হ’বলৈ ধৰে আৰু অসমত স্বৰ্ণ শিল্প কুটীৰ উদ্যোগ হিচাপে গঢ়ি উঠে৷ ==সোণাৰী শালৰ বিভিন্ন সঁজুলি== প্ৰাচীন অসমত সোণাৰীসকলে ব্যৱহাৰ কৰা সঁজুলিবোৰ হ’ল, মাঠনি(ডাঙৰ, সৰু, মজলীয়া হাতুৰী), চৰাই মাঠনি(পিতলৰ সৰু হাতুৰী), ৰেসনি, নৰনি, আফুৰি, ঘৰ, ঠিহা, কাটি, ঘুটি, ফলি, আকোৱা, ৰেতি, ঘোটনী, শান, মুহি, ঢালনা, কাকোন, চেপেনা, লেপ, সৰাহ, গোটালিমৰীয়া, ধেকা, ভাটি, ফেটী-চাতুলি, চাতুলি, আকুৰি, খন, জাৰণ, মৰপা, বিৰি মঠা, মিৰি সাকো আকোৱা, পাচৰংগি, ফুকচুঙা, চানা, কাষটি শিল, ৰোগন, খোলনী আদি৷<ref name="সঁজুলি">{{cite book | title=পুৰণি অসমৰ কাৰিকৰী শিল্পৰ ইতিহাস | publisher=জাগৰণ সাহিত্য প্ৰকাশন | author=শৰ্মা, মৃগেন | year=২০২২ | pages=১২-১৩ | isbn=978-93-93342-23-2}}</ref> ==সোণৰ আ-অলংকাৰ== [[File:গামখাৰু ১.jpeg|thumb|গামখাৰু]] [[File:Assamese jwellery.jpg|thumb|কেঁ‌চাসোণৰ অলংকাৰ]] প্ৰচুৰ পৰিমানে স্বদেশতে সোণ উৎপন্ন হোৱা বাবে অসমৰ ৰাজ্য সমূহৰ ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্য আৰু ৰজাই সোণেৰে নিৰ্মিত সাজ-পাৰ আৰু আ-অলংকাৰ পৰিধান কৰিছিল৷ সাধাৰণ পাইক শ্ৰেণীৰ লোকৰ সোণৰ অলংকাৰ পিন্ধাৰ অধিকাৰ নাছিল৷ ৰজাই সোণৰ বাখৰপতা আঙুঠি, নেপুৰ, সোণৰ গুণাৰে কাম কৰা জামা, গামখাৰু, পাচসৰী, সাতসৰী, নৱসৰী, কাণত সোণৰ গুণাৰে আঁৰি দিয়া মুকুতা আদি পিন্ধিছিল আৰু ৰাণীয়েও সোণৰ গুণাৰে বুটাবছা মেখেলা, আৰু সোণেৰে নিৰ্মিত বিভিন্ন অলংকাৰ পিন্ধিছিল৷<ref name="ইতিহাস">{{cite book | title=ইতিহাসে সোঁৱৰা ছশটা বছৰ | publisher=বনলতা | author=ৰাজকুমাৰ, ৺সৰ্বানন্দ | year=২০০০ | isbn=81-7339-308-7}}</ref> আন ধাতুৰ লগতে মুখ্যকৈ সোণেৰে তৈয়াৰী অসমত প্ৰচলিত অলংকাৰবোৰ হ’ল; অন্তী, আঙুধি, উন্টি, উজন্টী, কঁকালী, কঙ্কন, কণ্টক কঙ্কন, কণ্ঠহাৰ, কণ্ঠা, কণ্ঠি, কটিসূত্ৰ, কণ্ঠীমালা, কপালী, কৰ্দনী, কঁৰিয়া, কলি, কল্কী, কাঞ্চি, কাণজাপি, কাণফুল, কাণবালা, কাকৈ, কীৰিট, কাণবালি, কিংকিনী, কুণ্ডল, কেঁচুলুৰীয়া হাৰ, কেঁয়ুৰ, গলোতি, গামখাৰু, গেজেৰা, গোটা বালা, ঘুঙুৰা, চন্দ্ৰহাৰ, চাকি, চাঁপকলি, জুনুকা, জেঠীনেজীয়া আঙঠি, জোনবিৰি, ঢোলবিৰি, ঝুমকা, টিকলী, থুৰীয়া, দুল, ডুগডুগী, বিৰি, সাতসৰী, পাচলৰী, নৱলৰী, নাকচাবি, নাকফুল, মটৰমালা, মুঠিখাৰু, লংকেৰু, ঠোকা সোণ বা যুৰীয়া সোণা, লোকাপাৰ, শংখবালা, শিলিখা হাৰ, চিতিপতি, কুণ্ডল<ref name="ওজন"/> আদি অলেখ অসমীয়া গঢ়ৰ অলংকাৰ অসমৰ সোণাৰীয়ে গঢ়ে৷ ==অলংকাৰ গঢ়োৱা পদ্ধতি== সোণাৰীসকলে প্ৰথমতে কষটি শিলত ঘঁহি সোণৰ বিশুদ্ধতা পৰীক্ষা কৰি লয়৷ এটা মাটিৰ মুহিত সোণ সুৱগাৰ সহায়ত ৰেতি মাৰি আফুৰিত গলাই লয় আৰু পিছত শীতল হ’লে হাতুৰীৰে নিয়াৰিত পিতি চেপেটা কৰে৷ পিছত তাৰপৰাই বিভিন্ন অলংকাৰৰ গঢ়ত গঢ় দি উলিয়ায়৷<ref name="সঁজুলি"/> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ হস্তশিল্প]] [[শ্ৰেণী:পুৰণি আৰু মধ্যযুগীয় অসম]] 8p1ye43xwg2s9t82t1fb7xjxgrywyvk 612213 612130 2026-06-14T18:25:20Z Pranamikaadhikary 27435 [[Special:Contributions/Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[User talk:Ananya Taye|আলোচনা]])-ই কৰা [[Special:Diff/612130|612130]] নম্বৰ সম্পাদনাটো বাতিল কৰা হৈছে 612213 wikitext text/x-wiki [[File:Thuriya, an Assamese ethnic ornament.jpg|thumb|থুৰীয়া]] [[File:কেঁচা সোণৰ অলঙ্কাৰ ২.jpeg|thumb|কেঁ‌চাসোণৰ অলংকাৰ]] '''অসমৰ স্বৰ্ণ শিল্প'''ই ({{lang-en|Gold crafts of Assam}}) আহোম যুগৰে পৰা অসমৰ অৰ্থনীতিত এক উল্লেখযোগ্য স্থান অধিকাৰ কৰি আহিছে৷ অসমত পুৰুষ মহিলা উভয়ৰে পৰিধেয় অলংকাৰৰ উপৰি মূৰ্তি আৰু আন আন সামগ্ৰী সোণেৰে তৈয়াৰ কৰা এক উদ্যোগ গঢ়ি উঠিছিল৷ এই শিল্পৰ ইতিহাস অতি পুৰণি৷ গ্ৰীক গ্ৰন্থ “পেৰিপ্লাছ অৱ দ্যা এৰিথ্ৰিয়ান ছি’’ৰ বৰ্ণনা অনুসৰি সেইসময়ৰ অসমৰ ভূখণ্ডৰ পৰা নিষ্কাশিত সোণ [[ত্ৰিপুৰা]] হৈ [[গংগা]] অৱবাহিকাৰ আশেপাশে থকা বিভিন্ন ব্যৱসায়িক কেন্দ্ৰলৈ গৈছিল৷ [[পালবংশী]] ৰজা [[জয়পাল]]ৰ সময়ৰ এখন [[শিলালিপি]] অনুসৰি ৰজাই নিজৰ দেহৰ সমান ওজনৰ [[স্বৰ্ণমুদ্ৰা]] ব্ৰাহ্মণক দান কৰাৰ কথা জনা যায়৷ ১৩শ শতিকাৰ পাৰ্ছীয়ান ইতিহাসবিদ [[মিনহাজ আল ছিৰাজ জুজজানি]]ৰ “তাবাকাৎ ই নাছিৰি’’ নামৰ কিতাপমতে সেইসময়ৰ কামৰূপ ৰাজ্যৰ এটা মন্দিৰত সোণ আৰু ৰূপৰ বহুকেইটা মূৰ্তি পোৱা গৈছিল৷ [[কৌটিল্য]]ৰ [[অৰ্থশাস্ত্ৰ]]ত প্ৰাচীন [[কামৰূপ]]ত [[হিমালয়]]ৰ পৰা বৈ অহা নদীৰ বালিৰ পৰা প্ৰচুৰ পৰিমাণে সোণ আহৰণ কৰাৰ কথাৰ উল্লেখ আছে৷ <ref name="সোণ">{{cite web | url=https://xahitya.org/%E0%A6%B8%E0%A7%8B%E0%A6%A3%E0%A7%B0-%E0%A6%85%E0%A6%B8%E0%A6%AE-%E0%A6%8F%E0%A6%95-%E0%A6%B8%E0%A7%8B%E0%A6%A3%E0%A6%BE%E0%A6%B2%E0%A7%80-%E0%A6%90%E0%A6%A4%E0%A6%BF%E0%A6%B9%E0%A7%8D%E0%A6%AF/ | title=সোণৰ অসম:এক সোণালী ঐতিহ্যৰ পম খেদি | accessdate=27 December 2022}}</ref> ==স্বৰ্ণ প্ৰবাহিনী নদী== অসমত প্ৰাচীন কালতে বহুকেইখন নদীৰ বালিৰ পৰা সোণ উৎপাদন কৰা এক উদ্যোগৰ সৃষ্টি হৈছিল৷ নদীসমূহৰ ভিতৰত সোৱণশিৰীত প্ৰচুৰ পৰিমাণে সোণ পোৱা গৈছিল৷ সংস্কৃত শব্দ “স্বৰ্ণ’’ৰ অপভ্ৰংশৰ পৰাই এই নদীৰ নাম “সোৱণশিৰী’’ হয়৷ সোৱণশিৰীৰ বাহিৰে [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ]], বুঢ়ীদিহিং, দিক্ৰং, বৰপানী, ধনশিৰি, দিহিং, দিগাৰু, জাগলু আদি নদীত সোণ পোৱা গৈছিল৷ জাগলু নদীৰ সোণ উজ্জ্বল হালধীয়া বৰণৰ আৰু এই সোণেই আটাইতকৈ নিভাঁজ বুলি গণ্য কৰা হৈছিল৷ অসমৰ বিভিন্ন ৰাজ্যৰ ৰাজপৰিয়ালৰ আ-অলংকাৰ এই সোণৰ পৰা তৈয়াৰ কৰা হৈছিল৷<ref name="gold">{{cite web | url=https://www.livehistoryindia.com/story/places/assams-rivers-of-gold | title=Assam's Rivers of Gold | accessdate=27 December 2022}}</ref> সোণ কমোৱা অসমৰ আন আন নদীবোৰ হ’ল, টেঙাপানী, পৰুৱা, দিহং, দিবাং, ঢল, দিচাং, ডিবুৰু, ডিজু, কাকৈ, কদম সোমদিৰী, খৰৈ,বৰৈ, বৰগাং, বৰদিখৰী, ভৰলী, মানশিৰী, কলিজুৰি, ডেকাজুৰি, পমা, গৰুৱা, মানাহা, বুঢ়ীগঙ্গা, দিচৈ আদি বহুতো সৰু-বৰ নৈত সোণ কমোৱা হৈছিল৷<ref name="নদী">{{cite book | title=আহোমৰ দিন | publisher=অসম প্ৰকাশন পৰিষদ | author=বৰবৰুৱা, হিতেশ্বৰ | authorlink=আহোমৰ দিনত শিল্প | year=১৯৮১ | pages=৫০০}}</ref> ==সোণৰ জোখমাখ== প্ৰাচীন কালৰে পৰা অসমীয়া সমাজত জোখ-মাখৰ কিছুমান স্বকীয় পদ্ধতি আছিল৷ সোণ, ৰূপ, ৰত্ন আদি জুখিবলৈ কিছুমান একক ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল, যিবোৰক আধলি, আনা, চৰু, তোলা, ৰতি, সিকি আদি শব্দেৰে জনা যায়৷ আধলি=৫.৮৩২ গ্ৰাম; আনা=৭২৯ মিলিগ্ৰাম; তোলা=১১.৬৪৬ গ্ৰাম; ৰতি=১৬২ মিলিগ্ৰাম; সিকি=চাৰি আনা৷<ref name="ওজন">{{cite book | title=Jyoti Bilingual Thesaurus | publisher=Perfect Expressions | author=Deka, Dr, Pranab Jyoti | authorlink=Measures of Ancient Assam | year=2007 | pages=157 | isbn=81-88866-08-3}}</ref> চৰু=সোণৰ গুড়ি গলোৱা মুহি৷ সোণোৱালসকলে নৈৰ বালি ধুই উলিওৱা সোণ পাৰাৰ সহায়ত পৃথক কৰি মুহিবোৰত একোটা পিণ্ড তৈয়াৰ কৰিছিল৷ এই মুহিবোৰক “চৰু’’ বোলা হৈছিল৷ এক চৰু সোণত প্ৰায় ১৫.১৮ গ্ৰাম সোণ থাকে৷<ref name="চৰু">{{cite book | title=প্ৰাক-ঔপনিৱেশিক অসমৰ অৰ্থনৈতিক ইতিহাস | publisher=অসম পাব্লিচিং কোম্পানী | author=শইকীয়া, ড° ৰক্তিম ৰঞ্জন | pages=৯১ | isbn=978-93-92305-41-2}}</ref> ==সোণাৰী== সোণৰ আ-অলংকাৰ গঢ়া শিল্পীসকলক সোণাৰী বোলে৷ সোণাৰীসকলে সোণ, ৰূপ, তাম আদি ধাতুৰ অলংকাৰ তৈয়াৰ কৰিছিল৷ [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ত "সোণাৰী" খেল এটা দেখা গৈছিল। ১৫২৪ত চুতীয়া ৰাজ্য জয় কৰাৰ পাছত এই খেলৰ মানুহক চৰাইদেউত থাকিবৰ দিয়া হৈছিল য'ৰ পৰা বৰ্তমানৰ সোণাৰি অঞ্চলতোৰ নাম পৰিল। এয়াই সোণৰ কাৰো কাৰ্য্যৰ বুৰঞ্জীৰ প্ৰথম উল্লেখ। সোণাৰী সকলৰ বাদেও চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজধানী শদিয়াৰ পৰা বিভিন্ন ধৰণৰ সোণৰ সম্পদ লুণ্ঠন কৰা হৈছিল যিবোৰ দিহিঙে দি আনি নামদাং অঞ্চলত ৰখা হৈছিল। তাৰ ভিতৰৰ সোণৰ পিৰা, সোণৰ জাপি, সোণৰ খাৰু, সোণৰ কেৰু/কাণফুলি, সোণৰ ছত্ৰ, সোণৰ ককালি, ইত্যাদি আহোম ৰজা সকলে ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ লৈছিল। ১৭ শতিকাৰ আহোম ৰাজত্বকালত মহাৰাজ বুদ্ধি স্বৰ্গনাৰায়ণৰ দিনত কোচবেহাৰৰ সোন্দৰ গোহাঁইৰ লগত অহা মানুহখিনিয়ে সোণৰ কাম কৰিছিল৷ তেওঁলোকে মূৰ্তি, কাঁহী, আঙঠি আদি তৈয়াৰ কৰিছিল৷ স্বৰ্গদেৱ [[ৰুদ্ৰসিংহ]]ৰ দিনত জয়পুৰ আৰু বেনাৰচলৈ অসমৰ পৰা সোণৰ কাম কৰা মানুহ পঠিয়াই অলংকাৰ গঢ়াৰ কাম শিকাই আনি থাপিছিল৷ ইয়াৰ আগতে যিসকল লোকে সোণৰ অলংকাৰ গঢ়িছিল, সেই অলংকাৰবোৰ চকুতলগা নহৈছিল৷ স্বৰ্গদেউ ৰুদ্ৰসিংহই [[জয়পুৰ]] আৰু বেনাৰচত শিকাই অনা দুজন লোকক ’ৰাজশাল’’ পাতি দি তেওঁলোকক বৰদলৈ উপাধি দিছিল৷<ref name="নদী"/>পূৰ্বতে সোণাৰীসকলে ছত্ৰ, লগুণ, আঙঠি আদি [[ৰাজেশ্বৰ সিংহ]]ই হয়গ্ৰীৱ মাধব মন্দিৰত দান কৰাৰ কথা জনা যায়৷<ref name="চৰু"/> কালক্ৰমত সোণৰ আ-অলংকাৰ গঢ়া, মিনা কৰা, সোণ-পানী ছটিওৱা অলংকাৰ প্ৰস্তুত কৰা আদি কামৰ প্ৰসাৰ হ’বলৈ ধৰে আৰু অসমত স্বৰ্ণ শিল্প কুটীৰ উদ্যোগ হিচাপে গঢ়ি উঠে৷ ==সোণাৰী শালৰ বিভিন্ন সঁজুলি== প্ৰাচীন অসমত সোণাৰীসকলে ব্যৱহাৰ কৰা সঁজুলিবোৰ হ’ল, মাঠনি(ডাঙৰ, সৰু, মজলীয়া হাতুৰী), চৰাই মাঠনি(পিতলৰ সৰু হাতুৰী), ৰেসনি, নৰনি, আফুৰি, ঘৰ, ঠিহা, কাটি, ঘুটি, ফলি, আকোৱা, ৰেতি, ঘোটনী, শান, মুহি, ঢালনা, কাকোন, চেপেনা, লেপ, সৰাহ, গোটালিমৰীয়া, ধেকা, ভাটি, ফেটী-চাতুলি, চাতুলি, আকুৰি, খন, জাৰণ, মৰপা, বিৰি মঠা, মিৰি সাকো আকোৱা, পাচৰংগি, ফুকচুঙা, চানা, কাষটি শিল, ৰোগন, খোলনী আদি৷<ref name="সঁজুলি">{{cite book | title=পুৰণি অসমৰ কাৰিকৰী শিল্পৰ ইতিহাস | publisher=জাগৰণ সাহিত্য প্ৰকাশন | author=শৰ্মা, মৃগেন | year=২০২২ | pages=১২-১৩ | isbn=978-93-93342-23-2}}</ref> ==সোণৰ আ-অলংকাৰ== [[File:গামখাৰু ১.jpeg|thumb|গামখাৰু]] [[File:Assamese jwellery.jpg|thumb|কেঁ‌চাসোণৰ অলংকাৰ]] প্ৰচুৰ পৰিমানে স্বদেশতে সোণ উৎপন্ন হোৱা বাবে অসমৰ ৰাজ্য সমূহৰ ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্য আৰু ৰজাই সোণেৰে নিৰ্মিত সাজ-পাৰ আৰু আ-অলংকাৰ পৰিধান কৰিছিল৷ সাধাৰণ পাইক শ্ৰেণীৰ লোকৰ সোণৰ অলংকাৰ পিন্ধাৰ অধিকাৰ নাছিল৷ ৰজাই সোণৰ বাখৰপতা আঙুঠি, নেপুৰ, সোণৰ গুণাৰে কাম কৰা জামা, গামখাৰু, পাচসৰী, সাতসৰী, নৱসৰী, কাণত সোণৰ গুণাৰে আঁৰি দিয়া মুকুতা আদি পিন্ধিছিল আৰু ৰাণীয়েও সোণৰ গুণাৰে বুটাবছা মেখেলা, আৰু সোণেৰে নিৰ্মিত বিভিন্ন অলংকাৰ পিন্ধিছিল৷<ref name="ইতিহাস">{{cite book | title=ইতিহাসে সোঁৱৰা ছশটা বছৰ | publisher=বনলতা | author=ৰাজকুমাৰ, ৺সৰ্বানন্দ | year=২০০০ | isbn=81-7339-308-7}}</ref> আন ধাতুৰ লগতে মুখ্যকৈ সোণেৰে তৈয়াৰী অসমত প্ৰচলিত অলংকাৰবোৰ হ’ল; অন্তী, আঙুধি, উন্টি, উজন্টী, কঁকালী, কঙ্কন, কণ্টক কঙ্কন, কণ্ঠহাৰ, কণ্ঠা, কণ্ঠি, কটিসূত্ৰ, কণ্ঠীমালা, কপালী, কৰ্দনী, কঁৰিয়া, কলি, কল্কী, কাঞ্চি, কাণজাপি, কাণফুল, কাণবালা, কাকৈ, কীৰিট, কাণবালি, কিংকিনী, কুণ্ডল, কেঁচুলুৰীয়া হাৰ, কেঁয়ুৰ, গলোতি, গামখাৰু, গেজেৰা, গোটা বালা, ঘুঙুৰা, চন্দ্ৰহাৰ, চাকি, চাঁপকলি, জুনুকা, জেঠীনেজীয়া আঙঠি, জোনবিৰি, ঢোলবিৰি, ঝুমকা, টিকলী, থুৰীয়া, দুল, ডুগডুগী, বিৰি, সাতসৰী, পাচলৰী, নৱলৰী, নাকচাবি, নাকফুল, মটৰমালা, মুঠিখাৰু, লংকেৰু, ঠোকা সোণ বা যুৰীয়া সোণা, লোকাপাৰ, শংখবালা, শিলিখা হাৰ, চিতিপতি, কুণ্ডল<ref name="ওজন"/> আদি অলেখ অসমীয়া গঢ়ৰ অলংকাৰ অসমৰ সোণাৰীয়ে গঢ়ে৷ ==অলংকাৰ গঢ়োৱা পদ্ধতি== সোণাৰীসকলে প্ৰথমতে কষটি শিলত ঘঁহি সোণৰ বিশুদ্ধতা পৰীক্ষা কৰি লয়৷ এটা মাটিৰ মুহিত সোণ সুৱগাৰ সহায়ত ৰেতি মাৰি আফুৰিত গলাই লয় আৰু পিছত শীতল হ’লে হাতুৰীৰে নিয়াৰিত পিতি চেপেটা কৰে৷ পিছত তাৰপৰাই বিভিন্ন অলংকাৰৰ গঢ়ত গঢ় দি উলিয়ায়৷<ref name="সঁজুলি"/> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ হস্তশিল্প]] [[শ্ৰেণী:পুৰণি আৰু মধ্যযুগীয় অসম]] erkna9dtny0jfouprixyjzphykf9exq 612216 612213 2026-06-14T18:25:49Z Pranamikaadhikary 27435 [[Special:Contributions/Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[User talk:Ananya Taye|আলোচনা]])-ই কৰা [[Special:Diff/612128|612128]] নম্বৰ সম্পাদনাটো বাতিল কৰা হৈছে 612216 wikitext text/x-wiki [[File:Thuriya, an Assamese ethnic ornament.jpg|thumb|থুৰীয়া]] [[File:কেঁচা সোণৰ অলঙ্কাৰ ২.jpeg|thumb|কেঁ‌চাসোণৰ অলংকাৰ]] '''অসমৰ স্বৰ্ণ শিল্প'''ই ({{lang-en|Gold crafts of Assam}}) আহোম যুগৰে পৰা অসমৰ অৰ্থনীতিত এক উল্লেখযোগ্য স্থান অধিকাৰ কৰি আহিছে৷ অসমত পুৰুষ মহিলা উভয়ৰে পৰিধেয় অলংকাৰৰ উপৰি মূৰ্তি আৰু আন আন সামগ্ৰী সোণেৰে তৈয়াৰ কৰা এক উদ্যোগ গঢ়ি উঠিছিল৷ এই শিল্পৰ ইতিহাস অতি পুৰণি৷ গ্ৰীক গ্ৰন্থ “পেৰিপ্লাছ অৱ দ্যা এৰিথ্ৰিয়ান ছি’’ৰ বৰ্ণনা অনুসৰি সেইসময়ৰ অসমৰ ভূখণ্ডৰ পৰা নিষ্কাশিত সোণ [[ত্ৰিপুৰা]] হৈ [[গংগা]] অৱবাহিকাৰ আশেপাশে থকা বিভিন্ন ব্যৱসায়িক কেন্দ্ৰলৈ গৈছিল৷ [[পালবংশী]] ৰজা [[জয়পাল]]ৰ সময়ৰ এখন [[শিলালিপি]] অনুসৰি ৰজাই নিজৰ দেহৰ সমান ওজনৰ [[স্বৰ্ণমুদ্ৰা]] ব্ৰাহ্মণক দান কৰাৰ কথা জনা যায়৷ ১৩শ শতিকাৰ পাৰ্ছীয়ান ইতিহাসবিদ [[মিনহাজ আল ছিৰাজ জুজজানি]]ৰ “তাবাকাৎ ই নাছিৰি’’ নামৰ কিতাপমতে সেইসময়ৰ কামৰূপ ৰাজ্যৰ এটা মন্দিৰত সোণ আৰু ৰূপৰ বহুকেইটা মূৰ্তি পোৱা গৈছিল৷ [[কৌটিল্য]]ৰ [[অৰ্থশাস্ত্ৰ]]ত প্ৰাচীন [[কামৰূপ]]ত [[হিমালয়]]ৰ পৰা বৈ অহা নদীৰ বালিৰ পৰা প্ৰচুৰ পৰিমাণে সোণ আহৰণ কৰাৰ কথাৰ উল্লেখ আছে৷ <ref name="সোণ">{{cite web | url=https://xahitya.org/%E0%A6%B8%E0%A7%8B%E0%A6%A3%E0%A7%B0-%E0%A6%85%E0%A6%B8%E0%A6%AE-%E0%A6%8F%E0%A6%95-%E0%A6%B8%E0%A7%8B%E0%A6%A3%E0%A6%BE%E0%A6%B2%E0%A7%80-%E0%A6%90%E0%A6%A4%E0%A6%BF%E0%A6%B9%E0%A7%8D%E0%A6%AF/ | title=সোণৰ অসম:এক সোণালী ঐতিহ্যৰ পম খেদি | accessdate=27 December 2022}}</ref> ==স্বৰ্ণ প্ৰবাহিনী নদী== অসমত প্ৰাচীন কালতে বহুকেইখন নদীৰ বালিৰ পৰা সোণ উৎপাদন কৰা এক উদ্যোগৰ সৃষ্টি হৈছিল৷ নদীসমূহৰ ভিতৰত সোৱণশিৰীত প্ৰচুৰ পৰিমাণে সোণ পোৱা গৈছিল৷ সংস্কৃত শব্দ “স্বৰ্ণ’’ৰ অপভ্ৰংশৰ পৰাই এই নদীৰ নাম “সোৱণশিৰী’’ হয়৷ সোৱণশিৰীৰ বাহিৰে [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ]], বুঢ়ীদিহিং, দিক্ৰং, বৰপানী, ধনশিৰি, দিহিং, দিগাৰু, জাগলু আদি নদীত সোণ পোৱা গৈছিল৷ জাগলু নদীৰ সোণ উজ্জ্বল হালধীয়া বৰণৰ আৰু এই সোণেই আটাইতকৈ নিভাঁজ বুলি গণ্য কৰা হৈছিল৷ অসমৰ বিভিন্ন ৰাজ্যৰ ৰাজপৰিয়ালৰ আ-অলংকাৰ এই সোণৰ পৰা তৈয়াৰ কৰা হৈছিল৷<ref name="gold">{{cite web | url=https://www.livehistoryindia.com/story/places/assams-rivers-of-gold | title=Assam's Rivers of Gold | accessdate=27 December 2022}}</ref> সোণ কমোৱা অসমৰ আন আন নদীবোৰ হ’ল, টেঙাপানী, পৰুৱা, দিহং, দিবাং, ঢল, দিচাং, ডিবুৰু, ডিজু, কাকৈ, কদম সোমদিৰী, খৰৈ,বৰৈ, বৰগাং, বৰদিখৰী, ভৰলী, মানশিৰী, কলিজুৰি, ডেকাজুৰি, পমা, গৰুৱা, মানাহা, বুঢ়ীগঙ্গা, দিচৈ আদি বহুতো সৰু-বৰ নৈত সোণ কমোৱা হৈছিল৷<ref name="নদী">{{cite book | title=আহোমৰ দিন | publisher=অসম প্ৰকাশন পৰিষদ | author=বৰবৰুৱা, হিতেশ্বৰ | authorlink=আহোমৰ দিনত শিল্প | year=১৯৮১ | pages=৫০০}}</ref> ==সোণৰ জোখমাখ== প্ৰাচীন কালৰে পৰা অসমীয়া সমাজত জোখ-মাখৰ কিছুমান স্বকীয় পদ্ধতি আছিল৷ সোণ, ৰূপ, ৰত্ন আদি জুখিবলৈ কিছুমান একক ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল, যিবোৰক আধলি, আনা, চৰু, তোলা, ৰতি, সিকি আদি শব্দেৰে জনা যায়৷ আধলি=৫.৮৩২ গ্ৰাম; আনা=৭২৯ মিলিগ্ৰাম; তোলা=১১.৬৪৬ গ্ৰাম; ৰতি=১৬২ মিলিগ্ৰাম; সিকি=চাৰি আনা৷<ref name="ওজন">{{cite book | title=Jyoti Bilingual Thesaurus | publisher=Perfect Expressions | author=Deka, Dr, Pranab Jyoti | authorlink=Measures of Ancient Assam | year=2007 | pages=157 | isbn=81-88866-08-3}}</ref> চৰু=সোণৰ গুড়ি গলোৱা মুহি৷ সোণোৱালসকলে নৈৰ বালি ধুই উলিওৱা সোণ পাৰাৰ সহায়ত পৃথক কৰি মুহিবোৰত একোটা পিণ্ড তৈয়াৰ কৰিছিল৷ এই মুহিবোৰক “চৰু’’ বোলা হৈছিল৷ এক চৰু সোণত প্ৰায় ১৫.১৮ গ্ৰাম সোণ থাকে৷<ref name="চৰু">{{cite book | title=প্ৰাক-ঔপনিৱেশিক অসমৰ অৰ্থনৈতিক ইতিহাস | publisher=অসম পাব্লিচিং কোম্পানী | author=শইকীয়া, ড° ৰক্তিম ৰঞ্জন | pages=৯১ | isbn=978-93-92305-41-2}}</ref> ==সোণাৰী== সোণৰ আ-অলংকাৰ গঢ়া শিল্পীসকলক সোণাৰী বোলে৷ সোণাৰীসকলে সোণ, ৰূপ, তাম আদি ধাতুৰ অলংকাৰ তৈয়াৰ কৰিছিল৷ [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ত "সোণাৰী" খেল এটা দেখা গৈছিল। ১৫২৪ত চুতীয়া ৰাজ্য জয় কৰাৰ পাছত এই খেলৰ মানুহক চৰাইদেউত থাকিবৰ দিয়া হৈছিল য'ৰ পৰা বৰ্তমানৰ সোণাৰি অঞ্চলতোৰ নাম পৰিল। এয়াই সোণৰ কাৰো কাৰ্য্যৰ বুৰঞ্জীৰ প্ৰথম উল্লেখ। সোণাৰী সকলৰ বাদেও চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজধানী শদিয়াৰ পৰা বিভিন্ন ধৰণৰ সোণৰ সম্পদ লুণ্ঠন কৰা হৈছিল যিবোৰ দিহিঙে দি আনি নামদাং অঞ্চলত ৰখা হৈছিল। তাৰ ভিতৰৰ সোণৰ পিৰা, সোণৰ জাপি, সোণৰ খাৰু, সোণৰ কেৰু/কাণফুলি, সোণৰ ছত্ৰ, সোণৰ ককালি, ইত্যাদি আহোম ৰজা সকলে ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ লৈছিল। ১৭ শতিকাৰ আহোম ৰাজত্বকালত মহাৰাজ বুদ্ধি স্বৰ্গনাৰায়ণৰ দিনত কোচবেহাৰৰ সোন্দৰ গোহাঁইৰ লগত অহা মানুহখিনিয়ে সোণৰ কাম কৰিছিল৷ তেওঁলোকে মূৰ্তি, কাঁহী, আঙঠি আদি তৈয়াৰ কৰিছিল৷ স্বৰ্গদেৱ [[ৰুদ্ৰসিংহ]]ৰ দিনত জয়পুৰ আৰু বেনাৰচলৈ অসমৰ পৰা সোণৰ কাম কৰা মানুহ পঠিয়াই অলংকাৰ গঢ়াৰ কাম শিকাই আনি থাপিছিল৷ ইয়াৰ আগতে যিসকল লোকে সোণৰ অলংকাৰ গঢ়িছিল, সেই অলংকাৰবোৰ চকুতলগা নহৈছিল৷ স্বৰ্গদেউ ৰুদ্ৰসিংহই [[জয়পুৰ]] আৰু [[বেনাৰচ]]ত শিকাই অনা দুজন লোকক ’ৰাজশাল’’ পাতি দি তেওঁলোকক বৰদলৈ উপাধি দিছিল৷<ref name="নদী"/>পূৰ্বতে সোণাৰীসকলে ছত্ৰ, লগুণ, আঙঠি আদি [[ৰাজেশ্বৰ সিংহ]]ই হয়গ্ৰীৱ মাধব মন্দিৰত দান কৰাৰ কথা জনা যায়৷<ref name="চৰু"/> কালক্ৰমত সোণৰ আ-অলংকাৰ গঢ়া, মিনা কৰা, সোণ-পানী ছটিওৱা অলংকাৰ প্ৰস্তুত কৰা আদি কামৰ প্ৰসাৰ হ’বলৈ ধৰে আৰু অসমত স্বৰ্ণ শিল্প কুটীৰ উদ্যোগ হিচাপে গঢ়ি উঠে৷ ==সোণাৰী শালৰ বিভিন্ন সঁজুলি== প্ৰাচীন অসমত সোণাৰীসকলে ব্যৱহাৰ কৰা সঁজুলিবোৰ হ’ল, মাঠনি(ডাঙৰ, সৰু, মজলীয়া হাতুৰী), চৰাই মাঠনি(পিতলৰ সৰু হাতুৰী), ৰেসনি, নৰনি, আফুৰি, ঘৰ, ঠিহা, কাটি, ঘুটি, ফলি, আকোৱা, ৰেতি, ঘোটনী, শান, মুহি, ঢালনা, কাকোন, চেপেনা, লেপ, সৰাহ, গোটালিমৰীয়া, ধেকা, ভাটি, ফেটী-চাতুলি, চাতুলি, আকুৰি, খন, জাৰণ, মৰপা, বিৰি মঠা, মিৰি সাকো আকোৱা, পাচৰংগি, ফুকচুঙা, চানা, কাষটি শিল, ৰোগন, খোলনী আদি৷<ref name="সঁজুলি">{{cite book | title=পুৰণি অসমৰ কাৰিকৰী শিল্পৰ ইতিহাস | publisher=জাগৰণ সাহিত্য প্ৰকাশন | author=শৰ্মা, মৃগেন | year=২০২২ | pages=১২-১৩ | isbn=978-93-93342-23-2}}</ref> ==সোণৰ আ-অলংকাৰ== [[File:গামখাৰু ১.jpeg|thumb|গামখাৰু]] [[File:Assamese jwellery.jpg|thumb|কেঁ‌চাসোণৰ অলংকাৰ]] প্ৰচুৰ পৰিমানে স্বদেশতে সোণ উৎপন্ন হোৱা বাবে অসমৰ ৰাজ্য সমূহৰ ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্য আৰু ৰজাই সোণেৰে নিৰ্মিত সাজ-পাৰ আৰু আ-অলংকাৰ পৰিধান কৰিছিল৷ সাধাৰণ পাইক শ্ৰেণীৰ লোকৰ সোণৰ অলংকাৰ পিন্ধাৰ অধিকাৰ নাছিল৷ ৰজাই সোণৰ বাখৰপতা আঙুঠি, নেপুৰ, সোণৰ গুণাৰে কাম কৰা জামা, গামখাৰু, পাচসৰী, সাতসৰী, নৱসৰী, কাণত সোণৰ গুণাৰে আঁৰি দিয়া মুকুতা আদি পিন্ধিছিল আৰু ৰাণীয়েও সোণৰ গুণাৰে বুটাবছা মেখেলা, আৰু সোণেৰে নিৰ্মিত বিভিন্ন অলংকাৰ পিন্ধিছিল৷<ref name="ইতিহাস">{{cite book | title=ইতিহাসে সোঁৱৰা ছশটা বছৰ | publisher=বনলতা | author=ৰাজকুমাৰ, ৺সৰ্বানন্দ | year=২০০০ | isbn=81-7339-308-7}}</ref> আন ধাতুৰ লগতে মুখ্যকৈ সোণেৰে তৈয়াৰী অসমত প্ৰচলিত অলংকাৰবোৰ হ’ল; অন্তী, আঙুধি, উন্টি, উজন্টী, কঁকালী, কঙ্কন, কণ্টক কঙ্কন, কণ্ঠহাৰ, কণ্ঠা, কণ্ঠি, কটিসূত্ৰ, কণ্ঠীমালা, কপালী, কৰ্দনী, কঁৰিয়া, কলি, কল্কী, কাঞ্চি, কাণজাপি, কাণফুল, কাণবালা, কাকৈ, কীৰিট, কাণবালি, কিংকিনী, কুণ্ডল, কেঁচুলুৰীয়া হাৰ, কেঁয়ুৰ, গলোতি, গামখাৰু, গেজেৰা, গোটা বালা, ঘুঙুৰা, চন্দ্ৰহাৰ, চাকি, চাঁপকলি, জুনুকা, জেঠীনেজীয়া আঙঠি, জোনবিৰি, ঢোলবিৰি, ঝুমকা, টিকলী, থুৰীয়া, দুল, ডুগডুগী, বিৰি, সাতসৰী, পাচলৰী, নৱলৰী, নাকচাবি, নাকফুল, মটৰমালা, মুঠিখাৰু, লংকেৰু, ঠোকা সোণ বা যুৰীয়া সোণা, লোকাপাৰ, শংখবালা, শিলিখা হাৰ, চিতিপতি, কুণ্ডল<ref name="ওজন"/> আদি অলেখ অসমীয়া গঢ়ৰ অলংকাৰ অসমৰ সোণাৰীয়ে গঢ়ে৷ ==অলংকাৰ গঢ়োৱা পদ্ধতি== সোণাৰীসকলে প্ৰথমতে কষটি শিলত ঘঁহি সোণৰ বিশুদ্ধতা পৰীক্ষা কৰি লয়৷ এটা মাটিৰ মুহিত সোণ সুৱগাৰ সহায়ত ৰেতি মাৰি আফুৰিত গলাই লয় আৰু পিছত শীতল হ’লে হাতুৰীৰে নিয়াৰিত পিতি চেপেটা কৰে৷ পিছত তাৰপৰাই বিভিন্ন অলংকাৰৰ গঢ়ত গঢ় দি উলিয়ায়৷<ref name="সঁজুলি"/> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ হস্তশিল্প]] [[শ্ৰেণী:পুৰণি আৰু মধ্যযুগীয় অসম]] sn4sphxn6s0t7ietnspi9lodtlyvi90 612217 612216 2026-06-14T18:26:43Z Pranamikaadhikary 27435 [[Special:Contributions/Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[User talk:Ananya Taye|আলোচনা]])-ই কৰা [[Special:Diff/612126|612126]] নম্বৰ সম্পাদনাটো বাতিল কৰা হৈছে 612217 wikitext text/x-wiki [[File:Thuriya, an Assamese ethnic ornament.jpg|thumb|থুৰীয়া]] [[File:কেঁচা সোণৰ অলঙ্কাৰ ২.jpeg|thumb|কেঁ‌চাসোণৰ অলংকাৰ]] '''অসমৰ স্বৰ্ণ শিল্প'''ই ({{lang-en|Gold crafts of Assam}}) আহোম যুগৰে পৰা অসমৰ অৰ্থনীতিত এক উল্লেখযোগ্য স্থান অধিকাৰ কৰি আহিছে৷ অসমত পুৰুষ মহিলা উভয়ৰে পৰিধেয় অলংকাৰৰ উপৰি মূৰ্তি আৰু আন আন সামগ্ৰী সোণেৰে তৈয়াৰ কৰা এক উদ্যোগ গঢ়ি উঠিছিল৷ এই শিল্পৰ ইতিহাস অতি পুৰণি৷ গ্ৰীক গ্ৰন্থ “পেৰিপ্লাছ অৱ দ্যা এৰিথ্ৰিয়ান ছি’’ৰ বৰ্ণনা অনুসৰি সেইসময়ৰ অসমৰ ভূখণ্ডৰ পৰা নিষ্কাশিত সোণ [[ত্ৰিপুৰা]] হৈ [[গংগা]] অৱবাহিকাৰ আশেপাশে থকা বিভিন্ন ব্যৱসায়িক কেন্দ্ৰলৈ গৈছিল৷ [[পালবংশী]] ৰজা [[জয়পাল]]ৰ সময়ৰ এখন [[শিলালিপি]] অনুসৰি ৰজাই নিজৰ দেহৰ সমান ওজনৰ [[স্বৰ্ণমুদ্ৰা]] ব্ৰাহ্মণক দান কৰাৰ কথা জনা যায়৷ ১৩শ শতিকাৰ পাৰ্ছীয়ান ইতিহাসবিদ [[মিনহাজ আল ছিৰাজ জুজজানি]]ৰ “তাবাকাৎ ই নাছিৰি’’ নামৰ কিতাপমতে সেইসময়ৰ কামৰূপ ৰাজ্যৰ এটা মন্দিৰত সোণ আৰু ৰূপৰ বহুকেইটা মূৰ্তি পোৱা গৈছিল৷ [[কৌটিল্য]]ৰ [[অৰ্থশাস্ত্ৰ]]ত প্ৰাচীন [[কামৰূপ]]ত [[হিমালয়]]ৰ পৰা বৈ অহা নদীৰ বালিৰ পৰা প্ৰচুৰ পৰিমাণে সোণ আহৰণ কৰাৰ কথাৰ উল্লেখ আছে৷ <ref name="সোণ">{{cite web | url=https://xahitya.org/%E0%A6%B8%E0%A7%8B%E0%A6%A3%E0%A7%B0-%E0%A6%85%E0%A6%B8%E0%A6%AE-%E0%A6%8F%E0%A6%95-%E0%A6%B8%E0%A7%8B%E0%A6%A3%E0%A6%BE%E0%A6%B2%E0%A7%80-%E0%A6%90%E0%A6%A4%E0%A6%BF%E0%A6%B9%E0%A7%8D%E0%A6%AF/ | title=সোণৰ অসম:এক সোণালী ঐতিহ্যৰ পম খেদি | accessdate=27 December 2022}}</ref> ==স্বৰ্ণ প্ৰবাহিনী নদী== [[আহোমসকল]] অসমলৈ অহাৰ পিছৰ পৰা অসমৰ বহুকেইখন নদীৰ বালিৰ পৰা সোণ উৎপাদন কৰা এক উদ্যোগৰ সৃষ্টি হৈছিল৷ নদীসমূহৰ ভিতৰত সোৱণশিৰীত প্ৰচুৰ পৰিমাণে সোণ পোৱা গৈছিল৷ সংস্কৃত শব্দ “স্বৰ্ণ’’ৰ অপভ্ৰংশৰ পৰাই এই নদীৰ নাম “সোৱণশিৰী’’ হয়৷ সোৱণশিৰীৰ বাহিৰে [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ]], [[বুঢ়ীদিহিং]], [[দিক্ৰং]], [[বৰপানী]], [[ধনশিৰি]], [[দিহিং]], [[দিগাৰু]], [[জাগলু]] আদি নদীত সোণ পোৱা গৈছিল৷ জাগলু নদীৰ সোণ উজ্জ্বল হালধীয়া বৰণৰ আৰু এই সোণেই আটাইতকৈ নিভাঁজ বুলি গণ্য কৰা হৈছিল৷ আহোম ৰাজপৰিয়ালৰ আ-অলংকাৰ এই সোণৰ পৰা তৈয়াৰ কৰা হৈছিল৷<ref name="gold">{{cite web | url=https://www.livehistoryindia.com/story/places/assams-rivers-of-gold | title=Assam's Rivers of Gold | accessdate=27 December 2022}}</ref> সোণ কমোৱা অসমৰ আন আন নদীবোৰ হ’ল, টেঙাপানী, পৰুৱা, দিহং, দিবাং, ঢল, দিচাং, ডিবুৰু, ডিজু, কাকৈ, কদম সোমদিৰী, খৰৈ,বৰৈ, বৰগাং, বৰদিখৰী, ভৰলী, মানশিৰী, কলিজুৰি, ডেকাজুৰি, পমা, গৰুৱা, মানাহা, বুঢ়ীগঙ্গা, দিচৈ আদি বহুতো সৰু-বৰ নৈত সোণ কমোৱা হৈছিল৷<ref name="নদী">{{cite book | title=আহোমৰ দিন | publisher=অসম প্ৰকাশন পৰিষদ | author=বৰবৰুৱা, হিতেশ্বৰ | authorlink=আহোমৰ দিনত শিল্প | year=১৯৮১ | pages=৫০০}}</ref> ==সোণৰ জোখমাখ== প্ৰাচীন কালৰে পৰা অসমীয়া সমাজত জোখ-মাখৰ কিছুমান স্বকীয় পদ্ধতি আছিল৷ সোণ, ৰূপ, ৰত্ন আদি জুখিবলৈ কিছুমান একক ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল, যিবোৰক আধলি, আনা, চৰু, তোলা, ৰতি, সিকি আদি শব্দেৰে জনা যায়৷ আধলি=৫.৮৩২ গ্ৰাম; আনা=৭২৯ মিলিগ্ৰাম; তোলা=১১.৬৪৬ গ্ৰাম; ৰতি=১৬২ মিলিগ্ৰাম; সিকি=চাৰি আনা৷<ref name="ওজন">{{cite book | title=Jyoti Bilingual Thesaurus | publisher=Perfect Expressions | author=Deka, Dr, Pranab Jyoti | authorlink=Measures of Ancient Assam | year=2007 | pages=157 | isbn=81-88866-08-3}}</ref> চৰু=সোণৰ গুড়ি গলোৱা মুহি৷ সোণোৱালসকলে নৈৰ বালি ধুই উলিওৱা সোণ পাৰাৰ সহায়ত পৃথক কৰি মুহিবোৰত একোটা পিণ্ড তৈয়াৰ কৰিছিল৷ এই মুহিবোৰক “চৰু’’ বোলা হৈছিল৷ এক চৰু সোণত প্ৰায় ১৫.১৮ গ্ৰাম সোণ থাকে৷<ref name="চৰু">{{cite book | title=প্ৰাক-ঔপনিৱেশিক অসমৰ অৰ্থনৈতিক ইতিহাস | publisher=অসম পাব্লিচিং কোম্পানী | author=শইকীয়া, ড° ৰক্তিম ৰঞ্জন | pages=৯১ | isbn=978-93-92305-41-2}}</ref> ==সোণাৰী== সোণৰ আ-অলংকাৰ গঢ়া শিল্পীসকলক সোণাৰী বোলে৷ সোণাৰীসকলে সোণ, ৰূপ, তাম আদি ধাতুৰ অলংকাৰ তৈয়াৰ কৰিছিল৷ [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ত "সোণাৰী" খেল এটা দেখা গৈছিল। ১৫২৪ত চুতীয়া ৰাজ্য জয় কৰাৰ পাছত এই খেলৰ মানুহক চৰাইদেউত থাকিবৰ দিয়া হৈছিল য'ৰ পৰা বৰ্তমানৰ সোণাৰি অঞ্চলতোৰ নাম পৰিল। এয়াই সোণৰ কাৰো কাৰ্য্যৰ বুৰঞ্জীৰ প্ৰথম উল্লেখ। সোণাৰী সকলৰ বাদেও চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজধানী শদিয়াৰ পৰা বিভিন্ন ধৰণৰ সোণৰ সম্পদ লুণ্ঠন কৰা হৈছিল যিবোৰ দিহিঙে দি আনি নামদাং অঞ্চলত ৰখা হৈছিল। তাৰ ভিতৰৰ সোণৰ পিৰা, সোণৰ জাপি, সোণৰ খাৰু, সোণৰ কেৰু/কাণফুলি, সোণৰ ছত্ৰ, সোণৰ ককালি, ইত্যাদি আহোম ৰজা সকলে ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ লৈছিল। ১৭ শতিকাৰ আহোম ৰাজত্বকালত মহাৰাজ বুদ্ধি স্বৰ্গনাৰায়ণৰ দিনত কোচবেহাৰৰ সোন্দৰ গোহাঁইৰ লগত অহা মানুহখিনিয়ে সোণৰ কাম কৰিছিল৷ তেওঁলোকে মূৰ্তি, কাঁহী, আঙঠি আদি তৈয়াৰ কৰিছিল৷ স্বৰ্গদেৱ [[ৰুদ্ৰসিংহ]]ৰ দিনত জয়পুৰ আৰু বেনাৰচলৈ অসমৰ পৰা সোণৰ কাম কৰা মানুহ পঠিয়াই অলংকাৰ গঢ়াৰ কাম শিকাই আনি থাপিছিল৷ ইয়াৰ আগতে যিসকল লোকে সোণৰ অলংকাৰ গঢ়িছিল, সেই অলংকাৰবোৰ চকুতলগা নহৈছিল৷ স্বৰ্গদেউ ৰুদ্ৰসিংহই [[জয়পুৰ]] আৰু [[বেনাৰচ]]ত শিকাই অনা দুজন লোকক ’ৰাজশাল’’ পাতি দি তেওঁলোকক বৰদলৈ উপাধি দিছিল৷<ref name="নদী"/>পূৰ্বতে সোণাৰীসকলে ছত্ৰ, লগুণ, আঙঠি আদি [[ৰাজেশ্বৰ সিংহ]]ই হয়গ্ৰীৱ মাধব মন্দিৰত দান কৰাৰ কথা জনা যায়৷<ref name="চৰু"/> কালক্ৰমত সোণৰ আ-অলংকাৰ গঢ়া, মিনা কৰা, সোণ-পানী ছটিওৱা অলংকাৰ প্ৰস্তুত কৰা আদি কামৰ প্ৰসাৰ হ’বলৈ ধৰে আৰু অসমত স্বৰ্ণ শিল্প কুটীৰ উদ্যোগ হিচাপে গঢ়ি উঠে৷ ==সোণাৰী শালৰ বিভিন্ন সঁজুলি== প্ৰাচীন অসমত সোণাৰীসকলে ব্যৱহাৰ কৰা সঁজুলিবোৰ হ’ল, মাঠনি(ডাঙৰ, সৰু, মজলীয়া হাতুৰী), চৰাই মাঠনি(পিতলৰ সৰু হাতুৰী), ৰেসনি, নৰনি, আফুৰি, ঘৰ, ঠিহা, কাটি, ঘুটি, ফলি, আকোৱা, ৰেতি, ঘোটনী, শান, মুহি, ঢালনা, কাকোন, চেপেনা, লেপ, সৰাহ, গোটালিমৰীয়া, ধেকা, ভাটি, ফেটী-চাতুলি, চাতুলি, আকুৰি, খন, জাৰণ, মৰপা, বিৰি মঠা, মিৰি সাকো আকোৱা, পাচৰংগি, ফুকচুঙা, চানা, কাষটি শিল, ৰোগন, খোলনী আদি৷<ref name="সঁজুলি">{{cite book | title=পুৰণি অসমৰ কাৰিকৰী শিল্পৰ ইতিহাস | publisher=জাগৰণ সাহিত্য প্ৰকাশন | author=শৰ্মা, মৃগেন | year=২০২২ | pages=১২-১৩ | isbn=978-93-93342-23-2}}</ref> ==সোণৰ আ-অলংকাৰ== [[File:গামখাৰু ১.jpeg|thumb|গামখাৰু]] [[File:Assamese jwellery.jpg|thumb|কেঁ‌চাসোণৰ অলংকাৰ]] প্ৰচুৰ পৰিমানে স্বদেশতে সোণ উৎপন্ন হোৱা বাবে অসমৰ ৰাজ্য সমূহৰ ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্য আৰু ৰজাই সোণেৰে নিৰ্মিত সাজ-পাৰ আৰু আ-অলংকাৰ পৰিধান কৰিছিল৷ সাধাৰণ পাইক শ্ৰেণীৰ লোকৰ সোণৰ অলংকাৰ পিন্ধাৰ অধিকাৰ নাছিল৷ ৰজাই সোণৰ বাখৰপতা আঙুঠি, নেপুৰ, সোণৰ গুণাৰে কাম কৰা জামা, গামখাৰু, পাচসৰী, সাতসৰী, নৱসৰী, কাণত সোণৰ গুণাৰে আঁৰি দিয়া মুকুতা আদি পিন্ধিছিল আৰু ৰাণীয়েও সোণৰ গুণাৰে বুটাবছা মেখেলা, আৰু সোণেৰে নিৰ্মিত বিভিন্ন অলংকাৰ পিন্ধিছিল৷<ref name="ইতিহাস">{{cite book | title=ইতিহাসে সোঁৱৰা ছশটা বছৰ | publisher=বনলতা | author=ৰাজকুমাৰ, ৺সৰ্বানন্দ | year=২০০০ | isbn=81-7339-308-7}}</ref> আন ধাতুৰ লগতে মুখ্যকৈ সোণেৰে তৈয়াৰী অসমত প্ৰচলিত অলংকাৰবোৰ হ’ল; অন্তী, আঙুধি, উন্টি, উজন্টী, কঁকালী, কঙ্কন, কণ্টক কঙ্কন, কণ্ঠহাৰ, কণ্ঠা, কণ্ঠি, কটিসূত্ৰ, কণ্ঠীমালা, কপালী, কৰ্দনী, কঁৰিয়া, কলি, কল্কী, কাঞ্চি, কাণজাপি, কাণফুল, কাণবালা, কাকৈ, কীৰিট, কাণবালি, কিংকিনী, কুণ্ডল, কেঁচুলুৰীয়া হাৰ, কেঁয়ুৰ, গলোতি, গামখাৰু, গেজেৰা, গোটা বালা, ঘুঙুৰা, চন্দ্ৰহাৰ, চাকি, চাঁপকলি, জুনুকা, জেঠীনেজীয়া আঙঠি, জোনবিৰি, ঢোলবিৰি, ঝুমকা, টিকলী, থুৰীয়া, দুল, ডুগডুগী, বিৰি, সাতসৰী, পাচলৰী, নৱলৰী, নাকচাবি, নাকফুল, মটৰমালা, মুঠিখাৰু, লংকেৰু, ঠোকা সোণ বা যুৰীয়া সোণা, লোকাপাৰ, শংখবালা, শিলিখা হাৰ, চিতিপতি, কুণ্ডল<ref name="ওজন"/> আদি অলেখ অসমীয়া গঢ়ৰ অলংকাৰ অসমৰ সোণাৰীয়ে গঢ়ে৷ ==অলংকাৰ গঢ়োৱা পদ্ধতি== সোণাৰীসকলে প্ৰথমতে কষটি শিলত ঘঁহি সোণৰ বিশুদ্ধতা পৰীক্ষা কৰি লয়৷ এটা মাটিৰ মুহিত সোণ সুৱগাৰ সহায়ত ৰেতি মাৰি আফুৰিত গলাই লয় আৰু পিছত শীতল হ’লে হাতুৰীৰে নিয়াৰিত পিতি চেপেটা কৰে৷ পিছত তাৰপৰাই বিভিন্ন অলংকাৰৰ গঢ়ত গঢ় দি উলিয়ায়৷<ref name="সঁজুলি"/> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ হস্তশিল্প]] [[শ্ৰেণী:পুৰণি আৰু মধ্যযুগীয় অসম]] f22arp98tihs91w98byb0klmt7zzp97 612220 612217 2026-06-14T18:34:20Z Pranamikaadhikary 27435 /* সোণাৰী */ 612220 wikitext text/x-wiki [[File:Thuriya, an Assamese ethnic ornament.jpg|thumb|থুৰীয়া]] [[File:কেঁচা সোণৰ অলঙ্কাৰ ২.jpeg|thumb|কেঁ‌চাসোণৰ অলংকাৰ]] '''অসমৰ স্বৰ্ণ শিল্প'''ই ({{lang-en|Gold crafts of Assam}}) আহোম যুগৰে পৰা অসমৰ অৰ্থনীতিত এক উল্লেখযোগ্য স্থান অধিকাৰ কৰি আহিছে৷ অসমত পুৰুষ মহিলা উভয়ৰে পৰিধেয় অলংকাৰৰ উপৰি মূৰ্তি আৰু আন আন সামগ্ৰী সোণেৰে তৈয়াৰ কৰা এক উদ্যোগ গঢ়ি উঠিছিল৷ এই শিল্পৰ ইতিহাস অতি পুৰণি৷ গ্ৰীক গ্ৰন্থ “পেৰিপ্লাছ অৱ দ্যা এৰিথ্ৰিয়ান ছি’’ৰ বৰ্ণনা অনুসৰি সেইসময়ৰ অসমৰ ভূখণ্ডৰ পৰা নিষ্কাশিত সোণ [[ত্ৰিপুৰা]] হৈ [[গংগা]] অৱবাহিকাৰ আশেপাশে থকা বিভিন্ন ব্যৱসায়িক কেন্দ্ৰলৈ গৈছিল৷ [[পালবংশী]] ৰজা [[জয়পাল]]ৰ সময়ৰ এখন [[শিলালিপি]] অনুসৰি ৰজাই নিজৰ দেহৰ সমান ওজনৰ [[স্বৰ্ণমুদ্ৰা]] ব্ৰাহ্মণক দান কৰাৰ কথা জনা যায়৷ ১৩শ শতিকাৰ পাৰ্ছীয়ান ইতিহাসবিদ [[মিনহাজ আল ছিৰাজ জুজজানি]]ৰ “তাবাকাৎ ই নাছিৰি’’ নামৰ কিতাপমতে সেইসময়ৰ কামৰূপ ৰাজ্যৰ এটা মন্দিৰত সোণ আৰু ৰূপৰ বহুকেইটা মূৰ্তি পোৱা গৈছিল৷ [[কৌটিল্য]]ৰ [[অৰ্থশাস্ত্ৰ]]ত প্ৰাচীন [[কামৰূপ]]ত [[হিমালয়]]ৰ পৰা বৈ অহা নদীৰ বালিৰ পৰা প্ৰচুৰ পৰিমাণে সোণ আহৰণ কৰাৰ কথাৰ উল্লেখ আছে৷ <ref name="সোণ">{{cite web | url=https://xahitya.org/%E0%A6%B8%E0%A7%8B%E0%A6%A3%E0%A7%B0-%E0%A6%85%E0%A6%B8%E0%A6%AE-%E0%A6%8F%E0%A6%95-%E0%A6%B8%E0%A7%8B%E0%A6%A3%E0%A6%BE%E0%A6%B2%E0%A7%80-%E0%A6%90%E0%A6%A4%E0%A6%BF%E0%A6%B9%E0%A7%8D%E0%A6%AF/ | title=সোণৰ অসম:এক সোণালী ঐতিহ্যৰ পম খেদি | accessdate=27 December 2022}}</ref> ==স্বৰ্ণ প্ৰবাহিনী নদী== [[আহোমসকল]] অসমলৈ অহাৰ পিছৰ পৰা অসমৰ বহুকেইখন নদীৰ বালিৰ পৰা সোণ উৎপাদন কৰা এক উদ্যোগৰ সৃষ্টি হৈছিল৷ নদীসমূহৰ ভিতৰত সোৱণশিৰীত প্ৰচুৰ পৰিমাণে সোণ পোৱা গৈছিল৷ সংস্কৃত শব্দ “স্বৰ্ণ’’ৰ অপভ্ৰংশৰ পৰাই এই নদীৰ নাম “সোৱণশিৰী’’ হয়৷ সোৱণশিৰীৰ বাহিৰে [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ]], [[বুঢ়ীদিহিং]], [[দিক্ৰং]], [[বৰপানী]], [[ধনশিৰি]], [[দিহিং]], [[দিগাৰু]], [[জাগলু]] আদি নদীত সোণ পোৱা গৈছিল৷ জাগলু নদীৰ সোণ উজ্জ্বল হালধীয়া বৰণৰ আৰু এই সোণেই আটাইতকৈ নিভাঁজ বুলি গণ্য কৰা হৈছিল৷ আহোম ৰাজপৰিয়ালৰ আ-অলংকাৰ এই সোণৰ পৰা তৈয়াৰ কৰা হৈছিল৷<ref name="gold">{{cite web | url=https://www.livehistoryindia.com/story/places/assams-rivers-of-gold | title=Assam's Rivers of Gold | accessdate=27 December 2022}}</ref> সোণ কমোৱা অসমৰ আন আন নদীবোৰ হ’ল, টেঙাপানী, পৰুৱা, দিহং, দিবাং, ঢল, দিচাং, ডিবুৰু, ডিজু, কাকৈ, কদম সোমদিৰী, খৰৈ,বৰৈ, বৰগাং, বৰদিখৰী, ভৰলী, মানশিৰী, কলিজুৰি, ডেকাজুৰি, পমা, গৰুৱা, মানাহা, বুঢ়ীগঙ্গা, দিচৈ আদি বহুতো সৰু-বৰ নৈত সোণ কমোৱা হৈছিল৷<ref name="নদী">{{cite book | title=আহোমৰ দিন | publisher=অসম প্ৰকাশন পৰিষদ | author=বৰবৰুৱা, হিতেশ্বৰ | authorlink=আহোমৰ দিনত শিল্প | year=১৯৮১ | pages=৫০০}}</ref> ==সোণৰ জোখমাখ== প্ৰাচীন কালৰে পৰা অসমীয়া সমাজত জোখ-মাখৰ কিছুমান স্বকীয় পদ্ধতি আছিল৷ সোণ, ৰূপ, ৰত্ন আদি জুখিবলৈ কিছুমান একক ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল, যিবোৰক আধলি, আনা, চৰু, তোলা, ৰতি, সিকি আদি শব্দেৰে জনা যায়৷ আধলি=৫.৮৩২ গ্ৰাম; আনা=৭২৯ মিলিগ্ৰাম; তোলা=১১.৬৪৬ গ্ৰাম; ৰতি=১৬২ মিলিগ্ৰাম; সিকি=চাৰি আনা৷<ref name="ওজন">{{cite book | title=Jyoti Bilingual Thesaurus | publisher=Perfect Expressions | author=Deka, Dr, Pranab Jyoti | authorlink=Measures of Ancient Assam | year=2007 | pages=157 | isbn=81-88866-08-3}}</ref> চৰু=সোণৰ গুড়ি গলোৱা মুহি৷ সোণোৱালসকলে নৈৰ বালি ধুই উলিওৱা সোণ পাৰাৰ সহায়ত পৃথক কৰি মুহিবোৰত একোটা পিণ্ড তৈয়াৰ কৰিছিল৷ এই মুহিবোৰক “চৰু’’ বোলা হৈছিল৷ এক চৰু সোণত প্ৰায় ১৫.১৮ গ্ৰাম সোণ থাকে৷<ref name="চৰু">{{cite book | title=প্ৰাক-ঔপনিৱেশিক অসমৰ অৰ্থনৈতিক ইতিহাস | publisher=অসম পাব্লিচিং কোম্পানী | author=শইকীয়া, ড° ৰক্তিম ৰঞ্জন | pages=৯১ | isbn=978-93-92305-41-2}}</ref> ==সোণাৰী== সোণৰ আ-অলংকাৰ গঢ়া শিল্পীসকলক সোণাৰী বোলে৷ সোণাৰীসকলে সোণ, ৰূপ, তাম আদি ধাতুৰ অলংকাৰ তৈয়াৰ কৰিছিল৷ [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ত "সোণাৰী" খেল এটা দেখা গৈছিল।{{cn}} ১৫২৪ত চুতীয়া ৰাজ্য জয় কৰাৰ পাছত এই খেলৰ মানুহক চৰাইদেউত থাকিবৰ দিয়া হৈছিল য'ৰ পৰা বৰ্তমানৰ সোণাৰি অঞ্চলতোৰ নাম পৰিল। এয়াই সোণৰ কাৰো কাৰ্য্যৰ বুৰঞ্জীৰ প্ৰথম উল্লেখ। সোণাৰী সকলৰ বাদেও চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজধানী শদিয়াৰ পৰা বিভিন্ন ধৰণৰ সোণৰ সম্পদ লুণ্ঠন কৰা হৈছিল যিবোৰ দিহিঙে দি আনি নামদাং অঞ্চলত ৰখা হৈছিল। তাৰ ভিতৰৰ সোণৰ পিৰা, সোণৰ জাপি, সোণৰ খাৰু, সোণৰ কেৰু/কাণফুলি, সোণৰ ছত্ৰ, সোণৰ ককালি, ইত্যাদি আহোম ৰজা সকলে ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ লৈছিল।{{cn}} ১৭ শতিকাৰ আহোম ৰাজত্বকালত মহাৰাজ বুদ্ধি স্বৰ্গনাৰায়ণৰ দিনত কোচবেহাৰৰ সোন্দৰ গোহাঁইৰ লগত অহা মানুহখিনিয়ে সোণৰ কাম কৰিছিল৷ তেওঁলোকে মূৰ্তি, কাঁহী, আঙঠি আদি তৈয়াৰ কৰিছিল৷ স্বৰ্গদেৱ [[ৰুদ্ৰসিংহ]]ৰ দিনত জয়পুৰ আৰু বেনাৰচলৈ অসমৰ পৰা সোণৰ কাম কৰা মানুহ পঠিয়াই অলংকাৰ গঢ়াৰ কাম শিকাই আনি থাপিছিল৷ ইয়াৰ আগতে যিসকল লোকে সোণৰ অলংকাৰ গঢ়িছিল, সেই অলংকাৰবোৰ চকুতলগা নহৈছিল৷ স্বৰ্গদেউ ৰুদ্ৰসিংহই [[জয়পুৰ]] আৰু [[বেনাৰচ]]ত শিকাই অনা দুজন লোকক ’ৰাজশাল’’ পাতি দি তেওঁলোকক বৰদলৈ উপাধি দিছিল৷<ref name="নদী"/>পূৰ্বতে সোণাৰীসকলে ছত্ৰ, লগুণ, আঙঠি আদি [[ৰাজেশ্বৰ সিংহ]]ই হয়গ্ৰীৱ মাধব মন্দিৰত দান কৰাৰ কথা জনা যায়৷<ref name="চৰু"/> কালক্ৰমত সোণৰ আ-অলংকাৰ গঢ়া, মিনা কৰা, সোণ-পানী ছটিওৱা অলংকাৰ প্ৰস্তুত কৰা আদি কামৰ প্ৰসাৰ হ’বলৈ ধৰে আৰু অসমত স্বৰ্ণ শিল্প কুটীৰ উদ্যোগ হিচাপে গঢ়ি উঠে৷ ==সোণাৰী শালৰ বিভিন্ন সঁজুলি== প্ৰাচীন অসমত সোণাৰীসকলে ব্যৱহাৰ কৰা সঁজুলিবোৰ হ’ল, মাঠনি(ডাঙৰ, সৰু, মজলীয়া হাতুৰী), চৰাই মাঠনি(পিতলৰ সৰু হাতুৰী), ৰেসনি, নৰনি, আফুৰি, ঘৰ, ঠিহা, কাটি, ঘুটি, ফলি, আকোৱা, ৰেতি, ঘোটনী, শান, মুহি, ঢালনা, কাকোন, চেপেনা, লেপ, সৰাহ, গোটালিমৰীয়া, ধেকা, ভাটি, ফেটী-চাতুলি, চাতুলি, আকুৰি, খন, জাৰণ, মৰপা, বিৰি মঠা, মিৰি সাকো আকোৱা, পাচৰংগি, ফুকচুঙা, চানা, কাষটি শিল, ৰোগন, খোলনী আদি৷<ref name="সঁজুলি">{{cite book | title=পুৰণি অসমৰ কাৰিকৰী শিল্পৰ ইতিহাস | publisher=জাগৰণ সাহিত্য প্ৰকাশন | author=শৰ্মা, মৃগেন | year=২০২২ | pages=১২-১৩ | isbn=978-93-93342-23-2}}</ref> ==সোণৰ আ-অলংকাৰ== [[File:গামখাৰু ১.jpeg|thumb|গামখাৰু]] [[File:Assamese jwellery.jpg|thumb|কেঁ‌চাসোণৰ অলংকাৰ]] প্ৰচুৰ পৰিমানে স্বদেশতে সোণ উৎপন্ন হোৱা বাবে অসমৰ ৰাজ্য সমূহৰ ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্য আৰু ৰজাই সোণেৰে নিৰ্মিত সাজ-পাৰ আৰু আ-অলংকাৰ পৰিধান কৰিছিল৷ সাধাৰণ পাইক শ্ৰেণীৰ লোকৰ সোণৰ অলংকাৰ পিন্ধাৰ অধিকাৰ নাছিল৷ ৰজাই সোণৰ বাখৰপতা আঙুঠি, নেপুৰ, সোণৰ গুণাৰে কাম কৰা জামা, গামখাৰু, পাচসৰী, সাতসৰী, নৱসৰী, কাণত সোণৰ গুণাৰে আঁৰি দিয়া মুকুতা আদি পিন্ধিছিল আৰু ৰাণীয়েও সোণৰ গুণাৰে বুটাবছা মেখেলা, আৰু সোণেৰে নিৰ্মিত বিভিন্ন অলংকাৰ পিন্ধিছিল৷<ref name="ইতিহাস">{{cite book | title=ইতিহাসে সোঁৱৰা ছশটা বছৰ | publisher=বনলতা | author=ৰাজকুমাৰ, ৺সৰ্বানন্দ | year=২০০০ | isbn=81-7339-308-7}}</ref> আন ধাতুৰ লগতে মুখ্যকৈ সোণেৰে তৈয়াৰী অসমত প্ৰচলিত অলংকাৰবোৰ হ’ল; অন্তী, আঙুধি, উন্টি, উজন্টী, কঁকালী, কঙ্কন, কণ্টক কঙ্কন, কণ্ঠহাৰ, কণ্ঠা, কণ্ঠি, কটিসূত্ৰ, কণ্ঠীমালা, কপালী, কৰ্দনী, কঁৰিয়া, কলি, কল্কী, কাঞ্চি, কাণজাপি, কাণফুল, কাণবালা, কাকৈ, কীৰিট, কাণবালি, কিংকিনী, কুণ্ডল, কেঁচুলুৰীয়া হাৰ, কেঁয়ুৰ, গলোতি, গামখাৰু, গেজেৰা, গোটা বালা, ঘুঙুৰা, চন্দ্ৰহাৰ, চাকি, চাঁপকলি, জুনুকা, জেঠীনেজীয়া আঙঠি, জোনবিৰি, ঢোলবিৰি, ঝুমকা, টিকলী, থুৰীয়া, দুল, ডুগডুগী, বিৰি, সাতসৰী, পাচলৰী, নৱলৰী, নাকচাবি, নাকফুল, মটৰমালা, মুঠিখাৰু, লংকেৰু, ঠোকা সোণ বা যুৰীয়া সোণা, লোকাপাৰ, শংখবালা, শিলিখা হাৰ, চিতিপতি, কুণ্ডল<ref name="ওজন"/> আদি অলেখ অসমীয়া গঢ়ৰ অলংকাৰ অসমৰ সোণাৰীয়ে গঢ়ে৷ ==অলংকাৰ গঢ়োৱা পদ্ধতি== সোণাৰীসকলে প্ৰথমতে কষটি শিলত ঘঁহি সোণৰ বিশুদ্ধতা পৰীক্ষা কৰি লয়৷ এটা মাটিৰ মুহিত সোণ সুৱগাৰ সহায়ত ৰেতি মাৰি আফুৰিত গলাই লয় আৰু পিছত শীতল হ’লে হাতুৰীৰে নিয়াৰিত পিতি চেপেটা কৰে৷ পিছত তাৰপৰাই বিভিন্ন অলংকাৰৰ গঢ়ত গঢ় দি উলিয়ায়৷<ref name="সঁজুলি"/> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ হস্তশিল্প]] [[শ্ৰেণী:পুৰণি আৰু মধ্যযুগীয় অসম]] gz8nq67oyu4fhmw3r7t23c89za1jqms 612221 612220 2026-06-14T18:35:37Z Pranamikaadhikary 27435 /* সোণাৰী */ 612221 wikitext text/x-wiki [[File:Thuriya, an Assamese ethnic ornament.jpg|thumb|থুৰীয়া]] [[File:কেঁচা সোণৰ অলঙ্কাৰ ২.jpeg|thumb|কেঁ‌চাসোণৰ অলংকাৰ]] '''অসমৰ স্বৰ্ণ শিল্প'''ই ({{lang-en|Gold crafts of Assam}}) আহোম যুগৰে পৰা অসমৰ অৰ্থনীতিত এক উল্লেখযোগ্য স্থান অধিকাৰ কৰি আহিছে৷ অসমত পুৰুষ মহিলা উভয়ৰে পৰিধেয় অলংকাৰৰ উপৰি মূৰ্তি আৰু আন আন সামগ্ৰী সোণেৰে তৈয়াৰ কৰা এক উদ্যোগ গঢ়ি উঠিছিল৷ এই শিল্পৰ ইতিহাস অতি পুৰণি৷ গ্ৰীক গ্ৰন্থ “পেৰিপ্লাছ অৱ দ্যা এৰিথ্ৰিয়ান ছি’’ৰ বৰ্ণনা অনুসৰি সেইসময়ৰ অসমৰ ভূখণ্ডৰ পৰা নিষ্কাশিত সোণ [[ত্ৰিপুৰা]] হৈ [[গংগা]] অৱবাহিকাৰ আশেপাশে থকা বিভিন্ন ব্যৱসায়িক কেন্দ্ৰলৈ গৈছিল৷ [[পালবংশী]] ৰজা [[জয়পাল]]ৰ সময়ৰ এখন [[শিলালিপি]] অনুসৰি ৰজাই নিজৰ দেহৰ সমান ওজনৰ [[স্বৰ্ণমুদ্ৰা]] ব্ৰাহ্মণক দান কৰাৰ কথা জনা যায়৷ ১৩শ শতিকাৰ পাৰ্ছীয়ান ইতিহাসবিদ [[মিনহাজ আল ছিৰাজ জুজজানি]]ৰ “তাবাকাৎ ই নাছিৰি’’ নামৰ কিতাপমতে সেইসময়ৰ কামৰূপ ৰাজ্যৰ এটা মন্দিৰত সোণ আৰু ৰূপৰ বহুকেইটা মূৰ্তি পোৱা গৈছিল৷ [[কৌটিল্য]]ৰ [[অৰ্থশাস্ত্ৰ]]ত প্ৰাচীন [[কামৰূপ]]ত [[হিমালয়]]ৰ পৰা বৈ অহা নদীৰ বালিৰ পৰা প্ৰচুৰ পৰিমাণে সোণ আহৰণ কৰাৰ কথাৰ উল্লেখ আছে৷ <ref name="সোণ">{{cite web | url=https://xahitya.org/%E0%A6%B8%E0%A7%8B%E0%A6%A3%E0%A7%B0-%E0%A6%85%E0%A6%B8%E0%A6%AE-%E0%A6%8F%E0%A6%95-%E0%A6%B8%E0%A7%8B%E0%A6%A3%E0%A6%BE%E0%A6%B2%E0%A7%80-%E0%A6%90%E0%A6%A4%E0%A6%BF%E0%A6%B9%E0%A7%8D%E0%A6%AF/ | title=সোণৰ অসম:এক সোণালী ঐতিহ্যৰ পম খেদি | accessdate=27 December 2022}}</ref> ==স্বৰ্ণ প্ৰবাহিনী নদী== [[আহোমসকল]] অসমলৈ অহাৰ পিছৰ পৰা অসমৰ বহুকেইখন নদীৰ বালিৰ পৰা সোণ উৎপাদন কৰা এক উদ্যোগৰ সৃষ্টি হৈছিল৷ নদীসমূহৰ ভিতৰত সোৱণশিৰীত প্ৰচুৰ পৰিমাণে সোণ পোৱা গৈছিল৷ সংস্কৃত শব্দ “স্বৰ্ণ’’ৰ অপভ্ৰংশৰ পৰাই এই নদীৰ নাম “সোৱণশিৰী’’ হয়৷ সোৱণশিৰীৰ বাহিৰে [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ]], [[বুঢ়ীদিহিং]], [[দিক্ৰং]], [[বৰপানী]], [[ধনশিৰি]], [[দিহিং]], [[দিগাৰু]], [[জাগলু]] আদি নদীত সোণ পোৱা গৈছিল৷ জাগলু নদীৰ সোণ উজ্জ্বল হালধীয়া বৰণৰ আৰু এই সোণেই আটাইতকৈ নিভাঁজ বুলি গণ্য কৰা হৈছিল৷ আহোম ৰাজপৰিয়ালৰ আ-অলংকাৰ এই সোণৰ পৰা তৈয়াৰ কৰা হৈছিল৷<ref name="gold">{{cite web | url=https://www.livehistoryindia.com/story/places/assams-rivers-of-gold | title=Assam's Rivers of Gold | accessdate=27 December 2022}}</ref> সোণ কমোৱা অসমৰ আন আন নদীবোৰ হ’ল, টেঙাপানী, পৰুৱা, দিহং, দিবাং, ঢল, দিচাং, ডিবুৰু, ডিজু, কাকৈ, কদম সোমদিৰী, খৰৈ,বৰৈ, বৰগাং, বৰদিখৰী, ভৰলী, মানশিৰী, কলিজুৰি, ডেকাজুৰি, পমা, গৰুৱা, মানাহা, বুঢ়ীগঙ্গা, দিচৈ আদি বহুতো সৰু-বৰ নৈত সোণ কমোৱা হৈছিল৷<ref name="নদী">{{cite book | title=আহোমৰ দিন | publisher=অসম প্ৰকাশন পৰিষদ | author=বৰবৰুৱা, হিতেশ্বৰ | authorlink=আহোমৰ দিনত শিল্প | year=১৯৮১ | pages=৫০০}}</ref> ==সোণৰ জোখমাখ== প্ৰাচীন কালৰে পৰা অসমীয়া সমাজত জোখ-মাখৰ কিছুমান স্বকীয় পদ্ধতি আছিল৷ সোণ, ৰূপ, ৰত্ন আদি জুখিবলৈ কিছুমান একক ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল, যিবোৰক আধলি, আনা, চৰু, তোলা, ৰতি, সিকি আদি শব্দেৰে জনা যায়৷ আধলি=৫.৮৩২ গ্ৰাম; আনা=৭২৯ মিলিগ্ৰাম; তোলা=১১.৬৪৬ গ্ৰাম; ৰতি=১৬২ মিলিগ্ৰাম; সিকি=চাৰি আনা৷<ref name="ওজন">{{cite book | title=Jyoti Bilingual Thesaurus | publisher=Perfect Expressions | author=Deka, Dr, Pranab Jyoti | authorlink=Measures of Ancient Assam | year=2007 | pages=157 | isbn=81-88866-08-3}}</ref> চৰু=সোণৰ গুড়ি গলোৱা মুহি৷ সোণোৱালসকলে নৈৰ বালি ধুই উলিওৱা সোণ পাৰাৰ সহায়ত পৃথক কৰি মুহিবোৰত একোটা পিণ্ড তৈয়াৰ কৰিছিল৷ এই মুহিবোৰক “চৰু’’ বোলা হৈছিল৷ এক চৰু সোণত প্ৰায় ১৫.১৮ গ্ৰাম সোণ থাকে৷<ref name="চৰু">{{cite book | title=প্ৰাক-ঔপনিৱেশিক অসমৰ অৰ্থনৈতিক ইতিহাস | publisher=অসম পাব্লিচিং কোম্পানী | author=শইকীয়া, ড° ৰক্তিম ৰঞ্জন | pages=৯১ | isbn=978-93-92305-41-2}}</ref> ==সোণাৰী== ১৭ শতিকাৰ আহোম ৰাজত্বকালত মহাৰাজ বুদ্ধি স্বৰ্গনাৰায়ণৰ দিনত কোচবেহাৰৰ সোন্দৰ গোহাঁইৰ লগত অহা মানুহখিনিয়ে সোণৰ কাম কৰিছিল৷ তেওঁলোকে মূৰ্তি, কাঁহী, আঙঠি আদি তৈয়াৰ কৰিছিল৷ স্বৰ্গদেৱ [[ৰুদ্ৰসিংহ]]ৰ দিনত জয়পুৰ আৰু বেনাৰচলৈ অসমৰ পৰা সোণৰ কাম কৰা মানুহ পঠিয়াই অলংকাৰ গঢ়াৰ কাম শিকাই আনি থাপিছিল৷ ইয়াৰ আগতে যিসকল লোকে সোণৰ অলংকাৰ গঢ়িছিল, সেই অলংকাৰবোৰ চকুতলগা নহৈছিল৷ স্বৰ্গদেউ ৰুদ্ৰসিংহই [[জয়পুৰ]] আৰু [[বেনাৰচ]]ত শিকাই অনা দুজন লোকক ’ৰাজশাল’’ পাতি দি তেওঁলোকক বৰদলৈ উপাধি দিছিল৷<ref name="নদী"/>পূৰ্বতে সোণাৰীসকলে ছত্ৰ, লগুণ, আঙঠি আদি [[ৰাজেশ্বৰ সিংহ]]ই হয়গ্ৰীৱ মাধব মন্দিৰত দান কৰাৰ কথা জনা যায়৷<ref name="চৰু"/> কালক্ৰমত সোণৰ আ-অলংকাৰ গঢ়া, মিনা কৰা, সোণ-পানী ছটিওৱা অলংকাৰ প্ৰস্তুত কৰা আদি কামৰ প্ৰসাৰ হ’বলৈ ধৰে আৰু অসমত স্বৰ্ণ শিল্প কুটীৰ উদ্যোগ হিচাপে গঢ়ি উঠে৷ ==সোণাৰী শালৰ বিভিন্ন সঁজুলি== প্ৰাচীন অসমত সোণাৰীসকলে ব্যৱহাৰ কৰা সঁজুলিবোৰ হ’ল, মাঠনি(ডাঙৰ, সৰু, মজলীয়া হাতুৰী), চৰাই মাঠনি(পিতলৰ সৰু হাতুৰী), ৰেসনি, নৰনি, আফুৰি, ঘৰ, ঠিহা, কাটি, ঘুটি, ফলি, আকোৱা, ৰেতি, ঘোটনী, শান, মুহি, ঢালনা, কাকোন, চেপেনা, লেপ, সৰাহ, গোটালিমৰীয়া, ধেকা, ভাটি, ফেটী-চাতুলি, চাতুলি, আকুৰি, খন, জাৰণ, মৰপা, বিৰি মঠা, মিৰি সাকো আকোৱা, পাচৰংগি, ফুকচুঙা, চানা, কাষটি শিল, ৰোগন, খোলনী আদি৷<ref name="সঁজুলি">{{cite book | title=পুৰণি অসমৰ কাৰিকৰী শিল্পৰ ইতিহাস | publisher=জাগৰণ সাহিত্য প্ৰকাশন | author=শৰ্মা, মৃগেন | year=২০২২ | pages=১২-১৩ | isbn=978-93-93342-23-2}}</ref> ==সোণৰ আ-অলংকাৰ== [[File:গামখাৰু ১.jpeg|thumb|গামখাৰু]] [[File:Assamese jwellery.jpg|thumb|কেঁ‌চাসোণৰ অলংকাৰ]] প্ৰচুৰ পৰিমানে স্বদেশতে সোণ উৎপন্ন হোৱা বাবে অসমৰ ৰাজ্য সমূহৰ ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্য আৰু ৰজাই সোণেৰে নিৰ্মিত সাজ-পাৰ আৰু আ-অলংকাৰ পৰিধান কৰিছিল৷ সাধাৰণ পাইক শ্ৰেণীৰ লোকৰ সোণৰ অলংকাৰ পিন্ধাৰ অধিকাৰ নাছিল৷ ৰজাই সোণৰ বাখৰপতা আঙুঠি, নেপুৰ, সোণৰ গুণাৰে কাম কৰা জামা, গামখাৰু, পাচসৰী, সাতসৰী, নৱসৰী, কাণত সোণৰ গুণাৰে আঁৰি দিয়া মুকুতা আদি পিন্ধিছিল আৰু ৰাণীয়েও সোণৰ গুণাৰে বুটাবছা মেখেলা, আৰু সোণেৰে নিৰ্মিত বিভিন্ন অলংকাৰ পিন্ধিছিল৷<ref name="ইতিহাস">{{cite book | title=ইতিহাসে সোঁৱৰা ছশটা বছৰ | publisher=বনলতা | author=ৰাজকুমাৰ, ৺সৰ্বানন্দ | year=২০০০ | isbn=81-7339-308-7}}</ref> আন ধাতুৰ লগতে মুখ্যকৈ সোণেৰে তৈয়াৰী অসমত প্ৰচলিত অলংকাৰবোৰ হ’ল; অন্তী, আঙুধি, উন্টি, উজন্টী, কঁকালী, কঙ্কন, কণ্টক কঙ্কন, কণ্ঠহাৰ, কণ্ঠা, কণ্ঠি, কটিসূত্ৰ, কণ্ঠীমালা, কপালী, কৰ্দনী, কঁৰিয়া, কলি, কল্কী, কাঞ্চি, কাণজাপি, কাণফুল, কাণবালা, কাকৈ, কীৰিট, কাণবালি, কিংকিনী, কুণ্ডল, কেঁচুলুৰীয়া হাৰ, কেঁয়ুৰ, গলোতি, গামখাৰু, গেজেৰা, গোটা বালা, ঘুঙুৰা, চন্দ্ৰহাৰ, চাকি, চাঁপকলি, জুনুকা, জেঠীনেজীয়া আঙঠি, জোনবিৰি, ঢোলবিৰি, ঝুমকা, টিকলী, থুৰীয়া, দুল, ডুগডুগী, বিৰি, সাতসৰী, পাচলৰী, নৱলৰী, নাকচাবি, নাকফুল, মটৰমালা, মুঠিখাৰু, লংকেৰু, ঠোকা সোণ বা যুৰীয়া সোণা, লোকাপাৰ, শংখবালা, শিলিখা হাৰ, চিতিপতি, কুণ্ডল<ref name="ওজন"/> আদি অলেখ অসমীয়া গঢ়ৰ অলংকাৰ অসমৰ সোণাৰীয়ে গঢ়ে৷ ==অলংকাৰ গঢ়োৱা পদ্ধতি== সোণাৰীসকলে প্ৰথমতে কষটি শিলত ঘঁহি সোণৰ বিশুদ্ধতা পৰীক্ষা কৰি লয়৷ এটা মাটিৰ মুহিত সোণ সুৱগাৰ সহায়ত ৰেতি মাৰি আফুৰিত গলাই লয় আৰু পিছত শীতল হ’লে হাতুৰীৰে নিয়াৰিত পিতি চেপেটা কৰে৷ পিছত তাৰপৰাই বিভিন্ন অলংকাৰৰ গঢ়ত গঢ় দি উলিয়ায়৷<ref name="সঁজুলি"/> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ হস্তশিল্প]] [[শ্ৰেণী:পুৰণি আৰু মধ্যযুগীয় অসম]] 76lhypb2n0srqg3chso7h9g6ijxl6g0 612391 612221 2026-06-15T10:35:52Z Ananya Taye 28065 উৎস যুক্ত তথ্য আতৰাবলৈ চেষ্টা নকৰিব 612391 wikitext text/x-wiki [[File:Thuriya, an Assamese ethnic ornament.jpg|thumb|থুৰীয়া]] [[File:কেঁচা সোণৰ অলঙ্কাৰ ২.jpeg|thumb|কেঁ‌চাসোণৰ অলংকাৰ]] '''অসমৰ স্বৰ্ণ শিল্প'''ই ({{lang-en|Gold crafts of Assam}}) কামৰূপৰ যুগৰে পৰা অসমৰ অৰ্থনীতিত এক উল্লেখযোগ্য স্থান অধিকাৰ কৰি আহিছে৷ অসমত পুৰুষ মহিলা উভয়ৰে পৰিধেয় অলংকাৰৰ উপৰি মূৰ্তি আৰু আন আন সামগ্ৰী সোণেৰে তৈয়াৰ কৰা এক উদ্যোগ গঢ়ি উঠিছিল৷ এই শিল্পৰ ইতিহাস অতি পুৰণি৷ গ্ৰীক গ্ৰন্থ “পেৰিপ্লাছ অৱ দ্যা এৰিথ্ৰিয়ান ছি’’ৰ বৰ্ণনা অনুসৰি সেইসময়ৰ অসমৰ ভূখণ্ডৰ পৰা নিষ্কাশিত সোণ [[ত্ৰিপুৰা]] হৈ [[গংগা]] অৱবাহিকাৰ আশেপাশে থকা বিভিন্ন ব্যৱসায়িক কেন্দ্ৰলৈ গৈছিল৷ পালবংশী ৰজা [[জয়পাল]]ৰ সময়ৰ এখন শিলালিপি অনুসৰি ৰজাই নিজৰ দেহৰ সমান ওজনৰ স্বৰ্ণমুদ্ৰা ব্ৰাহ্মণক দান কৰাৰ কথা জনা যায়৷ ১৩শ শতিকাৰ পাৰ্ছীয়ান ইতিহাসবিদ মিনহাজ আল ছিৰাজ জুজজানিৰ “তাবাকাৎ ই নাছিৰি’’ নামৰ কিতাপমতে সেইসময়ৰ কামৰূপ ৰাজ্যৰ এটা মন্দিৰত সোণ আৰু ৰূপৰ বহুকেইটা মূৰ্তি পোৱা গৈছিল৷ [[কৌটিল্য]]ৰ [[অৰ্থশাস্ত্ৰ]]ত প্ৰাচীন [[কামৰূপ]]ত [[হিমালয়]]ৰ পৰা বৈ অহা নদীৰ বালিৰ পৰা প্ৰচুৰ পৰিমাণে সোণ আহৰণ কৰাৰ কথাৰ উল্লেখ আছে৷ <ref name="সোণ">{{cite web | url=https://xahitya.org/%E0%A6%B8%E0%A7%8B%E0%A6%A3%E0%A7%B0-%E0%A6%85%E0%A6%B8%E0%A6%AE-%E0%A6%8F%E0%A6%95-%E0%A6%B8%E0%A7%8B%E0%A6%A3%E0%A6%BE%E0%A6%B2%E0%A7%80-%E0%A6%90%E0%A6%A4%E0%A6%BF%E0%A6%B9%E0%A7%8D%E0%A6%AF/ | title=সোণৰ অসম:এক সোণালী ঐতিহ্যৰ পম খেদি | accessdate=27 December 2022}}</ref> ==স্বৰ্ণ প্ৰবাহিনী নদী== অসমত প্ৰাচীন কালতে বহুকেইখন নদীৰ বালিৰ পৰা সোণ উৎপাদন কৰা এক উদ্যোগৰ সৃষ্টি হৈছিল৷ নদীসমূহৰ ভিতৰত সোৱণশিৰীত প্ৰচুৰ পৰিমাণে সোণ পোৱা গৈছিল৷ সংস্কৃত শব্দ “স্বৰ্ণ’’ৰ অপভ্ৰংশৰ পৰাই এই নদীৰ নাম “সোৱণশিৰী’’ হয়৷ সোৱণশিৰীৰ বাহিৰে [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ]], বুঢ়ীদিহিং, দিক্ৰং, বৰপানী, ধনশিৰি, দিহিং, দিগাৰু, জাগলু আদি নদীত সোণ পোৱা গৈছিল৷ জাগলু নদীৰ সোণ উজ্জ্বল হালধীয়া বৰণৰ আৰু এই সোণেই আটাইতকৈ নিভাঁজ বুলি গণ্য কৰা হৈছিল৷ অসমৰ বিভিন্ন ৰাজ্যৰ ৰাজপৰিয়ালৰ আ-অলংকাৰ এই সোণৰ পৰা তৈয়াৰ কৰা হৈছিল৷<ref name="gold">{{cite web | url=https://www.livehistoryindia.com/story/places/assams-rivers-of-gold | title=Assam's Rivers of Gold | accessdate=27 December 2022}}</ref> সোণ কমোৱা অসমৰ আন আন নদীবোৰ হ’ল, টেঙাপানী, পৰুৱা, দিহং, দিবাং, ঢল, দিচাং, ডিবুৰু, ডিজু, কাকৈ, কদম সোমদিৰী, খৰৈ,বৰৈ, বৰগাং, বৰদিখৰী, ভৰলী, মানশিৰী, কলিজুৰি, ডেকাজুৰি, পমা, গৰুৱা, মানাহা, বুঢ়ীগঙ্গা, দিচৈ আদি বহুতো সৰু-বৰ নৈত সোণ কমোৱা হৈছিল৷<ref name="নদী">{{cite book | title=আহোমৰ দিন | publisher=অসম প্ৰকাশন পৰিষদ | author=বৰবৰুৱা, হিতেশ্বৰ | authorlink=আহোমৰ দিনত শিল্প | year=১৯৮১ | pages=৫০০}}</ref> ==সোণৰ জোখমাখ== প্ৰাচীন কালৰে পৰা অসমীয়া সমাজত জোখ-মাখৰ কিছুমান স্বকীয় পদ্ধতি আছিল৷ সোণ, ৰূপ, ৰত্ন আদি জুখিবলৈ কিছুমান একক ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল, যিবোৰক আধলি, আনা, চৰু, তোলা, ৰতি, সিকি আদি শব্দেৰে জনা যায়৷ আধলি=৫.৮৩২ গ্ৰাম; আনা=৭২৯ মিলিগ্ৰাম; তোলা=১১.৬৪৬ গ্ৰাম; ৰতি=১৬২ মিলিগ্ৰাম; সিকি=চাৰি আনা৷<ref name="ওজন">{{cite book | title=Jyoti Bilingual Thesaurus | publisher=Perfect Expressions | author=Deka, Dr, Pranab Jyoti | authorlink=Measures of Ancient Assam | year=2007 | pages=157 | isbn=81-88866-08-3}}</ref> চৰু=সোণৰ গুড়ি গলোৱা মুহি৷ সোণোৱালসকলে নৈৰ বালি ধুই উলিওৱা সোণ পাৰাৰ সহায়ত পৃথক কৰি মুহিবোৰত একোটা পিণ্ড তৈয়াৰ কৰিছিল৷ এই মুহিবোৰক “চৰু’’ বোলা হৈছিল৷ এক চৰু সোণত প্ৰায় ১৫.১৮ গ্ৰাম সোণ থাকে৷<ref name="চৰু">{{cite book | title=প্ৰাক-ঔপনিৱেশিক অসমৰ অৰ্থনৈতিক ইতিহাস | publisher=অসম পাব্লিচিং কোম্পানী | author=শইকীয়া, ড° ৰক্তিম ৰঞ্জন | pages=৯১ | isbn=978-93-92305-41-2}}</ref> ==সোণাৰী== সোণৰ আ-অলংকাৰ গঢ়া শিল্পীসকলক সোণাৰী বোলে৷ সোণাৰীসকলে সোণ, ৰূপ, তাম আদি ধাতুৰ অলংকাৰ তৈয়াৰ কৰিছিল৷ [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ত "সোণাৰী" খেল এটা দেখা গৈছিল। ১৫২৪ত চুতীয়া ৰাজ্য জয় কৰাৰ পাছত এই খেলৰ মানুহক চৰাইদেউত থাকিবৰ দিয়া হৈছিল য'ৰ পৰা বৰ্তমানৰ সোণাৰি অঞ্চলতোৰ নাম পৰিল। এয়াই সোণৰ কাৰো কাৰ্য্যৰ বুৰঞ্জীৰ প্ৰথম উল্লেখ। সোণাৰী সকলৰ বাদেও চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজধানী শদিয়াৰ পৰা বিভিন্ন ধৰণৰ সোণৰ সম্পদ লুণ্ঠন কৰা হৈছিল যিবোৰ দিহিঙে দি আনি নামদাং অঞ্চলত ৰখা হৈছিল। তাৰ ভিতৰৰ সোণৰ পিৰা, সোণৰ জাপি, সোণৰ খাৰু, সোণৰ কেৰু/কাণফুলি, সোণৰ ছত্ৰ, সোণৰ ককালি, ইত্যাদি আহোম ৰজা সকলে ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ লৈছিল। ১৭ শতিকাৰ আহোম ৰাজত্বকালত মহাৰাজ বুদ্ধি স্বৰ্গনাৰায়ণৰ দিনত কোচবেহাৰৰ সোন্দৰ গোহাঁইৰ লগত অহা মানুহখিনিয়ে সোণৰ কাম কৰিছিল৷ তেওঁলোকে মূৰ্তি, কাঁহী, আঙঠি আদি তৈয়াৰ কৰিছিল৷ স্বৰ্গদেৱ [[ৰুদ্ৰসিংহ]]ৰ দিনত জয়পুৰ আৰু বেনাৰচলৈ অসমৰ পৰা সোণৰ কাম কৰা মানুহ পঠিয়াই অলংকাৰ গঢ়াৰ কাম শিকাই আনি থাপিছিল৷ ইয়াৰ আগতে যিসকল লোকে সোণৰ অলংকাৰ গঢ়িছিল, সেই অলংকাৰবোৰ চকুতলগা নহৈছিল৷ স্বৰ্গদেউ ৰুদ্ৰসিংহই [[জয়পুৰ]] আৰু বেনাৰচত শিকাই অনা দুজন লোকক ’ৰাজশাল’’ পাতি দি তেওঁলোকক বৰদলৈ উপাধি দিছিল৷<ref name="নদী"/>পূৰ্বতে সোণাৰীসকলে ছত্ৰ, লগুণ, আঙঠি আদি [[ৰাজেশ্বৰ সিংহ]]ই হয়গ্ৰীৱ মাধব মন্দিৰত দান কৰাৰ কথা জনা যায়৷<ref name="চৰু"/> কালক্ৰমত সোণৰ আ-অলংকাৰ গঢ়া, মিনা কৰা, সোণ-পানী ছটিওৱা অলংকাৰ প্ৰস্তুত কৰা আদি কামৰ প্ৰসাৰ হ’বলৈ ধৰে আৰু অসমত স্বৰ্ণ শিল্প কুটীৰ উদ্যোগ হিচাপে গঢ়ি উঠে৷ ==সোণাৰী শালৰ বিভিন্ন সঁজুলি== প্ৰাচীন অসমত সোণাৰীসকলে ব্যৱহাৰ কৰা সঁজুলিবোৰ হ’ল, মাঠনি(ডাঙৰ, সৰু, মজলীয়া হাতুৰী), চৰাই মাঠনি(পিতলৰ সৰু হাতুৰী), ৰেসনি, নৰনি, আফুৰি, ঘৰ, ঠিহা, কাটি, ঘুটি, ফলি, আকোৱা, ৰেতি, ঘোটনী, শান, মুহি, ঢালনা, কাকোন, চেপেনা, লেপ, সৰাহ, গোটালিমৰীয়া, ধেকা, ভাটি, ফেটী-চাতুলি, চাতুলি, আকুৰি, খন, জাৰণ, মৰপা, বিৰি মঠা, মিৰি সাকো আকোৱা, পাচৰংগি, ফুকচুঙা, চানা, কাষটি শিল, ৰোগন, খোলনী আদি৷<ref name="সঁজুলি">{{cite book | title=পুৰণি অসমৰ কাৰিকৰী শিল্পৰ ইতিহাস | publisher=জাগৰণ সাহিত্য প্ৰকাশন | author=শৰ্মা, মৃগেন | year=২০২২ | pages=১২-১৩ | isbn=978-93-93342-23-2}}</ref> ==সোণৰ আ-অলংকাৰ== [[File:গামখাৰু ১.jpeg|thumb|গামখাৰু]] [[File:Assamese jwellery.jpg|thumb|কেঁ‌চাসোণৰ অলংকাৰ]] প্ৰচুৰ পৰিমানে স্বদেশতে সোণ উৎপন্ন হোৱা বাবে অসমৰ ৰাজ্য সমূহৰ ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্য আৰু ৰজাই সোণেৰে নিৰ্মিত সাজ-পাৰ আৰু আ-অলংকাৰ পৰিধান কৰিছিল৷ সাধাৰণ পাইক শ্ৰেণীৰ লোকৰ সোণৰ অলংকাৰ পিন্ধাৰ অধিকাৰ নাছিল৷ ৰজাই সোণৰ বাখৰপতা আঙুঠি, নেপুৰ, সোণৰ গুণাৰে কাম কৰা জামা, গামখাৰু, পাচসৰী, সাতসৰী, নৱসৰী, কাণত সোণৰ গুণাৰে আঁৰি দিয়া মুকুতা আদি পিন্ধিছিল আৰু ৰাণীয়েও সোণৰ গুণাৰে বুটাবছা মেখেলা, আৰু সোণেৰে নিৰ্মিত বিভিন্ন অলংকাৰ পিন্ধিছিল৷<ref name="ইতিহাস">{{cite book | title=ইতিহাসে সোঁৱৰা ছশটা বছৰ | publisher=বনলতা | author=ৰাজকুমাৰ, ৺সৰ্বানন্দ | year=২০০০ | isbn=81-7339-308-7}}</ref> আন ধাতুৰ লগতে মুখ্যকৈ সোণেৰে তৈয়াৰী অসমত প্ৰচলিত অলংকাৰবোৰ হ’ল; অন্তী, আঙুধি, উন্টি, উজন্টী, কঁকালী, কঙ্কন, কণ্টক কঙ্কন, কণ্ঠহাৰ, কণ্ঠা, কণ্ঠি, কটিসূত্ৰ, কণ্ঠীমালা, কপালী, কৰ্দনী, কঁৰিয়া, কলি, কল্কী, কাঞ্চি, কাণজাপি, কাণফুল, কাণবালা, কাকৈ, কীৰিট, কাণবালি, কিংকিনী, কুণ্ডল, কেঁচুলুৰীয়া হাৰ, কেঁয়ুৰ, গলোতি, গামখাৰু, গেজেৰা, গোটা বালা, ঘুঙুৰা, চন্দ্ৰহাৰ, চাকি, চাঁপকলি, জুনুকা, জেঠীনেজীয়া আঙঠি, জোনবিৰি, ঢোলবিৰি, ঝুমকা, টিকলী, থুৰীয়া, দুল, ডুগডুগী, বিৰি, সাতসৰী, পাচলৰী, নৱলৰী, নাকচাবি, নাকফুল, মটৰমালা, মুঠিখাৰু, লংকেৰু, ঠোকা সোণ বা যুৰীয়া সোণা, লোকাপাৰ, শংখবালা, শিলিখা হাৰ, চিতিপতি, কুণ্ডল<ref name="ওজন"/> আদি অলেখ অসমীয়া গঢ়ৰ অলংকাৰ অসমৰ সোণাৰীয়ে গঢ়ে৷ ==অলংকাৰ গঢ়োৱা পদ্ধতি== সোণাৰীসকলে প্ৰথমতে কষটি শিলত ঘঁহি সোণৰ বিশুদ্ধতা পৰীক্ষা কৰি লয়৷ এটা মাটিৰ মুহিত সোণ সুৱগাৰ সহায়ত ৰেতি মাৰি আফুৰিত গলাই লয় আৰু পিছত শীতল হ’লে হাতুৰীৰে নিয়াৰিত পিতি চেপেটা কৰে৷ পিছত তাৰপৰাই বিভিন্ন অলংকাৰৰ গঢ়ত গঢ় দি উলিয়ায়৷<ref name="সঁজুলি"/> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ হস্তশিল্প]] [[শ্ৰেণী:পুৰণি আৰু মধ্যযুগীয় অসম]] 8p1ye43xwg2s9t82t1fb7xjxgrywyvk 612396 612391 2026-06-15T10:53:15Z Ananya Taye 28065 /* সোণাৰী */ 612396 wikitext text/x-wiki [[File:Thuriya, an Assamese ethnic ornament.jpg|thumb|থুৰীয়া]] [[File:কেঁচা সোণৰ অলঙ্কাৰ ২.jpeg|thumb|কেঁ‌চাসোণৰ অলংকাৰ]] '''অসমৰ স্বৰ্ণ শিল্প'''ই ({{lang-en|Gold crafts of Assam}}) কামৰূপৰ যুগৰে পৰা অসমৰ অৰ্থনীতিত এক উল্লেখযোগ্য স্থান অধিকাৰ কৰি আহিছে৷ অসমত পুৰুষ মহিলা উভয়ৰে পৰিধেয় অলংকাৰৰ উপৰি মূৰ্তি আৰু আন আন সামগ্ৰী সোণেৰে তৈয়াৰ কৰা এক উদ্যোগ গঢ়ি উঠিছিল৷ এই শিল্পৰ ইতিহাস অতি পুৰণি৷ গ্ৰীক গ্ৰন্থ “পেৰিপ্লাছ অৱ দ্যা এৰিথ্ৰিয়ান ছি’’ৰ বৰ্ণনা অনুসৰি সেইসময়ৰ অসমৰ ভূখণ্ডৰ পৰা নিষ্কাশিত সোণ [[ত্ৰিপুৰা]] হৈ [[গংগা]] অৱবাহিকাৰ আশেপাশে থকা বিভিন্ন ব্যৱসায়িক কেন্দ্ৰলৈ গৈছিল৷ পালবংশী ৰজা [[জয়পাল]]ৰ সময়ৰ এখন শিলালিপি অনুসৰি ৰজাই নিজৰ দেহৰ সমান ওজনৰ স্বৰ্ণমুদ্ৰা ব্ৰাহ্মণক দান কৰাৰ কথা জনা যায়৷ ১৩শ শতিকাৰ পাৰ্ছীয়ান ইতিহাসবিদ মিনহাজ আল ছিৰাজ জুজজানিৰ “তাবাকাৎ ই নাছিৰি’’ নামৰ কিতাপমতে সেইসময়ৰ কামৰূপ ৰাজ্যৰ এটা মন্দিৰত সোণ আৰু ৰূপৰ বহুকেইটা মূৰ্তি পোৱা গৈছিল৷ [[কৌটিল্য]]ৰ [[অৰ্থশাস্ত্ৰ]]ত প্ৰাচীন [[কামৰূপ]]ত [[হিমালয়]]ৰ পৰা বৈ অহা নদীৰ বালিৰ পৰা প্ৰচুৰ পৰিমাণে সোণ আহৰণ কৰাৰ কথাৰ উল্লেখ আছে৷ <ref name="সোণ">{{cite web | url=https://xahitya.org/%E0%A6%B8%E0%A7%8B%E0%A6%A3%E0%A7%B0-%E0%A6%85%E0%A6%B8%E0%A6%AE-%E0%A6%8F%E0%A6%95-%E0%A6%B8%E0%A7%8B%E0%A6%A3%E0%A6%BE%E0%A6%B2%E0%A7%80-%E0%A6%90%E0%A6%A4%E0%A6%BF%E0%A6%B9%E0%A7%8D%E0%A6%AF/ | title=সোণৰ অসম:এক সোণালী ঐতিহ্যৰ পম খেদি | accessdate=27 December 2022}}</ref> ==স্বৰ্ণ প্ৰবাহিনী নদী== অসমত প্ৰাচীন কালতে বহুকেইখন নদীৰ বালিৰ পৰা সোণ উৎপাদন কৰা এক উদ্যোগৰ সৃষ্টি হৈছিল৷ নদীসমূহৰ ভিতৰত সোৱণশিৰীত প্ৰচুৰ পৰিমাণে সোণ পোৱা গৈছিল৷ সংস্কৃত শব্দ “স্বৰ্ণ’’ৰ অপভ্ৰংশৰ পৰাই এই নদীৰ নাম “সোৱণশিৰী’’ হয়৷ সোৱণশিৰীৰ বাহিৰে [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ]], বুঢ়ীদিহিং, দিক্ৰং, বৰপানী, ধনশিৰি, দিহিং, দিগাৰু, জাগলু আদি নদীত সোণ পোৱা গৈছিল৷ জাগলু নদীৰ সোণ উজ্জ্বল হালধীয়া বৰণৰ আৰু এই সোণেই আটাইতকৈ নিভাঁজ বুলি গণ্য কৰা হৈছিল৷ অসমৰ বিভিন্ন ৰাজ্যৰ ৰাজপৰিয়ালৰ আ-অলংকাৰ এই সোণৰ পৰা তৈয়াৰ কৰা হৈছিল৷<ref name="gold">{{cite web | url=https://www.livehistoryindia.com/story/places/assams-rivers-of-gold | title=Assam's Rivers of Gold | accessdate=27 December 2022}}</ref> সোণ কমোৱা অসমৰ আন আন নদীবোৰ হ’ল, টেঙাপানী, পৰুৱা, দিহং, দিবাং, ঢল, দিচাং, ডিবুৰু, ডিজু, কাকৈ, কদম সোমদিৰী, খৰৈ,বৰৈ, বৰগাং, বৰদিখৰী, ভৰলী, মানশিৰী, কলিজুৰি, ডেকাজুৰি, পমা, গৰুৱা, মানাহা, বুঢ়ীগঙ্গা, দিচৈ আদি বহুতো সৰু-বৰ নৈত সোণ কমোৱা হৈছিল৷<ref name="নদী">{{cite book | title=আহোমৰ দিন | publisher=অসম প্ৰকাশন পৰিষদ | author=বৰবৰুৱা, হিতেশ্বৰ | authorlink=আহোমৰ দিনত শিল্প | year=১৯৮১ | pages=৫০০}}</ref> ==সোণৰ জোখমাখ== প্ৰাচীন কালৰে পৰা অসমীয়া সমাজত জোখ-মাখৰ কিছুমান স্বকীয় পদ্ধতি আছিল৷ সোণ, ৰূপ, ৰত্ন আদি জুখিবলৈ কিছুমান একক ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল, যিবোৰক আধলি, আনা, চৰু, তোলা, ৰতি, সিকি আদি শব্দেৰে জনা যায়৷ আধলি=৫.৮৩২ গ্ৰাম; আনা=৭২৯ মিলিগ্ৰাম; তোলা=১১.৬৪৬ গ্ৰাম; ৰতি=১৬২ মিলিগ্ৰাম; সিকি=চাৰি আনা৷<ref name="ওজন">{{cite book | title=Jyoti Bilingual Thesaurus | publisher=Perfect Expressions | author=Deka, Dr, Pranab Jyoti | authorlink=Measures of Ancient Assam | year=2007 | pages=157 | isbn=81-88866-08-3}}</ref> চৰু=সোণৰ গুড়ি গলোৱা মুহি৷ সোণোৱালসকলে নৈৰ বালি ধুই উলিওৱা সোণ পাৰাৰ সহায়ত পৃথক কৰি মুহিবোৰত একোটা পিণ্ড তৈয়াৰ কৰিছিল৷ এই মুহিবোৰক “চৰু’’ বোলা হৈছিল৷ এক চৰু সোণত প্ৰায় ১৫.১৮ গ্ৰাম সোণ থাকে৷<ref name="চৰু">{{cite book | title=প্ৰাক-ঔপনিৱেশিক অসমৰ অৰ্থনৈতিক ইতিহাস | publisher=অসম পাব্লিচিং কোম্পানী | author=শইকীয়া, ড° ৰক্তিম ৰঞ্জন | pages=৯১ | isbn=978-93-92305-41-2}}</ref> ==সোণাৰী== সোণৰ আ-অলংকাৰ গঢ়া শিল্পীসকলক সোণাৰী বোলে৷ সোণাৰীসকলে সোণ, ৰূপ, তাম আদি ধাতুৰ অলংকাৰ তৈয়াৰ কৰিছিল৷ [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ত "সোণাৰী" খেল এটা দেখা গৈছিল।<ref>Bhuyan, SK, "Deodhai Assam Buranji, p. 126</ref><ref>Bhuyan, SK, "Satsari Buranji, p.14</ref> ১৫২৪ত চুতীয়া ৰাজ্য জয় কৰাৰ পাছত এই খেলৰ মানুহক চৰাইদেউত থাকিবৰ দিয়া হৈছিল য'ৰ পৰা বৰ্তমানৰ সোণাৰি অঞ্চলতোৰ নাম পৰিল। এয়াই সোণৰ কাৰো কাৰ্য্যৰ বুৰঞ্জীৰ প্ৰথম উল্লেখ। সোণাৰী সকলৰ বাদেও চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজধানী শদিয়াৰ পৰা বিভিন্ন ধৰণৰ সোণৰ সম্পদ লুণ্ঠন কৰা হৈছিল যিবোৰ দিহিঙে দি আনি নামদাং অঞ্চলত ৰখা হৈছিল। তাৰ ভিতৰৰ সোণৰ পিৰা, সোণৰ জাপি, সোণৰ খাৰু, সোণৰ কেৰু/কাণফুলি, সোণৰ ছত্ৰ, সোণৰ ককালি, ইত্যাদি আহোম ৰজা সকলে ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ লৈছিল।<Bhuyan, SK, Assam Buranji(SM), p.10</ref><ref>Tamuli Phukan,Kasinath,"Assam Buranji",p.17-17</ref> ১৭ শতিকাৰ আহোম ৰাজত্বকালত মহাৰাজ বুদ্ধি স্বৰ্গনাৰায়ণৰ দিনত কোচবেহাৰৰ সোন্দৰ গোহাঁইৰ লগত অহা মানুহখিনিয়ে সোণৰ কাম কৰিছিল৷ তেওঁলোকে মূৰ্তি, কাঁহী, আঙঠি আদি তৈয়াৰ কৰিছিল৷ স্বৰ্গদেৱ [[ৰুদ্ৰসিংহ]]ৰ দিনত জয়পুৰ আৰু বেনাৰচলৈ অসমৰ পৰা সোণৰ কাম কৰা মানুহ পঠিয়াই অলংকাৰ গঢ়াৰ কাম শিকাই আনি থাপিছিল৷ ইয়াৰ আগতে যিসকল লোকে সোণৰ অলংকাৰ গঢ়িছিল, সেই অলংকাৰবোৰ চকুতলগা নহৈছিল৷ স্বৰ্গদেউ ৰুদ্ৰসিংহই [[জয়পুৰ]] আৰু বেনাৰচত শিকাই অনা দুজন লোকক ’ৰাজশাল’’ পাতি দি তেওঁলোকক বৰদলৈ উপাধি দিছিল৷<ref name="নদী"/>পূৰ্বতে সোণাৰীসকলে ছত্ৰ, লগুণ, আঙঠি আদি [[ৰাজেশ্বৰ সিংহ]]ই হয়গ্ৰীৱ মাধব মন্দিৰত দান কৰাৰ কথা জনা যায়৷<ref name="চৰু"/> কালক্ৰমত সোণৰ আ-অলংকাৰ গঢ়া, মিনা কৰা, সোণ-পানী ছটিওৱা অলংকাৰ প্ৰস্তুত কৰা আদি কামৰ প্ৰসাৰ হ’বলৈ ধৰে আৰু অসমত স্বৰ্ণ শিল্প কুটীৰ উদ্যোগ হিচাপে গঢ়ি উঠে৷ ==সোণাৰী শালৰ বিভিন্ন সঁজুলি== প্ৰাচীন অসমত সোণাৰীসকলে ব্যৱহাৰ কৰা সঁজুলিবোৰ হ’ল, মাঠনি(ডাঙৰ, সৰু, মজলীয়া হাতুৰী), চৰাই মাঠনি(পিতলৰ সৰু হাতুৰী), ৰেসনি, নৰনি, আফুৰি, ঘৰ, ঠিহা, কাটি, ঘুটি, ফলি, আকোৱা, ৰেতি, ঘোটনী, শান, মুহি, ঢালনা, কাকোন, চেপেনা, লেপ, সৰাহ, গোটালিমৰীয়া, ধেকা, ভাটি, ফেটী-চাতুলি, চাতুলি, আকুৰি, খন, জাৰণ, মৰপা, বিৰি মঠা, মিৰি সাকো আকোৱা, পাচৰংগি, ফুকচুঙা, চানা, কাষটি শিল, ৰোগন, খোলনী আদি৷<ref name="সঁজুলি">{{cite book | title=পুৰণি অসমৰ কাৰিকৰী শিল্পৰ ইতিহাস | publisher=জাগৰণ সাহিত্য প্ৰকাশন | author=শৰ্মা, মৃগেন | year=২০২২ | pages=১২-১৩ | isbn=978-93-93342-23-2}}</ref> ==সোণৰ আ-অলংকাৰ== [[File:গামখাৰু ১.jpeg|thumb|গামখাৰু]] [[File:Assamese jwellery.jpg|thumb|কেঁ‌চাসোণৰ অলংকাৰ]] প্ৰচুৰ পৰিমানে স্বদেশতে সোণ উৎপন্ন হোৱা বাবে অসমৰ ৰাজ্য সমূহৰ ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্য আৰু ৰজাই সোণেৰে নিৰ্মিত সাজ-পাৰ আৰু আ-অলংকাৰ পৰিধান কৰিছিল৷ সাধাৰণ পাইক শ্ৰেণীৰ লোকৰ সোণৰ অলংকাৰ পিন্ধাৰ অধিকাৰ নাছিল৷ ৰজাই সোণৰ বাখৰপতা আঙুঠি, নেপুৰ, সোণৰ গুণাৰে কাম কৰা জামা, গামখাৰু, পাচসৰী, সাতসৰী, নৱসৰী, কাণত সোণৰ গুণাৰে আঁৰি দিয়া মুকুতা আদি পিন্ধিছিল আৰু ৰাণীয়েও সোণৰ গুণাৰে বুটাবছা মেখেলা, আৰু সোণেৰে নিৰ্মিত বিভিন্ন অলংকাৰ পিন্ধিছিল৷<ref name="ইতিহাস">{{cite book | title=ইতিহাসে সোঁৱৰা ছশটা বছৰ | publisher=বনলতা | author=ৰাজকুমাৰ, ৺সৰ্বানন্দ | year=২০০০ | isbn=81-7339-308-7}}</ref> আন ধাতুৰ লগতে মুখ্যকৈ সোণেৰে তৈয়াৰী অসমত প্ৰচলিত অলংকাৰবোৰ হ’ল; অন্তী, আঙুধি, উন্টি, উজন্টী, কঁকালী, কঙ্কন, কণ্টক কঙ্কন, কণ্ঠহাৰ, কণ্ঠা, কণ্ঠি, কটিসূত্ৰ, কণ্ঠীমালা, কপালী, কৰ্দনী, কঁৰিয়া, কলি, কল্কী, কাঞ্চি, কাণজাপি, কাণফুল, কাণবালা, কাকৈ, কীৰিট, কাণবালি, কিংকিনী, কুণ্ডল, কেঁচুলুৰীয়া হাৰ, কেঁয়ুৰ, গলোতি, গামখাৰু, গেজেৰা, গোটা বালা, ঘুঙুৰা, চন্দ্ৰহাৰ, চাকি, চাঁপকলি, জুনুকা, জেঠীনেজীয়া আঙঠি, জোনবিৰি, ঢোলবিৰি, ঝুমকা, টিকলী, থুৰীয়া, দুল, ডুগডুগী, বিৰি, সাতসৰী, পাচলৰী, নৱলৰী, নাকচাবি, নাকফুল, মটৰমালা, মুঠিখাৰু, লংকেৰু, ঠোকা সোণ বা যুৰীয়া সোণা, লোকাপাৰ, শংখবালা, শিলিখা হাৰ, চিতিপতি, কুণ্ডল<ref name="ওজন"/> আদি অলেখ অসমীয়া গঢ়ৰ অলংকাৰ অসমৰ সোণাৰীয়ে গঢ়ে৷ ==অলংকাৰ গঢ়োৱা পদ্ধতি== সোণাৰীসকলে প্ৰথমতে কষটি শিলত ঘঁহি সোণৰ বিশুদ্ধতা পৰীক্ষা কৰি লয়৷ এটা মাটিৰ মুহিত সোণ সুৱগাৰ সহায়ত ৰেতি মাৰি আফুৰিত গলাই লয় আৰু পিছত শীতল হ’লে হাতুৰীৰে নিয়াৰিত পিতি চেপেটা কৰে৷ পিছত তাৰপৰাই বিভিন্ন অলংকাৰৰ গঢ়ত গঢ় দি উলিয়ায়৷<ref name="সঁজুলি"/> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ হস্তশিল্প]] [[শ্ৰেণী:পুৰণি আৰু মধ্যযুগীয় অসম]] c4wngkrx31uiu2jxqb6ne5koopxvyoh 612398 612396 2026-06-15T10:57:35Z Ananya Taye 28065 /* সোণাৰী */ 612398 wikitext text/x-wiki [[File:Thuriya, an Assamese ethnic ornament.jpg|thumb|থুৰীয়া]] [[File:কেঁচা সোণৰ অলঙ্কাৰ ২.jpeg|thumb|কেঁ‌চাসোণৰ অলংকাৰ]] '''অসমৰ স্বৰ্ণ শিল্প'''ই ({{lang-en|Gold crafts of Assam}}) কামৰূপৰ যুগৰে পৰা অসমৰ অৰ্থনীতিত এক উল্লেখযোগ্য স্থান অধিকাৰ কৰি আহিছে৷ অসমত পুৰুষ মহিলা উভয়ৰে পৰিধেয় অলংকাৰৰ উপৰি মূৰ্তি আৰু আন আন সামগ্ৰী সোণেৰে তৈয়াৰ কৰা এক উদ্যোগ গঢ়ি উঠিছিল৷ এই শিল্পৰ ইতিহাস অতি পুৰণি৷ গ্ৰীক গ্ৰন্থ “পেৰিপ্লাছ অৱ দ্যা এৰিথ্ৰিয়ান ছি’’ৰ বৰ্ণনা অনুসৰি সেইসময়ৰ অসমৰ ভূখণ্ডৰ পৰা নিষ্কাশিত সোণ [[ত্ৰিপুৰা]] হৈ [[গংগা]] অৱবাহিকাৰ আশেপাশে থকা বিভিন্ন ব্যৱসায়িক কেন্দ্ৰলৈ গৈছিল৷ পালবংশী ৰজা [[জয়পাল]]ৰ সময়ৰ এখন শিলালিপি অনুসৰি ৰজাই নিজৰ দেহৰ সমান ওজনৰ স্বৰ্ণমুদ্ৰা ব্ৰাহ্মণক দান কৰাৰ কথা জনা যায়৷ ১৩শ শতিকাৰ পাৰ্ছীয়ান ইতিহাসবিদ মিনহাজ আল ছিৰাজ জুজজানিৰ “তাবাকাৎ ই নাছিৰি’’ নামৰ কিতাপমতে সেইসময়ৰ কামৰূপ ৰাজ্যৰ এটা মন্দিৰত সোণ আৰু ৰূপৰ বহুকেইটা মূৰ্তি পোৱা গৈছিল৷ [[কৌটিল্য]]ৰ [[অৰ্থশাস্ত্ৰ]]ত প্ৰাচীন [[কামৰূপ]]ত [[হিমালয়]]ৰ পৰা বৈ অহা নদীৰ বালিৰ পৰা প্ৰচুৰ পৰিমাণে সোণ আহৰণ কৰাৰ কথাৰ উল্লেখ আছে৷ <ref name="সোণ">{{cite web | url=https://xahitya.org/%E0%A6%B8%E0%A7%8B%E0%A6%A3%E0%A7%B0-%E0%A6%85%E0%A6%B8%E0%A6%AE-%E0%A6%8F%E0%A6%95-%E0%A6%B8%E0%A7%8B%E0%A6%A3%E0%A6%BE%E0%A6%B2%E0%A7%80-%E0%A6%90%E0%A6%A4%E0%A6%BF%E0%A6%B9%E0%A7%8D%E0%A6%AF/ | title=সোণৰ অসম:এক সোণালী ঐতিহ্যৰ পম খেদি | accessdate=27 December 2022}}</ref> ==স্বৰ্ণ প্ৰবাহিনী নদী== অসমত প্ৰাচীন কালতে বহুকেইখন নদীৰ বালিৰ পৰা সোণ উৎপাদন কৰা এক উদ্যোগৰ সৃষ্টি হৈছিল৷ নদীসমূহৰ ভিতৰত সোৱণশিৰীত প্ৰচুৰ পৰিমাণে সোণ পোৱা গৈছিল৷ সংস্কৃত শব্দ “স্বৰ্ণ’’ৰ অপভ্ৰংশৰ পৰাই এই নদীৰ নাম “সোৱণশিৰী’’ হয়৷ সোৱণশিৰীৰ বাহিৰে [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ]], বুঢ়ীদিহিং, দিক্ৰং, বৰপানী, ধনশিৰি, দিহিং, দিগাৰু, জাগলু আদি নদীত সোণ পোৱা গৈছিল৷ জাগলু নদীৰ সোণ উজ্জ্বল হালধীয়া বৰণৰ আৰু এই সোণেই আটাইতকৈ নিভাঁজ বুলি গণ্য কৰা হৈছিল৷ অসমৰ বিভিন্ন ৰাজ্যৰ ৰাজপৰিয়ালৰ আ-অলংকাৰ এই সোণৰ পৰা তৈয়াৰ কৰা হৈছিল৷<ref name="gold">{{cite web | url=https://www.livehistoryindia.com/story/places/assams-rivers-of-gold | title=Assam's Rivers of Gold | accessdate=27 December 2022}}</ref> সোণ কমোৱা অসমৰ আন আন নদীবোৰ হ’ল, টেঙাপানী, পৰুৱা, দিহং, দিবাং, ঢল, দিচাং, ডিবুৰু, ডিজু, কাকৈ, কদম সোমদিৰী, খৰৈ,বৰৈ, বৰগাং, বৰদিখৰী, ভৰলী, মানশিৰী, কলিজুৰি, ডেকাজুৰি, পমা, গৰুৱা, মানাহা, বুঢ়ীগঙ্গা, দিচৈ আদি বহুতো সৰু-বৰ নৈত সোণ কমোৱা হৈছিল৷<ref name="নদী">{{cite book | title=আহোমৰ দিন | publisher=অসম প্ৰকাশন পৰিষদ | author=বৰবৰুৱা, হিতেশ্বৰ | authorlink=আহোমৰ দিনত শিল্প | year=১৯৮১ | pages=৫০০}}</ref> ==সোণৰ জোখমাখ== প্ৰাচীন কালৰে পৰা অসমীয়া সমাজত জোখ-মাখৰ কিছুমান স্বকীয় পদ্ধতি আছিল৷ সোণ, ৰূপ, ৰত্ন আদি জুখিবলৈ কিছুমান একক ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল, যিবোৰক আধলি, আনা, চৰু, তোলা, ৰতি, সিকি আদি শব্দেৰে জনা যায়৷ আধলি=৫.৮৩২ গ্ৰাম; আনা=৭২৯ মিলিগ্ৰাম; তোলা=১১.৬৪৬ গ্ৰাম; ৰতি=১৬২ মিলিগ্ৰাম; সিকি=চাৰি আনা৷<ref name="ওজন">{{cite book | title=Jyoti Bilingual Thesaurus | publisher=Perfect Expressions | author=Deka, Dr, Pranab Jyoti | authorlink=Measures of Ancient Assam | year=2007 | pages=157 | isbn=81-88866-08-3}}</ref> চৰু=সোণৰ গুড়ি গলোৱা মুহি৷ সোণোৱালসকলে নৈৰ বালি ধুই উলিওৱা সোণ পাৰাৰ সহায়ত পৃথক কৰি মুহিবোৰত একোটা পিণ্ড তৈয়াৰ কৰিছিল৷ এই মুহিবোৰক “চৰু’’ বোলা হৈছিল৷ এক চৰু সোণত প্ৰায় ১৫.১৮ গ্ৰাম সোণ থাকে৷<ref name="চৰু">{{cite book | title=প্ৰাক-ঔপনিৱেশিক অসমৰ অৰ্থনৈতিক ইতিহাস | publisher=অসম পাব্লিচিং কোম্পানী | author=শইকীয়া, ড° ৰক্তিম ৰঞ্জন | pages=৯১ | isbn=978-93-92305-41-2}}</ref> ==সোণাৰী== সোণৰ আ-অলংকাৰ গঢ়া শিল্পীসকলক সোণাৰী বোলে৷ সোণাৰীসকলে সোণ, ৰূপ, তাম আদি ধাতুৰ অলংকাৰ তৈয়াৰ কৰিছিল৷ [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ত "সোণাৰী" খেল এটা দেখা গৈছিল।<ref>Bhuyan, SK, "Deodhai Assam Buranji, p. 126</ref><ref>Bhuyan, SK, "Satsari Buranji, p.14</ref> ১৫২৪ত চুতীয়া ৰাজ্য জয় কৰাৰ পাছত এই খেলৰ মানুহক চৰাইদেউত থাকিবৰ দিয়া হৈছিল য'ৰ পৰা বৰ্তমানৰ সোণাৰি অঞ্চলতোৰ নাম পৰিল। এয়াই সোণৰ কাৰো কাৰ্য্যৰ বুৰঞ্জীৰ প্ৰথম উল্লেখ। সোণাৰী সকলৰ বাদেও চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজধানী শদিয়াৰ পৰা বিভিন্ন ধৰণৰ সোণৰ সম্পদ লুণ্ঠন কৰা হৈছিল যিবোৰ দিহিঙে দি আনি চাৰিং অঞ্চলত ৰখা হৈছিল।<ref>Barbarua, Hiteswar,"Ahomar Din",p.598</ref> তাৰ ভিতৰৰ সোণৰ পিৰা, সোণৰ জাপি, সোণৰ খাৰু, সোণৰ কেৰু/কাণফুলি, সোণৰ ছত্ৰ, সোণৰ ককালি, ইত্যাদি আহোম ৰজা সকলে ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ লৈছিল।<ref>Bhuyan, SK, Assam Buranji(SM), p.10</ref><ref>Tamuli Phukan,Kasinath,"Assam Buranji",p.17-17</ref> ১৭ শতিকাৰ আহোম ৰাজত্বকালত মহাৰাজ বুদ্ধি স্বৰ্গনাৰায়ণৰ দিনত কোচবেহাৰৰ সোন্দৰ গোহাঁইৰ লগত অহা মানুহখিনিয়ে সোণৰ কাম কৰিছিল৷ তেওঁলোকে মূৰ্তি, কাঁহী, আঙঠি আদি তৈয়াৰ কৰিছিল৷ স্বৰ্গদেৱ [[ৰুদ্ৰসিংহ]]ৰ দিনত জয়পুৰ আৰু বেনাৰচলৈ অসমৰ পৰা সোণৰ কাম কৰা মানুহ পঠিয়াই অলংকাৰ গঢ়াৰ কাম শিকাই আনি থাপিছিল৷ ইয়াৰ আগতে যিসকল লোকে সোণৰ অলংকাৰ গঢ়িছিল, সেই অলংকাৰবোৰ চকুতলগা নহৈছিল৷ স্বৰ্গদেউ ৰুদ্ৰসিংহই [[জয়পুৰ]] আৰু বেনাৰচত শিকাই অনা দুজন লোকক ’ৰাজশাল’’ পাতি দি তেওঁলোকক বৰদলৈ উপাধি দিছিল৷<ref name="নদী"/>পূৰ্বতে সোণাৰীসকলে ছত্ৰ, লগুণ, আঙঠি আদি [[ৰাজেশ্বৰ সিংহ]]ই হয়গ্ৰীৱ মাধব মন্দিৰত দান কৰাৰ কথা জনা যায়৷<ref name="চৰু"/> কালক্ৰমত সোণৰ আ-অলংকাৰ গঢ়া, মিনা কৰা, সোণ-পানী ছটিওৱা অলংকাৰ প্ৰস্তুত কৰা আদি কামৰ প্ৰসাৰ হ’বলৈ ধৰে আৰু অসমত স্বৰ্ণ শিল্প কুটীৰ উদ্যোগ হিচাপে গঢ়ি উঠে৷ ==সোণাৰী শালৰ বিভিন্ন সঁজুলি== প্ৰাচীন অসমত সোণাৰীসকলে ব্যৱহাৰ কৰা সঁজুলিবোৰ হ’ল, মাঠনি(ডাঙৰ, সৰু, মজলীয়া হাতুৰী), চৰাই মাঠনি(পিতলৰ সৰু হাতুৰী), ৰেসনি, নৰনি, আফুৰি, ঘৰ, ঠিহা, কাটি, ঘুটি, ফলি, আকোৱা, ৰেতি, ঘোটনী, শান, মুহি, ঢালনা, কাকোন, চেপেনা, লেপ, সৰাহ, গোটালিমৰীয়া, ধেকা, ভাটি, ফেটী-চাতুলি, চাতুলি, আকুৰি, খন, জাৰণ, মৰপা, বিৰি মঠা, মিৰি সাকো আকোৱা, পাচৰংগি, ফুকচুঙা, চানা, কাষটি শিল, ৰোগন, খোলনী আদি৷<ref name="সঁজুলি">{{cite book | title=পুৰণি অসমৰ কাৰিকৰী শিল্পৰ ইতিহাস | publisher=জাগৰণ সাহিত্য প্ৰকাশন | author=শৰ্মা, মৃগেন | year=২০২২ | pages=১২-১৩ | isbn=978-93-93342-23-2}}</ref> ==সোণৰ আ-অলংকাৰ== [[File:গামখাৰু ১.jpeg|thumb|গামখাৰু]] [[File:Assamese jwellery.jpg|thumb|কেঁ‌চাসোণৰ অলংকাৰ]] প্ৰচুৰ পৰিমানে স্বদেশতে সোণ উৎপন্ন হোৱা বাবে অসমৰ ৰাজ্য সমূহৰ ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্য আৰু ৰজাই সোণেৰে নিৰ্মিত সাজ-পাৰ আৰু আ-অলংকাৰ পৰিধান কৰিছিল৷ সাধাৰণ পাইক শ্ৰেণীৰ লোকৰ সোণৰ অলংকাৰ পিন্ধাৰ অধিকাৰ নাছিল৷ ৰজাই সোণৰ বাখৰপতা আঙুঠি, নেপুৰ, সোণৰ গুণাৰে কাম কৰা জামা, গামখাৰু, পাচসৰী, সাতসৰী, নৱসৰী, কাণত সোণৰ গুণাৰে আঁৰি দিয়া মুকুতা আদি পিন্ধিছিল আৰু ৰাণীয়েও সোণৰ গুণাৰে বুটাবছা মেখেলা, আৰু সোণেৰে নিৰ্মিত বিভিন্ন অলংকাৰ পিন্ধিছিল৷<ref name="ইতিহাস">{{cite book | title=ইতিহাসে সোঁৱৰা ছশটা বছৰ | publisher=বনলতা | author=ৰাজকুমাৰ, ৺সৰ্বানন্দ | year=২০০০ | isbn=81-7339-308-7}}</ref> আন ধাতুৰ লগতে মুখ্যকৈ সোণেৰে তৈয়াৰী অসমত প্ৰচলিত অলংকাৰবোৰ হ’ল; অন্তী, আঙুধি, উন্টি, উজন্টী, কঁকালী, কঙ্কন, কণ্টক কঙ্কন, কণ্ঠহাৰ, কণ্ঠা, কণ্ঠি, কটিসূত্ৰ, কণ্ঠীমালা, কপালী, কৰ্দনী, কঁৰিয়া, কলি, কল্কী, কাঞ্চি, কাণজাপি, কাণফুল, কাণবালা, কাকৈ, কীৰিট, কাণবালি, কিংকিনী, কুণ্ডল, কেঁচুলুৰীয়া হাৰ, কেঁয়ুৰ, গলোতি, গামখাৰু, গেজেৰা, গোটা বালা, ঘুঙুৰা, চন্দ্ৰহাৰ, চাকি, চাঁপকলি, জুনুকা, জেঠীনেজীয়া আঙঠি, জোনবিৰি, ঢোলবিৰি, ঝুমকা, টিকলী, থুৰীয়া, দুল, ডুগডুগী, বিৰি, সাতসৰী, পাচলৰী, নৱলৰী, নাকচাবি, নাকফুল, মটৰমালা, মুঠিখাৰু, লংকেৰু, ঠোকা সোণ বা যুৰীয়া সোণা, লোকাপাৰ, শংখবালা, শিলিখা হাৰ, চিতিপতি, কুণ্ডল<ref name="ওজন"/> আদি অলেখ অসমীয়া গঢ়ৰ অলংকাৰ অসমৰ সোণাৰীয়ে গঢ়ে৷ ==অলংকাৰ গঢ়োৱা পদ্ধতি== সোণাৰীসকলে প্ৰথমতে কষটি শিলত ঘঁহি সোণৰ বিশুদ্ধতা পৰীক্ষা কৰি লয়৷ এটা মাটিৰ মুহিত সোণ সুৱগাৰ সহায়ত ৰেতি মাৰি আফুৰিত গলাই লয় আৰু পিছত শীতল হ’লে হাতুৰীৰে নিয়াৰিত পিতি চেপেটা কৰে৷ পিছত তাৰপৰাই বিভিন্ন অলংকাৰৰ গঢ়ত গঢ় দি উলিয়ায়৷<ref name="সঁজুলি"/> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ হস্তশিল্প]] [[শ্ৰেণী:পুৰণি আৰু মধ্যযুগীয় অসম]] cqbjmzngzpezc8ti0qhk0s1dkzif58y 0 87513 612125 353499 2026-06-14T14:45:08Z Ananya Taye 28065 /* বিৱৰণ */ Removed unreliable traditions without any evidence 612125 wikitext text/x-wiki [[File:Assamese Traditional Bracelet.JPG|thumb|পৰম্পৰাগত মুঠিখাৰু]] [[File:Gaam kharu.jpg|thumb|এপাট সোণৰ মুঠিখাৰু (তিনি শিলিখা)। ]] '''মুঠিখাৰু''' হৈছে অসমীয়া নাৰীয়ে হাতৰ মণিবন্ধত পৰিধান কৰা একপ্ৰকাৰৰ পৰম্পৰাগত অলংকাৰ। এই খাৰু কেইবাডালো চেপেতা বালা লগ লগাই সজা হয় আৰু পিন্ধাৰ সময়ত হাতখন মুঠি মাৰি লোৱা হয়।<ref name="শব্দ">{{cite web | url=http://www.xobdo.org/dic/%E0%A6%AE%E0%A7%81%E0%A6%A0%E0%A6%BF-%E0%A6%96%E0%A6%BE%E0%A7%B0%E0%A7%81 | title=মুঠি-খাৰু | publisher=[[শব্দ ডট অৰ্গ]] | accessdate=9 April 2023}}</ref> কেতিয়াবা [[গামখাৰু|গামখাৰুৰ]] সৈতে মুঠিখাৰুৰ সাদৃশ্য দেখা যায়। অতীজৰে পৰা এই খাৰু অসমীয়া জীয়ৰী-বোৱাৰীয়ে বিভিন্ন উপলক্ষত পৰিধান কৰাৰ পৰম্পৰা আছে যদিও ব'হাগ বিহুৰ সময়ত গীত-নৃত্যত ভাগ ল'বলৈ গামখাৰুহে পৰিধান কৰা হয়। পৌৰাণিক ভাস্কৰ্যসমূহত মুঠিখাৰু সদৃশ দীঘলীয়া অনেক প্ৰকাৰৰ হাতৰ আ-অলংকাৰ দেখা পোৱা যায়। আমবাৰীৰ পুৰাতাত্ত্বিক ক্ষেত্ৰত আৱিষ্কৃত হোৱা নৃত্যৰতা যুৱতীৰ প্ৰতিমূৰ্তিৰ হাততো খাৰু দেখিবলৈ পোৱা যায়। ==বিৱৰণ== প্ৰাচীন কালত মুঠিখাৰুসমূহ সাধাৰণতে সোণেৰে সজোৱা হৈছিল। অৱশ্যে আৰ্থিক সামৰ্থ অনুযায়ী ইয়াক ৰূপেৰেও সজোৱা হৈছিল। সোণৰ মুঠিখাৰুসমূহত কেতিয়াবা বাখৰ-পতোৱা হৈছিল।<ref name="সতীৰ্থ">{{cite web | url=https://satirtha.in/%E0%A6%AA%E0%A7%81%E0%A7%B0%E0%A6%A3%E0%A6%BF-%E0%A6%85%E0%A6%B8%E0%A6%AE%E0%A7%80%E0%A7%9F%E0%A6%BE-%E0%A6%86-%E0%A6%85%E0%A6%B2%E0%A6%82%E0%A6%95%E0%A6%BE%E0%A7%B0/ | title=পুৰণি অসমীয়া আ-অলংকাৰ | publisher=satirtha.in | accessdate=9 April 2023 | author=চন্দ্ৰমা গগৈ}}</ref> বহু সময়ত সোণপাণী চৰোৱা খাৰুৰো প্ৰচলন আছিল। মুঠিখাৰুসমূহত ফুল-পাত আদিৰ আকৃতি কাৰুকাৰ্য কৰি গঢ় দিয়া হয়। বাখৰ পতাই ইয়াক আকৰ্ষণীয় কৰি তোলা হৈছিল।<ref name="সাহিত্য" /> পৰম্পৰাগতভাৱে মুঠিখাৰুসমূহ কেইবাপাটো খাৰু একেলগে জাপি থোৱাৰ দৰে সজা হয়। অৱশ্যে কোনো কোনো ক্ষেত্ৰত ই গামখাৰু সদৃশ আকাৰ লয়। গামখাৰু সদৃশ মুঠিখাৰুসমূহৰ এটা বৈশিষ্ট্য হ'ল যে গামখাৰুৰ দৰেই মুঠিখাৰুৰ গাত শিলিখাৰ আকৃতিৰ একাধিক শাৰী সজা হ'ব পাৰে। কিন্তু দেখাত মিল থাকিলেও ই গামখাৰুতকৈ দৈৰ্ঘ্যত চুটি হয়। এই শিলিখাৰ শাৰীৰ সংখ্যা অনুযায়ী খাৰুপাটক তিনি শিলিখা, চাৰি শিলিখা আদি নাম দিয়া হয়। খাৰুপাটত এডাল শলখা থাকে। ==উপলক্ষ== মুঠিখাৰু বিভিন্ন উপলক্ষত অসমীয়া নাৰীসকলে পৰিধান কৰে। বিয়া-সবাহ, উৎসৱ-পাৰ্বন আদিৰ লগতে পুৰণি কালত আঢ্যৱন্ত ঘৰৰ নাৰীয়ে সাধাৰণভাৱেও মুঠিখাৰু পৰিধান কৰিছিল। অৱশ্যে বিহু নৃত্যৰ সময়ত ইয়াৰ সলনি গামখাৰু পিন্ধাৰ প্ৰথাহে প্ৰচলিত হৈ আহিছে। বিবাহৰ সময়ত কন্যাই অন্যান্য অলংকাৰৰ লগতে মুঠিখাৰু পৰিধান কৰিব পাৰে। ৰূপৰ কাম কৰা এখেল লোকক আহোম আৰু কোচ ৰজাসকলে মঠ-মন্দিৰ বা দেৱালয় আদিৰ ৰূপৰ সামগ্ৰী গঢ়িবলৈ দেৱলীয়া বা দেৱালভগীয়া নাম দি ৰাখিছিল।<ref name="অগ্ৰদূত" /> আহোম ৰাজত্বকালত কাড়ী-পাইকে ডিঙিত বা কাণত সোণৰ অলংকাৰ পিন্ধিবলৈ ৰজা ঘৰৰ পৰা অনুমতি দিয়া হৈছিল যদিও হাতৰ অলংকাৰ হিচাপে সোণৰ অলংকাৰ পিন্ধিবলৈ দিয়া নহৈছিল। তেওঁলোকে হাতত সোণৰ অলংকাৰ পিন্ধিবলৈ ৰজাঘৰৰ পৰা অনুমতি ল'ব লাগিছিল। সেই কাৰণে সেই সময়ৰ কাঁড়ী-পাইকৰ পুৰুষ-মহিলাৰ বাবে অন্যান্য অলংকাৰৰ লগতে ৰূপৰ মুঠি খাৰু আদি এই দেৱলীয়াসকলে সাজিছিল।<ref name="অগ্ৰদূত">{{cite newsgroup | title=তাহানিৰ অসমৰ ৰূপ শিল্প | date=3 December 2020 | accessdate=9 April 2023 | author=মৃগেন শৰ্মা | newsgroup=দৈনিক অগ্ৰদূত}}</ref> ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ অলংকাৰ]] 2ilz8qkopvcsana8btcr033pvq5l6yc 0 96018 612379 611699 2026-06-15T09:31:41Z Ananya Taye 28065 /* মাইহাং শব্দৰ উৎপত্তি */ Restructuring and clean 612379 wikitext text/x-wiki [[File:Maihang Plate.jpg|thumb|মাইহাং ‌বা বেৰা কাঁহী]] '''মাইহাং''' অসমত পৰম্পৰাগতভাৱে আহাৰ গ্ৰহণ কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ হোৱা নাল বা ধাৰকযুক্ত কাঁ‌হীবিশেষ। মাইহাং সমূহ কাঁ‌হেৰে নিৰ্মাণ কৰা হয়। একেধৰণৰ আন এখন কাঁহী হৈছে বানকাঁহী। ==মাইহাং শব্দৰ উৎপত্তি== "মাইহাং" শব্দটোৱে মূলতঃ বেৰা-কাহীক বুজোৱা হয়। টুঙখুঙীয়া বুৰঞ্জীত উল্লেখ থকাৰ মতে মাইহাং ৰজা ডা-ডাঙৰিয়া সকলে ব্যৱহাৰ কৰা তিনি ঠেঙ যুক্ত থাল খনক কোৱা হয়।<ref>Bhuyan,S.K,"Tungkhungia Buranji, p.242.</ref> "মাইহাং" শব্দৰ উৎসৰ বিষয়ে দুটা মত আছে। কিছু লোকৰ মতে এই শব্দ দেউৰী-চুতীয়া বা‌ বড়ো-কছাৰী ভাষাৰ এটা যুক্তাক্ষৰ যাৰ অৰ্থ হৈছে ভাত(মাই) খাবলৈ ব্যবহাৰ কৰা ওখ কাঁহী(চাং বা হাং), যেনেকৈ "মাইবাং" মানে "অত্যাধিক চাউল/ভাত" বা "মাইৰুং" মানে "নিসিজোৱা চাউল" বুজোৱা হয়। বড়ো ভাষাত "বি-চাং" শব্দটোৱে elevated platform বুজাই। একে গুৰিৰ ত্ৰিপুৰি/ককবৰক ভাষাত কাঁহীক "মাইৰাং" কোৱা হয়<ref>Kokborok English Bengali Dictionary, Binoy Debbarma, p. 79</ref>।‌ বৰ্তমানৰ দেউৰী ভাষাত মাইহাঙক মেহেঙা(মাইহাং)<ref>{{cite journal |last=Pathak |first=Guptajit |title=Tribal Identity and Societal Formation: Reflection on Socio-economic Paradigm of Women Among the Deori Community in Assam |journal=The Criterion |volume=8 |issue=1 |pages=76 |url=https://www.the-criterion.com/V8/n1/011.pdf |access-date=15 June 2026}}</ref>, বান-কাঁহীক মেচোৱা(মাইচোৱা) আৰু সাধাৰণ কাঁহীখনক মেৰং(মাইৰং) কোৱা হয়<ref>Deori, Kishor, "Chuperemago", p. 30-31</ref>। দেউৰী ভাষাত "চু" শব্দৰ অৰ্থ হৈছে ওখ <ref>An Outline of Deori-Chutia Language, W.B Brown, p.70</ref>। গতিকে "মেচুৱা" মানে ওখ কাঁহীও বুজোৱা হ'ব পাৰে। ভাত/খাদ্য বুজোৱা "মাই" শব্দটো দেউৰী ভাষাত কালক্ৰমত "মে/মি" লৈ ৰূপান্তৰিত হৈছিল‌ যদিও বাকী বড়ো-কছাৰী মূলীয় ভাষাত একেই ৰূপতে থাকি গ'ল। কিছু লোকে আকৌ "মাই-হাং" শব্দটো আহোম ভাষাৰ বুলি আৰু ইয়াৰ অৰ্থ "কাঠৰ চাং" বুলি ক'ব খোজে। কিন্তু আহোম ভাষাৰ অভিধানত মাইহাঙক বুজাবলৈ আহোম‌ শব্দ "ফোন" হে উল্লেখ কৰা‌ হৈছে<ref>G C Barua, Ahom Assamese English Dictionary, p. 138-139</ref>। আহোম বুৰঞ্জীতো টাই ভাষাৰ অংশত মাইহাঙক "ফোন" বুলি উল্লেখ কৰিছে<ref>Barua,GC,"Ahom Buranji", p. 253, 276, 287</ref>। একেইখন গ্ৰন্থৰ অনুসৰি "ফোন" শব্দটোৱে শৰাই খনকো বুজোৱা হয়।‌ থাই ভাষাত শৰাই দৰে ধাৰ্মিক ৰীতি-নীতিত ব্যৱহাৰ কৰা পাত্ৰ খনক "ফান" বুলি কোৱা হয়। এই শব্দৰ গুৰি পুৰণি চীনা ভাষাৰ থাল বা ট্ৰে বুজোৱা ''"পান''" শব্দ।<ref>{{cite web |title=พาน |website=Wiktionary |url=https://en.wiktionary.org/wiki/%E0%B8%9E%E0%B8%B2%E0%B8%99 |access-date=15 June 2026 |quote=Borrowed from Old Chinese 盤 (OC *baːn, “tray”). Cognate with Lao ພານ (phān), Tai Dam ꪝꪱꪙ or ꪟꪱꪙ, Burmese ဗန်း (ban:, “tray”), Shan ပၢၼ်ႉ (pâ̰an, “tray”), and possibly Khmer ពាន (piən) (Pou and Jenner, 1980-1981).}}</ref> বানকাঁহী বুজোৱা "বান" শব্দতো আহোম শব্দকোষত "বাটি" বুলি উল্লেখ আছে।‌ এই শব্দটো সংস্কৃত/প্ৰাকৃত ভাষাৰ Cup বুজোৱা "পান" শব্দ বা চীনা ভাষাৰ থাল/ট্ৰে বুজোৱা একেই "পান" শব্দৰ পৰা অহাৰ সম্ভাৱনা আছে<ref>{{cite web |title=พาน |website=Wiktionary |url=https://en.wiktionary.org/wiki/%E0%B8%9E%E0%B8%B2%E0%B8%99 |access-date=15 June 2026 |quote=Borrowed from Old Chinese 盤 (OC *baːn, “tray”). Cognate with Lao ພານ (phān), Tai Dam ꪝꪱꪙ or ꪟꪱꪙ, Burmese ဗန်း (ban:, “tray”), Shan ပၢၼ်ႉ (pâ̰an, “tray”), and possibly Khmer ពាន (piən) (Pou and Jenner, 1980-1981).}}</ref>। ইয়াৰ উপৰিও জনা যায় যে আহোম ভাষাৰ ব্যাকৰণৰ নিয়ম অনুসৰি বিশেষণ (adjective) শব্দটো সংজ্ঞা (noun) শব্দৰ পাছত ব্যৱহাৰ কৰা হয়। গতিকে আহোম ভাষাত "হাং-মাই" হ'ব লাগিছিল,‌যʼত "হাং" শব্দটোৱে সংজ্ঞা আৰু "মাই" শব্দটো বিশেষণ (যেনে চিন-খাম (সোণালী কাপোৰ),কুপ-খাম (সোণালী জাপি), ইত্যাদি)।<ref>Barua, GC, "Ahom-Assamese-English Dictionary: Preface", p.11</ref> কিছু গৱেষকে পাছৰ কালত গঢ় লৈ উঠা ''"pseudo-Ahom"'' ভাষাৰ প্ৰভাৱৰ কথাও উল্লেখ কৰিছে। বি. জে. টাৰৱিলৰ মতে আহোম পুনৰুজ্জীৱনবাদী (Revivalist) আচাৰ-অনুষ্ঠানত বহু ক্ষেত্ৰত অভিধানৰ সহায়ত আহোম শব্দসমূহ গঠন কৰা হৈছিল যদিও সেইবোৰে প্ৰকৃত টাই-আহোম ব্যাকৰণ অনুসৰণ নকৰে আৰু প্ৰায়ে কৃত্ৰিম ৰূপ লয়।<ref>{{Cite journal |last=Terwiel |first=B. J. |title=Recreating the Past; Revivalism in Northeastern India |journal=Bijdragen tot de Taal-, Land- en Volkenkunde |volume=152 |issue=2 |year=1996 |pages=275–292}}</ref> এই প্ৰেক্ষাপটত “মাই-হাং” শব্দটোৰ ব্যাখ্যাও সাৱধানতাৰে মূল্যায়ন কৰাৰ প্ৰয়োজন আছে। যিহেতু অসমত মাইহাং বুজাবলৈ "ফোন" শব্দৰ সলনি পুৰণি "মাইহাং" শব্দয়ে ব্যৱহাৰ কৰা হয়, গতিকে ধৰিব পাৰি যে অসমৰ মাইহাং খনো প্ৰাগ-আহোম যুগৰ পৰাই ব্যৱহাৰ কৰি অহা হৈছে।‌ সম্ভৱতঃ ‌যিহেতো আহোম সকলে আগৰে পৰা থাল, ট্ৰে, ইত্যাদি বুজাবলৈ "ফোন/ফান" ব্যৱহাৰ কৰি আহিছিল,‌ সেই বাবে থলগিৰি লোকে ব্যৱহাৰ কৰা মাইহাং আৰু শৰাই দুয়োকে একেই ধৰণৰ সম্পদ দেখি "ফোন" বুলি‌ উল্লেখ কৰিছিল।‌‌ যি কি নহওঁক, যিহেতু এই‌ কাঁহী সমূহ অসম আৰু উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ বাহিৰত দেখা পোৱা‌ নাযায়,সেই বাবে ধৰিব পাৰি যে আহোম সকলে ইয়াৰে থলোৱা লোকৰ পৰা এইবোৰ কাঁহী ব্যৱহাৰ কৰিব লৈছিল। ==মাইহাঙৰ ইতিহাস== অসমত মাইহাঙ কাঁহীখন খাদ্য গ্ৰহণ কৰাৰ লগতে দেৱ-দেৱীক‌ সামগ্ৰী উছৰ্গা কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ হৈ আহিছে।‌ অসমকে ধৰি দক্ষিণ-পূব‌ এছিয়া, তিব্বত বা চীনদেশৰ বিভিন্ন অঞ্চলত মাইহাং বা শৰাই জাতীয় বাচন পূজা কৰাৰ সময়ত সামগ্ৰী উছৰ্গা কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ হৈ‌ আহিছে যদিও কাঁহীৰ দৰে খাদ্য গ্ৰহণ কৰিবলৈ একমাত্ৰ অসমত হে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। বুৰঞ্জীত মাইহাঙৰ‌ প্ৰথম উল্লেখ [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰাজ্যৰ]] বিষয়ে লিখা অংশত পোৱা যায়।‌ বুৰঞ্জীত উল্লেখ আছে যে শদিয়া দখল কৰি চুতীয়া ৰজাৰ সোণৰ মাইহাং আহোম ৰজাই ব্যৱহাৰ কৰিব লৈছিল। কাশীনাথ তামুলী ফুকনৰ বুৰঞ্জীৰ(p. 18) আৰু হিতেশ্বৰ বৰবৰুৱাৰ "আহোমৰ দিন" গ্ৰন্থৰ(p. 49) অনুসৰি শদিয়া জয় কৰি আহোম ৰজা চুহুংমুঙে বহুতো সামগ্ৰী নিজৰ ৰাজধানী লৈ আনিছিল আৰু তাৰে ভিতৰত সোণৰ মাইহাং ও অন্যতম। নাওবৈচা ফুকনৰ বুৰঞ্জীত (p.43) মতে চুহুংমুঙ ৰজাই চুতীয়াৰ পৰা লোৱা সোণ-ৰূপৰ মাইহাং‌ ব্যৱহাৰ কৰিব লৈছিল। অতীজতে চুতীয়া আৰু আহোম ৰাজপৰিয়াল আৰু সম্ভ্ৰান্ত ঘৰৰ লোকে মাইহাঙত আহাৰ গ্ৰহণ কৰিছিল।<ref name="শব্দ">{{cite web | url=http://xobdo.org/dic/%E0%A6%AE%E0%A6%BE%E0%A6%87%E0%A6%B9%E0%A6%BE%E0%A6%82 | title=মাইহাং | publisher=[[শব্দ ডট অৰ্গ]] | accessdate=14 May 2023}}</ref> ৰজাঘৰৰ মাইহাংসমূহ সোণেৰে নিৰ্মাণ কৰাৰ কথা বুৰঞ্জীবিদ [[লীলা গগৈ|ড° লীলা গগৈয়ে]] উল্লেখ কৰিছে।<ref name="লীলা গগৈ">{{cite book | title=[[টাই সংস্কৃতিৰ ৰূপৰেখা]] | publisher=বনলতা | author=লীলা গগৈ | year=১৯৯৪ | pages=৫১ | isbn=81-7339-079-7}}</ref> চুতীয়া, দেউৰী আৰু আহোমসকলৰ বিভিন্ন মাংগলিক আচাৰ-অনুষ্ঠানত দেৱতালৈ উছৰ্গা আগবঢ়াবলৈ মাইহাঙৰ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ৰাজহুৱাভাৱে অনুষ্ঠিত কৰা [[মে ডাম মে ফি|মে-ডাম-মে-ফীত]] আঠখন মাইহাং স্থাপন কৰি থুৰিয়া তামোল, তামোল-পান, হাঁহ কণী, কুকুৰা কণী, লুকলাও, মাটিৰ চাকি, মিঠাতেল, ধূপ, ফুল, পানী, ডেকেৰুৱা কুকুৰা আদি সা-সামগ্ৰীৰে মলুংসকলে পূজা অৰ্পণ কৰাৰ নিয়ম আছে।<ref name="প্ৰত্যাহ্বান">{{cite web | url=https://pratyahban.in/me_dam_me_phi | title=মে-ডাম-মে-ফী: তাই-আহোমৰ এক পবিত্ৰ অনুষ্ঠান | publisher=pratyahban.in | date=30 January 2022 | accessdate=14 May 2023 | author=চিত্ৰ বৰগোহাঁই | archivedate=1 February 2023 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20230201190825/https://pratyahban.in/me_dam_me_phi | deadurl=yes }}</ref> ==বিৱৰণ == মাইহাং বা বানকাঁহী কাঁ‌হেৰে নিৰ্মাণ কৰা হয় যদিও ৰাজপৰিয়ালৰ মাইহাং সোণেৰে নিৰ্মিত হ'ব পাৰে।<ref name="লীলা গগৈ" /> একোখনৰ ওপৰভাগটো এখন কাঁ‌হীৰ দৰে। ইয়াৰ তলত খুৰা বা ধাৰক সংযুক্ত কৰা হয়। এই ধাৰক কাঁ‌হীখনৰ তলফালে সোঁমাজত এডলীয়াকৈ থাকিব পাৰে বা কাঁ‌হীৰ তিনি মূৰত তিনিটা থাকিব পাৰে। ওপৰৰ কাঁ‌হীখনত ফুল আদি খোদাই কৰি সজোৱা হয়। ধাৰকৰ সৈতে কাঁ‌হীখন তামৰ গজালেৰে যুক্ত হৈ থাকে। কোনো কোনো সময়ত ধাৰকডালো [[শৰাই|শৰাইৰ]] দৰে বিভিন্ন গঠনযুক্ত কাৰুকাৰ্য কৰা হ'ব পাৰে। ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ সংস্কৃতি]] lsmvk3ukxq4mnrkwmls4icrna5ozqou 612390 612379 2026-06-15T10:33:22Z Ananya Taye 28065 /* */ 612390 wikitext text/x-wiki [[File:Maihang Plate.jpg|thumb|মাইহাং ‌বা বেৰা কাঁহী]] '''মাইহাং''' অসমত পৰম্পৰাগতভাৱে আহাৰ গ্ৰহণ কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ হোৱা নাল বা ধাৰকযুক্ত কাঁ‌হীবিশেষ। মাইহাং সমূহ কাঁ‌হেৰে নিৰ্মাণ কৰা হয়। একেধৰণৰ আন এখন কাঁহী হৈছে বানকাঁহী। মাইহাঙখন মূলতঃ তিনিটা ঠেং যুক্ত কাঁহী। একেধৰণৰ তিনি ঠেঙৰ ওপৰত থকা থাল [[নেপাল]]<ref>{{cite journal |last=Locke |first=John K. |title=Newar Buddhist Initiation Rites |journal=Contributions to Nepalese Studies |volume=2 |issue=2 |year=1975 |pages=1–23 |publisher=Centre for Nepal and Asian Studies, Tribhuvan University |quote=Off to the right of these are a number of brass plates set on tripods about eight inches in height which will be used to collect the hair cut from the candidates.}}</ref><ref>{{cite web |title= Plate on Tripod stand behind the copper water vessel |website=Wisdom Library |url=https://www.wisdomlib.org/gallery/buddhist-art-gallery-kathmandu-valley/1786 |access-date=15 June 2026 |quote=This copper sculpture shows an image of a water vessel, from the 19th century.—Specifications: 47cm x 18cm.}}</ref>, [[তিব্বত]]<ref>{{cite web |title=Skull Cup on Tripod stand|website=Rubin Museum of Himalayan Art |publisher=Rubin Museum of Himalayan Art |url=https://rubinmuseum.org/collection/c2004-8-1a-b/ |access-date=15 June 2026 |quote=A skull cup is an attribute of tantric deities and is usually paired with a curved knife.}}</ref> আৰু [[ভাৰত|দক্ষিণ ভাৰততো]]<ref>{{cite journal |last=Owsanecki |first=Peter Franz |title=Kanni-Mangala: A Microcosm of Coorg Identity: Toward an Alternative Interpretation and Analysis of the Coorg Marriage Ceremony |journal=Sociological Bulletin |volume=34 |issue=1–2 |year=1985 |pages=95–147 |doi=10.1177/0038022919850106 |quote=the three-legged Coorg stool (mukkali)}}</ref> দেখা যায়। ==মাইহাং শব্দৰ উৎপত্তি== "মাইহাং" শব্দটোৱে মূলতঃ বেৰা-কাহীক বুজোৱা হয়। টুঙখুঙীয়া বুৰঞ্জীত উল্লেখ থকাৰ মতে মাইহাং ৰজা ডা-ডাঙৰিয়া সকলে ব্যৱহাৰ কৰা তিনি ঠেঙ যুক্ত থাল খনক কোৱা হয়।<ref>Bhuyan,S.K,"Tungkhungia Buranji, p.242.</ref> "মাইহাং" শব্দৰ উৎসৰ বিষয়ে দুটা মত আছে। কিছু লোকৰ মতে এই শব্দ দেউৰী-চুতীয়া বা‌ বড়ো-কছাৰী ভাষাৰ এটা যুক্তাক্ষৰ যাৰ অৰ্থ হৈছে ভাত(মাই) খাবলৈ ব্যবহাৰ কৰা ওখ কাঁহী(চাং বা হাং), যেনেকৈ "মাইবাং" মানে "অত্যাধিক চাউল/ভাত" বা "মাইৰুং" মানে "নিসিজোৱা চাউল" বুজোৱা হয়। বড়ো ভাষাত "বি-চাং" শব্দটোৱে elevated platform বুজাই। একে গুৰিৰ ত্ৰিপুৰি/ককবৰক ভাষাত কাঁহীক "মাইৰাং" কোৱা হয়<ref>Kokborok English Bengali Dictionary, Binoy Debbarma, p. 79</ref>।‌ বৰ্তমানৰ দেউৰী ভাষাত মাইহাঙক মেহেঙা(মাইহাং)<ref>{{cite journal |last=Pathak |first=Guptajit |title=Tribal Identity and Societal Formation: Reflection on Socio-economic Paradigm of Women Among the Deori Community in Assam |journal=The Criterion |volume=8 |issue=1 |pages=76 |url=https://www.the-criterion.com/V8/n1/011.pdf |access-date=15 June 2026}}</ref>, বান-কাঁহীক মেচোৱা(মাইচোৱা) আৰু সাধাৰণ কাঁহীখনক মেৰং(মাইৰং) কোৱা হয়<ref>Deori, Kishor, "Chuperemago", p. 30-31</ref>। দেউৰী ভাষাত "চু" শব্দৰ অৰ্থ হৈছে ওখ <ref>An Outline of Deori-Chutia Language, W.B Brown, p.70</ref>। গতিকে "মেচুৱা" মানে ওখ কাঁহীও বুজোৱা হ'ব পাৰে। ভাত/খাদ্য বুজোৱা "মাই" শব্দটো দেউৰী ভাষাত কালক্ৰমত "মে/মি" লৈ ৰূপান্তৰিত হৈছিল‌ যদিও বাকী বড়ো-কছাৰী মূলীয় ভাষাত একেই ৰূপতে থাকি গ'ল। কিছু লোকে আকৌ "মাই-হাং" শব্দটো আহোম ভাষাৰ বুলি আৰু ইয়াৰ অৰ্থ "কাঠৰ চাং" বুলি ক'ব খোজে। কিন্তু আহোম ভাষাৰ অভিধানত মাইহাঙক বুজাবলৈ আহোম‌ শব্দ "ফোন" হে উল্লেখ কৰা‌ হৈছে<ref>G C Barua, Ahom Assamese English Dictionary, p. 138-139</ref>। আহোম বুৰঞ্জীতো টাই ভাষাৰ অংশত মাইহাঙক "ফোন" বুলি উল্লেখ কৰিছে<ref>Barua,GC,"Ahom Buranji", p. 253, 276, 287</ref>। একেইখন গ্ৰন্থৰ অনুসৰি "ফোন" শব্দটোৱে শৰাই খনকো বুজোৱা হয়।‌ থাই ভাষাত শৰাই দৰে ধাৰ্মিক ৰীতি-নীতিত ব্যৱহাৰ কৰা পাত্ৰ খনক "ফান" বুলি কোৱা হয়। এই শব্দৰ গুৰি পুৰণি চীনা ভাষাৰ থাল বা ট্ৰে বুজোৱা ''"পান''" শব্দ।<ref>{{cite web |title=พาน |website=Wiktionary |url=https://en.wiktionary.org/wiki/%E0%B8%9E%E0%B8%B2%E0%B8%99 |access-date=15 June 2026 |quote=Borrowed from Old Chinese 盤 (OC *baːn, “tray”). Cognate with Lao ພານ (phān), Tai Dam ꪝꪱꪙ or ꪟꪱꪙ, Burmese ဗန်း (ban:, “tray”), Shan ပၢၼ်ႉ (pâ̰an, “tray”), and possibly Khmer ពាន (piən) (Pou and Jenner, 1980-1981).}}</ref> বানকাঁহী বুজোৱা "বান" শব্দতো আহোম শব্দকোষত "বাটি" বুলি উল্লেখ আছে।‌ এই শব্দটো সংস্কৃত/প্ৰাকৃত ভাষাৰ Cup বুজোৱা "পান" শব্দ বা চীনা ভাষাৰ থাল/ট্ৰে বুজোৱা একেই "পান" শব্দৰ পৰা অহাৰ সম্ভাৱনা আছে<ref>{{cite web |title=พาน |website=Wiktionary |url=https://en.wiktionary.org/wiki/%E0%B8%9E%E0%B8%B2%E0%B8%99 |access-date=15 June 2026 |quote=Borrowed from Old Chinese 盤 (OC *baːn, “tray”). Cognate with Lao ພານ (phān), Tai Dam ꪝꪱꪙ or ꪟꪱꪙ, Burmese ဗန်း (ban:, “tray”), Shan ပၢၼ်ႉ (pâ̰an, “tray”), and possibly Khmer ពាន (piən) (Pou and Jenner, 1980-1981).}}</ref>। ইয়াৰ উপৰিও জনা যায় যে আহোম ভাষাৰ ব্যাকৰণৰ নিয়ম অনুসৰি বিশেষণ (adjective) শব্দটো সংজ্ঞা (noun) শব্দৰ পাছত ব্যৱহাৰ কৰা হয়। গতিকে আহোম ভাষাত "হাং-মাই" হ'ব লাগিছিল,‌যʼত "হাং" শব্দটোৱে সংজ্ঞা আৰু "মাই" শব্দটো বিশেষণ (যেনে চিন-খাম (সোণালী কাপোৰ),কুপ-খাম (সোণালী জাপি), ইত্যাদি)।<ref>Barua, GC, "Ahom-Assamese-English Dictionary: Preface", p.11</ref> কিছু গৱেষকে পাছৰ কালত গঢ় লৈ উঠা ''"pseudo-Ahom"'' ভাষাৰ প্ৰভাৱৰ কথাও উল্লেখ কৰিছে। বি. জে. টাৰৱিলৰ মতে আহোম পুনৰুজ্জীৱনবাদী (Revivalist) আচাৰ-অনুষ্ঠানত বহু ক্ষেত্ৰত অভিধানৰ সহায়ত আহোম শব্দসমূহ গঠন কৰা হৈছিল যদিও সেইবোৰে প্ৰকৃত টাই-আহোম ব্যাকৰণ অনুসৰণ নকৰে আৰু প্ৰায়ে কৃত্ৰিম ৰূপ লয়।<ref>{{Cite journal |last=Terwiel |first=B. J. |title=Recreating the Past; Revivalism in Northeastern India |journal=Bijdragen tot de Taal-, Land- en Volkenkunde |volume=152 |issue=2 |year=1996 |pages=275–292}}</ref> এই প্ৰেক্ষাপটত “মাই-হাং” শব্দটোৰ ব্যাখ্যাও সাৱধানতাৰে মূল্যায়ন কৰাৰ প্ৰয়োজন আছে। যিহেতু অসমত মাইহাং বুজাবলৈ "ফোন" শব্দৰ সলনি পুৰণি "মাইহাং" শব্দয়ে ব্যৱহাৰ কৰা হয়, গতিকে ধৰিব পাৰি যে অসমৰ মাইহাং খনো প্ৰাগ-আহোম যুগৰ পৰাই ব্যৱহাৰ কৰি অহা হৈছে।‌ সম্ভৱতঃ ‌যিহেতো আহোম সকলে আগৰে পৰা থাল, ট্ৰে, ইত্যাদি বুজাবলৈ "ফোন/ফান" ব্যৱহাৰ কৰি আহিছিল,‌ সেই বাবে থলগিৰি লোকে ব্যৱহাৰ কৰা মাইহাং আৰু শৰাই দুয়োকে একেই ধৰণৰ সম্পদ দেখি "ফোন" বুলি‌ উল্লেখ কৰিছিল।‌‌ যি কি নহওঁক, যিহেতু এই‌ কাঁহী সমূহ অসম আৰু উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ বাহিৰত দেখা পোৱা‌ নাযায়,সেই বাবে ধৰিব পাৰি যে আহোম সকলে ইয়াৰে থলোৱা লোকৰ পৰা এইবোৰ কাঁহী ব্যৱহাৰ কৰিব লৈছিল। ==মাইহাঙৰ ইতিহাস== অসমত মাইহাঙ কাঁহীখন খাদ্য গ্ৰহণ কৰাৰ লগতে দেৱ-দেৱীক‌ সামগ্ৰী উছৰ্গা কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ হৈ আহিছে।‌ অসমকে ধৰি দক্ষিণ-পূব‌ এছিয়া, তিব্বত বা চীনদেশৰ বিভিন্ন অঞ্চলত মাইহাং বা শৰাই জাতীয় বাচন পূজা কৰাৰ সময়ত সামগ্ৰী উছৰ্গা কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ হৈ‌ আহিছে যদিও কাঁহীৰ দৰে খাদ্য গ্ৰহণ কৰিবলৈ একমাত্ৰ অসমত হে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। বুৰঞ্জীত মাইহাঙৰ‌ প্ৰথম উল্লেখ [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰাজ্যৰ]] বিষয়ে লিখা অংশত পোৱা যায়।‌ বুৰঞ্জীত উল্লেখ আছে যে শদিয়া দখল কৰি চুতীয়া ৰজাৰ সোণৰ মাইহাং আহোম ৰজাই ব্যৱহাৰ কৰিব লৈছিল। কাশীনাথ তামুলী ফুকনৰ বুৰঞ্জীৰ(p. 18) আৰু হিতেশ্বৰ বৰবৰুৱাৰ "আহোমৰ দিন" গ্ৰন্থৰ(p. 49) অনুসৰি শদিয়া জয় কৰি আহোম ৰজা চুহুংমুঙে বহুতো সামগ্ৰী নিজৰ ৰাজধানী লৈ আনিছিল আৰু তাৰে ভিতৰত সোণৰ মাইহাং ও অন্যতম। নাওবৈচা ফুকনৰ বুৰঞ্জীত (p.43) মতে চুহুংমুঙ ৰজাই চুতীয়াৰ পৰা লোৱা সোণ-ৰূপৰ মাইহাং‌ ব্যৱহাৰ কৰিব লৈছিল। অতীজতে চুতীয়া আৰু আহোম ৰাজপৰিয়াল আৰু সম্ভ্ৰান্ত ঘৰৰ লোকে মাইহাঙত আহাৰ গ্ৰহণ কৰিছিল।<ref name="শব্দ">{{cite web | url=http://xobdo.org/dic/%E0%A6%AE%E0%A6%BE%E0%A6%87%E0%A6%B9%E0%A6%BE%E0%A6%82 | title=মাইহাং | publisher=[[শব্দ ডট অৰ্গ]] | accessdate=14 May 2023}}</ref> ৰজাঘৰৰ মাইহাংসমূহ সোণেৰে নিৰ্মাণ কৰাৰ কথা বুৰঞ্জীবিদ [[লীলা গগৈ|ড° লীলা গগৈয়ে]] উল্লেখ কৰিছে।<ref name="লীলা গগৈ">{{cite book | title=[[টাই সংস্কৃতিৰ ৰূপৰেখা]] | publisher=বনলতা | author=লীলা গগৈ | year=১৯৯৪ | pages=৫১ | isbn=81-7339-079-7}}</ref> চুতীয়া, দেউৰী আৰু আহোমসকলৰ বিভিন্ন মাংগলিক আচাৰ-অনুষ্ঠানত দেৱতালৈ উছৰ্গা আগবঢ়াবলৈ মাইহাঙৰ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ৰাজহুৱাভাৱে অনুষ্ঠিত কৰা [[মে ডাম মে ফি|মে-ডাম-মে-ফীত]] আঠখন মাইহাং স্থাপন কৰি থুৰিয়া তামোল, তামোল-পান, হাঁহ কণী, কুকুৰা কণী, লুকলাও, মাটিৰ চাকি, মিঠাতেল, ধূপ, ফুল, পানী, ডেকেৰুৱা কুকুৰা আদি সা-সামগ্ৰীৰে মলুংসকলে পূজা অৰ্পণ কৰাৰ নিয়ম আছে।<ref name="প্ৰত্যাহ্বান">{{cite web | url=https://pratyahban.in/me_dam_me_phi | title=মে-ডাম-মে-ফী: তাই-আহোমৰ এক পবিত্ৰ অনুষ্ঠান | publisher=pratyahban.in | date=30 January 2022 | accessdate=14 May 2023 | author=চিত্ৰ বৰগোহাঁই | archivedate=1 February 2023 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20230201190825/https://pratyahban.in/me_dam_me_phi | deadurl=yes }}</ref> ==বিৱৰণ == মাইহাং বা বানকাঁহী কাঁ‌হেৰে নিৰ্মাণ কৰা হয় যদিও ৰাজপৰিয়ালৰ মাইহাং সোণেৰে নিৰ্মিত হ'ব পাৰে।<ref name="লীলা গগৈ" /> একোখনৰ ওপৰভাগটো এখন কাঁ‌হীৰ দৰে। ইয়াৰ তলত খুৰা বা ধাৰক সংযুক্ত কৰা হয়। এই ধাৰক কাঁ‌হীখনৰ তলফালে সোঁমাজত এডলীয়াকৈ থাকিব পাৰে বা কাঁ‌হীৰ তিনি মূৰত তিনিটা থাকিব পাৰে। ওপৰৰ কাঁ‌হীখনত ফুল আদি খোদাই কৰি সজোৱা হয়। ধাৰকৰ সৈতে কাঁ‌হীখন তামৰ গজালেৰে যুক্ত হৈ থাকে। কোনো কোনো সময়ত ধাৰকডালো [[শৰাই|শৰাইৰ]] দৰে বিভিন্ন গঠনযুক্ত কাৰুকাৰ্য কৰা হ'ব পাৰে। ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ সংস্কৃতি]] pb9onq13sypqowjmd4fbn47bo6g8oix 3 97025 612291 370850 2026-06-15T02:22:11Z Mfield 48384 পৃষ্ঠা [[সদস্য বাৰ্তা:BlueCamille]]ৰ পৰা [[সদস্য বাৰ্তা:Camilllle]]লৈ Mfieldয়ে স্থানান্তৰ কৰিলে: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/BlueCamille|BlueCamille]]" to "[[Special:CentralAuth/Camilllle|Camilllle]]" 370850 wikitext text/x-wiki {{tmbox | type = notice | image = [[চিত্ৰ:Assamese Jaapi.png|135px|left]] | imageright = [[চিত্ৰ:Wikipedia-logo-v2-as.svg|135px]] | style = border: 1px blue solid; | textstyle = | text = {{Center|<big>{{#if: {{{1}}} |'''নমস্কাৰ, {{#if: | {{{1}}} | {{BASEPAGENAME}} }}<br/>}}}} {{Center|'''[[অসমীয়া ৱিকিপিডিয়া]]লৈ আপোনাক [[ৱিকিপিডিয়া:আদৰণি|আদৰণি জনাইছোঁ]]! '''</big><br/><br/> আপোনাৰ আগ্ৰহৰ বাবে ধন্যবাদ। আশা কৰোঁ আপুনি সদায় আমাৰ লগত জড়িত হৈ থাকিব। নৱাগত সকলৰ বাবে তলত দিয়া পৃষ্ঠাকেইখন অতি উপযোগী, অনুগ্ৰহ কৰি পৃষ্ঠাকেইখন এবাৰ চকু ফুৰাই চাই যেন। }}<br/> {{Center| '''ৱিকিপিডিয়াত সম্পাদনাৰ সহায়'''<br/> <big> [[ৱিকিপিডিয়া:পৰিচয়|ৱিকিপিডিয়াৰ বিষয়ে অলপ]]</big><br/> <big> [[সহায়:সৰল সম্পাদনা|সম্পাদনাৰ থুলমুল আভাস]]</big><br/> <big> [[ৱিকিপিডিয়া:সহায়িকা|ৱিকিপিডিয়া সম্পাদনাৰ বিষয়ে প্ৰয়োজনীয় আভাস]]</big><br/> <big> [[সহায়:নতুন প্ৰবন্ধ আৰম্ভ কৰক|প্ৰবন্ধ এটা কেনেকৈ আৰম্ভ কৰিব?]]</big><br/> <big> [[ৱিকিপিডিয়া:সততে উদিত প্ৰশ্নসমূহ|সততে উদিত প্ৰশ্নসমূহ]] </big><br/> <br> '''ৱিকিপিডিয়াৰ সম্পাদনাৰ নিয়ম নীতি'''<br/> <big> [[ৱিকিপিডিয়া:পাঁচটা স্তম্ভ|ৱিকিপিডিয়াৰ পঞ্চশীল নীতি]]</big><br/> <big> [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপিডিয়া কি নহয়|ৱিকিপিডিয়া কি নহয়]]</big><br/> }} <br/> '''ইয়াৰ উপৰিও ফে'চবুকত [https://www.facebook.com/groups/assamwikigroup/ {{Like|''Assamese Wikipedia Community''}}] বুলি আমাৰ এটা আলোচনা গোট আৰু [https://facebook.com/aswikipedia {{Like|''অসমীয়া ৱিকিপিডিয়া''}}] নামৰ এটা পৃষ্ঠা আছে। ৱিকিপিডিয়ানসকলক লগ পাবলৈ আৰু ৱিকিপিডিয়াৰ বিষয়ে জানিবলৈ আপুনিও সেইবোৰৰ সদস্য হৈ ল'ব পাৰে। ''' আশা কৰোঁ ৱিকিপিডিয়াত সম্পাদনা কৰি আৰু এজন [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপিডিয়ান|ৱিকিপিডিয়ান]] হোৱাটো উপভোগ কৰিব। <div class="center">{{Wikipedia in Social Media}}</div> | small = / yes | smallimage = none / [[Image:Some image.svg|30px]] | smallimageright = none / [[Image:Some image.svg|30px]] | smalltext = আদৰণি }} — [[সদস্য:AdoroniBot|AdoroniBot]] ([[সদস্য বাৰ্তা:AdoroniBot|বাৰ্তা]]) 15:08, 3 July 2023 (ইউ.টি.চি.) <!-- This welcome message is delivered by [[User:AdoroniBot|AdoroniBot]] on behalf of Assamese Wikimedia Community. --> 1gn5rvylyns2k94ns490ye4iwhfllkx 0 98223 612389 516753 2026-06-15T10:24:39Z BhuyanBhaskar 16362 612389 wikitext text/x-wiki {{নিৰ্বাচিত প্ৰবন্ধ}} '''পাটবাউসী সত্ৰ''' ({{lang-en | Paatbauxi Satra}}) পাটবাউসী সত্ৰ [[বৰপেটা সত্ৰ]]ৰ পৰা দুই কিলোমিটাৰ আঁতৰৰ এখন বৈষ্ণৱ সত্ৰ। ইয়াতেই শংকৰদেৱে প্ৰায় উনৈশ বছৰ কাল থাকি নানা শাস্ত্ৰ ৰচনা কৰিছিল। [[File:পাটবাউসী সত্ৰৰ মূল প্ৰৱেশদ্বাৰ.jpg|thumb|পাটবাউসী সত্ৰৰ মূল প্ৰৱেশদ্বাৰ]] ==নামৰ উৎপত্তি== পাটবাউসী নাম প্ৰচলন হোৱাৰ আগতে এই ঠাইখণ্ডক বৰলচোং বা বৰলজাৰ বুলিছিল। ই আছিল বাউসী পৰগণাৰ অন্তৰ্গত। এতিয়াৰ পাটবাউসী নামৰ ঠাইখনক ধৰি এই অঞ্চলৰ কেইবাখনো গাঁওক সামৰি “বাউসী বিলায়েৎ’’ বা “বাউসী পৰগণা’’ বুলিছিল। অসমত ''বিলায়েৎ'' শব্দৰ উৎপত্তি হৈছিল কোচ আৰু আহোম ৰাজত্বকালত। কোনো ব্যক্তিৰ অধীনত থকা খাত বা পাম অঞ্চলকেই আহোম আৰু কোচ ৰাজত্বকালত ''বিলায়েৎ'' বোলা হৈছিল। ''পৰগণা'' মানে এক নিৰ্দিষ্ট ভূখণ্ড।<ref name="প">{{cite book | title=পাটবাউসী সত্ৰৰ চমু ইতিবৃত্ত | publisher=শ্ৰীশ্ৰী শঙ্কৰদেৱ থান, পাটবাউসী সত্ৰ পৰিচালনা সমিতি | author=মিশ্ৰ, বনমালী | authorlink=বাউসী আৰু পাটবাউসী সত্ৰ | year=প্ৰথম প্ৰকাশ ২০০২, সপ্তম প্ৰকাশ ২০২৩ | pages=৭}}</ref> ভৌগোলিক জোখ-মাখৰ এই হিচাপ পোনতে মোগল বিষয়া শ্বেখ ইব্ৰাহিম কাড়োৰীয়ে কৰিছিল। শাসনৰ সুবিধাৰ বাবে সমগ্ৰ নামনি অসমক পৰগণা, মহল, তপা আদি ভাগত ভাগ কৰিছিল।<ref name="দ">{{cite journal | url=https://sdcdigitallibrary.com/bitstream/123456789/251/1/MRP%20Lopa%20Baruah%202.pdf | title=হাজো অঞ্চলৰ আপুৰুগীয়া পুথি-পাঁজি:এটি ক্ষেত্ৰভিত্তিক অধ্যয়ন | author=বৰুৱা, ড° লোপা | journal=বিশ্ববিদ্যালয়ৰ অনুদান আয়োগৰ ক্ষুদ্ৰ গৱেষণা প্ৰকল্পৰ প্ৰতিবেদন | year=২০০৭ | issue=৭ | access-date=2023-09-04 | archivedate=2023-09-04 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20230904041653/https://sdcdigitallibrary.com/bitstream/123456789/251/1/MRP%20Lopa%20Baruah%202.pdf | deadurl=yes }}</ref> পিছত আহোমসকলেও মাটিৰ হিচাপ ৰাখিবলৈ এই পদ্ধতিকে ব্যৱহাৰ কৰিছিল। আন এক সূত্ৰমতে, বেদ-পুৰাণ আদি শাস্ত্ৰজ্ঞ পণ্ডিতসকলক ''ব্যাস'' বোলা হৈছিল। এই অঞ্চলত তেনে ব্যাস উপাধিধাৰী বহু ব্ৰাহ্মণৰ বসতি আছিল। সেয়ে, পাটবাউসীৰ মাজেৰে বৈ যোৱা ধনুখন্দা জানটোৰ পূবপাৰটোক ''ব্যাসপাৰা'' বুলিছিল।<ref name="প"/> [[File:পাটবাউসী সত্ৰ মূল কীৰ্তনঘৰ.jpg|thumb|পাটবাউসী সত্ৰ মূল কীৰ্তনঘৰ]] ''ধনুখন্দা'' জানৰ উৎপত্তি সম্পৰ্কেও এটা জনবিশ্বাস প্ৰচলিত। ''শ্ৰীকৃষ্ণই ৰুক্মিণী হৰণৰ বাবে কুণ্ডিললৈ যাত্ৰা কৰোঁতে ৰথৰ বেগত ব্ৰাহ্মণ বেদনিধি মূৰ্ছিত হৈ পৰিছিল। তেতিয়া কৃষ্ণই ধনু কাঁড়েৰে আঁচ টানি পানী উলিয়াই বেদনিধিৰ মূৰত দিয়াত সুস্থ হৈছিল। ধনুৰে আঁচ দিওঁতে আৰু ধনুৰ আকৃতিৰ বাবে এই জানৰ নাম ধনুখন্দা বুলি জনাজাত। ''<ref name="ক"/> ব্যাসপাৰাৰ কাষতে আন এখন গাঁও ''ব্যাসকুছি'' আছিল। পাটবাউসীৰ অলপ দূৰৈত “শিলা’’ নামে আন এখনি গাঁও সংস্কৃত শিক্ষাৰ কেন্দ্ৰস্থল আছিল। ব্যাসপাৰা, ব্যাসকুছি আদি শব্দৰ অপভ্ৰংশৰূপে ''বাউসী'' হোৱাৰ থল আছে। আহোম শাসন কালত এই অঞ্চলটোক ''বাউসী পৰগণা'' বুলিছিল। শংকৰদেৱে এই স্থানলৈ আহি সত্ৰ স্থাপন কৰাত অঞ্চলটোৰ ভিতৰতে ই “পাট’’ অৰ্থাৎ শ্ৰেষ্ঠস্থান হিচাপে পৰিগণিত হোৱাত ই “পাটবাউসী’’ নাম পায়।<ref name="প"/><ref name="ক"/> [[File:Patbaushi Satra, Barpeta.jpg|thumb|পাটবাউসী সত্ৰ মূল কীৰ্তনঘৰৰ ন ৰূপ]] ==ইতিবৃত্ত== [[File:পাটবাউসী সত্ৰৰ মঠ.jpg|thumb|পাটবাউসী সত্ৰৰ মঠ]] বৰপেটাৰ কুমাৰকুছিত এবছৰকাল থকাৰ সময়ত নানা অসুবিধা পাই আৰু সেই সময়তে শংকৰদেৱৰ নুমলীয়া জী বিষ্ণুপ্ৰিয়াৰ মৃত্যু হোৱাত মনৰ দুখতে তেওঁ সেই স্থান ত্যাগ কৰি আন ঠাইৰ সন্ধান কৰে। বগা দলৈ আৰু দামু সৰদাৰ (দামোদৰ দাস) নামেৰে দুজন ভকতে মাটি দিবলৈ সন্মত হয় আৰু শংকৰদেৱে ভক্তসকলৰ সৈতে আহি ধনুখন্দা জানৰ পশ্চিম দিশে বৰলজাৰ নামে ঠাইত, হাবি-জংগল পৰিষ্কাৰ কৰি বহাঘৰ, নামঘৰ, মণিকূট গৃহ, ভকতৰ বাহা আদি সজাই সত্ৰৰ ৰূপ দিয়ে আৰু তাতেই তেওঁ থাকি নানা শাস্ত্ৰ ৰচনা কৰি ধৰ্ম প্ৰচাৰ কৰিবলৈ লয়।<ref name="প"/><ref name="ক">{{cite book | title=গুৰু চৰিত কথা | publisher=লয়াৰ্ছ বুক ষ্টল | author=নেওগ, মহেশ্বৰ(সম্পা:) | year=১৯৯৯ | pages=৮৫-৮৬, ১১৮-১১৯}}</ref> ==শংকৰদেৱৰ শাস্ত্ৰ ৰচনা== শংকৰদেৱে পাটবাউসীত সত্ৰ পাতি পোন্ধৰ বছৰ আছিল আৰু ইয়াৰ পৰাই ধৰ্মপ্ৰচাৰ কৰিছিল।<ref name="ক"/> আন আন সূত্ৰমতে তেওঁ তাত ওঠৰ বছৰ ছমাহ কাল আছিল আৰু ইয়াৰ পৰাই দ্বিতীয়বাৰ তীৰ্থ ভ্ৰমণলৈ গৈছিল।<ref name="প"/> প্ৰায় ৯০ বছৰ বয়সত দ্বিতীয়বাৰ তীৰ্থ ভ্ৰমণ কৰি তেওঁ পুনৰ পাটবাউসীলৈকে উভতি আহিছিল। এই যাত্ৰাত তেওঁৰ সংগী হৈছিল, ৰামৰাম গুৰু, [[মাধবদেৱ]], [[হৰিদেৱ]], [[দামোদৰদেৱ]], ৰামৰায় আদি কৰি ছকুৰি সংগী।<ref name="শ">{{cite book | title=শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰদেৱৰ পঞ্চশততম জন্মোৎসৱ, বৰপেটা সত্ৰ | publisher=লেখক আৰু প্ৰকাশন সমিতি, বৰপেটা | author=দত্তবৰুৱা, হৰিনাৰায়ণ | authorlink=শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰদেৱ | year=প্ৰথম প্ৰকাশ ১৯৪৮, পুনৰ প্ৰকাশ ২০০৬ | pages=২১}}</ref> [[বৰদোৱা]]ত আৰম্ভ কৰা কীৰ্তন পুথিখন পৰৱৰ্তীকালত অ’ত ত’ত দুটামান খণ্ড লিখিছিল যদিও শংকৰদেৱে পাটবাউসীতহে ইয়াক সমাপ্ত কৰিছিল। অধিকাংশ বৰগীতো পাটবাউসীত থাকোঁতেই ৰচনা কৰিছিল। সংস্কৃতৰ শ্ৰীমৎ ভাগৱতৰ প্ৰথম, দ্বিতীয়, তৃতীয়, সপ্তম, অষ্টম, দশম, একাদশ আৰু দ্বাদশ স্কন্ধৰ অসমীয়া ভাঙনিও পাটবাউসীতে কৰিছিল। কুৰুক্ষেত্ৰ, বলিছলন, অনাদি পাতন পদবন্ধে ৰচনা কৰাৰ উপৰি ভক্তি-ৰত্নাকৰ, ভক্তি-প্ৰদীপ, ৰুক্মিণী হৰণ কাব্য, নিমি-নৱ-সিদ্ধ সংবাদ, ৰাম-মালিকা আৰু আদ্য দশম পুথি ৰচনা কৰে।<ref name="শ"/> পাটবাউসীত থাকোঁতেই মাধব কন্দলীৰ ৰামায়ণৰ উত্তৰাকাণ্ড ৰচনা কৰি মাধবদেৱৰ দ্বাৰা আদিকাণ্ড ৰামায়ণ ৰচনা কৰোৱায়। ৰুক্মিণী হৰণ(১৫৬০ চন), পাৰিজাত হৰণ(১৫৬১-৬২ চন), কেলিগোপাল(১৫৪৫ চন) আৰু কালিয় দমন(১৫৪৩ চন)- এই চাৰিখন নাট শংকৰদেৱে পাটবাউসীতে ৰচনা কৰিছিল।<ref name="কেলি">{{cite book | title=শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ বাউসী বিলায়েত | publisher=অসম সাহিত্য সভা | author=শ্ৰীশ্ৰী শংকৰদেৱ থান, পাটবাউসী | authorlink=পাটবাউসীত ৰচিত শংকৰদেৱৰ চাৰিখন অংকীয়া নাট..... | year=১৯৯৯ | pages=গ-২৬}}</ref> তদুপৰি পাটবাউসীত থকাকালতেই তাঁতীকুছিত শ্ৰী গোপাল তাঁতী প্ৰমুখ্যে বাৰজন তাঁতীৰ দ্বাৰা বৃন্দাবন বস্ত্ৰ বোঁৱাইছিল।<ref name="০"/> ==সত্ৰৰ সম্পদ== {{Gallery |title=সত্ৰৰ সম্পদ সমূহ |align=center |lines=3 |File: শংকৰদেৱৰ পদচিহ্ন.jpg|শংকৰদেৱৰ পদচিহ্ন |File:কাঠৰ মুখা.jpg|কাঠৰ মুখা, শংকৰদেৱৰ দিনতে ভাওনাত ব্যৱহৃত |File:কাঠৰ বৰপীৰা.jpg|কাঠৰ বৰপীৰা, শংকৰদেৱে শাস্ত্ৰ ৰচনা কৰোঁতে ব্যৱহাৰ কৰা |File:শংকৰদেৱৰ দিনৰ কাঠৰ চৰিয়া.jpg|শংকৰদেৱৰ দিনৰ কাঠৰ চৰিয়া |File:কালিন্দী আইৰ বাসগৃহ.jpg|কালিন্দী আইৰ বাসগৃহ |File:কালিন্দী আইৰ শোৱা খাট.jpg|কালিন্দী আইৰ শোৱা খাট |File:তামৰ দুৱাৰ.jpg|তামৰ দুৱাৰ |File:গা ধোৱা শিল.jpg|গা ধোৱা শিল }} শংকৰদেৱে স্থাপন কৰা পাটবাউসী সত্ৰত বিভিন্ন সাঁচিপতীয়া পুথি, ৰজাদিনীয়া পিতলৰ সামগ্ৰী, শংকৰদেৱে ব্যৱহাৰ কৰা কাঠৰ বৰপীৰা, [[ভাওনা]]ত ব্যৱহাৰ কৰা কাঠৰ বিভিন্ন মুখা, [[কালিন্দী আই]]ৰ পুনৰ্নিমিত গৃহ, আই গোঁসানীয়ে ব্যৱহাৰ কৰা শোৱা খাট, শংকৰদেৱৰ পদচিহ্ন, তেওঁ গাধোৱা শিলাখণ্ড আদি সংৰক্ষিত কৰি ৰখা হৈছে। অৱশ্যে এই সম্পদবোৰৰ যথোপযুক্ত সংৰক্ষণ হোৱা বুলিও ক’ব নোৱাৰি।<ref name="০">{{cite book | title=শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰদেৱ বাউসী বিলায়েত | publisher=মহাপুৰুষ শংকৰদেৱৰ ৫৫০বছৰীয়া জন্ম জয়ন্তী উৎসৱ, অসম সাহিত্য সভা | author=মিশ্ৰ, বনমালী | authorlink=পাটবাউসীত শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ | year=১৯৯৯, ২৩-২৪ জানুৱাৰী | pages=১২-১৪}}</ref> ===সাঁচিপতীয়া পুথি=== শংকৰদেৱে লিখা [[গুণমালা]] পুথিৰ ৩২খিলা পাত, ভাগৱতৰ আদি স্কন্ধৰ ৭৯৭ নং শ্লোকৰ পৰা ১১৯৪ নং শ্লোকলৈ মুঠ ২৬খিলা পাত, আদি দশমৰ মুঠ ৯৭খিলা পাত, [[কীৰ্তনঘোষা]]ৰ আৰম্ভণিৰে পৰা ৭২খিলা পাত, [[নিমি-নৱসিদ্ধ সংবাদ]]ৰ ৫৮নং শ্লোকৰ পৰা ১১৫ নং শ্লোকলৈ ১৬খিলা পাত, শংকৰদেৱে লিখা নাটসমূহৰ বিভিন্ন অংশ, মাধবদেৱ বিৰচিত [[ভক্তি-ৰত্নাৱলী]], [[দৈত্যাৰী ঠাকুৰ]] ৰচিত স্যামন্তক হৰণ নাটৰ ৫খিলা পাত পাটবাউসী সত্ৰত সংৰক্ষিত হৈ আছে।<ref name="০"/>[[নৰনাৰায়ণ]] ৰজাৰ অনুৰোধত লিখা [[গুণমালা]]ৰ সাঁচিপতীয়া প্ৰতিলিপি এই সত্ৰতে সংৰক্ষিত হৈ আছে।<ref name="০"/> ===ৰজা প্ৰদত্ত সম্পদ=== ১৭২১/১৭২২ বুলি লিখা আৰু গুৰুজনাৰ থানলৈ বুলি দান কৰাৰ কথা উল্লেখ থকা দুখন পিতলৰ বৰশৰাই, পুৰণি পিতলৰ বৰচৰিয়া, মাজু চৰিয়া, গৰুড় স্কন্ধ পিতলৰ কৃষ্ণমূৰ্তি, পিতলৰ আসন, লোৰ বৰগছা, পিতলৰ দুৱাৰ আৰু লক্ষ্মীসিংহ ৰজাই দান কৰা তামৰ ফলি পাটবাউসী সত্ৰত আছে।<ref name="০"/> ===অন্যান্য সেৱাৰ বস্তু=== পাটবাউসী সত্ৰত শংকৰদেৱৰ পদচিহ্ন খোদিত কৰা “পদশিলা’’ ভকতসকলৰ বাবে সেৱাৰ বস্তু। শংকৰদেৱে শাস্ত্ৰ ৰচনা কৰোঁতে ব্যৱহাৰ কৰা কৰৈ গছৰ বৰপীৰা ভগ্নপ্ৰায় অৱস্থাত আজিও আছে। শংকৰদেৱে তেলিকদম গছৰ তলত বহি গা ধোৱা শিলাখণ্ড, নৰনাৰায়ণ ৰজাই শংকৰদেৱৰ বাবে দিয়া শয্যা সংম্ভাৰৰ তুলা, কালিন্দী আইৰ শোৱা খাট, সেই সময়ত ভাওনাত ব্যৱহৃত বিভিন্ন মুখা, [[অৰ্জুন ভঞ্জন নাট]] ভাওনাত ব্যৱহৃত কাঠৰ উড়ল আদি পাটবাউসী সত্ৰত দেখা যায়।<ref name="প"/> ===ভোগঠগী=== ভোগঠগী পাটবাউসী সত্ৰৰ অতি সন্মানৰ বস্তু। যদিও ইয়াৰ নাম “ভাগঠগী’’ বা “ভাগৰ ঠগী’’ হ’ব লাগে বুলি বহুতে মতপোষণ কৰে, সাধাৰণ লোকৰ মুখত পৰি ই ভোগঠগী বুলি প্ৰচলিত হোৱাত বৰ্তমানেও ই “ভোগঠগী’’ নামেই পৰিচিত। ''শংকৰদেৱৰ মৃত্যুৰ পিছত ৰামানন্দ, মাধবদেৱ আৰু আন ভকতসকলে তেওঁৰ শ্ৰাদ্ধত বৰ ডাঙৰকৈ নাম পাতিছিল। সকলো খৰচ ভকতসকলেই আগবঢ়াইছিল। কেইবাখনো শৰাইত মাহ-প্ৰসাদ আগ কৰা হৈছিল। নামৰ শেষত এখন শৰাই বাদ দি বাকী শৰাইৰ প্ৰসাদ সকলোৰে মাজত বিতৰণ কৰি দিয়া হৈছিল। বাকী থকা শৰাইখন মাধবদেৱে শংকৰদেৱৰ শ্ৰাদ্ধত বিশেষভাবে দান-বৰঙণি আগবঢ়োৱা আৰু অনুষ্ঠানটি সাফল্যমণ্ডিত কৰিবলৈ দেহে-কেহে খাটি থকা লোকসকলৰ বাবে ৰাখিছিল আৰু পিছদিনা অনুষ্ঠানৰ সামৰণি হিচাপে নাম আয়োজন কৰি, নতুনকৈ কিছু মাহ-চাউল আৰু উপকৰণ সংযোগ কৰি সেই লোকসকলক দিয়াৰ ব্যৱস্থা কৰিছিল। ''<ref name="প"/> এই নিয়ম পৰৱৰ্তীকালতো অক্ষুণ্ণ থাকিল। গুৰুজনাৰ তিথিৰ পিছদিনা এই শৰাইখন ভাঙি দাতা আৰু কৰ্মকৰ্তাসকলক দিয়া হয়। আন কোনোবাই এই ঠগীৰ ভাগ আশা কৰিলে, পইচাৰ এটা নিৰ্দিষ্ট নিৰিখ ধাৰ্য কৰা হ’ল আৰু যিয়ে এই নিৰিখমতে থানলৈ পইচা দিয়ে তেওঁক এই ঠগীৰ ভাগ দিয়াৰ ব্যৱস্থা হ’ল। পাটবাউসী সত্ৰত গুৰুজন থকাকালত ৰামৰাম গুৰু আৰু ৰামদাস আতৈ দেউৰী আছিল। বৰ্তমানো ৰামৰাম গুৰুৰ বংশৰ লোকেই শৰাইখনত প্ৰথম চাউল দিয়ে। “ভোগৰ ঠগী’’ত লাৰুও দিয়া হয়। এই শৰাইখনৰ পৰা পোৱা প্ৰসাদক “ভোগ ঠগীৰ ভাগ’’ বোলে।<ref name="প"/> ===কালিন্দী আইৰ গৃহ=== শংকৰদেৱৰ মৃত্যুৰ পিছত ৰামানন্দৰ মৃত্যু হোৱাত আৰু সৰুপুত্ৰ হৰিচৰণৰো মূৰৰ দোষ হোৱাত কালিন্দী আইৰ বৰ কষ্ট হৈছিল। থকা ঘৰবোৰ জহি-খহি গৈছিল। বাকী ঘৰবোৰ অধিক বেয়া হোৱাত গুৰুজনাৰ দিনৰে পাকঘৰটো কিছু ভাল হৈ থকাত মাধবদেৱে সেই ঘৰটোকে মেৰামতি কৰাই তাতে কালিন্দী আইক থাকিবলৈ দিছিল। মাধবদেৱ সুন্দৰীদিয়াত থাকিবলৈ লোৱাৰ পিছত শ্ৰীৰাম আতাক পঠিয়াই ঘৰটো পুনৰ এবাৰ মেৰামতি কৰি দিছিল। পিছত আই গোঁসানী সুন্দৰীদিয়ালৈকে গৈ থাকিবলৈ লয়। পূৰ্বৰ স্থানতে কালিন্দী আইৰ গৃহটি এতিয়া পকী কৰি তাত আইৰ শয্যাখন সযতনে ৰখা হৈছে।<ref name="প"/> ===আই গোঁসানীৰ পাটকুঁৱা=== মাধবদেৱ সুন্দৰীদিয়াত থাকিবলৈ লোৱাৰ পিছত শ্ৰীৰাম আতাই [[সুন্দৰীদিয়া সত্ৰ]]ৰ পৰা আহি কালিন্দী আইৰ খা-খবৰ ৰাখিছিল। এবাৰ শ্ৰীৰাম আতাৰ আগত আই গোঁসানীয়ে খোৱা পানীৰ বৰ কষ্ট হোৱা বুলি খবৰ দিয়াত মাধবদেৱে মথুৰাদাস বুঢ়া আতাক আইৰ বাবে কুঁৱাৰ ব্যৱস্থা কৰিবলৈ কয়। তেওঁ ভবাণীপুৰৰ অমৃতকৰ দলৈক কুঁৱাৰ বাবে পাট দিবলৈ কয়<ref name="পা">{{cite book | title=মহাপুৰুষীয়া ধৰ্মৰ নৱৰত্ন | publisher=লেখক আৰু প্ৰকাশন সমিতি, বৰপেটা | author=দাস, অৰ্জুন চন্দ্ৰ | authorlink=শ্ৰী শ্ৰীমথুৰাদাস বুঢ়া আতা | year=২০০৬ | pages=৮}}</ref> আৰু সেইখিনি গোপাল আতাই নাৱেৰে নি পাটবাউসী পোৱাইছিল আৰু কুমাৰ মাতি আনি কুঁৱা খান্দি পাট বহুৱাইছিল। বতাহ-বৰষুণ, ৰাতি-বেলি যাতে পানী অনাত অসুবিধা নহয়, তাৰ প্ৰতি লক্ষ্য ৰাখি কুঁৱাটো আইৰ ঘৰৰ পিৰালিতে পাতিছিল।<ref name="প"/> ==সত্ৰ পৰিচালনা== গুৰু শংকৰদেৱৰ মৃত্যুৰ পিছত কালিন্দী আয়ে কিছুকাল সত্ৰতে আছিল যদিও পিছত অচল হোৱাত [[সুন্দৰীদিয়া সত্ৰ]]লৈ আহে আৰু [[মাধবদেৱ]]ৰ তত্ত্বাৱধানত জীৱনৰ বাকী কালছোৱা তাতেই থাকে। মাধবদেৱ ভেলাদোৱাত থাকোঁতে বৰপেটা সত্ৰৰ সত্ৰাধিকাৰ পাতিছিল [[মথুৰাদাস বুঢ়া আতা]]ক আৰু তেওঁকেই বছৰি গুৰুজনাৰ তিথি পাটবাউসীত পাতিবলৈ আজ্ঞা কৰিছিল। সেইমতে, বৰ্তমানো [[বৰপেটা সত্ৰ]]ই শংকৰদেৱৰ তিথি পাটবাউসীতো পাতি আহিছে। সত্ৰৰ পূৰ্বৰ সকলো ঘৰ জহি-খহি যাবলৈ ধৰাত বৰপেটাৰ কেইগৰাকীমান লোকৰ আগ্ৰহত আজিৰ পৰা কিছুবছৰ আগতে সত্ৰৰ ঘৰসমূহ খেৰ গুচাই টিন লগোৱা হয়। এই লোকসকল আছিল ক্ৰমে, গোপী পাঠক, লক্ৰিসিং মহাজন, মনহৰি বাবু। সত্ৰখনৰ নিজা কোনো আয়ৰ পথ নথকাত, কেৱল ৰাইজৰ দান-বৰঙণিৰেই চলি থাকে। পকী ঘৰসমূহ তেতিয়াৰ বিত্তমন্ত্ৰী [[মতিৰাম বৰা]]ই দিয়া চৰকাৰী অনুদান, [[অসম গণ পৰিষদ]] চৰকাৰৰ পৰা পোৱা অনুদান আৰু ৰাইজৰ দান বৰঙণিৰে নিৰ্মিত হৈছে।<ref name="কেলি"/><ref name="প"/> ১৬৮৩ শকত ৰামচন্দ্ৰ আতাৰ বৰপুত্ৰ ৰামদেৱ আতা [[নৰোৱা সত্ৰ]]ৰ অধিকাৰ হয় আৰু তেওঁ ৰজা [[লক্ষ্মীসিংহ]]ৰ পৰা ১৬৯৪ চনত তামৰ ফলিত বংশসূত্ৰে অধিকাৰ ভোগৰ কথা লেখাই লৈছিল। তেতিয়াৰে পৰা [[বৰদোৱা সত্ৰ]]ৰ ৰামদেৱ আতাৰ বংশৰ লোকসকলেই পাটবাউসী সত্ৰৰ অধিকাৰ হৈ আছে। তাৰ আগলৈ অৰ্থাৎ ১৬৯৪ শক(১৭৭২ চন)লৈ এই সত্ৰ স্থানীয় ৰাইজ আৰু [[বৰপেটা সত্ৰ]]ৰ তত্ত্বাৱধানত চলি আছিল।<ref name="প"/> বৰ্তমান সত্ৰখন পৰিচালিত হ’বলৈ সত্ৰাধিকাৰ আৰু এখন পৰিচালনা সমিতি আছে। ==পাটবাউসীত দামোদৰদেৱৰ থান== পাটবাউসীত শংকৰদেৱে স্থাপন কৰা থানৰ উপৰি [[দামোদৰ দেৱ]] স্থাপিত থান এখনিও আছে। দামোদৰ দেৱ আৰু শংকৰদেৱৰ এই পাটবাউসীতে মিলন হৈছিল। দামোদৰদেৱৰ জন্ম বৰদোৱাৰ নলচা গাঁৱত। বৰদোৱাৰ হোৱা হেতুকে দামোদৰদেৱৰ পিতৃপুৰুষ আৰু শংকৰদেৱৰ মাজত আত্মীয়তা আছিল। পিছলৈ দামোদৰদেৱ ব্যাসপাৰালৈ সপৰিয়ালে উঠি আহিছিল আৰু ইয়াতেই শংকৰদেৱৰ সাক্ষাৎ পাইছিল। গুৰু চৰিত কথাত আছে; ''বাউসীলৈ আহি আহোঁতে-যাওঁতে শংকৰদেৱ-মাধবদেৱ আৰু আন ভকতসকলৰ শাস্ত্ৰব্যাখ্যা শুনি কেইবাদিনো ৰৈ যোৱা দেখি শংকৰদেৱে শাস্ত্ৰকথা শুনিবলৈ মন যায়নে সুধিছিল। উত্তৰত তেওঁ কৃষিকৰ্মৰ পৰা অৱসৰেই নোপোৱাৰ কথা কওঁতে সকলো ভকতক দামোদৰলৈ বুলি একোমুঠি চাউল আনিবলৈ ক’লে। সেইমতে ভকতসকলে চাউল আনি দিব ধৰিলে। এদিন এমহা সুৱৰ্ণ দি শংকৰদেৱক গুৰু বুলিবলৈ লওঁতে শংকৰদেৱে নিজে নকৰাই ৰামৰাম গুৰুৰ হতুৱাই শৰণ দিয়ালে। তাৰপিছত এতোলা সোণেৰে বগা দলৈৰ পৰা মাটি কিনি ধনুখন্দাৰ সিপাৰে দামোদৰৰ বাবে বহা সজাই দিলে। ব্ৰাহ্মণ ভকত আহিলে দামোদৰৰ তাতে শৰণ দিওৱাৰ বন্দৱস্থ হ’ল। ''<ref name="ক"/> {{Cquote| এদিন গুৰুজনে বোলে দামোদৰ সুনিবৰ মন জাইনে : বোলে বাপ জাই : জাইহে অৱজৰ নাই........... পাচে গুৰুজনে সবে ভকতক কলে : বোলে একোমুঠি চাউল আনিবাহক দামোদৰলৈ॥ তেহে সবে আনে চাউল কত হল : হাটিতে আচে কতোদিন॥ আৰু এমহা সুবন্ন দি মহাপুৰুষক গুৰু বুলিবলৈধৈলে : তেহে গুৰুজনে নকৰাই ৰামৰাম গোসাইৰ ততে কৰালে সোণাও দিলে : পাচে এতোলা সোণা দি বগা দলৈ [মাটি কিনি] ধনুখন্দা সিপাৰে বহা সজাই থলে : ব্ৰাহ্মণ ভকত আহিলে দামোদৰ ঠাইৎ শৰণ কৰাই।<ref name="ক"/>}} ব্যাসপাৰাৰ কিছু উত্তৰে কীৰ্তন ঘৰ, মণিকূট গৃহ আদি সজাই পূৰ্ণাংগ সত্ৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰি দামোদৰদেৱে ভগৱতী বৈষ্ণৱ ধৰ্ম প্ৰচাৰ কৰিছিল। ১৫১৩ খৃ:ত তেওঁ পোনতে বিজয়নগৰ আৰু পিছত লক্ষ্মীনাৰায়ণৰ ৰাজ্য কোচবেহাৰৰ ভিতৰুৱা ঢাপত সত্ৰ পাতি বাস কৰিবলৈ লয় আৰু ১৫২০ চনত তেওঁৰ তাতেই মৃত্যু হয়। দেহাৱসানৰ আগে আগে কোচবেহাৰৰ পৰাই দামোদৰদেৱে তেওঁৰ প্ৰিয় শিষ্য ভট্টদেৱক পাটবাউসী সত্ৰৰ সত্ৰাধিকাৰ নিযুক্ত কৰিছিল। তেতিয়াৰে পৰা ভট্টদেৱৰ বংশৰ লোকেই এই সত্ৰৰ অধিকাৰ ভোগ কৰি আহিছে।<ref name="০"/> ===সত্ৰৰ সম্পদ=== দামোদৰদেৱ স্থাপিত সত্ৰত ''কথা-ভাগৱত'', ''কথা-গীতা'', ভক্তি-ৰত্নাৱলী, সাত্বত-তন্ত্ৰ, প্ৰসংগমালা, বিষ্ণু সহস্ৰ নাম, নন্দোৎসৱ, শৰণ-মালিকা, ভক্তি-বিবেক, ভক্তি সাৰ আদি আছে। শ্ৰীশ্ৰীবলদেৱ অধিকাৰৰ দিনত ১৬৩৯ শকত ৰজা [[শিৱসিংহ]]ই দামোদৰদেৱ স্থাপিত পাটবাউসী সত্ৰত মাটি-বৃত্তি দান কৰি তামৰ ফলি দান কৰে। ১৬৬৮ শকত [[প্ৰমত্তসিংহ]]ই মাটি-বৃত্তি প্ৰদান কৰে। শিৱসিংহই দামোদৰ গুৰুৰ পদশিলাৰ ওপৰত মঠ এটি নিৰ্মাণ কৰিবলৈ লয় আৰু এইটি প্ৰমত্ত সিংহৰ দিনত সম্পূৰ্ণ হয়।<ref name="০"/> ==তথ্য সূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:অসমৰ পৰ্যটনস্থলী]] [[শ্ৰেণী:সত্ৰ]] [[শ্ৰেণী:বৰপেটা জিলা]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ ধৰ্মীয় স্থান]] phpnucvyt0q7gckgmi7twv5z8zknioo 0 98708 612198 379406 2026-06-14T18:03:11Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 612198 wikitext text/x-wiki {{তথ্যছক লেখক | name = ভৱেশ শইকীয়া | image = | imagesize = | caption = | birth_date = {{birth date|1930|1|16}} | birth_place = [[বোকাখাত]] | death_date = | death_place = [[বোকাখাত]] | death_cause = বাৰ্দ্ধক্যজনিত ৰোগ | nationality = [[ভাৰত|ভাৰতীয়]] | education = [[ছেইণ্ট এন্টনী কলেজ]] }} '''ভৱেশ শইকীয়া''' ({{lang-en|Bhabesh Saikiya}}) অসমৰ এগৰাকী সাংবাদিক আৰু অসমত “আপকু’’ৰ প্ৰতিষ্ঠাপক সভাপতি আছিল৷ তেওঁ বিভিন্ন সামাজিক অনুষ্ঠান-প্ৰতিষ্ঠানৰ সৈতে জড়িত হোৱাৰ উপৰি সাহিত্যিক আৰু অভিনেতা হিচাপেও মানুহৰ মাজত পৰিচিত আছিল৷ ==জন্ম আৰু পৰয়াল== ১৯৩০ চনৰ ষোল্ল জানুৱাৰীত বোকাখাত চহৰৰ বিষ্ণুপুৰত ভৱেশ শইকীয়াৰ জন্ম হয়৷ তেওঁৰ পিতৃৰ নাম আছিল, খগেন্দ্ৰনাথ শইকীয়া আৰু মাকৰ নাম আছিল গুণৱতী শইকীয়া৷ ১৯৬৪ চনৰ ১২ মাৰ্চত তেওঁ বিয়া কৰায়, বোকাখাতৰ সমাজকৰ্মী চন্দ্ৰপ্ৰভাক৷ তেওঁলোকৰ চাৰিজন পুত্ৰ জন্ম হয়৷<ref name="ভ">{{cite journal | title=সংবাদ জগতৰ পিতামহ ভৱেশ শইকীয়াৰ মহাপ্ৰয়াণ | journal=ৰাইজৰ খবৰ | year=২০২৩ | month=১০ আগষ্ট | volume=১৯ | pages=১}}</ref> ==শিক্ষা== বোকাখাতৰ নামদৈফাং প্ৰাথমিক বিদ্যালয়ত আনুষ্ঠানিক শিক্ষা আৰম্ভ কৰি ভৱেশ শইকীয়াই টেঙাখাত হাইস্কুলৰ পৰা মেট্ৰিক পৰীক্ষা পাছ কৰে আৰু যোৰহাট জে.বি. কলেজৰ পৰা আই.এ. পাছ কৰি শ্বিলঙলৈ পঢ়িবলৈ যায়৷ শ্বিলঙৰ ছেইণ্ট এণ্টনী কলেজৰ পৰা তেওঁ বি.এ. পাছ কৰে৷<ref name="ভ"/> ==কৰ্মজীৱন== এণ্টনী কলেজত শিক্ষা গ্ৰহণ কৰি থকা সময়তে তেওঁ শ্বিলঙৰ “হেণ্ডলুম উইভিং অফিচ’ত কাৰ্যালয় সহকাৰী হিচাপে কৰ্মজীৱন আৰম্ভ কৰে৷ স্নাতক ডিগ্ৰী লোৱাৰ পিছত তেওঁ ঘৰলৈ উভতি আহে আৰু ৰজাবাৰী হাইস্কুলত সহকাৰী শিক্ষক হিচাপে যোগদান কৰে৷ পিছত, তাৰপৰা তেওঁ বোকাখাত উচ্চ মাধ্যমিক বিদ্যালয়ত যোগদান কৰে আৰু ১৯৯২ চনত সেই বিদ্যালয়ৰ পৰাই অৱসৰ গ্ৰহণ কৰে৷<ref name="ভ"/> ==সাহিত্যকৰ্ম== স্কুলীয়া অৱস্থাৰ পৰাই সাহিত্য কৰ্মৰ সৈতে জড়িত থকা শইকীয়াই “ভ্ৰমৰ’’ নামৰ আলোচনীত প্ৰথম “কৃষক’’ নামেৰে এটি কবিতা লিখে৷ তাৰপিছত [[হাতেলিখা আলোচনী]] “উদয়’’, আৱাহন, ৰামধেনু, সাপ্তাহিক জনমভূমি, অসম বাণী আদি কাকত আলোচনীত কবিতাৰ উপৰি নানা বিষয়ৰ প্ৰবন্ধ প্ৰকাশ কৰিছিল৷ “বহু মিশ্ৰিত সুৰ’’ তেওঁৰ প্ৰথম প্ৰকাশিত পুথি৷ তদুপৰি তেওঁ প্ৰায় ত্ৰিশখনৰো অধিক গ্ৰন্থ আৰু স্মৃতিগ্ৰন্থ সম্পাদনা কৰি প্ৰকাশ কৰে৷ ==সামাজিক কৰ্ম== ভৱেশ শইকীয়া বোকাখাত শাখা [[মইনা পাৰিজাত]]ৰ এজন প্ৰতিষ্ঠাপক সদস্য আছিল৷<ref name="০">{{cite journal | title=চিন্তাবিদ, শিশুপ্ৰেমী “শিশুবন্ধু’’ বিয়োগত এক অপূৰণীয় ক্ষতি | author=গগৈ, সুৰেন্দ্ৰ নাথ | journal=ৰাইজৰ খবৰ | year=২০২৩ | month=আগষ্ট}}</ref> তেওঁ মইনা পাৰিজাতৰ সম্পাদকৰ দায়িত্ব পালন কৰাৰ উপৰি “আছাম প্ৰেছ কৰেছপণ্ডেণ্ট ইউনিয়ন’’ৰ প্ৰতিষ্ঠাপক সভাপতি আৰু স্থানীয় বহু সংগঠনৰ বিভিন্ন পদবীৰ দায়িত্ব লৈ সামাজিক কৰ্মত নিয়োজিত হৈ আছিল৷<ref name="ভ"/> ==বঁটা সন্মান== তেওঁ সদৌ অসম মইনা পাৰিজাতৰ পৰা ২০২০ চনত “শিশুবন্ধু’’ উপাধি লাভ<ref name="স">{{cite web | url=https://www.kazirangalive.in/2020/07/07/bokakhat-writer-felicitations/ | title=মইনা পাৰিজাতৰ শিশুবন্ধু উপাধি....... | accessdate=26 September 2023}}</ref> কৰাৰ উপৰি [[অসম চৰকাৰ]]ৰ সাহিত্যিক পেন্সনো লাভ<ref name="s">{{cite web | url=https://aiidesh.news/bhabesh-saikias-birthday-dhansiri-eco-camp-aiidesh-award-kiachi-journalist-award | title=বোকাখাতৰ ধনশিৰি ইক’ কেম্পত...... | accessdate=26 September 2023 | archivedate=26 September 2023 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20230926152332/https://aiidesh.news/bhabesh-saikias-birthday-dhansiri-eco-camp-aiidesh-award-kiachi-journalist-award | deadurl=yes }}</ref> কৰিছিল৷ মহেন্দ্ৰনাথ হাজৰিকা সোঁৱৰণী বঁটা, গোলাঘাট জিলা সাহিত্য সভাৰ শিক্ষা সাহিত্য বঁটা, সন্ধানী লেখিকা সমাৰোহ সমিতিৰ দ্বাৰা “জনতাৰ প্ৰহৰী’’ উপাধি আদি নানা অনুষ্ঠান-প্ৰতিষ্ঠানৰ পৰা নানা সন্মান-সম্বৰ্ধনা লাভ কৰিছিল৷<ref name="ভ"/> ==মৃত্যু== [[শ্ৰেণী:অসমৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:সাংবাদিক]] 2opjtnlqzspqzk8rrici3qfr0nnol1z 0 102767 612184 609769 2026-06-14T17:41:40Z দিব্য দত্ত 9244 612184 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist |name = তৰাৱতী বড়ি |alias = ঐনিতম সম্ৰাজ্ঞী |image = Tarawati Mili (cropped).jpg |image_size = 220px |caption = |birth_date ={{Birth date|1950|04|16}} |background = solo_singer |birth_place = [[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ দিচাংমুখৰ মাজৰবাৰী গাওঁ |spouse = |partner = |children = |parents = |origin = [[অসম]], [[ভাৰত]] |genre = লোক-সংগীত |occupation = কণ্ঠশিল্পী |instrument = |label = |awards = সংগীত নাটক একাডেমী |associated_acts = |website = }} '''তৰাৱতী বড়ি''' (জন্ম : ১৬ এপ্ৰিল ১৯৫০) হৈছে এগৰাকী অসমীয়া লোক-কণ্ঠশিল্পী। তেওঁ অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত [[লোক-সংগীত|সংগীত]] মিচিং ভাষাৰ [[ঐনিতম]] পৰিবেশন কৰে। তেওঁৰ আজীৱন সংস্কৃতি চৰ্চাৰ স্বীকৃতি স্বৰূপে ভাৰত চৰকাৰে লোক-সংগীত শাখাত ২০২২ বৰ্ষৰ [[সংগীত নাটক একাডেমী বঁটা]] প্ৰদান কৰিছে।<ref name="saa">{{cite web|url=https://static.pib.gov.in/WriteReadData/specificdocs/documents/2024/mar/doc202435319401.pdf|title=Sangeet Natak Akademi New Delhi List of Fellows |website=static.pib.gov.in |date=29 February 2024}}</ref><ref>https://www.etvbharat.com/as/!entertainment/exclusive-oi-nitom-empress-tarawati-mili-bori-from-mising-community-opens-up-about-her-musical-career-assam-news-ass25050801180</ref><ref>https://www.dainandinbartagroup.in/gogamukh-regional-student-sanhar-central-bohagi-farewell-festival-artist-taravati-bari-on-may-7-8-to-oi-appun-ganesh-pegu-award/</ref><ref>https://www.asomiyapratidin.in/assam/homage-to-the-first-novelist-of-mising-language</ref> ==জন্ম== শিৱসাগৰ জিলাৰ দিচাং মুখৰ মাজৰবাৰী গাঁৱত ১৯৫০ চনত তৰাৱতী বড়িৰ জন্ম হৈছিল। ==বঁটা আৰু সন্মান== * অসম চৰকাৰৰ শিল্পী পেঞ্চন<ref name="etv28feb">{{cite news|url=https://www.etvbharat.com/as/!state/sangeet-natak-akademi-award-to-taravati-mili-bori-ass24022805003 |title=ঐনিতম সম্ৰাজ্ঞী তৰাৱতী মিলি বৰিলৈ সংগীত নাটক অকাদেমি সন্মান |date=২৮ ফেব্ৰুৱাৰী ২০২৪ |website=etvbharat.com}}</ref> * মিচিং স্বায়ত্ত শাসিত পৰিষদৰ বিশেষ সন্মান ২০১৫<ref name="etv5nov"/> * প্ৰাগ প্ৰেৰণা সন্মান ২০১৯<ref name="etv5nov"/> * মিচিং দৃৰবৌ কৌবাঙৰ নিতম দকচৰি সন্মান<ref name="etv5nov"/> * ড° ভূপেন হাজৰিকা সংহতি বঁটা ২০২২<ref name="etv5nov">{{cite news|url=https://www.etvbharat.com/assamese/assam/videos/other-videos/journalist-felicitates-artist-tarawati-mili-bori/assam20221109115230824824947 |title=Artist Tarawati Mili Bori: বিশিষ্ট শিল্পী তৰাৱতী মিলি বড়িক সম্বৰ্ধনা সাংবাদিকৰ |date=৫ নৱেম্বৰ ২০২২ |website=etvbharat.com}}</ref> * সংগীত নাটক একাডেমী বঁটা ২০২২<ref name="etv5nov"/> ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ কণ্ঠশিল্পী]] [[শ্ৰেণী:সংগীত নাটক একাডেমী বঁটা বিজয়ী]] [[শ্ৰেণী:মিচিং জনগোষ্ঠীৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:মিচিং কণ্ঠশিল্পী]] 523jfib40lq4dem0k7o9aw01y0raaf9 0 106391 612148 427112 2026-06-14T16:59:47Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 612148 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=ভিকি কৌশল|image=Vicky Kaushal snapped promoting Zara Hatke Zara Bach Ke on the sets of The Kapil Sharma Show (cropped).jpg|caption=২০২৩ চনত কৌশল|birth_date={{Birth date and age|1988|05|16|df=yes}}|birth_place=[[মুম্বাই|বম্বে]]<!-- NOT Mumbai – we use the name at the time of birth -->, [[মহাৰাষ্ট্ৰ]], ভাৰত|occupation=অভিনেতা|years active=২০১২–বৰ্তমান|relatives=কৌশল পৰিয়াল|spouse={{marriage|[[কেটৰিনা কাঈফ]]|2021}}|awards=[[বিকি কৌশলে লাভ কৰা বঁটা আৰু মনোনয়ন পত্ৰৰ তালিকা|সম্পূৰ্ণ তালিকাখন চাওঁক]]|alma_mater=ৰাজীৱ গান্ধী ইনষ্টিটিউট অৱ টেকন'লজি, মুম্বাই}} '''ভিকি কৌশল''' ({{IPA-hns|ˈʋɪkːi ˈkɔːʃəl|pron}}; জন্ম: ১৬ মে' ১৯৮৮) মূলতঃ হিন্দী ছবিত অভিনয় কৰা এগৰাকী ভাৰতীয় অভিনেতা। [[ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা]] আৰু তিনিটা [[ফিল্মফেয়াৰ বঁটা|ফিল্মফেয়াৰ বঁটাকে]] ধৰি অসংখ্য বঁটা-বাহন তথা স্বীকৃতি লাভ কৰা কৌশলে ২০১৯ চনৰ ''ফৰ্বছ ইণ্ডিয়া''ৰ "চেলিব্ৰিটি ১০০" তালিকাখনতো স্থান লাভ কৰিছে। ৰাজীৱ গান্ধী ইনষ্টিটিউট অৱ টেকন’লজিৰ পৰা অভিযান্ত্ৰিক ডিগ্ৰী লাভ কৰাৰ পিছত কৌশলে [[অনুৰাগ কাশ্যপ|অনুৰাগ কাশ্যপৰ]] সহকাৰী পৰিচালক হিচাপে কৰ্মজীৱনৰ পাতনি মেলিছিল। কাশ্যপৰ অপৰাধমূলক চলচ্চিত্ৰ ''গেংছ অৱ ৱাছেপুৰ'' (২০১২)ত সৰু চৰিত্ৰ এটিত অভিনয়েৰে তেওঁ ছবিজগতত খোজ দিয়ে আৰু ''মাছান''ৰ (২০১৫) মুখ্য চৰিত্ৰত কৰা অভিনয়েৰে অভিনেতা ৰূপে নজৰলৈ আহে। তাৰ পিছত তেওঁ কাশ্যপৰ মানসিক থ্ৰিলাৰধৰ্মী ছবি ''ৰমন ৰাঘৱ ২.০'' (২০১৬)ত অভিনয় কৰিছিল। ২০১৮ চনত কৌশলে সৰ্বাধিক উপাৰ্জনকাৰী চলচ্চিত্ৰ ''ৰাজী'' আৰু ''সঞ্জুত'' সহযোগী চৰিত্ৰত অভিনয় কৰি ব্যাপকভাৱে জনপ্ৰিয়তা লাভ কৰে। ''সঞ্জু''ৰ বাবে তেওঁ শ্ৰেষ্ঠ সহযোগী অভিনেতাৰ [[ফিল্মফেয়াৰ বঁটা]]ও লাভ কৰে। ২০১৯ চনৰ যুদ্ধমূলক ছবি ''উৰি: দ্য চাৰ্জিকেল ষ্ট্ৰাইকত'' এগৰাকী সামৰিক বিষয়াৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰি তেওঁ এগৰাকী আগশাৰীৰ অভিনেতা হিচাপে প্ৰতিষ্ঠিত হয় আৰু শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতাৰ [[ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা]] লাভ কৰে। পুনৰ জীৱনীমূলক চলচ্চিত্ৰ ''চৰ্দাৰ উধাম'' (২০২১)ত [[উধাম সিং|উধাম সিঙৰ]] চৰিত্ৰত অভিনয় কৰি শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতাৰ ফিল্মফেয়াৰ সমালোচক বঁটা লাভ কৰাৰ লগতে ভূয়সী প্ৰশংসা লাভ কৰে। তেওঁ ২০২৩‌ চনত মুক্তিপ্ৰাপ্ত ৰোমান্টিক কমেডী ''জাৰা হত্‌কে জাৰা বচ্‌কে'', বায়'পিক ''ছেম বাহাদুৰ'' আৰু কমেডী-ড্ৰামা ''[[ডাংকী (চলচ্চিত্ৰ)|ডাংকী]]''ত অভিনয় কৰে আৰু আটাইকেইখন ছবিয়েই ব্যৱসায়িক সফলতা লাভ কৰে। ''ডাংকী''ৰ বাবে তেওঁ পুনৰবাৰ শ্ৰেষ্ঠ সহযোগী অভিনেতাৰ [[ফিল্মফেয়াৰ বঁটা]] লাভ কৰে। অভিনয় জীৱনৰ উপৰিও কৌশলে কেইবাটাও ব্ৰেণ্ড আৰু প্ৰডাক্টৰ সমৰ্থন কৰে। তেওঁ ইতিমধ্যে কেইবাটাও বঁটা প্ৰদান অনুষ্ঠানৰ সহ-আয়োজন আৰু পৰিৱেশন কৰিছে। ২০২১ চনত অভিনেত্ৰী [[কেটৰিনা কাঈফ|কেটৰিনা কাঈফৰ]] সৈতে তেওঁ বিবাহপাশত আৱদ্ধ হয়। == প্ৰাৰম্ভিক জীৱন আৰু পটভূমি == ১৯৮৮ চনৰ ১৬ মে’ত মুম্বাইৰ এখন উপনগৰ, চাউলত ভাৰতীয় ছবিৰ একচন পৰিচালক শ্বাম কৌশল আৰু গৃহিণী বীণা কৌশলৰ গৃহত ভিকিয়ে জন্মগ্ৰহণ কৰিছিল।<ref>{{cite news |last=Singh |first=Deepali |url=http://www.dnaindia.com/bollywood/interview-raazi-has-made-my-b-day-special-says-birthday-boy-vicky-kaushal-2615448 |work=[[Daily News and Analysis]] |title='Raazi has made my b'day special', says birthday boy Vicky Kaushal |date=16 May 2018 |access-date=20 July 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180711030040/http://www.dnaindia.com/bollywood/interview-raazi-has-made-my-b-day-special-says-birthday-boy-vicky-kaushal-2615448 |archive-date=11 July 2018 |url-status=live}}</ref><ref name="toiinterview17">{{cite news |last=Khuranaa |first=Amann |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Raman-Raghav-2-0-actor-Vicky-Kaushal-I-was-born-in-a-10x10-chawl/articleshow/52552082.cms |work=[[The Times of India]] |title='Raman Raghav 2.0' actor Vicky Kaushal: I was born in a 10x10 chawl |date=28 January 2017 |access-date=20 July 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170324115849/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Raman-Raghav-2-0-actor-Vicky-Kaushal-I-was-born-in-a-10x10-chawl/articleshow/52552082.cms |archive-date=24 March 2017 |url-status=live}}</ref> তেওঁৰ ভায়েক ছানী কৌশলও হিন্দী ছবিৰ এগৰাকী অভিনেতা।<ref>{{cite news |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/vicky-kaushal-advised-me-not-to-be-pretentious-in-bollywood-sunny-kaushal-2973194/ |work=[[The Indian Express]] |title=Vicky advised me not to be pretentious in Bollywood: Sunny Kaushal |date=13 August 2016 |access-date=20 July 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171012135109/http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/vicky-kaushal-advised-me-not-to-be-pretentious-in-bollywood-sunny-kaushal-2973194/ |archive-date=12 October 2017 |url-status=live}}</ref> পাঞ্জাবী হিন্দু পৰিয়ালত জন্মগ্ৰহণ কৰা,<ref name="gq16">{{cite news |last=Gupta |first=Nidhi |date=2 March 2016 |title=Vicky Kaushal, the poster boy of Indian cinema's 'new wave' |url=https://www.gqindia.com/content/vicky-kaushal-the-poster-boy-of-indian-cinemas-new-wave/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180720112237/https://www.gqindia.com/content/vicky-kaushal-the-poster-boy-of-indian-cinemas-new-wave/ |archive-date=20 July 2018 |access-date=19 July 2018 |work=[[GQ]]}}</ref> ভিকিৰ পূৰ্বপুৰুষসকল [[পঞ্জাব, ভাৰত|পঞ্জাৱৰ]] হোছিয়াৰপুৰৰ আছিল।<ref>{{Cite web |date=26 January 2023 |title=Vicky Kaushal enjoys warmth of his pind Hoshiarpur, 'playing taash and cricket under peepal tree' |url=https://www.tribuneindia.com/news/entertainment/vicky-kaushal-enjoys-warmth-of-his-pind-hoshiarpur-playing-taash-and-cricket-under-peepal-tree-474011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240512204439/https://www.tribuneindia.com/news/entertainment/vicky-kaushal-enjoys-warmth-of-his-pind-hoshiarpur-playing-taash-and-cricket-under-peepal-tree-474011 |archive-date=12 May 2024 |website=[[Tribune India]]}}</ref> কৌশলে নিজকে "পঢ়া-শুনা, ক্ৰিকেট খেলা আৰু চিনেমা চোৱাৰ প্ৰতি আগ্ৰহী এজন সাধাৰণ ল'ৰা" বুলি অভিহিত কৰিছে।<ref name="toiinterview17"/> তেওঁৰ পিতৃয়ে ভবামতেই তেৱোঁ শ্ব’-বিজনেছৰ পৰা আঁতৰত সুস্থিৰ কেৰিয়াৰ গঢ়িবলৈ আগ্ৰহী আছিল আৰু তেনেকৈয়ে তেওঁ ২০০৯ চনত মুম্বাইৰ ৰাজীৱ গান্ধী ইনষ্টিটিউট অৱ টেকন’লজিৰ পৰা ইলেক্ট্ৰনিক্স আৰু টেলিকমিউনিকেচনত অভিযান্ত্ৰিক ডিগ্ৰী লাভ কৰিছিল।<ref name="huffint">{{cite news |last=Chatterjee |first=Suprateek |url=https://www.huffingtonpost.in/2016/03/03/vicky-kaushal-interview_n_9373824.html |work=[[HuffPost]] |title=Interview: Vicky Kaushal On 'Zubaan' And His Journey As An Actor |date=3 March 2016 |access-date=20 July 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160414055137/http://www.huffingtonpost.in/2016/03/03/vicky-kaushal-interview_n_9373824.html |archive-date=14 April 2016 |url-status=live}}</ref><ref name="toiinterview17" /> স্নাতক বৰ্ষত আইটি কোম্পানী এটালৈ ঔদ্যোগিক ভ্ৰমণলৈ যোৱাৰ সময়ত তেওঁ উপলব্ধি কৰিছিল যে অফিচৰ চাকৰিৰ প্ৰতি তেওঁৰ কোনো প্ৰকৃত আগ্ৰহ নাই আৰু তাহানিৰে পৰা তেওঁ চলচ্চিত্ৰত কেৰিয়াৰ গঢ়িবলৈ আকাংক্ষা কৰিবলৈ ধৰিলে।<ref name="toiinterview17" /><ref name="huffint" /> তেওঁ কিশোৰ নমিত কাপুৰৰ একাডেমীত অভিনয়ৰ শিক্ষা গ্ৰহণ কৰাৰ লগতে একেসময়তে মানৱ কৌলৰ অৰণ্য গোট আৰু [[নাছিৰুদ্দিন শ্বাহ]]ৰ মটলি প্ৰডাকচনৰ সৈতে নাট্যক্ষেত্ৰত অংশগ্ৰহণ কৰিছিল; বেকষ্টেজ আৰু ঘোষণাৰ পৰা আৰম্ভ কৰি ষ্টেণ্ড-ইনলৈকে সকলো কাম কৰিছিল।<ref name="begin">{{cite web |url=https://www.mumbaifilmfestival.com/blogs/vicky-kaushal-module |title=The power of surprise and affability |last=Smriti |first=Kiran |date=16 May 2016 |website=mumbaifilmfestival.com |url-status=live |access-date=14 February 2022 |archive-date=14 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220214193554/https://www.mumbaifilmfestival.com/blogs/vicky-kaushal-module |archivedate=14 February 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220214193554/https://www.mumbaifilmfestival.com/blogs/vicky-kaushal-module |deadurl=yes }}</ref> কৌশলে পৰৱৰ্তী দুবছৰ বিভিন্ন ধৰণৰ অডিচনলৈ গৈ কটালে, কিন্তু কোনো ভাল সুযোগ নাপালে।<ref name="huffint" /> ২০১১ চনত ''লাল পেঞ্চিল'' শীৰ্ষক নাট্য প্ৰযোজনাত তেওঁৰ অভিনয়ৰ প্ৰথম প্ৰচেষ্টা আছিল।<ref name="huffint" /> ''গেংছ অৱ ৱাছেইপুৰ'' (২০১২) নামৰ দুটা খণ্ডৰ অপৰাধমূলক নাটকত অনুৰাগ কাশ্যপৰ সহকাৰী পৰিচালক হিচাপে কাম কৰি চলচ্চিত্ৰ ক্ষেত্ৰখনত নিজৰ কেৰিয়াৰ আৰম্ভ কৰে।<ref name="huffint" /><ref>{{cite news |last=Chatterjee |first=Arundhati |url=https://www.hindustantimes.com/art-and-culture/vicky-kaushal-from-being-an-engineer-to-becoming-an-actor/story-Sjvi3CRFGrbkM4lLjccbMI.html |work=[[Hindustan Times]] |title=Vicky Kaushal: From being an engineer to becoming an actor |date=25 June 2016 |access-date=20 July 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171220204217/http://www.hindustantimes.com/art-and-culture/vicky-kaushal-from-being-an-engineer-to-becoming-an-actor/story-Sjvi3CRFGrbkM4lLjccbMI.html |archive-date=20 December 2017 |url-status=live}}</ref> কৌশলে নিজৰ গুৰু হিচাপে গণ্য কৰা কাশ্যপৰ সৈতে কৰা কাম আৰু মৰমলগা স্মৃতিবোৰ সামাজিক মাধ্যমৰ আগত বৰ্ণনা কৰিছে।<ref name="action">{{cite web |url=http://www.rediff.com/movies/report/i-badly-want-to-do-an-action-film/20160516.htm |title=I badly want to do an action film |last=N |first=Patcy |date=16 May 2016 |website=[[Rediff.com]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20160520120929/http://www.rediff.com/movies/report/i-badly-want-to-do-an-action-film/20160516.htm |archive-date=20 May 2016 |url-status=live |access-date=20 May 2016}}</ref> ইয়াৰ পিছত তেওঁ কাশ্যপৰ প্ৰযোজনাৰ ছবি ''লাভ শ্বাভ তেই চিকেন খুৰানা'' (২০১২), ''বম্বে ভেলভেট'' (২০১৫) আৰু চুটি ছবি ''গীক আউট'' (২০১৩)ত সৰু সৰু চৰিত্ৰত অভিনয় কৰে।<ref name="huffint" /><ref>{{cite news |last=Nayar Singh |first=Anjuri |url=https://www.hindustantimes.com/bollywood/anurag-is-my-family-my-guardian-in-the-industry-says-vicky-kaushal/story-0B5HmwjajasT2W09k09FaI.html |work=Hindustan Times |title=Anurag is my family, my guardian in the industry, says Vicky Kaushal |date=10 August 2016 |access-date=20 July 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180311171612/https://www.hindustantimes.com/bollywood/anurag-is-my-family-my-guardian-in-the-industry-says-vicky-kaushal/story-0B5HmwjajasT2W09k09FaI.html |archive-date=11 March 2018 |url-status=live}}</ref> == তথ্য উৎস == {{ৰেফলিষ্ট}} == বাহ্যিক সংযোগ == {{Commons category}} * {{IMDb name}} * {{Bollywood Hungama person}} {{Navboxes |title = বিকি কৌশললৈ বঁটা |list= {{শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতাৰ ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা}} {{সমালোচকৰ শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতাৰ ফিল্মফেয়াৰ বঁটা}} {{শ্ৰেষ্ঠ সহ-অভিনেতাৰ ফিল্মফেয়াৰ বঁটা}} }} {{কৰ্তৃপক্ষ নিয়ন্ত্ৰণ}} {{DEFAULTSORT:ভিকি কৌশল}} [[শ্ৰেণী:জীৱিত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় অভিনেতা]] [[শ্ৰেণী:হিন্দী চলচ্চিত্ৰৰ অভিনেতা]] [[শ্ৰেণী:ফিল্মফেয়াৰ বঁটা বিজয়ী]] [[শ্ৰেণী:শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতাৰ ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা বিজয়ী]] mvlfygs5c4spt7oxerjh5q1andvu03c 0 110326 612289 456269 2026-06-15T01:49:44Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 612289 wikitext text/x-wiki {{পোখালি}} '''মোস্তফা সৰোৱাৰ ফাৰুকী''' (ইংৰাজীঃ Mostofa Sarwar Faruki) হৈছে এগৰাকী বাংলাদেশী চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক, প্ৰযোজক আৰু চিত্ৰনাট্যকাৰ যিয়ে [[বাংলাদেশৰ চলচ্চিত্ৰ|বাংলা চলচ্চিত্ৰ]] কাম কৰে।<ref>{{Cite news|url=https://www.thedailystar.net/arts-entertainment/news/celebrating-mostofa-sawar-farookis-cinematic-brilliance-his-birthday-1898731|dead-url=5 January 2022|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.theindependentdigital.com/index.php?opt=view&page=25&date=2010-11-06|title=Hoping for a revolution in films|publisher=theindependentdigital|accessdate=16 November 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120315071732/http://www.theindependentdigital.com/index.php?opt=view&page=25&date=2010-11-06|archivedate=15 March 2012}}</ref> তেওঁৰ ছবি থাৰ্ড পাৰ্ছন সিঙ্গুলাৰ নম্বৰ, ''টেলিভিছন'', নো বেড অৱ ৰ 'জেছ সমগ্ৰ বিশ্বতে সমালোচকৰ প্ৰশংসা লাভ কৰিছিল আৰু অসংখ্য আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় বঁটা লাভ কৰে।<ref>{{Cite news|title=Freedom of storytelling key challenge for films here|url=https://www.newagebd.net/article/199894/freedom-of-storytelling-key-challenge-for-films-here|access-date=11 December 2023|work=New Age|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|title=Farooki, Tisha's 12 yrs of togetherness|url=https://www.daily-sun.com/printversion/details/632173|access-date=11 December 2023|work=daily-sun|date=July 2022|language=en|archivedate=11 December 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231211065555/https://www.daily-sun.com/printversion/details/632173|deadurl=yes}}</ref> 2024 চনৰ 10 নৱেম্বৰত তেওঁক বাংলাদেশৰ অন্তৱৰ্তীকালীন চৰকাৰ সাংস্কৃতিক পৰিক্ৰমা মন্ত্ৰালয় উপদেষ্টা হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হৈছিল।<ref>{{Cite news|title=Three advisers take oath|url=https://en.prothomalo.com/bangladesh/tlrlq6od8p|work=[[Prothom Alo]]|date=10 November 2024|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|title=Major shakeup in portfolio after oath of three new advisers|url=https://en.prothomalo.com/bangladesh/government/zh4tockuhb|dead-url=10 November 2024|work=[[Prothom Alo]]|date=10 November 2024|language=en}}</ref> [[Category:Articles containing Bengali-language text]] == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist}} kaaxsoywkz5b23a5xdppa409eqlm7a7 3 111087 612318 464060 2026-06-15T05:10:15Z Mfield 48384 পৃষ্ঠা [[সদস্য বাৰ্তা:Dagoofybloke]]ৰ পৰা [[সদস্য বাৰ্তা:Abhinab Pegu]]লৈ Mfieldয়ে স্থানান্তৰ কৰিলে: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Dagoofybloke|Dagoofybloke]]" to "[[Special:CentralAuth/Abhinab Pegu|Abhinab Pegu]]" 464060 wikitext text/x-wiki {{tmbox | type = notice | image = [[চিত্ৰ:Assamese Jaapi.png|135px|left]] | imageright = [[চিত্ৰ:Wikipedia-logo.png|135px]] | style = border: 1px blue solid; | textstyle = | text = {{Center|<big>{{#if: {{{1}}} |'''নমস্কাৰ, {{#if: | {{{1}}} | {{BASEPAGENAME}} }}<br/>}}}} {{Center|'''[[অসমীয়া ৱিকিপিডিয়া]]লৈ আপোনাক [[ৱিকিপিডিয়া:আদৰণি|আদৰণি জনাইছোঁ]]! '''</big><br/><br/> আপোনাৰ আগ্ৰহৰ বাবে ধন্যবাদ। আশা কৰোঁ আপুনি সদায় আমাৰ লগত জড়িত হৈ থাকিব। নৱাগত সকলৰ বাবে তলত দিয়া পৃষ্ঠাকেইখন অতি উপযোগী, অনুগ্ৰহ কৰি পৃষ্ঠাকেইখন এবাৰ চকু ফুৰাই চাই যেন। }}<br/> {{Center| '''ৱিকিপিডিয়াত সম্পাদনাৰ সহায়'''<br/> <big> [[ৱিকিপিডিয়া:পৰিচয়|ৱিকিপিডিয়াৰ বিষয়ে অলপ]]</big><br/> <big> [[সহায়:সৰল সম্পাদনা|সম্পাদনাৰ থুলমুল আভাস]]</big><br/> <big> [[ৱিকিপিডিয়া:সহায়িকা|ৱিকিপিডিয়া সম্পাদনাৰ বিষয়ে প্ৰয়োজনীয় আভাস]]</big><br/> <big> [[সহায়:নতুন প্ৰবন্ধ আৰম্ভ কৰক|প্ৰবন্ধ এটা কেনেকৈ আৰম্ভ কৰিব?]]</big><br/> <big> [[ৱিকিপিডিয়া:সততে উদিত প্ৰশ্নসমূহ|সততে উদিত প্ৰশ্নসমূহ]] </big><br/> <br> '''ৱিকিপিডিয়াৰ সম্পাদনাৰ নিয়ম নীতি'''<br/> <big> [[ৱিকিপিডিয়া:পাঁচটা স্তম্ভ|ৱিকিপিডিয়াৰ পঞ্চশীল নীতি]]</big><br/> <big> [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপিডিয়া কি নহয়|ৱিকিপিডিয়া কি নহয়]]</big><br/> }} <br/> '''ইয়াৰ উপৰিও ফে’চবুকত [https://www.facebook.com/groups/assamwikigroup/ {{Like|''Assamese Wikipedia Community''}}] বুলি আমাৰ এটা আলোচনা গোট আৰু [https://facebook.com/aswikipedia {{Like|''অসমীয়া ৱিকিপিডিয়া''}}] নামৰ এটা পৃষ্ঠা আছে। ৱিকিপিডিয়ানসকলক লগ পাবলৈ আৰু ৱিকিপিডিয়াৰ বিষয়ে জানিবলৈ আপুনিও সেইবোৰৰ সদস্য হৈ ল’ব পাৰে। ''' আশা কৰোঁ ৱিকিপিডিয়াত সম্পাদনা কৰি আৰু এজন [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপিডিয়ান|ৱিকিপিডিয়ান]] হোৱাটো উপভোগ কৰিব। <div class="center">{{Wikipedia in Social Media}}</div> | small = / yes | smallimage = none / [[Image:Some image.svg|30px]] | smallimageright = none / [[Image:Some image.svg|30px]] | smalltext = আদৰণি }} — [[সদস্য:AdoroniBot|AdoroniBot]] ([[সদস্য বাৰ্তা:AdoroniBot|বাৰ্তা]]) 04:46, 15 January 2025 (ইউ.টি.চি.) <!-- This welcome message is delivered by [[User:AdoroniBot|AdoroniBot]] on behalf of Assamese Wikimedia Community. --> iz21r5c3hu3wlrj565xvtzwhqz6eufn 0 111351 612352 602492 2026-06-15T08:17:32Z PANKAJ DEO 18709 +image 612352 wikitext text/x-wiki {{সাময়িক সংশোধনৰ প্ৰয়োজন|date=2025-08-27|reason=জীৱিত ব্যক্তি}} {{Infobox religious biography | honorific prefix = | name = প্ৰেমানন্দ গোবিন্দ শৰণ | image = Premanand Govind Sharan.webp | caption = ২০২৩ চনত প্ৰেমানন্দ | birthname = অনিৰুদ্ধ কুমাৰ পাণ্ডে | religion = [[হিন্দু ধৰ্ম]] | birth_date = {{birth year and age|1969}}<ref name="Desk 2024 b131"/><ref name="BT"/> | birth_place = সৰসৌল, কানপুৰ, [[উত্তৰ প্ৰদেশ]], [[ভাৰত]] | nationality = ভাৰতীয় | sect = [[ৰাধা বল্লভ সম্প্ৰদায়]] | order = | teacher = গৌৰাংগী শৰণ<ref>{{cite web |title=Premanand Maharaj: जीवन में गुरु अत्यंत आवश्यक है: श्री हित प्रेमानंद गोविन्द शरण जी महाराज |url=https://www.republicbharat.com/india/mathura-vrindavan-premanand-maharaj-ji-ke-guru-kaun/ |website=Republic Bharat |date=2 February 2024}}</ref><ref name="patrika.com">{{cite web |title=समस्त शास्त्रों में गुरु की उपयोगिता तथा महत्ता : प्रेमानंद गोविन्द शरण महाराज {{!}} mathura-vrindavan-premanand-maharaj-guru |url=https://www.patrika.com/bassi-news/mathura-vrindavan-premanand-maharaj-guru-8706239 |website=Patrika News |language=hi |date=2 February 2024}}</ref> | literary_works = | present_post = | post = | website = [https://vrindavanrasmahima.com/about/about-shri-hit-premanand-govind-sharan-maharaj-ji/ স্বামী প্ৰেমানন্দ গোবিন্দ শৰণ জী মহাৰাজ] | honorific suffix = মহাৰাজ }} '''প্ৰেমানন্দ গোবিন্দ শৰণ''' (জন্ম: '''অনিৰুদ্ধ কুমাৰ পাণ্ডে''', ১৯৬৯),<ref>{{Cite web|title=प्रेमानंद महाराज के गुरु कौन हैं? जिन्होंने सिखाया प्रेम मार्ग पर चलना|url=https://www.aajtak.in/visualstories/religion/premanand-maharaj-guru-is-gaurangi-sharan-maharaj-bade-dada-guru-ji-know-about-his-journey-kashi-to-mathura-vrindavan-about-shri-hit-premanand-govind-sharan-maharaj-tvism-99666-06-02-2024|work=Aajtak.in|language=hi|date=6 February 2024}}</ref> এগৰাকী ভাৰতীয় হিন্দু আধ্যাত্মিক গুৰু, সাধক আৰু দাৰ্শনিক। তেওঁৰ অনুগামীসকলৰ মাজত তেওঁ '''প্ৰেমানন্দ জী মহাৰাজ''' নামেৰে জনাজাত।<ref>{{Cite news|date=2024-02-01|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/growing-inclination-towards-more-inclusive-and-personal-understanding-of-spirituality-shri-premanand-govind-sharan-ji-maharaj/articleshow/107178271.cms|dead-url=2024-04-20}}</ref> তেওঁ ৰাধাবল্লভ সম্প্ৰদায়ৰ অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Wynk Music r267">{{Cite web|title=Shri Hit Premanand Govind Sharan Ji Maharaj Songs|work=Wynk Music|url=https://wynk.in/music/artist/shri-hit-premanand-govind-sharan-ji-maharaj/wa_5zN6G4Tegg|accessdate=14 February 2024}}</ref><ref name="The Times of India 2023 d697">{{Cite web|title=Growing inclination towards more inclusive and personal understanding of spirituality: Shri Premanand Govind Sharan Ji Maharaj|work=The Times of India|date=11 January 2023|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/growing-inclination-towards-more-inclusive-and-personal-understanding-of-spirituality-shri-premanand-govind-sharan-ji-maharaj/articleshow/107178271.cms?from=mdr|accessdate=14 February 2024}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.republicbharat.com/india/premanand-ji-maharaj-youtube-channel-bhajan-marg-episode-ekantik-vartalaap-completed-500-episodes|title=प्रेमानंद महाराज को सुनने वालों की तादात बढ़ी, यूट्यूब पर एकान्तिक वार्तालाप ने पूरे किए 500 एपिसोड|last=Digital Desk|first=Republic Bharat|date=2024-03-30|work=Republic Bharat|language=hi|publication-date=March 30, 2024|accessdate=2024-04-08}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.dnaindia.com/lifestyle/report-spiritual-subtleness-premanand-ji-maharaj-3083802|title=Spiritual Subtleness: Premanand ji Maharaj|last=Raj|first=Ritik|work=DNA India|language=en|publication-date=2024-04-02|accessdate=2024-04-08}}</ref> == প্ৰাৰম্ভিক জীৱন == ১৯৬৯ চনত [[উত্তৰ প্ৰদেশ]]ৰ কানপুৰৰ সমীপৱৰ্তী সৰসৌল উন্নয়ন খণ্ডৰ অন্তৰ্গত আখৰী গাঁৱত প্ৰেমানন্দৰ জন্ম হৈছিল।<ref>{{Cite web|title=प्रेमानंद जी महाराज का क्या है असली नाम, कैसे बनें संन्यासी, जानिए वृंदावन वाले प्रेमानंद महारा|url=https://www.abplive.com/lifestyle/religion/premanand-govind-sharan-ji-maharaj-vrindavan-wale-real-name-family-know-full-biography-in-hindi-2465087|accessdate=2024-04-20|work=ABP News|date=2 August 2023|language=hi}}</ref><ref name="Desk 2024 b131">{{Cite web|title=The Spiritual Journey Of Premanand Govind Sharan Ji Maharaj|work=Free Press Journal|date=12 February 2024|url=https://www.freepressjournal.in/spirituality/the-spiritual-journey-of-premanand-govind-sharan-ji-maharaj|accessdate=14 February 2024}}</ref> তেওঁৰ পিতৃৰ নাম শম্ভু পাণ্ডে আৰু মাতৃৰ নাম ৰমা দেৱী। ১৩ বছৰ বয়সতেই তেওঁ নিজৰ পৈতৃক গৃহ এৰি সন্ন্যাস গ্ৰহণ কৰে।<ref>{{Cite web|url=https://www.lokmatnews.in/spirituality/pujya-shri-premanand-ji-maharaj-remains-guide-for-spiritual-seekers-sitting-in-vrindavan-dham-b507/|title=आध्यात्मिक साधकों के पथप्रदर्शक बने हुए हैं नैष्ठिक ब्रह्मचारी प्रेमानंद जी महाराज|work=www.lokmatnews.in|language=hi|publication-date=February 6, 2024|accessdate=2024-04-08}}</ref> == আধ্যাত্মিক শিক্ষা লাভ আৰু বৃন্দাবন গমন == তেওঁ ব্ৰহ্মচৰ্য জীৱনৰ দীক্ষা গ্ৰহণ কৰি সন্ন্যাসৰ তপস্বী ব্ৰত গ্ৰহণ কৰাৰ পিছত তেওঁক আনন্দস্বৰূপ ব্ৰহ্মচাৰী নাম দিয়া হয় আৰু তাৰ পিছত তেওঁ সন্ন্যাস গ্ৰহণ কৰে। মহাবাক্য গ্ৰহণ কৰাৰ লগে লগে তেওঁৰ নাম সলনি কৰি স্বামী আনন্দশ্ৰম ৰখা হয়। জীৱনৰ আদিকালৰ বেছিভাগ সময় তেওঁ বাৰাণসীৰ [[গঙ্গা নদী|গংগাৰ]] পাৰত আধ্যাত্মিক সাধক হিচাপে কটায়। এদিন বৃন্দাবনত [[আঁহত|আঁহত গছৰ]] এজোপাৰ তলত ধ্যান কৰি থাকোঁতে এজন সাধুৱে তেওঁক পিছদিনা ৰাস লীলা চাবলৈ বাৰে বাৰে অনুৰোধ কৰিছিল, যিটো প্ৰেমানন্দ মহাৰাজে নিজৰ ইচ্ছা নথকা সত্ত্বেও ভগৱানৰ ইচ্ছা বুলি মানি লৈছিল।<ref name="BT">{{Cite web|title=Premanand Maharaj: A Spiritual Guide from Vrindavan|url=https://www.brutimes.com/news/spirituality/premanand-maharaj-a-spiritual-guide-from-vrindavan|work=Bru Times News|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Premanand Ji Maharaj's divine journey to Vrindavan|url=https://www.newsx.com/top-news/divine-calling-premanand-ji-maharajs-journey-from-varanasi-to-vrindavan/|work=Newsx|date=21 February 2024|language=en|access-date=21 January 2025|archivedate=15 April 2025|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250415043700/https://www.newsx.com/top-news/divine-calling-premanand-ji-maharajs-journey-from-varanasi-to-vrindavan/|deadurl=yes}}</ref><ref>{{Cite web|title=प्रेमानंद महाराज के गुरु कौन हैं? जिन्होंने सिखाया प्रेम मार्ग पर चलना|url=https://www.aajtak.in/visualstories/religion/premanand-maharaj-guru-is-gaurangi-sharan-maharaj-bade-dada-guru-ji-know-about-his-journey-kashi-to-mathura-vrindavan-about-shri-hit-premanand-govind-sharan-maharaj-tvism-99666-06-02-2024|work=Aajtak|language=hi|date=6 February 2024}}</ref> তেওঁ "শৰণগতি মন্ত্ৰ" লাভ কৰি ৰাধাবল্লভী সম্প্ৰদায়ত দীক্ষা গ্ৰহণ কৰি তেওঁৰ বৰ্তমানৰ সদ্গুৰুদেৱ পূজ্য শ্ৰী হিত গৌৰাংগী শৰণজী মহাৰাজ বা বড়ে গুৰুজীক লগ পায়। বড়ে গুৰুজীয়ে তেওঁক "নিজ মন্ত্ৰ" দিছিল, যিটো "সহচাৰী ভৱ" আৰু "নিত্য বিহাৰ ৰস"ৰ দীক্ষা, যিয়ে তেওঁক ৰসিক সন্তসকলৰ মাজত প্ৰৱেশ কৰিবলৈ দিয়ে।<ref>{{Cite web|title=The Spiritual Journey Of Premanand Govind Sharan Ji Maharaj|url=https://www.freepressjournal.in/spirituality/the-spiritual-journey-of-premanand-govind-sharan-ji-maharaj|accessdate=2024-04-20|work=Free Press Journal|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Premanand Ji Maharaj: क्‍या है प्रेमानंदजी का असली नाम, किस क्‍लास तक की पढ़ाई, क्‍यों बने संन्‍यासी?|url=https://hindi.news18.com/news/career/story-of-premanand-ji-maharaj-education-qualification-life-journey-biography-of-sant-premanand-vrindavan-wale-ka-jiwan-prichay-8407698.html|work=News18|language=hi|date=13 June 2024}}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == গুৰু == এজন ৰাধাবল্লভী গোস্বামী জীয়ে মহাৰাজক "শৰণগতি মন্ত্ৰ"ৰ জৰিয়তে ৰাধাবল্লভী সম্প্ৰদায়ত দীক্ষা দিছিল। কিছুদিন পিছত পূজ্য শ্ৰী গোস্বামী জীৰ অনুৰোধ মৰ্মে মহাৰাজ জীয়ে তেওঁৰ বৰ্তমানৰ সদ্গুৰুদেৱ পূজ্য শ্ৰী হিত গৌৰাংগী শৰণজী মহাৰাজক লগ পায়, যাক বড়ে গুৰুজী বুলিও কোৱা হয়। তেওঁ সহচাৰী ভৱৰ অন্যতম শ্ৰদ্ধাৰ আৰু সুপৰিচিত সন্ত। পূজ্য শ্ৰী হিত গৌৰাংগী শৰণজী মহাৰাজে তেওঁক "নিজ মন্ত্ৰ" প্ৰদান কৰিছিল, যিটো "সহাচাৰী ভৱ" আৰু "নিত্য বিহাৰ ৰস"ৰ দীক্ষা, অৰ্থাৎ এইদৰে পূজ্য মহাৰাজ জীয়ে ৰসিক সন্তসকলৰ মাজত প্ৰৱেশ লাভ কৰে।<ref>{{Cite web|title=The Spiritual Journey Of Premanand Govind Sharan Ji Maharaj|url=https://www.freepressjournal.in/spirituality/the-spiritual-journey-of-premanand-govind-sharan-ji-maharaj|work=Free Press Journal|language=en}}</ref><ref name="BT"/> == ন্যাস == শ্ৰী হিত ৰাধা কেলি কুঞ্জ ন্যাস [[বৃন্দাবন]] হৈছে ২০১৬ চনত প্ৰতিষ্ঠিত এক অলাভজনক সংস্থা।<ref>{{Cite web|last=K.H|first=Team|date=2024-07-29|title=श्री हित प्रेमानंद जी महाराज: जानिए उनकी आध्यात्मिक यात्रा और जीवन के बारे में|url=https://khabarhartaraf.in/spirituality/shri-hit-premanand-ji-maharaj-know-about-his-spiritual-journey-and-life/|accessdate=2024-09-03|language=en-US}}</ref> এই ট্ৰাষ্টৰ লক্ষ্য হৈছে সমাজ আৰু জনসাধাৰণৰ উন্নতি তথা উত্থানৰ বাবে কাম কৰা। ই বৃন্দাবন ধামলৈ অহা তীৰ্থযাত্ৰীৰ বাবে খৰি, খাদ্য, কাপোৰ, চিকিৎসা, আৰু অন্যান্য প্ৰয়োজনীয় সামগ্ৰীৰ যোগান ধৰে।<ref>{{Cite web|title=Radha Keli Kunj Vrindavan: The foremost spiritual awakening organization|url=https://www.ibtimes.co.in/radha-keli-kunj-vrindavan-foremost-spiritual-awakening-organization-868263#google_vignette|work=Ibtimes|language=en|date=18 May 2024}}</ref><ref>{{Cite web|title=अंदर से ऐसा दिखता है प्रेमानंद महाराज का आश्रम 'राधा केली कुंज', देखें PHOTOS|url=https://www.aajtak.in/visualstories/religion/premanand-maharaj-of-vrindavan-ashram-shri-radha-keli-kunj-inside-photo-video-viral-on-social-media-tvism-105738-20-02-2024|work=Aajtak.in|language=hi|date=20 February 2024}}</ref> == আধ্যাত্মিক শিক্ষা আৰু দৰ্শন == আধ্যাত্মিক জীৱনৰ প্ৰাৰম্ভিক পৰ্যায়ৰ পৰাই তেওঁ আশ্ৰমৰ শ্ৰেণীবদ্ধ বা পদানুক্ৰমিক জীৱনৰ বিৰোধিতা কৰি আহিছে। তেওঁ কয় যে আধ্যাত্মিকতাই হৈছে জীৱন, অস্তিত্ব আৰু সত্যৰ সাৰমৰ্ম।<ref>{{Cite web|title=Spiritual Subtleness: Premanand ji Maharaj|url=https://www.dnaindia.com/lifestyle/report-spiritual-subtleness-premanand-ji-maharaj-3083802|work=DNA India|language=en}}</ref> আৰু সকলোৰে জীৱনত গুৰুৰ গুৰুত্ব সৰ্বাধিক বুলি তেওঁ জোৰ দিয়ে।<ref name="patrika.com"/> আধ্যাত্মিক শক্তিয়ে ব্যক্তিগত আৰু সামাজিক সম্পৰ্কত সমন্বয় বজাই ৰাখে। এটা নেতিবাচক চৰিত্ৰ অতি বিপদজনক হ’ব পাৰে; সেয়ে আপোনাৰ চৰিত্ৰ নষ্ট নকৰিব।<ref>{{Cite web|title=आपसी रिश्तों में क्यों आ रही दरार? प्रेमानंद महाराज ने युवाओं को दी खास सलाह|url=https://zeenews.india.com/hindi/zee-hindustan/astrology/premanand-ji-maharaj-advice-to-the-youth-reason-why-rift-in-relationships/2202913|work=Zee News Hindi|language=hi|date=13 April 2024}}</ref> ব্ৰহ্মচৰ্যৰ অমূল্য সম্পদৰ সংৰক্ষণ কৰক, যিয়ে সুস্থ, সুষম আৰু আধ্যাত্মিক জীৱন যাপন কৰাত বহুখিনি সহায় কৰে।<ref>{{Cite web|title=Reviving the Tradition of Brahmacharya: A Call for Modern Youth {{!}} Importance of Celibacy in Today's Society|url=https://www.outlookindia.com/hub4business/reviving-the-tradition-of-brahmacharya-a-call-for-modern-youth|work=Outlook India|language=en|date=23 March 2024}}</ref> == বিতৰ্ক == ২০২৪ চনৰ জুন মাহত, প্ৰেমানন্দ গোবিন্দ শৰণ মহাৰাজৰ এটা ভিডিঅ’ ছ’চিয়েল মিডিয়াত ভাইৰেল হৈছিল। [[মধ্য প্ৰদেশ|মধ্যপ্ৰদেশৰ]] সীহোৰ জিলাৰ কথাবাচক প্ৰদীপ মিশ্ৰই তেওঁৰ প্ৰবচনত [[ৰাধা|ৰাধা ৰাণী]]ৰ জন্মস্থান বৰছানা নহয় বুলি কৈছিল। ৰাধা ৰাণীৰ ঘৰ ৰাৱল গাঁৱত আছিল আৰু ছাতাত তেওঁৰ বিবাহ হৈছিল। ৰাধা জীৰ দেউতাকে বৰছানাত দৰবাৰ কৰিছিল আৰু তেওঁ বছৰত এবাৰহে তালৈ গৈছিল। প্ৰেমানন্দ জী মহাৰাজে প্ৰদীপ মিশ্ৰক এই অপ্ৰাসংগিক মন্তব্যসমূহ দিয়াৰ বাবে প্ৰশ্ন কৰে। তেওঁ দৃঢ়তাৰে কয় যে প্ৰদীপ মিশ্ৰৰ ‘ব্ৰজ উপাসনা’ৰ জ্ঞানৰ অভাৱ আৰু তেওঁ ‘ৰাধা তত্ত্ব’ৰ সাৰমৰ্ম স্পষ্টভাৱে হেৰুৱাইছে। তেওঁ প্ৰদীপ মিশ্ৰই ৰসিক সন্তৰ সংগ বিচাৰিব লাগে আৰু [[শ্ৰীমদ্ভগৱতগীতা|শ্ৰীমদ্ভাগৱত]] আৰু অন্যান্য শাস্ত্ৰ, পুৰাণসমূহ সঠিকভাৱে অধ্যয়ন কৰিব লাগে বুলি পৰামৰ্শ দিছিল; তেতিয়াহে তেওঁ ‘ৰাধা তত্ত্ব’ বুজিব পাৰিব। ব্ৰজবাসীয়ে প্ৰদীপ মিশ্ৰৰ প্ৰতিও ক্ষোভ প্ৰকাশ কৰি সাত দিনৰ ভিতৰত বৰছানালৈ আহি কিশোৰী জীৰ মন্দিৰত ক্ষমা খুজিবলৈ কয়। তেওঁলোকে স্থানীয় ভাষাত ঘোষণা কৰিছিল যে লাদলী জী আমাৰ সন্মান, গৌৰৱ আৰু সৰ্বস্ব। আমি তেওঁৰ লগত থাকো আৰু তেওঁৰ (শ্ৰীজী)ৰ বিষয়ে কোনো লোকে বেয়াকৈ কোৱাটো সহ্য নকৰো। প্ৰদীপ মিশ্ৰই তেওঁৰ মন্তব্যৰ বাবে ৰাজহুৱাভাৱে ক্ষমাপ্ৰাৰ্থনা কৰি প্ৰেমানন্দ মহাৰাজৰ প্ৰতি অতিশয় শ্ৰদ্ধা আৰু ভক্তি প্ৰকাশ কৰে। তেওঁ প্ৰতিশ্ৰুতি দিছিল যে তেওঁৰ কথা-প্ৰবচনৰ সময় হʼলেই, তেওঁ ৰাধা ৰাণী আৰু ব্ৰজৰ লোকসকলৰ ওচৰত ক্ষমা বিচাৰি বৰছানালৈ আহিব।<ref>{{Cite web|title=प्रेमानंदजी क्यों कथावचक प्रदीप मिश्रा पर भड़के,कहां- राधा रानी कहीं का नहीं छोड़ेंगी|url=https://www.dnaindia.com/hindi/web-stories/spiritual/why-premanand-maharaj-angry-with-pandit-pradeep-mishra-due-to-radha-rani-comment-saint-premanand-curse-narrator-pradeep-premanandji-ne-pandit-pradeep-mishra-ko-kyon-shraap-diya--1718156189398|work=DNA India|language=hi}}</ref><ref>{{Cite web|title=Viral Video: 'राधा की जन्म स्थली बरसाना नहीं', इस बात पर भिड़े प्रदीप मिश्रा और प्रेमानंद, तू-तड़ाक पर उतर आए|url=https://www.amarujala.com/madhya-pradesh/sehore/pandit-pradeep-mishra-vrindavan-premanand-maharaj-arguments-on-radha-rani-birth-place-barsana-video-2024-06-11|work=Amar Ujala|language=hi}}</ref><ref>{{Cite web|title=तुम नहीं बच पाओगे... पंडित प्रदीप मिश्रा पर तमतमा क्यों गए हैं प्रेमानंद महाराज जी?|url=https://navbharattimes.indiatimes.com/state/madhya-pradesh/bhopal/premanand-maharaj-ji-got-angry-on-pandit-pradeep-mishra-over-controversial-comment-on-radharani/articleshow/110907872.cms|work=Navbharat Times|language=hi}}</ref> ২০২৪ চনৰ ২৯ জুন তাৰিখে, প্ৰদীপ মিশ্ৰই বৰছানাৰ শ্ৰী ৰাধা ৰাণী মন্দিৰ পৰিদৰ্শন কৰে আৰু ক্ষমাও খোজে। <ref>{{Cite web|date=2024-06-29|title=Pandit Pradeep Mishra Tenders Apology At Radha Rani Temple In UP's Barsana After Backlash Over|url=https://news.abplive.com/states/up-uk/pandit-pradeep-mishra-tenders-apology-at-radha-rani-temple-in-up-barsana-radha-krishna-controversy-1699089|accessdate=2024-07-24|work=news.abplive.com|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|last=Yadav|first=Nita|date=2024-06-29|title=Bad Words On Radharani, Premananda Maharaj's Anger And Saints' Mahapanchayat...the Story Of Pradeep Mishra's Apology In Barsana. - Gondwana University|url=https://gondwanauniversity.org/bad-words-on-radharani-premananda-maharajs-anger-and-saints-mahapanchayat-the-story-of-pradeep-mishras-apology-in-barsana/|accessdate=2024-07-24|work=Gondwana University|language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web|last=भदौरिया|first=आलोक|date=2024-07-01|title=प्रदीप मिश्रा ने मांगी माफी, ब्रजवासी बोले- विवाद खत्‍म, 7 दिनों का दिया था अल्‍टीमेटम|url=https://navbharattimes.indiatimes.com/state/uttar-pradesh/mathura/pradeep-mishra-came-mathura-barsana-ought-forgiveness-for-his-remarks-latest-news-update/articleshow/111390866.cms|accessdate=2024-07-24|work=Navbharat Times|language=hi}}</ref> == গ্ৰন্থপঞ্জী == * ''Brahmcharya'', 2019, Publisher: Generic, Language: Hindi,<ref>{{Cite web|title=Brahmcharya|url=https://vrindavanrasmahima.com/published-vaani/brahmacharya/|work=Vrindavan Ras Mahima}}</ref> {{ISBN|978-81-971056-2-3}} * ''Ekantik Vartalap'', 2019, Publisher: Generic, Language: Hindi, ASIN: B083BF71PW<ref>{{Cite web|date=|title=Ekantik Vartalaap ( Important Q&A )|url=https://vrindavanrasmahima.com/published-vaani/ekantik-vartalaap/|accessdate=4 October 2024|work=VrindavanRasMahima.com}}</ref> * ''Hit Sadguru Dev Ke Vachnamirt'', 2020, Publisher: Shri Hit Radha Keli Kunj Trust Vrindavan, Pages:54, Language: Hindi, {{ISBN|978-81-971056-0-9}} * ''Ashtayam Seva Paddhati'', 2020, Pages: 68, Publisher: Shri Hit Radha Keli Kunj Trust Vrindavan, Language: Hindi, {{ISBN|978-81-971056-8-5}} * ''SPIRITUAL AWAKENING (VOL 1)'', 2024, Pages: 162, Publisher: Shri Hit Radha Keli Kunj Trust, Language: English, {{ISBN|978-81-971056-5-4}} == লগতে চাওক == * [[ৰাধা বল্লভ সম্প্ৰদায়]] * [[ধীৰেন্দ্ৰ কৃষ্ণ শাস্ত্ৰী]] == তথ্য উৎস == {{ৰেফলিষ্ট}} == বাহ্যিক সংযোগ == * [https://www.instagram.com/bhajanmarg_official/ ইনষ্টাগ্ৰামত প্ৰেমানন্দ জী মহাৰাজ] * [https://www.youtube.com/@BhajanMarg/videos ইউটিউবত প্ৰেমানন্দ জী মহাৰাজ ভজন মাৰ্গ] * [https://www.youtube.com/@ShriHitRadhaKripa/videos ইউটিউবত প্ৰেমানন্দ জী মহাৰাজ শ্ৰী হিত ৰাধা কৃপা] * [https://bhajanmarg.com প্ৰেমানন্দ জী মহাৰাজ ব্লগ] [[শ্ৰেণী:জীৱিত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:উত্তৰ প্ৰদেশৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:হিন্দু ধৰ্মগুৰু]] 30vuvp4zjkvhzdmrgah5imzn6mgm2gx 0 112498 612238 511298 2026-06-14T19:25:25Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 612238 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | honorific_prefix = | name = মমতা বিনানী | image = Mamta Binani, President of MSME Development Forum, West Bengal.jpg | caption = | birth_date = ১০ জানুৱাৰী ১৯৭২ | birth_place = [[কলিকতা]] | nationality = ভাৰতীয় | citizenship = ভাৰত | education = | occupation = অধিবক্তা | years_active = | organization = | known_for = | notable_works = | awards = | website = }} '''মমতা বিনানী ('''{{Lang-en|Mamta Binani}}''')''' এগৰাকী ভাৰতীয় অধিবক্তা। তেওঁ ২০১৬ চনৰ বাবে ভাৰতীয় কোম্পানী সচিব প্ৰতিষ্ঠানৰ (আইচিএছআই) ৰাষ্ট্ৰীয় ভূতপূৰ্ব সভানেত্ৰী হিচাপে আৰু মমতা বিনানী এণ্ড এছ’চিয়েটছৰ জ্যেষ্ঠ অংশীদাৰ হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল৷ <ref>{{Cite web |title=Interaction with ICSI President CS Mamta Binani |url=https://www.caclubindia.com/catalogue/mamta_binani.asp |access-date=2024-06-03 |website=CAclubindia |language=en}}</ref> ==কৰ্মজীৱন== তেওঁ ভাৰতৰ ইনছলভেন্সি এণ্ড বেংকৰাপ্চি ব'ৰ্ডত পঞ্জীকৰণ কৰা ভাৰতৰ প্ৰথমগৰাকী ইনছলভেন্সি পেছাদাৰী।<ref>{{cite web | url=https://ibbi.gov.in/en/insolvency-professional/details?fieldid=MjI3 | title=Ms. Mamta Binani | website=Insolvency and Bankruptcy Board of India | access-date=2025-02-07 | archivedate=2025-01-19 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20250119111729/https://ibbi.gov.in/en/insolvency-professional/details?fieldid=MjI3 | deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite web | url=https://insolvencytracker.in/2020/08/12/mamta-binani-baptism-by-fire/ | title=Mamta Binani: Baptism by Fire | date=12 August 2020 | website=Insolvency Tracker | access-date=7 February 2025 | archivedate=19 January 2025 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20250119111910/https://insolvencytracker.in/2020/08/12/mamta-binani-baptism-by-fire/ | deadurl=yes }}</ref> তেওঁ বলৰামপুৰ চিনি মিলছ লিমিটেড আৰু ইমামিৰ স্বতন্ত্ৰ সঞ্চালক হিচাপে আৰু চেঞ্চুৰী প্লাইবোৰ্ডছৰ সঞ্চালক হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰি আছে।<ref>{{cite web | url=https://chini.com/about-us/management#bodB | title=Management|website=Balrampur Chini Mills Limited }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.emamiltd.in/know-us/leadership/ | title=Leadership |website=Emami | date=26 May 2023 }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.centuryply.com/centuryveneers/about-us.php | title=About Us | website=Century Veneers | access-date=2025-02-07 | archivedate=2025-01-19 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20250119111758/https://www.centuryply.com/centuryveneers/about-us.php | deadurl=yes }}</ref> তেওঁ ৰূপা এণ্ড কোম্পানী লিমিটেডৰ অন্যতম পৰিচালক৷<ref>{{Cite web |title=Board of Directors |url=https://rupa.co.in/board-of-directors |access-date=2024-09-10 |website=rupa.co.in}}</ref> তেওঁ এমএছএমই উন্নয়ন মঞ্চ - পশ্চিম বংগ অধ্যায়ৰ সভানেত্ৰী<ref>{{cite web | url=https://msmedevelopmentforum.com/our-offices/ | title=Our Chapters&#124; National Chapters |website= MSME Development Forum | date=8 June 2022 }}</ref> মমতা বিনানী বিভিন্ন পেছাদাৰী মঞ্চৰ বক্তা৷ তেওঁ সমসাময়িক আইন, শাসন আৰু কৰ্পৰেট সামাজিক দায়বদ্ধতাৰ সন্দৰ্ভত বক্তৃতা দিছে।<ref>{{Cite web |last=Indiablooms |title=Entrepreneurs gain valuable insights at FICCI FLO's seminar on MSME in Kolkata {{!}} Indiablooms - First Portal on Digital News Management |url=https://www.indiablooms.com/finance-details/20702/entrepreneurs-gain-valuable-insights-at-ficci-flo-s-seminar-on-msme-in-kolkata.html |access-date=2024-10-17 |website=Indiablooms.com |language=en}}</ref> ২০১০ চনত আইচিএছআইৰ পূব ভাৰত আঞ্চলিক পৰিষদৰ প্ৰথম মহিলা অধ্যক্ষ হিচাপে তেওঁ নিৰ্বাচিত হয়<ref name=":0">{{Cite web |title=India Network Members |url=https://www.iwirc.com/networks/india/members/6041/mamta-binani |access-date=2024-09-10 |website=www.iwirc.com |archivedate=2025-01-19 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250119111526/https://www.iwirc.com/networks/india/members/6041/mamta-binani |deadurl=yes }}</ref> তেওঁ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় মঞ্চত ভাৰতীয় কোম্পানী সচিব প্ৰতিষ্ঠান (আইচিএছআই)ক প্ৰতিনিধিত্ব কৰি আহিছে আৰু আলোচনী, আলোচনী, আৰু বাতৰি কাকতত তেওঁৰ কৰ্মৰাজি প্ৰকাশিত হৈছে। তেওঁৰ বৰ্তমানৰ পৰামৰ্শপ্ৰদানকাৰী সংস্থা হৈছে ছ’চিয়েল ষ্টক এক্সচেঞ্জ৷ ইয়াৰ লগতে তেওঁ ই এছ জি কাঠামোকে ধৰি নতুন যুগৰ আইনী কাঠামোৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰে।<ref>{{Cite web |author=Staff Reporter |date=2023-07-21 |title=Rolta India: Mamta Binani Gets Only One Resolution Plan |url=https://www.cornerofficejournal.com/news/bankruptcy/rolta-india-mamta-binani-gets-only-one-resolution-plan |access-date=2024-09-10 |website=The Corner Office Journal |language=en}}</ref> == তথ্যসূত্ৰ == [[শ্ৰেণী:অধিবক্তা]] [[শ্ৰেণী:জীৱিত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় নাৰী]] 6wwmwwept4zrc7woaxp8zag9z5r7wjx 0 113584 612347 477058 2026-06-15T07:59:21Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 612347 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = শীতল আমতে |image = | caption = | birth_date = {{birth date|df=y|1981|1|26}} | birth_place = ৱাৰোৰা, [[মহাৰাষ্ট্ৰ]], [[ভাৰত]] | death_date = {{death date and given age|2020|11|30|39|df=yes}} | death_place = [[মহাৰাষ্ট্ৰ]], ভাৰত | nationality = ভাৰতীয় | education = |alma_mater = চৰকাৰী চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় (নগপুৰ) | occupation = চিকিৎসক, জনস্বাস্থ্য বিশেষজ্ঞ, অক্ষমতা বিশেষজ্ঞ, সমাজকৰ্মী | known_for = মহাৰোগী সেৱা সমিতি, ৱাৰোৰাৰ মুখ্য কাৰ্যবাহী বিষয়া | spouse = গৌতম কাৰাজগী | children = ১ |website = [http://www.sheetalamtekarajgi.com www.sheetalamtekarajgi.com ] }} '''শীতল আমতে''' ({{Lang-en|Sheetal Amte}}); জন্ম: ২৬ জানুৱাৰী ১৯৮১ – মৃত্যু: ৩০ নৱেম্বৰ ২০২০), বিবাহৰ পিছত '''শীতল আমতে-কাৰাজগী''' নামেৰেও পৰিচিত, এগৰাকী ভাৰতীয় জনস্বাস্থ্য বিশেষজ্ঞ, অক্ষমতা বিশেষজ্ঞ আৰু সামাজিক উদ্যোগী আছিল। কুষ্ঠ ৰোগত বঞ্চিত লোকসকলক সহায় কৰাত মনোনিৱেশ কৰা মহাৰোগী সেৱা সমিতি নামৰ অলাভজনক সংস্থা এটাৰ মুখ্য কাৰ্যবাহী বিষয়া আৰু ব’ৰ্ডৰ সদস্য আছিল।<ref name="Sheetal Reference1">{{cite news |last1=Rao |first1=Madhu |title=Sheetal Amte, granddaughter of Baba Amte, dies by suicide in Maharashtra's Chandrapur |url=https://www.indiatvnews.com/news/india/sheetal-amte-baba-suicide-baba-amte-granddaughter-dies-maharashtra-chandrapur-668341 |access-date=5 March 2021 |publisher=www.indiatvnews.com |date=30 November 2020 |language=en}}</ref><ref name=":0">{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/company/corporate-trends/four-indians-figure-in-wefs-young-global-leaders-class-of-2016/articleshow/51428091.cms|title=Four Indians figure in WEF's Young Global Leaders Class of 2016|date=16 March 2016|work=The Economic Times|access-date=29 May 2018}}</ref><ref name=":2">{{Cite news|url=https://www.eurasiareview.com/26052018-a-new-generation-takes-up-baba-amtes-torch-oped/|title=A New Generation Takes Up Baba Amte's Torch – OpEd|date=26 May 2018|work=Eurasia Review|access-date=29 May 2018|language=en-US}}</ref> ==জীৱনী== শীতল বিকাশ আমতে আৰু ভাৰতী আমতেৰ কন্যা আৰু ''বাবা আমতে''ৰ নাতিনী,<ref name="Sheetal Reference3">{{cite news |last1=Pandey |first1=Kirti |title=Family tree of Baba Amte: Sons Prakash and Vikas Amte; who was Sheetal Amte and her role at Anandwan |url=https://www.timesnownews.com/india/article/family-tree-of-baba-amte-sons-prakash-and-vikas-amte-who-was-sheetal-amte-and-her-role-at-anandwan/689042 |access-date=5 March 2021 |publisher=www.timesnownews.com |date=1 December 2020 |language=en}}</ref> যিয়ে মহাৰাষ্ট্ৰ ৰাজ্যৰ আনন্দৱানত কুষ্ঠ ৰোগত আক্ৰান্ত ব্যক্তিৰ বাবে পুনৰ্বাসন কেন্দ্ৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল, সেই কেম্পাছতে শীতল বাস কৰিছিল।<ref name="Sheetal Reference3" /><ref name=":1">{{Cite news|url=http://www.vervemagazine.in/arts-and-culture/parmeshs-viewfinder-meet-the-amtes|title=Parmesh's Viewfinder: Meet the Amtes|date=3 June 2016|work=Verve Magazine|access-date=29 May 2018|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2008/02/17/world/asia/17amte.html|title=Baba Amte, 93, Dies; Advocate for Lepers|last=Pandya|first=Haresh|date=17 February 2008|work=The New York Times|access-date=29 May 2018|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> ইয়াৰ উপৰিও শীতলে ''মহাৰোগী সেৱা সমিতি'' (MSS), ৱাৰোৰা প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল আৰু ইয়াৰ মুখ্য কাৰ্যবাহী বিষয়া আৰু ব'ৰ্ডৰ সদস্য হিচাপেও কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল,<ref name="Sheetal Reference2" /> যিয়ে স্বাস্থ্যসেৱা, পুনৰ্বাসন, শিক্ষা, কৃষি আৰু অৰ্থনৈতিক সবলীকৰণৰ এক পৰিসৰৰ কাৰ্যসূচী প্ৰদান কৰিছিল।<ref>{{Cite journal|last1=Palmer|first1=Joanna|last2=Mullan|first2=Zoë|date=December 2016|title=Highlights 2016: moving pictures|url=https://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736(16)32532-6/fulltext?code=lancet-site|journal=The Lancet|language=en|volume=388|issue=10063|pages=2975–2988|doi=10.1016/S0140-6736(16)32532-6|s2cid=54315480 |issn=0140-6736}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://sheroes.com/articles/meet-dr-sheetal-amte-baba-amtes-grand-daughter/MjAzNQ==|title=Dr. Sheetal Amte, Baba Amte's daughter shares her story today|website=sheroes.com|access-date=29 May 2018}}</ref> মহাৰোগী সেৱা সমিতিয়ে জনজাতীয় জনসাধাৰণৰ লগতে হাজাৰ হাজাৰ প্ৰান্তীয় ব্যক্তিৰ জীৱিকাৰ ক্ষমতা সৃষ্টি কৰাত যথেষ্ট অৰিহণা যোগাইছে, বিশেষকৈ কুষ্ঠ, শাৰীৰিক অক্ষমতা, সংবেদনশীলতাৰ সীমাবদ্ধতাৰ দৰে অৱস্থাত জীয়াই থকাসকলৰ বাবে। ১৯৪৯ চনৰ পৰা তেওঁ মধ্য ভাৰতৰ অন্যতম পিছপৰা জিলা চন্দ্ৰপুৰৰ পৰা কাম কৰিছিল।<ref name="Sheetal Reference2">{{cite news |title=Not just Baba Amte's granddaughter: From Anandwan to WEF's Young Global Leader, journey of Dr Sheetal Amte |url=https://www.freepressjournal.in/mumbai/not-just-baba-amtes-granddaughter-from-anandwan-to-wefs-young-global-leader-journey-of-dr-sheetal-amte-2 |access-date=5 March 2021 |publisher=Free Press Journal |language=en}}</ref> চিকিৎসা বিজ্ঞান অধ্যয়ন কৰি চিকিৎসক<ref name="Sheetal Reference2" /> আৰু টাটা ইনষ্টিটিউট অৱ ছ'চিয়েল চাইন্সেছ (টিআইএছএছ)ৰ পৰা সামাজিক উদ্যোগীকৰণ<ref name="Sheetal Reference3" /> ত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰীও সম্পূৰ্ণ কৰে,<ref name="Sheetal Reference2" /> আৰু ককাৰ দৃষ্টিভংগী অব্যাহত ৰাখিবলৈ আনন্দৱানত কাম কৰি পৰিয়ালত যোগদান কৰে<ref name="Sheetal Reference2" />; তেওঁৰ ভাতৃ কৌস্তুভ আনন্দৱানৰ একাউণ্টেণ্ট আৰু তেওঁৰ খুৰাক প্ৰকাশ আমতে আৰু খুৰী মন্দাকিনি আমতেও এই সম্প্ৰদায়ৰ চিকিৎসক।<ref name=":2" /><ref>Indian public health expert,[https://www.latestnewssouthafrica.com/2020/11/30/indian-public-health-expert-dr-sheetal-amte-reportedly-dies/ Dr Sheetal Amte reportedly dies] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201212170201/https://www.latestnewssouthafrica.com/2020/11/30/indian-public-health-expert-dr-sheetal-amte-reportedly-dies/ |date=2020-12-12 }}</ref> শীতলে হাৰ্ভাৰ্ড কেনেডি স্কুলৰ পৰাও নেতৃত্বৰ শিক্ষা গ্ৰহণ কৰিছিল।<ref name="Sheetal Reference3" /> ==স্বীকৃতি== ===২০১৬ চন:=== * বিশ্ব অৰ্থনৈতিক মঞ্চই এজন যুৱ গ্ল'বেল লিডাৰ হিচাপে নিযুক্তি দিয়ে।<ref name="Sheetal Reference2" /><ref name="Sheetal Reference3" /><ref name=":0" /> * মানৱীয় সঁহাৰিৰ ওপৰত বিশ্ব অৰ্থনৈতিক মঞ্চৰ বিশেষজ্ঞ নেটৱৰ্কৰ সদস্য হিচাপে নিৰ্বাচিত।<ref name="Sheetal Reference2" /> * ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ উদ্ভাৱন ৰাষ্ট্ৰদূত আৰু i4P (শান্তিৰ বাবে উদ্ভাৱন)ৰ উপদেষ্টা হিচাপে নিৰ্বাচিত।<ref name=":1" /><ref>{{Cite web|url=http://www.inktalks.com/people/sheetal-amte|title=Stories, Ideas and Perspectives {{!}} 300+ Inspirational talks by remarkable people from INK events -|website=www.inktalks.com|access-date=26 August 2016}}</ref> * আই এন কে ফেল'শ্বিপ আৰু ৰটাৰী বৃত্তিমূলক উৎকৰ্ষ বঁটা প্ৰদান কৰা হৈছে।<ref name="Sheetal Reference2" /> ==মৃত্যু== ২০২০ চনৰ ৩০ নৱেম্বৰত আত্মহত্যা কৰি তেওঁৰ মৃত্যু হয়।<ref>{{Cite web|date=30 November 2020|first=Sahil|last=Joshi|title=Baba Amte's granddaughter Sheetal Amte dies by suicide, weeks after public spat over family trust|url=https://www.indiatoday.in/india/story/baba-amte-s-granddaughter-sheetal-amte-dies-by-suicide-weeks-after-public-spat-over-family-trust-1745448-2020-11-30|access-date=2020-11-30|website=India Today|language=en}}</ref> তেওঁ এগৰাকী চিত্ৰশিল্পীও আছিল আৰু ইহসংসাৰত স্বামী গৌতম কাৰাজগী আৰু এজন সাত বছৰীয়া পুত্ৰ শ্বাৰভিলক ইহসংসাৰত এৰি থৈ যায়।<ref name="Sheetal Reference3" /> ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:নাৰী]] [[শ্ৰেণী:চিকিৎসক]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] 40yhao4chz8ca8es5k6p87ec9j9rb7b 0 115603 612349 487149 2026-06-15T08:04:26Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 612349 wikitext text/x-wiki [[File:Shukria Asil.jpg|thumb|২০১০ চনত শুক্ৰিয়া আচিল]] '''শুক্ৰিয়া আচিল''' ({{lang-en|Shukria Asil}}) এগৰাকী [[আফগানিস্তান|আফগান]] মহিলা অধিকাৰ কৰ্মী।<ref name="autogenerated1">{{Cite web |date=2014-04-23 |title=2010 International Women of Courage Award |url=http://www.state.gov/s/gwi/programs/iwoc/2010/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20140423045134/http://www.state.gov/s/gwi/programs/iwoc/2010/ |archive-date=2014-04-23 |access-date=2022-08-09 }}</ref> ২০০৯ চনত শিক্ষা মন্ত্ৰালয়ে তিনিগৰাকী শিক্ষয়িত্ৰীৰ বিষয়ে নেতিবাচক তথ্য প্ৰকাশ কৰিছিল আৰু তেওঁলোকক চাকৰিৰ পৰা বৰ্খাস্ত কৰিছিল৷ কিন্তু শুক্ৰিয়া আচিলে তাৰ বিৰুদ্ধে যুঁজ দি মহিলা শিক্ষককেইগৰাকীৰ বৰ্খাস্তকৰণ প্ৰতিহত কৰিবলৈ সক্ষম হয়।<ref name="autogenerated3">{{Cite web |date=2014-08-27 |title=AWIU » afghanistan shukria asil |url=http://www.awiu.org/2010/12/22/afghanistan-shukria-asil/ |access-date=2022-08-09 |website=archive.ph |archivedate=2014-08-27 |archiveurl=https://archive.today/20140827173119/http://www.awiu.org/2010/12/22/afghanistan-shukria-asil/ |deadurl=yes }}</ref> ২০১০ চনৰ হিচাপত তেওঁ বাঘলান প্ৰাদেশিক পৰিষদৰ চাৰিগৰাকী মহিলা সদস্যৰ ভিতৰত অন্যতম আছিল আৰু ২০১২ চনলৈকে তেওঁ বাঘলান প্ৰাদেশিক সংস্কৃতি আৰু তথ্য বিভাগৰ মুৰব্বী আছিল।<ref name=autogenerated3 /><ref>{{Cite web |date=2012-11-01 |title=Woman leaders of Baghlan province speak about successes and challenges Afghan women face |url=https://unama.unmissions.org/woman-leaders-baghlan-province-speak-about-successes-and-challenges-afghan-women-face |access-date=2022-08-09 |website=UNAMA |language=en |archivedate=2023-04-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230405184947/https://unama.unmissions.org/woman-leaders-baghlan-province-speak-about-successes-and-challenges-afghan-women-face |deadurl=yes }}</ref> [[ধৰ্ষণ|দলবদ্ধ ধৰ্ষণ]]ৰ বাবে পৰিয়ালে প্ৰত্যাখ্যান কৰা এগৰাকী ছোৱালীৰ গোচৰতো আচিলে হস্তক্ষেপ কৰিছিল আৰু পৰিয়ালটোক সফলতাৰে পুনৰ একত্ৰিত কৰিছিল; যদিও প্ৰাদেশিক গৱৰ্ণৰে তেওঁক তেনে কৰিবলৈ নিৰুৎসাহিত কৰিছিল।<ref name=autogenerated3 /> [[নাৰীৰ অধিকাৰ|মহিলাৰ অধিকাৰ]]ৰ লগত জড়িত তেওঁৰ আন কামসমূহৰ ভিতৰত আছে মহিলাসকলৰ বাবে নেটৱৰ্কিং গ্ৰুপ সৃষ্টি কৰা, মহিলাৰ ড্ৰাইভিং স্কুলৰ প্ৰচাৰ কৰা আৰু কণমানি ছোৱালীৰ বাবে শিক্ষাৰ সুযোগ সম্প্ৰসাৰণ কৰা।<ref name="autogenerated2">{{Cite news |title=Afghans, Iranian Honored As 'Women Of Courage' |url=https://www.rferl.org/a/US_Recognizes_Afghans_Iranian_As_Among_International_Women_Of_Courage/1980370.html |access-date=2022-08-09 |newspaper=Radio Free Europe/Radio Liberty |date=11 March 2010 |language=en |last1=Maher |first1=Heather }}</ref> তেওঁৰ নিজৰ কামসমূহৰ বাবে অপহৰণ আৰু মৃত্যুৰ ভাবুকিৰ সন্মুখীন হৈছে৷ তেওঁ এবাৰ হ'লেও ঠিকনা সলনি কৰিবলগীয়া হৈছে।<ref name=autogenerated2 /><ref name=autogenerated3 /> ২০১০ চনত তেওঁ ''আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় মহিলা সাহস বঁটা'' লাভ কৰে।<ref name=autogenerated1 /> ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:আফগান মহিলা সমাজকৰ্মী]] [[শ্ৰেণী:সমাজকৰ্মী]] a4umgfpzkulv60vpevxkod780d1couv 0 117671 612274 491722 2026-06-14T22:30:13Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 612274 wikitext text/x-wiki '''মাহনাজ আফখামী''' ({{Lang-en|Mahnaz Afkhami}}) এগৰাকী ইৰাণী মহিলা অধিকাৰ কৰ্মী যিয়ে ১৯৭৬ চনৰ পৰা ১৯৭৮ চনলৈকে ইৰাণৰ মন্ত্ৰীসভাত কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল। তেওঁ মহিলা শিক্ষণ অংশীদাৰিত্ব (WLP)ৰ প্ৰতিষ্ঠাপক আৰু সভানেত্ৰী৷ তেওঁ ফাউণ্ডেশ্যন ফৰ ইৰাণী অধ্যয়নৰ কাৰ্যবাহী সঞ্চালিকা আৰু ইৰাণৰ বিপ্লৱৰ পূৰ্বৰ চৰকাৰৰ মহিলা পৰিক্ৰমা বিভাগৰ প্ৰাক্তন মন্ত্ৰী।<ref name="FIS staff">{{cite web |title=Staff &#124; Foundation for Iranian Studies |url=http://fis-iran.org/en/about/staff |publisher=[[Foundation for Iranian Studies]] |access-date=2013-03-09 |location=Bethesda, MD, USA |archive-url=https://web.archive.org/web/20121117035840/http://fis-iran.org/en/about/staff |archive-date=2012-11-17 |url-status=live}}</ref> নিৰ্বাসিত হৈ তেওঁ ১৯৭৯ চনৰ পৰা আমেৰিকাত বসতি কৰি আছে।<ref name="Jecks">{{cite news |first=Nicki |last=Jecks |title='I Was Iran's Last Minister' |date=August 19, 2009 |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/8207371.stm |work=[[BBC World Service]] |access-date=April 22, 2010}}</ref> আফখামীয়ে ১৯৭০ চনৰ পৰাই মহিলাৰ অধিকাৰৰ পোষকতা কৰি আহিছে।<ref>{{cite news |first=Judith |last=Latham |title=Women's Learning Partnership's Goal Is to Empower Women, Says President of the Organization |date=June 11, 2008 |url=http://www1.voanews.com/english/news/a-13-2008-06-09-voa41.html |archive-url=http://webarchive.loc.gov/all/20120410143718/http://www.voanews.com/english/news/a%2D13%2D2008%2D06%2D09%2Dvoa41.html |url-status=dead |archive-date=April 10, 2012 |work=[[VOA News]] |access-date=April 22, 2010 |archivedate=April 10, 2012 |archiveurl=http://webarchive.loc.gov/all/20120410143718/http://www.voanews.com/english/news/a%2D13%2D2008%2D06%2D09%2Dvoa41.html |deadurl=yes }}</ref> ইৰাণ আৰু পিছলৈ সমগ্ৰ বিশ্বতে মহিলাৰ মৰ্যাদা উন্নত কৰাত মনোনিৱেশ কৰা কেইবাটাও আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বেচৰকাৰী সংস্থা তেওঁ প্ৰতিষ্ঠা আৰু নেতৃত্ব দিছে।<ref>{{cite news |first=Mary Ann |last=Hill |title=International Women's Rights Advocate Mahnaz Afkhami to Speak at Wellesley College April 6 |date=April 5, 2005 |url=http://www.wellesley.edu/PublicAffairs/Releases/2005/040505.html |work=[[Wellesley College]] Office for Public Affairs |access-date=April 22, 2010 |archivedate=June 15, 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110615182010/http://www.wellesley.edu/PublicAffairs/Releases/2005/040505.html |deadurl=yes }}</ref> আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় নাৰী আন্দোলন, মহিলাৰ মানৱ অধিকাৰ, নেতৃত্বৰ ক্ষেত্ৰত মহিলা, নাৰী আৰু প্ৰযুক্তি, মুছলমান সংখ্যাগৰিষ্ঠ সমাজত মহিলাৰ মৰ্যাদা আৰু নাগৰিক সমাজ নিৰ্মাণ আৰু গণতন্ত্ৰীকৰণত মহিলাৰ অংশগ্ৰহণৰ ওপৰত তেওঁ বক্তৃতা প্ৰদান আৰু লেখা প্ৰকাশ কৰিছে। তেওঁৰ গ্ৰন্থসমূহ একাধিক ভাষালৈ অনুবাদ কৰা হৈছে আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত সহজলভ্য হৈ পৰিছে।<ref>{{cite web |url=http://word.world-citizenship.org/wp-archive/494 |title=Mahnaz Afkhami - Iran |publisher=World People's Blog |access-date=2010-04-23 |archive-date=2017-07-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728213459/http://word.world-citizenship.org/wp-archive/494 |url-status=dead |archivedate=2017-07-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170728213459/http://word.world-citizenship.org/wp-archive/494 |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.learningpartnership.org/publications/training/ltc |title=Leading To Choices Manuals |publisher=Women's Learning Partnership |access-date=2010-04-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090327190112/http://www.learningpartnership.org/publications/training/ltc |archive-date=2009-03-27 |url-status=dead |archivedate=2009-03-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090327190112/http://www.learningpartnership.org/publications/training/ltc |deadurl=yes }}</ref> ইৰাণৰ ৰাষ্ট্ৰীয় বিশ্ববিদ্যালয়ৰ সাহিত্যৰ অধ্যাপক আৰু ইংৰাজী বিভাগৰ অধ্যক্ষ হিচাপে ইৰাণলৈ উভতি অহাৰ দুবছৰৰ পাছত ১৯৬৯ চনত আফখামীয়ে ইৰাণৰ নাৰী আন্দোলনৰ প্ৰতি আকৰ্ষিত হৈ ইউনিভাৰ্চিটি উইমেন এছ’চিয়েচন প্ৰতিষ্ঠা কৰে। ১৯৭০ চনত তেওঁ ইৰাণৰ মহিলা সংগঠন (WOI)ৰ মহাসচিব হয়।<ref>{{cite news|first=Liane|last=Hansen|title=Executed But Not Forgotten: Iran's Farrokhroo Parsay|date=August 23, 2009|url=https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=112150486|work=[[NPR]]|access-date=April 22, 2010}}</ref>তেওঁ তাত দহ বছৰ আছিল, এই সময়ছোৱাত তেওঁ ইৰাণী মহিলাৰ অধিকাৰৰ বাবে কাম কৰিছিল।<ref name="Afkhami 2003" /> ১৯৪১ চনত ইৰাণৰ কেৰমানত জন্মগ্ৰহণ কৰা মাহনাজ আফখামী তিনিটা সন্তানৰ ভিতৰত ডাঙৰ আছিল। ইৰাণৰ কেৰমানত শ্বেইখী শ্বিয়া মুছলমানৰ এটা বৃহৎ বহল পৰিয়াল থকা এটা কমপ্লেক্সত তেওঁ প্ৰাৰম্ভিক শৈশৱ কটায়। ১১ বছৰ বয়সত মাকে দেউতাকক বিবাহ বিচ্ছেদ কৰি দুয়ো আমেৰিকালৈ গুচি যায়। পিছলৈ তেওঁ ছান ফ্ৰান্সিস্কো বিশ্ববিদ্যালয় আৰু বোল্ডাৰৰ ক'লৰাডো বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰে।<ref name="Afkhami 2003">{{cite book|last=Afkhami|first=Gholam Reza|title=Zanun-e Iran, 1357-1342: Mosahebeh ba Mahnaz Afkhami (Women, State, and Society in Iran 1963-1978: An Interview with Mahnaz Afkhami)|location=Bethesda, MD|publisher=Foundation for Iranian Studies|year=2003}}</ref>১৯৬৭ চনত মাহনাজ ইৰাণৰ ৰাষ্ট্ৰীয় বিশ্ববিদ্যালয়ত সাহিত্যৰ অধ্যাপক হিচাপে ইৰাণলৈ উভতি আহে। ১৯৭৮ চনলৈকে তাত কাম কৰিছিল। তেতিয়াৰ পৰাই তেওঁ আমেৰিকাত বাস কৰিছিল৷ স্বামী গোলাম ৰেজা আফখামীৰ সৈতে তেওঁ মেৰিলেণ্ডত বাস কৰিছিল। তেওঁলোকৰ এজন পুত্ৰ আৰু দুজন নাতি আছে।<ref name="Afkhami 2003" /> ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:ইৰানীয় নাৰী অধিকাৰ কৰ্মী]] r5wjars3leqsgv69gxy3ef15gpu3khx 0 120104 612300 535377 2026-06-15T03:44:27Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 612300 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = লক্ষ্মী পামুণ্টজাক | image = Laksmi Pamuntjak.jpg | birth_name = লক্ষ্মী উইদোৰিনি পামুণ্টজাক | birth_date = ১৯৭১ | birth_place = [[জাকাৰ্টা]], [[ইণ্ডোনেছিয়া]] | nationality = ইণ্ডোনেছিয়ান | notable_works = ''আম্বা (দ্য কুৱেশ্বন অৱ ৰেড)'' (উপন্যাস), ''এলিপচিছ'' (কবিতা), ''কিতাব কাৱিন'' (গল্পসংগ্ৰহ) | occupation = ঔপন্যাসিক, কবি, সাংবাদিক, খাদ্য সমালোচক | spouse = কিয়ান গুণ্টুৰ (বিবাহ: ২০২১ - ) | children = নাদিয়া লাৰাছাটি | awards = লিবেৰাটুৰপ্ৰাইছ আৰু ছিংগাপুৰ বুক এৱাৰ্ড | website = https://laksmipamuntjak.com/ }} '''লক্ষ্মী পামুণ্টজাক''' (জন্ম ১৯৭১) এগৰাকী ইণ্ডোনেছিয়ান ঔপন্যাসিক, কবি, সাংবাদিক আৰু খাদ্য সমালোচক। তেওঁ [[জাকাৰ্টা]]ত বসবাস কৰে। ২০১৬ চনত, তেওঁৰ প্ৰথমখন উপন্যাস ''আম্বা/দ্য কুৱেশ্বন অৱ ৰেড''ৰ জাৰ্মান অনুবাদৰ বাবে লিবেৰাটুৰপ্ৰাইছ লাভ কৰে।<ref>[https://ummid.com/news/2016/June/05.06.2016/indonesian-author-wins-germany-literary-award.html Indonesian author wins Germany literary award - Ummid.com]</ref> ২০১৮ চনত, তেওঁৰ দ্বিতীয়খন উপন্যাস ''অৰুণা দান লিদাহ্ন্যা''ৰ চলচ্চিত্ৰ ৰূপান্তৰ ইণ্ডোনেছিয়ান চলচ্চিত্ৰ উৎসৱত দুটা পুৰস্কাৰ লাভ কৰে।<ref>[https://www.thejakartapost.com/life/2018/05/14/laksmi-pamuntjaks-passion-for-all-things-culinary.html Laksmi Pamuntjak's passion for all things culinary - The Jakarta Post]</ref> ২০২০ চনত, তেওঁৰ তৃতীয়খন ঔপন্যাস ''ফল বেবি'' ছিংগাপুৰ বুক এৱাৰ্ডত সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ সাহিত্যকৰ্ম বঁটা লাভ কৰে।<ref>[https://www.thejakartapost.com/life/2020/08/17/laksmi-pamuntjaks-fall-baby-named-best-literary-work-at-singapore-book-awards-2020.html Laksmi Pamuntjak’s Fall Baby named best literary work - The Jakarta Post]</ref> লক্ষ্মী পামুণ্টজাকে ''দ্য জাকাৰ্তা পোষ্ট'' আৰু ''টেম্পো'' (ইণ্ডোনেছিয়ান আলোচনী)ৰ লগতে ''দক্ষিণ চীন ম'ৰ্ণিং পোষ্ট'' আৰু ''গাৰ্ডিয়ান''ৰ দৰে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰকাশনসমূহত সংস্কৃতি আৰু ৰাজনীতি সম্পৰ্কে লিখে।<ref>[https://www.scmp.com/week-asia/society/article/3018364/meet-rizka-indonesian-teen-behind-high-school-superhero South China Morning Post]</ref> == প্ৰাৰম্ভিক জীৱন আৰু শিক্ষা == লক্ষ্মী পামুণ্টজাক জাকাৰ্টা, ইণ্ডোনেছিয়াত জন্মগ্ৰহণ কৰিছিল। তেওঁৰ পিতৃ, মুস্তাফা পামুণ্টজাক, এজন জাৰ্মান-প্ৰশিক্ষিত স্থপতি আছিল<ref>https://www.republika.co.id/berita/ncv2c83/merancang-indonesia</ref> আৰু মাতৃ এণ্ডাং সোয়োনো মাৰ্তোৱাৰ্দোযো এজন সৌন্দৰ্য্যবিশাৰদ আছিল। পামুণ্টজাকৰ পিতামহ, কাসুমা সুতো পামুণ্টজাক, ইণ্ডোনেচিয়াৰ ৰাজহুৱা প্ৰকাশন গৃহ বালাই পুস্তকাৰ অধিশাসকসকলৰ এজন আছিল, যিয়ে ১৯৫৪ চনত জাম্বাটান নামৰ প্ৰকাশন গৃহ সহ-প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। পামুণ্টজাকে ছিংগাপুৰৰ দক্ষিণ-পূৰ্ব এচিয়া ইউনাইটেড ৱৰ্ল্ড কলেজত উচ্চতৰ মাধ্যমিক শিক্ষা গ্ৰহণ কৰিছিল আৰু ১৯৮৯ চনত অষ্ট্ৰেলিয়াৰ পাৰ্থ চহৰৰ প্ৰেসবাইটেৰিয়ান লেডিজ কলেজত অধ্যয়ন আৰম্ভ কৰিছিল। ১৯৯৩ চনত তেওঁ মাৰ্ডক বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা এচিয়ান ষ্টাডিজত প্ৰথম শ্ৰেণীৰ সন্মানসহ স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰিছিল।<ref>https://researchrepository.murdoch.edu.au/id/eprint/51937/</ref> তেওঁৰ জীয়ৰী, নাডিয়া লাৰাসাতি, ১৯৯৬ চনত জাকাৰ্তাত জন্মগ্ৰহণ কৰিছিল। == কেৰিয়াৰ == পামুণ্টজাকে ১৯৯০ দশকৰ মাজভাগত ''টেম্পো'' সংবাদ সাময়িকীৰ বাবে সাহিত্য আৰু ৰাজনীতি সম্পৰ্কে লিখি সাংবাদিকতাৰ জগতত পদাৰ্পণ কৰিছিল। তেওঁ ''জাকাৰ্তা পোষ্ট''ৰ বাবে চলচ্চিত্ৰ, ধ্ৰুপদী সংগীত, ৰেষ্টুৰেণ্ট আৰু পুথিৰ পৰ্যালোচনা লিখিছিল। ২০১৫ চনত তেওঁ ''গাৰ্ডিয়ান'' পত্ৰিকাৰ বাবে ইণ্ডোনেচিয়াৰ ৰাজনীতি আৰু সংস্কৃতি সম্পৰ্কীয় অপ-এড লিখা আৰম্ভ কৰিছিল।<ref>https://www.theguardian.com/world/commentisfree/2015/oct/27/censorship-is-returning-to-indonesia-in-the-name-of-the-1965-purges</ref> তেওঁৰ লেখা ''South China Morning Post'' <ref>https://www.scmp.com/week-asia/society/article/3018364/meet-rizka-indonesian-teen-behind-high-school-superhero</ref>, ''Frankfurter Allgemeine Sonntagszeitung''<ref>{{Cite web |title=আৰ্কাইভ কপি |url=https://laksmipamuntjak.com/public/uploads/2015/10/FAS-FEUILLETON-SEITE13_11_10_15_.jpg |access-date=2025-04-26 |archivedate=2016-10-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161007091249/http://laksmipamuntjak.com/public/uploads/2015/10/FAS-FEUILLETON-SEITE13_11_10_15_.jpg |deadurl=yes }}</ref> আৰু ''Die Welt''<ref>https://www.welt.de/kultur/plus181801264/Indonesien-Kein-Zweifel-dass-es-eine-Strafe-Gottes-war.html</ref> আদিতো প্ৰকাশিত হৈছিল। ২০০১ চনত পামুণ্টজাকে তেওঁৰ শৈশৱৰ বন্ধুসকল উইনফ্ৰেড হুটাবাৰাট আৰু ডেভি জোহানৰ সৈতে একসাৰা বুকষ্ট'ৰ সহ-প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।<ref>https://www.thejakartapost.com/life/2021/01/15/epilogue-for-an-era-the-story-of-aksara-kemang.html</ref> সেই একে বছৰে তেওঁৰ স্বতন্ত্ৰ ৰন্ধন সংক্ৰান্ত পথপ্ৰদৰ্শক ''Jakarta Good Food Guide''-ৰ প্ৰথম সংস্কৰণ প্ৰকাশিত হৈছিল।<ref>https://magz.tempo.co/read/books/4698/laksmi-pamuntjak-jakartas-good-food-governor</ref> তেওঁৰ কাব্যসংকলন ''Ellipsis''<ref>https://www.goodreads.com/book/show/200692.Ellipsis</ref> আৰু ''The Anagram''<ref>https://www.goodreads.com/book/show/6508048-the-anagram</ref> ক্ৰমে ২০০৫ আৰু ২০০৭ চনত প্ৰকাশিত হৈছিল। চিত্ৰশিল্পৰ অনুপ্ৰেৰণাত ৰচিত গল্পৰ সংকলন ''The Diary of R.S.: Musings on Art'' ২০০৬ চনত প্ৰকাশিত হৈছিল। ''Perang, Langit dan Dua Perempuan'' নামৰ তেওঁৰ মানৱ, হিংসা আৰু পুৰাণ সম্পৰ্কীয় গ্ৰন্থ ২০০৭ চনত প্ৰকাশ পায় <ref>https://perpustakaan.komnasperempuan.go.id/web/index.php?p=show_detail&id=65{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>। ২০০১-২০১৬ সময়ছোৱাৰ তেওঁৰ কবিতা আৰু গদ্যসমূহৰ সংকলন ''There Are Tears in Things'' ২০১৬ চনত পুনঃপ্ৰকাশিত হৈছিল।<ref>https://www.goodreads.com/book/show/31751794-there-are-tears-in-things</ref> ২০১২ চনত পামুণ্টজাকে লণ্ডনৰ ছাউথবেংক চেণ্টাৰত অনুষ্ঠিত ''Poetry Parnassus''-ত ইণ্ডোনেচিয়াৰ প্ৰতিনিধিত্ব কৰিছিল।<ref>https://www.beritasatu.com/news/50984/laksmi-pamuntjak-wakili-indonesia-di-olimpiade-poetry-parnassus</ref><ref>https://www.theguardian.com/books/2012/apr/17/poetry-parnassus-poets-olympic-nation</ref> তেওঁৰ ইণ্ডোনেচিয়ান ভাষাৰ দুটা উপন্যাস ''Amba/The Question of Red'' আৰু ''Aruna dan Lidahnya'' ২০১২ আৰু ২০১৪ চনত প্ৰকাশিত হৈছিল।<ref>https://www.thejakartapost.com/life/2018/05/14/laksmi-pamuntjaks-passion-for-all-things-culinary.html</ref> তেওঁৰ প্ৰথম ইংৰাজী ভাষাৰ উপন্যাস ''Fall Baby'' ২০১৯ চনত প্ৰকাশিত হৈছিল, যিটো পাছত ইণ্ডোনেচিয়ান ভাষাত ''Kekasih Musim Gugur'' হিচাপে অনূদিত হৈছিল।<ref>https://www.thejakartapost.com/life/2020/08/23/laksmi-pamuntjak-reflects-on-fall-baby-her-time-in-self-quarantine.html</ref> ২০২০ চনত পামুণ্টজাকে ''Kitab Kawin'' (''The Book of Mating'') নামৰ মহিলাসকলৰ সম্পৰ্কীয় গল্পসংকলন প্ৰকাশ কৰে। <ref>https://hot.detik.com/book/d-5435895/kitab-kawin-terbit-hari-ini-laksmi-pamuntjak-ungkap-ide-ceritanya</ref> == পুৰস্কৃত কৃতিসমূহ == ''[https://www.amazon.de/Alle-Farben-Rot-Laksmi-Pamuntjak/dp/3550080867 Alle Farben Rot]'', পামুণ্টজাকৰ প্ৰথমখন উপন্যাস ''Amba/The Question of Red''-ৰ জাৰ্মান অনুবাদ, ২০১৬ চনত [https://ummid.com/news/2016/June/05.06.2016/indonesian-author-wins-germany-literary-award.html LiBeraturpreis] পুৰস্কাৰ লাভ কৰে। ''Alle Farben Rot'' জাৰ্মানিত [https://laksmipamuntjak.com/press/frankfurter-allgemeine-zeitung Weltempfaenger] সূচীত এছিয়া, আফ্ৰিকা, লেটিন আমেৰিকা আৰু আৰব বিশ্বৰ অনুবাদিত সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ কথাসাহিত্যৰ তালিকাত ১ম স্থানত স্থান পাইছিল। ইণ্ডোনেছিয়াত, ''Amba/The Question of Red'' উপন্যাসখন ২০১৩ চনৰ Khatulistiwa Literary Award-ৰ বাবে মনোনীত হৈছিল। ইণ্ডোনেছিয়াৰ ১৯৬৫-১৯৬৮ চনৰ কমিউনিষ্ট গণহত্যাৰ পটভূমিত আধাৰিত এটি আধুনিক প্ৰেম কাহিনী, আৰু এই উপন্যাসখনে [https://www.amazon.com/Question-Red-Laksmi-Pamuntjak/dp/1503936430 ইংৰাজী], [https://www.perlentaucher.de/buch/laksmi-pamuntjak/alle-farben-rot.html জাৰ্মান] আৰু [https://www.bibliotheek.nl/catalogus/titel.418918732.html/amba-of-de-kleur-van-rood/ ডাচ] ভাষালৈ অনুবাদ কৰা হৈছে। ২০১৮ চনত, পামুণ্টজাকৰ প্ৰথমখন ইংৰাজী ভাষাৰ উপন্যাস ''[https://www.thejakartapost.com/life/2020/08/23/laksmi-pamuntjak-reflects-on-fall-baby-her-time-in-self-quarantine.html Fall Baby]'' জাৰ্মানিত ''Herbstkind'' শীৰ্ষকেৰে প্ৰকাশ পাইছিল। তাৰ পিছত, মূল ইংৰাজী সংস্কৰণে [https://www.thejakartapost.com/life/2020/08/17/laksmi-pamuntjaks-fall-baby-named-best-literary-work-at-singapore-book-awards-2020.html Singapore Literary Award for Best Literary Work] পুৰস্কাৰ লাভ কৰে। == কিউৰেটৰিয়েল কামসমূহ == ২০১৪ চনত, পামুণ্টজাকে হানা মাকাৰিমৰ সৈতে মিলি জাকাৰ্তা Old Town Revitalization প্ৰকল্পৰ অংশ হিচাপে [https://www.dewimagazine.com/news-food/sambut-fatahillah-food-festival-2014 Fatahillah Food Festival] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221119223008/https://www.dewimagazine.com/news-food/sambut-fatahillah-food-festival-2014 |date=2022-11-19 }} কিউৰেট কৰিছিল। ২০২২ চনত, তেওঁ [https://majalah.tempo.co/read/selingan/167324/100-tahun-chairil-anwar-rekonstruksi-hidup-penyair-binatang-jalang Pameran 100 Tahun Chairil Anwar: Aku Berkisar Antara Mereka] সাহিত্য প্ৰদৰ্শনীৰ সহ-কিউৰেটৰ আছিল, যি মহান ইণ্ডোনেছিয়ান কবি [[Chairil Anwar]]-ৰ জন্মশতবৰ্ষ উদযাপন কৰিবলৈ [[:id:Komunitas Salihara|গালেৰী ছালিহাৰা]]ত অনুষ্ঠিত হৈছিল। ২০০৯ আৰু ২০১১ চনৰ মাজত, তেওঁ [https://princeclausfund.org/awards Prince Claus Award]-ৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় জুৰি সদস্য আছিল। == উপন্যাসৰ চিনেমা ৰূপান্তৰ == পামুণ্টজাকৰ দ্বিতীয়খন উপন্যাস ''[https://www.thejakartapost.com/life/2018/05/14/laksmi-pamuntjaks-passion-for-all-things-culinary.html Aruna dan Lidahnya]'', ২০১৪ চনত প্ৰকাশ পায় আৰু ২০১৫ চনৰ Khatulistiwa Literary Award-ৰ বাবে মনোনীত হৈছিল। ২০১৮ চনত, এই উপন্যাসখন [[Aruna & Her Palate|একেদৰে শীৰ্ষক চিনেমা]] হিচাপে [[Edwin (director)|এডৱিন]]ৰ দ্বাৰা পৰিচালিত হৈছিল। চিনেমাখনে ২০১৯ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত [[Berlin International Film Festival|বাৰ্লিন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ উৎসৱত]] ইউৰোপীয় প্ৰিমিয়াৰ কৰিছিল। == পডকাষ্ট == পামুণ্টজাকৰ শেহতীয়া সৃষ্টি ''[https://laksmipamuntjak.com/press/where-womens-marital-and-social-issues-are-openly-discussed Kitab Kawin (বিয়াৰ কিতাপ)]'', যিখন মহিলা সম্পৰ্কীয় গল্প সঙ্কলন, ২০২১ চনত প্ৰকাশ পায়। এই গল্পবোৰৰ আধাৰত তৈয়াৰ হোৱা ''[https://open.spotify.com/show/26I1sYKo0hOUiA6WrpCuVv?si=kf0LSEJ6Sy-EtALnLKKY9g&nd=1 পডকাষ্ট কিতাব কাবিন]'' ২০২১ চনতে আৰম্ভ হয়। এই পডকাষ্টত পামুণ্টজাকে নিজে গল্প পঢ়া, গল্পবোৰৰ সৃষ্টিৰ প্ৰক্ৰিয়াৰ কথা বৰ্ণনা কৰা, আৰু বিভিন্ন ক্ষেত্ৰৰ বিশেষজ্ঞ, অধ্যাপক আৰু জীৱিত অভিজ্ঞতাৰ সৈতে সাক্ষাৎকাৰ সংযোজিত আছে। পডকাষ্টত আলোচনা কৰা গম্ভীৰ আৰু জটিল বিষয়সমূহৰ ভিতৰত আছে [https://fisipol.ugm.ac.id/en/the-urgency-of-solving-gender-based-domestic-violence-in-indonesia/ গৃহৰ ভিতৰত লৈ হোৱা লিংগভিত্তিক হিংসা], [https://www.insideindonesia.org/the-fight-to-outlaw-sexual-violence-in-indonesia মহিলা আৰু শিশু প্ৰতিঃ যৌন হিংসা], আৰু [https://www.unicef.org/indonesia/stories/my-life-my-choice-story-mara শিশুবিয়াৰ] দৰে বিষয়। == কী-নোট ভাষণ == পামুণ্টজাকে ২০১৭ চনত [[অক্সফৰ্ড বিশ্ববিদ্যালয়]]ত অনুষ্ঠিত ৯তম [https://www.euroseas.org/ ইউৰ'ছাউথ এছিয়ান ষ্টাডিজ এচ’চিয়েচন (EuroSEAS)] সন্মিলনৰ উদ্বোধনী ভাষণ প্ৰদান কৰিছিল। তেওঁৰ ভাষণৰ শিৰোনাম আছিল ''[https://podcasts.ox.ac.uk/between-hope-and-despair-living-difference-todays-indonesia আশা আৰু নিৰাশাৰ মাজত: আজিৰ ইণ্ডোনেছিয়াত ভিন্নতাৰ সৈতে বাস]''। তেওঁ ২০১৯ চনত [[অষ্ট্ৰেলিয়ান নেচনেল ইউনিভাৰ্ছিটি]], কেনবেৰাত অনুষ্ঠিত [https://www.indonesiacouncil.org/indonesia-council-open-conferences ইণ্ডোনেছিয়া কাউন্সিল ওপেন কনফাৰেন্স]ৰ উদ্বোধনী ভাষণ ''Claiming Ownership of One’s Freed Selves: Art and Morality in Today’s Indonesia'' প্ৰদান কৰিছিল। == গ্ৰন্থপঞ্জী == '''''উপন্যাস''''' * ''Kekasih Musim Gugur'' (জকাৰ্তা: গ্ৰামেডিয়া পুস্তকা উৎমা, ২০২০) * ''Fall Baby'' (চিংগাপুৰ: [https://penguin.sg/ পেংগুইন ৰেণ্ডম হাউচ এছইএ], ২০১৯) * ''Herbstkind'' (বেৰ্লিন: উলষ্টাইন ফাৰ্লেগ, ২০১৮) * ''Birdwoman’s Palate'' (চিয়েটেল: [https://amazonpublishing.amazon.com/amazon-crossing.html এমাজন ক্ৰছিং], ২০১৮) * ''The Question of Red'' (চিয়েটেল: এমাজন ক্ৰছিং, ২০১৬) * ''Alle Farben Rot'' (বেৰ্লিন: [[উলষ্টাইন ফাৰ্লেগ]], ২০১৫) * ''Amba Of De Kleur van Rood'' (আমষ্টাৰ্ডাম: [https://inct.nl/news/7425/xander-uitgevers-neemt-fictie-en-narratieve-non-fictie-over-van-karakter-uitgevers জাণ্ডাৰ উত্ত্গেভাৰ্স], ২০১৫) * ''Aruna dan Lidahnya'' (জকাৰ্তা: গ্ৰামেডিয়া পুস্তকা উৎমা, ২০১৪) * ''Amba'' (জকাৰ্তা: [[:id:Gramedia Pustaka Utama|গ্ৰামেডিয়া পুস্তকা উৎমা]], ২০১২) '''''কাব্য''''' * ''There Are Tears and Things: Collected Poetry and Prose (২০০১-২০১৬) by Laksmi Pamuntjak'' (জকাৰ্তা: গ্ৰামেডিয়া পুস্তকা উৎমা, ২০১৬) * ''The Anagram'' (জকাৰ্তা: কথাকিতা, ২০০৭) * ''Ellipsis: Poems and Prose Poems'' (জকাৰ্তা: কথাকিতা, ২০০৫) '''''ছট গল্প''''' * ''Kitab Kawin'' (জকাৰ্তা: গ্ৰামেডিয়া পুস্তকা উৎমা, ২০২১) * ''There Are Tears and Things: Collected Poetry and Prose (২০০১-২০১৬) by Laksmi Pamuntjak'' (জকাৰ্তা: গ্ৰামেডিয়া পুস্তকা উৎমা, ২০১৬) * ''The Diary of R.S.: Musings on Art'' (জকাৰ্তা: কথাকিতা, ২০০৬) '''''দাৰ্শনিক প্ৰবন্ধ''''' * ''Perang, Langit dan Dua Perempuan'' (জকাৰ্তা: ফ্ৰিডম ইন্সটিটিউট আৰু পেনাৰ্বিত নালাৰ, ২০০৬) '''''খাদ্য সম্পৰ্কীয় লেখনি''''' * ''The Jakarta Good Food Guide 2009-2010'' (The Jakarta Good Food Guide 2008-2009ৰ সম্পূৰক, জকাৰ্তা: পেনা গাইয়া ক্লাসিক, ২০০৮) * ''The Jakarta Good Food Guide 2008-2009'' (জকাৰ্তা: পেনা গাইয়া ক্লাসিক, ২০০৮) * ''The Jakarta Good Food Guide 2002-2003'' (জকাৰ্তা: পেনা গাইয়া ক্লাসিক, ২০০২) * ''The Jakarta Good Food Guide 2001'' (জকাৰ্তা: পেনা গাইয়া ক্লাসিক, ২০০১) '''''অনুবাদ''''' * ''On God and Other Unfinished Things: Aphorisms by Goenawan Mohamad'' (জকাৰ্তা: কথাকিতা, ২০০৭) * ''Goenawan Mohamad: Selected Poems'' (জকাৰ্তা: কথাকিতা, ২০০৪) == তথ্যসূত্ৰ == <references/> == বাহ্যিক সংযোগ == * [https://laksmipamuntjak.com/ অফিচিয়েল ৱেবছাইট] ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:ইণ্ডোনেছিয়াৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:লেখিকা]] [[শ্ৰেণী:সাংবাদিক]] 9k930byglkkq60enrcnenz9r2ujtxff 0 122027 612270 602597 2026-06-14T21:51:17Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 612270 wikitext text/x-wiki {{18+}}{{সাময়িক সংশোধনৰ প্ৰয়োজন|date=2025-07-27|reason=আৰ্থ-সামাজিক পৰিসংখ্যাৰ উপস্থিতি}}'''[[মানৱ যৌনতা]]'''ই মানুহৰ যৌনতা আৰু যৌন আচৰণৰ শাৰীৰিক, মানসিক, সামাজিক, সাংস্কৃতিক, ৰাজনৈতিক, দাৰ্শনিক, নৈতিক, নৈতিক, ধৰ্মতত্ত্ব, আইনী আৰু আধ্যাত্মিক বা ধৰ্মীয় দিশকে ধৰি বহুতো বিষয় সামৰি লয়। মানৱ যৌনতা সম্পৰ্কীয় প্ৰবন্ধসমূহৰ ভিতৰত আছে: ==অ== ===অজাচাৰ=== '''''[[:en:Incest|অজাচাৰ]]''' বা '''''অনাচাৰ''' হৈছে ঘনিষ্ঠ আত্মীয়, যেনে ভাতৃ, ভগ্নী, পিতৃ, মাতৃ আদিৰ লগত কৰা যৌন সম্পৰ্ক।<ref>{{cite journal |last1=Harkins |first1=Gillian |title=Incest |journal=The International Encyclopedia of Human Sexuality |date=2015 |pages=583–625 |doi=10.1002/9781118896877.wbiehs231|isbn=978-1-4051-9006-0 }}</ref><ref>{{cite web|title=Incest|publisher=[[Oxford University Press]]|year=2013|access-date=27 August 2013|url=http://oxforddictionaries.com/us/definition/american_english/incest|archive-url=https://web.archive.org/web/20130626012345/http://oxforddictionaries.com/us/definition/american_english/incest|url-status=dead|archive-date=26 June 2013|archivedate=7 March 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160307212115/http://www.oxforddictionaries.com/us/definition/american_english/incest|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite web|title=Incest|publisher=[[Rape, Abuse & Incest National Network]] (RAINN)|year=2009|access-date=27 August 2013|url=http://www.rainn.org/get-information/types-of-sexual-assault/incest|archivedate=3 July 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080703155653/http://www.rainn.org/get-information/types-of-sexual-assault/incest|deadurl=yes}}</ref> ইয়াৰ ভিতৰত সাধাৰণতে সম্পৰ্কীয় লোকৰ মাজত যৌন কাৰ্য্যকলাপ (তেজৰ সম্পৰ্ক), আৰু কেতিয়াবা বংশ অনুসৰি সম্পৰ্কিত লোকসকলৰ মাজত যৌন কাৰ্য্যকলাপ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়। বহু সমাজত ইয়াক নিন্দা আৰু অনৈতিক বুলি গণ্য কৰা হয়। ইয়াৰ ফলত অনাচাৰী যৌন সম্পৰ্কৰ পৰা গৰ্ভধাৰণ হ’লে শিশুৰ জিনীয় বিকাৰৰ সম্ভাৱনা বৃদ্ধি পাব পাৰে। ===অনঙ্গৰঙ্গ=== '''[[অনঙ্গৰঙ্গ]]''' হ'ল পঞ্চদশ নাইবা ষোড়শ শতিকাত কল্যাণ মল্লাই ৰচনা কৰা [[সংস্কৃত]] গ্ৰন্থ।<ref name="burtoniana.org">{{cite book|title=Ananga Ranga|author1=Burton Richard F.|author2=Arbuthnot F. F.|date=1885|publisher=Kama Shastra Society of London and Benares |url=https://burtoniana.org/books/1885-Ananga%20Ranga/1885-AnangaRanga.pdf|page=14|accessdate=2023-06-16}}</ref><ref name="google">{{cite book|title=Studies in Human Sexuality: A Selected Guide|author1=Frayser, S.G.|author2=Whitby, T.J.|date=1995|publisher=Libraries Unlimited|isbn=9781563081316|url=https://books.google.com/books?id=ZArPH0nFGo0C&pg=PA143|page=143|accessdate=2015-09-13}}</ref> এই গ্ৰন্থখনক প্ৰায়ে [[কামসূত্ৰ]]ৰ সৈতে তুলনা কৰা হয়। ===অনাভেদী যৌনক্ৰিয়া=== '''[[অনাভেদী যৌনক্ৰিয়া]]''' হৈছে অন্তৰ্ভেদী [[যৌন সংগম]]ৰ বিপৰীত, অৰ্থাৎ এনেকুৱা যৌন সম্পৰ্কত কোনো শিশ্ন বা [[লিংগ]] প্ৰৱেশ কৰোৱা নহয়। এনে যৌন কাৰ্য্যৰ ভিতৰত আছে চুমা, মৰ্দন বা লেহন আদি। অনাভেদী যৌন সম্পৰ্ক শৃংগাৰৰ দৰে হ'লেও মূলতঃ সেয়া নহয়।<ref name="Ross">{{Cite book|title=Sexual Health Concerns: Interviewing and History Taking for Health Practitioners|publisher=[[University of Michigan]]|year=2000|page=[https://archive.org/details/sexualhealthconc0000ross/page/45 45]|isbn=0803606680|url=https://archive.org/details/sexualhealthconc0000ross}}</ref><ref name="Rosenthal">See [https://books.google.com/books?id=d58z5hgQ2gsC&pg=PT290 272] and [https://books.google.com/books?id=d58z5hgQ2gsC&pg=PT321 page 301] for two different definitions of outercourse (first of the pages for no-penetration definition; second of the pages for no-penile-penetration definition). {{Cite book|first=Martha|last=Rosenthal|title=Human Sexuality: From Cells to Society, 1st ed|publisher=[[Cengage Learning]]|year=2012|pages=576 pages|access-date=September 17, 2012|isbn=0618755713|url=https://books.google.com/books?id=d58z5hgQ2gsC&printsec=frontcover}}</ref><ref name="LaRosa">{{Cite book|title=New Dimensions In Women's Health|publisher=[[Jones & Bartlett Learning]]|year=2009|page=91|access-date=August 31, 2013|isbn=0763765929|url=https://books.google.com/books?id=2X03PXd4JSoC&pg=PA91}}</ref> বহুতে হয়তো ইয়াক মৌলিক যৌন কাৰ্য্য হিচাপে বা কেৱল প্ৰেমৰ প্ৰকাশ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰে।<ref name="Harvey">{{Cite book|title=Odyssey of the Heart: Close Relationships in the 21st Century|publisher=[[Psychology Press]]|year=2001|access-date=August 30, 2013|page=70|isbn=1410604055|url=https://books.google.com/books?id=AY0BUUg-WkQC&pg=PA70}}</ref><ref name="O'Leary">{{Cite book|last=Ann O'Leary|title=Beyond Condoms: Alternative Approaches to HIV Prevention|isbn=0306467313|publisher=[[Springer Publishing|Springer]]|year=2002|page=155|access-date=August 21, 2013|url=https://books.google.com/books?id=J3NT39hW474C&pg=PA155&dq=&hl=en&sa=X&ei=tC8VUongB6fP2wWDmYHQDg&ved=0CEoQ6AEwBTgU#v=onepage&q=&f=false}}</ref><ref name="Crooks">{{Cite book|last=Robert Crooks|last2=Karla Baur|title=Our Sexuality|publisher=[[Cengage Learning]]|year=2010|pages=286–289|access-date=August 30, 2012|isbn=0495812943|url=https://books.google.com/?id=MpRnPtmdRVwC&pg=PA286&lpg=PA286}}</ref> ===অৰ্গাজম=== '''''[[:en:Orgasm|অৰ্গাজম]]''''' বা '''ৰাগমোচন''' শব্দই যৌন প্ৰতিক্ৰিয়া চক্ৰত জমা হোৱা যৌন উত্তেজনাৰ হঠাৎ মুক্তিক বুজায়। ===অৰ্গি=== '''''[[:en:Orgy|অৰ্গি]]''''' হৈছে এনে এটা যৌন পাৰ্টি য'ত অতিথিসকলে মুক্তভাৱে মুকলি আৰু অসংযত যৌন কাৰ্য্যকলাপ বা [[দলগত যৌনকাৰ্য]]ত লিপ্ত হয়। ===আকস্মিক যৌনতা=== '''''[[:en:Casual sex|আকস্মিক যৌনতা]]''''' হৈছে ৰোমান্টিক সম্পৰ্কৰ বাহিৰত সংঘটিত যৌন কাৰ্য্যকলাপ আৰু ইয়াৰ অৰ্থ হ'ল যৌন সঙ্গীৰ মাজত প্ৰতিশ্ৰুতি, আৱেগিক মোহ বা পৰিচিতিৰ অনুপস্থিতি। উদাহৰণ স্বৰূপে, আকস্মিকভাৱে ডেটিং কৰাৰ সময়ত সংগঠিত হোৱা যৌন কাৰ্য্যকলাপ। ===অযৌনাংগিক দৰ্শনোদ্ভৱ উত্তেজনা=== '''[[অযৌনাংগিক দৰ্শনোদ্ভৱ উত্তেজনা]]''' হৈছে যৌনাংগৰ বাদে শৰীৰৰ কোনো বিশেষ অংগৰ প্ৰতি গঢ় লোৱা যৌন আগ্ৰহ।<ref name="DSM-5">{{cite book |author=American Psychiatric Association |date=2013 |title=Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders American Psychiatric Association |edition=5th |publisher=[[American Psychiatric Publishing]] |location=Arlington |isbn=978-0890425558 |pages=[https://archive.org/details/diagnosticstatis0005unse/page/700 700–701] |url=https://archive.org/details/diagnosticstatis0005unse/page/700 }}</ref><ref name="h">{{cite book |last1=Edlin |first1=Gordon |last2=Golanty |first2=Eric |date=2011 |title=Human Sexuality: The Basics |publisher=Jones & Bartlett Publishers |isbn=9780763736521 |url=https://books.google.com/books?id=cx2SxKD2XlQC&q=navel+partialism&pg=PA6 |access-date=2013-03-14}}</ref><ref>Milner, J. S., & Dopke, C. A. (1997). Paraphilia Not Otherwise Specified: Psychopathology and theory. In D. R. Laws and W. O'Donohue (Eds.), ''Sexual deviance: Theory, assessment, and treatment.'' New York: Guilford.</ref> ===অয়নি=== '''''[[:en:Ayoni|অয়নি]]''''' হৈছে [[হিন্দু]] সংস্কৃতিত অযোনি যৌন সম্পৰ্ক। আয়োনিৰ ধাৰণা বহল আৰু ইয়াৰ ভিতৰত মৌখিক, পায়ু আৰু হাতৰ যৌন সম্পৰ্ক, অন্য প্ৰাণীৰ সৈতে যৌন সম্পৰ্ক আৰু হস্তমৈথুনৰ ধৰণ আদি অন্তৰ্ভুক্ত হ'ব পাৰে। ==আ== ===আঙুলি সঞ্চালন=== '''[[আঙুলি সঞ্চালন]]''' হৈছে যৌন সুখ লাভৰ বাবে নিজৰ বা আন কাৰোবাৰ আঙুলি [[যোনি]] বা মলদ্বাৰত সুমুৱাই দি যৌন আনন্দ লাভ কৰা প্ৰক্ৰিয়া। ===আদিৰসাত্মক সৃষ্টিকৰ্ম=== '''''[[:en:Erotica|আদিৰসাত্মক সৃষ্টিকৰ্ম]] (ইৰ'টিকা)''''' বুলিলে কামুক শিল্প বা সাহিত্য কৰ্মক বুজায়। চিত্ৰকলা, ভাস্কৰ্য্য, ফটোগ্ৰাফী, নাটক, চলচ্চিত্ৰ, সংগীত, বা সাহিত্যকে ধৰি সকলো ধৰণৰ শিল্পই যৌন ইংগিতদায়ক বিষয়বস্তু চিত্ৰিত কৰিবলৈ সক্ষম। ===আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় হস্তমৈথুন মাহ=== '''[[আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় হস্তমৈথুন মাহ]]''' হৈছে "হস্তমৈথুন কৰাৰ অধিকাৰ"ক সুৰক্ষিত আৰু উদযাপনৰ বাবে অনুষ্ঠিত হোৱা এক বাৰ্ষিক অনুষ্ঠান।<ref name="X-Toy">{{Cite web |url=http://infoweb.newsbank.com/iw-search/we/InfoWeb?p_action=doc&p_topdoc=1&p_docnum=1&p_sort=YMD_date:D&p_product=AWNB&p_text_direct-0=document_id=(%200EB722E1F24C97F1%20)&p_docid=0EB722E1F24C97F1&p_theme=aggdocs&p_queryname=0EB722E1F24C97F1&f_openurl=yes&p |title=X-Toy Group Fights Bans S.F. Activists Join Battle against 14 States' Restrictions |date=1999-05-08 |access-date=2014-08-27 |publisher=[[Mercury News]] |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210901212941/http://infoweb.newsbank.com/iw-search/we/InfoWeb?p_action=doc&p_topdoc=1&p_docnum=1&p_sort=YMD_date:D&p_product=AWNB&p_text_direct-0=document_id=(%200EB722E1F24C97F1%20)&p_docid=0EB722E1F24C97F1&p_theme=aggdocs&p_queryname=0EB722E1F24C97F1&f_openurl=yes&p |archive-date=2021-09-01 }}</ref><ref name="Wireless Flash News">{{cite web|url=http://www.flashnews.com/news/wfn1050523J7930.html|title=National Masturbation Month Reaches Climax On May 28|publisher=Wireless Flash News|date=2005-05-23|access-date=2014-08-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20130802054952/http://www.flashnews.com/news/wfn1050523J7930.html|archive-date=2013-08-02|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://au.lifestyle.yahoo.com/health/blogs/sexologist/b/17352930/international-masturbation-day/ |title=International Masturbation Day |first=Nikki |last=Goldstein |date=2013-05-28 |access-date=2014-08-27 |publisher=[[Yahoo!|Yahoo! Lifestyle]] |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140904171902/https://au.lifestyle.yahoo.com/health/blogs/sexologist/b/17352930/international-masturbation-day/ |archive-date=September 4, 2014 |archivedate=2014-09-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140904171902/https://au.lifestyle.yahoo.com/health/blogs/sexologist/b/17352930/international-masturbation-day/ |deadurl=yes }}</ref> ==উ== ===উভকামিতা=== '''[[উভকামিতা]]''' মানে হ'ল একে বা বিপৰীত দুয়ো লিংগৰ ব্যক্তিৰ প্ৰতি প্ৰেম, আৱেগ, শাৰীৰিক আৰু যৌন আকৰ্ষণ।<ref name="AmPsycholAssn-whatis">{{cite web|title=Sexual orientation, homosexuality and bisexuality|publisher=[[American Psychological Association]]|accessdate=21 April 2014|url=http://www.apa.org/helpcenter/sexual-orientation.aspx|archivedate=8 August 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130808032050/http://www.apa.org/helpcenter/sexual-orientation.aspx}}</ref><ref name="healthyminds.org">{{cite web|title=Sexual Orientation|publisher=[[American Psychiatric Association]]|archivedate=26 July 2011|accessdate=3 December 2012|url=http://healthyminds.org/More-Info-For/GayLesbianBisexuals.aspx|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110726144306/http://healthyminds.org/More-Info-For/GayLesbianBisexuals.aspx}}</ref><ref name="glaad">{{cite web|title=GLAAD Media Reference Guide|accessdate=14 March 2012 |publisher=[[GLAAD]]|url=http://www.glaad.org/document.doc?id=99|archivedate=1 January 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110101043203/http://www.glaad.org/document.doc?id=99}}</ref> ==ঊ== ===ঊৰুমৈথুন=== '''[[ঊৰুমৈথুন]]''' হৈছে এক প্ৰকাৰৰ অভেদক যৌনতা বা [[অনাভেদী যৌনক্ৰিয়া]]। এই ক্ৰিয়াত এজন পুৰুষে নিজৰ লিংগটো নিজৰ সংগীৰ উৰুৰ মাজত সুমুৱাই দি অবিৰত ঘৰ্ষণৰ মাজেৰে বীৰ্যস্খলন কৰে।<ref>[http://www.sex-lexis.com/Sex-Dictionary/interfemoral%20intercourse "interfemoral intercourse"], Dictionary of Sexual Terms, Sex-Lexis.com.</ref> ==এ== ===এইচ.আই.ভি/এইড্‌ছ=== '''[[এইচ.আই.ভি/এইড্‌ছ]]''' হ'ল অসুৰক্ষিত যৌন সম্পৰ্কৰ ফলত হ'ব পৰা মাৰাত্মক বেমাৰ। ===এবাচিঅ'ফিলিয়া=== '''''[[:en:Abasiophilia|এবাচিঅ'ফিলিয়া]]''''' হৈছে এক মনোযৌন আকৰ্ষণ।<ref name="Butcher">{{cite book |last= Butcher |first= Nancy |title= The Strange Case of the Walking Corpse: A Chronicle of Medical Mysteries, Curious Remedies, and Bizarre but True Healing Folklore |isbn= 1-58333-160-3 |oclc= 52107453 |year= 2003 |publisher= Avery |location= New York |page= [https://archive.org/details/strangecaseofwal0000butc/page/132 132] |url= https://archive.org/details/strangecaseofwal0000butc/page/132 }}</ref> জনছ হপকিন্স বিশ্ববিদ্যালয়ৰ জন মানিয়ে ১৯৯০ চনত পেৰাফিলিয়া সম্পৰ্কীয় গৱেষণা পত্ৰত প্ৰথমবাৰৰ বাবে এবেচিঅ'ফিলিয়া শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰিছিল। ===এলজিবিটি=== '''[[এলজিবিটি]]''' (LGBT) হ'ল এলজিবিটি সমাজৰ পৰা অহা এটা সংক্ষিপ্ত শব্দ (acronym) যি সংখ্যালঘু ৰোমাণ্টিক অভিমুখিতা, যৌন অভিমুখিতা (লেছবিয়ান, গে' ,বাইচেক্সুৱেল) আৰু পৃথক লিংগ পৰিচয় (ট্ৰান্সজেণ্ডাৰ)ক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। ==ক== ===কণ্ডম=== '''[[কণ্ডম]]''' হৈছে নুফুলোৱা বেলুনৰ দৰে এক বিশেষ নমনীয় সামগ্ৰী। ইয়াৰ ব্যৱহাৰৰ দ্বাৰা গৰ্ভধাৰণ ৰোধ বা যৌনৰোগ আদিৰ সংক্ৰমণ ৰোধ কৰা হয়।<ref name="Hat2007">{{Cite book|last=Hatcher|first1=Robert Anthony|last2=M.D|first2=Anita L. Nelson|title=Contraceptive Technology|date=2007|publisher=Ardent Media|isbn=9781597080019|pages=297–311|url=https://books.google.com/books?id=txh0LpjjhkoC&pg=PA297|language=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170918185600/https://books.google.com/books?id=txh0LpjjhkoC&pg=PA297|archivedate=2017-09-18}}</ref> কণ্ডম সাধাৰণতে পুৰুষ মহিলা উভয়ৰ বাবে উপলব্ধ<ref name="WHO2008">{{Cite book|title=WHO Model Formulary 2008|year=2009|isbn=9789241547659|author-link=World Health Organization|publisher=World Health Organization|page=372}}</ref> ===কামসূত্ৰ=== '''[[কামসূত্ৰ]]''' হৈছে এক প্ৰাচীন ভাৰতীয় হিন্দু<ref>{{Cite book | last = Doniger| first = Wendy| title = Kamasutra - Oxford World's Classics| publisher = Oxford University Press| year = 2003| page = i| quote = ''The Kamasutra is the oldest extant Hindu textbook of erotic love. It was composed in Sanskrit, the literary language of ancient India, probably in North India and probably sometime in the third century''| isbn = 9780192839824}}</ref><ref>{{Cite book | last = Coltrane| first = Scott| title = Gender and families| publisher = Rowman & Littlefield| year = 1998| page = 36| url = https://books.google.com/books?id=KzoNruN9jC0C&pg=PA36| isbn = 9780803990364}}</ref> সংস্কৃত গ্ৰন্থ। ইয়াৰ বিষয়বস্তু হৈছে মানৱ জীৱনৰ যৌনতা, কামোদ্দীপনা আৰু আৱেগিক পৰিপূৰ্ণতা। {{sfn|Wendy Doniger|Sudhir Kakar|2002|p=xi}}<ref>{{Cite book | last = Coltrane| first = Scott| title = Gender and families| publisher = Rowman & Littlefield| year = 1998| page = 36| url = https://books.google.com/books?id=KzoNruN9jC0C&pg=PA36| isbn = 978-0-8039-9036-4}}</ref><ref>{{cite journal| title= The "Kamasutra": It Isn't All about Sex| author= Wendy Doniger| journal= The Kenyon Review |series=New Series| volume= 25| number= 1 | year= 2003| pages= 18–37| jstor= 4338414}}</ref> ইয়াৰ ৰচয়িতা হৈছে বাৎসায়ন। ===কামুক কথা=== '''''[[:en:Erotic talk|কামুক কথা]]''''' হৈছে যৌন কাৰ্য্যকলাপৰ আগতে আৰু সময়ত (বা তাৰ পৰিৱৰ্তে) যৌন উত্তেজনা বৃদ্ধি কৰিবলৈ স্পষ্ট শব্দৰ চিত্ৰকল্প ব্যৱহাৰ কৰাৰ প্ৰথা। ===কিনছে স্কেল=== '''[[কিনছে স্কেল]]'''ক বিপৰীতকামী-সমকামী নিৰ্ধাৰণৰ স্কেল বুলিও কোৱা হয়।<ref name="kinsey">{{cite web|url=http://www.kinseyinstitute.org/research/ak-hhscale.html|title=Kinsey's Heterosexual–Homosexual Rating Scale|publisher=The [[Kinsey Institute]]|access-date=8 September 2011|archivedate=10 May 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160510163753/http://www.kinseyinstitute.org/research/ak-hhscale.html|deadurl=yes}}</ref> এজন মানুহৰ অভিজ্ঞতা অথবা প্ৰতিক্ৰিয়াৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি যৌন অভিমুখিতা ব্যাখ্যা সংক্ৰান্ত গৱেষণাত ইয়াৰ ব্যৱহাৰ হয়। ===কিশোৰ প্ৰীতি=== '''[[কিশোৰ প্ৰীতি]]''' বা '''বালক প্ৰীতি''' হৈছে এজন প্ৰাপ্তবয়স্ক পুৰুষ আৰু কিশোৰৰ বা বালকৰ মাজত যৌন সম্পৰ্ক। ===কিশোৰ-কিশোৰীৰ যৌনতা=== '''''[[:en:Adolescent sexuality|কিশোৰ-কিশোৰীৰ যৌনতা]]''''' হৈছে মানৱ বিকাশৰ এক পৰ্যায় য'ত কিশোৰ-কিশোৰীসকলে যৌন অনুভূতি অনুভৱ কৰে আৰু অন্বেষণ কৰে। যৌৱনকাল আৰম্ভ হোৱাৰ সময়ত যৌনতাৰ প্ৰতি আগ্ৰহ তীব্ৰতৰ হৈ পৰে, আৰু যৌনতা প্ৰায়ে কিশোৰ-কিশোৰীসকলৰ জীৱনৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশ হৈ পৰে।<ref name="sex lives2">{{cite book |title=The Sex Lives of Teenagers |last=Ponton |first=Lynn |year=2000 |isbn=978-0-452-28260-5 |publisher=Dutton |location=New York |page=[https://archive.org/details/sexlivesofteenag00lynn/page/2 2] |url-access=registration |url=https://archive.org/details/sexlivesofteenag00lynn/page/2 }}</ref> যৌন আগ্ৰহ বহু ধৰণে প্ৰকাশ কৰিব পাৰি, যেনে ফ্লাৰ্ট কৰা, চুমা খোৱা, হস্তমৈথুন কৰা বা সংগীৰ সৈতে যৌন সম্পৰ্ক স্থাপন কৰা। কিশোৰ-কিশোৰীসকলৰ মাজতো যৌন আগ্ৰহ বহু পৰিমাণে ভিন্ন হ'ব পাৰে, আৰু ই সাংস্কৃতিক নীতি-নিয়ম আৰু আচাৰ-ব্যৱহাৰ, যৌন শিক্ষা, যৌন অভিমুখীতা, আৰু সামাজিক নিয়ন্ত্ৰণ আদিৰ দ্বাৰা প্ৰভাৱিত হয়।<ref>{{Cite book |url=http://unesdoc.unesco.org/images/0026/002607/260770e.pdf|title=International technical guidance on sexuality education: An evidence-informed approach|publisher=UNESCO|year=2018|isbn=978-92-3-100259-5|location=Paris|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180111072955/http://unesdoc.unesco.org/images/0026/002607/260770e.pdf|archive-date=2018-01-11}}</ref> ===কুইকি=== '''[[:en:Quickie (sexual act)|কুইকি]]''' হৈছে এনে যৌন সম্পৰ্ক যিটো ব্যক্তিয়ে যেতিয়া উপলব্ধ সময় নূন্যতম হয় তেতিয়া কৰে। ই জড়িত পক্ষসমূহৰ স্বতঃস্ফূৰ্ত যৌন ইচ্ছাৰ পৰা উদ্ভৱ হ’ব পাৰে বা নিয়মীয়া বা পৰিকল্পিত ব্যৱস্থা হ’ব পাৰে। ===কুইয়াৰ=== '''[[কুইয়াৰ]]''' শব্দটি যৌন আৰু লিংগীয় সংখ্যালঘু ব্যক্তিসকলক বুজাবলৈ ব্যৱহৃত হয়। সাধাৰণতে সামাজিকভাৱে স্বাভাৱিক বুলি গণ্য কৰা লিংগ আৰু যৌনতাৰ সংজ্ঞাৰ বাহিৰৰ ব্যক্তিক বুজাবলৈ এই শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ===কুমাৰীত্ব=== '''[[কুমাৰীত্ব]]''' হৈছে কেতিয়াও যৌন সম্পৰ্ক স্থাপন নকৰা ব্যক্তিৰ দৈহিক আৰু মানসিক অৱস্থা।<ref name="Virginity">{{cite dictionary|title=Virginity|dictionary=[[Merriam-Webster]]|access-date=December 21, 2013|url=http://www.merriam-webster.com/dictionary/virginity|archive-date=November 11, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201111233319/https://www.merriam-webster.com/dictionary/virginity|url-status=live}}</ref><ref name="Virginity2">{{cite web|title=Virginity|publisher=[[TheFreeDictionary.com]]|access-date=December 21, 2013|url=http://www.thefreedictionary.com/Virgin|archive-date=February 13, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210213145246/https://www.thefreedictionary.com/virgin|url-status=live}}</ref> ===কে-ৱাই জেলী=== '''''[[:en:K-Y Jelly|কে ৱাই জেলী]]''''' হৈছে পানী ভিত্তিক, পানীত দ্ৰৱীভূত ব্যক্তিগত লুব্ৰিকেণ্ট, সাধাৰণতে যৌন সম্পৰ্ক আৰু হস্তমৈথুনৰ বাবে লুব্ৰিকেণ্ট হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ===কেম-গাৰ্ল=== '''''[[:en:Webcam model|কেম-গাৰ্ল]]''''' বা '''ৱেবকেম মডেল''' হ'ল পোনপটীয়া ভিডিঅ' সম্প্ৰসাৰণৰ মাধ্যমত নিজৰ শৰীৰৰ গুপ্ত অংগ প্ৰদৰ্শন কৰি গ্ৰাহকক অনলাইন যৌন আবেদন প্ৰদান কৰা নাৰী। ===কেলা=== '''[[কেলা]]''' হৈছে অসমীয়া সমাজত বহুল প্ৰচলিত এটা ইতৰ শব্দ। লিখিত ভাৱে এই শব্দৰ প্ৰচলন খুৱেই কম যদিও অসমীয়া সমাজ জীৱনৰ সৈতে এই শব্দটো ওতপ্ৰোত ভাৱে জড়িত। ===কৌমাৰ্য=== '''''[[:en:Celibacy|কৌমাৰ্য]]''''' হৈছে স্বেচ্ছামূলকভাৱে বিবাহ অনুপস্থিতি, যৌন বিৰতি বা দুয়োটা, সাধাৰণতে ধৰ্মীয় কাৰণত। ইয়াক প্ৰায়ে ধৰ্মীয় বিষয়া বা ভক্তৰ ভূমিকাৰ লগত জড়িত কৰা হয়। ==গ== ===গক্কুন=== '''''[https://en.m.wikipedia.org/wiki/Semen#Sexual গক্কুন]''''' হ'ল যৌন মিলনৰ সময়ত হোৱা বীৰ্যস্খলনৰ বীৰ্য সংৰক্ষণ কৰি পান কৰা কাৰ্য। কেতিয়াবা এজনৰ মুখৰ পৰা আন এজনৰ মুখলৈ সেই বীৰ্য ওকালি দিয়ে। ===গতানুগতিক যৌনতা=== '''''[[:en: Conventional sex|গতানুগতিক যৌনতা]]''''' হৈছে স্বাভাৱিকতাৰ পৰিসৰৰ ভিতৰত থকা যৌন আচৰণ। যিয়ে বি.ডি.এছ.এম., কিংক, ফেটিচিজম, বা বৈবাহিক সম্পৰ্কৰ ভিতৰত ঘটা উপাদানসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত নকৰে। ===গৰ্ভপাত=== '''[[গৰ্ভপাত]]''' বা ভ্ৰূণহত্যা (ইংৰাজী: Abortion) হৈছে কোনো ভ্ৰূণ গৰ্ভৰ বাহিৰত জীয়াই থাকিবলৈ সক্ষম হোৱাৰ আগতেই গৰ্ভৰ পৰা অপসাৰণ অথবা মাতৃগৰ্ভৰ পৰা জোৰপূৰ্বক বাহিৰ কৰি দি গৰ্ভধাৰণৰ অবসান ঘটোৱা কাৰ্য। ===গে'=== '''[[গে']]''' মানে হৈছে [[সমকামী]] পুৰুষ যি অন্য পুৰুষৰ প্ৰতি প্ৰেম, শাৰীৰিক আৰু আবেগিকভাৱে আকৰ্ষিত হয়। ===গেং বেং=== '''''[[:en:Gang bang|গেং বেং]]''''' হৈছে এনে এক যৌন কাৰ্য্যকলাপ য'ত এজন ব্যক্তিয়ে কেইবাজনো লোকৰ যৌন কাৰ্য্যকলাপৰ কেন্দ্ৰীয় কেন্দ্ৰবিন্দু হয়, সাধাৰণতে তিনিজনতকৈ অধিক, ক্ৰমাগতভাৱে বা একেলগে। এই শব্দটোৱে সাধাৰণতে নাৰীক কেন্দ্ৰবিন্দু বুলি বুজায়; একাধিক মহিলা থকা এজন পুৰুষক "ৰিভাৰ্ছ গেং বেং" বুলি ক'ব পাৰি। এই শব্দটো পৰ্ণ উদ্যোগৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰিছে আৰু ই সাধাৰণতে এনে এটা মঞ্চস্থ পৰিঘটনাৰ বৰ্ণনা কৰে য'ত এগৰাকী মহিলাই কেইবাজনো পুৰুষৰ সৈতে প্ৰত্যক্ষভাৱে একেৰাহে যৌন সম্পৰ্ক স্থাপন কৰে। বুকাকে হৈছে জাপানৰ পৰা উৎপত্তি হোৱা এক প্ৰকাৰৰ গেং বেং, যিয়ে কেন্দ্ৰীয় ব্যক্তিজনক পুৰুষ অংশগ্ৰহণকাৰীয়ে বীৰ্যপাত কৰাক কেন্দ্ৰ কৰি লয়। ==চ== ===চাইবাৰচেক্স=== '''''[[:en:Cybersex|চাইবাৰচেক্স]]''''' হৈছে এক প্ৰকাৰৰ ভাৰ্চুৱেল যৌনতা য'ত কম্পিউটাৰ নেটৱৰ্কৰ জৰিয়তে দূৰৈৰ পৰা সংযোগ কৰা দুজন বা তাতকৈ অধিক লোকে নিজৰ যৌন অনুভূতি আৰু আৱেগ বৰ্ণনা কৰে বা ইজনে সিজনৰ সৈতে যৌন উদ্দীপক বাৰ্তা বিনিময় কৰে। ===চিফিলিছ=== '''[[চিফিলিছ]]''' হ’ল এটা যৌনসংগমৰ জৰিয়তে বিয়পা ৰোগ। ট্ৰিপ’নেমা পলিডাম নামৰ বিজাণুৰ পৰা এই ৰোগ হয়। ==ছ== ===ছেক্স ষ্ট্ৰাইক=== '''[[ছেক্স ষ্ট্ৰাইক]]''' বা '''ছেক্স বয়কট''' হৈছে এক প্ৰকাৰৰ ধৰ্মঘট, ই এক অহিংস প্ৰতিৰোধৰ পদ্ধতি য'ত এজন বা একাধিক ব্যক্তিয়ে (সাধাৰণতে মহিলা) কিছুমান লক্ষ্য প্ৰাপ্তিৰ উদ্দেশ্যে তেওঁলোকৰ সঙ্গীৰ সৈতে যৌন সম্ভোগৰ পৰা সাময়িক ভাৱে বিৰত থাকে। ==জ== ===জেষ্ট্ৰা=== '''''[[:en:Zestra|জেষ্ট্ৰা]]''''' হৈছে মহিলাৰ বাবে এটা উত্তেজনা জেল যিয়ে যৌন আনন্দ বৃদ্ধি কৰা বুলি দাবী কৰে৷ ==ট== ===ট্ৰান্সজেণ্ডাৰ=== '''[[ট্ৰান্সজেণ্ডাৰ]]''' বা '''ৰূপান্তৰিত লিংগ''' বুলিলে যিসকল ব্যক্তিয়ে জন্মতে লাভ কৰা ‘জৈৱ লিংগ’ বা সমাজে আৰোপিত 'সাংস্কৃতিক লিংগ'ৰ সৈতে নিজৰ লৈংগীক পৰিচয়ৰ লগত প্ৰভেদ পোৱা বুজায়। ট্ৰান্সজেণ্ডাৰসকলে মানসিক ভাৱে আৰোপিত লিংগৰ সলনি নিজকে আন লিংগ হিচাপে গণ্য কৰে আৰু সেই লিংগৰ লৈংগীক অভিব্যক্তি গ্ৰহণ কৰে।<ref name="Altilio">{{cite book |first1=Terry |last1=Altilio |first2=Shirley |last2=Otis-Green |title=Oxford Textbook of Palliative Social Work |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0199838271 |year=2011 |page=380 |accessdate=April 12, 2016 |url=https://books.google.com/books?id=XS3XJL_RGIgC&pg=PA380 |quote=''Transgender'' is an umbrella term for people whose gender identity and/or gender expression differs from the sex they were assigned at birth (Gay and Lesbian Alliance Against Defamation [GLAAD], 2007). |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161201182734/https://books.google.com/books?id=XS3XJL_RGIgC&pg=PA380 |archivedate=December 1, 2016 |df= }}</ref><ref name="Forsyth">{{cite book |first1=Craig J. |last1=Forsyth |first2=Heith |last2=Copes |title=Encyclopedia of Social Deviance |publisher=[[Sage Publications]]|isbn=978-1483364698 |year=2014 |page=740 |accessdate=April 12, 2016 |url=https://books.google.com/books?id=NAjmBQAAQBAJ&pg=PA740 |quote=Transgender is an umbrella term for people whose gender identities, gender expressions, and/or behaviors are different from those culturally associated with the sex to which they were assigned at birth. |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161201105833/https://books.google.com/books?id=NAjmBQAAQBAJ&pg=PA740 |archivedate=December 1, 2016 |df= }}</ref><ref name="Berg-Weger">{{cite book |first=Marla |last=Berg-Weger |title=Social Work and Social Welfare: An Invitation |publisher=[[Routledge]]|isbn=978-1317592020 |year=2016 |page=229 |accessdate=April 12, 2016 |url=https://books.google.com/books?id=Fx7NCwAAQBAJ&pg=PA229 |quote=Transgender: An umbrella term that describes people whose gender identity or gender expression differs from expectations associated with the sex assigned to them at birth. |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161201170448/https://books.google.com/books?id=Fx7NCwAAQBAJ&pg=PA229 |archivedate=December 1, 2016 |df= }}</ref> ===টিবেগিং=== '''''[[:en:Teabagging|টিবেগিং]]''''' হ'ল যৌন আনন্দৰ বাবে যৌন সঙ্গীৰ মুখত অণ্ডকোষ ৰখাৰ সৈতে জড়িত যৌন কাৰ্য্য। ==ড== ===ডগি ষ্টাইল=== '''''[[:en:Dogy style|ডগি ষ্টাইল]]''''' হৈছে যৌন প্ৰৱেশৰ এটা প্ৰকাৰ বা একধৰণৰ শৈলী। ===ডব্লিউ.এছ.ডব্লিউ.=== '''''[[:en:Women who have sex with women|মহিলাৰ সৈতে যৌন সম্পৰ্ক স্থাপন কৰা মহিলা]]''''' (সংক্ষেপে: '''WSW''') বুলিলে মহিলাৰ সৈতে মহিলাই যৌন কাৰ্য্যকলাপত লিপ্ত হোৱাক বুজোৱা হয়। ইহঁত লেচবিয়ান, উভলিংগী বা বিষমযৌন হ'ব পাৰে। ===ডিপ-থ্ৰটিং=== '''''[https://en.m.wikipedia.org/wiki/Fellatio#Deep-throating ডিপ-থ্ৰ’টিং]''''' হৈছে এনে এক যৌন কাৰ্য্য য’ত এজন ব্যক্তিয়ে সংগীৰ সমগ্ৰ থিয় লিংগটো মুখ আৰু ডিঙিলৈ লৈ যায়। ১৯৭২ চনত প্ৰকাশিত পৰ্ণগ্ৰাফিক ছবি ডিপ থ্ৰ'টৰ দ্বাৰা এই কৌশল আৰু শব্দটো জনপ্ৰিয় হৈ উঠে। ===ডিলডো=== '''''[[:en:Dildo|ডিলডো]]''''' হৈছে লিংগৰ সৈতে মিল থকা এক প্ৰকাৰৰ যৌন সামগ্ৰী৷ যৌন প্ৰৱেশৰ উদ্দেশ্যে ইয়াক ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ==ত== ===তান্ত্ৰিক যৌনতা=== '''''[[:en:Tantrik sex|তান্ত্ৰিক যৌনতা]]''''' বা '''যৌন যোগ''', যিয়ে হিন্দু আৰু বৌদ্ধ তন্ত্ৰৰ একাধিক অনুশীলনক বুজায় যিয়ে যৌন কাৰ্য্যকলাপক কোনো অনুষ্ঠান বা যোগৰ প্ৰেক্ষাপটত ব্যৱহাৰ কৰে। তান্ত্ৰিক যৌনতা এন্টিনমিয়ান উপাদান যেনে মদ্যপান , আৰু দেৱতাক মাংসৰ দৰে পদাৰ্থ আগবঢ়োৱাৰ সৈতে জড়িত । তদুপৰি যৌন তৰল পদাৰ্থক শক্তিৰ পদাৰ্থ হিচাপে চাব পাৰি আৰু বাহ্যিক বা আভ্যন্তৰীণভাৱে আচাৰ-ব্যৱহাৰৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি। ===তৃতীয় লিংগ=== '''[[তৃতীয় লিংগ]]''' হৈছে এনে এক ধাৰণা য’ত ব্যক্তিক নিজৰ দ্বাৰা বা সমাজৰ দ্বাৰা পুৰুষ বা নাৰী বুলি শ্ৰেণীভুক্ত কৰা নহয়। তিনিটা বা তাতকৈ অধিক লিংগক স্বীকৃতি দিয়া সমাজত ই এক সামাজিক শ্ৰেণী। ==দ== ===দলগত যৌনকাৰ্য=== '''[[দলগত যৌনকাৰ্য]]''' হ'ল তিনিজন বা ততোধিক ব্যক্তিয়ে একত্ৰে যৌনকাৰ্য সম্পন্ন কৰা। ==ধ== ===ধৰ্ষণ=== '''[[ধৰ্ষণ]]''' বা '''বলাত্‍কাৰ''' হ'ল এক ধৰণৰ যৌন আক্ৰমণ। সাধাৰণতে, এজন ব্যক্তিৰ অনুমতি ব্যতিত তাৰ লগত যৌনসঙ্গম বা অইন কোনো ধৰণৰ যৌন অনুপ্ৰৱেশ ঘটনাক ধৰ্ষণ বুলি কোৱা হয়। ধৰ্ষণৰ অভিযোগ, বিচাৰ আৰু শাস্তিপ্ৰদান বিভিন্ন শাসনব্যৱস্থাত বিভিন্ন ধৰণৰ। ==প== ===পতিতাবৃত্তি=== '''[[পতিতাবৃত্তি]]''' বা '''বেশ্যাবৃত্তি''' হৈছে ধনৰ বিনিময়ত যৌন কাৰ্যকলাপত লিপ্ত হোৱাৰ ব্যৱসায় বা কৰ্ম।<ref>{{cite web|title=Prostitution – Definition and More from the Free Merriam-Webster Dictionary|url=http://www.merriam-webster.com/dictionary/prostitution|publisher=Merriam-Webster|accessdate=19 September 2013}}</ref><ref>{{cite web|title=Prostitution Law & Legal Definition|url=http://definitions.uslegal.com/p/prostitution|publisher=US Legal|accessdate=19 March 2013}}</ref> ===পৰ্ণগ্ৰাফি=== '''[[পৰ্ণগ্ৰাফি]]''' হ'ল যৌন আবেগ সৃষ্টিৰ উদ্দেশ্যে যৌনসংক্ৰান্ত বিষয়বস্তুৰ প্ৰতিকৃতি অঙ্কন বা পুঙ্খানুপুঙ্খ বৰ্ণনা।<ref name="Psych Today.2011">[https://www.psychologytoday.com/blog/evolution-the-self/201104/what-distinguishes-erotica-pornography What Distinguishes Erotica from Pornography?] – Leon F Seltzer, Psychology Today, 6 April 2011</ref> ===পৰ্ণগ্ৰাফিক চলচ্চিত্ৰ=== '''[[পৰ্ণগ্ৰাফিক চলচ্চিত্ৰ]]''' হৈছে এনে ছবি যিয়ে দৰ্শকক উত্তেজিত, আকৰ্ষণ বা সন্তুষ্ট কৰিবলৈ যৌন সম্পৰ্কীয় বিষয়বস্তুক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। ===পৰ্ণগ্ৰাফিক চলচ্চিত্ৰৰ অভিনয় শিল্পী=== '''[[পৰ্ণগ্ৰাফিক চলচ্চিত্ৰৰ অভিনয় শিল্পী]]''' বুলি ক'লে সিহঁতক বুজায় যিয়ে পৰ্ণগ্ৰাফি চলচ্চিত্ৰত প্ৰদৰ্শিত যৌনতাক দৃশ্যৰ মাধ্যমত উপস্থাপন কৰে। ===পশুকামিতা=== '''[[পশুকামিতা]]''' বা '''পাশ্বাচাৰ''' হৈছে মানুহ আৰু প্ৰাণীৰ মাজত আন্তঃপ্ৰজাতি-যৌন কাৰ্য্যকলাপ। ===পায়ু সংগম=== '''[[পায়ু সংগম]]''' হৈছে সাধাৰণতে যৌন আনন্দৰ বাব কোনো ব্যক্তিৰ শিশ্ন বা [[লিংগ]] আন কোনো ব্যক্তিৰ পায়ু বা মলদ্বাৰত সুমুৱাই দিয়া আৰু সঞ্চালন কৰা।<ref name="Weiten">{{Cite book|last=Wayne Weiten|last2=Margaret A. Lloyd|title=Psychology Applied to Modern Life: Adjustment in the 21st century|isbn=1305968476|publisher=[[Cengage Learning]]|year=2016|page=349|access-date=March 11, 2017|url=https://books.google.com/books?id=09S5DQAAQBAJ&pg=PA349}}</ref><ref name="WebMD">{{Cite web|title=Anal Sex Safety and Health Concerns|publisher=[[WebMD]]|accessdate=August 19, 2013|url=http://www.webmd.com/sex/anal-sex-health-concerns|quote=Often referred to simply as anal sex, anal intercourse is sexual activity that involves inserting the penis into the anus.}}</ref> ===পায়ু হস্তমৈথুন=== '''''[[:en:Anal masturbation|পায়ু হস্তমৈথুন]]''''' হৈছে এক অটোইৰ'টিক প্ৰথা য'ত ব্যক্তিয়ে নিজৰ মলদ্বাৰ আৰু মলদ্বাৰক যৌন উদ্দীপিত কৰি হস্তমৈথুন কৰে । পায়ুপথৰ হস্তমৈথুনৰ সাধাৰণ পদ্ধতিসমূহৰ ভিতৰত পায়ুপথৰ খোলাটো হাতেৰে উদ্দীপিত কৰা আৰু কোনো বস্তু বা বস্তু সোমোৱাই দিয়া। ===পায়ুপথৰ গুটি=== '''''[[:en:Anal beads|পায়ুপথৰ গুটি]]''''' হৈছে ধাৰাবাহিকভাৱে সংলগ্ন একাধিক বলৰে গঠিত যৌন সামগ্ৰী। ব্যক্তিগত বলবোৰ মলদ্বাৰৰ মাজেৰে অবিৰতভাৱে মলদ্বাৰত সুমুৱাই দিয়া হয় আৰু তাৰ পিছত আকাংক্ষিত প্ৰভাৱৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি বিভিন্ন গতিৰে আঁতৰাই পেলোৱা হয়। পায়ুপথৰ গুটিৰ মূল ব্যৱহাৰ যৌন উদ্দীপনা। ===প্ৰাপ্তবয়স্ক চিনেমা হল=== [[File:Peep-show-montreal-st-laurent.jpg|thumb| মণ্ট্ৰিয়েলৰ ছেইণ্ট লৰেণ্ট ষ্ট্ৰীটত প্ৰাপ্তবয়স্ক চিনেমা হল আৰু পিপ শ্ব']] '''''[[:en:Adult movie theater|প্ৰাপ্তবয়স্ক চিনেমা হল]]''''' হৈছে পৰ্ণগ্ৰাফিক চলচ্চিত্ৰ প্ৰদৰ্শনৰ বাবে বনোৱা চিনেমা হল। ===পুৰুষ আসক্তি আৰু স্ত্ৰী আসক্তি=== '''[[পুৰুষ আসক্তি আৰু স্ত্ৰী আসক্তি]]''' (এণ্ড্ৰফিলিয়া আৰু গাইনেফিলিয়া) হৈছে আচৰণ বিজ্ঞানত লিংগ বাইনেৰী সমকামিতা আৰু বিষমযৌন ধাৰণাকৰণৰ বিকল্প হিচাপে যৌন অভিমুখিতাক বৰ্ণনা কৰিবলৈ ব্যৱহৃত শব্দ। ===পুৰুষ সমকামী যৌন প্ৰথা=== '''[[পুৰুষ সমকামী যৌন প্ৰথা]]''' হৈছে পুৰুষৰ সৈতে পুৰুষৰ যৌন কাৰ্য্যকলাপ।<ref name="Syst.Rev. 2023">{{cite journal |last1=Eaton |first1=A.D. |last2=Scheadler |first2=T.R. |last3=Bradley |first3=C. |last4=McInroy |first4=L.B. |date=September 2023 |title=Identity development, attraction, and behaviour of heterosexually identified men who have sex with men: scoping review protocol |journal=[[Systematic Reviews (journal)|Systematic Reviews]] |publisher=[[Springer Nature]] |volume=12 |issue=184 |page=184 |doi=10.1186/s13643-023-02355-6 |doi-access=free |pmc=10542689 |pmid=37777815 |issn=2046-4053 |s2cid=263231942}}</ref> ===পেগিং=== '''''[[:en:Pegging (sexual practice)|পেগিং]]''''' হৈছে এটা পায়ুপথৰ যৌন কাৰ্য্য য'ত এগৰাকী মহিলাই ষ্ট্ৰেপ-অন ডিলডো পৰিধান কৰি সেই ডিডলো পুৰুষৰ মলদ্বাৰত প্ৰৱেশ কৰোৱায়। ===পেড'ফিলিয়া=== '''''[[:en:Pedophilia|পেড'ফিলিয়া]]''''' হৈছে এনে এক মানসিক বিকাৰ য'ত এজন প্ৰাপ্তবয়স্ক বা বয়সস্থ কিশোৰ-কিশোৰীয়ে প্ৰাক-যৌৱনকালীন শিশুৰ প্ৰতি প্ৰাথমিক বা একচেটিয়া যৌন আকৰ্ষণ অনুভৱ কৰে। ==ফ== ===ফ্ৰ'ট=== '''''[[:en:Frot|ফ্ৰ'ট]]''''' এটা যৌন প্ৰথা যিটো সাধাৰণতে লিংগৰ পৰা লিংগলৈ প্ৰত্যক্ষ সংস্পৰ্শ জড়িত। এই শব্দটো সমকামী পুৰুষ কৰ্মীসকলে জনপ্ৰিয় কৰিছিল যিসকলে পায়ুপথৰ যৌন সম্পৰ্কক অৱজ্ঞা কৰিছিল। ===ফেচিয়েল=== '''''[[:en:Facial (sexual act)|ফেচিয়েল]]''''' হৈছে এনে এক যৌন কাৰ্য্যকলাপ য'ত পুৰুষে এজন বা ততোধিক যৌন সঙ্গীৰ মুখত বীৰ্য্য স্খলন কৰে। ===ফাক্=== '''''[[:en:Fuck|ফাক্]]''''' হ'ল ইংৰাজী ভাষাৰ এটা অশ্লীল শব্দ যিয়ে প্ৰায়ে যৌন সম্পৰ্কৰ কাৰ্য্যক বুজায়, কিন্তু ইয়াক সাধাৰণতে তীব্ৰকৰণকাৰী বা অৱজ্ঞা প্ৰকাশ কৰিবলৈও ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ===ফাক ট্ৰি=== '''[[ফাক ট্ৰি]]''' বা '''ফাক গছ''' উত্তৰ [[লণ্ডন]]ৰ হেম্পষ্টেড হিথৰ পশ্চিম হিথত থকা এটা অস্থিৰ ওক [[গছ]]।<ref>{{Cite web |last=Farrelly |first=Niall |date=12 October 2023 |title=The Wood for the Trees |url=https://plinth.uk.com/blogs/magazine/trevor-yeung-soft-ground |access-date=5 June 2025 |website=Plinth |language=en |archive-date=13 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250213223353/https://plinth.uk.com/blogs/magazine/trevor-yeung-soft-ground |url-status=live }}</ref> ই এটা প্ৰতিষ্ঠিত [[সমকামী]] ক্ৰুজিং এলেকাত অৱস্থিত। ইয়াৰ মিহি ডালৰ বাবে বিখ্যাত যিয়ে সমকামী [[মানৱ যৌনতা|যৌনতা]]ক সহজ কৰি তোলে। ===ফাকিং ট্ৰেন্স ৱমেন=== '''[[ফাকিং ট্ৰেন্স ৱমেন]]''' হৈছে মীৰা বেলৱেদাৰৰ দ্বাৰা নিৰ্মিত ৮০ পৃষ্ঠাৰ এখন ক্ষুদ্ৰ আলোচনী। ==ব== ===ব্যভিচাৰ=== '''''[[:en:Adultery|ব্যভিচাৰ]]''''' হৈছে বিবাহ বহিৰ্ভূত যৌন সম্পৰ্ক যিটোক সামাজিক, ধৰ্মীয়, নৈতিক বা আইনী ভিত্তিত আপত্তিজনক বুলি গণ্য কৰা হয়। যেতিয়া কোনো বিবাহিত ব্যক্তিয়ে তেওঁলোকৰ বিবাহিত সংগীৰ বাহিৰে আন কাৰোবাৰ সৈতে সন্মতিসূচকভাৱে যৌন সম্পৰ্ক স্থাপন কৰে, তেতিয়া ইয়াক ব্যভিচাৰ বোলা হয়। ===বি.ডি.এছ.এম.=== '''''[[:en:BDSM|বন্ডেজ (বি.ডি.এছ.এম.)]]''''' হৈছে আনন্দ- বেদনা নীতি ব্যৱহাৰ কৰি কৰা এক প্ৰকাৰৰ যৌন সন্তুষ্টি। এক প্ৰকাৰৰ মক বণ্ডেজত এজন ব্যক্তিয়ে আন এজনক বান্ধি ৰাখে আৰু সংযত কৰে, যাৰ ফলত দুয়োৰে যৌন উত্তেজনা বৃদ্ধি পায়। ই প্ৰায়ে অপমান, ভাবুকি আৰু বিপদৰ কাম কৰে। ===বুক্কাকে=== '''''[[:en:Bukkake|বুক্কাকে]]''''' হৈছে এনে এক যৌন কাৰ্য্য য'ত এগৰাকী নাৰীৰ শৰীৰত দুজন বা তাতকৈ অধিক পুৰুষে বীৰ্যপাত কৰে। ইয়াক প্ৰায়ে পৰ্ণগ্ৰাফিক ছবিত চিত্ৰিত কৰা হয়। ===বিকিনি ৱাক্সিং=== '''''[[:en:Bikini waxing|বিকিনি ৱাক্সিং]]''''' হৈছে গৰম বা ঠাণ্ডা হ’ব পৰা বিশেষ মম ব্যৱহাৰ কৰি গুহ্যদ্বাৰৰ চুলি আঁতৰোৱা, যিটো চুলিত লাগি থাকে আৰু ছালৰ পৰা মম সোনকালে আঁতৰাই দিলে বাহিৰলৈ টানি আনে, সাধাৰণতে কাপোৰৰ ফিটাৰে। এই প্ৰথা মূলতঃ মহিলাৰ লগত জড়িত যদিও পুৰুষৰ গুহ্যদ্বাৰৰ চুলি আঁতৰাবলৈ পুৰুষৰ মোম প্ৰয়োগ কৰাটো অধিক সাধাৰণ প্ৰথাত পৰিণত হৈছে। ===বায়ু যৌনতা=== '''[[বায়ু যৌনতা]]''' হৈছে জাপানত উদ্ভাৱন কৰা এক পৰিবেশন কাৰ্য্যকলাপ; য'ত কাপোৰ পিন্ধা পুৰুষ আৰু মহিলাসকলে অদৃশ্য সংগীৰ সৈতে যৌন কাৰ্য্যকলাপৰ অনুকৰণ কৰে, প্ৰায়েই অতিৰঞ্জিতভাৱে, সংগীতৰ সৈতে আৰু দৰ্শকৰ আগত প্ৰতিযোগিতাত। ===বিপৰীতকামিতা=== '''[[বিপৰীতকামিতা]]''' বুলিলে বিপৰীতলিংগৰ ব্যক্তিৰ প্ৰতি "প্ৰেম, আৱেগিক আকৰ্ষণ, যৌন আকৰ্ষণ অথবা যৌন আচৰণ"ক বুজায়। ===বিবাহৰ পূৰ্বে যৌনতা=== '''''[[:en:Premarital sex|বিবাহৰ পূৰ্বে যৌন সম্পৰ্ক]]''''' বা '''প্ৰাক্ বৈবাহিক যৌনতা''' হৈছে বিয়াৰ আগতে মানুহে কৰা যৌন কাৰ্য্যকলাপ৷ বিবাহৰ পূৰ্বে যৌন সম্পৰ্কক বহু সংস্কৃতিত নিষিদ্ধ নৈতিক বিষয় বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু বহু ধৰ্মই ইয়াক পাপ বুলিও গণ্য কৰে৷ ==ভ== ===ভালভা=== '''''[[:en:Vulva|ভলভা]]''''' বা '''যোনিদ্বাৰ''' বুলিলে মহিলাৰ সমগ্ৰ বাহ্যিক যৌনাংগক বুজায়। ===ভাতৃবৎ জন্মৰ ক্ৰম আৰু পুৰুষৰ যৌন অভিমুখিতা=== '''[[ভাতৃবৎ জন্মৰ ক্ৰম আৰু পুৰুষৰ যৌন অভিমুখিতা]]''' হৈছে জৈৱিকভাৱে জন্মৰ ক্ৰম আৰু যৌন অভিমুখিতাৰ এক সম্পৰ্ক। বিভিন্ন গৱেষণাৰ পৰা দেখা গৈছে যে একে মাতৃৰ সন্তানৰ ক্ষেত্ৰত যিমানেই পুৰুষ সন্তানৰ সংখ্যা অধিক হয় সিমানেই সৰুজন সহোদৰৰ যৌন অভিমুখিতা সমকামী হোৱাৰ সম্ভাৱনা বেছি। ৰে ব্লেনচাৰ্ড আৰু এন্থনী বগাৰ্টে প্ৰথমবাৰৰ বাবে ১৯৯০ চনত এই গুণকটো চিনাক্ত কৰিছিল আৰু ইয়াক ভাতৃবৎ জন্মৰ ক্ৰমৰ প্ৰভাৱ বুলি নাম দিছিল। বিজ্ঞানীসকলৰ মতে এই প্ৰভাৱৰ কাৰণ প্ৰসৱৰ পূৰ্বৰ জৈৱিক ব্যৱস্থা। ===ভাৰ্চুৱেল যৌনতা=== '''''[[:en:Virtual sex|ভাৰ্চুৱেল যৌনতা]]''''' হৈছে যৌন কাৰ্য্যকলাপ য'ত দুজন বা তাতকৈ অধিক লোকে (বা এজন ব্যক্তি আৰু এটা ভাৰ্চুৱেল চৰিত্ৰ) কোনো ধৰণৰ যোগাযোগ সঁজুলিৰ জৰিয়তে একেলগে গোট খাই ইজনে সিজনক উত্তেজিত কৰে, প্ৰায়ে যৌন সম্পৰ্কীয় বাৰ্তা প্ৰেৰণৰ দ্বাৰা। ===ভেনাছ ২০০০=== '''''[[:en:Venus 2000|ভেনাছ ২০০০]]''''' বা '''ভেনাছ ফ'ৰ মেন''' হৈছে পুৰুষৰ বাবে স্বয়ংচালিত হস্তমৈথুন সহায়ক। ==ম== ===মানৱ উপস্থ=== '''[[মানৱ উপস্থ]]''' বা '''গুপ্তাংগ''' বা '''লিংগ''' হ'ল পুৰুষৰ বাহ্যিক যৌনাংগ। ===মানৱ যৌনতা=== '''[[মানৱ যৌনতা]]''' হ’ল মানুহৰ কামউত্তেজনাৰ অভিজ্ঞতা আৰু প্ৰতিক্ৰিয়া প্ৰকাশ কৰাৰ ক্ষমতা। ===মুক্ত সম্পৰ্ক=== '''[[মুক্ত সম্পৰ্ক]]''' হ’ল এক অন্তৰংগ সম্পৰ্ক যিনেকি যৌনভাৱে বহুগামী। অৱশ্যে এই শব্দটো বহুবিবাহৰ পৰা পৃথক, কাৰণ ই সাধাৰণতে এনে সম্পৰ্কক বুজায় য’ত দুজন সংগীৰ মাজত প্ৰাথমিক আৱেগিক আৰু ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্ক থাকে, ইয়াৰোপৰি আন মানুহৰ সৈতে যৌন বা আৱেগিক ঘনিষ্ঠতাৰ সম্ভাৱনাৰ প্ৰতিও দুয়োৰে মাজত পাৰস্পৰিক বুজাপৰা থাকে। ===মুখমৈথুন=== '''[[মুখমৈথুন]]''' বা '''মুখকাম''' বা '''মুখসংগম''' হৈছে এনে এক যৌন কাৰ্য্য য'ত এজন ব্যক্তিয়ে মুখগহ্বৰ (ওঁঠ, [[জিভা]], [[দাঁত]]) ব্যৱহাৰ কৰি আন এজনৰ যৌনাংগক উদ্দীপিত কৰে।<ref>{{Cite web|url=https://www.verywellhealth.com/oral-sex-5079507|title=Sexual Health What Should I Know About Oral Sex?|work=verywellhealth.com|last=Elizabeth Boskey|date=17 June 2023}}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> যদি মহিলাৰ যোনি উদ্দীপিত হয়, তেন্তে ইয়াক যোনি-মুখমৈথুন আৰু যেতিয়া পুৰুষৰ লিংগ উদ্দীপিত হয় তেতিয়া ইয়াক '''''[[:en:Fellatio|শিশ্ন-মুখমৈথুন]]''''' বোলা হয়।<ref name="Carroll">{{cite book |author=Janell L. Carroll |url=https://archive.org/details/sexualitynowembr0000carr_x0m8 |title=Sexuality Now: Embracing Diversity |publisher=[[Cengage Learning]] |year=2009 |isbn=978-0-495-60274-3 |pages=265–267 |access-date=August 29, 2013 |url-access=registration }}</ref><ref name="Weiten"/> ==য== ===যোনি=== '''[[যোনি]]''' হ'ল নাৰী শৰীৰৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ অংগ যি একেলগে প্ৰজননতন্ত্ৰ আৰু ৰেচনতন্ত্ৰৰ অংশ। যোনি হৈছে নাৰীৰ প্ৰজনন তন্ত্ৰৰ বাহিৰৰ অংশ। ===যৌনকৰ্মী=== '''[[যৌনকৰ্মী]]''' হ'ল সেইগৰাকী ব্যক্তি, যি নিয়মীয়াকৈ বা অনিয়মীয়াকৈ যৌন কাৰ্যৰ সৈতে জড়িত।<ref>{{Cite web|url=https://www.opensocietyfoundations.org/explainers/understanding-sex-work-open-society|title=Clearing Up Some Myths About Sex Work|website=www.opensocietyfoundations.org}}</ref> যৌন উদ্যোগৰ সকলো সৈতে জড়িত লোকসকলক বুজাবলৈ এই শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref name="oed1">Oxford English Dictionary, "sex worker"</ref><ref name="Burnes">{{Cite book |last=Burnes |first=Theodore R. |title=The SAGE Encyclopedia of Psychology and Gender |date=2017 |publisher=SAGE Publications, Inc. |isbn=9781483384283 |editor-last=Nadal |editor-first=Kevin L. |pages=1467–1470 |chapter=Sex Work |doi=10.4135/9781483384269.n494}}</ref> ===যৌন-ইতিবাচক নাৰীবাদ=== '''''[[:en:Sex-positive feminism|যৌন-ইতিবাচক নাৰীবাদ]]''''' হ'ল যৌন স্বাধীনতা নাৰীৰ স্বাধীনতাৰ এক অপৰিহাৰ্য উপাদান বুলি ধাৰণাটোক কেন্দ্ৰ কৰি এক নাৰীবাদী আন্দোলন। ===যৌন অৱস্থান=== '''''[[:en:Sex position|যৌন অৱস্থান]]''''' বা '''যৌন আসন''' হৈছে মানুহে যৌন সম্পৰ্ক বা অন্যান্য যৌন কাৰ্য্যকলাপত লিপ্ত হ'বলৈ ব্যৱহাৰ কৰা শৰীৰৰ অৱস্থান। ===যৌন অভিমুখিতা=== '''[[যৌন অভিমুখিতা]]''' হ'ল এগৰাকী ব্যক্তিয়ে অনুভৱ কৰা যৌন, প্ৰেমসম্বন্ধীয় আৰু মানসিক আকৰ্ষণ। ===যৌন উদ্যোগ=== '''''[[:en:Sex industry|যৌন উদ্যোগ]]''''' এনে ব্যৱসায়েৰে গঠিত যিয়ে প্ৰত্যক্ষ বা পৰোক্ষভাৱে যৌন সম্পৰ্কীয় সামগ্ৰী আৰু সেৱা বা প্ৰাপ্তবয়স্ক মনোৰঞ্জন প্ৰদান কৰে। '''[[যৌন উদ্যোগ সম্পৰ্কে নাৰীবাদী দৃষ্টিভংগী]]''' বহু পৰিমাণে ভিন্ন হোৱা পৰিলক্ষিত হয়। এই দৃষ্টিভংগী প্ৰয়োগ কৰা নাৰীবাদৰ ধৰণটোৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল। ===যৌন ক্লাব=== '''''[[:en:Sec club|যৌন ক্লাব]]''''' বা '''ছুইংগাৰ ক্লাব''' বা '''লাইফষ্টাইল ক্লাব''' হৈছে আনুষ্ঠানিক বা অনানুষ্ঠানিক গোট যিয়ে যৌন সম্পৰ্কীয় কাৰ্য্যকলাপ আয়োজন কৰে, বা প্ৰতিষ্ঠান য'ত পৃষ্ঠপোষকসকলে অন্য পৃষ্ঠপোষকৰ সৈতে যৌন কাৰ্য্যত লিপ্ত হ'ব পাৰে। চেক্স ক্লাব বা ছুইংগাৰ ক্লাব বেশ্যালয়ৰ পৰা পৃথক কাৰণ চেক্স ক্লাবৰ পৃষ্ঠপোষকে প্ৰৱেশ মাচুল দিব পাৰে আৰু বাৰ্ষিক সদস্যপদ মাচুল দিব পাৰে, তেওঁলোকে যৌনকৰ্মীৰ সৈতে নহয়, আন পৃষ্ঠপোষকৰ সৈতেহে যৌন সম্পৰ্ক স্থাপন কৰাৰ সুযোগ পায়। ===যৌন প্ৰলোভন=== '''''[[:en:Seduction|যৌন প্ৰলোভন]]''''' মানে কাৰোবাক যৌন সম্পৰ্ক বা অন্যান্য যৌন কাৰ্য্যৰ প্ৰতি প্ৰলোভিত কৰা৷ প্ৰলোভনৰ কৌশলসমূহৰ ভিতৰত কথোপকথন, যোগাযোগ, হ্ৰস্বম্যাদী আচৰণৰ কৌশল আদি অন্তৰ্ভুক্ত। ===যৌন প্ৰৱেশক্ৰিয়া=== '''[[যৌন প্ৰৱেশক্ৰিয়া]]''' বুলিলে মহিলাৰ যোনি অথবা পুৰুষ বা মহিলাৰ মলদ্বাৰত লিংগ সুমুৱাই দিয়াক বুজোৱা হয়। তাৰোপৰি ডিলডো বা কৃত্ৰিম লিংগ সুমুৱাই দিয়াকো যৌন প্ৰৱেশৰ এক প্ৰকাৰ বুলি গণ্য কৰা হয়। ===যৌন পুতলা=== '''''[[:en:Sex doll|যৌন পুতলা]]''''' হ'ল যৌন সংগীৰ আকাৰ আৰু আকৃতিৰ এটা নৃগোষ্ঠীয় যৌন সামগ্ৰী। ===যৌন শিক্ষা=== '''''[[:en:Sex education|যৌন শিক্ষা]]''''' হৈছে মানৱ যৌনতাৰ সৈতে জড়িত বিষয়সমূহৰ নিৰ্দেশনা, য'ত মানুহৰ যৌন শৰীৰবিজ্ঞান, যৌন কাৰ্য্যকলাপ, যৌন প্ৰজনন, নিৰাপদ যৌনতা, জন্ম নিয়ন্ত্ৰণ, যৌন স্বাস্থ্য, প্ৰজনন স্বাস্থ্য, আৱেগিক সম্পৰ্ক, আৱেগিক দায়িত্ব, সন্মতিৰ বয়স, প্ৰজনন অধিকাৰ আদি অন্তৰ্ভুক্ত। ===যৌন শুদ্ধিকৰণ=== '''[[যৌন শুদ্ধিকৰণ]]''' হ'ল কিছুমান আফ্ৰিকান দেশত প্ৰচলিত এক পৰম্পৰা। এই পৰম্পৰা অনুসৰি ছোৱালী বা মহিলা এগৰাকীক তেওঁৰ প্ৰথম [[ঋতুস্ৰাৱ]]ৰ পিছত, বিধৱা হোৱাৰ পিছত, বা [[গৰ্ভপাত]] কৰাৰ পিছত তেওঁলোকক পৱিত্ৰ কৰাৰ ৰীতি হিচাপে যৌন সম্ভোগৰ কৰি শুদ্ধিকৰণ কৰা হয়।<ref name="bbc">{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/magazine-36843769|title=The man hired to have sex with children|author=Ed Butler|date=21 July 2016|work=BBC News|access-date=22 July 2016}}</ref><ref>{{cite news|url=http://news.trust.org//item/20131004013124-9hq3g/|title=Widow sexual cleansing ritual continues in Tanzania|work=news.trust.org|author=Kizito Makoye|date=4 October 2013|access-date=22 July 2016|archivedate=28 June 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160628203452/http://news.trust.org/item/20131004013124-9hq3g/|deadurl=yes}}</ref> গোটেই বিশ্বৰ নাৰী অধিকাৰ কৰ্মী সকলে আফ্ৰিকাত প্ৰচলিত এই কুপ্ৰথাৰ বিৰুদ্ধে মাত মাতি আহিছে। ===যৌন সংক্ৰামক ৰোগ=== '''[[যৌন সংক্ৰামক ৰোগ]]''' হৈছে যৌনতাৰ দ্বাৰা সংক্ৰমন হোৱা একশ্ৰেণীৰ সংক্ৰামক ৰোগ। ===যৌন সংগম=== '''[[যৌন সংগম]]''' ('''যৌন সম্পৰ্ক, যৌন মিলন, সঙ্গম, মৈথুন, ৰতিক্ৰিয়া, ৰতিমিলন, যৌন সংসৰ্গ, যৌন সহবাস, সহবাস, মৈথুন''' ইত্যাদি) হৈছে এক জৈৱিক প্ৰক্ৰিয়া, যাৰ দ্বাৰা মূলতঃ যৌন আনন্দ বা প্ৰজননৰ বাবে বা উভয় ক্ৰিয়াৰ বাবে এজন পুৰুষৰ থিয় লিংগ এগৰাকী নাৰীৰ যোনী পথত প্ৰৱেশ কৰোৱা আৰু সঞ্চালক কৰাকে বুজায়।<ref name="Weiner2">{{Cite book|last=Irving B. Weiner|last2=George Stricker|title=Handbook of Psychology, Clinical Psychology|publisher=[[John Wiley & Sons]]|year=2012|access-date=October 22, 2013|pages=172–175|isbn=1118404432|url=https://books.google.com/books?id=A_NaK3cwQSsC&pg=PA172|archivedate=মাৰ্চ ২৬, ২০১৫|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150326113719/http://books.google.com/books?id=A_NaK3cwQSsC&pg=PA172}}</ref><ref name="Ferri">{{Cite book|last=Fred F. Ferri|title=Ferri's Clinical Advisor 2013,5 Books in 1, Expert Consult&nbsp; — Online and Print,1: Ferri's Clinical Advisor 2013|publisher=[[Elsevier Health Sciences]]|isbn=0323083730|year=2012|page=1134|access-date=November 29, 2014|url=https://books.google.com/books?id=OR3VERnvzzEC&pg=PA1134|archivedate=মাৰ্চ ২৬, ২০১৫|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150326122056/http://books.google.com/books?id=OR3VERnvzzEC&pg=PA1134}}</ref> ===যৌন যন্ত্ৰ=== '''''[[:en:Sex machine|যৌন যন্ত্ৰ]]''''' বা '''যৌন মেচিন''' হৈছে মানুহৰ যৌন সম্পৰ্ক বা অন্যান্য যৌন কাৰ্য্যকলাপৰ অনুকৰণ কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা এক যান্ত্ৰিক যন্ত্ৰ। ===যৌনাংগৰ চুলি=== '''''[[:en:Pubic hair|যৌনাংগৰ চুলি]]''''' বা '''গুহ্যদ্বাৰৰ চুলি''' হৈছে শৰীৰৰ একপ্ৰকাৰ চুলি যি কিশোৰ আৰু প্ৰাপ্তবয়স্ক মানুহৰ যৌনাংগত গজি উঠে। ==ৰ== ===ৰাজনৈতিক লেচবিয়ানবাদ=== '''[[ৰাজনৈতিক লেচবিয়ানবাদ]]''' হৈছে [[নাৰীবাদ]]ৰ ভিতৰৰ এটা পৰিঘটনা। ===ৰাজহুৱা যৌনতা=== '''''[[:en:Public sex|ৰাজহুৱা যৌনতা]]''''' হৈছে ৰাজহুৱা স্থানত কৰা যৌন সম্পৰ্ক। এনেধৰণৰ সম্পৰ্ক বহু দেশত নিষিদ্ধ। ===ৰাষ্টী ট্ৰম্বন=== '''''[[:en:Rusty trombone|ৰাষ্টী ট্ৰম্বন]]''''' হৈছে এনে এক যৌন কাৰ্য্য য'ত পুৰুষে আঁঠু আৰু পিঠি সামান্য টৰ্ক কৰি ভৰি দুখন অন্ততঃ কান্ধৰ প্ৰস্থৰ দূৰত্বত ৰাখি থিয় হৈ মলদ্বাৰ উন্মোচন কৰে। ===ৰূপান্তৰকামিতা=== '''[[ৰূপান্তৰকামিতা]]''' বুলিলে এক বিশেষ প্ৰৱণতাক বুজায় য’ত ‘জৈৱ লিংগ’ ব্যক্তিৰ লিংগ বা ‘সাংস্কৃতিক লিংগ’ৰ লগত প্ৰভেদ সৃষ্টি কৰে। ৰূপান্তৰকামী ব্যক্তিসকলে এনে ধৰণৰ এক যৌন পৰিচয়ৰ অভিজ্ঞতা লাভ কৰে যে ঐতিহ্যগতভাৱে তেওঁলোকৰ নিৰ্ধাৰিত যৌনতাৰ লগত স্থিতিশীল নহয় আৰু তেওঁলোকে নিজক স্থায়ীভাৱে সেই লিংগ পৰিৱৰ্তন কৰিবলৈ বিচাৰে। ===ৰোমাণ্টিক অভিমুখিতা=== '''[[ৰোমাণ্টিক অভিমুখিতা]]''' বা '''প্ৰেম অভিমুখিতা''' বা '''স্নেহময় অভিমুখিতা''' শব্দৰ দ্বাৰা যিকোনো লিংগ বা যৌনতাৰ ব্যক্তিৰ প্ৰতি প্ৰেমময় সম্পৰ্ক গঢ়ি উঠিকে বুজোৱা হয়। ==ল== ===লিংগ (জৈৱিক)=== বহু [[জীৱ]]ৰ [[প্ৰজাতি]]বোৰৰ মাজত পুং আৰু স্ত্ৰী নামৰ দুটা প্ৰকাৰ থাকে, ইয়াকেই '''[[লিংগ]]''' {{Enwiki|sex}} বোলে।<ref>[http://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/sex sex]. CollinsDictionary.com. Collins English Dictionary—Complete & Unabridged 11th Edition. Retrieved 3 December 2012.</ref> ===লিংগ স্তম্ভন=== '''[[লিংগ স্তম্ভন]]''' হৈছে এক শাৰীৰিক পৰিঘটনা য'ত লিংগ (যৌনাংগ) দৃঢ়, সুস্থিৰ আৰু আকাৰত ডাঙৰ হৈ পৰে। ===লেছবিয়ান=== '''[[লেছবিয়ান]]''' মানে হৈছে [[সমকামিতা|সমকামী]] মহিলা যি অন্য মহিলাৰ প্ৰতি প্ৰেম, শাৰীৰিক আৰু আবেগিকভাৱে আকৰ্ষিত হয়।<ref name="Lesbian">{{cite web|title=Lesbian |publisher=[[Oxford Reference]]|accessdate=December 10, 2018|url=http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/oi/authority.20110803100100998}}</ref><ref name="Zimmerman">Zimmerman, p. 453.</ref> চিকিৎসা বিজ্ঞান আৰু বৈজ্ঞানিক গৱেষণাই প্ৰকাশ কৰিছে যে একে লিংগৰ আকৰ্ষণ, অনুভৱ আৰু ব্যৱহাৰ সম্পূৰ্ণ স্বাভাৱিক আৰু ই মানৱ অভিমুখীতাৰ এটা সাধাৰণ প্ৰকাৰ।<ref>American Psychological Association: Appropriate Therapeutic Responses to Sexual Orientation<nowiki/>http://www.apa.org/pi/lgbt/resources/therapeutic-response.pdf</ref> ===লেছবিয়ান কামোদ্দীপক সৃষ্টি কৰ্ম=== '''[[লেছবিয়ান কামোদ্দীপক সৃষ্টি কৰ্ম]]'''সমূহ লেছবিয়ানবাদৰ দৃশ্যকলাৰ চিত্ৰণৰ সৈতে সম্পৰ্কিত। এইসমূহ মহিলাৰ সৈতে মহিলাৰ যৌন অভিব্যক্তি। প্ৰাচীন ৰোমৰ সময়ৰ পৰা ইৰোটিক কলাত সমকামিতাক এক বিষয় স্থান দিয়া হৈছে আৰু বহুতে লেছবিয়ানবাদৰ চিত্ৰণক কামোদ্দীপক বুলি গণ্য কৰে। ===লেনদেনমূলক যৌনতা=== '''''[[:en:Transactional sex|লেনদেনমূলক যৌনতা]]'''''ই এনে যৌন সম্পৰ্কক বুজায় য'ত উপহাৰ, ধন বা অন্যান্য সেৱা দিয়া বা গ্ৰহণ কৰাটো এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ কাৰক। ==শ== ===শিশুৰ যৌন আচৰণ=== '''''[[:en:Child sexuality|শিশুৰ যৌন আচৰণ]]''''' সাধাৰণ, আৰু স্বাভাৱিক আৰু বিকাশৰ বাবে উপযুক্তৰ পৰা আৰম্ভ কৰি নিৰ্যাতনলৈকে হ'ব পাৰে। এই আচৰণসমূহৰ ভিতৰত আত্ম-উদ্দীপনা, যৌনতাৰ প্ৰতি আগ্ৰহ, নিজৰ বা অন্য লিংগৰ প্ৰতি কৌতুহল, প্ৰদৰ্শনীবাদ (অন্য শিশু বা প্ৰাপ্তবয়স্কৰ আগত নিজৰ শৰীৰ প্ৰদৰ্শন), ভয়'ৰিজম (অন্য শিশু বা প্ৰাপ্তবয়স্কৰ শৰীৰ চোৱাৰ প্ৰয়াস), লিংগ ভূমিকা আচৰণ, আৰু আন্তঃব্যক্তিগত যৌন কাৰ্য্যত নিয়োজিত হোৱা আদি হ'ব পাৰে। ===শৈশৱকালীন লৈঙ্গিক অনিশ্চয়তা=== '''[[শৈশৱকালীন লৈঙ্গিক অনিশ্চয়তা]]''' হৈছে এক পৰিঘটনা য'ত বয়সন্ধিকালৰ পূৰ্বৰ শিশুৱে প্ৰত্যাশিত লিংগ-সম্পৰ্কীয় সমাজতাত্ত্বিক বা মানসিক আৰ্হি অনুসৰণ নকৰে।<ref>{{cite book|author=Kathleen Y.|author2=Anthony I.|author3=Ritter, Terndrup |title=Handbook of Affirmative Psychotherapy with Lesbians and Gay Men|year=2002|publisher=Guilford Press|isbn=978-1-57230-714-8|pages=[https://archive.org/details/handbookofaffirm0000ritt/page/58 58]|url=https://archive.org/details/handbookofaffirm0000ritt|url-access=registration}}</ref> এই পৰিঘটনাৰ অন্তৰ্ভুক্ত শিশু সকলৰ মাজত সাধাৰণতে সামাজিক ভাৱে নিৰ্ধাৰিত লিংগৰ বিপৰীতে [[বেশান্তৰ|ক্ৰছ-ড্ৰেছ]] কৰাৰ প্ৰৱণতা, পৰম্পৰাগত ভাৱে লিংগৰ বাবে উপযুক্ত বুলি ভবা কাৰ্যকলাপত অংশগ্ৰহণ কৰিবলৈ অস্বীকাৰ কৰা আৰু বিপৰীত লিংগৰ সমনীয়াক খেলা-ধূলাৰ লগৰীয়া হিচাপে একচেটিয়াভাৱে পছন্দ কৰা দেখা যায়। ===শুক্ৰাণু=== '''[[শুক্ৰাণু]]''' হৈছে যৌন প্ৰজননৰ বিষমধৰ্মী ৰূপত থকা পুৰুষ প্ৰজনন কোষ বা গেমেট (যি ৰূপত এটা ডাঙৰ, স্ত্ৰী প্ৰজনন কোষ আৰু এটা সৰু, পুং প্ৰজনন কোষ থাকে)। ==স== ===স্তন=== '''[[স্তন]]''' হৈছে এক প্ৰকাৰৰ দুগ্ধ গ্ৰন্থী। ই মহিলাৰ বক্ষৰ ওপৰৰ অংশত থাকে। এই গ্ৰন্থীৰ পৰা ওলোৱা গাখীৰ সন্তানে খায়।<ref>{{cite web|url=http://www.merriam-webster.com/dictionary/breast|title=Breast – Definition of breast by Merriam-Webster|work=merriam-webster.com}}</ref> আনহাতে '''[[:en:Nipple|নিপল]]''' হৈছে স্তনৰ পৃষ্ঠত থকা কলাৰ এটা উঠা অংশ। ===স্তন সংগম=== '''[[স্তন সংগম]]''' হৈছে এক নন-পেনেট্ৰেটিভ যৌন কাৰ্য্য য'ত মহিলাই পুৰুষৰ লিংগটো [[স্তন|স্তনৰ]] মাজত ঠেলি দি যৌন কাৰ্য্য সম্পূৰ্ণ কৰে।<ref name="Alex Comfort 1972 p. 67-9">Alex Comfort, ''The Joy of Sex'' (1972) p. 67-9</ref> ===সমকামিতা=== '''[[সমকামিতা]]''' মানে হ'ল এক প্ৰকাৰৰ চাৰিত্ৰিক বৈশিষ্ট্য যত কোনো এজন ব্যক্তি বা কোনো জীৱই নিজৰ সৈতে একে লিংগৰ কোনোবাৰ প্ৰতি শাৰীৰিক, প্ৰেম তথা আবেগিক ভাবে আকৰ্ষিত হয়। ই একপ্ৰকাৰৰ [[যৌন অভিমুখিতা]] আৰু [[প্ৰেম অভিমুখিতা]] লগতে এটা আকৰ্ষণ ভিক্তিক পৰিচয় হয়।<ref name="apahelp">{{cite web|title=Sexual orientation, homosexuality and bisexuality|publisher=[[American Psychological Association]]|accessdate=August 10, 2013|url=http://www.apa.org/helpcenter/sexual-orientation.aspx|archivedate=August 8, 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130808032050/http://www.apa.org/helpcenter/sexual-orientation.aspx|deadurl=no}}</ref><ref name=amici2>{{cite web |url=http://www.courts.ca.gov/documents/Amer_Psychological_Assn_Amicus_Curiae_Brief.pdf |page=30 |title=Case No. S147999 in the Supreme Court of the State of California, In re Marriage Cases Judicial Council Coordination Proceeding No. 4365 (...) – APA California Amicus Brief&nbsp; — As Filed |format=PDF |accessdate=21 December 2010 |archivedate=18 January 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120118184353/http://www.courts.ca.gov/documents/Amer_Psychological_Assn_Amicus_Curiae_Brief.pdf |deadurl=yes }}</ref>বৰ্তমান বৃহৎ সংখ্যক [[চিকিৎসা বিজ্ঞান]] আৰু [[মনোবিজ্ঞান|মনোবিজ্ঞানৰ]] গৱেষণাই প্ৰমাণ কৰি দেখুৱাইছে যে [[গে']] বা [[লেছবিয়ান]] হোৱাটো মানসিকভাৱে আৰু সামাজিকভাৱে সাধাৰণ।<ref>'''Royal College of Psychiatrists - Submission to the Church of England’s Listening Exercise on Human Sexuality.''' http://www.thinkinganglicans.org.uk/uploads/rcp.html</ref>[[ভাৰত|ভাৰতত]] বৰ্তমান সমকামী সম্পৰ্ক বৈধ। আৰু সমকামিতা ভিত্তিত বৈষম্য দেশজুৰি নিষিদ্ধ কৰা হৈছে।<ref>[https://www.indiatoday.in/india/story/homosexuality-not-a-ground-to-sack-employee-allahabad-high-court-1767795-2021-02-10 Homosexuality not a ground to sack employee, rules Allahabad High Court]</ref><ref>[https://www.mondaq.com/india/human-rights/737300/supreme-court-recognizes-rights-of-the-lgbt-community India: Supreme Court Recognizes Rights Of The LGBT Community]</ref> ===সৰ্বকামিতা=== '''[[সৰ্বকামিতা]]''' হ'ল যিকোনো দৈহিক যৌনতা বা লিংগ পৰিচয়-বিশিষ্ট মানুহৰ প্ৰতি এক প্ৰকাৰৰ যৌন আকৰ্ষণ, ৰোমাণ্টিক প্ৰেম বা আৱেগিক আকৰ্ষণ।<ref name="mental health">{{cite book|title=Mental health issues in lesbian, gay, bisexual, and transgender communities |last1=Hill |first1=Marjorie J. |last2=Jones |first2=Billy E.|year=2002 |publisher=[[American Psychiatric Association]] |location=Washington, D.C.|isbn=978-1-58562-069-2 |page=95 |url=https://books.google.com/books?id=0NxXRsIfcpgC |access-date=28 February 2011}}</ref><ref name="Sex and society">{{cite book|title=Sex and Society|url=https://books.google.com/books?id=YtsxeWE7VD0C&pg=PA593|access-date=July 28, 2013|volume=2|year=2010|publisher=[[Marshall Cavendish]]|location=Singapore|isbn=978-0-7614-7907-9|page=593}}</ref> ==হ== ===হস্তমৈথুন=== '''[[হস্তমৈথুন]]''' হৈছে এক যৌন কাৰ্য, যি হয় ফ'ৰপ্লে বা প্ৰৱেশহীন যৌন সম্ভোগ হিচাপে কৰা হয়, য'ত যৌন আনন্দ, যৌন উত্তেজনাৰ বাবে উদ্দীপনা সৃষ্টি কৰিবলৈ এজন ব্যক্তিয়ে নিজে বা আন এজন ব্যক্তিৰ দ্বাৰা পুৰুষ লিঙ্গ বা অণ্ডকোষত হস্তচালিত ভাৱে উত্তেজনা সৃষ্টি কৰে। ইয়াৰ পৰিণতি ৰাগমোচন বা বীৰ্য্য স্খলন হ'ব পাৰে।<ref>{{cite dictionary|title=Handjob|publisher=[[Oxford Advanced Learner's Dictionary]]|accessdate=September 20, 2020|url=https://www.oxfordlearnersdictionaries.com/definition/english/handjob}}</ref> *'''''[[:en:Masturbation|হস্তমৈথুন]]''''' বা '''স্বমেহন''' (পুৰুষৰ) হৈছে এনে এক ধৰণৰ যৌন ক্ৰিয়া, য'ত এজন ব্যক্তিয়ে সংগীৰ অংশগ্ৰহণ অবিহনে যৌন সুখ লাভৰ চেষ্টা কৰে। ===হেনটাই=== '''[[হেনটাই]]''' হৈছে জাপানীজ পৰ্ণগ্ৰাফিক [[এনিমে]] আৰু মাংগাৰ এক শৈলী। ==G== ===Gigolo=== '''''[[:en:Gigolo|Gigolo]]''''' শব্দৰ দ্বাৰা পুৰুষ যৌন কৰ্মীক বুজোৱা হয়। য'ত গ্ৰাহক মহিলা বা পুৰুষো হ'ব পাৰে। ==M== ===MILF পৰ্ণগ্ৰাফী=== '''''[[:en:MILF pornography|MILF পৰ্ণগ্ৰাফী]]''''' হৈছে পৰ্ণগ্ৰাফীৰ এটা ধাৰা য'ত এগৰাকী বয়সস্থ মহিলাই শিকাৰু হিচাপে কাম কৰা দেখুওৱা হয়। ==$== ===$pread=== '''''[[:en:$pread|$pread]]''''' আছিল যৌনকৰ্মী আৰু তেওঁলোকৰ অধিকাৰ সমৰ্থন কৰাসকলৰদ্বাৰা আৰু তেওঁলোকৰ বাবে এখন ত্ৰিমাসিক আলোচনী। আলোচনীখনৰ মূল লক্ষ্য আছিল: "ব্যক্তিগত অভিজ্ঞতা আৰু ৰাজনৈতিক অন্তৰ্দৃষ্টি" আৰু ইয়াত "যৌন উদ্যোগৰ সৈতে জড়িত বাতৰি, বৈশিষ্ট্য, স্বাস্থ্য স্তম্ভ, আৰু সম্পদৰ দৰে ব্যৱহাৰিক তথ্য সন্নিবিষ্ট কৰা হৈছে"।<ref name="About">{{cite web|title=About |url=http://www.spreadmagazine.org/ |publisher=$pread Magazine |accessdate=April 2, 2015|date=May 28, 2014 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140528104430/http://www.spreadmagazine.org/ |archivedate=May 28, 2014 }}</ref> ==বাহ্যিক সংযোগ== * [https://as.m.wikipedia.org/wiki/শ্ৰেণী:মানৱ_যৌনতা '''মানৱ যৌনতা সম্পৰ্কীয় পৃষ্ঠাসমূহ'''] * [https://as.m.wikipedia.org/wiki/শ্ৰেণী:এলজিবিটি '''এলজিবিটি সম্পৰ্কীয় পৃষ্ঠাসমূহ'''] ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:মানৱ যৌনতা]] [[শ্ৰেণী:এলজিবিটি]] [[শ্ৰেণী:যৌন অভিমুখিতা]] [[শ্ৰেণী:লিংগ]] [[শ্ৰেণী:তালিকাসমূহ]] 6durnws7dirz35umxoq95dzz0cmzsa8 0 122990 612403 520140 2026-06-15T11:33:01Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 612403 wikitext text/x-wiki {{Infobox magazine |title=সানন্দা |logo=Logo of Sananda magazine.svg |image_file= |image_caption= |frequency= |website={{URL|https://sananda.in/}} |firstdate= |language=[[বাংলা]] |company=আনন্দ পাব্লিচাৰ্ছ |country=[[ভাৰত]]}} '''সানন্দা''' ([[বাংলা]]: সানন্দা, [[ওড়িয়া]]: '''ସାନନ୍ଦା''') হৈছে [[ভাৰত]]ৰ [[কলকাতা]]ৰ পৰা [[এবিপি গ্ৰুপ]]ৰ দ্বাৰা প্ৰকাশিত [[বাংলা]] পষেকীয়া [[মহিলা]] [[আলোচনী]]৷<ref name=magz>{{cite web|title=Sananda Magazine|url=http://www.magzter.com/IN/ABP_Pvt_Ltd/SANANDA/Culture/|work=Magzter|access-date=16 June 2015}}</ref><ref name=prit>{{cite news|author=Pritha Mitra|title=Bengali magazine 'Sananda' to don a new look|url=http://www.afaqs.com/news/story/13556_Bengali-magazine-Sananda-to-don-a-new-look|access-date=16 June 2015|work=Afaqs|date=12 December 2005|archivedate=4 March 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304204409/http://www.afaqs.com/news/story/13556_Bengali-magazine-Sananda-to-don-a-new-look|deadurl=yes}}</ref> আলোচনীখন সাধাৰণতে প্ৰতি মাহৰ ১৫ আৰু ৩০ তাৰিখে প্ৰকাশ পায়। ১৯৮৬ চনৰ পৰা বাংলা ভাষাত প্ৰকাশিত হোৱা এই আলোচনীখনৰ ওড়িয়া সংস্কৰণ আৰম্ভ হয় ২০০৫ চনৰ পৰা। ==ইতিহাস== '''সানন্দা''' আলোচনীৰ প্ৰকাশ আৰম্ভ হয় ১৯৮৬ চনৰ পৰা।<ref name="dna">{{cite news|author=Amrita Madhukalya|title=Of recipes and G-spots: On India's 'magazine era'|url=http://www.dnaindia.com/lifestyle/report-of-recipes-and-g-spots-on-india-s-magazine-era-2105879|accessdate=25 September 2016|work=dna|date=19 July 2015}}</ref> প্ৰথম সংখ্যাটো ১৯৮৬ চনৰ ৩১ জুলাই, ১৯৮৬ চনত প্ৰকাশ পাইছিল<ref name=magz/> আৰু ই তাৎক্ষণিকভাৱে সফলতা লাভ কৰিছিল। আলোচনীখন [[বাংলা ভাষা]]ত ছপা কৰা হয়।<ref name=dna/> ইয়াৰ মূল প্ৰিন্ট ৰান ৩০,০০০ হ'ব বুলি ধাৰণা কৰা হৈছিল যদিও প্ৰথম সংখ্যাটো ৭৫,০০০ বিক্ৰী হৈছিল।<ref>{{cite book|author=Subroto Sengupta|title=Brand Positioning: Strategies for Competitive Advantage|url=https://books.google.com/books?id=KtVdGFjYuxsC&pg=PA68|date=25 January 2005|publisher=Tata McGraw-Hill Education|isbn=978-0-07-058159-3|page=68}}</ref> ইয়াৰ প্ৰথম সম্পাদক আছিল বাংলা ভাষাৰ বিখ্যাত পৰিচালিকা আৰু অভিনেত্ৰী [[অপৰ্ণা সেন]]।<ref name=prit/> তেওঁৰ পিছত ২০০৫ চনত আলোচনীখনৰ মুখ্য সম্পাদক পদত অধিষ্ঠিত হয় মধুমিতা চট্টোপাধ্যায়।<ref name=prit/> সেই বছৰতে আলোচনীখনৰ [[ওড়িয়া]] সংস্কৰণ আৰম্ভ হয়।<ref name=prit/> ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:বাংলা আলোচনী]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতত প্ৰকাশিত আলোচনী]] sb1tccrrup9z30dzkfoy0aunezq81t9 3 123640 612286 524850 2026-06-15T01:34:40Z Jules* 41186 পৃষ্ঠা [[সদস্য বাৰ্তা:ლაზარე ზანგური]]ৰ পৰা [[সদস্য বাৰ্তা:Lazare zanguri]]লৈ Jules*য়ে স্থানান্তৰ কৰিলে: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/ლაზარე ზანგური|ლაზარე ზანგური]]" to "[[Special:CentralAuth/Lazare zanguri|Lazare zanguri]]" 524850 wikitext text/x-wiki {{tmbox | type = notice | image = [[চিত্ৰ:Assamese Jaapi.png|135px|left]] | imageright = [[চিত্ৰ:Wikipedia-logo.png|135px]] | style = border: 1px blue solid; | textstyle = | text = {{Center|<big>{{#if: {{{1}}} |'''নমস্কাৰ, {{#if: | {{{1}}} | {{BASEPAGENAME}} }}<br/>}}}} {{Center|'''[[অসমীয়া ৱিকিপিডিয়া]]লৈ আপোনাক [[ৱিকিপিডিয়া:আদৰণি|আদৰণি জনাইছোঁ]]! '''</big><br/><br/> আপোনাৰ আগ্ৰহৰ বাবে ধন্যবাদ। আশা কৰোঁ আপুনি সদায় আমাৰ লগত জড়িত হৈ থাকিব। নৱাগত সকলৰ বাবে তলত দিয়া পৃষ্ঠাকেইখন অতি উপযোগী, অনুগ্ৰহ কৰি পৃষ্ঠাকেইখন এবাৰ চকু ফুৰাই চাই যেন। }}<br/> {{Center| '''ৱিকিপিডিয়াত সম্পাদনাৰ সহায়'''<br/> <big> [[ৱিকিপিডিয়া:পৰিচয়|ৱিকিপিডিয়াৰ বিষয়ে অলপ]]</big><br/> <big> [[সহায়:সৰল সম্পাদনা|সম্পাদনাৰ থুলমুল আভাস]]</big><br/> <big> [[ৱিকিপিডিয়া:সহায়িকা|ৱিকিপিডিয়া সম্পাদনাৰ বিষয়ে প্ৰয়োজনীয় আভাস]]</big><br/> <big> [[সহায়:নতুন প্ৰবন্ধ আৰম্ভ কৰক|প্ৰবন্ধ এটা কেনেকৈ আৰম্ভ কৰিব?]]</big><br/> <big> [[ৱিকিপিডিয়া:সততে উদিত প্ৰশ্নসমূহ|সততে উদিত প্ৰশ্নসমূহ]] </big><br/> <br> '''ৱিকিপিডিয়াৰ সম্পাদনাৰ নিয়ম নীতি'''<br/> <big> [[ৱিকিপিডিয়া:পাঁচটা স্তম্ভ|ৱিকিপিডিয়াৰ পঞ্চশীল নীতি]]</big><br/> <big> [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপিডিয়া কি নহয়|ৱিকিপিডিয়া কি নহয়]]</big><br/> }} <br/> '''ইয়াৰ উপৰিও ফে’চবুকত [https://www.facebook.com/groups/assamwikigroup/ {{Like|''Assamese Wikipedia Community''}}] বুলি আমাৰ এটা আলোচনা গোট আৰু [https://facebook.com/aswikipedia {{Like|''অসমীয়া ৱিকিপিডিয়া''}}] নামৰ এটা পৃষ্ঠা আছে। ৱিকিপিডিয়ানসকলক লগ পাবলৈ আৰু ৱিকিপিডিয়াৰ বিষয়ে জানিবলৈ আপুনিও সেইবোৰৰ সদস্য হৈ ল’ব পাৰে। ''' আশা কৰোঁ ৱিকিপিডিয়াত সম্পাদনা কৰি আৰু এজন [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপিডিয়ান|ৱিকিপিডিয়ান]] হোৱাটো উপভোগ কৰিব। <div class="center">{{Wikipedia in Social Media}}</div> | small = / yes | smallimage = none / [[Image:Some image.svg|30px]] | smallimageright = none / [[Image:Some image.svg|30px]] | smalltext = আদৰণি }} — [[সদস্য:AdoroniBot|AdoroniBot]] ([[সদস্য বাৰ্তা:AdoroniBot|বাৰ্তা]]) 15:41, 17 July 2025 (ইউ.টি.চি.) <!-- This welcome message is delivered by [[User:AdoroniBot|AdoroniBot]] on behalf of Assamese Wikimedia Community. --> t5n86nivri9r6aw2ju3sa1ksbjl1db4 2 126116 612316 543448 2026-06-15T05:10:15Z Mfield 48384 পৃষ্ঠা [[সদস্য:Dagoofybloke]]ৰ পৰা [[সদস্য:Abhinab Pegu]]লৈ Mfieldয়ে স্থানান্তৰ কৰিলে: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Dagoofybloke|Dagoofybloke]]" to "[[Special:CentralAuth/Abhinab Pegu|Abhinab Pegu]]" 543448 wikitext text/x-wiki জীবনটো বৰ দুখৰ check out my English wikipedia userpageː [https://en.wikipedia.org/wiki/User:Dagoofybloke Dagoofybloke] 2amgzfw004ilvt4cuij1bkyxokc6t95 0 127261 612362 551685 2026-06-15T09:00:03Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 612362 wikitext text/x-wiki {{Infobox food | name = শ্বেমাই | image = Vermicelli or Sewai.jpg | image_size = 250px | caption = শ্বেমাই | alternate_name = চেমাই/চিমুই | country = [[বাংলাদেশ]], [[ভাৰত]] | region = বেংগল, দক্ষিণ এছিয়া | creator = | course = | served = | main_ingredient = ভাৰ্মিচেলি, গাখীৰ, কাজু বাদাম, খিচমিচ, ঘিউ | variations = গাখীৰ শ্বেমাই, শুকান শ্বেমাই | calories = | other = | place_of_origin = বংগ অঞ্চল | type = dessert | associated_cuisine = [[বাংলাদেশ]], [[ভাৰত]] }} '''শ্বেমাই''' [[বাংলাদেশ]] আৰু [[ভাৰত]]ৰ [[ওড়িশা]] আৰু [[পশ্চিম বংগ]] ৰাজ্যৰ এটা পৰম্পৰাগত মিঠাই। [[ঈদ-উল-ফিটৰ|ঈদ]]ৰ সময়ত শ্বেমাই অতি জনপ্ৰিয়, কিন্তু গোটেই বছৰটো ইয়াক খোৱা হয়।<ref>{{cite news |title=Shemai all year round |url=https://www.dhakatribune.com/opinion/op-ed/2019/06/08/shemai-all-year-round |accessdate=24 May 2020 |work=Dhaka Tribune |date=8 June 2019}}</ref> ই ভাৰ্মিচেলিৰ এটা ডেজাৰ্ট ৰূপ, মিঠা গাখীৰত তিয়াই লোৱা হয় আৰু প্ৰায়ে বাদামেৰে সজাই তোলা হয়।<ref>{{cite news |title=Variations on Vermicelli |url=https://www.thedailystar.net/lifestyle/aappayon/variations-vermicelli-1250221 |accessdate=24 May 2020 |work=The Daily Star |date=5 July 2016 |language=en}}</ref> ==সামগ্ৰীসমূহ== শ্বেমাইৰ প্ৰধান উপাদান হ'ল গাখীৰ, ঘিউ, চেনি, পোৰা ভাৰ্মিচেলি আৰু বিভিন্ন ধৰণৰ বাদাম আৰু মচলা।<ref>{{cite news |title=Snackilicious Eid |url=https://www.thedailystar.net/snackilicious-eid-34122 |accessdate=24 May 2020 |work=The Daily Star |date=22 July 2014 |language=en}}</ref><ref>{{cite web |title=Best Of Bengali- Shemai (Sweet Vermicelli Pudding) |url=http://goldentiffin.co/blog/2016/8/4/best-of-bengali-shemai-sweet-vermicelli-pudding |website=golden tiffin |accessdate=24 May 2020}}</ref> শ্বেমাইৰ ভিন্নতাসমূহৰ ভিতৰত এটা খীৰ সংস্কৰণ, শুকান ফল আৰু জোড্ডা শ্বেমাই আদি অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>{{cite news |title=সেমায়েৰ ৩ পদ |url=https://www.banglatribune.com/lifestyle/news/625129/%E0%A6%B8%E0%A7%87%E0%A6%AE%E0%A6%BE%E0%A6%87%E0%A7%9F%E0%A7%87%E0%A6%B0-%E0%A7%A9-%E0%A6%AA%E0%A6%A6 |accessdate=24 May 2020 |work=Bangla Tribune |publisher=banglatribune.com |language=bn}}</ref> ==ইতিহাস== [[File:Shemai, a traditional dessert of West Bengal.jpg|thumb|শ্বেমাই]] শ্বেমাইৰ উৎপত্তি বংগৰপৰা হৈছিল।<ref>{{cite news |last1=Majid |first1=Hurmat |title=Traditional sweetmeats from around the world |url=https://tribune.com.pk/story/921469/traditional-sweetmeats-from-around-the-world/ |accessdate=24 May 2020 |work=Pakistan Tribune}}</ref> ''[[আইচ টুডে]]''ই শ্বেমাইক আফগান ডেজাৰ্ট শ্বিয়ৰ খুৰ্মাৰ লগতে উত্তৰ ভাৰত আৰু [[পাকিস্তান]]ত জনপ্ৰিয় পুডিং চেভিয়ানৰ দূৰৈৰ কাজিন বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>{{cite news |last1=Aziz |first1=Irfan |title=Desserts of the World |url=https://icetoday.net/2019/06/desserts-of-the-world/ |accessdate=24 May 2020 |work=ICE Today |date=3 June 2019}}</ref> কিছুমান ৰেচিপিত গুড়ি গাখীৰ আৰু/বা ঘনীভূত গাখীৰ ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref>{{cite web |title=Colorful Dudh Shemai/ Vermicelli and Steamed Vermicelli/ Shemai Pudding |url=https://khadizaskitchen.com/2014/10/01/colorful-dudh-shemai-vermicelli-and-steamed-vermicelli-shemai-pudding/ |website=Khadiza's Kitchen |accessdate=24 May 2020 |language=en |date=1 October 2014}}</ref><ref>{{cite web |title=Vermicelli in Sweet Custard |url=http://globaltableadventure.com/recipe/recipe-vermicelli-in-sweet-custard-shemai-custard/ |website=Global Table Adventure |accessdate=24 May 2020}}</ref> শ্বেমাই উৎপাদন কৰা কাৰখানাসমূহৰ পৰিষ্কাৰ-পৰিচ্ছন্নতাক লৈ প্ৰশ্ন উত্থাপন হৈছে।<ref>{{cite news |title=সেমাই খাবেন? |url=https://www.kalerkantho.com/online/country-news/2020/05/13/910990 |accessdate=24 May 2020 |work=Kalerkantho |publisher=কালেৰ কণ্ঠ |language=bn}}</ref><ref>{{cite news |last1=Asad |first1=Kazi Akib Bin |title=Variations on Vermicelli |url=https://www.thedailystar.net/lifestyle/aappayon/variations-vermicelli-1250221 |accessdate=24 May 2020 |work=The Daily Star |date=5 July 2016 |language=en}}</ref> ২০১৬ চনৰ জুন মাহত অকৰ্তৃত্বশীল কাৰখানাত উৎপাদিত নিষিদ্ধ শ্বেমাইৰ বাংলাদেশৰ ছৈয়দপুৰৰ বজাৰখন বানপানীত বুৰাই পেলায়।<ref>{{cite news |title=Adulterated lassa flooded Syedpur |url=https://www.daily-sun.com/post/146674/Adulterated-lassa-flooded-Syedpur |accessdate=24 May 2020 |work=Daily Sun |language=en |archivedate=17 January 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200117152945/https://www.daily-sun.com/post/146674/Adulterated-lassa-flooded-Syedpur |deadurl=yes }}</ref> পিছৰ বছৰত চট্টগ্ৰামত ব্যাপকভাৱে অস্বাস্থ্যকৰ শ্বেমাইৰ সৃষ্টি হয়।<ref>{{cite news |last1=Shyamol |first1=Nazimuddin |title=Chittagong markets flooded by adulterated foods |url=https://dailyasianage.com/news/70007/chittagong-markets-flooded-by-adulterated-foods |accessdate=24 May 2020 |work=The Asian Age |language=en}}</ref> বাংলাদেশত ক’ভিড-১৯ মহামাৰীৰ সময়ত পেকেট কৰা শ্বেমাইৰ বিক্ৰী হ্ৰাস পাইছে। মহামাৰীৰ বাবে বহুতো কাৰখানাৰ উৎপাদন বন্ধ হোৱাৰ বাবেও দাম বৃদ্ধি পায়।<ref>{{cite news |title=Covid-19: Demand for vermicelli falls ahead of Eid |url=https://www.dhakatribune.com/business/commerce/2020/05/18/covid-19-demand-for-vermicelli-falls-ahead-of-eid |accessdate=24 May 2020 |work=Dhaka Tribune |date=18 May 2020}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:খাদ্য]] h7ghlp3w34fouq00n1pcd0h0bicnoqs 0 128220 612135 610240 2026-06-14T15:19:14Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 612135 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious group | group = ভাৰতত ইছলাম | population = {{increase}} '''২০০ মিলিয়ন (আনুমানিক)'''<ref name="auto">{{cite news | url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/muslim-population-in-2023-estimated-to-be-20-crore-lok-sabha/articleshow/101996898.cms | title=Muslim population in 2023 estimated to be 20 crore: Lok Sabha | newspaper=The Times of India | date=21 July 2023 }}</ref><br/>(মুঠ জনসংখ্যা ১৪.৬১%)<ref>{{cite web | url=https://www.deccanherald.com/india/can-muslims-surpass-hindus-in-population-numbers-experts-say-practically-not-possible-1103547.html | title=Can Muslims surpass Hindus in population numbers? Experts say practically not possible }}</ref><br/>({{Circa|2023|lk=yes}}) | image = Jama Masjid, Delhi - IMGL5299 (cropped).jpg | image_size = 280px | image_alt = Map of India showing the number of Muslims in each state according to the 2011 Indian census | image_caption = [[জামে মছজিদ, দিল্লী]] |region1 = [[উত্তৰ প্ৰদেশত ইছলাম ধৰ্ম|উত্তৰ প্ৰদেশ]] |pop1 = ৩৮,৪৮৩,৯৭০<ref name="statista-numbers">{{Cite web|url=https://www.statista.com/statistics/616679/muslim-population-by-state-and-union-territory-india/|title=India - Muslim population 2011|website=Statista|language=en|access-date=2020-02-20}}</ref> |region2 = [[পশ্চিম বংগত ইছলাম ধৰ্ম|পশ্চিম বংগ]] |pop2 = ২৪,৬৫৪,৮৩০<ref name=statista-numbers/> |region3 = [[বিহাৰত ইছলাম ধৰ্ম|বিহাৰ]] |pop3 = ১৭,৫৫৭,৮১০<ref name=statista-numbers/> |region4 = [[মহাৰাষ্ট্ৰত ইছলাম ধৰ্ম|মহাৰাষ্ট্ৰ]] |pop4 = ১২,৯৭১,১৫০<ref name=statista-numbers/> |region5 = [[অসমত ইছলাম ধৰ্ম|অসম]] |pop5 = ১০,৬৭৯,৩৫০<ref name=statista-numbers/> |region6 = [[কেৰেলাত ইচ্হলাম ধৰ্ম|কেৰেলা]] |pop6 = ৮,৮৭৩,৪৭০<ref name=statista-numbers/> |region7 = [[জম্মু-কাশ্মীৰ (কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চল)#ধৰ্ম|জম্মু আৰু কাশ্মীৰ]] |pop7 = ৮,৫৬৭,৪৯০<ref name=statista-numbers/> |region8 = [[অন্ধ্ৰ প্ৰদেশৰ ধৰ্ম#ইছলাম|অন্ধ্ৰ প্ৰদেশ]] (iবৰ্তমানৰ তেলেংগানাকো অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে) |pop8 = ৮,০৮২,৪১০<ref name=statista-numbers/> |region9 = [[কৰ্ণাটকত ধৰ্ম#ইছলাম|কৰ্ণাটক]] |pop9 = ৭,৮৯৩,০৭০<ref name=statista-numbers/> |region10 = [[ৰাজস্থানত ইছলাম ধৰ্ম|ৰাজস্থান]] |pop10 = ৬,২১৫,৩৮০<ref name=statista-numbers/> | languages = {{Plainlist| '''লিটাৰ্জিকেল'''<br />{{Hlist| [[কোৰআন আৰবী]]<ref>{{cite encyclopedia |last=Al-Jallad |first=Ahmad |title=Polygenesis in the Arabic Dialects |encyclopedia=Encyclopedia of Arabic Language and Linguistics |url=http://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopedia-of-arabic-language-and-linguistics/polygenesis-in-the-arabic-dialects-EALL_SIM_000030?s.num=1&s.f.s2_parent=s.f.book.encyclopedia-of-arabic-language-and-linguistics&s.q=neo-arabic |date= 30 May 2011|publisher=BRILL |isbn=9789004177024 |doi=10.1163/1570-6699_eall_EALL_SIM_000030|url-access=subscription }}</ref>}} *'''সাধাৰণ'''<br />{{Hlist| [[হিন্দুস্তানী ভাষা|হিন্দুস্তানী]], [[বঙালী ভাষা|বঙালী]],<ref>{{Cite web|title=Why the 30% Muslim vote share is crucial in Bengal, explains Robin Roy|url=https://www.freepressjournal.in/analysis/why-the-30-muslim-vote-share-is-crucial-in-bengal-explains-robin-roy|access-date=2021-11-08|website=Free Press Journal|language=en}}</ref> [[উৰ্দু ভাষা|উৰ্দু]], [[কাশ্মীৰী ভাষা|কাশ্মীৰী]], [[গুজৰাটী ভাষা|গুজৰাটী]], [[মালায়লম ভাষা|মালায়লম]], [[তামিল ভাষা|তামিল]], [[পঞ্জাবী ভাষা|পাঞ্জাবী]], [[ডগৰি ভাষা|ডোগৰি]], [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]], [[ভোজপুৰী ভাষা|ভোজপুৰী]], [[মাৰাঠী ভাষা|মাৰাঠী]], [[তেলেগু ভাষা|তেলেগু]], [[কন্নড় ভাষা|কন্নড়]], [[ওড়িয়া ভাষা|ওড়িয়া]], [[মহাৰাষ্ট্ৰীয় কংকণী]], [[নৱায়াঠী উপভাষা|নৱায়তী]], [[বেয়াৰী ভাষা|বেয়াৰী]], [[মালবাণী কংকণী]], [[হাৰিয়ানৱী ভাষা|হাৰিয়ানৱী]], [[ৰাজস্থানী ভাষা|ৰাজস্থানী]], [[মেইতেই ভাষা|পাংগন]], আৰু অন্যান্য [[ভাৰতীয় ভাষা]]}} * '''ঐতিহাসিক'''<br />{{Hlist| [[আৰৱী ভাষা|আৰৱী]], [[আৰবী মালয়ালম]]}} }} |rels= সংখ্যাগৰিষ্ঠ [[ছুন্নী ইছলাম]] সংখ্যালঘু [[ছিয়া ইছলাম|ছিয়া]]<ref>{{cite web | url=https://www.refworld.org/reference/countryrep/mrgi/2008/en/78959 | title=World Directory of Minorities and Indigenous Peoples - India : Muslims }}</ref> |flag=}} '''[[ইছলাম]]''' [[ভাৰত]]ৰ দ্বিতীয় বৃহত্তম [[ধৰ্ম]], দেশৰ ১৪.২% জনসংখ্যা বা প্ৰায় ১৭২.২ মিলিয়ন লোকে (২০১১ চনৰ লোকপিয়লত) ইছলামৰ অনুগামী হিচাপে চিনাক্ত কৰা হৈছে।<ref name="2011census-Religion-pca">{{Cite web|title=Religion PCA – India |url=https://censusindia.gov.in/2011census/Religion_pca/RL-0000.xlsx|access-date=26 October 2021 |work=[[2011 Census of India]]}}<br />{{Cite web|title=Religion PCA |url=https://censusindia.gov.in/2011census/Religion_PCA.html|access-date=1 September 2021 |work=Census of India Website : Office of the Registrar General & Census Commissioner, India}}</ref> [[পৃথিৱী|বিশ্ব]]ৰ ভিতৰতে [[ভাৰত]]ত [[মুছলমান]] লোকৰ সংখ্যা তৃতীয় স্থানত আছে।<ref name="pewresearch.org-2015">{{Cite news|url=https://www.pewresearch.org/fact-tank/2019/04/01/the-countries-with-the-10-largest-christian-populations-and-the-10-largest-muslim-populations/|title=The countries with the 10 largest Christian populations and the 10 largest Muslim populations|website=Pew Research Center|language=en-US|access-date=17 June 2019}}</ref><ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=kaubzRxh-U0C&q=what+percent+of+muslims+live+in+south+asia&pg=PA193 |title=South Asian Religions: Tradition and Today |last1=Pechilis |first1=Karen |last2=Raj |first2=Selva J. |date=1 January 2013 |publisher=Routledge |isbn=9780415448512 |page=193}}</ref> ভাৰতৰ অধিকাংশ মুছলমান [[ছুন্নী ইছলাম|ছুন্নী]], আৰু মুছলমান জনসংখ্যাৰ প্ৰায় ১৫% [[ছিয়া ইছলাম|ছিয়া]]।<ref name="USSD-IRFR" />{{Request quotation|date=September 2025}} [[গুজৰাট]]ত আৰব উপকূলীয় বাণিজ্যিক পথৰ কাষৰ দক্ষিণ ভাৰতীয় সম্প্ৰদায়সমূহত আৰু আৰব উপদ্বীপত ধৰ্মৰ উত্থান হোৱাৰ কিছুসময়ৰ পাছতে মালাবাৰ উপকূলত [[ইছলাম]] প্ৰথম বিয়পি পৰিছিল। পিছলৈ ইছলাম ভাৰত উপমহাদেশৰ উত্তৰ অন্তৰ্দেশত উপস্থিত হয় সপ্তম শতিকাত যেতিয়া আৰবসকলে সিন্ধ আক্ৰমণ কৰি জয় কৰে। দ্বাদশ শতিকাত গাজনাবী আৰু ঘূৰিদ বিজয়ৰ জৰিয়তে [[পঞ্জাব, ভাৰত|পঞ্জাৱ]] আৰু উত্তৰ ভাৰতত উপস্থিত হয় আৰু তেতিয়াৰপৰাই ভাৰতৰ ধৰ্মীয় আৰু সাংস্কৃতিক ঐতিহ্যৰ অংগ হৈ পৰিছে। ৬২৩ খ্ৰীষ্টাব্দৰ আগতে নিৰ্মিত [[গুজৰাট]]ৰ ঘোঘাত থকা বৰৱাদা [[মছজিদ]], কেৰালাৰ মেথালাৰ চেৰমন জুমা মছজিদ (৬২৯ খ্ৰীষ্টাব্দ) আৰু [[তামিলনাডু]]ৰ কিলাকাৰাইত থকা পলাইয়া জুম্মা পল্লী (বা The Old Jumma Masjid, ৬২৮–৬৩০ খ্ৰীষ্টাব্দ) ভাৰতৰ প্ৰথম তিনিটা মছজিদ যিবোৰ নাৱিক আৰব ব্যৱসায়ীয়ে নিৰ্মাণ কৰিছিল।<ref>Prof. Mehboob Desai,''Masjit during the time of Prophet Nabi Muhammed Sale Allahu Alayhi Wasalam, Divy Bhasakar, Gujarati News Paper, Thursday, column 'Rahe Roshan', 24 May, page 4''.</ref><ref>Kumar(Gujarati Magazine), Ahmadabad, July 2012, P. 444.</ref><ref>{{Cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/ahmedabad/Oldest-Indian-mosque-Trail-leads-to-Gujarat/articleshow/55270285.cms |title=Oldest Indian mosque: Trail leads to Gujarat |date=6 November 2016 |work=[[The Times of India]] |access-date=28 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161116041920/https://timesofindia.indiatimes.com/city/ahmedabad/Oldest-Indian-mosque-Trail-leads-to-Gujarat/articleshow/55270285.cms |archive-date=16 November 2016 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/ahmedabad/indias-oldest-mosque-and-growing-irrelevance-of-muslim-vote-in-gujarat/articleshow/61985802.cms|title=India's oldest mosque and growing irrelevance of Muslim vote in Gujarat |date=8 December 2017 |work=[[The Times of India]] |language=en |access-date=28 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171209035951/https://timesofindia.indiatimes.com/city/ahmedabad/indias-oldest-mosque-and-growing-irrelevance-of-muslim-vote-in-gujarat/articleshow/61985802.cms |archive-date=9 December 2017 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.gujaratexpert.com/blog/muslim-religious-places-in-gujarat/|title=Top 11 Famous Muslim Religious Places in Gujarat|last=Sharma|first=Indu|date=22 March 2018 |website=Gujarat Travel Blog|language=en |access-date=28 July 2019}} {{verify source|date=August 2019|reason=This ref was deleted ([[Special:Diff/911246496]]) by a bug in VisualEditor and later restored by a bot from the original cite at [[Special:Permalink/911172027]] cite #23 - please verify the cite's accuracy and remove this {verify source} template. [[User:GreenC bot/Job 18]]}}</ref> চেৰামান পেৰুমালছৰ কিংবদন্তি অনুসৰি, [[ইছলামৰ পয়গম্বৰ|ইছলামিক নবী]] [[মুহাম্মাদ|মহম্মদ]]ৰ (প্ৰায় ৫৭০–৬৩২) জীৱনকালত [[ইছলাম ধৰ্ম]] গ্ৰহণ কৰা চেৰা বংশৰ শেষ শাসক (তাজুদিন চেৰামান পেৰুমাল)ৰ আদেশত বৰ্তমানৰ কেৰেলাৰ কোডুংগালুৰত ৬২৪ খ্ৰীষ্টাব্দত প্ৰথম ভাৰতীয় মছজিদ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। একেদৰে স্থানীয় মছজিদসমূহ ৭০০ চনৰ আৰম্ভণিতে পূব উপকূলৰ তামিল মুছলমানসকলেও মহম্মদৰ জীৱনকালত ইছলাম ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰা বুলি দাবী কৰে।<ref>{{citation |last1=Metcalf |first1=Barbara D. |title=Islam in South Asia in Practice |url=https://books.google.com/books?id=pR0LzVCpfw8C |year=2009 |publisher=Princeton University Press |isbn=978-1-4008-3138-8 |page=1}}</ref> ==ইতিহাস== ===উৎপত্তি=== ভাৰতৰ মুছলমানসকলৰ বিপুলসংখ্যক [[দক্ষিণ এছিয়াৰ জনগোষ্ঠী]]ৰ অন্তৰ্গত। কিন্তু কিছুমান ভাৰতীয় মুছলমানত বাহিৰৰ পৰা, মূলতঃ মধ্যপ্ৰাচ্য আৰু মধ্য এছিয়াৰপৰা অহা, অনুসন্ধানযোগ্য [[ডি এন এ|জিন প্ৰৱাহ]] ধৰা পৰা মাত্ৰা পোৱা গৈছিল।<ref>{{cite journal|author=Journal of Human Genetics |title=Diverse genetic origin of Indian Muslims: evidence from autosomal STR loci |journal=Nature |date=8 May 2009 |volume=54 |issue=6 |pages=340–348 |doi=10.1038/jhg.2009.38 |pmid=19424286 |s2cid=153224 |doi-access=free }}</ref><ref name="genestudy"/><ref name="Kashif-ul-Huda">{{cite web|author=Kashif-ul-Huda |url=https://www.radianceweekly.com/57/407/draught-of-character-in-the-high-ups/2007-05-06/science-amp-technology/story-detail/genetically-indianstory--of-indian-muslims.html |title=Genetically Indian: Story of Indian Muslims |publisher=Radiance Viewsweekly |date=6 May 2007 |access-date=18 March 2011}}</ref> অৱশ্যে ই অতি কম মাত্ৰাত পোৱা যায়।<ref name="Kashif-ul-Huda"/> সূত্ৰসমূহে ইংগিত দিয়ে যে মুছলমানসকলৰ মাজত জাতিসমূহৰ বিকাশ ঘটিছিল কাফাআতৰ ধাৰণাটোৰ ফলস্বৰূপে।<ref name="EoI">{{cite encyclopedia |author-link=John Burton-Page |last1=Burton-Page |first1=John |url=https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopedie-de-l-islam/*-SIM_2884 |title=Hindū |encyclopedia=[[Encyclopaedia of Islam]] |editor1-link=Peri Bearman |editor1-first=Peri |editor1-last=Bearman |editor2-link=Thierry Bianquis |editor2-first=Thierry |editor2-last=Bianquis |editor3-link=Clifford Edmund Bosworth |editor3-first=Clifford Edmund |editor3-last=Bosworth |editor4-link=Emeri Johannes van Donzel |editor4-first=Emeri Johannes |editor4-last=van Donzel |editor5-link=Wolfhart Heinrichs |editor5-first=Wolfhart P. |editor5-last=Heinrichs |publisher=Brill |date=2006 |url-access=subscription }}</ref><ref>Muslim Caste in Uttar Pradesh (A Study of Culture Contact), Ghaus Ansari, Lucknow, 1960, p. 66</ref><ref name="Sikand">{{cite web |last=Singh Sikand |first=Yoginder |title=Caste in Indian Muslim Society |publisher=[[Hamdard University]] |url=http://stateless.freehosting.net/Caste%20in%20Indian%20Muslim%20Society.htm |access-date=18 October 2006 |archive-date=11 August 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110811072216/http://stateless.freehosting.net/Caste%20in%20Indian%20Muslim%20Society.htm |url-status=dead |archivedate=11 August 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110811072216/http://stateless.freehosting.net/Caste%20in%20Indian%20Muslim%20Society.htm |deadurl=yes }}</ref> যিসকলক আশ্ৰাফ বুলি কোৱা হয় তেওঁলোকক বিদেশী আৰব বংশৰপৰা উদ্ভৱ হোৱা উচ্চ মৰ্যাদা বুলি ধৰা হয়,<ref name="pratap_caste">{{cite book| last = Aggarwal|first = Patrap|title = Caste and Social Stratification Among Muslims in India|publisher=Manohar|year = 1978 }}</ref><ref name="zarina_social_strat">{{cite book |last = Bhatty |first = Zarina |editor = M N Srinivas |title = Caste: Its Twentieth Century Avatar |access-date = 12 June 2007 |year = 1996 |publisher = Viking, Penguin Books India |isbn = 0-14-025760-8 |pages = 249–253 |chapter = Social Stratification Among Muslims in India |chapter-url = http://www.anti-caste.org/muslim_question/caste/bhatty_article.html |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20070312061216/http://www.anti-caste.org/muslim_question/caste/bhatty_article.html |archive-date = 12 March 2007 |archivedate = 12 March 2007 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20070312061216/http://www.anti-caste.org/muslim_question/caste/bhatty_article.html }}</ref> আনহাতে আজলাফসকলক [[হিন্দু ধৰ্ম]]ৰপৰা ধৰ্মান্তৰিত বুলি ধৰা হয়, আৰু তেওঁলোকৰ মৰ্যাদা কম। এই সামাজিক স্তৰবিন্যাস অৱশ্যে সকলো বিশ্বাসীৰ সমতাৰ মূল ইছলামিক ধৰ্মতত্ত্বৰ নীতিৰ প্ৰত্যক্ষ বিপৰীতমুখী। অৰ্থডক্স ইছলামিক মতবাদ অনুসৰি সকলো মুছলমানেই একক সম্প্ৰদায় ([[উম্মাহ]]) গঠন কৰে, আৰু কোৰআন আৰু হাদীছে জাতি বা বংশৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি বিভাজন প্ৰত্যাখ্যান কৰি ঐক্য আৰু ভাতৃত্ববোধক তীব্ৰভাৱে গুৰুত্ব আৰোপ কৰে।<ref>{{Cite web |title=Surah Al-An'am - 159 |url=https://quran.com/6/159 |access-date=2025-02-12 |website=Quran.com |language=en}}</ref> এই নীতিৰ উদাহৰণ [[মুহাম্মাদ|হজৰত মহম্মদ]]ৰ [[বিদায় ধৰ্মধ্বনি]]ত দিয়া হৈছে, য'ত কোৱা হৈছে: "সকলো [[মানুহ|মানৱ]] জাতি [[আদম]] আৰু [[হাৱা (ইভ)|হাৱা]]ৰপৰা আহিছে। এজন আৰবৰ কোনো অ-আৰবতকৈ কোনো শ্ৰেষ্ঠত্ব নাই, নতুবা এজন অআৰবৰ কোনো আৰবতকৈ কোনো শ্ৰেষ্ঠত্ব নাই; এজন বগাৰ কৃষ্ণাংগতকৈ কোনো শ্ৰেষ্ঠত্ব নাই, আৰু কৃষ্ণাংগৰ বগাতকৈ কোনো শ্ৰেষ্ঠত্ব নাই; ভক্তি আৰু ভাল কামৰ বাহিৰে।" <ref>{{Cite web |title=The Last Sermon Of Prophet Muhammad(SAW) |url=https://www.iium.edu.my/deed/articles/thelastsermon.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20250119113104/https://www.iium.edu.my/deed/articles/thelastsermon.html |archive-date=2025-01-19 |access-date=2025-02-12 |website=www.iium.edu.my}}</ref> এই শিক্ষাৰ পোহৰত বহু ইছলামিক পণ্ডিতে ([[উলামা|উলেমা]]) যুক্তি আগবঢ়ায় যে জাতিসদৃশ স্তৰৰ অস্তিত্ব ধৰ্মৰ মূল নীতিৰ বিৰোধী সাংস্কৃতিক প্ৰথা। কিন্তু আন পণ্ডিত আৰু সম্প্ৰদায়ৰ নেতাসকলে নিজৰ জাতি বা সামাজিক গোটৰ ভিতৰত বিবাহ কৰাটো ভাল বুলি কয়, যিটো প্ৰথা ভাৰতত বহুলভাৱে পালন কৰা হৈছে।<ref name="dalitmuslims.com">{{cite web |url=http://www.dalitmuslims.com/2008/08/caste-and-social-hierarchy-among-indian.html |title=Pasmanda Muslim Forum: Caste and Social Hierarchy Among Indian Muslims: M.A.Falahi (Interview) |publisher=Dalitmuslims.com |date=10 August 2008 |access-date=14 September 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110708221902/http://www.dalitmuslims.com/2008/08/caste-and-social-hierarchy-among-indian.html |archive-date=8 July 2011 |url-status=usurped |archivedate=8 July 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110708221902/http://www.dalitmuslims.com/2008/08/caste-and-social-hierarchy-among-indian.html |deadurl=yes }}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=BsBEgVa804IC&q=kasai+caste&pg=PA942 |title=People of India: Maharashtra |via= Google Books |access-date=14 September 2010|isbn=978-81-7991-101-3|year=2004|last1=Bhanu |first1=B. V. |publisher=Popular Prakashan }}</ref> ইয়াত উল্লেখ কৰা তিনিটা জিনীয় অধ্যয়নৰ ভিতৰত দুটাত, য’ত ভাৰতৰ মুছলমান সম্প্ৰদায়ৰ কেইবাটাও অঞ্চলৰপৰা নমুনা লোৱা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে, পুনৰ দেখা গ’ল যে মুছলমান জনসংখ্যা জড়িত স্থানীয় অমুছলমানৰ সৈতে অতিশয় মিল আছিল, কিছুমানৰ জিন প্ৰৱাহৰ মাত্ৰা সামান্য আছিল, মূলতঃ আৰব উপদ্বীপৰপৰা পোনপটীয়াকৈ নহয়, ইয়াৰ পৰিৱৰ্তে [[ইৰাণ]] আৰু [[মধ্য এছিয়া]]ৰ আছিল।<ref name="genestudy">{{cite web|url=http://blogs.discovermagazine.com/gnxp/2009/10/the-mostly-south-asian-origins-of-indian-muslims/|title=The mostly South Asian origins of Indian Muslims|work=Gene Expression|access-date=6 May 2015|archive-date=29 April 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110429082524/http://blogs.discovermagazine.com/gnxp/2009/10/the-mostly-south-asian-origins-of-indian-muslims/|url-status=dead|archivedate=29 April 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110429082524/http://blogs.discovermagazine.com/gnxp/2009/10/the-mostly-south-asian-origins-of-indian-muslims/|deadurl=yes}}</ref> ভাৰতীয় মুছলমানসকলৰ Y ক্ৰম’জমৰ তুলনা অন্য ভাৰতীয় গোটৰ সৈতে সম্পৰ্কীয় গৱেষণা ২০০৫ চনত প্ৰকাশ পাইছিল।<ref name="genestudy"/><ref name="Kashif-ul-Huda"/> এই অধ্যয়নত উত্তৰ প্ৰদেশৰ ১২৪ জন [[ছুন্নী ইছলাম|ছুন্নী]] আৰু ১৫৪ জন [[ছিয়া ইছলাম|ছিয়া]]ক তেওঁলোকৰ জিনীয় মূল্যায়নৰ বাবে যাদৃচ্ছিকভাৱে নিৰ্বাচিত কৰা হৈছিল। মুছলমানৰ বাহিৰেও হিন্দু উচ্চ আৰু মধ্যবৰ্ণৰ গোটৰ সদস্যসকলকো জিনীয় বিশ্লেষণৰ বাবে বাছনি কৰা হৈছিল। এই অধ্যয়নত ১০২১টা নমুনাৰ ভিতৰত মাত্ৰ ১৭টা নমুনাতহে ই হেপ্ল’গ্ৰুপ দেখা গৈছিল আৰু সকলোবোৰেই ছিয়া আছিল। অতি সামান্য বৃদ্ধি পোৱা কম্পাঙ্কই অৱশ্যে এই ছিয়াসকলক কেৱল তেওঁলোকৰ হেপ্ল’গ্ৰুপৰ ক্ষেত্ৰত [[ইৰাক|ইৰাকী]], [[তুৰস্ক|তুৰ্কী]] আৰু [[পেলেষ্টাইন|পেলেষ্টাইনী]]সকলৰ ওচৰত ৰাখিছে।<ref name="genestudy"/><ref name="Kashif-ul-Huda"/> ===ভাৰতত ইছলামৰ আদিম ইতিহাস=== [[File:Periplous of the Erythraean Sea.svg|thumbnail|ইৰিথ্ৰিয়ান সাগৰৰ পেৰিপ্লাছৰ নাম, পথ আৰু স্থান (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১ম শতিকা)]] [[File:Cheraman jumamasjid.JPG|thumb|right|250px|মালাবাৰ উপকূলৰ চেৰমন পেৰুমাল জুমা মছজিদ, সম্ভৱতঃ ভাৰতৰ প্ৰথম মছজিদ। ]] অতীজৰেপৰা আৰব আৰু ভাৰত উপমহাদেশৰ মাজত বাণিজ্যিক সম্পৰ্ক বিদ্যমান। আনকি প্ৰাক ইছলাম যুগতো আৰব ব্যৱসায়ীসকলে কোংকন-গুজৰাট উপকূল আৰু মালাবাৰ উপকূল ভ্ৰমণ কৰিছিল, যিয়ে তেওঁলোকক দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ বন্দৰসমূহৰ সৈতে সংযোগ কৰিছিল। নতুনকৈ ইছলাম কৰা আৰবসকল আছিল ইছলামৰ ভাৰতৰ সৈতে প্ৰথম সংস্পৰ্শ। বুৰঞ্জীবিদ ইলিয়ট আৰু ডাউছনে তেওঁলোকৰ গ্ৰন্থ ''The History of India, as Told by Its Own Historians'', ত কৈছে যে মুছলমান যাত্ৰী কঢ়িয়াই অনা প্ৰথম জাহাজখন ভাৰতৰ উপকূলত ৬৩০ খ্ৰীষ্টাব্দৰ আগতেই দেখা গৈছিল। এইচ জি ৰ’লিনছনে তেওঁৰ ''Ancient and Medieval History of India''<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=QY3fPAAACAAJ |title=Ancient and Medieval History of India|last=Rawlinson|first=H. G.|date=2001-01-01|publisher=Bharatiya Kala Prakashan|isbn=9788186050798 |language=en}}</ref> গ্ৰন্থত দাবী কৰিছে যে প্ৰথম আৰব মুছলমানসকলে ভাৰতৰ উপকূলত বসতি স্থাপন কৰিছিল খ্ৰীষ্টপূৰ্ব সপ্তম শতিকাৰ শেষৰফালে। এই তথ্য জে ষ্টাৰকে তেওঁৰ ''Madras District Manuals''<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=GkNJnwEACAAJ |title=Madras District Manuals: South Canara|date=1894|publisher=Superintendent, Government Press|language=en}}</ref> আৰু হৰিদাস ভট্টাচাৰ্যই সাংস্কৃতিক ঐতিহ্য ''Cultural Heritage of India Vol. IV''.ত<ref>{{ISBN|8187332050}} Cultural Heritage of India Vol. IV</ref> ইছলামৰ উত্থানৰ লগে লগে আৰবসকলে বিশ্বৰ মঞ্চত এক উল্লেখযোগ্য সাংস্কৃতিক শক্তি হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰিছিল। তেওঁলোকৰ বিস্তৃত বাণিজ্য আৰু বাণিজ্যিক নেটৱৰ্কৰ জৰিয়তে আৰব ব্যৱসায়ী আৰু ব্যৱসায়ীসকল বিশ্বাসৰ মূল দূত হৈ পৰিছিল, য’তেই ভ্ৰমণ কৰিছিল তাতেই ইয়াৰ শিক্ষাসমূহ ভাগ-বতৰা কৰিছিল।<ref>{{Cite news|url=http://www.jaihoon.com/456.htm|title=Genesis and Growth of the Mappila Community {{!}} JAIHOON.COM|date=2009-11-03|work=JAIHOON.COM|access-date=2017-07-28|language=en-US|archivedate=2018-09-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180922115327/http://www.jaihoon.com/456.htm|deadurl=yes}}</ref> জনপ্ৰিয় পৰম্পৰা অনুসৰি ৬৬১ খ্ৰীষ্টাব্দত মালাবাৰ উপকূলৰ ঠিক পশ্চিমে অৱস্থিত [[লাক্ষাদ্বীপ|লক্ষদ্বীপ]]লৈ [[ইছলাম]]ক উবাইদুল্লাই আনিছিল। তেওঁৰ কবৰ এণ্ড্ৰট দ্বীপত অৱস্থিত বুলি বিশ্বাস কৰা হয়।<ref>{{cite web|title=History|url=http://lakshadweep.nic.in/KL_History.html|publisher=lakshadweep.nic.in|access-date=1 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120514235511/http://lakshadweep.nic.in/KL_History.html|archive-date=14 May 2012|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> [[কেৰেলা]]ৰ এৰ্নাকুলাম জিলাৰ পূব অংশৰ কোথামংগলামৰপৰা কেইটামান উমাইয়াদ (৬৬১–৭৫০ খ্ৰীষ্টাব্দ) মুদ্ৰা আৱিষ্কাৰ কৰা হয়।<ref name="TheEncyclopediaofIslam2">{{cite encyclopedia |last=Miller |first=Roland E. |author-link=Roland E. Miller |article=Mappila |encyclopedia=The Encyclopedia of Islam |volume=VI |publisher=E. J. Brill |year=1988 |pages=458–66}}</ref> [[কেৰালা]]ত মুছলমান পৰম্পৰা অনুসৰি মঙলদৈস্থিত মছজিদ জিনাথ বক্স [[ভাৰত উপমহাদেশ]]ৰ অন্যতম পুৰণি মছজিদ।<ref>{{Cite news|url=https://www.karnataka.com/mangalore/zeenath-baksh-masjid/|title=Zeenath Baksh Masjid {{!}} Zeenath Baksh Masjid Mangalore {{!}} Zeenath Baksh Masjid History|date=2017-12-02|work=Karnataka.com|access-date=2018-06-30|language=en-US}}</ref> চেৰামান পেৰুমালছৰ কিংবদন্তি অনুসৰি, [[ইছলামৰ পয়গম্বৰ|ইছলামিক নবী]] [[মুহাম্মাদ|মহম্মদৰ]] (প্ৰায় ৫৭০–৬৩২) জীৱনকালত [[ইছলাম ধৰ্ম]] গ্ৰহণ কৰা [[চেৰা বংশ]]ৰ শেষৰজন শাসক (চেৰামান পেৰুমাল)ৰ আদেশত বৰ্তমানৰ [[কেৰেলা]]ৰ কোডুংগালুৰত ৬২৪ খ্ৰীষ্টাব্দত প্ৰথম [[ভাৰতীয় মছজিদ]] নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল।<ref name="SimpsonKresse2008">{{cite book |author1=Edward Simpson|author2=Kai Kresse|title=Struggling with History: Islam and Cosmopolitanism in the Western Indian Ocean|url=https://books.google.com/books?id=w0qHKA7zEaEC&pg=PA333|access-date=24 July 2012 |year=2008|publisher=Columbia University Press|isbn=978-0-231-70024-5|pages=333}}</ref><ref name="Kupferschmidt1987">{{cite book|author=Uri M. Kupferschmidt|title=The Supreme Muslim Council: Islam Under the British Mandate for Palestine|url=https://books.google.com/books?id=ChEVAAAAIAAJ&pg=PA458|access-date=25 July 2012|year=1987|publisher=Brill|isbn=978-90-04-07929-8|pages=458–459}}</ref><ref name="Raṇṭattāṇi2007">{{cite book|author=Husain Raṇṭattāṇi|title=Mappila Muslims: A Study on Society and Anti Colonial Struggles |url=https://books.google.com/books?id=xlb5BrabQd8C&pg=PA179|access-date=25 July 2012|year=2007|publisher=Other Books|isbn=978-81-903887-8-8|pages=179–}}</ref> কিছাত শকৰৱতী ফাৰ্মাদৰ মতে, কোডুংগালুৰ, কোল্লাম, মাদায়ী, বৰকুৰ, মঙলদৈ, কাছাৰগোড, কান্নুৰ, ধৰ্মদাম, পন্থালয়িনী, আৰু চলিয়ামত থকা মছজিদসমূহ মালিকদিনাৰৰ যুগত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল আৰু [[ভাৰত উপমহাদেশ]]ৰ আটাইতকৈ পুৰণি মছজিদসমূহৰ ভিতৰত এই মছজিদসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম।<ref>Prange, Sebastian R. ''Monsoon Islam: Trade and Faith on the Medieval Malabar Coast.'' Cambridge University Press, 2018. 98.</ref> কাছাৰগোড চহৰৰ থালাংগাৰাত মালিকদিনাৰৰ মৃত্যু হোৱা বুলি অনুমান কৰা হৈছে।<ref name="ch">Pg 58, Cultural heritage of [[Kerala]]: an introduction, A. Sreedhara Menon, East-West Publications, 1978</ref> প্ৰথম ভাৰতীয় মছজিদ চেৰমন জুমা মছজিদ ৬২৯ খ্ৰীষ্টাব্দত মালিক দীনাৰে নিৰ্মাণ কৰা বুলি ভবা হয়<ref>{{Cite news |url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/Cheraman-Juma-Masjid-A-1000-year-old-lamp-burns-in-this-mosque/articleshow/47486911.cms |title=Cheraman Juma Masjid: A 1,000-year-old lamp burns in this mosque|work=[[The Times of India]] |date=31 May 2015 |access-date=28 July 2017}}</ref> যদিও কিছুমান ইতিহাসবিদে কয় যে প্ৰথম মছজিদটো ৬১০ আৰু ৬২৩ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ভিতৰত [[গুজৰাট]]ত আছিল।<ref>{{Cite news |url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/ahmedabad/Oldest-Indian-mosque-Trail-leads-to-Gujarat/articleshow/55270285.cms |title=Oldest Indian mosque: Trail leads to Gujarat |work=[[The Times of India]] |date=6 November 2016 |access-date=28 July 2017}}</ref> মালাবাৰত মাপিলাসকল হয়তো প্ৰথম সম্প্ৰদায় যিয়ে [[ইছলাম ধৰ্ম]] গ্ৰহণ কৰিছিল।<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=pCiNqFj3MQsC&pg=PA506|title=Encyclopedia of the Peoples of Asia and Oceania |last=West|first=Barbara A.|date=2010-05-19|publisher=Infobase Publishing|isbn=9781438119137|language=en}}</ref> উপকূলৰ কাষেৰে নিবিড় মিছনেৰী কাৰ্য্যকলাপ চলোৱা হৈছিল আৰু আন বহুতো থলুৱা লোকে ইছলাম ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰিছিল। কিংবদন্তি অনুসৰি ভাৰতৰপৰা অহা দুজন ভ্ৰমণকাৰী মৌলাই [[আব্দুল্লাহ (ইছমাইলী মুস্তালি মিছনেৰী)|আব্দুল্লাহ]] (পূৰ্বতে বালাম নাথ নামেৰে পৰিচিত) আৰু মৌলাই নুৰুদ্দিন (ৰূপনাথ) [[ইমাম]] [[আল-মুস্তানছিৰ বিল্লাহ|মুস্তানছিৰ]] (৪২৭–৪৮৭&nbsp; এ এইচ)/(১০৩৬–১০৯৪ খ্ৰীষ্টাব্দ) আৰু ইমানেই আপ্লুত হৈছিল যে তেওঁলোকে ইছলাম ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰি ৪৬৭ চনত ভাৰতত প্ৰচাৰ কৰিবলৈ উভতি আহিছিল&nbsp; এ এইচ/১০৭৩ খ্ৰীষ্টাব্দ। মৌলাই আহমেদ তেওঁলোকৰ সংগী আছিল। [[আব্দুল্লাহ (ইছমাইলী মুস্তালি মিছনেৰী)|আবাদুল্লাহ]] প্ৰথম [[দাউদী বহৰা|ৱালি-উল-হিন্দৰ দাইৰ তালিকা]] (ভাৰতৰ সন্ত) আছিল। তেওঁ কাকা আকেলা আৰু কাকি আকেলা নামৰ এহাল বিবাহিত দম্পতীৰ সন্মুখীন হয় যি [[তৈয়াবি ইছমাইলী|তৈয়াবী]] ([[দাউদী বহৰা|বোহৰা]]) সম্প্ৰদায়ৰ প্ৰথম ধৰ্মান্তৰিত হৈছিল।{{Cn|date=May 2024}} ===আৰব–ভাৰতীয় পাৰস্পৰিক ক্ৰিয়া=== ঐতিহাসিক প্ৰমাণে দেখুৱাইছে যে [[চৌদি আৰৱ|আৰব]] আৰু [[মুছলমান]]সকলে [[ইছলাম]]ৰ প্ৰথম দিনৰপৰাই আৰু সম্ভৱতঃ আৰব অঞ্চলত ইছলামৰ আগমনৰ আগতেই ভাৰতীয়সকলৰ সৈতে যোগাযোগ কৰিছিল। আৰব ব্যৱসায়ীসকলে [[ভাৰতীয়|ভাৰতীয়সকলে]] বিকশিত কৰা সংখ্যা ব্যৱস্থাটো [[মধ্যপ্ৰাচ্য]] আৰু [[ইউৰোপ]]লৈ প্ৰেৰণ কৰিছিল।<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/topic/Hindu-Arabic-numerals|title=Hindu-Arabic numerals &#124; History & Facts &#124; Britannica|date=9 October 2024|website=www.britannica.com}}</ref> অষ্টম শতিকাৰপৰাই বহু সংস্কৃত গ্ৰন্থ [[আৰবী ভাষা|আৰবী]]লৈ অনুবাদ হৈছিল। জৰ্জ ছালিবাই তেওঁৰ "ইছলামিক চাইন্স এণ্ড দ্য মেকিং অৱ দ্য ইউৰোপিয়ান ৰেনেছাঁ" নামৰ গ্ৰন্থখনত লিখিছে যে "দ্বিতীয় আব্বাছি খলিফা আল-মানছুৰৰ (ৰাজ্য ৭৫৪–৭৭৫) ৰাজত্বকালত কিছুমান প্ৰধান সংস্কৃত গ্ৰন্থ অনুবাদ হ'বলৈ আৰম্ভ কৰা হৈছিল, যদি ইয়াৰ আগতে নহয়; তাৰ আগতেও যুক্তিৰ ওপৰত কিছুমান গ্ৰন্থ, আৰু সাধাৰণতে মানি লোৱা হৈছে যে [[ফাৰ্চী ভাষা|পাৰ্চী]] আৰু [[সংস্কৃত ভাষা|সংস্কৃত]] গ্ৰন্থসমূহ, যিদৰে আছিল, তেনেদৰেই ৰচনা কৰা হৈছিল বা প্ৰথম অনুবাদ কৰা হৈছিল।" <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Boc0JjGRPF0C|title=Islamic Science and the Making of the European Renaissance|last=Saliba|first=George|date=2007|publisher=MIT Press|isbn=9780262195577|pages=74|language=en}}</ref> [[চৌদি আৰৱ|আৰব]] আৰু [[ভাৰত]]ৰ মাজত বাণিজ্যিক সম্পৰ্ক অনাদি কালৰপৰাই চলি আছিল, উদাহৰণস্বৰূপে আৰব ব্যৱসায়ীসকলে [[খেজুৰ]] আৰু সুগন্ধি বনৌষধি বিক্ৰী কৰিছিল যিসকলে প্ৰতি বসন্ততে বাৰিষা [[বতাহ]]ৰ আগমনৰ লগে লগে ভাৰতৰ পাৰলৈ আহিছিল। ভাৰতৰ পশ্চিম উপকূলত বসবাস কৰা লোকসকল আৰব ব্যৱসায়ীৰ বাৰ্ষিক আগমনৰ লগত যিমান পৰিচিত আছিল, বাৰিষাৰ [[চৰাই]]ৰ জাকবোৰৰ লগতো সিমানেই পৰিচিত আছিল। কিন্তু বাৰিষাৰ চৰাইবোৰে কেইমাহমানৰ প্ৰবাসৰ অন্তত [[আফ্ৰিকা]]লৈ উভতি আহিছিল যদিও সকলো ব্যৱসায়ীয়ে [[মৰুভূমি]]ত থকা নিজৰ ঘৰলৈ উভতি নাহিল; বহুতে [[ভাৰতৰ নাৰী|ভাৰতীয় মহিলা]]ক বিয়া কৰাই ভাৰতত বসতি স্থাপন কৰে।<ref name="A history of the Sikhs-p20">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=-nsGAQAAIAAJ|title=A history of the Sikhs|last=Singh|first=Khushwant|date=1963|publisher=Princeton University Press|pages=20|language=en}}</ref> [[মুহাম্মাদ|মহম্মদ]]ৰ আগমনে (৫৬৯–৬৩২ খ্ৰীষ্টাব্দ) পূৰ্বতে মূৰ্তিপূজক আৰু খণ্ডিত আৰবসকলক বিশ্বাসৰদ্বাৰা একত্ৰিত আৰু [[ইছলাম]]ৰ বাৰ্তা প্ৰচাৰৰ বাবে এক ভাগ-বতৰা দায়বদ্ধতাৰদ্বাৰা পৰিচালিত জাতিলৈ ৰূপান্তৰিত কৰে। দীৰ্ঘদিন ধৰি দক্ষিণ ভাৰতলৈ খেজুৰৰ দৰে সামগ্ৰী লৈ অহা আৰব বণিক নাৱিকসকলে এতিয়া এই নতুন ধৰ্মৰ প্ৰৱৰ্তন কৰিলে, যাৰ বাবে অঞ্চলটোত উষ্ম আদৰণি পালে। দক্ষিণ ভাৰতীয় জনগোষ্ঠীসমূহে মছজিদ নিৰ্মাণক আদৰণি জনায় আৰু আৰব আৰু স্থানীয় মহিলাসকলৰ মাজত আন্তঃবিবাহকে ধৰি সাংস্কৃতিক সংহতিৰ সুবিধা প্ৰদান কৰে। ইয়াৰ ফলত এক সুকীয়া ভাৰতীয়-আৰবীয় মুছলমান সম্প্ৰদায়ৰ সৃষ্টি হয়। নৱম শতিকাৰ আৰম্ভণিতে মালাবাৰৰ মুছলমান মিছনেৰীসকলে স্থানীয় ৰজাক [[ইছলাম ধৰ্ম]] গ্ৰহণৰ প্ৰেৰণা যোগোৱাৰ সময়ত এক উল্লেখযোগ্য মাইলৰ খুঁটি অৰ্জন কৰিছিল।<ref name="A history of the Sikhs-p20" /> ইতিহাসবিদ ডেৰিল এন মেকলিনৰ মতে [[সিন্ধু সভ্যতা|সিন্ধ]] (বৰ্তমানৰ [[পাকিস্তান]]ত) আৰু [[আলী]]ৰ [[ছিয়া ইছলাম|ছিয়া]] সমৰ্থকসকলৰ মাজত প্ৰাৰম্ভিক সংযোগ হাকিম ইবনে জাবালাহ আল আব্দিৰপৰাই অনুসন্ধান কৰিব পাৰি। মহম্মদৰ সহযোগী হাকিমে ৬৪৯ খ্ৰীষ্টাব্দত সিন্ধৰ মাজেৰে মাক্ৰাণলৈ যাত্ৰা কৰি [[খলিফা]]ক এই অঞ্চলৰ বিষয়ে ৰিপৰ্ট দিছিল। আলীৰ এজন নিষ্ঠাৱান সমৰ্থক হাকিমে সিন্ধী জাটৰ সৈতে [[উট]]ৰ যুদ্ধত মৃত্যুবৰণ কৰে।<ref>M. Ishaq, "Hakim Bin Jabala - An Heroic Personality of Early Islam", Journal of the Pakistan Historical Society, pp. 145-50, (April 1955).</ref> তেওঁ এজন [[কবি]]ও আছিল আৰু [[আলী|আলী ইবনে আবু তালিব]]ৰ প্ৰশংসাত তেওঁৰ কবিতাৰ কেইটামান দ্বৈত কবিতা জীয়াই আছে বুলি চাচনামাত প্ৰকাশ পাইছে।<ref>Derryl N. Maclean, "''Religion and Society in Arab Sind''", p. 126, BRILL, (1989) {{ISBN|90-04-08551-3}}.</ref>{{efn|Hakim ibn Jabalah al-Abdi's poem in praise of Ali ibn Abu Talib:<br />{{Blockquote|text=({{langx|ar|ليس الرزيه بالدينار نفقدة ان الرزيه فقد العلم والحكم وأن أشرف من اودي الزمان به أهل العفاف و أهل الجود والكريم <ref>چچ نامہ، سندھی ادبی بورڈ، صفحہ 102، جامشورو، (2018)</ref> }} "Oh Ali, owing to your alliance (with the prophet) you are truly of high birth, and your example is great, and you are wise and excellent, and your advent has made your age an age of generosity and kindness and brotherly love".<ref>Mirza Kalichbeg Fredunbeg, "The Chachnama", p. 43, The Commissioner's Press, Karachi (1900).</ref>}}}} আলীৰ নেতৃত্বৰ সময়ত সিন্ধৰ অসংখ্য জাটে ইছলাম ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰিছিল,<ref>Ibn Athir, Vol. 3, pp. 45–46, 381, as cited in: S. A. N. Rezavi, "''The Shia Muslims''", in History of Science, Philosophy and Culture in Indian Civilization, Vol. 2, Part. 2: "Religious Movements and Institutions in Medieval India", Chapter 13, Oxford University Press (2006).</ref> আলীৰ সেনাবাহিনীৰ বিষয়া হাৰিথ ইবনে মুৰাহ আল-আব্দি আৰু ছাইফি ইবনে ফিল’ আল-শ্বায়বাণীৰ দৰে ব্যক্তিৰ প্ৰচেষ্টাৰদ্বাৰা প্ৰভাবিত হৈছিল। ৬৫৮ খ্ৰীষ্টাব্দত তেওঁলোকে সিন্ধী ডাকাতসকলৰ বিৰুদ্ধে অভিযানৰ নেতৃত্ব দিছিল, তেওঁলোকক আল-কিকান (বৰ্তমানৰ কুৱেটা)লৈকে খেদি ফুৰিছিল।<ref>Ibn Sa'd, 8:346. The raid is noted by Baâdhurî, "fatooh al-Baldan" p. 432, and Ibn Khayyât, Ta'rîkh, 1:173, 183–84, as cited in: Derryl N. Maclean, "''Religion and Society in Arab Sind''", p. 126, BRILL, (1989) {{ISBN|90-04-08551-3}}.</ref> পিছলৈ ৬৬০ খ্ৰীষ্টাব্দত দামাস্কাছৰ ওচৰত হুজৰ ইবনে আদি আল-কিণ্ডিৰ সৈতে মূৰ কাটি পেলোৱা আলীৰ সাতজন নিষ্ঠাৱান সংগীৰ ভিতৰত এজন হিচাপে ছাইফীক হত্যা কৰা হয়।<ref>Tabarî, 2:129, 143, 147, as cited in: Derryl N. Maclean, "''Religion and Society in Arab Sind''", p. 126, Brill, (1989) {{ISBN|90-04-08551-3}}.</ref> ===ভাৰতত ইছলামৰ ৰাজনৈতিক ইতিহাস=== {{See also|মধ্যযুগীয় ভাৰত|ভাৰত-পাৰ্চী সংস্কৃতি|দিল্লী চুলতান|মোগল সাম্ৰাজ্য|#ধৰ্মান্তৰকৰণ বিতৰ্ক|l6=ধৰ্মান্তৰকৰণ বিতৰ্ক}} [[File:Taj mahal (1870s).jpg|thumb|[[ভাৰত]]ৰ [[আগ্ৰা]]ৰ [[তাজমহল]]। ১৭ শতিকাত মোগল সম্ৰাট শ্বাহজাহানৰ অধীনত নিৰ্মাণ কৰা এইখন ভাৰত-ইছলামিক স্থাপত্যক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। ]] [[File:Sindian Foot Soldier in his War Dress.png|thumb|এজন সিন্ধী মুছলমান]] ১৭ বছৰ বয়সত মহম্মদ বিন কাছিম (৬৭২ খ্ৰীষ্টাব্দ) [[ভাৰত উপমহাদেশ]] আক্ৰমণ কৰা প্ৰথমজন মুছলমান সেনাপতি আছিল, সিন্ধত উপনীত হ’বলৈ সক্ষম হৈছিল। খ্ৰীষ্টীয় অষ্টম শতিকাৰ প্ৰথমাৰ্ধত উমাইয়াদ খিলাফত আৰু ভাৰতীয় ৰাজ্যৰ মাজত ধাৰাবাহিক যুদ্ধ সংঘটিত হয়; ফলত ভাৰতত উমাইয়াদ অভিযানসমূহ পৰীক্ষা কৰি সিন্ধলৈ নিয়ন্ত্ৰণ কৰা হয়।<ref name=Crawford>{{cite book |title=The War of the Three Gods: Romans, Persians and the Rise of Islam |first=Peter |last=Crawford |publisher=Pen & Sword Books |location=Barnsley, Great Britain |year=2013 |isbn=978-1-84884-612-8 |page=216}}</ref>{{efn|দশম শতিকাৰ আশে-পাশে গাজনীৰ মাহমুদৰ অধীনত (৯৭১–১০৩০ খ্ৰীষ্টাব্দ) মুছলমান মধ্য এছিয়াৰ যাযাবৰী সাম্ৰাজ্য গাজনাভিদসকল আছিল দ্বিতীয়, বহুত বেছি হিংস্ৰ আক্ৰমণকাৰী, দ্ৰুত ঘোঁৰাৰ অশ্বাৰোহী বাহিনী ব্যৱহাৰ কৰি আৰু জাতি আৰু ধৰ্মৰদ্বাৰা একত্ৰিত বিশাল সৈন্যবাহিনী গঠন কৰি, বাৰে বাৰে [[দক্ষিণ এছিয়া]]ৰ উত্তৰ-পশ্চিম সমভূমিক আগুৰি ধৰিছিল। অৱশেষত ঘূৰিদসকলৰ অধীনত [[মুছলমান]] সৈন্যই উত্তৰ ভাৰতীয় সমভূমিত প্ৰৱেশ কৰে, যাৰ ফলত ১২০৬ চনত ঘূৰিদ বংশৰ দাসসকলে ইছলামিক [[দিল্লী চুলতানী|দিল্লী চুলতান]] ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠা কৰে।<ref>{{citation|last=Ludden|first=D.|date=13 June 2002|title=India and South Asia: A Short History|publisher=[[One World Media|One World]]|isbn=978-1-85168-237-9|page=68}}</ref> চুলতানে উত্তৰ ভাৰতৰ বহু অংশ নিয়ন্ত্ৰণ কৰিব লাগিছিল আৰু দক্ষিণ ভাৰতত বহু আগ্ৰাসন কৰিব লাগিছিল। কিন্তু অভ্যন্তৰীণ কাজিয়াৰ ফলত চুলতানিত্বৰ অৱনতি ঘটে, আৰু পূবত [[বংগ চুলতানী|বংগ চুলতানেট]]ৰ দৰে নতুন মুছলমান চুলতানেট বিচ্ছিন্ন হয়,<ref>Hermann Kulke and Dietmar Rothermund, A History of India, 3rd Edition, Routledge, 1998, {{ISBN|0-415-15482-0}}, pp 187–190</ref> আনহাতে ডেকানত [[উৰ্দু ভাষা]]ক ডেকানলৈ লৈ যোৱা দিল্লীৰ উৰ্দুভাষী উপনিৱেশিকসকলে বাহমানী সাম্ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠা কৰে।<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=j2F9BgAAQBAJ&dq=colonists+dakhni&pg=PA42 |title=The Sufis of Bijapur, 1300-1700 |date=2015 |author=Richard Maxwell Eaton |publisher=Princeton University Press |page=41 |isbn=9781400868155 }}</ref> ১৩৩৯ চনত শ্বাহ মিৰ কাশ্মীৰৰ প্ৰথম [[মুছলমান]] শাসক হৈ ছালাটিন-ই-কাশ্মীৰ বা শ্বাহ মিৰ বংশৰ শুভাৰম্ভ কৰে।<ref name=imp-gazet-history>''Imperial Gazetteer of India, volume 15''. 1908. Oxford University Press, Oxford and London. pp. 93–95.</ref> [[দিল্লী চুলতানী]]ৰ অধীনত ইছলামিক সভ্যতাৰ সৈতে ভাৰতীয় সভ্যতাৰ সংশ্লেষণ ঘটিছিল, আৰু ভাৰতীয় উপমহাদেশৰ এক ক্ৰমবৰ্ধমান বিশ্ব ব্যৱস্থা আৰু [[এফ্ৰো-ইউৰেছিয়া|আফ্ৰিকান-ইউৰেছিয়া]]ৰ বৃহৎ অংশ সামৰি বহল আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় নেটৱৰ্কৰ সৈতে একত্ৰীকৰণ হৈছিল, যিয়ে ভাৰতীয় সংস্কৃতি আৰু সমাজত যথেষ্ট প্ৰভাৱ পেলাইছিল।<ref name="asher-50-52">{{citation|last1=Asher|first1=C. B.|last2=Talbot|first2=C|date=1 January 2008|title=India Before Europe|edition=1st|publisher=[[Cambridge University Press]]|isbn=978-0-521-51750-8|pages=50–52|url={{google books |plainurl=y |id=ZvaGuaJIJgoC|page=50}}}}</ref> তেওঁলোকৰ শাসনৰ সময়ছোৱাত ভাৰত-ইছলামিক স্থাপত্যৰ আদিম ৰূপ,<ref>A. Welch, "Architectural Patronage and the Past: The Tughluq Sultans of India," Muqarnas 10, 1993, Brill Publishers, pp 311-322</ref><ref>J. A. Page, [https://archive.org/stream/guidetothequtbde031434mbp#page/n15/mode/2up/search/temple Guide to the Qutb], Delhi, Calcutta, 1927, page 2-7</ref> ভাৰতৰ জনসংখ্যা আৰু অৰ্থনীতিৰ বৃদ্ধিৰ হাৰ,<ref name="maddison379">{{cite book|last=Madison|first=Angus|title=Contours of the world economy, 1–2030 AD: essays in macro-economic history|date=6 December 2007|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-922720-4|page=379}}</ref> আৰু হিন্দুস্তানী ভাষাৰ উত্থান আদি অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল।<ref name="brown2008">{{Citation | title=Concise Encyclopedia of Languages of the World |author1=Keith Brown |author2=Sarah Ogilvie | year=2008 | isbn=978-0-08-087774-7 | publisher=Elsevier | url=https://books.google.com/books?id=F2SRqDzB50wC | quote=... Apabhramsha seemed to be in a state of transition from Middle Indo-Aryan to the New Indo-Aryan stage. Some elements of Hindustani appear ... the distinct form of the lingua franca Hindustani appears in the writings of Amir Khusro (1253–1325), who called it Hindwi ...}}</ref> ত্ৰয়োদশ আৰু চতুৰ্দশ শতিকাত মংগোল সাম্ৰাজ্যই ভাৰতৰ ওপৰত সম্ভাৱ্য বিধ্বংসী আগ্ৰাসনক প্ৰতিহত কৰাৰ বাবেও দিল্লী চুলতানীৰ দায়িত্ব আছিল।<ref name="asher-50-51">{{citation|last1=Asher|first1=C. B.|last2=Talbot|first2=C|date=1 January 2008|title=India Before Europe|edition=1st|publisher=[[Cambridge University Press]]|isbn=978-0-521-51750-8|url=https://books.google.com/books?id=ZvaGuaJIJgoC&pg=PA19|pages=19, 50–51}}</ref> ভাৰত উপমহাদেশত যান্ত্ৰিক প্ৰযুক্তিৰ অধিক ব্যৱহাৰৰ লগত এই সময়ছোৱাৰ মিল আছিল। ত্ৰয়োদশ শতিকাৰপৰা ভাৰতে ইছলামিক জগতৰপৰা যান্ত্ৰিক প্ৰযুক্তি ব্যাপকভাৱে গ্ৰহণ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে, য'ত গিয়াৰ আৰু পুলিযুক্ত পানী উঠা চকা, কেম আৰু ক্ৰেংকযুক্ত মেচিন,<ref name="Pacey">{{cite book | last = Pacey | first = Arnold | title = Technology in World Civilization: A Thousand-Year History | url = https://archive.org/details/technologyinworl0000pace | url-access = registration | orig-year = 1990 | edition = First MIT Press paperback | year = 1991 | publisher = The MIT Press | location = Cambridge MA | pages = [https://archive.org/details/technologyinworl0000pace/page/26 26]–29}}</ref> কাগজ নিৰ্মাণ প্ৰযুক্তি,<ref>{{cite book |last1=Habib |first1=Irfan |author-link1=Irfan Habib |title=Economic History of Medieval India, 1200-1500 |date=2011 |publisher=[[Pearson Education India]] |isbn=9788131727911 |page=96 |url=https://books.google.com/books?id=K8kO4J3mXUAC&pg=PA96}}</ref> আৰু ঘূৰ্ণন চকা আদি অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>{{cite book | last = Pacey | first = Arnold | title = Technology in World Civilization: A Thousand-Year History | url = https://archive.org/details/technologyinworl0000pace | url-access = registration | orig-year = 1990 | edition = First MIT Press paperback | year = 1991 | publisher = The MIT Press | location = Cambridge MA | pages = [https://archive.org/details/technologyinworl0000pace/page/23 23]–24}}</ref> [[File:Codice Casanatense Malabarese Muslims (cropped).jpg|thumb|Muslim family from [[Malabar Coast|Malabar]], 1540]] ষোড়শ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে উত্তৰ ভাৰত, তেতিয়া মূলতঃ মুছলমান শাসকৰ অধীনত থকাৰ বাবে,<ref>{{citation|last=Robb|first=P.|title=A History of India|year=2001|publisher=London: Palgrave|isbn=978-0-333-69129-8|page=[https://archive.org/details/historyofindia00pete/page/80 80]|url=https://archive.org/details/historyofindia00pete/page/80}}</ref> পুনৰ মধ্য এছিয়াৰ নতুন প্ৰজন্মৰ যোদ্ধাৰ উচ্চমানৰ গতিশীলতা আৰু অগ্নিশক্তিৰ হাতত পৰে।<ref>{{citation|last=Stein|first=B.|author-link=Burton Stein|date=16 June 1998|title=A History of India|edition=1st|publisher=Wiley-Blackwell|place=Oxford|isbn=978-0-631-20546-3|url=https://books.google.com/books?id=SXdVS0SzQSAC|page = 164}}</ref> ফলত মোগল সাম্ৰাজ্যই শাসন কৰিবলৈ অহা স্থানীয় সমাজসমূহক ষ্টাম্প আউট কৰা নাছিল, বৰঞ্চ নতুন প্ৰশাসনিক পদ্ধতি<ref>{{citation|last1=Asher|first1=C. B.|last2=Talbot|first2=C|date=1 January 2008|title=India Before Europe|edition=1st|publisher=[[Cambridge University Press]]|isbn=978-0-521-51750-8|pages = 90–91}}</ref> আৰু বৈচিত্ৰ্যময় আৰু সৰ্বাংগীণ শাসকীয় অভিজাত শ্ৰেণীৰদ্বাৰা{{sfn|Metcalf|Metcalf|2006|p = 17}} সেইবোৰক ভৰসাম্য আৰু শান্ত কৰিছিল, যাৰ ফলত অধিক পদ্ধতিগত, কেন্দ্ৰীভূত আৰু একেধৰণৰ শাসনৰ সৃষ্টি হৈছিল।<ref name="Asher-Talbot-2008-p152">{{citation|last1=Asher|first1=C. B.|last2=Talbot|first2=C|date=1 January 2008|title=India Before Europe|edition=1st|publisher=[[Cambridge University Press]]|isbn=978-0-521-51750-8|page = 152}}</ref> বিশেষকৈ [[আকবৰ]]ৰ দিনত জনজাতীয় বন্ধন আৰু ইছলামিক পৰিচয় পৰিহাৰ কৰি [[মোগল সাম্ৰাজ্য|মোগল]]সকলে পাৰ্চী সংস্কৃতিৰ জৰিয়তে প্ৰকাশ পোৱা আনুগত্যৰ জৰিয়তে নিজৰ দূৰৈৰ ৰাজ্যসমূহক একত্ৰিত কৰিছিল, যিজন সম্ৰাটৰ ওচৰত আছিল প্ৰায় ঈশ্বৰীয় মৰ্যাদা আছিল।{{sfn|Metcalf|Metcalf|2006|p = 17}} মোগল ৰাষ্ট্ৰৰ অৰ্থনৈতিক নীতিয়ে কৃষিৰপৰাই বেছিভাগ ৰাজহ আহৰণ কৰিছিল<ref name="Asher-Talbot-2008-p158">{{citation|last1=Asher|first1=C. B.|last2=Talbot|first2=C|date=1 January 2008|title=India Before Europe|edition=1st|publisher=[[Cambridge University Press]]|isbn=978-0-521-51750-8|page = 158}}</ref> আৰু সুনিয়ন্ত্ৰিত ৰূপৰ মুদ্ৰাত কৰ পৰিশোধ কৰাটো বাধ্যতামূলক কৰিছিল,{{sfn|Stein|1998|p = 169}} কৃষক আৰু শিল্পীসকলে বৃহৎ বজাৰত প্ৰৱেশ কৰিছিল।<ref name="Asher-Talbot-2008-p152"/> সপ্তদশ শতিকাৰ বেছিভাগ সময় সাম্ৰাজ্যই বজাই ৰখা আপেক্ষিক শান্তি ভাৰতৰ [[অৰ্থনীতি|অৰ্থনৈতিক]] সম্প্ৰসাৰণৰ এক কাৰক আছিল,<ref name="Asher-Talbot-2008-p152"/> যাৰ ফলত [[চিত্ৰাঙ্কন|চিত্ৰকলা]], [[সাহিত্য]]ৰ ৰূপ, [[বস্ত্ৰশিল্প]] আৰু [[স্থাপত্য]]ৰ অধিক পৃষ্ঠপোষকতা লাভ কৰিছিল।<ref name="Asher-Talbot-2008-p186">{{citation|last1=Asher|first1=C. B.|last2=Talbot|first2=C|date=1 January 2008|title=India Before Europe|edition=1st|publisher=[[Cambridge University Press]]|isbn=978-0-521-51750-8|page = 186}}</ref> [[মোগল সাম্ৰাজ্য]] সপ্তদশ শতিকাৰ বিশ্বৰ সৰ্ববৃহৎ অৰ্থনীতি আছিল, কিং চীন আৰু পশ্চিম ইউৰোপতকৈও বৃহৎ, মোগল ভাৰতে বিশ্বৰ অৰ্থনৈতিক আৰু উদ্যোগিক উৎপাদনৰ প্ৰায় এক চতুৰ্থাংশ উৎপাদন কৰিছিল।<ref>{{cite book|last=Maddison|first=Angus|author-link=Angus Maddison|title=Development Centre Studies The World Economy Historical Statistics: Historical Statistics|url={{google books |plainurl=y |id=rHJGz3HiJbcC}}|date=25 September 2003|publisher=OECD Publishing|isbn=978-92-64-10414-3|page=259}}</ref><ref name="williamson">{{Cite web|url=http://www.tcd.ie/Economics/staff/orourkek/Istanbul/JGWGEHNIndianDeind.pdf|title=India's Deindustrialization in the 18th and 19th Centuries|author=[[Jeffrey G. Williamson]], David Clingingsmith|publisher=[[Harvard University]]|date=August 2005|access-date=18 May 2017}}</ref> ১৮ শতিকাত মোগলৰ ক্ষমতা যথেষ্ট সীমিত হৈ পৰিছিল। ১৮ শতিকাৰ মাজভাগলৈকে [[মাৰাঠা সাম্ৰাজ্য|মাৰাঠা]]ই মোগল সেনাবাহিনীক পৰাস্ত কৰি [[পঞ্জাব, ভাৰত|পঞ্জাৱ]]ৰপৰা [[বংগ]]লৈকে কেইবাখনো মোগল প্ৰদেশ আক্ৰমণ কৰিছিল।<ref>{{cite book |author=Sailendra Nath Sen |date=2010 |title=An Advanced History of Modern India |url=https://books.google.com/books?id=bXWiACEwPR8C&pg=PA1941-IA82 |publisher=Macmillan India |page=Introduction 14 |isbn=978-0230328853}}</ref> এই সময়লৈকে [[ভাৰতীয় উপমহাদেশ]]ৰ প্ৰধান অৰ্থনৈতিক শক্তি আছিল [[বংগ নবাব|বংগৰ নবাব]]ৰ অধীনত [[বংগ চুবাহ|বংগ চুবহ]] আৰু হাইদৰ আলী আৰু [[টিপু চুলতান]]ৰ অধীনত দক্ষিণ ভাৰতীয় মহীশূৰ ৰাজ্য, ইয়াৰ পূৰ্বে প্ৰথমটো বংগত মাৰাঠা আক্ৰমণৰ ফলত ধ্বংস হৈছিল,<ref name="Chaudhuri253">{{cite book|author=Kirti N. Chaudhuri|title=The Trading World of Asia and the English East India Company: 1660–1760|publisher=[[Cambridge University Press]]|year=2006|page=253|url={{google books |plainurl=y |id=9xt7Fgzq9e8C|page=253}}|isbn=9780521031592|author-link=Kirti N. Chaudhuri}}</ref><ref name="Marshall73">{{cite book|title=Bengal: The British Bridgehead: Eastern India 1740-1828|author=P. J. Marshall|publisher=[[Cambridge University Press]]|year=2006|page=73|url={{google books |plainurl=y |id=lIZrfokYSY8C|page=73}}|isbn=9780521028226|author-link=P. J. Marshall}}</ref> যাৰ ফলত [[মহীশূৰ|মহীশূৰ ৰাজ্য]]ৰ অৰ্থনীতিয়ে বংগক আগুৰি ধৰিছিল।<ref name="Parthasarathi45">{{Citation |title=Why Europe Grew Rich and Asia Did Not: Global Economic Divergence, 1600–1850 |given=Prasannan |surname=Parthasarathi |publisher=[[Cambridge University Press]] |year=2011 |isbn=978-1-139-49889-0 |page=45 |url={{google books |plainurl=y |id=1_YEcvo-jqcC|page=45}}}}</ref> [[ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানী|ব্ৰিটিছ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীয়ে]] ১৭৫৭ চনত [[বংগ]] আৰু তাৰ পিছত ১৮ শতিকাৰ শেষৰফালে [[মহীশূৰ]] দখল কৰে। ১৮৫৭ চনৰ ভাৰতীয় বিদ্ৰোহৰ পিছত [[ব্ৰিটিছ ৰাজ|ব্ৰিটিছ ৰাজে]] [[বাৰ্মা]]লৈ নিৰ্বাসিত কৰাৰ আগতে শেষৰজন মোগল সম্ৰাট দ্বিতীয় বাহাদূৰ শ্বাহৰ কেৱল পুৰণি দিল্লী চহৰ (শ্বাহজাহানাবাদ)ৰ ওপৰত কৰ্তৃত্ব আছিল।{{Cn|date=May 2024}} <gallery class="center" widths="200px" heights="150px"> File:Last Mughal Emperor Bahadur Shah II with sons Mirza Jawan Bakht & Mirza Shah Abbas.jpg|শেষ মোগল সম্ৰাট বাহাদূৰ শ্বাহ দ্বিতীয় পুত্ৰ মিৰ্জা জৱান বাখত আৰু মিৰ্জা শ্বাহ আব্বাছৰ সৈতে File:Akbar Shah II procession guards.png|ব্ৰিটিছ ভাৰতত মোগল সম্ৰাট দ্বিতীয় আকবৰ শ্বাহৰ দৰবাৰ শোভাযাত্ৰা </gallery> ===ভাৰতীয় স্বাধীনতা আন্দোলনত ভূমিকা=== {{Further|ভাৰতৰ স্বাধীনতা আন্দোলন}} মুছলমান বিপ্লৱী, কবি আৰু সাহিত্যিকসকলৰ অৱদান [[ভাৰতৰ স্বাধীনতা আন্দোলন|ভাৰতৰ স্বাধীনতা সংগ্ৰাম]]ৰ ইতিহাসত নথিভুক্ত হৈ আছে। তিটুমিৰে [[ব্ৰিটিছ ৰাজ]]ৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ উত্থাপন কৰে। [[আবুল কালাম আজাদ]], হাকিম আজমল খান আৰু ৰফী আহমেদ কিদৱাই আন আন মুছলমান যিয়ে এই কামত লিপ্ত হৈছিল।{{Cn|date=May 2024}} শ্বাহজাহানপুৰৰ আছফাকুল্লা খানে কাকোৰী(লক্নৌ)ত ইংৰাজৰ কোষাগাৰ লুট কৰাৰ ষড়যন্ত্ৰ কৰিছিল।{{Cn|date=May 2024}} [[খান আব্দুল গফ্ফৰ খান|খান আব্দুল গফ্ফৰ খান]] (জনপ্ৰিয়ভাৱে "ফ্ৰণ্টিয়াৰ গান্ধী" নামেৰে পৰিচিত) আছিল এজন বিখ্যাত জাতীয়তাবাদী যিয়ে জীৱনৰ ৯৫ বছৰৰ ভিতৰত ৪৫ বছৰ কাৰাগাৰত কটায়; ভোপালৰ বাৰাকাতুল্লাহ আছিল গদৰ পাৰ্টিৰ অন্যতম প্ৰতিষ্থাপক, যিয়ে ব্ৰিটিছ বিৰোধী সংগঠনৰ নেটৱৰ্ক গঢ়ি তুলিছিল; গাদাৰ পাৰ্টিৰ চৈয়দ ৰহমত শ্বাহে ফ্ৰান্সত ভূ-গৰ্ভস্থ বিপ্লৱী হিচাপে কাম কৰিছিল আৰু ১৯১৫ চনত অসফল ঘদৰ বিদ্ৰোহত তেওঁৰ অংশৰ বাবে ফাঁচি দিয়া হৈছিল; ফৈজাবাদ (ইউ পি)ৰ আলী আহমদ ছিদ্দিকীয়ে জৌনপুৰৰ চৈয়দ মুজতাবা হুছেইনৰ সৈতে মালয় আৰু [[ম্যানমাৰ|বাৰ্মাত]] ভাৰতীয় বিদ্ৰোহৰ পৰিকল্পনা কৰিছিল আৰু ১৯১৭ চনত ফাঁচি দিয়া হৈছিল; ভাক্কোম আব্দুল খাদৰ [[আজাদ হিন্দ ফৌজ]]ৰ ​​সদস্য আছিল আৰু ১৯৪৩ চনত ফাঁচি দিয়া হৈছিল; [[মুম্বাই|বোম্বাই]]ৰ উদ্যোগপতি আৰু কোটিপতি উমৰ সুভানীয়ে [[মোহনদাস কৰমচান্দ গান্ধী|মহাত্মা গান্ধী]]ক [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ|কংগ্ৰেছ]]ৰ খৰচ যোগান ধৰিছিল আৰু শেষত স্বাধীনতাৰ কাৰণে মৃত্যুবৰণ কৰিছিল। মুছলমান মহিলাৰ ভিতৰত [[বেগম হজৰত মহল|হজৰত মহল]], আছঘৰী বেগম, বি আম্মাই ইংৰাজৰপৰা স্বাধীনতাৰ সংগ্ৰামত অৰিহণা যোগাইছিল।{{Cn|date=May 2024}} [[File:Gandhi, Patel and Maulana Azad Sept 1940.jpg|thumb|upright|[[আবুল কালাম আজাদ|মৌলানা আজাদ]] [[ভাৰতৰ স্বাধীনতা আন্দোলন|ভাৰতীয় স্বাধীনতা আন্দোলন]]ৰ এজন বিশিষ্ট নেতা আৰু [[হিন্দু ধৰ্ম|হিন্দু]]-[[মুছলমান]] ঐক্যৰ প্ৰবল সমৰ্থক আছিল। ইয়াত দেখুওৱা হৈছে আজাদ ( বাঁওফালে) [[বল্লভভাই পেটেল|চৰ্দাৰ পেটেল]] আৰু [[মহাত্মা গান্ধী]]ৰ সৈতে ১৯৪০ চনত। ]] [[ব্ৰিটিছ ৰাজ|ব্ৰিটিছ শাসন]]ৰ বিৰুদ্ধে স্বাধীনতাৰ বাবে যুঁজ দিয়া আন বিখ্যাত মুছলমানসকল হ’ল [[আবুল কালাম আজাদ]], [[দাৰুল উলুম দেওবন্দ]]ৰ ''মাহমুদ আল হাছান'', যি সশস্ত্ৰ সংগ্ৰামৰ জৰিয়তে ব্ৰিটিছক উৎখাত কৰিবলৈ বিখ্যাত ৰেচম চিঠি আন্দোলনত জড়িত আছিল, ''হুছেইন আহমদ মাদানী, দাৰুল উলুম দেওবন্দৰ প্ৰাক্তন শৈখুল হাদীছ, উবাইদুল্লা সিন্ধী, হাকিম আজমল খান, হছৰত মহনী, চৈয়দ মাহমুদ, আহমদুল্লাহ শ্বাহ, অধ্যাপক মৌলৱী বৰকতুল্লাহ, মাঘফুৰ আহমদ আজাজী, জাকিৰ হুছেইন, ছাইফুদ্দিন কিচলেউ, ভাক্কোম আব্দুল খাদৰ, মনজুৰ আব্দুল ৱাহাব, বাহাদূৰ শ্বাহ জাফৰ, হাকিম নুছৰত হুছেইন, [[খান আব্দুল গফ্ফৰ খান|খান আব্দুল গাফ্ফাৰ খান]], আব্দুল ছামাদ খান আচাকজাই, কৰ্ণেল শ্বাহনৱাজ, মুখতাৰ আহমেদ আনছাৰী, ৰফি আহমেদ কিদৱাই, [[ফখৰুদ্দিন আলি আহমেদ|ফখৰুদ্দিন আলী আহমেদ]], আনছাৰ হাৰৱানী, টাক শ্বেৰৱানী, নবাব বিকাৰুল মুল্ক, নবাব মহচিনুল মুল্ক, মুস্তাছাফা হুছেইন, ভি এম ওবাইদুল্লা, এছ.আৰ. ৰহিম, বদৰুদ্দিন ত্যবজী, আবিদ হাছান আৰু [[মৌলানা আব্দুল হামিদ খান ভাসানী|মৌলৱী আব্দুল হামিদ]]''।<ref name="zakaria">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=aMlKSmWRQ8cC|title=Indian Muslims: Where Have They Gone Wrong?|last=Zakaria|first=Rafiq|publisher=Popular Prakashan|year=2004|isbn=9788179912010|pages=281–286|access-date=15 August 2016}}</ref><ref name="Ali">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=-XQCYl6T1vIC|title=They Too Fought for India's Freedom: The Role of Minorities|last2=Roy|first2=Shantimoy|publisher=Hope India Publications|year=2006|isbn=9788178710914|pages=103–116|last1=Ali|first1=Asghar|access-date=15 August 2016}}</ref> ১৯২০ চনলৈকে পিছলৈ [[পাকিস্তান]]ৰ প্ৰতিষ্থাপক [[মুহাম্মাদ আলী জিন্না]] [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]]ৰ সদস্য আছিল আৰু [[ভাৰতৰ স্বাধীনতা আন্দোলন|স্বাধীনতা সংগ্ৰাম]]ৰ অংশ আছিল। কবি আৰু দাৰ্শনিক মহম্মদ ইকবাল সম্ভৱতঃ ১৯৩০ চনলৈকে হিন্দু–মুছলমান ঐক্য আৰু অবিভক্ত ভাৰতৰ প্ৰবল সমৰ্থক আছিল। হুছেইন শ্বহীদ ছুহৰাৱৰ্দীয়েও [[বংগ]]ত ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছত সক্ৰিয় আছিল, তেওঁৰ আৰম্ভণিৰ ৰাজনৈতিক জীৱনৰ সময়ছোৱাত। মহম্মদ আলী জৌহাৰ আৰু শৌকত আলীয়ে সামগ্ৰিক ভাৰতীয় প্ৰেক্ষাপটত মুছলমানসকলৰ মুক্তিৰ বাবে সংগ্ৰাম কৰিছিল, আৰু ফিৰংগী মহলৰ [[মোহনদাস কৰমচান্দ গান্ধী|মহাত্মা গান্ধী]] আৰু [[আব্দুল বাৰী (অধ্যাপক)|আব্দুল বাৰী]]ৰ সৈতে স্বাধীনতাৰ বাবে সংগ্ৰাম কৰিছিল। ১৯৩০ চনলৈকে ভাৰতৰ মুছলমানসকলে ব্যাপকভাৱে নিজৰ দেশবাসীৰ কাষত, অবিভক্ত ভাৰতৰ সামগ্ৰিক প্ৰেক্ষাপটত নিজৰ ৰাজনীতি চলাইছিল।{{Cn|date=May 2024}} === ভাৰত বিভাজন === {{Main|ভাৰতৰ বিভাজন}} {{Rquote|left|ধৰ্মান্তৰিত আৰু তেওঁলোকৰ বংশধৰসকলে পিতৃ-মাতৃৰপৰা পৃথক জাতি বুলি দাবী কৰা এটা দলৰ বাবে ইতিহাসত কোনো সমান্তৰালতা নাপাওঁ। |[[মহাত্মা গান্ধী]], ১৯৪৪ চনত ধৰ্মৰ ভিত্তিত ভাৰত বিভাজনৰ বিৰোধিতা কৰি।<ref name="Prasoon2010">{{cite book|author=Prof. Prasoon|title=My Letters.... M.K.Gandhi|url=https://books.google.com/books?id=-qfEbNpv7ggC&pg=PA120|date=1 January 2010|publisher=Pustak Mahal|isbn=978-81-223-1109-9|pages=120}}</ref>}} [[File:1946 Map of British India with areas demanded for separate Pakistan by Muslim League.jpg|thumb|260px|ব্ৰিটিছ ভাৰতৰ বিভাজন ধৰ্মৰ ওপৰত আধাৰিত আছিল। আলোচনা কেইবাবাৰো বিফল হৈছিল, সীমাৰ বিষয়ে ভিন্ন দাবী আছিল, যিটো ১৯৪৬ চনৰ এই মানচিত্ৰত দেখুওৱা হৈছে। ]] [[ক’ৰ'মণ্ডল আৰু বেংগল চেটলমেণ্টছ্ প্ৰেচিডেঞ্চি|ব্ৰিটিছ ভাৰত]] ৰ [[ভাৰতৰ বিভাজন|বিভাজন]]ৰ ফলত [[পাকিস্তান]] (যিটো পিছলৈ [[ইছলামিক ৰিপাব্লিক অৱ পাকিস্তান]] আৰু [[বাংলাদেশ|বাংলাদেশৰ জনগণৰাজ্য]]) আৰু [[ডমিনিয়ন]]ৰ সৃষ্টি হয় [[ভাৰত]] (পিছলৈ [[ভাৰত|ভাৰত গণৰাজ্য]])। [[ভাৰতীয় স্বাধীনতা আইন ১৯৪৭]] ১৯৪৭ চনৰ ১৫ আগষ্টক বিভাজনৰ বাবে নিৰ্দিষ্ট তাৰিখ হিচাপে সিদ্ধান্ত লৈছিল। অৱশ্যে পাকিস্তানে ১৪ আগষ্টত সৃষ্টিৰ দিৱস পালন কৰে।{{Cn|date=May 2024}} ভাৰত বিভাজনৰ বিষয়ে এই আইনত উল্লেখ কৰা হৈছিল আৰু ইয়াৰ ফলত ব্ৰিটিছ ভাৰতীয় সাম্ৰাজ্য ভংগ হৈছিল আৰু [[ব্ৰিটিছ ৰাজ]]ৰ অন্ত পৰিছিল। ইয়াৰ ফলত ভাৰত আৰু পাকিস্তানৰ নতুনকৈ গঠন হোৱা ৰাষ্ট্ৰৰ মাজত সংগ্ৰামৰ সৃষ্টি হয় আৰু ১২.৫ পৰ্যন্ত স্থানচ্যুত হয়&nbsp; লাখ লাখ লোকৰ জীৱন হেৰুৱাৰ অনুমান কেইবা লাখৰপৰা এক মিলিয়নলৈকে (১৯৪৭ চনত ভাৰত আৰু পাকিস্তানৰ মাজৰ সীমা অতিক্ৰম কৰা লোকৰ সংখ্যাৰ অনুমান ১০ৰপৰা ১২&nbsp; মিলিয়নৰ ভিতৰত)।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=iuESgYNYPl0C|title=A Concise History of Modern India|last1=Metcalf|first1=Barbara D.|last2=Metcalf|first2=Thomas R.|date=2006-09-28|publisher=Cambridge University Press|isbn=9781139458870|pages=221–222|language=en}}</ref> বিভাজনৰ হিংসাত্মক প্ৰকৃতিয়ে ভাৰত আৰু পাকিস্তানৰ মাজত পাৰস্পৰিক শত্ৰুতা আৰু সন্দেহৰ পৰিৱেশ সৃষ্টি কৰিছিল যি [[ভাৰত–পাকিস্তানৰ সম্পৰ্ক|সম্পৰ্ক]] আজিও জুৰুলা কৰি আছে।{{Cn|date=May 2024}} [[File:Badshah Khan.jpg|thumb|upright|[[খান আব্দুল গফ্ফৰ খান|আব্দুল গফ্ফৰ খান]] [[গান্ধী]]ৰ সৈতে ১৯৩০ চনত। ''ফ্ৰণ্টিয়াৰ গান্ধী'' নামেৰেও জনাজাত খানে ব্ৰিটিছ ৰাজৰ বিৰুদ্ধে অহিংস বিৰোধীৰ নেতৃত্ব দিছিল আৰু [[ভাৰতৰ বিভাজন|ভাৰত বিভাজন]]ৰ তীব্ৰ বিৰোধিতা কৰিছিল। ]] এই বিভাজনত [[বেংগল প্ৰেচিডেঞ্চি|বংগ প্ৰদেশ]]ৰ ভৌগোলিকভাৱে [[পূৰ্ব বংগ|পূব বংগ]]ত বিভাজন কৰা হৈছিল, যিটো [[পাকিস্তান]]ৰ অংশ হৈ পৰিছিল (১৯৫৬ চনৰপৰা পূব পাকিস্তান)। [[পশ্চিমবংগ|পশ্চিম বংগ]] [[ভাৰত]]ৰ অংশ হৈ পৰে, আৰু পঞ্জাব প্ৰদেশৰ একেধৰণৰ বিভাজন পশ্চিম পঞ্জাব (পিছলৈ [[পাঞ্জাব, পাকিস্তান|পাকিস্তানী পঞ্জাব]] আৰু [[ইছলামাবাদ|ইছলামবাদ]]ৰ ৰাজধানী ভূ-খণ্ড) আৰু পূব পঞ্জাব (পিছলৈ [[পঞ্জাব, ভাৰত|ভাৰতীয় পঞ্জাব]], লগতে [[হাৰিয়ানা]] আৰু [[হিমাচল প্ৰদেশ]]) হৈ পৰে। এই বিভাজন চুক্তিত ভাৰতীয় অসামৰিক সেৱা, [[ভাৰতীয় সেনা]], ৰয়েল ইণ্ডিয়ান নেভি, [[ভাৰতীয় ৰে’ল|ভাৰতীয় ৰেলৱে]] আৰু কেন্দ্ৰীয় কোষাগাৰকে ধৰি [[ভাৰত চৰকাৰ]]ৰ সম্পত্তিৰ বিভাজন আৰু অন্যান্য প্ৰশাসনিক সেৱাও অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল।{{Cn|date=May 2024}} ১৯৪৭ চনৰ ১৪–১৫ আগষ্টৰ মাজনিশাৰ ষ্ট্ৰ’কত [[ভাৰত]] আৰু [[পাকিস্তান]]ৰ স্ব-শাসিত দেশ দুখন আইনগতভাৱে অস্তিত্ব লাভ কৰে। এদিন আগতে ক্ষমতা হস্তান্তৰৰ অনুষ্ঠানসমূহ সেই সময়ত নতুন পাকিস্তান ৰাজ্যৰ ৰাজধানী [[কৰাচী]]ত অনুষ্ঠিত হৈছিল, যাতে শেষৰজন ব্ৰিটিছ ভাইচৰয় বাৰ্মাৰ লৰ্ড মাউণ্টবেটনে কৰাচীত অনুষ্ঠিত হোৱা অনুষ্ঠান আৰু [[দিল্লী]]ত অনুষ্ঠিত হোৱা অনুষ্ঠান দুয়োটাতে অংশগ্ৰহণ কৰিব পাৰে। এইদৰে পাকিস্তানৰ স্বাধীনতা দিৱস ১৪ আগষ্টত আৰু ভাৰতৰ ১৫ আগষ্টত পালন কৰা হয়।{{Cn|date=May 2024}} ১৯৪৭ চনত [[ভাৰতৰ বিভাজন|ভাৰত বিভাজন]]ৰ পিছত দুই তৃতীয়াংশ [[মুছলমান]] [[পাকিস্তান]]ত (পূব আৰু পশ্চিম পাকিস্তান উভয়তে) বাস কৰিছিল যদিও এক তৃতীয়াংশ [[ভাৰত]]ত বাস কৰিছিল।<ref>{{Cite news|url=https://www.dawn.com/news/842925/muslims-in-indian-army|title=Muslims in Indian army|date=2010-03-15|work=Dawn|location=Pakistan|access-date=2017-07-28|language=en}}</ref> ১৯৫১ চনৰ স্থানচ্যুত লোকৰ লোকপিয়লৰ ভিত্তিত ভাৰতৰপৰা ৭,২২৬,০০০ [[মুছলমান|মুছলমানে]] পাকিস্তান (পশ্চিম আৰু পূব উভয়)লৈ যোৱাৰ বিপৰীতে ৭,২৪৯,০০০ [[হিন্দু]] আৰু [[শিখ]] পাকিস্তানৰপৰা (পশ্চিম আৰু পূব উভয়) ভাৰতলৈ গুচি যায়।<ref>{{cite news |url=https://www.newindianexpress.com/opinions/2017/aug/14/when-muslims-left-pakistan-for-india-1642817.html |title=When Muslims left Pakistan for India |date=14 August 2017 |first1=Vivek |last1=Shukla |work=[[The New Indian Express]]}}</ref> কিছুমান সমালোচকে অভিযোগ কৰে যে বিভাজন প্ৰক্ৰিয়াত ব্ৰিটিছৰ খৰ-খেদাই তাৰ পিছৰ হিংসা বৃদ্ধি কৰিছিল।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=uJHTif-WA6oC|title=Shameful Flight: The Last Years of the British Empire in India|last=Wolpert|first=Stanley|date=2009-09-17|publisher=Oxford University Press|isbn=9780199745043|language=en}}</ref> যিহেতু প্ৰকৃত বিভাজনৰ পূৰ্বে স্বাধীনতা ঘোষণা কৰা হৈছিল, সেয়েহে ৰাজহুৱা শৃংখলা বজাই ৰখাটো ভাৰত আৰু পাকিস্তানৰ নতুন চৰকাৰৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল আছিল। কোনো বৃহৎ জনসংখ্যাৰ আন্দোলনৰ কথা চিন্তা কৰা হোৱা নাছিল; পৰিকল্পনাত নতুন সীমান্তৰ দুয়োপাৰৰ সংখ্যালঘুসকলৰ বাবে সুৰক্ষা ব্যৱস্থাৰ আহ্বান জনোৱা হৈছিল। ই আছিল এনে এক কাম য’ত দুয়োখন ৰাজ্যই বিফল হৈছিল। আইন-শৃংখলাৰ সম্পূৰ্ণ ভাঙি পৰিল; বহুতে দাঙ্গা, হত্যাকাণ্ড বা কেৱল নিৰাপদ স্থানলৈ পলায়নৰ কষ্টৰ বাবেই মৃত্যুবৰণ কৰে। ইয়াৰ পিছত যি হ’ল সেয়া আছিল লিপিবদ্ধ ইতিহাসৰ অন্যতম বৃহৎ জনসংখ্যাৰ আন্দোলন। ৰিচাৰ্ড চাইমণ্ডছৰ মতে: সৰ্বনিম্ন অনুমান অনুসৰি ডেৰ লাখ লোকৰ মৃত্যু হৈছিল আৰু বাৰ লাখ লোক গৃহহীন হৈ পৰিছিল।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=sXVCAAAAYAAJ|title=The Making of Pakistan|last=Symonds|first=Richard|date=1950|publisher=National Committee for Birth Centenary Celebrations of Quaid-i-Azam Mohammad Ali Jinnah, Ministry of Education, Government of Pakistan|pages=74|language=en}}</ref> কিন্তু বহুতে যুক্তি আগবঢ়ায় যে স্থলভাগত হোৱা পৰিঘটনাৰ ফলত ব্ৰিটিছে বিভাজন ক্ষিপ্ৰ কৰিবলৈ বাধ্য হৈছিল।<ref name="Post-Imperial World-p72">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=FciqvzTfAuEC|title=Britain and Empire: Adjusting to a Post-Imperial World|last=Butler|first=L. J.|date=2002|publisher=I.B.Tauris|isbn=9781860644481|pages=72|language=en}}</ref> কাৰ্যভাৰ গ্ৰহণ কৰাৰ পাছত মাউণ্টবেটেনে সোনকালে সচেতন হৈ পৰে যে যদি ব্ৰিটেইনে গৃহ-যুদ্ধত জড়িত হোৱাৰপৰা হাত সাৰিব লাগে, যিটো ক্ৰমান্বয়ে সম্ভাৱনাপূৰ্ণ যেন লাগিছিল, তেন্তে বিভাজন আৰু ভাৰতৰপৰা খৰ-খেদাকৈ ওলাই অহাৰ বিকল্প নাই।<ref name="Post-Imperial World-p72" />বিভাজনৰ আগতে বহুবাৰ আইন-শৃংখলা ভাঙি গৈছিল আৰু দুয়োপক্ষৰপৰা বহু ৰক্তপাত হৈছিল। মাউণ্টবেটেন ভাইচৰয় হোৱাৰ সময়লৈকে এক বৃহৎ গৃহ-যুদ্ধৰ আগমন ঘটিছিল। দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধৰ পিছত ব্ৰিটেইনৰ সম্পদ আছিল সীমিত,<ref name="Post-Imperial World-p72" /> হয়তো শৃংখলা বজাই ৰখাৰ কামৰ বাবে অপৰ্যাপ্ত। আন এটা দৃষ্টিভংগী হ'ল যে মাউণ্টবেটেনে হয়তো অত্যন্ত খৰ-খেদা কৰিছিল যদিও তেওঁৰ হাতত কোনো প্ৰকৃত বিকল্প বাকী নাছিল আৰু কঠিন পৰিস্থিতিত তেওঁ যিমান পাৰে সিমান উত্তম অৰ্জন কৰিছিল।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=S9Qe_mLjs8MC|title=Britain's Declining Empire: The Road to Decolonisation, 1918–1968|last=Hyam|first=Ronald|date=2006|publisher=Cambridge University Press|isbn=9780521866491|pages=113|language=en}}</ref> ইতিহাসবিদ লৰেন্স জেমছে এই কথাত একমত যে ১৯৪৭ চনত মাউণ্টবেটেনৰ হাতত কাটি দৌৰাৰ বাহিৰে আন কোনো বিকল্প নাছিল। বিকল্প যেন আছিল সম্ভাৱ্য ৰক্তাক্ত গৃহ-যুদ্ধত জড়িত হোৱা, যাৰপৰা ওলাই অহাটো কঠিন হ’ব।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=4DMS3r_BxOYC|title=The Rise and Fall of the British Empire|last=James|first=Lawrence|date=1997-09-15|publisher=Macmillan|isbn=9780312169855|language=en}}</ref> === একবিংশ শতিকা === ২০২৫ চনৰ মাৰ্চ মাহত ভাৰতীয় সংসদে [[ওৱাকফ্|ৱাকফ]] (সংশোধনী) বিধেয়ক গৃহীত কৰে, যাৰ ফলত মুছলমান সংগঠন আৰু বিৰোধী দলৰ ব্যাপক প্ৰতিবাদৰ সৃষ্টি হয়। [[ওৱাকফ্|ৱাকফৰ সম্পত্তি]]ৰ শাসন-ব্যৱস্থা সংস্কাৰ কৰিব বিচৰা বিধেয়কখন; ৱাকফ আইন, ১৯৯৫ৰ অধীনত নিয়ন্ত্ৰিত মুছলমান দাতব্য এনডাউমেণ্ট; ২৯১৪ চনৰ আগষ্ট মাহত শাসকীয় [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টী|ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]]য়ে (বিজেপি) প্ৰৱৰ্তন কৰিছিল। চৰকাৰে দাবী কৰে যে ইয়াৰ লক্ষ্য হৈছে কেন্দ্ৰীভূত পঞ্জীয়নৰ ব্যৱস্থা, সম্পত্তিৰ বিবাদৰ বাবে সংশোধিত নিয়ম, আৰু অমুছলমানসকলক ৱাকফ ব’ৰ্ডত অন্তৰ্ভুক্ত কৰাকে ধৰি স্বচ্ছতা আৰু জবাবদিহিতা উন্নত কৰা। সৰ্বভাৰতীয় মুছলিম ব্যক্তিগত আইন ব’ৰ্ড আৰু সংসদ সদস্য [[আছাদুদ্দিন ওৱাইছি]]কে ধৰি সমালোচকসকলে এই বিধেয়কখন অসাংবিধানিক আৰু সংখ্যালঘুৰ অধিকাৰ খৰ্ব কৰা বুলি যুক্তি আগবঢ়ায়। দুয়োটা সদনত উল্লেখযোগ্য বিৰোধিতা সত্ত্বেও ইয়াক গৃহীত কৰা হৈছিল আৰু তাৰ পিছৰপৰাই ইয়াক [[ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়|উচ্চতম ন্যায়ালয়]]ত প্ৰত্যাহ্বান জনোৱা হৈছে।<ref>{{Cite web |date=2025-04-04 |title=Waqf Bill: India's parliament passes Muslim land bill after fierce debates |url=https://www.bbc.com/news/articles/cwyn87ly1pqo |access-date=2025-04-08 |website=www.bbc.com |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |title=India deploys troops after Waqf bill protests marred by violence |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/4/13/3-dead-over-150-arrested-in-india-protests-over-muslim-properties-bill |access-date=2025-04-16 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> ==জনগাঁথনি== {{Main|দেশ অনুসৰি ইছলাম ধৰ্ম}} প্ৰায় ২০৪ নিযুত মুছলমান (২০১৯ চনৰ অনুমান) ভাৰতৰ মুছলমান জনসংখ্যা বিশ্বৰ তৃতীয় বৃহত্তম<ref name=globenewswire-29Aug21>{{citation |url=https://www.globenewswire.com/news-release/2021/08/30/2288000/0/en/MRHB-DeFi-and-Coinsbit-India-Partner-to-Bring-Halal-Crypto-to-India-s-200-Million-Muslims.html |title=MRHB DeFi and Coinsbit India Partner to Bring Halal Crypto to India's 200 Million Muslims |date=29 August 2021 |access-date=21 October 2021 |work=[[GlobeNewswire]] |agency=MRHB DeFi}}</ref><ref>{{cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/bangladesh-wants-indias-entry-in-oic-as-observer/articleshow/64044678.cms |title=Make India observer in forum of Islamic nations: Bangladesh |date=6 May 2018 |first1=Indrani |last1= Bagchi |work=[[The Times of India]]}}</ref> আৰু বিশ্বৰ সৰ্বাধিক মুছলমান-সংখ্যালঘু জনসংখ্যা।<ref>{{Cite web|url=http://www.faqs.org/minorities/South-Asia/Muslims-of-India.html|title=Muslims of India – World Directory of Minorities|website=faqs.org|access-date=2017-07-28}}</ref> ভাৰতত বিশ্বৰ ১০.৯% মুছলমান জনসংখ্যাৰ বাসস্থান।<ref name=globenewswire-29Aug21/><ref name="pewforum-17Nov17">{{cite web|url=https://www.pewforum.org/chart/interactive-data-table-world-muslim-population-by-country/|title=World Muslim Population by Country|date=17 November 2017|publisher=Pew Research Center}}</ref> ভাৰতীয় মুছলমানসকলৰ প্ৰজননৰ হাৰ ২.৩৬, যিটো ২০১৯-২১ চনৰ অনুমান অনুসৰি দেশৰ ভিতৰতে সৰ্বাধিক।<ref>{{cite news | url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/total-fertility-rate-down-across-all-communities/articleshow/91407169.cms | title=Total fertility rate down across all communities | website=[[The Times of India]] | date=8 May 2022 }}</ref> ২০২৩ চনত ভাৰত চৰকাৰে মুঠ জনসংখ্যা ১৩৮.৮ৰপৰা ১৪০.০ কোটিৰ ভিতৰত ১৯.৭৫ৰপৰা ২০ কোটি বুলি অনুমান কৰিছিল, যাৰ ফলত ই জাতিটোৰ জনসংখ্যাৰ প্ৰায় (১৪.২২%–১৪.২৮%) গঠন কৰিছিল।<ref name="auto"/><ref>{{cite news | url=https://www.thehindu.com/news/national/projected-population-of-muslims-in-2023-to-stand-at-1975-crore-govt-in-lok-sabha/article67106178.ece | title=Projected population of Muslims in 2023 to stand at 19.75 crore: Govt in Lok Sabha | newspaper=The Hindu | date=21 July 2023 }}</ref><ref>{{cite news | url=https://economictimes.indiatimes.com/news/india/muslim-population-in-india-is-nearly-20-crore-in-2023-govt-in-lok-sabha/articleshow/102011439.cms | title=Muslims india: Muslim population in India is nearly 20 crore in 2023: Govt in Lok Sabha - the Economic Times | newspaper=The Economic Times | date=21 July 2023 }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.siasat.com/muslim-population-in-india-touch-20-crore-in-2023-smriti-irani-in-ls-2647451/ | title=Muslim population in India to touch 20 crore in 2023: Smriti Irani in LS | date=21 July 2023 }}</ref><ref>{{cite web | url=https://zeenews.india.com/video/news/smriti-irani-governments-statement-on-the-population-of-muslims-in-the-country-estimated-to-be-19-75-crore-population-2638754.html | title=Smriti Irani: Government's statement on the population of Muslims in the country, estimated to be 19.75 crore population }}</ref><ref>{{cite web | url=https://thehindustangazette.com/latest-news/muslim-population-is-19-75-crore-in-india-centre-16125 | title=Muslim population is 19.75 crore in India - Centre | date=22 July 2023 }}</ref> '''মুছলমান জনসংখ্যা (শীৰ্ষ ৫খন দেশ) তালিকা-২০২০'''<ref>{{Cite web|url=http://www.indiaonlinepages.com/population/muslim-population-in-india.html|title=Muslim Population in India - Muslims in Indian States|website=www.indiaonlinepages.com|access-date=2017-10-04|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170908034112/http://www.indiaonlinepages.com/population/muslim-population-in-india.html|archive-date=8 September 2017|df=dmy-all}}</ref><ref name=globenewswire-29Aug21/><ref>{{cite web |url=http://go.id/agamadanstatistik/umat |title=Penduduk Menurut Wilayah dan Agama yang Dianut |date=15 May 2018 |work=Sensus Penduduk 2018 |publisher=Badan Pusat Statistik |location=Jakarta, Indonesia |trans-title=Population by Region and Religion |access-date=3 September 2020 |quote=Religion is belief in Almighty God that must be possessed by every human being. Religion can be divided into Muslim, Christian (Protestant), Catholic, Hindu, Buddhist, Hu Khong Chu, and Other Religions. }}{{Dead link|date=April 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Muslim 231,069,932 (86.7), Christian (Protestant)20,246,267 (7.6), Catholic 8,325,339 (3.12), Hindu 4,646,357 (1.74), Buddhist 2,062,150 (0.72), Confucianism 71,999 (0.03),Other Religions/no answer 112,792 (0.04), Total 266,534,836</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/indonesia/|title=The World Factbook — Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|language=en|access-date=2017-05-24|df=dmy-all|archivedate=2021-04-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210413004319/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/indonesia|deadurl=yes}}</ref><ref>{{citation |url=https://www.pbs.gov.pk/sites/default/files//population_census/sailent_feature_%20census_2017.pdf |title=Salient Features of Final Results Census-2017 |work=[[2017 Census of Pakistan]] |publisher=[[Pakistan Bureau of Statistics]]}}</ref> {| class="wikitable sortable" |- ! দেশ!! মুছলমান জনসংখ্যা!! মুঠ মুছলমান জনসংখ্যাৰ শতাংশ |- |{{Flag|Indonesia}}|| ২৩১,০৭০,০০০ || ১২.২% |- |{{Flag|Pakistan}}|| ২৩৩,০৪৬,৯৫০ || ১১.২% |- |'''{{Flag|India}}'''||'''২০৭,০০০,০০০'''||'''১০.৯%''' |- |{{Flag|Bangladesh}}|| ১৫৩,৭০০,০০০ || ৯.২০% |- |{{Flag|Nigeria}}|| ১১০,২৬৩,৫০০ || ৫.৮% |} [[লাক্ষাদ্বীপ|লক্ষদ্বীপ]] (৯৬.২%) আৰু [[জম্মু আৰু কাশ্মীৰ|জম্মু-কাশ্মীৰ]] (৬৮.৩%)ত মুছলমানসকলে স্থানীয় জনসংখ্যাৰ সৰহসংখ্যকক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। আটাইতকৈ বেছি ঘনত্ব – [[ভাৰত]]ৰ সকলো মুছলমানৰ প্ৰায় ৪৭%, [[উত্তৰ প্ৰদেশ]], [[পশ্চিমবংগ|পশ্চিম বংগ]], আৰু [[বিহাৰ]] তিনিখন ৰাজ্যত বাস কৰে। [[অন্ধ্ৰপ্ৰদেশ|অন্ধ্ৰ প্ৰদেশ]], [[অসম]], [[দিল্লী]], [[গুজৰাট]], [[ঝাৰখণ্ড]], [[কৰ্ণাটক]], [[কেৰেলা (ৰাজ্য)|কেৰালা]], [[মধ্য প্ৰদেশ|মধ্যপ্ৰদেশ]], [[মহাৰাষ্ট্ৰ]], [[মণিপুৰ]], [[ৰাজস্থান]], [[তামিলনাডু]], [[তেলংগানা|তেলেংগানা]], [[ত্ৰিপুৰা]], আৰু [[উত্তৰাখণ্ড]] ৰাজ্যতো মুছলমানৰ অধিক ঘনত্ব পোৱা যায়।<ref>{{cite news |url=https://theprint.in/opinion/5-myths-about-muslim-voters-in-modern-india/129628/ |title=5 myths about Muslim voters in modern India |work=[[ThePrint]] |date=5 October 2018 |first1=Rahul |last1=Verma}}</ref> ===ৰাজ্য অনুসৰি শতাংশ=== {| class="wikitable" |- ||[[File:Muslim In India By Percentage.png|alt=|thumb|480x480px|ভাৰতৰ বিভিন্ন ৰাজ্যৰ মুঠ জনসংখ্যাৰ শতাংশ হিচাপে মুছলমান (২০১১ চনৰ লোকপিয়ল)। ]] ||[[File:District wise Muslim population percentage India census 2011.png|alt=|thumb|435x480px|২০১১ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি ভাৰতৰ বিভিন্ন জিলাত মুঠ জনসংখ্যাৰ শতাংশ হিচাপে মুছলমান]] |} {{As of|2021}}, একমাত্ৰ ভাৰতীয় কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চল জম্মু আৰু কাশ্মীৰ আৰু কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চল লক্ষদ্বীপত মুছলমানসকলে জনসংখ্যাৰ সৰহভাগ অংশ গ্ৰহণ কৰে।<ref name="TheHindu-26Aug15">{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/religious-communities-census-2011-what-the-numbers-say/article7582284.ece|title=India's religions by numbers|date=26 August 2015 |work=[[The Hindu]] |access-date=4 January 2020 |language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> সংখ্যালঘু কেন্দ্ৰীভূত ১১০খন জিলাত জনসংখ্যাৰ কমেও পঞ্চমাংশ মুছলমান।<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/opinion/op-ed/when-the-good-is-not-good-enough/article5733354.ece|title=When the good is not good enough |first1=Faizan |last1=Mustafa |work=[[The Hindu]] |date=28 August 2014 |access-date=28 July 2017 |language=en}}</ref> === ভাৰতৰ মুছলমান সংখ্যাগৰিষ্ঠ/উল্লেখযোগ্য ৰাজ্য === {| class="wikitable" |+ '' [[ভাৰতৰ ২০১১ৰ লোকপিয়ল|২০১১ৰ লোকপিয়ল]] অনুসৰি ভাৰতৰ মুছলমান সংখ্যাগৰিষ্ঠতা/উল্লেখযোগ্য জনবসতিপূৰ্ণ ৰাজ্য/অঞ্চল। ''<ref name="censusindia.gov.in">{{Cite web |title=2011 Census |url=https://www.censusindia.gov.in/2011census/C-01/DDW00C-01%20MDDS.XLS |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151016074944/https://www.censusindia.gov.in/2011census/C-01/DDW00C-01%20MDDS.XLS |archive-date=2015-10-16 |website=census.india.gov |type=.xls file, download link}}</ref><ref>{{Cite web |title=Hindu Muslim Population in India |url=https://www.census2011.co.in/religion.php |access-date=2025-04-06 |website=www.census2011.co.in}}</ref> |- ! ৰাজ্য/অঞ্চল ! জনসংখ্যা ([[File:Star and Crescent.svg|18px]]) ! (%) |- | '''[[লক্ষদ্বীপ]]''' | ৬২,২৬৮ | ৯৬.৫৮ |- | '''[[কাশ্মীৰত ইছলাম ধৰ্ম|জম্মু আৰু কাশ্মীৰ]]''' | ৮,৫৬৭,৪৮৫ | ৬৮.৩১ |- | '''[[অসমত ইছলাম ধৰ্ম|অসম]]''' | ১০,৬৭৯,৩৪৫ | ৩৪.২২ |- | '''[[পশ্চিম বংগত ইছলাম ধৰ্ম|প্শ্চিম বংগ]]''' | ২৪,৬৫৪,৮২৫ | ২৭.০১ |- | '''[[কেৰালাত ইছলাম ধৰ্ম|কেৰালা]]''' | ৮,৮৭৩,৪৭২ | ২৬.৫৬ |- | '''[[উত্তৰ প্ৰদেশত ইছলাম ধৰ্ম|উত্তৰ প্ৰদেশ]]''' | ৩৮,৪৮৩,৯৬৭ | ১৯.২৬ |- | '''[[বিহাৰত ইছলাম ধৰ্ম|বিহাৰ]]''' | ১৭,৫৫৭,৮০৯ | ১৬.৮৭ |} ===জনসংখ্যা বৃদ্ধিৰ হাৰ=== {{Historical populations |title = ভাৰতত ঐতিহাসিক মুছলমান জনসংখ্যা বৃদ্ধি |type = |footnote = কিছুমান জিলাত হিংসাত্মক পৰিস্থিতিৰ বাবে অসমৰ কিছু অংশ ১৯৮১ চনৰ লোকপিয়লৰ তথ্যত অন্তৰ্ভুক্ত নহ’ল।<ref name=indiaspend-27Aug15>{{citation |url=https://www.indiaspend.com/muslim-population-growth-at-20-year-low-90625 |title=Muslim Population Growth At 20-Year Low |work=IndiaSpend |date=27 August 2015}}</ref><br />জম্মু-কাশ্মীৰ ৰাজ্যখনত উগ্ৰপন্থী কাৰ্যকলাপৰ বাবে ১৯৯১ চনৰ লোকপিয়লৰ তথ্যত অন্তৰ্ভুক্ত নহ’ল।<ref name="TheHindu-26Aug15"/><!-- The Hindu only supports 1951-2011, indiaspend supports 1901-2011--> |align = |width = |state = |shading = |pop_name = | cols = 2 |percentages = |source = |১৯০১| 29900000 |১৯১১| 30800000 |১৯২১| 31200000 |১৯৩১| 35800000 |১৯৪১| 42400000 |১৯৫১| 35400000 |১৯৬১| 46900000 |১৯৭১| 61400000 |১৯৮১| 80300000 |১৯৯১ | 106700000 |২০০১| 138200000 |২০১১ | 172200000 }} [[File:A refugee train, Punjab, 1947.jpg|thumb|পাকিস্তান অভিমুখে ৰাওনা ভাৰতৰ মুছলমান শৰণাৰ্থীৰ এখন ৰেল]] পাকিস্তানলৈ যোৱা মুছলমানসকলৰ অঞ্চলভিত্তিক বিতৰণ (১৯৫১ চনৰ লোকপিয়ল) <ref>{{cite web | url=https://www.thestatesman.com/opinion/price-of-partition-1503088847.html | title=Price of Partition | website=[[The Statesman (India)|The Statesman]] | date=10 July 2022 }}</ref> - {| class="wikitable" |+ ! অঞ্চল ! জনসংখ্যা ! শতাংশ |- | [[পঞ্জাব, ভাৰত|পূব পাঞ্জাব]] | ৫.৩ নিযুত | ৭৩.৬১% |- | [[উত্তৰ প্ৰদেশ]], [[দিল্লী]], [[ৰাজস্থান]], আৰু ভাৰতৰ অন্যান্য অংশ | ১.২ নিযুত | ১৬.৬৭% |- | [[পশ্চিম বংগ]] আৰু [[বিহাৰ]] | ০.৭ নিযুত | ৯.৭২% |- ! মুঠ ! ৭.২ নিযুত ! ১০০% |} [[স্বাধীনতা দিৱস (ভাৰত)|ভাৰতৰ স্বাধীনতা]] আৰু ১৯৪৭ চনত পাকিস্তানৰ সৃষ্টিৰ পিছত [[ভাৰতৰ বিভাজন|ভাৰত বিভাজন]]ৰ বাবে ভাৰতত মুছলমান জনসংখ্যা ১৯৪১ চনত ৪২,৪০০,০০০ (১৩.৩%)ৰপৰা ১৯৫১ চনৰ লোকপিয়লত ৩৫,৪০০,০০০ (৯.৮%)লৈ হ্ৰাস পায়।<ref name=indiaspend-27Aug15/> ১৯৫১ চনৰ পাকিস্তানৰ লোকপিয়লত দেশখনত স্থানচ্যুত লোকৰ সংখ্যা ৭,২২৬,৬০০ বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছে, অনুমাণিকভাৱে ভাৰতৰপৰা পাকিস্তানত প্ৰৱেশ কৰা সকলো মুছলমান শৰণাৰ্থী।<ref name="Springer Science & Business Media">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=tGiSBAAAQBAJ&pg=PA6 |title=Population Redistribution and Development in South Asia |publisher=Springer Science & Business Media |year=2012 |isbn=978-9400953093 |page=6}}</ref><ref>{{Cite book|last1=Talbot|first1=Ian|url=https://books.google.com/books?id=utKmPQAACAAJ|title=The Partition of India|last2=Singh|first2=Gurharpal|date=2009-07-23|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-85661-4|pages=2|language=en}}</ref> বিভাজনৰ পিছত প্ৰায় ৩.৫ কোটি মুছলমান পিছুৱাই থাকিল কাৰণ [[জৱাহৰলাল নেহৰু|জৱাহৰলাল নেহৰুৱে]] (তেতিয়াৰ [[ভাৰতৰ প্ৰধানমন্ত্ৰীসকলৰ তালিকা|ভাৰতৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী]]) এই গণতান্ত্ৰিক জাতিটোত তেওঁলোকৰ সৈতে ন্যায্য ব্যৱহাৰ হ’ব বুলি আস্থা নিশ্চিত কৰিছে।<ref>{{Cite news |last=Ashraf |first=Ajaz |date=2017-08-17 |title=Opinion {{!}} India's Muslims and the Price of Partition |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2017/08/17/opinion/india-muslims-hindus-partition.html |access-date=2023-06-19 |issn=0362-4331}}</ref><ref>{{Cite web |last=Merchant |first=Minhaz |date=2020-08-27 |title=Nehru's noble intent of treating Muslims fairly put India on slippery slope of faux secularism |url=https://theprint.in/opinion/nehrus-noble-intent-of-treating-muslims-fairly-put-india-on-slippery-slope-of-faux-secularism/489174/ |access-date=2023-06-19 |website=ThePrint |language=en-US}}</ref> ১৯৪১ চনৰ লোকপিয়লত [[অখণ্ড ভাৰত|অবিভক্ত ভাৰত]]ত ([[পাকিস্তান]] আৰু [[বাংলাদেশ|বাংলাদেশকে]] ধৰি) ৯৪.৫ নিযুত মুছলমান বাস কৰিছিল, যাৰ জনসংখ্যাৰ ২৪ শতাংশ। <ref>{{cite web | url=https://theprint.in/opinion/modi-critics-decry-india-mistreating-minorities-but-cant-whitewash-pak-islamisation/355536/ | title=Modi critics decry India mistreating minorities but mustn't whitewash Pakistan's Islamisation | website=[[ThePrint]] | date=30 January 2020 }}</ref><ref>{{cite book | url=https://books.google.com/books?id=U86UDwAAQBAJ&q=Partition+drained+out+60%25+of+India%27s+muslim+population | title=Ethnic Cleansing: Migration and Population Transfer and the Jewish Paradigm of Survival Amidst Displacement | isbn=978-1-950015-44-3 | last1=Israeli | first1=Raphael | date=4 April 2019 | publisher=Strategic Book Publishing & Rights Agency }}</ref> ভাৰতৰ প্ৰাক্তন আইন আৰু ন্যায় মন্ত্ৰী [[ভীমৰাও ৰামজী আম্বেদকাৰ|ভীমৰাও ৰামজী আম্বেদকাৰে]] বিভাজনৰ সময়ত ভাৰত আৰু পাকিস্তানৰ মুছলমান আৰু হিন্দু সংখ্যালঘুসকলৰ মাজত নৱগঠিত উভয় জাতিৰ আইন, শৃংখলা আৰু শান্তি অক্ষুণ্ণ ৰখাৰ বাবে জনসংখ্যাৰ পূৰ্ণ আদান-প্ৰদানৰ পোষকতা কৰিছে- "যে সংখ্যালঘু লোকৰ বদলি সাম্প্ৰদায়িক শান্তিৰ একমাত্ৰ স্থায়ী প্ৰতিকাৰ সেয়া সন্দেহৰ বাহিৰত" বুলি তেওঁৰ নিজৰ লিখিত গ্ৰন্থ "পাকিস্তান বা ভাৰত বিভাজন"ত উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{Cite web |title=B R Ambedkar's 'transfer of population as solution' to minority issues - extract from his book on Pakistan - South Asia Citizens Web |url=http://www.sacw.net/article2880.html |access-date=2023-06-19 |website=www.sacw.net}}</ref><ref>{{Cite web |title=Pakistan, or, The Partition of India, by Dr. B. R. Ambedkar |url=http://www.columbia.edu/itc/mealac/pritchett/00ambedkar/ambedkar_partition/ |access-date=2023-06-19 |website=www.columbia.edu}}</ref><ref>Ministry of External Affairs https://mea.gov.in › amb › V...PDF 'Pakistan or the Partition of India', Dr B. R. Ambedkar</ref><ref>{{Cite web |last=Ashraf |first=Ajaz |date=2016-06-28 |title=The Venkat Dhulipala interview: 'On the Partition issue, Jinnah and Ambedkar were on the same page' |url=http://scroll.in/article/810132/the-venkat-dhulipala-interview-on-the-partition-issue-jinnah-and-ambedkar-were-on-the-same-page |access-date=2023-06-19 |website=Scroll.in |language=en-US}}</ref> কিন্তু জনসংখ্যাৰ সম্পূৰ্ণ আদান-প্ৰদান নহ’ল আৰু ১৯৫০ চনত পূৰ্বে লিয়াকুৱাট–নেহৰু চুক্তি স্বাক্ষৰিত হোৱাৰ বাবে ই অসম্ভৱ হৈ পৰিল, যিয়ে দুয়োখন জাতিৰ সীমা সম্পূৰ্ণৰূপে ছীল কৰি পেলালে। শেষত ইয়াৰ ফলত দুয়োপক্ষৰপৰা শৰণাৰ্থীৰ প্ৰব্ৰজন বন্ধ হৈ পৰে।<ref>Ministry of External Affairs https://mea.gov.in › PortalPDF Nehru-Liaquat Agreement</ref><ref>{{Cite web |title=13/12/2019 |url=https://empowerias.com/blog/prelims-special-facts/nehru-liaquat-pact-empower-ias |access-date=2023-06-19 |website=Empower IAS}}</ref> ইয়াৰ ফলস্বৰূপে ভাৰতত বৃহৎসংখ্যক মুছলমান, পূব পাকিস্তানত (বৰ্তমানৰ [[বাংলাদেশ]]) যথেষ্টসংখ্যক [[হিন্দু]] আৰু পশ্চিম পাকিস্তানৰ সিন্ধ প্ৰদেশত বৃহৎসংখ্যক হিন্দু থাকি গ’ল। ইফালে ভাৰতৰ [[পঞ্জাব, ভাৰত|পূব পঞ্জাব ৰাজ্য]] আৰু পাকিস্তানৰ [[পাঞ্জাব, পাকিস্তান|পশ্চিম পঞ্জাব প্ৰদেশ]]ত বিভাজনৰ সময়ত মুছলমান আৰু হিন্দু/শিখ সংখ্যালঘুৰ মাজত সম্পূৰ্ণ জনসংখ্যাৰ বিনিময় দেখা গৈছিল।<ref>{{Cite web |title=No, Pakistan's non-Muslim population didn't decline from 23% to 3.7% as BJP claims |url=https://www.indiatoday.in/india/story/pakistan-bangladesh-non-muslim-population-citizenship-amendment-bill-bjp-1627678-2019-12-12 |access-date=2023-06-19 |website=India Today |date=12 December 2019 |language=en}}</ref> ===অবৈধ অনুপ্ৰৱেশকাৰী=== {{See also|ভাৰতত ৰোহিংগীয়া শৰণাৰ্থী|ভাৰতত বাংলাদেশী|ভাৰতলৈ অবৈধ অনুপ্ৰৱেশ}} ভাৰতত প্ৰায় ৪০ হাজাৰ অবৈধ ৰোহিংগা মুছলমান শৰণাৰ্থীৰ বাসস্থান, ইয়াৰে প্ৰায় ১৮ হাজাৰ ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ শৰণাৰ্থী উচ্চায়ুক্ত (UNHCR)ত পঞ্জীয়নভুক্ত। আনকি নিৰাপত্তাজনিত চিন্তাৰ বাবে সমগ্ৰ ভাৰতবৰ্ষত শৰণাৰ্থী কাৰ্ড থকা লোককো আটক কৰি ৰখা হৈছে।<ref>{{cite web | url=https://maktoobmedia.com/features/unending-exodus-crackdown-pushes-indias-rohingya-refugees-to-flee/#:~:text=Despite%20this%20MHA%20estimates%20about,are%20being%20detained%20in%20India | title=Unending exodus: Crackdown pushes India's Rohingya refugees to flee | date=10 November 2023 }}</ref> সামান্যসংখ্যক উইঘুৰ ভাৰততো বাস কৰে, মূলতঃ [[জম্মু আৰু কাশ্মীৰ|জম্মু-কাশ্মীৰত]]। কমিউনিষ্ট শাসনৰপৰা পলায়ন কৰিবলৈ ১৯৪৯ চনত প্ৰায় ১০০০ অবৈধ উইঘুৰ শৰণাৰ্থী ভাৰতত উপস্থিত হয়।<ref>{{cite web | url=https://www.aljazeera.com/features/2016/12/18/for-uighur-exiles-kashmir-is-heaven | title=For Uighur exiles, Kashmir is heaven }}</ref> ২০১৬ চনৰ [[১৭ নৱেম্বৰ]]ত কেন্দ্ৰীয় গৃহ ৰাজ্যিক মন্ত্ৰী [[কিৰেণ ৰিজিজু|কিৰেন ৰিজিজু]]ৱে [[ৰাজ্যসভা|ৰাজ্যসভাত]] উল্লেখ কৰিছিল যে উপলব্ধ তথ্য অনুসৰি ভাৰতত প্ৰায় ২ কোটি অবৈধ বাংলাদেশী প্ৰব্ৰজনকাৰী থাকে।<ref>{{cite news | url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/two-crore-bangladeshi-immigrants-illegally-staying-in-india-centre-informs-rajya-sabha/articleshow/55457903.cms | title=Two crore Bangladeshi immigrants illegally staying in India, Centre informs Rajya Sabha | newspaper=The Times of India | date=17 November 2016 }}</ref> ২০১১ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি মুঠ ৩.১২ কোটি জনসংখ্যাৰ ভিতৰত অসমত অবৈধ অনুপ্ৰৱেশকাৰীৰ সংখ্যা ১৬ লাখৰপৰা ৮৪ লাখৰ ভিতৰত বুলি অনুমান কৰা হৈছে।<ref>{{cite web | url=https://scroll.in/article/864879/illegal-bangladeshi-migrants-are-not-responsible-for-the-increase-in-assam-s-muslim-population | title=Fact check: Are illegal Bangladeshi migrants responsible for increase in Assam's Muslim population? | date=16 January 2018 }}</ref> ডি এন এৰদ্বাৰা প্ৰকাশিত এক প্ৰতিৱেদনত প্ৰকাশ পাইছে যে [[অসম]] আৰু [[পশ্চিম বংগ|বংগ]]ৰ সীমান্তৱৰ্তী জিলাসমূহত একেলগে বাংলাদেশী মূলৰ মুছলমান জনসংখ্যা ৫–৭% লৈ বৃদ্ধি পাইছে।<ref>{{cite web | url=https://www.dnaindia.com/india/report-bangladeshi-muslim-population-grows-5-7-in-assam-and-west-bengal-2015180 | title=Bangladeshi Muslim population grows 5-7% in Assam and West Bengal }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.news18.com/news/politics/assam-muslim-population-in-border-districts-rising-need-to-stregthen-intelligence-says-cm-himanta-5690071.html | title=Assam: Muslim Population in Border Districts Rising, Need to Stregthen Intelligence, Says CM Himanta | work=News18 | date=4 August 2022 }}</ref> অসমীয়া মুছলমান সংখ্যালঘু উন্নয়ন ব’ৰ্ডৰ বিশিষ্ট অধ্যক্ষ মুমিনুল আওৱালে প্ৰকাশ কৰিছে যে অসমত প্ৰায় ১.৩ কোটি মুছলমান আছে যাৰ ভিতৰত প্ৰায় ৯০ লাখ বাংলাদেশী মূলৰ।<ref>{{cite web | url=https://theprint.in/india/bjp-wants-to-segregate-assamese-muslims-from-bangladeshi-muslims-but-some-ask-how/363736/?amp | title=BJP wants to segregate Assamese Muslims from Bangladeshi Muslims, but some ask how | website=[[ThePrint]] | date=12 February 2020 }}</ref> [[অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰীসকলৰ তালিকা|মুখ্যমন্ত্ৰী]] [[হিমন্ত বিশ্ব শৰ্মা]]ৰ তথ্য অনুসৰি [[ৰাষ্ট্ৰীয় নাগৰিকপঞ্জী|অসম ৰাষ্ট্ৰীয় নাগৰিকপঞ্জী]]ৰপৰা বাদ পৰা ১৯ লাখ ব্যক্তিৰ ভিতৰত ৭ লাখ [[মুছলমান]]।<ref>{{cite web | url=https://scroll.in/latest/1065331/7-lakh-muslims-5-lakh-bengali-hindus-left-out-of-assam-nrc-says-cm-himanta-biswa-sarma | title=7 lakh Muslims among the 19 lakh left out of Assam NRC, says CM Himanta Sarma | date=18 March 2024 }}</ref> পি.আৰ.এম.এছ. মহাবিদ্যালয়ৰ ভূগোলৰ এইচ অ’ ডি ড° কুন্তল কান্তি চট্টোৰাজ, বাংকুৰৰ অনুমান অনুসৰি দশক দশক ধৰি প্ৰায় ৬২.৮ লাখ বাংলাদেশী মুছলমানে পশ্চিম বংগলৈ প্ৰব্ৰজন কৰিছে।<ref>{{Cite journal |last=Chattoraj |first=Kuntal Kanti |date=2018 |title=Impact of Migration and Infiltration from Bangladesh to West Bengal: A Historical and Demographic Perspective |url=http://www.indianjournals.com/ijor.aspx?target=ijor:rjhss&volume=9&issue=4&article=027 |journal=Research Journal of Humanities and Social Sciences |language=en |volume=9 |issue=4 |pages=870 |doi=10.5958/2321-5828.2018.00145.6 |issn=0975-6795|url-access=subscription }}</ref> ===প্ৰক্ষেপণ=== ভাৰতৰ মুছলমানসকলৰ মুঠ প্ৰজনন হাৰ (TFR) দেশৰ অন্যান্য ধৰ্মীয় সম্প্ৰদায়ৰ তুলনাত বহু বেছি।<ref>{{Cite news|url=http://www.dailypioneer.com/nation/fertility-rate-indian-muslim-women-beat-others.html|title=Fertility rate: Indian Muslim women beat others|last=Pioneer|first=The|work=The Pioneer|access-date=2017-07-28|language=en|archivedate=2018-11-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181121022242/https://www.dailypioneer.com/nation/fertility-rate-indian-muslim-women-beat-others.html|deadurl=yes}}</ref> জন্মৰ হাৰ অধিক হোৱাৰ বাবে ভাৰতত মুছলমানৰ শতকৰা হাৰ ১৯৫১ চনৰ প্ৰায় ৯.৮%ৰপৰা ২০১১ চনৰ ভিতৰত ১৪.২%লৈ বৃদ্ধি পাইছে।<ref>{{cite web |url=https://www.pewforum.org/2021/09/21/population-growth-and-religious-composition/ |title = Population growth and religious composition in India {{!}} Pew Research Center|date = 21 September 2021}}</ref> কিন্তু ১৯৯১ চনৰপৰা ভাৰতৰ সকলো ধৰ্মীয় গোটৰ মাজত প্ৰজনন ক্ষমতাৰ হাৰ সৰ্বাধিক হ্ৰাস মুছলমানসকলৰ মাজত ঘটিছে।<ref>{{Cite web|url=http://www.prb.org/Publications/Articles/2009/karimpolicyseminar.aspx|title=Changes in Fertility Rates Among Muslims in India, Pakistan, and Bangladesh|website=prb.org|access-date=2017-07-28|archive-date=13 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180313061221/http://www.prb.org/Publications/Articles/2009/karimpolicyseminar.aspx|url-status=dead|archivedate=2018-03-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180313061221/http://www.prb.org/Publications/Articles/2009/karimpolicyseminar.aspx|deadurl=yes}}</ref> ছাচাৰ কমিটীৰ প্ৰতিৱেদনত দেখা গৈছে যে মুছলমান জনসংখ্যা বৃদ্ধিৰ গতি লেহেমীয়া হৈছে আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় গড়ৰ সমতুল্য হ’ব ধৰিছে।<ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/Muslim-population-may-decline-Sachar-report/articleshow/672785.cms|title=Muslim population may decline: Sachar report|work=The Times of India|access-date=2017-07-28}}</ref> ছাচাৰ সমিতিৰ প্ৰতিৱেদনত অনুমান কৰা হৈছে যে ২১০০ চনৰ ভিতৰত ভাৰতীয় জনসংখ্যাৰ ১৭%ৰপৰা ২১%ৰ ভিতৰত মুছলমানৰ অনুপাত সুস্থিৰ হ’ব।<ref>{{Cite news|url=https://scroll.in/article/705283/five-charts-that-puncture-the-bogey-of-muslim-population-growth |title=Five charts that puncture the bogey of Muslim population growth |last=Daniyal |first=Shoaib |work=[[Scroll.in]] |date=8 April 2015 |access-date=28 July 2017|language=en}}</ref> পিউ ৰিচাৰ্চ চেণ্টাৰে এটা প্ৰকল্প কৰিছে যে, ২০৫০ চনৰ ভিতৰত ভাৰতত মুঠ ১.৬৬৮ বিলিয়ন লোকৰ ভিতৰত ৩১ কোটি ১০ লাখ মুছলমান থাকিব, যাৰ ফলত দেশৰ জনসংখ্যাৰ ১৮.৪% হ’ব।<ref>{{Cite web|url=https://www.pewresearch.org/fact-tank/2015/04/21/by-2050-india-to-have-worlds-largest-populations-of-hindus-and-muslims/|title=By 2050, India to have world's largest populations of Hindus and Muslims|date=21 April 2015 |access-date=4 April 2023}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.outlookindia.com/national/explained-india-will-surpass-china-s-population-but-data-shows-decreasing-fertility-rate-news-237568|title=Explained: India Will Surpass China's Population But Data Shows Decreasing Fertility Rate|date=15 November 2022 |access-date=4 April 2023}}</ref> [[ৰাষ্ট্ৰসংঘ]]ই ২০৫০ চনৰ ভিতৰত ভাৰতৰ জনসংখ্যা ১৭০.৫৩ কোটিলৈ বৃদ্ধি পাব, আৰু তাৰ পিছত ২১০০ চনৰ ভিতৰত ১৬৫.৯৭ কোটিলৈ হ্ৰাস পাব বুলি প্ৰকল্প কৰিছে।<ref>{{Cite web |last=Mampatta |first=Sachin |date=2 September 2015 |title=Four out of five Indians will still be Hindu even when Muslim population peaks |url=https://www.livemint.com/Opinion/5bsICkXvl4t4hXSewk8bkN/Four-out-of-five-Indians-will-still-be-Hindu-even-when-Musli.html |access-date=4 April 2023 |website=mint}}</ref> ===ধৰ্মীয়তা=== ২০২১ চনৰ [[২৯ জুন]]ত পিউ ৰিচাৰ্চ চেণ্টাৰৰ ৰিলিজিঅ’চিটিৰ প্ৰতিৱেদন প্ৰকাশ পাইছে যে, তেওঁলোকে সমগ্ৰ ভাৰতৰ ২৬খন ৰাজ্য আৰু তিনিটা কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চলত বাস কৰা ১৮ বছৰ আৰু তাতকৈ অধিক বয়সৰ অপ্ৰতিষ্ঠানিক প্ৰাপ্তবয়স্কৰ সৈতে ২৯,৯৯৯টা মুখা-মুখি সাক্ষাৎকাৰ সম্পূৰ্ণ কৰিছে। তেওঁলোকে ৩,৩৩৬ জন মুছলমানৰ সাক্ষাৎকাৰ লৈ দেখিলে যে সাক্ষাৎকাৰ লোৱাসকলৰ ৭৯% লোকে ঈশ্বৰৰ অস্তিত্বত নিৰপেক্ষ নিশ্চয়তাৰে বিশ্বাস কৰে, ১২% লোকে কম নিশ্চয়তাৰে ঈশ্বৰৰ অস্তিত্বত বিশ্বাস কৰে আৰু ৬% ভাৰতীয় মুছলমানে কোনো ঈশ্বৰত বিশ্বাস নকৰে বুলি উল্লেখ কৰি নিজকে [[নাস্তিক]] বুলি ঘোষণা কৰিছে। অৱশ্যে সাক্ষাৎকাৰ লোৱা ৯১% মুছলমানে কয় যে ধৰ্মই তেওঁলোকৰ জীৱনত ডাঙৰ ভূমিকা পালন কৰে।<ref>{{cite web | url=https://www.pewresearch.org/religion/2021/06/29/religious-practices-2/ | title=7. Religious practices | date=29 June 2021 }}</ref><ref>{{Cite web |last=Mitchell |first=Travis |date=2021-06-29 |title=Appendix A: Methodology |url=https://www.pewresearch.org/religion/2021/06/29/appendix-a-methodology-12/ |access-date=2023-08-16 |website=Pew Research Center's Religion & Public Life Project |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Mitchell |first=Travis |date=2021-06-29 |title=12. Beliefs about God |url=https://www.pewresearch.org/religion/2021/06/29/beliefs-about-god-in-india/ |access-date=2023-06-19 |website=Pew Research Center's Religion & Public Life Project |language=en-US}}</ref> চি এছ ডি এছৰ অধ্যয়নৰ প্ৰতিৱেদনত দেখা গৈছে যে ২০১৬ চনৰপৰা ভাৰতীয় মুছলমানসকল ‘কম ধৰ্মীয়’ হৈ পৰিছে। সেই বছৰতে অধ্যয়নটোত দেখা গৈছে যে ৯৭ শতাংশ মুছলমানে নিয়মিতভাৱে [[ছালাত|নামাজ]] পঢ়া বুলি কয়। কিন্তু ২০২১ চনত দেখা গ’ল যে মাত্ৰ ৮৬ শতাংশ মুছলমান যুৱকে নিয়মিতভাৱে নামাজ পঢ়িছিল যিটো যোৱা পাঁচ বছৰৰ তুলনাত ক্ৰমে ১১ শতাংশ পইণ্টৰ নিৰপেক্ষ হ্ৰাস।<ref>{{Cite web |last=Rampal |first=Nikhil |date=2021-12-31 |title=Indian Muslims got 'less religious' since 2016, shows CSDS study. 44% reported discrimination |url=https://theprint.in/india/indian-muslims-got-less-religious-since-2016-shows-csds-study-44-reported-discrimination/791647/ |access-date=2023-06-19 |website=ThePrint |language=en-US}}</ref> '''জনসংখ্যা বৃদ্ধিৰ আঁৰৰ সামাজিক আৰু অৰ্থনৈতিক কাৰণ'''<ref>{{Cite news |url=https://scroll.in/article/813651/socio-economic-factors-not-religion-influence-indias-fertility-rate-and-population-growth |title=Socio-economic factors, not religion, influence India's fertility rate and population growth |agency=IndiaSpend |first1=Shreya |last1=Shah |work=[[Scroll.in]] |date=11 August 2016 |access-date=28 July 2017 |language=en}}</ref> {| class="sortable wikitable" ! colspan=3| ২০১১ চনৰ লোকপিয়লৰ তথ্য: হিন্দু আৰু মুছলমানৰ তুলনা।<ref name="TheHindu-25Aug15">{{Cite news |url=http://www.thehindu.com/news/national/Muslim-population-growth-slows/article10336665.ece |title=Muslim population growth slows |date=25 August 2015 |first1=S |last1=Rukmini |first2=Vijaita |last2=Singh |work=[[The Hindu]] |access-date=28 July 2017 |language=en}}</ref> |- ! গঠন ! [[হিন্দু]] ! [[মুছলমান]] |- | ২০১১ চনৰ মুঠ জনসংখ্যাৰ শতাংশ (%) | ৭৯.৮ | ১৪.২ |- | ১০ বছৰত বৃদ্ধি হাৰৰ শতাংশ (%) (২০০১-১১) | ১৬.৮ | ২৪.৬ |- | লিংগ অনুপাত* | ৯৩৯ | ৯৫১ |- | সাক্ষাৰতাৰ হাৰ (গড় ৬৪.৮) | ৬৩.৬ | ৫৭.৯ |- | কৰ্মত অংশগ্ৰহণৰ হাৰ | ৪১ | ৩৩ |- | নগৰীয়া লিংগ অনুপাত | ৮৯৪ | ৯০৭ |- | শিশুৰ লিংগ অনুপাত (০–৬ বছৰ) | ৯১৩ | ৯৪৩ |} সমাজবিজ্ঞানী ৰজাৰ আৰু পেট্ৰিচিয়া জেফ্ৰিৰ মতে, ভাৰতীয় মুছলমানসকলৰ মাজত জন্মৰ হাৰ অধিক হোৱাৰ ব্যাখ্যাত ধৰ্মীয় নিৰ্ধাৰিততাবাদতকৈ আৰ্থ-সামাজিক কাৰকে অধিক উল্লেখযোগ্য ভূমিকা পালন কৰে।<ref>{{cite book |last = Jeffery, Roger and Patricia Jeffery |title = Population, gender, and politics |publisher=Cambridge University Press|year=1997 |isbn = 978-0-521-46653-0 }}</ref> অধ্যয়নত দেখা গৈছে যে ভাৰতৰ মুছলমানসকলৰ আয়ৰ স্তৰ আৰু শিক্ষাগত অৰ্হতা হিন্দূৰ তুলনাত কম হোৱাৰ প্ৰৱণতা থাকে। কিন্তু ভাৰতীয় এজন বিখ্যাত সমাজবিজ্ঞানী বি কে প্ৰসাদে আলোকপাত কৰিছে যে ভাৰতীয় মুছলমানসকলৰ মাজত নগৰায়ন অধিক হোৱাৰ বাবে তেওঁলোকৰ শিশুৰ মৃত্যুৰ হাৰ হিন্দুসকলৰ তুলনাত প্ৰায় ১২% কম।<ref>{{cite book |last = Prasad |title = Population and family life education |publisher=Anmol Publications PVT. LTD.|year=2004 |isbn = 978-81-261-1800-7 |first = B.K.}}</ref> কিন্তু কিছুমান সমাজবিজ্ঞানীয়ে কয় যে ভাৰতত মুছলমানসকলৰ মাজত জন্মৰ হাৰ অধিক হোৱাত ধৰ্মীয় আৰু সাংস্কৃতিক কাৰকেও অৰিহণা যোগাব পাৰে। সমীক্ষাসমূহে ইংগিত দিয়ে যে, গড়ে মুছলমান পৰিয়ালসমূহে [[পৰিয়াল পৰিকল্পনা]]ৰ ক্ষেত্ৰত অধিক পৰম্পৰাগত, আৰু মুছলমান মহিলাসকলে হিন্দু মহিলাৰ তুলনাত কম বয়সতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হোৱাৰ প্ৰৱণতা থাকে, যাৰ ফলত প্ৰজনন ক্ষমতা দীঘলীয়া হয়।<ref>{{cite book |last = Shakeel Ahmad |title = Muslim attitude towards family planning |publisher=Sarup & Sons|year=2003 |isbn = 978-81-7625-389-5 }}</ref> আনহাতে, মুছলমানসকলে পৰিয়াল পৰিকল্পনাৰ ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰাৰ প্ৰৱণতা থকাটোও নথিভুক্ত কৰা হৈছে।<ref>{{Cite news |url=https://www.thehindu.com/opinion/op-ed/conquering-a-muslim-myth/article4372042.ece |title=Conquering a Muslim Myth |work=[[The Hindu]] |first1=Prof. Ilias |last1=Ali |date=2 February 2013 |access-date=28 July 2017 |language=en}}</ref> ১৯৮৩ চনত কেৰেলাত কে. চি. জাকাৰিয়াৰ পৰিচালিত এখন গৱেষণাত দেখা গৈছে যে, এগৰাকী মুছলিম মহিলাৰ গৰ্ভত গড় ৪.১ সন্তানৰ জন্ম হয়, যত এগৰাকী হিন্দু মহিলাই মাত্ৰ ২.৯ সন্তানৰ জন্ম দিয়ে। মুছলমান জন্মৰ হাৰ অধিক হোৱাৰ আঁৰৰ কিছুমান কাৰণ হিচাপে ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতি আৰু বিবাহ প্ৰথাক উল্লেখ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite book |last = Nair, V. Balakrishnan |title = Social development and demographic changes in South India: focus on Kerala |publisher=M.D. Publications Pvt. Ltd.|year=1994 |isbn = 978-81-85880-50-1 }}</ref> পল কাৰ্টজৰ মতে ভাৰতৰ মুছলমানসকল হিন্দুতকৈ আধুনিক গৰ্ভনিৰোধৰ প্ৰতি বহু বেছি প্ৰতিৰোধী আৰু ফলস্বৰূপে হিন্দু মহিলাৰ প্ৰজননৰ হাৰ মুছলমান মহিলাৰ তুলনাত বহু বেছি।<ref name="Christ">{{cite book|title=Fertility transition in south India|last=Guilmoto|first=Christophe|publisher=Sage|year= 2005|isbn=978-0-7619-3292-5}}</ref><ref>{{cite book |last = Paul Kurtz |title = Multi-Secularism: A New Agenda |publisher=Transaction Publishers|year=2010 |isbn = 978-1-4128-1419-5 }}</ref> ১৯৯৮–৯৯ চনত কৰা ৰাষ্ট্ৰীয় পৰিয়াল আৰু স্বাস্থ্য সমীক্ষাত এই কথা উল্লেখ কৰা হৈছে যে ভাৰতৰ হিন্দু দম্পতীৰ তুলনাত ভাৰতীয় মুছলমান দম্পতীয়ে যথেষ্ট বেছিসংখ্যক সন্তানক এটা পৰিয়ালৰ বাবে আদৰ্শ বুলি গণ্য কৰে।<ref name="Surya">{{cite book |last = Narain Singh |first = Surya |title = Muslims in India |publisher=Anmol Publications PVT. LTD.|year= 2003 |isbn = 978-81-261-1427-6 }}</ref> একেটা সমীক্ষাতে এইটোও আঙুলিয়াই দিয়া হৈছে যে পৰিয়াল পৰিকল্পনাৰ ব্যৱস্থা সক্ৰিয়ভাৱে ব্যৱহাৰ কৰা দম্পতীৰ শতকৰা হাৰ হিন্দূৰ মাজত ৪৯%তকৈ অধিক হোৱাৰ বিপৰীতে মুছলমানৰ মাজত ৩৭%। সাস্বতা ঘোষৰ জিলাভিত্তিক প্ৰজনন সম্পৰ্কীয় অধ্যয়ন অনুসৰি দক্ষিণৰ বেছিভাগ ৰাজ্যতে মুছলমান টিএফআৰ (মুঠ প্ৰজনন হাৰ) হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ ওচৰত। লগতে উত্তৰ ৰাজ্য যেনে [[উত্তৰ প্ৰদেশ]] আৰু [[বিহাৰ]]ৰ দুয়োটা সম্প্ৰদায়ৰ বাবে টিএফআৰ উচ্চ হোৱাৰ প্ৰৱণতা থাকে। এই অধ্যয়ন ২০১১ চনৰপৰা দেশৰ শেষৰ লোকপিয়লৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি কৰা হৈছিল।<ref>Ghosh, S. (2018). Hindu–Muslim fertility differentials in India: indirect estimation at the district level from Census 2011. Indian Journal of Human Development, 12(1), 37-51.</ref> ==ধৰ্মগোষ্ঠীসমূহ== ভাৰতীয় মুছলমানসকলৰ মাজত দুটা প্ৰধান ধৰ্মগোষ্ঠী আছে: ছুন্নী আৰু ছিয়া। ভাৰতীয় মুছলমানসকলৰ অধিকাংশই (৮৫%তকৈ অধিক) [[ইছলাম]]ৰ [[ছুন্নী ইছলাম|ছুন্নী]] শাখাৰ অন্তৰ্গত,<ref name="USSD-IRFR" /><ref>{{Cite web |last=admin |date=2021-12-22 |title=Muslim Population in India 2023 {{!}} Islam in India |url=https://www.findeasy.in/muslim-population-in-india/ |access-date=2023-06-19 |website=Find Easy |language=en-US}}</ref> আনহাতে সংখ্যালঘু (১৩%তকৈ অধিক) [[ছিয়া ইছলাম|ছিয়া]] শাখাৰ অন্তৰ্গত।<ref>{{cite web|url=https://www.al-islam.org/media/shia-india|title=The Shia Of India|website=www.al-islam.org|date=19 September 2020 }}</ref><ref name="USSD-IRFR">{{cite web |url=https://2009-2017.state.gov/documents/organization/208640.pdf |title=India 2012 International Religious Freedom Report |publisher=[[United States Department of State]] |at=Section I. Religious Demography |date=13 May 2013 |access-date=29 May 2019}}</ref> {{Pie chart |value1=87 |value2=12 |value3=1 |color1=Green |color2=Red |color3=Black |label1=ছুন্নী:- [[দেওবন্দী]], [[বাৰেলভি]], [[আহলে হাদিছ]], [[চুফীবাদ|চুফি]] |label2=ছিয়া:- [[বাৰ ছিয়া ধৰ্ম]], [[ইছমাইলী]], [[দাউদী বহৰা]] আৰু [[খোজা]] |label3=[[আহমদিয়া]] |caption=ভাৰতত মুছলমান পৰম্পৰাৰ আপেক্ষিক আকাৰ, ২০১১ চনৰ ভাৰতীয় লোকপিয়লৰ পিউ ৰিচাৰ্চ চেণ্টাৰৰ বিশ্লেষণ অনুসৰি।<ref>Pew Research Center (2010), Indian Census (2011), various socio-religious studies</ref><ref>data collected by Ministry of Minority Affairs</ref> }} ===ছুন্নী=== ভাৰতীয় ছুন্নীসকলৰ অধিকাংশই দক্ষিণ এছিয়াত বুজা আৰু প্ৰচলিত পৰম্পৰাগত ইছলামৰ ৰক্ষাৰ বাবে আৰু দেওবন্দী আন্দোলনৰ পুনৰুজ্জীৱনবাদী প্ৰচেষ্টাৰ প্ৰতিক্ৰিয়া স্বৰূপে ১৯০৪ চনত বাৰেলীৰ আহমেদ ৰাজী খানে প্ৰতিষ্ঠা কৰা বাৰেলৱী আন্দোলন অনুসৰণ কৰে।<ref>{{cite book |author=Ali Riaz |author-link=Ali Riaz |date=2008 |title=Faithful Education: Madrassahs in South Asia |url=https://archive.org/details/faithfuleducatio00riaz |url-access=limited |publisher=Rutgers University Press |pages=[https://archive.org/details/faithfuleducatio00riaz/page/n88 75]–76 |isbn=978-0-8135-4345-1 |quote="The emergence of ... Barelvis, under the leadership of Maulana Ahmed Riza Khan ... he succeeded in founding the Madrassah Manzar al-Islam in Bareilly in 1904 ... Barlevis' vehement opposition to Deobandis and other contemporary reformists led Barbar Metcalf to conclude that the Barlevis were 'an oppositional group as much as they were reformers.'"}}</ref><ref name="roy">{{cite book |title=The Columbia World Dictionary of Islamism |editor1-last=Sfeir |editor1-first=Antoine |publisher=Columbia University Press |date=2007 |isbn=978-0-231-14640-1 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/columbiaworlddic0000unse }}</ref> ১৯ শতিকাত ভাৰতত [[ছুন্নী ইছলাম]]ৰ পুনৰুজ্জীৱনবাদী আন্দোলন দেওবন্দী প্ৰতিষ্ঠা হয়। [[দিল্লী]]ৰ উত্তৰ-পূবৰ এখন সৰু চহৰ দেওবন্দৰ নামেৰে ইয়াৰ নামকৰণ কৰা হৈছে, য’ত আন্দোলনৰ মূল মাদ্ৰাছা বা চেমিনাৰী প্ৰতিষ্ঠা হৈছিল। প্ৰথম দিনৰপৰাই এই আন্দোলন [[ওৱাহাবি মতবাদ|ৱাহাবী ধৰ্ম]]ৰদ্বাৰা প্ৰভাবিত হৈ আহিছে।<ref>{{cite book |title=The Taliban: Ascent to Power |author=M. J. Gohari |publisher=Oxford University Press |page=[https://archive.org/details/talibanascenttop00goha/page/30 30] |isbn=0-19-579560-1 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/talibanascenttop00goha/page/30 |year=2000 }}</ref><ref>{{cite book |editor1-last=Ahmad |editor1-first=Imtiaz |editor2-last=Reifeld |editor2-first=Helmut |title=Lived Islam in South Asia: Adaptation, Accommodation, and Conflict |page=114 |date= 2006 |publisher=Berghahn Books |isbn=81-87358-15-7}}</ref><ref>{{cite book |title=Urban Terrorism: Myths and Realities| author= N. C. Asthana| author2= Anjali Nirmal |pages=66–67 |publisher=Aavishkar Publishers |place=Jaipur|year=2009|isbn=978-81-7132-598-6}}</ref> [[মহাৰাষ্ট্ৰ]]ৰ উপকূলীয় কংকণ অঞ্চলত স্থানীয় কংকণী মুছলমানসকলে ছুন্নী ইছলামিক ফৈক্যৰ [[শ্বাফী মাজহাব]] অনুসৰণ কৰে।<ref name="jnu_phd">{{cite thesis |type=Ph.D. |first=Md. Jalis Akhtar |last=Nasiri |year=2010 |title=Indian Muslims: Their Customs and Traditions during Last Fifty Years |publisher=Jawaharlal Nehru University |location=New Delhi}}</ref><ref>{{cite book |chapter=Margins or Center? Konkani Sufis, India and "Arabastan" |first=Deepra |last=Dandekar |pages=141–156 |title=Area Studies at the Crossroads: Knowledge Production after the Mobility Turn |editor1-first=Katja |editor1-last=Mielke |editor2-first=Anna-Katharina |editor2-last=Hornidge |year=2017 |publisher=Palgrave Macmillan}}</ref> ===ছিয়া=== {{Main|ভাৰতত ছিয়া ইছলাম}} [[ভাৰত]]ৰ মুছলমানসকলৰ ভিতৰত [[ছিয়া ইছলাম|ছিয়া মুছলমান]]সকল বৃহৎ সংখ্যালঘু যিয়ে মুঠ মুছলমান জনসংখ্যাৰ প্ৰায় ১৩%ৰে গঠিত।<ref name="USSD-IRFR" /> কিন্তু ভাৰতত পন্থাৰ সন্দৰ্ভত কোনো বিশেষ লোকপিয়ল কৰা হোৱা নাই যদিও ভাৰতীয় সূত্ৰ যেনে টাইমছ অৱ ইণ্ডিয়া আৰু ডেইলী নিউজ এণ্ড এনালাইছিছৰ তথ্য অনুসৰি ২০০৫–২০০৬ চনৰ মাজভাগত ভাৰতীয় ছিয়া জনসংখ্যা ভাৰতৰ সমগ্ৰ মুছলমান জনসংখ্যাৰ ২৫% পৰ্যন্ত আছিল যি ১৫৭,০০০,০০০ ভাৰতীয় মুছলমান জনসংখ্যাৰ ভিতৰত<ref>{{cite web|url= http://twocircles.net/2009oct08/india_third_global_muslim_population_1_57_bn.html|title= India Third in Global Muslim Population|date= 8 October 2009|publisher= [[Twocircles.net]]|access-date= 2010-07-03|archivedate= 2010-10-10|archiveurl= https://web.archive.org/web/20101010133303/http://twocircles.net/2009oct08/india_third_global_muslim_population_1_57_bn.html|deadurl= yes}}</ref> ৪০,০০০,০০০<ref name="TOI-20061106" /><ref name="TOI-20061106b">{{cite news |url= http://timesofindia.indiatimes.com/India/Only-a-few-people-have-right-to-issue-fatwas/articleshow/334751.cms |title=Only a few people have right to issue fatwas |work=[[The Times of India]] |date=6 November 2006 |access-date=17 July 2010 }}</ref> ৰপৰা ৫০,০০০,০০০।<ref name="DNA-20061106">{{cite news |url= http://www.dnaindia.com/india/report_talaq-rights-proposed-for-shia-women_1062327 |title=Talaq rights proposed for Shia women | work=Daily News and Analysis |date=5 November 2006| access-date=2010-06-21}}</ref> কিন্তু এটা সুনামধন্য ছিয়া এন জি অ’ আলিমান ট্ৰাষ্টৰ অনুমান অনুসৰি ২০০০ চনৰ আৰম্ভণিতে ভাৰতৰ ছিয়া জনসংখ্যা প্ৰায় ৩ কোটি আছিল আৰু ছিয়া জনসংখ্যাৰ মাত্ৰ দহ ভাগৰ এভাগহে ছায়ীদসকলে গঠন কৰিছিল।<ref>{{cite web |url=http://www.alimaan.org/whyindia.html |title=Why India |publisher=Alimaan Charitable Trust |access-date=3 July 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100616134238/http://www.alimaan.org/whyindia.html |archive-date=16 June 2010 |archivedate=16 December 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171216140701/http://www.alimaan.org/whyindia.html |deadurl=yes }}</ref> একাংশ ৰাষ্ট্ৰীয় আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সূত্ৰৰ মতে ভাৰতীয় ছিয়া জনসংখ্যা [[ইৰান|ইৰাণ]]ৰ পিছতে বিশ্বৰ দ্বিতীয় বৃহত্তম জনসংখ্যা।<ref name="IDSA-20081205">{{cite web |last=Roy |first=Meena Singh |url=http://www.idsa.in/event/india-iranrelations_meenasinghroy_051208 |title=India – Iran relations: Converging Interests or Drifting Equations |publisher=[[Institute for Defence Studies and Analyses]] |date=5 December 2008 |access-date=2010-08-21 |archive-date=17 January 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110117162310/http://idsa.in/event/india-iranrelations_meenasinghroy_051208 |url-status=dead }}</ref><ref name="Trib-20090725">{{cite news |url=http://www.tribuneindia.com/2009/20090725/edit.htm#4 |title=Obama's Overtures |last=Puri |first=Balraj |date=25 July 2009 |work=[[The Tribune (Chandigarh)|The Tribune]] |access-date=29 May 2019 |archive-date=5 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305183639/http://www.tribuneindia.com/2009/20090725/edit.htm#4 |url-status=dead |archivedate=5 March 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160305183639/http://www.tribuneindia.com/2009/20090725/edit.htm#4 |deadurl=yes }}</ref><ref name="IE-20080421">{{cite news |last=Pubby |first=Manu |url=http://www.indianexpress.com/news/ahmadinejad-on-way-nsa-says-india-to-be-impacted-if-iran-wronged-by-others/299498/ |title=Ahmadinejad on way, NSA says India to be impacted if Iran 'wronged by others' |date=21 April 2008 |work=[[The Indian Express]] |access-date=21 July 2010 }}</ref><ref name="TOI-20091110">{{cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/India-Iran-to-make-common-cause-over-terror-from-Pak/articleshow/5213050.cms |archive-url=https://web.archive.org/web/20121105070948/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-11-10/india/28070350_1_jundallah-iran-pakistan-india-sistan-balochistan |url-status=live |archive-date=5 November 2012 |title=India, Iran to make common cause over terror from Pak |work=[[The Times of India]] |access-date=17 July 2010 |first1=Sachin |last1=Parashar |date=10 November 2009 }}</ref><ref name="TOI-20090201">{{cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/home/sunday-toi/special-report/Aspiring-powers-and-a-new-old-friendship/articleshow/4058264.cms |archive-url=https://web.archive.org/web/20121105070953/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-02-01/special-report/28005869_1_india-and-iran-india-iran-south-pars |url-status=live |archive-date=5 November 2012 |title=Aspiring powers and a new old friendship |work=[[The Times of India]] |access-date=12 July 2010 |first1=Ramin |last1=Jahanbegloo |date=1 February 2009}}</ref><ref name="BBC-20040902">{{cite news|url= https://news.bbc.co.uk/2/hi/programmes/3605950.stm |title= India's Polite Refusal| work=BBC News |date=2 September 2004 |access-date=2010-07-01 |first=Vinod |last=Mehta}}</ref> ====বহৰা==== {{Main|দাউদী বহৰা}} [[File:Moulai Abadullah khambhat.JPG|thumb|right|১ম ৱালী–উল–হিন্দৰ সমাধিস্থল:মৌলাই আবাদুল্লাহ, খাম্বাট, গুজৰাট, যুগ ১০৫০–১১০০ খ্ৰীষ্টাব্দ। ]] [[File:Mufaddal Saifuddin Houstan Ashara.jpg|thumb|right|দাউদী বহৰা, ৫৩ নং দৈ চৈয়দনা মুফাদ্দাল ছাইফুদ্দিন, মুম্বাইত দাৱতৰ কাৰ্যালয়ৰ সৈতে]] একাদশ শতিকাৰ দ্বিতীয়াৰ্ধত [[গুজৰাট]]ত [[দাউদী বহৰা|বহৰা]] ছিয়া প্ৰতিষ্ঠা হৈছিল। এই সম্প্ৰদায়ৰ বিশ্বাস ব্যৱস্থাৰ উৎপত্তি [[য়েমেন]]ত, ফাতিমিদসকলৰপৰা বিকশিত হৈছে ফাতিমিদ ছিয়া ইছলামৰ প্ৰতি আনুগত্যৰ বাবে নিৰ্যাতিত হৈছিল – যাৰ ফলত দাউদী বহৰা ভাৰতলৈ স্থানান্তৰিত হৈছিল। তেওঁলোকৰ ২১ নং ফাতিমিদ ইমাম তায়িবক গুপ্ত কৰাৰ পাছত [[ইমাম]]ৰ প্ৰতিনিধি হিচাপে দৈক অনুসৰণ কৰে যিবোৰ আজিলৈকে চলি আছে।{{Citation needed|date=December 2025}} দা'ই জোবে মৌলাই ইয়াকুবক (মৌলাই আব্দুল্লাহৰ মৃত্যুৰ পাছত) নিযুক্তি দিয়ে, যি ফাতিমিদ দোৱাতৰ দ্বিতীয় ৱালি আল-হিন্দ আছিল। মৌলাই ইয়াকুব ভাৰতীয় মূলৰ প্ৰথমজন ব্যক্তি যিয়ে দা’ইৰ অধীনত এই সন্মান লাভ কৰিছিল। হিন্দু সোলংকিৰ মন্ত্ৰী মৌলাই ভৰমালৰ পুত্ৰ ৰজা জয়সিংহ সিদ্ধাৰাজ (অনহলৱাৰা, পতন)। মন্ত্ৰী মৌলাই তাৰমালৰ সৈতে তেওঁলোকে মৌলাই আব্দুল্লাৰ আহ্বানত সহ নাগৰিকৰ সৈতে ফাতিমিদ দোৱাটক সন্মান জনাইছিল। মৌলাই তাৰমালৰ পুত্ৰ চৈয়দী ফখৰুদ্দিনক [[ভাৰত]]ৰ পশ্চিম [[ৰাজস্থান]]লৈ পঠিওৱা হয় আৰু মৌলাই নুৰুদ্দিন ডেকানলৈ যায় (মৃত্যু: ১১ গৌমত জুমাদি আল-উলা, ভাৰতৰ [[মহাৰাষ্ট্ৰ]]ৰ ঔৰংগবাদৰ ডনত)।{{Citation needed|date=December 2025}} য়েমেনত ২৩সংখ্যক দা'ইলৈকে এজন দা'য়ে আন এজনৰ পিছত লয়। ভাৰততো ৱালী-উল-হিন্দক তেওঁলোকৰদ্বাৰা এজনৰ পিছত এজনকৈ নিযুক্তি দিয়া হৈছিল, যেতিয়ালৈকে ৱালি-উল-হিন্দ মৌলাই কাছিম খান বিন হাছান (১১ম আৰু শেষৰ ৱালীউল-হিন্দ, মৃত্যু ৯৫০ হিজৰী, [[আহমেদাবাদ]])।{{Citation needed|date=December 2025}} য়েমেনৰ স্থানীয় জায়দী ছিয়া শাসকৰ অত্যাচাৰৰ বাবে ২৪ নং দাই ইউছুফ নাজমুদ্দিন ইবনে চুলাইমান (মৃত্যু ১৫৬৭ খ্ৰীষ্টাব্দ)য়ে দাৱতৰ সমগ্ৰ প্ৰশাসন (মিছন) ভাৰতলৈ স্থানান্তৰিত কৰে। ২৫ তম দৈ জালাল শ্বামশুদ্দিন (মৃত্যু ১৫৬৭ খ্ৰীষ্টাব্দ) ভাৰতত প্ৰথম দৈৰ মৃত্যু হয়। তেওঁৰ সমাধিস্থল ভাৰতৰ আহমেদাবাদত। পৰৱৰ্তী সময়ত আহমেদাবাদৰপৰা জামনগৰ<ref>The Ismaili, their history and doctrine by Farhad Daftary. Chapter – Mustalian Ismailism, pp. 300–310</ref> মাণ্ডৱী, বুঢ়ানপুৰ, চুৰাট আৰু শেষত মুম্বাইলৈ গুচি যায় আৰু বৰ্তমানলৈকে তাতেই চলি আছে, বৰ্তমান ৫৩ নং দা'ইৰ নেতৃত্বত আছে।{{Citation needed|date=December 2025}} আছাফ আলী আছঘৰ ফিজী ভাৰতৰ বহৰা আৰু ২০ শতিকাৰ ইছলামিক পণ্ডিত আছিল যিয়ে নিজৰ লেখাৰ জৰিয়তে ইছলামৰ আধুনিকীকৰণ আৰু উদাৰীকৰণৰ প্ৰসাৰ ঘটায়। তেওঁ যুক্তি দিছিল যে সময়ৰ পৰিৱৰ্তনৰ লগে লগে মৌলিক "ইছলামৰ আত্মা"ৰ সৈতে আপোচ নকৰাকৈ ইছলামত আধুনিক সংস্কাৰৰ প্ৰয়োজন।<ref>{{cite book|url=http://ukcatalogue.oup.com/product/9780195693010.do |title=A Modern Approach to Islam: Asaf A. A. Fyzee – Oxford University Press |publisher=Ukcatalogue.oup.com |date=2007-12-20 |isbn=978-0-19-569301-0 |access-date=2015-10-04}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.oxfordislamicstudies.com/article/opr/t125/e690?_hi=0&_pos=8 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151005135441/http://www.oxfordislamicstudies.com/article/opr/t125/e690?_hi=0&_pos=8 |url-status=dead |archive-date=5 October 2015 |title=Fyzee, Asaf Ali Asghar – Oxford Islamic Studies Online |publisher=Oxfordislamicstudies.com |date=2008-05-06 |access-date=2015-10-04 |archivedate=2015-10-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151005135441/http://www.oxfordislamicstudies.com/article/opr/t125/e690?_hi=0&_pos=8 |deadurl=yes }}</ref><ref name="Daftary2014">{{cite book|author=Farhad Daftary|title=Fifty Years in the East: The Memoirs of Wladimir Ivanow|url=https://books.google.com/books?id=CbCbBQAAQBAJ&pg=PA91|date=2014|publisher=I.B. Tauris|isbn=978-1-78453-152-2|pages=91–}}</ref> ====খোজাসকল==== {{Main|খোজা}} খোজাসকল হৈছে [[দক্ষিণ এছিয়া]]ত [[ইছলাম ধৰ্ম]] গ্ৰহণ কৰা বৈচিত্ৰ্যময় লোকৰ এটা দল। ভাৰতত বেছিভাগ খোজাই [[গুজৰাট]], [[মহাৰাষ্ট্ৰ]], [[ৰাজস্থান]], আৰু [[হায়দৰাবাদ]] চহৰত বাস কৰে। বহুতো খোজায়ো শতিকাজুৰি [[আফ্ৰিকা|পূব আফ্ৰিকা]], [[ইউৰোপ]] আৰু [[উত্তৰ আমেৰিকা]]ত প্ৰব্ৰজন কৰি বসতি স্থাপন কৰিছে। তেতিয়ালৈকে খোজাসকল [[ছিয়া ইছলাম|ছিয়া ধৰ্ম]]ৰ নিজাৰী ইছমাইলবাদ শাখাৰ অনুগামী আছিল। ১৯ শতিকাৰ শেষৰফালে আৰু ২০ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে বিশেষকৈ আগা খানৰ গোচৰৰ পিছত এক উল্লেখযোগ্য সংখ্যালঘুৱে দ্বাদশ [[ছিয়া ইছলাম|ছিয়া]] বা [[ছুন্নী ইছলাম]]ক পৃথক কৰি গ্ৰহণ কৰে, আনহাতে সংখ্যাগৰিষ্ঠই নিজাৰী [[ইছমাঈলী]] হৈয়েই থাকে।<ref>{{cite encyclopedia|url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/316803/Khoja |title=Khoja (Islam) – Britannica Online Encyclopedia |encyclopedia=Britannica.com |access-date=2012-08-03}}</ref> ===চুফীসকল=== {{Main|ভাৰতত চুফীবাদ}} [[Image:TombSalimChisti.jpg|thumb|উত্তৰ প্ৰদেশৰ [[ফতেহপুৰ ছিক্ৰী]]ত চুফী সন্ত শ্বেইখ [[চলিম চিষ্টি]] ৰ সমাধি]] ভাৰতত ইছলামৰ প্ৰসাৰত [[চুফীবাদ|চুফী]] (ইছলামিক ৰহস্যবাদী)সকলে গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল। ইছলাম প্ৰচাৰত তেওঁলোক অতি সফল হৈছিল, কিয়নো চুফী বিশ্বাস ব্যৱস্থা আৰু আচাৰ-ব্যৱহাৰৰ বহু দিশৰ সমান্তৰালতা ভাৰতীয় দাৰ্শনিক সাহিত্যত আছিল, বিশেষকৈ অহিংসা আৰু এককবাদ। ইছলামৰ প্ৰতি চুফীসকলৰ গতানুগতিক দৃষ্টিভংগীয়ে হিন্দুসকলৰ বাবে সহজ কৰি তুলিছিল। চুলতান চৈয়দ ইব্ৰাহিম শ্বহীদ, হজৰত খোৱাজা [[খাজা মইনুদ্দিন চিষ্টি|মুইন-উদ্দিন চিষ্টি]], [[কুতুবুদ্দিন বখতিয়াৰ|কুতুবুদ্দিন বখতিয়াৰ কাকী]], [[নিজামুদ্দিন আউলিয়া]], শ্বাহ জালাল, আমিৰ খুছৰৌ, আলাউদ্দিন ছাবিৰ কলিয়াৰী, শ্বেখ আল্লা-উল হক পাণ্ডৱী, আশ্ৰাফ জাহাংগীৰ চেমনানী, ৱাৰিছ আলী শ্বাহ, আতা হুছেইন ফণী চিষ্টিৰ প্ৰশিক্ষণ ভাৰতৰ বিভিন্ন প্ৰান্তত ইছলাম প্ৰচাৰ কৰিছিল। চুফী আন্দোলনে শিল্পী আৰু অস্পৃশ্য সম্প্ৰদায়ৰপৰাও অনুগামীসকলক আকৰ্ষণ কৰিছিল; ইছলাম আৰু থলুৱা পৰম্পৰাৰ মাজৰ দূৰত্ব দূৰ কৰাত তেওঁলোকে গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল। নকশবন্দী চুফীৰ বিশিষ্ট সদস্য আহমদ ছিৰহিন্দীয়ে হিন্দুসকলক শান্তিপূৰ্ণভাৱে ইছলাম ধৰ্ম গ্ৰহণৰ পোষকতা কৰিছিল।<ref name="ErnstLawrence2016">{{cite book|author1=C. Ernst|author2=B. Lawrence|title=Sufi Martyrs of Love: The Chishti Order in South Asia and Beyond|url=https://books.google.com/books?id=p-UYDAAAQBAJ|date= 2016|publisher=Palgrave Macmillan US|isbn=978-1-137-09581-7}}</ref> ===আহমদিয়া === {{Main|আহমদিয়া ইছলাম}} [[File:Hadhrat Mirza Ghulam Ahmad2.jpg|thumbnail|আহমদিয়া আন্দোলনৰ প্ৰতিষ্থাপক মিৰ্জা গুলাম আহমদ]] ১৮৮৯ চনত কাদিয়ানৰ মিৰ্জা গুলাম আহমেদে আহমদিয়া আন্দোলন প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। তেওঁ নিজকে মুছলমানসকলে অপেক্ষা কৰি থকা প্ৰতিজ্ঞাত মচীহ আৰু মাহদী বুলি দাবী কৰিছিল আৰু প্ৰথম অৱস্থাত সংযুক্ত প্ৰদেশ, পঞ্জাব আৰু সিন্ধৰ ভিতৰত যথেষ্টসংখ্যক অনুগামী লাভ কৰিছিল।<ref>{{cite web |url=http://www.chaf.lib.latrobe.edu.au/dcd/page.php?title=&record=1512 |title=H.H. Risley and E.A. Gait, (1903), Report of the Census of India, 1901, Calcutta, Superintendent of Government Printing, p. 373 |publisher=Chinese Heritage of the Australian Federation Project |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120205180023/http://www.chaf.lib.latrobe.edu.au/dcd/page.php?title=&record=1512 |archive-date=5 February 2012 |access-date=27 November 2025 |archivedate=5 February 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120205180023/http://www.chaf.lib.latrobe.edu.au/dcd/page.php?title=&record=1512 |deadurl=yes }}</ref> আহমদীসকলে দাবী কৰে যে আহমদিয়া আন্দোলনে ইছলামৰ শেষৰ দিনৰ পুনৰুজ্জীৱনক মূৰ্ত কৰি তুলিছে আৰু ১৯ শতিকাৰ ভাৰতত ব্যাপকভাৱে প্ৰচলিত [[খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম|খ্ৰীষ্টান]] আৰু [[আৰ্য সমাজ|আৰ্য্য সমাজ]]ৰ মিছনেৰী কাৰ্যকলাপৰ প্ৰতি ইছলামিক ধৰ্মীয় সঁহাৰি হিচাপেও এই আন্দোলন আত্মপ্ৰকাশ কৰা দেখা গৈছে। গুলাম আহমেদৰ মৃত্যুৰ পাছত তেওঁৰ উত্তৰাধিকাৰীসকলে কাদিয়ানৰপৰা আহমদিয়া সম্প্ৰদায়ক পৰিচালনা কৰে যি ১৯৪৭ চনলৈকে [[পাকিস্তান]] সৃষ্টিৰ লগে লগে সম্প্ৰদায়টোৰ মুখ্য কাৰ্যালয় হৈ থাকে। এই আন্দোলন সাংগঠনিক শক্তি আৰু নিজা মিছনেৰী কাৰ্যসূচীত বৃদ্ধি পাইছে আৰু ২০১৪ চনলৈকে ২০০খনতকৈও অধিক দেশলৈ সম্প্ৰসাৰিত হৈছে যদিও ইয়াক বিদ্বেষী বুলি ভবা মূলসুঁতিৰ মুছলমানসকলৰপৰা বহুলাংশে নেতিবাচক সঁহাৰি লাভ কৰিছে, মূলতঃ ইছলামৰ ভিতৰত গুলাম আহমেদে [[নবী]] বুলি দাবী কৰাৰ বাবে।<ref>{{cite news | url= https://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/8711026.stm |title=Who are the Ahmadi? |work=BBC News |date=28 May 2010}}</ref> ২০১১ চনৰ ভাৰতৰ লোকপিয়লত আহমদিয়াক ছুন্নী, ছিয়া, বহৰা আৰু আঘাখানীৰ বাহিৰেও ইছলামৰ পন্থা হিচাপে চিনাক্ত কৰা হৈছে।<ref>{{cite news |url=http://indianexpress.com/article/india/india-news-india/ahmadiyyas-islam-sects-islam-ahmadiyyas-sect-ahmadiyyas-islam-islamic-sects-islam-india-ahmadiyya-legal-status-2011-census-india-population-india-news-2952701/ |title=Sunnis, Shias, Bohras, Agakhanis and Ahmadiyyas were identified as sects of Islam |date=4 August 2016 |work=[[The Indian Express]] }}</ref><ref>{{cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/hyderabad/Protest-against-inclusion-of-Ahmediyyas-in-Muslim-census/articleshow/53645457.cms |title=Protest against inclusion of Ahmediyyas in Muslim census |date=11 August 2016 |work=[[The Times of India]]}}</ref><ref>{{cite news |url=http://indianexpress.com/article/opinion/editorials/ahmadiyya-community-census-india-muslims-2954285/ |title=Minority in a minority |date=5 August 2016 |work=[[The Indian Express]] }}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.firstpost.com/india/in-their-search-for-pure-islam-many-muslim-sects-consider-others-insufficient-or-infidels-2941564.html |title=We need to curb the everyday Jihadism of Indian Muslims in their search for pure Islam |first1=Tufail |last1=Ahmad |date=8 August 2016 |work=Firstpost}}</ref> ভাৰতত আহমদীয়া জনসংখ্যা উল্লেখযোগ্য।<ref name="Number of Ahmadis in India">{{cite web |url=http://www.unhcr.org/refworld/topic,464db4f52,47f237db2,3ae6ad202c,0.html |title=Number of Ahmadis in India |publisher=Immigration and Refugee Board of Canada |date=1 November 1991|access-date=9 March 2009}}</ref>ইয়াৰে অধিকাংশই [[ৰাজস্থান]], [[ওড়িশা]], [[হাৰিয়ানা]], [[বিহাৰ]], [[দিল্লী]], [[উত্তৰ প্ৰদেশ]], আৰু দুই-এজনে কাদিয়ান অঞ্চলৰ [[পঞ্জাৱ]]ত বাস কৰে। ভাৰতত আহমদীক [[ভাৰত চৰকাৰ|ভাৰত চৰকাৰে]] মুছলমান বুলি গণ্য কৰে (চুবুৰীয়া দেশ [[পাকিস্তান]]ৰ দৰে নহয়)। এই স্বীকৃতি আদালতৰ ৰায়দানৰদ্বাৰা সমৰ্থিত (Shihabuddin Koya vs. Ahammed Koya, A.I.R. 1971 Ker 206)।<ref>{{Cite web|url=http://indiankanoon.org/doc/1400223/|title=Shihabuddin Imbichi Koya Thangal vs K.P. Ahammed Koya on 8 December, 1970 Kerala High Court|access-date=4 April 2023}}</ref><ref name=hoque>{{cite news|url=http://www.thedailystar.net/law/2004/03/03/index.htm|title=On right to freedom of religion and the plight of Ahmadiyas|author=Hoque, Ridwanul|newspaper=The Daily Star|date=21 March 2004}}</ref> আহমদীসকলক অমুছলমান বুলি ঘোষণা কৰা বা তেওঁলোকৰ কাম-কাজ সীমিত কৰা কোনো আইন নাই,<ref name="hoque"/> কিন্তু ভাৰত চৰকাৰে ভাৰতীয় মুছলমানসকলৰ প্ৰতিনিধি হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া ধৰ্মগুৰুসকলৰ সংগঠন অল ইণ্ডিয়া মুছলিম পাৰ্চনেল ল ব’ৰ্ডত বহিবলৈ দিয়া হোৱা নাই।<ref name="Naqvi, Jawed">{{cite web|url=http://www.dawn.com/weekly/jawed/20080109.htm|title=Religious violence hastens India's leap into deeper obscurantism|work=Dawn|author=Naqvi, Jawed|date=1 September 2008|access-date=23 December 2009}}</ref> [[ভাৰত]]ত আহমদিয়া ৬০,০০০ৰপৰা ১০ লাখলৈকে বুলি অনুমান কৰা হৈছে।<ref>{{cite news |url=https://www.outlookindia.com/article/wretched-of-the-land/265665 |title=Wretched of the Land |date=14 June 2010 |first1=Amir |last1=Mir |work=[[Outlook (Indian magazine)]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20150621185739/https://www.outlookindia.com/article/wretched-of-the-land/265665 |archive-date=21 June 2015}}</ref> ===কোৰআনবাদীসকল=== [[হাদিছ|হাদীছ]]ৰ কৰ্তৃত্ব প্ৰত্যাখ্যান কৰা অসাম্প্ৰদায়িক মুছলমানসকলো ভাৰতত উপস্থিত, দক্ষিণ এছিয়াত ১৯ শতিকাৰ সময়ছোৱাত [[আহলে কোৰআন]] আন্দোলন আংশিকভাৱে গঠন হৈছিল [[আহলে হাদিছ|আহলে হাদীছ]] আন্দোলনৰ প্ৰতিক্ৰিয়াত, যাক তেওঁলোকে হাদীছৰ ওপৰত অত্যধিক গুৰুত্ব দিয়া বুলি গণ্য কৰিছিল। উল্লেখযোগ্য ভাৰতীয় কোৰআনবাদীসকলৰ ভিতৰত চিৰাঘ আলী, আচলাম জয়ৰাজপুৰী, খোৱাজা কমল-উদ-দিন, আৰু আব্দুল্লা চক্ৰালৱী আদি উল্লেখযোগ্য।<ref>Ali Usman Qasmi, [http://www.thefridaytimes.com/beta3/tft/article.php?issue=20130125&page=16 A mosque for Qurani Namaz], The Friday Times. Retrieved 16 February 2013</ref> ===ভাৰতত ইছলামিক পৰম্পৰা=== {{Main|দক্ষিণ এছিয়াত ইছলাম ধৰ্ম}} [[Image:Dargah Shareef of Khwaza Moinuddin Chishti.JPG|200px|thumb|মকবাৰাৰ বাহিৰৰ দৃশ্য]] [[চুফীবাদ]] ইছলামৰ এটা ৰহস্যমজ় মাত্ৰা, প্ৰায়ে [[শ্বৰীয়ত|শ্বৰিয়াৰ]] আইনগত পথৰ পৰিপূৰক যিয়ে ভাৰতত ইছলামৰ বৃদ্ধিত গভীৰ প্ৰভাৱ পেলাইছিল। এজন চুফীয়ে ঈশ্বৰৰ সৈতে একতাৰ প্ৰত্যক্ষ দৃষ্টিভংগী লাভ কৰে, প্ৰায়ে গতানুগতিক আচৰণৰ প্ৰান্তত, আৰু এইদৰে এজন [[চুফী পণ্ডিত|পীৰ]] (জীৱিত সন্ত) হ'ব পাৰে যিয়ে শিষ্য ([[মুৰিদ]]) গ্ৰহণ কৰিব পাৰে আৰু প্ৰজন্মৰ পাছত প্ৰজন্ম ধৰি থাকিব পৰা আধ্যাত্মিক বংশ স্থাপন কৰিব পাৰে। [[খাজা মইনুদ্দিন চিষ্টি]] (১১৪২–১২৩৬)ৰ মন্ত্ৰণালয়ৰ পিছত তেৰশ শতিকাৰ সময়ছোৱাত ভাৰতত চুফীৰ অৰ্ডাৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ হৈ পৰে, যিয়ে [[আজমিৰ]]ত বসতি স্থাপন কৰিছিল আৰু তেওঁৰ পৱিত্ৰতাৰ বাবে বৃহৎসংখ্যক ইছলাম ধৰ্মান্তৰিত লোকক আকৰ্ষণ কৰিছিল। তেওঁৰ চিষ্টি অৰ্ডাৰ ভাৰতৰ আটাইতকৈ প্ৰভাৱশালী চুফী বংশ হিচাপে পৰিগণিত হয় যদিও [[মধ্য এছিয়া]] আৰু [[দক্ষিণ-পশ্চিম এছিয়া]]ৰপৰাও অন্যান্য অৰ্ডাৰ ভাৰতত উপস্থিত হয় আৰু ইছলাম প্ৰসাৰত মুখ্য ভূমিকা পালন কৰে। এইদৰে তেওঁলোকে [[আঞ্চলিক ভাষা]]ত এক বৃহৎ সাহিত্যৰ সৃষ্টি কৰিছিল যিয়ে ইছলামিক সংস্কৃতিক পুৰণি দক্ষিণ এছিয়াৰ পৰম্পৰাৰ গভীৰতাত সোমাই দিছিল।{{Citation needed|date=May 2024}} ===আন্তঃমুছলমান সম্পৰ্ক=== ====ছিয়া–ছুন্নী সম্পৰ্ক==== ধৰ্মগোষ্ঠী অনুসৰি ছুন্নী আৰু ছিয়া হৈছে আটাইতকৈ ডাঙৰ মুছলমান গোট। যদিও দুয়োটা গোটৰ মাজত আন্তৰিকতা আছে, তথাপি বিশেষকৈ লক্ষ্ণৌ চহৰত দুয়োটা গোটৰ মাজত সংঘাতৰ দৃষ্টান্ত দেখা গৈছে।<ref>{{cite book|last=Engineer|first=Asghar Ali|title=Communal Riots in Post-independence India|year=1984|publisher=Stosius Inc/Advent Books Division|isbn=0-86131-494-8|pages=144–155|url=https://books.google.com/books?id=yB5NM0o3I9QC}}</ref> ==সমাজ আৰু সংস্কৃতি== {{Expand section|Topics like, qawwali, shayari, literature, calligraphy, fabric and attire, theatre(noha, Dastan gohi,) etc|date=April 2025}} ===ধৰ্ম প্ৰশাসন=== {{Main|ভাৰতৰ মহান মুফতি}} [[ভাৰত]]ৰ [[মুছলমান]]সকলৰ আটাইতকৈ জ্যেষ্ঠ, প্ৰভাৱশালী ধৰ্মীয় কৰ্তৃপক্ষ আৰু আধ্যাত্মিক নেতা ''ভাৰতৰ মহান মুফতীৰ'' তত্ত্বাৱধানত প্ৰতিখন [[ভাৰতৰ ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয়শাসিত অঞ্চলসমূহ|ৰাজ্য]]ৰ ধৰ্মীয় প্ৰশাসনৰ নেতৃত্ব দিয়ে ৰাজ্যখনৰ মুফতিয়ে। ভাৰতত মোগল যুগৰপৰাই এই ব্যৱস্থা কাৰ্যকৰী কৰা হয়।<ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kozhikode/kanthapuram-selected-grand-mufti-of-india/articleshow/68175547.cms|title=Kanthapuram selected Grand Mufti of India|work=[[The Times of India]]|access-date=24 February 2019|language=en|issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://english.mathrubhumi.com/news/kerala/kanthapuram-elected-as-new-grand-mufti-religion-1.3599882|title=Kanthapuram elected as new Grand Mufti|access-date=2019-08-07|website=[[Mathrubhumi]]|date=25 February 2019 |language=en}}</ref> ===মুছলমান প্ৰতিষ্ঠান=== {{See also|ভাৰতৰ ইছলামিক বিশ্ববিদ্যালয় আৰু মহাবিদ্যালয়ৰ তালিকা}} [[Image:Victoria gate.jpg|thumb|right|[[আলিগড় মুছলিম বিশ্ববিদ্যালয়]] ]] ভাৰতবৰ্ষত কেইবাটাও সুপ্ৰতিষ্ঠিত মুছলমান অনুষ্ঠান আছে। ইয়াত [[ভাৰত]] মুছলমানসকলে স্থাপন কৰা সুনামধন্য প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ তালিকা দিয়া হৈছে। ===আধুনিক বিশ্ববিদ্যালয় আৰু প্ৰতিষ্ঠান=== <!-- ONLY ADD A UNIVERSITY OR INSTITUTE TO THIS LIST IF THEY ALREADY HAVE AN ARTICLE IN THE ENGLISH WIKIPEDIA --> * [[আল-আমীন এডুকেচনেল ছ'চাইটি]], [[বেংগালুৰু]] * [[আল কবীৰ পলিটেকনিক]], [[জামছেদপুৰ]] * [[আলিয়া বিশ্ববিদ্যালয়]], [[নতুন চহৰ, কলকাতা|নতুন চহৰ]], [[কলকাতা]] * [[আলিগড় মুছলিম বিশ্ববিদ্যালয়]], [[আলিগড়]] * [[মাৰ্কাজু চকাফাথী চুন্নীয়া|জামিয়া মাৰ্কাজু চকাফাথী চুন্নিয়্যা]] * [[মা'দিন|মা'দিনু ছাকুৱাফাথিল ইছলামিয়া]] * [[বি.এছ. আব্দূৰ ৰহমান ক্ৰেচেণ্ট ইনষ্টিটিউট অৱ চাইন্স এণ্ড টেকন'লজি]] * [[দাৰুল হুদা ইছলামিক বিশ্ববিদ্যালয়]] * [[দাৰুল উলুম দেওবন্দ]] * [[দাৰুল উলুম নদৱাতুল উলামা]] * [[ফাৰুক কলেজ]], [[কোজিকোডে]] * [[ইবনে চিনা একাডেমী অৱ মেডিভেল মেডিচিন এণ্ড চাইন্সেছ]] * [[অখণ্ড বিশ্ববিদ্যালয়]] * [[জামাল মহম্মদ মহাবিদ্যালয়]], [[তিৰুচিৰাপল্লী]] * [[জামিয়া হামদৰ্দ|হামদৰ্ড বিশ্ববিদ্যালয়]], [[দিল্লী]] * [[জামিয়া মিলিয়া ইছলামিয়া]], [[নতুন দিল্লী]] * [[কৰিম চিটি কলেজ, জামচেদপুৰ|কাৰীম চিটি কলেজ]], [[জমছেদপুৰ]] * [[ম. এইচ ছাবু ছিদ্দিক কলেজ অৱ ইঞ্জিনিয়াৰিং]], [[মুম্বাই]] * [[এম.এছ.এছ. ৱাকফ ব'ৰ্ড কলেজ]], [[মাদুৰাই]] (ৰাজ্যিক ৱাকফ ব'ৰ্ডৰদ্বাৰা পৰিচালিত ভাৰতৰ একমাত্ৰ মহাবিদ্যালয়) * [[মদীনাথুল উলুম আৰবী কলেজ]], [[পুলিক্কাল]], [[মালাপ্পুৰম জিলা|মালাপ্পুৰম]] *[[মৌলানা আজাদ ৰাষ্ট্ৰীয় উৰ্দু বিশ্ববিদ্যালয়]] [[হায়দৰাবাদ]] *[[মৌলানা মজহাৰুল হক আৰবী আৰু পাৰ্চী বিশ্ববিদ্যালয়]], [[পাটনা, বিহাৰ]] * [[মৌলানা আজাদ কলা আৰু বিজ্ঞান মহাবিদ্যালয়]], [[ঔৰংগাবাদ]] * [[দক্ষিণ ভাৰতৰ মুছলমান শিক্ষা সংস্থা]] * [[মুছলিম শিক্ষা সমিতি]], [[কেৰালা]] * [[নেলাই অভিযান্ত্ৰিক মহাবিদ্যালয়]], [[তিৰুনেলভেলি]] * [[অছমানিয়া বিশ্ববিদ্যালয়]], [[হায়দৰাবাদ]] * [[পকাৰ চাহাব সোঁৱৰণী অনাথ আশ্ৰম মহাবিদ্যালয়]], [[তিৰুঙাদী]] * [[থাংগল কুঞ্জু মুছালিয়াৰ অভিযান্ত্ৰিক মহাবিদ্যালয়]], [[কোল্লাম]] <!-- ONLY ADD A UNIVERSITY OR INSTITUTE TO THIS LIST IF THEY ALREADY HAVE AN ARTICLE IN THE ENGLISH WIKIPEDIA --> ===পৰম্পৰাগত ইছলামিক বিশ্ববিদ্যালয়=== * [[আলজামিয়া-টুছ-ছৈফিয়াহ]], বহৰা * [[আল জামিয়াতুল আশ্ৰাফিয়া]], বাৰেলভি * [[জমিয়া দাৰুছলাম]], [[উমেৰাবাদ]] * [[আল-জামে-আতুল-ইছলামিয়া]], উত্তৰ প্ৰদেশ * [[জামিয়া নিজামিয়া]], [[হায়দৰাবাদ]] * [[মঞ্জাৰ-ই-ইছলাম]], [[বেৰেইলি]] * [[মাৰ্কাজু চকাফাথী চুন্নিয়্যা]], কেৰালা * [[ৰাজা একাডেমী]] ===নেতৃত্ব আৰু সংগঠন=== * বাৰেলী শ্বৰীফৰ [[আজমিৰ শ্বৰীফ দৰগাহ|আজমেৰ শ্বৰীফ দৰগাহ]] আৰু দৰগাহ-ই-আলা হজৰত ভাৰতৰ চুফীমুখী [[ছুন্নী ইছলাম|ছুন্নী মুছলমান]]সকলৰ প্ৰধান কেন্দ্ৰ।<ref>{{Cite news |url=http://www.livemint.com/Leisure/zG3aMfKAuC26PNQsW8ODZJ/The-sufi-solution.html |title=The sufi solution |work=[[Mint (newspaper)|Mint]] |first1=Mayank Austen |last1=Soofi |date=3 February 2012|access-date=29 July 2017}}</ref> * ভাৰতৰ মুছলমান সম্প্ৰদায়ৰ ভিতৰত ভাৰতীয় ছিয়া মুছলমানসকলে যথেষ্ট সংখ্যালঘু গঠন কৰে যিয়ে তেতিয়াৰ ১৫.৭ কোটি ভাৰতীয় মুছলমান জনসংখ্যাৰ ২০০৫ চনৰ মাজভাগৰপৰা ২০০৬ চনলৈকে কৰা অনুমান অনুসৰি মুঠ মুছলমান জনসংখ্যাৰ ২৫ৰপৰা ৩১%। [[দ্য টাইম্‌ছ অৱ ইণ্ডিয়া|দ্য টাইমছ অৱ ইণ্ডিয়া]] আৰু ডি এন এৰ দৰে সূত্ৰই সেই সময়ছোৱাত ভাৰতীয় ছিয়া জনসংখ্যা ১৫৭,০০০,০০০ ভাৰতীয় মুছলমান জনসংখ্যাৰ ভিতৰত ৪০,০০০,০০০ৰ পৰা<ref name="TOI-20061106">{{cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/lucknow/Shia-women-too-can-initiate-divorce/articleshow/334804.cms |archive-url=https://web.archive.org/web/20110811081425/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2006-11-06/lucknow/27799200_1_model-nikahnama-new-nikahnama-shia-personal-law-board |url-status=live |archive-date=11 August 2011 |title=Shia women too can initiate divorce|location=India |date=6 November 2006 |work=[[The Times of India]] |access-date=21 June 2010}}</ref><ref name="TOI-20061106b" /> ৫০,০০০,০০০ৰ<ref name="DNA-20061106" /> ভিতৰত বুলি প্ৰকাশ কৰিছে। * [[উত্তৰ প্ৰদেশ]]ৰ চাহাৰনপুৰ জিলাৰ প্ৰভাৱশালী ধৰ্মীয় চেমিনাৰী দাৰুল উলুম দেওবন্দৰপৰা ছুন্নী মুছলমান জনসংখ্যাৰ আন এটা অংশ দেওবন্দী আন্দোলনৰ উৎপত্তি হৈছে। ১৯১৯ চনত দেওবন্দী পণ্ডিতসকলে প্ৰতিষ্ঠা কৰা জমিয়ত উলেমা-ই-হিন্দ দাৰুল উলুমৰ ৰাজনৈতিক মুখপাত্ৰ হৈ পৰে।<ref>{{cite web|url=http://arts.monash.edu.au/politics/terror-research/proceedings/gtrec-proceedings-2009-10-kamala-dash.pdf|title=Global Terrorism Research Centre (GTReC)|author=Monash Arts Online Presence Team|access-date=6 May 2015 |archive-date=6 April 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120406072943/http://arts.monash.edu.au/politics/terror-research/proceedings/gtrec-proceedings-2009-10-kamala-dash.pdf |url-status=dead}}</ref> * ১৯৪১ চনত প্ৰতিষ্ঠা হোৱা [[জামাত-ই-ইছলামী হিন্দ]]ই ইছলামিক চৰকাৰ গঠনৰ পোষকতা কৰে আৰু শিক্ষা, সমাজ সেৱা আৰু সমাজলৈ বিশ্বজনীন প্ৰচাৰৰ প্ৰসাৰৰ ক্ষেত্ৰত সক্ৰিয় হৈ আহিছে।<ref>Introduction, A Historical Overview of Islam in South Asia, Islam in South Asia in Practice by Barbara D. Metcalf Princeton University Press, 2009. p. 32</ref> ===ভাৰতীয় মুছলমানৰ মাজত জাতি ব্যৱস্থা=== {{Main|দক্ষিণ এছিয়াৰ মুছলমানসকলৰ মাজত জাতি ব্যৱস্থা}} যদিও ইছলামত সমতাবাদৰ প্ৰয়োজন আৰু জাতি, ধৰ্ম বা জাতিৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি বৈষম্যৰ বিৰোধী,<ref>{{Cite web|date=January 4, 2019|title=Racism, Casteism and Islam|url=https://www.nation.com.pk/04-Jan-2019/racism-casteism-and-islam|website=The Nation|access-date=April 25, 2023}}</ref><ref>{{Cite web|last=Adetunji|first=Jo|date=July 6, 2020|title=Islam's anti-racist message from the 7th century still resonates today|url=https://theconversation.com/islams-anti-racist-message-from-the-7th-century-still-resonates-today-141575|website=The Conversation|access-date=April 25, 2023}}</ref><ref>{{cite web |title=The Quranic Arabic Corpus - Translation |url=http://corpus.quran.com/translation.jsp?chapter=49&verse=13 |website=corpus.quran.com |access-date=30 December 2019}}</ref> তথাপি কিছুমান ভাৰতীয় মুছলমানৰ মাজত সামাজিক স্তৰীয়কৰণৰ এককৰ সৈতে জড়িত জাতি ব্যৱস্থাৰ বিকাশ ঘটিছে।<ref>{{cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/home/sunday-times/deep-focus/Being-Muslim-in-India-means-Syeds-spit-on-Julahas-in-an-egalitarian-community/articleshow/5935797.cms |title=Being Muslim in India means Syeds spit on Julahas in an 'egalitarian community' |work=[[The Times of India]] |first1=Mohammed |last1=Wajihuddin |date=16 May 2010}}</ref> কিছুমান মুছলমান পণ্ডিতে "[[কোৰআন]]ৰ সমতাবাদ আৰু ভাৰতীয় মুছলমান সামাজিক আচাৰ-ব্যৱহাৰৰ মাজৰ বিচ্ছিন্নতা"ক বিভিন্ন ধৰণে তত্ত্বগত কৰি আৰু জাতিবাদক ন্যায্যতা প্ৰদান কৰিবলৈ [[কোৰআন]] আৰু [[শ্বৰীয়ত]]ক ব্যাখ্যা কৰি মিলন আৰু সমাধানৰ চেষ্টা কৰিছে।<ref name="Sikand" /> ====স্তৰীয়কৰণ==== দক্ষিণ এছিয়াৰ কিছু অংশত মুছলমানসকলক আশ্ৰফ আৰু আজলাফ আদি গোটত ভাগ কৰা হৈছে।<ref>{{cite web|url=http://www.outlookindia.com/article/the-muslim-obcs-and-affirmative-action/233259|title=The Muslim OBCs And Affirmative Action |author= Sachar Committee Report}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.milligazette.com/Archives/2004/01-15Sep04-Print-Edition/011509200449.htm |title=On reservation for Muslims |author=Asghar Ali Engineer |work=The Milli Gazette |publisher=Pharos Media & Publishing Pvt Ltd |access-date=1 September 2004 }}</ref> আশ্ৰাফসকলে প্ৰায়ে বিদেশী বংশৰ দাবী কৰে আৰু বিভিন্ন বৃত্তিগত জাতিত বিভক্ত হয়।<ref name="pratap_caste"/><ref name="zarina_social_strat" /><ref>{{cite news |url=https://www.thehindu.com/opinion/op-ed/inclusive-lessons/article20663394.ece |title=Inclusive lessons |work=[[The Hindu]] |date=23 November 2017 |first1=Shahana |last1=Munazir}}</ref> ইতিহাসবিদ জিয়াউদ্দিন-বাৰাণীয়ে জাতিগত পাৰ্থক্যৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰিছিল, "মহাম্মদৰ পুত্ৰ" (ছায়িদ)সকলক উচ্চ মৰ্যাদাৰ পোষকতা কৰিছিল<ref name="Das">Das, Arbind, Arthashastra of Kautilya and Fatwa-i-Jahandari of Ziauddin Barrani: an analysis, Pratibha Publications, Delhi 1996, {{ISBN|81-85268-45-2}} pp. 124–143</ref> আৰু ৰাজ্যিক আইন (জাৱাবী)ই এই বিভাজন বলবৎ কৰাৰ প্ৰস্তাৱ দিছিল, আনকি কিছুমান ক্ষেত্ৰত শ্বৰীয়তৰ ওপৰতো।<ref name="Das"/> তেওঁ আজলাফৰ বাবে "অভদ্ৰ" বৃত্তিৰ আৰোপ কৰিছিল আৰু এই স্তৰবৃত্তৰ বাবে ধৰ্মীয় সমৰ্থন বিচাৰিছিল। বৰাণীয়ে সাম্ৰাজ্যবাদী বিষয়া (ৱাজিৰ) নিযুক্তি আৰু পদোন্নতিৰ বাবেও জাতিভিত্তিক কাঠামো গঢ়ি তুলিছিল।<ref name="Das"/> আশ্ৰফ/আজলাফ বিভাজনৰ বাহিৰত আৰ্জাল জাতিয়ে আৱৰ্জনা নিষ্কাশনৰ দৰে নিম্নমানৰ বুলি গণ্য কৰা বৃত্তিৰ সৈতে জড়িত গোটসমূহক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে।<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-36220329|title=Why are many Indian Muslims seen as untouchable?|work=BBC News|date=10 May 2016}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.indianexpress.com/story/12109.html |title=Dereserve these myths |archive-url=https://web.archive.org/web/20080516075059/http://www.indianexpress.com/story/12109.html |archive-date=16 May 2008|date=7 September 2006 |first1=Tanweer |last1=Fazal |work=[[The Indian Express]]}}</ref> জাতি বিৰোধী কৰ্মী [[ভীমৰাও ৰামজী আম্বেদকাৰ|বাবাছাহেব আম্বেদকাৰে]] আৰ্জালক অস্পৃশ্যৰ লগত তুলনা কৰিছিল।<ref name="Ambedkar-Chapter10">{{citation |chapter-url=http://www.columbia.edu/itc/mealac/pritchett/00ambedkar/ambedkar_partition/410.html |last = Ambedkar |first = Bhimrao |author-link = B.R. Ambedkar |title=Pakistan or the Partition of India |edition=2 |chapter=10, Social Stagnation |publisher=Thackers Publishers}}</ref> "অৰ্জাল" শব্দটোৱে অৰ্থাৎ "অৱনমিত" শব্দটোৱে ভানাৰ, [[হালাল]]খোৰ, [[হিজৰা]], কাছবি, লালবেগী, মাউগতা, আৰু মেহতাৰৰ দৰে মহকুমাক সামৰি লৈছে, যিয়ে মুছলমান সম্প্ৰদায়ৰ কিছু অংশত জাতিভিত্তিক স্তৰবিন্যাসৰ অটলতাক প্ৰতিফলিত কৰে।<ref name="Ambedkar-Chapter10"/><ref>{{cite web |url=http://www.idsn.org/Documents/asia/pdf/Bangladesh_full_report.pdf |title=Consultative Meeting on the situation of Dalits in Bangladesh |author=Gitte Dyrhagen and Mazharul Islam |publisher=International Dalit Solidarity Network |date=18 October 2006 |access-date=12 June 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070803023637/http://www.idsn.org/Documents/asia/pdf/Bangladesh_full_report.pdf <!-- Bot retrieved archive --> |archive-date=3 August 2007 |archivedate=3 August 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070803023637/http://www.idsn.org/Documents/asia/pdf/Bangladesh_full_report.pdf |deadurl=yes }}</ref> দক্ষিণ এছিয়াৰ মুছলমানসকলেও ''কাউম'' বা সাম্প্ৰদায়িক গোটৰ জৰিয়তে নিজৰ সমাজখন সংগঠিত কৰা বুলি জনা গৈছে।<ref name="barth_leach_aspects">{{cite book | last = Barth | first = Fredrik | editor = E. R. Leach | title = Aspects of Caste in South India, Ceylon, and North-West Pakistan | access-date = 12 June 2007 | publisher = Cambridge University Press | chapter = The System of Social Stratification in Swat, North Pakistan | chapter-url = https://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=2995517 | page = 113 | year = 1962 | archive-date = 6 April 2012 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120406091830/http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=2995517 | url-status = dead | archivedate = 6 April 2012 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20120406091830/http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=2995517 }}</ref> ভাৰতৰ [[বঙালী মুছলমান]]সকলৰ ওপৰত কৰা অধ্যয়নে প্ৰকাশ কৰিছে যে বিশুদ্ধতা আৰু অশুদ্ধিৰ ধাৰণাসমূহে আন্তঃগোষ্ঠীয় সম্পৰ্কক প্ৰভাবিত কৰি আহিছে, [[সামাজিক মৰ্যাদা]] প্ৰায়ে অৰ্থনৈতিক পৰিস্থিতিৰ পৰিৱৰ্তে অনুভূত পৰিষ্কাৰ-পৰিচ্ছন্নতাৰ সৈতে জড়িত।<ref name="zarina_social_strat" /> ভাৰতীয় মুছলমানসকলৰ মাজতো মুছলমান ৰাজপুতৰ দৰে পাৰ্থক্য আছে, লগতে [[চৈয়দ]], [[শ্বেইখ]], [[শ্বেইখজাদা]], [[খানজাদা ৰাজপুত|খানজাদা]], [[পাঠান]], [[মোগল]], [[মালিক]] আদি উচ্চ আৰু মধ্যবৰ্ণ সম্প্ৰদায়ৰ লোকো আছে।<ref name="rediff_burial">{{cite web |url=http://www.rediff.com/news/2003/mar/06bihar.htm |title=Backward Muslims protest denial of burial |author=Anand Mohan Sahay |work=[[Rediff.com]] |access-date=6 March 2003 }}</ref> Genetic data has also supported this stratification.<ref>[http://muse.jhu.edu/login?uri=/journals/human_biology/v077/77.3aarzoo.pdf Gene Diversity in Some Muslim Populations of North India] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304112544/http://muse.jhu.edu/login?uri=%2Fjournals%2Fhuman_biology%2Fv077%2F77.3aarzoo.pdf |date=4 March 2016 }} ''Human Biology – Volume 77, Number 3, June 2005, pp. 343–353'' – [http://muse.jhu.edu/about/publishers/waynestate Wayne State University Press]</ref> [[দক্ষিণ এছিয়া]]ৰ মুছলমানসকলৰ জিনীয় অধ্যয়নে এই স্তৰবিন্যাসসমূহৰ অস্তিত্বক সমৰ্থন কৰিছে, ইয়াৰপৰা দেখা গৈছে যে তেওঁলোকৰ [[ডি এন এ|জিনীয়]] গঠন স্থানীয় অমুছলমানসকলৰ সৈতে নিবিড়ভাৱে মিল আছে, [[চৌদি আৰৱ|আৰব]] উপদ্বীপৰ পৰিৱৰ্তে [[ইৰাণ]] আৰু [[মধ্য এছিয়া]]ৰপৰা সৰু কিন্তু উল্লেখযোগ্য প্ৰভাৱ।<ref name="genestudy"/> কিছুমান পণ্ডিতে যুক্তি আগবঢ়ায় যে মুছলমানসকলৰ মাজত জাতিগত বৈষম্য হিন্দু সমাজতকৈ কম ভয়াবহ,{{cn|date=April 2025}} কিন্তু ড° বাবাছাহেব আম্বেদকাৰে এই কথাত মতানৈক্য প্ৰকাশ কৰি দাবী কৰে যে মুছলমান সমাজৰ ভিতৰত সামাজিক অন্যায় "হিন্দু সমাজত দেখা পোৱাতকৈও বেয়া।" {{cn|date=April 2025}} তেওঁ আজলাফ আৰু আৰ্জাল গোটৰ প্ৰতি শত্ৰুতা আশ্ৰাফ সম্প্ৰদায়ক সমালোচনা কৰাৰ লগতে প্ৰয়োজনীয় সংস্কাৰ ৰূপায়ণত ব্যৰ্থ হোৱা মুছলমান সম্প্ৰদায়ক গৰিহণা দিয়ে।{{cn|date=April 2025}} ====পাৰস্পৰিক ক্ৰিয়া আৰু গতিশীলতা==== তথ্য অনুসৰি মুছলমানৰ মাজত জাতিবোৰ হিন্দুসকলৰ দৰে কঠিন কেতিয়াও হোৱা নাই।<ref name="Muslim Communities">{{cite book | last = Madan | first = T.N. | title = Muslim communities of South Asia: culture and society | year = 1976 | publisher=Vkas Publishing House | isbn = 978-0-7069-0462-8 | page = 114 }}</ref> আন সম্প্ৰদায়ৰ সৈতে তেওঁলোকৰ ভাল যোগাযোগ থাকে। আন সম্প্ৰদায়ৰ বিবাহ আৰু অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়া আৰু অন্যান্য ধৰ্মীয় আৰু সামাজিক অনুষ্ঠানত অংশগ্ৰহণ কৰে। তেওঁলোকৰ কিছুমানৰ মাজতো শতিকাজুৰি আন্তঃজাতিগত বিবাহ হৈছিল যদিও বেছিভাগেই তেওঁলোকে একে জাতিতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হোৱাটো পছন্দ কৰিছিল আৰু যথেষ্টসংখ্যক বিবাহ সম্পৰ্কীয় আছিল।{{Citation needed|date=May 2024}} ভাৰতৰ [[বিহাৰ]] ৰাজ্যত এনে কিছুমান গোচৰ পোৱা গৈছিল য’ত উচ্চ বৰ্ণৰ মুছলমানসকলে একেটা কবৰস্থানতে নিম্নবৰ্ণৰ মুছলমানক সমাধিস্থ কৰাৰ বিৰোধিতা কৰিছিল।<ref name="rediff_burial"/> কিছুমান পণ্ডিতে যুক্তি আগবঢ়ায় যে মুছলমানসকলৰ মাজত জাতিগত বৈষম্য হিন্দু সমাজতকৈ কম ভয়াবহ,<ref name="Sikand"/><ref name="Muslim Communities" />] কিন্তু ড° বাবাছাহেব আম্বেদকাৰে এই কথাত মতানৈক্য প্ৰকাশ কৰি দাবী কৰে যে মুছলমান সমাজৰ ভিতৰত সামাজিক অন্যায় "হিন্দু সমাজত দেখা পোৱাতকৈও বেয়া।" <ref name="Ambedkar-Chapter10"/> তেওঁ আজলাফ আৰু আৰ্জল গোটৰ প্ৰতি শত্ৰুতা আশ্ৰাফ সম্প্ৰদায়ক সমালোচনা কৰে।<ref name="Ambedkar-Chapter10"/> ===পৃথক্কৰণ=== ১৯৭০ চনৰ মাজভাগত যেতিয়া প্ৰথম সাম্প্ৰদায়িক দাঙ্গা সংঘটিত হৈছিল ভাৰতীয় মুছলমানসকলক অন্য সম্প্ৰদায়ৰপৰা পৃথক্কৰণ আৰম্ভ হৈছিল। ১৯৮৯ চনত বিহাৰৰ ভাগলপুৰত হিংসাত্মক পৰিস্থিতিৰ পিছত এই কথাটো আৰু অধিক তীব্ৰতৰ হৈ পৰে আৰু ১৯৯২ চনত [[বাবৰী মছজিদ|বাবৰি মছজিদ]] ভাঙি পেলোৱাৰ পাছত ই এক ধাৰা হৈ পৰে।<ref>{{Cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/subverse/Pariahs-in-our-own-home/articleshow/4436167.cms |title=Pariahs in our own home |work=[[The Times of India]] |first1=Ather |last1=Farouqui |date=23 April 2009 |access-date=29 July 2017}}</ref> এই ধাৰাটোৱে অৱশ্যে গেট্টোৰ নামহীনতাই প্ৰদান কৰা বুলি ভবা প্ৰত্যাশিত নিৰাপত্তাৰ ক্ষেত্ৰত সহায় কৰা নাছিল। ২০০২ চনৰ গুজৰাট দাঙ্গাৰ সময়ত এনে কেইবাটাও গেটো দাঙ্গাকাৰী গোটৰ সহজ লক্ষ্য হৈ পৰিছিল, কিয়নো ইয়াৰদ্বাৰা আৱাসিক উপনিৱেশৰ প্ৰফাইলিং সম্ভৱ হৈছিল।<ref>{{Cite journal|last=Banu|first=Musarrath|title=The Ghettoisation of Muslims in Bengaluru: Its Socio-Cultural and Economic Impact|url=https://www.academia.edu/6244911|website=academia.edu}}</ref><ref>{{Cite book |last=Oommen |first=T. K. |url=https://books.google.com/books?id=COJRDb5RyJUC&dq=Ghettoisation+of+Indian+muslims&pg=PA119 |title=Crisis and Contention in Indian Society |date=2005-07-21 |publisher=SAGE Publications |isbn=978-0-7619-3358-8 |pages=119 |language=en}}</ref><ref>''Human Development and Social Power: Perspectives from South Asia'', by Ananya Mukherjee Reed. Published by Taylor & Francis, 2008. {{ISBN|0-415-77552-3}}. p. 149.</ref><ref>{{Cite news|url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/2030055.stm |title=India's Muslims feel backlash|date=6 June 2002 |publisher=BBC |access-date=29 July 2017}}</ref> এই ধৰণৰ গেট’ইজেচন [[মুম্বাই]], [[দিল্লী]], [[কলকাতা]] আৰু [[গুজৰাট]]ৰ বহু চহৰত দেখা যায় য’ত হিন্দু প্ৰধান আৰু মুছলমান প্ৰধান চুবুৰিৰ মাজত এক স্পষ্ট সামাজিক-সাংস্কৃতিক সীমাৰেখা বিদ্যমান।{{Citation needed|date=May 2024}} [[গুজৰাট]]ৰ দৰে ঠাইত দাঙ্গা আৰু মুছলমানৰ বিচ্ছিন্নতাই সমাজখনক বৃহৎ পৰিসৰৰ গেট্টোকৰণৰ সূচনা কৰিছে। উদাহৰণস্বৰূপে, ২০০২ চনৰ দাঙ্গাৰ পিছত [[আহমেদাবাদ|আহমেদাবাদ]]ৰ জুহাপূৰা অঞ্চল ২ লাখ ৫০ হাজাৰৰপৰা ৬ লাখ ৫০ হাজাৰলৈ বৃদ্ধি পাইছে। গুজৰাটৰ মুছলমানসকলৰ অৰ্থনৈতিক আৰু পেছাদাৰী মৰ্যাদা যিয়েই নহওক কিয়, গেট্টোলৈ যোৱাৰ বাহিৰে আন কোনো বিকল্প নাই।<ref>{{Cite news |url=https://www.thehindu.com/opinion/op-ed/worlds-apart-in-a-divided-city/article5278661.ece |title=Worlds apart in a divided city |work=[[The Hindu]] |first1=Darshan |last1=Desai |date=28 October 2013 |access-date=29 July 2017 |language=en}}</ref> গেট্টো জীৱন বৃদ্ধিয়েও ক্ৰছ-কলচাৰেল পাৰস্পৰিক ক্ৰিয়াৰ অভাৱৰ বাবে কু-সংস্কাৰ শক্তিশালী হোৱা দেখা গৈছে, আৰু সামগ্ৰিকভাৱে অৰ্থনৈতিক আৰু শৈক্ষিক সুযোগ হ্ৰাস পাইছে। ভাৰতত ধৰ্মনিৰপেক্ষতাক একাংশই মুছলমানৰ বাবে উপকাৰ হিচাপেহে দেখিছে, গণতন্ত্ৰৰ বাবে আৱশ্যকতা নহয়।<ref>{{Cite news |url=https://www.thehindu.com/opinion/op-ed/in-indias-largest-muslim-ghetto/article7330090.ece |title=In India's largest Muslim ghetto |work=[[The Hindu]] |first1=Basharat |last1=Peer |date=19 June 2015 |access-date=29 July 2017 |language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-30204806|title=Why segregated housing is thriving in India|last=Biswas|first=Soutik|date=10 December 2014 |work=BBC News|access-date=29 July 2017 |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite news |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-sundaymagazine/the-price-of-exclusion/article3232925.ece |title=The price of exclusion |work=[[The Hindu]] |date=31 December 2006 |access-date=29 July 2017|language=en}}</ref> ===সহযোগী বিবাহ=== ১৯৯২-৯৩ চনত এন এফ এইচ এছ (ৰাষ্ট্ৰীয় পৰিয়াল স্বাস্থ্য সমীক্ষা)ত দেখা গৈছে যে ভাৰতত ২২ শতাংশ বিবাহ সম্পৰ্কীয় আছিল, য’ত সৰ্বাধিক শতাংশ মুছলমান সংখ্যাগৰিষ্ঠ ৰাজ্য [[জম্মু আৰু কাশ্মীৰ|জম্মু-কাশ্মীৰ]]ত ৰেকৰ্ড কৰা হৈছে। দিল্লীৰ [[ছুন্নী ইছলাম|ছুন্নী মুছলমান]]সকলৰ মাজত বিভাজনৰ পিছৰ সম্পৰ্কীয় বিবাহৰ শতকৰা হাৰ ৩৭.৮৪ শতাংশলৈ বৃদ্ধি পাইছে। নাছিৰৰ মতে, এনে সংঘক শোষণমূলক বুলি ধৰা হয় কাৰণ ই পৰিয়ালৰ ভিতৰত বিদ্যমান ক্ষমতাৰ গাঁথনি আৰু দক্ষিণ ৰাজ্যৰ অনুৰূপ দৃশ্য-পটক স্থায়ী কৰি ৰাখে।<ref>{{Cite book |last=Jairath |first=Vinod K. |url=https://books.google.com/books?id=5sffCgAAQBAJ |title=Frontiers of Embedded Muslim Communities in India |date=2013-04-03 |publisher=Routledge |isbn=978-1-136-19680-5 |pages=93–95 |language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Selvam |first1=P. Arul Panneer |last2=Pushpalatha |first2=Dr S. |date=2024-10-01 |title=Inter-Caste Marriages in Tamil Nadu before and after 69% Reservation Policy (1990) |url=https://bpasjournals.com/library-science/index.php/journal/article/view/1774#:~:text=As%20in%20other%20states%20of,after%20the%2069%25%20reservation%20policy. |journal=Library Progress International |language=en |volume=44 |issue=3 |pages=7243–7256 |doi=10.48165/bapas.2024.44.2.1 |doi-broken-date=1 July 2025 |issn=2320-317X}}</ref> ===শিল্প আৰু স্থাপত্য=== {{main|ভাৰতত ইছলামিক স্থাপত্য|মোগল চিত্ৰকলা}} <gallery align="center"> File:Diwali (Samrup Rachna Calligraphy).jpg|[[সমৰূপ ৰচনা]] কেলিগ্ৰাফীত দীপাৱলী লেম্প (হিন্দী-উৰ্দু লিপিৰ হাইব্ৰিড কলা)। File:Taj Mahal in March 2004.jpg|[[আগ্ৰা]]ৰ [[তাজমহল]] ভাৰতৰ অন্যতম চিনাকি কীৰ্তিচিহ্ন। File:Cheraman juma masjid Old.jpg|পুৰণি [[চেৰমন জুমা মছজিদ]], [[কেৰালা]]ৰ পুনৰ নিৰ্মিত গঠন, যিটোক প্ৰায়ে ভাৰতৰ প্ৰথম [[মছজিদ|''মছজিদ'']] বুলি গণ্য কৰা হয় File:Bara Imambara Lucknow.jpg|আছাফি ইমাম্বৰগাহ, যাক [[লক্ষ্ণৌ]]ত [[বৰা ইমাম্বৰা]] নামেৰেও জনা যায়। File:Tomb_of_Humayun,_Delhi.jpg|[[দিল্লী]]ৰ [[হুমায়ুনৰ সমাধিক্ষেত্ৰ|হুমায়ুনৰ সমাধি]]। File:GolGumbaz2.jpg|[[গোল গুম্বাজ]] [[বিজাপুৰ, কৰ্ণাটক|বিজাপুৰ]], কৰ্ণাটকত বাইজেণ্টাইন [[হাগিয়া ছফিয়া]]ৰ পিছত বিশ্বৰ দ্বিতীয় বৃহত্তম প্ৰাক-আধুনিক গম্বুজ। File:Bahauddin Makbara, Junagadh.jpg|''বাহাউদ্দিন মাকবৰা'', গুজৰাটৰ [[জুনাগাধ]]ৰ [[ভিজিৰ|ৱাজিৰ]]ৰ সমাধিস্থল File:Mecca Masjid, Hyderabad, India.jpg|৪০০বছৰীয়া [[মক্কা মছজিদ, হায়দৰাবাদ|মক্কা মছজিদ]], [[হায়দৰাবাদ]]। (ফটো: ১৮৮৫) File:The mosque within the bara imambara, lucknow.JPG|লক্ষ্ণৌৰ [[বৰ ইমাম্বৰা|আছাফি ইমাম্বৰগাহ]] কমপ্লেক্সৰ ভিতৰৰ আছাফী মছজিদ File:The Rumi Darwaza.JPG|লক্ষ্ণৌৰ ৰুমী দৰকাৰীাজা File:Gole gummaj.jpg|গোলে-গুম্মা, নবাব ৱাহাব খানৰ মৌছলিয়াম, [[কুৰ্নুল]], [[অন্ধ্ৰপ্ৰদেশ]] File:Charminar.jpg|[[চাৰ্মিনাৰ]], [[হায়দৰাবাদ]]ৰ স্মৃতিসৌধসমূহৰ ভিতৰত আটাইতকৈ বিখ্যাত। File:RedFort LahoreGate.JPG| [[লাল কিল্লা]], [[দিল্লী]] File:Jama Masjid, Delhi, morning view.jpg|[[জামে মছজিদ, দিল্লী|জামে মছজিদ]], [[দিল্লী]], [[ভাৰত]]ৰ অন্যতম বৃহৎ মছজিদ। File:AMU Masjid - panoramio.jpg| [[ছাৰ চৈয়দ মছজিদ]], [[আলিগড় মুছলিম বিশ্ববিদ্যালয়]], [[আলিগড়]] </gallery> খ্ৰীষ্টীয় দ্বাদশ শতিকাৰ শেষৰফালে ভাৰতত ইছলামিক শাসনৰ আগমনৰ লগে লগে ভাৰতৰ স্থাপত্যই নতুন ৰূপ লয়। ভাৰতীয় স্থাপত্যত নতুন নতুন উপাদানৰ প্ৰৱৰ্তন কৰা হৈছিল যিবোৰৰ ভিতৰত আছে: আকৃতিৰ ব্যৱহাৰ (প্ৰাকৃতিক ৰূপৰ পৰিৱৰ্তে); সজ্জাগত আখৰ বা [[কেলিগ্ৰাফী]] ব্যৱহাৰ কৰি শিলালিপি শিল্প; ইনলে সজ্জা আৰু ৰঙীন মাৰ্বল, ৰং কৰা প্লাষ্টাৰ আৰু উজ্জ্বল ৰঙৰ গ্লেজযুক্ত টাইলছৰ ব্যৱহাৰ। ১১৯৩ খ্ৰীষ্টাব্দত নিৰ্মিত [[কুতুব মিনাৰ আৰু সংলগ্ন স্মাৰকসমূহ|কুৱাত-উল-ইছলাম মছজিদ]] [[ভাৰতীয় উপমহাদেশ|ভাৰত উপমহাদেশ]]ত নিৰ্মিত প্ৰথম মছজিদ; ইয়াৰ কাষৰীয়া "বিজয়ৰ টাৱাৰ"ও ১১৯২ খ্ৰীষ্টাব্দৰ আশে-পাশে আৰম্ভ হৈছিল, যিটোৱে মহম্মদ ঘোৰ আৰু [[আফগানিস্তান]]ৰ গাজনীৰপৰা তেওঁৰ সেনাপতি কুতুব আল-দিন আইবাকে স্থানীয় ৰাজপুত ৰজাসকলৰ ওপৰত জয়লাভ কৰিছিল, এতিয়া দিল্লীৰ [[বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ|ইউনেস্ক'ৰ বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ]]।{{Citation needed|date=May 2024}} থলুৱা ভাৰতীয় স্থাপত্যৰ বিপৰীতে যিটো ট্ৰেবেট ক্ৰমৰ আছিল, অৰ্থাৎ সকলো স্থান অনুভূমিক ৰশ্মিৰদ্বাৰা বিস্তৃত আছিল, ইছলামিক স্থাপত্য আছিল আৰ্কুৱেট, অৰ্থাৎ এটা স্থানক সেতুবন্ধন কৰাৰ পদ্ধতি হিচাপে তোৰণ বা গম্বুজ গ্ৰহণ কৰা হৈছিল। খিলান বা গম্বুজৰ ধাৰণাটো মুছলমানসকলে উদ্ভাৱন কৰা নাছিল বৰঞ্চ প্ৰকৃততে তেওঁলোকে ৰোমান পিছৰ যুগৰ স্থাপত্য শৈলীৰপৰা ধাৰ লৈছিল আৰু অধিক নিখুঁত কৰিছিল। ভাৰতত অট্টালিকা নিৰ্মাণত মুছলমানসকলে প্ৰথমবাৰৰ বাবে মৰ্টাৰৰ ৰূপত চিমেণ্টিং এজেণ্ট ব্যৱহাৰ কৰিছিল। তেওঁলোকে আৰু ভাৰতত নিজৰ নিৰ্মাণত আন সভ্যতাৰ অভিজ্ঞতাৰপৰা আহৰণ কৰা কিছুমান বৈজ্ঞানিক আৰু যান্ত্ৰিক সূত্ৰৰ ব্যৱহাৰ কৰিছিল। বৈজ্ঞানিক নীতিৰ এনে ব্যৱহাৰে কেৱল নিৰ্মাণ সামগ্ৰীৰ অধিক শক্তি আৰু স্থিৰতা লাভ কৰাত সহায় কৰাই নহয়, স্থপতি আৰু নিৰ্মাতাসকলকো অধিক নমনীয়তা প্ৰদান কৰিছিল। ইয়াত এটা কথা জোৰ দি ক’ব লাগিব যে, ভাৰতত এইবোৰ প্ৰৱৰ্তনৰ পূৰ্বে ইতিমধ্যে ইজিপ্ত, ইৰাণ আৰু ইৰাকৰ দৰে আন দেশত স্থাপত্যৰ ইছলামিক উপাদানসমূহ বিভিন্ন পৰীক্ষামূলক পৰ্যায়ৰ মাজেৰে পাৰ হৈ গৈছিল। এই দেশসমূহৰ বেছিভাগ ইছলামিক কীৰ্তিচিহ্নৰ দৰে নহয়, যিবোৰ বহুলাংশে ইটা, প্লাষ্টাৰ আৰু ধ্বংসাৱশেষেৰে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল, ভাৰত-ইছলামিক কীৰ্তিচিহ্নসমূহ আছিল সাজ-পোছাক পৰিধান কৰা শিলেৰে গঠিত সাধাৰণ মৰ্টন-ৰাজমিস্ত্ৰীৰ কাম। এইখিনিতে জোৰ দি ক’ব লাগিব যে ভাৰত-ইছলামিক স্থাপত্যৰ বিকাশত বহুখিনি সুবিধা হৈছিল ভাৰতীয় শিল্পকৰ্মীসকলৰ জ্ঞান আৰু দক্ষতা, যিসকলে যুগ যুগ ধৰি শিলৰ কামৰ কলাত আয়ত্ত কৰি ভাৰতত ইছলামিক কীৰ্তিচিহ্ন নিৰ্মাণৰ সময়ত নিজৰ অভিজ্ঞতা ব্যৱহাৰ কৰিছিল।{{Citation needed|date=May 2024}} ভাৰতৰ ইছলামিক স্থাপত্যক ধৰ্মীয় আৰু ধৰ্মনিৰপেক্ষ বুলি দুটা ভাগত ভাগ কৰিব পাৰি। মছজিদ আৰু সমাধিসমূহে ধৰ্মীয় স্থাপত্যক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে, আনহাতে ৰাজপ্ৰাসাদ আৰু দুৰ্গসমূহ ধৰ্মনিৰপেক্ষ ইছলামিক স্থাপত্যৰ উদাহৰণ। দুৰ্গবোৰ মূলতঃ কাৰ্যক্ষম আছিল, ভিতৰত অলপ টাউনশ্বিপ আৰু শত্ৰুৰ সৈতে যুঁজিবলৈ আৰু বিকৃত কৰিবলৈ বিভিন্ন দুৰ্গ আছিল সম্পূৰ্ণ।{{Citation needed|date=May 2024}} ====মছজিদ==== {{Main|ভাৰতৰ মছজিদৰ তালিকা}} [[File:Charminar-Pride of Hyderabad.jpg|thumb|right|250px|[[চাৰ্মিনাৰ|চৰ মিনাৰ]] [[হাইদৰাবাদ, ভাৰত|হায়দৰাবাদ]] ৰ পুৰণি চহৰত। ]] ভাৰতত ৩ লাখতকৈ অধিক সক্ৰিয় মছজিদ আছে, যিটো [[বিশ্ব মুছলমান]]কে ধৰি আন যিকোনো দেশতকৈ উচ্চ।<ref>{{cite web |url=http://newseastwest.com/multicultural-india-has-more-mosques-than-any-muslim-country/ |title=Multicultural India has more mosques than any Muslim country |publisher=Newseastwest.com |access-date=2015-08-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160109134740/http://newseastwest.com/multicultural-india-has-more-mosques-than-any-muslim-country/ |archive-date=9 January 2016 |url-status=dead }}</ref> [[মছজিদ]] হৈছে [[মুছলমান]] শিল্পৰ সৰল ৰূপত প্ৰতিনিধিত্ব। মছজিদটো মূলতঃ খুঁটাযুক্ত বাৰাণ্ডাৰে আগুৰি থকা মুকলি [[চোতাল]], যাৰ মুকুটত [[গম্বুজ]] আছে। মিহৰাবে [[ছালাত|নামাজ]]ৰ বাবে কিবলা (দিশ) সূচায়। মিহৰাবৰ সোঁফালে মিনবাৰ বা মঞ্চ থিয় হৈ আছে য’ৰপৰা [[ইমাম|ইমামে]] কাৰ্য্যবিধিৰ সভাপতিত্ব কৰে। উচ্চ মঞ্চ, সাধাৰণতে [[মিনাৰ]] য’ৰপৰা [[মুমিন|বিশ্বাসী]]সকলক নামাজত অংশগ্ৰহণ কৰিবলৈ মাতি অনা হয়, সেয়া মছজিদৰ এক অপৰিৱৰ্তনীয় অংশ। [[জুম্মাৰ নামাজ]]ৰ বাবে বিশ্বাসীসকলে একত্ৰিত হোৱা বৃহৎ মছজিদবোৰক জামা মছজিদ বুলি কোৱা হয়।{{Citation needed|date=May 2024}} ====সমাধি আৰু সমাধিস্থল==== সমাধি বা মকবৰাটো এটা সাধাৰণ প্ৰেম (ঔৰংগজেবৰ কবৰ)ৰপৰা আৰম্ভ কৰি ভৱিষ্যদ্বাণীৰে আবৃত এক ভয়ংকৰ গঠন (তাজমহল)লৈকে হ’ব পাৰে। সাধাৰণতে এই সমাধিস্থলটো হুজৰা নামেৰে জনাজাত এটা অকলশৰীয়া ডবা বা সমাধি কক্ষৰে গঠিত যাৰ কেন্দ্ৰত চেনোটাফ বা জাৰিহ থাকে। এই সমগ্ৰ গঠনটো এটা বিশৃংখল গম্বুজেৰে আবৃত। মাটিৰ তলৰ কোঠাটোত মৰ্চাৰী বা মকবৰা থাকে, য’ত মৃতদেহটো কবৰ বা কবৰত সমাধিস্থ কৰা হয়। সৰু সমাধিবোৰত মিহৰাব থাকিব পাৰে যদিও ডাঙৰ সমাধিস্থলত মূল সমাধিৰপৰা দূৰৈত এটা সুকীয়া মছজিদ থাকে। সাধাৰণতে গোটেই সমাধি কমপ্লেক্স বা ৰৌজাটো এটা ঘেৰাওৰে আগুৰি থাকে। মুছলমান সাধুৰ সমাধিক দৰগাহ বোলে। প্ৰায় সকলো ইছলামিক কীৰ্তিচিহ্নতে কোৰআনৰ আয়াতৰ মুক্ত ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল আৰু দেৱাল, চিলিং, খুঁটা আৰু গম্বুজত ক্ষুদ্ৰ ক্ষুদ্ৰ বিৱৰণ খোদিত কৰাত বহু সময় খৰচ কৰা হৈছিল।{{Citation needed|date=May 2024}} ====ভাৰতত ইছলামিক স্থাপত্যৰ শৈলী==== ভাৰতত ইছলামিক স্থাপত্যক তিনিটা ভাগত ভাগ কৰিব পাৰি: দিল্লী বা সাম্ৰাজ্যবাদী শৈলী (১১৯১–১৫৫৭ খ্ৰীষ্টাব্দ); প্ৰাদেশিক শৈলী, আহমেদাবাদ, জৌনপুৰ আৰু ডেকানৰ দৰে আশে-পাশে থকা অঞ্চলসমূহক সামৰি; আৰু মোগল স্থাপত্য শৈলী (১৫২৬–১৭০৭ খ্ৰীষ্টাব্দ)।<ref>(Courtesy: Culturopedia.com)</ref> ==আইন, ৰাজনীতি, আৰু চৰকাৰ== মুছলমানসকলৰ বিচাৰ ক্ষমতাৰ কিছুমান বিশেষ দেৱানী বিষয় যেনে বিবাহ, উত্তৰাধিকাৰ আৰু [[ওৱাকফ্|ৱাকফ সম্পত্তি]] মুছলমান ব্যক্তিগত আইন অনুসৰি পৰিচালিত হয়,<ref>{{Cite web |url=http://www.law.yale.edu/rcw/rcw/jurisdictions/assc/india/India_Musl_Personal.htm |title=Muslim Personal Law (Shariat) Application Act, 1937 – Resources for Jurisdictional Research, Yale |access-date=8 April 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100728183442/http://www.law.yale.edu/rcw/rcw/jurisdictions/assc/india/India_Musl_Personal.htm |archive-date=28 July 2010 |url-status=dead |archivedate=28 July 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100728183442/http://www.law.yale.edu/rcw/rcw/jurisdictions/assc/india/India_Musl_Personal.htm |deadurl=yes }}</ref> যিখন ব্ৰিটিছ শাসনৰ সময়ত গঢ় লৈ উঠিছিল আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত কিছু সংশোধনীৰে স্বাধীন ভাৰতৰ অংশ হৈ পৰিছিল।<ref name="Emory-19491126">{{cite web|url=http://www.law.emory.edu/ifl/legal/india.htm |title=India |publisher=law.emory.edu |date=26 November 1949 |access-date=18 August 2014 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://library.law.yale.edu/research/guides/resources/outlines-muhammadan-law-fyzee-aaa-new-dehli-oup-2008-5th-ed |title=Outlines of Muhammadan Law / FYZEE, A.A.A." New Delhi : OUP, 2008 (5th ed.) &#124; Yale Law School Library |publisher=Library.law.yale.edu |date=2013-04-21 |access-date=2014-08-18 |archive-date=14 July 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714132816/http://library.law.yale.edu/research/guides/resources/outlines-muhammadan-law-fyzee-aaa-new-dehli-oup-2008-5th-ed |url-status=dead |archivedate=2014-07-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140714132816/http://library.law.yale.edu/research/guides/resources/outlines-muhammadan-law-fyzee-aaa-new-dehli-oup-2008-5th-ed |deadurl=yes }}</ref> ভাৰতীয় মুছলমান ব্যক্তিগত আইন [[শ্বৰীয়ত]] আইন হিচাপে বিকশিত নহয় বৰঞ্চ সাধাৰণ আইনৰ অংশ হিচাপে বৰ্তমানৰ মুছলমান আইনসমূহৰ ব্যাখ্যা হিচাপে বিকশিত কৰা হৈছে। [[ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়|ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়ে]] এনে বিষয়ত ভাৰতীয় দেৱানী আইনতকৈ মুছলমানৰ বাবে শ্বৰীয়ত বা মুছলমান আইন প্ৰাধান্য লাভ কৰে বুলি ৰায় দিছে।<ref>[https://www.nytimes.com/1992/12/11/world/hatreds-india-hindu-memory-scarred-centuries-sometimes-despotic-islamic-rule.html The Hatreds of India; Hindu Memory Scarred by Centuries Of Sometimes Despotic Islamic Rule] ''The New York Times'', Published: 11 December 1992</ref> ভাৰতৰ মুছলমানসকল "মুছলিম ব্যক্তিগত আইন (শ্বৰিয়ত) প্ৰয়োগ আইন, ১৯৩৭"ৰদ্বাৰা পৰিচালিত হয়।<ref name="MPL">[http://www.vakilno1.com/bareacts/muslimperact/muslimpersonalact.htm The Muslim Personal Law (Shariat) Application Act, 1937] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120205211800/http://www.vakilno1.com/bareacts/muslimperact/muslimpersonalact.htm |date=5 February 2012 }} Vakilno1.com</ref> ইয়াত মুছলমান ব্যক্তিগত আইন মুছলমানসকলৰ ওপৰত বিবাহ, [[দেনমোহৰ|মহৰ]] (যৌতুম), [[ইছলামত বিবাহ বিচ্ছেদ|বিবাহ বিচ্ছেদ]], ভৰণ-পোষণ, উপহাৰ, [[ওৱাকফ্|ৱাকফ]], উইল আৰু উত্তৰাধিকাৰৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰয়োগ কৰাৰ নিৰ্দেশ দিয়া হৈছে।<ref name="Emory-19491126" /> আদালতে সাধাৰণতে ছুন্নীসকলৰ বাবে [[হানাফী মাজহাব|হানাফী]] ছুন্নী আইন প্ৰয়োগ কৰে; ছিয়া মুছলমানসকল সেইবোৰ অঞ্চলৰ বাবে ছুন্নী আইনৰপৰা স্বাধীন য'ত [[ছিয়া ইছলাম|ছিয়া]] আইন [[ছুন্নী ইছলাম|ছুন্নী]] প্ৰথাৰপৰা যথেষ্ট পৃথক।{{Citation needed|date=May 2024}} [[ভাৰতৰ সংবিধান|ভাৰতীয় সংবিধান]]ত ধৰ্ম নিৰ্বিশেষে সকলো নাগৰিককে সম অধিকাৰ প্ৰদান কৰা হৈছে। সংবিধানৰ ৪৪ নং অনুচ্ছেদত একেধৰণৰ নাগৰিক সংহিতাৰ পৰামৰ্শ দিয়া হৈছে। কিন্তু দেশৰ একেৰাহে ৰাজনৈতিক নেতৃত্বই ভাৰতীয় সমাজখনক এক উমৈহতীয়া নাগৰিক সংহিতাৰ অধীনত একত্ৰিত কৰাৰ প্ৰচেষ্টাক তীব্ৰ প্ৰতিহত কৰে আৰু ভাৰতীয় মুছলমানসকলে ইয়াক দেশৰ সংখ্যালঘু গোটৰ সাংস্কৃতিক পৰিচয় পাতল কৰাৰ প্ৰয়াস হিচাপে লয়। "[[শ্বৰীয়ত|মুছলিম ব্যক্তিগত আইন]]" অৰ্থাৎ ভাৰতত শ্বৰিয়ত প্ৰয়োগ আইনৰ সুৰক্ষা আৰু প্ৰযোজ্য অব্যাহত ৰখাৰ বাবে সৰ্বভাৰতীয় মুছলিম ব্যক্তিগত আইন ব'ৰ্ড গঠন কৰা হৈছিল। ২০০৫ চনত ভাৰতৰ মুছলমানসকলৰ অৱস্থাৰ বিষয়ে চাছাৰ কমিটীক প্ৰতিৱেদন দিবলৈ কোৱা হৈছিল। চাছাৰ কমিটীৰ প্ৰায় সকলো পৰামৰ্শ কাৰ্যকৰী কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |url=http://pib.nic.in/newsite/erelease.aspx?relid=50202 |title=Implementation of Sachar Committee recommendations |date=13 July 2009 |website=Press Information Bureau |publisher=Government of India |access-date=21 March 2014}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.minorityaffairs.gov.in/sachar |title=Sachar Committee Report |date=5 March 2014 |website=Ministry of Minority Affairs |publisher=Government of India |access-date=21 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140317203317/http://www.minorityaffairs.gov.in/sachar |archive-date=17 March 2014 |url-status=dead }}</ref> ভাৰতৰ ([[গোৱা|গোৱা ৰাজ্য]]ৰ বাহিৰে) মুছলমানসকলৰ ক্ষেত্ৰত বিবাহ, উত্তৰাধিকাৰ, উত্তৰাধিকাৰ, সন্তান দত্তক আদি বিষয়ৰ ক্ষেত্ৰত ভাৰতীয় আইনৰ তলত দিয়া আইন/কাৰ্য্য প্ৰযোজ্য। # মুছলমান ব্যক্তিগত আইন শ্বৰীয়ত প্ৰয়োগ আইন, ১৯৩৭ # মুছলমান বিবাহ বিচ্ছেদ আইন, ১৯৩৯ # মুছলমান মহিলা (বিবাহ বিচ্ছেদৰ ওপৰত অধিকাৰ সুৰক্ষা) আইন ১৯৮৬ বি:দ্ৰ: [[গোৱা|গোৱা ৰাজ্য]]ত উপৰ্যুক্ত আইন প্ৰযোজ্য নহয়। গোৱা দেৱানী সংহিতা, যাক গোৱা পৰিয়াল আইন বুলিও কোৱা হয়, ভাৰতৰ গোৱা ৰাজ্যৰ বাসিন্দাসকলক নিয়ন্ত্ৰণ কৰা দেৱানী আইনসমূহৰ সমষ্টি। সামগ্ৰিকভাৱে [[ভাৰতত ধৰ্ম]] নিৰ্দিষ্ট নাগৰিক সংহিতা আছে যিয়ে বিভিন্ন ধৰ্মৰ অনুগামীসকলক পৃথকে পৃথকে নিয়ন্ত্ৰণ কৰে। গোৱা সেই নিয়মৰ ব্যতিক্ৰম, কাৰণ ধৰ্ম, জাতি বা ভাষিক সংযোগ নিৰ্বিশেষে সকলো গোৱা লোকক একক ধৰ্মনিৰপেক্ষ সংহিতা/আইন নিয়ন্ত্ৰণ কৰে। সমগ্ৰ ভাৰতবৰ্ষৰ বিশেষ বিবাহ আইন, ১৯৫৪ৰ অধীনত অসামৰিক বিবাহ কৰা মুছলমানসকলৰ ক্ষেত্ৰতো ওপৰৰ আইনসমূহ প্ৰযোজ্য নহয়।{{Citation needed|date=May 2024}} ভাৰতীয় মুছলিম মহিলা আন্দোলন ভাৰতৰ এটা ভাৰতীয় মুছলমান মহিলা সংগঠন। ই ২০১৪ চনৰ ২৩ জুনত ‘মুছলিম বিবাহ আৰু বিবাহ বিচ্ছেদ আইন’ নামৰ খচৰা প্ৰকাশ কৰিছিল, য’ত ভাৰতৰ মুছলমান ব্যক্তিগত আইনত বহুবিবাহক অবৈধ কৰাৰ পৰামৰ্শ দিয়া হৈছিল।<ref>{{Cite news |url=https://www.thehindu.com/features/magazine/no-second-wife-please/article6158039.ece |title=No second wife, please|work=[[The Hindu]] |date=28 June 2014 |access-date=28 July 2017 |first1=Jyoti |last1=Punwani |language=en}}</ref> [[ভাৰতীয় নাগৰিকত্ব আইন|ভাৰতীয় নাগৰিকত্ব]]ৰ প্ৰয়োজনীয়তা শিথিল কৰি দেশৰ নাগৰিকত্ব আৰু অনুপ্ৰৱেশৰ নীতি-নিয়মৰ পৰিৱৰ্তনৰ বাবে [[নাগৰিকত্ব (সংশোধনী) আইন, ২০১৯]] প্ৰস্তাৱ কৰা হৈছিল। সংশোধনীসমূহৰ প্ৰযোজ্যতা সম্পৰ্কে বাতৰিত বিতৰ্ক হয় কাৰণ ই ধৰ্মীয় ভিত্তিত সৃষ্টি কৰা হৈছিল (মুছলমানক বাদ আছিলি)।<ref>{{Cite news |url=https://thewire.in/67272/citizenship-amendment-bill-2016/ |date=21 September 2016 |title=If India Wants to Stay Secular, the New Citizenship Bill Isn't the Way to Go |last=Garg |first=Lovish |work=[[The Wire (India)]]|language=en-GB |access-date=28 July 2017}}</ref><ref>{{Cite news |url=https://www.thequint.com/opinion/2016/07/29/narendra-modi-wants-bangladeshi-hindus-in-sonowal-wants-muslims-out |title=Modi Wants Bangladeshi Hindus in, Sonowal Wants Muslims Out |work=[[The Quint]] |first1=Chandan |last1=Nandy |date=29 July 2016 |access-date=28 July 2017 |language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/national/%E2%80%98Citizenship-amendment-bill-communally-motivated%E2%80%99-Activists/article15007768.ece|title='Citizenship amendment bill communally motivated': Activists |work=[[The Hindu]] |date=30 September 2016 |access-date=28 July 2017|language=en}}</ref> [[ভাৰতৰ সংবিধান]] আৰু সংসদে মুছলমানৰ অধিকাৰ সুৰক্ষিত কৰিছে যদিও কিছুমান সূত্ৰৰ মতে,<ref>{{Cite news|url=http://harvardkennedyschoolreview.com/the-rising-tide-of-intolerance-in-narendra-modis-india/ |title=The Rising Tide of Intolerance in Narendra Modi's India |first1=Shanoor |last1=Seervai |date=27 July 2016 |work=Kennedy School Review |access-date=28 July 2017 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/blogs-trending-34553015|title=A week of worrying about rising intolerance in India|last=Devichand |first=Mukul |date=17 October 2015|work=BBC News|access-date=27 July 2017 |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite news |url=http://www.thehindu.com/news/international/US-concerned-about-%E2%80%98rising-intolerance-violence%E2%80%99-in-India/article14517044.ece |title=US concerned about 'rising intolerance, violence' in India |date=30 July 2016 |work=[[The Hindu]] |access-date=27 July 2017 |language=en}}</ref> [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টী|ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]] আৰু [[নৰেন্দ্ৰ মোদী|মোদী]] মন্ত্ৰ্যালয়ৰ অধীনত ‘ভয়ৰ জলবায়ু’ আৰু ‘বিৰোধীক লক্ষ্য কৰি লোৱা’ বৃদ্ধি পাইছে, যাৰ ফলত ভাৰতীয় মুছলমানসকলৰ মাজত নিৰাপত্তা আৰু সহনশীলতাৰ অনুভূতিত প্ৰভাৱ পৰিছে। কিন্তু এই অভিযোগসমূহ সৰ্বজনীনভাৱে সমৰ্থিত নহয়।<ref>{{Cite news |url=http://indianexpress.com/article/opinion/columns/the-myth-of-intolerant-india/|title=The myth of Intolerant India |date=4 December 2015 |first1=Arvind P. |last1=Datar |work=[[The Indian Express]] |access-date=28 July 2017 |language=en}}</ref> ===সক্ৰিয় মুছলমান ৰাজনৈতিক দল=== * [[সৰ্বভাৰতীয় মজলিছ-ই-ইত্তেহাদুল মুছলিমীন]] (AIMIM), [[আছাদুদ্দিন ওৱাইছি]]ৰ নেতৃত্বত; [[তেলেংগানা]], [[মহাৰাষ্ট্ৰ]], [[বিহাৰ]], [[উত্তৰ প্ৰদেশ]], [[গুজৰাট]] আৰু [[কৰ্ণাটক]] ৰাজ্যত সক্ৰিয়<ref>{{cite news | title=Post Maharashtra win, Owaisi's MIM to contest 100 seats | work=[[The Indian Express]] | date=2 February 2015 | url=http://indianexpress.com/article/cities/lucknow/post-maharashtra-win-owaisis-mim-to-contest-100-seats/ |first1=Lalmani |last1=Verma |access-date=6 September 2015}}</ref> * [[ইণ্ডিয়ান ইউনিয়ন মুছলিম লীগ]] (আই ইউ এম এল), নেতৃত্বত [[ই. আহমেদ]] [[কেৰালা]]<ref>{{cite web | title=IUML's crescent and star in question paper evokes protest |work=[[The Indian Express]] | date=18 March 2015 |first1=Shaju |last1=Philip |url=http://indianexpress.com/article/india/india-others/iumls-crescent-and-star-in-question-paper-evokes-protest/ | access-date=6 September 2015}}</ref> * [[সৰ্ব ভাৰতীয় সংযুক্ত গণতান্ত্ৰিক মৰ্চা|অল ইণ্ডিয়া ইউনাইটেড ডেম’ক্ৰেটিক ফ্ৰণ্ট]] (AIUDF), [[অসম]] ৰাজ্যত সক্ৰিয় [[বদৰুদ্দিন আজমল]]ৰ নেতৃত্বত<ref>{{cite news | title=Ajmal's AIUDF makes foray into Bodo bastion, wins 4 seats | work=[[The Indian Express]] | date=15 April 2015 | url=http://indianexpress.com/article/india/india-others/ajmals-aiudf-makes-foray-into-bodo-bastion-wins-4-seats/ |first1=Samudra Gupta |last1=Kashyap |access-date=6 September 2015}}</ref> *[[জম্মু আৰু কাশ্মীৰ পিপলছ কনফাৰেন্স]] (জে কে পি চি), আব্দুল গানী ল’ন আৰু মলভি ইফতিকাৰ হুছেইন আনছাৰীয়ে প্ৰতিষ্ঠা কৰা।<ref>{{citation |first=Sten |last=Widmalm |title=The Rise and Fall of Democracy in Jammu and Kashmir |journal=Asian Survey |volume=37 |number=11 |date= November 1997 |pages=1005–1030 |jstor=2645738 |ref={{sfnref|Widmalm, The Rise and Fall of Democracy in Jammu and Kashmir|1997}} |doi=10.2307/2645738}}</ref><ref>{{citation |first=Balraj |last=Puri |title=Fundamentalism in Kashmir, Fragmentation in Jammu |journal=Economic and Political Weekly |volume=22 |number=22 |date=30 May 1987 |pages=835–837 |jstor=4377036 |ref={{sfnref|Puri, Fundamentalism in Kashmir, Fragmentation in Jammu|1987}}}}</ref> ছাজ্জাদ ল’নৰ নেতৃত্বত।<ref>Rekha Chowdhary, [http://qz.com/317154/kashmir-election-has-reshaped-language-and-agenda-of-all-parties/ The Kashmir elections have reshaped the language and agenda of all parties] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180621015909/https://qz.com/317154/kashmir-election-has-reshaped-language-and-agenda-of-all-parties/ |date=2018-06-21 }}, Quartz India, 23 December 2014</ref> ই [[জম্মু আৰু কাশ্মীৰ]] ত সক্ৰিয়। * [[জম্মু আৰু কাশ্মীৰ ৰাষ্ট্ৰীয় সন্মিলন|ৰাষ্ট্ৰীয় সন্মিলন]] (NC) মূল দল [[জম্মু আৰু কাশ্মীৰ]] * [[জম্মু আৰু কাশ্মীৰ পিপলছ ডেম'ক্ৰেটিক পাৰ্টি|পিপলছ ডেম'ক্ৰেটিক পাৰ্টি]] (পিডিপি)ৰ মূল দল [[জম্মু আৰু কাশ্মীৰ (কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চল)|জম্মু আৰু কাশ্মীৰ]] * [[জম্মু আৰু কাশ্মীৰ আপনি পাৰ্টি|অপনি পাৰ্টি]] (JKAP) [[জম্মু আৰু কাশ্মীৰ]] ৰ এটা নৱগঠিত দল। * [[ভাৰতীয় শান্তি দল]] [[মহম্মদ আয়ুব]] ===চৰকাৰত মুছলমান=== ভাৰতত তিনিজন মুছলমান ৰাষ্ট্ৰপতি দেখা গৈছে আৰু ৰাজ্য চৰকাৰৰ বহু মুখ্যমন্ত্ৰী মুছলমান হৈ আহিছে। ইয়াৰ বাহিৰেও কেন্দ্ৰ আৰু ৰাজ্য পৰ্যায়ত বহু মুছলমান মন্ত্ৰী আছে। ভাৰত গণৰাজ্যৰ ১২ জন ৰাষ্ট্ৰপতিৰ ভিতৰত তিনিজন মুছলমান আছিল – [[জাকিৰ হুছেইন (ৰাজনীতিবিদ)|জাকিৰ হুছেইন]], [[ফখৰুদ্দিন আলি আহমেদ|ফখৰুদ্দিন আলী আহমেদ]] আৰু [[এ পি জে আব্দুল কালাম]]। ইয়াৰ উপৰি [[মহম্মদ হিদয়াতুল্লাহ]], আজিজ মুছাব্বৰ আহমদী, মিৰ্জা হামিদুল্লাহ বেগ আৰু আলতামাছ কবীয়ে স্বাধীনতাৰ পিছত বিভিন্ন অনুষ্ঠানত ভাৰতৰ মুখ্য ন্যায়াধীশৰ পদত অধিষ্ঠিত হৈছিল। [[মহম্মদ হিদয়াতুল্লাহ|মহম্মদ হিদাতুল্লাহে]] ভাৰতৰ ভাৰপ্ৰাপ্ত ৰাষ্ট্ৰপতি হিচাপেও দুটা পৃথক অনুষ্ঠানত কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল; আৰু [[ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰপতিসকলৰ তালিকা|ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰপতি]], [[ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰপতিসকলৰ তালিকা|ভাৰতৰ উপ-ৰাষ্ট্ৰপতি]] আৰু [[ভাৰতৰ মুখ্য ন্যায়াধীশ]]ৰ তিনিওটা পদতে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰা একমাত্ৰ ব্যক্তি হোৱাৰ সুকীয়া সন্মান লাভ কৰিছে।<ref name="M. Hidayatullah"/><ref name="EBC article on J. Hidayatullah"/> ভাৰতৰ প্ৰাক্তন [[ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰপতিসকলৰ তালিকা|উপ-ৰাষ্ট্ৰপতি]] মহম্মদ হামিদ আনছাৰী, প্ৰাক্তন বৈদেশিক মন্ত্ৰী ছলমান খুৰশ্বিদ আৰু চোৰাংচোৱা ব্যুৰোৰ প্ৰাক্তন সঞ্চালক (মুৰব্বী) চৈয়দ আছিফ ইব্ৰাহিম মুছলমান। ইব্ৰাহিম এই পদত অধিষ্ঠিত হোৱা প্ৰথমজন মুছলমান। ২০১০ চনৰ ৩০ জুলাইৰপৰা ২০১২ চনৰ ১০ জুনলৈ ড° এছ ৱাই কুৰাইছিয়ে [[ভাৰতৰ মুখ্য নিৰ্বাচন আয়ুক্ত]] হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল।<ref name="yahind.com"/> এই পদত সেৱা আগবঢ়োৱা প্ৰথমজন মুছলমান। বিশিষ্ট ভাৰতীয় আমোলা আৰু কূটনীতিবিদসকলৰ ভিতৰত আবিদ হুছেইন, আলী য়াভাৰ জং আৰু আছাফ আলী অন্যতম। জাফৰ ছাইফুল্লাহ ১৯৯৩ চনৰপৰা ১৯৯৪ চনলৈ ভাৰত চৰকাৰৰ কেবিনেট সচিব আছিল।<ref name="the first 50 years-p252"/> ১৯৯৫ চনৰপৰা ১৯৯৭ চনলৈ বৈদেশিক সচিব আৰু [[ৰাষ্ট্ৰসংঘ]]ত ভাৰতৰ উপ-স্থায়ী প্ৰতিনিধি আছিল ছলমান হাইদাৰ।<ref name="apcd.anu.edu.au"/><ref name="news.bbc.co.uk"/> তয়াব হুছেইন [[ভাৰতৰ ইতিহাস]]ত তিনিখন ভিন্ন ৰাজ্যৰ চৰকাৰত বিভিন্ন সময়ত কেবিনেট মন্ত্ৰী হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰা একমাত্ৰ ৰাজনীতিবিদ আছিল। (অবিভক্ত [[পঞ্জাব, ভাৰত|পঞ্জাব]], [[ৰাজস্থান]], [[হাৰিয়ানা]])।<ref name=":0">{{Cite web |title=Rajasthan Assembly Election 2023 : राजनीति के इतिहास में विरला उदाहरण थे चौधरी तैय्यब हुसैन, एक नहीं, तीन राज्यों में बने थे मंत्री |url=https://www.etvbharat.com/hindi/rajasthan/state/bharatpur/rajasthan-assembly-election-2023-chaudhary-tayyab-hussain-of-bharatpur-rajasthan-became-minister-in-three-states/rj20231104075537993993509 |access-date=2023-11-14 |website=ETV Bharat News |date=4 November 2023 |language=hi}}</ref> ভাৰতৰ প্ৰভাৱশালী মুছলমান ৰাজনীতিবিদসকলৰ ভিতৰত আছে শ্বেখ আব্দুল্লা, ফাৰুক আব্দুল্লা আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ [[ওমৰ আব্দুল্লাহ|ওমৰ আব্দুল্লা]], মুফতি মহম্মদ ছাইদ, মেহবুবা মুফতি (যিজনে জম্মু-কাশ্মীৰৰ মুখ্যমন্ত্ৰী হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল), চৌধুৰী ৰহিম খান, চিকন্দৰ বাখত, এ আৰ আন্তুলায়, [[আহমেদ পেটেল]], চি এইচ মহম্মদ কোয়া, এ বি এ। ঘনী খান চৌধুৰী, মুখতাৰ আব্বাছ নকৱী, ছলমান খুৰশ্বিদ, চাইফুদ্দিন ছ’জ, ই আহমেদ, গুলাম নবী আজাদ, চৈয়দ শ্বাহনৱাজ হুছেইন, [[আছাদুদ্দিন ওৱাইছি|আছাদুদ্দিন ওৱেইছি]], আজম খান আৰু [[বদৰুদ্দিন আজমল]], নাজমা হেপতুল্লা। ===হজ্জ ৰাজসাহায্য=== {{Main|হজ্জ ৰাজসাহায্য}} [[ভাৰত চৰকাৰ|ভাৰত চৰকাৰে]] ভাৰতীয় [[হজ্জ|হজ]]যাত্ৰীসকলৰ বাবে বিমান ভাড়াৰ খৰচ ২০১৮ চনত সম্পূৰ্ণৰূপে বন্ধ নোহোৱালৈকে ৰাজসাহায্য দিছিল।<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/government-ends-subsidy-for-haj-pilgrims/articleshow/62523061.cms |title = Haj subsidy: Centre ends Haj subsidy as part of policy to 'empower minorities without appeasement' |website = [[The Times of India]]| date=16 January 2018 }}</ref> ২০১১ চনৰ [[ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়]]ৰ সিদ্ধান্ত মানি চলিবলৈ এই ৰাজসাহায্য বন্ধ কৰাৰ সিদ্ধান্ত লোৱা হৈছিল। ২০১১ চনৰপৰা প্ৰতিজন ব্যক্তিৰ বাবে চৰকাৰী ৰাজসাহায্যৰ পৰিমাণ বছৰৰ পাছত বছৰ ধৰি হ্ৰাস কৰা হৈছিল আৰু ২০১৮ চনৰ ভিতৰত সম্পূৰ্ণৰূপে শেষ হৈছিল।<ref>{{cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/Abolish-Haj-subsidy-in-10-years-Supreme-Court/articleshow/13058161.cms |title=Abolish Haj subsidy in 10 years: Supreme Court |work=[[The Times of India]] |first1=Dhananjay |last1=Mahapatra |date=9 December 2012 |access-date=6 May 2015}}</ref><ref>{{cite news|last=Ranjan|first=Amitav|title=Haj subsidy cuts start soon|url=http://www.indianexpress.com/news/haj-subsidy-cuts-start-soon/696844/|access-date=14 July 2011|newspaper=The India Express|date=13 October 2010}}</ref> ৰাজ্যসভাৰ সদস্য তথা [[জমিয়ত উলেমা-ই-হিন্দ]]ৰ সাধাৰণ সম্পাদক [[মাহমুদ এ মাদানী|মৌলানা মাহমুদ এ মাদানী]]য়ে ঘোষণা কৰে যে [[হজ্জ|হজ]] ৰাজসাহায্য ইছলামিক [[শ্বৰীয়ত]]ৰ কাৰিকৰী উলংঘা, যিহেতু [[কোৰআন|কোৰআনে]] ঘোষণা কৰিছে যে মুছলমানসকলে নিজৰ সম্পদ ব্যৱহাৰ কৰি হজ কৰিব লাগে।<ref>{{cite news |url=http://www.indianexpress.com/news/haj-subsidy-unislamic-use-that-money-on-our-education-health/16740/ |title='Haj subsidy unIslamic, use that money on our education, health' |work=[[The Indian Express]] |date=17 November 2006 |first1=Ruchika |last1=Talwar |access-date=10 May 2012}}</ref> ভাৰতৰ প্ৰভাৱশালী মুছলমান লবীসমূহে নিয়মিতভাৱে জোৰ দি আহিছে যে হজ ৰাজসাহায্য অইছলামিক হোৱাৰ বাবে ইয়াক পৰ্যায়ক্ৰমে বন্ধ কৰিব লাগে।<ref>{{cite news |url=http://www.hindustantimes.com/News-Feed/newdelhi/Muslim-leaders-back-cutting-Haj-subsidy/Article1-529806.aspx |title=Muslim leaders back cutting Haj subsidy |work=[[Hindustan Times]] |date=11 April 2010 |first1=Zia |last1=Haq |access-date=10 May 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120121122532/http://www.hindustantimes.com/News-Feed/newdelhi/Muslim-leaders-back-cutting-Haj-subsidy/Article1-529806.aspx |archive-date=21 January 2012 |archivedate=21 January 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120121122532/http://www.hindustantimes.com/News-Feed/newdelhi/Muslim-leaders-back-cutting-Haj-subsidy/Article1-529806.aspx |deadurl=yes }}</ref> ==সংঘাত আৰু বিতৰ্ক== ===ধৰ্মান্তৰকৰণৰ বিতৰ্ক=== {{See also|মধ্যযুগীয় ভাৰত|ভাৰত উপমহাদেশত মুছলমান বিজয়|ভাৰতত ধৰ্মীয় হিংসা}} [[File:Sun temple martand indogreek.jpg|right|thumb|[[মাৰ্টেণ্ড]] ৰ [[সূৰ্য্য]] মন্দিৰৰ ধ্বংসাৱশেষ, যিটো [[চিকান্দৰ বুটছিকান]] ৰ মূৰ্তি ধ্বংসাত্মক নীতিৰ বাবে ধ্বংস হৈছিল, ফটোখন জন বাৰ্কে ১৮৬৮ চনত তোলা। ]] {{multiple image | align = right | image1 = Somnath temple ruins (1869).jpg | width1 = 150 | alt1 = ধ্বংসাৱশেষত সোমনাথ মন্দিৰ, ১৮৬৯ চন | caption1 = ধ্বংসাৱশেষত সোমনাথ মন্দিৰ, ১৮৬৯ চন | image2 = Somnath-current.jpg | width2 = 150 | alt2 = বৰ্তমানৰ সোমনাথ মন্দিৰৰ সন্মুখৰ দৃশ্য | caption2 = বৰ্তমানৰ সোমনাথ মন্দিৰৰ সন্মুখৰ দৃশ্য | footer = [[সোমনাথ মন্দিৰ]] প্ৰথমে মুছলমান তুৰ্কী আক্ৰমণকাৰী [[গাজনীৰ মাহমুদ]] আক্ৰমণ কৰিছিল আৰু [[ঔৰংজেব]]ৰ অধীনত মোগলকে ধৰি একেৰাহে মুছলমান শাসকসকলে ভাঙি পেলোৱাৰ পাছত বাৰে বাৰে পুনৰ নিৰ্মাণ কৰিছিল। }} সাধাৰণতে তলত দিয়া চিন্তাধাৰাসমূহে প্ৰতিনিধিত্ব কৰা ইছলাম ধৰ্মান্তৰকৰণৰ বিষয়ে পণ্ডিত আৰু জনমত উভয়তে যথেষ্ট বিতৰ্ক আছে:<ref name="der Veer">{{cite book |last=van der Veer |first=Peter |title=Religious Nationalism: Hindus and Muslims in India |url=https://books.google.com/books?id=p29ArJ7j6zgC&q=third%20school%20of%20thought |year=1994 |publisher=University of California Press |isbn=978-0-520-08256-4 |pages=27–29}}</ref> # মুছলমানসকলৰ অধিকাংশই [[ইৰাণৰ মালভূমি]]ৰপৰা অহা প্ৰব্ৰজনকাৰী বা [[চৌদি আৰৱ|আৰব]]ৰ বংশধৰ।<ref name="Eaton">{{cite book |last1=Eaton |first1=Richard M. |author-link=Richard M. Eaton |title=The Rise of Islam and the Bengal Frontier, 1204–1760 |publisher=Berkeley: University of California Press |date=1993 |url=http://ark.cdlib.org/ark:/13030/ft067n99v9/ |access-date=1 May 2007}}</ref>{{page needed|date=July 2015}} কিন্তু [[ভাৰত]]ৰ বিভিন্ন মুছলমান সম্প্ৰদায়ৰ মাজত ৱাই-ক্ৰম’জমৰ বংশৰ হেপ্ল’টাইপৰ তথ্যৰ ওপৰত আধুনিক [[ডি এন এ|জিনীয়]] অধ্যয়নে এই দাবীক বিতৰ্কিত কৰিছে।<ref>{{cite journal | pmc=2590854 | date=2006 | last1=Gutala | first1=R. | last2=Carvalho-Silva | first2=D. R. | last3=Jin | first3=L. | last4=Yngvadottir | first4=B. | last5=Avadhanula | first5=V. | last6=Nanne | first6=K. | last7=Singh | first7=L. | last8=Chakraborty | first8=R. | last9=Tyler-Smith | first9=C. | title=A Shared Y-chromosomal Heritage between Muslims and Hindus in India | journal=Human Genetics | volume=120 | issue=4 | pages=543–551 | doi=10.1007/s00439-006-0234-x | pmid=16951948 }}</ref> # সুবিধাৰ ৰূপান্তৰ: চৰকাৰৰদ্বাৰা নিজৰ নিয়োগ সংৰক্ষণৰ বাবে ধৰ্মান্তৰিত প্ৰশাসক আৰু কেৰাণী; দাসসকলে ধৰ্মান্তৰিত হোৱাৰ জৰিয়তে সুৰক্ষা লাভ কৰিছিল, আৰু কেতিয়াবা ক্ষমতাও লাভ কৰিছিল; মুছলমান শাসকৰ সুৰক্ষা লাভ কৰিবলৈ ধৰ্মান্তৰিত হোৱা উপজাতি; বহুতো সেৱা উদ্যোগত (যেনে কসাইখানা) ধৰ্মান্তৰকৰণ সামাজিকভাৱে সুবিধাজনক আছিল; অমুছলমান পুৰুষে মুছলমান মহিলাক বিয়া কৰাবলৈ ধৰ্মান্তৰিত হয়।<ref>{{cite book |last1=Hardy |first1=Peter |title=Muslims of British India |date=October 2009 |publisher=Cambridge University Press |page=[https://archive.org/details/PeterHardyTheMuslimsOfBritishIndia/page/n18 9] |url=https://archive.org/details/PeterHardyTheMuslimsOfBritishIndia}}</ref> # ধৰ্মান্তৰকৰণৰ অধৰ্মীয় কাৰণত প্ৰাগমেটিজম আৰু পৃষ্ঠপোষকতা যেনে মুছলমান শাসকীয় অভিজাত শ্ৰেণীৰ মাজত সামাজিক গতিশীলতা বা কৰপৰা সকাহ পোৱাৰ বাবে হৈছিল<ref name="der Veer"/><ref name="Eaton"/> # ধৰ্মান্তৰকৰণ [[ছুন্নী ইছলাম|ছুন্নী]] [[চুফীবাদ|চুফী]] সন্তসকলৰ কৰ্মৰ ফল আছিল আৰু ইয়াৰ লগত প্ৰকৃত হৃদয় পৰিৱৰ্তন জড়িত আছিল।<ref name="der Veer"/> # ধৰ্মান্তৰকৰণ [[বৌদ্ধ ধৰ্ম|বৌদ্ধ]]সকলৰপৰা আৰু সামাজিক মুক্তিৰ বাবে আৰু নিপীড়নকাৰী হিন্দু জাতিৰ কঠোৰতাক প্ৰত্যাখ্যান হিচাপে নিম্ন জাতিৰ গণ ধৰ্মান্তৰকৰণৰপৰা আহিছিল।<ref name="Eaton"/> # এটা সংমিশ্ৰণ, প্ৰথম অৱস্থাত জোৰ-জবৰদস্তি কৰা আৰু তাৰ পিছত প্ৰকৃত হৃদয়ৰ পৰিৱৰ্তন।<ref name="der Veer"/> # প্ৰভাৱশালী মুছলমান সভ্যতা আৰু সামগ্ৰিকভাৱে বিশ্ব ৰাজনীতিৰ ক্ষেত্ৰখনলৈ দীৰ্ঘ সময়ৰ বাবে প্ৰসাৰ আৰু সংহতিৰ এক সামাজিক-সাংস্কৃতিক প্ৰক্ৰিয়া হিচাপে।<ref name="Eaton"/> ইয়াৰ ভিতৰত নিহিত হৈ আছে ইছলামক বিদেশী জাপি দিয়া আৰু [[হিন্দু ধৰ্ম]]ক প্ৰতিহত কৰা থলুৱা ধৰ্ম হিচাপে ধাৰণাটো বিতৰ্কৰ বিন্দু হৈ আহিছে, [[ভাৰত উপমহাদেশ]]খনক ইছলামকৰণৰ প্ৰচেষ্টা বিফল হোৱাত অৰিহণা যোগাইছে আৰু বিভাজন আৰু সাম্প্ৰদায়িকতাৰ ৰাজনীতিত উল্লেখযোগ্য ভূমিকা পালন কৰিছে।<ref name="der Veer"/> Tদক্ষিণ এছিয়াত মুছলমান বিজয়ৰ প্ৰভাৱ আৰু পৰিণতিসমূহ নিৰীক্ষণ আৰু বৈচিত্ৰ্যময় দৃষ্টিভংগীৰ বিষয় হৈয়েই আছে। উইল ডুৰাণ্ট ভাৰতত মুছলমান বিজয়ক ইতিহাসৰ বিশেষভাৱে উত্তাল অধ্যায় হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছে। তেওঁ কৈছে যে ইয়াত উল্লেখযোগ্য হিংসা আৰু উত্তাল পৰিস্থিতিৰ সৃষ্টি হৈছিল, যাৰ কাৰণ তেওঁ অভ্যন্তৰীণ বিভাজন, [[বৌদ্ধ ধৰ্ম]] আৰু [[জৈন ধৰ্ম]]ৰ দৰে ধৰ্মৰ প্ৰভাৱৰ বাবে আংশিকভাৱে দায়ী বুলি কয়।<ref>{{cite book|last=Durant|first=Will|author-link=Will Durant|title=The Story of Civilization: Our Oriental Heritage |page= 459}}</ref> যদুনাথ সৰকাৰে যুক্তি দিছে যে একাংশ মুছলমান আক্ৰমণকাৰীয়ে হিন্দুসকলৰ বিৰুদ্ধে বিভিন্ন পদ্ধতি ব্যৱহাৰ কৰি ধৰ্মান্তৰকৰণ কৰিবলৈ জোৰ-জবৰদস্তি কৰি এক পদ্ধতিগত [[জিহাদ|জেহাদ]] চলাইছিল।<ref>{{cite book|last=Sarkar|first=Jadunath|author-link=Jadunath Sarkar |year=1912 |title=History of Aurangzeb |volume=3 |publisher=M. C. Sarkar and Sons |page=254}}</ref> [[ইছলাম ধৰ্ম]] গ্ৰহণ কৰা হিন্দুসকলে মুছলমান সামাজিক স্তৰৰ ভিতৰত বৈষম্যৰ সন্মুখীন হৈছিল, যিটো জিয়াউদ্দিন আল-বাৰানীৰ ফাতোৱা-ই জাহাণ্ডাৰীত উল্লেখ কৰা হৈছে,<ref name="Sikand" /> য’ত তেওঁলোকক আজলাফ জাতিত ৰখা হৈছিল আৰু আশ্ৰফ জাতিৰ তুলনাত নিম্ন বুলি গণ্য কৰা হৈছিল।<ref name="one">{{cite book|last=Aggarwal|first=Patrap|title=Caste and Social Stratification Among Muslims in India|publisher=Manohar|year=1978}}</ref> আন আন দৃষ্টিভংগীৰপৰা অনুমান কৰিব পাৰি যে মুছলমান বিজয়ৰ ফলত হিন্দু, জৈন আৰু বৌদ্ধসকলৰ ওপৰত নিৰ্যাতন চলোৱা হৈছিল, য'ত হত্যাকাণ্ড, মন্দিৰ ধ্বংস আৰু বলপূৰ্বক ধৰ্মান্তৰকৰণৰ দৃষ্টান্ত দেখা গৈছিল।<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=tv-4tyO9u_QC&pg=PA248|title=Beyond Orientalism: The Work of Wilhelm Halbfass and Its Impact on Indian and Cross-cultural Studies|author=Eli Franco, Karin Preisendanz|page=248|publisher=Motlilal Banarsidass|isbn=978-8120831100|year=2007}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=19mPVOBZ_9YC&pg=PA16|title=The Making of Terrorism in Pakistan: Historical and Social Roots of Extremism|author=Eamon Murphy|page=16|publisher=Routledge|isbn=978-0415565264|year=2013}}</ref> ছাৰ থমাছ আৰ্নল্ড আৰু ডি লেচি অ’লিয়াৰীয়ে ইছলামক বলপূৰ্বক আৰু তৰোৱালৰদ্বাৰা প্ৰচাৰ কৰা বুলি কোৱা মতামতক ‘অৰ্থহীন’ বুলি সমালোচনা কৰিছিল।<ref name=Munir>{{cite web |last1=Munir |first1=Hassam |date=May 12, 2018 |title=Did Islam Spread by the Sword? A Critical Look at Forced Conversions |url=https://yaqeeninstitute.org/read/paper/did-islam-spread-by-the-sword-a-critical-look-at-forced-conversions |website=Yaqeen Institute |access-date=September 20, 2023 |archive-date=14 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231114042739/https://yaqeeninstitute.org/read/paper/did-islam-spread-by-the-sword-a-critical-look-at-forced-conversions |url-status=live }}</ref> ইৰা লেপিডাছৰ মতে মুছলমান অঞ্চলত বলপূৰ্বক ধৰ্মান্তৰকৰণৰ দৃষ্টান্ত সঁচাকৈয়ে ঘটিছিল যদিও তুলনামূলকভাৱে কমেইহে দেখা গৈছিল। মুছলমান বিজয়ীসকলে সাধাৰণতে ধৰ্মান্তৰকৰণ বলবৎ কৰাৰ পৰিৱৰ্তে নিয়ন্ত্ৰণ প্ৰয়োগ কৰিবলৈ বিচাৰিছিল, ইছলাম ধৰ্ম গ্ৰহণৰ অধিকাংশই স্বেচ্ছামূলক প্ৰকৃতিৰ আছিল।<ref>{{cite book |last1=Lapidus |first1=Ira M. |author1-link=Ira M. Lapidus |year=2014 |title=A History of Islamic Societies |edition=3rd |url=https://www.cambridge.org/highereducation/books/a-history-of-islamic-societies/22183D81CFE5E37E5DBED1A0F5AB0FB9#overview |publisher=Cambridge University Press |doi=10.1017/CBO9781139048828 |isbn=9780521514309 |access-date=<!-- print source: September 20, 2023 --> |archive-date=3 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220503164345/https://www.cambridge.org/highereducation/books/a-history-of-islamic-societies/22183D81CFE5E37E5DBED1A0F5AB0FB9#overview |url-status=live }}</ref><ref name=Munir /> "তৰোৱাল তত্ত্বৰদ্বাৰা ধৰ্মান্তৰকৰণ"ৰ আন সমালোচকসকলে দক্ষিণ ভাৰত, [[শ্ৰীলংকা]], পশ্চিম বাৰ্মা, [[বাংলাদেশ]], দক্ষিণ থাইলেণ্ড, [[ইণ্ডোনেছিয়া]] আৰু [[মালয়েছিয়া]]ত পোৱা বৃহৎ মুছলমান সম্প্ৰদায়ৰ উপস্থিতিৰ লগতে [[ভাৰতীয় উপমহাদেশ|ভাৰত উপমহাদেশ]]ৰ ঐতিহাসিক মুছলমান সাম্ৰাজ্যৰ হৃদয়ৰ চাৰিওফালে সমতুল্য মুছলমান সম্প্ৰদায়ৰ সুকীয়া অভাৱক "তৰোৱাল তত্ত্ব"ৰ খণ্ডন হিচাপে আঙুলিয়াই দিয়ে। দক্ষিণ এছিয়াত মুছলমান বিজয়ৰ উত্তৰাধিকাৰ আজিও এক উত্তপ্ত বিতৰ্কিত বিষয় আৰু যুক্তিযুক্ত।{{Citation needed|date=May 2024}} মুছলমান আক্ৰমণকাৰী সকলোৱেই কেৱল আক্ৰমণকাৰী নাছিল। পিছৰ শাসকসকলে ৰাজ্য জয় কৰিবলৈ যুঁজি থাকিল আৰু নতুন শাসক বংশ সৃষ্টি কৰিবলৈ থাকিল। এই নতুন শাসক আৰু তেওঁলোকৰ পৰৱৰ্তী উত্তৰাধিকাৰীসকলৰ (যিসকলৰ কিছুমান হিন্দু পত্নীৰপৰা জন্মগ্ৰহণ কৰা) আচাৰ-ব্যৱহাৰ যথেষ্ট ভিন্ন আছিল। কিছুমানক একেদৰে ঘৃণা কৰা হৈছিল যদিও আন কিছুমানে জনপ্ৰিয় অনুগামী গঢ়ি তুলিছিল। চতুৰ্দশ শতিকাত [[দিল্লী]]ৰ মাজেৰে ভ্ৰমণ কৰা [[ইবন বট্টুতা]]ৰ স্মৃতিগ্ৰন্থ অনুসৰি পূৰ্বৰ চুলতানসকলৰ এজন বিশেষভাৱে নিষ্ঠুৰ আছিল আৰু দিল্লীৰ জনসাধাৰণে তেওঁক গভীৰভাৱে ঘৃণা কৰিছিল। বাটুটাৰ স্মৃতিগ্ৰন্থসমূহেও ইংগিত দিয়ে যে আৰব বিশ্ব, [[বৃহত্তৰ ইৰাণ|পাৰসিয়া]] আৰু [[আনাতোলিয়া]]ৰ মুছলমানসকলক প্ৰায়ে ৰাজদৰবাৰত গুৰুত্বপূৰ্ণ পদৰ বাবে অনুকূল কৰা হৈছিল, যাৰপৰা অনুমান কৰিব পাৰি যে দিল্লী প্ৰশাসনত স্থানীয় লোকসকলে কিছু পৰিমাণে অধীনস্থ ভূমিকা পালন কৰিছিল। সাধাৰণতে তেওঁলোকৰ উচ্চ সামাজিক মৰ্যাদাক বুজাবলৈ "তুৰ্ক" শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। এছ.এ.এ. ৰিজভি (''The Wonder That Was India – II'')-এ অৱশ্যে [[মুহাম্মাদ বিন টুগলুক]]ক কেৱল স্থানীয় লোকক উৎসাহিত কৰাই নহয়, ৰান্ধনী, নাপিত আৰু মালিকৰ দৰে শিল্পীৰ গোটক উচ্চ প্ৰশাসনিক পদত উন্নীত কৰা বুলি আঙুলিয়াই দিয়ে। তেওঁৰ ৰাজত্বকালত ইছলাম ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰাটো অধিক সামাজিক গতিশীলতা আৰু উন্নত সামাজিক স্থান বিচৰাৰ মাধ্যম হিচাপে হোৱাৰ সম্ভাৱনা আছে।<ref>{{Cite web |url=http://india_resource.tripod.com/islam.html |title=Islam and the sub-continent – appraising its impact |access-date=27 November 2006 |archive-url=https://archive.today/20121209030754/http://india_resource.tripod.com/islam.html |archive-date=9 December 2012 |url-status=dead |archivedate=9 December 2012 |archiveurl=https://archive.today/20121209030754/india_resource.tripod.com/islam.html |deadurl=yes }}</ref> যদিও, [[মোগল সাম্ৰাজ্য|মোগলসকল]] সাধাৰণতে ধৰ্মীয় সহনশীলতাৰ বাবে পৰিচিত আছিল,<ref name="auto2">{{cite journal |title=Revisiting the History and Historiography of Mughal Pluralism |url=https://www.scienceopen.com/hosted-document?doi=10.13169/reorient.5.2.0137 |journal=Reorient |access-date=March 2, 2024 |date=April 1, 2020| doi=10.13169/reorient.5.2.0137 | last1=Kinra | first1=Rajeev | volume=5 | issue=2 |url-access=subscription }}</ref><ref name="auto1">{{cite web |title=MUGHALS AND THE RELIGIOUS MOVEMENTS |url=https://www.proquest.com/openview/99054ac16e7f4bff45b43e5af41a383a/1?pq-origsite=gscholar&cbl=646551 |website=Proquest |access-date=March 2, 2024 |date=September 2012}}</ref><ref name=a1>{{cite web |last1=Akhtar |first1=Awais |title=Religious Policy of Emperor Shahjahan (1627-1658AD) |url=http://pu.edu.pk/images/journal/indianStudies/PDF/1_v4_2_18.pdf |publisher=Journal of Indian Studies}}</ref><ref>{{cite book |last1=Giordan |first1=Giuseppe |title=Annual Review of the Sociology of Religion. Volume 10 (2019) |url=https://books.google.com/books?id=isuiDwAAQBAJ |publisher=Verlag Ferdinand Schöningh |access-date=March 10, 2024 |page=278 |date=July 15, 2019|isbn=978-90-04-40126-6 }}</ref> আৰু হিন্দু আৰু ইছলামিক পৰম্পৰাৰ মিশ্ৰণ ঘটাই কলা আৰু সাহিত্যৰ লগতে সাংস্কৃতিক আৰু ধৰ্মীয় আদান-প্ৰদানক সক্ৰিয়ভাৱে পৃষ্ঠপোষকতা কৰিছিল,<ref name="auto2"/><ref name="auto1"/> অমুছলমানসকলৰ ধৰ্মীয় অসহিষ্ণুতাৰ নীতিৰ বাবে বিখ্যাত ঔৰংজেবৰ দৰে মুছলমান বিজয়ীয়ে অসংখ্য মন্দিৰ ধ্বংস কৰিছিল।<ref group="web">{{cite web |url=http://www.sscnet.ucla.edu/southasia/History/Mughals/Aurang2.html |archive-url=https://archive.today/20121212204236/http://www.sscnet.ucla.edu/southasia/History/Mughals/Aurang2.html |url-status=dead |archive-date=12 December 2012 |title=Aurangzeb: Religious Policies |publisher=Manas Group, UCLA |access-date=26 June 2011}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=vyXxEX5PQH8C&pg=PA362|title=Ornament in Indian Architecture|first=Margaret Prosser|last=Allen|page=362|isbn=978-0874133998 |publisher=University of Delaware Press|year=1991}}</ref> ৰিচাৰ্ড এম ইটনে মুঠ ৮০টা মন্দিৰ তালিকাভুক্ত কৰিছে যিবোৰ মুছলমান বিজয়ীয়ে অপৱিত্ৰ কৰিছিল,<ref name=Frontline-Jan2001>{{cite news |first1=Richard M. |last1=Eaton |author-link=Richard M. Eaton |title=Temple Desecration and Indo-Muslim States, Part II |work=[[Frontline (magazine)|Frontline]] |date=5 January 2001 |pages=70–77 |url=http://www.hindu.com/fline/fl1726/17260700.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140106040012/http://www.hindu.com/fline/fl1726/17260700.pdf |archive-date=6 January 2014 |access-date=27 November 2025 |archivedate=6 January 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140106040012/http://www.hindu.com/fline/fl1726/17260700.pdf |deadurl=yes }} {{citation |url=http://ftp.columbia.edu/itc/mealac/pritchett/00islamlinks/txt_eaton_temples2.pdf |title=via: ftp.columbia.edu }}</ref> কিন্তু লক্ষ্য কৰিছে যে মধ্যযুগীয় ভাৰতত এইটো অস্বাভাৱিক নাছিল য'ত বিভিন্ন হিন্দু দেৱতাৰ ভক্তৰ মাজত সংঘাতৰ সময়ত, আৰু হিন্দু, বৌদ্ধ আৰু জৈনৰ মাজত প্ৰতিদ্বন্দ্বী ভাৰতীয় ৰাজ্যৰ বিৰুদ্ধেও অসংখ্য মন্দিৰ অপৱিত্ৰ কৰিছিল।<ref name="Eaton-dec">{{cite journal |last=Eaton|first=Richard M. |title=Temple desecration in pre-modern India, Part I |journal=[[Frontline (magazine)|Frontline]]|date=9 December 2000 |volume=17 |issue=25| publisher=[[The Hindu Group]] |url=http://www.frontline.in/static/html/fl1725/17250620.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20131211181300/http://www.frontline.in/static/html/fl1725/17250620.htm |archive-date=11 December 2013}}</ref><ref name="Eaton-sep">{{cite journal|last1=Eaton|first1=Richard M.|title=Temple Desecration and Indo-Muslim States|journal=[[Journal of Islamic Studies]]|date=September 2000|volume=11|issue=3|pages=283–319|doi=10.1093/jis/11.3.283|doi-access=}}</ref><ref name="Eaton-2004">{{cite book|last=Eaton|first=Richard M.|title=Temple desecration and Muslim states in medieval India|date=2004|publisher=Hope India Publications|location=Gurgaon|isbn=978-8178710273}}</ref> তেওঁ লগতে লক্ষ্য কৰে যে [[দিল্লী চুলতানাত|দিল্লী চুলতানী]]ৰ বহু উদাহৰণ আছিল, য’ত প্ৰায়ে হিন্দু মন্ত্ৰী আছিল, মুছলমান আৰু হিন্দু উভয় সূত্ৰৰ মতে, মন্দিৰৰ সুৰক্ষা, ৰক্ষণাবেক্ষণ আৰু মেৰামতিৰ নিৰ্দেশ দিছিল আৰু [[মোগল সাম্ৰাজ্য]]ৰ অধীনত মন্দিৰৰ আক্ৰমণ যথেষ্ট হ্ৰাস পাইছিল।<ref name=Frontline-Jan2001/> কে. এচ. লাল তেওঁৰ ‘গ্ৰ'থ অফ মুছলিম পপুলেচন ইন মিডিভেল ইণ্ডিয়া’ গ্ৰন্থত দাবি কৰা হৈছে যে, ১০০০ ৰপৰা ১৫০০ চনৰ ভিতৰত ভাৰতৰ জনসংখ্যা ৩ কোটি কমি গৈছিল,<ref>{{citation |last=Lal |first=Kishori Saran |author-link=K.S. Lal |title=Theory and Practice of Muslim State in India |url=https://books.google.com/books?id=HmBuAAAAMAAJ |year=1999 |publisher=Aditya Prakashan |isbn=978-81-86471-72-2 |page=343}}: "I have arrived at the conclusion that the population of India in A.D. 1000 was about 200 million and in the year 1500 it was 170 million."</ref> কিন্তু তেখেত উল্লেখ কৰিছে যে তেওঁৰ এই অনুমানসমূহ আছিল প্ৰাথমিক আৰু তেখত অইন কোনো চূড়ান্ত দাবি কৰা নাই।<ref>{{citation |last=Lal |first=Kishori Saran |author-link=K.S. Lal |title=Theory and Practice of Muslim State in India |url=https://books.google.com/books?id=S7U8AQAAIAAJ |year=1999 |publisher=Research Publications |isbn=978-81-86471-72-2 |page=89}}</ref><ref name=Elst>{{citation |last=Elst |first=Koenraad |author-link=Koenraad Elst |chapter=The Ayodhya Debate |editor=Gilbert Pollet |title=Indian Epic Values: Rāmāyaṇa and Its Impact : Proceedings of the 8th International Rāmāyaạ Conference, Leuven, 6–8 July 1991 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=EVnK3q48dL0C |year=1995 |publisher=Peeters Publishers |isbn=978-90-6831-701-5 |page=33}}</ref><ref name=Miller>{{citation |last=Miller |first=Sam |author-link=Sam Miller (journalist) |chapter=A Third Intermission|title=A Strange Kind of Paradise: India Through Foreign Eyes |chapter-url=https://books.google.com/books?id=9FnOAgAAQBAJ |year=2014 |publisher=Random House |isbn=978-14-4819-220-5 |page=80}}</ref> তেওঁৰ এই কামৰ এজেণ্ডা আৰু পূৰ্বৰ লোকপিয়লৰ সময়ত সঠিক তথ্যৰ অভাৱৰ বাবে চাইমন ডিগবি (SOAS, University of London) আৰু ইৰফান হাবিবৰ দৰে ইতিহাসবিদৰ সমালোচনাৰ সন্মুখীন হৈছে।<ref name="Digby1975">{{cite journal |last=Digby |first=Simon |author-link=Simon Digby (oriental scholar) |year=1975 |title=Reviews: K. S. Lal: ''Growth of Muslim population in medieval India (A.D. 1000-1800)'' |url=http://journals.cambridge.org/action/displayAbstract?fromPage=online&aid=3802960&fulltextType=BR&fileId=S0041977X0004739X |journal=Bulletin of the School of Oriental and African Studies |volume=38 |issue=1 |pages=176–177 |doi=10.1017/S0041977X0004739X |jstor=614231|s2cid=161748418 |url-access=subscription }}</ref><ref name="Habib">{{cite journal |last=Habib |first=Irfan |author-link=Irfan Habib |date=January 1978 |title=Economic History of the Delhi Sultanate - An Essay in Interpretation |journal=The Indian Historical Review |volume=IV |issue=2 |pages=287–303}}</ref> অৰ্থনীতিৰ ইতিহাসবিদ এংগাছ মেডিচন আৰু জিন-ন’ৱেল বিৰাবেনৰ জনসংখ্যাৰ ভিন্ন অনুমানেও ইংগিত দিয়ে যে ভাৰতৰ জনসংখ্যা ১০০০ৰপৰা ১৫০০ৰ ভিতৰত হ্ৰাস পোৱা নাছিল, বৰঞ্চ সেই সময়ছোৱাত প্ৰায় ৩.৫ কোটি বৃদ্ধি পাইছিল।<ref>{{cite book|last=Maddison|first=Angus|title=The Contours of the World Economy 1–2030 AD|publisher=[[Oxford University Press]]|year=2006}}</ref><ref>Biraben, Jean-Noël (2003). "The rising numbers of humankind", ''Populations & Societies'' '''394'''.</ref> কলিন ক্লাৰ্ক, জন ডি ডুৰাণ্ড আৰু কলিন মেকইভেডিকে ধৰি অন্যান্য অৰ্থনৈতিক ইতিহাসবিদসকলৰপৰা ভাৰতীয় জনসংখ্যাৰ অনুমানেও দেখুৱাইছে যে ১০০০ৰপৰা ১৫০০ চনৰ ভিতৰত ভাৰতত জনসংখ্যা বৃদ্ধি হৈছিল।<ref name="maddison">[[Angus Maddison]] (2001), ''[[The World Economy: Historical Statistics|The World Economy: A Millennial Perspective]]'', [http://theunbrokenwindow.com/Development/MADDISON%20The%20World%20Economy--A%20Millennial.pdf#page=242 pp. 241–242] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201111170118/http://theunbrokenwindow.com/Development/MADDISON%20The%20World%20Economy--A%20Millennial.pdf#page=242|date=11 November 2020}}, [[OECD Development Centre]]</ref><ref name="maddison236">[[Angus Maddison]] (2001), ''[[The World Economy: Historical Statistics|The World Economy: A Millennial Perspective]]'', [http://theunbrokenwindow.com/Development/MADDISON%20The%20World%20Economy--A%20Millennial.pdf#page=237 p. 236] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201111170118/http://theunbrokenwindow.com/Development/MADDISON%20The%20World%20Economy--A%20Millennial.pdf#page=237|date=11 November 2020}}, [[OECD Development Centre]]</ref> ===অমুছলমান সম্প্ৰদায়ৰ সৈতে সম্পৰ্ক=== ====মুছলমান–হিন্দু সংঘাত==== {{See also|মুছলমানৰ ওপৰত অত্যাচাৰ|হিন্দূৰ ওপৰত অত্যাচাৰ#ভাৰত উপমহাদেশৰ ইছলামিক শাসনৰ সময়ত|ভাৰতত ধৰ্মীয় হিংসা|ভাৰতত মুছলমানৰ ওপৰত হিংসা}} ; ১৯৪৭ চনৰ আগতে ভাৰত উপমহাদেশত হিন্দু আৰু মুছলমানৰ মাজত হোৱা সংঘাতৰ এক জটিল ইতিহাস আছে যিটো ৭১১ চনত উমাইয়াদ খিলাফতৰদ্বাৰা সিন্ধ আক্ৰমণৰপৰা আৰম্ভ হৈছিল বুলি ক’ব পাৰি। মধ্যযুগীয় যুগত ভাৰতত ইছলামিক সম্প্ৰসাৰণৰ সময়ত হিন্দুসকলৰ ওপৰত হোৱা নিৰ্যাতনৰ বৈশিষ্ট্য আছিল মন্দিৰ ধ্বংস, যিটো ইতিহাসবিদসকলে প্ৰায়ে ছমনাথত হিন্দু মন্দিৰৰ বাৰে বাৰে ধ্বংস কৰি দেখুৱাইছে<ref> {{cite web | url=http://www.indhistory.com/somnath-temple.html| archive-url=https://web.archive.org/web/20040710164219/http://indhistory.com/somnath-temple.html| url-status=usurped| archive-date=10 July 2004|title=Somnath Temple | access-date=17 April 2009}}</ref><ref>{{cite web | url=http://www.flonnet.com/fl1608/16081210.htm | title=Somanatha and Mahmud | access-date=17 April 2008 | url-status=dead | archive-url=https://web.archive.org/web/20080517102331/http://www.flonnet.com/fl1608/16081210.htm | archive-date=17 May 2008}}</ref> মোগল সম্ৰাট ঔৰংজেবৰ হিন্দু বিৰোধী প্ৰথা।<ref>{{cite book | last = Richards | first = John F. | title = The Mughal Empire | year = 1995 | publisher=Cambridge University Press | location = Cambridge | isbn = 0-521-56603-7 | pages = 130, 177}}</ref> যদিও দুয়োটা গোটৰ মাজত সংঘাতৰ দৃষ্টান্ত দেখা গৈছিল, তথাপি কেইবাজনো হিন্দুৱে মুছলমান চুফী সন্তৰ সমাধিস্থলত পূজা কৰিছিল আৰু কৰি আছে।<ref>{{cite book|last=Burman|first=J. J. Roy|title=Hindu-Muslim Syncretic Shrines and Communities|year=2002|publisher=Naurang Rai for Mittal Publications|location=New Delhi|isbn=81-7099-839-5| pages = 26, 27}}</ref> ১৯৪৬ চনত নোয়াখালী দাঙ্গাৰ সময়ত কেইবাহাজাৰ হিন্দুক মুছলমান দলে বলপূৰ্বকভাৱে ইছলাম ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰিছিল।<ref name="khan68-69">{{cite book |title=The Great Partition: The Making of India and Pakistan |last=Khan |first=Yasmin |year=2007 |publisher=Yale University Press |isbn= 978-0-300-12078-3 |url=https://archive.org/details/greatpartitionma00khan |url-access=registration |quote=Noakhali. |pages=[https://archive.org/details/greatpartitionma00khan/page/68 68]–69}}</ref><ref>{{cite news |title=Fatal flaw in communal violence bill |url=https://www.rediff.com/news/column/fatal-flaw-in-communal-violence-bill/20110602.htm |newspaper=[[Rediff.com]] |date=2 June 2011 |first1=Vivek |last1=Gumaste |access-date=2 August 2011}}</ref> ; ১৯৪৭ চনৰপৰা ১৯৯৮ চনলৈকে ১৯৪৭ চনত [[ভাৰতৰ বিভাজন|ভাৰত বিভাজন]]ৰ পিছত সমগ্ৰ দেশতে বৃহৎ পৰিসৰৰ সাম্প্ৰদায়িক বিবাদ আৰু ৰক্তপাতৰ সৃষ্টি হয়। তেতিয়াৰপৰা [[ভাৰত]]ত [[হিন্দু]] আৰু [[মুছলমান]] সম্প্ৰদায়ৰ একাংশৰ মাজত অন্তৰ্নিহিত উত্তেজনাৰ সৃষ্টি হোৱা বিক্ষিপ্ত বৃহৎ পৰিসৰৰ হিংসাৰ সাক্ষী হৈ আহিছে। ইয়াৰ ভিতৰত ১৯৬৯ চনৰ [[গুজৰাট দাঙ্গা]], ১৯৭০ চনত [[ভীৱণ্ডী দাঙ্গা]], ১৯৮৩ চনত [[নেলীৰ হত্যাকাণ্ড|নেলী হত্যাকাণ্ড]], ১৯৮৯ চনত [[ভাগলপুৰত সংঘটিত হিংসাত্মক ঘটনা]]। এই সংঘাতবোৰ আংশিকভাৱে [[হিন্দু জাতীয়তাবাদ]] আৰু [[ইছলামিক উগ্ৰবাদ]]ৰ মতাদৰ্শৰপৰাই উদ্ভৱ হৈছে। স্বাধীনতাৰ পিছৰেপৰা ভাৰতে ধৰ্মনিৰপেক্ষতাৰ প্ৰতি সদায় সাংবিধানিক দায়বদ্ধতা বজাই ৰাখিছে।{{Citation needed|date=May 2024}} [[অযোধ্যা (পৌৰাণিক নগৰ)|অযোধ্যা]]ৰ [[বাবৰী মছজিদ|বাবৰি মছজিদ]] ভাঙি পেলোৱাৰ ফলত বিভাজনৰ পিছৰ সময়ছোৱাত হিন্দু আৰু মুছলমানৰ মাজত সাম্প্ৰদায়িক সম্প্ৰীতিৰ ভাব বহু পৰিমাণে আপোচ কৰা হৈছিল। ১৯৯২ চনত হিন্দু জাতীয়তাবাদী [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টী|ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]] আৰু [[ৰাষ্ট্ৰীয় স্বয়ংসেৱক সংঘ]], [[বজৰংগ দল]], [[বিশ্ব হিন্দু পৰিষদ]], শিৱসেনাৰ দৰে সংগঠনে সংঘটিত কৰা এই ভাঙি পেলোৱাৰ ঘটনা সংঘটিত হৈছিল। ইয়াৰ পিছত সমগ্ৰ দেশতে মুছলমান আৰু হিন্দু [[মৌলবাদ|মৌলবাদী]]সকলে টিট ফৰ টেট হিংসাৰ সৃষ্টি কৰে, যাৰ ফলত বম্বে দাঙ্গা আৰু ১৯৯৩ চনত [[বোম্বাই]] বোমা বিস্ফোৰণৰ জন্ম হয়।{{Citation needed|date=May 2024}} ১৯৯৮ চনৰ প্ৰাণকোটে হত্যাকাণ্ডত [[ইছলাম ধৰ্ম]] গ্ৰহণ কৰিবলৈ অস্বীকাৰ কৰাৰ পাছত ইছলামিক উগ্ৰপন্থীয়ে ২৬ জন কাশ্মীৰী হিন্দূৰ মূৰ কাটি পেলাইছিল। ইছলাম ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰাৰ লগতে গো-মাংস খাই নিজৰ ধৰ্মান্তৰকৰণ প্ৰমাণ কৰাৰ দাবী গাঁওবাসীয়ে নাকচ কৰাত উগ্ৰপন্থীয়ে আঘাত হানে।<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/1998/06/20/world/gunmen-kill-25-hindus-in-kashmir-attacks.html |date=20 June 1998 |title=Gunmen Kill 25 Hindus in Kashmir Attacks |work=[[The New York Times]] |archive-date=12 April 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120412024706/https://www.nytimes.com/1998/06/20/world/gunmen-kill-25-hindus-in-kashmir-attacks.html |first1=John F. |last1=Burns |url-status=live }}</ref> ; কাশ্মীৰ (১৯৯০ৰ দশক) নব্বৈৰ দশকত উগ্ৰপন্থী বিস্ফোৰণৰ সময়ত উগ্ৰ ইছলামিক আৰু উগ্ৰপন্থীৰ নিৰ্যাতন আৰু ভাবুকিৰ পিছত [[কাশ্মিৰী হিন্দূৰ নিৰ্বাসন|থলুৱা কাশ্মীৰী হিন্দু]]সকলে উত্তৰ ভাৰতৰ মুছলমান সংখ্যাগৰিষ্ঠ অঞ্চল [[জম্মু আৰু কাশ্মীৰ|কাশ্মীৰ]]ৰপৰা পলায়ন কৰিবলৈ বাধ্য হৈছিল।<ref>{{cite news |url=https://www.bbc.co.uk/worldservice/specials/1246_land/page9.shtml |title=Paradise Lost – the Kashmiri Pandits |publisher=[[BBC World Service]] |first1=Shivani |last1=Sharma |archive-url=https://web.archive.org/web/20131109093913/https://www.bbc.co.uk/worldservice/specials/1246_land/page9.shtml |archive-date=9 November 2013 <!-- The reason for giving a web archive is to get an idea of the date of the article -->|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |url=https://m.rediff.com/news/2005/jan/19kanch.htm |date=19 January 2005 |title=19/01/90: When Kashmiri Pandits fled Islamic terror |first1=Kanchan |last1=Gupta |work=[[Rediff.com]]}}</ref> মছজিদসমূহে সতৰ্কবাণী জাৰি কৰিছিল, কাশ্মীৰ এৰি যাওক, ইছলাম ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰক বা হত্যা কৰা হওক।<ref>{{cite news|url=http://www.indiandefencereview.com/news/kashmiri-pandits-offered-three-choices-by-radical-islamists/ |title=Kashmiri Pandits offered three choices by radical Islamists |first1=By Col (Dr) Tej Kumar |last1=Tikoo |date=19 January 2021 |work=Indian Defence Review}}</ref> ৮০ আৰু ৯০ৰ দশকৰ মাজভাগত প্ৰায় ৩ লাখ বা ৩ লাখ ৫০ হাজাৰ পণ্ডিতে উপত্যকা এৰি থৈ গৈছিল।<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/india/ |title=CIA Factbook: India–Transnational Issues |publisher=Cia.gov |access-date=2013-03-28 |archivedate=2021-03-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210318202107/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/india |deadurl=yes }}</ref> তেওঁলোকৰ বহুতেই জম্মুৰ শৰণাৰ্থী শিবিৰত ভয়াবহ পৰিস্থিতিত জীৱন কটাবলগীয়া হৈছে।<ref name="rediff1">{{cite news |url=http://www.rediff.com/news/column/kashmiri-pandits-remain-refugees-in-their-own-nation/20120119.htm |title=23 years on, Kashmiri Pandits remain refugees in their own nation |work=[[Rediff.com]] |date=19 January 2012 |access-date=28 March 2013}}</ref> ; গুজৰাট (২০০২) শেহতীয়াকৈ সংঘটিত হোৱা অন্যতম হিংসাত্মক পৰিঘটনা ২০০২ চনত গুজৰাটত সংঘটিত হোৱা দাঙ্গাৰ সময়ত সংঘটিত হৈছিল, য’ত অনুমান কৰা হৈছে যে এক হাজাৰ লোকৰ মৃত্যু হৈছিল, বেছিভাগেই মুছলমান বুলি অভিযোগ উঠিছে। কিছুমান সূত্ৰই দাবী কৰিছে যে প্ৰায় ২০০০ মুছলমানৰ মৃত্যু হৈছে।<ref name="India's Great Divide">{{cite news |url=http://www.time.com/time/asia/covers/501030811/story.html |archive-date=6 August 2003 |archive-url=https://web.archive.org/web/20030806223353/http://www.time.com/time/asia/covers/501030811/story.html |date=4 August 2003 |first1=Alex |last1=Perry |title=India's Great Divide |access-date=4 April 2007 |magazine=[[Time (magazine)|Time]] |archivedate=6 August 2003 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20030806223353/http://www.time.com/time/asia/covers/501030811/story.html |deadurl=yes }}</ref> ৰাজ্যৰ জড়িততাৰ অভিযোগো উত্থাপন হৈছিল।<ref name="India's Great Divide"/><ref>{{cite news |date=13 November 2004 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070505143121/http://www.hinduonnet.com/thehindu/holnus/002200411132124.htm |archive-date=5 May 2007 |url=http://www.hinduonnet.com/thehindu/holnus/002200411132124.htm |title=Demand for CBI probe into Zaheera's u-turn |work=[[The Hindu]] |url-status=usurped |access-date=4 April 2007 |archivedate=5 May 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070505143121/http://www.hinduonnet.com/thehindu/holnus/002200411132124.htm |deadurl=yes }}</ref> [[বাবৰী মছজিদ|বাবৰি মছজিদ]]ৰ বিবাদিত স্থানৰপৰা উভতি অহা ৫৯ জন হিন্দু তীৰ্থযাত্ৰী, গোধৰা ৰেল ষ্টেচনত ৰেলৰ অগ্নিকাণ্ডত জীৱিত অৱস্থাত জ্বলি যোৱাৰ প্ৰতিশোধ হিচাপে এই দাঙ্গা সংঘটিত হয়। গুজৰাট আৰক্ষীয়ে এই ঘটনাটো অঞ্চলটোৰ উগ্ৰপন্থী মুছলমানসকলে হিন্দু তীৰ্থযাত্ৰীসকলৰ বিৰুদ্ধে চলোৱা পৰিকল্পিত কাণ্ড বুলি দাবী কৰে। এই তথ্যৰ তদন্তৰ বাবে নিযুক্তি দিয়া বেনাৰ্জী আয়োগে এই অগ্নিকাণ্ডক দুৰ্ঘটনা বুলি ঘোষণা কৰে।<ref>{{Cite news |url=http://www.frontline.in/static/html/fl2203/stories/20050211004203200.htm |title=Still a burning question |first1=Dionne |last1=Bunsha |date=11 May 2005 |work=[[Frontline (magazine)|Frontline]] |access-date=28 July 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200427105825/https://frontline.thehindu.com/the-nation/article30203511.ece |archive-date=27 April 2020}}</ref> ২০০৬ চনত উচ্চ ন্যায়ালয়ে এনে এখন সমিতিৰ গঠন অবৈধ বুলি সিদ্ধান্ত লয় কাৰণ ন্যায়াধীশ নানাৱতী শ্বাহৰ নেতৃত্বত আন এটা তদন্তই এতিয়াও বিষয়টোৰ তদন্ত কৰি আছে।<ref>{{Cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/Banerjee-panel-illegal-Gujarat-HC/articleshow/1457456.cms |title=Banerjee panel illegal: Gujarat HC |work=[[The Times of India]] |date=20 March 2006 |access-date=28 July 2017}}</ref> [[Image:Ahmedabad riots1.jpg|right|thumb|অট্টালিকা আৰু দোকানত জুই জ্বলাই দিয়াৰ লগে লগে [[আহমেদাবাদ]]ৰ আকাশ ধোঁৱাৰে ভৰি পৰে। গোধৰা ৰে’ল জ্বলোৱাৰ ঘটনাৰ পিছত সংঘটিত হোৱা এই দাঙ্গাত গোধৰা ৰে’লৰ অগ্নিকাণ্ডত নিহত হোৱাকে ধৰি ৭৯০ জনতকৈ অধিক মুছলমান আৰু ২৫৪ জন হিন্দু নিহত হয়। এই তথ্যসমূহ ২০০৫ চনৰ মে’ মাহত কেন্দ্ৰীয় গৃহ পৰিক্ৰমা ৰাজ্যিক মন্ত্ৰী শ্ৰীপ্ৰকাশ জয়ছৱালে ৰাজ্যসভাত প্ৰকাশ কৰিছিল।<ref>{{cite news |title=Gujarat riot death toll revealed |work=BBC News |date=11 May 2005 |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/4536199.stm }}</ref><ref>{{cite news |title=BJP cites govt statistics to defend Modi |agency=Press Trust of India |publisher=ExpressIndia (part of [[The Indian Express]] group) |date=12 May 2005 |url=http://www.expressindia.com/fullstory.php?newsid=46626 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20050527160301/http://www.expressindia.com/fullstory.php?newsid=46626 |archive-date=27 May 2005 |access-date=27 November 2025 |archivedate=26 February 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090226131020/http://news.indiainfo.com/2005/05/11/1105godhra-rs.html |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite news |title=254 Hindus, 790 Muslims killed in post-Godhra riots |agency=Press Trust of India |publisher=Indiainfo.com |date=11 May 2005 |url=http://news.indiainfo.com/2005/05/11/1105godhra-rs.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090226131020/http://news.indiainfo.com/2005/05/11/1105godhra-rs.html |archive-date=26 February 2009 |access-date=27 November 2025 |archivedate=26 February 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090226131020/http://news.indiainfo.com/2005/05/11/1105godhra-rs.html |deadurl=yes }}</ref>]] ২০০৪ চনত ভাৰতীয় বিদ্যালয়ৰ কেইবাখনো পাঠ্যপুথি মুছলমান বিৰোধী পক্ষপাতিত্বৰে ভৰ-পূৰ বুলি ধৰা পৰাৰ পাছত ৰাষ্ট্ৰীয় শিক্ষা গৱেষণা আৰু প্ৰশিক্ষণ পৰিষদে বাতিল কৰিছিল। এনচিইআৰটিয়ে যুক্তি দিছিল যে এই কিতাপসমূহ "পূৰ্বৰ হিন্দু জাতীয়তাবাদী প্ৰশাসনে হাতেৰে বাছি উলিওৱা পণ্ডিতসকলে লিখিছে।" দ্য গাৰ্ডিয়ানৰ মতে, পাঠ্যপুথিসমূহত ভাৰতৰ অতীতৰ মুছলমান শাসকসকলক "বৰ্বৰ আক্ৰমণকাৰী আৰু মধ্যযুগীয় যুগক ইছলামিক ঔপনিৱেশিক শাসনৰ অন্ধকাৰ যুগ হিচাপে চিত্ৰিত কৰা হৈছিল যিয়ে ইয়াৰ পূৰ্বৰ হিন্দু সাম্ৰাজ্যৰ গৌৰৱক লুটিয়াই পেলাইছিল।" <ref name=Guardian26Jun04>{{cite news |last1=Ramesh |first1=Randeep |url=https://www.theguardian.com/world/2004/jun/26/india.schoolsworldwide |title=Another rewrite for India's history books |work=[[The Guardian]] |date=26 June 2004 |access-date=29 July 2017 |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> এখন পাঠ্যপুথিত কোৱা হৈছিল যে [[তাজমহল]], [[কুতুব মিনাৰ]] আৰু [[লালকিল্লা]] – এই সকলোবোৰ ইছলামিক স্থাপত্যৰ উদাহৰণ – "হিন্দুসকলে ডিজাইন আৰু কমিচন দিছিল।" <ref name=Guardian26Jun04/> ; পশ্চিম বংগ (২০১০) ২০১০ চনৰ ডেগংগা দাঙ্গাত ২০১০ চনৰ ৬ ছেপ্টেম্বৰৰপৰা দাঙ্গা আৰম্ভ হয়, যেতিয়া ডেগংগা থানা এলেকাৰ অন্তৰ্গত হিন্দু চুবুৰি ডেগংগা, কাৰ্তিকপুৰ আৰু বেলিয়াঘাটাত ইছলামিক দল এটাই অগ্নিসংযোগ আৰু হিংসাৰ আশ্ৰয় লয়। গধূলিৰ ভাগত আৰম্ভ হোৱা হিংসাত্মক পৰিস্থিতিটো গোটেই ৰাতি পাছদিনা পুৱালৈকে চলি থাকিল। জিলা আৰক্ষী, ৰেপিড একচন বাহিনী, কেন্দ্ৰীয় সংৰক্ষিত আৰক্ষী বাহিনী আৰু সীমান্ত নিৰাপত্তা বাহিনী আটাইকেইজনেই মব হিংসা ৰোধ কৰাত ব্যৰ্থ হোৱাত অৱশেষত [[ভাৰতীয় সেনা|সেনাবাহিনী]] মোতায়েন কৰা হয়।<ref name="toi1">{{cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/Communal-clash-near-Bangla-border-Army-deployed/articleshow/6516123.cms |archive-url=https://web.archive.org/web/20121103093628/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-09-08/india/28230267_1_communal-clash-indo-bangla-deganga |url-status=live |archive-date=3 November 2012 |title=Communal clash near Bangla border, Army deployed |date=8 September 2010 |access-date=11 September 2010 |work=[[The Times of India]] |location=Kolkata}}</ref><ref name="toi2">{{cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata-/Army-out-after-Deganga-rioting/articleshow/6516493.cms |archive-url=https://web.archive.org/web/20121103132107/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-09-08/kolkata/28268373_1_deganga-army-personnel-senior-army-official |url-status=live |archive-date=3 November 2012 |title=Army out after Deganga rioting |date=8 September 2010 |work=[[The Times of India]] |access-date=11 September 2010 }}</ref><ref name="express1">{{cite news |url=http://www.indianexpress.com/news/Curfew-in-Bengal-district--Army-called-in/678774 |title=Curfew in Bengal district, Army called in |work=The Indian Express |date=8 September 2010 |access-date=11 September 2010 |location=Kolkata}}</ref><ref name="hindu1">{{cite news |first=Raktima |last=Bose |url=http://www.hindu.com/2010/09/08/stories/2010090859680100.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20100910005112/http://hindu.com/2010/09/08/stories/2010090859680100.htm |url-status=dead |archive-date=10 September 2010 |title=Youth killed in group clash |date=8 September 2010 |work=[[The Hindu]] |access-date=11 September 2010 }}</ref> ; অসম (২০১২) ২০১২ চনত খিলঞ্জীয়া [[বড়ো জনগোষ্ঠী|বড়ো]] আৰু পূব বংগৰ শিপাই থকা মুছলমানৰ মাজত সংঘটিত [[কোকৰাঝাৰ সংঘৰ্ষ ২০১২|অসম হিংসাত]] কমেও ৭৭ জন লোকৰ মৃত্যু<ref>{{Cite web|url=http://www.news18.com/videos/india/subho-fake-8am-v-732858.html|title=Ground report: Death toll in Bodo attack mounts to 70|website=News18|access-date=2017-07-29}}</ref> হোৱাৰ লগতে ৪ লাখ লোক গৃহহাৰা হৈছিল।<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2012/07/29/world/asia/after-tensions-in-indias-east-turn-deadly-claims-officials-turned-a-blind-eye.html|title=As Tensions in India Turn Deadly, Some Say Officials Ignored Warning Signs|last=Harris|first=Gardiner|date=2012-07-28|work=The New York Times|access-date=2017-07-29|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> ; দিল্লী (২০২০) ২০২০ চনত দিল্লীত সংঘটিত হোৱা ৫০ জনতকৈ অধিক লোকৰ মৃত্যু আৰু শতাধিক লোক আহত<ref>{{cite news |title=Delhi riots: Violence that killed 53 in Indian capital 'was anti-Muslim pogrom', says top expert |url=https://www.independent.co.uk/independentpremium/world/delhi-riots-pogrom-violence-deaths-modi-bjp-india-police-a9384891.html |work=The Independent |date=7 March 2020}}</ref><ref>{{cite news |title=For Jews, the New Delhi riots have a painfully familiar ring |url=https://blogs.timesofisrael.com/for-jews-the-new-delhi-riots-have-a-painfully-familiar-ring/ |work=The Times of Israel |date=11 March 2020}}</ref> হোৱা দিল্লীৰ দাঙ্গা বহু সমালোচকে মুছলমান বিৰোধী আৰু প্ৰধানমন্ত্ৰী [[নৰেন্দ্ৰ মোদী|নৰেন্দ্ৰ মোডী]]ৰ হিন্দু জাতীয়তাবাদী এজেণ্ডাৰ অংশ বুলি ভবা নাগৰিকত্ব আইনখনৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিবাদ সাব্যস্ত কৰে।<ref>{{cite news |title=Anti-Muslim violence in Delhi serves Modi well |url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2020/feb/26/violence-delhi-modi-project-bjp-citizenship-law |work=The Guardian |date=26 February 2020}}</ref><ref>{{cite news |title=Modi slammed as death toll in New Delhi violence rises |url=https://www.aljazeera.com/news/2020/02/modi-slammed-death-toll-delhi-violence-rises-200226192504695.html |publisher=Al Jazeera |date=26 February 2020}}</ref> ====মুছলমান–শিখ সংঘাত==== [[পঞ্জাব, ভাৰত|পঞ্জাৱ]]ত [[মোগল সাম্ৰাজ্য|মোগল যুগ]]ত [[শিখ ধৰ্ম]]ৰ উত্থান ঘটিছিল। প্ৰাথমিক [[শিখ]] আৰু [[দিল্লী]]ৰ [[মুছলমান]] শক্তি কেন্দ্ৰৰ মাজত সংঘাতৰ প্ৰাৰম্ভিক উচ্চ পৰ্যায়ত উপনীত হয় ১৬০৬ চনত শিখসকলৰ পঞ্চম গুৰু গুৰু আৰ্জানক মোগল সম্ৰাট জাহাংগীৰৰদ্বাৰা অত্যাচাৰ কৰি হত্যা কৰা হয়। পঞ্চম প্ৰিয় গুৰুজনৰ মৃত্যুৰ পাছত তেওঁৰ পুত্ৰই গুৰু হৰগোবিন্দ হিচাপে তেওঁৰ স্থান লয়, যিয়ে মূলতঃ শিখসকলক যোদ্ধা ধৰ্ম কৰি তুলিলে। গুৰুজীয়ে প্ৰথমে মোগল সাম্ৰাজ্যক পৰাস্ত কৰিছিল যিটো যুদ্ধ বৰ্তমানৰ গুৰদাসপুৰৰ শ্ৰী হৰগোবিন্দপুৰত হৈছিল<ref>{{cite book|last=Shackle|first=Christopher|author2=Mandair, Arvind-Pal Singh|year=2005|title=Teachings of the Sikh Gurus: Selections from the Sikh Scriptures|publisher=Routledge|location=United Kingdom|isbn=0-415-26604-1|pages=xv–xvi}}</ref> পিছলৈ ১৬৬৫ চনত [[গুৰু টেগ বাহাদুৰ|টেগ বাহাদুৰে]] গুৰু হৈছিল আৰু ১৬৭৫ চনলৈকে শিখসকলক নেতৃত্ব দিছিল। যেতিয়া সম্ৰাটে তেওঁলোকক ইছলাম ধৰ্ম গ্ৰহণ নকৰাৰ বাবে মৃত্যুদণ্ড দিছিল তেতিয়া কাশ্মীৰী পণ্ডিতসকলৰ প্ৰতিনিধি দলে তেওঁৰ ওচৰলৈ সহায় বিচাৰি আহিছিল।<ref>{{cite book|last=Rama|first=Swami|year=1986|title=Celestial Song/Gobind Geet: The Dramatic Dialogue Between Guru Gobind Singh and Banda Singh Bahadur|publisher=Himalayan Institute Press|isbn = 0-89389-103-7|pages=7–8}}</ref> এইখিনিতে ঔৰংজেবে নাগৰিকক অপৰাধৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰাৰ ভিত্তিত বলপূৰ্বক ধৰ্মান্তৰকৰণৰ ব্যৱস্থা কৰিছিল তাৰ পিছত ধৰ্মান্তৰিত হ’লে শাস্তিৰপৰা (মৃত্যুৰ পৰ্যন্ত) ৰক্ষা কৰিছিল। ইয়াৰ ফলত ঔৰংজেৱৰ সাম্ৰাজ্যত শিখ আৰু হিন্দূৰ মাজত হিংসাৰ লগতে বিদ্ৰোহৰ অত্যন্ত বৃদ্ধি পালে। এইটো এটা প্ৰাৰম্ভিক উদাহৰণ যিয়ে হিন্দু-মুছলমান সংঘাত আৰু মুছলমান-শিখ সংঘাত কেনেকৈ জড়িত হৈ আছে সেই কথা স্পষ্ট কৰি দিয়ে। ইয়াৰ পিছত গুৰু গোবিন্দ সিংহ আৰু শিখসকলে ভাৰতৰ সিংহাসনৰ পৰৱৰ্তী উত্তৰাধিকাৰী বাহাদূৰ শ্বাহ জাফৰক উত্থাপন কৰাত সহায় কৰে। এটা নিৰ্দিষ্ট সময়ৰ বাবে [[আকবৰ]]ৰ সময়ৰ দৰে কিছু পৰিমাণে সুসম্পৰ্ক বজাই ৰখা হৈছিল যেতিয়ালৈকে পুনৰ বিবাদৰ সৃষ্টি হোৱা নাছিল। [[মোগল সাম্ৰাজ্য|মোগল যুগত]] [[পঞ্জাব, ভাৰত|পঞ্জাৱ]]ৰ মাজেৰে ভাৰতলৈ বিভিন্ন আগ্ৰাসী আহিছিল যাৰ সহায়ত তেওঁলোকে লুট-পাত আৰু ভয়াবহভাৱে লুণ্ঠন কৰিছিল। উন্নত সম্পৰ্ক দুল্লা ভট্টী, মিয়ান মিৰ, পীৰ বুধু শ্বাহ, পীৰ ভিখাম শ্বাহ, বুলেহ শ্বাহৰ দৃষ্টিগোচৰ হৈছে।{{citation needed|date=November 2023}} ১৬৯৯ চনত শেষ গুৰু গুৰু গোবিন্দ সিংহই খালছা প্ৰতিষ্ঠা কৰে। এজন প্ৰাক্তন তপস্বীক গোবিন্দ সিঙে শিখক অত্যাচাৰ কৰাসকলক শাস্তি দিয়াৰ কৰ্তব্যৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰিছিল। গুৰুজনাৰ মৃত্যুৰ পাছত বাবা বন্দা সিং বাহাদূৰ শিখ সেনাৰ নেতা হৈ মোগল সাম্ৰাজ্যৰ ওপৰত কেইবাবাৰো আক্ৰমণৰ বাবে দায়ী। ইছলাম ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰিলে ক্ষমাৰ প্ৰস্তাৱ নাকচ কৰি সম্ৰাট জাহান্দৰ শ্বাহে তেওঁক ফাঁচি দিয়ে।<ref>{{cite book|last=Singh|first=Khushwant|author-link=Khushwant Singh|year=2006|title=The Illustrated History of the Sikhs|publisher=Oxford University Press|location=India|isbn = 0-19-567747-1|pages=47–53}}</ref> ১৭ আৰু ১৮ শতিকাৰ সময়ছোৱাত মোগল ক্ষমতাৰ অৱনতিৰ লগতে শিখ সাম্ৰাজ্যৰ শক্তি বৃদ্ধিৰ ফলত ক্ষমতাৰ ভৰসাম্যৰ সৃষ্টি হয় যিয়ে শিখসকলক অধিক হিংসাৰপৰা ৰক্ষা কৰে। ১৮৪৯ চনৰ দ্বিতীয় এংলো-শিখ যুদ্ধৰ পিছত শিখ সাম্ৰাজ্য [[ব্ৰিটিছ ৰাজ|ব্ৰিটিছ ভাৰতীয় সাম্ৰাজ্য]]ত সোমাই পৰে।{{Citation needed|date=May 2024}} ১৯৪৭ চনত ভাৰত বিভাজনৰ সময়ত ব্যাপক জনসংখ্যাৰ আদান-প্ৰদান হৈছিল আৰু ব্ৰিটিছ ভাৰতীয় প্ৰদেশ পঞ্জাৱক দুটা ভাগত বিভক্ত কৰা হৈছিল, য’ত পশ্চিম অংশ পাকিস্তানৰ হাতত নিযুক্ত কৰা হৈছিল, আনহাতে পূব অংশ ভাৰতলৈ গৈছিল। ভাৰতৰপৰা পাকিস্তানৰ পশ্চিম পঞ্জাৱলৈ ৫৩ লাখ মুছলমান স্থানান্তৰিত হয়, যিহেতু ভাৰতৰ ৩৪ লাখ হিন্দু আৰু শিখ লোক পাকিস্তানৰপৰা পূব পঞ্জাৱলৈ স্থানান্তৰিত হয়। নতুনকৈ গঠিত চৰকাৰসমূহ ইমান আচৰিত পৰিসৰৰ প্ৰব্ৰজনৰ সৈতে মোকাবিলা কৰিবলৈ সম্পূৰ্ণৰূপে অসজ্জিত আছিল আৰু সীমান্তৰ দুয়োপাৰে ব্যাপক হিংসা আৰু বধ সংঘটিত হৈছিল। মৃত্যুৰ সংখ্যাৰ অনুমান প্ৰায় ৫ লাখ, কম অনুমান ২ লাখ আৰু উচ্চ অনুমান ১,০০০,০০০।<ref>{{cite web|url=http://users.erols.com/mwhite28/warstat3.htm#India|title=War Stats Redirect |access-date=6 May 2015}}</ref> ==ভাৰতীয় মুছলমান বাতৰি সংস্থা== *[[দ্য মিলি গেজেট]]: ভাৰতৰ এখন বিশিষ্ট [[ইংৰাজী ভাষা]]ৰ [[বাতৰিকাকত|বাতৰি কাকত]] যিয়ে মুছলমান সম্প্ৰদায়ৰ সৈতে জড়িত বিষয়সমূহৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰে আৰু ইছলামিক দৃষ্টিকোণৰপৰা বাতৰি, বিশ্লেষণ, আৰু মতামত প্ৰদান কৰে। *[[সৰ্বভাৰতীয় মুছলিম ব্যক্তিগত আইন ব'ৰ্ড|সৰ্বভাৰতীয় মুছলিম ব্যক্তিগত আইন ব'ৰ্ড (AIMPLB)]]: মূলতঃ ভাৰতত মুছলমানসকলৰ স্বাৰ্থক প্ৰতিনিধিত্ব কৰা সংস্থা হ’লেও এআইএমপিএলবি দেশৰ মুছলমান সম্প্ৰদায়ক প্ৰভাবিত কৰা বিষয়সমূহৰ ওপৰত বিবৃতি, প্ৰতিৱেদন, বাতৰি কাকত প্ৰকাশৰ কামতো জড়িত। *[[জমিয়ত উলেমা-ই-হিন্দ|জামিয়াত-ই-উলামা-ই-হিন্দ (জমিয়ত উলামা-ই-হিন্দ)]]: ভাৰতৰ অন্যতম পুৰণি আৰু সন্মানীয় মুছলমান সংগঠন জমিয়তে ইয়াৰ প্ৰকাশন আৰু সংবাদ মাধ্যমৰ জৰিয়তেও বিভিন্ন সামাজিক, শৈক্ষিক, ধৰ্মীয় বিষয়ৰ বাতৰি আৰু তথ্য প্ৰচাৰ কৰে। *[[মুছলিম দাপোন]]: ভাৰত আৰু সমগ্ৰ বিশ্বৰ মুছলমান সম্প্ৰদায়ৰ সৈতে জড়িত বাতৰি, মতামত, আৰু বিশ্লেষণৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰা এটা ডিজিটেল মিডিয়া প্লেটফৰ্ম। *'''ভাৰত ইছলামিক সাংস্কৃতিক কেন্দ্ৰ (IICC)''': নতুন দিল্লীৰ এই কেন্দ্ৰটো মূলতঃ সংবাদ সংস্থা নহয়, কিন্তু ইয়াত ভাৰতীয় মুছলমান সম্প্ৰদায়ৰ সাংস্কৃতিক, শৈক্ষিক, আৰু সামাজিক চিন্তাৰ সৈতে জড়িত সামগ্ৰী, প্ৰতিৱেদন, আৰু তথ্য প্ৰকাশ কৰা হয়। *'''[https://youtube.com/@nousnetwork নাউছ নেটৱৰ্ক]:''' ই এটা নিউজ চেনেল যিয়ে ইউটিউবত মুছলমানৰ লগতে অন্যান্য সংখ্যালঘুৰ সমস্যাৰ বিষয়ে কয়। ==ভাৰতৰ বিশিষ্ট মুছলমান== <!-- Please do not add sub-sections --> ভাৰতবৰ্ষত বহুতো বিশিষ্ট মুছলমান লোকে অসংখ্য ক্ষেত্ৰত নিজৰ নাম উজলাই তুলিছে আৰু সমগ্ৰ বিশ্বতে ভাৰতৰ অৰ্থনৈতিক উত্থান আৰু সাংস্কৃতিক প্ৰভাৱত গঠনমূলক ভূমিকা পালন কৰি আহিছে। ভাৰত গণৰাজ্যৰ ১২ জন [[ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰপতিসকলৰ তালিকা|ৰাষ্ট্ৰপতি]]ৰ ভিতৰত তিনিজন মুছলমান আছিল – [[জাকিৰ হুছেইন (ৰাজনীতিবিদ)|জাকিৰ হুছেইন]], [[ফখৰুদ্দিন আলি আহমেদ|ফখৰুদ্দিন আলী আহমেদ]] আৰু [[এ পি জে আব্দুল কালাম]]। ইয়াৰ উপৰি ৪ জন মুছলমান: [[মহম্মদ হিদয়াতুল্লাহ|মহম্মদ হিদাতুল্লা]], [[আজিজ মুছাব্বৰ আহমদী]], [[মিৰ্জা হামিদুল্লাহ বেগ]] আৰু [[আলতামাছ কবীৰ]] [[ভাৰতৰ মুখ্য ন্যায়াধীশ]]ৰ পদত অধিষ্ঠিত আছিল। [[মহম্মদ হিদয়াতুল্লাহ|মহম্মদ হিদাতুল্লাহে]] ভাৰতৰ ভাৰপ্ৰাপ্ত ৰাষ্ট্ৰপতি হিচাপেও দুটা পৃথক অনুষ্ঠানত কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল; আৰু [[ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰপতিসকলৰ তালিকা|ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰপতি]], [[ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰপতিসকলৰ তালিকা|ভাৰতৰ উপ-ৰাষ্ট্ৰপতি]] আৰু [[ভাৰতৰ মুখ্য ন্যায়াধীশ]]ৰ তিনিওটা পদতে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰা একমাত্ৰ ব্যক্তি হোৱাৰ সুকীয়া সন্মান লাভ কৰিছে।<ref name="M. Hidayatullah">{{cite web|url=http://www.supremecourtofindia.nic.in/judges/bio/mhidayatullah.htm|title=M. Hidayatullah|publisher=[[Supreme Court of India]]|access-date=8 June 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20140106034450/http://www.supremecourtofindia.nic.in/judges/bio/mhidayatullah.htm|archive-date=6 January 2014|url-status=dead}}</ref><ref name="EBC article on J. Hidayatullah">{{cite web|url=http://www.ebc-india.com/lawyer/articles/92v4a2.htm |title=Full Court Reference in Memory of The Late Justice Mohammad Hidayatullah |first1=P.D. |last1=Desai |date=1992 |work=Supreme Court Cases Journal |publisher=Eastern Book Company, Lucknow |access-date=8 June 2008 }}</ref> তিনিখন ভিন্ন ৰাজ্যৰ ([[পঞ্জাব, ভাৰত|পাঞ্জাৱ]], [[ৰাজস্থান]], [[হাৰিয়ানা]]) চৰকাৰত বিভিন্ন সময়ত কেবিনেট মন্ত্ৰী হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰা [[তৈয়ব হুছেইন|তায়াব হুছেইনে]] ভাৰতৰ ইতিহাসৰ একমাত্ৰ ৰাজনীতিবিদ হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰে।<ref name=":0" /> [[জাকিৰ হুছেইন (ৰাজনীতিবিদ)|ড° জাকিৰ হুছেইন]], [[খান আব্দুল গফ্ফৰ খান]], [[আবুল কালাম আজাদ|মৌলানা আবুল কালাম আজাদ]], [[এ পি জে আব্দুল কালাম|ড° এ পি জে আব্দুল কালাম]], [[ বিছমিল্লাহ খান|উস্তাদ বিছমিল্লাহ খান]] ভাৰতৰ সৰ্বোচ্চ অসামৰিক বঁটা [[ভাৰত ৰত্ন|ভাৰত ৰত্ন বঁটা]] লাভ কৰা ভাৰতৰ বিশিষ্ট মুছলমান।<ref>{{cite web|url=https://clarionindia.net/5-muslims-among-bharat-ratna-awardees-a-tribute-to-excellence-and-diversity/?amp=1|title= 5 Muslims among Bharat Ratna awardees- A tribute to excellence and diversity|access-date=6 May 2022}}</ref> ভাৰতৰ প্ৰাক্তন [[ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰপতিসকলৰ তালিকা|উপ-ৰাষ্ট্ৰপতি]] [[মহম্মদ হামিদ আনছাৰী]], প্ৰাক্তন বৈদেশিক মন্ত্ৰী ছলমান খুৰশ্বিদ মুছলমান। ড° এছ ৱাই কুৰাইছি আৰু চৈয়দ নাছিম আহমদ জাইদী দুয়োজনেই ভাৰতৰ মুখ্য নিৰ্বাচন আয়ুক্ত হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল।<ref name="yahind.com">{{cite web|url=http://www.yahind.com/news/directory.php?id=408|title=S.Y. Quraishi appointed as election commissioner of India from YaHind.Com|access-date=6 May 2015|archive-date=2 May 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150502084543/http://www.yahind.com/news/directory.php?id=408|url-status=dead|archivedate=2 May 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150502084543/http://www.yahind.com/news/directory.php?id=408|deadurl=yes}}</ref>বিশিষ্ট ভাৰতীয় মুছলমান আমোলা আৰু কূটনীতিবিদসকলৰ ভিতৰত আছে আবিদ হুছেইন, আলী য়াভাৰ জং আৰু আছাফ আলী। জাফৰ ছাইফুল্লাহ ১৯৯৩ চনৰপৰা ১৯৯৪ চনলৈ ভাৰত চৰকাৰৰ কেবিনেট সচিব আছিল।<ref name="the first 50 years-p252">{{cite book |page=252 |title=Independent India: the first fifty years |first1=Hiranmay |last1=Karlekar |publisher=Indian Council for Cultural Relations and Oxford University Press |date=1998}}</ref> ১৯৯৫ চনৰপৰা ১৯৯৭ চনলৈ ভাৰতৰ বৈদেশিক সচিব আৰু [[ৰাষ্ট্ৰসংঘ]]ত ভাৰতৰ উপ-স্থায়ী প্ৰতিনিধি আছিল ছলমান হাইদৰ।<ref name="apcd.anu.edu.au">{{cite web |url=http://apcd.anu.edu.au/transforum/2004/participants.html |title=2004 Transnational Policy Forum Participants |website=Asia-Pacific College of Diplomacy |publisher=Australian National University |archive-url=https://web.archive.org/web/20060505102848/http://apcd.anu.edu.au/transforum/2004/participants.html |archive-date=5 May 2006 |access-date=27 November 2025 |archivedate=5 May 2006 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060505102848/http://apcd.anu.edu.au/transforum/2004/participants.html |deadurl=yes }}</ref><ref name="news.bbc.co.uk">{{cite news| url=https://news.bbc.co.uk/nol/shared/spl/hi/programmes/analysis/transcripts/15_03_07.txt|title=Anchor Aweigh?|work=[[BBC Radio 4]] |date=15 March 2007 }}</ref> ভাৰতীয় আৰক্ষী সেৱাত অসংখ্য মুছলমানে উচ্চ পদবী লাভ কৰিছে, কেইবাজনো আৰক্ষী সঞ্চালক প্ৰধান পদবী লাভ কৰিছে আৰু ৰাজ্যিক আৰু কেন্দ্ৰীয় সশস্ত্ৰ আৰক্ষী বাহিনী উভয়ৰে অধিনায়ক হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছে। ২০১৩ চনত আই পি এছৰ বিষয়া চৈয়দ আছিফ ইব্ৰাহিমে চোৰাংচোৱা ব্যুৰোৰ প্ৰথমজন মুছলমান সঞ্চালক হিচাপে পৰিগণিত হয়, যিটো সেৱাৰ আটাইতকৈ জ্যেষ্ঠ নিযুক্তি। ভাৰতীয় ৰাজ্যসমূহৰ (জম্মু-কাশ্মীৰৰ বাহিৰে) সাতজন মুছলমান মুখ্যমন্ত্ৰী আছে: # [[বৰকাতুল্লাহ খান]] ([[ৰাজস্থান]]: ১৯৭১–৭৩) # [[আব্দুল গাফুৰ (ৰাজনীতিবিদ)|আব্দুল গাফুৰ]] ([[বিহাৰ]]: ১৯৭৩–৭৫) # [[চি এইচ মহম্মদ কয়]] ([[কেৰালা]]: ১৯৭৯) # [[চৈয়দা আনোৱাৰা টাইমূৰ|আনোৱাৰা টাইমুৰ]] ([[অসম]]: ১৯৮০–৮১) # [[এ আৰ আণ্টুলায়]] ([[মহাৰাষ্ট্ৰ]]: ১৯৮০–৮২) # [[মহম্মদ আলিমুদ্দিন]] ([[মণিপুৰ]]: ১৯৭৩–৭৪) # [[এম. অ. এইচ. ফাৰুক]] পুদুচেৰি কেন্দ্ৰ শাসিত অঞ্চলৰ তিনিবাৰ মুখ্যমন্ত্ৰী আছিল। <!-- Entertainment --> [[ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ]] জগতৰ জনপ্ৰিয় আৰু প্ৰভাৱশালীৰ লগতে সমালোচকৰ প্ৰশংসিত একাংশ অভিনেতা-অভিনেত্ৰী মুছলমান। ইয়াৰ ভিতৰত [[দিলীপ কুমাৰ|ইউছুফ খান]] (মঞ্চৰ নাম [[দিলীপ কুমাৰ]]),<ref>{{cite news |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/the-one-and-only-dilip-kumar-the-actor-who-shaped-world-biggest-film-industry-7392998/|title=The one and only Dilip Kumar: The actor who shaped world's biggest film industry|work=The Indian Express |date=7 July 2021}}</ref> [[শ্বাহৰুখ খান]],<ref>Zubair Ahmed (23 September 2005) [https://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/4274774.stm Who's the real Shah Rukh Khan?] BBC News Retrieved on 30 March 2009.</ref> [[ছলমান খান]], [[আমিৰ খান]],<ref>{{cite news |url=http://www.indiaglitz.com/channels/hindi/interview/6383.html |title=Aamir speaks out on alienation as a Muslim |work=IndiaGlitz |date=5 August 2005 |access-date=30 March 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20051130191313/http://www.indiaglitz.com/channels/hindi/interview/6383.html |archive-date=30 November 2005 |archivedate=30 November 2005 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20051130191313/http://www.indiaglitz.com/channels/hindi/interview/6383.html |deadurl=yes }}</ref> [[ছাইফ আলী খান]],<ref name=sak>{{cite news |first1=Deepa |last1=Gahlot |date=July 1998 |url=http://www.sabrang.com/cc/comold/august98/saif.htm |title='Religion played a major role in my upbringing' |work=Communalism Combat |publisher=[[Sabrang Communications]] |access-date=3 April 2009 |archivedate=6 June 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110606052619/http://www.sabrang.com/cc/comold/august98/saif.htm |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bollywood/news-interviews/I-went-to-a-Muslim-builder-says-Saif/articleshow/3385672.cms |first1=Subhash K |last1=Jha |date=21 August 2008 |archive-date=9 May 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130509215025/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2008-08-21/news-interviews/27923991_1_saif-muslim-societies |title='I went to a Muslim builder,' says Saif |work=[[The Times of India]] |url-status=live |access-date=30 March 2009}}</ref> [[মধুবালা]],<ref>{{cite news |url=http://www.topnews.in/interesting-facts-and-figures-madhubala-2140744 |title=Interesting Facts and Figures : Madhubala |work=TopNews (India) |first1=Mohit |last1=Joshi |date=17 March 2009 |access-date=30 March 2009}}</ref> [[নৱাজুদ্দিন ছিদ্দিকী]],<ref>PTI (24 April 2017) [http://www.huffingtonpost.in/2017/04/24/watch-nawazuddin-siddiqui-explains-that-he-isnt-just-a-muslim_a_22052880/ Watch: Nawazuddin Siddiqui Explains That He Isn't Just A Muslim, But A Bit Of All Religions] ''HuffPost''. Retrieved 24 April 2017.</ref> [[নাছিৰুদ্দিন শ্বাহ]], [[জনী ৱাকাৰ]], [[শাবানা আজমী]],<ref>[https://web.archive.org/web/20130509215016/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2008-08-17/india/27919758_1_indian-democracy-shabana-azmi-muslims Indian democracy unfair to Muslims: Shabana Azmi] ''The Times of India''. 17 August 2008. Retrieved 3 April 2009.</ref> [[ৱাহীদা ৰহমান]],<ref name="Waheeda Rehman honoured with Dadasaheb Phalke Award for contributions to Indian cinema, expemplifying ‘strength of Bharatiya Nari’">{{cite news |last1=The Indian Express |title=Waheeda Rehman honoured with Dadasaheb Phalke Award for contributions to Indian cinema, expemplifying 'strength of Bharatiya Nari' |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/waheeda-rehman-honoured-with-dadasaheb-phalke-award-for-contributions-to-indian-cinema-expemplifying-strength-of-bharatiya-nari-8956704/ |access-date=26 September 2023 |date=26 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230926093107/https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/waheeda-rehman-honoured-with-dadasaheb-phalke-award-for-contributions-to-indian-cinema-expemplifying-strength-of-bharatiya-nari-8956704/ |archive-date=26 September 2023 |language=en}}</ref> [[মুমতাজ (ভাৰতীয় অভিনেত্ৰী)|মুমতাজ]], [[আমজাদ খান (অভিনেতা)|আমজাদ খান]], [[অজিত খান]], [[কাদেৰ খান]], [[ফিৰোজ খান (অভিনেতা)|ফিৰোজ খান]], [[সঞ্জয় খান]], [[মীনা কুমাৰী]], [[প্ৰেম নাজিৰ]], [[মামুটী]], [[দুলকুৰ ছালমান]], [[আছিফ আলী (অভিনেতা)|আছিফ আলী]], [[নৰ্গিছ]], [[ইৰফান খান]], [[ফৰিদা জালাল]], [[আৰ্ছাদ ৱাৰছি]], [[মেহমুদ (অভিনেতা)|মেহমুদ]], [[আলী ফজল]], [[ফাৰহান আখতাৰ]], [[জীনত আমান]], [[ৰাজা মুৰাদ]], [[ফাৰুক শ্বেখ]] আৰু [[টাবু (অভিনেত্ৰী)|তাবু]]। ভাৰতীয় চিনেমাৰ কিছুমান পৰিচিত চলচ্চিত্ৰ পৰিচালকৰ ভিতৰত [[মেহবুব খান]], [[খোৱাজা আহমদ আব্বাছ]], [[নাছিৰ হুছেইন]], [[কমল আমৰোহী]], [[কে. আছিফ]], [[চুলতান আহমেদ (পৰিচালক)|চুলতান আহমেদ]], [[আনীছ বাজমী]], [[মনছুৰ খান]], [[কবীৰ খান (পৰিচালক)|কবীৰ খান]], [[আলী আব্বাছ জাফৰ]] আৰু [[আব্বাছ–মুস্তান]] যুটি। ভাৰতৰ অন্যান্য পৰিৱেশন কলাৰ ক্ষেত্ৰতো ভাৰতীয় মুছলমানসকলে গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে, বিশেষকৈ সংগীত, আধুনিক শিল্প আৰু নাট্যক্ষেত্ৰত। [[মকবুল ফিদা হুছেইন]] ভাৰতৰ অন্যতম পৰিচিত সমসাময়িক শিল্পী। [[একাডেমী বঁটা]] বিজয়ী [[ৰেচুল পুকুটি]] আৰু [[এ. আৰ. ৰহমান]], [[নৌছাদ]], [[ছালিম–চুলেমান]] আৰু [[নদীম–শ্ৰাৱন]] যুটিৰ নদীম আখতাৰ ভাৰতৰ কিছুমান বিখ্যাত সংগীতজ্ঞ। [[আব্ৰাৰ আলভি]] ভাৰতীয় চিনেমাৰ বহুতো মহান ক্লাছিক ৰচনা কৰিছিল। বিশিষ্ট কবি আৰু গীতিকাৰসকলৰ ভিতৰত আছে [[শ্বকীল বদয়ুনি]], [[চাহিৰ লুধিয়ানভি]] আৰু [[মাজৰুহ চুলতানপুৰী]]। মুছলমান ধৰ্মৰ জনপ্ৰিয় ভাৰতীয় গায়কসকলৰ ভিতৰত আছে [[মহম্মদ ৰফি]], [[অনু মালিক]], [[মহম্মদ আজিজ]], [[লাকী আলী]], [[জাভেদ আলী]], [[আৰমান মালিক]], [[আদনান ছামি]], [[তালাত মাহমুদ]] আৰু [[ছামছাদ বেগম]]। আন এজন বিখ্যাত ব্যক্তিত্ব হ'ল [[পদ্ম বিভূষণ]] বঁটা বিজয়ী [[তবলা]] মাষ্টাৰ [[জাকিৰ হুছেইন (সংগীতজ্ঞ)|জাকিৰ হুছিয়ান]]। <!-- Sports--> [[ছানিয়া মিৰ্জা]], [[হায়দ্ৰাবাদ, ভাৰত|হায়দ্ৰাবাদ]] ৰ পৰা, সৰ্বোচ্চ স্থানপ্ৰাপ্ত ভাৰতীয় মহিলা টেনিছ খেলুৱৈ। ভাৰতীয় [[ক্ৰিকেট]] (ভাৰতৰ আটাইতকৈ জনপ্ৰিয় ক্ৰীড়া) ৰ বিশিষ্ট মুছলমান নামসমূহৰ ভিতৰত আছে [[ইফতিখাৰ আলী খান পতৌদি]], [[মনছুৰ আলী খান পাটাউদী]] আৰু [[মহম্মদ আজহাৰুদ্দিন]], যিসকলে বিভিন্ন অনুষ্ঠানত ভাৰতীয় ক্ৰিকেট দলৰ অধিনায়কত্ব কৰিছিল। ভাৰতৰ আন আন বিখ্যাত মুছলমান ক্ৰিকেটাৰসকল হ'ল [[মুছতাক আলী]], [[চৈয়দ কিৰমানী]], [[আৰ্ছাদ আয়ুব]], [[মহম্মদ কাইফ]], [[মুনাফ পেটেল]], [[জহীৰ খান]], [[ইৰফান পাঠান]], [[ইউছুফ পাঠান]], [[মহম্মদ ছামি]], [[মহম্মদ ছিৰাজ]] আৰু [[ৱাছিম জাফাৰ]]। <!-- Business --> [[File:Azim H. Premji World Economic Forum 2013.jpg|thumb|150px|right|ভাৰতৰ ৩য় বৃহত্তম আই টি কোম্পানী উইপ্ৰ’ [[প্ৰযুক্তি|টেকন’লজিছ]]ৰ চিইঅ’ আৰু অনুমাণিক ১৭.১ বিলিয়ন মাৰ্কিন ডলাৰৰ সম্পত্তিৰে ভাৰতৰ ৫ম ধনী ব্যক্তি [[আজিম প্ৰেমজী]]<ref>{{cite web|url=https://www.forbes.com/2007/11/14/billionaires-walton-buffett-biz-cz_ah_1114frugalbillies.html|title=The Frugal Billionaires|author=Asher Hawkins|date=14 November 2007|work=Forbes|access-date=6 May 2015}}</ref>]] ভাৰতত কেইবাজনো প্ৰভাৱশালী মুছলমান ব্যৱসায়ীৰ বাসস্থান। ভাৰতৰ কিছুমান বিশিষ্ট প্ৰতিষ্ঠান যেনে উইপ্ৰ’, ৱকহাৰ্ড, হিমালয় হেল্থ কেয়াৰ, হামডাৰ্ড লেবৰেটৰী, চিপলা আৰু মিৰ্জা টেনাৰ্ছ মুছলমানসকলে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। ফৰ্বছ আলোচনীয়ে নাম উল্লেখ কৰা একমাত্ৰ দক্ষিণ এছিয়াৰ মুছলমান কোটিপতি ইউছুফ হামিদ আৰু আজিম প্ৰেমজী ভাৰতৰ। <!-- Military --> যদিও ভাৰতীয় সশস্ত্ৰ বাহিনীত মুছলমানৰ প্ৰতিনিধিত্ব কম, হিন্দু আৰু শিখৰ তুলনাত,<ref>{{Cite news|url=http://www.business-standard.com/article/opinion/arvind-kala-hiding-what-s-well-known-106030401044_1.html|title=Arvind Kala: Hiding what's well-known|last=Kala|first=Arvind|date=2006-03-04|work=Business Standard India|access-date=2017-07-28}}</ref> কেইবাজনো ভাৰতীয় সামৰিক মুছলমান জোৱানে জাতিটোৰ প্ৰতি ব্যতিক্ৰমী সেৱাৰ বাবে বীৰত্বৰ বঁটা আৰু উচ্চ পদবী লাভ কৰিছে। ১৯৭১ চনৰ ভাৰত-পাকিস্তানী যুদ্ধৰ সময়ত এয়াৰ চীফ মাৰ্শ্বাল আই এইচ লতিফ এয়াৰ ষ্টাফৰ (ভাৰত) ডেপুটি চিফ আছিল আৰু পিছলৈ ১৯৭৩ চনৰপৰা ১৯৭৬ চনলৈকে ভাৰতীয় বায়ুসেনাৰ এয়াৰ ষ্টাফৰ মুৰব্বী হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল।<ref>[http://rajbhavan.maharashtra.gov.in/previous/latifbiodata.htm Air Chief Marshal Idris Hasan Latif, PVSM] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110518201546/http://rajbhavan.maharashtra.gov.in/previous/latifbiodata.htm |date=18 May 2011 }}</ref><ref>Civil-military relations: regional perspectives, Morris Janowitz, Inter-university Seminar on Armed Forces and Society, Sage Publications, 1981. p. 118</ref> এয়াৰ মাৰ্শ্বাল জাফ্ফৰ জহীৰে (১৯২৩–২০০৮) আই এ এফ আগ্ৰাৰ কমাণ্ডাৰ আছিল আৰু ১৯৭১ চনৰ ভাৰত-পাকিস্তান যুদ্ধৰ সময়ত তেওঁৰ সেৱাৰ বাবে সজ্জিত হৈছিল, অৱশেষত এয়াৰ মাৰ্শ্বাল পদবীলৈ উন্নীত হৈছিল আৰু ১৯৭৯ চনৰপৰা ১৯৮০ চনলৈকে অসামৰিক বিমান পৰিবহণৰ সঞ্চালক প্ৰধান হিচাপে নিজৰ কেৰিয়াৰৰ অন্ত পেলাইছিল।<ref>{{cite news |url=https://www.independent.co.uk/news/obituaries/air-marshal-jaffar-zaheer-principled-indian-air-force-officer-806294.html |title=Air Marshal Jaffar Zaheer: Principled Indian Air Force officer |date=23 October 2011 |work=[[The Independent]]}}</ref> ১৯৬৫ চনত আছাল উত্তৰৰ যুদ্ধৰ সময়ত [[ভাৰতীয় সেনা]]ৰ আব্দুল হামিদে মৰণোত্তৰভাৱে ভাৰতৰ সৰ্বোচ্চ সামৰিক সজ্জা [[পৰম বীৰ চক্ৰ]]ৰ সন্মান লাভ কৰে।<ref>[Maj Gen Cardozo, Ian (2003). Param Vir. New Delhi: Lotus Collection. {{ISBN|81-7436-262-2}}]</ref><ref>{{cite web|url=http://indianarmy.nic.in/PVC/photo_6.htm|title=The Param Vir Chakra Winners' home page for Company Quarter Master Havildar Abdul Hamid|access-date=6 May 2015|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303215807/http://indianarmy.nic.in/PVC/photo_6.htm|archive-date=3 March 2016}}</ref> [[ভাৰতৰ বিভাজন|১৯৪৭ চনৰ ভাৰত-পাকিস্তানী যুদ্ধ]]ৰ সময়ত কৰা কাৰ্যৰ বাবে আন দুজন মুছলমান – ব্ৰিগেডিয়াৰ মহম্মদ উছমান আৰু মহম্মদ ইছমাইলক মহা বীৰ চক্ৰৰে সন্মানিত কৰা হয়।<ref>{{cite web|url=http://www.bharat-rakshak.com/HEROISM/MVC.html|title=Maha Vir Chakra|access-date=6 May 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20110610015036/http://www.bharat-rakshak.com/HEROISM/MVC.html|archive-date=10 June 2011|url-status=dead|archivedate=10 June 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110610015036/http://www.bharat-rakshak.com/HEROISM/MVC.html|deadurl=yes}}</ref> ভাৰতীয় সশস্ত্ৰ বাহিনীৰ উচ্চ পদস্থ মুছলমানসকলৰ ভিতৰত আছে- *লেফটেনেণ্ট জেনেৰেল জমীল মাহমুদ (প্ৰাক্তন জিঅ’চি-ইন-চি ইষ্টাৰ্ণ কমাণ্ড° ১৯৯২–৯৩),<ref>{{cite news |url=http://muslimmirror.com/eng/lieutenant-general-p-m-hariz-took-over-as-commander-in-chief-of-the-southern-command/ |title=Lieutenant General P. M. Hariz took over as Commander-In-Chief of the Southern Command |work=Muslim Mirror |location=India |date=29 September 2016 |access-date=17 December 2016}}</ref> *লেফটেনেণ্ট জেনেৰেল ছামি খান (ৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰতিৰক্ষা একাডেমীৰ কমাণ্ডেণ্ট: ১৯৮৫–৮৬, GoC-in-C, কেন্দ্ৰীয় কমাণ্ড° ১৯৮৮–৮৯) *লেফটেনেণ্ট জেনেৰেল পাটিয়াৰিমল মহম্মদ হাৰিছ (জি অ’ চি-ইন-চি, দক্ষিণ কমাণ্ড° ২০১৬–১৭),<ref>{{cite web|author=Anil Bhat|url=http://www.indianexpress.com/oldStory/87825/ |title=Brave Indians, also Muslim |work=The Indian Express |location=India |date=14 February 2006 |access-date=14 September 2010}}</ref> *এয়াৰ মাৰ্শ্বাল চৈয়দ শ্বাহিদ হুছেইন নাকভি (এয়াৰ ষ্টাফৰ উপ-মুখ্য: ১৯৯৭–৯৯, জ্যেষ্ঠ এয়াৰ ষ্টাফ বিষয়া, প্ৰশিক্ষণ কমাণ্ড ১৯৯৯–২০০১)<ref name="Bharat_Rakshak_Service_Record">{{cite web|url=http://www.bharat-rakshak.com/IAF/Database/7193|title=Air Marshal Syed Shahid Hussein Naqvi|publisher=Bharat Rakshak|access-date=17 February 2019}}</ref> *লেফটেনেণ্ট জেনেৰেল [[চৈয়দ আতা হাছনাইন]] (জি অ’ চি পঞ্চদশ কৰ্পছ: ২০১০–২০১২, সামৰিক সচিব: ২০১২–১৩) *মেজৰ জেনেৰেল [[আফছিৰ কৰিম]] *মেজৰ জেনেৰেল এছ এম হাছনাইন *মেজৰ জেনেৰেল মহম্মদ আমিন নাইক।<ref>{{cite news |url=http://www.merinews.com/article/a-high-profile-naik-of-indian-army/132377.shtml |title=A high-profile 'Naik' of Indian Army |work=Merinews |date=13 April 2008 |first1=Rajesh |last1=Bhat |access-date=14 September 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121028182723/http://www.merinews.com/article/a-high-profile-naik-of-indian-army/132377.shtml |archive-date=28 October 2012 |url-status=dead }}</ref> <!-- Science and technology --> ভাৰতৰ অন্যতম সন্মানীয় বিজ্ঞানী তথা ভাৰতৰ ইণ্টিগ্ৰেটেড গাইডেড মিছাইল ডেভেলপমেণ্ট প্ৰগ্ৰেমৰ পিতৃ [[এ পি জে আব্দুল কালাম|আব্দুল কালাম]]ক ভাৰতৰ একাদশ [[ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰপতি|ৰাষ্ট্ৰপতি]] হিচাপে নিযুক্তিৰ জৰিয়তে সন্মানিত কৰা হয়।<ref>{{citation |url=http://www.vigyanprasar.gov.in/scientists/Abdulkalam/Abdulkalam.htm |title=Avul Pakir Jainulabdeen Abdul Kalam |archive-url=https://web.archive.org/web/20070309080244/http://www.vigyanprasar.gov.in/scientists/Abdulkalam/Abdulkalam.htm |date= 9 March 2007 |archive-date=9 March 2007 |work=Vigyan Prasar Science Portal}}</ref> ভাৰতৰ প্ৰতিৰক্ষা উদ্যোগলৈ তেওঁৰ বিস্তৃত অৱদানৰ বাবে তেওঁক ভাৰতৰ ''মিছাইল মেন'' বুলি ডাকনাম দিয়া হয়<ref>R. K. Pruthi.[https://books.google.com/books?id=Ee3PR5HFBCAC&dq=%22Abdul+Kalam%22+%22missile+man%22&pg=PA61 ''President A.P.J. Abdul Kalam.''] Anmol Publications, 2002. {{ISBN|978-81-261-1344-6}}; Ch. 4. Missile Man of Idia. pp. 61–76</ref> আৰু ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰপতি হিচাপে থকা কালত তেওঁক মৰমেৰে পিপলছ ৰাষ্ট্ৰপতি হিচাপে পৰিচিত হৈছিল। নেশ্যনেল ইনষ্টিটিউট অৱ অ’চেন’গ্ৰাফীৰ প্ৰাক্তন সঞ্চালক চৈয়দ জাহুৰ কাছিমে ভাৰতৰ প্ৰথমটো বৈজ্ঞানিক অভিযানৰ নেতৃত্ব দি [[এণ্টাৰ্কটিকা|এণ্টাৰ্কটিকা]]লৈ যোৱাৰ লগতে দক্ষিণ গংগোত্ৰী প্ৰতিষ্ঠাত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল। ইয়াৰ উপৰি তেওঁ জামিয়া মিলিয়া ইছলামিয়াৰ প্ৰাক্তন উপাচাৰ্য, মহাসাগৰ উন্নয়ন বিভাগৰ সম্পাদক আৰু ভাৰতত মেৰু গৱেষণাৰ প্ৰতিষ্থাপক আছিল।<ref>{{Cite web |url=http://archives.nic.in/techfocus/doc3/int.htm |title=Interview: Dr SZ Qasim |access-date=15 March 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100916052340/http://archives.nic.in/techfocus/doc3/int.htm |archive-date=16 September 2010 |url-status=dead |archivedate=16 September 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100916052340/http://archives.nic.in/techfocus/doc3/int.htm |deadurl=yes }}</ref> আন বিশিষ্ট মুছলমান বিজ্ঞানী আৰু অভিযন্তাসকলৰ ভিতৰত হায়দৰাবাদৰ ডেকান কলেজ অৱ মেডিকেল চাইন্সেছ আৰু চেণ্টাৰ ফৰ লিভাৰ ৰিচাৰ্চ এণ্ড ডায়েগনষ্টিকছৰ ষ্টেম চেল বিজ্ঞানী আৰু চি এম হাবিবুল্লাহ অন্যতম।<ref>{{cite web|url=https://www.tribuneindia.com/2009/20090228/dplus.htm#3 |work=[[The Tribune (Chandigarh)]] |title=Hope hangs on stem cell therapy |date=27 February 2009 |first1=Neena |last1=Sharma |access-date=6 May 2015}}</ref> ইউনানী চিকিৎসা বিজ্ঞানৰ ক্ষেত্ৰত হাকিম আজমল খান, হাকিম আব্দুল হামিদ আৰু হাকিম চৈয়দ জিল্লুৰ ৰহমানৰ নাম ল’ব পাৰি। চেলিম আলী, এজন ভাৰতীয় পক্ষীবিজ্ঞানী আৰু প্ৰকৃতিবিদ, যাক "ভাৰতৰ চৰাই মানুহ" বুলিও জনা যায়। জৰ্জটাউন বিশ্ববিদ্যালয়ৰ আটাইতকৈ প্ৰভাৱশালী মুছলমানৰ তালিকাত মৌলানা মাহমুদ মাদানী, আখতাৰ ৰাজা খান, জাকিৰ আব্দুল কৰিম নাইক, ৱাহিদুদ্দিন খান, আবুল কাছিম নোমানী চৈয়দ মহম্মদ আমিন মিয়ান কৌদ্ৰী, [[আমিৰ খান]] আৰু আবুবাকাৰ আহমদ মুছলিয়াৰৰ দৰে ২১ জন ভাৰতীয় (২০১৭ চনত) আছিল। দক্ষিণ এছিয়াত সন্ত্ৰাসবাদৰ বিৰুদ্ধে আন্দোলন আৰম্ভ কৰাৰ বাবে জমিয়ত উলেমা-ই-হিন্দৰ নেতা তথা সাংসদ মাহমুদ মাদানীয়ে ৩৬ নম্বৰ স্থান লাভ কৰিছিল।<ref>{{cite news|author=Bhaskar Roy, TNN|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/Kalam-Shah-Rukh-in-most-influential-Muslims-list/articleshow/5328554.cms |archive-url=https://web.archive.org/web/20130512000003/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-12-12/india/28109876_1_islamic-terror-muslims-maulana-mahmood-madani |url-status=live |archive-date=12 May 2013 |title=Kalam, Shah Rukh in most influential Muslims list |date=12 December 2009 |newspaper=[[The Times of India]]|access-date=14 September 2010}}</ref> এই তালিকাত চৈয়দ আমিন মিয়ানে ৪৪ নম্বৰ স্থান লাভ কৰিছে। ২০১৮ চনৰ জানুৱাৰী মাহত জমিতা ভাৰতত [[জুম্মাৰ নামাজ|জুমুৱা]] [[ছালাত|নামাজ]] সেৱাৰ নেতৃত্ব দিয়া প্ৰথমগৰাকী মহিলা হিচাপে পৰিগণিত হোৱা বুলি জানিব পৰা গৈছে।<ref>{{cite news |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/woman-imam-leads-friday-prayer-service-in-kerala-claims-to-be-first-in-india/story-teJA1BKyUyqaNOIV6kNB5O.html |quote=Breaking gender stereotypes, a 34-year-old woman has led Jumu’ah, a Friday prayer service of Muslims, in Malappuram in Kerala, claimed to be the first in the history of the country. Jamitha, the general secretary of Quran Sunnat Society, took the role of the 'imam' of the prayers held at the office of the Society in the Muslim-dominated district on Friday. |title=Woman Imam leads Friday prayer service in Kerala, claims to be first in India |agency=Press Trust of India |newspaper=[[Hindustan Times]]|date=27 January 2018}}</ref> ==লগতে চাওক== {{Portal|India|Islam}} {{div col|colwidth=22em}} * [[হিন্দু–মুছলমান ঐক্য]] * [[ভাৰত-ইছলামিক স্থাপত্য]] * [[মোগল স্থাপত্য]] * [[ইছলামিক শিল্প]] * [[ইছলামৰ ইতিহাস]] * [[মধ্যযুগীয় ইছলামিক জগতৰ বিজ্ঞানীসকলৰ তালিকা]] * [[মধ্যযুগীয় ইছলামিক জগতৰ উদ্ভাৱনৰ তালিকা]] * [[ইছলামিক শিক্ষানুষ্ঠানৰ তালিকা]] * [[দক্ষিণ এছিয়াত ইছলাম]] * [[বঙালী মুছলমান]] * [[বিহাৰী মুছলমান]] * [[হিন্দু–ইছলামিক সম্পৰ্ক]] {{div col end}} ==তথ্যসমূহ== ===টোকা=== {{Notelist}}<references group="web" /> ===উদ্ধৃতি=== {{Reflist}} == অধিক পঢ়ক == {{Refbegin|30em}} * [[Asghar Ali Engineer]], ''Islam in India: The Impact of Civilizations''. Shipra Publications, 2002. {{ISBN|81-7541-115-5|}}. * Mohamed Taher. ''Muslims in India: Recent Contributions to Literature on Religion, Philosophy, History, & Social Aspects''. Anmol Publications PVT. LTD., 1993. {{ISBN|81-7041-620-5|}}. [https://books.google.com/books?id=KRVd8384LyMC&q=Muslims+in+India Excerpts] * Mohammad Mujeeb. ''Islam in South Asia: A Short History''. Leiden and Boston: Brill, 2008. * [[Murray Thurston Titus]], ''Indian Islam: A Religious History of Islam in India''. Milford, Oxford university press, 1930. {{ISBN|81-7069-096-X|}} * Yogindar Sikand. ''Muslims in India Since 1947: Islamic Perspectives on Inter-faith Relations''. Routledge, 2004. {{ISBN|0-415-31486-0|}}. * Elliot and Dowson: [[The History of India as told by its own Historians]], New Delhi reprint, 1990. * Elliot, Sir H. M., Edited by Dowson, John. [[The History of India, as Told by Its Own Historians. The Muhammadan Period]]; published by London Trubner Company 1867–1877. (Online Copy: [https://web.archive.org/web/20070929125948/http://persian.packhum.org/persian/index.jsp?serv=pf&file=80201010&ct=0 The History of India, as Told by Its Own Historians. The Muhammadan Period; by Sir H. M. Elliot; Edited by John Dowson; London Trubner Company 1867–1877] – This online Copy has been posted by: [https://web.archive.org/web/20070929132016/http://persian.packhum.org/persian/index.jsp The Packard Humanities Institute; Persian Texts in Translation; Also find other historical books: Author List and Title List]) * {{cite book|editor1-last=Majumdar|editor1-first=Ramesh Chandra|editor1-link=R. C. Majumdar|editor2-last=Pusalker|editor2-first=A. D.|editor3-last=Majumdar|editor3-first=A. K.|date=1960|title=The History and Culture of the Indian People|volume=VI: The Delhi Sultanate|location=Bombay|publisher=Bharatiya Vidya Bhavan|title-link=The History and Culture of the Indian People}} * {{cite book|editor1-last=Majumdar|editor1-first=Ramesh Chandra|editor1-link=R. C. Majumdar|editor2-last=Pusalker|editor2-first=A. D.|editor3-last=Majumdar|editor3-first=A. K.|date=1973|title=The History and Culture of the Indian People|volume=VII: The Mughal Empire|location=Bombay|publisher=Bharatiya Vidya Bhavan|title-link=The History and Culture of the Indian People}} * {{cite journal|last=Mistry|first=Malika B.|date=December 2005|title=Muslims in India: A demographic and socio-economic profile|journal=Journal of Muslim Minority Affairs|volume=25|issue=3|pages=399–422|doi=10.1080/13602000500408468|s2cid=143931874}} * M K A Siddiqui (ed.), ''Marginal Muslim Communities in India'', Institute of Objective Studies, New Delhi (2004) ([https://web.archive.org/web/20110408200244/http://www.iosworld.org/life_on_the_margins.htm review]) * {{cite journal|last=Nizami|first=Khaliq Ahmad|title=Some Aspects of Khānqah Life in Medieval India|journal=[[Studia Islamica]]|volume=8|issue=8|pages=51–69|year=1957|doi=10.2307/1595247|jstor=1595247|publisher=Maisonneuve &#38}} *{{cite book|title=Indo-Islamic society: 14th – 15th centuries|first=André|last=Wink|volume=3 of Al-Hind Series|year=2004|publisher=BRILL|url=https://books.google.com/books?id=nyYslywJUE8C|isbn=9004135618|access-date=24 April 2014}} {{Refend}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{commons category}} {{wikiquote}} * Online Copy: [https://web.archive.org/web/20070929125948/http://persian.packhum.org/persian/index.jsp?serv=pf&file=80201010&ct=0 The History of India, as Told by Its Own Historians. The Muhammadan Period; by Sir H. M. Elliot; Edited by John Dowson; London Trubner Company 1867–1877] – This online Copy has been posted by: [https://web.archive.org/web/20070929132016/http://persian.packhum.org/persian/index.jsp The Packard Humanities Institute; Persian Texts in Translation; Also find other historical books: Author List and Title List] * {{Country study}} {{Navboxes|list= {{Asia in topic|Islam in}} {{Indian Muslim}} {{Religion in India topics}} }} [[Category:ভাৰতত ইছলাম]] [[Category:দেশ অনুসৰি ইছলাম]] [[Category:ভাৰতত ধৰ্ম]] 9jbefv2yaomd3964gd7hpvf20qoqtg5 0 132141 612399 581581 2026-06-15T11:01:59Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 612399 wikitext text/x-wiki '''সবলা''' ভাৰতৰ বিজাপুৰত অৱস্থিত এটা বেচৰকাৰী সংস্থা আৰু ইয়াৰ প্ৰাথমিক গুৰুত্ব আৰ্থিক স্বাধীনতা, ৰাজনৈতিক কণ্ঠ, সামাজিক গ্ৰহণযোগ্যতা, আৰু শৈক্ষিক সুযোগ সক্ষম কৰাৰ জৰিয়তে জনজাতীয় লাম্বানী মহিলাৰ "মহিলাৰ সৱলীকৰণ"ৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হৈছে। ==ইতিহাস== ১৯৮৬ চনত মাল্লাম্মা ইয়ালাৱাৰে সবলা সংগঠন প্ৰতিষ্ঠা কৰে।<ref>{{cite web|title=About Us|url=http://www.sabalahandicrafts.com/content/4-about-us|archive-url=https://web.archive.org/web/20140121035600/http://sabalahandicrafts.com/content/4-about-us|url-status=usurped|archive-date=21 January 2014|website=Sabalahandicrafts.com|accessdate=7 October 2015|archivedate=1 September 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150901124425/http://sabalahandicrafts.com/content/4-about-us|deadurl=yes}}</ref> ==পদক্ষেপসমূহ== [[File:Lambani embroidery.JPG|thumb|সবলাত নিয়োজিত লাম্বানী মহিলাসকলে এম্ব্ৰয়ডাৰীৰ কামত কাম কৰি আছে।]] সামাজিক উদ্যোগ, সবলা হস্তশিল্পৰ সৃষ্টি হৈছিল লেম্বানী (বঞ্জৰা) আৰু আন সকলো প্ৰান্তীয় মহিলাক অৰ্থনৈতিক সুযোগ প্ৰদানৰ বাবে। ছাবালা হস্তশিল্পক এটা সংযুক্ত উদ্যোগ হিচাপে সংগঠিত কৰা হয় আৰু ইয়াক তেওঁলোকৰ শিল্প কেন্দ্ৰৰ জৰিয়তে পৰিচালিত কৰা হয়।<ref>{{cite web|title=Initiatives|url=http://www.sabalahandicrafts.com/content/14-initiatives|archive-url=https://web.archive.org/web/20140122150157/http://sabalahandicrafts.com/content/14-initiatives|url-status=usurped|archive-date=22 January 2014|website=Sabalahandicrafts.com|accessdate=7 October 2015|archivedate=1 September 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150901124336/http://sabalahandicrafts.com/content/14-initiatives|deadurl=yes}}</ref> মহিলাসকল এম্ব্ৰয়ডাৰী, বোৱা আৰু বা চিলাইৰ কলাৰ প্ৰশিক্ষণৰ জৰিয়তে শিপিনী হৈ পৰে। যদিও ক্ৰাফ্ট চেণ্টাৰটোৱেই কাৰ্যকলাপৰ মুৰব্বী, তথাপিও বহু কাম স্থানীয় লোকৰ গাঁৱে-ভূঞে কৰা হয় কাৰণ সবলা হস্তশিল্পৰ দলটোৱে সমগ্ৰ অঞ্চলটোত সামগ্ৰী আৰু ফিনিচিং সামগ্ৰী পৰিবহণ কৰে। ইয়াৰ ফলত শিল্পীসকলে কৰ্মসংস্থাপন বজাই ৰাখি নিজৰ ঘৰ আৰু সন্তানৰ যত্ন ল'ব পাৰে।<ref>{{cite book|last1=Souvenir|title=Mahila Chaitanya|date=2006|location=Bijapur, India|pages=29–31}}</ref> [[File:Sabala embroidery.jpg|thumb|হাতৰ চিলাই কাম]] ==আত্মসহায় গোট== সবলা সংগঠনে অঞ্চলটোৰ মহিলাসকলৰ বাবে অসংখ্য আত্মসহায়ক গোট গঠন কৰিছে। ইহঁতে সাপ্তাহিক সভাৰ সময়সূচী অনুসৰি কাম কৰে আৰু মহিলাসকলক ঋণ ল’বলৈ, ধন একত্ৰিত কৰিবলৈ আৰু সামাজিক সমস্যাৰ বিৰুদ্ধে যুঁজিবলৈ উৎসাহিত কৰে। তেওঁলোকে আলোচনা আৰু যুঁজ দিয়া সামাজিক বিষয়সমূহৰ ভিতৰত ভূমিৰ প্ৰাপ্যতা, নাৰীৰ অধিকাৰ, শিশু শ্ৰমিক, ঘৰুৱা হিংসা আৰু বাল্য বিবাহ আদি অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>{{cite web|title=Initiatives|url=http://www.sabalahandicrafts.com/content/14-initiatives|archive-url=https://web.archive.org/web/20140122150157/http://sabalahandicrafts.com/content/14-initiatives|url-status=usurped|archive-date=22 January 2014|website=Sabalahandicrafts.com|accessdate=7 October 2015|archivedate=1 September 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150901124336/http://sabalahandicrafts.com/content/14-initiatives|deadurl=yes}}</ref> ==গীতাঞ্জলি মডেল স্কুল== ১৯৯৮ চনত গীতাঞ্জলি মডেল স্কুল প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ১৯৯৮ চনৰ পৰা ৪০০০ তকৈ অধিক ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে গীতাঞ্জলি মডেল স্কুলৰ পৰা স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰিছে।<ref>{{Cite news|url=http://www.geetanjalimodelschoolbijapur.elisting.in/|title=Geetanjali Model School, Bijapur {{!}} School {{!}} India {{!}} eListing.in|work=eListing.in|access-date=2017-06-14|language=en-US|archivedate=2018-03-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180318054450/http://www.geetanjalimodelschoolbijapur.elisting.in/|deadurl=yes}}</ref> ==চৈতন্য মহিলা সহকাৰী বেংক== চৈতন্য মহিলা সহকাৰী বেংক মহিলাৰ বাবে এক বেংক। ১৮ বছৰ বয়সত ভৰি দিয়া যিকোনো মহিলাই সদস্য হ'ব পাৰে।<ref>{{cite book|last1=Souvenir|title=Mahila Chaitanya|date=2006|location=Bijapur, India|pages=29–31}}</ref> ভাৰতীয় ৰিজাৰ্ভ বেংকৰ অনুজ্ঞাপত্ৰ থকা এই বেংকটোৰ প্ৰায় ৮৫০০ মহিলা শ্বেয়াৰহোল্ডাৰ আছে। অন্যথা সুবিধা লাভ কৰিব নোৱাৰা মহিলাসকলক আৰ্থিক সুবিধা প্ৰদানৰ বাবে এই বেংকটো স্থাপন কৰা হৈছিল আৰু ইয়াৰ ফলত মহিলাসকলে আৰ্থিক স্বাধীনতা লাভ কৰাৰ ক্ষমতা লাভ কৰিছে। বিজাপুৰত মুখ্য কাৰ্যালয়ৰ উপৰিও চাৰিটা শাখা স্থাপন কৰিছে বেংকটোৱে। ৫০,০০০ গ্ৰাহকে ৩২০ কোৰৰ টাৰ্ণঅভাৰত অৰিহণা যোগায়, শ্বেয়াৰ কেপিটেল ২.৩ কোটি কৰে।<ref>{{cite web|title=About Us|url=http://www.sabala.in/about-us|website=Sabala.in|accessdate=6 October 2015}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:অনুষ্ঠান প্ৰতিষ্ঠান]] s01q6cbej3lrvk8bbme118oyehyxg7m 0 132391 612320 596713 2026-06-15T05:25:10Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 612320 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = লিলি সিং | image = Lilly Singh SDG 2025.jpg | caption = ২০২৫ চনত সিং | birth_date = {{birth date and age|1988|9|26}} | birth_place = স্কাৰবাৰ', অণ্টাৰিঅ', [[কানাডা]] | education = য়ৰ্ক বিশ্ববিদ্যালয় (বি এ) | occupation = ইউটিউবাৰ, টেলিভিছন আয়োজক, অভিনেত্ৰী, কমেডিয়ান, লিখক | website = https://lillysingh.com | channel_name = লিলি সিং | subscribers = ১ কোটি ৪২ লাখ | views = ৩.৫৬ বিলিয়ন | years_active = ২০১০–বৰ্তমান }} '''লিলি সিং''' (ইংৰাজী: Lilly Singh; জন্ম: ২৬ ছেপ্টেম্বৰ, ১৯৮৮<ref>{{cite news |title=On Lilly Singh's 32nd Birthday, 5 Most Breakthrough Moments of Her Career |url=https://www.news18.com/news/lifestyle/on-lilly-singhs-32nd-birthday-5-most-breakthrough-moments-of-her-career-2910523.html |date=September 26, 2020 |access-date=August 11, 2021 |work=[[News18]] |archive-date=August 12, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210812041839/https://www.news18.com/news/lifestyle/on-lilly-singhs-32nd-birthday-5-most-breakthrough-moments-of-her-career-2910523.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=iKeOljPdshk |title=Why Birthdays Are Stressful! |date=September 24, 2015 |via=YouTube |access-date=October 25, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160914084253/https://www.youtube.com/watch?v=iKeOljPdshk |archive-date=September 14, 2016 |url-status=live}}</ref> এগৰাকী [[কানাডা]]ৰ ইউটিউবাৰ, অভিনেত্ৰী, টেলিভিছন আয়োজক আৰু কমেডিয়ান। ২০১০ চনত তেওঁ ইউটিউব ভিডিঅ' নিৰ্মাণ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে, প্ৰথমতে “ছুপাৰউমেন” (ষ্টাইলাইজড আইআইসুপাৰউমেনআইআই) ছদ্মনামেৰে, যিটো তেওঁ ২০১৯ চনলৈকে ব্যৱহাৰকাৰীৰ নাম হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিছিল। সিঙে তেওঁৰ তথ্যচিত্ৰ ''এ ট্ৰিপ টু ইউনিকৰ্ণ আইলেণ্ড'' (২০১৬) আৰু তেওঁৰ প্ৰথমখন কিতাপ ''হাউ টু বি এ বাউছ: এ গাইড টু কনকেৰিং লাইফ'' (২০১৭) মুকলি কৰে, যিখন নিউয়ৰ্ক টাইমছৰ বেষ্ট চেলাৰ আছিল। ২০১৯ চনৰ ছেপ্টেম্বৰৰপৰা ২০২১ চনৰ জুনলৈকে সিঙে এনবিচিৰ গভীৰ নিশাৰ টক শ্ব' ''এ লিটিল লেট উইথ লিলি সিং''ৰ কাৰ্যবাহী প্ৰযোজক আৰু আয়োজক হিচাপে কাম কৰিছিল।<ref>{{Cite web |url=https://filmindustry.network/youtube-star-lilly-singh-to-launch-a-late-night-talk-show-on-nbc/34392 |title=YouTube Star Lilly Singh to Launch a Late Night Talk Show on NBC |publisher=Film Industry Network |date=March 15, 2019}}</ref><ref>{{Cite news |url=https://www.nytimes.com/2019/03/15/business/media/lilly-singh-carson-daly-nbc.html |title=Lilly Singh, a YouTube Star, Will Host a Late-Night Show on NBC |last=León |first=Concepción de |date=March 15, 2019 |work=The New York Times |access-date=March 17, 2019 |language=en-US |issn=0362-4331 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200311173509/https://www.nytimes.com/2019/03/15/business/media/lilly-singh-carson-daly-nbc.html |archive-date=March 11, 2020 |url-status=live}}</ref> তেওঁ ভাৰতীয় বংশৰ প্ৰথমগৰাকী ব্যক্তি যিয়ে আমেৰিকাৰ গভীৰ নিশাৰ টক শ্ব' আয়োজন কৰে।<ref name="first">{{Cite web |url=https://www.nbcnews.com/feature/nbc-out/youtube-star-lilly-singh-set-become-first-bisexual-late-night-n983896 |title=YouTube star Lilly Singh set to become first bisexual late-night host |date=March 15, 2019 |publisher=NBC News |language=en |access-date=March 23, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200320054532/https://www.nbcnews.com/feature/nbc-out/youtube-star-lilly-singh-set-become-first-bisexual-late-night-n983896 |archive-date=March 20, 2020 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.cbc.ca/news/entertainment/singh-talk-show-1.5280121 |title='All these people have my back:' celebs support Lilly Singh's talk show debut |date=September 11, 2019 |publisher=CBC News |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190921204340/https://www.cbc.ca/news/entertainment/singh-talk-show-1.5280121 |archive-date=September 21, 2019}}</ref><ref>{{Cite magazine |url=https://rollingstoneindia.com/lilly-singh-late-night-show/ |title=YouTube Star Lilly Singh is the First Woman of Indian-Origin to Host a U.S. Late Night Show – |date=March 16, 2019 |magazine=Rolling Stone India |language=en-US |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191011135558/https://rollingstoneindia.com/lilly-singh-late-night-show/ |archive-date=October 11, 2019 |access-date=October 11, 2019}}</ref> == প্ৰাৰম্ভিক জীৱন আৰু শিক্ষা == লিলি সিংহৰ জন্ম আৰু লালন-পালন স্কাৰবাৰো অঞ্চলত হৈছিল, যি টৰণ্টো, অণ্টাৰিঅ’, কানাডাত অৱস্থিত। তেওঁৰ পিতৃ-মাতৃ মালভিন্দৰ কৌৰ আৰু সুখভিন্দৰ সিংহ,<ref>{{cite web |author=nurun.com |url=http://www.toronto24hours.ca/2016/02/18/lilly-singh-is-truly-superwoman |title=Lilly Singh is truly Superwoman &#124; 24 Hours Toronto |publisher=Toronto24hours.ca |date=February 18, 2016 |access-date=April 7, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170819022510/http://www.toronto24hours.ca/2016/02/18/lilly-singh-is-truly-superwoman |archive-date=August 19, 2017 |url-status=dead |archivedate=August 19, 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170819022510/http://www.toronto24hours.ca/2016/02/18/lilly-singh-is-truly-superwoman |deadurl=yes }}</ref> ভাৰতীয় [[পঞ্জাবী]] অভিবাসী, তেওঁলোক হোশিয়াৰপুৰ, পঞ্জাব, ভাৰতৰপৰা কানাডালৈ আহিছিল আৰু তেওঁক এজন শিখ হিচাপে লালন-পালন কৰিছিল।<ref>{{Cite web |url=https://www.biography.com/personality/lilly-singh |title=Lilly Singh |website=Biography |access-date=September 14, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190924141232/https://www.biography.com/personality/lilly-singh |archive-date=September 24, 2019 |url-status=live}}</ref> সিংহৰ এজন ডাঙৰ ভনী আছে, টিনা (জন্ম ১৯৮২), যি এজন ইউটিউবাৰ; তেওঁ ‘দ্য টিনা সিং’ (পূৰ্বতে ‘MOM BOSS OF 3’) নামত নিজৰ পৰিয়াল জীৱন, স্বামী আৰু তেওঁলোকৰ তিনি পুত্ৰক লৈ ভিডিঅ’ প্ৰস্তুত কৰে।<ref>{{cite web |url=https://www.youtube.com/channel/UC5cdO1UKWYO_k0evsXohIIA |title=The Tina Singh |publisher=The Tina Singh |via=YouTube |access-date=May 12, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160524170008/https://www.youtube.com/channel/UC5cdO1UKWYO_k0evsXohIIA |archive-date=May 24, 2016 |url-status=live}}</ref> সিংহে কৈছে যে শৈশৱত তেওঁ এজন ‘[[টমবয়]]’ স্বভাৱৰ আছিল।<ref>{{cite news |title=How three local comics found global fame |url=https://www.theglobeandmail.com/news/toronto/how-three-local-comics-found-global-fame/article4107501/ |access-date=July 2, 2014 |work=The Globe and Mail |date=April 13, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141111194702/http://www.theglobeandmail.com/news/toronto/how-three-local-comics-found-global-fame/article4107501/ |archive-date=November 11, 2014 |url-status=live}}</ref> তেওঁ প্ৰাথমিক শিক্ষাৰ বাবে মেৰী শ্যাড পাব্লিক স্কুলত অধ্যয়ন কৰিছিল আৰু ২০০৬ চনত লেষ্টাৰ বি. পিয়াৰছন কলেজিয়েট ইনষ্টিটিউট (মালভাৰ্ন, টৰণ্টো)ৰপৰা স্নাতক হয়।<ref>{{cite news |last=Persaud |first=Devin |title=My Roots- Outstanding Student of the Season |url=http://www.my-roots.ca/cms/wp-content/uploads/2010/10/SUMMER-2008-MY-ROOTS.pdf |work=My Roots |access-date=November 5, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140824200234/http://www.my-roots.ca/cms/wp-content/uploads/2010/10/SUMMER-2008-MY-ROOTS.pdf |archive-date=August 24, 2014 |url-status=live |archivedate=August 24, 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140824200234/http://www.my-roots.ca/cms/wp-content/uploads/2010/10/SUMMER-2008-MY-ROOTS.pdf |deadurl=yes }}</ref> তেওঁ গাৰ্ল গাইডছ অৱ কানাডাৰ সদস্যও আছিল আৰু তেওঁলোকৰ যুৱ কাৰ্যসূচীত অংশগ্ৰহণ কৰিছিল।<ref>{{Cite web |url=https://twitter.com/i/web/status/1100116560050565120 |title=Lilly Singh AKA Superwoman (and former Girl Guide! ) is showing everyone that she can be #everythingshewantstobe by simply being herself! Thank you for inspiring others to accept and unleash their own superpowers. |via=Twitter |publisher=Girl Guides of Canada |date=February 25, 2019 |language=en |access-date=March 14, 2019 |archive-date=December 11, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221211135350/https://twitter.com/i/web/status/1100116560050565120 |url-status=live }}</ref> ২০১০ চনত তেওঁ ইয়ৰ্ক বিশ্ববিদ্যালয় (টৰণ্টো)ৰপৰা মনোবিজ্ঞান বিষয়ত বেচেলৰ অৱ আৰ্টছ ডিগ্ৰী লাভ কৰে।<ref>{{cite web |title='Superwoman' Lilly Singh: From York grad to international YouTube star |url=http://advancement.yorku.ca/2015/01/18/lilly-singh-lol/ |publisher=York University |access-date=February 24, 2018 |date=January 18, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171227070017/http://advancement.yorku.ca/2015/01/18/lilly-singh-lol/ |archive-date=December 27, 2017 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=https://people.com/tv/youtuber-lilly-singh-comes-out-bisexual/ |title=Youtuber Lilly Singh Comes Out as Bisexual: These Are My 'Superpowers' |last=Guglielmi |first=Jodi |work=People |date=February 25, 2019 |access-date=June 5, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190725181501/https://people.com/tv/youtuber-lilly-singh-comes-out-bisexual/ |archive-date=July 25, 2019 |url-status=live}}</ref> == ৰাজহুৱা ভাবমূৰ্তি == পঞ্জাবী সংস্কৃতি সিঙৰ ভিডিঅ’বোৰত সঘনাই উপস্থাপিত হয়, য’ত মানুহৰ অভিযোগ আৰু সমাজৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ বিষয়সমূহৰ ওপৰত ব্যংগ কৰা হয়।<ref name="tina">{{cite news |url=http://www.dnaindia.com/mumbai/report-youtube-star-lilly-singh-aka-superwoman-the-tina-fey-of-punjabis-1965763 |title=ইউটিউব তাৰকা লিলি সিং ওৰফে ‘ছুপাৰউমেন’ – পঞ্জাবীসকলৰ টিনা ফে |last=Borges |first=Andre |date=February 28, 2014 |work=Daily News and Analysis |access-date=July 2, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141005203515/http://www.dnaindia.com/mumbai/report-youtube-star-lilly-singh-aka-superwoman-the-tina-fey-of-punjabis-1965763 |archive-date=October 5, 2014 |url-status=live}}</ref> তেওঁৰ আটাইতকৈ জনপ্ৰিয় ভিডিঅ’ হৈছে ''থ্ৰী গাৰ্লছ, ৱান এলিভেটৰ (জেনডায়া আৰু উইনি হাৰ্ল’ সংগত)'', যিখনে তেওঁৰ নাৰী-সবলীকৰণ অভিযান ‘গাৰ্ললাভ’-ও প্ৰচাৰ কৰে।<ref name="tina" /> তেওঁৰ আন এটা জনপ্ৰিয় ধাৰাবাহিকত কাল্পনিক পিতৃ-মাতৃ পৰমজিৎ আৰু মনজিৎ (দুয়োটা চৰিত্ৰ সিঙেই অভিনয় কৰে) প্ৰচলিত আৰু বিতৰ্কিত ভিডিঅ’বোৰৰ ওপৰত প্ৰতিক্ৰিয়া জনায়।<ref>{{cite web |url=http://www.huffingtonpost.ca/2013/11/22/lilly-singh-superwoman-youtube_n_4324905.html |title=লিলি সিং ছুপাৰউমেন: ইউটিউব কমেডিয়ানসকলে শ্বেতাঙ্গ লোক আৰু ভাৰতীয় সংগীতক লৈ হাস্যৰস |last=Patel |first=Arti |date=November 22, 2013 |work=HuffPost |access-date=July 2, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140715024701/http://www.huffingtonpost.ca/2013/11/22/lilly-singh-superwoman-youtube_n_4324905.html |archive-date=July 15, 2014 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.smh.com.au/entertainment/lilly-singh-is-youtubes-superwoman-20140530-zrtag.html |title=লিলি সিং ইউটিউবৰ ছুপাৰউমেন |last=Cormack |first=Lucy |date=May 30, 2014 |work=The Sydney Morning Herald |access-date=July 2, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140623010651/http://www.smh.com.au/entertainment/lilly-singh-is-youtubes-superwoman-20140530-zrtag.html |archive-date=June 23, 2014 |url-status=live}}</ref> তেওঁ সঘনাই বিভিন্ন খ্যাতনামা ব্যক্তিৰ সৈতে ভিডিঅ’ত সহযোগিতা কৰে।<ref>{{Cite news |url=https://www.vanityfair.com/hollywood/2016/07/lilly-singh-internet-firsts |title=উদীয়মান ছুপাৰউমেন: লিলি সিঙৰ সৈতে পৰিচয় |last=Bradley |first=Laura |date=July 11, 2016 |work=Vanity Fair |access-date=November 5, 2017 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170726215827/http://www.vanityfair.com/hollywood/2016/07/lilly-singh-internet-firsts |archive-date=July 26, 2017 |url-status=live}}</ref> সিঙৰ ওপৰত আফ্ৰিকান-আমেৰিকান সংস্কৃতি আত্মসাৎ কৰাৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰা হৈছে, য’ত ‘দ্য হাফিংটন পোষ্ট’, ‘বিচ’, ‘কালাৰলাইনছ’ আৰু ‘ভাইচ’ আদি প্ৰকাশন অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>{{cite web |url=https://www.huffingtonpost.co.uk/entry/non-black-minorities-appropriation_us_5d974be7e4b0f5bf797372ba |title=অকৃষ্ণাঙ্গ সংখ্যালঘুসকলে কৃষ্ণাঙ্গ শৈলী গ্ৰহণ কৰিলে সেয়া আত্মসাৎ নেকি? |last=Lambert |first=Bianca |website=HuffPost |date=October 14, 2019 |access-date=November 18, 2019 |archive-date=May 16, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240516003343/https://www.huffingtonpost.co.uk/entry/non-black-minorities-appropriation_l_5d974be7e4b0f5bf797372ba |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.bitchmedia.org/article/feminist-review-a-little-late-with-lilly-singh |title=“এ লিটিল লেট উইথ লিলি সিং”ত কোড-চুইচিং সমস্যাঃ এক সমালোচনা |last=Koehler |first=Sezin |website=Bitch |date=October 21, 2019 |access-date=November 18, 2019 |archive-date=September 18, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200918195223/https://www.bitchmedia.org/article/feminist-review-a-little-late-with-lilly-singh |url-status=dead |archivedate=September 18, 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200918195223/https://www.bitchmedia.org/article/feminist-review-a-little-late-with-lilly-singh |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.vice.com/en/article/drake-torontos-slang-isnt-new-its-black/ |title=টৰণ্টোৰ স্লেং ‘নতুন’ নহয়, ই কৃষ্ণাঙ্গ সংস্কৃতিৰ অংশ |last=Taylor |first=Sharine |website=Vice |date=October 21, 2019 |access-date=November 18, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191127150625/https://www.vice.com/en_ca/article/7x5mmq/drake-torontos-slang-isnt-new-its-black |archive-date=November 27, 2019 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.colorlines.com/articles/performing-blackness-wont-fill-our-asian-american-culture-deficit-op-ed |title=‘ব্ল্যাকনেছ’ অভিনয় কৰি এশিয়ান-আমেৰিকান সংস্কৃতিৰ অভাৱ পূৰণ নহয় [মতামত] |last=M Zhang |first=Muqing |date=August 22, 2019 |website=ColorLines |access-date=February 5, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200111055121/https://www.colorlines.com/articles/performing-blackness-wont-fill-our-asian-american-culture-deficit-op-ed |archive-date=January 11, 2020 |url-status=live}}</ref> ‘দ্য কাট’ আলোচনীৰ আন্না চিলম্যানে অভিযোগ কৰে যে সিঙে কৃষ্ণাঙ্গ আৰু ইণ্ডো-কেৰিবিয়ান সংস্কৃতি আত্মসাৎ কৰিছে, বিশেষকৈ ৰেপ ভিডিঅ’ত চেইন, বেণী আৰু কৃষ্ণাঙ্গ উচ্চাৰণৰ ব্যৱহাৰৰ জৰিয়তে।<ref>{{cite web |url=https://www.thecut.com/2019/11/lilly-singh-vs-the-late-night-jimmys.html |title=লিলি সিং বনাম লেট-নাইট জিম্মিসকল |last=Silman |first=Anna |website=The Cut |date=November 1, 2019 |access-date=November 18, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191105160413/https://www.thecut.com/2019/11/lilly-singh-vs-the-late-night-jimmys.html |archive-date=November 5, 2019 |url-status=live}}</ref> == ব্যক্তিগত জীৱন == সিং এগৰাকী ইণ্ডো-কোনাডিয়ান, যিয়ে ভাৰত ভ্ৰমণৰ সময়ছোৱাত নিজৰ পঞ্জাবী ঐতিহ্যৰ সৈতে দৃঢ় সংযোগ গঢ়ি তোলে।<ref name="chick">{{cite web |url=https://in.news.yahoo.com/the-chic-sikh-chick.html |title=দ্য চিক শিখ চিক |last=Talwar |first=Vidushi |date=June 25, 2012 |publisher=Yahoo! |access-date=July 2, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714234242/https://in.news.yahoo.com/the-chic-sikh-chick.html |archive-date=July 14, 2014 |url-status=live}}</ref> শিখ হিচাপে ডাঙৰ-দীঘল হ’লেও, তেওঁ ইনষ্টাগ্ৰামত জনোৱা অনুসৰি কোনো নিৰ্দিষ্ট ধৰ্ম অনুসৰণ নকৰে, কিন্তু ঈশ্বৰত দৃঢ়-বিশ্বাস ৰাখে।<ref>{{Cite web |url=https://www.instagram.com/p/05_OO5n6gQ/?hl=en |archive-url=https://ghostarchive.org/iarchive/instagram/lilly/953070851167594512 |archive-date=November 21, 2022 |url-access=registration |title=লিলি সিঙৰ ইনষ্টাগ্ৰাম পোষ্ট |website=Instagram}}{{cbignore}}</ref> তেওঁ অৱসাদৰ সৈতে সংগ্ৰাম কৰিছিল আৰু নিজৰ অনুভূতিৰ সৈতে মোকাবিলা কৰাৰ উপায় হিচাপে ইউটিউব ভিডিঅ’ নিৰ্মাণ আৰম্ভ কৰিছিল।<ref>{{cite web |url=http://www.people.com/article/lilly-singh-youtube-depression |title=অৱসাদৰ সৈতে যুঁজ: কেনেকৈ লিলি সিং ছুপাৰষ্টাৰ হৈ উঠিল |date=November 13, 2015 |website=People |access-date=December 15, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222152917/http://www.people.com/article/lilly-singh-youtube-depression |archive-date=December 22, 2015 |url-status=live}}</ref> যৌৱনকালত সিং অণ্টাৰিঅ’ৰ মাৰ্খামত পিতৃ-মাতৃৰ সৈতে বাস কৰিছিল। ২০১৯ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰীত তেওঁ সামাজিক মাধ্যমৰ জৰিয়তে নিজকে উভলিংগী বুলি প্ৰকাশ কৰে।<ref>{{Cite web |url=https://variety.com/2019/digital/news/lilly-singh-bisexual-youtube-1203148535/ |title=ইউটিউব তাৰকা লিলি সিং নিজকে উভলিংগী বুলি ঘোষণা কৰে |last=Spangler |first=Todd |date=February 25, 2019 |website=Variety |language=en |access-date=January 17, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190929081522/https://variety.com/2019/digital/news/lilly-singh-bisexual-youtube-1203148535/ |archive-date=September 29, 2019 |url-status=live}}</ref> ২০২২ চনত তেওঁ ডিম্বাশয়ৰ চিষ্ট ৰোগত আক্ৰান্ত বুলি নিৰ্ণয় কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/tv/lilly-singh-diagnosed-with-ovarian-cysts-writes-it-hurts-and-i-m-tired-shares-video-from-emergency-room-101645693055941.html |title=লিলি সিং ডিম্বাশয়ৰ চিষ্টত আক্ৰান্ত বুলি নিৰ্ণয় |date=February 24, 2022 |access-date=November 8, 2023 |archive-date=November 8, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108051747/https://www.hindustantimes.com/entertainment/tv/lilly-singh-diagnosed-with-ovarian-cysts-writes-it-hurts-and-i-m-tired-shares-video-from-emergency-room-101645693055941.html |url-status=live}}</ref> ২০২০ চনৰ জুলাই মাহত সিঙে ঘোষণা কৰে যে তেওঁ আৰু আন কিছুমান খ্যাতনামা ব্যক্তিয়ে লছ এঞ্জেলছত এখন নেচনেল উইমেনছ ছকাৰ লীগ দল স্থাপন কৰিছে, যাৰ নাম ‘এঞ্জেল চিটি এফচি’; দলটোৱে ২০২২ চনৰপৰা খেল আৰম্ভ কৰে।<ref>{{Cite web |url=https://etcanada.com/news/670792/natalie-portman-and-others-to-bring-new-womens-soccer-team-to-los-angeles/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200722040030/https://etcanada.com/news/670792/natalie-portman-and-others-to-bring-new-womens-soccer-team-to-los-angeles/ |url-status=dead |archive-date=July 22, 2020 |title=নাটালি পোৰ্টমেন, লিলি সিং আদি খ্যাতনামা ব্যক্তিয়ে লছ এঞ্জেলছলৈ নতুন মহিলা ছকাৰ দল আনিছে |first=Anita |last=Tai |date=July 21, 2020 |access-date=February 26, 2026 |archivedate=July 22, 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200722040030/https://etcanada.com/news/670792/natalie-portman-and-others-to-bring-new-womens-soccer-team-to-los-angeles/ |deadurl=yes }}</ref> ২০২৫ চনৰ মে’ মাহত সিং টৰণ্টোৰ ডব্লিউএনবিএ সম্প্ৰসাৰণ দল ‘টৰণ্টো টেম্পো’-ৰ মালিকানা গোটত যোগদান কৰে।<ref>{{cite news |title=মনোৰঞ্জন জগতৰ তাৰকা লিলি সিং টৰণ্টোৰ ডব্লিউএনবিএ সম্প্ৰসাৰণ দলৰ মালিকানা গোটত যোগদান কৰে |url=https://torontosun.com/sports/basketball/lilly-singh-ownership-group-wnba-expansion-tempo |newspaper=Toronto Sun |date=May 13, 2025 |access-date=June 6, 2025 |archivedate=May 15, 2025 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250515032159/https://torontosun.com/sports/basketball/lilly-singh-ownership-group-wnba-expansion-tempo |deadurl=yes }}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * {{IMDb name|6530360}} * [https://www.youtube.com/@LillySingh Lilly Singh] at [[YouTube]] {{Commons}} [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় মূলৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:অভিনেত্ৰী]] [[শ্ৰেণী:কানাডাৰ ব্যক্তি]] t3a0ejpx0fxf8nlj5l9iscs254tip29 0 133029 612308 585841 2026-06-15T04:47:53Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 612308 wikitext text/x-wiki {{Infobox person |name = লাৰিছা অলেইনিক |image = Larisa Oleynik Headshot.jpg |caption = ২০২০ চনত অলেইনিক |birth_name = লাৰিছা ৰোমানোভনা অলেইনিক |birth_date = {{birth date and age|1981|6|7}} |birth_place = ছাণ্টা ক্লাৰা, কেলিফৰ্ণিয়া, [[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ]] |alma_mater = ছাৰাহ লৰেন্স কলেজ |occupation = অভিনেত্ৰী |years_active = ১৯৮৯–বৰ্তমান }} '''লাৰিছা ৰোমানোভনা অলেইনিক''' ({{lang-en|Larisa Oleynik}}; জন্ম: ৭ জুন, ১৯৮১)<ref>{{cite web|work=TV Guide|url=https://www.tvguide.com/celebrities/larisa-oleynik/161239/|title=Larisa Oleynik|archive-date=July 31, 2020|archive-url=https://archive.today/20200731075348/https://www.tvguide.com/celebrities/larisa-oleynik/161239/|url-status=dead}}</ref> এগৰাকী [[আমেৰিকা]]ন অভিনেত্ৰী। অলেইনিকে শিশু অভিনেতা হিচাপে নিজৰ কেৰিয়াৰ আৰম্ভ কৰিছিল। ১৯৮৯ চনৰ পৰা ১৯৯১ চনলৈকে ''লে মিজাৰেবলছ'' নামৰ মিউজিকেলখনৰ এটা ৰাষ্ট্ৰীয় ভ্ৰাম্যমাণ প্ৰডাকচনত কণমানি কজেট হিচাপে তেওঁ প্ৰথমবাৰৰ বাবে মঞ্চত অভিনয় কৰিছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ নিকেলোডিয়ান ধাৰাবাহিক ''দ্য ছিক্ৰেট ৱৰ্ল্ড অৱ এলিক্স মেক''ত মুখ্য চৰিত্ৰত অভিনয় কৰে, যিখন ১৯৯৪ চনৰ পৰা ১৯৯৮ চনলৈ সম্প্ৰচাৰিত হৈছিল। তেওঁ চিনেমা জগততো ভৰি দিয়ে আৰু ১৯৯৫ চনৰ চলচ্চিত্ৰ ৰূপান্তৰ ''দ্য বেবী-ছিটাৰ্ছ ক্লাব''ত ডন শ্বেফাৰ হিচাপে আৰু ১৯৯৯ চনৰ কিশোৰ কমেডী চিনেমা ''১০ থিংছ আই হেট এবাউট ইউ''ত মুখ্য চৰিত্ৰত অভিনয় কৰে। অলেইনিকে পিছলৈ কমেডী ছবি ''১০০ গাৰ্লছ'' (২০০০)ত এটা সহযোগী চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল। ইয়াৰ পিছত তেওঁ নাস্তাচিয়া কিনস্কি আৰু স্কাৰলেট জোহানছনৰ বিপৰীতে ''এন আমেৰিকান ৰেপছডী'' (২০০১) আৰু স্বতন্ত্ৰ নাটক ''ব্ৰিংগিং ৰেইন'' (২০০৩)ত অভিনয় কৰে। পিছলৈ তেওঁ ''এটলাছ শ্ৰাগড: পাৰ্ট ২'' (২০১১) আৰু ভীতিমূলক ছবি ''জেছাবেল'' (২০১৪)ত সহযোগী চৰিত্ৰত অভিনয় কৰে। ২০১০ চনৰ পৰা ২০১৫ চনলৈকে তেওঁ এএমচি ধাৰাবাহিক ''মেড মেন''ত চিন্থিয়া কছগ্ৰোভৰ চৰিত্ৰত আৰু নিকেলোডিয়ানৰ ''উইংক্স ক্লাব'' (২০১১–২০১৪)ত আইচি নামৰ চৰিত্ৰটোৰ বাবে কণ্ঠদান কৰিছিল। == প্ৰাৰম্ভিক জীৱন আৰু শিক্ষা == লাৰিছা ৰোমানোভনা অলেইনিকৰ জন্ম হৈছিল কেলিফৰ্ণিয়াৰ ছাণ্টা ক্লাৰাত লৰেইন আৰু ৰয় অলেইনিকৰ ঘৰত।{{efn|কিছুমান উৎসত ভুলবশতঃ উল্লেখ কৰা হৈছে যে অলেইনিকৰ জন্ম ছান ফ্ৰান্সিকোত হৈছিল, যাৰ ভিতৰত আছে ''Biography Today 1996 Annual Cumulation: Profiles of People of Interest to Young Readers'' (১৯৯৬)।<ref name=harris>{{cite book |title=Biography Today 1996 Annual Cumulation: Profiles of People of Interest to Young Readers |editor-last=Harris |editor-first=Laurie Lanzen |year=1996 |publisher=Omnigraphics |isbn=978-0-780-80070-0 |location=Detroit, Michigan |url=https://archive.org}}</ref> CBS ছান ফ্ৰান্সিকোৱে ২০১১ চনৰ এটা প্ৰবন্ধত উল্লেখ কৰিছে যে অলেইনিকৰ জন্ম ছাণ্টা ক্লাৰা চহৰত হৈছিল।<ref>{{cite web|url=https://sanfrancisco.cbslocal.com|work=KPIX-TV|title=Larisa Oleynik Joins Cast Of 'Hawaii Five-O'|date=March 3, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20120601031342/https://sanfrancisco.cbslocal.com|archive-date=June 1, 2012}}</ref>}} তেওঁৰ দেউতাক ইউক্ৰেইনী বংশোদ্ভৱ আছিল।<ref>{{cite web|url=https://russianlife.com|work=Russian Life|title=Famous Americans with Russian Roots|series=The Russia File|issn=1066-999X|archive-url=https://archive.today/20240706061645/https://russianlife.com|archive-date=July 6, 2024}}</ref> তেওঁ ছান ফ্ৰান্সিকোৰ উপকণ্ঠ অঞ্চল লছ গাটোজত ইষ্টাৰ্ণ অৰ্থডক্স পৰম্পৰাত ডাঙৰ-দীঘল হৈছিল।<ref name="religion">{{cite web|title=Larisa Online|website=Larisa.com|date=13 November 1998|url=http://www.larisa.com/|access-date=April 14, 2006|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20060518103246/http://www.larisa.com|archive-date=18 May 2006|archivedate=13 April 2006|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060413170844/http://www.larisa.com/|deadurl=yes}}</ref><ref name=harris/><ref>{{cite web|work=Los Angeles Times|url=https://www.latimes.com|title=Shows for Youngsters and Their Parents Too: Larisa Oleynik finds the secret is to have fun as 'Alex Mack'|last=Mendoza|first=N. F.|date=October 2, 1994|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org|archive-date=August 28, 2014}}</ref> তেওঁ ১৯৯৯ চনত লছ আলটোজৰ পাইনউড স্কুলৰ পৰা স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰে।<ref>{{cite web|url=https://www.pinewood.edu|work=Pinewood School, Los Altos|title=Pinewood Alumni Larisa Oleynik Continues Her Success in Hollywood|date=May 27, 2013|author=Lawson, Sarah|archive-url=https://archive.today/20190130005518/https://www.pinewood.edu|archive-date=January 30, 2019|access-date=January 30, 2019|url-status=live}}</ref> তেওঁৰ অভিনয় জীৱন বিকশিত হোৱাৰ লগে লগে তেওঁ "উত্তৰ কেলিফৰ্ণিয়াৰ স্বাভাৱিক শৈশৱৰ অভিজ্ঞতা আৰু লছ এঞ্জেলছত অডিচনৰ মাজত সময় ভাগ কৰি লৈছিল।" এলেক্স মেক চৰিত্ৰত সফলতা লাভ কৰাৰ পিছত অলেইনিকে কলেজত পঢ়িবলৈ সিদ্ধান্ত লয়,<ref>[https://web.archive.org Larisa Oleynik Celebrity Interview for Bringing Rain (2003)] at The Movie Insider</ref> আৰু নিউয়ৰ্কৰ ইয়ংকাৰ্ছত থকা ছাৰা লৰেন্স কলেজত নাম ভৰ্তি কৰে, যাক তেওঁ পৰৱৰ্তী সময়ত "মোৰ জীৱনৰ শ্ৰেষ্ঠ সিদ্ধান্ত" বুলি অভিহিত কৰিছিল।<ref name="college">{{cite web|title=Celebrity Spotlight: Larisa Oleynik|work= Girls' Life Magazine| last= Davis| first= Jasmen| url=http://www.girlslife.com| archive-url=https://web.archive.org/web/20060424073007/http://www.girlslife.com|archive-date=April 24, 2006}}</ref> ==টোকা== {{notelist}} ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Commons category|Larisa Oleynik}} {{Wikiquote}} * {{Twitter}} * {{IMDb name|646351}} * {{Tcmdb name|144487{{!}}0}} [[শ্ৰেণী:আমেৰিকান অভিনয় শিল্পী]] 4x79xo78ppb4an95zopehszxyvvn02r 0 133471 612373 602722 2026-06-15T09:16:46Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 612373 wikitext text/x-wiki '''শ্ৰিয়া শ্বাহ-ক্লৰফাইন''' ({{lang-en|:Shriya Shah-Klorfine, ১১ জানুৱাৰী, ১৯৭৯ – ১৯ মে’, ২০১২}}) নেপালত জন্মগ্ৰহণ কৰা এগৰাকী কানাডিয়ান মহিলা আছিল। তেওঁ ২০১২ চনত মাউণ্ট এভাৰেষ্টৰ শিখৰৰ পৰা নামি আহি থকা অৱস্থাত মৃত্যুবৰণ কৰে।<ref name="citynews">{{cite web |url=https://toronto.citynews.ca/2012/05/29/body-of-canadian-everest-climber-taken-off-mountain-by-helicopter/ |title=Body of Canadian Everest climber taken off mountain by helicopter |work=[[CityNews]] |date=May 29, 2012 |author=News Staff |access-date=September 16, 2016}}</ref><ref name="klor">{{cite web |url=https://www.cbc.ca/news/canada/exclusive-canadian-everest-victim-used-inexperienced-company-lacked-oxygen-1.1195149 |title=EXCLUSIVE {{!}} Canadian Everest victim used inexperienced company, lacked oxygen |work=[[CBC News]] |date=September 13, 2012 |access-date=September 16, 2016 |archive-date=September 18, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130918072953/https://www.cbc.ca/news/canada/exclusive-canadian-everest-victim-used-inexperienced-company-lacked-oxygen-1.1195149 |url-status=live }}</ref> ==প্ৰাৰম্ভিক জীৱন== চিটিনিউজৰ মতে, শ্বাহ-ক্লৰফাইনৰ জন্ম হৈছিল নেপালৰ কাঠমাণ্ডুত।<ref name="citynews" /> ন বছৰ বয়সত শ্বাহ-ক্লৰফাইনে পিতৃৰ সৈতে হেলিকপ্টাৰত উঠি মাউণ্ট এভাৰেষ্ট ভ্ৰমণ কৰিছিল।<ref name="thestar.com">{{cite web |url=https://www.thestar.com/news/gta/2012/05/22/toronto_woman_dies_on_mount_everest_descent.html |title=Toronto woman dies on Mount Everest descent |work=[[Toronto Star]] |first=Josh |last=Tapper |date=May 22, 2012 |access-date=September 16, 2016 |archive-date=June 17, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160617185649/https://www.thestar.com/news/gta/2012/05/22/toronto_woman_dies_on_mount_everest_descent.html |url-status=live }}</ref>তেওঁ নেপালৰ কাঠমাণ্ডুস্থিত ত্ৰিভুৱন বিশ্ববিদ্যালয়ত পঢ়িছিল।<ref name="macleans.ca">{{cite web |url=http://www.macleans.ca/general/the-lure-and-the-cruelty-of-mount-everest/ |title=The lure, and the cruelty, of Mount Everest |first=Barbara |last=Amiel |work=Maclean's |date=June 1, 2012 |access-date=September 16, 2016 |archive-date=September 19, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160919115408/http://www.macleans.ca/general/the-lure-and-the-cruelty-of-mount-everest/ |url-status=live }}</ref> শ্বাহ-ক্লৰফাইন ভাৰতৰ মুম্বাইত ডাঙৰ-দীঘল হৈছিল। তাৰ পৰা ক্ৰুজ জাহাজত যাত্ৰীসকলৰ সেৱা আৰু প্ৰশাসনিক কাম চোৱা এজন দায়িত্বশীল কৰ্মচাৰী বা পাৰ্চাৰ হিচাপে কাম কৰিছিল।<ref name="citynews" /> ক্ৰুজ জাহাজত কাম কৰি থাকোঁতে তেওঁৰ ভৱিষ্যত স্বামী ব্ৰুচ ক্লৰফাইনক লগ পায়, যিজন জাজ আৰু ইভেণ্ট পিয়ানোবাদক আছিল। তেওঁলোকে বিয়া হৈ তেওঁৰ গৃহ চহৰ কানাডাৰ টৰন্টোত বসতি স্থাপন কৰে আৰু তাৰ পৰাই তেওঁ ফেয়াৰৱেদাৰ মহিলাৰ কাপোৰৰ শৃংখলৰ ফেশ্বন ক্ৰেতা হৈ পৰে।<ref>{{cite web |url=https://notestowomen.wordpress.com/2012/05/22/shriya-shah-klorfine/ |title=Shriya Shah-Klorfine |date=May 22, 2012 |work=Notes to Women |access-date=September 16, 2016 |archive-date=October 12, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161012174922/https://notestowomen.wordpress.com/2012/05/22/shriya-shah-klorfine/ |url-status=live }}</ref><ref name="macleans.ca"/> এভাৰেষ্টত তেওঁৰ মৃত্যুৰ আগতে প্ৰায় এদশক ধৰি দুয়ো একেলগে আছিল।<ref name="thestar.com"/><ref name=klor/><ref name="ReferenceA">{{cite web |url=http://www.macleans.ca/society/life/more-details-and-blame-in-the-death-of-canadian-everest-victim/ |title=More details, and blame, in the death of Canadian Everest victim |work=[[Maclean's]] |first=Scaachi |last=Koul |date=September 14, 2012 |access-date=September 16, 2016 |archive-date=September 3, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160903114539/http://www.macleans.ca/society/life/more-details-and-blame-in-the-death-of-canadian-everest-victim/ |url-status=live}}</ref> শ্বাহ-ক্লৰফাইন এগৰাকী ব্যৱসায়ীও আছিল যিয়ে "এছ অ’ এছ স্প্লেছ অৱ ষ্টাইল ইনক্" আৰম্ভ কৰিছিল।<ref name="citynews" /> ২০১১ চনৰ অন্টাৰিঅ’ৰ সাধাৰণ নিৰ্বাচনৰ সময়ত তেওঁ মিচিছাগা ইষ্ট—কুকছভিলৰ প্ৰাৰ্থী হিচাবেও অংশগ্ৰহণ কৰিছিল ।<ref name="thestar.com"/><ref name="theaustralian" /> ==এভাৰেষ্টৰ অভিজ্ঞতা== শ্বাহ-ক্লৰফাইনে আটমষ্ট এডভেঞ্চাৰ ট্ৰেকিং নামৰ এটা নতুন গাইডিং কোম্পানীৰ সৈতে আৰোহণ কৰাৰ সম্পৰ্কত বুকিং কৰিছিল।<ref name="klor" /><ref name="ReferenceA" /> এই আৰোহণৰ খৰচ প্ৰায় ৩৬,০০০ ৰ পৰা ৪০,০০০ ডলাৰ আছিল, যি আন গাইড কোম্পানীবোৰৰ তুলনাত অলপ কম আছিল। বিমান ভাড়া আৰু সামগ্ৰী যোগ কৰিলে মুঠ খৰচ প্ৰায় ১,০০,০০০ ডলাৰ হৈছিল। বিমান ভাড়া আৰু সঁজুলি যোগ কৰাৰ পিছত মুঠ খৰচ আছিল প্ৰায় এক লাখ ডলাৰ। এই অভিযানৰ বাবে টকা সংগ্ৰহ কৰিবলৈ তেওঁ myeverestexpedition.com নামৰ ৱেবছাইটৰ জৰিয়তে অনুদান বিচাৰিছিল আৰু কিছুমান তহবিল সংগ্ৰহ অনুষ্ঠানো আয়োজন কৰিছিল, কিন্তু তাত বেছি ধন সংগ্ৰহ নহ’ল। শেষত তেওঁ নিজৰ ঘৰৰ ওপৰত দ্বিতীয়বাৰ বন্ধক লৈ এই অভিযানৰ খৰচ যোগান ধৰিছিল।<ref>{{cite web | url=https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/death-on-everest | title=Death on Everest | access-date=2023-01-16 | archive-date=2023-01-16 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230116224215/https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/death-on-everest | url-status=live}}</ref> শ্বাহ-ক্লৰফাইনে আৰোহণ কৰিবলৈ বুকিং কৰা গাইডিং কোম্পানীৰ কোনো এজন গাইডৰ পৰ্বত বগোৱা বিশেষ অভিজ্ঞতা নাছিল আনকি তেওঁৰ নিজৰু নাছিল।<ref>{{cite web |url=https://www.alanarnette.com/blog/2012/10/16/what-is-wrong-with-everest/ |title=What is Wrong with Everest |work=The Blog on alanarnette.com |first=Alan |last=Arnette |date=October 16, 2016 |access-date=September 16, 2016}}</ref> গাইডিং কোম্পানীৰ নেতাজনে কয় যে তেওঁ শ্বাহ-ক্লৰফাইনক সেইদিনা শিখৰত উপনীত হ’বলৈ চেষ্টা নকৰিবলৈ কৈছিল আৰু ইয়াকো সকীয়াই দিছিল যে তেওঁ এগৰাকী অনভিজ্ঞ গড় হিচাপে তলৰ পৰ্বতাৰোহী।<ref name="ReferenceA" /> কিন্তু আন এটা গাইড কোম্পানীয়ে কয় যে তেওঁক পৰ্যাপ্ত পৰিমাণৰ বটলত অক্সিজেন দিয়া হোৱা নাছিল।<ref name="ReferenceA" /> সেইদিনা গাইড ফাৰ্ম আৰু অন্যান্য পৰ্বতাৰোহীসকলে লক্ষ্য কৰা আন এটা বিষয় আছিল পাহাৰ সংকীৰ্ণ পথত লাহে লাহে যোৱাৰ ফলত বহু সময় লাগিছিল।<ref>{{cite web |url=https://www.theglobeandmail.com/news/national/save-me-canadian-climber-told-sherpas-after-being-urged-to-turn-back/article4198348/ |title='Save me,' Canadian climber told sherpas after being urged to turn back |work=[[The Globe and Mail]] |last1=Tu |first1=Thanh Ha |first2=Renata |last2=D'Aliesio |date=May 22, 2012 |access-date=September 16, 2016 |archive-date=October 1, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161001225834/http://www.theglobeandmail.com/news/national/save-me-canadian-climber-told-sherpas-after-being-urged-to-turn-back/article4198348/ |url-status=live }}</ref> ১৯৯৬ চনৰ এভাৰেষ্ট আৰোহণ পিছত ২০১২ চনটোক সৰ্বাধিক বিপজ্জনক ঋতু হিচাপে ধৰা হয়, য’ত প্ৰায় ১১ জন মানুহৰ মৃত্যু হৈছিল।<ref>{{cite web |url=https://www.spiegel.de/international/zeitgeist/mount-everest-records-deadliest-year-in-over-a-decade-a-859533.html |title=The Story Behind another Deadly Year on Everest |work=[[Spiegel Online]] |first=Lukas |last=Eberle |date=October 5, 2012 |access-date=September 16, 2016 |archive-date=September 7, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160907103401/http://www.spiegel.de/international/zeitgeist/mount-everest-records-deadliest-year-in-over-a-decade-a-859533.html |url-status=live }}</ref> হিমালয়ান তথ্যকোষত লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে যে ২০১২ চনৰ ১৯ ​​মে’ত মাউণ্ট এভাৰেষ্টৰ দক্ষিণ দিশত ৮৪০০ মিটাৰ উচ্চতাত শ্বাহ-ক্লৰফাইনৰ মৃত্যু হয়।<ref name="hd">{{cite web |url=http://www.himalayandatabase.com/2012%20Season%20Lists/2012%20Spring%20A18.html |work=The Himalayan Database |title=Deaths - Spring 2012 |publisher=The American Alpine Club |access-date=September 16, 2016 |archive-date=October 1, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161001115507/http://www.himalayandatabase.com/2012%20Season%20Lists/2012%20Spring%20A18.html |url-status=live}}</ref> সেই ঋতুত আৰু অধিক উত্তৰ দিশত দুজন আৰু দক্ষিণ দিশত সাতজন লোকৰ মৃত্যু হয়। শ্বাহ-ক্লৰফাইনৰ মৃত্যুৰ একেদিনাই আন চাৰিজনৰ মৃত্যু হয়।<ref name="hd" /> চতুৰ্থ শিবিৰৰ পৰা ২৫০ মিটাৰ (৮২০ ফুট) দূৰত্বত (নেপালৰ ফালে) শ্বাহ-ক্লৰফাইনৰ মৃত্যু হোৱা বুলি কোৱা হয়।<ref>{{cite news |url=https://www.torontosun.com/2012/05/22/repatriation-efforts-begin-for-toronto-woman-who-died-on-everest |title=Everest climber's last words: 'Save me' |first=Maryam |last=Shah |newspaper=[[Toronto Sun]] |date=May 22, 2012 |access-date=September 16, 2016 |archive-date=August 8, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160808123441/http://www.torontosun.com/2012/05/22/repatriation-efforts-begin-for-toronto-woman-who-died-on-everest |url-status=live }}</ref> মৃত্যুৰ সময়ত তেওঁৰ বয়স আছিল ৩৩ বছৰ।<ref name="ReferenceA"/> মৃত্যুৰ পিছদিনা পৰ্বতাৰোহী লিয়ান শ্বাটলৱৰ্থ শ্বাহ-ক্লৰফাইনৰ মৃতদেহটো দেখা পায়।<ref name="theaustralian">{{cite web |url=http://www.theaustralian.com.au/news/world/ego-driven-climbers-fall-to-everests-lethal-lure/story-fnb64oi6-1226370332184 |title=Ego-driven climbers fall to Everest's lethal lure |first=Nicola |last=Smith |work=[[The Australian]] |date=May 29, 2012 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20120531092932/http://www.theaustralian.com.au/news/world/ego-driven-climbers-fall-to-everests-lethal-lure/story-fnb64oi6-1226370332184 |archive-date=May 31, 2012 |url-status=live}}</ref> শ্বাটলৱৰ্থ আৰু শ্বাহ-ক্লৰফাইনৰ দেউতাক, যাৰ লগত শ্বাহ-ক্লৰফাইন বগাই আছিল, তেওঁৰ মৃতদেহৰ চাৰিওফালে ঘূৰিবলগীয়া হৈছিল, কাৰণ এতিয়াও বগাই যোৱা লাইনত ক্লিপ হৈ তেওঁ লাগি আছিল।<ref name="theaustralian" /> তেওঁৰ মৃতদেহটো প্ৰায় দহ দিন পাহাৰত আছিল আৰু তাৰ পিছত পুনৰ তললৈ লৈ যোৱা হৈছিল।<ref name="klor" /> ৮০০০ মিটাৰতকৈ অধিক উচ্চতাৰ পৰা মৃতদেহটো উদ্ধাৰ কৰি হেলিকপ্টাৰেৰে পাহাৰৰ পৰা নমাই অনা হয়।<ref>{{cite web |url=https://nationalpost.com/news/canada/canadian-climber-shriya-shah-klorfines-body-removed-from-mount-everest-by-helicopter |title=Canadian climber Shriya Shah-Klorfine's body removed from Mount Everest by helicopter |work=[[National Post]] |agency=[[The Canadian Press|CP]] |date=May 29, 2012 |access-date=September 16, 2016 }}{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ২০১২ চনৰ ৮ জুলাইত কানাডাৰ টৰন্টোৰ এটা গীৰ্জাত তেওঁৰ বাবে স্মৃতিচাৰণ সভা অনুষ্ঠিত কৰা হয়।<ref>{{cite web |url=https://www.gettyimages.com/detail/news-photo/friends-of-33-year-old-shriya-shah-klorfine-hold-a-memorial-news-photo/165450288 |publisher=[[Getty Images]] |title=Friends of 33 year old Shriya Shah-Klorfine, hold a memorial Sunday July 8, 2012 at Malvern Methodist Church in Toronto, Ontario |date=July 8, 2012 |access-date=September 16, 2016 |archive-date=June 11, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160611210547/http://www.gettyimages.com/detail/news-photo/friends-of-33-year-old-shriya-shah-klorfine-hold-a-memorial-news-photo/165450288 |url-status=live |archivedate=June 11, 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160611210547/http://www.gettyimages.com/detail/news-photo/friends-of-33-year-old-shriya-shah-klorfine-hold-a-memorial-news-photo/165450288 |deadurl=yes }}</ref> ==তথ্য সূত্ৰ== {{reflist}} i0n50tyl26ipcemwdq19lts8i9ubqmv 0 134818 612179 596231 2026-06-14T17:36:45Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 612179 wikitext text/x-wiki {{সাঁচ:দাশ}}{{Infobox person | name = ভূমিকা দাশ | image = Bhumika Das.JPG | caption = ওড়িশা ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটা গ্ৰহণ কৰাৰ সময়ত ভূমিকা | birth_date = {{birth date and age|df=yes|2003|01|22}} | birth_place = ভুৱনেশ্বৰ, [[ভাৰত]] | alma mater = শিক্ষা 'ও' অনুসন্ধান | occupation = অভিনেত্ৰী, ধ্ৰুপদী ওডিছী নৃত্যশিল্পী | years active = ২০১৪–বৰ্তমান }} '''ভূমিকা দাশ''' ([[ইংৰাজী]]: Bhoomika Dash) এগৰাকী [[ভাৰতীয়]] অভিনেত্ৰী আৰু ধ্ৰুপদী ওডিছী নৃত্যশিল্পী, যিয়ে [[ওড়িয়া]] চলচ্চিত্ৰ জগতত কৰা অভিনয়ৰ বাবে পৰিচিত।<ref>{{Cite web |title=Bhoomika Dash: Movies, Photos, Videos, News, Biography & Birthday {{!}} eTimes |url=https://timesofindia.indiatimes.com/topic/Bhoomika-Dash |access-date=5 February 2021 |website=The Times of India}}</ref> তেওঁ শিশু শিল্পী হিচাপে ''ৰুমকু ঝুমনা'' নামৰ ওড়িয়া চলচ্চিত্ৰখনৰ জৰিয়তে আত্মপ্ৰকাশ কৰিছিল আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত ''তু মো লাভ ষ্টৰী'' বোলছবিখনত মুখ্য অভিনেত্ৰী হিচাপে অভিনয় কৰিছিল।<ref name="odishatv">{{cite web |url=http://odishatv.in/odisha/body-slider/fans-give-thumbs-up-to-tu-mo-love-story-on-first-day-first-show-205726/ |title=Bhoomika getting appreciation for Tu mo love story |publisher=odishatv |access-date=2026-03-23 |archivedate=2020-01-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200113010502/https://odishatv.in/odisha/body-slider/fans-give-thumbs-up-to-tu-mo-love-story-on-first-day-first-show-205726 |deadurl=yes }}</ref> == প্ৰাৰম্ভিক জীৱন == ২০০৩ চনৰ ২২ জানুৱাৰীত ওড়িশাৰ ভুৱনেশ্বৰত তৃপ্তি আৰু প্ৰসন্ন কুমাৰ দাশৰ ঘৰত ভূমিকাৰ জন্ম হৈছিল।<ref name="dob"/> তেওঁ ভুৱনেশ্বৰৰ ডিএভি পাব্লিক স্কুল (ইউনিট-৮)ৰপৰা স্কুলীয়া শিক্ষা লাভ কৰিছিল আৰু বৰ্তমান ভুৱনেশ্বৰৰ ইনষ্টিটিউট অৱ ডেণ্টাল চাইন্সেছৰপৰা বিডিএছ অধ্যয়ন কৰি আছে।<ref>{{cite web|url=https://odishabytes.com/know-what-ollywood-actress-bhoomika-says-on-ott-platforms-ollywood-others/ |title=Know What Ollywood Actress Bhoomika Says On OTT Platforms, Ollywood & Others|date=2 May 2021 |publisher=Odishabytes.com}}</ref> == কেৰিয়াৰ == === শিশু শিল্পী হিচাপে === ভূমিকাই ২০১৩ চনত ওড়িয়া চলচ্চিত্ৰ ''ৰুমকু ঝুমনা''ত এগৰাকী শিশু শিল্পী হিচাপে ওড়িয়া চলচ্চিত্ৰ জগতত অভিনয় আৰম্ভ কৰিছিল।<ref>{{cite news|title=ଦେବଦାସଙ୍କ ପ୍ରେମିକା ଭୂମିକାରେ ଓଲିଉଡର ଏହି ଟିନଏଜର୍‌ ନାୟିକା|url=http://sambad.in/entertainment/bhumika-in-new-movie-128524/|accessdate=6 June 2018|newspaper=sambad.in|date=26 April 2018}}</ref><ref>{{cite news|title=‘ତୁ ମୋ ଲଭ୍‌ଷ୍ଟୋରୀ’ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରରେ ଭୂମିକାଙ୍କ ଚମତ୍କାର ଅଭିନୟ|url=https://odishalive.tv/entertainment/bhumikas-amazing-performance-in-tu-mo-love-story-odia-movie/|accessdate=15 October 2017|newspaper=Odisha Live|date=24 April 2017|archive-date=11 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170811085322/http://odishalive.tv/entertainment/bhumikas-amazing-performance-in-tu-mo-love-story-odia-movie/|url-status=dead|archivedate=11 August 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170811085322/http://odishalive.tv/entertainment/bhumikas-amazing-performance-in-tu-mo-love-story-odia-movie/|deadurl=yes}}</ref> এই চলচ্চিত্ৰখনৰ নিৰ্দেশনা দিছিল তাপস সৰঘৰিয়াই।<ref>{{cite news|title=ଆଜି ଶୁଭମୁକ୍ତି ‘ହିରୋ ନମ୍ବର ଓ୍ବାନ୍‌’|url=http://archive.sambad.in/news/entertainment/78661.html|accessdate=15 October 2017|newspaper=sambad.in|date=24 September 2017|archive-date=18 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171018104501/http://archive.sambad.in/news/entertainment/78661.html|url-status=dead|archivedate=18 October 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171018104501/http://archive.sambad.in/news/entertainment/78661.html|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite news|title=ଦଶହରାରେ ପ୍ରଥମ ଥର ପାଇଁ ଓଲିଉଡ୍‌ କଳାକାର|url=http://www.fastmailtv.com/news/details/entertainment/dasahara-the-first-ollywood-actor/1734|accessdate=15 October 2017|newspaper=Fast Mail TV|date=26 September 2017|archive-date=18 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171018064804/http://www.fastmailtv.com/news/details/entertainment/dasahara-the-first-ollywood-actor/1734|url-status=dead|archivedate=18 October 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171018064804/http://www.fastmailtv.com/news/details/entertainment/dasahara-the-first-ollywood-actor/1734|deadurl=yes}}</ref> এই ছবিখনত ভূমিকাৰ সৈতে হৰিহৰ মহাপাত্ৰ, [[মিহিৰ দাস]], হৰ পট্টনায়ক, প্ৰিয়া চৌধুৰী প্ৰমুখে অভিনয় কৰিছিল। ইয়াৰ পিছত তেওঁ তৰংগ চিনে প্ৰডাকচনৰ ছবি ''গপ হ’লে বি সতা''ত এগৰাকী শিশু শিল্পী হিচাপে অভিনয় কৰে। এই চলচ্চিত্ৰখনৰ বাবে ভূমিকাই ৫-ম তৰংগ চিনে বঁটাত শ্ৰেষ্ঠ শিশু শিল্পীৰ বঁটা লাভ কৰিছিল।<ref name="Award for Bhumika">{{cite news|title=Tarang Cine Awards 2014 Winners|url=http://incredibleorissa.com/tarang-cine-awards-2014/|accessdate=7 April 2017|newspaper=IncredibleOrissa.com|date=10 March 2014|archive-date=10 April 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170410010942/http://incredibleorissa.com/tarang-cine-awards-2014/|url-status=dead|archivedate=10 April 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170410010942/http://incredibleorissa.com/tarang-cine-awards-2014/|deadurl=yes}}</ref> === অভিনেত্ৰী হিচাপে === ভূমিকা দাশে ২০১৪ চনত হৰিহৰ মহাপাত্ৰৰ সৈতে ''ৰুমকু ঝুমনা'' বোলছবিত এগৰাকী শিশু শিল্পী হিচাপে অভিনয় জীৱনৰ পাতনি মেলিছিল, যাৰ বাবে তেওঁ শ্ৰেষ্ঠ শিশু শিল্পীৰ ওড়িশা ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটা লাভ কৰিছিল।<ref name="dob">{{Cite web |date=30 May 2018 |title=Ollywood actress Bhoomika Dash scores 97% in CBSE 10th Exam |url=https://kalingatv.com/state/ollywood-actress-bhoomika-dash-scores-97-in-cbse-10th-exam/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190128191114/https://kalingatv.com/state/ollywood-actress-bhoomika-dash-scores-97-in-cbse-10th-exam/ |archive-date=28 January 2019 |access-date=5 February 2021 |publisher=KalingaTV |quote=Bhoomika Dash, who was born on 22 January 2003, began her acting career in 2014 with the film ‘Rumku Jhumana’ as a child artist for which she received the Odisha State Film Award as best child artist. |language=en-US}}</ref> দাসে ''তু মো লাভ ষ্টৰী'' বোলছবিখনৰ জৰিয়তে ওলিউডত এগৰাকী মুখ্য অভিনেত্ৰী হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰে।<ref name="odishatv"/> ২০১৫ চনত তেওঁ ''গপ হ’লে বি সতা'' বোলছবিত বৰ্ষা প্ৰিয়দৰ্শিনীৰ শৈশৱৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল। তেওঁ পঢ়া-শুনাৰ লগতে ওলিউডত অভিনয় জীৱন অব্যাহত ৰাখিছিল। ইয়াৰ পিছত তেওঁ বাবুছানৰ বিপৰীতে ''হিৰো নং ১'' বোলছবিত মুখ্য অভিনেত্ৰী হিচাপে অভিনয় কৰে। ২০১৯ চনত তেওঁ একে নামৰ কিংবদন্তি ছবিখনৰ আধুনিক ৰূপান্তৰ ''নায়কৰা না দেৱদাস''ত 'পাৰো'ৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল।<ref>{{Cite web |title=Asit unhappy with director of Devdas' Odia remake |url=https://www.newindianexpress.com/states/odisha/2018/jul/20/asit-unhappy-with-director-of-devdas-odia-remake-1846061.html |access-date=13 February 2021 |website=The New Indian Express|date=20 July 2018 }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.odia99.com/2017/05/bhumika-dash-odia-heroine-hd-photo-age-upcoming-movie.html |title=Bhoomika Dash Upcoming Movie |date=23 May 2017 |publisher=saranga.satapathy}}</ref> == তথ্যসূত্ৰ == <references /> ==বাহ্যিক সংযোগ== * {{IMDb name|id=nm11715151}} [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় অভিনেত্ৰী]] lrbzokaw5f93ctfvf5wm0k0o05allbd 0 135364 612321 596718 2026-06-15T05:37:52Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 612321 wikitext text/x-wiki {{Infobox pageant titleholder | image = Maria Diễm Hương.png | name = লু থি ডিয়েম হুং | nickname = | title = *মিছ ভিয়েটনাম ৱৰ্ল্ড ২০১০ | competitions = *মিছ ভিয়েটনাম ৱৰ্ল্ড ২০১০<br/>(বিজয়ী) *মিছ আৰ্থ ২০১০<br/>(শীৰ্ষ ১৪) *মিছ ইউনিভাৰ্চ ২০১২<br/>(স্থান লাভ কৰা নাই) | birth_date= {{Birth date and age|1990|8|30}} | birth_place = হো চি মিন চিটী, [[ভিয়েটনাম]] | birth_name = লু থি ডিয়েম হুং | height = ১.৭৫ মিটাৰ | eye_color = ক'লা | hair_color = ক'লা | children = ১ | spouse = *{{marriage|ডিন ট্ৰুয়াং চিন|2011|2014|end=div}} *{{marriage|কুয়াং হুই|2015|2020|end=div}} | films = | homepage = http://www.hoahaudiemhuong.com/ }} '''লু থি ডিয়েম হুং''' ([[ইংৰাজী]]: Lưu Thị Diễm Hương; জন্ম: ৩০ আগষ্ট ১৯৯০) এগৰাকী ভিয়েটনামিজ মডেল আৰু সুন্দৰী প্ৰতিযোগিতাৰ খিতাপধাৰী, যিয়ে ''মিছ ভিয়েটনাম ৱৰ্ল্ড ২০১০'' খিতাপ জয় কৰিছিল।<ref>{{cite web |url=http://missvietnamworld.com.vn/en-US/miss2010/default.aspx |title=Miss Viet Nam World 2010 |accessdate=2010-11-20 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101125225009/http://missvietnamworld.com.vn/en-US/miss2010/default.aspx |archivedate=2010-11-25}}</ref> ডিয়েম হুঙৰ জন্ম [[ভিয়েটনাম]]ৰ হো চি মিন চিটীত হৈছিল। তেওঁ ''মিছ ৱৰ্ল্ড ২০১০''লৈ যোৱা নাছিল যদিও ভিয়েটনামৰ না ট্ৰাঙত অনুষ্ঠিত ''মিছ আৰ্থ ২০১০''ত দেশক প্ৰতিনিধিত্ব কৰিবলৈ তেওঁক পঠোৱা হৈছিল।<ref>{{Cite web |url=http://www.missearth.tv/delegates.php |title=Miss Earth 2020 Delegates}}</ref> == মিছ আৰ্থ ২০১০ == ডিয়েম হুঙে ''মিছ আৰ্থ ২০১০''ত ভিয়েটনামক প্ৰতিনিধিত্ব কৰিছিল আৰু বিজয়ীগৰাকীৰ সৈতে অন্যতম প্ৰবল দাবীদাৰ হোৱা সত্ত্বেও তেওঁ অন্তিম নিশাৰ শীৰ্ষ ১৪ গৰাকীৰ ভিতৰত স্থান লাভ কৰিছিল। ইয়াৰ উপৰি তেওঁ মিছ টেলেণ্ট প্ৰতিযোগিতাত শীৰ্ষ ৫ গৰাকীৰ ভিতৰত স্থান লাভ কৰে আৰু '''বেষ্ট ইন চুইমচুট''' বঁটাও জয় কৰে। ভাৰতৰ নিকোল ফাৰিয়াই ২০০৯ চনৰ মিছ আৰ্থ ব্ৰাজিলৰ লাৰিছা ৰামোছৰপৰা মুকুট অৰ্জন কৰিছিল। == মিছ ইউনিভাৰ্চ ২০১২ == ডিয়েম হুঙক আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ নেভাদাৰ লাছ ভেগাছত অনুষ্ঠিত ''মিছ ইউনিভাৰ্চ ২০১২''ত প্ৰতিযোগিতা কৰিবলৈ ৰাষ্ট্ৰীয় ফ্ৰেঞ্চাইজি ধাৰকৰদ্বাৰা নিযুক্ত কৰা হৈছিল। আগতীয়া প্ৰিয় তথা জনপ্ৰিয় হোৱা সত্ত্বেও তেওঁ শীৰ্ষ ১৬ গৰাকীৰ ভিতৰত স্থান লাভ নকৰিলে। আমেৰিকাৰ অলিভিয়া কালপোৱে এই বছৰ মুকুট পিন্ধিছিল। == ব্যক্তিগত জীৱন == ২০১৪ চনত পোহৰলৈ আহিছিল যে তেওঁ ''মিছ ইউনিভাৰ্চ ২০১২''ত প্ৰতিযোগিতা কৰাৰ পূৰ্বেই ২০১১ চনত বিবাহপাশত আবদ্ধ হৈছিল। তেওঁৰ পূৰ্বৰ পতি ডিন ট্ৰুয়াং চিনে বিবাহ বিচ্ছেদৰ বাবে গোচৰ দিছিল। তেওঁ বিবাহিত অৱস্থাত মিছ ইউনিভাৰ্চত অংশ লোৱা ভিয়েটনামৰ প্ৰথমগৰাকী প্ৰতিনিধি আছিল।<ref>{{Cite web |url=http://www.thanhniennews.com/entertainment/vietnam-beauty-queen-barred-from-performances-for-marriage-lie-24492.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20140310161213/http://www.thanhniennews.com/entertainment/vietnam-beauty-queen-barred-from-performances-for-marriage-lie-24492.html |url-status=dead |archive-date=March 10, 2014 |title=Vietnam beauty queen barred from performances for marriage lie |date=10 March 2014 |access-date=26 March 2026 |archivedate=20 September 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170920043828/http://www.thanhniennews.com/entertainment/vietnam-beauty-queen-barred-from-performances-for-marriage-lie-24492.html |deadurl=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.thanhniennews.com/entertainment/beauty-queen-asked-to-explain-marriage-status-lie-24424.html |archive-url=https://archive.today/20140310140157/http://www.thanhniennews.com/entertainment/beauty-queen-asked-to-explain-marriage-status-lie-24424.html |url-status=dead |archive-date=March 10, 2014 |title=Beauty queen asked to explain marriage status lie |date=10 March 2014 |access-date=26 March 2026 |archivedate=19 September 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170919234210/http://www.thanhniennews.com/entertainment/beauty-queen-asked-to-explain-marriage-status-lie-24424.html |deadurl=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://english.vietnamnet.vn/ |title=Beauty queen's marital status to be verified - News VietNamNet |access-date=2026-03-26 |archivedate=2009-10-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20091022073614/http://english.vietnamnet.vn/ |deadurl=yes }}</ref> অৱশ্যে তেওঁক তেওঁৰ খিতাপটো ৰাখিবলৈ অনুমতি দিয়া হৈছিল। ২০১৫ চনত তেওঁ কুয়াং হুইৰ সৈতে পুনৰ বিবাহপাশত আবদ্ধ হয়, তেওঁলোকৰ এটা সন্তান আছে আৰু তেওঁ নিজাকৈ এটা বেকাৰীও খুলিছে। ২০২০ চনত তেওঁলোকৰ বিবাহ বিচ্ছেদ হয় আৰু বৰ্তমান তেওঁ এগৰাকী একক মাতৃ। == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist}} [[শ্ৰেণী:ভিয়েটনামৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:মডেল]] [[শ্ৰেণী:সৌন্দৰ্য প্ৰতিযোগী]] dn1xlgj9ob3t3zbap36xmllk9l92wc4 0 136330 612177 599653 2026-06-14T17:35:30Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 612177 wikitext text/x-wiki {{Infobox model | name = ভূমিকা আৰোৰা | image = | caption = | birth_name = | birth_date = {{Birth based on age as of date|22|2014|4|1}}<ref name="modelscom"/> | birth_place = নতুন দিল্লী, ভাৰত<ref name="modelscom">{{cite web|url=https://models.com/newfaces/modeloftheweek/35660|title=Bhumika Arora – NEWfaces|publisher=}}</ref> | occupation = ফেশ্বন মডেল | years_active = ২০১২–বৰ্তমান | height = ৫ ফুট ১১ ইঞ্চি | haircolor = ক’লা | eyecolor = মুগা | agency = দ্য ছচাইটি মেনেজমেণ্ট (নিউয়ৰ্ক) <br /> এলিত মডেল মেনেজমেণ্ট (পেৰিছ, মিলান, লণ্ডন, আমষ্টাৰডাম, বাৰ্চিলোনা, ক’পেনহেগেন) <br /> এম পি ষ্টকহোম (ষ্টকহোম) <ref>{{cite web | url=https://models.com/models/bhumika-arora | title=Bhumika Arora - Model }}</ref> | website = }} '''ভূমিকা আৰোৰা''' ([[ইংৰাজী]]: Bhumika Arora) এগৰাকী [[ভাৰতীয়]] ফেশ্বন মডেল। ভূমিকা ২০১৬ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহৰ ''ভগ ইণ্ডিয়া''ৰ বেটুপাতৰ মডেল আছিল আৰু আলোচনীখনে তেওঁক পৰৱৰ্তী ভাৰতীয় ছুপাৰমডেল হিচাপে অভিহিত কৰিছিল।<ref>{{cite web|url=http://www.vogue.in/content/cover-story-bhumika-arora-february-2016/|title=How Bhumika Arora achieved the ultimate fashion dream|work=VOGUE India|date=28 January 2016|access-date=31 January 2016|archive-date=18 October 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181018003204/https://www.vogue.in/content/cover-story-bhumika-arora-february-2016/|url-status=dead|archivedate=18 October 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181018003204/https://www.vogue.in/content/cover-story-bhumika-arora-february-2016/|deadurl=yes}}</ref> ভূমিকাই ''আমেৰিকান ভগ'', ''ব্ৰিটিছ ভগ'', ''ভগ ইণ্ডিয়া'', ''ভগ পেৰিছ'', ''টিন ভগ'', ''এল'' ইউএছএ, ''মেৰী ক্লেয়াৰ'' ইটালী, ''আই-ডি মেগাজিন'', ''লাভ মেগাজিন'', ''এল'ফিচিয়েল'' ইণ্ডিয়া, ''ইণ্টাৰভিউ জাৰ্মানী'' আৰু ''আমনো মেগাজিন''ৰ সম্পাদকীয়ত ভূমুকি মাৰিছে।<ref name=":0">{{Cite web|title = Bhumika Arora - Model|url = http://models.com/models/bhumika-arora/10|website = MODELS.com|access-date = 2016-01-31}}</ref><ref name="asimod">{{cite web|url=http://asianmodelsblog.blogspot.in/|title=ASIAN MODELS BLOG|author=Asi Mod|publisher=}}</ref> তেওঁ ২০১৪/২০১৫ চনৰ ফল/উইণ্টাৰ সংগ্ৰহৰ বাবে ড্ৰিজ ভেন নোটেনৰ হৈ পেৰিছত প্ৰথমটো আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় ৰেম্প শ্ব’ত অংশ লৈছিল।<ref name="raya.smith">{{cite web|url=https://www.wsj.com/articles/the-making-of-a-runway-model-1425512543|title=The Making of a Runway Model - WSJ|author=Ray A. Smith|date=5 March 2015|work=WSJ}}</ref> অৱশ্যে, তেওঁৰ বাবে আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ সময় আছিল ২০১৫ চনৰ ফল শ্ব’সমূহ, য’ত তেওঁ আলেকজেণ্ডাৰ ৱাংৰ হৈ নিউয়ৰ্ক ফেশ্বন উইকত অভিষেক ঘটাইছিল। তিনিদিনৰ পিছত তেওঁ ভেৰা ৱাংৰ হৈ ৰেম্প ৱাক কৰে আৰু Vogue.com-এ তেওঁক "৭ থিংছ উই লাভড টুডে" তালিকাত ৩ নম্বৰ স্থানত ৰাখিছিল।<ref name="raya.smith"/> নিউয়ৰ্ক ফেশ্বন উইকত অভিষেকৰ পিছত সেই ছিজনতে ভূমিকাই লণ্ডন ফেশ্বন উইকত ড্যাক্স, গেৰেথ পুগ, জোনাথন চাউণ্ডাৰ্ছ, প্ৰিন আৰু চিমোন ৰোছাৰ হৈ খোজ কাঢ়িছিল। ইয়াৰ পিছত তেওঁ মিলানলৈ যায় আৰু তাত কাৰ্ল লেজাৰফেল্ডৰ ফেণ্ডি শ্ব’ত অংশ লয়। ২০১৫ চনৰ ফল আৰু ২০১৬ চনৰ ফল ছিজনৰ ভিতৰত ভূমিকাই হাৰ্মিছ, চেনেল, ফেণ্ডি, ভাৰ্চাচি, জিন পল গলটিয়াৰ, কেনজো, ড্ৰিজ ভেন নোটেন, মিছনি, ডি স্কোৱাৰ্ড২, মনিষ আৰোৰা, ফেৰাগামো, ইট্ৰো, ৰবেৰ্টো কাভালি, ডলচে এণ্ড গাবানা, ভিক্টৰ এণ্ড ৰলফ, আন্না চুই, আলেকজেণ্ডাৰ ৱাং, ইমিলিঅ’ পুচি, ভেৰা ৱাং, বটেগা ভেনেটা, ষ্টেলা মেকাৰ্টনি, এলবেৰ্টা ফেৰেটি, মেক্স মাৰা, ৩.১ ফিলিপ লিম, বিচিবিজি মেক্স আজৰিয়া, গেৰেথ পুগ, এইচ এণ্ড এম, কোচে, লিয়া পেকৰে, পৰ্টছ ১৯৬১, ব্ৰেণ্ডন মেক্সৱেল, ডেস্ক লাম, প্ৰবাল গুৰুং, ফেণ্টি এক্স পুমা আৰু বালমেইনৰ দৰে প্ৰখ্যাত ব্ৰেণ্ড আৰু ডিজাইনাৰৰ বাবে কাম কৰিছিল।<ref name=":0" /><ref name="asimod"/> তেওঁ এইচ এণ্ড এম ফল/উইণ্টাৰ ২০১৬-২০১৭ ৰেডী-টু-ৱেৰ ফেশ্বন শ্ব’ৰ শেষৰফালে দুবাৰকৈ উজুটি খাই পৰি গৈছিল।<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=KLeh29JfPtg Video on YouTube, with two angles of view]</ref> তেওঁ হাভানাৰ ঔপনিৱেশিক পথ পাচিও ডেল প্ৰাডুত অনুষ্ঠিত হোৱা চেনেলৰ ক্ৰুজ ২০১৬/২০১৭ শ্ব’ত কাৰ্ল লেজাৰফেল্ডৰ হৈ ৰেম্প ৱাক কৰিছিল।<ref>{{cite web | url=https://www.instagram.com/p/BFAPYaXg3y9/ | title=The Society Management on Instagram: "#Resort2017 @chanelofficial #societysquad @barborapodzimkova @lindseywixson @paulinehoarau @josephine_letutour @molllsbair @bhumika_arora04 @antoninapetkovic @alecia_morais @louiseparker @laurenjdg }}</ref> নাইকিল্যাব আৰু অলিভিয়াৰ ৰাউষ্টিঙৰ সহযোগিতাক উদ্‌যাপন কৰি নিক নাইটে ডিচড এণ্ড কনফিউজডৰ বাবে নিৰ্মাণ কৰা এখন চুটি ছবিটো তেওঁক ডিজাইনাৰজনৰ লগতে ফুটবল তাৰকা ক্ৰিষ্টিয়ানো ৰোনাল্ডো আৰু আন কেইবাগৰাকী মডেলৰ সৈতে দেখা গৈছিল।<ref>Archived at [https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211209/N7lnqyJ5uEg Ghostarchive] and the {{cite AV media| url = https://www.youtube.com/watch?v=N7lnqyJ5uEg| title = NikeLab x Olivier Rousteing Fashion Film:Nick Knight/Robbie Spencer/Dazed&Confused/Cristiano Ronaldo| website = [[YouTube]]| access-date = 2026-03-31| archive-date = 2020-03-02| archive-url = https://web.archive.org/web/20200302104917/https://www.youtube.com/watch?v=N7lnqyJ5uEg| dead-url = unfit}}: {{cite AV media| url = https://www.youtube.com/watch?v=N7lnqyJ5uEg| title = NikeLab x Olivier Rousteing Fashion Film:Nick Knight/Robbie Spencer/Dazed&Confused/Cristiano Ronaldo | website=[[YouTube]]}}</ref> == প্ৰাৰম্ভিক জীৱন == ভূমিকা আৰোৰাই চণ্ডীগড়ৰপৰা বেচেলৰ অফ বিজনেছ এডমিনিষ্ট্ৰেচন (BBA) অধ্যয়ন কৰিছিল।<ref>{{Cite web|url=http://elle.in/fashion/bhumika-arora-international-model/|title=Meet Bhumika Arora, India's newest supermodel|last=Team|first=ELLE India|website=Elle India|language=en-US|access-date=2018-02-18|archivedate=2018-08-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180825115749/http://elle.in/fashion/bhumika-arora-international-model/|deadurl=yes}}</ref> ভূমিকাই ২০১৪ চনত ২৬ বছৰ বয়সত ড্ৰিজ ভেন নোটেনৰ হৈ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত আত্মপ্ৰকাশ কৰিছিল।<ref>{{Cite news|url=http://www.elleuk.com/fashion/articles/a31052/bhumika-arora-august-2016/|title=Get To Know Model Bhumika Arora|date=2016-07-06|work=ELLE UK|access-date=2018-02-18|language=en}}</ref> অৱশ্যে, ২০১৫ চনৰ ফল/উইণ্টাৰ ফেশ্বন ছিজনৰ বাবেহে তেওঁ অধিক জনাজাত হৈছিল, য'ত তেওঁ আলেকজেণ্ডাৰ ৱাংৰ ছেমি-এক্সক্লুচিভ মডেল আছিল আৰু সেই ছিজনত মুঠ ২৫টা শ্ব'ত অংশ লৈছিল।<ref>{{Cite web|url=http://forums.thefashionspot.com/f52/bhumika-arora-248207-12.html|title=Bhumika Arora - Page 12 - the Fashion Spot|website=forums.thefashionspot.com|language=en|access-date=2018-02-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20180219031212/http://forums.thefashionspot.com/f52/bhumika-arora-248207-12.html|archive-date=19 February 2018|url-status=dead|archivedate=2018-02-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180219031212/http://forums.thefashionspot.com/f52/bhumika-arora-248207-12.html|deadurl=yes}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/brunch/meet-the-newest-indian-supermodel-bhumika-arora/story-oNsBXjKjiHpeHtVyqWGG3N.html|title=Meet the newest Indian supermodel, Bhumika Arora|date=2015-05-08|work=hindustantimes.com/|access-date=2018-02-18|language=en}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় মডেল]] q8km56ogafdy1l0m1fzvro1vowdqqw8 0 136417 612283 602639 2026-06-15T01:10:11Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 612283 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = মেহজাবীন চৌধুৰী | image = Mehazabien Chowdhury cropped JCI Bangladesh Ten Outstanding Young Persons Award 2023 Ceremony Dhaka 2023-10-13 (PID-0013135) (cropped).jpg | caption = ২০২৩ চনত চৌধুৰী | native_name = মেহজাবীন চৌধুৰী | native_name_lang = bn | birth_date = {{Birth date and age|1991|4|19|df=y}} | birth_place = [[চট্টগ্ৰাম]], [[বাংলাদেশ]] | occupation = অভিনেত্ৰী | years_active = ২০০৯–বৰ্তমান | title = লাক্স চেনেল আই ছুপাৰষ্টাৰ ২০০৯ | spouse = {{marriage|আদনান অল ৰাজীৱ|2025}} | awards = | notable_works = {{Plainlist | * ''বড় ছেলে'' * ''ৰেডৰাম'' * ''সাব্ৰিনা'' * ''পুনৰ্জন্ম'' }} }} '''মেহজাবীন চৌধুৰী''' ([[ইংৰাজী]]: Mehazabien Chowdhury; জন্ম: ১৯ এপ্ৰিল ১৯৯১) এগৰাকী বাংলাদেশী অভিনেত্ৰী, মডেল আৰু ২০০৯ চনৰ ''লাক্স চেনেল আই ছুপাৰষ্টাৰ'' বিজয়ী।<ref>{{Cite news |date=19 September 2020 |title="I have not signed any movie" – Mehazabien Chowdhury |url=https://www.thedailystar.net/arts-entertainment/news/i-have-not-signed-any-movie-mehazabien-chowdhury-1963861 |access-date=11 May 2021 |work=The Daily Star |language=en}}</ref> বাংলাদেশৰ সৌন্দৰ্য প্ৰতিযোগিতা ''লাক্স চেনেল আই ছুপাৰষ্টাৰ'' জিকাৰ পিছতে তেওঁ অভিনয় জীৱন আৰম্ভ কৰিছিল।<ref>{{Cite news |last=Alom |first=Zahangir |date=2010-01-24 |title=Talent and glamour unified |url=https://www.thedailystar.net/news-detail-123121 |access-date=2022-04-30 |work=[[The Daily Star (Bangladesh)|The Daily Star]] |language=en |archive-date=1 January 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200101111950/https://www.thedailystar.net/news-detail-123121 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |last=Hassan |first=Mainul |date=2010-02-02 |title=Journey to stardom |url=https://www.thedailystar.net/news-detail-124426 |access-date=2022-04-30 |work=The Daily Star|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |url=http://archive.thedailystar.net/newDesign/news-details.php?nid=123121 |title=Mehazabien Chowdhury crowned Lux Superstar '09 |work=[[The Daily Star (Bangladesh)|The Daily Star]] |access-date=13 January 2015 |archive-date=4 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304061713/http://archive.thedailystar.net/newDesign/news-details.php?nid=123121 |url-status=live |archivedate=4 March 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304061713/http://archive.thedailystar.net/newDesign/news-details.php?nid=123121 |deadurl=yes }}</ref> ম’বাইল ফোন অপাৰেটৰ বাংলালিংকৰ এটা টেলিভিছন বিজ্ঞাপনত অভিনয় কৰি চৌধুৰীয়ে বিশেষ চৰ্চা লাভ কৰিছিল। এটিএন বাংলাত সম্প্ৰচাৰিত টেলিভিছন নাটক ''তুমি থাকো সিন্ধু পাৰে''ৰ জৰিয়তে তেওঁ আত্মপ্ৰকাশ কৰে। তেতিয়াৰপৰাই তেওঁ ''বড় ছেলে'', ''চম্পা হাউচ'', ''বুকেৰ বাঁ পাশে'', ''আলো'', ''লতা অডিঅ’'', ''চিৰকাল আজ'' আৰু ''কাজলেৰ দিন ৰাত্ৰি''ৰ দৰে কেইবাখনো নাটকত অভিনয় কৰিছে। == প্ৰাৰম্ভিক জীৱন আৰু শিক্ষা == ১৯৯১ চনৰ ১৯ এপ্ৰিলত বাংলাদেশৰ চট্টগ্ৰামত চৌধুৰীৰ জন্ম হৈছিল।<ref name="daily">{{Cite web|url=https://www.daily-bangladesh.com/english/Happy-29th-birthday-to-Mehazabien/40886|title=Happy 29th birthday to Mehazabien|date=2020-04-19|access-date=2022-02-10|website=Daily Bangladesh|archive-date=12 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210512060209/https://www.daily-bangladesh.com/english/Happy-29th-birthday-to-Mehazabien/40886|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |date=5 August 2019 |script-title=bn:মেহজাবিন চৌধুৰী |url=https://www.ntvbd.com/Mehazabien-Chowdhury |access-date=11 May 2021 |work=NTV |language=bn |archive-date=11 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210511062310/https://www.ntvbd.com/Mehazabien-Chowdhury |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |date=19 April 2017 |title=Birthdays are a rare respite for Mehazabien |url=https://www.thedailystar.net/arts-entertainment/birthdays-are-rare-respite-mehazabien-1392862 |access-date=11 May 2021 |work=The Daily Star |language=en |archive-date=12 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210512061733/https://www.thedailystar.net/arts-entertainment/birthdays-are-rare-respite-mehazabien-1392862 |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনৰ ১৪ ফেব্ৰুৱাৰীত মেহজাবীনে পৰিচালক, প্ৰযোজক তথা চিত্ৰনাট্যকাৰ আদনান অল ৰাজীৱৰ সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হয়।<ref>{{Cite web |title=১৩ বছৰেৰ প্ৰেমেৰ সফল পৰিণতি |url=https://www.banglatribune.com/entertainment/television/887364/%E0%A7%A7%E0%A7%A9-%E0%A6%AC%E0%A6%9B%E0%A6%B0%E0%A7%87%E0%A6%B0-%E0%A6%AA%E0%A7%8D%E0%A6%B0%E0%A7%87%E0%A6%AE%E0%A7%87%E0%A6%B0-%E0%A6%B8%E0%A6%AB%E0%A6%B2-%E0%A6%AA%E0%A6%B0%E0%A6%BF%E0%A6%A3%E0%A6%A4%E0%A6%BF |access-date=2025-02-25 |website=Bangla Tribune |language=bn}}</ref><ref>{{Cite web |title=Mehazabien Chowdhury ties the knot with Adnan Al Rajeev |url=https://www.dhakatribune.com/showtime/374620/mehazabien-chowdhury-finally-ties-the-knot-with |access-date=2025-06-06 |website=Dhaka Tribune |language=en}}</ref> == কৰ্মজীৱন == চৌধুৰীয়ে মডেল হিচাপে নিজৰ কেৰিয়াৰ আৰম্ভ কৰিছিল। ২০০৯ চনত তেওঁ ''লাক্স চেনেল আই ছুপাৰষ্টাৰ''ৰ খিতাপ দখল কৰে, য’ত মৌনিতা খান ঈশানা প্ৰথম ৰানাৰ্ছ আপ আৰু সাদিকা স্বৰ্ণা দ্বিতীয় ৰানাৰ্ছ আপ হৈছিল।<ref>{{Cite news |title=Mehazabien wraps up new TVC, telefilm |url=https://www.theindependentbd.com/post/218339 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210511132908/https://www.theindependentbd.com/post/218339 |archive-date=11 May 2021 |access-date=11 May 2021 |work=The Independent |location=Dhaka}}</ref> এই প্ৰতিযোগিতাত বিজয়ী হোৱাৰ পিছত তেওঁ নিয়মিতভাৱে সংবাদ মাধ্যমত কাম কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে।<ref>{{Cite news |title=Reality shows provide much-needed platform to gifted : Mehazabien |url=http://www.newagebd.net/article/131327/reality-shows-provide-much-needed-platform-to-gifted-mehazabien |access-date=1 June 2021 |work=New Age |language=en |archive-date=2 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210602215744/http://www.newagebd.net/article/131327/reality-shows-provide-much-needed-platform-to-gifted-mehazabien |url-status=live }}</ref> চৌধুৰীৰ প্ৰথম টেলিভিছন অভিষেক ঘটিছিল ''তুমি থাকো সিন্ধু পাৰে'' নাটকৰ জৰিয়তে।<ref>{{Cite news |date=19 January 2018 |title=Mehzabien's journey into the world of television |url=https://www.thedailystar.net/arts-entertainment/interview/bangladeshi-popular-model-and-actress-mehazabien-chowdhury-journey-the-world-television-1521829 |access-date=11 May 2021 |work=The Daily Star |language=en |archive-date=11 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210511024128/https://www.thedailystar.net/arts-entertainment/interview/bangladeshi-popular-model-and-actress-mehazabien-chowdhury-journey-the-world-television-1521829 |url-status=live}}</ref> ইয়াৰ পিছত তেওঁ টেলিভিছন বিজ্ঞাপনত ভূমুকি মাৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে।<ref name="The Daily Star-2021b">{{Cite news |date=20 April 2021 |title=Hair oil brand Nihar Naturals onboards Mehazabien Chowdhury as its brand ambassador. |url=https://www.thedailystar.net/pr/news/hair-oil-brand-nihar-naturals-onboards-mehazabien-chowdhury-its-brand-ambassador-2080745 |access-date=11 May 2021 |work=The Daily Star |language=en |archive-date=11 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210511080514/https://www.thedailystar.net/pr/news/hair-oil-brand-nihar-naturals-onboards-mehazabien-chowdhury-its-brand-ambassador-2080745 |url-status=live }}</ref> ২০১৬ চনত চৌধুৰীয়ে নৃত্যৰ ৰিয়েলিটি শ্ব’ ''মংগোলী-চেনেল আই সেৰা নাচিয়ে''ত অতিথি বিচাৰক হিচাপে কাম কৰিছিল।<ref>{{Cite news |title=Mehazabien as guest judge at Shera Nachiye |url=http://thedailynewnation.com/news/89218/Mehazabien-as-guest-judge-at-Shera-Nachiye |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20230325040507/https://thedailynewnation.com/news/89218/Mehazabien-as-guest-judge-at-Shera-Nachiye |archive-date=25 March 2023 |access-date=2023-03-22 |work=The New Nation |language=en |archivedate=2023-03-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230325040507/https://thedailynewnation.com/news/89218/Mehazabien-as-guest-judge-at-Shera-Nachiye |deadurl=yes }}</ref> চৌধুৰীয়ে ৰোমাণ্টিক-কমেডী টেলিফিল্ম ''একাই ১০০''ত নায়িকাৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল।<ref>{{Cite news |date=28 July 2020 |title=Nisho to play a rebellious bachelor and live in his car |url=https://www.dhakatribune.com/showtime/2020/07/28/nisho-to-play-a-rebellious-bachelor-living-in-his-car |access-date=11 May 2021 |work=Dhaka Tribune |archive-date=27 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201027041305/https://www.dhakatribune.com/showtime/2020/07/28/nisho-to-play-a-rebellious-bachelor-living-in-his-car |url-status=live }}</ref> ২০১৭ চনত তেওঁ জনপ্ৰিয় টেলিভিছন নাটক ''বড় ছেলে''ত অভিনয় কৰে।<ref>{{Cite news |date=12 September 2017 |title=Mehazabien didn't realise "Boro Chele" would be such a hit |work=The Daily Star |url=http://www.thedailystar.net/arts-entertainment/interview/mehzabien-didnt-realise-boro-chele-would-be-such-hit-1460707 |access-date=23 December 2017 |archive-date=23 December 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171223215746/http://www.thedailystar.net/arts-entertainment/interview/mehzabien-didnt-realise-boro-chele-would-be-such-hit-1460707 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |date=23 September 2017 |title=Boro Chele Becomes One of the Most Watched Bangladeshi Telefilms in YouTube |work=The Daily Star |url=http://www.thedailystar.net/showbiz/grapevine/boro-chele-becomes-one-the-most-watched-bangladeshi-telefilms-youtube-1466134 |access-date=23 December 2017 |archive-date=23 December 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171223102416/http://www.thedailystar.net/showbiz/grapevine/boro-chele-becomes-one-the-most-watched-bangladeshi-telefilms-youtube-1466134 |url-status=live }}</ref> ২০২০ চনত চৌধুৰীক বহুজাতিক পাদুকা ব্ৰেণ্ড বাটা বাংলাদেশৰ ব্ৰেণ্ড এম্বেছেডৰ হিচাপে নিৰ্বাচিত কৰা হয়।<ref>{{Cite news |title=New faces of Bata |url=https://today.thefinancialexpress.com.bd/stock-corporate/new-faces-of-bata-1583508080 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230321193327/https://today.thefinancialexpress.com.bd/stock-corporate/new-faces-of-bata-1583508080 |archive-date=21 March 2023 |access-date=2023-03-21 |work=The Financial Express |language=en}}</ref> ২০২৩ চনত তেওঁ অনলাইন মাৰ্কেটপ্লেচ দাৰাজ বাংলাদেশৰ ব্ৰেণ্ড এম্বেছেডৰ হিচাপে ঘোষণা কৰা হয়।<ref>{{Cite news |title=Daraz celebrates its seventh anniversary |url=https://en.prothomalo.com/corporate/daraz-celebrates-its-seventh-anniversary |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230321193326/https://en.prothomalo.com/corporate/daraz-celebrates-its-seventh-anniversary |archive-date=21 March 2023 |access-date=2023-03-21 |work=Prothom Alo |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |title=Nisho, Mehazabien made Daraz brand ambassadors |url=https://www.daily-sun.com/post/677026/Nisho-Mehazabien-made-Daraz-brand-ambassadors |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230321193327/https://www.daily-sun.com/post/677026/Nisho-Mehazabien-made-Daraz-brand-ambassadors |archive-date=21 March 2023 |access-date=2023-03-21 |work=Daily Sun |language=en |archivedate=2023-03-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230321193327/https://www.daily-sun.com/post/677026/Nisho-Mehazabien-made-Daraz-brand-ambassadors |deadurl=yes }}</ref> চৌধুৰী বৰ্তমান নিহাৰ নেচাৰেল হেয়াৰ অইলৰ এগৰাকী ব্ৰেণ্ড এম্বেছেডৰ।<ref name="The Daily Star-2021b" /> ২০২২ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত ভিকি জাহেদৰ পৰিচালনাত তেওঁৰ প্ৰথমখন ৱেব ফিল্ম ''ৰেডৰাম'' চৰকীত মুক্তি পায়।<ref>{{cite news|url=https://www.thedailystar.net/entertainment/tv-film/news/exploring-the-intriguing-characters-redrum-2964781|title=Exploring the intriguing characters of 'Redrum'|work=The Daily Star|date=18 February 2022|archive-date=19 February 2022|access-date=19 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220219072832/https://www.thedailystar.net/entertainment/tv-film/news/exploring-the-intriguing-characters-redrum-2964781|url-status=live}}</ref> ২০২২ চনত চৌধুৰীয়ে মাচৰাঙা টেলিভিছনত সম্প্ৰচাৰিত সংগীতৰ ৰিয়েলিটি শ্ব’ ''স্কুৱেৰ সুৰেৰ সেৰা''ত অতিথি বিচাৰক হিচাপে অংশগ্ৰহণ কৰিছিল।<ref>{{Cite web |title=Mehazabien appears as judge in singing reality show |url=https://the-bangladeshnews.com/tv/news/mehazabien-appears-as-judge-in-singing-reality-show |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20230322223321/https://the-bangladeshnews.com/tv/news/mehazabien-appears-as-judge-in-singing-reality-show |archive-date=22 March 2023 |access-date=2023-03-22 |website=The Bangladesh News |language=en |archivedate=2023-03-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230322223321/https://the-bangladeshnews.com/tv/news/mehazabien-appears-as-judge-in-singing-reality-show |deadurl=yes }}</ref> == তথ্যসূত্ৰ == {{Reflist}} == বাহ্যিক সংযোগ == * {{commons-inline}} * {{IMDb name}} * {{Facebook}} [[শ্ৰেণী:বাংলাদেশৰ অভিনেত্ৰী]] 0m21m7fvuwjzd5bqjx8t7jgaxgi9a6f 0 136420 612280 602626 2026-06-14T23:41:01Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 612280 wikitext text/x-wiki {{Infobox person |name = মিশু চৌধুৰী |honorific_suffix = |image = Umpire Mishu Chowdhury.jpg |image_size = 200px |caption = |birth_name = |birth_date = {{Birth date and age|1990|3|3|df=yes}} |birth_place = বগুৰা, [[বাংলাদেশ]] |death_date = |death_place = |body_discovered = |death_cause = |resting_place = |resting_place_coordinates = |citizenship = |other_names = |known_for = |education = |alma_mater = ইডেন মহিলা কলেজ, ঢাকা |employer = |occupation = ক্ৰিকেট আম্পায়াৰ, প্ৰাক্তন ক্ৰিকেটাৰ, ক্ৰীড়া সঞ্চালক, ধাৰাভাষ্যকাৰ, টেলিভিছন অভিনেত্ৰী, মঞ্চ শিল্পী, মডেল আৰু লেখিকা |years_active = ক্ৰিকেট: ২০০৫-২০১৩<br />অভিনয়: ২০১৪-বৰ্তমান<br />আম্পায়াৰিং: ২০২২-বৰ্তমান |title = |height = |term = |predecessor = |successor = |party = |opponents = |boards = |spouse = |partner = |children = |parents = |relations = |callsign = |signature = |website = |footnotes = }} {{Infobox cricketer | name = ৰোকেয়া চুলতানা | female = true | image = Umpire Mishu Chowdhury.jpg | country = বাংলাদেশ | fullname = ৰোকেয়া চুলতানা মিশু চৌধুৰী | nickname = মিশু চৌধুৰী | birth_date = | birth_place = | heightft = | heightinch = | batting = সোঁহতীয়া | bowling = সোঁহতীয়া মধ্যম গতিৰ | role = আম্পায়াৰ | club1 = চিলেট ডিভিজন | year1 = | umpire = true | wt20isumpired = ১১ | umpwt20idebutyr = ২০২৪ | umpwt20ilastyr = ২০২৫ | listaumpired = ১ | umplistadebutyr = ২০২৪ | umplistalastyr = | date = ২৫ এপ্ৰিল | year = ২০২৪ | source = https://www.espncricinfo.com/ci/content/player/1427156.html ESPNcricinfo }} '''ৰোকেয়া চুলতানা মিশু চৌধুৰী''' ([[ইংৰাজী]]: Rokeya Sultana Mishu Chowdhury; জন্ম: ৩ মাৰ্চ ১৯৯০) এগৰাকী বাংলাদেশী প্ৰাক্তন ক্ৰিকেটাৰ, আম্পায়াৰ, ক্ৰীড়া সঞ্চালক আৰু অভিনেত্ৰী।<ref>{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/ci/content/player/1427156.html |title=Rokeya Sultana |work=ESPNcricinfo |access-date=25 April 2024}}</ref> তেওঁ আইচিচি ডেভেলপমেণ্ট পেনেলত যোগদান কৰা প্ৰথমগৰাকী বাংলাদেশী মহিলা আম্পায়াৰসকলৰ ভিতৰত অন্যতম।<ref>{{cite web|url=https://www.thedailystar.net/sports/cricket/news/big-achievement-bangladeshs-five-woman-umpires-join-icc-panel-3573226 |title='Big achievement' as Bangladesh's five woman umpires join ICC panel |work=The Daily Star |access-date=25 April 2024}}</ref><ref>{{cite web|url=https://dailycountrytodaybd.com/story/four-bangladeshi-women-umpires-join-icc-panel |title=Four Bangladeshi women umpires join ICC panel |work=The Country Today |access-date=25 April 2024}}</ref> তেওঁ ২০০৮ চনৰপৰা ২০১২ চনলৈকে ৰাষ্ট্ৰীয় [[ক্ৰিকেট]] লীগত খেলিছিল যদিও লিগামেণ্টৰ আঘাতৰ বাবে অৱসৰ লয়। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ ক্ৰীড়া সঞ্চালনা আৰু অভিনয়ৰ ক্ষেত্ৰখনত আত্মনিয়োগ কৰে। তেওঁ ''’৭১-ৰ মা জননী'' আৰু আন কেইখনমান চলচ্চিত্ৰৰ লগতে অসংখ্য টেলিভিছন নাটকত অভিনয় কৰিছে। == কৰ্মজীৱন == মিশু চৌধুৰীৰ জন্ম বগুৰাত হৈছিল। তেওঁৰ আচল নাম ৰোকেয়া চুলতানা আৰু কথিত নাম মিশু চৌধুৰী। উচ্চতৰ মাধ্যমিক পৰীক্ষা সম্পূৰ্ণ কৰাৰ পাছত তেওঁ উচ্চশিক্ষাৰ বাবে ঢাকালৈ আহে। তেওঁ ঢাকাৰ ইডেন মহিলা কলেজৰপৰা হিচাপবিজ্ঞানত স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰে আৰু ষ্ট্যামফৰ্ড ইউনিভাৰ্চিটিৰপৰা গণমাধ্যম আৰু সাংবাদিকতা বিষয়ত দ্বিতীয়টো স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰে। মিশুৱে তেওঁৰ জীৱনৰ আৰম্ভণিতে বগুৰা থিয়েটাৰত অভিনয় জীৱন আৰম্ভ কৰিছিল।<ref>{{cite news | title="I will never give up theatre" | url=https://www.thedailystar.net/arts-entertainment/interview/i-will-never-give-theatre-1559440?amp&fbclid=IwAR3QFda_3S0C0X4mK8AipbmMqcGf6-D70eY_zEzW6m5JzGXIwrhASfh_1vY | date=8 April 2018 | accessdate=15 January 2022 | newspaper=[[The Daily Star (Bangladesh)|The Daily Star]]}}</ref> তাত তেওঁ ৫খন নাটকত অভিনয় কৰিছিল, যাৰ শেষৰখন আছিল ''নুৰুলদিনেৰ সাৰাজীৱন'' (২০০৯)। ২০১৬ চনত তেওঁ দেশ নাটোকৰ হৈ ''সুৰগাও'' নাটকত পুনৰ মঞ্চ অভিনয় আৰম্ভ কৰে।<ref>{{cite news | title=I am too much emotional: Mishu Chowdhury | url=https://www.daily-sun.com/arcprint/details/204782/I-am-too-much-emotional:-Mishu-Chowdhury/2017-02-11 | date=11 February 2017 | accessdate=22 May 2022 | newspaper=The Daily Sun }}{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ২০০৬ চনত মিশুৱে বগুৰা জিলা মহিলা ক্ৰিকেট দলত যোগদান কৰে। এগৰাকী অলৰাউণ্ডাৰ ক্ৰিকেটাৰ হিচাপে তেওঁ মোহামেডান স্পৰ্টিং ক্লাব, আজাদ স্পৰ্টিং ক্লাব আৰু ইন্দিৰা ৰোড ক্ৰীড়া চক্ৰৰ হৈ ক্লাব কাপ; বগুৰা জিলাৰ হৈ ডিষ্ট্ৰিক্ট কাপ আৰু চিলেট ডিভিজনৰ হৈ ডিভিজন কাপ খেলিছিল। ২০১৩ চনত লিগামেণ্টৰ আঘাতৰ বাবে তেওঁ ক্ৰিকেটৰপৰা অৱসৰ ল’বলগীয়া হয়।<ref>{{cite news | title=ছিলেন ক্ৰিকেটাৰ এখন মডেল | url=https://www.kalerkantho.com/print-edition/biggaponbiroti/2015/04/24/214005?fbclid=IwAR0qM9JhS4UuxC2ibYQRGSX8pv7K4JodoKSVSXGazBu-CIM8EQx_qQYfmuM | date=24 April 2015 | accessdate=15 January 2022 | newspaper=[[Kaler Kantho]]}}</ref><ref name=emotion>{{cite news | title=I am too much emotional: Mishu Chowdhury | url=https://www.daily-sun.com/arcprint/details/204782/I-am-too-much-emotional:-Mishu-Chowdhury/2017-02-11?fbclid=IwAR1FWNwEhT7ykXiYWuCk-AvIBs-UdgkSB7ITcYGEAUeerm_fgW5nNiENhyo | date=11 February 2017 | accessdate=15 January 2022 | newspaper=[[Daily Sun (Bangladesh)|Daily Sun]] }}{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> তেওঁ মুকলি বেডমিণ্টন একক আৰু দ্বৈত প্ৰতিযোগিতাতো অংশগ্ৰহণ কৰিছিল। ক্ৰিকেট কেৰিয়াৰৰ মাজতে ২০১২ চনত মিশুৱে ''শুধু তুমি'' নামৰ এখন টেলিফিল্মত অভিনয় কৰে।<ref name=emotion /> পিছলৈ তেওঁ ''’৭১-ৰ মা জননী'' ছবিৰ জৰিয়তে পেছাদাৰীভাৱে অভিনয়ত নামি পৰে। তেওঁ ৫খন চলচ্চিত্ৰ আৰু ৭০খনতকৈও অধিক টেলিভিছন নাটকত অভিনয় কৰিছে। ইয়াৰ উপৰি তেওঁ কেইবাটাও টেলিভিছন বিজ্ঞাপনত কাম কৰিছে, যাৰ ভিতৰত অমিতাভ ৰেজা চৌধুৰীৰ পৰিচালনাত গ্ৰামীণ ফোনৰ ''সব কথা জমায়া ৰাখ'' অন্যতম।<ref>{{cite news | title=অৱশেষে বড় পৰ্দায় মিশু | url=https://www.jagonews24.com/entertainment/news/7459 | date=23 November 2014 | accessdate=15 January 2022 | newspaper=[[Jagonews24.com|Jagonews24]]}}</ref> তেওঁ নিয়মিতভাৱে ক্ৰীড়া অনুষ্ঠানৰ আঁত ধৰোঁতা হিচাপেও কাম কৰে। ক্ৰীড়া আৰু সংবাদ মাধ্যমৰ উপৰি মিশুৱে এখন ইংৰাজী মাধ্যমৰ বিদ্যালয়তো শিক্ষকতা কৰে।<ref>{{cite news | title=ব্যস্ত মিশু চৌধুৰী | url=https://www.bd-pratidin.com/amp/entertainment-news/2018/04/01/318871?fbclid=IwAR0QE_wCZghtU4oeP2nYYK0wFY-2ldye0_7LNahcuD9cbX2bXvkkd-lw0Vw | date= | accessdate=15 January 2022 | newspaper=[[Bangladesh Pratidin]] | archivedate=15 January 2022 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20220115140949/https://www.bd-pratidin.com/amp/entertainment-news/2018/04/01/318871?fbclid=IwAR0QE_wCZghtU4oeP2nYYK0wFY-2ldye0_7LNahcuD9cbX2bXvkkd-lw0Vw | deadurl=yes }}</ref> তেওঁ দেশৰ মহিলা ক্ৰিকেটাৰসকলক লৈ ''বাংলদেশেৰ নাৰী ক্ৰিকেটাৰেৰ অভিযাত্ৰা'' নামৰ এখন পুথি ৰচনা কৰিছে।<ref>{{cite news | title=বইমেলায় মিশু চৌধুৰীৰ 'বাংলাদেশেৰ নাৰী ক্ৰিকেটেৰ অভিযাত্ৰা'বইমেলায় মিশু চৌধুৰীৰ 'বাংলাদেশেৰ নাৰী ক্ৰিকেটেৰ অভিযাত্ৰা' | url=https://www.channelionline.com/book-fair-mishu-chowdhury-bangladesh-womens-cricket-abhijatra-batighar/ | date=31 March 2021 | accessdate=7 February 2024 | newspaper=Channel i Online}}</ref> মিশুৱে বিজনেছ ফাইলৰপৰা শ্ৰেষ্ঠ জনপ্ৰিয় সঞ্চালক বঁটা আৰু এগৰাকী অভিনেত্ৰী হিচাপে সন্মানীয় স্মাৰক লাভ কৰে। ২০১৯ চনত তেওঁক গ্ৰামীণফোন 'বেলেন্স ফৰ বেটাৰ' প্ৰেৰণা বঁটাও প্ৰদান কৰা হয়। '''আম্পায়াৰিং''' ২০২২ চনৰ ২৯ অক্টোবৰত মিশুৱে ২০২২ চনৰ পুৰুষৰ তৃতীয় ডিভিজন ক্ৰিকেট লীগৰ বাবে প্ৰথম চাৰিগৰাকী বাংলাদেশী মহিলা আম্পায়াৰৰ এগৰাকী হিচাপে নিজৰ প্ৰথমখন খেল পৰিচালনা কৰে।<ref>{{cite news | title=দেশেৰ গণ্ডি পেৰিয়ে আন্তৰ্জাতিক মঞ্চে যাওয়াৰ স্বপ্ন মিশুৰ | url=https://www.banglatribune.com/sport/cricket/771054/ | date=3 November 2022 | accessdate= 4 November 2022 | newspaper=[[Bangla Tribune]]}}</ref> তেওঁ আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ নিউয়ৰ্ক বাংলাদেশ ক্ৰিকেট লীগ ২০২৩ ত প্ৰথম বাংলাদেশী মহিলা আম্পায়াৰ হিচাপেও আম্পায়াৰিং কৰিছিল আৰু ইয়াৰ বাবে এক সন্মানীয় বঁটা লাভ কৰিছিল।<ref>{{cite news | title=যুক্তৰাষ্ট্ৰে প্ৰথমবাৰ বাংলাদেশি নাৰী আম্পায়াৰেৰ অভিষেক! |url=https://awaazbd.us/news/64ae4a81272dd68cb7c2fbbf | date=12 July 2023 | accessdate= 13 August 2023 | newspaper=AwaazBD}}</ref> তেওঁ আম্পায়াৰিং কৰা অন্যান্য প্ৰতিযোগিতাৰ ভিতৰত আছে ঢাকা প্ৰথম ডিভিজন মহিলা ক্ৰিকেট লীগ ২০২৩, ঢাকা প্ৰিমিয়াৰ ডিভিজন মহিলা ক্ৰিকেট লীগ ২০২৩, ঢাকা মহিলা প্ৰথম ডিভিজন কোৱালিফাইয়িং টি-২০ ক্ৰিকেট লীগ, অনুৰ্ধ-১৪ পুৰুষ ক্ৰিকেট লীগ ২০২৩, টি-২০ পুৰুষ শাৰীৰিকভাৱে অক্ষম ক্ৰিকেট লীগ ২০২৩ আৰু কমনৱেলথ ক্ৰিকেট লীগ ২০২৩। ২০২৪ চনৰ মহিলা অনুৰ্ধ-১৯ ত্ৰিদেশীয় টি-২০ শৃংখলাত তেওঁৰ আন্তৰ্জাতিক খেলত অভিষেক ঘটে। ২০২৪ চনৰ মাৰ্চ মাহত আন ৩ গৰাকী মহিলা আম্পায়াৰৰ সৈতে মিশুক আইচিচি ডেভেলপমেণ্ট পেনেল অব আম্পায়াৰৰ বাবে নিৰ্বাচিত কৰা হয়।<ref>{{cite news | title=Bangladeshi female match officials added to ICC panel | url=https://www.tbsnews.net/sports/bangladeshi-female-match-officials-added-icc-panel-814231 | date=23 March 2024 | accessdate= 23 March 2024 | newspaper=The Business Standard}}</ref><ref>{{cite news | title=আইসিসিৰ প্যানেলে বাংলাদেশেৰ চাৰ নাৰী আম্পায়াৰ ও এক ম্যাচ ৰেফাৰি |url=https://www.prothomalo.com/sports/cricket/1k0xhrnamn?utm_source=facebook&utm_medium=social&utm_campaign&utm_content=ap_ywvltocs1i | date=23 March 2024 | accessdate= 23 March 2024 | newspaper=[[Prothom Alo]]}}</ref><ref>{{cite news | title=প্ৰথমবাৰ আইসিসিৰ প্যানেলে বাংলাদেশি ৪ নাৰী আম্পায়াৰ |url=https://www.jugantor.com/sports/788127/ | date=23 March 2024 | accessdate= 23 March 2024 | newspaper=[[Jugantar]]}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * {{cricinfo|id=1427156}} * {{cricketarchive|id=2837575}} * {{IMDb name|8412355|Mishu Chowdhury}} * {{YouTube|title=Mishu Chowdhury|channel=UCFNPdL9pYAZYbmBMK_vfTpQ}} [[শ্ৰেণী:বাংলাদেশৰ অভিনেত্ৰী]] [[শ্ৰেণী:বাংলাদেশী ক্ৰিকেটাৰ]] [[শ্ৰেণী:মহিলা ক্ৰিকেটাৰ]] 2t72a5luw16vvna8md2r9fzd0fzkkt7 0 136502 612288 599733 2026-06-15T01:43:47Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 612288 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = মোজেজা আশ্ৰফ মনালিছা | image = Mozeza_Ashraf_Monalisa.jpg | caption = | birth_name = | birth_date = {{Birth date and age|1984|10|5}} | birth_place = ঢাকা, বাংলাদেশ | nationality = বাংলাদেশী | other_names = মনালিছা | height = ৫ ফুট ১ ইঞ্চি | occupation = মডেল, অভিনেত্ৰী, নৃত্যশিল্পী | years_active = ১৯৯৭–বৰ্তমান | known_for = মিছ ফটোজেনিক | parents = আশ্ৰফ হোসেন (পিতা) <br> মমতাজ বেগম (মাতা) | awards = Meril-Prothom Alo Awards }} '''মোজেজা আশ্ৰফ মনালিছা''' ([[বাংলা]]: মোজেজা আশব়ফ মোনালিসা; জন্ম: ৫ অক্টোবৰ ১৯৮৪) এগৰাকী [[বাংলাদেশী]] মডেল, অভিনেত্ৰী আৰু নৃত্যশিল্পী। তেওঁ ২০০০ চনত মিছ ফটোজেনিক খিতাপ লাভ কৰে। ২০০২ আৰু ২০০৭ চনত বাংলালিংক দেশ টু বিজ্ঞাপনত অভিনয় কৰাৰ বাবে তেওঁ দুইবাৰ Meril-Prothom Alo Awards-ৰ তাৰকা জৰিপত শ্ৰেষ্ঠ মহিলা মডেল হিচাপে পুৰস্কাৰ লাভ কৰে।<ref>{{cite news |url=http://www.prothomalo.com/entertainment/article/838624/ |title=Meril–Prothom Alo Awards – Behind the Scenes |work=Prothom Alo |date=24 April 2016 |access-date=11 April 2017}}</ref> ==প্ৰাথমিক জীৱন== মনালিছাৰ জন্ম ১৯৮৪ চনৰ ৫ অক্টোবৰ তাৰিখে [[ঢাকা]]ত হৈছিল।<ref>{{cite news |url=http://www.jugantor.com/online/entertainment/2016/04/28/11310/ |title=মনালিছা চিৰকালেই ৰহস্য |work=Jugantor |date=28 April 2016 |access-date=11 April 2017}}</ref> তেওঁৰ পিতৃ আশ্ৰফ হোচেন আৰু মাতৃ মমতাজ বেগম। ১৯৯৯ চনত তেওঁৰ পিতৃ মৃত্যুবৰণ কৰে। তিনিগৰাকী ভগ্নীৰ মাজত মনালিছা আটাইতকৈ সৰু। তেওঁৰ ডাঙৰ দুইগৰাকী ভগ্নীৰ নাম মুনিৰা আৰু মাৰিয়া।<ref>{{cite news |url=http://archive.prothom-alo.com/detail/date/2012-07-05/news/271256 |title=বাগদানেৰ পিছত মনালিছা |work=Prothom Alo |date=5 July 2012 |access-date=11 April 2017 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==কৰ্মজীৱন== মনালিছাৰ সংস্কৃতি জগতত পদাৰ্পণ হয় ১০ বছৰ বয়সত নৃত্য আৰু মডেলিংৰ জৰিয়তে। নৃত্যশিল্পী হিচাপে তেওঁ চৰকাৰী সফৰত তুৰস্কলৈ গৈছিল।<ref>{{cite news |title=Monalisa at DailyStar Cafe |url=http://archive.thedailystar.net/newDesign/news-details.php?nid=236467 |work=The Daily Star |date=1 June 2012 |access-date=11 April 2017 |archivedate=17 October 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141017015417/http://archive.thedailystar.net/newDesign/news-details.php?nid=236467 |deadurl=yes }}</ref> মডেলিংত তাৰিক আনাম খান পৰিচালিত Fair & Lovely বিজ্ঞাপনৰ জৰিয়তে তেওঁ প্ৰথমে সকলোৰে দৃষ্টি আকৰ্ষণ কৰে।<ref>{{cite news |title=Monalisa First taste of modelling |url=http://www.thedailystar.net/beta2/news/monalisa-first-taste-of-modelling/ |work=The Daily Star |date=17 May 2013 |access-date=11 April 2017}}</ref> মডেলিংৰ উপৰি তেওঁ টেলিভিছন নাটকত অভিনয় আৰম্ভ কৰে। তেওঁৰ উল্লেখযোগ্য নাটকৰ ভিতৰত আছে ''বয়স যখন একুশ'' আৰু ''কাগজেৰ ফুল''। পিছত তেওঁ হুমায়ূন আহমেদ পৰিচালিত ''তৃষ্ণা'' নাটকত অভিনয় কৰে।<ref>{{cite news |url=http://www.daily-sun.com/printversion/details/134243/Monalisa-to-get-back-business-again-- |title=Monalisa to get back business again |work=Daily Sun |date=7 May 2016 |access-date=11 April 2017 |archivedate=10 July 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170710115256/http://www.daily-sun.com/printversion/details/134243/Monalisa-to-get-back-business-again-- |deadurl=yes }}</ref> ২০১১ চনত তেওঁ ''বাজি'', ''একটু ভালোবাসা'', ''বান্দুলুম'', ''ৰোমিওৰা'' নাটক আৰু ধাৰাবাহিক নাটক ''অল ৰাউণ্ডাৰ'' আৰু ''ভালো থেকো ফুল মিষ্টি বকুল''ত অভিনয় কৰে।<ref>{{cite news |title=The Monalisa mystique |url=http://www.thedailystar.net/news-detail-193553 |work=The Daily Star |date=10 July 2011 |access-date=11 April 2017}}</ref> ২০১২ চনত ঈদ উপলক্ষ্যে ''চম্পাকলি'' নাটকত অভিনয় কৰে আৰু সাগৰ জাহান পৰিচালিত ''সিকান্দাৰ বক্স এখন বিৰাট মডেল'' মিনি ধাৰাবাহিকত মোশাৰৰফ কৰিমৰ বিপৰীতে অভিনয় কৰে।<ref>{{cite news |url=http://www.jugantor.com/old/anando-nagar/2013/07/22/14914 |title=বিৰতিৰ পিছত মনালিছা |work=Jugantor |date=22 July 2013 |access-date=11 April 2017}}</ref> তেওঁ মাহফুজ আহমেদৰ সৈতে ''Fizz Up'' বিজ্ঞাপনতো কাম কৰে।<ref>{{cite news |url=http://www.banglatribune.com/entertainment/news/94007/ |title=শেষ থেকেই শুৰু কৰছেন মনালিছা |work=Bangla Tribune |date=7 April 2016 |access-date=11 April 2017}}</ref> বিয়াৰ পাছত ২০১৩ চনত তেওঁ স্বামীৰ সৈতে নিউ ইয়ৰ্কলৈ যায়। তাত তেওঁ যুক্তৰাষ্ট্ৰ-ভিত্তিক বাংলা টেলিভিছন চেনেল Time Television-ত অনুষ্ঠান প্ৰধান হিচাপে কাম কৰে।<ref>{{cite news |title=Monalisa is back! |url=http://www.thedailystar.net/arts-entertainment/tv/monalisa-back-1207102 |work=The Daily Star |date=11 April 2016 |access-date=11 April 2017}}</ref> তিনিবছৰ পাছত তেওঁ পুনৰ দেশলৈ উভতি আহি মডেলিং আৰু অভিনয়ত পুনৰ ব্যস্ত হৈ পৰে।<ref>{{cite news |url=http://bangla.samakal.net/2016/04/24/207911 |title=মডেল হৈ মনালিছাৰ উভতি অহা |work=Samakal |date=24 April 2016 |access-date=11 April 2017}}</ref> ==ব্যক্তিগত জীৱন== ২০১৮ চনৰ আগষ্ট মাহৰপৰা তেওঁ [[যুক্তৰাষ্ট্ৰ]]ত বাস কৰি আছে। ==টেলিভিছন নাটক== * ''বাজি'' (২০১১) * ''একটু ভালোবাসা'' (২০১১) * ''বান্দুলুম'' (২০১১) * ''ৰোমিওৰা'' (২০১১) * ''অল ৰাউণ্ডাৰ'' (২০১১) * ''ভালো থেকো ফুল মিষ্টি বকুল'' (২০১১) * ''চম্পাকলি'' (২০১২) * ''সিকান্দাৰ বক্স এখন বিৰাট মডেল'' (২০১২) * ''অ্যাভাৰেজ আসলাম'' (২০১৬) * ''ডিড সোলায়মান'' (২০১৬) * ''চিৰকুট'' (২০১৬) * ''মিষ্টাৰ পাৰফেকশনিষ্ট'' (২০১৬) * ''আন্তৰ্জাতিক মামা'' (২০১৬) * ''ফিনিক্স ফ্লাই'' (২০১৬) * ''আমি তুমি ও সে'' (২০১৬) ==পুৰস্কাৰ== * মিছ ফটোজেনিক (২০০০) * BAEMA Awards * Channel i Performance Award * Meril-Prothom Alo Awards (২০০২, ২০০৭) * Dhallywood Award * Bangladesh Reporters Association Award ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Commons category|Mozeza Ashraf Monalisa}} * {{IMDb name|nm7772816|Mozeza Ashraf Monalisa}} * {{Facebook|mozezamonalisa}} [[শ্ৰেণী:বাংলাদেশৰ অভিনেত্ৰী]] [[শ্ৰেণী:মডেল]] [[শ্ৰেণী:নৃত্যশিল্পী]] i9cu8ijnsq5hbnlhuucpzcnvxedb0h1 0 136504 612290 603596 2026-06-15T02:05:49Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 612290 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = মৌচুমী | native_name = মৌসুমী | image = Moushumi cropped Reception hosted by Hasan Mahmud honoring National Film Award recipients Dhaka Club 2021-03-12 (PID-0030445) (cropped).jpg | caption = ২০২১ চনত মৌচুমী | birth_name = আৰিফা পাৰভিন জামান | birth_date = {{birth date and age|1973|11|03|df=yes}} | birth_place = তিলকুপী, খুলনা জিলা, (বৰ্তমান পাটকেলঘাটা, সাতক্ষীৰা জিলা) [[বাংলাদেশ]] | occupation = অভিনেত্ৰী, মডেল, পৰিচালক | years_active = ১৯৯২–বৰ্তমান | notable_works = ''মেঘলা আকাশ'', ''দেৱদাস'' | spouse = ওমৰ ছানী | children = ২ | relatives = {{ubl|ইৰিন জামান (ভগ্নী)|সাদিকা পাৰভিন পপি (খুৰাকৰ জীয়ৰী)}} | nationality = বাংলাদেশী | education = }} '''আৰিফা পাৰভিন জামান''' ([[ইংৰাজী]]: Moushumi; জন্ম: ৩ নৱেম্বৰ ১৯৭৩), যাৰ মঞ্চনাম হ'ল '''মৌচুমী''', এগৰাকী [[বাংলাদেশী]] চলচ্চিত্ৰ অভিনেত্ৰী আৰু পৰিচালক। তেওঁ মূলতঃ নব্বৈৰ দশক আৰু ২০০০ চনৰ আৰম্ভণিৰপৰাই এগৰাকী আগশাৰীৰ চলচ্চিত্ৰ অভিনেত্ৰী আৰু পৰিচালক হিচাপে পৰিচিত। ১৯৯৩ চনত মুক্তি পোৱা তেওঁৰ প্ৰথমখন ছবি আছিল ''কেয়ামত থেকে কেয়ামত''। ইয়াৰ পিছৰেপৰা তেওঁ ''অন্তৰে অন্তৰে'', ''দোলা'', ''স্নেহ'', ''বিশ্ব প্ৰেমিক'', ''গৰীবেৰ ৰাণী'', ''২০ বছৰ পৰ'', ''স্বজন'', ''দেনমোহৰ'', ''আদৰেৰ সন্তান'', ''খুদা'', ''সুখেৰ ঘৰে দুখেৰ আগুন'', ''মুক্তিৰ সংগ্ৰাম'', ''বিদ্ৰোহী বন্ধু'', ''লুটতৰাজ'', ''প্ৰিয় শত্ৰু'', ''কষ্ট'', ''অন্ধ ভালপোৱা'', ''উল্কা'', ''ৰঙিন ৰংবাজ'', ''ৰূপসী ৰাজকন্যা'' আৰু ''মেহেৰ নিগাৰ''ৰ দৰে বহুতো সফল ছবিত অভিনয় কৰিছে।<ref>{{cite news|title=Moushumi tells the tale of her 30-yr career success|url=https://www.daily-sun.com/printversion/details/650293/Moushumi-tells-the-tale-of-her-30yr-career-success|newspaper=The Daily Star|access-date=June 4, 2025|archivedate=June 4, 2025|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250604055314/https://www.daily-sun.com/printversion/details/650293/Moushumi-tells-the-tale-of-her-30yr-career-success|deadurl=yes}}</ref> ২০০০ চনৰ পৰৱৰ্তী কালছোৱাত ''মাতৃত্ব'', ''দজ্জাল শাহুৰী'', ''খাইৰুন সুন্দৰী'', ''কখনো মেঘ কখনো বৃষ্টি'', ''আম্মাজান'', ''মোল্লা বাৰীৰ বহু'', ''মেঘলা আকাশ'' (২০০১), ''শত্ৰু শত্ৰু খেলা'', ''তই যদি আমাৰ হতি ৰে'', ''সোণাৰ ময়না পাখি'', ''কুখ্যাত খুনি'', ''বাবা আমাৰ বাবা'' আৰু ''গোলাপী এখন বিলেতে'' আদি ছবিৰ জৰিয়তে তেওঁৰ কেৰিয়াৰ অধিক উৰ্ধমুখী হয়। ২০০৯ চনৰ পিছত তেওঁ কামৰ পৰিমাণ কিছু হ্ৰাস কৰে যদিও সহযোগী অভিনেত্ৰী হিচাপে ''তাৰকাটা'', ''দুই পুৰুষ'', ''চিটাগাইঙ্গা পোয়া নোয়াখাইল্লা মাইয়া'', ''এক কাপ চাহ'', ''কিছু আশা কিছু ভালপোৱা'', ''আমি নেতা হবো'' আৰু ''চাহেব নামেৰ গোলাম'' আদি ছবিৰ জৰিয়তে নিজৰ সফলতা ধৰি ৰাখে।<ref>{{cite news|title=Moushumi's 32 years in film industry|url=https://www.daily-sun.com/printversion/details/798355|newspaper=The Daily Star|access-date=June 4, 2025|archivedate=June 4, 2025|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250604055314/https://www.daily-sun.com/printversion/details/798355|deadurl=yes}}</ref> মৌচুমীয়ে ''মেঘলা আকাশ'' (২০০১), ''দেৱদাস'' (২০১৩) আৰু ''তাৰকাটা'' (২০১৪) ছবিত কৰা অভিনয়ৰ বাবে তিনিবাৰকৈ বাংলাদেশ ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটাৰ শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰীৰ সন্মান লাভ কৰিছে।<ref>{{cite news |script-title=bn:আবাৰ মৌসুমী |date=2014-05-30 |url=https://www.prothomalo.com/entertainment/আবাৰ-মৌসুমী |language=bn |newspaper=Prothom Alo |access-date=November 14, 2013 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> তেওঁ ২৬৫খনতকৈও অধিক ছবিত অভিনয় কৰিছে আৰু ২০০৩ চনত ''কখনো মেঘ কখনো বৃষ্টি'' ছবিৰ জৰিয়তে পৰিচালক হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰিছে।<ref>{{cite news |title=Conversation with Moushumi |url=https://www.thedailystar.net/news-detail-161286|newspaper=The Daily Star |access-date=June 5, 2011}}</ref><ref>{{cite news |author=Harun ur Rashid |date=August 26, 2003 |title=New film coming soon |url=http://www.thedailystar.net/2003/08/26/d30826140481.htm |newspaper=The Daily Star |access-date=June 5, 2011}}</ref> ==জীৱনী== আৰিফা পাৰভিন জামানৰ জন্ম হৈছিল ১৯৭৩ চনৰ ৩ নৱেম্বৰত।<ref>{{cite news |first=Shah Alam |last=Shazu |date=November 3, 2013 |title=Happy Birthday, Moushumi! |url=https://www.thedailystar.net/news/happy-birthday-moushumi |newspaper=The Daily Star |access-date=November 18, 2015}}</ref><ref>{{cite news |script-title=bn:মৌসুমীৰ জন্মদিনে কেন পাশে নেই ওমৰ সানী |trans-title=Why is Omar Sunny not there for Mousumi's birthday? |url=https://www.prothomalo.com/entertainment/dhallywood/cn31ird9b1 |work=Prothom Alo |date=November 3, 2024 |language=bn}}</ref> তেওঁৰ জন্মস্থান তিলকুপী গাঁওখন তেতিয়াৰ অবিভক্ত খুলনা জিলাৰ অন্তৰ্গত আছিল। (বৰ্তমান ই সাতক্ষীৰা জিলাৰ তালা উপজিলাৰ চাৰুলিয়া ইউনিয়নত অৱস্থিত)। তেওঁৰ মাতৃ আছিল শ্বামীমা খাতুন আৰু পিতৃ আছিল নাজমুজ্জামান বিশ্বাস, যি খুলনা উন্নয়ন প্ৰাধিকৰণৰ এজন ঠিকাৰদাৰ হিচাপে কৰ্মৰত আছিল। তেওঁৰ ইৰিন জামান আৰু স্নিগ্ধা জামান নামৰ দুগৰাকী কনিষ্ঠ ভগ্নী আছে। তেওঁ খুলনাৰ সোনাডাঙ্গা থানাত ডাঙৰ-দীঘল হৈছিল।<ref>{{cite news |script-title=bn:নিৰাপত্তাৰ অভাৱে গ্ৰামেৰ বাড়ি যান না নায়িকা মৌসুমী |trans-title=Actress Mousumi does not go to her village home due to lack of security |url=https://www.jagonews24.com/entertainment/news/655876 |work=jagonews24.com |date=April 3, 2021 |language=bn}}</ref> মৌচুমীয়ে ১৯৯০ চনত 'আনন্দ বিচিত্ৰা ফটো বিউটি কনটেষ্ট'ত জয়লাভ কৰিছিল, যাৰ পিছত তেওঁ টেলিভিছন বিজ্ঞাপনত অভিনয়ৰ সুযোগ লাভ কৰে।<ref name="daily-sun1">{{cite news |author=Hafez Ahmed |date=October 7, 2013 |title=Moushumi-Omar Sani pair in Eid telefilm |url=http://www.daily-sun.com/details_yes_07-10-2013_Moushumi-Omar-Sunny-pair-in-Eid-telefilm_638_1_7_1_1.html#sthash.EnNduNa0.dpuf |newspaper=Daily Sun |archive-url=https://web.archive.org/web/20140201215541/http://www.daily-sun.com/details_yes_07-10-2013_Moushumi-Omar-Sunny-pair-in-Eid-telefilm_638_1_7_1_1.html |archive-date=February 1, 2014 |access-date=December 15, 2014 |archivedate=February 1, 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140201215541/http://www.daily-sun.com/details_yes_07-10-2013_Moushumi-Omar-Sunny-pair-in-Eid-telefilm_638_1_7_1_1.html#sthash.EnNduNa0.dpuf |deadurl=yes }}</ref> তেওঁ ১৯৯৩ চনত চোহানুৰ ৰহমান চোহানৰ নিৰ্দেশনাত নিৰ্মিত বলিউডৰ ছবি ''কয়ামত চে কয়ামত তক''ৰ ৰিমেক ''কেয়ামত থেকে কেয়ামত''ৰ জৰিয়তে অভিনয় জীৱনৰ পাতনি মেলে।<ref>{{Cite news |date= |script-title=bn:ঢালিউডে নতুন দিগন্ত উন্মোচনেৰও তিন দশক |url=https://www.kalerkantho.com/feature/rongermela/2023/03/23/1263736 |access-date=2023-08-03 |work=Kaler Kantho}}</ref> ছবিখনে বাংলাদেশত ব্যাপক ব্যাৱসায়িক সফলতা অৰ্জন কৰে আৰু মৌচুমীৰ লগতে তেওঁৰ সহ-অভিনেতা ছলমান শ্বাহক জনপ্ৰিয়তাৰ শীৰ্ষলৈ লৈ যায়।<ref>{{Cite news |date=2017-03-25 |title=Two decades of Moushumi |url=https://www.thedailystar.net/arts-entertainment/interview/two-decades-moushumi-1380895 |access-date=2023-08-03 |work=The Daily Star |language=en}}</ref> পৰৱৰ্তী দুবছৰত তেওঁ শ্বাহৰ সৈতে ''অন্তৰে অন্তৰে'', ''দেনমোহৰ'' আৰু ''স্নেহ'' নামৰ আন তিনিখন ছবিত অভিনয় কৰে।<ref>{{Cite news |date=2014-09-06 |title=Memories of the star Salman Shah's death anniversary |url=https://www.thedailystar.net/memories-of-the-star-salman-shahs-death-anniversary-40357 |access-date=2023-08-03 |work=The Daily Star |language=en}}</ref> ১৯৯৭ চনত মৌচুমীয়ে 'কপোতাক্ষ চলচ্চিত্ৰ' নামৰ এটা প্ৰডাকচন হাউচ আৰম্ভ কৰে।<ref>{{Cite news |date=2015-08-12 |script-title=bn:সাত বছৰ পৰ প্ৰযোজনায় |url=https://www.prothomalo.com/entertainment/সাত-বছৰ-পৰ-প্ৰযোজনায় |access-date=2023-08-03 |work=Prothom Alo |language=bn }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> মৌচুমীয়ে মহিলা আৰু শিশুৰ কল্যাণৰ বাবে 'মৌচুমী ৱেলফেয়াৰ ফাউণ্ডেশ্যন' প্ৰতিষ্ঠা কৰে আৰু ২০১৩ চনত তেওঁক ইউনিচেফৰ সদ্ভাৱনা দূত (UNICEF Goodwill Ambassador) হিচাপে মনোনীত কৰা হয়।<ref>{{cite news |date=September 17, 2013 |title=Shakib, Jewel Aich, Moushumi Unicef ambassadors |newspaper=bdnews24.com |url=http://bdnews24.com/bangladesh/2013/09/17/shakib-jewel-aich-moushumi-unicef-ambassadors |access-date=February 25, 2014}}</ref><ref>{{cite news |author=Limon Ahmed |date=September 19, 2013 |script-title=bn:'ইউনিসেফ আমাৰ স্বপ্নগুলোকে অনুপ্ৰাণিত কৰেছে' |language=bn |trans-title='UNICEF has inspired my dream' |newspaper=Risingbd.com |url=http://www.risingbd.com/‘ইউনিসেফ-আমাৰ-স্বপ্নগুলোকে-অনুপ্ৰাণিত-কৰেছে’/14129 |access-date=February 25, 2014}}</ref> == ব্যক্তিগত জীৱন == ১৯৯৬ চনত মৌচুমীয়ে অভিনয়ৰপৰা ছমাহৰ বিৰতি লয় আৰু অভিনেতা ওমৰ ছানীৰ সৈতে তেওঁৰ বাগদানৰ কথা ঘোষণা কৰে। এই দম্পতীটোৰ দুটি সন্তান আছে।<ref name="binodonnews">{{cite news |script-title=bn:মৌসুমী এখনো মাঠে |trans-title=Moushumi still in the field |url=http://www.binodonnews.com/%E0%A6%AE%E0%A7%8C%E0%A6%B8%E0%A7%81%E0%A6%AE%E0%A7%80-%E0%A6%8F%E0%A6%96%E0%A6%A8%E0%A7%8B-%E0%A6%AE%E0%A6%BE%E0%A6%A0%E0%A7%87/ |language=bn |newspaper=Binodon News |date=December 19, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160529124338/http://www.binodonnews.com/%E0%A6%AE%E0%A7%8C%E0%A6%B8%E0%A7%81%E0%A6%AE%E0%A7%80-%E0%A6%8F%E0%A6%96%E0%A6%A8%E0%A7%8B-%E0%A6%AE%E0%A6%BE%E0%A6%A0%E0%A7%87/ |archive-date=May 29, 2016 |access-date=June 3, 2014 |title=আৰ্কাইভ কপি |archivedate=May 29, 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160529124338/http://www.binodonnews.com/%E0%A6%AE%E0%A7%8C%E0%A6%B8%E0%A7%81%E0%A6%AE%E0%A7%80-%E0%A6%8F%E0%A6%96%E0%A6%A8%E0%A7%8B-%E0%A6%AE%E0%A6%BE%E0%A6%A0%E0%A7%87/ |deadurl=yes }}</ref><ref name="ittefaq2">{{cite news |script-title=bn:ছেলেৰ পৰিচালনায় ওমৰ সানী-মৌসুমী |trans-title=Directed by his son Omar Sunny-Moushumi |url=http://www.ittefaq.com.bd/entertainment/2015/07/06/27360.html |language=bn |newspaper=[[The Daily Ittefaq]] |date=June 6, 2015 |access-date=September 1, 2015}}</ref> মৌচুমীৰ এগৰাকী কনিষ্ঠ ভগ্নী ইৰিন জামান আছে।<ref name=erin>{{cite news |url=https://www.bhorerkagoj.com/print-edition/2019/07/20/261427.php |script-title=bn:২০ বছৰ পৰ তাৰা কোথায়? |work=Bhorer Kagoj |date=20 July 2019 |language=bn |archive-url=https://web.archive.org/web/20200420200819/https://www.bhorerkagoj.com/print-edition/2019/07/20/261427.php |archive-date=2020-04-20 |access-date=2021-11-03 |title=আৰ্কাইভ কপি |archivedate=2020-04-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200420200819/https://www.bhorerkagoj.com/print-edition/2019/07/20/261427.php |deadurl=yes }}</ref> অভিনেত্ৰী সাদিকা পাৰভিন পপি মৌচুমীৰ খুৰাকৰ জীয়ৰী (ভগ্নী)।<ref>{{Cite news |date=2023-08-26 |script-title=bn:তিন বছৰ ধৰে খোঁজ নেই চিত্ৰনায়িকা পপিৰ, কোথায় আছেন তিনি |url=https://www.prothomalo.com/entertainment/dhallywood/gkfyjyxxrr |access-date=2023-08-27 |work=Prothom Alo |language=bn}}</ref> ২০২৪ চনৰ আগষ্ট মাহত আইপিডিচি ফাইনেঞ্চৰ (IPDC Finance) সৈতে জড়িত চেক বাউন্সৰ এটা গোচৰত ঢাকাৰ এখন আদালতে মৌচুমীৰ বিৰুদ্ধে গ্ৰেপ্তাৰী পৰোৱানা জাৰি কৰে।<ref>{{Cite news|date=2024-08-04 |title=Arrest warrant issued against actress Moushumi |url=https://www.thedailystar.net/entertainment/tv-film/news/arrest-warrant-issued-against-actress-moushumi-3669351 |access-date=2024-11-13 |work=The Daily Star |language=en}}</ref> কেইবাবাৰো চমন জাৰি কৰাৰ পাছতো মৌচুমী আদালতত হাজিৰ নোহোৱাৰ বাবে এই পৰোৱানা জাৰি কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite news|date=2024-08-11 |title=মৌসুমীৰ বিৰুদ্ধে গ্ৰেপ্তাৰি পৰোয়ানা, যা বল’লেন ওমৰ সানী |url=https://www.prothomalo.com/entertainment/dhallywood/p1nwc68t22 |access-date=2024-11-13 |work=Prothomalo |language=bn}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * {{commons-inline}} * {{IMDb name|2548959}} [[শ্ৰেণী:বাংলাদেশৰ অভিনেত্ৰী]] ky5j4fqw309a5u9x0nk4o4jbtty23yq 0 136563 612334 603607 2026-06-15T07:20:14Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 612334 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = শাহনূৰ | image = | native_name = শাহনূব় | native_name_lang = bn | birth_name = সৈয়দা কামৰুন নাহাৰ শাহনূৰ<ref name="nn10Feb2017">{{cite news |title=From 'Fashir Adesh' to today's Shahnoor |url=https://thedailynewnation.com/news/123851 |access-date=16 February 2021 |work=The New Nation |date=10 February 2017 |language=en }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | birth_date = [[১০ ফেব্ৰুৱাৰী]]<ref name="nn10Feb2017" /> | birth_place = নৰাইল, [[বাংলাদেশ]] | alma_mater = | years_active = ২০০০–বৰ্তমান | notable_works = হাজাৰ বছৰ ধৰে, সাহসী মানুষ চাই, স্বপ্নৰ বাশৰ, নয়ন ভৰা জল। | occupation = অভিনেত্ৰী, মডেল | relatives = }} '''শাহনূৰ''' ([[ইংৰাজী]]: Shahnoor) এগৰাকী [[বাংলাদেশী]] অভিনেত্ৰী আৰু মডেল যিয়ে চলচ্চিত্ৰ আৰু টেলিভিছন নাটকত অভিনয় কৰাৰ লগতে টিভি বিজ্ঞাপনত (TVC) মডেল হিচাপে কাম কৰিছে।<ref name=a>{{cite news |url=https://m.risingbd.com/entertainment/news/227536/%E0%A6%B6%E0%A6%BE%E0%A6%B9%E0%A6%A8%E0%A7%82%E0%A6%B0%E0%A7%87%E0%A6%B0-%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A7%9F%E0%A7%87%E0%A6%B0-%E0%A6%A8%E0%A6%BE%E0%A6%9F%E0%A6%95 |script-title=bn:শাহনূৰেৰ বিয়েৰ নাটক |date=28 May 2017 |access-date=16 September 2019 |work=risingbd.com |language=bn}}</ref><ref name=b>{{cite news |url=https://dailyinqilab.com |script-title=bn:কোৰবানি ঈদেৰ নাটকে শাহনূৰ |date=14 July 2017 |access-date=16 September 2019 |newspaper=The Daily Inqilab |language=bn}}</ref> তেওঁৰ আটাইতকৈ উল্লেখযোগ্য কৰ্মসমূহৰ ভিতৰত আছে ''হাজাৰ বছৰ ধৰে'', ''সাহসী মানুষ চাই'', ''স্বপ্নৰ বাশৰ'' আৰু ''নয়ন ভৰা জল''। == জীৱনী == সৈয়দা কামৰুন নাহাৰ শাহনূৰে ''ফাঁচিৰ আদেশ'' চলচ্চিত্ৰৰ জৰিয়তে ঢালিউডত নিজৰ যাত্ৰা আৰম্ভ কৰিছিল।<ref name=c>{{cite news |url=http://www.alokitobangladesh.com/todays/details/209427/2017/02/10 |script-title=bn:ফাঁসিৰ আদেশ থেকে আজকেৰ শাহনূৰ |date=10 February 2017 |access-date=16 September 2019 |newspaper=Alokito Bangladesh |language=bn}}</ref> অৱশ্যে এই ছবিখন মুক্তি পোৱা নাছিল। তেওঁৰ মুক্তিপ্ৰাপ্ত প্ৰথম ছবি আছিল ২০০০ চনত মুক্তি পোৱা ''জিদ্দী সন্তান''।<ref name=b/> এই ছবিখনত তেওঁৰ বিপৰীতে অভিনয় কৰিছিল ৰুবেলে। ২০০৩ চনত তেওঁ ''সাহসী মানুষ চাই'' আৰু ''কাৰাগাৰ'' ছবিত অভিনয় কৰে।<ref name=d>{{cite news |url=http://dailyvorerpata.com/details/13864 |script-title=bn:আমাদেৰ সিনেমা হলেৰ সংখ্যা বাড়ানো প্ৰয়োজন: শাহনুৰ |date=6 August 2019 |access-date=16 September 2019 |newspaper=Vorer Pata |language=bn |archive-date=12 August 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190812110120/http://dailyvorerpata.com/details/13864 |url-status=dead |title=আৰ্কাইভ কপি |archivedate=12 August 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190812110120/http://dailyvorerpata.com/details/13864 |deadurl=yes }}</ref> ''সাহসী মানুষ চাই'' চলচ্চিত্ৰখনে দুটা শ্ৰেণীত আৰু ''কাৰাগাৰ'' চলচ্চিত্ৰখনে এটা শ্ৰেণীত বাংলাদেশৰ ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা লাভ কৰিছিল।<ref name=e>{{cite web |url=http://www.fdc.gov.bd/site/page/f3bb17fe-d9ad-4b61-bd8a-5824262691ad/- |script-title=bn:জাতীয় চলচ্চিত্ৰ পুৰস্কাৰ প্ৰাপ্তদেৰ নামেৰ তালিকা (১৯৭৫-২০১২) |access-date=6 August 2019 |website=www.fdc.gov.bd |language=bn}}</ref> ২০০৫ চনত তেওঁ ''হাজাৰ বছৰ ধৰে'' ছবিত অভিনয় কৰে।<ref name=f>{{cite news |script-title=bn:যুক্তৰাষ্ট্ৰেৰ অতিথি শাহনূৰ |url=https://www.kalerkantho.com/online/entertainment/2019/09/02/810015 |date=2 September 2019 |access-date=16 September 2019 |work=Kaler Kantho |language=bn}}</ref> এই ছবিখনে শ্ৰেষ্ঠ ছবিকে ধৰি পাঁচটা শ্ৰেণীত ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা লাভ কৰে। তেওঁৰ মুক্তিপ্ৰাপ্ত শেষৰখন ছবি আছিল ''অপহৰণ''। পিছলৈ শাহনূৰে ফাৰুক হোছেইনৰ পৰিচালনাত মুক্তি যুদ্ধৰ কাহিনীৰ ওপৰত আধাৰিত চৰকাৰী অনুদানপ্ৰাপ্ত ছবি 'কাকতাড়ুয়া'ত অভিনয় কৰিছিল।<ref>{{Cite news |script-title=bn:অনুদানেৰ দুই চলচ্চিত্ৰে শাহনূৰ |url=https://www.jaijaidinbd.com/todays-paper/entertainment/186759/অনুদানেৰ-দুই-চলচ্চিত্ৰে-শাহনূৰ |access-date=27 November 2021 |work=Jaijaidin |language=bn}}</ref> তেওঁ বৰ্তমান আৱামী লীগৰ ৰাজনীতিৰ সৈতে জড়িত আৰু তেওঁ 'বঙ্গবন্ধু সাংস্কৃতিক জোট'ৰ চলচ্চিত্ৰ পৰিক্ৰমা সম্পাদক।<ref name=":1">{{Cite news |title=Shahnoor forms foundation in own name |url=http://thedailynewnation.com/news/278105/Shahnoor-forms-foundation-in-own-name |access-date=27 November 2021 |work=The New Nation |language=en |archive-date=27 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211127170739/https://thedailynewnation.com/news/278105/Shahnoor-forms-foundation-in-own-name |url-status=dead |archivedate=27 November 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20211127170739/https://thedailynewnation.com/news/278105/Shahnoor-forms-foundation-in-own-name |deadurl=yes }}</ref> == সমালোচনা == ২০২৪ চনত সংঘটিত হোৱা কোটা সংস্কাৰ আন্দোলনৰ সময়ত ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ ওপৰত চলা স্বৈৰাচাৰী আৱামী লীগ চৰকাৰৰ দমনৰ সময়ত শাহনূৰে চৰকাৰৰ পক্ষত অৱস্থান গ্ৰহণ কৰিছিল।<ref>{{Cite web |date=September 2024 |title=Shock and surprise grip entertainment arena after chats discovery |url=https://www.daily-sun.com/post/765421 |access-date=2024-09-04 |website=daily-sun |language=en |archivedate=2024-09-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240904082122/https://www.daily-sun.com/post/765421 |deadurl=yes }}</ref> আন্দোলনৰ সময়ত অভিনেতা ফেৰদৌছ আহমেদৰ নেতৃত্বত 'আলো আসবেই' নামৰ এটা হোৱাটছএপ গ্ৰুপত শাহনূৰকে ধৰি এদল আৱামীপন্থী শিল্পী আন্দোলনৰ বিৰুদ্ধে সক্ৰিয় হৈ আছিল।<ref>{{Cite web |title=Alo Ashbei WhatsApp group message leaked |url=https://www.thedailystar.net/tags/alo-ashbei-whatsapp-group-message-leaked |access-date=2024-09-04 |website=The Daily Star |language=en}}</ref> অসহযোগ আন্দোলনৰ পিছত ২০২৪ চনৰ ৩ ছেপ্টেম্বৰত সেই হোৱাটছএপ গ্ৰুপটোৰ সৈতে জড়িত কিছুমান স্ক্ৰীনশ্বট ছচিয়েল মিডিয়াত বিয়পি পৰিছিল।<ref>{{Cite web|date=2024-09-03 |title='Throw hot water on protesters': 'Alo Ashbei' artistes' WhatsApp group under fire |url=https://www.thedailystar.net/entertainment/tv-film/news/throw-hot-water-protesters-alo-ashbei-artistes-whatsapp-group-under-fire-3693581 |access-date=2024-09-04 |website=The Daily Star |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2024-09-04 |title=Leaked conversation of artists speaking against student movement goes viral |url=https://www.tbsnews.net/splash/leaked-conversation-artists-speaking-against-student-movement-goes-viral-933266 |access-date=2024-09-04 |website=The Business Standard |language=en}}</ref> == নিৰ্দেশক == দীঘলীয়া অভিনয় জীৱনত প্ৰথমবাৰৰ বাবে শাহনূৰে নিৰ্দেশনাৰ কাম আৰম্ভ কৰিছে। নিজৰ কাহিনী আৰু চিন্তাৰে তেওঁ 'একতি বাংলাদেশ' নামৰ এখন চুটি ছবি নিৰ্মাণ কৰিছে। এই ছবিখনৰ প্ৰযোজনাৰ লগতে তেওঁ অভিনয়ো কৰিছে আৰু তেওঁৰ বিপৰীতে আছে আৰমান পাৰভেজ মুৰাদ।<ref name=":0">{{Cite news |script-title=bn:পৰিচালনায় শাহনূৰ |url=https://www.dainikamadershomoy.com/post/243966 |access-date=27 November 2021 |work=Amader Shomoy |language=bn}}</ref> এই চুটি ছবিখনৰ কাহিনী বংগবন্ধুৰ ওপৰত আধাৰিত।<ref name=":0" /> ইয়াৰ উপৰি তেওঁ তেওঁৰ মুক্তিযোদ্ধা পিতৃৰ ওপৰত এখন তথ্যচিত্ৰ নিৰ্মাণৰ কাম কৰি আছে।<ref name=":1" /> == জুৰী বৰ্ড == ঢাকা ওআইচি (OIC) ইউথ কেপিটেল ফিল্ম এৱাৰ্ড ২০২০–২০২১ ৰূপায়ণৰ বাবে ওআইচিয়ে চূড়ান্ত পৰ্যায়ৰ বাবে এজন ৩ জনীয়া জুৰী বৰ্ড গঠন কৰিছিল।<ref>{{Cite news |script-title=bn: চলচ্চিত্ৰ পুৰস্কাৰে জুৰি বোৰ্ডেৰ বিচাৰক শাহনূৰ |url=https://dailyjanakantha.com |access-date=27 November 2021 |work=Janakantha |language=bn }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> এই বৰ্ডত তথ্য মন্ত্ৰ্যালয়ৰ এজন সচিব (আহ্বায়ক), ঢাকা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ এজন শিক্ষক আৰু বাংলাদেশী চলচ্চিত্ৰৰ অভিনেত্ৰী শাহনূৰ আছিল।<ref>{{Cite news |script-title=bn:ওআইসি ইয়্যুথ চলচ্চিত্ৰ পুৰস্কাৰেৰ জুৰিবোৰ্ডে শাহনূৰ |url=https://www.bhorerkagoj.com/2021/05/20/ওআইসি-ইয়্যুথ-চলচ্চিত্ৰ-প/ |access-date=27 November 2021 |work=Bhorer Kagoj |language=bn }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:বাংলাদেশৰ অভিনেত্ৰী]] [[শ্ৰেণী:চলচ্চিত্ৰৰ সৈতে জড়িত ব্যক্তি]] 5h75ncilo3250bcbgc2ne9jnyb6t1ug 0 136579 612293 599742 2026-06-15T02:22:45Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 612293 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = মৰিন চাৰুণী | native_name = මොරින් චාරුනී | image = Maureen Charuni - Actress - Sri Lanka.jpg | image_size = | alt = | caption = | birth_date = {{Birth date and age|1963|09|19|mf=yes}} | birth_name = কুৰুকুলাসূৰ্য মৰিন অ’হাৰা পেৰা | birth_place = কুৰুণেগালা, [[শ্ৰীলংকা]] | death_date = | death_place = | death_cause = | resting_place = | resting_place_coordinates = | education = | years_active = ১৯৮৪–বৰ্তমান | party = | spouse = গিহান ৰঞ্জিত ইম্বুলানা<ref>{{cite web | url=http://www.divaina.com/2010/07/25/meewitha06.html | title=I acted again due to my sister | publisher=Divaina | access-date=16 August 2016}}</ref> | children = জননী চতুৰিকা<ref>{{cite web | url=http://www.divaina.com/2013/05/12/cineart01.html | title=Maureen Charuni back to school | publisher=Divaina | access-date=16 August 2016}}</ref> | awards = | signature = | website = | footnotes = | occupation = অভিনেত্ৰী }} '''মৰিন চাৰুণী''' ([[ইংৰাজী]]: Maureen Charuni; জন্ম: ১৯ ছেপ্টেম্বৰ, ১৯৬৩), সম্পূৰ্ণ নাম '''কুৰুকুলাসূৰ্য মৰিন অ’হাৰা পেৰা''', [[শ্ৰীলংকা]]ন চলচ্চিত্ৰ, মঞ্চ আৰু দূৰদৰ্শনৰ এগৰাকী জনপ্ৰিয় অভিনেত্ৰী।<ref>{{cite web | url=http://suratha.lk/sinhala/%E0%B6%9A%E0%B6%BD%E0%B7%8F%E0%B6%9A%E0%B6%BB%E0%B7%94%E0%B7%80%E0%B6%B1%E0%B7%8A-%E0%B7%83%E0%B7%90%E0%B6%B8%E0%B6%A7-%E0%B7%83%E0%B7%94%E0%B6%B6-%E0%B6%8B%E0%B6%B4%E0%B6%B1%E0%B7%8A%E0%B6%AF-712/ | title=Happy birthday actors | publisher=suratha | access-date=16 August 2016 | archive-date=24 September 2016 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160924031016/http://suratha.lk/sinhala/%E0%B6%9A%E0%B6%BD%E0%B7%8F%E0%B6%9A%E0%B6%BB%E0%B7%94%E0%B7%80%E0%B6%B1%E0%B7%8A-%E0%B7%83%E0%B7%90%E0%B6%B8%E0%B6%A7-%E0%B7%83%E0%B7%94%E0%B6%B6-%E0%B6%8B%E0%B6%B4%E0%B6%B1%E0%B7%8A%E0%B6%AF-712/ | url-status=dead | archivedate=24 September 2016 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20160924031016/http://suratha.lk/sinhala/%E0%B6%9A%E0%B6%BD%E0%B7%8F%E0%B6%9A%E0%B6%BB%E0%B7%94%E0%B7%80%E0%B6%B1%E0%B7%8A-%E0%B7%83%E0%B7%90%E0%B6%B8%E0%B6%A7-%E0%B7%83%E0%B7%94%E0%B6%B6-%E0%B6%8B%E0%B6%B4%E0%B6%B1%E0%B7%8A%E0%B6%AF-712/ | deadurl=yes }}</ref> দূৰদৰ্শনৰ নাটকসমূহত আধিপত্য বিস্তাৰ কৰা এইগৰাকী বহুমুখী অভিনেত্ৰীয়ে সাধাৰণতে বহুতো ধাৰাবাহিক আৰু চলচ্চিত্ৰত এগৰাকী যুৱতী মাতৃৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰে।<ref name= morin>{{cite web | url=http://www.lakhirulk.info/cinema/show.php?id=1949&page=19 | title=Acting should be competitive | publisher=lakhirulk | access-date=16 August 2016 }}{{Dead link|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> == ব্যক্তিগত জীৱন == ১৯৬৩ চনৰ ১৯ ছেপ্টেম্বৰত কুৰুণেগালাৰ ৱাদাকাদৰ এমিবিলাৱাট্টা গাঁৱত পৰিয়ালটোৰ জ্যেষ্ঠ সন্তান হিচাপে তেওঁৰ জন্ম হৈছিল। পাশ্চাত্য চলচ্চিত্ৰৰ প্ৰতি অতি অনুৰাগী তেওঁৰ দেউতাকে আমেৰিকান অভিনেত্ৰী মৰিন অ’হাৰাৰ নামেৰে তেওঁৰ নাম ৰাখিছিল। তেওঁৰ এজন ভায়েক জনকা আৰু দুজনী ভনীয়েক মালা আৰু মীনা আছে। দেউতাকে তিনিওগৰাকী ছোৱালীক ছোৱালী বিদ্যালয়ত পঢ়ুৱাব বিচৰা বাবে পৰিয়ালটো ৱেন্নাপ্পুৱালৈ স্থানান্তৰিত হয়। তাত তেওঁ ৱেন্নাপ্পুৱাৰ হোলী ফেমিলি গাৰ্লছ স্কুলত অধ্যয়ন কৰিছিল।<ref name= charuni>{{cite web|url=https://www.silumina.lk/2024/12/28/rasanduna/32224/මම-කවදාවත්-ගෙදරදි-නිළියක/ |title=මම කවදාවත් ගෙදරදි නිළියක් වුණේ නැහැ: මොරින් චාරුනී |publisher=silumina.lk |date=12 January 2025 |access-date=12 January 2025}}</ref> তেওঁ বাণিজ্য শাখাত সন্মানসহ উচ্চতৰ মাধ্যমিক পৰীক্ষাত উত্তীৰ্ণ হয়। ইয়াৰ মাজতে তেওঁ শিক্ষয়িত্ৰী থাৰ্চি ৱৰ্ণাকুলাসূৰ্যৰ তত্ত্বাৱধানত চিতাৰ অধ্যয়ন কৰিছিল। তাৰ পিছত তেওঁ শ্ৰীলংকাত পৰীক্ষাসমূহ সম্পূৰ্ণ কৰে আৰু ভাৰতত বিশাৰদৰ প্ৰথম ভাগ সম্পূৰ্ণ কৰে। স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰাৰ পিছত তেওঁ কেইবছৰমান শিক্ষয়িত্ৰী হিচাপে কাম কৰিছিল আৰু ইংৰাজী ভাষা, ইংৰাজী সাহিত্য আৰু চিতাৰ বজোৱা শিকাইছিল।<ref name= charuni /> পৰ্যটন উদ্যোগৰ সৈতে জড়িত গিহান ৰঞ্জিত ইম্বুলানাৰ সৈতে তেওঁ বিবাহপাশত আবদ্ধ হয়। এই দম্পতীটিৰ এগৰাকী কন্যা সন্তান আছে।<ref name= charuni /> == অভিনয় জীৱন == আৰম্ভণিতে তেওঁৰ দেউতাকে তেওঁৰ অভিনেত্ৰী হোৱাৰ সিদ্ধান্তৰ তীব্ৰ বিৰোধিতা কৰিছিল। বন্ধু দীপ্তি আৰু মোমায়েক পিয়াল কুমাৰতুংগাৰ সৈতে তেওঁ হঠাতে কলম্বোলৈ গৈছিল যাতে ''কাৰাডিয়া কুৰাল্লা'' বোলছবিখনত কাম কৰাৰ সুযোগ পায়।<ref name= charuni /> অৱশ্যে অৱশেষত তেওঁ ছবিখনৰ বাবে নিৰ্বাচিত হয় আৰু চিৰিল ৱিক্ৰমেগৰ নিৰ্দেশনাত নিৰ্মিত ''কাৰাডিয়া ৱালালা''ৰ জৰিয়তে তেওঁৰ প্ৰথম চিনেমাৰ অভিজ্ঞতা লাভ কৰে।<ref name= morin /> কিন্তু ''ৰণমালিগে ৱাচানাৱা'' বোলছবিখন ''কাৰাডিয়া ৱালালা''ৰ আগতে প্ৰদৰ্শিত হৈছিল।<ref>{{cite web | url=http://www.films.lk/sinhala-cinema-artist-maurine-charuni-467.html | title=Maureen Charuni filmography | publisher=Sinhala Cinema Database | access-date=16 August 2016 | archivedate=10 September 2017 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20170910012608/http://www.films.lk/sinhala-cinema-artist-maurine-charuni-467.html | deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.imdb.com/name/nm6019782/ | title=Maureen Charuni filmography | publisher=IMDb | access-date=16 August 2016}}</ref> তেতিয়াৰে পৰা বাৰ্ট্ৰম নিহালৰ ব্লকবাষ্টাৰ ধাৰাবাহিক ''গাম্পেৰালিয়া''ত "নন্দা"ৰ চৰিত্ৰত কৰা অভিনয়েৰে তেওঁ বিশেষ চৰ্চিত হয়। ইয়াৰ উপৰিও তিষা আবেচেকেৰাৰ ''থুনকাল চিহিনায়া'' আৰু ''মায়া''তো তেওঁ অভিনয় কৰে। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ বহুতো জনপ্ৰিয় ধাৰাবাহিক আৰু চলচ্চিত্ৰত মাতৃৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰে, যেনে: ''চাৰা'', ''পাবা'', ''সন্দাগালাথেন্না'', ''চাণ্ডিংগেথ চাণ্ডিয়া'', ''গোলু মুহুদে কুনাতুৱাক'', ''ত্ৰিশূলয়া'', ''অঞ্জলিকা'', ''পানামানক্কাদা'', ''টিচাৰ আম্মা'' আৰু ''আলিয়া''।<ref name= charuni /> তেওঁ ২০০০ চনত ''হংস বিলাপায়া'' নামৰ ছবিখন পৰিচালনা কৰিছিল।<ref>{{cite web | url=http://sinhala.lankahitgossip.com/2017/12/20/gossip-chat-with-morin-charuni/ | title=Chat with Maureen Charuni | publisher=lankahitgossip | access-date=16 August 2016}}</ref> == তথ্যসূত্ৰ == {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * [http://rasanduna.blogspot.com/2013/08/morin-charuni.html Marin Charuni chat] * [http://archives.sarasaviya.lk/2015/07/02/?fn=sa15070240 පුණ්‍ය කටයුත්තට පෝන් නම්බර්....] * [http://www.deshaya.lk/article/52/හදසර/4848/අපේ-නත්තල් අපේ ගෙදර නෑදෑයාෙ පිරෙනවා] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250119080501/https://www.deshaya.lk/article/52/%E0%B7%84%E0%B6%AF%E0%B7%83%E0%B6%BB/4848/%E0%B6%85%E0%B6%B4%E0%B7%9A-%E0%B6%B1%E0%B6%AD%E0%B7%8A%E0%B6%AD%E0%B6%BD%E0%B7%8A |date=2025-01-19 }} * [http://papper.gossiplankahotnews.com/2013/08/blog-post_7708.html මටත් දුවක් ඕනෑ වුණා...] [[শ্ৰেণী:শ্ৰীলংকাৰ চলচ্চিত্ৰ অভিনেত্ৰী]] 3byfinsmltxdxsj15c2hthvlr9vmwgr 0 136992 612353 610723 2026-06-15T08:30:30Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 612353 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = শ্ববনাম মোগাদ্দামী | image = Shabnam Moghadami tasnim producer.jpg | caption = ২০১৯ চনত মোগাদ্দামী | birth_name = | native_name = شبنم مقدمی | birth_date = {{birth date and age|1972|3|23}} | birth_place = [[ইৰান]]ৰ ৰাজধানী [[তেহৰান]] | death_date = | death_place = | occupation = অভিনেত্ৰী | spouse = {{marriage|আলীৰিজা আৰা|2004}} | children = | website = }} '''শ্ববনাম মোগাদ্দামী''' (জন্ম: ২৩ মাৰ্চ, ১৯৭২) হৈছে এগৰাকী ইৰানী অভিনেত্ৰী। তেওঁ দুটা ক্ৰিষ্টাল চিমৰ্গ বঁটা, তিনিটা হাফেজ বঁটা আৰু ইৰানৰ ফিল্ম ক্ৰিটিক্স এণ্ড ৰাইটাৰ্চ এছ’চিয়েচন বঁটা আদিকে ধৰি কেইবাটাও গুৰুত্বপূৰ্ণ সন্মান লাভ কৰিছে।<ref name="ilnair">{{Cite web|url=https://ilna.ir|title=The audio version of "چراغها را من خاموش میکنم" (I Turn Off the Lights) with the voice of Shabnam Moghaddami.|date=June 26, 2021}}</ref><ref name="smtnews">{{Cite web|url=https://smtnews.ir|title=Complete Biography of Shabnam Moghaddami, Beloved Actress + Images|date=July 11, 2020}}</ref><ref name="aryanews">{{Cite web|url=http://aryanews.com/|title=Biography of Shabnam Moghaddami + Images of Shabnam Moghaddami|date=September 7, 2019|access-date=May 23, 2026|archivedate=February 7, 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260207230548/https://www.aryanews.com/|deadurl=yes}}</ref> == প্ৰাৰম্ভিক জীৱন == শ্ববনাম মোগাদ্দামীৰ জন্ম ১৯৭২ চনৰ ২৩ মাৰ্চত তেহৰানৰ এক সাংস্কৃতিক, কলা আৰু সাহিত্যিক পটভূমি থকা পৰিয়ালত হৈছিল। তেওঁৰ পিতৃ এজন ইলেক্ট্ৰিকেল ইঞ্জিনিয়াৰ আছিল আৰু মাতৃ তেহৰান বিশ্ববিদ্যালয়ৰ এগৰাকী উচ্চ পদস্থ কৰ্মচাৰী আছিল। মোগাদ্দামীৰ বেহনাম নামৰ এজন অনুজ ভ্ৰাতৃও আছে। ২০০৪ চনত তেওঁ আলীৰিজা আৰাৰ সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হয়, যি বৰ্তমানলৈকে তেওঁৰ জীৱন-সংগী হৈ আছে।<ref name="aryanews"/> শৈশৱৰেপৰাই তেওঁ অভিনয়ৰ ক্লাছত নাম ভৰ্তি কৰিছিল আৰু হাইস্কুলত পঢ়ি থকাৰ সময়তে চিলড্ৰেনছ ৰেডিঅ’ গ্ৰুপৰ সৈতে পৰিচিত হৈছিল। সেই সময়ছোৱাত তেওঁ কিছুমান সৰু চৰিত্ৰত অভিনয়ো কৰিছিল। অৱশ্যে মোগাদ্দামীয়ে পৰীক্ষামূলক বিজ্ঞান বিষয়ত মাধ্যমিক শিক্ষা সমাপ্ত কৰে আৰু বিশ্ববিদ্যালয়ৰপৰা পাৰ্চী সাহিত্যত স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰে।<ref name="smtnews"/> তথাপি অভিনয়ৰ প্ৰতি থকা তীব্ৰ হেঁপাহৰ বাবেই তেওঁ প্ৰখ্যাত প্ৰশিক্ষকসকলৰ তত্ত্বাৱধানত ইচলামিক ৰিপাব্লিকৰ আৰ্টিষ্টিক চেক্টৰ এখন চিত্ৰনাট্য লিখন বিদ্যালয়ত অংশগ্ৰহণ কৰিছিল। ইয়াৰ পিছত তেওঁ আমিন তাৰোখ এক্টিং স্কুলত অভিনয়ৰ পাঠ্যক্ৰম গ্ৰহণ কৰি জীৱনৰ এক নতুন অধ্যায়ৰ সূচনা কৰে।<ref name="theater.ir">{{Cite web|url=https://theater.ir/fa/artists/672/%D8%B4%D8%A8%D9%86%D9%85-%D9%85%D9%82%D8%AF%D9%85%DB%8C|title=Iranian Artists Database, Shabnam Moghaddami|date=February 14, 2009}}</ref> == কৰ্মজীৱন == === নাট্যশালা/থিয়েটাৰ === [[চিত্ৰ:Shabnam Moghadami Portrait.jpg|thumb|২০১২ চনত মোগাদ্দামী]] শ্ববনাম মোগাদ্দামীয়ে ১৯৯০-ৰ দশকৰ শেষৰফালে "শায়া থিয়েটাৰ গ্ৰুপ"ৰ সদস্য হৈ নিজৰ পেছাদাৰী নাট্য জীৱনৰ সূচনা কৰে। শ্বাহৰাম কাৰামীৰ পৰিচালনাত নিৰ্মিত ''দ্য পেপাৰ হাউচ'' নাটকত কৰা অভিনয়েৰে তেওঁৰ নাট্য যাত্ৰা আৰম্ভ হৈছিল।<ref name="theater.ir"/> তেতিয়াৰেপৰা মোগাদ্দামীয়ে মুখ্য আৰু সহকাৰী দুয়ো ধৰণৰ চৰিত্ৰতে বিভিন্ন ধৰণৰ নাট্য প্ৰযোজনাত অংশগ্ৰহণ কৰিছে। তেওঁৰ অভিনয় তালিকাত ধ্ৰুপদী আৰু আধুনিক নাটকৰ লগতে ৰাষ্ট্ৰীয় তথা আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সাহিত্যিক কৃতিৰ চৰিত্ৰসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত হৈ আছে। তেওঁৰ অভিনয় ৰাষ্ট্ৰীয় আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় মহোৎসৱসমূহত প্ৰদৰ্শিত হৈছে, যাৰ ফলত এগৰাকী থিয়েটাৰ শিল্পী হিচাপে তেওঁৰ সুনাম সুপ্ৰতিষ্ঠিত হৈছে। নিজৰ কেৰিয়াৰত তেওঁ হামিদ আমজাদ, মহম্মদ ৰহমানিয়ান, মাছউদ ৰায়েগান আৰু কিয়ুমাৰ্চ মোৰাদীৰ দৰে বিখ্যাত পৰিচালকৰ সৈতে কাম কৰিছে। থিয়েটাৰলৈ আগবঢ়োৱা অৱদানৰ বাবে তেওঁ বহুতো মনোনয়ন আৰু বঁটা লাভ কৰিছে, যাৰ পৰিপ্ৰেক্ষিতত ২০০৬ চনত ইৰান থিয়েটাৰ ফ’ৰামৰ তৃতীয় এক্টৰ চেলিব্ৰেশ্যনত শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰী আৰু ইৰান থিয়েটাৰ ফ’ৰামৰ ষষ্ঠ এক্টৰ্চ চেলিব্ৰেশ্যনত অভিনেত্ৰী শাখাত শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰী হিচাপে স্বীকৃতি লাভ কৰে। তেওঁৰ কিছুমান উল্লেখযোগ্য অভিনয়ৰ ভিতৰত ''পিলগ্ৰিম'', ''দ্য ব্ৰিজ'', ''উইদাউট মিল্ক এণ্ড চুগাৰ'', ''চাইলেন্স ইজ মাই হেৰিটেজ'', ''টাৰ্মিনেল'', ''ডেথ গাৰ্ডেন'', ''লেটাৰ্চ টু টেব''<ref>{{Cite web |url=https://theater.ir/fa/21910 |title="Shabnam Moghaddami" and her presence in "Namehayi Be Tab" (Letters to Teb) with more than one role |date=December 22, 2010}}</ref>, ''মাৰ্চিলেচ কিলাৰ, হেচ কাৰ্লছন'', ''ইষ্ট ইজ ইষ্ট!'', ''টানেল'' আৰু ''মাই ছিগাল'' অন্যতম। === ৰেডিঅ’ === মোগাদ্দামীয়ে থিয়েটাৰৰ সমান্তৰালভাৱে ৰেডিঅ’ৰ ক্ষেত্ৰখনৰ লগতো সক্ৰিয়ভাৱে জড়িত আছিল।<ref name="theater.ir"/> তেওঁ বিভিন্ন ৰেডিঅ’ অনুষ্ঠানত উপস্থাপক আৰু অভিনেত্ৰী হিচাপে কাম কৰিছে। পাৰ্চী সাহিত্যৰ শৈক্ষিক পটভূমি থকাৰ বাবে তেওঁ বিশেষকৈ সাহিত্যিক অনুষ্ঠানসমূহৰ সফল আঁত ধৰিবলৈ সক্ষম হৈছিল।<ref name="aryanews"/> তেওঁ ৰেডিঅ’ জাভান, ৰেডিঅ’ ইৰান আৰু ৰেডিঅ’ ফাৰহাং আদি ৰেডিঅ’ ষ্টেচনত অৰিহণা যোগাইছে। তেওঁৰ কিছুমান পৰিচিত ৰেডিঅ’ কাৰ্যসূচীৰ ভিতৰত ''হাফ্ট শ্বানবে'' (ছেভেন চাটুৰ্ডে), ''চেচানবে খাত-খাতি'' (ক্ৰছৱৰ্ড টিউচডে), ''চেদায়ে ইব্ৰাত'' (ভইচ অৱ উইজডম) আৰু ''হাফ্ট তাৰানেহ'' (ছেভেন চংছ) অন্যতম, যিবোৰে ইৰানৰ ৰেডিঅ’ দৰ্শকৰ মাজত জনপ্ৰিয়তা লাভ কৰিছে।<ref>{{cite news |last1=moghaddami |first1=shabnam |title=Haft Shanbeh Gathering of Iranian Girls and Boys on Radio, A Simple Gathering |url=https://www.magiran.com/article/1491023 |work=fatemeh rahimi |agency=Etemad newspaper |publisher=Etemad newspaper |date=27 September 2007}}</ref> ইয়াৰ উপৰি মোগাদ্দামীয়ে ''ৰেডিঅ’ চেভিনা'' (দৃষ্টিহীনসকলৰ বাবে বিশেষ চিনেমা)ৰ সৈতেও সহযোগিতা কৰিছে। === চলচ্চিত্ৰ আৰু পৰ্দা === [[চিত্ৰ:Shabnam Moghadami Portrait 2.jpg|thumb|২০১৩ চনত নেপথ্যত মোগাদ্দামী]] চলচ্চিত্ৰ জগতত শ্ববনাম মোগাদ্দামীৰ প্ৰৱেশ ঘটিছিল ১৯৯০-ৰ দশকৰ শেষৰফালে কামৰান কাদাকচিয়ানৰ ''জাখমি'' (আঘাতপ্ৰাপ্ত) ছবিৰ জৰিয়তে।<ref name="aryanews"/> অৱশ্যে ইব্ৰাহিম হাতামিকীয়াৰ ''বে নামে পেদৰ'' (ইন দ্য নেম অৱ দ্য ফাদাৰ) ছবিত কৰা অভিনয়েহে তেওঁলৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ দৃষ্টি আকৰ্ষণ কৰে আৰু ই তেওঁৰ অভিনয় দক্ষতাক প্ৰদৰ্শন কৰি কেৰিয়াৰত অধিক প্ৰত্যাহ্বানমূলক চৰিত্ৰ লাভৰ পথ প্ৰশস্ত কৰে।<ref>{{Cite web |url=https://cinematicket.org/person/388 |title=Shabnam Moghaddami's biography and movies |access-date=2026-05-23 |archivedate=2024-11-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20241127121419/https://cinematicket.org/person/388 |deadurl=yes }}</ref> নিজৰ কৰ্মজীৱনত তেওঁ আছগৰ ফাৰহাদী, ইৰাজ কাৰীমি, চাইৰাছ মোগাদ্দাম, ৰেজা মিৰকাৰীমি, মাজিয়াৰ মীৰি, হামিদ আমজাদ, জাফৰ পানাহী, ইব্ৰাহিম হাতামিকীয়া, কামাল তাব্ৰিজী, ছাইদ ৰৌষ্টায়ী আৰু আব্বাছ কিয়াৰোষ্টামীৰ দৰে প্ৰসিদ্ধ পৰিচালকৰ সৈতে কাম কৰিছে। এগৰাকী বহুমুখী অভিনেত্ৰী হিচাপে মোগাদ্দামীয়ে সমালোচকৰ প্ৰশংসা লাভ কৰে। তেওঁ অতি সহজে বিভিন্ন ধৰণৰ ধাৰা যেনে ড্ৰামা, কমেডী, ঐতিহাসিক চৰিত্ৰ আদিৰ মাজত নিজৰ অভিনয় সলনি কৰিব পাৰে। তেওঁৰ নিপুণ অভিনয়ৰ ফলস্বৰূপে তেওঁ উদ্যোগটোৰ ভিতৰত বহুতো বঁটা আৰু স্বীকৃতি লাভ কৰিছে। তেওঁ চিনেমা জগতত লাভ কৰা সফলতাৰ বাবে দুটা মৰ্যাদাপূৰ্ণ ক্ৰিষ্টাল চিমৰ্গ বঁটা লাভ কৰিছে। ইয়াৰ উপৰি ইৰানিয়ান ফিল্ম ক্ৰিটিক্স এণ্ড ৰাইটাৰ্চ এছ’চিয়েচনৰপৰাও তেওঁ কেইবাটাও বঁটা আৰু প্ৰশংসা লাভ কৰিছে, যিয়ে এগৰাকী প্ৰতিভাশালী আৰু সফল অভিনেত্ৰী হিচাপে তেওঁৰ সুনাম বৃদ্ধি কৰিছে। তদুপৰি তেওঁ ইৰানিয়ান এলায়েন্স অৱ মোচন পিকচাৰ (হাউচ অৱ চিনেমা)ৰ ভিতৰত থকা এক্টৰ্চ এছ’চিয়েচনৰ এগৰাকী স্থায়ী সদস্য।<ref>{{Cite web |url=https://www.khanehcinema.ir/fa/asnaf/anjomanbazigaran/members-%D8%A7%D8%B9%D8%B6%D8%A7%D8%A1 |title=the Iranian Alliance of Motion Picture, Actors Association |access-date=2026-05-23 |archivedate=2024-12-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20241225082722/https://www.khanehcinema.ir/fa/asnaf/anjomanbazigaran/members-%D8%A7%D8%B9%D8%B6%D8%A7%D8%A1 |deadurl=yes }}</ref> তেওঁৰ কিছুমান উল্লেখযোগ্য ছবিৰ ভিতৰত ''ফাৰ্ছ-এ ইৰানী'' (ইৰানীয়ান কাৰ্পেট), ''গোজীৰেশ-এ য়েক জাশ্বন'' (এ ৰিপোৰ্ট অৱ এ ফিষ্ট), ''পাদাশ-এ চোকুট'' (দ্য ৰিৱাৰ্ড অৱ চাইলেন্স), ''ফাৰজান্দে খাক'' (চাইল্ড অৱ দ্য আৰ্থ), ''হামিশে পায়ে য়েক জান দাৰ মিয়ান আষ্ট'' (দেয়াৰ ইজ অলৱেজ এ ওমেন ইন বিটুইন), ''কুদাক ভা ফেৰেশতেহ'' (চাইল্ড এণ্ড এঞ্জেল), ''জিৰ-এ আব'' (দ্য হাউচ আণ্ডাৰ দ্য ৱাটাৰ), ''এমৰুজ'' (টুডে), ''নাফাচ'' (ব্ৰেথ), ''জাপাচ'' (স্পেয়াৰ), ''আবাদ ভা য়েক ৰুজ'' (লাইফ এণ্ড এ ডে), ''আবাজান'', ''খেজালাত নাকেশ'' (ডণ্ট বি এম্বাৰেচড), ''শাবি কে মাহ কামেল চদ'' (হোৱেন দ্য মুন ৱাজ ফুল) আৰু ''শ্বিৰিন'' অন্যতম। === টেলিভিছন === চলচ্চিত্ৰ জগতত অভিজ্ঞতা লাভ কৰাৰ পাছত, শ্ববনাম মোগাদ্দামীয়ে ২০০০-ৰ দশকত পুনৰ টেলিভিছনলৈ প্ৰত্যাৱৰ্তন কৰে। ২০০৬ চনত তেওঁ জনপ্ৰিয় ধাৰাবাহিক ''জিৰ-এ টিঘ'' (আণ্ডাৰ দ্য ব্লেড)ত পাৰভিজ পাৰাস্তুই, ফাতেমেহ মতামেদ-আৰ্য আৰু আটিলা পেচিয়ানীৰ দৰে বিখ্যাত অভিনেতাৰ সৈতে অভিনয় কৰে। ইয়াৰ উপৰি তেওঁ ২০০৮ চনত ''পাচ আজ চালহা'' (আফটাৰ ইয়াৰ্চ) টেলিভিছন ধাৰাবাহিকত অভিনয় কৰিছিল।<ref name="smtnews"/> ২০১৪ চনত তেওঁৰ প্ৰথম ক্ৰিষ্টাল চিমৰ্গ বঁটা লাভ কৰাৰ পাছত,<ref>{{Cite web|url=https://banifilmonline.ir|title=All the female roles that have won Crystal Simorgh in the past decade|date=February 1, 2023|access-date=July 14, 2023|archive-date=July 15, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230715100438/https://banifilmonline.ir/%D9%87%D9%85%D9%87-%D9%86%D9%82%D8%B4%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86%D9%87%D8%A7%DB%8C-%DA%A9%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%D8%AF%D9%87-%D8%B3%D8%A7%D9%84-%D8%A7%D8%AE%DB%8C%D8%B1/|url-status=dead}}</ref> মোগাদ্দামীয়ে টেলিভিছনৰ কামত অধিক গুৰুত্ব দিয়ে আৰু তিনিখন ধাৰাবাহিকত মুখ্য চৰিত্ৰত অভিনয় কৰে। তেওঁ ৰাষ্ট্ৰীয় টেলিভিছনৰ বাবে ''হাফ্ট চং'' আৰু ''মদিনা'' ধাৰাবাহিকৰ উপৰি হোম ভিডিঅ' ষ্ট্ৰীমিং নেটৱৰ্কৰ বাবে কামাল তাব্ৰিজীৰ পৰিচালনাত নিৰ্মিত ''আব্লাহ'' (দ্য ফুল) ধাৰাবাহিকত অভিনয় কৰে।<ref>{{Cite web|url=https://irna.ir/xj8gZf|title=Shabnam Moghaddami's opinion about her role in the series 'Abaleh|date=December 30, 2014}}</ref> মোগাদ্দামীয়ে টেলিভিছনত কমেডী আৰু ড্ৰামা দুয়োবিধ ধাৰাতে নিজৰ প্ৰতিভা আৰু বহুমুখী অভিনয় শৈলী প্ৰদৰ্শন কৰি একাধিক হাফেজ বঁটা লাভ কৰিবলৈ সক্ষম হয়। ইয়াৰ উপৰি সৰু পৰ্দালৈ আগবঢ়োৱা অনৱদ্য অৱদানৰ বাবে তেওঁক জাম-এ-জাম টেলিভিছন ফেষ্টিভেলৰ তৰফৰপৰাও বঁটাৰে সন্মানিত কৰা হয়। তেওঁ অভিনয় কৰা উল্লেখযোগ্য টিভি ধাৰাবাহিকসমূহৰ ভিতৰত ''হায়োলা'' (দ্য মনষ্টাৰ), ''খাতুন'' (ৱান্স আপোন এ টাইম ইন ইৰান), ''বিগোনাহ'' (ইনচেণ্ট), ''মৰ্দম-এ মামুলী'' (অৰ্ডিনাৰী পিপল) আৰু ''শাবাকেহ-এ মাখফি-য়ে জানান'' (ওমেনচ্ চক্ৰেট নেটৱৰ্ক) অন্যতম। === কণ্ঠ অভিনয় === ৰেডিঅ’ জগতত বহু বছৰৰ অভিজ্ঞতা আৰু ৰেডিঅ’ নাটকৰ পটভূমি থকাৰ বাবে শ্ববনাম মোগাদ্দামীয়ে কণ্ঠ অভিনয়ৰ ক্ষেত্ৰতো এক শক্তিশালী পৰিচয় গঢ়ি তুলিছে। ২০০৫ চনত ৰেজা ফায়াজীৰ পৰিচালনাত নিৰ্মিত ''য়েকি বুদ, য়েকি নাবুদ'' টেলিভিছন ধাৰাবাহিকত তেওঁ এটা পুটলা চৰিত্ৰৰ বাবে কণ্ঠদান কৰিছিল।<ref name="theater.ir"/> ইয়াৰ উপৰি ৰেজা মীৰ-কাৰীমিৰ পৰিচালনাত নিৰ্মিত চাৰিটা খণ্ডৰ এনিমেটেড ধাৰাবাহিক ''নামহা''ৰ তৃতীয়টো খণ্ডত তেওঁ হাছান বাঘেৰীৰ পত্নী পাৰভিন দায়ীপুৰৰ চৰিত্ৰটোৰ বাবে কণ্ঠদান কৰিছিল।<ref>{{Cite web|url=https://isna.ir/xdN9Sq|title=Afshin Hashemi and Shabnam Moghaddami in the roles of Martyr Hassan Bagheri and his wife|date=January 19, 2023}}</ref> শেহতীয়া বছৰবোৰত মোগাদ্দামীয়ে এই ক্ষেত্ৰত নিজৰ কাৰ্যকলাপ অধিক সম্প্ৰসাৰিত কৰিছে। তেওঁ জয়া পিৰজাদৰ ''চেৰাঘঁহা ৰা মান খামোচ মিকনাম'' (আই টাৰ্ন অফ দ্য লাইটচ)।<ref name="ilnair"/> আৰু মেহদী আজাৰ ইয়াজদীৰ ''ঘেচ্ছেহা-য়ে শ্বেখ আত্তাৰ'' (শ্বেখ আত্তাৰৰ গল্প— ভাল ল’ৰা-ছোৱালীৰ বাবে ভাল গল্প সংকলনৰ পৰা)।<ref>{{Cite web|url=https://fidibo.com|title=The audiobook of Sheikh Attar's Stories}}</ref> আদি কেইবাখনো বিশিষ্ট গ্ৰন্থৰ অডিঅ' সংস্কৰণৰ বাবে কণ্ঠ দিছে। তদুপৰি তেওঁ মাৰ্গাৰেট মিচেলৰ গ্ৰন্থৰ আধাৰত ভিক্টৰ ফ্লেমিঙৰ পৰিচালনাত নিৰ্মিত ক্লাছিক চলচ্চিত্ৰ ''গন উইথ দ্য উইণ্ড'' আৰু আলী হাতামীৰ পৰিচালনাত নিৰ্মিত ''দিলশোদাগান'' (লাভ-ষ্ট্ৰীকেন) ছবিত পাৰ্চী ভাষাৰ কণ্ঠ সংযোগ (voice-overs) কৰিছে।<ref>{{Cite web|url=http://fna.ir/f040vg|title=The special edition of the film "Delshodegan" (Love-stricken) with the voice of Shabnam Moghaddami for the visually impaired has been released|date=October 9, 2020}}</ref> এই কাম তেওঁ বিশেষভাৱে ''ৰেডিঅ’ চেভিনা'' (দৃষ্টিহীনসকলৰ বাবে বিশেষ চিনেমা)ৰ বাবে কৰিছিল, য’ত প্ৰতি মাহে শিল্পীসকলৰ ধাৰাভাষ্যৰ সৈতে দুখনকৈ স্মৰণীয় ক্লাছিক চলচ্চিত্ৰ প্ৰদৰ্শন কৰা হয়। === সফলতা আৰু খ্যাতি === [[চিত্ৰ:Media conference of Abajan at Fajr festival-1.jpg|thumb|৩৫সংখ্যক ফাজৰ চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত ফাতেমেহ মতামেদ-আৰ্যৰ সৈতে শ্ববনাম মোগাদ্দামী]] ২০০০-ৰ দশকজুৰি থিয়েটাৰৰ মঞ্চত ধাৰাবাহিক উপস্থিতি আৰু এই মাধ্যমত বঁটা লাভ কৰা সত্ত্বেও,<ref name="theater.ir"/> ২০১০-ৰ দশকটোক শ্ববনাম মোগাদ্দামীৰ কেৰিয়াৰৰ সৰ্বোচ্চ শিখৰ বুলি গণ্য কৰিব পাৰি। ২০১৪ চনত ৩২সংখ্যক ফাজৰ চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত ''এমৰুজ'' (টুডে) চলচ্চিত্ৰত আগবঢ়োৱা শ্ৰেষ্ঠ সহকাৰী অভিনেত্ৰীৰ চৰিত্ৰৰ বাবে জীৱনৰ প্ৰথমটো ক্ৰিষ্টাল চিমৰ্গ বঁটা লাভ কৰি তেওঁ বিশেষভাৱে চৰ্চালৈ আহে।<ref name="mehrnewse">{{Cite web|url=https://mehrnews.com/xpZH8|title=The winners of the 32nd Fajr Film Festival were announced |date=February 11, 2014}}</ref> ই তেওঁৰ কেৰিয়াৰৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ মোড় আছিল, যিয়ে সকলোৰে দৃষ্টি আকৰ্ষণ কৰাৰ লগতে চলচ্চিত্ৰ জগতত তেওঁক এগৰাকী প্ৰতিভাশালী অভিনেত্ৰী হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰে। তেওঁৰ এই সফলতা ২০১৬ চনতো অব্যাহত থাকে, য’ত তেওঁ ৩৪সংখ্যক ফাজৰ চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত ''নাফাচ'' (ব্ৰেথ) আৰু ''জাপাচ'' (স্পেয়াৰ) চলচ্চিত্ৰত কৰা অনৱদ্য অভিনয়ৰ বাবে দ্বিতীয়বাৰৰ বাবে শ্ৰেষ্ঠ সহকাৰী অভিনেত্ৰীৰ ক্ৰিষ্টাল চিমৰ্গ বঁটা লাভ কৰে।<ref>{{Cite web|url=https://www.tehrantimes.com/news/252924/Standing-in-the-Dust-wins-best-film-award-at-Fajr-festival|title="Standing in the Dust" wins best film award at Fajr festival|date=February 13, 2016}}</ref> পৰৱৰ্তী বছৰবোৰত চিনেমা জগতলৈ আগবঢ়োৱা অৱদানৰ বাবে মোগাদ্দামীয়ে ধাৰাবাহিকভাৱে মনোনয়ন আৰু বঁটা লাভ কৰি আহিছে। ২০১৭ চনত অনুষ্ঠিত ৩৫সংখ্যক ফাজৰ চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত ''আবাজান'' ছবিত কৰা অভিনয়ৰ বাবে তেওঁ শ্ৰেষ্ঠ সহকাৰী অভিনেত্ৰীৰ ক্ৰিষ্টাল চিমৰ্গ মনোনয়ন লাভ কৰে।<ref name="ilnaa">{{Cite web|url=https://www.ilna.ir/fa/tiny/news-456863|title=The winners of the 35th Fajr Film Festival were announced and introduced|date=February 9, 2017}}</ref> ইয়াৰ উপৰি ২০১৮ চনত ''খেজালাত নাকেশ'' (ডণ্ট বি এম্বাৰেচড) চলচ্চিত্ৰত মুখ্য চৰিত্ৰত কৰা অভিনয়ৰ বাবে তেওঁ শ্ৰেষ্ঠ মুখ্য অভিনেত্ৰীৰ মনোনয়ন লাভ কৰে।<ref>{{Cite web|url=https://www.tehrantimes.com/news/426173/Iran-Cinema-Celebration-announces-nominees|title="When the Moon Was Full" leads nominations at Iran critics' celebration|date=August 5, 2018}}</ref> ২০১০ আৰু ২০২০-ৰ দশকজুৰি এই "সহস্ৰ মুখৰ অভিনেত্ৰী" গৰাকীয়ে,<ref name="smtnews"/> নিজৰ চৰিত্ৰ আৰু অভিনয়ৰ জৰিয়তে ধাৰাবাহিকভাৱে সমালোচকৰ উচ্চ প্ৰশংসা বুটলি আহিছে। ইৰানিয়ান ফিল্ম ক্ৰিটিক্স এণ্ড ৰাইটাৰ্চ এছ’চিয়েচন আদিকে ধৰি কেইবাটাও মৰ্যাদাপূৰ্ণ সংগঠনে তেওঁৰ প্ৰতিভা আৰু অৱদানক ব্যাপকভাৱে স্বীকৃতি দিছে। তেওঁ ''আবাদ ভা য়েক ৰুজ'' (লাইফ এণ্ড এ ডে), ''এমৰুজ'' (টুডে), ''খেজালাত নাকেশ'' (ডণ্ট বি এম্বাৰেচড), ''আবাজান'' আৰু ''শাবি কে মাহ কামেল চদ'' (হোৱেন দ্য মুন ৱাজ ফুল) আদি ছবিত আগবঢ়োৱা অভিনয়ৰ বাবে এই সংগঠনটোৰপৰা একাধিক মনোনয়ন আৰু বঁটা লাভ কৰিছে।<ref>{{Cite web|url=https://www.tehrantimes.com/news/443566/When-the-Moon-Was-Full-leads-nominations-at-Iran-critics-celebration|title=Iran Cinema Celebration announces nominees|date=December 30, 2019}}</ref> শ্ববনাম মোগাদ্দামী ইৰানীয় চলচ্চিত্ৰ জগতৰ এক বিশিষ্ট আৰু প্ৰভাৱশালী ব্যক্তিত্ব। তেওঁ অতি গভীৰতা আৰু সততাৰে চৰিত্ৰসমূহ ৰূপায়ণ কৰাত সিদ্ধহস্ত, যাৰ বাবে তেওঁ দেশখনৰ উদীয়মান অভিনয় শিল্পীসকলৰ বাবে এক অনুপ্ৰেৰণাৰ উৎস হৈ পৰিছে। == পৰোপকাৰী আৰু সামাজিক কাৰ্যকলাপ == অভিনয়ৰ উপৰি মোগাদ্দামীয়ে সামাজিক আৰু পৰোপকাৰী কাৰ্যকলাপৰ সৈতে সক্ৰিয়ভাৱে জড়িত হৈ আহিছে। তেওঁ হৈছে সেইসকল শিল্পীৰ ভিতৰত অন্যতম যিয়ে সুবিধাবঞ্চিত মহিলা, কৰ্কট ৰোগত আক্ৰান্ত শিশু আৰু ভূমিকম্পৰ কৱলত পৰা লোকসকলক সহায় কৰিবলৈ মঞ্চ পঠন (staged readings) মাধ্যমটোক ব্যৱহাৰ কৰিছে। বৰাকত চেৰিটি ফাউণ্ডেশ্যনৰ এগৰাকী সদস্য হিচাপে তেওঁ আৰ্তজনৰ বাবে মঞ্চ পঠনৰ আয়োজন কৰাত বিশেষ অৰিহণা যোগাইছে।<ref>{{cite news |last1=moghadami |first1=shabnam |title=Shabnam Moghaddami's philanthropic activities |url=https://www.magiran.com/article/2773867 |issue=5412 |publisher=Iran newspaper |date=13 July 2013}}</ref> তেওঁ এটা টেড টক (TEDx) অনুষ্ঠানতো ভাষণ প্ৰদান কৰিছে, য’ত তেওঁ নিজৰ ব্যক্তিগত আৰু প্ৰত্যাহ্বানমূলক অভিজ্ঞতাৰ কথা মুকলিকৈ প্ৰকাশ কৰাৰ লগতে অনুৰূপ বাধা-বিঘিনিৰ সন্মুখীন হোৱা আন লোকসকলক দিক্‌দৰ্শন দিছে। তেওঁৰ এই ভাষণৰ উদ্দেশ্য হৈছে মানুহৰ মনত আশাৰ সঞ্চাৰ কৰা আৰু জীৱনত এটা অৰ্থপূৰ্ণ পথ বিচাৰি পোৱাত সহায় কৰা।<ref>{{Cite web|url=https://www.ted.com/tedx/events/39006|title=TEDxOmidWomen|date=December 31, 2020}}</ref> তদুপৰি তেওঁ গুৰুত্বপূৰ্ণ সামাজিক বিষয়সমূহৰ ওপৰত সজাগতা সৃষ্টি কৰিবলৈ নিজৰ সামাজিক মঞ্চ ব্যৱহাৰ কৰি আহিছে আৰু জনসাধাৰণক অৱগত কৰিবলৈ নিজৰ কণ্ঠ উজাৰি দিছে। উদাহৰণস্বৰূপে, তেওঁ হৈছে ইউক্ৰেইনৰ এখন যাত্ৰীবাহী বিমান দুৰ্ঘটনাত পতিত হৈ প্ৰাণ হেৰুওৱা যাত্ৰীসকলৰ মৰ্মান্তিক মৃত্যুত সামাজিক মাধ্যমৰ পোষ্টযোগে সমবেদনা জ্ঞাপন কৰা ইৰানৰ অন্যতম সাংস্কৃতিক ব্যক্তিত্ব আৰু চলচ্চিত্ৰ কৰ্মী।<ref>{{Cite web|url=https://www.tehrantimes.com/news/444066/Iranian-cultural-figures-organizations-condole-death-of-Ukrainian|title=Iranian cultural figures, organizations condole death of Ukrainian jetliner passengers |date=January 12, 2020}}</ref> == বিতৰ্ক == মোগাদ্দামীয়ে তেওঁৰ সমগ্ৰ কেৰিয়াৰত কিছু বিতৰ্কৰো সন্মুখীন হৈছে। উদাহৰণস্বৰূপে, ২০২১ চনত ''হমৰফীগ'' নামৰ কাৰ্যসূচীত অংশগ্ৰহণ কৰাৰ সময়ত ''বোমৰানী'' সংগীত গোষ্ঠীৰ সৈতে একেলগে গান গোৱাৰ এক স্বতঃস্ফূৰ্ত প্ৰস্তাৱে তীব্ৰ প্ৰতিক্ৰিয়াৰ সৃষ্টি কৰিছিল। ইয়াৰ পৰিণতিত কোনো ধৰণৰ স্পষ্টীকৰণ নিদিয়াকৈয়ে ''নামাভা'' প্লেটফৰ্মৰপৰা তেওঁ অংশগ্ৰহণ কৰা খণ্ডটো হঠাতে আঁতৰাই দিয়া হৈছিল।<ref>{{Cite web|url=https://www.tehrantimes.com/news/444066/Iranian-cultural-figures-organizations-condole-death-of-Ukrainian|title=Did Shabnam Moghaddami's collaboration with the music group lead to her removal from "Hamrafigh" program?|date=February 8, 2021}}</ref> তদুপৰি, ২০২২ চনত কম চহৰৰ ধৰ্মীয় বিদ্যালয়ৰ শিক্ষাৰ্থীসকলে শ্ববনাম মোগাদ্দামীকে ধৰি ১৫ গৰাকী ইৰানীয় অভিনেত্ৰীৰ বিৰুদ্ধে এক গোচৰ ৰুজু কৰিছিল। ৰাজহুৱা স্থান, বিভিন্ন সমাৱেশ আৰু তেওঁলোকৰ ব্যক্তিগত [[ইনষ্টাগ্ৰাম]] পেজত পৰিধান কৰা পোছাকৰ বাবে অভিনেত্ৰীসকলৰ বিৰুদ্ধে ৰাজহুৱা শালীনতা ভংগ কৰাৰ অভিযোগ উত্থাপন হৈছিল। এই গোচৰে ছচিয়েল মিডিয়া আৰু সংবাদ মাধ্যমত ব্যাপক চৰ্চাৰ সৃষ্টি কৰিছিল। অৱশ্যে অৱশেষত ন্যায়পালিকাই এই অভিযোগ ভিত্তিহীন বুলি ঘোষণা কৰে আৰু জড়িত অভিনেত্ৰীসকলৰ বিৰুদ্ধে গোচৰ বন্ধ কৰাৰ নিৰ্দেশ জাৰি কৰে।<ref>{{Cite web|url=https://www.sharghdaily.com/fa/tiny/news-853962|title=The collective complaint from seminary students and certain groups in Qom against female actors and celebrities was dismissed|date=August 23, 2022}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * {{IMDb name|2544899}} * [https://irmdb.sourehcinema.com/People/People.aspx?Id=138112210424 Shabnam Moghaddami] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250911003159/https://irmdb.sourehcinema.com/People/People.aspx?id=138112210424 |date=2025-09-11 }} On [[:fa:سوره‌سینما|SourehCinema]] (in Persian) * {{Instagram|shabnammoghaddami}} [[শ্ৰেণী:ইৰানৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:অভিনেত্ৰী]] 4dtv3b8j2gdy6a532zfrpdawgrgpfgj 0 137006 612411 610437 2026-06-15T11:48:38Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 612411 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = সাহাৰ জাকাৰিয়া | image = Sahar Zakaria 13911006200549551.jpg | caption = ২০১২ চনত জাকাৰিয়া | native_name = سحر زکریا | native_name_lang = Fa | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1973|12|19}} | birth_place = আৰাক, [[ইৰান]] | occupation = অভিনেত্ৰী | education = শিক্ষা, সংস্কৃতি আৰু গৱেষণাৰ শৈক্ষিক কেন্দ্ৰ - থিয়েটাৰ | years_active = ১৯৯৫–বৰ্তমান | spouse = }} '''সাহাৰ জাকাৰিয়া''' (জন্ম: ১৯ ডিচেম্বৰ ১৯৭৩) এগৰাকী ইৰানী দূৰদৰ্শন আৰু চলচ্চিত্ৰ অভিনেত্ৰী। জাকাৰিয়াৰ জন্ম ইৰানৰ আৰাক চহৰত হৈছিল। তেওঁ মেহৰান মোডিৰিৰ শ্ব’ আৰু ধাৰাবাহিক যেনে ''পাভাৰচিন'', ''মাৰ্ডে দোহাজাৰ চেহৰেহ'' আৰু ''গাহভে-য়ে টালখ'' আদিত অভিনয় কৰি জনপ্ৰিয়তা লাভ কৰিছিল।<ref>{{cite web|title=سحر زکریا|url=http://www.sourehcinema.com/People/People.aspx?Id=138112250001/|publisher=Iranian Movie Database|access-date=2026-05-24|archivedate=2018-01-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180128074732/http://www.sourehcinema.com/People/People.aspx?Id=138112250001/|deadurl=yes}}</ref> == কৰ্মজীৱন == সাহাৰ জাকাৰিয়াই মঞ্চ অভিনয়ত আত্মপ্ৰকাশ কৰাৰ পূৰ্বে ''আণ্ডাৰ ইউৰ প্ৰটেকচন'' (১৯৯৫) নামৰ ধাৰাবাহিকখনৰ জৰিয়তে অভিনয় জীৱনৰ পাতনি মেলে। তেওঁ ''এ মেন মেড অৱ গ্লাছ'' (১৯৯৮) নামৰ চলচ্চিত্ৰখনত অভিনয় কৰিছিল। সাহাৰে ''বয়েজ অৱ দ্য মুনলাইট (এন আৰ্মী ইন দ্য ডাৰ্ক)'' (২০০২), ''দ্য ছেকেণ্ড ৱমেন'' (২০০৭), ''ফাদাৰ্লি চিক্ৰেটছ'' (২০০৯), আৰু ''মেন আৰ ফ্ৰম মাৰ্চ, ৱমেন আৰ ফ্ৰম ভেনাচ'' (২০১০) আদিকে ধৰি কেইবাখনো চলচ্চিত্ৰত অভিনয় কৰিছে। তেওঁ অভিনয় কৰা ধাৰাবাহিকসমূহৰ ভিতৰত ''টিপটো'' (২০০২), ''দ্য মেন অৱ টু থাউচণ্ড ফেচেচ'' (২০০৮), ''বিটাৰ কফি'' (২০০৯), ''দ্য বিলিয়নেয়াৰ'' (২০১২) আৰু ''ইন হাছিয়ে'' (২০১৪–২০১৫) আদি অন্যতম জনপ্ৰিয় কাম। == বিতৰ্ক == === কাৰ্যসূচী নিষিদ্ধকৰণ === ২০২১ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত আলী আনচাৰিয়ানৰ মৃত্যুৰ পাছত, সাহাৰ জাকাৰিয়াই নিজৰ ব্যক্তিগত ছচিয়েল মিডিয়া পেজত ক’ভিড-১৯ ভেকচিন ক্ৰয় কৰাত হোৱা ব্যৰ্থতাক লৈ সমালোচনা প্ৰকাশ কৰে, যাৰ ফলত দূৰদৰ্শন কাৰ্যসূচী ''২০:৩০''-ৰপৰা তীব্ৰ প্ৰতিক্ৰিয়াৰ সৃষ্টি হয়। ২০২১ চনৰ এপ্ৰিল মাহত তেওঁ এটা ভিডিঅ’ৰ জৰিয়তে ঘোষণা কৰে যে এই প্ৰতিবাদৰ বাবেই তেওঁক কাম কৰাৰপৰা নিষিদ্ধ কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web |date=2022-04-11 |title=ماجرایِ ممنوع‌کاری سحر زکریا؛ سال‌ها مرا خفه کردند {{!}} با مهران مدیری قهر نیستم اما ... {{!}} پشت پرده‌های سیاسی را مطرح می‌کنند تا دست‌شان رو نشود! |url=https://www.hamshahrionline.ir/news/668951/%D9%85%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D9%85%D9%86%D9%88%D8%B9-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%B3%D8%AD%D8%B1-%D8%B2%DA%A9%D8%B1%DB%8C%D8%A7-%D8%B3%D8%A7%D9%84-%D9%87%D8%A7-%D9%85%D8%B1%D8%A7-%D8%AE%D9%81%D9%87-%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D9%86%D8%AF-%D8%A8%D8%A7-%D9%85%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%86 |access-date=2025-07-17 |website=همشهری آنلاین |language=fa}}</ref><ref>{{Cite web |title=- YouTube |url=https://www.youtube.com/watch?v=KspTFEATRmU |access-date=2025-07-17 |website=www.youtube.com}}</ref> === মজুৰি অনাদায় === ২০left চনৰ এপ্ৰিল মাহত সাহাৰ জাকাৰিয়াই এটা ভিডিঅ’ মুকলি কৰি কয় যে ''বিটাৰ কফি'' ধাৰাবাহিকত কৰা অভিনয়ৰ বাবে তেওঁক ধন দিয়া হোৱা নাই।<ref>{{Cite web |title=- YouTube |url=https://www.youtube.com/watch?v=KspTFEATRmU |access-date=2025-07-17 |website=www.youtube.com}}</ref> তেওঁ নিজৰ ইনষ্টাগ্ৰাম পেজত মেহৰান মোডিৰিৰ সৈতে জড়িত ব্যক্তিসকলে তেওঁক ভাবুকি দিয়া বুলি অভিযোগ কৰি প্ৰমাণো শ্বেয়াৰ কৰিছিল।<ref>{{Cite web |title=Instagram |url=https://www.instagram.com/p/CNM1z96hi8y/ |access-date=2025-07-17 |website=www.instagram.com}}</ref> === হিজাব আঁতৰোৱা ঘটনা === ২০২২ চনৰ ইৰানৰ প্ৰতিবাদৰ সময়ত জাকাৰিয়াই নিজৰ হিজাব আঁতৰাই পেলায় আৰু লিখে, "মই চুলি খুৰোৱাৰ প্ৰায় এমাহ হ’ল। লাজ লগাৰ বাবে মই এই কথা ঘোষণা কৰিব বিচৰা নাছিলোঁ, কিন্তু ই যদি কোনো কষ্ট লাঘৱ কৰাত সহায় কৰিব পাৰে, মই ইয়াত আছোঁ।" <ref>{{Cite web |date=2022-11-13 |title=سحر زکریا به موج برداشتن حجاب اجباری پیوست |url=https://www.iranintl.com/fa/202211134104 |access-date=2025-07-17 |website=www.iranintl.com |language=fa}}</ref> === আদালতল '' তলব === ২০২৩ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত ''হুৰী'' গীতটো মুকলি কৰাৰ বাবে চবা কামাল আৰু দানিয়াল মগদমৰ সৈতে সাহাৰ জাকাৰিয়াক আদালতলৈ তলব কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=ایستگاه خبر؛ دوشنبه ۶ آذر ماه ۱۴۰۲ برابر با ۲۷ نوامبر ۲۰۲۳ - BBC Persian |url=https://www.bbc.com/persian/live/67540389/page/2 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240126092612/https://www.bbc.com/persian/live/67540389/page/2 |archive-date=26 January 2024 |access-date=2025-07-17 |website=BBC News فارسی |language=fa-IR |url-status=dead |archivedate=2024-01-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240126092612/https://www.bbc.com/persian/live/67540389/page/2 |deadurl=yes }}</ref> == চলচ্চিত্ৰপঞ্জী == আটাইতকে উল্লেখযোগ্য কামসমূহ: * ''পাভাৰচিন'' * ''মাৰ্ডে দোহাজাৰ চেহৰেহ'' * ''গাহভে-য়ে টালখ'' (বিটাৰ কফি)<ref>{{cite news|url= https://financialtribune.com/articles/art-and-culture/77471/hardship-in-cineworld|title= Hardship in Cineworld|date= 9 December 2017|newspaper= 7 December 2017|access-date= 24 May 2026|archivedate= 10 December 2017|archiveurl= https://web.archive.org/web/20171210232730/https://financialtribune.com/articles/art-and-culture/77471/hardship-in-cineworld|deadurl= yes}}</ref> === দূৰদৰ্শন === {| class="wikitable" style="width: 100%; word-wrap: break-word; " ! বছৰ ! শিৰোনাম ! পৰিচালক ! টোকা |- |১৯৯৫ |ইন ইউৰ চেল্টাৰ |হামিদ লাবখন্দেহ |নেটৱৰ্ক ২ |- |১৯৯৭ |ইটাৰ্নেল ট্ৰেইন |বেহৰুজ বাঘেই, ৰেজা আত্তাৰন |নেটৱৰ্ক ৩ |- |১৯৯৮ |চুইট ৱৰ্ল্ড অৱ দ্য চি |বেহৰুজ বাঘেই |নেটৱৰ্ক ১ |- |১৯৯৯ |স্কৰ্পিয়ন ৩৩ |মেহদী চামচেই |নেটৱৰ্ক ৩ |- |২০০০ |কম্পেনিয়ন |কাচেম জাফৰী |নেটৱৰ্ক ৩ |- |২০০০ |টুডেজ ইউথ |ইউছুফ ছৈয়দ মাহদভি |নেটৱৰ্ক ৩ |- |২০০১ |আননোন কেচেচ |জামাল চৌৰজেহ |নেটৱৰ্ক ২ |- |২০০২ |ৰেইন অৱ লাভ |আহমদ আমিনী, ফেৰেডাউন হাছানপুৰ |নেটৱৰ্ক ৫ |- |২০০২ |পাভাৰচিন |মেহৰান মোডিৰি |নেটৱৰ্ক ৫ |- |২০০৩ |অ’ পজিটিভ |আলী শাহ হাতামী |নেটৱৰ্ক ১, ২০০৪ চনৰ নৱৰোজৰ সময়ত সম্প্ৰচাৰিত |- |২০০৪ |ৰেড পাৰ্ল |চাপুৰ ঘৰিব, مەছুদ ৰছাম |নেটৱৰ্ক ৫ |- |২০০৫ |ফৰ দ্য লাষ্ট টাইম |আকবৰ মনচুৰ ফাল্লা |নেটৱৰ্ক ৫, ৰমজানৰ সময়ত সম্প্ৰচাৰিত |- |২০০৮ |ৰোড আণ্ডাৰ ৰিপেয়াৰ |হুছেইন তাব্ৰিজী |নেটৱৰ্ক ২ |- |২০০৮ |মেন অৱ টু থাউচণ্ড ফেচেচ |মেহৰান মোডিৰি |নেটৱৰ্ক ৩ |- |২০১২ |বিলিয়নেয়াৰ |আলিৰেজা আমিনী |নেটৱৰ্ক ১ |- |২০১৪ |অন দ্য ছাইডলাইনছ ১ |মেহৰান মোডিৰি |নেটৱৰ্ক ৩, দুটা ছিজনত |- |২০১৫ |অন দ্য ছাইডলাইনছ ২ |মেহৰান মোডিৰি |নেটৱৰ্ক ৩ |- |২০১৭–২০১৮ |টাইম টু লাফ | |নেটৱৰ্ক ৩ |- |২০২৫ |চিক্স-মান্থ-অ’ল্ড |মেহৰান মোডিৰি |নেটৱৰ্ক ৩ |} === চিনেমা === {| class="wikitable" style="width: 100%; word-wrap: break-word; " ! বছৰ ! শিৰোনাম ! পৰিচালক |- |১৯৯৮ |মেন অৱ ক্ৰিষ্টেল |ছৈয়দ সুহেইলী |- |২০০২ |চনছ অৱ মুনলাইট (চ’লজাৰ ইন দ্য ডাৰ্ক) |মেহদী বেদাদী |- |২০০৫ |ট্ৰেপ |চিৰুচ আলভান্দ |- |২০০৬ |ইফ ইউ কেন, কেচ মি |শাহৰাম আহমদলো |- |২০০৭ |চেকেণ্ড ৱাইফ |চিৰুচ আলভান্দ |- |২০০৭ |ইফ ইউ কেন, কিল মি |শাহৰাম আহমদলো |- |২০০৭ |চামথিং লাইক এ মিৰাকল | |- |২০০৮ |বিলাভড |কদৰত উল্লাহ চোলহ মিৰ্জাই |- |২০০৯ |ষ্টাবৰ্ননেছ |ছৈয়দ মেহদী বৰ্গেই |- |২০০৯ |পেটাৰ্নেল চিক্ৰেটছ | |- |২০১০ |ভেনুচিয়ান ৱমেন, মাৰ্চিয়ান মেন | কাজেম ৰাস্তগোফতাৰ |- |২০১১ |এবাউট লাইফ |মহচিন ৰবিঅ’ |- |২০১৩ |ফেক ৰিয়েলিটি |ৰুজবেহ ৰুহিপুৰ |- |২০১৮ |বাজিভু |আমিৰ হুছেইন কেহকাৰাই |- |২০১৮ |জানান |কামৰান কদকচিয়ান |} === ৱেব === {| class="wikitable" style="width: 100%; word-wrap: break-word; " ! বছৰ ! শিৰোনাম ! ভূমিকা ! পৰিচালক ! টোকা |- |২০১০ |বিটাৰ কফি |অভিনেত্ৰী |মেহৰান মোডিৰি |এই দূৰদৰ্শন ধাৰাবাহিকখন ২০১০ আৰু ২০১১ চনত নিৰ্মাণ আৰু সম্প্ৰচাৰ কৰা হৈছিল। |- |২০১২ |কাম টাৱাৰ |অভিনেত্ৰী |মাছুদ আত্যাবী |এই চলচ্চিত্ৰখন ছবিগৃহত মুক্তি পোৱা নাছিল আৰু ২০১৩ চনত হোম ভিডিঅ’ নেটৱৰ্কত বিতৰণ কৰা হৈছিল। |- |২০১৩ |আই ৱাজ কিডিং |অভিনেত্ৰী |মেহৰান মোডিৰি |সকলো খণ্ড সম্প্ৰচাৰ হোৱাৰ পিছত, অনুষ্ঠানটো কিছু সম্পাদনা আৰু চেন্সৰশ্বিপৰ সৈতে নেটৱৰ্ক ৫-ত সম্প্ৰচাৰ কৰা হৈছিল। |} == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{IMDb name|5426933}} *[https://irmdb.sourehcinema.com/People/People.aspx?Id=138112250001 Sahar Zakaria]{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} On [[:fa:سوره‌سینما|SourehCinema]] (in Persian) *[https://namnak.com/%D8%B3%D8%AD%D8%B1-%D8%B2%DA%A9%D8%B1%DB%8C%D8%A7.p51141 Sahar Zakaria] on namnak *[https://www.beytoote.com/fun/actor-news/picture1-sahar-zakaria.html Sahar Zakaria] on beytoote *[https://www.aparat.com/result/%D8%B3%D8%AD%D8%B1%20%D8%B2%DA%A9%D8%B1%DB%8C%D8%A7 Sahar Zakaria] on aparat [[শ্ৰেণী:ইৰানৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:অভিনেত্ৰী]] o5aghyyjql04rj7nxysoamkoc6tn7l5 0 137007 612410 610445 2026-06-15T11:46:07Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 612410 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = সাহাৰ ঘোৰেইচি | image = Sahar Ghoreishi at 34th Fajr (cropped).jpg | caption = ২০১৬ চনত ঘোৰেইচি | native_name = سحر قریشی | native_name_lang = Fa | birth_name = | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1987|12|27}} | birth_place = [[তেহৰাণ]], [[ইৰান]] | occupation = অভিনেত্ৰী | years_active = ২০০৯–২০২১ | spouse = {{marriage |মেহৰান আখাভান জাকেৰী|2004|2009}} }} '''সাহাৰ ঘোৰেইচি''' (জন্ম: ২৭ ডিচেম্বৰ ১৯৮৭) এগৰাকী ইৰানী অভিনেত্ৰী। তেওঁ ২০০৯ চনত ''লাজ ও লাজবাজিক'' নামৰ চলচ্চিত্ৰখনৰ জৰিয়তে অভিনয় জীৱনৰ পাতনি মেলে আৰু একে বছৰতে ''দেলনাভাজান'' নামৰ দূৰদৰ্শন ধাৰাবাহিকখনত কৰা অভিনয়ৰ বাবে বিশেষ জনপ্ৰিয়তা লাভ কৰে। == ব্যক্তিগত জীৱন == সাহাৰ ঘোৰেইচিৰ জন্ম তেহৰাণত হৈছিল। ২০০৪ চনত তেওঁ মেহৰান আখাভান জাকেৰীৰ সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হয়; ২০০৯ চনত তেওঁলোকৰ বিবাহ বিচ্ছেদ ঘটে।<ref>{{Cite web |url=https://www.rokna.net/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B4%D8%A8%DA%A9%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-78/765737-%D8%B4%D8%A7%DB%8C%D8%B9%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%D8%AD%D8%B1-%D9%82%D8%B1%DB%8C%D8%B4%DB%8C |title=شایعه ای برای سحر قریشی |access-date=2022-07-21 |website=Rokna }}</ref> ইৰানী ফুটবলাৰ মেহদী তাৰেমি<ref>{{Cite web |title=همسر مهدی طارمی کیست؟ / این دختر خوزستانی چگونه با مهدی آشنا شد؟ + عکس |url=https://www.rokna.net/بخش-%D8%B4%D8%A8%DA%A9%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-78/801574-%D9%87%D9%85%D8%B3%D8%B1-%D9%85%D9%87%D8%AF%DB%8C-%D8%B7%D8%A7%D8%B1%D9%85%DB%8C-%DA%A9%DB%8C%D8%B3%D8%AA-%D8%A7%DB%8C%D9%86-%D8%AF%D8%AE%D8%AA%D8%B1-%D8%AE%D9%88%D8%B2%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DA%86%DA%AF%D9%88%D9%86%D9%87-%D8%A8%D8%A7-%D9%85%D9%87%D8%AF%DB%8C-%D8%A2%D8%B4%D9%86%D8%A7-%D8%B4%D8%AF-%D8%B9%DA%A9%D8%B3 |access-date=2022-07-21 |website=رکنا |language=fa}}</ref> আৰু গায়ক আমিৰ টাটালোৰ<ref>{{Cite web |title=اعلام رسمی خبر ازدواج سحر قریشی و امیر تتلو در روزهای آینده |url=https://mojnews.com |access-date=2022-05-12 |website=خبرگزاری موج |language=fa}}</ref><ref>{{Cite web |title=استوری جدید سحر قریشی در مورد امیر تتلو |url=https://mojnews.com |access-date=2022-05-12 |website=خبرگزاری موج |language=fa}}</ref><ref>{{Cite web |title=ماجرای سحر قریشی و تتلو به کجا رسید ؟ |url=https://www.borna.news/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF-%D9%87%D9%86%D8%B1-6/1303874-%D9%85%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%D8%AD%D8%B1-%D9%82%D8%B1%DB%8C%D8%B4%DB%8C-%D8%AA%D8%AA%D9%84%D9%88-%D8%A8%D9%87-%DA%A9%D8%AC%D8%A7-%D8%B1%D8%B3%DB%8C%D8%AF |access-date=2022-05-12 |website=خبرگزاری برنا |language=fa |archivedate=2022-03-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220306142737/https://www.borna.news/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF-%D9%87%D9%86%D8%B1-6/1303874-%D9%85%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%D8%AD%D8%B1-%D9%82%D8%B1%DB%8C%D8%B4%DB%8C-%D8%AA%D8%AA%D9%84%D9%88-%D8%A8%D9%87-%DA%A9%D8%AC%D8%A7-%D8%B1%D8%B3%DB%8C%D8%AF |deadurl=yes }}</ref><ref>{{Cite web |last=borna.news |date= |title=ماجرای بازگشت سحر قریشی به ایران؛ چه چیزی او را بازگرداند؟ |url=https://borna.news/fa/news/2138173/%D9%85%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DA%AF%D8%B4%D8%AA-%D8%B3%D8%AD%D8%B1-%D9%82%D8%B1%DB%8C%D8%B4%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%DA%86%D9%87-%DA%86%DB%8C%D8%B2%DB%8C-%D8%A7%D9%88-%D8%B1%D8%A7-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D9%86%D8%AF |access-date=2025-02-24 |website=fa |language=fa}}</ref> সৈতে তেওঁৰ হ্ৰস্বম্যাদী সম্পৰ্ক আছিল। == কৰ্মজীৱন == ঘোৰেইচিয়ে ২০০৯ চনত ''লাজ-ও-লাজ বাজি'' (ইংৰাজী: "Pertinacity") নামৰ দূৰদৰ্শন অনুষ্ঠানত এটা চৰিত্ৰত অভিনয় কৰি নিজৰ কেৰিয়াৰ আৰম্ভ কৰিছিল আৰু ''দেলনাভাজান'' নামৰ টিভি ধাৰাবাহিকখনত অভিনয় কৰি ইৰানীসকলৰ মাজত জনপ্ৰিয়তা লাভ কৰিছিল। ইয়াৰ উপৰি তেওঁ ব্ৰেণ্ড এণ্ডোৰ্চমেণ্ট (বিজ্ঞাপন) আৰু মডেলিং কাৰ্যতো সক্ৰিয়।<ref>{{Cite web |title=Sahar Ghoreishi on Soureh Cinema |url=http://www.sourehcinema.com/People/People.aspx?Id=139005180200/ |access-date=2026-05-24 |archivedate=2019-11-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20191102162650/http://www.sourehcinema.com/People/People.aspx?Id=139005180200/ |deadurl=yes }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.khabarerooz.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%DA%AF%D9%88%DA%AF%D9%84-%D9%86%DB%8C%D9%88%D8%B2-70/14302-%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%B3%D8%AD%D8%B1-%D9%82%D8%B1%DB%8C%D8%B4%DB%8C|title=Sahar Ghoreishi biography|website=Khabare Rooz News}}</ref><ref>{{Cite web |date=2022-03-26 |title=عکس عروسی تتلو و سحر قریشی {{!}} اقتصاد آنلاین |url=https://www.eghtesadonline.com/بخش-%D8%AD%D8%A7%D8%B4%DB%8C%D9%87-203/623299-%D8%B9%DA%A9%D8%B3-%D8%B9%D8%B1%D9%88%D8%B3%DB%8C-%D8%AA%D8%AA%D9%84%D9%88-%D8%B3%D8%AD%D8%B1-%D9%82%D8%B1%DB%8C%D8%B4%DB%8C |access-date=2022-03-27 |website=eghtesadonline.com |language=fa}}</ref> == বিতৰ্ক == === ফটো বিতৰ্ক === ২০১৯ চনত সামাজিক মাধ্যমত ছাহাৰ ঘৰেইশ্বী আৰু মেহদী তাৰেমিৰ মাজত ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্ক থকাৰ ইংগিত দি কিছুমান ছবি ভাইৰেল হৈ পৰিছিল। ক্ৰমবৰ্ধমান জল্পনা-কল্পনা আৰু প্ৰতিক্ৰিয়াৰ মাজতে দুয়োপক্ষই ছবিসমূহ প্ৰকাশ পোৱা সন্দৰ্ভত অনুতাপ প্ৰকাশ কৰে আৰু তেওঁলোকৰ সম্পৰ্কক বন্ধুত্বপূৰ্ণ বুলি অভিহিত কৰে।<ref>{{Cite web |date=2025-07-12 |title=(عکس) واکنش مهدی طارمی در خصوص ارتباط با سحر قریشی |url=https://fararu.com |access-date=2025-07-12 |website=Fararu {{!}} فرارو |language=fa}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-07-12 |title=ببینید {{!}} اظهارنظر تازه مهدی طارمی درباره رابطه‌اش با سحر قریشی: دوست بودیم و تمام شد |url=https://donya-e-eqtesad.com |access-date=2025-07-12 |website=روزنامه دنیای اقتصاد |language=fa}}</ref> === ক্ৰীড়া ষ্টেডিয়ামত মহিলাৰ প্ৰৱেশ সন্দৰ্ভত দৃষ্টিভংগী === ২০১৭ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত এটা সাক্ষাৎকাৰত ঘৰেইশ্বীয়ে মহিলাৰ ক্ৰীড়া ষ্টেডিয়ামত প্ৰৱেশৰ বিৰোধিতা কৰি কৈছিল যে চাৰিওফালে পুৰুষৰ উপস্থিতিয়ে তেওঁক "অস্বস্তি" দিয়ে। ইয়াৰ পূৰ্বে তেওঁ আবুধাবিৰ জায়েদে স্পৰ্টছ চিটি ষ্টেডিয়ামত অনুষ্ঠিত পেৰ্চেপলিছ বনাম আল-হিলালৰ খেল এখনত উপস্থিত আছিল আৰু সেই অনুষ্ঠানত তেওঁৰ কিছুমান ছবি ইণ্টাৰনেটত ভাইৰেল হৈছিল।<ref>{{Cite web |date=2025-07-12 |title=سحرقریشی:موافقم که اجازه نمی دهند خانم هابه استادیوم بروند! |url=https://donya-e-eqtesad.com |access-date=2025-07-12 |website=روزنامه دنیای اقتصاد |language=fa}}</ref> তেওঁৰ এই মন্তব্যই বিশেষকৈ সামাজিক মাধ্যমত তীব্ৰ সমালোচনাৰ সৃষ্টি কৰে।<ref>{{Cite journal |last=24 Hour |date=2017-12-09 |title=سحر قریشی در فضای مجازی به رگبار انتقاد بسته شد |url=https://saat24.news/ |journal=saat24 |language=fa |access-date=2026-05-24 |archivedate=2026-02-19 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260219113921/https://www.saat24.news/ |deadurl=yes }}</ref> মাহনাজ আফছাৰ, মসীহ অলিনেজাদ আৰু চালোমে চেইদনীয়াৰ দৰে ৰাজহুৱা ব্যক্তিত্বই তেওঁৰ এই মন্তব্যৰ প্ৰতিক্ৰিয়া প্ৰকাশ কৰে।<ref>{{Cite web |date=2017-12-08 |title=پاسخ تند مهناز افشار به سحر قریشی با هشتگ زنان علیه زنان/ عکس |url=https://www.khabaronline.ir/news/735064/%D9%BE%D8%A7%D8%B3%D8%AE-%D8%AA%D9%86%D8%AF-%D9%85%D9%87%D9%86%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%D9%81%D8%B4%D8%A7%D8%B1-%D8%A8%D9%87-%D8%B3%D8%AD%D8%B1-%D9%82%D8%B1%DB%8C%D8%B4%DB%8C-%D8%A8%D8%A7-%D9%87%D8%B4%D8%AA%DA%AF-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%B9%D9%84%DB%8C%D9%87-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%B9%DA%A9%D8%B3 |access-date=2025-07-12 |website=خبرآنلاین |language=fa}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-07-12 |title=از حمله تند مجری من‌و‌تو به سحر قریشی تا سکوت مهناز افشار در مقابل این بازیگر |url=https://www.khabarfoori.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF%DB%8C-69/1236092-%D8%A7%D8%B2-%D8%AD%D9%85%D9%84%D9%87-%D8%AA%D9%86%D8%AF-%D9%85%D8%AC%D8%B1%DB%8C-%D9%85%D9%86-%D8%AA%D9%88-%D8%A8%D9%87-%D8%B3%D8%AD |access-date=2025-07-12 |website=خبر فوری - اخبار فوری و لحظه ای {{!}} در لحظه با خبر شوید |language=fa}}</ref> পৰৱৰ্তী এটা সাক্ষাৎকাৰত ঘৰেইশ্বীয়ে স্পষ্ট কৰি দিয়ে যে ষ্টেডিয়ামত মহিলাৰ প্ৰৱেশ সন্দৰ্ভত তেওঁৰ স্থিতি আছিল তেওঁৰ অনুৰাগীসকলৰ সৈতে ভাগ কৰা এক ব্যক্তিগত মতামত আৰু ইয়াৰ কাৰণ হিচাপে তেওঁ "ষ্টেডিয়ামত মহিলাৰ বাবে সুৰক্ষাৰ অভাৱ"ৰ কথা উল্লেখ কৰে।<ref>{{Cite web |date=2025-07-12 |title=مخالفت سحر قریشی با ورزشگاه رفتن بانوان |url=https://www.parsnews.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%D9%84%D8%A8%D8%B1%DB%8C%D8%AA%DB%8C-%D9%87%D8%A7-69/599311-%D9%85%D8%AE%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%AA-%D8%B3%D8%AD%D8%B1-%D9%82%D8%B1%DB%8C%D8%B4%DB%8C-%D8%A8%D8%A7-%D9%88%D8%B1%D8%B2%D8%B4%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%B1%D9%81%D8%AA%D9%86-%D8%A8%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D9%86 |access-date=2025-07-12 |website=پارس نیوز |language=fa}}</ref> === ইনষ্টাগ্ৰাম একাউণ্ট হেক === ২০১৬ চনৰ অক্টোবৰ মাহৰ আৰম্ভণিতে ৪.৪ নিযুত অনুৰাগী থকা ঘৰেইশ্বীৰ ইনষ্টাগ্ৰাম একাউণ্টটো হেক কৰা হৈছিল। কেইবা ঘণ্টাও ধৰি তেওঁৰ পৃষ্ঠাত চৌদি আৰৱৰ ৰজা আৰু দেশখনৰ পতাকাৰ এখন ছবি পোষ্ট কৰি থোৱা হৈছিল।<ref>{{Cite web |last=TABNAK |first=تابناک {{!}} |date=2016-10-07 |title=صفحه اینستاگرام سحر قریشی هک شد! |url=https://www.tabnak.ir/fa/news/629718/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87-%D8%A7%DB%8C%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%85-%D8%B3%D8%AD%D8%B1-%D9%82%D8%B1%DB%8C%D8%B4%DB%8C-%D9%87%DA%A9-%D8%B4%D8%AF |access-date=2025-07-12 |website=fa |language=fa}}</ref> === পথ পৰিষ্কাৰকৰ সৈতে দুৰ্ব্যৱহাৰ === ২০২০ চনৰ ২২ এপ্ৰিলত এটা ভিডিঅ’ পোহৰলৈ আহে য’ত ঘৰেইশ্বীক এজন পথ পৰিষ্কাৰকৰ ওচৰত হাঁহি থকা আৰু বন্ধুবৰ্গক "মই মোৰ পোছাকযোৰ তেওঁৰ সৈতে মিলাই পিন্ধিছোঁ" বুলি কোৱা দেখা গৈছিল। পথ পৰিষ্কাৰকজনে ইয়াৰ প্ৰতিক্ৰিয়াত "যাওক, বাইদেউ" বুলি কোৱাত ঘৰেইশ্বীয়ে তেওঁৰ বন্ধুবৰ্গক কৈছিল, "তেওঁ মোক যাবলৈ কোৱাটোৱেই মোৰ বাবে বাকী আছিল।" সংবাদ মাধ্যম আৰু সামাজিক মাধ্যমত এই ভিডিঅ’টো ভাইৰেল হোৱাৰ পিছত তীব্ৰ প্ৰতিক্ৰিয়াৰ সৃষ্টি হয়। তেহৰাণ পৌৰসভাৰ সদস্য মজিদ ফাৰাহানীয়ে কয়, "যদি আনুষ্ঠানিকভাৱে ক্ষমা নোখোজে, তেন্তে তেহৰাণৰ কৃতজ্ঞ জনসাধাৰণৰ প্ৰতিনিধি হিচাপে মই তেহৰাণ পৌৰসভাৰ আইনী বিভাগৰ পৰা মিছ ছাহাৰ ঘৰেইশ্বীৰ বিৰুদ্ধে আইনী গোচৰ তৰিম।"<ref>{{Cite web |last=kargaronline |date=2020-04-22 |title=شهرداری تهران از «سحر قریشی» شکایت کرد |url=https://kargaronline.ir/fa/news-details/81156/%D8%B4%D9%87%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%AA%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B2-%C2%AB%D8%B3%D8%AD%D8%B1-%D9%82%D8%B1%DB%8C%D8%B4%DB%8C%C2%BB-%D8%B4%DA%A9%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%DA%A9%D8%B1%D8%AF/ |access-date=2025-07-12 |website=kargaronline{{!}}کارگر آنلاین{{!}} اخبار اقتصادی و فرهنگی |language=fa}}</ref> অভিনেতা চাম দেৰাখ্শানীয়ে ইনষ্টাগ্ৰামত ঘৰেইশ্বীৰ এই কাৰ্যৰ সমালোচনা কৰি তেওঁক ইৰানৰ চিনেমাত যোগাযোগৰ জৰিয়তে অহা "নকল শিল্পী"ৰ অন্যতম বুলি অভিহিত কৰে। তেওঁ লিখিছিল, "কাহিনীটো আৰম্ভ হয় এনে নকল শিল্পীসকলৰ পৰা, যিসকলে নিজৰ বুজাবুজিৰ জৰিয়তে খ্যাতি অৰ্জন কৰে আৰু প্ৰকৃত শিল্পী হোৱাৰ ভ্ৰমত পৰে... শিল্পী সমাজে লাভ কৰা অপমানৰ আধা অংশ আপোনাৰ দৰে মানুহৰ অজ্ঞানতাৰ বাবেই হয়।"<ref>{{Cite web |date=2025-07-12 |title=واکنش تند سام درخشانی به کلیپ سحر قریشی +عکس |url=https://www.fardanews.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B4%D8%A8%DA%A9%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-105/989499-%D9%8... |access-date=2025-07-12 |website=پایگاه خبری تحلیلی فردا {{!}} Farda News |language=fa}}</ref> এই সমালোচনাৰ প্ৰত্যুত্তৰত ঘৰেইশ্বীয়ে ইনষ্টাগ্ৰামত পোষ্ট কৰি কয়, "মই গৌৰৱেৰে কওঁ যে মই এই শ্ৰেণীৰ এটা পৰিয়ালতে জন্মগ্ৰহণ কৰিছিলোঁ আৰু মই মোৰ অতীত কেতিয়াও পাহৰি নাযাওঁ।"<ref>{{Cite web |date=2020-04-22 |title=توضیح عجیب سحر قریشی درباره رفتارش با پاکبان/عکس |url=https://www.khabaronline.ir/news/1380096/%D8%AA%D9%8... |access-date=2025-07-12 |website=خبرآنلاین |language=fa}}</ref> তেওঁ লগতে কয়:<blockquote>"কিছুদিনৰ পৰা মই ''যাওক'' শব্দটোৰ প্ৰতি সংবেদনশীল হৈ পৰিছোঁ! কথাটো ইমানেই সৰল, কাৰণ বহুদিন ধৰি মোৰ বন্ধু-বান্ধৱী আৰু ওচৰ-পাজৰৰ লোকসকলে মোক ইৰান এৰি যাবলৈ পৰামৰ্শ দি আহিছে। যেতিয়া সেই সন্মানীয় পথ পৰিষ্কাৰকজনে মোক ''যাওক'' বুলি ক’লে, তেতিয়া মোৰ এনে লাগিল যেন প্ৰকৃতিৰ পৰাই মোক দেশ এৰি যাবলৈ বাৰ্তা দিয়া হৈছে। সেই মৰমৰ পথ পৰিষ্কাৰকজনে মোক অলপো চিনি পোৱা নাছিল আৰু মই শপত খাই কওঁ যে তেওঁক অপমান কৰাৰ মোৰ কোনো উদ্দেশ্য নাছিল। এয়া এটা সৰু ভুল বুজাবুজিৰ বাহিৰেও একো নাছিল। শেষত, তাতকৈ আচৰিত কথা আৰু কি হ’ব পাৰে যে মই এদিন এজন পথ পৰিষ্কাৰকৰ সন্মানীয় ইউনিফৰ্ম পিন্ধি এই পৰিশ্ৰমী আৰু মৰ্যাদাপূৰ্ণ গোটটোৰ কাষত থিয় হোৱাৰ এক ৰোমাঞ্চকৰ অনুভৱ লাভ কৰোঁ? পথ পৰিষ্কাৰকৰ ইউনিফৰ্ম পিন্ধাটো কোনো শাস্তি বা আদালতৰ ৰায় নহয়; মোৰ বাবে ই এক মহান গৌৰৱ আৰু আভিজাত্য তথা সততাৰ প্ৰতীক।"</blockquote> === আমিৰ টাটালুৰ সৈতে সম্পৰ্ক === ২০২১ চনত সামাজিক মাধ্যমত শ্বেয়াৰ কৰা কিছুমান ছবিয়ে ঘৰেইশ্বীৰ তুৰস্কলৈ প্ৰব্ৰজন আৰু আমিৰ টাটালুৰ সৈতে থকা আৱেগিক সম্পৰ্কৰ ইংগিত দিয়াত অধিক বিতৰ্কৰ সৃষ্টি হয়। ঘৰেইশ্বী আৰু টাটালু দুয়োপক্ষই বিভিন্ন ধৰণে তেওঁলোকৰ সম্পৰ্কৰ কথা নিশ্চিত কৰিছিল।<ref>{{Cite web |date=2022-03-03 |title=امیر تتلو: رابطه من و سحر قریشی قلبی و واقعی است {{!}} پایگاه خبری تحلیلی انصاف نیوز |url=https://ensafnews.com/332776/%d8%a7%d9%85%db%8c%d8%b1-%d8%aa%d8%aa%d9%84%d9%88-%d8%b1%d8%a7%d8%a8%d8%b7%d9%87-%d9%85%d9%86-%d9%88-%d8%b3%d8%ad%d8%b1-%d9%82%d8%b1%db%8c%d8%b4%db%8c-%d9%82%d9%84%d8%a8%db%8c-%d9%88-%d9%88%d8%a7/ |access-date=2025-07-12 |website=انصاف نیوز |language=fa-IR}}</ref><ref>{{Cite web |date=2022-02-23 |title=در دام تتلو و سحر قریشی نیفتید! |url=https://www.khabaronline.ir/news/1605867/%D8%AF%D8%B1-%D8%AF%D8%A7%D9%85-%D8%AA%D8%AA%D9%84%D9%88-%D9%88-%D8%B3%D8%AD%D8%B1-%D9%82%D8%B1%DB%8C%D8%B4%DB%8C-%D9%86%DB%8C%D9%81%D8%AA%DB%8C%D8%AF |access-date=2025-07-12 |website=خبرآنلاین |language=fa}}</ref><ref>{{Cite web |last=آنلاین |first=اقتصاد |date= |title=عکس عروسی تتلو و سحر قریشی |url=https://www.eghtesadonline.com/fa/news/623299/%D8%B9%DA%A9%D8%B3-%D8%B9%D8%B1%D9%88%D8%B3%DB%8C-%D8%AA%D8%AA%D9%84%D9%88-%D9%88-%D8%B3%D8%AD%D8%B1-%D9%82%D8%B1%DB%8C%D8%B4%DB%8C |access-date=2025-07-12 |website=fa |language=fa}}</ref><ref>{{Cite web |date=2022-03-09 |title=ماجرای ازدواج سحر قریشی و سفر جنجالی‌اش به کجا رسید؟ {{!}} منتظر خبر جدید باشید |url=https://www.hamshahrionline.ir/news/662642/%D9%85%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D8%B2%D8%AF%D9%88%D8%A7%D8%AC-%D8%B3%D8%AD%D8%B1-%D9%82%D8%B1%DB%8C%D8%B4%DB%8C-%D9%88-%D8%B3%D9%81%D8%B1-%D8%AC%D9%86%D8%AC%D8%A7%D9%84%DB%8C-%D8%A7%D8%B4-%D8%A8%D9%87-%DA%A9%D8%AC%D8%A7-%D8%B1%D8%B3%DB%8C%D8%AF-%D9%85%D9%86%D8%AA%D8%B8 |access-date=2025-07-12 |website=همشهری آنلاین |language=fa}}</ref> বিশ্লেষকসকলে এই সম্পৰ্কক বিদেশী বাজি ধৰা (betting) নেটৱৰ্কসমূহৰ প্ৰচাৰৰ সৈতে জড়িত কৰিছে আৰু তেওঁলোকে মত প্ৰকাশ কৰিছে যে জুয়া খেলা ৱেবছাইটসমূহৰ ভিজিটৰ তথা লাভ বৃদ্ধি কৰাৰ বাবেই এই বিতৰ্কৰ পৰিকল্পনা কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |last=ایران |first=عصر |date= |title=روزنامه خراسان: در دام تتلو و سحر قریشی نیفتید |url=https://www.asriran.com/fa/news/828296/%D8%B1%D9%88%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%AE%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%AF%D8%A7%D9%85-%D8%AA%D8%AA%D9%84%D9%88-%D9%88-%D8%B3%D8%AD%D8%B1-%D9%82%D8%B1%DB%8C%D8%B4%DB%8C-%D9%86%DB%8C%D9%81%D8%AA%DB%8C%D8%AF |access-date=2025-07-12 |website=fa |language=fa}}</ref> == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Commons category}} *{{IMDb name|id=nm5068209}} [[শ্ৰেণী:ইৰানৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:অভিনেত্ৰী]] kyfr2s487oqrq5q4vcqe4b0hp2okvnr 0 137022 612285 609339 2026-06-15T01:27:44Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 612285 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = মেৰিলা জাৰেই | image = Merila Zarei 2019.jpg | imagesize = | alt = | caption = ২০১৯ চনৰ ফাজৰ চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত জাৰেই | native_name = مریلا زارعی | native_name_lang = Fa | birth_name = | birth_date = {{Birth date and age|1974|04|14}} | birth_place = [[তেহৰাণ]], [[ইৰান]] | occupation = অভিনেত্ৰী | yearsactive = ১৯৯৪–বৰ্তমান | partner = | relatives = মেলিকা জাৰেই (ভগ্নী) | spouse = | children = | education = আজাদ বিশ্ববিদ্যালয় | website = }} '''মেৰিলা জাৰেই''' ([[ফাৰ্চী]]: مریلا زارعی; জন্ম: ১৪ এপ্ৰিল ১৯৭৪) এগৰাকী ইৰানী অভিনেত্ৰী। তেওঁ এটি চিলভাৰ বিয়েৰ, তিনিটাকৈ ক্ৰিষ্টেল চিমৰ্ঘ বঁটা, চাৰিটা হাফেজ বঁটা, চাৰিটা ইৰান চিনেমা চেলিব্ৰেশ্বন বঁটা আৰু এটা ইৰানছ ফিল্ম ক্ৰিটিক্স এণ্ড ৰাইটাৰ্ছ এছ’চিয়েশ্বন বঁটাকে ধৰি বিভিন্ন সন্মান লাভ কৰিছে।<ref>{{cite web|title=Full biography and biography of Marila Zarei|url=https://namnak.com/%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%84%D8%A7-%D8%B2%D8%A7%D8%B1%D8%B9%DB%8C.p5848|website=Namnak News}}</ref><ref name="IranActor">{{cite web|url=http://www.iranactor.com/artists/actors/merila-zarehe.htm|title=Merila Zarei|publisher=IranActor.com|language=Persian|accessdate=2007-11-12|url-status=dead|archiveurl=https://archive.today/20130103130636/http://www.iranactor.com/artists/actors/merila-zarehe.htm|archivedate=2013-01-03}}</ref> == প্ৰাৰম্ভিক জীৱন == তেহৰাণৰ ইছলামিক আজাদ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ স্নাতক জাৰেয়ে পঢ়ি থকা সময়ছোৱাতে ইজ্জৎিল্লাহ এন্তেদামীৰ অভিনয় পাঠ্যক্ৰমৰ জৰিয়তে অভিনয়ৰ প্ৰতি আগ্ৰহী হৈ পৰিছিল।<ref>{{cite web|title=Biography of Merila Zarei|url=https://www.tabnak.ir/fa/tags/10298/12/%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%84%D8%A7-%D8%B2%D8%A7%D8%B1%D8%B9%DB%8C|website=Tabnak News|access-date=2026-05-24|archivedate=2023-11-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231120191633/https://www.tabnak.ir/fa/tags/10298/12/%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%84%D8%A7-%D8%B2%D8%A7%D8%B1%D8%B9%DB%8C|deadurl=yes}}</ref> তেওঁৰ প্ৰথম চলচ্চিত্ৰ আছিল ১৯৯৪ চনত আলী আছগৰ শ্বাদৰাভানৰদ্বাৰা পৰিচালিত ''পাতাক''। তেওঁ ২৩সংখ্যক ফাজৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত ''দ্য ফ্ৰাইডেজ চোলজাৰ্ছ'' (২০০৫, পৰিচালক: মাছৌদ কিমিয়ায়ী) চলচ্চিত্ৰখনৰ বাবে শ্ৰেষ্ঠ সহ-অভিনেত্ৰীৰ ক্ৰিষ্টেল চিমৰ্ঘ বঁটা লাভ কৰে।<ref name="IranActor" /> ইয়াৰ উপৰি তেওঁ ৩২সংখ্যক ফাজৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰীৰ ক্ৰিষ্টেল চিমৰ্ঘ বঁটাও লাভ কৰে। == ব্যক্তিগত জীৱন == তেওঁৰ মেলিকা জাৰেই নামেৰে এগৰাকী কনিষ্ঠ ভগ্নী আছে, যিগৰাকী নিজেও এগৰাকী অভিনেত্ৰী। == চলচ্চিত্ৰপঞ্জী == [[File:Merila Zarei in Parviz Parastui's commemoration.jpg|thumb|২০১৬ চনৰ ৯ মাৰ্চত পাৰভিজ পাৰাস্তুইৰ সম্বৰ্ধনা অনুষ্ঠানত মেৰিলা জাৰেই]] '''চলচ্চিত্ৰ:''' * ''পাতাক'' (পৰিচালক: আলী আছগৰ শ্বাদৰাভান, ১৯৯৪) * ''ৰুয়-ই খত-ই মৰ্গ'' (পৰিচালক: শফী আঘামহম্মদী, ১৯৯৫) * ''জান-ই শৰ্ঘী'' (পৰিচালক: ৰামবদ লতফী, ১৯৯৬) * ''খালাবান'' (পৰিচালক: জামাল শুৰজেহ, ১৯৯৬) * ''দো জন'' (পৰিচালক: তাহমিনেহ মিলানী, ১৯৯৯) * ''তেক্যেহ বৰ বাদ'' (পৰিচালক: দাৰিয়ুছ ফাৰহাং, ১৯৯৯) * ''দ্য ফিফথ ৰিয়েকচন'' (পৰিচালক: তাহমিনেহ মিলানী, ২০০১) * ''ইশঘ-ই ফিল্ম'' (পৰিচালক: ইব্ৰাহিম ৱাহিদজাদেহ, ২০০১) * ''হাম নফছ'' (পৰিচালক: মেহদী ফাখিমজাদেহ, ২০০২) * ''মোয়াদেলেহ'' (পৰিচালক: ইব্ৰাহিম ৱাহিদজাদেহ, ২০০২) * ''চিজদাহ গৰ্বেহ ৰুয়-ই শিৰভানী'' (পৰিচালক: আলী আবদাল আলীজাদেহ, ۲۰۰২) * ''সৰ্বাজহায়ে জোমে'' (পৰিচালক: মাছৌদ কিমিয়ায়ী, ২০০২) * ''মুজাৰাধা'' (পৰিচালক: আছগৰ হাশেমী, ২০০৩) * ''দ্য আনৱাণ্টেড ৱমেন'' (পৰিচালক: তাহমিনেহ মিলানী, ২০০৫) * ''জাগ্ৰোছ'' (পৰিচালক: মহম্মদ আলী নাজাফী, ২০০৪) * ''হোক্ম'' (পৰিচালক: মাছৌদ কিমিয়ায়ী, ২০০৪) * ''পাপিতাল'' (পৰিচালক: আৰ্দেশিৰ শ্বেলীলেহ, ২০০"৫) * ''দাস্তাহায়ে খালী'' (পৰিচালক: আবুল কাছেম তালেবী, ২০০৭) * ''ইনভিটেশ্বন'' (পৰিচালক: ইব্ৰাহিম হাতামিকিয়া, ২০০৮) * ''এবাউট ইলী'' (পৰিচালক: আছগৰ ফাৰহাদী, ২০০৯) * ''কেইফৰ'' (পৰিচালক: হাছান ফাঠী) * ''দিগাৰী'' (পৰিচালক: মেহদী ৰহমানী) * ''এ চেপাৰেচন'' (পৰিচালক: আছগৰ ফাৰহাদী, ২০১১) * ''আই ফিল শ্লিপী'' (পৰিচালক: ৰেজা আত্তাৰেণ, ২০১২) * ''বিয়েৰ'' (পৰিচালক: খোছৰো মাছুমী) * ''হাচ! গাৰ্লছ ডোণ্ট স্ক্ৰীম'' (পৰিচালক: পুৰাণ দেৰাখ্শান্দেহ, ২০১২) * ''গোল্ডেন ৰিজিম'' (পৰিচালক: ৰেজা সোবহানী) * ''এভ্ৰিথিং ফৰ চেল'' (পৰিচালক: আমিৰ হোছেইন ছাঘাফী, ২০১২) * ''চে'' (পৰিচালক: ইব্ৰাহিম হাতামিকিয়া, ২০১২) * ''ট্ৰেক ১৪৩'' (পৰিচালক: নৰ্গিছ আবিয়াৰ, ২০১৩) * ''দ্য লিটল ব্লেক ফিচ'' (পৰিচালক: মজিদ ইছমাইলী, ২০১৫) * ''বডীগাৰ্ড'' (পৰিচালক: ইব্ৰাহিম হাতামিকিয়া, ২০১৬) * ''আণ্ডাৰ দ্য স্মোকী ৰুফ'' (২০১৭) * ''হেনাছ'' (২০২২) '''দূৰদৰ্শন ধাৰাবাহিক:''' * ''দ্য চি পিপল'' (পৰিচালক: চিৰুছ মোকাদ্দাম) * ''মানেকুইন'' (পৰিচালক: হোছেইন ছোহেইলিজাদেহ) * ''জেইৰান'' (পৰিচালক: হাছান ফাঠী) <ref>{{Cite web |title=Merila Zarei on Soureh Cinema |url=http://www.sourehcinema.com/People/People.aspx?Id=138112190216/ |access-date=2026-05-24 |archivedate=2024-08-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240822180735/https://sourehcinema.com/People/People.aspx?Id=138112190216/ |deadurl=yes }}</ref> == বঁটা আৰু মনোনয়ন == * ক্ৰিষ্টেল চিমৰ্ঘ শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰী বঁটা লাভ — ৩২সংখ্যক ফাজৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ (২০১৪), ৩৫সংখ্যক ফাজৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ (২০১৭) * ''ট্ৰেক ১৪৩'' চলচ্চিত্ৰৰ বাবে শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰী হিচাপে মনোনীত — ৮ম এছিয়া পেচিফিক স্ক্ৰীন বঁটা (২০১৪)<ref>{{cite news|url= http://ifpnews.com/news/world/asia/iranian-actress-merila-zarei-wins-award-2014-asia-pacific-screen-awards/|title= Iranian actress Merila Zarei wins award at the 2014 Asia Pacific Screen Awards|date= December 14, 2014|newspaper= Iran Front Page|access-date= May 24, 2026|archivedate= December 18, 2017|archiveurl= https://web.archive.org/web/20171218200233/http://ifpnews.com/news/world/asia/iranian-actress-merila-zarei-wins-award-2014-asia-pacific-screen-awards/|deadurl= yes}}</ref> == ২০২৬ চনৰ ইৰান যুদ্ধ সন্দৰ্ভত দৃষ্টিভংগী == ২০২৬ চনৰ ইৰান যুদ্ধৰ সময়ত ইৰানৰ প্ৰতি তেওঁৰ সমৰ্থন ব্যক্ত কৰি তেওঁ লিখিছিল: "এই দেশৰ ৰক্ষকসকলক কওক যে আপোনালোক ইৰানৰ প্ৰকৃত সন্তান, আমি আপোনালোকক লৈ গৌৰৱিত। ঈশ্বৰক ধন্যবাদ জনাও যে মই এনে এটা সময়ত জীয়াই থকাৰ সৌভাগ্য লাভ কৰিছোঁ য’ত আপোনালোকৰ দৰে মহান পুৰুষে এনে এক মহাকাব্য সৃষ্টি কৰিছে। এই দেশৰ ইতিহাসত আপোনালোকৰ সাহসিকতা আৰু বিশ্বাসৰ কথা অনাগত প্ৰজন্মক শিক্ষা দিয়া হ’ব। মই আশা কৰোঁ যে মই যেতিয়ালৈকে জীয়াই থাকিম, এই গৌৰৱময় শ্ৰেণীৰ এজন ছাত্ৰ হৈয়েই ৰম।" <ref>[https://www.tabnak.ir/fa/news/1363960/%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D8%A8%DB%8C%D8%B3%D8%AA-%D9%88-%DA%86%D9%87%D8%A7%D8%B1%D9%85%D9%85%D9%8... مریلا زارعی نوشت: فرزندان واقعی ایران مدافعانش هستند] Retrieved 23 March 2026</ref> == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist}} == বাহ্যিক সংযোগ == * {{IMDb name|0953423}} * [https://irmdb.sourehcinema.com/People/People.aspx?Id=138112190216 Merila Zarei]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} On SourehCinema (in Persian) [[শ্ৰেণী:ইৰানৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:অভিনেত্ৰী]] 1k9bjxlf8tuqcsnplsiv8bfv9p01vyl 0 137040 612326 610453 2026-06-15T06:09:41Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 612326 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = লেয়লা মিলানি | image = Leyla Milani 1.jpg | caption = ২০০৭ চনত মিলানি | birth_date = {{birth date and age|1982|4|2}} | birth_place = [[তেহৰাণ]], [[ইৰান]] | occupation = অভিনেত্ৰী, মডেল, দূৰদৰ্শন তৰণী, ফেশ্বন ডিজাইনাৰ | spouse = {{marriage|মনুচেহৰ খোশবিন|2011}} | children = ২ | yearsactive = ২০০২–বৰ্তমান }} '''লেয়লা মিলানি খোশবিন''' (জন্ম ২ এপ্ৰিল, ১৯৮২) হৈছে এগৰাকী ইৰানী-কানাডিয়ান-আমেৰিকান মডেল, দূৰদৰ্শন তৰণী আৰু অৱসৰপ্ৰাপ্ত অভিনেত্ৰী। মিলানিৰ জন্ম ইৰানত হৈছিল আৰু মাত্ৰ ৪ বছৰ বয়সতে তেওঁ কানাডাৰ টৰণ্টোলৈ স্থানান্তৰিত হৈছিল। লেয়লাই ২০০৫ চনৰ ''ডব্লিউডব্লিউই ডিভা ছাৰ্চ'', ''ডিল অৰ নো ডিল'', ''শ্লীপাৰ চেল'', ''লাছ ভেগাছ'', ''ৰুলছ অৱ এনগেজমেণ্ট'', ''এটাক অৱ দ্য শ্ব'! '', ''কাৰ্ব ইউৰ এন্থুজিয়াজম'', ''এণ্টোৰাজ'', ''ষ্টেকড্'', ''ডিজায়াৰ'', ''ৱাণ্টেড'', ''দ্য টুনাইট শ্ব' উইথ জে লেনো'', ''এক্সট্ৰা'' আৰু ২০০৬ চনৰ ''লিঞ্জাৰী বাউল''-ত অংশগ্ৰহণ কৰিছে। ইয়াৰ উপৰি তেওঁ ''ৰেক্সট্লমেনিয়াক'' আৰু ''ডক্টৰ চপাৰ'' নামৰ চলচ্চিত্ৰ দুখনতো অভিনয় কৰিছে। মেক্সিম আলোচনীয়ে তেওঁলোকৰ অনলাইন ‘গাৰ্লছ অৱ মেক্সিম’ গেলেৰীত মিলানি আৰু তেওঁৰ সহযোগী ‘ডিল অৰ নো ডিল’ৰ ব্ৰিফকেছ মডেলসকলক প্ৰদৰ্শন কৰিছিল।<ref>{{cite web |url=http://www.maxim.com/girls/girls-of-maxim/44557/leyla-milani.html |title=Girls of Maxim |work=[[Maxim (magazine)|Maxim]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20090425122709/http://www.maxim.com/girls/girls-of-maxim/44557/leyla-milani.html |archive-date=April 25, 2009 |access-date=May 25, 2026 |archivedate=February 12, 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100212122608/http://www.maxim.com/girls/girls-of-maxim/44557/leyla-milani.html |deadurl=yes }}</ref> == পেছাদাৰী মল্লযুদ্ধ কৰ্মজীৱন == মিলানি ২০০৫ চনৰ ''ডব্লিউডব্লিউই ডিভা ছাৰ্চ''ৰ এগৰাকী প্ৰতিযোগী আছিল, য’ত তেওঁ বিশ্বজুৰি অংশগ্ৰহণ কৰা ৮,০০০ গৰাকী প্ৰতিযোগীৰ ভিতৰত দ্বিতীয় স্থান লাভ কৰিছিল। ইয়াৰ পিছত তেওঁ ''প্ৰো ৰেছলিং গেৰিলা''ৰ ‘আফটাৰ স্কুল স্পেচিয়েল’ত অংশ লয়। ডব্লিউডব্লিউই ডিভা ছাৰ্চত অংশ লোৱাৰ পিছৰেপৰা তেওঁ লেয়লা মিলানি নামটো ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ ইউএছএ নেটৱৰ্কৰ ‘ডব্লিউডব্লিউই ৰ’ ফেন নেচন’ নামৰ বিজ্ঞাপন এটাত অভিনয় কৰে। এই বিজ্ঞাপনসমূহ ডব্লিউডব্লিউই ৰ’-ৰ প্ৰচাৰৰ বাবে নিৰ্মাণ কৰা কেইবাটাও বিজ্ঞাপনৰ এক শৃংখলা আছিল, য’ত ষ্টক ব্ৰকাৰৰপৰা আৰম্ভ কৰি বিখ্যাত ৰেপাৰ স্নুপ ডগ লৈকে বহু লোকে অংশ লৈছিল। মিলানি হৈছে জিমী হাৰ্টৰ কেৱল মহিলা মল্লযুঁজাৰুসকলৰ শ্ব’ ''ৰেছলিচিয়াছ টেকডাউন''ৰ প্ৰাক্তন সহ-আঁতধৰোঁতা, যিটো ২০১০ চনৰ ১ মাৰ্চত প্ৰথমবাৰৰ বাবে সম্প্ৰচাৰিত হৈছিল। অৱশ্যে সময়ৰ সংঘাতৰ বাবে ২০১০ চনৰ ৩১ মাৰ্চৰ খণ্ডটোত তেওঁৰ স্থানত ব্ৰুক লিনক অনা হৈছিল। == ডিল অৰ নো ডিল (২০০৫–২০০৯) == মিলানি ২০০৫ চনৰপৰা ২০০৯ চনলৈ এনবিচিৰ প্ৰাইম-টাইম গেম শ্ব’ ''ডিল অৰ নো ডিল''-ত এগৰাকী মডেল হিচাপে কৰ্মৰত আছিল। তেওঁ মূলতঃ নিজৰ “সিংহৰ দৰে” চুলিৰ বাবে পৰিচিত আছিল আৰু অনুষ্ঠানটোৰ আৰম্ভণিৰেপৰা ১৩ নম্বৰ ব্ৰিফকেছটো হাতত লৈছিল। যদিও সাধাৰণতে ১৩ সংখ্যাটোক আটাইতকৈ দুৰ্ভাগ্যজনক বুলি গণ্য কৰা হয়, তথাপি এই অনুষ্ঠানত তেওঁক প্ৰায়ে “লাকী লেয়লা” বা “লাকী ১৩” বুলি সম্বোধন কৰা হৈছিল; কাৰণ কেইবাবাৰো তেওঁৰ বক্সত ৬টা অংকৰ ধন আছিল আৰু আঠটা খণ্ডত ইয়াত ১,০০০,০০০ ডলাৰৰ সৰ্বোচ্চ পুৰস্কাৰো ওলাইছিল। তথাপি, এনবিচিয়ে এবাৰ অনুষ্ঠানটোৰ আৰম্ভণিতে উল্লেখ কৰিছিল যে সকলো ডাঙৰ ধনৰ পৰিমাণ ধৰি ৰখাৰ বাবে আৰু আৰম্ভণিতে নিৰ্বাচিত নোহোৱাৰ বাবে প্ৰথম ছিজনৰ বেছিভাগ সময়তে ১৩ নম্বৰ বক্সটো অতি দুৰ্ভাগ্যজনক প্ৰমাণিত হৈছিল। দ্বিতীয় ছিজনৰ অন্ততঃ এটা খণ্ডত ১৩ নম্বৰ বক্সটোত ৭টা অংকৰ অৰ্থাৎ নিযুত ডলাৰৰ পুৰস্কাৰ আছিল।<ref>(September 29, 2006) [http://www.gameshownewsnet.com/prime/dond2/092906.html Episode 2.7.] ''GameShowNews.com''. Accessed May 15, 2007.</ref> মিলানি আৰু তেওঁৰ সহযোগী ‘ডিল অৰ নো ডিল’ৰ মডেলসকলে “প্ৰিয় টিভি মডেল” শিতানত গেম শ্ব’ নেটৱৰ্ক বঁটা লাভ কৰিছিল। ২০০৯ চনৰ ৬ জুনত মিলানি আৰু আন ৪ গৰাকী মডেলে জিএছএন-ত এই বঁটা গ্ৰহণ কৰে। ইয়াৰ উপৰি ‘ডিল অৰ নো ডিল’ অনুষ্ঠানে একেৰাহে দুবছৰ ধৰি প্ৰিয় গেম শ্ব’ হিচাপে পিপলছ চয়েছ বঁটাও লাভ কৰিছিল। ''দ্য অপ্ৰা ৱিনফ্ৰে শ্ব’''-ত বিশেষভাৱে উপস্থিত হ’বলৈ নিৰ্বাচিত কৰা কেইগৰাকীমান মডেলৰ ভিতৰত তেওঁ অন্যতম আছিল। অপ্ৰাই লেয়লাৰ বক্সটো (এই অনুষ্ঠানৰ বাবে ৮ নম্বৰ বক্স) বাছি লৈছিল। পিছলৈ অপ্ৰাই লেয়লাৰ নামটো বাৰে বাৰে উচ্চাৰণ কৰিছিল, কাৰণ তেওঁৰ পোহনীয়া কুকুৰটোৰ নামো লেয়লা আছিল। মিলানিয়ে ষ্টাইল নেটৱৰ্কৰ অনুষ্ঠান ''স্প্লিট এণ্ডছ'' আৰু জিএছএনৰ গেম শ্ব’ ''কেচ ২১''-ৰ এটা চেলিব্ৰিটি খণ্ডত তেওঁৰ সহযোগী ডিওএনডি মডেল পেট্ৰিচিয়া কাৰা আৰু মাৰিছা পেট্ৰ’ৰ’ৰ সৈতে অংশ লৈছিল। তেওঁ এই অনুষ্ঠানটোটেই ২০১০ চনৰ আৰম্ভণিতে নিজাকৈ চুলি বঢ়োৱা সামগ্ৰীৰ ব্ৰেণ্ড ‘মিলানি হেয়াৰ’ মুকলি কৰাৰ কথা ঘোষণা কৰিছিল। == অন্যান্য অনুষ্ঠানত উপস্থিতি == মিলানিয়ে ফক্স নিউজৰ ৰক্ষণশীল ব্যংগাত্মক অনুষ্ঠান ''দ্য হাফ আৱাৰ নিউজ আৱাৰ'' আৰু ''ৰেড আই ৱিথ গ্ৰেগ গুটফেল্ড''-ত এগৰাকী দাতব্য সংস্থাক সহায় কৰিব বিচৰা তাৰকা হিচাপে কেইবাবাৰো অংশগ্ৰহণ কৰিছে। তেওঁ ফক্স স্পৰ্টছ নেটৰ ‘চেলিব্ৰিটি গলফ টুৰ্ণামেণ্ট’ৰ লগতে ফিউৱেল টিভিৰ মটৰস্পৰ্ট শ্ব’ ''এম৮০''-ৰ আঁত ধৰিছিল। ল’গ’ চেনেলৰ ধাৰাবাহিক ''নোহাছ আৰ্ক''-ত তেওঁ চাকৰিৰ বাবে আবেদন কৰা এগৰাকী মহিলাৰ চৰিত্ৰত এক চুটি অভিনয় কৰিছিল। ইয়াৰ উপৰি তেওঁ এমটিভিৰ ''ট্ৰু লাইফ: আই এম এ টিভি ষ্টাৰ'' আৰু ''মাই ফেয়াৰ ব্ৰেডী''-তো অভিনয় কৰিছে। মিলানিয়ে কৌতুক অভিনেতা পলি শ্ব’ৰ সৈতে ‘এক্সপেৰিয়ান ক্ৰেডিট’ৰ এটা অনলাইন কৌতুক ৱেব ধাৰাবাহিকত অভিনয় কৰিছিল; য’ত তেওঁ বেয়া ক্ৰেডিট থকা এগৰাকী হ’বলগীয়া কইনাৰ চৰিত্ৰ ৰূপায়িত কৰিছিল। এই ৱেব ধাৰাবাহিকখনত অভিনয় কৰা অন্যান্য তাৰকাসকলৰ ভিতৰত আছিল ভিভিকা এ. ফক্স, মাইকেল মেডচেন আৰু ডেনী গ্ল’ভাৰ। তেওঁ ''ৰেক্সট্লমেনিয়াক'' নামৰ স্বতন্ত্ৰ হৰৰ ছবিখনত ‘ডলাছ’ নামৰ চৰিত্ৰটোত অভিনয় কৰিছে,<ref name="bio">"Bio" (2007). ''[http://www.leylamilani.com/ LeylaMilani.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150711110919/http://www.leylamilani.com/ |date=2015-07-11 }}''. Accessed June 25, 2007.</ref> আৰু ডকু-কমেডী ''বয়েজ এণ্ড গাৰ্লছ গাইড টু গেটিং ডাউন''-ত ‘ৱেষ্টছাইড ফাৰ্চী’ হিচাপে ‘ব্ৰিটানি’ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছে। তেওঁ এনবিচিৰ ''লাষ্ট কমিক ষ্টেণ্ডিং'' আৰু ''ফেনোমেনন'' নামৰ অনুষ্ঠানৰ একোটা খণ্ডত অংশ লৈছিল। ইয়াৰ উপৰি তেওঁ ২০০৬ চনৰ ''লিঞ্জাৰী বাউল''-ত ৰেফাৰীৰ ভূমিকা পালন কৰিছিল। ২০১২ চনৰ ৮ ডিচেম্বৰত সম্প্ৰচাৰিত টিএলচি চেনেলৰ বিশেষ অনুষ্ঠান ''ছিক্ৰেটছ অৱ এ ট্ৰফী ৱাইফ''-তো মিলানিক প্ৰদৰ্শন কৰা হৈছিল। == মিলানি হেয়াৰ == ২০০৯ চনত মিলানিয়ে ‘লেয়লা মিলানি হেয়াৰ’ নামৰ এটা বিলাসী চুলিৰ যতন লোৱা কোম্পানী প্ৰতিষ্ঠা কৰে। কোম্পানীটোৱে বিশেষভাৱে “প্ৰিমিয়াম, ১০০% মানুহৰ চুলিৰ ক্লিপ-ইন এক্সটেনশ্বন” প্ৰস্তুত কৰে। নিজৰ চুলিৰ সৈতে হোৱা সমস্যাসমূহেই তেওঁক এই কোম্পানীটো খুলিবলৈ অনুপ্ৰাণিত কৰিছিল।<ref>{{cite web|title=Milani products|url=https://leylamilanihair.com/pages/about-us|access-date=2026-05-25|archivedate=2025-12-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20251202084746/https://leylamilanihair.com/pages/about-us|deadurl=yes}}</ref> কেলিফৰ্নিয়াৰ ইৰভিনত অৱস্থিত এই কোম্পানীটো ‘কোশ মিলানি এণ্টাৰপ্ৰাইজছ এলএলচি’ৰ এটা অংশ। ২০০৯ চনৰ তথ্য অনুসৰি এই কোম্পানীটোত ৫ গৰাকী কৰ্মচাৰী আছিল।<ref>{{cite web|title=Entrepreneur Interview: Leyla Milani of Milani Hair|url=http://businessinfoguide.com/entrepreneur-interview-leyla-milani-of-milani-hair/|publisher=BusinessInfoGuide.com|access-date=2011-10-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20110411140114/http://businessinfoguide.com/entrepreneur-interview-leyla-milani-of-milani-hair/|archive-date=2011-04-11|url-status=dead|archivedate=2011-04-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110411140114/http://businessinfoguide.com/entrepreneur-interview-leyla-milani-of-milani-hair/|deadurl=yes}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Commons category|Leyla Milani}} *{{Official website|https://leylamilanihair.com/}} *[http://www.nbc.com/Deal_or_No_Deal/models/leyla.shtml NBC.com's Deal or No Deal Model Profile on Leyla] *{{IMDb name|1768020}} [[শ্ৰেণী:ইৰানৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:অভিনেত্ৰী]] [[শ্ৰেণী:মডেল]] j7bh6hei5updr71xgdolc2h3dm8nozn 0 137056 612277 610458 2026-06-14T23:13:46Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 612277 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = মিছাগ বাহাদোৰান | image = [[File:MisaghBahadoranGlobal.jpg|150px]] | image_size = | caption = | fullname = মিছাগ মদিনা বাহাদোৰান<ref>{{cite web |url=http://www.the-afc.com/en/afc-futsal-championship-2008-previous-competitions/afc-futsal-championship-2010/futsal-schedule-a-results?view=Competitions&id=382 |title=2010 AFC Futsal Championship Qualification squad list - Philippines |work=The-AFC.com |publisher=Asian Football Confederation |access-date=2012-03-10 }}</ref> | birth_date = {{birth date and age|1987|1|10|mf=y}} | birth_place = মাবালাকাট, [[ফিলিপাইন]] | height = ১.৭৪ মিটাৰ | position = উইংগাৰ / ফৰৱাৰ্ড | currentclub = ৱান তাগুইগ | clubnumber = | youthyears1 = 2006–2009 | youthclubs1 = পাছাৰগাড | years1 = 2009–2010 | clubs1 = পাছাৰগাড | caps1 = | goals1 = | years2 = 2010–2011 | clubs2 = কায়া | caps2 = | goals2 = | years3 = 2011–2017 | clubs3 = গ্ল’বেল চিবু | caps3 = 39 | goals3 = 24 | years4 = 2018–2019 | clubs4 = পেৰাক | caps4 = 10 | goals4 = 0 | years5 = 2020 | clubs5 = গ্ল’বেল মাকাটি | caps5 = 3 | goals5 = 0 | years6 = 2020–2021 | clubs6 = মহালিকা মনিলা | caps6 = | goals6 = | nationalyears1 = 2007–2012 | nationalteam1 = ফিলিপাইন (ফুটছল)<ref>{{Cite web|url=https://fut5al.ir/|title=دندانپزشکی ایرانی که کاپیتان تیم ملی فوتسال فیلیپین بود - پایگاه خبری فوتسال|date=June 14, 2015|website=fut5al.ir|accessdate=February 1, 2024|archivedate=October 8, 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161008023202/http://fut5al.ir/|deadurl=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://varzesh3.com|title=میثاق بهادران: الگویم اشکان دژآگه است|website=ورزش سه|accessdate=February 1, 2024}}</ref> | nationalcaps1 = | nationalgoals1 = | nationalyears2 = 2011–2018 | nationalteam2 = ফিলিপাইন | nationalcaps2 = 58 | nationalgoals2 = 8 | club-update = | nationalteam-update = | years7 = 2024 | clubs7 = ৱান তাগুইগ | caps7 = 1 | goals7 = 0 }} '''মিছাগ মদিনা বাহাদোৰান''' ([[ফাৰ্চী]]: میثاق بهادران; জন্ম ১০ জানুৱাৰী, ১৯৮৭) হৈছে এজন ফিলিপিনো পেছাদাৰী ফুটবলাৰ যিয়ে শেহতীয়াকৈ ফিলিপাইন ফুটবল লীগৰ ৱান তাগুইগ আৰু পূৰ্বতে ফিলিপাইন ৰাষ্ট্ৰীয় ফুটবল দলৰ হৈ উইংগাৰ বা ফৰৱাৰ্ড হিচাপে খেলিছিল। তেওঁ ফিলিপাইন ৰাষ্ট্ৰীয় ফুটছল দলৰ হৈও খেলিছে।<ref name="abs-cbn close up">{{cite news |url=http://www.abs-cbnnews.com/sports/06/23/11/azkals-close-misagh-bahadoran |title=Azkals up close: Misagh Bahadoran |author=Reyes, Shiela |work=ABS-CBN News |publisher=Alto Broadcasting System-Chronicle Broadcasting Network |date=2011-06-23 |access-date=2011-08-07 |archivedate=2014-02-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140216011153/http://www.abs-cbnnews.com/sports/06/23/11/azkals-close-misagh-bahadoran |deadurl=yes }}</ref> ==প্ৰাৰম্ভিক জীৱন আৰু শিক্ষা== বাহাদোৰানৰ পিতৃ মোস্তাফা এজন ইৰানী আৰু মাতৃ এগৰাকী ফিলিপিনো। তেওঁ সাতজন সন্তানৰ ভিতৰত তৃতীয়। তেওঁ ইৰানৰ তেহৰাণত ডাঙৰ-দীঘল হৈছিল। ৭ বছৰ বয়সতে বাহাদোৰানে ফুটবল খেলিবলৈ আৰম্ভ কৰিছিল আৰু এজন পেছাদাৰী ফুটবলাৰ হোৱাৰ সপোন দেখিছিল। অৱশ্যে তেওঁৰ জ্যেষ্ঠ ভাতৃ (যি এজন পেছাদাৰী ফুটবলাৰ আছিল) আঘাতপ্ৰাপ্ত হৈ ফুটবল জীৱন সমাপ্ত হোৱাৰ পিছত পিতৃয়ে তেওঁক ফুটবল খেলিবলৈ নিৰুৎসায়ী কৰিছিল। তথাপি বাহাদোৰানে গোপনে ফুটবল খেলি গৈছিল। উচ্চ মাধ্যমিক শিক্ষা সমাপ্ত কৰিবলৈ ২০০৪ চনত পিতৃয়ে বাহাদোৰানক ফিলিপাইনলৈ পঠিয়াইছিল। ফিলিপাইনত ফুটবলৰ প্ৰতি সজাগতাৰ অভাৱৰ বাবে তেওঁ খেলখনৰ সৈতে জড়িত হোৱাৰ সুযোগ কমকৈ পাইছিল। বাহাদোৰানে যেতিয়া মণিলাইস্থিত চেণ্ট্ৰো এস্কোলাৰ বিশ্ববিদ্যালয়ত নামভৰ্তি কৰিছিল, তেতিয়া তেওঁ আৰু তেওঁৰ এজন বিদেশী সহপাঠীয়ে এখন বাস্কেটবল ক’ৰ্টক ফুটছল ক’ৰ্টলৈ ৰূপান্তৰ কৰিবলৈ বিশ্ববিদ্যালয় কৰ্তৃপক্ষৰ ওচৰত সফল আবেদন জনাইছিল। শিক্ষা বৰ্ষৰ শেষত বাহাদোৰানে মণিলাইস্থিত চেণ্ট্ৰো এস্কোলাৰ বিশ্ববিদ্যালয়ৰপৰা দন্ত চিকিৎসা বিজ্ঞানৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰে। তেওঁ বৰ্তমান নিজাকৈ চেম্বাৰ থকা এগৰাকী যোগ্য দন্ত চিকিৎসক। ==ক্লাব কেৰিয়াৰ== ===পাছাৰগাড=== বাহাদোৰানে ২০০৯ চনৰ ছিজনত প্ৰথমবাৰৰ বাবে পাছাৰগাড ক্লাবৰ খেলুৱৈ হিচাপে ইউনাইটেড ফুটবল লীগত অংশগ্ৰহণ কৰিছিল। ===কায়া=== ২০১০ চনত তেওঁ পৰৱৰ্তী সময়ত কায়া ক্লাবলৈ স্থানান্তৰিত হয়। ===গ্ল’বেল চিবু=== ২০১১ চনত তেওঁক টকিঅ’ ভেৰ্ডি ক্লাবৰ ট্ৰায়েলৰ বাবে আমন্ত্ৰণ জনোৱা হৈছিল। জাপানী ক্লাবটোৰ ট্ৰায়েলত বিফল হোৱাৰ পিছত তেওঁ ইউনাইটেড ফুটবল লীগৰ (UFL) ক্লাব গ্ল’বেলত যোগদান কৰে। বাহাদোৰানে গ্ল’বেলক তিনিবাৰ ইউএফএল লীগ খিতাপ, এবাৰ ইউএফএল কাপ খিতাপ আৰু এবাৰ ইউএফএল এফএ কাপ খিতাপ জয় কৰাত সহায় কৰিছিল।<ref>{{cite news|title=Azkals star Misagh Bahadoran parts ways with Global Cebu FC|url=https://sports.abs-cbn.com/football/news/2018/01/11/azkals-star-bahadoran-parts-ways-global-cebu-fc-35937|archive-url=https://web.archive.org/web/20180528052118/https://sports.abs-cbn.com/football/news/2018/01/11/azkals-star-bahadoran-parts-ways-global-cebu-fc-35937|url-status=dead|archive-date=May 28, 2018|access-date=27 May 2018|work=ABS-CBN News|date=11 January 2018|archivedate=28 May 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180528052118/https://sports.abs-cbn.com/football/news/2018/01/11/azkals-star-bahadoran-parts-ways-global-cebu-fc-35937|deadurl=yes}}</ref> পিছলৈ যেতিয়া ক্লাবটোৱে নিজৰ নাম সলনি কৰি গ্ল’বেল চিবু কৰে আৰু ফিলিপাইন ফুটবল লীগলৈ (PFL) উন্নীত হয়, তেতিয়াও তেওঁ এই ক্লাবটোৰ লগতেই আছিল। ===পেৰাক এফএ=== বাহাদোৰানে কেলাণ্টান এফএ-লৈ স্থানান্তৰ হোৱাৰ কথা আছিল যদিও পিছলৈ ২০১৭ চনৰ ২৮ ডিচেম্বৰত তেওঁ পেৰাক টিবিজি এফচিৰ সৈতে চুক্তিবদ্ধ হোৱাৰ সিদ্ধান্ত লয়।<ref>{{cite news|last1=Diaz|first1=Ray Charlie|title=Former global Cebu captain changes mind|url=http://cebudailynews.inquirer.net/159098/former-global-cebu-captain-changes-mind|access-date=27 May 2018|work=Cebu Daily News|publisher=Philippine Daily News|date=2 January 2018}}</ref> অৱশ্যে পেৰাকৰ মুখ্য প্ৰশিক্ষক মেহমেত দুৰাকোভিচৰ অধীনত কম সময় থকাৰ পিছত ২০১৮ চনৰ মে’ মাহত এই মালয়েছিয়া ছুপাৰ লীগ ক্লাবটোৰ সৈতে বাহাদোৰানৰ চুক্তি বাতিল কৰা হয়।<ref>{{cite news|last1=Anil|first1=Nicolas|title=Azkals Misagh Bahadoran axed by Perak after Mehmet loses patience|url=http://www.foxsportsasia.com/football/asian-football/malaysia-super-league/892210/philippines-star-misagh-bahadoran-axed-perak-mehmet-loses-patience/|access-date=27 May 2018|work=Fox Sports Asia|date=27 May 2018|archive-date=July 1, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180701222422/http://www.foxsportsasia.com/football/asian-football/malaysia-super-league/892210/philippines-star-misagh-bahadoran-axed-perak-mehmet-loses-patience/|url-status=dead|archivedate=3 July 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180703060712/http://www.foxsportsasia.com/football/asian-football/malaysia-super-league/892210/philippines-star-misagh-bahadoran-axed-perak-mehmet-loses-patience/|deadurl=yes}}</ref> ===গ্ল’বেললৈ চুটি প্ৰত্যাৱৰ্তন আৰু মহালিকাত যোগদান=== ২০২০ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত বাহাদোৰানে ২০২০ ছিজনৰ পূৰ্বে গ্ল’বেল মাকাটি ক্লাব লৈ প্ৰত্যাৱৰ্তন কৰে।<ref>{{Cite web|url=https://www.panaynews.net/pfl-global-makati-spends-big-signs-bahadoran-6-others/|title=PFL: Global Makati spends big, signs Bahadoran, 6 others|date=February 16, 2020|website=Panay News|accessdate=February 1, 2024}}</ref> তেওঁ পূৰ্বে খেলা এই ক্লাবটোক সহায় কৰিবলৈ তেওঁৰ কেৰিয়াৰৰ আটাইতকৈ কম টকাৰ চুক্তি কৰে। কিন্তু তেওঁ আৰু আন খেলুৱৈসকলে অদত্ত দৰমহা আৰু ক্লাব পৰিচালনাৰ অনিশ্চয়তাৰ দৰে সমস্যাৰ সন্মুখীন হ’বলগীয়া হয়।<ref>{{cite news |last1=Li |first1=Matthew |title=Misagh Bahadoran breaks silence on Global fiasco: 'Most embarrassing thing I experienced' |url=https://tiebreakertimes.com.ph/tbt/misagh-bahadoran-breaks-silence-global-fiasco-embarrassing-thing-experienced/187924 |access-date=18 August 2020 |work=Tiebreaker Times |date=11 August 2020}}</ref> ২০২০ চনৰ আগষ্ট মাহত বাহাদোৰানে মহালিকা ক্লাবৰ হৈ খেলাৰ সম্ভাৱনা ব্যক্ত কৰে, যিটো ক্লাবে ২০২০ ছিজনত পিএফএলত প্ৰৱেশ কৰাৰ লক্ষ্য ৰাখিছিল (যিটো ক’ভিড-১৯ মহামাৰীৰ বাবে পলম হৈছিল)।<ref>{{cite news |last1=Tupas |first1=Cedelf |title=Bahadoran sets comeback, joins team with 'mentality of past Azkals players' |url=https://sports.inquirer.net/401156/bahadoran-sets-comeback-joins-team-with-mentality of past azkals players |access-date=18 August 2020 |newspaper=Philippine Daily Inquirer |date=13 August 2020}}</ref> সেই মাহৰ শেষৰফালে বাহাদোৰানে আনুষ্ঠানিকভাৱে এই ক্লাবটোলৈ স্থানান্তৰিত হয় আৰু ১ ছেপ্টেম্বৰত পিএফএলত খেলাৰ বাবে সাময়িক অনুজ্ঞাপত্ৰ লাভ কৰে।<ref>{{cite news |title=Misagh Bahadoran to lead new PFL club Maharlika FC |url=https://tiebreakertimes.com.ph/tbt/misagh-bahadoran-lead-new-pfl-club-maharlika-fc/188967 |access-date=September 1, 2020 |work=Tiebreaker Times |date=September 1, 2020}}</ref> ===ৱান তাগুইগ=== ২০২৪ চনত বাহাদোৰানে ফিলিপাইন ফুটবল লীগৰ ৱান তাগুইগ ক্লাবত যোগদান কৰে।<ref>{{cite web | url=https://www.rappler.com/sports/football/one-taguig-fc-make-quick-impact-new-pfl-season-kicks-off/ | title=One Taguig FC out to make quick impact as new PFL season kicks off | date=April 6, 2024 }}</ref> ==আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় কৰ্মজীৱন== ২০০৭ চনত বাহাদোৰানে পোনপ্ৰথমবাৰৰ বাবে ফিলিপাইন দললৈ আমন্ত্ৰণ লাভ কৰিছিল, কিন্তু পঢ়া-শুনাৰ ক্ষতি হ’ব বুলি পিতৃয়ে তেওঁক ৰাষ্ট্ৰীয় দলৰ হৈ খেলাৰ অনুমতি দিয়া নাছিল। ২০১১ চনত বিশ্ববিদ্যালয়ৰ শিক্ষা সমাপ্ত কৰাৰ পাছত পিতৃয়ে তেওঁক ফুটবল খেলাৰ অনুমতি দিয়ে আৰু তেওঁ পুনৰ ৰাষ্ট্ৰীয় দললৈ নিৰ্বাচিত হয়।<ref name="abs-cbn close up"/> শ্ৰীলংকাৰ বিৰুদ্ধে অনুষ্ঠিত হোৱা ২০১৪ চনৰ ফিফা বিশ্বকাপ যোগ্যতা অৰ্জনকাৰী প্ৰথম পৰ্যায়ৰ খেলৰ বাবে তেওঁক চূড়ান্ত দলত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। অৱশ্যে এই দুই লেগৰ মেচখনত তেওঁ অভিষেক ঘটাবলৈ সুযোগ নাপালে। যেতিয়া ফিলিপাইনে কুৱেইটৰ বিৰুদ্ধে দ্বিতীয় পৰ্যায়ৰ যোগ্যতা অৰ্জনকাৰী মেচত প্ৰৱেশ কৰে, তেতিয়া তেওঁ প্ৰথম লেগত অভিষেক ঘটায়। এই মেচখনত ফিলিপাইন ৩–০ ব্যৱধানত পৰাস্ত হোৱাৰ সময়ত দ্বিতীয় অৰ্ধৰ অতিৰিক্ত সময়ৰ দ্বিতীয় মিনিটত তেওঁ এঞ্জেল গুইৰাডোৰ স্থানত বিকল্প খেলুৱৈ হিচাপে পথাৰত নামিছিল।<ref>{{cite web |url=https://www.fifa.com/worldcup/preliminaries/asia/matches/round=257787/match=300159187/report.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20121112052227/http://www.fifa.com/worldcup/preliminaries/asia/matches/round=257787/match=300159187/report.html |url-status=dead |archive-date=November 12, 2012 |title=Match report: Kuwait v Philippines |work=FIFA.com |publisher=Fédération Internationale de Football Association |access-date=2011-08-07}}</ref> দ্বিতীয় লেগৰ মেচখনত তেওঁ ৮০সংখ্যক মিনিটত গুইৰাডোৰ স্থানত বিকল্প খেলুৱৈ হিচাপে নামিছিল যদিও ফিলিপাইনক জয়ী কৰাত সফল নহ’ল আৰু দলটো ২–১ ব্যৱধানত পৰাস্ত হয়।<ref>{{cite web |url=https://www.fifa.com/worldcup/preliminaries/asia/matches/round=257787/match=300165150/report.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20121112054217/http://www.fifa.com/worldcup/preliminaries/asia/matches/round=257787/match=300165150/report.html |url-status=dead |archive-date=November 12, 2012 |title=Match report: Philippines v Kuwait |work=FIFA.com |publisher=Fédération Internationale de Football Association |access-date=2011-08-07}}</ref> ২০১৫ চনৰ ১১ জুনত অনুষ্ঠিত হোৱা ২০১৮ চনৰ ফিফা বিশ্বকাপ যোগ্যতা অৰ্জনকাৰী দ্বিতীয় পৰ্যায়ৰ মেচত বাহৰাইনৰ বিৰুদ্ধে ২–১ ব্যৱধানত জয়লাভ কৰা খেলখনত তেওঁ প্ৰথমটো আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় গ’ল দিয়ে। ইয়াৰ পাঁচ দিন পাছত য়েমেনৰ বিৰুদ্ধে ২–০ ব্যৱধানত জয়লাভ কৰা খেলখনতো তেওঁ ফিলিপাইনৰ হৈ প্ৰথমটো গ’ল দিছিল। == ফুটছল == বিশ্ববিদ্যালয়ত পঢ়ি থকাৰ সময়ছোৱাত পঢ়া-শুনা ভালদৰে চম্ভালিব পৰাকৈ বাহাদোৰানে ফুটবলৰ পৰিৱৰ্তে ফুটছল খেলৰ সৈতেহে বেছি পৰিমাণে জড়িত হৈ পৰিছিল। ২০০৬ চনত বাহাদোৰানে ফিলিপাইন ৰাষ্ট্ৰীয় ফুটছল দলৰ হৈ খেলিবলৈ আৰম্ভ কৰে। == ৭-এ-ছাইড ফুটবল == ২০১৯ চনৰ আৰম্ভণিতে বাহাদোৰানে মণিলাইস্থিত লাৰো এফচি ক্লাবত যোগদান কৰে। এই ক্লাবটোৱে ‘৭-এ-ছাইড ফুটবল লীগ’ত খেলিছিল, যিখন লীগত এণ্টন ডেল ৰোছাৰিঅ’, ডানিয়েল মাৎছুনাগা, আলেকজেণ্ডাৰ ব’ৰ’মিঅ’ আৰু ছাইমন গ্ৰেটউইচৰ দৰে খেলুৱৈসকলে অংশ লোৱাৰ বাবে পৰিচিত।<ref>{{cite web |url=http://tv5.espn.com/story/_/id/25918453/philam-life-7-football-league-kicks-new-season |title=Philam Life 7's Football League kicks off new season |date=2019-02-04}}</ref><ref>{{cite news |work=ABS-CBN News|url=https://www.abs-cbn.com/sports/03/12/18/manilas-first-7-a-side-league-hopes-to-show-pinoys-football-is-not-hard-to-love |title=Manila's first 7-a-side league hopes to show Pinoys football is not hard to love}}</ref> ২০২৪ চনত বাহাদোৰানে ‘এছিয়া ৭এচ চেম্পিয়নশ্বিপ’ত ফিলিপাইন ৰাষ্ট্ৰীয় দলক প্ৰতিনিধিত্ব কৰিছিল।<ref>{{cite web | url=https://www.philstar.com/sports/2024/08/28/2381210/azkals-legacy-continues-asia-7s-championship-stint | title=Azkals legacy continues with Asia 7s Championship stint | website=The Philippine STAR }}</ref> == ফুটবলৰ বাহিৰেও == === ব্যক্তিগত জীৱন === ২০১৫ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহৰপৰা বাহাদোৰানে ফিলিপিনো অভিনেত্ৰী তথা মডেল ছেম পিণ্টোৰ সৈতে ডেটিং কৰি আছিল। ২০১৮ চনত এই দম্পতীহালৰ বিচ্ছেদ ঘটে।<ref>{{cite news|last1=Medina|first1=Andrei|title=Azkals star has won the heart of FHM's Sexiest Woman Sam Pinto |url=http://www.spin.ph/football/azkals/news/sam-pinto-misagh-bahadoran-relationship|access-date=3 April 2016|publisher=spin.ph|date=18 March 2016}}</ref><ref>{{cite news|last1=Viloria|first1=Barry|title=#Relationshipgoals: Azkals' Misagh Bahadoran and Sam Pinto|url=http://sports.abs-cbn.com/sportslifestyle/news/2016/03/23/relationshipgoals-azkals-misagh-bahadoran-sam-pinto-9966|archive-url=https://web.archive.org/web/20160417045917/http://sports.abs-cbn.com/sportslifestyle/news/2016/03/23/relationshipgoals-azkals-misagh-bahadoran-sam-pinto-9966|url-status=dead|archive-date=April 17, 2016|access-date=3 April 2016|publisher=[[ABS-CBN Corporation]]|date=23 March 2016|archivedate=17 April 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160417045917/http://sports.abs-cbn.com/sportslifestyle/news/2016/03/23/relationshipgoals-azkals-misagh-bahadoran-sam-pinto-9966|deadurl=yes}}</ref><ref>{{Cite news |work=ABS-CBN News|url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/10/21/18/the-adventure-begins-with-this-one-sam-pinto-reveals-new-boyfriend | title='The adventure begins with this one': Sam Pinto reveals new boyfriend}}</ref> ২০১৬ চন doৰ নৱেম্বৰ মাহলৈকে বাহাদোৰানে ফুটবল কেৰিয়াৰত মনোযোগ দিয়াৰ বাবে দন্ত চিকিৎসাৰ অনুশীলন কৰা নাছিল, যদিও তেওঁ ডিচেম্বৰত নিজৰ ডেণ্টেল ক্লিনিক আৰম্ভ কৰাৰ পৰিকল্পনা কৰিছিল। একে মাহৰ তথ্য অনুসৰি তেওঁ ‘মেলমেক পেৰী পেৰী এক্সপ্ৰেছ’ নামৰ এটা খাদ্য প্ৰতিষ্ঠানো চলাই আছিল। ইয়াৰ উপৰি বাহাদোৰান মকাটিত থকা ‘গ্ল’বেল ইলিট ডেণ্টেল ক্লিনিক’ৰ গৰাকী।<ref>{{cite web |url=https://www.liputan6.com/bola/read/2659284/misagh-bahadoran-dokter-gigi-pembobol-gawang-indonesia |title=Misagh Bahadoran, Dokter Gigi Pembobol Gawang Indonesia |date=2016-11-23}}</ref> ২০২৪ চনত বাহাদোৰান আৰু তেওঁৰ ব্যাৱসায়িক অংশীদাৰসকলে বাকোৰত এখন ক্ৰীড়া ষ্টেডিয়াম নিৰ্মাণ কৰাৰ কথা ঘোষণা কৰে।<ref>{{cite web | title=Villar, Palami partner to erect a state-of-the-art Villar City Stadium for football and other sports | website=BusinessWorld | date=September 29, 2024 | url=https://www.bworldonline.com/sports/2024/09/29/624574/villar-palami-partner-to-erect-a-state-of-the-art-villar-city-stadium-for-football-and-other-sports/ }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.philstar.com/sports/2024/09/28/2388646/villar-city-stadium-soon-host-football-other-sports-matches | title=Villar City Stadium soon to host football, other sports matches | website=The Philippine STAR }}</ref> === পৃষ্ঠপোষকতা === বাহাদোৰানক আমেৰিকাৰ ক্ৰীড়া সামগ্ৰী প্ৰস্তুতকাৰী প্ৰতিষ্ঠান নাইকীয়ে স্পনচৰ কৰে।<ref>{{cite web |url=http://fastbreak.com.ph/misagh-bahadoran-reps-ph-football-in-nike-event/ |title=Misagh Bahadoran reps PH football in Nike event |date=2016-08-06}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * {{NFT player|id=44203}} * {{FIFA player|345367}} [[শ্ৰেণী:ফুটবল খেলুৱৈ]] [[শ্ৰেণী:ইৰানৰ ব্যক্তি]] qpaseixl3ovagr8dlsfxty4nf7bybja 0 137059 612278 610460 2026-06-14T23:30:09Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 3 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 612278 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = মিনা কাভানী | image = Mina Kavani, Berlinale 2023 (cropped).jpg | alt = | caption = ২০২৩ চনৰ বাৰ্লিন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত কাভানী | native_name = مینا کاوانی | birth_name = মিনা খোছৰোভানী | birth_date = May 23 1989 | birth_place = [[তেহৰাণ]], [[ইৰান]] | death_date = | death_place = | native_name_lang = fa | other_names = | citizenship = {{flatlist| * ইৰান * ফ্ৰান্স<ref name="elle">{{Cite web |last=Dupuis |first=Nathalie |date=October 12, 2022 |title=Mina Kavani : " Projeter des films iraniens, c'est faire un bras d'honneur à ceux who oppress us " |url=https://www.elle.fr/Loisirs/News/Mina-Kavani-Projeter-des-films-iraniens-c-est-faire-un-bras-d-honneur-a-ceux-qui-nous-oppressent-4071251 |website=Elle |language=fr}}</ref><ref name="trend">{{Cite web |date=October 12, 2022 |title=Mina Kavani: "To screen Iranian films is to give the finger of honor to those who oppress us" |url=https://news.trenddetail.com/news/182307.html |website=Trend Detail News}}</ref> }} | occupation = অভিনেত্ৰী | years_active = ২০১০–বৰ্তমান | alma_mater = তেহৰাণ ড্ৰামেটিক আৰ্টছ স্কুল | education = | spouse = | partner = | website = }} '''মিনা খোছৰোভানী''' ([[ফাৰ্চী]]: مینا خسروانی; জন্ম ২৩ মে', ১৯৮৯) পেছাদাৰীভাৱে '''মিনা কাভানী''' নামেৰে পৰিচিত, হৈছে এগৰাকী ইৰানী-ফৰাচী অভিনেত্ৰী। তেওঁ মূলতঃ ''নো বেয়াৰ্ছ'' (২০২২) চলচ্চিত্ৰত কৰা অভিনয়ৰ বাবে পৰিচিত, যিখন ছবিয়ে ৭৯সংখ্যক ভেনিছ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত স্পেচিয়েল জুৰী প্ৰাইজ লাভ কৰিছিল। == প্ৰাৰম্ভিক জীৱন আৰু কৰ্মজীৱন == মিনা কাভানীৰ জন্ম তেহৰাণত হৈছিল। এটা কলাত্মক পৰ পৰিয়ালত ডাঙৰ-দীঘল হোৱা মিনা হৈছে প্ৰখ্যাত চলচ্চিত্ৰ আৰু নাট্য পৰিচালক আলী ৰাফীৰ ভাগিনীয়েক। তেওঁ পেৰিছৰ ‘কনচাৰভেটৰী নেচনেল ছুপেৰিয়ৰ ডি আৰ্ট ড্ৰামেটিক’ (CNSAD)ৰপৰা স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰে।<ref name="rouzegareno.ir">{{cite news|url=http://rouzegareno.ir/|title=Mina Khosravani in French Movie Red Rose|newspaper=rouzegareno.ir|access-date=2014-07-09|language=Persian|archivedate=2014-07-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140709044409/http://www.rouzegareno.ir/|deadurl=yes}}</ref><ref>{{Cite web |title=استایل خاص "مینا کاوانی" روی فرش قرمز ونیز - آفتاب |url=https://35981988.khabarban.com/ |access-date=2022-11-09 |website=35981988.khabarban.com }}{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> সৰুৰেপৰাই অভিনয়ৰ প্ৰতি আকৰ্ষিত মিনাই বাৰ বছৰ বয়সৰপৰাই তেওঁৰ মোমায়েকৰ নাটকৰ ৰিহাৰ্চেলত নিয়মীয়াকৈ অংশগ্ৰহণ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিছিল। ষোল্ল বছৰ বয়সত তেওঁ তেওঁৰ মোমায়েকৰ নিৰ্দেশনাত তেহৰাণৰ চিটি থিয়েটাৰৰ মঞ্চত ''ইট ডাজ নট স্ন’ ইন ইজিপ্ত'' নামৰ নাটকখনৰ জৰিয়তে অভিনয় জীৱনৰ অভিষেক ঘটায়। ইয়াৰ পিছতে তেওঁ ইৰানত এগৰাকী মঞ্চ অভিনেত্ৰী হিচাপে কেৰিয়াৰ আৰম্ভ কৰে। অতি কম সময়ৰ ভিতৰতে তেওঁ ''ওথেলো'', ''এণ্টিগনে'', ''লা মিউজিকা'' আৰু ''জেটাইছ ডানছ মা মৈছন এট জেটেণ্ডাইছ কুৱে লা প্লেই ভিইন''-ৰ দৰে নাটকত অভিনয় কৰে।<ref>{{Cite news |script-title=fa:پوشش متفاوت «مینا کاوانی» روی فرش قرمز جشنواره ونیز/ عکس |url=https://eghtesadnews.com... |access-date=2022-11-09 |script-website=fa:اقتصادنیوز |language=fa |newspaper=اقتصادنیوز }}</ref><ref>{{Cite web |last=Didaremrooz |script-title=fa:مینا کاوانی: این‌قدر نقش آدم‌های بدبخت به ما ندهید؛زنان ایرانی مدرن و قوی هستند |url=https://didaremrooz.ir/1401/06/20/%d9%85%db%8c%d9%86%d8%a7-%da%a9%d8%a7%d9%88%d8%a7%d9%86%db%8c-%d8%a7%db%8c%d9%86%d9%82%d8%af%d8%b1-%d9%86%d9%82%d8%b4-%d8%a2%d8%af%d9%85%d9%87%d8%a7%db%8c-%d8%a8%d8%af%d8%a8%d8%ae/ |access-date=2022-11-09 |script-website=fa:دیدار امروز |language=fa-IR |title=আৰ্কাইভ কপি |archivedate=2022-11-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221109215058/https://didaremrooz.ir/1401/06/20/%D9%85%DB%8C%D9%86%D8%A7-%DA%A9%D8%A7%D9%88%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D9%86%D9%82%D8%AF%D8%B1-%D9%86%D9%82%D8%B4-%D8%A2%D8%AF%D9%85%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D8%AF%D8%A8%D8%AE/ |deadurl=yes }}</ref> কাভানীয়ে ইৰানৰ কেইবাগৰাকীও গুৰুত্বপূৰ্ণ চলচ্চিত্ৰ আৰু নাট্য পৰিচালকৰ সৈতে কাম কৰিছে। তেইছ বছৰ বয়সত তেওঁ পুনৰ পেৰিছলৈ যায় আৰু দানিয়েল মেছগুইচ সঞ্চালক হৈ থকাৰ সময়তে জঁ ডেমিয়ান বাৰ্বিনৰ ক্লাছৰ অংশ হিচাপে কনচাৰভেটৰী নেচনেল ছুপেৰিয়ৰত নামভৰ্তি কৰে।<ref name="agencesartistiques.com" /> ২০১২ চনত বেন এফ্লেকৰ নিৰ্দেশনাত নিৰ্মিত অস্কাৰ বিজয়ী ছবি ''আৰ্গো''-ত তেওঁ ছাহাৰ চৰিত্ৰটোৰ বাবে কণ্ঠদান কৰিছিল। ২০১৩ চনত কাভানীয়ে চেপিদেহ ফাৰ্চীৰ ছবি ''ৰেড ৰ’জ''-ত মুখ্য চৰিত্ৰ ছাৰাৰ ভূমিকাত অভিনয় কৰে।<ref name="agencesartistiques.com">{{cite news|url=http://www.agencesartistiques.com/Fiche-Artiste/332224-mina-kavani.html|title=Mina KAVANI|newspaper=agencesartistiques.com|access-date=2014-07-09|language=French}}</ref> ছবিখন টৰণ্টো চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ, মাৰাডেক মহোৎসৱ আৰু চিকাগো আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱৰ দৰে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় মঞ্চত প্ৰদৰ্শিত হৈছিল। ছবিখনত কিছু উলংগতা থকাৰ বাবে কাভানী ইৰানী সংবাদ মাধ্যমৰ ভাবুকিৰ বলি হ’বলগীয়া হয়, যাৰ ফলত তেওঁ নিৰ্বাসিত জীৱন কটাবলগীয়া হয়। ছবিখনত কৰা সুন্দৰ অভিনয়ক প্ৰশংসা কৰি ইছাবেল হুপাৰ্ট আৰু বাৰ্ট্ৰাণ্ড বনেলোৱে জনোৱা সমৰ্থনৰ সহায়ত তেওঁ ৰাজনৈতিক শৰণাৰ্থীৰ মৰ্যাদা লাভ কৰে।<ref>{{Cite web |last=Kotzathanasis |first=Panos |date=November 6, 2022 |title=Interview With Mina Kavani: Whatever the Limitations Are, Iranian Directors Always Find Ways to Make Their Movies |url=https://asianmoviepulse.com/2022/11/interview-with-mina-kavani-whatever-the-limitations-are-iranian-directors-always-find-ways-to-make-their-movies/ |website=Asian Movie Pulse}}</ref><ref>{{Cite web |last=Zilko |first=Christian |date=2022-10-10 |title=Jafar Panahi Shares Statement at NYFF: 'The Hope of Creating Again Is a Reason for Existence' |url=https://www.indiewire.com/2022/10/jafar-panahi-statement-nyff-no-bears-screening-1234771038/ |access-date=2022-11-12 |website=IndieWire |language=en}}</ref> ২০১৪ চনত কাভানীয়ে ৰোলেণ্ড টিমচিটৰ নিৰ্দেশনাত ইৰানৰ সমসাময়িক কবি ফৰুগ ফাৰোখজাদৰ কবিতা আবৃত্তি কৰি ‘অডিঅ’ন-থিয়েটাৰ ডি ইউৰোপ’ৰ মঞ্চত অভিনয় কৰিছিল। ২০১৫ চনত তেওঁ প্ৰখ্যাত ফৰাচী অভিনেতা জঁ-ডেমিয়ান বাৰ্বিনৰ সৈতে ‘অডিটৰিয়াম অৰ্কেষ্ট্ৰা নেচনেল ডি লিঁও’ত উপস্থিত হৈ ''হেপ্পী ডেইজ শ্বেইকছপীয়েৰ'' পৰিৱেশন কৰে।<ref>{{Cite web |last=Kotzathanasis |first=Panos |date=2022-11-06 |title=Interview With Mina Kavani: Whatever the Limitations Are, Iranian Directors Always Find Ways to Make Their Movies |url=https://asianmoviepulse.com/2022/11/interview-with-mina-kavani-whatever-the-limitations-are-iranian-directors-always-find-ways-to-make-their-movies/ |access-date=2022-11-12 |website=Asian Movie Pulse |language=en-US}}</ref><ref>{{cite web |last=Trabattoni |first=Alina |date=2022-09-12 |title=Venice 2022 draws to an emotional close, underlines solidarity with detained Iranian filmmakers |url=https://www.screendaily.com/news/venice-2022-draws-to-an-emotional-close-underlines-solidarity-with-detained-iranian-filmmakers/5174350.article |access-date=2022-11-12 |website=Screen }}</ref> একে বছৰতে তেওঁ কান চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱৰ জুৰীৰ অন্যতম সদস্য হিচাপে নিৰ্বাচিত হয়। পেট্ৰিক ডি চেলোৰিছ এই জুৰীৰ সভাপতি আছিল।<ref name="rouzegareno.ir" /> ২০১৫ আৰু ২০১৬ চনত এভিগনন মহোৎসৱৰ সময়ত বৰবৰা হাটৰ ''মালিনা'' নামৰ নাটকত তেওঁ অষ্ট্ৰিয়াৰ প্ৰখ্যাত সমসাময়িক কবি ইনজেবৰ্গ বাখমেনৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল। ২০১৬ চনত মৰক্কোৰ চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাতা কামেলিয়া মণ্টাছেৰেৰ চুটি ছবি ''চৌছ ট্ৰান্স''-ত তেওঁ লিলিৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰে।<ref>{{Cite web |date=2022-09-11 |title=مینا کاوانی: این‌قدر نقش آدم‌های بدبخت به ما ندهید؛زنان ایرانی مدرن و قوی هستند |url=https://www.sarpoosh.com/art-cinema/actors-director/actors-director1401062020.html |access-date=2022-11-09 |website=sarpoosh |language=fa}}</ref><ref>{{Cite news |title=مینا کاوانی: این‌قدر نقش آدم‌های بدبخت و خاک بر سر را به ما زنان ندهید /زنان ایرانی مدرن و قوی هستند! |url=https://www.rokna.net/بخش-%D8%B4%D8%A8%DA%A9%D9%87-%D9%8... |access-date=2022-11-09 |website=رکنا |language=fa }}{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ২০১৭-১৮ চনত কাভানীয়ে ২০০৬ চনৰ সাহিত্যৰ নোবেল বঁটা বিজয়ী তুৰ্কীৰ লেখক অৰহান পামুকৰ উপন্যাসৰ নাট্য ৰূপান্তৰ ''স্ন’''-ত ইপেক চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল। ষ্ট্ৰাছবাৰ্গৰ নেচনেল থিয়েটাৰৰ ব্ল্যাণ্ডিন সাভেটিয়েৰৰ নিৰ্দেশনাত নিৰ্মিত এই নাটকখন সমগ্ৰ ফ্ৰান্স আৰু চীনত প্ৰদৰ্শিত হৈছিল।<ref name="agencesartistiques.com" /><ref>{{Cite web |title=مینا کاوانی: این قدر نقش آدم های بدبخت و خاک بر سر را به ما زنان ندهید - زنان ایرانی مدرن و قوی هستند! |url=https://www.barkhat.news/plus/166319124212/mina-kavani-don-t-give-us-women-the-role-of-miserable-people-iranian-women-are-modern-and-strong |access-date=2022-11-09 |website=برخط نیوز |language=fa-IR}}</ref> ২০২২ চনত তেওঁ জাফৰ পানাহীৰ ''নো বায়াৰ্চ''ত অভিনয় কৰে, যিয়ে ভেনিছ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত বিশেষ জুৰী বঁটা লাভ কৰিছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত ২০২৪ চনত তেওঁ সহ অভিনেতা গোলশিফতেহ ফাৰাহানী আৰু জাৰ আমিৰ ইব্ৰাহিমীৰ সৈতে ''ৰিডিং ললিতা ইন তেহৰাণ''ত অভিনয় কৰে। == ব্যক্তিগত জীৱন == কাভানীয়ে ২০১০ চনত ফ্ৰান্সলৈ স্থানান্তৰিত হয় আৰু ফ্ৰান্সৰ নাগৰিকত্ব গ্ৰহণ কৰে।<ref>{{Cite web |last=Balmer |first=Crispian |date=September 9, 2022 |title=Empty chair for jailed Iranian Director at Venice film fest |url=https://www.reuters.com/lifestyle/empty-chair-jailed-iranian-director-venice-film-fest-2022-09-09/ |website=Reuters}}</ref><ref name="elle"/><ref name="trend"/> == চলচ্চিত্ৰপঞ্জী == === চলচ্চিত্ৰ === {| class="wikitable plainrowheaders sortable" style=font-size:100% ! scope="col" | বছৰ ! scope="col" | নাম ! scope="col" | চৰিত্ৰ ! scope="col" | পৰিচালক ! scope="col" class="unsortable" | টোকা ! scope="col" class="unsortable" | তথ্যসূত্ৰ |- ! scope=row| ২০১০ | ''মিষ্টাৰ ইউছেফ'' | ছাৰা |আলী ৰাফী | | <ref name="agencesartistiques.com" /> |- ! scope=row| ২০১২ | ''আৰ্গো'' || ছাহাৰ (কণ্ঠ) || বেন এফ্লেক | || <ref name="agencesartistiques.com" /> |- ! scope=row|২০১৪ | ''ৰেড ৰ’জ'' ||ছাৰা|| চেপিদেহ ফাৰ্চী | || <ref name="agencesartistiques.com" /> |- ! scope=row|২০১৬ |''মাই ডেড টকছ বুলশ্বিট'' | |শাহৰিয়াৰ শ্বান্দিজ |চুটি ছবি | |- ! scope=row|২০১৮ |''চৌছ ট্ৰান্স'' |লিলি |কামেলিয়া মণ্টাছেৰে |চুটি ছবি | |- ! scope=row|২০২০ |''ডিচেণ্ট পিপল'' |লা-ছেজ মহিলা |মেক্সিম ৰয় |চুটি ছবি | |- ! scope=row rowspan="2" |২০২১ |''আণ্ডাৰকভাৰ'' |এণ্টোৰাজ কৰিম ফাছি |থিয়েৰী ডি পেৰেটি | | |- |''হাইড্ৰেঞ্জাছ ইন ৱিণ্টৰ'' |পাৰভিনেহ |হেলেন ৰাষ্টেগাৰ |চুটি ছবি | |- ! scope=row rowspan="2" |২০২২ |''দ্য গাৰ্ল এণ্ড দ্য বয়'' |মালিনা |জঁ-মেৰী বেছেট | | |- | ''নো বায়াৰ্চ'' ||ঝাৰা|| জাফৰ পানাহী | || <ref name="NoBearsScreenDailyRelease">{{Cite web |last=Goodfellow |first=Melanie |date=11 May 2022 |title=Celluloid Dreams to launch Jafar Panahi's new film 'No Bears' at Cannes (exclusive) |url=https://www.screendaily.com/news/celluloid-dreams-to-launch-jafar-panahis-new-film-no-bears-at-cannes-exclusive/5170338.article |access-date=8 August 2022 |website=Screen Daily |language=en}}</ref> |- ! scope=row|২০২৩ |''দ্য ছাইৰেন'' |(কণ্ঠ) |চেপিদেহ ফাৰ্চী |এনিমেটেড ছবি |<ref>{{Cite web |title=La Sirène {{!}} The Siren - Panorama 2023 |url=https://www.berlinale.de/en/2023/programme/202306311.html |access-date=2023-05-21 |website=www.berlinale.de |language=en}}</ref> |- ! scope=row|২০২৪ |''ৰিডিং ললিতা ইন তেহৰাণ'' |নাছৰিন |ইৰান ৰিকলিছ | |<ref>{{Cite web |last=Ritman |first=Alex |date=2023-05-05 |title=Cannes: Golshifteh Farahani, Zar Amir-Ebrahimi to Lead Eran Riklis' Adaptation of Iranian Novel 'Reading Lolita in Tehran' |url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/golshiften-farahani-zar-amir-ebrahimi-reading-lolita-in-tehran-1235480099/ |access-date=2023-05-05 |website=The Hollywood Reporter |language=en-US}}</ref> |} ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== *{{IMDb name|6877833}} *[http://www.sourehcinema.com/People/People.aspx?Id=139103220200 Profile at ''SourehCinema''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140907191859/http://www.sourehcinema.com/People/People.aspx?Id=139103220200 |date=2014-09-07 }} [[শ্ৰেণী:ইৰানৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:অভিনেত্ৰী]] 99udz0wk3j3s9252w6m7zo0vugtfn2t 0 137060 612284 610461 2026-06-15T01:20:10Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 7 sources and tagging 5 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 612284 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = মেহতাব চাৰ্ভাটী | image = مهتاب ثروتی.jpg | landscape = yes | caption = চুইট টেষ্ট অৱ ডাৰ্কনেছ বোলছবিখনত মেহতাব চাৰ্ভাটী | native_name = مهتاب ثروتی | native_name_lang = Fa | birth_date = {{birth date and age|1992|1|22}} | birth_place = ট্ৰেহান, [[ইৰান]] | occupation = অভিনেত্ৰী, ফটোগ্ৰাফাৰ | years_active = ২০১৩–বৰ্তমান }} '''মেহতাব চাৰ্ভাটী''' ([[ফাৰ্চী]]: مهتاب ثروتی; জন্ম ২২ জানুৱাৰী, ১৯৯২) হৈছে এগৰাকী ইৰানী অভিনেত্ৰী।<ref>{{Cite web|date=2020-04-19|title=بیوگرافی مهتاب ثروتی + عکسهای اینستاگرام و زندگی شخصی|url=https://sabzmedia.com/biography-mahtab-servati/|access-date=2021-09-24|website=سبزمدیا|language=fa-IR|archivedate=2021-09-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210924204435/https://sabzmedia.com/biography-mahtab-servati/|deadurl=yes}}</ref><ref>{{Cite web|date=2021-08-22|title=بیوگرافی مهتاب ثروتی؛ از عکاسی تا بازیگری با ناگفته‌ها|url=https://photokade.com/بیوگرافی-مهتاب-ثروتی/|access-date=2021-09-24|language=fa-IR}}</ref><ref>{{Cite web|title=بیوگرافی مهتاب ثروتی، بازیگر محبوب سینما + تصاویر|url=https://shomanews.com/|access-date=2021-09-24|website=پایگاه خبری شما نیوز|language=fa|archivedate=2021-09-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210920194538/https://www.shomanews.com/|deadurl=yes}}</ref> ৭০সংখ্যক বাৰ্লিন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত গ’ল্ডেন বিয়েৰ বঁটা লাভ কৰা ''দেয়াৰ ইজ নো ইভিল'' বোলছবিখনত কৰা অভিনয়ৰ বাবে তেওঁ আটাইতকৈ বেছি পৰিচিত।<ref>{{Cite web|last=Meza|first=Ed|date=2020-02-29|title='There Is No Evil' Wins Golden Bear at Berlin Film Festival|url=https://variety.com/2020/film/news/berlin-film-festival-2020-award-winners-1203519894/|access-date=2021-09-24|website=Variety|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news|date=2020-02-29|title=Berlin International Film Festival: Iranian film about executions wins top prize|language=en-GB|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-51693417|access-date=2021-09-24}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত চাৰ্ভাটীয়ে ''ৱান্স আপন এ টাইম ইন ইৰান'' আৰু ''দ্য ট্ৰান্সলেটৰ'' ৱেব শৃংখলাৰ জৰিয়তে বিশেষ স্বীকৃতি আৰু জনপ্ৰিয়তা অৰ্জন কৰে। == প্ৰাৰম্ভিক জীৱন আৰু কৰ্মজীৱন == === প্ৰাৰম্ভিক জীৱন === মেহতাব চাৰ্ভাটীৰ জন্ম ১৯৯২ চনৰ ২২ জানুৱাৰীত ইৰানৰ তহেৰানত হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=Namava |url=https://www.namava.ir/person-17523-%D9%85%D9%87%D8%AA%D8%A7%D8%A8_%D8%AB%D8%B1%D9%88%D8%AA%DB%8C |access-date=2023-03-03 |website=www.namava.ir}}</ref> তেওঁ প্ৰথমাৱস্থাত ফটোগ্ৰাফী অধ্যয়ন কৰিছিল যদিও পিছলৈ আগ্ৰহৰ অভাৱৰ বাবে ইয়াক এৰি দিয়ে। তেওঁৰ ফটোগ্ৰাফী কাৰ্যকলাপসমূহ প্ৰধানকৈ থিয়েটাৰ আৰু নেপথ্যৰ ফটোগ্ৰাফীৰ ক্ষেত্ৰত আছিল।<ref>{{Cite web |last=hamkar7 |date=2023-02-08 |title=بیوگرافی کامل مهتاب ثروتی بازیگر و همسرش + عکس های جدید |url=https://harfetaze.com/292687/مهتاب-ثروتی-2/ |access-date=2023-03-03 |website=مجله اینترنتی حرف تازه |language=fa}}</ref> তেওঁ ২০১৩ চনত ''ৰূহুল্লাহ'' দূৰদৰ্শন শৃংখলা, ''মাই গ্লুমী বাটাৰফ্লাইজ ইন এ ৱাণ্ডাৰফুল স্প্ৰীং মৰ্নিং'' নাটক আৰু ''দ্য লাষ্ট হুইচপাৰ'' দূৰদৰ্শন চলচ্চিত্ৰত ফটোগ্ৰাফাৰ হিচাপে কাম কৰিছিল।<ref>{{Cite web |title=بیوگرافی مهتاب ثروتی و همسرش {{!}}بررسی آثار +تصاویر خاص |url=http://tanama.ir/%D8%A8%DB%8C%D9%88%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%81%DB%8C-%D9%85%D9%87%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D8%AB%D8%B1%D9%88%D8%AA%DB%8C-p12474 |access-date=2023-03-03 |website=تانما |language=fa |archive-date=2023-01-27 |archive-url=https://archive.org |url-status=dead |archivedate=2023-01-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230127185034/https://tanama.ir/%d8%a8%db%8c%d9%88%da%af%d8%b1%d8%a7%d9%81%db%8c-%d9%85%d9%87%d8%aa%d8%a7%d8%a8-%d8%ab%d8%b1%d9%88%d8%aa%db%8c-p12474 |deadurl=yes }}</ref><ref>{{Cite web |title=«آخرین زمزمه» فیلم تلویزیونی نوروز شبکه دو- اخبار فرهنگی تسنیم {{!}} Tasnim |url=https://www.tasnimnews.com/fa/news/1392/12/13/302078/%D8%A2%D8%AE%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D8%B2%D9%85%D8%B2%D9%85%D9%87-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85-%D8%AA%D9%84%D9%88%DB%8C%D8%B2%DB%8C%D9%88%D9%86%DB%8C-%D9%86%D9%88%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D8%B4%D8%A8%DA%A9%D9%87-%D8%AF%D9%8 |access-date=2023-03-03 |website=خبرگزاری تسنیم {{!}} Tasnim |language=fa}}</ref> ২০১৩ চনত চাজ্জাদ আফচাৰিয়ানৰ নাটক ''মাই গ্লুমী বাটাৰফ্লাইজ ইন এ ৱাণ্ডাৰফুল স্প্ৰীং মৰ্নিং''-ত অভিনেত্ৰী আন্নালি চাকুৰীৰ অভিনয় দেখাৰ পিছত তেওঁ অভিনয়ৰ প্ৰতি আগ্ৰহী হৈ পৰে।<ref>{{Cite web |last=hamkar7 |date=2023-02-08 |title=بیوگرافی کامل مهتاب ثروتی بازیگر و همسرش + عکس های جدید |url=https://harfetaze.com/292687/مهتاب-ثروتی-2/ |access-date=2023-03-03 |website=مجله اینترنتی حرف تازه |language=fa}}</ref> নাটকখন চোৱাৰ পিছত চাৰ্ভাটীয়ে এবছৰ ধৰি চাজ্জাদ আফচাৰিয়ানৰ কৰ্মশালাত অংশগ্ৰহণ কৰে আৰু তাৰ পিছত ২০১৪ চনত প্ৰথমবাৰৰ বাবে মঞ্চত অভিনয় কৰে।<ref>{{Cite web |last=hamkar7 |date=2023-02-08 |title=بیوگرافی کامل مهتاب ثروتی بازیگر و همسرش + عکس های جدید |url=https://harfetaze.com/292687/مهتاب-ثروتی-2/ |access-date=2023-03-03 |website=مجله اینترنتی حرف تازه |language=fa}}</ref> === ২০১৪–২০১৯: কেৰিয়াৰৰ আৰম্ভণি === ২০১৪ চনৰ ৩ আগষ্টৰপৰা ৬ ছেপ্টেম্বৰলৈকে প্ৰদৰ্শিত চাজ্জাদ আফচাৰিয়ানৰ নাটক ''ইৰান ভাৰ্চেচ ইণ্ডোনেছিয়া''-ত অভিনয় কৰি চাৰ্ভাটীয়ে অভিনয় জীৱনৰ পাতনি মেলে। এই নাটকত তেওঁ সহ-লেখিকা হিচাপেও কাম কৰিছিল।<ref>{{Cite web |title=تیوال نمایش ایران استرالیا |url=https://www.tiwall.com/p/iranaustralia |access-date=2023-03-03 |website=www.tiwall.com}}</ref> পিছলৈ তেওঁ ২০১৫ চনৰ ২৬ এপ্ৰিলৰপৰা ২২ মে’লৈকে হুছেইন হাইদৰীপুৰৰ নাটক ''ৱাট ইজ আদিল ফেৰদৌচিপুৰ ডুইং''-ত অভিনয় কৰে। এই নাটকখন তিনিটা খণ্ডৰে গঠিত আছিল আৰু প্ৰতিটো খণ্ড পৰিয়ালটোৰ তিনিজন সদস্যৰ এজনৰ বিষয়ে আছিল। এইবাৰ চাৰ্ভাটীয়ে এগৰাকী বিবাহিতা কন্যাৰ মুখ্য চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল যিয়ে ফুটবল খেলুৱৈ হোৱাৰ সপোন দেখে।<ref>{{Cite web |title=تیوال نمایش چه میکنه این عادل فردوسی پور |url=https://www.tiwall.com/p/adelferdowsipour?_fs=1 |access-date=2023-03-03 |website=www.tiwall.com}}</ref> আমিৰ আহমদ আনচাৰী পৰিচালিত পোনপটীয়াকৈ ভিডিঅ' আকাৰে মুক্তি পোৱা ছবি ''দ্য গিফ্ট''-ত চাৰ্ভাটীয়ে সহ-ফটোগ্ৰাফাৰ হিচাপে কাম কৰিছিল।<ref>{{Cite web |last=reza |date=2021-02-10 |title=فیلم هدیه {{!}} اسامی و بیوگرافی بازیگران فیلم هدیه به همراه عکس های جدید |url=https://harfetaze.com/146987/فیلم-هدیه/ |access-date=2023-03-03 |website=مجله اینترنتی حرف تازه |language=fa}}</ref> ২০১৫ চনত ইৰান-ইৰাক যুদ্ধৰ পটভূমিত নিৰ্মিত যুদ্ধভিত্তিক ড্ৰামা ধাৰাবাহিক ''কিমিয়া''-ৰ জৰিয়তে তেওঁ সৰু পৰ্দাত আত্মপ্ৰকাশ কৰে। ইয়াত তেওঁ মুখ্য চৰিত্ৰ কিমিয়াৰ আটাইতকৈ প্ৰিয় বান্ধৱী ছালমা নামৰ এগৰাকী গৰ্ভৱতী দক্ষিণদেশীয় মহিলাৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল। চৰিত্ৰটো ফুটাই তুলিবলৈ চাৰ্ভাটীয়ে খোজেস্তানী আৰবী উপভাষাৰ অভ্যাস কৰিছিল। এই ধাৰাবাহিকখন ইৰানৰ টেলিভিছন ইতিহাসৰ দ্বিতীয় আটাইতকৈ দীঘলীয়া ধাৰাবাহিক আছিল।<ref>{{Cite web |title=ساعت و زمان پخش سریال کیمیا از شبکه آی فیلم |url=https://www.shomanews.com/بخش-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF-%D9%8... |access-date=2023-03-03 |website=پایگاه خبری شما نیوز |language=fa}}</ref> সমালোচকৰপৰা মিশ্ৰিত সঁহাৰি পালেও ধাৰাবাহিকখনে ব্যাৱসায়িকভাৱে সফলতা লাভ কৰে আৰু ইৰানৰ টেলিভিছন ইতিহাসৰ অন্যতম সৰ্বাধিক ৰেটিং প্ৰাপ্ত ড্ৰামাত পৰিণত হয়। ''কিমিয়া'' ধাৰাবাহিকখনে শ্ৰেষ্ঠ টেলিভিছন ধাৰাবাহিক আৰু শ্ৰেষ্ঠ চিত্ৰনাট্যসহ চাৰিখন হাফেজ বঁটাৰ মনোনয়ন লাভ কৰে আৰু পিছৰখন বঁটা জয় কৰে। কেমেৰাৰ সন্মুখত অভিনয়ৰ জ্ঞান কম থকাৰ বাবে তেওঁ কেমেৰাৰ সন্মুখৰ প্ৰথম অভিজ্ঞতাটোক বেয়া বুলি সোঁৱৰণ কৰে।<ref>{{Cite web |date=2016 |title=شانزدهمین دوره جشن حافظ (سال ۱۳۹۵) - جشن حافظ |url=https://www.hafezawards.com/16th-hafez-awards-1395/ |access-date=2023-03-03 |language=fa-IR}}</ref> ২০১৬ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত ৩৪সংখ্যক ফাজৰ চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত প্ৰদৰ্শিত মজিদ তাভাকোলীৰ ছবি ''বৰ্ন ইন ১৯৮৭''-ৰ জৰিয়তে তেওঁ ডাঙৰ পৰ্দাত ভৰি দিয়ে।<ref>{{Cite web |title=بیوگرافی مهتاب ثروتی بازیگر و همسرش + زندگینامه |url=https://namnamak.com/%D9%81%D8%B1%... |access-date=2023-03-03 |website=نم نمک |language=fa-IR }}{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ২০১৬ চনৰ নাটক ''খোদাবাচ''-ত তেওঁ মূল ফটোগ্ৰাফাৰ হিচাপে কাম কৰিছিল।<ref>{{Cite web |title=تیوال نمایش خدابس |url=https://www.tiwall.com/p/khodabas?_fs=1 |access-date=2023-03-03 |website=www.tiwall.com}}</ref> ২০১৬ চনৰ ৩০ অক্টোবৰৰপৰা ১১ নৱেম্বৰলৈকে আলীৰেজা আজলীৰ নাটক ''এ ফিউ স্লিপচ অন দ্য এজ অৱ দ্য হেডচ অৱ এ টুইষ্টেড পজিশন''-ত তেওঁ অভিনয় কৰিছিল।<ref>{{Cite web |title=تیوال نمایش چند تکه‌ی لغزان بر لبه‌ی سران یک وضعیت پیچان |url=https://www.tiwall.com/p/chandtekeh.laghzan?_fs=1 |access-date=2023-03-03 |website=www.tiwall.com}}</ref> আলীৰেজা আফখামী পৰিচালিত চিকিৎসাভিত্তিক টেলিভিছন ধাৰাবাহিক ''নাৰ্চেচ''-ত চাৰ্ভাটীয়ে ফাতেমেহ দাদমান নামৰ এগৰাকী ৰোগীৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল। এই ধাৰাবাহিকখনে শ্ৰেষ্ঠ টেলিভিছন ধাৰাবাহিককে ধৰি তিনিখন মনোনয়ন লাভ কৰিছিল।<ref>{{Cite web |date=2016 |title=سریال پرستاران از امشب روی آنتن شبکه یک +عکس |url=https://jamejamonline.ir/fa/news/1001057 |access-date=2023-03-03 |website=jamejamonline.ir |language=fa}}</ref> ২০১৭ চনৰ ৮ জুনৰপৰা ২৪ জুলাইলৈকে তেওঁ হাছান মাদজুনীৰ নাটক ''ইনচিডেণ্ট ৱিথ এ মেট্ৰানপাজ''-ত অভিনয় কৰে।<ref>{{Cite web|title=تیوال نمایش ماجرای مترانپاژ |url=https://www.tiwall.com/p/metranpazh?_fs=1 |access-date=2023-03-03 |website=www.tiwall.com}}</ref> চৈয়দ চুলতানী পৰিচালিত ড্ৰামা ধাৰাবাহিক ''ইন চাৰ্চ অৱ পিচ''-ত চাৰ্ভাটীয়ে চাৰা চাৰীৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল। এই ধাৰাবাহিকখনে ১৮সংখ্যক হাফেজ বঁটাত শ্ৰেষ্ঠ চিত্ৰনাট্যৰ মনোনয়ন লাভ কৰিছিল।<ref>{{Cite web |date=2017-03-11 |title=بازدید مدیر شبکه تهران از سریالی با بازی مهدی هاشمی و داریوش فرهنگ |url=https://www.isna.ir/news/95122113709/... |access-date=2023-03-03 |website=ایسنا |language=fa}}</ref><ref>{{Cite web |date=2017 |title=هجدهمین دوره جشن حافظ (سال ۱۳۹۷) - جشن حافظ |url=https://www.hafezawards.com/18th-hafez-awards-1397/ |access-date=2023-03-03 |language=fa-IR}}</ref> ২০১৭ চনত ৰাণা আজাদীভাৰ আৰু আমিৰ আঘাইৰ সৈতে ৰহস্যধৰ্মী ড্ৰামা ছবি ''প্ৰাইভেচী''-ত তেওঁ ডৰ্চা নামৰ এগৰাকী কিশোৰীৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল, যাৰ প্ৰাক্তন প্ৰেমিকে তাইক অনৱৰতে হাৰাশাস্তি আৰু ভাবুকি দি আছিল।<ref>{{Cite web |title=حریم شخصی |url=https://www.filimo.com/m/0MOsc |access-date=2023-03-03 |website=فیلیمو |language=fa |archivedate=2023-04-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230413192101/https://www.filimo.com/m/0MOsc |deadurl=yes }}</ref> পিছলৈ চাৰ্ভাটীয়ে ২০১৮ চনৰ ২ মে’ৰপৰা ১৮ মে’লৈ পুনৰবাৰ হাছান মাদজুনীৰ নাটক ''ইনচিডেণ্ট ৱিথ এ মেট্ৰানপাজ''-ত অভিনয় কৰে, এইবাৰ এখন বেলেগ মঞ্চত।<ref>{{Cite web |title=تیوال نمایش ماجرای مترانپاژ |url=https://www.tiwall.com/p/metranpazh2?_fs=1 |access-date=2023-03-03 |website=www.tiwall.com}}</ref> ২০১৮ চনত চাৰ্ভাটীয়ে দুখন ছবি ক্ৰমে ''পাস্তাৰিওনী'' আৰু ''অেননিয়মিটি''-ত অভিনয় কৰে। দুয়োখন ছবিয়ে সমালোচকৰপৰা মিশ্ৰিত সঁহাৰি লাভ কৰিছিল। ৰোমাণ্টিক-কমেডী ছবি ''পাস্তাৰিওনী''-ত তেওঁ গোহাৰ খেইৰাণ্ডিছৰ সৈতে ফেৰেষ্টেহ তোৰাবী নামৰ এগৰাকী নতুন ৰান্ধনীৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল যিয়ে নিজৰ মালিকৰ প্ৰেমত পৰে।<ref>{{Citation |title=پاستاریونی |url=https://www.filimo.com/m/8CtkI |language=fa |access-date=2023-03-03 |archivedate=2023-03-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230324165827/https://www.filimo.com/m/8CtkI }}</ref> অপৰাধধৰ্মী ড্ৰামা ছবি ''অেননিয়মিটি''-ত তেওঁ বাৰণ কোচাৰী আৰু হাছান মাদজুনীৰ সৈতে অভিনয় কৰিছিল।<ref>{{Cite web |title=نقد و بررسی فیلم سینمایی بی نامی اثر علیرضا صمدی {{!}} سلام‌سینما |url=https://www.salamcinama.ir/critic/524/... |access-date=2023-03-03 |website=www.salamcinama.ir }}{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ২০১৯ চনত তেওঁ নিজৰ প্ৰথম চুটি ছবি ''ড’ণ্ট ফৰগেট টুডে''-ত মহিলা মুখ্য চৰিত্ৰত অভিনয় কৰে, য’ত তেওঁ আৰু তেওঁৰ স্বামী ৰেজা গৰ্ভপাতৰ পূৰ্বে স্বাস্থ্য পৰীক্ষাৰ বাবে হাস্পতাললৈ যায়।<ref>{{Cite web |title=فیلم کوتاه امروزُ یادت نره دیدئو dideo |url=https://www.dideo.ir/v/ap/L3qMu/... |access-date=2023-03-03 |website=dideo |language=en }}{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> বেহজাদ খোদচভেয়চীৰ ছবি ''ডটাৰ্চ অৱ ৱিণ্টৰ''-ত চাৰ্ভাটীয়ে প্ৰথমবাৰৰ বাবে পূৰ্ণদৈৰ্ঘ্য ছবিত নীলুফাৰ নামৰ এগৰাকী শ্ৰমিক শ্ৰেণীৰ ছোৱালীৰ মুখ্য চৰিত্ৰত অভিনয় কৰে। এই ছবিখন অংগদানৰ বিষয়ৰ ওপৰত আধাৰিত আছিল।<ref>{{Cite web |title=فیلم دختران زمستان (1397) {{!}} بازیگران+عکس‌ها {{!}} سلام‌سینما |url=https://www.salamcinama.ir/movie/NK7n/%D8%AF%D8%AE%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B2%D9%85%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86 |access-date=2023-03-03 |website=www.salamcinama.ir |archivedate=2022-12-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221217090544/https://www.salamcinama.ir/movie/NK7n/%D8%AF%D8%AE%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B2%D9%85%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86 |deadurl=yes }}</ref> পিছলৈ তেওঁ ২০১৯ চনতে আৰু দুখন চুটি ছবি ক্ৰমে ''শ্বেডো অৱ পাৰ্পল'' আৰু ''এ-অৰ্টা''-ত অভিনয় কৰে।<ref>{{Cite web |title=سایه ارغوان |url=https://www.filimo.com/m/25ydb |access-date=2023-03-03 |website=filimo }}{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === ২০২০: সফলতা === ২০২০ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত চাৰ্ভাটীয়ে ৬ মাহৰ অনুশীলনৰ পিছত মাত্ৰ দুটা প্ৰদৰ্শনীৰ বাবে ৰামিন আকবৰীৰ মনেল’গ নাটক ''ষ্টিপুলেচন নম্বৰ টু''-ত অভিনয় কৰে। তেওঁ এই প্ৰদৰ্শনীক নিজৰ কেৰিয়াৰৰ আটাইতকৈ সন্তোষজনক অভিনয়ৰ অভিজ্ঞতা বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>{{Cite web |title=چه کسی صندلی را جابه‌جا کرده است؟ |url=https://integre.ir/reviews-and-theaters/vaziate-shomareh-2/ |access-date=2023-03-03 |website=اَنتِگره |language=fa }}{{Dead link|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> চাৰ্ভাটীয়ে তেওঁৰ চৰিত্ৰটোৰ বিষয়ে কয় যে, এগৰাকী মহিলা যিয়ে ঘৰত অনৱৰতে আন এগৰাকী মহিলাক দেখা পায়, আৰু অভিনয়ৰ সময়ত তেওঁৰ সন্মুখত থকা চকীখন কাৰোবাৰ স্মৃতিচিহ্ন, আৰু এই মহিলাগৰাকীৰ ঘৰটো ইমানেই সৰু যে খোজ কাঢ়োঁতে দুৱাৰ আৰু দেৱালত খুন্দা খাইছিল। কোনোবা এটা সময়ৰপৰা এই মহিলাগৰাকীৰ এটা ভ্ৰম হৈছিল যে চকীখন ফুলি উঠিছে আৰু তাইৰ ঘৰৰ ঠাইখিনি অধিকাৰ কৰিছে।<ref>{{Citation |title=Mahtab Servati {{!}} عکاسی برایم هیجانی که فکر میکردم را نداشت |url=https://www.youtube.com/watch?v=1LPgWotUEYM |language=en |access-date=2023-03-03}}</ref> চাৰ্ভাটীয়ে মহম্মদ ৰাছৌলফৰ বোলছবি ''দেয়াৰ ইজ নো ইভিল''-ত নানা চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল। এই ছবিখন ৭০সংখ্যক বাৰ্লিন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত প্ৰদৰ্শিত হৈছিল। ছবিখনে সৰ্বজনীন প্ৰশংসা লাভ কৰাৰ লগতে গ’ল্ডেন বিয়েৰ বঁটাও লাভ কৰে।<ref>{{Cite news |date=2020-02-29 |title=Berlin International Film Festival: Iranian film about executions wins top prize |language=en-GB |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-51693417 |access-date=2023-03-03}}</ref> ছবিখনৰ তৃতীয়টো খণ্ডত দেখা পোৱা চাৰ্ভাটীৰ নানা চৰিত্ৰটো আছিল গাঁৱৰ এজন শিক্ষকৰ সৈতে সম্পৰ্ক থকা এগৰাকী গাঁৱলীয়া ছোৱালী, যি গৰাকী শিক্ষকক ভিন্ন মতাদৰ্শৰ বাবে মৃত্যুদণ্ড দিয়া হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=There Is No Evil review – passionate plea against Iran's soul-poisoning executions {{!}} Movies {{!}} The Guardian |url=https://www.theguardian.com/film/2021/nov/30/there-is-no-evil-review-passionate-plea-against-irans-soul-poisoning-executions |access-date=2023-03-03 |website=amp.theguardian.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=There Is No Evil review – devastating everyday tales of life under Iran's brutal regime {{!}} World cinema {{!}} The Guardian |url=https://www.theguardian.com/film/2021/dec/05/there-is-no-evil-review-mohammad-rasoulof-golden-bear-iran-death-penalty-drama |access-date=2023-03-03 |website=amp.theguardian.com}}</ref> ২০২০ চনৰ এপ্ৰিল মাহত তেওঁ হাদী মোগাদ্দামদুষ্ট পৰিচালিত যুদ্ধভিত্তিক ড্ৰামা দূৰদৰ্শন শৃংখলা ''চ’লজাৰ''-ত মিনা মোৱাফী হিচাপে অভিনয় কৰি তিনি বছৰৰ পাছত পুনৰ সৰু পৰ্দালৈ ঘূৰি আহে।<ref>{{Cite web |title=مشهد ایستگاه پایانی سریال &quot; سرباز&quot; + عکس‌های جدید- اخبار رادیو و تل - اخبار فرهنگی تسنیم {{!}} Tasnim |url=https://www.tasnimnews.com/fa/news/1398/10/07/2169226/%D9%85%D8%B4%D9%87%D8%AF-%D8%A7%DB%8C%D8%B3%D8%AA%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D9%BE%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B3%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%84-%D8%B3%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B2-%D8%B9%DA%A9%D8%B3-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AC%D8%AF%DB%8C%D8%AF |access-date=2023-03-03 |website=خبرگزاری تسنیم {{!}} Tasnim |language=fa}}</ref> মেহৰান মাহদাবিয়ান পৰিচালিত ড্ৰামা ছবি ''পাৰভা''-ত চাৰ্ভাটীয়ে অভিনয় কৰিছিল, যিখন ছবিয়ে ২০২০ চনৰ ২৯ অক্টোবৰৰপৰা ৮ নৱেম্বৰলৈ স্পেইনত অনুষ্ঠিত ১১সংখ্যক লেইডা আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱৰ চিনেমা ডেল মন শাখাত অংশগ্ৰহণ কৰিছিল।<ref>{{Cite web |date=2020-10-21 |title=Spain's Lleida Film Festival to host Iranian 'Parva' |url=https://en.mehrnews.com/news/164940/Spain-s-Lleida-Film-Festival-to-host-Iranian-Parva |access-date=2023-03-03 |website=Mehr News Agency |language=en}}</ref> === ২০২১–২০২২: ব্যাপক স্বীকৃতি === ২০২১ চনত চাৰ্ভাটীয়ে এখন ৱেব শৃংখলা, দুখন পূৰ্ণদৈৰ্ঘ্য চলচ্চিত্ৰ আৰু তিনিখন চুটি ছবিত অভিনয় কৰে। বাবক বাহৰাম বেইগী পৰিচালিত ড্ৰামা পূৰ্ণদৈৰ্ঘ্য চলচ্চিত্ৰ ''এট দ্য এণ্ড অৱ দ্য ডে''-ত তেওঁ হানিয়ে টাভাছোলী আৰু চাবনম মোঘাদ্দামীৰ সৈতে অভিনয় কৰিছিল। ২০২১ চনৰ জুন মাহত ইয়াৰ দৃশ্যগ্ৰহণ আৰম্ভ হৈ পৰৱৰ্তী মাহত শেষ হয়। এই ছবিখন এতিয়ালৈকে ৰাজহুৱাকৈ মুক্তি দিয়া হোৱা নাই।<ref>{{Cite web |date=2021-06-28 |title=هانیه توسلی بازیگر «چهره به چهره» شد {{!}} سینماایده‌آل |url=https://www.cinemaideal.ir/news/839/%C3%99%C2%87%C3%98%C2%A7%C3%99%C2%86%C3%9B%C2%8C%C3%99%C2%87-%C3%98%C2%AA%C3%99%C2%88%C3%98%C2%B3%C3%99%C2%84%C3%9B%C2%8C-%C3%98%C2%A8%C3%98%C2%A7%C3%98%C2%B2%C3%9B%C2%8C%C3%9A%C2%AF%C3%98%C2%B1-%C3%9A%C2%86%C3%99%C2%87%C3%98%C2%B1%C3%99%C2%87 |access-date=2023-03-03 |website=سینماایده‌آل {{!}} پایگاه خبری تحلیلی سینماایده‌آل |language=fa}}</ref> মিলাদ মানচুৰী পৰিচালিত ড্ৰামা পূৰ্ণদৈৰ্ঘ্য চলচ্চিত্ৰ ''কুলবাৰ্ফ''-ত তেওঁ এগৰাকী কুৰ্দিছ ছোৱালীৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল আৰু এগৰাকী কোলবাৰ ছোৱালী চেনুৰৰ চৰিত্ৰটোৰ বাবে কুৰ্দিছ উপভাষা শিকিবলগীয়া হৈছিল।<ref>{{Cite web |date=2021-06-06 |title=«کولبرف»، دو جایزه از جشنواره وی‌آی‌زد بلغارستان دریافت کرد |url=https://www.khabaronline.ir/news/1522427/کولبرف-دو-جایزه-از-جشنواره-وی-آی-زد-بلغارستان-دریافت-کرد |access-date=2023-03-03 |website=خبرآنلاین |language=fa}}</ref> প্ৰথমখন চুটি ছবি ''ছাৰ্ভাইভাৰ অৱ দ্য ডে'' ৰচুল চদৰ আমেলীয়ে প্ৰযোজনা কৰিছিল আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ মহম্মদৰেজা চদৰ আমেলীয়ে পৰিচালনা কৰিছিল। ৩৮সংখ্যক তহেৰান আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চুটি চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত প্ৰদৰ্শিত মোস্তফা চুলেমানী পৰিচালিত দ্বিতীয়খন চুটি ছবি ''গাৰ্ডেন''-ত চাৰ্ভাটীয়ে এগৰাকী পলাতক ছোৱালীৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰে, যিয়ে এজন বৃদ্ধ ব্যক্তিৰ ওচৰত সহায় বিচাৰে।<ref>{{Cite web |title=تیوال فیلم کوتاه حیاط |url=https://www.tiwall.com/p/hayat?_fs=1 |access-date=2023-03-03 |website=www.tiwall.com}}</ref><ref>{{Cite web |date=2022-05-19 |title=راه‌یابی فیلم کوتاه |url=https://rawco.ir/News/%D8%B1%D8%A7%D9%87%DB%8C%D8%A7%D8%A8%DB%8C-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85-%DA%A9%D9%88%D8%AA%D8%A7%D9%87-%D8%AD%DB%8C%D8%A7%D8%B7-%D8%A8%D9%87-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%85%D8%B5%D8%B7%D9%81%DB%8C-%D8%B3%D9%84%DB%8C%D9%85%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%A8%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D9%85%DB%8C%D9%86-%D8%AF%D9%88%D8%B1%D9%87-ischia-global-film-festival |access-date=2023-03-03 |website=کمپانی بین المللی RAW |language=fa-IR |archivedate=2024-12-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20241218091859/https://rawco.ir/News/%D8%B1%D8%A7%D9%87%DB%8C%D8%A7%D8%A8%DB%8C-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85-%DA%A9%D9%88%D8%AA%D8%A7%D9%87-%D8%AD%DB%8C%D8%A7%D8%B7-%D8%A8%D9%87-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%85%D8%B5%D8%B7%D9%81%DB%8C-%D8%B3%D9%84%DB%8C%D9%85%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%A8%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D9%85%DB%8C%D9%86-%D8%AF%D9%88%D8%B1%D9%87-ischia-global-film-festival |deadurl=yes }}</ref> মিত্ৰা ৰাইচমোহাম্মদী পৰিচালিত তৃতীয়খন চুটি ছবি ''চুইট টেষ্ট অৱ ডাৰ্কনেছ''-ত চাৰ্ভাটীয়ে এগৰাকী দুখী আৰু হতাশাগ্ৰস্ত যুৱতী মাতৃৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰে, যাৰ সাতবছৰীয়া পুত্ৰই নিজকে বেটমেন চৰিত্ৰটোৰ সৈতে তুলনা কৰে আৰু বন্ধুবৰ্গক বিপদজনক কাম কৰিবলৈ উৎসাহিত কৰে।<ref>{{Cite web |date=2021-10-12 |title=«طعم شیرین تاریکی» در جشنواره اماراتی {{!}} سینما خانه {{!}} پایگاه خبری سینما، تئاتر و تلویزیون |url=https://cinemahouse.ir |access-date=2023-03-03 |website=سینما خانه {{!}} پایگاه خبری سینما، تئاتر و تلویزیون {{!}} اخبار سینما، تئاتر و تلویزیون |language=fa}}</ref><ref>{{Cite web |title=SWEET TASTE OF DARKNESS from MITRA RAEESMOHAMMADI – KIDS FIRST! Reviews and Videos |url=https://www.kidsfirst.org/detail/221141.html |access-date=2023-03-03 |website=www.kidsfirst.org}}</ref> এই অভিনয়ৰ বাবে চাৰ্ভাটীয়ে ২০২১ চনত এফএফটিজি বঁটাত শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰীৰ প্ৰথমটো মনোনয়ন লাভ কৰে।<ref>{{Cite web |title=FFTG Awards Film Fest 2021 Official Winners |url=https://fftgawards.com/fftg-awards-film-fest-2021-official-winners/ |access-date=2023-03-03 |website=FFTG Awards |language=en-US}}</ref> তেওঁ টিনা পাকৰাভান পৰিচালিত ৰোমাণ্টিক ঐতিহাসিক ড্ৰামা শৃংখলা ''ৱান্স আপন এ টাইম ইন ইৰান''-ত অভিনয় কৰিছিল। ১৯৪১ চনত দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধৰ সময়ত ইৰানত এংলো-ছোভিয়েট আক্ৰমণৰ পিছত ছোভিয়েট বাহিনীয়ে চাইবেৰিয়ালৈ নিৰ্বাসিত কৰা এগৰাকী জাৰ্মান মাতৃৰ জীয়ৰী তথা ইৰানী-জাৰ্মান চিত্ৰশিল্পী মেৰীৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰি চাৰ্ভাটীয়ে ব্যাপক স্বীকৃতি আৰু জনপ্ৰিয়তা লাভ কৰে। এই শৃংখলাটোৱে সমালোচকৰ প্ৰশংসা লাভ কৰাৰ লগতে ইয়াৰ অভিনয়ৰ বাবেও ভূয়সী প্ৰশংসা লাভ কৰিছিল।<ref>{{Cite web |last=جهان |first=راهبرد معاصر-آخرین اخبار ایران و |date=2021-10-13 |title=بیوگرافی مهتاب ثروتی بازیگر نقش ماری سریال خاتون+ عکس |url=http://rahbordemoaser.ir/fa/news/105350 |access-date=2023-03-03 |website=fa |language=fa }}{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |date=2021-07-25 |title=معرفی و آشنایی کامل با سریال های قبله عالم، خاتون و زخم کاری + زمان پخش |url=https://www.mashreghnews.ir/news/1249944/معرفی-و-آشنایی-کامل-با-سریال-های-قبله-عالم-خاتون-و-زخم-کاری |access-date=2023-03-03 |website=مشرق نیوز |language=fa}}</ref><ref>{{Cite web |last=فیلیمو‌شات |date=2021-07-15 |title=سریال خاتون؛ عشق در سال‌های اشغال |url=https://www.filimo.com/shot/93762/%D8%B3%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%84-%D8%AE%D8%A7%D8%AA%D9%88%D9%86/ |access-date=2023-03-03 |website=فیلیموشات |language=fa-IR |archivedate=2022-12-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221209053805/https://www.filimo.com/shot/93762/%D8%B3%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%84-%D8%AE%D8%A7%D8%AA%D9%88%D9%86/ |deadurl=yes }}</ref> ২০২২ চনত চাৰ্ভাটীয়ে ছায়েদেহ দালিৰিয়ান পৰিচালিত চুটি ছবি ''এচেছ''-ত অভিনয় কৰে, যিখন ছবি ২৬সংখ্যক কেনবেৰা চুটি চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত প্ৰদৰ্শিত হৈছিল।<ref>{{Cite web |last=ظفرنیا |first=پونه |date=2022-02-26 |title=رقابت 10 اثر کوتاه ایرانی در جشنواره «زنان فیلم‌ساز» ترکیه |url=https://iycs.ir/%D8%B1%D9%82%D8%A7%D8%A8%D8%AA-10-%D8%A7%D8%AB%D8%B1-%DA%A9%D9%88%D8%AA%D8%A7%D9%87-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%AC%D8%B4%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D8%B2%D9%86/ |access-date=2023-03-03 |website=انجمن سینمای جوانان ایران |language=fa-IR |archivedate=2023-02-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230209102504/https://iycs.ir/%D8%B1%D9%82%D8%A7%D8%A8%D8%AA-10-%D8%A7%D8%AB%D8%B1-%DA%A9%D9%88%D8%AA%D8%A7%D9%87-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%AC%D8%B4%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D8%B2%D9%86/ |deadurl=yes }}</ref> আলী হাজৰাটী পৰিচালিত ২০২২ চনৰ ৰহস্যঘন ড্ৰামা ছবি ''দ্য টাউন''-ত চাৰ্ভাটীয়ে চাৱেড চো হেইলিৰ বিপৰীতে ফেৰেষ্টেহ নামৰ এগৰাকী উচ্চাকাংক্ষী অভিনেত্ৰীৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল।<ref>{{Cite web |date=2022-01-14 |title=فیلم «شهرک» با بازی ساعد سهیلی، آماده نمایش شد |url=https://www.khabaronline.ir/news/1592525/فیلم-شهرک-با-بازی-ساعد-سهیلی-آماده-نمایش-شد |access-date=2023-03-03 |website=خبرآنلاین |language=fa}}</ref> ছবিখন ৪০সংখ্যক ফজৰ চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত প্ৰদৰ্শিত হৈছিল আৰু ৩টা মনোনয়ন লাভ কৰিছিল।<ref>{{Cite web |title=اخبار |url=https://fajrfilmfestival.com/news/ |access-date=2023-03-03 |website=جشنواره فیلم فجر |language=fa-IR |archivedate=2024-01-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240128111550/https://fajrfilmfestival.com/news/ |deadurl=yes }}</ref> যদিও ছবিখনে মিশ্ৰিত পৰ্যালোচনা লাভ কৰিছিল, তথাপি সমালোচকসকলে চাৰ্ভাটীৰ অভিনয়ৰ প্ৰশংসা কৰিছিল। ফিলিমোৰ কামাল পুৰকাভেই চাৰ্ভাটীৰ অভিনয়ক মনোযোগ আকৰ্ষণকাৰী বুলি অভিহিত কৰাৰ লগতে ছবিখনৰ অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ ৩টা দিশৰ ভিতৰত তাইৰ অভিনয়ক তালিকাভুক্ত কৰে।<ref>{{Cite web |last=آرشیو |date=2022-02-09 |title=همه چیز درباره فیلم شهرک |url=https://www.filimo.com/shot/114840/%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85-%D8%B4%D9%87%D8%B1%DA%A9/ |access-date=2023-03-03 |website=فیلیموشات |language=fa-IR |archivedate=2023-03-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230309082232/https://www.filimo.com/shot/114840/%d9%81%db%8c%d9%84%d9%85-%d8%b4%d9%87%d8%b1%da%a9/ |deadurl=yes }}</ref> === ২০২৩: মুখ্য ভূমিকা === ২০২৩ চনত তেওঁ এখন ধাৰাবাহিকত প্ৰথমবাৰৰ বাবে মুখ্য চৰিত্ৰত অভিনয় কৰাৰ সুযোগ পায়। অপৰাধধৰ্মী ৰহস্যঘন ৱেব শৃংখলা ''দ্য ট্ৰান্সলেটৰ''-ত তেওঁ গজালেহ নামৰ এগৰাকী যুৱ unuবাদকৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল, যিয়ে নিজৰ ককায়েকৰ ৰহস্যজনক মৃত্যুৰ সত্যতা বিচাৰি ফুৰে।<ref>{{Cite web |title=بازیگران سریال مترجم و زمان پخش آن |url=https://namnak.com/motarjem-series-cast.p88047 |access-date=2023-03-03 |website=نمناک |language=fa}}</ref><ref>{{Cite web |title=Namava |url=https://www.namava.ir/series/133661-the_translator |access-date=2023-03-03 |website=www.namava.ir}}</ref> এই শৃংখলাটো বাহৰাম তাভাকোলীয়ে পৰিচালনা কৰিছিল, যিয়ে ইয়াৰ পূৰ্বে সমালোচকৰদ্বাৰা প্ৰশংসিত ধাৰাবাহিক ''ব্লু হোৱেল''-ৰ চিত্ৰনাট্যকাৰ হিচাপে কাম কৰিছিল।<ref>{{Cite web |last=تازه |first=حرف |date=2019-01-27 |title=خلاصه سریال نهنگ آبی {{!}} زمان پخش و بازیگران سریال نهنگ آبی |url=https://harfetaze.com/24831/سریال-نهنگ-آبی/ |access-date=2023-03-03 |website=مجله اینترنتی حرف تازه |language=fa}}</ref> চাৰ্ভাটীয়ে হুছেইন ৰিগী পৰিচালিত ক্ৰীড়াভিত্তিক ড্ৰামা ছবি ''হুক''-ত অভিনয় কৰিছিল, যিখন ছবি ৪১সংখ্যক ফাজৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত প্ৰদৰ্শিত হৈছিল। চৰিত্ৰটোৰ পটভূমিৰ বাবে তেওঁ বালোচী উপভাষা শিকিবলগীয়া হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=خبرگزاری فارس {{!}} جشنواره فیلم فجر{{!}} «هوک»؛ ادای دینی قابل‌تقدیر به گونه مهجور سینمای اقلیم |url=https://www.farsnews.ir/amp/14011120001197 |access-date=2023-03-03 |website=www.farsnews.ir}}</ref> == ব্যক্তিগত জীৱন == চাৰ্ভাটীয়ে তেওঁৰ পিতৃ-মাতৃৰ সৈতে বসবাস কৰে। তেওঁৰ আমিৰ নামৰ এজন ভাই আৰু নেগিন নামৰ এগৰাকী ভগ্নী আছে।<ref>{{Cite web |title=بیوگرافی مهتاب ثروتی بازیگر و همسرش + زندگینامه |url=https://namnamak.com/%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF-%D9%88-%D9%87%D9%86%D8%B1/%D8%A8%DB%8C%D9%88%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%81%DB%8C-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%86/%D8%A8%DB%8C%D9%88%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%81%DB%8C-%D9%85%D9%87%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D8%AB%D8%B1%D9%88%D8%AA%DB%8C |access-date=2023-03-03 |website=نم نمک |language=fa-IR}}</ref> তেওঁ য়ালদা নাইটক তেওঁৰ আটাইতকৈ প্ৰিয় উৎসৱ বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{Citation |title=Mahtab Servati {{!}} عکاسی برایم هیجانی که فکر میکردم را نداشت |url=https://www.youtube.com/watch?v=1LPgWotUEYM |language=en |access-date=2023-03-03}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== *[https://www.imdb.com/name/nm9557998/?ref_=nv_sr_srsg_0 Mahtab Servati] at [[IMDB Studio Briefing|IMDb]] *[https://www.instagram.com/mahtabservati/ Mahtab Servati] at [[Instagram]] [[শ্ৰেণী:ইৰানৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:অভিনেত্ৰী]] [[শ্ৰেণী:ফটোগ্ৰাফাৰ]] 9l48t6wutwok3abvn5qbn9g87veeot0 0 137066 612409 610726 2026-06-15T11:44:00Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 612409 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | name = সাহাৰ আজদমসানি | image = Sahar.Ajdamsani.jpg | caption = | birth_date = {{Birth date and age|df=y|1996|3|26}} | birth_place = [[তেহৰান]], [[ইৰান]] | origin = ইৰান | occupation = গায়িকা, সুৰকাৰ, কবি, গীতিকাৰ, লেখিকা, ফটোগ্ৰাফাৰ }} '''সাহাৰ আজদমসানি''' ([[ফাৰ্চী]]:سحر اژدم ثانی; জন্ম ২৬ মাৰ্চ ১৯৯৬) হৈছে এগৰাকী ইৰানী গায়িকা, সুৰকাৰ, কবি, গীতিকাৰ, লেখিকা আৰু ফটোগ্ৰাফাৰ।<ref>{{Cite web|date=2019-08-23|title=Famous Iranian Poet, Singer, Photographer and Writer – Sahar Ajdamsani|url=https://enewspaper.com.pk|access-date=2022-01-16|website=Enewspaper.com.pk|language=en-US}}</ref> == জীৱনী == সাহাৰে আঠ বছৰ বয়সৰপৰাই কবিতা লিখিবলৈ আৰম্ভ কৰিছিল।<ref>{{Cite web|last=Longawa|first=Joanna|date=2019-03-26|title=Presentation of the Book "5th Chapter of Earth in Iran" in Tehran Book|url=https://www.jlinterviews.com/sahar-ajdamsani/|access-date=2022-01-16|website=JL Interviews|language=en-GB}}</ref> তেওঁ ফাৰ্চী, ইংৰাজী আৰু জাৰ্মান ভাষাত কবিতা ৰচনা কৰিছে।<ref>{{cite news|url=https://musicefars.ir/sahar-ajdamsani/|title=Interview with Sahar Ajdamsani|publisher=Musicefars(Iran)|access-date=2026-05-26|archivedate=2021-10-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211021201128/https://musicefars.ir/sahar-ajdamsani/|deadurl=yes}}</ref>‍ তেওঁৰ সৃষ্টিৰাজিৰ মূল বিষয়-বস্তু হৈছে বিশ্ব শান্তি, মহিলাৰ অধিকাৰ ৰক্ষা, দয়া আৰু মানৱতা। নিজৰ শিল্পকৰ্মৰ জৰিয়তে নাৰী অধিকাৰ আৰু মানৱাধিকাৰ সুৰক্ষা কৰাৰ লগতে শান্তি, মানৱতা, সমতা আৰু দয়াৰ প্ৰসাৰ ঘটোৱা এগৰাকী শিল্পী হিচাপে তেওঁ পৰিচিত।<ref>{{cite news|url=https://www.ceo-latam.com/ceo-life/arte-cultura/mi-grito-libertad/|title=my call for freedom|publisher=Ceo Latam(Brazil)|archive-date=7 May 2021|access-date=19 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20210507015141/https://www.ceo-latam.com/ceo-life/arte-cultura/mi-grito-libertad/|url-status=dead|archivedate=7 May 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210507015141/https://www.ceo-latam.com/ceo-life/arte-cultura/mi-grito-libertad/|deadurl=yes}}</ref> তেওঁ সেইসকল কমসংখ্যক ইৰানী শিল্পীৰ ভিতৰত এজন যাৰ শিল্পকৰ্মৰ বিষয়ে বহু দেশে লিখা-লেখি কৰিছে।<ref>{{cite news|url=http://niuzy-france.com/mag/2019/07/09/niuzy-la-serie-iranienne-2-une-poetesse-et-photographe-sahar-ajdamsani/|title=Iranian story, interview with poet & photographer Sahar Ajdamsani|publisher=Niuzy France|archive-date=23 July 2021|access-date=19 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20210723160402/http://niuzy-france.com/mag/2019/07/09/niuzy-la-serie-iranienne-2-une-poetesse-et-photographe-sahar-ajdamsani/|url-status=dead|archivedate=23 July 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210723160402/http://niuzy-france.com/mag/2019/07/09/niuzy-la-serie-iranienne-2-une-poetesse-et-photographe-sahar-ajdamsani/|deadurl=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://parma.repubblica.it/cronaca/2019/12/09/news/al_museo_cinese_di_parma_arriva_sahar_ajdamsani_artista_e_attivista_iraniana-243043178/|title=Al Museo Cinese di Parma arrives Sahar Ajdamsani, artista e attivista iraniana|date=9 December 2019|website=la Repubblica}}</ref> নাৰী অধিকাৰৰ ওপৰত আধাৰিত তেওঁৰ ''চেনচৰশ্বিপ'' কবিতাটোৰ বাবে ৱাইল্ড চাউণ্ড কবিতা মহোৎসৱত বঁটা লাভ কৰা তেওঁ প্ৰথমগৰাকী ইৰানী নাগৰিক।<ref>{{Cite web|date=October 18, 2019|title=Tête-à-Tête with Sahar Ajdamsani: Iran's emerging singer, writer and activist|url=https://www.ravimagazine.com/tete-a-tete-with-sahar-ajdamsani-irans-emerging-singer-writer-and-activist/|access-date=2022-01-16|website=Ravi Magazine|language=en-GB}}</ref> সাহাৰক ইৰানত গ্ল’বেল ফটোগ্ৰাফিক ইউনিয়নৰ প্ৰতিনিধি হিচাপেও নিৰ্বাচিত কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web|last=|date=2019-10-30|title=Iran's female photographer becomes representative of GPU|url=https://en.irna.ir/news/83535919/Iran-s-female-photographer-becomes-representative-of-GPU|access-date=2022-01-16|website=IRNA English|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://gitionline.ir/fa/news/29419|title=سحر اژدم‌ثانی به عنوان نماینده اتحادیه جهانی عکاسی در ایران معرفی‌ شد|date=8 August 1398|website=fa}}{{Dead link|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> যদিও ইৰানত মহিলাৰ বাবে সংগীত নিষিদ্ধ আৰু বাৰণ কৰা হৈছে, তথাপি তেওঁ বহু দেশত বহুতো সংগীতানুষ্ঠান পৰিৱেশন কৰিছে। ইৰানত মহিলাৰ ওপৰত থকা বহু সীমাবদ্ধতাৰ সত্ত্বেও তেওঁ সফলতা অৰ্জন কৰিছে আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত স্বীকৃতি লাভ কৰিছে।<ref>{{Cite web|url=https://www.metooo.it/e/sahar-ajdamsani-dreamy-world|title=Sahar Ajdamsani Biglietti, 20/dic/2019 20:00:00 | Metooo|website=www.metooo.it}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.napolitoday.it/eventi/sacro-sud-anime-salve-concerti-programma.html|title=Sacro Sud - Anime Salve 2.0: torna il festival diretto da Enzo Avitabile|website=NapoliToday}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.12tvparma.it/Video/tg-parma---telegiornale/a-parma-il-dreamy-world-dell-attivista-sahar-ajdam|title=TV Parma - A PARMA IL DREAMY WORLD DELL'ATTIVISTA SAHAR AJDAMSANI|website=www.12tvparma.it|access-date=1 January 2020|archive-date=1 January 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200101090156/http://www.12tvparma.it/Video/tg-parma---telegiornale/a-parma-il-dreamy-world-dell-attivista-sahar-ajdam|url-status=dead|archivedate=1 January 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200101090156/http://www.12tvparma.it/Video/tg-parma---telegiornale/a-parma-il-dreamy-world-dell-attivista-sahar-ajdam|deadurl=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://skylight.gr/index.php/2019/10/18/sahar-ajdamsani-a-talented-iranian-artist/|title=SAHAR AJDAMSANI – A Talented Iranian Artist – Skylight Webzine}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://museocineseparma.org/it/news/254-sahar-ajdamsani-dreamy-world|title=Sahar Ajdamsani "Dreamy World"|website=museocineseparma.org}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.welltribune.it/2019/11/28/a-parma-arriva-sahar-ajdamsani-artista-e-attivista-iraniana/|title=A Parma arriva Sahar Ajdamsani, artista e attivista iraniana|first=redazione|last=WellTribune|date=28 November 2019|access-date=26 May 2026|archivedate=1 November 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201101020636/https://www.welltribune.it/2019/11/28/a-parma-arriva-sahar-ajdamsani-artista-e-attivista-iraniana/|deadurl=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://allevents.in/parma/sahar-ajdamsani-dreamy-world/200018419487450|title=Sahar Ajdamsani Dreamy world|website=allevents.in}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.msn.com/it-it/notizie/italia/al-museo-cinese-di-parma-arriva-sahar-ajdamsani-artista-e-attivista-iraniana/ar-BBY0gnq|title=Al Museo Cinese di Parma arriva Sahar Ajdamsani, artista e attivista iraniana|website=www.msn.com}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.isoradio.rai.it/dl/portaleRadio/media/ContentItem-82c824ec-0908-490f-bbcd-8bbf57ad501a.html|title=Giovanni Amighetti - Sahar Ajdamsani al Museo Cinese di Parma|website=Rai}}</ref> তেওঁৰ কবিতাসমূহ বহু ভাষালৈ অনূদিত হৈছে আৰু বহু দেশত প্ৰকাশ পাইছে। ইয়াৰ উপৰি বহু দেশৰ কবিতা মহোৎসবলৈকো তেওঁ আমন্ত্ৰিত হৈছে।<ref>{{Cite web|url=https://atunispoetry.com/2021/08/21/sahar-ajdamsani-iran/|title=Sahar Ajdamsani (Iran)|date=21 August 2021}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.litterateurrw.com/magazines/june_2021/files/basic-html/page25.html|title=Page 25 - June 2021 Litterateur|website=www.litterateurrw.com|access-date=23 August 2021|archive-date=25 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211025235948/https://www.litterateurrw.com/magazines/june_2021/files/basic-html/page25.html|url-status=dead|archivedate=25 October 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211025235948/https://www.litterateurrw.com/magazines/june_2021/files/basic-html/page25.html|deadurl=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.festivaldepoesiademedellin.org/es/Festival/31/SaharAjdamsani/|title=Sahar Ajdamsani (Irán)|website=www.festivaldepoesiademedellin.org}}</ref> == বঁটা আৰু সন্মান == * ৱাইল্ডসাউণ্ড কবিতা মহোৎসৱ, নিউয়ৰ্ক, আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ, ২০১৯<ref>{{cite news|url=https://festivalforpoetry.com/2019/04/06/read-the-top-poems-from-april-2019/|title=top poems|publisher=poetry festival}}</ref><ref>{{cite news|url=https://sevenartnews.com/|title=Sahar Ajdamsani winner of the poetry festival in New York|publisher=seven art news(Iran)|access-date=2026-05-26|archivedate=2025-07-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250703200051/https://sevenartnews.com/|deadurl=yes}}</ref> * ব্লেক এণ্ড হোৱাইট ফটোগ্ৰাফী মহোৎসৱ, এথেন্স, গ্ৰীচ, ২০১৯<ref>{{cite news|url=https://www.blankwallgallery.com/sahar-ajdamsani-iran/|title=Sahar Ajdamsani Iran|publisher=Blank Wall Gallery}}</ref><ref>{{cite news|url=https://honaronline.ir/|title=Iranian photographer winner of the photography award in Greece|publisher=honar online(Iran)|access-date=2026-05-26|archivedate=2023-08-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230809200318/https://www.honaronline.ir/|deadurl=yes}}</ref> * ৮ম আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় এথেন্স কবিতা মহোৎসৱৰ শ্ৰেষ্ঠ কবি, এথেন্স, গ্ৰীচ, ২০১৯ <ref>{{Cite web|url=https://theinstitute.info/?p=4185|title=8th International Video Poetry Festival | 13-14 December 2019 - Theatre Empros|date=30 November 2019|website=Ινστιτούτο [Πειραματικών Τεχνών]}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://banifilm.ir|title=شاعر ایرانی برنده جشنواره بین‌المللی شعر یونان|date=8 January 2020|website=بانی فیلم}}{{Dead link|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.ibna.ir/en/doc/tolidi/285868/iranian-poetess-tops-international-athens-poetry-festival|title=IBNA - Iranian poetess tops International Athens Poetry Festival|date=11 January 2020|website=Iran's Book News Agency (IBNA)|access-date=13 January 2020|archive-date=22 January 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200122100710/http://www.ibna.ir/en/doc/tolidi/285868/iranian-poetess-tops-international-athens-poetry-festival|url-status=dead|archivedate=22 January 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200122100710/http://www.ibna.ir/en/doc/tolidi/285868/iranian-poetess-tops-international-athens-poetry-festival|deadurl=yes}}</ref> * ১০ম ৱমেন স্ক্ৰীম আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় কবিতা মহোৎসৱ, মেক্সিকো, ২০২০ <ref>{{Cite web|url=http://www.womanscreamfestival.com/2020/03/woman-scream-call-for-submission.html|title=Woman Scream Call For Submission Selection}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.womanscreamfestival.com/2020/03/woman-scream-anthology.html?m=1|title=Woman Scream Anthology|access-date=2026-05-26|archivedate=2026-05-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260526113759/http://www.womanscreamfestival.com/2020/03/woman-scream-anthology.html%3Fm%3D1|deadurl=yes}}</ref> == গ্ৰন্থসমূহ == * ''৫থ চিজন অৱ দি আৰ্থ'', ২০১৮ (কবিতা পুথি)<ref>{{cite news|url=http://ibna.irিস%D8%B1%D9%88%D8%AF%D9%87-%D8%B3%D8%AD%D8%B1-%D8%A7%DA%98%D8%AF%D9%85-%D8%AB%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B1%D9%88%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%B4%D8%AF|title=Sahar Ajdamsani presented her poetry book 5th season of the earth|publisher=Iran book news agency}}</ref> * ''আই ফ্লেউ টু দ্য মুন'', ২০১৯ (কবিতা পুথি)<ref>{{cite news|url=http://www.ibna.ir/fa/doc/naghli/267575/رونمایی-مجموعه-اشعار-فصل-پنجم-زمین-باغ-کتاب|title=Presentation of I flew to the moon poetry book of Sahar Ajdamsani|publisher=Iran book news agency}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== *{{instagram|id=saharajdamsani}} [[শ্ৰেণী:ইৰানৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:গায়িকা]] [[শ্ৰেণী:সুৰকাৰ]] [[শ্ৰেণী:কবি]] [[শ্ৰেণী:গীতিকাৰ]] [[শ্ৰেণী:লেখিকা]] [[শ্ৰেণী:ফটোগ্ৰাফাৰ]] ixnsctu8w45qvdpieyiicgycyx4sdhp 0 137069 612244 610471 2026-06-14T19:49:15Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 0 sources and tagging 3 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 612244 wikitext text/x-wiki {{Infobox model |name=মহলাঘা জাবেৰী |image=Mahlagha_Jaberi_leaving_the_Hotel_Martinez_-_2.jpg |caption=২০২৫ চনত জাবেৰী |birth_date={{birth date and age|1989|6|17}} |birth_place=ইচফাহান, [[ইৰান]] |occupation=ইনফ্লুৱেনচাৰ, ইনষ্টাগ্ৰাম মডেল |height={{height|ft=5|in=6}} |haircolor=গাঢ় মুগা |eyecolor=গাঢ় মুগা |partner={{marriage|আৰমিন আচদয়াৰী|2026}} }} '''মহলাঘা জাবেৰী দশতেস্তানী''' ([[ফাৰ্চী]]: مه‌لقا جابری, জন্ম ১৭ জুন ১৯৮৯) হৈছে এগৰাকী ইৰানী ইনফ্লুৱেনচাৰ আৰু [[ইনষ্টাগ্ৰাম]] মডেল। ছচিয়েল মিডিয়াত নিজৰ ডিজিটেলভাৱে পৰিৱৰ্তিত ছবিসমূহ শ্বেয়াৰ কৰি ইৰানী আৰু আৰব ব্যৱহাৰকাৰীসকলৰ মাজত ২০১০-ৰ দশকৰ আৰম্ভণিতে তেওঁ বিশেষভাৱে পৰিচিত হৈ পৰিছিল।<ref name=":3">{{Cite web |title=Mahlagha Jaberi and the Magic of Photoshop! |url=https://vocal.media/motivation/mahlagha-jaberi-and-the-magic-of-photoshop |access-date=2026-03-27 |website=Motivation |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Interview with Mahlagha Jaberi – PALLAZZO-MAGAZINE |url=https://pallazzo.ch/interview-with-mahlagha-jaberi/ |access-date=2025-12-19 |language=de}}</ref> == প্ৰাৰম্ভিক জীৱন আৰু কৰ্মজীৱন == মহলাঘা জাবেৰীৰ জন্ম ১৯৮৯ চনৰ ১৭ জুনত ইৰানৰ ইচফাহানত হৈছিল। চাৰি গৰাকী ভগ্নীৰ ভিতৰত আটাইতকৈ সৰু মহলাঘা আৰু তেওঁৰ ভগ্নী আৰেজুৱে (যিয়ে এগৰাকী মডেল হিচাপেও কাম কৰিছিল) তেওঁলোকৰ ডাঙৰ ভগ্নী তথা পেছাদাৰী ফটোগ্ৰাফাৰ ৰাহেলেহে গ্ৰহণ কৰা ফটোগ্ৰাফী প্ৰকল্পৰ বাবে পোজ দি নিজৰ কেৰিয়াৰ আৰম্ভ কৰিছিল।<ref>{{Cite web |title=Mahlagha Jaberi describes Saudi women as ambitious, strong, and dedicated to chasing their dreams. |url=https://sayidaty.net.. |access-date=2025-12-19 |website=www.sayidaty.net |language=ar}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |last=Rza |first=Emanuel |date=2025-02-10 |title=What You Don't Know About Mahlagha Jaberi |url=https://hollywoodbuzz.medium.com/what-you-dont-know-about-mahlagha-jaberi-892795ee5f51 |access-date=2026-02-24 |website=Medium |language=en}}</ref> কিশোৰ অৱস্থাতে জাবেৰীয়ে ইৰানী বিউটি চেলুন আৰু ব্ৰাইডেল ফেশ্বন হাউচসমূহৰ বাবে মডেলিং কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে।<ref>{{Cite web |title=আৰ্কাইভ কপি |url=https://vanityfairuae.com/fashion-art-and-ambition-the-inspiring-path-of-mahlagha-jaberi/ |access-date=2026-05-26 |archivedate=2024-09-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240903165504/https://vanityfairuae.com/fashion-art-and-ambition-the-inspiring-path-of-mahlagha-jaberi/ |deadurl=yes }}</ref> ১৯ বছৰ বয়সত তেওঁ কেলিফৰ্ণিয়াত মডেলিং কেৰিয়াৰ গঢ়িবলৈ আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰলৈ স্থানান্তৰিত হয়। ২০০৯ চনত তেওঁ ডাঙৰ ভগ্নী ৰাহেলেহৰ সৈতে মিলি ষ্টক ফটোগ্ৰাফী ৱেবচাইট ড্ৰিমচটাইমৰ বাবে প্ৰথমটো পেছাদাৰী ফটোশ্বুট সম্পূৰ্ণ কৰে।<ref name=":1">{{Cite web |title=Mahlagha Jaberi Shares Unfiltered Photos |url=https://vocal.media/interview/mahlagha-jaberi-shares-unfiltered-photos |access-date=2025-12-19 |website=Interview |language=en}}</ref>{{CSS image crop|Image=Mahlagha_Jaberi_-_Young.jpg|bSize=800|cWidth=200|cHeight=250|oTop=0|oLeft=540|Location=left|Description=২০০৯ চনত ড্ৰিমচটাইমৰ বাবে মহলাঘা জাবেৰী|Link=}} ২০১২ চনত চান ডিয়েগোত ''নেগাহ মেগাজিন''-ৰদ্বাৰা আয়োজিত এটা ইৰানী ফেশ্বন শ্ব’ত ব্ৰাইডেল মডেল হিচাপে তেওঁ প্ৰথমবাৰৰ বাবে ৰেম্প ৱাক কৰে।<ref>https://www.youtube.com/watch?v=lgVZe4Nju8k</ref><ref>{{Cite web |title=An Interview with Mahlagha Jaberi {{!}} Aleph Magazine |url=https://alephmagazine.com/an-interview-with-mahlagha-jaberi/ |access-date=2026-02-24 |language=en-US}}</ref> {{Multiple image | align = right | direction = vertical | total_width = 160 | image1 = Mahlagha Jaberi - Bridal Photoshoot.jpg | image2 = Michael Costello’s Fashion Show.png | caption1 = ইৰানত মহলাঘা জাবেৰীৰ ব্ৰাইডেল শ্বুট, ২০০৭ | caption2 = ২০১৫ চনত ষ্টেলো ফেশ্বন শ্ব’ত মহলাঘা, য়েচনিয়া ওচুনা আৰু টালা গোলজাৰ }}পৰৱৰ্তী বছৰত তেওঁ ইৰানী ডিজাইনাৰ পেদ্ৰাম পাশা তাহেৰী (পেদ্ৰাম কাউচাৰৰ প্ৰতিষ্ঠাপক) লগতে আমেৰিকান ডিজাইনাৰ মাইকেল কষ্টেলো আৰু ৱাল্টাৰ মেণ্ডেজৰ সৈতে কাম কৰি বিভিন্ন বিজ্ঞাপন প্ৰচাৰ আৰু ৰেম্প শ্ব’ত অংশগ্ৰহণ কৰি নিজৰ পৰিসৰ বহল কৰে।<ref>{{Cite web |title=SS 2015 – Pedram Couture |url=https://www.pedramcouture.com/collections/ss-2015/ |access-date=2026-02-24 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=One of the Best Fashion Designers in 2017 {{!}} Pedram Couture – Pedram Couture |url=https://www.pedramcouture.com/people-to-watch-2017/ |access-date=2026-02-24 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Ezat |first=Lama |date=2014-08-03 |title=Zahrat Al Khaleej - Look of the Day: The world's most beautiful woman, Mahlagha Jaberi, in a romantic gown. |url=https://zahratalkhaleej.ae |access-date=2026-02-24 |website=Zahrat Al Khaleej |language=ar}}</ref><ref>{{Cite web |last=Staff |first=W. W. D. |date=2014-10-23 |title=Walter Mendez RTW Spring 2015 |url=https://wwd.com/fashion-news/fashion-features/walter-mendez-rtw-spring-2015-7994100/ |access-date=2026-02-24 |website=WWD |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=2014-11-21 |title=Fashion Week 2014 |url=https://www.gettyimages.com/detail/video/fashion-week-2014-news-footage/459500510 |access-date=2026-02-24 |website=Getty Images |language=en-us }}{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ২০১৪ আৰু ২০১৫ চনৰ সময়ছোৱাত তেওঁ লছ এঞ্জেলছ ফেশ্বন ৱিকত পেদ্ৰাম কাউচাৰ, ষ্টেলো, ৱাল্টাৰ মেণ্ডেজ আৰু ৰোচেল কাৰিনোকে ধৰি বিভিন্ন ব্ৰেণ্ডৰ হৈ সঘনে ৰেম্প ৱাক কৰিছিল।<ref>{{Cite web |title=Pedram Couture Spring 2015 Runway Show {{!}} California Apparel News |url=https://www.apparelnews.net/photos/galleries/2014/oct/23/pedram-couture-spring-2015-runway-show/ |access-date=2026-02-24 |website=www.apparelnews.net}}</ref><ref>https://www.youtube.com/watch?v=DrmlhugcAak</ref><ref>{{Cite news|title=Fashion sensation Mahlagha Jaberi named to MODE's World's 100 Most Beautiful Women 2016 list - Interview |url=https://www.modelifestylemagazine.com/magazine/m2923/fashion-sensation-mahlagha-jaberi-named-to-modes-worlds-100-most-beautiful-women-2016-interview/|date=2017-01-12|work=MODE LIFESTYLE MAGAZINE|access-date=2018-09-27|language=en-US}}</ref> পিছলৈ ২০১৮ চনত জাবেৰীয়ে চৌদি ব্ৰেণ্ড ইমান আলাজলানৰ সৈতে কাম কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে আৰু অৱশেষত ২০২১ চনত ''কান চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ''-ত প্ৰথমবাৰৰ বাবে উপস্থিত হোৱাৰ সময়ত ডিজাইনাৰগৰাকীৰ এটা গাউন পৰিধান কৰে।<ref>{{Cite web |date=2021-07-13 |title=Mahlagha Jaberi’s Cannes Film Festival looks, styled by Eman Alajlan and Rami Kadi |url=https://etbilarabi.com/node/20879 |access-date=2026-02-24 |website=ET |language=ar}}</ref><ref>{{Cite web |date=2021-08-15 |title=EMAN ALAJLAN – Lookbook Magazine Paris |url=https://lookbook.paris/eman-alajlan/ |access-date=2026-02-24 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=2021-07-11 |title=A guest attends the "Tre Piani " screening during the 74th annual... |url=https://www.gettyimages.nl/detail/nieuwsfoto%27s/guest-attends-the-tre-piani-screening-during-the-74th-nieuwsfotos/1328187603 |access-date=2026-04-08 |website=Getty Images |language=nl}}</ref> ২০২৩ চনৰপৰা তেওঁ ৰিয়াদৰ ছালৰ ৰোগ বিশেষজ্ঞ ডা° ফাদী নাচৰৰ মালিকানাধীন গ্লমাৰ বিউটি ক্লিনিকৰ বিজ্ঞাপনৰ মুখ হিচাপে কাম কৰি আহিছে, য’ত তেওঁ নিজেও সৌন্দৰ্য্যবৰ্ধন চিকিৎসা গ্ৰহণ কৰে।<ref>{{Cite web |date=2025-08-29 |title=Fadi Nasr objectively reveals the biggest cosmetic trend to ET Bil Arabi |url=https://bimawdou3ia.com/%d9%81%d8%a7%d8%af%d9%8a-%d9%86%d8%b5%d8%b1-%d9%8a%d9%83%d8%b4%d9%81-%d9%84%d9%80-et-%d8%a8%d8%a7%d9%84%d8%b9%d8%b1%d8%a8%d9%8a-%d8%a7%d9%84%d8%aa%d8%b1%d9%86%d8%af-%d8%a7%d9%84%d8%a3%d8%a8%d8%b1/ |access-date=2026-02-24 |language=ar}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-08-26 |title=Mahlagha Jaberi’s doctor reveals celebrity cosmetic surgery mistakes |url=https://etbilarabi.com/node/58279 |access-date=2026-02-24 |website=ET |language=ar}}</ref><ref>{{Cite web |last= |first= |date=2025-08-17 |title=An Arab doctor is the secret behind Mahlagha Jaberi’s beauty—who is he? |url=https://menbareltahrir.com |access-date=2026-02-24 |website=Menbar Eltahrir |language=ar}}</ref><ref>{{Cite web |title=Fadi Nasr reveals the ultimate cosmetic trend and what he did for Mahlagha Jaberi ahead of her wedding! |url=https://www.alraiionline.com/news/83226 |access-date=2026-02-24 |website=alraiionline |language=ar}}</ref> ২০২৩ চনত জাবেৰীয়ে চৌদি পাৰফিউম ব্ৰেণ্ড ইব্ৰাহিম আল-কুৰাছীৰ সৈতেও এটা বিজ্ঞাপনত কাম কৰে আৰু তেওঁলোকৰ "পিংক ডায়মণ্ড" সুগন্ধিৰ অফিচিয়েল প্ৰচাৰমূলক ভিডিঅ’ত অংশ লয়।<ref>{{Cite web |title=Watch: Iranian model Mahlagha Jaberi’s appearance on the streets of Riyadh sparks widespread attention |url=https://mz-mz.net/1785363/ |access-date=2026-02-24 |website=mz-mz.net}}</ref><ref>{{Cite web |title=Mahlagha Jaberi cruises through the streets of Riyadh in a convertible |url=https://layalina.com |access-date=2026-02-24}}</ref> == ব্যক্তিগত জীৱন == ২০২৫ চনৰ আগষ্ট মাহত জাবেৰীয়ে আৰমিন আচদয়াৰীৰ সৈতে তেওঁৰ আঙঠি পিন্ধোৱা পৰ্ব অৰ্থাৎ বাগ্দান সম্পন্ন হোৱাৰ কথা ঘোষণা কৰে, যিটো সেই বছৰৰ জুন মাহতে হৈছিল। ইয়াৰ পিছত এই যুগলে ২০২৬ চনৰ জুন মাহৰ শেষৰফালে আনুষ্ঠানিকভাৱে বিবাহপাশত আবদ্ধ হয়।<ref>{{Cite web |title=Mahlagha Jaberi's Engagement in Italy: The Ultimate Guide to the Model's Italian Journey – Goftar News |url=https://goftarnews.com/mahlagha-jaberi-engagement-in-italy/ |access-date=2025-08-26 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-08-24 |title=Mahlagha Jaberi’s romantic engagement on the Amalfi Coast |url=https://al-ain.com/article/mahlagha-jaberi-engagement-atmosphere |access-date=2025-08-26 |website= |language=ar}}</ref> [[File:Mahlagha_Jaberi_and_Armin_Asadyari_-_1.jpg|centre|160px]] [[File:Mahlagha_Jaberi_and_Armin_Asadyari_-_2.jpg|centre|160px]] [[File:Mahlagha_Jaberi_and_Armin_Asadyari_-_3.jpg|centre|160px]] == বিতৰ্ক আৰু সমালোচনা == [[File:Mahlagha Jaberi - Cannes 2025.jpg|thumb|২০২৫ চনৰ কান চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত জাবেৰী]] === সমালোচনা === ==== ফটো পুনৰীক্ষণ (ৰিটাচিং) আৰু চকুৰ ৰং ==== ২০১১ চনত জাবেৰীয়ে ফেচবুক আৰু মাইস্পেচৰ দৰে প্লেটফৰ্মত দৈনিক নিজৰ ছবি (প্ৰধানকৈ সৌন্দৰ্য্যবৰ্ধন কৰা চেলফি) পোষ্ট কৰি ইৰানী আৰু আৰব ছচিয়েল মিডিয়া ব্যৱহাৰকাৰীসকলৰ মাজত ব্যাপক দৃষ্টি আকৰ্ষণ কৰে, যিয়ে তেওঁৰ জনপ্ৰিয়তা বৃদ্ধিত যথেষ্ট সহায় কৰিছিল।<ref name=":1" /><ref name=":2" /> তেওঁৰ সেউজীয়া-ধূসৰ চকুযুৰি, যি আছিল তেওঁৰ আটাইতকৈ আকৰ্ষণীয় বৈশিষ্ট্য, এই ছবিসমূহ ইণ্টাৰনেটত ভাইৰেল হোৱাত এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল। অৱশ্যে বহু বছৰৰ পাছত, ২০২১ চনত তেওঁ প্ৰকাশ কৰে যে তেওঁৰ প্ৰাকৃতিক চকুৰ ৰং আছিল "গাঢ় মুগা" আৰু তেওঁ পূৰ্বতে ৰঙীন কণ্টেক্ট লেন্স আৰু ফটোশ্বপ ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref name=":3" /><ref>{{Cite web |title=Mahlagha Jaberi's Eye Color |url=https://www.facebook.com/share/p/1ASpWptbjs/}}</ref><ref>{{Cite web |title=Mahlagha Jaberi Before Plastic Surgery |url=https://talk.hairboutique.com/mahlagha-jaberi-before-plastic-surgery_topic84753.html |access-date=2026-02-24 |website=HairTalk® |language=en }}{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ৰেডিটৰ ব্যৱহাৰকাৰীসকলে পূৰ্বতেও জাবেৰীক তেওঁৰ ইনষ্টাগ্ৰাম পোষ্টসমূহত অতিমাত্ৰা ফিল্টাৰ আৰু ৰিটাচিং ব্যৱহাৰ কৰাৰ বাবে সমালোচনা কৰিছিল। কান চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত তেওঁ উপস্থিত হোৱাৰ পিছত এই সমালোচনা তীব্ৰতৰ হৈ পৰে, কিয়নো গেটি ইমেজেচ, শ্বাটাৰষ্টক আৰু আলামীৰ ফটোগ্ৰাফাৰসকলে মুকলি কৰা কোনো এডিট নকৰা আচল ছবিসমূহত তেওঁক দেখিবলৈ পৃথক লাগিছিল। ==== ভেনিটি ফেয়াৰ (আমিৰাত সংস্কৰণ) আলোচনীৰ প্ৰচ্ছদত স্থান পোৱাৰ দাবী ==== ২০২৪ চনৰ আগষ্ট মাহত জাবেৰীয়ে তেওঁৰ ইনষ্টাগ্ৰাম একাউণ্টত এটা পোষ্ট দি দাবী কৰে যে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় আলোচনী ''ভেনিটি ফেয়াৰ''ৰ আমিৰাত সংস্কৰণৰ (ভেনিটি ফেয়াৰ ইমাৰাত) প্ৰচ্ছদত তেওঁৰ ফটো প্ৰকাশ পাইছে।<ref>{{Citation |title=Mahlagha Jaberi and Vanity Fair Magazine |url=http://archive.org/details/662497703-2131801640943214-4785028883466149012-n |access-date=2026-04-04}}</ref><ref>{{Cite web |date= |title=Mahlagha Jaberi: From the streets of Iran to the pages of prestigious American magazines |url=https://modimag.ir .. |access-date=2026-03-10 |website=modimag |language=fa-IR}}</ref><ref>{{Cite web |title=Mahlagha Jaberi: Honored to be on the cover of Vanityfair UAE |url=https://www.instagram.com/p/C_Lee4cPEW1 |access-date=2026-03-10 |website=www.instagram.com}}</ref> পোষ্টটোত তেওঁ লিখিছিল যে তেওঁ "ভেনিটি ফেয়াৰ ইমাৰাতৰ প্ৰচ্ছদত স্থান পাই অতি গৌৰৱান্বিত।" ফাৰ্চী ভাষাৰ সংবাদ মাধ্যম ''ইণ্ডিপেণ্ডেণ্ট পাৰ্চিয়ান''-এ এই বিষয়ত এক প্ৰতিৱেদন প্ৰকাশ কৰি জাবেৰীক অভিনন্দন জ্ঞাপন কৰে।<ref>{{Cite web |date=2024-08-28 |title=Art and future visions: Mahlagha Jaberi’s inspiring journey in the fashion world |url=https://www.independentpersian.com/node/409347/%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C/%D9%85%D9%8F%D8%AF-%D9%88-%D8%B2%DB%8C%D8%A8%D8%A7%DB%8C%DB%8C/%D9%87%D9%86%D8%B1-%D9%8... |access-date=2026-03-10 |website= |language=fa }}{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> অৱশ্যে কণ্ডে নাষ্টৰদ্বাৰা প্ৰকাশিত অফিচিয়েল ''ভেনিটি ফেয়াৰ'' আলোচনীত কেতিয়াও সংযুক্ত আৰব আমিৰাত বা আন কোনো আৰব দেশৰ বাবে কোনো আনুষ্ঠানিক প্ৰিণ্ট বা ডিজিটেল সংস্কৰণ প্ৰকাশ কৰা হোৱা নাই। ইয়াৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সংস্কৰণসমূহ কেৱল আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ, যুক্তৰাজ্য, ইটালী, স্পেইন, ফ্ৰান্স আৰু মেক্সিকোতে সীমাবদ্ধ। এই দাবী উত্থাপন হোৱাৰ অলপ পাছতেই "ভেনিটি ফেয়াৰ ইউএই" ৰ সৈতে জড়িত ৱেবচাইটটো বন্ধ হৈ পৰে, যিটো এই কথাৰ প্ৰমাণ বুলি ধৰা হয় যে ই কোনো প্ৰকৃত প্ৰকাশন নাছিল আৰু আচল ''ভেনিটি ফেয়াৰ''ৰ প্ৰচ্ছদত স্থান পোৱাৰ জাবেৰীৰ দাবী আছিল ভিত্তিহীন। === বিতৰ্ক === ==== বুৰাক অজচিভিট ==== ২০১৭ চনত জাবেৰীয়ে বিখ্যাত তুৰ্কী অভিনেতা বুৰাক অজচিভিটৰ এটা পোষ্টত "চেনি চেভিওৰুজ" (তুৰ্কী ভাষাত যাৰ অৰ্থ 'আমি তোমাক ভাল পাওঁ') বুলি মন্তব্য কৰি চৰ্চালৈ আহে।<ref>{{cite web |date=4 February 2017 |title=Araplar Burak Özçivit ile Mahlahga Jaberi en iyi çift ilan etti – |url=https://www.gazetemag.com/araplar-burak-ozcivit-ile-mahlahga-jaberi-en-iyi-cift-ilan-etti/ |access-date=26 May 2026 |archivedate=17 April 2025 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250417034231/https://www.gazetemag.com/araplar-burak-ozcivit-ile-mahlahga-jaberi-en-iyi-cift-ilan-etti/ |deadurl=yes }}</ref> এই মন্তব্যই তুৰ্কী দৰ্শকৰ মাজত তেওঁৰ পৰিচিতি আৰু জনপ্ৰিয়তা বৃদ্ধি কৰাৰ লগতে ইৰানী আৰু তুৰ্কী ছচিয়েল মিডিয়া ব্যৱহাৰকাৰীসকলৰপৰা নেতিবাচক প্ৰতিক্ৰিয়াও আকৰ্ষণ কৰিছিল। ইয়াৰ পিছত ইৰানী আলোচনী ''প’ল''-ৰ সৈতে হোৱা এক সাক্ষাৎকাৰত জাবেৰীয়ে কয় যে অজচিভিটে তেওঁক ইনষ্টাগ্ৰামত ব্লক কৰি দিছিল আৰু "মানুহে মোৰ মন্তব্যটো ভুলকৈ বুজিছিল আৰু মই তেওঁৰ প্ৰেমত পৰা বুলি ভাবি লৈছিল, যিটো সঁচা নাছিল।" <ref>{{cite web |date=8 February 2017 |title=Mahlagha Jaberi'den Burak Özçivit açıklaması |url=https://www.milliyet.com.tr/cadde/mahlagha-jaberiden-burak-ozcivit-aciklamasi-2392405}}</ref> ==== কিৰা লিণ্ডবমৰ ফটো চুৰিৰ অভিযোগ ==== ২০২১ চনৰ এক সাক্ষাৎকাৰত ফিনলেণ্ডৰ ব্লগাৰ কিৰা লিণ্ডবমে জাবেৰীৰ বিৰুদ্ধে তেওঁৰ এখন ছবি চুৰি কৰি এডিট কৰাৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰে। লিণ্ডবমে কয়: "মিলিয়ন মিলিয়ন ফলোৱাৰ থকা কিছুমান ইনফ্লুৱেনচাৰে অনৈতিকভাৱে আনৰ সমল কঁপি আৰু বিকৃত কৰে, যিটো সম্পূৰ্ণ অপেছাদাৰী আচৰণ। ২০১৯ চনত মেক্সিকোৰ টুলুম ভ্ৰমণৰ সময়ত মই কিছুমান কলাত্মক ছবি তুলি ইনষ্টাগ্ৰামত পোষ্ট কৰিছিলোঁ। দুবছৰৰ পাছত মই মোৰ এখন ছবি মহলাঘা জাবেৰী নামৰ এগৰাকী ইনফ্লুৱেনচাৰৰ পেজত দেখিবলৈ পালোঁ, যিয়ে ফটোশ্বপৰ জৰিয়তে মোৰ মুখৰ ওপৰত নিজৰ মুখখন বহুৱাই ছবিখন তেওঁৰ বুলি দাবী কৰিছিল, আনকি ছবিখনে এক লাখতকৈও অধিক লাইক লাভ কৰিছিল!" <ref>{{Cite web |last=Ollas |first=Monica |date=2021-04-12 |title=Mitä ihmettä? Iranilaismalli julkaisi Kira Kososen sensuellin kuvan omanaan 3,5 miljoonalle seuraajalleen – editoi otosta röyhkeällä tavalla: "Tämä on jo epäammattimaista" – katso! |url=https://www.seiska.fi/kotimaa/mita-ihmetta-iranilaismalli-julkaisi-kira-kososen-sensuellin-kuvan-omanaan-35-miljoonalle-seuraajalleen-editoi-otosta-royhkealla-tavalla-tama-on-jo-epaammattimaista-katso/341664 |access-date=2025-06-07 |website=Seiska.fi |language=fi}}</ref><ref>{{Cite web |last=Makkonen |first=Nita |date=2021-04-13 |title=Suomalainen bloggaaja Kira Kosonen otti upean kuvan Meksikon-matkallaan – sitten häntä odotti Instagramissa melkoinen pommi |url=https://www.is.fi/viihde/art-2000007915930.html |access-date=2025-06-07 |website=Ilta-Sanomat |language=fi}}</ref> ==== আচিৰিয়ান লামাচ্ছু মূৰ্তি ইৰানী বুলি কৰা দাবী ==== ২০২১ চনৰ জুলাই মাহত জাবেৰীয়ে পেৰিছৰ লুভ্ৰ সংগ্ৰহালয়ত এটা লামাচ্ছু (আচিৰিয়ান পাখি থকা ষাঁড় গৰু) মূৰ্তিৰ কাষত নিজৰ এখন ছবি পোষ্ট কৰি তাৰ কেপচনত "ইৰান" আৰু "মোৰ ইৰান, মই তোমাক ইমান ভাল পাওঁ" বুলি লিখিছিল। এই পোষ্টটোৱে কিছুসংখ্যক ইৰাকী ব্যৱহাৰকাৰীৰ তীব্ৰ সমালোচনাৰ সৃষ্টি কৰে। তেওঁলোকে যুক্তি দৰ্শায় যে এই প্ৰাচীন শিল্পকৰ্মটোক "ইৰান" বুলি উল্লেখ কৰাটো ইৰানী সাংস্কৃতিক ঐতিহ্যৰ এক ভুল উপস্থাপন। কাৰণ লামাচ্ছু হৈছে প্ৰাচীন আচিৰিয়ান সভ্যতাৰ এক নিদৰ্শন, যি বৰ্তমানৰ ইৰাকত আৱিষ্কাৰ হৈছিল আৰু ইয়াক ইৰাকৰ সাংস্কৃতিক ঐতিহ্যৰ অংশ বুলি গণ্য কৰা হয়। সমালোচনা তীব্ৰতৰ হোৱাৰ পিছত জাবেৰীয়ে পোষ্টটো ডিলিট কৰি দিয়ে।<ref>{{Cite web |title=Iranian model attributes Iraqi winged bull to Iran {{!}} Al-Arab Newspaper |url=https://alarab.co.uk}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Commons category}} * {{Instagram|MahlaghaJaberi}} [[শ্ৰেণী:ইৰানৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:মডেল]] 3bzhnpr6n75iykyfl3w2fg1emeny2yh 0 137071 612279 610472 2026-06-14T23:32:44Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 0 sources and tagging 3 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 612279 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = মিনা সাদাতি | image = Fajr International Film Festival - Tabestane Dagh Press Conference 15.jpg | caption = ২০১৭ চনৰ ফাজৰ চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত সাদাতি | native_name = مینا ساداتی | native_name_lang = Fa | birth_date = {{Birth date and age|1981|11|24|mf=yes}} | birth_place = [[তেহৰান]], [[ইৰান]] | nationality = | parents = | alma_mater = তেহৰান বিশ্ববিদ্যালয় | occupation = অভিনেত্ৰী | years active = ২০০৬–বৰ্তমান | agent = | notable_works = | education = | spouse = বাবক হামিদিয়ান | children = }} '''মিনা সাদাতি''' ([[ফাৰ্চী]]: مینا ساداتی, জন্ম ২৪ নৱেম্বৰ, ১৯৮১) হৈছে এগৰাকী ইৰানী অভিনেত্ৰী। ২০১৫ চনৰ ''লোনলিনেছ অৱ লেইলা'' ধাৰাবাহিকত লেইলা চৰিত্ৰত কৰা অভিনয়ৰ বাবে তেওঁ আটাইতকৈ বেছি পৰিচিত।<ref name="fintrib2018">{{Cite news|url=https://financialtribune.com/|title=Mina Sadati Wins Award at Beijing Festival|date=2018-04-23|work=Financial Tribune|access-date=2018-06-20|language=en-US|archivedate=2018-06-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180620160043/https://financialtribune.com/|deadurl=yes}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://namnak.com|title=بیوگرافی و عکس مینا ساداتی|work=Namnak|access-date=2018-06-20|language=fa}}</ref> == প্ৰাৰম্ভিক জীৱন আৰু কৰ্মজীৱন == মিনা সাদাতিৰ জন্ম ১৯৮১ চনৰ ১ ডিচেম্বৰত তহেৰানত হৈছিল। তেওঁ ১৯৯৯ চনত ইউনিভাৰ্চিটি অৱ আৰ্টত নাম ভৰ্তি কৰে, য’ত তেওঁৰ স্নাতক আৰু স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰীৰ গৱেষণা পত্ৰ চিনেমাৰ ওপৰত আধাৰিত আছিল।<ref>{{Cite news |date=2015-12-01 |title=مینا ساداتی برای نزدیک شدن به نقش «آمنه» چه کار کرد؟/ از رفتن به شیرخوارگاه تا دیدن فیلم‌های مذهبی |url=https://www.khabaronline.ir/news/484308/%D9%85%DB%8C%D9%86%D8%A7-%D8%B3%D8%A7%D8%AF%D8%A7%D8%AA%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D9%86%D8%B2%D8%AF%DB%8C%DA%A9-%D8%B4%D8%AF%D9%86-%D8%A8%D9%87-%D9%86%D9%82%D8%B4-%D8%A2%D9%85%D9%86%D9%87-%DA%86%D9%87-%DA%A9%D8%A7%D8%B1-%DA%A9%D8%B1%D8%AF-%D8%A7%D8%B2-%D8%B1%D9%81%D8%AA%D9%86 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240327132508/https://www.khabaronline.ir/news/484308/%D9%85%DB%8C%D9%86%D8%A7-%D8%B3%D8%A7%D8%AF%D8%A7%D8%AA%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D9%86%D8%B2%D8%AF%DB%8C%DA%A9-%D8%B4%D8%AF%D9%86-%D8%A8%D9%87-%D9%86%D9%82%D8%B4-%D8%A2%D9%85%D9%86%D9%87-%DA%86%D9%87-%DA%A9%D8%A7%D8%B1-%DA%A9%D8%B1%D8%AF-%D8%A7%D8%B2-%D8%B1%D9%81%D8%AA%D9%86 |archive-date=2024-03-27 |access-date=2025-06-10 |work=خبرآنلاین |language=fa}}</ref> সাদাতিয়ে তহেৰান বিশ্ববিদ্যালয়ৰ চাৰুকলা অনুষদৰপৰা গ্ৰাফিক ডিজাইন বিষয়ত ডিগ্ৰী লাভ কৰে। তেওঁ থিয়েটাৰৰ জৰিয়তে অভিনয় জীৱনৰ পাতনি মেলিছিল আৰু চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাণ তথা চুটি ছবিৰ প্ৰাৰম্ভিক ক্লাছত অংশ লোৱাৰ লগতে আব্বাছ কিয়াৰোস্তামীৰ শৈক্ষিক কৰ্মশালাত অংশগ্ৰহণ কৰি নিজৰ প্ৰশিক্ষণ আগবঢ়াই লৈ গৈছিল। ইয়াৰ উপৰি তেওঁ কাৰণামেহ ইনষ্টিটিউটতো কিছুসময় অতিবাহিত কৰিছিল। ২০০৭ চনত ২৬ বছৰ বয়সত হুছেইন ঘানাত পৰিচালিত ''দ্য ওণ্ড অৱ ইভছ ছ’ল্ডাৰ'' ছবিৰ জৰিয়তে সাদাতিয়ে চলচ্চিত্ৰ জগতত খোজ পেলায়। এবছৰৰ পাছত ''কেৰেট ১৪'' ছবিত কৰা অভিনয়ৰ জৰিয়তে তেওঁ ব্যাপক পৰিচিতি লাভ কৰে।<ref>{{Cite news |date= |title=زندگی نامه مینا ساداتی/عکس مینا ساداتی و همسرش - شباویز |url=http://shabaveiz.ir/%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D9%8... |archive-url=https://web.archive.org/web/20240327132716/http://shabaveiz.ir/%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D9%8... |archive-date=2024-03-27 |access-date=2025-06-10 |work=شباویز |language=fa-IR }}{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ২০১৪ চনত সাদাতিয়ে মজিদ মজিদীৰ ঐতিহাসিক ছবি ''মহম্মদ: দ্য মেচেঞ্জাৰ অৱ গড''-ত ইছলাম ধৰ্মৰ পয়গম্বৰ মহম্মদৰ মাতৃ আমনাহ বিন্ত ৱাহাবৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল। চৰিত্ৰটোৰ প্ৰস্তুতিৰ বাবে তেওঁ ধৰ্মীয় চলচ্চিত্ৰসমূহ অধ্যয়ন কৰাৰ লগতে চৰিত্ৰটোৰ বিষয়ে বিশদভাৱে পঢ়া-শুনা কৰিছিল। একে বছৰতে ''আইচ এজ'' ছবিত আগবঢ়োৱা অভিনয়ৰ বাবে তেওঁ ফাজৰ চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত শ্ৰেষ্ঠ সহযোগী অভিনেত্ৰীৰ ক্ৰিষ্টাল চিমৰ্গ বঁটাৰ মনোনয়ন লাভ কৰে।<ref>{{Cite news |date=2015-02-09 |title=نامزدهای "سودای سیمرغ" فجر 33 معرفی شدند |url=https://www.isna.ir/news/93112011094/%D9%86%D8%A7%D9%85%D8%B2%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%D9%88%D8%AF%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%DB%8C%D9%85%D8%B1%D8%BA-%D9%81%D8%AC%D8%B1-33-%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%81%DB%8C-%D8%B4%D8%AF%D9%86%D8%AF |archive-url=https://web.archive.org/web/20190324212108/https://www.isna.ir/news/93112011094/%D9%86%D8%A7%D9%85%D8%B2%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%D9%88%D8%AF%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%DB%8C%D9%85%D8%B1%D8%BA-%D9%81%D8%AC%D8%B1-33-%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%81%DB%8C-%D8%B4%D8%AF%D9%86%D8%AF |archive-date=2019-03-24 |access-date=2025-06-10 |work=ایسنا |language=fa-IR}}</ref> ২০১৭ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত ৩৫সংখ্যক ফাজৰ চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত সাদাতিয়ে আন এক সফলতা অৰ্জন কৰে। ইয়াৰ পূৰ্বে ২০১৫ চনত ৩৪ বছৰ বয়সত মহম্মদ হুছেইন লাটিফী পৰিচালিত ''লেইলাজ লোনলিনেছ'' ধাৰাবাহিকৰ জৰিয়তে তেওঁ দূৰদৰ্শনত আত্মপ্ৰকাশ কৰে, যিয়ে তেওঁলৈ বিপুল জনপ্ৰিয়তা কঢ়িয়াই আনিছিল। তেওঁ ''মিনাজ পচিবিলিটি'' (২০১৫) আৰু ''হট চাম্বাৰ'' (২০১৬) দৰে ছবিত নিজৰ উৎকৃষ্ট অভিনয় ধাৰা অব্যাহত ৰাখি ফাজৰ চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত ক্ৰমে শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰী আৰু শ্ৰেষ্ঠ সহযোগী অভিনেত্ৰীৰ ক্ৰিষ্টাল চিমৰ্গ বঁটাৰ মনোনয়ন লাভ কৰিছিল।<ref>{{Cite web |date=2017-02-06 |title=نامزدهای بخش سودای سیمرغ سی و پنجمین جشنواره فیلم فجر اعلام شد {{!}} پایگاه خبری تحلیلی انصاف نیوز |url=https://ensafnews.com... |access-date=2025-06-10 |website=انصاف نیوز |language=fa-IR}}</ref><ref>{{Cite web |last=سینما |first=خانه |title=نامزدهای بخش سودای سیمرغ سی و چهارمین جشنواره فیلم فجر معرفی شدند. |url=https://www.khanehcinema.ir/fa/news/473/%D9%86%D8%A7%D9%85%D8%B2%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%D9%88%D8%AF%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%DB%8C%D9%85%D8%B1%D8%BA-%D8%B3%DB%8C-%D9%8 Responded |archive-url=https://web.archive.org/web/20230405020410/https://www.khanehcinema.ir/fa/news/473/%D9%86%D8%A7%D9%85%D8%B2%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%D9%88%D8%AF%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%DB%8C%D9%85%D8%B1%D8%BA-%D8%B3%DB%8C-%D9%8... |archive-date=2023-04-05 |access-date=2025-06-10 |website=www.khanehcinema.ir }}{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ২০১৬ চনৰ মাৰ্চ মাহত এক বিশেষ নৱবৰ্ষৰ (নৌৰুজ) দূৰদৰ্শন কাৰ্যসূচীত সাদাতি আৰু বাবক হামিদিয়ানে তেওঁলোকৰ বিবাহৰ কথা ঘোষণা কৰিছিল।<ref>{{Cite web |title=بابک حمیدیان و مینا ساداتی در برنامه سال تحویل: ازدواج ما میان شلوغی های تهران اتفاق ویژه ای نیست {{!}} پایگاه خبری تحلیلی سینما سینما |url=https://cinemacinema.ir... |archive-url=https://archive.org |archive-date=2022-10-03 |access-date=2025-06-10 |website=cinemacinema.ir}}</ref> নম্ৰ আৰু দয়ালু চৰিত্ৰ ৰূপায়ণৰ বাবে পৰিচিত সাদাতিয়ে ২০২৩ চনৰ ধাৰাবাহিক ''নোটবুক''-ত এক বিপৰীতধৰ্মী চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল, য’ত তেওঁ পিতৃৰ মৃত্যুৰ প্ৰতিশোধ ল’ব বিচৰা এগৰাকী দৃঢ়মনা মহিলাৰ ভূমিকাত অৱতীৰ্ণ হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=درباره بازی متفاوت مینا ساداتی و سوگل خلیق در سریال «دفتر یادداشت» {{!}} خوب بودن - فیلم‌نیوز |url=https://www.filmnews.ir/%D8%A7%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1-%D9%85%D9%87%D9%85/%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D9%85%D8%AA%D9%81%D8%A7%D9%88%D8%AA-%D9%85%DB%8C%D9%86%D8%A7-%D8%B3%D8%A7%D8%AF%D8%A7%D8%AA%DB%8C-%D9%8... |archive-url=https://web.archive.org/web/20240327132520/https://www.filmnews.ir/%D8%A7%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1-%D9%85%D9%87%D9%85/%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D9%85%D8%AA%D9%81%D8%A7%D9%88%D8%AA-%D9%85%DB%8C%D9%86%D8%A7-%D8%B3%D8%A7%D8%AF%D8%A7%D8%AA%DB%8C-%D9%8... |archive-date=2024-03-27 |access-date=2025-06-10 |website=www.filmnews.ir |language=fa-IR }}{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == থিয়েটাৰ == {| class="wikitable sortable" ! বছৰ ! নাম ! পৰিচালক |- |২০০৮ |''পিজনচ অৱ দ্য শ্ৰাইন'' |আলী চাৰাবী |- |২০১০ |''বৰ্ন ইন ১৯৮২'' |পয়াম দেহকোৰ্ডী |- |২০১৩ |''লেড হাউচ'' |আলী নাৰ্গীচনেজাদ |- |২০১৯ |''ক্ৰাইম এণ্ড পানীশ্বমেণ্ট'' |ৰেজা চাৰ্ভাটী |} '''লেখিকা আৰু পৰিচালিকা হিচাপে''' {| class="wikitable sortable plainrowheaders" ! scope="col" | বছৰ ! scope="col" | নাম ! scope="col" | ভূমিকা ! বিৱৰণ |- ! scope="row" |২০১৫ |''দ্য নচ'' |প্ৰযোজক, লেখিকা আৰু পৰিচালিকা |টিৰানা মহোৎসৱৰ পেনোৰামা শাখাত শ্ৰেষ্ঠ চুটি ছবিৰ বঁটা বিজয়ী |} == বঁটা আৰু মনোনয়ন == {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |- ! scope="col" | বঁটা ! scope="col" | বছৰ ! scope="col" | শ্ৰেণী ! scope="col" | মনোনীত কৰ্ম ! scope="col" | ফলাফল ! class="unsortable" scope="col" | তথ্যসূত্ৰ |- ! scope="row"| বেইজিং আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ | ২০১৮ | শ্ৰেষ্ঠ সহযোগী অভিনেত্ৰী | ''হট চাম্বাৰ'' | {{won}} |<ref>{{Cite web |last=web |first=I. D. |date=2018-04-27 |title='Searing Summer' wins Best Supporting Actress Award at Beijing IFF |url=https://www.dreamlabfilms.com/searing-summer-wins-best-supporting-actress-award-at-beijing-iff/ |access-date=2025-01-13 |website=DreamLab Films |language=en-US}}</ref> |- ! scope="row" rowspan="3" | ফাজৰ চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ | ২০১৫ | শ্ৰেষ্ঠ সহযোগী অভিনেত্ৰী | ''আইচ এজ'' | {{nom}} | |- | ২০১৬ | শ্ৰেষ্ঠ মুখ‍্য অভিনেত্ৰী | ''মিনাজ পচিবিলিটি'' | {{nom}} | |- | ২০১৭ | শ্ৰেষ্ঠ সহযোগী অভিনেত্ৰী | ''হট চাম্বাৰ'' | {{nom}} | |- ! scope="row" rowspan="2" | ইৰান চলচ্চিত্ৰ সমালোচক আৰু লেখক সংস্থা | ২০১৫ | rowspan="2" | শ্ৰেষ্ঠ সহযোগী অভিনেত্ৰী | ''আইচ এজ'' | {{nom}} | |- | ২০১৭ | ''হট চাম্বাৰ'' | {{nom}} | |} ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Commons category}} * [https://www.festival-cannes.com/en/artist/mina-sadati Mina Sadati], Cannes Film Festival * [https://irmdb.sourehcinema.com/People/People.aspx?Id=139210220006 Mina Sadati] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250223011816/https://irmdb.sourehcinema.com/People/People.aspx?id=139210220006 |date=2025-02-23 }} on [[:fa:سوره‌سینما|SourehCinema]] (in Persian) * {{instagram|trend.kidz}} [[শ্ৰেণী:ইৰানৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:অভিনেত্ৰী]] mqqchia3zcy7r6dem4doba9ta61uku6 0 137076 612324 610712 2026-06-15T05:56:07Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 612324 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = লেইলা ওতাদী | image = Leila Otadi 20180809 02 (cropped).jpg | caption = | native_name = لیلا اوتادی | native_name_lang = Fa | birth_name = | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1983|8|05}} | birth_place = [[তেহৰান]], [[ইৰান]] | death_date = | death_place = | occupation = {{hlist|অভিনেত্ৰী|কবি|স্থপতিবিদ}} | height = | education = তেহৰান আৰ্ট ইউনিভাৰ্চিটি - স্থাপত্য | yearsactive = ২০০২–বৰ্তমান | website = }} '''লেইলা ওতাদী''' ([[ফাৰ্চী]]: لیلا اوتادی) হৈছে এগৰাকী ইৰানী অভিনেত্ৰী, কবি আৰু স্থপতিবিদ। == প্ৰাৰম্ভিক জীৱন আৰু শিক্ষা == লেইলাৰ জন্ম তেহৰান বা শ্বেমিৰানত হৈছিল। ৭ বছৰ বয়সতে তেওঁ চলচ্চিত্ৰত অভিনয় আৰম্ভ কৰাৰ এটা সুযোগ লাভ কৰিছিল। অৱশ্যে সেই সময়ত তেওঁ আৰু তেওঁৰ পৰিয়ালে অভিনয়তকৈ বিদ্যালয়ৰ শিক্ষাক অধিক গুৰুত্বপূৰ্ণ বুলি গণ্য কৰিছিল। ১৮ বছৰ বয়সত তেওঁক মঞ্চ অভিনয়ৰ সৈতে চিনাকি কৰাই দিয়া হয়। ইৰাজ কাদেৰিৰ ''ব্লেক আইজ'' নামৰ চলচ্চিত্ৰখনেৰে লেইলাই ছবি জগতত আত্মপ্ৰকাশ কৰে। তেতিয়াৰেপৰা তেওঁ বহুকেইখন চলচ্চিত্ৰত অভিনয় কৰিছে আৰু অলপতে ইৰানৰ আটাইতকৈ বেছি পাৰিশ্ৰমিক পোৱা অভিনেত্ৰী হৈ পৰিছে। তেওঁ [[ফাৰ্চী]] আৰু [[তুৰ্কী]] ভাষা সাৱলীলভাৱে ক'ব পাৰে আৰু [[টেনিছ]] খেলাৰ উপৰি ঘোঁৰা চালন আৰু আন বহুতো ক্ৰীড়া ভাল পায়।<ref>[http://www.mehrnews.com/news/3743107/ canditional release Leila Otadi mehr newsagency]</ref> তেওঁ তেহৰান আৰ্ট ইউনিভাৰ্চিটিৰপৰা ইণ্টেৰিয়ৰ আৰ্কিটেকচাৰ অৰ্থাৎ অভ্যন্তৰীণ স্থপতি্যা বিষয়ত এছ’চিয়েট ডিগ্ৰী লাভ কৰে।{{citation needed|date=January 2019}} == কেৰিয়াৰ == ইৰাজ কাদেৰিৰদ্বাৰা পৰিচালিত ''দ্য ব্লেক আইজ'' (২০০২) আছিল তেওঁৰ প্ৰথম চলচ্চিত্ৰ। ওতাদীয়ে কেইবাখনো টেলিভিছন ধাৰাবাহিকত অংশগ্ৰহণ কৰিছে, যাৰ ভিতৰত ''ট্ৰুথ ৰিভিল্ড'' (২০০৪), ''টিয়েৰ্ছ এণ্ড স্মাইলছ'' (২০০৮), ''ব্লাড মানি'' (২০১০) আৰু ''দ্য উণ্ড'' (২০১৪) অন্যতম। ইয়াৰ উপৰি তেওঁ ''উইলো ট্ৰী'' (২০০৪), ''লেফ্ট-হেণ্ডেড'' (২০০৫), ''ইনভিটেশ্বন'' (২০০৮), ''লুকিং ফৰ হেপিনেছ'' (২০০৯), ''দ্য আউটকাষ্টছ ৩'' (২০১০), ''মেছড আপ'' (২০১১), ''লালেহ'' (২০১৩) আৰু ''দ্য ষ্ট্ৰ' ডগছ'' (২০১৩) নামৰ চলচ্চিত্ৰসমূহতো অভিনয় কৰিছে। ১৭ বছৰ বয়সৰেপৰা তেওঁ কবিতা আবৃত্তি আৰু ৰচনা কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। ২০১৪ চনত তেওঁৰ প্ৰথমখন কবিতা পুথি ''ইন হেভেন দেয়াৰ ইজ ন' ক্ৰ', নৰ স্কেয়াৰক্ৰ''' প্ৰকাশ পায়। এইখন [[ফাৰ্চী]] আৰু [[ইংৰাজী]] দুয়োটা ভাষাতে উপলব্ধ কবিতা সংগ্ৰহ। == ৰাজনৈতিক বিতৰ্ক == ২০১০ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত প্ৰকাশিত এক প্ৰতিৱেদন অনুসৰি ২০০৯ চনত তেহৰানৰ ৰাজপথত নেদা আঘা চুলতান কেনেকৈ নিহত হৈছিল সেই সন্দৰ্ভত নিৰ্মাণ হ’বলগীয়া এখন ৰাজনৈতিক চলচ্চিত্ৰত তেওঁ অভিনয় কৰাৰ কথা আছিল।<ref>"[https://www.rferl.org/a/Anger_At_Actress_Who_Is_Due_To_Play_Role_Of_Neda/2218222.html Anger At Actress Who Is Due To Play Role Of Neda]", rferl.org, 12/11/2010. Retrieved 16 November 2013</ref> যিহেতু এই চলচ্চিত্ৰখনৰ বাবে ইৰান চৰকাৰে পুঁজি যোগান ধৰিছিল, সেয়েহে তেওঁৰ এই সিদ্ধান্তই ইৰান আৰু বিদেশত তেওঁৰ বিৰুদ্ধে তীব্ৰ নেতিবাচক প্ৰতিক্ৰিয়াৰ সৃষ্টি কৰিছিল। ইয়াৰ পিছতে তেওঁৰ ব্যক্তিগত ৱেবছাইটত এটা সফল চাইবাৰ আক্ৰমণ চলোৱা হয়, যাৰ উদ্দেশ্য আছিল তেওঁৰ ছবিসমূহৰ সলনি তেজৰে লুতুৰি-পুতুৰি হৈ থকা নেদা আঘা চুলতানৰ শেষ মুহূৰ্তৰ কিছুমান ফটো আপলোড কৰা। অৱশ্যে ১১ নৱেম্বৰত ফাৰ্চ নিউজ এজেন্সীয়ে এই বাতৰি অস্বীকাৰ কৰে।<ref>{{Cite web|url=https://www.farsnews.com/news/9003290908%20%20%20%20/شمقدري-خبر-بازي-اوتادي-در-نقش-ندا-آقاسلطان-به-30‌درصد-افزايش-هزينه|title=خبرگزاری فارس - شمقدري: خبر بازي اوتادي در نقش ندا آقاسلطان به 30‌درصد افزايش هزينه منجر شد|date=2011-06-20|website=خبرگزاری فارس|access-date=2019-07-29}}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Commons category|Leila Otadi}} * [https://irmdb.sourehcinema.com/People/People.aspx?Id=138210182004 Leila Otadi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250907011842/https://irmdb.sourehcinema.com/People/People.aspx?Id=138210182004 |date=2025-09-07 }} On [[:fa:سوره‌سینما|SourehCinema]] (in Persian) * [http://www.funpatogh.com/%D8%B9%DA%A9%D8%B3-%D9%84%DB%8C%D9%84%D8%A7-%D8%A7%D9%88%D8%AA%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D8%B1%D9%88%DB%8C-%D8%A8%DB%8C%D9%84%D8%A8%D9%88%D8%B1%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82-%D8%A8%D8%B1.html عکس لیلا اوتادی روی بیلبوردهای عراق برای تبلیغ یک نوشیدنی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210125132009/http://www.funpatogh.com/%d8%b9%da%a9%d8%b3-%d9%84%db%8c%d9%84%d8%a7-%d8%a7%d9%88%d8%aa%d8%a7%d8%af%db%8c-%d8%b1%d9%88%db%8c-%d8%a8%db%8c%d9%84%d8%a8%d9%88%d8%b1%d8%af%d9%87%d8%a7%db%8c-%d8%b9%d8%b1%d8%a7%d9%82-%d8%a8%d8%b1.html |date=2021-01-25 }} * {{Instagram|leilaotadii}} [[শ্ৰেণী:ইৰানৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:অভিনেত্ৰী]] [[শ্ৰেণী:কবি]] 31puacxo03abwgxqlhu8zw7by4dg9zs 0 137117 612294 610552 2026-06-15T02:26:54Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 612294 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | name = মৰিয়ম মিৰবাগেৰী | image = | image_size = | image_upright = | landscape = | alt = | caption = | native_name = مریم میرباقری | native_name_lang = fa | birth_name = | alias = মাৰিয়ামা | birth_place = [[ইৰান]] | death_date = | death_place = | genre = ৰক, চাউণ্ডট্ৰেক, ছৌল সংগীত | occupation = সুৰকাৰ, গীতিকাৰ, উদ্যোগী | instrument = কণ্ঠশিল্পী, গীটাৰ, পিয়ানো, চেতাৰ | years_active = | label = | associated_acts = | website = {{URL|maryama-music.com}} }} '''মৰিয়ম মিৰবাগেৰী''' ([[ফাৰ্চী]]: مریم میرباقری; জন্ম ১৮ ফেব্ৰুৱাৰী), তেওঁৰ পেছাদাৰী নাম '''মাৰিয়ামা''' হিচাপে বেছি জনাজাত। তেওঁ লছ এঞ্জেলছত বসবাস কৰা এগৰাকী ইৰানী-আমেৰিকান সংগীতজ্ঞ, সংগীত প্ৰবন্ধক আৰু উদ্যোগী।<ref>{{cite web|title=Calarts Music Source|url=https://musicsource.calarts.edu/soloists/maryam/|publisher=[[California Institute of the Arts]]|language=en|access-date=2026-05-27|archivedate=2022-10-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221004142201/https://musicsource.calarts.edu/soloists/maryam/|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite news|date=2 March 2017|title=Single Review: "Where the Mermaids Are," Maryama|language=en|work=[[HuffPost]]|url=https://www.huffpost.com/entry/single-review-where-the-mermaids-are-maryama_b_58b8628fe4b0ffd61787bced?ncid=engmodushpmg00000005}}</ref> == প্ৰাৰম্ভিক জীৱন আৰু শিক্ষা == মাৰিয়ামাই ইৰানত জন্মগ্ৰহণ কৰিছিল আৰু তাতেই ডাঙৰ-দীঘল হৈছিল।<ref>{{cite web|date=22 April 2017|title=Discover Where the Mermaids Are with Marayama|url=https://almostrealthings.com/2017/04/21/discover-where-the-mermaids-are-with-marayama/|website=Almost Real Things}}</ref> তেওঁৰ পিতৃ-মাতৃ পূৰ্বে আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰত বাস কৰিছিল, কিন্তু পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁলোকে পুনৰ ইৰানলৈ ঘূৰি যোৱাৰ সিদ্ধান্ত লয়। তেওঁ পিছলৈ আমেৰিকান ৰিভাৰ কলেজত জাজ ভইচ আৰু সংগীত ৰচনা অধ্যয়ন কৰিবলৈ কেলিফৰ্নিয়ালৈ স্থানান্তৰিত হয়। ইয়াৰ পিছত তেওঁ কেলিফৰ্নিয়া ইনষ্টিটিউট অৱ দি আৰ্টছৰপৰা মিউজিক কম্পোজিশ্যন আৰু ফিল্ম মিউজিক বিষয়ত ললিত কলাৰ স্নাতক আৰু স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰে।<ref name=":0">{{cite web|title=Maryama "Where The Mermaids Are"|url=https://www.hipvideopromo.com/clients/maryama/|website=HIP Video Promo|date=20 February 2017 }}</ref><ref>{{cite web|title=The Happy Fits with Maryama|url=https://bpt.me/event/2906073|website=bpt.me}}</ref><ref>{{cite web|title=Maryama reveal the hypnotic 'Where The Mermaids Are' video|url=https://www.music-news.com/news/Underground/104423/Maryama-reveal-the-hypnotic-Where-The-Mermaids-Are-video|website=Music-News.com}}</ref> == সংগীত জীৱন == মাৰিয়ামাই সৰুৰেপৰাই গীটাৰৰ শিক্ষা ল’বলৈ আৰম্ভ কৰিছিল আৰু মিডল স্কুলত পঢ়ি থকা সময়তেই তেওঁৰ প্ৰথমটো মিউজিক বেণ্ড গঠন কৰিছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ ইৰানৰ আণ্ডাৰগ্ৰাউণ্ড সংগীত জগতৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে।<ref>{{cite web |title=Maryamamusic |url=http://www.losanjealous.com/post-your-band-or-event/ |publisher=losanjealous.com}}</ref> মাৰিয়ামাই মেটেল বেণ্ড 'কাহটমায়ান'-ৰ মুৰব্বী তথা ইৰানৰ বিখ্যাত ৰক তাৰকা আৰ্দায়ান আনজাবিপুৰ আৰু হোমায়ুন মাজদজাদেহৰ ওচৰত গীটাৰৰ প্ৰশিক্ষণ লৈছিল।<ref>{{cite web|date=2 March 2017|title=Maryama "Where The Mermaids Are"|url=https://essentiallypop.com/epop/2017/03/maryama-where-the-mermaids-are/|website=Essentially Pop}}</ref> কেলিফৰ্নিয়ালৈ স্থানান্তৰিত হোৱাৰ পিছত তেওঁ ফাজৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সংগীত মহোৎসৱ, দ্য কেপিটেল জাজ ফেষ্টিৱেল, মণ্টেৰী জাজ ফেষ্টিৱেল আৰু দ্য কলম্বিয়া জাজ ফেষ্টিৱেলৰ দৰে কেইবাটাও জাজ উৎসৱ আৰু কনচাৰ্টত সংগীত পৰিৱেশন কৰে। মাৰিয়ামাই কেলিফৰ্নিয়াৰ আমেৰিকান ৰিভাৰ কলেজ (ARC) জাজ বেণ্ডৰ মুখ্য কণ্ঠশিল্পী হিচাপেও কাম কৰিছিল আৰু একেৰাহে ২ বছৰ ধৰি ছেক্ৰামেণ্টো মিউজিক ফেষ্টিৱেলত গীত পৰিৱেশন কৰিছিল।<ref>{{Cite web|title=March 2012|url=https://shiftsyncmedia.com/2012/03/|access-date=2020-10-11|website=Shiftsync Media|date=21 March 2012 |language=en}}</ref> এ.আৰ.চি.-ত থকাৰ সময়ছোৱাত তেওঁ জাজ সংগীতজ্ঞ জো গিলমেনৰ ওচৰত অধ্যয়ন কৰিছিল। কেলআৰ্টচত থকা সময়ত তেওঁ পিৰায়েহ পৌৰাফাৰ, উলৰিচ ক্ৰীগাৰ, জো লাবাৰবেৰা আৰু মীৰ’স্লাভ তাডিচৰ সৈতে সংগীত পৰিৱেশন কৰাৰ লগতে শিক্ষা গ্ৰহণ কৰিছিল।<ref>{{cite web|title=Maryama New Video "Where The Mermaids Are" – Skope Entertainment Inc|url=https://skopemag.com/2017/03/07/maryama-new-video-where-the-mermaids-are|website=skopemag.com|date=7 March 2017 }}</ref><ref>{{cite web|title=Vox Musica - PICTURA: New Music for Women's Voices|url=http://www.sacchoralcalendar.com/Reviews/Reviews-2014/Vox_Musica_3-30-14.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20151206235601/http://www.sacchoralcalendar.com/Reviews/Reviews-2014/Vox_Musica_3-30-14.htm|url-status=usurped|archive-date=December 6, 2015|website=www.sacchoralcalendar.com|access-date=May 27, 2026|archivedate=December 6, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151206235601/http://www.sacchoralcalendar.com/Reviews/Reviews-2014/Vox_Musica_3-30-14.htm|deadurl=yes}}</ref> মিৰবাগেৰীয়ে এ.টি. এণ্ড টি. (AT&T)দ্বাৰা স্পনছৰ কৰা তথা চেলিন তিয়েনৰ পৰিচালনাত নিৰ্মিত ভিআৰ (VR) অভিজ্ঞতা ''পিপ্পাছ পেন'' আৰু ফ্ৰেডী টাঙে পৰিচালনা কৰা চুটি ছবি ''হিয়েৰআফটাৰ''-ৰ আৱহ সংগীত ৰচনা কৰিছিল। শেহতীয়া বছৰবোৰত তেওঁ ইৰানৰ প্ৰখ্যাত পৰিচালক ফাৰবোদ আছদেৱিলীৰ বঁটা বিজয়ী ছবি ''ফৰবিডেন টু চি আছ স্ক্ৰীম ইন তেহৰাণ'' আৰু ''দ্য গিফট'' (২০২২)-ৰ আৱহ সংগীত সজাই বিশেষভাৱে চৰ্চালৈ আহে। অনুৰাগীসকলৰ মাজত বিভ্ৰান্তি দূৰ কৰিবলৈ মিৰবাগেৰীৰ স্পটিফাইড দুটা আৰ্টিষ্ট একাউণ্ট আছে এটা তেওঁৰ পেছাদাৰী নাম 'মাৰিয়ামা'ৰ অধীনত, য’ত তেওঁৰ গায়ক-গীতিকাৰ প্ৰকল্পসমূহ থাকে আৰু আনটো তেওঁৰ সম্পূৰ্ণ নাম 'মৰিয়ম মিৰবাগেৰী'ৰ অধীনত, য’ত তেওঁৰ বাদ্যযন্ত্ৰ ভিত্তিক চলচ্চিত্ৰৰ আৱহ সংগীত আৰু চাউণ্ডট্ৰেকসমূহ উপলব্ধ। == বঁটা আৰু সন্মান == তেওঁৰ ২০১৪ চনৰ একক গীত ''ইন জেন্দেগিস্ত'' আৰু ২০১৭ চনৰ একক গীত ''চুফী'' দুয়োটা গীতেই ''হলিউড মিউজিক ইন মিডিয়া এৱাৰ্ড''-ৰ বাবে মনোনীত হৈছিল।<ref>{{cite web|date=31 October 2018|title=Maryam Mirbagheri|url=https://edmjobs.com/resume/maryam-er7rsxh-music-industry-professional-los-angeles-ca-usa/|website=EDMJobs|access-date=27 May 2026|archivedate=15 May 2025|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250515121149/https://edmjobs.com/resume/maryam-er7rsxh-music-industry-professional-los-angeles-ca-usa/|deadurl=yes}}</ref> তেওঁ এ.আৰ.চি. ভোকেল জাজ এনচেম্বলৰ সৈতে জাজ ডাউনবিট বঁটা লাভ কৰিছে।<ref name=":0" /> তেওঁৰ ২০১৭ চনৰ প্ৰথমটো এলবাম ''ৱেয়াৰ দ্য মাৰমেইডছ আৰ''-ৰ মিক্সিং আৰু মাষ্টাৰিং কৰিছিল গ্ৰেমী বঁটা বিজয়ী প্ৰযোজক মাৰ্ক উৰ্চেলী আৰু স্কট হ্লালে। ২০১৮ চনত মাৰিয়ামাই ''ৱেয়াৰ দ্য মাৰমেইডছ আৰ'' গীতটোৰ বাবে কেলিফৰ্নিয়া ভিডিঅ' মিউজিক এৱাৰ্ড লাভ কৰে।<ref>{{cite web |title=Maryam Mirbagheri to Perform a Mermaid Baptism |url=https://blog.calarts.edu/2018/04/13/maryam-mirbagheri-to-perform-a-mermaid-baptism/ |website=calarts.edu|date=13 April 2018 }}</ref><ref>{{cite web |title=Maryama Nominated for Hollywood Music in Media Award |url=https://blog.calarts.edu/2017/10/17/maryama-nominated-for-hollywood-music-in-media-award/ |website=calarts.edu|date=17 October 2017 }}</ref><ref>{{cite web |title=MCVA Visual Effects Award Winner – TasteTV |date=30 December 2017 |url=http://www.tastetv.com/2017/12/30/maryama-mermaids-mcva-coolest-visual-effects-award-winner/ |publisher=tastetv.com}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:ইৰানৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:সুৰকাৰ]] [[শ্ৰেণী:গীতিকাৰ]] [[শ্ৰেণী:গায়িকা]] [[শ্ৰেণী:উদ্যোগপতি]] 3fvhbyjyz0bne5rx2u1fayz5l49rm1i 0 137133 612306 610685 2026-06-15T04:41:29Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 612306 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | name = লালেহ্ | image = Laleh promotional photo in 2016.jpg | alt = | caption = ২০১৬ চনত লালেহ্ | background = solo_singer | birth_name = লালেহ্ পোৰকাৰিম | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1982|06|10}} | birth_place = বান্দাৰ-এ আনজালি, গিলান প্ৰদেশ, [[ইৰান]] | origin = হামাৰকুলেন, গোটেনবাৰ্গ, [[ছুইডেন]] | death_date = | death_place = | genre = পপ, লোকসংগীত | occupation = গায়ক, গীতিকাৰ, ৰেকৰ্ড প্ৰযোজক, গীটাৰবাদক, পিয়ানোবাদক, ৰেকৰ্ড কোম্পানী পৰিচালক | instrument = কণ্ঠ, গীটাৰ, পিয়ানো, কীবৰ্ড, চেক্স'ফোন, ড্ৰামচ<ref name="drums">{{cite web |url=http://laleh.se.loopiadns.com/videos/tru/ |language=sv |title=Drums & Så Mkt Bättre |publisher=Laleh.se |date=3 November 2011 |access-date=1 February 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120207122504/http://laleh.se.loopiadns.com/videos/tru/ |archive-date=7 February 2012 |archivedate=7 February 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120207122504/http://laleh.se.loopiadns.com/videos/tru/ |deadurl=yes }}</ref> | years_active = ২০০০–২০০৬ (অভিনেত্ৰী), ২০০৩–বৰ্তমান (গায়িকা) | label = ৱাৰ্নাৰ মিউজিক ছুইডেন, আইলেণ্ড, ইউনিভাৰ্চেল মিউজিক ছুইডেন | associated_acts = | website = {{URL|http://laleh.se/}} }} '''লালেহ্ পোৰকাৰিম''' ([[ফাৰ্চী]]: لاله پورکریم, জন্ম ১০ জুন ১৯৮২), কেৱল লালেহ্ নামেৰে পৰিচিত, এগৰাকী [[ইৰান]]ত জন্মগ্ৰহণ কৰা ছুইডিছ গায়িকা, গীতিকাৰ, ৰেকৰ্ড প্ৰযোজক, গীটাৰবাদক, পিয়ানোবাদক আৰু ৰেকৰ্ড কোম্পানী পৰিচালক। তেওঁৰ মূল ভাষা হৈছে ফাৰ্চী। এক চুটি অভিনয় জীৱনৰ পিছত, ২০০৫ চনত তেওঁ নিজৰ নামৰ প্ৰথমটো এলবামেৰে সংগীত জগতত প্ৰৱেশ কৰে। এই এলবামটো [[ছুইডেন]]ত প্ৰথম স্থান লাভ কৰাৰ লগতে সেই বছৰ দেশখনৰ সৰ্বাধিক বিক্ৰী হোৱা এলবাম হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref name="DN"/> ইয়াৰ পিছত তেওঁ আৰু আঠটা ষ্টুডিঅ' এলবাম মুকলি কৰিছে। তেওঁ পিতৃ-মাতৃৰ মাতৃভাষা ফাৰ্চীৰ উপৰিও ইংৰাজী আৰু চুইডিছ দুয়োটা ভাষাতে গীত গাইছে।<ref name="HD Laleh review">{{cite web |last=Fredriksson |first=Karin |url=http://hd.se/noje/skivor/2005/04/09/begaavad-men-spretig-debut/ |language=sv |title=Begåvad men spretig debut |work=[[Helsingborgs Dagblad]] |publisher=Helsingborgs Dagblad |date=9 April 2005 |access-date=1 February 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121024235553/http://hd.se/noje/skivor/2005/04/09/begaavad-men-spretig-debut/ |archive-date=24 October 2012 }}</ref> ২০১১ চনত তেওঁ চুইডিছ টেলিভিছন শ্ব' ''ছো ম্যুকেত বেট্ৰে''ত অংশগ্ৰহণ কৰিছিল, য'ত বহুতো শিল্পীয়ে আনৰ গীতৰ নতুন ৰূপ প্ৰস্তুত কৰে। অনুষ্ঠানটোত তেওঁৰ পৰিৱেশনক সমালোচক আৰু জনসাধাৰণ দুয়োৰে দ্বাৰা প্ৰশংসা কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web |url=http://www.expressen.se/noje/1.2621078/laleh-gor-succe-med-latarna-fran-sa-mycket-battre |title=Laleh gör succé med låtarna från "Så mycket bättre" |language=sv |work=[[Expressen]] |publisher=[[Bonnier Group]] |date=13 November 2011 |access-date=1 February 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120109051649/http://www.expressen.se/noje/1.2621078/laleh-gor-succe-med-latarna-fran-sa-mycket-battre |archive-date=9 January 2012 |url-status=dead }}</ref> এই শ্ব'টোৰ পিছত সংবাদ মাধ্যমত উল্লেখ কৰা হয় যে তেওঁ এক "দ্বিতীয় সফলতা" লাভ কৰিছে।<ref name="Svenska Dagbladet review">{{cite news |last=Backman |first=Dan |url=http://www.svd.se/kultur/musik/skivor-onsdag-laleh-ar-sa-mycket-battre_6793719.svd |language=sv|title=Laleh är så mycket bättre |work=[[Svenska Dagbladet]] |publisher=Schibsted |date=25 January 2012 |access-date=1 February 2012}}</ref> তেওঁৰ ২০১২ চনৰ এলবাম ''চ্যুং''ৰ পৰা আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত হিট হোৱা "ছাম ডাই ইয়ং" গীতটো লাভ কৰে, যিটো গীত ২০১১ চনৰ নৰৱে আক্ৰমণৰ পিছত এক স্মৰণীয় গীত হিচাপে বিশেষভাৱে পৰিচিত হৈছিল। এই গীতটো নৰৱেত ১৪ বাৰ প্লেটিনাম, ছুইডেনত ডাবল প্লেটিনাম হিচাপে প্ৰমাণিত হৈছিল আৰু ডেনমাৰ্ক, অষ্ট্ৰিয়া, ফিনলেণ্ড আৰু জাৰ্মানীত লালেহক প্ৰথমবাৰৰ বাবে জনপ্ৰিয়তা প্ৰদান কৰিছিল।<ref name="norway2011">{{cite journal |url=https://www.idunn.no/doi/10.3402/blft.v4i0.23537 |language=no|title=Nasjonal traumebearbeiding i sanglyrikk for barn og unge etter 22/7 |journal=Barnelitterært forskningstidsskrift |date=31 December 2013|doi=10.3402/blft.v4i0.23537 |access-date=23 December 2022 |last1=Ommundsen |first1=Åse Marie |volume=4 |article-number=blft.v4i0.23537 |hdl=10642/1821 |hdl-access=free }}</ref><ref name="AllTime">{{cite web|url=http://norwegiancharts.com/bestall.asp |title=Best Of All Time |publisher=Hung Medien |access-date=31 January 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141102064910/http://www.norwegiancharts.com//bestall.asp |archive-date= 2 November 2014 }}</ref><ref name="sdyswedishchart">{{cite web|url=http://swedishcharts.com/showitem.asp?interpret=Laleh&titel=Some+Die+Young&cat=s |title=swedishcharts.com – Laleh – Some Die Young |publisher=swedishcharts.com |access-date=16 January 2013}}</ref> ২০১৩ চনৰ অক্টোবৰ মাহত সমগ্ৰ স্কেনিডিনেভিয়াত ''কালাৰ্চ'' মুকলি কৰা হয়। তেওঁ ২০১৪ চনৰ জানুৱাৰী মাহত আইলেণ্ড ৰেকৰ্ডচৰ সৈতে এটা আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চুক্তিত স্বাক্ষৰ কৰে, যাৰ ফলত ''বুম'' ইপি মুকলি হয় আৰু শ্বন মেণ্ডেছ, এডাম লেম্বাৰ্ট, ডেমী লভেটো আৰু এলি গোল্ডিংকে ধৰি কেইবাজনও শিল্পীৰ বাবে গীত ৰচনা আৰু প্ৰযোজনাৰ কাম কৰে।<ref name="songwriting">{{cite web|url=https://palang.se/about/ |title=About Palang |publisher=Palang |access-date=23 December 2022}}</ref> ২০১৬ চনত তেওঁ ''ক্ৰিষ্টিলাৰ'' আৰু ২০১৯ চনত ''ভেণ্টা!'' নামৰ এলবাম মুকলি কৰে। তেওঁৰ শেহতীয়া এলবাম ২০২২ চনৰ ''ভাটেন'' আছিল ইউনিভাৰ্চেল মিউজিক ছুইডেনৰ সহযোগত তেওঁৰ প্ৰথমটো মুক্তি।<ref name="vatten">{{cite web|url=https://www.discogs.com/release/23089535-Laleh-Vatten |title=Laleh – Vatten |date=29 April 2022 |publisher=Discogs |access-date=23 December 2022}}</ref> == পটভূমি আৰু ব্যক্তিগত জীৱন == লালেহৰ জন্ম হৈছিল উত্তৰ ইৰানৰ বন্দৰ-এ আনজালি নামৰ বন্দৰ চহৰখনত। ১৯৮৩ চনত তেওঁ মাক-দেউতাকৰ সৈতে দেশ এৰি প্ৰথমে আজাৰবাইজান ছোভিয়েট সমাজতান্ত্ৰিক প্ৰজাতন্ত্ৰত বসবাস কৰিবলৈ লয় আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত বেলাৰুছৰ মিন্স্ক আৰু ছুইডেনৰ টিডাহোমৰ এটা শৰণাৰ্থী শিবিৰলৈ স্থানান্তৰিত হয়।<ref name="DN">{{Cite news |url=https://www.dn.se/livsstil/jag-ar-bade-helgon-och-djavul/ |language=sv|title=Jag är både helgon och djävul |publisher=[[Dagens Nyheter]] |date=11 December 2011 |access-date=4 January 2012| first=Peter | last=Letmark}}</ref> ''লালেহ'' হৈছে টিউলিপ ফুলৰ ফাৰ্চী শব্দ, যিটো এটা জনপ্ৰিয় ছোৱালীৰ নাম হোৱাৰ লগতে ইৰানী সংস্কৃতিত এক সাধাৰণ প্ৰতীক।<ref name=tt>{{cite web | title=Beauty unbound: Flowers in Iranian culture | website=Tehran Times | date=15 January 2012 | url=https://www.tehrantimes.com/news/395819/Beauty-unbound-Flowers-in-Iranian-culture | access-date=30 January 2021}}</ref> আঠ বছৰ বয়সত তেওঁ ছুইডেনলৈ যায় (তেওঁৰ দ্বৈত নাগৰিকত্ব আছে) আৰু কৈশোৰ কালত বহুজাতিক জিলা আংগাৰেডৰ এখন বিদ্যালয়ত পঢ়িবলৈ গোটেনবাৰ্গলৈ যায়।<ref name="shomaliha1">{{cite web |url=http://www.shomaliha.com/zanan/laleh.html |title=Laleh Pourkarim: A girl from northern Iran |language=fa |work=Shomaliha |access-date=9 February 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120114064458/http://www.shomaliha.com/zanan/laleh.html |archive-date=14 January 2012 |archivedate=14 January 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120114064458/http://www.shomaliha.com/zanan/laleh.html |deadurl=yes }}</ref> হভিটফেল্ডস্কা হাইস্কুলত তেওঁ সংগীতৰ পাঠ্যক্ৰমত নামভৰ্তি কৰে আৰু শাস্ত্ৰীয় সংগীত, বেলে আৰু চাৰ্কাচ সংগীতৰ মাজত ডাঙৰ-দীঘল হয়। পিছলৈ তেওঁ পাংক ৰক, ৰেগে আৰু জাজ সংগীতৰ প্ৰতি আগ্ৰহী হৈ পৰে।<ref name="nojestorget">{{cite web |url=http://nojestorget.se/8432_Laleh.html |title=laleh pa Nojestorget |work=Nojestorget |access-date=1 February 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111015041832/http://nojestorget.se/8432_Laleh.html |archive-date=15 October 2011 |url-status=dead |archivedate=15 October 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111015041832/http://nojestorget.se/8432_Laleh.html |deadurl=yes }}</ref> তেওঁ গীটাৰ বজাবলৈও শিকিছিল আৰু এগৰাকী কিশোৰী হিচাপে নিজৰ সংগীত শিক্ষকৰ সৈতে বেজোলা নামৰ এটা জাজ দল গঠন কৰিছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ নিজে নিজে পাৰকাশ্যন আৰু চেক্স'ফোন বজাবলৈ শিকিছিল।<ref name="rovi">{{cite web|url=https://www.allmusic.com/artist/laleh-mn0001960302/biography |title=Laleh | work= AllMusic |publisher=[[Rovi Corporation]] |access-date=16 September 2018}}</ref> তেওঁ হোশ্বাং পোৰকাৰিমৰ কন্যা, যাৰ ১৯৯৪ চনত মৃত্যু হৈছিল। তেহৰানৰ ইছলামিক শাসনৰ বিৰোধী হোশ্বাং আছিল বন্দৰ-এ আনজালিৰ এগৰাকী শিল্পী, সাংবাদিক আৰু বিশিষ্ট ইৰানী নৃবিজ্ঞানী তথা গ্ৰাম্য সমাজবিজ্ঞানী।<ref name="shomaliha1" /> ''ছো ম্যুকেত বেট্ৰে'' অনুষ্ঠানত অংশগ্ৰহণ কৰাৰ সময়ত লালেহে তেওঁৰ কঠিন শৈশৱ, এখন দেশৰ পৰা আন এখন দেশলৈ যোৱা আৰু দেউতাকৰ মৃত্যু কেনেকৈ প্ৰত্যক্ষ কৰিছিল সেই বিষয়ে আলোচনা কৰিছিল। ১৯৯৪ চনৰ এটা গ্ৰীষ্মকালীন শিবিৰত তেওঁৰ দেউতাকে নাওখন ওলট-পালট হৈ পানীত পৰি যোৱা এগৰাকী মহিলাক উদ্ধাৰ কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল। হোশ্বাঙে সহায় কৰিবলৈ নাও চলাই যাওঁতে নাওখন ডুবি যায়। মহিলাগৰাকী বাচি যায় যদিও লালেহৰ দেউতাক পানীত বুৰি মৃত্যু হয়।<ref name="DN"/> লালেহৰ মাতৃ আটেফে তেহৰান বিশ্ববিদ্যালয়ত তুলনামূলক সাহিত্য অধ্যয়ন কৰিবলৈ ইৰানলৈ যোৱাৰ পূৰ্বে আজাৰবাইজান হৈ জৰ্জিয়াৰ পৰা অহা এগৰাকী শৰণাৰ্থী আছিল। তেওঁলোকৰ পৰিয়ালটো ছুইডেনত উপস্থিত হোৱাৰ পিছত লালেহে মাত্ৰ ১১ দিনৰ ভিতৰত চুইডিছ ভাষা শিকি পেলাইছিল।<ref name="DN"/> অভিনয় জীৱনৰ আৰম্ভণিতে তেওঁ জোচেফ ফাৰেছ পৰিচালিত চুইডিছ চলচ্চিত্ৰ ''জাল্লা! জাল্লা!''ত এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল, যিয়ে ২০০০ চনত চুইডিছ বক্স অফিচত বৃহৎ সফলতা লাভ কৰিছিল।<ref>{{cite web|url=http://www.sfi.se/sv/svensk-film/Filmdatabasen/?type=PERSON&itemid=284711|title=Svenska filminstitutet – Laleh Pourkarim|publisher=sfi.se|access-date=14 June 2009}}</ref> স্কেলিফটিয়াত দুবছৰ থকাৰ পিছত লালেহে ২০১০ চনত ষ্টকহোমলৈ স্থানান্তৰিত হয়। ২০১১ চনলৈকে তেওঁ সংবাদ মাধ্যমক সাক্ষাৎকাৰ দিবলৈ অনিচ্ছুক বুলি জনা গৈছিল, কিন্তু শেহতীয়াকৈ তেওঁ সংবাদ মাধ্যমৰ বাবে অধিক সুলভ হৈ পৰিছে আৰু বিভিন্ন টক শ্ব' তথা টিভি অনুষ্ঠানত অংশগ্ৰহণ কৰিছে। এই পদক্ষেপে তেওঁৰ কেৰিয়াৰত যথেষ্ট সহায় কৰিছে। ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{commons category}} *[https://web.archive.org/web/20140529105137/http://www.laleh.se/ Official website] [[শ্ৰেণী:ইৰানৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:গায়িকা]] [[শ্ৰেণী:গীতিকাৰ]] 29pd9a0wt3omu0l7udyedf8k8l5cf2h 0 137188 612211 609899 2026-06-14T18:20:39Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 612211 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = মজিদ বাৰ্জেগাৰ | image = Majid Barzegar.jpg | caption = ২০২০ চনত বাৰ্জেগাৰ | birth_date = {{Birth date and age|1973|3|6}} | birth_place = হামেদান, [[ইৰান]] | alma_mater = তেহৰাণ ইউনিভাৰ্ছিটি অৱ আৰ্ট<br>চুৰে ইউনিভাৰ্ছিটি | website = [https://www.rainypictures.com ব্যক্তিগত ৱেবছাইট] | death_place = | occupation = চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক, প্ৰযোজক, চিত্ৰনাট্যকাৰ, ফটোগ্ৰাফাৰ }} '''মজিদ বাৰ্জেগাৰ''' ([[ফাৰ্চী]]: مجید برزگر; জন্ম ৬ মাৰ্চ, ১৯৭৩) এজন ইৰানী চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক, প্ৰযোজক, চিত্ৰনাট্যকাৰ আৰু ফটোগ্ৰাফাৰ। [[ইৰান]]ত স্বতন্ত্ৰ চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাণক প্ৰসাৰিত কৰাৰ উদ্দেশ্যে তেওঁ ২০০৫ চনত নিজাকৈ চলচ্চিত্ৰ প্ৰতিষ্ঠান ৰেইনী পিকচাৰ্ছ<ref>{{Cite web|url=http://rainypictures.com/|title=RainyPictures|website=rainypictures.com|access-date=January 1, 2019}}</ref> প্ৰতিষ্ঠা কৰে। == জীৱনী == ১৯৯০ চনৰেপৰা সমালোচকৰ প্ৰশংসা বুটলি অহা ইৰানী চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাতা আৰু প্ৰযোজক মজিদ বাৰ্জেগাৰে বহুতো স্বতন্ত্ৰ চুটি আৰু পূৰ্ণদৈৰ্ঘ্য চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাণৰ লগত জড়িত হৈ আহিছে। এই চলচ্চিত্ৰসমূহৰ বেছিভাগেই বাৰ্লিনাল, ছান ছেবাষ্টিয়ান আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ, ৰটাৰডেম চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ, ছাও পাওলো চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ আৰু থিছাল’নিকি চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱকে ধৰি আন বহুতো আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত প্ৰদৰ্শিত হৈছে। বাৰ্জেগাৰে প্ৰযোজনা কৰা ''এ মাইনৰ लीप ডাউন'' নামৰ চলচ্চিত্ৰখনে শেহতীয়াকৈ ২০১৫ চনৰ বাৰ্লিনালৰ প্যানোৰামা শাখাত সন্মানীয় ফিপ্ৰেছী (FIPRESCI) বঁটা লাভ কৰে।<ref>{{Cite web|url=https://fipresci.org/awards/2015/|title=Movies}}</ref> বাৰ্জেগাৰে নিজে সহ-প্ৰযোজনা আৰু পৰিচালনা কৰা ''পাৰভিজ'' নামৰ চলচ্চিত্ৰখনে ২০১২ চনৰ ছান ছেবাষ্টিয়ান আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱৰ জুৰীৰ বিশেষ উল্লেখ বঁটা (প্ৰতিযোগিতামূলক শাখা-নতুন পৰিচালক)<ref>{{Cite web|url=https://www.sansebastianfestival.com:443/2012/awards_and_jury_members/1/3465/in|title=San Sebastian Film Festival|website=sansebastianfestival}}</ref> আৰু ইটালীৰ ৰোমত অনুষ্ঠিত ২০১২ চনৰ এছিয়াটিকা ফিল্ম মেডিয়ালেত নেটপেক বঁটাকে ধৰি বহুতো বঁটা লাভ কৰিছে।<ref>{{Cite web|url=https://iffr.com/en/persons/majid-barzegar|title=Majid Barzegar|3=IFFR|website=iffr.com|access-date=2026-05-29|archivedate=2023-11-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231108225121/https://iffr.com/en/persons/majid-barzegar|deadurl=yes}}</ref> তেওঁৰ ২০১০ চনৰ চলচ্চিত্ৰ ''ৰেইনী ছিজনছ''-এ ব্ৰাজিলৰ ৩৪সংখ্যক ছাও পাওলো আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত জুৰীৰ বিশেষ উল্লেখ বঁটা লাভ কৰে আৰু ২০১১ চনৰ ৰটাৰডেম আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত টাইগাৰ বঁটাৰ বাবে মনোনীত হয়।<ref>{{Cite web|url=http://www.atthecinema.net/|title=At The Cinema - Entertainment, Performance, Movies to Watch|website=www.atthecinema.net}}</ref> বাৰ্জেগাৰে ২০০৮ চনৰপৰা ইৰানী চুটি চলচ্চিত্ৰ সন্থাৰবোৰ্ডৰ সভাপতি হিচাপেও কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰি আহিছে।<ref>{{Cite web|url=http://iranianshortfilm.com/en/isfa/MemberPage.aspx?un=835|title=Iranian Short Film Association}}{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> এজন প্ৰযোজক হিচাপে, বাৰ্জেগাৰে ইৰানৰ মূলসুঁতিৰ চলচ্চিত্ৰৰ গতানুগতিকতাৰ মাজত স্বতন্ত্ৰ আৰু মৌলিক চলচ্চিত্ৰৰ বিকাশ আৰু প্ৰযোজনাৰ উদ্দেশ্যে ১৯৯৮ চনত তেহৰাণত থকা নিজৰ প্ৰতিষ্ঠান '''ৰেইনীপিকচাৰ্ছ''' প্ৰতিষ্ঠা কৰে। ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== *{{IMDb name|4219129}} [[শ্ৰেণী:ইৰানৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক]] [[শ্ৰেণী:চলচ্চিত্ৰ প্ৰযোজক]] [[শ্ৰেণী:চিত্ৰনাট্য লেখক]] [[শ্ৰেণী:ফটোগ্ৰাফাৰ]] 6ystq5p1wrv480ww4maw03gftoaljoo 2 137205 612401 611263 2026-06-15T11:25:06Z ৰঞ্জন ভূঞা 9637 added [[Category:ৱিকিপিডিয়ান]] using [[WP:HC|HotCat]] 612401 wikitext text/x-wiki মই ৰঞ্জন ভূঞা। অসমীয়া ভাষা আৰু জাতিৰ এজন সেৱক। যেতিয়াই যʼতেই যেনেকৈ পাৰো, অসম আৰু অসমীয়া ভাষাৰ বাবে কিবা এটা কৰিবলৈ চেষ্টা কৰোঁ। সেয়ে অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াতো ২০১৪ চনৰ পৰাই লেখা- মেলা কৰি আহিছো। ধন্যবাদ। '''[[xtools:pages/as.wikipedia.org/ৰঞ্জন ভূঞা|অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াত মই লিখা প্ৰবন্ধসমূহৰ তালিকা চাওক]]''' [[শ্ৰেণী:ৱিকিপিডিয়ান]] ab8o77y2gvvygemzjahqzdcr8330ro7 0 137213 612282 610562 2026-06-15T00:55:56Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 612282 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = মেট এছকান্দাৰী | image = | caption = ২০২২ চনত এছকান্দাৰী | birth_place = [[ইৰান]] | occupation = চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক, চিত্ৰনাট্যকাৰ | notable_works = ''১২ ফিট ডিপ'', ''ভিকটিম'', ''ট্ৰমা চেণ্টাৰ'', ''চাৰ্ভাইভ দি নাইট'', ''হাৰ্ড কিল'', ''ৱায়াৰ ৰুম'' | alma_mater = ইউনিভাৰ্চিটি অৱ চাদৰ্ন কেলিফৰ্ণিয়া | years_active = ২০০৮–বৰ্তমান }} '''মেট এছকান্দাৰী''' [[ইৰান]]ত জন্মগ্ৰহণ কৰা এগৰাকী আমেৰিকান চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক আৰু চিত্ৰনাট্যকাৰ। তেওঁৰ উল্লেখযোগ্য চলচ্চিত্ৰসমূহৰ ভিতৰত আছে ''ভিকটিম'',<ref>{{cite web|url=https://www.comingsoon.net/horror/news/720507-ifc-midnight-targets-its-victim-nsfw-poster|title=IFC Midnight Targets its NSFW Victim|last=Turek|first=Ryan|work=Comingsoon|date=16 November 2010}}</ref> ''দি গাণ্টলেট'',<ref>{{cite web|url=https://variety.com/2014/film/festivals/cannes-grindstone-nabs-eskandaris-game-of-assassins-exclusive-1201176530/|title=Cannes Grindstone Nabs Eskandari's Game of Assassins|last=Keslassy|first=Elsa|work=Variety|date=9 May 2014}}</ref> আৰু ''১২ ফিট ডিপ''।<ref>{{cite magazine|url=https://ew.com/movies/2017/06/20/12-feet-down-clip-tobin-bell/|title=A swimming pool becomes a death trap in exclusive clip from 12 Feet Deep|last=Collis|first=Clark|magazine=Entertainment Weekly|date=20 June 2017}}</ref> ইয়াৰ উপৰি তেওঁ ফক্স ষ্টুডিঅ' আৰু ষ্টিভেন স্পিলবাৰ্গৰ চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাতাৰ প্ৰতিযোগিতা ''অন দি লট''-ৰ এজন প্ৰতিযোগী আছিল।<ref>{{Cite web|url=https://www.imdb.com/name/nm1760759/|title=Matt Eskandari|website=IMDb}}</ref> ==কৰ্মজীৱন== মেট এছকান্দাৰীয়ে ইউনিভাৰ্চিটি অৱ চাদৰ্ন কেলিফৰ্ণিয়াত চলচ্চিত্ৰ শিক্ষা গ্ৰহণ কৰিছিল।<ref>{{Cite web|url=http://cinema.usc.edu/events/event.cfm?id=17975|title = USC Cinematic Arts | School of Cinematic Arts Events}}</ref> তেওঁৰ থেচিছ ছবি ''দি টেকিং''-এ স্ক্ৰীমফেষ্টত শ্ৰেষ্ঠ ছাত্ৰ চলচ্চিত্ৰৰ বঁটা লাভ কৰে।<ref>{{cite web|url=https://variety.com/2004/scene/markets-festivals/horror-fest-scares-up-kudos-1117912535/|title=Horror Fest Scares Up Kudos|last=Morfoot|first=Addie|work=Variety|date=26 October 2004}}</ref> চলচ্চিত্ৰ শিক্ষান্ত বৰ্ষৰ পিছত এছকান্দাৰীক ষ্টিভেন স্পিলবাৰ্গৰ চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাতাৰ প্ৰতিযোগিতা ''অন দি লট''-ৰ বাবে এজন প্ৰতিযোগী হিচাপে বাছনি কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |last=Eskandari |first=Matt |title=Trauma center {{!}} Bibliotheek Geel |url=https://bibliotheek.be/en/catalog/matt-eskandari/trauma-center/dvd/library-marc-vlacc_10281382?profile=stuifzand |access-date=2023-05-04 |website=bibliotheek.be |language=en}}</ref> এবছৰৰ পাছত আইএফচি ফিল্মছে মুক্তি দিয়া ইনডিপেণ্ডেণ্ট ছবি ''ভিকটিম''-ৰ জৰিয়তে তেওঁ পূৰ্ণদৈৰ্ঘ্য ছবিৰ পৰিচালক হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰে, য’ত ষ্টেচি হাইডুকে অভিনয় কৰিছিল<ref>{{cite web|url=http://morehorror.com/Exclusive-Interview-with-VICTIM-Director-Matt-Eskandari952212|title=Exclusive: Interview with 'VICTIM' Director Matt Eskandari|last=Pickle|first=Mike|work=More Horror|access-date=2017-01-31|archive-date=2017-09-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20170903162242/http://morehorror.com/Exclusive-Interview-with-VICTIM-Director-Matt-Eskandari952212|url-status=dead|archivedate=2017-09-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170903162242/http://morehorror.com/Exclusive-Interview-with-VICTIM-Director-Matt-Eskandari952212|deadurl=yes}}</ref> আৰু ইয়াৰ প্ৰিমিয়াৰ কান চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত হৈছিল।<ref>{{cite web|url=http://hellnotes.com/ifc-midnight-acquires-victim/|title=IFC Midnight Acquires Victim|last=Dave|work=Hell Notes|date=18 November 2010}}</ref> চলচ্চিত্ৰখনে ছবিগৃহত মুক্তি লাভ কৰিছিল আৰু আইএফচি মিডনাইটৰ পে-পাৰ-ভিউ চেনেলত বিতৰণ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web|url=https://www.aintitcool.com/node/48245|title=AICN HORROR looks at 4 new fright films|last=Bug|first=Ambush|work=Aint it Cool News|date=27 January 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.csindy.com/coloradosprings/victim/Film?oid=1917811|title=Victim in Colorado Springs|work=Colorado Springs Independent|access-date=2026-05-30|archivedate=2018-10-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181005071907/https://www.csindy.com/coloradosprings/victim/Film?oid=1917811|deadurl=yes}}</ref> ২০১৩ চনত এছকান্দাৰীয়ে বাই লিং আৰু ডষ্টিন নুগুয়েন অভিনীত ''দি গাণ্টলেট'' নামৰ চলচ্চিত্ৰখন পৰিচালনা আৰু প্ৰযোজনা কৰে।<ref>{{cite web|url=https://www.dreadcentral.com/news/48727/screamfest-la-2013-exclusive-director-matt-eskandari-talks-the-gauntlet-s-us-premiere-see-the-trailer/|title=Screamfest LA 2013 Exclusive: Director Matt Eskandari Talks The Gauntlet's US Premiere; See the Trailer|last=Decker|first=Sean|work=Dread Central|date=7 October 2013}}</ref> সেই বছৰৰ অক্টোবৰ মাহত স্ক্ৰীমফেষ্ট চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত ইয়াৰ প্ৰদৰ্শন কৰা হয়। চীনৰ বেইজিঙত শ্বুটিং কৰা এই ছবিখনে "এটা ভূ-গৰ্ভস্থ, মধ্যযুগীয় কাৰাগাৰত সাৰ পোৱা পাঁচজন অচিনাকি ব্যক্তিৰ কাহিনী" অনুসৰণ কৰে। কাণত প্ৰদৰ্শিত হোৱাৰ পিছত ছবিখনে লায়নছগেট হোম এণ্টাৰটেইনমেণ্টৰপৰা বিতৰণৰ অনুমতি লাভ কৰে<ref>{{cite web|url=https://uk.movies.yahoo.com/cannes-grindstone-nabs-eskandari-game-assassins-exclusive-175944501.html|title=Cannes Grindstone Nabs Eskandari's Game of Assassins|last=Keslassy|first=Elsa|work=Yahoo Movies|date=9 May 2014}}</ref> আৰু ইয়াৰ নতুন নাম থোৱা হয় ''গেম অৱ এচাচিন্স''।<ref>{{cite web|url=https://www.comingsoon.net/horror/news/741090-lionsgate-home-entertainment-grindstone-partake-in-game-of-assassins|title=Lionsgate Home Entertainment, Grindstone Partake in Game of Assassins|last=Turek|first=Ryan|work=Comingsoon.com|date=12 May 2014}}</ref> এই চলচ্চিত্ৰখনৰ বাবে এছকান্দাৰীয়ে এছিয়ানছ অন ফিল্ম ফেষ্টিভেলৰপৰা শ্ৰেষ্ঠ পৰিচালকৰ বঁটা আৰু ৱিণ্টাৰ ফিল্ম এৱাৰ্ডছৰপৰা শ্ৰেষ্ঠ পূৰ্ণদৈৰ্ঘ্য চলচ্চিত্ৰৰ বঁটাকে ধৰি কেইবাটাও সন্মান লাভ কৰে।<ref>{{cite web|url=https://winterfilmawards.com/film/wfa14-gauntlet/|title=Winter Film Awards|work=Winter Film Awards 2014|date=17 July 2016}}</ref> ২০১৪ চনclientৰ ২৩ ছেপ্টেম্বৰত ইয়াৰ আনুষ্ঠানিক ডিভিডি আৰু ডিজিটেল ভিঅ’ডি মুক্তি দিয়া হয়।<ref>{{cite web|url=https://bloody-disgusting.com/exclusives/3293127/lionsgategrindstone-play-game-assassins/|title=Lionsgate/Grindstone Play 'Game of Assassins'|last=Miska|first=Brad|work=Bloody Disgusting|date=9 May 2014}}</ref> ২০১৬ চনত এছকান্দাৰীয়ে নিজে সহ-লেখক হিচাপে কাম কৰা এখন নতুন ছবি ''দি ডিপ এণ্ড''-ৰ শ্বুটিং আৰম্ভ কৰে।<ref>{{cite web|url=http://www.screendaily.com/news/production/citizen-skull-productions-eyes-january-start-on-the-deep-end/5097260.article|title=Citizen Skull Eyes January Start on the Deep End|last=Lee|first=Angela|work=Screen Daily|date=25 November 2015}}</ref> এই ছবিখনৰ অভিনয় শিল্পীসকলৰ ভিতৰত আছিল টবিন বেল,<ref>{{cite web|url=https://variety.com/2016/film/news/tobin-bell-thriller-the-deep-end-1201681522/|title=Tobin Bell Joins Thriller 'The Deep End'|last=McNary|first=Dave|work=Variety|date=16 January 2016}}</ref> নোৰা-জেন নুন<ref>{{cite web|url=https://deadline.com/2016/01/nora-jane-noone-brooklyn-the-deep-end-casting-1201683102/|archive-url=https://web.archive.org/web/20160115032013/http://deadline.com/2016/01/nora-jane-noone-brooklyn-the-deep-end-casting-1201683102/|url-status=dead|archive-date=January 15, 2016|title='Brooklyn' Actress Nora-Jane Noone Jumps Into 'The Deep End'|last=Hipes|first=Patrick|work=[[Deadline Hollywood]]|date=14 January 2016|access-date=30 May 2026|archivedate=15 January 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160115032013/http://deadline.com/2016/01/nora-jane-noone-brooklyn-the-deep-end-casting-1201683102/|deadurl=yes}}</ref> আৰু আলেকজেণ্ডা পাৰ্ক।<ref>{{cite web|url=https://deadline.com/2016/01/alexandra-park-the-royals-deep-end-movie-1201678543/|archive-url=https://web.archive.org/web/20160113183633/http://deadline.com/2016/01/alexandra-park-the-royals-deep-end-movie-1201678543/|url-status=dead|archive-date=January 13, 2016|title=The Royals Star Alexandra Park to Star in Indie Film The Deep End|last=Hipes|first=Patrick|work=[[Deadline Hollywood]]|date=11 January 2016|access-date=30 May 2026|archivedate=13 January 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160113183633/http://deadline.com/2016/01/alexandra-park-the-royals-deep-end-movie-1201678543/|deadurl=yes}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত ছবিখনৰ নাম সলনি কৰি ''১২ ফিট ডিপ'' কৰা হয় আৰু মাৰ ভিষ্টা এণ্টাৰটেইনমেণ্টে ২০১৭ চনৰ ২০ জুনত ইয়াক ব্যাপকভাৱে মুক্তি দিয়ে।<ref>{{cite web|url=https://bloody-disgusting.com/videos/3439789/12-feet-deep-trailer-will-make-fear-public-pools/|title='12 Feet Deep' Trailer Will Make You Fear Public Pools|last=Squires|first=John|work=Bloody Disgusting|date=30 May 2017}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== *{{IMDb name|id=nm1760759|name=Matt Eskandari}} [[শ্ৰেণী:ইৰানৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক]] [[শ্ৰেণী:চিত্ৰনাট্য লেখক]] ng25i03s6okkjhgsu58ni3vtalz8a1d 0 137287 612208 610671 2026-06-14T18:18:11Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 612208 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = মজতবা মিৰতাহমাছব | image = Mojtaba Mirtahmasb 2018-08-25.jpg | caption = | birth_name = | birth_date = ১৯৭১ | birth_place = কেৰমান, [[ইৰান]] | occupation = চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক, প্ৰযোজক | years_active = ১৯৯২–বৰ্তমান | known_for = ''দিছ ইজ নট এ ফিল্ম'' | education = ইউনিভাৰ্ছিটি অৱ আৰ্ট মজতামে-এদানেছগাহীয়েহ হোনাৰ | spouse = | children = য়াছনা মিৰতাহমাছব | awards = }} '''মজতবা মিৰতাহমাছব''' ([[ফাৰ্চী]]: مجتبی میرطهماسب; জন্ম ১৯৭১) হৈছে এগৰাকী ইৰানী চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাতা আৰু প্ৰযোজক। তেওঁ জাফৰ পানাহীৰ সৈতে যুটীয়াভাৱে ''দিছ ইজ নট এ ফিল্ম'' (২০১১) পৰিচালনা কৰিছিল। == জীৱন == মিৰতাহমাছবৰ জন্ম ১৯৭১ চনত ইৰানৰ কেৰমানত হৈছিল। ১৯৯২ চনৰপৰা ১৯৯৫ চনলৈকে তেওঁ তেহৰানৰ ইউনিভাৰ্ছিটি অৱ আৰ্ট "মজতামে-এদানেছগাহীয়েহ হোনাৰ"ত অধ্যয়ন কৰি দৃশ্যকলা আৰু হস্তশিল্পৰ শিক্ষা গ্ৰহণ কৰে। বিশ্ববিদ্যালয়ত পঢ়ি থকা সময়ছোৱাত তেওঁ মূলতঃ শ্বিয়া ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতি আৰু অনুষ্ঠানসমূহৰ প্ৰতি আগ্ৰহী আছিল, কিন্তু ইয়াৰ সমান্তৰালভাৱে তেওঁ ফটোগ্ৰাফী আৰু চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাণৰো অধ্যয়ন কৰিছিল। স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰাৰ পাছত মিৰতাহমাছবে ১৯৯৬ আৰু ১৯৯৭ চনত ইৰানী শ্বিয়াবাদৰ ইছলামিক কলা আৰু বস্তুগত সংস্কৃতিৰ ওপৰত আঠখন প্ৰামাণ্যচিত্ৰ পৰিচালনা কৰে। এই চলচ্চিত্ৰসমূহৰ বিষয়-বস্তুৰ ভিতৰত কেলিকো প্ৰস্তুত কৰা, গ্লেজিঙৰ কলা, এনামেলৰ কাম, ইছলামিক টাইলছৰ কাম আৰু ইছলামিক বেজীৰ কাম অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। এই সময়ছোৱাত তেওঁ সামৰিক সেৱাত থকাৰ সময়ত তিনিটা চুটি ভিডিঅ' পৰিচালনা কৰিছিল, যাৰ নাম আছিল ''দ্য ষ্ট'ৰী অৱ খোৰামশ্বহৰ'', ''মাদাৰলেণ্ড'' আৰু ''ষ্টাৰছ''। তেওঁ ইৰানী চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক কাম্বোজিয়া পাৰ্টোভী, মহচেন মাখমালবাফ আৰু আফগান চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাতা চিদ্দিক বাৰমাকৰ সৈতেও কাম কৰিছে।<ref>{{cite web |url=http://www.sant.ox.ac.uk/mec/MEClectures/mojtaba.pdf |title=Mojtaba Mirtahmasb's Films in The Middle East Centre |work=St. Antony’s College, University of Oxford (Trinity Term 2006) |accessdate=December 25, 2012 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110906174315/http://www.sant.ox.ac.uk/mec/MEClectures/mojtaba.pdf |archivedate=September 6, 2011 }}</ref> ২০১১ চনৰ শৰৎকালত ইৰানৰ সৰ্বোচ্চ নেতা আলী খামেনেইৰ ওপৰত বিবিচি পাৰ্চিয়ানৰ প্ৰামাণ্যচিত্ৰত অংশগ্ৰহণ কৰাৰ বাবে মিৰতাহমাছব আৰু আন পাঁচজন ইৰানী চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাতাক ইৰানী কৰ্তৃপক্ষই গ্ৰেপ্তাৰ কৰে। ইৰানৰ চোৰাংচোৱা মন্ত্ৰীয়ে এই ছয়জন চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাতাক বিবিচি নামেৰেও জনাজাত ব্ৰিটিছ চোৰাংচোৱা সংস্থাৰ মানসিক আৰু গোপন অভিযান কেন্দ্ৰৰ হৈ দেশবিৰোধী অভিযান চলোৱাৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰিছিল। ২০১১ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত তেওঁ মুক্তি লাভ কৰে।<ref>{{cite web |url=http://www.payvand.com/news/11/dec/1109.html |title=Iranian Filmmaker Released After Three Months |publisher=Radio Zamaneh |date=2011-11-12 |accessdate=2012-12-25 |archivedate=2022-07-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220703183655/http://www.payvand.com/news/11/dec/1109.html |deadurl=yes }}</ref> ২০১২ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত ৮৫সংখ্যক একাডেমী বঁটাত শ্ৰেষ্ঠ প্ৰামাণ্যচিত্ৰ শাখাৰ বাবে যোগ্য ১৫খন চলচ্চিত্ৰৰ চুটি তালিকাত ''দিছ ইজ নট এ ফিল্ম'' অন্তৰ্ভুক্ত হৈছিল।<ref>{{cite web|url=http://www.oscars.org/press/pressreleases/2012/20121203.html |title=15 Documentary Features Advance In 2012 Oscar® Race |publisher=Oscars.org |date=2012-12-22 |accessdate=2012-12-25}}</ref> == নিৰ্বাচিত চলচ্চিত্ৰপঞ্জী == '''পৰিচালক''' * ১৯৯৭: ''দ্য ষ্ট'ৰী অৱ খোৰামশ্বহৰ'' * ১৯৯৭: ''মাদাৰলেণ্ড'' * ১৯৯৭: ''ষ্টাৰছ'' * ২০০৮: ''লেডী অৱ দ্য ৰোজেছ'' * ২০১১: ''দিছ ইজ নট এ ফিল্ম'' '''অন্যান্য কাম''' * ১৯৯৬: ''গাবেহ'' (শব্দ গ্ৰহণ বিভাগ) * ২০০০: ''ব্লেকব'ৰ্ডছ'' (সহকাৰী পৰিচালক) * ২০০০: ''দ্য ডে আই বিকেম এ ৱমেন'' (সহকাৰী পৰিচালক) * ২০০০: ''হাউ চ মীৰা মেড দ্য ব্লেকব'ৰ্ডছ'' (প্ৰামাণ্যচিত্ৰ) (শব্দ গ্ৰহণ) * ২০০১: ''কান্দাহাৰ'' (সহকাৰী পৰিচালক) * ২০০৩: ''টু এঞ্জেলছ'' (সহকাৰী পৰিচালক) * ২০০৩: ''মিলকান'' (শব্দ গ্ৰহণ) * ২০০৬: ''চিলড্ৰেন অৱ দ্য প্ৰফেট'' (লাইন প্ৰযোজক) * ২০০৮: ''লেডী অৱ দ্য ৰোজেছ'' (প্ৰযোজক) * ২০১০: ''ইম বজাৰ ডেৰ গেছলেশটাৰ'' (লাইন প্ৰযোজক) == তথ্যসূত্ৰ == {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:ইৰানৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:চলচ্চিত্ৰ প্ৰযোজক]] cohjxv5wrov3lx0a5c8hrj837iq9bhk 0 137290 612275 610704 2026-06-14T22:30:35Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 612275 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = মাহনাজ মোহম্মদী | image = Mahnaz_Mohammadi.jpg | imagesize = | caption = | native_name = مهناز محمدی | native_name_lang = fa | birth_date = {{birth date and age|1975|01|1|df=y}} | birth_place = [[তেহৰাণ]], [[ইৰান]] | alma_mater = | occupation = চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাতা, নাৰী অধিকাৰ কৰ্মী | years_active = ২০০৩–বৰ্তমান | notable_works = ''ছন–মাদাৰ'' (২০১৯)<br />''ৱিমেন ৱিপাউট শ্বিল্ড'জ'' (২০০৩)<br />''ট্ৰেভেল’গ'' (২০০৭) | spouse = | children = }} '''মাহনাজ মোহম্মদী''' ([[ফাৰ্চী]]: مهناز محمدی; জন্ম ১ জানুৱাৰী ১৯৭৫, [[তেহৰাণ]]) হৈছে এগৰাকী ইৰানী চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাতা আৰু নাৰী অধিকাৰ কৰ্মী। তেওঁ ২০০৩ চনত তেওঁৰ প্ৰথমখন চলচ্চিত্ৰ ''ৱিমেন ৱিপাউট শ্বিল্ড'জ'' ৰচনা আৰু পৰিচালনা কৰিছিল, যিয়ে এখন চৰকাৰী আশ্ৰয় শিবিৰত গৃহহীন আৰু পৰিত্যক্ত মহিলাৰ জীৱন চিত্ৰিত কৰিছিল। এই চলচ্চিত্ৰখন কেইবাটাও আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত প্ৰদৰ্শিত আৰু পুৰস্কৃত হৈছে।<ref>{{Cite web|title=Mahnaz Mohammadi|url=https://freethework.com/profile/3yMsd9JGzEw6y0OSzD8qih|access-date=2021-06-05|website=freethework.com|archivedate=2021-06-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210605072332/https://freethework.com/profile/3yMsd9JGzEw6y0OSzD8qih|deadurl=yes}}</ref><ref>{{Cite web|date=2020-11-04|title=Mahnaz Mohammadi|url=https://www.persianfilmfestival.com/mahnaz-mohammadi/|access-date=2021-06-05|website=Persian Film Festival Australia|language=en-AU}}</ref><ref>{{Cite web|title=Son-Mother|url=https://www.betacinema.com/138/pid/271/Son-Mother.htm|access-date=2021-06-05|website=www.betacinema.com}}</ref> মাহনাজে বিভিন্ন প্ৰামাণ্যচিত্ৰ ৰচনা, পৰিচালনা আৰু প্ৰযোজনা কৰিছে, যাৰ কৰ্মৰাজিত অন্তৰ্ভুক্ত হৈছে ''ট্ৰেভেল’গ'' নামৰ আন এখন বঁটা বিজয়ী চলচ্চিত্ৰ। এই চলচ্চিত্ৰখন ২০১০ চনত পেৰিছৰ চিনেমাটেকৰ উদ্যোগত আয়োজিত "এ ডে ইন তেহৰাণ" কাৰ্যসূচীত প্ৰদৰ্শিত হৈছিল।<ref name=":0">{{Cite web|title=Mahnaz Mohammadi|url=https://medianest.net/director/mahnaz-mohammadi/|access-date=2021-06-05|website=Media Nest|language=en-GB}}</ref> তেওঁ নাৰীবাদী আন্দোলনৰ সৈতেও সক্ৰিয়ভাৱে জড়িত আছিল। তেওঁক অষ্ট্ৰিয়াৰপৰা ২০১৫ চনত বাক-স্বাধীনতাৰ বঁটা 'জৰ্জ ২০১৫' প্ৰদান কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web|date=2014-06-18|title=Iranian film-maker jailed for five years for 'collaborating with the BBC'|url=http://www.theguardian.com/world/2014/jun/18/iranian-film-maker-mahnaz-mohammadi-jailed-colaborator-bbc|access-date=2021-06-05|website=the Guardian|language=en}}</ref> == চলচ্চিত্ৰ কেৰিয়াৰ == === ৱিমেন ৱিপাউট শ্বিল্ড'জ (২০০৩) === মাহনাজ মোহম্মদীয়ে ২০০৩ চনত তেওঁৰ প্ৰথমখন চলচ্চিত্ৰ ''ৱিমেন ৱিপাউট শ্বিল্ড'জ'' ৰচনা আৰু পৰিচালনা কৰিছিল, যাৰ প্ৰযোজনা কৰিছিল আমিৰ ছামাৱাটীয়ে। এখন চৰকাৰী আশ্ৰয় শিবিৰত গৃহহীন আৰু পৰিত্যক্ত মহিলাসকলৰ জীৱন চিত্ৰিত কৰা এই চলচ্চিত্ৰখন কেইবাটাও আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত প্ৰদৰ্শিত আৰু পুৰস্কৃত হৈছে।<ref>{{Cite web|title='Sufficient to Be Arrested': Female Filmmaker Mahnaz Mohammadi|url=http://pbs.org|access-date=2021-06-05|website=FRONTLINE - Tehran Bureau|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|last=Goodfellow|date=2011-06-29|first=Melanie|title=Concerns grow for arrested Iranian filmmaker Mahnaz Mohammadi|url=https://screendaily.com|access-date=2021-06-05|website=Screen|language=en}}</ref> === ট্ৰেভেল’গ (২০০৮) === তেওঁ নিজেই বিভিন্ন প্ৰামাণ্যচিত্ৰ ৰচনা, পৰিচালনা আৰু প্ৰযোজনা কৰিছে, যাৰ ভিতৰত ''ট্ৰেভেল’গ'' নামৰ আন এখন বঁটা বিজয়ী চলচ্চিত্ৰ অন্যতম। তেহৰাণ আৰু আংকাৰাৰ মাজত চলাচল কৰা ৰেলৰ ভিতৰত শ্বুটিং কৰা এই ছবিখনত পৰিচালকে যাত্ৰীসকলক লগ পাইছিল আৰু তেোঁলোকক নিজৰ দেশ এৰি যোৱাৰ কাৰণবোৰৰ বিষয়ে প্ৰশ্ন কৰিছিল। এই চলচ্চিত্ৰখন ২০১০ চনত পেৰিছৰ চিনেমাটেকৰ উদ্যোগত আয়োজিত "এ ডে ইন তেহৰাণ" কাৰ্যসূচীত প্ৰদৰ্শিত হৈছিল আৰু তাত মোহম্মদী নিজেও উপস্থিত আছিল।<ref name=":0" /><ref>{{Cite web|publisher=United Nations High Commissioner for Refugees|title=Refworld {{!}} 2014 prison census - Iran: Mahnaz Mohammadi|url=https://refworld.org|access-date=2021-06-05|website=Refworld|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=2021-03-13|title=Iranian movies line up for Hong Kong festival|url=https://tehrantimes.com|access-date=2021-06-05|website=Tehran Times|language=en}}</ref> এই চলচ্চিত্ৰখন মুক্তি পোৱাৰপৰাই ইৰানী কৰ্তৃপক্ষই তেওঁক দেশ এৰি যোৱাত নিষেধাজ্ঞা আৰোপ কৰিছে। আনকি ৰেজা ছেৰকানীয়ানৰদ্বাৰা পৰিচালিত চলচ্চিত্ৰ ''ৱেডিং ইফেমেৰেলছ''ৰ বাবে কান চলচ্চিত্ৰ মহোৎসবলৈ আমন্ত্ৰিত হোৱাৰ পিছতেও তেওঁক যাবলৈ দিয়া হোৱা নাছিল, যিখন ছবিত তেওঁ মুখ্য চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল।<ref>{{Citation|last=Serkanian|first=Reza|title=The Momentary Marriage|date=2011-11-09|url=https://imdb.com|type=Drama|others=Mahnaz Mohamadi, Hossein Farzi-Zad, Javad Taheri, Dariush Asadzade|publisher=Overlap Films, Fonds Sud Cinéma, Centre National du Cinéma et de l'Image Animée|access-date=2021-06-05}}</ref> === ৱী আৰ হাফ দ্য ইৰানছ পপুলেশ্যন (২০০৯) === মাহনাজ মোহম্মদীয়ে প্ৰখ্যাত চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাতা ৰাখশান বাণী-এতেমাদৰ প্ৰামাণ্যচিত্ৰ ''ৱী আৰ হাফ দ্য ইৰানছ পপুলেশ্যন''তো অৱদান আগবঢ়াইছে। এই ছবিত ২০০৯ চনৰ বিতৰ্কিত ৰাষ্ট্ৰপতি নিৰ্বাচনত ইৰানী মহিলাসকলৰ দাবীসমূহ চিত্ৰিত কৰা হৈছিল, যাৰ ফলত মাহমুদ আহমাদিনেজাদে দ্বিতীয়বাৰৰ বাবে কাৰ্যকাল লাভ কৰিছিল। ২০১১ চনত এই চলচ্চিত্ৰখন ভিয়েনাৰ চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ "দিছ হিউমেন ৱৰ্ল্ড"ত প্ৰদৰ্শিত হৈছিল।<ref>{{Citation|website=Oberon Amsterdam|title=We Are Half of Iran's Population|url=https://idfa.nl of-irans-population|access-date=2021-06-05}}</ref> === ছন-মাদাৰ (২০১৯) === মাহনাজে ২০১৯ চনত তেওঁৰ প্ৰথমখন পূৰ্ণদৈৰ্ঘ্যৰ কল্পকাহিনীভিত্তিক চলচ্চিত্ৰ ''ছন-মাদাৰ'' পৰিচালনা কৰে, যাৰ প্ৰিমিয়াৰ ৪৪সংখ্যক টৰণ্টো আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত অনুষ্ঠিত হৈছিল।<ref>{{Cite web|title=Son-Mother (2019) - IMDb|url=https://imdb.com|access-date=2021-06-05|website=://imdb.com|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|date=2020-03-15|title=Review: "Son-Mother" Dismantles A Family Unit In Mahnaz Mohammadi's Heartbreaking Debut|url=https://cinemaescapist.com|access-date=2021-06-05|website=Cinema Escapist|language=en}}</ref> এই চলচ্চিত্ৰখনক প্ৰাগৰ ফেবিঅ' ফেষ্ট চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱৰ এমনেষ্টি বঁটা, ইস্তানবুল চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱৰ দৰ্শকৰ পছন্দৰ বঁটা আৰু ২০২০ চনৰ ৰোম ফিল্ম ফেষ্টৰ বিশেষ জুৰী বঁটা প্ৰদান কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web|url=https://tehrantimes.com|title=Iran’s “Son-Mother” honored at Rome Film Fest|date=October 29, 2019|website=Tehran Times}}</ref> ''ছন-মাদাৰ'' ছবিয়ে জুৰিখ চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ, ইটালীৰ এলিচ নেলা চিটা, কোপেনহেগেনৰ চিপিএইচ:পিক্স, লছ এঞ্জেলছৰ এএফআই ফেষ্ট, গোৱাৰ ভাৰতৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ, ৰিও ডি জেনেইৰো আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ, গোটেবৰ্গ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ, গ্লাছগো চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ, এডিনবৰা ইৰানী চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ, হংকং আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ, জ্লিন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় শিশু আৰু যুৱ চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ আৰু ফিল্মফেষ্ট হামবাৰ্গৰ দৰে অসংখ্য আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত অংশগ্ৰহণ কৰিছে।<ref>{{Cite web|title=Son-Mother {{!}} Films from the South|url=https://filmfrasor.no|access-date=2021-06-05|website=www.filmfrasor.no|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Cinema Scope {{!}} Son-Mother (Mahnaz Mohammadi, Iran/Czech Republic) — Discovery|url=https://cinema-scope.com|access-date=2021-06-05|website=cinema-scope.com|date=8 September 2019}}</ref><ref>{{Cite web|date=2020-03-25|title=Son-Mother: Director Mahnaz Mohammadi Discusses Making Independent Film In Iran|url=https://universalcinema.ca|access-date=2021-06-05|website=Universal Cinema|language=en-US}}</ref> == তথ্যসূত্ৰ == {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:ইৰানৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:চলচ্চিত্ৰৰ সৈতে জড়িত ব্যক্তি]] k8pjkf21nwjkdfcflabss0fwfo45e15 0 137386 612255 611760 2026-06-14T20:23:04Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 612255 wikitext text/x-wiki {{Infobox Historic building | name = মহীশূৰ প্ৰাসাদ | alternate_name = আম্বা বিলাস প্ৰাসাদ | image = Mysore Palace Morning.jpg | image_size = 300px | caption = মহীশূৰ প্ৰাসাদৰ পেনোৰামিক দৃশ্য | location = Sayyaji Rao Rd, Agrahara, Chamrajpura, Mysuru, Karnataka 570001 | location_town = [[মহীশূৰ]] | location_country = [[ভাৰত]] | coordinates = {{coord|12.3039|N|76.6547|E|region:IN-KA|display=inline}} | construction_start_date = ১৮৯৭ | completion_date = ১৯১২ | renovation_date = ১৯৩২ | architect = হেনৰী ইৰউইন | owner = ৱাদিয়াৰ বংশ আৰু কৰ্ণাটক চৰকাৰ | website = https://mysorepalace.gov.in | other_designers = এডউইন ৱলেষ্টন ফ্ৰিচলি | architectural_style = [[Indo-Saracenic]] | height = {{cvt|44|m|ft}} | floor_count = ৩ | other_dimensions = {{convert|75|m|ft}} across x {{convert|48|m|ft}} deep | status = সংগ্ৰহালয় }} '''মহীশূৰ প্ৰাসাদ''', ({{Lang-en| Mysore Palace}} যাক '''আম্বা বিলাস প্ৰাসাদ''' বুলিও কোৱা হয়, [[ভাৰত]]ৰ [[কৰ্ণাটক]]ৰ [[মহীশূৰ]]ত অৱস্থিত এক ঐতিহাসিক প্ৰাসাদ আৰু ৰাজবাসগৃহ। এইটো ৱাডিয়াৰ বংশৰ চৰকাৰী বাসগৃহ আৰু মহীশূৰ ৰাজ্যৰ মুখ্য কাৰ্যালয় হিচাপে কাম কৰিছিল। পূৰ্বৰ অট্টালিকাটো অগ্নিকাণ্ডত ধ্বংস হোৱাৰ পিছত, ১৮৯৭ চনৰ আগষ্ট মাহত কৃষ্ণৰাজ চতুৰ্থ ৱাডিয়াৰে ইয়াৰ কাম আৰম্ভ কৰিছিল। ব্ৰিটিছ স্থপতি হেনৰী ইৰউইন আৰু এডউইন ৱলাষ্টন ফ্ৰিচলীয়ে এই ৰাজপ্ৰাসাদটোৰ ডিজাইন কৰিছিল। হেনৰী ইৰউইনে ইয়াৰ পূৰ্বে মাদ্ৰাজ উচ্চ ন্যায়ালয়ৰ ডিজাইন কৰিছিল<ref>{{cite web |author=Deepa Alexander|date=2019-01-30 |title= History lessons about Madras High Court |url=https://www.thehindu.com/society/history-and-culture/history-lessons-about-madras-high-court/article26120968.ece |website=TheHindu.com |location=India |publisher=The Hindu |access-date=2026-05-13|quote=Construction began in 1888 under JW Brassington and the buildings were completed in 1892 when famed architect, Henry Irwin was at the helm.}}</ref> আৰু এডউইন ৱলাষ্টন ফ্ৰিচলিয়ে পিছলৈ [[ললিতা মহল]]ৰ ডিজাইন কৰিছিল।<ref>{{cite web |author=Meera Iyer |date=2021-12-11 |title=Lalitha Mahal: an architectural fantasy come to life |url=https://www.deccanherald.com/india/karnataka/lalitha-mahal-an-architectural-fantasy-come-to-life-1059709.html |website=DeccanHerald.com |location=India |publisher=Deccan Herald |access-date=2026-05-13|quote=The building [Lalitha Mahal] was designed by Edwin Wolleston Fritchley who was already intimately familiar with Mysore, having worked with Henry Irwin in the design and construction of the Amba Vilas Palace a few years earlier.}}</ref> বৰ্তমানৰ গঠনটোৰ নিৰ্মাণকাৰ্য ১৮৯৭ চনৰপৰা ১৯১২ চনলৈকে চলিছিল।<ref>{{cite report |last=Akki |first=Basavaraj |date=October 1995 |title=The Story of Mysore Palace |url=https://archive.org/details/karnataka-state-archives-RGVlcGFrNzM0OA-RGVlcGFrMg |work=March of Karnataka |location=Mysore |publisher=Director of Information and Publicity, Government of Karnataka |access-date=2026-05-12}}</ref> [[মহীশূৰ|মহীশূৰ চহৰ]]ৰ সাতটা ৰাজপ্ৰাসাদৰ ভিতৰত ই আটাইতকৈ ডাঙৰ আৰু ভাৰত-ইছলামিক, ৰাজপুত, হয়ছালা আৰু গথিক স্থাপত্য শৈলীৰ সংমিশ্ৰণেৰে ভাৰত-ছাৰাচেনিক স্থাপত্যৰ এক বিশিষ্ট উদাহৰণ। <ref>{{cite web |author=Ishika Jain |date=2025-05-21 |title=Mysuru Dasara Festival |url=https://travel.india.com/guide/destination/how-mughal-rajput-architecture-blend-in-mysore-citys-monuments-7834369/ |website=Travel.India.com |location=India |publisher=Travel India |access-date=2026-05-12|quote=During a 15-year construction period supervised by British architect Henry Irwin (1897-1912) the palace achieved its mystic appearance through merging Islamic, Christian, and Hindu/Rajput architectural designs. The palace structure maintains similarity to Indo-Saracenic architecture while borrowing its design elements from both Mughal and Rajput architectural traditions.}}</ref><ref>{{cite news |author=DHNS|url=https://www.deccanherald.com/india/karnataka/mysore-palace-will-complete-100-years-next-year-190563.html |title=Mysore palace will complete 100 years next year |work=[[Deccan Herald]]|year=2011a|accessdate=2026-06-01|quote=A mix of designs has been used, from Indo-Saracenic to Hoysala influences to designs reminiscent of Greek architecture.}}</ref> ২০২৪ চনৰ অনুসৰি মহীশূৰ প্ৰাসাদ ভাৰতৰ অন্যতম জনপ্ৰিয় পৰ্যটনস্থলী, ইয়াত বছৰি ৪০ লাখতকৈ অধিক দৰ্শনাৰ্থী আহে।<ref>{{cite news |date=11 April 2025 |title=Mysuru Palace sees 2nd highest footfall in a decade in 2024 with 44,788 foreigners |url=https://www.deccanherald.com/india/karnataka/mysuru-palace-sees-2nd-highest-footfall-in-a-decade-in-2024-with-44788-foreigners-3490398|quote=During the last financial year, April 2023-March 2024, there were 40,56,975 visitors including 34,604 foreigners, which were highest in the past one decade.}}</ref> ==ব্যুৎপত্তিবিজ্ঞান== 'অম্বা বিলাস' নামটো [[সংস্কৃত]]ৰ পৰা আহিছে। 'আম্বা' (অৰ্থাৎ "মাতৃ") [[হিন্দু]] দেৱী [[দুৰ্গা]]ৰ নাম,<ref>{{cite encyclopedia |last=Apte |first=Vaman Shivaram |date=1959 |title=अम्बा (ambā) |url=https://dsal.uchicago.edu/cgi-bin/app/apte_query.py?qs=%E0%A4%85%E0%A4%AE%E0%A5%8D%E0%A4%AC%E0%A4%BE&searchhws=yes&matchtype=exact |encyclopedia=The Practical Sanskrit-English Dictionary |publisher=Prasad Prakashan |location=Poona|access-date=2026-05-13}}</ref> যিয়ে স্থানীয় কিংবদন্তি অনুসৰি ওচৰৰ চামুণ্ডী পাহাৰৰ শিখৰত দানৱ ৰজা [[মহিষাসুৰ]]ক হত্যা কৰিছিল।<ref>{{cite web|title=Sri Chamundeshwari Temple|url=https://chamundeshwaritemple.in/|website=ChamundeshwariTemple.in|access-date=2026-05-13|quote=‘Chamundi’ or ‘Durga’ is the fierce form of ‘Shakti’. She is the slayer of demons, ‘Chanda’ and ‘Munda’, as well as ‘Mahishasura’, the buffalo-headed monster.}}</ref> 'বিলাস' শব্দটোৱে (আক্ষৰিক অৰ্থত "সুখ") আনন্দ বা বিলাসীতাৰ স্থানক বুজায় <ref>{{cite encyclopedia |last=Macdonell |first=Arthur Anthony |date=1929 |title=विलास (vilāsa) |url=https://dsal.uchicago.edu/cgi-bin/app/macdonell_query.py?qs=%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%B2%E0%A4%BE%E0%A4%B8&searchhws=yes |encyclopedia=A Practical Sanskrit Dictionary |publisher=Oxford University Press |access-date=2026-05-13}}</ref> আৰু ইংৰাজ শাসনৰ সময়ত ভাৰতৰ ৰাজপ্ৰসাদসমূহৰ নামকৰণৰ বাবে ইয়াক বহুলভাৱে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ==ইতিহাস== ===আৰম্ভণিৰ ইতিহাস=== ১৫২৪ চনত তেতিয়াৰ বিজয়নগৰ সাম্ৰাজ্যৰ অধীনস্থ চমৰাজ ৱোদেয়াৰ তৃতীয়‌ই পুৰাগেৰে গাঁৱত মাটিৰ দেৱালযুক্ত এটা দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰিছিল।<ref>{{Cite web|author=Anita Rao Kashi|title=The Fort|url=https://timesofindia.indiatimes.com/travel/mysore/the-fort/ps51010590.cms|publisher=Times of India|accessdate=2016-05-15|quote=Faced with the grandeur of Amba Vilas Palace, it is easy to miss the historic fort that surrounds it. The original walls were built under the Wadiyars in 1524.}}</ref><ref name="rice1876">{{cite book|last= Rice|first= B.L.|author-link= Benjamin L. Rice|title= Mysore and Coorg: Mysore, by districts|year= 1876|publisher= Mysore Government Press|location= Mysore|url= https://archive.org/details/mysoreandcoorgm00ricegoog|access-date= 29 February 2012|quote=To Cháma Rája, surnamed Bóle or 'the bald', he gave Puragere. Here a fort was either constructed or repaired in the year 1524, to which... the name of Mahishūr (buffalo-town), now contracted into Mysore, was given.}}</ref> এই ৰাজপ্ৰসাদটোৰ বিষয়ে প্ৰথম লিপিবদ্ধ উল্লেখ ১৬৩৮ চনত, যেতিয়া প্ৰথম কান্থিৰাৱ নৰসৰাজে বিজুলীৰ ফলত ক্ষতিগ্ৰস্ত হোৱাৰ পিছত দুৰ্গৰ ভিতৰত ৰাজপ্ৰসাদটো মেৰামতি আৰু সম্প্ৰসাৰণ কৰিছিল। <ref>{{cite encyclopedia |last=King |first=Carol |date=2025-10-08 |title=Mysore Palace |url=https://www.britannica.com/topic/Mysore-Palace |encyclopedia=Encyclopedia Britannica Online |publisher=Britannica |access-date=2026-05-12|quote=The first recorded mention of a palace on the current site was in 1638.}}</ref><ref>{{Cite web|author=Aditi Shah|title=Mysuru Palace: Raising a Royal Residence|url=https://www.livehistoryindia.com/story/monuments/mysuru-palace|publisher=Live History India|date=2020-07-14|accessdate=2026-05-15|quote=In 1638, the wooden palace was struck by lightning and rebuilt by Kanthirava Narasaraja Wadiyar I (r. 1638 – 1659 CE), who expanded the structure and added new pavilions.}}</ref> এই সময়ছোৱাত শ্ৰীৰংগপট্না মহীশূৰ ৰাজ্যৰ বাস্তৱিক ৰাজধানী আছিল,<ref>{{Cite web|title=Monuments of Srirangapatna Island Town|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5895/|publisher=UNESCO World Heritage Convention|accessdate=2016-05-15|quote=In 1610 CE Raja Wodeyar captured the vice regal seat of Vijayanagara at Srirangapattana and started his rule as a subordinate king of the Vijayanagara kingdom... From then onwards, it continued as the capital of Mysore.}}</ref> আৰু মহাৰাজৰ সৈতে তেওঁৰ সৈন্যই ওচৰৰ [[চামুণ্ডেশ্বৰী মন্দিৰ]]লৈ পূজা কৰিবলৈ যোৱাৰ সময়ত এই ৰাজপ্ৰসাদক প্ৰধানকৈ মহাৰাজৰ বাসস্থান হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |author=Gouri Satya|title=The four-century legacy of Mysore Palace|url=https://starofmysore.com/the-four-century-legacy-of-mysore-palace/|publisher=Star of Mysore|year=2018a|accessdate=2026-05-15|quote=Raja Wadiyar... moved to Srirangapatna in 1610. He and other rulers visited Mysuru for worshipping Goddess Chamundeshwari often and stayed in the Palace in Mysuru.}}</ref> [[File:KITLV_92039_-_Unknown_-_Palace_of_the_Rajah_at_Mysore_in_India_-_Around_1870.tif|right|thumb|অগ্নিকাণ্ড সংঘটিত হোৱা আগৰ পুৰণি মহীশূৰ প্ৰাসাদ (প্ৰায় ১৮৭০ চন)]] ===ধ্বংস আৰু পুননিৰ্মাণ=== ১৮৯৭ চনৰ ২০ ফেব্ৰুৱাৰীত চামৰাজেন্দ্ৰৰ জ্যেষ্ঠ ৰাজকুমাৰী (মহাৰাজ-কুমাৰী) জয়লক্ষ্মী আম্মানীৰ বিয়াৰ ঠিক পিছতেই মহীশূৰ প্ৰাসাদৰ উত্তৰ অংশ ভয়ংকৰ অগ্নিকাণ্ডত বহু পৰিমাণে ধ্বংস হয়। এই বিধ্বংসী অগ্নিকাণ্ডত আঠজন লোকৰ মৃত্যু হোৱাৰ লগতে অট্টালিকাটোৰ এক পঞ্চমাংশ ধ্বংস হয়; ক্ষতিগ্ৰস্ত অংশসমূহৰ ভিতৰত দৰবাৰ হল, ৰাজপ্ৰাসাদৰ অস্ত্ৰভাণ্ডাৰ, সংস্কৃত পুথিভঁৰাল আৰু সংগীত কক্ষ উল্লেখযোগ্য।{{sfnq|Rao|1936|p=178|q=On account of the folly of a maid-servant, the marriage pandal erected in the quadrangle of the Palace caught fire and one-fifth of the old building was destroyed including the Sejje and the three storeys rising above it up to the gold pinnacles, the Sanskrit Library, the armoury, the music-room and the Balakhana.}} ৰাজপ্ৰাসাদৰ পিছফালে থকা আৱাসিক অংশটোহে অক্ষত অৱস্থাত থাকিল।{{sfnq|Gouri Satya|2018a|q=A devastating fire that broke out in 1897 destroyed a major portion of the northern side, leaving only the back portion, which still exists attached to the present Palace. It is called Karikal Thotti, because of the blackstone pillars. This part of the Palace now houses the personal museum of the Wadiyar family.}} এই ঘটনাৰ সময়ত তেৰবছৰীয়া কৃষ্ণৰাজ চতুৰ্থ কৃষ্ণৰাজ ৱোডেয়াৰৰ বাবে মহীশূৰ ''ৰাজ্যৰ ৰিজেণ্ট'' (ভাৰতীয় শাসক) হিচাপে শাসন কৰা কেম্পানঞ্জমন্নী দেৱীয়ে নতুন ৰাজপ্ৰাসাদ নিৰ্মাণ কৰিবলৈ ব্ৰিটিছ স্থপতি হেনৰী ইৰউইন আৰু ই.ডব্লিউ. ফ্ৰিচলীক নিযুক্তি দিয়ে আৰু ৰাজপ্ৰাসাদৰ নিৰ্মাণকায্য সম্পূৰ্ণ নোহোৱালৈকে ৰাজ পৰিয়ালক ওচৰৰ জগনমোহন প্ৰাসাদলৈ স্থানান্তৰ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web |url=http://mysore.nic.in/tourism_palace.htm |title=Maharaja's Palace |publisher=Mysore District |access-date=2014-02-17}}</ref> মুখ্য স্থপতি হিচাপে ইৰৱিনক ১২ হাজাৰ টকা মাচুল দিয়া হৈছিল। প্ৰথমতে ২,৫০০,০০০ টকা বুলি অনুমান কৰা এই প্ৰকল্পৰ মুঠ ব্যয় অৱশেষত অনুমাণিক ৪,১৪৭,৯১৩ টকালৈ বৃদ্ধি পায় (মুদ্ৰাস্ফীতিৰ হিচাপত প্ৰায় ৩ কোটি মাৰ্কিন ডলাৰ) আৰু ১৯১২ চনত ৰাজপ্ৰাসাদ নিৰ্মাণ সম্পূৰ্ণ হয়।<ref name="Sharad">{{cite web |url=http://www.culturalindia.net/monuments/mysore-palace.html |title=Mysore Palace |website=culturalindia.net |access-date=2021-02-07 |archivedate=2020-12-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201203084625/https://www.culturalindia.net/monuments/mysore-palace.html |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite news |author=DHNS|url=https://www.deccanherald.com/india/karnataka/mysore-palace-will-complete-100-years-next-year-190563.html |title=Mysore palace will complete 100 years next year |work=[[Deccan Herald]]|date=2011-10-11}}</ref> ৰাজ্য চৰকাৰে জাৰি কৰা নিৰ্দেশনা অনুসৰি এই ৰাজপ্ৰসাদটো মূলতঃ শিল, ইটা আৰু লোহাৰে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল আৰু জ্বলনশীল সামগ্ৰীৰ ব্যৱহাৰ নূন্যতমভাৱে ৰখা হৈছিল।<ref>{{cite web |url=https://www.higman.de/Henry%20Irwin/mysore.htm |title=Mysore Palace |website=Higman Consulting GmbH |access-date=2026-06-02|quote=The journal Indian Engineering, in its issue of October 1898, speaks of the Government's directive regarding reconstruction of the palace: "...in the reconstruction, stone, brick and iron should be the chief materials used, and that the use of wood and other combustible materials should be avoided wherever possible".}}</ref> [[File:KITLV A537 - Model in marmer van het nieuwe paleis van de vorst van Mysore, KITLV 50610.tiff|left|thumb|১৯১২ চনৰ আশে-পাশে নিৰ্মাণৰত নতুন ৰাজপ্ৰসাদৰ মাৰ্বলৰ মডেল ]] ===স্বাধীনতাৰ পিছত=== ১৯৫০ চনৰ ২৬ জানুৱাৰীত 'ডমিনিয়ন অৱ ইণ্ডিয়া'ৰ পৰা [[গণৰাজ্য]]লৈ পৰিৱৰ্তন হোৱাৰ পিছত আৰু [[ভাৰতৰ সংবিধান]] গ্ৰহণৰ পিছত জয়চমৰাজেন্দ্ৰই ৱাডিয়াৰে ৰাজপ্ৰসাদৰ দৰবাৰ হলত এখন ঘোষণা পাঠ কৰে, য'ত তেওঁ মহীশূৰ ৰাজ্যৰ নিয়ন্ত্ৰণ আনুষ্ঠানিকভাৱে নৱগঠিত [[ভাৰত|ভাৰতীয় গণৰাজ্য]]লৈ হস্তান্তৰ কৰা হয়।<ref>{{cite report |last=Srinivasan|first=K|date=February 1950 |title=Order No.C.B 10632 LEGIS 244-49-3 |url=https://archive.org/details/karnataka-state-archives-RGVlcGFrNDIxMDg0-RGVlcGFrMw |work=The Mysore Gazette |location=Mysore |publisher=Director of Information and Publicity, Government of Karnataka |access-date=2026-05-14}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত জয়চামৰাজক মহীশূৰ ৰাজ্যৰ প্ৰথম ৰাজ্যপাল হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হয়। ১৯৫১ আৰু ১৯৫৩ চনত তেওঁ ৰাজপ্ৰসাদৰ চৌহদত ভূৱনেশ্বৰী মন্দিৰ আৰু গায়ত্ৰী মন্দিৰ দুটা মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰিছিল।<ref name="rule">{{Cite web|author=|title=Mysore Palace|url=http://www.mysorepalace.gov.in/Mysore_Palace_History.htm|publisher=Mysore Palace Board, Karnataka, India|work=Deputy Directors Office|accessdate=2014-12-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20141220002243/http://www.mysorepalace.gov.in/mysore_palace_history.htm|archive-date=20 December 2014|url-status=dead|archivedate=2014-12-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141220002243/http://www.mysorepalace.gov.in/mysore_palace_history.htm|deadurl=yes}}</ref><ref name="wadiyar">{{Cite web |author=|title=Silver Kavacha to adorn Goddess Bhuvaneshwari at Palace temple|url=https://starofmysore.com/silver-kavacha-to-adorn-goddess-bhuvaneshwari-at-palace-temple/|publisher=Star of Mysore|work=|accessdate=2026-05-14}}</ref> ১৯৭১ চনত ২৬ সংশোধনী গৃহীত হোৱাৰ পিছত মহীশূৰৰ মহাৰাজৰ উপাধি বিলুপ্ত কৰা হয় আৰু ৰাজপ্ৰসাদৰ সন্মুখৰ মহলা দুটা জনসাধাৰণৰ বাবে মুকলি সংগ্ৰহালয়ত পৰিণত হয়।<ref>{{Cite web|author=Mohammed Fayaz|title=The History of Mysore Palace: The Yaduraya Wodeyar Legacy|url=https://vocal.media/history/mysore-palace-a-history-and-stone-fusion-of-cultures|publisher=Vocal.Media|accessdate=2014-12-18}}</ref> ২০১৭ চনত এটিএম কিয়স্কৰ ভিতৰত বিজুতিৰ তাঁৰৰ বিসংগতিৰ ফলত হোৱা বৈদ্যুতিক অগ্নিকাণ্ডত ৰাজপ্ৰসাদৰ পূব গেটখনৰ ক্ষতিসাধন হয়।<ref>{{cite web |date=2017-05-12 |title= Fire guts Mysuru Palace entrance |url=https://www.thehindu.com/news/national/karnataka/fire-guts-mysuru-palace-entrance/article18434278.ece |website=TheHindu.com |location=India |publisher=The Hindu |access-date=2026-05-18}}</ref> ==স্থাপত্য== <gallery mode="packed"> File:Mysore Palace gate.jpg|পূবৰ প্ৰৱেশদ্বাৰ File:Mysore Palace 3784.jpg|মুখাৱয়বৰ দক্ষিণ-পূব দৃশ্য File:Mysore_palace_June2025_02.jpg|কেন্দ্ৰীয় তোৰণ File:A very well lit Durbar Hall (ceremonial meeting hall of the royal court) of Amba Vilas Palace (Mysuru Palace), during day.jpg|বিবাহ হল File:Mysore palace June2025 18.jpg|''দৰবাৰ'' হল File:A Courtyard of Amba Vilas Palace (Mysuru Palace), during day.jpg|মল্লযুঁজৰ চোতাল </gallery> {{Quote box |quote = "The new palace; the modern sight of southern India. It is brimming with life; it looks like a Gothic cathedral in course of construction... I believe it is intended to be the finest palace in the world, and if a great many exquisite fancies put together, will form one great conception, then certainly this expression in architecture must be a magnificent work of art." |source = — [[উইলিয়াম গৰ্ডন বাৰ্ন মাৰ্ডক]], ''From Edinburgh to India & Burmah'' (1908){{sfn|W.G. Burn Murdoch|1908|p=176}} |align = right |bgcolor=#FFE0BB |width = 36% }} এই ৰাজপ্ৰাসাদটো তিনিমহলীয়া অট্টালিকা, প্ৰায় ৭৫ মিটাৰ (২৪৫ ফুট) দীঘল আৰু ৪৮ মিটাৰ (১৫৬ ফুট) বহল,<ref name=":0">{{Cite web |title=Mysuru Palace |url=https://mysorepalace.karnataka.gov.in/architecture.html |access-date=2023-12-01 |website=mysorepalace.karnataka.gov.in |archivedate=2023-12-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231202005933/https://mysorepalace.karnataka.gov.in/architecture.html |deadurl=yes }}</ref> আৰু ইয়াক প্ৰধানকৈ ধূসৰ-সেউজীয়া গ্ৰেনাইটৰদ্বাৰা নিৰ্মিত কৰা হৈছে।<ref name=":1">{{Cite web |title=Architecture of Mysore Palace |url=https://mysore.ind.in/architecture-of-mysore-palace |access-date=2023-12-01 |language=en}}</ref> ৰাজপ্ৰাসাদৰ মূল গঠন হৈছে ইয়াৰ পাঁচ মহলীয়া কেন্দ্ৰীয় টাৱাৰ, ইয়াৰ শিখৰত মোগল স্থাপত্যৰ বৈশিষ্ট্যপূৰ্ণ সোণালী প্ৰলেপযুক্ত পিঁয়াজ আকৃতিৰ এটা গম্বুজ আছে। সাধাৰণ শিখৰৰ পৰিৱৰ্তে মূল গম্বুজটোৰ ওপৰত এটা সৰু 'ছাত্ৰী'(Chhatri) আছে, যিটো বৈশিষ্ট্য সাধাৰণতে ৰাজস্থানী ৰাজপ্ৰাসাদত দেখা যায়।<ref name=":0" /> ৰাজপ্ৰসাদৰ মূল অংশৰ মাজত এটা ডাঙৰ তোৰণযুক্ত দুৱাৰমুখ আছে, যিয়ে অট্টালিকাটোৰ মূল প্ৰৱেশদ্বাৰ হিচাপে কাম কৰে; ইয়াৰ দুয়োফালে গ্ৰেনাইটৰ খুঁটাৰে সহায় কৰা চাৰিটা সৰু তোৰণ আছে।<ref>{{Cite web|last=Bellur |first=Anushka |date=2017 |title=Mysuru Palace: How National Identity fought Colonial Power |url=https://academia.edu |via=[[Academia.edu]]|quote=The Palace is perfectly symmetrical, with the main façade consisting of nine double-height arches upheld by ornamental pillars and flanked on each side by a tri-domed tower. }}</ref> ৰাজপ্ৰসাদটোৰ দুয়ো মূৰত তিনিটা বৰ্গক্ষেত্ৰৰ টাৱাৰ আছে, প্ৰত্যেকটো টাৱাৰ পাঁচ মহলীয়া আৰু তাৰ ওপৰত গোলাপী মাৰ্বলৰ গম্বুজ আৰু চূড়া আছে। কেন্দ্ৰীয় তোৰণৰ ওপৰত গজলক্ষ্মীৰ (লক্ষ্মীৰ এটা ৰূপ, হিন্দু ধনৰ দেৱী) এটা বিশিষ্ট ভাস্কৰ্য্য স্থাপন কৰা হৈছে।<ref name=":1" /> ব্ৰিটিছ স্থপতিবিদ হেনৰী ইৰউইনৰ দ্বাৰা ডিজাইন কৰা এই ৰাজপ্ৰসাদটো ভাৰত-ছাৰাচেনিক স্থাপত্যৰ এক সুন্দৰ উদাহৰণ, ইয়াত মোগল, ৰাজপুত, হয়ছালা আৰু গথিক স্থাপত্য শৈলীৰ উপাদানসমূহ প্ৰতিফলিত হৈছে।<ref name=":0"/>{{sfnq|DHNS|2011a|q=A mix of designs has been used, from Indo-Saracenic to Hoysala influences to designs reminiscent of Greek architecture.}} ==চিত্ৰ== <gallery widths="200" heights="200"> File:Mysore Palace (8113480008).jpg|দশৰাৰ সময়ত ৰাজপ্ৰসাদৰ পোহৰ File:Stucco Ceiling Darbar Hall Mysore Palace Dec23 A7C 08280.jpg|ছাদৰ কলাকৰ্ম File:Chandelier Hall Mysore Palace Dec23 A7C 08290.jpg|ব্যক্তিগত দৰবাৰ হল File:Mysuru Palace - North Gates - 1.jpg|উত্তৰ প্ৰৱেশদ্বাৰ File:IvoryKrishnaMysore Palace.jpg|বাল কৃষ্ণৰ হাতীদাঁতৰ জড় File:Carvings Inner Courtyard Mysore Palace Dec23 A7C 08263.jpg|সজ্জাগত খোদিত File:Gandaberunda_depicted_on_the_roof_of_Mysuru_Palace.jpg|গণ্ডবেৰুণ্ডাৰ অভ্যন্তৰীণ চিত্ৰণ File:Krishnaraja Wadiyar IV Statue in Mysore Palace.jpg|কৃষ্ণৰাজ ৱাডিয়াৰ চতুৰ্থৰ মূৰ্তি File:Mysore Palace 3739.jpg|বিশাল চিৰি File:Leopard sculpture of the Mysore Palace.jpg|বাহিৰৰ নাহৰফুটুকীৰ ভাস্কৰ্য্য </gallery> ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ পৰ্যটনস্থলী]] [[শ্ৰেণী:ভাৰত]] 0goj9w122xit400lthszn4khoagvtjt 0 137393 612301 611830 2026-06-15T04:03:43Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 4 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 612301 wikitext text/x-wiki {{Infobox building | name = ললিতা মহল | image = Lalitha Mahal Palace Hotel.jpg | image_size = 300px | caption = ললিতা মহলৰ পেনোৰামিক দৃশ্য | coordinates = {{coord|12.298|N|76.693|E|region:IN-KA|display=inline}} | location_town = [[মহীশূৰ]] | location_country = ভাৰত | architect = [[E.W. Fritchley]] | client = [[Krishnaraja Wodeyar IV]], Mysore Kingdom | engineer = | construction_start_date = 1921 | completion_date = 20th century | demolished_date = | cost = {{INR}}1.3 million | structural_system = Stone masonry and marble | architectural_style = [[Renaissance architecture]] | size = }} '''ললিতা মহল''',({{Lang-en| Lalitha Mahal}}) এতিয়া '''ললিতা মহল পেলেচ হোটেল''' নামেৰে জনাজাত এখন বিলাসী হোটেল যিখন পূৰ্বতে ৰাজ বাসগৃহ আছিল। ই দক্ষিণ ভাৰতৰ [[কৰ্ণাটক]]ৰ [[মহীশূৰ]] চহৰৰ [[মহীশূৰ প্ৰাসাদ]]ৰ পিছত দ্বিতীয় বৃহত্তম ৰাজপ্ৰাসাদ। ই চহৰৰ পূব দিশত চামুণ্ডী পাহাৰৰ ওচৰত অৱস্থিত। এই ৰাজপ্ৰাসাদটো ১৯২১ চনত মহাৰাজ কৃষ্ণৰাজ চতুৰ্থ ৱোদেয়াৰে ভাৰতৰ গৱৰ্ণৰ জেনেৰেলৰ একচেটিয়া বাসস্থান হিচাপে নিৰ্মাণ কৰিছিল।<ref name="mahal">{{Cite web|url=http://www.lalithamahalpalace.in/|title=About Lalitha Mahal|accessdate=2010-01-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20160617045521/http://www.lalithamahalpalace.in/|archive-date=17 June 2016|url-status=dead|archivedate=2016-06-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160617045521/http://www.lalithamahalpalace.in/|deadurl=yes}}</ref> এই ৰাজপ্ৰাসাদটো লণ্ডনৰ ছেইণ্ট পল কেথেড্ৰেলৰ আৰ্হিত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল আৰু ই মহীশূৰৰ অন্যতম আকৰ্ষণীয় অট্টালিকা।<ref name="Cannadine">{{Cite book|last= Cannadine|first= David|title= Ornamentalism: How the British Saw Their Empire|work=Lalitha Mahal|pages=[https://archive.org/details/ornamentalism00davi/page/54 54]–55|accessdate=2010-01-02|url= https://archive.org/details/ornamentalism00davi|url-access= registration|quote= Lalit Mahal.|publisher= Oxford University Press US|year=2002|isbn=0-19-515794-X}}</ref><ref name="Raman">{{Cite book|last=Raman|first=Afried|title=Bangalore – Mysore|work=Mysore Palace|pages=87–88|accessdate=2010-01-02|url=https://books.google.com/books?id=BIGvZqG2JG4C&dq=Mysore+770&pg=PA110|publisher=Orient Blackswan|year=1994|isbn=978-0-86311-431-1|archive-url=https://web.archive.org/web/20110524130549/http://www.google.co.in/books?id=BIGvZqG2JG4C&pg=PA110&dq=Mysore+770&as_brr=3&sig=67NNbsZctrs2F4gKoFlUphWdkYM#v=onepage&q=Mysore%20770&f=false|archive-date=24 May 2011|url-status=dead}}</ref><ref name="samachar">{{Cite web|url=http://www.mysoresamachar.com/palacesinmysore.htm|title=Palaces of Mysore: Lalitha Mahal Palace|accessdate=2010-01-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20180510081741/http://www.mysoresamachar.com/palacesinmysore.htm|archive-date=10 May 2018|url-status=usurped|archivedate=2018-05-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180510081741/http://www.mysoresamachar.com/palacesinmysore.htm|deadurl=yes}}</ref><ref name="Bruyn">{{Cite book|last=Bruyn|first= Pippa de |author2=Niloufer Venkatraman |author3=Keith Bain |title= Frommer's India|work=Lalitha Mahal Palace Hotel|pages=[https://archive.org/details/frommersindia0000debr/page/266 266]–267|accessdate=2010-01-02|url= https://archive.org/details/frommersindia0000debr|url-access=registration|quote=Size of Lalit Mahal Palace.|publisher= John Wiley and Sons|year=2006|isbn=0-7645-9899-6}}</ref> ৰাজপ্ৰসাদটো সম্পূৰ্ণ বগা ৰং কৰা হৈছিল। ১৯৭৪ চনত ইয়াক হেৰিটেজ হোটেললৈ ৰূপান্তৰিত কৰাছিল।<ref>{{cite web|title=About Lalitha Mahal|url=http://www.lalithamahalpalace.in/|access-date=2 January 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20160617045521/http://www.lalithamahalpalace.in/|archive-date=17 June 2016|url-status=dead|archivedate=17 June 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160617045521/http://www.lalithamahalpalace.in/|deadurl=yes}}</ref> ২০১৮ চনলৈকে ভাৰত চৰকাৰৰ ভাৰত পৰ্যটন উন্নয়ন নিগমৰ (আই টি ডি চি) অশোক গ্ৰুপৰ অধীনত ইয়াক পৰিচালনা কৰা হৈছিল, তাৰ পিছত ইয়াক কৰ্ণাটক চৰকাৰৰ এটা ইউনিটৰ হাতত গতাই দিয়া হৈছিল।<ref name="lalitha 1">{{cite news |last1=Khan |first1=Laiqh a |title=Jungle Lodges and Resorts set to take over Lalitha Mahal Palace |url=http://www.thehindu.com/news/national/karnataka/jungle-lodges-and-resorts-set-to-take-over-lalitha-mahal-palace/article22810394.ece |accessdate=13 June 2018 |work=The Hindu |date=21 February 2018 |language=en-IN}}</ref> কিন্তু ৰাজপ্ৰসাদৰ মূল ৰাজকীয় পৰিৱেশ এতিয়াও বজাই ৰখা হৈছে। <ref name="mahal" /><ref name="Raman" /><ref name="Ashok">{{Cite web|url=http://www.theashokgroup.com/hotels/lalithamahal.html|title=Lalitha Mahal Palace (A Heritage Ashok)|accessdate=2010-01-02|publisher=Ashok Group Hotels|archive-url=https://web.archive.org/web/20120513225748/http://theashokgroup.com/hotels/lalithamahal.html|archive-date=13 May 2012|url-status=dead|archivedate=2012-05-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120513225748/http://theashokgroup.com/hotels/lalithamahal.html|deadurl=yes}}</ref> ==ইতিহাস== ললিতা মহল প্ৰাসাদ ২০ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ এটা গঠন; মহীশূৰ ৰাজ্য আৰু ব্ৰিটিছ ভাৰতৰ সময়ত ইয়াক নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। সেই সময়ত ৰাজ্যখনৰ বাৰ্ষিক আয় ২০ লাখ পাউণ্ডৰপৰা উচিত পৰিমাণৰ ধনেৰে এই ৰাজপ্ৰাসাদ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল।<ref name=mahal/><ref name= Cannadine/> প্ৰথমতে ১৯২১ চনত ভাৰতৰ গৱৰ্ণৰ জেনেৰেলৰ একচেটিয়া বাসগৃহ হিচাপে নিৰ্মাণ কৰা এই ৰাজপ্ৰাসাদটো পৰৱৰ্তী সময়ত মহাৰাজৰ ইউৰোপীয় অতিথিসকলৰ বাবে অতিথিশালা হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="Cannadine"/><ref name="Raman"/> ==স্থাপত্য== [[File:Lalitha mahal mysore ml wiki.JPG|thumb|left|250px|[[মহীশূৰ]]ৰ ললিতা মহলত – এতিয়া পাঁচ তাৰকাযুক্ত হোটেল- দৰ্শনাৰ্থী গণ্যমান্য ব্যক্তি আৰু ভিআইপিক আতিথ্য প্ৰদান কৰে।]] চামুণ্ডী পাহাৰৰ তলত বিস্তৃত আৰু সু-ৰক্ষণাবেক্ষণ কৰা বাগিছাৰ মাজত অৱস্থিত এই ৰাজপ্ৰাসাদটো বম্বে (মুম্বাই)ৰ স্থপতি এডউইন অলেষ্টন ফ্ৰিটচ্লিয়ে ডিজাইন কৰিছিল আৰু বি মুনিভেংকটাপ্পাই নিৰ্মাণ কৰিছিল।<ref>{{cite web |author=Meera Iyer |date=2021-12-11 |title=Lalitha Mahal: an architectural fantasy come to life |url=https://www.deccanherald.com/india/karnataka/lalitha-mahal-an-architectural-fantasy-come-to-life-1059709.html |website=DeccanHerald.com |location=India |publisher=Deccan Herald |access-date=2026-05-13|quote=Lalitha Mahal was built at a cost of about Rs 13 lakhs. The contractor was B Munivenkatappa.}}</ref> ইয়াৰ নিৰ্মাণকাৰ্য ১৯২১ চনত আৰম্ভ হৈ ১৯৩০ চনত সম্পূৰ্ণ হৈছিল। ৰেনেছাঁ যুগৰ স্থাপত্য শৈলীত নিৰ্মিত এই প্ৰাসাদটোক লণ্ডনৰ ছেইণ্ট পল কেথেড্ৰেলৰ আৰ্হি বা অনুকৰণ বুলি গণ্য কৰা হয়, বিশেষকৈ ইয়াৰ কেন্দ্ৰীয় গম্বুজ। ৰাজপ্ৰাসাদৰ স্থাপত্য শৈলী ইংৰাজী মেন'ৰ হাউচ আৰু ইটালীৰ প্ৰাসাদ (palazzo)ৰদ্বাৰা প্ৰভাবিত।<ref>https://mysore.ind.in/lalitha-mahal-palace|title=Lalitha{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Mahal Palace - Mysore</ref> ই দুমহলীয়া অট্টালিকা।<ref name=lalith>{{Cite web|url=http://www.mysore.org.uk/royal-buildings/lalith-mahal-palace.html|title=Lalitha Mahal Palace Mysore|accessdate=2010-01-02}}</ref> ৰাজপ্ৰাসাদৰ সহায়ক গঠন আয়নিক শৈলীৰ যমজ স্তম্ভৰ ওপৰত প্ৰতিষ্ঠিত। তলৰ মহলাত এটা প্ৰক্ষেপিত বাৰাণ্ডা আছে। ঘূৰণীয়া গম্বুজ, আৰু ইয়াৰ মাজৰ মূল গম্বুজবোৰে ৰাজপ্ৰাসাদৰ সন্মুখৰ অংশটোক বিশেষ কৰি তোলে। সমগ্ৰ ৰাজপ্ৰাসাদটোৰ বাহিৰৰ আৰু ভিতৰৰ দুৱাৰ, খিৰিকী আৰু চিলিঙত ধুনীয়া ৰঙীন কাঁচৰ ব্যাপক ব্যৱহাৰ দেখা যায়।<ref name=Raman/><ref name=tour>{{Cite web|url=http://mysoretourism.org/Lalith%20Mahal.htm|title=Lalith Manhal|accessdate=2010-01-02}}</ref> ৰাজপ্ৰসাদটোত এটা ৰাজকীয় প্ৰতিনিধি কক্ষ, এটা ভোজৰ হল, এটা নৃত্য হল, আৰু ইটালীৰ মাৰ্বলৰ পৰা নিৰ্মিত চিৰি (যিটোৰ বক্ৰতা অতি আকৰ্ষণীয়); ইয়াক বিভিন্ন সৰু সৰু সজ্জাৰেও সজাই তোলা হৈছে, যিবোৰ ব্ৰিটেইনৰ বিভিন্ন ৰাজপ্ৰসাদৰ আৰ্হিত নিৰ্মাণ কৰা বুলি কোৱা হয়। ৱোডেয়াৰ ৰজাসকলৰ সম্পূৰ্ণ দৈৰ্ঘ্যৰ প্ৰতিকৃতি, ইটালীৰ মাৰ্বলৰ মজিয়া, বেলজিয়ামৰ স্ফটিক চেণ্ডেলিয়াৰ, কাটি লোৱা কাঁচৰ লেম্প, গধুৰ আৰু খোদিত আচবাব, মোজাইক টাইলছ আৰু কিছুমান সুন্দৰ পাৰ্চী কাৰ্পেটে ৰাজপ্ৰসাদটোক এক ৰাজকীয় পৰিৱেশ প্ৰদান কৰে। ৰাজপ্ৰসাদটোক পৰম্পৰাগত হোটেললৈ ৰূপান্তৰিত কৰাৰ সময়ত আধুনিক সুবিধাসমূহ নিশ্চিত কৰিবলৈ ইয়াৰ ভিতৰৰ সজ্জাত কিছু পৰিৱৰ্তন কৰা হৈছিল; কিন্তু ৰাজপ্ৰসাদৰ পুৰণি অংশ যেনে নৃত্য হল আৰু ভোজগৃহৰ বেছিভাগ অংশই সভা আৰু সন্মিলন অনুষ্ঠিত কৰাৰ বাবে উপযোগী ডাইনিং হল আৰু কনফাৰেন্স হললৈ ৰূপান্তৰিত কৰা হৈছে, একে সময়তে ইয়াৰ মূল আড়ম্বৰ বজাই ৰাখিছে, মজিয়াত মসৃণ কাঠৰ কাম আৰু ছাদত তিনিটা ষ্টেইনড গ্লাছৰ গম্বুজ। বিশেষকৈ হোটেলখনৰ ডাইনিং হললৈ ৰূপান্তৰিত কৰা বলৰূমটো বেলজিয়ামৰ কাঁচেৰে নিৰ্মিত গম্বুজযুক্ত আকাশৰ পোহৰৰ সৈতে অপৰিসীম উচ্চ চিলিঙৰ বেৰক ষ্টাইলৰ হল। চুইমিং পুল এতিয়া এটা অতিৰিক্ত ব্যৱস্থা।<ref name=Raman/><ref name=samachar/><ref name=Bruyn/> লিফট, কাৰ্পেটিং আৰু টেপেষ্ট্ৰীৰে সজ্জিত অট্টোমান ৰাজপ্ৰসাদৰ আটাইতকৈ মূল্যৱান সম্পত্তিৰ ভিতৰত অন্যতম।<ref name=Bindloss>{{Cite book|last=Bindloss|first=Joe|author2=Sarina Singh |title=India|work=Lalith Mahal|page=[https://archive.org/details/lonelyplanetindi00sari/page/900 900]|accessdate=2010-01-02|url=https://archive.org/details/lonelyplanetindi00sari|url-access=registration|quote=Lalith Mahal.|publisher= Lonely Planet|year=2007|isbn=978-1-74104-308-2}}</ref> [[File:Lalitha Mahal Palace , Mysore - The Ball Room converted to a restaurant in the Palace 07.jpg|thumb|320x320px| ললিতা মহল – ভিআইপি আৰু সাধাৰণ নাগৰিক উভয়ৰে থকাৰ বাবে এক ৰাজপ্ৰসাদ।]] ==চিত্ৰ== <gallery widths="180" heights="120" perrow="5"> File:Lalitha Mahal Palace , Mysore - The Entrance Reception Area.jpg|প্ৰাসাদৰ অভ্যৰ্থনা হল File:Dining Hall of Lalitha Mahal.jpg|গ্ৰেণ্ড বলৰূম যিটো বৰ্তমান ললিতা মহল পেলেচ হোটেলৰ ডাইনিং হল File:Lalitha Mahal Palace Hotel, Mysore.jpg|ইটালীৰ মাৰ্বলৰ মূল চিৰিটো File:Lalitha Mahal Palace Hotel, Mysore1.jpg|বলৰূম - বেলজিয়াম কাঁচেৰে নিৰ্মিত তিনিটা গম্বুজযুক্ত স্কাইলাইট। File:Lalitha Mahal Palace Hotel, Mysore2.jpg|ললিতা মহল প্ৰাসাদ File:Lalitha Mahal Palace Hotel, Mysore3.jpg|ললিতা মহল প্ৰাসাদ File:Lalitha Mahal Palace Hotel, Mysore6.jpg|ললিতা মহল প্ৰাসাদ File:Lalitha Mahal Palace Hotel, Mysore7.jpg|ললিতা মহল File:Lalitha Mahal Palace Hotel, Mysore8.jpg|অট্টোমান বা গাড়ী File:Lalitha Mahal Palace hotel.jpg|ললিতা মহল হোটেল File:Mysore India.jpg|ললিতা মহল প্ৰাসাদৰ ছাদৰ পৰা দেখা বাগিচা File:Mysore si0878.jpg|ললিতা মহল হোটেল File:Lalitha Mahal Palace , Mysore - Main Hall Staircase.jpg|ৰাজপ্ৰসাদৰ মূল চিৰি আৰু বাৰাণ্ডা File:Interior of the Lalitha Mahal hotel in Mysore.jpg|অভ্যন্তৰীণ অংশ </gallery> ==লগতে চাওক== * [[মহীশূৰ]] * [[মহীশূৰ প্ৰাসাদ]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ পৰ্যটনস্থলী]] [[শ্ৰেণী:ভাৰত]] [[শ্ৰেণী:কৰ্ণাটক]] 6nxfu3ygo5r7hf4cpogl1ahinrr1tsm 0 137404 612397 611970 2026-06-15T10:54:03Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 612397 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = সন্দীপ দীক্ষিত | image = [[File:Sandeep Dikshit.jpg|220px]] | caption = ২০১৪ চনত সন্দীপ দীক্ষিত | birth_date = {{birth date and age|1964|8|15|df=y}} | birth_place = [[লক্ষ্ণৌ]], [[উত্তৰ প্ৰদেশ]], ভাৰত | death_date = | death_place = | office = [[লোকসভাৰ সাংসদ]] | constituency = [[East Delhi (Lok Sabha constituency)|East Delhi, Delhi]] | term_start = মে’ ২০০৪ | term_end = মে’ ২০১৪ | predecessor = [[লাল বিহাৰী তিৱাৰী]] | successor = [[মহেইশ গিৰি]] | party = [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] | spouse = {{marriage|Mona Dikshit|1992}} | children = 1 | website = | footnotes = | date = ১৬ ছেপ্তম্বৰ | | year = ২০০৬ | | source = [http://loksabhaph.nic.in/Members/MemberBioprofile.aspx?mpsno=4076&lastls=15 Loksabha profile], Parliament of India | mother = [[শীলা দীক্ষিত]] }} '''সন্দীপ দীক্ষিত''' (জন্ম ১৫ আগষ্ট ১৯৬৪) এজন ভাৰতীয় ৰাজনীতিবিদ, উন্নয়ন পৰিচালক আৰু শিক্ষাবিদ। তেওঁ দিল্লীৰ প্ৰাক্তন মুখ্যমন্ত্ৰী [[শীলা দীক্ষিত]]ৰ পুত্ৰ। তেওঁ [[ভাৰত]]ৰ ১৫সংখ্যক [[লোকসভা]]ৰ সদস্য আছিল।<ref>{{cite news| url= http://indiatoday.intoday.in/index.php?option=com_content&task=view&id=40749&Itemid=1&issueid=36&sectionid=30&limit=1&limitstart=1 | archive-url= https://archive.today/20120710052038/http://indiatoday.intoday.in/index.php?option=com_content&task=view&id=40749&Itemid=1&issueid=36&sectionid=30&limit=1&limitstart=1 | url-status= dead | archive-date= 10 July 2012 |title= The Rahul offensive| work= India Today| via= Indiatoday.intoday.in |date= 2009-05-07| access-date= 2013-03-14 | first= Priya| last= Sahgal| edition= 3 December 2009}}</ref> তেওঁ দিল্লীৰ পূব দিল্লী সমষ্টিক প্ৰতিনিধিত্ব কৰিছিল আৰু [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] (INC) ৰাজনৈতিক দলৰ সদস্য।<ref>{{cite news| url= http://www.outlookindia.com/article.aspx?240577 |title= Inner Courtyard | first= Saikat| last= Datta |date= 2009-06-01| website= Outlookindia.com| access-date= 2013-03-14}}</ref> ==প্ৰাথমিক জীৱন== সন্দীপ দীক্ষিতৰ জন্ম হৈছিল দিল্লীৰ প্ৰাক্তন মুখ্যমন্ত্ৰী শীলা দীক্ষিত আৰু উত্তৰ প্ৰদেশৰ কেডাৰৰ আই এ এছ বিষয়া [[বিনোদ দীক্ষিত]] <ref name="india.gov.in">{{cite web| url= http://india.gov.in/govt/loksabhampbiodata.php?mpcode=4076| archiveurl= https://web.archive.org/web/20120314045943/http://india.gov.in/govt/loksabhampbiodata.php?mpcode=4076| title= Shri Sandeep Dikshit| website= india.gov.in|url-status= dead | archivedate= 2012-03-14}}</ref>ৰ ঘৰত। সন্দীপে ছেইণ্ট ষ্টিফেন্স কলেজৰপৰা ইতিহাসত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰে আৰু ১৯৮৯ চনত ইনষ্টিটিউট অৱ ৰুৰেল মেনেজমেণ্ট, আনন্দ (আই আৰ এম এ)ত গ্ৰাম্য ব্যৱস্থাপনাত স্নাতকোত্তৰ ডিপ্লমা লাভ কৰে।<ref>{{Cite web |title=Sandeep Dixit |url=https://www.indiatoday.in/election-news/key-contestants/story/sandeep-dixit-46319-2009-05-01 |access-date=2024-04-01 |website=India Today |date=2 May 2009 |language=en}}</ref> ==কেৰিয়াৰ== সক্ৰিয় ৰাজনীতিত প্ৰৱেশ কৰাৰ পূৰ্বে সন্দীপ দীক্ষিত সমাজ উন্নয়ন গোট সংকেত তথ্য আৰু গৱেষণা সংস্থা প্ৰাইভেট লিমিটেডৰ নেতৃত্ব দিছিল। লিমিটেডে ১৯৯৬ চনত বিশ্বৰ প্ৰথমটো উপ-ৰাষ্ট্ৰীয় মানৱ উন্নয়ন প্ৰতিৱেদনৰ পথ-প্ৰদৰ্শক আছিল।<ref>{{Cite web |date=2023-11-29 |title=Sandeep Dikshit - CSR Health Impact Awards |url=https://csr.indiahealthsummit.com/profile/sandeep-dikshit/ |access-date=2024-04-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231129085023/https://csr.indiahealthsummit.com/profile/sandeep-dikshit/ |archive-date=29 November 2023 }}</ref><ref>{{Cite web |last=Livemint |date=2024-04-01 |title=Delhi CM Arvind Kejriwal's ED custody extended till April 15 in excise case |url=https://www.livemint.com/news/excise-policy-case-rouse-avenue-court-sends-delhi-cm-arvind-kejriwal-to-judicial-custody-till-april-15-11711946400691.html |access-date=2024-04-01 |website=mint |language=en}}</ref> তেওঁ শনিপাটৰ অ' পি জিণ্ডাল গ্ল'বেল ইউনিভাৰ্চিটিত অধ্যাপক হিচাপেও কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল।<ref>{{cite web |url=https://jgu.edu.in/jsgp/faculty/professor-sandeep-dikshit/ |title=Professor Sandeep Dikshit {{!}} |website=jgu.edu.in |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20201204083106/https://jgu.edu.in/jsgp/faculty/professor-sandeep-dikshit/ |archive-date=2020-12-04 |access-date=2026-06-12 |archivedate=2020-12-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201204083106/https://jgu.edu.in/jsgp/faculty/professor-sandeep-dikshit/ |deadurl=yes }}</ref> ২০১৯ চনৰ জুন মাহত তেওঁ ভাৰতীয় সেনা প্ৰধান জেনেৰেল [[বিপিন ৰাৱট]]ৰ আচৰণক "ৰাস্তাত গুণ্ডা"ৰ সৈতে তুলনা কৰি বিতৰ্কৰ সূচনা কৰিছিল আৰু পিছত টুইটাৰৰ জৰিয়তে ক্ষমা বিচাৰিছিল।<ref>{{cite news| url= http://timesofindia.indiatimes.com/articleshow/59100393.cms | title= Former Congress MP Sandeep Dikshit calls Army chief 'sadak ka goonda', apologises later | work= The Times of India| date= 2017-06-11| access-date= 2019-07-21}}</ref> ==ব্যক্তিগত জীৱন== তেওঁৰ বিবাহ মোনা দীক্ষিতৰ সৈতে।<ref name="india.gov.in"/> তেওঁলোকৰ এগৰাকী কন্যা সন্তান আছে।<ref name="india.gov.in"/> ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:ৰাজনীতিবিদ]] 9b4q855j8c93rzkd154np2yd63mu2cs 0 137410 612122 612043 2026-06-14T13:59:39Z নৰুনা বৰুৱা 44897 /* বংশাৱলী আৰু প্ৰাথমিক জীৱন */ 612122 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ}} {{Short description|Anglo-Indian hunter, naturalist and author (1875–1955)}} {{Infobox person |name = জিম কৰবেট |honorific_suffix = {{post-nominals|country=GBR|size=100%|CIE|VD}} |image = Jim Corbett, c. 1907.png |caption = Jim Corbett photographed around 1907, when he heard of the [[Champawat Tiger]]{{sfn|Huckelbridge|2019|loc=Photo Section}} |birth_name = এডৱাৰ্ড জেমছ কৰবেট |birth_date = {{Birth date|df=yes|1875|07|25}} |birth_place = নাইনিতাল, উত্তৰ-পশ্চিম প্ৰদেশ, ব্ৰিটিছ ভাৰত |death_date = {{Death date and age|df=yes|1955|04|19|1875|07|25}} |death_place = নেৰী, ব্ৰিটিছ কেনিয়া |resting_place = চেণ্ট পিটাৰছ এংলিকান চাৰ্চ, নেৰী |occupation = {{hlist|চিকাৰী|প্ৰকৃতিবিদ|লেখক}} }} '''এডৱাৰ্ড জেমছ কৰবেট চি আই ই ভি ডি ({{lang-en| Edward James Corbett CIE VD}})'''; ২৫ জুলাই ১৮৭৫ – ১৯ এপ্ৰিল ১৯৫৫) এজন এংলো-ইণ্ডিয়ান চিকাৰী আৰু লেখক। উত্তৰ [[ভাৰত]]ত বহুতো মানুহ খোৱা বাঘ আৰু নাহৰফুটুকী চিকাৰ কৰি হত্যা কৰি তেওঁ খ্যাতি অৰ্জন কৰিছিল। এই বিষয়ে বিশদ বিৱৰণ ১৯৪৪ চনত তেওঁৰ সৰ্বাধিক বিক্ৰী হোৱা স্মৃতিগ্ৰন্থ ''Man-Eaters of Kumaon'' ত উল্লেখ কৰিছে। জীৱনৰ শেষৰফালে তেওঁ শিশু সুৰক্ষা আন্দোলনৰ কণ্ঠস্বৰ সমৰ্থক হৈ পৰে। নাইনিতালত জন্মগ্ৰহণ কৰা কৰবেটে শিশু অৱস্থাত [[ভাৰত]]ৰ অৰণ্যত ঘূৰি ফুৰিছিল আৰু চিকাৰ কৰিছিল। ১৯০৭ চনত তেওঁৰ প্ৰথমটো মানুহ খোৱা বাঘ হত্যা কৰি পৰৱৰ্তী চাৰিটা দশকলৈকে এনে জন্তু চিকাৰ কৰি হত্যা কৰি থাকিল। চম্পোৱাট বাঘ, ৰুদ্ৰপ্ৰয়াগ নাহৰফুটুকী আৰু পানা নাহৰফুটুকী আদি বাঘে কৰবেটে হত্যা কৰাৰ পূৰ্বে কুমাওন আৰু গড়ৱাল সংমণ্ডলত শ শ লোকৰ প্ৰাণ কাঢ়ি লৈছিল। এই চিকাৰৰ বহুতো বিশদ বিৱৰণ দিয়া মেন-ইটাৰ্ছ অৱ কুমাওন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বেষ্টচেলাৰ হৈ পৰিছিল; ইয়াৰ পিছত আৰু কেইবাখনো কিতাপ প্ৰকাশ পায়, আৰু ১৯৪৮ চনত ইয়াক হলিউডৰ ছবিলৈ ৰূপান্তৰিত কৰা হয়।[[ভাৰত]]ৰ বনাঞ্চল আৰু বন্যপ্ৰাণীৰ লোভী ধ্বংসক তেওঁ ঘৃণা কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে, আৰু ট্ৰফী চিকাৰৰ বিকল্প হিচাপে বন্যপ্ৰাণী ফটোগ্ৰাফীক উৎসাহিত কৰে। ১৯৩৪ চনত ভাৰতৰ প্ৰথম বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য প্ৰতিষ্ঠা কৰাত তেওঁ গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল; তেওঁৰ মৃত্যুৰ পাছত ইয়াৰ নাম সলনি কৰা হয় জিম কৰবেট ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান। ভাৰত [[চীন]]ৰ বাঘৰ উপপ্ৰজাতি Panthera tigris corbettii ৰ নাম তেওঁৰ সন্মানত ৰখা হৈছে। কৰবেটে বহু বছৰ ৰেলৱে কোম্পানীত কাম কৰি জীৱিকা নিৰ্বাহ কৰিছিল আৰু বাইছ বছৰ ধৰি মকামা ঘাটত [[গংগা]] নদী পাৰ হৈ সামগ্ৰী পৰিবহণৰ তদাৰক কৰিছিল। ১৯১৯ চনত তৃতীয় এংলো-আফগান যুদ্ধৰ লজিষ্টিক কামো তদাৰক কৰিছিল। দুই বিশ্বযুদ্ধৰ মাজত নিজৰ গৃহ চহৰলৈ উভতি আহি তেওঁ এজন বিশিষ্ট স্থানীয় মালিক আৰু ব্যৱসায়ী হৈ পৰিছিল, লগতে ব্ৰিটিছ ভাৰতৰ অভিজাত শ্ৰেণীৰ বাবেও চিকাৰৰ আয়োজন কৰিছিল, য'ত তেতিয়াৰ গৱৰ্ণৰ জেনেৰেল লৰ্ড লিনলিথগ'ও আছিল, যি তেওঁৰ ঘনিষ্ঠ বন্ধু হৈ পৰিছিল। [[দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধ]]ৰ সময়ত কৰবেটে বাৰ্মা অভিযানত সৈন্যসকলৰ বাবে অৰণ্যক জীয়াই ৰখাৰ প্ৰশিক্ষক হিচাপে কাম কৰিছিল। [[ভাৰতীয় স্বাধীনতা আন্দোলন]]ৰ পৰিৱেশৰ প্ৰতি মোহভংগ হৈ ১৯৪৭ চনত [[কেনিয়া]]লৈ প্ৰব্ৰজন কৰে, আৰু আঠ বছৰৰ পাছত নেৰীত মৃত্যুবৰণ কৰে। ==বংশাৱলী আৰু প্ৰাথমিক জীৱন== কৰবেট পৰিয়ালটো ১৯ শতিকাত ব্ৰিটিছ দ্বীপপুঞ্জৰপৰা [[ভাৰত]] উপমহাদেশলৈ প্ৰব্ৰজন কৰা বিভিন্ন পৰিয়ালৰ বংশধৰ। তেওঁৰ পৈতৃক পিতৃ-মাতৃ জোচেফ আৰু হেৰিট কৰবেটে বেলফাষ্টৰ এটা মঠ আৰু ননাৰীৰপৰা পলায়ন কৰি ১৮১৫ চনৰ ৭ ফেব্ৰুৱাৰীত ভাৰতত উপস্থিত হয়।{{sfn|Booth|1986|pp=16–18}} তেওঁলোকৰ নটা সন্তান আছিল; ১৮২২ চনত মীৰাটত জন্মগ্ৰহণ কৰা ষষ্ঠ সন্তান ক্ৰিষ্টোফাৰ উইলিয়ামে পিতৃৰ পদাংক অনুসৰণ কৰি বংগ সেনাবাহিনীত যোগদান কৰে আৰু চিকিৎসা বিষয়া হিচাপে কাম কৰে। ১৮৪৫ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত তেওঁ মেৰী এন মৰ’ক বিয়া কৰায় আৰু তেওঁৰ অকাল মৃত্যুৰ পূৰ্বে তেওঁলোকৰ তিনিটা সন্তান জন্ম হয়। ১৮৫৭ চনৰ [[চিপাহী বিদ্ৰোহ]]ৰপৰা পিছত তেওঁ সামৰিক সেৱাৰপৰা অৱসৰ গ্ৰহণ কৰে আৰু ১৮৫৯ চনত এংলো-আইৰিছ বংশৰ ২২বছৰীয়া বিধৱা মেৰী জেন ডয়েল ছানচনীক বিয়া কৰায়। বিদ্ৰোহত নিহত হোৱা আগ্ৰাৰ চাৰ্লছ জেমছ ডয়েলৰ সৈতে তেওঁৰ চাৰিটা সন্তান আছিল।{{sfnm|Booth|1986|1pp=16–20|Mandala|2018|2p=333}} ১৮৬২ চনত ক্ৰিষ্টোফাৰ উইলিয়ামক উত্তৰ ভাৰতৰ এখন সমৃদ্ধিশালী পাহাৰীয়া চহৰ নাইনিতালৰ ডাক মাষ্টৰ হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হয় আৰু চিপাহী বিদ্ৰোহৰদ্বাৰা অস্পৃশ্য হৈ পৰে। তাত তেওঁ আৰু মেৰী জেনৰ নটা সন্তান জন্ম হয় আৰু তেওঁলোকে মৃত ভনীয়েকৰ আৰু চাৰিটা সন্তানকো ডাঙৰ-দীঘল কৰে। {{sfn|Booth|1986|pp=20–23}} যিহেতু ক্ৰিষ্টোফাৰ উইলিয়ামৰ দৰমহাৰে ইমানবোৰ মানুহক পোহপাল দিবলৈ পৰ্যাপ্ত নাছিল, সেয়েহে তেওঁলোকে নিজৰ আয়ৰ পৰিপূৰক হিচাপে বিচক্ষণ সম্পত্তি বিনিয়োগ কৰিছিল, য'ত মেৰী জেন বিশেষভাৱে দক্ষ আছিল। তেওঁ ফলস্বৰূপে নাইনিটালৰ প্ৰথমগৰাকী এষ্টেট এজেণ্ট হৈ পৰিছিল, আৰু সেয়া সেইসময়ত চহৰখনৰ এক মূল্যৱান পদ আছিল। {{sfn|Booth|1986|pp=27–29}} কুমাওন বিভাগৰ আয়ুক্ত হেনৰী ৰামছেৰ সৈতে সামাজিক সম্পৰ্ক আৰু বন্ধুত্বৰ জৰিয়তে ক্ৰিষ্টোফাৰ উইলিয়ামেও কালাডুংগীৰ ওচৰৰ কুমাওনৰ দক্ষিণ সমভূমি অঞ্চলত এটা মাটি অধিগ্ৰহণ কৰিবলৈ সক্ষম হৈছিল, য’ত তেওঁ শীতকালীন বাসগৃহ নিৰ্মাণ কৰি ইয়াৰ নাম অৰুণ্ডেল ৰাখিছিল।{{sfn|Booth|1986|pp=23–24}} [[File:Gurney House, Nainital, India.jpg|thumb|গাৰ্নি হাউচ ]] ==কৰ্মজীৱন আৰু প্ৰথম বিশ্বযুদ্ধ== চুক্তিৰ দুবছৰত কৰবেট বখতিয়াৰপুৰৰ ওচৰত নিয়োজিত হৈ ৰেল ইঞ্জিনৰ ইন্ধনৰ ব্যৱহাৰৰ বাবে কাঠ সংগ্ৰহৰ কামত নিয়োজিত বৃহৎ কৰ্মশক্তি পৰিচালনা কৰিছিল। ইউৰোপীয় বংশৰ শ্ৰমিকৰ তুলনাত তেওঁৰ শ্ৰমিকসকলৰ সৈতে গঢ়ি তোলা ভাল সম্পৰ্কই কঠোৰ পৰিশ্ৰম কিছু সহজ কৰি তুলিছিল। প্ৰতিদিনে প্ৰায় ২ একৰ (৮,১০০ মিটাৰ বৰ্গফুট) বনাঞ্চল কাটি পেলোৱাৰ লগে লগে তেওঁ তেতিয়াৰ অজ্ঞাত বিষয় যেনে পৰিৱেশ আৰু সংৰক্ষণৰ গুৰুত্ব উপলব্ধি কৰিবলৈ ধৰিলে।{{sfn|Booth|1986|pp=69–72}} চুক্তিৰ শেষত তেওঁৰ অতিৰিক্ত লাভ নিজৰ বাবে ৰাখিব নোৱাৰাৰ সততাই ৰেলৱেৰ এজন জ্যেষ্ঠ বিষয়াৰ দৃষ্টি আকৰ্ষণ কৰিছিল আৰু তেওঁক সমস্তীপুৰ কাৰ্যালয়ত চাকৰিৰ প্ৰস্তাৱ দিয়া হৈছিল, য'ত তেওঁ এবছৰ ধৰি বিভিন্ন পদত কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল।{{sfn|Booth|1986|pp=73–74}} তাৰ পিছত ১৮৯৫ চনত তেওঁক মকামা ঘাটত [[গংগা]] নদী পাৰ হৈ সামগ্ৰী পৰিবহণৰ দায়িত্ব দিয়া হয়। দক্ষ কৰ্মশক্তি গঢ়ি তোলা আৰু অধীনস্থসকলৰ সৈতে শক্তিশালী বন্ধুত্বপূৰ্ণ সম্পৰ্ক স্থাপন কৰি তেওঁ কামৰ বিশাল বেকলগটো দ্ৰুতভাৱে সম্পূৰ্ণ কৰিবলৈ সক্ষম হৈছিল, যিয়ে তেওঁৰ উৰ্ধতন বিষয়াসকলক আচৰিত কৰি তুলিছিল। ইয়াৰ পিছৰ বাইশ বছৰলৈকে মকামা ঘাটত সামগ্ৰী পৰিবহণৰ সমগ্ৰ দায়িত্ব তেওঁৰ ওপৰত ন্যস্ত কৰা হৈছিল।{{sfn|Booth|1986|pp=74–77}} মকামেহ ঘাটত তেওঁৰ জীৱন শৃংখলাবদ্ধ আৰু শান্তিপূৰ্ণ আছিল। তিনিজন চাকৰৰ সৈতে বাংলোত থাকি আৰু আন ইউৰোপীয়সকলক খুব কমেইহে দেখা পাই তেওঁ স্থানীয় সমাজৰ সক্ৰিয় সদস্য হৈ পলিছিল আৰু এখন সৰু স্কুল স্থাপন কৰিছিল; প্ৰথমতে বিশজন ছাত্ৰৰ পৰা ই দ্ৰুতগতিত তিনিশৰ ওপৰলৈ বৃদ্ধি পায় আৰু স্থানীয় চৰকাৰে প্ৰতিষ্ঠানটোৰ পৰিচালনাৰ দায়িত্ব ল'বলৈ বাধ্য হয়।{{sfn|Booth|1986|pp=78–79}} কেইবছৰমানৰ ভিতৰতে কৰবেটক যাত্ৰীবাহী ষ্টীমাৰ আৰু মালবাহী জাহাজ দুয়োটাৰে অধীক্ষক পদত পদোন্নতি দিয়া হয়। এই পদোন্নতিৰ ফলত তেওঁৰ বাবে বৃহৎ দৰমহা আহিছিল, তাৰে অধিকাংশই তেওঁ নাইনিতালৰৰ পৰিয়াললৈ পঠিয়াইছিল। ইয়াৰ উপৰিও ভাৰতীয় ৰাজপৰিয়াল আৰু [[নেপাল]]ৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী চন্দ্ৰ শমশ্বেৰ জং বাহাদুৰ ৰাণাৰ দৰে [[গংগা]] নদী পাৰ হোৱা উচ্চ পদস্থ যাত্ৰীসকলক লগ পোৱাৰ সুযোগ লাভ কৰিছিল। ব্ৰিটেইনৰ পৰা নতুনকৈ অহাসকলকো তেওঁ প্ৰশিক্ষণ দিছিল, যিসকলক ৰেলৱেই নিযুক্তি দিছিল। {{sfn|Booth|1986|pp=81–84}} ==তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== * {{cite book|first=Martin |last=Booth |author-link=Martin Booth |title=Carpet Sahib: A Life of Jim Corbett |url=https://archive.org/details/carpetsahiblifeo0000boot/mode/2up |year=1986 |publisher=Constable |isbn=978-0-0946-7400-4}} * {{cite book |last=Corbett |first=Jim |author-link=Jim Corbett |title=[[Man-Eaters of Kumaon]] |date=1959 |orig-date=1944 |publisher=[[Oxford University Press]] |location=London}} * {{cite book |last=Corbett |first=Jim |author-link=Jim Corbett |date=1954 |orig-date=1948 |title=The Man-Eating Leopard of Rudraprayag |publisher=[[Oxford University Press]] |location=Mumbai |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.461459}} * {{cite book |last=Corbett |first=Jim |author-link=Jim Corbett |date=1994 |orig-date=1954 |title=The Temple Tiger and More Man-Eaters of Kumaon |publisher=[[Oxford University Press]] |location=Mumbai |url=https://archive.org/details/templetigermore00corb}} * {{cite book |last=Huckelbridge |first=Dane |date=2019 |isbn=978-0-0626-7884-3 |title=No Beast So Fierce: The Terrifying True Story of the Champawat Tiger |publisher=[[William Morrow and Company]] |location=New York City}} * {{cite journal |last=Mandala |first=Vijaya Ramadas |date=2015 |title=The Raj and the Paradoxes of Wildlife Conservation: British Attitudes and Experiences |journal=[[The Historical Journal]] |url=https://www.jstor.org/stable/24532031 |volume=58 |issue=1 |pages=75–110}} * {{cite book |last=Mandala |first=Vijaya Ramadas |date=2018 |title=Shooting a Tiger: Big-Game Hunting and Conservation in Colonial India |chapter=Hunters-Turned-Conservationists: Jim Corbett and Colonel Burton |location=Delhi |publisher=[[Oxford University Press]] |doi=10.1093/oso/9780199489381.003.0007 |pages=325–372}} * {{cite journal |last=Singh |first=Rameshwer |date=2024 |issn=2582-2160 |journal=International Journal for Multidisciplinary Research |title=Many Personas of Jim Corbett |volume=6 |issue=4 |pages=1–19}} ==বাহ্যিক সংযোগ== [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:প্ৰকৃতিবিদ]] [[শ্ৰেণী:চিকাৰ]] dtw5s5o5pakr7cnnzm7i1gflzse3iss 612123 612122 2026-06-14T14:05:19Z নৰুনা বৰুৱা 44897 612123 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ}} {{Short description|Anglo-Indian hunter, naturalist and author (1875–1955)}} {{Infobox person |name = জিম কৰবেট |honorific_suffix = {{post-nominals|country=GBR|size=100%|CIE|VD}} |image = Jim Corbett, c. 1907.png |caption = Jim Corbett photographed around 1907, when he heard of the [[Champawat Tiger]]{{sfn|Huckelbridge|2019|loc=Photo Section}} |birth_name = এডৱাৰ্ড জেমছ কৰবেট |birth_date = {{Birth date|df=yes|1875|07|25}} |birth_place = নাইনিতাল, উত্তৰ-পশ্চিম প্ৰদেশ, ব্ৰিটিছ ভাৰত |death_date = {{Death date and age|df=yes|1955|04|19|1875|07|25}} |death_place = নেৰী, ব্ৰিটিছ কেনিয়া |resting_place = চেণ্ট পিটাৰছ এংলিকান চাৰ্চ, নেৰী |occupation = {{hlist|চিকাৰী|প্ৰকৃতিবিদ|লেখক}} }} '''এডৱাৰ্ড জেমছ কৰবেট চি আই ই ভি ডি ({{lang-en| Edward James Corbett CIE VD}})'''; ২৫ জুলাই ১৮৭৫ – ১৯ এপ্ৰিল ১৯৫৫) এজন এংলো-ইণ্ডিয়ান চিকাৰী আৰু লেখক। উত্তৰ [[ভাৰত]]ত বহুতো মানুহ খোৱা বাঘ আৰু নাহৰফুটুকী চিকাৰ কৰি হত্যা কৰি তেওঁ খ্যাতি অৰ্জন কৰিছিল। এই বিষয়ে বিশদ বিৱৰণ ১৯৪৪ চনত তেওঁৰ সৰ্বাধিক বিক্ৰী হোৱা স্মৃতিগ্ৰন্থ ''Man-Eaters of Kumaon'' ত উল্লেখ কৰিছে। জীৱনৰ শেষৰফালে তেওঁ শিশু সুৰক্ষা আন্দোলনৰ কণ্ঠস্বৰ সমৰ্থক হৈ পৰে। নাইনিতালত জন্মগ্ৰহণ কৰা কৰবেটে শিশু অৱস্থাত [[ভাৰত]]ৰ অৰণ্যত ঘূৰি ফুৰিছিল আৰু চিকাৰ কৰিছিল। ১৯০৭ চনত তেওঁৰ প্ৰথমটো মানুহ খোৱা বাঘ হত্যা কৰি পৰৱৰ্তী চাৰিটা দশকলৈকে এনে জন্তু চিকাৰ কৰি হত্যা কৰি থাকিল। চম্পোৱাট বাঘ, ৰুদ্ৰপ্ৰয়াগ নাহৰফুটুকী আৰু পানা নাহৰফুটুকী আদি বাঘে কৰবেটে হত্যা কৰাৰ পূৰ্বে কুমাওন আৰু গড়ৱাল সংমণ্ডলত শ শ লোকৰ প্ৰাণ কাঢ়ি লৈছিল। এই চিকাৰৰ বহুতো বিশদ বিৱৰণ দিয়া ''মেন-ইটাৰ্ছ অৱ কুমাওন'' আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বেষ্টচেলাৰ হৈ পৰিছিল; ইয়াৰ পিছত আৰু কেইবাখনো কিতাপ প্ৰকাশ পায়, আৰু ১৯৪৮ চনত ইয়াক [[হলিউড]]ৰ ছবিলৈ ৰূপান্তৰিত কৰা হয়।[[ভাৰত]]ৰ বনাঞ্চল আৰু বন্যপ্ৰাণীৰ লোভী ধ্বংসক তেওঁ ঘৃণা কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে, আৰু ট্ৰফী চিকাৰৰ বিকল্প হিচাপে বন্যপ্ৰাণী ফটোগ্ৰাফীক উৎসাহিত কৰে। ১৯৩৪ চনত ভাৰতৰ প্ৰথম বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য প্ৰতিষ্ঠা কৰাত তেওঁ গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল; তেওঁৰ মৃত্যুৰ পাছত ইয়াৰ নাম সলনি কৰা হয় জিম কৰবেট ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান। ভাৰত [[চীন]]ৰ বাঘৰ উপপ্ৰজাতি Panthera tigris corbettii ৰ নাম তেওঁৰ সন্মানত ৰখা হৈছে। কৰবেটে বহু বছৰ ৰেলৱে কোম্পানীত কাম কৰি জীৱিকা নিৰ্বাহ কৰিছিল আৰু বাইছ বছৰ ধৰি মকামা ঘাটত [[গংগা]] নদী পাৰ হৈ সামগ্ৰী পৰিবহণৰ তদাৰক কৰিছিল। ১৯১৯ চনত তৃতীয় এংলো-আফগান যুদ্ধৰ লজিষ্টিক কামো তদাৰক কৰিছিল। দুই বিশ্বযুদ্ধৰ মাজত নিজৰ গৃহ চহৰলৈ উভতি আহি তেওঁ এজন বিশিষ্ট স্থানীয় মালিক আৰু ব্যৱসায়ী হৈ পৰিছিল, লগতে ব্ৰিটিছ ভাৰতৰ অভিজাত শ্ৰেণীৰ বাবেও চিকাৰৰ আয়োজন কৰিছিল, য'ত তেতিয়াৰ গৱৰ্ণৰ জেনেৰেল লৰ্ড লিনলিথগ'ও আছিল, যি তেওঁৰ ঘনিষ্ঠ বন্ধু হৈ পৰিছিল। [[দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধ]]ৰ সময়ত কৰবেটে বাৰ্মা অভিযানত সৈন্যসকলৰ বাবে অৰণ্যক জীয়াই ৰখাৰ প্ৰশিক্ষক হিচাপে কাম কৰিছিল। [[ভাৰতীয় স্বাধীনতা আন্দোলন]]ৰ পৰিৱেশৰ প্ৰতি মোহভংগ হৈ ১৯৪৭ চনত [[কেনিয়া]]লৈ প্ৰব্ৰজন কৰে, আৰু আঠ বছৰৰ পাছত নেৰীত মৃত্যুবৰণ কৰে। ==বংশাৱলী আৰু প্ৰাথমিক জীৱন== কৰবেট পৰিয়ালটো ১৯ শতিকাত ব্ৰিটিছ দ্বীপপুঞ্জৰপৰা [[ভাৰত]] উপমহাদেশলৈ প্ৰব্ৰজন কৰা বিভিন্ন পৰিয়ালৰ বংশধৰ। তেওঁৰ পৈতৃক পিতৃ-মাতৃ জোচেফ আৰু হেৰিট কৰবেটে বেলফাষ্টৰ এটা মঠ আৰু ননাৰীৰপৰা পলায়ন কৰি ১৮১৫ চনৰ ৭ ফেব্ৰুৱাৰীত ভাৰতত উপস্থিত হয়।{{sfn|Booth|1986|pp=16–18}} তেওঁলোকৰ নটা সন্তান আছিল; ১৮২২ চনত মীৰাটত জন্মগ্ৰহণ কৰা ষষ্ঠ সন্তান ক্ৰিষ্টোফাৰ উইলিয়ামে পিতৃৰ পদাংক অনুসৰণ কৰি বংগ সেনাবাহিনীত যোগদান কৰে আৰু চিকিৎসা বিষয়া হিচাপে কাম কৰে। ১৮৪৫ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত তেওঁ মেৰী এন মৰ’ক বিয়া কৰায় আৰু তেওঁৰ অকাল মৃত্যুৰ পূৰ্বে তেওঁলোকৰ তিনিটা সন্তান জন্ম হয়। ১৮৫৭ চনৰ [[চিপাহী বিদ্ৰোহ]]ৰপৰা পিছত তেওঁ সামৰিক সেৱাৰপৰা অৱসৰ গ্ৰহণ কৰে আৰু ১৮৫৯ চনত এংলো-আইৰিছ বংশৰ ২২বছৰীয়া বিধৱা মেৰী জেন ডয়েল ছানচনীক বিয়া কৰায়। বিদ্ৰোহত নিহত হোৱা আগ্ৰাৰ চাৰ্লছ জেমছ ডয়েলৰ সৈতে তেওঁৰ চাৰিটা সন্তান আছিল।{{sfnm|Booth|1986|1pp=16–20|Mandala|2018|2p=333}} ১৮৬২ চনত ক্ৰিষ্টোফাৰ উইলিয়ামক উত্তৰ ভাৰতৰ এখন সমৃদ্ধিশালী পাহাৰীয়া চহৰ নাইনিতালৰ ডাক মাষ্টৰ হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হয় আৰু চিপাহী বিদ্ৰোহৰদ্বাৰা অস্পৃশ্য হৈ পৰে। তাত তেওঁ আৰু মেৰী জেনৰ নটা সন্তান জন্ম হয় আৰু তেওঁলোকে মৃত ভনীয়েকৰ আৰু চাৰিটা সন্তানকো ডাঙৰ-দীঘল কৰে। {{sfn|Booth|1986|pp=20–23}} যিহেতু ক্ৰিষ্টোফাৰ উইলিয়ামৰ দৰমহাৰে ইমানবোৰ মানুহক পোহপাল দিবলৈ পৰ্যাপ্ত নাছিল, সেয়েহে তেওঁলোকে নিজৰ আয়ৰ পৰিপূৰক হিচাপে বিচক্ষণ সম্পত্তি বিনিয়োগ কৰিছিল, য'ত মেৰী জেন বিশেষভাৱে দক্ষ আছিল। তেওঁ ফলস্বৰূপে নাইনিটালৰ প্ৰথমগৰাকী এষ্টেট এজেণ্ট হৈ পৰিছিল, আৰু সেয়া সেইসময়ত চহৰখনৰ এক মূল্যৱান পদ আছিল। {{sfn|Booth|1986|pp=27–29}} কুমাওন বিভাগৰ আয়ুক্ত হেনৰী ৰামছেৰ সৈতে সামাজিক সম্পৰ্ক আৰু বন্ধুত্বৰ জৰিয়তে ক্ৰিষ্টোফাৰ উইলিয়ামেও কালাডুংগীৰ ওচৰৰ কুমাওনৰ দক্ষিণ সমভূমি অঞ্চলত এটা মাটি অধিগ্ৰহণ কৰিবলৈ সক্ষম হৈছিল, য’ত তেওঁ শীতকালীন বাসগৃহ নিৰ্মাণ কৰি ইয়াৰ নাম অৰুণ্ডেল ৰাখিছিল।{{sfn|Booth|1986|pp=23–24}} [[File:Gurney House, Nainital, India.jpg|thumb|গাৰ্নি হাউচ ]] ==কৰ্মজীৱন আৰু প্ৰথম বিশ্বযুদ্ধ== চুক্তিৰ দুবছৰত কৰবেট বখতিয়াৰপুৰৰ ওচৰত নিয়োজিত হৈ ৰেল ইঞ্জিনৰ ইন্ধনৰ ব্যৱহাৰৰ বাবে কাঠ সংগ্ৰহৰ কামত নিয়োজিত বৃহৎ কৰ্মশক্তি পৰিচালনা কৰিছিল। ইউৰোপীয় বংশৰ শ্ৰমিকৰ তুলনাত তেওঁৰ শ্ৰমিকসকলৰ সৈতে গঢ়ি তোলা ভাল সম্পৰ্কই কঠোৰ পৰিশ্ৰম কিছু সহজ কৰি তুলিছিল। প্ৰতিদিনে প্ৰায় ২ একৰ (৮,১০০ মিটাৰ বৰ্গফুট) বনাঞ্চল কাটি পেলোৱাৰ লগে লগে তেওঁ তেতিয়াৰ অজ্ঞাত বিষয় যেনে পৰিৱেশ আৰু সংৰক্ষণৰ গুৰুত্ব উপলব্ধি কৰিবলৈ ধৰিলে।{{sfn|Booth|1986|pp=69–72}} চুক্তিৰ শেষত তেওঁৰ অতিৰিক্ত লাভ নিজৰ বাবে ৰাখিব নোৱাৰাৰ সততাই ৰেলৱেৰ এজন জ্যেষ্ঠ বিষয়াৰ দৃষ্টি আকৰ্ষণ কৰিছিল আৰু তেওঁক সমস্তীপুৰ কাৰ্যালয়ত চাকৰিৰ প্ৰস্তাৱ দিয়া হৈছিল, য'ত তেওঁ এবছৰ ধৰি বিভিন্ন পদত কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল।{{sfn|Booth|1986|pp=73–74}} তাৰ পিছত ১৮৯৫ চনত তেওঁক মকামা ঘাটত [[গংগা]] নদী পাৰ হৈ সামগ্ৰী পৰিবহণৰ দায়িত্ব দিয়া হয়। দক্ষ কৰ্মশক্তি গঢ়ি তোলা আৰু অধীনস্থসকলৰ সৈতে শক্তিশালী বন্ধুত্বপূৰ্ণ সম্পৰ্ক স্থাপন কৰি তেওঁ কামৰ বিশাল বেকলগটো দ্ৰুতভাৱে সম্পূৰ্ণ কৰিবলৈ সক্ষম হৈছিল, যিয়ে তেওঁৰ উৰ্ধতন বিষয়াসকলক আচৰিত কৰি তুলিছিল। ইয়াৰ পিছৰ বাইশ বছৰলৈকে মকামা ঘাটত সামগ্ৰী পৰিবহণৰ সমগ্ৰ দায়িত্ব তেওঁৰ ওপৰত ন্যস্ত কৰা হৈছিল।{{sfn|Booth|1986|pp=74–77}} মকামেহ ঘাটত তেওঁৰ জীৱন শৃংখলাবদ্ধ আৰু শান্তিপূৰ্ণ আছিল। তিনিজন চাকৰৰ সৈতে বাংলোত থাকি আৰু আন ইউৰোপীয়সকলক খুব কমেইহে দেখা পাই তেওঁ স্থানীয় সমাজৰ সক্ৰিয় সদস্য হৈ পলিছিল আৰু এখন সৰু স্কুল স্থাপন কৰিছিল; প্ৰথমতে বিশজন ছাত্ৰৰ পৰা ই দ্ৰুতগতিত তিনিশৰ ওপৰলৈ বৃদ্ধি পায় আৰু স্থানীয় চৰকাৰে প্ৰতিষ্ঠানটোৰ পৰিচালনাৰ দায়িত্ব ল'বলৈ বাধ্য হয়।{{sfn|Booth|1986|pp=78–79}} কেইবছৰমানৰ ভিতৰতে কৰবেটক যাত্ৰীবাহী ষ্টীমাৰ আৰু মালবাহী জাহাজ দুয়োটাৰে অধীক্ষক পদত পদোন্নতি দিয়া হয়। এই পদোন্নতিৰ ফলত তেওঁৰ বাবে বৃহৎ দৰমহা আহিছিল, তাৰে অধিকাংশই তেওঁ নাইনিতালৰৰ পৰিয়াললৈ পঠিয়াইছিল। ইয়াৰ উপৰিও ভাৰতীয় ৰাজপৰিয়াল আৰু [[নেপাল]]ৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী চন্দ্ৰ শমশ্বেৰ জং বাহাদুৰ ৰাণাৰ দৰে [[গংগা]] নদী পাৰ হোৱা উচ্চ পদস্থ যাত্ৰীসকলক লগ পোৱাৰ সুযোগ লাভ কৰিছিল। ব্ৰিটেইনৰ পৰা নতুনকৈ অহাসকলকো তেওঁ প্ৰশিক্ষণ দিছিল, যিসকলক ৰেলৱেই নিযুক্তি দিছিল। {{sfn|Booth|1986|pp=81–84}} ==তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== * {{cite book|first=Martin |last=Booth |author-link=Martin Booth |title=Carpet Sahib: A Life of Jim Corbett |url=https://archive.org/details/carpetsahiblifeo0000boot/mode/2up |year=1986 |publisher=Constable |isbn=978-0-0946-7400-4}} * {{cite book |last=Corbett |first=Jim |author-link=Jim Corbett |title=[[Man-Eaters of Kumaon]] |date=1959 |orig-date=1944 |publisher=[[Oxford University Press]] |location=London}} * {{cite book |last=Corbett |first=Jim |author-link=Jim Corbett |date=1954 |orig-date=1948 |title=The Man-Eating Leopard of Rudraprayag |publisher=[[Oxford University Press]] |location=Mumbai |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.461459}} * {{cite book |last=Corbett |first=Jim |author-link=Jim Corbett |date=1994 |orig-date=1954 |title=The Temple Tiger and More Man-Eaters of Kumaon |publisher=[[Oxford University Press]] |location=Mumbai |url=https://archive.org/details/templetigermore00corb}} * {{cite book |last=Huckelbridge |first=Dane |date=2019 |isbn=978-0-0626-7884-3 |title=No Beast So Fierce: The Terrifying True Story of the Champawat Tiger |publisher=[[William Morrow and Company]] |location=New York City}} * {{cite journal |last=Mandala |first=Vijaya Ramadas |date=2015 |title=The Raj and the Paradoxes of Wildlife Conservation: British Attitudes and Experiences |journal=[[The Historical Journal]] |url=https://www.jstor.org/stable/24532031 |volume=58 |issue=1 |pages=75–110}} * {{cite book |last=Mandala |first=Vijaya Ramadas |date=2018 |title=Shooting a Tiger: Big-Game Hunting and Conservation in Colonial India |chapter=Hunters-Turned-Conservationists: Jim Corbett and Colonel Burton |location=Delhi |publisher=[[Oxford University Press]] |doi=10.1093/oso/9780199489381.003.0007 |pages=325–372}} * {{cite journal |last=Singh |first=Rameshwer |date=2024 |issn=2582-2160 |journal=International Journal for Multidisciplinary Research |title=Many Personas of Jim Corbett |volume=6 |issue=4 |pages=1–19}} ==বাহ্যিক সংযোগ== [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:প্ৰকৃতিবিদ]] [[শ্ৰেণী:চিকাৰ]] 6h1wsq9qfzrgrsuasgv8jtc2zdzivm9 0 137411 612385 612045 2026-06-15T09:55:29Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 612385 wikitext text/x-wiki {{Infobox civil conflict|partof=the events leading to [[gay liberation]] and the modern [[LGBTQ rights movement]]|image=File:Stonewall was a riot.jpg|caption={{sfn|Carter|2004|p=162}}|date={{start and end dates|1969|6|28|1969|7|3}}<ref>{{cite news|url=https://www.thedailybeast.com/the-stonewall-riots-what-really-happened-what-didnt-and-what-became-myth|title=The Stonewall Riots: What Really Happened, What Didn't and What Became Myth|newspaper=[[The Daily Beast]]|first=Gideon|last=Grudo|date=June 15, 2019|archive-date=August 7, 2020|access-date=June 28, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20200807130255/https://www.thedailybeast.com/the-stonewall-riots-what-really-happened-what-didnt-and-what-became-myth|url-status=live}}; {{cite web|url=https://www.nyhistory.org/press/releases/new-york-historical-society-commemorates-50th-anniversary-stonewall-uprising-special|title=New-York Historical Society commemorates 50th anniversary of Stonewall Uprising with special exhibitions and programs|publisher=[[New-York Historical Society]]|date=April 23, 2019|access-date=June 28, 2025|archive-date=July 5, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190705041320/https://www.nyhistory.org/press/releases/new-york-historical-society-commemorates-50th-anniversary-stonewall-uprising-special|url-status=live}}; {{cite web|url=https://www.nycgovparks.org/events/2019/06/26/movies-under-the-stars-stonewall-uprising|title=Movies Under the Stars: Stonewall Uprising|publisher=[[New York City Department of Parks and Recreation]]|date=June 26, 2019|access-date=July 5, 2019|archive-date=August 7, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200807135756/https://www.nycgovparks.org/events/2019/06/26/movies-under-the-stars-stonewall-uprising|url-status=dead|archivedate=August 7, 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200807135756/https://www.nycgovparks.org/events/2019/06/26/movies-under-the-stars-stonewall-uprising|deadurl=yes}}</ref>|place=[[Stonewall Inn]],<br/>New York City|coordinates={{Coord|40.7338|N|74.0021|W|type:event_region:US-NY|display=title,inline}}|causes={{ubl|Police raid on the Stonewall Inn (specifically)|General repression of LGBTQ rights (more broadly)}}|goals=[[Gay liberation]] and [[LGBTQ rights in the United States]]|methods={{hlist|[[rioting]]|[[Demonstration (political)|street protests]]|arson|[[looting]]|vandalism}}|side1={{tree list}} *{{flag|New York City}} **[[File:Patch of the New York City Police Department.svg|20px]] [[New York Police Department]] *** Tactical Patrol Force *** Fourth Precinct *** Fifth Precinct *** Sixth Precinct *** [[Ninth Precinct]] {{tree list/end}}|side2={{ubl|Stonewall Inn patrons|and other sympathizers}}|howmany1=Day 1: 10 NYPD officers (inside the Inn)<br />Day 2: Multiple NYPD precincts|howmany2=Day 1: 500–600 supporters outside<br />Day 2: ~1,000 supporters inside and outside|casualties1=4 policemen injured|casualties2=Unknown number of rioters injured. 13–20 arrested.|casualties_label=Arrests, etc.}}'''ষ্টনৱাল বিদ্ৰোহ (ষ্টনৱাল অপ্ৰাইজিং, ষ্টনৱাল ৰেবেলিয়ন, ষ্টনৱাল ৰিভলিউশ্যন''', <ref>{{Cite journal|last=Jenkins|first1=Andrea|year=2019|title=Power to the People: The Stonewall Revolution|url=https://muse.jhu.edu/pub/26/article/733297|journal=QED: A Journal in GLBTQ Worldmaking|volume=6|issue=2|pages=63–68|doi=10.14321/qed.6.2.0063|issn=2327-1590|archivedate=September 20, 2024|access-date=August 5, 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240920095410/https://muse.jhu.edu/pub/26/article/733297}}</ref> বা বা চমুকৈ ষ্টনৱাল নামেৰেও জনাজাত) আছিল ১৯৬৯ চনৰ ২৮ জুনৰ পুৱতি নিশা নিউয়ৰ্ক চহৰৰ ল'ৱাৰ মেনহেটনৰ গ্ৰীণউইচ ভিলেজ অঞ্চলত অৱস্থিত ষ্টনৱাল ইনত হোৱা এক আৰক্ষীৰ অভিযানৰ বিৰুদ্ধে স্বতঃস্ফূৰ্তভাৱে গঢ়ি উঠা ধাৰাবাহিক প্ৰতিবাদ আৰু কাৰ্যসূচী। যদিও আমেৰিকাৰ এলজিবিটিকিউ (LGBTQ) লোকসকলে চৰকাৰী পৃষ্ঠপোষকতাত যৌন সংখ্যালঘুসকলৰ ওপৰত চলোৱা নিৰ্যাতনৰ বিৰুদ্ধে যুঁজ দিয়াৰ এইয়া প্ৰথম ঘটনা নাছিল, তথাপিও ষ্টনৱাল বিদ্ৰোহে আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ তথা সমগ্ৰ বিশ্বতে সমকামী অধিকাৰ আন্দোলনৰ এক নতুন যুগৰ সূচনা কৰিছিল। [ টোকা ১ ] ১৯৫০ আৰু ১৯৬০-ৰ দশকত আমেৰিকাৰ সমকামী (গে' আৰু লেছবিয়ান) লোকসকলে অন্যান্য কিছুমান পশ্চিমীয়া আৰু পূবৰ দেশৰ তুলনাত অধিক সমকামী-বিৰোধী আইনী ব্যৱস্থাৰ সন্মুখীন হ’বলগীয়া হৈছিল। আমেৰিকাৰ প্ৰাৰম্ভিক সমকামী গোটসমূহে (homophile groups) সমাজত সমকামী লোকসকলকো সহজভাৱে গ্ৰহণ কৰিব পৰা যায় বুলি প্ৰমাণ কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল, আৰু তেওঁলোকে সমকামী আৰু বিষমকামী (heterosexuals) উভয়ৰে বাবে এক সংঘাতহীন শিক্ষাৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিছিল। অৱশ্যে, ১৯৬০-ৰ দশকৰ শেষৰ বছৰবোৰ আছিল অতি সংঘাতপূৰ্ণ, কিয়নো সেই সময়ছোৱাত নাগৰিক অধিকাৰ আন্দোলন, ১৯৬০-ৰ দশকৰ প্ৰতি-সংস্কৃতি (counterculture) আৰু যুদ্ধ-বিৰোধী প্ৰতিবাদকে ধৰি বহুতো সামাজিক আন্দোলন সক্ৰিয় হৈ আছিল। এই প্ৰভাৱসমূহ আৰু গ্ৰীণউইচ ভিলেজৰ উদাৰ পৰিৱেশে ষ্টনৱাল বিদ্ৰোহৰ বাবে অনুঘটক হিচাপে কাম কৰিছিল। ১৯৫০ আৰু ১৯৬০-ৰ দশকত মুকলিভাৱে সমকামী লোকসকলক আদৰণি জনোৱা প্ৰতিষ্ঠানৰ সংখ্যা আছিল অতি কম। যিবোৰ প্ৰতিষ্ঠানে আদৰণি জনাইছিল, সেইবোৰ আছিল প্ৰায়ে বাৰ (bar), যদিও এই বাৰসমূহৰ গৰাকী বা পৰিচালকসকল সাধাৰণতে সমকামী নাছিল। ষ্টনৱাল ইনৰ মালিক আছিল মাফিয়াসকল আৰু ইয়াত বিভিন্ন ধৰণৰ গ্ৰাহকৰ সমাগম হৈছিল। {{Sfn|Duberman|1993}} {{Sfn|Carter|2004}} সমকামী সম্প্ৰদায়ৰ আটাইতকৈ দৰিদ্ৰ আৰু প্ৰান্তীয় লোকসকলৰ মাজত ই আছিল অতি জনপ্ৰিয়: ড্ৰেগ কুইন (drag queens), হিজড়া সম্প্ৰদায়ৰ প্ৰতিনিধি, নাৰীসুলভ যুৱক, দেহ ব্যৱসায়ী (hustlers) আৰু গৃহহীন যুৱক-যুৱতীসকল। ১৯৬০-ৰ দশকত সমকামী বাৰবোৰত আৰক্ষীৰ অভিযান চলোৱাটো এটা নিয়মীয়া ঘটনা আছিল, কিন্তু সেই সময়ৰ সাধাৰণ অভিযানৰ বিপৰীতে, এইবাৰ আৰক্ষীয়ে মাফিয়াক পূৰ্বতে সতৰ্ক কৰি দিয়া নাছিল, আনকি নিউয়ৰ্ক আৰক্ষীৰ ষষ্ঠ প্ৰেচিন্টকো (six precinct) জনোৱা হোৱা নাছিল। ইয়াৰ উপৰি, সাধাৰণতে এনে অভিযানসমূহ সপ্তাহৰ কৰ্মদিনবোৰৰ গধূলি সময়ত কৰা হৈছিল, যেতিয়া বাৰত ভিৰ কম হোৱাৰ সম্ভাৱনা থাকে। কিন্তু ইয়াৰ বিপৰীতে, ষ্টনৱালৰ অভিযানটো শুকুৰবাৰে পলমকৈ নিশা কৰাৰ পৰিকল্পনা কৰা হৈছিল, যেতিয়া গ্ৰাহকৰ ভিৰ আটাইতকৈ বেছি হোৱাৰ আশা কৰা হৈছিল।<ref name=":1">{{Cite web|title=Stonewall Uprising {{!}} American Experience {{!}} PBS|url=https://www.pbs.org/wgbh/americanexperience/films/stonewall/|accessdate=June 22, 2025|publisher=PBS|language=en|archivedate=November 25, 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201125023233/https://www.pbs.org/wgbh/americanexperience/films/stonewall/}}</ref> বিষয়াসকলে অতি সোনকালেই ষ্টনৱাল ইনৰ পৰিস্থিতিৰ ওপৰত নিয়ন্ত্ৰণ হেৰুৱাই পেলায় আৰু ই এক বৃহৎ জনতাক আকৰ্ষিত কৰে, যিয়ে পিছলৈ দংগাৰ ৰূপ লয়। নিউয়ৰ্ক চহৰৰ আৰক্ষী আৰু গ্ৰীণউইচ ভিলেজৰ সমকামী বাসিন্দাৰ মাজত থকা উত্তেজনাই পিছদিনা সন্ধিয়া আৰু তাৰ কেইবাদিনো ধৰি অধিক প্ৰতিবাদৰ সৃষ্টি কৰে। কেইসপ্তাহমানৰ ভিতৰতে, ভিলেজৰ বাসিন্দাসকলে একত্ৰিত হৈ সক্ৰিয় কৰ্মী গোট গঠন কৰে যাতে সমকামী লোকসকলে গ্ৰেপ্তাৰ হোৱাৰ ভয় নোহোৱাকৈ নিজৰ যৌন পৰিচয় মুকলি কৰিব পৰা স্থান প্ৰতিষ্ঠা কৰাত গুৰুত্ব দিব পৰা যায়। ষ্টনৱাল বিদ্ৰোহৰ পিছতো, নিউয়ৰ্ক চহৰৰ যৌন আৰু লিংগ সংখ্যালঘুসকলে এটা একত্ৰিত সম্প্ৰদায় হিচাপে গঢ়ি উঠাৰ ক্ষেত্ৰত লিংগ, শ্ৰেণী আৰু প্ৰজন্মগত বাধাৰ সন্মুখীন হৈছিল। তাৰ পিছৰ কেইসপ্তাহ আৰু কেইমাহমানৰ ভিতৰত, তেওঁলোকে ৰাজনৈতিকভাৱে সক্ৰিয় সামাজিক সংগঠন গঢ়ি তোলে আৰু সমকামী তথা হিজড়া লোকৰ অধিকাৰৰ বিষয়ে মুকলিভাৱে চৰ্চা কৰা আলোচনী প্ৰকাশ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। এই বিদ্ৰোহৰ প্ৰথম বৰ্ষপূৰ্তি আমেৰিকাৰ কেইবাখনো চহৰত শান্তিপূৰ্ণ প্ৰদৰ্শনীৰ জৰিয়তে পালন কৰা হৈছিল, যিবোৰ পিছলৈ বিকশিত হৈ প্ৰাইড পেৰেড (Pride parades) বা গৌৰৱ সমদলত পৰিণত হয়। ২০১৬ চনত এই স্থানত ষ্টনৱাল ৰাষ্ট্ৰীয় স্মৃতিসৌধ (Stonewall National Monument) প্ৰতিষ্ঠা কৰা হয়। বৰ্তমান, ষ্টনৱাল বিদ্ৰোহৰ স্মৃতিত প্ৰতি বছৰে জুন মাহৰ শেষৰ ফালে সমগ্ৰ বিশ্বতে প্ৰাইড ইভেণ্ট বা গৌৰৱ উদযাপনৰ কাৰ্যসূচী অনুষ্ঠিত কৰা হয়।{{এলজিবিটি|history}}  == বাহ্যিক সংযোগ == * [https://cityroom.blogs.nytimes.com/2009/06/22/police-records-document-the-stonewall-uprising/ "পুলিচ ৰেকৰ্ডছ ডকুমেণ্ট ষ্টাৰ্ট অৱ ষ্টোনৱাল আপৰাইজিং"], ''দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছ'', ২২ জুন, ২০০৯ * [https://web.archive.org/web/20170722062342/https://www.villagevoice.com/2009/06/24/stonewall-at-40-the-voice-articles-that-sparked-a-final-night-of-rioting/ ''ভিলেজ ভয়েচ'' প্ৰবন্ধ যিয়ে দাঙ্গাৰ চূড়ান্ত নিশাৰ সূচনা কৰিছিল:] হাৱাৰ্ড স্মিথৰ "ফুল মুন অভাৰ দ্য ষ্টোনৱাল" আৰু লুচিয়ান ট্ৰাস্কটৰ "গে' পাৱাৰ কামছ টু শ্বেৰিডান স্কোৱাৰ" * মাৰ্টিন ডুবাৰমেনৰ [http://www.grandstreet.com/gsissues/gs44/gs44a.html "দ্য নাইট থে ৰেইডড ষ্টোনৱাল"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231201141732/http://www.grandstreet.com/gsissues/gs44/gs44a.html |date=2023-12-01 }}, ''গ্ৰেণ্ড ষ্ট্ৰীট'' (১৯৯৩, নং ৪৪) * [http://www.columbia.edu/cu/lweb/eresources/exhibitions/sw25/index.html বাতৰি কাকতত এই অনুষ্ঠানৰ বাতৰি] * [https://www.huffpost.com/entry/media-could-use-a-stonewa_b_221793 "মিডিয়া ক'ড ইউজ এ ষ্টোনৱাল আপৰাইজিং অৱ থেৰ অন"] কাৰ্ল ফ্ৰিচৰ দ্বাৰা, ''দ্য হাফিংটন পোষ্ট'' * [https://www.democracynow.org/2009/6/26/stonewall_riots_40th_anniversary_a_look "আধুনিক সমকামী অধিকাৰ আন্দোলন আৰম্ভ কৰা বিদ্ৰোহলৈ উভতি চাব"] – ''ডেম'ক্ৰেচি নাওৰ ভিডিঅ' প্ৰতিবেদন!'', [[ইণ্টাৰনেট আৰ্কাইভ|ইণ্টাৰনেট আৰ্কাইভত]] [[iarchive:dn2009-0626_vid|২৬ জুন ২০০৯ তাৰিখে আৰ্কাইভ কৰা খণ্ডটোত]] ১২:৪০ বজাৰ পৰা আৰম্ভ হয়; ১৯৮৯ চনৰ ৰেডিঅ' ৰেট্ৰ'স্পেকটিভ ডেভিদ ইছাই ( ষ্ট'ৰীকৰ্পছৰ পৰৱৰ্তী প্ৰতিষ্ঠাপক) আৰু ''ষ্টোনৱাল: দ্য ৰিয়েটছ ডেট স্পাৰ্কড দ্য গে ৰিভল্যুচনৰ'' লেখক ইতিহাসবিদ ডেভিদ কাৰ্টাৰৰ সৈতে হোৱা এক সাক্ষাৎকাৰত ''ৰিমেম্বাৰিং ষ্টোনৱালৰ'' কিছু অংশ সন্নিবিষ্ট কৰা হৈছে * [https://www.pbs.org/wgbh/americanexperience/films/stonewall/ পিবিএছৰ ''আমেৰিকান অভিজ্ঞতাৰ'' ওপৰত ''ষ্টোনৱাল বিদ্ৰোহ''] * [https://www.nps.gov/ston/index.htm ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান সেৱা: ষ্টোনৱাল ৰাষ্ট্ৰীয় স্মৃতিসৌধ] * " [https://www.nytimes.com/2019/05/31/us/first-brick-at-stonewall-lgbtq.html Who Threw the First Brick at Stonewall?] " – ২০১৯ চনৰ ''নিউয়ৰ্ক টাইমছৰ'' ভিডিঅ'টোত ষ্টোনৱাল বিদ্ৰোহত অংশগ্ৰহণকাৰী, ইতিহাসবিদ আৰু সমকামী মুক্তি আন্দোলনৰ প্ৰাৰম্ভিক সদস্যসকলৰ সৈতে হোৱা সাক্ষাৎকাৰ * আমেৰিকান আৰ্কাইভ অৱ পাব্লিক ব্ৰডকাষ্টিঙৰ পৰা [https://americanarchive.org/special_collections/stonewall-uprising-interviews ষ্টোনৱাল বিদ্ৰোহৰ সাক্ষাৎকাৰ সংগ্ৰহ] * [https://stonewallforever.org/monument/ ষ্টোনৱাল চিৰদিনৰ বাবে ৫০ বছৰীয়া গৌৰৱৰ স্মৃতিসৌধ] ষ্টোনৱাল ৰাষ্ট্ৰীয় স্মৃতিসৌধ * [https://www.stonewallvets.org/ ষ্টোনৱাল ভেটেৰান্স এছ'চিয়েচন] ষ্টোনৱাল ৰিবেলিয়ন ভেটেৰান্স এছ'চিয়েচনৰ অফিচিয়েল ছাইট == তথসূত্ৰ == 2qrclj1ag56euvmaymu9phbhe2velk6 2 137420 612235 2026-06-14T19:16:15Z প্ৰণৱ জ্যোতি গগৈ 50419 নতুন পৃষ্ঠা: মই প্ৰণৱ জ্যোতি গগৈ। ঘৰ চৰাইদেউ জিলাৰ কচুপথাৰত। অসমীয়া ভাষাত লেখা-মেলা কৰি ভাল পাওঁ। 612235 wikitext text/x-wiki মই প্ৰণৱ জ্যোতি গগৈ। ঘৰ চৰাইদেউ জিলাৰ কচুপথাৰত। অসমীয়া ভাষাত লেখা-মেলা কৰি ভাল পাওঁ। p2npwrbp3xmui3wtokz3obi69sh25ls 612247 612235 2026-06-14T19:53:50Z প্ৰণৱ জ্যোতি গগৈ 50419 612247 wikitext text/x-wiki মই প্ৰণৱ জ্যোতি গগৈ। ঘৰ চৰাইদেউ জিলাৰ কচুপথাৰত। অসমীয়া ভাষাত লেখা-মেলা কৰি ভাল পাওঁ। [[xtools:pages/as.wikipedia.org/প্ৰণৱ জ্যোতি গগৈ|অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াত মই সৃষ্টি কৰা প্ৰবন্ধসমূহ]] 83c4rio1pnu4i6b0ywsotob6esj51g2 0 137421 612239 2026-06-14T19:38:56Z প্ৰণৱ জ্যোতি গগৈ 50419 নতুন পৃষ্ঠা: কচুপথাৰ গাওঁ হৈছে অসমৰ চৰাইদেউ জিলাৰ অন্তৰ্গত মাহমৰা ৰাজহ চক্ৰৰ অধীনস্থ এখন ৰাজহ গা‍ঁঁও। এই গাওঁৰ পূবে জজলী হাবি গাঁও, পশ্চিমে খোকামৰা লাওজান গাঁও, উত্তৰে টিফুক নৈ আৰু দক্ষিণ... 612239 wikitext text/x-wiki কচুপথাৰ গাওঁ হৈছে অসমৰ চৰাইদেউ জিলাৰ অন্তৰ্গত মাহমৰা ৰাজহ চক্ৰৰ অধীনস্থ এখন ৰাজহ গা‍ঁঁও। এই গাওঁৰ পূবে জজলী হাবি গাঁও, পশ্চিমে খোকামৰা লাওজান গাঁও, উত্তৰে টিফুক নৈ আৰু দক্ষিণে মৰাণজান গাঁও অৱস্থিত। গাঁওখনত প্ৰায় ৮০০ জন লোক বসবাস কৰে। গাঁওৰ লোকসকলৰ প্ৰধান জীৱিকা কৃষি যদিও কিছুসংখ্যক লোক বিভিন্ন চৰকাৰী আৰু বেচৰকাৰী কামতো নিয়োজিত। গাঁওখনত এখন প্ৰাথমিক বিদ্যালয় আৰু এখন মধ্য ইংৰাজী বিদ্যালয় আছে। qpi30mkni7mk41ecm17o6mb6t1uo5z3 612243 612239 2026-06-14T19:47:53Z প্ৰণৱ জ্যোতি গগৈ 50419 612243 wikitext text/x-wiki কচুপথাৰ গাওঁ হৈছে অসমৰ চৰাইদেউ জিলাৰ অন্তৰ্গত মাহমৰা ৰাজহ চক্ৰৰ অধীনস্থ এখন ৰাজহ গা‍ঁঁও। এই গাওঁৰ পূবে জজলী হাবি গাঁও, পশ্চিমে খোকামৰা লাওজান গাঁও, উত্তৰে টিফুক নৈ আৰু দক্ষিণে মৰাণজান গাঁও অৱস্থিত। গাঁওখনত প্ৰায় ৮০০ জন লোক বসবাস কৰে। গাঁওৰ লোকসকলৰ প্ৰধান জীৱিকা কৃষি যদিও কিছুসংখ্যক লোক বিভিন্ন চৰকাৰী আৰু বেচৰকাৰী কামতো নিয়োজিত। গাঁওখনত এখন প্ৰাথমিক বিদ্যালয় আৰু এখন মধ্য ইংৰাজী বিদ্যালয় আছে। == গাঁওখনৰ নামৰ উৎপত্তিৰ কাহিনী == গাঁও খনৰ নামৰ উৎপত্তি সম্বন্ধে এটা লোক কাহিনী জড়িত হৈ আছে। প্ৰবাদ অনুসৰি এই অঞ্চলটোত অতীজতে খুব ভাল কচু খেতি হৈছিল। এবাৰ এজন বুঢ়াই দুমোন ওজনৰ কচু এটা তেওঁৰ খেতি পথাৰত পাই ৰজাক ভেটি হিচাপে দিলেগৈ। তেতিয়া ৰজাই সেই অঞ্চলটোৰ নাম কচুৰ নামেৰে 'কচুপথাৰ' হিচাপে নামাকৰণ কৰিলে। 0rxfdqzxv1icq7uyvxc2az5tegj7m7z 612245 612243 2026-06-14T19:49:43Z প্ৰণৱ জ্যোতি গগৈ 50419 612245 wikitext text/x-wiki '''কচুপথাৰ গাওঁ''' হৈছে অসমৰ চৰাইদেউ জিলাৰ অন্তৰ্গত মাহমৰা ৰাজহ চক্ৰৰ অধীনস্থ এখন ৰাজহ গা‍ঁঁও। এই গাওঁৰ পূবে জজলী হাবি গাঁও, পশ্চিমে খোকামৰা লাওজান গাঁও, উত্তৰে টিফুক নৈ আৰু দক্ষিণে মৰাণজান গাঁও অৱস্থিত। গাঁওখনত প্ৰায় ৮০০ জন লোক বসবাস কৰে। গাঁওৰ লোকসকলৰ প্ৰধান জীৱিকা কৃষি যদিও কিছুসংখ্যক লোক বিভিন্ন চৰকাৰী আৰু বেচৰকাৰী কামতো নিয়োজিত। গাঁওখনত এখন প্ৰাথমিক বিদ্যালয় আৰু এখন মধ্য ইংৰাজী বিদ্যালয় আছে। == গাঁওখনৰ নামৰ উৎপত্তিৰ কাহিনী == গাঁও খনৰ নামৰ উৎপত্তি সম্বন্ধে এটা লোক কাহিনী জড়িত হৈ আছে। প্ৰবাদ অনুসৰি এই অঞ্চলটোত অতীজতে খুব ভাল কচু খেতি হৈছিল। এবাৰ এজন বুঢ়াই দুমোন ওজনৰ কচু এটা তেওঁৰ খেতি পথাৰত পাই ৰজাক ভেটি হিচাপে দিলেগৈ। তেতিয়া ৰজাই সেই অঞ্চলটোৰ নাম কচুৰ নামেৰে 'কচুপথাৰ' হিচাপে নামাকৰণ কৰিলে। 5rzo2wf13l8dbtpx47blzv4p9kevscs 0 137422 612281 2026-06-15T00:42:48Z ~2026-35063-29 50425 নতুন পৃষ্ঠা: [[চিত্ৰ:Petite sirène de Copenhague (conforme à la loi danoise).JPG|thumb]] '''লিটিল মাৰ্মেইড''' হৈছে এডভাৰ্ড এৰিক্সনৰ ব্ৰঞ্জৰ মূৰ্তি, য'ত এগৰাকী জলপৰী মানুহ হৈ পৰাৰ চিত্ৰণ কৰা হৈছে। ডেনমাৰ্কৰ কোপেনহেগেনৰ লেংগেলিনি প্ৰ... 612281 wikitext text/x-wiki [[চিত্ৰ:Petite sirène de Copenhague (conforme à la loi danoise).JPG|thumb]] '''লিটিল মাৰ্মেইড''' হৈছে এডভাৰ্ড এৰিক্সনৰ ব্ৰঞ্জৰ মূৰ্তি, য'ত এগৰাকী জলপৰী মানুহ হৈ পৰাৰ চিত্ৰণ কৰা হৈছে। ডেনমাৰ্কৰ কোপেনহেগেনৰ লেংগেলিনি প্ৰমেনেডত পানীৰ পাৰৰ এটা শিলত প্ৰদৰ্শিত হৈছে এই ভাস্কৰ্য্য। ১৮৩৭ চনত ডেনিছ লেখক হান্স খ্ৰীষ্টিয়ান এণ্ডাৰছনৰ একে নামৰ সাধুকথাৰ আধাৰত নিৰ্মিত এই সৰু আৰু অনাড়ম্বৰ মূৰ্তিটো কোপেনহেগেনৰ আইকন আৰু ১৯১৩ চনত উন্মোচন কৰাৰ পিছৰে পৰা পৰ্যটকৰ বাবে এক প্ৰধান আকৰ্ষণৰ কেন্দ্ৰবিন্দু হৈ পৰিছে। [[শ্ৰেণী:ভাস্কৰ্য]] hgloznvllakoqfponxst2bf9ihl3la3 3 137423 612287 2026-06-15T01:34:40Z Jules* 41186 পৃষ্ঠা [[সদস্য বাৰ্তা:ლაზარე ზანგური]]ৰ পৰা [[সদস্য বাৰ্তা:Lazare zanguri]]লৈ Jules*য়ে স্থানান্তৰ কৰিলে: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/ლაზარე ზანგური|ლაზარე ზანგური]]" to "[[Special:CentralAuth/Lazare zanguri|Lazare zanguri]]" 612287 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[সদস্য বাৰ্তা:Lazare zanguri]] lir2a7peh26gfi7hu512rdtnjpdnt93 3 137424 612292 2026-06-15T02:22:11Z Mfield 48384 পৃষ্ঠা [[সদস্য বাৰ্তা:BlueCamille]]ৰ পৰা [[সদস্য বাৰ্তা:Camilllle]]লৈ Mfieldয়ে স্থানান্তৰ কৰিলে: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/BlueCamille|BlueCamille]]" to "[[Special:CentralAuth/Camilllle|Camilllle]]" 612292 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[সদস্য বাৰ্তা:Camilllle]] ppg0ulu7cep7lha7aeefn68q6tmbf2z 2 137425 612317 2026-06-15T05:10:15Z Mfield 48384 পৃষ্ঠা [[সদস্য:Dagoofybloke]]ৰ পৰা [[সদস্য:Abhinab Pegu]]লৈ Mfieldয়ে স্থানান্তৰ কৰিলে: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Dagoofybloke|Dagoofybloke]]" to "[[Special:CentralAuth/Abhinab Pegu|Abhinab Pegu]]" 612317 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[সদস্য:Abhinab Pegu]] 8jof16dddndubuhlw7w8ak3v52l7tvd 3 137426 612319 2026-06-15T05:10:15Z Mfield 48384 পৃষ্ঠা [[সদস্য বাৰ্তা:Dagoofybloke]]ৰ পৰা [[সদস্য বাৰ্তা:Abhinab Pegu]]লৈ Mfieldয়ে স্থানান্তৰ কৰিলে: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Dagoofybloke|Dagoofybloke]]" to "[[Special:CentralAuth/Abhinab Pegu|Abhinab Pegu]]" 612319 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[সদস্য বাৰ্তা:Abhinab Pegu]] 5mc41f33bq2xss36xt2lm1ac1dno7iq 2 137431 612361 2026-06-15T08:59:42Z Mokhlesur 9707521351 49540 পৃষ্ঠা [[সদস্য:মোখলেছুৰ ৰহমান (বাবু)]]ৰ পৰা [[ৱিকিপিডিয়া:মোখলেছুৰ ৰহমান (বাবু)]]লৈ Mokhlesur 9707521351য়ে স্থানান্তৰ কৰিলে 612361 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[ৱিকিপিডিয়া:মোখলেছুৰ ৰহমান (বাবু)]] 3xbr268qbmatkqv5077n503g8fgrz4w 0 137432 612371 2026-06-15T09:10:37Z ৰঞ্জন ভূঞা 9637 "[[:en:Special:Redirect/revision/1356021255|John Stuart Mill]]" পৃষ্ঠাৰ অনুবাদেৰে সৃষ্টি কৰা হৈছে 612371 wikitext text/x-wiki    '''জন ষ্টুৱাৰ্ট মিল''' (ইংৰাজীঃ John Stuart Mill; 20 মে '1806-7 মে' 1873) এজন ইংৰাজ [[দৰ্শন|দাৰ্শনিক]], ৰাজনৈতিক অৰ্থনীতিবিদ, ৰাজনীতিবিদ আৰু অসামৰিক সেৱাৰ বিষয়া আছিল। [[উদাৰনৈতিকতাবাদ|উদাৰতাবাদ]] আৰু সামাজিক উদাৰতাবাদৰ ইতিহাসৰ অন্যতম প্ৰভাৱশালী চিন্তাবিদ হিচাপে তেওঁ সামাজিক তত্ত্ব, ৰাজনৈতিক তত্ত্ব আৰু ৰাজনৈতিক অৰ্থনীতিলৈ ব্যাপক অৱদান আগবঢ়াইছিল।<ref>{{Cite web|title=Utilitarianism and the New Liberalism {{!}} History of ideas and intellectual history|url=https://www.cambridge.org/us/academic/subjects/history/history-ideas-and-intellectual-history/utilitarianism-and-new-liberalism,%20https://www.cambridge.org/us/academic/subjects/history/history-ideas-and-intellectual-history|accessdate=29 September 2022|work=Cambridge University Press|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|last=Brink|first1=David O.|year=2013|title=Mill's Progressive Principles|chapter=Liberalism, utilitarianism, and rights|pages=214–233|chapter-url=https://academic.oup.com/book/12215/chapter/161685296|language=en|doi=10.1093/acprof:oso/9780199672141.003.0009|isbn=978-0199672141|access-date=30 September 2022|archivedate=17 January 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230117052049/https://academic.oup.com/book/12215/chapter-abstract/161685296?redirectedFrom=fulltext}}</ref> ''ষ্টেনফৰ্ড এনচাইক্লোপিডিয়া অৱ ফিলোচফি'' দ্বাৰা "ঊনবিংশ শতিকাৰ আটাইতকৈ প্ৰভাৱশালী ইংৰাজী ভাষী দাৰ্শনিক" বুলি অভিহিত কৰা মিলে সীমাহীন ৰাষ্ট্ৰ আৰু সামাজিক নিয়ন্ত্ৰণৰ বিৰুদ্ধে ব্যক্তিৰ স্বাধীনতাক এক ন্যায্যতা হিচাপে বিবেচনা কৰিছিল।<ref name=":1">{{Cite encyclopedia |title=John Stuart Mill |encyclopedia=The Stanford Encyclopedia of Philosophy |publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University |url=https://plato.stanford.edu/archives/sum2011/entries/mill/ |access-date=25 April 2026 |last=Brink |first=David |editor-last=Zalta |editor-first=Edward N. |edition=Summer 2011}}</ref><ref>{{Cite web|title=John Stuart Mill's ''On Liberty''|url=http://www.victorianweb.org/philosophy/mill/liberty.html|date=6 November 2000|publisher=victorianweb|accessdate=23 July 2009|quote=''On Liberty'' is a rational justification of the freedom of the individual in opposition to the claims of the state to impose unlimited control and is thus a defence of the rights of the individual against the state.|archivedate=27 January 2003|archiveurl=https://web.archive.org/web/20030127020006/http://www.victorianweb.org/philosophy/mill/liberty.html}}</ref> তেওঁ আনুপাতিক প্ৰতিনিধিত্ব, নাৰী মুক্তি, শ্ৰমিক সংগঠন আৰু কৃষি সমবায়ৰ বিকাশৰ দৰে ৰাজনৈতিক আৰু সামাজিক সংস্কাৰৰ পোষকতা কৰিছিল। কলম্বিয়া এনচাইক্ল'পিডিয়াত মিলক এনেদৰে বৰ্ণনা কৰা হৈছে যে তেওঁ মাজে-সময়ে "সমাজবাদৰ ওচৰ চাপিছিল, যিটো তত্ত্ব তেওঁৰ পূৰ্বসূৰীসকলৰ বাবে অতি বিতৃষ্ণাদায়ক আছিল।"<ref>{{Cite book|title=The Columbia Encyclopedia|publisher=Columbia University Press|year=2000|isbn=978-0787650155|editor-last=Lagassé|editor-first=Paul|edition=6th|place=New York, NY|pages=1842}}</ref> তেওঁৰ পূৰ্বসূৰী জেৰেমি বেন্থামে গঢ় দিয়া 'উপযোগিতাবাদ' নামৰ নৈতিক তত্ত্বটোৰ তেওঁ এজন প্ৰধান সমৰ্থক আছিল। বৈজ্ঞানিক পদ্ধতিৰ অধ্যয়ন আৰু গৱেষণাৰ ক্ষেত্ৰলৈকো তেওঁৰ উল্লেখনীয় অৱদান আছিল। পিছে এই বিষয়ত তেওঁৰ জ্ঞান মূলতঃ আনৰ লেখনিৰ ওপৰতেই নিৰ্ভৰশীল আছিল— বিশেষকৈ উইলিয়াম হোৱেল, জন হাৰ্ছেল আৰু অগাষ্ট কঁটৰ ৰচনাৰাজি, লগতে আলেকজেণ্ডাৰ বেইনে তেওঁৰ হৈ কৰা গৱেষণাৰ ওপৰত। আনকি হোৱেলৰ সৈতে তেওঁৰ লিখিত ৰূপত বিতৰ্কও চলিছিল।<ref name=":1">{{Cite encyclopedia |title=John Stuart Mill |encyclopedia=The Stanford Encyclopedia of Philosophy |publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University |url=https://plato.stanford.edu/archives/sum2011/entries/mill/ |access-date=25 April 2026 |last=Brink |first=David |editor-last=Zalta |editor-first=Edward N. |edition=Summer 2011}}</ref> লিবাৰেল পাৰ্টিৰ সদস্য তথা প্ৰাৰম্ভিক সময়ৰ অন্যতম নাৰীবাদী গ্ৰন্থ 'দ্য ছাবজেকচন অৱ ৱিমেন' (১৮৬৯)-ৰ সহ-লেখক আছিল মিল। আনকি, ১৮৩২ চনত হেনৰী হাণ্টৰ পাছতেই নাৰীৰ ভোটাধিকাৰৰ সপক্ষে মাত মতা তেওঁ আছিল সংসদৰ দ্বিতীয়জন সাংসদ।<ref>{{Cite web|url=https://www.parliament.uk/about/living-heritage/transformingsociety/electionsvoting/womenvote/parliamentary-collections/1866-suffrage-petition/the-first-petition/|title=Orator Hunt and the first suffrage petition 1832|work=UK Parliament|accessdate=6 January 2019|archivedate=20 January 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210120080322/https://www.parliament.uk/about/living-heritage/transformingsociety/electionsvoting/womenvote/parliamentary-collections/1866-suffrage-petition/the-first-petition/}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.parliament.uk/about/living-heritage/transformingsociety/electionsvoting/womenvote/parliamentary-collections/1866-suffrage-petition/john-stuart-mill/|title=John Stuart Mill and the 1866 petition|work=UK Parliament|accessdate=16 February 2017|archivedate=13 April 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200413123325/https://www.parliament.uk/about/living-heritage/transformingsociety/electionsvoting/womenvote/parliamentary-collections/1866-suffrage-petition/john-stuart-mill/}}</ref>১৮৫৯ চনত প্ৰকাশিত তেওঁৰ প্ৰবন্ধ 'অন লিবাৰ্টি'ত (On Liberty) দাঙি ধৰা ধাৰণাসমূহ আজিও বহুতো ৰাজনৈতিক চিন্তাধাৰাৰ মূল ভেটি হৈ আছে। আনকি, মিলৰ নিজৰ দলটোৰেই উত্তৰাধিকাৰী হিচাপে পৰিচিত 'লিবাৰেল ডেমক্ৰেট' দলৰ সভাপতিজনক তেওঁৰ পদবী আৰু দায়িত্বভাৰৰ প্ৰতীক হিচাপে এই গ্ৰন্থখনৰ এটি প্ৰতিলিপি অৰ্পণ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web|url=https://fivebooks.com/best-books/nick-clegg-favourite-books/#book-558|title=Nick Clegg on his Favourite Books|last=Books|first=Five|work=Five Books|accessdate=11 August 2025|quote=The tradition is that it is given to the president of the Liberal Democrats. The traditions of J. S. Mill are still handed down like some sort of totemic emblem of everything that we’re supposed to still believe in, even now. It’s extraordinary, given it was written in 1859.}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://fivebooks.com/book/on-liberty-by-john-stuart-mill/|title=On Liberty {{!}} Five Books Expert Reviews|last=Books|first=Five|work=Five Books|accessdate=11 August 2025|archivedate=24 March 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190324224348/https://fivebooks.com/book/on-liberty-by-john-stuart-mill/}}</ref> == জীৱনী == স্কটিছ দাৰ্শনিক, বুৰঞ্জীবিদ তথা অৰ্থনীতিবিদ জেমছ মিল আৰু হেৰিয়েট বেৰ'ৰ জ্যেষ্ঠ পুত্ৰ জন ষ্টুৱাৰ্ট মিলৰ জন্ম হৈছিল পেণ্টনভিলৰ ১৩ নং ৰডনি ষ্ট্ৰীটত। সেই সময়ত এই ঠাইখন ৰাজধানী চহৰখনৰ একেবাৰে দাঁতিকাষৰীয়া অঞ্চল আছিল যদিও বৰ্তমান ই মধ্য লণ্ডনৰ অন্তৰ্গত। দেউতাকৰ তত্ত্বাৱধানতেই জন ষ্টুৱাৰ্টে শিক্ষা গ্ৰহণ কৰিছিল, য'ত জেৰেমি বেন্থাম আৰু ফ্ৰান্সিছ প্লেচে পৰামৰ্শ আৰু সহযোগিতা আগবঢ়াইছিল। উল্লেখযোগ্য যে, দেউতাক জেমছ মিলে এসময়ত বেন্থামৰ হৈ নেপথ্যৰ লেখক (ঘ'ষ্টৰাইটাৰ) হিচাপেও কাম কৰিছিল। <ref>{{Cite book|last=Hamblin|first1=Charles L.|title=Fallacies|year=1970|publisher=Menthuen & Co Ltd|edition=1st|place=London, England|page=175}}</ref> তেওঁক অতি কঠোৰ নীতি-নিয়ম আৰু অনুশাসনৰ মাজেৰে ডাঙৰ-দীঘল কৰা হৈছিল। আনকি, নিজৰ ভাই-ভনীৰ বাহিৰে সমবয়সীয়া আন ল'ৰা-ছোৱালীৰ লগত মিলা-মিছা কৰাৰ পৰাও তেওঁক ইচ্ছাকৃতভাৱে দূৰত ৰখা হৈছিল। তেওঁৰ পিতৃ আছিল বেন্থামৰ অনুগামী আৰু 'অনুষঙ্গবাদ'ৰ (associationism) সমৰ্থক। পিতৃৰ এটা স্পষ্ট লক্ষ্য আছিল— পুত্ৰক এনে এক অসাধাৰণ মেধাৱী ৰূপত গঢ়ি তোলা, যিয়ে তেওঁ আৰু বেন্থামৰ মৃত্যুৰ পাছতো উপযোগিতাবাদৰ ধাৰণা আৰু ইয়াৰ প্ৰসাৰৰ কাম অবিৰতভাৱে আগুৱাই নিব পাৰে।<ref>{{Cite book|last=Halevy|first1=Elie|title=The Growth of Philosophic Radicalism|year=1966|publisher=Beacon Press|isbn=978-0191010200|pages=282–284}}</ref> শৈশৱৰে পৰাই মিল আছিল অসাধাৰণ মেধাৰ অধিকাৰী। নিজৰ আত্মজীৱনীত তেওঁ শিক্ষাগ্ৰহণৰ দিনবোৰৰ কথা বৰ্ণনা কৰি গৈছে। মাত্ৰ তিনি বছৰ বয়সতেই তেওঁক গ্ৰীক ভাষাৰ শিক্ষা দিয়া হৈছিল। <ref name="digital.library.cornell.edu">{{Cite web|url=https://collections.library.cornell.edu/moa_new/index.html?c=nwng;cc=nwng;rgn=full+text;idno=nwng0033-4;didno=nwng0033-4;view=image;seq=620;node=nwng0033-4:1;page=root;size=s;frm=frameset|title=Cornell University Library Making of America Collection|work=collections.library.cornell.edu}}</ref>আঠ বছৰ বয়সৰ ভিতৰতেই তেওঁ 'ইছপৰ সাধু', জেনোফনৰ 'এনাবাচিছ' আৰু হেৰোডটাছৰ সমগ্ৰ ৰচনা পঢ়ি শেষ কৰিছিল। কেৱল সেয়াই নহয়, সেই কুমলীয়া বয়সতেই তেওঁ লুচিয়ান, ডায়োজিনিছ লেয়াৰ্টিয়াছ, আইছ'ক্ৰেটিছৰ ৰচনাৱলী আৰু প্লেটোৰ ছখনকৈ 'ডায়লগ'ৰ সৈতেও পৰিচিত হৈ পৰিছিল।<ref name="digital.library.cornell.edu" /> ইয়াৰ উপৰিও তেওঁ ইংৰাজী ভাষাত ইতিহাসৰ ভালেমান সমল অধ্যয়ন কৰিছিল আৰু তেওঁক পাটীগণিত, পদাৰ্থবিজ্ঞান তথা জ্যোতিৰ্বিজ্ঞানৰো শিক্ষা প্ৰদান কৰা হৈছিল। আঠ বছৰ বয়সত মিলে লেটিন ভাষা, ইউক্লিডৰ ৰচনা আৰু বীজগণিতৰ অধ্যয়ন আৰম্ভ কৰাৰ লগতে পৰিয়ালৰ সৰু ভাই-ভনীহঁতক পঢ়ুৱাবৰ বাবে শিক্ষকৰ দায়িত্বও গ্ৰহণ কৰিছিল। যদিও ইতিহাসেই তেওঁৰ অধ্যয়নৰ মূল বিষয় আছিল, তথাপিও শিক্ষানুষ্ঠানত সাধাৰণতে পঢ়োৱা প্ৰায়বোৰ লেটিন আৰু গ্ৰীক লেখকৰ ৰচনা তেওঁ পঢ়ি শেষ কৰিছিল। আনকি, দহ বছৰ বয়সৰ ভিতৰতেই তেওঁ প্লেটো আৰু ডেম'স্থেনিছৰ ৰচনাসমূহো অনায়াসে পঢ়ি আয়ত্ত কৰিব পৰা হৈছিল। দেউতাকে আকৌ মিলৰ বাবে কবিতা চৰ্চা আৰু ৰচনা কৰাটোও সমানেই গুৰুত্বপূৰ্ণ বুলি ভাবিছিল। তেওঁৰ একেবাৰে প্ৰাৰম্ভিক কাব্যিক ৰচনাসমূহৰ ভিতৰত এটা আছিল মহাকাব্য 'ইলিয়াড'ৰ কাহিনীভাগক আগুৱাই নি লিখা এক প্ৰয়াস। আজৰি সময়খিনিত তেওঁ প্ৰাকৃতিক বিজ্ঞানৰ লগতে 'ডন কুইকচোট' আৰু 'ৰবিনছন ক্ৰুচ'ৰ দৰে জনপ্ৰিয় উপন্যাস পঢ়িও আনন্দ লাভ কৰিছিল। ১৮১৮ চনত তেওঁৰ পিতৃৰ গ্ৰন্থ 'দ্য হিষ্ট্ৰী অৱ ব্ৰিটিছ ইণ্ডিয়া' (The History of British India) প্ৰকাশ পায়। ইয়াৰ ঠিক পাছতেই, প্ৰায় বাৰ বছৰ বয়সত মিলে পৰম্পৰাগত তৰ্কশাস্ত্ৰৰ (scholastic logic) গভীৰ অধ্যয়ন আৰম্ভ কৰে আৰু একে সময়তে এৰিষ্টটলৰ তৰ্কশাস্ত্ৰ বিষয়ক ৰচনাসমূহো তাৰ মূল ভাষাতেই পঢ়িবলৈ লয়। পৰৱৰ্তী বছৰটোত তেওঁ ৰাজনৈতিক অৰ্থনীতিৰ সৈতে পৰিচিত হয় আৰু দেউতাকৰ তত্ত্বাৱধানত আডাম স্মিথ তথা ডেভিদ ৰিকাৰ্ডোৰ ধাৰণাসমূহ অধ্যয়ন কৰে। ইয়াৰ জৰিয়তে তেওঁ অৱশেষত এই অৰ্থনীতিবিদসকলৰ 'উৎপাদনৰ কাৰক' সম্পৰ্কীয় ধ্ৰুপদী অৰ্থনৈতিক দৃষ্টিভংগীটো আয়ত্ত কৰিবলৈ সক্ষম হৈছিল। মিলে দৈনিক গ্ৰহণ কৰা অৰ্থনীতিৰ পাঠসমূহৰ ওপৰত প্ৰস্তুত কৰা লিখিত টোকা বা প্ৰতিবেদনসমূহৰ সহায়তেই ১৮২১ চনত তেওঁৰ পিতৃয়ে 'এলিমেন্টছ অৱ পলিটিকেল ইকনমি' (Elements of Political Economy) নামৰ গ্ৰন্থখন ৰচনা কৰিছিল। ডেভিদ ৰিকাৰ্ডোৰ অৰ্থনৈতিক ধাৰণাসমূহৰ প্ৰসাৰ ঘটোৱাৰ উদ্দেশ্যে ৰচিত এইখন এখন পাঠ্যপুথি আছিল, অৱশ্যে গ্ৰন্থখনে বিশেষ জনপ্ৰিয়তা লাভ কৰিবলৈ সক্ষম নহ'ল। <ref name="Rothbard2006">{{Cite book|last=Murray N. Rothbard|title=An Austrian Perspective on the History of Economic Thought|url=https://archive.org/details/bub_gb_MCcWhLmRo-cC|access-date=21 January 2011|year=2006|publisher=Ludwig von Mises Institute|isbn=978-0945466482|page=[https://archive.org/details/bub_gb_MCcWhLmRo-cC/page/n121 105]}}</ref> দেউতাকৰ এজন ঘনিষ্ঠ বন্ধু ৰিকাৰ্ডোৱে মিলক প্ৰায়ে নিজৰ ঘৰলৈ মাতি নিছিল আৰু দুয়ো একেলগে খোজ কাঢ়ি কাঢ়ি ৰাজনৈতিক অৰ্থনীতিৰ বিষয়ে আলোচনা কৰিছিল। চৈধ্য বছৰ বয়সত মিলে ফ্ৰান্সলৈ গৈ জেৰেমি বেন্থামৰ ভাতৃ ছাৰ চেমুৱেল বেন্থামৰ পৰিয়ালৰ সৈতে এবছৰ কাল অতিবাহিত কৰিছিল। সেই সময়ছোৱাত তেওঁ জৰ্জ এনচৰৰ সান্নিধ্যও লাভ কৰিছিল, যিজনে তেতিয়া থমাছ মালথাছৰ ৰাজনৈতিক অৰ্থনীতিৰ বিৰুদ্ধে তীব্ৰ সমালোচনা আৰু তৰ্কযুদ্ধ চলাই আছিল। <ref>{{Cite web|last=Ritchey|first=Rosemary|date=2009|title=Ensor, George {{!}} Dictionary of Irish Biography|url=https://www.dib.ie/biography/ensor-george-a2931|accessdate=2023-02-17|work=www.dib.ie|language=en|archivedate=23 September 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230923234855/https://www.dib.ie/biography/ensor-george-a2931}}</ref> <ref>{{Cite book|last=Mill|first1=John Stuart|url=https://oll-resources.s3.us-east-2.amazonaws.com/oll3/store/titles/260/Mill_0223-26_EBk_v6.0.pdf|title=The Collected Works of John Stuart Mill, Vol. XXVI – Journals and Debating Speeches, Part I [1820]|publisher=Routledge and Kegan Paul|year=1988|place=London|pages=53–58}}</ref> তাত দেখা পোৱা পাহাৰীয়া দৃশ্যৰাজিয়ে তেওঁৰ মনত পাহাৰীয়া প্ৰকৃতিৰ প্ৰতি এক আজীৱন অনুৰাগৰ সৃষ্টি কৰিছিল। ফৰাচীসকলৰ প্ৰাণৱন্ত আৰু আন্তৰিকতাপূৰ্ণ জীৱনশৈলীয়েও তেওঁৰ মনত গভীৰ সাঁচ বহুৱাইছিল। মণ্টপেলিয়াৰত থকা সময়ছোৱাত তেওঁ 'বিজ্ঞান অনুষদ'ত (Faculté des Sciences) ৰসায়ন বিজ্ঞান, প্ৰাণীবিজ্ঞান আৰু তৰ্কশাস্ত্ৰৰ শীতকালীন পাঠ্যক্ৰম গ্ৰহণ কৰাৰ লগতে উচ্চ গণিতৰো এটা পাঠ্যক্ৰম অধ্যয়ন কৰিছিল। ফ্ৰান্সলৈ অহা-যোৱা কৰাৰ পথত তেওঁ পেৰিছত দেউতাকৰ বন্ধু তথা বিখ্যাত অৰ্থনীতিবিদ জাঁ-বেপ্টিষ্ট ছে'ৰ (Jean-Baptiste Say) বাসগৃহত কেইদিনমানৰ বাবে আলহী হৈছিল। তাতেই তেওঁ 'লিবাৰেল পাৰ্টি'ৰ ভালেসংখ্যক নেতাৰ লগতে হেনৰি ছেন্ট-ছাইমনকে (Henri Saint-Simon) ধৰি পেৰিছৰ বহুকেইজন বিশিষ্ট ব্যক্তিক লগ পোৱাৰ সুযোগ লাভ কৰিছিল। কুৰি বছৰ বয়সত মিলে কেইবামাহো ধৰি তীব্ৰ মানসিক বিষাদৰ মাজেৰে দিন পাৰ কৰিছিল, আনকি তেওঁ আত্মহত্যাৰ কথাও চিন্তা কৰিছিল। নিজৰ আত্মজীৱনীৰ পঞ্চম অধ্যায়ৰ আৰম্ভণিতে উল্লেখ কৰা অনুসৰি, তেওঁ এবাৰ নিজকে প্ৰশ্ন কৰিছিল— তেওঁৰ জীৱনৰ একমাত্ৰ লক্ষ্য অৰ্থাৎ এখন ন্যায়ভিত্তিক সমাজ গঢ়ি তোলাৰ সপোনটো বাস্তৱায়িত হ'লে তেওঁ বাৰু সঁচাকৈয়ে সুখী হ'বনে? তেওঁৰ অন্তৰাত্মাই উত্তৰ দিছিল, "নহয়"। স্বাভাৱিকতেই ইয়াৰ পাছত, সেই লক্ষ্যপ্ৰাপ্তিৰ হকে অহৰহ সংগ্ৰাম কৰি থকাৰ মাজত তেওঁ যি আনন্দ পাইছিল, সেয়া একেবাৰে নোহোৱা হৈ পৰিছিল। অৱশেষত, উইলিয়াম ৱৰ্ডছৱৰ্থৰ কবিতাই তেওঁলৈ আশাৰ বতৰা কঢ়িয়াই আনিলে। এই কবিতাসমূহে তেওঁক গভীৰভাৱে উপলব্ধি কৰালে যে সৌন্দৰ্যই মানুহৰ মনত আনৰ প্ৰতি সহানুভূতি আৰু কৰুণাৰ জন্ম দিয়াৰ লগতে অন্তৰত প্ৰকৃত আনন্দ জগাই তোলে। <ref>{{Cite web|url=http://www.victorianweb.org/philosophy/mill/crisis.html|title=John Stuart Mill's Mental Breakdown, Victorian Unconversions, and Romantic Poetry|work=victorianweb.org|accessdate=17 April 2016|archivedate=9 June 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230609102441/https://www.victorianweb.org/philosophy/mill/crisis.html}}</ref> দুগুণ উৎসাহ আৰু নতুন শক্তিৰে তেওঁ পুনৰ এখন ন্যায়ভিত্তিক সমাজ গঢ়াৰ কামত মনোনিৱেশ কৰিলে, কিন্তু এইবাৰ তেওঁ কেৱল লক্ষ্যৰ পিছত দৌৰাৰ সলনি এই সংগ্ৰামৰ যাত্ৰাপথৰ প্ৰতিটো মুহূৰ্ত অধিক উপভোগ কৰিবলৈ লৈছিল। নিজৰ চিন্তাধাৰাত অহা এই পৰিৱৰ্তনক তেওঁ জীৱনৰ অন্যতম গুৰুত্বপূৰ্ণ এক মোৰ বুলি গণ্য কৰিছিল। প্ৰকৃততে, জীৱনত আনন্দ লাভৰ এই নতুন আৰু বহল দৃষ্টিভংগীটোৱেই পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ আৰু তেওঁৰ পিতৃৰ মাজত গঢ় লৈ উঠা বহুতো মতবিৰোধ বা পাৰ্থক্যৰ মূল কাৰণ হৈ পৰিছিল। ১৮৩০-ৰ দশকৰ প্ৰথমভাগত থমাছ কাৰ্লাইলে লণ্ডন ভ্ৰমণ কৰিবলৈ আহোঁতে মিলৰ সৈতে তেওঁৰ সাক্ষাৎ হৈছিল। অতি কম সময়ৰ ভিতৰতেই দুয়োৰে মাজত এক অন্তৰংগ বন্ধুত্ব গঢ়ি উঠাৰ লগতে নিয়মীয়াকৈ চিঠিপত্ৰৰো আদান-প্ৰদান হ'বলৈ ধৰিছিল। মিলে আনকি নিজৰ খৰচতেই কাৰ্লাইলৰ ৰচনাসমূহ ছপা কৰাৰ প্ৰস্তাৱ আগবঢ়াইছিল। তেওঁ কাৰ্লাইলক তেওঁৰ বিখ্যাত গ্ৰন্থ 'ফ্ৰেন্স ৰিভল্যুশ্বন' (French Revolution) লিখিবলৈ উৎসাহিত কৰাই নহয়, বৰং ইয়াৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় সমলসমূহো যোগান ধৰিছিল। ১৮৩৫ চনৰ মাৰ্চ মাহৰ কথা। গ্ৰন্থখনৰ প্ৰথম খণ্ডটো লিখি শেষ কৰাৰ পাছত তাৰ পাণ্ডুলিপিটো মিলৰ হাততেই জমা ৰখা হৈছিল। কিন্তু মিলৰ ঘৰত কাম কৰা বনকৰা মহিলাগৰাকীয়ে অজানিতে সেইখনক জুই ধৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা কাগজ বুলি ভাবি পুৰি পেলালে। ফলত "তিনি-চাৰিখনমান কাগজৰ টুকুৰাৰ" বাহিৰে গোটেই পাণ্ডুলিপিটোৱেই জুইত জাহ গ'ল।<ref>{{Cite journal|last=Carlyle|first1=T.|title=TC to James Fraser|journal=The Carlyle Letters Online|date=7 March 1835|volume=8|issue=1|pages=66–70|doi=10.1215/lt-18350307-TC-JFR-01|doi_brokendate=12 July 2025}}</ref> এই অনাকাংক্ষিত ঘটনাত অত্যন্ত লজ্জিত আৰু মৰ্মাহত হৈ মিলে কাৰ্লাইলক ক্ষতিপূৰণ হিচাপে ২০০ পাউণ্ড (যিটো ২০২১ চনৰ হিচাপত প্ৰায় ১৭,৭৪২.১৬ পাউণ্ডৰ সমান) আগবঢ়াইছিল, যদিও কাৰ্লাইলে তাৰে মাত্ৰ ১০০ পাউণ্ডহে গ্ৰহণ কৰিছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত, অৰ্থাৎ ১৮৪০-ৰ দশকৰ ফালে দুয়োৰে মাজত দেখা দিয়া আদৰ্শগত মতানৈক্যৰ বাবে এই বন্ধুত্বৰ অন্ত পৰে। অৱশ্যে বন্ধুত্বৰ যতি পৰিলেও, মিলৰ পৰৱৰ্তী কালৰ চিন্তাধাৰাত কাৰ্লাইলৰ সেই প্ৰাৰম্ভিক প্ৰভাৱ বাৰুকৈয়ে প্ৰতিফলিত হৈছিল। <ref>{{Cite book|last=Baumgarten|first1=Murray|title=The Carlyle Encyclopedia|publisher=Fairleigh Dickinson University Press|year=2004|editor-last=Cumming|editor-first=Mark|place=Madison and Teaneck, NJ|pages=326|chapter=Mill, John Stuart|isbn=978-0838637920}}</ref> ১৮৪১ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত মিলে প্ৰথমবাৰৰ বাবে অগাষ্ট কঁটৰ সৈতে যোগাযোগ কৰিছিল। তেতিয়াৰে পৰাই 'প্ৰত্যক্ষবাদ' (positivism) আৰু সমাজবিজ্ঞানৰ প্ৰতিষ্ঠাপক কঁটৰ সৈতে মিলৰ চিঠি-পত্ৰৰ জৰিয়তে এক গভীৰ বন্ধুত্ব গঢ়ি উঠিছিল। অৱশ্যে কঁটৰ সেই 'সমাজবিজ্ঞান' আধুনিক সময়ৰ সমাজবিজ্ঞানৰ দৰে নাছিল, বৰং ই আছিল সেই বিজ্ঞানৰ এক প্ৰাৰম্ভিক দৰ্শনহে। কঁটৰ এই 'প্ৰত্যক্ষবাদ'ৰ দ্বাৰা অনুপ্ৰাণিত হৈয়েই মিলে অৱশেষত জেৰেমি বেন্থামৰ 'মনস্তাত্ত্বিক অহংকাৰবাদ' (psychological egoism) আৰু মানৱ প্ৰকৃতিৰ প্ৰতি থকা বেন্থামৰ শীতল তথা বিমূৰ্ত দৃষ্টিভংগীক একেবাৰেই প্ৰত্যাখ্যান কৰিছিল, যিহেতু বেন্থামৰ চিন্তা কেৱল আইন-কানুন আৰু ৰাজনীতিৰ মাজতেই সীমাবদ্ধ আছিল। ইয়াৰ পৰিৱৰ্তে মিলে কঁটৰ দৃষ্টিভংগীকহে অধিক আদৰি লৈছিল, যি আছিল মানৱ প্ৰকৃতিৰ প্ৰতি অধিক সামাজিক, ঐতিহাসিক তথ্যৰ ওপৰত আধাৰিত, আৰু মানৱ জীৱনৰ সকলো জটিলতাক সামৰি প্ৰতিজন ব্যক্তিক গুৰুত্ব দিয়া এক বহল দৃষ্টিভংগী। এজন 'ননকনফৰ্মিষ্ট' (প্ৰচলিত ধৰ্মীয় মতৰ বিৰোধী) হিচাপে মিলে 'চাৰ্চ অৱ ইংলেণ্ড'ৰ ৩৯ টা অনুচ্ছেদৰ (Thirty-Nine Articles) প্ৰতি সন্মতি জনাবলৈ একেবাৰেই অস্বীকাৰ কৰিছিল। আৰু ঠিক এই কাৰণতেই তেওঁ অক্সফৰ্ড বা কেমব্ৰিজ বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰাৰ যোগ্যতা লাভ কৰা নাছিল। ইয়াৰ পৰিৱৰ্তে, তেওঁ পিতৃৰ পদাংক অনুসৰণ কৰি 'ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানী'ত কৰ্মজীৱন আৰম্ভ কৰে। লগতে, 'ইউনিভাৰ্চিটি কলেজ লণ্ডন'লৈ গৈ আইনশাস্ত্ৰৰ (Jurisprudence) প্ৰথমগৰাকী অধ্যাপক জন অষ্টিনৰ বক্তৃতাসমূহো নিয়মীয়াকৈ শ্ৰৱণ কৰিবলৈ লয়। <ref>{{Cite web|url=https://collections.library.cornell.edu/moa_new/index.html?c=nwng&cc=nwng&idno=nwng0033-4&node=nwng0033-4:1&frm=frameset&view=image&seq=623|title=Cornell University Library Making of America Collection|work=collections.library.cornell.edu}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত, অৰ্থাৎ ১৮৫৬ চনত তেওঁক 'আমেৰিকান একাডেমী অৱ আৰ্টছ এণ্ড চাইন্সেছ'ৰ (American Academy of Arts and Sciences) এগৰাকী সন্মানীয় বিদেশী সদস্য হিচাপে নিৰ্বাচিত কৰা হৈছিল।<ref name="AAAS">{{Cite web|title=Book of Members, 1780–2010: Chapter M|url=http://www.amacad.org/publications/BookofMembers/ChapterM.pdf|publisher=American Academy of Arts and Sciences|accessdate=15 April 2011|archivedate=9 November 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131109123554/http://www.amacad.org/publications/BookofMembers/ChapterM.pdf}}</ref> ১৮২৩ চনত মাত্ৰ ১৭ বছৰ বয়সতেই মিলে 'ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানী'ত এজন ঔপনিৱেশিক প্ৰশাসক হিচাপে নিজৰ কৰ্মজীৱন আৰম্ভ কৰিছিল আৰু তেওঁৰ এই কাৰ্যকাল ১৮৫৮ চনলৈকে চলিছিল।উল্লেখযোগ্য যে, এই ১৮৫৮ চনতেই ভাৰতত থকা কোম্পানীৰ সকলো ভূখণ্ড ব্ৰিটিছ ৰাজমুকুটে পোনপটীয়াকৈ নিজৰ অধীনলৈ নিছিল, যাৰ জৰিয়তে ভাৰতবৰ্ষৰ ওপৰত ব্ৰিটিছ চৰকাৰৰ প্ৰত্যক্ষ শাসন ব্যৱস্থা প্ৰতিষ্ঠা হৈছিল। ১৮৩৬ চনত তেওঁ কোম্পানীৰ ৰাজনৈতিক বিভাগলৈ পদোন্নতি লাভ কৰে। তাত তেওঁ দেশীয় ৰাজ্যসমূহৰ সৈতে কোম্পানীৰ সম্পৰ্কৰ বিষয়ে হোৱা চিঠি-পত্ৰৰ আদান-প্ৰদানৰ দায়িত্বত আছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত, ১৮৫৬ চনত তেওঁক 'এক্জামিনাৰ অৱ ইণ্ডিয়ান কৰেছপণ্ডেঞ্চ' (Examiner of Indian Correspondence) পদলৈ উন্নীত কৰা হয়। তেওঁৰ 'অন লিবাৰ্টি' (On Liberty), 'এ ফিউ ৱৰ্ডছ অন নন-ইণ্টাৰভেনচন' (A Few Words on Non-Intervention) আদি গ্ৰন্থ তথা অন্যান্য ৰচনাসমূহত তেওঁ এইদৰে মত প্ৰকাশ কৰিছিল যে, "অসভ্য জাতিৰ প্ৰতি কৰা যিকোনো আচৰণক আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় আইনৰ উলংঘন বুলি আখ্যা দিয়া কাৰ্যই কেৱল এয়াই প্ৰমাণ কৰে যে তেনেকৈ কোৱা মানুহজনে বিষয়টোৰ ওপৰত কেতিয়াও গমি চোৱাই নাই।" <ref>{{Cite journal|last=Klausen|first1=Jimmy Casas|title=Violence and Epistemology: J.S. Mill's Indians after the 'Mutiny'|journal=Political Research Quarterly|date=March 2016|volume=69|issue=1|pages=96–107|doi=10.1177/1065912915623379}}</ref> (অৱশ্যে, লগে লগে মিলে এই কথাও যোগ দিছিল যে, "ই অতি সহজেই নৈতিকতাৰ মহান নীতিসমূহৰ এক উলংঘন হ'ব পাৰে।") মিলৰ মতে, ভাৰতবৰ্ষৰ দৰে দেশসমূহৰ দৃষ্টিভংগী এসময়ত যথেষ্ট প্ৰগতিশীল আছিল যদিও, কালক্ৰমত সেইবোৰৰ বিকাশ আৰু উন্নয়ন একেবাৰে স্থবিৰ হৈ পৰিছিল। সেয়েহে, তেওঁ মত পোষণ কৰিছিল যে এনে অঞ্চলসমূহক এক প্ৰকাৰৰ "কল্যাণকামী স্বৈৰাচাৰ"ৰ (benevolent despotism) জৰিয়তে শাসন কৰা উচিত... "চৰ্ত এটাই যে ইয়াৰ অন্তিম লক্ষ্য কেৱলমাত্ৰ সেই ঠাইখনৰ উন্নতি সাধন কৰাহে হ'ব লাগিব।" <ref>{{Cite journal|last=Harris|first1=Abram L.|title=John Stuart Mill: Servant of the East India Company|journal=The Canadian Journal of Economics and Political Science|date=1964|volume=30|issue=2|pages=185–202|doi=10.2307/139555|jstor=139555}}</ref> যেতিয়া ব্ৰিটিছ ৰাজমুকুটে (Crown) ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ অধীনত থকা ভূখণ্ডসমূহৰ প্ৰত্যক্ষ শাসনভাৰ নিজৰ হাতলৈ নিয়াৰ প্ৰস্তাৱ আগবঢ়াইছিল, তেতিয়া কোম্পানীৰ শাসন ব্যৱস্থাক ৰক্ষা কৰি যুক্তি দৰ্শোৱাৰ দায়িত্ব মিলৰ ওপৰত ন্যস্ত কৰা হৈছিল। এই দায়িত্ব পালন কৰিবলৈ গৈয়েই তেওঁ অন্যান্য ভালেমান আৱেদন-পত্ৰৰ লগতে 'মেম'ৰেণ্ডাম অন দ্য ইমপ্ৰুভমেন্টছ ইন দ্য এডমিনিষ্ট্ৰেচন অৱ ইণ্ডিয়া ডিউৰিং দ্য লাষ্ট থাৰ্টি ইয়েৰছ' (Memorandum on the Improvements in the Administration of India during the Last Thirty Years) নামৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ স্মাৰকপত্ৰখনো ৰচনা কৰিছিল। <ref name=":0">{{Cite journal|last=Lal|first1=Vinay|authorlink1=Vinay Lal|date=1998|title='John Stuart Mill and India', a review-article|journal=New Quest|volume=54|issue=1|pages=54–64}}</ref> ভাৰতৰ নতুন 'ছেক্ৰেটেৰী অৱ ষ্টেট'ক (Secretary of State) পৰামৰ্শ দিবৰ বাবে গঠন কৰা 'কাউন্সিল অৱ ইণ্ডিয়া'ত (Council of India) তেওঁক এখন আসন যাচা হৈছিল। পিছে, ভাৰতৰ বাবে প্ৰৱৰ্তন কৰা এই নতুন প্ৰশাসনীয় ব্যৱস্থাটোৰ প্ৰতি নিজৰ অসন্তুষ্টি আৰু বিৰোধিতা প্ৰকাশ কৰি তেওঁ সেই প্ৰস্তাৱ প্ৰত্যাখ্যান কৰিলে।<ref name=":0" /> ২১ বছৰীয়া এক অন্তৰংগ বন্ধুত্বৰ পাছত ১৮৫১ চনৰ ২১ এপ্ৰিলত মিলে হেৰিয়েট টেইলৰৰ সৈতে বিবাহপাশত আৱদ্ধ হয়। তেওঁলোকৰ প্ৰথম সাক্ষাৎ হোৱাৰ সময়ত টেইলৰ এগৰাকী বিবাহিতা মহিলা আছিল। ১৮৪৯ চনত টেইলৰৰ প্ৰথম স্বামীৰ মৃত্যুৰ আগলৈকে দুয়োৰে মাজত এক ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্ক আছিল যদিও, সাধাৰণতে এই সম্পৰ্ক সম্পূৰ্ণ নিষ্কলুষ বা পৱিত্ৰ আছিল বুলিয়েই বিশ্বাস কৰা হয়। স্বামীৰ মৃত্যুৰ পাছত দুবছৰমান অপেক্ষা কৰি অৱশেষত ১৮৫১ চনত তেওঁলোক বিবাহপাশত আৱদ্ধ হয়। বিবাহৰ ঠিক পাছতেই মিলে এক বিশেষ ঘোষণাৰ জৰিয়তে ভিক্টোৰিয়ান আইন অনুসৰি স্বামী হিচাপে পত্নীৰ ওপৰত লাভ কৰা সকলো ধৰণৰ অধিকাৰ ত্যাগ কৰাৰ কথা প্ৰকাশ কৰিছিল। নাৰীবাদী অৰ্থনৈতিক চিন্তাধাৰাৰ ক্ষেত্ৰত জন ষ্টুৱাৰ্ট মিল আৰু হেৰিয়েট টেইলৰ মিলক প্ৰতিষ্ঠাপক ব্যক্তি হিচাপে গণ্য কৰা হয়। তেওঁলোকৰ যুটীয়া ৰচনাৱলী, বিশেষকৈ 'দ্য ছাবজেকচন অৱ ৱিমেন' (১৮৬৯) আৰু টেইলৰ মিলৰ 'দ্য এনফ্ৰেন্সাইজমেন্ট অৱ ৱিমেন' (১৮৫১) গ্ৰন্থত তেওঁলোকে যুক্তি দৰ্শাইছিল যে লিংগ বৈষম্য কেৱল এক নৈতিক অবিচাৰেই নহয়, বৰং ই এক অৰ্থনৈতিক অদক্ষতাও (Hansson, 2022; McCabe, 2021)। নাৰীক অৱদমিত কৰি ৰখা ধ্ৰুপদী অৰ্থনৈতিক ধাৰণাসমূহক কঠোৰভাৱে প্ৰত্যাখ্যান কৰি তেওঁলোকে আইনী সংস্কাৰ, শিক্ষাৰ অধিকাৰ আৰু নাৰীৰ স্বতন্ত্ৰতা বা স্বায়ত্তশাসনৰ হকে মাত মাতিছিল। তেওঁলোকৰ এই চিন্তাধাৰাই পৰৱৰ্তী সময়ত আধুনিক নাৰীবাদী অৰ্থনীতিবিদসকলৰ বাবে এক শক্তিশালী ভেটি গঢ়ি তুলিছিল, যিসকলে বৰ্তমান সময়ত পাৰিশ্ৰমিকবিহীন শ্ৰম, লিংগভিত্তিক মজুৰিৰ ব্যৱধান আৰু গাঁথনিগত নিপীড়নৰ তীব্ৰ সমালোচনা কৰে (Munte & Monica, 2023; Knüfer, 2023)। টেইলৰ মিলৰ একেশ্বৰবাদী (Unitarian) আৰু যুক্তিবাদী দৃষ্টিভংগীয়ে এই সমালোচনাক অধিক সমৃদ্ধ কৰিছিল। আনকি, শেহতীয়া শৈলীমিতীয় (stylometric) প্ৰমাণসমূহৰ পৰাও মিলৰ ৰচনাসমূহত টেইলৰৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অৱদান থকাৰ কথাটো স্পষ্টভাৱে প্ৰতিফলিত হৈছে (Schmidt-Petri et al., 2021)। বৰ্তমানৰ ডিজিটেল পুঁজিবাদ, শুশ্ৰূষা-কৰ্ম (care work) আৰু প্ৰজনন অধিকাৰ সম্পৰ্কীয় বিতৰ্কসমূহতো তেওঁলোকৰ সেই যুক্তিসমূহ সমানেই প্ৰাসংগিক হৈ আছে। এইবোৰে লিংগ, শ্ৰম আৰু স্বতন্ত্ৰতাৰ পাৰস্পৰিক সম্পৰ্কৰ মাজেৰে অৰ্থনৈতিক ন্যায়ক মূল্যায়ন কৰাৰ এক নিৰ্দিষ্ট দৃষ্টিভংগী প্ৰদান কৰে (Hampton, 2021; Smajdor, 2021)। নিজৰ যোগ্যতাৰে প্ৰতিষ্ঠিত হেৰিয়েট টেইলৰে বন্ধুত্ব আৰু বিবাহ, দুয়োটা সময়তেই মিলৰ ৰচনা আৰু চিন্তাধাৰাৰ ওপৰত এক গভীৰ প্ৰভাৱ পেলাইছিল। টেইলৰৰ সৈতে থকা তেওঁৰ সম্পৰ্কই নাৰী অধিকাৰৰ প্ৰতি মিলৰ সমৰ্থনক অধিক সুদৃঢ় কৰি তুলিছিল। তেওঁ কৈছিল যে ঘৰুৱা হিংসাৰ বিৰুদ্ধে আৰু নাৰী অধিকাৰৰ সপক্ষে গ্ৰহণ কৰা স্থিতিৰ ক্ষেত্ৰত তেওঁ "প্ৰধানকৈ নিজৰ পত্নীৰ এজন লিপিকাৰ (amanuensis)" হে আছিল মাত্ৰ।তেওঁ পত্নীৰ মনটো বা মেধাক এক "নিখুঁত আহিলা" বুলি আখ্যা দিছিল আৰু কৈছিল যে "লেখকৰ (অৰ্থাৎ মিলৰ নিজৰ) চিনাকি সকলো ব্যক্তিৰ ভিতৰতেই তেওঁ আছিল সৰ্বাধিক অৰ্হতাসম্পন্ন"। তেওঁৰ বিখ্যাত গ্ৰন্থ 'অন লিবাৰ্টি'ৰ (On Liberty) চূড়ান্ত সংশোধনীৰ ক্ষেত্ৰতো মিলে পত্নীৰ প্ৰভাৱৰ কথা স্বীকাৰ কৰিছে। এই গ্ৰন্থখন টেইলৰৰ মৃত্যুৰ কিছু সময়ৰ পাছতেই প্ৰকাশ পাইছিল। মিলৰ সৈতে বিবাহপাশত আৱদ্ধ হোৱাৰ মাত্ৰ সাত বছৰৰ পাছতেই, অৰ্থাৎ ১৮৫৮ চনত হাওঁফাওঁৰ গুৰুতৰ সংক্ৰমণ বা শ্বাসৰুদ্ধতাত (severe lung congestion) আক্ৰান্ত হৈ টেইলৰৰ মৃত্যু হয়। ১৮৬৫ চনৰ পৰা ১৮৬৮ চনলৈকে মিলে 'ছেইন্ট এণ্ড্ৰিউজ বিশ্ববিদ্যালয়'ৰ (University of St Andrews) 'লৰ্ড ৰেক্টৰ' (Lord Rector) হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল। ১৮৬৭ চনৰ ১ ফেব্ৰুৱাৰীত বিশ্ববিদ্যালয়ত প্ৰদান কৰা তেওঁৰ উদ্বোধনী ভাষণত তেওঁ বৰ্তমানৰ সেই অতি জনপ্ৰিয় (কিন্তু প্ৰায়ে ভুলকৈ আন ব্যক্তিৰ নামত আৰোপ কৰা) মন্তব্যটো কৰিছিল যে, "অসাধু লোকসকলৰ উদ্দেশ্য সিদ্ধিৰ বাবে ইমানেই যথেষ্ট যে, ভাল মানুহবোৰে একো নকৰাকৈ যেন কেৱল নীৰৱ দৰ্শক হৈ চাই থাকে।" মিলে যে তেওঁৰ ভাষণত সেই বাক্যটো অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছিল, সেয়া এক ঐতিহাসিক সত্য। কিন্তু ইয়াৰ অৰ্থ কোনোমতেই এয়া নহয় যে বাক্যটোৱে তেওঁৰ এক সম্পূৰ্ণ মৌলিক ধাৰণা বা অন্তৰ্দৃষ্টি প্ৰকাশ কৰিছিল। সেই একে সময়ছোৱাতে, অৰ্থাৎ ১৮৬৫ চনৰ পৰা ১৮৬৮ চনলৈকে তেওঁ 'চিটি অৱ ৱেষ্টমিনষ্টাৰ'ৰ (City of Westminster) সংসদৰ সদস্য (MP) হিচাপেও কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল। তেওঁ 'লিবাৰেল পাৰ্টি'ৰ হৈ প্ৰতিনিধিত্ব কৰিছিল। এজন সাংসদ হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰা সময়ছোৱাত, মিলে আয়াৰলেণ্ডৰ ওপৰত থকা বোজাসমূহ লাঘৱ কৰাৰ সপক্ষে মাত মাতিছিল। ১৮৬৬ চনত, সংসদৰ ইতিহাসত হেনৰি হাণ্টৰ পাছত মহিলাৰ ভোটাধিকাৰৰ দাবী উত্থাপন কৰা তেওঁ দ্বিতীয়গৰাকী ব্যক্তিত পৰিণত হয় আৰু পৰৱৰ্তী বিতৰ্কসমূহত তেওঁ নিজৰ এই স্থিতিক প্ৰবলভাৱে ৰক্ষা তথা সমৰ্থন কৰিছিল। ইয়াৰ লগতে তেওঁ শ্ৰমিক সংঘ (labour unions) আৰু কৃষি সমবায়ৰ (farm cooperatives) দৰে সামাজিক সংস্কাৰসমূহৰো এজন শক্তিশালী প্ৰবক্তা হৈ পৰিছিল। তেওঁৰ 'কন্সিডাৰেচনছ অন ৰিপ্ৰেজেন্টেটিভ গভৰ্নমেণ্ট' (Considerations on Representative Government) গ্ৰন্থখনত তেওঁ সংসদ আৰু নিৰ্বাচনী ব্যৱস্থাৰ বিভিন্ন সংস্কাৰৰ আহ্বান জনাইছিল, যাৰ ভিতৰত বিশেষকৈ সমানুপাতিক প্ৰতিনিধিত্ব (proportional representation), একক হস্তান্তৰযোগ্য ভোট (single transferable vote), আৰু ভোটাধিকাৰৰ সম্প্ৰসাৰণ (extension of suffrage) অন্যতম আছিল। ১৮৬৮ চনৰ এপ্ৰিল মাহত, 'হাউছ অৱ কমন্স'ৰ এখন বিতৰ্কত তেওঁ জঘন্য হত্যাকাণ্ডৰ (aggravated murder) দৰে অপৰাধৰ বাবে মৃত্যুদণ্ড বাহাল ৰখাৰ সপক্ষে মত প্ৰকাশ কৰিছিল; তেওঁ মৃত্যুদণ্ড বিলুপ্ত কৰা কাৰ্য্যক "দেশৰ সাধাৰণ মানুহৰ মনত সৃষ্টি হোৱা এক প্ৰকাৰৰ দুৰ্বলতা বা কাপুৰুষতা" ("an effeminacy in the general mind of the country") বুলি আখ্যা দিছিল। (কোৱা হয় ১৮৬৮ চনত যেতিয়া তেওঁৰ প্ৰথম কাৰ্যকাল শেষ হৈছিল, তেতিয়া তেওঁৰ স্বাধীন মনোভাৱৰ বাবে কোনো দলে তেওঁক মনোনীত কৰা নাছিল। <ref>{{Cite book|title=Report of meeting on Proportional representation or effective voting (1894)|place=|pages=25}}</ref> ) ১৮৬৭ চনত তেওঁ আমেৰিকান ফিল'চফিকেল ছ'চাইটিৰ সদস্য হিচাপে নিৰ্বাচিত হয় <ref>{{Cite web|title=APS Member History|url=https://search.amphilsoc.org/memhist/search?creator=&title=&subject=&subdiv=&mem=&year=1867&year-max=1867&dead=&keyword=&smode=advanced|accessdate=2021-04-21|work=search.amphilsoc.org|archivedate=26 March 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230326030206/https://search.amphilsoc.org/memhist/search?creator=&title=&subject=&subdiv=&mem=&year=1867&year-max=1867&dead=&keyword=&smode=advanced}}</ref> তেওঁ দাৰ্শনিক [[বাৰ্ট্ৰেণ্ড ৰাছেল|বাৰ্ট্ৰেণ্ড ৰাছেলৰ]] গডফাদাৰ আছিল ৷ <ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/1996/12/06/books/more-adept-with-concepts-than-people.html|title=More Adept With Concepts Than People|newspaper=[[The New York Times]]|date=1996-12-06|access-date=2022-03-19}}</ref> ধৰ্মীয় দৃষ্টিভংগীৰ ক্ষেত্ৰত মিল এজন অজ্ঞেয়বাদী (agnostic) আৰু সংশয়বাদী (sceptic) আছিল। অৱশ্যে, ঈশ্বৰৰ অস্তিত্বৰ প্ৰশ্নটোৰ সঠিক উত্তৰ প্ৰমাণ কৰাৰ প্ৰসংগত মিলে বিশ্বাস কৰিছিল যে ই 'এক অতি সম্ভাৱ্য প্ৰকল্প' (a very probable hypothesis)। তেওঁ লগতে এই কথাও স্বীকাৰ কৰিছিল যে কেৱল আশাৰ আধাৰত বা সামগ্ৰিকভাৱে জীৱনৰ প্ৰকৃত অৰ্থ বিচাৰি উলিওৱাৰ প্ৰচেষ্টাৰ ফলস্বৰূপে ঈশ্বৰৰ প্ৰতি বিশ্বাস ৰখাটো সম্পূৰ্ণ যুক্তিসংগত আৰু বৈধ। <ref>{{Cite journal|date=28 March 1885|title=Editorial Notes|url=https://books.google.com/books?id=mbxCAAAAYAAJ&pg=PA203|journal=[[Secular Review]]|volume=16|page=203|quote=It has always seemed to us that this is one of the instances in which Mill approached, out of deference to conventional opinion, as near to the borderland of [[Immanuel Kant|Cant]] as he well could without compromising his pride of place as a recognised thinker and sceptic.|number=13}}</ref> <ref>{{Cite book|title=John Stuart Mill and the Religion of Humanity|year=2002|publisher=University of Missouri Press|isbn=978-0826263278|page=65|last=Linda C. Raeder|chapter=Spirit of the Age|quote=Comte welcomed the prospect of being attacked publicly for his irreligion, he said, as this would permit him to clarify the nonatheistic nature of his and Mill's "atheism".}}</ref> <ref>{{Cite book|last=Larsen|first1=Timothy|author-link=Timothy Larsen|url=https://books.google.com/books?id=EP9eDwAAQBAJ&pg=PA15|title=John Stuart Mill: A Secular Life|publisher=[[Oxford University Press]]|year=2018|isbn=978-0198753155|page=14|quote=A letter John wrote from Forde Abbey when he was eight years old casually mentions in his general report of his activities that he too had been to Thorncombe parish church, so even when Bentham had home-field advantage, the boy was still receiving a Christian spiritual formation. Indeed, Mill occasionally attended Christian worship services during his teen years and thereafter for the rest of his life.}}</ref> <ref>{{Cite web|title=A surprisingly religious John Stuart Mill|url=https://blog.oup.com/2018/12/surprisingly-religious-john-stuart-mill/|last=Larsen|first=Timothy|authorlink=Timothy Larsen|quote=TL: Mill decided that strictly in terms of proof the right answer to that question of God's existence is that it is 'a very probable hypothesis.' He also thought it was perfectly rational and legitimate to believe in God as an act of hope or as the result of one's efforts to discern the meaning of life as a whole.|date=7 December 2018|accessdate=12 March 2019|archivedate=3 February 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210203135200/https://blog.oup.com/2018/12/surprisingly-religious-john-stuart-mill/}}</ref> তেওঁৰ সময়ৰ আন দাৰ্শনিকসকলৰ দৰে মিলৰো উদ্ভিদ বিজ্ঞানৰ প্ৰতি আগ্ৰহ আছিল। <ref name="flannery1">{{Cite web|url=https://herbariumworld.wordpress.com/2020/10/12/other-callings-philosophers/|title=Other Callings: Philosophers|last=Flannery|first=Maura|date=12 October 2020|work=Herbarium World|publisher=Wordpress|accessdate=22 November 2024|quote=Probably the most long-term collector among philosophers was John Stuart Mill, who was interested in botany throughout his life in part because he saw the hierarchical classification of living things as a model for ordering many aspects of human affairs such as law.}}</ref> <ref name="flannery2">{{Cite book|last=Flannery|first1=Maura|date=2023|title=In the Herbarium: The Hidden World of Collecting and Preserving Plants|place=United States of America|publisher=Yale University Press|page=144|isbn=978-0300247916}}</ref> বিশ্বাস কৰা হয় যে, ফ্ৰান্সৰ আভিগননত অৱস্থিত '''<nowiki/>'মিউজিয়াম ৰিকুৱেন'ত''' (Museum Requien) তেওঁৰ প্ৰায় ১,০০০ নমুনা সংৰক্ষিত হৈ আছে। ইয়াৰ লগতে, মিলৰ মৃত্যুৰ পাছত তেওঁৰ সতীয়া কন্যা হেলেন টেইলৰে '''<nowiki/>'কিউ হাৰ্বেৰিয়াম'লৈ''' (Kew Herbarium) তেওঁৰ সংগ্ৰহৰ কিছুমান নমুনা দান কৰিছিল। <ref name="encounter">{{Cite journal|last=Curtis|first1=Simon|date=1988|title=The philosopher's flowers: John Stuart Mill as botanist|journal=[[Encounter (magazine)|Encounter]]|volume=80|issue=2|pages=2–33}}</ref> দক্ষিণ গোলাৰ্ধত অষ্ট্ৰেলিয়াৰ ৰয়েল বটানিক গাৰ্ডেন ভিক্টোৰিয়াত থকা নেচনেল হাৰ্বেৰিয়াম অৱ ভিক্টোৰিয়াতো নমুনা পোৱা যায়। <ref name="Bionomia">{{Cite web|url=https://bionomia.net/Q50020/deposited-at|title=John Stuart Mill: Specimens collected|work=Bionomia|accessdate=15 November 2024}}</ref> ১৮৭৩ চনৰ ৭ মে' তাৰিখে ৬৬ বছৰ বয়সত আভিগননত 'এৰিচিপেলাছ' (erysipelas) নামৰ ৰোগত আক্ৰান্ত হৈ মিলৰ মৃত্যু হয়। সেই ঠাইতে তেওঁৰ মৃতদেহটো তেওঁৰ পত্নীৰ সমাধিৰ কাষত সমাধিস্থ কৰা হৈছিল। তেওঁ নিজৰ সকলো সা-সম্পত্তি সতীয়া কন্যা হেলেন টেইলৰৰ নামত উইল কৰি থৈ গৈছিল আৰু লগতে তেওঁক নিজৰ সাহিত্যিক কৰ্মৰাজিৰ তত্ত্বাৱধায়ক হিচাপে নিযুক্ত কৰিছিল। <ref>{{Cite news|title=Characteristic Will of John Stuart Mill|url=https://timesmachine.nytimes.com/timesmachine/1873/09/14/79046949.html?pageNumber=3|access-date=2025-03-15|newspaper=The New York Times|language=en}}</ref> [[শ্ৰেণী:Webarchive template wayback links]] [[শ্ৰেণী:Articles with hCards]] [[শ্ৰেণী:অপৰ্যালোচিত অনুবাদসহ পৃষ্ঠা]] 59wgjg17d8p841s4fgccpygpjc0q38r 612372 612371 2026-06-15T09:11:49Z ৰঞ্জন ভূঞা 9637 612372 wikitext text/x-wiki    '''জন ষ্টুৱাৰ্ট মিল''' (ইংৰাজীঃ John Stuart Mill; 20 মে '1806-7 মে' 1873) এজন ইংৰাজ [[দৰ্শন|দাৰ্শনিক]], ৰাজনৈতিক অৰ্থনীতিবিদ, ৰাজনীতিবিদ আৰু অসামৰিক সেৱাৰ বিষয়া আছিল। [[উদাৰনৈতিকতাবাদ|উদাৰতাবাদ]] আৰু সামাজিক উদাৰতাবাদৰ ইতিহাসৰ অন্যতম প্ৰভাৱশালী চিন্তাবিদ হিচাপে তেওঁ সামাজিক তত্ত্ব, ৰাজনৈতিক তত্ত্ব আৰু ৰাজনৈতিক অৰ্থনীতিলৈ ব্যাপক অৱদান আগবঢ়াইছিল।<ref>{{Cite web|title=Utilitarianism and the New Liberalism {{!}} History of ideas and intellectual history|url=https://www.cambridge.org/us/academic/subjects/history/history-ideas-and-intellectual-history/utilitarianism-and-new-liberalism,%20https://www.cambridge.org/us/academic/subjects/history/history-ideas-and-intellectual-history|accessdate=29 September 2022|work=Cambridge University Press|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|last=Brink|first1=David O.|year=2013|title=Mill's Progressive Principles|chapter=Liberalism, utilitarianism, and rights|pages=214–233|chapter-url=https://academic.oup.com/book/12215/chapter/161685296|language=en|doi=10.1093/acprof:oso/9780199672141.003.0009|isbn=978-0199672141|access-date=30 September 2022|archivedate=17 January 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230117052049/https://academic.oup.com/book/12215/chapter-abstract/161685296?redirectedFrom=fulltext}}</ref> ''ষ্টেনফৰ্ড এনচাইক্লোপিডিয়া অৱ ফিলোচফি'' দ্বাৰা "ঊনবিংশ শতিকাৰ আটাইতকৈ প্ৰভাৱশালী ইংৰাজী ভাষী দাৰ্শনিক" বুলি অভিহিত কৰা মিলে সীমাহীন ৰাষ্ট্ৰ আৰু সামাজিক নিয়ন্ত্ৰণৰ বিৰুদ্ধে ব্যক্তিৰ স্বাধীনতাক এক ন্যায্যতা হিচাপে বিবেচনা কৰিছিল।<ref name=":1">{{Cite encyclopedia |title=John Stuart Mill |encyclopedia=The Stanford Encyclopedia of Philosophy |publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University |url=https://plato.stanford.edu/archives/sum2011/entries/mill/ |access-date=25 April 2026 |last=Brink |first=David |editor-last=Zalta |editor-first=Edward N. |edition=Summer 2011}}</ref><ref>{{Cite web|title=John Stuart Mill's ''On Liberty''|url=http://www.victorianweb.org/philosophy/mill/liberty.html|date=6 November 2000|publisher=victorianweb|accessdate=23 July 2009|quote=''On Liberty'' is a rational justification of the freedom of the individual in opposition to the claims of the state to impose unlimited control and is thus a defence of the rights of the individual against the state.|archivedate=27 January 2003|archiveurl=https://web.archive.org/web/20030127020006/http://www.victorianweb.org/philosophy/mill/liberty.html}}</ref> তেওঁ আনুপাতিক প্ৰতিনিধিত্ব, নাৰী মুক্তি, শ্ৰমিক সংগঠন আৰু কৃষি সমবায়ৰ বিকাশৰ দৰে ৰাজনৈতিক আৰু সামাজিক সংস্কাৰৰ পোষকতা কৰিছিল। কলম্বিয়া এনচাইক্ল'পিডিয়াত মিলক এনেদৰে বৰ্ণনা কৰা হৈছে যে তেওঁ মাজে-সময়ে "সমাজবাদৰ ওচৰ চাপিছিল, যিটো তত্ত্ব তেওঁৰ পূৰ্বসূৰীসকলৰ বাবে অতি বিতৃষ্ণাদায়ক আছিল।"<ref>{{Cite book|title=The Columbia Encyclopedia|publisher=Columbia University Press|year=2000|isbn=978-0787650155|editor-last=Lagassé|editor-first=Paul|edition=6th|place=New York, NY|pages=1842}}</ref> তেওঁৰ পূৰ্বসূৰী জেৰেমি বেন্থামে গঢ় দিয়া 'উপযোগিতাবাদ' নামৰ নৈতিক তত্ত্বটোৰ তেওঁ এজন প্ৰধান সমৰ্থক আছিল। বৈজ্ঞানিক পদ্ধতিৰ অধ্যয়ন আৰু গৱেষণাৰ ক্ষেত্ৰলৈকো তেওঁৰ উল্লেখনীয় অৱদান আছিল। পিছে এই বিষয়ত তেওঁৰ জ্ঞান মূলতঃ আনৰ লেখনিৰ ওপৰতেই নিৰ্ভৰশীল আছিল— বিশেষকৈ উইলিয়াম হোৱেল, জন হাৰ্ছেল আৰু অগাষ্ট কঁটৰ ৰচনাৰাজি, লগতে আলেকজেণ্ডাৰ বেইনে তেওঁৰ হৈ কৰা গৱেষণাৰ ওপৰত। আনকি হোৱেলৰ সৈতে তেওঁৰ লিখিত ৰূপত বিতৰ্কও চলিছিল।<ref name=":1">{{Cite encyclopedia |title=John Stuart Mill |encyclopedia=The Stanford Encyclopedia of Philosophy |publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University |url=https://plato.stanford.edu/archives/sum2011/entries/mill/ |access-date=25 April 2026 |last=Brink |first=David |editor-last=Zalta |editor-first=Edward N. |edition=Summer 2011}}</ref> লিবাৰেল পাৰ্টিৰ সদস্য তথা প্ৰাৰম্ভিক সময়ৰ অন্যতম নাৰীবাদী গ্ৰন্থ 'দ্য ছাবজেকচন অৱ ৱিমেন' (১৮৬৯)-ৰ সহ-লেখক আছিল মিল। আনকি, ১৮৩২ চনত হেনৰী হাণ্টৰ পাছতেই নাৰীৰ ভোটাধিকাৰৰ সপক্ষে মাত মতা তেওঁ আছিল সংসদৰ দ্বিতীয়জন সাংসদ।<ref>{{Cite web|url=https://www.parliament.uk/about/living-heritage/transformingsociety/electionsvoting/womenvote/parliamentary-collections/1866-suffrage-petition/the-first-petition/|title=Orator Hunt and the first suffrage petition 1832|work=UK Parliament|accessdate=6 January 2019|archivedate=20 January 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210120080322/https://www.parliament.uk/about/living-heritage/transformingsociety/electionsvoting/womenvote/parliamentary-collections/1866-suffrage-petition/the-first-petition/}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.parliament.uk/about/living-heritage/transformingsociety/electionsvoting/womenvote/parliamentary-collections/1866-suffrage-petition/john-stuart-mill/|title=John Stuart Mill and the 1866 petition|work=UK Parliament|accessdate=16 February 2017|archivedate=13 April 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200413123325/https://www.parliament.uk/about/living-heritage/transformingsociety/electionsvoting/womenvote/parliamentary-collections/1866-suffrage-petition/john-stuart-mill/}}</ref>১৮৫৯ চনত প্ৰকাশিত তেওঁৰ প্ৰবন্ধ 'অন লিবাৰ্টি'ত (On Liberty) দাঙি ধৰা ধাৰণাসমূহ আজিও বহুতো ৰাজনৈতিক চিন্তাধাৰাৰ মূল ভেটি হৈ আছে। আনকি, মিলৰ নিজৰ দলটোৰেই উত্তৰাধিকাৰী হিচাপে পৰিচিত 'লিবাৰেল ডেমক্ৰেট' দলৰ সভাপতিজনক তেওঁৰ পদবী আৰু দায়িত্বভাৰৰ প্ৰতীক হিচাপে এই গ্ৰন্থখনৰ এটি প্ৰতিলিপি অৰ্পণ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web|url=https://fivebooks.com/best-books/nick-clegg-favourite-books/#book-558|title=Nick Clegg on his Favourite Books|last=Books|first=Five|work=Five Books|accessdate=11 August 2025|quote=The tradition is that it is given to the president of the Liberal Democrats. The traditions of J. S. Mill are still handed down like some sort of totemic emblem of everything that we’re supposed to still believe in, even now. It’s extraordinary, given it was written in 1859.}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://fivebooks.com/book/on-liberty-by-john-stuart-mill/|title=On Liberty {{!}} Five Books Expert Reviews|last=Books|first=Five|work=Five Books|accessdate=11 August 2025|archivedate=24 March 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190324224348/https://fivebooks.com/book/on-liberty-by-john-stuart-mill/}}</ref> == জীৱনী == স্কটিছ দাৰ্শনিক, বুৰঞ্জীবিদ তথা অৰ্থনীতিবিদ জেমছ মিল আৰু হেৰিয়েট বেৰ'ৰ জ্যেষ্ঠ পুত্ৰ জন ষ্টুৱাৰ্ট মিলৰ জন্ম হৈছিল পেণ্টনভিলৰ ১৩ নং ৰডনি ষ্ট্ৰীটত। সেই সময়ত এই ঠাইখন ৰাজধানী চহৰখনৰ একেবাৰে দাঁতিকাষৰীয়া অঞ্চল আছিল যদিও বৰ্তমান ই মধ্য লণ্ডনৰ অন্তৰ্গত। দেউতাকৰ তত্ত্বাৱধানতেই জন ষ্টুৱাৰ্টে শিক্ষা গ্ৰহণ কৰিছিল, য'ত জেৰেমি বেন্থাম আৰু ফ্ৰান্সিছ প্লেচে পৰামৰ্শ আৰু সহযোগিতা আগবঢ়াইছিল। উল্লেখযোগ্য যে, দেউতাক জেমছ মিলে এসময়ত বেন্থামৰ হৈ নেপথ্যৰ লেখক (ঘ'ষ্টৰাইটাৰ) হিচাপেও কাম কৰিছিল। <ref>{{Cite book|last=Hamblin|first1=Charles L.|title=Fallacies|year=1970|publisher=Menthuen & Co Ltd|edition=1st|place=London, England|page=175}}</ref> তেওঁক অতি কঠোৰ নীতি-নিয়ম আৰু অনুশাসনৰ মাজেৰে ডাঙৰ-দীঘল কৰা হৈছিল। আনকি, নিজৰ ভাই-ভনীৰ বাহিৰে সমবয়সীয়া আন ল'ৰা-ছোৱালীৰ লগত মিলা-মিছা কৰাৰ পৰাও তেওঁক ইচ্ছাকৃতভাৱে দূৰত ৰখা হৈছিল। তেওঁৰ পিতৃ আছিল বেন্থামৰ অনুগামী আৰু 'অনুষঙ্গবাদ'ৰ (associationism) সমৰ্থক। পিতৃৰ এটা স্পষ্ট লক্ষ্য আছিল— পুত্ৰক এনে এক অসাধাৰণ মেধাৱী ৰূপত গঢ়ি তোলা, যিয়ে তেওঁ আৰু বেন্থামৰ মৃত্যুৰ পাছতো উপযোগিতাবাদৰ ধাৰণা আৰু ইয়াৰ প্ৰসাৰৰ কাম অবিৰতভাৱে আগুৱাই নিব পাৰে।<ref>{{Cite book|last=Halevy|first1=Elie|title=The Growth of Philosophic Radicalism|year=1966|publisher=Beacon Press|isbn=978-0191010200|pages=282–284}}</ref> শৈশৱৰে পৰাই মিল আছিল অসাধাৰণ মেধাৰ অধিকাৰী। নিজৰ আত্মজীৱনীত তেওঁ শিক্ষাগ্ৰহণৰ দিনবোৰৰ কথা বৰ্ণনা কৰি গৈছে। মাত্ৰ তিনি বছৰ বয়সতেই তেওঁক গ্ৰীক ভাষাৰ শিক্ষা দিয়া হৈছিল। <ref name="digital.library.cornell.edu">{{Cite web|url=https://collections.library.cornell.edu/moa_new/index.html?c=nwng;cc=nwng;rgn=full+text;idno=nwng0033-4;didno=nwng0033-4;view=image;seq=620;node=nwng0033-4:1;page=root;size=s;frm=frameset|title=Cornell University Library Making of America Collection|work=collections.library.cornell.edu}}</ref>আঠ বছৰ বয়সৰ ভিতৰতেই তেওঁ 'ইছপৰ সাধু', জেনোফনৰ 'এনাবাচিছ' আৰু হেৰোডটাছৰ সমগ্ৰ ৰচনা পঢ়ি শেষ কৰিছিল। কেৱল সেয়াই নহয়, সেই কুমলীয়া বয়সতেই তেওঁ লুচিয়ান, ডায়োজিনিছ লেয়াৰ্টিয়াছ, আইছ'ক্ৰেটিছৰ ৰচনাৱলী আৰু প্লেটোৰ ছখনকৈ 'ডায়লগ'ৰ সৈতেও পৰিচিত হৈ পৰিছিল।<ref name="digital.library.cornell.edu" /> ইয়াৰ উপৰিও তেওঁ ইংৰাজী ভাষাত ইতিহাসৰ ভালেমান সমল অধ্যয়ন কৰিছিল আৰু তেওঁক পাটীগণিত, পদাৰ্থবিজ্ঞান তথা জ্যোতিৰ্বিজ্ঞানৰো শিক্ষা প্ৰদান কৰা হৈছিল। আঠ বছৰ বয়সত মিলে লেটিন ভাষা, ইউক্লিডৰ ৰচনা আৰু বীজগণিতৰ অধ্যয়ন আৰম্ভ কৰাৰ লগতে পৰিয়ালৰ সৰু ভাই-ভনীহঁতক পঢ়ুৱাবৰ বাবে শিক্ষকৰ দায়িত্বও গ্ৰহণ কৰিছিল। যদিও ইতিহাসেই তেওঁৰ অধ্যয়নৰ মূল বিষয় আছিল, তথাপিও শিক্ষানুষ্ঠানত সাধাৰণতে পঢ়োৱা প্ৰায়বোৰ লেটিন আৰু গ্ৰীক লেখকৰ ৰচনা তেওঁ পঢ়ি শেষ কৰিছিল। আনকি, দহ বছৰ বয়সৰ ভিতৰতেই তেওঁ প্লেটো আৰু ডেম'স্থেনিছৰ ৰচনাসমূহো অনায়াসে পঢ়ি আয়ত্ত কৰিব পৰা হৈছিল। দেউতাকে আকৌ মিলৰ বাবে কবিতা চৰ্চা আৰু ৰচনা কৰাটোও সমানেই গুৰুত্বপূৰ্ণ বুলি ভাবিছিল। তেওঁৰ একেবাৰে প্ৰাৰম্ভিক কাব্যিক ৰচনাসমূহৰ ভিতৰত এটা আছিল মহাকাব্য 'ইলিয়াড'ৰ কাহিনীভাগক আগুৱাই নি লিখা এক প্ৰয়াস। আজৰি সময়খিনিত তেওঁ প্ৰাকৃতিক বিজ্ঞানৰ লগতে 'ডন কুইকচোট' আৰু 'ৰবিনছন ক্ৰুচ'ৰ দৰে জনপ্ৰিয় উপন্যাস পঢ়িও আনন্দ লাভ কৰিছিল। ১৮১৮ চনত তেওঁৰ পিতৃৰ গ্ৰন্থ 'দ্য হিষ্ট্ৰী অৱ ব্ৰিটিছ ইণ্ডিয়া' (The History of British India) প্ৰকাশ পায়। ইয়াৰ ঠিক পাছতেই, প্ৰায় বাৰ বছৰ বয়সত মিলে পৰম্পৰাগত তৰ্কশাস্ত্ৰৰ (scholastic logic) গভীৰ অধ্যয়ন আৰম্ভ কৰে আৰু একে সময়তে এৰিষ্টটলৰ তৰ্কশাস্ত্ৰ বিষয়ক ৰচনাসমূহো তাৰ মূল ভাষাতেই পঢ়িবলৈ লয়। পৰৱৰ্তী বছৰটোত তেওঁ ৰাজনৈতিক অৰ্থনীতিৰ সৈতে পৰিচিত হয় আৰু দেউতাকৰ তত্ত্বাৱধানত আডাম স্মিথ তথা ডেভিদ ৰিকাৰ্ডোৰ ধাৰণাসমূহ অধ্যয়ন কৰে। ইয়াৰ জৰিয়তে তেওঁ অৱশেষত এই অৰ্থনীতিবিদসকলৰ 'উৎপাদনৰ কাৰক' সম্পৰ্কীয় ধ্ৰুপদী অৰ্থনৈতিক দৃষ্টিভংগীটো আয়ত্ত কৰিবলৈ সক্ষম হৈছিল। মিলে দৈনিক গ্ৰহণ কৰা অৰ্থনীতিৰ পাঠসমূহৰ ওপৰত প্ৰস্তুত কৰা লিখিত টোকা বা প্ৰতিবেদনসমূহৰ সহায়তেই ১৮২১ চনত তেওঁৰ পিতৃয়ে 'এলিমেন্টছ অৱ পলিটিকেল ইকনমি' (Elements of Political Economy) নামৰ গ্ৰন্থখন ৰচনা কৰিছিল। ডেভিদ ৰিকাৰ্ডোৰ অৰ্থনৈতিক ধাৰণাসমূহৰ প্ৰসাৰ ঘটোৱাৰ উদ্দেশ্যে ৰচিত এইখন এখন পাঠ্যপুথি আছিল, অৱশ্যে গ্ৰন্থখনে বিশেষ জনপ্ৰিয়তা লাভ কৰিবলৈ সক্ষম নহ'ল। <ref name="Rothbard2006">{{Cite book|last=Murray N. Rothbard|title=An Austrian Perspective on the History of Economic Thought|url=https://archive.org/details/bub_gb_MCcWhLmRo-cC|access-date=21 January 2011|year=2006|publisher=Ludwig von Mises Institute|isbn=978-0945466482|page=[https://archive.org/details/bub_gb_MCcWhLmRo-cC/page/n121 105]}}</ref> দেউতাকৰ এজন ঘনিষ্ঠ বন্ধু ৰিকাৰ্ডোৱে মিলক প্ৰায়ে নিজৰ ঘৰলৈ মাতি নিছিল আৰু দুয়ো একেলগে খোজ কাঢ়ি কাঢ়ি ৰাজনৈতিক অৰ্থনীতিৰ বিষয়ে আলোচনা কৰিছিল। চৈধ্য বছৰ বয়সত মিলে ফ্ৰান্সলৈ গৈ জেৰেমি বেন্থামৰ ভাতৃ ছাৰ চেমুৱেল বেন্থামৰ পৰিয়ালৰ সৈতে এবছৰ কাল অতিবাহিত কৰিছিল। সেই সময়ছোৱাত তেওঁ জৰ্জ এনচৰৰ সান্নিধ্যও লাভ কৰিছিল, যিজনে তেতিয়া থমাছ মালথাছৰ ৰাজনৈতিক অৰ্থনীতিৰ বিৰুদ্ধে তীব্ৰ সমালোচনা আৰু তৰ্কযুদ্ধ চলাই আছিল। <ref>{{Cite web|last=Ritchey|first=Rosemary|date=2009|title=Ensor, George {{!}} Dictionary of Irish Biography|url=https://www.dib.ie/biography/ensor-george-a2931|accessdate=2023-02-17|work=www.dib.ie|language=en|archivedate=23 September 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230923234855/https://www.dib.ie/biography/ensor-george-a2931}}</ref> <ref>{{Cite book|last=Mill|first1=John Stuart|url=https://oll-resources.s3.us-east-2.amazonaws.com/oll3/store/titles/260/Mill_0223-26_EBk_v6.0.pdf|title=The Collected Works of John Stuart Mill, Vol. XXVI – Journals and Debating Speeches, Part I [1820]|publisher=Routledge and Kegan Paul|year=1988|place=London|pages=53–58}}</ref> তাত দেখা পোৱা পাহাৰীয়া দৃশ্যৰাজিয়ে তেওঁৰ মনত পাহাৰীয়া প্ৰকৃতিৰ প্ৰতি এক আজীৱন অনুৰাগৰ সৃষ্টি কৰিছিল। ফৰাচীসকলৰ প্ৰাণৱন্ত আৰু আন্তৰিকতাপূৰ্ণ জীৱনশৈলীয়েও তেওঁৰ মনত গভীৰ সাঁচ বহুৱাইছিল। মণ্টপেলিয়াৰত থকা সময়ছোৱাত তেওঁ 'বিজ্ঞান অনুষদ'ত (Faculté des Sciences) ৰসায়ন বিজ্ঞান, প্ৰাণীবিজ্ঞান আৰু তৰ্কশাস্ত্ৰৰ শীতকালীন পাঠ্যক্ৰম গ্ৰহণ কৰাৰ লগতে উচ্চ গণিতৰো এটা পাঠ্যক্ৰম অধ্যয়ন কৰিছিল। ফ্ৰান্সলৈ অহা-যোৱা কৰাৰ পথত তেওঁ পেৰিছত দেউতাকৰ বন্ধু তথা বিখ্যাত অৰ্থনীতিবিদ জাঁ-বেপ্টিষ্ট ছে'ৰ (Jean-Baptiste Say) বাসগৃহত কেইদিনমানৰ বাবে আলহী হৈছিল। তাতেই তেওঁ 'লিবাৰেল পাৰ্টি'ৰ ভালেসংখ্যক নেতাৰ লগতে হেনৰি ছেন্ট-ছাইমনকে (Henri Saint-Simon) ধৰি পেৰিছৰ বহুকেইজন বিশিষ্ট ব্যক্তিক লগ পোৱাৰ সুযোগ লাভ কৰিছিল। কুৰি বছৰ বয়সত মিলে কেইবামাহো ধৰি তীব্ৰ মানসিক বিষাদৰ মাজেৰে দিন পাৰ কৰিছিল, আনকি তেওঁ আত্মহত্যাৰ কথাও চিন্তা কৰিছিল। নিজৰ আত্মজীৱনীৰ পঞ্চম অধ্যায়ৰ আৰম্ভণিতে উল্লেখ কৰা অনুসৰি, তেওঁ এবাৰ নিজকে প্ৰশ্ন কৰিছিল— তেওঁৰ জীৱনৰ একমাত্ৰ লক্ষ্য অৰ্থাৎ এখন ন্যায়ভিত্তিক সমাজ গঢ়ি তোলাৰ সপোনটো বাস্তৱায়িত হ'লে তেওঁ বাৰু সঁচাকৈয়ে সুখী হ'বনে? তেওঁৰ অন্তৰাত্মাই উত্তৰ দিছিল, "নহয়"। স্বাভাৱিকতেই ইয়াৰ পাছত, সেই লক্ষ্যপ্ৰাপ্তিৰ হকে অহৰহ সংগ্ৰাম কৰি থকাৰ মাজত তেওঁ যি আনন্দ পাইছিল, সেয়া একেবাৰে নোহোৱা হৈ পৰিছিল। অৱশেষত, উইলিয়াম ৱৰ্ডছৱৰ্থৰ কবিতাই তেওঁলৈ আশাৰ বতৰা কঢ়িয়াই আনিলে। এই কবিতাসমূহে তেওঁক গভীৰভাৱে উপলব্ধি কৰালে যে সৌন্দৰ্যই মানুহৰ মনত আনৰ প্ৰতি সহানুভূতি আৰু কৰুণাৰ জন্ম দিয়াৰ লগতে অন্তৰত প্ৰকৃত আনন্দ জগাই তোলে। <ref>{{Cite web|url=http://www.victorianweb.org/philosophy/mill/crisis.html|title=John Stuart Mill's Mental Breakdown, Victorian Unconversions, and Romantic Poetry|work=victorianweb.org|accessdate=17 April 2016|archivedate=9 June 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230609102441/https://www.victorianweb.org/philosophy/mill/crisis.html}}</ref> দুগুণ উৎসাহ আৰু নতুন শক্তিৰে তেওঁ পুনৰ এখন ন্যায়ভিত্তিক সমাজ গঢ়াৰ কামত মনোনিৱেশ কৰিলে, কিন্তু এইবাৰ তেওঁ কেৱল লক্ষ্যৰ পিছত দৌৰাৰ সলনি এই সংগ্ৰামৰ যাত্ৰাপথৰ প্ৰতিটো মুহূৰ্ত অধিক উপভোগ কৰিবলৈ লৈছিল। নিজৰ চিন্তাধাৰাত অহা এই পৰিৱৰ্তনক তেওঁ জীৱনৰ অন্যতম গুৰুত্বপূৰ্ণ এক মোৰ বুলি গণ্য কৰিছিল। প্ৰকৃততে, জীৱনত আনন্দ লাভৰ এই নতুন আৰু বহল দৃষ্টিভংগীটোৱেই পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ আৰু তেওঁৰ পিতৃৰ মাজত গঢ় লৈ উঠা বহুতো মতবিৰোধ বা পাৰ্থক্যৰ মূল কাৰণ হৈ পৰিছিল। ১৮৩০-ৰ দশকৰ প্ৰথমভাগত থমাছ কাৰ্লাইলে লণ্ডন ভ্ৰমণ কৰিবলৈ আহোঁতে মিলৰ সৈতে তেওঁৰ সাক্ষাৎ হৈছিল। অতি কম সময়ৰ ভিতৰতেই দুয়োৰে মাজত এক অন্তৰংগ বন্ধুত্ব গঢ়ি উঠাৰ লগতে নিয়মীয়াকৈ চিঠিপত্ৰৰো আদান-প্ৰদান হ'বলৈ ধৰিছিল। মিলে আনকি নিজৰ খৰচতেই কাৰ্লাইলৰ ৰচনাসমূহ ছপা কৰাৰ প্ৰস্তাৱ আগবঢ়াইছিল। তেওঁ কাৰ্লাইলক তেওঁৰ বিখ্যাত গ্ৰন্থ 'ফ্ৰেন্স ৰিভল্যুশ্বন' (French Revolution) লিখিবলৈ উৎসাহিত কৰাই নহয়, বৰং ইয়াৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় সমলসমূহো যোগান ধৰিছিল। ১৮৩৫ চনৰ মাৰ্চ মাহৰ কথা। গ্ৰন্থখনৰ প্ৰথম খণ্ডটো লিখি শেষ কৰাৰ পাছত তাৰ পাণ্ডুলিপিটো মিলৰ হাততেই জমা ৰখা হৈছিল। কিন্তু মিলৰ ঘৰত কাম কৰা বনকৰা মহিলাগৰাকীয়ে অজানিতে সেইখনক জুই ধৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা কাগজ বুলি ভাবি পুৰি পেলালে। ফলত "তিনি-চাৰিখনমান কাগজৰ টুকুৰাৰ" বাহিৰে গোটেই পাণ্ডুলিপিটোৱেই জুইত জাহ গ'ল।<ref>{{Cite journal|last=Carlyle|first1=T.|title=TC to James Fraser|journal=The Carlyle Letters Online|date=7 March 1835|volume=8|issue=1|pages=66–70|doi=10.1215/lt-18350307-TC-JFR-01|doi_brokendate=12 July 2025}}</ref> এই অনাকাংক্ষিত ঘটনাত অত্যন্ত লজ্জিত আৰু মৰ্মাহত হৈ মিলে কাৰ্লাইলক ক্ষতিপূৰণ হিচাপে ২০০ পাউণ্ড (যিটো ২০২১ চনৰ হিচাপত প্ৰায় ১৭,৭৪২.১৬ পাউণ্ডৰ সমান) আগবঢ়াইছিল, যদিও কাৰ্লাইলে তাৰে মাত্ৰ ১০০ পাউণ্ডহে গ্ৰহণ কৰিছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত, অৰ্থাৎ ১৮৪০-ৰ দশকৰ ফালে দুয়োৰে মাজত দেখা দিয়া আদৰ্শগত মতানৈক্যৰ বাবে এই বন্ধুত্বৰ অন্ত পৰে। অৱশ্যে বন্ধুত্বৰ যতি পৰিলেও, মিলৰ পৰৱৰ্তী কালৰ চিন্তাধাৰাত কাৰ্লাইলৰ সেই প্ৰাৰম্ভিক প্ৰভাৱ বাৰুকৈয়ে প্ৰতিফলিত হৈছিল। <ref>{{Cite book|last=Baumgarten|first1=Murray|title=The Carlyle Encyclopedia|publisher=Fairleigh Dickinson University Press|year=2004|editor-last=Cumming|editor-first=Mark|place=Madison and Teaneck, NJ|pages=326|chapter=Mill, John Stuart|isbn=978-0838637920}}</ref> ১৮৪১ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত মিলে প্ৰথমবাৰৰ বাবে অগাষ্ট কঁটৰ সৈতে যোগাযোগ কৰিছিল। তেতিয়াৰে পৰাই 'প্ৰত্যক্ষবাদ' (positivism) আৰু সমাজবিজ্ঞানৰ প্ৰতিষ্ঠাপক কঁটৰ সৈতে মিলৰ চিঠি-পত্ৰৰ জৰিয়তে এক গভীৰ বন্ধুত্ব গঢ়ি উঠিছিল। অৱশ্যে কঁটৰ সেই 'সমাজবিজ্ঞান' আধুনিক সময়ৰ সমাজবিজ্ঞানৰ দৰে নাছিল, বৰং ই আছিল সেই বিজ্ঞানৰ এক প্ৰাৰম্ভিক দৰ্শনহে। কঁটৰ এই 'প্ৰত্যক্ষবাদ'ৰ দ্বাৰা অনুপ্ৰাণিত হৈয়েই মিলে অৱশেষত জেৰেমি বেন্থামৰ 'মনস্তাত্ত্বিক অহংকাৰবাদ' (psychological egoism) আৰু মানৱ প্ৰকৃতিৰ প্ৰতি থকা বেন্থামৰ শীতল তথা বিমূৰ্ত দৃষ্টিভংগীক একেবাৰেই প্ৰত্যাখ্যান কৰিছিল, যিহেতু বেন্থামৰ চিন্তা কেৱল আইন-কানুন আৰু ৰাজনীতিৰ মাজতেই সীমাবদ্ধ আছিল। ইয়াৰ পৰিৱৰ্তে মিলে কঁটৰ দৃষ্টিভংগীকহে অধিক আদৰি লৈছিল, যি আছিল মানৱ প্ৰকৃতিৰ প্ৰতি অধিক সামাজিক, ঐতিহাসিক তথ্যৰ ওপৰত আধাৰিত, আৰু মানৱ জীৱনৰ সকলো জটিলতাক সামৰি প্ৰতিজন ব্যক্তিক গুৰুত্ব দিয়া এক বহল দৃষ্টিভংগী। এজন 'ননকনফৰ্মিষ্ট' (প্ৰচলিত ধৰ্মীয় মতৰ বিৰোধী) হিচাপে মিলে 'চাৰ্চ অৱ ইংলেণ্ড'ৰ ৩৯ টা অনুচ্ছেদৰ (Thirty-Nine Articles) প্ৰতি সন্মতি জনাবলৈ একেবাৰেই অস্বীকাৰ কৰিছিল। আৰু ঠিক এই কাৰণতেই তেওঁ অক্সফৰ্ড বা কেমব্ৰিজ বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰাৰ যোগ্যতা লাভ কৰা নাছিল। ইয়াৰ পৰিৱৰ্তে, তেওঁ পিতৃৰ পদাংক অনুসৰণ কৰি 'ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানী'ত কৰ্মজীৱন আৰম্ভ কৰে। লগতে, 'ইউনিভাৰ্চিটি কলেজ লণ্ডন'লৈ গৈ আইনশাস্ত্ৰৰ (Jurisprudence) প্ৰথমগৰাকী অধ্যাপক জন অষ্টিনৰ বক্তৃতাসমূহো নিয়মীয়াকৈ শ্ৰৱণ কৰিবলৈ লয়। <ref>{{Cite web|url=https://collections.library.cornell.edu/moa_new/index.html?c=nwng&cc=nwng&idno=nwng0033-4&node=nwng0033-4:1&frm=frameset&view=image&seq=623|title=Cornell University Library Making of America Collection|work=collections.library.cornell.edu}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত, অৰ্থাৎ ১৮৫৬ চনত তেওঁক 'আমেৰিকান একাডেমী অৱ আৰ্টছ এণ্ড চাইন্সেছ'ৰ (American Academy of Arts and Sciences) এগৰাকী সন্মানীয় বিদেশী সদস্য হিচাপে নিৰ্বাচিত কৰা হৈছিল।<ref name="AAAS">{{Cite web|title=Book of Members, 1780–2010: Chapter M|url=http://www.amacad.org/publications/BookofMembers/ChapterM.pdf|publisher=American Academy of Arts and Sciences|accessdate=15 April 2011|archivedate=9 November 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131109123554/http://www.amacad.org/publications/BookofMembers/ChapterM.pdf}}</ref> ১৮২৩ চনত মাত্ৰ ১৭ বছৰ বয়সতেই মিলে 'ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানী'ত এজন ঔপনিৱেশিক প্ৰশাসক হিচাপে নিজৰ কৰ্মজীৱন আৰম্ভ কৰিছিল আৰু তেওঁৰ এই কাৰ্যকাল ১৮৫৮ চনলৈকে চলিছিল।উল্লেখযোগ্য যে, এই ১৮৫৮ চনতেই ভাৰতত থকা কোম্পানীৰ সকলো ভূখণ্ড ব্ৰিটিছ ৰাজমুকুটে পোনপটীয়াকৈ নিজৰ অধীনলৈ নিছিল, যাৰ জৰিয়তে ভাৰতবৰ্ষৰ ওপৰত ব্ৰিটিছ চৰকাৰৰ প্ৰত্যক্ষ শাসন ব্যৱস্থা প্ৰতিষ্ঠা হৈছিল। ১৮৩৬ চনত তেওঁ কোম্পানীৰ ৰাজনৈতিক বিভাগলৈ পদোন্নতি লাভ কৰে। তাত তেওঁ দেশীয় ৰাজ্যসমূহৰ সৈতে কোম্পানীৰ সম্পৰ্কৰ বিষয়ে হোৱা চিঠি-পত্ৰৰ আদান-প্ৰদানৰ দায়িত্বত আছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত, ১৮৫৬ চনত তেওঁক 'এক্জামিনাৰ অৱ ইণ্ডিয়ান কৰেছপণ্ডেঞ্চ' (Examiner of Indian Correspondence) পদলৈ উন্নীত কৰা হয়। তেওঁৰ 'অন লিবাৰ্টি' (On Liberty), 'এ ফিউ ৱৰ্ডছ অন নন-ইণ্টাৰভেনচন' (A Few Words on Non-Intervention) আদি গ্ৰন্থ তথা অন্যান্য ৰচনাসমূহত তেওঁ এইদৰে মত প্ৰকাশ কৰিছিল যে, "অসভ্য জাতিৰ প্ৰতি কৰা যিকোনো আচৰণক আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় আইনৰ উলংঘন বুলি আখ্যা দিয়া কাৰ্যই কেৱল এয়াই প্ৰমাণ কৰে যে তেনেকৈ কোৱা মানুহজনে বিষয়টোৰ ওপৰত কেতিয়াও গমি চোৱাই নাই।" <ref>{{Cite journal|last=Klausen|first1=Jimmy Casas|title=Violence and Epistemology: J.S. Mill's Indians after the 'Mutiny'|journal=Political Research Quarterly|date=March 2016|volume=69|issue=1|pages=96–107|doi=10.1177/1065912915623379}}</ref> (অৱশ্যে, লগে লগে মিলে এই কথাও যোগ দিছিল যে, "ই অতি সহজেই নৈতিকতাৰ মহান নীতিসমূহৰ এক উলংঘন হ'ব পাৰে।") মিলৰ মতে, ভাৰতবৰ্ষৰ দৰে দেশসমূহৰ দৃষ্টিভংগী এসময়ত যথেষ্ট প্ৰগতিশীল আছিল যদিও, কালক্ৰমত সেইবোৰৰ বিকাশ আৰু উন্নয়ন একেবাৰে স্থবিৰ হৈ পৰিছিল। সেয়েহে, তেওঁ মত পোষণ কৰিছিল যে এনে অঞ্চলসমূহক এক প্ৰকাৰৰ "কল্যাণকামী স্বৈৰাচাৰ"ৰ (benevolent despotism) জৰিয়তে শাসন কৰা উচিত... "চৰ্ত এটাই যে ইয়াৰ অন্তিম লক্ষ্য কেৱলমাত্ৰ সেই ঠাইখনৰ উন্নতি সাধন কৰাহে হ'ব লাগিব।" <ref>{{Cite journal|last=Harris|first1=Abram L.|title=John Stuart Mill: Servant of the East India Company|journal=The Canadian Journal of Economics and Political Science|date=1964|volume=30|issue=2|pages=185–202|doi=10.2307/139555|jstor=139555}}</ref> যেতিয়া ব্ৰিটিছ ৰাজমুকুটে (Crown) ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ অধীনত থকা ভূখণ্ডসমূহৰ প্ৰত্যক্ষ শাসনভাৰ নিজৰ হাতলৈ নিয়াৰ প্ৰস্তাৱ আগবঢ়াইছিল, তেতিয়া কোম্পানীৰ শাসন ব্যৱস্থাক ৰক্ষা কৰি যুক্তি দৰ্শোৱাৰ দায়িত্ব মিলৰ ওপৰত ন্যস্ত কৰা হৈছিল। এই দায়িত্ব পালন কৰিবলৈ গৈয়েই তেওঁ অন্যান্য ভালেমান আৱেদন-পত্ৰৰ লগতে 'মেম'ৰেণ্ডাম অন দ্য ইমপ্ৰুভমেন্টছ ইন দ্য এডমিনিষ্ট্ৰেচন অৱ ইণ্ডিয়া ডিউৰিং দ্য লাষ্ট থাৰ্টি ইয়েৰছ' (Memorandum on the Improvements in the Administration of India during the Last Thirty Years) নামৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ স্মাৰকপত্ৰখনো ৰচনা কৰিছিল। <ref name=":0">{{Cite journal|last=Lal|first1=Vinay|authorlink1=Vinay Lal|date=1998|title='John Stuart Mill and India', a review-article|journal=New Quest|volume=54|issue=1|pages=54–64}}</ref> ভাৰতৰ নতুন 'ছেক্ৰেটেৰী অৱ ষ্টেট'ক (Secretary of State) পৰামৰ্শ দিবৰ বাবে গঠন কৰা 'কাউন্সিল অৱ ইণ্ডিয়া'ত (Council of India) তেওঁক এখন আসন যাচা হৈছিল। পিছে, ভাৰতৰ বাবে প্ৰৱৰ্তন কৰা এই নতুন প্ৰশাসনীয় ব্যৱস্থাটোৰ প্ৰতি নিজৰ অসন্তুষ্টি আৰু বিৰোধিতা প্ৰকাশ কৰি তেওঁ সেই প্ৰস্তাৱ প্ৰত্যাখ্যান কৰিলে।<ref name=":0" /> ২১ বছৰীয়া এক অন্তৰংগ বন্ধুত্বৰ পাছত ১৮৫১ চনৰ ২১ এপ্ৰিলত মিলে হেৰিয়েট টেইলৰৰ সৈতে বিবাহপাশত আৱদ্ধ হয়। তেওঁলোকৰ প্ৰথম সাক্ষাৎ হোৱাৰ সময়ত টেইলৰ এগৰাকী বিবাহিতা মহিলা আছিল। ১৮৪৯ চনত টেইলৰৰ প্ৰথম স্বামীৰ মৃত্যুৰ আগলৈকে দুয়োৰে মাজত এক ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্ক আছিল যদিও, সাধাৰণতে এই সম্পৰ্ক সম্পূৰ্ণ নিষ্কলুষ বা পৱিত্ৰ আছিল বুলিয়েই বিশ্বাস কৰা হয়। স্বামীৰ মৃত্যুৰ পাছত দুবছৰমান অপেক্ষা কৰি অৱশেষত ১৮৫১ চনত তেওঁলোক বিবাহপাশত আৱদ্ধ হয়। বিবাহৰ ঠিক পাছতেই মিলে এক বিশেষ ঘোষণাৰ জৰিয়তে ভিক্টোৰিয়ান আইন অনুসৰি স্বামী হিচাপে পত্নীৰ ওপৰত লাভ কৰা সকলো ধৰণৰ অধিকাৰ ত্যাগ কৰাৰ কথা প্ৰকাশ কৰিছিল। নাৰীবাদী অৰ্থনৈতিক চিন্তাধাৰাৰ ক্ষেত্ৰত জন ষ্টুৱাৰ্ট মিল আৰু হেৰিয়েট টেইলৰ মিলক প্ৰতিষ্ঠাপক ব্যক্তি হিচাপে গণ্য কৰা হয়। তেওঁলোকৰ যুটীয়া ৰচনাৱলী, বিশেষকৈ 'দ্য ছাবজেকচন অৱ ৱিমেন' (১৮৬৯) আৰু টেইলৰ মিলৰ 'দ্য এনফ্ৰেন্সাইজমেন্ট অৱ ৱিমেন' (১৮৫১) গ্ৰন্থত তেওঁলোকে যুক্তি দৰ্শাইছিল যে লিংগ বৈষম্য কেৱল এক নৈতিক অবিচাৰেই নহয়, বৰং ই এক অৰ্থনৈতিক অদক্ষতাও (Hansson, 2022; McCabe, 2021)। নাৰীক অৱদমিত কৰি ৰখা ধ্ৰুপদী অৰ্থনৈতিক ধাৰণাসমূহক কঠোৰভাৱে প্ৰত্যাখ্যান কৰি তেওঁলোকে আইনী সংস্কাৰ, শিক্ষাৰ অধিকাৰ আৰু নাৰীৰ স্বতন্ত্ৰতা বা স্বায়ত্তশাসনৰ হকে মাত মাতিছিল। তেওঁলোকৰ এই চিন্তাধাৰাই পৰৱৰ্তী সময়ত আধুনিক নাৰীবাদী অৰ্থনীতিবিদসকলৰ বাবে এক শক্তিশালী ভেটি গঢ়ি তুলিছিল, যিসকলে বৰ্তমান সময়ত পাৰিশ্ৰমিকবিহীন শ্ৰম, লিংগভিত্তিক মজুৰিৰ ব্যৱধান আৰু গাঁথনিগত নিপীড়নৰ তীব্ৰ সমালোচনা কৰে (Munte & Monica, 2023; Knüfer, 2023)। টেইলৰ মিলৰ একেশ্বৰবাদী (Unitarian) আৰু যুক্তিবাদী দৃষ্টিভংগীয়ে এই সমালোচনাক অধিক সমৃদ্ধ কৰিছিল। আনকি, শেহতীয়া শৈলীমিতীয় (stylometric) প্ৰমাণসমূহৰ পৰাও মিলৰ ৰচনাসমূহত টেইলৰৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অৱদান থকাৰ কথাটো স্পষ্টভাৱে প্ৰতিফলিত হৈছে (Schmidt-Petri et al., 2021)। বৰ্তমানৰ ডিজিটেল পুঁজিবাদ, শুশ্ৰূষা-কৰ্ম (care work) আৰু প্ৰজনন অধিকাৰ সম্পৰ্কীয় বিতৰ্কসমূহতো তেওঁলোকৰ সেই যুক্তিসমূহ সমানেই প্ৰাসংগিক হৈ আছে। এইবোৰে লিংগ, শ্ৰম আৰু স্বতন্ত্ৰতাৰ পাৰস্পৰিক সম্পৰ্কৰ মাজেৰে অৰ্থনৈতিক ন্যায়ক মূল্যায়ন কৰাৰ এক নিৰ্দিষ্ট দৃষ্টিভংগী প্ৰদান কৰে (Hampton, 2021; Smajdor, 2021)। নিজৰ যোগ্যতাৰে প্ৰতিষ্ঠিত হেৰিয়েট টেইলৰে বন্ধুত্ব আৰু বিবাহ, দুয়োটা সময়তেই মিলৰ ৰচনা আৰু চিন্তাধাৰাৰ ওপৰত এক গভীৰ প্ৰভাৱ পেলাইছিল। টেইলৰৰ সৈতে থকা তেওঁৰ সম্পৰ্কই নাৰী অধিকাৰৰ প্ৰতি মিলৰ সমৰ্থনক অধিক সুদৃঢ় কৰি তুলিছিল। তেওঁ কৈছিল যে ঘৰুৱা হিংসাৰ বিৰুদ্ধে আৰু নাৰী অধিকাৰৰ সপক্ষে গ্ৰহণ কৰা স্থিতিৰ ক্ষেত্ৰত তেওঁ "প্ৰধানকৈ নিজৰ পত্নীৰ এজন লিপিকাৰ (amanuensis)" হে আছিল মাত্ৰ।তেওঁ পত্নীৰ মনটো বা মেধাক এক "নিখুঁত আহিলা" বুলি আখ্যা দিছিল আৰু কৈছিল যে "লেখকৰ (অৰ্থাৎ মিলৰ নিজৰ) চিনাকি সকলো ব্যক্তিৰ ভিতৰতেই তেওঁ আছিল সৰ্বাধিক অৰ্হতাসম্পন্ন"। তেওঁৰ বিখ্যাত গ্ৰন্থ 'অন লিবাৰ্টি'ৰ (On Liberty) চূড়ান্ত সংশোধনীৰ ক্ষেত্ৰতো মিলে পত্নীৰ প্ৰভাৱৰ কথা স্বীকাৰ কৰিছে। এই গ্ৰন্থখন টেইলৰৰ মৃত্যুৰ কিছু সময়ৰ পাছতেই প্ৰকাশ পাইছিল। মিলৰ সৈতে বিবাহপাশত আৱদ্ধ হোৱাৰ মাত্ৰ সাত বছৰৰ পাছতেই, অৰ্থাৎ ১৮৫৮ চনত হাওঁফাওঁৰ গুৰুতৰ সংক্ৰমণ বা শ্বাসৰুদ্ধতাত (severe lung congestion) আক্ৰান্ত হৈ টেইলৰৰ মৃত্যু হয়। ১৮৬৫ চনৰ পৰা ১৮৬৮ চনলৈকে মিলে 'ছেইন্ট এণ্ড্ৰিউজ বিশ্ববিদ্যালয়'ৰ (University of St Andrews) 'লৰ্ড ৰেক্টৰ' (Lord Rector) হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল। ১৮৬৭ চনৰ ১ ফেব্ৰুৱাৰীত বিশ্ববিদ্যালয়ত প্ৰদান কৰা তেওঁৰ উদ্বোধনী ভাষণত তেওঁ বৰ্তমানৰ সেই অতি জনপ্ৰিয় (কিন্তু প্ৰায়ে ভুলকৈ আন ব্যক্তিৰ নামত আৰোপ কৰা) মন্তব্যটো কৰিছিল যে, "অসাধু লোকসকলৰ উদ্দেশ্য সিদ্ধিৰ বাবে ইমানেই যথেষ্ট যে, ভাল মানুহবোৰে একো নকৰাকৈ যেন কেৱল নীৰৱ দৰ্শক হৈ চাই থাকে।" মিলে যে তেওঁৰ ভাষণত সেই বাক্যটো অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছিল, সেয়া এক ঐতিহাসিক সত্য। কিন্তু ইয়াৰ অৰ্থ কোনোমতেই এয়া নহয় যে বাক্যটোৱে তেওঁৰ এক সম্পূৰ্ণ মৌলিক ধাৰণা বা অন্তৰ্দৃষ্টি প্ৰকাশ কৰিছিল। সেই একে সময়ছোৱাতে, অৰ্থাৎ ১৮৬৫ চনৰ পৰা ১৮৬৮ চনলৈকে তেওঁ 'চিটি অৱ ৱেষ্টমিনষ্টাৰ'ৰ (City of Westminster) সংসদৰ সদস্য (MP) হিচাপেও কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল। তেওঁ 'লিবাৰেল পাৰ্টি'ৰ হৈ প্ৰতিনিধিত্ব কৰিছিল। এজন সাংসদ হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰা সময়ছোৱাত, মিলে আয়াৰলেণ্ডৰ ওপৰত থকা বোজাসমূহ লাঘৱ কৰাৰ সপক্ষে মাত মাতিছিল। ১৮৬৬ চনত, সংসদৰ ইতিহাসত হেনৰি হাণ্টৰ পাছত মহিলাৰ ভোটাধিকাৰৰ দাবী উত্থাপন কৰা তেওঁ দ্বিতীয়গৰাকী ব্যক্তিত পৰিণত হয় আৰু পৰৱৰ্তী বিতৰ্কসমূহত তেওঁ নিজৰ এই স্থিতিক প্ৰবলভাৱে ৰক্ষা তথা সমৰ্থন কৰিছিল। ইয়াৰ লগতে তেওঁ শ্ৰমিক সংঘ (labour unions) আৰু কৃষি সমবায়ৰ (farm cooperatives) দৰে সামাজিক সংস্কাৰসমূহৰো এজন শক্তিশালী প্ৰবক্তা হৈ পৰিছিল। তেওঁৰ 'কন্সিডাৰেচনছ অন ৰিপ্ৰেজেন্টেটিভ গভৰ্নমেণ্ট' (Considerations on Representative Government) গ্ৰন্থখনত তেওঁ সংসদ আৰু নিৰ্বাচনী ব্যৱস্থাৰ বিভিন্ন সংস্কাৰৰ আহ্বান জনাইছিল, যাৰ ভিতৰত বিশেষকৈ সমানুপাতিক প্ৰতিনিধিত্ব (proportional representation), একক হস্তান্তৰযোগ্য ভোট (single transferable vote), আৰু ভোটাধিকাৰৰ সম্প্ৰসাৰণ (extension of suffrage) অন্যতম আছিল। ১৮৬৮ চনৰ এপ্ৰিল মাহত, 'হাউছ অৱ কমন্স'ৰ এখন বিতৰ্কত তেওঁ জঘন্য হত্যাকাণ্ডৰ (aggravated murder) দৰে অপৰাধৰ বাবে মৃত্যুদণ্ড বাহাল ৰখাৰ সপক্ষে মত প্ৰকাশ কৰিছিল; তেওঁ মৃত্যুদণ্ড বিলুপ্ত কৰা কাৰ্য্যক "দেশৰ সাধাৰণ মানুহৰ মনত সৃষ্টি হোৱা এক প্ৰকাৰৰ দুৰ্বলতা বা কাপুৰুষতা" ("an effeminacy in the general mind of the country") বুলি আখ্যা দিছিল। (কোৱা হয় ১৮৬৮ চনত যেতিয়া তেওঁৰ প্ৰথম কাৰ্যকাল শেষ হৈছিল, তেতিয়া তেওঁৰ স্বাধীন মনোভাৱৰ বাবে কোনো দলে তেওঁক মনোনীত কৰা নাছিল। <ref>{{Cite book|title=Report of meeting on Proportional representation or effective voting (1894)|place=|pages=25}}</ref> ) ১৮৬৭ চনত তেওঁ আমেৰিকান ফিল'চফিকেল ছ'চাইটিৰ সদস্য হিচাপে নিৰ্বাচিত হয় <ref>{{Cite web|title=APS Member History|url=https://search.amphilsoc.org/memhist/search?creator=&title=&subject=&subdiv=&mem=&year=1867&year-max=1867&dead=&keyword=&smode=advanced|accessdate=2021-04-21|work=search.amphilsoc.org|archivedate=26 March 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230326030206/https://search.amphilsoc.org/memhist/search?creator=&title=&subject=&subdiv=&mem=&year=1867&year-max=1867&dead=&keyword=&smode=advanced}}</ref> তেওঁ দাৰ্শনিক [[বাৰ্ট্ৰেণ্ড ৰাছেল|বাৰ্ট্ৰেণ্ড ৰাছেলৰ]] গডফাদাৰ আছিল ৷ <ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/1996/12/06/books/more-adept-with-concepts-than-people.html|title=More Adept With Concepts Than People|newspaper=[[The New York Times]]|date=1996-12-06|access-date=2022-03-19}}</ref> ধৰ্মীয় দৃষ্টিভংগীৰ ক্ষেত্ৰত মিল এজন অজ্ঞেয়বাদী (agnostic) আৰু সংশয়বাদী (sceptic) আছিল। অৱশ্যে, ঈশ্বৰৰ অস্তিত্বৰ প্ৰশ্নটোৰ সঠিক উত্তৰ প্ৰমাণ কৰাৰ প্ৰসংগত মিলে বিশ্বাস কৰিছিল যে ই 'এক অতি সম্ভাৱ্য প্ৰকল্প' (a very probable hypothesis)। তেওঁ লগতে এই কথাও স্বীকাৰ কৰিছিল যে কেৱল আশাৰ আধাৰত বা সামগ্ৰিকভাৱে জীৱনৰ প্ৰকৃত অৰ্থ বিচাৰি উলিওৱাৰ প্ৰচেষ্টাৰ ফলস্বৰূপে ঈশ্বৰৰ প্ৰতি বিশ্বাস ৰখাটো সম্পূৰ্ণ যুক্তিসংগত আৰু বৈধ। <ref>{{Cite journal|date=28 March 1885|title=Editorial Notes|url=https://books.google.com/books?id=mbxCAAAAYAAJ&pg=PA203|journal=[[Secular Review]]|volume=16|page=203|quote=It has always seemed to us that this is one of the instances in which Mill approached, out of deference to conventional opinion, as near to the borderland of [[Immanuel Kant|Cant]] as he well could without compromising his pride of place as a recognised thinker and sceptic.|number=13}}</ref> <ref>{{Cite book|title=John Stuart Mill and the Religion of Humanity|year=2002|publisher=University of Missouri Press|isbn=978-0826263278|page=65|last=Linda C. Raeder|chapter=Spirit of the Age|quote=Comte welcomed the prospect of being attacked publicly for his irreligion, he said, as this would permit him to clarify the nonatheistic nature of his and Mill's "atheism".}}</ref> <ref>{{Cite book|last=Larsen|first1=Timothy|author-link=Timothy Larsen|url=https://books.google.com/books?id=EP9eDwAAQBAJ&pg=PA15|title=John Stuart Mill: A Secular Life|publisher=[[Oxford University Press]]|year=2018|isbn=978-0198753155|page=14|quote=A letter John wrote from Forde Abbey when he was eight years old casually mentions in his general report of his activities that he too had been to Thorncombe parish church, so even when Bentham had home-field advantage, the boy was still receiving a Christian spiritual formation. Indeed, Mill occasionally attended Christian worship services during his teen years and thereafter for the rest of his life.}}</ref> <ref>{{Cite web|title=A surprisingly religious John Stuart Mill|url=https://blog.oup.com/2018/12/surprisingly-religious-john-stuart-mill/|last=Larsen|first=Timothy|authorlink=Timothy Larsen|quote=TL: Mill decided that strictly in terms of proof the right answer to that question of God's existence is that it is 'a very probable hypothesis.' He also thought it was perfectly rational and legitimate to believe in God as an act of hope or as the result of one's efforts to discern the meaning of life as a whole.|date=7 December 2018|accessdate=12 March 2019|archivedate=3 February 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210203135200/https://blog.oup.com/2018/12/surprisingly-religious-john-stuart-mill/}}</ref> তেওঁৰ সময়ৰ আন দাৰ্শনিকসকলৰ দৰে মিলৰো উদ্ভিদ বিজ্ঞানৰ প্ৰতি আগ্ৰহ আছিল। <ref name="flannery1">{{Cite web|url=https://herbariumworld.wordpress.com/2020/10/12/other-callings-philosophers/|title=Other Callings: Philosophers|last=Flannery|first=Maura|date=12 October 2020|work=Herbarium World|publisher=Wordpress|accessdate=22 November 2024|quote=Probably the most long-term collector among philosophers was John Stuart Mill, who was interested in botany throughout his life in part because he saw the hierarchical classification of living things as a model for ordering many aspects of human affairs such as law.}}</ref> <ref name="flannery2">{{Cite book|last=Flannery|first1=Maura|date=2023|title=In the Herbarium: The Hidden World of Collecting and Preserving Plants|place=United States of America|publisher=Yale University Press|page=144|isbn=978-0300247916}}</ref> বিশ্বাস কৰা হয় যে, ফ্ৰান্সৰ আভিগননত অৱস্থিত '''<nowiki/>'মিউজিয়াম ৰিকুৱেন'ত''' (Museum Requien) তেওঁৰ প্ৰায় ১,০০০ নমুনা সংৰক্ষিত হৈ আছে। ইয়াৰ লগতে, মিলৰ মৃত্যুৰ পাছত তেওঁৰ সতীয়া কন্যা হেলেন টেইলৰে '''<nowiki/>'কিউ হাৰ্বেৰিয়াম'লৈ''' (Kew Herbarium) তেওঁৰ সংগ্ৰহৰ কিছুমান নমুনা দান কৰিছিল। <ref name="encounter">{{Cite journal|last=Curtis|first1=Simon|date=1988|title=The philosopher's flowers: John Stuart Mill as botanist|journal=[[Encounter (magazine)|Encounter]]|volume=80|issue=2|pages=2–33}}</ref> দক্ষিণ গোলাৰ্ধত অষ্ট্ৰেলিয়াৰ ৰয়েল বটানিক গাৰ্ডেন ভিক্টোৰিয়াত থকা নেচনেল হাৰ্বেৰিয়াম অৱ ভিক্টোৰিয়াতো নমুনা পোৱা যায়। <ref name="Bionomia">{{Cite web|url=https://bionomia.net/Q50020/deposited-at|title=John Stuart Mill: Specimens collected|work=Bionomia|accessdate=15 November 2024}}</ref> ১৮৭৩ চনৰ ৭ মে' তাৰিখে ৬৬ বছৰ বয়সত আভিগননত 'এৰিচিপেলাছ' (erysipelas) নামৰ ৰোগত আক্ৰান্ত হৈ মিলৰ মৃত্যু হয়। সেই ঠাইতে তেওঁৰ মৃতদেহটো তেওঁৰ পত্নীৰ সমাধিৰ কাষত সমাধিস্থ কৰা হৈছিল। তেওঁ নিজৰ সকলো সা-সম্পত্তি সতীয়া কন্যা হেলেন টেইলৰৰ নামত উইল কৰি থৈ গৈছিল আৰু লগতে তেওঁক নিজৰ সাহিত্যিক কৰ্মৰাজিৰ তত্ত্বাৱধায়ক হিচাপে নিযুক্ত কৰিছিল। <ref>{{Cite news|title=Characteristic Will of John Stuart Mill|url=https://timesmachine.nytimes.com/timesmachine/1873/09/14/79046949.html?pageNumber=3|access-date=2025-03-15|newspaper=The New York Times|language=en}}</ref> == তথ্যসূত্ৰ == [[শ্ৰেণী:Webarchive template wayback links]] [[শ্ৰেণী:Articles with hCards]] [[শ্ৰেণী:অপৰ্যালোচিত অনুবাদসহ পৃষ্ঠা]] 18pjm34b3l826hu2xpfrpp923y2o84k 612374 612372 2026-06-15T09:18:36Z ৰঞ্জন ভূঞা 9637 612374 wikitext text/x-wiki [[চিত্ৰ:John-stuart-mill ২.jpg|371x371px]]   '''জন ষ্টুৱাৰ্ট মিল''' (ইংৰাজীঃ John Stuart Mill; 20 মে '1806-7 মে' 1873) এজন ইংৰাজ [[দৰ্শন|দাৰ্শনিক]], ৰাজনৈতিক অৰ্থনীতিবিদ, ৰাজনীতিবিদ আৰু অসামৰিক সেৱাৰ বিষয়া আছিল। [[উদাৰনৈতিকতাবাদ|উদাৰতাবাদ]] আৰু সামাজিক উদাৰতাবাদৰ ইতিহাসৰ অন্যতম প্ৰভাৱশালী চিন্তাবিদ হিচাপে তেওঁ সামাজিক তত্ত্ব, ৰাজনৈতিক তত্ত্ব আৰু ৰাজনৈতিক অৰ্থনীতিলৈ ব্যাপক অৱদান আগবঢ়াইছিল।<ref>{{Cite web|title=Utilitarianism and the New Liberalism {{!}} History of ideas and intellectual history|url=https://www.cambridge.org/us/academic/subjects/history/history-ideas-and-intellectual-history/utilitarianism-and-new-liberalism,%20https://www.cambridge.org/us/academic/subjects/history/history-ideas-and-intellectual-history|accessdate=29 September 2022|work=Cambridge University Press|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|last=Brink|first1=David O.|year=2013|title=Mill's Progressive Principles|chapter=Liberalism, utilitarianism, and rights|pages=214–233|chapter-url=https://academic.oup.com/book/12215/chapter/161685296|language=en|doi=10.1093/acprof:oso/9780199672141.003.0009|isbn=978-0199672141|access-date=30 September 2022|archivedate=17 January 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230117052049/https://academic.oup.com/book/12215/chapter-abstract/161685296?redirectedFrom=fulltext}}</ref> ''ষ্টেনফৰ্ড এনচাইক্লোপিডিয়া অৱ ফিলোচফি'' দ্বাৰা "ঊনবিংশ শতিকাৰ আটাইতকৈ প্ৰভাৱশালী ইংৰাজী ভাষী দাৰ্শনিক" বুলি অভিহিত কৰা মিলে সীমাহীন ৰাষ্ট্ৰ আৰু সামাজিক নিয়ন্ত্ৰণৰ বিৰুদ্ধে ব্যক্তিৰ স্বাধীনতাক এক ন্যায্যতা হিচাপে বিবেচনা কৰিছিল।<ref name=":1">{{Cite encyclopedia |title=John Stuart Mill |encyclopedia=The Stanford Encyclopedia of Philosophy |publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University |url=https://plato.stanford.edu/archives/sum2011/entries/mill/ |access-date=25 April 2026 |last=Brink |first=David |editor-last=Zalta |editor-first=Edward N. |edition=Summer 2011}}</ref><ref>{{Cite web|title=John Stuart Mill's ''On Liberty''|url=http://www.victorianweb.org/philosophy/mill/liberty.html|date=6 November 2000|publisher=victorianweb|accessdate=23 July 2009|quote=''On Liberty'' is a rational justification of the freedom of the individual in opposition to the claims of the state to impose unlimited control and is thus a defence of the rights of the individual against the state.|archivedate=27 January 2003|archiveurl=https://web.archive.org/web/20030127020006/http://www.victorianweb.org/philosophy/mill/liberty.html}}</ref> তেওঁ আনুপাতিক প্ৰতিনিধিত্ব, নাৰী মুক্তি, শ্ৰমিক সংগঠন আৰু কৃষি সমবায়ৰ বিকাশৰ দৰে ৰাজনৈতিক আৰু সামাজিক সংস্কাৰৰ পোষকতা কৰিছিল। কলম্বিয়া এনচাইক্ল'পিডিয়াত মিলক এনেদৰে বৰ্ণনা কৰা হৈছে যে তেওঁ মাজে-সময়ে "সমাজবাদৰ ওচৰ চাপিছিল, যিটো তত্ত্ব তেওঁৰ পূৰ্বসূৰীসকলৰ বাবে অতি বিতৃষ্ণাদায়ক আছিল।"<ref>{{Cite book|title=The Columbia Encyclopedia|publisher=Columbia University Press|year=2000|isbn=978-0787650155|editor-last=Lagassé|editor-first=Paul|edition=6th|place=New York, NY|pages=1842}}</ref> তেওঁৰ পূৰ্বসূৰী জেৰেমি বেন্থামে গঢ় দিয়া 'উপযোগিতাবাদ' নামৰ নৈতিক তত্ত্বটোৰ তেওঁ এজন প্ৰধান সমৰ্থক আছিল। বৈজ্ঞানিক পদ্ধতিৰ অধ্যয়ন আৰু গৱেষণাৰ ক্ষেত্ৰলৈকো তেওঁৰ উল্লেখনীয় অৱদান আছিল। পিছে এই বিষয়ত তেওঁৰ জ্ঞান মূলতঃ আনৰ লেখনিৰ ওপৰতেই নিৰ্ভৰশীল আছিল— বিশেষকৈ উইলিয়াম হোৱেল, জন হাৰ্ছেল আৰু অগাষ্ট কঁটৰ ৰচনাৰাজি, লগতে আলেকজেণ্ডাৰ বেইনে তেওঁৰ হৈ কৰা গৱেষণাৰ ওপৰত। আনকি হোৱেলৰ সৈতে তেওঁৰ লিখিত ৰূপত বিতৰ্কও চলিছিল।<ref name=":1">{{Cite encyclopedia |title=John Stuart Mill |encyclopedia=The Stanford Encyclopedia of Philosophy |publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University |url=https://plato.stanford.edu/archives/sum2011/entries/mill/ |access-date=25 April 2026 |last=Brink |first=David |editor-last=Zalta |editor-first=Edward N. |edition=Summer 2011}}</ref> লিবাৰেল পাৰ্টিৰ সদস্য তথা প্ৰাৰম্ভিক সময়ৰ অন্যতম নাৰীবাদী গ্ৰন্থ 'দ্য ছাবজেকচন অৱ ৱিমেন' (১৮৬৯)-ৰ সহ-লেখক আছিল মিল। আনকি, ১৮৩২ চনত হেনৰী হাণ্টৰ পাছতেই নাৰীৰ ভোটাধিকাৰৰ সপক্ষে মাত মতা তেওঁ আছিল সংসদৰ দ্বিতীয়জন সাংসদ।<ref>{{Cite web|url=https://www.parliament.uk/about/living-heritage/transformingsociety/electionsvoting/womenvote/parliamentary-collections/1866-suffrage-petition/the-first-petition/|title=Orator Hunt and the first suffrage petition 1832|work=UK Parliament|accessdate=6 January 2019|archivedate=20 January 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210120080322/https://www.parliament.uk/about/living-heritage/transformingsociety/electionsvoting/womenvote/parliamentary-collections/1866-suffrage-petition/the-first-petition/}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.parliament.uk/about/living-heritage/transformingsociety/electionsvoting/womenvote/parliamentary-collections/1866-suffrage-petition/john-stuart-mill/|title=John Stuart Mill and the 1866 petition|work=UK Parliament|accessdate=16 February 2017|archivedate=13 April 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200413123325/https://www.parliament.uk/about/living-heritage/transformingsociety/electionsvoting/womenvote/parliamentary-collections/1866-suffrage-petition/john-stuart-mill/}}</ref>১৮৫৯ চনত প্ৰকাশিত তেওঁৰ প্ৰবন্ধ 'অন লিবাৰ্টি'ত (On Liberty) দাঙি ধৰা ধাৰণাসমূহ আজিও বহুতো ৰাজনৈতিক চিন্তাধাৰাৰ মূল ভেটি হৈ আছে। আনকি, মিলৰ নিজৰ দলটোৰেই উত্তৰাধিকাৰী হিচাপে পৰিচিত 'লিবাৰেল ডেমক্ৰেট' দলৰ সভাপতিজনক তেওঁৰ পদবী আৰু দায়িত্বভাৰৰ প্ৰতীক হিচাপে এই গ্ৰন্থখনৰ এটি প্ৰতিলিপি অৰ্পণ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web|url=https://fivebooks.com/best-books/nick-clegg-favourite-books/#book-558|title=Nick Clegg on his Favourite Books|last=Books|first=Five|work=Five Books|accessdate=11 August 2025|quote=The tradition is that it is given to the president of the Liberal Democrats. The traditions of J. S. Mill are still handed down like some sort of totemic emblem of everything that we’re supposed to still believe in, even now. It’s extraordinary, given it was written in 1859.}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://fivebooks.com/book/on-liberty-by-john-stuart-mill/|title=On Liberty {{!}} Five Books Expert Reviews|last=Books|first=Five|work=Five Books|accessdate=11 August 2025|archivedate=24 March 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190324224348/https://fivebooks.com/book/on-liberty-by-john-stuart-mill/}}</ref> == জীৱনী == স্কটিছ দাৰ্শনিক, বুৰঞ্জীবিদ তথা অৰ্থনীতিবিদ জেমছ মিল আৰু হেৰিয়েট বেৰ'ৰ জ্যেষ্ঠ পুত্ৰ জন ষ্টুৱাৰ্ট মিলৰ জন্ম হৈছিল পেণ্টনভিলৰ ১৩ নং ৰডনি ষ্ট্ৰীটত। সেই সময়ত এই ঠাইখন ৰাজধানী চহৰখনৰ একেবাৰে দাঁতিকাষৰীয়া অঞ্চল আছিল যদিও বৰ্তমান ই মধ্য লণ্ডনৰ অন্তৰ্গত। দেউতাকৰ তত্ত্বাৱধানতেই জন ষ্টুৱাৰ্টে শিক্ষা গ্ৰহণ কৰিছিল, য'ত জেৰেমি বেন্থাম আৰু ফ্ৰান্সিছ প্লেচে পৰামৰ্শ আৰু সহযোগিতা আগবঢ়াইছিল। উল্লেখযোগ্য যে, দেউতাক জেমছ মিলে এসময়ত বেন্থামৰ হৈ নেপথ্যৰ লেখক (ঘ'ষ্টৰাইটাৰ) হিচাপেও কাম কৰিছিল। <ref>{{Cite book|last=Hamblin|first1=Charles L.|title=Fallacies|year=1970|publisher=Menthuen & Co Ltd|edition=1st|place=London, England|page=175}}</ref> তেওঁক অতি কঠোৰ নীতি-নিয়ম আৰু অনুশাসনৰ মাজেৰে ডাঙৰ-দীঘল কৰা হৈছিল। আনকি, নিজৰ ভাই-ভনীৰ বাহিৰে সমবয়সীয়া আন ল'ৰা-ছোৱালীৰ লগত মিলা-মিছা কৰাৰ পৰাও তেওঁক ইচ্ছাকৃতভাৱে দূৰত ৰখা হৈছিল। তেওঁৰ পিতৃ আছিল বেন্থামৰ অনুগামী আৰু 'অনুষঙ্গবাদ'ৰ (associationism) সমৰ্থক। পিতৃৰ এটা স্পষ্ট লক্ষ্য আছিল— পুত্ৰক এনে এক অসাধাৰণ মেধাৱী ৰূপত গঢ়ি তোলা, যিয়ে তেওঁ আৰু বেন্থামৰ মৃত্যুৰ পাছতো উপযোগিতাবাদৰ ধাৰণা আৰু ইয়াৰ প্ৰসাৰৰ কাম অবিৰতভাৱে আগুৱাই নিব পাৰে।<ref>{{Cite book|last=Halevy|first1=Elie|title=The Growth of Philosophic Radicalism|year=1966|publisher=Beacon Press|isbn=978-0191010200|pages=282–284}}</ref> শৈশৱৰে পৰাই মিল আছিল অসাধাৰণ মেধাৰ অধিকাৰী। নিজৰ আত্মজীৱনীত তেওঁ শিক্ষাগ্ৰহণৰ দিনবোৰৰ কথা বৰ্ণনা কৰি গৈছে। মাত্ৰ তিনি বছৰ বয়সতেই তেওঁক গ্ৰীক ভাষাৰ শিক্ষা দিয়া হৈছিল। <ref name="digital.library.cornell.edu">{{Cite web|url=https://collections.library.cornell.edu/moa_new/index.html?c=nwng;cc=nwng;rgn=full+text;idno=nwng0033-4;didno=nwng0033-4;view=image;seq=620;node=nwng0033-4:1;page=root;size=s;frm=frameset|title=Cornell University Library Making of America Collection|work=collections.library.cornell.edu}}</ref>আঠ বছৰ বয়সৰ ভিতৰতেই তেওঁ 'ইছপৰ সাধু', জেনোফনৰ 'এনাবাচিছ' আৰু হেৰোডটাছৰ সমগ্ৰ ৰচনা পঢ়ি শেষ কৰিছিল। কেৱল সেয়াই নহয়, সেই কুমলীয়া বয়সতেই তেওঁ লুচিয়ান, ডায়োজিনিছ লেয়াৰ্টিয়াছ, আইছ'ক্ৰেটিছৰ ৰচনাৱলী আৰু প্লেটোৰ ছখনকৈ 'ডায়লগ'ৰ সৈতেও পৰিচিত হৈ পৰিছিল।<ref name="digital.library.cornell.edu" /> ইয়াৰ উপৰিও তেওঁ ইংৰাজী ভাষাত ইতিহাসৰ ভালেমান সমল অধ্যয়ন কৰিছিল আৰু তেওঁক পাটীগণিত, পদাৰ্থবিজ্ঞান তথা জ্যোতিৰ্বিজ্ঞানৰো শিক্ষা প্ৰদান কৰা হৈছিল। আঠ বছৰ বয়সত মিলে লেটিন ভাষা, ইউক্লিডৰ ৰচনা আৰু বীজগণিতৰ অধ্যয়ন আৰম্ভ কৰাৰ লগতে পৰিয়ালৰ সৰু ভাই-ভনীহঁতক পঢ়ুৱাবৰ বাবে শিক্ষকৰ দায়িত্বও গ্ৰহণ কৰিছিল। যদিও ইতিহাসেই তেওঁৰ অধ্যয়নৰ মূল বিষয় আছিল, তথাপিও শিক্ষানুষ্ঠানত সাধাৰণতে পঢ়োৱা প্ৰায়বোৰ লেটিন আৰু গ্ৰীক লেখকৰ ৰচনা তেওঁ পঢ়ি শেষ কৰিছিল। আনকি, দহ বছৰ বয়সৰ ভিতৰতেই তেওঁ প্লেটো আৰু ডেম'স্থেনিছৰ ৰচনাসমূহো অনায়াসে পঢ়ি আয়ত্ত কৰিব পৰা হৈছিল। দেউতাকে আকৌ মিলৰ বাবে কবিতা চৰ্চা আৰু ৰচনা কৰাটোও সমানেই গুৰুত্বপূৰ্ণ বুলি ভাবিছিল। তেওঁৰ একেবাৰে প্ৰাৰম্ভিক কাব্যিক ৰচনাসমূহৰ ভিতৰত এটা আছিল মহাকাব্য 'ইলিয়াড'ৰ কাহিনীভাগক আগুৱাই নি লিখা এক প্ৰয়াস। আজৰি সময়খিনিত তেওঁ প্ৰাকৃতিক বিজ্ঞানৰ লগতে 'ডন কুইকচোট' আৰু 'ৰবিনছন ক্ৰুচ'ৰ দৰে জনপ্ৰিয় উপন্যাস পঢ়িও আনন্দ লাভ কৰিছিল। ১৮১৮ চনত তেওঁৰ পিতৃৰ গ্ৰন্থ 'দ্য হিষ্ট্ৰী অৱ ব্ৰিটিছ ইণ্ডিয়া' (The History of British India) প্ৰকাশ পায়। ইয়াৰ ঠিক পাছতেই, প্ৰায় বাৰ বছৰ বয়সত মিলে পৰম্পৰাগত তৰ্কশাস্ত্ৰৰ (scholastic logic) গভীৰ অধ্যয়ন আৰম্ভ কৰে আৰু একে সময়তে এৰিষ্টটলৰ তৰ্কশাস্ত্ৰ বিষয়ক ৰচনাসমূহো তাৰ মূল ভাষাতেই পঢ়িবলৈ লয়। পৰৱৰ্তী বছৰটোত তেওঁ ৰাজনৈতিক অৰ্থনীতিৰ সৈতে পৰিচিত হয় আৰু দেউতাকৰ তত্ত্বাৱধানত আডাম স্মিথ তথা ডেভিদ ৰিকাৰ্ডোৰ ধাৰণাসমূহ অধ্যয়ন কৰে। ইয়াৰ জৰিয়তে তেওঁ অৱশেষত এই অৰ্থনীতিবিদসকলৰ 'উৎপাদনৰ কাৰক' সম্পৰ্কীয় ধ্ৰুপদী অৰ্থনৈতিক দৃষ্টিভংগীটো আয়ত্ত কৰিবলৈ সক্ষম হৈছিল। মিলে দৈনিক গ্ৰহণ কৰা অৰ্থনীতিৰ পাঠসমূহৰ ওপৰত প্ৰস্তুত কৰা লিখিত টোকা বা প্ৰতিবেদনসমূহৰ সহায়তেই ১৮২১ চনত তেওঁৰ পিতৃয়ে 'এলিমেন্টছ অৱ পলিটিকেল ইকনমি' (Elements of Political Economy) নামৰ গ্ৰন্থখন ৰচনা কৰিছিল। ডেভিদ ৰিকাৰ্ডোৰ অৰ্থনৈতিক ধাৰণাসমূহৰ প্ৰসাৰ ঘটোৱাৰ উদ্দেশ্যে ৰচিত এইখন এখন পাঠ্যপুথি আছিল, অৱশ্যে গ্ৰন্থখনে বিশেষ জনপ্ৰিয়তা লাভ কৰিবলৈ সক্ষম নহ'ল। <ref name="Rothbard2006">{{Cite book|last=Murray N. Rothbard|title=An Austrian Perspective on the History of Economic Thought|url=https://archive.org/details/bub_gb_MCcWhLmRo-cC|access-date=21 January 2011|year=2006|publisher=Ludwig von Mises Institute|isbn=978-0945466482|page=[https://archive.org/details/bub_gb_MCcWhLmRo-cC/page/n121 105]}}</ref> দেউতাকৰ এজন ঘনিষ্ঠ বন্ধু ৰিকাৰ্ডোৱে মিলক প্ৰায়ে নিজৰ ঘৰলৈ মাতি নিছিল আৰু দুয়ো একেলগে খোজ কাঢ়ি কাঢ়ি ৰাজনৈতিক অৰ্থনীতিৰ বিষয়ে আলোচনা কৰিছিল। চৈধ্য বছৰ বয়সত মিলে ফ্ৰান্সলৈ গৈ জেৰেমি বেন্থামৰ ভাতৃ ছাৰ চেমুৱেল বেন্থামৰ পৰিয়ালৰ সৈতে এবছৰ কাল অতিবাহিত কৰিছিল। সেই সময়ছোৱাত তেওঁ জৰ্জ এনচৰৰ সান্নিধ্যও লাভ কৰিছিল, যিজনে তেতিয়া থমাছ মালথাছৰ ৰাজনৈতিক অৰ্থনীতিৰ বিৰুদ্ধে তীব্ৰ সমালোচনা আৰু তৰ্কযুদ্ধ চলাই আছিল। <ref>{{Cite web|last=Ritchey|first=Rosemary|date=2009|title=Ensor, George {{!}} Dictionary of Irish Biography|url=https://www.dib.ie/biography/ensor-george-a2931|accessdate=2023-02-17|work=www.dib.ie|language=en|archivedate=23 September 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230923234855/https://www.dib.ie/biography/ensor-george-a2931}}</ref> <ref>{{Cite book|last=Mill|first1=John Stuart|url=https://oll-resources.s3.us-east-2.amazonaws.com/oll3/store/titles/260/Mill_0223-26_EBk_v6.0.pdf|title=The Collected Works of John Stuart Mill, Vol. XXVI – Journals and Debating Speeches, Part I [1820]|publisher=Routledge and Kegan Paul|year=1988|place=London|pages=53–58}}</ref> তাত দেখা পোৱা পাহাৰীয়া দৃশ্যৰাজিয়ে তেওঁৰ মনত পাহাৰীয়া প্ৰকৃতিৰ প্ৰতি এক আজীৱন অনুৰাগৰ সৃষ্টি কৰিছিল। ফৰাচীসকলৰ প্ৰাণৱন্ত আৰু আন্তৰিকতাপূৰ্ণ জীৱনশৈলীয়েও তেওঁৰ মনত গভীৰ সাঁচ বহুৱাইছিল। মণ্টপেলিয়াৰত থকা সময়ছোৱাত তেওঁ 'বিজ্ঞান অনুষদ'ত (Faculté des Sciences) ৰসায়ন বিজ্ঞান, প্ৰাণীবিজ্ঞান আৰু তৰ্কশাস্ত্ৰৰ শীতকালীন পাঠ্যক্ৰম গ্ৰহণ কৰাৰ লগতে উচ্চ গণিতৰো এটা পাঠ্যক্ৰম অধ্যয়ন কৰিছিল। ফ্ৰান্সলৈ অহা-যোৱা কৰাৰ পথত তেওঁ পেৰিছত দেউতাকৰ বন্ধু তথা বিখ্যাত অৰ্থনীতিবিদ জাঁ-বেপ্টিষ্ট ছে'ৰ (Jean-Baptiste Say) বাসগৃহত কেইদিনমানৰ বাবে আলহী হৈছিল। তাতেই তেওঁ 'লিবাৰেল পাৰ্টি'ৰ ভালেসংখ্যক নেতাৰ লগতে হেনৰি ছেন্ট-ছাইমনকে (Henri Saint-Simon) ধৰি পেৰিছৰ বহুকেইজন বিশিষ্ট ব্যক্তিক লগ পোৱাৰ সুযোগ লাভ কৰিছিল। কুৰি বছৰ বয়সত মিলে কেইবামাহো ধৰি তীব্ৰ মানসিক বিষাদৰ মাজেৰে দিন পাৰ কৰিছিল, আনকি তেওঁ আত্মহত্যাৰ কথাও চিন্তা কৰিছিল। নিজৰ আত্মজীৱনীৰ পঞ্চম অধ্যায়ৰ আৰম্ভণিতে উল্লেখ কৰা অনুসৰি, তেওঁ এবাৰ নিজকে প্ৰশ্ন কৰিছিল— তেওঁৰ জীৱনৰ একমাত্ৰ লক্ষ্য অৰ্থাৎ এখন ন্যায়ভিত্তিক সমাজ গঢ়ি তোলাৰ সপোনটো বাস্তৱায়িত হ'লে তেওঁ বাৰু সঁচাকৈয়ে সুখী হ'বনে? তেওঁৰ অন্তৰাত্মাই উত্তৰ দিছিল, "নহয়"। স্বাভাৱিকতেই ইয়াৰ পাছত, সেই লক্ষ্যপ্ৰাপ্তিৰ হকে অহৰহ সংগ্ৰাম কৰি থকাৰ মাজত তেওঁ যি আনন্দ পাইছিল, সেয়া একেবাৰে নোহোৱা হৈ পৰিছিল। অৱশেষত, উইলিয়াম ৱৰ্ডছৱৰ্থৰ কবিতাই তেওঁলৈ আশাৰ বতৰা কঢ়িয়াই আনিলে। এই কবিতাসমূহে তেওঁক গভীৰভাৱে উপলব্ধি কৰালে যে সৌন্দৰ্যই মানুহৰ মনত আনৰ প্ৰতি সহানুভূতি আৰু কৰুণাৰ জন্ম দিয়াৰ লগতে অন্তৰত প্ৰকৃত আনন্দ জগাই তোলে। <ref>{{Cite web|url=http://www.victorianweb.org/philosophy/mill/crisis.html|title=John Stuart Mill's Mental Breakdown, Victorian Unconversions, and Romantic Poetry|work=victorianweb.org|accessdate=17 April 2016|archivedate=9 June 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230609102441/https://www.victorianweb.org/philosophy/mill/crisis.html}}</ref> দুগুণ উৎসাহ আৰু নতুন শক্তিৰে তেওঁ পুনৰ এখন ন্যায়ভিত্তিক সমাজ গঢ়াৰ কামত মনোনিৱেশ কৰিলে, কিন্তু এইবাৰ তেওঁ কেৱল লক্ষ্যৰ পিছত দৌৰাৰ সলনি এই সংগ্ৰামৰ যাত্ৰাপথৰ প্ৰতিটো মুহূৰ্ত অধিক উপভোগ কৰিবলৈ লৈছিল। নিজৰ চিন্তাধাৰাত অহা এই পৰিৱৰ্তনক তেওঁ জীৱনৰ অন্যতম গুৰুত্বপূৰ্ণ এক মোৰ বুলি গণ্য কৰিছিল। প্ৰকৃততে, জীৱনত আনন্দ লাভৰ এই নতুন আৰু বহল দৃষ্টিভংগীটোৱেই পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ আৰু তেওঁৰ পিতৃৰ মাজত গঢ় লৈ উঠা বহুতো মতবিৰোধ বা পাৰ্থক্যৰ মূল কাৰণ হৈ পৰিছিল। ১৮৩০-ৰ দশকৰ প্ৰথমভাগত থমাছ কাৰ্লাইলে লণ্ডন ভ্ৰমণ কৰিবলৈ আহোঁতে মিলৰ সৈতে তেওঁৰ সাক্ষাৎ হৈছিল। অতি কম সময়ৰ ভিতৰতেই দুয়োৰে মাজত এক অন্তৰংগ বন্ধুত্ব গঢ়ি উঠাৰ লগতে নিয়মীয়াকৈ চিঠিপত্ৰৰো আদান-প্ৰদান হ'বলৈ ধৰিছিল। মিলে আনকি নিজৰ খৰচতেই কাৰ্লাইলৰ ৰচনাসমূহ ছপা কৰাৰ প্ৰস্তাৱ আগবঢ়াইছিল। তেওঁ কাৰ্লাইলক তেওঁৰ বিখ্যাত গ্ৰন্থ 'ফ্ৰেন্স ৰিভল্যুশ্বন' (French Revolution) লিখিবলৈ উৎসাহিত কৰাই নহয়, বৰং ইয়াৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় সমলসমূহো যোগান ধৰিছিল। ১৮৩৫ চনৰ মাৰ্চ মাহৰ কথা। গ্ৰন্থখনৰ প্ৰথম খণ্ডটো লিখি শেষ কৰাৰ পাছত তাৰ পাণ্ডুলিপিটো মিলৰ হাততেই জমা ৰখা হৈছিল। কিন্তু মিলৰ ঘৰত কাম কৰা বনকৰা মহিলাগৰাকীয়ে অজানিতে সেইখনক জুই ধৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা কাগজ বুলি ভাবি পুৰি পেলালে। ফলত "তিনি-চাৰিখনমান কাগজৰ টুকুৰাৰ" বাহিৰে গোটেই পাণ্ডুলিপিটোৱেই জুইত জাহ গ'ল।<ref>{{Cite journal|last=Carlyle|first1=T.|title=TC to James Fraser|journal=The Carlyle Letters Online|date=7 March 1835|volume=8|issue=1|pages=66–70|doi=10.1215/lt-18350307-TC-JFR-01|doi_brokendate=12 July 2025}}</ref> এই অনাকাংক্ষিত ঘটনাত অত্যন্ত লজ্জিত আৰু মৰ্মাহত হৈ মিলে কাৰ্লাইলক ক্ষতিপূৰণ হিচাপে ২০০ পাউণ্ড (যিটো ২০২১ চনৰ হিচাপত প্ৰায় ১৭,৭৪২.১৬ পাউণ্ডৰ সমান) আগবঢ়াইছিল, যদিও কাৰ্লাইলে তাৰে মাত্ৰ ১০০ পাউণ্ডহে গ্ৰহণ কৰিছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত, অৰ্থাৎ ১৮৪০-ৰ দশকৰ ফালে দুয়োৰে মাজত দেখা দিয়া আদৰ্শগত মতানৈক্যৰ বাবে এই বন্ধুত্বৰ অন্ত পৰে। অৱশ্যে বন্ধুত্বৰ যতি পৰিলেও, মিলৰ পৰৱৰ্তী কালৰ চিন্তাধাৰাত কাৰ্লাইলৰ সেই প্ৰাৰম্ভিক প্ৰভাৱ বাৰুকৈয়ে প্ৰতিফলিত হৈছিল। <ref>{{Cite book|last=Baumgarten|first1=Murray|title=The Carlyle Encyclopedia|publisher=Fairleigh Dickinson University Press|year=2004|editor-last=Cumming|editor-first=Mark|place=Madison and Teaneck, NJ|pages=326|chapter=Mill, John Stuart|isbn=978-0838637920}}</ref> ১৮৪১ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত মিলে প্ৰথমবাৰৰ বাবে অগাষ্ট কঁটৰ সৈতে যোগাযোগ কৰিছিল। তেতিয়াৰে পৰাই 'প্ৰত্যক্ষবাদ' (positivism) আৰু সমাজবিজ্ঞানৰ প্ৰতিষ্ঠাপক কঁটৰ সৈতে মিলৰ চিঠি-পত্ৰৰ জৰিয়তে এক গভীৰ বন্ধুত্ব গঢ়ি উঠিছিল। অৱশ্যে কঁটৰ সেই 'সমাজবিজ্ঞান' আধুনিক সময়ৰ সমাজবিজ্ঞানৰ দৰে নাছিল, বৰং ই আছিল সেই বিজ্ঞানৰ এক প্ৰাৰম্ভিক দৰ্শনহে। কঁটৰ এই 'প্ৰত্যক্ষবাদ'ৰ দ্বাৰা অনুপ্ৰাণিত হৈয়েই মিলে অৱশেষত জেৰেমি বেন্থামৰ 'মনস্তাত্ত্বিক অহংকাৰবাদ' (psychological egoism) আৰু মানৱ প্ৰকৃতিৰ প্ৰতি থকা বেন্থামৰ শীতল তথা বিমূৰ্ত দৃষ্টিভংগীক একেবাৰেই প্ৰত্যাখ্যান কৰিছিল, যিহেতু বেন্থামৰ চিন্তা কেৱল আইন-কানুন আৰু ৰাজনীতিৰ মাজতেই সীমাবদ্ধ আছিল। ইয়াৰ পৰিৱৰ্তে মিলে কঁটৰ দৃষ্টিভংগীকহে অধিক আদৰি লৈছিল, যি আছিল মানৱ প্ৰকৃতিৰ প্ৰতি অধিক সামাজিক, ঐতিহাসিক তথ্যৰ ওপৰত আধাৰিত, আৰু মানৱ জীৱনৰ সকলো জটিলতাক সামৰি প্ৰতিজন ব্যক্তিক গুৰুত্ব দিয়া এক বহল দৃষ্টিভংগী। এজন 'ননকনফৰ্মিষ্ট' (প্ৰচলিত ধৰ্মীয় মতৰ বিৰোধী) হিচাপে মিলে 'চাৰ্চ অৱ ইংলেণ্ড'ৰ ৩৯ টা অনুচ্ছেদৰ (Thirty-Nine Articles) প্ৰতি সন্মতি জনাবলৈ একেবাৰেই অস্বীকাৰ কৰিছিল। আৰু ঠিক এই কাৰণতেই তেওঁ অক্সফৰ্ড বা কেমব্ৰিজ বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰাৰ যোগ্যতা লাভ কৰা নাছিল। ইয়াৰ পৰিৱৰ্তে, তেওঁ পিতৃৰ পদাংক অনুসৰণ কৰি 'ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানী'ত কৰ্মজীৱন আৰম্ভ কৰে। লগতে, 'ইউনিভাৰ্চিটি কলেজ লণ্ডন'লৈ গৈ আইনশাস্ত্ৰৰ (Jurisprudence) প্ৰথমগৰাকী অধ্যাপক জন অষ্টিনৰ বক্তৃতাসমূহো নিয়মীয়াকৈ শ্ৰৱণ কৰিবলৈ লয়। <ref>{{Cite web|url=https://collections.library.cornell.edu/moa_new/index.html?c=nwng&cc=nwng&idno=nwng0033-4&node=nwng0033-4:1&frm=frameset&view=image&seq=623|title=Cornell University Library Making of America Collection|work=collections.library.cornell.edu}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত, অৰ্থাৎ ১৮৫৬ চনত তেওঁক 'আমেৰিকান একাডেমী অৱ আৰ্টছ এণ্ড চাইন্সেছ'ৰ (American Academy of Arts and Sciences) এগৰাকী সন্মানীয় বিদেশী সদস্য হিচাপে নিৰ্বাচিত কৰা হৈছিল।<ref name="AAAS">{{Cite web|title=Book of Members, 1780–2010: Chapter M|url=http://www.amacad.org/publications/BookofMembers/ChapterM.pdf|publisher=American Academy of Arts and Sciences|accessdate=15 April 2011|archivedate=9 November 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131109123554/http://www.amacad.org/publications/BookofMembers/ChapterM.pdf}}</ref> ১৮২৩ চনত মাত্ৰ ১৭ বছৰ বয়সতেই মিলে 'ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানী'ত এজন ঔপনিৱেশিক প্ৰশাসক হিচাপে নিজৰ কৰ্মজীৱন আৰম্ভ কৰিছিল আৰু তেওঁৰ এই কাৰ্যকাল ১৮৫৮ চনলৈকে চলিছিল।উল্লেখযোগ্য যে, এই ১৮৫৮ চনতেই ভাৰতত থকা কোম্পানীৰ সকলো ভূখণ্ড ব্ৰিটিছ ৰাজমুকুটে পোনপটীয়াকৈ নিজৰ অধীনলৈ নিছিল, যাৰ জৰিয়তে ভাৰতবৰ্ষৰ ওপৰত ব্ৰিটিছ চৰকাৰৰ প্ৰত্যক্ষ শাসন ব্যৱস্থা প্ৰতিষ্ঠা হৈছিল। ১৮৩৬ চনত তেওঁ কোম্পানীৰ ৰাজনৈতিক বিভাগলৈ পদোন্নতি লাভ কৰে। তাত তেওঁ দেশীয় ৰাজ্যসমূহৰ সৈতে কোম্পানীৰ সম্পৰ্কৰ বিষয়ে হোৱা চিঠি-পত্ৰৰ আদান-প্ৰদানৰ দায়িত্বত আছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত, ১৮৫৬ চনত তেওঁক 'এক্জামিনাৰ অৱ ইণ্ডিয়ান কৰেছপণ্ডেঞ্চ' (Examiner of Indian Correspondence) পদলৈ উন্নীত কৰা হয়। তেওঁৰ 'অন লিবাৰ্টি' (On Liberty), 'এ ফিউ ৱৰ্ডছ অন নন-ইণ্টাৰভেনচন' (A Few Words on Non-Intervention) আদি গ্ৰন্থ তথা অন্যান্য ৰচনাসমূহত তেওঁ এইদৰে মত প্ৰকাশ কৰিছিল যে, "অসভ্য জাতিৰ প্ৰতি কৰা যিকোনো আচৰণক আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় আইনৰ উলংঘন বুলি আখ্যা দিয়া কাৰ্যই কেৱল এয়াই প্ৰমাণ কৰে যে তেনেকৈ কোৱা মানুহজনে বিষয়টোৰ ওপৰত কেতিয়াও গমি চোৱাই নাই।" <ref>{{Cite journal|last=Klausen|first1=Jimmy Casas|title=Violence and Epistemology: J.S. Mill's Indians after the 'Mutiny'|journal=Political Research Quarterly|date=March 2016|volume=69|issue=1|pages=96–107|doi=10.1177/1065912915623379}}</ref> (অৱশ্যে, লগে লগে মিলে এই কথাও যোগ দিছিল যে, "ই অতি সহজেই নৈতিকতাৰ মহান নীতিসমূহৰ এক উলংঘন হ'ব পাৰে।") মিলৰ মতে, ভাৰতবৰ্ষৰ দৰে দেশসমূহৰ দৃষ্টিভংগী এসময়ত যথেষ্ট প্ৰগতিশীল আছিল যদিও, কালক্ৰমত সেইবোৰৰ বিকাশ আৰু উন্নয়ন একেবাৰে স্থবিৰ হৈ পৰিছিল। সেয়েহে, তেওঁ মত পোষণ কৰিছিল যে এনে অঞ্চলসমূহক এক প্ৰকাৰৰ "কল্যাণকামী স্বৈৰাচাৰ"ৰ (benevolent despotism) জৰিয়তে শাসন কৰা উচিত... "চৰ্ত এটাই যে ইয়াৰ অন্তিম লক্ষ্য কেৱলমাত্ৰ সেই ঠাইখনৰ উন্নতি সাধন কৰাহে হ'ব লাগিব।" <ref>{{Cite journal|last=Harris|first1=Abram L.|title=John Stuart Mill: Servant of the East India Company|journal=The Canadian Journal of Economics and Political Science|date=1964|volume=30|issue=2|pages=185–202|doi=10.2307/139555|jstor=139555}}</ref> যেতিয়া ব্ৰিটিছ ৰাজমুকুটে (Crown) ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ অধীনত থকা ভূখণ্ডসমূহৰ প্ৰত্যক্ষ শাসনভাৰ নিজৰ হাতলৈ নিয়াৰ প্ৰস্তাৱ আগবঢ়াইছিল, তেতিয়া কোম্পানীৰ শাসন ব্যৱস্থাক ৰক্ষা কৰি যুক্তি দৰ্শোৱাৰ দায়িত্ব মিলৰ ওপৰত ন্যস্ত কৰা হৈছিল। এই দায়িত্ব পালন কৰিবলৈ গৈয়েই তেওঁ অন্যান্য ভালেমান আৱেদন-পত্ৰৰ লগতে 'মেম'ৰেণ্ডাম অন দ্য ইমপ্ৰুভমেন্টছ ইন দ্য এডমিনিষ্ট্ৰেচন অৱ ইণ্ডিয়া ডিউৰিং দ্য লাষ্ট থাৰ্টি ইয়েৰছ' (Memorandum on the Improvements in the Administration of India during the Last Thirty Years) নামৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ স্মাৰকপত্ৰখনো ৰচনা কৰিছিল। <ref name=":0">{{Cite journal|last=Lal|first1=Vinay|authorlink1=Vinay Lal|date=1998|title='John Stuart Mill and India', a review-article|journal=New Quest|volume=54|issue=1|pages=54–64}}</ref> ভাৰতৰ নতুন 'ছেক্ৰেটেৰী অৱ ষ্টেট'ক (Secretary of State) পৰামৰ্শ দিবৰ বাবে গঠন কৰা 'কাউন্সিল অৱ ইণ্ডিয়া'ত (Council of India) তেওঁক এখন আসন যাচা হৈছিল। পিছে, ভাৰতৰ বাবে প্ৰৱৰ্তন কৰা এই নতুন প্ৰশাসনীয় ব্যৱস্থাটোৰ প্ৰতি নিজৰ অসন্তুষ্টি আৰু বিৰোধিতা প্ৰকাশ কৰি তেওঁ সেই প্ৰস্তাৱ প্ৰত্যাখ্যান কৰিলে।<ref name=":0" /> ২১ বছৰীয়া এক অন্তৰংগ বন্ধুত্বৰ পাছত ১৮৫১ চনৰ ২১ এপ্ৰিলত মিলে হেৰিয়েট টেইলৰৰ সৈতে বিবাহপাশত আৱদ্ধ হয়। তেওঁলোকৰ প্ৰথম সাক্ষাৎ হোৱাৰ সময়ত টেইলৰ এগৰাকী বিবাহিতা মহিলা আছিল। ১৮৪৯ চনত টেইলৰৰ প্ৰথম স্বামীৰ মৃত্যুৰ আগলৈকে দুয়োৰে মাজত এক ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্ক আছিল যদিও, সাধাৰণতে এই সম্পৰ্ক সম্পূৰ্ণ নিষ্কলুষ বা পৱিত্ৰ আছিল বুলিয়েই বিশ্বাস কৰা হয়। স্বামীৰ মৃত্যুৰ পাছত দুবছৰমান অপেক্ষা কৰি অৱশেষত ১৮৫১ চনত তেওঁলোক বিবাহপাশত আৱদ্ধ হয়। বিবাহৰ ঠিক পাছতেই মিলে এক বিশেষ ঘোষণাৰ জৰিয়তে ভিক্টোৰিয়ান আইন অনুসৰি স্বামী হিচাপে পত্নীৰ ওপৰত লাভ কৰা সকলো ধৰণৰ অধিকাৰ ত্যাগ কৰাৰ কথা প্ৰকাশ কৰিছিল। নাৰীবাদী অৰ্থনৈতিক চিন্তাধাৰাৰ ক্ষেত্ৰত জন ষ্টুৱাৰ্ট মিল আৰু হেৰিয়েট টেইলৰ মিলক প্ৰতিষ্ঠাপক ব্যক্তি হিচাপে গণ্য কৰা হয়। তেওঁলোকৰ যুটীয়া ৰচনাৱলী, বিশেষকৈ 'দ্য ছাবজেকচন অৱ ৱিমেন' (১৮৬৯) আৰু টেইলৰ মিলৰ 'দ্য এনফ্ৰেন্সাইজমেন্ট অৱ ৱিমেন' (১৮৫১) গ্ৰন্থত তেওঁলোকে যুক্তি দৰ্শাইছিল যে লিংগ বৈষম্য কেৱল এক নৈতিক অবিচাৰেই নহয়, বৰং ই এক অৰ্থনৈতিক অদক্ষতাও (Hansson, 2022; McCabe, 2021)। নাৰীক অৱদমিত কৰি ৰখা ধ্ৰুপদী অৰ্থনৈতিক ধাৰণাসমূহক কঠোৰভাৱে প্ৰত্যাখ্যান কৰি তেওঁলোকে আইনী সংস্কাৰ, শিক্ষাৰ অধিকাৰ আৰু নাৰীৰ স্বতন্ত্ৰতা বা স্বায়ত্তশাসনৰ হকে মাত মাতিছিল। তেওঁলোকৰ এই চিন্তাধাৰাই পৰৱৰ্তী সময়ত আধুনিক নাৰীবাদী অৰ্থনীতিবিদসকলৰ বাবে এক শক্তিশালী ভেটি গঢ়ি তুলিছিল, যিসকলে বৰ্তমান সময়ত পাৰিশ্ৰমিকবিহীন শ্ৰম, লিংগভিত্তিক মজুৰিৰ ব্যৱধান আৰু গাঁথনিগত নিপীড়নৰ তীব্ৰ সমালোচনা কৰে (Munte & Monica, 2023; Knüfer, 2023)। টেইলৰ মিলৰ একেশ্বৰবাদী (Unitarian) আৰু যুক্তিবাদী দৃষ্টিভংগীয়ে এই সমালোচনাক অধিক সমৃদ্ধ কৰিছিল। আনকি, শেহতীয়া শৈলীমিতীয় (stylometric) প্ৰমাণসমূহৰ পৰাও মিলৰ ৰচনাসমূহত টেইলৰৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অৱদান থকাৰ কথাটো স্পষ্টভাৱে প্ৰতিফলিত হৈছে (Schmidt-Petri et al., 2021)। বৰ্তমানৰ ডিজিটেল পুঁজিবাদ, শুশ্ৰূষা-কৰ্ম (care work) আৰু প্ৰজনন অধিকাৰ সম্পৰ্কীয় বিতৰ্কসমূহতো তেওঁলোকৰ সেই যুক্তিসমূহ সমানেই প্ৰাসংগিক হৈ আছে। এইবোৰে লিংগ, শ্ৰম আৰু স্বতন্ত্ৰতাৰ পাৰস্পৰিক সম্পৰ্কৰ মাজেৰে অৰ্থনৈতিক ন্যায়ক মূল্যায়ন কৰাৰ এক নিৰ্দিষ্ট দৃষ্টিভংগী প্ৰদান কৰে (Hampton, 2021; Smajdor, 2021)। নিজৰ যোগ্যতাৰে প্ৰতিষ্ঠিত হেৰিয়েট টেইলৰে বন্ধুত্ব আৰু বিবাহ, দুয়োটা সময়তেই মিলৰ ৰচনা আৰু চিন্তাধাৰাৰ ওপৰত এক গভীৰ প্ৰভাৱ পেলাইছিল। টেইলৰৰ সৈতে থকা তেওঁৰ সম্পৰ্কই নাৰী অধিকাৰৰ প্ৰতি মিলৰ সমৰ্থনক অধিক সুদৃঢ় কৰি তুলিছিল। তেওঁ কৈছিল যে ঘৰুৱা হিংসাৰ বিৰুদ্ধে আৰু নাৰী অধিকাৰৰ সপক্ষে গ্ৰহণ কৰা স্থিতিৰ ক্ষেত্ৰত তেওঁ "প্ৰধানকৈ নিজৰ পত্নীৰ এজন লিপিকাৰ (amanuensis)" হে আছিল মাত্ৰ।তেওঁ পত্নীৰ মনটো বা মেধাক এক "নিখুঁত আহিলা" বুলি আখ্যা দিছিল আৰু কৈছিল যে "লেখকৰ (অৰ্থাৎ মিলৰ নিজৰ) চিনাকি সকলো ব্যক্তিৰ ভিতৰতেই তেওঁ আছিল সৰ্বাধিক অৰ্হতাসম্পন্ন"। তেওঁৰ বিখ্যাত গ্ৰন্থ 'অন লিবাৰ্টি'ৰ (On Liberty) চূড়ান্ত সংশোধনীৰ ক্ষেত্ৰতো মিলে পত্নীৰ প্ৰভাৱৰ কথা স্বীকাৰ কৰিছে। এই গ্ৰন্থখন টেইলৰৰ মৃত্যুৰ কিছু সময়ৰ পাছতেই প্ৰকাশ পাইছিল। মিলৰ সৈতে বিবাহপাশত আৱদ্ধ হোৱাৰ মাত্ৰ সাত বছৰৰ পাছতেই, অৰ্থাৎ ১৮৫৮ চনত হাওঁফাওঁৰ গুৰুতৰ সংক্ৰমণ বা শ্বাসৰুদ্ধতাত (severe lung congestion) আক্ৰান্ত হৈ টেইলৰৰ মৃত্যু হয়। ১৮৬৫ চনৰ পৰা ১৮৬৮ চনলৈকে মিলে 'ছেইন্ট এণ্ড্ৰিউজ বিশ্ববিদ্যালয়'ৰ (University of St Andrews) 'লৰ্ড ৰেক্টৰ' (Lord Rector) হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল। ১৮৬৭ চনৰ ১ ফেব্ৰুৱাৰীত বিশ্ববিদ্যালয়ত প্ৰদান কৰা তেওঁৰ উদ্বোধনী ভাষণত তেওঁ বৰ্তমানৰ সেই অতি জনপ্ৰিয় (কিন্তু প্ৰায়ে ভুলকৈ আন ব্যক্তিৰ নামত আৰোপ কৰা) মন্তব্যটো কৰিছিল যে, "অসাধু লোকসকলৰ উদ্দেশ্য সিদ্ধিৰ বাবে ইমানেই যথেষ্ট যে, ভাল মানুহবোৰে একো নকৰাকৈ যেন কেৱল নীৰৱ দৰ্শক হৈ চাই থাকে।" মিলে যে তেওঁৰ ভাষণত সেই বাক্যটো অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছিল, সেয়া এক ঐতিহাসিক সত্য। কিন্তু ইয়াৰ অৰ্থ কোনোমতেই এয়া নহয় যে বাক্যটোৱে তেওঁৰ এক সম্পূৰ্ণ মৌলিক ধাৰণা বা অন্তৰ্দৃষ্টি প্ৰকাশ কৰিছিল। সেই একে সময়ছোৱাতে, অৰ্থাৎ ১৮৬৫ চনৰ পৰা ১৮৬৮ চনলৈকে তেওঁ 'চিটি অৱ ৱেষ্টমিনষ্টাৰ'ৰ (City of Westminster) সংসদৰ সদস্য (MP) হিচাপেও কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল। তেওঁ 'লিবাৰেল পাৰ্টি'ৰ হৈ প্ৰতিনিধিত্ব কৰিছিল। এজন সাংসদ হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰা সময়ছোৱাত, মিলে আয়াৰলেণ্ডৰ ওপৰত থকা বোজাসমূহ লাঘৱ কৰাৰ সপক্ষে মাত মাতিছিল। ১৮৬৬ চনত, সংসদৰ ইতিহাসত হেনৰি হাণ্টৰ পাছত মহিলাৰ ভোটাধিকাৰৰ দাবী উত্থাপন কৰা তেওঁ দ্বিতীয়গৰাকী ব্যক্তিত পৰিণত হয় আৰু পৰৱৰ্তী বিতৰ্কসমূহত তেওঁ নিজৰ এই স্থিতিক প্ৰবলভাৱে ৰক্ষা তথা সমৰ্থন কৰিছিল। ইয়াৰ লগতে তেওঁ শ্ৰমিক সংঘ (labour unions) আৰু কৃষি সমবায়ৰ (farm cooperatives) দৰে সামাজিক সংস্কাৰসমূহৰো এজন শক্তিশালী প্ৰবক্তা হৈ পৰিছিল। তেওঁৰ 'কন্সিডাৰেচনছ অন ৰিপ্ৰেজেন্টেটিভ গভৰ্নমেণ্ট' (Considerations on Representative Government) গ্ৰন্থখনত তেওঁ সংসদ আৰু নিৰ্বাচনী ব্যৱস্থাৰ বিভিন্ন সংস্কাৰৰ আহ্বান জনাইছিল, যাৰ ভিতৰত বিশেষকৈ সমানুপাতিক প্ৰতিনিধিত্ব (proportional representation), একক হস্তান্তৰযোগ্য ভোট (single transferable vote), আৰু ভোটাধিকাৰৰ সম্প্ৰসাৰণ (extension of suffrage) অন্যতম আছিল। ১৮৬৮ চনৰ এপ্ৰিল মাহত, 'হাউছ অৱ কমন্স'ৰ এখন বিতৰ্কত তেওঁ জঘন্য হত্যাকাণ্ডৰ (aggravated murder) দৰে অপৰাধৰ বাবে মৃত্যুদণ্ড বাহাল ৰখাৰ সপক্ষে মত প্ৰকাশ কৰিছিল; তেওঁ মৃত্যুদণ্ড বিলুপ্ত কৰা কাৰ্য্যক "দেশৰ সাধাৰণ মানুহৰ মনত সৃষ্টি হোৱা এক প্ৰকাৰৰ দুৰ্বলতা বা কাপুৰুষতা" ("an effeminacy in the general mind of the country") বুলি আখ্যা দিছিল। (কোৱা হয় ১৮৬৮ চনত যেতিয়া তেওঁৰ প্ৰথম কাৰ্যকাল শেষ হৈছিল, তেতিয়া তেওঁৰ স্বাধীন মনোভাৱৰ বাবে কোনো দলে তেওঁক মনোনীত কৰা নাছিল। <ref>{{Cite book|title=Report of meeting on Proportional representation or effective voting (1894)|place=|pages=25}}</ref> ) ১৮৬৭ চনত তেওঁ আমেৰিকান ফিল'চফিকেল ছ'চাইটিৰ সদস্য হিচাপে নিৰ্বাচিত হয় <ref>{{Cite web|title=APS Member History|url=https://search.amphilsoc.org/memhist/search?creator=&title=&subject=&subdiv=&mem=&year=1867&year-max=1867&dead=&keyword=&smode=advanced|accessdate=2021-04-21|work=search.amphilsoc.org|archivedate=26 March 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230326030206/https://search.amphilsoc.org/memhist/search?creator=&title=&subject=&subdiv=&mem=&year=1867&year-max=1867&dead=&keyword=&smode=advanced}}</ref> তেওঁ দাৰ্শনিক [[বাৰ্ট্ৰেণ্ড ৰাছেল|বাৰ্ট্ৰেণ্ড ৰাছেলৰ]] গডফাদাৰ আছিল ৷ <ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/1996/12/06/books/more-adept-with-concepts-than-people.html|title=More Adept With Concepts Than People|newspaper=[[The New York Times]]|date=1996-12-06|access-date=2022-03-19}}</ref> ধৰ্মীয় দৃষ্টিভংগীৰ ক্ষেত্ৰত মিল এজন অজ্ঞেয়বাদী (agnostic) আৰু সংশয়বাদী (sceptic) আছিল। অৱশ্যে, ঈশ্বৰৰ অস্তিত্বৰ প্ৰশ্নটোৰ সঠিক উত্তৰ প্ৰমাণ কৰাৰ প্ৰসংগত মিলে বিশ্বাস কৰিছিল যে ই 'এক অতি সম্ভাৱ্য প্ৰকল্প' (a very probable hypothesis)। তেওঁ লগতে এই কথাও স্বীকাৰ কৰিছিল যে কেৱল আশাৰ আধাৰত বা সামগ্ৰিকভাৱে জীৱনৰ প্ৰকৃত অৰ্থ বিচাৰি উলিওৱাৰ প্ৰচেষ্টাৰ ফলস্বৰূপে ঈশ্বৰৰ প্ৰতি বিশ্বাস ৰখাটো সম্পূৰ্ণ যুক্তিসংগত আৰু বৈধ। <ref>{{Cite journal|date=28 March 1885|title=Editorial Notes|url=https://books.google.com/books?id=mbxCAAAAYAAJ&pg=PA203|journal=[[Secular Review]]|volume=16|page=203|quote=It has always seemed to us that this is one of the instances in which Mill approached, out of deference to conventional opinion, as near to the borderland of [[Immanuel Kant|Cant]] as he well could without compromising his pride of place as a recognised thinker and sceptic.|number=13}}</ref> <ref>{{Cite book|title=John Stuart Mill and the Religion of Humanity|year=2002|publisher=University of Missouri Press|isbn=978-0826263278|page=65|last=Linda C. Raeder|chapter=Spirit of the Age|quote=Comte welcomed the prospect of being attacked publicly for his irreligion, he said, as this would permit him to clarify the nonatheistic nature of his and Mill's "atheism".}}</ref> <ref>{{Cite book|last=Larsen|first1=Timothy|author-link=Timothy Larsen|url=https://books.google.com/books?id=EP9eDwAAQBAJ&pg=PA15|title=John Stuart Mill: A Secular Life|publisher=[[Oxford University Press]]|year=2018|isbn=978-0198753155|page=14|quote=A letter John wrote from Forde Abbey when he was eight years old casually mentions in his general report of his activities that he too had been to Thorncombe parish church, so even when Bentham had home-field advantage, the boy was still receiving a Christian spiritual formation. Indeed, Mill occasionally attended Christian worship services during his teen years and thereafter for the rest of his life.}}</ref> <ref>{{Cite web|title=A surprisingly religious John Stuart Mill|url=https://blog.oup.com/2018/12/surprisingly-religious-john-stuart-mill/|last=Larsen|first=Timothy|authorlink=Timothy Larsen|quote=TL: Mill decided that strictly in terms of proof the right answer to that question of God's existence is that it is 'a very probable hypothesis.' He also thought it was perfectly rational and legitimate to believe in God as an act of hope or as the result of one's efforts to discern the meaning of life as a whole.|date=7 December 2018|accessdate=12 March 2019|archivedate=3 February 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210203135200/https://blog.oup.com/2018/12/surprisingly-religious-john-stuart-mill/}}</ref> তেওঁৰ সময়ৰ আন দাৰ্শনিকসকলৰ দৰে মিলৰো উদ্ভিদ বিজ্ঞানৰ প্ৰতি আগ্ৰহ আছিল। <ref name="flannery1">{{Cite web|url=https://herbariumworld.wordpress.com/2020/10/12/other-callings-philosophers/|title=Other Callings: Philosophers|last=Flannery|first=Maura|date=12 October 2020|work=Herbarium World|publisher=Wordpress|accessdate=22 November 2024|quote=Probably the most long-term collector among philosophers was John Stuart Mill, who was interested in botany throughout his life in part because he saw the hierarchical classification of living things as a model for ordering many aspects of human affairs such as law.}}</ref> <ref name="flannery2">{{Cite book|last=Flannery|first1=Maura|date=2023|title=In the Herbarium: The Hidden World of Collecting and Preserving Plants|place=United States of America|publisher=Yale University Press|page=144|isbn=978-0300247916}}</ref> বিশ্বাস কৰা হয় যে, ফ্ৰান্সৰ আভিগননত অৱস্থিত '''<nowiki/>'মিউজিয়াম ৰিকুৱেন'ত''' (Museum Requien) তেওঁৰ প্ৰায় ১,০০০ নমুনা সংৰক্ষিত হৈ আছে। ইয়াৰ লগতে, মিলৰ মৃত্যুৰ পাছত তেওঁৰ সতীয়া কন্যা হেলেন টেইলৰে '''<nowiki/>'কিউ হাৰ্বেৰিয়াম'লৈ''' (Kew Herbarium) তেওঁৰ সংগ্ৰহৰ কিছুমান নমুনা দান কৰিছিল। <ref name="encounter">{{Cite journal|last=Curtis|first1=Simon|date=1988|title=The philosopher's flowers: John Stuart Mill as botanist|journal=[[Encounter (magazine)|Encounter]]|volume=80|issue=2|pages=2–33}}</ref> দক্ষিণ গোলাৰ্ধত অষ্ট্ৰেলিয়াৰ ৰয়েল বটানিক গাৰ্ডেন ভিক্টোৰিয়াত থকা নেচনেল হাৰ্বেৰিয়াম অৱ ভিক্টোৰিয়াতো নমুনা পোৱা যায়। <ref name="Bionomia">{{Cite web|url=https://bionomia.net/Q50020/deposited-at|title=John Stuart Mill: Specimens collected|work=Bionomia|accessdate=15 November 2024}}</ref> ১৮৭৩ চনৰ ৭ মে' তাৰিখে ৬৬ বছৰ বয়সত আভিগননত 'এৰিচিপেলাছ' (erysipelas) নামৰ ৰোগত আক্ৰান্ত হৈ মিলৰ মৃত্যু হয়। সেই ঠাইতে তেওঁৰ মৃতদেহটো তেওঁৰ পত্নীৰ সমাধিৰ কাষত সমাধিস্থ কৰা হৈছিল। তেওঁ নিজৰ সকলো সা-সম্পত্তি সতীয়া কন্যা হেলেন টেইলৰৰ নামত উইল কৰি থৈ গৈছিল আৰু লগতে তেওঁক নিজৰ সাহিত্যিক কৰ্মৰাজিৰ তত্ত্বাৱধায়ক হিচাপে নিযুক্ত কৰিছিল। <ref>{{Cite news|title=Characteristic Will of John Stuart Mill|url=https://timesmachine.nytimes.com/timesmachine/1873/09/14/79046949.html?pageNumber=3|access-date=2025-03-15|newspaper=The New York Times|language=en}}</ref> == তথ্যসূত্ৰ == [[শ্ৰেণী:Webarchive template wayback links]] [[শ্ৰেণী:Articles with hCards]] [[শ্ৰেণী:অপৰ্যালোচিত অনুবাদসহ পৃষ্ঠা]] dwwsm3zbhs7n2ue3zpsstcjcyziz19j 612393 612374 2026-06-15T10:39:19Z ৰঞ্জন ভূঞা 9637 612393 wikitext text/x-wiki  [[চিত্ৰ:John-stuart-mill ২.jpg|259x259px]]  '''জন ষ্টুৱাৰ্ট মিল''' (ইংৰাজীঃ John Stuart Mill; 20 মে '1806-7 মে' 1873) এজন ইংৰাজ [[দৰ্শন|দাৰ্শনিক]], ৰাজনৈতিক অৰ্থনীতিবিদ, ৰাজনীতিবিদ আৰু অসামৰিক সেৱাৰ বিষয়া আছিল। [[উদাৰনৈতিকতাবাদ|উদাৰতাবাদ]] আৰু সামাজিক উদাৰতাবাদৰ ইতিহাসৰ অন্যতম প্ৰভাৱশালী চিন্তাবিদ হিচাপে তেওঁ সামাজিক তত্ত্ব, ৰাজনৈতিক তত্ত্ব আৰু ৰাজনৈতিক অৰ্থনীতিলৈ ব্যাপক অৱদান আগবঢ়াইছিল।<ref>{{Cite web|title=Utilitarianism and the New Liberalism {{!}} History of ideas and intellectual history|url=https://www.cambridge.org/us/academic/subjects/history/history-ideas-and-intellectual-history/utilitarianism-and-new-liberalism,%20https://www.cambridge.org/us/academic/subjects/history/history-ideas-and-intellectual-history|accessdate=29 September 2022|work=Cambridge University Press|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|last=Brink|first1=David O.|year=2013|title=Mill's Progressive Principles|chapter=Liberalism, utilitarianism, and rights|pages=214–233|chapter-url=https://academic.oup.com/book/12215/chapter/161685296|language=en|doi=10.1093/acprof:oso/9780199672141.003.0009|isbn=978-0199672141|access-date=30 September 2022|archivedate=17 January 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230117052049/https://academic.oup.com/book/12215/chapter-abstract/161685296?redirectedFrom=fulltext}}</ref> ''ষ্টেনফৰ্ড এনচাইক্লোপিডিয়া অৱ ফিলোচফি'' দ্বাৰা "ঊনবিংশ শতিকাৰ আটাইতকৈ প্ৰভাৱশালী ইংৰাজী ভাষী দাৰ্শনিক" বুলি অভিহিত কৰা মিলে সীমাহীন ৰাষ্ট্ৰ আৰু সামাজিক নিয়ন্ত্ৰণৰ বিৰুদ্ধে ব্যক্তিৰ স্বাধীনতাক এক ন্যায্যতা হিচাপে বিবেচনা কৰিছিল।<ref name=":1">{{Cite encyclopedia |title=John Stuart Mill |encyclopedia=The Stanford Encyclopedia of Philosophy |publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University |url=https://plato.stanford.edu/archives/sum2011/entries/mill/ |access-date=25 April 2026 |last=Brink |first=David |editor-last=Zalta |editor-first=Edward N. |edition=Summer 2011}}</ref><ref>{{Cite web|title=John Stuart Mill's ''On Liberty''|url=http://www.victorianweb.org/philosophy/mill/liberty.html|date=6 November 2000|publisher=victorianweb|accessdate=23 July 2009|quote=''On Liberty'' is a rational justification of the freedom of the individual in opposition to the claims of the state to impose unlimited control and is thus a defence of the rights of the individual against the state.|archivedate=27 January 2003|archiveurl=https://web.archive.org/web/20030127020006/http://www.victorianweb.org/philosophy/mill/liberty.html}}</ref> তেওঁ আনুপাতিক প্ৰতিনিধিত্ব, নাৰী মুক্তি, শ্ৰমিক সংগঠন আৰু কৃষি সমবায়ৰ বিকাশৰ দৰে ৰাজনৈতিক আৰু সামাজিক সংস্কাৰৰ পোষকতা কৰিছিল। কলম্বিয়া এনচাইক্ল'পিডিয়াত মিলক এনেদৰে বৰ্ণনা কৰা হৈছে যে তেওঁ মাজে-সময়ে "সমাজবাদৰ ওচৰ চাপিছিল, যিটো তত্ত্ব তেওঁৰ পূৰ্বসূৰীসকলৰ বাবে অতি বিতৃষ্ণাদায়ক আছিল।"<ref>{{Cite book|title=The Columbia Encyclopedia|publisher=Columbia University Press|year=2000|isbn=978-0787650155|editor-last=Lagassé|editor-first=Paul|edition=6th|place=New York, NY|pages=1842}}</ref> তেওঁৰ পূৰ্বসূৰী জেৰেমি বেন্থামে গঢ় দিয়া 'উপযোগিতাবাদ' নামৰ নৈতিক তত্ত্বটোৰ তেওঁ এজন প্ৰধান সমৰ্থক আছিল। বৈজ্ঞানিক পদ্ধতিৰ অধ্যয়ন আৰু গৱেষণাৰ ক্ষেত্ৰলৈকো তেওঁৰ উল্লেখনীয় অৱদান আছিল। পিছে এই বিষয়ত তেওঁৰ জ্ঞান মূলতঃ আনৰ লেখনিৰ ওপৰতেই নিৰ্ভৰশীল আছিল— বিশেষকৈ উইলিয়াম হোৱেল, জন হাৰ্ছেল আৰু অগাষ্ট কঁটৰ ৰচনাৰাজি, লগতে আলেকজেণ্ডাৰ বেইনে তেওঁৰ হৈ কৰা গৱেষণাৰ ওপৰত। আনকি হোৱেলৰ সৈতে তেওঁৰ লিখিত ৰূপত বিতৰ্কও চলিছিল।<ref name=":1">{{Cite encyclopedia |title=John Stuart Mill |encyclopedia=The Stanford Encyclopedia of Philosophy |publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University |url=https://plato.stanford.edu/archives/sum2011/entries/mill/ |access-date=25 April 2026 |last=Brink |first=David |editor-last=Zalta |editor-first=Edward N. |edition=Summer 2011}}</ref> লিবাৰেল পাৰ্টিৰ সদস্য তথা প্ৰাৰম্ভিক সময়ৰ অন্যতম নাৰীবাদী গ্ৰন্থ 'দ্য ছাবজেকচন অৱ ৱিমেন' (১৮৬৯)-ৰ সহ-লেখক আছিল মিল। আনকি, ১৮৩২ চনত হেনৰী হাণ্টৰ পাছতেই নাৰীৰ ভোটাধিকাৰৰ সপক্ষে মাত মতা তেওঁ আছিল সংসদৰ দ্বিতীয়জন সাংসদ।<ref>{{Cite web|url=https://www.parliament.uk/about/living-heritage/transformingsociety/electionsvoting/womenvote/parliamentary-collections/1866-suffrage-petition/the-first-petition/|title=Orator Hunt and the first suffrage petition 1832|work=UK Parliament|accessdate=6 January 2019|archivedate=20 January 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210120080322/https://www.parliament.uk/about/living-heritage/transformingsociety/electionsvoting/womenvote/parliamentary-collections/1866-suffrage-petition/the-first-petition/}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.parliament.uk/about/living-heritage/transformingsociety/electionsvoting/womenvote/parliamentary-collections/1866-suffrage-petition/john-stuart-mill/|title=John Stuart Mill and the 1866 petition|work=UK Parliament|accessdate=16 February 2017|archivedate=13 April 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200413123325/https://www.parliament.uk/about/living-heritage/transformingsociety/electionsvoting/womenvote/parliamentary-collections/1866-suffrage-petition/john-stuart-mill/}}</ref>১৮৫৯ চনত প্ৰকাশিত তেওঁৰ প্ৰবন্ধ 'অন লিবাৰ্টি'ত (On Liberty) দাঙি ধৰা ধাৰণাসমূহ আজিও বহুতো ৰাজনৈতিক চিন্তাধাৰাৰ মূল ভেটি হৈ আছে। আনকি, মিলৰ নিজৰ দলটোৰেই উত্তৰাধিকাৰী হিচাপে পৰিচিত 'লিবাৰেল ডেমক্ৰেট' দলৰ সভাপতিজনক তেওঁৰ পদবী আৰু দায়িত্বভাৰৰ প্ৰতীক হিচাপে এই গ্ৰন্থখনৰ এটি প্ৰতিলিপি অৰ্পণ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web|url=https://fivebooks.com/best-books/nick-clegg-favourite-books/#book-558|title=Nick Clegg on his Favourite Books|last=Books|first=Five|work=Five Books|accessdate=11 August 2025|quote=The tradition is that it is given to the president of the Liberal Democrats. The traditions of J. S. Mill are still handed down like some sort of totemic emblem of everything that we’re supposed to still believe in, even now. It’s extraordinary, given it was written in 1859.}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://fivebooks.com/book/on-liberty-by-john-stuart-mill/|title=On Liberty {{!}} Five Books Expert Reviews|last=Books|first=Five|work=Five Books|accessdate=11 August 2025|archivedate=24 March 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190324224348/https://fivebooks.com/book/on-liberty-by-john-stuart-mill/}}</ref> == জীৱনী == স্কটিছ দাৰ্শনিক, বুৰঞ্জীবিদ তথা অৰ্থনীতিবিদ জেমছ মিল আৰু হেৰিয়েট বেৰ'ৰ জ্যেষ্ঠ পুত্ৰ জন ষ্টুৱাৰ্ট মিলৰ জন্ম হৈছিল পেণ্টনভিলৰ ১৩ নং ৰডনি ষ্ট্ৰীটত। সেই সময়ত এই ঠাইখন ৰাজধানী চহৰখনৰ একেবাৰে দাঁতিকাষৰীয়া অঞ্চল আছিল যদিও বৰ্তমান ই মধ্য লণ্ডনৰ অন্তৰ্গত। দেউতাকৰ তত্ত্বাৱধানতেই জন ষ্টুৱাৰ্টে শিক্ষা গ্ৰহণ কৰিছিল, য'ত জেৰেমি বেন্থাম আৰু ফ্ৰান্সিছ প্লেচে পৰামৰ্শ আৰু সহযোগিতা আগবঢ়াইছিল। উল্লেখযোগ্য যে, দেউতাক জেমছ মিলে এসময়ত বেন্থামৰ হৈ নেপথ্যৰ লেখক (ঘ'ষ্টৰাইটাৰ) হিচাপেও কাম কৰিছিল। <ref>{{Cite book|last=Hamblin|first1=Charles L.|title=Fallacies|year=1970|publisher=Menthuen & Co Ltd|edition=1st|place=London, England|page=175}}</ref> তেওঁক অতি কঠোৰ নীতি-নিয়ম আৰু অনুশাসনৰ মাজেৰে ডাঙৰ-দীঘল কৰা হৈছিল। আনকি, নিজৰ ভাই-ভনীৰ বাহিৰে সমবয়সীয়া আন ল'ৰা-ছোৱালীৰ লগত মিলা-মিছা কৰাৰ পৰাও তেওঁক ইচ্ছাকৃতভাৱে দূৰত ৰখা হৈছিল। তেওঁৰ পিতৃ আছিল বেন্থামৰ অনুগামী আৰু 'অনুষঙ্গবাদ'ৰ (associationism) সমৰ্থক। পিতৃৰ এটা স্পষ্ট লক্ষ্য আছিল— পুত্ৰক এনে এক অসাধাৰণ মেধাৱী ৰূপত গঢ়ি তোলা, যিয়ে তেওঁ আৰু বেন্থামৰ মৃত্যুৰ পাছতো উপযোগিতাবাদৰ ধাৰণা আৰু ইয়াৰ প্ৰসাৰৰ কাম অবিৰতভাৱে আগুৱাই নিব পাৰে।<ref>{{Cite book|last=Halevy|first1=Elie|title=The Growth of Philosophic Radicalism|year=1966|publisher=Beacon Press|isbn=978-0191010200|pages=282–284}}</ref> শৈশৱৰে পৰাই মিল আছিল অসাধাৰণ মেধাৰ অধিকাৰী। নিজৰ আত্মজীৱনীত তেওঁ শিক্ষাগ্ৰহণৰ দিনবোৰৰ কথা বৰ্ণনা কৰি গৈছে। মাত্ৰ তিনি বছৰ বয়সতেই তেওঁক গ্ৰীক ভাষাৰ শিক্ষা দিয়া হৈছিল। <ref name="digital.library.cornell.edu">{{Cite web|url=https://collections.library.cornell.edu/moa_new/index.html?c=nwng;cc=nwng;rgn=full+text;idno=nwng0033-4;didno=nwng0033-4;view=image;seq=620;node=nwng0033-4:1;page=root;size=s;frm=frameset|title=Cornell University Library Making of America Collection|work=collections.library.cornell.edu}}</ref>আঠ বছৰ বয়সৰ ভিতৰতেই তেওঁ 'ইছপৰ সাধু', জেনোফনৰ 'এনাবাচিছ' আৰু হেৰোডটাছৰ সমগ্ৰ ৰচনা পঢ়ি শেষ কৰিছিল। কেৱল সেয়াই নহয়, সেই কুমলীয়া বয়সতেই তেওঁ লুচিয়ান, ডায়োজিনিছ লেয়াৰ্টিয়াছ, আইছ'ক্ৰেটিছৰ ৰচনাৱলী আৰু প্লেটোৰ ছখনকৈ 'ডায়লগ'ৰ সৈতেও পৰিচিত হৈ পৰিছিল।<ref name="digital.library.cornell.edu" /> ইয়াৰ উপৰিও তেওঁ ইংৰাজী ভাষাত ইতিহাসৰ ভালেমান সমল অধ্যয়ন কৰিছিল আৰু তেওঁক পাটীগণিত, পদাৰ্থবিজ্ঞান তথা জ্যোতিৰ্বিজ্ঞানৰো শিক্ষা প্ৰদান কৰা হৈছিল। আঠ বছৰ বয়সত মিলে লেটিন ভাষা, ইউক্লিডৰ ৰচনা আৰু বীজগণিতৰ অধ্যয়ন আৰম্ভ কৰাৰ লগতে পৰিয়ালৰ সৰু ভাই-ভনীহঁতক পঢ়ুৱাবৰ বাবে শিক্ষকৰ দায়িত্বও গ্ৰহণ কৰিছিল। যদিও ইতিহাসেই তেওঁৰ অধ্যয়নৰ মূল বিষয় আছিল, তথাপিও শিক্ষানুষ্ঠানত সাধাৰণতে পঢ়োৱা প্ৰায়বোৰ লেটিন আৰু গ্ৰীক লেখকৰ ৰচনা তেওঁ পঢ়ি শেষ কৰিছিল। আনকি, দহ বছৰ বয়সৰ ভিতৰতেই তেওঁ প্লেটো আৰু ডেম'স্থেনিছৰ ৰচনাসমূহো অনায়াসে পঢ়ি আয়ত্ত কৰিব পৰা হৈছিল। দেউতাকে আকৌ মিলৰ বাবে কবিতা চৰ্চা আৰু ৰচনা কৰাটোও সমানেই গুৰুত্বপূৰ্ণ বুলি ভাবিছিল। তেওঁৰ একেবাৰে প্ৰাৰম্ভিক কাব্যিক ৰচনাসমূহৰ ভিতৰত এটা আছিল মহাকাব্য 'ইলিয়াড'ৰ কাহিনীভাগক আগুৱাই নি লিখা এক প্ৰয়াস। আজৰি সময়খিনিত তেওঁ প্ৰাকৃতিক বিজ্ঞানৰ লগতে 'ডন কুইকচোট' আৰু 'ৰবিনছন ক্ৰুচ'ৰ দৰে জনপ্ৰিয় উপন্যাস পঢ়িও আনন্দ লাভ কৰিছিল। ১৮১৮ চনত তেওঁৰ পিতৃৰ গ্ৰন্থ 'দ্য হিষ্ট্ৰী অৱ ব্ৰিটিছ ইণ্ডিয়া' (The History of British India) প্ৰকাশ পায়। ইয়াৰ ঠিক পাছতেই, প্ৰায় বাৰ বছৰ বয়সত মিলে পৰম্পৰাগত তৰ্কশাস্ত্ৰৰ (scholastic logic) গভীৰ অধ্যয়ন আৰম্ভ কৰে আৰু একে সময়তে এৰিষ্টটলৰ তৰ্কশাস্ত্ৰ বিষয়ক ৰচনাসমূহো তাৰ মূল ভাষাতেই পঢ়িবলৈ লয়। পৰৱৰ্তী বছৰটোত তেওঁ ৰাজনৈতিক অৰ্থনীতিৰ সৈতে পৰিচিত হয় আৰু দেউতাকৰ তত্ত্বাৱধানত আডাম স্মিথ তথা ডেভিদ ৰিকাৰ্ডোৰ ধাৰণাসমূহ অধ্যয়ন কৰে। ইয়াৰ জৰিয়তে তেওঁ অৱশেষত এই অৰ্থনীতিবিদসকলৰ 'উৎপাদনৰ কাৰক' সম্পৰ্কীয় ধ্ৰুপদী অৰ্থনৈতিক দৃষ্টিভংগীটো আয়ত্ত কৰিবলৈ সক্ষম হৈছিল। মিলে দৈনিক গ্ৰহণ কৰা অৰ্থনীতিৰ পাঠসমূহৰ ওপৰত প্ৰস্তুত কৰা লিখিত টোকা বা প্ৰতিবেদনসমূহৰ সহায়তেই ১৮২১ চনত তেওঁৰ পিতৃয়ে 'এলিমেন্টছ অৱ পলিটিকেল ইকনমি' (Elements of Political Economy) নামৰ গ্ৰন্থখন ৰচনা কৰিছিল। ডেভিদ ৰিকাৰ্ডোৰ অৰ্থনৈতিক ধাৰণাসমূহৰ প্ৰসাৰ ঘটোৱাৰ উদ্দেশ্যে ৰচিত এইখন এখন পাঠ্যপুথি আছিল, অৱশ্যে গ্ৰন্থখনে বিশেষ জনপ্ৰিয়তা লাভ কৰিবলৈ সক্ষম নহ'ল। <ref name="Rothbard2006">{{Cite book|last=Murray N. Rothbard|title=An Austrian Perspective on the History of Economic Thought|url=https://archive.org/details/bub_gb_MCcWhLmRo-cC|access-date=21 January 2011|year=2006|publisher=Ludwig von Mises Institute|isbn=978-0945466482|page=[https://archive.org/details/bub_gb_MCcWhLmRo-cC/page/n121 105]}}</ref> দেউতাকৰ এজন ঘনিষ্ঠ বন্ধু ৰিকাৰ্ডোৱে মিলক প্ৰায়ে নিজৰ ঘৰলৈ মাতি নিছিল আৰু দুয়ো একেলগে খোজ কাঢ়ি কাঢ়ি ৰাজনৈতিক অৰ্থনীতিৰ বিষয়ে আলোচনা কৰিছিল। চৈধ্য বছৰ বয়সত মিলে ফ্ৰান্সলৈ গৈ জেৰেমি বেন্থামৰ ভাতৃ ছাৰ চেমুৱেল বেন্থামৰ পৰিয়ালৰ সৈতে এবছৰ কাল অতিবাহিত কৰিছিল। সেই সময়ছোৱাত তেওঁ জৰ্জ এনচৰৰ সান্নিধ্যও লাভ কৰিছিল, যিজনে তেতিয়া থমাছ মালথাছৰ ৰাজনৈতিক অৰ্থনীতিৰ বিৰুদ্ধে তীব্ৰ সমালোচনা আৰু তৰ্কযুদ্ধ চলাই আছিল। <ref>{{Cite web|last=Ritchey|first=Rosemary|date=2009|title=Ensor, George {{!}} Dictionary of Irish Biography|url=https://www.dib.ie/biography/ensor-george-a2931|accessdate=2023-02-17|work=www.dib.ie|language=en|archivedate=23 September 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230923234855/https://www.dib.ie/biography/ensor-george-a2931}}</ref> <ref>{{Cite book|last=Mill|first1=John Stuart|url=https://oll-resources.s3.us-east-2.amazonaws.com/oll3/store/titles/260/Mill_0223-26_EBk_v6.0.pdf|title=The Collected Works of John Stuart Mill, Vol. XXVI – Journals and Debating Speeches, Part I [1820]|publisher=Routledge and Kegan Paul|year=1988|place=London|pages=53–58}}</ref> তাত দেখা পোৱা পাহাৰীয়া দৃশ্যৰাজিয়ে তেওঁৰ মনত পাহাৰীয়া প্ৰকৃতিৰ প্ৰতি এক আজীৱন অনুৰাগৰ সৃষ্টি কৰিছিল। ফৰাচীসকলৰ প্ৰাণৱন্ত আৰু আন্তৰিকতাপূৰ্ণ জীৱনশৈলীয়েও তেওঁৰ মনত গভীৰ সাঁচ বহুৱাইছিল। মণ্টপেলিয়াৰত থকা সময়ছোৱাত তেওঁ 'বিজ্ঞান অনুষদ'ত (Faculté des Sciences) ৰসায়ন বিজ্ঞান, প্ৰাণীবিজ্ঞান আৰু তৰ্কশাস্ত্ৰৰ শীতকালীন পাঠ্যক্ৰম গ্ৰহণ কৰাৰ লগতে উচ্চ গণিতৰো এটা পাঠ্যক্ৰম অধ্যয়ন কৰিছিল। ফ্ৰান্সলৈ অহা-যোৱা কৰাৰ পথত তেওঁ পেৰিছত দেউতাকৰ বন্ধু তথা বিখ্যাত অৰ্থনীতিবিদ জাঁ-বেপ্টিষ্ট ছে'ৰ (Jean-Baptiste Say) বাসগৃহত কেইদিনমানৰ বাবে আলহী হৈছিল। তাতেই তেওঁ 'লিবাৰেল পাৰ্টি'ৰ ভালেসংখ্যক নেতাৰ লগতে হেনৰি ছেন্ট-ছাইমনকে (Henri Saint-Simon) ধৰি পেৰিছৰ বহুকেইজন বিশিষ্ট ব্যক্তিক লগ পোৱাৰ সুযোগ লাভ কৰিছিল। কুৰি বছৰ বয়সত মিলে কেইবামাহো ধৰি তীব্ৰ মানসিক বিষাদৰ মাজেৰে দিন পাৰ কৰিছিল, আনকি তেওঁ আত্মহত্যাৰ কথাও চিন্তা কৰিছিল। নিজৰ আত্মজীৱনীৰ পঞ্চম অধ্যায়ৰ আৰম্ভণিতে উল্লেখ কৰা অনুসৰি, তেওঁ এবাৰ নিজকে প্ৰশ্ন কৰিছিল— তেওঁৰ জীৱনৰ একমাত্ৰ লক্ষ্য অৰ্থাৎ এখন ন্যায়ভিত্তিক সমাজ গঢ়ি তোলাৰ সপোনটো বাস্তৱায়িত হ'লে তেওঁ বাৰু সঁচাকৈয়ে সুখী হ'বনে? তেওঁৰ অন্তৰাত্মাই উত্তৰ দিছিল, "নহয়"। স্বাভাৱিকতেই ইয়াৰ পাছত, সেই লক্ষ্যপ্ৰাপ্তিৰ হকে অহৰহ সংগ্ৰাম কৰি থকাৰ মাজত তেওঁ যি আনন্দ পাইছিল, সেয়া একেবাৰে নোহোৱা হৈ পৰিছিল। অৱশেষত, উইলিয়াম ৱৰ্ডছৱৰ্থৰ কবিতাই তেওঁলৈ আশাৰ বতৰা কঢ়িয়াই আনিলে। এই কবিতাসমূহে তেওঁক গভীৰভাৱে উপলব্ধি কৰালে যে সৌন্দৰ্যই মানুহৰ মনত আনৰ প্ৰতি সহানুভূতি আৰু কৰুণাৰ জন্ম দিয়াৰ লগতে অন্তৰত প্ৰকৃত আনন্দ জগাই তোলে। <ref>{{Cite web|url=http://www.victorianweb.org/philosophy/mill/crisis.html|title=John Stuart Mill's Mental Breakdown, Victorian Unconversions, and Romantic Poetry|work=victorianweb.org|accessdate=17 April 2016|archivedate=9 June 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230609102441/https://www.victorianweb.org/philosophy/mill/crisis.html}}</ref> দুগুণ উৎসাহ আৰু নতুন শক্তিৰে তেওঁ পুনৰ এখন ন্যায়ভিত্তিক সমাজ গঢ়াৰ কামত মনোনিৱেশ কৰিলে, কিন্তু এইবাৰ তেওঁ কেৱল লক্ষ্যৰ পিছত দৌৰাৰ সলনি এই সংগ্ৰামৰ যাত্ৰাপথৰ প্ৰতিটো মুহূৰ্ত অধিক উপভোগ কৰিবলৈ লৈছিল। নিজৰ চিন্তাধাৰাত অহা এই পৰিৱৰ্তনক তেওঁ জীৱনৰ অন্যতম গুৰুত্বপূৰ্ণ এক মোৰ বুলি গণ্য কৰিছিল। প্ৰকৃততে, জীৱনত আনন্দ লাভৰ এই নতুন আৰু বহল দৃষ্টিভংগীটোৱেই পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ আৰু তেওঁৰ পিতৃৰ মাজত গঢ় লৈ উঠা বহুতো মতবিৰোধ বা পাৰ্থক্যৰ মূল কাৰণ হৈ পৰিছিল। ১৮৩০-ৰ দশকৰ প্ৰথমভাগত থমাছ কাৰ্লাইলে লণ্ডন ভ্ৰমণ কৰিবলৈ আহোঁতে মিলৰ সৈতে তেওঁৰ সাক্ষাৎ হৈছিল। অতি কম সময়ৰ ভিতৰতেই দুয়োৰে মাজত এক অন্তৰংগ বন্ধুত্ব গঢ়ি উঠাৰ লগতে নিয়মীয়াকৈ চিঠিপত্ৰৰো আদান-প্ৰদান হ'বলৈ ধৰিছিল। মিলে আনকি নিজৰ খৰচতেই কাৰ্লাইলৰ ৰচনাসমূহ ছপা কৰাৰ প্ৰস্তাৱ আগবঢ়াইছিল। তেওঁ কাৰ্লাইলক তেওঁৰ বিখ্যাত গ্ৰন্থ 'ফ্ৰেন্স ৰিভল্যুশ্বন' (French Revolution) লিখিবলৈ উৎসাহিত কৰাই নহয়, বৰং ইয়াৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় সমলসমূহো যোগান ধৰিছিল। ১৮৩৫ চনৰ মাৰ্চ মাহৰ কথা। গ্ৰন্থখনৰ প্ৰথম খণ্ডটো লিখি শেষ কৰাৰ পাছত তাৰ পাণ্ডুলিপিটো মিলৰ হাততেই জমা ৰখা হৈছিল। কিন্তু মিলৰ ঘৰত কাম কৰা বনকৰা মহিলাগৰাকীয়ে অজানিতে সেইখনক জুই ধৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা কাগজ বুলি ভাবি পুৰি পেলালে। ফলত "তিনি-চাৰিখনমান কাগজৰ টুকুৰাৰ" বাহিৰে গোটেই পাণ্ডুলিপিটোৱেই জুইত জাহ গ'ল।<ref>{{Cite journal|last=Carlyle|first1=T.|title=TC to James Fraser|journal=The Carlyle Letters Online|date=7 March 1835|volume=8|issue=1|pages=66–70|doi=10.1215/lt-18350307-TC-JFR-01|doi_brokendate=12 July 2025}}</ref> এই অনাকাংক্ষিত ঘটনাত অত্যন্ত লজ্জিত আৰু মৰ্মাহত হৈ মিলে কাৰ্লাইলক ক্ষতিপূৰণ হিচাপে ২০০ পাউণ্ড (যিটো ২০২১ চনৰ হিচাপত প্ৰায় ১৭,৭৪২.১৬ পাউণ্ডৰ সমান) আগবঢ়াইছিল, যদিও কাৰ্লাইলে তাৰে মাত্ৰ ১০০ পাউণ্ডহে গ্ৰহণ কৰিছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত, অৰ্থাৎ ১৮৪০-ৰ দশকৰ ফালে দুয়োৰে মাজত দেখা দিয়া আদৰ্শগত মতানৈক্যৰ বাবে এই বন্ধুত্বৰ অন্ত পৰে। অৱশ্যে বন্ধুত্বৰ যতি পৰিলেও, মিলৰ পৰৱৰ্তী কালৰ চিন্তাধাৰাত কাৰ্লাইলৰ সেই প্ৰাৰম্ভিক প্ৰভাৱ বাৰুকৈয়ে প্ৰতিফলিত হৈছিল। <ref>{{Cite book|last=Baumgarten|first1=Murray|title=The Carlyle Encyclopedia|publisher=Fairleigh Dickinson University Press|year=2004|editor-last=Cumming|editor-first=Mark|place=Madison and Teaneck, NJ|pages=326|chapter=Mill, John Stuart|isbn=978-0838637920}}</ref> ১৮৪১ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত মিলে প্ৰথমবাৰৰ বাবে অগাষ্ট কঁটৰ সৈতে যোগাযোগ কৰিছিল। তেতিয়াৰে পৰাই 'প্ৰত্যক্ষবাদ' (positivism) আৰু সমাজবিজ্ঞানৰ প্ৰতিষ্ঠাপক কঁটৰ সৈতে মিলৰ চিঠি-পত্ৰৰ জৰিয়তে এক গভীৰ বন্ধুত্ব গঢ়ি উঠিছিল। অৱশ্যে কঁটৰ সেই 'সমাজবিজ্ঞান' আধুনিক সময়ৰ সমাজবিজ্ঞানৰ দৰে নাছিল, বৰং ই আছিল সেই বিজ্ঞানৰ এক প্ৰাৰম্ভিক দৰ্শনহে। কঁটৰ এই 'প্ৰত্যক্ষবাদ'ৰ দ্বাৰা অনুপ্ৰাণিত হৈয়েই মিলে অৱশেষত জেৰেমি বেন্থামৰ 'মনস্তাত্ত্বিক অহংকাৰবাদ' (psychological egoism) আৰু মানৱ প্ৰকৃতিৰ প্ৰতি থকা বেন্থামৰ শীতল তথা বিমূৰ্ত দৃষ্টিভংগীক একেবাৰেই প্ৰত্যাখ্যান কৰিছিল, যিহেতু বেন্থামৰ চিন্তা কেৱল আইন-কানুন আৰু ৰাজনীতিৰ মাজতেই সীমাবদ্ধ আছিল। ইয়াৰ পৰিৱৰ্তে মিলে কঁটৰ দৃষ্টিভংগীকহে অধিক আদৰি লৈছিল, যি আছিল মানৱ প্ৰকৃতিৰ প্ৰতি অধিক সামাজিক, ঐতিহাসিক তথ্যৰ ওপৰত আধাৰিত, আৰু মানৱ জীৱনৰ সকলো জটিলতাক সামৰি প্ৰতিজন ব্যক্তিক গুৰুত্ব দিয়া এক বহল দৃষ্টিভংগী। এজন 'ননকনফৰ্মিষ্ট' (প্ৰচলিত ধৰ্মীয় মতৰ বিৰোধী) হিচাপে মিলে 'চাৰ্চ অৱ ইংলেণ্ড'ৰ ৩৯ টা অনুচ্ছেদৰ (Thirty-Nine Articles) প্ৰতি সন্মতি জনাবলৈ একেবাৰেই অস্বীকাৰ কৰিছিল। আৰু ঠিক এই কাৰণতেই তেওঁ অক্সফৰ্ড বা কেমব্ৰিজ বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰাৰ যোগ্যতা লাভ কৰা নাছিল। ইয়াৰ পৰিৱৰ্তে, তেওঁ পিতৃৰ পদাংক অনুসৰণ কৰি 'ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানী'ত কৰ্মজীৱন আৰম্ভ কৰে। লগতে, 'ইউনিভাৰ্চিটি কলেজ লণ্ডন'লৈ গৈ আইনশাস্ত্ৰৰ (Jurisprudence) প্ৰথমগৰাকী অধ্যাপক জন অষ্টিনৰ বক্তৃতাসমূহো নিয়মীয়াকৈ শ্ৰৱণ কৰিবলৈ লয়। <ref>{{Cite web|url=https://collections.library.cornell.edu/moa_new/index.html?c=nwng&cc=nwng&idno=nwng0033-4&node=nwng0033-4:1&frm=frameset&view=image&seq=623|title=Cornell University Library Making of America Collection|work=collections.library.cornell.edu}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত, অৰ্থাৎ ১৮৫৬ চনত তেওঁক 'আমেৰিকান একাডেমী অৱ আৰ্টছ এণ্ড চাইন্সেছ'ৰ (American Academy of Arts and Sciences) এগৰাকী সন্মানীয় বিদেশী সদস্য হিচাপে নিৰ্বাচিত কৰা হৈছিল।<ref name="AAAS">{{Cite web|title=Book of Members, 1780–2010: Chapter M|url=http://www.amacad.org/publications/BookofMembers/ChapterM.pdf|publisher=American Academy of Arts and Sciences|accessdate=15 April 2011|archivedate=9 November 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131109123554/http://www.amacad.org/publications/BookofMembers/ChapterM.pdf}}</ref> ১৮২৩ চনত মাত্ৰ ১৭ বছৰ বয়সতেই মিলে 'ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানী'ত এজন ঔপনিৱেশিক প্ৰশাসক হিচাপে নিজৰ কৰ্মজীৱন আৰম্ভ কৰিছিল আৰু তেওঁৰ এই কাৰ্যকাল ১৮৫৮ চনলৈকে চলিছিল।উল্লেখযোগ্য যে, এই ১৮৫৮ চনতেই ভাৰতত থকা কোম্পানীৰ সকলো ভূখণ্ড ব্ৰিটিছ ৰাজমুকুটে পোনপটীয়াকৈ নিজৰ অধীনলৈ নিছিল, যাৰ জৰিয়তে ভাৰতবৰ্ষৰ ওপৰত ব্ৰিটিছ চৰকাৰৰ প্ৰত্যক্ষ শাসন ব্যৱস্থা প্ৰতিষ্ঠা হৈছিল। ১৮৩৬ চনত তেওঁ কোম্পানীৰ ৰাজনৈতিক বিভাগলৈ পদোন্নতি লাভ কৰে। তাত তেওঁ দেশীয় ৰাজ্যসমূহৰ সৈতে কোম্পানীৰ সম্পৰ্কৰ বিষয়ে হোৱা চিঠি-পত্ৰৰ আদান-প্ৰদানৰ দায়িত্বত আছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত, ১৮৫৬ চনত তেওঁক 'এক্জামিনাৰ অৱ ইণ্ডিয়ান কৰেছপণ্ডেঞ্চ' (Examiner of Indian Correspondence) পদলৈ উন্নীত কৰা হয়। তেওঁৰ 'অন লিবাৰ্টি' (On Liberty), 'এ ফিউ ৱৰ্ডছ অন নন-ইণ্টাৰভেনচন' (A Few Words on Non-Intervention) আদি গ্ৰন্থ তথা অন্যান্য ৰচনাসমূহত তেওঁ এইদৰে মত প্ৰকাশ কৰিছিল যে, "অসভ্য জাতিৰ প্ৰতি কৰা যিকোনো আচৰণক আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় আইনৰ উলংঘন বুলি আখ্যা দিয়া কাৰ্যই কেৱল এয়াই প্ৰমাণ কৰে যে তেনেকৈ কোৱা মানুহজনে বিষয়টোৰ ওপৰত কেতিয়াও গমি চোৱাই নাই।" <ref>{{Cite journal|last=Klausen|first1=Jimmy Casas|title=Violence and Epistemology: J.S. Mill's Indians after the 'Mutiny'|journal=Political Research Quarterly|date=March 2016|volume=69|issue=1|pages=96–107|doi=10.1177/1065912915623379}}</ref> (অৱশ্যে, লগে লগে মিলে এই কথাও যোগ দিছিল যে, "ই অতি সহজেই নৈতিকতাৰ মহান নীতিসমূহৰ এক উলংঘন হ'ব পাৰে।") মিলৰ মতে, ভাৰতবৰ্ষৰ দৰে দেশসমূহৰ দৃষ্টিভংগী এসময়ত যথেষ্ট প্ৰগতিশীল আছিল যদিও, কালক্ৰমত সেইবোৰৰ বিকাশ আৰু উন্নয়ন একেবাৰে স্থবিৰ হৈ পৰিছিল। সেয়েহে, তেওঁ মত পোষণ কৰিছিল যে এনে অঞ্চলসমূহক এক প্ৰকাৰৰ "কল্যাণকামী স্বৈৰাচাৰ"ৰ (benevolent despotism) জৰিয়তে শাসন কৰা উচিত... "চৰ্ত এটাই যে ইয়াৰ অন্তিম লক্ষ্য কেৱলমাত্ৰ সেই ঠাইখনৰ উন্নতি সাধন কৰাহে হ'ব লাগিব।" <ref>{{Cite journal|last=Harris|first1=Abram L.|title=John Stuart Mill: Servant of the East India Company|journal=The Canadian Journal of Economics and Political Science|date=1964|volume=30|issue=2|pages=185–202|doi=10.2307/139555|jstor=139555}}</ref> যেতিয়া ব্ৰিটিছ ৰাজমুকুটে (Crown) ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ অধীনত থকা ভূখণ্ডসমূহৰ প্ৰত্যক্ষ শাসনভাৰ নিজৰ হাতলৈ নিয়াৰ প্ৰস্তাৱ আগবঢ়াইছিল, তেতিয়া কোম্পানীৰ শাসন ব্যৱস্থাক ৰক্ষা কৰি যুক্তি দৰ্শোৱাৰ দায়িত্ব মিলৰ ওপৰত ন্যস্ত কৰা হৈছিল। এই দায়িত্ব পালন কৰিবলৈ গৈয়েই তেওঁ অন্যান্য ভালেমান আৱেদন-পত্ৰৰ লগতে 'মেম'ৰেণ্ডাম অন দ্য ইমপ্ৰুভমেন্টছ ইন দ্য এডমিনিষ্ট্ৰেচন অৱ ইণ্ডিয়া ডিউৰিং দ্য লাষ্ট থাৰ্টি ইয়েৰছ' (Memorandum on the Improvements in the Administration of India during the Last Thirty Years) নামৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ স্মাৰকপত্ৰখনো ৰচনা কৰিছিল। <ref name=":0">{{Cite journal|last=Lal|first1=Vinay|authorlink1=Vinay Lal|date=1998|title='John Stuart Mill and India', a review-article|journal=New Quest|volume=54|issue=1|pages=54–64}}</ref> ভাৰতৰ নতুন 'ছেক্ৰেটেৰী অৱ ষ্টেট'ক (Secretary of State) পৰামৰ্শ দিবৰ বাবে গঠন কৰা 'কাউন্সিল অৱ ইণ্ডিয়া'ত (Council of India) তেওঁক এখন আসন যাচা হৈছিল। পিছে, ভাৰতৰ বাবে প্ৰৱৰ্তন কৰা এই নতুন প্ৰশাসনীয় ব্যৱস্থাটোৰ প্ৰতি নিজৰ অসন্তুষ্টি আৰু বিৰোধিতা প্ৰকাশ কৰি তেওঁ সেই প্ৰস্তাৱ প্ৰত্যাখ্যান কৰিলে।<ref name=":0" /> ২১ বছৰীয়া এক অন্তৰংগ বন্ধুত্বৰ পাছত ১৮৫১ চনৰ ২১ এপ্ৰিলত মিলে হেৰিয়েট টেইলৰৰ সৈতে বিবাহপাশত আৱদ্ধ হয়। তেওঁলোকৰ প্ৰথম সাক্ষাৎ হোৱাৰ সময়ত টেইলৰ এগৰাকী বিবাহিতা মহিলা আছিল। ১৮৪৯ চনত টেইলৰৰ প্ৰথম স্বামীৰ মৃত্যুৰ আগলৈকে দুয়োৰে মাজত এক ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্ক আছিল যদিও, সাধাৰণতে এই সম্পৰ্ক সম্পূৰ্ণ নিষ্কলুষ বা পৱিত্ৰ আছিল বুলিয়েই বিশ্বাস কৰা হয়। স্বামীৰ মৃত্যুৰ পাছত দুবছৰমান অপেক্ষা কৰি অৱশেষত ১৮৫১ চনত তেওঁলোক বিবাহপাশত আৱদ্ধ হয়। বিবাহৰ ঠিক পাছতেই মিলে এক বিশেষ ঘোষণাৰ জৰিয়তে ভিক্টোৰিয়ান আইন অনুসৰি স্বামী হিচাপে পত্নীৰ ওপৰত লাভ কৰা সকলো ধৰণৰ অধিকাৰ ত্যাগ কৰাৰ কথা প্ৰকাশ কৰিছিল। নাৰীবাদী অৰ্থনৈতিক চিন্তাধাৰাৰ ক্ষেত্ৰত জন ষ্টুৱাৰ্ট মিল আৰু হেৰিয়েট টেইলৰ মিলক প্ৰতিষ্ঠাপক ব্যক্তি হিচাপে গণ্য কৰা হয়। তেওঁলোকৰ যুটীয়া ৰচনাৱলী, বিশেষকৈ 'দ্য ছাবজেকচন অৱ ৱিমেন' (১৮৬৯) আৰু টেইলৰ মিলৰ 'দ্য এনফ্ৰেন্সাইজমেন্ট অৱ ৱিমেন' (১৮৫১) গ্ৰন্থত তেওঁলোকে যুক্তি দৰ্শাইছিল যে লিংগ বৈষম্য কেৱল এক নৈতিক অবিচাৰেই নহয়, বৰং ই এক অৰ্থনৈতিক অদক্ষতাও (Hansson, 2022; McCabe, 2021)। নাৰীক অৱদমিত কৰি ৰখা ধ্ৰুপদী অৰ্থনৈতিক ধাৰণাসমূহক কঠোৰভাৱে প্ৰত্যাখ্যান কৰি তেওঁলোকে আইনী সংস্কাৰ, শিক্ষাৰ অধিকাৰ আৰু নাৰীৰ স্বতন্ত্ৰতা বা স্বায়ত্তশাসনৰ হকে মাত মাতিছিল। তেওঁলোকৰ এই চিন্তাধাৰাই পৰৱৰ্তী সময়ত আধুনিক নাৰীবাদী অৰ্থনীতিবিদসকলৰ বাবে এক শক্তিশালী ভেটি গঢ়ি তুলিছিল, যিসকলে বৰ্তমান সময়ত পাৰিশ্ৰমিকবিহীন শ্ৰম, লিংগভিত্তিক মজুৰিৰ ব্যৱধান আৰু গাঁথনিগত নিপীড়নৰ তীব্ৰ সমালোচনা কৰে (Munte & Monica, 2023; Knüfer, 2023)। টেইলৰ মিলৰ একেশ্বৰবাদী (Unitarian) আৰু যুক্তিবাদী দৃষ্টিভংগীয়ে এই সমালোচনাক অধিক সমৃদ্ধ কৰিছিল। আনকি, শেহতীয়া শৈলীমিতীয় (stylometric) প্ৰমাণসমূহৰ পৰাও মিলৰ ৰচনাসমূহত টেইলৰৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অৱদান থকাৰ কথাটো স্পষ্টভাৱে প্ৰতিফলিত হৈছে (Schmidt-Petri et al., 2021)। বৰ্তমানৰ ডিজিটেল পুঁজিবাদ, শুশ্ৰূষা-কৰ্ম (care work) আৰু প্ৰজনন অধিকাৰ সম্পৰ্কীয় বিতৰ্কসমূহতো তেওঁলোকৰ সেই যুক্তিসমূহ সমানেই প্ৰাসংগিক হৈ আছে। এইবোৰে লিংগ, শ্ৰম আৰু স্বতন্ত্ৰতাৰ পাৰস্পৰিক সম্পৰ্কৰ মাজেৰে অৰ্থনৈতিক ন্যায়ক মূল্যায়ন কৰাৰ এক নিৰ্দিষ্ট দৃষ্টিভংগী প্ৰদান কৰে (Hampton, 2021; Smajdor, 2021)। নিজৰ যোগ্যতাৰে প্ৰতিষ্ঠিত হেৰিয়েট টেইলৰে বন্ধুত্ব আৰু বিবাহ, দুয়োটা সময়তেই মিলৰ ৰচনা আৰু চিন্তাধাৰাৰ ওপৰত এক গভীৰ প্ৰভাৱ পেলাইছিল। টেইলৰৰ সৈতে থকা তেওঁৰ সম্পৰ্কই নাৰী অধিকাৰৰ প্ৰতি মিলৰ সমৰ্থনক অধিক সুদৃঢ় কৰি তুলিছিল। তেওঁ কৈছিল যে ঘৰুৱা হিংসাৰ বিৰুদ্ধে আৰু নাৰী অধিকাৰৰ সপক্ষে গ্ৰহণ কৰা স্থিতিৰ ক্ষেত্ৰত তেওঁ "প্ৰধানকৈ নিজৰ পত্নীৰ এজন লিপিকাৰ (amanuensis)" হে আছিল মাত্ৰ।তেওঁ পত্নীৰ মনটো বা মেধাক এক "নিখুঁত আহিলা" বুলি আখ্যা দিছিল আৰু কৈছিল যে "লেখকৰ (অৰ্থাৎ মিলৰ নিজৰ) চিনাকি সকলো ব্যক্তিৰ ভিতৰতেই তেওঁ আছিল সৰ্বাধিক অৰ্হতাসম্পন্ন"। তেওঁৰ বিখ্যাত গ্ৰন্থ 'অন লিবাৰ্টি'ৰ (On Liberty) চূড়ান্ত সংশোধনীৰ ক্ষেত্ৰতো মিলে পত্নীৰ প্ৰভাৱৰ কথা স্বীকাৰ কৰিছে। এই গ্ৰন্থখন টেইলৰৰ মৃত্যুৰ কিছু সময়ৰ পাছতেই প্ৰকাশ পাইছিল। মিলৰ সৈতে বিবাহপাশত আৱদ্ধ হোৱাৰ মাত্ৰ সাত বছৰৰ পাছতেই, অৰ্থাৎ ১৮৫৮ চনত হাওঁফাওঁৰ গুৰুতৰ সংক্ৰমণ বা শ্বাসৰুদ্ধতাত (severe lung congestion) আক্ৰান্ত হৈ টেইলৰৰ মৃত্যু হয়। ১৮৬৫ চনৰ পৰা ১৮৬৮ চনলৈকে মিলে 'ছেইন্ট এণ্ড্ৰিউজ বিশ্ববিদ্যালয়'ৰ (University of St Andrews) 'লৰ্ড ৰেক্টৰ' (Lord Rector) হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল। ১৮৬৭ চনৰ ১ ফেব্ৰুৱাৰীত বিশ্ববিদ্যালয়ত প্ৰদান কৰা তেওঁৰ উদ্বোধনী ভাষণত তেওঁ বৰ্তমানৰ সেই অতি জনপ্ৰিয় (কিন্তু প্ৰায়ে ভুলকৈ আন ব্যক্তিৰ নামত আৰোপ কৰা) মন্তব্যটো কৰিছিল যে, "অসাধু লোকসকলৰ উদ্দেশ্য সিদ্ধিৰ বাবে ইমানেই যথেষ্ট যে, ভাল মানুহবোৰে একো নকৰাকৈ যেন কেৱল নীৰৱ দৰ্শক হৈ চাই থাকে।" মিলে যে তেওঁৰ ভাষণত সেই বাক্যটো অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছিল, সেয়া এক ঐতিহাসিক সত্য। কিন্তু ইয়াৰ অৰ্থ কোনোমতেই এয়া নহয় যে বাক্যটোৱে তেওঁৰ এক সম্পূৰ্ণ মৌলিক ধাৰণা বা অন্তৰ্দৃষ্টি প্ৰকাশ কৰিছিল। সেই একে সময়ছোৱাতে, অৰ্থাৎ ১৮৬৫ চনৰ পৰা ১৮৬৮ চনলৈকে তেওঁ 'চিটি অৱ ৱেষ্টমিনষ্টাৰ'ৰ (City of Westminster) সংসদৰ সদস্য (MP) হিচাপেও কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল। তেওঁ 'লিবাৰেল পাৰ্টি'ৰ হৈ প্ৰতিনিধিত্ব কৰিছিল। এজন সাংসদ হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰা সময়ছোৱাত, মিলে আয়াৰলেণ্ডৰ ওপৰত থকা বোজাসমূহ লাঘৱ কৰাৰ সপক্ষে মাত মাতিছিল। ১৮৬৬ চনত, সংসদৰ ইতিহাসত হেনৰি হাণ্টৰ পাছত মহিলাৰ ভোটাধিকাৰৰ দাবী উত্থাপন কৰা তেওঁ দ্বিতীয়গৰাকী ব্যক্তিত পৰিণত হয় আৰু পৰৱৰ্তী বিতৰ্কসমূহত তেওঁ নিজৰ এই স্থিতিক প্ৰবলভাৱে ৰক্ষা তথা সমৰ্থন কৰিছিল। ইয়াৰ লগতে তেওঁ শ্ৰমিক সংঘ (labour unions) আৰু কৃষি সমবায়ৰ (farm cooperatives) দৰে সামাজিক সংস্কাৰসমূহৰো এজন শক্তিশালী প্ৰবক্তা হৈ পৰিছিল। তেওঁৰ 'কন্সিডাৰেচনছ অন ৰিপ্ৰেজেন্টেটিভ গভৰ্নমেণ্ট' (Considerations on Representative Government) গ্ৰন্থখনত তেওঁ সংসদ আৰু নিৰ্বাচনী ব্যৱস্থাৰ বিভিন্ন সংস্কাৰৰ আহ্বান জনাইছিল, যাৰ ভিতৰত বিশেষকৈ সমানুপাতিক প্ৰতিনিধিত্ব (proportional representation), একক হস্তান্তৰযোগ্য ভোট (single transferable vote), আৰু ভোটাধিকাৰৰ সম্প্ৰসাৰণ (extension of suffrage) অন্যতম আছিল। ১৮৬৮ চনৰ এপ্ৰিল মাহত, 'হাউছ অৱ কমন্স'ৰ এখন বিতৰ্কত তেওঁ জঘন্য হত্যাকাণ্ডৰ (aggravated murder) দৰে অপৰাধৰ বাবে মৃত্যুদণ্ড বাহাল ৰখাৰ সপক্ষে মত প্ৰকাশ কৰিছিল; তেওঁ মৃত্যুদণ্ড বিলুপ্ত কৰা কাৰ্য্যক "দেশৰ সাধাৰণ মানুহৰ মনত সৃষ্টি হোৱা এক প্ৰকাৰৰ দুৰ্বলতা বা কাপুৰুষতা" ("an effeminacy in the general mind of the country") বুলি আখ্যা দিছিল। (কোৱা হয় ১৮৬৮ চনত যেতিয়া তেওঁৰ প্ৰথম কাৰ্যকাল শেষ হৈছিল, তেতিয়া তেওঁৰ স্বাধীন মনোভাৱৰ বাবে কোনো দলে তেওঁক মনোনীত কৰা নাছিল। <ref>{{Cite book|title=Report of meeting on Proportional representation or effective voting (1894)|place=|pages=25}}</ref> ) ১৮৬৭ চনত তেওঁ আমেৰিকান ফিল'চফিকেল ছ'চাইটিৰ সদস্য হিচাপে নিৰ্বাচিত হয় <ref>{{Cite web|title=APS Member History|url=https://search.amphilsoc.org/memhist/search?creator=&title=&subject=&subdiv=&mem=&year=1867&year-max=1867&dead=&keyword=&smode=advanced|accessdate=2021-04-21|work=search.amphilsoc.org|archivedate=26 March 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230326030206/https://search.amphilsoc.org/memhist/search?creator=&title=&subject=&subdiv=&mem=&year=1867&year-max=1867&dead=&keyword=&smode=advanced}}</ref> তেওঁ দাৰ্শনিক [[বাৰ্ট্ৰেণ্ড ৰাছেল|বাৰ্ট্ৰেণ্ড ৰাছেলৰ]] গডফাদাৰ আছিল ৷ <ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/1996/12/06/books/more-adept-with-concepts-than-people.html|title=More Adept With Concepts Than People|newspaper=[[The New York Times]]|date=1996-12-06|access-date=2022-03-19}}</ref> ধৰ্মীয় দৃষ্টিভংগীৰ ক্ষেত্ৰত মিল এজন অজ্ঞেয়বাদী (agnostic) আৰু সংশয়বাদী (sceptic) আছিল। অৱশ্যে, ঈশ্বৰৰ অস্তিত্বৰ প্ৰশ্নটোৰ সঠিক উত্তৰ প্ৰমাণ কৰাৰ প্ৰসংগত মিলে বিশ্বাস কৰিছিল যে ই 'এক অতি সম্ভাৱ্য প্ৰকল্প' (a very probable hypothesis)। তেওঁ লগতে এই কথাও স্বীকাৰ কৰিছিল যে কেৱল আশাৰ আধাৰত বা সামগ্ৰিকভাৱে জীৱনৰ প্ৰকৃত অৰ্থ বিচাৰি উলিওৱাৰ প্ৰচেষ্টাৰ ফলস্বৰূপে ঈশ্বৰৰ প্ৰতি বিশ্বাস ৰখাটো সম্পূৰ্ণ যুক্তিসংগত আৰু বৈধ। <ref>{{Cite journal|date=28 March 1885|title=Editorial Notes|url=https://books.google.com/books?id=mbxCAAAAYAAJ&pg=PA203|journal=[[Secular Review]]|volume=16|page=203|quote=It has always seemed to us that this is one of the instances in which Mill approached, out of deference to conventional opinion, as near to the borderland of [[Immanuel Kant|Cant]] as he well could without compromising his pride of place as a recognised thinker and sceptic.|number=13}}</ref> <ref>{{Cite book|title=John Stuart Mill and the Religion of Humanity|year=2002|publisher=University of Missouri Press|isbn=978-0826263278|page=65|last=Linda C. Raeder|chapter=Spirit of the Age|quote=Comte welcomed the prospect of being attacked publicly for his irreligion, he said, as this would permit him to clarify the nonatheistic nature of his and Mill's "atheism".}}</ref> <ref>{{Cite book|last=Larsen|first1=Timothy|author-link=Timothy Larsen|url=https://books.google.com/books?id=EP9eDwAAQBAJ&pg=PA15|title=John Stuart Mill: A Secular Life|publisher=[[Oxford University Press]]|year=2018|isbn=978-0198753155|page=14|quote=A letter John wrote from Forde Abbey when he was eight years old casually mentions in his general report of his activities that he too had been to Thorncombe parish church, so even when Bentham had home-field advantage, the boy was still receiving a Christian spiritual formation. Indeed, Mill occasionally attended Christian worship services during his teen years and thereafter for the rest of his life.}}</ref> <ref>{{Cite web|title=A surprisingly religious John Stuart Mill|url=https://blog.oup.com/2018/12/surprisingly-religious-john-stuart-mill/|last=Larsen|first=Timothy|authorlink=Timothy Larsen|quote=TL: Mill decided that strictly in terms of proof the right answer to that question of God's existence is that it is 'a very probable hypothesis.' He also thought it was perfectly rational and legitimate to believe in God as an act of hope or as the result of one's efforts to discern the meaning of life as a whole.|date=7 December 2018|accessdate=12 March 2019|archivedate=3 February 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210203135200/https://blog.oup.com/2018/12/surprisingly-religious-john-stuart-mill/}}</ref> তেওঁৰ সময়ৰ আন দাৰ্শনিকসকলৰ দৰে মিলৰো উদ্ভিদ বিজ্ঞানৰ প্ৰতি আগ্ৰহ আছিল। <ref name="flannery1">{{Cite web|url=https://herbariumworld.wordpress.com/2020/10/12/other-callings-philosophers/|title=Other Callings: Philosophers|last=Flannery|first=Maura|date=12 October 2020|work=Herbarium World|publisher=Wordpress|accessdate=22 November 2024|quote=Probably the most long-term collector among philosophers was John Stuart Mill, who was interested in botany throughout his life in part because he saw the hierarchical classification of living things as a model for ordering many aspects of human affairs such as law.}}</ref> <ref name="flannery2">{{Cite book|last=Flannery|first1=Maura|date=2023|title=In the Herbarium: The Hidden World of Collecting and Preserving Plants|place=United States of America|publisher=Yale University Press|page=144|isbn=978-0300247916}}</ref> বিশ্বাস কৰা হয় যে, ফ্ৰান্সৰ আভিগননত অৱস্থিত '''<nowiki/>'মিউজিয়াম ৰিকুৱেন'ত''' (Museum Requien) তেওঁৰ প্ৰায় ১,০০০ নমুনা সংৰক্ষিত হৈ আছে। ইয়াৰ লগতে, মিলৰ মৃত্যুৰ পাছত তেওঁৰ সতীয়া কন্যা হেলেন টেইলৰে '''<nowiki/>'কিউ হাৰ্বেৰিয়াম'লৈ''' (Kew Herbarium) তেওঁৰ সংগ্ৰহৰ কিছুমান নমুনা দান কৰিছিল। <ref name="encounter">{{Cite journal|last=Curtis|first1=Simon|date=1988|title=The philosopher's flowers: John Stuart Mill as botanist|journal=[[Encounter (magazine)|Encounter]]|volume=80|issue=2|pages=2–33}}</ref> দক্ষিণ গোলাৰ্ধত অষ্ট্ৰেলিয়াৰ ৰয়েল বটানিক গাৰ্ডেন ভিক্টোৰিয়াত থকা নেচনেল হাৰ্বেৰিয়াম অৱ ভিক্টোৰিয়াতো নমুনা পোৱা যায়। <ref name="Bionomia">{{Cite web|url=https://bionomia.net/Q50020/deposited-at|title=John Stuart Mill: Specimens collected|work=Bionomia|accessdate=15 November 2024}}</ref> ১৮৭৩ চনৰ ৭ মে' তাৰিখে ৬৬ বছৰ বয়সত আভিগননত 'এৰিচিপেলাছ' (erysipelas) নামৰ ৰোগত আক্ৰান্ত হৈ মিলৰ মৃত্যু হয়। সেই ঠাইতে তেওঁৰ মৃতদেহটো তেওঁৰ পত্নীৰ সমাধিৰ কাষত সমাধিস্থ কৰা হৈছিল। তেওঁ নিজৰ সকলো সা-সম্পত্তি সতীয়া কন্যা হেলেন টেইলৰৰ নামত উইল কৰি থৈ গৈছিল আৰু লগতে তেওঁক নিজৰ সাহিত্যিক কৰ্মৰাজিৰ তত্ত্বাৱধায়ক হিচাপে নিযুক্ত কৰিছিল। <ref>{{Cite news|title=Characteristic Will of John Stuart Mill|url=https://timesmachine.nytimes.com/timesmachine/1873/09/14/79046949.html?pageNumber=3|access-date=2025-03-15|newspaper=The New York Times|language=en}}</ref> == তথ্যসূত্ৰ == [[শ্ৰেণী:Webarchive template wayback links]] [[শ্ৰেণী:Articles with hCards]] [[শ্ৰেণী:অপৰ্যালোচিত অনুবাদসহ পৃষ্ঠা]] ro3vr8i0eany0nevyn3fphy0hhb9dx1 612394 612393 2026-06-15T10:41:57Z ৰঞ্জন ভূঞা 9637 612394 wikitext text/x-wiki  [[চিত্ৰ:John-stuart-mill ২.jpg|259x259px]]  '''জন ষ্টুৱাৰ্ট মিল''' (ইংৰাজীঃ John Stuart Mill; 20 মে '1806-7 মে' 1873) এজন ইংৰাজ [[দৰ্শন|দাৰ্শনিক]], ৰাজনৈতিক অৰ্থনীতিবিদ, ৰাজনীতিবিদ আৰু অসামৰিক সেৱাৰ বিষয়া আছিল। [[উদাৰনৈতিকতাবাদ|উদাৰতাবাদ]] আৰু সামাজিক উদাৰতাবাদৰ ইতিহাসৰ অন্যতম প্ৰভাৱশালী চিন্তাবিদ হিচাপে তেওঁ সামাজিক তত্ত্ব, ৰাজনৈতিক তত্ত্ব আৰু ৰাজনৈতিক অৰ্থনীতিলৈ ব্যাপক অৱদান আগবঢ়াইছিল।<ref>{{Cite web|title=Utilitarianism and the New Liberalism {{!}} History of ideas and intellectual history|url=https://www.cambridge.org/us/academic/subjects/history/history-ideas-and-intellectual-history/utilitarianism-and-new-liberalism,%20https://www.cambridge.org/us/academic/subjects/history/history-ideas-and-intellectual-history|accessdate=29 September 2022|work=Cambridge University Press|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|last=Brink|first1=David O.|year=2013|title=Mill's Progressive Principles|chapter=Liberalism, utilitarianism, and rights|pages=214–233|chapter-url=https://academic.oup.com/book/12215/chapter/161685296|language=en|doi=10.1093/acprof:oso/9780199672141.003.0009|isbn=978-0199672141|access-date=30 September 2022|archivedate=17 January 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230117052049/https://academic.oup.com/book/12215/chapter-abstract/161685296?redirectedFrom=fulltext}}</ref> ''ষ্টেনফৰ্ড এনচাইক্লোপিডিয়া অৱ ফিলোচফি'' দ্বাৰা "ঊনবিংশ শতিকাৰ আটাইতকৈ প্ৰভাৱশালী ইংৰাজী ভাষী দাৰ্শনিক" বুলি অভিহিত কৰা মিলে সীমাহীন ৰাষ্ট্ৰ আৰু সামাজিক নিয়ন্ত্ৰণৰ বিৰুদ্ধে ব্যক্তিৰ স্বাধীনতাক এক ন্যায্যতা হিচাপে বিবেচনা কৰিছিল।<ref name=":1">{{Cite encyclopedia |title=John Stuart Mill |encyclopedia=The Stanford Encyclopedia of Philosophy |publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University |url=https://plato.stanford.edu/archives/sum2011/entries/mill/ |access-date=25 April 2026 |last=Brink |first=David |editor-last=Zalta |editor-first=Edward N. |edition=Summer 2011}}</ref><ref>{{Cite web|title=John Stuart Mill's ''On Liberty''|url=http://www.victorianweb.org/philosophy/mill/liberty.html|date=6 November 2000|publisher=victorianweb|accessdate=23 July 2009|quote=''On Liberty'' is a rational justification of the freedom of the individual in opposition to the claims of the state to impose unlimited control and is thus a defence of the rights of the individual against the state.|archivedate=27 January 2003|archiveurl=https://web.archive.org/web/20030127020006/http://www.victorianweb.org/philosophy/mill/liberty.html}}</ref> তেওঁ আনুপাতিক প্ৰতিনিধিত্ব, নাৰী মুক্তি, শ্ৰমিক সংগঠন আৰু কৃষি সমবায়ৰ বিকাশৰ দৰে ৰাজনৈতিক আৰু সামাজিক সংস্কাৰৰ পোষকতা কৰিছিল। কলম্বিয়া এনচাইক্ল'পিডিয়াত মিলক এনেদৰে বৰ্ণনা কৰা হৈছে যে তেওঁ মাজে-সময়ে "সমাজবাদৰ ওচৰ চাপিছিল, যিটো তত্ত্ব তেওঁৰ পূৰ্বসূৰীসকলৰ বাবে অতি বিতৃষ্ণাদায়ক আছিল।"<ref>{{Cite book|title=The Columbia Encyclopedia|publisher=Columbia University Press|year=2000|isbn=978-0787650155|editor-last=Lagassé|editor-first=Paul|edition=6th|place=New York, NY|pages=1842}}</ref> তেওঁৰ পূৰ্বসূৰী জেৰেমি বেন্থামে গঢ় দিয়া 'উপযোগিতাবাদ' নামৰ নৈতিক তত্ত্বটোৰ তেওঁ এজন প্ৰধান সমৰ্থক আছিল। বৈজ্ঞানিক পদ্ধতিৰ অধ্যয়ন আৰু গৱেষণাৰ ক্ষেত্ৰলৈকো তেওঁৰ উল্লেখনীয় অৱদান আছিল। পিছে এই বিষয়ত তেওঁৰ জ্ঞান মূলতঃ আনৰ লেখনিৰ ওপৰতেই নিৰ্ভৰশীল আছিল— বিশেষকৈ উইলিয়াম হোৱেল, জন হাৰ্ছেল আৰু অগাষ্ট কঁটৰ ৰচনাৰাজি, লগতে আলেকজেণ্ডাৰ বেইনে তেওঁৰ হৈ কৰা গৱেষণাৰ ওপৰত। আনকি হোৱেলৰ সৈতে তেওঁৰ লিখিত ৰূপত বিতৰ্কও চলিছিল।<ref name=":1">{{Cite encyclopedia |title=John Stuart Mill |encyclopedia=The Stanford Encyclopedia of Philosophy |publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University |url=https://plato.stanford.edu/archives/sum2011/entries/mill/ |access-date=25 April 2026 |last=Brink |first=David |editor-last=Zalta |editor-first=Edward N. |edition=Summer 2011}}</ref> লিবাৰেল পাৰ্টিৰ সদস্য তথা প্ৰাৰম্ভিক সময়ৰ অন্যতম নাৰীবাদী গ্ৰন্থ 'দ্য ছাবজেকচন অৱ ৱিমেন' (১৮৬৯)-ৰ সহ-লেখক আছিল মিল। আনকি, ১৮৩২ চনত হেনৰী হাণ্টৰ পাছতেই নাৰীৰ ভোটাধিকাৰৰ সপক্ষে মাত মতা তেওঁ আছিল সংসদৰ দ্বিতীয়জন সাংসদ।<ref>{{Cite web|url=https://www.parliament.uk/about/living-heritage/transformingsociety/electionsvoting/womenvote/parliamentary-collections/1866-suffrage-petition/the-first-petition/|title=Orator Hunt and the first suffrage petition 1832|work=UK Parliament|accessdate=6 January 2019|archivedate=20 January 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210120080322/https://www.parliament.uk/about/living-heritage/transformingsociety/electionsvoting/womenvote/parliamentary-collections/1866-suffrage-petition/the-first-petition/}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.parliament.uk/about/living-heritage/transformingsociety/electionsvoting/womenvote/parliamentary-collections/1866-suffrage-petition/john-stuart-mill/|title=John Stuart Mill and the 1866 petition|work=UK Parliament|accessdate=16 February 2017|archivedate=13 April 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200413123325/https://www.parliament.uk/about/living-heritage/transformingsociety/electionsvoting/womenvote/parliamentary-collections/1866-suffrage-petition/john-stuart-mill/}}</ref>১৮৫৯ চনত প্ৰকাশিত তেওঁৰ প্ৰবন্ধ 'অন লিবাৰ্টি'ত (On Liberty) দাঙি ধৰা ধাৰণাসমূহ আজিও বহুতো ৰাজনৈতিক চিন্তাধাৰাৰ মূল ভেটি হৈ আছে। আনকি, মিলৰ নিজৰ দলটোৰেই উত্তৰাধিকাৰী হিচাপে পৰিচিত 'লিবাৰেল ডেমক্ৰেট' দলৰ সভাপতিজনক তেওঁৰ পদবী আৰু দায়িত্বভাৰৰ প্ৰতীক হিচাপে এই গ্ৰন্থখনৰ এটি প্ৰতিলিপি অৰ্পণ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web|url=https://fivebooks.com/best-books/nick-clegg-favourite-books/#book-558|title=Nick Clegg on his Favourite Books|last=Books|first=Five|work=Five Books|accessdate=11 August 2025|quote=The tradition is that it is given to the president of the Liberal Democrats. The traditions of J. S. Mill are still handed down like some sort of totemic emblem of everything that we’re supposed to still believe in, even now. It’s extraordinary, given it was written in 1859.}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://fivebooks.com/book/on-liberty-by-john-stuart-mill/|title=On Liberty {{!}} Five Books Expert Reviews|last=Books|first=Five|work=Five Books|accessdate=11 August 2025|archivedate=24 March 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190324224348/https://fivebooks.com/book/on-liberty-by-john-stuart-mill/}}</ref> == জীৱনী == স্কটিছ দাৰ্শনিক, বুৰঞ্জীবিদ তথা অৰ্থনীতিবিদ জেমছ মিল আৰু হেৰিয়েট বেৰ'ৰ জ্যেষ্ঠ পুত্ৰ জন ষ্টুৱাৰ্ট মিলৰ জন্ম হৈছিল পেণ্টনভিলৰ ১৩ নং ৰডনি ষ্ট্ৰীটত। সেই সময়ত এই ঠাইখন ৰাজধানী চহৰখনৰ একেবাৰে দাঁতিকাষৰীয়া অঞ্চল আছিল যদিও বৰ্তমান ই মধ্য লণ্ডনৰ অন্তৰ্গত। দেউতাকৰ তত্ত্বাৱধানতেই জন ষ্টুৱাৰ্টে শিক্ষা গ্ৰহণ কৰিছিল, য'ত জেৰেমি বেন্থাম আৰু ফ্ৰান্সিছ প্লেচে পৰামৰ্শ আৰু সহযোগিতা আগবঢ়াইছিল। উল্লেখযোগ্য যে, দেউতাক জেমছ মিলে এসময়ত বেন্থামৰ হৈ নেপথ্যৰ লেখক (ঘ'ষ্টৰাইটাৰ) হিচাপেও কাম কৰিছিল। <ref>{{Cite book|last=Hamblin|first1=Charles L.|title=Fallacies|year=1970|publisher=Menthuen & Co Ltd|edition=1st|place=London, England|page=175}}</ref> তেওঁক অতি কঠোৰ নীতি-নিয়ম আৰু অনুশাসনৰ মাজেৰে ডাঙৰ-দীঘল কৰা হৈছিল। আনকি, নিজৰ ভাই-ভনীৰ বাহিৰে সমবয়সীয়া আন ল'ৰা-ছোৱালীৰ লগত মিলা-মিছা কৰাৰ পৰাও তেওঁক ইচ্ছাকৃতভাৱে দূৰত ৰখা হৈছিল। তেওঁৰ পিতৃ আছিল বেন্থামৰ অনুগামী আৰু 'অনুষঙ্গবাদ'ৰ (associationism) সমৰ্থক। পিতৃৰ এটা স্পষ্ট লক্ষ্য আছিল— পুত্ৰক এনে এক অসাধাৰণ মেধাৱী ৰূপত গঢ়ি তোলা, যিয়ে তেওঁ আৰু বেন্থামৰ মৃত্যুৰ পাছতো উপযোগিতাবাদৰ ধাৰণা আৰু ইয়াৰ প্ৰসাৰৰ কাম অবিৰতভাৱে আগুৱাই নিব পাৰে।<ref>{{Cite book|last=Halevy|first1=Elie|title=The Growth of Philosophic Radicalism|year=1966|publisher=Beacon Press|isbn=978-0191010200|pages=282–284}}</ref> শৈশৱৰে পৰাই মিল আছিল অসাধাৰণ মেধাৰ অধিকাৰী। নিজৰ আত্মজীৱনীত তেওঁ শিক্ষাগ্ৰহণৰ দিনবোৰৰ কথা বৰ্ণনা কৰি গৈছে। মাত্ৰ তিনি বছৰ বয়সতেই তেওঁক গ্ৰীক ভাষাৰ শিক্ষা দিয়া হৈছিল। <ref name="digital.library.cornell.edu">{{Cite web|url=https://collections.library.cornell.edu/moa_new/index.html?c=nwng;cc=nwng;rgn=full+text;idno=nwng0033-4;didno=nwng0033-4;view=image;seq=620;node=nwng0033-4:1;page=root;size=s;frm=frameset|title=Cornell University Library Making of America Collection|work=collections.library.cornell.edu}}</ref>আঠ বছৰ বয়সৰ ভিতৰতেই তেওঁ 'ইছপৰ সাধু', জেনোফনৰ 'এনাবাচিছ' আৰু হেৰোডটাছৰ সমগ্ৰ ৰচনা পঢ়ি শেষ কৰিছিল। কেৱল সেয়াই নহয়, সেই কুমলীয়া বয়সতেই তেওঁ লুচিয়ান, ডায়োজিনিছ লেয়াৰ্টিয়াছ, আইছ'ক্ৰেটিছৰ ৰচনাৱলী আৰু প্লেটোৰ ছখনকৈ 'ডায়লগ'ৰ সৈতেও পৰিচিত হৈ পৰিছিল।<ref name="digital.library.cornell.edu" /> ইয়াৰ উপৰিও তেওঁ ইংৰাজী ভাষাত ইতিহাসৰ ভালেমান সমল অধ্যয়ন কৰিছিল আৰু তেওঁক পাটীগণিত, পদাৰ্থবিজ্ঞান তথা জ্যোতিৰ্বিজ্ঞানৰো শিক্ষা প্ৰদান কৰা হৈছিল। আঠ বছৰ বয়সত মিলে লেটিন ভাষা, ইউক্লিডৰ ৰচনা আৰু বীজগণিতৰ অধ্যয়ন আৰম্ভ কৰাৰ লগতে পৰিয়ালৰ সৰু ভাই-ভনীহঁতক পঢ়ুৱাবৰ বাবে শিক্ষকৰ দায়িত্বও গ্ৰহণ কৰিছিল। যদিও ইতিহাসেই তেওঁৰ অধ্যয়নৰ মূল বিষয় আছিল, তথাপিও শিক্ষানুষ্ঠানত সাধাৰণতে পঢ়োৱা প্ৰায়বোৰ লেটিন আৰু গ্ৰীক লেখকৰ ৰচনা তেওঁ পঢ়ি শেষ কৰিছিল। আনকি, দহ বছৰ বয়সৰ ভিতৰতেই তেওঁ প্লেটো আৰু ডেম'স্থেনিছৰ ৰচনাসমূহো অনায়াসে পঢ়ি আয়ত্ত কৰিব পৰা হৈছিল। দেউতাকে আকৌ মিলৰ বাবে কবিতা চৰ্চা আৰু ৰচনা কৰাটোও সমানেই গুৰুত্বপূৰ্ণ বুলি ভাবিছিল। তেওঁৰ একেবাৰে প্ৰাৰম্ভিক কাব্যিক ৰচনাসমূহৰ ভিতৰত এটা আছিল মহাকাব্য 'ইলিয়াড'ৰ কাহিনীভাগক আগুৱাই নি লিখা এক প্ৰয়াস। আজৰি সময়খিনিত তেওঁ প্ৰাকৃতিক বিজ্ঞানৰ লগতে 'ডন কুইকচোট' আৰু 'ৰবিনছন ক্ৰুচ'ৰ দৰে জনপ্ৰিয় উপন্যাস পঢ়িও আনন্দ লাভ কৰিছিল। ১৮১৮ চনত তেওঁৰ পিতৃৰ গ্ৰন্থ 'দ্য হিষ্ট্ৰী অৱ ব্ৰিটিছ ইণ্ডিয়া' (The History of British India) প্ৰকাশ পায়। ইয়াৰ ঠিক পাছতেই, প্ৰায় বাৰ বছৰ বয়সত মিলে পৰম্পৰাগত তৰ্কশাস্ত্ৰৰ (scholastic logic) গভীৰ অধ্যয়ন আৰম্ভ কৰে আৰু একে সময়তে এৰিষ্টটলৰ তৰ্কশাস্ত্ৰ বিষয়ক ৰচনাসমূহো তাৰ মূল ভাষাতেই পঢ়িবলৈ লয়। পৰৱৰ্তী বছৰটোত তেওঁ ৰাজনৈতিক অৰ্থনীতিৰ সৈতে পৰিচিত হয় আৰু দেউতাকৰ তত্ত্বাৱধানত আডাম স্মিথ তথা ডেভিদ ৰিকাৰ্ডোৰ ধাৰণাসমূহ অধ্যয়ন কৰে। ইয়াৰ জৰিয়তে তেওঁ অৱশেষত এই অৰ্থনীতিবিদসকলৰ 'উৎপাদনৰ কাৰক' সম্পৰ্কীয় ধ্ৰুপদী অৰ্থনৈতিক দৃষ্টিভংগীটো আয়ত্ত কৰিবলৈ সক্ষম হৈছিল। মিলে দৈনিক গ্ৰহণ কৰা অৰ্থনীতিৰ পাঠসমূহৰ ওপৰত প্ৰস্তুত কৰা লিখিত টোকা বা প্ৰতিবেদনসমূহৰ সহায়তেই ১৮২১ চনত তেওঁৰ পিতৃয়ে 'এলিমেন্টছ অৱ পলিটিকেল ইকনমি' (Elements of Political Economy) নামৰ গ্ৰন্থখন ৰচনা কৰিছিল। ডেভিদ ৰিকাৰ্ডোৰ অৰ্থনৈতিক ধাৰণাসমূহৰ প্ৰসাৰ ঘটোৱাৰ উদ্দেশ্যে ৰচিত এইখন এখন পাঠ্যপুথি আছিল, অৱশ্যে গ্ৰন্থখনে বিশেষ জনপ্ৰিয়তা লাভ কৰিবলৈ সক্ষম নহ'ল। <ref name="Rothbard2006">{{Cite book|last=Murray N. Rothbard|title=An Austrian Perspective on the History of Economic Thought|url=https://archive.org/details/bub_gb_MCcWhLmRo-cC|access-date=21 January 2011|year=2006|publisher=Ludwig von Mises Institute|isbn=978-0945466482|page=[https://archive.org/details/bub_gb_MCcWhLmRo-cC/page/n121 105]}}</ref> দেউতাকৰ এজন ঘনিষ্ঠ বন্ধু ৰিকাৰ্ডোৱে মিলক প্ৰায়ে নিজৰ ঘৰলৈ মাতি নিছিল আৰু দুয়ো একেলগে খোজ কাঢ়ি কাঢ়ি ৰাজনৈতিক অৰ্থনীতিৰ বিষয়ে আলোচনা কৰিছিল। চৈধ্য বছৰ বয়সত মিলে ফ্ৰান্সলৈ গৈ জেৰেমি বেন্থামৰ ভাতৃ ছাৰ চেমুৱেল বেন্থামৰ পৰিয়ালৰ সৈতে এবছৰ কাল অতিবাহিত কৰিছিল। সেই সময়ছোৱাত তেওঁ জৰ্জ এনচৰৰ সান্নিধ্যও লাভ কৰিছিল, যিজনে তেতিয়া থমাছ মালথাছৰ ৰাজনৈতিক অৰ্থনীতিৰ বিৰুদ্ধে তীব্ৰ সমালোচনা আৰু তৰ্কযুদ্ধ চলাই আছিল। <ref>{{Cite web|last=Ritchey|first=Rosemary|date=2009|title=Ensor, George {{!}} Dictionary of Irish Biography|url=https://www.dib.ie/biography/ensor-george-a2931|accessdate=2023-02-17|work=www.dib.ie|language=en|archivedate=23 September 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230923234855/https://www.dib.ie/biography/ensor-george-a2931}}</ref> <ref>{{Cite book|last=Mill|first1=John Stuart|url=https://oll-resources.s3.us-east-2.amazonaws.com/oll3/store/titles/260/Mill_0223-26_EBk_v6.0.pdf|title=The Collected Works of John Stuart Mill, Vol. XXVI – Journals and Debating Speeches, Part I [1820]|publisher=Routledge and Kegan Paul|year=1988|place=London|pages=53–58}}</ref> তাত দেখা পোৱা পাহাৰীয়া দৃশ্যৰাজিয়ে তেওঁৰ মনত পাহাৰীয়া প্ৰকৃতিৰ প্ৰতি এক আজীৱন অনুৰাগৰ সৃষ্টি কৰিছিল। ফৰাচীসকলৰ প্ৰাণৱন্ত আৰু আন্তৰিকতাপূৰ্ণ জীৱনশৈলীয়েও তেওঁৰ মনত গভীৰ সাঁচ বহুৱাইছিল। মণ্টপেলিয়াৰত থকা সময়ছোৱাত তেওঁ 'বিজ্ঞান অনুষদ'ত (Faculté des Sciences) ৰসায়ন বিজ্ঞান, প্ৰাণীবিজ্ঞান আৰু তৰ্কশাস্ত্ৰৰ শীতকালীন পাঠ্যক্ৰম গ্ৰহণ কৰাৰ লগতে উচ্চ গণিতৰো এটা পাঠ্যক্ৰম অধ্যয়ন কৰিছিল। ফ্ৰান্সলৈ অহা-যোৱা কৰাৰ পথত তেওঁ পেৰিছত দেউতাকৰ বন্ধু তথা বিখ্যাত অৰ্থনীতিবিদ জাঁ-বেপ্টিষ্ট ছে'ৰ (Jean-Baptiste Say) বাসগৃহত কেইদিনমানৰ বাবে আলহী হৈছিল। তাতেই তেওঁ 'লিবাৰেল পাৰ্টি'ৰ ভালেসংখ্যক নেতাৰ লগতে হেনৰি ছেন্ট-ছাইমনকে (Henri Saint-Simon) ধৰি পেৰিছৰ বহুকেইজন বিশিষ্ট ব্যক্তিক লগ পোৱাৰ সুযোগ লাভ কৰিছিল। কুৰি বছৰ বয়সত মিলে কেইবামাহো ধৰি তীব্ৰ মানসিক বিষাদৰ মাজেৰে দিন পাৰ কৰিছিল, আনকি তেওঁ আত্মহত্যাৰ কথাও চিন্তা কৰিছিল। নিজৰ আত্মজীৱনীৰ পঞ্চম অধ্যায়ৰ আৰম্ভণিতে উল্লেখ কৰা অনুসৰি, তেওঁ এবাৰ নিজকে প্ৰশ্ন কৰিছিল— তেওঁৰ জীৱনৰ একমাত্ৰ লক্ষ্য অৰ্থাৎ এখন ন্যায়ভিত্তিক সমাজ গঢ়ি তোলাৰ সপোনটো বাস্তৱায়িত হ'লে তেওঁ বাৰু সঁচাকৈয়ে সুখী হ'বনে? তেওঁৰ অন্তৰাত্মাই উত্তৰ দিছিল, "নহয়"। স্বাভাৱিকতেই ইয়াৰ পাছত, সেই লক্ষ্যপ্ৰাপ্তিৰ হকে অহৰহ সংগ্ৰাম কৰি থকাৰ মাজত তেওঁ যি আনন্দ পাইছিল, সেয়া একেবাৰে নোহোৱা হৈ পৰিছিল। অৱশেষত, উইলিয়াম ৱৰ্ডছৱৰ্থৰ কবিতাই তেওঁলৈ আশাৰ বতৰা কঢ়িয়াই আনিলে। এই কবিতাসমূহে তেওঁক গভীৰভাৱে উপলব্ধি কৰালে যে সৌন্দৰ্যই মানুহৰ মনত আনৰ প্ৰতি সহানুভূতি আৰু কৰুণাৰ জন্ম দিয়াৰ লগতে অন্তৰত প্ৰকৃত আনন্দ জগাই তোলে। <ref>{{Cite web|url=http://www.victorianweb.org/philosophy/mill/crisis.html|title=John Stuart Mill's Mental Breakdown, Victorian Unconversions, and Romantic Poetry|work=victorianweb.org|accessdate=17 April 2016|archivedate=9 June 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230609102441/https://www.victorianweb.org/philosophy/mill/crisis.html}}</ref> দুগুণ উৎসাহ আৰু নতুন শক্তিৰে তেওঁ পুনৰ এখন ন্যায়ভিত্তিক সমাজ গঢ়াৰ কামত মনোনিৱেশ কৰিলে, কিন্তু এইবাৰ তেওঁ কেৱল লক্ষ্যৰ পিছত দৌৰাৰ সলনি এই সংগ্ৰামৰ যাত্ৰাপথৰ প্ৰতিটো মুহূৰ্ত অধিক উপভোগ কৰিবলৈ লৈছিল। নিজৰ চিন্তাধাৰাত অহা এই পৰিৱৰ্তনক তেওঁ জীৱনৰ অন্যতম গুৰুত্বপূৰ্ণ এক মোৰ বুলি গণ্য কৰিছিল। প্ৰকৃততে, জীৱনত আনন্দ লাভৰ এই নতুন আৰু বহল দৃষ্টিভংগীটোৱেই পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ আৰু তেওঁৰ পিতৃৰ মাজত গঢ় লৈ উঠা বহুতো মতবিৰোধ বা পাৰ্থক্যৰ মূল কাৰণ হৈ পৰিছিল। ১৮৩০-ৰ দশকৰ প্ৰথমভাগত থমাছ কাৰ্লাইলে লণ্ডন ভ্ৰমণ কৰিবলৈ আহোঁতে মিলৰ সৈতে তেওঁৰ সাক্ষাৎ হৈছিল। অতি কম সময়ৰ ভিতৰতেই দুয়োৰে মাজত এক অন্তৰংগ বন্ধুত্ব গঢ়ি উঠাৰ লগতে নিয়মীয়াকৈ চিঠিপত্ৰৰো আদান-প্ৰদান হ'বলৈ ধৰিছিল। মিলে আনকি নিজৰ খৰচতেই কাৰ্লাইলৰ ৰচনাসমূহ ছপা কৰাৰ প্ৰস্তাৱ আগবঢ়াইছিল। তেওঁ কাৰ্লাইলক তেওঁৰ বিখ্যাত গ্ৰন্থ 'ফ্ৰেন্স ৰিভল্যুশ্বন' (French Revolution) লিখিবলৈ উৎসাহিত কৰাই নহয়, বৰং ইয়াৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় সমলসমূহো যোগান ধৰিছিল। ১৮৩৫ চনৰ মাৰ্চ মাহৰ কথা। গ্ৰন্থখনৰ প্ৰথম খণ্ডটো লিখি শেষ কৰাৰ পাছত তাৰ পাণ্ডুলিপিটো মিলৰ হাততেই জমা ৰখা হৈছিল। কিন্তু মিলৰ ঘৰত কাম কৰা বনকৰা মহিলাগৰাকীয়ে অজানিতে সেইখনক জুই ধৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা কাগজ বুলি ভাবি পুৰি পেলালে। ফলত "তিনি-চাৰিখনমান কাগজৰ টুকুৰাৰ" বাহিৰে গোটেই পাণ্ডুলিপিটোৱেই জুইত জাহ গ'ল।<ref>{{Cite journal|last=Carlyle|first1=T.|title=TC to James Fraser|journal=The Carlyle Letters Online|date=7 March 1835|volume=8|issue=1|pages=66–70|doi=10.1215/lt-18350307-TC-JFR-01|doi_brokendate=12 July 2025}}</ref> এই অনাকাংক্ষিত ঘটনাত অত্যন্ত লজ্জিত আৰু মৰ্মাহত হৈ মিলে কাৰ্লাইলক ক্ষতিপূৰণ হিচাপে ২০০ পাউণ্ড (যিটো ২০২১ চনৰ হিচাপত প্ৰায় ১৭,৭৪২.১৬ পাউণ্ডৰ সমান) আগবঢ়াইছিল, যদিও কাৰ্লাইলে তাৰে মাত্ৰ ১০০ পাউণ্ডহে গ্ৰহণ কৰিছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত, অৰ্থাৎ ১৮৪০-ৰ দশকৰ ফালে দুয়োৰে মাজত দেখা দিয়া আদৰ্শগত মতানৈক্যৰ বাবে এই বন্ধুত্বৰ অন্ত পৰে। অৱশ্যে বন্ধুত্বৰ যতি পৰিলেও, মিলৰ পৰৱৰ্তী কালৰ চিন্তাধাৰাত কাৰ্লাইলৰ সেই প্ৰাৰম্ভিক প্ৰভাৱ বাৰুকৈয়ে প্ৰতিফলিত হৈছিল। <ref>{{Cite book|last=Baumgarten|first1=Murray|title=The Carlyle Encyclopedia|publisher=Fairleigh Dickinson University Press|year=2004|editor-last=Cumming|editor-first=Mark|place=Madison and Teaneck, NJ|pages=326|chapter=Mill, John Stuart|isbn=978-0838637920}}</ref> ১৮৪১ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত মিলে প্ৰথমবাৰৰ বাবে অগাষ্ট কঁটৰ সৈতে যোগাযোগ কৰিছিল। তেতিয়াৰে পৰাই 'প্ৰত্যক্ষবাদ' (positivism) আৰু সমাজবিজ্ঞানৰ প্ৰতিষ্ঠাপক কঁটৰ সৈতে মিলৰ চিঠি-পত্ৰৰ জৰিয়তে এক গভীৰ বন্ধুত্ব গঢ়ি উঠিছিল। অৱশ্যে কঁটৰ সেই 'সমাজবিজ্ঞান' আধুনিক সময়ৰ সমাজবিজ্ঞানৰ দৰে নাছিল, বৰং ই আছিল সেই বিজ্ঞানৰ এক প্ৰাৰম্ভিক দৰ্শনহে। কঁটৰ এই 'প্ৰত্যক্ষবাদ'ৰ দ্বাৰা অনুপ্ৰাণিত হৈয়েই মিলে অৱশেষত জেৰেমি বেন্থামৰ 'মনস্তাত্ত্বিক অহংকাৰবাদ' (psychological egoism) আৰু মানৱ প্ৰকৃতিৰ প্ৰতি থকা বেন্থামৰ শীতল তথা বিমূৰ্ত দৃষ্টিভংগীক একেবাৰেই প্ৰত্যাখ্যান কৰিছিল, যিহেতু বেন্থামৰ চিন্তা কেৱল আইন-কানুন আৰু ৰাজনীতিৰ মাজতেই সীমাবদ্ধ আছিল। ইয়াৰ পৰিৱৰ্তে মিলে কঁটৰ দৃষ্টিভংগীকহে অধিক আদৰি লৈছিল, যি আছিল মানৱ প্ৰকৃতিৰ প্ৰতি অধিক সামাজিক, ঐতিহাসিক তথ্যৰ ওপৰত আধাৰিত, আৰু মানৱ জীৱনৰ সকলো জটিলতাক সামৰি প্ৰতিজন ব্যক্তিক গুৰুত্ব দিয়া এক বহল দৃষ্টিভংগী। এজন 'ননকনফৰ্মিষ্ট' (প্ৰচলিত ধৰ্মীয় মতৰ বিৰোধী) হিচাপে মিলে 'চাৰ্চ অৱ ইংলেণ্ড'ৰ ৩৯ টা অনুচ্ছেদৰ (Thirty-Nine Articles) প্ৰতি সন্মতি জনাবলৈ একেবাৰেই অস্বীকাৰ কৰিছিল। আৰু ঠিক এই কাৰণতেই তেওঁ অক্সফৰ্ড বা কেমব্ৰিজ বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰাৰ যোগ্যতা লাভ কৰা নাছিল। ইয়াৰ পৰিৱৰ্তে, তেওঁ পিতৃৰ পদাংক অনুসৰণ কৰি 'ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানী'ত কৰ্মজীৱন আৰম্ভ কৰে। লগতে, 'ইউনিভাৰ্চিটি কলেজ লণ্ডন'লৈ গৈ আইনশাস্ত্ৰৰ (Jurisprudence) প্ৰথমগৰাকী অধ্যাপক জন অষ্টিনৰ বক্তৃতাসমূহো নিয়মীয়াকৈ শ্ৰৱণ কৰিবলৈ লয়। <ref>{{Cite web|url=https://collections.library.cornell.edu/moa_new/index.html?c=nwng&cc=nwng&idno=nwng0033-4&node=nwng0033-4:1&frm=frameset&view=image&seq=623|title=Cornell University Library Making of America Collection|work=collections.library.cornell.edu}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত, অৰ্থাৎ ১৮৫৬ চনত তেওঁক 'আমেৰিকান একাডেমী অৱ আৰ্টছ এণ্ড চাইন্সেছ'ৰ (American Academy of Arts and Sciences) এগৰাকী সন্মানীয় বিদেশী সদস্য হিচাপে নিৰ্বাচিত কৰা হৈছিল।<ref name="AAAS">{{Cite web|title=Book of Members, 1780–2010: Chapter M|url=http://www.amacad.org/publications/BookofMembers/ChapterM.pdf|publisher=American Academy of Arts and Sciences|accessdate=15 April 2011|archivedate=9 November 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131109123554/http://www.amacad.org/publications/BookofMembers/ChapterM.pdf}}</ref> ১৮২৩ চনত মাত্ৰ ১৭ বছৰ বয়সতেই মিলে 'ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানী'ত এজন ঔপনিৱেশিক প্ৰশাসক হিচাপে নিজৰ কৰ্মজীৱন আৰম্ভ কৰিছিল আৰু তেওঁৰ এই কাৰ্যকাল ১৮৫৮ চনলৈকে চলিছিল।উল্লেখযোগ্য যে, এই ১৮৫৮ চনতেই ভাৰতত থকা কোম্পানীৰ সকলো ভূখণ্ড ব্ৰিটিছ ৰাজমুকুটে পোনপটীয়াকৈ নিজৰ অধীনলৈ নিছিল, যাৰ জৰিয়তে ভাৰতবৰ্ষৰ ওপৰত ব্ৰিটিছ চৰকাৰৰ প্ৰত্যক্ষ শাসন ব্যৱস্থা প্ৰতিষ্ঠা হৈছিল। ১৮৩৬ চনত তেওঁ কোম্পানীৰ ৰাজনৈতিক বিভাগলৈ পদোন্নতি লাভ কৰে। তাত তেওঁ দেশীয় ৰাজ্যসমূহৰ সৈতে কোম্পানীৰ সম্পৰ্কৰ বিষয়ে হোৱা চিঠি-পত্ৰৰ আদান-প্ৰদানৰ দায়িত্বত আছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত, ১৮৫৬ চনত তেওঁক 'এক্জামিনাৰ অৱ ইণ্ডিয়ান কৰেছপণ্ডেঞ্চ' (Examiner of Indian Correspondence) পদলৈ উন্নীত কৰা হয়। তেওঁৰ 'অন লিবাৰ্টি' (On Liberty), 'এ ফিউ ৱৰ্ডছ অন নন-ইণ্টাৰভেনচন' (A Few Words on Non-Intervention) আদি গ্ৰন্থ তথা অন্যান্য ৰচনাসমূহত তেওঁ এইদৰে মত প্ৰকাশ কৰিছিল যে, "অসভ্য জাতিৰ প্ৰতি কৰা যিকোনো আচৰণক আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় আইনৰ উলংঘন বুলি আখ্যা দিয়া কাৰ্যই কেৱল এয়াই প্ৰমাণ কৰে যে তেনেকৈ কোৱা মানুহজনে বিষয়টোৰ ওপৰত কেতিয়াও গমি চোৱাই নাই।" <ref>{{Cite journal|last=Klausen|first1=Jimmy Casas|title=Violence and Epistemology: J.S. Mill's Indians after the 'Mutiny'|journal=Political Research Quarterly|date=March 2016|volume=69|issue=1|pages=96–107|doi=10.1177/1065912915623379}}</ref> (অৱশ্যে, লগে লগে মিলে এই কথাও যোগ দিছিল যে, "ই অতি সহজেই নৈতিকতাৰ মহান নীতিসমূহৰ এক উলংঘন হ'ব পাৰে।") মিলৰ মতে, ভাৰতবৰ্ষৰ দৰে দেশসমূহৰ দৃষ্টিভংগী এসময়ত যথেষ্ট প্ৰগতিশীল আছিল যদিও, কালক্ৰমত সেইবোৰৰ বিকাশ আৰু উন্নয়ন একেবাৰে স্থবিৰ হৈ পৰিছিল। সেয়েহে, তেওঁ মত পোষণ কৰিছিল যে এনে অঞ্চলসমূহক এক প্ৰকাৰৰ "কল্যাণকামী স্বৈৰাচাৰ"ৰ (benevolent despotism) জৰিয়তে শাসন কৰা উচিত... "চৰ্ত এটাই যে ইয়াৰ অন্তিম লক্ষ্য কেৱলমাত্ৰ সেই ঠাইখনৰ উন্নতি সাধন কৰাহে হ'ব লাগিব।" <ref>{{Cite journal|last=Harris|first1=Abram L.|title=John Stuart Mill: Servant of the East India Company|journal=The Canadian Journal of Economics and Political Science|date=1964|volume=30|issue=2|pages=185–202|doi=10.2307/139555|jstor=139555}}</ref> যেতিয়া ব্ৰিটিছ ৰাজমুকুটে (Crown) ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ অধীনত থকা ভূখণ্ডসমূহৰ প্ৰত্যক্ষ শাসনভাৰ নিজৰ হাতলৈ নিয়াৰ প্ৰস্তাৱ আগবঢ়াইছিল, তেতিয়া কোম্পানীৰ শাসন ব্যৱস্থাক ৰক্ষা কৰি যুক্তি দৰ্শোৱাৰ দায়িত্ব মিলৰ ওপৰত ন্যস্ত কৰা হৈছিল। এই দায়িত্ব পালন কৰিবলৈ গৈয়েই তেওঁ অন্যান্য ভালেমান আৱেদন-পত্ৰৰ লগতে 'মেম'ৰেণ্ডাম অন দ্য ইমপ্ৰুভমেন্টছ ইন দ্য এডমিনিষ্ট্ৰেচন অৱ ইণ্ডিয়া ডিউৰিং দ্য লাষ্ট থাৰ্টি ইয়েৰছ' (Memorandum on the Improvements in the Administration of India during the Last Thirty Years) নামৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ স্মাৰকপত্ৰখনো ৰচনা কৰিছিল। <ref name=":0">{{Cite journal|last=Lal|first1=Vinay|authorlink1=Vinay Lal|date=1998|title='John Stuart Mill and India', a review-article|journal=New Quest|volume=54|issue=1|pages=54–64}}</ref> ভাৰতৰ নতুন 'ছেক্ৰেটেৰী অৱ ষ্টেট'ক (Secretary of State) পৰামৰ্শ দিবৰ বাবে গঠন কৰা 'কাউন্সিল অৱ ইণ্ডিয়া'ত (Council of India) তেওঁক এখন আসন যাচা হৈছিল। পিছে, ভাৰতৰ বাবে প্ৰৱৰ্তন কৰা এই নতুন প্ৰশাসনীয় ব্যৱস্থাটোৰ প্ৰতি নিজৰ অসন্তুষ্টি আৰু বিৰোধিতা প্ৰকাশ কৰি তেওঁ সেই প্ৰস্তাৱ প্ৰত্যাখ্যান কৰিলে।<ref name=":0" /> ২১ বছৰীয়া এক অন্তৰংগ বন্ধুত্বৰ পাছত ১৮৫১ চনৰ ২১ এপ্ৰিলত মিলে হেৰিয়েট টেইলৰৰ সৈতে বিবাহপাশত আৱদ্ধ হয়। তেওঁলোকৰ প্ৰথম সাক্ষাৎ হোৱাৰ সময়ত টেইলৰ এগৰাকী বিবাহিতা মহিলা আছিল। ১৮৪৯ চনত টেইলৰৰ প্ৰথম স্বামীৰ মৃত্যুৰ আগলৈকে দুয়োৰে মাজত এক ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্ক আছিল যদিও, সাধাৰণতে এই সম্পৰ্ক সম্পূৰ্ণ নিষ্কলুষ বা পৱিত্ৰ আছিল বুলিয়েই বিশ্বাস কৰা হয়। স্বামীৰ মৃত্যুৰ পাছত দুবছৰমান অপেক্ষা কৰি অৱশেষত ১৮৫১ চনত তেওঁলোক বিবাহপাশত আৱদ্ধ হয়। বিবাহৰ ঠিক পাছতেই মিলে এক বিশেষ ঘোষণাৰ জৰিয়তে ভিক্টোৰিয়ান আইন অনুসৰি স্বামী হিচাপে পত্নীৰ ওপৰত লাভ কৰা সকলো ধৰণৰ অধিকাৰ ত্যাগ কৰাৰ কথা প্ৰকাশ কৰিছিল। নাৰীবাদী অৰ্থনৈতিক চিন্তাধাৰাৰ ক্ষেত্ৰত জন ষ্টুৱাৰ্ট মিল আৰু হেৰিয়েট টেইলৰ মিলক প্ৰতিষ্ঠাপক ব্যক্তি হিচাপে গণ্য কৰা হয়। তেওঁলোকৰ যুটীয়া ৰচনাৱলী, বিশেষকৈ 'দ্য ছাবজেকচন অৱ ৱিমেন' (১৮৬৯) আৰু টেইলৰ মিলৰ 'দ্য এনফ্ৰেন্সাইজমেন্ট অৱ ৱিমেন' (১৮৫১) গ্ৰন্থত তেওঁলোকে যুক্তি দৰ্শাইছিল যে লিংগ বৈষম্য কেৱল এক নৈতিক অবিচাৰেই নহয়, বৰং ই এক অৰ্থনৈতিক অদক্ষতাও (Hansson, 2022; McCabe, 2021)। নাৰীক অৱদমিত কৰি ৰখা ধ্ৰুপদী অৰ্থনৈতিক ধাৰণাসমূহক কঠোৰভাৱে প্ৰত্যাখ্যান কৰি তেওঁলোকে আইনী সংস্কাৰ, শিক্ষাৰ অধিকাৰ আৰু নাৰীৰ স্বতন্ত্ৰতা বা স্বায়ত্তশাসনৰ হকে মাত মাতিছিল। তেওঁলোকৰ এই চিন্তাধাৰাই পৰৱৰ্তী সময়ত আধুনিক নাৰীবাদী অৰ্থনীতিবিদসকলৰ বাবে এক শক্তিশালী ভেটি গঢ়ি তুলিছিল, যিসকলে বৰ্তমান সময়ত পাৰিশ্ৰমিকবিহীন শ্ৰম, লিংগভিত্তিক মজুৰিৰ ব্যৱধান আৰু গাঁথনিগত নিপীড়নৰ তীব্ৰ সমালোচনা কৰে (Munte & Monica, 2023; Knüfer, 2023)। টেইলৰ মিলৰ একেশ্বৰবাদী (Unitarian) আৰু যুক্তিবাদী দৃষ্টিভংগীয়ে এই সমালোচনাক অধিক সমৃদ্ধ কৰিছিল। আনকি, শেহতীয়া শৈলীমিতীয় (stylometric) প্ৰমাণসমূহৰ পৰাও মিলৰ ৰচনাসমূহত টেইলৰৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অৱদান থকাৰ কথাটো স্পষ্টভাৱে প্ৰতিফলিত হৈছে (Schmidt-Petri et al., 2021)। বৰ্তমানৰ ডিজিটেল পুঁজিবাদ, শুশ্ৰূষা-কৰ্ম (care work) আৰু প্ৰজনন অধিকাৰ সম্পৰ্কীয় বিতৰ্কসমূহতো তেওঁলোকৰ সেই যুক্তিসমূহ সমানেই প্ৰাসংগিক হৈ আছে। এইবোৰে লিংগ, শ্ৰম আৰু স্বতন্ত্ৰতাৰ পাৰস্পৰিক সম্পৰ্কৰ মাজেৰে অৰ্থনৈতিক ন্যায়ক মূল্যায়ন কৰাৰ এক নিৰ্দিষ্ট দৃষ্টিভংগী প্ৰদান কৰে (Hampton, 2021; Smajdor, 2021)। নিজৰ যোগ্যতাৰে প্ৰতিষ্ঠিত হেৰিয়েট টেইলৰে বন্ধুত্ব আৰু বিবাহ, দুয়োটা সময়তেই মিলৰ ৰচনা আৰু চিন্তাধাৰাৰ ওপৰত এক গভীৰ প্ৰভাৱ পেলাইছিল। টেইলৰৰ সৈতে থকা তেওঁৰ সম্পৰ্কই নাৰী অধিকাৰৰ প্ৰতি মিলৰ সমৰ্থনক অধিক সুদৃঢ় কৰি তুলিছিল। তেওঁ কৈছিল যে ঘৰুৱা হিংসাৰ বিৰুদ্ধে আৰু নাৰী অধিকাৰৰ সপক্ষে গ্ৰহণ কৰা স্থিতিৰ ক্ষেত্ৰত তেওঁ "প্ৰধানকৈ নিজৰ পত্নীৰ এজন লিপিকাৰ (amanuensis)" হে আছিল মাত্ৰ।তেওঁ পত্নীৰ মনটো বা মেধাক এক "নিখুঁত আহিলা" বুলি আখ্যা দিছিল আৰু কৈছিল যে "লেখকৰ (অৰ্থাৎ মিলৰ নিজৰ) চিনাকি সকলো ব্যক্তিৰ ভিতৰতেই তেওঁ আছিল সৰ্বাধিক অৰ্হতাসম্পন্ন"। তেওঁৰ বিখ্যাত গ্ৰন্থ 'অন লিবাৰ্টি'ৰ (On Liberty) চূড়ান্ত সংশোধনীৰ ক্ষেত্ৰতো মিলে পত্নীৰ প্ৰভাৱৰ কথা স্বীকাৰ কৰিছে। এই গ্ৰন্থখন টেইলৰৰ মৃত্যুৰ কিছু সময়ৰ পাছতেই প্ৰকাশ পাইছিল। মিলৰ সৈতে বিবাহপাশত আৱদ্ধ হোৱাৰ মাত্ৰ সাত বছৰৰ পাছতেই, অৰ্থাৎ ১৮৫৮ চনত হাওঁফাওঁৰ গুৰুতৰ সংক্ৰমণ বা শ্বাসৰুদ্ধতাত (severe lung congestion) আক্ৰান্ত হৈ টেইলৰৰ মৃত্যু হয়। ১৮৬৫ চনৰ পৰা ১৮৬৮ চনলৈকে মিলে 'ছেইন্ট এণ্ড্ৰিউজ বিশ্ববিদ্যালয়'ৰ (University of St Andrews) 'লৰ্ড ৰেক্টৰ' (Lord Rector) হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল। ১৮৬৭ চনৰ ১ ফেব্ৰুৱাৰীত বিশ্ববিদ্যালয়ত প্ৰদান কৰা তেওঁৰ উদ্বোধনী ভাষণত তেওঁ বৰ্তমানৰ সেই অতি জনপ্ৰিয় (কিন্তু প্ৰায়ে ভুলকৈ আন ব্যক্তিৰ নামত আৰোপ কৰা) মন্তব্যটো কৰিছিল যে, "অসাধু লোকসকলৰ উদ্দেশ্য সিদ্ধিৰ বাবে ইমানেই যথেষ্ট যে, ভাল মানুহবোৰে একো নকৰাকৈ যেন কেৱল নীৰৱ দৰ্শক হৈ চাই থাকে।" মিলে যে তেওঁৰ ভাষণত সেই বাক্যটো অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছিল, সেয়া এক ঐতিহাসিক সত্য। কিন্তু ইয়াৰ অৰ্থ কোনোমতেই এয়া নহয় যে বাক্যটোৱে তেওঁৰ এক সম্পূৰ্ণ মৌলিক ধাৰণা বা অন্তৰ্দৃষ্টি প্ৰকাশ কৰিছিল। সেই একে সময়ছোৱাতে, অৰ্থাৎ ১৮৬৫ চনৰ পৰা ১৮৬৮ চনলৈকে তেওঁ 'চিটি অৱ ৱেষ্টমিনষ্টাৰ'ৰ (City of Westminster) সংসদৰ সদস্য (MP) হিচাপেও কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল। তেওঁ 'লিবাৰেল পাৰ্টি'ৰ হৈ প্ৰতিনিধিত্ব কৰিছিল। এজন সাংসদ হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰা সময়ছোৱাত, মিলে আয়াৰলেণ্ডৰ ওপৰত থকা বোজাসমূহ লাঘৱ কৰাৰ সপক্ষে মাত মাতিছিল। ১৮৬৬ চনত, সংসদৰ ইতিহাসত হেনৰি হাণ্টৰ পাছত মহিলাৰ ভোটাধিকাৰৰ দাবী উত্থাপন কৰা তেওঁ দ্বিতীয়গৰাকী ব্যক্তিত পৰিণত হয় আৰু পৰৱৰ্তী বিতৰ্কসমূহত তেওঁ নিজৰ এই স্থিতিক প্ৰবলভাৱে ৰক্ষা তথা সমৰ্থন কৰিছিল। ইয়াৰ লগতে তেওঁ শ্ৰমিক সংঘ (labour unions) আৰু কৃষি সমবায়ৰ (farm cooperatives) দৰে সামাজিক সংস্কাৰসমূহৰো এজন শক্তিশালী প্ৰবক্তা হৈ পৰিছিল। তেওঁৰ 'কন্সিডাৰেচনছ অন ৰিপ্ৰেজেন্টেটিভ গভৰ্নমেণ্ট' (Considerations on Representative Government) গ্ৰন্থখনত তেওঁ সংসদ আৰু নিৰ্বাচনী ব্যৱস্থাৰ বিভিন্ন সংস্কাৰৰ আহ্বান জনাইছিল, যাৰ ভিতৰত বিশেষকৈ সমানুপাতিক প্ৰতিনিধিত্ব (proportional representation), একক হস্তান্তৰযোগ্য ভোট (single transferable vote), আৰু ভোটাধিকাৰৰ সম্প্ৰসাৰণ (extension of suffrage) অন্যতম আছিল। ১৮৬৮ চনৰ এপ্ৰিল মাহত, 'হাউছ অৱ কমন্স'ৰ এখন বিতৰ্কত তেওঁ জঘন্য হত্যাকাণ্ডৰ (aggravated murder) দৰে অপৰাধৰ বাবে মৃত্যুদণ্ড বাহাল ৰখাৰ সপক্ষে মত প্ৰকাশ কৰিছিল; তেওঁ মৃত্যুদণ্ড বিলুপ্ত কৰা কাৰ্য্যক "দেশৰ সাধাৰণ মানুহৰ মনত সৃষ্টি হোৱা এক প্ৰকাৰৰ দুৰ্বলতা বা কাপুৰুষতা" ("an effeminacy in the general mind of the country") বুলি আখ্যা দিছিল। (কোৱা হয় ১৮৬৮ চনত যেতিয়া তেওঁৰ প্ৰথম কাৰ্যকাল শেষ হৈছিল, তেতিয়া তেওঁৰ স্বাধীন মনোভাৱৰ বাবে কোনো দলে তেওঁক মনোনীত কৰা নাছিল। <ref>{{Cite book|title=Report of meeting on Proportional representation or effective voting (1894)|place=|pages=25}}</ref> ) ১৮৬৭ চনত তেওঁ আমেৰিকান ফিল'চফিকেল ছ'চাইটিৰ সদস্য হিচাপে নিৰ্বাচিত হয় <ref>{{Cite web|title=APS Member History|url=https://search.amphilsoc.org/memhist/search?creator=&title=&subject=&subdiv=&mem=&year=1867&year-max=1867&dead=&keyword=&smode=advanced|accessdate=2021-04-21|work=search.amphilsoc.org|archivedate=26 March 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230326030206/https://search.amphilsoc.org/memhist/search?creator=&title=&subject=&subdiv=&mem=&year=1867&year-max=1867&dead=&keyword=&smode=advanced}}</ref> তেওঁ দাৰ্শনিক [[বাৰ্ট্ৰেণ্ড ৰাছেল|বাৰ্ট্ৰেণ্ড ৰাছেলৰ]] গডফাদাৰ আছিল ৷ <ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/1996/12/06/books/more-adept-with-concepts-than-people.html|title=More Adept With Concepts Than People|newspaper=[[The New York Times]]|date=1996-12-06|access-date=2022-03-19}}</ref> ধৰ্মীয় দৃষ্টিভংগীৰ ক্ষেত্ৰত মিল এজন অজ্ঞেয়বাদী (agnostic) আৰু সংশয়বাদী (sceptic) আছিল। অৱশ্যে, ঈশ্বৰৰ অস্তিত্বৰ প্ৰশ্নটোৰ সঠিক উত্তৰ প্ৰমাণ কৰাৰ প্ৰসংগত মিলে বিশ্বাস কৰিছিল যে ই 'এক অতি সম্ভাৱ্য প্ৰকল্প' (a very probable hypothesis)। তেওঁ লগতে এই কথাও স্বীকাৰ কৰিছিল যে কেৱল আশাৰ আধাৰত বা সামগ্ৰিকভাৱে জীৱনৰ প্ৰকৃত অৰ্থ বিচাৰি উলিওৱাৰ প্ৰচেষ্টাৰ ফলস্বৰূপে ঈশ্বৰৰ প্ৰতি বিশ্বাস ৰখাটো সম্পূৰ্ণ যুক্তিসংগত আৰু বৈধ। <ref>{{Cite journal|date=28 March 1885|title=Editorial Notes|url=https://books.google.com/books?id=mbxCAAAAYAAJ&pg=PA203|journal=[[Secular Review]]|volume=16|page=203|quote=It has always seemed to us that this is one of the instances in which Mill approached, out of deference to conventional opinion, as near to the borderland of [[Immanuel Kant|Cant]] as he well could without compromising his pride of place as a recognised thinker and sceptic.|number=13}}</ref> <ref>{{Cite book|title=John Stuart Mill and the Religion of Humanity|year=2002|publisher=University of Missouri Press|isbn=978-0826263278|page=65|last=Linda C. Raeder|chapter=Spirit of the Age|quote=Comte welcomed the prospect of being attacked publicly for his irreligion, he said, as this would permit him to clarify the nonatheistic nature of his and Mill's "atheism".}}</ref> <ref>{{Cite book|last=Larsen|first1=Timothy|author-link=Timothy Larsen|url=https://books.google.com/books?id=EP9eDwAAQBAJ&pg=PA15|title=John Stuart Mill: A Secular Life|publisher=[[Oxford University Press]]|year=2018|isbn=978-0198753155|page=14|quote=A letter John wrote from Forde Abbey when he was eight years old casually mentions in his general report of his activities that he too had been to Thorncombe parish church, so even when Bentham had home-field advantage, the boy was still receiving a Christian spiritual formation. Indeed, Mill occasionally attended Christian worship services during his teen years and thereafter for the rest of his life.}}</ref> <ref>{{Cite web|title=A surprisingly religious John Stuart Mill|url=https://blog.oup.com/2018/12/surprisingly-religious-john-stuart-mill/|last=Larsen|first=Timothy|authorlink=Timothy Larsen|quote=TL: Mill decided that strictly in terms of proof the right answer to that question of God's existence is that it is 'a very probable hypothesis.' He also thought it was perfectly rational and legitimate to believe in God as an act of hope or as the result of one's efforts to discern the meaning of life as a whole.|date=7 December 2018|accessdate=12 March 2019|archivedate=3 February 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210203135200/https://blog.oup.com/2018/12/surprisingly-religious-john-stuart-mill/}}</ref> তেওঁৰ সময়ৰ আন দাৰ্শনিকসকলৰ দৰে মিলৰো উদ্ভিদ বিজ্ঞানৰ প্ৰতি আগ্ৰহ আছিল। <ref name="flannery1">{{Cite web|url=https://herbariumworld.wordpress.com/2020/10/12/other-callings-philosophers/|title=Other Callings: Philosophers|last=Flannery|first=Maura|date=12 October 2020|work=Herbarium World|publisher=Wordpress|accessdate=22 November 2024|quote=Probably the most long-term collector among philosophers was John Stuart Mill, who was interested in botany throughout his life in part because he saw the hierarchical classification of living things as a model for ordering many aspects of human affairs such as law.}}</ref> <ref name="flannery2">{{Cite book|last=Flannery|first1=Maura|date=2023|title=In the Herbarium: The Hidden World of Collecting and Preserving Plants|place=United States of America|publisher=Yale University Press|page=144|isbn=978-0300247916}}</ref> বিশ্বাস কৰা হয় যে, ফ্ৰান্সৰ আভিগননত অৱস্থিত '''<nowiki/>'মিউজিয়াম ৰিকুৱেন'ত''' (Museum Requien) তেওঁৰ প্ৰায় ১,০০০ নমুনা সংৰক্ষিত হৈ আছে। ইয়াৰ লগতে, মিলৰ মৃত্যুৰ পাছত তেওঁৰ সতীয়া কন্যা হেলেন টেইলৰে '''<nowiki/>'কিউ হাৰ্বেৰিয়াম'লৈ''' (Kew Herbarium) তেওঁৰ সংগ্ৰহৰ কিছুমান নমুনা দান কৰিছিল। <ref name="encounter">{{Cite journal|last=Curtis|first1=Simon|date=1988|title=The philosopher's flowers: John Stuart Mill as botanist|journal=[[Encounter (magazine)|Encounter]]|volume=80|issue=2|pages=2–33}}</ref> দক্ষিণ গোলাৰ্ধত অষ্ট্ৰেলিয়াৰ ৰয়েল বটানিক গাৰ্ডেন ভিক্টোৰিয়াত থকা নেচনেল হাৰ্বেৰিয়াম অৱ ভিক্টোৰিয়াতো নমুনা পোৱা যায়। <ref name="Bionomia">{{Cite web|url=https://bionomia.net/Q50020/deposited-at|title=John Stuart Mill: Specimens collected|work=Bionomia|accessdate=15 November 2024}}</ref> ১৮৭৩ চনৰ ৭ মে' তাৰিখে ৬৬ বছৰ বয়সত আভিগননত 'এৰিচিপেলাছ' (erysipelas) নামৰ ৰোগত আক্ৰান্ত হৈ মিলৰ মৃত্যু হয়। সেই ঠাইতে তেওঁৰ মৃতদেহটো তেওঁৰ পত্নীৰ সমাধিৰ কাষত সমাধিস্থ কৰা হৈছিল। তেওঁ নিজৰ সকলো সা-সম্পত্তি সতীয়া কন্যা হেলেন টেইলৰৰ নামত উইল কৰি থৈ গৈছিল আৰু লগতে তেওঁক নিজৰ সাহিত্যিক কৰ্মৰাজিৰ তত্ত্বাৱধায়ক হিচাপে নিযুক্ত কৰিছিল। <ref>{{Cite news|title=Characteristic Will of John Stuart Mill|url=https://timesmachine.nytimes.com/timesmachine/1873/09/14/79046949.html?pageNumber=3|access-date=2025-03-15|newspaper=The New York Times|language=en}}</ref> == তথ্যসূত্ৰ == [[শ্ৰেণী:Webarchive template wayback links]] [[শ্ৰেণী:Articles with hCards]] [[শ্ৰেণী:অপৰ্যালোচিত অনুবাদসহ পৃষ্ঠা]] <references /> [[শ্ৰেণী:দাৰ্শনিক]] qkqjbtuysbes56zn4itwmcquzk8a64v 612395 612394 2026-06-15T10:44:49Z ৰঞ্জন ভূঞা 9637 added [[Category:সাহিত্যিক]] using [[WP:HC|HotCat]] 612395 wikitext text/x-wiki  [[চিত্ৰ:John-stuart-mill ২.jpg|259x259px]]  '''জন ষ্টুৱাৰ্ট মিল''' (ইংৰাজীঃ John Stuart Mill; 20 মে '1806-7 মে' 1873) এজন ইংৰাজ [[দৰ্শন|দাৰ্শনিক]], ৰাজনৈতিক অৰ্থনীতিবিদ, ৰাজনীতিবিদ আৰু অসামৰিক সেৱাৰ বিষয়া আছিল। [[উদাৰনৈতিকতাবাদ|উদাৰতাবাদ]] আৰু সামাজিক উদাৰতাবাদৰ ইতিহাসৰ অন্যতম প্ৰভাৱশালী চিন্তাবিদ হিচাপে তেওঁ সামাজিক তত্ত্ব, ৰাজনৈতিক তত্ত্ব আৰু ৰাজনৈতিক অৰ্থনীতিলৈ ব্যাপক অৱদান আগবঢ়াইছিল।<ref>{{Cite web|title=Utilitarianism and the New Liberalism {{!}} History of ideas and intellectual history|url=https://www.cambridge.org/us/academic/subjects/history/history-ideas-and-intellectual-history/utilitarianism-and-new-liberalism,%20https://www.cambridge.org/us/academic/subjects/history/history-ideas-and-intellectual-history|accessdate=29 September 2022|work=Cambridge University Press|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|last=Brink|first1=David O.|year=2013|title=Mill's Progressive Principles|chapter=Liberalism, utilitarianism, and rights|pages=214–233|chapter-url=https://academic.oup.com/book/12215/chapter/161685296|language=en|doi=10.1093/acprof:oso/9780199672141.003.0009|isbn=978-0199672141|access-date=30 September 2022|archivedate=17 January 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230117052049/https://academic.oup.com/book/12215/chapter-abstract/161685296?redirectedFrom=fulltext}}</ref> ''ষ্টেনফৰ্ড এনচাইক্লোপিডিয়া অৱ ফিলোচফি'' দ্বাৰা "ঊনবিংশ শতিকাৰ আটাইতকৈ প্ৰভাৱশালী ইংৰাজী ভাষী দাৰ্শনিক" বুলি অভিহিত কৰা মিলে সীমাহীন ৰাষ্ট্ৰ আৰু সামাজিক নিয়ন্ত্ৰণৰ বিৰুদ্ধে ব্যক্তিৰ স্বাধীনতাক এক ন্যায্যতা হিচাপে বিবেচনা কৰিছিল।<ref name=":1">{{Cite encyclopedia |title=John Stuart Mill |encyclopedia=The Stanford Encyclopedia of Philosophy |publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University |url=https://plato.stanford.edu/archives/sum2011/entries/mill/ |access-date=25 April 2026 |last=Brink |first=David |editor-last=Zalta |editor-first=Edward N. |edition=Summer 2011}}</ref><ref>{{Cite web|title=John Stuart Mill's ''On Liberty''|url=http://www.victorianweb.org/philosophy/mill/liberty.html|date=6 November 2000|publisher=victorianweb|accessdate=23 July 2009|quote=''On Liberty'' is a rational justification of the freedom of the individual in opposition to the claims of the state to impose unlimited control and is thus a defence of the rights of the individual against the state.|archivedate=27 January 2003|archiveurl=https://web.archive.org/web/20030127020006/http://www.victorianweb.org/philosophy/mill/liberty.html}}</ref> তেওঁ আনুপাতিক প্ৰতিনিধিত্ব, নাৰী মুক্তি, শ্ৰমিক সংগঠন আৰু কৃষি সমবায়ৰ বিকাশৰ দৰে ৰাজনৈতিক আৰু সামাজিক সংস্কাৰৰ পোষকতা কৰিছিল। কলম্বিয়া এনচাইক্ল'পিডিয়াত মিলক এনেদৰে বৰ্ণনা কৰা হৈছে যে তেওঁ মাজে-সময়ে "সমাজবাদৰ ওচৰ চাপিছিল, যিটো তত্ত্ব তেওঁৰ পূৰ্বসূৰীসকলৰ বাবে অতি বিতৃষ্ণাদায়ক আছিল।"<ref>{{Cite book|title=The Columbia Encyclopedia|publisher=Columbia University Press|year=2000|isbn=978-0787650155|editor-last=Lagassé|editor-first=Paul|edition=6th|place=New York, NY|pages=1842}}</ref> তেওঁৰ পূৰ্বসূৰী জেৰেমি বেন্থামে গঢ় দিয়া 'উপযোগিতাবাদ' নামৰ নৈতিক তত্ত্বটোৰ তেওঁ এজন প্ৰধান সমৰ্থক আছিল। বৈজ্ঞানিক পদ্ধতিৰ অধ্যয়ন আৰু গৱেষণাৰ ক্ষেত্ৰলৈকো তেওঁৰ উল্লেখনীয় অৱদান আছিল। পিছে এই বিষয়ত তেওঁৰ জ্ঞান মূলতঃ আনৰ লেখনিৰ ওপৰতেই নিৰ্ভৰশীল আছিল— বিশেষকৈ উইলিয়াম হোৱেল, জন হাৰ্ছেল আৰু অগাষ্ট কঁটৰ ৰচনাৰাজি, লগতে আলেকজেণ্ডাৰ বেইনে তেওঁৰ হৈ কৰা গৱেষণাৰ ওপৰত। আনকি হোৱেলৰ সৈতে তেওঁৰ লিখিত ৰূপত বিতৰ্কও চলিছিল।<ref name=":1">{{Cite encyclopedia |title=John Stuart Mill |encyclopedia=The Stanford Encyclopedia of Philosophy |publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University |url=https://plato.stanford.edu/archives/sum2011/entries/mill/ |access-date=25 April 2026 |last=Brink |first=David |editor-last=Zalta |editor-first=Edward N. |edition=Summer 2011}}</ref> লিবাৰেল পাৰ্টিৰ সদস্য তথা প্ৰাৰম্ভিক সময়ৰ অন্যতম নাৰীবাদী গ্ৰন্থ 'দ্য ছাবজেকচন অৱ ৱিমেন' (১৮৬৯)-ৰ সহ-লেখক আছিল মিল। আনকি, ১৮৩২ চনত হেনৰী হাণ্টৰ পাছতেই নাৰীৰ ভোটাধিকাৰৰ সপক্ষে মাত মতা তেওঁ আছিল সংসদৰ দ্বিতীয়জন সাংসদ।<ref>{{Cite web|url=https://www.parliament.uk/about/living-heritage/transformingsociety/electionsvoting/womenvote/parliamentary-collections/1866-suffrage-petition/the-first-petition/|title=Orator Hunt and the first suffrage petition 1832|work=UK Parliament|accessdate=6 January 2019|archivedate=20 January 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210120080322/https://www.parliament.uk/about/living-heritage/transformingsociety/electionsvoting/womenvote/parliamentary-collections/1866-suffrage-petition/the-first-petition/}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.parliament.uk/about/living-heritage/transformingsociety/electionsvoting/womenvote/parliamentary-collections/1866-suffrage-petition/john-stuart-mill/|title=John Stuart Mill and the 1866 petition|work=UK Parliament|accessdate=16 February 2017|archivedate=13 April 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200413123325/https://www.parliament.uk/about/living-heritage/transformingsociety/electionsvoting/womenvote/parliamentary-collections/1866-suffrage-petition/john-stuart-mill/}}</ref>১৮৫৯ চনত প্ৰকাশিত তেওঁৰ প্ৰবন্ধ 'অন লিবাৰ্টি'ত (On Liberty) দাঙি ধৰা ধাৰণাসমূহ আজিও বহুতো ৰাজনৈতিক চিন্তাধাৰাৰ মূল ভেটি হৈ আছে। আনকি, মিলৰ নিজৰ দলটোৰেই উত্তৰাধিকাৰী হিচাপে পৰিচিত 'লিবাৰেল ডেমক্ৰেট' দলৰ সভাপতিজনক তেওঁৰ পদবী আৰু দায়িত্বভাৰৰ প্ৰতীক হিচাপে এই গ্ৰন্থখনৰ এটি প্ৰতিলিপি অৰ্পণ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web|url=https://fivebooks.com/best-books/nick-clegg-favourite-books/#book-558|title=Nick Clegg on his Favourite Books|last=Books|first=Five|work=Five Books|accessdate=11 August 2025|quote=The tradition is that it is given to the president of the Liberal Democrats. The traditions of J. S. Mill are still handed down like some sort of totemic emblem of everything that we’re supposed to still believe in, even now. It’s extraordinary, given it was written in 1859.}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://fivebooks.com/book/on-liberty-by-john-stuart-mill/|title=On Liberty {{!}} Five Books Expert Reviews|last=Books|first=Five|work=Five Books|accessdate=11 August 2025|archivedate=24 March 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190324224348/https://fivebooks.com/book/on-liberty-by-john-stuart-mill/}}</ref> == জীৱনী == স্কটিছ দাৰ্শনিক, বুৰঞ্জীবিদ তথা অৰ্থনীতিবিদ জেমছ মিল আৰু হেৰিয়েট বেৰ'ৰ জ্যেষ্ঠ পুত্ৰ জন ষ্টুৱাৰ্ট মিলৰ জন্ম হৈছিল পেণ্টনভিলৰ ১৩ নং ৰডনি ষ্ট্ৰীটত। সেই সময়ত এই ঠাইখন ৰাজধানী চহৰখনৰ একেবাৰে দাঁতিকাষৰীয়া অঞ্চল আছিল যদিও বৰ্তমান ই মধ্য লণ্ডনৰ অন্তৰ্গত। দেউতাকৰ তত্ত্বাৱধানতেই জন ষ্টুৱাৰ্টে শিক্ষা গ্ৰহণ কৰিছিল, য'ত জেৰেমি বেন্থাম আৰু ফ্ৰান্সিছ প্লেচে পৰামৰ্শ আৰু সহযোগিতা আগবঢ়াইছিল। উল্লেখযোগ্য যে, দেউতাক জেমছ মিলে এসময়ত বেন্থামৰ হৈ নেপথ্যৰ লেখক (ঘ'ষ্টৰাইটাৰ) হিচাপেও কাম কৰিছিল। <ref>{{Cite book|last=Hamblin|first1=Charles L.|title=Fallacies|year=1970|publisher=Menthuen & Co Ltd|edition=1st|place=London, England|page=175}}</ref> তেওঁক অতি কঠোৰ নীতি-নিয়ম আৰু অনুশাসনৰ মাজেৰে ডাঙৰ-দীঘল কৰা হৈছিল। আনকি, নিজৰ ভাই-ভনীৰ বাহিৰে সমবয়সীয়া আন ল'ৰা-ছোৱালীৰ লগত মিলা-মিছা কৰাৰ পৰাও তেওঁক ইচ্ছাকৃতভাৱে দূৰত ৰখা হৈছিল। তেওঁৰ পিতৃ আছিল বেন্থামৰ অনুগামী আৰু 'অনুষঙ্গবাদ'ৰ (associationism) সমৰ্থক। পিতৃৰ এটা স্পষ্ট লক্ষ্য আছিল— পুত্ৰক এনে এক অসাধাৰণ মেধাৱী ৰূপত গঢ়ি তোলা, যিয়ে তেওঁ আৰু বেন্থামৰ মৃত্যুৰ পাছতো উপযোগিতাবাদৰ ধাৰণা আৰু ইয়াৰ প্ৰসাৰৰ কাম অবিৰতভাৱে আগুৱাই নিব পাৰে।<ref>{{Cite book|last=Halevy|first1=Elie|title=The Growth of Philosophic Radicalism|year=1966|publisher=Beacon Press|isbn=978-0191010200|pages=282–284}}</ref> শৈশৱৰে পৰাই মিল আছিল অসাধাৰণ মেধাৰ অধিকাৰী। নিজৰ আত্মজীৱনীত তেওঁ শিক্ষাগ্ৰহণৰ দিনবোৰৰ কথা বৰ্ণনা কৰি গৈছে। মাত্ৰ তিনি বছৰ বয়সতেই তেওঁক গ্ৰীক ভাষাৰ শিক্ষা দিয়া হৈছিল। <ref name="digital.library.cornell.edu">{{Cite web|url=https://collections.library.cornell.edu/moa_new/index.html?c=nwng;cc=nwng;rgn=full+text;idno=nwng0033-4;didno=nwng0033-4;view=image;seq=620;node=nwng0033-4:1;page=root;size=s;frm=frameset|title=Cornell University Library Making of America Collection|work=collections.library.cornell.edu}}</ref>আঠ বছৰ বয়সৰ ভিতৰতেই তেওঁ 'ইছপৰ সাধু', জেনোফনৰ 'এনাবাচিছ' আৰু হেৰোডটাছৰ সমগ্ৰ ৰচনা পঢ়ি শেষ কৰিছিল। কেৱল সেয়াই নহয়, সেই কুমলীয়া বয়সতেই তেওঁ লুচিয়ান, ডায়োজিনিছ লেয়াৰ্টিয়াছ, আইছ'ক্ৰেটিছৰ ৰচনাৱলী আৰু প্লেটোৰ ছখনকৈ 'ডায়লগ'ৰ সৈতেও পৰিচিত হৈ পৰিছিল।<ref name="digital.library.cornell.edu" /> ইয়াৰ উপৰিও তেওঁ ইংৰাজী ভাষাত ইতিহাসৰ ভালেমান সমল অধ্যয়ন কৰিছিল আৰু তেওঁক পাটীগণিত, পদাৰ্থবিজ্ঞান তথা জ্যোতিৰ্বিজ্ঞানৰো শিক্ষা প্ৰদান কৰা হৈছিল। আঠ বছৰ বয়সত মিলে লেটিন ভাষা, ইউক্লিডৰ ৰচনা আৰু বীজগণিতৰ অধ্যয়ন আৰম্ভ কৰাৰ লগতে পৰিয়ালৰ সৰু ভাই-ভনীহঁতক পঢ়ুৱাবৰ বাবে শিক্ষকৰ দায়িত্বও গ্ৰহণ কৰিছিল। যদিও ইতিহাসেই তেওঁৰ অধ্যয়নৰ মূল বিষয় আছিল, তথাপিও শিক্ষানুষ্ঠানত সাধাৰণতে পঢ়োৱা প্ৰায়বোৰ লেটিন আৰু গ্ৰীক লেখকৰ ৰচনা তেওঁ পঢ়ি শেষ কৰিছিল। আনকি, দহ বছৰ বয়সৰ ভিতৰতেই তেওঁ প্লেটো আৰু ডেম'স্থেনিছৰ ৰচনাসমূহো অনায়াসে পঢ়ি আয়ত্ত কৰিব পৰা হৈছিল। দেউতাকে আকৌ মিলৰ বাবে কবিতা চৰ্চা আৰু ৰচনা কৰাটোও সমানেই গুৰুত্বপূৰ্ণ বুলি ভাবিছিল। তেওঁৰ একেবাৰে প্ৰাৰম্ভিক কাব্যিক ৰচনাসমূহৰ ভিতৰত এটা আছিল মহাকাব্য 'ইলিয়াড'ৰ কাহিনীভাগক আগুৱাই নি লিখা এক প্ৰয়াস। আজৰি সময়খিনিত তেওঁ প্ৰাকৃতিক বিজ্ঞানৰ লগতে 'ডন কুইকচোট' আৰু 'ৰবিনছন ক্ৰুচ'ৰ দৰে জনপ্ৰিয় উপন্যাস পঢ়িও আনন্দ লাভ কৰিছিল। ১৮১৮ চনত তেওঁৰ পিতৃৰ গ্ৰন্থ 'দ্য হিষ্ট্ৰী অৱ ব্ৰিটিছ ইণ্ডিয়া' (The History of British India) প্ৰকাশ পায়। ইয়াৰ ঠিক পাছতেই, প্ৰায় বাৰ বছৰ বয়সত মিলে পৰম্পৰাগত তৰ্কশাস্ত্ৰৰ (scholastic logic) গভীৰ অধ্যয়ন আৰম্ভ কৰে আৰু একে সময়তে এৰিষ্টটলৰ তৰ্কশাস্ত্ৰ বিষয়ক ৰচনাসমূহো তাৰ মূল ভাষাতেই পঢ়িবলৈ লয়। পৰৱৰ্তী বছৰটোত তেওঁ ৰাজনৈতিক অৰ্থনীতিৰ সৈতে পৰিচিত হয় আৰু দেউতাকৰ তত্ত্বাৱধানত আডাম স্মিথ তথা ডেভিদ ৰিকাৰ্ডোৰ ধাৰণাসমূহ অধ্যয়ন কৰে। ইয়াৰ জৰিয়তে তেওঁ অৱশেষত এই অৰ্থনীতিবিদসকলৰ 'উৎপাদনৰ কাৰক' সম্পৰ্কীয় ধ্ৰুপদী অৰ্থনৈতিক দৃষ্টিভংগীটো আয়ত্ত কৰিবলৈ সক্ষম হৈছিল। মিলে দৈনিক গ্ৰহণ কৰা অৰ্থনীতিৰ পাঠসমূহৰ ওপৰত প্ৰস্তুত কৰা লিখিত টোকা বা প্ৰতিবেদনসমূহৰ সহায়তেই ১৮২১ চনত তেওঁৰ পিতৃয়ে 'এলিমেন্টছ অৱ পলিটিকেল ইকনমি' (Elements of Political Economy) নামৰ গ্ৰন্থখন ৰচনা কৰিছিল। ডেভিদ ৰিকাৰ্ডোৰ অৰ্থনৈতিক ধাৰণাসমূহৰ প্ৰসাৰ ঘটোৱাৰ উদ্দেশ্যে ৰচিত এইখন এখন পাঠ্যপুথি আছিল, অৱশ্যে গ্ৰন্থখনে বিশেষ জনপ্ৰিয়তা লাভ কৰিবলৈ সক্ষম নহ'ল। <ref name="Rothbard2006">{{Cite book|last=Murray N. Rothbard|title=An Austrian Perspective on the History of Economic Thought|url=https://archive.org/details/bub_gb_MCcWhLmRo-cC|access-date=21 January 2011|year=2006|publisher=Ludwig von Mises Institute|isbn=978-0945466482|page=[https://archive.org/details/bub_gb_MCcWhLmRo-cC/page/n121 105]}}</ref> দেউতাকৰ এজন ঘনিষ্ঠ বন্ধু ৰিকাৰ্ডোৱে মিলক প্ৰায়ে নিজৰ ঘৰলৈ মাতি নিছিল আৰু দুয়ো একেলগে খোজ কাঢ়ি কাঢ়ি ৰাজনৈতিক অৰ্থনীতিৰ বিষয়ে আলোচনা কৰিছিল। চৈধ্য বছৰ বয়সত মিলে ফ্ৰান্সলৈ গৈ জেৰেমি বেন্থামৰ ভাতৃ ছাৰ চেমুৱেল বেন্থামৰ পৰিয়ালৰ সৈতে এবছৰ কাল অতিবাহিত কৰিছিল। সেই সময়ছোৱাত তেওঁ জৰ্জ এনচৰৰ সান্নিধ্যও লাভ কৰিছিল, যিজনে তেতিয়া থমাছ মালথাছৰ ৰাজনৈতিক অৰ্থনীতিৰ বিৰুদ্ধে তীব্ৰ সমালোচনা আৰু তৰ্কযুদ্ধ চলাই আছিল। <ref>{{Cite web|last=Ritchey|first=Rosemary|date=2009|title=Ensor, George {{!}} Dictionary of Irish Biography|url=https://www.dib.ie/biography/ensor-george-a2931|accessdate=2023-02-17|work=www.dib.ie|language=en|archivedate=23 September 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230923234855/https://www.dib.ie/biography/ensor-george-a2931}}</ref> <ref>{{Cite book|last=Mill|first1=John Stuart|url=https://oll-resources.s3.us-east-2.amazonaws.com/oll3/store/titles/260/Mill_0223-26_EBk_v6.0.pdf|title=The Collected Works of John Stuart Mill, Vol. XXVI – Journals and Debating Speeches, Part I [1820]|publisher=Routledge and Kegan Paul|year=1988|place=London|pages=53–58}}</ref> তাত দেখা পোৱা পাহাৰীয়া দৃশ্যৰাজিয়ে তেওঁৰ মনত পাহাৰীয়া প্ৰকৃতিৰ প্ৰতি এক আজীৱন অনুৰাগৰ সৃষ্টি কৰিছিল। ফৰাচীসকলৰ প্ৰাণৱন্ত আৰু আন্তৰিকতাপূৰ্ণ জীৱনশৈলীয়েও তেওঁৰ মনত গভীৰ সাঁচ বহুৱাইছিল। মণ্টপেলিয়াৰত থকা সময়ছোৱাত তেওঁ 'বিজ্ঞান অনুষদ'ত (Faculté des Sciences) ৰসায়ন বিজ্ঞান, প্ৰাণীবিজ্ঞান আৰু তৰ্কশাস্ত্ৰৰ শীতকালীন পাঠ্যক্ৰম গ্ৰহণ কৰাৰ লগতে উচ্চ গণিতৰো এটা পাঠ্যক্ৰম অধ্যয়ন কৰিছিল। ফ্ৰান্সলৈ অহা-যোৱা কৰাৰ পথত তেওঁ পেৰিছত দেউতাকৰ বন্ধু তথা বিখ্যাত অৰ্থনীতিবিদ জাঁ-বেপ্টিষ্ট ছে'ৰ (Jean-Baptiste Say) বাসগৃহত কেইদিনমানৰ বাবে আলহী হৈছিল। তাতেই তেওঁ 'লিবাৰেল পাৰ্টি'ৰ ভালেসংখ্যক নেতাৰ লগতে হেনৰি ছেন্ট-ছাইমনকে (Henri Saint-Simon) ধৰি পেৰিছৰ বহুকেইজন বিশিষ্ট ব্যক্তিক লগ পোৱাৰ সুযোগ লাভ কৰিছিল। কুৰি বছৰ বয়সত মিলে কেইবামাহো ধৰি তীব্ৰ মানসিক বিষাদৰ মাজেৰে দিন পাৰ কৰিছিল, আনকি তেওঁ আত্মহত্যাৰ কথাও চিন্তা কৰিছিল। নিজৰ আত্মজীৱনীৰ পঞ্চম অধ্যায়ৰ আৰম্ভণিতে উল্লেখ কৰা অনুসৰি, তেওঁ এবাৰ নিজকে প্ৰশ্ন কৰিছিল— তেওঁৰ জীৱনৰ একমাত্ৰ লক্ষ্য অৰ্থাৎ এখন ন্যায়ভিত্তিক সমাজ গঢ়ি তোলাৰ সপোনটো বাস্তৱায়িত হ'লে তেওঁ বাৰু সঁচাকৈয়ে সুখী হ'বনে? তেওঁৰ অন্তৰাত্মাই উত্তৰ দিছিল, "নহয়"। স্বাভাৱিকতেই ইয়াৰ পাছত, সেই লক্ষ্যপ্ৰাপ্তিৰ হকে অহৰহ সংগ্ৰাম কৰি থকাৰ মাজত তেওঁ যি আনন্দ পাইছিল, সেয়া একেবাৰে নোহোৱা হৈ পৰিছিল। অৱশেষত, উইলিয়াম ৱৰ্ডছৱৰ্থৰ কবিতাই তেওঁলৈ আশাৰ বতৰা কঢ়িয়াই আনিলে। এই কবিতাসমূহে তেওঁক গভীৰভাৱে উপলব্ধি কৰালে যে সৌন্দৰ্যই মানুহৰ মনত আনৰ প্ৰতি সহানুভূতি আৰু কৰুণাৰ জন্ম দিয়াৰ লগতে অন্তৰত প্ৰকৃত আনন্দ জগাই তোলে। <ref>{{Cite web|url=http://www.victorianweb.org/philosophy/mill/crisis.html|title=John Stuart Mill's Mental Breakdown, Victorian Unconversions, and Romantic Poetry|work=victorianweb.org|accessdate=17 April 2016|archivedate=9 June 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230609102441/https://www.victorianweb.org/philosophy/mill/crisis.html}}</ref> দুগুণ উৎসাহ আৰু নতুন শক্তিৰে তেওঁ পুনৰ এখন ন্যায়ভিত্তিক সমাজ গঢ়াৰ কামত মনোনিৱেশ কৰিলে, কিন্তু এইবাৰ তেওঁ কেৱল লক্ষ্যৰ পিছত দৌৰাৰ সলনি এই সংগ্ৰামৰ যাত্ৰাপথৰ প্ৰতিটো মুহূৰ্ত অধিক উপভোগ কৰিবলৈ লৈছিল। নিজৰ চিন্তাধাৰাত অহা এই পৰিৱৰ্তনক তেওঁ জীৱনৰ অন্যতম গুৰুত্বপূৰ্ণ এক মোৰ বুলি গণ্য কৰিছিল। প্ৰকৃততে, জীৱনত আনন্দ লাভৰ এই নতুন আৰু বহল দৃষ্টিভংগীটোৱেই পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ আৰু তেওঁৰ পিতৃৰ মাজত গঢ় লৈ উঠা বহুতো মতবিৰোধ বা পাৰ্থক্যৰ মূল কাৰণ হৈ পৰিছিল। ১৮৩০-ৰ দশকৰ প্ৰথমভাগত থমাছ কাৰ্লাইলে লণ্ডন ভ্ৰমণ কৰিবলৈ আহোঁতে মিলৰ সৈতে তেওঁৰ সাক্ষাৎ হৈছিল। অতি কম সময়ৰ ভিতৰতেই দুয়োৰে মাজত এক অন্তৰংগ বন্ধুত্ব গঢ়ি উঠাৰ লগতে নিয়মীয়াকৈ চিঠিপত্ৰৰো আদান-প্ৰদান হ'বলৈ ধৰিছিল। মিলে আনকি নিজৰ খৰচতেই কাৰ্লাইলৰ ৰচনাসমূহ ছপা কৰাৰ প্ৰস্তাৱ আগবঢ়াইছিল। তেওঁ কাৰ্লাইলক তেওঁৰ বিখ্যাত গ্ৰন্থ 'ফ্ৰেন্স ৰিভল্যুশ্বন' (French Revolution) লিখিবলৈ উৎসাহিত কৰাই নহয়, বৰং ইয়াৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় সমলসমূহো যোগান ধৰিছিল। ১৮৩৫ চনৰ মাৰ্চ মাহৰ কথা। গ্ৰন্থখনৰ প্ৰথম খণ্ডটো লিখি শেষ কৰাৰ পাছত তাৰ পাণ্ডুলিপিটো মিলৰ হাততেই জমা ৰখা হৈছিল। কিন্তু মিলৰ ঘৰত কাম কৰা বনকৰা মহিলাগৰাকীয়ে অজানিতে সেইখনক জুই ধৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা কাগজ বুলি ভাবি পুৰি পেলালে। ফলত "তিনি-চাৰিখনমান কাগজৰ টুকুৰাৰ" বাহিৰে গোটেই পাণ্ডুলিপিটোৱেই জুইত জাহ গ'ল।<ref>{{Cite journal|last=Carlyle|first1=T.|title=TC to James Fraser|journal=The Carlyle Letters Online|date=7 March 1835|volume=8|issue=1|pages=66–70|doi=10.1215/lt-18350307-TC-JFR-01|doi_brokendate=12 July 2025}}</ref> এই অনাকাংক্ষিত ঘটনাত অত্যন্ত লজ্জিত আৰু মৰ্মাহত হৈ মিলে কাৰ্লাইলক ক্ষতিপূৰণ হিচাপে ২০০ পাউণ্ড (যিটো ২০২১ চনৰ হিচাপত প্ৰায় ১৭,৭৪২.১৬ পাউণ্ডৰ সমান) আগবঢ়াইছিল, যদিও কাৰ্লাইলে তাৰে মাত্ৰ ১০০ পাউণ্ডহে গ্ৰহণ কৰিছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত, অৰ্থাৎ ১৮৪০-ৰ দশকৰ ফালে দুয়োৰে মাজত দেখা দিয়া আদৰ্শগত মতানৈক্যৰ বাবে এই বন্ধুত্বৰ অন্ত পৰে। অৱশ্যে বন্ধুত্বৰ যতি পৰিলেও, মিলৰ পৰৱৰ্তী কালৰ চিন্তাধাৰাত কাৰ্লাইলৰ সেই প্ৰাৰম্ভিক প্ৰভাৱ বাৰুকৈয়ে প্ৰতিফলিত হৈছিল। <ref>{{Cite book|last=Baumgarten|first1=Murray|title=The Carlyle Encyclopedia|publisher=Fairleigh Dickinson University Press|year=2004|editor-last=Cumming|editor-first=Mark|place=Madison and Teaneck, NJ|pages=326|chapter=Mill, John Stuart|isbn=978-0838637920}}</ref> ১৮৪১ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত মিলে প্ৰথমবাৰৰ বাবে অগাষ্ট কঁটৰ সৈতে যোগাযোগ কৰিছিল। তেতিয়াৰে পৰাই 'প্ৰত্যক্ষবাদ' (positivism) আৰু সমাজবিজ্ঞানৰ প্ৰতিষ্ঠাপক কঁটৰ সৈতে মিলৰ চিঠি-পত্ৰৰ জৰিয়তে এক গভীৰ বন্ধুত্ব গঢ়ি উঠিছিল। অৱশ্যে কঁটৰ সেই 'সমাজবিজ্ঞান' আধুনিক সময়ৰ সমাজবিজ্ঞানৰ দৰে নাছিল, বৰং ই আছিল সেই বিজ্ঞানৰ এক প্ৰাৰম্ভিক দৰ্শনহে। কঁটৰ এই 'প্ৰত্যক্ষবাদ'ৰ দ্বাৰা অনুপ্ৰাণিত হৈয়েই মিলে অৱশেষত জেৰেমি বেন্থামৰ 'মনস্তাত্ত্বিক অহংকাৰবাদ' (psychological egoism) আৰু মানৱ প্ৰকৃতিৰ প্ৰতি থকা বেন্থামৰ শীতল তথা বিমূৰ্ত দৃষ্টিভংগীক একেবাৰেই প্ৰত্যাখ্যান কৰিছিল, যিহেতু বেন্থামৰ চিন্তা কেৱল আইন-কানুন আৰু ৰাজনীতিৰ মাজতেই সীমাবদ্ধ আছিল। ইয়াৰ পৰিৱৰ্তে মিলে কঁটৰ দৃষ্টিভংগীকহে অধিক আদৰি লৈছিল, যি আছিল মানৱ প্ৰকৃতিৰ প্ৰতি অধিক সামাজিক, ঐতিহাসিক তথ্যৰ ওপৰত আধাৰিত, আৰু মানৱ জীৱনৰ সকলো জটিলতাক সামৰি প্ৰতিজন ব্যক্তিক গুৰুত্ব দিয়া এক বহল দৃষ্টিভংগী। এজন 'ননকনফৰ্মিষ্ট' (প্ৰচলিত ধৰ্মীয় মতৰ বিৰোধী) হিচাপে মিলে 'চাৰ্চ অৱ ইংলেণ্ড'ৰ ৩৯ টা অনুচ্ছেদৰ (Thirty-Nine Articles) প্ৰতি সন্মতি জনাবলৈ একেবাৰেই অস্বীকাৰ কৰিছিল। আৰু ঠিক এই কাৰণতেই তেওঁ অক্সফৰ্ড বা কেমব্ৰিজ বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰাৰ যোগ্যতা লাভ কৰা নাছিল। ইয়াৰ পৰিৱৰ্তে, তেওঁ পিতৃৰ পদাংক অনুসৰণ কৰি 'ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানী'ত কৰ্মজীৱন আৰম্ভ কৰে। লগতে, 'ইউনিভাৰ্চিটি কলেজ লণ্ডন'লৈ গৈ আইনশাস্ত্ৰৰ (Jurisprudence) প্ৰথমগৰাকী অধ্যাপক জন অষ্টিনৰ বক্তৃতাসমূহো নিয়মীয়াকৈ শ্ৰৱণ কৰিবলৈ লয়। <ref>{{Cite web|url=https://collections.library.cornell.edu/moa_new/index.html?c=nwng&cc=nwng&idno=nwng0033-4&node=nwng0033-4:1&frm=frameset&view=image&seq=623|title=Cornell University Library Making of America Collection|work=collections.library.cornell.edu}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত, অৰ্থাৎ ১৮৫৬ চনত তেওঁক 'আমেৰিকান একাডেমী অৱ আৰ্টছ এণ্ড চাইন্সেছ'ৰ (American Academy of Arts and Sciences) এগৰাকী সন্মানীয় বিদেশী সদস্য হিচাপে নিৰ্বাচিত কৰা হৈছিল।<ref name="AAAS">{{Cite web|title=Book of Members, 1780–2010: Chapter M|url=http://www.amacad.org/publications/BookofMembers/ChapterM.pdf|publisher=American Academy of Arts and Sciences|accessdate=15 April 2011|archivedate=9 November 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131109123554/http://www.amacad.org/publications/BookofMembers/ChapterM.pdf}}</ref> ১৮২৩ চনত মাত্ৰ ১৭ বছৰ বয়সতেই মিলে 'ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানী'ত এজন ঔপনিৱেশিক প্ৰশাসক হিচাপে নিজৰ কৰ্মজীৱন আৰম্ভ কৰিছিল আৰু তেওঁৰ এই কাৰ্যকাল ১৮৫৮ চনলৈকে চলিছিল।উল্লেখযোগ্য যে, এই ১৮৫৮ চনতেই ভাৰতত থকা কোম্পানীৰ সকলো ভূখণ্ড ব্ৰিটিছ ৰাজমুকুটে পোনপটীয়াকৈ নিজৰ অধীনলৈ নিছিল, যাৰ জৰিয়তে ভাৰতবৰ্ষৰ ওপৰত ব্ৰিটিছ চৰকাৰৰ প্ৰত্যক্ষ শাসন ব্যৱস্থা প্ৰতিষ্ঠা হৈছিল। ১৮৩৬ চনত তেওঁ কোম্পানীৰ ৰাজনৈতিক বিভাগলৈ পদোন্নতি লাভ কৰে। তাত তেওঁ দেশীয় ৰাজ্যসমূহৰ সৈতে কোম্পানীৰ সম্পৰ্কৰ বিষয়ে হোৱা চিঠি-পত্ৰৰ আদান-প্ৰদানৰ দায়িত্বত আছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত, ১৮৫৬ চনত তেওঁক 'এক্জামিনাৰ অৱ ইণ্ডিয়ান কৰেছপণ্ডেঞ্চ' (Examiner of Indian Correspondence) পদলৈ উন্নীত কৰা হয়। তেওঁৰ 'অন লিবাৰ্টি' (On Liberty), 'এ ফিউ ৱৰ্ডছ অন নন-ইণ্টাৰভেনচন' (A Few Words on Non-Intervention) আদি গ্ৰন্থ তথা অন্যান্য ৰচনাসমূহত তেওঁ এইদৰে মত প্ৰকাশ কৰিছিল যে, "অসভ্য জাতিৰ প্ৰতি কৰা যিকোনো আচৰণক আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় আইনৰ উলংঘন বুলি আখ্যা দিয়া কাৰ্যই কেৱল এয়াই প্ৰমাণ কৰে যে তেনেকৈ কোৱা মানুহজনে বিষয়টোৰ ওপৰত কেতিয়াও গমি চোৱাই নাই।" <ref>{{Cite journal|last=Klausen|first1=Jimmy Casas|title=Violence and Epistemology: J.S. Mill's Indians after the 'Mutiny'|journal=Political Research Quarterly|date=March 2016|volume=69|issue=1|pages=96–107|doi=10.1177/1065912915623379}}</ref> (অৱশ্যে, লগে লগে মিলে এই কথাও যোগ দিছিল যে, "ই অতি সহজেই নৈতিকতাৰ মহান নীতিসমূহৰ এক উলংঘন হ'ব পাৰে।") মিলৰ মতে, ভাৰতবৰ্ষৰ দৰে দেশসমূহৰ দৃষ্টিভংগী এসময়ত যথেষ্ট প্ৰগতিশীল আছিল যদিও, কালক্ৰমত সেইবোৰৰ বিকাশ আৰু উন্নয়ন একেবাৰে স্থবিৰ হৈ পৰিছিল। সেয়েহে, তেওঁ মত পোষণ কৰিছিল যে এনে অঞ্চলসমূহক এক প্ৰকাৰৰ "কল্যাণকামী স্বৈৰাচাৰ"ৰ (benevolent despotism) জৰিয়তে শাসন কৰা উচিত... "চৰ্ত এটাই যে ইয়াৰ অন্তিম লক্ষ্য কেৱলমাত্ৰ সেই ঠাইখনৰ উন্নতি সাধন কৰাহে হ'ব লাগিব।" <ref>{{Cite journal|last=Harris|first1=Abram L.|title=John Stuart Mill: Servant of the East India Company|journal=The Canadian Journal of Economics and Political Science|date=1964|volume=30|issue=2|pages=185–202|doi=10.2307/139555|jstor=139555}}</ref> যেতিয়া ব্ৰিটিছ ৰাজমুকুটে (Crown) ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ অধীনত থকা ভূখণ্ডসমূহৰ প্ৰত্যক্ষ শাসনভাৰ নিজৰ হাতলৈ নিয়াৰ প্ৰস্তাৱ আগবঢ়াইছিল, তেতিয়া কোম্পানীৰ শাসন ব্যৱস্থাক ৰক্ষা কৰি যুক্তি দৰ্শোৱাৰ দায়িত্ব মিলৰ ওপৰত ন্যস্ত কৰা হৈছিল। এই দায়িত্ব পালন কৰিবলৈ গৈয়েই তেওঁ অন্যান্য ভালেমান আৱেদন-পত্ৰৰ লগতে 'মেম'ৰেণ্ডাম অন দ্য ইমপ্ৰুভমেন্টছ ইন দ্য এডমিনিষ্ট্ৰেচন অৱ ইণ্ডিয়া ডিউৰিং দ্য লাষ্ট থাৰ্টি ইয়েৰছ' (Memorandum on the Improvements in the Administration of India during the Last Thirty Years) নামৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ স্মাৰকপত্ৰখনো ৰচনা কৰিছিল। <ref name=":0">{{Cite journal|last=Lal|first1=Vinay|authorlink1=Vinay Lal|date=1998|title='John Stuart Mill and India', a review-article|journal=New Quest|volume=54|issue=1|pages=54–64}}</ref> ভাৰতৰ নতুন 'ছেক্ৰেটেৰী অৱ ষ্টেট'ক (Secretary of State) পৰামৰ্শ দিবৰ বাবে গঠন কৰা 'কাউন্সিল অৱ ইণ্ডিয়া'ত (Council of India) তেওঁক এখন আসন যাচা হৈছিল। পিছে, ভাৰতৰ বাবে প্ৰৱৰ্তন কৰা এই নতুন প্ৰশাসনীয় ব্যৱস্থাটোৰ প্ৰতি নিজৰ অসন্তুষ্টি আৰু বিৰোধিতা প্ৰকাশ কৰি তেওঁ সেই প্ৰস্তাৱ প্ৰত্যাখ্যান কৰিলে।<ref name=":0" /> ২১ বছৰীয়া এক অন্তৰংগ বন্ধুত্বৰ পাছত ১৮৫১ চনৰ ২১ এপ্ৰিলত মিলে হেৰিয়েট টেইলৰৰ সৈতে বিবাহপাশত আৱদ্ধ হয়। তেওঁলোকৰ প্ৰথম সাক্ষাৎ হোৱাৰ সময়ত টেইলৰ এগৰাকী বিবাহিতা মহিলা আছিল। ১৮৪৯ চনত টেইলৰৰ প্ৰথম স্বামীৰ মৃত্যুৰ আগলৈকে দুয়োৰে মাজত এক ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্ক আছিল যদিও, সাধাৰণতে এই সম্পৰ্ক সম্পূৰ্ণ নিষ্কলুষ বা পৱিত্ৰ আছিল বুলিয়েই বিশ্বাস কৰা হয়। স্বামীৰ মৃত্যুৰ পাছত দুবছৰমান অপেক্ষা কৰি অৱশেষত ১৮৫১ চনত তেওঁলোক বিবাহপাশত আৱদ্ধ হয়। বিবাহৰ ঠিক পাছতেই মিলে এক বিশেষ ঘোষণাৰ জৰিয়তে ভিক্টোৰিয়ান আইন অনুসৰি স্বামী হিচাপে পত্নীৰ ওপৰত লাভ কৰা সকলো ধৰণৰ অধিকাৰ ত্যাগ কৰাৰ কথা প্ৰকাশ কৰিছিল। নাৰীবাদী অৰ্থনৈতিক চিন্তাধাৰাৰ ক্ষেত্ৰত জন ষ্টুৱাৰ্ট মিল আৰু হেৰিয়েট টেইলৰ মিলক প্ৰতিষ্ঠাপক ব্যক্তি হিচাপে গণ্য কৰা হয়। তেওঁলোকৰ যুটীয়া ৰচনাৱলী, বিশেষকৈ 'দ্য ছাবজেকচন অৱ ৱিমেন' (১৮৬৯) আৰু টেইলৰ মিলৰ 'দ্য এনফ্ৰেন্সাইজমেন্ট অৱ ৱিমেন' (১৮৫১) গ্ৰন্থত তেওঁলোকে যুক্তি দৰ্শাইছিল যে লিংগ বৈষম্য কেৱল এক নৈতিক অবিচাৰেই নহয়, বৰং ই এক অৰ্থনৈতিক অদক্ষতাও (Hansson, 2022; McCabe, 2021)। নাৰীক অৱদমিত কৰি ৰখা ধ্ৰুপদী অৰ্থনৈতিক ধাৰণাসমূহক কঠোৰভাৱে প্ৰত্যাখ্যান কৰি তেওঁলোকে আইনী সংস্কাৰ, শিক্ষাৰ অধিকাৰ আৰু নাৰীৰ স্বতন্ত্ৰতা বা স্বায়ত্তশাসনৰ হকে মাত মাতিছিল। তেওঁলোকৰ এই চিন্তাধাৰাই পৰৱৰ্তী সময়ত আধুনিক নাৰীবাদী অৰ্থনীতিবিদসকলৰ বাবে এক শক্তিশালী ভেটি গঢ়ি তুলিছিল, যিসকলে বৰ্তমান সময়ত পাৰিশ্ৰমিকবিহীন শ্ৰম, লিংগভিত্তিক মজুৰিৰ ব্যৱধান আৰু গাঁথনিগত নিপীড়নৰ তীব্ৰ সমালোচনা কৰে (Munte & Monica, 2023; Knüfer, 2023)। টেইলৰ মিলৰ একেশ্বৰবাদী (Unitarian) আৰু যুক্তিবাদী দৃষ্টিভংগীয়ে এই সমালোচনাক অধিক সমৃদ্ধ কৰিছিল। আনকি, শেহতীয়া শৈলীমিতীয় (stylometric) প্ৰমাণসমূহৰ পৰাও মিলৰ ৰচনাসমূহত টেইলৰৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অৱদান থকাৰ কথাটো স্পষ্টভাৱে প্ৰতিফলিত হৈছে (Schmidt-Petri et al., 2021)। বৰ্তমানৰ ডিজিটেল পুঁজিবাদ, শুশ্ৰূষা-কৰ্ম (care work) আৰু প্ৰজনন অধিকাৰ সম্পৰ্কীয় বিতৰ্কসমূহতো তেওঁলোকৰ সেই যুক্তিসমূহ সমানেই প্ৰাসংগিক হৈ আছে। এইবোৰে লিংগ, শ্ৰম আৰু স্বতন্ত্ৰতাৰ পাৰস্পৰিক সম্পৰ্কৰ মাজেৰে অৰ্থনৈতিক ন্যায়ক মূল্যায়ন কৰাৰ এক নিৰ্দিষ্ট দৃষ্টিভংগী প্ৰদান কৰে (Hampton, 2021; Smajdor, 2021)। নিজৰ যোগ্যতাৰে প্ৰতিষ্ঠিত হেৰিয়েট টেইলৰে বন্ধুত্ব আৰু বিবাহ, দুয়োটা সময়তেই মিলৰ ৰচনা আৰু চিন্তাধাৰাৰ ওপৰত এক গভীৰ প্ৰভাৱ পেলাইছিল। টেইলৰৰ সৈতে থকা তেওঁৰ সম্পৰ্কই নাৰী অধিকাৰৰ প্ৰতি মিলৰ সমৰ্থনক অধিক সুদৃঢ় কৰি তুলিছিল। তেওঁ কৈছিল যে ঘৰুৱা হিংসাৰ বিৰুদ্ধে আৰু নাৰী অধিকাৰৰ সপক্ষে গ্ৰহণ কৰা স্থিতিৰ ক্ষেত্ৰত তেওঁ "প্ৰধানকৈ নিজৰ পত্নীৰ এজন লিপিকাৰ (amanuensis)" হে আছিল মাত্ৰ।তেওঁ পত্নীৰ মনটো বা মেধাক এক "নিখুঁত আহিলা" বুলি আখ্যা দিছিল আৰু কৈছিল যে "লেখকৰ (অৰ্থাৎ মিলৰ নিজৰ) চিনাকি সকলো ব্যক্তিৰ ভিতৰতেই তেওঁ আছিল সৰ্বাধিক অৰ্হতাসম্পন্ন"। তেওঁৰ বিখ্যাত গ্ৰন্থ 'অন লিবাৰ্টি'ৰ (On Liberty) চূড়ান্ত সংশোধনীৰ ক্ষেত্ৰতো মিলে পত্নীৰ প্ৰভাৱৰ কথা স্বীকাৰ কৰিছে। এই গ্ৰন্থখন টেইলৰৰ মৃত্যুৰ কিছু সময়ৰ পাছতেই প্ৰকাশ পাইছিল। মিলৰ সৈতে বিবাহপাশত আৱদ্ধ হোৱাৰ মাত্ৰ সাত বছৰৰ পাছতেই, অৰ্থাৎ ১৮৫৮ চনত হাওঁফাওঁৰ গুৰুতৰ সংক্ৰমণ বা শ্বাসৰুদ্ধতাত (severe lung congestion) আক্ৰান্ত হৈ টেইলৰৰ মৃত্যু হয়। ১৮৬৫ চনৰ পৰা ১৮৬৮ চনলৈকে মিলে 'ছেইন্ট এণ্ড্ৰিউজ বিশ্ববিদ্যালয়'ৰ (University of St Andrews) 'লৰ্ড ৰেক্টৰ' (Lord Rector) হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল। ১৮৬৭ চনৰ ১ ফেব্ৰুৱাৰীত বিশ্ববিদ্যালয়ত প্ৰদান কৰা তেওঁৰ উদ্বোধনী ভাষণত তেওঁ বৰ্তমানৰ সেই অতি জনপ্ৰিয় (কিন্তু প্ৰায়ে ভুলকৈ আন ব্যক্তিৰ নামত আৰোপ কৰা) মন্তব্যটো কৰিছিল যে, "অসাধু লোকসকলৰ উদ্দেশ্য সিদ্ধিৰ বাবে ইমানেই যথেষ্ট যে, ভাল মানুহবোৰে একো নকৰাকৈ যেন কেৱল নীৰৱ দৰ্শক হৈ চাই থাকে।" মিলে যে তেওঁৰ ভাষণত সেই বাক্যটো অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছিল, সেয়া এক ঐতিহাসিক সত্য। কিন্তু ইয়াৰ অৰ্থ কোনোমতেই এয়া নহয় যে বাক্যটোৱে তেওঁৰ এক সম্পূৰ্ণ মৌলিক ধাৰণা বা অন্তৰ্দৃষ্টি প্ৰকাশ কৰিছিল। সেই একে সময়ছোৱাতে, অৰ্থাৎ ১৮৬৫ চনৰ পৰা ১৮৬৮ চনলৈকে তেওঁ 'চিটি অৱ ৱেষ্টমিনষ্টাৰ'ৰ (City of Westminster) সংসদৰ সদস্য (MP) হিচাপেও কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল। তেওঁ 'লিবাৰেল পাৰ্টি'ৰ হৈ প্ৰতিনিধিত্ব কৰিছিল। এজন সাংসদ হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰা সময়ছোৱাত, মিলে আয়াৰলেণ্ডৰ ওপৰত থকা বোজাসমূহ লাঘৱ কৰাৰ সপক্ষে মাত মাতিছিল। ১৮৬৬ চনত, সংসদৰ ইতিহাসত হেনৰি হাণ্টৰ পাছত মহিলাৰ ভোটাধিকাৰৰ দাবী উত্থাপন কৰা তেওঁ দ্বিতীয়গৰাকী ব্যক্তিত পৰিণত হয় আৰু পৰৱৰ্তী বিতৰ্কসমূহত তেওঁ নিজৰ এই স্থিতিক প্ৰবলভাৱে ৰক্ষা তথা সমৰ্থন কৰিছিল। ইয়াৰ লগতে তেওঁ শ্ৰমিক সংঘ (labour unions) আৰু কৃষি সমবায়ৰ (farm cooperatives) দৰে সামাজিক সংস্কাৰসমূহৰো এজন শক্তিশালী প্ৰবক্তা হৈ পৰিছিল। তেওঁৰ 'কন্সিডাৰেচনছ অন ৰিপ্ৰেজেন্টেটিভ গভৰ্নমেণ্ট' (Considerations on Representative Government) গ্ৰন্থখনত তেওঁ সংসদ আৰু নিৰ্বাচনী ব্যৱস্থাৰ বিভিন্ন সংস্কাৰৰ আহ্বান জনাইছিল, যাৰ ভিতৰত বিশেষকৈ সমানুপাতিক প্ৰতিনিধিত্ব (proportional representation), একক হস্তান্তৰযোগ্য ভোট (single transferable vote), আৰু ভোটাধিকাৰৰ সম্প্ৰসাৰণ (extension of suffrage) অন্যতম আছিল। ১৮৬৮ চনৰ এপ্ৰিল মাহত, 'হাউছ অৱ কমন্স'ৰ এখন বিতৰ্কত তেওঁ জঘন্য হত্যাকাণ্ডৰ (aggravated murder) দৰে অপৰাধৰ বাবে মৃত্যুদণ্ড বাহাল ৰখাৰ সপক্ষে মত প্ৰকাশ কৰিছিল; তেওঁ মৃত্যুদণ্ড বিলুপ্ত কৰা কাৰ্য্যক "দেশৰ সাধাৰণ মানুহৰ মনত সৃষ্টি হোৱা এক প্ৰকাৰৰ দুৰ্বলতা বা কাপুৰুষতা" ("an effeminacy in the general mind of the country") বুলি আখ্যা দিছিল। (কোৱা হয় ১৮৬৮ চনত যেতিয়া তেওঁৰ প্ৰথম কাৰ্যকাল শেষ হৈছিল, তেতিয়া তেওঁৰ স্বাধীন মনোভাৱৰ বাবে কোনো দলে তেওঁক মনোনীত কৰা নাছিল। <ref>{{Cite book|title=Report of meeting on Proportional representation or effective voting (1894)|place=|pages=25}}</ref> ) ১৮৬৭ চনত তেওঁ আমেৰিকান ফিল'চফিকেল ছ'চাইটিৰ সদস্য হিচাপে নিৰ্বাচিত হয় <ref>{{Cite web|title=APS Member History|url=https://search.amphilsoc.org/memhist/search?creator=&title=&subject=&subdiv=&mem=&year=1867&year-max=1867&dead=&keyword=&smode=advanced|accessdate=2021-04-21|work=search.amphilsoc.org|archivedate=26 March 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230326030206/https://search.amphilsoc.org/memhist/search?creator=&title=&subject=&subdiv=&mem=&year=1867&year-max=1867&dead=&keyword=&smode=advanced}}</ref> তেওঁ দাৰ্শনিক [[বাৰ্ট্ৰেণ্ড ৰাছেল|বাৰ্ট্ৰেণ্ড ৰাছেলৰ]] গডফাদাৰ আছিল ৷ <ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/1996/12/06/books/more-adept-with-concepts-than-people.html|title=More Adept With Concepts Than People|newspaper=[[The New York Times]]|date=1996-12-06|access-date=2022-03-19}}</ref> ধৰ্মীয় দৃষ্টিভংগীৰ ক্ষেত্ৰত মিল এজন অজ্ঞেয়বাদী (agnostic) আৰু সংশয়বাদী (sceptic) আছিল। অৱশ্যে, ঈশ্বৰৰ অস্তিত্বৰ প্ৰশ্নটোৰ সঠিক উত্তৰ প্ৰমাণ কৰাৰ প্ৰসংগত মিলে বিশ্বাস কৰিছিল যে ই 'এক অতি সম্ভাৱ্য প্ৰকল্প' (a very probable hypothesis)। তেওঁ লগতে এই কথাও স্বীকাৰ কৰিছিল যে কেৱল আশাৰ আধাৰত বা সামগ্ৰিকভাৱে জীৱনৰ প্ৰকৃত অৰ্থ বিচাৰি উলিওৱাৰ প্ৰচেষ্টাৰ ফলস্বৰূপে ঈশ্বৰৰ প্ৰতি বিশ্বাস ৰখাটো সম্পূৰ্ণ যুক্তিসংগত আৰু বৈধ। <ref>{{Cite journal|date=28 March 1885|title=Editorial Notes|url=https://books.google.com/books?id=mbxCAAAAYAAJ&pg=PA203|journal=[[Secular Review]]|volume=16|page=203|quote=It has always seemed to us that this is one of the instances in which Mill approached, out of deference to conventional opinion, as near to the borderland of [[Immanuel Kant|Cant]] as he well could without compromising his pride of place as a recognised thinker and sceptic.|number=13}}</ref> <ref>{{Cite book|title=John Stuart Mill and the Religion of Humanity|year=2002|publisher=University of Missouri Press|isbn=978-0826263278|page=65|last=Linda C. Raeder|chapter=Spirit of the Age|quote=Comte welcomed the prospect of being attacked publicly for his irreligion, he said, as this would permit him to clarify the nonatheistic nature of his and Mill's "atheism".}}</ref> <ref>{{Cite book|last=Larsen|first1=Timothy|author-link=Timothy Larsen|url=https://books.google.com/books?id=EP9eDwAAQBAJ&pg=PA15|title=John Stuart Mill: A Secular Life|publisher=[[Oxford University Press]]|year=2018|isbn=978-0198753155|page=14|quote=A letter John wrote from Forde Abbey when he was eight years old casually mentions in his general report of his activities that he too had been to Thorncombe parish church, so even when Bentham had home-field advantage, the boy was still receiving a Christian spiritual formation. Indeed, Mill occasionally attended Christian worship services during his teen years and thereafter for the rest of his life.}}</ref> <ref>{{Cite web|title=A surprisingly religious John Stuart Mill|url=https://blog.oup.com/2018/12/surprisingly-religious-john-stuart-mill/|last=Larsen|first=Timothy|authorlink=Timothy Larsen|quote=TL: Mill decided that strictly in terms of proof the right answer to that question of God's existence is that it is 'a very probable hypothesis.' He also thought it was perfectly rational and legitimate to believe in God as an act of hope or as the result of one's efforts to discern the meaning of life as a whole.|date=7 December 2018|accessdate=12 March 2019|archivedate=3 February 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210203135200/https://blog.oup.com/2018/12/surprisingly-religious-john-stuart-mill/}}</ref> তেওঁৰ সময়ৰ আন দাৰ্শনিকসকলৰ দৰে মিলৰো উদ্ভিদ বিজ্ঞানৰ প্ৰতি আগ্ৰহ আছিল। <ref name="flannery1">{{Cite web|url=https://herbariumworld.wordpress.com/2020/10/12/other-callings-philosophers/|title=Other Callings: Philosophers|last=Flannery|first=Maura|date=12 October 2020|work=Herbarium World|publisher=Wordpress|accessdate=22 November 2024|quote=Probably the most long-term collector among philosophers was John Stuart Mill, who was interested in botany throughout his life in part because he saw the hierarchical classification of living things as a model for ordering many aspects of human affairs such as law.}}</ref> <ref name="flannery2">{{Cite book|last=Flannery|first1=Maura|date=2023|title=In the Herbarium: The Hidden World of Collecting and Preserving Plants|place=United States of America|publisher=Yale University Press|page=144|isbn=978-0300247916}}</ref> বিশ্বাস কৰা হয় যে, ফ্ৰান্সৰ আভিগননত অৱস্থিত '''<nowiki/>'মিউজিয়াম ৰিকুৱেন'ত''' (Museum Requien) তেওঁৰ প্ৰায় ১,০০০ নমুনা সংৰক্ষিত হৈ আছে। ইয়াৰ লগতে, মিলৰ মৃত্যুৰ পাছত তেওঁৰ সতীয়া কন্যা হেলেন টেইলৰে '''<nowiki/>'কিউ হাৰ্বেৰিয়াম'লৈ''' (Kew Herbarium) তেওঁৰ সংগ্ৰহৰ কিছুমান নমুনা দান কৰিছিল। <ref name="encounter">{{Cite journal|last=Curtis|first1=Simon|date=1988|title=The philosopher's flowers: John Stuart Mill as botanist|journal=[[Encounter (magazine)|Encounter]]|volume=80|issue=2|pages=2–33}}</ref> দক্ষিণ গোলাৰ্ধত অষ্ট্ৰেলিয়াৰ ৰয়েল বটানিক গাৰ্ডেন ভিক্টোৰিয়াত থকা নেচনেল হাৰ্বেৰিয়াম অৱ ভিক্টোৰিয়াতো নমুনা পোৱা যায়। <ref name="Bionomia">{{Cite web|url=https://bionomia.net/Q50020/deposited-at|title=John Stuart Mill: Specimens collected|work=Bionomia|accessdate=15 November 2024}}</ref> ১৮৭৩ চনৰ ৭ মে' তাৰিখে ৬৬ বছৰ বয়সত আভিগননত 'এৰিচিপেলাছ' (erysipelas) নামৰ ৰোগত আক্ৰান্ত হৈ মিলৰ মৃত্যু হয়। সেই ঠাইতে তেওঁৰ মৃতদেহটো তেওঁৰ পত্নীৰ সমাধিৰ কাষত সমাধিস্থ কৰা হৈছিল। তেওঁ নিজৰ সকলো সা-সম্পত্তি সতীয়া কন্যা হেলেন টেইলৰৰ নামত উইল কৰি থৈ গৈছিল আৰু লগতে তেওঁক নিজৰ সাহিত্যিক কৰ্মৰাজিৰ তত্ত্বাৱধায়ক হিচাপে নিযুক্ত কৰিছিল। <ref>{{Cite news|title=Characteristic Will of John Stuart Mill|url=https://timesmachine.nytimes.com/timesmachine/1873/09/14/79046949.html?pageNumber=3|access-date=2025-03-15|newspaper=The New York Times|language=en}}</ref> == তথ্যসূত্ৰ == [[শ্ৰেণী:Webarchive template wayback links]] [[শ্ৰেণী:Articles with hCards]] [[শ্ৰেণী:অপৰ্যালোচিত অনুবাদসহ পৃষ্ঠা]] <references /> [[শ্ৰেণী:দাৰ্শনিক]] [[শ্ৰেণী:সাহিত্যিক]] 47ycn9d0w38pyqgfrmpg0v7ssmyhhb2 612404 612395 2026-06-15T11:34:29Z ৰঞ্জন ভূঞা 9637 612404 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=জন ষ্টুৱাৰ্ট মিল|image=John-stuart-mill ২.jpg}}  [[চিত্ৰ:John-stuart-mill ২.jpg|259x259px]]  '''জন ষ্টুৱাৰ্ট মিল''' (ইংৰাজীঃ John Stuart Mill; 20 মে '1806-7 মে' 1873) এজন ইংৰাজ [[দৰ্শন|দাৰ্শনিক]], ৰাজনৈতিক অৰ্থনীতিবিদ, ৰাজনীতিবিদ আৰু অসামৰিক সেৱাৰ বিষয়া আছিল। [[উদাৰনৈতিকতাবাদ|উদাৰতাবাদ]] আৰু সামাজিক উদাৰতাবাদৰ ইতিহাসৰ অন্যতম প্ৰভাৱশালী চিন্তাবিদ হিচাপে তেওঁ সামাজিক তত্ত্ব, ৰাজনৈতিক তত্ত্ব আৰু ৰাজনৈতিক অৰ্থনীতিলৈ ব্যাপক অৱদান আগবঢ়াইছিল।<ref>{{Cite web|title=Utilitarianism and the New Liberalism {{!}} History of ideas and intellectual history|url=https://www.cambridge.org/us/academic/subjects/history/history-ideas-and-intellectual-history/utilitarianism-and-new-liberalism,%20https://www.cambridge.org/us/academic/subjects/history/history-ideas-and-intellectual-history|accessdate=29 September 2022|work=Cambridge University Press|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|last=Brink|first1=David O.|year=2013|title=Mill's Progressive Principles|chapter=Liberalism, utilitarianism, and rights|pages=214–233|chapter-url=https://academic.oup.com/book/12215/chapter/161685296|language=en|doi=10.1093/acprof:oso/9780199672141.003.0009|isbn=978-0199672141|access-date=30 September 2022|archivedate=17 January 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230117052049/https://academic.oup.com/book/12215/chapter-abstract/161685296?redirectedFrom=fulltext}}</ref> ''ষ্টেনফৰ্ড এনচাইক্লোপিডিয়া অৱ ফিলোচফি'' দ্বাৰা "ঊনবিংশ শতিকাৰ আটাইতকৈ প্ৰভাৱশালী ইংৰাজী ভাষী দাৰ্শনিক" বুলি অভিহিত কৰা মিলে সীমাহীন ৰাষ্ট্ৰ আৰু সামাজিক নিয়ন্ত্ৰণৰ বিৰুদ্ধে ব্যক্তিৰ স্বাধীনতাক এক ন্যায্যতা হিচাপে বিবেচনা কৰিছিল।<ref name=":1">{{Cite encyclopedia |title=John Stuart Mill |encyclopedia=The Stanford Encyclopedia of Philosophy |publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University |url=https://plato.stanford.edu/archives/sum2011/entries/mill/ |access-date=25 April 2026 |last=Brink |first=David |editor-last=Zalta |editor-first=Edward N. |edition=Summer 2011}}</ref><ref>{{Cite web|title=John Stuart Mill's ''On Liberty''|url=http://www.victorianweb.org/philosophy/mill/liberty.html|date=6 November 2000|publisher=victorianweb|accessdate=23 July 2009|quote=''On Liberty'' is a rational justification of the freedom of the individual in opposition to the claims of the state to impose unlimited control and is thus a defence of the rights of the individual against the state.|archivedate=27 January 2003|archiveurl=https://web.archive.org/web/20030127020006/http://www.victorianweb.org/philosophy/mill/liberty.html}}</ref> তেওঁ আনুপাতিক প্ৰতিনিধিত্ব, নাৰী মুক্তি, শ্ৰমিক সংগঠন আৰু কৃষি সমবায়ৰ বিকাশৰ দৰে ৰাজনৈতিক আৰু সামাজিক সংস্কাৰৰ পোষকতা কৰিছিল। কলম্বিয়া এনচাইক্ল'পিডিয়াত মিলক এনেদৰে বৰ্ণনা কৰা হৈছে যে তেওঁ মাজে-সময়ে "সমাজবাদৰ ওচৰ চাপিছিল, যিটো তত্ত্ব তেওঁৰ পূৰ্বসূৰীসকলৰ বাবে অতি বিতৃষ্ণাদায়ক আছিল।"<ref>{{Cite book|title=The Columbia Encyclopedia|publisher=Columbia University Press|year=2000|isbn=978-0787650155|editor-last=Lagassé|editor-first=Paul|edition=6th|place=New York, NY|pages=1842}}</ref> তেওঁৰ পূৰ্বসূৰী জেৰেমি বেন্থামে গঢ় দিয়া 'উপযোগিতাবাদ' নামৰ নৈতিক তত্ত্বটোৰ তেওঁ এজন প্ৰধান সমৰ্থক আছিল। বৈজ্ঞানিক পদ্ধতিৰ অধ্যয়ন আৰু গৱেষণাৰ ক্ষেত্ৰলৈকো তেওঁৰ উল্লেখনীয় অৱদান আছিল। পিছে এই বিষয়ত তেওঁৰ জ্ঞান মূলতঃ আনৰ লেখনিৰ ওপৰতেই নিৰ্ভৰশীল আছিল— বিশেষকৈ উইলিয়াম হোৱেল, জন হাৰ্ছেল আৰু অগাষ্ট কঁটৰ ৰচনাৰাজি, লগতে আলেকজেণ্ডাৰ বেইনে তেওঁৰ হৈ কৰা গৱেষণাৰ ওপৰত। আনকি হোৱেলৰ সৈতে তেওঁৰ লিখিত ৰূপত বিতৰ্কও চলিছিল।<ref name=":1">{{Cite encyclopedia |title=John Stuart Mill |encyclopedia=The Stanford Encyclopedia of Philosophy |publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University |url=https://plato.stanford.edu/archives/sum2011/entries/mill/ |access-date=25 April 2026 |last=Brink |first=David |editor-last=Zalta |editor-first=Edward N. |edition=Summer 2011}}</ref> লিবাৰেল পাৰ্টিৰ সদস্য তথা প্ৰাৰম্ভিক সময়ৰ অন্যতম নাৰীবাদী গ্ৰন্থ 'দ্য ছাবজেকচন অৱ ৱিমেন' (১৮৬৯)-ৰ সহ-লেখক আছিল মিল। আনকি, ১৮৩২ চনত হেনৰী হাণ্টৰ পাছতেই নাৰীৰ ভোটাধিকাৰৰ সপক্ষে মাত মতা তেওঁ আছিল সংসদৰ দ্বিতীয়জন সাংসদ।<ref>{{Cite web|url=https://www.parliament.uk/about/living-heritage/transformingsociety/electionsvoting/womenvote/parliamentary-collections/1866-suffrage-petition/the-first-petition/|title=Orator Hunt and the first suffrage petition 1832|work=UK Parliament|accessdate=6 January 2019|archivedate=20 January 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210120080322/https://www.parliament.uk/about/living-heritage/transformingsociety/electionsvoting/womenvote/parliamentary-collections/1866-suffrage-petition/the-first-petition/}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.parliament.uk/about/living-heritage/transformingsociety/electionsvoting/womenvote/parliamentary-collections/1866-suffrage-petition/john-stuart-mill/|title=John Stuart Mill and the 1866 petition|work=UK Parliament|accessdate=16 February 2017|archivedate=13 April 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200413123325/https://www.parliament.uk/about/living-heritage/transformingsociety/electionsvoting/womenvote/parliamentary-collections/1866-suffrage-petition/john-stuart-mill/}}</ref>১৮৫৯ চনত প্ৰকাশিত তেওঁৰ প্ৰবন্ধ 'অন লিবাৰ্টি'ত (On Liberty) দাঙি ধৰা ধাৰণাসমূহ আজিও বহুতো ৰাজনৈতিক চিন্তাধাৰাৰ মূল ভেটি হৈ আছে। আনকি, মিলৰ নিজৰ দলটোৰেই উত্তৰাধিকাৰী হিচাপে পৰিচিত 'লিবাৰেল ডেমক্ৰেট' দলৰ সভাপতিজনক তেওঁৰ পদবী আৰু দায়িত্বভাৰৰ প্ৰতীক হিচাপে এই গ্ৰন্থখনৰ এটি প্ৰতিলিপি অৰ্পণ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web|url=https://fivebooks.com/best-books/nick-clegg-favourite-books/#book-558|title=Nick Clegg on his Favourite Books|last=Books|first=Five|work=Five Books|accessdate=11 August 2025|quote=The tradition is that it is given to the president of the Liberal Democrats. The traditions of J. S. Mill are still handed down like some sort of totemic emblem of everything that we’re supposed to still believe in, even now. It’s extraordinary, given it was written in 1859.}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://fivebooks.com/book/on-liberty-by-john-stuart-mill/|title=On Liberty {{!}} Five Books Expert Reviews|last=Books|first=Five|work=Five Books|accessdate=11 August 2025|archivedate=24 March 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190324224348/https://fivebooks.com/book/on-liberty-by-john-stuart-mill/}}</ref> == জীৱনী == স্কটিছ দাৰ্শনিক, বুৰঞ্জীবিদ তথা অৰ্থনীতিবিদ জেমছ মিল আৰু হেৰিয়েট বেৰ'ৰ জ্যেষ্ঠ পুত্ৰ জন ষ্টুৱাৰ্ট মিলৰ জন্ম হৈছিল পেণ্টনভিলৰ ১৩ নং ৰডনি ষ্ট্ৰীটত। সেই সময়ত এই ঠাইখন ৰাজধানী চহৰখনৰ একেবাৰে দাঁতিকাষৰীয়া অঞ্চল আছিল যদিও বৰ্তমান ই মধ্য লণ্ডনৰ অন্তৰ্গত। দেউতাকৰ তত্ত্বাৱধানতেই জন ষ্টুৱাৰ্টে শিক্ষা গ্ৰহণ কৰিছিল, য'ত জেৰেমি বেন্থাম আৰু ফ্ৰান্সিছ প্লেচে পৰামৰ্শ আৰু সহযোগিতা আগবঢ়াইছিল। উল্লেখযোগ্য যে, দেউতাক জেমছ মিলে এসময়ত বেন্থামৰ হৈ নেপথ্যৰ লেখক (ঘ'ষ্টৰাইটাৰ) হিচাপেও কাম কৰিছিল। <ref>{{Cite book|last=Hamblin|first1=Charles L.|title=Fallacies|year=1970|publisher=Menthuen & Co Ltd|edition=1st|place=London, England|page=175}}</ref> তেওঁক অতি কঠোৰ নীতি-নিয়ম আৰু অনুশাসনৰ মাজেৰে ডাঙৰ-দীঘল কৰা হৈছিল। আনকি, নিজৰ ভাই-ভনীৰ বাহিৰে সমবয়সীয়া আন ল'ৰা-ছোৱালীৰ লগত মিলা-মিছা কৰাৰ পৰাও তেওঁক ইচ্ছাকৃতভাৱে দূৰত ৰখা হৈছিল। তেওঁৰ পিতৃ আছিল বেন্থামৰ অনুগামী আৰু 'অনুষঙ্গবাদ'ৰ (associationism) সমৰ্থক। পিতৃৰ এটা স্পষ্ট লক্ষ্য আছিল— পুত্ৰক এনে এক অসাধাৰণ মেধাৱী ৰূপত গঢ়ি তোলা, যিয়ে তেওঁ আৰু বেন্থামৰ মৃত্যুৰ পাছতো উপযোগিতাবাদৰ ধাৰণা আৰু ইয়াৰ প্ৰসাৰৰ কাম অবিৰতভাৱে আগুৱাই নিব পাৰে।<ref>{{Cite book|last=Halevy|first1=Elie|title=The Growth of Philosophic Radicalism|year=1966|publisher=Beacon Press|isbn=978-0191010200|pages=282–284}}</ref> শৈশৱৰে পৰাই মিল আছিল অসাধাৰণ মেধাৰ অধিকাৰী। নিজৰ আত্মজীৱনীত তেওঁ শিক্ষাগ্ৰহণৰ দিনবোৰৰ কথা বৰ্ণনা কৰি গৈছে। মাত্ৰ তিনি বছৰ বয়সতেই তেওঁক গ্ৰীক ভাষাৰ শিক্ষা দিয়া হৈছিল। <ref name="digital.library.cornell.edu">{{Cite web|url=https://collections.library.cornell.edu/moa_new/index.html?c=nwng;cc=nwng;rgn=full+text;idno=nwng0033-4;didno=nwng0033-4;view=image;seq=620;node=nwng0033-4:1;page=root;size=s;frm=frameset|title=Cornell University Library Making of America Collection|work=collections.library.cornell.edu}}</ref>আঠ বছৰ বয়সৰ ভিতৰতেই তেওঁ 'ইছপৰ সাধু', জেনোফনৰ 'এনাবাচিছ' আৰু হেৰোডটাছৰ সমগ্ৰ ৰচনা পঢ়ি শেষ কৰিছিল। কেৱল সেয়াই নহয়, সেই কুমলীয়া বয়সতেই তেওঁ লুচিয়ান, ডায়োজিনিছ লেয়াৰ্টিয়াছ, আইছ'ক্ৰেটিছৰ ৰচনাৱলী আৰু প্লেটোৰ ছখনকৈ 'ডায়লগ'ৰ সৈতেও পৰিচিত হৈ পৰিছিল।<ref name="digital.library.cornell.edu" /> ইয়াৰ উপৰিও তেওঁ ইংৰাজী ভাষাত ইতিহাসৰ ভালেমান সমল অধ্যয়ন কৰিছিল আৰু তেওঁক পাটীগণিত, পদাৰ্থবিজ্ঞান তথা জ্যোতিৰ্বিজ্ঞানৰো শিক্ষা প্ৰদান কৰা হৈছিল। আঠ বছৰ বয়সত মিলে লেটিন ভাষা, ইউক্লিডৰ ৰচনা আৰু বীজগণিতৰ অধ্যয়ন আৰম্ভ কৰাৰ লগতে পৰিয়ালৰ সৰু ভাই-ভনীহঁতক পঢ়ুৱাবৰ বাবে শিক্ষকৰ দায়িত্বও গ্ৰহণ কৰিছিল। যদিও ইতিহাসেই তেওঁৰ অধ্যয়নৰ মূল বিষয় আছিল, তথাপিও শিক্ষানুষ্ঠানত সাধাৰণতে পঢ়োৱা প্ৰায়বোৰ লেটিন আৰু গ্ৰীক লেখকৰ ৰচনা তেওঁ পঢ়ি শেষ কৰিছিল। আনকি, দহ বছৰ বয়সৰ ভিতৰতেই তেওঁ প্লেটো আৰু ডেম'স্থেনিছৰ ৰচনাসমূহো অনায়াসে পঢ়ি আয়ত্ত কৰিব পৰা হৈছিল। দেউতাকে আকৌ মিলৰ বাবে কবিতা চৰ্চা আৰু ৰচনা কৰাটোও সমানেই গুৰুত্বপূৰ্ণ বুলি ভাবিছিল। তেওঁৰ একেবাৰে প্ৰাৰম্ভিক কাব্যিক ৰচনাসমূহৰ ভিতৰত এটা আছিল মহাকাব্য 'ইলিয়াড'ৰ কাহিনীভাগক আগুৱাই নি লিখা এক প্ৰয়াস। আজৰি সময়খিনিত তেওঁ প্ৰাকৃতিক বিজ্ঞানৰ লগতে 'ডন কুইকচোট' আৰু 'ৰবিনছন ক্ৰুচ'ৰ দৰে জনপ্ৰিয় উপন্যাস পঢ়িও আনন্দ লাভ কৰিছিল। ১৮১৮ চনত তেওঁৰ পিতৃৰ গ্ৰন্থ 'দ্য হিষ্ট্ৰী অৱ ব্ৰিটিছ ইণ্ডিয়া' (The History of British India) প্ৰকাশ পায়। ইয়াৰ ঠিক পাছতেই, প্ৰায় বাৰ বছৰ বয়সত মিলে পৰম্পৰাগত তৰ্কশাস্ত্ৰৰ (scholastic logic) গভীৰ অধ্যয়ন আৰম্ভ কৰে আৰু একে সময়তে এৰিষ্টটলৰ তৰ্কশাস্ত্ৰ বিষয়ক ৰচনাসমূহো তাৰ মূল ভাষাতেই পঢ়িবলৈ লয়। পৰৱৰ্তী বছৰটোত তেওঁ ৰাজনৈতিক অৰ্থনীতিৰ সৈতে পৰিচিত হয় আৰু দেউতাকৰ তত্ত্বাৱধানত আডাম স্মিথ তথা ডেভিদ ৰিকাৰ্ডোৰ ধাৰণাসমূহ অধ্যয়ন কৰে। ইয়াৰ জৰিয়তে তেওঁ অৱশেষত এই অৰ্থনীতিবিদসকলৰ 'উৎপাদনৰ কাৰক' সম্পৰ্কীয় ধ্ৰুপদী অৰ্থনৈতিক দৃষ্টিভংগীটো আয়ত্ত কৰিবলৈ সক্ষম হৈছিল। মিলে দৈনিক গ্ৰহণ কৰা অৰ্থনীতিৰ পাঠসমূহৰ ওপৰত প্ৰস্তুত কৰা লিখিত টোকা বা প্ৰতিবেদনসমূহৰ সহায়তেই ১৮২১ চনত তেওঁৰ পিতৃয়ে 'এলিমেন্টছ অৱ পলিটিকেল ইকনমি' (Elements of Political Economy) নামৰ গ্ৰন্থখন ৰচনা কৰিছিল। ডেভিদ ৰিকাৰ্ডোৰ অৰ্থনৈতিক ধাৰণাসমূহৰ প্ৰসাৰ ঘটোৱাৰ উদ্দেশ্যে ৰচিত এইখন এখন পাঠ্যপুথি আছিল, অৱশ্যে গ্ৰন্থখনে বিশেষ জনপ্ৰিয়তা লাভ কৰিবলৈ সক্ষম নহ'ল। <ref name="Rothbard2006">{{Cite book|last=Murray N. Rothbard|title=An Austrian Perspective on the History of Economic Thought|url=https://archive.org/details/bub_gb_MCcWhLmRo-cC|access-date=21 January 2011|year=2006|publisher=Ludwig von Mises Institute|isbn=978-0945466482|page=[https://archive.org/details/bub_gb_MCcWhLmRo-cC/page/n121 105]}}</ref> দেউতাকৰ এজন ঘনিষ্ঠ বন্ধু ৰিকাৰ্ডোৱে মিলক প্ৰায়ে নিজৰ ঘৰলৈ মাতি নিছিল আৰু দুয়ো একেলগে খোজ কাঢ়ি কাঢ়ি ৰাজনৈতিক অৰ্থনীতিৰ বিষয়ে আলোচনা কৰিছিল। চৈধ্য বছৰ বয়সত মিলে ফ্ৰান্সলৈ গৈ জেৰেমি বেন্থামৰ ভাতৃ ছাৰ চেমুৱেল বেন্থামৰ পৰিয়ালৰ সৈতে এবছৰ কাল অতিবাহিত কৰিছিল। সেই সময়ছোৱাত তেওঁ জৰ্জ এনচৰৰ সান্নিধ্যও লাভ কৰিছিল, যিজনে তেতিয়া থমাছ মালথাছৰ ৰাজনৈতিক অৰ্থনীতিৰ বিৰুদ্ধে তীব্ৰ সমালোচনা আৰু তৰ্কযুদ্ধ চলাই আছিল। <ref>{{Cite web|last=Ritchey|first=Rosemary|date=2009|title=Ensor, George {{!}} Dictionary of Irish Biography|url=https://www.dib.ie/biography/ensor-george-a2931|accessdate=2023-02-17|work=www.dib.ie|language=en|archivedate=23 September 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230923234855/https://www.dib.ie/biography/ensor-george-a2931}}</ref> <ref>{{Cite book|last=Mill|first1=John Stuart|url=https://oll-resources.s3.us-east-2.amazonaws.com/oll3/store/titles/260/Mill_0223-26_EBk_v6.0.pdf|title=The Collected Works of John Stuart Mill, Vol. XXVI – Journals and Debating Speeches, Part I [1820]|publisher=Routledge and Kegan Paul|year=1988|place=London|pages=53–58}}</ref> তাত দেখা পোৱা পাহাৰীয়া দৃশ্যৰাজিয়ে তেওঁৰ মনত পাহাৰীয়া প্ৰকৃতিৰ প্ৰতি এক আজীৱন অনুৰাগৰ সৃষ্টি কৰিছিল। ফৰাচীসকলৰ প্ৰাণৱন্ত আৰু আন্তৰিকতাপূৰ্ণ জীৱনশৈলীয়েও তেওঁৰ মনত গভীৰ সাঁচ বহুৱাইছিল। মণ্টপেলিয়াৰত থকা সময়ছোৱাত তেওঁ 'বিজ্ঞান অনুষদ'ত (Faculté des Sciences) ৰসায়ন বিজ্ঞান, প্ৰাণীবিজ্ঞান আৰু তৰ্কশাস্ত্ৰৰ শীতকালীন পাঠ্যক্ৰম গ্ৰহণ কৰাৰ লগতে উচ্চ গণিতৰো এটা পাঠ্যক্ৰম অধ্যয়ন কৰিছিল। ফ্ৰান্সলৈ অহা-যোৱা কৰাৰ পথত তেওঁ পেৰিছত দেউতাকৰ বন্ধু তথা বিখ্যাত অৰ্থনীতিবিদ জাঁ-বেপ্টিষ্ট ছে'ৰ (Jean-Baptiste Say) বাসগৃহত কেইদিনমানৰ বাবে আলহী হৈছিল। তাতেই তেওঁ 'লিবাৰেল পাৰ্টি'ৰ ভালেসংখ্যক নেতাৰ লগতে হেনৰি ছেন্ট-ছাইমনকে (Henri Saint-Simon) ধৰি পেৰিছৰ বহুকেইজন বিশিষ্ট ব্যক্তিক লগ পোৱাৰ সুযোগ লাভ কৰিছিল। কুৰি বছৰ বয়সত মিলে কেইবামাহো ধৰি তীব্ৰ মানসিক বিষাদৰ মাজেৰে দিন পাৰ কৰিছিল, আনকি তেওঁ আত্মহত্যাৰ কথাও চিন্তা কৰিছিল। নিজৰ আত্মজীৱনীৰ পঞ্চম অধ্যায়ৰ আৰম্ভণিতে উল্লেখ কৰা অনুসৰি, তেওঁ এবাৰ নিজকে প্ৰশ্ন কৰিছিল— তেওঁৰ জীৱনৰ একমাত্ৰ লক্ষ্য অৰ্থাৎ এখন ন্যায়ভিত্তিক সমাজ গঢ়ি তোলাৰ সপোনটো বাস্তৱায়িত হ'লে তেওঁ বাৰু সঁচাকৈয়ে সুখী হ'বনে? তেওঁৰ অন্তৰাত্মাই উত্তৰ দিছিল, "নহয়"। স্বাভাৱিকতেই ইয়াৰ পাছত, সেই লক্ষ্যপ্ৰাপ্তিৰ হকে অহৰহ সংগ্ৰাম কৰি থকাৰ মাজত তেওঁ যি আনন্দ পাইছিল, সেয়া একেবাৰে নোহোৱা হৈ পৰিছিল। অৱশেষত, উইলিয়াম ৱৰ্ডছৱৰ্থৰ কবিতাই তেওঁলৈ আশাৰ বতৰা কঢ়িয়াই আনিলে। এই কবিতাসমূহে তেওঁক গভীৰভাৱে উপলব্ধি কৰালে যে সৌন্দৰ্যই মানুহৰ মনত আনৰ প্ৰতি সহানুভূতি আৰু কৰুণাৰ জন্ম দিয়াৰ লগতে অন্তৰত প্ৰকৃত আনন্দ জগাই তোলে। <ref>{{Cite web|url=http://www.victorianweb.org/philosophy/mill/crisis.html|title=John Stuart Mill's Mental Breakdown, Victorian Unconversions, and Romantic Poetry|work=victorianweb.org|accessdate=17 April 2016|archivedate=9 June 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230609102441/https://www.victorianweb.org/philosophy/mill/crisis.html}}</ref> দুগুণ উৎসাহ আৰু নতুন শক্তিৰে তেওঁ পুনৰ এখন ন্যায়ভিত্তিক সমাজ গঢ়াৰ কামত মনোনিৱেশ কৰিলে, কিন্তু এইবাৰ তেওঁ কেৱল লক্ষ্যৰ পিছত দৌৰাৰ সলনি এই সংগ্ৰামৰ যাত্ৰাপথৰ প্ৰতিটো মুহূৰ্ত অধিক উপভোগ কৰিবলৈ লৈছিল। নিজৰ চিন্তাধাৰাত অহা এই পৰিৱৰ্তনক তেওঁ জীৱনৰ অন্যতম গুৰুত্বপূৰ্ণ এক মোৰ বুলি গণ্য কৰিছিল। প্ৰকৃততে, জীৱনত আনন্দ লাভৰ এই নতুন আৰু বহল দৃষ্টিভংগীটোৱেই পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ আৰু তেওঁৰ পিতৃৰ মাজত গঢ় লৈ উঠা বহুতো মতবিৰোধ বা পাৰ্থক্যৰ মূল কাৰণ হৈ পৰিছিল। ১৮৩০-ৰ দশকৰ প্ৰথমভাগত থমাছ কাৰ্লাইলে লণ্ডন ভ্ৰমণ কৰিবলৈ আহোঁতে মিলৰ সৈতে তেওঁৰ সাক্ষাৎ হৈছিল। অতি কম সময়ৰ ভিতৰতেই দুয়োৰে মাজত এক অন্তৰংগ বন্ধুত্ব গঢ়ি উঠাৰ লগতে নিয়মীয়াকৈ চিঠিপত্ৰৰো আদান-প্ৰদান হ'বলৈ ধৰিছিল। মিলে আনকি নিজৰ খৰচতেই কাৰ্লাইলৰ ৰচনাসমূহ ছপা কৰাৰ প্ৰস্তাৱ আগবঢ়াইছিল। তেওঁ কাৰ্লাইলক তেওঁৰ বিখ্যাত গ্ৰন্থ 'ফ্ৰেন্স ৰিভল্যুশ্বন' (French Revolution) লিখিবলৈ উৎসাহিত কৰাই নহয়, বৰং ইয়াৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় সমলসমূহো যোগান ধৰিছিল। ১৮৩৫ চনৰ মাৰ্চ মাহৰ কথা। গ্ৰন্থখনৰ প্ৰথম খণ্ডটো লিখি শেষ কৰাৰ পাছত তাৰ পাণ্ডুলিপিটো মিলৰ হাততেই জমা ৰখা হৈছিল। কিন্তু মিলৰ ঘৰত কাম কৰা বনকৰা মহিলাগৰাকীয়ে অজানিতে সেইখনক জুই ধৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা কাগজ বুলি ভাবি পুৰি পেলালে। ফলত "তিনি-চাৰিখনমান কাগজৰ টুকুৰাৰ" বাহিৰে গোটেই পাণ্ডুলিপিটোৱেই জুইত জাহ গ'ল।<ref>{{Cite journal|last=Carlyle|first1=T.|title=TC to James Fraser|journal=The Carlyle Letters Online|date=7 March 1835|volume=8|issue=1|pages=66–70|doi=10.1215/lt-18350307-TC-JFR-01|doi_brokendate=12 July 2025}}</ref> এই অনাকাংক্ষিত ঘটনাত অত্যন্ত লজ্জিত আৰু মৰ্মাহত হৈ মিলে কাৰ্লাইলক ক্ষতিপূৰণ হিচাপে ২০০ পাউণ্ড (যিটো ২০২১ চনৰ হিচাপত প্ৰায় ১৭,৭৪২.১৬ পাউণ্ডৰ সমান) আগবঢ়াইছিল, যদিও কাৰ্লাইলে তাৰে মাত্ৰ ১০০ পাউণ্ডহে গ্ৰহণ কৰিছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত, অৰ্থাৎ ১৮৪০-ৰ দশকৰ ফালে দুয়োৰে মাজত দেখা দিয়া আদৰ্শগত মতানৈক্যৰ বাবে এই বন্ধুত্বৰ অন্ত পৰে। অৱশ্যে বন্ধুত্বৰ যতি পৰিলেও, মিলৰ পৰৱৰ্তী কালৰ চিন্তাধাৰাত কাৰ্লাইলৰ সেই প্ৰাৰম্ভিক প্ৰভাৱ বাৰুকৈয়ে প্ৰতিফলিত হৈছিল। <ref>{{Cite book|last=Baumgarten|first1=Murray|title=The Carlyle Encyclopedia|publisher=Fairleigh Dickinson University Press|year=2004|editor-last=Cumming|editor-first=Mark|place=Madison and Teaneck, NJ|pages=326|chapter=Mill, John Stuart|isbn=978-0838637920}}</ref> ১৮৪১ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত মিলে প্ৰথমবাৰৰ বাবে অগাষ্ট কঁটৰ সৈতে যোগাযোগ কৰিছিল। তেতিয়াৰে পৰাই 'প্ৰত্যক্ষবাদ' (positivism) আৰু সমাজবিজ্ঞানৰ প্ৰতিষ্ঠাপক কঁটৰ সৈতে মিলৰ চিঠি-পত্ৰৰ জৰিয়তে এক গভীৰ বন্ধুত্ব গঢ়ি উঠিছিল। অৱশ্যে কঁটৰ সেই 'সমাজবিজ্ঞান' আধুনিক সময়ৰ সমাজবিজ্ঞানৰ দৰে নাছিল, বৰং ই আছিল সেই বিজ্ঞানৰ এক প্ৰাৰম্ভিক দৰ্শনহে। কঁটৰ এই 'প্ৰত্যক্ষবাদ'ৰ দ্বাৰা অনুপ্ৰাণিত হৈয়েই মিলে অৱশেষত জেৰেমি বেন্থামৰ 'মনস্তাত্ত্বিক অহংকাৰবাদ' (psychological egoism) আৰু মানৱ প্ৰকৃতিৰ প্ৰতি থকা বেন্থামৰ শীতল তথা বিমূৰ্ত দৃষ্টিভংগীক একেবাৰেই প্ৰত্যাখ্যান কৰিছিল, যিহেতু বেন্থামৰ চিন্তা কেৱল আইন-কানুন আৰু ৰাজনীতিৰ মাজতেই সীমাবদ্ধ আছিল। ইয়াৰ পৰিৱৰ্তে মিলে কঁটৰ দৃষ্টিভংগীকহে অধিক আদৰি লৈছিল, যি আছিল মানৱ প্ৰকৃতিৰ প্ৰতি অধিক সামাজিক, ঐতিহাসিক তথ্যৰ ওপৰত আধাৰিত, আৰু মানৱ জীৱনৰ সকলো জটিলতাক সামৰি প্ৰতিজন ব্যক্তিক গুৰুত্ব দিয়া এক বহল দৃষ্টিভংগী। এজন 'ননকনফৰ্মিষ্ট' (প্ৰচলিত ধৰ্মীয় মতৰ বিৰোধী) হিচাপে মিলে 'চাৰ্চ অৱ ইংলেণ্ড'ৰ ৩৯ টা অনুচ্ছেদৰ (Thirty-Nine Articles) প্ৰতি সন্মতি জনাবলৈ একেবাৰেই অস্বীকাৰ কৰিছিল। আৰু ঠিক এই কাৰণতেই তেওঁ অক্সফৰ্ড বা কেমব্ৰিজ বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰাৰ যোগ্যতা লাভ কৰা নাছিল। ইয়াৰ পৰিৱৰ্তে, তেওঁ পিতৃৰ পদাংক অনুসৰণ কৰি 'ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানী'ত কৰ্মজীৱন আৰম্ভ কৰে। লগতে, 'ইউনিভাৰ্চিটি কলেজ লণ্ডন'লৈ গৈ আইনশাস্ত্ৰৰ (Jurisprudence) প্ৰথমগৰাকী অধ্যাপক জন অষ্টিনৰ বক্তৃতাসমূহো নিয়মীয়াকৈ শ্ৰৱণ কৰিবলৈ লয়। <ref>{{Cite web|url=https://collections.library.cornell.edu/moa_new/index.html?c=nwng&cc=nwng&idno=nwng0033-4&node=nwng0033-4:1&frm=frameset&view=image&seq=623|title=Cornell University Library Making of America Collection|work=collections.library.cornell.edu}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত, অৰ্থাৎ ১৮৫৬ চনত তেওঁক 'আমেৰিকান একাডেমী অৱ আৰ্টছ এণ্ড চাইন্সেছ'ৰ (American Academy of Arts and Sciences) এগৰাকী সন্মানীয় বিদেশী সদস্য হিচাপে নিৰ্বাচিত কৰা হৈছিল।<ref name="AAAS">{{Cite web|title=Book of Members, 1780–2010: Chapter M|url=http://www.amacad.org/publications/BookofMembers/ChapterM.pdf|publisher=American Academy of Arts and Sciences|accessdate=15 April 2011|archivedate=9 November 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131109123554/http://www.amacad.org/publications/BookofMembers/ChapterM.pdf}}</ref> ১৮২৩ চনত মাত্ৰ ১৭ বছৰ বয়সতেই মিলে 'ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানী'ত এজন ঔপনিৱেশিক প্ৰশাসক হিচাপে নিজৰ কৰ্মজীৱন আৰম্ভ কৰিছিল আৰু তেওঁৰ এই কাৰ্যকাল ১৮৫৮ চনলৈকে চলিছিল।উল্লেখযোগ্য যে, এই ১৮৫৮ চনতেই ভাৰতত থকা কোম্পানীৰ সকলো ভূখণ্ড ব্ৰিটিছ ৰাজমুকুটে পোনপটীয়াকৈ নিজৰ অধীনলৈ নিছিল, যাৰ জৰিয়তে ভাৰতবৰ্ষৰ ওপৰত ব্ৰিটিছ চৰকাৰৰ প্ৰত্যক্ষ শাসন ব্যৱস্থা প্ৰতিষ্ঠা হৈছিল। ১৮৩৬ চনত তেওঁ কোম্পানীৰ ৰাজনৈতিক বিভাগলৈ পদোন্নতি লাভ কৰে। তাত তেওঁ দেশীয় ৰাজ্যসমূহৰ সৈতে কোম্পানীৰ সম্পৰ্কৰ বিষয়ে হোৱা চিঠি-পত্ৰৰ আদান-প্ৰদানৰ দায়িত্বত আছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত, ১৮৫৬ চনত তেওঁক 'এক্জামিনাৰ অৱ ইণ্ডিয়ান কৰেছপণ্ডেঞ্চ' (Examiner of Indian Correspondence) পদলৈ উন্নীত কৰা হয়। তেওঁৰ 'অন লিবাৰ্টি' (On Liberty), 'এ ফিউ ৱৰ্ডছ অন নন-ইণ্টাৰভেনচন' (A Few Words on Non-Intervention) আদি গ্ৰন্থ তথা অন্যান্য ৰচনাসমূহত তেওঁ এইদৰে মত প্ৰকাশ কৰিছিল যে, "অসভ্য জাতিৰ প্ৰতি কৰা যিকোনো আচৰণক আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় আইনৰ উলংঘন বুলি আখ্যা দিয়া কাৰ্যই কেৱল এয়াই প্ৰমাণ কৰে যে তেনেকৈ কোৱা মানুহজনে বিষয়টোৰ ওপৰত কেতিয়াও গমি চোৱাই নাই।" <ref>{{Cite journal|last=Klausen|first1=Jimmy Casas|title=Violence and Epistemology: J.S. Mill's Indians after the 'Mutiny'|journal=Political Research Quarterly|date=March 2016|volume=69|issue=1|pages=96–107|doi=10.1177/1065912915623379}}</ref> (অৱশ্যে, লগে লগে মিলে এই কথাও যোগ দিছিল যে, "ই অতি সহজেই নৈতিকতাৰ মহান নীতিসমূহৰ এক উলংঘন হ'ব পাৰে।") মিলৰ মতে, ভাৰতবৰ্ষৰ দৰে দেশসমূহৰ দৃষ্টিভংগী এসময়ত যথেষ্ট প্ৰগতিশীল আছিল যদিও, কালক্ৰমত সেইবোৰৰ বিকাশ আৰু উন্নয়ন একেবাৰে স্থবিৰ হৈ পৰিছিল। সেয়েহে, তেওঁ মত পোষণ কৰিছিল যে এনে অঞ্চলসমূহক এক প্ৰকাৰৰ "কল্যাণকামী স্বৈৰাচাৰ"ৰ (benevolent despotism) জৰিয়তে শাসন কৰা উচিত... "চৰ্ত এটাই যে ইয়াৰ অন্তিম লক্ষ্য কেৱলমাত্ৰ সেই ঠাইখনৰ উন্নতি সাধন কৰাহে হ'ব লাগিব।" <ref>{{Cite journal|last=Harris|first1=Abram L.|title=John Stuart Mill: Servant of the East India Company|journal=The Canadian Journal of Economics and Political Science|date=1964|volume=30|issue=2|pages=185–202|doi=10.2307/139555|jstor=139555}}</ref> যেতিয়া ব্ৰিটিছ ৰাজমুকুটে (Crown) ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ অধীনত থকা ভূখণ্ডসমূহৰ প্ৰত্যক্ষ শাসনভাৰ নিজৰ হাতলৈ নিয়াৰ প্ৰস্তাৱ আগবঢ়াইছিল, তেতিয়া কোম্পানীৰ শাসন ব্যৱস্থাক ৰক্ষা কৰি যুক্তি দৰ্শোৱাৰ দায়িত্ব মিলৰ ওপৰত ন্যস্ত কৰা হৈছিল। এই দায়িত্ব পালন কৰিবলৈ গৈয়েই তেওঁ অন্যান্য ভালেমান আৱেদন-পত্ৰৰ লগতে 'মেম'ৰেণ্ডাম অন দ্য ইমপ্ৰুভমেন্টছ ইন দ্য এডমিনিষ্ট্ৰেচন অৱ ইণ্ডিয়া ডিউৰিং দ্য লাষ্ট থাৰ্টি ইয়েৰছ' (Memorandum on the Improvements in the Administration of India during the Last Thirty Years) নামৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ স্মাৰকপত্ৰখনো ৰচনা কৰিছিল। <ref name=":0">{{Cite journal|last=Lal|first1=Vinay|authorlink1=Vinay Lal|date=1998|title='John Stuart Mill and India', a review-article|journal=New Quest|volume=54|issue=1|pages=54–64}}</ref> ভাৰতৰ নতুন 'ছেক্ৰেটেৰী অৱ ষ্টেট'ক (Secretary of State) পৰামৰ্শ দিবৰ বাবে গঠন কৰা 'কাউন্সিল অৱ ইণ্ডিয়া'ত (Council of India) তেওঁক এখন আসন যাচা হৈছিল। পিছে, ভাৰতৰ বাবে প্ৰৱৰ্তন কৰা এই নতুন প্ৰশাসনীয় ব্যৱস্থাটোৰ প্ৰতি নিজৰ অসন্তুষ্টি আৰু বিৰোধিতা প্ৰকাশ কৰি তেওঁ সেই প্ৰস্তাৱ প্ৰত্যাখ্যান কৰিলে।<ref name=":0" /> ২১ বছৰীয়া এক অন্তৰংগ বন্ধুত্বৰ পাছত ১৮৫১ চনৰ ২১ এপ্ৰিলত মিলে হেৰিয়েট টেইলৰৰ সৈতে বিবাহপাশত আৱদ্ধ হয়। তেওঁলোকৰ প্ৰথম সাক্ষাৎ হোৱাৰ সময়ত টেইলৰ এগৰাকী বিবাহিতা মহিলা আছিল। ১৮৪৯ চনত টেইলৰৰ প্ৰথম স্বামীৰ মৃত্যুৰ আগলৈকে দুয়োৰে মাজত এক ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্ক আছিল যদিও, সাধাৰণতে এই সম্পৰ্ক সম্পূৰ্ণ নিষ্কলুষ বা পৱিত্ৰ আছিল বুলিয়েই বিশ্বাস কৰা হয়। স্বামীৰ মৃত্যুৰ পাছত দুবছৰমান অপেক্ষা কৰি অৱশেষত ১৮৫১ চনত তেওঁলোক বিবাহপাশত আৱদ্ধ হয়। বিবাহৰ ঠিক পাছতেই মিলে এক বিশেষ ঘোষণাৰ জৰিয়তে ভিক্টোৰিয়ান আইন অনুসৰি স্বামী হিচাপে পত্নীৰ ওপৰত লাভ কৰা সকলো ধৰণৰ অধিকাৰ ত্যাগ কৰাৰ কথা প্ৰকাশ কৰিছিল। নাৰীবাদী অৰ্থনৈতিক চিন্তাধাৰাৰ ক্ষেত্ৰত জন ষ্টুৱাৰ্ট মিল আৰু হেৰিয়েট টেইলৰ মিলক প্ৰতিষ্ঠাপক ব্যক্তি হিচাপে গণ্য কৰা হয়। তেওঁলোকৰ যুটীয়া ৰচনাৱলী, বিশেষকৈ 'দ্য ছাবজেকচন অৱ ৱিমেন' (১৮৬৯) আৰু টেইলৰ মিলৰ 'দ্য এনফ্ৰেন্সাইজমেন্ট অৱ ৱিমেন' (১৮৫১) গ্ৰন্থত তেওঁলোকে যুক্তি দৰ্শাইছিল যে লিংগ বৈষম্য কেৱল এক নৈতিক অবিচাৰেই নহয়, বৰং ই এক অৰ্থনৈতিক অদক্ষতাও (Hansson, 2022; McCabe, 2021)। নাৰীক অৱদমিত কৰি ৰখা ধ্ৰুপদী অৰ্থনৈতিক ধাৰণাসমূহক কঠোৰভাৱে প্ৰত্যাখ্যান কৰি তেওঁলোকে আইনী সংস্কাৰ, শিক্ষাৰ অধিকাৰ আৰু নাৰীৰ স্বতন্ত্ৰতা বা স্বায়ত্তশাসনৰ হকে মাত মাতিছিল। তেওঁলোকৰ এই চিন্তাধাৰাই পৰৱৰ্তী সময়ত আধুনিক নাৰীবাদী অৰ্থনীতিবিদসকলৰ বাবে এক শক্তিশালী ভেটি গঢ়ি তুলিছিল, যিসকলে বৰ্তমান সময়ত পাৰিশ্ৰমিকবিহীন শ্ৰম, লিংগভিত্তিক মজুৰিৰ ব্যৱধান আৰু গাঁথনিগত নিপীড়নৰ তীব্ৰ সমালোচনা কৰে (Munte & Monica, 2023; Knüfer, 2023)। টেইলৰ মিলৰ একেশ্বৰবাদী (Unitarian) আৰু যুক্তিবাদী দৃষ্টিভংগীয়ে এই সমালোচনাক অধিক সমৃদ্ধ কৰিছিল। আনকি, শেহতীয়া শৈলীমিতীয় (stylometric) প্ৰমাণসমূহৰ পৰাও মিলৰ ৰচনাসমূহত টেইলৰৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অৱদান থকাৰ কথাটো স্পষ্টভাৱে প্ৰতিফলিত হৈছে (Schmidt-Petri et al., 2021)। বৰ্তমানৰ ডিজিটেল পুঁজিবাদ, শুশ্ৰূষা-কৰ্ম (care work) আৰু প্ৰজনন অধিকাৰ সম্পৰ্কীয় বিতৰ্কসমূহতো তেওঁলোকৰ সেই যুক্তিসমূহ সমানেই প্ৰাসংগিক হৈ আছে। এইবোৰে লিংগ, শ্ৰম আৰু স্বতন্ত্ৰতাৰ পাৰস্পৰিক সম্পৰ্কৰ মাজেৰে অৰ্থনৈতিক ন্যায়ক মূল্যায়ন কৰাৰ এক নিৰ্দিষ্ট দৃষ্টিভংগী প্ৰদান কৰে (Hampton, 2021; Smajdor, 2021)। নিজৰ যোগ্যতাৰে প্ৰতিষ্ঠিত হেৰিয়েট টেইলৰে বন্ধুত্ব আৰু বিবাহ, দুয়োটা সময়তেই মিলৰ ৰচনা আৰু চিন্তাধাৰাৰ ওপৰত এক গভীৰ প্ৰভাৱ পেলাইছিল। টেইলৰৰ সৈতে থকা তেওঁৰ সম্পৰ্কই নাৰী অধিকাৰৰ প্ৰতি মিলৰ সমৰ্থনক অধিক সুদৃঢ় কৰি তুলিছিল। তেওঁ কৈছিল যে ঘৰুৱা হিংসাৰ বিৰুদ্ধে আৰু নাৰী অধিকাৰৰ সপক্ষে গ্ৰহণ কৰা স্থিতিৰ ক্ষেত্ৰত তেওঁ "প্ৰধানকৈ নিজৰ পত্নীৰ এজন লিপিকাৰ (amanuensis)" হে আছিল মাত্ৰ।তেওঁ পত্নীৰ মনটো বা মেধাক এক "নিখুঁত আহিলা" বুলি আখ্যা দিছিল আৰু কৈছিল যে "লেখকৰ (অৰ্থাৎ মিলৰ নিজৰ) চিনাকি সকলো ব্যক্তিৰ ভিতৰতেই তেওঁ আছিল সৰ্বাধিক অৰ্হতাসম্পন্ন"। তেওঁৰ বিখ্যাত গ্ৰন্থ 'অন লিবাৰ্টি'ৰ (On Liberty) চূড়ান্ত সংশোধনীৰ ক্ষেত্ৰতো মিলে পত্নীৰ প্ৰভাৱৰ কথা স্বীকাৰ কৰিছে। এই গ্ৰন্থখন টেইলৰৰ মৃত্যুৰ কিছু সময়ৰ পাছতেই প্ৰকাশ পাইছিল। মিলৰ সৈতে বিবাহপাশত আৱদ্ধ হোৱাৰ মাত্ৰ সাত বছৰৰ পাছতেই, অৰ্থাৎ ১৮৫৮ চনত হাওঁফাওঁৰ গুৰুতৰ সংক্ৰমণ বা শ্বাসৰুদ্ধতাত (severe lung congestion) আক্ৰান্ত হৈ টেইলৰৰ মৃত্যু হয়। ১৮৬৫ চনৰ পৰা ১৮৬৮ চনলৈকে মিলে 'ছেইন্ট এণ্ড্ৰিউজ বিশ্ববিদ্যালয়'ৰ (University of St Andrews) 'লৰ্ড ৰেক্টৰ' (Lord Rector) হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল। ১৮৬৭ চনৰ ১ ফেব্ৰুৱাৰীত বিশ্ববিদ্যালয়ত প্ৰদান কৰা তেওঁৰ উদ্বোধনী ভাষণত তেওঁ বৰ্তমানৰ সেই অতি জনপ্ৰিয় (কিন্তু প্ৰায়ে ভুলকৈ আন ব্যক্তিৰ নামত আৰোপ কৰা) মন্তব্যটো কৰিছিল যে, "অসাধু লোকসকলৰ উদ্দেশ্য সিদ্ধিৰ বাবে ইমানেই যথেষ্ট যে, ভাল মানুহবোৰে একো নকৰাকৈ যেন কেৱল নীৰৱ দৰ্শক হৈ চাই থাকে।" মিলে যে তেওঁৰ ভাষণত সেই বাক্যটো অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছিল, সেয়া এক ঐতিহাসিক সত্য। কিন্তু ইয়াৰ অৰ্থ কোনোমতেই এয়া নহয় যে বাক্যটোৱে তেওঁৰ এক সম্পূৰ্ণ মৌলিক ধাৰণা বা অন্তৰ্দৃষ্টি প্ৰকাশ কৰিছিল। সেই একে সময়ছোৱাতে, অৰ্থাৎ ১৮৬৫ চনৰ পৰা ১৮৬৮ চনলৈকে তেওঁ 'চিটি অৱ ৱেষ্টমিনষ্টাৰ'ৰ (City of Westminster) সংসদৰ সদস্য (MP) হিচাপেও কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল। তেওঁ 'লিবাৰেল পাৰ্টি'ৰ হৈ প্ৰতিনিধিত্ব কৰিছিল। এজন সাংসদ হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰা সময়ছোৱাত, মিলে আয়াৰলেণ্ডৰ ওপৰত থকা বোজাসমূহ লাঘৱ কৰাৰ সপক্ষে মাত মাতিছিল। ১৮৬৬ চনত, সংসদৰ ইতিহাসত হেনৰি হাণ্টৰ পাছত মহিলাৰ ভোটাধিকাৰৰ দাবী উত্থাপন কৰা তেওঁ দ্বিতীয়গৰাকী ব্যক্তিত পৰিণত হয় আৰু পৰৱৰ্তী বিতৰ্কসমূহত তেওঁ নিজৰ এই স্থিতিক প্ৰবলভাৱে ৰক্ষা তথা সমৰ্থন কৰিছিল। ইয়াৰ লগতে তেওঁ শ্ৰমিক সংঘ (labour unions) আৰু কৃষি সমবায়ৰ (farm cooperatives) দৰে সামাজিক সংস্কাৰসমূহৰো এজন শক্তিশালী প্ৰবক্তা হৈ পৰিছিল। তেওঁৰ 'কন্সিডাৰেচনছ অন ৰিপ্ৰেজেন্টেটিভ গভৰ্নমেণ্ট' (Considerations on Representative Government) গ্ৰন্থখনত তেওঁ সংসদ আৰু নিৰ্বাচনী ব্যৱস্থাৰ বিভিন্ন সংস্কাৰৰ আহ্বান জনাইছিল, যাৰ ভিতৰত বিশেষকৈ সমানুপাতিক প্ৰতিনিধিত্ব (proportional representation), একক হস্তান্তৰযোগ্য ভোট (single transferable vote), আৰু ভোটাধিকাৰৰ সম্প্ৰসাৰণ (extension of suffrage) অন্যতম আছিল। ১৮৬৮ চনৰ এপ্ৰিল মাহত, 'হাউছ অৱ কমন্স'ৰ এখন বিতৰ্কত তেওঁ জঘন্য হত্যাকাণ্ডৰ (aggravated murder) দৰে অপৰাধৰ বাবে মৃত্যুদণ্ড বাহাল ৰখাৰ সপক্ষে মত প্ৰকাশ কৰিছিল; তেওঁ মৃত্যুদণ্ড বিলুপ্ত কৰা কাৰ্য্যক "দেশৰ সাধাৰণ মানুহৰ মনত সৃষ্টি হোৱা এক প্ৰকাৰৰ দুৰ্বলতা বা কাপুৰুষতা" ("an effeminacy in the general mind of the country") বুলি আখ্যা দিছিল। (কোৱা হয় ১৮৬৮ চনত যেতিয়া তেওঁৰ প্ৰথম কাৰ্যকাল শেষ হৈছিল, তেতিয়া তেওঁৰ স্বাধীন মনোভাৱৰ বাবে কোনো দলে তেওঁক মনোনীত কৰা নাছিল। <ref>{{Cite book|title=Report of meeting on Proportional representation or effective voting (1894)|place=|pages=25}}</ref> ) ১৮৬৭ চনত তেওঁ আমেৰিকান ফিল'চফিকেল ছ'চাইটিৰ সদস্য হিচাপে নিৰ্বাচিত হয় <ref>{{Cite web|title=APS Member History|url=https://search.amphilsoc.org/memhist/search?creator=&title=&subject=&subdiv=&mem=&year=1867&year-max=1867&dead=&keyword=&smode=advanced|accessdate=2021-04-21|work=search.amphilsoc.org|archivedate=26 March 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230326030206/https://search.amphilsoc.org/memhist/search?creator=&title=&subject=&subdiv=&mem=&year=1867&year-max=1867&dead=&keyword=&smode=advanced}}</ref> তেওঁ দাৰ্শনিক [[বাৰ্ট্ৰেণ্ড ৰাছেল|বাৰ্ট্ৰেণ্ড ৰাছেলৰ]] গডফাদাৰ আছিল ৷ <ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/1996/12/06/books/more-adept-with-concepts-than-people.html|title=More Adept With Concepts Than People|newspaper=[[The New York Times]]|date=1996-12-06|access-date=2022-03-19}}</ref> ধৰ্মীয় দৃষ্টিভংগীৰ ক্ষেত্ৰত মিল এজন অজ্ঞেয়বাদী (agnostic) আৰু সংশয়বাদী (sceptic) আছিল। অৱশ্যে, ঈশ্বৰৰ অস্তিত্বৰ প্ৰশ্নটোৰ সঠিক উত্তৰ প্ৰমাণ কৰাৰ প্ৰসংগত মিলে বিশ্বাস কৰিছিল যে ই 'এক অতি সম্ভাৱ্য প্ৰকল্প' (a very probable hypothesis)। তেওঁ লগতে এই কথাও স্বীকাৰ কৰিছিল যে কেৱল আশাৰ আধাৰত বা সামগ্ৰিকভাৱে জীৱনৰ প্ৰকৃত অৰ্থ বিচাৰি উলিওৱাৰ প্ৰচেষ্টাৰ ফলস্বৰূপে ঈশ্বৰৰ প্ৰতি বিশ্বাস ৰখাটো সম্পূৰ্ণ যুক্তিসংগত আৰু বৈধ। <ref>{{Cite journal|date=28 March 1885|title=Editorial Notes|url=https://books.google.com/books?id=mbxCAAAAYAAJ&pg=PA203|journal=[[Secular Review]]|volume=16|page=203|quote=It has always seemed to us that this is one of the instances in which Mill approached, out of deference to conventional opinion, as near to the borderland of [[Immanuel Kant|Cant]] as he well could without compromising his pride of place as a recognised thinker and sceptic.|number=13}}</ref> <ref>{{Cite book|title=John Stuart Mill and the Religion of Humanity|year=2002|publisher=University of Missouri Press|isbn=978-0826263278|page=65|last=Linda C. Raeder|chapter=Spirit of the Age|quote=Comte welcomed the prospect of being attacked publicly for his irreligion, he said, as this would permit him to clarify the nonatheistic nature of his and Mill's "atheism".}}</ref> <ref>{{Cite book|last=Larsen|first1=Timothy|author-link=Timothy Larsen|url=https://books.google.com/books?id=EP9eDwAAQBAJ&pg=PA15|title=John Stuart Mill: A Secular Life|publisher=[[Oxford University Press]]|year=2018|isbn=978-0198753155|page=14|quote=A letter John wrote from Forde Abbey when he was eight years old casually mentions in his general report of his activities that he too had been to Thorncombe parish church, so even when Bentham had home-field advantage, the boy was still receiving a Christian spiritual formation. Indeed, Mill occasionally attended Christian worship services during his teen years and thereafter for the rest of his life.}}</ref> <ref>{{Cite web|title=A surprisingly religious John Stuart Mill|url=https://blog.oup.com/2018/12/surprisingly-religious-john-stuart-mill/|last=Larsen|first=Timothy|authorlink=Timothy Larsen|quote=TL: Mill decided that strictly in terms of proof the right answer to that question of God's existence is that it is 'a very probable hypothesis.' He also thought it was perfectly rational and legitimate to believe in God as an act of hope or as the result of one's efforts to discern the meaning of life as a whole.|date=7 December 2018|accessdate=12 March 2019|archivedate=3 February 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210203135200/https://blog.oup.com/2018/12/surprisingly-religious-john-stuart-mill/}}</ref> তেওঁৰ সময়ৰ আন দাৰ্শনিকসকলৰ দৰে মিলৰো উদ্ভিদ বিজ্ঞানৰ প্ৰতি আগ্ৰহ আছিল। <ref name="flannery1">{{Cite web|url=https://herbariumworld.wordpress.com/2020/10/12/other-callings-philosophers/|title=Other Callings: Philosophers|last=Flannery|first=Maura|date=12 October 2020|work=Herbarium World|publisher=Wordpress|accessdate=22 November 2024|quote=Probably the most long-term collector among philosophers was John Stuart Mill, who was interested in botany throughout his life in part because he saw the hierarchical classification of living things as a model for ordering many aspects of human affairs such as law.}}</ref> <ref name="flannery2">{{Cite book|last=Flannery|first1=Maura|date=2023|title=In the Herbarium: The Hidden World of Collecting and Preserving Plants|place=United States of America|publisher=Yale University Press|page=144|isbn=978-0300247916}}</ref> বিশ্বাস কৰা হয় যে, ফ্ৰান্সৰ আভিগননত অৱস্থিত '''<nowiki/>'মিউজিয়াম ৰিকুৱেন'ত''' (Museum Requien) তেওঁৰ প্ৰায় ১,০০০ নমুনা সংৰক্ষিত হৈ আছে। ইয়াৰ লগতে, মিলৰ মৃত্যুৰ পাছত তেওঁৰ সতীয়া কন্যা হেলেন টেইলৰে '''<nowiki/>'কিউ হাৰ্বেৰিয়াম'লৈ''' (Kew Herbarium) তেওঁৰ সংগ্ৰহৰ কিছুমান নমুনা দান কৰিছিল। <ref name="encounter">{{Cite journal|last=Curtis|first1=Simon|date=1988|title=The philosopher's flowers: John Stuart Mill as botanist|journal=[[Encounter (magazine)|Encounter]]|volume=80|issue=2|pages=2–33}}</ref> দক্ষিণ গোলাৰ্ধত অষ্ট্ৰেলিয়াৰ ৰয়েল বটানিক গাৰ্ডেন ভিক্টোৰিয়াত থকা নেচনেল হাৰ্বেৰিয়াম অৱ ভিক্টোৰিয়াতো নমুনা পোৱা যায়। <ref name="Bionomia">{{Cite web|url=https://bionomia.net/Q50020/deposited-at|title=John Stuart Mill: Specimens collected|work=Bionomia|accessdate=15 November 2024}}</ref> ১৮৭৩ চনৰ ৭ মে' তাৰিখে ৬৬ বছৰ বয়সত আভিগননত 'এৰিচিপেলাছ' (erysipelas) নামৰ ৰোগত আক্ৰান্ত হৈ মিলৰ মৃত্যু হয়। সেই ঠাইতে তেওঁৰ মৃতদেহটো তেওঁৰ পত্নীৰ সমাধিৰ কাষত সমাধিস্থ কৰা হৈছিল। তেওঁ নিজৰ সকলো সা-সম্পত্তি সতীয়া কন্যা হেলেন টেইলৰৰ নামত উইল কৰি থৈ গৈছিল আৰু লগতে তেওঁক নিজৰ সাহিত্যিক কৰ্মৰাজিৰ তত্ত্বাৱধায়ক হিচাপে নিযুক্ত কৰিছিল। <ref>{{Cite news|title=Characteristic Will of John Stuart Mill|url=https://timesmachine.nytimes.com/timesmachine/1873/09/14/79046949.html?pageNumber=3|access-date=2025-03-15|newspaper=The New York Times|language=en}}</ref> == তথ্যসূত্ৰ == [[শ্ৰেণী:Webarchive template wayback links]] [[শ্ৰেণী:Articles with hCards]] [[শ্ৰেণী:অপৰ্যালোচিত অনুবাদসহ পৃষ্ঠা]] <references /> [[শ্ৰেণী:দাৰ্শনিক]] [[শ্ৰেণী:সাহিত্যিক]] p7icannny6kii5aiz1l7awl4wbu2paz 612406 612404 2026-06-15T11:36:28Z ৰঞ্জন ভূঞা 9637 612406 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=জন ষ্টুৱাৰ্ট মিল|image=John-stuart-mill ২.jpg|caption=মিলৰ প্ৰতিচ্ছবি|nationality=ইংৰাজ|notable works=১. On Liberty}}   '''জন ষ্টুৱাৰ্ট মিল''' (ইংৰাজীঃ John Stuart Mill; 20 মে '1806-7 মে' 1873) এজন ইংৰাজ [[দৰ্শন|দাৰ্শনিক]], ৰাজনৈতিক অৰ্থনীতিবিদ, ৰাজনীতিবিদ আৰু অসামৰিক সেৱাৰ বিষয়া আছিল। [[উদাৰনৈতিকতাবাদ|উদাৰতাবাদ]] আৰু সামাজিক উদাৰতাবাদৰ ইতিহাসৰ অন্যতম প্ৰভাৱশালী চিন্তাবিদ হিচাপে তেওঁ সামাজিক তত্ত্ব, ৰাজনৈতিক তত্ত্ব আৰু ৰাজনৈতিক অৰ্থনীতিলৈ ব্যাপক অৱদান আগবঢ়াইছিল।<ref>{{Cite web|title=Utilitarianism and the New Liberalism {{!}} History of ideas and intellectual history|url=https://www.cambridge.org/us/academic/subjects/history/history-ideas-and-intellectual-history/utilitarianism-and-new-liberalism,%20https://www.cambridge.org/us/academic/subjects/history/history-ideas-and-intellectual-history|accessdate=29 September 2022|work=Cambridge University Press|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|last=Brink|first1=David O.|year=2013|title=Mill's Progressive Principles|chapter=Liberalism, utilitarianism, and rights|pages=214–233|chapter-url=https://academic.oup.com/book/12215/chapter/161685296|language=en|doi=10.1093/acprof:oso/9780199672141.003.0009|isbn=978-0199672141|access-date=30 September 2022|archivedate=17 January 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230117052049/https://academic.oup.com/book/12215/chapter-abstract/161685296?redirectedFrom=fulltext}}</ref> ''ষ্টেনফৰ্ড এনচাইক্লোপিডিয়া অৱ ফিলোচফি'' দ্বাৰা "ঊনবিংশ শতিকাৰ আটাইতকৈ প্ৰভাৱশালী ইংৰাজী ভাষী দাৰ্শনিক" বুলি অভিহিত কৰা মিলে সীমাহীন ৰাষ্ট্ৰ আৰু সামাজিক নিয়ন্ত্ৰণৰ বিৰুদ্ধে ব্যক্তিৰ স্বাধীনতাক এক ন্যায্যতা হিচাপে বিবেচনা কৰিছিল।<ref name=":1">{{Cite encyclopedia |title=John Stuart Mill |encyclopedia=The Stanford Encyclopedia of Philosophy |publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University |url=https://plato.stanford.edu/archives/sum2011/entries/mill/ |access-date=25 April 2026 |last=Brink |first=David |editor-last=Zalta |editor-first=Edward N. |edition=Summer 2011}}</ref><ref>{{Cite web|title=John Stuart Mill's ''On Liberty''|url=http://www.victorianweb.org/philosophy/mill/liberty.html|date=6 November 2000|publisher=victorianweb|accessdate=23 July 2009|quote=''On Liberty'' is a rational justification of the freedom of the individual in opposition to the claims of the state to impose unlimited control and is thus a defence of the rights of the individual against the state.|archivedate=27 January 2003|archiveurl=https://web.archive.org/web/20030127020006/http://www.victorianweb.org/philosophy/mill/liberty.html}}</ref> তেওঁ আনুপাতিক প্ৰতিনিধিত্ব, নাৰী মুক্তি, শ্ৰমিক সংগঠন আৰু কৃষি সমবায়ৰ বিকাশৰ দৰে ৰাজনৈতিক আৰু সামাজিক সংস্কাৰৰ পোষকতা কৰিছিল। কলম্বিয়া এনচাইক্ল'পিডিয়াত মিলক এনেদৰে বৰ্ণনা কৰা হৈছে যে তেওঁ মাজে-সময়ে "সমাজবাদৰ ওচৰ চাপিছিল, যিটো তত্ত্ব তেওঁৰ পূৰ্বসূৰীসকলৰ বাবে অতি বিতৃষ্ণাদায়ক আছিল।"<ref>{{Cite book|title=The Columbia Encyclopedia|publisher=Columbia University Press|year=2000|isbn=978-0787650155|editor-last=Lagassé|editor-first=Paul|edition=6th|place=New York, NY|pages=1842}}</ref> তেওঁৰ পূৰ্বসূৰী জেৰেমি বেন্থামে গঢ় দিয়া 'উপযোগিতাবাদ' নামৰ নৈতিক তত্ত্বটোৰ তেওঁ এজন প্ৰধান সমৰ্থক আছিল। বৈজ্ঞানিক পদ্ধতিৰ অধ্যয়ন আৰু গৱেষণাৰ ক্ষেত্ৰলৈকো তেওঁৰ উল্লেখনীয় অৱদান আছিল। পিছে এই বিষয়ত তেওঁৰ জ্ঞান মূলতঃ আনৰ লেখনিৰ ওপৰতেই নিৰ্ভৰশীল আছিল— বিশেষকৈ উইলিয়াম হোৱেল, জন হাৰ্ছেল আৰু অগাষ্ট কঁটৰ ৰচনাৰাজি, লগতে আলেকজেণ্ডাৰ বেইনে তেওঁৰ হৈ কৰা গৱেষণাৰ ওপৰত। আনকি হোৱেলৰ সৈতে তেওঁৰ লিখিত ৰূপত বিতৰ্কও চলিছিল।<ref name=":1">{{Cite encyclopedia |title=John Stuart Mill |encyclopedia=The Stanford Encyclopedia of Philosophy |publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University |url=https://plato.stanford.edu/archives/sum2011/entries/mill/ |access-date=25 April 2026 |last=Brink |first=David |editor-last=Zalta |editor-first=Edward N. |edition=Summer 2011}}</ref> লিবাৰেল পাৰ্টিৰ সদস্য তথা প্ৰাৰম্ভিক সময়ৰ অন্যতম নাৰীবাদী গ্ৰন্থ 'দ্য ছাবজেকচন অৱ ৱিমেন' (১৮৬৯)-ৰ সহ-লেখক আছিল মিল। আনকি, ১৮৩২ চনত হেনৰী হাণ্টৰ পাছতেই নাৰীৰ ভোটাধিকাৰৰ সপক্ষে মাত মতা তেওঁ আছিল সংসদৰ দ্বিতীয়জন সাংসদ।<ref>{{Cite web|url=https://www.parliament.uk/about/living-heritage/transformingsociety/electionsvoting/womenvote/parliamentary-collections/1866-suffrage-petition/the-first-petition/|title=Orator Hunt and the first suffrage petition 1832|work=UK Parliament|accessdate=6 January 2019|archivedate=20 January 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210120080322/https://www.parliament.uk/about/living-heritage/transformingsociety/electionsvoting/womenvote/parliamentary-collections/1866-suffrage-petition/the-first-petition/}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.parliament.uk/about/living-heritage/transformingsociety/electionsvoting/womenvote/parliamentary-collections/1866-suffrage-petition/john-stuart-mill/|title=John Stuart Mill and the 1866 petition|work=UK Parliament|accessdate=16 February 2017|archivedate=13 April 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200413123325/https://www.parliament.uk/about/living-heritage/transformingsociety/electionsvoting/womenvote/parliamentary-collections/1866-suffrage-petition/john-stuart-mill/}}</ref>১৮৫৯ চনত প্ৰকাশিত তেওঁৰ প্ৰবন্ধ 'অন লিবাৰ্টি'ত (On Liberty) দাঙি ধৰা ধাৰণাসমূহ আজিও বহুতো ৰাজনৈতিক চিন্তাধাৰাৰ মূল ভেটি হৈ আছে। আনকি, মিলৰ নিজৰ দলটোৰেই উত্তৰাধিকাৰী হিচাপে পৰিচিত 'লিবাৰেল ডেমক্ৰেট' দলৰ সভাপতিজনক তেওঁৰ পদবী আৰু দায়িত্বভাৰৰ প্ৰতীক হিচাপে এই গ্ৰন্থখনৰ এটি প্ৰতিলিপি অৰ্পণ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web|url=https://fivebooks.com/best-books/nick-clegg-favourite-books/#book-558|title=Nick Clegg on his Favourite Books|last=Books|first=Five|work=Five Books|accessdate=11 August 2025|quote=The tradition is that it is given to the president of the Liberal Democrats. The traditions of J. S. Mill are still handed down like some sort of totemic emblem of everything that we’re supposed to still believe in, even now. It’s extraordinary, given it was written in 1859.}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://fivebooks.com/book/on-liberty-by-john-stuart-mill/|title=On Liberty {{!}} Five Books Expert Reviews|last=Books|first=Five|work=Five Books|accessdate=11 August 2025|archivedate=24 March 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190324224348/https://fivebooks.com/book/on-liberty-by-john-stuart-mill/}}</ref> == জীৱনী == স্কটিছ দাৰ্শনিক, বুৰঞ্জীবিদ তথা অৰ্থনীতিবিদ জেমছ মিল আৰু হেৰিয়েট বেৰ'ৰ জ্যেষ্ঠ পুত্ৰ জন ষ্টুৱাৰ্ট মিলৰ জন্ম হৈছিল পেণ্টনভিলৰ ১৩ নং ৰডনি ষ্ট্ৰীটত। সেই সময়ত এই ঠাইখন ৰাজধানী চহৰখনৰ একেবাৰে দাঁতিকাষৰীয়া অঞ্চল আছিল যদিও বৰ্তমান ই মধ্য লণ্ডনৰ অন্তৰ্গত। দেউতাকৰ তত্ত্বাৱধানতেই জন ষ্টুৱাৰ্টে শিক্ষা গ্ৰহণ কৰিছিল, য'ত জেৰেমি বেন্থাম আৰু ফ্ৰান্সিছ প্লেচে পৰামৰ্শ আৰু সহযোগিতা আগবঢ়াইছিল। উল্লেখযোগ্য যে, দেউতাক জেমছ মিলে এসময়ত বেন্থামৰ হৈ নেপথ্যৰ লেখক (ঘ'ষ্টৰাইটাৰ) হিচাপেও কাম কৰিছিল। <ref>{{Cite book|last=Hamblin|first1=Charles L.|title=Fallacies|year=1970|publisher=Menthuen & Co Ltd|edition=1st|place=London, England|page=175}}</ref> তেওঁক অতি কঠোৰ নীতি-নিয়ম আৰু অনুশাসনৰ মাজেৰে ডাঙৰ-দীঘল কৰা হৈছিল। আনকি, নিজৰ ভাই-ভনীৰ বাহিৰে সমবয়সীয়া আন ল'ৰা-ছোৱালীৰ লগত মিলা-মিছা কৰাৰ পৰাও তেওঁক ইচ্ছাকৃতভাৱে দূৰত ৰখা হৈছিল। তেওঁৰ পিতৃ আছিল বেন্থামৰ অনুগামী আৰু 'অনুষঙ্গবাদ'ৰ (associationism) সমৰ্থক। পিতৃৰ এটা স্পষ্ট লক্ষ্য আছিল— পুত্ৰক এনে এক অসাধাৰণ মেধাৱী ৰূপত গঢ়ি তোলা, যিয়ে তেওঁ আৰু বেন্থামৰ মৃত্যুৰ পাছতো উপযোগিতাবাদৰ ধাৰণা আৰু ইয়াৰ প্ৰসাৰৰ কাম অবিৰতভাৱে আগুৱাই নিব পাৰে।<ref>{{Cite book|last=Halevy|first1=Elie|title=The Growth of Philosophic Radicalism|year=1966|publisher=Beacon Press|isbn=978-0191010200|pages=282–284}}</ref> শৈশৱৰে পৰাই মিল আছিল অসাধাৰণ মেধাৰ অধিকাৰী। নিজৰ আত্মজীৱনীত তেওঁ শিক্ষাগ্ৰহণৰ দিনবোৰৰ কথা বৰ্ণনা কৰি গৈছে। মাত্ৰ তিনি বছৰ বয়সতেই তেওঁক গ্ৰীক ভাষাৰ শিক্ষা দিয়া হৈছিল। <ref name="digital.library.cornell.edu">{{Cite web|url=https://collections.library.cornell.edu/moa_new/index.html?c=nwng;cc=nwng;rgn=full+text;idno=nwng0033-4;didno=nwng0033-4;view=image;seq=620;node=nwng0033-4:1;page=root;size=s;frm=frameset|title=Cornell University Library Making of America Collection|work=collections.library.cornell.edu}}</ref>আঠ বছৰ বয়সৰ ভিতৰতেই তেওঁ 'ইছপৰ সাধু', জেনোফনৰ 'এনাবাচিছ' আৰু হেৰোডটাছৰ সমগ্ৰ ৰচনা পঢ়ি শেষ কৰিছিল। কেৱল সেয়াই নহয়, সেই কুমলীয়া বয়সতেই তেওঁ লুচিয়ান, ডায়োজিনিছ লেয়াৰ্টিয়াছ, আইছ'ক্ৰেটিছৰ ৰচনাৱলী আৰু প্লেটোৰ ছখনকৈ 'ডায়লগ'ৰ সৈতেও পৰিচিত হৈ পৰিছিল।<ref name="digital.library.cornell.edu" /> ইয়াৰ উপৰিও তেওঁ ইংৰাজী ভাষাত ইতিহাসৰ ভালেমান সমল অধ্যয়ন কৰিছিল আৰু তেওঁক পাটীগণিত, পদাৰ্থবিজ্ঞান তথা জ্যোতিৰ্বিজ্ঞানৰো শিক্ষা প্ৰদান কৰা হৈছিল। আঠ বছৰ বয়সত মিলে লেটিন ভাষা, ইউক্লিডৰ ৰচনা আৰু বীজগণিতৰ অধ্যয়ন আৰম্ভ কৰাৰ লগতে পৰিয়ালৰ সৰু ভাই-ভনীহঁতক পঢ়ুৱাবৰ বাবে শিক্ষকৰ দায়িত্বও গ্ৰহণ কৰিছিল। যদিও ইতিহাসেই তেওঁৰ অধ্যয়নৰ মূল বিষয় আছিল, তথাপিও শিক্ষানুষ্ঠানত সাধাৰণতে পঢ়োৱা প্ৰায়বোৰ লেটিন আৰু গ্ৰীক লেখকৰ ৰচনা তেওঁ পঢ়ি শেষ কৰিছিল। আনকি, দহ বছৰ বয়সৰ ভিতৰতেই তেওঁ প্লেটো আৰু ডেম'স্থেনিছৰ ৰচনাসমূহো অনায়াসে পঢ়ি আয়ত্ত কৰিব পৰা হৈছিল। দেউতাকে আকৌ মিলৰ বাবে কবিতা চৰ্চা আৰু ৰচনা কৰাটোও সমানেই গুৰুত্বপূৰ্ণ বুলি ভাবিছিল। তেওঁৰ একেবাৰে প্ৰাৰম্ভিক কাব্যিক ৰচনাসমূহৰ ভিতৰত এটা আছিল মহাকাব্য 'ইলিয়াড'ৰ কাহিনীভাগক আগুৱাই নি লিখা এক প্ৰয়াস। আজৰি সময়খিনিত তেওঁ প্ৰাকৃতিক বিজ্ঞানৰ লগতে 'ডন কুইকচোট' আৰু 'ৰবিনছন ক্ৰুচ'ৰ দৰে জনপ্ৰিয় উপন্যাস পঢ়িও আনন্দ লাভ কৰিছিল। ১৮১৮ চনত তেওঁৰ পিতৃৰ গ্ৰন্থ 'দ্য হিষ্ট্ৰী অৱ ব্ৰিটিছ ইণ্ডিয়া' (The History of British India) প্ৰকাশ পায়। ইয়াৰ ঠিক পাছতেই, প্ৰায় বাৰ বছৰ বয়সত মিলে পৰম্পৰাগত তৰ্কশাস্ত্ৰৰ (scholastic logic) গভীৰ অধ্যয়ন আৰম্ভ কৰে আৰু একে সময়তে এৰিষ্টটলৰ তৰ্কশাস্ত্ৰ বিষয়ক ৰচনাসমূহো তাৰ মূল ভাষাতেই পঢ়িবলৈ লয়। পৰৱৰ্তী বছৰটোত তেওঁ ৰাজনৈতিক অৰ্থনীতিৰ সৈতে পৰিচিত হয় আৰু দেউতাকৰ তত্ত্বাৱধানত আডাম স্মিথ তথা ডেভিদ ৰিকাৰ্ডোৰ ধাৰণাসমূহ অধ্যয়ন কৰে। ইয়াৰ জৰিয়তে তেওঁ অৱশেষত এই অৰ্থনীতিবিদসকলৰ 'উৎপাদনৰ কাৰক' সম্পৰ্কীয় ধ্ৰুপদী অৰ্থনৈতিক দৃষ্টিভংগীটো আয়ত্ত কৰিবলৈ সক্ষম হৈছিল। মিলে দৈনিক গ্ৰহণ কৰা অৰ্থনীতিৰ পাঠসমূহৰ ওপৰত প্ৰস্তুত কৰা লিখিত টোকা বা প্ৰতিবেদনসমূহৰ সহায়তেই ১৮২১ চনত তেওঁৰ পিতৃয়ে 'এলিমেন্টছ অৱ পলিটিকেল ইকনমি' (Elements of Political Economy) নামৰ গ্ৰন্থখন ৰচনা কৰিছিল। ডেভিদ ৰিকাৰ্ডোৰ অৰ্থনৈতিক ধাৰণাসমূহৰ প্ৰসাৰ ঘটোৱাৰ উদ্দেশ্যে ৰচিত এইখন এখন পাঠ্যপুথি আছিল, অৱশ্যে গ্ৰন্থখনে বিশেষ জনপ্ৰিয়তা লাভ কৰিবলৈ সক্ষম নহ'ল। <ref name="Rothbard2006">{{Cite book|last=Murray N. Rothbard|title=An Austrian Perspective on the History of Economic Thought|url=https://archive.org/details/bub_gb_MCcWhLmRo-cC|access-date=21 January 2011|year=2006|publisher=Ludwig von Mises Institute|isbn=978-0945466482|page=[https://archive.org/details/bub_gb_MCcWhLmRo-cC/page/n121 105]}}</ref> দেউতাকৰ এজন ঘনিষ্ঠ বন্ধু ৰিকাৰ্ডোৱে মিলক প্ৰায়ে নিজৰ ঘৰলৈ মাতি নিছিল আৰু দুয়ো একেলগে খোজ কাঢ়ি কাঢ়ি ৰাজনৈতিক অৰ্থনীতিৰ বিষয়ে আলোচনা কৰিছিল। চৈধ্য বছৰ বয়সত মিলে ফ্ৰান্সলৈ গৈ জেৰেমি বেন্থামৰ ভাতৃ ছাৰ চেমুৱেল বেন্থামৰ পৰিয়ালৰ সৈতে এবছৰ কাল অতিবাহিত কৰিছিল। সেই সময়ছোৱাত তেওঁ জৰ্জ এনচৰৰ সান্নিধ্যও লাভ কৰিছিল, যিজনে তেতিয়া থমাছ মালথাছৰ ৰাজনৈতিক অৰ্থনীতিৰ বিৰুদ্ধে তীব্ৰ সমালোচনা আৰু তৰ্কযুদ্ধ চলাই আছিল। <ref>{{Cite web|last=Ritchey|first=Rosemary|date=2009|title=Ensor, George {{!}} Dictionary of Irish Biography|url=https://www.dib.ie/biography/ensor-george-a2931|accessdate=2023-02-17|work=www.dib.ie|language=en|archivedate=23 September 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230923234855/https://www.dib.ie/biography/ensor-george-a2931}}</ref> <ref>{{Cite book|last=Mill|first1=John Stuart|url=https://oll-resources.s3.us-east-2.amazonaws.com/oll3/store/titles/260/Mill_0223-26_EBk_v6.0.pdf|title=The Collected Works of John Stuart Mill, Vol. XXVI – Journals and Debating Speeches, Part I [1820]|publisher=Routledge and Kegan Paul|year=1988|place=London|pages=53–58}}</ref> তাত দেখা পোৱা পাহাৰীয়া দৃশ্যৰাজিয়ে তেওঁৰ মনত পাহাৰীয়া প্ৰকৃতিৰ প্ৰতি এক আজীৱন অনুৰাগৰ সৃষ্টি কৰিছিল। ফৰাচীসকলৰ প্ৰাণৱন্ত আৰু আন্তৰিকতাপূৰ্ণ জীৱনশৈলীয়েও তেওঁৰ মনত গভীৰ সাঁচ বহুৱাইছিল। মণ্টপেলিয়াৰত থকা সময়ছোৱাত তেওঁ 'বিজ্ঞান অনুষদ'ত (Faculté des Sciences) ৰসায়ন বিজ্ঞান, প্ৰাণীবিজ্ঞান আৰু তৰ্কশাস্ত্ৰৰ শীতকালীন পাঠ্যক্ৰম গ্ৰহণ কৰাৰ লগতে উচ্চ গণিতৰো এটা পাঠ্যক্ৰম অধ্যয়ন কৰিছিল। ফ্ৰান্সলৈ অহা-যোৱা কৰাৰ পথত তেওঁ পেৰিছত দেউতাকৰ বন্ধু তথা বিখ্যাত অৰ্থনীতিবিদ জাঁ-বেপ্টিষ্ট ছে'ৰ (Jean-Baptiste Say) বাসগৃহত কেইদিনমানৰ বাবে আলহী হৈছিল। তাতেই তেওঁ 'লিবাৰেল পাৰ্টি'ৰ ভালেসংখ্যক নেতাৰ লগতে হেনৰি ছেন্ট-ছাইমনকে (Henri Saint-Simon) ধৰি পেৰিছৰ বহুকেইজন বিশিষ্ট ব্যক্তিক লগ পোৱাৰ সুযোগ লাভ কৰিছিল। কুৰি বছৰ বয়সত মিলে কেইবামাহো ধৰি তীব্ৰ মানসিক বিষাদৰ মাজেৰে দিন পাৰ কৰিছিল, আনকি তেওঁ আত্মহত্যাৰ কথাও চিন্তা কৰিছিল। নিজৰ আত্মজীৱনীৰ পঞ্চম অধ্যায়ৰ আৰম্ভণিতে উল্লেখ কৰা অনুসৰি, তেওঁ এবাৰ নিজকে প্ৰশ্ন কৰিছিল— তেওঁৰ জীৱনৰ একমাত্ৰ লক্ষ্য অৰ্থাৎ এখন ন্যায়ভিত্তিক সমাজ গঢ়ি তোলাৰ সপোনটো বাস্তৱায়িত হ'লে তেওঁ বাৰু সঁচাকৈয়ে সুখী হ'বনে? তেওঁৰ অন্তৰাত্মাই উত্তৰ দিছিল, "নহয়"। স্বাভাৱিকতেই ইয়াৰ পাছত, সেই লক্ষ্যপ্ৰাপ্তিৰ হকে অহৰহ সংগ্ৰাম কৰি থকাৰ মাজত তেওঁ যি আনন্দ পাইছিল, সেয়া একেবাৰে নোহোৱা হৈ পৰিছিল। অৱশেষত, উইলিয়াম ৱৰ্ডছৱৰ্থৰ কবিতাই তেওঁলৈ আশাৰ বতৰা কঢ়িয়াই আনিলে। এই কবিতাসমূহে তেওঁক গভীৰভাৱে উপলব্ধি কৰালে যে সৌন্দৰ্যই মানুহৰ মনত আনৰ প্ৰতি সহানুভূতি আৰু কৰুণাৰ জন্ম দিয়াৰ লগতে অন্তৰত প্ৰকৃত আনন্দ জগাই তোলে। <ref>{{Cite web|url=http://www.victorianweb.org/philosophy/mill/crisis.html|title=John Stuart Mill's Mental Breakdown, Victorian Unconversions, and Romantic Poetry|work=victorianweb.org|accessdate=17 April 2016|archivedate=9 June 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230609102441/https://www.victorianweb.org/philosophy/mill/crisis.html}}</ref> দুগুণ উৎসাহ আৰু নতুন শক্তিৰে তেওঁ পুনৰ এখন ন্যায়ভিত্তিক সমাজ গঢ়াৰ কামত মনোনিৱেশ কৰিলে, কিন্তু এইবাৰ তেওঁ কেৱল লক্ষ্যৰ পিছত দৌৰাৰ সলনি এই সংগ্ৰামৰ যাত্ৰাপথৰ প্ৰতিটো মুহূৰ্ত অধিক উপভোগ কৰিবলৈ লৈছিল। নিজৰ চিন্তাধাৰাত অহা এই পৰিৱৰ্তনক তেওঁ জীৱনৰ অন্যতম গুৰুত্বপূৰ্ণ এক মোৰ বুলি গণ্য কৰিছিল। প্ৰকৃততে, জীৱনত আনন্দ লাভৰ এই নতুন আৰু বহল দৃষ্টিভংগীটোৱেই পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ আৰু তেওঁৰ পিতৃৰ মাজত গঢ় লৈ উঠা বহুতো মতবিৰোধ বা পাৰ্থক্যৰ মূল কাৰণ হৈ পৰিছিল। ১৮৩০-ৰ দশকৰ প্ৰথমভাগত থমাছ কাৰ্লাইলে লণ্ডন ভ্ৰমণ কৰিবলৈ আহোঁতে মিলৰ সৈতে তেওঁৰ সাক্ষাৎ হৈছিল। অতি কম সময়ৰ ভিতৰতেই দুয়োৰে মাজত এক অন্তৰংগ বন্ধুত্ব গঢ়ি উঠাৰ লগতে নিয়মীয়াকৈ চিঠিপত্ৰৰো আদান-প্ৰদান হ'বলৈ ধৰিছিল। মিলে আনকি নিজৰ খৰচতেই কাৰ্লাইলৰ ৰচনাসমূহ ছপা কৰাৰ প্ৰস্তাৱ আগবঢ়াইছিল। তেওঁ কাৰ্লাইলক তেওঁৰ বিখ্যাত গ্ৰন্থ 'ফ্ৰেন্স ৰিভল্যুশ্বন' (French Revolution) লিখিবলৈ উৎসাহিত কৰাই নহয়, বৰং ইয়াৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় সমলসমূহো যোগান ধৰিছিল। ১৮৩৫ চনৰ মাৰ্চ মাহৰ কথা। গ্ৰন্থখনৰ প্ৰথম খণ্ডটো লিখি শেষ কৰাৰ পাছত তাৰ পাণ্ডুলিপিটো মিলৰ হাততেই জমা ৰখা হৈছিল। কিন্তু মিলৰ ঘৰত কাম কৰা বনকৰা মহিলাগৰাকীয়ে অজানিতে সেইখনক জুই ধৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা কাগজ বুলি ভাবি পুৰি পেলালে। ফলত "তিনি-চাৰিখনমান কাগজৰ টুকুৰাৰ" বাহিৰে গোটেই পাণ্ডুলিপিটোৱেই জুইত জাহ গ'ল।<ref>{{Cite journal|last=Carlyle|first1=T.|title=TC to James Fraser|journal=The Carlyle Letters Online|date=7 March 1835|volume=8|issue=1|pages=66–70|doi=10.1215/lt-18350307-TC-JFR-01|doi_brokendate=12 July 2025}}</ref> এই অনাকাংক্ষিত ঘটনাত অত্যন্ত লজ্জিত আৰু মৰ্মাহত হৈ মিলে কাৰ্লাইলক ক্ষতিপূৰণ হিচাপে ২০০ পাউণ্ড (যিটো ২০২১ চনৰ হিচাপত প্ৰায় ১৭,৭৪২.১৬ পাউণ্ডৰ সমান) আগবঢ়াইছিল, যদিও কাৰ্লাইলে তাৰে মাত্ৰ ১০০ পাউণ্ডহে গ্ৰহণ কৰিছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত, অৰ্থাৎ ১৮৪০-ৰ দশকৰ ফালে দুয়োৰে মাজত দেখা দিয়া আদৰ্শগত মতানৈক্যৰ বাবে এই বন্ধুত্বৰ অন্ত পৰে। অৱশ্যে বন্ধুত্বৰ যতি পৰিলেও, মিলৰ পৰৱৰ্তী কালৰ চিন্তাধাৰাত কাৰ্লাইলৰ সেই প্ৰাৰম্ভিক প্ৰভাৱ বাৰুকৈয়ে প্ৰতিফলিত হৈছিল। <ref>{{Cite book|last=Baumgarten|first1=Murray|title=The Carlyle Encyclopedia|publisher=Fairleigh Dickinson University Press|year=2004|editor-last=Cumming|editor-first=Mark|place=Madison and Teaneck, NJ|pages=326|chapter=Mill, John Stuart|isbn=978-0838637920}}</ref> ১৮৪১ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত মিলে প্ৰথমবাৰৰ বাবে অগাষ্ট কঁটৰ সৈতে যোগাযোগ কৰিছিল। তেতিয়াৰে পৰাই 'প্ৰত্যক্ষবাদ' (positivism) আৰু সমাজবিজ্ঞানৰ প্ৰতিষ্ঠাপক কঁটৰ সৈতে মিলৰ চিঠি-পত্ৰৰ জৰিয়তে এক গভীৰ বন্ধুত্ব গঢ়ি উঠিছিল। অৱশ্যে কঁটৰ সেই 'সমাজবিজ্ঞান' আধুনিক সময়ৰ সমাজবিজ্ঞানৰ দৰে নাছিল, বৰং ই আছিল সেই বিজ্ঞানৰ এক প্ৰাৰম্ভিক দৰ্শনহে। কঁটৰ এই 'প্ৰত্যক্ষবাদ'ৰ দ্বাৰা অনুপ্ৰাণিত হৈয়েই মিলে অৱশেষত জেৰেমি বেন্থামৰ 'মনস্তাত্ত্বিক অহংকাৰবাদ' (psychological egoism) আৰু মানৱ প্ৰকৃতিৰ প্ৰতি থকা বেন্থামৰ শীতল তথা বিমূৰ্ত দৃষ্টিভংগীক একেবাৰেই প্ৰত্যাখ্যান কৰিছিল, যিহেতু বেন্থামৰ চিন্তা কেৱল আইন-কানুন আৰু ৰাজনীতিৰ মাজতেই সীমাবদ্ধ আছিল। ইয়াৰ পৰিৱৰ্তে মিলে কঁটৰ দৃষ্টিভংগীকহে অধিক আদৰি লৈছিল, যি আছিল মানৱ প্ৰকৃতিৰ প্ৰতি অধিক সামাজিক, ঐতিহাসিক তথ্যৰ ওপৰত আধাৰিত, আৰু মানৱ জীৱনৰ সকলো জটিলতাক সামৰি প্ৰতিজন ব্যক্তিক গুৰুত্ব দিয়া এক বহল দৃষ্টিভংগী। এজন 'ননকনফৰ্মিষ্ট' (প্ৰচলিত ধৰ্মীয় মতৰ বিৰোধী) হিচাপে মিলে 'চাৰ্চ অৱ ইংলেণ্ড'ৰ ৩৯ টা অনুচ্ছেদৰ (Thirty-Nine Articles) প্ৰতি সন্মতি জনাবলৈ একেবাৰেই অস্বীকাৰ কৰিছিল। আৰু ঠিক এই কাৰণতেই তেওঁ অক্সফৰ্ড বা কেমব্ৰিজ বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰাৰ যোগ্যতা লাভ কৰা নাছিল। ইয়াৰ পৰিৱৰ্তে, তেওঁ পিতৃৰ পদাংক অনুসৰণ কৰি 'ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানী'ত কৰ্মজীৱন আৰম্ভ কৰে। লগতে, 'ইউনিভাৰ্চিটি কলেজ লণ্ডন'লৈ গৈ আইনশাস্ত্ৰৰ (Jurisprudence) প্ৰথমগৰাকী অধ্যাপক জন অষ্টিনৰ বক্তৃতাসমূহো নিয়মীয়াকৈ শ্ৰৱণ কৰিবলৈ লয়। <ref>{{Cite web|url=https://collections.library.cornell.edu/moa_new/index.html?c=nwng&cc=nwng&idno=nwng0033-4&node=nwng0033-4:1&frm=frameset&view=image&seq=623|title=Cornell University Library Making of America Collection|work=collections.library.cornell.edu}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত, অৰ্থাৎ ১৮৫৬ চনত তেওঁক 'আমেৰিকান একাডেমী অৱ আৰ্টছ এণ্ড চাইন্সেছ'ৰ (American Academy of Arts and Sciences) এগৰাকী সন্মানীয় বিদেশী সদস্য হিচাপে নিৰ্বাচিত কৰা হৈছিল।<ref name="AAAS">{{Cite web|title=Book of Members, 1780–2010: Chapter M|url=http://www.amacad.org/publications/BookofMembers/ChapterM.pdf|publisher=American Academy of Arts and Sciences|accessdate=15 April 2011|archivedate=9 November 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131109123554/http://www.amacad.org/publications/BookofMembers/ChapterM.pdf}}</ref> ১৮২৩ চনত মাত্ৰ ১৭ বছৰ বয়সতেই মিলে 'ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানী'ত এজন ঔপনিৱেশিক প্ৰশাসক হিচাপে নিজৰ কৰ্মজীৱন আৰম্ভ কৰিছিল আৰু তেওঁৰ এই কাৰ্যকাল ১৮৫৮ চনলৈকে চলিছিল।উল্লেখযোগ্য যে, এই ১৮৫৮ চনতেই ভাৰতত থকা কোম্পানীৰ সকলো ভূখণ্ড ব্ৰিটিছ ৰাজমুকুটে পোনপটীয়াকৈ নিজৰ অধীনলৈ নিছিল, যাৰ জৰিয়তে ভাৰতবৰ্ষৰ ওপৰত ব্ৰিটিছ চৰকাৰৰ প্ৰত্যক্ষ শাসন ব্যৱস্থা প্ৰতিষ্ঠা হৈছিল। ১৮৩৬ চনত তেওঁ কোম্পানীৰ ৰাজনৈতিক বিভাগলৈ পদোন্নতি লাভ কৰে। তাত তেওঁ দেশীয় ৰাজ্যসমূহৰ সৈতে কোম্পানীৰ সম্পৰ্কৰ বিষয়ে হোৱা চিঠি-পত্ৰৰ আদান-প্ৰদানৰ দায়িত্বত আছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত, ১৮৫৬ চনত তেওঁক 'এক্জামিনাৰ অৱ ইণ্ডিয়ান কৰেছপণ্ডেঞ্চ' (Examiner of Indian Correspondence) পদলৈ উন্নীত কৰা হয়। তেওঁৰ 'অন লিবাৰ্টি' (On Liberty), 'এ ফিউ ৱৰ্ডছ অন নন-ইণ্টাৰভেনচন' (A Few Words on Non-Intervention) আদি গ্ৰন্থ তথা অন্যান্য ৰচনাসমূহত তেওঁ এইদৰে মত প্ৰকাশ কৰিছিল যে, "অসভ্য জাতিৰ প্ৰতি কৰা যিকোনো আচৰণক আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় আইনৰ উলংঘন বুলি আখ্যা দিয়া কাৰ্যই কেৱল এয়াই প্ৰমাণ কৰে যে তেনেকৈ কোৱা মানুহজনে বিষয়টোৰ ওপৰত কেতিয়াও গমি চোৱাই নাই।" <ref>{{Cite journal|last=Klausen|first1=Jimmy Casas|title=Violence and Epistemology: J.S. Mill's Indians after the 'Mutiny'|journal=Political Research Quarterly|date=March 2016|volume=69|issue=1|pages=96–107|doi=10.1177/1065912915623379}}</ref> (অৱশ্যে, লগে লগে মিলে এই কথাও যোগ দিছিল যে, "ই অতি সহজেই নৈতিকতাৰ মহান নীতিসমূহৰ এক উলংঘন হ'ব পাৰে।") মিলৰ মতে, ভাৰতবৰ্ষৰ দৰে দেশসমূহৰ দৃষ্টিভংগী এসময়ত যথেষ্ট প্ৰগতিশীল আছিল যদিও, কালক্ৰমত সেইবোৰৰ বিকাশ আৰু উন্নয়ন একেবাৰে স্থবিৰ হৈ পৰিছিল। সেয়েহে, তেওঁ মত পোষণ কৰিছিল যে এনে অঞ্চলসমূহক এক প্ৰকাৰৰ "কল্যাণকামী স্বৈৰাচাৰ"ৰ (benevolent despotism) জৰিয়তে শাসন কৰা উচিত... "চৰ্ত এটাই যে ইয়াৰ অন্তিম লক্ষ্য কেৱলমাত্ৰ সেই ঠাইখনৰ উন্নতি সাধন কৰাহে হ'ব লাগিব।" <ref>{{Cite journal|last=Harris|first1=Abram L.|title=John Stuart Mill: Servant of the East India Company|journal=The Canadian Journal of Economics and Political Science|date=1964|volume=30|issue=2|pages=185–202|doi=10.2307/139555|jstor=139555}}</ref> যেতিয়া ব্ৰিটিছ ৰাজমুকুটে (Crown) ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ অধীনত থকা ভূখণ্ডসমূহৰ প্ৰত্যক্ষ শাসনভাৰ নিজৰ হাতলৈ নিয়াৰ প্ৰস্তাৱ আগবঢ়াইছিল, তেতিয়া কোম্পানীৰ শাসন ব্যৱস্থাক ৰক্ষা কৰি যুক্তি দৰ্শোৱাৰ দায়িত্ব মিলৰ ওপৰত ন্যস্ত কৰা হৈছিল। এই দায়িত্ব পালন কৰিবলৈ গৈয়েই তেওঁ অন্যান্য ভালেমান আৱেদন-পত্ৰৰ লগতে 'মেম'ৰেণ্ডাম অন দ্য ইমপ্ৰুভমেন্টছ ইন দ্য এডমিনিষ্ট্ৰেচন অৱ ইণ্ডিয়া ডিউৰিং দ্য লাষ্ট থাৰ্টি ইয়েৰছ' (Memorandum on the Improvements in the Administration of India during the Last Thirty Years) নামৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ স্মাৰকপত্ৰখনো ৰচনা কৰিছিল। <ref name=":0">{{Cite journal|last=Lal|first1=Vinay|authorlink1=Vinay Lal|date=1998|title='John Stuart Mill and India', a review-article|journal=New Quest|volume=54|issue=1|pages=54–64}}</ref> ভাৰতৰ নতুন 'ছেক্ৰেটেৰী অৱ ষ্টেট'ক (Secretary of State) পৰামৰ্শ দিবৰ বাবে গঠন কৰা 'কাউন্সিল অৱ ইণ্ডিয়া'ত (Council of India) তেওঁক এখন আসন যাচা হৈছিল। পিছে, ভাৰতৰ বাবে প্ৰৱৰ্তন কৰা এই নতুন প্ৰশাসনীয় ব্যৱস্থাটোৰ প্ৰতি নিজৰ অসন্তুষ্টি আৰু বিৰোধিতা প্ৰকাশ কৰি তেওঁ সেই প্ৰস্তাৱ প্ৰত্যাখ্যান কৰিলে।<ref name=":0" /> ২১ বছৰীয়া এক অন্তৰংগ বন্ধুত্বৰ পাছত ১৮৫১ চনৰ ২১ এপ্ৰিলত মিলে হেৰিয়েট টেইলৰৰ সৈতে বিবাহপাশত আৱদ্ধ হয়। তেওঁলোকৰ প্ৰথম সাক্ষাৎ হোৱাৰ সময়ত টেইলৰ এগৰাকী বিবাহিতা মহিলা আছিল। ১৮৪৯ চনত টেইলৰৰ প্ৰথম স্বামীৰ মৃত্যুৰ আগলৈকে দুয়োৰে মাজত এক ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্ক আছিল যদিও, সাধাৰণতে এই সম্পৰ্ক সম্পূৰ্ণ নিষ্কলুষ বা পৱিত্ৰ আছিল বুলিয়েই বিশ্বাস কৰা হয়। স্বামীৰ মৃত্যুৰ পাছত দুবছৰমান অপেক্ষা কৰি অৱশেষত ১৮৫১ চনত তেওঁলোক বিবাহপাশত আৱদ্ধ হয়। বিবাহৰ ঠিক পাছতেই মিলে এক বিশেষ ঘোষণাৰ জৰিয়তে ভিক্টোৰিয়ান আইন অনুসৰি স্বামী হিচাপে পত্নীৰ ওপৰত লাভ কৰা সকলো ধৰণৰ অধিকাৰ ত্যাগ কৰাৰ কথা প্ৰকাশ কৰিছিল। নাৰীবাদী অৰ্থনৈতিক চিন্তাধাৰাৰ ক্ষেত্ৰত জন ষ্টুৱাৰ্ট মিল আৰু হেৰিয়েট টেইলৰ মিলক প্ৰতিষ্ঠাপক ব্যক্তি হিচাপে গণ্য কৰা হয়। তেওঁলোকৰ যুটীয়া ৰচনাৱলী, বিশেষকৈ 'দ্য ছাবজেকচন অৱ ৱিমেন' (১৮৬৯) আৰু টেইলৰ মিলৰ 'দ্য এনফ্ৰেন্সাইজমেন্ট অৱ ৱিমেন' (১৮৫১) গ্ৰন্থত তেওঁলোকে যুক্তি দৰ্শাইছিল যে লিংগ বৈষম্য কেৱল এক নৈতিক অবিচাৰেই নহয়, বৰং ই এক অৰ্থনৈতিক অদক্ষতাও (Hansson, 2022; McCabe, 2021)। নাৰীক অৱদমিত কৰি ৰখা ধ্ৰুপদী অৰ্থনৈতিক ধাৰণাসমূহক কঠোৰভাৱে প্ৰত্যাখ্যান কৰি তেওঁলোকে আইনী সংস্কাৰ, শিক্ষাৰ অধিকাৰ আৰু নাৰীৰ স্বতন্ত্ৰতা বা স্বায়ত্তশাসনৰ হকে মাত মাতিছিল। তেওঁলোকৰ এই চিন্তাধাৰাই পৰৱৰ্তী সময়ত আধুনিক নাৰীবাদী অৰ্থনীতিবিদসকলৰ বাবে এক শক্তিশালী ভেটি গঢ়ি তুলিছিল, যিসকলে বৰ্তমান সময়ত পাৰিশ্ৰমিকবিহীন শ্ৰম, লিংগভিত্তিক মজুৰিৰ ব্যৱধান আৰু গাঁথনিগত নিপীড়নৰ তীব্ৰ সমালোচনা কৰে (Munte & Monica, 2023; Knüfer, 2023)। টেইলৰ মিলৰ একেশ্বৰবাদী (Unitarian) আৰু যুক্তিবাদী দৃষ্টিভংগীয়ে এই সমালোচনাক অধিক সমৃদ্ধ কৰিছিল। আনকি, শেহতীয়া শৈলীমিতীয় (stylometric) প্ৰমাণসমূহৰ পৰাও মিলৰ ৰচনাসমূহত টেইলৰৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অৱদান থকাৰ কথাটো স্পষ্টভাৱে প্ৰতিফলিত হৈছে (Schmidt-Petri et al., 2021)। বৰ্তমানৰ ডিজিটেল পুঁজিবাদ, শুশ্ৰূষা-কৰ্ম (care work) আৰু প্ৰজনন অধিকাৰ সম্পৰ্কীয় বিতৰ্কসমূহতো তেওঁলোকৰ সেই যুক্তিসমূহ সমানেই প্ৰাসংগিক হৈ আছে। এইবোৰে লিংগ, শ্ৰম আৰু স্বতন্ত্ৰতাৰ পাৰস্পৰিক সম্পৰ্কৰ মাজেৰে অৰ্থনৈতিক ন্যায়ক মূল্যায়ন কৰাৰ এক নিৰ্দিষ্ট দৃষ্টিভংগী প্ৰদান কৰে (Hampton, 2021; Smajdor, 2021)। নিজৰ যোগ্যতাৰে প্ৰতিষ্ঠিত হেৰিয়েট টেইলৰে বন্ধুত্ব আৰু বিবাহ, দুয়োটা সময়তেই মিলৰ ৰচনা আৰু চিন্তাধাৰাৰ ওপৰত এক গভীৰ প্ৰভাৱ পেলাইছিল। টেইলৰৰ সৈতে থকা তেওঁৰ সম্পৰ্কই নাৰী অধিকাৰৰ প্ৰতি মিলৰ সমৰ্থনক অধিক সুদৃঢ় কৰি তুলিছিল। তেওঁ কৈছিল যে ঘৰুৱা হিংসাৰ বিৰুদ্ধে আৰু নাৰী অধিকাৰৰ সপক্ষে গ্ৰহণ কৰা স্থিতিৰ ক্ষেত্ৰত তেওঁ "প্ৰধানকৈ নিজৰ পত্নীৰ এজন লিপিকাৰ (amanuensis)" হে আছিল মাত্ৰ।তেওঁ পত্নীৰ মনটো বা মেধাক এক "নিখুঁত আহিলা" বুলি আখ্যা দিছিল আৰু কৈছিল যে "লেখকৰ (অৰ্থাৎ মিলৰ নিজৰ) চিনাকি সকলো ব্যক্তিৰ ভিতৰতেই তেওঁ আছিল সৰ্বাধিক অৰ্হতাসম্পন্ন"। তেওঁৰ বিখ্যাত গ্ৰন্থ 'অন লিবাৰ্টি'ৰ (On Liberty) চূড়ান্ত সংশোধনীৰ ক্ষেত্ৰতো মিলে পত্নীৰ প্ৰভাৱৰ কথা স্বীকাৰ কৰিছে। এই গ্ৰন্থখন টেইলৰৰ মৃত্যুৰ কিছু সময়ৰ পাছতেই প্ৰকাশ পাইছিল। মিলৰ সৈতে বিবাহপাশত আৱদ্ধ হোৱাৰ মাত্ৰ সাত বছৰৰ পাছতেই, অৰ্থাৎ ১৮৫৮ চনত হাওঁফাওঁৰ গুৰুতৰ সংক্ৰমণ বা শ্বাসৰুদ্ধতাত (severe lung congestion) আক্ৰান্ত হৈ টেইলৰৰ মৃত্যু হয়। ১৮৬৫ চনৰ পৰা ১৮৬৮ চনলৈকে মিলে 'ছেইন্ট এণ্ড্ৰিউজ বিশ্ববিদ্যালয়'ৰ (University of St Andrews) 'লৰ্ড ৰেক্টৰ' (Lord Rector) হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল। ১৮৬৭ চনৰ ১ ফেব্ৰুৱাৰীত বিশ্ববিদ্যালয়ত প্ৰদান কৰা তেওঁৰ উদ্বোধনী ভাষণত তেওঁ বৰ্তমানৰ সেই অতি জনপ্ৰিয় (কিন্তু প্ৰায়ে ভুলকৈ আন ব্যক্তিৰ নামত আৰোপ কৰা) মন্তব্যটো কৰিছিল যে, "অসাধু লোকসকলৰ উদ্দেশ্য সিদ্ধিৰ বাবে ইমানেই যথেষ্ট যে, ভাল মানুহবোৰে একো নকৰাকৈ যেন কেৱল নীৰৱ দৰ্শক হৈ চাই থাকে।" মিলে যে তেওঁৰ ভাষণত সেই বাক্যটো অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছিল, সেয়া এক ঐতিহাসিক সত্য। কিন্তু ইয়াৰ অৰ্থ কোনোমতেই এয়া নহয় যে বাক্যটোৱে তেওঁৰ এক সম্পূৰ্ণ মৌলিক ধাৰণা বা অন্তৰ্দৃষ্টি প্ৰকাশ কৰিছিল। সেই একে সময়ছোৱাতে, অৰ্থাৎ ১৮৬৫ চনৰ পৰা ১৮৬৮ চনলৈকে তেওঁ 'চিটি অৱ ৱেষ্টমিনষ্টাৰ'ৰ (City of Westminster) সংসদৰ সদস্য (MP) হিচাপেও কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল। তেওঁ 'লিবাৰেল পাৰ্টি'ৰ হৈ প্ৰতিনিধিত্ব কৰিছিল। এজন সাংসদ হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰা সময়ছোৱাত, মিলে আয়াৰলেণ্ডৰ ওপৰত থকা বোজাসমূহ লাঘৱ কৰাৰ সপক্ষে মাত মাতিছিল। ১৮৬৬ চনত, সংসদৰ ইতিহাসত হেনৰি হাণ্টৰ পাছত মহিলাৰ ভোটাধিকাৰৰ দাবী উত্থাপন কৰা তেওঁ দ্বিতীয়গৰাকী ব্যক্তিত পৰিণত হয় আৰু পৰৱৰ্তী বিতৰ্কসমূহত তেওঁ নিজৰ এই স্থিতিক প্ৰবলভাৱে ৰক্ষা তথা সমৰ্থন কৰিছিল। ইয়াৰ লগতে তেওঁ শ্ৰমিক সংঘ (labour unions) আৰু কৃষি সমবায়ৰ (farm cooperatives) দৰে সামাজিক সংস্কাৰসমূহৰো এজন শক্তিশালী প্ৰবক্তা হৈ পৰিছিল। তেওঁৰ 'কন্সিডাৰেচনছ অন ৰিপ্ৰেজেন্টেটিভ গভৰ্নমেণ্ট' (Considerations on Representative Government) গ্ৰন্থখনত তেওঁ সংসদ আৰু নিৰ্বাচনী ব্যৱস্থাৰ বিভিন্ন সংস্কাৰৰ আহ্বান জনাইছিল, যাৰ ভিতৰত বিশেষকৈ সমানুপাতিক প্ৰতিনিধিত্ব (proportional representation), একক হস্তান্তৰযোগ্য ভোট (single transferable vote), আৰু ভোটাধিকাৰৰ সম্প্ৰসাৰণ (extension of suffrage) অন্যতম আছিল। ১৮৬৮ চনৰ এপ্ৰিল মাহত, 'হাউছ অৱ কমন্স'ৰ এখন বিতৰ্কত তেওঁ জঘন্য হত্যাকাণ্ডৰ (aggravated murder) দৰে অপৰাধৰ বাবে মৃত্যুদণ্ড বাহাল ৰখাৰ সপক্ষে মত প্ৰকাশ কৰিছিল; তেওঁ মৃত্যুদণ্ড বিলুপ্ত কৰা কাৰ্য্যক "দেশৰ সাধাৰণ মানুহৰ মনত সৃষ্টি হোৱা এক প্ৰকাৰৰ দুৰ্বলতা বা কাপুৰুষতা" ("an effeminacy in the general mind of the country") বুলি আখ্যা দিছিল। (কোৱা হয় ১৮৬৮ চনত যেতিয়া তেওঁৰ প্ৰথম কাৰ্যকাল শেষ হৈছিল, তেতিয়া তেওঁৰ স্বাধীন মনোভাৱৰ বাবে কোনো দলে তেওঁক মনোনীত কৰা নাছিল। <ref>{{Cite book|title=Report of meeting on Proportional representation or effective voting (1894)|place=|pages=25}}</ref> ) ১৮৬৭ চনত তেওঁ আমেৰিকান ফিল'চফিকেল ছ'চাইটিৰ সদস্য হিচাপে নিৰ্বাচিত হয় <ref>{{Cite web|title=APS Member History|url=https://search.amphilsoc.org/memhist/search?creator=&title=&subject=&subdiv=&mem=&year=1867&year-max=1867&dead=&keyword=&smode=advanced|accessdate=2021-04-21|work=search.amphilsoc.org|archivedate=26 March 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230326030206/https://search.amphilsoc.org/memhist/search?creator=&title=&subject=&subdiv=&mem=&year=1867&year-max=1867&dead=&keyword=&smode=advanced}}</ref> তেওঁ দাৰ্শনিক [[বাৰ্ট্ৰেণ্ড ৰাছেল|বাৰ্ট্ৰেণ্ড ৰাছেলৰ]] গডফাদাৰ আছিল ৷ <ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/1996/12/06/books/more-adept-with-concepts-than-people.html|title=More Adept With Concepts Than People|newspaper=[[The New York Times]]|date=1996-12-06|access-date=2022-03-19}}</ref> ধৰ্মীয় দৃষ্টিভংগীৰ ক্ষেত্ৰত মিল এজন অজ্ঞেয়বাদী (agnostic) আৰু সংশয়বাদী (sceptic) আছিল। অৱশ্যে, ঈশ্বৰৰ অস্তিত্বৰ প্ৰশ্নটোৰ সঠিক উত্তৰ প্ৰমাণ কৰাৰ প্ৰসংগত মিলে বিশ্বাস কৰিছিল যে ই 'এক অতি সম্ভাৱ্য প্ৰকল্প' (a very probable hypothesis)। তেওঁ লগতে এই কথাও স্বীকাৰ কৰিছিল যে কেৱল আশাৰ আধাৰত বা সামগ্ৰিকভাৱে জীৱনৰ প্ৰকৃত অৰ্থ বিচাৰি উলিওৱাৰ প্ৰচেষ্টাৰ ফলস্বৰূপে ঈশ্বৰৰ প্ৰতি বিশ্বাস ৰখাটো সম্পূৰ্ণ যুক্তিসংগত আৰু বৈধ। <ref>{{Cite journal|date=28 March 1885|title=Editorial Notes|url=https://books.google.com/books?id=mbxCAAAAYAAJ&pg=PA203|journal=[[Secular Review]]|volume=16|page=203|quote=It has always seemed to us that this is one of the instances in which Mill approached, out of deference to conventional opinion, as near to the borderland of [[Immanuel Kant|Cant]] as he well could without compromising his pride of place as a recognised thinker and sceptic.|number=13}}</ref> <ref>{{Cite book|title=John Stuart Mill and the Religion of Humanity|year=2002|publisher=University of Missouri Press|isbn=978-0826263278|page=65|last=Linda C. Raeder|chapter=Spirit of the Age|quote=Comte welcomed the prospect of being attacked publicly for his irreligion, he said, as this would permit him to clarify the nonatheistic nature of his and Mill's "atheism".}}</ref> <ref>{{Cite book|last=Larsen|first1=Timothy|author-link=Timothy Larsen|url=https://books.google.com/books?id=EP9eDwAAQBAJ&pg=PA15|title=John Stuart Mill: A Secular Life|publisher=[[Oxford University Press]]|year=2018|isbn=978-0198753155|page=14|quote=A letter John wrote from Forde Abbey when he was eight years old casually mentions in his general report of his activities that he too had been to Thorncombe parish church, so even when Bentham had home-field advantage, the boy was still receiving a Christian spiritual formation. Indeed, Mill occasionally attended Christian worship services during his teen years and thereafter for the rest of his life.}}</ref> <ref>{{Cite web|title=A surprisingly religious John Stuart Mill|url=https://blog.oup.com/2018/12/surprisingly-religious-john-stuart-mill/|last=Larsen|first=Timothy|authorlink=Timothy Larsen|quote=TL: Mill decided that strictly in terms of proof the right answer to that question of God's existence is that it is 'a very probable hypothesis.' He also thought it was perfectly rational and legitimate to believe in God as an act of hope or as the result of one's efforts to discern the meaning of life as a whole.|date=7 December 2018|accessdate=12 March 2019|archivedate=3 February 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210203135200/https://blog.oup.com/2018/12/surprisingly-religious-john-stuart-mill/}}</ref> তেওঁৰ সময়ৰ আন দাৰ্শনিকসকলৰ দৰে মিলৰো উদ্ভিদ বিজ্ঞানৰ প্ৰতি আগ্ৰহ আছিল। <ref name="flannery1">{{Cite web|url=https://herbariumworld.wordpress.com/2020/10/12/other-callings-philosophers/|title=Other Callings: Philosophers|last=Flannery|first=Maura|date=12 October 2020|work=Herbarium World|publisher=Wordpress|accessdate=22 November 2024|quote=Probably the most long-term collector among philosophers was John Stuart Mill, who was interested in botany throughout his life in part because he saw the hierarchical classification of living things as a model for ordering many aspects of human affairs such as law.}}</ref> <ref name="flannery2">{{Cite book|last=Flannery|first1=Maura|date=2023|title=In the Herbarium: The Hidden World of Collecting and Preserving Plants|place=United States of America|publisher=Yale University Press|page=144|isbn=978-0300247916}}</ref> বিশ্বাস কৰা হয় যে, ফ্ৰান্সৰ আভিগননত অৱস্থিত '''<nowiki/>'মিউজিয়াম ৰিকুৱেন'ত''' (Museum Requien) তেওঁৰ প্ৰায় ১,০০০ নমুনা সংৰক্ষিত হৈ আছে। ইয়াৰ লগতে, মিলৰ মৃত্যুৰ পাছত তেওঁৰ সতীয়া কন্যা হেলেন টেইলৰে '''<nowiki/>'কিউ হাৰ্বেৰিয়াম'লৈ''' (Kew Herbarium) তেওঁৰ সংগ্ৰহৰ কিছুমান নমুনা দান কৰিছিল। <ref name="encounter">{{Cite journal|last=Curtis|first1=Simon|date=1988|title=The philosopher's flowers: John Stuart Mill as botanist|journal=[[Encounter (magazine)|Encounter]]|volume=80|issue=2|pages=2–33}}</ref> দক্ষিণ গোলাৰ্ধত অষ্ট্ৰেলিয়াৰ ৰয়েল বটানিক গাৰ্ডেন ভিক্টোৰিয়াত থকা নেচনেল হাৰ্বেৰিয়াম অৱ ভিক্টোৰিয়াতো নমুনা পোৱা যায়। <ref name="Bionomia">{{Cite web|url=https://bionomia.net/Q50020/deposited-at|title=John Stuart Mill: Specimens collected|work=Bionomia|accessdate=15 November 2024}}</ref> ১৮৭৩ চনৰ ৭ মে' তাৰিখে ৬৬ বছৰ বয়সত আভিগননত 'এৰিচিপেলাছ' (erysipelas) নামৰ ৰোগত আক্ৰান্ত হৈ মিলৰ মৃত্যু হয়। সেই ঠাইতে তেওঁৰ মৃতদেহটো তেওঁৰ পত্নীৰ সমাধিৰ কাষত সমাধিস্থ কৰা হৈছিল। তেওঁ নিজৰ সকলো সা-সম্পত্তি সতীয়া কন্যা হেলেন টেইলৰৰ নামত উইল কৰি থৈ গৈছিল আৰু লগতে তেওঁক নিজৰ সাহিত্যিক কৰ্মৰাজিৰ তত্ত্বাৱধায়ক হিচাপে নিযুক্ত কৰিছিল। <ref>{{Cite news|title=Characteristic Will of John Stuart Mill|url=https://timesmachine.nytimes.com/timesmachine/1873/09/14/79046949.html?pageNumber=3|access-date=2025-03-15|newspaper=The New York Times|language=en}}</ref> == তথ্যসূত্ৰ == [[শ্ৰেণী:Webarchive template wayback links]] [[শ্ৰেণী:Articles with hCards]] [[শ্ৰেণী:অপৰ্যালোচিত অনুবাদসহ পৃষ্ঠা]] <references /> [[শ্ৰেণী:দাৰ্শনিক]] [[শ্ৰেণী:সাহিত্যিক]] r7a0cugihynj7hahd84bmpw6im7xetw 612407 612406 2026-06-15T11:38:35Z ৰঞ্জন ভূঞা 9637 612407 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=জন ষ্টুৱাৰ্ট মিল|image=John-stuart-mill ২.jpg|caption=মিলৰ প্ৰতিচ্ছবি|nationality=ইংৰাজ|notable works=১. On Liberty|birth_date=২০ মে, ১৮০৬|death_date=৭ মে, ১৮৭৩}}   '''জন ষ্টুৱাৰ্ট মিল''' (ইংৰাজীঃ John Stuart Mill; 20 মে '1806-7 মে' 1873) এজন ইংৰাজ [[দৰ্শন|দাৰ্শনিক]], ৰাজনৈতিক অৰ্থনীতিবিদ, ৰাজনীতিবিদ আৰু অসামৰিক সেৱাৰ বিষয়া আছিল। [[উদাৰনৈতিকতাবাদ|উদাৰতাবাদ]] আৰু সামাজিক উদাৰতাবাদৰ ইতিহাসৰ অন্যতম প্ৰভাৱশালী চিন্তাবিদ হিচাপে তেওঁ সামাজিক তত্ত্ব, ৰাজনৈতিক তত্ত্ব আৰু ৰাজনৈতিক অৰ্থনীতিলৈ ব্যাপক অৱদান আগবঢ়াইছিল।<ref>{{Cite web|title=Utilitarianism and the New Liberalism {{!}} History of ideas and intellectual history|url=https://www.cambridge.org/us/academic/subjects/history/history-ideas-and-intellectual-history/utilitarianism-and-new-liberalism,%20https://www.cambridge.org/us/academic/subjects/history/history-ideas-and-intellectual-history|accessdate=29 September 2022|work=Cambridge University Press|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|last=Brink|first1=David O.|year=2013|title=Mill's Progressive Principles|chapter=Liberalism, utilitarianism, and rights|pages=214–233|chapter-url=https://academic.oup.com/book/12215/chapter/161685296|language=en|doi=10.1093/acprof:oso/9780199672141.003.0009|isbn=978-0199672141|access-date=30 September 2022|archivedate=17 January 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230117052049/https://academic.oup.com/book/12215/chapter-abstract/161685296?redirectedFrom=fulltext}}</ref> ''ষ্টেনফৰ্ড এনচাইক্লোপিডিয়া অৱ ফিলোচফি'' দ্বাৰা "ঊনবিংশ শতিকাৰ আটাইতকৈ প্ৰভাৱশালী ইংৰাজী ভাষী দাৰ্শনিক" বুলি অভিহিত কৰা মিলে সীমাহীন ৰাষ্ট্ৰ আৰু সামাজিক নিয়ন্ত্ৰণৰ বিৰুদ্ধে ব্যক্তিৰ স্বাধীনতাক এক ন্যায্যতা হিচাপে বিবেচনা কৰিছিল।<ref name=":1">{{Cite encyclopedia |title=John Stuart Mill |encyclopedia=The Stanford Encyclopedia of Philosophy |publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University |url=https://plato.stanford.edu/archives/sum2011/entries/mill/ |access-date=25 April 2026 |last=Brink |first=David |editor-last=Zalta |editor-first=Edward N. |edition=Summer 2011}}</ref><ref>{{Cite web|title=John Stuart Mill's ''On Liberty''|url=http://www.victorianweb.org/philosophy/mill/liberty.html|date=6 November 2000|publisher=victorianweb|accessdate=23 July 2009|quote=''On Liberty'' is a rational justification of the freedom of the individual in opposition to the claims of the state to impose unlimited control and is thus a defence of the rights of the individual against the state.|archivedate=27 January 2003|archiveurl=https://web.archive.org/web/20030127020006/http://www.victorianweb.org/philosophy/mill/liberty.html}}</ref> তেওঁ আনুপাতিক প্ৰতিনিধিত্ব, নাৰী মুক্তি, শ্ৰমিক সংগঠন আৰু কৃষি সমবায়ৰ বিকাশৰ দৰে ৰাজনৈতিক আৰু সামাজিক সংস্কাৰৰ পোষকতা কৰিছিল। কলম্বিয়া এনচাইক্ল'পিডিয়াত মিলক এনেদৰে বৰ্ণনা কৰা হৈছে যে তেওঁ মাজে-সময়ে "সমাজবাদৰ ওচৰ চাপিছিল, যিটো তত্ত্ব তেওঁৰ পূৰ্বসূৰীসকলৰ বাবে অতি বিতৃষ্ণাদায়ক আছিল।"<ref>{{Cite book|title=The Columbia Encyclopedia|publisher=Columbia University Press|year=2000|isbn=978-0787650155|editor-last=Lagassé|editor-first=Paul|edition=6th|place=New York, NY|pages=1842}}</ref> তেওঁৰ পূৰ্বসূৰী জেৰেমি বেন্থামে গঢ় দিয়া 'উপযোগিতাবাদ' নামৰ নৈতিক তত্ত্বটোৰ তেওঁ এজন প্ৰধান সমৰ্থক আছিল। বৈজ্ঞানিক পদ্ধতিৰ অধ্যয়ন আৰু গৱেষণাৰ ক্ষেত্ৰলৈকো তেওঁৰ উল্লেখনীয় অৱদান আছিল। পিছে এই বিষয়ত তেওঁৰ জ্ঞান মূলতঃ আনৰ লেখনিৰ ওপৰতেই নিৰ্ভৰশীল আছিল— বিশেষকৈ উইলিয়াম হোৱেল, জন হাৰ্ছেল আৰু অগাষ্ট কঁটৰ ৰচনাৰাজি, লগতে আলেকজেণ্ডাৰ বেইনে তেওঁৰ হৈ কৰা গৱেষণাৰ ওপৰত। আনকি হোৱেলৰ সৈতে তেওঁৰ লিখিত ৰূপত বিতৰ্কও চলিছিল।<ref name=":1">{{Cite encyclopedia |title=John Stuart Mill |encyclopedia=The Stanford Encyclopedia of Philosophy |publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University |url=https://plato.stanford.edu/archives/sum2011/entries/mill/ |access-date=25 April 2026 |last=Brink |first=David |editor-last=Zalta |editor-first=Edward N. |edition=Summer 2011}}</ref> লিবাৰেল পাৰ্টিৰ সদস্য তথা প্ৰাৰম্ভিক সময়ৰ অন্যতম নাৰীবাদী গ্ৰন্থ 'দ্য ছাবজেকচন অৱ ৱিমেন' (১৮৬৯)-ৰ সহ-লেখক আছিল মিল। আনকি, ১৮৩২ চনত হেনৰী হাণ্টৰ পাছতেই নাৰীৰ ভোটাধিকাৰৰ সপক্ষে মাত মতা তেওঁ আছিল সংসদৰ দ্বিতীয়জন সাংসদ।<ref>{{Cite web|url=https://www.parliament.uk/about/living-heritage/transformingsociety/electionsvoting/womenvote/parliamentary-collections/1866-suffrage-petition/the-first-petition/|title=Orator Hunt and the first suffrage petition 1832|work=UK Parliament|accessdate=6 January 2019|archivedate=20 January 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210120080322/https://www.parliament.uk/about/living-heritage/transformingsociety/electionsvoting/womenvote/parliamentary-collections/1866-suffrage-petition/the-first-petition/}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.parliament.uk/about/living-heritage/transformingsociety/electionsvoting/womenvote/parliamentary-collections/1866-suffrage-petition/john-stuart-mill/|title=John Stuart Mill and the 1866 petition|work=UK Parliament|accessdate=16 February 2017|archivedate=13 April 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200413123325/https://www.parliament.uk/about/living-heritage/transformingsociety/electionsvoting/womenvote/parliamentary-collections/1866-suffrage-petition/john-stuart-mill/}}</ref>১৮৫৯ চনত প্ৰকাশিত তেওঁৰ প্ৰবন্ধ 'অন লিবাৰ্টি'ত (On Liberty) দাঙি ধৰা ধাৰণাসমূহ আজিও বহুতো ৰাজনৈতিক চিন্তাধাৰাৰ মূল ভেটি হৈ আছে। আনকি, মিলৰ নিজৰ দলটোৰেই উত্তৰাধিকাৰী হিচাপে পৰিচিত 'লিবাৰেল ডেমক্ৰেট' দলৰ সভাপতিজনক তেওঁৰ পদবী আৰু দায়িত্বভাৰৰ প্ৰতীক হিচাপে এই গ্ৰন্থখনৰ এটি প্ৰতিলিপি অৰ্পণ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web|url=https://fivebooks.com/best-books/nick-clegg-favourite-books/#book-558|title=Nick Clegg on his Favourite Books|last=Books|first=Five|work=Five Books|accessdate=11 August 2025|quote=The tradition is that it is given to the president of the Liberal Democrats. The traditions of J. S. Mill are still handed down like some sort of totemic emblem of everything that we’re supposed to still believe in, even now. It’s extraordinary, given it was written in 1859.}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://fivebooks.com/book/on-liberty-by-john-stuart-mill/|title=On Liberty {{!}} Five Books Expert Reviews|last=Books|first=Five|work=Five Books|accessdate=11 August 2025|archivedate=24 March 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190324224348/https://fivebooks.com/book/on-liberty-by-john-stuart-mill/}}</ref> == জীৱনী == স্কটিছ দাৰ্শনিক, বুৰঞ্জীবিদ তথা অৰ্থনীতিবিদ জেমছ মিল আৰু হেৰিয়েট বেৰ'ৰ জ্যেষ্ঠ পুত্ৰ জন ষ্টুৱাৰ্ট মিলৰ জন্ম হৈছিল পেণ্টনভিলৰ ১৩ নং ৰডনি ষ্ট্ৰীটত। সেই সময়ত এই ঠাইখন ৰাজধানী চহৰখনৰ একেবাৰে দাঁতিকাষৰীয়া অঞ্চল আছিল যদিও বৰ্তমান ই মধ্য লণ্ডনৰ অন্তৰ্গত। দেউতাকৰ তত্ত্বাৱধানতেই জন ষ্টুৱাৰ্টে শিক্ষা গ্ৰহণ কৰিছিল, য'ত জেৰেমি বেন্থাম আৰু ফ্ৰান্সিছ প্লেচে পৰামৰ্শ আৰু সহযোগিতা আগবঢ়াইছিল। উল্লেখযোগ্য যে, দেউতাক জেমছ মিলে এসময়ত বেন্থামৰ হৈ নেপথ্যৰ লেখক (ঘ'ষ্টৰাইটাৰ) হিচাপেও কাম কৰিছিল। <ref>{{Cite book|last=Hamblin|first1=Charles L.|title=Fallacies|year=1970|publisher=Menthuen & Co Ltd|edition=1st|place=London, England|page=175}}</ref> তেওঁক অতি কঠোৰ নীতি-নিয়ম আৰু অনুশাসনৰ মাজেৰে ডাঙৰ-দীঘল কৰা হৈছিল। আনকি, নিজৰ ভাই-ভনীৰ বাহিৰে সমবয়সীয়া আন ল'ৰা-ছোৱালীৰ লগত মিলা-মিছা কৰাৰ পৰাও তেওঁক ইচ্ছাকৃতভাৱে দূৰত ৰখা হৈছিল। তেওঁৰ পিতৃ আছিল বেন্থামৰ অনুগামী আৰু 'অনুষঙ্গবাদ'ৰ (associationism) সমৰ্থক। পিতৃৰ এটা স্পষ্ট লক্ষ্য আছিল— পুত্ৰক এনে এক অসাধাৰণ মেধাৱী ৰূপত গঢ়ি তোলা, যিয়ে তেওঁ আৰু বেন্থামৰ মৃত্যুৰ পাছতো উপযোগিতাবাদৰ ধাৰণা আৰু ইয়াৰ প্ৰসাৰৰ কাম অবিৰতভাৱে আগুৱাই নিব পাৰে।<ref>{{Cite book|last=Halevy|first1=Elie|title=The Growth of Philosophic Radicalism|year=1966|publisher=Beacon Press|isbn=978-0191010200|pages=282–284}}</ref> শৈশৱৰে পৰাই মিল আছিল অসাধাৰণ মেধাৰ অধিকাৰী। নিজৰ আত্মজীৱনীত তেওঁ শিক্ষাগ্ৰহণৰ দিনবোৰৰ কথা বৰ্ণনা কৰি গৈছে। মাত্ৰ তিনি বছৰ বয়সতেই তেওঁক গ্ৰীক ভাষাৰ শিক্ষা দিয়া হৈছিল। <ref name="digital.library.cornell.edu">{{Cite web|url=https://collections.library.cornell.edu/moa_new/index.html?c=nwng;cc=nwng;rgn=full+text;idno=nwng0033-4;didno=nwng0033-4;view=image;seq=620;node=nwng0033-4:1;page=root;size=s;frm=frameset|title=Cornell University Library Making of America Collection|work=collections.library.cornell.edu}}</ref>আঠ বছৰ বয়সৰ ভিতৰতেই তেওঁ 'ইছপৰ সাধু', জেনোফনৰ 'এনাবাচিছ' আৰু হেৰোডটাছৰ সমগ্ৰ ৰচনা পঢ়ি শেষ কৰিছিল। কেৱল সেয়াই নহয়, সেই কুমলীয়া বয়সতেই তেওঁ লুচিয়ান, ডায়োজিনিছ লেয়াৰ্টিয়াছ, আইছ'ক্ৰেটিছৰ ৰচনাৱলী আৰু প্লেটোৰ ছখনকৈ 'ডায়লগ'ৰ সৈতেও পৰিচিত হৈ পৰিছিল।<ref name="digital.library.cornell.edu" /> ইয়াৰ উপৰিও তেওঁ ইংৰাজী ভাষাত ইতিহাসৰ ভালেমান সমল অধ্যয়ন কৰিছিল আৰু তেওঁক পাটীগণিত, পদাৰ্থবিজ্ঞান তথা জ্যোতিৰ্বিজ্ঞানৰো শিক্ষা প্ৰদান কৰা হৈছিল। আঠ বছৰ বয়সত মিলে লেটিন ভাষা, ইউক্লিডৰ ৰচনা আৰু বীজগণিতৰ অধ্যয়ন আৰম্ভ কৰাৰ লগতে পৰিয়ালৰ সৰু ভাই-ভনীহঁতক পঢ়ুৱাবৰ বাবে শিক্ষকৰ দায়িত্বও গ্ৰহণ কৰিছিল। যদিও ইতিহাসেই তেওঁৰ অধ্যয়নৰ মূল বিষয় আছিল, তথাপিও শিক্ষানুষ্ঠানত সাধাৰণতে পঢ়োৱা প্ৰায়বোৰ লেটিন আৰু গ্ৰীক লেখকৰ ৰচনা তেওঁ পঢ়ি শেষ কৰিছিল। আনকি, দহ বছৰ বয়সৰ ভিতৰতেই তেওঁ প্লেটো আৰু ডেম'স্থেনিছৰ ৰচনাসমূহো অনায়াসে পঢ়ি আয়ত্ত কৰিব পৰা হৈছিল। দেউতাকে আকৌ মিলৰ বাবে কবিতা চৰ্চা আৰু ৰচনা কৰাটোও সমানেই গুৰুত্বপূৰ্ণ বুলি ভাবিছিল। তেওঁৰ একেবাৰে প্ৰাৰম্ভিক কাব্যিক ৰচনাসমূহৰ ভিতৰত এটা আছিল মহাকাব্য 'ইলিয়াড'ৰ কাহিনীভাগক আগুৱাই নি লিখা এক প্ৰয়াস। আজৰি সময়খিনিত তেওঁ প্ৰাকৃতিক বিজ্ঞানৰ লগতে 'ডন কুইকচোট' আৰু 'ৰবিনছন ক্ৰুচ'ৰ দৰে জনপ্ৰিয় উপন্যাস পঢ়িও আনন্দ লাভ কৰিছিল। ১৮১৮ চনত তেওঁৰ পিতৃৰ গ্ৰন্থ 'দ্য হিষ্ট্ৰী অৱ ব্ৰিটিছ ইণ্ডিয়া' (The History of British India) প্ৰকাশ পায়। ইয়াৰ ঠিক পাছতেই, প্ৰায় বাৰ বছৰ বয়সত মিলে পৰম্পৰাগত তৰ্কশাস্ত্ৰৰ (scholastic logic) গভীৰ অধ্যয়ন আৰম্ভ কৰে আৰু একে সময়তে এৰিষ্টটলৰ তৰ্কশাস্ত্ৰ বিষয়ক ৰচনাসমূহো তাৰ মূল ভাষাতেই পঢ়িবলৈ লয়। পৰৱৰ্তী বছৰটোত তেওঁ ৰাজনৈতিক অৰ্থনীতিৰ সৈতে পৰিচিত হয় আৰু দেউতাকৰ তত্ত্বাৱধানত আডাম স্মিথ তথা ডেভিদ ৰিকাৰ্ডোৰ ধাৰণাসমূহ অধ্যয়ন কৰে। ইয়াৰ জৰিয়তে তেওঁ অৱশেষত এই অৰ্থনীতিবিদসকলৰ 'উৎপাদনৰ কাৰক' সম্পৰ্কীয় ধ্ৰুপদী অৰ্থনৈতিক দৃষ্টিভংগীটো আয়ত্ত কৰিবলৈ সক্ষম হৈছিল। মিলে দৈনিক গ্ৰহণ কৰা অৰ্থনীতিৰ পাঠসমূহৰ ওপৰত প্ৰস্তুত কৰা লিখিত টোকা বা প্ৰতিবেদনসমূহৰ সহায়তেই ১৮২১ চনত তেওঁৰ পিতৃয়ে 'এলিমেন্টছ অৱ পলিটিকেল ইকনমি' (Elements of Political Economy) নামৰ গ্ৰন্থখন ৰচনা কৰিছিল। ডেভিদ ৰিকাৰ্ডোৰ অৰ্থনৈতিক ধাৰণাসমূহৰ প্ৰসাৰ ঘটোৱাৰ উদ্দেশ্যে ৰচিত এইখন এখন পাঠ্যপুথি আছিল, অৱশ্যে গ্ৰন্থখনে বিশেষ জনপ্ৰিয়তা লাভ কৰিবলৈ সক্ষম নহ'ল। <ref name="Rothbard2006">{{Cite book|last=Murray N. Rothbard|title=An Austrian Perspective on the History of Economic Thought|url=https://archive.org/details/bub_gb_MCcWhLmRo-cC|access-date=21 January 2011|year=2006|publisher=Ludwig von Mises Institute|isbn=978-0945466482|page=[https://archive.org/details/bub_gb_MCcWhLmRo-cC/page/n121 105]}}</ref> দেউতাকৰ এজন ঘনিষ্ঠ বন্ধু ৰিকাৰ্ডোৱে মিলক প্ৰায়ে নিজৰ ঘৰলৈ মাতি নিছিল আৰু দুয়ো একেলগে খোজ কাঢ়ি কাঢ়ি ৰাজনৈতিক অৰ্থনীতিৰ বিষয়ে আলোচনা কৰিছিল। চৈধ্য বছৰ বয়সত মিলে ফ্ৰান্সলৈ গৈ জেৰেমি বেন্থামৰ ভাতৃ ছাৰ চেমুৱেল বেন্থামৰ পৰিয়ালৰ সৈতে এবছৰ কাল অতিবাহিত কৰিছিল। সেই সময়ছোৱাত তেওঁ জৰ্জ এনচৰৰ সান্নিধ্যও লাভ কৰিছিল, যিজনে তেতিয়া থমাছ মালথাছৰ ৰাজনৈতিক অৰ্থনীতিৰ বিৰুদ্ধে তীব্ৰ সমালোচনা আৰু তৰ্কযুদ্ধ চলাই আছিল। <ref>{{Cite web|last=Ritchey|first=Rosemary|date=2009|title=Ensor, George {{!}} Dictionary of Irish Biography|url=https://www.dib.ie/biography/ensor-george-a2931|accessdate=2023-02-17|work=www.dib.ie|language=en|archivedate=23 September 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230923234855/https://www.dib.ie/biography/ensor-george-a2931}}</ref> <ref>{{Cite book|last=Mill|first1=John Stuart|url=https://oll-resources.s3.us-east-2.amazonaws.com/oll3/store/titles/260/Mill_0223-26_EBk_v6.0.pdf|title=The Collected Works of John Stuart Mill, Vol. XXVI – Journals and Debating Speeches, Part I [1820]|publisher=Routledge and Kegan Paul|year=1988|place=London|pages=53–58}}</ref> তাত দেখা পোৱা পাহাৰীয়া দৃশ্যৰাজিয়ে তেওঁৰ মনত পাহাৰীয়া প্ৰকৃতিৰ প্ৰতি এক আজীৱন অনুৰাগৰ সৃষ্টি কৰিছিল। ফৰাচীসকলৰ প্ৰাণৱন্ত আৰু আন্তৰিকতাপূৰ্ণ জীৱনশৈলীয়েও তেওঁৰ মনত গভীৰ সাঁচ বহুৱাইছিল। মণ্টপেলিয়াৰত থকা সময়ছোৱাত তেওঁ 'বিজ্ঞান অনুষদ'ত (Faculté des Sciences) ৰসায়ন বিজ্ঞান, প্ৰাণীবিজ্ঞান আৰু তৰ্কশাস্ত্ৰৰ শীতকালীন পাঠ্যক্ৰম গ্ৰহণ কৰাৰ লগতে উচ্চ গণিতৰো এটা পাঠ্যক্ৰম অধ্যয়ন কৰিছিল। ফ্ৰান্সলৈ অহা-যোৱা কৰাৰ পথত তেওঁ পেৰিছত দেউতাকৰ বন্ধু তথা বিখ্যাত অৰ্থনীতিবিদ জাঁ-বেপ্টিষ্ট ছে'ৰ (Jean-Baptiste Say) বাসগৃহত কেইদিনমানৰ বাবে আলহী হৈছিল। তাতেই তেওঁ 'লিবাৰেল পাৰ্টি'ৰ ভালেসংখ্যক নেতাৰ লগতে হেনৰি ছেন্ট-ছাইমনকে (Henri Saint-Simon) ধৰি পেৰিছৰ বহুকেইজন বিশিষ্ট ব্যক্তিক লগ পোৱাৰ সুযোগ লাভ কৰিছিল। কুৰি বছৰ বয়সত মিলে কেইবামাহো ধৰি তীব্ৰ মানসিক বিষাদৰ মাজেৰে দিন পাৰ কৰিছিল, আনকি তেওঁ আত্মহত্যাৰ কথাও চিন্তা কৰিছিল। নিজৰ আত্মজীৱনীৰ পঞ্চম অধ্যায়ৰ আৰম্ভণিতে উল্লেখ কৰা অনুসৰি, তেওঁ এবাৰ নিজকে প্ৰশ্ন কৰিছিল— তেওঁৰ জীৱনৰ একমাত্ৰ লক্ষ্য অৰ্থাৎ এখন ন্যায়ভিত্তিক সমাজ গঢ়ি তোলাৰ সপোনটো বাস্তৱায়িত হ'লে তেওঁ বাৰু সঁচাকৈয়ে সুখী হ'বনে? তেওঁৰ অন্তৰাত্মাই উত্তৰ দিছিল, "নহয়"। স্বাভাৱিকতেই ইয়াৰ পাছত, সেই লক্ষ্যপ্ৰাপ্তিৰ হকে অহৰহ সংগ্ৰাম কৰি থকাৰ মাজত তেওঁ যি আনন্দ পাইছিল, সেয়া একেবাৰে নোহোৱা হৈ পৰিছিল। অৱশেষত, উইলিয়াম ৱৰ্ডছৱৰ্থৰ কবিতাই তেওঁলৈ আশাৰ বতৰা কঢ়িয়াই আনিলে। এই কবিতাসমূহে তেওঁক গভীৰভাৱে উপলব্ধি কৰালে যে সৌন্দৰ্যই মানুহৰ মনত আনৰ প্ৰতি সহানুভূতি আৰু কৰুণাৰ জন্ম দিয়াৰ লগতে অন্তৰত প্ৰকৃত আনন্দ জগাই তোলে। <ref>{{Cite web|url=http://www.victorianweb.org/philosophy/mill/crisis.html|title=John Stuart Mill's Mental Breakdown, Victorian Unconversions, and Romantic Poetry|work=victorianweb.org|accessdate=17 April 2016|archivedate=9 June 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230609102441/https://www.victorianweb.org/philosophy/mill/crisis.html}}</ref> দুগুণ উৎসাহ আৰু নতুন শক্তিৰে তেওঁ পুনৰ এখন ন্যায়ভিত্তিক সমাজ গঢ়াৰ কামত মনোনিৱেশ কৰিলে, কিন্তু এইবাৰ তেওঁ কেৱল লক্ষ্যৰ পিছত দৌৰাৰ সলনি এই সংগ্ৰামৰ যাত্ৰাপথৰ প্ৰতিটো মুহূৰ্ত অধিক উপভোগ কৰিবলৈ লৈছিল। নিজৰ চিন্তাধাৰাত অহা এই পৰিৱৰ্তনক তেওঁ জীৱনৰ অন্যতম গুৰুত্বপূৰ্ণ এক মোৰ বুলি গণ্য কৰিছিল। প্ৰকৃততে, জীৱনত আনন্দ লাভৰ এই নতুন আৰু বহল দৃষ্টিভংগীটোৱেই পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ আৰু তেওঁৰ পিতৃৰ মাজত গঢ় লৈ উঠা বহুতো মতবিৰোধ বা পাৰ্থক্যৰ মূল কাৰণ হৈ পৰিছিল। ১৮৩০-ৰ দশকৰ প্ৰথমভাগত থমাছ কাৰ্লাইলে লণ্ডন ভ্ৰমণ কৰিবলৈ আহোঁতে মিলৰ সৈতে তেওঁৰ সাক্ষাৎ হৈছিল। অতি কম সময়ৰ ভিতৰতেই দুয়োৰে মাজত এক অন্তৰংগ বন্ধুত্ব গঢ়ি উঠাৰ লগতে নিয়মীয়াকৈ চিঠিপত্ৰৰো আদান-প্ৰদান হ'বলৈ ধৰিছিল। মিলে আনকি নিজৰ খৰচতেই কাৰ্লাইলৰ ৰচনাসমূহ ছপা কৰাৰ প্ৰস্তাৱ আগবঢ়াইছিল। তেওঁ কাৰ্লাইলক তেওঁৰ বিখ্যাত গ্ৰন্থ 'ফ্ৰেন্স ৰিভল্যুশ্বন' (French Revolution) লিখিবলৈ উৎসাহিত কৰাই নহয়, বৰং ইয়াৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় সমলসমূহো যোগান ধৰিছিল। ১৮৩৫ চনৰ মাৰ্চ মাহৰ কথা। গ্ৰন্থখনৰ প্ৰথম খণ্ডটো লিখি শেষ কৰাৰ পাছত তাৰ পাণ্ডুলিপিটো মিলৰ হাততেই জমা ৰখা হৈছিল। কিন্তু মিলৰ ঘৰত কাম কৰা বনকৰা মহিলাগৰাকীয়ে অজানিতে সেইখনক জুই ধৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা কাগজ বুলি ভাবি পুৰি পেলালে। ফলত "তিনি-চাৰিখনমান কাগজৰ টুকুৰাৰ" বাহিৰে গোটেই পাণ্ডুলিপিটোৱেই জুইত জাহ গ'ল।<ref>{{Cite journal|last=Carlyle|first1=T.|title=TC to James Fraser|journal=The Carlyle Letters Online|date=7 March 1835|volume=8|issue=1|pages=66–70|doi=10.1215/lt-18350307-TC-JFR-01|doi_brokendate=12 July 2025}}</ref> এই অনাকাংক্ষিত ঘটনাত অত্যন্ত লজ্জিত আৰু মৰ্মাহত হৈ মিলে কাৰ্লাইলক ক্ষতিপূৰণ হিচাপে ২০০ পাউণ্ড (যিটো ২০২১ চনৰ হিচাপত প্ৰায় ১৭,৭৪২.১৬ পাউণ্ডৰ সমান) আগবঢ়াইছিল, যদিও কাৰ্লাইলে তাৰে মাত্ৰ ১০০ পাউণ্ডহে গ্ৰহণ কৰিছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত, অৰ্থাৎ ১৮৪০-ৰ দশকৰ ফালে দুয়োৰে মাজত দেখা দিয়া আদৰ্শগত মতানৈক্যৰ বাবে এই বন্ধুত্বৰ অন্ত পৰে। অৱশ্যে বন্ধুত্বৰ যতি পৰিলেও, মিলৰ পৰৱৰ্তী কালৰ চিন্তাধাৰাত কাৰ্লাইলৰ সেই প্ৰাৰম্ভিক প্ৰভাৱ বাৰুকৈয়ে প্ৰতিফলিত হৈছিল। <ref>{{Cite book|last=Baumgarten|first1=Murray|title=The Carlyle Encyclopedia|publisher=Fairleigh Dickinson University Press|year=2004|editor-last=Cumming|editor-first=Mark|place=Madison and Teaneck, NJ|pages=326|chapter=Mill, John Stuart|isbn=978-0838637920}}</ref> ১৮৪১ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত মিলে প্ৰথমবাৰৰ বাবে অগাষ্ট কঁটৰ সৈতে যোগাযোগ কৰিছিল। তেতিয়াৰে পৰাই 'প্ৰত্যক্ষবাদ' (positivism) আৰু সমাজবিজ্ঞানৰ প্ৰতিষ্ঠাপক কঁটৰ সৈতে মিলৰ চিঠি-পত্ৰৰ জৰিয়তে এক গভীৰ বন্ধুত্ব গঢ়ি উঠিছিল। অৱশ্যে কঁটৰ সেই 'সমাজবিজ্ঞান' আধুনিক সময়ৰ সমাজবিজ্ঞানৰ দৰে নাছিল, বৰং ই আছিল সেই বিজ্ঞানৰ এক প্ৰাৰম্ভিক দৰ্শনহে। কঁটৰ এই 'প্ৰত্যক্ষবাদ'ৰ দ্বাৰা অনুপ্ৰাণিত হৈয়েই মিলে অৱশেষত জেৰেমি বেন্থামৰ 'মনস্তাত্ত্বিক অহংকাৰবাদ' (psychological egoism) আৰু মানৱ প্ৰকৃতিৰ প্ৰতি থকা বেন্থামৰ শীতল তথা বিমূৰ্ত দৃষ্টিভংগীক একেবাৰেই প্ৰত্যাখ্যান কৰিছিল, যিহেতু বেন্থামৰ চিন্তা কেৱল আইন-কানুন আৰু ৰাজনীতিৰ মাজতেই সীমাবদ্ধ আছিল। ইয়াৰ পৰিৱৰ্তে মিলে কঁটৰ দৃষ্টিভংগীকহে অধিক আদৰি লৈছিল, যি আছিল মানৱ প্ৰকৃতিৰ প্ৰতি অধিক সামাজিক, ঐতিহাসিক তথ্যৰ ওপৰত আধাৰিত, আৰু মানৱ জীৱনৰ সকলো জটিলতাক সামৰি প্ৰতিজন ব্যক্তিক গুৰুত্ব দিয়া এক বহল দৃষ্টিভংগী। এজন 'ননকনফৰ্মিষ্ট' (প্ৰচলিত ধৰ্মীয় মতৰ বিৰোধী) হিচাপে মিলে 'চাৰ্চ অৱ ইংলেণ্ড'ৰ ৩৯ টা অনুচ্ছেদৰ (Thirty-Nine Articles) প্ৰতি সন্মতি জনাবলৈ একেবাৰেই অস্বীকাৰ কৰিছিল। আৰু ঠিক এই কাৰণতেই তেওঁ অক্সফৰ্ড বা কেমব্ৰিজ বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰাৰ যোগ্যতা লাভ কৰা নাছিল। ইয়াৰ পৰিৱৰ্তে, তেওঁ পিতৃৰ পদাংক অনুসৰণ কৰি 'ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানী'ত কৰ্মজীৱন আৰম্ভ কৰে। লগতে, 'ইউনিভাৰ্চিটি কলেজ লণ্ডন'লৈ গৈ আইনশাস্ত্ৰৰ (Jurisprudence) প্ৰথমগৰাকী অধ্যাপক জন অষ্টিনৰ বক্তৃতাসমূহো নিয়মীয়াকৈ শ্ৰৱণ কৰিবলৈ লয়। <ref>{{Cite web|url=https://collections.library.cornell.edu/moa_new/index.html?c=nwng&cc=nwng&idno=nwng0033-4&node=nwng0033-4:1&frm=frameset&view=image&seq=623|title=Cornell University Library Making of America Collection|work=collections.library.cornell.edu}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত, অৰ্থাৎ ১৮৫৬ চনত তেওঁক 'আমেৰিকান একাডেমী অৱ আৰ্টছ এণ্ড চাইন্সেছ'ৰ (American Academy of Arts and Sciences) এগৰাকী সন্মানীয় বিদেশী সদস্য হিচাপে নিৰ্বাচিত কৰা হৈছিল।<ref name="AAAS">{{Cite web|title=Book of Members, 1780–2010: Chapter M|url=http://www.amacad.org/publications/BookofMembers/ChapterM.pdf|publisher=American Academy of Arts and Sciences|accessdate=15 April 2011|archivedate=9 November 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131109123554/http://www.amacad.org/publications/BookofMembers/ChapterM.pdf}}</ref> ১৮২৩ চনত মাত্ৰ ১৭ বছৰ বয়সতেই মিলে 'ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানী'ত এজন ঔপনিৱেশিক প্ৰশাসক হিচাপে নিজৰ কৰ্মজীৱন আৰম্ভ কৰিছিল আৰু তেওঁৰ এই কাৰ্যকাল ১৮৫৮ চনলৈকে চলিছিল।উল্লেখযোগ্য যে, এই ১৮৫৮ চনতেই ভাৰতত থকা কোম্পানীৰ সকলো ভূখণ্ড ব্ৰিটিছ ৰাজমুকুটে পোনপটীয়াকৈ নিজৰ অধীনলৈ নিছিল, যাৰ জৰিয়তে ভাৰতবৰ্ষৰ ওপৰত ব্ৰিটিছ চৰকাৰৰ প্ৰত্যক্ষ শাসন ব্যৱস্থা প্ৰতিষ্ঠা হৈছিল। ১৮৩৬ চনত তেওঁ কোম্পানীৰ ৰাজনৈতিক বিভাগলৈ পদোন্নতি লাভ কৰে। তাত তেওঁ দেশীয় ৰাজ্যসমূহৰ সৈতে কোম্পানীৰ সম্পৰ্কৰ বিষয়ে হোৱা চিঠি-পত্ৰৰ আদান-প্ৰদানৰ দায়িত্বত আছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত, ১৮৫৬ চনত তেওঁক 'এক্জামিনাৰ অৱ ইণ্ডিয়ান কৰেছপণ্ডেঞ্চ' (Examiner of Indian Correspondence) পদলৈ উন্নীত কৰা হয়। তেওঁৰ 'অন লিবাৰ্টি' (On Liberty), 'এ ফিউ ৱৰ্ডছ অন নন-ইণ্টাৰভেনচন' (A Few Words on Non-Intervention) আদি গ্ৰন্থ তথা অন্যান্য ৰচনাসমূহত তেওঁ এইদৰে মত প্ৰকাশ কৰিছিল যে, "অসভ্য জাতিৰ প্ৰতি কৰা যিকোনো আচৰণক আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় আইনৰ উলংঘন বুলি আখ্যা দিয়া কাৰ্যই কেৱল এয়াই প্ৰমাণ কৰে যে তেনেকৈ কোৱা মানুহজনে বিষয়টোৰ ওপৰত কেতিয়াও গমি চোৱাই নাই।" <ref>{{Cite journal|last=Klausen|first1=Jimmy Casas|title=Violence and Epistemology: J.S. Mill's Indians after the 'Mutiny'|journal=Political Research Quarterly|date=March 2016|volume=69|issue=1|pages=96–107|doi=10.1177/1065912915623379}}</ref> (অৱশ্যে, লগে লগে মিলে এই কথাও যোগ দিছিল যে, "ই অতি সহজেই নৈতিকতাৰ মহান নীতিসমূহৰ এক উলংঘন হ'ব পাৰে।") মিলৰ মতে, ভাৰতবৰ্ষৰ দৰে দেশসমূহৰ দৃষ্টিভংগী এসময়ত যথেষ্ট প্ৰগতিশীল আছিল যদিও, কালক্ৰমত সেইবোৰৰ বিকাশ আৰু উন্নয়ন একেবাৰে স্থবিৰ হৈ পৰিছিল। সেয়েহে, তেওঁ মত পোষণ কৰিছিল যে এনে অঞ্চলসমূহক এক প্ৰকাৰৰ "কল্যাণকামী স্বৈৰাচাৰ"ৰ (benevolent despotism) জৰিয়তে শাসন কৰা উচিত... "চৰ্ত এটাই যে ইয়াৰ অন্তিম লক্ষ্য কেৱলমাত্ৰ সেই ঠাইখনৰ উন্নতি সাধন কৰাহে হ'ব লাগিব।" <ref>{{Cite journal|last=Harris|first1=Abram L.|title=John Stuart Mill: Servant of the East India Company|journal=The Canadian Journal of Economics and Political Science|date=1964|volume=30|issue=2|pages=185–202|doi=10.2307/139555|jstor=139555}}</ref> যেতিয়া ব্ৰিটিছ ৰাজমুকুটে (Crown) ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ অধীনত থকা ভূখণ্ডসমূহৰ প্ৰত্যক্ষ শাসনভাৰ নিজৰ হাতলৈ নিয়াৰ প্ৰস্তাৱ আগবঢ়াইছিল, তেতিয়া কোম্পানীৰ শাসন ব্যৱস্থাক ৰক্ষা কৰি যুক্তি দৰ্শোৱাৰ দায়িত্ব মিলৰ ওপৰত ন্যস্ত কৰা হৈছিল। এই দায়িত্ব পালন কৰিবলৈ গৈয়েই তেওঁ অন্যান্য ভালেমান আৱেদন-পত্ৰৰ লগতে 'মেম'ৰেণ্ডাম অন দ্য ইমপ্ৰুভমেন্টছ ইন দ্য এডমিনিষ্ট্ৰেচন অৱ ইণ্ডিয়া ডিউৰিং দ্য লাষ্ট থাৰ্টি ইয়েৰছ' (Memorandum on the Improvements in the Administration of India during the Last Thirty Years) নামৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ স্মাৰকপত্ৰখনো ৰচনা কৰিছিল। <ref name=":0">{{Cite journal|last=Lal|first1=Vinay|authorlink1=Vinay Lal|date=1998|title='John Stuart Mill and India', a review-article|journal=New Quest|volume=54|issue=1|pages=54–64}}</ref> ভাৰতৰ নতুন 'ছেক্ৰেটেৰী অৱ ষ্টেট'ক (Secretary of State) পৰামৰ্শ দিবৰ বাবে গঠন কৰা 'কাউন্সিল অৱ ইণ্ডিয়া'ত (Council of India) তেওঁক এখন আসন যাচা হৈছিল। পিছে, ভাৰতৰ বাবে প্ৰৱৰ্তন কৰা এই নতুন প্ৰশাসনীয় ব্যৱস্থাটোৰ প্ৰতি নিজৰ অসন্তুষ্টি আৰু বিৰোধিতা প্ৰকাশ কৰি তেওঁ সেই প্ৰস্তাৱ প্ৰত্যাখ্যান কৰিলে।<ref name=":0" /> ২১ বছৰীয়া এক অন্তৰংগ বন্ধুত্বৰ পাছত ১৮৫১ চনৰ ২১ এপ্ৰিলত মিলে হেৰিয়েট টেইলৰৰ সৈতে বিবাহপাশত আৱদ্ধ হয়। তেওঁলোকৰ প্ৰথম সাক্ষাৎ হোৱাৰ সময়ত টেইলৰ এগৰাকী বিবাহিতা মহিলা আছিল। ১৮৪৯ চনত টেইলৰৰ প্ৰথম স্বামীৰ মৃত্যুৰ আগলৈকে দুয়োৰে মাজত এক ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্ক আছিল যদিও, সাধাৰণতে এই সম্পৰ্ক সম্পূৰ্ণ নিষ্কলুষ বা পৱিত্ৰ আছিল বুলিয়েই বিশ্বাস কৰা হয়। স্বামীৰ মৃত্যুৰ পাছত দুবছৰমান অপেক্ষা কৰি অৱশেষত ১৮৫১ চনত তেওঁলোক বিবাহপাশত আৱদ্ধ হয়। বিবাহৰ ঠিক পাছতেই মিলে এক বিশেষ ঘোষণাৰ জৰিয়তে ভিক্টোৰিয়ান আইন অনুসৰি স্বামী হিচাপে পত্নীৰ ওপৰত লাভ কৰা সকলো ধৰণৰ অধিকাৰ ত্যাগ কৰাৰ কথা প্ৰকাশ কৰিছিল। নাৰীবাদী অৰ্থনৈতিক চিন্তাধাৰাৰ ক্ষেত্ৰত জন ষ্টুৱাৰ্ট মিল আৰু হেৰিয়েট টেইলৰ মিলক প্ৰতিষ্ঠাপক ব্যক্তি হিচাপে গণ্য কৰা হয়। তেওঁলোকৰ যুটীয়া ৰচনাৱলী, বিশেষকৈ 'দ্য ছাবজেকচন অৱ ৱিমেন' (১৮৬৯) আৰু টেইলৰ মিলৰ 'দ্য এনফ্ৰেন্সাইজমেন্ট অৱ ৱিমেন' (১৮৫১) গ্ৰন্থত তেওঁলোকে যুক্তি দৰ্শাইছিল যে লিংগ বৈষম্য কেৱল এক নৈতিক অবিচাৰেই নহয়, বৰং ই এক অৰ্থনৈতিক অদক্ষতাও (Hansson, 2022; McCabe, 2021)। নাৰীক অৱদমিত কৰি ৰখা ধ্ৰুপদী অৰ্থনৈতিক ধাৰণাসমূহক কঠোৰভাৱে প্ৰত্যাখ্যান কৰি তেওঁলোকে আইনী সংস্কাৰ, শিক্ষাৰ অধিকাৰ আৰু নাৰীৰ স্বতন্ত্ৰতা বা স্বায়ত্তশাসনৰ হকে মাত মাতিছিল। তেওঁলোকৰ এই চিন্তাধাৰাই পৰৱৰ্তী সময়ত আধুনিক নাৰীবাদী অৰ্থনীতিবিদসকলৰ বাবে এক শক্তিশালী ভেটি গঢ়ি তুলিছিল, যিসকলে বৰ্তমান সময়ত পাৰিশ্ৰমিকবিহীন শ্ৰম, লিংগভিত্তিক মজুৰিৰ ব্যৱধান আৰু গাঁথনিগত নিপীড়নৰ তীব্ৰ সমালোচনা কৰে (Munte & Monica, 2023; Knüfer, 2023)। টেইলৰ মিলৰ একেশ্বৰবাদী (Unitarian) আৰু যুক্তিবাদী দৃষ্টিভংগীয়ে এই সমালোচনাক অধিক সমৃদ্ধ কৰিছিল। আনকি, শেহতীয়া শৈলীমিতীয় (stylometric) প্ৰমাণসমূহৰ পৰাও মিলৰ ৰচনাসমূহত টেইলৰৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অৱদান থকাৰ কথাটো স্পষ্টভাৱে প্ৰতিফলিত হৈছে (Schmidt-Petri et al., 2021)। বৰ্তমানৰ ডিজিটেল পুঁজিবাদ, শুশ্ৰূষা-কৰ্ম (care work) আৰু প্ৰজনন অধিকাৰ সম্পৰ্কীয় বিতৰ্কসমূহতো তেওঁলোকৰ সেই যুক্তিসমূহ সমানেই প্ৰাসংগিক হৈ আছে। এইবোৰে লিংগ, শ্ৰম আৰু স্বতন্ত্ৰতাৰ পাৰস্পৰিক সম্পৰ্কৰ মাজেৰে অৰ্থনৈতিক ন্যায়ক মূল্যায়ন কৰাৰ এক নিৰ্দিষ্ট দৃষ্টিভংগী প্ৰদান কৰে (Hampton, 2021; Smajdor, 2021)। নিজৰ যোগ্যতাৰে প্ৰতিষ্ঠিত হেৰিয়েট টেইলৰে বন্ধুত্ব আৰু বিবাহ, দুয়োটা সময়তেই মিলৰ ৰচনা আৰু চিন্তাধাৰাৰ ওপৰত এক গভীৰ প্ৰভাৱ পেলাইছিল। টেইলৰৰ সৈতে থকা তেওঁৰ সম্পৰ্কই নাৰী অধিকাৰৰ প্ৰতি মিলৰ সমৰ্থনক অধিক সুদৃঢ় কৰি তুলিছিল। তেওঁ কৈছিল যে ঘৰুৱা হিংসাৰ বিৰুদ্ধে আৰু নাৰী অধিকাৰৰ সপক্ষে গ্ৰহণ কৰা স্থিতিৰ ক্ষেত্ৰত তেওঁ "প্ৰধানকৈ নিজৰ পত্নীৰ এজন লিপিকাৰ (amanuensis)" হে আছিল মাত্ৰ।তেওঁ পত্নীৰ মনটো বা মেধাক এক "নিখুঁত আহিলা" বুলি আখ্যা দিছিল আৰু কৈছিল যে "লেখকৰ (অৰ্থাৎ মিলৰ নিজৰ) চিনাকি সকলো ব্যক্তিৰ ভিতৰতেই তেওঁ আছিল সৰ্বাধিক অৰ্হতাসম্পন্ন"। তেওঁৰ বিখ্যাত গ্ৰন্থ 'অন লিবাৰ্টি'ৰ (On Liberty) চূড়ান্ত সংশোধনীৰ ক্ষেত্ৰতো মিলে পত্নীৰ প্ৰভাৱৰ কথা স্বীকাৰ কৰিছে। এই গ্ৰন্থখন টেইলৰৰ মৃত্যুৰ কিছু সময়ৰ পাছতেই প্ৰকাশ পাইছিল। মিলৰ সৈতে বিবাহপাশত আৱদ্ধ হোৱাৰ মাত্ৰ সাত বছৰৰ পাছতেই, অৰ্থাৎ ১৮৫৮ চনত হাওঁফাওঁৰ গুৰুতৰ সংক্ৰমণ বা শ্বাসৰুদ্ধতাত (severe lung congestion) আক্ৰান্ত হৈ টেইলৰৰ মৃত্যু হয়। ১৮৬৫ চনৰ পৰা ১৮৬৮ চনলৈকে মিলে 'ছেইন্ট এণ্ড্ৰিউজ বিশ্ববিদ্যালয়'ৰ (University of St Andrews) 'লৰ্ড ৰেক্টৰ' (Lord Rector) হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল। ১৮৬৭ চনৰ ১ ফেব্ৰুৱাৰীত বিশ্ববিদ্যালয়ত প্ৰদান কৰা তেওঁৰ উদ্বোধনী ভাষণত তেওঁ বৰ্তমানৰ সেই অতি জনপ্ৰিয় (কিন্তু প্ৰায়ে ভুলকৈ আন ব্যক্তিৰ নামত আৰোপ কৰা) মন্তব্যটো কৰিছিল যে, "অসাধু লোকসকলৰ উদ্দেশ্য সিদ্ধিৰ বাবে ইমানেই যথেষ্ট যে, ভাল মানুহবোৰে একো নকৰাকৈ যেন কেৱল নীৰৱ দৰ্শক হৈ চাই থাকে।" মিলে যে তেওঁৰ ভাষণত সেই বাক্যটো অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছিল, সেয়া এক ঐতিহাসিক সত্য। কিন্তু ইয়াৰ অৰ্থ কোনোমতেই এয়া নহয় যে বাক্যটোৱে তেওঁৰ এক সম্পূৰ্ণ মৌলিক ধাৰণা বা অন্তৰ্দৃষ্টি প্ৰকাশ কৰিছিল। সেই একে সময়ছোৱাতে, অৰ্থাৎ ১৮৬৫ চনৰ পৰা ১৮৬৮ চনলৈকে তেওঁ 'চিটি অৱ ৱেষ্টমিনষ্টাৰ'ৰ (City of Westminster) সংসদৰ সদস্য (MP) হিচাপেও কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল। তেওঁ 'লিবাৰেল পাৰ্টি'ৰ হৈ প্ৰতিনিধিত্ব কৰিছিল। এজন সাংসদ হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰা সময়ছোৱাত, মিলে আয়াৰলেণ্ডৰ ওপৰত থকা বোজাসমূহ লাঘৱ কৰাৰ সপক্ষে মাত মাতিছিল। ১৮৬৬ চনত, সংসদৰ ইতিহাসত হেনৰি হাণ্টৰ পাছত মহিলাৰ ভোটাধিকাৰৰ দাবী উত্থাপন কৰা তেওঁ দ্বিতীয়গৰাকী ব্যক্তিত পৰিণত হয় আৰু পৰৱৰ্তী বিতৰ্কসমূহত তেওঁ নিজৰ এই স্থিতিক প্ৰবলভাৱে ৰক্ষা তথা সমৰ্থন কৰিছিল। ইয়াৰ লগতে তেওঁ শ্ৰমিক সংঘ (labour unions) আৰু কৃষি সমবায়ৰ (farm cooperatives) দৰে সামাজিক সংস্কাৰসমূহৰো এজন শক্তিশালী প্ৰবক্তা হৈ পৰিছিল। তেওঁৰ 'কন্সিডাৰেচনছ অন ৰিপ্ৰেজেন্টেটিভ গভৰ্নমেণ্ট' (Considerations on Representative Government) গ্ৰন্থখনত তেওঁ সংসদ আৰু নিৰ্বাচনী ব্যৱস্থাৰ বিভিন্ন সংস্কাৰৰ আহ্বান জনাইছিল, যাৰ ভিতৰত বিশেষকৈ সমানুপাতিক প্ৰতিনিধিত্ব (proportional representation), একক হস্তান্তৰযোগ্য ভোট (single transferable vote), আৰু ভোটাধিকাৰৰ সম্প্ৰসাৰণ (extension of suffrage) অন্যতম আছিল। ১৮৬৮ চনৰ এপ্ৰিল মাহত, 'হাউছ অৱ কমন্স'ৰ এখন বিতৰ্কত তেওঁ জঘন্য হত্যাকাণ্ডৰ (aggravated murder) দৰে অপৰাধৰ বাবে মৃত্যুদণ্ড বাহাল ৰখাৰ সপক্ষে মত প্ৰকাশ কৰিছিল; তেওঁ মৃত্যুদণ্ড বিলুপ্ত কৰা কাৰ্য্যক "দেশৰ সাধাৰণ মানুহৰ মনত সৃষ্টি হোৱা এক প্ৰকাৰৰ দুৰ্বলতা বা কাপুৰুষতা" ("an effeminacy in the general mind of the country") বুলি আখ্যা দিছিল। (কোৱা হয় ১৮৬৮ চনত যেতিয়া তেওঁৰ প্ৰথম কাৰ্যকাল শেষ হৈছিল, তেতিয়া তেওঁৰ স্বাধীন মনোভাৱৰ বাবে কোনো দলে তেওঁক মনোনীত কৰা নাছিল। <ref>{{Cite book|title=Report of meeting on Proportional representation or effective voting (1894)|place=|pages=25}}</ref> ) ১৮৬৭ চনত তেওঁ আমেৰিকান ফিল'চফিকেল ছ'চাইটিৰ সদস্য হিচাপে নিৰ্বাচিত হয় <ref>{{Cite web|title=APS Member History|url=https://search.amphilsoc.org/memhist/search?creator=&title=&subject=&subdiv=&mem=&year=1867&year-max=1867&dead=&keyword=&smode=advanced|accessdate=2021-04-21|work=search.amphilsoc.org|archivedate=26 March 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230326030206/https://search.amphilsoc.org/memhist/search?creator=&title=&subject=&subdiv=&mem=&year=1867&year-max=1867&dead=&keyword=&smode=advanced}}</ref> তেওঁ দাৰ্শনিক [[বাৰ্ট্ৰেণ্ড ৰাছেল|বাৰ্ট্ৰেণ্ড ৰাছেলৰ]] গডফাদাৰ আছিল ৷ <ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/1996/12/06/books/more-adept-with-concepts-than-people.html|title=More Adept With Concepts Than People|newspaper=[[The New York Times]]|date=1996-12-06|access-date=2022-03-19}}</ref> ধৰ্মীয় দৃষ্টিভংগীৰ ক্ষেত্ৰত মিল এজন অজ্ঞেয়বাদী (agnostic) আৰু সংশয়বাদী (sceptic) আছিল। অৱশ্যে, ঈশ্বৰৰ অস্তিত্বৰ প্ৰশ্নটোৰ সঠিক উত্তৰ প্ৰমাণ কৰাৰ প্ৰসংগত মিলে বিশ্বাস কৰিছিল যে ই 'এক অতি সম্ভাৱ্য প্ৰকল্প' (a very probable hypothesis)। তেওঁ লগতে এই কথাও স্বীকাৰ কৰিছিল যে কেৱল আশাৰ আধাৰত বা সামগ্ৰিকভাৱে জীৱনৰ প্ৰকৃত অৰ্থ বিচাৰি উলিওৱাৰ প্ৰচেষ্টাৰ ফলস্বৰূপে ঈশ্বৰৰ প্ৰতি বিশ্বাস ৰখাটো সম্পূৰ্ণ যুক্তিসংগত আৰু বৈধ। <ref>{{Cite journal|date=28 March 1885|title=Editorial Notes|url=https://books.google.com/books?id=mbxCAAAAYAAJ&pg=PA203|journal=[[Secular Review]]|volume=16|page=203|quote=It has always seemed to us that this is one of the instances in which Mill approached, out of deference to conventional opinion, as near to the borderland of [[Immanuel Kant|Cant]] as he well could without compromising his pride of place as a recognised thinker and sceptic.|number=13}}</ref> <ref>{{Cite book|title=John Stuart Mill and the Religion of Humanity|year=2002|publisher=University of Missouri Press|isbn=978-0826263278|page=65|last=Linda C. Raeder|chapter=Spirit of the Age|quote=Comte welcomed the prospect of being attacked publicly for his irreligion, he said, as this would permit him to clarify the nonatheistic nature of his and Mill's "atheism".}}</ref> <ref>{{Cite book|last=Larsen|first1=Timothy|author-link=Timothy Larsen|url=https://books.google.com/books?id=EP9eDwAAQBAJ&pg=PA15|title=John Stuart Mill: A Secular Life|publisher=[[Oxford University Press]]|year=2018|isbn=978-0198753155|page=14|quote=A letter John wrote from Forde Abbey when he was eight years old casually mentions in his general report of his activities that he too had been to Thorncombe parish church, so even when Bentham had home-field advantage, the boy was still receiving a Christian spiritual formation. Indeed, Mill occasionally attended Christian worship services during his teen years and thereafter for the rest of his life.}}</ref> <ref>{{Cite web|title=A surprisingly religious John Stuart Mill|url=https://blog.oup.com/2018/12/surprisingly-religious-john-stuart-mill/|last=Larsen|first=Timothy|authorlink=Timothy Larsen|quote=TL: Mill decided that strictly in terms of proof the right answer to that question of God's existence is that it is 'a very probable hypothesis.' He also thought it was perfectly rational and legitimate to believe in God as an act of hope or as the result of one's efforts to discern the meaning of life as a whole.|date=7 December 2018|accessdate=12 March 2019|archivedate=3 February 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210203135200/https://blog.oup.com/2018/12/surprisingly-religious-john-stuart-mill/}}</ref> তেওঁৰ সময়ৰ আন দাৰ্শনিকসকলৰ দৰে মিলৰো উদ্ভিদ বিজ্ঞানৰ প্ৰতি আগ্ৰহ আছিল। <ref name="flannery1">{{Cite web|url=https://herbariumworld.wordpress.com/2020/10/12/other-callings-philosophers/|title=Other Callings: Philosophers|last=Flannery|first=Maura|date=12 October 2020|work=Herbarium World|publisher=Wordpress|accessdate=22 November 2024|quote=Probably the most long-term collector among philosophers was John Stuart Mill, who was interested in botany throughout his life in part because he saw the hierarchical classification of living things as a model for ordering many aspects of human affairs such as law.}}</ref> <ref name="flannery2">{{Cite book|last=Flannery|first1=Maura|date=2023|title=In the Herbarium: The Hidden World of Collecting and Preserving Plants|place=United States of America|publisher=Yale University Press|page=144|isbn=978-0300247916}}</ref> বিশ্বাস কৰা হয় যে, ফ্ৰান্সৰ আভিগননত অৱস্থিত '''<nowiki/>'মিউজিয়াম ৰিকুৱেন'ত''' (Museum Requien) তেওঁৰ প্ৰায় ১,০০০ নমুনা সংৰক্ষিত হৈ আছে। ইয়াৰ লগতে, মিলৰ মৃত্যুৰ পাছত তেওঁৰ সতীয়া কন্যা হেলেন টেইলৰে '''<nowiki/>'কিউ হাৰ্বেৰিয়াম'লৈ''' (Kew Herbarium) তেওঁৰ সংগ্ৰহৰ কিছুমান নমুনা দান কৰিছিল। <ref name="encounter">{{Cite journal|last=Curtis|first1=Simon|date=1988|title=The philosopher's flowers: John Stuart Mill as botanist|journal=[[Encounter (magazine)|Encounter]]|volume=80|issue=2|pages=2–33}}</ref> দক্ষিণ গোলাৰ্ধত অষ্ট্ৰেলিয়াৰ ৰয়েল বটানিক গাৰ্ডেন ভিক্টোৰিয়াত থকা নেচনেল হাৰ্বেৰিয়াম অৱ ভিক্টোৰিয়াতো নমুনা পোৱা যায়। <ref name="Bionomia">{{Cite web|url=https://bionomia.net/Q50020/deposited-at|title=John Stuart Mill: Specimens collected|work=Bionomia|accessdate=15 November 2024}}</ref> ১৮৭৩ চনৰ ৭ মে' তাৰিখে ৬৬ বছৰ বয়সত আভিগননত 'এৰিচিপেলাছ' (erysipelas) নামৰ ৰোগত আক্ৰান্ত হৈ মিলৰ মৃত্যু হয়। সেই ঠাইতে তেওঁৰ মৃতদেহটো তেওঁৰ পত্নীৰ সমাধিৰ কাষত সমাধিস্থ কৰা হৈছিল। তেওঁ নিজৰ সকলো সা-সম্পত্তি সতীয়া কন্যা হেলেন টেইলৰৰ নামত উইল কৰি থৈ গৈছিল আৰু লগতে তেওঁক নিজৰ সাহিত্যিক কৰ্মৰাজিৰ তত্ত্বাৱধায়ক হিচাপে নিযুক্ত কৰিছিল। <ref>{{Cite news|title=Characteristic Will of John Stuart Mill|url=https://timesmachine.nytimes.com/timesmachine/1873/09/14/79046949.html?pageNumber=3|access-date=2025-03-15|newspaper=The New York Times|language=en}}</ref> == তথ্যসূত্ৰ == [[শ্ৰেণী:Webarchive template wayback links]] [[শ্ৰেণী:Articles with hCards]] [[শ্ৰেণী:অপৰ্যালোচিত অনুবাদসহ পৃষ্ঠা]] <references /> [[শ্ৰেণী:দাৰ্শনিক]] [[শ্ৰেণী:সাহিত্যিক]] 53uuat1zl82eawcjev8dxg5u05h8bo7 612408 612407 2026-06-15T11:38:57Z ৰঞ্জন ভূঞা 9637 612408 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=জন ষ্টুৱাৰ্ট মিল|image=John-stuart-mill ২.jpg|caption=মিলৰ প্ৰতিচ্ছবি|nationality=ইংৰাজ|notable works=১. On Liberty|birth_date=২০ মে, ১৮০৬|death_date=৭ মে, ১৮৭৩}} '''জন ষ্টুৱাৰ্ট মিল''' (ইংৰাজীঃ John Stuart Mill; 20 মে '1806-7 মে' 1873) এজন ইংৰাজ [[দৰ্শন|দাৰ্শনিক]], ৰাজনৈতিক অৰ্থনীতিবিদ, ৰাজনীতিবিদ আৰু অসামৰিক সেৱাৰ বিষয়া আছিল। [[উদাৰনৈতিকতাবাদ|উদাৰতাবাদ]] আৰু সামাজিক উদাৰতাবাদৰ ইতিহাসৰ অন্যতম প্ৰভাৱশালী চিন্তাবিদ হিচাপে তেওঁ সামাজিক তত্ত্ব, ৰাজনৈতিক তত্ত্ব আৰু ৰাজনৈতিক অৰ্থনীতিলৈ ব্যাপক অৱদান আগবঢ়াইছিল।<ref>{{Cite web|title=Utilitarianism and the New Liberalism {{!}} History of ideas and intellectual history|url=https://www.cambridge.org/us/academic/subjects/history/history-ideas-and-intellectual-history/utilitarianism-and-new-liberalism,%20https://www.cambridge.org/us/academic/subjects/history/history-ideas-and-intellectual-history|accessdate=29 September 2022|work=Cambridge University Press|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|last=Brink|first1=David O.|year=2013|title=Mill's Progressive Principles|chapter=Liberalism, utilitarianism, and rights|pages=214–233|chapter-url=https://academic.oup.com/book/12215/chapter/161685296|language=en|doi=10.1093/acprof:oso/9780199672141.003.0009|isbn=978-0199672141|access-date=30 September 2022|archivedate=17 January 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230117052049/https://academic.oup.com/book/12215/chapter-abstract/161685296?redirectedFrom=fulltext}}</ref> ''ষ্টেনফৰ্ড এনচাইক্লোপিডিয়া অৱ ফিলোচফি'' দ্বাৰা "ঊনবিংশ শতিকাৰ আটাইতকৈ প্ৰভাৱশালী ইংৰাজী ভাষী দাৰ্শনিক" বুলি অভিহিত কৰা মিলে সীমাহীন ৰাষ্ট্ৰ আৰু সামাজিক নিয়ন্ত্ৰণৰ বিৰুদ্ধে ব্যক্তিৰ স্বাধীনতাক এক ন্যায্যতা হিচাপে বিবেচনা কৰিছিল।<ref name=":1">{{Cite encyclopedia |title=John Stuart Mill |encyclopedia=The Stanford Encyclopedia of Philosophy |publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University |url=https://plato.stanford.edu/archives/sum2011/entries/mill/ |access-date=25 April 2026 |last=Brink |first=David |editor-last=Zalta |editor-first=Edward N. |edition=Summer 2011}}</ref><ref>{{Cite web|title=John Stuart Mill's ''On Liberty''|url=http://www.victorianweb.org/philosophy/mill/liberty.html|date=6 November 2000|publisher=victorianweb|accessdate=23 July 2009|quote=''On Liberty'' is a rational justification of the freedom of the individual in opposition to the claims of the state to impose unlimited control and is thus a defence of the rights of the individual against the state.|archivedate=27 January 2003|archiveurl=https://web.archive.org/web/20030127020006/http://www.victorianweb.org/philosophy/mill/liberty.html}}</ref> তেওঁ আনুপাতিক প্ৰতিনিধিত্ব, নাৰী মুক্তি, শ্ৰমিক সংগঠন আৰু কৃষি সমবায়ৰ বিকাশৰ দৰে ৰাজনৈতিক আৰু সামাজিক সংস্কাৰৰ পোষকতা কৰিছিল। কলম্বিয়া এনচাইক্ল'পিডিয়াত মিলক এনেদৰে বৰ্ণনা কৰা হৈছে যে তেওঁ মাজে-সময়ে "সমাজবাদৰ ওচৰ চাপিছিল, যিটো তত্ত্ব তেওঁৰ পূৰ্বসূৰীসকলৰ বাবে অতি বিতৃষ্ণাদায়ক আছিল।"<ref>{{Cite book|title=The Columbia Encyclopedia|publisher=Columbia University Press|year=2000|isbn=978-0787650155|editor-last=Lagassé|editor-first=Paul|edition=6th|place=New York, NY|pages=1842}}</ref> তেওঁৰ পূৰ্বসূৰী জেৰেমি বেন্থামে গঢ় দিয়া 'উপযোগিতাবাদ' নামৰ নৈতিক তত্ত্বটোৰ তেওঁ এজন প্ৰধান সমৰ্থক আছিল। বৈজ্ঞানিক পদ্ধতিৰ অধ্যয়ন আৰু গৱেষণাৰ ক্ষেত্ৰলৈকো তেওঁৰ উল্লেখনীয় অৱদান আছিল। পিছে এই বিষয়ত তেওঁৰ জ্ঞান মূলতঃ আনৰ লেখনিৰ ওপৰতেই নিৰ্ভৰশীল আছিল— বিশেষকৈ উইলিয়াম হোৱেল, জন হাৰ্ছেল আৰু অগাষ্ট কঁটৰ ৰচনাৰাজি, লগতে আলেকজেণ্ডাৰ বেইনে তেওঁৰ হৈ কৰা গৱেষণাৰ ওপৰত। আনকি হোৱেলৰ সৈতে তেওঁৰ লিখিত ৰূপত বিতৰ্কও চলিছিল।<ref name=":1">{{Cite encyclopedia |title=John Stuart Mill |encyclopedia=The Stanford Encyclopedia of Philosophy |publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University |url=https://plato.stanford.edu/archives/sum2011/entries/mill/ |access-date=25 April 2026 |last=Brink |first=David |editor-last=Zalta |editor-first=Edward N. |edition=Summer 2011}}</ref> লিবাৰেল পাৰ্টিৰ সদস্য তথা প্ৰাৰম্ভিক সময়ৰ অন্যতম নাৰীবাদী গ্ৰন্থ 'দ্য ছাবজেকচন অৱ ৱিমেন' (১৮৬৯)-ৰ সহ-লেখক আছিল মিল। আনকি, ১৮৩২ চনত হেনৰী হাণ্টৰ পাছতেই নাৰীৰ ভোটাধিকাৰৰ সপক্ষে মাত মতা তেওঁ আছিল সংসদৰ দ্বিতীয়জন সাংসদ।<ref>{{Cite web|url=https://www.parliament.uk/about/living-heritage/transformingsociety/electionsvoting/womenvote/parliamentary-collections/1866-suffrage-petition/the-first-petition/|title=Orator Hunt and the first suffrage petition 1832|work=UK Parliament|accessdate=6 January 2019|archivedate=20 January 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210120080322/https://www.parliament.uk/about/living-heritage/transformingsociety/electionsvoting/womenvote/parliamentary-collections/1866-suffrage-petition/the-first-petition/}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.parliament.uk/about/living-heritage/transformingsociety/electionsvoting/womenvote/parliamentary-collections/1866-suffrage-petition/john-stuart-mill/|title=John Stuart Mill and the 1866 petition|work=UK Parliament|accessdate=16 February 2017|archivedate=13 April 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200413123325/https://www.parliament.uk/about/living-heritage/transformingsociety/electionsvoting/womenvote/parliamentary-collections/1866-suffrage-petition/john-stuart-mill/}}</ref>১৮৫৯ চনত প্ৰকাশিত তেওঁৰ প্ৰবন্ধ 'অন লিবাৰ্টি'ত (On Liberty) দাঙি ধৰা ধাৰণাসমূহ আজিও বহুতো ৰাজনৈতিক চিন্তাধাৰাৰ মূল ভেটি হৈ আছে। আনকি, মিলৰ নিজৰ দলটোৰেই উত্তৰাধিকাৰী হিচাপে পৰিচিত 'লিবাৰেল ডেমক্ৰেট' দলৰ সভাপতিজনক তেওঁৰ পদবী আৰু দায়িত্বভাৰৰ প্ৰতীক হিচাপে এই গ্ৰন্থখনৰ এটি প্ৰতিলিপি অৰ্পণ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web|url=https://fivebooks.com/best-books/nick-clegg-favourite-books/#book-558|title=Nick Clegg on his Favourite Books|last=Books|first=Five|work=Five Books|accessdate=11 August 2025|quote=The tradition is that it is given to the president of the Liberal Democrats. The traditions of J. S. Mill are still handed down like some sort of totemic emblem of everything that we’re supposed to still believe in, even now. It’s extraordinary, given it was written in 1859.}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://fivebooks.com/book/on-liberty-by-john-stuart-mill/|title=On Liberty {{!}} Five Books Expert Reviews|last=Books|first=Five|work=Five Books|accessdate=11 August 2025|archivedate=24 March 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190324224348/https://fivebooks.com/book/on-liberty-by-john-stuart-mill/}}</ref> == জীৱনী == স্কটিছ দাৰ্শনিক, বুৰঞ্জীবিদ তথা অৰ্থনীতিবিদ জেমছ মিল আৰু হেৰিয়েট বেৰ'ৰ জ্যেষ্ঠ পুত্ৰ জন ষ্টুৱাৰ্ট মিলৰ জন্ম হৈছিল পেণ্টনভিলৰ ১৩ নং ৰডনি ষ্ট্ৰীটত। সেই সময়ত এই ঠাইখন ৰাজধানী চহৰখনৰ একেবাৰে দাঁতিকাষৰীয়া অঞ্চল আছিল যদিও বৰ্তমান ই মধ্য লণ্ডনৰ অন্তৰ্গত। দেউতাকৰ তত্ত্বাৱধানতেই জন ষ্টুৱাৰ্টে শিক্ষা গ্ৰহণ কৰিছিল, য'ত জেৰেমি বেন্থাম আৰু ফ্ৰান্সিছ প্লেচে পৰামৰ্শ আৰু সহযোগিতা আগবঢ়াইছিল। উল্লেখযোগ্য যে, দেউতাক জেমছ মিলে এসময়ত বেন্থামৰ হৈ নেপথ্যৰ লেখক (ঘ'ষ্টৰাইটাৰ) হিচাপেও কাম কৰিছিল। <ref>{{Cite book|last=Hamblin|first1=Charles L.|title=Fallacies|year=1970|publisher=Menthuen & Co Ltd|edition=1st|place=London, England|page=175}}</ref> তেওঁক অতি কঠোৰ নীতি-নিয়ম আৰু অনুশাসনৰ মাজেৰে ডাঙৰ-দীঘল কৰা হৈছিল। আনকি, নিজৰ ভাই-ভনীৰ বাহিৰে সমবয়সীয়া আন ল'ৰা-ছোৱালীৰ লগত মিলা-মিছা কৰাৰ পৰাও তেওঁক ইচ্ছাকৃতভাৱে দূৰত ৰখা হৈছিল। তেওঁৰ পিতৃ আছিল বেন্থামৰ অনুগামী আৰু 'অনুষঙ্গবাদ'ৰ (associationism) সমৰ্থক। পিতৃৰ এটা স্পষ্ট লক্ষ্য আছিল— পুত্ৰক এনে এক অসাধাৰণ মেধাৱী ৰূপত গঢ়ি তোলা, যিয়ে তেওঁ আৰু বেন্থামৰ মৃত্যুৰ পাছতো উপযোগিতাবাদৰ ধাৰণা আৰু ইয়াৰ প্ৰসাৰৰ কাম অবিৰতভাৱে আগুৱাই নিব পাৰে।<ref>{{Cite book|last=Halevy|first1=Elie|title=The Growth of Philosophic Radicalism|year=1966|publisher=Beacon Press|isbn=978-0191010200|pages=282–284}}</ref> শৈশৱৰে পৰাই মিল আছিল অসাধাৰণ মেধাৰ অধিকাৰী। নিজৰ আত্মজীৱনীত তেওঁ শিক্ষাগ্ৰহণৰ দিনবোৰৰ কথা বৰ্ণনা কৰি গৈছে। মাত্ৰ তিনি বছৰ বয়সতেই তেওঁক গ্ৰীক ভাষাৰ শিক্ষা দিয়া হৈছিল। <ref name="digital.library.cornell.edu">{{Cite web|url=https://collections.library.cornell.edu/moa_new/index.html?c=nwng;cc=nwng;rgn=full+text;idno=nwng0033-4;didno=nwng0033-4;view=image;seq=620;node=nwng0033-4:1;page=root;size=s;frm=frameset|title=Cornell University Library Making of America Collection|work=collections.library.cornell.edu}}</ref>আঠ বছৰ বয়সৰ ভিতৰতেই তেওঁ 'ইছপৰ সাধু', জেনোফনৰ 'এনাবাচিছ' আৰু হেৰোডটাছৰ সমগ্ৰ ৰচনা পঢ়ি শেষ কৰিছিল। কেৱল সেয়াই নহয়, সেই কুমলীয়া বয়সতেই তেওঁ লুচিয়ান, ডায়োজিনিছ লেয়াৰ্টিয়াছ, আইছ'ক্ৰেটিছৰ ৰচনাৱলী আৰু প্লেটোৰ ছখনকৈ 'ডায়লগ'ৰ সৈতেও পৰিচিত হৈ পৰিছিল।<ref name="digital.library.cornell.edu" /> ইয়াৰ উপৰিও তেওঁ ইংৰাজী ভাষাত ইতিহাসৰ ভালেমান সমল অধ্যয়ন কৰিছিল আৰু তেওঁক পাটীগণিত, পদাৰ্থবিজ্ঞান তথা জ্যোতিৰ্বিজ্ঞানৰো শিক্ষা প্ৰদান কৰা হৈছিল। আঠ বছৰ বয়সত মিলে লেটিন ভাষা, ইউক্লিডৰ ৰচনা আৰু বীজগণিতৰ অধ্যয়ন আৰম্ভ কৰাৰ লগতে পৰিয়ালৰ সৰু ভাই-ভনীহঁতক পঢ়ুৱাবৰ বাবে শিক্ষকৰ দায়িত্বও গ্ৰহণ কৰিছিল। যদিও ইতিহাসেই তেওঁৰ অধ্যয়নৰ মূল বিষয় আছিল, তথাপিও শিক্ষানুষ্ঠানত সাধাৰণতে পঢ়োৱা প্ৰায়বোৰ লেটিন আৰু গ্ৰীক লেখকৰ ৰচনা তেওঁ পঢ়ি শেষ কৰিছিল। আনকি, দহ বছৰ বয়সৰ ভিতৰতেই তেওঁ প্লেটো আৰু ডেম'স্থেনিছৰ ৰচনাসমূহো অনায়াসে পঢ়ি আয়ত্ত কৰিব পৰা হৈছিল। দেউতাকে আকৌ মিলৰ বাবে কবিতা চৰ্চা আৰু ৰচনা কৰাটোও সমানেই গুৰুত্বপূৰ্ণ বুলি ভাবিছিল। তেওঁৰ একেবাৰে প্ৰাৰম্ভিক কাব্যিক ৰচনাসমূহৰ ভিতৰত এটা আছিল মহাকাব্য 'ইলিয়াড'ৰ কাহিনীভাগক আগুৱাই নি লিখা এক প্ৰয়াস। আজৰি সময়খিনিত তেওঁ প্ৰাকৃতিক বিজ্ঞানৰ লগতে 'ডন কুইকচোট' আৰু 'ৰবিনছন ক্ৰুচ'ৰ দৰে জনপ্ৰিয় উপন্যাস পঢ়িও আনন্দ লাভ কৰিছিল। ১৮১৮ চনত তেওঁৰ পিতৃৰ গ্ৰন্থ 'দ্য হিষ্ট্ৰী অৱ ব্ৰিটিছ ইণ্ডিয়া' (The History of British India) প্ৰকাশ পায়। ইয়াৰ ঠিক পাছতেই, প্ৰায় বাৰ বছৰ বয়সত মিলে পৰম্পৰাগত তৰ্কশাস্ত্ৰৰ (scholastic logic) গভীৰ অধ্যয়ন আৰম্ভ কৰে আৰু একে সময়তে এৰিষ্টটলৰ তৰ্কশাস্ত্ৰ বিষয়ক ৰচনাসমূহো তাৰ মূল ভাষাতেই পঢ়িবলৈ লয়। পৰৱৰ্তী বছৰটোত তেওঁ ৰাজনৈতিক অৰ্থনীতিৰ সৈতে পৰিচিত হয় আৰু দেউতাকৰ তত্ত্বাৱধানত আডাম স্মিথ তথা ডেভিদ ৰিকাৰ্ডোৰ ধাৰণাসমূহ অধ্যয়ন কৰে। ইয়াৰ জৰিয়তে তেওঁ অৱশেষত এই অৰ্থনীতিবিদসকলৰ 'উৎপাদনৰ কাৰক' সম্পৰ্কীয় ধ্ৰুপদী অৰ্থনৈতিক দৃষ্টিভংগীটো আয়ত্ত কৰিবলৈ সক্ষম হৈছিল। মিলে দৈনিক গ্ৰহণ কৰা অৰ্থনীতিৰ পাঠসমূহৰ ওপৰত প্ৰস্তুত কৰা লিখিত টোকা বা প্ৰতিবেদনসমূহৰ সহায়তেই ১৮২১ চনত তেওঁৰ পিতৃয়ে 'এলিমেন্টছ অৱ পলিটিকেল ইকনমি' (Elements of Political Economy) নামৰ গ্ৰন্থখন ৰচনা কৰিছিল। ডেভিদ ৰিকাৰ্ডোৰ অৰ্থনৈতিক ধাৰণাসমূহৰ প্ৰসাৰ ঘটোৱাৰ উদ্দেশ্যে ৰচিত এইখন এখন পাঠ্যপুথি আছিল, অৱশ্যে গ্ৰন্থখনে বিশেষ জনপ্ৰিয়তা লাভ কৰিবলৈ সক্ষম নহ'ল। <ref name="Rothbard2006">{{Cite book|last=Murray N. Rothbard|title=An Austrian Perspective on the History of Economic Thought|url=https://archive.org/details/bub_gb_MCcWhLmRo-cC|access-date=21 January 2011|year=2006|publisher=Ludwig von Mises Institute|isbn=978-0945466482|page=[https://archive.org/details/bub_gb_MCcWhLmRo-cC/page/n121 105]}}</ref> দেউতাকৰ এজন ঘনিষ্ঠ বন্ধু ৰিকাৰ্ডোৱে মিলক প্ৰায়ে নিজৰ ঘৰলৈ মাতি নিছিল আৰু দুয়ো একেলগে খোজ কাঢ়ি কাঢ়ি ৰাজনৈতিক অৰ্থনীতিৰ বিষয়ে আলোচনা কৰিছিল। চৈধ্য বছৰ বয়সত মিলে ফ্ৰান্সলৈ গৈ জেৰেমি বেন্থামৰ ভাতৃ ছাৰ চেমুৱেল বেন্থামৰ পৰিয়ালৰ সৈতে এবছৰ কাল অতিবাহিত কৰিছিল। সেই সময়ছোৱাত তেওঁ জৰ্জ এনচৰৰ সান্নিধ্যও লাভ কৰিছিল, যিজনে তেতিয়া থমাছ মালথাছৰ ৰাজনৈতিক অৰ্থনীতিৰ বিৰুদ্ধে তীব্ৰ সমালোচনা আৰু তৰ্কযুদ্ধ চলাই আছিল। <ref>{{Cite web|last=Ritchey|first=Rosemary|date=2009|title=Ensor, George {{!}} Dictionary of Irish Biography|url=https://www.dib.ie/biography/ensor-george-a2931|accessdate=2023-02-17|work=www.dib.ie|language=en|archivedate=23 September 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230923234855/https://www.dib.ie/biography/ensor-george-a2931}}</ref> <ref>{{Cite book|last=Mill|first1=John Stuart|url=https://oll-resources.s3.us-east-2.amazonaws.com/oll3/store/titles/260/Mill_0223-26_EBk_v6.0.pdf|title=The Collected Works of John Stuart Mill, Vol. XXVI – Journals and Debating Speeches, Part I [1820]|publisher=Routledge and Kegan Paul|year=1988|place=London|pages=53–58}}</ref> তাত দেখা পোৱা পাহাৰীয়া দৃশ্যৰাজিয়ে তেওঁৰ মনত পাহাৰীয়া প্ৰকৃতিৰ প্ৰতি এক আজীৱন অনুৰাগৰ সৃষ্টি কৰিছিল। ফৰাচীসকলৰ প্ৰাণৱন্ত আৰু আন্তৰিকতাপূৰ্ণ জীৱনশৈলীয়েও তেওঁৰ মনত গভীৰ সাঁচ বহুৱাইছিল। মণ্টপেলিয়াৰত থকা সময়ছোৱাত তেওঁ 'বিজ্ঞান অনুষদ'ত (Faculté des Sciences) ৰসায়ন বিজ্ঞান, প্ৰাণীবিজ্ঞান আৰু তৰ্কশাস্ত্ৰৰ শীতকালীন পাঠ্যক্ৰম গ্ৰহণ কৰাৰ লগতে উচ্চ গণিতৰো এটা পাঠ্যক্ৰম অধ্যয়ন কৰিছিল। ফ্ৰান্সলৈ অহা-যোৱা কৰাৰ পথত তেওঁ পেৰিছত দেউতাকৰ বন্ধু তথা বিখ্যাত অৰ্থনীতিবিদ জাঁ-বেপ্টিষ্ট ছে'ৰ (Jean-Baptiste Say) বাসগৃহত কেইদিনমানৰ বাবে আলহী হৈছিল। তাতেই তেওঁ 'লিবাৰেল পাৰ্টি'ৰ ভালেসংখ্যক নেতাৰ লগতে হেনৰি ছেন্ট-ছাইমনকে (Henri Saint-Simon) ধৰি পেৰিছৰ বহুকেইজন বিশিষ্ট ব্যক্তিক লগ পোৱাৰ সুযোগ লাভ কৰিছিল। কুৰি বছৰ বয়সত মিলে কেইবামাহো ধৰি তীব্ৰ মানসিক বিষাদৰ মাজেৰে দিন পাৰ কৰিছিল, আনকি তেওঁ আত্মহত্যাৰ কথাও চিন্তা কৰিছিল। নিজৰ আত্মজীৱনীৰ পঞ্চম অধ্যায়ৰ আৰম্ভণিতে উল্লেখ কৰা অনুসৰি, তেওঁ এবাৰ নিজকে প্ৰশ্ন কৰিছিল— তেওঁৰ জীৱনৰ একমাত্ৰ লক্ষ্য অৰ্থাৎ এখন ন্যায়ভিত্তিক সমাজ গঢ়ি তোলাৰ সপোনটো বাস্তৱায়িত হ'লে তেওঁ বাৰু সঁচাকৈয়ে সুখী হ'বনে? তেওঁৰ অন্তৰাত্মাই উত্তৰ দিছিল, "নহয়"। স্বাভাৱিকতেই ইয়াৰ পাছত, সেই লক্ষ্যপ্ৰাপ্তিৰ হকে অহৰহ সংগ্ৰাম কৰি থকাৰ মাজত তেওঁ যি আনন্দ পাইছিল, সেয়া একেবাৰে নোহোৱা হৈ পৰিছিল। অৱশেষত, উইলিয়াম ৱৰ্ডছৱৰ্থৰ কবিতাই তেওঁলৈ আশাৰ বতৰা কঢ়িয়াই আনিলে। এই কবিতাসমূহে তেওঁক গভীৰভাৱে উপলব্ধি কৰালে যে সৌন্দৰ্যই মানুহৰ মনত আনৰ প্ৰতি সহানুভূতি আৰু কৰুণাৰ জন্ম দিয়াৰ লগতে অন্তৰত প্ৰকৃত আনন্দ জগাই তোলে। <ref>{{Cite web|url=http://www.victorianweb.org/philosophy/mill/crisis.html|title=John Stuart Mill's Mental Breakdown, Victorian Unconversions, and Romantic Poetry|work=victorianweb.org|accessdate=17 April 2016|archivedate=9 June 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230609102441/https://www.victorianweb.org/philosophy/mill/crisis.html}}</ref> দুগুণ উৎসাহ আৰু নতুন শক্তিৰে তেওঁ পুনৰ এখন ন্যায়ভিত্তিক সমাজ গঢ়াৰ কামত মনোনিৱেশ কৰিলে, কিন্তু এইবাৰ তেওঁ কেৱল লক্ষ্যৰ পিছত দৌৰাৰ সলনি এই সংগ্ৰামৰ যাত্ৰাপথৰ প্ৰতিটো মুহূৰ্ত অধিক উপভোগ কৰিবলৈ লৈছিল। নিজৰ চিন্তাধাৰাত অহা এই পৰিৱৰ্তনক তেওঁ জীৱনৰ অন্যতম গুৰুত্বপূৰ্ণ এক মোৰ বুলি গণ্য কৰিছিল। প্ৰকৃততে, জীৱনত আনন্দ লাভৰ এই নতুন আৰু বহল দৃষ্টিভংগীটোৱেই পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ আৰু তেওঁৰ পিতৃৰ মাজত গঢ় লৈ উঠা বহুতো মতবিৰোধ বা পাৰ্থক্যৰ মূল কাৰণ হৈ পৰিছিল। ১৮৩০-ৰ দশকৰ প্ৰথমভাগত থমাছ কাৰ্লাইলে লণ্ডন ভ্ৰমণ কৰিবলৈ আহোঁতে মিলৰ সৈতে তেওঁৰ সাক্ষাৎ হৈছিল। অতি কম সময়ৰ ভিতৰতেই দুয়োৰে মাজত এক অন্তৰংগ বন্ধুত্ব গঢ়ি উঠাৰ লগতে নিয়মীয়াকৈ চিঠিপত্ৰৰো আদান-প্ৰদান হ'বলৈ ধৰিছিল। মিলে আনকি নিজৰ খৰচতেই কাৰ্লাইলৰ ৰচনাসমূহ ছপা কৰাৰ প্ৰস্তাৱ আগবঢ়াইছিল। তেওঁ কাৰ্লাইলক তেওঁৰ বিখ্যাত গ্ৰন্থ 'ফ্ৰেন্স ৰিভল্যুশ্বন' (French Revolution) লিখিবলৈ উৎসাহিত কৰাই নহয়, বৰং ইয়াৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় সমলসমূহো যোগান ধৰিছিল। ১৮৩৫ চনৰ মাৰ্চ মাহৰ কথা। গ্ৰন্থখনৰ প্ৰথম খণ্ডটো লিখি শেষ কৰাৰ পাছত তাৰ পাণ্ডুলিপিটো মিলৰ হাততেই জমা ৰখা হৈছিল। কিন্তু মিলৰ ঘৰত কাম কৰা বনকৰা মহিলাগৰাকীয়ে অজানিতে সেইখনক জুই ধৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা কাগজ বুলি ভাবি পুৰি পেলালে। ফলত "তিনি-চাৰিখনমান কাগজৰ টুকুৰাৰ" বাহিৰে গোটেই পাণ্ডুলিপিটোৱেই জুইত জাহ গ'ল।<ref>{{Cite journal|last=Carlyle|first1=T.|title=TC to James Fraser|journal=The Carlyle Letters Online|date=7 March 1835|volume=8|issue=1|pages=66–70|doi=10.1215/lt-18350307-TC-JFR-01|doi_brokendate=12 July 2025}}</ref> এই অনাকাংক্ষিত ঘটনাত অত্যন্ত লজ্জিত আৰু মৰ্মাহত হৈ মিলে কাৰ্লাইলক ক্ষতিপূৰণ হিচাপে ২০০ পাউণ্ড (যিটো ২০২১ চনৰ হিচাপত প্ৰায় ১৭,৭৪২.১৬ পাউণ্ডৰ সমান) আগবঢ়াইছিল, যদিও কাৰ্লাইলে তাৰে মাত্ৰ ১০০ পাউণ্ডহে গ্ৰহণ কৰিছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত, অৰ্থাৎ ১৮৪০-ৰ দশকৰ ফালে দুয়োৰে মাজত দেখা দিয়া আদৰ্শগত মতানৈক্যৰ বাবে এই বন্ধুত্বৰ অন্ত পৰে। অৱশ্যে বন্ধুত্বৰ যতি পৰিলেও, মিলৰ পৰৱৰ্তী কালৰ চিন্তাধাৰাত কাৰ্লাইলৰ সেই প্ৰাৰম্ভিক প্ৰভাৱ বাৰুকৈয়ে প্ৰতিফলিত হৈছিল। <ref>{{Cite book|last=Baumgarten|first1=Murray|title=The Carlyle Encyclopedia|publisher=Fairleigh Dickinson University Press|year=2004|editor-last=Cumming|editor-first=Mark|place=Madison and Teaneck, NJ|pages=326|chapter=Mill, John Stuart|isbn=978-0838637920}}</ref> ১৮৪১ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত মিলে প্ৰথমবাৰৰ বাবে অগাষ্ট কঁটৰ সৈতে যোগাযোগ কৰিছিল। তেতিয়াৰে পৰাই 'প্ৰত্যক্ষবাদ' (positivism) আৰু সমাজবিজ্ঞানৰ প্ৰতিষ্ঠাপক কঁটৰ সৈতে মিলৰ চিঠি-পত্ৰৰ জৰিয়তে এক গভীৰ বন্ধুত্ব গঢ়ি উঠিছিল। অৱশ্যে কঁটৰ সেই 'সমাজবিজ্ঞান' আধুনিক সময়ৰ সমাজবিজ্ঞানৰ দৰে নাছিল, বৰং ই আছিল সেই বিজ্ঞানৰ এক প্ৰাৰম্ভিক দৰ্শনহে। কঁটৰ এই 'প্ৰত্যক্ষবাদ'ৰ দ্বাৰা অনুপ্ৰাণিত হৈয়েই মিলে অৱশেষত জেৰেমি বেন্থামৰ 'মনস্তাত্ত্বিক অহংকাৰবাদ' (psychological egoism) আৰু মানৱ প্ৰকৃতিৰ প্ৰতি থকা বেন্থামৰ শীতল তথা বিমূৰ্ত দৃষ্টিভংগীক একেবাৰেই প্ৰত্যাখ্যান কৰিছিল, যিহেতু বেন্থামৰ চিন্তা কেৱল আইন-কানুন আৰু ৰাজনীতিৰ মাজতেই সীমাবদ্ধ আছিল। ইয়াৰ পৰিৱৰ্তে মিলে কঁটৰ দৃষ্টিভংগীকহে অধিক আদৰি লৈছিল, যি আছিল মানৱ প্ৰকৃতিৰ প্ৰতি অধিক সামাজিক, ঐতিহাসিক তথ্যৰ ওপৰত আধাৰিত, আৰু মানৱ জীৱনৰ সকলো জটিলতাক সামৰি প্ৰতিজন ব্যক্তিক গুৰুত্ব দিয়া এক বহল দৃষ্টিভংগী। এজন 'ননকনফৰ্মিষ্ট' (প্ৰচলিত ধৰ্মীয় মতৰ বিৰোধী) হিচাপে মিলে 'চাৰ্চ অৱ ইংলেণ্ড'ৰ ৩৯ টা অনুচ্ছেদৰ (Thirty-Nine Articles) প্ৰতি সন্মতি জনাবলৈ একেবাৰেই অস্বীকাৰ কৰিছিল। আৰু ঠিক এই কাৰণতেই তেওঁ অক্সফৰ্ড বা কেমব্ৰিজ বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰাৰ যোগ্যতা লাভ কৰা নাছিল। ইয়াৰ পৰিৱৰ্তে, তেওঁ পিতৃৰ পদাংক অনুসৰণ কৰি 'ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানী'ত কৰ্মজীৱন আৰম্ভ কৰে। লগতে, 'ইউনিভাৰ্চিটি কলেজ লণ্ডন'লৈ গৈ আইনশাস্ত্ৰৰ (Jurisprudence) প্ৰথমগৰাকী অধ্যাপক জন অষ্টিনৰ বক্তৃতাসমূহো নিয়মীয়াকৈ শ্ৰৱণ কৰিবলৈ লয়। <ref>{{Cite web|url=https://collections.library.cornell.edu/moa_new/index.html?c=nwng&cc=nwng&idno=nwng0033-4&node=nwng0033-4:1&frm=frameset&view=image&seq=623|title=Cornell University Library Making of America Collection|work=collections.library.cornell.edu}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত, অৰ্থাৎ ১৮৫৬ চনত তেওঁক 'আমেৰিকান একাডেমী অৱ আৰ্টছ এণ্ড চাইন্সেছ'ৰ (American Academy of Arts and Sciences) এগৰাকী সন্মানীয় বিদেশী সদস্য হিচাপে নিৰ্বাচিত কৰা হৈছিল।<ref name="AAAS">{{Cite web|title=Book of Members, 1780–2010: Chapter M|url=http://www.amacad.org/publications/BookofMembers/ChapterM.pdf|publisher=American Academy of Arts and Sciences|accessdate=15 April 2011|archivedate=9 November 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131109123554/http://www.amacad.org/publications/BookofMembers/ChapterM.pdf}}</ref> ১৮২৩ চনত মাত্ৰ ১৭ বছৰ বয়সতেই মিলে 'ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানী'ত এজন ঔপনিৱেশিক প্ৰশাসক হিচাপে নিজৰ কৰ্মজীৱন আৰম্ভ কৰিছিল আৰু তেওঁৰ এই কাৰ্যকাল ১৮৫৮ চনলৈকে চলিছিল।উল্লেখযোগ্য যে, এই ১৮৫৮ চনতেই ভাৰতত থকা কোম্পানীৰ সকলো ভূখণ্ড ব্ৰিটিছ ৰাজমুকুটে পোনপটীয়াকৈ নিজৰ অধীনলৈ নিছিল, যাৰ জৰিয়তে ভাৰতবৰ্ষৰ ওপৰত ব্ৰিটিছ চৰকাৰৰ প্ৰত্যক্ষ শাসন ব্যৱস্থা প্ৰতিষ্ঠা হৈছিল। ১৮৩৬ চনত তেওঁ কোম্পানীৰ ৰাজনৈতিক বিভাগলৈ পদোন্নতি লাভ কৰে। তাত তেওঁ দেশীয় ৰাজ্যসমূহৰ সৈতে কোম্পানীৰ সম্পৰ্কৰ বিষয়ে হোৱা চিঠি-পত্ৰৰ আদান-প্ৰদানৰ দায়িত্বত আছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত, ১৮৫৬ চনত তেওঁক 'এক্জামিনাৰ অৱ ইণ্ডিয়ান কৰেছপণ্ডেঞ্চ' (Examiner of Indian Correspondence) পদলৈ উন্নীত কৰা হয়। তেওঁৰ 'অন লিবাৰ্টি' (On Liberty), 'এ ফিউ ৱৰ্ডছ অন নন-ইণ্টাৰভেনচন' (A Few Words on Non-Intervention) আদি গ্ৰন্থ তথা অন্যান্য ৰচনাসমূহত তেওঁ এইদৰে মত প্ৰকাশ কৰিছিল যে, "অসভ্য জাতিৰ প্ৰতি কৰা যিকোনো আচৰণক আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় আইনৰ উলংঘন বুলি আখ্যা দিয়া কাৰ্যই কেৱল এয়াই প্ৰমাণ কৰে যে তেনেকৈ কোৱা মানুহজনে বিষয়টোৰ ওপৰত কেতিয়াও গমি চোৱাই নাই।" <ref>{{Cite journal|last=Klausen|first1=Jimmy Casas|title=Violence and Epistemology: J.S. Mill's Indians after the 'Mutiny'|journal=Political Research Quarterly|date=March 2016|volume=69|issue=1|pages=96–107|doi=10.1177/1065912915623379}}</ref> (অৱশ্যে, লগে লগে মিলে এই কথাও যোগ দিছিল যে, "ই অতি সহজেই নৈতিকতাৰ মহান নীতিসমূহৰ এক উলংঘন হ'ব পাৰে।") মিলৰ মতে, ভাৰতবৰ্ষৰ দৰে দেশসমূহৰ দৃষ্টিভংগী এসময়ত যথেষ্ট প্ৰগতিশীল আছিল যদিও, কালক্ৰমত সেইবোৰৰ বিকাশ আৰু উন্নয়ন একেবাৰে স্থবিৰ হৈ পৰিছিল। সেয়েহে, তেওঁ মত পোষণ কৰিছিল যে এনে অঞ্চলসমূহক এক প্ৰকাৰৰ "কল্যাণকামী স্বৈৰাচাৰ"ৰ (benevolent despotism) জৰিয়তে শাসন কৰা উচিত... "চৰ্ত এটাই যে ইয়াৰ অন্তিম লক্ষ্য কেৱলমাত্ৰ সেই ঠাইখনৰ উন্নতি সাধন কৰাহে হ'ব লাগিব।" <ref>{{Cite journal|last=Harris|first1=Abram L.|title=John Stuart Mill: Servant of the East India Company|journal=The Canadian Journal of Economics and Political Science|date=1964|volume=30|issue=2|pages=185–202|doi=10.2307/139555|jstor=139555}}</ref> যেতিয়া ব্ৰিটিছ ৰাজমুকুটে (Crown) ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ অধীনত থকা ভূখণ্ডসমূহৰ প্ৰত্যক্ষ শাসনভাৰ নিজৰ হাতলৈ নিয়াৰ প্ৰস্তাৱ আগবঢ়াইছিল, তেতিয়া কোম্পানীৰ শাসন ব্যৱস্থাক ৰক্ষা কৰি যুক্তি দৰ্শোৱাৰ দায়িত্ব মিলৰ ওপৰত ন্যস্ত কৰা হৈছিল। এই দায়িত্ব পালন কৰিবলৈ গৈয়েই তেওঁ অন্যান্য ভালেমান আৱেদন-পত্ৰৰ লগতে 'মেম'ৰেণ্ডাম অন দ্য ইমপ্ৰুভমেন্টছ ইন দ্য এডমিনিষ্ট্ৰেচন অৱ ইণ্ডিয়া ডিউৰিং দ্য লাষ্ট থাৰ্টি ইয়েৰছ' (Memorandum on the Improvements in the Administration of India during the Last Thirty Years) নামৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ স্মাৰকপত্ৰখনো ৰচনা কৰিছিল। <ref name=":0">{{Cite journal|last=Lal|first1=Vinay|authorlink1=Vinay Lal|date=1998|title='John Stuart Mill and India', a review-article|journal=New Quest|volume=54|issue=1|pages=54–64}}</ref> ভাৰতৰ নতুন 'ছেক্ৰেটেৰী অৱ ষ্টেট'ক (Secretary of State) পৰামৰ্শ দিবৰ বাবে গঠন কৰা 'কাউন্সিল অৱ ইণ্ডিয়া'ত (Council of India) তেওঁক এখন আসন যাচা হৈছিল। পিছে, ভাৰতৰ বাবে প্ৰৱৰ্তন কৰা এই নতুন প্ৰশাসনীয় ব্যৱস্থাটোৰ প্ৰতি নিজৰ অসন্তুষ্টি আৰু বিৰোধিতা প্ৰকাশ কৰি তেওঁ সেই প্ৰস্তাৱ প্ৰত্যাখ্যান কৰিলে।<ref name=":0" /> ২১ বছৰীয়া এক অন্তৰংগ বন্ধুত্বৰ পাছত ১৮৫১ চনৰ ২১ এপ্ৰিলত মিলে হেৰিয়েট টেইলৰৰ সৈতে বিবাহপাশত আৱদ্ধ হয়। তেওঁলোকৰ প্ৰথম সাক্ষাৎ হোৱাৰ সময়ত টেইলৰ এগৰাকী বিবাহিতা মহিলা আছিল। ১৮৪৯ চনত টেইলৰৰ প্ৰথম স্বামীৰ মৃত্যুৰ আগলৈকে দুয়োৰে মাজত এক ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্ক আছিল যদিও, সাধাৰণতে এই সম্পৰ্ক সম্পূৰ্ণ নিষ্কলুষ বা পৱিত্ৰ আছিল বুলিয়েই বিশ্বাস কৰা হয়। স্বামীৰ মৃত্যুৰ পাছত দুবছৰমান অপেক্ষা কৰি অৱশেষত ১৮৫১ চনত তেওঁলোক বিবাহপাশত আৱদ্ধ হয়। বিবাহৰ ঠিক পাছতেই মিলে এক বিশেষ ঘোষণাৰ জৰিয়তে ভিক্টোৰিয়ান আইন অনুসৰি স্বামী হিচাপে পত্নীৰ ওপৰত লাভ কৰা সকলো ধৰণৰ অধিকাৰ ত্যাগ কৰাৰ কথা প্ৰকাশ কৰিছিল। নাৰীবাদী অৰ্থনৈতিক চিন্তাধাৰাৰ ক্ষেত্ৰত জন ষ্টুৱাৰ্ট মিল আৰু হেৰিয়েট টেইলৰ মিলক প্ৰতিষ্ঠাপক ব্যক্তি হিচাপে গণ্য কৰা হয়। তেওঁলোকৰ যুটীয়া ৰচনাৱলী, বিশেষকৈ 'দ্য ছাবজেকচন অৱ ৱিমেন' (১৮৬৯) আৰু টেইলৰ মিলৰ 'দ্য এনফ্ৰেন্সাইজমেন্ট অৱ ৱিমেন' (১৮৫১) গ্ৰন্থত তেওঁলোকে যুক্তি দৰ্শাইছিল যে লিংগ বৈষম্য কেৱল এক নৈতিক অবিচাৰেই নহয়, বৰং ই এক অৰ্থনৈতিক অদক্ষতাও (Hansson, 2022; McCabe, 2021)। নাৰীক অৱদমিত কৰি ৰখা ধ্ৰুপদী অৰ্থনৈতিক ধাৰণাসমূহক কঠোৰভাৱে প্ৰত্যাখ্যান কৰি তেওঁলোকে আইনী সংস্কাৰ, শিক্ষাৰ অধিকাৰ আৰু নাৰীৰ স্বতন্ত্ৰতা বা স্বায়ত্তশাসনৰ হকে মাত মাতিছিল। তেওঁলোকৰ এই চিন্তাধাৰাই পৰৱৰ্তী সময়ত আধুনিক নাৰীবাদী অৰ্থনীতিবিদসকলৰ বাবে এক শক্তিশালী ভেটি গঢ়ি তুলিছিল, যিসকলে বৰ্তমান সময়ত পাৰিশ্ৰমিকবিহীন শ্ৰম, লিংগভিত্তিক মজুৰিৰ ব্যৱধান আৰু গাঁথনিগত নিপীড়নৰ তীব্ৰ সমালোচনা কৰে (Munte & Monica, 2023; Knüfer, 2023)। টেইলৰ মিলৰ একেশ্বৰবাদী (Unitarian) আৰু যুক্তিবাদী দৃষ্টিভংগীয়ে এই সমালোচনাক অধিক সমৃদ্ধ কৰিছিল। আনকি, শেহতীয়া শৈলীমিতীয় (stylometric) প্ৰমাণসমূহৰ পৰাও মিলৰ ৰচনাসমূহত টেইলৰৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অৱদান থকাৰ কথাটো স্পষ্টভাৱে প্ৰতিফলিত হৈছে (Schmidt-Petri et al., 2021)। বৰ্তমানৰ ডিজিটেল পুঁজিবাদ, শুশ্ৰূষা-কৰ্ম (care work) আৰু প্ৰজনন অধিকাৰ সম্পৰ্কীয় বিতৰ্কসমূহতো তেওঁলোকৰ সেই যুক্তিসমূহ সমানেই প্ৰাসংগিক হৈ আছে। এইবোৰে লিংগ, শ্ৰম আৰু স্বতন্ত্ৰতাৰ পাৰস্পৰিক সম্পৰ্কৰ মাজেৰে অৰ্থনৈতিক ন্যায়ক মূল্যায়ন কৰাৰ এক নিৰ্দিষ্ট দৃষ্টিভংগী প্ৰদান কৰে (Hampton, 2021; Smajdor, 2021)। নিজৰ যোগ্যতাৰে প্ৰতিষ্ঠিত হেৰিয়েট টেইলৰে বন্ধুত্ব আৰু বিবাহ, দুয়োটা সময়তেই মিলৰ ৰচনা আৰু চিন্তাধাৰাৰ ওপৰত এক গভীৰ প্ৰভাৱ পেলাইছিল। টেইলৰৰ সৈতে থকা তেওঁৰ সম্পৰ্কই নাৰী অধিকাৰৰ প্ৰতি মিলৰ সমৰ্থনক অধিক সুদৃঢ় কৰি তুলিছিল। তেওঁ কৈছিল যে ঘৰুৱা হিংসাৰ বিৰুদ্ধে আৰু নাৰী অধিকাৰৰ সপক্ষে গ্ৰহণ কৰা স্থিতিৰ ক্ষেত্ৰত তেওঁ "প্ৰধানকৈ নিজৰ পত্নীৰ এজন লিপিকাৰ (amanuensis)" হে আছিল মাত্ৰ।তেওঁ পত্নীৰ মনটো বা মেধাক এক "নিখুঁত আহিলা" বুলি আখ্যা দিছিল আৰু কৈছিল যে "লেখকৰ (অৰ্থাৎ মিলৰ নিজৰ) চিনাকি সকলো ব্যক্তিৰ ভিতৰতেই তেওঁ আছিল সৰ্বাধিক অৰ্হতাসম্পন্ন"। তেওঁৰ বিখ্যাত গ্ৰন্থ 'অন লিবাৰ্টি'ৰ (On Liberty) চূড়ান্ত সংশোধনীৰ ক্ষেত্ৰতো মিলে পত্নীৰ প্ৰভাৱৰ কথা স্বীকাৰ কৰিছে। এই গ্ৰন্থখন টেইলৰৰ মৃত্যুৰ কিছু সময়ৰ পাছতেই প্ৰকাশ পাইছিল। মিলৰ সৈতে বিবাহপাশত আৱদ্ধ হোৱাৰ মাত্ৰ সাত বছৰৰ পাছতেই, অৰ্থাৎ ১৮৫৮ চনত হাওঁফাওঁৰ গুৰুতৰ সংক্ৰমণ বা শ্বাসৰুদ্ধতাত (severe lung congestion) আক্ৰান্ত হৈ টেইলৰৰ মৃত্যু হয়। ১৮৬৫ চনৰ পৰা ১৮৬৮ চনলৈকে মিলে 'ছেইন্ট এণ্ড্ৰিউজ বিশ্ববিদ্যালয়'ৰ (University of St Andrews) 'লৰ্ড ৰেক্টৰ' (Lord Rector) হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল। ১৮৬৭ চনৰ ১ ফেব্ৰুৱাৰীত বিশ্ববিদ্যালয়ত প্ৰদান কৰা তেওঁৰ উদ্বোধনী ভাষণত তেওঁ বৰ্তমানৰ সেই অতি জনপ্ৰিয় (কিন্তু প্ৰায়ে ভুলকৈ আন ব্যক্তিৰ নামত আৰোপ কৰা) মন্তব্যটো কৰিছিল যে, "অসাধু লোকসকলৰ উদ্দেশ্য সিদ্ধিৰ বাবে ইমানেই যথেষ্ট যে, ভাল মানুহবোৰে একো নকৰাকৈ যেন কেৱল নীৰৱ দৰ্শক হৈ চাই থাকে।" মিলে যে তেওঁৰ ভাষণত সেই বাক্যটো অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছিল, সেয়া এক ঐতিহাসিক সত্য। কিন্তু ইয়াৰ অৰ্থ কোনোমতেই এয়া নহয় যে বাক্যটোৱে তেওঁৰ এক সম্পূৰ্ণ মৌলিক ধাৰণা বা অন্তৰ্দৃষ্টি প্ৰকাশ কৰিছিল। সেই একে সময়ছোৱাতে, অৰ্থাৎ ১৮৬৫ চনৰ পৰা ১৮৬৮ চনলৈকে তেওঁ 'চিটি অৱ ৱেষ্টমিনষ্টাৰ'ৰ (City of Westminster) সংসদৰ সদস্য (MP) হিচাপেও কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল। তেওঁ 'লিবাৰেল পাৰ্টি'ৰ হৈ প্ৰতিনিধিত্ব কৰিছিল। এজন সাংসদ হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰা সময়ছোৱাত, মিলে আয়াৰলেণ্ডৰ ওপৰত থকা বোজাসমূহ লাঘৱ কৰাৰ সপক্ষে মাত মাতিছিল। ১৮৬৬ চনত, সংসদৰ ইতিহাসত হেনৰি হাণ্টৰ পাছত মহিলাৰ ভোটাধিকাৰৰ দাবী উত্থাপন কৰা তেওঁ দ্বিতীয়গৰাকী ব্যক্তিত পৰিণত হয় আৰু পৰৱৰ্তী বিতৰ্কসমূহত তেওঁ নিজৰ এই স্থিতিক প্ৰবলভাৱে ৰক্ষা তথা সমৰ্থন কৰিছিল। ইয়াৰ লগতে তেওঁ শ্ৰমিক সংঘ (labour unions) আৰু কৃষি সমবায়ৰ (farm cooperatives) দৰে সামাজিক সংস্কাৰসমূহৰো এজন শক্তিশালী প্ৰবক্তা হৈ পৰিছিল। তেওঁৰ 'কন্সিডাৰেচনছ অন ৰিপ্ৰেজেন্টেটিভ গভৰ্নমেণ্ট' (Considerations on Representative Government) গ্ৰন্থখনত তেওঁ সংসদ আৰু নিৰ্বাচনী ব্যৱস্থাৰ বিভিন্ন সংস্কাৰৰ আহ্বান জনাইছিল, যাৰ ভিতৰত বিশেষকৈ সমানুপাতিক প্ৰতিনিধিত্ব (proportional representation), একক হস্তান্তৰযোগ্য ভোট (single transferable vote), আৰু ভোটাধিকাৰৰ সম্প্ৰসাৰণ (extension of suffrage) অন্যতম আছিল। ১৮৬৮ চনৰ এপ্ৰিল মাহত, 'হাউছ অৱ কমন্স'ৰ এখন বিতৰ্কত তেওঁ জঘন্য হত্যাকাণ্ডৰ (aggravated murder) দৰে অপৰাধৰ বাবে মৃত্যুদণ্ড বাহাল ৰখাৰ সপক্ষে মত প্ৰকাশ কৰিছিল; তেওঁ মৃত্যুদণ্ড বিলুপ্ত কৰা কাৰ্য্যক "দেশৰ সাধাৰণ মানুহৰ মনত সৃষ্টি হোৱা এক প্ৰকাৰৰ দুৰ্বলতা বা কাপুৰুষতা" ("an effeminacy in the general mind of the country") বুলি আখ্যা দিছিল। (কোৱা হয় ১৮৬৮ চনত যেতিয়া তেওঁৰ প্ৰথম কাৰ্যকাল শেষ হৈছিল, তেতিয়া তেওঁৰ স্বাধীন মনোভাৱৰ বাবে কোনো দলে তেওঁক মনোনীত কৰা নাছিল। <ref>{{Cite book|title=Report of meeting on Proportional representation or effective voting (1894)|place=|pages=25}}</ref> ) ১৮৬৭ চনত তেওঁ আমেৰিকান ফিল'চফিকেল ছ'চাইটিৰ সদস্য হিচাপে নিৰ্বাচিত হয় <ref>{{Cite web|title=APS Member History|url=https://search.amphilsoc.org/memhist/search?creator=&title=&subject=&subdiv=&mem=&year=1867&year-max=1867&dead=&keyword=&smode=advanced|accessdate=2021-04-21|work=search.amphilsoc.org|archivedate=26 March 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230326030206/https://search.amphilsoc.org/memhist/search?creator=&title=&subject=&subdiv=&mem=&year=1867&year-max=1867&dead=&keyword=&smode=advanced}}</ref> তেওঁ দাৰ্শনিক [[বাৰ্ট্ৰেণ্ড ৰাছেল|বাৰ্ট্ৰেণ্ড ৰাছেলৰ]] গডফাদাৰ আছিল ৷ <ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/1996/12/06/books/more-adept-with-concepts-than-people.html|title=More Adept With Concepts Than People|newspaper=[[The New York Times]]|date=1996-12-06|access-date=2022-03-19}}</ref> ধৰ্মীয় দৃষ্টিভংগীৰ ক্ষেত্ৰত মিল এজন অজ্ঞেয়বাদী (agnostic) আৰু সংশয়বাদী (sceptic) আছিল। অৱশ্যে, ঈশ্বৰৰ অস্তিত্বৰ প্ৰশ্নটোৰ সঠিক উত্তৰ প্ৰমাণ কৰাৰ প্ৰসংগত মিলে বিশ্বাস কৰিছিল যে ই 'এক অতি সম্ভাৱ্য প্ৰকল্প' (a very probable hypothesis)। তেওঁ লগতে এই কথাও স্বীকাৰ কৰিছিল যে কেৱল আশাৰ আধাৰত বা সামগ্ৰিকভাৱে জীৱনৰ প্ৰকৃত অৰ্থ বিচাৰি উলিওৱাৰ প্ৰচেষ্টাৰ ফলস্বৰূপে ঈশ্বৰৰ প্ৰতি বিশ্বাস ৰখাটো সম্পূৰ্ণ যুক্তিসংগত আৰু বৈধ। <ref>{{Cite journal|date=28 March 1885|title=Editorial Notes|url=https://books.google.com/books?id=mbxCAAAAYAAJ&pg=PA203|journal=[[Secular Review]]|volume=16|page=203|quote=It has always seemed to us that this is one of the instances in which Mill approached, out of deference to conventional opinion, as near to the borderland of [[Immanuel Kant|Cant]] as he well could without compromising his pride of place as a recognised thinker and sceptic.|number=13}}</ref> <ref>{{Cite book|title=John Stuart Mill and the Religion of Humanity|year=2002|publisher=University of Missouri Press|isbn=978-0826263278|page=65|last=Linda C. Raeder|chapter=Spirit of the Age|quote=Comte welcomed the prospect of being attacked publicly for his irreligion, he said, as this would permit him to clarify the nonatheistic nature of his and Mill's "atheism".}}</ref> <ref>{{Cite book|last=Larsen|first1=Timothy|author-link=Timothy Larsen|url=https://books.google.com/books?id=EP9eDwAAQBAJ&pg=PA15|title=John Stuart Mill: A Secular Life|publisher=[[Oxford University Press]]|year=2018|isbn=978-0198753155|page=14|quote=A letter John wrote from Forde Abbey when he was eight years old casually mentions in his general report of his activities that he too had been to Thorncombe parish church, so even when Bentham had home-field advantage, the boy was still receiving a Christian spiritual formation. Indeed, Mill occasionally attended Christian worship services during his teen years and thereafter for the rest of his life.}}</ref> <ref>{{Cite web|title=A surprisingly religious John Stuart Mill|url=https://blog.oup.com/2018/12/surprisingly-religious-john-stuart-mill/|last=Larsen|first=Timothy|authorlink=Timothy Larsen|quote=TL: Mill decided that strictly in terms of proof the right answer to that question of God's existence is that it is 'a very probable hypothesis.' He also thought it was perfectly rational and legitimate to believe in God as an act of hope or as the result of one's efforts to discern the meaning of life as a whole.|date=7 December 2018|accessdate=12 March 2019|archivedate=3 February 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210203135200/https://blog.oup.com/2018/12/surprisingly-religious-john-stuart-mill/}}</ref> তেওঁৰ সময়ৰ আন দাৰ্শনিকসকলৰ দৰে মিলৰো উদ্ভিদ বিজ্ঞানৰ প্ৰতি আগ্ৰহ আছিল। <ref name="flannery1">{{Cite web|url=https://herbariumworld.wordpress.com/2020/10/12/other-callings-philosophers/|title=Other Callings: Philosophers|last=Flannery|first=Maura|date=12 October 2020|work=Herbarium World|publisher=Wordpress|accessdate=22 November 2024|quote=Probably the most long-term collector among philosophers was John Stuart Mill, who was interested in botany throughout his life in part because he saw the hierarchical classification of living things as a model for ordering many aspects of human affairs such as law.}}</ref> <ref name="flannery2">{{Cite book|last=Flannery|first1=Maura|date=2023|title=In the Herbarium: The Hidden World of Collecting and Preserving Plants|place=United States of America|publisher=Yale University Press|page=144|isbn=978-0300247916}}</ref> বিশ্বাস কৰা হয় যে, ফ্ৰান্সৰ আভিগননত অৱস্থিত '''<nowiki/>'মিউজিয়াম ৰিকুৱেন'ত''' (Museum Requien) তেওঁৰ প্ৰায় ১,০০০ নমুনা সংৰক্ষিত হৈ আছে। ইয়াৰ লগতে, মিলৰ মৃত্যুৰ পাছত তেওঁৰ সতীয়া কন্যা হেলেন টেইলৰে '''<nowiki/>'কিউ হাৰ্বেৰিয়াম'লৈ''' (Kew Herbarium) তেওঁৰ সংগ্ৰহৰ কিছুমান নমুনা দান কৰিছিল। <ref name="encounter">{{Cite journal|last=Curtis|first1=Simon|date=1988|title=The philosopher's flowers: John Stuart Mill as botanist|journal=[[Encounter (magazine)|Encounter]]|volume=80|issue=2|pages=2–33}}</ref> দক্ষিণ গোলাৰ্ধত অষ্ট্ৰেলিয়াৰ ৰয়েল বটানিক গাৰ্ডেন ভিক্টোৰিয়াত থকা নেচনেল হাৰ্বেৰিয়াম অৱ ভিক্টোৰিয়াতো নমুনা পোৱা যায়। <ref name="Bionomia">{{Cite web|url=https://bionomia.net/Q50020/deposited-at|title=John Stuart Mill: Specimens collected|work=Bionomia|accessdate=15 November 2024}}</ref> ১৮৭৩ চনৰ ৭ মে' তাৰিখে ৬৬ বছৰ বয়সত আভিগননত 'এৰিচিপেলাছ' (erysipelas) নামৰ ৰোগত আক্ৰান্ত হৈ মিলৰ মৃত্যু হয়। সেই ঠাইতে তেওঁৰ মৃতদেহটো তেওঁৰ পত্নীৰ সমাধিৰ কাষত সমাধিস্থ কৰা হৈছিল। তেওঁ নিজৰ সকলো সা-সম্পত্তি সতীয়া কন্যা হেলেন টেইলৰৰ নামত উইল কৰি থৈ গৈছিল আৰু লগতে তেওঁক নিজৰ সাহিত্যিক কৰ্মৰাজিৰ তত্ত্বাৱধায়ক হিচাপে নিযুক্ত কৰিছিল। <ref>{{Cite news|title=Characteristic Will of John Stuart Mill|url=https://timesmachine.nytimes.com/timesmachine/1873/09/14/79046949.html?pageNumber=3|access-date=2025-03-15|newspaper=The New York Times|language=en}}</ref> == তথ্যসূত্ৰ == [[শ্ৰেণী:Webarchive template wayback links]] [[শ্ৰেণী:Articles with hCards]] [[শ্ৰেণী:অপৰ্যালোচিত অনুবাদসহ পৃষ্ঠা]] <references /> [[শ্ৰেণী:দাৰ্শনিক]] [[শ্ৰেণী:সাহিত্যিক]] q4ajqj9knkdn41djyo20asvnrskp7ad 0 137433 612375 2026-06-15T09:22:03Z KhiLanTzi 23530 নতুন পৃষ্ঠা: চৰাইদেউৰ পৰা ৰাজধানী স্থানান্তৰ কৰাৰ পিছত বৰ দেওশাল উপাসনাস্থলটোও লাকুৱালৈ আম-লা-খী দেওশাল স্থানান্তৰ কৰা হয়। এই স্থান আহোমসকলৰ এক পৱিত্ৰ তীৰ্থক্ষেত্ৰ, য’ত আজিও প্ৰাচীন আচ... 612375 wikitext text/x-wiki চৰাইদেউৰ পৰা ৰাজধানী স্থানান্তৰ কৰাৰ পিছত বৰ দেওশাল উপাসনাস্থলটোও লাকুৱালৈ আম-লা-খী দেওশাল স্থানান্তৰ কৰা হয়। এই স্থান আহোমসকলৰ এক পৱিত্ৰ তীৰ্থক্ষেত্ৰ, য’ত আজিও প্ৰাচীন আচাৰ-অনুষ্ঠান অনুসৰি আহোম উৎসৱসমূহ উদযাপন কৰা হয়। a2cdzhdrkubfk4svt0q9cijvogie149 612377 612375 2026-06-15T09:28:43Z KhiLanTzi 23530 /* */ 612377 wikitext text/x-wiki '''আম-লা-খী দেওশাল''' অসমৰ লকুৱাৰ ৰঙাগড় অঞ্চলত অৱস্থিত ফুৰালুং ধৰ্মৰ এখন দেওশাল। এই দেওশালখন পূৰ্বতে চৰাইদেউত অৱস্থিত আছিল পাছলৈ চৰাইদেউৰ পৰা ৰাজধানী স্থানান্তৰ কৰাৰ পিছত গৌৰীনাথ সিংহৰ ৰাজত্বকালত পূৰ্ণানন্দ বুঢ়াগোহাঁয়ে ইয়াক দিচাং নদীৰ দক্ষিণ পাৰস্থিত ৰঙাগড়লৈ স্থানান্তৰ কৰিছিল। এই স্থান আহোমসকলৰ এক পৱিত্ৰ তীৰ্থক্ষেত্ৰ, য’ত আজিও প্ৰাচীন আচাৰ-অনুষ্ঠান অনুসৰি আহোম উৎসৱসমূহ উদযাপন কৰা হয়। 8ve8r5klr2cviz9bvqt1lq99vuxpjy0 612378 612377 2026-06-15T09:31:14Z KhiLanTzi 23530 /* */ 612378 wikitext text/x-wiki '''আম-লা-খী দেওশাল''' অসমৰ লকুৱাৰ ৰঙাগড় অঞ্চলত অৱস্থিত ফুৰালুং ধৰ্মৰ এখন দেওশাল। এই দেওশালখন পূৰ্বতে চৰাইদেউত অৱস্থিত আছিল পাছলৈ চৰাইদেউৰ পৰা ৰাজধানী স্থানান্তৰ কৰাৰ পিছত গৌৰীনাথ সিংহৰ ৰাজত্বকালত পূৰ্ণানন্দ বুঢ়াগোহাঁয়ে ইয়াক দিচাং নদীৰ দক্ষিণ পাৰস্থিত ৰঙাগড়লৈ স্থানান্তৰ কৰিছিল।<ref>{{Cite thesis |last=Gogoi |first=Shrutashwinee |title=Tai Ahom Religion: A Philosophical Study |type=PhD thesis |university=Gauhati University |year=2011 |publisher=Shodhganga, INFLIBNET Centre |url=http://hdl.handle.net/10603/116167 |access-date=2026-06-15 |page=89}}</ref> এই স্থান আহোমসকলৰ এক পৱিত্ৰ তীৰ্থক্ষেত্ৰ, য’ত আজিও প্ৰাচীন আচাৰ-অনুষ্ঠান অনুসৰি আহোম উৎসৱসমূহ উদযাপন কৰা হয়।<ref>"...Amlokhi Deohal of Lakwa is a place of worship for the Ahoms ..." {{Cite magazine |title=Amlokhi Deohal of Lakwa |magazine=University News Bulletin |publisher=Tezpur University |date=September 2022 |url=https://www.tezu.ernet.in/dba/new/pdf/magazine/September_2022.pdf |access-date=2026-06-15 |page=24}}</ref> ==উৎস== {{reflist}} iz0a214uz08kleosoucn27oi2d5ck8a 612380 612378 2026-06-15T09:33:48Z KhiLanTzi 23530 /* মহত্ব */ 612380 wikitext text/x-wiki '''আম-লা-খী দেওশাল''' অসমৰ লকুৱাৰ ৰঙাগড় অঞ্চলত অৱস্থিত ফুৰালুং ধৰ্মৰ এখন দেওশাল। এই দেওশালখন পূৰ্বতে চৰাইদেউত অৱস্থিত আছিল পাছলৈ চৰাইদেউৰ পৰা ৰাজধানী স্থানান্তৰ কৰাৰ পিছত গৌৰীনাথ সিংহৰ ৰাজত্বকালত পূৰ্ণানন্দ বুঢ়াগোহাঁয়ে ইয়াক দিচাং নদীৰ দক্ষিণ পাৰস্থিত ৰঙাগড়লৈ স্থানান্তৰ কৰিছিল।<ref>{{Cite thesis |last=Gogoi |first=Shrutashwinee |title=Tai Ahom Religion: A Philosophical Study |type=PhD thesis |university=Gauhati University |year=2011 |publisher=Shodhganga, INFLIBNET Centre |url=http://hdl.handle.net/10603/116167 |access-date=2026-06-15 |page=89}}</ref> এই স্থান আহোমসকলৰ এক পৱিত্ৰ তীৰ্থক্ষেত্ৰ, য’ত আজিও প্ৰাচীন আচাৰ-অনুষ্ঠান অনুসৰি আহোম উৎসৱসমূহ উদযাপন কৰা হয়।<ref>"...Amlokhi Deohal of Lakwa is a place of worship for the Ahoms ..." {{Cite magazine |title=Amlokhi Deohal of Lakwa |magazine=University News Bulletin |publisher=Tezpur University |date=September 2022 |url=https://www.tezu.ernet.in/dba/new/pdf/magazine/September_2022.pdf |access-date=2026-06-15 |page=24}}</ref> ==মহত্ব== এই দেওশালত প্ৰতি বাৰ বছৰৰ অন্তৰে [[উম ফা]] অনুষ্ঠান অত্যন্ত জাকজমকতাৰে এক বৃহৎ স্তৰত পালন কৰা হয়। ==উৎস== {{reflist}} pmrc5szfnn5rn48xr9nlhh7hx8jzscn 612381 612380 2026-06-15T09:35:21Z KhiLanTzi 23530 612381 wikitext text/x-wiki '''আম-লা-খী দেওশাল''' অসমৰ লকুৱাৰ ৰঙাগড় অঞ্চলত অৱস্থিত ফুৰালুং ধৰ্মৰ এখন দেওশাল। এই দেওশালখন পূৰ্বতে চৰাইদেউত অৱস্থিত আছিল পাছলৈ চৰাইদেউৰ পৰা ৰাজধানী স্থানান্তৰ কৰাৰ পিছত গৌৰীনাথ সিংহৰ ৰাজত্বকালত পূৰ্ণানন্দ বুঢ়াগোহাঁয়ে ইয়াক দিচাং নদীৰ দক্ষিণ পাৰস্থিত ৰঙাগড়লৈ স্থানান্তৰ কৰিছিল।<ref>{{Cite thesis |last=Gogoi |first=Shrutashwinee |title=Tai Ahom Religion: A Philosophical Study |type=PhD thesis |university=Gauhati University |year=2011 |publisher=Shodhganga, INFLIBNET Centre |url=http://hdl.handle.net/10603/116167 |access-date=2026-06-15 |page=89}}</ref> এই স্থান আহোমসকলৰ এক পৱিত্ৰ তীৰ্থক্ষেত্ৰ, য’ত আজিও প্ৰাচীন আচাৰ-অনুষ্ঠান অনুসৰি আহোম উৎসৱসমূহ উদযাপন কৰা হয়।<ref>"...Amlokhi Deohal of Lakwa is a place of worship for the Ahoms ..." {{Cite magazine |title=Amlokhi Deohal of Lakwa |magazine=University News Bulletin |publisher=Tezpur University |date=September 2022 |url=https://www.tezu.ernet.in/dba/new/pdf/magazine/September_2022.pdf |access-date=2026-06-15 |page=24}}</ref> ==মহত্ব== এই দেওশালত প্ৰতি বাৰ বছৰৰ অন্তৰে [[উম ফা]] অনুষ্ঠান অত্যন্ত জাকজমকতাৰে এক বৃহৎ স্তৰত পালন কৰা হয়।<ref>{{Cite thesis |last=Gogoi |first=Shrutashwinee |title=Tai Ahom Religion: A Philosophical Study |type=PhD thesis |university=Gauhati University |year=2011 |publisher=Shodhganga, INFLIBNET Centre |url=http://hdl.handle.net/10603/116167 |access-date=2026-06-15 |page=90}}</ref> ==উৎস== {{reflist}} mdh3hnql7kb56amglp63foog0etk2hx 0 137434 612382 2026-06-15T09:38:04Z KhiLanTzi 23530 [[উম-ফা]]-লৈ পুনৰ্নিৰ্দেশ কৰা হ'ল 612382 wikitext text/x-wiki #REDIRECT[[উম-ফা]] ovwboow122v4eqczmmy66dbswk2lpkk