অসমীয়া ৱিকিপিডিয়া aswiki https://as.wikipedia.org/wiki/%E0%A6%AC%E0%A7%87%E0%A6%9F%E0%A7%81%E0%A6%AA%E0%A6%BE%E0%A6%A4 MediaWiki 1.47.0-wmf.15 first-letter মাধ্যম বিশেষ বাৰ্তা সদস্য সদস্য বাৰ্তা ৱিকিপিডিয়া ৱিকিপিডিয়া বাৰ্তা চিত্ৰ চিত্ৰ বাৰ্তা মিডিয়াৱিকি মিডিয়াৱিকি আলোচনা সাঁচ সাঁচ বাৰ্তা সহায় সহায় বাৰ্তা শ্ৰেণী শ্ৰেণী বাৰ্তা ৱিকিচ'ৰা ৱিকিচ'ৰা আলোচনা MOS MOS talk TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 4 5475 627261 619483 2026-08-14T18:54:53Z JyotiPN 22102 /* কেৰালা সাংস্কৃতিক সপ্তাহ, ২০২৬ */ 627261 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{Village pump pages|প্ৰস্তাৱ|alpha=yes|start=85|ৰাইজৰ চ’ৰাৰ এই পৃষ্ঠাত নতুন ভাব আৰু প্ৰস্তাৱসমূহ আপুনিও যোগ কৰিব পাৰে। <br/>ইয়াৰ বাহিৰে অন্য ৱিকিপিডিয়াৰ নীতি বিষয়ক পৃষ্ঠাসমূহ নৱ-প্ৰস্তাৱিত আৰু প্ৰচলিত নীতি-নিৰ্দেশনাসমূহৰ বিষয়ে আলোচনা কৰিবলৈ কৰিবলৈ অনুগ্ৰহ কৰি ''[[ৱিকিপিডিয়া:ৰাইজৰ চ’ৰা (নীতি)|নীতি]]'' বিভাগৰ পৃষ্ঠা ব্যৱহাৰ কৰক।<br/>কোনো নীতি-নিৰ্দেশনাৰ প্ৰয়োগ বা ব্যৱহাৰ সম্পৰ্কীয় সন্দেহ মৰিষণৰ কাৰণে বিভিন্ন [[:en:Wikipedia:Noticeboards|জাননী ফলক]]সমূহ ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰে। যদি আপোনাৰ কাৰিকৰী জ্ঞান আছে তেন্তে উপযুক্তভাৱে অৱদান/আলোচনা/সহায় আগবঢ়াওক।<br/> সততে উদয় হোৱা প্ৰশ্নসমূহৰ এখন সূচী '''[[ৱিকিপিডিয়া:সততে উদিত হোৱা প্ৰশ্নসমূহ|এই FAQ পৃষ্ঠাত]]''' (FAQ: '''F'''requently '''A'''sked '''Q'''uestions) আছে, অনুগ্ৰহ কৰি প্ৰথমে তাত চাই লয় যেন। |WP:VPP}} {{cent}} __TOC__ <span id="below_toc"></span> </noinclude> {{archive box| [[ৱিকিপিডিয়া:ৰাইজৰ চ'ৰা (প্ৰস্তাৱসমূহ)/Archive/0|সবাতোকৈ পুৰণি]]<br /> [[ৱিকিপিডিয়া:ৰাইজৰ চ'ৰা (প্ৰস্তাৱসমূহ)/Archive/1|সংৰক্ষণ ১]]<br /> [[ৱিকিপিডিয়া:ৰাইজৰ চ'ৰা (প্ৰস্তাৱসমূহ)/Archive/2|সংৰক্ষণ ২]]<br /> [[ৱিকিপিডিয়া:ৰাইজৰ চ'ৰা (প্ৰস্তাৱসমূহ)/Archive/3|সংৰক্ষণ ৩ (জানুৱাৰী ২০১২-ডিচেম্বৰ ২০১২)]]<br /> [[ৱিকিপিডিয়া:ৰাইজৰ চ'ৰা (প্ৰস্তাৱসমূহ)/Archive/4|সংৰক্ষণ ৪ (জানুৱাৰী ২০১৩-ডিচেম্বৰ ২০১৩)]]<br /> [[ৱিকিপিডিয়া:ৰাইজৰ চ'ৰা (প্ৰস্তাৱসমূহ)/Archive/5|সংৰক্ষণ ৫ (জানুৱাৰী ২০১৪-ডিচেম্বৰ ২০১৮)]]<br /> [[ৱিকিপিডিয়া:ৰাইজৰ চ'ৰা (প্ৰস্তাৱসমূহ)/Archive/6|সংৰক্ষণ ৬ (জানুৱাৰী ২০১৯-ডিচেম্বৰ ২০২১)]]<br /> [[ৱিকিপিডিয়া:ৰাইজৰ চ'ৰা (প্ৰস্তাৱসমূহ)/Archive/7|সংৰক্ষণ ৭ (জানুৱাৰী ২০২২-ডিচেম্বৰ ২০২২)]]<br /> [[ৱিকিপিডিয়া:ৰাইজৰ চ'ৰা (প্ৰস্তাৱসমূহ)/Archive/8|সংৰক্ষণ ৮ (জানুৱাৰী ২০২৩-ডিচেম্বৰ ২০২৩)]]<br /> [[ৱিকিপিডিয়া:ৰাইজৰ চ'ৰা (প্ৰস্তাৱসমূহ)/Archive/9|সংৰক্ষণ ৯ (জানুৱাৰী ২০২৪-ডিচেম্বৰ ২০২৪)]]<br /> [[ৱিকিপিডিয়া:ৰাইজৰ চ'ৰা (প্ৰস্তাৱসমূহ)/Archive/10|সংৰক্ষণ ১০ (জানুৱাৰী ২০২৫-ডিচেম্বৰ ২০২৫)]] }} ==ৱিকি-জন্মদিন, ২০২৬ উদ্‌যাপন== সন্মানীয় সদস্যসকল, আমি জানো যে, অহা ১৫ জানুৱাৰীত ৱিকিপিডিয়াৰ ২৫বছৰীয়া জন্মদিন। বিগত ২৪ বছৰ ধৰি ৱিকিপিডিয়াই আমাক এখন গোলকীয় গাঁৱৰ অনুভৱ আনি দিছে। ৱিকিপিডিয়াৰ সৈতে সংযুক্ত হৈ ব্যক্তিগতভাৱে মই তৃপ্ত। সেয়ে, উক্ত শুভ দিনটোত মই '''২৫টা পৃষ্ঠা''' সৃষ্টিৰে উদ্‌যাপন কৰিম বুলি থিৰাং কৰিছোঁ। ১৪ জানুৱাৰীৰ ৰাতি ১২ বজাৰ পিছৰপৰা ১৫ জানুৱাৰী ৰাতি ১২ বজালৈ মোৰ এই উদ্‌যাপন চলিব। সন্মানীয় সদস্যসকলৰ কোনোবাই যদি সহযোগ কৰে ইয়াতেই সংযুক্ত হৈ কিবা সংকল্প ল’ব পাৰে বা মোৰ দৰে আপোনালোকেও নিজা নিজা সংকল্প লৈ একোটা পৃষ্ঠা সৃষ্টি কৰি ৱিকি-জন্মদিন উদ্‌যাপন কৰিব পাৰে। আহক আমি সকলোৱে মিলি গৌৰৱেৰে মুক্ত জ্ঞানৰ এই যাত্ৰাক উদ্‌যাপন কৰোঁ। -[[সদস্য:Pranamikaadhikary|Pranamikaadhikary]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Pranamikaadhikary|বাৰ্তা]]) 18:06, 12 January 2026 (ইউ.টি.চি.) ===মতামত=== * যিমানটা পাৰোঁ নতুন পৃষ্ঠা সৃষ্টি কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিম। — <span style="text-shadow:gray 3px 3px 3px; ">[[User:Kandarpajit Kallol|<font color="#872455">'''কন্দৰ্পজিৎ কল্লোল'''</font>]]&nbsp; ([[User Talk:Kandarpajit Kallol|বাৰ্তা]])</span> 14:36, 13 January 2026 (ইউ.টি.চি.) *:অশেষ ধন্যবাদ। [[সদস্য:Pranamikaadhikary|Pranamikaadhikary]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Pranamikaadhikary|বাৰ্তা]]) 17:14, 13 January 2026 (ইউ.টি.চি.) ===সামৰণি=== ৱিকিপিডিয়াৰ জন্মদিন উপলক্ষ্য্যে তলৰ লিংকটোত দিয়া পৃষ্ঠাসমূহ সৃষ্টি কৰা হ’ল। *https://w.wiki/HUBc ==সতীৰ্থ-মিলন== সন্মানীয় সতীৰ্থ, অহা ইং ৩১ জানুৱাৰী ২০২৬ তাৰিখে গুৱাহাটীৰ শংকৰদেৱ কলাক্ষেত্ৰত দিনৰ ১১:০০ বজাৰপৰা ০১:০০ বজাৰ ভিতৰত সম্ভৱপৰ সকলোৱে মুখা-মুখি হোৱাৰ মানস কৰিছোঁ। সকলোৰে উপস্থিতিয়ে আমাৰ মনৰ উদ্যম বৃদ্ধি কৰিব বুলি ভবা হৈছে। যাতায়াত আৰু অন্যান্য খৰচ নিজৰ। সহমত হ’লে তলত সন্মতি দি ৱিকি-স্ৱাক্ষৰ কৰিব বুলি আশা কৰিলোঁ।[[সদস্য:Pranamikaadhikary|Pranamikaadhikary]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Pranamikaadhikary|বাৰ্তা]]) 14:35, 23 January 2026 (ইউ.টি.চি.) ===সহমত=== * একো অসুবিধা নহ'লে থাকিম। -[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) * [[সদস্য:দিম্পল দাস|দিম্পল দাস]] ([[সদস্য বাৰ্তা:দিম্পল দাস|বাৰ্তা]]) 17:24, 25 January 2026 (ইউ.টি.চি.) * [[সদস্য:JonaliB|জোনালী বৰুৱা]] ([[সদস্য বাৰ্তা:JonaliB|বাৰ্তা]]) 08:55, 26 January 2026 (ইউ.টি.চি.) ===উপস্থিতিৰ স্বাক্ষৰ=== [[File:Wiki-Adda (cropped).jpg|thumb|সতীৰ্থ মিলন- ৱিকি সদস্যৰ মুখা-মুখি অনুষ্ঠান]] *[[সদস্য:Pranamikaadhikary|Pranamikaadhikary]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Pranamikaadhikary|বাৰ্তা]]) 13:21, 1 February 2026 (ইউ.টি.চি.) *[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 13:33, 1 February 2026 (ইউ.টি.চি.) * [[সদস্য:দিম্পল দাস|দিম্পল দাস]] ([[সদস্য বাৰ্তা:দিম্পল দাস|বাৰ্তা]]) 13:35, 1 February 2026 (ইউ.টি.চি.) *[[সদস্য:পাপৰি বৰা|পাপৰি বৰা]] ([[সদস্য বাৰ্তা:পাপৰি বৰা|বাৰ্তা]]) 13:49, 1 February 2026 (ইউ.টি.চি.) ==নাৰীবাদ আৰু লোকগাথা এডিটাথন ২০২৬== ১ ফেব্ৰুৱাৰী ২০২৬ৰপৰা আৰম্ভ হ'ব [[ৱিকিপিডিয়া:নাৰীবাদ আৰু লোকগাথা এডিটাথন ২০২৬|নাৰীবাদ আৰু লোকগাথা এডিটাথন-২০২৬]] প্ৰবন্ধ লিখন প্ৰতিযোগিতা। এই প্ৰতিযোগিতাখনৰ এগৰাকী স্থানীয় আয়োজক হিচাপে মই প্ৰতিযোগিতাখনৰ বিচাৰকৰ দায়িত্ব পালন কৰিবলৈ সদস্য [[User:JonaliB|জোনালী বৰুৱা]], [[User:Pranamikaadhikary|প্ৰণামিকা অধিকাৰী]] আৰু [[User:-chanakyakdas|চাণক্য কুমাৰ দাস]] অনুৰোধ জনাইছোঁ। লগতে সদস্যসকলক এই প্ৰতিযোগিতাখনত অংশগ্ৰহণ কৰিবলৈ আহ্বান জনাইছোঁ। অংশগ্ৰহণৰ বাবে ইয়াত [[ৱিকিপিডিয়া:নাৰীবাদ আৰু লোকগাথা এডিটাথন ২০২৬|ক্লিক কৰক]]। -[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 11:07, 31 January 2026 (ইউ.টি.চি.) ===মতামত=== প্ৰস্তাৱটো মই দেখাই নাছিলোঁ। সদস্যসকলৰ আপত্তি নাথাকিলে দায়িত্ব পালন কৰাৰ প্ৰতিশ্ৰুতি দিলোঁ।[[সদস্য:Pranamikaadhikary|Pranamikaadhikary]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Pranamikaadhikary|বাৰ্তা]]) 13:11, 1 February 2026 (ইউ.টি.চি.) ==ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ ফেজ-২== প্ৰিয় সতীৰ্থসকল, ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহত সৃষ্টি কৰা প্ৰবন্ধসমূহ প্ৰতিযোগিতাৰ বাবে খৰধৰকৈ লিখাৰ বাবে কোনো কোনো প্ৰবন্ধত কিছু খুঁটি-নাটি ৰৈ যায়, এই খুঁটি-নাটি সমূহ নাইকিয়া কৰি ইতিমধ্যে লেখা প্ৰবন্ধসমূহ উন্নত কৰাৰ উদ্দেশ্যেৰে ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ ফেজ-২ অনুষ্ঠিত কৰাৰ পৰিকল্পনা কৰা হৈছে। এই সম্পাদনা মেলাত নতুন প্ৰবন্ধ সৃষ্টি কৰা নহয়, ইতিমধ্যে ৱিকিত থকা এছীয় বিষয়ক প্ৰবন্ধসমূহ বিচাৰি উলিয়াই সেইসমূহ সংশোধন আৰু পৰিৱৰ্ধন কৰা হ'ব। এপ্ৰিল মাহৰ ১৫ তাৰিখৰপৰা মে' মাহৰ ১ তাৰিখলৈ অনুষ্ঠিত হ'ব লগা ১৫ দিনীয়া এই সংশোধনী মেলাৰ বাবে মই আয়োজক ৰূপে [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ ২০২৫|ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ ২০২৫]]-ৰ বিজয়ী [[সদস্য:নৰুনা বৰুৱা|নৰুনা বৰুৱা]] আৰু [[সদস্য:Kandarpajit Kallol|কন্দৰ্পজিৎ কল্লোলৰ]] নাম প্ৰস্তাৱ কৰিলোঁ আৰু আপোনালোকৰ সমৰ্থন আৰু সহযোগিতা আশা কৰিলোঁ। অংশগ্ৰহণকাৰীসকলক অৱদান অনুসৰি একোটিকৈ '''ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ''' টি-চাৰ্ট প্ৰদান কৰা হ'ব। সমান্তৰালকৈ যোৰহাটত এখন অফলাইন কৰ্মশালাৰ আয়োজন কৰা হৈছে। বিনয়েৰে, [[সদস্য:JyotiPN|JyotiPN]] ([[সদস্য বাৰ্তা:JyotiPN|বাৰ্তা]]) 07:28, 13 March 2026 (ইউ.টি.চি.) ===সমৰ্থন=== # [[সদস্য:JyotiPN|JyotiPN]] ([[সদস্য বাৰ্তা:JyotiPN|বাৰ্তা]]) 07:28, 13 March 2026 (ইউ.টি.চি.) # <span style="text-shadow:gray 3px 3px 3px; ">[[User:Kandarpajit Kallol|<font color="#872455">'''কন্দৰ্পজিৎ কল্লোল'''</font>]]&nbsp; ([[User Talk:Kandarpajit Kallol|বাৰ্তা]])</span> 08:40, 13 March 2026 (ইউ.টি.চি.) # [[সদস্য:নৰুনা বৰুৱা|নৰুনা বৰুৱা]] ([[সদস্য বাৰ্তা:নৰুনা বৰুৱা|বাৰ্তা]]) 09:40, 13 March 2026 (ইউ.টি.চি.) ===মন্তব্য=== ==চন্দন চিৰিং ফুকন সোঁৱৰণী উদ্ধৃতি সংযোগ মেলা== *https://w.wiki/KNRd সন্মানীয় সদস্যসকল, অহা ২৭ এপ্ৰিল, '''চন্দন বিয়োগ'''ৰ দিনটোৰ সৈতে সংগতি ৰাখি এটা প্ৰস্তাৱ দিয়া হৈছে। অনুগ্ৰহ কৰি লিংকত গৈ মতামত দিব বুলি আশা কৰিলোঁ।[[সদস্য:Pranamikaadhikary|Pranamikaadhikary]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Pranamikaadhikary|বাৰ্তা]]) 13:43, 26 March 2026 (ইউ.টি.চি.) == বড়ো ভাষা আৰু সংস্কৃতি দৃশ্যমানতা প্ৰকল্প == আমি অসমৰ জনগণে ইয়াৰ সকলো জাতি-জনগোষ্ঠীৰ মাজত এক ভাতৃত্ববোধ আৰু সৌহাৰ্দ্যৰে বসবাস কৰি গৌৰৱ অনুভৱ কৰি আহিছোঁ। বড়ো জনগোষ্ঠী ইয়াৰ ভিতৰত আমাৰ অন্যতম গৌৰৱৰ উৎস, আৰু তেওঁলোকৰ সমৃদ্ধ সংস্কৃতি আৰু ঐতিহ্য সংৰক্ষণ আৰু প্ৰচাৰৰ বাবে আমি প্ৰতিশ্ৰুতিবদ্ধ। সাম্প্ৰতিক সময়ত বড়ো সমাজে ৱিকিমিডিয়া প্লেটফৰ্মসমূহত নিজৰ দৃশ্যমানতা বৃদ্ধি কৰাৰ ক্ষেত্ৰতো সক্ৰিয়ভাৱে কাম কৰি আছে। দক্ষিণ এছিয়াৰ অংশীদাৰিত্ব ব্যৱস্থাপক, Wikimedia Foundationৰ প্ৰবীণ দাসৰ সৈতে এক দীঘলীয়া আলোচনা আৰু তেখেতৰ পৰামৰ্শৰ পাছত, মই "Bodo Language & Culture Visibility Project" নামৰ এটা প্ৰকল্প পৰিচালনাৰ পৰিকল্পনা কৰিছোঁ। অসমীয়া ৱিকিসমাজৰ এজন সদস্য হিচাপে, এই পৰিকল্পনাটোৰ বাবে আপোনালোকৰ সমৰ্থন, পৰামৰ্শ আৰু মূল্যৱান মতামত আন্তৰিকতাৰে আশা কৰিছোঁ। -[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 13:31, 29 March 2026 (ইউ.টি.চি.) ===সমৰ্থন=== *{{support}}-[[সদস্য:AjayDas|AjayDas]] ([[সদস্য বাৰ্তা:AjayDas|বাৰ্তা]]) 13:34, 29 March 2026 (ইউ.টি.চি.) *{{support}}-[[সদস্য:Jyoti Chiring|Jyoti Chiring]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Jyoti Chiring|বাৰ্তা]]) 13:39, 29 March 2026 (ইউ.টি.চি.) *{{support}}-[[সদস্য:হানিফ আলী|হানিফ আলী]] ([[সদস্য বাৰ্তা:হানিফ আলী|বাৰ্তা]]) 14:51, 29 March 2026 (ইউ.টি.চি.) *{{support}}-[[সদস্য:Rakesh Modak|Rakesh Modak]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Rakesh Modak|বাৰ্তা]]) 16:28, 29 March 2026 (ইউ.টি.চি.) *{{Support}} কৰিছোঁ৷ -[[User:Kuldhar Rabha|<font color="#cc0099">𝒦𝓊𝓁𝒹𝒽𝒶𝓇 ℛ𝒶𝒷𝒽𝒶</font>]] ^{[[User Talk:Kuldhar Rabha|<font color="#6600cc">(𝒯𝒶𝓁𝓀)</font>]]} 17:05, 29 March 2026 (ইউ.টি.চি.) *{{Support}} -[[সদস্য:চন্দ্ৰিমা ৰাভা|চন্দ্ৰিমা ৰাভা]] ([[সদস্য বাৰ্তা: চন্দ্ৰিমা ৰাভা|বাৰ্তা]]) 22:47, 29 March 2026 (ইউ.টি.চি.) *{{Support}} -[[সদস্য:Rumi Borah~aswiki|Rumi Borah~aswiki]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Rumi Borah~aswiki|বাৰ্তা]]) 12:21, 30 March 2026 (ইউ.টি.চি.) *{{Support}} -<span style="text-shadow:gray 3px 3px 3px;">[[User:দিব্য দত্ত|<font color="#663300">'''দিব্য দত্ত'''</font>]]&nbsp;([[User Talk:দিব্য দত্ত|বাৰ্তা]])</span> 13:00, 30 March 2026 (ইউ.টি.চি.) * {{support}}[[সদস্য:Pranamikaadhikary|Pranamikaadhikary]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Pranamikaadhikary|বাৰ্তা]]) 05:15, 6 April 2026 (ইউ.টি.চি.) ====মতামত==== ==পাঠ্যক্ৰমত ৱিকিপিডিয়া== সন্মানীয় সদস্যসকলৰ জ্ঞাতাৰ্থে জনাওঁ যে [[:meta:Wikimedia as a curriculum subject at Nagaon University|নগাঁও বিশ্ববিদ্যালয়ৰ অসমীয়া বিভাগৰ পাঠ্যক্ৰমত ৱিকিপিডিয়াৰ অন্তৰ্ভূক্তি]]ৰ প্ৰস্তাৱ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ অসমীয়া বিভাগৰ পৰা পোৱা গৈছে৷ এই সংক্ৰান্তত আলোচনা কৰিবলৈ জৰুৰীভাৱে আমি মিলিত হোৱাৰ প্ৰয়োজন৷ সেয়ে আজি নিশা ৯ বজাৰ পৰা আধাঘণ্টামানৰ এখনি গুগল মিটৰ আয়োজন কৰা হৈছে৷ আশাকৰোঁ সৰহসংখ্যক সদস্যই আলোচনাটিত সহযোগ কৰিব৷ -[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 07:10, 11 May 2026 (ইউ.টি.চি.) মিটিঙৰ লিংক- [https://calendar.app.google/1A5Sve84Jc3Psxv26 meet.google.com/1A5Sve84Jc3Psxv26] ====উপস্থিত সদস্যৰ স্বাক্ষৰ==== # [[সদস্য:Pranamikaadhikary|Pranamikaadhikary]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Pranamikaadhikary|বাৰ্তা]]) 16:17, 31 May 2026 (ইউ.টি.চি.) # [[সদস্য:Gitartha.bordoloi|— গীতাৰ্থ বৰদলৈ]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Gitartha.bordoloi|বাৰ্তা]]) 16:20, 31 May 2026 (ইউ.টি.চি.) #<span style="text-shadow:gray 3px 3px 3px;">[[User:দিব্য দত্ত|<font color="#663300">'''দিব্য দত্ত'''</font>]]&nbsp;([[User Talk:দিব্য দত্ত|বাৰ্তা]])</span> 16:21, 31 May 2026 (ইউ.টি.চি.) #[[সদস্য:BabulB|বাবুল বৈশ্য]] ([[সদস্য বাৰ্তা:BabulB|বাৰ্তা]]) 05:54, 1 June 2026 (ইউ.টি.চি.) ===পাঠ্যক্ৰম সম্বন্ধীয় বিশেষ সভা=== সন্মানীয় সদস্যসকলৰ জ্ঞাতাৰ্থে জনাব খোজোঁ যে, যোৱা ১১ মে, ২০২৬ তাৰিখৰ নিশা ৯ বজাত এখন বিশেষ জৰুৰী সভা আহ্বান কৰা হৈছিল আৰু তাত ভালেকেইগৰাকীমান সদস্যৰ উপস্থিতিত নগাঁও বিশ্ববিদ্যালয়ে “ৱিকিমিডিয়া’’ক এক পাঠ্য বিষয় হিচাপে অন্তৰ্ভূক্ত কৰিবলৈ কৰা ইচ্ছাৰ ওপৰত আলোচনা কৰা হৈছিল। সভাত নীতেশ গীলকো আমন্ত্ৰণ কৰা হৈছিল আৰু তেওঁ উপস্থিত থাকি বিষয়টোত আগবঢ়াত উৎসাহিত কৰিছিল। সেইমৰ্মে, আমি নগাঁও বিশ্ববিদ্যালয়ৰ সৈতে কথা-বতৰা কিছু আগুৱাই নিয়া হৈছে। এইটো বিষয়কে পুনৰ আলোচনা কৰিবলৈ অহা '''৩১ মে’ ২০২৬ তাৰিখৰ সন্ধিয়া ৮ বজাৰ পৰা ৯ বজালৈ এখনি গুগল মিট'''ৰ আয়োজন কৰা হৈছে। সন্মানীয় সকলো সদস্যই এই সভাখনত উপস্থিত থাকি নিজ নিজ মতামত ব্যক্ত কৰিব বুলি আশা কৰিলোঁ। সভাৰ লিংক পৰৱৰ্তী সময়ত দিয়া হ’ব।-[[সদস্য:Pranamikaadhikary|Pranamikaadhikary]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Pranamikaadhikary|বাৰ্তা]]) 15:05, 29 May 2026 (ইউ.টি.চি.) * সভাৰ লিংক: https://meet.google.com/gna-wprg-hsh ===উপস্থিত সদস্যৰ স্বাক্ষৰ=== # [[সদস্য:Pranamikaadhikary|Pranamikaadhikary]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Pranamikaadhikary|বাৰ্তা]]) 16:17, 31 May 2026 (ইউ.টি.চি.) # [[সদস্য:Gitartha.bordoloi|— গীতাৰ্থ বৰদলৈ]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Gitartha.bordoloi|বাৰ্তা]]) 16:20, 31 May 2026 (ইউ.টি.চি.) #<span style="text-shadow:gray 3px 3px 3px;">[[User:দিব্য দত্ত|<font color="#663300">'''দিব্য দত্ত'''</font>]]&nbsp;([[User Talk:দিব্য দত্ত|বাৰ্তা]])</span> 16:21, 31 May 2026 (ইউ.টি.চি.) #[[সদস্য:Jyoti Chiring|Jyoti Chiring]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Jyoti Chiring|বাৰ্তা]]) 18:17, 31 May 2026 (ইউ.টি.চি.) # [[সদস্য:Rumi Borah~aswiki|Rumi Borah~aswiki]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Rumi Borah~aswiki|বাৰ্তা]]) 08:42, 1 June 2026 (ইউ.টি.চি.) ==বেটুপাতৰ নতুন শিতান== {{আলোচনা সমাপ্ত}} অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াৰ বেটুপাতত “নিৰ্বাচিত মিডিয়া” নামৰ এটা নতুন শিতান সংযোগ কৰিব বিচৰা হৈছে৷ তাৰ বাবে আপোনালোকৰ সমৰ্থন আশা কৰিলোঁ৷ <span style="text-shadow:gray 3px 3px 3px;">[[User:দিব্য দত্ত|<font color="#663300">'''দিব্য দত্ত'''</font>]]&nbsp;([[User Talk:দিব্য দত্ত|বাৰ্তা]])</span> 14:04, 23 May 2026 (ইউ.টি.চি.) ===সমৰ্থন=== *{{support}}-[[সদস্য:Rajdweep nlb|Rajdweep nlb]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Rajdweep nlb|বাৰ্তা]]) 15:05, 23 May 2026 (ইউ.টি.চি.) *{{সমৰ্থন}}[[সদস্য:Jyoti Chiring|Jyoti Chiring]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Jyoti Chiring|বাৰ্তা]]) 15:28, 23 May 2026 (ইউ.টি.চি.) *{{সমৰ্থন}} [[সদস্য:Pranamikaadhikary|Pranamikaadhikary]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Pranamikaadhikary|বাৰ্তা]]) 15:45, 23 May 2026 (ইউ.টি.চি.) *{{সমৰ্থন}} [[সদস্য:Rumi Borah~aswiki|Rumi Borah~aswiki]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Rumi Borah~aswiki|বাৰ্তা]]) 16:04, 23 May 2026 (ইউ.টি.চি.) *{{সমৰ্থন}} [[সদস্য:BabulB|বাবুল বৈশ্য]] ([[সদস্য বাৰ্তা:BabulB|বাৰ্তা]]) 16:15, 23 May 2026 (ইউ.টি.চি.) *{{সমৰ্থন}} [[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 16:23, 23 May 2026 (ইউ.টি.চি.) *{{সমৰ্থন}}-[[সদস্য:AjayDas|AjayDas]] ([[সদস্য বাৰ্তা:AjayDas|বাৰ্তা]]) 16:43, 23 May 2026 (ইউ.টি.চি.) *{{সমৰ্থন}}- <span style="text-shadow:gray 3px 3px 3px;">[[User:Kandarpajit Kallol|<font color="#872455">'''কন্দৰ্পজিৎ কল্লোল'''</font>]]&nbsp;([[User Talk:Kandarpajit Kallol|বাৰ্তা]])</span> 04:11, 24 May 2026 (ইউ.টি.চি.) *{{সমৰ্থন}}- [[সদস্য:JyotiPN|JyotiPN]] ([[সদস্য বাৰ্তা:JyotiPN|বাৰ্তা]]) 06:39, 24 May 2026 (ইউ.টি.চি.) ====মতামত==== * সৰ্বসন্মতিমৰ্মে সংযোগ কৰা হ’ল৷ <span style="text-shadow:gray 3px 3px 3px;">[[User:দিব্য দত্ত|<font color="#663300">'''দিব্য দত্ত'''</font>]]&nbsp;([[User Talk:দিব্য দত্ত|বাৰ্তা]])</span> 16:22, 1 June 2026 (ইউ.টি.চি.) </div> == ৱিকিডাটাত অসমীয়া বিৱৰণ যোগ কৰাৰ প্ৰস্তাৱ == সকলোকে নমস্কাৰ,<br/>মই ৱিকিডাটাত ইংৰাজীৰপৰা বিৱৰণ অনুবাদ কৰিবলৈ এটা পাইথন স্ক্ৰিপ্ট প্ৰস্তুত কৰিছোঁ। ইয়াৰ সহায়ত মই ইতিমধ্যে ৱিকিডাটাত ৩০ লাখতকৈ অধিক বঙালী বিৱৰণ অনুবাদ কৰিছোঁ। সেইবোৰ প্ৰায় নিৰ্ভুল আছিল। ইয়াৰ উপৰি, পৰীক্ষামূলকভাৱে মই কিছুমান অসমীয়া বিৱৰণো যোগ কৰিছোঁ, যাৰ সংখ্যা ইতিমধ্যে কেইবা হাজাৰ অতিক্ৰম কৰিছে।<br/>বাংলাৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা সম্পূৰ্ণ অভিধানখন মই Gemini AI-ৰ সহায়ত অসমীয়ালৈ অনুবাদ কৰিছোঁ। [[সদস্য:MS Sakib/অসমীয়া বিৱৰণ|এই অভিধানখন]] ব্যৱহাৰ কৰাৰ আগতে ইয়াত কোনো ভুল বা ত্ৰুটি আছে নেকি, সেয়া মই পৰীক্ষা কৰিব বিচাৰোঁ। এই বিষয়ত অসমীয়া ৱিকিমিডিয়া সম্প্ৰদায়ৰ পৰামৰ্শ আৰু মতামত আন্তৰিকতাৰে আশা কৰিছোঁ।<br/>সেয়ে অসমীয়া ৱিকিমিডিয়া সম্প্ৰদায়ৰ সকলোলৈ অনুৰোধ, অনুগ্ৰহ কৰি '''[[সদস্য:MS Sakib/অসমীয়া বিৱৰণ|এই লিংকত]]''' গৈ [[সদস্য:MS Sakib/অসমীয়া বিৱৰণ|অভিধানখন]] পৰীক্ষা কৰি চাওক। যদি কোনো ভুল চকুত পৰে, তেন্তে আপোনালোকে নিজেই সেয়া সংশোধন কৰি দিব পাৰে অথবা মোক জনাব পাৰে।<br/>ধন্যবাদ। ≈ <b style="border:2px solid#103; font-family:georgia; font-variant:small-caps">[[User:MS_Sakib|<b style="background-color:#1E816F; color:#fff">&nbsp; MS Sakib&nbsp; </b>]] [[User talk:MS Sakib|📩]] <b>·</b>[[Special:Contributions/MS Sakib|📝]]</b> 01:21, 2 July 2026 (ইউ.টি.চি.) :নমস্কাৰ MS SAKIB, আপোনাৰ সজ প্ৰচেষ্টাৰ শলাগ ল’লোঁ। সামান্য এটা অংশ চকু ফুৰালোঁ। শব্দবোৰ বাংলাসুৰীয়া হ’লে ই অসমীয়া ভাষাৰ ক্ষতি কৰিব। বিশেষভাৱে “ৱ’’ আৰু “ৰ’’-ৰ যথোচিত ব্যৱহাৰ হ’ব লাগিব। সময় হাতত লৈ আমি চকু ফুৰাম। আশাকৰোঁ আমাৰ লগত সহযোগ কৰিব। [[সদস্য:Pranamikaadhikary|Pranamikaadhikary]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Pranamikaadhikary|বাৰ্তা]]) 15:51, 2 July 2026 (ইউ.টি.চি.) ::@[[সদস্য:Pranamikaadhikary|Pranamikaadhikary]] আপোনাক বহুত ধন্যবাদ। ::হয়, মোৰো সেইটোৱেই আটাইতকৈ ডাঙৰ চিন্তা যে অনুবাদবোৰ যেন বাংলা-সুলভ নহয়। সেইবাবেই মই অসমীয়া ৱিকি-সম্প্ৰদায়ৰ সহায় বিচাৰিছোঁ। আপোনালোকৰ পৰামৰ্শ আৰু সহযোগিতা পালে মই বৰ আনন্দিত হ'ম। ::আৰু এটা কথা উল্লেখ কৰিব বিচাৰোঁ। মোৰ বিৱৰণ অনুবাদৰ স্ক্ৰিপ্টটো সম্পূৰ্ণৰূপে dictionary-based। অৰ্থাৎ, ইংৰাজীত কোনো নিৰ্দিষ্ট শব্দ থাকিলে অভিধানত তাৰ বিপৰীতে থকা অসমীয়া শব্দটোৱেই ব্যৱহাৰ হ'ব; ইয়াৰ বাহিৰে আন কোনো শব্দ অহাৰ সুযোগ নাই। ::সেয়ে যদি অভিধানত কোনো ভুল অনুবাদ থাকি যায়, তেন্তে আন এটা Correction স্ক্ৰিপ্টৰ সহায়ত সেই নিৰ্দিষ্ট ইংৰাজী শব্দৰ বিপৰীতে থকা সকলো ভুল অনুবাদ বিচাৰি সঠিক শব্দেৰে সহজেই সলনি কৰিব পাৰি। বাংলাতো আৰম্ভণিতে এনে কিছুমান ভুল হৈছিল। পিছত মই সেই Correction স্ক্ৰিপ্ট চলাই শব্দাৰ্থগত ভুলসমূহ সম্পূৰ্ণৰূপে সংশোধন কৰিছিলোঁ। ::গতিকে এতিয়া বা ভৱিষ্যতে যদি কোনো ৱিকিডাটা আইটেমৰ বিৱৰণত ভুল অসমীয়া অনুবাদ আপোনালোকে লক্ষ্য কৰে, অনুগ্ৰহ কৰি মোক জনাব। মই মাত্ৰ কেইমিনিটমানৰ ভিতৰতে স্ক্ৰিপ্ট চলাই সেই ভুল শব্দসমূহ সকলো ঠাইতে সঠিক শব্দেৰে সলনি কৰিব পাৰিম। ≈ <b style="border:2px solid#103; font-family:georgia; font-variant:small-caps">[[User:MS_Sakib|<b style="background-color:#1E816F; color:#fff">&nbsp; MS Sakib&nbsp; </b>]] [[User talk:MS Sakib|📩]] <b>·</b>[[Special:Contributions/MS Sakib|📝]]</b> 23:33, 2 July 2026 (ইউ.টি.চি.) ==গুৱাহাটীত ৱিকিমিডিয়াৰ যিকোনো এটা প্ৰকল্পৰ কৰ্মশালা== ইয়াৰ দ্বাৰা সন্মানীয় সদস্যসকলক জনাব খোজোঁ যে, অহা ১১ জুলাই শনিবাৰে দিনৰ ১০:৩০ বজাৰ পৰা ০১:৩০ বজালৈ গুৱাহাটীস্থিত স্বেচ্ছাসেৱী সংগঠন '''সৃষ্টি-এক ৰূপান্তৰৰ যাত্ৰা'''ৰ উদ্যোগত আৰু '''বৃহত্তৰ ৰুক্মিণীনগৰ সামাজিক-সাংস্কৃতিক কেন্দ্ৰ'''ৰ সহযোগত অসমীয়া ৱিকিমিডিয়াৰ এক চমু পৰিচয় আৰু যিকোনো এটা প্ৰকল্পৰ সম্পাদনা কৌশল প্ৰদানৰ কাম হাতত লোৱা হৈছে। উক্ত কাৰ্যত আপোনালোকৰ সমৰ্থন আৰু সহযোগিতা কামনা কৰাৰ লগতে গুৱাহাটীস্থিত সদস্যসকলৰ কায়িক উপস্থিতি কামনা কৰা হ’ল। যাতায়াতৰ বাবে কোনো ব্যয় বহন কৰা নহয়।-[[সদস্য:Pranamikaadhikary|Pranamikaadhikary]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Pranamikaadhikary|বাৰ্তা]]) 05:32, 3 July 2026 (ইউ.টি.চি.) ===সমৰ্থন=== *{{support}}- --[[সদস্য:JonaliB|JonaliB]] ([[সদস্য বাৰ্তা:JonaliB|বাৰ্তা]]) 15:06, 3 July 2026 (ইউ.টি.চি.) *{{support}}- [[সদস্য:দিম্পল দাস|দিম্পল দাস]] ([[সদস্য বাৰ্তা:দিম্পল দাস|বাৰ্তা]]) 17:18, 6 July 2026 (ইউ.টি.চি.) *{{support}}-[[সদস্য:Rumi Borah~aswiki|Rumi Borah~aswiki]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Rumi Borah~aswiki|বাৰ্তা]]) 08:35, 8 July 2026 (ইউ.টি.চি.) ===বিৰোধ=== ===মতামত=== সতীৰ্থসকলৰ কোন কোন উক্ত অনুষ্ঠানত উপস্থিত থাকিব পাৰিব, জনালে আয়োজকসকলৰ সুবিধা হয় বুলি জনাইছে৷ সেয়ে অনুগ্ৰহ কৰি উপস্থিতি নিশ্চিত কৰিব৷[[সদস্য:Pranamikaadhikary|Pranamikaadhikary]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Pranamikaadhikary|বাৰ্তা]]) 04:56, 7 July 2026 (ইউ.টি.চি.) '''ঠিকনা''' *বৃহত্তৰ ৰুক্মিণীনগৰ সামাজিক সাংস্কৃতিক কেন্দ্ৰ *স্থান: ৰুক্মিনী নগৰ প্ৰেক্ষাগৃহ *পথ: ৰঙ্গমঞ্চ পথ *লেণ্ডমাৰ্ক: হোটেল ৰয়েল দি কাচা ৰ ওচৰত *হাউচিং বাছ ষ্টপ ===কাৰ্যসূচী=== ১১/৭/২০২৬ শনিবাৰ *১০:৩০ বজাত- অনুষ্ঠানৰ আৰম্ভণি আৰু আদৰণি -পূৰবী চৌধুৰী *১০:৪৫ বজাত- পৰিচয় পৰ্ব (দুয়োফালৰ) *১১:০০ বজাত- ৱিকিমিডিয়াৰ চমু পৰিচয় -প্ৰণামিকা অধিকাৰী, জোনালী বৰুৱা *১১:১৫ বজাত- চাহ-বিৰতি *১১:৩০ বজাত- ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰশিক্ষণ -সমল ব্যক্তি: উপস্থিত ৱিকিমিডিয়ান *০১:৩০ বজাত- সামৰণি ===উপস্থিত সদস্যৰ স্বাক্ষৰ=== #[[সদস্য:Minati handique|Minati handique]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Minati handique|বাৰ্তা]]) 07:23, 11 July 2026 (ইউ.টি.চি.) #[[সদস্য:পাৰুল বৰুৱা|পাৰুল বৰুৱা]] ([[সদস্য বাৰ্তা:পাৰুল বৰুৱা|বাৰ্তা]]) 07:25, 11 July 2026 (ইউ.টি.চি.) #[[সদস্য:অপূৰ্ব কুমাৰ শৰ্মা|অপূৰ্ব কুমাৰ শৰ্মা]] ([[সদস্য বাৰ্তা:অপূৰ্ব কুমাৰ শৰ্মা|বাৰ্তা]]) 07:25, 11 July 2026 (ইউ.টি.চি.) # [[সদস্য:Pranita Gogoi|Pranita Gogoi]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Pranita Gogoi|বাৰ্তা]]) 07:26, 11 July 2026 (ইউ.টি.চি.) # [[সদস্য:Bhaswati.Deka.Borah|Bhaswati.Deka.Borah]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Bhaswati.Deka.Borah|বাৰ্তা]]) 07:29, 11 July 2026 (ইউ.টি.চি.) # [[সদস্য:Anju saikia|Anju saikia]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Anju saikia|বাৰ্তা]]) 07:32, 11 July 2026 (ইউ.টি.চি.) # [[সদস্য:মানসী দাস|মানসী দাস]] ([[সদস্য বাৰ্তা:মানসী দাস|বাৰ্তা]]) 07:33, 11 July 2026 (ইউ.টি.চি.) # [[সদস্য:Sunami K Dutta|Sunami K Dutta]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Sunami K Dutta|বাৰ্তা]]) 07:34, 11 July 2026 (ইউ.টি.চি.) # [[সদস্য:দিম্পল দাস|দিম্পল দাস]] ([[সদস্য বাৰ্তা:দিম্পল দাস|বাৰ্তা]]) 11:15, 11 July 2026 (ইউ.টি.চি.) # [[সদস্য:Pranamikaadhikary|Pranamikaadhikary]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Pranamikaadhikary|বাৰ্তা]]) 16:31, 11 July 2026 (ইউ.টি.চি.) # [[সদস্য:Gitartha.bordoloi|— গীতাৰ্থ বৰদলৈ]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Gitartha.bordoloi|বাৰ্তা]]) 17:21, 11 July 2026 (ইউ.টি.চি.) ==কেৰালা সংস্কৃতি মাহ, ২০২৬== প্ৰিয় সতীৰ্থসকল, কেৰালা ৱিকি কনফাৰেঞ্চৰ লগত সংগতি ৰাখি মালয়ালম ৱিকিমিডিয়া সমাজে [[কেৰালা|কেৰালাৰ]] সংস্কৃতি আৰু ঐতিহ্যক ৱিকিমিডিয়াৰ মাধ্যমেৰে তুলি ধৰাৰ উদ্দেশ্যে [[:m:Kerala Culture Month 2026|কেৰালা সংস্কৃতি মাহ,২০২৬]] আৰম্ভ কৰিছে। সক্ৰিয় মালয়ালম ৱিকিমিডিয়ান অতুল আৰ টিৰ অনুৰোধমৰ্মে এই অনলাইন এডিটাথনটোত সহযোগ কৰাৰ উদ্দেশ্যেৰে আমি অসমীয়া ৱিকিমিডিয়াতো এটা প্ৰকল্প পৃষ্ঠা সাজি সাধ্য অনুসৰি সহযোগ আগবঢ়োৱাৰ সংকল্প কৰিছোঁ আৰু এডিটাথনটি পৰিচালনা কৰি সফলতাৰে আগুৱাই নিবলৈ [[সদস্য:নৰুনা বৰুৱা|নৰুৱা বৰুৱা]], [[সদস্য:Duhita Ragini Kalita|দুহিতা ৰাগিণী কলিতা]], [[সদস্য:Jyoti Chiring|জ্যোতি চিৰিং]] নাম প্ৰস্তাৱ কৰিলোঁ। আশাকৰোঁ এই এডিটাথনটিত সকলোৱে আন্তৰিকতাৰে ভাগ ল'ব আৰু এই সমন্বয়ে ভৱিষ্যত সময়ত দুইখন সমাজৰ মাজত সম্প্ৰীতিৰ এটি মাইলৰ খুঁটি স্থাপন কৰিব। বিনয়েৰে, [[সদস্য:JyotiPN|JyotiPN]] ([[সদস্য বাৰ্তা:JyotiPN|বাৰ্তা]]) 07:52, 25 July 2026 (ইউ.টি.চি.) :*{{support}} — <span style="text-shadow:gray 3px 3px 3px;">[[User:Kandarpajit Kallol|<font color="#872455">'''কন্দৰ্পজিৎ কল্লোল'''</font>]]&nbsp;([[User Talk:Kandarpajit Kallol|বাৰ্তা]])</span> 09:13, 25 July 2026 (ইউ.টি.চি.) :*{{support}} জনালোঁ। লগতে পৰিচালনাৰ দায়িত্ব দিয়া বাবে অশেষ ধন্যবাদ। —[[সদস্য:Duhita Ragini Kalita|Duhita Ragini Kalita]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Duhita Ragini Kalita|বাৰ্তা]]) 09:23, 25 July 2026 (ইউ.টি.চি.) :*{{support}}.[[সদস্য:Jyoti Chiring|Jyoti Chiring]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Jyoti Chiring|বাৰ্তা]]) 11:05, 25 July 2026 (ইউ.টি.চি.) :*{{support}} [[সদস্য:নৰুনা বৰুৱা|নৰুনা বৰুৱা]] ([[সদস্য বাৰ্তা:নৰুনা বৰুৱা|বাৰ্তা]]) [[সদস্য:নৰুনা বৰুৱা|নৰুনা বৰুৱা]] ([[সদস্য বাৰ্তা:নৰুনা বৰুৱা|বাৰ্তা]]) 23:58, 25 July 2026 (ইউ.টি.চি.) ==চীনা সাংস্কৃতিক ঐতিহ্য সম্পাদনা মেলা, ২০২৬== প্ৰিয় সতীৰ্থসকল, চীনা ৱিকি সম্প্ৰদায়ে তেওঁলোকক ঐতিহ্য আৰু সংস্কৃতি প্ৰচাৰ আৰু প্ৰসাৰৰ মানসেৰে ৱিকিমিডিয়াত অহা ১৫ আগষ্টৰপৰা ১৫ অক্টোবৰলৈ [[:m:Chinese Cultural HeritageEditathon 2026|চীনা সাংস্কৃতিক ঐতিহ্য সম্পাদনা মেলা ২০২৬]] আয়োজন কৰিছে। এই বিষয় অৱগত কৰি তেওঁলোকে আগবঢ়োৱা সহ-আয়োজকৰ প্ৰস্তাৱ সমৰ্থন কৰি আমি, [[:m:JyotiPN|JyotiPN]] আৰু [[:m:নৰুনা বৰুৱা|নৰুনা বৰুৱাই]] অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াত অহা ২৫ আগষ্টৰপৰা ২৫ অক্টোবৰলৈ [[:m:Chinese Cultural HeritageEditathon 2026|চীনা সাংস্কৃতিক ঐতিহ্য সম্পাদনা মেলা ২০২৬]] আয়োজন কৰাৰ মানস কৰিছোঁ। আশাকৰোঁ আপোনালোকে চীনা-অসমীয়া ভাতৃত্ববোধক আন্তৰিকতাৰে আঁকোৱালি ল'ব আৰু এই মেলালৈ আপোনালোকৰ পৰামৰ্শ আৰু অৱদান আগবঢ়াব। [[:m:নৰুনা বৰুৱা|নৰুনা বৰুৱা]] এই মেলাৰ আয়োজক হৈ থাকিব। তেওঁৰ লগতে ইচ্ছুক কোনো এগৰাকীক আয়োজক ৰূপে নিজৰ নাম প্ৰস্তাৱ কৰিবলৈ অনুৰোধ কৰিলোঁ। [[সদস্য:JyotiPN|JyotiPN]] ([[সদস্য বাৰ্তা:JyotiPN|বাৰ্তা]]) 18:54, 14 August 2026 (ইউ.টি.চি.) <br />সমন্বয়ক, [[:m:Chinese Cultural HeritageEditathon 2026|চীনা সাংস্কৃতিক ঐতিহ্য সম্পাদনা মেলা ২০২৬]] 5eblbb771ta8cslzs06s1hq7o3o1u76 627266 627261 2026-08-14T19:15:05Z JyotiPN 22102 /* চীনা সাংস্কৃতিক ঐতিহ্য সম্পাদনা মেলা, ২০২৬ */ 627266 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{Village pump pages|প্ৰস্তাৱ|alpha=yes|start=85|ৰাইজৰ চ’ৰাৰ এই পৃষ্ঠাত নতুন ভাব আৰু প্ৰস্তাৱসমূহ আপুনিও যোগ কৰিব পাৰে। <br/>ইয়াৰ বাহিৰে অন্য ৱিকিপিডিয়াৰ নীতি বিষয়ক পৃষ্ঠাসমূহ নৱ-প্ৰস্তাৱিত আৰু প্ৰচলিত নীতি-নিৰ্দেশনাসমূহৰ বিষয়ে আলোচনা কৰিবলৈ কৰিবলৈ অনুগ্ৰহ কৰি ''[[ৱিকিপিডিয়া:ৰাইজৰ চ’ৰা (নীতি)|নীতি]]'' বিভাগৰ পৃষ্ঠা ব্যৱহাৰ কৰক।<br/>কোনো নীতি-নিৰ্দেশনাৰ প্ৰয়োগ বা ব্যৱহাৰ সম্পৰ্কীয় সন্দেহ মৰিষণৰ কাৰণে বিভিন্ন [[:en:Wikipedia:Noticeboards|জাননী ফলক]]সমূহ ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰে। যদি আপোনাৰ কাৰিকৰী জ্ঞান আছে তেন্তে উপযুক্তভাৱে অৱদান/আলোচনা/সহায় আগবঢ়াওক।<br/> সততে উদয় হোৱা প্ৰশ্নসমূহৰ এখন সূচী '''[[ৱিকিপিডিয়া:সততে উদিত হোৱা প্ৰশ্নসমূহ|এই FAQ পৃষ্ঠাত]]''' (FAQ: '''F'''requently '''A'''sked '''Q'''uestions) আছে, অনুগ্ৰহ কৰি প্ৰথমে তাত চাই লয় যেন। |WP:VPP}} {{cent}} __TOC__ <span id="below_toc"></span> </noinclude> {{archive box| [[ৱিকিপিডিয়া:ৰাইজৰ চ'ৰা (প্ৰস্তাৱসমূহ)/Archive/0|সবাতোকৈ পুৰণি]]<br /> [[ৱিকিপিডিয়া:ৰাইজৰ চ'ৰা (প্ৰস্তাৱসমূহ)/Archive/1|সংৰক্ষণ ১]]<br /> [[ৱিকিপিডিয়া:ৰাইজৰ চ'ৰা (প্ৰস্তাৱসমূহ)/Archive/2|সংৰক্ষণ ২]]<br /> [[ৱিকিপিডিয়া:ৰাইজৰ চ'ৰা (প্ৰস্তাৱসমূহ)/Archive/3|সংৰক্ষণ ৩ (জানুৱাৰী ২০১২-ডিচেম্বৰ ২০১২)]]<br /> [[ৱিকিপিডিয়া:ৰাইজৰ চ'ৰা (প্ৰস্তাৱসমূহ)/Archive/4|সংৰক্ষণ ৪ (জানুৱাৰী ২০১৩-ডিচেম্বৰ ২০১৩)]]<br /> [[ৱিকিপিডিয়া:ৰাইজৰ চ'ৰা (প্ৰস্তাৱসমূহ)/Archive/5|সংৰক্ষণ ৫ (জানুৱাৰী ২০১৪-ডিচেম্বৰ ২০১৮)]]<br /> [[ৱিকিপিডিয়া:ৰাইজৰ চ'ৰা (প্ৰস্তাৱসমূহ)/Archive/6|সংৰক্ষণ ৬ (জানুৱাৰী ২০১৯-ডিচেম্বৰ ২০২১)]]<br /> [[ৱিকিপিডিয়া:ৰাইজৰ চ'ৰা (প্ৰস্তাৱসমূহ)/Archive/7|সংৰক্ষণ ৭ (জানুৱাৰী ২০২২-ডিচেম্বৰ ২০২২)]]<br /> [[ৱিকিপিডিয়া:ৰাইজৰ চ'ৰা (প্ৰস্তাৱসমূহ)/Archive/8|সংৰক্ষণ ৮ (জানুৱাৰী ২০২৩-ডিচেম্বৰ ২০২৩)]]<br /> [[ৱিকিপিডিয়া:ৰাইজৰ চ'ৰা (প্ৰস্তাৱসমূহ)/Archive/9|সংৰক্ষণ ৯ (জানুৱাৰী ২০২৪-ডিচেম্বৰ ২০২৪)]]<br /> [[ৱিকিপিডিয়া:ৰাইজৰ চ'ৰা (প্ৰস্তাৱসমূহ)/Archive/10|সংৰক্ষণ ১০ (জানুৱাৰী ২০২৫-ডিচেম্বৰ ২০২৫)]] }} ==ৱিকি-জন্মদিন, ২০২৬ উদ্‌যাপন== সন্মানীয় সদস্যসকল, আমি জানো যে, অহা ১৫ জানুৱাৰীত ৱিকিপিডিয়াৰ ২৫বছৰীয়া জন্মদিন। বিগত ২৪ বছৰ ধৰি ৱিকিপিডিয়াই আমাক এখন গোলকীয় গাঁৱৰ অনুভৱ আনি দিছে। ৱিকিপিডিয়াৰ সৈতে সংযুক্ত হৈ ব্যক্তিগতভাৱে মই তৃপ্ত। সেয়ে, উক্ত শুভ দিনটোত মই '''২৫টা পৃষ্ঠা''' সৃষ্টিৰে উদ্‌যাপন কৰিম বুলি থিৰাং কৰিছোঁ। ১৪ জানুৱাৰীৰ ৰাতি ১২ বজাৰ পিছৰপৰা ১৫ জানুৱাৰী ৰাতি ১২ বজালৈ মোৰ এই উদ্‌যাপন চলিব। সন্মানীয় সদস্যসকলৰ কোনোবাই যদি সহযোগ কৰে ইয়াতেই সংযুক্ত হৈ কিবা সংকল্প ল’ব পাৰে বা মোৰ দৰে আপোনালোকেও নিজা নিজা সংকল্প লৈ একোটা পৃষ্ঠা সৃষ্টি কৰি ৱিকি-জন্মদিন উদ্‌যাপন কৰিব পাৰে। আহক আমি সকলোৱে মিলি গৌৰৱেৰে মুক্ত জ্ঞানৰ এই যাত্ৰাক উদ্‌যাপন কৰোঁ। -[[সদস্য:Pranamikaadhikary|Pranamikaadhikary]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Pranamikaadhikary|বাৰ্তা]]) 18:06, 12 January 2026 (ইউ.টি.চি.) ===মতামত=== * যিমানটা পাৰোঁ নতুন পৃষ্ঠা সৃষ্টি কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিম। — <span style="text-shadow:gray 3px 3px 3px; ">[[User:Kandarpajit Kallol|<font color="#872455">'''কন্দৰ্পজিৎ কল্লোল'''</font>]]&nbsp; ([[User Talk:Kandarpajit Kallol|বাৰ্তা]])</span> 14:36, 13 January 2026 (ইউ.টি.চি.) *:অশেষ ধন্যবাদ। [[সদস্য:Pranamikaadhikary|Pranamikaadhikary]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Pranamikaadhikary|বাৰ্তা]]) 17:14, 13 January 2026 (ইউ.টি.চি.) ===সামৰণি=== ৱিকিপিডিয়াৰ জন্মদিন উপলক্ষ্য্যে তলৰ লিংকটোত দিয়া পৃষ্ঠাসমূহ সৃষ্টি কৰা হ’ল। *https://w.wiki/HUBc ==সতীৰ্থ-মিলন== সন্মানীয় সতীৰ্থ, অহা ইং ৩১ জানুৱাৰী ২০২৬ তাৰিখে গুৱাহাটীৰ শংকৰদেৱ কলাক্ষেত্ৰত দিনৰ ১১:০০ বজাৰপৰা ০১:০০ বজাৰ ভিতৰত সম্ভৱপৰ সকলোৱে মুখা-মুখি হোৱাৰ মানস কৰিছোঁ। সকলোৰে উপস্থিতিয়ে আমাৰ মনৰ উদ্যম বৃদ্ধি কৰিব বুলি ভবা হৈছে। যাতায়াত আৰু অন্যান্য খৰচ নিজৰ। সহমত হ’লে তলত সন্মতি দি ৱিকি-স্ৱাক্ষৰ কৰিব বুলি আশা কৰিলোঁ।[[সদস্য:Pranamikaadhikary|Pranamikaadhikary]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Pranamikaadhikary|বাৰ্তা]]) 14:35, 23 January 2026 (ইউ.টি.চি.) ===সহমত=== * একো অসুবিধা নহ'লে থাকিম। -[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) * [[সদস্য:দিম্পল দাস|দিম্পল দাস]] ([[সদস্য বাৰ্তা:দিম্পল দাস|বাৰ্তা]]) 17:24, 25 January 2026 (ইউ.টি.চি.) * [[সদস্য:JonaliB|জোনালী বৰুৱা]] ([[সদস্য বাৰ্তা:JonaliB|বাৰ্তা]]) 08:55, 26 January 2026 (ইউ.টি.চি.) ===উপস্থিতিৰ স্বাক্ষৰ=== [[File:Wiki-Adda (cropped).jpg|thumb|সতীৰ্থ মিলন- ৱিকি সদস্যৰ মুখা-মুখি অনুষ্ঠান]] *[[সদস্য:Pranamikaadhikary|Pranamikaadhikary]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Pranamikaadhikary|বাৰ্তা]]) 13:21, 1 February 2026 (ইউ.টি.চি.) *[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 13:33, 1 February 2026 (ইউ.টি.চি.) * [[সদস্য:দিম্পল দাস|দিম্পল দাস]] ([[সদস্য বাৰ্তা:দিম্পল দাস|বাৰ্তা]]) 13:35, 1 February 2026 (ইউ.টি.চি.) *[[সদস্য:পাপৰি বৰা|পাপৰি বৰা]] ([[সদস্য বাৰ্তা:পাপৰি বৰা|বাৰ্তা]]) 13:49, 1 February 2026 (ইউ.টি.চি.) ==নাৰীবাদ আৰু লোকগাথা এডিটাথন ২০২৬== ১ ফেব্ৰুৱাৰী ২০২৬ৰপৰা আৰম্ভ হ'ব [[ৱিকিপিডিয়া:নাৰীবাদ আৰু লোকগাথা এডিটাথন ২০২৬|নাৰীবাদ আৰু লোকগাথা এডিটাথন-২০২৬]] প্ৰবন্ধ লিখন প্ৰতিযোগিতা। এই প্ৰতিযোগিতাখনৰ এগৰাকী স্থানীয় আয়োজক হিচাপে মই প্ৰতিযোগিতাখনৰ বিচাৰকৰ দায়িত্ব পালন কৰিবলৈ সদস্য [[User:JonaliB|জোনালী বৰুৱা]], [[User:Pranamikaadhikary|প্ৰণামিকা অধিকাৰী]] আৰু [[User:-chanakyakdas|চাণক্য কুমাৰ দাস]] অনুৰোধ জনাইছোঁ। লগতে সদস্যসকলক এই প্ৰতিযোগিতাখনত অংশগ্ৰহণ কৰিবলৈ আহ্বান জনাইছোঁ। অংশগ্ৰহণৰ বাবে ইয়াত [[ৱিকিপিডিয়া:নাৰীবাদ আৰু লোকগাথা এডিটাথন ২০২৬|ক্লিক কৰক]]। -[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 11:07, 31 January 2026 (ইউ.টি.চি.) ===মতামত=== প্ৰস্তাৱটো মই দেখাই নাছিলোঁ। সদস্যসকলৰ আপত্তি নাথাকিলে দায়িত্ব পালন কৰাৰ প্ৰতিশ্ৰুতি দিলোঁ।[[সদস্য:Pranamikaadhikary|Pranamikaadhikary]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Pranamikaadhikary|বাৰ্তা]]) 13:11, 1 February 2026 (ইউ.টি.চি.) ==ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ ফেজ-২== প্ৰিয় সতীৰ্থসকল, ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহত সৃষ্টি কৰা প্ৰবন্ধসমূহ প্ৰতিযোগিতাৰ বাবে খৰধৰকৈ লিখাৰ বাবে কোনো কোনো প্ৰবন্ধত কিছু খুঁটি-নাটি ৰৈ যায়, এই খুঁটি-নাটি সমূহ নাইকিয়া কৰি ইতিমধ্যে লেখা প্ৰবন্ধসমূহ উন্নত কৰাৰ উদ্দেশ্যেৰে ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ ফেজ-২ অনুষ্ঠিত কৰাৰ পৰিকল্পনা কৰা হৈছে। এই সম্পাদনা মেলাত নতুন প্ৰবন্ধ সৃষ্টি কৰা নহয়, ইতিমধ্যে ৱিকিত থকা এছীয় বিষয়ক প্ৰবন্ধসমূহ বিচাৰি উলিয়াই সেইসমূহ সংশোধন আৰু পৰিৱৰ্ধন কৰা হ'ব। এপ্ৰিল মাহৰ ১৫ তাৰিখৰপৰা মে' মাহৰ ১ তাৰিখলৈ অনুষ্ঠিত হ'ব লগা ১৫ দিনীয়া এই সংশোধনী মেলাৰ বাবে মই আয়োজক ৰূপে [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ ২০২৫|ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ ২০২৫]]-ৰ বিজয়ী [[সদস্য:নৰুনা বৰুৱা|নৰুনা বৰুৱা]] আৰু [[সদস্য:Kandarpajit Kallol|কন্দৰ্পজিৎ কল্লোলৰ]] নাম প্ৰস্তাৱ কৰিলোঁ আৰু আপোনালোকৰ সমৰ্থন আৰু সহযোগিতা আশা কৰিলোঁ। অংশগ্ৰহণকাৰীসকলক অৱদান অনুসৰি একোটিকৈ '''ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ''' টি-চাৰ্ট প্ৰদান কৰা হ'ব। সমান্তৰালকৈ যোৰহাটত এখন অফলাইন কৰ্মশালাৰ আয়োজন কৰা হৈছে। বিনয়েৰে, [[সদস্য:JyotiPN|JyotiPN]] ([[সদস্য বাৰ্তা:JyotiPN|বাৰ্তা]]) 07:28, 13 March 2026 (ইউ.টি.চি.) ===সমৰ্থন=== # [[সদস্য:JyotiPN|JyotiPN]] ([[সদস্য বাৰ্তা:JyotiPN|বাৰ্তা]]) 07:28, 13 March 2026 (ইউ.টি.চি.) # <span style="text-shadow:gray 3px 3px 3px; ">[[User:Kandarpajit Kallol|<font color="#872455">'''কন্দৰ্পজিৎ কল্লোল'''</font>]]&nbsp; ([[User Talk:Kandarpajit Kallol|বাৰ্তা]])</span> 08:40, 13 March 2026 (ইউ.টি.চি.) # [[সদস্য:নৰুনা বৰুৱা|নৰুনা বৰুৱা]] ([[সদস্য বাৰ্তা:নৰুনা বৰুৱা|বাৰ্তা]]) 09:40, 13 March 2026 (ইউ.টি.চি.) ===মন্তব্য=== ==চন্দন চিৰিং ফুকন সোঁৱৰণী উদ্ধৃতি সংযোগ মেলা== *https://w.wiki/KNRd সন্মানীয় সদস্যসকল, অহা ২৭ এপ্ৰিল, '''চন্দন বিয়োগ'''ৰ দিনটোৰ সৈতে সংগতি ৰাখি এটা প্ৰস্তাৱ দিয়া হৈছে। অনুগ্ৰহ কৰি লিংকত গৈ মতামত দিব বুলি আশা কৰিলোঁ।[[সদস্য:Pranamikaadhikary|Pranamikaadhikary]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Pranamikaadhikary|বাৰ্তা]]) 13:43, 26 March 2026 (ইউ.টি.চি.) == বড়ো ভাষা আৰু সংস্কৃতি দৃশ্যমানতা প্ৰকল্প == আমি অসমৰ জনগণে ইয়াৰ সকলো জাতি-জনগোষ্ঠীৰ মাজত এক ভাতৃত্ববোধ আৰু সৌহাৰ্দ্যৰে বসবাস কৰি গৌৰৱ অনুভৱ কৰি আহিছোঁ। বড়ো জনগোষ্ঠী ইয়াৰ ভিতৰত আমাৰ অন্যতম গৌৰৱৰ উৎস, আৰু তেওঁলোকৰ সমৃদ্ধ সংস্কৃতি আৰু ঐতিহ্য সংৰক্ষণ আৰু প্ৰচাৰৰ বাবে আমি প্ৰতিশ্ৰুতিবদ্ধ। সাম্প্ৰতিক সময়ত বড়ো সমাজে ৱিকিমিডিয়া প্লেটফৰ্মসমূহত নিজৰ দৃশ্যমানতা বৃদ্ধি কৰাৰ ক্ষেত্ৰতো সক্ৰিয়ভাৱে কাম কৰি আছে। দক্ষিণ এছিয়াৰ অংশীদাৰিত্ব ব্যৱস্থাপক, Wikimedia Foundationৰ প্ৰবীণ দাসৰ সৈতে এক দীঘলীয়া আলোচনা আৰু তেখেতৰ পৰামৰ্শৰ পাছত, মই "Bodo Language & Culture Visibility Project" নামৰ এটা প্ৰকল্প পৰিচালনাৰ পৰিকল্পনা কৰিছোঁ। অসমীয়া ৱিকিসমাজৰ এজন সদস্য হিচাপে, এই পৰিকল্পনাটোৰ বাবে আপোনালোকৰ সমৰ্থন, পৰামৰ্শ আৰু মূল্যৱান মতামত আন্তৰিকতাৰে আশা কৰিছোঁ। -[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 13:31, 29 March 2026 (ইউ.টি.চি.) ===সমৰ্থন=== *{{support}}-[[সদস্য:AjayDas|AjayDas]] ([[সদস্য বাৰ্তা:AjayDas|বাৰ্তা]]) 13:34, 29 March 2026 (ইউ.টি.চি.) *{{support}}-[[সদস্য:Jyoti Chiring|Jyoti Chiring]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Jyoti Chiring|বাৰ্তা]]) 13:39, 29 March 2026 (ইউ.টি.চি.) *{{support}}-[[সদস্য:হানিফ আলী|হানিফ আলী]] ([[সদস্য বাৰ্তা:হানিফ আলী|বাৰ্তা]]) 14:51, 29 March 2026 (ইউ.টি.চি.) *{{support}}-[[সদস্য:Rakesh Modak|Rakesh Modak]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Rakesh Modak|বাৰ্তা]]) 16:28, 29 March 2026 (ইউ.টি.চি.) *{{Support}} কৰিছোঁ৷ -[[User:Kuldhar Rabha|<font color="#cc0099">𝒦𝓊𝓁𝒹𝒽𝒶𝓇 ℛ𝒶𝒷𝒽𝒶</font>]] ^{[[User Talk:Kuldhar Rabha|<font color="#6600cc">(𝒯𝒶𝓁𝓀)</font>]]} 17:05, 29 March 2026 (ইউ.টি.চি.) *{{Support}} -[[সদস্য:চন্দ্ৰিমা ৰাভা|চন্দ্ৰিমা ৰাভা]] ([[সদস্য বাৰ্তা: চন্দ্ৰিমা ৰাভা|বাৰ্তা]]) 22:47, 29 March 2026 (ইউ.টি.চি.) *{{Support}} -[[সদস্য:Rumi Borah~aswiki|Rumi Borah~aswiki]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Rumi Borah~aswiki|বাৰ্তা]]) 12:21, 30 March 2026 (ইউ.টি.চি.) *{{Support}} -<span style="text-shadow:gray 3px 3px 3px;">[[User:দিব্য দত্ত|<font color="#663300">'''দিব্য দত্ত'''</font>]]&nbsp;([[User Talk:দিব্য দত্ত|বাৰ্তা]])</span> 13:00, 30 March 2026 (ইউ.টি.চি.) * {{support}}[[সদস্য:Pranamikaadhikary|Pranamikaadhikary]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Pranamikaadhikary|বাৰ্তা]]) 05:15, 6 April 2026 (ইউ.টি.চি.) ====মতামত==== ==পাঠ্যক্ৰমত ৱিকিপিডিয়া== সন্মানীয় সদস্যসকলৰ জ্ঞাতাৰ্থে জনাওঁ যে [[:meta:Wikimedia as a curriculum subject at Nagaon University|নগাঁও বিশ্ববিদ্যালয়ৰ অসমীয়া বিভাগৰ পাঠ্যক্ৰমত ৱিকিপিডিয়াৰ অন্তৰ্ভূক্তি]]ৰ প্ৰস্তাৱ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ অসমীয়া বিভাগৰ পৰা পোৱা গৈছে৷ এই সংক্ৰান্তত আলোচনা কৰিবলৈ জৰুৰীভাৱে আমি মিলিত হোৱাৰ প্ৰয়োজন৷ সেয়ে আজি নিশা ৯ বজাৰ পৰা আধাঘণ্টামানৰ এখনি গুগল মিটৰ আয়োজন কৰা হৈছে৷ আশাকৰোঁ সৰহসংখ্যক সদস্যই আলোচনাটিত সহযোগ কৰিব৷ -[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 07:10, 11 May 2026 (ইউ.টি.চি.) মিটিঙৰ লিংক- [https://calendar.app.google/1A5Sve84Jc3Psxv26 meet.google.com/1A5Sve84Jc3Psxv26] ====উপস্থিত সদস্যৰ স্বাক্ষৰ==== # [[সদস্য:Pranamikaadhikary|Pranamikaadhikary]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Pranamikaadhikary|বাৰ্তা]]) 16:17, 31 May 2026 (ইউ.টি.চি.) # [[সদস্য:Gitartha.bordoloi|— গীতাৰ্থ বৰদলৈ]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Gitartha.bordoloi|বাৰ্তা]]) 16:20, 31 May 2026 (ইউ.টি.চি.) #<span style="text-shadow:gray 3px 3px 3px;">[[User:দিব্য দত্ত|<font color="#663300">'''দিব্য দত্ত'''</font>]]&nbsp;([[User Talk:দিব্য দত্ত|বাৰ্তা]])</span> 16:21, 31 May 2026 (ইউ.টি.চি.) #[[সদস্য:BabulB|বাবুল বৈশ্য]] ([[সদস্য বাৰ্তা:BabulB|বাৰ্তা]]) 05:54, 1 June 2026 (ইউ.টি.চি.) ===পাঠ্যক্ৰম সম্বন্ধীয় বিশেষ সভা=== সন্মানীয় সদস্যসকলৰ জ্ঞাতাৰ্থে জনাব খোজোঁ যে, যোৱা ১১ মে, ২০২৬ তাৰিখৰ নিশা ৯ বজাত এখন বিশেষ জৰুৰী সভা আহ্বান কৰা হৈছিল আৰু তাত ভালেকেইগৰাকীমান সদস্যৰ উপস্থিতিত নগাঁও বিশ্ববিদ্যালয়ে “ৱিকিমিডিয়া’’ক এক পাঠ্য বিষয় হিচাপে অন্তৰ্ভূক্ত কৰিবলৈ কৰা ইচ্ছাৰ ওপৰত আলোচনা কৰা হৈছিল। সভাত নীতেশ গীলকো আমন্ত্ৰণ কৰা হৈছিল আৰু তেওঁ উপস্থিত থাকি বিষয়টোত আগবঢ়াত উৎসাহিত কৰিছিল। সেইমৰ্মে, আমি নগাঁও বিশ্ববিদ্যালয়ৰ সৈতে কথা-বতৰা কিছু আগুৱাই নিয়া হৈছে। এইটো বিষয়কে পুনৰ আলোচনা কৰিবলৈ অহা '''৩১ মে’ ২০২৬ তাৰিখৰ সন্ধিয়া ৮ বজাৰ পৰা ৯ বজালৈ এখনি গুগল মিট'''ৰ আয়োজন কৰা হৈছে। সন্মানীয় সকলো সদস্যই এই সভাখনত উপস্থিত থাকি নিজ নিজ মতামত ব্যক্ত কৰিব বুলি আশা কৰিলোঁ। সভাৰ লিংক পৰৱৰ্তী সময়ত দিয়া হ’ব।-[[সদস্য:Pranamikaadhikary|Pranamikaadhikary]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Pranamikaadhikary|বাৰ্তা]]) 15:05, 29 May 2026 (ইউ.টি.চি.) * সভাৰ লিংক: https://meet.google.com/gna-wprg-hsh ===উপস্থিত সদস্যৰ স্বাক্ষৰ=== # [[সদস্য:Pranamikaadhikary|Pranamikaadhikary]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Pranamikaadhikary|বাৰ্তা]]) 16:17, 31 May 2026 (ইউ.টি.চি.) # [[সদস্য:Gitartha.bordoloi|— গীতাৰ্থ বৰদলৈ]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Gitartha.bordoloi|বাৰ্তা]]) 16:20, 31 May 2026 (ইউ.টি.চি.) #<span style="text-shadow:gray 3px 3px 3px;">[[User:দিব্য দত্ত|<font color="#663300">'''দিব্য দত্ত'''</font>]]&nbsp;([[User Talk:দিব্য দত্ত|বাৰ্তা]])</span> 16:21, 31 May 2026 (ইউ.টি.চি.) #[[সদস্য:Jyoti Chiring|Jyoti Chiring]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Jyoti Chiring|বাৰ্তা]]) 18:17, 31 May 2026 (ইউ.টি.চি.) # [[সদস্য:Rumi Borah~aswiki|Rumi Borah~aswiki]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Rumi Borah~aswiki|বাৰ্তা]]) 08:42, 1 June 2026 (ইউ.টি.চি.) ==বেটুপাতৰ নতুন শিতান== {{আলোচনা সমাপ্ত}} অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াৰ বেটুপাতত “নিৰ্বাচিত মিডিয়া” নামৰ এটা নতুন শিতান সংযোগ কৰিব বিচৰা হৈছে৷ তাৰ বাবে আপোনালোকৰ সমৰ্থন আশা কৰিলোঁ৷ <span style="text-shadow:gray 3px 3px 3px;">[[User:দিব্য দত্ত|<font color="#663300">'''দিব্য দত্ত'''</font>]]&nbsp;([[User Talk:দিব্য দত্ত|বাৰ্তা]])</span> 14:04, 23 May 2026 (ইউ.টি.চি.) ===সমৰ্থন=== *{{support}}-[[সদস্য:Rajdweep nlb|Rajdweep nlb]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Rajdweep nlb|বাৰ্তা]]) 15:05, 23 May 2026 (ইউ.টি.চি.) *{{সমৰ্থন}}[[সদস্য:Jyoti Chiring|Jyoti Chiring]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Jyoti Chiring|বাৰ্তা]]) 15:28, 23 May 2026 (ইউ.টি.চি.) *{{সমৰ্থন}} [[সদস্য:Pranamikaadhikary|Pranamikaadhikary]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Pranamikaadhikary|বাৰ্তা]]) 15:45, 23 May 2026 (ইউ.টি.চি.) *{{সমৰ্থন}} [[সদস্য:Rumi Borah~aswiki|Rumi Borah~aswiki]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Rumi Borah~aswiki|বাৰ্তা]]) 16:04, 23 May 2026 (ইউ.টি.চি.) *{{সমৰ্থন}} [[সদস্য:BabulB|বাবুল বৈশ্য]] ([[সদস্য বাৰ্তা:BabulB|বাৰ্তা]]) 16:15, 23 May 2026 (ইউ.টি.চি.) *{{সমৰ্থন}} [[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 16:23, 23 May 2026 (ইউ.টি.চি.) *{{সমৰ্থন}}-[[সদস্য:AjayDas|AjayDas]] ([[সদস্য বাৰ্তা:AjayDas|বাৰ্তা]]) 16:43, 23 May 2026 (ইউ.টি.চি.) *{{সমৰ্থন}}- <span style="text-shadow:gray 3px 3px 3px;">[[User:Kandarpajit Kallol|<font color="#872455">'''কন্দৰ্পজিৎ কল্লোল'''</font>]]&nbsp;([[User Talk:Kandarpajit Kallol|বাৰ্তা]])</span> 04:11, 24 May 2026 (ইউ.টি.চি.) *{{সমৰ্থন}}- [[সদস্য:JyotiPN|JyotiPN]] ([[সদস্য বাৰ্তা:JyotiPN|বাৰ্তা]]) 06:39, 24 May 2026 (ইউ.টি.চি.) ====মতামত==== * সৰ্বসন্মতিমৰ্মে সংযোগ কৰা হ’ল৷ <span style="text-shadow:gray 3px 3px 3px;">[[User:দিব্য দত্ত|<font color="#663300">'''দিব্য দত্ত'''</font>]]&nbsp;([[User Talk:দিব্য দত্ত|বাৰ্তা]])</span> 16:22, 1 June 2026 (ইউ.টি.চি.) </div> == ৱিকিডাটাত অসমীয়া বিৱৰণ যোগ কৰাৰ প্ৰস্তাৱ == সকলোকে নমস্কাৰ,<br/>মই ৱিকিডাটাত ইংৰাজীৰপৰা বিৱৰণ অনুবাদ কৰিবলৈ এটা পাইথন স্ক্ৰিপ্ট প্ৰস্তুত কৰিছোঁ। ইয়াৰ সহায়ত মই ইতিমধ্যে ৱিকিডাটাত ৩০ লাখতকৈ অধিক বঙালী বিৱৰণ অনুবাদ কৰিছোঁ। সেইবোৰ প্ৰায় নিৰ্ভুল আছিল। ইয়াৰ উপৰি, পৰীক্ষামূলকভাৱে মই কিছুমান অসমীয়া বিৱৰণো যোগ কৰিছোঁ, যাৰ সংখ্যা ইতিমধ্যে কেইবা হাজাৰ অতিক্ৰম কৰিছে।<br/>বাংলাৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা সম্পূৰ্ণ অভিধানখন মই Gemini AI-ৰ সহায়ত অসমীয়ালৈ অনুবাদ কৰিছোঁ। [[সদস্য:MS Sakib/অসমীয়া বিৱৰণ|এই অভিধানখন]] ব্যৱহাৰ কৰাৰ আগতে ইয়াত কোনো ভুল বা ত্ৰুটি আছে নেকি, সেয়া মই পৰীক্ষা কৰিব বিচাৰোঁ। এই বিষয়ত অসমীয়া ৱিকিমিডিয়া সম্প্ৰদায়ৰ পৰামৰ্শ আৰু মতামত আন্তৰিকতাৰে আশা কৰিছোঁ।<br/>সেয়ে অসমীয়া ৱিকিমিডিয়া সম্প্ৰদায়ৰ সকলোলৈ অনুৰোধ, অনুগ্ৰহ কৰি '''[[সদস্য:MS Sakib/অসমীয়া বিৱৰণ|এই লিংকত]]''' গৈ [[সদস্য:MS Sakib/অসমীয়া বিৱৰণ|অভিধানখন]] পৰীক্ষা কৰি চাওক। যদি কোনো ভুল চকুত পৰে, তেন্তে আপোনালোকে নিজেই সেয়া সংশোধন কৰি দিব পাৰে অথবা মোক জনাব পাৰে।<br/>ধন্যবাদ। ≈ <b style="border:2px solid#103; font-family:georgia; font-variant:small-caps">[[User:MS_Sakib|<b style="background-color:#1E816F; color:#fff">&nbsp; MS Sakib&nbsp; </b>]] [[User talk:MS Sakib|📩]] <b>·</b>[[Special:Contributions/MS Sakib|📝]]</b> 01:21, 2 July 2026 (ইউ.টি.চি.) :নমস্কাৰ MS SAKIB, আপোনাৰ সজ প্ৰচেষ্টাৰ শলাগ ল’লোঁ। সামান্য এটা অংশ চকু ফুৰালোঁ। শব্দবোৰ বাংলাসুৰীয়া হ’লে ই অসমীয়া ভাষাৰ ক্ষতি কৰিব। বিশেষভাৱে “ৱ’’ আৰু “ৰ’’-ৰ যথোচিত ব্যৱহাৰ হ’ব লাগিব। সময় হাতত লৈ আমি চকু ফুৰাম। আশাকৰোঁ আমাৰ লগত সহযোগ কৰিব। [[সদস্য:Pranamikaadhikary|Pranamikaadhikary]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Pranamikaadhikary|বাৰ্তা]]) 15:51, 2 July 2026 (ইউ.টি.চি.) ::@[[সদস্য:Pranamikaadhikary|Pranamikaadhikary]] আপোনাক বহুত ধন্যবাদ। ::হয়, মোৰো সেইটোৱেই আটাইতকৈ ডাঙৰ চিন্তা যে অনুবাদবোৰ যেন বাংলা-সুলভ নহয়। সেইবাবেই মই অসমীয়া ৱিকি-সম্প্ৰদায়ৰ সহায় বিচাৰিছোঁ। আপোনালোকৰ পৰামৰ্শ আৰু সহযোগিতা পালে মই বৰ আনন্দিত হ'ম। ::আৰু এটা কথা উল্লেখ কৰিব বিচাৰোঁ। মোৰ বিৱৰণ অনুবাদৰ স্ক্ৰিপ্টটো সম্পূৰ্ণৰূপে dictionary-based। অৰ্থাৎ, ইংৰাজীত কোনো নিৰ্দিষ্ট শব্দ থাকিলে অভিধানত তাৰ বিপৰীতে থকা অসমীয়া শব্দটোৱেই ব্যৱহাৰ হ'ব; ইয়াৰ বাহিৰে আন কোনো শব্দ অহাৰ সুযোগ নাই। ::সেয়ে যদি অভিধানত কোনো ভুল অনুবাদ থাকি যায়, তেন্তে আন এটা Correction স্ক্ৰিপ্টৰ সহায়ত সেই নিৰ্দিষ্ট ইংৰাজী শব্দৰ বিপৰীতে থকা সকলো ভুল অনুবাদ বিচাৰি সঠিক শব্দেৰে সহজেই সলনি কৰিব পাৰি। বাংলাতো আৰম্ভণিতে এনে কিছুমান ভুল হৈছিল। পিছত মই সেই Correction স্ক্ৰিপ্ট চলাই শব্দাৰ্থগত ভুলসমূহ সম্পূৰ্ণৰূপে সংশোধন কৰিছিলোঁ। ::গতিকে এতিয়া বা ভৱিষ্যতে যদি কোনো ৱিকিডাটা আইটেমৰ বিৱৰণত ভুল অসমীয়া অনুবাদ আপোনালোকে লক্ষ্য কৰে, অনুগ্ৰহ কৰি মোক জনাব। মই মাত্ৰ কেইমিনিটমানৰ ভিতৰতে স্ক্ৰিপ্ট চলাই সেই ভুল শব্দসমূহ সকলো ঠাইতে সঠিক শব্দেৰে সলনি কৰিব পাৰিম। ≈ <b style="border:2px solid#103; font-family:georgia; font-variant:small-caps">[[User:MS_Sakib|<b style="background-color:#1E816F; color:#fff">&nbsp; MS Sakib&nbsp; </b>]] [[User talk:MS Sakib|📩]] <b>·</b>[[Special:Contributions/MS Sakib|📝]]</b> 23:33, 2 July 2026 (ইউ.টি.চি.) ==গুৱাহাটীত ৱিকিমিডিয়াৰ যিকোনো এটা প্ৰকল্পৰ কৰ্মশালা== ইয়াৰ দ্বাৰা সন্মানীয় সদস্যসকলক জনাব খোজোঁ যে, অহা ১১ জুলাই শনিবাৰে দিনৰ ১০:৩০ বজাৰ পৰা ০১:৩০ বজালৈ গুৱাহাটীস্থিত স্বেচ্ছাসেৱী সংগঠন '''সৃষ্টি-এক ৰূপান্তৰৰ যাত্ৰা'''ৰ উদ্যোগত আৰু '''বৃহত্তৰ ৰুক্মিণীনগৰ সামাজিক-সাংস্কৃতিক কেন্দ্ৰ'''ৰ সহযোগত অসমীয়া ৱিকিমিডিয়াৰ এক চমু পৰিচয় আৰু যিকোনো এটা প্ৰকল্পৰ সম্পাদনা কৌশল প্ৰদানৰ কাম হাতত লোৱা হৈছে। উক্ত কাৰ্যত আপোনালোকৰ সমৰ্থন আৰু সহযোগিতা কামনা কৰাৰ লগতে গুৱাহাটীস্থিত সদস্যসকলৰ কায়িক উপস্থিতি কামনা কৰা হ’ল। যাতায়াতৰ বাবে কোনো ব্যয় বহন কৰা নহয়।-[[সদস্য:Pranamikaadhikary|Pranamikaadhikary]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Pranamikaadhikary|বাৰ্তা]]) 05:32, 3 July 2026 (ইউ.টি.চি.) ===সমৰ্থন=== *{{support}}- --[[সদস্য:JonaliB|JonaliB]] ([[সদস্য বাৰ্তা:JonaliB|বাৰ্তা]]) 15:06, 3 July 2026 (ইউ.টি.চি.) *{{support}}- [[সদস্য:দিম্পল দাস|দিম্পল দাস]] ([[সদস্য বাৰ্তা:দিম্পল দাস|বাৰ্তা]]) 17:18, 6 July 2026 (ইউ.টি.চি.) *{{support}}-[[সদস্য:Rumi Borah~aswiki|Rumi Borah~aswiki]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Rumi Borah~aswiki|বাৰ্তা]]) 08:35, 8 July 2026 (ইউ.টি.চি.) ===বিৰোধ=== ===মতামত=== সতীৰ্থসকলৰ কোন কোন উক্ত অনুষ্ঠানত উপস্থিত থাকিব পাৰিব, জনালে আয়োজকসকলৰ সুবিধা হয় বুলি জনাইছে৷ সেয়ে অনুগ্ৰহ কৰি উপস্থিতি নিশ্চিত কৰিব৷[[সদস্য:Pranamikaadhikary|Pranamikaadhikary]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Pranamikaadhikary|বাৰ্তা]]) 04:56, 7 July 2026 (ইউ.টি.চি.) '''ঠিকনা''' *বৃহত্তৰ ৰুক্মিণীনগৰ সামাজিক সাংস্কৃতিক কেন্দ্ৰ *স্থান: ৰুক্মিনী নগৰ প্ৰেক্ষাগৃহ *পথ: ৰঙ্গমঞ্চ পথ *লেণ্ডমাৰ্ক: হোটেল ৰয়েল দি কাচা ৰ ওচৰত *হাউচিং বাছ ষ্টপ ===কাৰ্যসূচী=== ১১/৭/২০২৬ শনিবাৰ *১০:৩০ বজাত- অনুষ্ঠানৰ আৰম্ভণি আৰু আদৰণি -পূৰবী চৌধুৰী *১০:৪৫ বজাত- পৰিচয় পৰ্ব (দুয়োফালৰ) *১১:০০ বজাত- ৱিকিমিডিয়াৰ চমু পৰিচয় -প্ৰণামিকা অধিকাৰী, জোনালী বৰুৱা *১১:১৫ বজাত- চাহ-বিৰতি *১১:৩০ বজাত- ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰশিক্ষণ -সমল ব্যক্তি: উপস্থিত ৱিকিমিডিয়ান *০১:৩০ বজাত- সামৰণি ===উপস্থিত সদস্যৰ স্বাক্ষৰ=== #[[সদস্য:Minati handique|Minati handique]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Minati handique|বাৰ্তা]]) 07:23, 11 July 2026 (ইউ.টি.চি.) #[[সদস্য:পাৰুল বৰুৱা|পাৰুল বৰুৱা]] ([[সদস্য বাৰ্তা:পাৰুল বৰুৱা|বাৰ্তা]]) 07:25, 11 July 2026 (ইউ.টি.চি.) #[[সদস্য:অপূৰ্ব কুমাৰ শৰ্মা|অপূৰ্ব কুমাৰ শৰ্মা]] ([[সদস্য বাৰ্তা:অপূৰ্ব কুমাৰ শৰ্মা|বাৰ্তা]]) 07:25, 11 July 2026 (ইউ.টি.চি.) # [[সদস্য:Pranita Gogoi|Pranita Gogoi]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Pranita Gogoi|বাৰ্তা]]) 07:26, 11 July 2026 (ইউ.টি.চি.) # [[সদস্য:Bhaswati.Deka.Borah|Bhaswati.Deka.Borah]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Bhaswati.Deka.Borah|বাৰ্তা]]) 07:29, 11 July 2026 (ইউ.টি.চি.) # [[সদস্য:Anju saikia|Anju saikia]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Anju saikia|বাৰ্তা]]) 07:32, 11 July 2026 (ইউ.টি.চি.) # [[সদস্য:মানসী দাস|মানসী দাস]] ([[সদস্য বাৰ্তা:মানসী দাস|বাৰ্তা]]) 07:33, 11 July 2026 (ইউ.টি.চি.) # [[সদস্য:Sunami K Dutta|Sunami K Dutta]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Sunami K Dutta|বাৰ্তা]]) 07:34, 11 July 2026 (ইউ.টি.চি.) # [[সদস্য:দিম্পল দাস|দিম্পল দাস]] ([[সদস্য বাৰ্তা:দিম্পল দাস|বাৰ্তা]]) 11:15, 11 July 2026 (ইউ.টি.চি.) # [[সদস্য:Pranamikaadhikary|Pranamikaadhikary]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Pranamikaadhikary|বাৰ্তা]]) 16:31, 11 July 2026 (ইউ.টি.চি.) # [[সদস্য:Gitartha.bordoloi|— গীতাৰ্থ বৰদলৈ]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Gitartha.bordoloi|বাৰ্তা]]) 17:21, 11 July 2026 (ইউ.টি.চি.) ==কেৰালা সংস্কৃতি মাহ, ২০২৬== প্ৰিয় সতীৰ্থসকল, কেৰালা ৱিকি কনফাৰেঞ্চৰ লগত সংগতি ৰাখি মালয়ালম ৱিকিমিডিয়া সমাজে [[কেৰালা|কেৰালাৰ]] সংস্কৃতি আৰু ঐতিহ্যক ৱিকিমিডিয়াৰ মাধ্যমেৰে তুলি ধৰাৰ উদ্দেশ্যে [[:m:Kerala Culture Month 2026|কেৰালা সংস্কৃতি মাহ,২০২৬]] আৰম্ভ কৰিছে। সক্ৰিয় মালয়ালম ৱিকিমিডিয়ান অতুল আৰ টিৰ অনুৰোধমৰ্মে এই অনলাইন এডিটাথনটোত সহযোগ কৰাৰ উদ্দেশ্যেৰে আমি অসমীয়া ৱিকিমিডিয়াতো এটা প্ৰকল্প পৃষ্ঠা সাজি সাধ্য অনুসৰি সহযোগ আগবঢ়োৱাৰ সংকল্প কৰিছোঁ আৰু এডিটাথনটি পৰিচালনা কৰি সফলতাৰে আগুৱাই নিবলৈ [[সদস্য:নৰুনা বৰুৱা|নৰুৱা বৰুৱা]], [[সদস্য:Duhita Ragini Kalita|দুহিতা ৰাগিণী কলিতা]], [[সদস্য:Jyoti Chiring|জ্যোতি চিৰিং]] নাম প্ৰস্তাৱ কৰিলোঁ। আশাকৰোঁ এই এডিটাথনটিত সকলোৱে আন্তৰিকতাৰে ভাগ ল'ব আৰু এই সমন্বয়ে ভৱিষ্যত সময়ত দুইখন সমাজৰ মাজত সম্প্ৰীতিৰ এটি মাইলৰ খুঁটি স্থাপন কৰিব। বিনয়েৰে, [[সদস্য:JyotiPN|JyotiPN]] ([[সদস্য বাৰ্তা:JyotiPN|বাৰ্তা]]) 07:52, 25 July 2026 (ইউ.টি.চি.) :*{{support}} — <span style="text-shadow:gray 3px 3px 3px;">[[User:Kandarpajit Kallol|<font color="#872455">'''কন্দৰ্পজিৎ কল্লোল'''</font>]]&nbsp;([[User Talk:Kandarpajit Kallol|বাৰ্তা]])</span> 09:13, 25 July 2026 (ইউ.টি.চি.) :*{{support}} জনালোঁ। লগতে পৰিচালনাৰ দায়িত্ব দিয়া বাবে অশেষ ধন্যবাদ। —[[সদস্য:Duhita Ragini Kalita|Duhita Ragini Kalita]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Duhita Ragini Kalita|বাৰ্তা]]) 09:23, 25 July 2026 (ইউ.টি.চি.) :*{{support}}.[[সদস্য:Jyoti Chiring|Jyoti Chiring]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Jyoti Chiring|বাৰ্তা]]) 11:05, 25 July 2026 (ইউ.টি.চি.) :*{{support}} [[সদস্য:নৰুনা বৰুৱা|নৰুনা বৰুৱা]] ([[সদস্য বাৰ্তা:নৰুনা বৰুৱা|বাৰ্তা]]) [[সদস্য:নৰুনা বৰুৱা|নৰুনা বৰুৱা]] ([[সদস্য বাৰ্তা:নৰুনা বৰুৱা|বাৰ্তা]]) 23:58, 25 July 2026 (ইউ.টি.চি.) ==চীনা সাংস্কৃতিক ঐতিহ্য সম্পাদনা মেলা, ২০২৬== প্ৰিয় সতীৰ্থসকল, চীনা ৱিকি সম্প্ৰদায়ে তেওঁলোকক ঐতিহ্য আৰু সংস্কৃতি প্ৰচাৰ আৰু প্ৰসাৰৰ মানসেৰে ৱিকিমিডিয়াত অহা ১৫ আগষ্টৰপৰা ১৫ অক্টোবৰলৈ [[:m:Chinese Cultural Heritage Edit-a-thon 2026|চীনা সাংস্কৃতিক ঐতিহ্য সম্পাদনা মেলা ২০২৬]] আয়োজন কৰিছে। এই বিষয় অৱগত কৰি তেওঁলোকে আগবঢ়োৱা সহ-আয়োজকৰ প্ৰস্তাৱ সমৰ্থন কৰি আমি, [[:m:JyotiPN|JyotiPN]] আৰু [[:m:নৰুনা বৰুৱা|নৰুনা বৰুৱাই]] অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াত অহা ২৫ আগষ্টৰপৰা ২৫ অক্টোবৰলৈ [[:m:Chinese Cultural Heritage Edit-a-thon 2026|চীনা সাংস্কৃতিক ঐতিহ্য সম্পাদনা মেলা ২০২৬]] আয়োজন কৰাৰ মানস কৰিছোঁ। আশাকৰোঁ আপোনালোকে চীনা-অসমীয়া ভাতৃত্ববোধক আন্তৰিকতাৰে আঁকোৱালি ল'ব আৰু এই মেলালৈ আপোনালোকৰ পৰামৰ্শ আৰু অৱদান আগবঢ়াব। [[:m:নৰুনা বৰুৱা|নৰুনা বৰুৱা]] এই মেলাৰ আয়োজক হৈ থাকিব। তেওঁৰ লগতে ইচ্ছুক কোনো এগৰাকীক আয়োজক ৰূপে নিজৰ নাম প্ৰস্তাৱ কৰিবলৈ অনুৰোধ কৰিলোঁ। [[সদস্য:JyotiPN|JyotiPN]] ([[সদস্য বাৰ্তা:JyotiPN|বাৰ্তা]]) 18:54, 14 August 2026 (ইউ.টি.চি.) <br />সমন্বয়ক, [[:m:Chinese Cultural Heritage Edit-a-thon 2026|চীনা সাংস্কৃতিক ঐতিহ্য সম্পাদনা মেলা ২০২৬]] pczrt7kw96lohyoi932za2t9b65twsw 0 24056 627404 592043 2026-08-15T06:14:09Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 627404 wikitext text/x-wiki {{Infobox person <!-- For more information see [[:Template:Infobox Writer/doc]]. --> | name = সৰোজনী নাইডু | image = Sarojini Naidu 1964 stamp of India.jpg | image_size =170px | alt = | caption = <small>১৯৬৪ চনত সৰোজিনী নাইডুৰ নামত ভাৰত চৰকাৰে প্ৰবৰ্ত্তন কৰাৰ এটা ডাকটিকট</small> | birth_name = সৰোজিনী চট্টোপাধ্যায় | birth_date = {{Birth date|df=yes|1879|02|13}} | birth_place = [[হায়দৰাবাদ, ভাৰত|হায়দৰাবাদ]], [[হায়দৰাবাদ ৰাজ্য]], [[ভাৰত]] | death_date = {{Death date and age|df=yes|1949|3|2|1879|2|13}} | death_place = [[লক্ষ্ণৌ]], [[উত্তৰ প্ৰদেশ]], ভাৰত | alma_mater = {{nowrap|কিংছ কলেজ লণ্ডন<br>গিৰটন কলেজ, কেমব্ৰিজ}} | nationality = [[ভাৰতীয়]] | occupation = কবি, লিখক, সমাজকৰ্মী | spouse = ড॰ মুথয়ালা গোভিন্দ্ৰাজুলু | children = জয়সূৰ্য, পদ্মজা, ৰণধীৰ, নীলৱাৰ আৰু লীলামণি }} '''সৰোজিনী নাইডু''' ({{lang-en|Sarojini Naidu}}) (১৩ ফেব্ৰুৱাৰী ১৮৭৯ – ২ মাৰ্চ ১৯৪৯) স্বকীয় বৈশিষ্ট্যৰে পৰিচিত এগৰাকী মহিলা যি কেৱল এগৰাকী স্বাধীনতা-কৰ্মীৰ লগতে এগৰাকী অনুভূতিপ্ৰৱণ কবি আছিল। তেখেতক ভাৰতীয় কোকিলা বা '''দ্য নাইটেঙ্গেল অৱ ইণ্ডিয়া''' নামেৰেও জনা যায়।<ref>{{cite web|title=Colors of India|url=http://www.thecolorsofindia.com/interesting-facts/government/first-woman-governor-of-a-state-in-india.html|work=First Woman Governor of a State in India|accessdate=25 March 2012}}</ref> তেখেত একাধাৰে এগৰাকী দেশপ্ৰেমিক, ৰাজনীতিবিদ, প্ৰশাসনিক দক্ষতাসম্পন্ন, বক্তা, সমাজকৰ্মী, গৃহিণী আছিল। ==জন্ম== ১৮৭৯ চনৰ ১৩ ফেব্ৰুৱাৰীত [[ভাৰত]]ৰ [[হায়দৰাবাদ]] চহৰৰ এটা হিন্দু পৰিয়ালত তেখেতে জন্মগ্ৰহণ কৰিছিল। তেখেতৰ পিতৃ অঘৰনাথ চট্টোপাধ্যায় আছিল এগৰাকী বিজ্ঞানী তথা দাৰ্শনিক। তেওঁ ইংৰাজী তথা নাৰী শিক্ষাৰ পৃষ্ঠপোষকো আছিল। মাতৃ বৰদা সুন্দৰী দেৱী আছিল এগৰাকী প্ৰখ্যাত বঙালী কবি। আঠটি সন্তানৰ মাজত সৰোজনী দেৱী আছিল জ্যেষ্ঠ। তেওঁলোক ডাঙৰ-দীঘল হোৱা ঘৰখন বুদ্ধিজীৱী, কবি, দাৰ্শনিক আৰু পৰিৱৰ্তনকামী ব্যক্তিৰে ভৰা আছিল। সেয়ে সৰোজিনী নাইডুৱে অনুভৱ কৰিছিল যে তেওঁ ভাৰতীয় হিচাপে ডাঙৰ হৈছে, [[হিন্দু]] অথবা [[ব্ৰাহ্মণ]] হিচাপে নহয়। ==শিক্ষা== সৰোজিনী এগৰাকী বিদুষী মহিলা আছিল। তেখেতে মাথোঁ ১২ বছৰ বয়সতে মেট্ৰিক পৰীক্ষাত মাদ্ৰাছ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ অধীনত শীৰ্ষস্থান দখল কৰে। তেওঁ কেইবাটাও ভাষা যেনে- [[উৰ্দু]], [[তেলেগু]], [[ইংৰাজী]], [[বঙালী]] আৰু [[পাৰ্চী]] ভাষা আয়ত্ত কৰিছিল৷<ref>{{cite book|last=Gibson|first=edited by Mary Ellis|title=Anglophone poetry in colonial India, 1780-1913 : a critical anthology|publisher=Ohio University Press|location=Athens|isbn=9780821419427|pages=4|url=http://books.google.co.in/books?ei=IMhuT_CgIYTorQfF9r2gDg&id=L21oPitEqIUC&dq=Sarojini+Naidu+learned+to+speak+Urdu%2C+Telugu%2C+English%2C+Persian+and+bengali&q=Naidu#v=snippet&q=Naidu&f=false}}</ref> পিতৃয়ে তেখেত অংকশাস্ত্ৰজ্ঞ অথবা বিজ্ঞানী হোৱাটো বিচৰাৰ বিপৰীতে সৰোজনী নাইডু হ’ব বিচাৰিছিল এগৰাকী কবি। [[হায়দৰাবাদ]]ৰ নবাবে সৰোজনীৰ লিখনিত সন্তুষ্ট হৈ বিদেশত পঢ়িবলৈ জলপানিৰ ব্যৱস্থা কৰি দিয়াত মাথোঁ ১৬ বছৰ বয়সতে সৰোজনীয়ে ইংলেণ্ডৰ King’s College-অত নামভৰ্তি কৰে৷<ref>{{cite web|title=Live India|http://www.liveindia.com/freedomfighters/2.html}}</ref> পিছত কেমব্ৰিজৰ Girton College আৰু কেমব্ৰিজৰ গিৰটন কলেজত শিক্ষাগ্ৰহণ কৰে৷<ref>{{cite book|last=Shashi|first=editor-in-chief Padmashri S.S.|title=Encyclopaedia Indica : India, Pakistan, Bangladesh|year=2007|publisher=Anmol Publications|location=New Delhi|isbn=9788170418597|pages=72|url=http://books.google.co.in/books?id=r_0vAQAAIAAJ&q=Impressed+by+her+play+Maher+Muneer+,+the+Nizam+of+Hyderabad+gave+her+scholarship+to+study+abroad&dq=Impressed+by+her+play+Maher+Muneer+,+the+Nizam+of+Hyderabad+gave+her+scholarship+to+study+abroad&hl=en&sa=X&ei=5shuT5eZMNHirAeW14GhDg&ved=0CDAQ6AEwAA|edition=1st ed.}}</ref> তাতে তেওঁ সেই সময়ৰ বিশিষ্ট ব্যক্তি, যেনে- আৰ্থাৰ চাইমন আৰু এডমাণ্ড গউচেচৰ সাণ্ণিধ্যলৈ আহে। গউচেচে সৰোজনীক নিজৰ দেশৰ পৰ্বত, নদী, সমাজৰ লগত মিলি কবিতা সৃষ্টি কৰিবলৈ উৎসাহিত কৰিছিল। ==সংসাৰ== তেওঁৰ ১৫ বছৰ বয়সতে [[দক্ষিণ ভাৰত]]ৰ ড॰ গোবিন্দৰাজুলু নাইডু নামৰ এজন চিকিৎসকৰ সৈতে প্ৰেম হয়। কিন্তু তেওঁ ব্ৰাহ্মণ নাছিল। সেই সময়ত জাতিভেদ প্ৰথা প্ৰবল আছিল যদিও পিতৃৰ পূৰ্ণ সমৰ্থনত এইগৰাকী অব্ৰাহ্মণ লোকৰ সৈতে ১৯ বছৰ বয়সত সৰোজনী নাইডুৰ বিয়া হয়। তেও বিবাহিত জীৱনত সুখী আছিল। পৰবৰ্তী চাৰিটা সন্তানৰ মাতৃ হয় । ==কৰ্মক্ষেত্ৰ== [[File:Mahatma & Sarojini Naidu 1930.JPG|thumb|সৰোজিনী নাইডু (সোঁফালে) আৰু লগত [[মহাত্মা গান্ধী]] ১৯৩০ চনৰ সত্যাগ্ৰহ আন্দোলনত]] ১৯০৫ চনত বেংগল বিভক্ত হোৱাৰ সময়ত সৰোজিনীয়ে [[ভাৰতীয় জাতীয় আন্দোলন]]ত যোগদান কৰে। সেই সময়ত তেখেত [[মহাত্মা গান্ধী]], [[জৱাহৰলাল নেহৰু]], [[মহম্মদ আলী জিন্না]], [[ৰবীন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰ]], [[গোপাল কৃষ্ণ গোখলে]], [[এনি বেচাণ্ট]] ইত্যাদিৰ সংস্পৰ্শলৈ আহে। সেই সময়ৰ মহিলাক সজাগ কৰি পাকঘৰৰ বাহিৰলৈ ওলাই আহিবলৈ অনুপ্ৰাণিত কৰাৰ উদ্দেশ্যে তেখেতে চহৰৰ পৰা চহৰলৈ, ৰাজ্যৰ পৰা ৰাজ্যলৈ কেৱল নাৰীৰ অধিকাৰৰ দাবীত ভ্ৰমণ কৰিছিল। ভাৰতীয় নাৰীৰ আত্মবিশ্বাসৰ ধাৰা সৰোজনী নাইডুৱে পুনৰ স্থাপন কৰিছিল। ১৯২৫ চনত [[কানপুৰ]]ৰ ভাৰতীয় কংগ্ৰেছৰ বছৰেকীয়া অধিৱেশনত সৰোজনী নাইডুৱে সভাপতিত্ব কৰিছিল। তেখেতে [[আইন অমান্য আন্দোলন]]ত মুখ্য ভূমিকা গ্ৰহণ কৰে আৰু গান্ধীজী তথা অন্যান্য প্ৰতিনিধিসকলৰ সৈতে কাৰাগাৰৰ বন্দীত্ব গ্ৰহণ কৰে। ১৯৪২ চনত তেওঁ [[ভাৰত ত্যাগ আন্দোলন]]ত অংশগ্ৰহণ কৰি গান্ধীজীৰ সৈতে ২১মাহ কাৰাবাস খাটে। গান্ধীজীৰ সৈতে তেখেতৰ সুন্দৰ সম্পৰ্ক আছিল আৰু গান্ধীজীক ''মিকি মাউচ'' বুলি সম্বোধন কৰিছিল। প্লেগ মহামাৰীৰ সময়ত এইগৰাকী মহিয়সী নাৰীৰ সেৱাসুলভ অংশগ্ৰহণৰ বাবে ''কেইশৰ-ই-হিন্দ'' সন্মান প্ৰদান কৰা হয়। দেশে স্বাধীনতা লাভ কৰাৰ পাছত তেওঁ [[উত্তৰ প্ৰদেশ]]ৰ ৰাজ্যপালৰূপে নিয়োজিত হয়। তেখেত আছিল দেশৰ প্ৰথম মহিলা ৰাজ্যপাল। ==সাহিত্যকৰ্ম== তেখেতৰ কবিতাত শব্দৰ সুন্দৰ প্ৰয়োগ দেখা যায়। [[মহৰ্ষি অৰবিন্দ]], [[ৰবীন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰ]], [[জৱাহৰলাল নেহৰু]] আদি তেওঁৰ কবিতাৰ গুণমুগ্ধ। [[গোপাল কৃষ্ণ গোখলে]]ই তেখেতৰ সুন্দৰ কাব্য প্ৰতিভাক ভাৰত মাতৃৰ স্বাধীনতাৰ বাবে প্ৰয়োগ কৰিবলৈ আহ্বান জনাইছিল। সৰোজনী নাইডুৰ দ্বাৰা ৰচিত গ্ৰন্থসমূহ হ’ল: # Golden Threshold<ref name=20cile>Knippling, Alpana Sharma, "Chapter 3: Twentieth-Century Indian Literature in English", in Natarajan, Nalini, and Emanuel Sampath Nelson, editors, [http://books.google.com/books?id=1lTnv6o-d_oC&dq=Urdu+poets&num=100&output=html&source=gbs_summary_s&cad=0 ''Handbook of Twentieth-century Literatures of India''] (Google books link), Westport, Connecticut: Greenwood Publishing Group, 1996, ISBN 978-0-313-28778-7, retrieved December 10, 2008</ref> # The Bird of Times<ref name=vkg313>Vinayak Krishna Gokak, [http://books.google.com/books?id=WLE8GVsAfEMC&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false ''The Golden Treasury Of Indo-Anglian Poetry (1828-1965)'', p 313, New Delhi: Sahitya Akademi (1970, first edition; 2006 reprint), ISBN 81-260-1196-3, retrieved August 6, 2010]</ref> # The Broken Wings<ref name=vkg313/><ref>Sisir Kumar Das, [http://books.google.com/books?id=sqBjpV9OzcsC&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false "A History of Indian Literature 1911-1956: Struggle for Freedom: Triumph and Tragedy"], p 523, New Delhi: Sahitya Akademi (1995), ISBN 81-7201-798-7; retrieved August 10, 2010</ref> # The Magic Tree # The Wizard Mark # A treasury of poems. ইয়াৰে ১৯০৫ চনত প্ৰকাশিত ‘Golden Threshold’ৰ বাবে তেখেত '''বুল বোলে হিন্দ''' নামেৰে সন্মানিত হয়। ===বিখ্যাত কবিতাসমূহ=== * Autumn Song * Damayante to Nala in the Hour of Exile * Ecstasy * Indian Dancers * The Indian Gypsy * Indian Love-Song * Indian Weavers * In Salutation to the Eternal Peace * In the Forest * In the Bazaars of Hyderabad * Leili * Nightfall in the City of Hyderabad * Palanquin Bearers * The Pardah Nashin * Past and Future * The Queen's Rival * The Royal Tombs of Golconda * The Snake-Charmer * Song of a Dream * The Soul's Prayer * Suttee * To a Buddha Seated on a Lotus * To the God of Pain * Wandering Singers *Street Cries ==মৃত্যু== ১৯৪৯ চনৰ ২ মাৰ্চ তাৰিখে আবেলি ৩.৩০ বজাত ([[ভাৰতীয় মান সময়|IST]]) নাইডুৰ মহাপ্ৰয়াণ ঘটে। ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{reflist|2}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{commons category|Sarojini Naidu|সৰোজনী নাইডু}} *{{gutenberg author|id=Sarojini_Naidu|name=Sarojini Naidu}} *[http://www.poetseers.org/the_great_poets/in/sarojini_naidu/ Biography and Poems of Sarojini Naidu ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080518090448/http://www.poetseers.org/the_great_poets/in/sarojini_naidu/ |date=2008-05-18 }} *[http://www.rediff.com/freedom/19let1.htm Letter written by Sarojini Naidu ] *[http://narendraluther.hyderabadi.in/?p=231 Biography of Sarojini Naidu ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120624221608/http://narendraluther.hyderabadi.in/?p=231 |date=2012-06-24 }} *[http://www.new.dli.ernet.in/cgi-bin/metainfo.cgi?&title1=Mohomed%20Ali%20Jinnah&author1=Sarojini%20Naidu&subject1=GEOGRAPHY.%20BIOGRAPHY.%20HISTORY&year=1917%20&language1=english&pages=340&barcode=2990100067088&author2=&identifier1=&publisher1=Ganesh%20and%20Company,%20Madaras&contributor1=&vendor1=NONE&scanningcentre1=ttd,%20s.v%20digital%20library&slocation1=NONE&sourcelib1=%20BT%20College,%20Madanapale&scannerno1=0&digitalrepublisher1=Digital%20Library%20Of%20India&digitalpublicationdate1=2005-02-11&numberedpages1=&unnumberedpages1=&rights1=&copyrightowner1=&copyrightexpirydate1=&format1=Tagged%20Image%20File%20Format%20&url=/data_copy/upload/0067/093 First Biography of Muhammad Ali Jinnah by Sarojini Naidu (1917)] *[http://narendraluther.hyderabadi.in/?p=228 Biography of Aghornath Chattopadhyaya] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090315060220/http://narendraluther.hyderabadi.in/?p=228 |date=2009-03-15 }} *[http://books.google.ae/books?id=h6v8HsRUBucC&pg=PA85&lpg=PA85&dq=Bazaars+of+hyderabad,+sarojini+naidu&source=bl&ots=qL_crAYUQA&sig=7mjqfu2M8AJ-KvKCOzT5vjiImUM&hl=en&ei=bPhXTs6iBpGr-gb34ZiODA&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=7&ved=0CEoQ6AEwBg#v=onepage&q=nizam%20college&f=false Sarojini Naidu: An introduction to her life, work and poetry By Vishwanath S. Naravane] {{Indian independence movement}} {{Authority control}} [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় সাহিত্যিক]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ স্বাধীনতা সংগ্ৰামী]] [[শ্ৰেণী:তেলংগানাৰ ৰাজনীতিক]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় মহিলা কবি]] 6cxp65xhopbusx47o8wypjjygf4tkjw 0 26290 627308 446010 2026-08-15T01:02:51Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 627308 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = দেৱিকা ৰাণী | image =Devika_Rani_in_Achhut_Kanya_(1936).jpg | imagesize = | birth_name =দেৱিকা ৰাণী চৌধুৰী | birth_date = {{Birth date|mf=yes|1908|3|30}} | birth_place =মাদ্ৰাছ প্ৰেসিডেন্সি, ব্ৰিটিছ ইণ্ডিয়া (বৰ্তমানৰ [[বিশাখাপট্টনম]], [[অন্ধ্ৰ প্ৰদেশ]]) | death_date = {{Death date and age|mf=yes|1994|3|9|1908|3|30}} | death_place = | spouse = [[হিমাংশু ৰায়]] (১৯২৯- ১৯৪০) <br> স্বেতোস্লাৱ ৰোৰিক (১৯৪৫ - ১৯৯৩) | other_names = দ্য ড্ৰেগন লেডী | occupation = | signature = | years_active = ১৯২৫ - ১৯৪৩ }} '''দেৱিকা ৰাণী''' ({{lang-en|Devika Rani}}; {{lang-bn|দেবিকা ৰাণী}}; জন্ম : ৩০ মাৰ্চ, ১৯০৮ – মৃত্যু : ৯ মাৰ্চ, ১৯৯৪);<ref name="independent">{{cite news|last=Varma|first=Madhulika|title=Obituary: Devika Rani|url=http://www.independent.co.uk/news/people/obituary-devika-rani-1431657.html|accessdate=8 April 2014|newspaper=[[The Independent]]|date=26 March 1994}}</ref> [[ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ]]ৰ এগৰাকী অভিনেত্ৰী আৰু প্ৰথম [[দাদা চাহেব ফাল্কে বঁটা]] বিজয়িনী। তেওঁক ভাৰতীয় চিনেমা জগতৰ ‘ফাৰ্ষ্ট লেডী’ (প্ৰথম মহিলা) বুলি কোৱা হয়। ১৯২৯ চনত মুক্তিপ্ৰাপ্ত ‘প্ৰপঞ্চ পাস’ নামৰ ছবিখনৰ জৰিয়তে দেৱিকা ৰাণীয়ে অভিনয় জীৱনৰ পাতনি মেলিছিল। ছবিখনত তেওঁ ''কষ্টিউম ডিজাইনাৰ'' আৰু ''জুনিয়ৰ আৰ্টিষ্ট'' হিচাপে কাম কৰিছিল। ১৯৩৩ চনত মুক্তিপ্ৰাপ্ত ‘কৰ্মা’ নামৰ ছবিখনত তেওঁ প্ৰথম বাৰৰ বাবে নায়িকা হিচাপে অভিনয় কৰে। দেৱিকাৰ অভিনয়ৰ দক্ষতা আৰু ব্যক্তিত্বই তেতিয়াৰ ভালেসংখ্যক বিশিষ্ট ব্যক্তিৰ দৃষ্টি আকৰ্ষণ কৰিছিল আৰু তেওঁ [[জৱাহৰলাল নেহৰু]] আৰু [[সৰোজিনী নাইডু|সৰোজিনী নাইডুৰ]] দৰে ব্যক্তিৰ প্ৰশংসা লাভ কৰিছিল।<ref name="অসমীয়া খবৰ">দেবীকাৰাণী, হেমলতা ৰাভা দাসৰ প্ৰবন্ধ, [[অসমীয়া খবৰ]], ১৭ ফেব্ৰুৱাৰী, ২০০২</ref> ==পৰিয়াল== দেৱিকাৰ পিতৃ এছ. এম. চৌধৰী বিশ্বকবি [[ৰবীন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰ|ৰবীন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰৰ]] সম্পৰ্কীয় আছিল। {{Sfn|Manjapra|2014|p=258}} এছ. এম. চৌধৰী ইংৰাজ সৈন্য বাহিনীৰ চিকিৎসক আছিল আৰু পিছলৈ মাদ্ৰাজৰ চাৰ্জন জেনেৰেলো হৈছিল।<ref>{{cite web|title=B-town women who dared!|url=http://www.hindustantimes.com/photos-news/photos-cinema/btownwomenwhodared/Article4-443599.aspx|work=[[The Hindustan Times]]|accessdate=28 April 2014|archivedate=29 April 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140429080601/http://www.hindustantimes.com/photos-news/photos-cinema/btownwomenwhodared/Article4-443599.aspx|deadurl=yes}}</ref>{{Sfn|Erik|1980|p=93}}<ref name=pib>{{cite web|title=Devika Rani|url=http://pib.nic.in/prs/iffi2007/birth.pdf|publisher=[[Press Information Bureau]]|accessdate=8 April 2014|page=1|format=PDF}}</ref> ==শিক্ষা আৰু কৰ্মজীৱন== দেৱিকা ৰাণীয়ে ৯ বছৰ বয়সত [[ইংলেণ্ড|ইংলেণ্ডৰ]] আৱাসিক বিদ্যালয়ত থাকি পঢ়িছিল। পিছলৈ [[লণ্ডন|লণ্ডনৰ]] ৰয়েল একাডেমী অৱ ড্ৰেমেটিক আৰ্টচ্ আৰু ৰয়েল একাডেমী অৱ মিউজিক ইনষ্টিটিউটত অধ্যয়ন কৰিছিল। {{Sfn|Erik|1980|p=93}}<ref name=Roerich>{{cite web|title=Devika Rani Roerich|url=http://www.roerich.kar.nic.in/devika_rani.htm|publisher=Roerich & DevikaRani Roerich Estate Board, [[Government of Karnataka]]|accessdate=8 April 2014}}</ref> শিক্ষা সমাপ্ত কৰি তেওঁ ১৯২৮ চনত লণ্ডনৰ এটি টেক্সটাইল ডিজাইনিং ষ্টুডিঅ’ত চাকৰিত সোমায়। {{Sfn|Ghosh|1995|pp=28–29}} তালৈ ছবি এখনৰ কামত যাওঁতে চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাতা হিমাংশু ৰায়ে তেওঁক লগ পায়। হিমাংশু ৰায়ে ১৯২৯ চনত ‘প্ৰপঞ্চ পাস’ নিৰ্মাণ কৰিছিল। [[File:Achhut Kanya2.jpg|thumb|left|[[অছুৎ কন্যা]] চলচ্চিত্ৰত অশোক কুমাৰৰ সৈতে অভিনীত এক মুহূৰ্ত]] ==বিবাহিত জীৱন== ‘প্ৰপঞ্চ পাস’ নিৰ্মাণৰ পাছতেই হিমাংশু ৰায়ৰ সৈতে দেৱিকাৰ বিবাহ হয়। ১৯৩৩ চনত তেওঁলোক ভাৰতলৈ ঘূৰি আহি ‘কৰ্মা’ নিৰ্মাণ কৰে। দেৱিকা ৰাণীৰ সফলতাৰ আঁৰৰ মানুহজন আছিল হিমাংশু ৰায়।<ref name="অসমীয়া খবৰ"/> ১৯৪০ চনত হিমাংশু ৰায়ৰ মৃত্যু হয়। ১৯৪৫ চনত ৰুচ চিত্ৰশিল্পী স্বেতোস্লাভ ৰ’ৰিকৰ সৈতে দেৱিকা ৰাণী বিবাহপাশত আবদ্ধ হয়। {{Sfn|Saran|2014|p=27}} ==অভিনীত কেইখনমান ছবি== {| border="2" cellpadding="4" cellspacing="0" width="95%" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |- bgcolor="#CCCCCC" align="center" ! বৰ্ষ!! চলচ্চিত্ৰ!! চৰিত্ৰ!! টোকা |- | ১৯৪৩ || হমাৰী বাত || || |- | ১৯৪১ || অঞ্জান || ইন্দিৰা|| |- | ১৯৩৭ || সাবিত্ৰী || সাবিত্ৰী || |- | ১৯৩৭ || ইজ্জত || || |- | ১৯৩৬ || [[অছুৎ কন্যা]] || কস্তুৰী|| |- | ১৯৩৬ || জন্মভূমি || || |- | ১৯৩৬ || জীৱন নইয়া || লতা|| |} <!-- ‘প্ৰপঞ্চ পাস’, ‘কৰ্মা’, ‘জন্মভূমি’, ‘জীৱন নইয়া’, ‘মমতা’, ‘মিয়া বিবি’, ‘ইজ্জত’, ‘জীৱন প্ৰভাত’, ‘প্ৰেম কাহিনী’, ‘সাবিত্ৰী’, ‘নিৰ্মলা’, ‘বচন’, ‘দুৰ্গা’। --> == তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist|30em}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{commons category}} * [http://www.roerich.kar.nic.in/svetoslav_roerich.htm The Roerich & Devika Rani estate board, Karnataka Govt, India] *http://www.screenindia.com/20020503/fspe.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060326001923/http://www.screenindia.com/20020503/fspe.html |date=2006-03-26 }} *http://www.tribuneindia.com/2001/20011215/windows/main1.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051207122758/http://www.tribuneindia.com/2001/20011215/windows/main1.htm |date=2005-12-07 }} *{{IMDb name|id=0710151|name=Devika Rani}} {{Dadasaheb Phalke Award}} [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় অভিনেত্ৰী]] [[শ্ৰেণী:দাদাচাহেব ফাল্কে বঁটা বিজয়ী]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:হিন্দী চলচ্চিত্ৰৰ অভিনেত্ৰী]] [[শ্ৰেণী:পদ্মশ্ৰী বঁটা বিজয়ী]] l6gclphu3ix9mwo28ersjufq470wsol 0 28779 627343 622052 2026-08-15T04:01:17Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 627343 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | Name = মহম্মদ ৰফি | Img = Mohammed Rafi.jpg | Img_capt = মহম্মদ ৰফি | Img_size = 150px | Background = গায়ক | Birth_name = | Born = ২৪ ডিচেম্বৰ, ১৯২৪<br>কোটলা চুলতান সিং, [[পঞ্জাব]], [[ব্ৰিটিছ ভাৰত]] | Died = {{Death date and age|1980|7|31|1924|12|24}}<br>মুম্বাই, মহাৰাষ্ট্ৰ, ভাৰত | Origin = {{flagicon|IND}} ভাৰতীয় | Instrument = | Genre = [[ভাৰতীয় শাস্ত্ৰীয় সঙ্গীত]], [[গজল]], নেপথ্য গায়ক | Occupation = হিন্দী চলচ্চিত্ৰৰ গায়ক | Years_active = ১৯৪৪ - ১৯৮০ }} '''মহম্মদ ৰফি''' (জন্মঃ [[২৪ ডিচেম্বৰ]], ১৯২৪ - মৃত্যুঃ [[৩১ জুলাই]], ১৯৮০) ভাৰতীয় সঙ্গীতশিল্পী হিচাবে এসময়ত সমগ্ৰ উপমহাদেশত অত্যন্ত জনপ্ৰিয় ব্যক্তিত্ব আছিল। তেওঁ সঙ্গীত জগতত সুদীৰ্ঘ চাৰি দশক সময়কাল অতিবাহিত কৰে<ref name=allmusicpage>{{Cite web|url= {{Allmusic|class=artist|id=p116605/biography|pure_url=yes}}|title= Mohammed Rafi on [[Allmusic]]| accessdate=22 January 2009 |last= Harris|first= Craig|date= |work= |publisher=[[Allmusic]]}}</ref>। মহম্মদ ৰফিয়ে সঙ্গীত কলাত অসামান্য অৱদান ৰখাৰ বাবে শ্ৰেষ্ঠ গায়ক হিচাবে জাতীয় পদক আৰু ৬-বাৰ [[ফিল্মফেয়াৰ পুৰস্কাৰ |ফিল্মফেয়াৰ পুৰস্কাৰেৰে]] বিভূষিত হৈছে। ইয়াৰ উপৰি, ১৯৬৭ চনত ভাৰত চৰকাৰৰ দ্বাৰা প্ৰদত্ত [[পদ্মশ্ৰী]] সম্মানেৰেও অভিষিক্ত হৈছিল তেওঁ।<ref>{{cite web|url=http://india.gov.in/myindia/padmashri_awards_list1.php?start=2050|title=Padma Shri Awardees|publisher=india.gov.in|accessdate=22 December 2010}}</ref> প্ৰায় ৪০ বছৰ ধৰি সঙ্গীত জগতত থকাকালত ২৬,০০০ অধিক চলচ্চিত্ৰৰ গানত নেপথ্য গায়ক হিচাবে সংযুক্ত আছিল মহম্মদ ৰফি।<ref>{{cite web|url=http://www.hinduonnet.com/thehindu/fr/2005/07/29/stories/2005072902280300.htm|title=Rafi's unmatched track record|author=K. Pradeep|publisher=[[The Hindu]]|accessdate=2005-07-29|archivedate=2006-05-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060513222805/http://www.hinduonnet.com/thehindu/fr/2005/07/29/stories/2005072902280300.htm|deadurl=yes}}</ref> তেওঁ বহুধৰণৰ গানত অংশ গ্ৰহণ কৰাৰ বিশেষ ক্ষমতাৰ অধিকাৰী আছিল। তাৰ মাজত শাস্ত্ৰীয় সঙ্গীত, দেশাত্মবোধক গান, বিৰহ-বিচ্ছেদ, উচ্চ মাৰ্গৰ প্ৰেম-ভালপোৱা, [[কাৱালী]], [[ভজন]], গজল-সহ বিভিন্ন গোত্ৰৰ গানত দক্ষতা আৰু পাৰদৰ্শীতা দেখুৱাইছিল সন্মানজনকভাবে। বিশেষকৈ [[হিন্দী]] আৰু [[উৰ্দু]] ভাষাত সমান দক্ষতা থকাত তেওঁৰ গানসমূহত বৈচিত্ৰ্য আহিছিল সমহাৰত।<ref>{{Cite web | url=http://www.rafisongs.org/2007/08/26/78621/mohammed-rafi-biograpohy/index.html | title=Mohd. Rafi - Biography | accessdate=2010-12-25 | archivedate=2010-08-04 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20100804043321/http://www.rafisongs.org/2007/08/26/78621/mohammed-rafi-biograpohy/index.html | deadurl=yes }}</ref> হিন্দীসহ কোনকানি, [[উৰ্দু]], [[ভোজপুৰী]], [[উড়িয়া]], [[পঞ্জাবী]], [[বাংলা]], [[মাৰাঠী]], [[সিন্ধী]], [[কানাড়া]], [[গুজৰাটি]], [[তেলেগু]], [[মাঘী]], [[মৈথিলী]], [[অসমীয়া]] ইত্যাদি ভাষাত তেওঁ গান গাইছিল। এইবোৰৰ উপৰি [[ইংৰাজী]], ফাৰ্চী (ফৰাচী নহয়), [[স্পেনিচ]] আৰু ডাচ ভাষাত গান গাইছিল। [[২৪ জুলাই]], ২০১০ ইং তাৰিখে [[টাইমচ্‌‌ অব ইণ্ডিয়া]] আলোচনীত প্ৰকাশিত প্ৰতিবেদনত তেওঁৰ চমকপ্ৰদ কণ্ঠস্বৰক বিশেষভাবে মূল্যায়িত কৰা হৈছে। ''মই তোমাকে ভালপাওঁ বা (আই লাভ ইউ)'' বাক্যষাৰক যদি ১০১ প্ৰকাৰে গান আকাৰে গাবলৈ কোৱা হয়, মহম্মদ ৰফিয়ে সেই ১০১ প্ৰকাৰে তাৰ সকলোখিনিয়েই কৰিব পাৰিছিল। প্ৰায় চাৰি দশক জুৰি গানৰ জগতত অসাধাৰণ অৱদানৰ বাবেই মহম্মদ ৰফি ''সকলো সময়ৰ, সকলো কালৰ আৰু সকলো বিষয়ৰ শিল্পী'' হিচাবে পৰিগণিত হৈ আছে।<ref>{{Cite news | url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/music/news-and-interviews/The-unforgettable-Rafi/articleshow/6209646.cms | title=The unforgettable Rafi - The Times of India | accessdate=2010-12-25 | work=The Times Of India }}</ref> ==শৈশৱৰ বছৰসমূহ== মহম্মদ ৰফিয়ে তদানীন্তন ব্ৰিটিছ ভাৰতৰ [[পঞ্জাব]] এলেকাৰ অমৃতসৰ গ্ৰামৰ নিকটৱৰ্তী কোটলা চুলতান সিঙৰ অধিবাসী হাজী আলী মহম্মদৰ ৬ষ্ঠ সন্তান হিচাবে জন্মগ্ৰহণ কৰে<ref name="tribuneindia_striking">{{Cite web | url=http://www.tribuneindia.com/2006/20060223/aplus.htm#1 | title=Striking the right chord | author=Varinder Walia | publisher=[[The Tribune]]: Amritsar Plus | date=2003-06-16 | accessdate=2007-04-28 }}</ref>। সঙ্গীত শিল্পী মহম্মদ ৰফি'ৰ ঘৰুৱা নাম আছিল '''ফিকো'''। তেওঁৰ নিজ গাঁৱত এজন ফকিৰৰ [[ভজন]] গানক অনুকৰণ কৰি তেওঁ গান গোৱা আৰম্ভ কৰে।<ref name="tribuneindia_striking"/> জীৱিকাৰ সন্ধানত তেওঁৰ দেউতাক হাজী আলী মহম্মদে ১৯২০ চনত [[লাহোৰ|লাহোৰলৈ]] গুচি যায় আৰু ভাট্টি গেটেৰ নূৰ মহল্লাত এখন চেলুনৰ মালিক হয়।<ref name="dailytimes_way_it_was">{{Cite web | url=http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=story_16-6-2003_pg3_6 | title=The Way It Was: Tryst With Bollywood | author=Syed Abid Ali | publisher=Daily Times, Pakistan | date=2003-06-16 | accessdate=2007-04-28 | archiveurl=https://archive.ph/20121221152838/http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=story_16-6-2003_pg3_6 | archivedate=2012-12-21 | deadurl=no }}</ref> তেওঁৰ ডাঙৰ ককায়েক মহম্মদ দ্বীনৰ বন্ধু আব্দুল হামিদে লাহোৰত থকাকালত ৰফি'ৰ প্ৰতিভা দেখি তেওঁক গান গাবলৈ সাহস দিছিল। পৰৱৰ্তীকালত তেওঁ ৰফি'ৰ অভিভাৱক হৈছিল। আব্দুল হামিদে পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁৰ পৰিয়ালৰ বয়সস্থসকলৰ পৰা সম্মতি আদায় কৰি তেওঁক [[বোম্বে|মুম্বাইলৈ]] পঠায়। ১৯৪৪ চনত মহম্মদ ৰফি বোম্বেলৈ যোৱাত আব্দুল হামিদো তেওঁৰ লগত সঙ্গী হিচাবে গৈছিল। তাত তেওঁ উস্তাদ [[বড়ে গোলাম আলী খান]], উস্তাদ [[আব্দুল ৱাহিদ খান]], পণ্ডিত [[জীবনলাল মত্তো]] আৰু [[ফিৰোজ নিজামী|ফিৰোজ নিজামী'ৰ]] দৰে প্ৰথিতযশা শিল্পীসকলৰ পৰা ভাৰতীয় শাস্ত্ৰীয় সঙ্গীতত শিক্ষা লয়।<ref name="indobase">{{Cite web | url=http://music.indobase.com/composers-playback-singers/mohammed-rafi.html | title=Mohammed Rafi | accessdate=2007-04-28 }}</ref><ref name="tribuneindia_sang_for_kishore">{{Cite web | url=http://www.tribuneindia.com/2002/20020923/login/music.htm | title=When Rafi sang for Kishore Kumar | author=Amit Puri | publisher=[[The Tribune]] | accessdate=2007-04-28 | archivedate=2016-03-03 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20160303224601/http://www.tribuneindia.com/2002/20020923/login/music.htm | deadurl=yes }}</ref> ১৩ বছৰ বয়সত ৰফিয়ে লাহোৰৰ প্ৰথিতযশা শিল্পী [[কুন্দনলাল চায়গল|কে. এল. চাইগলৰ]] (কুন্দনলাল চায়গল) লগত জীৱনৰ প্ৰথম দৰ্শক-শ্ৰোতাৰ মুখামুখি হৈ কনচাৰ্টত গান পৰিবেশন কৰে।<ref name="indobase"/> ১৯৪১ চনত [[শ্যাম সুন্দৰ|শ্যাম সুন্দৰৰ]] নিৰ্দেশনাত লাহোৰত নেপথ্যগায়ক হিচাবে নিজেৰ অভিষেক ঘটায়। পঞ্জাবী ভাষাত নিৰ্মিত ''গুল বালুচ'' (১৯৪৪ চনত মুক্তি পায়) চলচ্চিত্ৰত [[জিনাত বেগম|জিনাত বেগমৰ]] লগত দ্বৈত সঙ্গীত "সোনিয়ে নি, হেৰিয়ে নি" গানটো গায়।<ref name="tribune_his_voice">{{Cite web | url=http://www.tribuneindia.com/2004/20040725/spectrum/main7.htm | title=His voice made him immortal | author=M.L. Dhawan | publisher=Spectrum ([[The Tribune]]) | date=2004-07-25 | accessdate=2007-04-28 }}</ref> একেই বছৰতে মহম্মদ ৰফিয়ে অল ইণ্ডিয়া ৰেডিঅ’'ৰ লাহোৰ সম্প্ৰচাৰ কেন্দ্ৰত গান পৰিবেশনৰ বাবে আমন্ত্ৰণ পায়।<ref name="sangeetmahal_hall_of_fame">{{Cite web | url=http://www.sangeetmahal.com/hof/Singers_Rafi.asp | title=Hall Of Fame: Saatwan Sur | accessdate=2007-04-28 }}</ref> ১৯৪১ চনত শ্যাম সুন্দৰৰ পৰিচালনাত ''গুল বালোচ'' ছবিৰ মাধ্যমেৰে সঙ্গীতত পেশাগতভাবে অভিষেক ঘটায় ৰফিয়ে। পাছৰ বছৰত বোম্বেৰ চলচ্চিত্ৰ ''গাঁও কি গৌৰী'' ছবিত নৈপথ্য গায়ক হিচাবে অভিষেক ঘটায়। ইয়াৰ উপৰি ৰফিয়ে ''লায়লা-মজনু'' (১৯৪৫) আৰু ''জুগনু'' চলচ্চিত্ৰত সংক্ষিপ্তভাবে, অতিথি শিল্পী হিচাবে [[অভিনয়]] কৰে। লায়লা-মজনু চলচ্চিত্ৰত 'তেৰা জ্বালা' [[কোৰাচ]] গানত তেওঁক অন্যান্য শিল্পীসকলৰ লগত গোৱা দেখা যায়।<ref name="Mohd Rafi - Biography">{{Cite web | url=http://www.rafisongs.org/2007/08/26/78621/mohammed-rafi-biograpohy/index.html | title=Mohd Rafi - Biography | accessdate=2010-12-25 | archivedate=2010-08-04 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20100804043321/http://www.rafisongs.org/2007/08/26/78621/mohammed-rafi-biograpohy/index.html | deadurl=yes }}</ref> ==বোম্বেলৈ আগমন== ১৯৪৪ চনত মহম্মদ ৰফিয়ে [[বোম্বে|বোম্বেলৈ]] (বৰ্তমান মুম্বাই) গুচি আহে। তেওঁৰ অভিভাৱকে তাত তেওঁক ভেন্দী বজাৰৰ দৰে ব্যস্ততম এলেকাত এটা সৰু কোঠাত থকাৰ ব্যবস্থা কৰি দিয়ে। তাত তানভীৰ নাকভী নামৰ এজন কবি - আব্দুৰ ৰছীদ কাৰদাৰ, মেহবুব খান আৰু অভিনেতা-পৰিচালক নাজিৰৰ দৰে চলচ্চিত্ৰ পৰিচালকৰ লগত ৰফিৰ পৰিচয় কৰি দিয়ে।<ref name="dailytimes_way_it_was"/> শ্যাম সুন্দৰে তেতিয়া মুম্বাইতে বসবাস কৰিছিল। তেওঁ ৰফিক আকৌ জিএম দুৰৰানী'ৰ লগত দ্বৈত সঙ্গীতত অংশগ্ৰহণৰ বাবে আমন্ত্ৰণ জনায়। শ্যাম সুন্দৰৰ ''গাঁও কি গোৰী'' চলচ্চিত্ৰৰ ''আজি দিল হো কাবু মে তো দিলদাৰ কি এইছী তেইছী'' গানৰ মাধ্যমেৰে মহম্মদ ৰফিয়ে হিন্দী চলচ্চিত্ৰত প্ৰথম গান ৰেকৰ্ড কৰে।<ref name="rafisongs.org">{{Cite web |title=আৰ্কাইভ কপি |url=http://www.rafisongs.org/2007/07/21/78616/the-king-of-melody-mohammed-rafi/index.html |access-date=2012-09-09 |archivedate=2011-06-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110605111536/http://www.rafisongs.org/2007/07/21/78616/the-king-of-melody-mohammed-rafi/index.html |deadurl=yes }}</ref> ১৯৪৮ চনত [[মহাত্মা গান্ধীৰ হত্যাকাণ্ড|মহাত্মা গান্ধী]] নিহত হোৱাৰ পাছত হুসনলাল ভগতৰাম-ৰাজেন্দ্ৰ কৃষাণ-ৰফি তিনিও মিলি একেৰাতিতেই কালজয়ী ''শুনো শুনো এই দুনিয়াৱালো, বাপুজী কি অমৰ কাহিনী'' গান ৰচনা কৰি সঙ্গীত পৰিবেশন কৰে।<ref name="rafisongs.org"/> ইয়াৰ পাছত তেওঁ ভাৰতৰ তৎকালীন প্ৰধানমন্ত্ৰী [[জৱাহৰলাল নেহৰু|জৱাহৰলাল নেহৰু]]'ৰ আমন্ত্ৰণত গানটো পুনৰ পৰিবেশন কৰি উপস্থিত সকলোকে শুনায়। ১৯৪৮ চনত [[ভাৰতৰ স্বাধীনতা দিৱস]]ত নেহৰু'ৰ পৰা ৰূপৰ পদক গ্ৰহণ কৰে মহম্মদ ৰফিয়ে। ১৯৪৯ চনত নৌশাদ (চাদনী ৰাত, দিল্লাগী, দুলাৰী); শ্যাম সুন্দৰ (বাজাৰ); হুসনলাল ভগতৰামৰ (মীনা বাজাৰ) প্ৰমুখ সঙ্গীত পৰিচালকসকলৰ নিৰ্দেশনাত একক সঙ্গীতত অংশ লয়। নৌশাদৰ নিৰ্দেশনাত শ্যাম কুমাৰ, আলাউদ্দীন আৰু অন্যান্যসকলৰ লগত ৰফি'ৰ প্ৰথম গান আছিল ১৯৪৪ চনত মুক্তিপ্ৰাপ্ত ''পেহলে আপ'' ছবিৰ ''হিন্দুস্তান কি হাম হ্যায়'' গানটো। এইভাবেই তেওঁ হিন্দী ভাষাত তেওঁৰ প্ৰথম গান ৰেকৰ্ড কৰে।<ref name="sangeetmahal_hall_of_fame"/> তদুপৰি ৰফিয়ে দুখন হিন্দী ছবিত অভিনয়ো কৰে। ১৯৪৫ চনত মুক্তিপ্ৰাপ্ত ''লায়লা মজনু'' চলচ্চিত্ৰৰ ''তেৰা জ্বালা জিস নে দেখা'' গানৰ দৃশ্যত অতিথি শিল্পী হিচাবে অংশগ্ৰহণ কৰিছিল।<ref name="sangeetmahal_hall_of_fame"/> তেওঁ নৌশাদৰ সহযোগিতাত অনেক গান গাইছিল। ১৯৪৬ চনত মুক্তিপ্ৰাপ্ত ''চাহজাহান'' চলচ্চিত্ৰত কুন্দনলাল চায়গলৰ লগত ''মেৰে স্বপ্ন কি ৰানি, ৰুহী ৰুহী'' নামৰ কোৰাচত অংশ লয়। মেহবুব খানৰ ''আনমল ঘড়ি'' (১৯৪৬)-ত ''তেৰা খিলোনা তোতা বালক'' আৰু''জুগনু'' (১৯৪৭) চলচ্চিত্ৰত ''ইয়াহান বাদলা ওয়াফা কা'' গানত [[নূৰ জাহান (কণ্ঠশিল্পী)|নূৰ জাহানৰ]] লগত দ্বৈত সঙ্গীতত কণ্ঠ দিয়ে। [[ভাৰতীয় উপমহাদেশ|ভাৰতবৰ্ষৰ বিভাজনৰ]] সময়ত মহম্মদ ৰফিয়ে ভাৰততে স্থায়ীভাবে বসবাস কৰাৰ সিদ্ধান্ত লয়। ফলত তেওঁৰ পৰিয়ালো বোম্বেলৈ গুচি আহে। কিন্তু সেই সময়ৰ অন্যতম জনপ্ৰিয় কণ্ঠশিল্পী নূৰজাহানে পাকিস্তানলৈ স্থানান্তৰিত হোৱাৰ সিদ্ধান্ত লয়। নূৰজাহানে তাত আহমেদ ৰুশদী'ৰ লগত নতুনকৈ সঙ্গীতত জুটি বান্ধে। ৰফিয়ে সেই সময়ৰ জনপ্ৰিয় সঙ্গীতকাৰ হিচাবে কুন্দনলাল চায়গল, তালাত মেহমুদৰ গানসমূহ গভীৰভাবে অনুসৰণ কৰিছিল। তথাপি আটাইতকৈ বেছি অনুৰক্ত আৰু প্ৰভাবান্বিত হৈছিল জি. এম. দূৰৰাণী'ৰ প্ৰতি, যাৰ গানসমূহক নিজৰ গানৰ মাজত অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছিল। তেওঁ তেওঁৰ আদৰ্শক অনুসৰণ কৰিবলৈ গৈ ১৯৫৬ চনত মুক্তিপ্ৰাপ্ত হাম সব চোৰ হ্যায় ছবিত ''হামকো হাচতে দেখ জামানা জ্বলতা হ্যায়'' আৰু ১৯৫০ চনত বেকচুৰ ছবিত ''খবৰ কিচি কো নাহিন, ও কিধাৰ দেখতে''-ৰ দৰে গানত প্ৰভাৱ পেলাইছিল।<ref>http://www.youtube.com/watch?v=j_8DGgVBV8g</ref><ref>http://www.youtube.com/watch?v=IScyIsMTygM</ref> ==সঙ্গীত জীৱন== মহম্মদ ৰফিয়ে তেওঁৰ সুদীৰ্ঘ [[সঙ্গীত]] জীৱনত অনেক নামকৰা সঙ্গীত পৰিচালকৰ দিশ-নিৰ্দেশনাত বিভিন্ন ধৰণৰ [[গান]] গাইছিল। তাৰ মাজত অমৰ সঙ্গীত পৰিচালক হিচাবে [[নৌশাদ|নৌশাদৰ]] পৰিচালনাতেই গান গাইছিল বেছি। ইয়াৰ উপৰি, ১৯৫০ আৰু ১৯৬০ ৰ দশকত মহম্মদ ৰফিয়ে [[অ.পি. নায়াৰ]], [[শঙ্কৰ জয়কিষাণ]] আৰু [[শচীন দেৱবৰ্মন|এচ.ডি.বৰ্মনৰ]] সুৰতো অনেক গান গাইছিল। ===নৌশাদৰ সাহচৰ্য্যত=== নৌশাদৰ পিতৃৰ পৰা এখন চুপাৰিশ পত্ৰ আনি মহম্মদ ৰফিয়ে তেওঁক দেখুৱায়।<ref>{{Cite web | url=http://www.mohdrafi.com/meri-awaaz-suno/naushad-remembers-rafi-sahab.html | title=Naushad Remembers Rafi Saheb | accessdate=2010-12-25 }}</ref> ১৯৪৪ চনত ''পেহলে আপ'' ছবিত নৌশাদৰ নিৰ্দেশনাত ৰফিয়ে তেওঁ ৰ প্ৰথম গান হিচাবে ''"হিন্দুস্তান কে হাম হে"'' গায়। ১৯৪৬ চনত দ্বৈত সঙ্গীতৰূপে ''আনমল ঘড়ি''ত গান ৰেকৰ্ড কৰে। মহম্মদ ৰফি'ৰ পূৰ্বে নৌশাদৰ প্ৰিয় কণ্ঠশিল্পী আছিল উপমহাদেশৰ অন্যতম আৰু জনপ্ৰিয় কণ্ঠশিল্পী [[তালাত মেহমুদ]]। এদিন ৰেকৰ্ডিং চলিথকা সময়ত তালাত মেহমুদক ধুমপানৰত অৱস্থাত দেখা পায় নৌশাদে। ইয়াতে তেওঁ তেওঁৰ প্ৰতি ভীষণভাবে ক্ষিপ্ত হয় আৰু খং কৰে। ফলত ''বৈজু বাওৰা'' ছবিৰ সকলো গানতেই মহম্মদ ৰফিক অন্তৰ্ভুক্ত কৰে নৌশাদে।<ref name="Mohd Rafi - Biography"/> নৌশাদৰ সাহচৰ্য্যতে ৰফিয়ে নিজকে হিন্দী [[চিনেমা|চিনেমাৰ]] জগতত অপ্ৰতিদ্বন্দ্বী আৰু কিংবদন্তী নেপথ্য কণ্ঠশিল্পী হিচাবে প্ৰতিষ্ঠিত কৰিছিল।<ref name="sangeetmahal_hall_of_fame"/> বৈজু বাওৰা (১৯৫২) ছবিৰ গান হিচাবে - ''অ’ দুনিয়া কে ৰাখৱালে'' আৰু ''মন তাৰপাত হৰি দৰ্শন কো আজ''এ ৰফি'ৰ কণ্ঠক অবিসংবাদিত তাৰকাৰ খ্যাতি আনি দিয়ে।<ref name="tribune_his_voice"/> নৌশাদৰ দিশ-নিৰ্দেশনাত সৰ্বমুঠ ১৪৯টি সঙ্গীত পৰিবেশন কৰে ৰফিয়ে। তাৰমাজত তেওঁৰ ''চ’ল'' বা একক সঙ্গীত আছিল ৮১টি।<ref name="how_fair_raju1">{{Cite web | url=http://specials.rediff.com/movies/2006/aug/23sld1.htm | title=How fair were they to Mohammed Rafi? | author=Raju Bharatan | publisher=[[Rediff.com]] | date=2006-08-23 | accessdate=2007-04-28 }}</ref> ===শচীন দেৱ বৰ্মণৰ সাহচৰ্য্যত=== শচীন দেৱ বৰ্মণে বিখ্যাত অভিনেতা [[দেব আনন্দ]] আৰু [[গুৰু দত্ত|গুৰু দত্তৰ]] মাধ্যমেৰে ৰফিক তেওঁৰ নেপথ্য কণ্ঠশিল্পী হিচাবে আমন্ত্ৰণ জনায়।<ref name="how_fair_raju2">{{Cite web | url=http://specials.rediff.com/movies/2006/aug/23sld2.htm | title=How fair were they to Mohammed Rafi? (Page 2) | author=Raju Bharatan | publisher=[[Rediff.com]] | date=2006-08-23 | accessdate=2007-04-28 }}</ref> ৰফিয়ে বৰ্মণৰ সঙ্গীত পৰিচালনাত ''প্যাছা'' (১৯৫৭), ''কাগজ কে ফুল'' (১৯৫৯), ''তেৰে ঘৰ কে সামনে'' (১৯৬২), ''গাইড'' (১৯৬৫), ''আৰাধনা'' (১৯৬৯) আৰু''অভিমান'' (১৯৭৩) চলচ্চিত্ৰত কাম কৰে। এচ. ডি. বৰ্মণ আছিল ভাৰতীয় উপমহাদেশৰ অন্যতম সঙ্গীত পৰিচালক যি নৌশাদৰ সমপৰ্য্যায়ৰ আছিল। মহম্মদ ৰফিক তেওঁৰ সুৰাৰোপিত অধিকাংশ গানত অংশগ্ৰহণৰ সুযোগ দিছিল। ===সঙ্গীত পৰিচালক ৰবি'ৰ লগত=== ৰফিয়ে তেওঁৰ প্ৰথম [[ফিল্মফেয়াৰ পুৰস্কাৰ|ফিল্মফেয়াৰ পদক]] পায় ''চৌধৰী কা চাঁদ'' (১৯৬০) ছবিৰ সঙ্গীত পৰিচালক আৰু গীতিকাৰ ৰবিৰ দ্বাৰা লিখিত পৰিচয় সঙ্গীতৰ বাবে। ১৯৬৮ চনত মুক্তিপ্ৰাপ্ত ''নীল কমল'' ছবিত "বাবুল কি দোয়ায়েঁ লেটি জা" গানৰ বাবে জাতীয় চলচ্চিত্ৰ পুৰস্কাৰেৰে বিভূষিত হয়। মহম্মদ ৰফিয়ে যেতিয়া গানটোৰ ৰেকৰ্ডিং কৰে তেতিয়া সেইসময়ত তেওঁ খুব বেছি আবেগিক হৈ পৰিছিল। ১৯৭৭ চনত [[বিবিচি|ব্ৰিটিছ ব্ৰডকাষ্টিং কৰ্পোৰেশন]] বা বিবিচিত দিয়া সাক্ষাৎকাৰৰ সময়ত তেওঁ এই বিষয়ত প্ৰসঙ্গক্ৰমে কথাটো তুলি ধৰিছিল।<ref name="youtube.com">{{Cite web | url=http://www.youtube.com/watch?v=t46HTraDLnQ | title=BBC Interview : Mohd. Rafi - Audio (You Tube) | accessdate=2010-12-25 }}</ref> ৰবি আৰু ৰফি'ৰ গীত আৰু সুৰৰ অন্যান্য অনেক গান আছে - ''চাইনা টাউন'' (১৯৬২), ''কাজল'' (১৯৬৫) আৰু ''দো বদন'' (১৯৬৬) চলচ্চিত্ৰ সমূহত। ===সঙ্গীত পৰিচালক জয় কিষাণৰ লগত=== হিন্দী চলচ্চিত্ৰ মহলত মহম্মদ ৰফি আৰু সঙ্গীত পৰিচালক [[শঙ্কৰ জয়কিষাণ|শঙ্কৰ জয়কিষাণৰ]] মাজত চমৎকাৰ আৰু গভীৰ সু-সম্পৰ্ক বিৰাজমান আছিল। জয়কিষাণৰ সঙ্গীত পৰিচালনা আৰু নিৰ্দেশনাত ৰফিয়ে বেছ কিছু ছবিৰ গানত কণ্ঠ দিছিল যিবোৰ [[শাম্মি কাপুৰ]] আৰু [[ৰাজেন্দ্ৰ কুমাৰ|ৰাজেন্দ্ৰ কুমাৰৰ]] ওঁঠত দেখা যায়। ৰফি'ৰ ৬টা ফিল্মফেয়াৰ পদক প্ৰাপ্তিৰ মজত ৩টাই আছিল শঙ্কৰ জয়কিষাণৰ সঙ্গীত নিৰ্দেশনা আৰু পৰিচালনাত। ''তেৰি প্যাৰী প্যাৰী চুৰত কো'', ''বাহাৰো ফুল বৰচাঅ’'' আৰু ''দিল কি ঝৰোখে মে'''ৰ দৰে অবিস্মৰণীয় গানসমূহে তেওঁক সেই পদকসমূহৰ প্ৰাপ্তিত সহায় কৰিছিল। '''ইয়াহু! চাহে কোই মুঝে জাংলী কাহে''' গানটো আছিল একমাত্ৰ গান যিটো দ্ৰুতলয়ৰ অৰ্কেষ্ট্ৰা ঘৰাণাৰ গান গাইছিল ৰফিয়ে। কিশোৰ কুমাৰৰ পৰিৱৰ্তে ৰফিক ''চাৰাৰাত'' ছবিত আজব হ্যায় দাস্তান তেৰী ইয়ে জিন্দেগী গানত অন্তৰ্ভুক্ত কৰে শঙ্কৰ জয়কিষাণে। মহম্মদ ৰফিয়ে তেওঁৰ সঙ্গীত নিৰ্দেশনা আৰু পৰিচালনাত সৰ্বমুঠ ৩৪১টা গান গাইছিল। তাৰমাজত ২১৬টা গানেই আছিল একক সঙ্গীতৰ।<ref name="how_fair_raju1"/> ''বসন্ত বাহাৰ, প্ৰফেচৰ, জালী, সুৰজ, ব্ৰহ্মচাৰী, এন ইভ্‌নিং ইন পেৰিচ, দিল তেৰা দিৱানা, য়েকিন, প্ৰিন্স, লাভ ইন টকিঅ’, বেটি বেটে, দিল এক মন্দিৰ, দিল আপনা ঔৰ প্ৰীত পৰাই, গবন'' আৰু ''জব প্যাৰ কিচি চে হোতা হে'' ছবিবিলাকত তেওঁৰ গান আছে। ===গীতিকাৰ মদন মোহনৰ লগত=== গীতিকাৰ [[মদন মোহন|মদন মোহনৰ]] অন্যতম পছন্দৰ পাত্ৰ আৰু কণ্ঠশিল্পী আছিল অমৰ সঙ্গীতজ্ঞ মহম্মদ ৰফি। তেওঁৰ সঙ্গীত পৰিচালনাত ১৯৫০ চনত ''আঁখে'' ছবিত ''হাম ইশক্‌ মে বৰবাদ হে বৰবাদ ৰাহেঙ্গে'' সঙ্গীতটো কণ্ঠত ধাৰণ কৰে ৰফিয়ে।<ref name="sangeetmahal_hall_of_fame"/> তেওঁলোকে যৌথভাবে অনেক গান ৰেকৰ্ড কৰে। তাৰমাজত - ''তেৰি আঁখো কে শিবা'', ''ৰং অউৰ নূৰ কি বৰাত'', ''ইয়ে দুনিয়া ইয়ে মেহফিল'' আৰু ''তুম জো মিল গায়ে হো'' গানসমূহ অন্যতম। ===অ. পি. নায়াৰৰ লগত=== ৰফি আৰু [[অ. পি. নায়াৰ]] জুটিৰ দ্বাৰা যৌথভাবে সৃষ্ট ১৯৫০ আৰু ১৯৬০-ৰ দশকৰ সঙ্গীতসমূহে শ্ৰোতা-দৰ্শকৰ মনত বেছ আলোড়ন তুলিছিল। নায়াৰে এবাৰ ৰফি'ৰ সম্বন্ধত কৈছিল, "য’ত মহম্মদ ৰফি নাই, ত’ত অ. পি, নায়াৰো নাই"। নায়াৰ আৰু ৰফি উভয়ৰ সম্মিলিত প্ৰচেষ্টাত সৃষ্ট অনেক গান জনপ্ৰিয় হৈছিল। সেইবোৰৰ মাজত ''ইয়ে হ্যায় বোম্বে মেৰি জান'' অন্যতম। তেওঁ ৰফিৰ দ্বাৰা গায়ক-অভিনেতা হিচাবে কিশোৰ কুমাৰৰ বাবে ''মন মেৰা বাৱৰা'' গানটো '''ৰাগীনি''' ছবিত গোৱাইছিল। পৰবৰ্তীকালত ৰফিয়ে কিশোৰ কুমাৰৰ অন্যান্য চলচ্চিত্ৰ হিচাবে ''বাঘী'', ''চেহজাদা'' আৰু ''সাৰাৰাত'' ছবিতো গান গাইছিল। নায়াৰে তেওঁৰ চলচ্চিত্ৰৰ বাবে অধিকাংশ গানতেই [[আশা ভোঁসলে]] আৰু মহম্মদ ৰফিক অংশগ্ৰহণ কৰাইছিল। ''নয়া দৌঁড়'' (১৯৫৭), ''তুমসা নাহিন দেখা'' (১৯৫৭) আৰু ''কাশ্মীৰ কি কালী'' (১৯৬৪) চলচ্চিত্ৰত নায়াৰ-ৰফি দুয়োজনৰে সঙ্গীতত অংশগ্ৰহণ আছিল বিশেষভাবে লক্ষণীয়। নায়াৰৰ সঙ্গীত পৰিচালনাত ৰফিয়ে সৰ্বমুঠ ১৯৭টা গান গাইছিল। তাৰমাজত ৫৬টা গান আছিল একক সঙ্গীতৰ।<ref name="how_fair_raju5">{{Cite web | url=http://specials.rediff.com/movies/2006/aug/23sld5.htm | title=How fair were they to Mohammed Rafi?: Page 5 | author=Raju Bharatan | publisher=[[Rediff.com]] | date=2006-08-23 | accessdate=2007-04-28 }}</ref> ৰফি'ৰ কণ্ঠত ''তুমচা নাহি দেখা'' চলচ্চিত্ৰত ''জৱানীয়া য়ে মস্ত মস্ত'' আৰু আৰম্ভণি সঙ্গীত হিচাবে ''ইউ তো হামনে লাখ হছী দেখে হ্যায়'' গানটোৱে অত্যন্ত জনপ্ৰিয়তা অৰ্জন কৰিছিল। ইয়াৰোপৰি, ''কাশ্মীৰ কি কালী'' ছবিত ''তাৰিফ কৰুণ কিয়া উসকি জিসনে তুমহে বানায়া'' গানটোও সমানেই জনপ্ৰিয় আছিল।<ref>{{Cite web | url=http://www.rafisongs.org/2007/07/09/78615/15 | title=Mohd Rafi Sahab: A Legend has no substitute | accessdate=2010-12-25 | archivedate=2011-05-02 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20110502082220/http://www.rafisongs.org/2007/07/09/78615/15 | deadurl=yes }}</ref> ===লক্ষ্মীকান্ত-প্যাৰেলাল যুটিৰ লগত=== অত্যন্ত জনপ্ৰিয় দুই গীতিকাৰ লক্ষ্মীকান্ত-পিয়াৰেলাল জুটিয়েও মহম্মদ ৰফিক তেওঁলোকৰ সৃষ্ট গানত অংশগ্ৰহণৰ সুযোগ দিছিল। এই জুটিৰ সঙ্গীত পৰিচালনাত প্ৰথম ছবি হিচাবে ১৯৬৩ চনত মুক্তিপ্ৰাপ্ত ''পৰশমণি'' চলচ্চিত্ৰৰ গানত মহম্মদ ৰফিয়ে অংশ লয়। ৰফি আৰু লক্ষ্মীকান্ত-পিয়াৰেলাল জুটিয়ে যৌথভাবে ১৯৬৪ চনত মুক্তিপ্ৰাপ্ত ''দোস্তি'' চলচ্চিত্ৰৰ ''চাহুঙ্গা মে তুঝে সাঁঝ সাভেৰে'' গানেৰ বাবে ফিল্মফেয়াৰ পুৰস্কাৰ লাভ কৰিছিল। এই জুটিৰ লগত ৩৬৯টা গানত অংশগ্ৰহণ কৰিছিল মহম্মদ ৰফিয়ে। তাৰ মাজত ১৮৬টা গানেই আছিল একক সঙ্গীতৰ।<ref name="how_fair_raju1"/> ১৯৫০ৰ পৰা ১৯৭০চনৰ মাজত [[বলিউড|বলিউডত]] অংশগ্ৰহণকাৰী অন্যান্য [[গায়ক|গায়কসকলৰ]] তুলনাত ৰফিকেই দেখা গৈছিল আটাইতকৈ বেছি।<ref>{{Cite web | url=http://in.rediff.com/movies/2006/aug/21rafi.htm | title=Did Mohammad Rafi get his due? | author=Arthur J Pais | publisher=[[Rediff.com]] | date=2006-08-21 | accessdate=2007-04-28 }}</ref> ইয়াৰোপৰি, হিন্দী ছবিত তেওঁ অনেক খ্যাতনামা চলচ্চিত্ৰ তাৰকাৰ বাবে গান গাইছিল।<ref>{{Cite web |title=Mohammed Rafi: Everyone's Voice |url=http://www.screenindia.com/20010803/mcover1.html |access-date=2012-09-09 |archivedate=2007-12-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071205233306/http://www.screenindia.com/20010803/mcover1.html |deadurl=yes }}</ref> ১৯৬৫ চনত সঙ্গীত কলাত অসামান্য অৱদান ৰখাৰ বাবে [[ভাৰত চৰকাৰ|ভাৰত চৰকাৰে]] তেওঁক [[পদ্মশ্ৰী]] পুৰস্কাৰে বিভূষিত কৰে। ১৯৬০ ৰ দশকত মৰিচাচ ভ্ৰমণৰ সময়ত তেওঁ ক্ৰিয়োল ভাষাত এটি গান গাইছিল। এইবোৰৰ উপৰি, ৰফিয়ে দু'টি ইংৰাজী এযালবামৰ গানত অংশ লৈছিল। তাৰ মাজত এটি হ’ল '''পপ হিটচ'''‌।<ref name="indobase"/> ==১৯৭০ দশকৰ আৰম্ভণিত== মহম্মদ ৰফি ১৯৭০ ৰ দশকৰ আৰম্ভণিৰ ফালে গুৰুতৰভাবে অসুস্থ হৈ পৰে। ফলত সেই দশকৰ প্ৰথম কেই বছৰমান খুব কমসংখ্যক গানহে ৰেকৰ্ড কৰিব পাৰিছিল তেওঁ।<ref>http://music.indobase.com/composers-playback-singers/mohammed-rafi.html</ref> এই সময়ত ভাৰতীয় সঙ্গীত জগতৰ অন্যতম প্ৰবাদ পুৰুষ [[কিশোৰ কুমাৰ|কিশোৰ কুমাৰৰ]] উত্তৰণ, জনপ্ৰিয়তা আৰু সুনাম উত্তৰোত্তৰ বৃদ্ধি পায়। বিশেষকৈ ১৯৬৯ চনত মুক্তিপ্ৰাপ্ত সামাজিক চলচ্চিত্ৰ হিচাবে ''আৰাধনা'' ছবিৰ গানসমূহৰ কথা, সুৰ আৰু কণ্ঠশিল্পত কিশোৰ কুমাৰৰ অপূৰ্ব দক্ষতা আৰু কণ্ঠশৈলীয়েই ইয়াৰ মূল কাৰণ হিচাবে বিবেচনা কৰা হয়। ইয়াৰোপৰি, সেই একেই বছৰতে মহম্মদ ৰফিয়ে [[হজ্‌|হজ্‌ব্ৰত]] পালনৰ উদ্দেশ্যে [[চৌদি আৰব|চৌদি আৰবলৈ]] গমন কৰিছিল। অত্যন্ত জনপ্ৰিয় '''আৰাধনা''' চলচ্চিত্ৰৰ সঙ্গীত পৰিচালক আছিল এচ. ডি. বৰ্মণ। তেওঁ ৰফিক প্ৰথম দু'টি - ''বাগ’ মে বাহাৰ হ্যায়'' আৰু ''গুনগুনা ৰাহে হে ভ্ৰমৰ'' দ্বৈত গানত অংশগ্ৰহণ কৰোৱায়। সেই দুয়োটা গান ৰেকৰ্ড কৰোৱাৰ পাছত এচ. ডি. বৰ্মণ অসুস্থ হৈ পৰে। ফলত গান পৰিচালনাৰ দায়িত্ব অৰ্পিত হয় তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু সহকাৰী সঙ্গীত পৰিচালক আৰ. ডি. বৰ্মণৰ ওপৰত। তেওঁ কিশোৰ কুমাৰৰ দ্বাৰা ”ৰূপ তেৰা মাস্তানা” আৰু ”মেৰে স্বপ্নো কি ৰাণী” গান দু'টি বাণীবদ্ধ কৰোৱায়। ১৯৭০ ৰ দশকৰ আৰম্ভণিতে মহম্মদ ৰফিয়ে লক্ষ্মীকান্ত-পিয়াৰেলাল, মদন মোহন, আৰ. ডি. বৰ্মণ আৰু এচ. ডি. বৰ্মণৰ দৰে সমপৰ্য্যায়ৰ জনপ্ৰিয় সঙ্গীত পৰিচালকসকলৰ গানত কণ্ঠ দিয়ে। তেওঁলোকৰ পৰিচালনাত - ''তুম মুঝে ইউ ভুলা না পাওগে'' (পাগলা কাহিন কা, ১৯৭১); ''ইয়ে দুনিয়া ইয়ে মেহফিল'' (হীৰ ৰানঝা, ১৯৭০); লতা মঙ্গেশকৰৰ লগত - ''ঝিলমিল সিতাৰো কা'' (জীবন মৃত্যু, ১৯৭০); ''গুলাবি আঁখে'' (দ্য ট্ৰেন, ১৯৭০); ''ইয়ে জো চিলমান হ্যায়'' আৰু ''ইতনা তো ইয়াদ হ্যায় মুঝে'' (মেহবুব কি মেহেন্দী, ১৯৭১), ''মেৰা মান তেৰা পিয়াসা'' (গাম্বলাৰ); ''চালাও দিলদাৰ চালাও'' (পাকিজা, ১৯৭২); আশা ভোঁসলে'ৰ লগত - ''চুৰা লিয়া হ্যায় তুমনে'' (ইয়াদো কি বাৰাত, ১৯৭৩); দিলীপ কুমাৰ অভিনীত - ''না তু জমীন কি লিয়ে'' (দস্তান, ১৯৭৩); ''তেৰী বিন্দিয়া ৰে'' (অভিমান, ১৯৭৩) আৰু ''আজ মৌসুম বড় বেঈমান হ্যায়'' (লোফাৰ, ১৯৭৩) গানসমূহত অংশগ্ৰহণ কৰে তেওঁ। ১৯৭‌১ - ১৯৭৩ সময়কালৰ মাজত মহম্মদ ৰফি'ৰ সঙ্গীত জগতত অংশগ্ৰহণ কম থাকে। যদিও, এই সময়ত তেওঁ কিছুসংখ্যক গানত কণ্ঠ দিছিল।<ref>{{Cite web | url=http://www.screenindia.com/20020726/mcov2.html | title=The mammoth myth about Mohammed Rafi | author=Rajiv Vijayakar | publisher=Screen | year=2002 | accessdate=2007-06-13 | archivedate=2007-06-08 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20070608072649/http://www.screenindia.com/20020726/mcov2.html | deadurl=yes }}</ref> ==পৰৱৰ্তী বছৰসমূহত== ১৯৭০ দশকৰ মাজৰ সময়চোৱাত ৰফিয়ে শীৰ্ষস্থানীয় কণ্ঠশিল্পী হিচাবে সঙ্গীত জগতত নিজৰ স্থান পুনৰ দখলত ৰাখে। ১৯৭৪ চনত তেওঁ [[ঊষা খান্না|ঊষা খান্না'ৰ]] গীত ৰচনাত ''হৱচ্‌'' ছবিত তেৰী ''গালিঅঁ মে না ৰাখেঙ্গে কদম আজ কে বাদ'' গান গাই ফিল্ম ৱৰ্ল্ডত ম্যাগাজিনৰ পক্ষৰ পৰা শ্ৰেষ্ঠ গায়কৰ পুৰস্কাৰ পায়।<ref name="how_fair_raju1"/> ১৯৭৭ চনত ''হ‌ম কিচি চে কম নেহি'' শিৰোনামৰ হিন্দী চলচ্চিত্ৰত আৰ. ডি. বৰ্মনৰ (ৰাহুল দেৱ বৰ্মন)ৰ সঙ্গীত ৰচনাত ''ক্যা হুৱা তেৰা ৱাদা'' গানৰ বাবে ভাৰতৰ জাতীয় পদক আৰু ফিল্মফেয়াৰ পুৰস্কাৰ লাভ কৰে।<ref name="how_fair_raju2"/> [[ঋষি কাপুৰ]] অভিনীত চলচ্চিত্ৰ হিচাবে - ''অমৰ আকবৰ এন্থনী'' (১৯৭৭), ''সৰগম'' (১৯৭৯) আৰু ''কৰ্জ্জ'' (১৯৮০) ছবিৰ নেপথ্যেত কণ্ঠ দিয়ে মহম্মদ ৰফিয়ে। তাৰ মাজত '''অমৰ আকবৰ এন্থনী''' চলচ্চিত্ৰতৰ ''পৰ্দা হে পৰ্দা'' কাৱালীটো সকলো স্তৰৰ দৰ্শক-শ্ৰোতাৰ মাজত ভীষণ জনপ্ৰিয়তা অৰ্জন কৰিছিল। ইয়াৰ উপৰিও, ১৯৭০ দশকৰ শেষৰ ফালৰ পৰা ১৯৮০ দশকৰ আৰম্ভণিৰ ফালে কণ্ঠসঙ্গীতত ৰফি'ৰ স্মৰণীয় অংশগ্ৰহণ আছিল - লায়লা মজনু (১৯৭৬), অপনাপন (১৯৭৮), কুৰ্বাণী (১৯৮০), দোস্তানা (১৯৮০), দ্য বাৰ্নিং ট্ৰেন (১৯৮০), নছীব (১৯৮১), আবদুল্লাহ (১৯৮০), শান (১৯৮০) আৰু আশা (১৯৮০) চলচ্চিত্ৰসমূহ্ত। ==গ্ৰীনিজ বুক অৱ ৱৰ্ল্ড ৰেকৰ্ডত== জীৱনৰ শেষৰ বছৰসমূহত আটাইতকৈ বেছি গান ৰেকৰ্ড সংক্ৰান্ত বিষয়ত মহম্মদ ৰফি বিতৰ্কত জড়িত হৈ পৰে। তেওঁ [[লতা মঙ্গেশকাৰ|লতা মঙ্গেশকাৰৰ]] গ্ৰীনিজ বুক অৱ ৱৰ্ল্ড ৰেকৰ্ডত নাম অন্তৰ্ভুক্তকৰণৰ বিষয়ত আপত্তি উত্থাপন কৰে। [[১১ জুন]], ১৯৭৭ চনত [[গ্ৰীনিজ বিশ্ব ৰেকৰ্ড|গ্ৰীনিজ বুক অৱ ওৱৰ্ল্ড ৰেকৰ্ড]] কৰ্তৃপক্ষক লিখা এখন চিঠিত তেওঁ জনায় যে, লতাজীয়ে সকলোতকৈ বেছি গান ৰেকৰ্ড কৰিছে সেয়া সত্য; কিন্তু সেইয়া গ্ৰীনিজ কৰ্তৃপক্ষেৰ ভাষ্য অনুসৰি ২৫,০০০ গানৰ কম নহয়। গ্ৰীনিজৰ পৰা পত্ৰ প্ৰাপ্তিৰ প্ৰত্যুত্তৰত ৰফিয়ে [[২০ নৱেম্বৰ]], ১৯৭৯ চনত চিঠিত লিখে যে: ''মই খুবেই মৰ্মাহত যে মোৰ অনুৰোধ পুনৰ্বিবেচনা কৰা নহ’ল। আনকি মোৰ নাম অন্তৰ্ভুক্তিৰ বিপৰীতে শ্ৰীমতী মঙ্গেশকাৰৰ দাবীকৃত বিশ্বৰেকৰ্ডটোৰো অপসাৰণ কৰা নহ’ল''। ১৯৭৭ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত বিবিচিক দিয়া এক সাক্ষাৎকাৰত মহম্মদ ৰফিয়ে দাবী কৰে যে, তেওঁ সেই সময় পৰ্যন্ত ২৫ ৰ পৰা ২৬ হাজাৰৰ সমান গান গাইছিল।<ref name="youtube.com"/> ৰফি'ৰ মৃত্যুৰ পাছত গ্ৰীনিজ বুক অৱ ৱৰ্ল্ড ৰেকৰ্ডৰ ১৯৮৪ চনৰ সংস্কৰণত লেখা হয় যে, ''''লতা মঙ্গেশকাৰে সকলোতকৈ বেছি গান ৰেকৰ্ড কৰিছে। তথাপি মহম্মদ ৰফিয়েও দাবী কৰিছে যে, তেওঁ ১১টা ভাৰতীয় ভাষাত ১৯৪৪ চনৰ পৰা এপ্ৰিল, ১৯৮০ চনৰ মাজলৈকে ২৮,০০০ ৰ সমান গান গাইছিল। ''''<ref name="how_fair_raju7">{{Cite web | url=http://specials.rediff.com/movies/2006/aug/23sld7.htm | title=How fair were they to Mohammed Rafi?: Page 7 | author=Raju Bharatan | publisher=[[Rediff.com]] | date=2006-08-23 | accessdate=2007-04-28 }}</ref> প্ৰাপ্ত তথ্য আৰু পৰিসংখ্যা অনুসৰি ১৯৪৫ৰ পৰা ১৯৮০ সময়কালৰ মাজত মহম্মদ ৰফিয়ে '''৪,৫১৬'''টা হিন্দী ছবিৰ গান, '''১১২'''টা অন্যান্য চলচ্চিত্ৰৰ গান আৰু '''৩২৮'''টা অন্যান্য গান ৰেকৰ্ড কৰিছে।<ref name="how_fair_raju7"/> অৱশ্যে পৰৱৰ্তীকালত ১৯৯১ চনত মহম্মদ ৰফি আৰু লতা মঙ্গেশকাৰ - উভয় কণ্ঠশিল্পীৰ নামেই গ্ৰীণীজ বুকৰ পৰা অপসাৰণ কৰা হয়। ==চকুৰ পচাৰতে ৰফি== * মহম্মদ ৰফি'ৰ ঘৰুৱা নাম আছিল '''ফিকু'''।<ref name="Facts_Hindustantimes"/> * প্ৰথম মুকলি মঞ্চত সঙ্গীত পৰিবেশন কৰে কুন্দনলাল চায়গলৰ লগত। তেতিয়া ৰফি'ৰ বয়স আছিল মাত্ৰ ১৩ বছৰ।<ref name="Facts_Hindustantimes">{{Cite web |title="Lesser-known facts about Mohammed Rafi" |url=http://www.hindustantimes.com/Lesser-known-facts-about-Mohammed-Rafi/Article1-437999.aspx |access-date=2012-09-09 |archivedate=2010-11-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101102204806/http://www.hindustantimes.com/Lesser-known-facts-about-Mohammed-Rafi/Article1-437999.aspx |deadurl=yes }}</ref> * ১৯৬০ চনত '''মোগল-ই-আজম''' নামৰ ঐতিহাসিক ঘটনাৰ প্ৰেক্ষাপটত নিৰ্মিত চলচ্চিত্ৰত ''এযা মোহব্বত জিন্দাবাদ'' সমবেত কোৰাচটোত তেওঁৰ লগত ১০০জন গায়কে অংশ গ্ৰহণ কৰে।<ref name="thecolorsofindia.com"/> * লক্ষ্মীকান্ত-পিয়াৰেলাল জুটিৰ সঙ্গীত পৰিচালনাত ৩৬৯টা গানত অংশ লয় ৰফিয়ে। তাৰ মাজত ১৮৬টা আছিল একক সঙ্গীত।<ref name="thecolorsofindia.com">[http://www.thecolorsofindia.com/mohd-rafi/facts.html "Mohammed Rafi Facts"]</ref> * আশা ভোঁসলে, [[মান্না দে]] আৰু লতা মঙ্গেশকাৰৰ লগত সৰ্বাধিকসংখ্যক দ্বৈত সঙ্গীতত অংশগ্ৰহণ কৰে তেওঁ।<ref name="thecolorsofindia.com"/> * ২৩ বাৰ ফিল্মফেয়াৰ পদকৰ বাবে মনোনয়ন পায় মহম্মদ ৰফিয়ে, যিটো ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰত এটি ৰেকৰ্ড। তাৰ মাজত তেওঁ ৬ বাৰ এই পদকেৰে বিভূষিত হয়।<ref name="thecolorsofindia.com"/> * ১৯৪৮ চনত [[ৰাজেন্দ্ৰ কৃষাণ|ৰাজেন্দ্ৰ কৃষাণৰ]] গীত ৰচনাত ''শুন শুন এ দুনিয়া ৱাল’ ল’ বাপুজী কি অমৰ কহানী'' গানটো ৰফি'ৰ কণ্ঠত বাণীবদ্ধ কৰাৰ পাছত বিৰাটভাবে জননন্দিত আৰু শ্ৰেষ্ঠ হৈ পৰিছিল শ্ৰোতামহলত। ইয়াৰেই আঁত ধৰি পৰবৰ্তীকালত ভাৰতীয় প্ৰধানমন্ত্ৰী জৱাহৰলাল নেহৰু'ৰ আমন্ত্ৰণত তেওঁ তেওঁৰ বাসভবনত সেই গানটো পুনৰ গাইছিল।<ref name="Facts_Hindustantimes"/> * '''ৰাগীনি''' চলচ্চিত্ৰত ''মন মেৰা বাউৰা'' গানটোৰ বাবে কিশোৰ কুমাৰে ৰফিক আমন্ত্ৰণ জনায়। গানটো আছিল অৰ্ধ শাস্ত্ৰীয় সঙ্গীত ঘৰাণাৰ। কিশোৰ কুমাৰে এই গানটোৰ বিষয়ে পৰবৰ্তীকালত কৈছিল যে, ''"ৰফি চাহাবে মোতকৌয়ো এই গানটো ভালকৈ গাব পাৰিলে হয়"। ''পাছত অৱশ্যে ৰফিয়ে গানটো গাইছিল।<ref>[http://www.mouthshut.com/diary/aejcsrnun/Mohd.%20Rafi%20/%20Kishore%20Kumar%20-%20rare%20interesting%20facts "Mohd. Rafi / Kishore Kumar - rare interesting facts"]{{Dead link|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="Rafi and Kishore"/> * ''অজীৱ দাস্তান হে ইয়ে মেৰি'' গানটোত প্ৰথমে কিশোৰ কুমাৰক কণ্ঠ দিবলৈ আমন্ত্ৰণ জনোৱা হয়। তেওঁ প্ৰথম অন্তৰাৰ অৰ্ধেকাংশ সমাপণৰ পাছাত দ্বিতীয়াংশৰ অন্তৰাত কিছু সমস্যাৰ মুখামুখি হয়। পৰবৰ্তীকালত কেইবাবাৰো চেষ্টা চলোৱাৰ পাছতো কিশোৰ কুমাৰে সঙ্গীত পৰিচালক শঙ্কৰ জয়কিষাণৰ চাহিদামতে সুৰ প্ৰদান কৰাত ব্যৰ্থ হয়। অৱশেষত গানটো ৰফি'ৰ জৰিয়তে সম্পাদিত হৈ পূৰ্ণাঙ্গ গানলৈ ৰূপান্তৰিত হয়।<ref name="Rafi and Kishore">[http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/music/news-and-interviews/Rafi-Kishore-rivalry-a-myth/articleshow/4837329.cms "Rafi-Kishore rivalry a myth!"]</ref> * ''অমৰ, আকবৰ, এন্থনী'' চলচ্চিত্ৰৰ ''হামকো তুমসে হো গয়া হে পিয়াৰ ক্যা কৰে'' গানত কিশোৰ কুমাৰ, লতা মঙ্গেশকাৰ আৰু [[মুকেশ|মুকেশৰ]] লগত মহম্মদ ৰফিয়ে যৌথভাবে গান গায়। এইটোৱে বোধহয় একমাত্ৰ গান য’ত তেওঁলোকে একলগে কণ্ঠ দিছিল।<ref>{{cite video|url=http://www.youtube.com/watch?v=yFEqe6bcpy8|title=Humko Tumse Ho Gaya Hai Pyar Kya Karein}}</ref> * জনৈক ব্যক্তিক [[মৃত্যুদণ্ড|মৃত্যুদণ্ডৰে]] দণ্ডিত কৰাৰৰ পাছত তেওঁৰ কাষত সৰ্বশেষ ইচ্ছা জানিব খোজা হয় যে তেওঁ কি বিচাৰে! লোকজনে প্ৰত্যুত্তৰত জনালে যে তেওঁ ''"অ’ দুনিয়া কে ৰখৱালে, চুন দৰ্দ বাৰে মেৰে নালে; জীৱন অপনা ৱাপচ‌ লেলে, জীৱন দেনে ৱালে"'' গানটো শুনিব বিচাৰে।<ref>[http://www.mohdrafi.com/meri-awaaz-suno/a-wide-range-of-fans-for-one-song.html "A wide range of fans for one song!"]</ref> * ৰায়পুৰত অনুষ্ঠিত সঙ্গীতানুষ্ঠানত দৰ্শক-শ্ৰোতাই '''আৰু এটি''' ধ্বনি তুলি তেওঁলোকৰ গান শুনাৰ চাহিদাৰ কথা জনাইছিল। ইতিমধ্যেই সঙ্গীত দলৰ প্ৰত্যেক সদস্যই ভীষণভাবে ক্লান্ত হৈ পৰিছিল। অৱশেষত ৰফিয়ে দৰ্শক-শ্ৰোতাৰ মনোৰঞ্জন আৰু চাহিদা পূৰণৰ লক্ষ্যেৰে কেবলমাত্ৰ [[হাৰমোনিয়ামৰ]] সহযোগত একাধাৰে ৫টি সঙ্গীত পৰিবেশন কৰে। সদৌশেষত তেওঁ ভাৰতৰ জাতীয় সঙ্গীত পৰিবেশন কৰি অনুষ্ঠানৰ সমাপ্তি টানে। * আৰম্ভণিৰ ফালে ফিল্মফেয়াৰ কৰ্তৃপক্ষই কেবলমাত্ৰ এজন কণ্ঠশিল্পীকহে '''বছৰেৰ শ্ৰেষ্ঠ গায়ক''' নিৰ্বাচিত কৰিছিল। ষাঠিৰ দশকত কিশোৰ কুমাৰক পাছ পেলায় তেওঁ সকলোতকৈ বেছি ৬বাৰ এই পদক পায় শীৰ্ষস্থানত আছিল।<ref>[http://blogs.hindustantimes.com/capital-closeup/2009/07/29/the-incomparable-mohammad-rafi/ "The incomparable Mohammad Rafi"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110711170404/http://blogs.hindustantimes.com/capital-closeup/2009/07/29/the-incomparable-mohammad-rafi/ |date=2011-07-11 }}. ''The Hindustan Times''. 2009-07-29.</ref> ==ব্যক্তিগত জীৱন== ৰফি আৰু আব্দুল হামিদে বোম্বেত অবস্থানকালীন চল্লিশৰ দশকত দুই বাই-ভনীক বিয়া কৰে। ৰফিয়ে পূৰ্বে তেওঁৰ খুৰাকৰ ছোৱালী ভনীয়েকক বিয়া কৰিছিল কিন্তু অভিবাসন আইনৰ সীমাবদ্ধতাৰ বাবে তেওঁক ভাৰতলৈ আনিব নোৱাৰিলে। দেশ বিভাজনৰ ফলত তেওঁৰ স্ত্ৰী পাকিস্তানৰ লাহোৰত থাকি যায়। প্ৰথম সংসাৰত তেওঁৰ এটি পুত্ৰ সন্তান আছে। বোম্বেত অবস্থানকালীন তেওঁ বিলকিস নাম্নী নামৰ এক ৰমণীক ২য় বাৰৰ বাবে বিয়া কৰে। তেওঁলোকৰ ২য় সংসাৰত ৩ পুত্ৰ আৰু ৩ কন্যা আছে। তেওঁ মদ্যপান নকৰিছিল। এজন ধাৰ্মিক আৰু বিনয়ী ব্যক্তি হিচাবে সৰ্বত্ৰ সকলোৰে কাষত পৰিচিত ব্যক্তিত্বৰ আছিল।<ref>{{Cite web | url=http://www.rafisongs.org/2007/07/09/78615/15 | title=Mohd Rafi: A Legend has no substitute | accessdate=2010-12-25 | archivedate=2011-05-02 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20110502082220/http://www.rafisongs.org/2007/07/09/78615/15 | deadurl=yes }}</ref> তেওঁ পৰিয়ালৰ প্ৰতি অত্যন্ত দায়িত্বশীল আছিল বুলি জনা যায়। ৰেকৰ্ডিং ৰুমৰ পৰা ঘৰলৈ আৰু ঘৰৰ পৰা ৰেকৰ্ডিং ৰুমলৈ অহা-যোৱাৰ মাজতেই সীমাবদ্ধ আছিল তেওঁৰ জীৱন। চলচ্চিত্ৰৰ যি-কোনো ধৰণৰ জলচাত তেওঁক কেতিয়াও অংশগ্ৰহণ কৰা দেখা যোৱা নাছিল। ইয়াৰ উপৰি, ধূমপান কিংবা মদ্যপান নকৰিছিল ৰফিয়ে। তেওঁ পুৱতি নিশা ৩টাৰ পৰা পুৱা ৭টা পৰ্যন্ত বিৰতিহীনভাবে আৰু একাধাৰে সঙ্গীতৰ ৰেৱাজ বা সঙ্গীত চৰ্চ্চা কৰিছিল। প্ৰধানতঃ [[কেৰম]], [[বেডমিণ্টন]] আৰু [[চিলা]] উৰোৱাতেইই তাৰ আগ্ৰহ লক্ষ্য কৰা গৈছিল।<ref name="rafisongs.org"/> ৰফি'ৰ সৰু ভায়েক মহম্মদ সাদ্দিকী এতিয়াও বাচি আছে আৰু পৰিয়াল লৈ পাকিস্তানৰ লাহোৰত বসবাস কৰিছে। ==মহাপ্ৰয়াণ== [[৩১ জুলাই]], ১৯৮০ইং তাৰিখ বৃহস্পতিবাৰে ৰাতি ১০:৫০ ঘটিকাত উপমহাদেশৰ অমৰ সঙ্গীতকাৰ মহম্মদ ৰফি'ৰ মহাপ্ৰয়াণ ঘটে। আকস্মিকভাবে মাইওকাৰ্ডিয়াল ইনফাৰ্কশন বা হৃদজনিত সমস্যাত ভুগি যেতিয়া ৰফি'ৰ মৃত্যু ঘটে, তেতিয়া তেওঁ বয়স হৈছিল ৫৬ বছৰ।<ref>{{Cite web | url= http://www.blonnet.com/life/2005/08/05/stories/2005080500180400.htm | title= The immortal Rafi | author= V. Gangadhar | publisher= [[The Hindu]] Business Line | date= 2005-08-05 | accessdate= 2007-04-28 | archivedate= 2007-09-29 | archiveurl= https://web.archive.org/web/20070929120442/http://www.blonnet.com/life/2005/08/05/stories/2005080500180400.htm | deadurl= yes }}</ref> তেওঁৰ শেষ গানটো আছিল '''আস পাস''' ছবিৰ ''শ্যাম ফিৰ কিউ উদাস হ্যায় দোস্ত''। লক্ষ্মীকান্ত-পিয়াৰেলালৰ ৰচনাত এই গানটো ৰেকৰ্ড কৰাৰ কেইটামান ঘণ্টা পাছতেই মৃত্যুৰ কোলাত ঢলি পৰে ৰফি।<ref>{{Cite web | last= Salam | first= Ziya U. S. | title= Matchless magic lingers | url= http://www.hinduonnet.com/thehindu/mp/2002/07/31/stories/2002073100290100.htm | date= July 22, 2001 | work= The Hindu | accessdate= 2009-04-09 | archivedate= 2010-12-28 | archiveurl= https://web.archive.org/web/20101228033045/http://www.hinduonnet.com/thehindu/mp/2002/07/31/stories/2002073100290100.htm | deadurl= yes }}</ref><ref>[http://www.zeenews.com/news459223.html Mohammed Rafi: The soulful voice lives on!]. Zee News. 31 July 2008.</ref> মৃত্যু পৰবৰ্তী কালত মহম্মদ ৰফি'ক জুহু মুচলিম গোৰস্থানত [[কবৰ]] দিয়া হয়।<ref>{{Cite web | url=http://www.culturalindia.net/indian-music/indian-singers/rafi.html | title=Mohammed Rafi Bioagraphy | accessdate=2010-12-25 | archivedate=2015-07-16 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20150716050328/http://www.culturalindia.net/indian-music/indian-singers/rafi.html | deadurl=yes }}</ref> প্ৰত্যক্ষদৰ্শীৰ মতে মুম্বাইৰ সৰ্ববৃহৎ শৱযাত্ৰা হিচাবে ৰফি'ৰ শৱযাত্ৰাত দশ সহস্ৰাধিক ব্যক্তিয়ে অংশ গ্ৰহণ কৰিছিল। ২০১০ চনত তেওঁৰ কবৰস্থানটি ভাঙি পেলোৱা হয় নতুন মৃতদেহ সমাধি দিয়াৰ বাবে। মূল সমাধি ভাঙি পেলোৱাৰ সীমাৰ কাষতে এজোপা নিৰ্দিষ্ট নাৰিকল গছকে তেওঁৰ '''প্ৰতীকি সমাধি''' হিচাবে ব্যবহাৰ কৰা হয়।<ref>{{Cite news |url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/mumbai/Rafi-Madhubala-dont-rest-in-peace-here/articleshow/5558345.cms |title=Rafi, Madhubala don't rest in peace here |date=11 February 2010 |accessdate=2010-02-14 |publisher=[[The Times of India]] |first1=Bella |last1=Jaisinghani}}</ref> মৃত্যুৰ পৰবৰ্তীকালত তেওঁৰ স্মৃতিচাৰণ কৰিবলৈ গৈ এসময়ৰ সুৰকাৰ হিচাবে [[নিসাৰ বাজমীয়ে]] (পৰবৰ্তীকালত পাকিস্তানলৈ স্থানান্তৰিত হয়) কৈছিল, "যেতিয়া ৰফিয়ে তেওঁ তেওঁৰ দেনা পৰিশোধ কৰিব নোৱাৰিছিল, তেতিয়া ৰফিয়ে এক ৰূপীৰ বিনিময়ত তেওঁৰ বাবে এটি গান গায় আৰু তেওঁক দায়মুক্ত কৰিছিল। ইয়াৰ উপৰিও তেওঁ প্ৰযোজকসকলৰ বিভিন্ন সময়ত অৰ্থনৈতিকভাবে সহায়-সহযোগিতা কৰিছিল। " লক্ষ্মীকান্ত-পিয়াৰেলাল জুটিৰ অন্যতম [[লক্ষ্মীকান্ত]]ই তেওঁৰ প্ৰতিক্ৰিয়া ব্যক্ত কৰিছিল যে, "ৰফিয়ে প্ৰায়েই অনেক লোকক অৰ্থ সাহায্য কৰিছে; কিন্তু ইয়াৰ বিনিময়ত তেওঁ অৰ্থ ঘূৰাই পোৱাৰ আশা নাই কৰা। "<ref>{{Cite web | url=http://www.rafisongs.org/2007/08/26/78621/mohammed-rafi-biograpohy/index.html | title=Mohd Rafi Bioagraphy | accessdate=2010-12-25 | archivedate=2010-08-04 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20100804043321/http://www.rafisongs.org/2007/08/26/78621/mohammed-rafi-biograpohy/index.html | deadurl=yes }}</ref> শাস্ত্ৰীয় আৰু আধুনিক গানৰ অন্যতম জনপ্ৰিয় কণ্ঠশিল্পী [[মান্না দে]]ই তেওঁৰ সমসাময়িক মহম্মদ ৰফিৰ সম্পৰ্কত কৈছিল যে, "তেওঁ সকলোতকৈ শ্ৰেষ্ঠ গায়ক আছিল। ৰফি আৰু মই সকলো স্তৰৰ গানেই গাব পাৰো আৰু তেওঁ আছিল সঁচা অৰ্থত এজন ভদ্ৰলোক। তেওঁ মোতকৈয়ো শ্ৰেষ্ঠ গায়ক আছিল আৰু মই অৱশ্যেই কম যে, কোনেও তেওঁ স্পৰ্শ কৰিব নোৱাৰিব। তেওঁ যেতিয়াই যি বিচাৰিছিল, তাকেই কৰিব পাৰিছিল। আমি সকলোৱে একেবাক্যে আৰু কৃতজ্ঞচিত্তে তাক স্বীকাৰ কৰোঁ। "<ref>http://www.santabanta.com/cinema.asp?pid=28039</ref><ref>{{cite news| url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata-/Rafi-was-a-better-singer-than-me/articleshow/5085308.cms | work=The Times Of India}}</ref> প্ৰবীণ অভিনেতা [[শাম্মী কাপুৰে]] তেওঁৰ সম্পৰ্কত কৈছিল, "মই ৰফিৰ অবিহনে অসম্পূৰ্ণ। মই যেতিয়াই গান ৰেকৰ্ড কৰিবলৈ যাওঁ, তেতিয়াই মহম্মদ ৰফি'ক বিচাৰি পাওঁ। ইয়াৰ উপৰিও পৰ্দাত গানক কিভাবে উপস্থাপন কৰা হব এই বিষয়ে তেওঁৰ পৰাই যথেষ্ট পৰিমাণে পৰামৰ্শ লৈছিলো। ফলত, তেৱোঁ গানত মোৰ অংশগ্ৰহণক বেছ পছন্দ কৰিছিল। "<ref>{{Cite news |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bollywood/news-interviews/I-am-incomplete-without-Rafi-Shammi/articleshow/6243555.cms |title=I am incomplete without Rafi: Shammi - The Times of India |accessdate=2010-12-25 | work=The Times Of India }}</ref> ==সম্মান== * ভাৰত চৰকাৰে মহম্মদ ৰফি'ৰ মৃত্যুত গভীৰ শোকপ্ৰকাশ কৰে আৰু তেওঁৰ প্ৰতি সম্মান জনাই দুদিনৰ চৰকাৰী বন্ধ ঘোষণা কৰিছিল।<ref>http://www.zeenews.com/news459223.html</ref> * ১৯৬৫ চনত মুক্তিপ্ৰাপ্ত চলচ্চিত্ৰ ''গুমনাম'' ছবিৰ '''জান পেহচান হো''' গানটো ২০০১ চনত মুক্তিপ্ৰাপ্ত ''ঘোষ্ট ওয়াৰ্ল্ড'' ছবিৰ চাউণ্ডট্ৰেক হিচাবে ব্যবহৃত হয়। এই ছবিৰ আৰম্ভণিতে মহম্মদ ৰফি'ৰ শয়নকক্ষ্ত গুমনাম শিৰোনাৰ ভিডিঅ’ত নাচৰ দৃশ্যৰ অবতাৰণা কৰা হয়।<ref>{{Cite web |url=http://www.timeout.com/newyork/DetailsAr.do?file=/film/304/304.film.ghost.open.html |title=Teenage wasteland: Adolescent angst takes on new dimensions in the magnificently mundane Ghost World |author=Mike D'Angelo |accessdate=2007-04-28 |archivedate=2006-08-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060804202534/http://www.timeout.com/newyork/DetailsAr.do?file=%2Ffilm%2F304%2F304.film.ghost.open.html |deadurl=yes }}</ref> * ২০০১ চনৰ চলচ্চিত্ৰ হিচাবে ''মনচুন ৱেডিং'' চলচ্চিত্ৰত ''আজ মৌচম বৰা বেঈমান হেয়'' শিৰোনামৰ গানটো পুনৰ বাণীবদ্ধ কৰা হয়।<ref>{{Cite web |url=http://www.imdb.com/title/tt0265343/soundtrack |title=Monsoon Wedding soundtrack listing |accessdate=2009-02-03}}</ref> * ৰফি'ৰ জীৱনক লৈ এখন প্ৰামাণ্যচিত্ৰ বা ডকুমেণ্টাৰী ভাৰতৰ চলচ্চিত্ৰ বিভাগৰ নিৰ্মাণৰ অপেক্ষাত আছে।<ref>[http://www.merinews.com/catFull.jsp?articleID=136367 "Films Division to make documentary on Mohammed Rafi"]</ref> * মুম্বাইৰ বান্দ্ৰা আৰু পুনেত মহম্মদ ৰফিক অবিস্মৰণীয় কৰি ৰাখিবলৈ "পদ্মশ্ৰী মহম্মদ ৰফি চক" নামেৰে ৰাস্তাৰ নামকৰণ কৰা হৈছে। * জুন, ২০১০ চনৰ জুন মাহত [[আউটলুক মেগাজিন|আউটলুক মেগাজিনৰ]] ফালৰ পৰা ভোটৰ মাধ্যমেৰে লতা মঙ্গেশকাৰৰ লগতে মহম্মদ ৰফিকো সকলোতকৈ জনপ্ৰিয় নেপথ্য কণ্ঠশিল্পী হিচাবে মনোনীত কৰা হয়।<ref>{{Cite web |url=http://www.outlookindia.com/article.aspx?231652 |title=The Most Popular Singer - Outlook Music Poll 2010 }}</ref> একেধৰণে সেই মেগাজিনেৰ ভোট্ত ১৯৬৪ চনৰ ''চিত্ৰলেখা'' ছবিৰ ''মন ৰে তু কাহে না ধীৰ ধৰে'' গানৰ বাবে ৰফিয়ে ১ম স্থান অৰ্জন কৰে।<ref>{{Cite web |url=http://www.outlookindia.com/article.aspx?231649 |title=The #1 Song - Indian Movies - Outlook Music Poll 2010 }}</ref> তিনিটা গান যৌথভাবে ২য় স্থানৰ বাবে মনোনীত হয়। তাৰ মাজত দুটা গানেই আছিল মহম্মদ ৰফি'ৰ কণ্ঠৰ। ১৯৬৫ চনত মুক্তিপ্ৰাপ্ত '''গাইড''' ছবিৰ গানসমূহ হ’ল - ''তেৰে মেৰে স্বপ্নে আব এক ৰং হে'' আৰু ''দিন ধাল জায়ে, হ্যায় ৰাত না জায়ে''। আউটলুক মেগাজিনৰ দ্বাৰা পৰিচালিত এই ভোট পৰ্বটোত ভাৰতীয় সঙ্গীত শিল্পৰ গণ্যমান্য অনেক শিল্পী বিচাৰকমণ্ডলীৰ সদস্য হিচাবে অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। তেওঁলোক হ’ল - [[অভিজিৎ]], আদেশ শ্ৰীবাস্তব, আলিশা চিন্নাই, অনু মালিক, এহসান, গুলজাৰ, হৰিহৰণ, হিমেশ ৰেশমিয়া, যতীন, জাভেদ আখতাৰ, কৈলেশ খেৰ, কবিতা কৃষ্ণমূৰ্ত্তি, খৈয়াম, [[কুমাৰ শানু]], ললিত, লয়, মহালক্ষ্মী আয়াৰ, মহেন্দ্ৰ কাপুৰ, [[মান্না দে]], প্ৰসূন যোশী, ৰাজেশ ৰোশান, সাধনা সৰগম, সমীৰ, সন্দেশ শানদিলিয়া, শান, শঙ্কৰ, সান্তনু মৈত্ৰ, [[শ্ৰেয়া ঘোষাল]], [[চনু নিগম]] আৰু [[তালাত আজিজ]]।<ref>{{Cite web |url=http://www.outlookindia.com/article.aspx?231648 |title=Outlook Music Poll }}</ref> সঙ্গীত পৰিচালক ৰাজেশ ৰোশানৰ গীত ৰচনান্তত কেইবাটাও গানত কণ্ঠ দিছিল ৰফিয়ে। ৰফি'ৰ মৃত্যুত তেওঁ কয় যে, "ৰফি আছিল এজন উষ্ণ হৃদয়ৰ অধিকাৰী সহজ-সৰল মানুহ যাৰ মনত কোনো হিংসা-বিদ্বেষ নাছিল"।<ref>{{Cite news |url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/Thirty-years-on-Mohd-Rafi-remains-a-favourite/articleshow/6238774.cms |title=Thirty years on, Mohd Rafi remains a favourite | work=The Times Of India}}</ref> সঙ্গীতপ্ৰেমীসকলে ৰফিক মৰণোত্তৰভাবে [[ভাৰত ৰত্ন]] পুৰস্কাৰ (যিটো ভাৰতৰ সৰ্বোচ্চ অসামৰিক সম্মান) প্ৰদানৰ মাধ্যমেৰে যথাযথভাবে সম্মান জনোৱাৰ বাবে ভাৰত চৰকাৰৰ ওচৰত আবেদন জনাইছিল।<ref name="rafisongs.org"/> ==পুৰস্কাৰ প্ৰাপ্তি== * ১৯৪৮: প্ৰধানমন্ত্ৰী জৱাহৰ লাল নেহৰু'ৰ পৰা ভাৰতৰ ১ম স্বাধীনতা দিৱসত ৰূপৰ পদক গ্ৰহণ কৰে।<ref name="sangeetmahal_hall_of_fame"/> * ১৯৬৭: ভাৰত চৰকাৰৰ দ্বাৰা পদ্মশ্ৰী পুৰস্কাৰ লাভ। * ১৯৭৪: ''তেৰী গালিও ম্যা না ৰাখেঙ্গে কদম আজ কে বাদ'' গানৰ বাবে ফিল্ম ওৱৰ্ল্ড মেগাজিনৰ ফালৰ পৰা শ্ৰেষ্ঠ গায়কৰ পুৰস্কাৰ লাভ। * ২০০১: ''হিৰো হোণ্ডা-ষ্টাৰডাষ্ট মেগাজিনৰ'' যৌথ উদ্যোগত ৭ জানুৱাৰী, ২০০১ তাৰিখে অংশগ্ৰহণকাৰী পাঠকৰ ৭০ শতাংশ ভোট পাই তেওঁ '''শতাব্দীৰ শ্ৰেষ্ঠ গায়ক''' হিচাবে পুৰস্কৃত হয়। * ২০২৪ চনত মহম্মদ ৰফিৰ জন্ম শতবাৰ্ষিকী উপলক্ষে ভাৰত চৰকাৰৰ বিত্ত বিভাগে তেওঁৰ নামত এটি ১০০ টকাৰ স্মৃতিচাৰণ মুদ্ৰা প্ৰকাশ কৰে। ===জাতীয় চলচ্চিত্ৰ পদক=== {| class="wikitable" style="margin:1em auto 1em auto; text-align:left; width:100%;" |- | colspan="10" style="text-align:center;"| '''জাতীয় চলচ্চিত্ৰ পদক প্ৰাপ্তি''' |- ! বছৰ ! গান ! চলচ্চিত্ৰৰ নাম ! সঙ্গীত পৰিচালক ! সুৰকাৰ |- | ১৯৭৭<ref name="tribuneindia_sang_for_kishore"/> | ক্যা হুৱা তেৰা ৱাদা | হাম কিচি চে কম নাহি | ৰাহুল দেৱ বৰ্মন | [[মজৰুহ চুলতানপুৰী]] |- |} ===সুৰ সৃঙ্গাৰ পুৰস্কাৰ=== {| class="wikitable" style="margin:1em auto 1em auto; text-align:left; width:100%;" |- | colspan="10" style="text-align:center;"| '''সুৰ সৃঙ্গাৰ পুৰস্কাৰ প্ৰাপ্তি''' |- ! বছৰ ! গান ! চলচ্চিত্ৰৰ নাম ! সঙ্গীত পৰিচালক ! সুৰকাৰ |- | ১৯৬৪ | মন ৰে, তু কাহে না ধীৰ ধৰে | [[চিত্ৰলেখা (চলচ্চিত্ৰ)|চিত্ৰলেখা]] | ৰোশন | চাহিৰ লুধিয়ানৱী<ref>{{Cite web |url=http://www.mohdrafi.com/web/his-voice-swayed-millions.html |title=His Voice swayed millions |accessdate=2010-12-25 }}</ref> |} ===বাংলা চলচ্চিত্ৰ সাংবাদিক সমিতি পুৰস্কাৰ=== {| class="wikitable" style="margin:1em auto 1em auto; text-align:left; width:100%;" |- | colspan="10" style="text-align:center;"| '''বাংলা চলচ্চিত্ৰ সাংবাদিক সমিতি পুৰস্কাৰ প্ৰাপ্তি''' |- ! বছৰ ! চলচ্চিত্ৰৰ নাম ! সঙ্গীত পৰিচালক ! সুৰকাৰ |- | ১৯৫৭ | তুমসা নাহি দেখা | [[অ. পি. নায়াৰ]] | মজৰুহ চুলতানপুৰী |- | ১৯৬৫<ref>{{cite web |url= http://www.bfjaawards.com/legacy/pastwin/196528.htm |title= 1965- 28th Annual BFJA Awards - Awards For The Year 1964 |accessdate= 14 December 2008 |last= |first= |coauthors= |date= |work= |publisher= Bengal Film Journalists' Association |archivedate= 8 January 2010 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20100108080918/http://www.bfjaawards.com/legacy/pastwin/196528.htm |deadurl= yes }}</ref> | দোস্তি | লক্ষ্মীকান্ত-পিয়াৰীলাল | মজৰুহ সুলতানপুৰী |- | ১৯৬৬<ref>{{Cite web |url= http://www.bfjaawards.com/legacy/pastwin/196629.htm |title= 1966: 29th Annual BFJA Awards - Awards For The Year 1965 |3= Bfjaawards.com |publisher= Bengal Film Journalists' Association |accessdate= 22 October 2009 |archivedate= 8 January 2010 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20100108052343/http://www.bfjaawards.com/legacy/pastwin/196629.htm |deadurl= yes }}</ref> | আৰজু | শঙ্কৰ জয়কিষাণ | হাসৰাত জয়পুৰী |} ===ফিল্মফেয়াৰ পুৰস্কাৰ=== {| class="wikitable" style="margin:1em auto 1em auto; text-align:left; width:100%;" |- | colspan="10" style="text-align:center;"|ফিল্মফেয়াৰ পুৰস্কাৰ প্ৰাপ্তি<ref name="filmfareawards.indiatimes.com">{{cite news | url=http://filmfareawards.indiatimes.com/ | work=The Times Of India | title=আৰ্কাইভ কপি | access-date=2012-09-09 | archivedate=2012-07-08 | archiveurl=https://archive.ph/20120708102013/http://filmfareawards.indiatimes.com/ | deadurl=yes }}</ref> |- ! বছৰ ! গান ! চলচ্চিত্ৰৰ নাম ! সঙ্গীত পৰিচালক ! সুৰকাৰ |- | ১৯৬০ | চৌধৱী কা চান্দ হো | চৌধৱী কা চান্দ হো | [[বোম্বে ৰবি]] | [[শাকিল বাদায়ুনী]] |- | ১৯৬১ | তেৰি পিয়াৰী পিয়াৰী সুৰত কো | শ্বশুৰাল | শঙ্কৰ জয়কিষাণ | [[শৈলেন্দ্ৰ]] |- | ১৯৬৪ | '''চাহুঙ্গা মে তুঝে''' | দোস্তি | লক্ষ্মীকান্ত-পিয়াৰীলাল | মজৰুহ সুলতানপুৰী |- | ১৯৬৬ | '''বাহাৰো ফুল বৰসাও''' | সুৰজ | শঙ্কৰ জয়কিষাণ | শৈলেন্দ্ৰ |- | ১৯৬৮ | দিল কে ঝাৰোকে মে | ব্ৰহ্মচাৰী | শঙ্কৰ জয়কিষাণ | শৈলেন্দ্ৰ |- | ১৯৭৭ | '''ক্যা হুৱা তেৰা ৱাদা''' | হাম কিচি চে কম নাহি | ৰাহুল দেৱ বৰ্মন | মজৰুহ সুলতানপুৰী |} {| class="wikitable" style="margin:1em auto 1em auto; text-align:left; width:100%;" |- | colspan="10" style="text-align:center;"|ফিল্মফেয়াৰ পুৰস্কাৰৰ বাবে মনোনয়ন<ref name="filmfareawards.indiatimes.com"/> |- ! বছৰ ! গান ! চলচ্চিত্ৰৰ নাম ! সঙ্গীত পৰিচালক ! সুৰকাৰ |- | ১৯৬১ | হাসনাওয়ালে তেৰা জবাব নাহি | ঘৰানা | বোম্বে ৰবি | শাকিল বাদায়ুনী |- | ১৯৬২ | আয়ে গুলবদন আয়ে গুলবদন | প্ৰফেসৰ | শঙ্কৰ জয়কিষাণ | শৈলেন্দ্ৰ |- | ১৯৬৩ | মেৰে মেহবুব তুঝে | মেৰে মেহবুব | [[নৌশাদ]] | শাকিল বাদায়ুনী |- | ১৯৬৫ | চু লেনে দো নাজুক হোথোন কো | কাজল | বোম্বে ৰবি | [[শাহিৰ লুধিয়ানভী]] |- | ১৯৬৮ | ম্যা গাও তুম সোজাও | ব্ৰহ্মচাৰী | শঙ্কৰ জয়কিষাণ | শৈলেন্দ্ৰ |- | ১৯৬৯ | বড়ি মাস্তানী হ্যা | জিনে কি ৰাহ্‌ | লক্ষ্মীকান্ত-পিয়াৰীলাল | [[আনন্দ বক্সি]] |- | ১৯৭০ | খিলোনা জান কৰ | খিলোনা | লক্ষ্মীকান্ত-পিয়াৰীলাল | আনন্দ বক্সি |- | ১৯৭৩ | হাম কো তো জান সে পিয়াৰী | নায়না | শঙ্কৰ জয়কিষাণ | হাসৰাত জয়পুৰী |- | ১৯৭৪ | আচ্ছা হি হুভা দিল টুট গায়া | মা বহেন অউৰ বিবি | শাৰদা | কামাৰ জালালাবাদী, বেদপাল বৰ্মা |- | ১৯৭৭ | পৰ্দা হ্যা পৰ্দা | অমৰ আকবৰ এন্থনী | লক্ষ্মীকান্ত-পিয়াৰীলাল | আনন্দ বক্সি |- | ১৯৭৮ | আদমী মুসাফিৰ হ্যা | আপনাপান | লক্ষ্মীকান্ত-পিয়াৰীলাল | আনন্দ বক্সি |- | ১৯৭৯ | চলো ৰে ডোলি উথাও কহাঁ | জানি দুশমন | লক্ষ্মীকান্ত-পিয়াৰীলাল | [[বৰ্মা মালিক]] |- | ১৯৮০ | মেৰে দোস্ত কিস্সা ইয়েহ | দোস্তানা | লক্ষ্মীকান্ত-পিয়াৰীলাল | আনন্দ বক্সি |- | ১৯৮০ | দৰ্দ-এ-দিল দৰ্দ-এ-জিগৰ | কৰ্জ | লক্ষ্মীকান্ত-পিয়াৰীলাল | আনন্দ বক্সি |- | ১৯৮০ | ম্যায়নে পুছা চান্দ সে | আব্দুল্লাহ | ৰাহুল দেৱ বৰ্মণ | আনন্দ বক্সি |} ==আৰু চাওক== *[[পুৰস্কাৰ]] *[[পদ্মশ্ৰী]] *[[ফিল্মফেয়াৰ পুৰস্কাৰ]] *[[ভজন]] *[[লতা মঙ্গেশকাৰ]] *[[কিশোৰ কুমাৰ]] *[[শাম্মী কাপুৰ]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist|2}} ==বহিঃসংযোগ== * [[ইণ্টাৰনেট মুভি ডাটাবেছ]]ত [http://www.imdb.com/name/nm0706327/ মহম্মদ ৰফি] {{FilmfareAwardBestMaleSinger}} {{Bollywood}} [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় কণ্ঠশিল্পী]] [[শ্ৰেণী:পদ্মশ্ৰী বঁটা বিজয়ী]] [[শ্ৰেণী:ফিল্মফেয়াৰ বঁটা বিজয়ী]] [[শ্ৰেণী:শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ নেপথ্য কণ্ঠশিল্পীৰ ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা বিজয়ী]] lsus60g5skoc72qplw61cua71fveuhr 0 32496 627364 515430 2026-08-15T04:59:13Z AjayDas 12623 পৃষ্ঠা [[মহান চোল মন্দিৰসমূহ]]ৰ পৰা [[মহান জীৱন্ত চোল মন্দিৰসমূহ]]লৈ AjayDasয়ে স্থানান্তৰ কৰিলে 515430 wikitext text/x-wiki {{Infobox World Heritage Site | WHS = মহান চোল মন্দিৰসমূহ | Image = [[চিত্ৰ:Chola_sculpture.jpg|300px]] | imagecaption= গঙ্গইকোণ্ডচোলীশ্বৰমত খোদিত এক প্ৰস্তৰ মূৰ্তি | State Party = {{IND}} | Type = সাংস্কৃতিক | Criteria = ii, iii | ID = ২৫০ | Region = [[List of World Heritage Sites in Asia|এছিয়া-পেছিফিক]] | Year = ১৯৮৭ | Session = একাদশ | Extension = ২০০৪ | Link = http://whc.unesco.org/en/list/250 }} মহান চোল মন্দিৰসমূহ ({{lang-en|Great Living Chola Temples}}) চোল সম্ৰাটসকলৰ দ্বাৰা নিৰ্মিত। এইসমূহ সমগ্ৰ [[দক্ষিণ ভাৰত]] আৰু তাৰ প্ৰতিৱেশী দ্বীপসমূহত সিঁচৰিত হৈ আছে৷ এই সাংস্কৃতিক ঐতিহ্যবাহী স্থানটিত একাদশ আৰু দ্বাদশ শতাব্দীত নিৰ্মিত তিনটি বৃহদাকাৰ মন্দিৰ অন্তৰ্ভুক্ত হৈছে। এইসমূহ হ'ল তাঞ্জাভুৰৰ বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ (Brihadisvara Temples), গঙ্গইকোণ্ডচোলীশ্বৰমৰ বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ আৰু দৰসুৰমৰ ঐৰাৱতেশ্বৰ মন্দিৰ (Airavatesvara Temple)। গঙ্গইকোণ্ডচোলীশ্বৰম মন্দিৰটি ১০৩৫ চনত প্ৰথম ৰাজেন্দ্ৰ চোলে নিৰ্মাণ কৰিছিল। ইয়াৰ ৫৩ মিটাৰ (১৭০ ফুট) উচ্চ অংশটি সঙ্কুচিত কোণবিশিষ্ট আৰু উপৰদিশত বহু কাৰুকাৰ্যখচিত, ঐৰাৱতেশ্বৰ মন্দিৰ প্ৰংগনটি দ্বিতীয় ৰাজাৰাজৰ দ্বাৰা নিৰ্মিত। ইয়াত এটি ২৪ মিটাৰ (৭৯ ফুট) উচ্চ পাথৰৰ [[শিৱ]] মূৰ্তি আছে। মন্দিৰসমূহ চোল স্থাপত্য, ভাস্কৰ্য, চিত্ৰকলা আৰু ব্ৰোঞ্জ মূৰ্তিশিল্পৰ এক অনবদ্য নিদৰ্শন। ২০০৪ চনত (ii) আৰু (iii) বিভাগত সাংস্কৃতিক ঐতিহ্য হিচাপে এই স্থানটোৱে [[ইউনেস্কো]] [[বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ]]ৰ মৰ্যাদা লাভ কৰে।<ref name=Chola>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/250|title=Great Living Chola Temples|accessdate=2010-11-06|publisher=World Heritage: Unesco.org}}</ref><ref name=Great>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/archive/advisory_body_evaluation/945rev.pdf|format=pdf|title= Great Living Chola Temples|accessdate=2010-11-06|publisher=Unesco}}</ref> ==বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰৰ স্বীকৃতি== ১৯৮৭ চনত থাঞ্জাভুৰৰ মন্দিৰ কমপ্লেক্সক স্বীকৃতি দিয়া হয়।২০০৪ চনত গংগাইকোণ্ডা চোলাপুৰমৰ মন্দিৰ কমপ্লেক্স আৰু আইৰাৱতেশ্বৰ মন্দিৰ কমপ্লেক্স এই স্থানৰ সম্প্ৰসাৰণ হিচাপে সংযোজন কৰা হয়। * মাপকাঠী (i): দক্ষিণ ভাৰতৰ তিনিটা চোলা মন্দিৰে দ্ৰাবিড় ধৰণৰ মন্দিৰৰ বিশুদ্ধ ৰূপৰ স্থাপত্য ধাৰণাত এক অসাধাৰণ সৃষ্টিশীল কৃতিত্বক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। * মাপকাঠী (ii): থাঞ্জাৱুৰৰ বৃহদিশ্বৰ মন্দিৰ চোলা মন্দিৰৰ প্ৰথম মহান উদাহৰণ হৈ পৰিছিল, তাৰ পিছত এনে এক উন্নয়নৰ সাক্ষী আন দুটা সম্পত্তিও। * মাপকাঠী (iii): তিনিওটা মহান চোলা মন্দিৰ দক্ষিণ ভাৰতৰ চোলা সাম্ৰাজ্য আৰু তামিল সভ্যতাৰ স্থাপত্যৰ বিকাশৰ এক ব্যতিক্ৰমী আৰু আটাইতকৈ উল্লেখযোগ্য সাক্ষ্য। * মাপকাঠী (iv): থাঞ্জাভুৰ, গংগাইকোণ্ডচোলাপুৰম আৰু দাৰাছুৰামৰ মহান চোলা মন্দিৰসমূহ চোলা মতাদৰ্শৰ স্থাপত্য আৰু প্ৰতিনিধিত্বৰ উল্লেখযোগ্য উদাহৰণ। ==মন্দিৰ== [[চেন্নাই]]ৰ পৰা প্ৰায় ৩৪০ কিলোমিটাৰ (২১০ মাইল) দক্ষিণ-পশ্চিমে থাঞ্জাভুৰ অৱস্থিত। গংগাইকোণ্ডা চোলাপুৰম আৰু দাৰাছুৰাম ইয়াৰ উত্তৰ-পূবে ক্ৰমে প্ৰায় ৭০ কিলোমিটাৰ (৪৩ মাইল) আৰু প্ৰায় ৪০ কিলোমিটাৰ (২৫ মাইল) দূৰত। ===থাঞ্জাভুৰৰ বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ=== [[File:Brihadisvara Temple, Thanjavur, Tamil Nadu, India.jpg|thumb|থাঞ্জাভুৰ মন্দিৰ]] থাঞ্জাৱুৰৰ বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ হৈছে [[শিৱ]]ৰ প্ৰতি উৎসৰ্গিত হিন্দু মন্দিৰ।<ref name=britbrihadthanj>[https://www.britannica.com/place/Thanjavur-India Thanjavur], Encyclopaedia Britannica</ref><ref name=asibrihadthanj>{{cite web|title=The Archaeological Survey of India (ASI) |url=http://asi.nic.in/asi_monu_whs_cholabt.asp}}</ref> ই দক্ষিণ ভাৰতৰ অন্যতম বৃহৎ মন্দিৰ আৰু সম্পূৰ্ণৰূপে উপলব্ধি কৰা তামিল স্থাপত্যৰ আদৰ্শ উদাহৰণ।<ref>{{cite book |first=John |last=Keay |author-link=John Keay |year=2000 |title=India, a History |publisher=[[Harper Collins Publishers]] |location=New York, United States |isbn=0-00-638784-5 |url=https://books.google.com/books?id=3aeQqmcXBhoC |pages=xix}}</ref> ১০০৩ চনৰ পৰা ১০১০ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ভিতৰত ৰাজা ৰাজা চোলা প্ৰথমে নিৰ্মাণ কৰা একাদশ শতিকাৰ এই মন্দিৰৰ মূল কীৰ্তিচিহ্নসমূহ এটা খাদৰ চাৰিওফালে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ইয়াত গোপুৰা, মূল মন্দিৰ, ইয়াৰ বিশাল টাৱাৰ, শিলালিপি, ফ্ৰেস্কো আৰু ভাস্কৰ্য্য মূলতঃ শৈৱ ধৰ্মৰ সৈতে জড়িত, কিন্তু হিন্দু ধৰ্মৰ বৈষ্ণৱ আৰু শাক্তিবাদ পৰম্পৰাৰ সৈতেও জড়িত। ইয়াৰ ইতিহাসত মন্দিৰটোৰ ক্ষতিসাধন হোৱাৰ লগতে কিছু সামগ্ৰী বৰ্তমান নোহোৱা হৈছে। পৰৱৰ্তী শতিকাবোৰত অতিৰিক্ত মণ্ডপম আৰু কীৰ্তিচিহ্ন সংযোজন কৰা হৈছিল। বৰ্তমান এই মন্দিৰটো ষোড়শ শতিকাৰ পিছত সংযোজন কৰা দুৰ্গযুক্ত দেৱালৰ ভিতৰত থিয় হৈ আছে।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=1-21}}<ref name=michell16>{{cite book|first=George |last=Michell |date=2008 |title=Architecture and art of Southern India |publisher=[[Cambridge University Press]] |pages=16–21, 89–91}}</ref> গ্ৰেনাইটৰ পৰা নিৰ্মিত এই অভয়াৰণ্যৰ ওপৰৰ বিমানম টাৱাৰটো দক্ষিণ ভাৰতৰ অন্যতম ওখ টাৱাৰ।<ref name=asibrihadthanj/> এই মন্দিৰত এটা বিশাল স্তম্ভযুক্ত প্ৰকাৰ (কৰিডৰ) আৰু ভাৰতৰ অন্যতম বৃহৎ শিৱলিংগ আছে।<ref name=asibrihadthanj/>{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=20-21}} ইয়াৰ ভাস্কৰ্য্যৰ মানদণ্ডৰ বাবেও ই বিখ্যাত, লগতে ই একাদশ শতিকাত পিতলৰ নটৰাজ – শিৱক নৃত্যৰ প্ৰভু হিচাপে নিযুক্তি দিয়া স্থান হিচাপেও বিখ্যাত। এই কমপ্লেক্সত নন্দী, আম্মান, সুব্ৰহ্মণ্যৰ, গণেশ, সভাপতি, দক্ষিণমূৰ্তি, চন্দেশ্বৰভাৰাৰ, বাৰাহী আদিৰ বাবে মন্দিৰ আছে। এই মন্দিৰটো [[তামিলনাডু]]ৰ অন্যতম পৰ্যটনস্থলী।<ref name="Gopal 1990 185">{{cite book|title=India through the ages|url=https://archive.org/details/indiathroughages00mada|last=Gopal|first=Madan|year= 1990| page= [https://archive.org/details/indiathroughages00mada/page/185 185]|editor=K.S. Gautam|publisher=Publication Division, Ministry of Information and Broadcasting, Government of India}}</ref> ===গংগাইকোণ্ডা চোলাপুৰমৰ বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ=== [[File:"A low angle of Brihadisvara Temple of Gangaikonda Cholapuram ".JPG|thumb| গংগাইকোণ্ড চোলাপুৰম মন্দিৰৰ এটা নিম্ন কোণ]] থাঞ্জাৱুৰ বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰৰ পৰা প্ৰায় ৭০ কিলোমিটাৰ (৪৩ মাইল) দূৰত্বত গংগাইকোণ্ডা চোলাপুৰমত অৱস্থিত বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ। ১০৩৫ খ্ৰীষ্টাব্দত প্ৰথম ৰাজেন্দ্ৰ চোলাই তেওঁৰ নতুন ৰাজধানীৰ অংশ হিচাপে সম্পূৰ্ণ কৰা এই চোলা বংশ যুগৰ মন্দিৰটোৰ ডিজাইন আৰু নাম একাদশ শতিকাৰ মন্দিৰৰ সৈতে একে, আৰু কেতিয়াবা ইয়াক কেৱল গংগাইকোণ্ডা চোলাপুৰম মন্দিৰ বুলিও কোৱা হয়।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=241-245}}<ref name=asigcbt/>{{sfn|Michell|1988|p=4, 51-53, 145}} এই মন্দিৰটো শিৱৰ বাবে উৎসৰ্গিত আৰু বৰ্গক্ষেত্ৰৰ আঁচনিৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি নিৰ্মিত, কিন্তু মন্দিৰটোত বিষ্ণু, দুৰ্গা, সূৰ্য্য, হৰিহৰ, অৰ্ধনিশ্বৰ আদিৰ ভাস্কৰ্য্যৰ সৈতে বৈষ্ণৱ, শাক্তবাদ আৰু হিন্দু ধৰ্মৰ সংমিশ্ৰণমূলক বিষয়বস্তুসমূহ শ্ৰদ্ধাৰে প্ৰদৰ্শন কৰা হৈছে।<ref name=asigcbt>[http://asi.nic.in/asi_monu_whs_cholabt.asp Great Living Chola Temples], Archaeological Survey of India, Government of India</ref><ref name=ayyar291>PV Jagadisa Ayyar (1993), South Indian Shrines, Asian Educational Services, {{ISBN|81-206-0151-3}}, pages 291-295</ref>{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=241-249}} লিংগ থকা মূল মন্দিৰৰ বাহিৰেও মন্দিৰ কমপ্লেক্সত কেইবাটাও সৰু সৰু মন্দিৰ, গোপুৰা আৰু অন্যান্য কীৰ্তিচিহ্ন আছে, ইয়াৰে কিছুমান আংশিকভাৱে ধ্বংসপ্ৰাপ্ত বা পিছৰ শতিকাত পুনৰুদ্ধাৰ কৰা হৈছে। ব্ৰঞ্জৰ ভাস্কৰ্য্য, দেৱালত শিল্পকৰ্ম, নন্দি আৰু আঁকোৰগোজ টাৱাৰৰ স্কেলৰ বাবে এই মন্দিৰটো বিখ্যাত।<ref name=asigcbt/>{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=243-249}}<ref name=unesco>{{cite web|url=https://whc.unesco.org/en/list/250/ |title=Great Living Chola Temples|publisher= UNESCO World Heritage Centre|year=2004}}</ref> ===দাৰাছুৰামৰ ঐৰাৱতেশ্বৰ মন্দিৰ=== [[File:Airavatesvara Temple Chariot.jpg|thumb|ঐৰাৱতেশ্বৰ মন্দিৰ]] ঐৰাৱতেশ্বৰ মন্দিৰ কুম্বকোনম চহৰৰ বাহিৰৰ দাৰাছুৰামত অৱস্থিত আৰু ১১৬৬ খ্ৰীষ্টাব্দত ইয়াৰ কাম সম্পূৰ্ণ হয়।<ref name=michell91>{{cite book|first=George |last=Michell |editor-first1=Julia A. B. |editor-last1=Hegewald |editor-first2=Subrata K. |editor-last2=Mitra |title=Re-Use-The Art and Politics of Integration and Anxiety |url=https://books.google.com/books?id=2ZqHAwAAQBAJ&pg=PA91 |year=2012 |publisher=SAGE Publications |isbn=978-81-321-0981-5 |pages=91–93}}</ref> কুম্বকোনাম অঞ্চলৰ আঠাইশটা মধ্যযুগীয় যুগৰ বৃহৎ হিন্দু মন্দিৰৰ এটা গোটৰ ভিতৰত ই অন্যতম।<ref>[[#Ayyar|Ayyar 1992]], pp. 349-350</ref> এই মন্দিৰটো ভগৱান শিৱৰ নামত উচৰ্গা কৰা হৈছে।ইয়াৰ উপৰিও ইয়াত হিন্দু ধৰ্মৰ বৈষ্ণৱ আৰু শক্তিবাদৰ পৰম্পৰাৰ লগতে শৈৱ ধৰ্মৰ ভক্তি আন্দোলনৰ ৬৩ জন নয়নাৰৰ লগত জড়িত কিংবদন্তিবোৰো শ্ৰদ্ধাৰে প্ৰতিফলিত কৰা হৈছে।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1979|pp=225-245}}<ref name="Harle1994p318">{{cite book|first=James C. |last=Harle |title=The Art and Architecture of the Indian Subcontinent |url=https://archive.org/details/artarchitectureo00harl |url-access=registration |year=1994 |publisher=[[Yale University Press]] |isbn=978-0-300-06217-5 |page=[https://archive.org/details/artarchitectureo00harl/page/318 318]}}</ref><ref name="Dehejia2010p106">{{cite book|first=Vidya |last=Dehejia |title=Art of the Imperial Cholas |url=https://books.google.com/books?id=23F7vTn3hBMC |year=2010 |publisher=[[Columbia University Press]] |isbn=978-0-231-51524-5 |pages=106–115}}</ref> ইন্দ্ৰৰ বগা হাতীৰ নামেৰে নামাকৰণ কৰা এই মন্দিৰটো চোলন সাম্ৰাজ্যৰ ভৱিষ্যৎ মন্দিৰ স্থাপত্যৰ সাক্ষ্য। প্ৰথম ৰাজৰাজৰ পৰা আৰম্ভ কৰি একেৰাহে প্ৰজন্মৰ ৰজাই নিৰ্মাণ কৰা তিনিটা মহান চোলন মন্দিৰৰ ভিতৰত ই শেষ মন্দিৰ।আইৰাৱতেশ্বৰ মন্দিৰ দ্বিতীয় ৰাজাৰাজে প্ৰায় ১১৫০ খ্ৰীষ্টাব্দত নিৰ্মাণ কৰিছিল। এই মন্দিৰৰ অন্যতম আকৰ্ষণীয় বৈশিষ্ট্য হ'ল ৰাজগম্ভীৰ তিৰুমণ্ডপম - ৰজাৰ চোতাল, য'ত জটিলভাৱে খোদিত খুঁটা, গ্ৰেনাইট শিলেৰে নিৰ্মিত দীঘলীয়া খোজ আৰু ঘোঁৰাৰ দ্বাৰা টানি অনা মাৰ্জিত ৰথ - পুনৰ শিলৰ পৰা কাটি লোৱা। আগৰ মন্দিৰবোৰতকৈ এই মন্দিৰত আপুনি অধিক সুক্ষ্ম কাৰুকাৰ্য্য দেখিব। কুম্বাকোনামৰ পৰা আক্ষৰিক অৰ্থত শিলগুটি নিক্ষেপৰ দূৰত্বত দাৰাছুৰাম। এই শিলৰ মন্দিৰত ৰথ গঠন সন্নিবিষ্ট কৰা হৈছে, আৰু ইয়াত ইন্দ্ৰ, অগ্নি, বৰুণ, বায়ু, ব্ৰহ্ম, সূৰ্য্য, বিষ্ণু, সপ্তমত্ৰিকা, দুৰ্গা, সৰস্বতী, শ্ৰী দেৱী (লক্ষ্মী), গংগা, যমুনা, সুব্ৰহ্মণ্য, গণেশ, কাম, ৰাতি আদি প্ৰধান বৈদিক আৰু পুৰাণ দেৱতাসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1979|pp=225-234}} মন্দিৰটো বহুত ডাঙৰ আছিল আৰু এসময়ত শিলালিপি অনুসৰি সাতটা চোতাল আছিল। মাত্ৰ এখন চোতালহে বাচি আছে; মন্দিৰৰ কিছু অংশ যেনে গোপুৰাম ধ্বংসাৱশেষ আৰু মূল মন্দিৰ আৰু মূল মন্দিৰ আৰু ইয়াৰ লগত জড়িত মন্দিৰসমূহ অকলে থিয় হৈ আছে।<ref name=ayyar351>[[#Ayyar|Ayyar 1993]], p. 351</ref> প্ৰতি বছৰে এই মন্দিৰত হিন্দু তীৰ্থযাত্ৰীৰ বৃহৎ সমাৱেশ অব্যাহত আছে।<ref>[[#Ayyar|Ayyar 1992]], pp. 350-351</ref>{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1979|pp=225-234}} == Gallery == <gallery mode=packed > File:Thanjavur, Brihadishwara Temple (7013915633).jpg|থাঞ্জাৱুৰ মন্দিৰৰ শ্ৰীবিমান দৃশ্য File:Big Temple-Temple.jpg|থাঞ্জাভুৰ মন্দিৰৰ গ্ৰেনাইট [[গোপুৰম]] (টাৱাৰ)। File:MainGopuram-BrihadisvaraTemple-Thanjavur,India.jpg|থাঞ্জাভুৰত থকা মন্দিৰ File:Brihadeeswara Temple Entrance Gopurams, Thanjavur.JPG|থাঞ্জাভুৰত মন্দিৰৰ প্ৰৱেশদ্বাৰৰ গোপুৰম File:An elephant relief on the Brihadisvara Temple, Thanjavur.jpg|থাঞ্জাভুৰ মন্দিৰৰ ওপৰত হাতীৰ ৰিলিফ File:Sanskrit written on the Brihadisvara Temple, Thanjavur.jpg|থাঞ্জাভুৰ মন্দিৰত লিখা তামিল </gallery> <gallery mode=packed heights=175px> File:Back view of Raja gopuram.jpg|গংগাইকোণ্ডা চোলাপুৰম মন্দিৰৰ অভয়াৰণ্যৰ ওপৰৰ পিৰামিড আকৃতিৰ গঠন File:Gangaikonda cholapuram sculptures 06.jpg|অৰ্ধনাৰীশ্বৰ (আধা শিৱ, আধা পাৰ্বতী): গংগাইকোণ্ড চোলাপুৰমত ভাস্কৰ্য্য File:Chola sculpture.jpg|গংগাইকোণ্ডা চোলাপুৰমত শিলৰ ভাস্কৰ্য্য </gallery> <gallery mode=packed heights=150px > File:A Dravidian architecture Pillar in Airavatesvara Temple, Darasuram @ Thanjavur district..JPG|ঐৰাৱতেশ্বৰ মন্দিৰত দ্ৰাবিড় স্থাপত্য শৈলীৰ এটা স্তম্ভ File:Chariot detail, Airavatesvara, Tamil Nadu.jpg|ঐৰাৱতেশ্বৰ মন্দিৰৰ ৰথৰ বিৱৰণ File:Darasuram, Airavatesvara Temple, Mandapa at night, India.jpg|বেদী File:Darasuram, Airavatesvara Temple, Inner halls, India.jpg|স্তম্ভ </gallery> ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{commons category|Great Living Chola Temples|মহান চোল মন্দিৰসমূহ}} * [http://whc.unesco.org/en/list/250 UNESCO's World Heritage Site] listing the Chola temples {{India stub}} {{World Heritage Sites in India}} [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ পৰ্যটনস্থলী]] [[শ্ৰেণী:হিন্দুধৰ্মৰ মঠ-মন্দিৰ‎]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ ধৰ্মীয় স্থান]] rmyiemvydczfvl8ljycghvrqmieiqlu 0 32501 627458 515427 2026-08-15T09:05:04Z নৰুনা বৰুৱা 44897 /* ধৰ্মীয় মঠ-মন্দিৰ */ 627458 wikitext text/x-wiki {{Infobox World Heritage Site |WHS = Group of Monuments at Hampi |Image = [[Image:Hampi virupaksha temple.jpg|250px]] |imagecaption= হাম্পি |State Party = [[ভাৰত]] |Type = সাংস্কৃতিক |Criteria = (i)(iii)(iv) |ID = 241 |Region = [[List of World Heritage Sites in Asia and Australasia|এছিয়া-পেছিফিক]] |Year = ১৯৮৬ |Danger = ১৯৯৯&ndash;২০০৬ |Session = ১০তম |Link = http://whc.unesco.org/en/list/241 }} '''হাম্পি''' ({{lang-en|Hampi}}; {{lang-kn|ಹಂಪೆ}}) ভাৰতৰ [[কৰ্ণাটক]]ৰ উত্তৰপাৰত অৱস্থিত এখন গাঁও। হাম্পিত অৱস্থিত ভগ্নাৱশেষসমূহৰ বাবে ঠাইখন বিখ্যাত। হাম্পি স্মাৰকসমূহ হ'ল উত্তৰ কৰ্ণাটকৰ মনোৰম বিলাসবহুল হাম্পি নগৰৰ স্মাৰকসমষ্টি। হাম্পিত বিজয়নগৰ সাম্ৰাজ্যৰ অধুনালুপ্ত ৰাজধানী বিজয়নগৰৰ ধ্বংসাৱশেষ অৱস্থিত। এই নগৰৰ চাৰিওফালে দ্ৰাবিড় স্থাপত্য মন্দিৰ আৰু প্ৰাসাদৰ ধ্বংসাৱশেষে আৱৰি আছে। হাম্পি বিজয়নগৰ সাম্ৰাজ্যৰ পূৰ্বৰ; হিন্দু ধৰ্মৰ ৰামায়ণ আৰু পুৰাণত ইয়াক পম্পা দেৱী তীৰ্থ ক্ষেত্ৰ বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="Verghese2002p1" /><ref>{{cite book|author1=John M. Fritz|author2=George Michell|author3=Clare Arni|title=New Light on Hampi: Recent Research at Vijayanagara|url=https://books.google.com/books?id=Trx8UH1UbG4C|year=2001|publisher=Marg Publications|isbn=978-81-85026-53-4|pages=1–7}}</ref> চতুৰ্দশ আৰু ষোড়শ শতাব্দীৰ মধ্যৱৰ্তী কালত যিসকল পৰ্যটক ভাৰতলৈ আহিছিল সেইসকলে এই মন্দিৰসমূহৰ ভূয়সী প্ৰশংসা কৰি গৈছে। হাম্পিত বহুতো গুৰুত্বপূৰ্ণ হিন্দু ধৰ্মীয় মন্দিৰ আছে। ইয়াত বিৰুপাক্ষ মন্দিৰ, আদি শংকৰৰ সৈতে জড়িত সক্ৰিয় মঠ আৰু পুৰণি চহৰখনৰ অন্তৰ্গত বিভিন্ন কীৰ্তিচিহ্ন আছে।<ref name="Fritz2015p11">{{harvnb|Fritz | Michell| 2016|pp=11–23, backpage}}</ref><ref>{{cite book|author=Joan-Pau Rubiés|title=Travel and Ethnology in the Renaissance: South India Through European Eyes, 1250–1625|url=https://books.google.com/books?id=adpkHQ9SCq0C |year=2002|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-52613-5|pages=234–236}}</ref> তদুপৰি আছে বহুতো অভিজাত বাসগৃহ, হাতী বন্ধা ঘৰ, ৰাণীৰ আভিজাত স্নানাগাৰ, লটাচ মহল আদি। এই স্মাৰকসমূহ [[ৰাষ্ট্ৰসংঘ শিক্ষা, বিজ্ঞান আৰু সংস্কৃতি সংস্থা|ইউনেস্কো]] বিশ্ব ঐতিহ্য তালিকা (i), (iii) আৰু (iv) অনুযায়ী সাংস্কৃতিক ঐতিহ্যৰ মৰ্যাদাপ্ৰাপ্ত<ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/241|title=Group of Monuments at Hampi|accessdate=2010-11-06|publisher=World Heritage: Unesco.org}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/archive/advisory_body_evaluation/241.pdf|format=pdf|title= Group of Monuments at Hampi|accessdate=2010-11-06|publisher=Unesco}}</ref>। ১৩৩৬ চনৰ পৰা (বিজয়নগৰ হিচাপে) হাম্পি বিজয়নগৰ সাম্ৰাজ্যৰ ৰাজধানী আছিল আৰু ১৫৬৫ চনলৈকে ইয়াক পৰিত্যক্ত কৰা হৈছিল।<ref name="Verghese2002p1" /> ই আছিল এখন দুৰ্গম নগৰ। [[পাৰ্চী]] আৰু [[ইউৰোপ|ইউৰোপীয়]] ভ্ৰমণকাৰীসকলে বিশেষকৈ পৰ্তুগীজসকলে এৰি থৈ যোৱা বুৰঞ্জীত উল্লেখ আছে যে হাম্পি আছিল টুংগাভদ্ৰা নদীৰ ওচৰৰ এখন সমৃদ্ধিশালী, ধনী আৰু ভৱিষ্যৎ প্ৰজন্মী চহৰ, য'ত অসংখ্য মন্দিৰ, খেতিপথাৰ আৰু বাণিজ্যিক বজাৰ আছিল। ১৫০০ চনৰ ভিতৰত হাম্পি-বিজয়নগৰ [[বেইজিং|বেইজিঙ]]ৰ পিছত বিশ্বৰ দ্বিতীয় বৃহত্তম চহৰ আছিল বুলি অনুমান কৰা হৈছে আৰু সম্ভৱতঃ সেই সময়ত ভাৰতৰ আটাইতকৈ ধনী চহৰ আছিল, পাৰস্য আৰু [[পৰ্তুগাল]]ৰ ব্যৱসায়ীক আকৰ্ষণ কৰিছিল।<ref name="Howard2011p77">{{cite book|author=Michael C. Howard|title=Transnationalism and Society: An Introduction|url=https://books.google.com/books?id=Qy4YtuIHsQcC&pg=PA77| year=2011|publisher =McFarland|isbn= 978-0-7864-8625-0| pages=77–78}}</ref><ref name="Gier2014p11">{{cite book|author=Nicholas F. Gier|title=The Origins of Religious Violence: An Asian Perspective|url=https://books.google.com/books?id=0LBhBAAAQBAJ&pg=PA11|year=2014|publisher=Lexington|isbn=978-0-7391-9223-8|pages=11–14}}, Quote: "In its peak of glory, ca. 1500, with a population of about 500,000 and sixty square miles in area, Vijayanagara was the second largest city in the world behind Beijing."</ref> বিজয়নগৰ সাম্ৰাজ্য মুছলমান চুলতানৰ মিত্ৰজোঁটৰ দ্বাৰা পৰাজিত হয়; ১৫৬৫ চনত মুছলমান বাহিনীয়ে ইয়াৰ ৰাজধানী জয়, লুটপাত আৰু ধ্বংস কৰে।<ref name="Verghese2002p1">{{harvnb|Anila Verghese|2002|pp=1–18}}</ref><ref name="Fritz2015p11" /><ref name="Lycett 2013 433–470">{{cite journal | last1=Lycett | first1=Mark T. | last2=Morrison | first2=Kathleen D. | title=The Fall of Vijayanagara Reconsidered: Political Destruction and Historical Construction in South Indian History 1 | journal=Journal of the Economic and Social History of the Orient | volume=56 | issue=3 | year=2013 | doi=10.1163/15685209-12341314 | pages=433–470}}</ref> [[কৰ্ণাটক]]ত অৱস্থিত, ১৩ কিলোমিটাৰ (৮.১ মাইল) দূৰত্বত হোছাপেটে চহৰৰ সৈতে সমসাময়িক চহৰ হাম্পিৰ ওচৰত অৱস্থিত হাম্পিৰ ধ্বংসাৱশেষ ৪,১০০ হেক্টৰ (১৬ বৰ্গমাইল)ত বিস্তৃত আৰু ইয়াক [[ইউনেস্কো]]ৱে দক্ষিণ ভাৰতৰ শেষৰটো মহান হিন্দু ৰাজ্যৰ ১৬০০ৰো অধিক জীয়াই থকা অৱশিষ্টৰ "কঠোৰ, ভৱিষ্যৎ স্থান" বুলি অভিহিত কৰিছে য'ত "দুৰ্গ, নদীৰ পাৰৰ বৈশিষ্ট্য, ৰাজকীয় আৰু পবিত্ৰ কমপ্লেক্স, মন্দিৰ, মন্দিৰ, স্তম্ভযুক্ত হল, মণ্ডপা, স্মৃতিসৌধ, জল গঠন আৰু অন্যান্য" অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="unescosum">[https://whc.unesco.org/en/list/241 Group of Monuments at Hampi], UNESCO</ref> ==ব্যুৎপত্তি== লোকভাষাত হাম্পিক পাম্পা-ক্ষেত্ৰ, কৃষকৃন্দ ক্ষেত্ৰা নতুবা ভাষ্কৰা ক্ষেত্ৰ বুলি জনা যায়, ভাষ্কৰ নামটো পাম্পাৰ পৰা উৎপত্তি হৈছে, যিটো তুঙ্গভদ্ৰা নদী প্ৰাচীন নাম। হাম্পি নামটো হাম্পেৰ পৰা উৎপত্তি হোৱা।<ref name="unescosum" /> ==ভোগৌলিক বিৱৰণ== [[File:Hampi Vijayanagara in early 16th century, South India.jpg|thumb|ষোড়শ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে বিজয়নগৰত হাম্পি। পবিত্ৰ মূলত আছিল প্ৰধান হিন্দু মন্দিৰ আৰু ইয়াৰ লগত জড়িত বজাৰসমূহ; নগৰীয়া মূল অংশত ৰাজকীয় কেন্দ্ৰ অন্তৰ্ভুক্ত আছিল; উপনগৰীয়া উপগ্ৰহসমূহ বৰ্তমানৰ গংগাৱতীৰ পৰা হোস্পেটলৈকে বিস্তৃত হৈছিল।<ref>{{cite book|first=Anila |last=Verghese|title=Archaeology, Art and Religion: New Perspectives on Vijayanagara|url=https://books.google.com/books?id=GZzpAAAAMAAJ |year=2000|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-564890-4|pages=vi–viii}}</ref><ref name=morrison423>KD Morrison and CM Sinopoli (2006), ''Vijayanagara: Archaeological Explorations'', J. Fritz et al (eds.), VPR Monograph, Manohar, pages 423–434</ref>]] হাম্পি তুঙ্গভদ্ৰা নদীৰ পাৰত অৱস্থিত। [[বাংগালোৰ]]ৰ পৰা দূৰত্ব ৩৪৩ কিঃমিঃ আৰু বেলাৰীৰ পৰা ৭৪ কিঃমিঃ। ন্যূনতম দূৰত্বত থকা ৰেল ষ্টেচনটো হৈছে মণ্ট্ৰালয়ম, যিটো তুঙ্গভদ্ৰা নদীৰ পাৰত অৱস্থিত। [[অন্ধ্ৰপ্ৰদেশ]]ৰ সৈতে ৰাজ্যিক সীমান্তৰ সমীপত মধ্য [[কৰ্ণাটক]]ৰ পূব অংশত তুংগাভদ্ৰা নদীৰ পাৰত হাম্পি অৱস্থিত। বাদামি আৰু আইহোলে প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থানৰ পৰা ১৪০ কিলোমিটাৰ (৮৭ মাইল) দক্ষিণ-পূবে অৱস্থিত।{{sfn|Fritz|Michell|2016|pp=154–155}}{{sfn|Anila Verghese|2002|pp=85–87}} হাম্পি—পৰম্পৰাগতভাৱে পাম্পক্ষেত্ৰ, কিষ্কিন্দ-ক্ষেত্ৰ বা ভাস্কৰ-ক্ষেত্ৰ নামেৰে জনাজাত—হিন্দু ধৰ্মতত্ত্বত পাৰ্বতী দেৱীৰ আন এটা নাম পাম্পাৰ পৰা উদ্ভৱ হৈছে। পৌৰাণিক কাহিনী অনুসৰি কুমাৰী পাৰ্বতীয়ে (যি শিৱৰ পূৰ্বৰ পত্নী সতীৰ পুনৰ্জন্ম) অকলশৰীয়া তপস্বী [[শিৱ]]ক বিয়া কৰাবলৈ সংকল্প লয়।{{sfn|James Lochtefeld|2002|pp=503–505}}{{sfn|David Kinsley|1988|pp=46–52, 42–44}} মাক-দেউতাকে তাইৰ ইচ্ছাৰ কথা গম পাই [[পাৰ্বতী]]ক নিৰুৎসাহিত কৰে, কিন্তু তেওঁ নিজৰ ইচ্ছাত অটল থাকে। শিৱ যোগ ধ্যানত হেৰাই গৈছে, জগতৰ প্ৰতি অৱহেলিত; পাৰ্বতীয়ে তেওঁক জাগ্ৰত কৰিবলৈ আৰু তেওঁৰ মনোযোগ আকৰ্ষণ কৰিবলৈ দেৱতাসকলৰ ওচৰত সহায়ৰ বাবে আবেদন জনায়। [[ইন্দ্ৰ]]ই কামদেৱক — কামনা, কামুক প্ৰেম, আকৰ্ষণ আৰু মৰমৰ হিন্দু দেৱতাক — শিৱক ধ্যান-ধাৰণাৰ পৰা জাগ্ৰত কৰিবলৈ পঠিয়াই দিয়ে। কামে শিৱৰ ওচৰত উপস্থিত হৈ কামনাৰ কাঁড় মাৰিলে।{{sfn|James Lochtefeld|2002|pp=503–505}}{{sfn|David Kinsley|1988|pp=46–52, 42–44}} শিৱই কপালত তৃতীয় চকুটো মেলি কামক জ্বলাই ছাই কৰি পেলায়। পাৰ্বতীয়ে শিৱক জয় কৰাৰ আশা বা সংকল্প লৈ; পাৰ্বতীয়ে [[শিৱ]]ৰ দৰে জীৱন যাপন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে আৰু একেবোৰ কামতে লিপ্ত হয় – তপস্যা, যোগাসন আৰু তপস্যা – তেওঁক উত্তেজিত কৰে আৰু তেওঁৰ আগ্ৰহ আকৰ্ষণ কৰে। শিৱই পাৰ্বতীক ছদ্মবেশত লগ পায় আৰু শিৱৰ দুৰ্বলতা আৰু ব্যক্তিত্বৰ সমস্যাৰ কথা কৈ পাৰ্বতীক নিৰুৎসাহিত কৰিবলৈ চেষ্টা কৰে।{{sfn|James Lochtefeld|2002|pp=503–505}}{{sfn|David Kinsley|1988|pp=46–52, 42–44}} পাৰ্বতীয়ে শুনিবলৈ অস্বীকাৰ কৰি নিজৰ সংকল্পত অটল থাকে। শিৱই অৱশেষত তাইক গ্ৰহণ কৰে আৰু তেওঁলোকৰ বিয়া হয়।{{sfn|James Lochtefeld|2002|pp=503–505}}{{sfn|David Kinsley|1988|pp=46–52, 42–44}} পিছত শিৱ আৰু পাৰ্বতীৰ বিবাহৰ পিছত কামক পুনৰ জীৱন্ত কৰি তোলা হয়। স্থল পুৰাণৰ মতে পাৰ্বতীয়ে (পাম্পা) তপস্বী শিৱক জয়ী কৰি গৃহস্থ জীৱনলৈ ঘূৰাই আনিবলৈ হেমাকুটা পাহাৰত তপস্বী, যোগিনী জীৱনশৈলী অনুসৰণ কৰিছিল, যিটো বৰ্তমান হাম্পিৰ অংশ।{{sfn|Fritz|Michell|2016|pp=14–15}} শিৱক পম্পাপতি (অৰ্থাৎ "পাম্পাৰ স্বামী") বুলিও কোৱা হয়।{{sfn|Fritz|Michell|2016|pp=14–15}} হেমাকুটা পাহাৰৰ ওচৰৰ নদীখনক পাম্পা নদী বুলি জনা যায়।<ref name="Verghese2002p6">{{harvnb|Anila Verghese|2002|pp=6–7, 40, 92}}</ref> সংস্কৃত ভাষাৰ পাম্পা শব্দটো কানাড়া শব্দ হাম্পালৈ ৰূপান্তৰিত হয় আৰু পাৰ্বতীয়ে শিৱক খেদি যোৱা ঠাইখন হাম্পে বা হাম্পি নামেৰে জনাজাত হয়।{{sfn|Fritz|Michell|2016|pp=14–15}}<ref name="Verghese2002p6"/><ref name=ASI>{{cite book|author=D. Devakunjari|title=World Heritage Series: Hampi|publisher=Eicher Goodearth Ltd., New Delhi – for [[Archaeological Survey of India]]|isbn=978-81-87780-42-7|page=8|year=2007}}</ref> এই স্থান আছিল প্ৰাৰম্ভিক মধ্যযুগৰ তীৰ্থযাত্ৰা কেন্দ্ৰ যিটো পাম্পক্ষেত্ৰ নামেৰে জনাজাত। ইয়াৰ খ্যাতি হিন্দু মহাকাব্য [[ৰামায়ণ]]ৰ কিষ্কিন্ধা অধ্যায়ৰ পৰাই হৈছিল, য'ত [[ৰাম]] আৰু [[লক্ষ্মণ|লক্ষ্মণে]] অপহৃত [[সীতা]]ৰ সন্ধানত [[হনুমান]], [[সুগ্ৰীৱ]] আৰু বান্দৰ সৈন্যৰ সৈতে সাক্ষাৎ কৰে। মহাকাব্যখনত বৰ্ণনা কৰা ঠাইখনৰ লগত হাম্পি অঞ্চলৰ বহু সাদৃশ্য আছে। আঞ্চলিক পৰম্পৰা অনুসৰি ৰামায়ণত বৰ্ণনা কৰা এই ঠাইখনেই তীৰ্থযাত্ৰীক আকৰ্ষণ কৰে।<ref name="KaminskyLong2016p75">{{cite book|author1=Arnold P. Kaminsky|author2=Roger D. Long|title=Nationalism and Imperialism in South and Southeast Asia |url=https://books.google.com/books?id=aGIPDQAAQBAJ&pg=PT75|year=2016|publisher=Taylor & Francis|isbn=978-1-351-99742-3|pages=75–76}}</ref> ১৮০০ চনৰ ভিতৰত কৰ্ণেল কলিন মেকেঞ্জী নামৰ এজন অভিযন্তাই ইয়াক পোহৰলৈ আনিছিল। ==আন্তঃ গাঁথনি== ===ধৰ্মীয় মঠ-মন্দিৰ=== <gallery widths="200" heights="200"> File:Le temple de Virupaksha (Hampi, Inde) (14255857272).jpg|Virupaksha temple at Hampi File:Nandi statue at the Sree Virupaksha temple, Hampi, India.jpg|Monolithic [[Nandi (Hinduism)|Nandi]] statue at the eastern end of Virupaksha Bazaar, Hampi. File:IMG 2765 Inside View of Virupaksha Temple.jpg|Inner courtyard and pillared halls (''[[mandapa]]s'') of the Virupaksha Temple complex, Hampi. File:Hampi, India, Community hall (sabha mandapa) of Vijaya Vitthala Temple.jpg|Ruins of Vijaya Vittala Temple File:Complex of Virupaksha Temple, Hampi (01).jpg|Gopuram of Virupaksha Temple File:Hampi - Uddana Veerabhadra Temple - Hanuman - 2.jpg|Relief of [[Hanuman]] in the court of the Uddana Veerabhadra Temple. The colour blots on the relief are made by priests or devotees with [[sindoor]]. File:2 Frescoe at Virupaksha temple, Hampi, Karnataka,.jpg|Fresco in the temple interior. Virupaksha temple File:1 Frescoe at Virupaksha temple, Hampi, Karnataka,.jpg|Fresco in the temple interior, Virupaksha temple. File:Relief sculpture at temple interior, Virupaksha temple.jpg|Sculpture in the temple interior, Virupaksha temple </gallery> ===অসামৰিক গাঁথনি=== ===সামৰিক গাঁথনি=== ===হাম্পিৰ দাঁতিকাষৰীয়া উল্লেখযোগ্য ঠাই=== ==সৌৰ্ন্দয্য== {{Wide image|Hampi7-gimped-small.jpeg|1024px|<center>হাম্পিৰ সৌৰ্ন্দয্য, ৩৬০° পেনোৰমা দৃশ্য মাতাঙ্গা পাহাৰৰ পৰা</center>}} ==চিত্ৰভঁৰাল== <gallery> Image:Hampi aug09 56.jpg|ফাৰ্মৰ দৃশ্য অঞ্জনায়াদি পাহাৰৰ পৰা Image:Hampi aug09 243.jpg|কৃত্ৰিম পুখুৰী Image:Ya Temple.jpg|ষ্ট্ৰে মন্দিৰ File:WatchTower.JPG|ঘড়ী টাৱাৰ File:Narasimha Vigrah.JPG|নৰশিমহঃ বিগ্ৰহ File:Thunga.jpg|তুঙ্গভদ্ৰা নদী </gallery> ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{commons category|Group of monuments at Hampi|হাম্পিৰ স্মাৰকসমূহ}} * [http://hampi.in www.hampi.in] * [http://expertbulletin.com/hampi/ expertbulletin] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151207025657/http://expertbulletin.com/hampi/ |date=2015-12-07 }} * [http://www.kaladarshana.com/sites/hampi Vijayanagara Architecture at Hampi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151020005925/http://www.kaladarshana.com/sites/hampi/ |date=2015-10-20 }} * [http://whc.unesco.org/sites/241 Hampi on UNESCO World Heritage Site] * [http://globalheritagefund.org/what_we_do/overview/current_projects/hampi_india/ Hampi preservation project summary] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160307114514/http://globalheritagefund.org/what_we_do/overview/current_projects/hampi_india |date=2016-03-07 }} at Global Heritage Fund * [http://ghn.globalheritagefund.org/?id=6 Explore Hampi with Google Earth] on [[Global Heritage Network]] * [http://www.karnataka.com/tourism/hampi/ Karnataka.com - Hampi] * [http://www.hampionline.com/ A Guide to History and Tourism at Hampi] * [http://www.theindia.info/films/hampi_queens_bath.htm Computer generated simulation of queens bath of Hampi] * [http://www.world-heritage-tour.org/asia/south-asia/india/hampi/map.html 3D virtual views for Hampi siate from UNESCO] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224234450/http://www.world-heritage-tour.org/asia/south-asia/india/hampi/map.html |date=2012-02-24 }} {{India stub}} {{ভাৰতৰ বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰসমূহৰ তালিকা}} [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ পৰ্যটনস্থলী]] 02ny7pyc5672wwlygkq946rgj6g5750 627459 627458 2026-08-15T09:12:06Z নৰুনা বৰুৱা 44897 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 627459 wikitext text/x-wiki {{Infobox World Heritage Site |WHS = Group of Monuments at Hampi |Image = [[Image:Hampi virupaksha temple.jpg|250px]] |imagecaption= হাম্পি |State Party = [[ভাৰত]] |Type = সাংস্কৃতিক |Criteria = (i)(iii)(iv) |ID = 241 |Region = [[List of World Heritage Sites in Asia and Australasia|এছিয়া-পেছিফিক]] |Year = ১৯৮৬ |Danger = ১৯৯৯&ndash;২০০৬ |Session = ১০তম |Link = http://whc.unesco.org/en/list/241 }} '''হাম্পি''' ({{lang-en|Hampi}}; {{lang-kn|ಹಂಪೆ}}) ভাৰতৰ [[কৰ্ণাটক]]ৰ উত্তৰপাৰত অৱস্থিত এখন গাঁও। হাম্পিত অৱস্থিত ভগ্নাৱশেষসমূহৰ বাবে ঠাইখন বিখ্যাত। হাম্পি স্মাৰকসমূহ হ'ল উত্তৰ কৰ্ণাটকৰ মনোৰম বিলাসবহুল হাম্পি নগৰৰ স্মাৰকসমষ্টি। হাম্পিত বিজয়নগৰ সাম্ৰাজ্যৰ অধুনালুপ্ত ৰাজধানী বিজয়নগৰৰ ধ্বংসাৱশেষ অৱস্থিত। এই নগৰৰ চাৰিওফালে দ্ৰাবিড় স্থাপত্য মন্দিৰ আৰু প্ৰাসাদৰ ধ্বংসাৱশেষে আৱৰি আছে। হাম্পি বিজয়নগৰ সাম্ৰাজ্যৰ পূৰ্বৰ; হিন্দু ধৰ্মৰ ৰামায়ণ আৰু পুৰাণত ইয়াক পম্পা দেৱী তীৰ্থ ক্ষেত্ৰ বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="Verghese2002p1" /><ref>{{cite book|author1=John M. Fritz|author2=George Michell|author3=Clare Arni|title=New Light on Hampi: Recent Research at Vijayanagara|url=https://books.google.com/books?id=Trx8UH1UbG4C|year=2001|publisher=Marg Publications|isbn=978-81-85026-53-4|pages=1–7}}</ref> চতুৰ্দশ আৰু ষোড়শ শতাব্দীৰ মধ্যৱৰ্তী কালত যিসকল পৰ্যটক ভাৰতলৈ আহিছিল সেইসকলে এই মন্দিৰসমূহৰ ভূয়সী প্ৰশংসা কৰি গৈছে। হাম্পিত বহুতো গুৰুত্বপূৰ্ণ হিন্দু ধৰ্মীয় মন্দিৰ আছে। ইয়াত বিৰুপাক্ষ মন্দিৰ, আদি শংকৰৰ সৈতে জড়িত সক্ৰিয় মঠ আৰু পুৰণি চহৰখনৰ অন্তৰ্গত বিভিন্ন কীৰ্তিচিহ্ন আছে।<ref name="Fritz2015p11">{{harvnb|Fritz | Michell| 2016|pp=11–23, backpage}}</ref><ref>{{cite book|author=Joan-Pau Rubiés|title=Travel and Ethnology in the Renaissance: South India Through European Eyes, 1250–1625|url=https://books.google.com/books?id=adpkHQ9SCq0C |year=2002|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-52613-5|pages=234–236}}</ref> তদুপৰি আছে বহুতো অভিজাত বাসগৃহ, হাতী বন্ধা ঘৰ, ৰাণীৰ আভিজাত স্নানাগাৰ, লটাচ মহল আদি। এই স্মাৰকসমূহ [[ৰাষ্ট্ৰসংঘ শিক্ষা, বিজ্ঞান আৰু সংস্কৃতি সংস্থা|ইউনেস্কো]] বিশ্ব ঐতিহ্য তালিকা (i), (iii) আৰু (iv) অনুযায়ী সাংস্কৃতিক ঐতিহ্যৰ মৰ্যাদাপ্ৰাপ্ত<ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/241|title=Group of Monuments at Hampi|accessdate=2010-11-06|publisher=World Heritage: Unesco.org}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/archive/advisory_body_evaluation/241.pdf|format=pdf|title= Group of Monuments at Hampi|accessdate=2010-11-06|publisher=Unesco}}</ref>। ১৩৩৬ চনৰ পৰা (বিজয়নগৰ হিচাপে) হাম্পি বিজয়নগৰ সাম্ৰাজ্যৰ ৰাজধানী আছিল আৰু ১৫৬৫ চনলৈকে ইয়াক পৰিত্যক্ত কৰা হৈছিল।<ref name="Verghese2002p1" /> ই আছিল এখন দুৰ্গম নগৰ। [[পাৰ্চী]] আৰু [[ইউৰোপ|ইউৰোপীয়]] ভ্ৰমণকাৰীসকলে বিশেষকৈ পৰ্তুগীজসকলে এৰি থৈ যোৱা বুৰঞ্জীত উল্লেখ আছে যে হাম্পি আছিল টুংগাভদ্ৰা নদীৰ ওচৰৰ এখন সমৃদ্ধিশালী, ধনী আৰু ভৱিষ্যৎ প্ৰজন্মী চহৰ, য'ত অসংখ্য মন্দিৰ, খেতিপথাৰ আৰু বাণিজ্যিক বজাৰ আছিল। ১৫০০ চনৰ ভিতৰত হাম্পি-বিজয়নগৰ [[বেইজিং|বেইজিঙ]]ৰ পিছত বিশ্বৰ দ্বিতীয় বৃহত্তম চহৰ আছিল বুলি অনুমান কৰা হৈছে আৰু সম্ভৱতঃ সেই সময়ত ভাৰতৰ আটাইতকৈ ধনী চহৰ আছিল, পাৰস্য আৰু [[পৰ্তুগাল]]ৰ ব্যৱসায়ীক আকৰ্ষণ কৰিছিল।<ref name="Howard2011p77">{{cite book|author=Michael C. Howard|title=Transnationalism and Society: An Introduction|url=https://books.google.com/books?id=Qy4YtuIHsQcC&pg=PA77| year=2011|publisher =McFarland|isbn= 978-0-7864-8625-0| pages=77–78}}</ref><ref name="Gier2014p11">{{cite book|author=Nicholas F. Gier|title=The Origins of Religious Violence: An Asian Perspective|url=https://books.google.com/books?id=0LBhBAAAQBAJ&pg=PA11|year=2014|publisher=Lexington|isbn=978-0-7391-9223-8|pages=11–14}}, Quote: "In its peak of glory, ca. 1500, with a population of about 500,000 and sixty square miles in area, Vijayanagara was the second largest city in the world behind Beijing."</ref> বিজয়নগৰ সাম্ৰাজ্য মুছলমান চুলতানৰ মিত্ৰজোঁটৰ দ্বাৰা পৰাজিত হয়; ১৫৬৫ চনত মুছলমান বাহিনীয়ে ইয়াৰ ৰাজধানী জয়, লুটপাত আৰু ধ্বংস কৰে।<ref name="Verghese2002p1">{{harvnb|Anila Verghese|2002|pp=1–18}}</ref><ref name="Fritz2015p11" /><ref name="Lycett 2013 433–470">{{cite journal | last1=Lycett | first1=Mark T. | last2=Morrison | first2=Kathleen D. | title=The Fall of Vijayanagara Reconsidered: Political Destruction and Historical Construction in South Indian History 1 | journal=Journal of the Economic and Social History of the Orient | volume=56 | issue=3 | year=2013 | doi=10.1163/15685209-12341314 | pages=433–470}}</ref> [[কৰ্ণাটক]]ত অৱস্থিত, ১৩ কিলোমিটাৰ (৮.১ মাইল) দূৰত্বত হোছাপেটে চহৰৰ সৈতে সমসাময়িক চহৰ হাম্পিৰ ওচৰত অৱস্থিত হাম্পিৰ ধ্বংসাৱশেষ ৪,১০০ হেক্টৰ (১৬ বৰ্গমাইল)ত বিস্তৃত আৰু ইয়াক [[ইউনেস্কো]]ৱে দক্ষিণ ভাৰতৰ শেষৰটো মহান হিন্দু ৰাজ্যৰ ১৬০০ৰো অধিক জীয়াই থকা অৱশিষ্টৰ "কঠোৰ, ভৱিষ্যৎ স্থান" বুলি অভিহিত কৰিছে য'ত "দুৰ্গ, নদীৰ পাৰৰ বৈশিষ্ট্য, ৰাজকীয় আৰু পবিত্ৰ কমপ্লেক্স, মন্দিৰ, মন্দিৰ, স্তম্ভযুক্ত হল, মণ্ডপা, স্মৃতিসৌধ, জল গঠন আৰু অন্যান্য" অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="unescosum">[https://whc.unesco.org/en/list/241 Group of Monuments at Hampi], UNESCO</ref> ==ব্যুৎপত্তি== লোকভাষাত হাম্পিক পাম্পা-ক্ষেত্ৰ, কৃষকৃন্দ ক্ষেত্ৰা নতুবা ভাষ্কৰা ক্ষেত্ৰ বুলি জনা যায়, ভাষ্কৰ নামটো পাম্পাৰ পৰা উৎপত্তি হৈছে, যিটো তুঙ্গভদ্ৰা নদী প্ৰাচীন নাম। হাম্পি নামটো হাম্পেৰ পৰা উৎপত্তি হোৱা।<ref name="unescosum" /> ==ভোগৌলিক বিৱৰণ== [[File:Hampi Vijayanagara in early 16th century, South India.jpg|thumb|ষোড়শ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে বিজয়নগৰত হাম্পি। পবিত্ৰ মূলত আছিল প্ৰধান হিন্দু মন্দিৰ আৰু ইয়াৰ লগত জড়িত বজাৰসমূহ; নগৰীয়া মূল অংশত ৰাজকীয় কেন্দ্ৰ অন্তৰ্ভুক্ত আছিল; উপনগৰীয়া উপগ্ৰহসমূহ বৰ্তমানৰ গংগাৱতীৰ পৰা হোস্পেটলৈকে বিস্তৃত হৈছিল।<ref>{{cite book|first=Anila |last=Verghese|title=Archaeology, Art and Religion: New Perspectives on Vijayanagara|url=https://books.google.com/books?id=GZzpAAAAMAAJ |year=2000|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-564890-4|pages=vi–viii}}</ref><ref name=morrison423>KD Morrison and CM Sinopoli (2006), ''Vijayanagara: Archaeological Explorations'', J. Fritz et al (eds.), VPR Monograph, Manohar, pages 423–434</ref>]] হাম্পি তুঙ্গভদ্ৰা নদীৰ পাৰত অৱস্থিত। [[বাংগালোৰ]]ৰ পৰা দূৰত্ব ৩৪৩ কিঃমিঃ আৰু বেলাৰীৰ পৰা ৭৪ কিঃমিঃ। ন্যূনতম দূৰত্বত থকা ৰেল ষ্টেচনটো হৈছে মণ্ট্ৰালয়ম, যিটো তুঙ্গভদ্ৰা নদীৰ পাৰত অৱস্থিত। [[অন্ধ্ৰপ্ৰদেশ]]ৰ সৈতে ৰাজ্যিক সীমান্তৰ সমীপত মধ্য [[কৰ্ণাটক]]ৰ পূব অংশত তুংগাভদ্ৰা নদীৰ পাৰত হাম্পি অৱস্থিত। বাদামি আৰু আইহোলে প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থানৰ পৰা ১৪০ কিলোমিটাৰ (৮৭ মাইল) দক্ষিণ-পূবে অৱস্থিত।{{sfn|Fritz|Michell|2016|pp=154–155}}{{sfn|Anila Verghese|2002|pp=85–87}} হাম্পি—পৰম্পৰাগতভাৱে পাম্পক্ষেত্ৰ, কিষ্কিন্দ-ক্ষেত্ৰ বা ভাস্কৰ-ক্ষেত্ৰ নামেৰে জনাজাত—হিন্দু ধৰ্মতত্ত্বত পাৰ্বতী দেৱীৰ আন এটা নাম পাম্পাৰ পৰা উদ্ভৱ হৈছে। পৌৰাণিক কাহিনী অনুসৰি কুমাৰী পাৰ্বতীয়ে (যি শিৱৰ পূৰ্বৰ পত্নী সতীৰ পুনৰ্জন্ম) অকলশৰীয়া তপস্বী [[শিৱ]]ক বিয়া কৰাবলৈ সংকল্প লয়।{{sfn|James Lochtefeld|2002|pp=503–505}}{{sfn|David Kinsley|1988|pp=46–52, 42–44}} মাক-দেউতাকে তাইৰ ইচ্ছাৰ কথা গম পাই [[পাৰ্বতী]]ক নিৰুৎসাহিত কৰে, কিন্তু তেওঁ নিজৰ ইচ্ছাত অটল থাকে। শিৱ যোগ ধ্যানত হেৰাই গৈছে, জগতৰ প্ৰতি অৱহেলিত; পাৰ্বতীয়ে তেওঁক জাগ্ৰত কৰিবলৈ আৰু তেওঁৰ মনোযোগ আকৰ্ষণ কৰিবলৈ দেৱতাসকলৰ ওচৰত সহায়ৰ বাবে আবেদন জনায়। [[ইন্দ্ৰ]]ই কামদেৱক — কামনা, কামুক প্ৰেম, আকৰ্ষণ আৰু মৰমৰ হিন্দু দেৱতাক — শিৱক ধ্যান-ধাৰণাৰ পৰা জাগ্ৰত কৰিবলৈ পঠিয়াই দিয়ে। কামে শিৱৰ ওচৰত উপস্থিত হৈ কামনাৰ কাঁড় মাৰিলে।{{sfn|James Lochtefeld|2002|pp=503–505}}{{sfn|David Kinsley|1988|pp=46–52, 42–44}} শিৱই কপালত তৃতীয় চকুটো মেলি কামক জ্বলাই ছাই কৰি পেলায়। পাৰ্বতীয়ে শিৱক জয় কৰাৰ আশা বা সংকল্প লৈ; পাৰ্বতীয়ে [[শিৱ]]ৰ দৰে জীৱন যাপন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে আৰু একেবোৰ কামতে লিপ্ত হয় – তপস্যা, যোগাসন আৰু তপস্যা – তেওঁক উত্তেজিত কৰে আৰু তেওঁৰ আগ্ৰহ আকৰ্ষণ কৰে। শিৱই পাৰ্বতীক ছদ্মবেশত লগ পায় আৰু শিৱৰ দুৰ্বলতা আৰু ব্যক্তিত্বৰ সমস্যাৰ কথা কৈ পাৰ্বতীক নিৰুৎসাহিত কৰিবলৈ চেষ্টা কৰে।{{sfn|James Lochtefeld|2002|pp=503–505}}{{sfn|David Kinsley|1988|pp=46–52, 42–44}} পাৰ্বতীয়ে শুনিবলৈ অস্বীকাৰ কৰি নিজৰ সংকল্পত অটল থাকে। শিৱই অৱশেষত তাইক গ্ৰহণ কৰে আৰু তেওঁলোকৰ বিয়া হয়।{{sfn|James Lochtefeld|2002|pp=503–505}}{{sfn|David Kinsley|1988|pp=46–52, 42–44}} পিছত শিৱ আৰু পাৰ্বতীৰ বিবাহৰ পিছত কামক পুনৰ জীৱন্ত কৰি তোলা হয়। স্থল পুৰাণৰ মতে পাৰ্বতীয়ে (পাম্পা) তপস্বী শিৱক জয়ী কৰি গৃহস্থ জীৱনলৈ ঘূৰাই আনিবলৈ হেমাকুটা পাহাৰত তপস্বী, যোগিনী জীৱনশৈলী অনুসৰণ কৰিছিল, যিটো বৰ্তমান হাম্পিৰ অংশ।{{sfn|Fritz|Michell|2016|pp=14–15}} শিৱক পম্পাপতি (অৰ্থাৎ "পাম্পাৰ স্বামী") বুলিও কোৱা হয়।{{sfn|Fritz|Michell|2016|pp=14–15}} হেমাকুটা পাহাৰৰ ওচৰৰ নদীখনক পাম্পা নদী বুলি জনা যায়।<ref name="Verghese2002p6">{{harvnb|Anila Verghese|2002|pp=6–7, 40, 92}}</ref> সংস্কৃত ভাষাৰ পাম্পা শব্দটো কানাড়া শব্দ হাম্পালৈ ৰূপান্তৰিত হয় আৰু পাৰ্বতীয়ে শিৱক খেদি যোৱা ঠাইখন হাম্পে বা হাম্পি নামেৰে জনাজাত হয়।{{sfn|Fritz|Michell|2016|pp=14–15}}<ref name="Verghese2002p6"/><ref name=ASI>{{cite book|author=D. Devakunjari|title=World Heritage Series: Hampi|publisher=Eicher Goodearth Ltd., New Delhi – for [[Archaeological Survey of India]]|isbn=978-81-87780-42-7|page=8|year=2007}}</ref> এই স্থান আছিল প্ৰাৰম্ভিক মধ্যযুগৰ তীৰ্থযাত্ৰা কেন্দ্ৰ যিটো পাম্পক্ষেত্ৰ নামেৰে জনাজাত। ইয়াৰ খ্যাতি হিন্দু মহাকাব্য [[ৰামায়ণ]]ৰ কিষ্কিন্ধা অধ্যায়ৰ পৰাই হৈছিল, য'ত [[ৰাম]] আৰু [[লক্ষ্মণ|লক্ষ্মণে]] অপহৃত [[সীতা]]ৰ সন্ধানত [[হনুমান]], [[সুগ্ৰীৱ]] আৰু বান্দৰ সৈন্যৰ সৈতে সাক্ষাৎ কৰে। মহাকাব্যখনত বৰ্ণনা কৰা ঠাইখনৰ লগত হাম্পি অঞ্চলৰ বহু সাদৃশ্য আছে। আঞ্চলিক পৰম্পৰা অনুসৰি ৰামায়ণত বৰ্ণনা কৰা এই ঠাইখনেই তীৰ্থযাত্ৰীক আকৰ্ষণ কৰে।<ref name="KaminskyLong2016p75">{{cite book|author1=Arnold P. Kaminsky|author2=Roger D. Long|title=Nationalism and Imperialism in South and Southeast Asia |url=https://books.google.com/books?id=aGIPDQAAQBAJ&pg=PT75|year=2016|publisher=Taylor & Francis|isbn=978-1-351-99742-3|pages=75–76}}</ref> ১৮০০ চনৰ ভিতৰত কৰ্ণেল কলিন মেকেঞ্জী নামৰ এজন অভিযন্তাই ইয়াক পোহৰলৈ আনিছিল। ==আন্তঃ গাঁথনি== ===ধৰ্মীয় মঠ-মন্দিৰ=== <gallery widths="200" heights="200"> File:Le temple de Virupaksha (Hampi, Inde) (14255857272).jpg|হাম্পিৰ বিৰূপাক্ষ মন্দিৰ File:Nandi statue at the Sree Virupaksha temple, Hampi, India.jpg|Monolithic [[Nandi (Hinduism)|Nandi]] statue at the eastern end of Virupaksha Bazaar, Hampi. File:IMG 2765 Inside View of Virupaksha Temple.jpg|হাম্পিৰ বিৰূপাক্ষ মন্দিৰ কমপ্লেক্সৰ ভিতৰৰ চোতাল আৰু স্তম্ভযুক্ত হল (মণ্ডপা)। File:Hampi, India, Community hall (sabha mandapa) of Vijaya Vitthala Temple.jpg|বিজয়া বিত্তলা মন্দিৰৰ ধ্বংসাৱশেষ File:Complex of Virupaksha Temple, Hampi (01).jpg|বিৰূপাক্ষ মন্দিৰৰ গোপুৰম File:Hampi - Uddana Veerabhadra Temple - Hanuman - 2.jpg|উদ্দান বীৰভদ্ৰ মন্দিৰৰ চোতালত হনুমানৰ ভাস্কৰ্য। ভাস্কৰ্যটোৰ ওপৰত থকা ৰঙা দাগসমূহ পুৰোহিত বা ভক্তসকলে সেন্দূৰ প্ৰয়োগ কৰা। File:2 Frescoe at Virupaksha temple, Hampi, Karnataka,.jpg|মন্দিৰৰ ভিতৰৰ অংশত থকা ফ্ৰেস্কো চিত্ৰ। File:1 Frescoe at Virupaksha temple, Hampi, Karnataka,.jpg|মন্দিৰৰ ভিতৰৰ অংশত ফ্ৰেস্কো, বিৰূপাক্ষ মন্দিৰ। File:Relief sculpture at temple interior, Virupaksha temple.jpg|মন্দিৰৰ ভিতৰৰ ভাস্কৰ্য্য, বিৰূপাক্ষ মন্দিৰ </gallery> ===অসামৰিক গাঁথনি=== ===সামৰিক গাঁথনি=== ===হাম্পিৰ দাঁতিকাষৰীয়া উল্লেখযোগ্য ঠাই=== ==সৌৰ্ন্দয্য== {{Wide image|Hampi7-gimped-small.jpeg|1024px|<center>হাম্পিৰ সৌৰ্ন্দয্য, ৩৬০° পেনোৰমা দৃশ্য মাতাঙ্গা পাহাৰৰ পৰা</center>}} ==চিত্ৰভঁৰাল== <gallery> Image:Hampi aug09 56.jpg|ফাৰ্মৰ দৃশ্য অঞ্জনায়াদি পাহাৰৰ পৰা Image:Hampi aug09 243.jpg|কৃত্ৰিম পুখুৰী Image:Ya Temple.jpg|ষ্ট্ৰে মন্দিৰ File:WatchTower.JPG|ঘড়ী টাৱাৰ File:Narasimha Vigrah.JPG|নৰশিমহঃ বিগ্ৰহ File:Thunga.jpg|তুঙ্গভদ্ৰা নদী </gallery> ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{commons category|Group of monuments at Hampi|হাম্পিৰ স্মাৰকসমূহ}} * [http://hampi.in www.hampi.in] * [http://expertbulletin.com/hampi/ expertbulletin] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151207025657/http://expertbulletin.com/hampi/ |date=2015-12-07 }} * [http://www.kaladarshana.com/sites/hampi Vijayanagara Architecture at Hampi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151020005925/http://www.kaladarshana.com/sites/hampi/ |date=2015-10-20 }} * [http://whc.unesco.org/sites/241 Hampi on UNESCO World Heritage Site] * [http://globalheritagefund.org/what_we_do/overview/current_projects/hampi_india/ Hampi preservation project summary] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160307114514/http://globalheritagefund.org/what_we_do/overview/current_projects/hampi_india |date=2016-03-07 }} at Global Heritage Fund * [http://ghn.globalheritagefund.org/?id=6 Explore Hampi with Google Earth] on [[Global Heritage Network]] * [http://www.karnataka.com/tourism/hampi/ Karnataka.com - Hampi] * [http://www.hampionline.com/ A Guide to History and Tourism at Hampi] * [http://www.theindia.info/films/hampi_queens_bath.htm Computer generated simulation of queens bath of Hampi] * [http://www.world-heritage-tour.org/asia/south-asia/india/hampi/map.html 3D virtual views for Hampi siate from UNESCO] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224234450/http://www.world-heritage-tour.org/asia/south-asia/india/hampi/map.html |date=2012-02-24 }} {{India stub}} {{ভাৰতৰ বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰসমূহৰ তালিকা}} [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ পৰ্যটনস্থলী]] tj1lv7wv7houaiea83fl8fy9q9noeld 627460 627459 2026-08-15T09:13:28Z নৰুনা বৰুৱা 44897 /* ধৰ্মীয় মঠ-মন্দিৰ */ 627460 wikitext text/x-wiki {{Infobox World Heritage Site |WHS = Group of Monuments at Hampi |Image = [[Image:Hampi virupaksha temple.jpg|250px]] |imagecaption= হাম্পি |State Party = [[ভাৰত]] |Type = সাংস্কৃতিক |Criteria = (i)(iii)(iv) |ID = 241 |Region = [[List of World Heritage Sites in Asia and Australasia|এছিয়া-পেছিফিক]] |Year = ১৯৮৬ |Danger = ১৯৯৯&ndash;২০০৬ |Session = ১০তম |Link = http://whc.unesco.org/en/list/241 }} '''হাম্পি''' ({{lang-en|Hampi}}; {{lang-kn|ಹಂಪೆ}}) ভাৰতৰ [[কৰ্ণাটক]]ৰ উত্তৰপাৰত অৱস্থিত এখন গাঁও। হাম্পিত অৱস্থিত ভগ্নাৱশেষসমূহৰ বাবে ঠাইখন বিখ্যাত। হাম্পি স্মাৰকসমূহ হ'ল উত্তৰ কৰ্ণাটকৰ মনোৰম বিলাসবহুল হাম্পি নগৰৰ স্মাৰকসমষ্টি। হাম্পিত বিজয়নগৰ সাম্ৰাজ্যৰ অধুনালুপ্ত ৰাজধানী বিজয়নগৰৰ ধ্বংসাৱশেষ অৱস্থিত। এই নগৰৰ চাৰিওফালে দ্ৰাবিড় স্থাপত্য মন্দিৰ আৰু প্ৰাসাদৰ ধ্বংসাৱশেষে আৱৰি আছে। হাম্পি বিজয়নগৰ সাম্ৰাজ্যৰ পূৰ্বৰ; হিন্দু ধৰ্মৰ ৰামায়ণ আৰু পুৰাণত ইয়াক পম্পা দেৱী তীৰ্থ ক্ষেত্ৰ বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="Verghese2002p1" /><ref>{{cite book|author1=John M. Fritz|author2=George Michell|author3=Clare Arni|title=New Light on Hampi: Recent Research at Vijayanagara|url=https://books.google.com/books?id=Trx8UH1UbG4C|year=2001|publisher=Marg Publications|isbn=978-81-85026-53-4|pages=1–7}}</ref> চতুৰ্দশ আৰু ষোড়শ শতাব্দীৰ মধ্যৱৰ্তী কালত যিসকল পৰ্যটক ভাৰতলৈ আহিছিল সেইসকলে এই মন্দিৰসমূহৰ ভূয়সী প্ৰশংসা কৰি গৈছে। হাম্পিত বহুতো গুৰুত্বপূৰ্ণ হিন্দু ধৰ্মীয় মন্দিৰ আছে। ইয়াত বিৰুপাক্ষ মন্দিৰ, আদি শংকৰৰ সৈতে জড়িত সক্ৰিয় মঠ আৰু পুৰণি চহৰখনৰ অন্তৰ্গত বিভিন্ন কীৰ্তিচিহ্ন আছে।<ref name="Fritz2015p11">{{harvnb|Fritz | Michell| 2016|pp=11–23, backpage}}</ref><ref>{{cite book|author=Joan-Pau Rubiés|title=Travel and Ethnology in the Renaissance: South India Through European Eyes, 1250–1625|url=https://books.google.com/books?id=adpkHQ9SCq0C |year=2002|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-52613-5|pages=234–236}}</ref> তদুপৰি আছে বহুতো অভিজাত বাসগৃহ, হাতী বন্ধা ঘৰ, ৰাণীৰ আভিজাত স্নানাগাৰ, লটাচ মহল আদি। এই স্মাৰকসমূহ [[ৰাষ্ট্ৰসংঘ শিক্ষা, বিজ্ঞান আৰু সংস্কৃতি সংস্থা|ইউনেস্কো]] বিশ্ব ঐতিহ্য তালিকা (i), (iii) আৰু (iv) অনুযায়ী সাংস্কৃতিক ঐতিহ্যৰ মৰ্যাদাপ্ৰাপ্ত<ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/241|title=Group of Monuments at Hampi|accessdate=2010-11-06|publisher=World Heritage: Unesco.org}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/archive/advisory_body_evaluation/241.pdf|format=pdf|title= Group of Monuments at Hampi|accessdate=2010-11-06|publisher=Unesco}}</ref>। ১৩৩৬ চনৰ পৰা (বিজয়নগৰ হিচাপে) হাম্পি বিজয়নগৰ সাম্ৰাজ্যৰ ৰাজধানী আছিল আৰু ১৫৬৫ চনলৈকে ইয়াক পৰিত্যক্ত কৰা হৈছিল।<ref name="Verghese2002p1" /> ই আছিল এখন দুৰ্গম নগৰ। [[পাৰ্চী]] আৰু [[ইউৰোপ|ইউৰোপীয়]] ভ্ৰমণকাৰীসকলে বিশেষকৈ পৰ্তুগীজসকলে এৰি থৈ যোৱা বুৰঞ্জীত উল্লেখ আছে যে হাম্পি আছিল টুংগাভদ্ৰা নদীৰ ওচৰৰ এখন সমৃদ্ধিশালী, ধনী আৰু ভৱিষ্যৎ প্ৰজন্মী চহৰ, য'ত অসংখ্য মন্দিৰ, খেতিপথাৰ আৰু বাণিজ্যিক বজাৰ আছিল। ১৫০০ চনৰ ভিতৰত হাম্পি-বিজয়নগৰ [[বেইজিং|বেইজিঙ]]ৰ পিছত বিশ্বৰ দ্বিতীয় বৃহত্তম চহৰ আছিল বুলি অনুমান কৰা হৈছে আৰু সম্ভৱতঃ সেই সময়ত ভাৰতৰ আটাইতকৈ ধনী চহৰ আছিল, পাৰস্য আৰু [[পৰ্তুগাল]]ৰ ব্যৱসায়ীক আকৰ্ষণ কৰিছিল।<ref name="Howard2011p77">{{cite book|author=Michael C. Howard|title=Transnationalism and Society: An Introduction|url=https://books.google.com/books?id=Qy4YtuIHsQcC&pg=PA77| year=2011|publisher =McFarland|isbn= 978-0-7864-8625-0| pages=77–78}}</ref><ref name="Gier2014p11">{{cite book|author=Nicholas F. Gier|title=The Origins of Religious Violence: An Asian Perspective|url=https://books.google.com/books?id=0LBhBAAAQBAJ&pg=PA11|year=2014|publisher=Lexington|isbn=978-0-7391-9223-8|pages=11–14}}, Quote: "In its peak of glory, ca. 1500, with a population of about 500,000 and sixty square miles in area, Vijayanagara was the second largest city in the world behind Beijing."</ref> বিজয়নগৰ সাম্ৰাজ্য মুছলমান চুলতানৰ মিত্ৰজোঁটৰ দ্বাৰা পৰাজিত হয়; ১৫৬৫ চনত মুছলমান বাহিনীয়ে ইয়াৰ ৰাজধানী জয়, লুটপাত আৰু ধ্বংস কৰে।<ref name="Verghese2002p1">{{harvnb|Anila Verghese|2002|pp=1–18}}</ref><ref name="Fritz2015p11" /><ref name="Lycett 2013 433–470">{{cite journal | last1=Lycett | first1=Mark T. | last2=Morrison | first2=Kathleen D. | title=The Fall of Vijayanagara Reconsidered: Political Destruction and Historical Construction in South Indian History 1 | journal=Journal of the Economic and Social History of the Orient | volume=56 | issue=3 | year=2013 | doi=10.1163/15685209-12341314 | pages=433–470}}</ref> [[কৰ্ণাটক]]ত অৱস্থিত, ১৩ কিলোমিটাৰ (৮.১ মাইল) দূৰত্বত হোছাপেটে চহৰৰ সৈতে সমসাময়িক চহৰ হাম্পিৰ ওচৰত অৱস্থিত হাম্পিৰ ধ্বংসাৱশেষ ৪,১০০ হেক্টৰ (১৬ বৰ্গমাইল)ত বিস্তৃত আৰু ইয়াক [[ইউনেস্কো]]ৱে দক্ষিণ ভাৰতৰ শেষৰটো মহান হিন্দু ৰাজ্যৰ ১৬০০ৰো অধিক জীয়াই থকা অৱশিষ্টৰ "কঠোৰ, ভৱিষ্যৎ স্থান" বুলি অভিহিত কৰিছে য'ত "দুৰ্গ, নদীৰ পাৰৰ বৈশিষ্ট্য, ৰাজকীয় আৰু পবিত্ৰ কমপ্লেক্স, মন্দিৰ, মন্দিৰ, স্তম্ভযুক্ত হল, মণ্ডপা, স্মৃতিসৌধ, জল গঠন আৰু অন্যান্য" অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="unescosum">[https://whc.unesco.org/en/list/241 Group of Monuments at Hampi], UNESCO</ref> ==ব্যুৎপত্তি== লোকভাষাত হাম্পিক পাম্পা-ক্ষেত্ৰ, কৃষকৃন্দ ক্ষেত্ৰা নতুবা ভাষ্কৰা ক্ষেত্ৰ বুলি জনা যায়, ভাষ্কৰ নামটো পাম্পাৰ পৰা উৎপত্তি হৈছে, যিটো তুঙ্গভদ্ৰা নদী প্ৰাচীন নাম। হাম্পি নামটো হাম্পেৰ পৰা উৎপত্তি হোৱা।<ref name="unescosum" /> ==ভোগৌলিক বিৱৰণ== [[File:Hampi Vijayanagara in early 16th century, South India.jpg|thumb|ষোড়শ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে বিজয়নগৰত হাম্পি। পবিত্ৰ মূলত আছিল প্ৰধান হিন্দু মন্দিৰ আৰু ইয়াৰ লগত জড়িত বজাৰসমূহ; নগৰীয়া মূল অংশত ৰাজকীয় কেন্দ্ৰ অন্তৰ্ভুক্ত আছিল; উপনগৰীয়া উপগ্ৰহসমূহ বৰ্তমানৰ গংগাৱতীৰ পৰা হোস্পেটলৈকে বিস্তৃত হৈছিল।<ref>{{cite book|first=Anila |last=Verghese|title=Archaeology, Art and Religion: New Perspectives on Vijayanagara|url=https://books.google.com/books?id=GZzpAAAAMAAJ |year=2000|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-564890-4|pages=vi–viii}}</ref><ref name=morrison423>KD Morrison and CM Sinopoli (2006), ''Vijayanagara: Archaeological Explorations'', J. Fritz et al (eds.), VPR Monograph, Manohar, pages 423–434</ref>]] হাম্পি তুঙ্গভদ্ৰা নদীৰ পাৰত অৱস্থিত। [[বাংগালোৰ]]ৰ পৰা দূৰত্ব ৩৪৩ কিঃমিঃ আৰু বেলাৰীৰ পৰা ৭৪ কিঃমিঃ। ন্যূনতম দূৰত্বত থকা ৰেল ষ্টেচনটো হৈছে মণ্ট্ৰালয়ম, যিটো তুঙ্গভদ্ৰা নদীৰ পাৰত অৱস্থিত। [[অন্ধ্ৰপ্ৰদেশ]]ৰ সৈতে ৰাজ্যিক সীমান্তৰ সমীপত মধ্য [[কৰ্ণাটক]]ৰ পূব অংশত তুংগাভদ্ৰা নদীৰ পাৰত হাম্পি অৱস্থিত। বাদামি আৰু আইহোলে প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থানৰ পৰা ১৪০ কিলোমিটাৰ (৮৭ মাইল) দক্ষিণ-পূবে অৱস্থিত।{{sfn|Fritz|Michell|2016|pp=154–155}}{{sfn|Anila Verghese|2002|pp=85–87}} হাম্পি—পৰম্পৰাগতভাৱে পাম্পক্ষেত্ৰ, কিষ্কিন্দ-ক্ষেত্ৰ বা ভাস্কৰ-ক্ষেত্ৰ নামেৰে জনাজাত—হিন্দু ধৰ্মতত্ত্বত পাৰ্বতী দেৱীৰ আন এটা নাম পাম্পাৰ পৰা উদ্ভৱ হৈছে। পৌৰাণিক কাহিনী অনুসৰি কুমাৰী পাৰ্বতীয়ে (যি শিৱৰ পূৰ্বৰ পত্নী সতীৰ পুনৰ্জন্ম) অকলশৰীয়া তপস্বী [[শিৱ]]ক বিয়া কৰাবলৈ সংকল্প লয়।{{sfn|James Lochtefeld|2002|pp=503–505}}{{sfn|David Kinsley|1988|pp=46–52, 42–44}} মাক-দেউতাকে তাইৰ ইচ্ছাৰ কথা গম পাই [[পাৰ্বতী]]ক নিৰুৎসাহিত কৰে, কিন্তু তেওঁ নিজৰ ইচ্ছাত অটল থাকে। শিৱ যোগ ধ্যানত হেৰাই গৈছে, জগতৰ প্ৰতি অৱহেলিত; পাৰ্বতীয়ে তেওঁক জাগ্ৰত কৰিবলৈ আৰু তেওঁৰ মনোযোগ আকৰ্ষণ কৰিবলৈ দেৱতাসকলৰ ওচৰত সহায়ৰ বাবে আবেদন জনায়। [[ইন্দ্ৰ]]ই কামদেৱক — কামনা, কামুক প্ৰেম, আকৰ্ষণ আৰু মৰমৰ হিন্দু দেৱতাক — শিৱক ধ্যান-ধাৰণাৰ পৰা জাগ্ৰত কৰিবলৈ পঠিয়াই দিয়ে। কামে শিৱৰ ওচৰত উপস্থিত হৈ কামনাৰ কাঁড় মাৰিলে।{{sfn|James Lochtefeld|2002|pp=503–505}}{{sfn|David Kinsley|1988|pp=46–52, 42–44}} শিৱই কপালত তৃতীয় চকুটো মেলি কামক জ্বলাই ছাই কৰি পেলায়। পাৰ্বতীয়ে শিৱক জয় কৰাৰ আশা বা সংকল্প লৈ; পাৰ্বতীয়ে [[শিৱ]]ৰ দৰে জীৱন যাপন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে আৰু একেবোৰ কামতে লিপ্ত হয় – তপস্যা, যোগাসন আৰু তপস্যা – তেওঁক উত্তেজিত কৰে আৰু তেওঁৰ আগ্ৰহ আকৰ্ষণ কৰে। শিৱই পাৰ্বতীক ছদ্মবেশত লগ পায় আৰু শিৱৰ দুৰ্বলতা আৰু ব্যক্তিত্বৰ সমস্যাৰ কথা কৈ পাৰ্বতীক নিৰুৎসাহিত কৰিবলৈ চেষ্টা কৰে।{{sfn|James Lochtefeld|2002|pp=503–505}}{{sfn|David Kinsley|1988|pp=46–52, 42–44}} পাৰ্বতীয়ে শুনিবলৈ অস্বীকাৰ কৰি নিজৰ সংকল্পত অটল থাকে। শিৱই অৱশেষত তাইক গ্ৰহণ কৰে আৰু তেওঁলোকৰ বিয়া হয়।{{sfn|James Lochtefeld|2002|pp=503–505}}{{sfn|David Kinsley|1988|pp=46–52, 42–44}} পিছত শিৱ আৰু পাৰ্বতীৰ বিবাহৰ পিছত কামক পুনৰ জীৱন্ত কৰি তোলা হয়। স্থল পুৰাণৰ মতে পাৰ্বতীয়ে (পাম্পা) তপস্বী শিৱক জয়ী কৰি গৃহস্থ জীৱনলৈ ঘূৰাই আনিবলৈ হেমাকুটা পাহাৰত তপস্বী, যোগিনী জীৱনশৈলী অনুসৰণ কৰিছিল, যিটো বৰ্তমান হাম্পিৰ অংশ।{{sfn|Fritz|Michell|2016|pp=14–15}} শিৱক পম্পাপতি (অৰ্থাৎ "পাম্পাৰ স্বামী") বুলিও কোৱা হয়।{{sfn|Fritz|Michell|2016|pp=14–15}} হেমাকুটা পাহাৰৰ ওচৰৰ নদীখনক পাম্পা নদী বুলি জনা যায়।<ref name="Verghese2002p6">{{harvnb|Anila Verghese|2002|pp=6–7, 40, 92}}</ref> সংস্কৃত ভাষাৰ পাম্পা শব্দটো কানাড়া শব্দ হাম্পালৈ ৰূপান্তৰিত হয় আৰু পাৰ্বতীয়ে শিৱক খেদি যোৱা ঠাইখন হাম্পে বা হাম্পি নামেৰে জনাজাত হয়।{{sfn|Fritz|Michell|2016|pp=14–15}}<ref name="Verghese2002p6"/><ref name=ASI>{{cite book|author=D. Devakunjari|title=World Heritage Series: Hampi|publisher=Eicher Goodearth Ltd., New Delhi – for [[Archaeological Survey of India]]|isbn=978-81-87780-42-7|page=8|year=2007}}</ref> এই স্থান আছিল প্ৰাৰম্ভিক মধ্যযুগৰ তীৰ্থযাত্ৰা কেন্দ্ৰ যিটো পাম্পক্ষেত্ৰ নামেৰে জনাজাত। ইয়াৰ খ্যাতি হিন্দু মহাকাব্য [[ৰামায়ণ]]ৰ কিষ্কিন্ধা অধ্যায়ৰ পৰাই হৈছিল, য'ত [[ৰাম]] আৰু [[লক্ষ্মণ|লক্ষ্মণে]] অপহৃত [[সীতা]]ৰ সন্ধানত [[হনুমান]], [[সুগ্ৰীৱ]] আৰু বান্দৰ সৈন্যৰ সৈতে সাক্ষাৎ কৰে। মহাকাব্যখনত বৰ্ণনা কৰা ঠাইখনৰ লগত হাম্পি অঞ্চলৰ বহু সাদৃশ্য আছে। আঞ্চলিক পৰম্পৰা অনুসৰি ৰামায়ণত বৰ্ণনা কৰা এই ঠাইখনেই তীৰ্থযাত্ৰীক আকৰ্ষণ কৰে।<ref name="KaminskyLong2016p75">{{cite book|author1=Arnold P. Kaminsky|author2=Roger D. Long|title=Nationalism and Imperialism in South and Southeast Asia |url=https://books.google.com/books?id=aGIPDQAAQBAJ&pg=PT75|year=2016|publisher=Taylor & Francis|isbn=978-1-351-99742-3|pages=75–76}}</ref> ১৮০০ চনৰ ভিতৰত কৰ্ণেল কলিন মেকেঞ্জী নামৰ এজন অভিযন্তাই ইয়াক পোহৰলৈ আনিছিল। ==আন্তঃ গাঁথনি== ===ধৰ্মীয় মঠ-মন্দিৰ=== <gallery widths="200" heights="200"> File:Le temple de Virupaksha (Hampi, Inde) (14255857272).jpg|হাম্পিৰ বিৰূপাক্ষ মন্দিৰ File:Nandi statue at the Sree Virupaksha temple, Hampi, India.jpg|হাম্পিৰ বিৰূপাক্ষ বজাৰৰ পূব প্ৰান্তত থকা একশিলীয়া নন্দীৰ মূৰ্তি। File:IMG 2765 Inside View of Virupaksha Temple.jpg|হাম্পিৰ বিৰূপাক্ষ মন্দিৰ কমপ্লেক্সৰ ভিতৰৰ চোতাল আৰু স্তম্ভযুক্ত হল (মণ্ডপা)। File:Hampi, India, Community hall (sabha mandapa) of Vijaya Vitthala Temple.jpg|বিজয়া বিত্তলা মন্দিৰৰ ধ্বংসাৱশেষ File:Complex of Virupaksha Temple, Hampi (01).jpg|বিৰূপাক্ষ মন্দিৰৰ গোপুৰম File:Hampi - Uddana Veerabhadra Temple - Hanuman - 2.jpg|উদ্দান বীৰভদ্ৰ মন্দিৰৰ চোতালত হনুমানৰ ভাস্কৰ্য। ভাস্কৰ্যটোৰ ওপৰত থকা ৰঙা দাগসমূহ পুৰোহিত বা ভক্তসকলে সেন্দূৰ প্ৰয়োগ কৰা। File:2 Frescoe at Virupaksha temple, Hampi, Karnataka,.jpg|মন্দিৰৰ ভিতৰৰ অংশত থকা ফ্ৰেস্কো চিত্ৰ। File:1 Frescoe at Virupaksha temple, Hampi, Karnataka,.jpg|মন্দিৰৰ ভিতৰৰ অংশত ফ্ৰেস্কো, বিৰূপাক্ষ মন্দিৰ। File:Relief sculpture at temple interior, Virupaksha temple.jpg|মন্দিৰৰ ভিতৰৰ ভাস্কৰ্য্য, বিৰূপাক্ষ মন্দিৰ </gallery> ===অসামৰিক গাঁথনি=== ===সামৰিক গাঁথনি=== ===হাম্পিৰ দাঁতিকাষৰীয়া উল্লেখযোগ্য ঠাই=== ==সৌৰ্ন্দয্য== {{Wide image|Hampi7-gimped-small.jpeg|1024px|<center>হাম্পিৰ সৌৰ্ন্দয্য, ৩৬০° পেনোৰমা দৃশ্য মাতাঙ্গা পাহাৰৰ পৰা</center>}} ==চিত্ৰভঁৰাল== <gallery> Image:Hampi aug09 56.jpg|ফাৰ্মৰ দৃশ্য অঞ্জনায়াদি পাহাৰৰ পৰা Image:Hampi aug09 243.jpg|কৃত্ৰিম পুখুৰী Image:Ya Temple.jpg|ষ্ট্ৰে মন্দিৰ File:WatchTower.JPG|ঘড়ী টাৱাৰ File:Narasimha Vigrah.JPG|নৰশিমহঃ বিগ্ৰহ File:Thunga.jpg|তুঙ্গভদ্ৰা নদী </gallery> ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{commons category|Group of monuments at Hampi|হাম্পিৰ স্মাৰকসমূহ}} * [http://hampi.in www.hampi.in] * [http://expertbulletin.com/hampi/ expertbulletin] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151207025657/http://expertbulletin.com/hampi/ |date=2015-12-07 }} * [http://www.kaladarshana.com/sites/hampi Vijayanagara Architecture at Hampi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151020005925/http://www.kaladarshana.com/sites/hampi/ |date=2015-10-20 }} * [http://whc.unesco.org/sites/241 Hampi on UNESCO World Heritage Site] * [http://globalheritagefund.org/what_we_do/overview/current_projects/hampi_india/ Hampi preservation project summary] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160307114514/http://globalheritagefund.org/what_we_do/overview/current_projects/hampi_india |date=2016-03-07 }} at Global Heritage Fund * [http://ghn.globalheritagefund.org/?id=6 Explore Hampi with Google Earth] on [[Global Heritage Network]] * [http://www.karnataka.com/tourism/hampi/ Karnataka.com - Hampi] * [http://www.hampionline.com/ A Guide to History and Tourism at Hampi] * [http://www.theindia.info/films/hampi_queens_bath.htm Computer generated simulation of queens bath of Hampi] * [http://www.world-heritage-tour.org/asia/south-asia/india/hampi/map.html 3D virtual views for Hampi siate from UNESCO] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224234450/http://www.world-heritage-tour.org/asia/south-asia/india/hampi/map.html |date=2012-02-24 }} {{India stub}} {{ভাৰতৰ বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰসমূহৰ তালিকা}} [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ পৰ্যটনস্থলী]] 6qbc2xvxfw8t3w7fkfiqtytb6lsl245 627461 627460 2026-08-15T09:14:46Z নৰুনা বৰুৱা 44897 627461 wikitext text/x-wiki {{Infobox World Heritage Site |WHS = Group of Monuments at Hampi |Image = [[Image:Hampi virupaksha temple.jpg|250px]] |imagecaption= হাম্পি |State Party = [[ভাৰত]] |Type = সাংস্কৃতিক |Criteria = (i)(iii)(iv) |ID = 241 |Region = [[List of World Heritage Sites in Asia and Australasia|এছিয়া-পেছিফিক]] |Year = ১৯৮৬ |Danger = ১৯৯৯&ndash;২০০৬ |Session = ১০তম |Link = http://whc.unesco.org/en/list/241 }} '''হাম্পি''' ({{lang-en|Hampi}}; {{lang-kn|ಹಂಪೆ}}) ভাৰতৰ [[কৰ্ণাটক]]ৰ উত্তৰপাৰত অৱস্থিত এখন গাঁও। হাম্পিত অৱস্থিত ভগ্নাৱশেষসমূহৰ বাবে ঠাইখন বিখ্যাত। হাম্পি স্মাৰকসমূহ হ'ল উত্তৰ কৰ্ণাটকৰ মনোৰম বিলাসবহুল হাম্পি নগৰৰ স্মাৰকসমষ্টি। হাম্পিত বিজয়নগৰ সাম্ৰাজ্যৰ অধুনালুপ্ত ৰাজধানী বিজয়নগৰৰ ধ্বংসাৱশেষ অৱস্থিত। এই নগৰৰ চাৰিওফালে দ্ৰাবিড় স্থাপত্য মন্দিৰ আৰু প্ৰাসাদৰ ধ্বংসাৱশেষে আৱৰি আছে। হাম্পি বিজয়নগৰ সাম্ৰাজ্যৰ পূৰ্বৰ; হিন্দু ধৰ্মৰ ৰামায়ণ আৰু পুৰাণত ইয়াক পম্পা দেৱী তীৰ্থ ক্ষেত্ৰ বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="Verghese2002p1" /><ref>{{cite book|author1=John M. Fritz|author2=George Michell|author3=Clare Arni|title=New Light on Hampi: Recent Research at Vijayanagara|url=https://books.google.com/books?id=Trx8UH1UbG4C|year=2001|publisher=Marg Publications|isbn=978-81-85026-53-4|pages=1–7}}</ref> চতুৰ্দশ আৰু ষোড়শ শতাব্দীৰ মধ্যৱৰ্তী কালত যিসকল পৰ্যটক ভাৰতলৈ আহিছিল সেইসকলে এই মন্দিৰসমূহৰ ভূয়সী প্ৰশংসা কৰি গৈছে। হাম্পিত বহুতো গুৰুত্বপূৰ্ণ হিন্দু ধৰ্মীয় মন্দিৰ আছে। ইয়াত বিৰুপাক্ষ মন্দিৰ, আদি শংকৰৰ সৈতে জড়িত সক্ৰিয় মঠ আৰু পুৰণি চহৰখনৰ অন্তৰ্গত বিভিন্ন কীৰ্তিচিহ্ন আছে।<ref name="Fritz2015p11">{{harvnb|Fritz | Michell| 2016|pp=11–23, backpage}}</ref><ref>{{cite book|author=Joan-Pau Rubiés|title=Travel and Ethnology in the Renaissance: South India Through European Eyes, 1250–1625|url=https://books.google.com/books?id=adpkHQ9SCq0C |year=2002|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-52613-5|pages=234–236}}</ref> তদুপৰি আছে বহুতো অভিজাত বাসগৃহ, হাতী বন্ধা ঘৰ, ৰাণীৰ আভিজাত স্নানাগাৰ, লটাচ মহল আদি। এই স্মাৰকসমূহ [[ৰাষ্ট্ৰসংঘ শিক্ষা, বিজ্ঞান আৰু সংস্কৃতি সংস্থা|ইউনেস্কো]] বিশ্ব ঐতিহ্য তালিকা (i), (iii) আৰু (iv) অনুযায়ী সাংস্কৃতিক ঐতিহ্যৰ মৰ্যাদাপ্ৰাপ্ত<ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/241|title=Group of Monuments at Hampi|accessdate=2010-11-06|publisher=World Heritage: Unesco.org}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/archive/advisory_body_evaluation/241.pdf|format=pdf|title= Group of Monuments at Hampi|accessdate=2010-11-06|publisher=Unesco}}</ref>। ১৩৩৬ চনৰ পৰা (বিজয়নগৰ হিচাপে) হাম্পি বিজয়নগৰ সাম্ৰাজ্যৰ ৰাজধানী আছিল আৰু ১৫৬৫ চনলৈকে ইয়াক পৰিত্যক্ত কৰা হৈছিল।<ref name="Verghese2002p1" /> ই আছিল এখন দুৰ্গম নগৰ। [[পাৰ্চী]] আৰু [[ইউৰোপ|ইউৰোপীয়]] ভ্ৰমণকাৰীসকলে বিশেষকৈ পৰ্তুগীজসকলে এৰি থৈ যোৱা বুৰঞ্জীত উল্লেখ আছে যে হাম্পি আছিল টুংগাভদ্ৰা নদীৰ ওচৰৰ এখন সমৃদ্ধিশালী, ধনী আৰু ভৱিষ্যৎ প্ৰজন্মী চহৰ, য'ত অসংখ্য মন্দিৰ, খেতিপথাৰ আৰু বাণিজ্যিক বজাৰ আছিল। ১৫০০ চনৰ ভিতৰত হাম্পি-বিজয়নগৰ [[বেইজিং|বেইজিঙ]]ৰ পিছত বিশ্বৰ দ্বিতীয় বৃহত্তম চহৰ আছিল বুলি অনুমান কৰা হৈছে আৰু সম্ভৱতঃ সেই সময়ত ভাৰতৰ আটাইতকৈ ধনী চহৰ আছিল, পাৰস্য আৰু [[পৰ্তুগাল]]ৰ ব্যৱসায়ীক আকৰ্ষণ কৰিছিল।<ref name="Howard2011p77">{{cite book|author=Michael C. Howard|title=Transnationalism and Society: An Introduction|url=https://books.google.com/books?id=Qy4YtuIHsQcC&pg=PA77| year=2011|publisher =McFarland|isbn= 978-0-7864-8625-0| pages=77–78}}</ref><ref name="Gier2014p11">{{cite book|author=Nicholas F. Gier|title=The Origins of Religious Violence: An Asian Perspective|url=https://books.google.com/books?id=0LBhBAAAQBAJ&pg=PA11|year=2014|publisher=Lexington|isbn=978-0-7391-9223-8|pages=11–14}}, Quote: "In its peak of glory, ca. 1500, with a population of about 500,000 and sixty square miles in area, Vijayanagara was the second largest city in the world behind Beijing."</ref> বিজয়নগৰ সাম্ৰাজ্য মুছলমান চুলতানৰ মিত্ৰজোঁটৰ দ্বাৰা পৰাজিত হয়; ১৫৬৫ চনত মুছলমান বাহিনীয়ে ইয়াৰ ৰাজধানী জয়, লুটপাত আৰু ধ্বংস কৰে।<ref name="Verghese2002p1">{{harvnb|Anila Verghese|2002|pp=1–18}}</ref><ref name="Fritz2015p11" /><ref name="Lycett 2013 433–470">{{cite journal | last1=Lycett | first1=Mark T. | last2=Morrison | first2=Kathleen D. | title=The Fall of Vijayanagara Reconsidered: Political Destruction and Historical Construction in South Indian History 1 | journal=Journal of the Economic and Social History of the Orient | volume=56 | issue=3 | year=2013 | doi=10.1163/15685209-12341314 | pages=433–470}}</ref> [[কৰ্ণাটক]]ত অৱস্থিত, ১৩ কিলোমিটাৰ (৮.১ মাইল) দূৰত্বত হোছাপেটে চহৰৰ সৈতে সমসাময়িক চহৰ হাম্পিৰ ওচৰত অৱস্থিত হাম্পিৰ ধ্বংসাৱশেষ ৪,১০০ হেক্টৰ (১৬ বৰ্গমাইল)ত বিস্তৃত আৰু ইয়াক [[ইউনেস্কো]]ৱে দক্ষিণ ভাৰতৰ শেষৰটো মহান হিন্দু ৰাজ্যৰ ১৬০০ৰো অধিক জীয়াই থকা অৱশিষ্টৰ "কঠোৰ, ভৱিষ্যৎ স্থান" বুলি অভিহিত কৰিছে য'ত "দুৰ্গ, নদীৰ পাৰৰ বৈশিষ্ট্য, ৰাজকীয় আৰু পবিত্ৰ কমপ্লেক্স, মন্দিৰ, মন্দিৰ, স্তম্ভযুক্ত হল, মণ্ডপা, স্মৃতিসৌধ, জল গঠন আৰু অন্যান্য" অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="unescosum">[https://whc.unesco.org/en/list/241 Group of Monuments at Hampi], UNESCO</ref> ==ব্যুৎপত্তি== লোকভাষাত হাম্পিক পাম্পা-ক্ষেত্ৰ, কৃষকৃন্দ ক্ষেত্ৰা নতুবা ভাষ্কৰা ক্ষেত্ৰ বুলি জনা যায়, ভাষ্কৰ নামটো পাম্পাৰ পৰা উৎপত্তি হৈছে, যিটো তুঙ্গভদ্ৰা নদী প্ৰাচীন নাম। হাম্পি নামটো হাম্পেৰ পৰা উৎপত্তি হোৱা।<ref name="unescosum" /> ==ভোগৌলিক বিৱৰণ== [[File:Hampi Vijayanagara in early 16th century, South India.jpg|thumb|ষোড়শ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে বিজয়নগৰত হাম্পি। পবিত্ৰ মূলত আছিল প্ৰধান হিন্দু মন্দিৰ আৰু ইয়াৰ লগত জড়িত বজাৰসমূহ; নগৰীয়া মূল অংশত ৰাজকীয় কেন্দ্ৰ অন্তৰ্ভুক্ত আছিল; উপনগৰীয়া উপগ্ৰহসমূহ বৰ্তমানৰ গংগাৱতীৰ পৰা হোস্পেটলৈকে বিস্তৃত হৈছিল।<ref>{{cite book|first=Anila |last=Verghese|title=Archaeology, Art and Religion: New Perspectives on Vijayanagara|url=https://books.google.com/books?id=GZzpAAAAMAAJ |year=2000|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-564890-4|pages=vi–viii}}</ref><ref name=morrison423>KD Morrison and CM Sinopoli (2006), ''Vijayanagara: Archaeological Explorations'', J. Fritz et al (eds.), VPR Monograph, Manohar, pages 423–434</ref>]] হাম্পি তুঙ্গভদ্ৰা নদীৰ পাৰত অৱস্থিত। [[বাংগালোৰ]]ৰ পৰা দূৰত্ব ৩৪৩ কিঃমিঃ আৰু বেলাৰীৰ পৰা ৭৪ কিঃমিঃ। ন্যূনতম দূৰত্বত থকা ৰেল ষ্টেচনটো হৈছে মণ্ট্ৰালয়ম, যিটো তুঙ্গভদ্ৰা নদীৰ পাৰত অৱস্থিত। [[অন্ধ্ৰপ্ৰদেশ]]ৰ সৈতে ৰাজ্যিক সীমান্তৰ সমীপত মধ্য [[কৰ্ণাটক]]ৰ পূব অংশত তুংগাভদ্ৰা নদীৰ পাৰত হাম্পি অৱস্থিত। বাদামি আৰু আইহোলে প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থানৰ পৰা ১৪০ কিলোমিটাৰ (৮৭ মাইল) দক্ষিণ-পূবে অৱস্থিত।{{sfn|Fritz|Michell|2016|pp=154–155}}{{sfn|Anila Verghese|2002|pp=85–87}} হাম্পি—পৰম্পৰাগতভাৱে পাম্পক্ষেত্ৰ, কিষ্কিন্দ-ক্ষেত্ৰ বা ভাস্কৰ-ক্ষেত্ৰ নামেৰে জনাজাত—হিন্দু ধৰ্মতত্ত্বত পাৰ্বতী দেৱীৰ আন এটা নাম পাম্পাৰ পৰা উদ্ভৱ হৈছে। পৌৰাণিক কাহিনী অনুসৰি কুমাৰী পাৰ্বতীয়ে (যি শিৱৰ পূৰ্বৰ পত্নী সতীৰ পুনৰ্জন্ম) অকলশৰীয়া তপস্বী [[শিৱ]]ক বিয়া কৰাবলৈ সংকল্প লয়।{{sfn|James Lochtefeld|2002|pp=503–505}}{{sfn|David Kinsley|1988|pp=46–52, 42–44}} মাক-দেউতাকে তাইৰ ইচ্ছাৰ কথা গম পাই [[পাৰ্বতী]]ক নিৰুৎসাহিত কৰে, কিন্তু তেওঁ নিজৰ ইচ্ছাত অটল থাকে। শিৱ যোগ ধ্যানত হেৰাই গৈছে, জগতৰ প্ৰতি অৱহেলিত; পাৰ্বতীয়ে তেওঁক জাগ্ৰত কৰিবলৈ আৰু তেওঁৰ মনোযোগ আকৰ্ষণ কৰিবলৈ দেৱতাসকলৰ ওচৰত সহায়ৰ বাবে আবেদন জনায়। [[ইন্দ্ৰ]]ই কামদেৱক — কামনা, কামুক প্ৰেম, আকৰ্ষণ আৰু মৰমৰ হিন্দু দেৱতাক — শিৱক ধ্যান-ধাৰণাৰ পৰা জাগ্ৰত কৰিবলৈ পঠিয়াই দিয়ে। কামে শিৱৰ ওচৰত উপস্থিত হৈ কামনাৰ কাঁড় মাৰিলে।{{sfn|James Lochtefeld|2002|pp=503–505}}{{sfn|David Kinsley|1988|pp=46–52, 42–44}} শিৱই কপালত তৃতীয় চকুটো মেলি কামক জ্বলাই ছাই কৰি পেলায়। পাৰ্বতীয়ে শিৱক জয় কৰাৰ আশা বা সংকল্প লৈ; পাৰ্বতীয়ে [[শিৱ]]ৰ দৰে জীৱন যাপন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে আৰু একেবোৰ কামতে লিপ্ত হয় – তপস্যা, যোগাসন আৰু তপস্যা – তেওঁক উত্তেজিত কৰে আৰু তেওঁৰ আগ্ৰহ আকৰ্ষণ কৰে। শিৱই পাৰ্বতীক ছদ্মবেশত লগ পায় আৰু শিৱৰ দুৰ্বলতা আৰু ব্যক্তিত্বৰ সমস্যাৰ কথা কৈ পাৰ্বতীক নিৰুৎসাহিত কৰিবলৈ চেষ্টা কৰে।{{sfn|James Lochtefeld|2002|pp=503–505}}{{sfn|David Kinsley|1988|pp=46–52, 42–44}} পাৰ্বতীয়ে শুনিবলৈ অস্বীকাৰ কৰি নিজৰ সংকল্পত অটল থাকে। শিৱই অৱশেষত তাইক গ্ৰহণ কৰে আৰু তেওঁলোকৰ বিয়া হয়।{{sfn|James Lochtefeld|2002|pp=503–505}}{{sfn|David Kinsley|1988|pp=46–52, 42–44}} পিছত শিৱ আৰু পাৰ্বতীৰ বিবাহৰ পিছত কামক পুনৰ জীৱন্ত কৰি তোলা হয়। স্থল পুৰাণৰ মতে পাৰ্বতীয়ে (পাম্পা) তপস্বী শিৱক জয়ী কৰি গৃহস্থ জীৱনলৈ ঘূৰাই আনিবলৈ হেমাকুটা পাহাৰত তপস্বী, যোগিনী জীৱনশৈলী অনুসৰণ কৰিছিল, যিটো বৰ্তমান হাম্পিৰ অংশ।{{sfn|Fritz|Michell|2016|pp=14–15}} শিৱক পম্পাপতি (অৰ্থাৎ "পাম্পাৰ স্বামী") বুলিও কোৱা হয়।{{sfn|Fritz|Michell|2016|pp=14–15}} হেমাকুটা পাহাৰৰ ওচৰৰ নদীখনক পাম্পা নদী বুলি জনা যায়।<ref name="Verghese2002p6">{{harvnb|Anila Verghese|2002|pp=6–7, 40, 92}}</ref> সংস্কৃত ভাষাৰ পাম্পা শব্দটো কানাড়া শব্দ হাম্পালৈ ৰূপান্তৰিত হয় আৰু পাৰ্বতীয়ে শিৱক খেদি যোৱা ঠাইখন হাম্পে বা হাম্পি নামেৰে জনাজাত হয়।{{sfn|Fritz|Michell|2016|pp=14–15}}<ref name="Verghese2002p6"/><ref name=ASI>{{cite book|author=D. Devakunjari|title=World Heritage Series: Hampi|publisher=Eicher Goodearth Ltd., New Delhi – for [[Archaeological Survey of India]]|isbn=978-81-87780-42-7|page=8|year=2007}}</ref> এই স্থান আছিল প্ৰাৰম্ভিক মধ্যযুগৰ তীৰ্থযাত্ৰা কেন্দ্ৰ যিটো পাম্পক্ষেত্ৰ নামেৰে জনাজাত। ইয়াৰ খ্যাতি হিন্দু মহাকাব্য [[ৰামায়ণ]]ৰ কিষ্কিন্ধা অধ্যায়ৰ পৰাই হৈছিল, য'ত [[ৰাম]] আৰু [[লক্ষ্মণ|লক্ষ্মণে]] অপহৃত [[সীতা]]ৰ সন্ধানত [[হনুমান]], [[সুগ্ৰীৱ]] আৰু বান্দৰ সৈন্যৰ সৈতে সাক্ষাৎ কৰে। মহাকাব্যখনত বৰ্ণনা কৰা ঠাইখনৰ লগত হাম্পি অঞ্চলৰ বহু সাদৃশ্য আছে। আঞ্চলিক পৰম্পৰা অনুসৰি ৰামায়ণত বৰ্ণনা কৰা এই ঠাইখনেই তীৰ্থযাত্ৰীক আকৰ্ষণ কৰে।<ref name="KaminskyLong2016p75">{{cite book|author1=Arnold P. Kaminsky|author2=Roger D. Long|title=Nationalism and Imperialism in South and Southeast Asia |url=https://books.google.com/books?id=aGIPDQAAQBAJ&pg=PT75|year=2016|publisher=Taylor & Francis|isbn=978-1-351-99742-3|pages=75–76}}</ref> ১৮০০ চনৰ ভিতৰত কৰ্ণেল কলিন মেকেঞ্জী নামৰ এজন অভিযন্তাই ইয়াক পোহৰলৈ আনিছিল। ==আন্তঃ গাঁথনি== ===ধৰ্মীয় মঠ-মন্দিৰ=== <gallery widths="200" heights="200"> File:Le temple de Virupaksha (Hampi, Inde) (14255857272).jpg|হাম্পিৰ বিৰূপাক্ষ মন্দিৰ File:Nandi statue at the Sree Virupaksha temple, Hampi, India.jpg|হাম্পিৰ বিৰূপাক্ষ বজাৰৰ পূব প্ৰান্তত থকা একশিলীয়া নন্দীৰ মূৰ্তি। File:IMG 2765 Inside View of Virupaksha Temple.jpg|হাম্পিৰ বিৰূপাক্ষ মন্দিৰ কমপ্লেক্সৰ ভিতৰৰ চোতাল আৰু স্তম্ভযুক্ত হল (মণ্ডপা)। File:Hampi, India, Community hall (sabha mandapa) of Vijaya Vitthala Temple.jpg|বিজয়া বিত্তলা মন্দিৰৰ ধ্বংসাৱশেষ File:Complex of Virupaksha Temple, Hampi (01).jpg|বিৰূপাক্ষ মন্দিৰৰ গোপুৰম File:Hampi - Uddana Veerabhadra Temple - Hanuman - 2.jpg|উদ্দান বীৰভদ্ৰ মন্দিৰৰ চোতালত হনুমানৰ ভাস্কৰ্য। ভাস্কৰ্যটোৰ ওপৰত থকা ৰঙা দাগসমূহ পুৰোহিত বা ভক্তসকলে সেন্দূৰ প্ৰয়োগ কৰা। File:2 Frescoe at Virupaksha temple, Hampi, Karnataka,.jpg|মন্দিৰৰ ভিতৰৰ অংশত থকা ফ্ৰেস্কো চিত্ৰ। File:1 Frescoe at Virupaksha temple, Hampi, Karnataka,.jpg|মন্দিৰৰ ভিতৰৰ অংশত ফ্ৰেস্কো, বিৰূপাক্ষ মন্দিৰ। File:Relief sculpture at temple interior, Virupaksha temple.jpg|মন্দিৰৰ ভিতৰৰ ভাস্কৰ্য্য, বিৰূপাক্ষ মন্দিৰ </gallery> ===অসামৰিক গাঁথনি=== ===সামৰিক গাঁথনি=== ===হাম্পিৰ দাঁতিকাষৰীয়া উল্লেখযোগ্য ঠাই=== ==সৌৰ্ন্দয্য== {{Wide image|Hampi7-gimped-small.jpeg|1024px|<center>হাম্পিৰ সৌৰ্ন্দয্য, ৩৬০° পেনোৰমা দৃশ্য মাতাঙ্গা পাহাৰৰ পৰা</center>}} ==চিত্ৰভঁৰাল== <gallery> Image:Hampi aug09 56.jpg|ফাৰ্মৰ দৃশ্য অঞ্জনায়াদি পাহাৰৰ পৰা Image:Hampi aug09 243.jpg|কৃত্ৰিম পুখুৰী Image:Ya Temple.jpg|ষ্ট্ৰে মন্দিৰ File:WatchTower.JPG|ঘড়ী টাৱাৰ File:Narasimha Vigrah.JPG|নৰশিমহঃ বিগ্ৰহ File:Thunga.jpg|তুঙ্গভদ্ৰা নদী </gallery> ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{commons category|Group of monuments at Hampi|হাম্পিৰ স্মাৰকসমূহ}} * [http://hampi.in www.hampi.in] * [http://expertbulletin.com/hampi/ expertbulletin] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151207025657/http://expertbulletin.com/hampi/ |date=2015-12-07 }} * [http://www.kaladarshana.com/sites/hampi Vijayanagara Architecture at Hampi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151020005925/http://www.kaladarshana.com/sites/hampi/ |date=2015-10-20 }} * [http://whc.unesco.org/sites/241 Hampi on UNESCO World Heritage Site] * [http://globalheritagefund.org/what_we_do/overview/current_projects/hampi_india/ Hampi preservation project summary] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160307114514/http://globalheritagefund.org/what_we_do/overview/current_projects/hampi_india |date=2016-03-07 }} at Global Heritage Fund * [http://ghn.globalheritagefund.org/?id=6 Explore Hampi with Google Earth] on [[Global Heritage Network]] * [http://www.karnataka.com/tourism/hampi/ Karnataka.com - Hampi] * [http://www.hampionline.com/ A Guide to History and Tourism at Hampi] * [http://www.theindia.info/films/hampi_queens_bath.htm Computer generated simulation of queens bath of Hampi] * [http://www.world-heritage-tour.org/asia/south-asia/india/hampi/map.html 3D virtual views for Hampi siate from UNESCO] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224234450/http://www.world-heritage-tour.org/asia/south-asia/india/hampi/map.html |date=2012-02-24 }} {{ভাৰতৰ বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰসমূহৰ তালিকা}} [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ পৰ্যটনস্থলী]] 7i1h8w7jrfvylfn11s7qj26su2ncx86 627463 627461 2026-08-15T09:21:25Z নৰুনা বৰুৱা 44897 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 627463 wikitext text/x-wiki {{Infobox World Heritage Site |WHS = Group of Monuments at Hampi |Image = [[Image:Hampi virupaksha temple.jpg|250px]] |imagecaption= হাম্পি |State Party = [[ভাৰত]] |Type = সাংস্কৃতিক |Criteria = (i)(iii)(iv) |ID = 241 |Region = [[List of World Heritage Sites in Asia and Australasia|এছিয়া-পেছিফিক]] |Year = ১৯৮৬ |Danger = ১৯৯৯&ndash;২০০৬ |Session = ১০তম |Link = http://whc.unesco.org/en/list/241 }} '''হাম্পি''' ({{lang-en|Hampi}}; {{lang-kn|ಹಂಪೆ}}) ভাৰতৰ [[কৰ্ণাটক]]ৰ উত্তৰপাৰত অৱস্থিত এখন গাঁও। হাম্পিত অৱস্থিত ভগ্নাৱশেষসমূহৰ বাবে ঠাইখন বিখ্যাত। হাম্পি স্মাৰকসমূহ হ'ল উত্তৰ কৰ্ণাটকৰ মনোৰম বিলাসবহুল হাম্পি নগৰৰ স্মাৰকসমষ্টি। হাম্পিত বিজয়নগৰ সাম্ৰাজ্যৰ অধুনালুপ্ত ৰাজধানী বিজয়নগৰৰ ধ্বংসাৱশেষ অৱস্থিত। এই নগৰৰ চাৰিওফালে দ্ৰাবিড় স্থাপত্য মন্দিৰ আৰু প্ৰাসাদৰ ধ্বংসাৱশেষে আৱৰি আছে। হাম্পি বিজয়নগৰ সাম্ৰাজ্যৰ পূৰ্বৰ; হিন্দু ধৰ্মৰ ৰামায়ণ আৰু পুৰাণত ইয়াক পম্পা দেৱী তীৰ্থ ক্ষেত্ৰ বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="Verghese2002p1" /><ref>{{cite book|author1=John M. Fritz|author2=George Michell|author3=Clare Arni|title=New Light on Hampi: Recent Research at Vijayanagara|url=https://books.google.com/books?id=Trx8UH1UbG4C|year=2001|publisher=Marg Publications|isbn=978-81-85026-53-4|pages=1–7}}</ref> চতুৰ্দশ আৰু ষোড়শ শতাব্দীৰ মধ্যৱৰ্তী কালত যিসকল পৰ্যটক ভাৰতলৈ আহিছিল সেইসকলে এই মন্দিৰসমূহৰ ভূয়সী প্ৰশংসা কৰি গৈছে। হাম্পিত বহুতো গুৰুত্বপূৰ্ণ হিন্দু ধৰ্মীয় মন্দিৰ আছে। ইয়াত বিৰুপাক্ষ মন্দিৰ, আদি শংকৰৰ সৈতে জড়িত সক্ৰিয় মঠ আৰু পুৰণি চহৰখনৰ অন্তৰ্গত বিভিন্ন কীৰ্তিচিহ্ন আছে।<ref name="Fritz2015p11">{{harvnb|Fritz | Michell| 2016|pp=11–23, backpage}}</ref><ref>{{cite book|author=Joan-Pau Rubiés|title=Travel and Ethnology in the Renaissance: South India Through European Eyes, 1250–1625|url=https://books.google.com/books?id=adpkHQ9SCq0C |year=2002|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-52613-5|pages=234–236}}</ref> তদুপৰি আছে বহুতো অভিজাত বাসগৃহ, হাতী বন্ধা ঘৰ, ৰাণীৰ আভিজাত স্নানাগাৰ, লটাচ মহল আদি। এই স্মাৰকসমূহ [[ৰাষ্ট্ৰসংঘ শিক্ষা, বিজ্ঞান আৰু সংস্কৃতি সংস্থা|ইউনেস্কো]] বিশ্ব ঐতিহ্য তালিকা (i), (iii) আৰু (iv) অনুযায়ী সাংস্কৃতিক ঐতিহ্যৰ মৰ্যাদাপ্ৰাপ্ত<ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/241|title=Group of Monuments at Hampi|accessdate=2010-11-06|publisher=World Heritage: Unesco.org}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/archive/advisory_body_evaluation/241.pdf|format=pdf|title= Group of Monuments at Hampi|accessdate=2010-11-06|publisher=Unesco}}</ref>। ১৩৩৬ চনৰ পৰা (বিজয়নগৰ হিচাপে) হাম্পি বিজয়নগৰ সাম্ৰাজ্যৰ ৰাজধানী আছিল আৰু ১৫৬৫ চনলৈকে ইয়াক পৰিত্যক্ত কৰা হৈছিল।<ref name="Verghese2002p1" /> ই আছিল এখন দুৰ্গম নগৰ। [[পাৰ্চী]] আৰু [[ইউৰোপ|ইউৰোপীয়]] ভ্ৰমণকাৰীসকলে বিশেষকৈ পৰ্তুগীজসকলে এৰি থৈ যোৱা বুৰঞ্জীত উল্লেখ আছে যে হাম্পি আছিল টুংগাভদ্ৰা নদীৰ ওচৰৰ এখন সমৃদ্ধিশালী, ধনী আৰু ভৱিষ্যৎ প্ৰজন্মী চহৰ, য'ত অসংখ্য মন্দিৰ, খেতিপথাৰ আৰু বাণিজ্যিক বজাৰ আছিল। ১৫০০ চনৰ ভিতৰত হাম্পি-বিজয়নগৰ [[বেইজিং|বেইজিঙ]]ৰ পিছত বিশ্বৰ দ্বিতীয় বৃহত্তম চহৰ আছিল বুলি অনুমান কৰা হৈছে আৰু সম্ভৱতঃ সেই সময়ত ভাৰতৰ আটাইতকৈ ধনী চহৰ আছিল, পাৰস্য আৰু [[পৰ্তুগাল]]ৰ ব্যৱসায়ীক আকৰ্ষণ কৰিছিল।<ref name="Howard2011p77">{{cite book|author=Michael C. Howard|title=Transnationalism and Society: An Introduction|url=https://books.google.com/books?id=Qy4YtuIHsQcC&pg=PA77| year=2011|publisher =McFarland|isbn= 978-0-7864-8625-0| pages=77–78}}</ref><ref name="Gier2014p11">{{cite book|author=Nicholas F. Gier|title=The Origins of Religious Violence: An Asian Perspective|url=https://books.google.com/books?id=0LBhBAAAQBAJ&pg=PA11|year=2014|publisher=Lexington|isbn=978-0-7391-9223-8|pages=11–14}}, Quote: "In its peak of glory, ca. 1500, with a population of about 500,000 and sixty square miles in area, Vijayanagara was the second largest city in the world behind Beijing."</ref> বিজয়নগৰ সাম্ৰাজ্য মুছলমান চুলতানৰ মিত্ৰজোঁটৰ দ্বাৰা পৰাজিত হয়; ১৫৬৫ চনত মুছলমান বাহিনীয়ে ইয়াৰ ৰাজধানী জয়, লুটপাত আৰু ধ্বংস কৰে।<ref name="Verghese2002p1">{{harvnb|Anila Verghese|2002|pp=1–18}}</ref><ref name="Fritz2015p11" /><ref name="Lycett 2013 433–470">{{cite journal | last1=Lycett | first1=Mark T. | last2=Morrison | first2=Kathleen D. | title=The Fall of Vijayanagara Reconsidered: Political Destruction and Historical Construction in South Indian History 1 | journal=Journal of the Economic and Social History of the Orient | volume=56 | issue=3 | year=2013 | doi=10.1163/15685209-12341314 | pages=433–470}}</ref> [[কৰ্ণাটক]]ত অৱস্থিত, ১৩ কিলোমিটাৰ (৮.১ মাইল) দূৰত্বত হোছাপেটে চহৰৰ সৈতে সমসাময়িক চহৰ হাম্পিৰ ওচৰত অৱস্থিত হাম্পিৰ ধ্বংসাৱশেষ ৪,১০০ হেক্টৰ (১৬ বৰ্গমাইল)ত বিস্তৃত আৰু ইয়াক [[ইউনেস্কো]]ৱে দক্ষিণ ভাৰতৰ শেষৰটো মহান হিন্দু ৰাজ্যৰ ১৬০০ৰো অধিক জীয়াই থকা অৱশিষ্টৰ "কঠোৰ, ভৱিষ্যৎ স্থান" বুলি অভিহিত কৰিছে য'ত "দুৰ্গ, নদীৰ পাৰৰ বৈশিষ্ট্য, ৰাজকীয় আৰু পবিত্ৰ কমপ্লেক্স, মন্দিৰ, মন্দিৰ, স্তম্ভযুক্ত হল, মণ্ডপা, স্মৃতিসৌধ, জল গঠন আৰু অন্যান্য" অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="unescosum">[https://whc.unesco.org/en/list/241 Group of Monuments at Hampi], UNESCO</ref> ==ব্যুৎপত্তি== লোকভাষাত হাম্পিক পাম্পা-ক্ষেত্ৰ, কৃষকৃন্দ ক্ষেত্ৰা নতুবা ভাষ্কৰা ক্ষেত্ৰ বুলি জনা যায়, ভাষ্কৰ নামটো পাম্পাৰ পৰা উৎপত্তি হৈছে, যিটো তুঙ্গভদ্ৰা নদী প্ৰাচীন নাম। হাম্পি নামটো হাম্পেৰ পৰা উৎপত্তি হোৱা।<ref name="unescosum" /> ==ভোগৌলিক বিৱৰণ== [[File:Hampi Vijayanagara in early 16th century, South India.jpg|thumb|ষোড়শ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে বিজয়নগৰত হাম্পি। পবিত্ৰ মূলত আছিল প্ৰধান হিন্দু মন্দিৰ আৰু ইয়াৰ লগত জড়িত বজাৰসমূহ; নগৰীয়া মূল অংশত ৰাজকীয় কেন্দ্ৰ অন্তৰ্ভুক্ত আছিল; উপনগৰীয়া উপগ্ৰহসমূহ বৰ্তমানৰ গংগাৱতীৰ পৰা হোস্পেটলৈকে বিস্তৃত হৈছিল।<ref>{{cite book|first=Anila |last=Verghese|title=Archaeology, Art and Religion: New Perspectives on Vijayanagara|url=https://books.google.com/books?id=GZzpAAAAMAAJ |year=2000|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-564890-4|pages=vi–viii}}</ref><ref name=morrison423>KD Morrison and CM Sinopoli (2006), ''Vijayanagara: Archaeological Explorations'', J. Fritz et al (eds.), VPR Monograph, Manohar, pages 423–434</ref>]] হাম্পি তুঙ্গভদ্ৰা নদীৰ পাৰত অৱস্থিত। [[বাংগালোৰ]]ৰ পৰা দূৰত্ব ৩৪৩ কিঃমিঃ আৰু বেলাৰীৰ পৰা ৭৪ কিঃমিঃ। ন্যূনতম দূৰত্বত থকা ৰেল ষ্টেচনটো হৈছে মণ্ট্ৰালয়ম, যিটো তুঙ্গভদ্ৰা নদীৰ পাৰত অৱস্থিত। [[অন্ধ্ৰপ্ৰদেশ]]ৰ সৈতে ৰাজ্যিক সীমান্তৰ সমীপত মধ্য [[কৰ্ণাটক]]ৰ পূব অংশত তুংগাভদ্ৰা নদীৰ পাৰত হাম্পি অৱস্থিত। বাদামি আৰু আইহোলে প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থানৰ পৰা ১৪০ কিলোমিটাৰ (৮৭ মাইল) দক্ষিণ-পূবে অৱস্থিত।{{sfn|Fritz|Michell|2016|pp=154–155}}{{sfn|Anila Verghese|2002|pp=85–87}} হাম্পি—পৰম্পৰাগতভাৱে পাম্পক্ষেত্ৰ, কিষ্কিন্দ-ক্ষেত্ৰ বা ভাস্কৰ-ক্ষেত্ৰ নামেৰে জনাজাত—হিন্দু ধৰ্মতত্ত্বত পাৰ্বতী দেৱীৰ আন এটা নাম পাম্পাৰ পৰা উদ্ভৱ হৈছে। পৌৰাণিক কাহিনী অনুসৰি কুমাৰী পাৰ্বতীয়ে (যি শিৱৰ পূৰ্বৰ পত্নী সতীৰ পুনৰ্জন্ম) অকলশৰীয়া তপস্বী [[শিৱ]]ক বিয়া কৰাবলৈ সংকল্প লয়।{{sfn|James Lochtefeld|2002|pp=503–505}}{{sfn|David Kinsley|1988|pp=46–52, 42–44}} মাক-দেউতাকে তাইৰ ইচ্ছাৰ কথা গম পাই [[পাৰ্বতী]]ক নিৰুৎসাহিত কৰে, কিন্তু তেওঁ নিজৰ ইচ্ছাত অটল থাকে। শিৱ যোগ ধ্যানত হেৰাই গৈছে, জগতৰ প্ৰতি অৱহেলিত; পাৰ্বতীয়ে তেওঁক জাগ্ৰত কৰিবলৈ আৰু তেওঁৰ মনোযোগ আকৰ্ষণ কৰিবলৈ দেৱতাসকলৰ ওচৰত সহায়ৰ বাবে আবেদন জনায়। [[ইন্দ্ৰ]]ই কামদেৱক — কামনা, কামুক প্ৰেম, আকৰ্ষণ আৰু মৰমৰ হিন্দু দেৱতাক — শিৱক ধ্যান-ধাৰণাৰ পৰা জাগ্ৰত কৰিবলৈ পঠিয়াই দিয়ে। কামে শিৱৰ ওচৰত উপস্থিত হৈ কামনাৰ কাঁড় মাৰিলে।{{sfn|James Lochtefeld|2002|pp=503–505}}{{sfn|David Kinsley|1988|pp=46–52, 42–44}} শিৱই কপালত তৃতীয় চকুটো মেলি কামক জ্বলাই ছাই কৰি পেলায়। পাৰ্বতীয়ে শিৱক জয় কৰাৰ আশা বা সংকল্প লৈ; পাৰ্বতীয়ে [[শিৱ]]ৰ দৰে জীৱন যাপন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে আৰু একেবোৰ কামতে লিপ্ত হয় – তপস্যা, যোগাসন আৰু তপস্যা – তেওঁক উত্তেজিত কৰে আৰু তেওঁৰ আগ্ৰহ আকৰ্ষণ কৰে। শিৱই পাৰ্বতীক ছদ্মবেশত লগ পায় আৰু শিৱৰ দুৰ্বলতা আৰু ব্যক্তিত্বৰ সমস্যাৰ কথা কৈ পাৰ্বতীক নিৰুৎসাহিত কৰিবলৈ চেষ্টা কৰে।{{sfn|James Lochtefeld|2002|pp=503–505}}{{sfn|David Kinsley|1988|pp=46–52, 42–44}} পাৰ্বতীয়ে শুনিবলৈ অস্বীকাৰ কৰি নিজৰ সংকল্পত অটল থাকে। শিৱই অৱশেষত তাইক গ্ৰহণ কৰে আৰু তেওঁলোকৰ বিয়া হয়।{{sfn|James Lochtefeld|2002|pp=503–505}}{{sfn|David Kinsley|1988|pp=46–52, 42–44}} পিছত শিৱ আৰু পাৰ্বতীৰ বিবাহৰ পিছত কামক পুনৰ জীৱন্ত কৰি তোলা হয়। স্থল পুৰাণৰ মতে পাৰ্বতীয়ে (পাম্পা) তপস্বী শিৱক জয়ী কৰি গৃহস্থ জীৱনলৈ ঘূৰাই আনিবলৈ হেমাকুটা পাহাৰত তপস্বী, যোগিনী জীৱনশৈলী অনুসৰণ কৰিছিল, যিটো বৰ্তমান হাম্পিৰ অংশ।{{sfn|Fritz|Michell|2016|pp=14–15}} শিৱক পম্পাপতি (অৰ্থাৎ "পাম্পাৰ স্বামী") বুলিও কোৱা হয়।{{sfn|Fritz|Michell|2016|pp=14–15}} হেমাকুটা পাহাৰৰ ওচৰৰ নদীখনক পাম্পা নদী বুলি জনা যায়।<ref name="Verghese2002p6">{{harvnb|Anila Verghese|2002|pp=6–7, 40, 92}}</ref> সংস্কৃত ভাষাৰ পাম্পা শব্দটো কানাড়া শব্দ হাম্পালৈ ৰূপান্তৰিত হয় আৰু পাৰ্বতীয়ে শিৱক খেদি যোৱা ঠাইখন হাম্পে বা হাম্পি নামেৰে জনাজাত হয়।{{sfn|Fritz|Michell|2016|pp=14–15}}<ref name="Verghese2002p6"/><ref name=ASI>{{cite book|author=D. Devakunjari|title=World Heritage Series: Hampi|publisher=Eicher Goodearth Ltd., New Delhi – for [[Archaeological Survey of India]]|isbn=978-81-87780-42-7|page=8|year=2007}}</ref> এই স্থান আছিল প্ৰাৰম্ভিক মধ্যযুগৰ তীৰ্থযাত্ৰা কেন্দ্ৰ যিটো পাম্পক্ষেত্ৰ নামেৰে জনাজাত। ইয়াৰ খ্যাতি হিন্দু মহাকাব্য [[ৰামায়ণ]]ৰ কিষ্কিন্ধা অধ্যায়ৰ পৰাই হৈছিল, য'ত [[ৰাম]] আৰু [[লক্ষ্মণ|লক্ষ্মণে]] অপহৃত [[সীতা]]ৰ সন্ধানত [[হনুমান]], [[সুগ্ৰীৱ]] আৰু বান্দৰ সৈন্যৰ সৈতে সাক্ষাৎ কৰে। মহাকাব্যখনত বৰ্ণনা কৰা ঠাইখনৰ লগত হাম্পি অঞ্চলৰ বহু সাদৃশ্য আছে। আঞ্চলিক পৰম্পৰা অনুসৰি ৰামায়ণত বৰ্ণনা কৰা এই ঠাইখনেই তীৰ্থযাত্ৰীক আকৰ্ষণ কৰে।<ref name="KaminskyLong2016p75">{{cite book|author1=Arnold P. Kaminsky|author2=Roger D. Long|title=Nationalism and Imperialism in South and Southeast Asia |url=https://books.google.com/books?id=aGIPDQAAQBAJ&pg=PT75|year=2016|publisher=Taylor & Francis|isbn=978-1-351-99742-3|pages=75–76}}</ref> ১৮০০ চনৰ ভিতৰত কৰ্ণেল কলিন মেকেঞ্জী নামৰ এজন অভিযন্তাই ইয়াক পোহৰলৈ আনিছিল। ==আন্তঃ গাঁথনি== ===ধৰ্মীয় মঠ-মন্দিৰ=== <gallery widths="200" heights="200"> File:Le temple de Virupaksha (Hampi, Inde) (14255857272).jpg|হাম্পিৰ বিৰূপাক্ষ মন্দিৰ File:Nandi statue at the Sree Virupaksha temple, Hampi, India.jpg|হাম্পিৰ বিৰূপাক্ষ বজাৰৰ পূব প্ৰান্তত থকা একশিলীয়া নন্দীৰ মূৰ্তি। File:IMG 2765 Inside View of Virupaksha Temple.jpg|হাম্পিৰ বিৰূপাক্ষ মন্দিৰ কমপ্লেক্সৰ ভিতৰৰ চোতাল আৰু স্তম্ভযুক্ত হল (মণ্ডপা)। File:Hampi, India, Community hall (sabha mandapa) of Vijaya Vitthala Temple.jpg|বিজয়া বিত্তলা মন্দিৰৰ ধ্বংসাৱশেষ File:Complex of Virupaksha Temple, Hampi (01).jpg|বিৰূপাক্ষ মন্দিৰৰ গোপুৰম File:Hampi - Uddana Veerabhadra Temple - Hanuman - 2.jpg|উদ্দান বীৰভদ্ৰ মন্দিৰৰ চোতালত হনুমানৰ ভাস্কৰ্য। ভাস্কৰ্যটোৰ ওপৰত থকা ৰঙা দাগসমূহ পুৰোহিত বা ভক্তসকলে সেন্দূৰ প্ৰয়োগ কৰা। File:2 Frescoe at Virupaksha temple, Hampi, Karnataka,.jpg|মন্দিৰৰ ভিতৰৰ অংশত থকা ফ্ৰেস্কো চিত্ৰ। File:1 Frescoe at Virupaksha temple, Hampi, Karnataka,.jpg|মন্দিৰৰ ভিতৰৰ অংশত ফ্ৰেস্কো, বিৰূপাক্ষ মন্দিৰ। File:Relief sculpture at temple interior, Virupaksha temple.jpg|মন্দিৰৰ ভিতৰৰ ভাস্কৰ্য্য, বিৰূপাক্ষ মন্দিৰ </gallery> ===বিৰূপাক্ষ মন্দিৰ আৰু বজাৰ সমষ্টি=== বিৰূপাক্ষ মন্দিৰ হাম্পিৰ আটাইতকৈ পুৰণি মন্দিৰ। ই তীৰ্থযাত্ৰী আৰু পৰ্যটকৰ বাবে এক প্ৰধান আকৰ্ষণ আৰু বৰ্তমানেও ইয়াত হিন্দু ধৰ্মীয় উপাসনা অনুষ্ঠিত হয়। {{sfn|Fritz|Michell|2016|pp=58–65}} [[শিৱ]], পাম্পা আৰু [[দুৰ্গা]]ৰ মন্দিৰৰ কিছু অংশ একাদশ শতিকাৰপৰাই আছিল; পিছলৈ বিজয়নগৰ সাম্ৰাজ্যৰ সময়ত মন্দিৰটো সম্প্ৰসাৰিত কৰা হয়।<ref>{{cite book|author=National Geographic|title=Sacred Places of a Lifetime: 500 of the World's Most Peaceful and Powerful Destinations|url=https://books.google.com/books?id=jNqDFSxR8-MC&pg=PA123|year=2008|publisher=National Geographic Society|isbn=978-1-4262-0336-7|pages=123–124}}</ref> মন্দিৰটো কেইবাটাও সৰু সৰু মন্দিৰৰ সমষ্টি। ইয়াত নিয়মিতভাৱে পুনৰংকন কৰা প্ৰায় ৫০ মিটাৰ (১৬০ ফুট) উচ্চতাৰ গোপুৰম, অদ্বৈত বেদান্ত পৰম্পৰাৰ বিদ্যাৰণ্য-ৰ নামত উৎসৰ্গিত এটা হিন্দু মঠ, মন্মথা নামৰ জলাধাৰ, সামূহিক ৰান্ধনীঘৰ আৰু অন্যান্য বহুতো স্থাপত্য-স্মাৰক আছে। মন্দিৰৰ সৈতে সংলগ্ন প্ৰায় ৭৫০ মিটাৰ (২,৪৬০ ফুট) দীঘল ধ্বংসপ্ৰাপ্ত শিলৰ বজাৰখনৰ পূব প্ৰান্তত এটা একশিলীয়া নন্দীৰ মন্দিৰো আছে। {{sfn|Fritz|Michell|2016|pp=58–65}}{{sfn|Anila Verghese|2002|pp=38–42}}{{sfn|Michael W. Meister|Madhusudan A. Dhaky|1996|pp=21–23, 91–92}} {{multiple image | total_width = 360 | align = right | direction = horizontal | image1 = 4 Erotic statues of Hindu Virupaksha Shiva Temple Hampi, Vijayanagar Karnataka India.jpg | caption1 = | image2 = 5 Erotic statues at the Hindu Shiva temple Virupaksha Hampi Vijayanagara Karnataka India April 2014.jpg | caption2 = | footer = বিজয়নগৰ সাম্ৰাজ্যৰ বিভিন্ন প্ৰতিমা-অংকন পৰম্পৰা প্ৰতিফলিত কৰা বিৰূপাক্ষ মন্দিৰৰ বাহিৰৰ শিলৰ দেৱালত খোদিত কামমূলক ভাস্কৰ্যসমূহ। }} ===অসামৰিক গাঁথনি=== ===সামৰিক গাঁথনি=== ===হাম্পিৰ দাঁতিকাষৰীয়া উল্লেখযোগ্য ঠাই=== ==সৌৰ্ন্দয্য== {{Wide image|Hampi7-gimped-small.jpeg|1024px|<center>হাম্পিৰ সৌৰ্ন্দয্য, ৩৬০° পেনোৰমা দৃশ্য মাতাঙ্গা পাহাৰৰ পৰা</center>}} ==চিত্ৰভঁৰাল== <gallery> Image:Hampi aug09 56.jpg|ফাৰ্মৰ দৃশ্য অঞ্জনায়াদি পাহাৰৰ পৰা Image:Hampi aug09 243.jpg|কৃত্ৰিম পুখুৰী Image:Ya Temple.jpg|ষ্ট্ৰে মন্দিৰ File:WatchTower.JPG|ঘড়ী টাৱাৰ File:Narasimha Vigrah.JPG|নৰশিমহঃ বিগ্ৰহ File:Thunga.jpg|তুঙ্গভদ্ৰা নদী </gallery> ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{commons category|Group of monuments at Hampi|হাম্পিৰ স্মাৰকসমূহ}} * [http://hampi.in www.hampi.in] * [http://expertbulletin.com/hampi/ expertbulletin] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151207025657/http://expertbulletin.com/hampi/ |date=2015-12-07 }} * [http://www.kaladarshana.com/sites/hampi Vijayanagara Architecture at Hampi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151020005925/http://www.kaladarshana.com/sites/hampi/ |date=2015-10-20 }} * [http://whc.unesco.org/sites/241 Hampi on UNESCO World Heritage Site] * [http://globalheritagefund.org/what_we_do/overview/current_projects/hampi_india/ Hampi preservation project summary] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160307114514/http://globalheritagefund.org/what_we_do/overview/current_projects/hampi_india |date=2016-03-07 }} at Global Heritage Fund * [http://ghn.globalheritagefund.org/?id=6 Explore Hampi with Google Earth] on [[Global Heritage Network]] * [http://www.karnataka.com/tourism/hampi/ Karnataka.com - Hampi] * [http://www.hampionline.com/ A Guide to History and Tourism at Hampi] * [http://www.theindia.info/films/hampi_queens_bath.htm Computer generated simulation of queens bath of Hampi] * [http://www.world-heritage-tour.org/asia/south-asia/india/hampi/map.html 3D virtual views for Hampi siate from UNESCO] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224234450/http://www.world-heritage-tour.org/asia/south-asia/india/hampi/map.html |date=2012-02-24 }} {{ভাৰতৰ বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰসমূহৰ তালিকা}} [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ পৰ্যটনস্থলী]] 6pmc2omtdqx8hpuch6y8a7ba8ra7fz5 627470 627463 2026-08-15T09:35:12Z নৰুনা বৰুৱা 44897 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 627470 wikitext text/x-wiki {{Infobox World Heritage Site |WHS = Group of Monuments at Hampi |Image = [[Image:Hampi virupaksha temple.jpg|250px]] |imagecaption= হাম্পি |State Party = [[ভাৰত]] |Type = সাংস্কৃতিক |Criteria = (i)(iii)(iv) |ID = 241 |Region = [[List of World Heritage Sites in Asia and Australasia|এছিয়া-পেছিফিক]] |Year = ১৯৮৬ |Danger = ১৯৯৯&ndash;২০০৬ |Session = ১০তম |Link = http://whc.unesco.org/en/list/241 }} '''হাম্পি''' ({{lang-en|Hampi}}; {{lang-kn|ಹಂಪೆ}}) ভাৰতৰ [[কৰ্ণাটক]]ৰ উত্তৰপাৰত অৱস্থিত এখন গাঁও। হাম্পিত অৱস্থিত ভগ্নাৱশেষসমূহৰ বাবে ঠাইখন বিখ্যাত। হাম্পি স্মাৰকসমূহ হ'ল উত্তৰ কৰ্ণাটকৰ মনোৰম বিলাসবহুল হাম্পি নগৰৰ স্মাৰকসমষ্টি। হাম্পিত বিজয়নগৰ সাম্ৰাজ্যৰ অধুনালুপ্ত ৰাজধানী বিজয়নগৰৰ ধ্বংসাৱশেষ অৱস্থিত। এই নগৰৰ চাৰিওফালে দ্ৰাবিড় স্থাপত্য মন্দিৰ আৰু প্ৰাসাদৰ ধ্বংসাৱশেষে আৱৰি আছে। হাম্পি বিজয়নগৰ সাম্ৰাজ্যৰ পূৰ্বৰ; হিন্দু ধৰ্মৰ ৰামায়ণ আৰু পুৰাণত ইয়াক পম্পা দেৱী তীৰ্থ ক্ষেত্ৰ বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="Verghese2002p1" /><ref>{{cite book|author1=John M. Fritz|author2=George Michell|author3=Clare Arni|title=New Light on Hampi: Recent Research at Vijayanagara|url=https://books.google.com/books?id=Trx8UH1UbG4C|year=2001|publisher=Marg Publications|isbn=978-81-85026-53-4|pages=1–7}}</ref> চতুৰ্দশ আৰু ষোড়শ শতাব্দীৰ মধ্যৱৰ্তী কালত যিসকল পৰ্যটক ভাৰতলৈ আহিছিল সেইসকলে এই মন্দিৰসমূহৰ ভূয়সী প্ৰশংসা কৰি গৈছে। হাম্পিত বহুতো গুৰুত্বপূৰ্ণ হিন্দু ধৰ্মীয় মন্দিৰ আছে। ইয়াত বিৰুপাক্ষ মন্দিৰ, আদি শংকৰৰ সৈতে জড়িত সক্ৰিয় মঠ আৰু পুৰণি চহৰখনৰ অন্তৰ্গত বিভিন্ন কীৰ্তিচিহ্ন আছে।<ref name="Fritz2015p11">{{harvnb|Fritz | Michell| 2016|pp=11–23, backpage}}</ref><ref>{{cite book|author=Joan-Pau Rubiés|title=Travel and Ethnology in the Renaissance: South India Through European Eyes, 1250–1625|url=https://books.google.com/books?id=adpkHQ9SCq0C |year=2002|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-52613-5|pages=234–236}}</ref> তদুপৰি আছে বহুতো অভিজাত বাসগৃহ, হাতী বন্ধা ঘৰ, ৰাণীৰ আভিজাত স্নানাগাৰ, লটাচ মহল আদি। এই স্মাৰকসমূহ [[ৰাষ্ট্ৰসংঘ শিক্ষা, বিজ্ঞান আৰু সংস্কৃতি সংস্থা|ইউনেস্কো]] বিশ্ব ঐতিহ্য তালিকা (i), (iii) আৰু (iv) অনুযায়ী সাংস্কৃতিক ঐতিহ্যৰ মৰ্যাদাপ্ৰাপ্ত<ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/241|title=Group of Monuments at Hampi|accessdate=2010-11-06|publisher=World Heritage: Unesco.org}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/archive/advisory_body_evaluation/241.pdf|format=pdf|title= Group of Monuments at Hampi|accessdate=2010-11-06|publisher=Unesco}}</ref>। ১৩৩৬ চনৰ পৰা (বিজয়নগৰ হিচাপে) হাম্পি বিজয়নগৰ সাম্ৰাজ্যৰ ৰাজধানী আছিল আৰু ১৫৬৫ চনলৈকে ইয়াক পৰিত্যক্ত কৰা হৈছিল।<ref name="Verghese2002p1" /> ই আছিল এখন দুৰ্গম নগৰ। [[পাৰ্চী]] আৰু [[ইউৰোপ|ইউৰোপীয়]] ভ্ৰমণকাৰীসকলে বিশেষকৈ পৰ্তুগীজসকলে এৰি থৈ যোৱা বুৰঞ্জীত উল্লেখ আছে যে হাম্পি আছিল টুংগাভদ্ৰা নদীৰ ওচৰৰ এখন সমৃদ্ধিশালী, ধনী আৰু ভৱিষ্যৎ প্ৰজন্মী চহৰ, য'ত অসংখ্য মন্দিৰ, খেতিপথাৰ আৰু বাণিজ্যিক বজাৰ আছিল। ১৫০০ চনৰ ভিতৰত হাম্পি-বিজয়নগৰ [[বেইজিং|বেইজিঙ]]ৰ পিছত বিশ্বৰ দ্বিতীয় বৃহত্তম চহৰ আছিল বুলি অনুমান কৰা হৈছে আৰু সম্ভৱতঃ সেই সময়ত ভাৰতৰ আটাইতকৈ ধনী চহৰ আছিল, পাৰস্য আৰু [[পৰ্তুগাল]]ৰ ব্যৱসায়ীক আকৰ্ষণ কৰিছিল।<ref name="Howard2011p77">{{cite book|author=Michael C. Howard|title=Transnationalism and Society: An Introduction|url=https://books.google.com/books?id=Qy4YtuIHsQcC&pg=PA77| year=2011|publisher =McFarland|isbn= 978-0-7864-8625-0| pages=77–78}}</ref><ref name="Gier2014p11">{{cite book|author=Nicholas F. Gier|title=The Origins of Religious Violence: An Asian Perspective|url=https://books.google.com/books?id=0LBhBAAAQBAJ&pg=PA11|year=2014|publisher=Lexington|isbn=978-0-7391-9223-8|pages=11–14}}, Quote: "In its peak of glory, ca. 1500, with a population of about 500,000 and sixty square miles in area, Vijayanagara was the second largest city in the world behind Beijing."</ref> বিজয়নগৰ সাম্ৰাজ্য মুছলমান চুলতানৰ মিত্ৰজোঁটৰ দ্বাৰা পৰাজিত হয়; ১৫৬৫ চনত মুছলমান বাহিনীয়ে ইয়াৰ ৰাজধানী জয়, লুটপাত আৰু ধ্বংস কৰে।<ref name="Verghese2002p1">{{harvnb|Anila Verghese|2002|pp=1–18}}</ref><ref name="Fritz2015p11" /><ref name="Lycett 2013 433–470">{{cite journal | last1=Lycett | first1=Mark T. | last2=Morrison | first2=Kathleen D. | title=The Fall of Vijayanagara Reconsidered: Political Destruction and Historical Construction in South Indian History 1 | journal=Journal of the Economic and Social History of the Orient | volume=56 | issue=3 | year=2013 | doi=10.1163/15685209-12341314 | pages=433–470}}</ref> [[কৰ্ণাটক]]ত অৱস্থিত, ১৩ কিলোমিটাৰ (৮.১ মাইল) দূৰত্বত হোছাপেটে চহৰৰ সৈতে সমসাময়িক চহৰ হাম্পিৰ ওচৰত অৱস্থিত হাম্পিৰ ধ্বংসাৱশেষ ৪,১০০ হেক্টৰ (১৬ বৰ্গমাইল)ত বিস্তৃত আৰু ইয়াক [[ইউনেস্কো]]ৱে দক্ষিণ ভাৰতৰ শেষৰটো মহান হিন্দু ৰাজ্যৰ ১৬০০ৰো অধিক জীয়াই থকা অৱশিষ্টৰ "কঠোৰ, ভৱিষ্যৎ স্থান" বুলি অভিহিত কৰিছে য'ত "দুৰ্গ, নদীৰ পাৰৰ বৈশিষ্ট্য, ৰাজকীয় আৰু পবিত্ৰ কমপ্লেক্স, মন্দিৰ, মন্দিৰ, স্তম্ভযুক্ত হল, মণ্ডপা, স্মৃতিসৌধ, জল গঠন আৰু অন্যান্য" অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="unescosum">[https://whc.unesco.org/en/list/241 Group of Monuments at Hampi], UNESCO</ref> ==ব্যুৎপত্তি== লোকভাষাত হাম্পিক পাম্পা-ক্ষেত্ৰ, কৃষকৃন্দ ক্ষেত্ৰা নতুবা ভাষ্কৰা ক্ষেত্ৰ বুলি জনা যায়, ভাষ্কৰ নামটো পাম্পাৰ পৰা উৎপত্তি হৈছে, যিটো তুঙ্গভদ্ৰা নদী প্ৰাচীন নাম। হাম্পি নামটো হাম্পেৰ পৰা উৎপত্তি হোৱা।<ref name="unescosum" /> ==ভোগৌলিক বিৱৰণ== [[File:Hampi Vijayanagara in early 16th century, South India.jpg|thumb|ষোড়শ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে বিজয়নগৰত হাম্পি। পবিত্ৰ মূলত আছিল প্ৰধান হিন্দু মন্দিৰ আৰু ইয়াৰ লগত জড়িত বজাৰসমূহ; নগৰীয়া মূল অংশত ৰাজকীয় কেন্দ্ৰ অন্তৰ্ভুক্ত আছিল; উপনগৰীয়া উপগ্ৰহসমূহ বৰ্তমানৰ গংগাৱতীৰ পৰা হোস্পেটলৈকে বিস্তৃত হৈছিল।<ref>{{cite book|first=Anila |last=Verghese|title=Archaeology, Art and Religion: New Perspectives on Vijayanagara|url=https://books.google.com/books?id=GZzpAAAAMAAJ |year=2000|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-564890-4|pages=vi–viii}}</ref><ref name=morrison423>KD Morrison and CM Sinopoli (2006), ''Vijayanagara: Archaeological Explorations'', J. Fritz et al (eds.), VPR Monograph, Manohar, pages 423–434</ref>]] হাম্পি তুঙ্গভদ্ৰা নদীৰ পাৰত অৱস্থিত। [[বাংগালোৰ]]ৰ পৰা দূৰত্ব ৩৪৩ কিঃমিঃ আৰু বেলাৰীৰ পৰা ৭৪ কিঃমিঃ। ন্যূনতম দূৰত্বত থকা ৰেল ষ্টেচনটো হৈছে মণ্ট্ৰালয়ম, যিটো তুঙ্গভদ্ৰা নদীৰ পাৰত অৱস্থিত। [[অন্ধ্ৰপ্ৰদেশ]]ৰ সৈতে ৰাজ্যিক সীমান্তৰ সমীপত মধ্য [[কৰ্ণাটক]]ৰ পূব অংশত তুংগাভদ্ৰা নদীৰ পাৰত হাম্পি অৱস্থিত। বাদামি আৰু আইহোলে প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থানৰ পৰা ১৪০ কিলোমিটাৰ (৮৭ মাইল) দক্ষিণ-পূবে অৱস্থিত।{{sfn|Fritz|Michell|2016|pp=154–155}}{{sfn|Anila Verghese|2002|pp=85–87}} হাম্পি—পৰম্পৰাগতভাৱে পাম্পক্ষেত্ৰ, কিষ্কিন্দ-ক্ষেত্ৰ বা ভাস্কৰ-ক্ষেত্ৰ নামেৰে জনাজাত—হিন্দু ধৰ্মতত্ত্বত পাৰ্বতী দেৱীৰ আন এটা নাম পাম্পাৰ পৰা উদ্ভৱ হৈছে। পৌৰাণিক কাহিনী অনুসৰি কুমাৰী পাৰ্বতীয়ে (যি শিৱৰ পূৰ্বৰ পত্নী সতীৰ পুনৰ্জন্ম) অকলশৰীয়া তপস্বী [[শিৱ]]ক বিয়া কৰাবলৈ সংকল্প লয়।{{sfn|James Lochtefeld|2002|pp=503–505}}{{sfn|David Kinsley|1988|pp=46–52, 42–44}} মাক-দেউতাকে তাইৰ ইচ্ছাৰ কথা গম পাই [[পাৰ্বতী]]ক নিৰুৎসাহিত কৰে, কিন্তু তেওঁ নিজৰ ইচ্ছাত অটল থাকে। শিৱ যোগ ধ্যানত হেৰাই গৈছে, জগতৰ প্ৰতি অৱহেলিত; পাৰ্বতীয়ে তেওঁক জাগ্ৰত কৰিবলৈ আৰু তেওঁৰ মনোযোগ আকৰ্ষণ কৰিবলৈ দেৱতাসকলৰ ওচৰত সহায়ৰ বাবে আবেদন জনায়। [[ইন্দ্ৰ]]ই কামদেৱক — কামনা, কামুক প্ৰেম, আকৰ্ষণ আৰু মৰমৰ হিন্দু দেৱতাক — শিৱক ধ্যান-ধাৰণাৰ পৰা জাগ্ৰত কৰিবলৈ পঠিয়াই দিয়ে। কামে শিৱৰ ওচৰত উপস্থিত হৈ কামনাৰ কাঁড় মাৰিলে।{{sfn|James Lochtefeld|2002|pp=503–505}}{{sfn|David Kinsley|1988|pp=46–52, 42–44}} শিৱই কপালত তৃতীয় চকুটো মেলি কামক জ্বলাই ছাই কৰি পেলায়। পাৰ্বতীয়ে শিৱক জয় কৰাৰ আশা বা সংকল্প লৈ; পাৰ্বতীয়ে [[শিৱ]]ৰ দৰে জীৱন যাপন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে আৰু একেবোৰ কামতে লিপ্ত হয় – তপস্যা, যোগাসন আৰু তপস্যা – তেওঁক উত্তেজিত কৰে আৰু তেওঁৰ আগ্ৰহ আকৰ্ষণ কৰে। শিৱই পাৰ্বতীক ছদ্মবেশত লগ পায় আৰু শিৱৰ দুৰ্বলতা আৰু ব্যক্তিত্বৰ সমস্যাৰ কথা কৈ পাৰ্বতীক নিৰুৎসাহিত কৰিবলৈ চেষ্টা কৰে।{{sfn|James Lochtefeld|2002|pp=503–505}}{{sfn|David Kinsley|1988|pp=46–52, 42–44}} পাৰ্বতীয়ে শুনিবলৈ অস্বীকাৰ কৰি নিজৰ সংকল্পত অটল থাকে। শিৱই অৱশেষত তাইক গ্ৰহণ কৰে আৰু তেওঁলোকৰ বিয়া হয়।{{sfn|James Lochtefeld|2002|pp=503–505}}{{sfn|David Kinsley|1988|pp=46–52, 42–44}} পিছত শিৱ আৰু পাৰ্বতীৰ বিবাহৰ পিছত কামক পুনৰ জীৱন্ত কৰি তোলা হয়। স্থল পুৰাণৰ মতে পাৰ্বতীয়ে (পাম্পা) তপস্বী শিৱক জয়ী কৰি গৃহস্থ জীৱনলৈ ঘূৰাই আনিবলৈ হেমাকুটা পাহাৰত তপস্বী, যোগিনী জীৱনশৈলী অনুসৰণ কৰিছিল, যিটো বৰ্তমান হাম্পিৰ অংশ।{{sfn|Fritz|Michell|2016|pp=14–15}} শিৱক পম্পাপতি (অৰ্থাৎ "পাম্পাৰ স্বামী") বুলিও কোৱা হয়।{{sfn|Fritz|Michell|2016|pp=14–15}} হেমাকুটা পাহাৰৰ ওচৰৰ নদীখনক পাম্পা নদী বুলি জনা যায়।<ref name="Verghese2002p6">{{harvnb|Anila Verghese|2002|pp=6–7, 40, 92}}</ref> সংস্কৃত ভাষাৰ পাম্পা শব্দটো কানাড়া শব্দ হাম্পালৈ ৰূপান্তৰিত হয় আৰু পাৰ্বতীয়ে শিৱক খেদি যোৱা ঠাইখন হাম্পে বা হাম্পি নামেৰে জনাজাত হয়।{{sfn|Fritz|Michell|2016|pp=14–15}}<ref name="Verghese2002p6"/><ref name=ASI>{{cite book|author=D. Devakunjari|title=World Heritage Series: Hampi|publisher=Eicher Goodearth Ltd., New Delhi – for [[Archaeological Survey of India]]|isbn=978-81-87780-42-7|page=8|year=2007}}</ref> এই স্থান আছিল প্ৰাৰম্ভিক মধ্যযুগৰ তীৰ্থযাত্ৰা কেন্দ্ৰ যিটো পাম্পক্ষেত্ৰ নামেৰে জনাজাত। ইয়াৰ খ্যাতি হিন্দু মহাকাব্য [[ৰামায়ণ]]ৰ কিষ্কিন্ধা অধ্যায়ৰ পৰাই হৈছিল, য'ত [[ৰাম]] আৰু [[লক্ষ্মণ|লক্ষ্মণে]] অপহৃত [[সীতা]]ৰ সন্ধানত [[হনুমান]], [[সুগ্ৰীৱ]] আৰু বান্দৰ সৈন্যৰ সৈতে সাক্ষাৎ কৰে। মহাকাব্যখনত বৰ্ণনা কৰা ঠাইখনৰ লগত হাম্পি অঞ্চলৰ বহু সাদৃশ্য আছে। আঞ্চলিক পৰম্পৰা অনুসৰি ৰামায়ণত বৰ্ণনা কৰা এই ঠাইখনেই তীৰ্থযাত্ৰীক আকৰ্ষণ কৰে।<ref name="KaminskyLong2016p75">{{cite book|author1=Arnold P. Kaminsky|author2=Roger D. Long|title=Nationalism and Imperialism in South and Southeast Asia |url=https://books.google.com/books?id=aGIPDQAAQBAJ&pg=PT75|year=2016|publisher=Taylor & Francis|isbn=978-1-351-99742-3|pages=75–76}}</ref> ১৮০০ চনৰ ভিতৰত কৰ্ণেল কলিন মেকেঞ্জী নামৰ এজন অভিযন্তাই ইয়াক পোহৰলৈ আনিছিল। ==আন্তঃ গাঁথনি== ===ধৰ্মীয় মঠ-মন্দিৰ=== <gallery widths="200" heights="200"> File:Le temple de Virupaksha (Hampi, Inde) (14255857272).jpg|হাম্পিৰ বিৰূপাক্ষ মন্দিৰ File:Nandi statue at the Sree Virupaksha temple, Hampi, India.jpg|হাম্পিৰ বিৰূপাক্ষ বজাৰৰ পূব প্ৰান্তত থকা একশিলীয়া নন্দীৰ মূৰ্তি। File:IMG 2765 Inside View of Virupaksha Temple.jpg|হাম্পিৰ বিৰূপাক্ষ মন্দিৰ কমপ্লেক্সৰ ভিতৰৰ চোতাল আৰু স্তম্ভযুক্ত হল (মণ্ডপা)। File:Hampi, India, Community hall (sabha mandapa) of Vijaya Vitthala Temple.jpg|বিজয়া বিত্তলা মন্দিৰৰ ধ্বংসাৱশেষ File:Complex of Virupaksha Temple, Hampi (01).jpg|বিৰূপাক্ষ মন্দিৰৰ গোপুৰম File:Hampi - Uddana Veerabhadra Temple - Hanuman - 2.jpg|উদ্দান বীৰভদ্ৰ মন্দিৰৰ চোতালত হনুমানৰ ভাস্কৰ্য। ভাস্কৰ্যটোৰ ওপৰত থকা ৰঙা দাগসমূহ পুৰোহিত বা ভক্তসকলে সেন্দূৰ প্ৰয়োগ কৰা। File:2 Frescoe at Virupaksha temple, Hampi, Karnataka,.jpg|মন্দিৰৰ ভিতৰৰ অংশত থকা ফ্ৰেস্কো চিত্ৰ। File:1 Frescoe at Virupaksha temple, Hampi, Karnataka,.jpg|মন্দিৰৰ ভিতৰৰ অংশত ফ্ৰেস্কো, বিৰূপাক্ষ মন্দিৰ। File:Relief sculpture at temple interior, Virupaksha temple.jpg|মন্দিৰৰ ভিতৰৰ ভাস্কৰ্য্য, বিৰূপাক্ষ মন্দিৰ </gallery> ===বিৰূপাক্ষ মন্দিৰ আৰু বজাৰ সমষ্টি=== বিৰূপাক্ষ মন্দিৰ হাম্পিৰ আটাইতকৈ পুৰণি মন্দিৰ। ই তীৰ্থযাত্ৰী আৰু পৰ্যটকৰ বাবে এক প্ৰধান আকৰ্ষণ আৰু বৰ্তমানেও ইয়াত হিন্দু ধৰ্মীয় উপাসনা অনুষ্ঠিত হয়। {{sfn|Fritz|Michell|2016|pp=58–65}} [[শিৱ]], পাম্পা আৰু [[দুৰ্গা]]ৰ মন্দিৰৰ কিছু অংশ একাদশ শতিকাৰপৰাই আছিল; পিছলৈ বিজয়নগৰ সাম্ৰাজ্যৰ সময়ত মন্দিৰটো সম্প্ৰসাৰিত কৰা হয়।<ref>{{cite book|author=National Geographic|title=Sacred Places of a Lifetime: 500 of the World's Most Peaceful and Powerful Destinations|url=https://books.google.com/books?id=jNqDFSxR8-MC&pg=PA123|year=2008|publisher=National Geographic Society|isbn=978-1-4262-0336-7|pages=123–124}}</ref> মন্দিৰটো কেইবাটাও সৰু সৰু মন্দিৰৰ সমষ্টি। ইয়াত নিয়মিতভাৱে পুনৰংকন কৰা প্ৰায় ৫০ মিটাৰ (১৬০ ফুট) উচ্চতাৰ গোপুৰম, অদ্বৈত বেদান্ত পৰম্পৰাৰ বিদ্যাৰণ্য-ৰ নামত উৎসৰ্গিত এটা হিন্দু মঠ, মন্মথা নামৰ জলাধাৰ, সামূহিক ৰান্ধনীঘৰ আৰু অন্যান্য বহুতো স্থাপত্য-স্মাৰক আছে। মন্দিৰৰ সৈতে সংলগ্ন প্ৰায় ৭৫০ মিটাৰ (২,৪৬০ ফুট) দীঘল ধ্বংসপ্ৰাপ্ত শিলৰ বজাৰখনৰ পূব প্ৰান্তত এটা একশিলীয়া নন্দীৰ মন্দিৰো আছে। {{sfn|Fritz|Michell|2016|pp=58–65}}{{sfn|Anila Verghese|2002|pp=38–42}}{{sfn|Michael W. Meister|Madhusudan A. Dhaky|1996|pp=21–23, 91–92}} {{multiple image | total_width = 360 | align = right | direction = horizontal | image1 = 4 Erotic statues of Hindu Virupaksha Shiva Temple Hampi, Vijayanagar Karnataka India.jpg | caption1 = | image2 = 5 Erotic statues at the Hindu Shiva temple Virupaksha Hampi Vijayanagara Karnataka India April 2014.jpg | caption2 = | footer = বিজয়নগৰ সাম্ৰাজ্যৰ বিভিন্ন প্ৰতিমা-অংকন পৰম্পৰা প্ৰতিফলিত কৰা বিৰূপাক্ষ মন্দিৰৰ বাহিৰৰ শিলৰ দেৱালত খোদিত কামমূলক ভাস্কৰ্যসমূহ। }} মন্দিৰটো পূবমুখী, আৰু [[শিৱ]] আৰু পাম্পা দেৱীৰ মন্দিৰৰ গৰ্ভগৃহসমূহ সূৰ্যোদয়ৰ দিশত একে সৰলৰেখাত অৱস্থিত। প্ৰৱেশপথত এটা বৃহৎ গোপুৰম আছে। মন্দিৰটোৰ ওপৰৰ স্থাপত্যটো পিৰামিড আকৃতিৰ স্তৰযুক্ত টাৱাৰ, যাৰ প্ৰতিটো স্তৰতে পিলাষ্টাৰ আৰু বিভিন্ন শিল্পকৰ্ম দেখা যায়; ইয়াৰ ভিতৰত শৃংগাৰধৰ্মী ভাস্কৰ্যও আছে। {{sfn|Fritz|Michell|2016|pp=58–65, 155}} গোপুৰমটোৰ মাজেৰে এটা আয়তাকাৰ প্ৰাঙ্গণলৈ সোমাব পাৰি, যিটো আগলৈ গৈ ১৫১০ খ্ৰীষ্টাব্দৰ বুলি ধৰা এটা সৰু গোপুৰমত শেষ হয়।{{sfn|Fritz|Michell|2016|pp=60–63}} সৰু গোপুৰমটোৰ দক্ষিণফালে ১০০টা স্তম্ভযুক্ত এটা মণ্ডপ আছে। প্ৰতিটো স্তম্ভৰ চাৰিওফালেই হিন্দু ধৰ্মৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বিভিন্ন উৎকীৰ্ণ ভাস্কৰ্য দেখা যায়। এই ৰাজহুৱা মণ্ডপটোৰ সৈতে এটা সামূহিক ৰান্ধনীঘৰ সংযুক্ত হৈ আছে। হাম্পিৰ আন কেইবাটাও বৃহৎ মন্দিৰতো এনে ব্যৱস্থা দেখা যায়। শিল কাটি নিৰ্মাণ কৰা এটা জলনলীৰ জৰিয়তে ৰান্ধনীঘৰ আৰু ভোজনশালালৈ পানী যোগান ধৰা হৈছিল। সৰু গোপুৰমটোৰ পাছৰ প্ৰাঙ্গণত দীপস্তম্ভ (দীপ জ্বলোৱাৰ স্তম্ভ) আৰু নন্দীৰ মূৰ্তি আছে। {{sfn|Fritz|Michell|2016|pp=60–63}}<ref name=Dallapiccola109>{{cite journal | last1=Dallapiccola | first1=A.L. | last2=Verghese | first2=Anila | title=The 'Ramanuja temple' in Vitthalapura, Hampi | journal=South Asian Studies | volume=17 | issue=1 | year=2001 | doi=10.1080/02666030.2001.9628595 | pages=109–116| s2cid=191354648 }}</ref><ref name=mack59>{{cite journal | last=Mack | first=Alexandra | title=One Landscape, Many Experiences: Differing Perspectives of the Temple Districts of Vijayanagara | journal=Journal of Archaeological Method and Theory | volume=11 | issue=1 | year=2004 | doi=10.1023/b:jarm.0000014617.58744.1d | pages=59–81| s2cid=143695706 }}</ref> সৰু গোপুৰমটোৰ পাছৰ প্ৰাঙ্গণটোৱে [[শিৱ]] মন্দিৰৰ মূল মণ্ডপলৈ লৈ যায়। এই মণ্ডপটো মূল বৰ্গাকাৰ মণ্ডপ আৰু কৃষ্ণদেৱৰায়ে নিৰ্মাণ কৰোৱা এটা আয়তাকাৰ সংযোজনৰে গঠিত। সংযোজনটো দুটা সংযুক্ত বৰ্গ আৰু ষোল্লটা স্তম্ভেৰে নিৰ্মিত। মণ্ডপৰ ওপৰৰ মুকলি হলটোৰ চিলিঙত চিত্ৰ অংকিত আছে। ইয়াৰে এটা অংশত শৈৱ ধৰ্মৰ শিৱ-পাৰ্বতীৰ বিবাহৰ কাহিনী দেখুওৱা হৈছে। আন এটা অংশত বৈষ্ণৱ ধৰ্মীয় পৰম্পৰাৰ [[ৰাম]]-[[সীতা]]ৰ কাহিনী চিত্ৰিত কৰা হৈছে।{{sfn|Fritz|Michell|2016|pp=60–63}} তৃতীয় অংশত প্ৰেমৰ দেৱতা কামদেৱে [[শিৱ]]ৰ প্ৰতি [[পাৰ্বতী]]ৰ প্ৰতি আগ্ৰহ সৃষ্টি কৰাৰ উদ্দেশ্যে শিৱলৈ কাঁড় নিক্ষেপ কৰা কাহিনী দেখুওৱা হৈছে। চতুৰ্থ অংশত অদ্বৈত হিন্দু পণ্ডিত বিদ্যাৰণ্যক শোভাযাত্ৰাত লৈ যোৱা দৃশ্য চিত্ৰিত কৰা হৈছে। জৰ্জ মিচেল আৰু আন কেইবাগৰাকীও গৱেষকৰ মতে, চিত্ৰসমূহৰ সূক্ষ্ম বৈশিষ্ট্য আৰু ৰঙৰ সুৰে ইংগিত দিয়ে যে চিলিঙৰ এই সকলো চিত্ৰ ১৯শ শতিকাত কৰা মন্দিৰৰ পুনৰসংস্কাৰৰ সময়ত অংকন কৰা হৈছিল। সেয়েহে মূল চিত্ৰসমূহৰ বিষয়-বস্তু কেনে আছিল, সেয়া নিশ্চিতভাৱে জনা নাযায়। {{sfn|Fritz|Michell|2016|pp=60–63}}<ref>{{cite journal | last=Cooper | first=Ilay | title=Vijayanagar or Victoria? The Ceiling of the Virupaksha Temple at Hampi | journal=South Asian Studies | volume=13 | issue=1 | year=1997 | doi=10.1080/02666030.1997.9628526 | pages=67–69}}</ref><ref name = ceilingpaintings>{{cite journal | last=Dallapiccola | first=A.L.| doi= 10.1080/02666030.1997.9628525 | pages= 55–66| title= Ceiling Paintings in the Virupaksha Temple, Hampi | journal=South Asian Studies | volume=13 | issue=1 | year=1997 }}</ref> The mandapa pillars have outsized ''yalis'', mythical animal melding the features of a horse, lion and other animals with an armed warrior riding it—a characteristic Vijayanagara feature.{{sfn|Fritz|Michell|2016|p=63}} ===অসামৰিক গাঁথনি=== ===সামৰিক গাঁথনি=== ===হাম্পিৰ দাঁতিকাষৰীয়া উল্লেখযোগ্য ঠাই=== ==সৌৰ্ন্দয্য== {{Wide image|Hampi7-gimped-small.jpeg|1024px|<center>হাম্পিৰ সৌৰ্ন্দয্য, ৩৬০° পেনোৰমা দৃশ্য মাতাঙ্গা পাহাৰৰ পৰা</center>}} ==চিত্ৰভঁৰাল== <gallery> Image:Hampi aug09 56.jpg|ফাৰ্মৰ দৃশ্য অঞ্জনায়াদি পাহাৰৰ পৰা Image:Hampi aug09 243.jpg|কৃত্ৰিম পুখুৰী Image:Ya Temple.jpg|ষ্ট্ৰে মন্দিৰ File:WatchTower.JPG|ঘড়ী টাৱাৰ File:Narasimha Vigrah.JPG|নৰশিমহঃ বিগ্ৰহ File:Thunga.jpg|তুঙ্গভদ্ৰা নদী </gallery> ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{commons category|Group of monuments at Hampi|হাম্পিৰ স্মাৰকসমূহ}} * [http://hampi.in www.hampi.in] * [http://expertbulletin.com/hampi/ expertbulletin] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151207025657/http://expertbulletin.com/hampi/ |date=2015-12-07 }} * [http://www.kaladarshana.com/sites/hampi Vijayanagara Architecture at Hampi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151020005925/http://www.kaladarshana.com/sites/hampi/ |date=2015-10-20 }} * [http://whc.unesco.org/sites/241 Hampi on UNESCO World Heritage Site] * [http://globalheritagefund.org/what_we_do/overview/current_projects/hampi_india/ Hampi preservation project summary] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160307114514/http://globalheritagefund.org/what_we_do/overview/current_projects/hampi_india |date=2016-03-07 }} at Global Heritage Fund * [http://ghn.globalheritagefund.org/?id=6 Explore Hampi with Google Earth] on [[Global Heritage Network]] * [http://www.karnataka.com/tourism/hampi/ Karnataka.com - Hampi] * [http://www.hampionline.com/ A Guide to History and Tourism at Hampi] * [http://www.theindia.info/films/hampi_queens_bath.htm Computer generated simulation of queens bath of Hampi] * [http://www.world-heritage-tour.org/asia/south-asia/india/hampi/map.html 3D virtual views for Hampi siate from UNESCO] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224234450/http://www.world-heritage-tour.org/asia/south-asia/india/hampi/map.html |date=2012-02-24 }} {{ভাৰতৰ বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰসমূহৰ তালিকা}} [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ পৰ্যটনস্থলী]] hlivvdt9xlanm4poibriebbipt9p2d9 627471 627470 2026-08-15T09:37:28Z নৰুনা বৰুৱা 44897 /* বিৰূপাক্ষ মন্দিৰ আৰু বজাৰ সমষ্টি */ 627471 wikitext text/x-wiki {{Infobox World Heritage Site |WHS = Group of Monuments at Hampi |Image = [[Image:Hampi virupaksha temple.jpg|250px]] |imagecaption= হাম্পি |State Party = [[ভাৰত]] |Type = সাংস্কৃতিক |Criteria = (i)(iii)(iv) |ID = 241 |Region = [[List of World Heritage Sites in Asia and Australasia|এছিয়া-পেছিফিক]] |Year = ১৯৮৬ |Danger = ১৯৯৯&ndash;২০০৬ |Session = ১০তম |Link = http://whc.unesco.org/en/list/241 }} '''হাম্পি''' ({{lang-en|Hampi}}; {{lang-kn|ಹಂಪೆ}}) ভাৰতৰ [[কৰ্ণাটক]]ৰ উত্তৰপাৰত অৱস্থিত এখন গাঁও। হাম্পিত অৱস্থিত ভগ্নাৱশেষসমূহৰ বাবে ঠাইখন বিখ্যাত। হাম্পি স্মাৰকসমূহ হ'ল উত্তৰ কৰ্ণাটকৰ মনোৰম বিলাসবহুল হাম্পি নগৰৰ স্মাৰকসমষ্টি। হাম্পিত বিজয়নগৰ সাম্ৰাজ্যৰ অধুনালুপ্ত ৰাজধানী বিজয়নগৰৰ ধ্বংসাৱশেষ অৱস্থিত। এই নগৰৰ চাৰিওফালে দ্ৰাবিড় স্থাপত্য মন্দিৰ আৰু প্ৰাসাদৰ ধ্বংসাৱশেষে আৱৰি আছে। হাম্পি বিজয়নগৰ সাম্ৰাজ্যৰ পূৰ্বৰ; হিন্দু ধৰ্মৰ ৰামায়ণ আৰু পুৰাণত ইয়াক পম্পা দেৱী তীৰ্থ ক্ষেত্ৰ বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="Verghese2002p1" /><ref>{{cite book|author1=John M. Fritz|author2=George Michell|author3=Clare Arni|title=New Light on Hampi: Recent Research at Vijayanagara|url=https://books.google.com/books?id=Trx8UH1UbG4C|year=2001|publisher=Marg Publications|isbn=978-81-85026-53-4|pages=1–7}}</ref> চতুৰ্দশ আৰু ষোড়শ শতাব্দীৰ মধ্যৱৰ্তী কালত যিসকল পৰ্যটক ভাৰতলৈ আহিছিল সেইসকলে এই মন্দিৰসমূহৰ ভূয়সী প্ৰশংসা কৰি গৈছে। হাম্পিত বহুতো গুৰুত্বপূৰ্ণ হিন্দু ধৰ্মীয় মন্দিৰ আছে। ইয়াত বিৰুপাক্ষ মন্দিৰ, আদি শংকৰৰ সৈতে জড়িত সক্ৰিয় মঠ আৰু পুৰণি চহৰখনৰ অন্তৰ্গত বিভিন্ন কীৰ্তিচিহ্ন আছে।<ref name="Fritz2015p11">{{harvnb|Fritz | Michell| 2016|pp=11–23, backpage}}</ref><ref>{{cite book|author=Joan-Pau Rubiés|title=Travel and Ethnology in the Renaissance: South India Through European Eyes, 1250–1625|url=https://books.google.com/books?id=adpkHQ9SCq0C |year=2002|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-52613-5|pages=234–236}}</ref> তদুপৰি আছে বহুতো অভিজাত বাসগৃহ, হাতী বন্ধা ঘৰ, ৰাণীৰ আভিজাত স্নানাগাৰ, লটাচ মহল আদি। এই স্মাৰকসমূহ [[ৰাষ্ট্ৰসংঘ শিক্ষা, বিজ্ঞান আৰু সংস্কৃতি সংস্থা|ইউনেস্কো]] বিশ্ব ঐতিহ্য তালিকা (i), (iii) আৰু (iv) অনুযায়ী সাংস্কৃতিক ঐতিহ্যৰ মৰ্যাদাপ্ৰাপ্ত<ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/241|title=Group of Monuments at Hampi|accessdate=2010-11-06|publisher=World Heritage: Unesco.org}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/archive/advisory_body_evaluation/241.pdf|format=pdf|title= Group of Monuments at Hampi|accessdate=2010-11-06|publisher=Unesco}}</ref>। ১৩৩৬ চনৰ পৰা (বিজয়নগৰ হিচাপে) হাম্পি বিজয়নগৰ সাম্ৰাজ্যৰ ৰাজধানী আছিল আৰু ১৫৬৫ চনলৈকে ইয়াক পৰিত্যক্ত কৰা হৈছিল।<ref name="Verghese2002p1" /> ই আছিল এখন দুৰ্গম নগৰ। [[পাৰ্চী]] আৰু [[ইউৰোপ|ইউৰোপীয়]] ভ্ৰমণকাৰীসকলে বিশেষকৈ পৰ্তুগীজসকলে এৰি থৈ যোৱা বুৰঞ্জীত উল্লেখ আছে যে হাম্পি আছিল টুংগাভদ্ৰা নদীৰ ওচৰৰ এখন সমৃদ্ধিশালী, ধনী আৰু ভৱিষ্যৎ প্ৰজন্মী চহৰ, য'ত অসংখ্য মন্দিৰ, খেতিপথাৰ আৰু বাণিজ্যিক বজাৰ আছিল। ১৫০০ চনৰ ভিতৰত হাম্পি-বিজয়নগৰ [[বেইজিং|বেইজিঙ]]ৰ পিছত বিশ্বৰ দ্বিতীয় বৃহত্তম চহৰ আছিল বুলি অনুমান কৰা হৈছে আৰু সম্ভৱতঃ সেই সময়ত ভাৰতৰ আটাইতকৈ ধনী চহৰ আছিল, পাৰস্য আৰু [[পৰ্তুগাল]]ৰ ব্যৱসায়ীক আকৰ্ষণ কৰিছিল।<ref name="Howard2011p77">{{cite book|author=Michael C. Howard|title=Transnationalism and Society: An Introduction|url=https://books.google.com/books?id=Qy4YtuIHsQcC&pg=PA77| year=2011|publisher =McFarland|isbn= 978-0-7864-8625-0| pages=77–78}}</ref><ref name="Gier2014p11">{{cite book|author=Nicholas F. Gier|title=The Origins of Religious Violence: An Asian Perspective|url=https://books.google.com/books?id=0LBhBAAAQBAJ&pg=PA11|year=2014|publisher=Lexington|isbn=978-0-7391-9223-8|pages=11–14}}, Quote: "In its peak of glory, ca. 1500, with a population of about 500,000 and sixty square miles in area, Vijayanagara was the second largest city in the world behind Beijing."</ref> বিজয়নগৰ সাম্ৰাজ্য মুছলমান চুলতানৰ মিত্ৰজোঁটৰ দ্বাৰা পৰাজিত হয়; ১৫৬৫ চনত মুছলমান বাহিনীয়ে ইয়াৰ ৰাজধানী জয়, লুটপাত আৰু ধ্বংস কৰে।<ref name="Verghese2002p1">{{harvnb|Anila Verghese|2002|pp=1–18}}</ref><ref name="Fritz2015p11" /><ref name="Lycett 2013 433–470">{{cite journal | last1=Lycett | first1=Mark T. | last2=Morrison | first2=Kathleen D. | title=The Fall of Vijayanagara Reconsidered: Political Destruction and Historical Construction in South Indian History 1 | journal=Journal of the Economic and Social History of the Orient | volume=56 | issue=3 | year=2013 | doi=10.1163/15685209-12341314 | pages=433–470}}</ref> [[কৰ্ণাটক]]ত অৱস্থিত, ১৩ কিলোমিটাৰ (৮.১ মাইল) দূৰত্বত হোছাপেটে চহৰৰ সৈতে সমসাময়িক চহৰ হাম্পিৰ ওচৰত অৱস্থিত হাম্পিৰ ধ্বংসাৱশেষ ৪,১০০ হেক্টৰ (১৬ বৰ্গমাইল)ত বিস্তৃত আৰু ইয়াক [[ইউনেস্কো]]ৱে দক্ষিণ ভাৰতৰ শেষৰটো মহান হিন্দু ৰাজ্যৰ ১৬০০ৰো অধিক জীয়াই থকা অৱশিষ্টৰ "কঠোৰ, ভৱিষ্যৎ স্থান" বুলি অভিহিত কৰিছে য'ত "দুৰ্গ, নদীৰ পাৰৰ বৈশিষ্ট্য, ৰাজকীয় আৰু পবিত্ৰ কমপ্লেক্স, মন্দিৰ, মন্দিৰ, স্তম্ভযুক্ত হল, মণ্ডপা, স্মৃতিসৌধ, জল গঠন আৰু অন্যান্য" অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="unescosum">[https://whc.unesco.org/en/list/241 Group of Monuments at Hampi], UNESCO</ref> ==ব্যুৎপত্তি== লোকভাষাত হাম্পিক পাম্পা-ক্ষেত্ৰ, কৃষকৃন্দ ক্ষেত্ৰা নতুবা ভাষ্কৰা ক্ষেত্ৰ বুলি জনা যায়, ভাষ্কৰ নামটো পাম্পাৰ পৰা উৎপত্তি হৈছে, যিটো তুঙ্গভদ্ৰা নদী প্ৰাচীন নাম। হাম্পি নামটো হাম্পেৰ পৰা উৎপত্তি হোৱা।<ref name="unescosum" /> ==ভোগৌলিক বিৱৰণ== [[File:Hampi Vijayanagara in early 16th century, South India.jpg|thumb|ষোড়শ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে বিজয়নগৰত হাম্পি। পবিত্ৰ মূলত আছিল প্ৰধান হিন্দু মন্দিৰ আৰু ইয়াৰ লগত জড়িত বজাৰসমূহ; নগৰীয়া মূল অংশত ৰাজকীয় কেন্দ্ৰ অন্তৰ্ভুক্ত আছিল; উপনগৰীয়া উপগ্ৰহসমূহ বৰ্তমানৰ গংগাৱতীৰ পৰা হোস্পেটলৈকে বিস্তৃত হৈছিল।<ref>{{cite book|first=Anila |last=Verghese|title=Archaeology, Art and Religion: New Perspectives on Vijayanagara|url=https://books.google.com/books?id=GZzpAAAAMAAJ |year=2000|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-564890-4|pages=vi–viii}}</ref><ref name=morrison423>KD Morrison and CM Sinopoli (2006), ''Vijayanagara: Archaeological Explorations'', J. Fritz et al (eds.), VPR Monograph, Manohar, pages 423–434</ref>]] হাম্পি তুঙ্গভদ্ৰা নদীৰ পাৰত অৱস্থিত। [[বাংগালোৰ]]ৰ পৰা দূৰত্ব ৩৪৩ কিঃমিঃ আৰু বেলাৰীৰ পৰা ৭৪ কিঃমিঃ। ন্যূনতম দূৰত্বত থকা ৰেল ষ্টেচনটো হৈছে মণ্ট্ৰালয়ম, যিটো তুঙ্গভদ্ৰা নদীৰ পাৰত অৱস্থিত। [[অন্ধ্ৰপ্ৰদেশ]]ৰ সৈতে ৰাজ্যিক সীমান্তৰ সমীপত মধ্য [[কৰ্ণাটক]]ৰ পূব অংশত তুংগাভদ্ৰা নদীৰ পাৰত হাম্পি অৱস্থিত। বাদামি আৰু আইহোলে প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থানৰ পৰা ১৪০ কিলোমিটাৰ (৮৭ মাইল) দক্ষিণ-পূবে অৱস্থিত।{{sfn|Fritz|Michell|2016|pp=154–155}}{{sfn|Anila Verghese|2002|pp=85–87}} হাম্পি—পৰম্পৰাগতভাৱে পাম্পক্ষেত্ৰ, কিষ্কিন্দ-ক্ষেত্ৰ বা ভাস্কৰ-ক্ষেত্ৰ নামেৰে জনাজাত—হিন্দু ধৰ্মতত্ত্বত পাৰ্বতী দেৱীৰ আন এটা নাম পাম্পাৰ পৰা উদ্ভৱ হৈছে। পৌৰাণিক কাহিনী অনুসৰি কুমাৰী পাৰ্বতীয়ে (যি শিৱৰ পূৰ্বৰ পত্নী সতীৰ পুনৰ্জন্ম) অকলশৰীয়া তপস্বী [[শিৱ]]ক বিয়া কৰাবলৈ সংকল্প লয়।{{sfn|James Lochtefeld|2002|pp=503–505}}{{sfn|David Kinsley|1988|pp=46–52, 42–44}} মাক-দেউতাকে তাইৰ ইচ্ছাৰ কথা গম পাই [[পাৰ্বতী]]ক নিৰুৎসাহিত কৰে, কিন্তু তেওঁ নিজৰ ইচ্ছাত অটল থাকে। শিৱ যোগ ধ্যানত হেৰাই গৈছে, জগতৰ প্ৰতি অৱহেলিত; পাৰ্বতীয়ে তেওঁক জাগ্ৰত কৰিবলৈ আৰু তেওঁৰ মনোযোগ আকৰ্ষণ কৰিবলৈ দেৱতাসকলৰ ওচৰত সহায়ৰ বাবে আবেদন জনায়। [[ইন্দ্ৰ]]ই কামদেৱক — কামনা, কামুক প্ৰেম, আকৰ্ষণ আৰু মৰমৰ হিন্দু দেৱতাক — শিৱক ধ্যান-ধাৰণাৰ পৰা জাগ্ৰত কৰিবলৈ পঠিয়াই দিয়ে। কামে শিৱৰ ওচৰত উপস্থিত হৈ কামনাৰ কাঁড় মাৰিলে।{{sfn|James Lochtefeld|2002|pp=503–505}}{{sfn|David Kinsley|1988|pp=46–52, 42–44}} শিৱই কপালত তৃতীয় চকুটো মেলি কামক জ্বলাই ছাই কৰি পেলায়। পাৰ্বতীয়ে শিৱক জয় কৰাৰ আশা বা সংকল্প লৈ; পাৰ্বতীয়ে [[শিৱ]]ৰ দৰে জীৱন যাপন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে আৰু একেবোৰ কামতে লিপ্ত হয় – তপস্যা, যোগাসন আৰু তপস্যা – তেওঁক উত্তেজিত কৰে আৰু তেওঁৰ আগ্ৰহ আকৰ্ষণ কৰে। শিৱই পাৰ্বতীক ছদ্মবেশত লগ পায় আৰু শিৱৰ দুৰ্বলতা আৰু ব্যক্তিত্বৰ সমস্যাৰ কথা কৈ পাৰ্বতীক নিৰুৎসাহিত কৰিবলৈ চেষ্টা কৰে।{{sfn|James Lochtefeld|2002|pp=503–505}}{{sfn|David Kinsley|1988|pp=46–52, 42–44}} পাৰ্বতীয়ে শুনিবলৈ অস্বীকাৰ কৰি নিজৰ সংকল্পত অটল থাকে। শিৱই অৱশেষত তাইক গ্ৰহণ কৰে আৰু তেওঁলোকৰ বিয়া হয়।{{sfn|James Lochtefeld|2002|pp=503–505}}{{sfn|David Kinsley|1988|pp=46–52, 42–44}} পিছত শিৱ আৰু পাৰ্বতীৰ বিবাহৰ পিছত কামক পুনৰ জীৱন্ত কৰি তোলা হয়। স্থল পুৰাণৰ মতে পাৰ্বতীয়ে (পাম্পা) তপস্বী শিৱক জয়ী কৰি গৃহস্থ জীৱনলৈ ঘূৰাই আনিবলৈ হেমাকুটা পাহাৰত তপস্বী, যোগিনী জীৱনশৈলী অনুসৰণ কৰিছিল, যিটো বৰ্তমান হাম্পিৰ অংশ।{{sfn|Fritz|Michell|2016|pp=14–15}} শিৱক পম্পাপতি (অৰ্থাৎ "পাম্পাৰ স্বামী") বুলিও কোৱা হয়।{{sfn|Fritz|Michell|2016|pp=14–15}} হেমাকুটা পাহাৰৰ ওচৰৰ নদীখনক পাম্পা নদী বুলি জনা যায়।<ref name="Verghese2002p6">{{harvnb|Anila Verghese|2002|pp=6–7, 40, 92}}</ref> সংস্কৃত ভাষাৰ পাম্পা শব্দটো কানাড়া শব্দ হাম্পালৈ ৰূপান্তৰিত হয় আৰু পাৰ্বতীয়ে শিৱক খেদি যোৱা ঠাইখন হাম্পে বা হাম্পি নামেৰে জনাজাত হয়।{{sfn|Fritz|Michell|2016|pp=14–15}}<ref name="Verghese2002p6"/><ref name=ASI>{{cite book|author=D. Devakunjari|title=World Heritage Series: Hampi|publisher=Eicher Goodearth Ltd., New Delhi – for [[Archaeological Survey of India]]|isbn=978-81-87780-42-7|page=8|year=2007}}</ref> এই স্থান আছিল প্ৰাৰম্ভিক মধ্যযুগৰ তীৰ্থযাত্ৰা কেন্দ্ৰ যিটো পাম্পক্ষেত্ৰ নামেৰে জনাজাত। ইয়াৰ খ্যাতি হিন্দু মহাকাব্য [[ৰামায়ণ]]ৰ কিষ্কিন্ধা অধ্যায়ৰ পৰাই হৈছিল, য'ত [[ৰাম]] আৰু [[লক্ষ্মণ|লক্ষ্মণে]] অপহৃত [[সীতা]]ৰ সন্ধানত [[হনুমান]], [[সুগ্ৰীৱ]] আৰু বান্দৰ সৈন্যৰ সৈতে সাক্ষাৎ কৰে। মহাকাব্যখনত বৰ্ণনা কৰা ঠাইখনৰ লগত হাম্পি অঞ্চলৰ বহু সাদৃশ্য আছে। আঞ্চলিক পৰম্পৰা অনুসৰি ৰামায়ণত বৰ্ণনা কৰা এই ঠাইখনেই তীৰ্থযাত্ৰীক আকৰ্ষণ কৰে।<ref name="KaminskyLong2016p75">{{cite book|author1=Arnold P. Kaminsky|author2=Roger D. Long|title=Nationalism and Imperialism in South and Southeast Asia |url=https://books.google.com/books?id=aGIPDQAAQBAJ&pg=PT75|year=2016|publisher=Taylor & Francis|isbn=978-1-351-99742-3|pages=75–76}}</ref> ১৮০০ চনৰ ভিতৰত কৰ্ণেল কলিন মেকেঞ্জী নামৰ এজন অভিযন্তাই ইয়াক পোহৰলৈ আনিছিল। ==আন্তঃ গাঁথনি== ===ধৰ্মীয় মঠ-মন্দিৰ=== <gallery widths="200" heights="200"> File:Le temple de Virupaksha (Hampi, Inde) (14255857272).jpg|হাম্পিৰ বিৰূপাক্ষ মন্দিৰ File:Nandi statue at the Sree Virupaksha temple, Hampi, India.jpg|হাম্পিৰ বিৰূপাক্ষ বজাৰৰ পূব প্ৰান্তত থকা একশিলীয়া নন্দীৰ মূৰ্তি। File:IMG 2765 Inside View of Virupaksha Temple.jpg|হাম্পিৰ বিৰূপাক্ষ মন্দিৰ কমপ্লেক্সৰ ভিতৰৰ চোতাল আৰু স্তম্ভযুক্ত হল (মণ্ডপা)। File:Hampi, India, Community hall (sabha mandapa) of Vijaya Vitthala Temple.jpg|বিজয়া বিত্তলা মন্দিৰৰ ধ্বংসাৱশেষ File:Complex of Virupaksha Temple, Hampi (01).jpg|বিৰূপাক্ষ মন্দিৰৰ গোপুৰম File:Hampi - Uddana Veerabhadra Temple - Hanuman - 2.jpg|উদ্দান বীৰভদ্ৰ মন্দিৰৰ চোতালত হনুমানৰ ভাস্কৰ্য। ভাস্কৰ্যটোৰ ওপৰত থকা ৰঙা দাগসমূহ পুৰোহিত বা ভক্তসকলে সেন্দূৰ প্ৰয়োগ কৰা। File:2 Frescoe at Virupaksha temple, Hampi, Karnataka,.jpg|মন্দিৰৰ ভিতৰৰ অংশত থকা ফ্ৰেস্কো চিত্ৰ। File:1 Frescoe at Virupaksha temple, Hampi, Karnataka,.jpg|মন্দিৰৰ ভিতৰৰ অংশত ফ্ৰেস্কো, বিৰূপাক্ষ মন্দিৰ। File:Relief sculpture at temple interior, Virupaksha temple.jpg|মন্দিৰৰ ভিতৰৰ ভাস্কৰ্য্য, বিৰূপাক্ষ মন্দিৰ </gallery> ===বিৰূপাক্ষ মন্দিৰ আৰু বজাৰ সমষ্টি=== বিৰূপাক্ষ মন্দিৰ হাম্পিৰ আটাইতকৈ পুৰণি মন্দিৰ। ই তীৰ্থযাত্ৰী আৰু পৰ্যটকৰ বাবে এক প্ৰধান আকৰ্ষণ আৰু বৰ্তমানেও ইয়াত হিন্দু ধৰ্মীয় উপাসনা অনুষ্ঠিত হয়। {{sfn|Fritz|Michell|2016|pp=58–65}} [[শিৱ]], পাম্পা আৰু [[দুৰ্গা]]ৰ মন্দিৰৰ কিছু অংশ একাদশ শতিকাৰপৰাই আছিল; পিছলৈ বিজয়নগৰ সাম্ৰাজ্যৰ সময়ত মন্দিৰটো সম্প্ৰসাৰিত কৰা হয়।<ref>{{cite book|author=National Geographic|title=Sacred Places of a Lifetime: 500 of the World's Most Peaceful and Powerful Destinations|url=https://books.google.com/books?id=jNqDFSxR8-MC&pg=PA123|year=2008|publisher=National Geographic Society|isbn=978-1-4262-0336-7|pages=123–124}}</ref> মন্দিৰটো কেইবাটাও সৰু সৰু মন্দিৰৰ সমষ্টি। ইয়াত নিয়মিতভাৱে পুনৰংকন কৰা প্ৰায় ৫০ মিটাৰ (১৬০ ফুট) উচ্চতাৰ গোপুৰম, অদ্বৈত বেদান্ত পৰম্পৰাৰ বিদ্যাৰণ্য-ৰ নামত উৎসৰ্গিত এটা হিন্দু মঠ, মন্মথা নামৰ জলাধাৰ, সামূহিক ৰান্ধনীঘৰ আৰু অন্যান্য বহুতো স্থাপত্য-স্মাৰক আছে। মন্দিৰৰ সৈতে সংলগ্ন প্ৰায় ৭৫০ মিটাৰ (২,৪৬০ ফুট) দীঘল ধ্বংসপ্ৰাপ্ত শিলৰ বজাৰখনৰ পূব প্ৰান্তত এটা একশিলীয়া নন্দীৰ মন্দিৰো আছে। {{sfn|Fritz|Michell|2016|pp=58–65}}{{sfn|Anila Verghese|2002|pp=38–42}}{{sfn|Michael W. Meister|Madhusudan A. Dhaky|1996|pp=21–23, 91–92}} {{multiple image | total_width = 360 | align = right | direction = horizontal | image1 = 4 Erotic statues of Hindu Virupaksha Shiva Temple Hampi, Vijayanagar Karnataka India.jpg | caption1 = | image2 = 5 Erotic statues at the Hindu Shiva temple Virupaksha Hampi Vijayanagara Karnataka India April 2014.jpg | caption2 = | footer = বিজয়নগৰ সাম্ৰাজ্যৰ বিভিন্ন প্ৰতিমা-অংকন পৰম্পৰা প্ৰতিফলিত কৰা বিৰূপাক্ষ মন্দিৰৰ বাহিৰৰ শিলৰ দেৱালত খোদিত কামমূলক ভাস্কৰ্যসমূহ। }} মন্দিৰটো পূবমুখী, আৰু [[শিৱ]] আৰু পাম্পা দেৱীৰ মন্দিৰৰ গৰ্ভগৃহসমূহ সূৰ্যোদয়ৰ দিশত একে সৰলৰেখাত অৱস্থিত। প্ৰৱেশপথত এটা বৃহৎ গোপুৰম আছে। মন্দিৰটোৰ ওপৰৰ স্থাপত্যটো পিৰামিড আকৃতিৰ স্তৰযুক্ত টাৱাৰ, যাৰ প্ৰতিটো স্তৰতে পিলাষ্টাৰ আৰু বিভিন্ন শিল্পকৰ্ম দেখা যায়; ইয়াৰ ভিতৰত শৃংগাৰধৰ্মী ভাস্কৰ্যও আছে। {{sfn|Fritz|Michell|2016|pp=58–65, 155}} গোপুৰমটোৰ মাজেৰে এটা আয়তাকাৰ প্ৰাঙ্গণলৈ সোমাব পাৰি, যিটো আগলৈ গৈ ১৫১০ খ্ৰীষ্টাব্দৰ বুলি ধৰা এটা সৰু গোপুৰমত শেষ হয়।{{sfn|Fritz|Michell|2016|pp=60–63}} সৰু গোপুৰমটোৰ দক্ষিণফালে ১০০টা স্তম্ভযুক্ত এটা মণ্ডপ আছে। প্ৰতিটো স্তম্ভৰ চাৰিওফালেই হিন্দু ধৰ্মৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বিভিন্ন উৎকীৰ্ণ ভাস্কৰ্য দেখা যায়। এই ৰাজহুৱা মণ্ডপটোৰ সৈতে এটা সামূহিক ৰান্ধনীঘৰ সংযুক্ত হৈ আছে। হাম্পিৰ আন কেইবাটাও বৃহৎ মন্দিৰতো এনে ব্যৱস্থা দেখা যায়। শিল কাটি নিৰ্মাণ কৰা এটা জলনলীৰ জৰিয়তে ৰান্ধনীঘৰ আৰু ভোজনশালালৈ পানী যোগান ধৰা হৈছিল। সৰু গোপুৰমটোৰ পাছৰ প্ৰাঙ্গণত দীপস্তম্ভ (দীপ জ্বলোৱাৰ স্তম্ভ) আৰু নন্দীৰ মূৰ্তি আছে। {{sfn|Fritz|Michell|2016|pp=60–63}}<ref name=Dallapiccola109>{{cite journal | last1=Dallapiccola | first1=A.L. | last2=Verghese | first2=Anila | title=The 'Ramanuja temple' in Vitthalapura, Hampi | journal=South Asian Studies | volume=17 | issue=1 | year=2001 | doi=10.1080/02666030.2001.9628595 | pages=109–116| s2cid=191354648 }}</ref><ref name=mack59>{{cite journal | last=Mack | first=Alexandra | title=One Landscape, Many Experiences: Differing Perspectives of the Temple Districts of Vijayanagara | journal=Journal of Archaeological Method and Theory | volume=11 | issue=1 | year=2004 | doi=10.1023/b:jarm.0000014617.58744.1d | pages=59–81| s2cid=143695706 }}</ref> সৰু গোপুৰমটোৰ পাছৰ প্ৰাঙ্গণটোৱে [[শিৱ]] মন্দিৰৰ মূল মণ্ডপলৈ লৈ যায়। এই মণ্ডপটো মূল বৰ্গাকাৰ মণ্ডপ আৰু কৃষ্ণদেৱৰায়ে নিৰ্মাণ কৰোৱা এটা আয়তাকাৰ সংযোজনৰে গঠিত। সংযোজনটো দুটা সংযুক্ত বৰ্গ আৰু ষোল্লটা স্তম্ভেৰে নিৰ্মিত। মণ্ডপৰ ওপৰৰ মুকলি হলটোৰ চিলিঙত চিত্ৰ অংকিত আছে। ইয়াৰে এটা অংশত শৈৱ ধৰ্মৰ শিৱ-পাৰ্বতীৰ বিবাহৰ কাহিনী দেখুওৱা হৈছে। আন এটা অংশত বৈষ্ণৱ ধৰ্মীয় পৰম্পৰাৰ [[ৰাম]]-[[সীতা]]ৰ কাহিনী চিত্ৰিত কৰা হৈছে।{{sfn|Fritz|Michell|2016|pp=60–63}} তৃতীয় অংশত প্ৰেমৰ দেৱতা কামদেৱে [[শিৱ]]ৰ প্ৰতি [[পাৰ্বতী]]ৰ প্ৰতি আগ্ৰহ সৃষ্টি কৰাৰ উদ্দেশ্যে শিৱলৈ কাঁড় নিক্ষেপ কৰা কাহিনী দেখুওৱা হৈছে। চতুৰ্থ অংশত অদ্বৈত হিন্দু পণ্ডিত বিদ্যাৰণ্যক শোভাযাত্ৰাত লৈ যোৱা দৃশ্য চিত্ৰিত কৰা হৈছে। জৰ্জ মিচেল আৰু আন কেইবাগৰাকীও গৱেষকৰ মতে, চিত্ৰসমূহৰ সূক্ষ্ম বৈশিষ্ট্য আৰু ৰঙৰ সুৰে ইংগিত দিয়ে যে চিলিঙৰ এই সকলো চিত্ৰ ১৯শ শতিকাত কৰা মন্দিৰৰ পুনৰসংস্কাৰৰ সময়ত অংকন কৰা হৈছিল। সেয়েহে মূল চিত্ৰসমূহৰ বিষয়-বস্তু কেনে আছিল, সেয়া নিশ্চিতভাৱে জনা নাযায়। {{sfn|Fritz|Michell|2016|pp=60–63}}<ref>{{cite journal | last=Cooper | first=Ilay | title=Vijayanagar or Victoria? The Ceiling of the Virupaksha Temple at Hampi | journal=South Asian Studies | volume=13 | issue=1 | year=1997 | doi=10.1080/02666030.1997.9628526 | pages=67–69}}</ref><ref name = ceilingpaintings>{{cite journal | last=Dallapiccola | first=A.L.| doi= 10.1080/02666030.1997.9628525 | pages= 55–66| title= Ceiling Paintings in the Virupaksha Temple, Hampi | journal=South Asian Studies | volume=13 | issue=1 | year=1997 }}</ref> মণ্ডপৰ স্তম্ভসমূহত বৃহৎ আকাৰৰ য়ালিৰ ভাস্কৰ্য দেখা যায়। য়ালি হৈছে এক পৌৰাণিক প্ৰাণী, যাৰ আকৃতিত ঘোঁৰা, সিংহ আৰু আন বিভিন্ন জন্তুৰ বৈশিষ্ট্যৰ সংমিশ্ৰণ দেখা যায়। বহু ভাস্কৰ্যত এই পৌৰাণিক প্ৰাণীটোৰ ওপৰত অস্ত্ৰধাৰী যোদ্ধা আৰোহণ কৰি থকা দেখা যায়। এনে য়ালিৰ ভাস্কৰ্য বিজয়নগৰ স্থাপত্যশৈলীৰ এক উল্লেখযোগ্য বৈশিষ্ট্য। {{sfn|Fritz|Michell|2016|p=63}} ===অসামৰিক গাঁথনি=== ===সামৰিক গাঁথনি=== ===হাম্পিৰ দাঁতিকাষৰীয়া উল্লেখযোগ্য ঠাই=== ==সৌৰ্ন্দয্য== {{Wide image|Hampi7-gimped-small.jpeg|1024px|<center>হাম্পিৰ সৌৰ্ন্দয্য, ৩৬০° পেনোৰমা দৃশ্য মাতাঙ্গা পাহাৰৰ পৰা</center>}} ==চিত্ৰভঁৰাল== <gallery> Image:Hampi aug09 56.jpg|ফাৰ্মৰ দৃশ্য অঞ্জনায়াদি পাহাৰৰ পৰা Image:Hampi aug09 243.jpg|কৃত্ৰিম পুখুৰী Image:Ya Temple.jpg|ষ্ট্ৰে মন্দিৰ File:WatchTower.JPG|ঘড়ী টাৱাৰ File:Narasimha Vigrah.JPG|নৰশিমহঃ বিগ্ৰহ File:Thunga.jpg|তুঙ্গভদ্ৰা নদী </gallery> ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{commons category|Group of monuments at Hampi|হাম্পিৰ স্মাৰকসমূহ}} * [http://hampi.in www.hampi.in] * [http://expertbulletin.com/hampi/ expertbulletin] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151207025657/http://expertbulletin.com/hampi/ |date=2015-12-07 }} * [http://www.kaladarshana.com/sites/hampi Vijayanagara Architecture at Hampi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151020005925/http://www.kaladarshana.com/sites/hampi/ |date=2015-10-20 }} * [http://whc.unesco.org/sites/241 Hampi on UNESCO World Heritage Site] * [http://globalheritagefund.org/what_we_do/overview/current_projects/hampi_india/ Hampi preservation project summary] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160307114514/http://globalheritagefund.org/what_we_do/overview/current_projects/hampi_india |date=2016-03-07 }} at Global Heritage Fund * [http://ghn.globalheritagefund.org/?id=6 Explore Hampi with Google Earth] on [[Global Heritage Network]] * [http://www.karnataka.com/tourism/hampi/ Karnataka.com - Hampi] * [http://www.hampionline.com/ A Guide to History and Tourism at Hampi] * [http://www.theindia.info/films/hampi_queens_bath.htm Computer generated simulation of queens bath of Hampi] * [http://www.world-heritage-tour.org/asia/south-asia/india/hampi/map.html 3D virtual views for Hampi siate from UNESCO] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224234450/http://www.world-heritage-tour.org/asia/south-asia/india/hampi/map.html |date=2012-02-24 }} {{ভাৰতৰ বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰসমূহৰ তালিকা}} [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ পৰ্যটনস্থলী]] b1duv80bnnuvepi4w1nzyvn39s3uv0t 627481 627471 2026-08-15T10:02:00Z নৰুনা বৰুৱা 44897 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 627481 wikitext text/x-wiki {{Infobox World Heritage Site |WHS = Group of Monuments at Hampi |Image = [[Image:Hampi virupaksha temple.jpg|250px]] |imagecaption= হাম্পি |State Party = [[ভাৰত]] |Type = সাংস্কৃতিক |Criteria = (i)(iii)(iv) |ID = 241 |Region = [[List of World Heritage Sites in Asia and Australasia|এছিয়া-পেছিফিক]] |Year = ১৯৮৬ |Danger = ১৯৯৯&ndash;২০০৬ |Session = ১০তম |Link = http://whc.unesco.org/en/list/241 }} '''হাম্পি''' ({{lang-en|Hampi}}; {{lang-kn|ಹಂಪೆ}}) ভাৰতৰ [[কৰ্ণাটক]]ৰ উত্তৰপাৰত অৱস্থিত এখন গাঁও। হাম্পিত অৱস্থিত ভগ্নাৱশেষসমূহৰ বাবে ঠাইখন বিখ্যাত। হাম্পি স্মাৰকসমূহ হ'ল উত্তৰ কৰ্ণাটকৰ মনোৰম বিলাসবহুল হাম্পি নগৰৰ স্মাৰকসমষ্টি। হাম্পিত বিজয়নগৰ সাম্ৰাজ্যৰ অধুনালুপ্ত ৰাজধানী বিজয়নগৰৰ ধ্বংসাৱশেষ অৱস্থিত। এই নগৰৰ চাৰিওফালে দ্ৰাবিড় স্থাপত্য মন্দিৰ আৰু প্ৰাসাদৰ ধ্বংসাৱশেষে আৱৰি আছে। হাম্পি বিজয়নগৰ সাম্ৰাজ্যৰ পূৰ্বৰ; হিন্দু ধৰ্মৰ ৰামায়ণ আৰু পুৰাণত ইয়াক পম্পা দেৱী তীৰ্থ ক্ষেত্ৰ বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="Verghese2002p1" /><ref>{{cite book|author1=John M. Fritz|author2=George Michell|author3=Clare Arni|title=New Light on Hampi: Recent Research at Vijayanagara|url=https://books.google.com/books?id=Trx8UH1UbG4C|year=2001|publisher=Marg Publications|isbn=978-81-85026-53-4|pages=1–7}}</ref> চতুৰ্দশ আৰু ষোড়শ শতাব্দীৰ মধ্যৱৰ্তী কালত যিসকল পৰ্যটক ভাৰতলৈ আহিছিল সেইসকলে এই মন্দিৰসমূহৰ ভূয়সী প্ৰশংসা কৰি গৈছে। হাম্পিত বহুতো গুৰুত্বপূৰ্ণ হিন্দু ধৰ্মীয় মন্দিৰ আছে। ইয়াত বিৰুপাক্ষ মন্দিৰ, আদি শংকৰৰ সৈতে জড়িত সক্ৰিয় মঠ আৰু পুৰণি চহৰখনৰ অন্তৰ্গত বিভিন্ন কীৰ্তিচিহ্ন আছে।<ref name="Fritz2015p11">{{harvnb|Fritz | Michell| 2016|pp=11–23, backpage}}</ref><ref>{{cite book|author=Joan-Pau Rubiés|title=Travel and Ethnology in the Renaissance: South India Through European Eyes, 1250–1625|url=https://books.google.com/books?id=adpkHQ9SCq0C |year=2002|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-52613-5|pages=234–236}}</ref> তদুপৰি আছে বহুতো অভিজাত বাসগৃহ, হাতী বন্ধা ঘৰ, ৰাণীৰ আভিজাত স্নানাগাৰ, লটাচ মহল আদি। এই স্মাৰকসমূহ [[ৰাষ্ট্ৰসংঘ শিক্ষা, বিজ্ঞান আৰু সংস্কৃতি সংস্থা|ইউনেস্কো]] বিশ্ব ঐতিহ্য তালিকা (i), (iii) আৰু (iv) অনুযায়ী সাংস্কৃতিক ঐতিহ্যৰ মৰ্যাদাপ্ৰাপ্ত<ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/241|title=Group of Monuments at Hampi|accessdate=2010-11-06|publisher=World Heritage: Unesco.org}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/archive/advisory_body_evaluation/241.pdf|format=pdf|title= Group of Monuments at Hampi|accessdate=2010-11-06|publisher=Unesco}}</ref>। ১৩৩৬ চনৰ পৰা (বিজয়নগৰ হিচাপে) হাম্পি বিজয়নগৰ সাম্ৰাজ্যৰ ৰাজধানী আছিল আৰু ১৫৬৫ চনলৈকে ইয়াক পৰিত্যক্ত কৰা হৈছিল।<ref name="Verghese2002p1" /> ই আছিল এখন দুৰ্গম নগৰ। [[পাৰ্চী]] আৰু [[ইউৰোপ|ইউৰোপীয়]] ভ্ৰমণকাৰীসকলে বিশেষকৈ পৰ্তুগীজসকলে এৰি থৈ যোৱা বুৰঞ্জীত উল্লেখ আছে যে হাম্পি আছিল টুংগাভদ্ৰা নদীৰ ওচৰৰ এখন সমৃদ্ধিশালী, ধনী আৰু ভৱিষ্যৎ প্ৰজন্মী চহৰ, য'ত অসংখ্য মন্দিৰ, খেতিপথাৰ আৰু বাণিজ্যিক বজাৰ আছিল। ১৫০০ চনৰ ভিতৰত হাম্পি-বিজয়নগৰ [[বেইজিং|বেইজিঙ]]ৰ পিছত বিশ্বৰ দ্বিতীয় বৃহত্তম চহৰ আছিল বুলি অনুমান কৰা হৈছে আৰু সম্ভৱতঃ সেই সময়ত ভাৰতৰ আটাইতকৈ ধনী চহৰ আছিল, পাৰস্য আৰু [[পৰ্তুগাল]]ৰ ব্যৱসায়ীক আকৰ্ষণ কৰিছিল।<ref name="Howard2011p77">{{cite book|author=Michael C. Howard|title=Transnationalism and Society: An Introduction|url=https://books.google.com/books?id=Qy4YtuIHsQcC&pg=PA77| year=2011|publisher =McFarland|isbn= 978-0-7864-8625-0| pages=77–78}}</ref><ref name="Gier2014p11">{{cite book|author=Nicholas F. Gier|title=The Origins of Religious Violence: An Asian Perspective|url=https://books.google.com/books?id=0LBhBAAAQBAJ&pg=PA11|year=2014|publisher=Lexington|isbn=978-0-7391-9223-8|pages=11–14}}, Quote: "In its peak of glory, ca. 1500, with a population of about 500,000 and sixty square miles in area, Vijayanagara was the second largest city in the world behind Beijing."</ref> বিজয়নগৰ সাম্ৰাজ্য মুছলমান চুলতানৰ মিত্ৰজোঁটৰ দ্বাৰা পৰাজিত হয়; ১৫৬৫ চনত মুছলমান বাহিনীয়ে ইয়াৰ ৰাজধানী জয়, লুটপাত আৰু ধ্বংস কৰে।<ref name="Verghese2002p1">{{harvnb|Anila Verghese|2002|pp=1–18}}</ref><ref name="Fritz2015p11" /><ref name="Lycett 2013 433–470">{{cite journal | last1=Lycett | first1=Mark T. | last2=Morrison | first2=Kathleen D. | title=The Fall of Vijayanagara Reconsidered: Political Destruction and Historical Construction in South Indian History 1 | journal=Journal of the Economic and Social History of the Orient | volume=56 | issue=3 | year=2013 | doi=10.1163/15685209-12341314 | pages=433–470}}</ref> [[কৰ্ণাটক]]ত অৱস্থিত, ১৩ কিলোমিটাৰ (৮.১ মাইল) দূৰত্বত হোছাপেটে চহৰৰ সৈতে সমসাময়িক চহৰ হাম্পিৰ ওচৰত অৱস্থিত হাম্পিৰ ধ্বংসাৱশেষ ৪,১০০ হেক্টৰ (১৬ বৰ্গমাইল)ত বিস্তৃত আৰু ইয়াক [[ইউনেস্কো]]ৱে দক্ষিণ ভাৰতৰ শেষৰটো মহান হিন্দু ৰাজ্যৰ ১৬০০ৰো অধিক জীয়াই থকা অৱশিষ্টৰ "কঠোৰ, ভৱিষ্যৎ স্থান" বুলি অভিহিত কৰিছে য'ত "দুৰ্গ, নদীৰ পাৰৰ বৈশিষ্ট্য, ৰাজকীয় আৰু পবিত্ৰ কমপ্লেক্স, মন্দিৰ, মন্দিৰ, স্তম্ভযুক্ত হল, মণ্ডপা, স্মৃতিসৌধ, জল গঠন আৰু অন্যান্য" অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="unescosum">[https://whc.unesco.org/en/list/241 Group of Monuments at Hampi], UNESCO</ref> ==ব্যুৎপত্তি== লোকভাষাত হাম্পিক পাম্পা-ক্ষেত্ৰ, কৃষকৃন্দ ক্ষেত্ৰা নতুবা ভাষ্কৰা ক্ষেত্ৰ বুলি জনা যায়, ভাষ্কৰ নামটো পাম্পাৰ পৰা উৎপত্তি হৈছে, যিটো তুঙ্গভদ্ৰা নদী প্ৰাচীন নাম। হাম্পি নামটো হাম্পেৰ পৰা উৎপত্তি হোৱা।<ref name="unescosum" /> ==ভোগৌলিক বিৱৰণ== [[File:Hampi Vijayanagara in early 16th century, South India.jpg|thumb|ষোড়শ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে বিজয়নগৰত হাম্পি। পবিত্ৰ মূলত আছিল প্ৰধান হিন্দু মন্দিৰ আৰু ইয়াৰ লগত জড়িত বজাৰসমূহ; নগৰীয়া মূল অংশত ৰাজকীয় কেন্দ্ৰ অন্তৰ্ভুক্ত আছিল; উপনগৰীয়া উপগ্ৰহসমূহ বৰ্তমানৰ গংগাৱতীৰ পৰা হোস্পেটলৈকে বিস্তৃত হৈছিল।<ref>{{cite book|first=Anila |last=Verghese|title=Archaeology, Art and Religion: New Perspectives on Vijayanagara|url=https://books.google.com/books?id=GZzpAAAAMAAJ |year=2000|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-564890-4|pages=vi–viii}}</ref><ref name=morrison423>KD Morrison and CM Sinopoli (2006), ''Vijayanagara: Archaeological Explorations'', J. Fritz et al (eds.), VPR Monograph, Manohar, pages 423–434</ref>]] হাম্পি তুঙ্গভদ্ৰা নদীৰ পাৰত অৱস্থিত। [[বাংগালোৰ]]ৰ পৰা দূৰত্ব ৩৪৩ কিঃমিঃ আৰু বেলাৰীৰ পৰা ৭৪ কিঃমিঃ। ন্যূনতম দূৰত্বত থকা ৰেল ষ্টেচনটো হৈছে মণ্ট্ৰালয়ম, যিটো তুঙ্গভদ্ৰা নদীৰ পাৰত অৱস্থিত। [[অন্ধ্ৰপ্ৰদেশ]]ৰ সৈতে ৰাজ্যিক সীমান্তৰ সমীপত মধ্য [[কৰ্ণাটক]]ৰ পূব অংশত তুংগাভদ্ৰা নদীৰ পাৰত হাম্পি অৱস্থিত। বাদামি আৰু আইহোলে প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থানৰ পৰা ১৪০ কিলোমিটাৰ (৮৭ মাইল) দক্ষিণ-পূবে অৱস্থিত।{{sfn|Fritz|Michell|2016|pp=154–155}}{{sfn|Anila Verghese|2002|pp=85–87}} হাম্পি—পৰম্পৰাগতভাৱে পাম্পক্ষেত্ৰ, কিষ্কিন্দ-ক্ষেত্ৰ বা ভাস্কৰ-ক্ষেত্ৰ নামেৰে জনাজাত—হিন্দু ধৰ্মতত্ত্বত পাৰ্বতী দেৱীৰ আন এটা নাম পাম্পাৰ পৰা উদ্ভৱ হৈছে। পৌৰাণিক কাহিনী অনুসৰি কুমাৰী পাৰ্বতীয়ে (যি শিৱৰ পূৰ্বৰ পত্নী সতীৰ পুনৰ্জন্ম) অকলশৰীয়া তপস্বী [[শিৱ]]ক বিয়া কৰাবলৈ সংকল্প লয়।{{sfn|James Lochtefeld|2002|pp=503–505}}{{sfn|David Kinsley|1988|pp=46–52, 42–44}} মাক-দেউতাকে তাইৰ ইচ্ছাৰ কথা গম পাই [[পাৰ্বতী]]ক নিৰুৎসাহিত কৰে, কিন্তু তেওঁ নিজৰ ইচ্ছাত অটল থাকে। শিৱ যোগ ধ্যানত হেৰাই গৈছে, জগতৰ প্ৰতি অৱহেলিত; পাৰ্বতীয়ে তেওঁক জাগ্ৰত কৰিবলৈ আৰু তেওঁৰ মনোযোগ আকৰ্ষণ কৰিবলৈ দেৱতাসকলৰ ওচৰত সহায়ৰ বাবে আবেদন জনায়। [[ইন্দ্ৰ]]ই কামদেৱক — কামনা, কামুক প্ৰেম, আকৰ্ষণ আৰু মৰমৰ হিন্দু দেৱতাক — শিৱক ধ্যান-ধাৰণাৰ পৰা জাগ্ৰত কৰিবলৈ পঠিয়াই দিয়ে। কামে শিৱৰ ওচৰত উপস্থিত হৈ কামনাৰ কাঁড় মাৰিলে।{{sfn|James Lochtefeld|2002|pp=503–505}}{{sfn|David Kinsley|1988|pp=46–52, 42–44}} শিৱই কপালত তৃতীয় চকুটো মেলি কামক জ্বলাই ছাই কৰি পেলায়। পাৰ্বতীয়ে শিৱক জয় কৰাৰ আশা বা সংকল্প লৈ; পাৰ্বতীয়ে [[শিৱ]]ৰ দৰে জীৱন যাপন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে আৰু একেবোৰ কামতে লিপ্ত হয় – তপস্যা, যোগাসন আৰু তপস্যা – তেওঁক উত্তেজিত কৰে আৰু তেওঁৰ আগ্ৰহ আকৰ্ষণ কৰে। শিৱই পাৰ্বতীক ছদ্মবেশত লগ পায় আৰু শিৱৰ দুৰ্বলতা আৰু ব্যক্তিত্বৰ সমস্যাৰ কথা কৈ পাৰ্বতীক নিৰুৎসাহিত কৰিবলৈ চেষ্টা কৰে।{{sfn|James Lochtefeld|2002|pp=503–505}}{{sfn|David Kinsley|1988|pp=46–52, 42–44}} পাৰ্বতীয়ে শুনিবলৈ অস্বীকাৰ কৰি নিজৰ সংকল্পত অটল থাকে। শিৱই অৱশেষত তাইক গ্ৰহণ কৰে আৰু তেওঁলোকৰ বিয়া হয়।{{sfn|James Lochtefeld|2002|pp=503–505}}{{sfn|David Kinsley|1988|pp=46–52, 42–44}} পিছত শিৱ আৰু পাৰ্বতীৰ বিবাহৰ পিছত কামক পুনৰ জীৱন্ত কৰি তোলা হয়। স্থল পুৰাণৰ মতে পাৰ্বতীয়ে (পাম্পা) তপস্বী শিৱক জয়ী কৰি গৃহস্থ জীৱনলৈ ঘূৰাই আনিবলৈ হেমাকুটা পাহাৰত তপস্বী, যোগিনী জীৱনশৈলী অনুসৰণ কৰিছিল, যিটো বৰ্তমান হাম্পিৰ অংশ।{{sfn|Fritz|Michell|2016|pp=14–15}} শিৱক পম্পাপতি (অৰ্থাৎ "পাম্পাৰ স্বামী") বুলিও কোৱা হয়।{{sfn|Fritz|Michell|2016|pp=14–15}} হেমাকুটা পাহাৰৰ ওচৰৰ নদীখনক পাম্পা নদী বুলি জনা যায়।<ref name="Verghese2002p6">{{harvnb|Anila Verghese|2002|pp=6–7, 40, 92}}</ref> সংস্কৃত ভাষাৰ পাম্পা শব্দটো কানাড়া শব্দ হাম্পালৈ ৰূপান্তৰিত হয় আৰু পাৰ্বতীয়ে শিৱক খেদি যোৱা ঠাইখন হাম্পে বা হাম্পি নামেৰে জনাজাত হয়।{{sfn|Fritz|Michell|2016|pp=14–15}}<ref name="Verghese2002p6"/><ref name=ASI>{{cite book|author=D. Devakunjari|title=World Heritage Series: Hampi|publisher=Eicher Goodearth Ltd., New Delhi – for [[Archaeological Survey of India]]|isbn=978-81-87780-42-7|page=8|year=2007}}</ref> এই স্থান আছিল প্ৰাৰম্ভিক মধ্যযুগৰ তীৰ্থযাত্ৰা কেন্দ্ৰ যিটো পাম্পক্ষেত্ৰ নামেৰে জনাজাত। ইয়াৰ খ্যাতি হিন্দু মহাকাব্য [[ৰামায়ণ]]ৰ কিষ্কিন্ধা অধ্যায়ৰ পৰাই হৈছিল, য'ত [[ৰাম]] আৰু [[লক্ষ্মণ|লক্ষ্মণে]] অপহৃত [[সীতা]]ৰ সন্ধানত [[হনুমান]], [[সুগ্ৰীৱ]] আৰু বান্দৰ সৈন্যৰ সৈতে সাক্ষাৎ কৰে। মহাকাব্যখনত বৰ্ণনা কৰা ঠাইখনৰ লগত হাম্পি অঞ্চলৰ বহু সাদৃশ্য আছে। আঞ্চলিক পৰম্পৰা অনুসৰি ৰামায়ণত বৰ্ণনা কৰা এই ঠাইখনেই তীৰ্থযাত্ৰীক আকৰ্ষণ কৰে।<ref name="KaminskyLong2016p75">{{cite book|author1=Arnold P. Kaminsky|author2=Roger D. Long|title=Nationalism and Imperialism in South and Southeast Asia |url=https://books.google.com/books?id=aGIPDQAAQBAJ&pg=PT75|year=2016|publisher=Taylor & Francis|isbn=978-1-351-99742-3|pages=75–76}}</ref> ১৮০০ চনৰ ভিতৰত কৰ্ণেল কলিন মেকেঞ্জী নামৰ এজন অভিযন্তাই ইয়াক পোহৰলৈ আনিছিল। ==আন্তঃ গাঁথনি== ===ধৰ্মীয় মঠ-মন্দিৰ=== <gallery widths="200" heights="200"> File:Le temple de Virupaksha (Hampi, Inde) (14255857272).jpg|হাম্পিৰ বিৰূপাক্ষ মন্দিৰ File:Nandi statue at the Sree Virupaksha temple, Hampi, India.jpg|হাম্পিৰ বিৰূপাক্ষ বজাৰৰ পূব প্ৰান্তত থকা একশিলীয়া নন্দীৰ মূৰ্তি। File:IMG 2765 Inside View of Virupaksha Temple.jpg|হাম্পিৰ বিৰূপাক্ষ মন্দিৰ কমপ্লেক্সৰ ভিতৰৰ চোতাল আৰু স্তম্ভযুক্ত হল (মণ্ডপা)। File:Hampi, India, Community hall (sabha mandapa) of Vijaya Vitthala Temple.jpg|বিজয়া বিত্তলা মন্দিৰৰ ধ্বংসাৱশেষ File:Complex of Virupaksha Temple, Hampi (01).jpg|বিৰূপাক্ষ মন্দিৰৰ গোপুৰম File:Hampi - Uddana Veerabhadra Temple - Hanuman - 2.jpg|উদ্দান বীৰভদ্ৰ মন্দিৰৰ চোতালত হনুমানৰ ভাস্কৰ্য। ভাস্কৰ্যটোৰ ওপৰত থকা ৰঙা দাগসমূহ পুৰোহিত বা ভক্তসকলে সেন্দূৰ প্ৰয়োগ কৰা। File:2 Frescoe at Virupaksha temple, Hampi, Karnataka,.jpg|মন্দিৰৰ ভিতৰৰ অংশত থকা ফ্ৰেস্কো চিত্ৰ। File:1 Frescoe at Virupaksha temple, Hampi, Karnataka,.jpg|মন্দিৰৰ ভিতৰৰ অংশত ফ্ৰেস্কো, বিৰূপাক্ষ মন্দিৰ। File:Relief sculpture at temple interior, Virupaksha temple.jpg|মন্দিৰৰ ভিতৰৰ ভাস্কৰ্য্য, বিৰূপাক্ষ মন্দিৰ </gallery> ===বিৰূপাক্ষ মন্দিৰ আৰু বজাৰ সমষ্টি=== বিৰূপাক্ষ মন্দিৰ হাম্পিৰ আটাইতকৈ পুৰণি মন্দিৰ। ই তীৰ্থযাত্ৰী আৰু পৰ্যটকৰ বাবে এক প্ৰধান আকৰ্ষণ আৰু বৰ্তমানেও ইয়াত হিন্দু ধৰ্মীয় উপাসনা অনুষ্ঠিত হয়। {{sfn|Fritz|Michell|2016|pp=58–65}} [[শিৱ]], পাম্পা আৰু [[দুৰ্গা]]ৰ মন্দিৰৰ কিছু অংশ একাদশ শতিকাৰপৰাই আছিল; পিছলৈ বিজয়নগৰ সাম্ৰাজ্যৰ সময়ত মন্দিৰটো সম্প্ৰসাৰিত কৰা হয়।<ref>{{cite book|author=National Geographic|title=Sacred Places of a Lifetime: 500 of the World's Most Peaceful and Powerful Destinations|url=https://books.google.com/books?id=jNqDFSxR8-MC&pg=PA123|year=2008|publisher=National Geographic Society|isbn=978-1-4262-0336-7|pages=123–124}}</ref> মন্দিৰটো কেইবাটাও সৰু সৰু মন্দিৰৰ সমষ্টি। ইয়াত নিয়মিতভাৱে পুনৰংকন কৰা প্ৰায় ৫০ মিটাৰ (১৬০ ফুট) উচ্চতাৰ গোপুৰম, অদ্বৈত বেদান্ত পৰম্পৰাৰ বিদ্যাৰণ্য-ৰ নামত উৎসৰ্গিত এটা হিন্দু মঠ, মন্মথা নামৰ জলাধাৰ, সামূহিক ৰান্ধনীঘৰ আৰু অন্যান্য বহুতো স্থাপত্য-স্মাৰক আছে। মন্দিৰৰ সৈতে সংলগ্ন প্ৰায় ৭৫০ মিটাৰ (২,৪৬০ ফুট) দীঘল ধ্বংসপ্ৰাপ্ত শিলৰ বজাৰখনৰ পূব প্ৰান্তত এটা একশিলীয়া নন্দীৰ মন্দিৰো আছে। {{sfn|Fritz|Michell|2016|pp=58–65}}{{sfn|Anila Verghese|2002|pp=38–42}}{{sfn|Michael W. Meister|Madhusudan A. Dhaky|1996|pp=21–23, 91–92}} {{multiple image | total_width = 360 | align = right | direction = horizontal | image1 = 4 Erotic statues of Hindu Virupaksha Shiva Temple Hampi, Vijayanagar Karnataka India.jpg | caption1 = | image2 = 5 Erotic statues at the Hindu Shiva temple Virupaksha Hampi Vijayanagara Karnataka India April 2014.jpg | caption2 = | footer = বিজয়নগৰ সাম্ৰাজ্যৰ বিভিন্ন প্ৰতিমা-অংকন পৰম্পৰা প্ৰতিফলিত কৰা বিৰূপাক্ষ মন্দিৰৰ বাহিৰৰ শিলৰ দেৱালত খোদিত কামমূলক ভাস্কৰ্যসমূহ। }} মন্দিৰটো পূবমুখী, আৰু [[শিৱ]] আৰু পাম্পা দেৱীৰ মন্দিৰৰ গৰ্ভগৃহসমূহ সূৰ্যোদয়ৰ দিশত একে সৰলৰেখাত অৱস্থিত। প্ৰৱেশপথত এটা বৃহৎ গোপুৰম আছে। মন্দিৰটোৰ ওপৰৰ স্থাপত্যটো পিৰামিড আকৃতিৰ স্তৰযুক্ত টাৱাৰ, যাৰ প্ৰতিটো স্তৰতে পিলাষ্টাৰ আৰু বিভিন্ন শিল্পকৰ্ম দেখা যায়; ইয়াৰ ভিতৰত শৃংগাৰধৰ্মী ভাস্কৰ্যও আছে। {{sfn|Fritz|Michell|2016|pp=58–65, 155}} গোপুৰমটোৰ মাজেৰে এটা আয়তাকাৰ প্ৰাঙ্গণলৈ সোমাব পাৰি, যিটো আগলৈ গৈ ১৫১০ খ্ৰীষ্টাব্দৰ বুলি ধৰা এটা সৰু গোপুৰমত শেষ হয়।{{sfn|Fritz|Michell|2016|pp=60–63}} সৰু গোপুৰমটোৰ দক্ষিণফালে ১০০টা স্তম্ভযুক্ত এটা মণ্ডপ আছে। প্ৰতিটো স্তম্ভৰ চাৰিওফালেই হিন্দু ধৰ্মৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বিভিন্ন উৎকীৰ্ণ ভাস্কৰ্য দেখা যায়। এই ৰাজহুৱা মণ্ডপটোৰ সৈতে এটা সামূহিক ৰান্ধনীঘৰ সংযুক্ত হৈ আছে। হাম্পিৰ আন কেইবাটাও বৃহৎ মন্দিৰতো এনে ব্যৱস্থা দেখা যায়। শিল কাটি নিৰ্মাণ কৰা এটা জলনলীৰ জৰিয়তে ৰান্ধনীঘৰ আৰু ভোজনশালালৈ পানী যোগান ধৰা হৈছিল। সৰু গোপুৰমটোৰ পাছৰ প্ৰাঙ্গণত দীপস্তম্ভ (দীপ জ্বলোৱাৰ স্তম্ভ) আৰু নন্দীৰ মূৰ্তি আছে। {{sfn|Fritz|Michell|2016|pp=60–63}}<ref name=Dallapiccola109>{{cite journal | last1=Dallapiccola | first1=A.L. | last2=Verghese | first2=Anila | title=The 'Ramanuja temple' in Vitthalapura, Hampi | journal=South Asian Studies | volume=17 | issue=1 | year=2001 | doi=10.1080/02666030.2001.9628595 | pages=109–116| s2cid=191354648 }}</ref><ref name=mack59>{{cite journal | last=Mack | first=Alexandra | title=One Landscape, Many Experiences: Differing Perspectives of the Temple Districts of Vijayanagara | journal=Journal of Archaeological Method and Theory | volume=11 | issue=1 | year=2004 | doi=10.1023/b:jarm.0000014617.58744.1d | pages=59–81| s2cid=143695706 }}</ref> সৰু গোপুৰমটোৰ পাছৰ প্ৰাঙ্গণটোৱে [[শিৱ]] মন্দিৰৰ মূল মণ্ডপলৈ লৈ যায়। এই মণ্ডপটো মূল বৰ্গাকাৰ মণ্ডপ আৰু কৃষ্ণদেৱৰায়ে নিৰ্মাণ কৰোৱা এটা আয়তাকাৰ সংযোজনৰে গঠিত। সংযোজনটো দুটা সংযুক্ত বৰ্গ আৰু ষোল্লটা স্তম্ভেৰে নিৰ্মিত। মণ্ডপৰ ওপৰৰ মুকলি হলটোৰ চিলিঙত চিত্ৰ অংকিত আছে। ইয়াৰে এটা অংশত শৈৱ ধৰ্মৰ শিৱ-পাৰ্বতীৰ বিবাহৰ কাহিনী দেখুওৱা হৈছে। আন এটা অংশত বৈষ্ণৱ ধৰ্মীয় পৰম্পৰাৰ [[ৰাম]]-[[সীতা]]ৰ কাহিনী চিত্ৰিত কৰা হৈছে।{{sfn|Fritz|Michell|2016|pp=60–63}} তৃতীয় অংশত প্ৰেমৰ দেৱতা কামদেৱে [[শিৱ]]ৰ প্ৰতি [[পাৰ্বতী]]ৰ প্ৰতি আগ্ৰহ সৃষ্টি কৰাৰ উদ্দেশ্যে শিৱলৈ কাঁড় নিক্ষেপ কৰা কাহিনী দেখুওৱা হৈছে। চতুৰ্থ অংশত অদ্বৈত হিন্দু পণ্ডিত বিদ্যাৰণ্যক শোভাযাত্ৰাত লৈ যোৱা দৃশ্য চিত্ৰিত কৰা হৈছে। জৰ্জ মিচেল আৰু আন কেইবাগৰাকীও গৱেষকৰ মতে, চিত্ৰসমূহৰ সূক্ষ্ম বৈশিষ্ট্য আৰু ৰঙৰ সুৰে ইংগিত দিয়ে যে চিলিঙৰ এই সকলো চিত্ৰ ১৯শ শতিকাত কৰা মন্দিৰৰ পুনৰসংস্কাৰৰ সময়ত অংকন কৰা হৈছিল। সেয়েহে মূল চিত্ৰসমূহৰ বিষয়-বস্তু কেনে আছিল, সেয়া নিশ্চিতভাৱে জনা নাযায়। {{sfn|Fritz|Michell|2016|pp=60–63}}<ref>{{cite journal | last=Cooper | first=Ilay | title=Vijayanagar or Victoria? The Ceiling of the Virupaksha Temple at Hampi | journal=South Asian Studies | volume=13 | issue=1 | year=1997 | doi=10.1080/02666030.1997.9628526 | pages=67–69}}</ref><ref name = ceilingpaintings>{{cite journal | last=Dallapiccola | first=A.L.| doi= 10.1080/02666030.1997.9628525 | pages= 55–66| title= Ceiling Paintings in the Virupaksha Temple, Hampi | journal=South Asian Studies | volume=13 | issue=1 | year=1997 }}</ref> মণ্ডপৰ স্তম্ভসমূহত বৃহৎ আকাৰৰ য়ালিৰ ভাস্কৰ্য দেখা যায়। য়ালি হৈছে এক পৌৰাণিক প্ৰাণী, যাৰ আকৃতিত ঘোঁৰা, সিংহ আৰু আন বিভিন্ন জন্তুৰ বৈশিষ্ট্যৰ সংমিশ্ৰণ দেখা যায়। বহু ভাস্কৰ্যত এই পৌৰাণিক প্ৰাণীটোৰ ওপৰত অস্ত্ৰধাৰী যোদ্ধা আৰোহণ কৰি থকা দেখা যায়। এনে য়ালিৰ ভাস্কৰ্য বিজয়নগৰ স্থাপত্যশৈলীৰ এক উল্লেখযোগ্য বৈশিষ্ট্য। {{sfn|Fritz|Michell|2016|p=63}} মন্দিৰটোৰ গৰ্ভগৃহত এটা মুখলিংগ আছে। ই হৈছে পিতলৰদ্বাৰা মুখমণ্ডল খোদিত কৰা এটা শিৱলিংগ।{{sfn|Fritz|Michell|2016|p=64}} বিৰূপাক্ষ মন্দিৰৰ মূল গৰ্ভগৃহৰ উত্তৰফালে পাৰ্বতীৰ দুটা ৰূপ পাম্পা আৰু ভুৱনেশ্বৰীৰ বাবে দুটা সৰু মন্দিৰো আছে। ভুৱনেশ্বৰীৰ মন্দিৰটো চালুক্য স্থাপত্যশৈলীৰ আৰু ইয়াত পটলীয়া শিলৰ পৰিৱৰ্তে গ্ৰেনাইট শিল ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। মন্দিৰ চৌহদত পূবফালৰ গোপুৰমতকৈ সৰু এটা উত্তৰ গোপুৰম আছে। {{sfn|George Michell|1977|pp=150–151}} এই গোপুৰমটোৰপৰা মনমথা পুখুৰীলৈ আৰু তাৰ পিছত নদীলৈ যোৱা এটা পথ আছে। পথটোৰ কাষৰ শিলত ৰামায়ণৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বিভিন্ন ভাস্কৰ্য খোদিত কৰা হৈছে।{{sfn|Fritz|Michell|2016|pp=62–66}} মনমথা পুখুৰীৰ পশ্চিমফালে শাক্ত আৰু বৈষ্ণৱ পৰম্পৰাৰ কেইবাটাও মন্দিৰ আছে। ইয়াৰ ভিতৰত ক্ৰমে দুৰ্গা আৰু বিষ্ণুৰ মন্দিৰ উল্লেখযোগ্য।{{sfn|Fritz|Michell|2016|pp=62–66}}{{sfn|Adam Hardy|1995|pp=130–131, 330}} এই তীৰ্থযাত্ৰাৰ পথত থকা কিছুমান মন্দিৰ ১৯শ শতিকাত ব্ৰিটিছ ভাৰতৰ বিষয়া এফ. ডব্লিউ. ৰবিনছনৰ নিৰ্দেশত বগা ৰঙেৰে ৰং কৰা হৈছিল। তেওঁ বিৰূপাক্ষ মন্দিৰ চৌহদটো পুনৰুদ্ধাৰ কৰাৰ চেষ্টা কৰিছিল। ঐতিহাসিক স্মাৰকসমূহৰ এই গোটটো বগা ৰঙেৰে ৰং কৰাৰ পৰম্পৰা পিছলৈও অব্যাহত আছে। {{sfn|Fritz|Michell|2016|pp=62–66}} স্থানীয় পৰম্পৰা অনুসৰি, ১৫৬৫ চনত হাম্পি ধ্বংস হোৱাৰ পিছতো বিৰূপাক্ষ মন্দিৰটোৱেই একমাত্ৰ এনে মন্দিৰ আছিল, যি হিন্দুসকলৰ সমাৱেশস্থল হিচাপে সক্ৰিয় হৈ থাকিছিল আৰু তীৰ্থযাত্ৰীসকলে ইয়ালৈ নিয়মিতভাৱে আহি থাকিছিল। মন্দিৰটোত বৃহৎসংখ্যক ভক্ত আৰু দৰ্শনাৰ্থীৰ সমাগম হয়। বসন্তকালত বিৰূপাক্ষ আৰু পাম্পাৰ বিবাহ উপলক্ষ্যে ৰথযাত্ৰাসহ এক বাৰ্ষিক উৎসৱ অনুষ্ঠিত হয়। ইয়াৰ লগতে মহা শিৱৰাত্ৰিও গম্ভীৰ ধৰ্মীয় পৰিৱেশত উদ্‌যাপন কৰা হয়।{{sfn|Fritz|Michell|2016|pp=58–65, 155}} মন্দিৰটোৰ বাসিন্দা হাতী লক্ষ্মীক ৰখাৰ পদ্ধতিৰ বাবেও পৰ্যটকসকলৰ মাজত মন্দিৰটোৱে সমালোচনাৰ সন্মুখীন হৈছে। লক্ষ্মী মন্দিৰৰ পিছফালে থকা এটা ঠেক গলিত বাস কৰে।<ref>{{Cite web|url=https://landofsize.com/5-reasons-why-getting-an-elephant-blessing-in-india-is-unethical/|title = 5 reasons why getting an 'elephant blessing' in India is unethical|date = 24 April 2019}}</ref> ===অসামৰিক গাঁথনি=== ===সামৰিক গাঁথনি=== ===হাম্পিৰ দাঁতিকাষৰীয়া উল্লেখযোগ্য ঠাই=== ==সৌৰ্ন্দয্য== {{Wide image|Hampi7-gimped-small.jpeg|1024px|<center>হাম্পিৰ সৌৰ্ন্দয্য, ৩৬০° পেনোৰমা দৃশ্য মাতাঙ্গা পাহাৰৰ পৰা</center>}} ==চিত্ৰভঁৰাল== <gallery> Image:Hampi aug09 56.jpg|ফাৰ্মৰ দৃশ্য অঞ্জনায়াদি পাহাৰৰ পৰা Image:Hampi aug09 243.jpg|কৃত্ৰিম পুখুৰী Image:Ya Temple.jpg|ষ্ট্ৰে মন্দিৰ File:WatchTower.JPG|ঘড়ী টাৱাৰ File:Narasimha Vigrah.JPG|নৰশিমহঃ বিগ্ৰহ File:Thunga.jpg|তুঙ্গভদ্ৰা নদী </gallery> ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{commons category|Group of monuments at Hampi|হাম্পিৰ স্মাৰকসমূহ}} * [http://hampi.in www.hampi.in] * [http://expertbulletin.com/hampi/ expertbulletin] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151207025657/http://expertbulletin.com/hampi/ |date=2015-12-07 }} * [http://www.kaladarshana.com/sites/hampi Vijayanagara Architecture at Hampi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151020005925/http://www.kaladarshana.com/sites/hampi/ |date=2015-10-20 }} * [http://whc.unesco.org/sites/241 Hampi on UNESCO World Heritage Site] * [http://globalheritagefund.org/what_we_do/overview/current_projects/hampi_india/ Hampi preservation project summary] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160307114514/http://globalheritagefund.org/what_we_do/overview/current_projects/hampi_india |date=2016-03-07 }} at Global Heritage Fund * [http://ghn.globalheritagefund.org/?id=6 Explore Hampi with Google Earth] on [[Global Heritage Network]] * [http://www.karnataka.com/tourism/hampi/ Karnataka.com - Hampi] * [http://www.hampionline.com/ A Guide to History and Tourism at Hampi] * [http://www.theindia.info/films/hampi_queens_bath.htm Computer generated simulation of queens bath of Hampi] * [http://www.world-heritage-tour.org/asia/south-asia/india/hampi/map.html 3D virtual views for Hampi siate from UNESCO] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224234450/http://www.world-heritage-tour.org/asia/south-asia/india/hampi/map.html |date=2012-02-24 }} {{ভাৰতৰ বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰসমূহৰ তালিকা}} [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ পৰ্যটনস্থলী]] h4nuzmjk6sxtgw5zc3u9xlhgk5d9hm7 0 36172 627503 625976 2026-08-15T11:18:18Z TaDrian58 28293 627503 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = দিছপুৰ | native_name = | native_name_lang = as | other_name = | settlement_type = ৰাজধানী চহৰ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | nickname = | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = India Assam | pushpin_label_position = left | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 26 | latm = 08 | lats = 27 | latNS = N | longd = 91 | longm = 47 | longs = 27 | longEW = E | coordinates_display = inline,title | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = {{flag|ভাৰত}} | subdivision_type1 = [[ভাৰতৰ ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয়শাসিত অঞ্চলসমূহ|ৰাজ্য]] | subdivision_name1 = [[অসম]] | subdivision_type2 = [[অঞ্চল]] | subdivision_name2 = [[পশ্চিম অসম]] | subdivision_type3 = [[অসমৰ জিলাসমূহ|জিলা]] | subdivision_name3 = [[কামৰূপ মহানগৰ জিলা|কামৰূপ মহানগৰ]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | leader_title1 = [[অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰীসকলৰ তালিকা|মুখ্যমন্ত্ৰী]] | leader_name1 = [[হিমন্ত বিশ্ব শৰ্মা]] | leader_title2 = [[অসমৰ ৰাজ্যপালসকলৰ তালিকা|ৰাজ্যপাল]] | leader_name2 = [[লক্ষ্মণ আচাৰ্য]] | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = 55 | population_total = | population_as_of = | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = চৰকাৰী | demographics1_title1 = ভাষা | demographics1_info1 = [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] | timezone1 = [[ভাৰতীয় মান সময়]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 781005 | area_code_type = Telephone code | area_code = 91 - (0) 361 - XX XX XXX | registration_plate = AS - 25 | blank1_name_sec2 = [[Climate of India|Climate]] | blank1_info_sec2 = [[Climatic regions of India|AC]] <small>([[Köppen climate classification|Köppen]])</small> | website = | footnotes = }} '''দিছপুৰ''' {{IPAc-en|d|I|s|'|p|u|r}},({{Lang-en|Dispur}}) [[অসম]]ৰ [[কামৰূপ মহানগৰ জিলা]]ত অৱস্থিত [[গুৱাহাটী|বৃহত্তৰ গুৱাহাটী মহানগৰৰ]] অন্তৰ্গত এটা নগৰাঞ্চল। ১৯৭৩ চনৰ পৰাই এই অঞ্চলটো অসমৰ ৰাজধানী হিচাপে পৰিগণিত হৈ আহিছে। অসম সচিবালয় আৰু অন্যান্য গুৰুত্বপূৰ্ণ চৰকাৰী কাৰ্য্যালয়সমূহ এই অঞ্চলত অৱস্থিত। ==ইতিহাস== মেঘালয় গঠন হোৱাৰ পিছত ১৯৭৩ চনত অসমৰ ৰাজধানী [[শ্বিলং|শ্বিলঙ]]ৰ পৰা দিছপুৰলৈ স্থানান্তৰিত কৰা হয়। ==স্বাস্থ্য সেৱা== দিছপুৰত বহুতো চিকিৎসালয় তথা স্বাস্থ্য প্ৰতিষ্ঠান আছে। সেইবোৰৰ ভিতৰত জি. এন. আৰ. চি. হস্পিটেল, ডাউনটাউন হস্পিটেল, দিছপুৰ হস্পিটেল, দিছপুৰ পলিক্লিনিক এণ্ড নাৰ্ছিং হোম, জি. এন. আৰ. চি. আউটপেইচেন্ট ক্লিনিক আৰু ৰাজধানী ৰাজ্যিক চিকিৎসালয় উল্লেখযোগ্য। ==যাতায়ত ব্যৱস্থা== অসম ট্ৰাংক ৰোড আৰু জি এছ ৰোড দিছপুৰৰ মাজেৰে পাৰ হৈ গৈছে। [[অসম ৰাজ্যিক পৰিবহণ নিগম ]]ৰ চিটি বাছৰ যোগেদি দিছপুৰৰ পৰা গুৱাহাটীৰ বিভিন্ন অঞ্চললৈ যাব পাৰি। ==শিক্ষা== দিছপুৰত ভালসংখ্যক শিক্ষা প্ৰতিষ্ঠান আছে। ইয়াৰে ভিতৰত উল্লেখযোগ্য হ'ল- ;বিদ্যালয়: * দিছপুৰ চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয় * গোপাল বড়ো উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয় * শ্ৰীমন্ত শংকৰ একডেমী ;মহাবিদ্যালয়: * দিছপুৰ আইন মহাবিদ্যালয় * [[দিশপুৰ মহাবিদ্যালয়]] দিশপুৰ মহাবিদ্যালয় ১৯৭৮ চনত স্থাপিত কৰা হয় আনহাতে দিছপুৰ আইন মহাবিদ্যালয় ১৯৯৩ চনত প্ৰতিষ্ঠা হয়। ==ৰাজনীতি== দিছপুৰ [[গুৱাহাটী (লোকসভা সমষ্টি)]]ৰ অন্তৰ্ভুক্ত। <ref>{{cite web | url = http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S03/AS_ACPC.pdf | title = List of Parliamentary & Assembly Constituencies | accessdate = 2008-10-05 | work = Assam | publisher = Election Commission of India | archivedate = 2006-05-04 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20060504181808/http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S03/AS_ACPC.pdf | deadurl = yes }}</ref> ==পৰ্যটনৰ স্থান== দিছপুৰৰ ওচৰৰ পৰ্যটনৰ স্থান সমূহ হ'ল - *শিল্পগ্ৰাম- থলুৱা লোককৃষ্টিৰ কেন্দ্ৰ *[[বশিষ্ঠাশ্ৰম দেৱালয়]]-শিৱ মন্দিৰ *[[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ কলাক্ষেত্ৰ]]- অসমৰ জাতীয় কলা-কৃষ্টিৰ সংগ্ৰহালয় ==গুৰুত্বপূৰ্ণ কাৰ্য্যালয়== * জনতা ভৱন (অসম সচিবালয়) * [[অসম বিধানসভা]] ভৱন * তথ্য আৰু জনসংযোগ সঞ্চালকালয় * কৰ ভৱন - ৰাজ্যিক সামগ্ৰী আৰু সেৱা কৰ আয়ুক্তালয় * [[ৰাষ্ট্ৰীয় কৃষি আৰু গ্ৰাম্য উন্নয়ন বেংক]] (নাবাৰ্ড) - অসম আঞ্চলিক কাৰ্য্যালয় * [[গুৱাহাটী চাহ নিলাম কেন্দ্ৰ]] * নেডফি হাউচ্ * ক্ৰীড়া আৰু যুৱ কল্যাণ সঞ্চালকালয় * হাউচফেড কমপ্লেক্স * [[ভাৰতীয় ষ্টেট বেংক]] - স্থানীয় মুখ্য কাৰ্য্যালয়, উত্তৰ-পূব মণ্ডল == তথ্যসূত্ৰ == {{Reflist}} == বাহ্যিক সংযোগ == {{commons category}} * {{Wikivoyage-inline}} * [http://www.northeastindianews.com/category/assam-guwahati-breaking-news-headlines/dispur-news/ Dispur News Headlines] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100502025242/http://www.northeastindianews.com/category/assam-guwahati-breaking-news-headlines/dispur-news/ |date=2010-05-02 }} * [http://www.guwahationline.in/About/Dispur/index.html#sthash.QKU56Lv0.dpuf/ About Dispur] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130614035252/http://www.guwahationline.in/About/Dispur/index.html#sthash.QKU56Lv0.dpuf/ |date=2013-06-14 }} {{ভাৰতবৰ্ষৰ ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চলসমূহৰ ৰাজধানী}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ নগৰ-মহানগৰ]] id2qoub5kftk6ez5sjnmhoa4w9rhna4 0 41633 627323 253573 2026-08-15T02:44:23Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 627323 wikitext text/x-wiki '''বাইট''' অংকীয় জ্ঞানৰ একক, যি ৮ [[বিট]]ৰ সমান।<ref>xobdo.org</ref> ঐতিহাসিকভাৱে এক বাইট [[কম্পিউটাৰ|পৰিকলন যন্ত্ৰ]]ত ১ আখৰ বা সংখ্যা প্ৰৱেশ কৰিবলৈ প্ৰয়োজনীয় বিটৰ পৰিমাণ।<ref name = Bemer1962>{{citation |url=http://archive.computerhistory.org/resources/text/IBM/Stretch/pdfs/Buchholz_102636426.pdf |title=Planning a Computer System – Project Stretch | first1 = RW | last1 = Bemer | first2 = Werner | last2 = Buchholz | editor-first = Werner | editor-last = Buchholz |year=1962 | chapter = 4, Natural Data Units | format = PDF | pages= 39–40 }}</ref><ref>{{citation | first = RW | last = Bemer | title = A proposal for a generalized card code of 256 characters | journal = Communications of the ACM | volume = 2 | number = 9 | pages = 19–23 | year = 1959 | doi=10.1145/368424.368435}}</ref> সেয়ে বহুতো পৰিকলন ব্যৱস্থাত বৰ্তমান ১ বাইটেই ঠিকনাযুক্ত সৰ্বনিম্ন জ্ঞানৰ পৰিমাণ। পূৰ্বতে বাইটৰ আকাৰ [[হাৰ্ডৱেৰ]]ৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল আছিল আৰু বাইটৰ নিৰ্দিষ্ট জোখ নাছিল। কাৰ্যতঃ বাইটৰ '৮ বিট'ৰ মূল্য ২ৰ ঘাট আৰু সেয়ে ১ বাইটত ০ৰপৰা ২৫৫লৈকে মূল্যৰ অনুমতি আছে। এই গুণ আৰু অন্যান্য কাৰণৰ বাবে ৮ বিটৰ মূল্য বৰ্তমান বহুলভাৱে স্বীকৃত।<ref>{{cite web|url=http://www.computerhistory.org/internet_history/#1964|title=Computer History Museum - Exhibits - Internet History - 1964|publisher = Computer History Museum}}</ref> পূৰ্বতে (নিৰ্দিষ্ট মূল্য নথকাৰ বাবে) ৮ বিটৰ ক্ৰমক '''অক্টেট''' বোলা হৈছিল যদিও এই নাম এতিয়া প্ৰায় ব্যৱহৃত নহয়। বাইট শব্দ ৱাৰ্ণাৰ বাখ্ললজে ১৯৫৬ চনত প্ৰথম ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref>{{cite web| url = http://archive.computerhistory.org/resources/text/IBM/Stretch/102636400.txt| title = Timeline of the IBM Stretch/Harvest era (1956–1961)| publisher = Computer History| date = July 1956| author = Werner Buchholz| access-date = 2016-04-16| archivedate = 2016-04-29| archiveurl = https://web.archive.org/web/20160429212717/http://archive.computerhistory.org/resources/text/IBM/Stretch/102636400.txt| deadurl = yes}}</ref><ref>{{cite web|url=http://catb.org/~esr/jargon/html/B/byte.html|title=byte definition}}</ref> কম্পিউটাৰৰ প্ৰছেচৰ বহুতো বৰ্তনী (circuit)-ৰ এক সমষ্টি। এই বৰ্তনীবোৰে সদায় দুই ধৰণৰ সিদ্ধান্ত নাইবা ফলাফল দিবলৈ সক্ষম। সেই দুটা হ'ল- ON আৰু OFF, নাইবা TRUE আৰু FALSE নাইবা HIGH আৰু LOW। সেই কাৰণে ইহঁতক Two Valued Logic Circuit বুলিও কোৱা হয়। কম্পিউটাৰৰ মেম'ৰীৰ ক্ষেত্ৰত এই দুই ধৰণৰ স্থিতিক ১ (এক) আৰু ০ (শূন্য) হিচাপে প্ৰকাশ কৰা হয়। এক হৈছে বৰ্তনীৰ মাজেৰে বিদ্যুৎ চালিত হোৱাৰ পৰিচায়ক আৰু শূন্য তাৰ ওলোটা। দ্বৈত ল'জিকত ১ (এক) মানে হৈছে TRUE বা ON বা HIGH আৰু ০ (শূন্য) মানে হৈছে FALSE বা OFF বা LOW। এই ০ (শূন্য) আৰু ১ (এক) ক Binary Digit বা চমুকৈ Bit (বিট) বুলি কোৱা হয়। চাৰিটা বিটক এক নিবল্ (Nibble) বুলি কোৱা হয়। ৮ বিটক এক বাইট (Byte) বুলি কোৱা হয়। এক বাইট (Byte) য়ে ০ আৰু ২৫৫ ৰ মাজৰ যিকোনো এটা মান ল’ব পাৰে। কাৰণ আঠটা স্থান দুটা মানে ০ আৰু ১ ৰে লিখিব পৰা সংখ্যা হ'ল 256 (2 to the power 8 or 28) এনেকুৱা একাধিক Byte ডাঙৰ সংখ্যাত প্ৰকাশ কৰিবলৈ একলগ কৰিব পাৰি। কম্পিউটাৰে সকলো সংখ্যা নাইবা বৰ্ণমালা (alphabets) ভিতৰুৱাকৈ এই  ধৰণে প্ৰকাশ কৰি জমা কৰে। ইয়াত [[1]] বা [[2]] এইবোৰ Binary Number System ত আছে। কম্পিউটাৰে মাত্ৰ এটা ভাষাহে বুজি পায়। সেইয়া হৈছে- মেচিন ভাষা। মেচিন ভাষাৰ প্ৰধান উপাদানেই হ'ল দ্বৈত-সংখ্যা পদ্ধতি (Binary Number System) য'ত মাত্ৰ দুটা চিহ্নহে থাকে ০ (শূন্য) আৰু ১ (এক)। ==চিহ্ন== IEC 80000-13, IEEE 1541 আৰু মেট্ৰিক ইণ্টাৰ্চে'ঞ্জ ফৰ্মেটত বাইটৰ চিহ্ন 'B' (বৰফলাৰ ইংৰাজী আখৰ B)।<ref>[http://people.csail.mit.edu/jaffer/MIXF Metric-Interchange-Format]</ref> ইণ্টাৰনেচনেল চিষ্টেম অৱ কুৱাণ্টিটিজত B [[বেল]]ৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হয় যদিও বেলৰ সলনি বেলৰ (১/১০) ভাঘ [[ডেচিবেল]]ৰ প্ৰচলন অধিক হোৱাত B চিহ্ন বেলৰ বাবে প্ৰায় নহয় আৰু সাধাৰণতে কোনো সমস্যা দেখা নাযায়। বাইটৰ (১/১০) ভাগ ডেচিবাইট ট্ৰেন্সমিছন দৰ আদিৰ ক্ষেত্ৰতহে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। কিলোবাইটৰ চিহ্ন kB, পিচে এই চিহ্নক কিলোবিটৰ চিহ্ন হিচাপে ভুল কৰিব পৰা যায়। অনুষ্ঠান বিশেষে কিলোবিটক kb আৰু kBit চিহ্ন প্ৰদান কৰা হৈছে। ==বাইট আৰু গুণিতক একক== [[File:Binaryvdecimal.svg|thumb|right|275px|Percentage difference between decimal and binary interpretations of the unit prefixes grows with increasing storage size]] [[File:Bits and Bytes.svg|275px|thumbnail|right|Visual depiction of relationship of bits to bytes and bytes to other larger units of storage.]] SI বা মেট্ৰিক নিয়মত বাইটৰসৈতে ব্যৱহৃত অনুসৰ্গসমূহৰ ক্ষেত্ৰত বহুতো অসুবিধা দেখা যায় বিশেষকৈ যিহেতু পৰিকলন যন্ত্ৰই দশমিকৰ ঠাইত দ্বিক সংখ্যা প্ৰণালী ব্যৱহাৰ কৰে। যদিও কিলো আদিৰ বাবে বিশেষ অসুবিধা নহয়, যিহেতু পাৰ্থক্য অধিক নহয়, য়টা (yotta) আদিৰ বাবে পাৰ্থক্য ২০% মান হয় গৈ। :০ বা ১= বাইনাৰী ডিজিট (Binary Digit) :৪ বিট (bits)= ১ নিবল (Nibble) :৮ বিট (bits)= ১ বাইট (byte) :১০২৪ বাইট (Bytes) = ১ কিলোবাইট বা কেবি (Kilobyte বা KB) :১০২৪ কিলোবাইট (KB) = ১ মেগাবাইট বা এম্ বি (Megabyte বা MB) :১০২৪ মেগাবাইট (MB) = ১ গিগাবাইট বা জিবি (Gigabyte বা GB) :১০২৪ গিগাবাইট (GB) = ১ টেৰাবাইট বা টিবি (Terabyte বা TB) :১০২৪ টেৰাবাইট (TB) = ১ পেটা বাইট বা পিবি (Petabyte বা PB) :১০২৪ পেটা বাইট (PB) = ১ এগ্জা বাইট বা ইবি (Exabyte বা EB) :১০২৪ এগ্জা বাইট (AB)= ১ যেত্তা বাইট বা জেদ.বি (Zetta Byte বা ZB) :১০২৪ যেত্তা বাইট (ZB) = ১ য়োত্তা বাইট বা ৱাই.বি (Yotta Byte বা YB) :১০২৪ য়োত্তা বাইট (YB) = ১ ব্ৰনটো বাইট বা বি.বি (Bronto Byte বা BB) :১০২৪ ব্ৰনটো বাইট (BB) = ১ জিঅ’প বাইট (Geop Byte) জিঅ’প বাইটকেই (Geop Byte) কম্পিউটাৰ মেম'ৰিৰ সকলোতকৈ ডাঙৰ একক বুলি কোৱা হয়। যদিও বিভিন্ন গৱেষণামূলক তথা বিভিন্ন তথ্য সংৰক্ষণ বাবে ইয়াতকৈও ডাঙৰ একক ব্যৱহাৰ কৰে। এখন DVD ত 4.7 GB থাকে। পেনড্ৰাইভ  4GB, 8GB, 16GB ইত্যাদিৰ আছে। এখন সাধাৰণ Microsoft Word ডকুমেণ্টত প্ৰায় 25 KB থাকে। ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:কম্পিউটাৰ বিজ্ঞান]] [[শ্ৰেণী:জোখ-মাখৰ একক]] a1xct0zqkdbck2nzgv4e5paj96g7aw2 0 42656 627388 254778 2026-08-15T05:46:02Z Sasifow 48425 পৃষ্ঠা [[কুনাল গাঞ্জাৱালা]]ৰ পৰা [[কুণাল গাঞ্জাৱালা]]লৈ Sasifowয়ে স্থানান্তৰ কৰিলে: Misspelled title 254778 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | name = কুনাল গাঞ্জাৱালা | image = KunalGanjawala.jpg | caption = Kunal Ganjawala in 2012 | image_size = | birth_date = {{birth date and age|1972|04|14|df=yes}} | birth_place = [[পুনে]], [[মহাৰাষ্ট্ৰ]], [[ভাৰত]] | occupation = গায়ক | years_active = ২০০২–বৰ্তমানলৈ | background = solo_singer }} '''কুনাল গাঞ্জাৱালা''' ({{lang-gu|કુણાલ ગાંજાવાલા}}, {{lang-en|Kunal Ganjawala}}) (জন্ম: ১৪ এপ্ৰিল, ১৯৭২) হৈছে এজন ভাৰতীয় নৱাগত নেপথ্য গায়ক কাম কৰি আছে। তেওঁ [[হিন্দী ভাষা|হিন্দী]], [[কান্নাড়া ভাষা|কান্নাড়া]], [[তামিল ভাষা|তামিল]], [[তেলেগু ভাষা|তেলেগু]], [[মাৰাঠী ভাষা|মাৰাঠী]], [[বঙালী ভাষা| বঙালী]], [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]], [[ওড়িয়া ভাষা|ওড়িয়া]], [[মালায়লম ভাষা|মালয়ালম]], [[পঞ্জাবী ভাষা|পঞ্জাবী]] আৰু [[উৰ্দু ভাষা|উৰ্দু]] আদি ভাৰতৰ বিভিন্ন ভাষাৰ গানত কণ্ঠদান কৰিছে। ==কেৰিয়াৰ== তদবধি গাঞ্জাৱালা পদ্ধতি উদ্ভাৱন কৰে যিটো সেই সময়ৰ আন প্ৰধান দুই দশকৰো অধিককাল জোৰা কেৰিয়াৰত [[অনু মালিক]], [[আনন্দ-মিলিন্দ]], [[নাদিম-শ্ৰাবণ]], [[প্ৰীতম]], [[হিমেশ ৰেশমিয়া]], [[ইছমাইল দৰবাৰ]], [[শংকৰ-এহছান-লয়]], [[আনন্দ ৰাজ আনন্দ]], [[ৰাজেশ ৰোশান]], [[বিজু শাহ]], [[আদেশ শ্ৰীবাস্তৱ]], [[ৰুপ কুমাৰ ৰাঠোড়]], [[ডাবো মালিক]], আৰু [[সঞ্জীৱ-দৰ্শন]]ত কৈ সম্পূৰ্ণ বেলেগ আছিল। কুনাল সম্প্ৰতি জন্যৰ গেয়েছিলেন [[সঞ্জয় লীলা বানসালি]]ৰ সাৱাৰিয়া। মাচাল্লাহ আৰু পাৰী বেছ কিছু তেওঁ খ্যাতি লাভ কৰে। তেওঁ মূলতঃ [[হিন্দী]] আৰু [[কানাড়া ভাষা|কান্নাড়া]], তাৰোপৰি তেওঁ [[তামিল ভাষা|তামিল]], [[মাৰাঠী ভাষা|মাৰাঠী]], [[ওড়িয়া ভাষা|ওড়িয়া]], [[বঙালী ভাষা|বঙালী]], [[মালায়লম ভাষা|মালয়ালম]], [[পঞ্জাবী ভাষা|পঞ্জাবী]], [[তেলেগু ভাষা|তেলেগু]], [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] আৰু [[উৰ্দু]] ভাষা। তাৰ গান গাইছিল "ৱহ মাই লাভ" এটা বঙালী চলচ্চিত্ৰ অমানুষ [[জিৎ গাংগুলী]] আৰু "চ'ন্না ভে ঘৰ আজা" ক্ষেত্ৰতো একে অ্যালবাম হোৱাৰ পাছত পঞ্জাবী চ'ন্না ভে একক এলবাম ডি জে অনিত আৰু সংগীত পৰিচালক শান্তখ সিং নিৰ্মাণ কৰে। ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ == * {{IMDb name|1539156}} {{FilmfareAwardBestMaleSinger}} [[শ্ৰেণী:সংক্ষিপ্ত জীৱনী]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:জীৱিত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় কণ্ঠশিল্পী]] [[শ্ৰেণী:ফিল্মফেয়াৰ বঁটা বিজয়ী]] 2855kh1undd5de4zxn4ist4zpwium9d 627390 627388 2026-08-15T05:46:42Z Sasifow 48425 /* */ বানান সংশোধন 627390 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | name = কুণাল গাঞ্জাৱালা | image = KunalGanjawala.jpg | caption = Kunal Ganjawala in 2012 | image_size = | birth_date = {{birth date and age|1972|04|14|df=yes}} | birth_place = [[পুনে]], [[মহাৰাষ্ট্ৰ]], [[ভাৰত]] | occupation = গায়ক | years_active = ২০০২–বৰ্তমানলৈ | background = solo_singer }} '''কুণাল গাঞ্জাৱালা''' ({{lang-gu|કુણાલ ગાંજાવાલા}}, {{lang-en|Kunal Ganjawala}}) (জন্ম: ১৪ এপ্ৰিল, ১৯৭২) হৈছে এজন ভাৰতীয় নৱাগত নেপথ্য গায়ক কাম কৰি আছে। তেওঁ [[হিন্দী ভাষা|হিন্দী]], [[কান্নাড়া ভাষা|কান্নাড়া]], [[তামিল ভাষা|তামিল]], [[তেলেগু ভাষা|তেলেগু]], [[মাৰাঠী ভাষা|মাৰাঠী]], [[বঙালী ভাষা| বঙালী]], [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]], [[ওড়িয়া ভাষা|ওড়িয়া]], [[মালায়লম ভাষা|মালয়ালম]], [[পঞ্জাবী ভাষা|পঞ্জাবী]] আৰু [[উৰ্দু ভাষা|উৰ্দু]] আদি ভাৰতৰ বিভিন্ন ভাষাৰ গানত কণ্ঠদান কৰিছে। ==কেৰিয়াৰ== তদবধি গাঞ্জাৱালা পদ্ধতি উদ্ভাৱন কৰে যিটো সেই সময়ৰ আন প্ৰধান দুই দশকৰো অধিককাল জোৰা কেৰিয়াৰত [[অনু মালিক]], [[আনন্দ-মিলিন্দ]], [[নাদিম-শ্ৰাবণ]], [[প্ৰীতম]], [[হিমেশ ৰেশমিয়া]], [[ইছমাইল দৰবাৰ]], [[শংকৰ-এহছান-লয়]], [[আনন্দ ৰাজ আনন্দ]], [[ৰাজেশ ৰোশান]], [[বিজু শাহ]], [[আদেশ শ্ৰীবাস্তৱ]], [[ৰুপ কুমাৰ ৰাঠোড়]], [[ডাবো মালিক]], আৰু [[সঞ্জীৱ-দৰ্শন]]ত কৈ সম্পূৰ্ণ বেলেগ আছিল। কুনাল সম্প্ৰতি জন্যৰ গেয়েছিলেন [[সঞ্জয় লীলা বানসালি]]ৰ সাৱাৰিয়া। মাচাল্লাহ আৰু পাৰী বেছ কিছু তেওঁ খ্যাতি লাভ কৰে। তেওঁ মূলতঃ [[হিন্দী]] আৰু [[কানাড়া ভাষা|কান্নাড়া]], তাৰোপৰি তেওঁ [[তামিল ভাষা|তামিল]], [[মাৰাঠী ভাষা|মাৰাঠী]], [[ওড়িয়া ভাষা|ওড়িয়া]], [[বঙালী ভাষা|বঙালী]], [[মালায়লম ভাষা|মালয়ালম]], [[পঞ্জাবী ভাষা|পঞ্জাবী]], [[তেলেগু ভাষা|তেলেগু]], [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] আৰু [[উৰ্দু]] ভাষা। তাৰ গান গাইছিল "ৱহ মাই লাভ" এটা বঙালী চলচ্চিত্ৰ অমানুষ [[জিৎ গাংগুলী]] আৰু "চ'ন্না ভে ঘৰ আজা" ক্ষেত্ৰতো একে অ্যালবাম হোৱাৰ পাছত পঞ্জাবী চ'ন্না ভে একক এলবাম ডি জে অনিত আৰু সংগীত পৰিচালক শান্তখ সিং নিৰ্মাণ কৰে। ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ == * {{IMDb name|1539156}} {{FilmfareAwardBestMaleSinger}} [[শ্ৰেণী:সংক্ষিপ্ত জীৱনী]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:জীৱিত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় কণ্ঠশিল্পী]] [[শ্ৰেণী:ফিল্মফেয়াৰ বঁটা বিজয়ী]] 7fgj4nmlh6sjqin2qfzlwc8iy8xrt7t 0 57678 627296 624171 2026-08-14T21:11:48Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 627296 wikitext text/x-wiki {{ভাল প্ৰবন্ধ}} {{update}} {{about|ভাইৰাছজনিত ৰোগটো|এই ৰোগটোৰ ফলত সমগ্ৰ বিশ্বতে দেখা দিয়া মহামাৰীটো|ক'ভিড-১৯ বৈশ্বিক মহামাৰী|ভাৰতত ইয়াৰ প্ৰভাৱ|ভাৰতত ক'ভিড-১৯ বৈশ্বিক মহামাৰী}} {{Infobox medical condition (new) | name = কৰ'নাভাইৰাছ ৰোগ ২০১৯ <br />{{Lang|en|(COVID-19)}} | synonyms = * কৰ'নাভাইৰাছ * কৰ'না * ক'ভিড * ২০১৯-nCoV একিউট ৰেছ্‌পিৰেটৰী ডিজিজ * ন'ভেল কৰ'নাভাইৰাছ নিউম'নিয়া<ref name="chinamortality">{{cite journal | vauthors = Chen N, Zhou M, Dong X, Qu J, Gong F, Han Y, Qiu Y, Wang J, Liu Y, Wei Y, Xia J, Yu T, Zhang X, Zhang L | display-authors = 6 | title = Epidemiological and clinical characteristics of 99 cases of 2019 novel coronavirus pneumonia in Wuhan, China: a descriptive study | journal = Lancet | volume = 395 | issue = 10223 | pages = 507–513 | date = February 2020 | pmid = 32007143 | pmc = 7135076 | doi = 10.1016/S0140-6736(20)30211-7 | doi-access = free }}</ref><ref>{{cite journal |vauthors=Han X, Cao Y, Jiang N, Chen Y, Alwalid O, Zhang X, Gu J, Dai M, Liu J, Zhu W, Zheng C, Shi H |display-authors=6 |title=Novel Coronavirus Pneumonia (COVID-19) Progression Course in 17 Discharged Patients: Comparison of Clinical and Thin-Section CT Features During Recovery |journal=Clinical Infectious Diseases |date=March 2020 |pmid=32227091 |pmc=7184369 |doi=10.1093/cid/ciaa271 |doi-access=free}}</ref> * নতুন বীজাণুৱে কৰা তীব্ৰ নিম'নিয়া (Severe pneumonia with novel pathogens)<ref>{{cite web |title=Special Act for Prevention, Relief and Revitalization Measures for Severe Pneumonia with Novel Pathogens–Article Content–Laws & Regulations Database of The Republic of China |url=https://law.moj.gov.tw/ENG/LawClass/LawAll.aspx?pcode=L0050039 |website=law.moj.gov.tw |access-date=10 May 2020}}</ref> | pronounce = {{ubl|{{IPAc-en|k|ə|ˈ|r|oʊ|n|ə|ˌ|v|aɪ|r|ə|s|_|d|ɪ|ˈ|z|i:|z}}|{{IPAc-en|ˌ|k|oʊ|v|ɪ|d|n|aɪ|n|ˈ|t|iː|n|,_|ˌ|k|ɒ|v|ɪ|d|-}}<ref>{{cite web |url=https://oed.com/view/Entry/88575495 |title=Covid-19, n. |website=[[Oxford English Dictionary]] |access-date=15 April 2020}}</ref>}} | image = Symptoms of coronavirus disease 2019 4.0.svg | width = | alt = COVID-19 লক্ষণসমূহ | caption = COVID-19 লক্ষণসমূহ | pronounce = {{ubl|{{IPAc-en|k|ə|ˈ|r|oʊ|n|ə|ˌ|v|aɪ|r|ə|s|_|d|ɪ|ˈ|z|i:|z}}|{{IPAc-en|ˌ|k|oʊ|v|ɪ|d|n|aɪ|n|ˈ|t|iː|n|,_|ˌ|k|ɒ|v|ɪ|d|-}}<ref>{{cite web |url=https://oed.com/view/Entry/88575495 |title=Covid-19, n. |website=[[Oxford English Dictionary]] |access-date=15 April 2020}}</ref>}} | specialty = [[সংক্ৰমণ]] | symptoms = জ্বৰ, কাহ, ভাগৰ লগা, উশাহ চুটি, ডায়েৰিয়া, গোন্ধ নোপোৱা; কেতিয়াবা কোনো লক্ষণ নাথাকে<ref name=CDC2020Sym/><ref name="WHO2020QA" /> | complications = [[ভাইৰেল নিউম'নিয়া|নিউম'নিয়া]], [[ভাইৰেল ছেপ্‌ছিছ]], [[ARDS]], [[বৃক্কৰ বিকলতা]] , হেপি হাইপক্সিয়া , কলা ভেঁকুৰৰ সংক্ৰমণ | onset = সংক্ৰমণ হোৱাৰ পৰা ২–১৪ দিন (সাধাৰণতে ৫ দিন) | duration = | types = | cause = [[চিভিয়াৰ একিউট ৰেছ্‌পিৰেটৰী ছীণ্ড্ৰ'ম কৰ'না ভাইৰাছ ২|ছাৰ্ছ-ক'ভ-২]] | risks = ভ্ৰমণ, ভাইৰাছৰ সংস্পৰ্শ | diagnosis = [[Reverse transcription polymerase chain reaction|rRT-PCR পৰীক্ষা]], [[চিটি স্কেন]] | differential = | prevention = [[সদস্য:হিমাংশু কলিতা/হাত ধোৱা|সঠিক হাত ধোৱা প্ৰণালী]], মাস্ক/মুখবন্ধ, [কোৱাৰেণ্টিন]], শাৰীৰিক দূৰত্ব<ref name=Quar2020>{{cite journal |vauthors=Nussbaumer-Streit B, Mayr V, Dobrescu AI, Chapman A, Persad E, Klerings I, Wagner G, Siebert U, Christof C, Zachariah C, Gartlehner G |display-authors=6 |title=Quarantine alone or in combination with other public health measures to control COVID-19: a rapid review |journal=The Cochrane Database of Systematic Reviews |volume=4 |pages=CD013574 |date=April 2020 |pmid=32267544 |pmc=7141753 |doi=10.1002/14651858.CD013574}}</ref> | treatment = ভেকচিন প্ৰদান , [[লক্ষণগত চিকিৎসা|লক্ষণগত]] আৰু [[সামৰ্থক চিকিৎসা|সামৰ্থক]] | medication = | prognosis = | frequency = {{Cases in 2019–20 coronavirus pandemic|confirmed|editlink=|ref=yes}} গৰাকী নিশ্চিত ৰোগী | deaths = {{Cases in 2019–20 coronavirus pandemic|deaths|editlink=|ref=no}} (নিশ্চিত ৰোগীৰ {{Cases in 2019–20 coronavirus pandemic|ratio|editlink=|ref=no}}){{Cases in 2019–20 coronavirus pandemic|ref=yes}} }} <!--Definition and symptoms--> '''কৰ'না ভাইৰাছ ৰোগ ২০১৯''' ({{Lang-en|Coronavirus disease 2019}}; চমুকৈ {{Lang|en|'''COVID-19'''}}) হ'ল {{Lang|en|severe acute respiratory syndrome coronavirus 2}} ({{Lang|as|অতিকৈ তীব্ৰ শ্বাসজনীত লক্ষণীয় কৰ'নাভাইৰাছ ২}}) বা চমুকৈ {{Lang|en|SARS-CoV-2}}এ কৰা এক প্ৰকাৰৰ [[সংক্ৰমণ]]।<ref>{{Cite web|url=https://www.who.int/emergencies/diseases/novel-coronavirus-2019/technical-guidance/naming-the-coronavirus-disease-(covid-2019)-and-the-virus-that-causes-it |title=Naming the coronavirus disease (COVID-19) and the virus that causes it |publisher=[[বিশ্ব স্বাস্থ্য সংস্থা]] (WHO) |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200228035651/https://www.who.int/emergencies/diseases/novel-coronavirus-2019/technical-guidance/naming-the-coronavirus-disease-(covid-2019)-and-the-virus-that-causes-it |archive-date=28 February 2020 |access-date=28 February 2020| name-list-format = vanc}}</ref> ২০১৯ চনত চীনৰ হুবেই প্ৰদেশৰ ৱুহান চহৰৰ পৰা এই ৰোগবিধ সমগ্ৰ বিশ্বতে বিয়পি পৰি [[ক'ভিড-১৯ বৈশ্বিক মহামাৰী|২০১৯ − ২০২০ চনৰ কৰ'নাভাইৰাছৰ বৈশ্বিক মহামাৰী]]ৰ সৃষ্টি কৰে।<ref name="Hui14Jan2020">{{cite journal | vauthors=Hui DS, I Azhar E, Madani TA, Ntoumi F, Kock R, Dar O, Ippolito G, Mchugh TD, Memish ZA, Drosten C, Zumla A, Petersen E | display-authors=6 | title=The continuing 2019-nCoV epidemic threat of novel coronaviruses to global health—The latest 2019 novel coronavirus outbreak in Wuhan, China | journal=Int J Infect Dis | date=February 2020 | volume=91 | issue= | pages=264–66 | pmid=31953166 | doi=10.1016/j.ijid.2020.01.009 | doi-access=free }}</ref><ref name="WHOPandemic" >{{cite press release | title=WHO Director-General's opening remarks at the media briefing on COVID-19 | website=[[বিশ্ব স্বাস্থ্য সংস্থা]] (WHO) | date=11 March 2020 | url=https://www.who.int/dg/speeches/detail/who-director-general-s-opening-remarks-at-the-media-briefing-on-covid-19---11-march-2020 |access-date=12 March 2020 | url-status=live| name-list-format = vanc}}</ref> প্ৰথমগৰাকী ৰোগী ২০১৯ চনৰ ১৭ নৱেম্বৰৰ বুলি ঠাৱৰ কৰা হৈছে। <ref>{{cite web|title=China's first confirmed Covid-19 case traced back to November 17|url=https://www.scmp.com/news/china/society/article/3074991/coronavirus-chinas-first-confirmed-covid-19-case-traced-back|date=13 March 2020|website=[[South China Morning Post]]|access-date=28 May 2020}}</ref> অধিকাংশ ৰোগীৰ ক্ষেত্ৰত [[জ্বৰ]], [[কাহ]], ভাগৰ লগা, উশাহ লওঁতে কষ্ট হোৱা, আৰু গোন্ধ আৰু সোৱাদ হেৰোৱা এই লক্ষণসমূহ দেখা যায়।<ref name="CDC2020Sym" /><ref name="whoqa">{{cite web|url=https://www.who.int/news-room/q-a-detail/q-a-coronaviruses| title= Q&A on coronaviruses (COVID-19)|url-status=live|access-date=11 March 2020|publisher=[[বিশ্ব স্বাস্থ্য সংস্থা]] (WHO) }}</ref><ref name=":11">{{Cite journal|last=Gu|first=Jinyang|last2=Han|first2=Bing|last3=Wang|first3=Jian|date=27 February 2020|title=COVID-19: Gastrointestinal manifestations and potential fecal-oral transmission|journal=Gastroenterology|volume=|pages=|doi=10.1053/j.gastro.2020.02.054|pmid=32142785|issn=0016-5085}}</ref><ref name=":12">{{Cite journal|last=Miri|first=Seyyed Mohammad|last2=Roozbeh|first2=Fatemeh|last3=Omrani Rad|first3=Ali|last4=Alavian|first4=Seyed Moayed|date=16 March 2020|title=Panic of Buying Toilet Papers: A Historical Memory or a Horrible Truth? Systematic Review of Gastrointestinal Manifestations of COVID-19|journal=Hepatitis Monthly|volume=In Press|issue=In Press|doi=10.5812/hepatmon.102729|issn=1735-143X}}</ref> অধিকাংশতে ৰোগীৰে অলপীয়া লক্ষণ দেখা যায় যদিও<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2020/02/27/world/asia/coronavirus-treament-recovery.html|title=Most Coronavirus Cases Are Mild. That's Good and Bad News.|first=Vivian|last=Wang | name-list-format = vanc |date=5 March 2020|work=[[The New York Times]]}}</ref> একাংশৰ চাইট'কাইন ষ্টৰ্ম, দেহৰ অংগসমূহ বিকল হোৱা, ছেপ্টিক শ্বক, ৰক্ত আতঞ্চনৰ পৰা একিউট ৰেছ্‌পিৰেটৰী ডীষ্ট্ৰেছ ছীণ্ড্ৰ'ম ({{lang|en|ARDS}}) হয়গৈ।<ref name="Hui14Jan2020" /><ref name="WHO-q-a">{{Cite web |url=https://www.who.int/news-room/q-a-detail/q-a-coronaviruses |title=Q&A on coronaviruses |website=[[বিশ্ব স্বাস্থ্য সংস্থা]] (WHO) |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200120174649/https://www.who.int/news-room/q-a-detail/q-a-coronaviruses |archive-date=20 January 2020 |access-date=27 January 2020| name-list-format = vanc}}</ref> সংক্ৰমণ হোৱা প্ৰায় এক তৃতীয়াংশ লোক [[অলাক্ষণিক]] হৈ থাকে৷<ref>{{cite journal | vauthors = Oran DP, Topol EJ | title = The Proportion of SARS-CoV-2 Infections That Are Asymptomatic : A Systematic Review | journal = Annals of Internal Medicine | pages = M20-6976 | date = January 2021 | volume = 174 | issue = 5 | pmid = 33481642 | pmc = 7839426 | doi = 10.7326/M20-6976 }}</ref> ভাইৰাছৰ আক্ৰমণৰ পৰা লক্ষণ ওলাবলৈ সাধাৰণতে পাঁচ দিন লাগে, কিন্তু একৰ পৰা চৈধ্য দিন পৰ্যন্ত হ'ব পাৰে।<ref name="CDC2020Sym2"><!-- KEEP THIS NAMED REFERENCE -->{{cite web|url=https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/symptoms-testing/symptoms.html|title=Symptoms of Coronavirus|date=20 March 2020|website=U.S. [[Centers for Disease Control and Prevention]] (CDC)|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200130202038/https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/about/symptoms.html|archive-date=30 January 2020|access-date=}}</ref> বয়সীয়া লোকসকলৰ তীব্ৰ লক্ষণ হোৱাৰ আশংকা বেছি। কিছুসংখ্যক লোকৰ ক'ভিডৰ প্ৰভাৱ বৰ দীঘলীয়া হয় আৰু নানা অংগৰ ক্ষতি পৰিলক্ষিত হৈছে।<ref name=":5">{{Cite web|last=CDC|date=11 February 2020|title=Post-COVID Conditions|url=https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/long-term-effects.html|access-date=12 July 2021|website=U.S. [[Centers for Disease Control and Prevention]] (CDC) }}</ref> ৰোগটোৰ দীৰ্ঘম্যাদী প্ৰভাৱ অনুসন্ধান কৰিবলৈ এতিয়া কেইবাবছৰীয়াজোৰা অধ্যয়ন চলি আছে।<ref name=":5" /> <!--Cause and diagnosis--> সাধাৰণতে এই ভাইৰাছ মানুহৰ নিকট সংস্পৰ্শত{{efn|Close contact is defined as one metre (~3.3 feet) by the WHO<ref name="WHO2020QA">{{cite web |url=https://www.who.int/emergencies/diseases/novel-coronavirus-2019/question-and-answers-hub/q-a-detail/q-a-coronaviruses |title=Q&A on coronaviruses (COVID-19) |date=17 April 2020 |publisher=[[বিশ্ব স্বাস্থ্য সংস্থা]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20200514224315/https://www.who.int/emergencies/diseases/novel-coronavirus-2019/question-and-answers-hub/q-a-detail/q-a-coronaviruses |archive-date=14 May 2020 |url-status=live |access-date=14 May 2020}}</ref> and ~1.8 metres (six feet) by the CDC.<ref name="CDCTrans">{{cite web |url=https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/prevent-getting-sick/how-covid-spreads.html |title=How COVID-19 Spreads |date=2 April 2020 |website=[[Centers for Disease Control and Prevention]] (CDC) |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200403001235/https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/prepare/transmission.html |archive-date=3 April 2020 |access-date=3 April 2020}}</ref>|name=|group=}} আৰু কাহ মাৰিলে{{efn|An uncovered cough can travel up to {{convert|8.2|m|ft}}.<ref name="Bourouiba, JAMA, 26 March">{{cite journal |vauthors=Bourouiba L |title=Turbulent Gas Clouds and Respiratory Pathogen Emissions: Potential Implications for Reducing Transmission of COVID-19 |journal=JAMA |date=March 2020 |pmid=32215590 |doi=10.1001/jama.2020.4756 |doi-access=free}}</ref>}}, হাঁচি মাৰিলে আৰু কথা ক'লে ওলোৱা শ্বসন ড্ৰপ্‌লেটৰ জৰিয়তে বিয়পে।<ref name="WHO2020QA"/><ref name=CDCTrans/><ref name="ECDCQA">{{cite web |url=https://www.ecdc.europa.eu/en/covid-19/questions-answers |title=Q & A on COVID-19 |website=European Centre for Disease Prevention and Control |access-date=30 April 2020}}</ref> এই ড্ৰপ্‌লেটবোৰ সাধাৰণতে বতাহত দূৰলৈ যোৱাৰ সলনি মাটিলৈ বা পৃষ্ঠলৈ সৰি পৰে।<ref name="WHO2020QA"/><!-- These droplets are relatively heavy, do not travel far and quickly sink to the ground. --> দূষিত পৃষ্ঠ চুই মুখমণ্ডলত হাত লগালেও ই বিয়পিব পাৰে।<ref name="WHO2020QA" /><!-- These droplets land on objects and surfaces around the person. Other people then catch COVID-19 by touching these objects or surfaces, then touching their eyes, nose or mouth.--><ref name="CDCTrans" /><!-- The virus is thought to spread mainly from person-to-person... Between people who are in close contact with one another --> ৰোগৰ লক্ষণ ওলোৱাৰ তিনিদিনৰ ভিতৰত ই আটাইতকৈ বেছি সংক্ৰামক, কিন্তু লক্ষণ ওলোৱাৰ আগতেই আৰু লক্ষণ নথকা লোকৰ পৰাও ৰোগ সোঁচৰা সম্ভৱ।<ref name="WHO2020QA"/><ref name="CDCTrans" /><!-- DO NOT REMOVE THE FOLLOWING TAG --><section end="Spread"/> নাসিকা গ্ৰসনীৰ পৰা কপাহেৰে লোৱা নমুনা {{lang|en|(nasopharyngeal swab) reverse transcription polymerase chain reaction (rRT-PCR)}} পৰীক্ষা কৰি এই ৰোগ নিৰ্ণয় কৰা হয়।<ref name="CDC2020Testing">{{cite web |title=Interim Guidelines for Collecting, Handling, and Testing Clinical Specimens from Persons for Coronavirus Disease 2019 (COVID-19)|url=https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/lab/guidelines-clinical-specimens.html |website=[[Centers for Disease Control and Prevention]] (CDC) |access-date=26 March 2020 |date=11 February 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200304165907/https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-nCoV/lab/guidelines-clinical-specimens.html |archive-date=4 March 2020 |url-status=live }}</ref> লক্ষণ আৰু বিপদাশংকাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি সন্দেহ হ'লে বুকুৰ চি টি স্কেনো সহায়ক হয়, কিন্তু নিয়মীয়া পৰীক্ষাৰ বাবে নিৰ্দেশাৱলীয়ে চি টি স্কেন অনুমোদন নকৰে।<ref name=":0">{{cite journal | vauthors = Salehi S, Abedi A, Balakrishnan S, Gholamrezanezhad A | title = Coronavirus Disease 2019 (COVID-19): A Systematic Review of Imaging Findings in 919 Patients | journal = AJR. American Journal of Roentgenology | pages = 1–7 | date = March 2020 | pmid = 32174129 | doi = 10.2214/AJR.20.23034 | doi-access = free }}</ref><ref name="acr.org">{{cite web|url=https://www.acr.org/Advocacy-and-Economics/ACR-Position-Statements/Recommendations-for-Chest-Radiography-and-CT-for-Suspected-COVID19-Infection|title=ACR Recommendations for the use of Chest Radiography and Computed Tomography (CT) for Suspected COVID-19 Infection|date=22 March 2020|website=American College of Radiology|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200328055813/https://www.acr.org/Advocacy-and-Economics/ACR-Position-Statements/Recommendations-for-Chest-Radiography-and-CT-for-Suspected-COVID19-Infection|archive-date=28 March 2020|access-date=|archivedate=28 March 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200328055813/https://www.acr.org/Advocacy-and-Economics/ACR-Position-Statements/Recommendations-for-Chest-Radiography-and-CT-for-Suspected-COVID19-Infection|deadurl=yes}}</ref> <!--Prevention and management--> ঘনাই [[সদস্য:হিমাংশু কলিতা/হাত ধোৱা]], [[সামাজিক দূৰত্ব স্থাপন|আন লোকৰ পৰা আঁতৰি থকা]] (বিশেষকৈ লক্ষণ থকাসকলৰ পৰা), [[কোৱাৰেণ্টিন]] (বিশেষকৈ লক্ষণ থকাসকলে), কাহ ঢাকি ৰখা আৰু নোধোৱা হাত মুখমণ্ডলৰ পৰা আঁতৰাই ৰখা এই ৰোগ প্ৰতিৰোধৰ অনুমোদিত বিধি।<ref name=Quar2020/><ref name="Advice for public">{{cite web|url=https://www.who.int/emergencies/diseases/novel-coronavirus-2019/advice-for-public|title=Advice for public|website=[[বিশ্ব স্বাস্থ্য সংস্থা]] (WHO)|access-date=25 February 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200126025750/https://www.who.int/emergencies/diseases/novel-coronavirus-2019/advice-for-public|archive-date=26 January 2020|url-status=live| name-list-format = vanc}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.gov.uk/government/publications/covid-19-guidance-on-social-distancing-and-for-vulnerable-people/guidance-on-social-distancing-for-everyone-in-the-uk-and-protecting-older-people-and-vulnerable-adults|title=Guidance on social distancing for everyone in the UK|website=GOV.UK|access-date=25 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200324214400/https://www.gov.uk/government/publications/covid-19-guidance-on-social-distancing-and-for-vulnerable-people/guidance-on-social-distancing-for-everyone-in-the-uk-and-protecting-older-people-and-vulnerable-adults|archive-date=24 March 2020|url-status=live}}</ref> স্বাস্থ্য বিষয়াসকলে ৰাজহুৱা স্থানত সাধাৰণ লোকে মাস্ক বা মুখবন্ধ ব্যৱহাৰ কৰাত অনুমোদন জনাইছে আৰু কিছুমান ঠাইত এয়া বাধ্যতামূলক।<ref name=":2">{{Cite web|title=Recommendations for Cloth Face Covers|url=https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/prevent-getting-sick/cloth-face-cover.html|last=|date=3 April 2020|website=Centers for Disease Control and Prevention|language=en-us|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=3 June 2020}}</ref><!-- Quote: "In light of this new evidence, CDC recommends wearing cloth face coverings in public settings where other social distancing measures are difficult to maintain" --><ref>{{cite journal|vauthors=Feng S, Shen C, Xia N, Song W, Fan M, Cowling BJ|date=May 2020|title=Rational use of face masks in the COVID-19 pandemic|journal=The Lancet. Respiratory Medicine|volume=8|issue=5|pages=434–436|doi=10.1016/S2213-2600(20)30134-X|pmc=7118603|pmid=32203710|doi-access=free}}</ref> n95 ৰ দৰে মেডিকেল মাস্ক স্বাস্থ্য কৰ্মী আৰু ৰোগীক পৰিচৰ্যা কৰা লোকসকলেহে পৰিধান কৰিব লাগে বুলি জনোৱা হৈছে।<ref name="CDC2020IfSick">{{cite web|url=https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/if-you-are-sick/steps-when-sick.html |title=What to Do if You Are Sick |vauthors=((Centers for Disease Control and Prevention)) |date=5 April 2020|website=[[Centers for Disease Control and Prevention]] (CDC)|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200214153016/https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/about/steps-when-sick.html|archive-date=14 February 2020|access-date=24 April 2020 }}</ref><!-- Quote: "Note: During the COVID-19 pandemic, medical grade facemasks are reserved for healthcare workers and some first responders. You may need to make a cloth face covering using a scarf or bandana." --><ref name=WHO2020masks>{{cite web |title=When and how to use masks |url=https://www.who.int/emergencies/diseases/novel-coronavirus-2019/advice-for-public/when-and-how-to-use-masks |website=[[বিশ্ব স্বাস্থ্য সংস্থা]] (WHO) |access-date=24 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200307013848/https://www.who.int/emergencies/diseases/novel-coronavirus-2019/advice-for-public/when-and-how-to-use-masks |archive-date=7 March 2020 |url-status=live }}</ref><!-- Quote: "If you are healthy, you only need to wear a mask if you are taking care of a person with suspected 2019-nCoV infection." --> <!-- 5) Management and history --> [[বিশ্ব স্বাস্থ্য সংস্থা]]ৰ মতে {{lang|en|COVID-19}}ৰ কোনো নিৰ্দিষ্ট [[প্ৰতিষেধক]] বা এণ্টিভাইৰেল ঔষধ নাই।<ref name="WHO2020QA"/><!-- To date, there is no vaccine and no specific antiviral medicine to prevent or treat COVID-2019. --> লক্ষণগত চিকিৎসা, সামৰ্থক শুশ্ৰূষা, ৰোগীক আঁতৰাই ৰখা ({{lang|en|isolation}}) আৰু পৰীক্ষামূলক ঔষধেই ইয়াৰ বৰ্তমানৰ চিকিৎসা।<ref name="cdc21Jan20202">{{cite web|url=https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/prevent-getting-sick/prevention.html |title=How to Protect Yourself & Others |date=8 April 2020|publisher=[[Centers for Disease Control and Prevention]] (CDC)|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200226145347/https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/about/prevention-treatment.html|archive-date=26 February 2020|access-date=9 April 2020 }}</ref> [[বিশ্ব স্বাস্থ্য সংস্থা]]ই ২০২০ চনৰ ৩০ জানুৱাৰীত কৰ'না ভাইৰাছ মহামাৰীক আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় আশংকাৰ ৰাজহুৱা স্বাস্থ্য জৰুৰীকালীন অৱস্থা ({{lang|en|Public Health Emergency of International Concern - PHEIC}}) বুলি ঘোষণা কৰে<ref>{{Cite web|url=https://www.who.int/news-room/detail/30-01-2020-statement-on-the-second-meeting-of-the-international-health-regulations-(2005)-emergency-committee-regarding-the-outbreak-of-novel-coronavirus-(2019-ncov)|title=Statement on the second meeting of the International Health Regulations (2005) Emergency Committee regarding the outbreak of novel coronavirus (2019-nCoV)|website=[[বিশ্ব স্বাস্থ্য সংস্থা]] (WHO)|access-date=11 February 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200131005904/https://www.who.int/news-room/detail/30-01-2020-statement-on-the-second-meeting-of-the-international-health-regulations-(2005)-emergency-committee-regarding-the-outbreak-of-novel-coronavirus-(2019-ncov)|archive-date=31 January 2020|url-status=live| name-list-format = vanc}}</ref><ref>{{Cite news | vauthors = Mahtani S, Berger M, O'Grady S, Iati M | url = https://www.washingtonpost.com/world/asia_pacific/coronavirus-china-live-updates/2020/02/05/114ced8a-479c-11ea-bc78-8a18f7afcee7_story.html |title = Hundreds of evacuees to be held on bases in California; Hong Kong and Taiwan restrict travel from mainland China | work = [[The Washington Post]] | date = 6 February 2020 | access-date = 11 February 2020 | archive-url = https://web.archive.org/web/20200207134650/https://www.washingtonpost.com/world/asia_pacific/coronavirus-china-live-updates/2020/02/05/114ced8a-479c-11ea-bc78-8a18f7afcee7_story.html | archive-date = 7 February 2020 | url-status = live }}</ref> আৰু একে বছৰৰে ১১ মাৰ্চত [[বৈশ্বিক মহামাৰী]] ({{lang|en|pandemic}}) বুলি ঘোষণা কৰে।<ref name="WHOPandemic" /> ছয়োটা {{lang|en|WHO}} অঞ্চলৰ অন্তৰ্ভুক্ত বহু দেশত ৰোগবিধৰ স্থানীয় সংক্ৰমণৰ প্ৰমাণ পোৱা গৈছে।<ref name="whositrep47">{{Cite document | vauthors=((World Health Organization)) |title=Coronavirus disease 2019 (COVID-19): situation report, 47 |website=[[বিশ্ব স্বাস্থ্য সংস্থা]] (WHO) | date=March 2020 | hdl=10665/331444 | hdl-access=free }}</ref> {{TOC limit}} ==চিহ্ন আৰু লক্ষণসমূহ== {| class="wikitable" style = "float:right; margin-left:1em; text-align:center" ! লক্ষণ<ref name="WHOReport24Feb2020">{{cite report | title = Report of the WHO-China Joint Mission on Coronavirus Disease 2019 (COVID-19) | date = 16-24 February 2020 | url = https://www.who.int/docs/default-source/coronaviruse/who-china-joint-mission-on-covid-19-final-report.pdf | publisher = [[বিশ্ব স্বাস্থ্য সংস্থা]] (WHO) | access-date = 21 March 2020}}</ref> ! শতকৰা হাৰ (%) |- |জ্বৰ |৮৩-৯৯% |- |কাহ |৫৯-৮২% |- |ভোক নলগা |৪০-৮৪% |- |ভাগৰ লগা |৪৪-৭০% |- |উশাহ চুটি হোৱা |৩১-৪০% |- |খেকাৰ ওলোৱা |২৮-৩৩% |- |মাংসপেশীৰ বিষ |১১-৩৫% |} [[জ্বৰ]] ক'ভিড-১৯ৰ আটাইতকৈ সাধাৰণ লক্ষণ, কিন্তু ইয়াতো তীব্ৰতা আৰু উপস্থাপনৰ বিভিন্নতা দেখা যায়। বয়সীয়াল, কম প্ৰতিৰোধী ক্ষমতাৰ, বা গুৰুতৰভাৱে আক্ৰান্ত লোকৰ জ্বৰ নুঠিবও পাৰে।<ref>{{cite journal | vauthors = Chavez S, Long B, Koyfman A, Liang SY | title = Coronavirus Disease (COVID-19): A primer for emergency physicians | journal = The American Journal of Emergency Medicine | date = March 2020 | pmid = 32265065 | pmc = 7102516 | doi = 10.1016/j.ajem.2020.03.036 | doi-access = free }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Tu H, Tu S, Gao S, Shao A, Sheng J | title = Current epidemiological and clinical features of COVID-19; a global perspective from China | journal = The Journal of Infection | date = April 2020 | volume = 81 | issue = 1 | pages = 1–9 | pmid = 32315723 | pmc = 7166041 | doi = 10.1016/j.jinf.2020.04.011 | doi-access = free }}</ref> এটা অধ্যয়নত প্ৰকাশ পাইছে যে চিকিৎসালয়লৈ যোৱাৰ সময়ত মাত্ৰ ৪৪% ৰোগীৰহে জ্বৰ আছিল আৰু চিকিৎসালয়ত থকাৰ সময়ছোৱাত ৮৯% লোকৰ জ্বৰৰ লক্ষণে দেখা দিছিল।<ref>{{cite journal | last1=Guan | first1=Wei-jie | last2=Ni | first2=Zheng-yi | last3=Hu | first3=Yu | last4=Liang | first4=Wen-hua | last5=Ou | first5=Chun-quan | last6=He | first6=Jian-xing | last7=Liu | first7=Lei | last8=Shan | first8=Hong | last9=Lei | first9=Chun-liang | last10=Hui | first10=David S.C. | last11=Du | first11=Bin | last12=Li | first12=Lan-juan | last13=Zeng | first13=Guang | last14=Yuen | first14=Kwok-Yung | last15=Chen | first15=Ru-chong | last16=Tang | first16=Chun-li | last17=Wang | first17=Tao | last18=Chen | first18=Ping-yan | last19=Xiang | first19=Jie | last20=Li | first20=Shi-yue | last21=Wang | first21=Jin-lin | last22=Liang | first22=Zi-jing | last23=Peng | first23=Yi-xiang | last24=Wei | first24=Li | last25=Liu | first25=Yong | last26=Hu | first26=Ya-hua | last27=Peng | first27=Peng | last28=Wang | first28=Jian-ming | last29=Liu | first29=Ji-yang | last30=Chen | first30=Zhong | last31=Li | first31=Gang | last32=Zheng | first32=Zhi-jian | last33=Qiu | first33=Shao-qin | last34=Luo | first34=Jie | last35=Ye | first35=Chang-jiang | last36=Zhu | first36=Shao-yong | last37=Zhong | first37=Nan-shan | title=Clinical Characteristics of Coronavirus Disease 2019 in China | journal=New England Journal of Medicine | publisher=Massachusetts Medical Society | volume=382 | issue=18 | date=2020-04-30 | issn=0028-4793 | doi=10.1056/nejmoa2002032 | pages=1708–1720| pmid=32109013 | pmc=7092819 }}</ref> জ্বৰ নুঠিলে সংক্ৰমণ নাই বুলি নিশ্চিত হ'ব নোৱাৰি। [[কাহ]], [[আভোক]], [[ক্লান্তি]], [[শ্বাসকষ্ট]], খেকাৰ ওলোৱা, [[পেশীৰ বিষ]] আৰু [[গাঁথিৰ বিষ]] ৰোগৰ আন আন সাধাৰণ লক্ষণ।<ref name="chinamortality" /><ref name="CDC2020Sym"><!-- KEEP THIS NAMED REFERENCE -->{{cite web|url=https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/symptoms-testing/symptoms.html |title=Symptoms of Coronavirus |date=20 March 2020|website=U.S. [[Centers for Disease Control and Prevention]] (CDC) |url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200130202038/https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/about/symptoms.html|archive-date=30 January 2020|access-date=}}</ref><ref name="Hessen27Jan2020">{{cite web |url=https://www.elsevier.com/connect/coronavirus-information-center |title=Novel Coronavirus Information Center: Expert guidance and commentary |last=Hessen |first=Margaret Trexler | name-list-format = vanc |date=27 January 2020 |website=Elsevier Connect |url-status=live |access-date=31 January 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200130171622/https://www.elsevier.com/connect/coronavirus-information-center |archive-date=30 January 2020 }}</ref> কোনো কোনো লোকৰ [[উকালি]], [[বমি]] আৰু [[পেটচলা]] দেখা যায়।<ref name=":10">{{cite news|title=Clinical Characteristics of SARS-CoV-2 Infected Pneumonia with Diarrhea| vauthors = Wei XS, Wang X, Niu YR, Ye LL, Peng WB, Wang ZH, Yang WB, Yang BH, Zhang JC, Ma WL, Wang XR | display-authors = 6 |date=26 February 2020|doi=10.2139/ssrn.3546120|ssrn = }}</ref><ref name="Huang24Jan2020">{{cite journal | vauthors = Huang C, Wang Y, Li X, Ren L, Zhao J, Hu Y, Zhang L, Fan G, Xu J, Gu X, Cheng Z, Yu T, Xia J, Wei Y, Wu W, Xie X, Yin W, Li H, Liu M, Xiao Y, Gao H, Guo L, Xie J, Wang G, Jiang R, Gao Z, Jin Q, Wang J, Cao B | display-authors = 6 | title = Clinical features of patients infected with 2019 novel coronavirus in Wuhan, China | journal = Lancet | volume = 395 | issue = 10223 | pages = 497–506 | date = February 2020 | pmid = 31986264 | pmc = 7159299 | doi = 10.1016/S0140-6736(20)30183-5 | doi-access = free }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Lai CC, Shih TP, Ko WC, Tang HJ, Hsueh PR | title = Severe acute respiratory syndrome coronavirus 2 (SARS-CoV-2) and coronavirus disease-2019 (COVID-19): The epidemic and the challenges | journal = International Journal of Antimicrobial Agents | volume = 55 | issue = 3 | pages = 105924 | date = March 2020 | pmid = 32081636 | pmc = 7127800 | doi = 10.1016/j.ijantimicag.2020.105924 }}</ref> হাঁচি, নাকৰ পানী ওলোৱা, ডিঙিৰ বিষ আৰু ছালৰ ক্ষত কমকৈ হোৱা লক্ষণ।<ref name="WHOReport24Feb2020"/> চীনদেশৰ কিছু ৰোগীৰ প্ৰথম অৱস্থাত কেৱল বুকুৰ বিষ আৰু ঢপঢপনিহে অনুভৱ হৈছিল।<ref name="Zheng Ma Zhang Xie p.">{{cite journal | vauthors = Zheng YY, Ma YT, Zhang JY, Xie X | title = COVID-19 and the cardiovascular system | journal = Nature Reviews. Cardiology | volume = 17 | issue = 5 | pages = 259–260 | date = May 2020 | pmid = 32139904 | pmc = 7095524 | doi = 10.1038/s41569-020-0360-5 | doi-access = free }}</ref> ঘ্ৰাণশক্তি বা স্বাদশক্তিও কমিব পাৰে।<ref name="LancetIDSmell">{{cite journal |vauthors=Xydakis MS, Dehgani-Mobaraki P, Holbrook EH, Geisthoff UW, Bauer C, Hautefort C, Herman P, Manley GT, Lyon DM, Hopkins C |display-authors=6 |title=Smell and taste dysfunction in patients with COVID-19 |journal=The Lancet. Infectious Diseases |date=April 2020 |pmid=32304629 |pmc=7159875 |doi=10.1016/S1473-3099(20)30293-0 |url=https://www.thelancet.com/journals/laninf/article/PIIS1473-3099(20)30293-0/fulltext#%20}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/symptoms-testing/symptoms.html |title=Symptoms of Coronavirus |date=27 April 2020 |website= |publisher=[[Centers for Disease Control and Prevention]] (CDC) |url-status=live |archive-url= |archive-date= |access-date=28 April 2020}}</ref><!-- Even though loss of smell as a symptom was first hyped and then fell back down to Earth, and even though other upper respiratory infections can cause loss of smell, I thought I'd keep some of technical terms which were here still available: anosmia means loss of smell, hyposmia means partial loss of smell, and dysgeusia means disturbance in taste. --> দক্ষিণ কোৰিয়াৰ নিশ্চিত ৰোগীৰ ৩০%ৰ ক্ষেত্ৰত ঘ্ৰাণশক্তি হ্ৰাস পোৱাটো এক লক্ষণ।<ref name="entuk-anosmia">{{cite web |url=https://www.entuk.org/loss-sense-smell-marker-covid-19-infection |title=Loss of sense of smell as marker of COVID-19 infection |last=Hopkins |first=Claire |name-list-format=vanc |date= |website=Ear, Nose and Throat surgery body of United Kingdom |access-date=28 March 2020 |archivedate=27 May 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200527203954/https://www.entuk.org/sites/default/files/files/Loss%20of%20sense%20of%20smell%20as%20marker%20of%20COVID.pdf |deadurl=yes }}</ref><ref name="Iacobucci2020">{{cite journal |vauthors=Iacobucci G |title=Sixty seconds on ... anosmia |journal=BMJ |volume=368 |pages=m1202 |date=March 2020 |pmid=32209546 |doi=10.1136/bmj.m1202 |doi-access=free}}</ref> সাধাৰণতে কোনো ব্যক্তি প্ৰথম সংক্ৰমণ হোৱাৰ পৰা ৰোগৰ লক্ষণ ফুটি উঠালৈ কিছু সময় লয়। এই সময়ছোৱাক [[উপ্তিকাল]] (Incubation period) বুলি কয়। COVID-19 ৰোগত উপ্তিকাল সাধাৰণতে পাঁচৰ পৰা ছয় দিন কিন্তু দুইৰ পৰা চৈধ্য দিনলৈকে হ'ব পাৰে।<ref name="WHO2020QA" /><ref>{{cite news |vauthors=((World Health Organization)) |title=Coronavirus disease 2019 (COVID-19): situation report, 29 |date=19 February 2020 |publisher=World Health Organization |hdl=10665/331118 |hdl-access=free}}</ref> প্ৰায় ১০ শতাংশ লোকৰ লক্ষণ পলমকৈ দেখা দিয়ে।<ref>{{cite book |title=Rapid Expert Consultation Update on SARS-CoV-2 Surface Stability and Incubation for the COVID-19 Pandemic |website=TheNational Academies Press |date=27 March 2020 |doi=10.17226/25763 |isbn=978-0-309-67610-6 |url=https://www.nap.edu/read/25763/chapter/1 |access-date=18 May 2020}}</ref><ref>{{cite web |title=Interim Guidance: Public Health Management of cases and contacts associated with novel coronavirus (COVID-19) in the community |website=BC Centre for Disease Control |date=15 May 2020 |url=http://www.bccdc.ca/resource-gallery/Documents/Guidelines%20and%20Forms/Guidelines%20and%20Manuals/Epid/CD%20Manual/Chapter%201%20-%20CDC/2019-nCoV-Interim_Guidelines.pdf |access-date=18 May 2020 |archivedate=20 August 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210820063327/http://www.bccdc.ca/resource-gallery/Documents/Guidelines%20and%20Forms/Guidelines%20and%20Manuals/Epid/CD%20Manual/Chapter%201%20-%20CDC/2019-nCoV-Interim_Guidelines.pdf |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite web |title=Rapid Review of the literature: Assessing the infection prevention and control measures for the prevention and management of COVID-19 in health and care settings |website=NHS Scotland |date=20 April 2020 |url=https://hpspubsrepo.blob.core.windows.net/hps-website/nss/2985/documents/1_covid-19-rapid-review-ipc-for-covid-19.pdf |access-date=18 May 2020}}</ref> লক্ষণৰ গতি চাই সোনকালে ৰোগ নিৰ্ণয় কৰিব পাৰি। প্ৰাৰম্ভিক অৱস্থাত কেইবাটাও লক্ষণ দেখা গ'লেও সাধাৰণতে [[শ্বাসকষ্ট|উশাহ চুটি হোৱা]] দেখা নাযায়। প্ৰাৰম্ভিক লক্ষণসমূহৰ কেইবাদিনৰ পাছতহে উশাহ চুটিৰ লক্ষণ ওলায়। জ্বৰ আৰু কাহৰ লগে লগে শ্বাসকষ্ট হ'লে সেয়া ক'ভিড-১৯ তকৈ দুঃচিন্তা হোৱাৰ সম্ভাৱনাহে বেছি। শ্বাসকষ্ট আৰম্ভ হোৱাৰ পাছৰ দিনকেইটা জটিল হৈ উঠিব পাৰে।<ref>{{cite journal | vauthors = Cohen PA, Hall LE, John JN, Rapoport AB | title = The Early Natural History of SARS-CoV-2 Infection: Clinical Observations From an Urban, Ambulatory COVID-19 Clinic | journal = Mayo Clinic Proceedings | volume = 95 | issue = 6 | pages = 1124–1126 | date = June 2020 | pmid = 32451119 | doi = 10.1016/j.mayocp.2020.04.010 | pmc = 7167572 | doi-access = free }}</ref> কমসংখ্যক লোকৰ কোনো সময়তে একো লক্ষণ নোলায়।<ref name="Asymptomatic">{{cite journal | title=A systematic review of asymptomatic infections with COVID-19 | journal=Journal of Microbiology, Immunology and Infection | date=2020-05-15 | issn=1684-1182 | doi=10.1016/j.jmii.2020.05.001 | url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1684118220301134 | access-date=2020-06-13 | page=| last1=Gao | first1=Zhiru | last2=Xu | first2=Yinghui | last3=Sun | first3=Chao | last4=Wang | first4=Xu | last5=Guo | first5=Ye | last6=Qiu | first6=Shi | last7=Ma | first7=Kewei | pmid=32425996 | pmc=7227597 }}</ref> এই লক্ষণবিহীন বাহসকলৰ সাধাৰণতে পৰীক্ষা কৰা নহয় আৰু ৰোগ সঞ্চাৰণৰ তেওঁলোকৰ ভূমিকা ভালদৰে জনা নাযায়।<ref>{{cite web|url=https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/hcp/faq.html|title=Clinical Questions about COVID-19: Questions and Answers |last=|date=11 February 2020|website=[[Centers for Disease Control and Prevention]] (CDC) |access-date=31 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200214023335/https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/hcp/faq.html|archive-date=14 February 2020|url-status=live}}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Lai CC, Liu YH, Wang CY, Wang YH, Hsueh SC, Yen MY, Ko WC, Hsueh PR | display-authors = 6 | title = Asymptomatic carrier state, acute respiratory disease, and pneumonia due to severe acute respiratory syndrome coronavirus 2 (SARS-CoV-2): Facts and myths | journal = Journal of Microbiology, Immunology, and Infection = Wei Mian Yu Gan Ran Za Zhi | date = March 2020 | volume = 53 | issue = 3 | pages = 404–412 | pmid = 32173241 | pmc = 7128959 | doi = 10.1016/j.jmii.2020.02.012 }}</ref> প্ৰাৰম্ভিক প্ৰমাণে কয় যে তেওঁলোকে ৰোগ সোঁচৰাব পাৰে।<ref name="pmid32364890">{{cite journal | vauthors = Furukawa NW, Brooks JT, Sobel J | title = Evidence Supporting Transmission of Severe Acute Respiratory Syndrome Coronavirus 2 While Presymptomatic or Asymptomatic | journal = Emerging Infectious Diseases | volume = 26 | issue = 7 | date = May 2020 | pmid = 32364890 | doi = 10.3201/eid2607.201595 | doi-access = free }}</ref> ২০২০ চনৰ জুনত WHO ৰ এগৰাকী মুখপাত্ৰই কয় যে লক্ষণবিহীন লোকৰ পৰা ৰোগ সঞ্চাৰণ "বিৰল," কিন্তু এই কথাৰ প্ৰমাণ দিয়া হোৱা নাই।<ref>{{Cite web|last1=Feuer|first1=William|last2=Higgins-Dunn|first2=Noah|date=8 June 2020|title=Asymptomatic spread of coronavirus is 'very rare,' WHO says|url=https://www.cnbc.com/2020/06/08/asymptomatic-coronavirus-patients-arent-spreading-new-infections-who-says.html|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=2020-06-08|website=CNBC|language=en}}</ref> ইয়াৰ পিছদিনা WHO ই স্পষ্ট কৰে যে তেওঁলোকে "লক্ষণবিহীন" বুলি কোৱা কথাটোত প্ৰাক্‌-লাক্ষণিক (pre-symptomatic) কম লক্ষণ থকা লোকৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা নাই আৰু সঞ্চাৰণৰ ৪১% মান লক্ষণবিহীন হ'ব পাৰে।<ref name="Asymptomatic"/> ===জটিলতা=== [[নিম'নিয়া]], [[একিউট ৰেছ্‌পিৰেটৰী ডীষ্ট্ৰেছ ছীণ্ড্ৰ'ম]] (ARDS), একাধিক অংগৰ অক্ষমতা, [[ছেপ্টিক শ্বক]], আৰু [[মৃত্যু]] ক'ভিড-১৯ ৰ জটিলতা।<ref name="Hui14Jan2020"/><ref name="auto"/><ref name="StatPearls">{{cite book|title=StatPearls|vauthors=Cascella M, Rajnik M, Cuomo A, Dulebohn SC, Di Napoli R|date=2020|publisher=StatPearls Publishing|location=Treasure Island (FL)|chapter=Features, Evaluation and Treatment Coronavirus (COVID-19)|pmid=32150360|access-date=18 March 2020|chapter-url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK554776/}}</ref><ref name="Heymann Shindo 2020 pp. 542–545222">{{cite journal | vauthors = Heymann DL, Shindo N | title = COVID-19: what is next for public health? | journal = Lancet | volume = 395 | issue = 10224 | pages = 542–545 | date = February 2020 | pmid = 32061313 | pmc = 7138015 | doi = 10.1016/s0140-6736(20)30374-3 | publisher = Elsevier BV | collaboration = WHO Scientific and Technical Advisory Group for Infectious Hazards }}</ref> [[হৃদযন্ত্ৰৰ অক্ষমতা]], [[অস্বাভাৱিক হৃদস্পন্দন]], মায়'কাৰ্ডাইটিছ আৰু সিৰাৰ তেজ গোট মৰা আদি হৃদযন্ত্ৰৰ জটিলতা।<ref name=":03">{{cite journal | vauthors = Long B, Brady WJ, Koyfman A, Gottlieb M | title = Cardiovascular complications in COVID-19 | journal = The American Journal of Emergency Medicine | date = April 2020 | pmid = 32317203 | pmc = 7165109 | doi = 10.1016/j.ajem.2020.04.048}}</ref> ক'ভিড-১৯ হোৱা প্ৰায় ২০-৩০% লোকৰ যকৃত উৎসেচক বাঢ়ি থকাই যকৃতৰ ক্ষতি সূচায়।<ref>{{cite journal | vauthors = Xu L, Liu J, Lu M, Yang D, Zheng X | title = Liver injury during highly pathogenic human coronavirus infections | journal = Liver International | volume = 40 | issue = 5 | pages = 998–1004 | date = May 2020 | pmid = 32170806 | doi = 10.1111/liv.14435 | pmc = 7228361 | doi-access = free }}</ref><ref name="Sanders20202">{{cite journal | vauthors = Sanders JM, Monogue ML, Jodlowski TZ, Cutrell JB | title = Pharmacologic Treatments for Coronavirus Disease 2019 (COVID-19): A Review | journal = JAMA | date = April 2020 | pmid = 32282022 | doi = 10.1001/jama.2020.6019 | doi-access = free }}</ref> ছিজাৰ, ষ্ট্ৰোক, এন্‌কেফেলাইটিছ আৰু গিয়া-বাৰি ছীণ্ড্ৰ'ম স্নায়ৱিক জটিলতা।<ref name=":13">{{cite journal | vauthors = Carod-Artal FJ | title = Neurological complications of coronavirus and COVID-19 | journal = Revista de Neurologia | volume = 70 | issue = 9 | pages = 311–322 | date = May 2020 | pmid = 32329044 | doi = 10.33588/rn.7009.2020179 }}</ref> শিশুৰ ৰোগ হ'লে paediatric multisystem inflammatory syndrome মাৰাত্মক হ'ব পাৰে।<ref>{{cite web |title=Multisystem inflammatory syndrome in children and adolescents temporally related to COVID-19 |url=https://www.who.int/news-room/commentaries/detail/multisystem-inflammatory-syndrome-in-children-and-adolescents-with-covid-19 |website=www.who.int |accessdate=20 May 2020 |language=en}}</ref><ref>{{cite web |title=HAN Archive—00432 {{!}} Health Alert Network (HAN) |url=https://emergency.cdc.gov/han/2020/han00432.asp |website=emergency.cdc.gov |accessdate=20 May 2020 |language=en-us |date=15 May 2020 |archivedate=15 May 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200515005515/https://emergency.cdc.gov/han/2020/han00432.asp |deadurl=yes }}</ref> <!-- --> ==কাৰণ== ===সঞ্চাৰণ=== <!-- DO NOT INTERFERE WITH THE SECTION BEGIN/END TAGS, AS IT WILL BREAK THE PANDEMIC ARTICLE --> <section begin="Transmission"/> [[file:Sneeze.JPG|alt=Cough/sneeze droplets visualised in dark background using Tyndall scattering|thumb|এজন ব্যক্তিয়ে হাঁচিয়ালে ওলোৱা শ্বসন ড্ৰপ্‌লেটৰ ছবি (টীণ্ডেল স্কেটাৰিঙেৰে লোৱা)]] যেতিয়া দুজন মানুহ নিকট সংস্পৰ্শলৈ আহে আৰু সংক্ৰমিত লোকজনে (লক্ষণযুক্ত বা অলাক্ষ‍ণিক) কাহ মাৰিলে, হাঁচি মাৰিলে, কথা ক'লে বা গান গালে ওলোৱা সৰু কণিকা বা ড্ৰপ্‌লেটবোৰ সুষ্ঠ লোকজনৰ উশাহত প্ৰৱেশ কৰিলে ক'ভিড-১৯ বিয়পে।<ref name=ECDCQA/><ref>{{cite journal |vauthors=Hamner L, Dubbel P, Capron I, Ross A, Jordan A, Lee J, Lynn J, Ball A, Narwal S, Russell S, Patrick D, Leibrand H | s2cid=218647339 | display-authors=6 |title=High SARS-CoV-2 Attack Rate Following Exposure at a Choir Practice—Skagit County, Washington, March 2020 |journal=MMWR Morb. Mortal. Wkly. Rep. |volume=69 |issue=19 |pages=606–610 |date=May 2020 |pmid=32407303 |doi=10.15585/mmwr.mm6919e6 |url=https://www.cdc.gov/mmwr/volumes/69/wr/pdfs/mm6919e6-H.pdf }}</ref> বিশ্ব স্বাস্থ্য সংস্থাই {{convert|1|m|ft|0}} সামাজিক দূৰত্বৰ অনুমোদন জনায়;<ref name="WHO2020QA" />CDC য়ে এই দূৰত্ব {{convert|6|ft|m|0|order=flip}} হ'ব লাগে বুলি কয়।<ref name="CDCTrans" /> লক্ষণ নথকা মানুহেও ভাইৰাছ সোঁচৰাব পাৰে কিন্তু এনে ঘটনা কিমান তাৰ তথ্য নাই।<ref name="WHO2020QA" /><ref name="CDCTrans" /><ref name=ECDCQA/> এটা সূত্ৰৰ মতে সংক্ৰমিত কিন্তু লক্ষণ নথকা ব্যক্তিৰ হাৰ ৪০%।<ref>{{Cite web|title=Getting a handle on asymptomatic SARS-CoV-2 infection {{!}} Scripps Research|url=https://www.scripps.edu/science-and-medicine/translational-institute/about/news/sarc-cov-2-infection/index.html|website=www.scripps.edu|language=en|access-date=16 May 2020}}</ref> লক্ষণ দেখুওৱাৰ সময়ত ৰোগীজন অধিক সংক্ৰামক হয় (সামান্য বা অনিৰ্দিষ্ট লক্ষণকে ধৰি), কিন্তু লক্ষণ ওলোৱাৰ দুদিন আগৰে পৰা সংক্ৰামক হ'ব পাৰে (প্ৰাক-লাক্ষণিক সঞ্চাৰণ)।<ref name=ECDCQA/> মধ্যমীয়া ৰোগত তেওঁলোক প্ৰায় সাতৰ পৰা বাৰ দিন সংক্ৰামক হৈ থাকে আৰু গুৰুতৰ ৰোগত গড়ে দুসপ্তাহ সংক্ৰামক হৈ থাকে।<ref name=ECDCQA/> দূষিত ড্ৰপ্‌লেটবোৰ মজিয়া বা পৃষ্ঠলৈ সৰি পৰিলে কমকৈ হ'লেও সেইবোৰ সংক্ৰামক হৈ থাকে আৰু মানুহে দূষিত পৃষ্ঠ চুই নিজৰ চকু, নাক বা মুখ অপৰিষ্কাৰ হাতেৰে স্পৰ্শ কৰিলে ৰোগ বিয়পিব পাৰে।<ref name="WHO2020QA" /> পৃষ্ঠসমূহত সময়ৰ লগে লগে সক্ৰিয় ভাইৰাছৰ সংখ্যা কমি আহে আৰু পাছত সেয়া অসংক্ৰামক হৈ পৰে।<ref name=ECDCQA/> পৃষ্ঠৰ জৰিয়তে বিয়পাটো ৰোগ সঞ্চাৰণৰ মূল উপায় নহয় বুলি ভবা হৈছে।<ref name="CDCTrans" /> এই উপায়েৰে কিমান পৰিমাণৰ ভাইৰাছে সংক্ৰমণ কৰিব পাৰে সেয়া অজ্ঞাত। তামত চাৰি ঘণ্টালৈকে, কাৰ্ডব'ৰ্ডত এদিনলৈকে, আৰু প্লাষ্টিক আৰু নিদাগ তীখাত তিনি দিনলৈকে ভাইৰাছৰ উপস্থিতি নিৰূপণ কৰা হৈছে।<ref name=ECDCQA/><ref name="StableNIH">{{cite web|url=https://www.nih.gov/news-events/news-releases/new-coronavirus-stable-hours-surfaces|title=New coronavirus stable for hours on surfaces|date=17 March 2020|publisher=[[National Institutes of Health]]|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200323032520/https://www.nih.gov/news-events/news-releases/new-coronavirus-stable-hours-surfaces|archive-date=23 March 2020|access-date=30 April 2020}}</ref><!-- Quote: The scientists found that severe acute respiratory syndrome coronavirus 2 (SARS-CoV-2) was detectable in aerosols for up to three hours, up to four hours on copper, up to twenty-four hours on cardboard and up to two to three days on plastic and stainless steel. --><ref name="Doremalen">{{cite journal | vauthors = van Doremalen N, Bushmaker T, Morris DH, Holbrook MG, Gamble A, Williamson BN, Tamin A, Harcourt JL, Thornburg NJ, Gerber SI, Lloyd-Smith JO, de Wit E, Munster VJ | display-authors = 6 | title = Aerosol and Surface Stability of SARS-CoV-2 as Compared with SARS-CoV-1 | journal = The New England Journal of Medicine | volume = 382 | issue = 16 | pages = 1564–1567 | date = April 2020 | pmid = 32182409 | pmc = 7121658 | doi = 10.1056/NEJMc2004973 | doi-access = free }}</ref> ঘৰুৱা বীজাণুনাশকেৰে সহজেই পৃষ্ঠত বা হাতত থকা ভাইৰাছ আঁতৰ কৰিব পাৰি।<ref name="WHO2020QA" /> বীজাণুনাশক বা ব্লিচেৰে ক'ভিড-১৯ৰ চিকিৎসা কৰিব নোৱাৰি আৰু ভুল ব্যৱহাৰে (যেনে শৰীৰৰ ভিতৰলৈ সোমালে) স্বাস্থ্যৰ হানি কৰে।<ref>{{cite web|title=Household cleaners and disinfectants can cause health problems when not used properly.|url=https://twitter.com/cdcgov/status/1253742258853199872?lang=en |date=24 April 2020|publisher =[[Centers for Disease Control and Prevention]] (CDC) |access-date=6 May 2020}}</ref> [[খেকাৰ]] আৰু [[লালটি]] ত বৃহৎ পৰিমাণৰ ভাইৰাছ থাকে।<ref name="WHO2020QA" /><ref name="CDCTrans" /><ref name=ECDCQA/><ref name="Saliva2020"/> যদিও ক'ভিড-১৯ [[যৌন সংক্ৰামক ৰোগ]] নহয়, চুমা খোৱা, নিকট সংস্পৰ্শ আৰু পায়ু-মুখ পথেৰে ভাইৰাছ সোঁচৰাৰ সন্দেহ কৰা হয়।<ref>{{cite web|url=https://www.acon.org.au/what-we-are-here-for/covid19/ |title=COVID-19 and Our Communities–ACON–We are a New South Wales based health promotion organisation specialising in HIV prevention, HIV support and lesbian, gay, bisexual, transgender and intersex (LGBTI) health |publisher=Acon.org.au |date= |access-date=29 April 2020}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www1.nyc.gov/assets/doh/downloads/pdf/imm/covid-sex-guidance.pdf|title=Sex and Coronavirus Disease 2019 (COVID-19)|date=27 March 2020|website=nyc.gov|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=29 April 2020|archivedate=20 May 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200520011428/https://www1.nyc.gov/assets/doh/downloads/pdf/imm/covid-sex-guidance.pdf|deadurl=yes}}</ref> কিছুমান চিকিৎসাজনিত প্ৰক্ৰিয়াই এৰ'ছ'ল উৎপন্ন কৰে,<ref name="pmid22563403">{{cite journal|vauthors=Tran K, Cimon K, Severn M, Pessoa-Silva CL, Conly J| title=Aerosol generating procedures and risk of transmission of acute respiratory infections to healthcare workers: a systematic review | journal=PLOS ONE | year= 2012 | volume= 7 | issue= 4 | pages= e35797 | pmid=22563403 | doi=10.1371/journal.pone.0035797 | pmc=3338532| bibcode=2012PLoSO...735797T }}</ref> আৰু সাধাৰণ অৱস্থাতকৈ সহজে ভাইৰাছ সঞ্চাৰণ কৰে।<ref name="WHO2020QA" /><ref name=ECDCQA/> ক'ভিড-১৯ এক নতুন ৰোগ আৰু ইয়াৰ সঞ্চাৰণৰ বহু উপায় এতিয়াও গৱেষণাৰ বিষয়।<ref name="WHO2020QA" /><ref name="CDCTrans" /><ref name=ECDCQA/> ই মানুহৰ মাজত [[ইনফ্লুৱেঞ্জা]]তকৈ সহজে বিয়পে কিন্তু [[সৰুআই]]ৰ সমান নিবিয়পে।<ref name=CDCTrans/> ক'ভিড-১৯ত আক্ৰান্ত এজন লোকৰ পৰা সংক্ৰমিত হোৱা লোকৰ সংখ্যাত (R0) পাৰ্থক্য দেখা গৈছে। WHO প্ৰাৰম্ভিক অনুসন্ধান মতে R0 আছিল ১.৪-২.৫ (গড়ে ১.৯৫), কিন্তু শেহতীয়া এক অধ্যয়নে ''প্ৰাথমিক'' R0 (নিয়ন্ত্ৰণ পদ্ধতি নোহোৱাকৈ) ৩.২৮ আৰু গড় R0 ২.৭৯ বুলি ঠাৱৰ কৰিছে।<ref>{{Cite web|title=Novel Coronavirus—Information for Clinicians|url=https://www.health.gov.au/sites/default/files/documents/2020/03/coronavirus-covid-19-information-for-clinicians.pdf|last=|first=|date=|website=Australian Government Dept of Health|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=}}</ref> ভাইৰাছটো মাতৃদুগ্ধত থাকিব পাৰে কিন্তু এয়া সংক্ৰামক হয়নে আৰু শিশুলৈ বিয়পেনে সেয়া অজ্ঞাত।<ref>{{cite web |url=https://www.uni-ulm.de/en/med/faculty/med-detailseiten/news-detail/article/moeglicher-uebertragungsweg-von-sars-cov-2-erstmals-neues-coronavirus-in-muttermilch-nachgewiesen-1/ |title=Latest findings by Ulm virologists - New coronavirus detected in breast milk |last=Bingmann |first=Annika |name-list-format=vanc |date=22 May 2020 |access-date=5 June 2020 |archivedate=7 June 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200607012648/https://www.uni-ulm.de/en/med/faculty/med-detailseiten/news-detail/article/moeglicher-uebertragungsweg-von-sars-cov-2-erstmals-neues-coronavirus-in-muttermilch-nachgewiesen-1/ |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Groß R, Conzelmann C, Müller JA, Stenger S, Steinhart K, Kirchhoff F, Münch J | title = Detection of SARS-CoV-2 in human breastmilk | language = English | journal = Lancet | volume = 0 | issue = 10239 | pages = 1757–1758 | date = May 2020 | pmid = 32446324 | pmc = 7241971 | doi = 10.1016/S0140-6736(20)31181-8 | url = https://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736(20)31181-8/fulltext }}</ref><section end="Transmission" /> [[মানৱ বিষ্ঠা|বিষ্ঠাতো]] ভাইৰাছবিধ পোৱা গৈছে আৰু বিষ্ঠাৰ জৰিয়তে সংক্ৰমণৰ সম্ভাৱনাৰ গৱেষণা চলি আছে।<ref name=":11b">{{Cite journal|last1=Gu|first1=Jinyang|last2=Han|first2=Bing|last3=Wang|first3=Jian|date=27 February 2020|title=COVID-19: Gastrointestinal manifestations and potential fecal-oral transmission|journal=Gastroenterology|volume=|pages=|doi=10.1053/j.gastro.2020.02.054|pmid=32142785|issn=0016-5085}}</ref><ref>[https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/php/water.html Water Transmission and COVID-19] (CDC, accessed 19 March 2020)</ref> ===ভাইৰাছ বিজ্ঞান=== {{main|ছিভিয়াৰ একিউট ৰেছ্‌পিৰেটৰী ছীণ্ড্ৰ'ম কৰ'নাভাইৰাছ ২}} [[file:Coronavirus virion structure.svg|thumb|SARSr-CoV ভিৰিয়নৰ ছবি।]] ছিভিয়াৰ একিউট ৰেছ্‌পিৰেটৰী ছীণ্ড্ৰ'ম কৰ'নাভাইৰাছ{{nbsp}}২ (SARS-CoV-2) এক [[ন'ভেল ভাইৰাছ|নতুন]] ছিভিয়াৰ একিউট ৰেছ্‌পিৰেটৰী ছীণ্ড্ৰ'ম কৰ'নাভাইৰাছ। ৱুহানত হোৱা এক তীব্ৰ শ্বসন ৰোগৰ লগত সম্পৰ্কিত নিম'নিয়াত ভোগা তিনিগৰাকী লোকৰ দেহত এই ভাইৰাছ চিনাক্ত কৰা হৈছিল।<ref name="ECDC risk assessment">{{cite web |url=https://www.ecdc.europa.eu/sites/default/files/documents/SARS-CoV-2-risk-assessment-14-feb-2020.pdf |title=Outbreak of severe acute respiratory syndrome coronavirus 2 (SARS-CoV-2): increased transmission beyond China—fourth update |publisher=European Centre for Disease Prevention and Control |date=14 February 2020 |access-date=8 March 2020}}</ref> ন'ভেল SARS-CoV-2 ৰ সকলো বৈশিষ্ট্য প্ৰাকৃতিকভাৱে পোৱা সকলো সম্পৰ্কীয় কৰ'নাভাইৰাছতো পোৱা যায়।<ref name="NM-20200317" /> দেহত বাহিৰত ভাইৰাছটো [[চাবোন]]ৰে নাশ কৰিব পাৰি যি ইয়াৰ ভাইৰেল আৱৰণ ধ্বংস কৰে।<ref name=":0"/> SARS-CoV-2ৰ পূৰ্বৰ [[SARS-CoV]]ৰ লগত প্ৰায় মিল আছে।<ref name="Zhu24Jan2020">{{cite journal | vauthors = Zhu N, Zhang D, Wang W, Li X, Yang B, Song J, Zhao X, Huang B, Shi W, Lu R, Niu P, Zhan F, Ma X, Wang D, Xu W, Wu G, Gao GF, Tan W | display-authors = 6 | title = A Novel Coronavirus from Patients with Pneumonia in China, 2019 | journal = The New England Journal of Medicine | volume = 382 | issue = 8 | pages = 727–733 | date = February 2020 | pmid = 31978945 | pmc = 7092803 | doi = 10.1056/NEJMoa2001017 }}</ref> ইয়াক জন্তুৰ পৰা অহা বুলি ভবা হয়। জিনীয় বিশ্লেষণে দেখুৱাইছে যে ইয়াৰ জিনৰ ''বিটাকৰ'নাভাইৰাছ'' গণ আৰু ''Sarbecovirus'' উপগণৰ (lineage B) লগতে দুটা বাদুলী-উদ্ভুত ভাইৰাছৰ লগত মিল আছে। সম্পূৰ্ণ জিন'ম স্তৰত আন বাদুলী কৰ'নাভাইৰাছ নমুনাৰ লগত (BatCov RaTG13) ইয়াৰ ৯৬% মিল আছে।<ref name="WHOReport24Feb2020" /> ২০২০ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰীত চীনা গৱেষকে ধৰা পেলায় যে [[বন-ৰৌ]] আৰু মানুহৰ কৰ'নাভাইৰাছৰ S protein ৰ মাত্ৰ এটা এমিন' এচিডৰ পাৰ্থক্য আছে। কিন্তু সম্পূৰ্ণ জিন'ম তুনলা কৰিলে বনৰৌৰ কৰ'নাভাইৰাছ আৰু SARS-CoV-2 ৰ ৯২% জিনীয় উপাদানহে মিল পোৱা যায় যিয়ে বনৰৌ [[মধ্যম পোষক]] হোৱাটো প্ৰমাণ নকৰে।<ref name="Cyranoski26Feb2020">{{cite journal | vauthors = Cyranoski D | title = Mystery deepens over animal source of coronavirus | journal = Nature | volume = 579 | issue = 7797 | pages = 18–19 | date = March 2020 | pmid = 32127703 | doi = 10.1038/d41586-020-00548-w | doi-access = free | bibcode = 2020Natur.579...18C }}</ref> ==ৰোগতত্ব== COVID-19 ৰোগে দেহৰ অংগবোৰৰ ভিতৰত [[হাঁওফাঁও|হাওঁফাওঁ]]ক সকলোতকৈ বেছি আক্ৰান্ত কৰে কাৰণ সচৰাচৰ হাওঁফাওঁৰ দ্বিতীয় প্ৰকাৰৰ এল্‌ভিঅ'লাৰ কোষত (Type II alveloar cells) পোৱা [[angiotensin-converting enzyme 2|ACE2]] উৎসেচকেৰে ভাইৰাছবিধ পোষক কোষত সোমাই পৰে। ভাইৰাছটোৱে "spike" ([[peplomer]]) নামৰ এক বিশেষ পৃষ্ঠ গ্লাইক'প্ৰ'টিন ব্যৱহাৰ কৰি ACE2 ৰ লগ লাগে আৰু পোষক কোষত সোমাই পৰে।<ref name="Nature Microbiology">{{cite journal | title=Functional assessment of cell entry and receptor usage for SARS-CoV-2 and other lineage B betacoronaviruses | journal=Nature Microbiology | doi=10.1038/s41564-020-0688-y | doi-access=free | pmid=32094589 | date=2020 | vauthors=Letko M, Marzi A, Munster V | pages=1–8 }}</ref> কলাসমূহত থকাৰ ACE2 ঘনত্ব বেছি হ'লে ৰোগৰ তীব্ৰতাও বেছি হয়। গতিকে কোনোৱে ACE2 সক্ৰিয়তা কমালে সুৰক্ষা বাঢ়িব বুলি ধাৰণা কৰিছে; <ref name="Zhang Penninger Li Zhong p.">{{cite journal | vauthors=Zhang H, Penninger JM, Li Y, Zhong N, Slutsky AS | title=Angiotensin-converting enzyme 2 (ACE2) as a SARS-CoV-2 receptor: molecular mechanisms and potential therapeutic target | journal=Intensive Care Medicine | date=March 2020 |doi=10.1007/s00134-020-05985-9 | doi-access=free | pmid=32125455 | pmc=7079879 }}</ref><ref name="Xu Zhong Deng Peng p.">{{cite journal | vauthors=Xu H, Zhong L, Deng J, Peng J, Dan H, Zeng X, Li T, Chen Q | display-authors=6 | title=High expression of ACE2 receptor of 2019-nCoV on the epithelial cells of oral mucosa | journal=International Journal of Oral Science | volume=12 | issue=1 | pages=8 | date=February 2020 | doi=10.1038/s41368-020-0074-x |doi-access=free | pmid=32094336 | pmc=7039956 }}</ref> আন এচামে angiotensin II receptor blocker ঔষধেৰে ACE2ৰ পৰিমাণ বঢ়ালে ভাল হ'ব পাৰে বুলি কৈছে।<ref>{{cite journal | vauthors=Gurwitz D | title=Angiotensin receptor blockers as tentative SARS‐CoV‐2 therapeutics | journal=Drug Development Research | doi=10.1002/ddr.21656 | doi-access=free | pmid=32129518 | date=March 2020 }}</ref> হাওঁফাওঁৰ কোষবোৰ বেছিকৈ ৰোগাক্ৰান্ত হ'লে শ্বসন অক্ষমতা কৈ ৰোগী মৃত্যুমুখত পৰিব পাৰে।<ref name="Xu Zhong Deng Peng p."/> ACE2 [[পাকস্থলী]]ৰ, [[ডুৱডেনাম]] আৰু [[মলাশয়]]ৰ আৱৰণীৰ গ্লেণ্ডুলাৰ কোষ<ref name=":11" /> আৰু [[ক্ষুদ্ৰান্ত্ৰ]]ৰ এণ্ড'থেলিয়াম আৰু এণ্টেৰ'চাইটত থাকে বাবে থাকে বাবে ভাইৰাছবিধে এইবোৰ অংগকো আক্ৰান্ত কৰে।<ref>{{Cite journal|last1=Hamming|first1=I.|last2=Timens|first2=W.|last3=Bulthuis|first3=M. L. C.|last4=Lely|first4=A. T.|last5=Navis|first5=G. J.|last6=Goor|first6=H. van|date=2004|title=Tissue distribution of ACE2 protein, the functional receptor for SARS coronavirus. A first step in understanding SARS pathogenesis|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-pathology_2004-06_203_2/page/631|journal=The Journal of Pathology|language=en|volume=203|issue=2|pages=631–637|doi=10.1002/path.1570|pmid=15141377|issn=1096-9896}}</ref> চিকিৎসাধীন ব্যক্তিৰ ৫৩%ৰ বিষ্ঠাত ভাইৰাছবিধ পোৱা গৈছে<ref name=":11" /> আৰু সংক্ৰমণৰ পাছৰ স্তৰত মুখৰ পৰা লোৱা নমুনাতকৈ পায়ুৰ পৰা লোৱা নমুনাত ভাইৰাছ বেছিকৈ ধৰা পৰিছে।<ref name=":13"/> বিষ্ঠাত ভাইৰাছবিধ ১ৰ পৰা ১২ দিনলৈকে পোৱা হৈছে আৰু শ্বাসৰ নমুনাত ভাইৰাছ নোপোৱাৰ পাছত ১৭% ৰোগীৰ বিষ্ঠাত ভাইৰাছ ধৰা পৰিছে। গতিকে শ্বাসতন্ত্ৰৰ পৰা নাইকিয়া হোৱাৰ পাছতো পাচন তন্ত্ৰৰ সংক্ৰমণ অব্যাহত থাকিব পাৰে আৰু মুখ-পায়ুৰ সঞ্চাৰণ (fecal-oral transmission)ৰ সম্ভাৱনা থাকে।<ref name=":11" /> পায়ুৰ নমুনাৰ জৰিয়তে ভাইৰাছবিধৰ পুনৰাবৃত্তিও ধৰা পৰিছে।<ref name=":13" /> ভাইৰাছবিধ প্ৰাকৃতিক আৰু স্পিল্‌অ'ভাৰ সংক্ৰমণেৰে (spillover infection)<ref>{{Cite web|url=http://nautil.us/issue/83/intelligence/the-man-who-saw-the-pandemic-coming|title=The Man Who Saw the Pandemic Coming|last=Berger|first=Kevin|name-list-format=vanc|date=12 March 2020|website=Nautilus|access-date=16 March 2020|archivedate=15 March 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200315180124/http://nautil.us/issue/83/intelligence/the-man-who-saw-the-pandemic-coming|deadurl=yes}}</ref> [[জুন'ছিছ|জন্তুৰ পৰা অহা]] বুলি ভবা হয়।<ref name="NM-20200317">{{cite journal | vauthors = Andersen KG, Rambaut A, Lipkin WI, Holmes EC, Garry RF |title=The proximal origin of SARS-CoV-2 |url=https://www.nature.com/articles/s41591-020-0820-9 |date=17 March 2020 |journal=[[Nature Medicine]] |pages=1–3 |doi=10.1038/s41591-020-0820-9 |access-date=18 March 2020 }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Zhou P, Yang XL, Wang XG, Hu B, Zhang L, Zhang W, etal |title=Discovery of a novel coronavirus associated with the recent pneumonia outbreak in humans and its potential bat origin |date=23 January 2020 |journal=[[bioRxiv]] |type=preprint |doi=10.1101/2020.01.22.914952 |doi-access=free | name-list-format = vanc}}</ref> প্ৰকৃত উৎস অজ্ঞাত কিন্তু ২০১৯ চনৰ ডিচেম্বৰৰ পৰা সকলো সংক্ৰমণ মানুহৰ পৰা মানুহলৈ হৈ আহিছে।<ref name="Epidemiology2020Feb17">{{cite journal|vauthors=Yanping Z, et al.|collaboration=The Novel Coronavirus Pneumonia Emergency Response Epidemiology Team|title=The Epidemiological Characteristics of an Outbreak of 2019 Novel Coronavirus Diseases (COVID-19)—China, 2020|url=http://weekly.chinacdc.cn/en/article/id/e53946e2-c6c4-41e9-9a9b-fea8db1a8f51|journal=China CDC Weekly|volume=2|issue=8|pages=113–122|date=17 February 2020|publisher=[[Chinese Center for Disease Control and Prevention]]|access-date=18 March 2020}}</ref><ref name="Heymann Shindo 2020 pp. 542–45">{{cite journal | vauthors=Heymann DL, Shindo N | title=COVID-19: what is next for public health? | journal=Lancet | volume=395 | issue=10224 | date=February 2020 | pmid=32061313 | doi=10.1016/S0140-6736(20)30374-3 | doi-access=free | pages=542–45 }}</ref> [[হুবেইত ২০১৯-২০ চনৰ কৰ'না ভাইৰাছৰ বৈশ্বিক মহামাৰী|ৱুহান, চীন]]ত ২০১৯ চনৰ ১৭ নৱেম্বৰত প্ৰথম জ্ঞাত সংক্ৰমণ ঘটিছিল।<ref>{{cite news |author=Davidson, Helen |date= 13 March 2020|title= First Covid-19 case happened in November, China government records show—report |url= https://www.theguardian.com/world/2020/mar/13/first-covid-19-case-happened-in-november-china-government-records-show-report |work=The Guardian|access-date=21 March 2020}}</ref> <gallery widths="200px" heights="160px" > Image:Novel Coronavirus SARS-CoV-2.jpg|অণুবীক্ষণত SARS-CoV-2। ভাইৰাছবিধৰ বাহিৰফালে থকা হুলবোৰ দেখিবলৈ মুকুটৰ দৰে বাবে ইয়াৰ এই নাম হৈছে। File:Coronavirus virion structure.svg|কৰ'না ভাইৰাছ কণাৰ প্ৰণালীবদ্ধ ছবি। S, স্পাইক প্ৰ'টিন; M, মেম্‌ব্ৰেন প্ৰ'টিন; E, এন্‌ভেল'প প্ৰ'টিন; N, নিউক্লিয়'কেপ্‌চিড প্ৰ'টিন; কৰ'না ভাইৰাছৰ গাঁথনিক প্ৰ'টিন। কৰ'না ভাইৰাছ ভিৰিঅ'নৰ গঠন। </gallery> ==প্ৰতিৰোধৰ ব্যৱস্থা== [[File:Covid-19-curves-graphic-social-v3.gif|thumb|upright=1.4|চিত্ৰৰ মাধ্যমেৰে ''বক্ৰৰেখাৰ সমতলীকৰণ''ৰ এক ব্যাখ্যা<ref>{{cite web |last=Wiles |first=Siouxsie |author-link=Siouxsie Wiles|title=The three phases of Covid-19 – and how we can make it manageable |url=https://thespinoff.co.nz/society/09-03-2020/the-three-phases-of-covid-19-and-how-we-can-make-it-manageable/ |website=The Spinoff |access-date=9 March 2020 |date=9 March 2020| name-list-format = vanc}}</ref><ref name="Lancet2020Flatten">{{cite journal | vauthors = Anderson RM, Heesterbeek H, Klinkenberg D, Hollingsworth TD | title = How will country-based mitigation measures influence the course of the COVID-19 epidemic? | journal = Lancet | date = March 2020 | volume = 395 | issue = 10228 | pages = 931–934 | pmid = 32164834 | doi = 10.1016/S0140-6736(20)30567-5 | quote = A key issue for epidemiologists is helping policy makers decide the main objectives of mitigation—e.g. minimising morbidity and associated mortality, avoiding an epidemic peak that overwhelms health-care services, keeping the effects on the economy within manageable levels, and flattening the epidemic curve to wait for vaccine development and manufacture on scale and antiviral drug therapies. | doi-access = free}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.vox.com/2020/3/10/21171481/coronavirus-us-cases-quarantine-cancellation|title=How canceled events and self-quarantines save lives, in one chart|first=Eliza|last=Barclay|date=10 March 2020|website=Vox | name-list-format = vanc }}</ref>]] [[File:Covid-19-curves-graphic2-stopthespread-v3.gif|thumb|upright=1.4|বক্ৰেৰেখাৰ সমতলীকৰণৰ বিকল্প<ref>{{cite web |last=Wiles |first=Siouxsie |title=After 'Flatten the Curve', we must now 'Stop the Spread'. Here's what that means |url=https://thespinoff.co.nz/society/14-03-2020/after-flatten-the-curve-we-must-now-stop-the-spread-heres-what-that-means/ |website=The Spinoff |access-date=13 March 2020 |date=14 March 2020}}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Anderson RM, Heesterbeek H, Klinkenberg D, Hollingsworth TD | title = How will country-based mitigation measures influence the course of the COVID-19 epidemic? | journal = Lancet | date = March 2020 | volume = 395 | issue = 10228 | pages = 931–934 | pmid = 32164834 | doi = 10.1016/S0140-6736(20)30567-5 }}</ref>]] এই ৰোগ সংক্ৰমণৰ প্ৰতিৰোধমূলক ব্যৱস্থাসমূহৰ ভিতৰত ঘৰৰ ভিতৰতে থকা, জনসমাগম হোৱা ঠাইসমূহ এৰাই চলা, চাবোন আৰু কুহুমীয়া পানীৰে কমেও ২০ চেকেণ্ড ধৰি হাত ধোৱা, শ্বাস-প্ৰশ্বাস সম্পৰ্কীয় স্বাস্থ্যসন্মত বিধিসমূহ মানি চলাৰ লগতে অপৰিষ্কাৰ হাতেৰে চকু, নাক বা মুখ স্পৰ্শ নকৰা ইত্যাদিসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="CDC-Prevention & Treatment">{{Cite web | url = https://www.cdc.gov/coronavirus/about/prevention.html | author = Centers for Disease Control | title = Coronavirus Disease 2019 (COVID-19): Prevention & Treatment | date = 3 February 2020 | language = en-us | access-date = 10 February 2020 | archive-url = https://web.archive.org/web/20191215193934/https://www.cdc.gov/coronavirus/about/prevention.html | archive-date = 15 December 2019 | url-status = live| author-link = Centers for Disease Control }}</ref><ref name="WHO Advice for Public">{{Cite web | url = https://www.who.int/emergencies/diseases/novel-coronavirus-2019/advice-for-public | title = Advice for Public | vauthors = ((World Health Organization)) | access-date = 10 February 2020 | archive-url = https://web.archive.org/web/20200126025750/https://www.who.int/emergencies/diseases/novel-coronavirus-2019/advice-for-public | archive-date = 26 January 2020 | url-status = live| author-link = World Health Organization | name-list-format = vanc}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.npr.org/sections/goatsandsoda/2020/03/17/814221111/my-hand-washing-song-readers-offer-lyrics-for-a-20-second-scrub|title=My Hand-Washing Song: Readers Offer Lyrics For A 20-Second Scrub|website=NPR.org|language=en|access-date=20 March 2020}}</ref> চেণ্টাৰ ফৰ ডিজিজ ক'ণ্ট্ৰল বা চমুকৈ চিডিচিয়ে কাহোঁতে বা হাঁচিয়াওঁতে এখন টিছ্যুৰে মুখ আৰু নাক ঢাকি ল'বলৈ আৰু টিছ্যুৰ অবিহনে কিলাকুটিৰ ভিতৰভাগ ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ পৰামৰ্শ আগবঢ়ায়।<ref name = "CDC-Prevention & Treatment"/> কাঁহ বা হাঁচি মৰাৰ পিছত হাত পৰিষ্কাৰ কৰাৰ স্বাস্থ্যসন্মত বিধিসমূহ সঠিকভাৱে মানি চলিবলৈয়ো তেওঁলোকে পৰামৰ্শ আগবঢ়ায়।<ref name = "CDC-Prevention & Treatment"/> সামাজিক দূৰত্ব বজাই ৰখাৰ কাৰ্যপ্ৰণালীসমূহ যেনে শিক্ষানুষ্ঠান-কাৰ্যালয়ৰ কাম-কাজ স্থগিতকৰণ, ভ্ৰমণত বাধা আৰোপ আৰু জনসমাগম বাতিল কৰাৰ যোগেদি সংক্ৰমিত লোকৰ সৈতে সৰহীয়া মানুহৰ সংস্পৰ্শ কমাবলৈ যত্ন কৰা হয়।<ref name="JHUSocialDistancing">{{cite web|first=Lisa Lockerd|last=Maragakis|name-list-format=vanc|title=Coronavirus, Social Distancing and Self Quarantine|url=https://www.hopkinsmedicine.org/health/conditions-and-diseases/coronavirus/coronavirus-social-distancing-and-self-quarantine|website=www.hopkinsmedicine.org|publisher=Johns Hopkins University}}</ref> মানুহে ইজনে-সিজনৰ পৰা কমেও ৬ ফুট (১.৮০ মিটাৰ) দূৰত্বত থকাটোও সামাজিক দূৰত্ব বজাই ৰখাতেই অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>{{Cite news|last=Parker-Pope|first=Tara|url=https://www.nytimes.com/2020/03/19/well/live/coronavirus-quarantine-social-distancing.html|title=Deciding How Much Distance You Should Keep|date=19 March 2020|work=The New York Times|access-date=20 March 2020|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> কৰ'না ভাইৰাছ ৰোগ ২০১৯-ৰ কোনো প্ৰতিষেধক অন্ততঃ ২০২১ চনলৈকে আহি পোৱাৰ সম্ভাৱনা নাই বাবে<ref>{{cite web | url = https://www.sciencealert.com/who-says-a-coronavirus-vaccine-is-18-months-away | title = Here's Why It's Taking So Long to Develop a Vaccine for the New Coronavirus | website = Science Alert | first1 = Rob | last1 = Grenfell | first2 = Trevor | last2 = Drew | name-list-format = vanc | date = 17 February 2020 | access-date = 26 February 2020 | archive-url = https://web.archive.org/web/20200228010631/https://www.sciencealert.com/who-says-a-coronavirus-vaccine-is-18-months-away | archive-date = 28 February 2020 | url-status = live }}</ref> ক'ভিড-১৯ ব্যৱস্থাপনাৰ অন্যতম প্ৰধান অংশ হৈছে বিভিন্ন উপায়েৰে নতুন সংক্ৰমণৰ হাৰ ৰোধ কৰি এই মহামাৰীৰ চূড়ান্ত সীমাক প্ৰশমিত কৰা বা প্ৰচলিত ভাষাত ''বক্ৰৰেখাৰ সমতলীকৰণ''।<ref name="Lancet2020Flatten" /> সংক্ৰমণৰ হাৰ ৰোধ কৰাৰ ফলত চিকিৎসা সেৱা ব্যাহত হোৱাৰ আশংকা কম হোৱাৰ লগতে ই বৰ্তমানে আক্ৰান্ত ৰোগীসকলৰ উন্নত চিকিৎসাত সহায়ক হ'ব আৰু প্ৰতিষেধক উপলব্ধ হোৱালৈকে অতিৰিক্ত ৰোগীৰ সংখ্যা কমাই ৰাখিব।<ref name="Lancet2020Flatten" /> [[বিশ্ব স্বাস্থ্য সংস্থা]]ৰ মতে কেৱল কাহোঁতে বা হাঁচিয়াওতে অথবা সন্দেহযুক্ত সংক্ৰমিত লোকৰ তত্ত্বাৱধান লোৱাৰ সময়তহে মাস্কৰ ব্যৱহাৰ কৰাৰ পৰামৰ্শ দিয়া হয়।<ref>{{Cite web|url=https://www.who.int/emergencies/diseases/novel-coronavirus-2019/advice-for-public/when-and-how-to-use-masks|title=When and how to use masks|website=[[বিশ্ব স্বাস্থ্য সংস্থা]] (WHO)|access-date=8 March 2020| name-list-format = vanc}}</ref> কিছুসংখ্যক দেশে, বিশেষকৈ চীন,<ref name="nhc_masks">{{cite web |url=http://en.nhc.gov.cn/2020-02/07/c_76337.htm |title=For different groups of people: how to choose masks |work=NHC.gov.cn |publisher=National Health Commission of the People's Republic of China |date=7 February 2020 |access-date=22 March 2020 |archive-url= |archive-date= |quote="Disposable medical masks: Recommended for: · People in crowded places · Indoor working environment with a relatively dense population · People going to medical institutions · Children in kindergarten and students at school gathering to study and do other activities" }}</ref>হংকং,<ref>{{cite web |url=https://www.chp.gov.hk/files/pdf/prevention_of_covid_19_en.pdf |title=Prevention of Coronavirus Disease 2019 (COVID-19) |website=[[Centre for Health Protection]] |access-date=22 March 2020 |quote="Wear a surgical mask when taking public transport or staying in crowded places." |archivedate=21 March 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200321175110/https://www.chp.gov.hk/files/pdf/prevention_of_covid_19_en.pdf |deadurl=yes }}</ref> আৰু থাইলেণ্ডত<ref>{{cite news |title='Better than nothing': Thailand encourages cloth masks amid surgical mask shortage |url=https://www.reuters.com/article/us-health-coronavirus-thailand-masks/better-than-nothing-thailand-encourages-cloth-masks-amid-surgical-mask-shortage-idUSKBN20Z0UT |first=Jiraporn |last=Kuhakan |work=Reuters |date=12 March 2020 |quote="Thailand's health authorities are encouraging people to make cloth face masks at home to guard against the spread of the coronavirus amid a shortage of surgical masks. ... The droplet from coughing and sneezing is around five microns and we have tested already that cloth masks can protect against droplets bigger than one micron." }}</ref>সুস্থ লোকসকলকো মাস্কৰ ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ উপদেশ দিয়া হয়। বিশ্ব স্বাস্থ্য সংস্থাৰ আনুমানিক হিচাপ অনুসৰি মাস্কৰ প্ৰয়োজনীয়তা পূৰ কৰিবলৈ মাস্কৰ বিশ্বজোৰা উৎপাদন ৪০% বৃদ্ধি হ'ব লাগিব। মজুতকৰণ আৰু [[স্পেকুলেচন|স্পেকুলেচন]]ৰ ফলত মাস্ক, এন৯৫ ৰেস্পিৰেটৰ আৰু গাউনৰ মূল্য যথাক্ৰমে ছয়গুণ, তিনিগুণ আৰু দুগুণ বৃদ্ধি হৈ সমস্যাটো অধিক জটিল কৰি তোলে।<ref>{{cite press release |title= Shortage of personal protective equipment endangering health workers worldwide|date= 3 March 2020 |publisher= WHO |url= https://www.who.int/news-room/detail/03-03-2020-shortage-of-personal-protective-equipment-endangering-health-workers-worldwide |access-date= 24 March 2020}}</ref> কিছুসংখ্যক চিকিৎসকৰ মতে, যদিও সাধাৰণ মাস্ক আৰু কাপোৰে সংক্ৰমিত ব্যক্তিৰ পৰা পোনপটীয়াকৈ অহা কাঁহ বা হাঁচিৰ পৰা সুৰক্ষা দিব নোৱাৰে কিন্তু এইসমূহেৰে মুখমণ্ডল আৱৰি ৰখাটো মুখ আৰু নাক স্পৰ্শ কৰাৰ পৰা মানুহক বিৰত ৰাখিবলৈ এক উত্তম উপায়<ref>{{Cite web|url=https://www.bostonglobe.com/2020/03/19/opinion/guidance-against-wearing-masks-coronavirus-is-wrong-you-should-cover-your-face/|title=Guidance against wearing masks for the coronavirus is wrong – you should cover your face - The Boston Globe|website=BostonGlobe.com}}</ref> ক'ৰণা ভাইৰাছৰ বা ক'ভিড-১৯ৰ দ্বাৰা আক্ৰান্ত ব্যক্তি অথবা আক্ৰান্ত হ'ব পাৰে বুলি ভবা লোকক চিডিচিয়ে চিকিৎসা সেৱাৰ বাবে যোৱাৰ বাদে আন পৰিস্থিতিত ঘৰতে থাকিবলৈ পৰামৰ্শ আগবঢ়ায়। ইয়াৰ উপৰিও চিকিৎসালয়লৈ যোৱাৰ আগতে চিকিৎসা প্ৰদানকাৰীৰ সৈতে ফোনেৰে যোগাযোগ কৰিবলৈ, চিকিৎসা প্ৰদানকাৰীৰ কাৰ্যালয়ত সোমোৱাৰ আগত মাস্ক পৰিধান কৰিবলৈ, কোঠাত দ্বিতীয় ব্যক্তিৰ উপস্থিতিত কাহোঁতে বা হাঁচিয়াওতে টিছ্যু ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ, নিয়মিয়াকৈ চাবোনেৰে হাত ধুবলৈ আৰু ব্যক্তিগত ঘৰুৱা সৰঞ্জাম আনৰ সৈতে ভাগ-বটোৱাৰা নকৰিবলৈয়ো তেওঁলোকক উপদেশ দিয়া হয়।<ref>{{cite web | url=https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/about/prevention.html | title = Coronavirus Disease 2019 (COVID-19)—Prevention & Treatment| date = 10 March 2020 | work = Centers for Disease Control and Prevention | publisher = U.S. Department of Health & Human Services }}</ref><ref>{{Cite web | url = https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/about/steps-when-sick.html | title = What to do if you are sick with 2019&nbsp; Novel Coronavirus (2019-nCoV) | author = [[Centers for Disease Control and Prevention]] | date = 11 February 2020 | language = en-us | url-status = live | archive-url = https://web.archive.org/web/20200214153016/https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/about/steps-when-sick.html | archive-date = 14 February 2020 | access-date = 13 February 2020| name-list-format = vanc}}</ref> নিত্যকৰ্মৰ পিছত বা দেখাত অপৰিষ্কাৰ হৈ থাকিলে, আহাৰ গ্ৰহণ কৰাৰ আগত, নাক পৰিষ্কাৰ কৰা আৰু কাঁহ মৰা বা হাঁচিওৱাৰ পিছত সকলোকে চাবোনেৰে কমেও ২০ চেকেণ্ড ধৰি হাত ধুবলৈকো চিডিচিয়ে পৰামৰ্শ দিয়ে। চাবোন আৰু পানী নাপালে অতি কমেও ৬০% এলক'হলযুক্ত হেণ্ড ছেনিটাইজাৰ ব্যৱহাৰ কৰিবলৈয়ো তেওঁলোকে উপদেশ দিয়ে।<ref name="CDC-Prevention & Treatment" /> যিসমূহ ঠাইত বাণিজ্যিক হেণ্ড ছেনিটাইজাৰ সহজে পোৱা নাযায় তেনে ঠাইত স্থানীয় উৎপাদনৰ কাৰণে বিশ্ব স্বাস্থ্য সংস্থাই দুটা যৌগৰ সূত্ৰ বা ফৰ্মুলেচন প্ৰদান কৰিছে। এই ফৰ্মুলেচনকেইটাত ইথানল বা আইচ'প্ৰপানলৰ পৰা বীজাণু ধ্বংসকাৰী প্ৰক্ৰিয়াটো আৰম্ভ হয়। হাইড্ৰ'জেন পেৰ'ক্সাইডে ইয়াত এলকহলৰ পৰা আণুজীৱিক কোষাণু বা বেক্টেৰীয়েল স্প'ৰসমূহ আঁতৰোৱাত সহায় কৰে আৰু ই কোনো সক্ৰিয় হেণ্ড এণ্টিচেপচিচ (প্ৰতিৰোধক) নহয়। গ্লাইচেৰলক আৰ্দ্ৰতা বজাই ৰাখিবলৈ ফৰ্মুলেচনত ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref>{{cite book | chapter-url = https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK144054/ | chapter = WHO-recommended handrub formulations | title = WHO Guidelines on Hand Hygiene in Health Care: First Global Patient Safety Challenge Clean Care Is Safer Care. |date=19 March 2009 |publisher=World Health Organization|access-date=19 March 2020 }}</ref> <gallery widths="220" heights="200"> File:Covid-19-Transmission-graphic-01.gif|সংক্ৰমণৰ দৰেই প্ৰত্যেকটো প্ৰতিৰোধকৰণ কাৰ্যই ক্ৰমান্বয়ে ৰোগ প্ৰতিৰোধকৰণৰ মাত্ৰা বঢ়াই নিব File:COVID19 W ENG.ogv|হাত ধোৱাৰ নিৰ্দেশনাসমূহ </gallery> == চিকিৎসা == [[চিত্ৰ:DonningCDC2020.jpg|thumb|ব্যক্তিগত প্ৰতিৰক্ষণ সঁজুলি পিন্ধাৰ চাৰিটা পৰ্যায়<ref>{{cite web|title=Sequence for Putting On Personal Protective Equipment (PPE)|url=https://www.cdc.gov/hai/pdfs/ppe/PPE-Sequence.pdf|website=CDC|access-date=8 March 2020}}</ref>]] সম্প্ৰতি কৰ'না ভাইৰাছৰ সংস্পৰ্শলৈ অহা ৰোগী সকলক আন্তঃশিৰা দ্ৰৱ (ফ্লুইড), অক্সিজেন আৰু শৰীৰৰ প্ৰধান অংগসমূহৰ সহায়ক চিকিৎসা আদিৰ জৰিয়তে সামৰ্থক সুশ্ৰুষাহে প্ৰদান কৰিব পৰা হৈছে।<ref name="NatureDale Fisher & David Heymann2">{{cite journal|vauthors=Fisher D, Heymann D|title=Q&A: The novel coronavirus outbreak causing COVID-19|journal=BMC Medicine|volume=18|issue=1|pages=57|doi=10.1186/s12916-020-01533-w|doi-access=free|pmid=32106852|pmc=7047369|date=February 2020}}</ref><ref name="KuiFang20202">{{cite journal|vauthors=Kui L, Fang YY, Deng Y, Liu W, Wang MF, Ma JP, Xiao W, Wang YN, Zhong MH, Li CH, Li GC, Liu HG|display-authors=6|title=Clinical characteristics of novel coronavirus cases in tertiary hospitals in Hubei Province|journal=Chinese Medical Journal|pages=1|date=February 2020|pmid=32044814|doi=10.1097/CM9.0000000000000744|doi-access=free}}</ref><ref name="Wang Du Zhu Cao 2020 p.2">{{cite journal|vauthors=Wang T, Du Z, Zhu F, Cao Z, An Y, Gao Y, Jiang B|title=Comorbidities and multi-organ injuries in the treatment of COVID-19|journal=Lancet|date=March 2020|volume=395|issue=10228|pages=e52|pmid=32171074|doi=10.1016/s0140-6736(20)30558-4|publisher=Elsevier BV}}</ref>এক্যুট ৰেছপাইৰেটৰী ডিষ্ট্ৰেছ ছিণ্ড্ৰ্'মৰ দৰে জটিলতা নহালৈকে  মিথাইলপ্ৰেডনিছলন আদিৰ দৰে [[ষ্টেৰইড]]ৰ ব্যৱহাৰ বাৰণ কৰা হৈছে।<ref name="Vetter Eckerle Kaiser 2020 p.2">{{cite journal|vauthors=Vetter P, Eckerle I, Kaiser L|title=Covid-19: a puzzle with many missing pieces|journal=BMJ|volume=368|pages=m627|date=February 2020|pmid=32075791|doi=10.1136/bmj.m627|doi-access=free}}</ref><ref>{{cite web|title=Novel Coronavirus—COVID-19: What Emergency Clinicians Need to Know|url=https://www.ebmedicine.net/topics/infectious-disease/COVID-19|website=www.ebmedicine.net|access-date=9 March 2020|name-list-format=vanc}}</ref> চেণ্টাৰ ফ'ৰ ডিজিছ কণ্ট্ৰ'লৰ মতে ভাইৰাছৰ দ্বাৰা আক্ৰান্ত হোৱা বুলি সন্দেহ কৰিলে মাস্ক পিন্ধিবলৈ উপদেশ দিয়া হৈছে।<ref name="CDC2020IfSick"/><ref name="Guan Ni Hu Liang p.2">{{cite journal|vauthors=Guan WJ, Ni ZY, Hu Y, Liang WH, Ou CQ, He JX, Liu L, Shan H, Lei CL, Hui DS, Du B, Li LJ, Zeng G, Yuen KY, Chen RC, Tang CL, Wang T, Chen PY, Xiang J, Li SY, Wang JL, Liang ZJ, Peng YX, Wei L, Liu Y, Hu YH, Peng P, Wang JM, Liu JY, Chen Z, Li G, Zheng ZJ, Qiu SQ, Luo J, Ye CJ, Zhu SY, Zhong NS|display-authors=6|title=Clinical Characteristics of Coronavirus Disease 2019 in China|journal=The New England Journal of Medicine|date=February 2020|pmid=32109013|doi=10.1056/nejmoa2002032|publisher=Massachusetts Medical Society|doi-access=free}}</ref><ref name="Henry 2020 p.2">{{cite journal|last=Henry|first=Brandon Michael|name-list-format=vanc|title=COVID-19, ECMO, and lymphopenia: a word of caution|journal=The Lancet Respiratory Medicine|publisher=Elsevier BV|date=2020|issn=2213-2600|doi=10.1016/s2213-2600(20)30119-3|page=|pmid=32178774}}</ref> [[বিশ্ব স্বাস্থ্য সংস্থা]]ই ৰোগৰ লক্ষণবোৰ কমাই ৰাখিবলৈ আইবুপ্ৰ'ফেনৰ দৰে নন ষ্টেৰইডেল এণ্টি ইনফ্লেমেটৰী ঔষধ প্ৰয়োগত নিষেধাজ্ঞা আৰোপ কৰা নাই যদিও<ref name="AFP 2020b2">{{cite web|url=https://www.sciencealert.com/who-recommends-to-avoid-taking-ibuprofen-for-covid-19-symptoms|title=Updated: WHO Now Doesn't Recommend Avoiding Ibuprofen For COVID-19 Symptoms|author=AFP|date=19 March 2020|website=ScienceAlert|access-date=19 March 2020}}</ref> প্ৰথম পৰ্যায়ত পেৰাছিটামলহে ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ উপদেশ দিছে।<ref name="Day 2020 p.2">{{cite journal|title=Covid-19: ibuprofen should not be used for managing symptoms, say doctors and scientists|journal=BMJ|volume=368|date=17 March 2020|pmid=32184201|doi=10.1136/bmj.m1086|url=https://www.bmj.com/content/368/bmj.m1086|access-date=18 March 2020|last=Day|first=Michael|pages=m1086}}</ref> ইতিমধ্যে আইবুপ্ৰফেন ব্যৱহাৰৰ পিছত চাৰিটি শিশুৰ দেহত বিৰূপ প্ৰতিক্ৰিয়া দেখিবলৈ পোৱা গৈছে।<ref>{{Cite journal|last=Day|first=Michael|date=17 March 2020|title=Covid-19: ibuprofen should not be used for managing symptoms, say doctors and scientists|url=https://www.bmj.com/content/368/bmj.m1086|journal=BMJ|language=en|volume=368|pages=m1086|doi=10.1136/bmj.m1086|issn=1756-1833|pmid=32184201}}</ref><ref name="ESCPositionStatement2">{{cite web|last=de Simone|first=Giovanni|title=Position Statement of the ESC Council on Hypertension on ACE-Inhibitors and Angiotensin Receptor Blockers|url=https://www.escardio.org/Councils/Council-on-Hypertension-(CHT)/News/position-statement-of-the-esc-council-on-hypertension-on-ace-inhibitors-and-ang|website=Council on Hypertension of the European Society of Cardiology|access-date=24 March 2020|archivedate=24 March 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200324073257/https://www.escardio.org/Councils/Council-on-Hypertension-(CHT)/News/position-statement-of-the-esc-council-on-hypertension-on-ace-inhibitors-and-ang|deadurl=yes}}</ref> বিশ্ব স্বাস্থ্য সংস্থা আৰু চীনদেশৰ ৰাষ্ট্ৰীয় স্বাস্থ্য মিছনে হস্পিতালত ভৰ্তি হৈ থকা ৰোগীসকলৰ চিকিৎসাৰ নিয়মাৱলী প্ৰস্তুত কৰিছে।<ref name="Cheng20202">{{cite journal|vauthors=Cheng ZJ, Shan J|title=2019 Novel coronavirus: where we are and what we know|journal=Infection|date=February 2020|pmid=32072569|doi=10.1007/s15010-020-01401-y|doi-access=free}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.who.int/publications-detail/clinical-management-of-severe-acute-respiratory-infection-when-novel-coronavirus-(ncov)-infection-is-suspected|title=Clinical management of severe acute respiratory infection when novel coronavirus (nCoV) infection is suspected|website=[[বিশ্ব স্বাস্থ্য সংস্থা]] (WHO)|access-date=13 February 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200131032122/https://www.who.int/publications-detail/clinical-management-of-severe-acute-respiratory-infection-when-novel-coronavirus-(ncov)-infection-is-suspected|archive-date=31 January 2020|url-status=live}}</ref><ref name="IBCC2">{{cite book|last=Farkas|first=Josh|name-list-format=vanc|date=March 2020|title=COVID-19—The Internet Book of Critical Care|url=https://emcrit.org/ibcc/covid19/|url-status=live|format=digital|type=Reference manual|language=English|location=USA|publisher=EMCrit|archive-url=https://web.archive.org/web/20200311195758/https://emcrit.org/ibcc/covid19/|archive-date=11 March 2020|access-date=13 March 2020}}</ref><ref name="UPenn-IBCC2">{{cite web|url=https://guides.library.upenn.edu/covid-19|title=COVID19—Resources for Health Care Professionals|publisher=[[Penn Libraries]]|date=11 March 2020|access-date=13 March 2020|archivedate=14 March 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200314035631/https://guides.library.upenn.edu/covid-19|deadurl=yes}}</ref> === ব্যক্তিগত প্ৰতিৰক্ষণ সঁজুলি === ভাইৰাছবিধৰ  সংক্ৰমন ৰোধ কৰিবলৈ সাৱধানতা সকলোতকৈ দৰকাৰী কথা। বিশেষকৈ চিকিৎসালয়ত যেতিয়া বিভিন্ন প্ৰক্ৰিয়া যেনে কৃত্ৰিম স্বাসনলী  সংৰোপণ, বেগ-মাস্ক ভেণ্টিলেশ্যন আদি সম্পন্ন কৰা হয়, তেতিয়া এৰ'চ'ল নিৰ্গত হয়। গতিকে সেই ক্ষেত্ৰত সাৱধানতা অৱলম্বন কৰাটো অতি জৰুৰী হৈ পৰে।<ref name="Cheung Ho Cheng Cham 2020 p.2">{{cite journal|vauthors=Cheung JC, Ho LT, Cheng JV, Cham EY, Lam KN|title=Staff safety during emergency airway management for COVID-19 in Hong Kong|journal=Lancet Respiratory Medicine|date=February 2020|doi=10.1016/s2213-2600(20)30084-9|doi-access=free|pmid=32105633}}</ref> মহামাৰীৰ সময়ত এনে সংক্ৰমণ ৰোধ কৰিবলৈ কিছুমান ব্যক্তিগত প্ৰতিৰক্ষণ সঁজুলি ({{Lang|en|Personal protective equipment}}, চমুকৈ {{Lang|en|PPE}}) ব্যৱহাৰৰ বাবে ছিডিছিয়ে এক নিয়মাৱলী ধাৰ্য্য কৰি দিছে। এই সঁজুলিসমূহ হ'ল: * ৰেছপাইৰেটৰ অথবা মাস্ক<ref>[https://www.cdc.gov/niosh/docs/2018-130/ Filtering out Confusion: Frequently Asked Questions about Respiratory Protection, User Seal Check]. The National Institute for Occupational Safety and Health (April 2018). Retrieved 16 March 2020.</ref><ref>[http://blogs.cdc.gov/niosh-science-blog/2020/03/16/n95-preparedness/?deliveryName=USCDC_170-DM22692 Proper N95 Respirator Use for Respiratory Protection Preparedness] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200327073252/https://blogs.cdc.gov/niosh-science-blog/2020/03/16/n95-preparedness/?deliveryName=USCDC_170-DM22692 |date=2020-03-27 }}. NIOSH Science Blog (16 March 2020). Retrieved 16 March 2020.</ref> * কোটচোলা * হাতমোজা<ref>{{cite web|title=Coronavirus Disease 2019 (COVID-19)|url=https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/infection-control/control-recommendations.html|website=Centers for Disease Control and Prevention|access-date=11 March 2020|date=11 February 2020|name-list-format=vanc}}</ref><ref>{{cite web|title=Coronavirus Disease 2019 (COVID-19)|url=https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/hcp/caring-for-patients.html|website=Centers for Disease Control and Prevention|access-date=8 March 2020|date=11 February 2020|name-list-format=vanc}}</ref> * চকুৰ প্ৰতিৰক্ষা<ref>{{cite web|title=Strategies for Optimizing the Supply of Eye Protection|date=11 February 2020|url=https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/hcp/ppe-strategy/eye-protection.html|publisher=CDC}}</ref> উপলব্ধ হ'লে মাস্কৰ সলনি ৰেছপাইৰেটৰ বেছি উপযোগী।<ref>{{Cite web|url=https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/infection-control/control-recommendations.html|title=Interim Infection Prevention and Control Recommendations for Patients with Suspected or Confirmed Coronavirus Disease 2019 (COVID-19) in Healthcare Settings|author=CDC|date=11 February 2020|website=Centers for Disease Control and Prevention|language=en-us|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=25 March 2020}}</ref>এনঌ৫ ৰেছপাইৰেটৰ সমূহ ঔদ্যোগিক ক্ষেত্ৰত উপযুক্ত আৰু এফডিএয়ে আত্যায়িক কালত ইয়াক ব্যৱহাৰৰ অনুমতি দিছে। অৱ্শ্যে ধূলি-বালি আদিৰ দৰে বতাহত ওপঙা কণিকাৰ পৰা ই সুৰক্ষা দিয়ে কিন্তু জীৱাণু প্ৰতিৰোধত ই কেনেকুৱা ভূমিকা লয় সি সন্দিহান।<ref>{{cite web|title=Coronavirus Disease 2019 (COVID-19) Frequently Asked Questions|url=https://www.fda.gov/emergency-preparedness-and-response/mcm-issues/coronavirus-disease-2019-covid-19-frehttps://oc.wikipedia.org/wiki/Malauti%C3%A1_de_coronavirus_de_2019quently-asked-questions#5e78ba94b86da|website=Food and Drug Administration}}</ref> এনেকুৱা মাস্ক নাপালেহে শেষ ভৰষা হিচাপে ঘৰত তৈয়াৰী মাস্ক পিন্ধিবলৈ ছিডিছিয়ে উপদেশ দিছে।<ref>{{cite web|url=https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/hcp/ppe-strategy/face-masks.html|title=Strategies for Optimizing the Supply of Facemasks|date=11 February 2020|publisher=CDC}}</ref> === কৃত্ৰিম শ্বাস-প্ৰশ্বাস === ক'ভিড-১ঌত আক্ৰান্ত বেছিভাগ ৰোগীয়েই কৃত্ৰিম শ্বাস-প্ৰশ্বাসৰ সুবিধা ল'বলগীয়াকৈ জটিল নহয় যদিও কিছু শতাংশ ৰোগীৰ ক্ষেত্ৰত ই জৰুৰী হৈ পৰে।<ref name="murthy2">{{cite journal|vauthors=Murthy S, Gomersall CD, Fowler RA|title=Care for Critically Ill Patients With COVID-19|journal=JAMA|date=11 March 2020|pmid=32159735|doi=10.1001/jama.2020.3633|url=https://jamanetwork.com/journals/jama/fullarticle/2762996}}</ref><ref>{{cite web|author=World Health Organization|date=28 January 2020|title=Clinical management of severe acute respiratory infection when novel coronavirus (2019-nCoV) infection is suspected|url=https://www.who.int/docs/default-source/coronaviruse/clinical-management-of-novel-cov.pdf|journal=|volume=|pages=|via=}}</ref> কেনেডাৰ কিছু সংখ্যক চিকিৎসকে বতাহত বিয়পিব পৰা জীৱাণুৰ সংক্ৰমণ প্ৰতিহত হয় বুলি কৃত্ৰিম শ্বাস-প্ৰশ্বাস প্ৰণালীৰ ওকালতি কৰে।<ref name="murthy2" /> এনেকুৱা জটিলতা ঘাইকৈ বয়সস্থ (ষাঠি বছৰৰ ঊৰ্ধ্ব অথবা অশীতিপৰ)ৰোগীসকলৰ ক্ষেত্ৰত হে হোৱা দেখা যায়।<ref name="murthy2" /><ref>{{Cite journal|last1=Ferguson|last9=Cucunuba Perez|doi-access=free|hdl=20.1000/100|doi=10.25561/77482|url=http://spiral.imperial.ac.uk/handle/10044/1/77482|publisher=[[Imperial College London]]|title=Report 9: Impact of non-pharmaceutical interventions (NPIs) to reduce COVID19 mortality and healthcare demand|date=16 March 2020|first11=A.|last11=Dighe|first10=G.|last10=Cuomo-Dannenburg|first9=Zulma|first8=A.|first1=N.|last8=Boonyasiri|first7=S.|last7=Bhatia|first6=M.|last6=Baguelin|first5=K.|last5=Ainslie|first4=N.|last4=Imai|first3=G.|last3=Nedjati Gilani|first2=D.|last2=Laydon|at=Table 1}}</ref> বহুসংখ্যক উন্নত দেশতেই জনসংখ্যা অনুপাতে হস্পিটালত বিছনাৰ অভাৱ যাৰ ফলত হস্পিতালত ভৰ্ত্তি কৰিবলগীয়া ক'ভিড-১ঌৰোগী সকলৰ সংখ্যা দ্ৰুতগতিত বাঢ়ি অহাৰ পৰিপ্ৰেক্ষিতত তেওঁলোকৰ চিকিৎসা কৰিবলৈ স্বাস্থ্যখণ্ড সমূহে পৰ্যাপ্ত সমল গোটাব পৰা নাই।<ref name="VoxCOVID2">{{cite news|last=Scott|first=Dylan|title=Coronavirus is exposing all of the weaknesses in the US health system High health care costs and low medical capacity made the US uniquely vulnerable to the coronavirus.|url=https://www.vox.com/policy-and-politics/2020/3/16/21173766/coronavirus-covid-19-us-cases-health-care-system|access-date=18 March 2020|publisher=Vox|date=16 March 2020}}</ref> আৰু এই অভাৱে ক'ৰ'না মহামাৰীৰ ঊৰ্ধ্বমুখী গতিৰেখাক ভোটা কৰি নিম্নগামী কৰিবলৈ অৰ্থাৎ নতুনকৈ আক্ৰান্ত ৰোগীৰ সংখ্যা কমাই এটা সময়ত এনে ৰোগীৰ সংখ্যা সীমিত ৰাখিবলৈ বৰ্তমান এক প্ৰত্যাহ্বান হিচাপে থিয় দিছে।<ref name="VoxCOVID2" /> [[চীন]]দেশত হোৱা এক অধ্যয়নত দেখা গৈছে যে সৰ্বমুঠ ৰোগীৰ ৫% আই.ছি.ইউ.ত ভৰ্ত্তিকৰিবলগীয়া হৈছে, ২.৩%ক কৃত্ৰিমভাৱে শ্বাস-প্ৰশ্বাসপ্ৰদান কৰিবলগীয়া হৈছে আৰু ১.৪% ৰোগীৰ মৃত্যু হৈছে।<ref name="Guan Ni Hu Liang p.2" /> এনে পৰিস্থিতিত বৰ্তমান প্ৰতিটো ভেণ্টিলেটৰেই অতীৱ মূল্যৱান কাৰণ এক সূত্ৰৰ মতে মুঠ ৰোগীৰ এক-তৃতীয়াংশক এনে কৃত্ৰিম শ্বসন প্ৰণালীৰ আৱ্শ্যকতা হ'ব পাৰে।<ref>https://meduza.io/amp/en/feature/2020/03/21/the-ventilator-problem</ref><!-- এক্যুট ৰেছপাইৰেটৰী ডিষ্ট্ৰেছ ছিণ্ড্ৰ্'ম=== এক্যুট ৰেছপাইৰেটৰী ডিষ্ট্ৰেছ ছিণ্ড্ৰ্'মৰ সূচনা হোৱাৰ লগে লগে কৃত্ৰিম শ্বসন-প্ৰণালীত জটিলতা আহি পৰে আৰু অক্সিজেনৰ যোগানতো কঠিনতা আহি পৰে।<ref name="LancetRespMar2020" />. ক'ভিড-১ঌৰ লগত দেখা দিয়া এক্যুট ৰেছপাইৰেটৰী ডিষ্ট্ৰেছ ছিণ্ড্ৰ'মত ব্যৱহৃত হোৱা চিকিৎসা সূত্ৰসমূহ তলৰ ৰালিকাত উল্লেখ কৰা হ'ল। {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:100%; margin-right:1em" |+ style="background:#E5AFAA; " এক্যুট ৰেছপাইৰেটৰী ডিষ্ট্ৰেছ ছিণ্ড্ৰ'মত ব্যৱহৃত হোৱা চিকিৎসা সূত্ৰ<ref name=LancetRespMar2020>{{cite journal |last1=Matthay |first1=Michael A. |last2=Aldrich |first2=J. Matthew |last3=Gotts |first3=Jeffrey E. |title=Treatment for severe acute respiratory distress syndrome from COVID-19 |journal=The Lancet Respiratory Medicine |date=March 2020 |doi=10.1016/S2213-2600(20)30127-2|pmid=32203709 }}</ref> |- style="background: #E5AFAA; text-align:center; " ! উপচাৰ ! মন্তব্য |- | নাসাৰন্ধ্ৰেৰে অক্সিজেন যোগান | অক্সিজেন সংতৃপ্তি <ঌ৩%য়ে  কৃত্ৰিমস্বাসনলী  সংৰোপণ, বেগ-মাস্ক ভেণ্টিলেশ্যনৰ প্ৰয়োজনীয়তা নূই কৰে |- | হাওঁফাওঁত অৱশিষ্ট বায়ু(টাইদেল ভল্যুম) | এক কেজিত ৬ মিঃলিঃ, ৪ মিঃলিঃলৈও কমাব পৰা যায় |- | [[Plateau pressure|Plateau airway pressure]] | Keep below 30 [[Centimetre of water|cmH2O]] if possible (high [[respiratory rate]] (35 per minute) may be required) |- | [[Positive end-expiratory pressure]] | Moderate to high levels |- | [[Prone position|Prone positioning]] | For worsening oxygenation |- | Inhaled [[nitrous oxide]] | 5-20 [[parts per million|ppm]] |- | [[Fluid replacement|Fluid management]] | Goal is a negative balance of 1/2-1[[liter|L]] per day |- | [[Antibiotics]] | For secondary bacterial infections |- | [[Glucocorticoids]] | Not recommended |} Comment --> === পৰীক্ষামূলক চিকিৎসা ===<!-- Not Research: should include only confirmed treatment. Experimental Treatments and Research go in Research section --> [[বিশ্ব স্বাস্থ্য সংস্থা]]ই অদ্যাপি ক'ভিড-১ঌৰ চিকিৎসাৰ অৰ্থে কোনো ঔষধ ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ উপদেশ দিয়া নাই যদিও বিভিন্ন দেশৰ গৱেষণা সংস্থাসমূহে কিছুমান ঔষধ ব্যৱহাৰৰ কথা কৈছে।<ref name="LiDeClerq2">{{cite journal|vauthors=Li G, De Clercq E|title=Therapeutic options for the 2019&nbsp; novel coronavirus (2019-nCoV)|journal=Nature Reviews. Drug Discovery|volume=19|issue=3|pages=149–150|date=March 2020|pmid=32127666|doi=10.1038/d41573-020-00016-0|doi-access=free}}</ref> সম্ভাব্য ঔষধ উদ্ভাৱনৰ অৰ্থে ২০১ঌ চনৰ জানুৱাৰী মাহৰে পৰা গৱেষণা আৰম্ভ হৈছে।<ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-china-health-hospital-idUSKBN20B1M6|title=Chinese doctors using plasma therapy on coronavirus, WHO says 'very valid' approach|newspaper=Reuters|date=17 February 2020|via=www.reuters.com}}</ref> বহুসংখ্যক এণ্টিভাইৰেল ঔষধো পৰীক্ষামূলক পৰ্যায়তে আছে<ref name="Reut_NIH_Moderna_3months">{{cite news | last1= Steenhuysen | first1= Julie | last2= Kelland | first2= Kate | name-list-format = vanc | title= With Wuhan virus genetic code in hand, scientists begin work on a vaccine | date= 24 January 2020 | agency= [[Reuters]] | url= https://www.reuters.com/article/us-china-health-vaccines-idUSKBN1ZN2J8 |access-date=25 January 2020 |archive-url= https://web.archive.org/web/20200125203723/https://www.reuters.com/article/us-china-health-vaccines-idUSKBN1ZN2J8 |archive-date= 25 January 2020 |url-status=live }}</ref><ref name="clinicaltrialsarena2">{{cite web|url=https://www.clinicaltrialsarena.com/analysis/coronavirus-mers-cov-drugs/|title=Coronavirus outbreak: Vaccines/drugs in the pipeline for Covid-19|last=Duddu|first=Praveen|date=19 February 2020|work=clinicaltrialsarena.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20200219184512/https://www.clinicaltrialsarena.com/analysis/coronavirus-mers-cov-drugs/|archive-date=19 February 2020|name-list-format=vanc|access-date=27 March 2020|archivedate=19 February 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200219184512/https://www.clinicaltrialsarena.com/analysis/coronavirus-mers-cov-drugs/|deadurl=yes}}</ref>| অৱশ্যে এই নতুন ঔষধ ২০২১ চনলৈহে তৈয়াৰ হৈ উঠাৰ সম্ভাৱনা আছে।<ref>{{cite journal|vauthors=Lu H|date=28 January 2020|title=Drug treatment options for the 2019-new coronavirus (2019-nCoV).|journal=Biosci Trends|volume=14|issue=1|pages=69–71|doi=10.5582/bst.2020.01020|pmid=31996494}}</ref> এই গৱেষণাত সম্পৰীক্ষা চলোৱা কোনো কোনো ঔষধ ইতিমধ্যেই বিবিধ ৰোগত ব্যৱহাৰ কৰি অহা হৈছে।<ref name="LiDeClerq2" />  ৰোগৰ লক্ষণবোৰ বেছি হ'লে এণ্টিভাইৰেল ঔষধ ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ নিৰ্দেশনা দিয়া হৈছে।<ref name="NatureDale Fisher & David Heymann2" /> ==পৰিভাষা== ২০২০ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰিত [[বিশ্ব স্বাস্থ্য সংস্থা]]ই ঘোষণা কৰে যে-ৰোগবিধৰ আনুষ্ঠানিক নাম ক'ভিড-১৯। সংস্থাৰ মুৰব্বী টেড্ৰোছ এধান'মে ব্যাখ্যা কৰে যে ''CO''ৰ অৰ্থ corona, ''VI''ৰ অৰ্থ virus আৰু ''D'' ৰ অৰ্থ disease, আনহাতে ''19'' টোৱে ৰোগবিধ আৰম্ভ হোৱা বছৰটোক(৩১ ডিচেম্বৰ, ২০১৯)ক বুজাইছে।<ref>{{cite news |title=Novel coronavirus disease 2019 (COVID-19) pandemic: increased transmission in the EU/EEA and the UK – sixth update |url=https://www.ecdc.europa.eu/sites/default/files/documents/RRA-sixth-update-Outbreak-of-novel-coronavirus-disease-2019-COVID-19.pdf |access-date=26 March 2020 |publisher=ecdc| }}</ref> নামটো এইকাৰণেই দিয়া হৈছে যাতে বেমাৰবিধৰ অৱস্থিতিয়ে কোনো বিশেষ ভৌগোলিক সীমা, জন্তুৰ প্ৰজাতি, অথবা মানুহৰ গোটকে কেন্দ্ৰ কৰি গঢ় ল'ব পৰা সামাজিক সংকীৰ্ণতা অতিক্ৰম কৰিব পাৰে। যাতে নামবিধক লৈ কোনোধৰণৰ সামাজিক বিভ্ৰান্তিৰ সৃষ্টি নহয়।<ref>{{cite news |title=Novel coronavirus named 'Covid-19': WHO |url=https://www.todayonline.com/world/wuhan-novel-coronavirus-named-covid-19-who |access-date=11 February 2020 |publisher=TODAYonline |name-list-format=vanc |archivedate=21 March 2020 |archiveurl=https://archive.today/20200321085608/https://www.todayonline.com/world/wuhan-novel-coronavirus-named-covid-19-who |deadurl=yes }}</ref><ref name="veconomist">{{cite news|author= |title= The coronavirus spreads racism against—and among—ethnic Chinese|url= https://www.economist.com/china/2020/02/17/the-coronavirus-spreads-racism-against-and-among-ethnic-chinese|work= [[The Economist]]|date= 17 February 2020|access-date= 17 February 2020|archive-url= https://web.archive.org/web/20200217223902/https://www.economist.com/china/2020/02/17/the-coronavirus-spreads-racism-against-and-among-ethnic-chinese|archive-date= 17 February 2020|url-status= live| name-list-format = vanc}}</ref> ব্যাধিটোৰ নাম COVID-19 দিয়া হৈছে যদিও, এই বেমাৰটো সৃষ্টি কৰা ভাইৰাছবিধৰ নাম ''severe acute respiratory syndrome coronavirus 2'' অথবা SARS-CoV-2।<ref name="WHO-naming">{{Cite web|url=https://www.who.int/emergencies/diseases/novel-coronavirus-2019/technical-guidance/naming-the-coronavirus-disease-(covid-2019)-and-the-virus-that-causes-it|title=Naming the coronavirus disease (COVID-19) and the virus that causes it|website=[[বিশ্ব স্বাস্থ্য সংস্থা]] (WHO)|access-date=13 March 2020}}</ref> ২০১৯ চনত ভাইৰাছবিধ ২০১৯ নভেল কৰ'না ভাইৰাছ অথবা 2019-nCoV হিচাপে পৰিচিত হৈছিল।<ref>{{cite web|url=https://www.who.int/docs/default-source/coronaviruse/situation-reports/20200130-sitrep-10-ncov.pdf?sfvrsn=d0b2e480_2|title=Novel Coronavirus(2019-nCoV) Situation Report—10|date=30 January 2020|website=[[বিশ্ব স্বাস্থ্য সংস্থা]] (WHO)|access-date=15 March 2020}}</ref> বিশ্ব স্বাস্থ্য সংস্থাই কভিড-১৯ ভাইৰাছ আৰু "কভিড-১৯ৰ বাবে দায়ী ভাইৰাছ"- এই দুয়োটাই ৰাজহুৱাৰ যোগাযোগ মাধ্যমত ব্যৱহাৰ কৰে।<ref name="WHO-naming" /> কৰ'না ভাইৰাছৰ নামকৰণ কৰা হৈছিল ১৯৬৮ চনত। যেতিয়া তেওঁলোকক ইলেক্ট্ৰণ মাইক্ৰ'স্কপত দেখা গৈছিল। সূৰ্যৰ কৰ'না অংশৰ তাৰ কিছু সাদৃশ্যগত চিন আছিল। লেটিন ভাষাত কৰ'নাৰ অৰ্থ মুকুট(crown)<ref>{{cite journal|title=Virology: Coronaviruses|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_1968-11-16_220_5168/page/650|journal=Nature|volume=220|issue=5168|date=1968|pages=650|issn=0028-0836|doi=10.1038/220650b0|bibcode=1968Natur.220..650.}}</ref><ref>{{citation |title= Definition of Coronavirus by Merriam-Webster |publisher= Merriam-Webster |url= https://www.merriam-webster.com/dictionary/coronavirus |access-date= 24 March 2020}}</ref><ref>{{citation |title= Definition of Corona by Merriam-Webster |publisher= Merriam-Webster |url= https://www.merriam-webster.com/dictionary/corona |access-date= 24 March 2020}}</ref> ২০২০ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰিত, বিশ্ব স্বাস্থ্য সংস্থাই এই ভাইৰাছবিধক "চীনা ভাইৰাছ" অথবা "উহান ভাইৰাছ" বুলি ক'বলৈ মানা কৰে।<ref>https://www.usatoday.com/story/news/politics/2020/03/18/coronavirus-sen-john-cornyn-says-chinese-eating-bats-spread-virus/2869342001/</ref><ref>https://www.politico.com/news/2020/03/18/trump-pandemic-drumbeat-coronavirus-135392</ref><ref>{{Cite web |title=আৰ্কাইভ কপি |url=https://www.axios.com/coronavirus-china-wuhan-republicans-e9c2cd35-c5bb-42df-9e30-94364548d1fb.html |access-date=2020-03-29 |archivedate=2020-03-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200329004708/https://www.axios.com/coronavirus-china-wuhan-republicans-e9c2cd35-c5bb-42df-9e30-94364548d1fb.html |deadurl=yes }}</ref><ref>https://edition.cnn.com/2020/03/18/opinions/trumps-malicious-use-of-chinese-virus-filipovic/index.html</ref> তাতকৈও কিছুমান বিতৰ্কিত শব্দ; যেনে-"Wuflu" অথবা "Kung Flu"ৰ উদ্ভৱ হয় আমেৰিকাত, এইছোৱা সময়তে। এইবোৰ শব্দৰ সম্পৰ্ক আছে উহানৰ লগত, য'ত ভাইৰাছবিধ পোনপ্ৰথমবাৰৰ বাবে চিনাক্ত কৰা হৈছিল। তাৰ লগতে চীনৰ সমৰকলাৰ কিছুমান শব্দ ''Wushu'' আৰু ''Kung Fu'' ব্যৱহাৰ কৰা হয়। এইবোৰ শব্দৰ ব্যৱহাৰৰ দ্বাৰা ইয়াকেই পৰোক্ষভাৱে বুজাব খোজা হয় যে, এই মহামাৰীটো চীনৰ তৰফৰ পৰা সমগ্ৰ বিশ্বলৈ এক আগ্ৰাসী উপহাৰ। কিন্তু দৰাচলতে একেসময়তে কভিড-১৯ত আক্ৰান্ত হৈ চীন আৰু বিশেষকৈ উহানৰ সহস্ৰাধিক লোকৰ মৃত্যু ঘটিছে।<ref>{{Cite web|url=https://www.foxnews.com/politics/trump-coronavirus-china-virus-white-house-kung-fluh|title=Trump doubles down on 'China virus, ' demands to know who in White House used phrase 'Kung Flu"|date=2020-03-18|website=Fox News|language=en|access-date=2020-03-18}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.salon.com/2020/03/19/a-last-desperate-pivot-trump-and-his-allies-go-full-racist-on-coronavirus/|title=A last, desperate pivot: Trump and his allies go full racist on coronavirus|date=2020-03-19|website=Salon|language=en|access-date=2020-03-19}}</ref> ==পৰিচালনা== ===গৱেষণা=== SARS-CoV-2ভাইৰাছৰ সংক্ৰমণ আৰু বিকাশৰ ক্ষেত্ৰত থকা প্ৰধান ভূমিকাৰ বাবে, ''"Angiotensin-converting enzyme 2, ACE2"'' ক কেন্দ্ৰ কৰি কিছুমান গৱেষণাৰ সম্ভাৱনা সৃষ্টি হৈছে। তদুপৰি, কেতবোৰ ঔষধসংক্ৰান্তিয় উপদেশো আগবঢ়োৱা হৈছে।<ref name="Xu Zhong Deng Peng p."/> ব্যক্তিগত পৰ্যায়ৰ স্বচ্ছতা, স্বাস্থ্যবিধি আৰু স্বাস্থ্যসন্মত জীৱন-প্ৰণালীক প্ৰতিৰোধী ক্ষমতা বঢ়োৱাৰ উপায় হিচাপে বিবেচনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite journal |last1=Wang |first1=Li-sheng |last2=Wang |first2=Yi-ru |last3=Ye |first3=Da-wei |last4=Liu |first4=Qing-quan |title=A review of the 2019 Novel Coronavirus (COVID-19) based on current evidence |journal=International Journal of Antimicrobial Agents |date=19 March 2020 |pages=105948 |doi=10.1016/j.ijantimicag.2020.105948 |pmid=32201353 |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0924857920300984 |accessdate=27 March 2020 |language=en |issn=0924-8579}}</ref> ===তথ্য-প্ৰযুক্তি=== ২০২০ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰীত চীনে এটা মোবাইল এপ মুকলি কৰি দিয়ে, য'ত এই ৰোগৰ তথ্য উপলদ্ধ হয়। ইয়াত ব্যৱহাৰ কৰ্তাৰ নাম আৰু আই ডি নম্বৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰিবলৈ কোৱা হয়। এই এপটোৰ জৰিয়তে সংক্ৰমণৰ সম্ভাৱনা থকা ওচৰ সম্পৰ্কীয় এপ ব্যৱহাৰকৰি লোক সকলক সহজে চিনাক্ত কৰিব পাৰে। আনহাতে কোনো এজন উপভোগকৰ্তাই অন্য তিনিজন ব্যক্তিৰ ৰোগ সম্পৰ্কীয় স্থিতি নিজেই চাই জানিব পাৰে। যদিহে কোনো ব্যক্তি সম্ভাব্য বিপদত পৰিব বুলি জনা যায় তেন্তে এই এপটোৱে ব্যক্তিজনক স্ব-গৃহবন্দীত্ব মানিবলৈ নিৰ্দেশ দিয়া হয় আৰু ওচৰৰ স্বাস্থ্যকৰ্মীৰ তত্ত্বাৱধানত ৰখা হয়। মোবাইল ডাটা, মুখাবয়বৰ চিনাক্ত কৰণ পদ্ধতি, অনলাইন মোবাইল, ফোনৰ অনুসৰণ ইত্যাদি আধুনিক যান্ত্ৰিক মাধ্যমৰ যোগেদি এই ৰোগত আক্ৰান্ত লোক সকলক বা তেওঁলোকৰ সংস্পৰ্শলৈ অহা লোকসকলক অনুসৰণ কৰা হয় লগতে যি সকল লোকক তেওঁলোকে [[দক্ষিণ কোৰিয়া]], [[টাইৱান]] আৰু [[ছিংগাপুৰ]]ত লগ কৰিছিল। ২০২০চনৰ মাৰ্চ মাহৰ পৰা [[ইজৰাইল]] চৰকাৰে সুৰক্ষা কেন্দ্ৰ সমূহৰ দ্বাৰা কৰ'না ভাইৰাছত আক্ৰান্ত বা সম্ভাব্য লোক সকলৰ মোবাইলফোন ডাটা অনুসৰণ কৰে। ইয়াৰ দ্বাৰা তৎকালীন ভাৱে আৰু বাধ্যতামূলক ভাৱে এই লোকসকলক গৃহবন্দী হৈ থাকিবলৈ আৰু তেনে লোকৰ সংস্পৰ্শলৈ আহিব পৰা লোক সকলক সুৰক্ষিত কৰিবলৈ চেষ্টা কৰা হয়। আকৌ ২০২০চনৰ মাৰ্চ মাহতেই 'ডিউয়েটছ' টেলিকমে ৰোগী বা সম্ভাব্য লোক সকলৰ মোবাইলৰ স্থানীয় ডাটা চৰকাৰী জাৰ্মান ফেডাৰেল এজেন্সি, ৰবাৰ্ট ক'চ ইনষ্টিটিউটক প্ৰদান কৰে যাতে এই লোকসকলৰ ওপৰত অনুসন্ধান চলোৱাৰ লগতে ভাইৰাছ সংক্ৰমণৰ ক্ষেত্ৰত বাধা প্ৰদান কৰিব পৰা যায়। ৰুচত গৃহবন্দীত্বৰ নিৰ্দেশনা উলংঘা কৰা লোকৰ চিনাক্ত কৰণৰ বাবে মুখাবয়ব চিনাক্তকৰণ প্ৰযুক্তিৰ প্ৰয়োগ কৰে। ইটালীৰ আঞ্চলিক স্বাস্থ্য সংস্থা বিভাগৰ মতে ৪০% লোক বিনা অনুমতিত য'তে ত'তে ঘূৰি ফুৰিছে। জাৰ্মান চৰকাৰে প্ৰায় ৪৮ ঘণ্টাৰ সাপ্তাহিক শ্ৰম বিৰতিৰ ঘোষণা কৰিছে। ===মানসিক সহযোগিতা=== সংগৰোধ, যাত্ৰা নিষিদ্ধকৰণ, চিকিৎসাৰ পাৰ্শ্বক্ৰিয়া, সংক্ৰমিত হোৱাৰ আশংকা এই সকলো মিলি ব্যক্তিবিশেষক মানসিক পীড়া দিব পাৰে। সেয়হে মানসিক ব্যাধি দূৰীকৰণৰ বাবে ২০২০ চনৰ ২৭ জানুৱাৰী তাৰিখে চীনৰ ৰাষ্ট্ৰীয় স্বাস্থ্য পৰিষদে ৰাষ্ট্ৰীয় নিয়মপঞ্জী তৈয়াৰ কৰি লোক সকলক মানসিকভাৱে হতাশাত নুভুগিবলৈ ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰিছে। ==টোকা== {{notelist}} == তথ্য সংগ্ৰহ == {{reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Commons category|COVID-19|কৰ'না ভাইৰাছ ৰোগ ২০১৯}} '''স্বাস্থ্য অভিকৰ্তা:''' * [https://www.who.int/emergencies/diseases/novel-coronavirus-2019 কৰ'না ভাইৰাছ ৰোগ (COVID-19)] ([[বিশ্ব স্বাস্থ্য সংস্থা]]) * [https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/index.html কৰ'না ভাইৰাছ ২০১৯ (COVID-19)] ([[Centers for Disease Control and Prevention|আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ ৰোগ নিয়ন্ত্ৰণ আৰু প্ৰতিৰোধ কেন্দ্ৰ]]) * [https://www.nhs.uk/conditions/coronavirus-covid-19/ Coronavirus (COVID-19)] by the UK [[National Health Service]] (NHS) '''ডাইৰেক্টৰী:''' * {{Curlie|Health/Conditions_and_Diseases/Respiratory_Disorders/COVID-19|COVID-19}} * [https://openmd.com/directory/covid-19 COVID-19 Resource Directory on OpenMD] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210506183436/https://openmd.com/directory/covid-19 |date=2021-05-06 }} '''মেডিকেল জাৰ্ণেল:''' * [https://jamanetwork.com/journals/jama/pages/coronavirus-alert Coronavirus Disease 2019 (COVID-19)] by ''[[JAMA (journal)|JAMA]]'' * [https://www.bmj.com/coronavirus Coronavirus: News and Resources] by the [[BMJ (company)|BMJ Publishing Group]] * [https://www.elsevier.com/connect/coronavirus-information-center Novel Coronavirus Information Center] by [[Elsevier]] * [https://www.thelancet.com/coronavirus COVID-19 Resource Centre] by ''[[The Lancet]]'' * [https://www.springernature.com/gp/researchers/campaigns/coronavirus SARS-CoV-2 and COVID-19] by ''[[Nature (journal)|Nature]]'' * [https://www.nejm.org/coronavirus Coronavirus (Covid-19)] by the ''[[New England Journal of Medicine]]'' * [https://novel-coronavirus.onlinelibrary.wiley.com/ Covid-19: Novel Coronavirus] by [[Wiley (publisher)|Wiley Publishing]] '''অন্যান্য:''' * [http://gabgoh.github.io/COVID/index.html Epidemiology simulator]<!--referenced by https://medium.com/@tomaspueyo/coronavirus-the-hammer-and-the-dance-be9337092b56, in turn endorsed by hundreds of experts https://medium.com/tomas-pueyo/coronavirus-articles-endorsements-fdc68614f8e3--> {{2019–20 coronavirus pandemic|state=collapsed}} {{Epidemics|state=collapsed}} {{Authority control}} [[শ্ৰেণী:মহামাৰী]] [[শ্ৰেণী:সংক্ৰামক ৰোগ]] [[শ্ৰেণী:ভাইৰাছজনিত ৰোগ]] 1s0081yad8muhh086h461mbrey0501r 0 58163 627301 485287 2026-08-14T22:45:51Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 627301 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ছিলভাৰিন স্বেৰ | image = | imagesize = | caption = | birth_date = ১২ নৱেম্বৰ ১৯১০ | birth_place = [[শ্বিলং]], পূৰ্ববংগ আৰু অসম, ব্ৰিটিছ ভাৰত | death_date = ১ ফেব্ৰুৱাৰী ২০১৪ | death_place = ৰাইটচামথিয়াহ, শ্বিলং, [[মেঘালয়]], [[ভাৰত]] | restingplace = মাৱখাৰ প্ৰেছবাইটেৰীয়ান চাৰ্চ চিমেট্ৰি | restingplacecoordinates = {{Coord|25|34|47|N|91|52|38|E}} | othername = | occupation = সমাজকৰ্মী<br>শিক্ষাবিদ<br>অসামৰিক সেৱা বিষয়া | yearsactive = | known for = | spouse = | domesticpartner = | children = | parents = | website = | awards = [[পদ্মশ্ৰী]]<br>পাটোগান চাংমা বঁটা<br>ভাৰত স্কাউট গাইডৰ ছিলভাৰ এলিফেণ্ট পদক<br>কাইছাৰ ই হিন্দ<br>ৰাধা গোবিন্দ বৰুৱা স্মৃতি ৰক্ষা সমিতি বঁটা }} '''ছিলভাৰিন স্বেৰ''' ({{Lang-en|Silverine Swer}}; ১২ নৱেম্বৰ ১৯১০ - ১ ফেব্ৰুৱাৰী ২০১৪) এগৰাকী ভাৰতীয় সমাজকৰ্মী, শিক্ষাবিদ আৰু অসামৰিক সেৱা বিষয়া। তেওঁক জনপ্ৰিয়ভাবে '''কং ছিল''' হিচাপে জনা যায়। খাছীভাষাত কং ছিলৰ অৰ্থ হৈছে ''বায়েক''।<ref name="The Hindu - Meghalaya’s first Padma Shri awardee dies at 103">{{cite web | url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/meghalayas-first-padma-shri-awardee-dies-at-103/article5644227.ece | title=The Hindu - Meghalaya’s first Padma Shri awardee dies at 103 | publisher=The Hindu | date=2 February 2014 | accessdate=20 September 2015}}</ref> তেওঁ [[মেঘালয়|মেঘালয় চৰকাৰ]]ৰ জ্যেষ্ঠ পদত অধিষ্ঠিত হোৱা প্ৰথম জনজাতীয় মহিলা।<ref name="Arabia 365 News">{{cite web | url=http://arabia365.com/kong-sil-passes-away-at-103/ | title=Arabia 365 News | publisher=Arabia 365 | date=2014 | accessdate=22 September 2015 | archivedate=11 October 2014 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20141011054040/http://arabia365.com/kong-sil-passes-away-at-103/ | deadurl=yes }}</ref> তেওঁ ভাৰত স্কাউট আৰু গাইডৰ ''ছিলভাৰ এলিফেণ্ট বঁটা'' আৰু কেইছাৰ ই হিন্দ বঁটা লাভ কৰিছিল। ১৯৯০ চনত [[ভাৰত চৰকাৰ|ভাৰত চৰকাৰে]] তেওঁ সমাজলৈ আগবঢ়োৱা অৱদানৰ স্বীকৃতি স্বৰূপে দেশৰ চতুৰ্থ সৰ্বোচ্চ অসামৰিক সন্মান [[পদ্মশ্ৰী]] প্ৰদান কৰে।<ref name="Padma Awards">{{cite web | url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf | title=Padma Awards | publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India | date=2015 | accessdate=21 July 2015 | archivedate=15 October 2015 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf | deadurl=yes }}</ref> এই সন্মান লাভ কৰা ছিলভাৰিন স্বেৰ [[মেঘালয়]]ৰ প্ৰথম ব্যক্তি। ==প্ৰাৰম্ভিক জীৱন== ১৯১০ চনৰ ১২ নৱেম্বৰ তাৰিখে ব্ৰিটিছ ভাৰতৰ অন্তৰ্গত পূৰ্ববংগ আৰু অসমৰ (বৰ্তমান [[মেঘালয়]]) [[শ্বিলং|শ্বিলঙৰ]] এক খ্ৰীষ্টান খাছী পৰিয়ালত ছিলভাৰিন স্বেৰৰ জন্ম হৈছিল।<ref name="Padmashri Silverine Swer passes away at 103">{{cite web | url=http://www.theshillongtimes.com/2014/02/02/padmashri-silverine-swer-passes-away-at-103/ | title=Padmashri Silverine Swer passes away at 103 | publisher=Shillong Times | date=2 February 2014 | accessdate=22 September 2015 | archivedate=8 December 2015 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20151208095148/http://www.theshillongtimes.com/2014/02/02/padmashri-silverine-swer-passes-away-at-103/ | deadurl=yes }}</ref> তেওঁ প্ৰাৰম্ভিক শিক্ষা ৱেলছ মিছন গাৰ্লছ স্কুলত গ্ৰহণ কৰিছিল। তাৰপৰা মেট্ৰিক পৰীক্ষাত উত্তীৰ্ণ হৈ তেওঁ ১৯৩২ চনত কলিকতা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ অন্তৰ্ভুক্ত স্কটিছ চাৰ্চ কলেজৰ পৰা কলা শাখাৰ স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰে।<ref name="Meghalaya`s oldest voter and first Padmashree awardee dead">{{cite web | url=http://zeenews.india.com/news/north-east/meghalayas-oldest-voter-and-first-padmashree-awardee-dead_908409.html | title=Meghalaya`s oldest voter and first Padmashree awardee dead | publisher=Zee News | date=1 February 2014 | accessdate=22 September 2015}}</ref> তাৰপিছত তেওঁ ১৯৩৬ চনত শিক্ষা বিভাৰ স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰিছিল।<ref name="Padmashri Silverine Swer passes away at 103" /> ==কৰ্মজীৱন== [[কলিকতা]]ৰ পৰা উচ্চশিক্ষা গ্ৰহণ কৰি আহি ছিলভাৰিন স্বেৰে ১৯৩৭ চনত নিজৰ বিদ্যালয় ৱেলছ মিছন গাৰ্লছ স্কুলত যোগদান কৰি কৰ্মজীৱনৰ পাতনি মেলিছিল। এবছৰ পিছত ১৯৩৮ চনত তেওঁ ছোৱালীৰ গাইড আন্দোলনৰ পৰামৰ্শদাতা আৰু প্ৰশিক্ষক হিচাপে ব্ৰিটিছ ভাৰতৰ অন্তৰ্গত [[অসম]], [[মিজোৰাম]] আৰু পূব পাকিস্তানৰ দায়িত্ব লাভ কৰিছিল।<ref name="Kong Sil passes away at 103">{{cite web | url=http://www.telegraphindia.com/1140202/jsp/frontpage/story_17890344.jsp#.VgD04vmSxAC | title=Kong Sil passes away at 103 | publisher=The Telegraph | date=2 February 2014 | accessdate=22 September 2015}}</ref> ১৯৪৪ চনত তেওঁ ব্ৰিটিছ ভাৰত চৰকাৰৰ সহযোগী নিয়ন্ত্ৰক আৰু সীমাংকণ পদ লাভ কৰিছিল।<ref name="Meghalaya bids adieu to oldest woman">{{cite web | url=http://zeenews.india.com/news/nation/meghalaya-bids-adieu-to-oldest-woman_908850.html | title=Meghalaya bids adieu to oldest woman | publisher=Zee News | date=3 February 2014 | accessdate=22 September 2015}}</ref> তেওঁ ১৯৪৯ চনলৈ এই পদত অধিষ্ঠিত থকাৰ পিছত চাকৰিৰ পৰা পদত্যাগ কৰে। পদত্যাগৰ পিছত তেওঁ শ্বিলঙত অৱস্থিত পাইন মাউণ্ট স্কুলত শিক্ষয়িত্ৰী হিচাপে যোগদান কৰে। তেওঁ তিনিবছৰ কাল বিদ্যালয়খনত অতিবাহিত কৰে। এই সময়তে তেওঁ অসম আৰু [[নেফা|নেফা অঞ্চলৰ]] ৰাজ্যপাল আৰু উপদেষ্টা এন. কে. ৰুষ্টমজীক লগ পায়। তেওঁ ছিলভাৰিন স্বেৰক নেফা অঞ্চলৰ মুখ্য সামাজিক শিক্ষা বিষয়া পদত নিযুক্ত কৰে।<ref name="Padmashri Silverine Swer passes away at 103" />তেওঁ ১৯৫২ চনৰ পৰা ১৯৬৮ চনলৈ নেফাৰ [[পাছিঘাট]]ত থকাৰ পিছত শ্বিলঙলৈ ঘূৰি আহে। ইয়াত তেওঁ মৰেল ৰিএৰেঞ্জমেণ্টৰ ''গুড ৱিল মুভমেণ্ট''ৰ লগত জড়িত হৈ পৰে। ১৯৭০ চনত তেওঁ মৰেল ৰিএৰেঞ্জমেণ্টৰ ভাৰতীয় দলৰ সৈতে ছুইডেনলৈও গৈছিল।<ref name="Kong Sil passes away at 103" /> পিছলৈ তেওঁ আন্তৰ্জাতিক মহিলা বৰ্ষ আৰু মেঘালয়ৰ সামাজিক উপদেষ্টা বৰ্ডৰ অধ্যক্ষ ৰূপে কাৰ্য নিৰ্বাহ কৰিছিল।<ref name="Silverine Swer, Meghalaya's first Padma Shri Awardee died J Josh">{{cite web | url=http://www.jagranjosh.com/current-affairs/silverine-swer-meghalayas-first-padma-shri-awardee-died-1391425297-1 | title=Silverine Swer, Meghalaya's first Padma Shri Awardee died J Josh | publisher=Jagran Josh | date=3 February 2014 | accessdate=22 September 2015 | archivedate=8 August 2016 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20160808070600/http://www.jagranjosh.com/current-affairs/silverine-swer-meghalayas-first-padma-shri-awardee-died-1391425297-1 | deadurl=yes }}</ref> তেওঁ ৰাজ্যিক গাইড আন্দোলনৰ কমিছনাৰ হিচাপে মুৰব্বী পদ আৰু উত্তৰ পূব পাৰ্বত্য বিশ্ববিদ্যালয়ৰ কাৰ্যকৰী পৰিষদৰ সদস্য আছিল।<ref name="Kong Sil passes away at 103" /> ==বঁটা আৰু সন্মান== তেওঁ সহযোগী নিয়ন্ত্ৰক আৰু সীমাংকণ পদত থাকোঁতে ব্ৰিটিছ চৰকাৰৰ পৰা কেইছাৰ ই হিন্দ সন্মান লাভ কৰিছিল।<ref name="Meghalaya bids adieu to oldest woman" /> ১৯৭৬ চনত তেওঁ ভাৰত স্কাউট আৰু গাইডৰ ছিলভাৰ এলিফেণ্ট বঁটা লাভ কৰিছিল। ইয়াৰ লগতে তেওঁ পাটোগান চাংমা বঁটা আৰু ৰাধা গোবিন্দ বৰুৱা স্মৃতি ৰক্ষা সমিতি বঁটা লাভ কৰিছিল। ১৯৯০ চনত ভাৰত চৰকাৰে তেওঁ সমাজলৈ আগবঢ়োৱা অৱদানৰ স্বীকৃতি স্বৰূপে দেশৰ চতুৰ্থ সৰ্বোচ্চ অসামৰিক সন্মান [[পদ্মশ্ৰী]] প্ৰদান কৰে।<ref name="Padma Awards" /> ==মৃত্যু== ২০১৪ চনৰ ১ ফেব্ৰুৱাৰী তাৰিখে শ্বিলঙৰ ৰাইটচামথিয়াহত অৱস্থিত নিজা বাসভৱনত ১০৩ বছৰ বয়সত তেওঁৰ মৃত্যু হয়।<ref name="Padmashri Silverine Swer passes away at 103" />তেওঁক শ্বিলঙৰ মাৱখাৰ প্ৰেছবাইটেৰীয়ান চাৰ্চ চিমেট্ৰিত সমাধিস্থ কৰা হয়।<ref name="Padmashri Silverine Swer passes away at 103" /> ==তথ্য উৎস== {{ৰেফলিষ্ট}} [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:চৰকাৰী বিষয়া]] [[শ্ৰেণী:সমাজকৰ্মী]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় শিক্ষাবিদ]] [[শ্ৰেণী:পদ্মশ্ৰী বঁটা বিজয়ী]] [[শ্ৰেণী:বিংশ শতিকাৰ ভাৰতীয় মহিলা বিজ্ঞানী]] jbye4qe6t6kzz8pxn94wg32bg34qi1t 0 60936 627283 626228 2026-08-14T20:07:30Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 627283 wikitext text/x-wiki {{distinguish|এইচ আই ভি আৰু পুৰুষ আৰু পুৰুষৰ মাজত যৌন অভিসাৰ}} {{Hidden Image | image=Warren Cup BM GR 1999.4-26.1 n2.jpg|thumb|caption =এটি গ্ৰীক ভাস্কৰ্যত সমকামৰ দৃশ্য।}} ১৯৮০ চনত [[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ]]ত প্ৰথম যেতিয়া মানৱ শৰীৰত [[এইড্‌ছ]] ৰোগৰ [[ভাইৰাছ]] ধৰা পৰে, তেতিয়াৰ পৰাই [[সমকামী পুৰুষ]], [[উভকামিতা|উভকামি]] ব্যক্তিৰ দেহত প্ৰায়ে এই ৰোগৰ ভাইৰাছৰ উপস্থিতিৰ তথ্য চিকিৎসকৰ হাতলৈ আহে। ১৯৪১ চনৰ ৫ জুন তাৰিখে প্ৰথম বাৰলৈ ৰোগ নিয়ন্ত্ৰণ কেন্দ্ৰৰ দ্বাৰা প্ৰকাশিত প্ৰতিবেদনত এই ৰোগত আক্ৰান্ত ৫জন সমকামী ব্যক্তিৰ তথ্য পোহৰলৈ আহে। তেওঁলোক গুৰুত্বৰ ভাৱে এই ৰোগৰ দ্বাৰা আক্ৰান্ত হৈছিল।<ref>CDC (1981, 5th June) 'Pheumocystis Pneumonia - Los Angeles', MMWR, Vol. 30. No. 21. https://www.cdc.gov/mmwr/preview/mmwrhtml/june_5.htm</ref> এমাহ পিছতেই নিউয়ৰ্ক টাইমচে প্ৰকাশ কৰে যে ৪১জন সমকামী ব্যক্তিৰ এক বিশেষ ধৰণৰ চালত হোৱা কৰ্কট ৰোগত আক্ৰান্ত হয় আৰু  চিকিৎসাৰ প্ৰায় ২৪ মাহৰ পিছত ইয়াৰে ৮জন ব্যক্তিয়ে মৃত্যুক সাৱটি লয়।<ref>The New York Times (1981, 3rd July) "Rare cancer seen in 41 homosexuals" https://www.nytimes.com/1981/07/03/us/rare-cancer-seen-in-41-homosexuals.html?&pagewanted=2</ref> ১৯৮২ চনত এই ৰোগক 'Gay- related immune deficiency' চমুকৈ GRID 'Gay cancer' ইত্যাদি অভিধাৰে সংজ্ঞাবদ্ধ কৰা হয়।<ref>Oswald, G.A, et al (1982) 'Attempted immune stimulation in the "gay compromise syndrome"'. BMJ, 1982 October 16; 285(6348): 1082.</ref> সেই বছৰৰে জুলাই মাহলৈ এই GRID অভিধাটোক [[এইড্‌ছ|একোৱায়াৰ্ড ইমিউন্' ডিফিশ্বেন্সি ছিন্-ড্ৰ'ম(AIDS)]] বুলি প্ৰকাশ কৰিবলৈ অনুগ্ৰহ কৰা হয়। অৱশ্যে ছেপ্টেম্বৰ মাহত হে ইয়াক ৰাজহুৱাকৈ ঘোষণা কৰা হয়।<ref>Grmek, M.D. (1990) 'History of AIDS: Emergence and origin of a modern pandemic', New Jersey: Princeton University Press.</ref><ref>MMWR Weekly (1982) 'Current Trends Update on Acquired Immune Deficiency Syndrome (AIDS) – United States', September 24, 31(37); 507-508, 513-514.</ref> ==সমলিংগীয় যৌন অভিসাৰ== [[সমকামিতা]] হ'ল সমলিংগৰ ব্যক্তিৰ সৈতে হোৱা "প্ৰেম, আৱেগিক আকৰ্ষণ, যৌন আকৰ্ষণ অথবা যৌন আচৰণ। " যৌন অভিমুখীতা হিচাপে সমকামিতা বুলিলে মূলত সমলিংগৰ ব্যক্তিৰ প্ৰতি "স্নেহ বা প্ৰণয়ঘটিত এক ধৰণৰ যৌন প্ৰৱণতা"ক বুজায়। এই ধৰণৰ সম্পৰ্কৰ ভিত্তিত গঢ় লৈ উঠা ব্যক্তিগত বা সামাজিক পৰিচিতি বা এই ধৰণৰ আচৰণ আৰু সমজাতীয় ব্যক্তিসকলক লৈ গঠিত সম্প্ৰদায়কো এই শব্দৰ দ্বাৰা নিৰ্দেশ কৰা হয়। "<ref name="apahelp">{{cite web|title=Sexual orientation, homosexuality and bisexuality|publisher=[[American Psychological Association]]|accessdate=August 10, 2013|url=http://www.apa.org/helpcenter/sexual-orientation.aspx|archivedate=August 8, 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130808032050/http://www.apa.org/helpcenter/sexual-orientation.aspx|deadurl=no}}</ref><ref name=amici2>{{cite web |url=http://www.courts.ca.gov/documents/Amer_Psychological_Assn_Amicus_Curiae_Brief.pdf |page=30 |title=Case No. S147999 in the Supreme Court of the State of California, In re Marriage Cases Judicial Council Coordination Proceeding No. 4365 (...) – APA California Amicus Brief&nbsp; — As Filed |format=PDF |accessdate=21 December 2010 |archivedate=18 January 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120118184353/http://www.courts.ca.gov/documents/Amer_Psychological_Assn_Amicus_Curiae_Brief.pdf |deadurl=yes }}</ref> ইংৰাজীত ব্যৱহাৰ হোৱা 'MSM' অভিধাটোৱে সেইসকল ব্যক্তিক বুজায়, যি সমলিংগৰ ব্যক্তিৰ সৈতে যৌন কাৰ্যত লিপ্ত হয়।<ref>{{cite web|title=UNAIDS: Men who have sex with men |publisher=UNAIDS |url=http://www.unaids.org/en/media/unaids/contentassets/dataimport/pub/briefingnote/2006/20060801_policy_brief_msm_en.pdf |accessdate=October 24, 2012 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120320001221/http://www.unaids.org/en/media/unaids/contentassets/dataimport/pub/briefingnote/2006/20060801_policy_brief_msm_en.pdf |archivedate=March 20, 2012 }}</ref>পুৰুষৰ ক্ষেত্ৰত MSM(Man who sex with another man) আৰু মহিলাৰ ক্ষেত্ৰত WSW(Women who sex with another woman) বুলি কোৱা হয়। এইক্ষেত্ৰত ব্যক্তি এজনে নিজৰ যৌন পৰিচয় কি বুলি দিয়ে সেইটো নিৰ্ভৰ নকৰে। অৱশ্যে যৌনকাৰ্যত লিপ্ত নোহোৱা অথচ নিজকে সমকামী, উভকামী বা বিষয়কামী বুলি পৰিচয় দিয়া লোকক ইয়াৰ আওতাত ধৰা নহয়।<ref>Young, Rebecca M. and Ilan H. Meyer. “The Trouble With “MSM” and "WSW”: Erasure of the Sexual-Minority Person in Public Health Discourse.” Am J Public Health. (2005) 95: 1144–1149.</ref>১৯৯০ চনলৈকে এই অভিধা দুটাৰ ব্যৱহাৰ হয় যদিও পিছলৈ ইয়াৰ ব্যৱহাৰ গ্ৰহণযোগ্য নহয় বুলি প্ৰতিপন্ন কৰা হয়<ref name="Young Meyer">{{cite journal |vauthors=Young RM, Meyer IH |title=The trouble with "MSM" and "WSW": erasure of the sexual-minority person in public health discourse |journal=Am J Public Health |volume=95 |issue=7 |pages=1144–1149 |date=July 2005 |pmid=15961753 |pmc=1449332 |doi=10.2105/AJPH.2004.046714 |url=}}</ref><ref>{{cite journal |vauthors=Glick M, Muzyka BC, Salkin LM, Lurie D |title=Necrotizing ulcerative periodontitis: a marker for immune deterioration and a predictor for the diagnosis of AIDS |journal=J. Periodontol. |volume=65 |issue=5 |pages=393–7 |date=May 1994 |pmid=7913962 |doi= 10.1902/jop.1994.65.5.393|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-periodontology_1994-05_65_5/page/n24}}</ref> কাৰণ নিজকে সমকামী, উভকামী বুলি পৰিচয় দিয়া ব্যক্তিৰ উপৰিও নিজকে বিষয়কামী বুলি পৰিচয় দিয়া ব্যক্তিয়েও সমলিংগৰ ব্যক্তিৰ সৈতে যৌন কাৰ্যত সক্ৰিয় হয় বা হোৱাৰ সম্ভাৱনা থাকে।<ref>Young, Rebecca M. and Ilan H. Meyer. “The Trouble With “MSM” and “WSW”: Erasure of the Sexual-Minority Person in Public Health Discourse.” Am J Public Health. (2005) 95: 1144–1149.</ref> ==ৰোগৰ আশংকা== ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ এইচ.আই.ভি/এইড্ছ সম্বন্ধীয় সংযুক্ত অনুষ্ঠান(UNAIDS)ৰ ২০১৮ৰ এক প্ৰতিবেদন মতে MSM ৰ দ্বাৰা এইচ আই ভি সংক্ৰমণৰ শংকা আটাইতকৈ বেছি।<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.unaids.org/sites/default/files/media_asset/2019-UNAIDS-data_en.pdf|title=UNAIDS data 2019|last=UNAIDS|date=4 December 2019|website=UNAIDS|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=6 December 2019}}</ref> ২০০৭ চনৰ এটা গৱেষণাত প্ৰকাশ হোৱা তথ্য অনুসৰি সৰহ সংখ্যক সমকামী ব্যক্তিয়েই বিষয়কামী ব্যক্তিৰ দৰে কোনো ধৰণৰ সুৰক্ষা ব্যৱস্থা গ্ৰহণ নকৰাকৈ মুক্ত যৌন কাৰ্যত লিপ্ত হয়।<ref name="MedicalNews">[http://www.medicalnewstoday.com/articles/82330.php Sexual Behavior Does Not Explain Varying HIV Rates Among Gay And Straight Men]</ref><ref>{{cite journal |vauthors=Goodreau SM, Golden MR |title=Biological and demographic causes of high HIV and sexually transmitted disease prevalence in men who have sex with men |journal=Sex Transm Infect |volume=83 |issue=6 |pages=458–462 |date=October 2007 |pmid=17855487 |pmc=2598698 |doi=10.1136/sti.2007.025627}}</ref> ২০০৬ চনত কৰা আন এটা গৱেষণাত এই কথা পোহৰলৈ আহে যে কোনো সমকামী ব্যক্তিয়ে যদি ৪জন বা অধিক ব্যক্তিৰ সৈতে যৌন সম্পৰ্ক ৰাখে তেন্তে সেই লোক সকল এইচ আই ভি বা আন কোনো STDৰ দ্বাৰা আক্ৰান্ত হোৱাৰ আশংকা অধিক।<ref name="BA Koblin. 2006">BA Koblin. “Risk factors for HIV infection among men who have sex with men” (2006) AIDS, 20. 731-739.</ref> অসুৰক্ষিত ভাৱে কৰা যৌন সম্ভোগৰ ক্ষেত্ৰত যোনীদ্বাৰৰ তুলনাত গুহ্যদ্বাৰৰ দ্বাৰা এইচ আই ভি সংক্ৰমণৰ আশংকা আটাইতকৈ বেছি।<ref>{{Cite web| url=http://www.avert.org/men-sex-men.htm| title=Men who have sex with men (MSM), HIV and AIDS| date=2015-07-20| access-date=2020-06-02| archivedate=2009-09-23| archiveurl=https://web.archive.org/web/20090923140752/http://www.avert.org/men-sex-men.htm| deadurl=yes}}</ref> সাধাৰণতে গুহ্যদ্বাৰৰ ভিতৰৰ আৱৰণ কোমল অথচ অশিথিল হোৱা বাবে ৰতি ক্ৰিয়াত লিংগৰ ঘৰ্ষণৰ ফলত গুহ্যদ্বাৰ আভ্যন্তৰ আৰু লিংগ উভয়তে কটা-চিঙা হোৱাৰ সম্ভাৱনা অধিক। ফলস্বৰূপে বীৰ্য্য, তেজ বা অন্যান্য ৰসৰ দ্বাৰা অতি সহজে উভয়ৰে দেহত এইচ আই ভি বিয়পাৰ সম্ভাৱনা থাকে। ইয়াৰোপৰি গুহ্যদ্বাৰৰ দ্বাৰা কৰা ৰতি ক্ৰিয়াত কণ্ডম ফাটি যোৱাৰ সম্ভাৱনা বেছি। গতিকে কণ্ডম ব্যৱহাৰৰ পিছতো ই এক শংকাৰ বিষয় হৈ পৰে।<ref>{{Cite web |url=https://www.cdc.gov/hiv/resources/qa/qa22.htm |title=Center for Disease Control; "Can I get HIV from anal sex?" |access-date=2017-09-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303171738/http://www.cdc.gov/hiv/resources/qa/qa22.htm |archive-date=2016-03-03 |url-status=dead }}</ref> চুম্বন, পাৰস্পৰিক হস্তমৈথুন আৰু 'ফ্ৰ'টেজ' আদিয়ে এইচ আই ভি ৰোগ বিয়পাব নোৱাৰে। মুখৰ দ্বাৰা উপভোগ কৰা যৌন কাৰ্য, 'ৰিমিং', কণ্ডমৰ ব্যৱহাৰৰ দ্বাৰা 'টপ' বা 'বটম'হৈ যৌন অভিসাৰত লিপ্ত হ'লে, এনেবোৰ প্ৰক্ৰিয়াই কিছুপৰিমাণে এইচ আই ভি ৰোগৰ শংকা বহন কৰে। অৱশ্যে এনেবোৰ প্ৰক্ৰিয়াত কণ্ডমৰ ব্যৱহাৰ নহ'লে এইচ আই ভি ৰোগ বিয়পাৰ আশংকা অধিক হোৱা দেখা যায়। অন্যান্য যৌনৰোগ যেনে উপদংশ বা '[[চিফিলিছ]]', প্ৰমেহ বা 'গনৰিয়া', 'ক্লেমাইডিয়া', 'হেঁপাটাইটিছ' আদি ৰোগ বিয়পাৰ ক্ষেত্ৰত এনেবোৰ কাৰক গ্ৰহণ যোগ্য নহয়। গুহ্যদ্বাৰ বা যোনিদ্বাৰৰ দ্বাৰা হোৱা যৌন অভিসাৰতকৈ মুখৰ দ্বাৰা উপভোগ কৰা যৌন কাৰ্যত এইচ আই ভি সংক্ৰমণৰ শংকা তেনেই কম। এই প্ৰক্ৰিয়াত ঘঁহনি খাই বা কামোৰ খাই চাল চিঙিলে ভাইৰাছ বিয়পাৰ আশংকা থাকে। এই প্ৰক্ৰিয়াৰে হোৱা যৌন কাৰ্যৰ ফলত এইচ আই ভি সংক্ৰমণৰ দুই-এক উদাহৰণ পোৱা যায় য'দিওঁ এয়া একেবাৰেই বিৰল। যৌন সংক্ৰমিত ৰোগ অথবা যৌনৰোগ (যাক STD বা STI বুলি কোৱা হয়) হৈছে এক প্ৰকাৰৰ ঘাঁ জাতীয় ৰোগ যি যৌন কাৰ্যৰ দ্বাৰা এজনৰ পৰা আন এজনলৈ বিয়পিব পাৰে। সাধাৰণতে বিভিন্ন প্ৰকাৰৰ যৌনৰোগ আছে যাৰ সংক্ৰমণ ব্যক্তিৰ যৌন কাৰ্যৰ ধৰণক লৈ নিৰ্ভৰ কৰে। সকলো ধৰণৰ যৌনৰোগ য়েই একে পদ্ধতিৰে সংক্ৰমণ নহয়। কিছুমান STI যেনেঃ [[গনৰিয়া]] আৰু [[ক্লেমাইডিয়া]] আদি দেহৰ বিভিন্ন অংশ যেনে গুহদ্বাৰ, যোনীদ্বাৰ আদিৰ পৰা নিৰ্গত হোৱা বীজলুৱা পদাৰ্থৰ দ্বাৰা বিয়পে আৰু [[চিফিলিছ]] বা উপদংশ আদি ৰোগ ছালৰ পৰা ছাললৈ বিয়পে।<ref>{{cite book|author1=Patrick R. Murray, Ken S. Rosenthal, Michael A. Pfaller,|title=Medical microbiology|date=2013|publisher=Mosby|location=St. Louis, Mo.|isbn=9780323086929|page=418|edition=7th|url=https://books.google.com/books?id=RBEVsFmR2yQC&pg=PA418}}</ref><ref>{{cite book|last1=Goering|first1=Richard V.|title=Mims' medical microbiology.|date=2012|publisher=Saunders|location=Edinburgh|isbn=9780723436010|page=245|edition=5th|url=https://books.google.ca/books?id=pzQayLEQ5mQC&pg=PA245}}</ref> ===কণ্ডম শ্ৰান্তি=== যদিও এইচ আই ভি সংক্ৰমণৰ হাৰ ১৯৯০ দশকলৈ কমিগৈছিল, কিন্তু দশকৰ শেষৰ ফালে এই হাৰৰ পুনৰ উত্থান ঘটে। আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ, কানাডা তথা যুক্তৰাজ্যৰ প্ৰধান চহৰ সমূহত যৌন ৰোগৰ ক্ৰমবৰ্ধমান হাৰৰ কাৰণ হিচাপে সমকামী ব্যক্তিসকলৰ কণ্ডম শ্ৰান্তি আৰু "এইডছ আশাবাদ"ৰ ফলস্বৰূপে হোৱা সুৰক্ষিত যৌন কাৰ্যৰ "শিথিলতা"ক আঙুলিয়াই দিয়া হৈছে,<ref name="Adam, Barry D. 2005">Adam, Barry D., Winston Husbands, James Murray, and John Maxwell. (2005): AIDS optimism, condom fatigue, or self-esteem? Explaining unsafe sex among gay and bisexual men, Journal of Sex Research, 42:3, 238-248</ref>আৰু এই কাৰণটোক দাম্পত্য জীৱন(সমকামী আৰু বিষয়কামী)ৰ যৌন প্ৰৱণতা সমূহৰ ওপৰত কৰা এক গৱেষণাটো পোহৰলৈ আহিছে।<ref>Appleby, P., Miller, L., & Rothspan, S. (1999). The paradox of trust for male couples. Personal Relationships, 6, 81-93.</ref><ref>Bochow, M. (1998). The importance of contextualizing research. In M. Wright, B. R. S. Rosser, & O. de Zwart (Eds.), New international directions in HIV prevention for gay and bisexual men. New York: Harrington Park Press.</ref><ref>Cusick, L., & Rhodes, T. (2000). Sustaining sexual safety in relationships. Culture, Health & Sexuality, 2(4), 473-487</ref><ref>Diaz, R., & Ayala, G. (1999). Love, passion and rebellion. Culture, Health &Sexuality, 1(3),277-293</ref><ref>Hays, R., Kegeles, S., & Coates, T. (1997). Unprotected sex and HIV risk- taking among young gay men within boyfriend relationships. AIDS Educationand Prevention, 9(4), 314-329.</ref><ref>Middelthon, A. L. (2001). Interpretations of condom use and nonuse among young Norwegian gay men. Medical Anthropology Quarterly, 15(1), 58-83.</ref> ২০১০ চনৰ এক গৱেষণাত এটা কথা পোহৰলৈ আহেযে সমকামী বা উভকামী ব্যক্তি সকলে বিভিন্ন কাৰণত অসুৰক্ষিত(কণ্ডম ব্যৱহাৰ নকৰাকৈ) ৰতি ক্ৰিয়াত লিপ্তহৈ ভাল পায়। অৱশ্যে ইয়াৰ কাৰণসমূহক সাধাৰণীকৰণ কৰাটো সম্ভৱপৰ নহয়। বিভিন্ন কাৰণ সমূহৰ ভিতৰত লিংগৰ অশিথিলতা, মানসিক চাপ, মানসিক ৰোগ, পাৰস্পৰিক বুজাবুজিৰ অসুবিধা, সন্মতিৰ অভাৱ, অসাধাৰণ যৌন প্ৰৱণতা ইত্যাদি প্ৰধান।<ref name="Adam, Barry D. 2005"/> ===এইচ.আই.ভি. সংক্ৰমণ=== এইড্‌ছ ভাইৰাছ এজন আক্ৰান্ত ব্যক্তিৰপৰা সুস্থ মানুহৰ দেহলৈ '''সংক্ৰমণ কাৰকসমূহ''' হ'লঃ * যৌন সংস্পৰ্শ (Sexual contact):- এইচ আই ভি (HIV)ভাইৰাছ, আক্ৰান্ত ব্যক্তিৰ শুক্ৰাণুৰস(semen), যোনীৰস (veginal secretion) আৰু স্তনদুগ্ধত পোৱা গৈছে। সেয়ে যৌন সংৰ্স্পৰদ্বাৰা এই ভাইৰাছ আক্ৰান্ত ব্যক্তিৰ পৰা সুস্থ মানুহৰ দেহলৈ সংক্ৰমিত হয়। পৃথিৱীৰ প্ৰায় শতকৰা ৭০ৰপৰা ৮০ ভাগ সংক্ৰমণ যৌন সংস্পৰ্শৰদ্বাৰাই হয়। * তেজ সঞ্চাৰণ (Blood transfusion):- সংক্ৰামিত ব্যক্তৰ তেজ যদি সুস্থ মানুহৰ দেহত অজানিতে সঞ্চাৰিত কৰা হয়, তেন্তে এই ভাইৰাছ সুস্থ মানুহৰ দেহলৈ বিয়পে। * এইচ আই ভি আক্ৰান্ত মাতৃৰ জনন ফুল (Placenta)ৰ জৰিয়তে হ'ব লগা সন্তানৰ দেহলৈ নাইবা মাতৃৰ গাখীৰৰ জৰিয়তে সন্তানৰ দেহলৈ সংক্ৰমিত হয়। * নিচাযুক্ত দ্ৰব্যসমূহ বেজীৰ দ্বাৰা ব্যৱহাৰ কৰা ব্যক্তিসকলে যেতিয়া একেটা বেজী ব্যৱহাৰ কৰে, তাৰে মাজৰ কোনোবা আক্ৰান্ত ব্যক্তিৰ পৰা আন এজনলৈ সংক্ৰমিত হয়। * চিকিৎসকৰ অস্ত্ৰোপচাৰৰ সামগ্ৰীসমূহ ভালকৈ সংশোধন নকৰিলে ভাইৰাছ সংক্ৰমণৰ আশংকা থাকে। ==প্ৰতিৰোধৰ উপায়== [[File:PrEP.jpg|thumb|200px|PrEP]] # বীৰ্য, যোনি আৰু গুহ্যদ্বাৰৰ পৰা নিঃসৰণ হোৱা তৰল জাতীয় পদাৰ্থৰ দ্বাৰা যৌনৰোগ সমূহৰ সংক্ৰমণ ৰোধ কৰাৰ বাবে কণ্ডম, ডেণ্টেল ডেম আদি ব্যৱহাৰ কৰাটো এক ফলপ্ৰসূ উপায়। এই ৰোগ সমূহ যেনেঃ গনেৰিয়া আৰু ক্লেমাইডিয়া। কণ্ডম তথা ডেণ্টেল ডেমৰ ব্যৱহাৰে ছালৰ পৰা ছাললৈ বিয়পা যৌনৰোগ সমূহকো বাধা দিয়ে। # কণ্ডম ব্যৱহাৰ নকৰিলে স্নেহ পদাৰ্থৰ ব্যৱহাৰেও ছালৰ পৰা নিৰ্গত ক্ষুদ্ৰ ক্ষুদ্ৰ বীজলুৱা পদাৰ্থ(যি সমূহৰ দ্বাৰা যৌনৰোগ বিয়পাৰ আশংকা থাকে,)সমূহ নিৰ্গমণত বাধা দিয়ে। হেপাটাইটিস-এ আৰু এইচ পি ভিৰ দৰে কিছুমান যৌনৰোগৰ ভেকচিন যৌন কাৰ্য সম্পন্ন কৰাৰ পূৰ্বে ব্যৱহাৰৰ দ্বাৰা এনে ৰোগ সংক্ৰমণত বাধা দিব পাৰি। # এইচ আই ভি নিগেটিভ, ব্যক্তিৰ ক্ষেত্ৰত PrEP হৈছে যৌন কাৰ্য কৰাৰ পূৰ্বে নিয়মীয়াকৈ ব্যৱহাৰ কৰিব পৰা এবিধ বড়ি যিয়ে এইচ আই ভি সংক্ৰমণত বাধা দিয়ে। যদি এজন ব্যক্তি এইচ আই ভিৰ সংস্পৰ্শলৈ আহিছে তেন্তে ৭২ ঘণ্টাৰ ভিতৰত PrEP গ্ৰহণ কৰি এই ভাইৰাছ প্ৰতিৰোধ কৰিব পাৰে। PrEP আৰু PEP য়ে কেৱল এইচ আই ভি হে প্ৰতিৰোধ কৰিব পাৰে, ইয়াৰ দ্বাৰা অন্যান্য STI সমূহ প্ৰতিৰোধ নহয়। # যৌন সম্পৰ্কত সক্ৰিয় ব্যক্তিয়ে প্ৰতি ৩-৬ মাহৰ মূৰে মূৰে STI পৰীক্ষা কৰি অধিক সুৰক্ষিত আৰু নিচিন্ত হৈ থাকিব পাৰে। ==MSMৰ ফলত এইচ আই ভিত আক্ৰান্ত ৰোগীৰ সংখ্যা== এই সংখ্যা সমূহ স্থায়ী নহয়। বিভিন্ন সময়ত এনে লোকৰ প্ৰকৃত সংখ্যাক দ্বিমত দেখা যায়। {| class="wikitable sortable" style="" |- ! দেশ ! MSMৰ দ্বাৰা HIV সংক্ৰমণৰ হাৰ (%) |- |{{flag|Mauritania}} | 53.6<ref>{{Cite web|url=https://www.unaids.org/en/regionscountries/countries/mauritania|title=Mauritania|website=www.unaids.org|language=en|access-date=2019-12-06}}</ref> |- |{{flag|Senegal}} | 27.6<ref name=":0" /> |- |{{flag|Cameroon}} | 20.6<ref name=":0" /> |- |{{flag|Lesotho}} | 32.9<ref name=":0" /> |- |{{flag|Jamaica}} | 29.8<ref name=":0" /> |- |{{flag|Trinidad and Tobago}} | 26.6<ref name=":0" /> |- |{{flag|Saint Vincent and the Grenadines}} | 10<ref>{{Cite web|url=https://www.ilo.org/wcmsp5/groups/public/---ed_protect/---protrav/---ilo_aids/documents/legaldocument/wcms_174790.pdf|title=St. Vincent and the Grenadines HIV and AIDS National Strategic Plan 2010-2014|last=|first=|date=|website=|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=6 December 2019|archivedate=26 June 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210626073559/https://www.ilo.org/wcmsp5/groups/public/---ed_protect/---protrav/---ilo_aids/documents/legaldocument/wcms_174790.pdf|deadurl=yes}}</ref> |- |{{flag|Lebanon}} | 12<ref name=":0" /> |- |{{flag|South Africa}} | 18.1<ref name=":0" /> |- |{{flag|Congo}} | 41.2<ref name=":0" /> |- |{{flag|Indonesia}} | 25.8<ref name=":0" /> |- |{{flag|Central African Republic}} | 6.1<ref name=":0" /> |- |{{flag|Bolivia}} | 25.4<ref name=":0" /> |- |{{flag|Nigeria}} | 23.0<ref name=":0" /> |- |{{flag|Liberia}} | 19.8<ref>{{Cite web|url=https://www.unaids.org/en/regionscountries/countries/liberia|title=Liberia|website=www.unaids.org|language=en|access-date=2019-12-06}}</ref> |- |{{flag|Bahamas}} | 19.6<ref name=":0" /> |- |{{flag|Australia}} | 7.3<ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.afao.org.au/wp-content/uploads/2019/11/2725_afao_infographic_9.pdf|title=HIV IN AUSTRALIA 2020|last=|first=|date=2020|website=Australian Federation of AIDS Organisations|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=12 March 2020|archivedate=10 March 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200310112914/https://www.afao.org.au/wp-content/uploads/2019/11/2725_afao_infographic_9.pdf|deadurl=yes}}</ref> |- |{{flag|Romania}} | 18.2<ref name=":0" /> |- |{{flag|Kenya}} | 18.2<ref>{{Cite web|url=https://www.avert.org/professionals/hiv-around-world/sub-saharan-africa/kenya#footnote16_9u72kn4|title=HIV and AIDS in Kenya|last=|first=|date=2018|website=Avert|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=6 December 2019|archivedate=14 June 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180614115308/https://www.avert.org/professionals/hiv-around-world/sub-saharan-africa/kenya#footnote16_9u72kn4|deadurl=yes}}</ref> |- |{{flag|Haiti}} | 12.9<ref name=":0" /> |- |{{flag|France}} | 14.0<ref name=":0" /> |- |{{flag|United Republic of Tanzania}} | 8.4<ref name=":0" /> |- |{{flag|Niger}} | 11.5<ref>{{Cite web|url=https://www.unaids.org/en/regionscountries/countries/niger|title=Niger|website=www.unaids.org|language=en|access-date=2019-12-06}}</ref> |- |{{flag|Ghana}} | 18<ref name=":0" /> |- |{{flag|Mexico}} | 12.6<ref name=":0" /> |- |{{flag|Malawi}} | 7.0<ref name=":0" /> |- |{{flag|Mauritius}} | 17.2<ref name=":0" /> |- |{{flag|Colombia}} | 17.0<ref name=":0" /> |- |{{flag|Paraguay}} | 20.7<ref name=":0" /> |- |{{flag|Peru}} | 3.0<ref name=":0" /> |- |{{flag|Netherlands}} | 15.0<ref>{{Cite web|url=https://www.unaids.org/en/regionscountries/countries/netherlands|title=Netherlands|website=www.unaids.org|language=en|access-date=2019-12-06}}</ref> |- |{{flag|Cabo Verde}} | 15.0<ref>{{Cite web|url=https://www.unaids.org/en/regionscountries/countries/capeverde|title=Cape Verde|website=www.unaids.org|language=en|access-date=2019-12-06}}</ref> |- |{{flag|Madagascar}} | 14.9<ref name=":0" /> |- |{{flag|Canada}} | 6.7<ref>{{Cite web|url=https://www.unaids.org/en/regionscountries/countries/canada|title=Canada|website=www.unaids.org|language=en|access-date=2019-12-06}}</ref> |- |{{flag|United States}} | 14.5<ref name=":0" /> |- |{{flag|Barbados}} | 2.8<ref name=":0" /> |- |{{flag|Sierra Leone}} | 14.0<ref name=":0" /> |- |{{flag|Belize}} | 13.9<ref>{{Cite web|url=https://www.unaids.org/en/regionscountries/countries/belize|title=Belize|website=www.unaids.org|language=en|access-date=2019-12-06}}</ref> |- |{{flag|Mongolia}} | 9.2<ref name=":0" /> |- |{{flag|Mali}} | 13.7<ref name=":0" /> |- |{{flag|Ecuador}} | 16.5<ref name=":0" /> |- |{{flag|Uganda}} | 13.2<ref>{{Cite web|url=https://www.unaids.org/en/regionscountries/countries/uganda|title=Uganda|website=www.unaids.org|language=en|access-date=2019-12-06}}</ref> |- |{{flag|Seychelles}} | 13.2<ref>{{Cite web|url=https://www.unaids.org/en/regionscountries/countries/seychelles|title=Seychelles|website=www.unaids.org|language=en|access-date=2019-12-06}}</ref> |- |{{flag|Botswana}} | 14.8<ref name=":0" /> |- |{{flag|Panama}} | 6.7<ref name=":0" /> |- |{{flag|Togo}} | 22.0<ref name=":0" /> |- |{{flag|Greece}} | 12.7<ref>{{Cite web|url=https://www.unaids.org/en/regionscountries/countries/greece|title=Greece|website=www.unaids.org|language=en|access-date=2019-12-06}}</ref> |- |{{flag|Costa Rica}} | 15.4<ref name=":0" /> |- |{{flag|Eswatini}} | 12.6<ref name=":0" /> |- |{{flag|Montenegro}} | 12.5<ref name=":0" /> |- |{{flag|Belgium}} | 12.3<ref name=":0" /> |- |{{flag|Honduras}} | 8.4<ref name=":0" /> |- |{{flag|Argentina}} | 15.7<ref>{{Cite web|url=https://www.unaids.org/en/regionscountries/countries/argentina|title=Argentina|website=www.unaids.org|language=en|access-date=2019-12-06}}</ref> |- |{{flag|Spain}} | 11.3<ref name=":0" /> |- |{{flag|Switzerland}} | 8.0<ref>{{Cite journal|last=Schmidt|first=Axel Jeremias|last2=Altpeter|first2=Ekkehardt|date=June 2019|title=The Denominator problem: estimating the size of local populations of men-who-have-sex-with-men and rates of HIV and other STIs in Switzerland|journal=Sexually Transmitted Infections|volume=95|issue=4|pages=285–291|doi=10.1136/sextrans-2017-053363|issn=1472-3263|pmc=6585275|pmid=30679393}}</ref> |- |{{flag|Côte d'Ivoire}} | 12.3<ref name=":0" /> |- |{{flag|Singapore}} | 2.2<ref name=":0" /> |- |{{flag|Brazil}} | 18.3<ref name=":0" /> |- |{{flag|El Salvador}} | 12.0<ref name=":0" /> |- |{{flag|Uruguay}} | 8.5<ref name=":0" /> |- |{{flag|Thailand}} | 11.9<ref name=":0" /> |- |{{flag|Tunisia}} | 9.1<ref name=":0" /> |- |{{flag|Malaysia}} | 21.6<ref name=":0" /> |- |{{flag|Nicaragua}} | 8.6<ref name=":0" /> |- |{{flag|Ukraine}} | 7.5<ref name=":0" /> |- |{{flag|Serbia}} | 8.3 |- |{{flag|Viet Nam}} | 8.2 |- |{{flag|Guatemala}} | 8.0 |- |{{flag|Latvia}} | 7.8 |- |{{flag|Ireland}} | 7.8 |- |{{flag|China}} | 7.75 |- |{{flag|Jordan}} | 7.5 |- |{{flag|Portugal}} | 7.2 |- |{{flag|Poland}} | 7.2 |- |{{flag|Dominican Republic}} | 7.1 |- |{{flag|Benin}} | 7.1 |- |{{flag|Italy}} | 6.7 |- |{{flag|New Zealand}} | 6.5<ref name=":2">{{Cite web|url=http://kpatlas.unaids.org/dashboard|title=UNAIDS - KEY POPULATIONS ATLAS|website=kpatlas.unaids.org|access-date=2020-03-12|archivedate=2020-03-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200317001414/http://kpatlas.unaids.org/dashboard|deadurl=yes}}</ref> |- |{{flag|Myanmar}} | 6.4 |- |{{flag|Kyrgyzstan}} | 6.3 |- |{{flag|Egypt}} | 6.2 |- |{{flag|Germany}} | 6.0<ref name=":2" /> |- |{{flag|Yemen}} | 5.9 |- |{{flag|Lithuania}} | 5.9 |- |{{flag|Republic of Moldova}} | 5.7 |- |{{flag|Morocco}} | 5.7 |- |{{flag|Belarus}} | 5.7 |- |{{flag|Philippines}} | 4.9 |- |{{flag|Guyana}} | 4.9 |- |{{flag|Japan}} | 4.8 |- |{{flag|Czech Republic}} | 4.8 |- |{{flag|Burundi}} | 4.8 |- |{{flag|India}} | 4.3 |- |{{flag|Algeria}} | 4.3 |- |{{flag|Hungary}} | 4.1 |- |{{flag|Sweden}} | 4.0 |- |{{flag|Slovenia}} | 4.0 |- |{{flag|Pakistan}} | 3.7 |- |{{flag|Burkina Faso}} | 3.6 |- |{{flag|Uzbekistan}} | 3.3 |- |{{flag|Democratic Republic of the Congo}} | 3.3 |- |{{flag|Kazakhstan}} | 3.2 |- |{{flag|Libya}} | 3.1 |- |{{flag|Republic of Korea}} | 3.0<ref name=":2" /> |- |{{flag|Tajikistan}} | 2.7 |- |{{flag|Croatia}} | 2.7 |- |{{flag|United Kingdom}} | 7.7<ref name=":2" /> |- |{{flag|Antigua and Barbuda}} | 2.5 |- |{{flag|Nepal}} | 2.4 |- |{{flag|Cambodia}} | 2.3 |- |{{flag|Azerbaijan}} | 2.2 |- |{{flag|Republic of Macedonia}} | 1.9 |- |{{flag|Cuba}} | 1.8 |- |{{flag|Lao People's Democratic Republic}} | 1.6 |- |{{flag|Sri Lanka}} | 1.5 |- |{{flag|Sudan}} | 1.4 |- |{{flag|Timor-Leste}} | 1.3 |- |{{flag|Saint Kitts and Nevis}} | 1.3 |- |{{flag|Bosnia and Herzegovina}} | 1.1 |- |{{flag|Armenia}} | 0.8 |- |{{flag|Fiji}} | 0.5 |- |{{flag|Albania}} | 0.5 |- |{{flag|Afghanistan}} | 0.5 |- |{{flag|Finland}} | 0.4 |- |{{flag|Bangladesh}} | 0.2 |} ==অন্যান্য অভিধা== [[File:Truvada.JPG|thumb|Truvada বড়ি]] # '''PrEP:''' PrEP হৈছে HIVৰ বিৰুদ্ধে যুঁজ দিব পৰা এক বিশেষ কাৰ্যক্ষম আহিলা। এই চিকিৎসা ব্যৱস্থাৰ নিয়মিত ব্যৱহাৰৰ দ্বাৰা HIV সংক্ৰমণত বাধা প্ৰদান কৰিব পাৰি।<ref name=CDC>{{Cite web|url=https://www.cdc.gov/hiv/risk/estimates/preventionstrategies.html|title=Effectiveness of Prevention Strategies to Reduce the Risk of Acquiring or Transmitting HIV |date=2019-11-12|website=[[Centers for Disease Control and Prevention]] (CDC) | archive-url=https://web.archive.org/web/20191210012105/https://www.cdc.gov/hiv/risk/estimates/preventionstrategies.html | archive-date=10 December 2019 | url-status=live | access-date=9 December 2019 }}</ref> অৱশ্যে PrEP য়ে অন্যান্য যৌন ৰোগ নিৰাময় কৰিব নোৱাৰে। বৰ্তমান সময়ত HIV নিৰাময়ৰ বাবে ভাৰতত উপলব্ধ একমাত্ৰ বড়ি হৈছে TENVIR EM বা TD/FTC, যিটো প্ৰতি মাহে দৈনিক সেৱন কৰিব লাগে। অন্যান্য দেশ কিছুমানত HIV নিগেটিভ ব্যক্তিয়ে PrEP হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিব পৰা ঔষধ বিধ হৈছে Truvada<ref name=WHO1>{{cite journal|url=https://apps.who.int/iris/bitstream/handle/10665/258509/WHO-HIV-2017.27-eng.pdf?sequence=1|title= WHO implementation tool for pre-exposure prophylaxis (PrEP) of HIV infection|publisher=[[World Health Organization]] (WHO)|date=July 2017}}</ref> আৰু Descovy যিটো TENVIR EM বা TD/FTC ৰ দৰেই। এই ঔষধবিধৰ উপলব্ধতা সুলভ নহয়। Truvada, Descovy, TENVIR EM ৰ দৰে ঔষধ সমূহৰ বাদেও অন্যান্য ঔষধ যেনে TDF/FTC ইত্যাদি সমূহ প্ৰকৃততে HIV-পজিটিভ ব্যক্তিৰ দেহৰ HIV ভাইৰাছৰ বিৰুদ্ধে যুঁজ দিবলৈ তৈয়াৰ কৰা হৈছে। সেয়ে হ'লেও HIV-নিগেটিভ ব্যক্তি এজনেও এই ঔষধ সমূহৰ ব্যৱহাৰৰ দ্বাৰা এই ৰোগৰ বীজাণুৰ সংক্ৰমণৰ ক্ষেত্ৰত বাধা প্ৰদান কৰিব পাৰে<ref name="CDCGuidelines">{{cite web|last1=US Public Health Service|title=Preexposure prophylaxis for the prevention of HIV infection in the United States - 2014|url=https://www.cdc.gov/hiv/pdf/PrEPguidelines2014.pdf|publisher=[[Centers for Disease Control and Prevention]] (CDC) |access-date=15 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20180411090433/https://www.cdc.gov/hiv/pdf/prepguidelines2014.pdf#|archive-date=11 April 2018|url-status=dead}}</ref> যদিহে ইতিমধ্যে ব্যক্তি এজন এই ভাইৰাছৰ দ্বাৰা আক্ৰান্ত হৈ আছে। U.S. ৰ খাদ্য আৰু ঔষধ পৰিচালনা পৰিষদে ইতিমধ্যে Truvada আৰু Descovy ক [[পেৰু]], [[ফ্ৰান্স]], [[দক্ষিণ আফ্ৰিকা]], [[কেনিয়া]], [[ইজৰাইল]] আৰু [[কানাডা]]টো এই ঔষধক PrEP হিচাপে ব্যৱহাৰৰ বাবে চৰকাৰী ভাৱে সন্মতি প্ৰদান কৰিছে। [[থাইলেণ্ড]] আৰু [[ব্ৰাজিল]]ৰ দৰে এনে বহু দেশ আছে য'ত পৰীক্ষণৰ পিছত ৰোগীয়ে PrEP ৰ সুবিধা লাভ কৰিব পাৰে<ref>{{cite web|title=National Policies and Guidelines for PrEP|url=https://www.prepwatch.org/prep-resources/national-policies-guidelines/|website=PrEP Watch|access-date=5 December 2017|archivedate=8 December 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181208020507/https://www.prepwatch.org/prep-resources/national-policies-guidelines/|deadurl=yes}}</ref>। অৱশ্যে এতিয়াও এনে বহু দেশ আছে যি সমূহত বিশেষ কৰ্তৃপক্ষৰ আৱেদনৰ পিছতো এই সুবিধা প্ৰদান কৰিব পৰা হোৱা নাই। #'''U=U:''' য'দি এজন এইচ আই ভি ৰোগীক Undetectable বুলি কোৱা হয়, তেন্তে তেওঁ কেৱল স্বাস্থ্যগত ভাৱেই সুস্থ নহয়, আনকি তেওঁৰ দ্বাৰা অন্য এজন ব্যক্তিলৈ এইচ আই ভি ভাইৰাছ বিয়পাৰো শংকা নাথাকে।<ref name=":2"/><ref>World Health Organization (WHO) (2012) '[http://apps.who.int/iris/bitstream/10665/70904/1/WHO_HIV_2012.12_eng.pdf Antiretroviral treatment as prevention (TASP) of HIV and TB]'[pdf]</ref> অৰ্থাৎ, Undetectable = Untransmittable (U=U)। এজন ব্যক্তিক আনডিটেক্টেবল বুলি কোৱা হ'ব য'দিহে তেওঁ এইচ আই ভি পজিটিভ আৰু তেওঁ এই ৰোগৰ ঔষধ নিয়মীয়াকৈ গ্ৰহণ কৰি থাকে। এই প্ৰক্ৰিয়াৰ মাধ্যমেৰে এইচ আই ভি ভাইৰাছক এনে ভাৱে দমন কৰি ৰখা হয় যে, একোটা সাধাৰণ তেজ পৰীক্ষাৰ দ্বাৰা এই ৰোগৰ বিষাণুৰ উপস্থিতি সম্পৰ্কে জনা নাযায়। অৱশ্যে 'আনডিটেক্টেবল' বুলি ক'লে এজন ব্যক্তি 'এইচ আই ভি'ৰ পৰা সম্পূৰ্ণ মুক্ত নুবুজায়। কিন্তু নিয়মীয়া ঔষধ গ্ৰহণেই ৰোগ প্ৰসমনৰ ফলদায়ক উপায়। কোনো কোনো 'এইচ আই ভি' ৰোগীৰ তেজত যদিহে এইৰোগৰ ভাইৰাছ বা বিষাণুৰ উপস্থিতিৰ সংখ্যা 'আনডিটেক্টেবল' নহয়, সেই অৱস্থাত তেনে এজন ব্যক্তিয়েও অৱশ্যে সুৰক্ষিত পদ্ধতিৰে যৌন সম্ভোগ কৰিব পাৰে। ইয়াৰ দ্বাৰা ভাইৰাছ বিয়পাৰ আশংকা একেবাৰে কম।<ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.hptn.org/research/studies/hptn052|title=The HIV Prevention Trials Network {{!}} Prevention Now|website=www.hptn.org|language=en|access-date=2018-10-23}}</ref><ref name=":5">{{Cite journal|last=Cohen|first=Myron S.|last2=Chen|first2=Ying Q.|last3=McCauley|first3=Marybeth|last4=Gamble|first4=Theresa|last5=Hosseinipour|first5=Mina C.|last6=Kumarasamy|first6=Nagalingeswaran|last7=Hakim|first7=James G.|last8=Kumwenda|first8=Johnstone|last9=Grinsztejn|first9=Beatriz|date=2011-08-11|title=Prevention of HIV-1 Infection with Early Antiretroviral Therapy|journal=New England Journal of Medicine|language=EN|volume=365|issue=6|pages=493–505|doi=10.1056/nejmoa1105243|issn=0028-4793|pmc=3200068|pmid=21767103}}</ref><ref name=":6">{{Cite journal|last=Cohen|first=Myron S.|last2=Chen|first2=Ying Q.|last3=McCauley|first3=Marybeth|last4=Gamble|first4=Theresa|last5=Hosseinipour|first5=Mina C.|last6=Kumarasamy|first6=Nagalingeswaran|last7=Hakim|first7=James G.|last8=Kumwenda|first8=Johnstone|last9=Grinsztejn|first9=Beatriz|date=September 2016|title=Antiretroviral Therapy for the Prevention of HIV-1 Transmission|journal=New England Journal of Medicine|language=EN|volume=375|issue=9|pages=830–839|doi=10.1056/nejmoa1600693|issn=0028-4793|pmc=5049503|pmid=27424812}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.hptn.org/news-and-events/press-releases/publication-of-hptn-052-final-results-hiv-treatment-offers-durable|title=Publication of HPTN 052 Final Results: HIV Treatment Offers Durable Prevention of HIV Transmission in Sero-discordant Couples {{!}} The HIV Prevention Trials Network|website=www.hptn.org|language=en|access-date=2018-11-07}}</ref> #'''Poppers:''' ই হ'ল এক বিশেষ ৰাসায়নিক দ্ৰব্য, যৌন সম্ভোগৰ সময়ত ইয়াক প্ৰায়ে ব্যৱহাৰ কৰা দেখা যায়<ref name="poppers-gay-culture">{{cite news |url=https://www.independent.co.uk/life-style/poppers-how-gay-culture-bottled-a-formula-that-has-broken-down-boundaries-a6828466.html |title=How gay culture bottled a formula that has broken down boundaries |date=2016-01-22 |newspaper=The Independent |access-date=2017-01-23 |df=dmy-all}}</ref> আৰু সাধাৰণ ভাষাত ইয়াক alkyl nitrites বুলি কোৱা হয়। ইয়াক ব্যৱহাৰ কৰি সম্পন্ন কৰা যৌন ক্ৰিয়াই এইচ আই ভি সংক্ৰমণৰ শংকা বৃদ্ধি কৰে<ref>Mimiaga, M., Reisner, S., Cranston, K., Isenberg, D., Bright, D., Daffin, G., Bland, S., & Driscoll, M. (2009). Sexual mixing patterns and partner characteristics of black msm in Massachusetts at increased risk for HIV infection and transmission. Journal of Urban Health, 86(4), 602-623.</ref>। এই দ্ৰব্যবিধ সৰু সৰু বটলত ভৰাই জুলীয়া পদাৰ্থ হিচাপে বিক্ৰী কৰা হয়। এবাৰ বটল খুলিলে এই জুলীয়া পদাৰ্থবিধ গেছলৈ ৰূপান্তৰ হয়। এই গেছ বিধে তেজৰ শিৰা সমূহ মুকলি কৰি দিয়ে আৰু তেজৰ চাপ হ্ৰাস কৰি কলিজাৰ ধপধপনি বৃদ্ধি কৰে।<ref>{{cite web |title=Sex and Poppers |url=https://sexinfo.soc.ucsb.edu/article/sex-and-poppers |website=SexInfo Online |date=28 November 2017 |access-date=3 June 2020 |archivedate=26 December 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20191226172940/https://sexinfo.soc.ucsb.edu/article/sex-and-poppers |deadurl=yes }}</ref> ইয়াৰ ফলত নিজকে পাতল পাতল অনুভৱ হয় আৰু শৰীৰৰ উষ্ণতা অতি শীঘ্ৰে বৃদ্ধি হয়। এই প্ৰভাৱ মাত্ৰ কেইছেকেণ্ড মানলৈ বা কেইমিনিট মানলৈকে হে থাকে। কোনো কোনো লোকৰ ক্ষেত্ৰত popperৰে মূৰৰবিষ আৰু সাধাৰণ আচন্দ্ৰাই কৰিব পাৰে। [[File:HOpoppers.jpg|thumb|upright=1.35|poppersৰ বটল]] ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist|30em}} {{Medical condition classification and resources}} [[শ্ৰেণী:ৰোগ]] [[শ্ৰেণী:চিকিৎসা পদ্ধতি]] [[শ্ৰেণী:এলজিবিটি]] [[শ্ৰেণী:স্বাস্থ্য]] [[শ্ৰেণী:যৌন সংক্ৰামক ৰোগ]] q33zv9s43pol074g0ljiqyml0wfzusb 0 66399 627403 297660 2026-08-15T06:13:50Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 627403 wikitext text/x-wiki {{Infobox person |name = সৰলা ঠকৰাল |image = Sarla Thakral.jpg |caption = সৰলা ঠকৰাল |birth_date = {{birth date|1914|8|8}} |birth_place = [[নতুন দিল্লী]], ভাৰত |death_date={{death date and age|2008|3|15|1914|8|8}} |spouse = পি. ডি. শৰ্মা<br>আৰ. পি. ঠকৰাল |parents = |children = }} '''সৰলা ঠকৰাল''' ({{lang-en|Sarla Thakral}}, ৮ আগষ্ট ১৯১৪ – ১৫ মাৰ্চ ২০০৮<ref name=":0">{{Cite web|url=https://translate.google.com/translate?hl=en&sl=hi&u=https://hindi.indiatvnews.com/india/national-first-lady-indian-pilot-704.html&prev=search|title=Sarla Thakral, in a clear sky|date=May 14, 2015|website=hindi.indiatvnews.com|access-date=2019-02-23}}</ref>) প্ৰথম ভাৰতীয় মহিলা বৈমানিক।<ref>{{cite web | url=http://centennialofwomenpilots.com/sarla-thakral-india/ | title=First National Pilot Licences: Sarla Thakral – India | date=2015-07-25 | publisher=Institute for Women Of Aviation Worldwide | accessdate=2017-08-04}}</ref><ref>{{cite web | url=http://www.news18.com/photogallery/india/womens-day-top-100-coolest-women-of-all-time-787706.html | title=Women's Day: Top 100 coolest women of all time: 72/100 | date=2011-03-08 | publisher=CNN-IBN | accessdate=2017-08-04}}</ref><ref>{{cite web | url=http://www.ndtv.com/video/features/news/down-memory-lane-first-woman-pilot-recounts-life-story-6231 | title=Down memory lane: First woman pilot recounts life story | date=2006-08-13 | publisher=NDTV | accessdate=2017-08-04}}</ref> ১৯১৪ চনৰ ৮ আগষ্ট তাৰিখে জন্মগ্ৰহণ কৰা সৰলায়ে ১৯৩৬ চনত মাত্ৰ ২১ বছৰ বয়সতে বিমানেৰ পাইলট হিচাপে লাইচেন্স অৰ্জন কৰিছিল। তাৰপিছত তেওঁ এখন জিপছি মথ বিমান এককভাবে চলাই ইতিহাস ৰচনা কৰিছিল। সেইসময়ত তেওঁৰ এগৰাকী চাৰি বছৰীয়া কন্যা সন্তানৰ মাতৃ আছিল। প্ৰাথমিক লাইচেন্স লাভ কৰাৰ পিছত তেওঁ লাহোৰ ফ্লাইং ক্লাৱৰ মালিকানাধীন বিমান এখনক প্ৰায় এক হাজাৰ ঘণ্টা উৰুৱা সম্পূৰ্ণ কৰিছিল। তেওঁৰ প্ৰথম স্বামী আছিল পি. ডি. শৰ্মা। মাত্ৰ ১৬ বছৰ বয়সতে সৰলাৰ তেওঁৰ সৈতে বিয়া হৈছিল। পি. ডি. শৰ্মাৰ পৰিয়ালৰ ভিতৰত ইতিমধ্যে ন গৰাকী পাইলট আছিল। এয়া সৰলা ঠকৰালক পাইলট হবলৈ যথেষ্ট উৎসাহ প্ৰদান কৰিছিল। পি. ডি. শৰ্মা এয়াৰমেইল পাইলট লাইচেন্স লাভ কৰা প্ৰথম ভাৰতীয় নাগৰিক আছিল। কৰাছি আৰু লাহোৰৰ মাজত চলাচল কৰে বিমানৰ তেওঁ নিয়মীয়া পাইলট আছিল। তেওঁৰে সহধৰ্মিনী সৰলা "এ" শ্ৰেণীৰ বিমান লাইচেন্স লাভ কৰা প্ৰথম ভাৰতীয় নাৰী। সৰলাৰ প্ৰায় ১০০০ ঘণ্টাতকৈ বেছি বিমান চলোৱাৰ অভিজ্ঞতা আছিল।<ref name="tribuneindia">{{cite web | url=http://www.tribuneindia.com/2006/20060205/society.htm#1 | title=Flying colours & ground reality | first=Smriti Kak | last=Ramachandran | date=2006-02-05 | work=The Tribune | accessdate=2017-08-04 | archivedate=2016-03-04 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304001651/http://www.tribuneindia.com/2006/20060205/society.htm#1 | deadurl=yes }}</ref> দুৰ্ভাগ্যজনক ভাবে ১৯৩৯ চনত এক বিমান দুৰ্ঘটনাত কেপ্তেইন পি. ডি. শৰ্মাৰ মৃত্যু হয়। ইয়াৰ কিছু সময়ৰ পিছত তেওঁৰ কমবয়সী বিধৱা পত্নীয়ে নিজেৰ বাণিজ্যিক পাইলট লাইচেন্সৰ প্ৰশিক্ষণ লবলৈ আবেদন কৰাৰ চেষ্টা কৰিছিল। কিন্তু এইসময় [[দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধ]] আৰম্ভ হৈছিল আৰু অসামৰিক পাইলটৰ প্ৰশিক্ষণ স্থগিত কৰা হৈছিল। নিজৰ সন্তানক ডাঙৰ-দীঘল কৰিবলৈ তথা জীৱিকা অৰ্জনৰ তাগিদাত ঠকৰালে তেওঁৰ বাণিজ্যিক বৈমানিক হোৱাৰ স্বপ্ন ত্যাগ কৰে আৰু লাহোৰলৈ ঘূৰি আহে। তাৰপিছত তেওঁ লাহোৰৰ মেয়ো স্কুল অৱ আৰ্টত নামভৰ্তি কৰে। ইয়াত তেওঁ বেংগল স্কুল অফ পেইণ্টিঙৰ ওপৰত প্ৰশিক্ষণ গ্ৰহণ কৰিছিল আৰু ফাইন আৰ্টচৰ ডিপ্লোমা অৰ্জন কৰিছিল। [[File:Sarla Thakral Art.jpg|thumb|সৰলা ঠকৰালৰ প্ৰতিকৃতিৰ ডুডুল]] সৰলা ঠকৰাল [[আৰ্য সমাজ]]ৰ এগৰাকী অনুগামী আছিল। স্বামী দয়ানন্দ সৰস্বতীয়ে ১৮৭৫ চনৰ ১০ এপ্ৰিলত বোম্বেত বৰ্তমানৰ মুম্বাই চহৰত আৰ্যসমাজ আনুষ্ঠানিকভাৱে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। ঊনবিংশ শতিকাৰ ভাৰতত ধৰ্মীয় আৰু সামাজিক সংস্কাৰৰ ক্ষেত্ৰত আৰ্য সমাজৰ ভূমিকা বিশেষ উল্লেখযোগ্য। স্বামী দয়ানন্দ সৰস্বতীয়ে মূৰ্তি পূজা, বহু বিবাহ, জাতি ভেদ আদিৰ তীব্ৰ বিৰোধিতা কৰিছিল। বেদৰ প্ৰাধান্য স্বীকাৰ কৰি হিন্দু সমাজৰ সংস্কাৰ সাধন কৰা আৰ্য সমাজৰ মূল লক্ষ্য আছিল। একেশ্বৰবাদ মানি চলা, সমাজত নাৰীৰ মৰ্যাদা উন্নত কৰা আৰু সুৰক্ষা দিয়া, [[বাল্য বিবাহ]] বন্ধ কৰা, বিধবা বিবাহ প্ৰচলন কৰা, জাতিভেদৰ গোড়ামি ত্যাগ কৰা, শিক্ষা বিস্তাৰৰ কাৰ্যসূচী লোৱা আদি প্ৰকৃত সংস্কাৰধৰ্মী আন্দোলন জগাই তোলাত আৰ্যসমাজ যথেষ্ট কৃতকাৰ্য হৈছিল।<ref >{{cite web | url=http://www.dnaindia.com/speak-up/report-remember-sarla-thakral-s-maiden-flight-of-fancy-1316073 | title=Remember Sarla Thakral's maiden flight of fancy | first=Jayant | last=Kulkarni | date=2009-11-25 | work=Daily News and Analysis | accessdate=2017-08-04}}</ref> এই সমাজত ঠকৰালৰ পুনৰ্বিবাহৰ সম্ভাৱনা আছিল। ভাৰতে স্বাধীনতা লাভ তথা দেশ বিভাজনৰ পিছত তেওঁ দুই কন্যাৰ সৈতে দিল্লীলৈ ঘূৰি আহে। ইয়াত তেওঁ আৰ. পি. ঠকৰালৰ সৈতে পৰিচয় হয় আৰু ১৯৪৮ চনত তেওঁলোকৰ বিবাহ হয়। সৰলা যি মাটি নামেও পৰিচিত আছিল, এগৰাকী সফল মহিলা ব্যৱসায়ী আৰু চিত্ৰকৰ হিচাপে পৰিগণিত হয়। তেওঁ সাজ-পাৰ পৰিচ্ছদ আৰু অলংকাৰ ডিজাইনৰ কাম আৰম্ভ কৰে।<ref name="tribuneindia"/> ২০০৮ চনৰ ১৫ মাৰ্চ তাৰিখে তেওঁ মৃত্যূ বৰণ কৰ।<ref name=":0" /><ref>{{cite web | url=https://vivchavan.wordpress.com/2007/10/17/indias-first-women-in-air-indias-first-lady-pilot-sarla-thakral/ | title=India's First women in air – India's first lady pilot – Sarla Thakral | first=Vivek | last=Chavan | date=2007-10-17 | accessdate=2017-08-04}}</ref><ref>{{cite web | url=http://www.the-south-asian.com/May-June2003/sarla_thakral__first_woman_pilot.htm | title=Sarla Thakral - India's First Lady Pilot - Still Flying High | date=2003 | first=Sanjay | last=Austa | archiveurl=https://web.archive.org/web/20081226151434/http://www.the-south-asian.com/May-June2003/sarla_thakral__first_woman_pilot.htm | archivedate=2008-12-26 | url-status=dead | accessdate=2017-08-04}}</ref> ==তথ্য উৎস== {{ৰেফলিষ্ট}} [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ বৈমানিক]] gdgccwksmju5a46g9w47m6tt64e8udb 0 66810 627339 508239 2026-08-15T03:41:07Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 627339 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ভূৰী বাঈ | image =Bhuri Bai in 2016 -02.jpg | caption = ২০১৬ চনত ভূৰী বাঈ | birth_place = পিটল, ঝাবুৱা, [[মধ্য প্ৰদেশ]] | style = ভীল চিত্ৰ কলা | awards = শিখৰ সন্মান, ১৯৮৬<br>[[পদ্মশ্ৰী]], ২০২১ }} '''ভূৰী বাঈ''' ({{lang-en|Bhuri Bai}}) এগৰাকী ভাৰতীয় পাৰম্পৰিক ভীল চিত্ৰশৈলীৰ লোক চিত্ৰশিল্পী। তেওঁ [[ভিল জনগোষ্ঠী|ভীল সম্প্ৰদায়ৰ]] পিটল গাঁৱত জন্মগ্ৰহণ কৰিছিল। [[মধ্য প্ৰদেশ]] আৰু [[গুজৰাট]]ৰ সীমান্তত অৱস্থিত এই গাঁও মধ্য প্ৰদেশৰ ঝাবুৱা জিলাৰ এখন গাঁও। ভূৰী বাঈ ভাৰতৰ সৰ্ববৃহৎ জনজাতীয় সম্প্ৰদায় ভীলৰ অন্তৰ্ভুক্ত। তেওঁ মধ্য প্ৰদেশ চৰকাৰৰ দ্বাৰা শিল্পীসকলক প্ৰদান কৰা সৰ্বোচ্চ ৰাজ্যিক সন্মান 'শিখৰ সন্মান'কে ধৰি বহুতো পুৰস্কাৰ লাভ কৰিছে।<ref>{{Cite web|url=https://www.saffronart.com/artists/bhuri-bai|title=Bhuri Bai {{!}} Paintings by Bhuri Bai {{!}} Bhuri Bai Painting - Saffronart.com|website=Saffronart|access-date=2019-03-15}}</ref> তেওঁক ২০২১ চনত ভাৰতৰ চতুৰ্থ সৰ্বোচ্চ অসামৰিক বঁটা [[পদ্মশ্ৰী]] প্ৰদান কৰা হয়।<ref>{{cite web | url=https://pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1692337 |title=Padma Awards 2021 announced |publisher=Ministry of Home Affairs | accessdate=26 January 2021}}</ref><ref>{{cite news| url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/shinzo-abe-tarun-gogoi-ram-vilas-paswan-among-padma-award-winners-complete-list/articleshow/80453596.cms |title=Shinzo Abe, Tarun Gogoi, Ram Vilas Paswan among Padma Award winners: Complete list |publisher=[[The Times of India]] |date=25 January 2021 |accessdate=25 January 2021}}</ref> [[File:Sarmaya Arts Foundation Bhuri Bai-Bhil.jpg|thumb|upright|ভূৰী বাঈয়ে অংকন কৰা এখন পাৰম্পৰিক ভীল চিত্ৰ]] ==কৰ্মজীৱন== তেওঁৰ সমসাময়িক জনগড় সিং শ্যামৰ দৰে ভূৰী বাঈক [[ভূপাল]]ৰ ভাৰত ভৱনৰ জে স্বামীনাথনে চিত্ৰ নিৰ্মাণৰ বাবে এক্ৰিলিক ৰং আৰু কাগজ ব্যৱহাৰ কৰা আৰম্ভ কৰিবলৈ উৎসাহিত কৰিছিল। তাৰ আগতে তেওঁ ভীল সম্প্ৰদায়ৰ আন সদস্যসকলৰ দৰে ঘৰৰ বেৰত কলা সৃষ্টি কৰিছিল। ভূৰি পিথোৰা চিত্ৰ নিৰ্মাণত দক্ষ আছিল। {{quote|"গাঁৱত, আমি উদ্ভিদ আৰু মাটিৰ পৰা ৰং আহৰণ কৰিবলৈ বহুত কঠোৰ পৰিশ্ৰম কৰিব লাগে। আৰু ইয়াত মোক বহুতো ৰং আৰু এডাল ব্ৰাছ দিয়া হৈছে!"<ref>{{Cite web|url=http://ignca.gov.in/divisionss/janapada-sampada/tribal-art-culture/bhil-artists-of-madhya-pradesh-and-rajasthan/bhuri-bai-of-pitol/|title=Bhuri Bai of Pitol {{!}} IGNCA|language=en-US|access-date=2019-03-15}}</ref>}} চিত্ৰকলাৰ উপৰিও ভূৰি বাঈ পাৰম্পৰিক ভীল সকলে ব্যৱহাৰ কৰা কুটিৰ নিৰ্মাণৰ ক্ষেত্ৰটো দক্ষ। এই কলা তেওঁ তেওঁৰ মাতৃ ঝাব্বু বাঈৰ পৰা শিকিছিল। তেওঁ ভূপালৰ ইন্দিৰা গান্ধী ৰাষ্ট্ৰীয় মানৱ সংগ্ৰাহালয় বা চমুকৈ মানৱ সংগ্ৰহালয়ত ভীল কুটিৰ নিৰ্মাণত অৰিহণা আগবঢ়াইছিল।<ref>{{Cite web|url=http://bhilart.com/bhuri-bai-bhabhor/|title=Bhuri Bai Jher|website=Bhil Art|language=en-US|access-date=2019-03-18|archivedate=2024-02-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240226200832/http://bhilart.com/bhuri-bai-bhabhor/|deadurl=yes}}</ref> যেতিয়া ভূৰি বাঈ প্ৰথমে ভূপালত উপস্থিত হৈছিল তেওঁ ভাৰত ভৱনত নিৰ্মাণ শ্ৰমিক হিচাপে নিযুক্ত আছিল। এই কামৰ বাবদ তেওঁ প্ৰতিদিনে ৬ টকা উপাৰ্জন কৰিছিল। ইয়াত তেওঁ প্ৰথম বাৰৰ বাবে জগদীশ স্বামীনাথনক লগ পাইছিল। তেওঁ ভূৰী বাঈৰ প্ৰতিভা চিনিছিল আৰু তেওঁক ৰঙীন ছবি আঁকিবলৈ উৎসাহিত কৰিছিল।<ref>{{Cite web|url=http://www.asianage.com/india/all-india/071017/woman-gets-bhil-tribal-art-world-recognition.html|title=Woman gets Bhil tribal art world recognition|last=Choudhury|first=Rabindra Nath|date=2017-10-07|website=The Asian Age|access-date=2019-03-18}}</ref> ভূৰী বাঈয়ে তেওঁলোকৰ সম্প্ৰদায়ৰ শিল্পী লাডো বাঈৰ সৈতে কাম আৰম্ভ কৰিছিল।<ref>{{Cite web|url=http://ignca.gov.in/divisionss/janapada-sampada/tribal-art-culture/bhil-artists-of-madhya-pradesh-and-rajasthan/lado-bai/|title=Lado Bai {{!}} IGNCA|language=en-US|access-date=2019-03-26}}</ref> ===পিথোৰা চিত্ৰশৈলী=== [[File:Pithora wall painting.JPG|thumbnail|right|upright|নতুন দিল্লীৰ শিল্প সংগ্ৰাহালয়ত অৱস্থিত পিথোৰা চিত্ৰ]] পিথোৰা হৈছে মধ্য [[মধ্য প্ৰদেশ]]ত বসবাস কৰা ৰাথৱা আৰু ভীলালা জনজাতিৰ দ্বাৰা বেৰত অঁকা পাৰম্পৰিক চিত্ৰ। পিথোৰা চিত্ৰবোৰ তেওঁলোকৰ ঘৰৰ তিনিটা ভিতৰৰ বেৰত সম্পাদন কৰা হয়। এই চিত্ৰবোৰ তেওঁলোকৰ জীৱনত অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ আৰু তেওঁলোকৰ ঘৰত পিথোৰা চিত্ৰসমূহ আঁকিলে শান্তি, সমৃদ্ধি আৰু সুখ আহে বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। ==শৈলী আৰু মূল বিষয়== ভীল কলাক ভাৰতৰ জনজাতীয় কলা সমূহৰ ভিতৰত আটাইতকৈ পুৰণি বুলি বিবেচনা কৰা হয়। ই [[অষ্ট্ৰেলিয়া]]ৰ আদিবাসী কলাৰ সৈতে সাদৃশ্য বহন কৰে। বিশেষকৈ বহুৰঙী বিন্দুবোৰ চিত্ৰ ভৰ্তি কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা নিদৰ্শন অষ্ট্ৰেলিয়াৰ আদিবাসী চিত্ৰকলাত পোৱা গৈছে।<ref>{{Cite web|url=https://www.deccanherald.com/content/436674/tribal-tones.html|title=Tribal tones|date=2014-10-18|website=Deccan Herald|language=en|access-date=2019-03-18}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.indiantribalheritage.org/?p=17214|title=Gond art and its counterparts in India and Australia: Comparing the works of Bhil, Gond and Rathwa tribal artists – Madhya Pradesh and Gujarat|last=Administrator|first=Website|date=2015-04-14|website=Tribal Cultural Heritage in India Foundation|language=en-GB|access-date=2019-03-18}}{{Dead link|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ভূৰী বাঈ তেওঁৰ সম্প্ৰদায়ৰ প্ৰথম শিল্পী আছিল যিয়ে কাগজত চিত্ৰকলা পাৰম্পৰিক ভীল চিত্ৰ আৰম্ভ কৰিছিল। তেওঁৰ ৰঙীন চিত্ৰসমূহে সাধাৰণতে পৌৰাণিক বিষয়, গাঁৱলীয়া দৃশ্য আৰু মানৱ আৰু জীৱ-জন্তুৰ ক্ৰিয়া চিত্ৰিত কৰে। যদিও পিছলৈ তেওঁ চিত্ৰ সমূহত বিমান আৰু দূৰভাষৰ দৰে আধুনিক উপাদান সমূহো অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছে।<ref>{{Cite web|url=http://sutragallery.com/Bhuri-Bai.html|title=Bhuri Bai {{!}} Sutra Gallery LLC|website=sutragallery|language=en-US|access-date=2019-03-18|archivedate=2017-08-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170826211525/http://www.sutragallery.com/Bhuri-Bai.html|deadurl=yes}}</ref> ==প্ৰদৰ্শনী সমূহ== * ২০১৭ সতৰংগী : ভীল আৰ্ট, ওজাছ আৰ্ট, দিল্লী<ref>www.ojasart.com</ref> * ২০১৭ গিভেন পাৱাৰ: পাৰম্পৰিকৰ পৰা সমসাময়িকলৈ", ব্লুপ্ৰিণ্ট২১ + এক্সিবিট৩২০, [[দিল্লী]] * ২০১০-২০১১ "ভাৰণাকুলাৰ ইন কনটেম্পৰাৰী", দেৱী আৰ্ট ফাউণ্ডেচন, [[বেংগালুৰু]] * ২০১০ "ভাৰতৰ অন্যান্য মাষ্টাৰ", মুচি ডু কুই ব্ৰেনি, পেৰিছ * ২০০৯ "এতিয়া গছবোৰে কথা পাতিছে", পুনডলে গেলেৰী, [[মুম্বাই]] * ২০০৮ "স্বাধীনতা", আন্তৰ্জাতিক আধুনিক কলা কেন্দ্ৰ (চিআইএমএ), [[কলকাতা]] ==বঁটা আৰু সন্মান== * শিখৰ সন্মান, মধ্য প্ৰদেশ চৰকাৰ, ১৯৮৬ * অহল্যা সন্মান, ১৯৯৮ * ৰাণী দুৰ্গাৱতী বঁটা, ২০০৯ * [[পদ্মশ্ৰী]], ২০২১ ==তথ্য উৎস== {{ৰেফলিষ্ট}} [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:জীৱিত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় চিত্ৰশিল্পী]] [[শ্ৰেণী:পদ্মশ্ৰী বঁটা বিজয়ী]] jrvhxgocd9djw7eerfgrgnaf48k21lr 0 66891 627379 304658 2026-08-15T05:20:02Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 627379 wikitext text/x-wiki [[চিত্ৰ:Shashi_Deshpande1.jpg|thumb|শশী দেশপাণ্ডে]] '''শশী দেশপাণ্ডে''' ({{Lang-en|Shashi Deshpande}}, জন্ম: ১৯৩৮) এগৰাকী ভাৰতীয় সাংবাদিক, গল্পকাৰ, প্ৰবন্ধকাৰ আৰু ঔপন্যাসিক। তেওঁ সমকালীন ভাৰতীয় সাহিত্যৰ প্ৰখ্যাত ঔপন্যাসিকসকলৰ ভিতৰত এগৰাকী।<ref name="Shashi Deshpande">{{cite web | url=https://www.fembio.org/english/biography.php/woman/biography/shashi-deshpande/ | title=Shashi Deshpande | publisher=https://www.fembio.org | date=19 August 2018 | accessdate=11 February 2021 | author=Liselotte Glage}}</ref> দেশপাণ্ডে [[সাহিত্য অকাডেমি বঁটা]] বিজয়ী সাহিত্যিক। ২০০৯ চনত তেওঁ ভাৰত চৰকাৰৰ চতুৰ্থ সৰ্বোচ্চ অসামৰিক সন্মান [[পদ্মশ্ৰী]] বঁটা লাভ কৰে। পাশ্চাত্যৰ পঢ়ুৱৈসকলে তেওঁক [[অনিতা দেশাই]]ৰ সৈতে একেশাৰীত ৰাখিছে।<ref name="Shashi Deshpande"></ref> দেশপাণ্ডেৰ ৰাজনৈতিক ভাৱাদৰ্শ শক্তিশালী। তেওঁ এম এম কালবুৰ্গিৰ হত্যাৰ প্ৰতিবাদ স্বৰূপে সাহিত্য অকাডেমি বঁটা ওলোটাই দিছিল আৰু [[ভাৰত|ভাৰতবৰ্ষত]] হিন্দু ৰাষ্ট্ৰ প্ৰতিষ্ঠাৰো তেওঁ বিৰোধিতা কৰে। == সংক্ষিপ্ত জীৱনী == [[কৰ্ণাটক]]ৰ দৰৱাৰত ১৯৩৮ চনৰ ১৯ আগষ্ট<ref name="Shashi Deshpande"></ref> তাৰিখে শশী দেশপাণ্ডেৰ জন্ম হয়। কন্নড় অভিনেতা, নাট্যশিল্পী, সংস্কৃত পণ্ডিত তথা ঔপন্যাসিক আৰ ভি জাগিৰদাৰ<ref name="Shashi Deshpande"></ref> আৰু তেওঁৰ পত্নী শাৰদা আদ্যৰ শশী দ্বিতীয় গৰাকী জী।<ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/bengaluru/Sharada-Adya-Rangacharya-dead/articleshow/1708448074.cms|title=Sharada Adya Rangacharya dead|publisher=Times of India|access-date=7 January 2002}}</ref><ref>{{cite book|title=Shashi Deshpande: A Critical Spectrum|page=191|url=https://books.google.com/books?id=P8RKahdswO4C|author=T. M. J. Indra Mohan|publisher=Atlantic Publishers & Dist.|year=2004|isbn=978-8126903092}}</ref> জাগিৰদাৰে 'আদ্যা ৰংগচাৰ্য' আৰু 'শ্ৰীৰংগ' ছদ্মনামেৰে লিখা-মেলা কৰিছিল আৰু তেওঁৰ সাহিত্য সম্ভাৰ ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰীয় ঐতিহ্য ৰূপে সংৰক্ষিত হৈছে।<ref name="Shashi Deshpande"></ref> শশী দেশপাণ্ডেই পঢ়া-শুনা কৰিছিল [[মুম্বাই]] আৰু [[বেংগালুৰু]]ত। দেশপাণ্ডে আইন আৰু অৰ্থনীতিৰ স্নাতক আছিল। মুম্বাইৰ 'বিদ্যা ভৱন'ত তেওঁ সাংবাদিকতাৰ শিক্ষা গ্ৰহণ কৰিছিল আৰু ১৯৬৯-৭০ চনত প্ৰথম হৈ সাংবাদিকতাৰ স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰিছিল।<ref name="Shashi Deshpande"></ref> 'অনলুকাৰ' আলোচনীত তেওঁ কেইমাহমানৰ বাবে সংবাদিক ৰূপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল।<ref>[http://www.sawnet.org/books/authors.php?Deshpande+Shashi SAWNET: Bookshelf: Shashi Deshpande<!-- Bot generated title -->]</ref> ১৯৬২ চনত পেথ'ল'জিষ্ট ধীৰেন্দ্ৰ এইচ দেশপাণ্ডেৰ সৈতে তেওঁৰ বিবাহ হয়। বিবাহ সূত্ৰে শশী দুটি সন্তানৰ মাতৃ।<ref name="Shashi Deshpande"></ref> ১৯৭৮ চনত তেওঁৰ প্ৰথমখন চুটি গল্পৰ সংকলন আৰু ১৯৮০ চনত প্ৰথমখন উপন্যাস 'দ্য ডাৰ্ক হল্ডচ্‌ ন টেৰৰ' প্ৰকাশ পায়। ১৯৯০ চনত তেওঁ 'দ্য লং চাইলেন্স' উপন্যাসৰ বাবে সাহিত্য অকাডেমি বঁটা লাভ কৰে আৰু ২০০৯ চনত [[পদ্মশ্ৰী]] পায়।<ref>http://pib.nic.in/release/release.asp?relid=46983</ref> ২০১৪ চনত তেওঁৰ উপন্যাস 'চেড' প্লে' 'হিন্দু লিটাৰেৰী প্ৰাইজ'ৰ বাবে তালিকা ভুক্ত হয়।<ref>{{cite web |url=http://www.thehindu.com/books/books-authors/shortlist-of-the-six-novelists-of-the-hindu-prize-2014/article6471245.ece |title=Here's the shortlist |work=The Hindu |date=5 October 2014 |access-date=24 December 2014}}</ref> দেশপাণ্ডেই চাৰিখন শিশু গ্ৰন্থ, কিছু সংখ্যক গল্প আৰু নখন উপন্যাসৰ উপৰিও বহুতো প্ৰবন্ধ লিখিছে, যিবোৰ 'ৰাইটিং ফ্ৰম দ্য মাৰ্জিন এণ্ড আডাৰ এচেজ' সংকলনত সংকলিত হৈছে। ২০১৫ চনৰ ৯ অক্টোবৰত তেওঁ [[সাহিত্য অকাডেমি]]ৰ সাধাৰণ পৰিষদৰ পদবীৰপৰা পদত্যাগ কৰে আৰু সাহিত্য অকাডেমি পদকটো ঘূৰাই দিয়ে। পদক ওভতাই দি তেওঁ এম এম কালবুৰ্গিৰ হত্যাকাণ্ড সম্পৰ্কত অকাডেমিৰ নিষ্ক্ৰিয়তা আৰু মৌনতাৰ প্ৰতিবাদ কৰে আৰু অন্য সাহিত্যিক সকলে কৰা বিৰোধত যোগদান কৰে।<ref>{{cite news | newspaper=The Hindu | date=9 October 2015 | url=https://www.thehindu.com/news/national/noted-writer-sashi-despande-stepped-down-from-the-sahitya-akademi-council/article7742990.ece?ref=relatedNews | title=After Sashi Deshpande steps down, Akademi explains its silence | first=Anuradha | last=Raman | access-date=20 December 2018 }}</ref> ২০১৮ চনৰ ৬ ডিচেম্বৰ তাৰিখে, নৱম গোৱা আৰ্ট আৰু সাহিত্য সন্মিলনৰ তেওঁৰ আদৰণি ভাষণত দেশপাণ্ডেই ভাৰতবাসীক হিন্দু ৰাষ্ট্ৰ এখন বিচৰাৰ পৰিণামৰ বিষয়ে ভাবিবলৈ আহ্বান জনায় আৰু লগতে ভাৰত-পাক বিভাজনৰ সময়ত হোৱা হিংসা আৰু নৰহত্যাৰ বিষয়ে স্মৰণ কৰে।<ref>{{Cite news|url=http://englishnews.thegoan.net/story.php?id=47373|title=Hope idea of Hindutva is rejected in upcoming polls: Author who returned Sahitya Award|date=7 Dec 2018|work=The Goan Everyday|access-date=10 Dec 2018|archivedate=19 September 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190919005439/http://englishnews.thegoan.net/story.php?id=47373|deadurl=yes}}</ref> == নিৰ্বাচিত গ্ৰন্থপঞ্জী == * ''দ্য ডাৰ্ক হল্ডচ্‌ ন টেৰৰচ্''‌, পেংগুইন বুকচ্‌, ইণ্ডিয়া (১৯৮০), {{ISBN|0-14-014598-2}} * ''ইফ আই ডাই টুডে'' (১৯৮২) * ''কাম আপ অণ্ড বি ডেড'' (১৯৮৩) * ''ৰুটচ্‌ অণ্ড চেড'জ'' (১৯৮৩) * ''দ্য লং চাইলেন্স'', পেংগুইন (১৯৮৯), {{ISBN|0-14-012723-2}} * ''দ্য ইনষ্ট্ৰুচন এণ্ড আডাৰ ষ্টৰিজ'' (১৯৯৩) * ''আ মেটাৰ অৱ টাইম'', দ্য ফেমিনিষ্ট প্ৰেছ (১৯৯৬), {{ISBN|1-55861-264-5}} * ''দ্য বাইণ্ডিং ভাইন'', দ্য ফেমিনিষ্ট প্ৰেছ (২০০২), {{ISBN|1-55861-402-8}} * ''স্মল ৰেমিডিজ্‌'', পেংগুইন ইণ্ডিয়া (২০০০), {{ISBN|978-0-14-029487-3}} * ''মুভিং অন'', পেংগুইন বুকচ্‌, ইণ্ডিয়া (২০০৪), {{ISBN|978-0-670-05781-8}} * ''ইন দ্য কাণ্ট্ৰি অৱ ডিচিট'', পেংগুইন/Viking (২০০৮), {{ISBN|978-0-670-08198-1}} * ''চেড' প্লে'', Aleph (২০১৩), {{ISBN|978-9-382-27719-4}} * ''ষ্ট্ৰেঞ্জাৰচ্‌ টু আৱাৰচেল্ভচ্‌'', হাৰ্পাৰকলিনচ্‌ (২০১৫), {{ISBN|978-9-351-77634-5}} ; শিশু গ্ৰন্থ সম্ভাৰ * ''আ চামাৰ এডভেন্সাৰ'' * ''দ্য হিডিন ট্ৰেজাৰ'' * ''দ্য অন্‌লি ৱিটনেচ'' * ''দ্য নাৰায়ণপুৰ ইঞ্চিডেণ্ট'' === স্মৃতি কথা === * ''লিচন টু মি'' === সম্পাদিত ৰচনা === * ''ৰাইটিং ফ্ৰম দ্য মাৰ্জিন এণ্ড আডাৰ এচেজ'', পেংগুইন (২০০৩). {{ISBN|0-67-004996-4}} == তথ্য সংগ্ৰহ == {{ৰেফলিষ্ট}} [[শ্ৰেণী:জীৱিত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় সাহিত্যিক]] [[শ্ৰেণী:ইংৰাজী ভাষাৰ সাহিত্য অকাডেমি বঁটা বিজয়ী]] [[শ্ৰেণী:পদ্মশ্ৰী বঁটা বিজয়ী]] 2xpiohf9fmchahx1na5i02952je2gfd 0 72571 627375 530427 2026-08-15T05:15:34Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 627375 wikitext text/x-wiki {{Infobox deity | type = হিন্দু | image = Lava, one of Rāma’s sons..jpg | caption = ৰাম আৰু সীতাৰ পুত্ৰ লৱ | name = লৱ | Devanagari = लव | father = [[ৰাম]] | mother = [[সীতা]] | birth_place = বিথোৰ, বাল্মিকী আশ্ৰম, (বৰ্তমানৰ বিথোৰ [[উত্তৰ প্ৰদেশ]], [[ভাৰত]]) | siblings = [[কুশ (ৰামায়ণ)|কুশ]] | dynasty = ৰঘু বংশ-ঈক্ষ্বাকু বংশ-সূৰ্য বংশ | texts = ''[[ৰামায়ণ]]'' আৰু ইয়াৰ বিভিন্ন সংস্কৰণ }} '''লৱ''' ({{lang-sa|लव}}) <ref name="lcuk">{{Cite web |url=http://www.lcuk.org.uk/history.htm |title=Lohana History |access-date=14 November 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131004215927/http://www.lcuk.org.uk/history.htm |archive-date=4 October 2013 |url-status=dead |archivedate=4 October 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131004215927/http://www.lcuk.org.uk/history.htm |deadurl=yes }}</ref> আৰু তেওঁৰ যমজ ভাতৃ কুশ, [[ৰাম]] আৰু [[সীতা]]ৰ সন্তান আছিল। <ref name="Mani2009">{{cite book|author=Chandra Mauli Mani|title=Memorable Characters from the Rāmāyaṇa and the Mahābhārata|url=https://books.google.com/books?id=0xludqcKE4IC&pg=PA77|year=2009|publisher=Northern Book Centre|isbn=978-81-7211-257-8|pages=77–}}</ref> তেওঁলোকৰ কাহিনী হিন্দু মহাকাব্য, [[ৰামায়ণ]] আৰু ইয়াৰ অন্যান্য সংস্কৰণত বৰ্ণনা কৰা হৈছে। কোৱা হয় যে তেওঁলোকৰ মাতৃৰ দৰে তেওঁ বগা-সোণালী বৰণৰ আছিল, আনহাতে কুশ তেওঁলোকৰ দেউতাকৰ দৰে ক'লা বৰণৰ আছিল। লৱই লৱপুৰী (আধুনিক লাহোৰ চহৰ), <ref>{{cite book | last = Bombay Historical Society | title = Annual bibliography of Indian history and Indology, Volume 4 | page = 257 | year = 1946 | url = https://books.google.com/books?id=FAS2AAAAIAAJ }}</ref> <ref>{{cite book | last = Baqir | first = Muhammad | title = Lahore, past and present | publisher = B.R. Pub. Corp | pages = 19–20 | year = 1985 | url = https://books.google.com/books?id=-pAcAAAAMAAJ&q=Lahore+Lava&dq=Lahore+Lava | access-date = 2009-05-29}}</ref>প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল বুলি কোৱা হয় আৰু তেওঁৰ নামেৰেই ঠাইখন নামকৰণ কৰা হৈছে।<ref>{{cite book|title= Guide to Lahore|author=Masudul Hasan|publisher=Ferozsons|year=1978}}</ref> == জন্ম আৰু শৈশৱ == [[File:Valmiki train Lava Kushas in Art of Archery.jpg|thumb|left|250px|[[ বাল্মীকি| গুৰু বাল্মিকীয়ে]] [[লৱ (ৰামায়ণ)|লৱ]]-[[কুশ (ৰামায়ণ)|কুশ]] ক অস্ত্ৰবিদ্যাৰ শিক্ষা দিছে। ]] [[File:The Poet Valmiki, teaching Ramayana to Kusa and Lava.jpg|thumb|left|250px|গুৰু [[বাল্মীকি]] [[লৱ (ৰামায়ণ)|লৱ]]-[[কুশ (ৰামায়ণ)|কুশ]]ৰ সমুখত [[ৰামায়ণ]] পাঠ কৰিছে]] [[ৰামায়ণ|ৰামায়ণৰ]] প্ৰথম অধ্যায় বালকাণ্ডত বৰ্ণিত আছে যে [[বাল্মীকি]]য়ে দুুই ভাই [[লৱ (ৰামায়ণ)|লব]]-[[কুশ (ৰামায়ণ)|কুশক]] [[ৰামায়ণ]] বৰ্ণনা কৰিছে। তেওঁলোকৰ জন্ম আৰু শৈশৱৰ কথা বৰ্ণিত আছে শেষ অধ্যায় [[উত্তৰকাণ্ডত]], কিন্তু কোনো কোনোৰ মতে উত্তৰকাণ্ডৰ এই বৰ্ণনা সমূহ [[বাল্মীকি|বাল্মীকিৰ]] নিজ মুুখ নিঃসৃত নহয়।<ref>{{Cite web|date=2020-04-26|title=Uttara Kanda of Ramayana was edited during 5th century BCE - Puranas|url=https://www.booksfact.com/puranas/uttara-kanda-ramayana-edited-5th-century-bce.html|access-date=2020-07-07|website=BooksFact - Ancient Knowledge & Wisdom|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite book|last1=Rao|first1=T. S. Sha ma|url=https://books.google.com/books?id=TRnDAgAAQBAJ&q=Lava+kusha#v=snippet|title=Lava Kusha|last2=Litent|date=2014-01-01|publisher=Litent|language=en}}</ref> কিংবদন্তি অনুযায়ী, ৰাজ্যত [[সীতা|সীতাৰ]] সতীত্বক লৈ নানান নেতিবাচক আৰু ইতিবাচক কথা শুনিবলৈ পোৱাত সীতাই স্বেচ্ছায় ৰাজ্যৰ পৰা নিৰ্বাসিত হয়। নিৰ্বাসিত হোৱাৰ পিছত তেওঁ [[তমসা নদী|তমসা নদীৰ]] তীৰৰ মহৰ্ষি [[বাল্মীকি|বাল্মীকিৰ]] আশ্ৰমত শান্তিৰে দিন অতিবাহিত কৰে। <ref>{{cite book|title= Historic Rama of Valmiki|author=Vishvanath Limaye|publisher=Gyan Ganga Prakashan|year=1984}}</ref> [[লৱ (ৰামায়ণ)|লৱ]] আৰু [[কুশ (ৰামায়ণ)|কুশ]] এই আশ্ৰমতেই জন্মগ্ৰহণ কৰে আৰু মহৰ্ষি [[বাল্মীকি|বাল্মীকিৰ]] অভিভাবকত্বত অস্ত্ৰবিদ্যাত পাৰদৰ্শী হৈ উঠে। তেওঁলোকে ইয়াত [[ৰাম|ৰামৰ]] সম্পৰ্কেও অৱগত হয়। == অশ্বমেধ যজ্ঞ == ৰামৰ অশ্বমেধ যজ্ঞত বাল্মিকীয়ে লৱ-কুশ আৰু সীতা সহ ছদ্মবেশে অংশগ্ৰহণ কৰিছিল। সমগ্ৰ অংশগ্ৰহণকাৰিৰ সন্মুখত লৱ-কুশই ৰামায়ণ পাঠ কৰিছিল। দুই ভায়ে যেতিয়া সীতাৰ নিৰ্বাসনৰ কথা পাঠ কৰে তেতিয়া ৰাম শোকত ব্যাকুল হৈ পৰে। বাল্মিকীয়ে সেই সময়তে সীতাক যজ্ঞৰ ওচৰলৈ লৈ আনে। শোকগ্ৰস্ত সীতা অপ্ৰস্তুত হৈ [[বসুমতী]] ক ফাট্ মেলিবলৈ ধ্যান কৰে আৰু ভূ-গৰ্ভত অদৃশ্য হৈ পৰে। ইয়াৰ পিছতে ৰামে লৱ-কুশ তেওঁৰে সন্তান বুলি জ্ঞাত হয়। কোনো কোনো গ্ৰন্থত উল্লেখ থকা অনুসৰি অশ্বমেধ যজ্ঞৰ উৎসৰ্গিত ঘোঁৰাটো লক্ষ্মণ আৰু সৈন্য সহ লৱ-কুশৰ বন্দী হয়। ৰামে যেতিয়া লৱ-কুশৰ বিৰুদ্ধে যুঁজ দিবলৈ আহে তেতিয়াই সীতাৰ দ্বাৰা তেওঁলোকৰ পৰিচয় হয়। [[ File:Lava & kusha chant Ramayana before Rama.jpg |thumb|250px|[[ৰাম|ৰামৰ]] অশ্বমেধ যজ্ঞত [[লৱ (ৰামায়ণ)|লৱ]]-[[কুশ (ৰামায়ণ)|কুশ]]ৰ [[ৰামায়ণ]] পাঠ। ]] == পৰৱৰ্তী ইতিহাস == পিতা [[ৰাম|ৰামৰ]] পিছত [[লৱ (ৰামায়ণ)|লৱ]]-[[কুশ (ৰামায়ণ)|কুশ]] [[ৰজা]] হয় আৰু লৱপুৰী তথা কসুৰ নগৰী প্ৰতিষ্ঠা কৰে। এই লাহোৰ বা লবপুৰীয়ে হ'ল বৰ্তমান [[পাকিস্তান|পাকিস্তানৰ]] লাহোৰ অঞ্চল। কোশল ৰাজ্যৰ ৰজা ৰামে তেওঁৰ পুত্ৰ লৱক শ্ৰাবস্তী আৰু [[কুশ (ৰামায়ণ)|কুশক]] কুশৱতী নগৰত প্ৰতিষ্ঠিত কৰে।<ref>{{cite book | last = Nadiem | first = Ihsan N | title = Punjab: land, history, people | publisher = Al-Faisal Nashran | page = 111 | year = 2005 | isbn = 9789695034347 | url = https://books.google.com/books?id=pyFuAAAAMAAJ&q=Kasur+Kusha&dq=Kasur+Kusha | accessdate = 2009-05-29}}</ref> লাহোৰৰ ছাহী কিলাৰ ভিতৰত লৱৰ এটা [[মন্দিৰ]] আছে। <ref>Ahmed, Shoaib. [http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=story_3-11-2004_pg7_27 "Lahore Fort dungeons to re-open after more than a century."] ''Daily Times''. 3 November 2004.</ref> ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} {{ৰামায়ণ}} [[শ্ৰেণী:ৰামায়ণৰ চৰিত্ৰ]] 6h8126bjbc0ibmr10d6et74k22dyf74 0 72581 627290 530408 2026-08-14T20:51:52Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 627290 wikitext text/x-wiki {{Infobox deity | type = হিন্দু | image = Kusa, one of Rāma’s sons..jpg | caption = ৰাম আৰু সীতাৰ পুত্ৰ কুশ | name = কুশ | Devanagari = कुश | father = [[ৰাম]] | mother = [[সীতা]] | birth_place = বিথোৰ, বাল্মিকী আশ্ৰম, (বৰ্তমানৰ বিথোৰ [[উত্তৰ প্ৰদেশ]], [[ভাৰত]]) | siblings = [[লৱ (ৰামায়ণ)|লৱ]] | children = অতিথি (পুত্ৰ), কনকামালিকা (কন্যা) | dynasty = ৰঘু বংশ-ঈক্ষ্বাকু বংশ-সূৰ্য বংশ | texts = ''[[ৰামায়ণ]]'' আৰু ইয়াৰ বিভিন্ন সংস্কৰণ | consort = কুমুদৱতী }} '''কুশ''' ({{lang-sa|कुश}}) <ref name="lcuk">{{Cite web |url=http://www.lcuk.org.uk/history.htm |title=Lohana History |access-date=14 November 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131004215927/http://www.lcuk.org.uk/history.htm |archive-date=4 October 2013 |url-status=dead |archivedate=4 October 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131004215927/http://www.lcuk.org.uk/history.htm |deadurl=yes }}</ref> আৰু তেওঁৰ যমজ ভাতৃ লৱ, [[ৰাম]] আৰু [[সীতা]]ৰ সন্তান আছিল। <ref name="Mani2009">{{cite book|author=Chandra Mauli Mani|title=Memorable Characters from the Rāmāyaṇa and the Mahābhārata|url=https://books.google.com/books?id=0xludqcKE4IC&pg=PA77|year=2009|publisher=Northern Book Centre|isbn=978-81-7211-257-8|pages=77–}}</ref> তেওঁলোকৰ কাহিনী হিন্দু মহাকাব্য, [[ৰামায়ণ]] আৰু ইয়াৰ অন্যান্য সংস্কৰণত বৰ্ণনা কৰা হৈছে। কোৱা হয় যে তেওঁলোকৰ মাতৃৰ দৰে লৱ বগা-সোণালী বৰণৰ আছিল, আনহাতে কুশ তেওঁলোকৰ দেউতাকৰ দৰে ক'লা বৰণৰ আছিল। হিন্দু শাস্ত্ৰ অনুসৰি কুশই [[কাশ্মীৰ]], [[সিন্ধু নদী]] আৰু হিন্দু কুশৰ বিস্তীৰ্ণ অঞ্চলত শাসন কৰিছিল।<ref>{{cite book | last = Nadiem | first = Ihsan N | title = Kasur ancient name | work = Punjab, Pg.111 | year = 2005 | isbn = 9789695034347 | url = https://books.google.com/books?id=pyFuAAAAMAAJ }}</ref> অৱশ্যে স্থানীয় সমল অনুসৰি কাচুৰ, পাশ্তুন প্ৰব্ৰজনকাৰীৰ দ্বাৰা ১৫২৫ চনত প্ৰতিষ্ঠা হৈছিল।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=EZifwYm8MT0C&q=kasur+arabic+punjab|title=Chiefs and Families of Note in the Punjab|last=Chopra|first=Gulshan Lall|date=1940|publisher=Government Printing|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=xoJICgAAQBAJ&q=kasur+arabic&pg=PT77|title=Beyond The Border: An Indian in Pakistan|last=Sikand|first=Yoginder|date=2011-07-19|publisher=Penguin UK|isbn=9789352141326|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=pyFuAAAAMAAJ&q=kasur+pashtun|title=Punjab: land, history, people|last=Nadiem|first=Ihsan H.|date=2005|publisher=al-Faisal Nashran|isbn=9789695032831|language=en}}</ref> == জন্ম আৰু শৈশৱ == [[File:Valmiki train Lava Kushas in Art of Archery.jpg|thumb|left|250px|[[ বাল্মীকি| গুৰু বাল্মিকীয়ে]] [[লৱ (ৰামায়ণ)|লৱ]]-[[কুশ (ৰামায়ণ)|কুশ]] ক অস্ত্ৰবিদ্যাৰ শিক্ষা দিছে। ]] [[File:The Poet Valmiki, teaching Ramayana to Kusa and Lava.jpg|thumb|left|250px|গুৰু [[বাল্মীকি]] [[লৱ (ৰামায়ণ)|লৱ]]-[[কুশ (ৰামায়ণ)|কুশ]]ৰ সমুখত [[ৰামায়ণ]] পাঠ কৰিছে]] [[ৰামায়ণ|ৰামায়ণৰ]] প্ৰথম অধ্যায় বালকাণ্ডত বৰ্ণিত আছে যে [[বাল্মীকি]]য়ে দুুই ভাই [[লৱ (ৰামায়ণ)|লব]]-[[কুশ (ৰামায়ণ)|কুশক]] [[ৰামায়ণ]] বৰ্ণনা কৰিছে। তেওঁলোকৰ জন্ম আৰু শৈশৱৰ কথা বৰ্ণিত আছে শেষ অধ্যায় [[উত্তৰকাণ্ডত]], কিন্তু কোনো কোনোৰ মতে উত্তৰকাণ্ডৰ এই বৰ্ণনা সমূহ [[বাল্মীকি|বাল্মীকিৰ]] নিজ মুুখ নিঃসৃত নহয়।<ref>{{Cite web|date=2020-04-26|title=Uttara Kanda of Ramayana was edited during 5th century BCE - Puranas|url=https://www.booksfact.com/puranas/uttara-kanda-ramayana-edited-5th-century-bce.html|access-date=2020-07-07|website=BooksFact - Ancient Knowledge & Wisdom|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite book|last1=Rao|first1=T. S. Sha ma|url=https://books.google.com/books?id=TRnDAgAAQBAJ&q=Lava+kusha#v=snippet|title=Lava Kusha|last2=Litent|date=2014-01-01|publisher=Litent|language=en}}</ref> কিংবদন্তি অনুযায়ী, ৰাজ্যত [[সীতা|সীতাৰ]] সতীত্বক লৈ নানান নেতিবাচক আৰু ইতিবাচক কথা শুনিবলৈ পোৱাত সীতাই স্বেচ্ছায় ৰাজ্যৰ পৰা নিৰ্বাসিত হয়। নিৰ্বাসিত হোৱাৰ পিছত তেওঁ [[তমসা নদী|তমসা নদীৰ]] তীৰৰ মহৰ্ষি [[বাল্মীকি|বাল্মীকিৰ]] আশ্ৰমত শান্তিৰে দিন অতিবাহিত কৰে। <ref>{{cite book|title= Historic Rama of Valmiki|author=Vishvanath Limaye|publisher=Gyan Ganga Prakashan|year=1984}}</ref> [[লৱ (ৰামায়ণ)|লৱ]] আৰু [[কুশ (ৰামায়ণ)|কুশ]] এই আশ্ৰমতেই জন্মগ্ৰহণ কৰে আৰু মহৰ্ষি [[বাল্মীকি|বাল্মীকিৰ]] অভিভাবকত্বত অস্ত্ৰবিদ্যাত পাৰদৰ্শী হৈ উঠে। তেওঁলোকে ইয়াত [[ৰাম|ৰামৰ]] সম্পৰ্কেও অৱগত হয়। == অশ্বমেধ যজ্ঞ == ৰামৰ অশ্বমেধ যজ্ঞত বাল্মিকীয়ে লৱ-কুশ আৰু সীতা সহ ছদ্মবেশে অংশগ্ৰহণ কৰিছিল। সমগ্ৰ অংশগ্ৰহণকাৰিৰ সন্মুখত লৱ-কুশই ৰামায়ণ পাঠ কৰিছিল। দুই ভায়ে যেতিয়া সীতাৰ নিৰ্বাসনৰ কথা পাঠ কৰে তেতিয়া ৰাম শোকত ব্যাকুল হৈ পৰে। বাল্মিকীয়ে সেই সময়তে সীতাক যজ্ঞৰ ওচৰলৈ লৈ আনে। শোকগ্ৰস্ত সীতা অপ্ৰস্তুত হৈ [[বসুমতী]] ক ফাট্ মেলিবলৈ ধ্যান কৰে আৰু ভূ-গৰ্ভত অদৃশ্য হৈ পৰে। ইয়াৰ পিছতে ৰামে লৱ-কুশ তেওঁৰে সন্তান বুলি জ্ঞাত হয়। কোনো কোনো গ্ৰন্থত উল্লেখ থকা অনুসৰি অশ্বমেধ যজ্ঞৰ উৎসৰ্গিত ঘোঁৰাটো লক্ষ্মণ আৰু সৈন্য সহ লৱ-কুশৰ বন্দী হয়। ৰামে যেতিয়া লৱ-কুশৰ বিৰুদ্ধে যুঁজ দিবলৈ আহে তেতিয়াই সীতাৰ দ্বাৰা তেওঁলোকৰ পৰিচয় হয়। [[ File:Lava & kusha chant Ramayana before Rama.jpg |thumb|250px|[[ৰাম|ৰামৰ]] অশ্বমেধ যজ্ঞত [[লৱ (ৰামায়ণ)|লৱ]]-[[কুশ (ৰামায়ণ)|কুশ]]ৰ [[ৰামায়ণ]] পাঠ। ]] == পৰৱৰ্তী ইতিহাস == পিতা [[ৰাম|ৰামৰ]] পিছত [[লৱ (ৰামায়ণ)|লৱ]]-[[কুশ (ৰামায়ণ)|কুশ]] [[ৰজা]] হয় আৰু লৱপুৰী তথা কসুৰ নগৰী প্ৰতিষ্ঠা কৰে। এই লাহোৰ বা লবপুৰীয়ে হ'ল বৰ্তমান [[পাকিস্তান|পাকিস্তানৰ]] লাহোৰ অঞ্চল। কোশল ৰাজ্যৰ ৰজা ৰামে তেওঁৰ পুত্ৰ লৱক শ্ৰাবস্তী আৰু [[কুশ (ৰামায়ণ)|কুশক]] কুশৱতী নগৰত প্ৰতিষ্ঠিত কৰে।<ref>{{cite book | last = Nadiem | first = Ihsan N | title = Punjab: land, history, people | publisher = Al-Faisal Nashran | page = 111 | year = 2005 | isbn = 9789695034347 | url = https://books.google.com/books?id=pyFuAAAAMAAJ&q=Kasur+Kusha&dq=Kasur+Kusha | accessdate = 2009-05-29}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত কুশই নাগকন্যা কুমুদৱতীক বিয়া কৰাই। তেওঁ লোকৰ অতিথি নামৰ এজন পুত্ৰ আৰু কনকামালিকা নামেৰে এগৰাকী কন্যা সন্তান জন্ম হয়। ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} {{ৰামায়ণ}} [[শ্ৰেণী:ৰামায়ণৰ চৰিত্ৰ]] 08wzu3hz9hfr148e7ixbzlwyyspg4ij 0 72731 627410 616863 2026-08-15T06:51:45Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 627410 wikitext text/x-wiki [[File:2016 Singapur, Rochor, Świątynia Sri Krishnan (21).jpg|thumb|300x300px|ৰামায়ণৰ চৰিত্ৰ - ৰাম, সীতা সিংহাসনত উপবিষ্ট, ঋষি বশিষ্ঠ আৰু ৰামৰ ভাই লক্ষ্মণ, ভৰত, শত্ৰুঘ্ন দ্বাৰা পৰিবেষ্টিত। ৰামৰ ভৰিৰ ওচৰত বহি আছে হনুমান]] প্ৰাচীন [[ভাৰত|ভাৰতৰ]] দুখন প্ৰধান সংস্কৃত মহাকাব্যৰ ভিতৰত এখন হৈছে '''ৰামায়ণ'''। ইয়াক [[বাল্মীকি|বাল্মিকীয়ে]] ৰচনা কৰিছিল। এই মহাকাব্যখনত দেখা পোৱা গুৰুত্বপূৰ্ণ চৰিত্ৰবোৰ তলত দিয়া হ’ল- ==অ== ===অকম্পন=== {{Main|অকম্পন}} '''অকম্পন''' ({{lang-en|Akampan}}) লংকাৰ ৰজা [[ৰাৱণ]]ৰ মামাক/মোমায়েক আছিল। তেওঁ [[সুমালী]] আৰু [[কেতুমতী]]ৰ দহগৰাকী পুত্ৰৰ মাজৰ এগৰাকী আছিল। তেওঁৰ চাৰিগৰাকী ভগ্নীও আছিল। === অক্ষয়কুমাৰ === {{Main|অক্ষয়কুমাৰ}} '''অক্ষয়কুমাৰ''' বা '''অক্ষকুমাৰ''' ({{lang-en|Akṣayakumāra}}, {{lang-sa|अक्षयकुमार}}) ৰাৱণৰ কনিষ্ঠ পুত্ৰ<ref>{{cite book |last1=Agarwal |first1=Shashi |title=Maithilīśaraṇa Gupta ke kāvya kī antarkathāoṃ ke śrota |date=1977 |publisher=Hindī Sāhitya Sammelana |url=https://books.google.co.in/books?id=qAIKAQAAIAAJ&q=%E0%A4%85%E0%A4%95%E0%A5%8D%E0%A4%B7%E0%A4%AF%E0%A4%95%E0%A5%81%E0%A4%AE%E0%A4%BE%E0%A4%B0+%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%AE%E0%A4%BE%E0%A4%AF%E0%A4%A3&dq=%E0%A4%85%E0%A4%95%E0%A5%8D%E0%A4%B7%E0%A4%AF%E0%A4%95%E0%A5%81%E0%A4%AE%E0%A4%BE%E0%A4%B0+%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%AE%E0%A4%BE%E0%A4%AF%E0%A4%A3&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwixgsSqj8TcAhWRulMKHUtIADwQ6AEINjAC |accessdate=16 July 2021 |language=hi |archive-url=https://web.archive.org/web/20180729141700/https://books.google.co.in/books?id=qAIKAQAAIAAJ&q=%E0%A4%85%E0%A4%95%E0%A5%8D%E0%A4%B7%E0%A4%AF%E0%A4%95%E0%A5%81%E0%A4%AE%E0%A4%BE%E0%A4%B0+%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%AE%E0%A4%BE%E0%A4%AF%E0%A4%A3&dq=%E0%A4%85%E0%A4%95%E0%A5%8D%E0%A4%B7%E0%A4%AF%E0%A4%95%E0%A5%81%E0%A4%AE%E0%A4%BE%E0%A4%B0+%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%AE%E0%A4%BE%E0%A4%AF%E0%A4%A3&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwixgsSqj8TcAhWRulMKHUtIADwQ6AEINjAC |archive-date=29 july 2018 |url-status=live }}</ref> তথা [[ইন্দ্ৰজিৎ|মেঘনাদ]]ৰ ভাতৃ আছিল। তেওঁক '''অক্ষয়''' বা '''অক্ষ''' নামেৰেও জনা যায়৷ [[ৰামায়ণ]]ত হনুমানে [[সীতা]]ৰ সৈতে বাৰ্তালাপ কৰাৰ পিছত যেতিয়া [[অশোক বন]] ধ্বংস কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে তেতিয়া ৰাৱণে অশোকবন ৰক্ষাৰ্থে অক্ষয়কুমাৰক ৰাক্ষস সেনাৰ মুৰব্বী হিচাপে তালৈ পঠিয়াইছিল। মাত্ৰ ষোল্ল বছৰ বয়সতে তেওঁৰ দেউতাক [[ৰাৱণ]]ৰ আদেশ মৰ্মে তেওঁ ৰথত উঠি যুদ্ধলৈ যায়। তেওঁ [[হনুমান]]ক লক্ষ্যভেদ কৰি বিভিন্ন অস্ত্ৰ-শস্ত্ৰৰে যুদ্ধ কৰিছিল। হনুমানে যুৱ ৰাজকুমাৰৰ বীৰত্ব আৰু দক্ষতাৰ প্ৰতি আকৃষ্ট হ’লেও শেষত হনুমানে তেওঁক হত্যা কৰিছিল। === অগস্ত্য === {{Main|অগস্ত্য}} '''অগস্ত্য''' ({{lang-sa|अगस्त्य}}) হৈছে প্ৰাচীন ভাৰতৰ এগৰাকী ঋষি।<ref name="Doniger1981p167">{{cite book |author=Wendy Doniger |title=The Rig Veda: An Anthology : One Hundred and Eight Hymns, Selected, Translated and Annotated |url= https://archive.org/details/rigvedapenguincl00anon|url-access=registration | year=1981| publisher=Penguin Books| isbn=978-0-14-044402-5| pages=[https://archive.org/details/rigvedapenguincl00anon/page/167 167]–168}}</ref> ভাৰতীয় সংস্কৃতিৰ মতে তেওঁ এজন প্ৰখ্যাত আৰু প্ৰভাৱশালী বহু ভাষাৰ জ্ঞান থকা বিদগ্ধ পণ্ডিত। অগস্ত্য আৰু তেওঁৰ সহধৰ্মিণী [[লোপামুদ্ৰা]]ই [[সংস্কৃত ভাষা]]ত [[ঋকবেদ]]ৰ শ্লোক ১.১৬৫ ৰ পৰা ১.১৯১ আৰু অন্যান্য বৈদিক সাহিত্যৰ ৰচনা কৰিছিল।<ref name="Doniger1981p167"/>{{sfn|Richard S Weiss|2009|p=49–51}}{{sfn|Roshen Dalal|2010|pp=7–8}} === অঙ্গদ === {{Main|অঙ্গদ}} '''অংগদ''' বা '''অঙ্গদ''' ({{lang-sa|अङ्गदः}} অংগ দাতা) হৈছে মহাকাব্য [[ৰামায়ণ]]ত বৰ্ণিত এটা বান্দৰ চৰিত্ৰ, যিয়ে [[ৰাম]]ক তেওঁৰ পত্নী [[সীতা]]ক বিচাৰি উলিওৱাত আৰু তেওঁৰ হৰণকাৰী [[ৰাৱণ]]ৰ সৈতে যুঁজ দিয়াত সহায় কৰিছিল। পিছত তেওঁ [[কিষ্কিন্ধা]] ৰ ৰজা হিচাপে মুকুট পৰিধান কৰে।<ref>{{Cite web|title=Who was Angad? What is Angad's role in Ramayana?|url=https://www.timesnownews.com/spiritual/religion/article/who-was-angad-what-is-angads-role-in-ramayana/578108|access-date=2020-08-03|website=www.timesnownews.com|language=en}}</ref> === অঞ্জনা === {{Main|অঞ্জনা (ৰামায়ণ)}} '''অঞ্জনা''' ({{lang-sa|अञ्जना}}) হৈছে [[ৰামায়ণ]]ৰ নায়কসমূহৰ অন্যতম [[হনুমান]]ৰ মাতৃ। তেওঁক '''অঞ্জনী''' বা '''অঞ্জলী''' নামেৰেও জনা যায়। তেওঁ আছিল এগৰাকী [[অপ্সৰা]] আৰু কপিকুলৰ এজন মুখিয়াল [[কেশৰী (ৰামায়ণ)|কেশৰী]]ৰ সহধৰ্মিণী। তেওঁক ভাৰতৰ কোনো কোনো অঞ্চলত পৰিয়ালৰ দেৱী হিচাপে পূজা কৰা হয়। === অতিকায় === {{Main|অতিকায়}} '''অতিকায়''' মহাকাব্য [[ৰামায়ণ]]ৰ এজন দৈত্য চৰিত্ৰ। [[ৰামায়ণ]] মহাকাব্যত আতিকায় [[ৰাৱণ]] আৰু তেওঁৰ পত্নী [[মন্দোদৰী]]ৰ পুত্ৰ বুলি উল্লেখ আছে।<ref name="Lochtefeld2002">{{cite book|author=James G. Lochtefeld|title=The Illustrated Encyclopedia of Hinduism: A-M|url=https://books.google.com/books?id=5kl0DYIjUPgC&pg=PA69|year=2002|publisher=The Rosen Publishing Group|isbn=978-0-8239-3179-8|page=69}}</ref> অৱশ্যে মহাকাব্যখনৰ কিছুমান সংস্কৰণত তেওঁক ৰাৱণৰ দ্বিতীয় পত্নী [[ধন্যমালিনী]]ৰ পুত্ৰ বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>https://books.google.co.in/books?id=YmUOAAAAYAAJ&q=atikaya+dhanyamalini&dq=atikaya+dhanyamalini&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjug4XQ-cXuAhUXqksFHQvYCD8Q6AEwA3oECAUQAg</ref> আতিকয়া [[ইন্দ্ৰজিৎ|মেঘানাদ]]ৰ সৰু ভায়েক আছিল আৰু অত্যন্ত শক্তিশালী আছিল। ===অশ্বপতি=== {{Main|অশ্বপতি}} '''অশ্বপতি''' ({{lang-sa|अश्वपति}}) হৈছে হিন্দু পুৰাণসমূহত বৰ্ণিত বহুতো ৰজাৰ উপাধি। ইয়াৰ অৰ্থ হৈছে 'ঘোঁৰাৰ অধিপতি। [[ৰামায়ণ]]ৰ মতে অশ্বপতি আছিল উন্নত ঘোঁৰাৰ দেশ কেকেয় ৰাজ্যৰ ৰজা। তেওঁ এগৰাকী কন্যা [[কৈকেয়ী]] (ৰজা [[দশৰথ]]ৰ ৰাণী) আৰু সাতজন পুত্ৰৰ পিতৃ আছিল। তেওঁৰ পুত্ৰ যুধাজিতে ৰামায়ণত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল। অশ্বপতিয়ে মানৱ জাতিৰ প্ৰয়োজনীয়তা সন্দৰ্ভত উত্তৰ বিচাৰি এক যাত্ৰা কৰিছিল। ===অহল্যা=== {{Main|অহল্যা}} '''অহল্যা'''({{lang-sa|अहल्या}}), গৌতম মহৰ্ষিৰ পত্নী। তেওঁক '''অহিল্যা''' বুলিও জনা যায়। বহুতো হিন্দু শাস্ত্ৰত উল্লেখ কৰা অনুসৰি [[ইন্দ্ৰ]]ই (দেৱতাৰ ৰজা) তেওঁৰ সতীত্ব নষ্ট কৰিছিল, বিশ্বাসঘাতকতাৰ বাবে তেওঁৰ স্বামীয়ে অভিশাপ দিছিল, আৰু [[ৰাম]]ৰ দ্বাৰা এই অভিশাপৰ পৰা মুক্ত হৈছিল। ===অৰুন্ধতী=== {{Main|অৰুন্ধতী (হিন্দু ধৰ্ম)}} '''অৰুন্ধতী''' ({{lang-sa|अरुन्धती}}) হৈছে [[সপ্তৰ্ষি]]ৰ অন্যতম ঋষি [[বশিষ্ঠ]]ৰ সহধৰ্মিণী। তেওঁক শুক্ৰ গ্ৰহৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়। অৰুন্ধতীকো সপ্তৰ্ষিৰ সমমৰ্যাদা প্ৰদান কৰাৰ লগতে তেওঁলোকৰ সৈতে উপাসনাও কৰা হয়। বৈদিক আৰু পুৰাণ সাহিত্যত তেওঁক সতীত্ব, দাম্পত্য আনন্দৰ প্ৰতীক আৰু পতীব্ৰতা নাৰীৰূপে উপস্থাপন কৰা হয়। পৰৱৰ্তী কালৰ মহাকাব্যিক ৰচনাসমূহত তেওঁক তেওঁক সতী তথা অনুকৰণীয় আদৰ্শ ৰূপত বৰ্ণোৱা হৈছে। হিন্দু পৰম্পৰাত অৰুন্ধতীক কেন্দ্ৰ কৰি বহুতো ৰীতি-নীতি বা লোকাচাৰ আছে। ইয়াৰে ভিতৰত বিবাহৰ সময়ত পালন কৰা সপ্তপদী নামৰ উপবাস অন্যতম। [[সংস্কৃত ভাষা]]ত অৰুন্ধতী শব্দৰ অৰ্থ হৈছে ''সূৰ্যৰ ৰশ্মিয়ে প্ৰক্ষালন কৰা''। ==ই== === ইন্দ্ৰজিৎ === {{Main|ইন্দ্ৰজিৎ}} '''ইন্দ্ৰজিৎ''' বা '''মেঘনাদ''' হৈছে [[লংকা]]ৰ ৰাজকুমাৰ আৰু [[ইন্দ্ৰ]]ৰ নগৰী অৰ্থাৎ ইন্দ্ৰলোকৰ বিজেতা। পৌৰাণিক হিন্দু সাহিত্যসমূহত তেওঁক মহানতম যোদ্ধাসমূহৰ এজন বুলি স্বীকৃতি দিয়া হৈছে। [[ৰামায়ণ]]ত ইন্দ্ৰজিতৰ উল্লেখ তথা বৰ্ণনা পোৱা যায়। [[ৰাম]] আৰু [[ৰাৱণ]]ৰ যুদ্ধত ইন্দ্ৰজিতে সক্ৰিয় আৰু গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল। গুৰু [[শুক্ৰাচাৰ্য]]ৰ পৰা তেওঁ বিভিন্ম দৈৱিক অস্ত্ৰ-শস্ত্ৰ লাভ কৰিছিল। তেওঁ স্বৰ্গৰ [[দেৱতা (হিন্দু ধৰ্ম)|দেৱতাসকলকো]] পৰাজিত কৰিছিল।<ref name="CGU2000">{{cite book |author=C. G. Uragoda |title=Traditions of Sri Lanka: A Selection with a Scientific Background |url=https://books.google.com/books?id=BOmAAAAAMAAJ |year=2000 |publisher=Vishva Lekha Publishers |isbn=978-955-96843-0-5}}</ref> [[ব্ৰহ্মাস্ত্ৰ]] প্ৰয়োগ কৰি তেওঁ একেদিনাই ৬৭০ নিযুত বানৰ সেনাক নিধন কৰি বানৰ জাতিক প্ৰায় নিঃশেষ কৰাৰ উপক্ৰম কৰিছিল। ৰামায়ণৰ বৰ্ণনা অনুসৰি পৃথিৱীৰ কোনো যোদ্ধাই এই সংখ্যা স্পৰ্শ কৰিব পৰা নাছিল।<ref name="CGU2000"/><ref name="George2002">{{cite book |author=George M. Eberhart |title=Mysterious Creatures: A Guide to Cryptozoology |url=https://books.google.com/books?id=z9gMsCUtCZUC&pg=PA388 |date=1 January 2002 |publisher=ABC-CLIO |isbn=978-1-57607-283-7 |page=388}}</ref> ==উ== === উৰ্মিলা === {{Main|উৰ্মিলা}} '''উৰ্মিলা''' ({{lang-sa|ऊर्मिला}}) হৈছে হিন্দু মহাকাব্য [[ৰামায়ণ]]ৰ এক চৰিত্ৰ। সেই অনুসৰি তেওঁ [[ৰাম]]ৰ সৰু ভায়েক [[লক্ষ্মণ]]ৰ পত্নী। ==ঋ== ===ঋষি কম্ভোজ=== {{Main|ঋষি কম্ভোজ}} ঋষি '''কম্ভোজ''' বা '''কুম্ভজ''' হৈছে সংস্কৃত মহাকাব্য [[ৰামায়ণ]]ৰ এটা চৰিত্ৰ। তেওঁক ঋষি [[অগস্ত্য]]ৰ ঘনিষ্ঠ বন্ধু হিচাপে উপস্থাপন কৰা হৈছে। ঋষি অগস্ত্য ঋষি [[বশিষ্ঠ]]ৰ ভাতৃ আছিল আৰু দক্ষিণপথত সন্ন্যাসী হিচাপে বাস কৰিছিল।<ref>{{cite web|url=http://www.indiangyan.com/books/otherbooks/shri_rama/panchabati.shtml|title=indiangyan.com|work=indiangyan.com|access-date=14 June 2015|archivedate=23 July 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210723032924/http://www.indiangyan.com/books/otherbooks/shri_rama/panchabati.shtml|deadurl=yes}}</ref> [[ৰাম]], [[লক্ষ্মণ]] আৰু [[সীতা]] ঋষি কুম্ভজৰ আশ্ৰমলৈ গৈছিল আৰু তাৰ পৰা তেওঁলোকে [[লংকা]]ৰ ৰজা [[ৰাৱণ]]ৰ দ্বাৰা সীতাক অপহৰণ কৰাৰ আগতে তেওঁলোকৰ বনবাসৰ সময়ত পঞ্চৱতীলৈ গৈছিল। ===ঋষ্যশৃংগ=== {{Main|ঋষ্যশৃংগ}} '''ঋষ্যশৃংগ''' ({{lang-sa|ऋष्यशृंग}}) হৈছে খ্ৰীষ্টপূৰ্ব প্ৰথম সহস্ৰাব্দৰ শেষৰ ফালৰ, ভাৰতীয় (হিন্দু আৰু বৌদ্ধ) শাস্ত্ৰত উল্লেখ কৰা ঋষি। হিন্দু মহাকাব্য ৰামায়ণৰ মতে, তেওঁ অপ্সৰা উৰ্বশীৰ গৰ্ভত আৰু ঋষি বিভাণ্ডকৰ ঔৰষত হৰিণৰ শিঙৰ সৈতে জন্মগ্ৰহণ কৰিছিল। তেওঁ এজন ভৱিষ্যতদ্ৰষ্টা হৈ আছিল আৰু ৰাজপৰিয়াল আদিৰ বাবে আকৰ্ষণৰ কেন্দ্ৰ হৈ পৰে। তেওঁক যজ্ঞ আদি অনুষ্ঠানৰ বাবে আমন্ত্ৰণ কৰা হৈছিল। এনে এক যজ্ঞৰ ফলতেই ৰজা দশৰথে পুত্ৰ সন্তান লাভ কৰে। তেওঁ বৌদ্ধ জাতকাসকলৰ মাজৰ এজন বুলিও ভৱা হয়। য'ত তেওঁক বোধিসত্তৰ পুত্ৰ বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। ==ক== === কবন্ধ === {{Main|কবন্ধ}} '''কবন্ধ''' ({{lang-en|Kabandha}}) এগৰাকী ৰাক্ষস আছিল৷ তেওঁক [[ৰাম|শ্ৰীৰামে]] হত্যা কৰি অভিশাপৰ পৰা মুক্ত কৰিছিল৷ === কাকভুশুন্দি === {{Main|কাকভুশুন্দি}} '''কাকভুশুন্দি''' [[হিন্দু]] [[মহাকাব্য]] [[ৰামায়ণ]]ৰ এটা বিশিষ্ট চৰিত্ৰ। [[বাল্মীকি]] ঋষিৰ শিষ্য হোৱাৰ লগতে অতীত, বৰ্তমান আৰু ভৱিষ্যতৰ বিস্তৃত জ্ঞানৰ বাবে তেওঁ পৰিচিত। তেওঁৰ নামৰ অনুবাদ হৈছে সংস্কৃতত "সোণৰ পাখি থকা কাউৰী।" তেওঁ হিন্দু পৌৰাণিক কাহিনীৰ এজন পূজনীয় ব্যক্তি আৰু আধ্যাত্মিকতা আৰু গুপ্ত বিষয়ৰ অপৰিসীম জ্ঞানৰ বাবে জনাজাত। [[ত্ৰেতা যুগ]] আৰু [[দ্বাপৰ যুগ]]ৰ মাজেৰে জীয়াই থকা আৰু ক্ৰমে ভগৱান [[ৰাম]] আৰু ভগৱান [[শ্ৰীকৃষ্ণ]]ৰ কাহিনী প্ৰত্যক্ষ কৰা কেইজনমান ঋষিৰ ভিতৰত তেওঁ অন্যতম বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। যুগ যুগ ধৰি তেওঁৰ শিক্ষা বহু আধ্যাত্মিক সাধকৰ বাবে প্ৰেৰণাৰ উৎস হৈ আহিছে আৰু তেওঁৰ জীৱন অলৌকিক কৰ্মৰ কাহিনীৰে ভৰি আছে। === কুম্ভকৰ্ণ === {{Main|কুম্ভকৰ্ণ}} '''কুম্ভকৰ্ণ''' ({{lang-sa|कुम्भकर्ण}}) হৈছে বিখ্যাত হিন্দু মহাকাব্য [[ৰামায়ণ]]ৰ এজন প্ৰখ্যাত [[ৰাক্ষস]] আৰু [[ৰাৱণ]]ৰ এজন কনিষ্ঠ ভ্ৰাতৃ। বিশালাকায় শৰীৰ আৰু অসাধাৰণ ক্ষুধাৰ গৰাকী কুম্ভকৰ্ণক প্ৰাচীন হিন্দু পুৰাণত এজন সৎ চৰিত্ৰৰ ব্যক্তি আৰু মহান যোদ্ধা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। ৰামায়ণৰ যুদ্ধৰ সময়ত কেৱল নিজৰ শক্তি দেখুৱাবলৈকে তেওঁ বহুতো বান্দৰ হত্যা আৰু ভক্ষণ কৰিছিল। তেওঁক ধাৰ্মিক আৰু বুদ্ধিমান বুলি গণ্য কৰা হৈছিল। তেওঁ এজন অতুলনীয় যোদ্ধাও আছিল কিয়নো দেৱৰাজ [[ইন্দ্ৰ]]ৰ সৈতে হোৱা যুদ্ধত কুম্ভকৰ্ণৰেই জয় হৈছিল। === কুশ === {{Main|কুশ (ৰামায়ণ)}} '''কুশ''' ({{lang-sa|कुश}}) <ref name="lcuk">{{Cite web |url=http://www.lcuk.org.uk/history.htm |title=Lohana History |access-date=14 November 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131004215927/http://www.lcuk.org.uk/history.htm |archive-date=4 October 2013 |url-status=dead |archivedate=4 October 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131004215927/http://www.lcuk.org.uk/history.htm |deadurl=yes }}</ref> আৰু তেওঁৰ যমজ ভাতৃ লৱ, [[ৰাম]] আৰু [[সীতা]]ৰ সন্তান আছিল। <ref name="Mani2009">{{cite book|author=Chandra Mauli Mani|title=Memorable Characters from the Rāmāyaṇa and the Mahābhārata|url=https://books.google.com/books?id=0xludqcKE4IC&pg=PA77|year=2009|publisher=Northern Book Centre|isbn=978-81-7211-257-8|pages=77–}}</ref> তেওঁলোকৰ কাহিনী হিন্দু মহাকাব্য, [[ৰামায়ণ]] আৰু ইয়াৰ অন্যান্য সংস্কৰণত বৰ্ণনা কৰা হৈছে। কোৱা হয় যে তেওঁলোকৰ মাতৃৰ দৰে লৱ বগা-সোণালী বৰণৰ আছিল, আনহাতে কুশ তেওঁলোকৰ দেউতাকৰ দৰে ক'লা বৰণৰ আছিল। === কুশধ্বজ === {{Main|কুশধ্বজ}} ৰজা '''কুশধ্বজ'''( তেওঁ '''কুশদ্ভোজন''' নামেও পৰিচিত), অছিল ৰজা [[জনক|জনকৰ]] অনুজ ভাতৃ। কুশধ্বজৰ দুগৰাকী কন্যাসন্তান আছিল ক্ৰমে [[মাণ্ডৱী]] আৰু [[শ্ৰুতকীৰ্তি]]। তেওঁলোক দুগৰাকীৰ যথাক্ৰমে [[অযোধ্যা (পৌৰাণিক নগৰ)|অযোধ্যা]]ৰ ৰজা [[দশৰথ|দশৰথৰ]] পুত্ৰ আৰু ৰামৰ অনুজ [[ভৰত (ৰামায়ণ)|ভৰত]] আৰু [[শত্ৰুঘ্ন]]ৰে বিবাহ সম্পন্ন হয়।<ref>{{cite book | url=https://books.google.com/books?id=rEWaSju1rVsC&q=Kushadhwaja&pg=PA15 | title=Tales from Kalidasa | publisher=Ediciones Gamma S.A. | author=H. L. Luthra | year=1988 | pages=15 | isbn=9788120902282}}</ref><ref>{{cite book | url=https://books.google.com/books?id=FHPXAAAAMAAJ&q=Kushadhwaja | title=The Ramayana | publisher=Orient Longman | author=Lakshmi Lal | year=1988 | pages=20 | isbn=9780861318056}}</ref> ===কেতুমতী=== {{Main|কেতুমতী}} '''কেতুমতী''' ({{Lang-en|Ketumati}}) ৰাক্ষষ ৰজা [[সুকেশ]] আৰু গন্ধৰ্ব ৰাজকুমাৰী [[দেৱৱতী]]ৰ পুত্ৰ [[সুমালী]]ৰ দাম্পত্য সঙ্গী আছিল৷<ref>http://ancientvoice.wikidot.com/src-vrm:ram7-5.</ref> তেওঁ আছিল গন্ধৰ্ব ৰাজকুমাৰী নৰ্মদাৰ কন্যা৷ তেওঁ ১০ গৰাকী পুত্ৰ আৰু ৪ গৰাকী কন্যা সন্তানৰ মাতৃ আছিল৷<ref name="Ketumati">{{cite web | url=https://www.indianetzone.com/34/ketumati_wife_sumali.htm | title=Ketumati wife sumali. | publisher=Indianetzone.com | accessdate=19 July 2021 | archivedate=19 July 2021 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20210719101649/https://www.indianetzone.com/34/ketumati_wife_sumali.htm | deadurl=yes }}</ref> তেওঁৰ ভনী দুগৰাকীৰ নাম হৈছে- বসুদা আৰু সুন্দৰী,<ref name="Ketumati"/> যাক [[মালী]] আৰু [[মাল্যবান|মাল্যবানে]] বিবাহ কৰাইছিল৷ তেওঁৰ কন্যা [[কৈকেষী]] ঋষি [[বিশ্ৰবা]]ৰ সৈতে বিবাহ হয় যাৰ ঔৰসত তিনি পুত্ৰ যথাক্ৰমে [[ৰাৱণ]], [[কুম্ভকৰ্ণ]], [[বিভীষণ]] আৰু এটি কন্যা [[শূৰ্পনখা]]ৰ জন্ম হয়।<ref>{{Cite book|last=Mittal|first=J. P.|url=https://books.google.com/books?id=b7gOBW8oDFgC&q=sumali+ravana&pg=PA200|title=History Of Ancient India (a New Version) : From 7300 Bb To 4250 Bc|date=2006|publisher=Atlantic Publishers & Dist|isbn=978-81-269-0615-4|language=en}}</ref> === কেৱট === {{Main|কেৱট}} '''কেৱট''' ({{lang-en|Kewat}})<ref>https://www.patrika.com/festivals/kewat-jayanti-2019-in-hindi-4572142/</ref> হিন্দু মহাকাব্য ৰামায়ণৰ এটি চৰিত্ৰ৷ বনবাসৰ সময়ত তেৱেঁ [[ৰাম]], [[সীতা]] আৰু [[লক্ষ্মণ]]ক নাৱত তুলি লৈ [[গংগা নদী]] পাৰ কৰাই দিছিল৷<ref>https://www.amarujala.com/uttarakhand/champawat/kevat-took-ram-sita-and-laxman-to-river-shore</ref><ref>https://www.jagran.com/uttar-pradesh/varanasi-city-14764902.html</ref> এই কাহিনীটো ৰামায়ণৰ অযোধ্যা কাণ্ডত বৰ্ণিত আছে৷<ref>https://www.telegraphindia.com/india/pm-narendra-modi-to-cherish-all-his-life-worship-by-washing-feet/cid/1685504</ref> === কৈকেয়ী === {{Main|কৈকেয়ী}} '''কৈকেয়ী''' ({{lang-en|Kaikeyi}}) হিন্দু মহাকাব্য [[ৰামায়ণ]]ৰ ৰজা [[দশৰথ]]ৰ তৃতীয়গৰাকী পত্নী আৰু অযোধ্যাৰ ৰাণী আছিল৷ দশৰথৰ তিনিগৰাকী পত্নীৰ ভিতৰত কৈকেয়ীৰ ভূমিকা সকলোতকৈ বেছি৷ তেওঁ কেকেয় ৰাজ্যৰ জীয়াৰী আৰু এগৰাকী শক্তিশালী যোদ্ধা আছিল, যিয়ে যুদ্ধৰ সময়ত তেওঁৰ পতি দশৰথক সহায় কৰিছিল৷ কৈকেয়ী [[ভৰত (ৰামায়ণ)|ভৰত]]ৰ মাক আছিল৷ প্ৰথমতে তেওঁ সৎ পুত্ৰ [[ৰাম]]ক মৰম আৰু মাতৃসুলভ জ্ঞান কৰিছিল যদিও পিছত [[মন্থৰা]]ৰ কথাত পতিয়ন গৈ ৰামক বনবাসলৈ পঠিয়াইছিল৷ === কৈকেষী=== {{Main|কৈকেষী}} '''কৈকেষী''' বা '''কৈকসী''' ({{Lang-en|Kaikeshi}} বা {{Lang|en|Kaikashi}}) আছিল ঋষি বিশ্ৰবাৰ পত্নী আৰু [[ৰাৱণ]], [[কুম্ভকৰ্ণ]], [[বিভীষণ]] আৰু [[শূৰ্পনখা]]ৰ মাতৃ। তেওঁ ৰাক্ষক ৰজা [[সুমালী]]ৰ কন্যা আছিল৷<ref>{{Cite web|date=2020-04-16|title=Know interesting things about Ravana|url=https://english.newstracklive.com/news/unknown-interesting-hidden-mythological-facts-ramayana-interesting-facts-about-ravan-sc93-nu612-ta612-ta294-1085188-1.html|access-date=2020-07-02|website=News Track|language=English}}</ref> ===কৌশল্যা=== {{Main|কৌশল্যা}} '''কৌশল্যা''' [[হিন্দু]] মহাকাব্য [[ৰামায়ণ]]ৰ এক চৰিত্ৰ। সেই অনুসৰি তেওঁ কোশল ৰাজ্যৰ ৰাজকুমাৰী আছিল আৰু ৰজা দশৰথৰ পত্নী, ৰামৰ মাতৃ <ref name = "Hess2001">{{cite journal| author = Hess, L.| year = 2001| title = Rejecting Sita: Indian Responses to the Ideal Man's Cruel Treatment of His Ideal Wife| journal = Journal of the American Academy of Religion | volume = 67| issue = 1| pages = 1–32| url = http://jaar.oxfordjournals.org/cgi/content/citation/67/1/1| accessdate = 2008-04-12| doi = 10.1093/jaarel/67.1.1| pmid = 21994992}}</ref><ref name="Ganguly2003" /> আৰু অযোধ্যাৰ জ্যেষ্ঠ ৰাণী আছিল। তেওঁ [[শান্তা]] নামৰ এগৰাকী কন্যা সন্তানৰ মাতৃও আছিল। বাল্মীকি ৰামায়ণৰ বালকাণ্ডত শান্তাৰ উল্লেখ আছে।<ref name="Valmiki Ramayan">{{cite web|author=Rao, Desiraju Hanumanta|title=Bala Kanda in Prose, Sarga 11|url=https://sanskritdocuments.org/sites/valmikiramayan/baala/sarga11/bala_11_prose.htm|work=Valmiki Ramayana|publisher=Valmiki Ramayan.net|access-date=22 January 2019}}</ref> ==খ== ===খৰ=== {{Main|খৰ (ৰামায়ণ)}} '''খৰ''' ({{lang-sa|खर}}) ভাৰতীয় মহাকাব্য [[ৰামায়ণ]]ত বৰ্ণিত এজন মানুহ খোৱা ৰাক্ষস আছিল। তেওঁ [[লংকা]]ৰ অধিপতি [[ৰাৱণ]]ৰ সম্পৰ্কীয় ভাই আৰু [[কৈকেষী]]ৰ ভগ্নী ৰাকৰ পুত্ৰ আছিল। ==গ== === গংগা দেৱী=== {{Main|গংগা দেৱী}} '''গঙ্গা''' বা '''গংগা''' ([[সংস্কৃত ভাষা|সংস্কৃত]]: गंगा ''{{IAST|Gaṅgā}}'', [[থাই ভাষা|থাই]]: คงคา ''Khongkha'') '''[[গঙ্গা নদী|গঙ্গা নদীৰ]]''' মূৰ্তিস্বৰূপ এক [[হিন্দু]] দেৱী। হিন্দুধৰ্মত এই দেৱী বিশেষ গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থানৰ অধিকাৰিণী। হিন্দুসকলে বিশ্বাস কৰে যে গঙ্গাত স্নান কৰিলে সমস্ত পাপ খণ্ডন হয় আৰু জীৱই মুক্তিলাভ কৰে। অনেকে আত্মীয়স্বজনৰ দেহাৱশেষ বহু দূৰদূৰণিৰ পৰা কঢ়িয়াই আনি গঙ্গাত বিসৰ্জন দিয়ে; তেওঁলোকে ধৰি লয় যে, ইয়াৰ ফলত মৃত ব্যক্তিৰ আত্মাই [[স্বৰ্গ|স্বৰ্গলৈ]] গমন কৰে। গঙ্গাৰ তীৰবৰ্তী বহু স্থান হিন্দু বিশ্বাস অনুযায়ী পবিত্ৰ। ইয়াৰ মাজত আছে [[হৰিদ্বাৰ]], [[এলাহাবাদ]], [[বাৰাণসী]], [[নবদ্বীপ]], [[গঙ্গাসাগৰ]] প্ৰভৃতি। [[থাইলেণ্ড|থাইলেণ্ডৰ]] [[লয় ক্ৰাথং]] উৎসৱত পুণ্যাৰ্থীসকলে নদীত বন্তিযুক্ত সৰু সৰু নৌকা উটুৱাই [[গৌতম বুদ্ধ|বুদ্ধ]] আৰু গঙ্গা দেৱীক শ্ৰদ্ধা জনায়। ==জ== === জটায়ু === {{Main|জটায়ু}} '''জটায়ু''' ({{lang-sa|जटायु}}) হৈছে মহাকাব্য [[ৰামায়ণ]]ত বৰ্ণিত শগুণ বা ঈগলৰূপী এক অৰ্ধদেৱতা। তেওঁ [[অৰুণ]] আৰু শ্যেনীৰ কনিষ্ঠ সন্তান আৰু [[সম্পাতি]]ৰ ভ্ৰাতৃ। জটায়ু [[ৰাম]]ৰ পিতৃ [[দশৰথ]]ৰ পুৰণি বন্ধু।<ref>{{Cite book|last=Bhalla|first=Prem P.|url=https://books.google.com/books?id=DN4xDwAAQBAJ&pg=PA132&dq=Shyeni+Jatayu#q=Shyeni|title=ABC of Hinduism|date=2017-08-22|publisher=Educreation Publishing|language=en}}</ref> === জনক === {{Main|জনক}} '''জনক''' ({{Lang-sa|जनकः}}) প্ৰাচীন ভাৰতৰ [[মিথিলা]] অঞ্চলত অৱস্থিত [[বিদেহ]] ৰাজ্যৰ ৰজা আছিল। তেওঁৰ শাসনকাল আনুমানিক ভাৱে খীষ্ট্ৰপূৰ্ব অষ্টম অথবা সপ্তম শতিকাত আছিল বুলি ঠাৱৰ কৰা হৈছে।{{sfn|Raychaudhuri|2006|pp=41–52}} বিদেহ ৰাজ্যৰ অধিপতিসকলক জনক নামেৰে জনা গৈছিল। অৰ্থাৎ জনক বিদেহ ৰাজ্যৰ অধীশ্বৰসকলৰ কৌলিক খিতাপ। জনক নামৰ এক বা একাধিক ৰজাৰ উল্লেখ [[ৰামায়ণ]], [[মহাভাৰত]], [[উপনিষদ]] আৰু [[পুৰাণ]]ত পোৱা যায়। === জাম্বৱন্ত === {{Main|জাম্বৱন্ত}} '''জাম্বৱন''' বা '''জাম্বৱন্ত''' হৈছে মহাকাব্য [[ৰামায়ণ]]ৰ এক চৰিত্ৰ, সেই অনুসৰি তেওঁ ভালুকৰ ঐশ্বৰিক ৰজা, যাক ব্ৰহ্মা দেৱতাই [[লংকা]]ৰ ৰজা [[ৰাৱণ]]ৰ বিৰুদ্ধে তেওঁৰ হোৱা সংগ্ৰামত [[ৰাম]]ক সহায় কৰিবলৈ সৃষ্টি কৰিছিল।<ref name=dict /> জাম্বৱন্ত ভাৰতীয় মহাকাব্য পৰম্পৰাত এবিধ এছিয়ান ক'লা ভালুক বা শ্লথ ভালুক, অৱশ্যে আন কিছু শাস্ত্ৰত তেওঁক বান্দৰ বুলিও বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref name=dict>Patricia Turner, Charles Russell Coulter. ''Dictionary of ancient deities''. 2001, page 248</ref> ==ত== === তাড়কা === {{Main|তাড়কা}} '''তাড়কা''' ({{Lang-sa|ताड़का}}) বা '''তাতকা''' মহাকাব্য [[ৰামায়ণ]]ৰ এক ৰাক্ষসী চৰিত্ৰ। তেওঁৰ সন্তান [[মাৰিচ]] আৰু [[সুবাহু]]ৰ সৈতে তেওঁ অৰণ্যত যজ্ঞ কৰা ঋষিক হাৰাশাস্তি আৰু আক্ৰমণ কৰিছিল। অৱশেষত তেওঁলোকক মহৰ্ষি [[বিশ্বমিত্ৰ]]ৰ নিৰ্দেশত [[ৰাম]] আৰু [[লক্ষ্মণ|লক্ষ্মণে]] হত্যা কৰিছিল।<ref>{{Cite web|url=http://mythfolklore.blogspot.com/2014/07/ramayana-vishwamitra-ramas-teacher.html|title=Mythology and Folklore UN-Textbook: Ramayana: Vishwamitra, Rama's Teacher|last=Gibbs|first=Laura|website=Mythology and Folklore UN-Textbook|access-date=2019-12-26}}</ref><ref>{{Cite web|title=Rama and Lakshmana Slay the mighty tataka|url=https://www.newindianexpress.com/lifestyle/spirituality/2018/apr/28/rama-and-lakshmana-slay-the-mighty-tataka-1806617.html|access-date=2020-09-05|website=The New Indian Express|archivedate=2020-08-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200805023717/https://www.newindianexpress.com/lifestyle/spirituality/2018/apr/28/rama-and-lakshmana-slay-the-mighty-tataka-1806617.html|deadurl=yes}}</ref> === তাৰা === {{Main|তাৰা (ৰামায়ণ)}} '''তাৰা''' ({{lang-sa|तारा}}) (আক্ষৰিক অৰ্থত ''তৰা''<ref>Lefeber p. 234</ref>) হৈছে [[ৰামায়ণ]]ত বৰ্ণিত [[কিষ্কিন্ধা]]ৰ ৰাণী আৰু বানৰৰাজ [[বালি (ৰামায়ণ)|বালি]]ৰ সহধৰ্মিণী। বালিৰ মৃত্যুৰ পিছত তাৰা [[সুগ্ৰীৱ]]ৰ সৈতে বিবাহত বহে। === ত্ৰিজঁ‌টা=== {{Main|ত্ৰিজঁ‌টা}} '''ত্ৰিজঁটা''' ({{lang-sa|त्रिजटा}}) হৈছে হিন্দু মহাকাব্য [[ৰামায়ণ]]ৰ এগৰাকী ৰক্ষী যাক [[লংকা]]ৰ অধিপতি [[ৰাৱণ|ৰাৱণে]] অপহৰণ কৰা [[সীতা]]ক ৰক্ষা কৰাৰ দায়িত্ব দিয়া হৈছে।<ref name="Mani"/> ৰামায়ণৰ পৰৱৰ্তী অভিযোজনত ত্ৰিজঁটাক ৰাৱণৰ ভ্ৰাতৃ [[বিভীষণ]]ৰ কন্যা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। === ত্ৰিশিৰা === {{Main|ত্ৰিশিৰা }} '''ত্ৰিশিৰা''' ({{Lang-sa|: त्रिशिर,}} যাৰ তিনিটা মূৰ আছে।) এজন দৈত্য (ৰাক্ষস) আছিল, আৰু তেওঁৰ প্ৰসংগ [[ৰামায়ণ]]ত উল্লেখ পোৱা যায়। তেওঁ [[ৰাৱণ]]ৰ ছয়জন পুত্ৰৰ ভিতৰত এজন আছিল। তেওঁৰ আন ভাতৃসকল আছিল [[ইন্দ্ৰজিৎ|মেঘনাদ]] [[অতিকায়]], [[অক্ষয়কুমাৰ]], [[নৰান্তক-দেৱান্তক|নৰান্তক আৰু দেৱান্তক]]।<ref>{{Cite book|last=Mittal|first=J. P.|url=https://books.google.com/books?id=b7gOBW8oDFgC&q=Trishara&pg=PA200|title=History Of Ancient India (a New Version) : From 7300 Bb To 4250 Bc|date=2006|publisher=Atlantic Publishers & Dist|isbn=978-81-269-0615-4|language=en}}</ref> ==দ== === দশৰথ === {{Main|দশৰথ}} '''দশৰথ''' ({{lang-sa|दशरथ}}) হৈছে [[ৰামায়ণ]] আৰু বিষ্ণু পুৰাণত বৰ্ণিত কোশল দেশৰ ৰজা আৰু [[ৰাম]]ৰ পিতৃ। তেওঁৰ ৰাজধানীৰ নাম [[অযোধ্যা (পৌৰাণিক নগৰ)|অযোধ্যা]]। তেওঁ আছিল ৰজা অজ আৰু ৰাণী ইন্দুমতীৰ পুত্ৰ। তেওঁৰ তিনিগৰাকী ভাৰ্যা আছিল। তেওঁলোক হৈছে [[কৌশল্যা]], [[কৈকেয়ী]] আৰু [[সুমিত্ৰা]]। তেওঁলোকৰ গৰ্ভত দশৰথৰ ঔৰষত [[ৰাম]], [[ভৰত (ৰামায়ণ)|ভৰত]], [[লক্ষ্মণ]] আৰু [[শত্ৰুঘ্ন]]ৰ জন্ম হয়। ===দূষণ=== {{Main|দূষণ (ৰামায়ণ)}} '''দূষণ''' ({{lang-sa|दूषण}}) ভাৰতীয় মহাকাব্য [[ৰামায়ণ]]ত বৰ্ণিত এজন মানুহ খোৱা ৰাক্ষস আছিল। তেওঁ [[লংকা]]ৰ অধিপতি [[ৰাৱণ]]ৰ সম্পৰ্কীয় ভাই আৰু [[কৈকেষী]]ৰ ভগ্নী ৰাকৰ পুত্ৰ আছিল। [[খৰ (ৰামায়ণ)|খৰ]] আৰু তেওঁ যমজ ভাতৃ আছিল।<ref>''A Classical Dictionary of Hindu Mythology & Religion'' by [[John Dowson]]</ref> ===দেৱবৰ্ণিনী=== {{Main|দেৱবৰ্ণিনী}} '''দেৱবৰ্ণিনী''' বা '''ইলৱিড়া''' বা '''ইড়াৱিদা''' ({{lang-en|Devavarnini}}) লংকাৰ ৰজা [[ৰাৱণ]]ৰ মাহীমাক আছিল৷ ===দেৱৱতী=== {{Main|দেৱৱতী}} '''দেৱৱতী''' ({{lang-en|Devavati}}) গ্ৰামণী নামৰ এগৰাকী [[গন্ধৰ্ব]]ৰ জীয়ৰী আছিল৷<ref name="book"/> উল্লেখ আছে যে- তেওঁ দেখাত সাক্ষাৎ লক্ষ্মীদেৱীৰ দৰে আছিল৷<ref name="book">{{cite book | url=https://books.google.co.in/books?id=b7gOBW8oDFgC&lpg=PA200&vq=sumali%20ravana&pg=PA199#v=onepage&q&f=false | title=History Of Ancient India (a New Version) : From 7300 Bb To 4250 Bc | publisher=Atlantic Publishers & Dist | author=Mittal, J. P. | pages=198 | isbn=978-81-269-0615-4 |language=en}}</ref> তেওঁক ৰাক্ষস ৰজা সুকেশে বিবাহ কৰাইছিল৷<ref>http://ancientvoice.wikidot.com/src-vrm:ram7-5.</ref> তেওঁৰ পতি [[সুকেশ]] আছিল [[ৰাৱণ]]ৰ মাকৰ পিতামহ৷<ref name="দশানন"/> যাক ভগৱান [[শিৱ]] আৰু [[পাৰ্বতী]]য়ে লালন-পালন কৰিছিল৷<ref name="দশানন">{{cite book | title=[[দশানন ৰাৱণ (গ্ৰন্থ)|দশানন ৰাৱণ]] | publisher=অসম পাবলিচিং কোম্পানী | author=চন্দ্ৰ, ড° দীপক শৰ্মা | year=২০১৩ | pages=৪ | isbn=978-81-86384-43-5}}</ref> [[দেৱৱতী]] আৰু [[সুকেশ]]ৰ ঔৰসত তিনি পুত্ৰ [[সুমালী]], [[মাল্যবান]] আৰু [[মালী]]ৰ জন্ম হয়, যিয়ে [[গন্ধৰ্ব]] ৰাজকুমাৰী নৰ্মদাৰ তিনিগৰাকী কন্যা যথাক্ৰমে সুমালীয়ে [[কেতুমতী]]ক, মাল্যবানে সুন্দৰীক আৰু মালীয়ে বসুদাক বিবাহ কৰাইছিল৷<ref name="Ketumati"/> তেওঁৰ পুত্ৰ সুমালী আৰু [[কেতুমতী]]ৰ কন্যা [[কৈকেষী]]ৰ [[ঋষি বিশ্ৰবা]]ৰ সৈতে বিবাহ হয় যাৰ ঔৰসত তিনি পুত্ৰ যথাক্ৰমে [[ৰাৱণ]], [[কুম্ভকৰ্ণ]], [[বিভীষণ]] আৰু এগৰাকী কন্যা [[শূৰ্পনখা]]ৰ জন্ম হয়৷<ref name="book"/><ref name="দশানন"/> === দেৱান্তক === {{Main|নৰান্তক-দেৱান্তক}} দেৱান্তক [[ৰাৱণ]]ৰ পুত্ৰ আছিল৷ তেওঁক হনুমানে বধ কৰিছিল৷ ==ধ== === ধন্যমালিনী=== {{Main|ধন্যমালিনী}} হিন্দু শাস্ত্ৰত '''ধন্যমালিনী''' ({{lang-en|Dhanyamalini}}) [[ৰাৱণ]]ৰ দ্বিতীয়গৰাকী পত্নী আছিল। তেওঁ এগৰাকী নম্ৰ আৰু যত্নশীল মহিলা আছিল। তেওঁৰ প্ৰকৃত পৰিচয় অজ্ঞাত যদিও কিছুমান কাহিনীয়ে তেওঁক [[মায়াসুৰ]]ৰ জীয়ৰী আৰু [[মন্দোদৰী]]ৰ ভগ্নী বুলি উল্লেখ কৰে।{{cn}} ধন্যমালিনী আৰু [[ৰাৱণ]]ৰ পুত্ৰ চাৰিগৰাকী; [[নৰান্তক-দেৱান্তক]] আৰু [[ত্ৰিশিৰা]]। ==ন== === নল === {{Main|নল (ৰামায়ণ)}} '''নল''' ({{lang-sa|नल}}),[[হিন্দু]] মহাকাব্য [[ৰামায়ণ]]ৰ এক বানৰ চৰিত্ৰ। সেই অনুসাৰে তেওঁ আছিল দেৱশিল্পী [[বিশ্বকৰ্মা]]ৰ পুত্ৰ, যাৰ নামৰ আক্ষৰিক অৰ্থ শ্বেতপদ্ম বা বগা পদুম ফুল। বিশ্বকৰ্মাৰ পুত্ৰ হিচাপে তেওঁ আছিল বানৰৰূপী। তেওঁ ৰামায়ণৰ মুখ্য চৰিত্ৰ [[ৰাম|ৰামৰ]] [[লংকা]] গমনৰ সুবিধাৰ হেতু সমুদ্ৰৰ ওপৰত নিৰ্মিত [[ভাৰত|ভাৰতৰ]] দক্ষিণ দিশে অৱস্থিত ৰামেশ্বৰমৰ পৰা লঙ্কাৰ ( বৰ্তমানৰ [[শ্ৰীলঙ্কা]] ৰাষ্ট্ৰ) মান্নাৰ অবধি বিস্তৃত বিশাল এক সেতু নিৰ্মাণৰ অন্যতম পৰিকল্পক আছিল।<ref>Swamy p. 43</ref><ref name="Mani">{{cite book|author = Mani, Vettam|title = Puranic Encyclopaedia: A Comprehensive Dictionary With Special Reference to the Epic and Puranic Literature|url = https://archive.org/details/puranicencyclopa00maniuoft|publisher = Motilal Banarsidass|year = 1975|location = Delhi|isbn = 0-8426-0822-2|author-link =Vettam Mani|page=[https://archive.org/details/puranicencyclopa00maniuoft/page/519 519]}}</ref> এই সেতু খনক নল সেতু বুলিও জনা যায়।<ref name="Krishna2014">{{cite book|author=Nanditha Krishna|title=Sacred Animals of India|url=https://books.google.com/books?id=DF_af8_547EC&pg=PT246|date=1 May 2014|publisher=Penguin Books Limited|isbn=978-81-8475-182-6|page=246}}</ref> একাধিক সংস্কৰণভেদে এই ৰামসেতু নিৰ্মাণত ৰামৰ বানৰ সেনাৰ মাজত এক প্ৰযৌক্তিক বানৰ তথা নলৰ ভ্ৰাতা [[নীল (ৰামায়ণ)|নীলৰ]] নামো উল্লেখ পোৱা যায়। নলক বানৰ সকলৰ স্থাপত্যশিল্পী হিচাপে উল্লেখ কৰা হয়। ৰামায়ণৰ লংকাকাণ্ডত নল আৰু নীল উভয়কেই ৰামৰ পক্ষে লঙ্কাৰ ৰজা [[ৰাৱণ|ৰাৱণৰ]] বিৰুদ্ধে যুদ্ধ কৰা বুলি উল্লেখ আছে। === নৰান্তক === {{Main|নৰান্তক-দেৱান্তক}} '''নৰান্তক''' [[ৰাৱণ]]ৰ পুত্ৰ আছিল৷ তেওঁক অংগদে বধ কৰিছিল৷ === নীল === {{Main|নীল (ৰামায়ণ)}} '''নীল''' হৈছে [[হিন্দু]] মহাকাব্য [[ৰামায়ণ]] ৰ এক বান্দৰ চৰিত্ৰ। সেই অনুসাৰে '''নীল''' আছিল দেৱতা [[অগ্নি]]ৰ পুত্ৰ, যাৰ নামৰ আক্ষৰিক অৰ্থ নীলা বৰণ। মহাকাব্য ৰামায়ণত স্পষ্ট উল্লেখ পোৱা যায় যে [[বিষ্ণু]]ৰ অৱতাৰ, [[অযোধ্যা|অযোধ্যাৰ]] ৰজা [[দশৰথ|দশৰথৰ]] জ্যেষ্ঠ পুত্ৰ [[ৰাম]] পিতৃবাক্য পালনাৰ্থে বনবাসলৈ যোৱাত বনতেই তেওঁৰ স্ত্ৰী [[সীতা]]ক [[লংকা]]ৰ ৰাক্ষস ৰজা [[ৰাৱণ|ৰাৱণে]] অপহৰণ কৰে। সীতাৰ অনুসন্ধানকালত বানৰৰাজ [[সুগ্ৰীৱ|সুগ্ৰীৱৰ]] সৈতে তেওঁৰ মিত্ৰতা হয় আৰু তেওঁ বানৰসকলৰ সহায়ত বানৰসেনা তৈয়াৰ কৰে। নীল আছিল এই বানৰদলৰ গোষ্ঠীপ্ৰধান।<ref name="Mani1">{{cite book|author = Mani, Vettam|title = Puranic Encyclopaedia: A Comprehensive Dictionary With Special Reference to the Epic and Puranic Literature|url = https://archive.org/details/puranicencyclopa00maniuoft|publisher = Motilal Banarsidass|year = 1975|location = Delhi|isbn = 0-8426-0822-2|author-link =Vettam Mani|page=[https://archive.org/details/puranicencyclopa00maniuoft/page/538 538]}}</ref> তেওঁ অছিল [[কিষ্কিন্ধ্যা]]ৰ বানৰৰাজ সুগ্ৰীৱৰ বানৰসেনাৰ অধিনায়ক। ৰাম ৰাৱণৰ যুদ্ধত ৰামৰ পক্ষে বানৰসেনাৰ সেনাধ্যক্ষৰ দায়িত্ব লয় আৰু [[লংকা|লঙ্কা]]ৰ ৰজা [[ৰাৱণ]]ৰ পক্ষে যুদ্ধত অংশ লোৱা একাধিক ৰাক্ষসক নিধন কৰে। ==প== === পৰশুৰাম === {{Main|পৰশুৰাম}} '''পৰশুৰাম''' ({{Lang-sa|परशुराम}}) হৈছে [[হিন্দু ধৰ্ম]]ৰ ভগৱান [[বিষ্ণু]]ৰ ষষ্ঠ অৱতাৰ। তেওঁক '''ৰাম জমদগ্ন্য''', '''ৰাম ভাৰ্গৱ''' বা '''বীৰৰাম''' নামেৰেও জনা যায়।<ref name="Leslie2014p66">{{cite book|author=Julia Leslie|title=Myth and Mythmaking: Continuous Evolution in Indian Tradition |url= https://books.google.com/books?id=Z7LKAgAAQBAJ&pg=PA63|year=2014|publisher=Taylor & Francis|isbn=978-1-136-77888-9|pages=63–66 with footnotes}}</ref> তেওঁক [[কলি যুগ]]ৰ অন্তত বিষ্ণুৰ দশম অৱতাৰ অৰ্থাৎ [[কল্কি]]ৰ গুৰুৰূপে আৱিৰ্ভাৱ ঘটিব লগা [[চিৰঞ্জীৱি|চিৰঞ্জীৱিসকলৰ]] এজন বুলি ধৰা হয়। তেওঁৰ চাৰিত্ৰিক বৈশিষ্ট্যসমূহৰ ভিতৰত আগ্ৰাসী ভাব, ৰণনিপুণতা, বীৰত্ব, নিৰ্মলতা, জ্ঞান আৰু ধৈৰ্য অন্যতম। === প্ৰহস্ত=== {{Main|প্ৰহস্ত}} হিন্দু মহাকাব্য ৰামায়ণ অনুসৰি '''প্ৰহস্ত''' ({{Lang-en|Prahasta}}, {{Lang-sa|प्रहस्त}}) আছিল লংকাৰ ৰজা [[ৰাৱণ]]ৰ সেনাৰ মুখ্য কমাণ্ডাৰ তথা এগৰাকী শক্তিশালী [[ৰাক্ষস]] যোদ্ধা। তেওঁ সুমালী আৰু কেতুমতীৰ পুত্ৰ আছিল।<ref name="a">{{Cite book|last=Mittal|first=J. P.|url=https://books.google.com/books?id=b7gOBW8oDFgC&q=Prahasta&pg=PA200|title=History Of Ancient India (a New Version) : From 7300 Bb To 4250 Bc|date=2006|publisher=Atlantic Publishers & Dist|isbn=978-81-269-0615-4|language=en}}</ref> পৰজনমত তেওঁ [[মহাভাৰত]]ৰ [[দুৰ্যোধন]]ৰ বিশ্বস্ত সহযোগী [[পুৰোচন]] নামেৰে জন্মলাভ কৰে, যিয়ে পৰৱৰ্তী সময়ত দুৰ্যোধন আৰু তেওঁৰ দুষ্ট পৰামৰ্শদাতা শকুনিৰ আদেশত লক্ষগ্ৰাহ সৃষ্টি কৰিছিল। {{Citation needed|date=July 2020}} === পুলস্ত্য === {{Main|পুলস্ত্য)}} পৌৰাণিক হিন্দু কাহিনী অনুসৰি '''পুলস্ত্য''' ({{lang-hi|पुलस्त्य}}; {{lang-en|Pulastya}}) আছিল [[ব্ৰহ্মা]]ৰ দশ মানস পুত্ৰ তথা দশ প্ৰজাপতিৰ এজন<ref>{{cite web|url=http://www.sacred-texts.com/hin/m02/m02011.htm|title=''The Mahabharata''|author=[[Kisari Mohan Ganguli]] (1883 - 1896)|publisher=Sacred texts}}</ref> আৰু তেওঁ আছিল এজন সপ্তৰ্ষিৰ (সাতজন মহা ঋষি) প্ৰথম মানৱতাৰ।<ref name=Tantra>[http://www.sacred-texts.com/tantra/maha/maha00.htm Inhabitants of the Worlds] Mahanirvana Tantra, translated by Arthur Avalon, ([[John Woodroffe|Sir John Woodroffe]]), 1913, Introduction and Preface. The Rishi are seers who know, and by their knowledge are the makers of shastra and "see" all mantras. The word comes from the root rish Rishati-prapnoti sarvvang mantrang jnanena pashyati sangsaraparangva, etc. The seven great Rishi or saptarshi of the first manvantara are '''Marichi, Atri, Angira, Pulaha, Kratu, Pulatsya, and Vashishtha'''. In other manvantara there are other ''saptarishi''. In the present manvantara the seven are '''Kashyapa''', ''Atri, Vashishtha, Vishvamitra, Gautama, Jamadagni, Bharadvaja''. To the Rishi the Vedas were revealed. Vyasa taught the Rigveda so revealed to Paila, the Yajurveda to Vaishampayana, the Samaveda to Jaimini, Atharvaveda to Samantu, and Itihasa and Purana to Suta. The three chief classes of rishi are the Brahmarshi, born of the mind of Brahma, the Devarshi of lower rank, and Rajarshi or Kings who became rishi through their knowledge and austerities, such as Janaka, Ritaparna, etc. Thc Shrutarshi are makers of Shastras, as Sushruta. The Kandarshi are of the Karmakanda, such as Jaimini.</ref> [[মহাভাৰত]]ৰ অনুসৰি, ৰাক্ষসকুল আৰু [[:en:Kinnara|কিন্নৰকুল]] উভয়ে আছিল মুনি পুলস্ত্যৰ সন্তান। ==ব== === বালি === {{Main|বালি (ৰামায়ণ)}} '''বালি''' ({{lang-sa|वाली}}), [[হিন্দু]] মহাকাব্য [[ৰামায়ণ]]ত [[কিষ্কিন্ধা]]ৰ ৰজা আছিল। তেওঁ সুগ্ৰীৱৰ জ্যেষ্ঠ ভাতৃ আৰু অংগদৰ পিতৃ, বৃক্ষৰাজৰ জৈৱিক পুত্ৰ তাৰাৰ স্বামী আছিল। তেওঁক [[বিষ্ণু]]ৰ অৱতাৰ [[ৰাম]]ৰ দ্বাৰা হত্যা কৰা হৈছিল। ত্ৰেতা যুগৰ সময়ত বালি অজেয় আছিল। বালিয়ে [[ৰাৱণ]]ৰ দৰে কেইজনমান মহান যোদ্ধাক পৰাজিত কৰিছিল। ===বাল্মীকি=== {{Main|বাল্মীকি}} '''বাল্মীকি''' [[সংস্কৃত]] ভাষাৰ এজন বৰেণ্য কবি, আৰু [[ৰামায়ণ]] মহাকাব্যৰ ৰচয়িতা। [[ৰামায়ণ]] খ্ৰীষ্টপূৰ্ব পাঁচৰ পৰা এক শতিকাৰ সময়চোৱাত লিখা হৈছিল।<ref>{{cite news|title=All Indian life is here|url=http://www.theguardian.com/artanddesign/2008/aug/23/art.ramayana|accessdate=27 April 2015|publisher=''The Guardian''|date=23 August 2008|quote="Read 5th Paragraph"}}</ref><ref>{{cite web|title=Sri Aurobindo on the Indian Epic Ramayana|url=http://uwf.edu/lgoel/documents/asriaurobindoonindianepicramayana.pdf|website=uwf.edu|publisher=''University of West Florida''|accessdate=27 April 2015|page=2|format=PDF|quote=read end paragraph of page 2}}</ref> ৰামায়ণৰ পাততে বাল্মীকিৰ নাম উল্লেখ থকা পোৱা যায়।<ref name="Golgman1">{{cite book | author = Valmiki, Robert P. Goldman | title = {{IAST|The Ramayana of Valmiki}}: An Epic of Ancient India | volume = 1 | publisher = Princeton University Press | year = 1990 | pages = 14–15 | isbn = 0-691-01485-X}}</ref> তেওঁক '''আদিকবি''' বুলিও জনা যায়। === বিভীষণ === {{Main|বিভীষণ}} '''বিভীষণ''' হৈছে [[ৰামায়ণ]]ত বৰ্ণিত [[লংকা]]ৰ অধিপতি [[ৰাৱণ]]ৰ কনিষ্ঠ ভ্ৰাতৃ।<ref>{{Cite web|url=https://www.viralsrilanka.com/ravana/|title=Ravana &#124; King Ravana - Viral Sri Lanka|access-date=24 January 2020|date=3 January 2020|archivedate=4 August 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180804102920/https://www.viralsrilanka.com/ravana/|deadurl=yes}}</ref> নিজে [[ৰাক্ষস]] হোৱা স্বত্বেও বিভীষণে ৰাৱণক পৰিত্যাগ কৰি [[ৰাম]]ৰ পক্ষ লৈছিল। ৰাৱণ বধৰ পিছত ৰামে বিভীষণক লংকাৰ ৰজা পাতে। ===বিৰাধ=== {{Main|বিৰাধ}} '''বিৰাধ''' ({{lang-sa|विराध}}) হৈছে [[ৰামায়ণ]]ৰ অৰণ্য কাণ্ডৰ এক সৰু চৰিত্ৰ। তেওঁ [[দণ্ডকাৰণ্য]]ত বাস কৰা এক [[ৰাক্ষস]] যিয়ে এটা খণ্ডত সীতাক অপহৰণ কৰে।<ref>Aranyakanda, Sarga 2.</ref><ref name = Goldman>{{Cite book| last = Goldman| first = Robert P.| year = 1984| title = The Ramayana of Valmiki: an Epic of Ancient India | publisher = Princeton University Press | pages = 9 | isbn = 0-691-06561-6| url = https://books.google.com/books?id=DWX43jnbOngC}}</ref> === বিশ্ৰবা === {{Main|বিশ্ৰবা}} '''ঋষি বিশ্ৰবা''' ({{Lang-en|Vishrava}}) হ’ল ব্ৰহ্মাৰ পুত্ৰ [[পুলস্ত্য|ঋষি পুলস্ত্য]] ([[সংস্কৃত]]&nbsp;: पुलस्त्य)ৰ পুত্ৰ আৰু অগস্ত্য মুনিৰ ভাই।<ref name=":1">{{cite web | url=http://www.mythfolklore.net/india/encyclopedia/visravas.htm | title=Encyclopedia for Epics of Ancient India | accessdate=১৫ মে ২০২০}}</ref>হিন্দু ধৰ্মগ্ৰন্থ ৰামায়ণত উল্লিখিত ঋষি বিশ্ৰবা আছিল মুনিসকলৰ মাজৰ অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ ঋষি। তেওঁ তপস্যাৰ বলত বিশেষ ক্ষমতাৰ অধিকাৰী হৈছিল। [[ভৰদ্বাজ মুনি]] ঋষি বিশ্ৰবাৰ প্ৰতি আকৃষ্ট হৈ স্ত্ৰী স্বৰূপ নিজ কন্যা [[দেৱবৰ্ণিনী]]ক অৰ্পণ কৰিছিল। দেৱবৰ্ণিনীৰ ঔৰসত [[কুবেৰ]]ৰ জন্ম হয়।<ref name=":0"/> কুবেৰ আছিল স্বৰ্ণলংকাৰ (লংকা) প্ৰকৃত ৰজা তথা ধন ঐশ্বৰ্যৰ ৰজা।<ref name=":1" /><ref>{{cite web | url=https://www.geni.com/people/Sage-Vishrava-Pulastya/6000000008023564660 | title=Sage Vishrava Pulastya | accessdate=১৫ মে ২০২০}}</ref> ===বেদৱতী=== {{Main|বেদৱতী}} '''বেদৱতী''' ({{lang-sa|वेदवती}}) আছিল [[বৃহস্পতি]]ৰ পুত্ৰ [[কুশধ্বজ]]ৰ এগৰাকী জীয়ৰী। তেওঁক [[মিথিলা (বিদেহ ৰাজ্য)|মিথিলা]]ৰ ৰজা [[জনক]]ৰ গৃহত জন্মলাভ কৰা [[সীতা]]ৰ আত্মা আছিল বুলি কোৱা হয়। যি [[ৰামায়ণ]] মহাকাব্যৰ নায়িকা তথা ৰামৰ পত্নী আছিল। ==ভ== === ভৰত === {{Main|ভৰত (ৰামায়ণ)}} '''ভৰত''' হৈছে মহাকাব্য [[ৰামায়ণ]]ত বৰ্ণিত এক চৰিত্ৰ। তেওঁ [[ৰাম]]ৰ সতীয়া ভ্ৰাতৃ আৰু [[দশৰথ]] তথা [[কৈকেয়ী]]ৰ পুত্ৰ। ==ম== ===মকৰধ্বজ=== {{Main|মকৰধ্বজ}} '''মকৰধ্বজ''' হৈছে পৌৰাণিক হিন্দু কিংবদন্তিৰ এক চৰিত্ৰ। সেই অনুসৰি তেওঁ হনুমান পুত্ৰ। হনুমানৰ ঘামৰ পৰা তেওঁৰ জন্ম হৈছে। ৰামায়ণৰ বিভিন্ন আঞ্চলিক সংস্কৰণত তেওঁৰ উপস্থিতি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। <ref name=a/><ref name=b>[http://www.lordhanuman.info/index.php/lord-hanuman-and-makardhwaja-his-son/ Lord Hanuman and Makardhwaja, his son] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111203224758/http://www.lordhanuman.info/index.php/lord-hanuman-and-makardhwaja-his-son |date=3 December 2011 }}</ref> ===মণিভদ্ৰ=== {{Main|মণিভদ্ৰ}} '''মণিভদ্ৰ''' বা '''মণিগ্ৰীৱ''' হৈছে এজন অন্যতম প্ৰধান [[যক্ষ]]৷ তেওঁ প্ৰাচীন ভাৰতৰ জনপ্ৰিয় দেৱতা আছিল। তেওঁ ধন-সম্পত্তিৰ অধিষ্ঠাতা যক্ষৰাজ [[কুবেৰ|কুবেৰৰ]] পুত্ৰ আৰু [[নলকুবেৰ|নলকুবেৰৰ]] ভ্ৰাতৃ। [[নাৰদ|নাৰদৰ]] দ্বাৰা শাপগ্ৰস্ত হৈ তেওঁ নলকুবেৰৰ সৈতে যমজ অৰ্জুন গছৰ ৰূপ পাইছিল। পিছলৈ শিশু কৃষ্ণৰ স্পৰ্শত দুয়ো মুক্তিলাভ কৰে। === মন্থৰা === {{Main|মন্থৰা }} '''মন্থৰা''' ({{lang-en|Manthara}}) [[ৰামায়ণ]]ৰ এক চৰিত্ৰ। তেওঁ অযোধ্যাৰ ৰজা দশৰথৰ দ্বিতীয় পত্নী ৰাণী কৈকেয়ীৰ দাসী আছিল। তেওঁ দেখাত কুঁজা আছিল। তেওঁ ৰাণী কৈকেয়ীক সন্মত কৰিছিল যে মহাৰাজৰ সিংহাসন তেওঁৰ পুত্ৰ ভৰত হে আচল উত্তৰাধিকাৰী আৰু তেওঁৰ সতীয়া পুত্ৰ ৰাজকুমাৰ [[ৰাম]]ক ৰাজ্যৰ পৰা নিৰ্বাসিত কৰা উচিত।{{sfn|Mani|2015}} === মন্দোদৰী === {{Main|মন্দোদৰী}} '''মন্দোদৰী''' ({{lang-sa|मंदोदरी}} (আক্ষৰিক অৰ্থত সুকোমল উদৰৰ গৰাকী<ref>[https://books.google.com/books?id=1jRWziY9m4cC&pg=PA429 Rāmopākhyāna: the story of Rāma in the Mahābhārata p.429]</ref>) হৈছে [[লংকা]]ৰ অধিপতি [[ৰাৱণ]]ৰ সহধৰ্মিণী। [[ৰামায়ণ]]ৰ বৰ্ণনা অনুসৰি মন্দোদৰী আছিল অতীৱ সুন্দৰী, নিৰ্মল আৰু ধাৰ্মিক প্ৰকৃতিৰ। [[হিন্দু ধৰ্ম]] অনুসৰি তেওঁ [[পঞ্চকন্যা]]ৰ অন্যতম। পঞ্চকন্যাৰ নাম ল'লে পাপ খণ্ডন হয় বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। === মাণ্ডৱী === {{Main|মাণ্ডৱী}} '''মাণ্ডৱী''' হিন্দু মহাকাব্য [[ৰামায়ণ]]ৰ এক চৰিত্ৰ। সেই অনুসৰি তেওঁ ৰজা কুশধ্বজ আৰু ৰাণী চন্দ্ৰভাগাৰ কন্যা তথা<ref>{{cite book |last1=Dawar |first1=Sonalini Chaudhry |title=Ramayana, the Sacred Epic of Gods and Demons |date=2006 |publisher=Om Books International |isbn=9788187107675 |url=https://books.google.com/books?id=NxFPAQAAMAAJ&q=Shrutakirti |language=en}}</ref> [[ৰাম]]ৰ ভায়েক [[ভৰত (ৰামায়ণ)|ভৰত]]ৰ পত্নী আছিল। মাণ্ডৱী আছিল সংকস্য (বৰ্তমানৰ সপ্তৰী জিলাৰ ৰাজবিৰাজ অঞ্চল)ৰ ৰাজকুমাৰী আৰু ৰজা কুশধ্বজৰ জীয়েক। তেওঁ [[লক্ষ্মী|মহালক্ষ্মী]]ৰ ফুলৰ অৱতাৰ আছিল। মাণ্ডৱীৰ [[শ্ৰুতকীৰ্তি]] নামৰ এগৰাকী সৰু ভগ্নী আছিল।<ref>{{cite book|last1=Prakāśa|first1=Veda|url=https://books.google.com/books?id=MXfXAAAAMAAJ&q=Shrutakirti+Mandavi|title=Vālmīkī Rāmāyaṇa|last2=Guptā|first2=Praśānta|date=1998|publisher=Ḍrīmalaiṇḍa Pablikeśansa|isbn=978-81-7301-254-9|language=en}}</ref> ===মায়া সীতা=== {{Main|মায়া সীতা}} '''মায়া সীতা''' ({{lang-sa|माया सीता}}) বা '''ছায়া সীতা''' ({{lang-sa|छाया सीता}}) (আক্ষৰিক অৰ্থত ''ভ্ৰমাত্মক সীতা'') হৈছে হিন্দু মহাকাব্য [[ৰামায়ণ]]ৰ কিছুমান অভিযোজনত দেৱী [[সীতা]]ৰ ভ্ৰমাত্মক নকল। যাক প্ৰকৃত সীতাৰ পৰিৱৰ্তে লংকাৰ ৰাক্ষসৰাজ [[ৰাৱণ|ৰাৱণে]] অপহৰণ কৰে। === মায়াসুৰ === {{Main|মায়াসুৰ}} '''মায়াসুৰ''' বা '''ময়াসুৰ''' ({{lang|sa|मयासुर}}) [[হিন্দু]] শাস্ত্ৰত বৰ্ণিত [[অসুৰ]], দেৱতা আৰু ৰাক্ষস জাতিৰ এজন মহান প্ৰাচীন ৰজা আছিল। মায়া তেওঁৰ উজ্জ্বল স্থাপত্যৰ বাবে জনাজাত আছিল। [[মহাভাৰত]]ত বৰ্ণিত মায়াসভা বা ভ্ৰমৰ কক্ষ - তেওঁৰ নামেৰে নামকৰণ কৰা হৈছিল। ===মালী=== {{Main|মালী}} '''মালী''' ({{lang-en|Mali}}) [[ৰাক্ষস]] ৰজা [[সুকেশ]] আৰু গন্ধৰ্ব ৰাজকুমাৰী [[দেৱৱতী]]ৰ সন্তান আছিল৷<ref>http://ancientvoice.wikidot.com/src-vrm:ram7-5.</ref> তেওঁৰ দুজন ভাই আছিল [[মাল্যবান]] আৰু [[সুমালী]]। মালী বসুদা বিবাহ কৰাইছিল। তেওঁৰ ৪গৰাকী পুত্ৰৰ নাম আছিল ক্ৰমে- অনল, অনিল, হৰ আৰু সম্পাতী; যি পিছলৈ [[বিভীষণ]]ৰ মন্ত্ৰী হৈছিল৷ === মাল্যবান === {{Main|মাল্যবান}} '''মাল্যবান''' {{Lang-en|Malyavan}} লংকাৰ সম্ৰাট [[ৰাৱণ]]ৰ মুখ্য ৰাজকীয় উপদেষ্টা আছিল। মাল্যবান লংকাৰ বৌদ্ধিক আৰু ৰাজকীয় বৃত্তৰ ভিতৰত এক সন্মানীয় ব্যক্তি আছিল। তেওঁ আছিল সুকেশৰ পুত্ৰ আৰু [[সুমালী]] আৰু [[মালী]]ৰ ভাই তথা ৰাৱণৰ ককা৷ ===মাৰীচ=== {{Main|মাৰীচ}} '''মাৰীচ''' ({{lang-en|Maricha}}, {{lang-sa|मारीच}}) হিন্দু মহাকাব্য ৰামায়ণত উল্লিখিত এগৰাকী ৰাক্ষস, যাক ভগৱান [[বিষ্ণু]]ৰ অৱতাৰ [[ৰাম|ৰামে]] হত্যা কৰিছিল। তেওঁক মহাকাব্যৰ [[ৰাৱণ]]ৰ সহযোগী হিচাপে উল্লেখ কৰা হয়। ৰামৰ পত্নী [[সীতা]]ক অপহৰণত কৰাত তেওঁৰ বিশেষ ভূমিকা আছে। তেওঁৰ পুত্ৰ [[:en:Kalanemi|কলনেমি]]ক হনুমানে বধ কৰে। ==ৰ== === ৰাম === {{Main|ৰাম}} '''ৰাম''' বা '''ৰামা''' বা '''ৰামচন্দ্ৰ''' ({{Lang-sa|राम}}) হ'ল [[হিন্দু ধৰ্ম|হিন্দু]] দেৱতা [[বিষ্ণু|বিষ্ণুৰ]] [[দশাৱতাৰ|সপ্তম অৱতাৰ]]।<ref name=Ganguly2003>{{cite journal | author = Ganguly, S. | year = 2003 | title = The Crisis of Indian Secularism | journal = Journal of Democracy | volume = 14 | issue = 4 | pages = 11–25 | url = https://muse.jhu.edu/journals/journal_of_democracy/v014/14.4ganguly.html | accessdate = 2008-04-12 | doi = 10.1353/jod.2003.0076 }}</ref> হিন্দু ধৰ্মগ্ৰন্থবোৰত তেওঁক [[অযোধ্যা|অযোধ্যাৰ]] ৰজা বুলি উল্লেখ আছে। সপ্তম অৱতাৰ ৰাম আৰু অষ্টম অৱতাৰ [[কৃষ্ণ]] হ'ল বিষ্ণুৰ অৱতাৰবোৰৰ ভিতৰত সকলোতকৈ বেছি গুৰুত্বপূৰ্ণ। হিন্দু ধৰ্মত তেওঁ এজন জনপ্ৰিয় দেৱতা। [[ভাৰত]] আৰু [[নেপাল]] দেশত তেওঁৰ পূজাৰ বহুল প্ৰচলন দেখা যায়। হিন্দু ধৰ্মৰ ৰাম উপাসনা-কেন্দ্ৰিক সম্প্ৰদায়বোৰত ৰামক বিষ্ণুৰ অৱতাৰ নামানি সৰ্বোচ্চ ঈশ্বৰ হিচাপে মান্য কৰাৰ প্ৰৱণতা দেখা যায়। ৰামে সূৰ্যবংশত (ইক্ষ্বাকু বংশ বা পৰৱৰ্তীকালত উক্ত বংশৰ ৰজা [[ৰঘু|ৰঘুৰ]] নামানুসাৰে ৰঘুবংশ নামে পৰিচিত) জন্মগ্ৰহণ কৰিছিল। ৰামৰ এটি বিশেষ মূৰ্তিত তেওঁৰ ওচৰত তেওঁৰ ভাতৃ [[লক্ষ্মণ]], স্ত্ৰী [[সীতা]] আৰু ভক্ত [[হনুমান|হনুমানক]] দেখা যায়। এই মূৰ্তিকে বোলা হয় "ৰাম পৰিবাৰ"। হিন্দু মন্দিৰত এই "ৰাম পৰিবাৰ" মূৰ্তিৰ পূজাই বেছিকৈ হোৱা দেখা যায়।<ref>{{Cite web |title=আৰ্কাইভ কপি |url=http://www.hindutemplede.com/index.php?option=com_content&view=article&id=59 |access-date=2021-07-18 |archivedate=2013-10-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131011104307/http://hindutemplede.com/index.php?option=com_content&view=article&id=59 |deadurl=yes }}</ref><ref>http://translate.google.com/#hi/en/%E0%A4%AA%E0%A4%B0%E0%A4%BF%E0%A4%B5%E0%A4%BE%E0%A4%B0</ref> === ৰাৱণ === {{Main|ৰাৱণ}} '''ৰাৱণ''' ({{Lang-en|Ravana}}) হৈছে [[তুলসীদাস]] ৰচিত [[ৰামচৰিত মানস]], মহাকবি [[বাল্মিকী]]ৰ [[ৰামায়ণ]], ৰামায়ণৰ সমস্ত সংস্কৰণ, [[বিষ্ণু পুৰাণ]], হিন্দু মহাকাব্যসমূহত বৰ্ণনা কৰা লংকা (বৰ্তমানৰ [[শ্ৰীলংকা]])-ৰ ৰজা। তেওঁৰ দহটা মূৰ থকাৰ কাৰণে তেওঁক দহ মুখীয়া ৰাৱণ বা '''দশানন''' (দশ=দহ, আনন=মুখ; দশানন বি. (সং.) “দশমুখ”) বুলিও জনা যায়।<ref name=":0">Amazing Facts About Ravana | url=https://m.jagranjosh.com/general-knowledge/10-amazing-facts-about-ravana-1469597380-1 | আহৰণ কৰা হৈছে: ১৫ মে ২০২০</ref><ref>দশাননৰ অৰ্থ | উৎস=হেমকোষ | প্ৰণেতা=হেমচন্দ্ৰ বৰুৱা | পৃষ্ঠা=৫৪৭ আৰু ৫৪৮ | সংস্কৰণ=ত্ৰয়োদশ সংস্কৰণ ২০০৭| আহৰণ কৰা হৈছে=১৫ মে ২০২০</ref> ===ৰুমা=== {{Main|ৰুমা}} '''ৰুমা''' হৈছে [[হিন্দু]] মহাকাব্য [[ৰামায়ণ]]ৰ এক চৰিত্ৰ। সেই অনুসৰি তেওঁ বানৰ ৰাজ [[সুগ্ৰীৱ]]ৰ পত্নী আৰু [[কিষ্কিন্ধা]]ৰ ৰাণী আছিল। প্ৰথম বাৰৰ বাবে তেওঁ উপস্থিতি ৰামায়ণৰ চতুৰ্থ কাণ্ড [[কিষ্কিন্ধাকাণ্ড]]ত দেখা যায়। ৰুমা আৰু সুগ্ৰীৱ ইজনে সিজনৰ প্ৰেমত পৰিছিল আৰু ইজনে সিজনক বিয়া কৰাব বিচাৰিছিল। কিন্তু ৰুমাৰ দেউতাকে তেওঁলোকৰ বিবাহৰ বাবে অনুমোদন জনোৱা নাছিল। সেয়েহে, সুগ্ৰীৱে [[হনুমান]]ৰ সহায়ত ৰুমাক হৰণ কৰে আৰু ইজনে সিজনক বিয়া কৰায়। দুজন ৰাজকীয় বানৰ ভাতৃৰ বিবাদৰ পিছত বালিয়ে ৰুমাক সুগ্ৰীৱৰ পৰা আঁতৰাই লৈ গৈছিল। ==ল== === লক্ষ্মণ === {{Main|লক্ষ্মণ}} '''লক্ষ্মণ''' ({{lang-sa|लक्ष्मण}}) (আক্ষৰিক অৰ্থত ''যাৰ ভাগ্যশালীৰ লক্ষণ আছে'') '''লখন''' হৈছে ৰামায়ণৰ মূল চৰিত্ৰ [[ৰাম]]ৰ ভ্ৰাতৃ। তেওঁক সৌমিত্ৰ, ৰামানুজ আৰু ভৰতানুজ নামেৰেও জনা যায়। তেওঁ শত্ৰুঘ্নৰ যঁ‌মজ ভ্ৰাতৃ। ===লঙ্কিনী=== {{Main|লঙ্কিনী}} '''লঙ্কিনী''' প্ৰাচীন [[হিন্দু]] মহাকাব্য [[ৰামায়ণ]]ত বৰ্ণিত এগৰাকী শক্তিশালী ৰাক্ষসী আছিল। তেওঁৰ নামৰ আক্ষৰিক অৰ্থ হৈছে "লংকাৰ দেৱতা" কিয়নো তেওঁ চহৰখনৰ একমাত্ৰ মহিলা ব্যক্তিত্ব আছিল যি লংকাৰ দুৱাৰৰ অভিভাৱকত্ব লাভ কৰিছিল।<ref name="google">{{cite book|title=Ramayana |author=Kishore, B.R.|date=1995|publisher=Diamond Pocket Books|isbn=9789350837467|url=https://books.google.com/books?id=PaKLCgAAQBAJ|accessdate=2017-01-08}}</ref> === লৱ === {{Main|লৱ (ৰামায়ণ)}} '''লৱ''' ({{lang-sa|लव}}) <ref name="lcuk"/> আৰু তেওঁৰ যমজ ভাতৃ কুশ, [[ৰাম]] আৰু [[সীতা]]ৰ সন্তান আছিল। <ref name="Mani2009"/> তেওঁলোকৰ কাহিনী হিন্দু মহাকাব্য, [[ৰামায়ণ]] আৰু ইয়াৰ অন্যান্য সংস্কৰণত বৰ্ণনা কৰা হৈছে। কোৱা হয় যে তেওঁলোকৰ মাতৃৰ দৰে তেওঁ বগা-সোণালী বৰণৰ আছিল, আনহাতে কুশ তেওঁলোকৰ দেউতাকৰ দৰে ক'লা বৰণৰ আছিল। লৱই লৱপুৰী (আধুনিক লাহোৰ চহৰ), <ref>{{cite book | last = Bombay Historical Society | title = Annual bibliography of Indian history and Indology, Volume 4 | page = 257 | year = 1946 | url = https://books.google.com/books?id=FAS2AAAAIAAJ }}</ref> <ref>{{cite book | last = Baqir | first = Muhammad | title = Lahore, past and present | publisher = B.R. Pub. Corp | pages = 19–20 | year = 1985 | url = https://books.google.com/books?id=-pAcAAAAMAAJ&q=Lahore+Lava&dq=Lahore+Lava | access-date = 2009-05-29}}</ref>প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল বুলি কোৱা হয় আৰু তেওঁৰ নামেৰেই ঠাইখন নামকৰণ কৰা হৈছে।<ref>{{cite book|title= Guide to Lahore|author=Masudul Hasan|publisher=Ferozsons|year=1978}}</ref> ==শ== === শত্ৰুঘ্ন === {{Main|শত্ৰুঘ্ন}} '''শত্ৰুঘ্ন''' ({{lang-sa|शत्रुघ्न}}) হৈছে [[ৰাম]]ৰ কনিষ্ঠ ভ্ৰাতৃ আৰি [[দশৰথ]] তথা [[সুমিত্ৰা]]ৰ পুত্ৰ। তেওঁ [[লক্ষ্মণ]]ৰ যমজ ভ্ৰাতৃ। শত্ৰুঘ্নক '''ৰিপুদমন''' নামেৰেও জনা যায়। [[বাল্মীকি]] [[ৰামায়ণ]]ৰ মতে শত্ৰুঘ্ন বিষ্ণুৰ অৱতাৰ ৰামৰেই অংশ। [[মহাভাৰত]]ৰ বিষ্ণু সহস্ৰনামত শত্ৰুঘ্নৰ স্থান ৪১২। ===শবৰী=== {{Main|শবৰী}} '''শবৰী''' ({{lang-sa|शबरी}})) হৈছে হিন্দু মহাকাব্য [[ৰামায়ণ]]ত বৰ্ণিত এগৰাকী বৃদ্ধ তপস্বী। তেওঁক এগৰাকী উৎসাহী মহিলা হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে যিয়ে নিজ ভক্তিৰ বলত ৰামৰ দৰ্শন আৰু আশীৰ্বাদ লাভ কৰিছিল। === শান্তা === {{Main|শান্তা}} '''শান্তা''' [[হিন্দু]] মহাকাব্য [[ৰামায়ণ]]ৰ এটা চৰিত্ৰ। সেই অনুসৰি তেওঁ ৰজা [[দশৰথ]] আৰু [[কৌশল্যা]]ৰ জীয়ৰী আছিল। পিছত তেওঁক অংগ প্ৰদেশৰ ৰজা [[ৰোমাপদ|ৰোমাপদে]] তুলি লৈছিল। === শিৱ === {{Main|শিৱ}} '''শিৱ''' ({{Lang-sa|शिव}}; আক্ষৰিক অৰ্থ "শুভ" বা "মঙ্গল") এজন [[হিন্দু ধৰ্ম|হিন্দু]] দেৱতা। তিনি [[ত্ৰিমূৰ্তি|ত্ৰিমূৰ্তিৰ]] (হিন্দুসকলৰ মতে তিনিটা বিশেষ প্ৰাথমিক দৈৱসত্তা) অন্যতম। ত্ৰিমূৰ্তিৰ শিৱ হৈছে ধ্বংসৰ প্ৰতীক।<ref>Zimmer (1972) p. 124.</ref> হিন্দুধৰ্মৰ [[শৈৱধৰ্ম|শৈৱ]] শাখা সম্প্ৰদায়ৰ মতে, শিৱই হ’ল সৰ্বোচ্চ ঈশ্বৰ।<ref name="Flood 1996, p. 17">Flood (1996), p. 17.</ref> যিসকল হিন্দুধৰ্মাবলম্বীয়ে শিৱকেই প্ৰধান দেৱতা বুলি জ্ঞান কৰে তেখেতৰ পূজা কৰে, তেখেতসকল "শৈৱ" নামে পৰিচিত।<ref>Tattwananda, p. 45.</ref> [[বিষ্ণু]]-পূজক [[বৈষ্ণৱধৰ্ম|বৈষ্ণৱ]] বা [[মহাশক্তি|দেৱী]]-পূজক [[শাক্তধৰ্ম|শাক্তসকলৰ]] অনুসৰি শৈৱধৰ্মও হিন্দুধৰ্মৰ অন্যতম প্ৰধান শাখাসম্প্ৰদায়।<ref name="Flood 1996, p. 17"/> === শূৰ্পনখা === {{Main|শূৰ্পনখা}} '''শূৰ্পনখা''' ({{lang-sa|शूर्पणखा}}) হৈছে [[ৰামায়ণ]]ত বৰ্ণিত এক ৰাক্ষসী। তেওঁৰ আন এটা নাম মীনাক্ষী। তেওঁ লংকাধিপতি [[ৰাৱণ]]ৰ কনিষ্ঠ ভগ্নী আৰু ঋষি [[বিশ্ৰবা]] তথা ৰাক্ষসী [[কৈকেষী]]ৰ জীয়ৰী। মূল [[বাল্মীকি]] ৰামায়ণত শূৰ্পনখাৰ ভূমিকা সৰু যদিও গুৰুত্বপূৰ্ণ।<ref name=johnson>{{cite book|last1=Johnson|first1=W.J.|title=A Dictionary of Hinduism|date=2009|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|isbn=9780191726705|edition=1st|doi=10.1093/acref/9780198610250.001.0001}}</ref> === শ্ৰুতকীৰ্তি === {{Main|শ্ৰুতকীৰ্তি}} '''শ্ৰুতকীৰ্তি''' হিন্দু মহাকাব্য [[ৰামায়ণ]]ৰ এক চৰিত্ৰ। সেই অনুসৰি তেওঁ ৰজা কুশধ্বজ আৰু ৰাণী চন্দ্ৰভাগাৰ কন্যা তথা<ref>{{cite book |last1=Dawar |first1=Sonalini Chaudhry |title=Ramayana, the Sacred Epic of Gods and Demons |date=2006 |publisher=Om Books International |isbn=9788187107675 |url=https://books.google.com/books?id=NxFPAQAAMAAJ&q=Shrutakirti |language=en}}</ref> [[ৰাম]]ৰ সৰু ভায়েক [[শত্ৰুঘ্ন]]ৰ পত্নী আছিল। শ্ৰুতকীৰ্তি আছিল সংকস্যৰ ৰাজকুমাৰী আৰু ৰজা কুশধ্বজৰ সৰু জীয়েক। তেওঁ [[লক্ষ্মী|মহালক্ষ্মী]]ৰ ফুলৰ অৱতাৰ আছিল। শ্ৰুতকীৰ্তিৰ মাণ্ডবী নামৰ এগৰাকী ডাঙৰ ভগ্নী আছিল।<ref>{{cite book|last1=Prakāśa|first1=Veda|url=https://books.google.com/books?id=MXfXAAAAMAAJ&q=Shrutakirti+Mandavi|title=Vālmīkī Rāmāyaṇa|last2=Guptā|first2=Praśānta|date=1998|publisher=Ḍrīmalaiṇḍa Pablikeśansa|isbn=978-81-7301-254-9|language=en}}</ref> ===শ্ৰৱণ কুমাৰ=== {{Main|শ্ৰৱণ কুমাৰ}} '''শ্ৰৱণ কুমাৰ''' হৈছে ৰামায়ণৰ এটি চৰিত্ৰ। তপস্বী দম্পতী শান্তণু আৰু মলয়াৰ পুত্ৰ। শ্ৰৱণৰ মাক দেউতাক উভয়ৰে দৃষ্টি শক্তি ক্ষীণ আছিল, পিছলৈ গৈ তেওঁলোক একেবাৰে অন্ধ হৈ পৰে। শ্ৰৱণ কুমাৰ পূৰ্বজন্মত ৰাজকোঁৱৰ আছিল। শাপৰ ফলত তেওঁ অন্ধমুনিৰ পুত্ৰ হৈ জন্ম লয়। ==স== === সম্পাতি === {{Main|সম্পাতি}} বৈদিক গ্ৰন্থসমূহত '''সম্পাতি''' ({{lang-en|सम्पाति}}) হৈছে [[অৰুণ]] আৰু শ্যেনীৰ জ্যেষ্ঠ সন্তান তথা [[জটায়ু]]ৰ ভ্ৰাতৃ।<ref>{{Cite book|last=Dalal|first=Roshen|url=https://books.google.com/books?id=DH0vmD8ghdMC&pg=PA357&dq=Shyeni+Sampati#q=Shyeni%20Sampati|title=Hinduism: An Alphabetical Guide|date=2010|publisher=Penguin Books India|isbn=978-0-14-341421-6|language=en}}</ref> তেওঁৰ অৱয়ব এক [[শগুন]]ৰ দৰে। ব্ৰহ্ম পুৰাণৰ মতে, বব্ৰু নামেৰে সম্পাতিৰ এক পুত্ৰ আছে যি অতি বেগবান আৰু খাতিমান। শৈশৱ কালতে সম্পাতিয়ে নিজৰ ডেউকা দুখন হেৰুৱায়। === সীতা === {{Main|সীতা}} '''সীতা''' হিন্দু মহাকাব্য [[ৰামায়ণ]]ৰ কেন্দ্ৰীয় নাৰী চৰিত্ৰ আৰু মিথিলা ৰাজ্যৰ ৰজা জনকৰ পুত্ৰী। তেওঁৰ অন্য নাম বৈদেহী, জানকী, মৈথেলী, ভূমিজা। সীতাক হিন্দু ধৰ্মৰ ঐশ্বৰ্যৰ অধিষ্ঠাত্ৰী দেৱী [[লক্ষ্মী]]ৰ অৱতাৰ বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। হিন্দুসকলৰ প্ৰধান পূজ্য দেৱতা বিষ্ণুৰ ৰাম অৱতাৰৰ সময়ত লক্ষ্মী দেৱীয়ে সীতা ৰূপে অৱতাৰ গ্ৰহণ কৰে আৰু ৰামৰ পত্নী হয়। সীতাক আদৰ্শ হিন্দু নাৰীচৰিত্ৰৰ প্ৰতীক হিচাপে মান্যতা প্ৰদান কৰা হয়। পতিব্ৰত ধৰ্ম পালন, আত্মবলিদান, অদম্য সাহস আৰু পৱিত্ৰতাৰ বাবে সীতা হিন্দু নাৰী সকলৰ আদৰ্শ চৰিত্ৰ। === সুকেশ === {{Main|সুকেশ}} '''সুকেশ''' ({{Lang-en|Sukesa}}) লংকাৰ ৰাক্ষক ৰজা আছিল৷ তেওঁ গন্ধৰ্ব ৰাজকুমাৰী [[মণিমায়া]]ক বিবাহ কৰাইছিল৷ তেওঁৰ তিনিটা সন্তান আছিল ক্ৰমে- [[সুমালী]], [[মাল্যবান]] আৰু [[মালী]]৷ === সুগ্ৰীৱ=== {{Main|সুগ্ৰীৱ}} '''সুগ্ৰীৱ''' ({{lang-sa|सुग्रीव}}, 'সুন্দৰ ডিঙি') [[হিন্দু]] মহাকাব্য ৰামায়ণৰ এক বানৰ চৰিত্ৰ। সেই অনুসৰি তেওঁ [[বালি (ৰামায়ণ)|বালি]]ৰ সৰু ভায়েক আছিল। সুগ্ৰীৱে বালিক পৰাভূত কৰি [[কিষ্কিন্ধা]], বানৰ ৰাজ্যৰ শাসক হিচাপে সফল হৈছিল। <ref name="Ambedkar1979">{{cite book|author=Bhimrao Ramji Ambedkar|title=Dr. Babasaheb Ambedkar, Writings and Speeches: Riddles in Hinduism|url=https://books.google.co.in/books?id=rJX2d-c4oaYC&dq=sugriva+vali+kishkindha|year=1979|publisher=Education Department, Government of Maharashtra}}</ref> ৰুমা তেওঁৰ পত্নী আছিল। তেওঁ হিন্দু দেৱতা [[সূৰ্য (দেৱতা)|সূৰ্য্য]]ৰ পুত্ৰ আছিল। ভানৰৰ ৰজা হিচাপে সুগ্ৰীৱে ৰাক্ষস ৰজা ৰাৱণৰ হাতৰ পৰা [[ৰাম]] পত্নী [[সীতা]]ক মুক্ত কৰাৰ অন্বেষণত ৰামক সহায় কৰিছিল। === সুবাহু === {{Main|সুবাহু}} '''সুবাহু''' ({{Lang-sa|सुबाहु}} {{IAST|Subāhu}}, {{lang-ta|சுபாகு}} {{IAST|Cupāku}}) ৰামায়ণত বৰ্ণিত এটা ৰাক্ষস চৰিত্ৰ আছিল। তেওঁ আৰু তেওঁৰ মাক তাড়কাই জংঘলৰ মুনিসকলক, বিশেষকৈ [[বিশ্বামিত্ৰ]]ৰ যজ্ঞ স্থলীত, মাংস আৰু তেজ ছটিয়াই তেওঁলোকৰ যজ্ঞত ব্যাঘাত জন্মাই হাৰাশাস্তি কৰাত অপৰিসীম আনন্দ লাভ কৰিছিল।<ref>{{cite news|date=1 July 2018|access-date=22 January 2019|url=http://www.newindianexpress.com/lifestyle/spirituality/2018/jul/01/rama-brings-ahalya-back-to-her-living-form-1835161.html|author=Gita Jnana Brahmacharini Sharanya Chaitanya|title=Rama Brings Ahalya Back to Her Living Form|work=[[The New Indian Express]]}}</ref> ===সুভন্নমচ্ছ=== {{Main|সুভন্নমচ্ছ}} '''সুভন্নমচ্ছ''' ({{lang-th|สุพรรณมัจฉา}}) বা '''সুৱৰ্ণমৎস্য''' ({{lang-sa|सुवर्णमत्स्य}}) হৈছে থাই ভাষাৰ লগতে দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ বিভিন্ন [[ৰামায়ণ]] সংস্কৰণত উল্লিখিত টছাকনাথ বা [[ৰাৱণ]]ৰ জীয়ৰী। সুৱৰ্ণমৎস্যৰ আক্ষৰিক অৰ্থ হৈছে সোণোৱালী মাছ।<ref name="Satyavrat2006">{{cite book | author=Satyavrat Sastri | title=Discovery of Sanskrit Treasures: Epics and Puranas | url=https://books.google.com/books?id=seljAAAAMAAJ | accessdate=2012-07-24 | year=2006 | publisher=Yash Publications | isbn=978-81-89537-04-3 | page = 77}}</ref> তেওঁ হৈছে [[জলকুঁৱৰী]]সকলৰ এক ৰাজকুমাৰী। যেতিয়া হনুমানে [[ৰাম]] আৰু বানৰ বাহিনীৰ সৈতে সমুদ্ৰক অতিক্ৰম কৰি [[লংকা]]লৈ যাবলৈ সেতু নিৰ্মাণ কৰিবলৈ লয় তেতিয়া সুভন্নমচ্ছই এই পৰিকল্পনা বিফল কৰিবলৈ চেষ্টা কৰে।<ref name="Desai2005">{{cite book | author=S.N. Desai | title=Hinduism in Thai Life | url=https://books.google.com/books?id=VmsKr7lqTjwC&pg=PA135 | accessdate=2012-07-24 | year = 2005 | publisher=Popular Prakashan | isbn=978-81-7154-189-8 | page=135 }}</ref> === সুমালী=== {{Main|সুমালী}} '''সুমালী''' ({{Lang-en|Sumali}}) ৰাক্ষক ৰজা [[সুকেশ]] আৰু গন্ধৰ্ব ৰাজকুমাৰী দেৱৱতীৰ সন্তান আছিল।<ref>http://ancientvoice.wikidot.com/src-vrm:ram7-5.</ref> তেওঁৰ দুজন ভাই আছিল [[মাল্যবান]] আৰু [[মালী]]। সুমালী কেতুমতীক বিবাহ কৰাইছিল। তেওঁৰ ১০গৰাকী পুত্ৰ আছিল ক্ৰমে- ([[প্ৰহস্ত]], [[অকম্পন]], বিকট, কালিকামুখা, ধুমৰক্ষ, দণ্ড, সুপ্ৰস্ব, সংৰাদি, প্ৰঘাস (Praghasa) আৰু ভাস্কৰ্ণ) আৰু ৪গৰাকী কন্যা ক্ৰমে- ৰাকা (Raka), পুষ্পটকতা (Puspotkata), কৈকেষী আৰু কুম্ভনাশী। তেওঁৰ কন্যা [[কৈকেষী]] ঋষি [[বিশ্ৰবা]]ৰ সৈতে বিবাহ হয় যাৰ ঔৰসত তিনি পুত্ৰ যথাক্ৰমে [[ৰাৱণ]], [[কুম্ভকৰ্ণ]], [[বিভীষণ]] আৰু এটি কন্যা [[শূৰ্পনখা]]ৰ জন্ম হয়।<ref>{{Cite book|last=Mittal|first=J. P.|url=https://books.google.com/books?id=b7gOBW8oDFgC&q=sumali+ravana&pg=PA200|title=History Of Ancient India (a New Version) : From 7300 Bb To 4250 Bc|date=2006|publisher=Atlantic Publishers & Dist|isbn=978-81-269-0615-4|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|last=Mittal|first=J. P.|url=https://books.google.com/books?id=b7gOBW8oDFgC&q=sumali+ten&pg=PA200|title=History Of Ancient India (a New Version) : From 7300 Bb To 4250 Bc|date=2006|publisher=Atlantic Publishers & Dist|isbn=978-81-269-0615-4|language=en}}</ref> === সুমিত্ৰা === {{Main|সুমিত্ৰা}} '''সুমিত্ৰা''' ({{lang-sa|सुमित्रा}}) হৈছে [[হিন্দু]] মহাকাব্য [[ৰামায়ণ]]ৰ এক চৰিত্ৰ। সেই অনুসৰি তেওঁ অযোধ্যাৰ ৰজা [[দশৰথ]]ৰ দ্বিতীয় সহধৰ্মিনী আৰু ৰাণী। <ref>{{citation |url= http://www.charanamrit.com/gods/sumitra_2247 |title= Dasharatha's third Queen |publisher= Charanamrit.com |date= 2012-06-19 |access-date= 2021-07-18 |archivedate= 2017-08-21 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20170821170509/http://www.charanamrit.com/gods/sumitra_2247 }}</ref> ৰামায়ণত উল্লেখ কৰা অনুসৰি তেওঁ যমজ সন্তান [[লক্ষ্মণ]] আৰু [[শত্ৰুঘ্ন]]ৰ মাতৃ।<ref>{{cite book|author = Mani, Vettam|title = Puranic Encyclopaedia: A Comprehensive Dictionary With Special Reference to the Epic and Puranic Literature|url = https://archive.org/details/puranicencyclopa00maniuoft|publisher = Motilal Banarsidass|year = 1975|location = Delhi|isbn = 978-0-8426-0822-0|author-link = |pp=[https://archive.org/details/puranicencyclopa00maniuoft/page/448 448]-9}}</ref> === সুলোচনা === {{Main|সুলোচনা (ৰামায়ণ)}} '''সুলোচনা''' ({{Lang-sa|सुलोचना}}; তেওঁ, যাৰ চকু ধুনীয়া) সৰ্পৰাজ [[শেষনাগ]]ৰ কন্যা আছিল আৰু [[ৰাৱণ]]ৰ জ্যেষ্ঠ পুত্ৰ [[ইন্দ্ৰজিৎ|মেঘানাদ (ইন্দ্ৰজিৎ)]]ৰ সৈতে বিবাহপাশত আৱদ্ধ হৈছিল৷{{sfn|Das|2005}} বাল্মীকি ৰামায়ণত সুলোচনাৰ কোনো উল্লেখ পোৱা নাযায়, অৱশ্যে ইয়াৰ পৰৱৰ্তী সংস্কৰণসমূহত তেওঁৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{Cite book|last=Singh|first=Avadhesh K.|url=https://books.google.com/books?id=hzdoAAAAMAAJ&q=sulocan%C4%81+Indraj%C4%ABt|title=Rāmāyaṇa Through the Ages: Rāma, Gāthā in Different Versions|date=2007|publisher=D.K. Printworld|isbn=978-81-246-0416-8|language=en}}</ref> মেঘনাদ বধ কাব্য নামৰ [[বেলাড]]ত উল্লেখ কৰা প্ৰমিলাক ইন্দ্ৰজিৎৰ পত্নী বুলি কোৱা হয়। সেয়েহে, এইটো যুক্তিসঙ্গতভাৱে ধৰি ল'ব পাৰি যে সুলোচনাকে প্ৰমিলা বুলিও জনা গৈছিল। ===সৰমা=== {{Main|সৰমা (ৰামায়ণ)}} '''সৰমা''' ({{lang-sa|सरमा}}) হৈছে [[হিন্দু]] মহাকাব্য [[ৰামায়ণ]]ৰ এক চৰিত্ৰ। সেই অনুসৰি তেওঁ [[লংকা]]ৰ ৰাক্ষস ৰজা [[ৰাৱণ]]ৰ ভাতৃ [[বিভীষণ]]ৰ পত্নী। <ref name="Mani"/> তেওঁক ৰাক্ষসী<ref name="Venkatesananda358">Venkatesananda p. 358</ref> বা গন্ধৰ্ব বংশৰ বুলি কোৱা হয়। ৰামায়ণৰ সকলো সংস্কৰণতে তেওঁ ৰাৱণে অপহৰণ কৰা আৰু লংকাত বন্দী হৈ থকা ৰামৰ সহধৰ্মিনী সীতাৰ সৈতে বন্ধুত্বপূৰ্ণ সম্পৰ্ক ৰাখিছিল বুলি উল্লেখ আছে। ৰাৱণৰ বিৰুদ্ধে যুদ্ধত ৰামৰ পক্ষ লোৱা তেওঁৰ স্বামীৰ দৰে, সৰমাই সীতাৰ প্ৰতি সদয় আছিল আৰু ৰামক সীতা উদ্ধাৰত সহায় কৰে। সৰমা আৰু বিভীষণৰ [[ত্ৰিজঁটা]] নামৰ এজনী ছোৱালী আছিল। ==হ== === হনুমান=== {{Main|হনুমান}} '''হনুমান''' ({{lang-sa|हनुमान}}) [[হিন্দু ধৰ্ম|হিন্দু]] শাস্ত্ৰ গ্ৰন্থত বৰ্ণিত দেৱতা। তেওঁ পৱন দেৱৰ পুত্ৰ। হিন্দু ধৰ্মগ্ৰন্থ [[ৰামায়ণ|ৰামায়ণত]] হনুমানৰ বিস্তাৰিত বৰ্ণনা পোৱা যায়। এই ধৰ্মগ্ৰন্থত তেওঁক মহাবলশালী, পৰাক্ৰমী, পৰম চতুৰ দেৱতাৰূপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে। তেওঁক ভগৱান [[বিষ্ণু|শ্ৰীবিষ্ণুৰ]] সপ্তম অৱতাৰ [[ৰাম|শ্ৰীৰামৰ]] পৰম ভক্ত বুলি জনা যায়। শৈশৱ কালত তেওঁ ৰক্তিম বৰণীয়া [[সূৰ্য|সূৰ্যক]] ফল বুলি বিবেচনা কৰি ভক্ষণ কৰাৰ বাবে আকাশমাৰ্গত যাত্ৰা কৰিছিল। সূৰ্যদেৱ হনুমানৰ অভিসন্ধি উপলদ্ধি কৰি গদাৰে হনুমানক প্ৰহাৰ কৰি ভূতলশায়ী কৰিছিল। === হবিৰ্ভূ=== {{Main|হবিৰ্ভূ}} '''হবিৰ্ভূ''' বা '''মনিনী''' ({{Lang-hi|हविर्भू}}) আছিল [[কৰ্দম ঋষি]] আৰু [[দেৱহুতী]]ৰ চতুৰ্থী কন্যা আৰু [[পুলস্ত্য|ঋষি পুলস্ত্য]]ৰ পত্নী। তেওঁ [[ঋষি বিশ্ৰবা]] আৰু [[ঋষি অগস্ত্য]]ৰ মাতৃ আছিল।<ref>{{cite web | url=https://vaniquotes.org/wiki/Pulastya_begot_in_his_wife,_Havirbhu,_one_son_of_the_name_Agastya,_who_in_his_next_birth_became_Dahragni._Besides_him,_Pulastya_begot_another_very_great_and_saintly_son,_whose_name_was_Visrava | title=Srimad-Bhagavatam | accessdate=১৫ মে ২০২০}}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.manuscrypts.com/myth/2011/08/25/kuber/ | title=Kuber | accessdate=১৫ মে ২০২০ | archivedate=2019-06-22 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20190622144633/http://www.manuscrypts.com/myth/2011/08/25/kuber/ | deadurl=yes }}</ref> ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist|3}} [[শ্ৰেণী:ৰামায়ণৰ চৰিত্ৰ]] [[শ্ৰেণী:তালিকাসমূহ]] qtffh5cqh0ratf4j2xr7t35dsz25e2q 828 96883 627486 627119 2026-08-15T10:28:46Z ManjurKhan 18997 627486 Scribunto text/plain local p = {} -- Party name with color and other information function p.fetch(frame) local args = frame.args if not args[1] or args[1] == "" then args = frame:getParent().args end local party = args[1] or "" local value = args[2] or "color" if party == "" then return "" end -- প্ৰথম আখৰৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি উপ-মডিউল লোড কৰা local firstChar = mw.ustring.sub(party, 1, 1) local success, dataData = pcall( require, "Module:ৰাজনৈতিক দল/" .. firstChar ) if not success or not dataData then return party end local full = dataData.full or {} local alternate = dataData.alternate or {} -- বিকল্প নামৰ পৰা canonical name সংগ্ৰহ কৰা local canonicalName = alternate[party] or party local partyData = full[canonicalName] if not partyData then return party end -- Party color if value == "color" then return partyData.color or "transparent" -- Short name elseif value == "shortname" then if partyData.shortname and partyData.shortname ~= "" then return partyData.shortname elseif partyData.abbrev and partyData.abbrev ~= "" then return partyData.abbrev else return canonicalName end -- Abbreviation elseif value == "abbrev" then if partyData.abbrev and partyData.abbrev ~= "" then return partyData.abbrev else return canonicalName end -- Other values else return partyData[value] or party end end return p a4wpmlz8wfrksetoldnudt8v79marsd 0 98473 627329 604347 2026-08-15T02:52:22Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 627329 wikitext text/x-wiki {{নিৰ্বাচিত প্ৰবন্ধ}} {{Infobox military person | honorific_prefix = কেপ্তেইন | name = বিক্ৰম বাত্ৰা | honorific_suffix = [[পৰম বীৰ চক্ৰ]] | image = Vikram Batra PVC.jpeg | caption = চৰকাৰী সামৰিক প্ৰতিকৃতি, ১৯৯৭ | birth_date = {{birth date|df=yes|1974|9|9}} | birth_place = পালমপূৰ, [[হিমাচল প্ৰদেশ]], ভাৰত | death_place = কাৰ্গিল,[[জম্মু আৰু কাশ্মীৰ]] (বৰ্তমান [[লাদাখ]]) | death_date = {{death date and age|1999|7|7|1974|9|9|df=yes}} | branch = {{army|India}} | serviceyears = ১৯৯৭-১৯৯৯ | servicenumber = IC-57556H | rank = [[File:Captain of the Indian Army.svg|15px]] কেপ্তেইন | awards = {{flagicon image|Param-Vir-Chakra-ribbon.svg|20px]}} [[পৰম বীৰ চক্ৰ]] | unit = <!-- Commented out: [[File:Rgt-jkr.gif|48px]] --> ১৩ নং জম্মু আৰু কাশ্মীৰ ৰাইফল | allegiance = {{flag|India}} | alma_mater = {{bulletlist|ডিএভি কলেজ, চণ্ডীগড় (বিএমএছচি)|পাঞ্জাৱ বিশ্ববিদ্যালয় (এমএ; অসম্পূৰ্ণ)|[[ভাৰতীয় সামৰিক একাডেমী]]}} | battles = [[কাৰ্গিল যুদ্ধ]] (১৯৯৯){{bulletlist|৫১৪০ পইণ্টৰ যুদ্ধ|৪৮৭৫ পইণ্টৰ যুদ্ধ {{KIA}}}} }} '''কেপ্তেইন বিক্ৰম বাত্ৰা''' [[পৰম বীৰ চক্ৰ|পিভিচি]] ({{lang-en|Vikram Batra}}, ৯ ছেপ্টেম্বৰ ১৯৭৪ – ৭ জুলাই ১৯৯৯) ভাৰতীয় সেনাৰ এজন বিষয়া আছিল। কাৰ্গিল যুদ্ধৰ সময়ত তেওঁ প্ৰদৰ্শন কৰা অপৰিসীম বীৰত্বৰে সৰ্বোচ্চ বলিদান দিয়াৰ বাবে তেওঁক মৰণোত্তৰভাৱে ভাৰতৰ সৰ্বোচ্চ সামৰিক সন্মান [[পৰম বীৰ চক্ৰ|পৰম বীৰ চক্ৰৰে]] সন্মানিত কৰা হয়। ১৯৯৯ চনৰ ৭ জুলাই তাৰিখে পূৰ্বৰ [[জম্মু-কাশ্মীৰ]] ৰাজ্যৰ কাৰ্গিল জিলাৰ এৰিয়া লেজ, পইণ্ট ৪৮৭৫ৰ আশে-পাশে পাকিস্তানী সৈন্যৰ সৈতে যুঁজি থকাৰ সময়তে বীৰগতি প্ৰাপ্ত কৰে। ==প্ৰাৰম্ভিক জীৱন আৰু শিক্ষা== ১৯৭৪ চনৰ ৯ ছেপ্টেম্বৰ তাৰিখে [[হিমাচল প্ৰদেশ]]ৰ পালামপুৰ নামৰ এখন সৰু চহৰত পাঞ্জাবী খাত্ৰী পৰিয়ালত<ref>{{cite news |title=Captain Vikram Batra's Parents' Interview: On Son, Dimple Cheema, Siddharth Malhotra, Kiara Advani and 'Shershaah': "Our son wanted to do something in life" - Exclusive! |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/captain-vikram-batras-parents-interview-on-son-dimple-cheema-siddharth-malhotra-kiara-advani-and-shershaah-our-son-wanted-to-do-something-in-life-exclusive/articleshow/85514553.cms |access-date=15 August 2023 |work=The Times of India |date=22 August 2021}}</ref> বিক্ৰম বাত্ৰাৰ জন্ম হৈছিল। তেওঁৰ পিতৃ গীৰধাৰী লাল বাত্ৰা এগৰাকী চৰকাৰী বিদ্যালয়ৰ অধ্যক্ষ আৰু মাতৃ কমল কান্তা এগৰাকী শিক্ষয়িত্ৰী আছিল। বিক্ৰম তেওঁলোকৰ তৃতীয় সন্তান। তেওঁৰ ককায়েক বিশাল চৈধ্য মিনিট ব্যৱধানত জন্ম হোৱা যমজ ভাতৃ। ৰামভক্ত মাতৃয়ে হিন্দু দেৱতা [[ৰাম]]ৰ যমজ পুত্ৰৰ নামেৰে যমজ সন্তান দুজনক ঘৰত '[[লৱ (ৰামায়ণ)|লৱ]]' (বিক্ৰম) আৰু '[[কুশ (ৰামায়ণ)|কুশ]]' (বিশাল) বুলি মাতিছিল।{{sfn|Batra|2016|p=21}} তেওঁৰ দুগৰাকী ভগ্নী আছিল: সীমা আৰু নুতন।{{sfn|Batra|2016|pp=19–21}} সৰুতে মাকৰ তত্ত্বাৱধানত বিক্ৰমে প্ৰাথমিক শিক্ষা গ্ৰহণ কৰে।{{sfn|Batra|2016|p=22}}{{sfn|Batra|2017}} তাৰপিছত তেওঁ ডি.এ.ভি. পালামপুৰৰ পাব্লিক স্কুলত তেওঁ মাধ্যমিক স্তৰলৈকে অধ্যয়ন কৰিছিল।{{sfn|Batra|2016|p=22}} তেওঁ পালামপুৰৰ চেণ্ট্ৰেল স্কুলত উচ্চ মাধ্যমিক শিক্ষা গ্ৰহণ কৰে।{{sfn|Batra|2016|p=22}}{{sfn|Batra|2017}} পঢ়া-শুনাৰ উপৰিও বাত্ৰাই নিজৰ বিদ্যালয়ত বিভিন্ন ধৰণৰ খেল-ধেমালিৰ লগত জড়িত হৈছিল। দিল্লীত অনুষ্ঠিত হোৱা যুৱ সংসদীয় প্ৰতিযোগিতাৰ সময়ত ৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত তেওঁ নিজৰ বিদ্যালয়ক প্ৰতিনিধিত্ব কৰিছিল। টেবুল টেনিছ, কাৰাটে আৰু এনেধৰণৰ অন্যান্য খেলতো তেওঁ নিজৰ স্কুল-কলেজক প্ৰতিনিধিত্ব কৰিছিল। ১৯৯০ চনত তেওঁ আৰু তেওঁৰ যমজ ভাতৃয়ে অল ইণ্ডিয়া কেভিএছ নেচনেলছত টেবুল টেনিছত নিজৰ বিদ্যালয়ক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে।{{sfn|Batra|2016|pp=24–26}}{{sfn|Batra|2017}}{{sfn|Rawat|2014|pp=266–267}}{{sfn|Rediff|2000}} তেওঁ কাৰাটেতো গ্ৰীণ বেল্টধাৰী আছিল আৰু মানালীত অনুষ্ঠিত ৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ৰ শিবিৰত অংশগ্ৰহণ কৰিবলৈ গৈছিল।{{sfn|Batra|2016|p=24}} ১৯৯২ চনত কেন্দ্ৰীয় বিদ্যালয়ৰ পৰা দ্বাদশ শ্ৰেণীৰ শিক্ষান্ত পৰীক্ষাত উত্তীৰ্ণ হোৱাৰ পিছত তেওঁ চণ্ডীগড়ৰ ডি এ ভি কলেজত বি.এছ.চি চিকিৎসা বিজ্ঞান অধ্যয়ন কৰে।{{sfn|Batra|2017}}{{sfn|Batra|2016|p=24}} কলেজত তেওঁ প্ৰথম বৰ্ষত থাকোঁতে [[নেচনেল কেডেট কৰ্পছ]]ৰ (এনচিচি) এয়াৰ উইঙত যোগদান কৰে।{{sfn|Kapur|2015}} আন্তঃৰাজ্যিক এনচিচি শিবিৰৰ সময়ত তেওঁ উত্তৰ মণ্ডলৰ পঞ্জাৱ সঞ্চালকালয়ৰ শ্ৰেষ্ঠ এনচিচি এয়াৰ উইং কেডেট হিচাপে বিবেচিত হয়।{{sfn|Rawat|2014|p=267}}{{sfn|Batra|2016|p=33}} চণ্ডীগড়ৰ পৰা প্ৰায় ৩৫ কিলোমিটাৰ দূৰৈৰ পিঞ্জোৰ বিমানবন্দৰ আৰু ফ্লাইং ক্লাবত তেওঁৰ এনচিচি এয়াৰ উইং ইউনিটৰ সৈতে ৪০ দিনীয়া পেৰাট্ৰুপিং প্ৰশিক্ষণৰ বাবে তেওঁ নিৰ্বাচিত হৈছিল।{{sfn|Batra|2017}}{{sfn|Batra|2016|p=28}} ডি এ ভিত থকা পিছৰ দুবছৰ তেওঁ এন চি চিৰ আৰ্মি উইঙৰ কেডেট হৈয়েই থাকে।{{sfn|Kapur|2015}} তদুপৰি তেওঁ নিজৰ মহাবিদ্যালয়ৰ যুৱ সেৱা ক্লাবৰ সভাপতি আছিল।{{sfn|Kapur|2015}} ইয়াৰ পিছত তেওঁ এনচিচিত 'চি' প্ৰমাণপত্ৰৰ বাবে যোগ্যতা অৰ্জন কৰে আৰু নিজৰ এনচিচি ইউনিটত জ্যেষ্ঠ আণ্ডাৰ অফিচাৰৰ পদবী লাভ কৰে।{{sfn|Batra|2016|p=33}} ইয়াৰ পিছত ১৯৯৪ চনত তেওঁ এনচিচিৰ কেডেট হিচাপে গণৰাজ্য দিৱসৰ পেৰেডত অংশগ্ৰহণ কৰিবলৈ নিৰ্বাচিত হয়। পেৰেডৰ পৰা ঘৰলৈ উভতি আহোঁতে তেওঁ পিতৃ-মাতৃক কয় যে তেওঁ সেনাবাহিনীত যোগদান কৰিব বিচাৰে।{{sfn|Rediff|2000}}{{sfn|Batra|2016|pp=29, 33}} তেওঁৰ মাতৃৰ ফালৰ ককাও ভাৰতীয় সেনাবাহিনীৰ সৈনিক আছিল।{{sfn|Rediff|2000}} ১৯৯৫ চনত কলেজত পঢ়ি থকাৰ সময়তে হংকঙত মুখ্য কাৰ্যালয় থকা এটা জাহাজ কোম্পানীত ব্যৱসায়ী নৌসেনাৰ বাবে নিৰ্বাচিত হয় যদিও শেষত তেওঁ নিজৰ মন সলনি কৰি "কিবা এটা মহান, অসাধাৰণ কিবা এটা, যিয়ে মোৰ দেশলৈ খ্যাতি কঢ়িয়াই আনিব পাৰে" কৰাৰ আকাংক্ষা প্ৰকাশ কৰে।{{sfn|Batra|2017}}{{sfn|Rediff|2000}}{{sfn|Batra|2016|p=29}} সেই বছৰতে তেওঁ চণ্ডীগড়ৰ ডি এ ভি কলেজৰ পৰা স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰে।{{sfn|Banerjee|2002}} ১৯৯৫ চনত স্নাতক ডিগ্ৰী সম্পূৰ্ণ কৰাৰ পিছত তেওঁ চণ্ডীগড়ৰ পাঞ্জাব বিশ্ববিদ্যালয়ত নামভৰ্তি কৰে আৰু তাৰ পৰা এম এ ইংৰাজী পাঠ্যক্ৰমত নামভৰ্তি কৰে। সেইসময়ত তেওঁ সংযুক্ত প্ৰতিৰক্ষা সেৱা (চিডিএছ) পৰীক্ষাৰ বাবে প্ৰস্তুতি চলাবলৈ আৰম্ভ কৰে।{{sfn|Kapur|2015}}{{sfn|Rawat|2014|p=267}}{{sfn|Batra|2016|pp=33–35}} তেওঁ বিশ্ববিদ্যালয়ত সন্ধিয়াৰ ক্লাছত অংশগ্ৰহণ কৰিছিল আৰু ৰাতিপুৱা চণ্ডীগড়ৰ এটা ট্ৰেভেলিং এজেন্সীৰ শাখা পৰিচালক হিচাপে অংশকালীন ভাবে কাম কৰিছিল।{{sfn|Kapur|2015}}{{sfn|Batra|2016|p=33}} ১৯৯৬ চনত তেওঁ চিডিএছ পৰীক্ষাত উত্তীৰ্ণ হয় আৰু তাৰ পিছত এলাহাবাদৰ সেৱা নিৰ্বাচন ব'ৰ্ড (এছএছবি)ত সাক্ষাৎকাৰৰ বাবে আমন্ত্ৰণ লাভ কৰে আৰু চূড়ান্ত তালিকাত নিৰ্বাচিত হয়।{{sfn|Batra|2016|p=35}} তেওঁ মেধাৰ তালিকাৰ শীৰ্ষ ৩৫জন প্ৰাৰ্থীৰ ভিতৰত আছিল।{{sfn|Batra|2016|p=35}} ইংৰাজী বিষয়ত এম এ ডিগ্ৰীৰ পাঠ্যক্ৰমৰ এবছৰ (১৯৯৫—৯৬) সম্পূৰ্ণ কৰাৰ পিছত তেওঁ বিশ্ববিদ্যালয় এৰি [[ভাৰতীয় সামৰিক একাডেমী]]ত যোগদান কৰে।{{sfn|Banerjee|2002}}{{sfn|Rawat|2014|p=272}} ==সামৰিক জীৱন== [[File:2012 IMA POP.jpg|thumb|right|[[ভাৰতীয় সামৰিক একাডেমী]]]] ১৯৯৬ চনত ডেৰাডুনত অৱস্থিত ভাৰতীয় সামৰিক একাডেমীৰ (আই এম এ)ত মানেকশ্ব' বেটেলিয়ানত যোগদান কৰে।{{sfn|Batra|2016|p=36}} ১৯ মাহৰ প্ৰশিক্ষণ পাঠ্যক্ৰম সম্পূৰ্ণ কৰাৰ পিছত ১৯৯৭ চনৰ ৬ ডিচেম্বৰত আই এম এৰ পৰা স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰে আৰু ভাৰতীয় সেনাবাহিনীত লেফটেনেণ্ট হিচাপে নিযুক্তি লাভ কৰে।{{sfn|Batra|2016|pp=36–43}} তেওঁক জম্মু-কাশ্মীৰ ৰাইফলছ (১৩ জে কে ৰিফ)ৰ ১৩ নং বেটেলিয়নত নিযুক্তি দিয়া হৈছিল। কমিচন দিয়াৰ পিছত তেওঁক ৰেজিমেণ্টৰ প্ৰশিক্ষণৰ বাবে [[মধ্যপ্ৰদেশ]]ৰ জবলপুৰলৈ প্ৰেৰণ কৰা হয়। এই প্ৰশিক্ষণ ১৯৯৭ চনৰ ডিচেম্বৰৰ পৰা ১৯৯৮ চনৰ জানুৱাৰী মাহৰ শেষলৈকে এমাহ ধৰি চলিছিল।{{sfn|Batra|2016|p=44}} এই প্ৰশিক্ষণ সম্পূৰ্ণ কৰাৰ পিছত তেওঁ জম্মু-কাশ্মীৰৰ বাৰামুল্লা জিলাৰ ছ'পোৰত প্ৰথম পদবী লাভ কৰে।{{sfn|Batra|2016|p=44}} ১৯৯৮ চনৰ মাৰ্চ মাহৰ মাজভাগত তেওঁক ইয়ং অফিচাৰ পাঠ্যক্ৰমৰ বাবে মধ্যপ্ৰদেশৰ মহৌত থকা ইনফেণ্ট্ৰি স্কুললৈ পঠিওৱা হয়। ইয়াত সেনাবাহিনীৰ যুৱ বিষয়াসকলক প্ৰশিক্ষণ দিয়া হয়। এই প্ৰশিক্ষণ ১৯৯৮ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহলৈকে পাঁচ মাহ ধৰি চলিছিল। পাঠ্যক্ৰম সম্পূৰ্ণ কৰাৰ পিছত তেওঁ আলফা গ্ৰেডিং লাভ কৰে। তাৰপিছত তেওঁ ১৯৯৮ চনৰ অক্টোবৰ মাহত ছ'পোৰত থকা নিজৰ বেটেলিয়নত যোগদান কৰে।{{sfn|Batra|2017}}{{sfn|Batra|2016|p=44}} ছ'পোৰত পোষ্টিঙৰ সময়ত উগ্ৰপন্থীৰ সৈতে কেইবাবাৰো তেওঁৰ মুখামুখি সংঘৰ্ষৰ সূত্ৰপাত হৈছিল। সেই এনকাউণ্টাৰবোৰৰ এটাত বাত্ৰায়ে নিজৰ প্লাটুনৰ সৈতে ঘন অৰণ্যৰ অঞ্চলত এম্বুছ লৈ গৈ থকা অৱস্থাত এজন উগ্ৰপন্থীয়ে হঠাৎ গুলীচালনা কৰে। এই গুলীচলনাত এটা গুলীয়ে তেওঁৰ কান্ধক চুই যায় আৰু গুলীটোৱে বাত্ৰাৰ পিছফালে থকা তেওঁলোকৰ দলৰ এজন সৈনিকক বিন্ধিছিল। এই ঘটনাত তেওঁৰ কথমপি প্ৰাণ ৰক্ষা পৰে যদিও সহকৰ্মী সৈনিকজন নিহত হৈছিল। লগে লগে বিক্ৰমে সৈনিকসকলক উগ্ৰপন্থীসকলক লক্ষ্য কৰি গুলীচালনা কৰিবলৈ নিৰ্দেশ দিয়ে আৰু ৰাতিপুৱালৈকে সকলো উগ্ৰপন্থী নিহত হয়।{{sfn|Batra|2016|pp=45–46}}{{sfn|Rawat|2014|p=275}}{{sfn|Masih|2004}} ১৯৯৯ চনৰ জানুৱাৰী মাহত তেওঁক [[কৰ্ণাটক|কৰ্ণাটকৰ]] বেলগামত কমাণ্ডো কোৰ্চত পঠিওৱা হয়। এই পাঠ্যক্ৰম দুমাহ ধৰি চলিছিল আৰু ইয়াৰ শেষত তেওঁক সৰ্বোচ্চ গ্ৰেডিং — প্ৰশিক্ষকৰ গ্ৰেড দিয়া হৈছিল।{{sfn|Batra|2016|pp=46–47}} প্ৰতিবাৰেই ছুটীত পালামপুৰলৈ ঘৰলৈ আহিলে তেওঁ নিউগাল কেফেলৈ গৈছিল।{{sfn|NCERT|2016|p=127}} ১৯৯৯ চনত শেষবাৰৰ বাবে তেওঁ [[হোলী]] উৎসৱৰ সময়ত সেনাবাহিনীৰ পৰা ছুটী লৈ কিছুদিনৰ বাবে ঘৰলৈ আহিছিল। ছুটীৰ পিছত তেওঁ পুনৰ ছ'পোৰত নিজৰ বেটেলিয়নত যোগদান কৰে।{{sfn|NCERT|2016|p=127}} ৮ মাউণ্টেন ডিভিজনৰ ১৯২ মাউণ্টেন ব্ৰিগেডৰ অধীনত কাশ্মীৰত বিদ্ৰোহ বিৰোধী অভিযানৰ কাৰ্যকাল সম্পূৰ্ণ কৰাৰ পিছত ১৩ জে কে ৰাইফলে [[উত্তৰ প্ৰদেশ]]ৰ শ্বাহজাহানপুৰলৈ যোৱাৰ নিৰ্দেশ লাভ কৰে। মেজৰ যোগেশ কুমাৰ যোশীৰ অধীনত বেটেলিয়নৰ দলটোৱে গন্তব্যস্থানত উপনীত হয়। পিছত ৫ জুনত যুদ্ধ আৰম্ভ হোৱাৰ বাবে ইয়াৰ নিয়োগৰ আদেশ সলনি কৰা হয় আৰু বেটেলিয়নটোৱে ড্ৰাছলৈ যোৱাৰ নিৰ্দেশ লাভ কৰে।{{sfn|Masih|2004}}{{sfn|Karmakar et al.|2009}} [[File:Drass and Tololing Range.jpg|thumb|right| [[ড্ৰাছ]] চহৰ, [[চাইবেৰিয়া]]ৰ পিছত বিশ্বৰ দ্বিতীয় শীতলতম বসতিপ্ৰধান স্থান, য'ত শীতকালত উষ্ণতা −৬০ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছ পৰ্যন্ত কম হয়।{{sfn|Dutt|2000|p=306}}{{sfn|Sawant|2000|p=18}}]] বিক্ৰমে তেওঁৰ স্থানান্তৰৰ বিষয়ে পিতৃ-মাতৃক জনাইছিল আৰু তেওঁলোকক আশ্বস্ত কৰিছিল যে তেওঁলোকে তেওঁৰ বিষয়ে চিন্তা কৰাৰ প্ৰয়োজন নাই।{{sfn|Masih|2004}} দহ দিনত এবাৰ হ'লেও মাক-দেউতাকক ফোন কৰিছিল। ১৯৯৯ চনৰ ২৯ জুনত তেওঁ শেষবাৰৰ ফোন কল কৰিছিল আৰু শেষবাৰৰ বাবে তেওঁ মাকৰ সৈতে কথা পাতিছিল।{{sfn|Masih|2004}} লেফটেনেণ্ট হিচাপে সেৱা আৰম্ভ কৰি তেওঁ কেপ্তেইন পদবীলৈ পদোন্নতি লাভ কৰিছিল।{{sfn|Masih|2004}} ==কাৰ্গিল যুদ্ধ== {{main|কাৰ্গিল যুদ্ধ}} [[File:Kargil War Memorial, Kargil.jpg|thumb|right|ড্ৰাছত ট'ল'লিং পৰ্বতমালাৰ পাদভূমিত অৱস্থিত [[কাৰ্গিল যুদ্ধ স্মৃতিসৌধ]]]] বিক্ৰম বাত্ৰা তেওঁৰ বেটেলিয়ন ১৩ জম্মু আৰু কাশ্মীৰ ৰাইফলছৰ (১৩ জে কে ৰিফ) সৈতে ৬ জুনত ড্ৰাছত উপস্থিত হয়। ট'ল'লিং পৰ্বতৰ আক্ৰমণৰ সময়ত ৫৬ মাউণ্টেন ব্ৰিগেডৰ কমাণ্ডত জম্মু কাশ্মীৰ ৰাইফলছক ৰখা হয় আৰু ৰাজপুতনা ৰাইফলছৰ ২য় বেটেলিয়ন (২ ৰাজ.)ৰ ৰিজাৰ্ভ হিচাপে কাম কৰাৰ নিৰ্দেশ দিয়া হয়।{{sfn|Bammi|2002|p=223}} দ্য গ্ৰেনেডিয়াৰৰ ১৮ নং বেটেলিয়নে (১৮ গ্ৰেনেডিয়াৰ) প্ৰথমে ২২ মে'ত ট'ল'লিঙক আক্ৰমণ কৰে যদিও শৃংগটো দখল কৰিবলৈ সক্ষম হোৱা নাছিল।{{sfn|Malik|2006|p=158}}{{sfn|Dutt|2000|p=226}}{{sfn|Marston|2008|p=151}} ১৮ গ্ৰেনেডিয়াৰে ট'ল'লিং পৰ্বতক পুনৰুদ্ধাৰ কৰিবলৈ চাৰিটা প্ৰচেষ্টা চলাইছিল,{{sfn|Malik|2006|pp=158–161}}{{sfn|Dutt|2000|pp=226–227}} কিন্তু তলৰ ঢালসমূহ সুৰক্ষিত কৰাতহে সফল হ'ব পাৰিছিল।{{sfn|Malik|2006|p=160}}{{sfn|Singh|2014|p=132}} আনহাতে তেওঁলোক যথেষ্ট পৰিমাণে ক্ষতিগ্ৰস্ত হৈছিল।{{sfn|Dutt|2000|pp=226–227}}{{sfn|Rawat|2014|pp=267–268}} অৱশেষত ২ ৰাজ ৰিফক ট'ল'লিং উদ্ধাৰ কৰাৰ মিছন প্ৰদান কৰা হয় আৰু ১৯৯৯ চনৰ ১৩ জুনত তেওঁলোকে নিজৰ লক্ষ্যত উপনীত হয়।{{sfn|Marston|2008|p=151}} ট'ল'লিং দখল কৰাৰ পিছত ১৩ জে কে ৰিফে ড্ৰাছৰ পৰা ট'ল'লিংলৈ যাত্ৰা কৰে আৰু ১২ ঘণ্টাৰ ভিতৰতে গন্তব্যস্থানত উপস্থিত হয়।{{sfn|Rawat|2014|p=268}} তাত উপস্থিত হোৱাৰ লগে লগে ১৩ জে কে ৰিফৰ আলফা কোম্পানীয়ে ১৮টা গ্ৰেনেডিয়াৰৰ পৰা ট'ল'লিং আৰু হাম্প কমপ্লেক্সৰ এটা অংশ দখল কৰে।{{sfn|Rawat|2014|p=268}} ===৫১৪০ পইণ্টৰ উদ্ধাৰ=== ড্ৰাছ খণ্ডৰ কৌশলগতভাৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰ্বতৰ শৃংগ ৫১৪০ পইণ্ট উদ্ধাৰ কৰাৰ অভিযান ১৯৯৯ চনৰ ১৭ জুনত লেফটেনেণ্ট কৰ্ণেল যোগেশ কুমাৰ যোশীৰ কমাণ্ডত ১৩ জে কে ৰিফক নিযুক্তি দিয়া হয়।{{sfn|The Tribune|1999}}{{sfn|Bammi|2002|p=223}} ৫১৪০ নং পইণ্টৰ তলৰ খণ্ডত আৰু প্ৰায় ৮০০ মিটাৰ দূৰত অৱস্থিত ৰকি নব দখল কৰাৰ পিছত,{{sfn|Malik|2006|p=163}}{{sfn|Singh|2001|p=175}} হাম্পছ IX আৰু X (হাম্প কমপ্লেক্সৰ অংশ, একেটা পৰ্বতমালাৰ Iৰ পৰা X নম্বৰৰ প্ৰায় দহটা ওখ টিলাৰে গঠিত ৪০৯৫ পইণ্টৰ প্ৰায় ৫০০–৭০০ মিটাৰ উত্তৰত অৱস্থিত{{sfn|Bammi|2002|p=223}}{{sfn|Malik|2006|p=162}}) বেটেলিয়নৰ কমাণ্ডিং অফিচাৰ যোশীয়ে পুনৰ ট'ল'লিঙলৈ ঘূৰি আহে আৰু তেওঁলোকৰ পৰৱৰ্তী উদ্দেশ্য — পইণ্ট ৫১৪০ৰ পৰিকল্পনা আৰম্ভ কৰে।{{sfn|Bammi|2002|p=225}}{{sfn|Malik|2006|p=164}} একেটা পৰ্বত শৃংখলাৰ ট'ল'লিংৰ পৰা প্ৰায় ১৫০০ মিটাৰ উত্তৰে{{sfn|Malik|2006|p=163}} পইণ্ট ৫১৪০ সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰ পৰা ১৬,৯৬২ ফুট উচ্চতাত অৱস্থিত আৰু ইয়াৰ পৰা ট'ল'লিং নলা দেখা যায়।{{sfn|Singh|2001|p=175}}{{sfn|Sawant|2000|p=3}} ই ট'ল'লিং পৰ্বতমালাৰ সৰ্বোচ্চ বিন্দু আৰু ড্ৰাছ উপখণ্ডৰ আটাইতকৈ ভয়ংকৰ বৈশিষ্ট্য।{{sfn|Singh|2001|p=xix}}{{sfn|Mayadas|1999|p=28}}{{sfn|Rawat|2014|p=268}} ১৮ জুনত তেওঁলোকৰ বেটেলিয়নে ৫১৪০ নং পইণ্টৰ বিশদ অনুসন্ধান চলায় আৰু শত্ৰুৱে সেই স্থানত সাতটা সংগৰ স্থাপন কৰা বুলি প্ৰকাশ পায়। এই সংগৰ কেইটা ওপৰত দুটা, পূব দিশত চাৰিটা আৰু উত্তৰ দিশত এটা অৱস্থিত আছিল।{{sfn|Bammi|2002|p=226}}{{sfn|Malik|2006|pp=164–165}} ইয়াৰ উপৰিও ইয়াৰ পৰা দেখা গ'ল যে এই অঞ্চলৰ পূব দিশৰ বাটটো সন্মুখৰ পৰা তুলনামূলকভাৱে সহজ আছিল। এই বাট প্ৰায়ে পৰ্বতৰ উলম্ব আৰোহণ আছিল যদিও ইয়াক অধিক ভীষণভাৱে প্ৰতিৰক্ষা কৰা হৈছিল।{{sfn|Bammi|2002|p=226}} সিদ্ধান্ত লোৱা হয় যে আক্ৰমণকাৰী সৈন্যই ফেঁহুজালি দিয়াৰ আগতেই শীৰ্ষ শৃংগ দখল কৰিব লাগিব, নহ'লে শত্ৰুৱে তেওঁলোকৰ ওপৰত সৰ্বাধিক ক্ষতিসাধন কৰিব।{{sfn|Bammi|2002|p=226}}{{sfn|Sawant|2000|p=39}} যোশীয়ে ৫১৪০ পইণ্টত লেফটেনেণ্ট সঞ্জীৱ সিং জামৱালৰ নেতৃত্বত ব্ৰাভো কোম্পানী আৰু লেফটেনেণ্ট বিক্ৰম বাত্ৰাৰ নেতৃত্বত ডেল্টা কোম্পানীক পূব আৰু দক্ষিণ দিশত দুফালৰ পৰা আক্ৰমণ কৰাৰ সিদ্ধান্ত লয়।{{sfn|Rawat|2014|p=268}}{{sfn|Bammi|2002|p=226}} হাম্প কমপ্লেক্সত জমৱাল আৰু বাত্ৰায়ে যোশীৰ পৰা এই অভিযানৰ বিষয়ে তেওঁলোকৰ ব্ৰিফিং লাভ কৰে।{{sfn|Rawat|2014|p=268}} ব্ৰিফিঙৰ সময়ত জামৱালে "অ'! য়েহ, য়েহ, য়েহ!" আৰু বাত্ৰায়ে '''"য়েহ দিল মাংগে ম'ৰ!" ''' (আক্ষৰিক অৰ্থ 'এই হৃদয়খনে আৰু বিচাৰে! ' — পেপচিৰ এটা জনপ্ৰিয় বিজ্ঞাপন শ্লোগান) তেওঁৰ কোম্পানীটোৰ বাবে তেওঁৰ সফলতাৰ সংকেত হিচাপে গ্ৰহণ কৰে।{{sfn|Cardozo|2003|p=121}}{{sfn|Rawat|2014|p=268}}{{sfn|Bammi|2002|p=226}}{{sfn|Jaffrelot|2008|p=274}} এই অভিযানৰ ডি-ডে ১৯ জুন আৰু এইচ-আৱাৰ ২০:৩০ বজাত নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছিল।{{sfn|Bammi|2002|p=226}}{{efn|H-Hour is the time at which an assault begins{{sfn|Malik|2006|p=162}}}} আৰ্টিলাৰীৰ গুলীৰ আৱৰণত আক্ৰমণকাৰী কোম্পানী দুটাই ২০ জুন তাৰিখে মাজনিশাৰ পিছত পইণ্ট ৫১৪০ বগাবলৈ আৰম্ভ কৰে।{{sfn|Cardozo|2003|p=121}}{{sfn|The Tribune|1999}} হাম্প কমপ্লেক্সৰ আৰ্টিলাৰীয়ে ইতিমধ্যে ৫১৪০ পইণ্টত প্ৰস্তুতিমূলক বোমাবৰ্ষণ আৰম্ভ কৰিছিল।{{sfn|Rawat|2014|p=269}} পৰিকল্পনা অনুসৰি আৰ্টিলাৰী বন্দুকৰ গুলীচালনা সৈন্যসকল লক্ষ্যৰ পৰা ২০০ মিটাৰ দূৰত থকা অৱস্থাত বন্ধ কৰাৰ নিৰ্দেশ আছিল।{{sfn|Sawant|2000|p=39}} এম বি আৰ এল আৰু ১০৫ মিমি বন্দুককে ধৰি আৰ্টিলাৰী বন্দুকৰ গুলী বন্ধ হোৱাৰ পিছত লগে লগে পাকিস্তানী সৈন্যই নিজৰ বাংকাৰৰ পৰা ওলাই আহি মেচিনগানেৰে আগবাঢ়ি যোৱা ভাৰতীয় সৈন্যৰ ওপৰত প্ৰচণ্ড গুলীচালনা কৰে। সেই মুহূৰ্ততে জামৱাল আৰু বাত্ৰা দুয়োজনে ৰেডিঅ’ৰ জৰিয়তে ঘাটিটোৰ কমাণ্ডাৰসকলৰ সৈতে যোগাযোগ কৰি কোম্পানীসমূহ নিজৰ লক্ষ্যৰ পৰা ১০০ মিটাৰ দূৰত্বত নোপোৱালৈকে শত্ৰুৰ স্থানত আৰ্টিলাৰী বোমাবৰ্ষণ অব্যাহত ৰাখিবলৈ কয়।{{sfn|Sawant|2000|p=39}} পুৱা ৩ বাজি ১৫ মিনিটৰ ভিতৰত বি আৰু ডি কোম্পানী দুয়োটাই সংকটজনক ভূখণ্ডৰ মাজতো ৫১৪০ পইণ্টৰ ওচৰ পালেগৈ।{{sfn|Cardozo|2003|p=121}} বি কোম্পানীয়ে প্ৰথমে লক্ষ্যৰ ওপৰত উপনীত হয় আৰু বাওঁফালৰ পৰা আক্ৰমণ কৰে।{{sfn|Cardozo|2003|p=121}} ৩ বাজি ৩০ মিনিটত বি কোম্পানীয়ে নিজৰ লক্ষ্য আৰোহণ কৰে{{sfn|Bammi|2002|p=226}} আৰু ৩ বাজি ৩৫ মিনিটত জামৱালে নিজৰ কমাণ্ড পোষ্টক ৰেডিঅ'ৰ জৰিয়তে, "অ'! য়েহ, য়েহ, য়েহ!" বুলি সংকেত দিয়ে।{{sfn|Cardozo|2003|p=121}} বাত্ৰাই শত্ৰুক আচৰিত কৰাৰ লক্ষ্যৰে পিছফালৰ পৰা পৰ্বতৰ শৃংগৰ কাষ চাপিবলৈ সিদ্ধান্ত লয়{{sfn|Masih|2004}} আৰু তেওঁলোকৰ প্ৰত্যাহাৰৰ পথ নষ্ট কৰি পেলোৱা হয়।{{sfn|NCERT|2016|p=125}} বাত্ৰায়ে শৃংগৰ পূব দিশৰ বাংকাৰবোৰৰ ফালে তিনিটা ৰকেট নিক্ষেপ কৰে তাৰ পিছত সেইবোৰক আক্ৰমণ কৰে।{{sfn|Francis|2013|p=106}} তেওঁলোকৰ দলে থিয় গড়াৰে ওপৰত উঠিল, কিন্তু শিখৰৰ ওচৰ চাপি অহাৰ লগে লগে শত্ৰুৱে মেচিনগানৰ গুলীৰে তেওঁলোকক মুকলি শিলৰ ফালে যাবলৈ বাধ্য হয়। বাত্ৰায়ে তেওঁৰ দলৰ পাঁচজন লোকৰ সৈতে শিখৰৰ ওপৰলৈ উঠি আহি শীৰ্ষত উপনীত হোৱাৰ পিছত মেচিনগানৰ পোষ্টটোত দুটা গ্ৰেনেড নিক্ষেপ কৰে।{{sfn|Francis|2013|p=106}}{{sfn|Karmakar et al.|2009}} ইয়াৰ পিছত বাত্ৰায়ে মুখা-মুখী সংঘৰ্ষত শত্ৰুৰ তিনিজন সৈনিকক এককভাৱে হত্যা কৰে।{{sfn|Francis|2013|p=106}}{{sfn|Karmakar et al.|2009}} এই প্ৰক্ৰিয়াত তেওঁ গুৰুতৰভাৱে আহত হয়,{{sfn|Francis|2013|p=106}}{{sfn|Karmakar et al.|2009}} কিন্তু মিছনটো আগবঢ়াই নিবলৈ তেওঁৰ লোকসকলক পুনৰ গোট খুৱাবলৈ জোৰ দিয়ে।{{sfn|Francis|2013|p=106}} তেওঁ নিজৰ সৈন্যবাহিনীক নেতৃত্ব দি থাকিল আৰু তাৰ পিছত শত্ৰুৰ পৰৱৰ্তী স্থানত আক্ৰমণ চলাই পইণ্ট ৫১৪০ দখল কৰে।{{sfn|Francis|2013|p=106}} সকলো কাৰ্য্যতে তেওঁৰ কোম্পানীয়ে কমেও আঠজন পাকিস্তানী অনুপ্ৰৱেশকাৰীক হত্যা কৰে আৰু এটা গধুৰ বিমান বিৰোধী মেচিনগান উদ্ধাৰ কৰে।{{sfn|Batra|2017}} বাকী থকা শত্ৰু সৈনিক পলাই সাৰে।{{sfn|Cardozo|2003|p=122}} পুৱা ৪ বাজি ৩৫ মিনিটত বাত্ৰায়ে নিজৰ কমাণ্ড পোষ্টক ৰেডিঅ'ৰ জৰিয়তে "[[য়ে দিল মাংগে মোৰ]]!" বুলি সংকেত দিয়ে। এই স্থানৰ পৰা যথেষ্ট পৰিমাণৰ অস্ত্ৰ আৰু গোলাবাৰুদ উদ্ধাৰ কৰা হৈছিল। উদ্ধাৰ কৰা অস্ত্ৰ-শস্ত্ৰই শত্ৰুৰ শক্তি প্ৰায় এটা প্লাটুনৰ সমান আছিল বুলি অনুমান কৰা হয়।{{sfn|Cardozo|2003|p=122}} এই যুদ্ধত বি বা ডি কোম্পানী দুয়োটাৰে কোনো ধৰণৰ ক্ষতি হোৱা নাছিল।{{sfn|Rawat|2014|p=270}}{{sfn|Rathore|2016|p=74}} ৫১৪০ পইণ্ট উদ্ধাৰ কৰাৰ ফলত ৫১০০ পইণ্ট, ৪৭০০ পইণ্ট, জংচন পিক আৰু থ্ৰী পিম্পল কমপ্লেক্স উদ্ধাৰ কৰাৰ দৰে সফলতাৰ ধাৰাবাহিকতা আৰম্ভ হয়। ৫১৪০ নং পইণ্ট দখল কৰাৰ পিছত বাত্ৰাক কেপ্তেইন পদবীলৈ উন্নীত কৰা হয়।{{sfn|Rawat|2014|p=273}} তেতিয়াৰ সেনাধ্যক্ষ জেনেৰেল বেদ প্ৰকাশ মালিকে তেওঁক অভিনন্দন জনাবলৈ ফোন কৰে। সমগ্ৰ দেশতে তেওঁৰ জয় টেলিভিছনৰ পৰ্দাত প্ৰদৰ্শিত হৈছিল।{{sfn|Masih|2004}} ৫১৪০ নং পইণ্ট দখল কৰাৰ কিছু সময়ৰ পিছতে ২৬ জুনত ১৩ জে কে ৰিফক ড্ৰাছৰ পৰা ঘুমৰিলৈ জিৰণি ল'বলৈ, পুনৰ সংস্থাপন কৰিবলৈ আৰু পুনৰুদ্ধাৰ কৰিবলৈ নিৰ্দেশ দিয়া হয়।{{sfn|Cardozo|2003|p=122}}{{sfn|Rawat|2014|p=270}} ইয়াৰ পিছত ৩০ জুনত বেটেলিয়নটো মুছকোহ উপত্যকালৈ স্থানান্তৰিত হয়।{{sfn|Cardozo|2003|p=122}} ===৪৮৭৫ পইণ্টৰ উদ্ধাৰ=== মুছকোহ উপত্যকাত উপস্থিত হোৱাৰ লগে লগে ১৩ জে কে ৰাইফলছক ৭৯ মাউণ্টেন ব্ৰিগেডৰ কমাণ্ডত ৰখা হয়।{{sfn|Cardozo|2003|p=122}} বাত্ৰাৰ বেটেলিয়নৰ পৰৱৰ্তী কাম আছিল মুছকোহ উপত্যকাত অৱস্থিত কৌশলগতভাৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ শৃংগ ৪৮৭৫ পইণ্ট দখল কৰা।{{sfn|Cardozo|2003|p=122}} যিহেতু এই শৃংগয়ে ড্ৰাছৰ পৰা মাতায়ানলৈকে ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ ১ ত সম্পূৰ্ণৰূপে আধিপত্য বিস্তাৰ কৰিছিল, সেয়েহে ভাৰতীয় সেনাৰ বাবে ৪৮৭৫ নং পইণ্ট দখল কৰাটো অতি প্ৰয়োজনীয় হৈ পৰিছিল।{{sfn|Cardozo|2003|p=122}}{{sfn|Sawant|2000|p=179}} ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথৰ ৩০–৪০ কিলোমিটাৰ অংশ শত্ৰুৰ প্ৰত্যক্ষ পৰ্যবেক্ষণত আছিল।{{sfn|Cardozo|2003|p=122}} ৪৮৭৫ নং পইণ্টৰ পৰা পাকিস্তানী আৰ্টিলাৰী পৰ্যবেক্ষকসকলে ভাৰতীয় বন্দুকৰ স্থান, সেনাৰ শিবিৰ আৰু সৈন্যৰ গতিবিধি সহজেই নিৰীক্ষণ কৰিব পাৰিছিল আৰু ইচ্ছামতে ফলপ্ৰসূ আৰ্টিলাৰীৰ গুলীৰ সহায়ত ভাৰতীয় সেনাক পিছ হুহুকি আহিবলৈ বাধ্য কৰাইছিল।{{sfn|Cardozo|2003|p=122}}{{sfn|Malik|2006|p=177}}{{sfn|Sawant|2000|p=179}} ১৯৯৯ চনৰ ১ জুলাইত 'এ' কোম্পানীৰ কমাণ্ডাৰ মেজৰ এছ বিজয় ভাস্কৰে আৰু ১৩ জে কে ৰাইফলছৰ কমাণ্ডিং অফিচাৰ লেফটেনেণ্ট কৰ্ণেল যোশীয়ে এটা ভেণ্টিজ পইণ্ট আৰোহণ কৰাৰ পিছত তেওঁলোকৰ প্ৰাৰম্ভিক অনুসন্ধান চলায় আৰু আক্ৰমণৰ পৰিকল্পনা প্ৰস্তুত কৰে।{{sfn|Cardozo|2003|p=122}} ইয়াৰ পিছত ২ জুলাইত ৮ মাউণ্টেন ডিভিজনৰ কমাণ্ডিং জেনেৰেল অফিচাৰ মেজৰ জেনেৰেল মহিন্দৰ পুৰী আৰু ব্ৰিগেডিয়াৰ ৰাজেশ কুমাৰ কক্কাৰ কমাণ্ডাৰ ৭৯ মাউণ্টেন ব্ৰিগেড আৰু লেফটেনেণ্ট কৰ্ণেল আৰু ১৩ জে কে ৰাইফলছৰ কমাণ্ডিং অফিচাৰ যোশীয়ে ৭৯টা মাউণ্টেন ব্ৰিগেডৰ মুখ্য কাৰ্যালয়ত তেওঁলোকৰ পৰিকল্পনাৰ বিষয়ে আলোচনা কৰিবলৈ সমবেত হয়।{{sfn|Cardozo|2003|p=122}} ৪৮৭৫ নং পইণ্টৰ পৰা প্ৰায় ১৫০০ মিটাৰ দূৰত্বত অৱস্থিত অগ্নিনিৰ্বাপক বাহিনীৰ ঘাটিত এই বেটেলিয়নটো নিয়োজিত কৰা হয়। দুদিনত ২ আৰু ৩ জুলাই তাৰিখে ১৩ জে এ কে ৰাইফল আৰু ২৮ ৰাষ্ট্ৰীয় ৰাইফলছৰ অস্ত্ৰবাহক বিমানে গোলাবাৰুদ আৰু গধুৰ অস্ত্ৰ নিক্ষেপ কৰে।{{sfn|Cardozo|2003|p=122}} ৪ জুলাইৰ দিনটোত ‘এ’ আৰু ‘চি’ কোম্পানীৰ কোম্পানী কমাণ্ডাৰ মেজৰ এছ.ভি. ভাস্কৰ আৰু মেজৰ গুৰপ্ৰীত সিঙে তেওঁলোকৰ চূড়ান্ত চোৰাংচোৱাগিৰি চলাইছিল আৰু তেওঁলোকৰ 'অ' গোটসমূহক তেওঁলোকৰ উদ্দেশ্য দেখুৱাইছিল।{{sfn|Cardozo|2003|p=123}} সেইদিনা আবেলি ৬ বজাত পইণ্ট ৪৮৭৫ত শত্ৰুৰ ঘাটিত আৰ্টিলাৰী বোমাবৰ্ষণ আৰম্ভ হয়{{sfn|Cardozo|2003|p=123}} আৰু গোটেই ৰাতিটো গোলাবৰ্ষণ চলি থাকে।{{sfn|Sawant|2000|p=180}} ৪৮৭৫ নং পইণ্টৰ বোমাবৰ্ষণত ১৫৫ মিলিমিটাৰ বফৰ্ছ হাউইটজাৰ, ১০৫ মিলিমিটাৰ ফিল্ড গান আৰু মাল্টি বেৰেল ৰকেট লঞ্চাৰ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।{{sfn|Cardozo|2003|p=123}}{{sfn|Bhattacharya|2014|p=139}} নিশা ৯ বাজি ৩০ মিনিটত আৰ্টিলাৰীৰ গুলীৰ আৱৰণত 'এ' আৰু 'চি' কোম্পানীয়ে ৪৮৭৫ নং পইণ্টত আৰোহণ আৰম্ভ কৰে।{{sfn|Cardozo|2003|p=123}}{{sfn|Sawant|2000|p=181}} কেপ্তেইন বিক্ৰম বাত্ৰাই জ্বৰ আৰু ভাগৰৰ তাড়নাত মুছকোহ নলাৰ ওচৰত শ্লীপিং বেগত আছিল। তেওঁৰ কমাণ্ডিং অফিচাৰে তেওঁক জিৰণি ল'বলৈ নিৰ্দেশ দিছিল যদিও তেওঁৰ বেটেলিয়ন ১৩ জে কে ৰাইফলছে পইণ্ট ৪৮৭৫ত আক্ৰমণ চলাইছিল।{{sfn|Cardozo|2003|p=123}}{{sfn|Sawant|2000|p=181}} দুয়োটা আক্ৰমণকাৰী কোম্পানীয়ে সোঁফালৰ পৰা আক্ৰমণৰ নেতৃত্ব দিছিল। সৈন্যসকলে শত্ৰুৰ প্ৰতিৰোধৰ অঞ্চলৰ বিচাৰি উলিয়াই ল’বলগীয়া হৈছিল। কিন্তু এসময়ত কৌশলগতভাৱে অৱস্থিত শত্ৰুপক্ষৰ মেচিনগানে তেওঁলোকৰ আগবাঢ়ি যোৱাটো বন্ধ কৰি দিলে। পোহৰ হোৱাৰ সময়ত সৈন্যসকল লক্ষ্যস্থানৰ পৰা প্ৰায় ৫০ মিটাৰ দূৰত আছিল। দিনৰ পোহৰত ভাৰতীয় সৈন্যক পাকিস্তানীসকলে সহজে দেখা পাইছিল। শিলৰ আঁৰত লুকাই থকা পাকিস্তানী সৈন্যৰ অতি ফলপ্ৰসূ স্নাইপাৰ গুলীৰ ফলতো এই ভাৰতীয় সৈনিকৰ আক্ৰমণ বন্ধ হৈ পৰে।{{sfn|Sawant|2000|p=181}} পুৱা ৪ বাজি ৩০ মিনিটত দুয়োটা কোম্পানীয়ে নিজৰ স্বয়ংক্ৰিয় অস্ত্ৰ-শস্ত্ৰ নিয়োগ কৰি শৃংগৰ ওপৰত থকা সুদৃঢ় শত্ৰুৰ স্থানত গুলীচালনা কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে।{{sfn|Cardozo|2003|p=123}} শত্ৰুৱে ক্ষুদ্ৰ অস্ত্ৰৰ গুলী আৰু স্নাইপাৰৰ গুলীবৰ্ষনে ভাৰতীয় সৈন্যৰ আগবাঢ়ি যোৱাত ফলপ্ৰসূভাৱে বাধা দিছিল।{{sfn|Cardozo|2003|p=123}} ৫ জুলাইৰ পুৱা প্ৰায় ১০ বাজি ১৫ মিনিটত 'চি' কোম্পানীৰ কমাণ্ডিং অফিচাৰে বেটেলিয়নৰ কমাণ্ডিং অফিচাৰৰ সৈতে কথা পাতি তেওঁৰ কোম্পানীটোৰ দুৰ্দশা আৰু শত্ৰুৱে তেওঁলোকৰ ওপৰত চলোৱা গুলীবৰ্ষণৰ বিষয়ে বুজাই দিয়ে।{{sfn|Cardozo|2003|p=123}} ব্ৰিগেডিয়াৰ কক্কাৰে ব্যক্তিগতভাৱে অভিযানৰ তদাৰক কৰিছিল।{{sfn|Sawant|2000|p=181}} এই সন্ধিক্ষণত বেটেলিয়নৰ কমাণ্ডিং অফিচাৰ লেফটেনেণ্ট কৰ্ণেল যোশীয়ে ব্যক্তিগতভাৱে অগ্নিনিৰ্বাপক বাহিনীৰ ঘাটিৰ পৰা দ্ৰুত একেৰাহে দুটা ফাগট ক্ষেপণাস্ত্ৰ নিক্ষেপ কৰি শত্ৰুৰ স্থান নিষ্ক্ৰিয় কৰি পেলায়।{{sfn|Cardozo|2003|p=123}}{{sfn|Singh|2001|p=184}} ব্ৰিগেডিয়াৰ কক্কাৰে দুৰবীক্ষণৰ জৰিয়তে মিছাইলৰ গুলীচালনা চাই আছিল। শত্ৰুৰ বাংকাৰটোৱে প্ৰত্যক্ষ আঘাত পাইছিল আৰু শত্ৰুৰ সৈন্যসকলক ইয়াৰ পৰা পলায়ন কৰা দেখা গৈছিল।{{sfn|Cardozo|2003|p=123}} তাৰ পিছত ভাৰতীয় সৈন্যই তৎক্ষণাত পুনৰ আগবাঢ়িবলৈ আৰম্ভ কৰে।{{sfn|Cardozo|2003|p=123}}{{sfn|Sawant|2000|p=181}} অতি সোনকালেই মেজৰ গুৰপ্ৰীত সিঙৰ নেতৃত্বত দুটা ছেকচনৰ সৈতে কোম্পানী চিয়ে শত্ৰুৰ স্থানত আক্ৰমণ চলায়।{{sfn|Singh|2001|p=184}}{{sfn|Cardozo|2003|p=123}} দিনৰ ১ বজাত ভিতৰত এই সৈন্যই পইণ্ট ৪৮৭৫ দখল কৰিছিল।{{sfn|Cardozo|2003|p=123}} পৰৱৰ্তী সময়ত ‘এ’ আৰু ‘চি’ দুয়োটা কোম্পানীয়ে লিংক আপ কৰিলে। তাৰ পিছত তেওঁলোকে পইণ্ট ৪৮৭৫ত নিজৰ দখল সুদৃঢ় কৰে। অৱশ্যে ভাৰতীয় সৈন্যলৈ পিম্পল ২ আৰু পইণ্ট ৪৮৭৫ৰ উত্তৰ অঞ্চলৰ পৰা শত্ৰুৰ আৰ্টিলাৰী আৰু মেচিনগানৰ গুলীবৰ্ষণ অব্যাহত থাকিল।{{sfn|Cardozo|2003|p=123}}{{sfn|Bammi|2002|p=278}} ৫ জুলাইৰ নিশা ৯ বজাত পইণ্ট ৪৮৭৫ৰ উত্তৰত থকা পাকিস্তানী স্থানৰ পৰা শত্ৰুৱে কোম্পানী দুটাৰ ওপৰত প্ৰচণ্ড গুলীচালনা কৰে। পিছদিনা ৰাতিপুৱা ৪ বাজি ৪৫ মিনিটত ‘চি’ কোম্পানীয়ে প্ৰচণ্ড গুলীচালনাত লিপ্ত হোৱাৰ লগতে গোলাবাৰুদ শেষ হোৱাৰ খবৰ দিয়ে। সংৰক্ষিত কোম্পানী 'বি'য়ে তৎক্ষণাত গোলাবাৰুদ আনিলে আৰু তাৰ পিছত গুলীচালনা চলি থাকিল।{{sfn|Cardozo|2003|p=123}} ৪৮৭৫ নং পইণ্টত থকা কাষৰীয়া শৃংগ আৰু শত্ৰুৰ প্ৰতিৰক্ষাৰ অংশ 'এৰিয়া ফ্লেট টপ'{{sfn|Sawant|2000|p=183}} দখল নকৰাকৈ ভাৰতৰ বিজয় সম্পূৰ্ণ নহ'লহেঁতেন।{{sfn|Malik|2006|p=178}} ৫ জুলাইৰ বিয়লি ১৩ জে কে ৰাইফলছে পাকিস্তানী বাহিনীৰ সৈতে তীব্ৰ যুদ্ধৰ পিছত পইণ্ট ৪৮৭৫ৰ ফ্লেট টপ অংশ দখল কৰিছিল।{{sfn|Sawant|2000|p=183}}{{sfn|Malik|2006|p=179}} কিন্তু শত্ৰুৱে হেৰুৱাই পেলোৱা এৰিয়া ফ্লেট টপটো ঘূৰাই ল’বলৈ তৎক্ষণাত প্ৰতি আক্ৰমণ চলায়। যুৱ কেপ্তেইন এন এ নাগাপ্পাই ফ্লেট টপ নিজৰ দখলত ৰাখিছিল। তেওঁৰ এটা সৰু বাহিনী আছিল যদিও তেওঁ আক্ৰমণাত্মকক প্ৰতিহত কৰিবলৈ হিংস্ৰ যুঁজ দিছিল। প্ৰথমটো প্ৰতি আক্ৰমণক প্ৰত্যাহাৰ কৰা হৈছিল। ভাৰতীয় সেনাৰ তৎপৰতাত পাকিস্তানীসকলেও পৰ্বতৰ শৃংগলৈ বগাই যোৱাৰ ক্ষেত্ৰত একে সমস্যাৰ সন্মুখীন হৈছিল। ৭৯ ইনফেণ্ট্ৰি ব্ৰিগেডৰ এজন বিষয়াই কয়।{{sfn|Sawant|2000|p=184}} এৰিয়া ফ্লেট টপত দুয়োপক্ষৰ তয়া-ময়া যুদ্ধ চলি আছিল। এৰিয়া ফ্লেট টপত এটা গোলা বৰ্ষণ কৰি আগবাঢ়ি যোৱা পাকিস্তানী সৈন্যৰ ওপৰত গুলীচালনা কৰা কেপ্তেইন নবীন নাগাপ্পা গুৰুতৰভাৱে আহত হয়। তেওঁৰ দুয়োখন ভৰিত গুলীয়ে বিন্ধিলে আৰু তেওঁ অচেতন হৈ পৰিল।{{sfn|Sawant|2000|p=184}} এই পৰিস্থিতিৰ সুযোগ লৈ পাকিস্তানীসকলে আৰু বেছি বেগেৰে আৰোহণ কৰিবলৈ ধৰিলে। ঘাটিৰ পৰা পৰিস্থিতি নিৰীক্ষণ কৰি থকা বিক্ৰম বাত্ৰায়ে নিজৰ কমাণ্ডিং অফিচাৰৰ ওচৰলৈ গৈ স্বেচ্ছাই এই অভিযানত যোগদান কৰাৰ অনুমতি বিচাৰিলে।{{sfn|Sawant|2000|p=185}} তেওঁক অসুস্থ দেখি কমাণ্ডিং অফিচাৰে তেওঁক যোৱাটো নিবিচাৰিছিল যদিও বাত্ৰায়ে বাৰম্বাৰ কৰা অনুৰোধত অৱশেষত তেওঁ মান্তি হয়।{{sfn|Sawant|2000|p=185}} সেইদিনা শত্ৰুৱে ফ্লেট টপত দ্বিতীয়বাৰৰ বাবে প্ৰতিহত আক্ৰমণ চলায় আৰু যদিও ভাৰতীয় সৈন্যই ইয়াকো প্ৰতিহত কৰাত সফল হয়। ভাৰতীয় সেনাবাহিনীক জৰুৰীভাৱে শক্তিবৰ্ধকৰ প্ৰয়োজন হৈছিল।{{sfn|Sawant|2000|p=185}} তেওঁৰ বেটেলিয়নৰ কেইবাজনো সৈন্যই কোনো কোম্পানীক নিৰ্দেশ দিয়াৰ আগতেই স্বেচ্ছাই বাত্ৰাৰ লগত যোগ দিয়ে।{{sfn|Sawant|2000|p=185}} যোৱাৰ ঠিক আগতে বাত্ৰাই তেওঁৰ ডেল্টা কোম্পানীৰ ২৫জন লোকৰ সৈতে দুৰ্গা মাতা মন্দিৰত প্ৰাৰ্থনা কৰিছিল।{{sfn|Rawat|2014|p=273}}{{sfn|Sawant|2000|p=185}} তেওঁলোকে যেতিয়া আৰোহণ আৰম্ভ কৰিছিল তেতিয়া সেইদিনা যথেষ্ট আন্ধাৰ ৰাতি আছিল।{{sfn|Sawant|2000|pp=185–186}} বেছৰ পৰা '''শ্বেৰ শ্বাহ''' (বট্ৰাৰ গুপ্ত নাম) আহি আছে বুলি বেতাঁৰ বাৰ্তা শুনি ওপৰত ভাৰতীয় সৈন্যৰ মাজত এক উল্লাসৰ সৃষ্টি হ’ল। কমাণ্ডাৰ জনে তেওঁলোকক শ্বেৰ শ্বাহ অহালৈকে নিজৰ ঠাই ৰক্ষা কৰি ৰাখিবলৈ নিৰ্দেশ দিলে আৰু তাৰ পিছত তেওঁ দায়িত্ব ল’ব বুলি নিৰ্দেশ দিয়ে।{{sfn|Sawant|2000|p=185}} ৬–৭ জুলাইৰ নিশা বিৰোধী বাহিনী ইমানেই ওচৰত আছিল যে ক্ষুদ্ৰ অস্ত্ৰৰ গুলীৰ আদান-প্ৰদানৰ উপৰিও গোটেই ৰাতি মৌখিক আদান-প্ৰদান চলি থাকিল।{{sfn|Cardozo|2003|p=123}}{{sfn|Malik|2006|p=179}} এই পৰ্যায়তে ভাৰতীয় সৈন্যই পইণ্ট ৪৮৭৫ৰ উত্তৰত অৱস্থিত এই পাকিস্তানী পোষ্টটো ধ্বংস কৰাটো অতি প্ৰয়োজনীয় হৈ পৰিছিল। এই পোষ্টটোৰ পৰা নিৰন্তৰ শত্ৰুৰ গুলীবৰ্ষণ চলিছিল আৰু ইয়াক ধ্বংস নকৰিলে অন্যথা পৰিস্থিতি আৰু বেয়া হ'ব পাৰে বুলি আকাংশা কৰা হৈছিল।{{sfn|Cardozo|2003|p=123}} এই সন্ধিক্ষণত ভাৰতীয় সৈন্যই ৪৮৭৫ নং পইণ্টৰ পৰা উত্তৰ দিশলৈ যোৱা এখন দীঘল আৰু সংকীৰ্ণ লেজত শত্ৰুৰ উপস্থিতি ধৰা পেলায়। ৫১৪০ পইণ্টৰ যুদ্ধত নিজৰ ঘাঁৰ পৰা এতিয়াও সুস্থ হৈ নুঠা বাট্ৰাই নিজৰ সতীৰ্থ সৈনিকসকলক উদ্ধাৰ কৰিবলৈ আৰু শত্ৰুৰ সৈন্যসকল থকা লেজখনৰ ওপৰত অনুসন্ধান চলাবলৈ শীৰ্ষত উপনীত হ'ব বিচাৰিছিল।{{sfn|Cardozo|2003|p=123}} নিশাৰ সময়ত অতি আন্ধাৰ আছিল যদিও সৈন্যসকলে উলম্বভাৱে বগাবলগীয়া হৈছিল। কুঁৱলী আৰু বৰফৰ বাবে এই অঞ্চলত দৃশ্যমানতা প্ৰায় শূন্য আছিল। ওপৰলৈ বগাই যোৱা পথত বাট্ৰাই পাকিস্তানী মেচিনগানৰ পজিচনে আৱদ্ধ ভাৰতীয় সৈন্যৰ ওপৰত গুলীচালনা কৰা দেখা পায়। মাটিৰ বাগৰি বাগৰি তেওঁ মেচিনগানৰ স্থানৰ ফালে আগবাঢ়ি গ’ল আৰু সম্ভৱ হ’লে শিলৰ আঁৰত লুকাই থাকিল। শত্ৰুৰ মেচিনগানৰ স্থানৰ ওচৰ পাওঁতে তেওঁ এটা গ্ৰেনেড নিক্ষেপ কৰি মেচিনগানৰ স্থান ধ্বংস কৰি পেলায়। ৭ তাৰিখে পুৱা পোহৰ হোৱাৰ আগতে সৈন্যই শত্ৰুৰ আৰু দুটা মেচিনগান ধ্বংস কৰিবলৈ সক্ষম হয় যদিও লেজৰ পৰা গুলীচালনা চলি থাকে। বাত্ৰাৰ প্লাটুনটোৱে অতি সোনকালেই লেজত উপনীত হ’ল যদিও এই সময়লৈকে দিনৰ পোহৰ হৈ পৰিল।{{sfn|Rathore|2016|p=103}}{{sfn|Sawant|2000|p=186}} পুৱা ৫ বাজি ৩০ মিনিটত লেফটেনেণ্ট কৰ্ণেল যোশীয়ে বাত্ৰাৰ সৈতে কথা পাতি তেওঁক সেই অঞ্চলটো চোৰাংচোৱাগিৰি কৰিবলৈ কয়।{{sfn|Rawat|2014|p=274}} বাত্ৰায়ে চুবেদাৰ ৰঘুনাথ সিং আৰু তেওঁৰ আৰ্টিলাৰী পৰ্যবেক্ষণ বিষয়া মেজৰ ভাটৰ সৈতে নবীনক এটা ফ্লেংকৰ পৰা পুনৰ শক্তিশালী কৰিবলৈ এটা পথ পুনৰীক্ষণ কৰিবলৈ টহল দিছিল।{{sfn|Rawat|2014|p=274}} বাত্ৰায়ে শত্ৰুৰ সংগৰৰ অৱস্থান সেই লেজত স্থাপন কৰিছিল য'ৰ পৰা শত্ৰুৰ মেচিনগানে তেওঁৰ কোম্পানীটোৰ আগমনক ভেটা দি ৰাখিছিল।{{sfn|Rawat|2014|p=274}} এই সন্ধিক্ষণত বাত্ৰায়ে বাওঁ বা সোঁফালৰ পৰা কোনো উপায় নাই বুলি উপলব্ধি কৰি দিনৰ পোহৰতে প্ৰত্যক্ষ আক্ৰমণ কৰাৰ সিদ্ধান্ত লয়।{{sfn|Sawant|2000|p=187}} শত্ৰুৰ মেচিনগান আৰু গ্ৰেনেড গুলীচালনাৰ লঞ্চাৰৰ প্ৰচণ্ড গুলীৰ তলত বাত্ৰাই জেকে ৰিফৰ – 'দুৰ্গা মাতা কি' ৰণ হুংকাৰে চিঞৰি চিঞৰি আগবাঢ়ি গ'ল আৰু তেওঁৰ এ কে-৪৭ৰ পৰা অবিৰতভাৱে সংগৰৰ ফালে গুলীচালনাত চাৰ্জ দিলে। এই প্ৰক্ৰিয়াত তেওঁ গুৰুতৰভাৱে আঘাতপ্ৰাপ্ত হয়, তথাপিও তেওঁ নিজৰ চাৰ্জ অব্যাহত ৰাখিছিল। তেওঁৰদলৰ বাকী টহলদাৰীৰ পৰা সমৰ্থনকাৰী গুলীৰে আৰু সংগৰৰ অতি সংকীৰ্ণ প্ৰৱেশদ্বাৰত উপনীত হোৱাৰ লগে লগে আৰু শত্ৰুক সম্পূৰ্ণ আচৰিত কৰি লোৱাৰ লগে লগে তেওঁ ৫জন পাকিস্তানী সৈনিকক একেবাৰে কাষৰ পৰা হত্যা কৰে।{{sfn|Rawat|2014|p=274}}{{sfn|Bammi|2002|p=279}}{{sfn|Sawant|2000|p=187}}{{sfn|Malik|2006|p=180}}{{sfn|Cardozo|2003|p=124}} এই আক্ৰমণৰ ফলত সাতজন পাকিস্তানী সৈনিকৰ মৃত্যু হয়{{sfn|Sawant|2000|p=187}} আৰু ইয়াৰ পিছত ভাৰতীয়সকলে লেজত পদাপৰ্ণ দিয়ে।{{sfn|Sawant|2000|p=187}} আক্ৰমণত আচৰিত হৈ পাকিস্তানীসকলে পিছুৱাই যাবলৈ ধৰিলে। বাত্ৰা আৰু তেওঁৰ সহযোগীসকলে এতিয়ালৈকে ক্ষমতা লাভ কৰিছিল। বাত্ৰায়ে বাংকাৰৰ পৰা আঘাতপ্ৰাপ্ত নবীনক উলিয়াই আনিলে।<ref>{{Cite web|title=This Kargil War Veteran Recalls How Captain Vikram Batra Saved His Life Before Getting Martyred|first=Taniya|last=Firoz Khan|date=27 July 2021|url=https://www.scoopwhoop.com/news/kargil-war-veteran-recalls-how-captain-vikram-batra-saved-his-life-before-getting-martyred/|publisher=scoopwhoop|access-date=27 July 2021|archivedate=2 August 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210802034509/https://www.scoopwhoop.com/amp/news/kargil-war-veteran-recalls-how-captain-vikram-batra-saved-his-life-before-getting-martyred/|deadurl=yes}}</ref> কিন্তু সেই লেজত তেতিয়াও শত্ৰুৰ মেচিনগানৰ বাহ এটা কাৰ্যক্ষম হৈ আছিল। বাহিৰত যুঁজি থকা ভাৰতীয় জোৱানসকলৰ ওপৰত গোলাবৰ্ষণ কৰি থকা এজন কনিষ্ঠ কমিচনড অফিচাৰ (জেচিঅ’)কে ধৰি চাৰিজন পাকিস্তানী সৈন্যই মেচিনগানৰ বাহটোত লুকাই আছিল। বাত্ৰায়ে অকলে আগবাঢ়ি গৈ চাৰিওজন পাকিস্তানী সদস্যক নিহত কৰে।{{sfn|Sawant|2000|p=187}} বাত্ৰায়ে গম পালে যে তেওঁৰ সহকৰ্মী সৈনিক এজনক গুলীয়াই হত্যা কৰা হৈছে। তেওঁ চুবেদাৰ ৰঘুনাথ সিঙৰ সৈতে তেওঁক উদ্ধাৰ কৰাৰ সংকল্প লয়। বাত্ৰায়ে আহত সৈনিকজনক নিৰাপদ স্থানলৈ টানি নিবলৈ শত্ৰুৰ গুলীৰ সন্মুখীন হ'বলগীয়া হয়। এই প্ৰক্ৰিয়াত শত্ৰুৰ এজন স্নাইপাৰে অতি ওচৰৰ পৰা তেওঁৰ বুকুত গুলীচালনা কৰে আৰু তাৰ এক স্প্লিট-ছেকেণ্ডৰ পিছত আৰ পি জিৰ এটা ছিন্ন অংশয়ে তেওঁৰ মূৰত আঘাত কৰে।{{sfn|Cardozo|2003|p=124}}{{sfn|Rawat|2014|p=275}}{{sfn|Singh|2001|p=185}} এই আঘাতৰ বাবে আহত জোৱানজনৰ কাষতে বাত্ৰা ঢলি পৰি বীৰগতি প্ৰাপ্ত কৰে।{{sfn|Bammi|2002|p=279}}{{sfn|Rawat|2014|p=275}} ==পৰম বীৰ চক্ৰ== [[File:President K. R. Narayanan presenting the Param Vir Chakra (posthumous) to the father of Captain Vikram Batra, 13 Jammu and Kashmir Rifles.jpg|thumb|right|[[ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰপতি|ৰাষ্ট্ৰপতি]] [[কে আৰ নাৰায়ণন]] কেপ্তেইন বিক্ৰম বাত্ৰাৰ পিতৃক [[পৰম বীৰ চক্ৰ]] (মৰণোত্তৰ ভাৱে) প্ৰদান কৰা মুহূৰ্ত, ১৩ জম্মু আৰু কাশ্মীৰ ৰাইফলছ]] ১৯৯৯ চনৰ ১৫ আগষ্টত ভাৰতৰ স্বাধীনতাৰ ৫২ সংখ্যক বৰ্ষপূৰ্তিত বিক্ৰম বাত্ৰাক ভাৰতৰ সৰ্বোচ্চ সামৰিক সন্মান [[পৰম বীৰ চক্ৰ|পৰম বীৰ চক্ৰৰে]] সন্মানিত কৰা হয়। তেওঁৰ পিতৃ জি এল বাত্ৰাই [[ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰপতি|ভাৰতৰ তদানীন্তন ৰাষ্ট্ৰপতি]] [[কে আৰ নাৰায়ণ]]ৰ পৰা তেওঁৰ মৃত পুত্ৰৰ হৈ এই সন্মান গ্ৰহণ কৰে।{{sfn|Cardozo|2003|p=125}} পৰম বীৰ চক্ৰৰ উদ্ধৃতিত এইদৰে লিখা আছে- {{Quote| {{center|'''উদ্ধৃতি'''<br/> '''কেপ্তেইন বিক্ৰম বাত্ৰা'''<br/> '''১৩ জম্মু আৰু কাশ্মীৰ ৰাইফলছ (আই চি ৫৭৫৫৬)'''<br/>}} ‘অপাৰেচন বিজয়’ৰ সময়ত ১৯৯৯ চনৰ ২০ জুন তাৰিখে ডেল্টা কোম্পানী কমাণ্ডাৰ কেপ্তেইন বিক্ৰম বাত্ৰাক ৫১৪০ পইণ্ট আক্ৰমণ কৰাৰ দায়িত্ব দিয়া হৈছিল। কেপ্তেইন বাত্ৰাই নিজৰ কোম্পানীটোৰ সৈতে পূব দিশৰ পৰা লক্ষ্যৰ চাৰিওফালে অভিযান অব্যাহত ৰাখিছিল আৰু শত্ৰুৰ পৰা আক্ৰমণাত্মক দূৰত্বৰ আওঁতাত আহিছিল। কেপ্তেইন বাত্ৰাই নিজৰ স্তম্ভটো পুনৰ সংগঠিত কৰি শত্ৰুৰ স্থানত শাৰীৰিকভাৱে আক্ৰমণ কৰিবলৈ নিজ দলৰ লোকসকলক নেতৃত্ব দিয়ে। সন্মুখৰ পৰা আগবাঢ়ি গৈ তেওঁ সাহসী আক্ৰমণত মুখা-মুখী যুদ্ধত শত্ৰুৰ চাৰিজনক হত্যা কৰে। ১৯৯৯ চনৰ ৭ জুলাইত এৰিয়া পইণ্ট ৪৮৭৫ত আন এটা অভিযানত তেওঁৰ কোম্পানীক দুয়োফালে তীব্ৰ কাটিং আৰু শত্ৰুৰ প্ৰতিৰক্ষাৰ যথেষ্ট দুৰ্গযুক্ত সংকীৰ্ণ অঞ্চল পৰিষ্কাৰ কৰাৰ দায়িত্ব দিয়া হয়। ইয়াৰ ফলত শত্ৰুৰ একমাত্ৰ পথ বন্ধ হৈ পৰে। দ্ৰুত অভিযানত কেপ্তেইন বাত্ৰাই এটা সৰু টিলাত শত্ৰুৰ স্থান আক্ৰমণ কৰি শত্ৰুৰ সৈতে তীব্ৰ যুদ্ধত লিপ্ত হয় আৰু অতি ওচৰৰ পৰা শত্ৰুৰ পাঁচজন সৈনিকক হত্যা কৰে। গুৰুতৰভাৱে আহত হোৱাৰ পিছতো তেওঁ শত্ৰুৰ ফালে খোজ কাঢ়ি গৈ নিজৰ ব্যক্তিগত সুৰক্ষাৰ প্ৰতি কোনো গুৰুত্ব নিদিয়াকৈয়ে স্থান পৰিষ্কাৰ কৰিবলৈ গ্ৰেনেড নিক্ষেপ কৰিলে। সমুখৰ পৰা আগবাঢ়ি গৈ তেওঁ নিজৰ দলৰ লোকসকলক একত্ৰিত কৰি আক্ৰমণত নামি পৰিল আৰু শত্ৰুপক্ষৰ বিস্তৰ ক্ষতিসাধন কৰিলে। প্ৰায় অসম্ভৱ সামৰিক বীৰত্বৰে তেওঁ নিজ লক্ষ্য লাভ কৰিলে। অৱশ্যে তেওঁ শত্ৰুৰ গুলীৰে আঘাতপ্ৰাপ্ত হৈ মৃত্যুক সাৱটি লয়। তেওঁৰ সাহসী কাৰ্য্যৰ পৰা অনুপ্ৰাণিত হৈ তেওঁৰ সৈন্যই প্ৰতিশোধৰ বাবে শত্ৰুক আক্ৰমণ কৰি শত্ৰুক ধ্বংস কৰি পইণ্ট ৪৮৭৫ উদ্ধাৰ কৰে। এইদৰে কেপ্তেইন বিক্ৰম বাত্ৰাই শত্ৰুৰ সন্মুখত সুস্পষ্ট ব্যক্তিগত বীৰত্ব আৰু উচ্চতম স্তৰৰ নেতৃত্ব প্ৰদৰ্শন কৰি ভাৰতীয় সেনাৰ উচ্চতম পৰম্পৰাত সৰ্বোচ্চ বলিদান আগবঢ়াইছিল। |[[ভাৰত ৰাজপত্ৰ]]|অধিসূচনা: নং ১৬ – প্ৰেছ/২০০০<ref name=Gov>{{citation|url=https://indianarmy.nic.in/Site/FormTemplete/frmPhotoGalleryWithMenuWithTitle.aspx?MnId=Vc34cGvaGXOG98pJ8maiqQ==&ParentID=732jsEspEIRftsR/q2T4ew==|title=Param Vir Chakra|publisher=Official Website of the Indian Army}}</ref>{{sfn|Cardozo|2003|pp=124–125}} }} ==উত্তৰাধিকাৰ== [[File:Captain Vikram Batra statue at Param Yodha Sthal Delhi.jpg|250px|thumb|right|নতুন দিল্লীৰ ৰাষ্ট্ৰীয় যুদ্ধ স্মাৰকৰ পৰম যোদ্ধা স্থলত বিক্ৰম বাত্ৰাৰ প্ৰতিমূৰ্তি]] [[File:A memorial for war veterans including Capt. Vikram Batra at DAV College, Chandigarh, India (2015).jpg|thumb|right|বাত্ৰাকে ধৰি যুদ্ধৰ প্ৰবীণসকলৰ বাবে তেওঁলোকৰ মাতৃশিক্ষানুষ্ঠান ডি এ ভি কলেজ, চণ্ডীগড়ত এক স্মৃতিসৌধ]] [[File:Vikrambatramess.jpg|thumb|left|ভাৰতীয় সামৰিক একাডেমীৰ বিক্ৰম বাত্ৰা মেছ]] বিক্ৰম বাত্ৰাৰ নামেৰে বহুতো উল্লেখযোগ্য স্থানৰ নামকৰণ কৰি তেওঁক সন্মান জনোৱা হয়। ৪৮৭৫ নং পইণ্টৰ ঐতিহাসিক দখলৰ পিছত তেওঁৰ সন্মানত এই শৃংগটোৰ নাম বাত্ৰা টপ ৰখা হৈছিল। তদুপৰি সেৱা বাছনি কেন্দ্ৰ, এলাহাবাদৰ এটা হ'লৰ নাম 'বিক্ৰম বাত্ৰা ব্লক', জবলপুৰ চাউনিৰ এক আৱাসিক অঞ্চলৰ নাম 'কেপ্তেইন বিক্ৰম বাত্ৰা এনক্লেভ' আৰু ভাৰতীয় সামৰিক একাডেমীত থকা সংযুক্ত কেডেটৰ মেছৰ নাম 'বিক্ৰম বাত্ৰা মেছ' ৰখা হৈছে।<ref>{{cite web|title=Armed Forces – Panorama|url=http://sainiksamachar.nic.in/englisharchives/2010/sep01-10/h14.htm|website=Sainik Samachar|access-date=9 June 2016}}</ref> বাত্ৰাকে ধৰি যুদ্ধৰ প্ৰবীণসকলৰ বাবে তেওঁলোকৰ মাতৃশিক্ষানুষ্ঠান ডি এ ভি কলেজ, চণ্ডীগড়ত সৈনিকসকলৰ সেৱাক সন্মান জনাই এখন যুদ্ধ স্মাৰক নিৰ্মাণ কৰা হৈছে।<ref name=toi>{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/chandigarh/Chandigarhs-NCC-girl-felicitated-at-college/articleshow/46319347.cms|title=Chandigarh's NCC girl felicitated at college|access-date=24 March 2017|work=The Times of India|date=21 February 2015}}</ref><ref name="Girl cadets shine">{{cite news|url=http://www.tribuneindia.com/news/chandigarh/education/girl-cadets-shine/44847.html|title=Girl cadets shine|access-date=28 June 2017|work=The Tribune|date=21 February 2015|archivedate=28 June 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170628052503/http://www.tribuneindia.com/news/chandigarh/education/girl-cadets-shine/44847.html|deadurl=yes}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত বাত্ৰাৰ স্মৃতিত চৰকাৰী মহাবিদ্যালয় পালামপুৰৰ নাম সলনি কৰি মহাবিদ্যালয়খনৰ নাম 'শ্বহীদ কেপ্তেইন বিক্ৰম বাত্ৰা চৰকাৰী মহাবিদ্যালয়, পালামপুৰ' কৰা হয়।<ref>{{cite web|title=Official website of Shaheed Captain Vikram Batra Government College, Palampur (Kangra)|url=http://www.gcpalampur.ac.in/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=Shaheed Captain Vikram Batra Government College, Palampur|url=https://www.shiksha.com/college/shaheed-captain-vikram-batra-government-college-kangra-101393|website=Siksha.com|access-date=2023-09-19|archivedate=2023-10-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231015083110/https://www.shiksha.com/college/shaheed-captain-vikram-batra-government-college-kangra-101393|deadurl=yes}}</ref> ২০১৯ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত বাত্ৰাৰ সন্মানত [[নতুন দিল্লী]]ৰ মুকাৰবা চক আৰু ইয়াৰ উৰণীয়া সেতুৰ নাম সলনি কৰি "শ্বহীদ কেপ্তেইন বিক্ৰম বাত্ৰা চক" ৰখা হয়।<ref>{{cite web|title=Delhi's Pragati Maidan Metro Station Renamed Supreme Court, Mukarba Chowk Named After Capt Vikram Batra|url=https://www.news18.com/news/india/delhis-pragati-maidan-metro-station-renamed-supreme-court-mukarba-chowk-named-after-capt-vikram-batra-2441441.html |website=News18 India |date=31 December 2019 |access-date=31 December 2019}}</ref> পালামপুৰৰ শ্বহীদ কেপ্তেইন বিক্ৰম বাত্ৰা ষ্টেডিয়ামৰ নাম তেওঁৰ সন্মানত ৰখা হৈছিল।<ref>{{Cite news|title=Development works at Saheed Captain Vikram batra stadium in Palampur|work=Khas Khabar|url=https://m.khaskhabar.com/tags/development-works-at-shahid-captain-vikram-batra-stadium-in-palampur}}</ref> চণ্ডীগড়ৰ পাঞ্জাব বিশ্ববিদ্যালয়ে কেপ্তেইন বিক্ৰম বাত্ৰাৰ সন্মানত অত্যাধুনিক ইনড'ৰ শ্বুটিং ৰেঞ্জ উৎসৰ্গা কৰা হয়।<ref>{{Cite news|date=2018|title=Panjab University dedicates shooting range to Kargil War hero Captain Vikram Batra|work=Hindustan Times|url=https://www.hindustantimes.com/punjab/pu-dedicates-shooting-range-to-kargil-war-hero-capt-batra/story-LIIR3eKshFv9ViVjVQFo4I.html}}</ref><ref>{{Cite news|date=2018|title=Indoor stadium dedicated to PU alumnus Capt Vikram Batra|work=Times of India|url=https://m.timesofindia.com/entertainment/events/chandigarh/indoor-stadium-dedicated-to-pu-alumnus-capt-vikram-batra/articleshow/64896041.cms}}</ref><ref>{{Cite news|year=2018|title=Capt Vikram Batra shooting range inaugurated at PU|work=Tribune India|url=https://m.tribuneindia.com/news/archive/chandigarh/news-detail-617097|access-date=2023-09-19|archivedate=2023-10-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231015083110/https://m.tribuneindia.com/news/archive/chandigarh/news-detail-617097|deadurl=yes}}</ref> ভাৰতীয় সেনাই নিজৰ ছ’চিয়েল মিডিয়া একাউণ্টত প্ৰকাশ কৰা এটা ভিডিঅ’ৰ জৰিয়তে বাত্ৰাৰ মৃত্যুৰ ২১ বছৰীয়া জয়ন্তীত শ্ৰদ্ধাঞ্জলি জ্ঞাপন কৰে। ভিডিঅ'টোত বাত্ৰাৰ বিখ্যাত জয়ধ্বনি শ্লোগান- য়েহ দিল মাংগে ম'ৰ প্ৰদৰ্শিত কৰা হৈছিল আৰু সকলো বয়সৰ আৰু সকলো শ্ৰেণীৰ লোকে "মই বিক্ৰম বাত্ৰা" বুলি কোৱা লোকসকলক অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite news|date=2020|title='I am Captain Vikram Batra': 21 years later, Indian Army pays tribute to Kargil war hero in a unique video|work=Times Now News|url=https://www.timesnownews.com/india/article/i-am-captain-vikram-batra-21-years-later-indian-army-pays-tribute-to-kargil-war-hero-in-a-unique-video/617580}}</ref> বাত্ৰাৰ সৰ্বোচ্চ ত্যাগৰ ২২ বছৰীয়া বৰ্ষপূৰ্তিৰ স্মৃতিত আৰ্মী কমাণ্ডাৰ নৰ্দাৰ্ণ কমাণ্ড লেফটেনেণ্ট জেনেৰেল যোগেশ কুমাৰ যোশীয়ে সুখয়-৩০ এম কে আই বিমানেৰে বিখ্যাত "বাত্ৰা টপ"ৰ ওপৰেৰে উৰুৱাই জাতিৰ নায়কক আকাশৰ পৰা শ্ৰদ্ধাঞ্জলি জনায়। পূৰ্বতে যোশী বিক্ৰম বাত্ৰাৰ কমাণ্ডিং অফিচাৰ আছিল।<ref>{{cite news|year=2021|title=Northern Army Commander flies over Batra Top in Sukhoi-30 MKI to pay tribute to late Captain Vikram Batra|work=Times Now News|url=https://www.timesnownews.com/india/article/northern-army-commander-flies-over-batra-top-in-sukhoi-30-mki-to-pay-tribute-to-late-captain-vikram-batra/781701}}</ref><ref>{{Cite news|date=2021|title=To commemorate martyrdom of legendary Kargil warrior Captain Vikram Batra, Northern Army Command chief pays homage from sky|work=The Statesman (India)|url=https://www.thestatesman.com/india/commemorate-martyrdom-legendary-kargil-warrior-captain-vikram-batra-northern-army-command-chief-pays-homage-sky-1502979571.html}}</ref> ২০২২ চনৰ গণতন্ত্ৰ দিৱসৰ প্ৰাকক্ষণত পালমপুৰ সামৰিক ষ্টেচনত পৰম বীৰ চক্ৰৰ (পিভিচি) কেপ্তেইন বিক্ৰম বাত্ৰাৰ আৱক্ষ মূৰ্তি উন্মোচন কৰা হয়।<ref>{{Cite web|title=Kargil war hero Capt Vikram Batra's bust unveiled in Himachal's Palampur|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/defence/kargil-war-hero-capt-vikram-batras-bust-unveiled-in-himachals-palampur/articleshow/88995030.cms?from=mdr|access-date=20 January 2022}}</ref> ইউ আৰ এফ ৱৰ্ল্ড ৰেকৰ্ডছ (ইউনিভাৰ্চেল ৰেকৰ্ডছ ফ'ৰাম)-এ ২০২২ চনৰ ২৬ জুলাইত কাৰ্গিল বিজয় দিৱসৰ প্ৰাকক্ষণত কেৰালাৰ তিৰুৱনন্তপুৰমৰ চুইমিং পুল পাংগোডে মিলিটাৰী ষ্টেচনত বাত্ৰা পানীৰ তলৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ প্ৰতিকৃতিক স্বীকৃতি প্ৰদান কৰে।<ref>{{cite news |title=Largest underwater portrait of Kargil war hero Captain Vikram Batra bags URF World Records |url=https://www.dnaindia.com/india/report-kargil-diwas-captain-vikram-batra-largest-underwater-portrait-kargil-war-hero-bags-urf-world-records-2971688 |access-date=30 July 2022 |work=DNA |date=27 July 2022}}</ref> [[পৰাক্ৰম দিৱস]] উপলক্ষে ভাৰত চৰকাৰে ঘোষণা কৰে যে ২১ গৰাকী পৰম বীৰ চক্ৰ বঁটা বিজয়ীৰ নামেৰে আন্দামান আৰু নিকোবৰ দ্বীপপুঞ্জৰ ২১টা বৃহত্তম নামহীন দ্বীপ নামকৰণ কৰা হৈছে। পৰম বীৰ চক্ৰ বঁটা বিজয়ী হিচাপে বিক্ৰম বাত্ৰাৰ নামেৰে এটা দ্বীপৰ নাম বাত্ৰা দ্বীপ হিচাপে ৰখা হয়।<ref>{{cite news |title=PM Modi to name 21 islands after Param Vir Chakra awardees |url=https://www.aninews.in/news/national/general-news/pm-modi-to-name-21-islands-after-param-vir-chakra-awardees20230122225912/ |access-date=24 May 2023 |work=ANI |date=22 January 2023 |archivedate=23 January 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230123183214/https://www.aninews.in/news/national/general-news/pm-modi-to-name-21-islands-after-param-vir-chakra-awardees20230122225912/ |deadurl=yes }}</ref> বিক্ৰম বাত্ৰা ভাৰতত 'য়েহ দিল মাংগে ম'ৰ! ' শ্লোগান ব্যৱহাৰ কৰাৰ বাবেও সুপৰিচিত। তেওঁ মিছনৰ সফলতাৰ যোগাযোগৰ বাবে এই শ্লোগানক তেওঁৰ সংকেত হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিছিল।{{sfn|NDTV|2014}} তেওঁ এটা সাক্ষাৎকাৰৰ বাবেও পৰিচিত, য’ত তেওঁ উল্লেখ কৰিছিল যে পাকিস্তানী সৈন্যই তেওঁৰ বিষয়ে যথেষ্ট সচেতন।{{sfn|NDTV|2014}}<ref name=Times>{{citation|url=http://archive.indianexpress.com/Storyold/109561/|access-date=9 September 2014|title=Capt Batra lived up to his code name|date=16 July 1999|work=The Indian Express}}</ref> ==জনপ্ৰিয় মাধ্যমত== * সমগ্ৰ কাৰ্গিল যুদ্ধৰ আধাৰত নিৰ্মিত ২০০৩ চনৰ হিন্দী ছবি ''এল অ’ চি: কাৰ্গিল''ত অভিষেক বচ্চনে বাত্ৰাৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল। ইয়াৰ পৰিচালনা বৰ্ডাৰ (১৯৯৭) নিৰ্মাণ কৰা জে পি দত্তয়ে কৰিছিল। এই ছবিখন জে পি ফিল্মছৰ অধীনত মুক্তি লাভ কৰিছিল।<ref>{{Cite news|url=https://www.rediff.com/movies/2003/dec/24abhishek.htm|title=My life is insignificant|access-date=4 March 2017|work=Rediff.com|date=December 2003}}</ref> * ২০২১ চনৰ হিন্দী ছবি ''শ্বেৰশ্বাহ''ত সিদ্ধাৰ্থ মালহোত্ৰাই বিক্ৰম বাত্ৰাৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল। এই ছবিখন বিষ্ণুবৰ্ধনে পৰিচালনা কৰিছিল। ধৰ্মা প্ৰডাকচন আৰু কাচ এণ্টাৰটেইনমেণ্টৰ প্ৰযোজক হিচাপে থকা ছবিখনত কিয়াৰা আদৱানীয়েও অভিনয় কৰিছিল।<ref>{{cite news|title=Kargil martyr Vikram Batra's brother on his biopic: I hope Sidharth Malhotra does justice to Vikram|url=https://www.hindustantimes.com/bollywood/kargil-martyr-vikram-batra-s-brother-on-his-biopic-i-hope-sidharth-malhotra-does-justice-to-vikram/story-FHKGDONGTqRVdoHgmPTi7L.html|access-date=17 July 2019|work=Hindustan Times|date=5 June 2018}}</ref><ref>{{cite news|title=कैप्टन विक्रम बत्रा की बराबरी करने कम हील वाले शूज पहनेंगे सिद्धार्थ,फिल्म के लिए ले रहे हार्ड ट्रेनिंग|trans-title =Siddharth will wear low-heeled shoes to match Captain Vikram Batra, taking hard training for the film|url=https://www.bhaskar.com/bollywood/news/sidharth-malhotra-will-wear-short-heeled-shoes-to-match-captain-vikram-batra-01595633.html|access-date=17 July 2019|work=Dainik Bhaskar|date=16 July 2019|lang=hi}}</ref> * আদিত্য বক্সীৰ দ্বাৰা ৰচিত, ইণ্ডিয়ান ৱাৰ কমিক্স - কেপ্তেইন বিক্ৰম বাত্ৰা, পিভিচি শীৰ্ষক এখন গ্ৰাফিক উপন্যাস ২০০৮ চনত মুক্তি লাভ কৰিছিল।<ref>{{cite news |last1=Bisht |first1=Gaurav |title=Kargil hero immortalised in war comic |url=https://www.hindustantimes.com/india/kargil-hero-immortalised-in-war-comic/story-KUluuhHZISGHguUg7DlmBJ.html |access-date=6 August 2022 |work=Hindustan Times |date=7 February 2008}}</ref> ==তথ্য উৎস== ===উদ্ধৃতি=== {{notelist}} {{Reflist|20em}} ==প্ৰসংগ পুথি== {{Refbegin|30em}} * {{Cite web |url=http://www.ndtv.com/photos/news/yeh-dil-maange-more-remembering-captain-vikram-batra-10879 |title='Yeh Dil Maange More'..Remembering Captain Vikram Batra |work=NDTV |access-date=9 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170430120310/http://www.ndtv.com/photos/news/yeh-dil-maange-more-remembering-captain-vikram-batra-10879 |archive-date=30 April 2017 |url-status=live |ref={{harvid|NDTV|2014}} }} * {{cite book |last=Batra |first=GL |year=2016 |title=Param Vir Vikram Batra: The Sher Shah of Kargil: A Father Remembers |publisher=Times Group Books |isbn=9789384038977 }} * {{Cite web |url=http://www.bharat-rakshak.com/ARMY/Galleries/Courage/Batra/ |title=Captain Vikram Batra, PVC |last=Batra |first=Girdhari Lal |website=Bharat Rakshak |access-date=18 February 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170430121803/http://www.bharat-rakshak.com/ARMY/Galleries/Courage/Batra/ |archive-date=30 April 2017 |url-status=live |ref={{harvid|Batra|2017}} |archivedate=30 April 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170430121803/http://www.bharat-rakshak.com/ARMY/Galleries/Courage/Batra/ |deadurl=yes }} * {{cite book |last=Rawat |first=Rachna Bisht |year=2014 |title=The Brave: Param Vir Chakra Stories |publisher=Penguin Books India Private Limited |isbn=9780143422358 }} * {{Cite news |url=http://m.rediff.com/republic/2000/jan/25param2.htm |title=Vikram wanted to do something extraordinary that would bring fame to his country |access-date=1 March 2017 |work=Rediff.com |date=January 2000 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170430122025/http://m.rediff.com/republic/2000/jan/25param2.htm |archive-date=30 April 2017 |url-status=live |ref={{harvid|Rediff|2000}} }} * {{Cite news |url=http://www.tribuneindia.com/news/chandigarh/community/-yaaro-ka-yaar-capt-vikram-batra-remembered-by-family-teachers-friends/111522.html |title='Yaaro ka yaar' Capt Vikram Batra remembered by family, teachers, friends |last=Kapur |first=Aarti |access-date=1 March 2017 |work=The Tribune (Chandigarh) |date=26 July 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170430122209/http://www.tribuneindia.com/news/chandigarh/community/-yaaro-ka-yaar-capt-vikram-batra-remembered-by-family-teachers-friends/111522.html |archive-date=30 April 2017 |url-status=live |archivedate=30 April 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170430122209/http://www.tribuneindia.com/news/chandigarh/community/-yaaro-ka-yaar-capt-vikram-batra-remembered-by-family-teachers-friends/111522.html |deadurl=yes }} * {{Cite news |url=http://www.tribuneindia.com/2002/20021128/cth1.htm |title=An actor's tryst with Batra's heroism |last=Banerjee |first=Ajay |access-date=21 July 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170721164651/http://www.tribuneindia.com/2002/20021128/cth1.htm |archive-date=21 July 2017 |url-status=live |work=The Tribune |date=27 November 2002 }} * {{Cite news |url=http://www.rediff.com/news/2004/jun/17batra.htm |title=The soldier who became a legend |last=Masih |first=Archana |access-date=3 March 2017 |work=Rediff.com |date=June 2004 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170430122620/http://www.rediff.com/news/2004/jun/17batra.htm |archive-date=30 April 2017 |url-status=live }} * {{Citation|last1=NCERT|first1=Government of India|author-link=National Council of Educational Research and Training|year=2016|title=Veer Gatha: Stories of Param Vir Chakra Awardees|publisher=National Council of Educational Research and Training|location=New Delhi|url=http://www.ncert.nic.in/publication/Miscellaneous/pdf_files/veergatha.pdf|isbn=978-93-5007-765-8}} * {{Cite news |url=http://www.hindustantimes.com/india/the-war-india-can-t-forget/story-EVroOl7HM0nJqxZZuhvekO.html |title=The war India can't forget |last1=Karmakar |first1=Rahul |access-date=9 March 2017 |work=Hindustan Times |last2=Tantray |first2=Amir |last3=Singh |first3=Rahul |last4=Bisht |first4=Gaurav |date=26 July 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170430122737/http://www.hindustantimes.com/india/the-war-india-can-t-forget/story-EVroOl7HM0nJqxZZuhvekO.html |archive-date=30 April 2017 |url-status=live |ref={{harvid|Karmakar et al.|2009}} }} * {{cite book |last=Bammi |first=Y. M. |year=2002 |title=Kargil 1999, impregnable conquered |publisher=Gorkha Publishers |isbn=9788175253520 }} * {{cite book |last=Malik |first=V. P. |year=2006 |title=Kargil from Surprise to Victory |publisher=HarperCollins Publishers India |isbn=9788172236359 }} * {{cite book |last=Dutt |first=Sanjay |year=2000 |title=War and Peace in Kargil Sector |publisher=APH Publishing |isbn=9788176481519 }} * {{cite book |editor-last=Marston |editor-first=Daniel |editor-last2=Sundaram |editor-first2=Chandar S. |year=2008 |title=A Military History of India and South Asia: From the East India Company to the Nuclear Era |publisher=Indiana University Press |isbn=9780253219992 |ref={{harvid|Marston|2008}}}} * {{cite book |last=Singh |first=Jagjit |year=2014 |title=Artillery: The Battle-Winning Arm |publisher=Lancer Publishers LLC |isbn=9781940988030 }} * {{Cite news |url=http://www.tribuneindia.com/1999/99aug23/himachal.htm#3 |title=Profile of a hero |access-date=8 March 2017 |work=The Tribune |date=22 August 1999 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170430123028/http://www.tribuneindia.com/1999/99aug23/himachal.htm#3 |archive-date=30 April 2017 |url-status=live |ref={{harvid|The Tribune|1999}} }} * {{cite book |last=Mayadas |first=M. |year=1999 |title=How the Bofors Affair Transformed India, 1989–1999 |publisher=Lancer Publishers |isbn=9781897829646 |edition=illustrated }} * {{cite book |last=Cardozo |first=Ian |year=2003 |title=Param Vir: Our Heroes in Battle |publisher=Roli Books Private Limited |isbn=9789351940296 }} * {{cite book |editor-last=Jaffrelot |editor-first=Christophe |editor-last2=Veer |editor-first2=Peter van der |year=2008 |title=Patterns of Middle Class Consumption in India and China |publisher=SAGE Publications India |isbn=9788178299976 |ref={{harvid|Jaffrelot|2008}}}} * {{cite book |last=Francis |first=J |year=2013 |title=Short Stories from the History of the Indian Army Since August 1947 |publisher=Vij Books India Private Limited |isbn=9789382652175 }} * {{cite book |last=Sawant |first=Gaurav C. |year=2000 |title=Dateline Kargil: A Correspondent's Nine-week Account from the Battlefront |publisher=Macmillan India |isbn=9780333934081 }} * {{cite book |last=Rathore |first=Azad Singh |year=2016 |title=Kargil: The Heights of Bravery |publisher=Partridge Publishing |isbn=9781482887563 }} * {{cite book |last=Bhattacharya |first=Samir |year=2014 |title=NOTHING BUT! : BOOK SIX: FAREWELL MY LOVE |publisher=Partridge Publishing |isbn=9781482817867 }} * {{cite book |last=Singh |first=Amarinder |year=2001 |title=A Ridge Too Far: War in the Kargil Heights 1999 |publisher=Motibagh Palace |isbn=9788193107416 }} {{Refend}} == বাহ্যিক সংযোগ== * [http://specials.rediff.com/news/2004/jun/17kar9a.jpg 'দ্য লাইভছ এণ্ড গুড টাইমছ অৱ এ কান্ত্ৰী। ' – ইণ্ডিয়া টুডে] * [https://www.youtube.com/watch?v=OpjmuV3GUGQ কেপ্তেইন বিক্ৰম বাত্ৰায়ে কৈছিল 'য়েহ দিল মাংগে ম'ৰ! '– এবিপি নিউজ] * [https://www.thequint.com/videos/2016/09/09/remembering-vikram-batra-his-twin-tells-us-the-tale-of-luv-and-kush বিক্ৰম বাত্ৰাক স্মৰণ: তেওঁৰ যমজ কাহিনীয়ে আমাক লৱ আৰু কুশৰ কাহিনী কয় – দ্য কুইণ্ট] {{Param Vir Chakra recipients}} [[শ্ৰেণী:হিমাচল প্ৰদেশৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:পৰম বীৰ চক্ৰ প্ৰাপক]] kplsbt1cbkf66gb1n0kyzwrzidthcbl 828 105489 627428 627166 2026-08-15T07:55:18Z ManjurKhan 18997 627428 Scribunto text/plain local p = {} local function fetch_data(frame) local mPoliticalParty = require('Module:ৰাজনৈতিক দল') return mPoliticalParty.fetch(frame) end function p.box(frame) local party_name = frame.args[1] or "" local color = fetch_data(frame) or "" color = color:gsub("[^%w]", "") if color == "" then color = "DCDCDC" end return 'style="background-color: #' .. color .. '; width: 5px;" | [[' .. party_name .. ']]' end return p 0q2kud0hd1zpetddzdcah7zu1u28na8 627432 627428 2026-08-15T08:05:28Z ManjurKhan 18997 627432 Scribunto text/plain local p = {} local function fetch_data(frame) local mPoliticalParty = require('Module:ৰাজনৈতিক দল') return mPoliticalParty.fetch(frame) end function p.box(frame) return fetch_data(frame) end function p.party(frame) return fetch_data(frame) end function p.getData(frame) return fetch_data(frame) end return p rcz0kkd055dxa2s0715tshqio8kdxih 10 110109 627427 454835 2026-08-15T07:53:45Z ManjurKhan 18997 /* */ 627427 wikitext text/x-wiki <noinclude><!-- Election candidates and results template See Template_talk:Election box for details of how to use this template {{#if:1| ... }} allows for list markup -->{{Election box begin}} </noinclude>|- class="vcard" | style="background-color: {{safesubst<noinclude/>:#invoke:ৰাজনৈতিক দল|fetch|{{{party|}}}|color}}; width: 5px;" | | class="org" style="width: 130px" | {{safesubst<noinclude/>:#if:{{{party|}}}|{{safesubst<noinclude/>:#ifeq:{{lc:{{{party}}}}}|independent|[[নিৰ্দলীয় ৰাজনীতিবিদ|নিৰ্দলীয়]]|[[{{{party}}}|{{safesubst<noinclude/>:#invoke:ৰাজনৈতিক দল|fetch|{{{party}}}|shortname}}]]}}}}{{{party_note|}}} | class="fn" | {{safesubst<noinclude/>:#if:1|{{{candidate}}}}} {{safesubst<noinclude/>:#ifeq:{{{votes|}}}|-| {{safesubst<noinclude/>:!}} style="color: #2C2C2C; vertical-align: middle; font-size: smaller; text-align: center;" class="table-na" {{safesubst<noinclude/>:!}} <!--{{abbr|N/A|Not available}}--> | {{safesubst<noinclude/>:!}} style="text-align: right; margin-right: 0.5em" {{safesubst<noinclude/>:!}} {{{votes|}}} }} {{safesubst<noinclude/>:#if:{{{percentage|}}}|{{safesubst<noinclude/>:#ifeq:{{{percentage|}}}|-| {{safesubst<noinclude/>:!}} style="color: #2C2C2C; vertical-align: middle; font-size: smaller; text-align: center;" class="table-na" {{safesubst<noinclude/>:!}} <!--{{abbr|N/A|Not available}}--> | {{safesubst<noinclude/>:!}} style="text-align: right; margin-right: 0.5em" {{safesubst<noinclude/>:!}} {{{percentage|}}} }}| {{safesubst<noinclude/>:!}} style="color: #2C2C2C; vertical-align: middle; font-size: smaller; text-align: center;" class="table-na" {{safesubst<noinclude/>:!}} <!--{{abbr|N/A|Not available}}--> }} {{safesubst<noinclude/>:#if:{{{change|}}}| {{safesubst<noinclude/>:!}} style="text-align: right; margin-right: 0.5em" {{safesubst<noinclude/>:!}} {{#invoke:String|replace|source={ secret_{{{change|}}} }|-|−}}| {{safesubst<noinclude/>:!}} style="color: #2C2C2C; vertical-align: middle; font-size: smaller; text-align: center;" class="table-na" {{safesubst<noinclude/>:!}} <!--{{abbr|N/A|Not available}}--> }} |- <noinclude> {{Election box end}} {{documentation}}[[শ্ৰেণী:নিৰ্বাচন সম্পৰ্কীয় সাঁচ]]</noinclude> 8hiq8xfokq2d5toayysbp77735ic8ns 627483 627427 2026-08-15T10:11:13Z ManjurKhan 18997 /* */ 627483 wikitext text/x-wiki <noinclude><!-- Election candidates and results template See Template_talk:Election box for details of how to use this template -->{{Election box begin}} </noinclude> |- class="vcard" | style="background-color: {{#invoke:ৰাজনৈতিক দল|fetch|{{{party|}}}|color}}; width: 5px;" | | class="org" style="width: 130px" | {{#if:{{{party|}}}|{{#ifeq:{{lc:{{{party}}}}}|independent|[[নিৰ্দলীয় ৰাজনীতিবিদ|নিৰ্দলীয়]]|[[{{{party}}}|{{#invoke:ৰাজনৈতিক দল|fetch|{{{party}}}|shortname}}]]}}}}{{{party_note|}}} | class="fn" | {{#if:1|{{{candidate}}}}} {{#ifeq:{{{votes|}}}|-| {{!}} style="color: #2C2C2C; vertical-align: middle; font-size: smaller; text-align: center;" class="table-na" {{!}} | {{!}} style="text-align: right; margin-right: 0.5em" {{!}} {{{votes|}}} }} {{#if:{{{percentage|}}}|{{#ifeq:{{{percentage|}}}|-| {{!}} style="color: #2C2C2C; vertical-align: middle; font-size: smaller; text-align: center;" class="table-na" {{!}} | {{!}} style="text-align: right; margin-right: 0.5em" {{!}} {{{percentage|}}} }}| {{!}} style="color: #2C2C2C; vertical-align: middle; font-size: smaller; text-align: center;" class="table-na" {{!}} }} {{#if:{{{change|}}}| {{!}} style="text-align: right; margin-right: 0.5em" {{!}} {{#invoke:String|replace|source={ secret_{{{change|}}} }|-|−}}| {{!}} style="color: #2C2C2C; vertical-align: middle; font-size: smaller; text-align: center;" class="table-na" {{!}} }} |- <noinclude> {{Election box end}} {{documentation}} [[শ্ৰেণী:নিৰ্বাচন সম্পৰ্কীয় সাঁচ]] </noinclude> sxcpb7kn7q5htgh1oljqzml3s9djem5 627484 627483 2026-08-15T10:23:09Z ManjurKhan 18997 /* */ 627484 wikitext text/x-wiki <noinclude><!-- Election candidates and results template See Template_talk:Election box for details of how to use this template -->{{Election box begin}} </noinclude>{{!}}- class="vcard" {{!}} style="background-color: {{#invoke:ৰাজনৈতিক দল|fetch|{{{party|}}}|color}}; width: 5px;" {{!}} {{!}} class="org" style="width: 130px" {{!}} {{#if:{{{party|}}}|{{#ifeq:{{lc:{{{party}}}}}|independent|[[নিৰ্দলীয় ৰাজনীতিবিদ|নিৰ্দলীয়]]|[[{{{party}}}|{{#invoke:ৰাজনৈতিক দল|fetch|{{{party}}}|shortname}}]]}}}}{{{party_note|}}} {{!}} class="fn" {{!}} {{#if:1|{{{candidate}}}}} {{#ifeq:{{{votes|}}}|-| {{!}} style="color: #2C2C2C; vertical-align: middle; font-size: smaller; text-align: center;" class="table-na" {{!}} <!--{{abbr|N/A|Not available}}--> | {{!}} style="text-align: right; margin-right: 0.5em" {{!}} {{{votes|}}} }} {{#if:{{{percentage|}}}|{{#ifeq:{{{percentage|}}}|-| {{!}} style="color: #2C2C2C; vertical-align: middle; font-size: smaller; text-align: center;" class="table-na" {{!}} <!--{{abbr|N/A|Not available}}--> | {{!}} style="text-align: right; margin-right: 0.5em" {{!}} {{{percentage|}}} }}| {{!}} style="color: #2C2C2C; vertical-align: middle; font-size: smaller; text-align: center;" class="table-na" {{!}} <!--{{abbr|N/A|Not available}}--> }} {{#if:{{{change|}}}| {{!}} style="text-align: right; margin-right: 0.5em" {{!}} {{#invoke:String|replace|source={ secret_{{{change|}}} }|-|−}}| {{!}} style="color: #2C2C2C; vertical-align: middle; font-size: smaller; text-align: center;" class="table-na" {{!}} <!--{{abbr|N/A|Not available}}--> }} {{!}}- <noinclude> {{Election box end}} {{documentation}}[[শ্ৰেণী:নিৰ্বাচন সম্পৰ্কীয় সাঁচ]]</noinclude> 9jrbeyp6jhfj8yxu4ttcdlwvjrsg84z 627485 627484 2026-08-15T10:25:52Z ManjurKhan 18997 /* */ 627485 wikitext text/x-wiki <noinclude><!-- Election candidates and results template See Template_talk:Election box for details of how to use this template -->{{Election box begin}} </noinclude><tr class="vcard"> <td style="background-color: {{#invoke:ৰাজনৈতিক দল|fetch|{{{party|}}}|color}}; width: 5px;"></td> <td class="org" style="width: 130px">{{#if:{{{party|}}}|{{#ifeq:{{lc:{{{party}}}}}|independent|[[নিৰ্দলীয় ৰাজনীতিবিদ|নিৰ্দলীয়]]|[[{{{party}}}|{{#invoke:ৰাজনৈতিক দল|fetch|{{{party}}}|shortname}}]]}}}}{{{party_note|}}}</td> <td class="fn">{{#if:1|{{{candidate}}}}}</td> {{#ifeq:{{{votes|}}}|-| <td style="color: #2C2C2C; vertical-align: middle; font-size: smaller; text-align: center;" class="table-na"><!--{{abbr|N/A|Not available}}--></td>| <td style="text-align: right; margin-right: 0.5em">{{{votes|}}}</td>}} {{#if:{{{percentage|}}}|{{#ifeq:{{{percentage|}}}|-| <td style="color: #2C2C2C; vertical-align: middle; font-size: smaller; text-align: center;" class="table-na"><!--{{abbr|N/A|Not available}}--></td>| <td style="text-align: right; margin-right: 0.5em">{{{percentage|}}}</td>}}| <td style="color: #2C2C2C; vertical-align: middle; font-size: smaller; text-align: center;" class="table-na"><!--{{abbr|N/A|Not available}}--></td>}} {{#if:{{{change|}}}| <td style="text-align: right; margin-right: 0.5em">{{#invoke:String|replace|source={ secret_{{{change|}}} }|-|−}}</td>| <td style="color: #2C2C2C; vertical-align: middle; font-size: smaller; text-align: center;" class="table-na"><!--{{abbr|N/A|Not available}}--></td>}} </tr> <noinclude> {{Election box end}} {{documentation}} [[শ্ৰেণী:নিৰ্বাচন সম্পৰ্কীয় সাঁচ]] </noinclude> 6waf1tcnfnkhidl9jkidxht2xppwmfq 627487 627485 2026-08-15T10:30:52Z ManjurKhan 18997 /* */ 627487 wikitext text/x-wiki <noinclude><!-- Election candidates and results template See Template_talk:Election box for details of how to use this template {{#if:1| ... }} allows for list markup -->{{Election box begin}} </noinclude>|- class="vcard" {{!}} style="background-color: {{#invoke:ৰাজনৈতিক দল|fetch|{{{party|}}}|color}}; width: 5px;" {{!}} {{!}} class="org" style="width: 130px" {{!}} {{#if:{{{party|}}}|{{#ifeq:{{lc:{{{party}}}}}|independent|[[নিৰ্দলীয় ৰাজনীতিবিদ|নিৰ্দলীয়]]|[[{{{party}}}|{{#invoke:ৰাজনৈতিক দল|fetch|{{{party}}}|shortname}}]]}}}}{{{party_note|}}} {{!}} class="fn" {{!}} {{#if:1|{{{candidate}}}}} {{#ifeq:{{{votes|}}}|-| {{!}} style="color: #2C2C2C; vertical-align: middle; font-size: smaller; text-align: center;" class="table-na" {{!}} <!--{{abbr|N/A|Not available}}--> | {{!}} style="text-align: right; margin-right: 0.5em" {{!}} {{{votes|}}} }} {{#if:{{{percentage|}}}|{{#ifeq:{{{percentage|}}}|-| {{!}} style="color: #2C2C2C; vertical-align: middle; font-size: smaller; text-align: center;" class="table-na" {{!}} <!--{{abbr|N/A|Not available}}--> | {{!}} style="text-align: right; margin-right: 0.5em" {{!}} {{{percentage|}}} }}| {{!}} style="color: #2C2C2C; vertical-align: middle; font-size: smaller; text-align: center;" class="table-na" {{!}} <!--{{abbr|N/A|Not available}}--> }} {{#if:{{{change|}}}| {{!}} style="text-align: right; margin-right: 0.5em" {{!}} {{#invoke:String|replace|source={ secret_{{{change|}}} }|-|−}}| {{!}} style="color: #2C2C2C; vertical-align: middle; font-size: smaller; text-align: center;" class="table-na" {{!}} <!--{{abbr|N/A|Not available}}--> }} |- <noinclude> {{Election box end}} {{documentation}}[[শ্ৰেণী:নিৰ্বাচন সম্পৰ্কীয় সাঁচ]]</noinclude> fevmz1pb0e4mg2xfyx8uxylcp70tffs 627488 627487 2026-08-15T10:34:34Z ManjurKhan 18997 /* */ 627488 wikitext text/x-wiki <noinclude><!-- Election candidates and results template See Template_talk:Election box for details of how to use this template {{#if:1| ... }} allows for list markup -->{{Election box begin}} </noinclude> |- class="vcard" | style="background-color: {{#invoke:ৰাজনৈতিক দল|fetch|{{{party|}}}|color}}; width: 5px;" | | class="org" style="width: 130px" | {{#if:{{{party|}}}|{{#ifeq:{{lc:{{{party}}}}}|independent|[[নিৰ্দলীয় ৰাজনীতিবিদ|নিৰ্দলীয়]]|[[{{{party}}}|{{#invoke:ৰাজনৈতিক দল|fetch|{{{party}}}|shortname}}]]}}}}{{{party_note|}}} | class="fn" | {{#if:1|{{{candidate}}}}} {{#ifeq:{{{votes|}}}|-| {{!}} style="color: #2C2C2C; vertical-align: middle; font-size: smaller; text-align: center;" class="table-na" {{!}} <!--{{abbr|N/A|Not available}}--> | {{!}} style="text-align: right; margin-right: 0.5em" {{!}} {{{votes|}}} }} {{#if:{{{percentage|}}}|{{#ifeq:{{{percentage|}}}|-| {{!}} style="color: #2C2C2C; vertical-align: middle; font-size: smaller; text-align: center;" class="table-na" {{!}} <!--{{abbr|N/A|Not available}}--> | {{!}} style="text-align: right; margin-right: 0.5em" {{!}} {{{percentage|}}} }}| {{!}} style="color: #2C2C2C; vertical-align: middle; font-size: smaller; text-align: center;" class="table-na" {{!}} <!--{{abbr|N/A|Not available}}--> }} {{#if:{{{change|}}}| {{!}} style="text-align: right; margin-right: 0.5em" {{!}} {{#invoke:String|replace|source={ secret_{{{change|}}} }|-|−}}| {{!}} style="color: #2C2C2C; vertical-align: middle; font-size: smaller; text-align: center;" class="table-na" {{!}} <!--{{abbr|N/A|Not available}}--> }} |- <noinclude> {{Election box end}} {{documentation}}[[শ্ৰেণী:নিৰ্বাচন সম্পৰ্কীয় সাঁচ]]</noinclude> 8pt2msz76rqidtyd3ydxb0i3j7q771i 627491 627488 2026-08-15T10:37:43Z ManjurKhan 18997 /* */ 627491 wikitext text/x-wiki <noinclude><!-- Election candidates and results template See Template_talk:Election box for details of how to use this template {{#if:1| ... }} allows for list markup -->{{Election box begin}} </noinclude> |- class="vcard" {{!}} style="background-color: {{#invoke:ৰাজনৈতিক দল|fetch|{{{party|}}}|color}}; width:5px; min-width:5px; max-width:5px; padding:0; font-size:0;" {{!}} {{!}} class="org" style="width:130px" {{!}} {{#if:{{{party|}}}|{{#ifeq:{{lc:{{{party}}}}}|independent|[[নিৰ্দলীয় ৰাজনীতিবিদ|নিৰ্দলীয়]]|[[{{{party}}}|{{#invoke:ৰাজনৈতিক দল|fetch|{{{party}}}|shortname}}]]}}}}{{{party_note|}}} {{!}} class="fn" {{!}} {{#if:1|{{{candidate}}}}} {{#ifeq:{{{votes|}}}|-| {{!}} style="color:#2C2C2C; vertical-align:middle; font-size:smaller; text-align:center;" class="table-na" {{!}} <!--{{abbr|N/A|Not available}}--> | {{!}} style="text-align:right; margin-right:0.5em" {{!}} {{{votes|}}} }} {{#if:{{{percentage|}}}|{{#ifeq:{{{percentage|}}}|-| {{!}} style="color:#2C2C2C; vertical-align:middle; font-size:smaller; text-align:center;" class="table-na" {{!}} <!--{{abbr|N/A|Not available}}--> | {{!}} style="text-align:right; margin-right:0.5em" {{!}} {{{percentage|}}} }}| {{!}} style="color:#2C2C2C; vertical-align:middle; font-size:smaller; text-align:center;" class="table-na" {{!}} <!--{{abbr|N/A|Not available}}--> }} {{#if:{{{change|}}}| {{!}} style="text-align:right; margin-right:0.5em" {{!}} {{#invoke:String|replace|source={ secret_{{{change|}}} }|-|−}}| {{!}} style="color:#2C2C2C; vertical-align:middle; font-size:smaller; text-align:center;" class="table-na" {{!}} <!--{{abbr|N/A|Not available}}--> }} |- <noinclude> {{Election box end}} {{documentation}}[[শ্ৰেণী:নিৰ্বাচন সম্পৰ্কীয় সাঁচ]]</noinclude> p1zyvellx6wmngkwnwns31cyda3fizb 627493 627491 2026-08-15T10:39:16Z ManjurKhan 18997 /* */ 627493 wikitext text/x-wiki <noinclude><!-- Election candidates and results template See Template_talk:Election box for details of how to use this template {{#if:1| ... }} allows for list markup -->{{Election box begin}} </noinclude> |- class="vcard" | style="background-color: {{#invoke:ৰাজনৈতিক দল|fetch|{{{party|}}}|color}}; width: 5px;" | | class="org" style="width: 130px" | {{#if:{{{party|}}}|{{#ifeq:{{lc:{{{party}}}}}|independent|[[নিৰ্দলীয় ৰাজনীতিবিদ|নিৰ্দলীয়]]|[[{{{party}}}|{{#invoke:ৰাজনৈতিক দল|fetch|{{{party}}}|shortname}}]]}}}}{{{party_note|}}} | class="fn" | {{#if:1|{{{candidate}}}}} {{#ifeq:{{{votes|}}}|-| {{!}} style="color: #2C2C2C; vertical-align: middle; font-size: smaller; text-align: center;" class="table-na" {{!}} <!--{{abbr|N/A|Not available}}--> | {{!}} style="text-align: right; margin-right: 0.5em" {{!}} {{{votes|}}} }} {{#if:{{{percentage|}}}|{{#ifeq:{{{percentage|}}}|-| {{!}} style="color: #2C2C2C; vertical-align: middle; font-size: smaller; text-align: center;" class="table-na" {{!}} <!--{{abbr|N/A|Not available}}--> | {{!}} style="text-align: right; margin-right: 0.5em" {{!}} {{{percentage|}}} }}| {{!}} style="color: #2C2C2C; vertical-align: middle; font-size: smaller; text-align: center;" class="table-na" {{!}} <!--{{abbr|N/A|Not available}}--> }} {{#if:{{{change|}}}| {{!}} style="text-align: right; margin-right: 0.5em" {{!}} {{#invoke:String|replace|source={ secret_{{{change|}}} }|-|−}}| {{!}} style="color: #2C2C2C; vertical-align: middle; font-size: smaller; text-align: center;" class="table-na" {{!}} <!--{{abbr|N/A|Not available}}--> }} |- <noinclude> {{Election box end}} {{documentation}}[[শ্ৰেণী:নিৰ্বাচন সম্পৰ্কীয় সাঁচ]]</noinclude> 8pt2msz76rqidtyd3ydxb0i3j7q771i 627494 627493 2026-08-15T10:41:28Z ManjurKhan 18997 /* */ 627494 wikitext text/x-wiki <noinclude><!-- Election candidates and results template See Template_talk:Election box for details of how to use this template -->{{Election box begin}} </noinclude> <tr class="vcard"> <td style="background-color: {{#invoke:ৰাজনৈতিক দল|fetch|{{{party|}}}|color}}; width:5px; min-width:5px; max-width:5px; padding:0; font-size:0; line-height:0;"></td> <td class="org" style="width:130px;">{{#if:{{{party|}}}|{{#ifeq:{{lc:{{{party}}}}}|independent|[[নিৰ্দলীয় ৰাজনীতিবিদ|নিৰ্দলীয়]]|[[{{{party}}}|{{#invoke:ৰাজনৈতিক দল|fetch|{{{party}}}|shortname}}]]}}}}{{{party_note|}}}</td> <td class="fn">{{{candidate}}}</td> {{#ifeq:{{{votes|}}}|-| <td style="color:#2C2C2C; vertical-align:middle; font-size:smaller; text-align:center;" class="table-na"><!--{{abbr|N/A|Not available}}--></td>| <td style="text-align:right; margin-right:0.5em;">{{{votes|}}}</td>}} {{#if:{{{percentage|}}}|{{#ifeq:{{{percentage|}}}|-| <td style="color:#2C2C2C; vertical-align:middle; font-size:smaller; text-align:center;" class="table-na"><!--{{abbr|N/A|Not available}}--></td>| <td style="text-align:right; margin-right:0.5em;">{{{percentage|}}}</td>}}| <td style="color:#2C2C2C; vertical-align:middle; font-size:smaller; text-align:center;" class="table-na"><!--{{abbr|N/A|Not available}}--></td>}} {{#if:{{{change|}}}| <td style="text-align:right; margin-right:0.5em;">{{#invoke:String|replace|source={ secret_{{{change|}}} }|-|−}}</td>| <td style="color:#2C2C2C; vertical-align:middle; font-size:smaller; text-align:center;" class="table-na"><!--{{abbr|N/A|Not available}}--></td>}} </tr> <noinclude> {{Election box end}} {{documentation}}[[শ্ৰেণী:নিৰ্বাচন সম্পৰ্কীয় সাঁচ]]</noinclude> tkqa79tpfq325mcgzokimxtwkbkdndy 627495 627494 2026-08-15T10:54:35Z ManjurKhan 18997 /* */ 627495 wikitext text/x-wiki <noinclude><!-- Election candidates and results template See Template_talk:Election box for details of how to use this template -->{{Election box begin}} </noinclude> |- class="vcard" {{!}} style="background-color: {{safesubst<noinclude/>:#invoke:ৰাজনৈতিক দল|fetch|{{{party|}}}|color}}; width: 5px; min-width: 5px; max-width: 5px; padding: 0; font-size: 0;" {{!}} {{!}} class="org" style="width: 130px" {{!}} {{safesubst<noinclude/>:#if:{{{party|}}}|{{safesubst<noinclude/>:#ifeq:{{lc:{{{party}}}}}|independent|[[নিৰ্দলীয় ৰাজনীতিবিদ|নিৰ্দলীয়]]|[[{{{party}}}|{{safesubst<noinclude/>:#invoke:ৰাজনৈতিক দল|fetch|{{{party}}}|shortname}}]]}}}}{{{party_note|}}} {{!}} class="fn" {{!}} {{{candidate}}} {{safesubst<noinclude/>:#ifeq:{{{votes|}}}|-| {{!}} style="color: #2C2C2C; vertical-align: middle; font-size: smaller; text-align: center;" class="table-na" {{!}} | {{!}} style="text-align: right; margin-right: 0.5em" {{!}} {{{votes|}}} }} {{safesubst<noinclude/>:#if:{{{percentage|}}}|{{safesubst<noinclude/>:#ifeq:{{{percentage|}}}|-| {{!}} style="color: #2C2C2C; vertical-align: middle; font-size: smaller; text-align: center;" class="table-na" {{!}} | {{!}} style="text-align: right; margin-right: 0.5em" {{!}} {{{percentage|}}} }}| {{!}} style="color: #2C2C2C; vertical-align: middle; font-size: smaller; text-align: center;" class="table-na" {{!}} }} {{safesubst<noinclude/>:#if:{{{change|}}}| {{!}} style="text-align: right; margin-right: 0.5em" {{!}} {{#invoke:String|replace|source={ secret_{{{change|}}} }|-|−}}| {{!}} style="color: #2C2C2C; vertical-align: middle; font-size: smaller; text-align: center;" class="table-na" {{!}} }} |- <noinclude> {{Election box end}} {{documentation}} [[শ্ৰেণী:নিৰ্বাচন সম্পৰ্কীয় সাঁচ]] </noinclude> e0ztabq3i13j96djbgxkormtkxe5vao 627496 627495 2026-08-15T11:01:11Z ManjurKhan 18997 /* */ 627496 wikitext text/x-wiki <noinclude><!-- Election candidates and results template See Template_talk:Election box for details of how to use this template -->{{Election box begin}} </noinclude> |- class="vcard" <td style="background-color: {{safesubst<noinclude/>:#invoke:ৰাজনৈতিক দল|fetch|{{{party|}}}|color}}; width: 5px; min-width: 5px; max-width: 5px; padding: 0; font-size: 0;"></td> <td class="org" style="width: 130px">{{safesubst<noinclude/>:#if:{{{party|}}}|{{safesubst<noinclude/>:#ifeq:{{lc:{{{party}}}}}|independent|[[নিৰ্দলীয় ৰাজনীতিবিদ|নিৰ্দলীয়]]|[[{{{party}}}|{{safesubst<noinclude/>:#invoke:ৰাজনৈতিক দল|fetch|{{{party}}}|shortname}}]]}}}}{{{party_note|}}}</td> <td class="fn">{{{candidate}}}</td> {{safesubst<noinclude/>:#ifeq:{{{votes|}}}|-| <td style="color: #2C2C2C; vertical-align: middle; font-size: smaller; text-align: center;" class="table-na">-</td>| <td style="text-align: right; margin-right: 0.5em">{{{votes|}}}</td>}} {{safesubst<noinclude/>:#if:{{{percentage|}}}|{{safesubst<noinclude/>:#ifeq:{{{percentage|}}}|-| <td style="color: #2C2C2C; vertical-align: middle; font-size: smaller; text-align: center;" class="table-na">-</td>| <td style="text-align: right; margin-right: 0.5em">{{{percentage|}}}</td>}}| <td style="color: #2C2C2C; vertical-align: middle; font-size: smaller; text-align: center;" class="table-na">-</td>}} {{safesubst<noinclude/>:#if:{{{change|}}}| <td style="text-align: right; margin-right: 0.5em">{{#invoke:String|replace|source={ secret_{{{change|}}} }|-|−}}</td>| <td style="color: #2C2C2C; vertical-align: middle; font-size: smaller; text-align: center;" class="table-na">-</td>}} |- <noinclude> {{Election box end}} {{documentation}} [[শ্ৰেণী:নিৰ্বাচন সম্পৰ্কীয় সাঁচ]] </noinclude> 8dmtlkf6li64musqwy0jfkyzfn47k0e 627498 627496 2026-08-15T11:05:53Z ManjurKhan 18997 /* */ 627498 wikitext text/x-wiki <noinclude><!-- Election candidates and results template See Template_talk:Election box for details of how to use this template -->{{Election box begin}} </noinclude> |- class="vcard" <td style="width:5px !important; min-width:5px !important; max-width:5px !important; padding:0 !important; margin:0 !important; border:0 !important; font-size:0; line-height:0; background-color: {{safesubst<noinclude/>:#invoke:ৰাজনৈতিক দল|fetch|{{{party|}}}|color}};"></td> <td class="org" style="width: 130px">{{safesubst<noinclude/>:#if:{{{party|}}}|{{safesubst<noinclude/>:#ifeq:{{lc:{{{party}}}}}|independent|[[নিৰ্দলীয় ৰাজনীতিবিদ|নিৰ্দলীয়]]|[[{{{party}}}|{{safesubst<noinclude/>:#invoke:ৰাজনৈতিক দল|fetch|{{{party}}}|shortname}}]]}}}}{{{party_note|}}}</td> <td class="fn">{{{candidate}}}</td> {{safesubst<noinclude/>:#ifeq:{{{votes|}}}|-| <td style="color: #2C2C2C; vertical-align: middle; font-size: smaller; text-align: center;" class="table-na">-</td>| <td style="text-align: right; margin-right: 0.5em">{{{votes|}}}</td>}} {{safesubst<noinclude/>:#if:{{{percentage|}}}|{{safesubst<noinclude/>:#ifeq:{{{percentage|}}}|-| <td style="color: #2C2C2C; vertical-align: middle; font-size: smaller; text-align: center;" class="table-na">-</td>| <td style="text-align: right; margin-right: 0.5em">{{{percentage|}}}</td>}}| <td style="color: #2C2C2C; vertical-align: middle; font-size: smaller; text-align: center;" class="table-na">-</td>}} {{safesubst<noinclude/>:#if:{{{change|}}}| <td style="text-align: right; margin-right: 0.5em">{{#invoke:String|replace|source={ secret_{{{change|}}} }|-|−}}</td>| <td style="color: #2C2C2C; vertical-align: middle; font-size: smaller; text-align: center;" class="table-na">-</td>}} |- <noinclude> {{Election box end}} {{documentation}} [[শ্ৰেণী:নিৰ্বাচন সম্পৰ্কীয় সাঁচ]] </noinclude> s9nw453xdp7lxggt4hu80ve1qm4gxj4 627499 627498 2026-08-15T11:10:29Z ManjurKhan 18997 /* */ 627499 wikitext text/x-wiki <noinclude><!-- Election candidates and results template See Template_talk:Election box for details of how to use this template -->{{Election box begin}} </noinclude> |- class="vcard" <td style="background-color:{{safesubst<noinclude/>:#invoke:ৰাজনৈতিক দল|fetch|{{{party|}}}|color}};width:5px;min-width:5px;max-width:5px;padding:0;font-size:0;"></td> <td class="org" style="width:130px">{{safesubst<noinclude/>:#if:{{{party|}}}|{{safesubst<noinclude/>:#ifeq:{{lc:{{{party}}}}}|independent|[[নিৰ্দলীয় ৰাজনীতিবিদ|নিৰ্দলীয়]]|[[{{{party}}}|{{safesubst<noinclude/>:#invoke:ৰাজনৈতিক দল|fetch|{{{party}}}|shortname}}]]}}}}{{{party_note|}}}</td> <td class="fn">{{{candidate}}}</td> {{safesubst<noinclude/>:#ifeq:{{{votes|}}}|-| <td style="color:#2C2C2C;vertical-align:middle;font-size:smaller;text-align:center;" class="table-na">-</td>| <td style="text-align:right;margin-right:0.5em">{{{votes|}}}</td>}} {{safesubst<noinclude/>:#if:{{{percentage|}}}| {{safesubst<noinclude/>:#ifeq:{{{percentage|}}}|-| <td style="color:#2C2C2C;vertical-align:middle;font-size:smaller;text-align:center;" class="table-na">-</td>| <td style="text-align:right;margin-right:0.5em">{{{percentage|}}}</td>}}| <td style="color:#2C2C2C;vertical-align:middle;font-size:smaller;text-align:center;" class="table-na">-</td>}} {{safesubst<noinclude/>:#if:{{{change|}}}| <td style="text-align:right;margin-right:0.5em">{{#invoke:String|replace|source={ secret_{{{change|}}} }|-|−}}</td>| <td style="color:#2C2C2C;vertical-align:middle;font-size:smaller;text-align:center;" class="table-na">-</td>}} |- <noinclude> {{Election box end}} {{documentation}} [[শ্ৰেণী:নিৰ্বাচন সম্পৰ্কীয় সাঁচ]] </noinclude> 5e3dzea2m7o5vgkewbxeyk3xs5q3avd 0 110701 627299 498433 2026-08-14T22:10:28Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 627299 wikitext text/x-wiki {{Infobox pageant titleholder | name = চুম দাৰাং | image = Chum Darang clicked at the screening of Badhaai Do (cropped).jpg | caption = ২০২২ চনত দাৰাঙত | birth_place = [[পাছিঘাট]], [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] | birth_date = | partner = [[কৰণবীৰ মেহৰা]] (২০২৫ - বৰ্তমান) | title = {{ubl|[[মিছ হিমালয় পেজেণ্ট|মিছ হিমালয় ২০১৫]]|[[মিছ আৰ্থ ইণ্ডিয়া ২০১৬]]}} | competitions = {{ubl|[[মিছ হিমালয় পেজেণ্ট]]|[[মিছ আৰ্থ ইণ্ডিয়া]]}} | occupation = {{hlist|মডেল|অভিনেত্ৰী|উদ্যোগী}} }} '''চুম দাৰাং''' (জন্ম ১৬ অক্টোবৰ ১৯৯১) এগৰাকী [[ভাৰত|ভাৰতীয়]] মডেল, অভিনেত্ৰী, সামাজিক কৰ্মী, উদ্যোগী আৰু সৌন্দৰ্য্য প্ৰতিযোগিতাৰ শীৰ্ষ অধিকাৰী।<ref>{{Cite web|title=Chum Darang - Biography|url=https://m.imdb.com/name/nm11525862/bio/|accessdate=2024-12-31|work=IMDb|language=en-US}}</ref> ২০১০ চনত তেওঁ মিছ এএপিএছইউ মুকুট লাভ কৰিছিল, আৰু পিছত মিছ আৰ্থ ইণ্ডিয়া ২০১৬ আৰু মিছ এছিয়া ৱৰ্ল্ড ২০১৭ ত ভাৰতক প্ৰতিনিধিত্ব কৰিছিল। তেওঁ ''বাধাই দো'' আৰু ''বিগ বছ ১৮''-ত কৰা কামৰ বাবে আটাইতকৈ বেছি পৰিচিত। == পেজেণ্ট্ৰী == ২০০৭ চনত ১৬ বছৰ বয়সত সৌন্দৰ্য্য প্ৰতিযোগিতাৰ প্ৰতি চুমৰ আগ্ৰহ আৰম্ভ হৈছিল। তেওঁৰ যাত্ৰাৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰিৱৰ্তন আছিল ২০১০ চনত মিছ এএপিএছইউ জয় কৰা।<ref>{{Cite web|url=https://thenortheasttoday.com/meet-chum-darang-from-arunachal-miss-earth-india-2016-finalist/|title=Meet Chum Darang from Arunachal, "Miss Earth India 2016" Finalist|publisher=North East Today|accessdate=8 July 2017|archivedate=25 May 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170525211831/http://thenortheasttoday.com/meet-chum-darang-from-arunachal-miss-earth-india-2016-finalist/}}</ref> পিছত তেওঁ বিভিন্ন ৰাষ্ট্ৰীয় আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সৌন্দৰ্য্য প্ৰতিযোগিতাত অংশগ্ৰহণ কৰিছিল। ২০১৪ চনৰ মিছ নৰ্থ ইষ্ট ডিভাত তেওঁ চূড়ান্ত পৰ্যায়ৰ খেলুৱৈ আছিল।<ref>{{Cite web|url=http://www.arunachalnews.com/chum-darang-qualifies-for-2014-vivel-north-east-diva-beauty-pageant-final/|title=Chum Darang qualifies for 2014 Vivel North East DIVA Beauty Pageant final|publisher=Arunachal News|date=14 January 2014}}</ref> === মিছ হিমালয় ২০১৫ === ২০১৫ চনত তেওঁ মিছ হিমালয় প্ৰতিযোগিতাত দ্বিতীয় ৰানাৰ-আপ হৈছিল।<ref>{{Cite web|url=https://www.misshimalaya.com/event/2015/10/tanshuman-gurung-wins-miss-himalaya-pageant-crown/|title=Tanshuman Gurung wins Miss Himalaya Pageant crown|publisher=Misshimalaya.com|date=5 October 2015|access-date=1 January 2025|archivedate=24 March 2025|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250324062526/https://www.misshimalaya.com/event/2015/10/tanshuman-gurung-wins-miss-himalaya-pageant-crown/|deadurl=yes}}</ref> === মিছ আৰ্থ ইণ্ডিয়া ২০১৬ === চুমে [[মিছ আৰ্থ]] ইণ্ডিয়া ২০১৬ প্ৰতিযোগিতাত অংশগ্ৰহণ কৰিছিল, যি মিছ আৰথৰ বাবে প্ৰতিনিধি বাছনি কৰে। তেওঁ মিছ আৰ্থ ইণ্ডিয়া ৱাটাৰ ২০১৬ ৰ খিতাপ জয় কৰিছিল।<ref>{{Cite web|url=https://www.northeasttoday.in/chum-darang-wins-miss-earth-india-water-crown/|title=Chum Darang Wins Miss Earth India Water Crown|publisher=North East Today|date=7 October 2016}}</ref> === মিছ এছিয়া ৱৰ্ল্ড ২০১৭ === তেওঁ মিছ এছিয়া ৱৰ্ল্ড ২০১৭ প্ৰতিযোগিতাখনত ২৪ খন দেশৰ প্ৰতিযোগীৰ সৈতে প্ৰতিদ্বন্দ্বিতা কৰি ভাৰতক প্ৰতিনিধিত্ব কৰিছিল। তেওঁ পঞ্চম স্থান লাভ কৰিছিল আৰু মিছ ইণ্টাৰনেট উপশীৰ্ষক লাভ কৰে।<ref>{{Cite web|url=http://www.arunachaltimes.in/arunachal-beauty-chum-darang-5th-runners-up-at-miss-asia-world/|title=Arunachal beauty Chum Darang fifth runners up at Miss Asia World|work=Arunachal Times|date=22 May 2017|accessdate=8 July 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170626090805/http://www.arunachaltimes.in/arunachal-beauty-chum-darang-5th-runners-up-at-miss-asia-world/|archivedate=26 June 2017}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.arunachaltimes.in/pasighat-welcomes-miss-asia-world-runners-up-title-winner-chum-darang/|title=Pasighat welcomes Miss Asia World runners-up title winner Chum Darang|work=Arunachal Times|date=28 May 2017|accessdate=24 July 2017|archivedate=5 July 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170705175137/http://www.arunachaltimes.in/pasighat-welcomes-miss-asia-world-runners-up-title-winner-chum-darang/}}</ref> === মিছ টিয়াৰা ইণ্ডিয়া ইণ্টাৰনেশ্যনেল ২০১৭ === চুমে মিছ টিয়াৰা ইণ্ডিয়া ইণ্টাৰনেশ্যনেল ২০১৭ ৰ মুকুট দখল কৰিছে। তেওঁ "মিছ স্পৰ্টছ গিয়াৰ" আৰু "মিছ বেষ্ট নেচনেল কস্টিউম" নামৰ দুটা উপশীৰ্ষক বঁটাও লাভ কৰিছিল।<ref>{{Cite web|url=http://www.arunachaltimes.in/chum-darang-crowned-miss-tiara-india-international-2017/|title=Chum Darang crowned Miss Tiara India International-2017|work=Arunachal Times|date=13 January 2017|accessdate=8 July 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170615171238/http://www.arunachaltimes.in/chum-darang-crowned-miss-tiara-india-international-2017/|archivedate=15 June 2017}}</ref> == অভিনয় জীৱন == ২০২০ চনত, চুমে অবিনাশ অৰুণ আৰু প্ৰচিত ৰয় দ্বাৰা পৰিচালিত আমাজন প্ৰাইম ভিডিঅ "ৰ ''পাতাল লোক'' জৰিয়তে অভিনয়ত আত্মপ্ৰকাশ কৰিছিল। ২০২২ চনত, তেওঁ হৰ্ষবৰ্ধন কুলকাৰ্ণী দ্বাৰা পৰিচালিত ''বাধাই দো'' জৰিয়তে বলীউড চলচ্চিত্ৰত আত্মপ্ৰকাশ কৰে, য 'ত তেওঁ [[ভূমি পেডনেকাৰ]] আৰু [[ৰাজকুমাৰ ৰাও]] সৈতে এক গুৰুত্বপূৰ্ণ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল। সেই বছৰতে তেওঁ সঞ্জয় লীলা ভন্সালীৰ ''গংগুবাই কাঠিয়াৱাড়ী'' অভিনয় কৰিছিল, য 'ত তেওঁ এগৰাকী পতিতাৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰে।<ref>{{Cite news|date=2022-02-08|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/chum-darang-my-character-in-badhaai-do-is-a-fun-girl-i-had-no-inhibitions-playing-her/articleshow/89412117.cms|dead-url=2024-10-16}}</ref><ref>{{Cite web|date=2024-10-12|title=Chum Darang entered Bigg Boss 18 to promote North-East India culture|url=https://www.mid-day.com/entertainment/television-news/article/chum-darang-bigg-boss-18-coontestant-promote-north-east-india-culture-23410005|accessdate=2024-10-16|work=Mid-day|language=en}}</ref> == আন কাম == দৰঙে [[পাছিঘাট]] নিজৰ কেফে 'কেফে চু' ও চলায়।<ref>{{Cite web|date=13 February 2014|title=Small town girls have potential to represent their state: Chum Darang|url=http://beautypageants.indiatimes.com/miss-india/Small-town-girls-have-potential-to-represent-their-state-Chum-Darang/articleshow/30330555.cms|accessdate=8 July 2017|work=The Times of India|archivedate=10 January 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180110174742/http://beautypageants.indiatimes.com/miss-india/Small-town-girls-have-potential-to-represent-their-state-Chum-Darang/articleshow/30330555.cms|deadurl=yes}}</ref> এগৰাকী সামাজিক কৰ্মী হিচাপে চুমক তেওঁৰ কামৰ বাবে [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] ৰাজ্যপালে স্বীকৃতি দিছিল।  <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B;&#x5D;</sup> == চলচ্চিত্ৰসমূহ == === চলচ্চিত্ৰ === {| class="wikitable sortable" !বছৰ ! scope="col" |শিৰোনাম ! scope="col" |ভূমিকা !তথ্যসূত্ৰ |- | rowspan="2" |২০২২ |''বাধাই দো'' |ৰিমঝিম জংকি |<ref>{{Cite news|date=2024-10-06|title=Bhumi Pednekar’s Badhaai Do co-star Chum Darang to be a part of Bigg Boss 18? Here’s what we know|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/bhumi-pednekars-badhaai-do-co-star-chum-darang-to-be-a-part-of-bigg-boss-18-heres-what-we-know/articleshow/113877116.cms|access-date=2024-10-17|work=The Times of India|issn=0971-8257}}</ref> |- |''গংগুবাই কাঠিয়াৱাড়ী'' |চুম |<ref>{{Cite web|date=2024-10-08|title=Bigg Boss 18 contestant Chum Darang says she respects Gangubai Kathiawadi co-star Alia Bhatt as an actor: ‘She is very hardworking’|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/television/bigg-boss-18-contestant-chum-darang-says-she-respects-gangubai-kathiawadi-co-star-alia-bhatt-as-an-actor-9609634/lite/|accessdate=2024-10-17|work=The Indian Express|language=en}}</ref> |} === টেলিভিছন === {| class="wikitable sortable" !বছৰ ! scope="col" |শিৰোনাম ! scope="col" |ভূমিকা !প্ৰসংগ। |- |২০২০ |''পাতাল লোক'' |ইনফ 'মেৰিয়েল ছোৱালী |<ref>{{Cite web|last=Azeem|first=Eba Fatima|title=Bigg Boss 18 Contestant Chum Darang: 5 Lesser-known Facts About The Arunachal Pradesh Girl|url=https://news24online.com/entertainment/bigg-boss-18-contestant-chum-darang-5-lesser-known-facts-about-the-arunachal-pradesh-girl/352905/|accessdate=2024-10-17|work=News24|language=en}}</ref> |- |২০২৪-বৰ্তমান |''বিগ বছ 18'' |প্ৰতিযোগী |<ref>{{Cite news|date=2024-10-10|title=Exclusive: Bigg Boss 18's Chum Darang: I won't tolerate disrespect of any kind, this is one thing that can trigger me|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/exclusive-bigg-boss-18s-chum-darang-i-wont-tolerate-disrespect-of-any-kind-this-is-one-thing-that-can-trigger-me/articleshow/114128040.cms|access-date=2024-11-09|work=The Times of India|issn=0971-8257}}</ref> |} == তথ্যসূত্ৰ == {{Reflist}} == বাহ্যিক সংযোগসমূহ == {{commons category|Chum Darang}} [[শ্ৰেণী:জীৱিত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় মডেল]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় অভিনেত্ৰী]] cr0hgb297jvhvex8c23y0wx8ohngsxf 0 112423 627341 476985 2026-08-15T03:46:25Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 627341 wikitext text/x-wiki '''মঞ্জু ৰাণী চৌহান''' ({{Lang-en|Manju Rani Chauhan}}, জন্ম ২৯ আগষ্ট ১৯৬৬) [[প্ৰয়াগৰাজ|এলাহাবাদ]] উচ্চ ন্যায়ালয়, [[উত্তৰ প্ৰদেশ]], [[ভাৰত]]ৰ অতিৰিক্ত ন্যায়াধীশ।<ref name=":0">{{Cite web|last=|first=|date=|title=মাননীয় শ্ৰীমতী ন্যায়াধীশ মঞ্জু ৰাণী চৌহান (Addl.)|url=http://www.allahabadhighcourt.in/service/judgeDetail.jsp?id=295|archive-url=|archive-date=|access-date=|website=Allahabad High Court}}</ref> ২০১৯ চনত তেওঁ জনসাধাৰণৰ দৃষ্টি আকৰ্ষণ কৰিছিল, কিয়নো তেওঁ কেইবাটাও বহুলভাৱে প্ৰচাৰিত গোচৰৰ ন্যায়াধীশ আছিল, য'ত তেওঁ [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি|বিজেপি]] ৰাজনীতিবিদ চিন্ময়ানন্দৰ বিৰুদ্ধে ধৰ্ষণ, আৰু [[সমাজবাদী পাৰ্টি|সমাজবাদী]] পাৰ্টিৰ ৰাজনীতিবিদ আজম খানৰ বিৰুদ্ধে অবৈধভাৱে মাটি অধিগ্ৰহণৰ অভিযোগ সম্পৰ্কীয় এটা গোচৰৰ বিচাৰক আছিল।<ref name="Service">{{Cite web|last=Service|first=Tribune News|title=ধৰ্ষণৰ অভিযুক্তই দাখিল কৰা ধন দাবীৰ গোচৰক লৈ মহিলাক উপযুক্ত বিচাৰপীঠ স্থানান্তৰ কৰিবলৈ এইচ চিয়ে কয় চিনমায়ানন্দ|url=https://www.tribuneindia.com/news/archive/nation/hc-এ-মহিলাক-ধৰ্ষণ-অভিযুক্ত-চিনমায়ান-আৰু-৮৩৬৯৯৭-ৰ দ্বাৰা-দাখিল-উপযুক্ত-বেঞ্চ-সঞ্চালন-কৰ'বলৈ-ক'লে|5=সেৱা|ভাষা=as}}{{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == জীৱন == মঞ্জু ৰাণী চৌহানে এলাহাবাদ বিশ্ববিদ্যালয়ত আইন অধ্যয়ন কৰিছিল।<ref name=":0" /> == কেৰিয়াৰ == চৌহানে ১৯৯৫ চনত উত্তৰ প্ৰদেশৰ বাৰ কাউন্সিলত নামভৰ্তি কৰে, আৰু দেৱানী আৰু অপৰাধমূলক আইন চৰ্চা কৰিছিল। উত্তৰ প্ৰদেশ চৰকাৰ আৰু এলাহাবাদ উন্নয়ন কৰ্তৃপক্ষ, আৰু এলাহাবাদ গেছ কৰ্তৃপক্ষকে ধৰি কেইবাটাও চৰকাৰী সংস্থাক প্ৰতিনিধিত্ব কৰিবলৈ তেওঁক নিযুক্তি দিয়া হয়।<ref name=":0" /> ২০১৮ চনৰ ২২ নৱেম্বৰত তেওঁক এলাহাবাদ উচ্চ ন্যায়ালয়ৰ অতিৰিক্ত ন্যায়াধীশ হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হয়।<ref name=":0" /><ref>{{Cite web|date=2018-11-18|title=Centre এ ছয় হাইত ৩৪ জন ন্যায়াধীশ নিযুক্তি দিয়ে Courts|url=https://indianexpress.com/article/india/centre-appoints-34-judges-in-six-high-courts-5451820/|access-date=2020-11-07|website=The Indian Express|language=en}}</ref> ২০২০ চনৰ আগষ্ট মাহত ভাৰতীয় উচ্চতম ন্যায়ালয়ে তেওঁৰ স্থায়ী নিযুক্তিকৰণৰ প্ৰস্তাৱত অনুমোদন জনায়৷<ref>{{Cite web|date=2020-08-24|title=SC কলেজিয়ামে এলাহাবাদ উচ্চ ন্যায়ালয়ৰ ২৮ জন অতিৰিক্ত ন্যায়াধীশক ন্যায়াধীশ হিচাপে উন্নীত কৰাত অনুমোদন, কলিকতাৰ বাবে ৫ জন এইচ.চি -অলাহাবাদ-উচ্চ-আদালত-৫-কলিকতাৰ বাবে-hc-2815063.html|access-date=2020-11-07|website=News18|language=en}}</ref> ২০১৯ চনত চৌহান [[ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়|ভাৰতীয় উচ্চতম ন্যায়ালয়]] য়ে [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি|বিজেপি]] ৰাজনীতিবিদ চিন্ময়ানন্দৰ বিৰুদ্ধে এগৰাকী শিক্ষাৰ্থীয়ে কৰা ধৰ্ষণৰ অভিযোগৰ বহুলভাৱে প্ৰকাশ পোৱা তদন্তৰ নিৰীক্ষণৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰা বিচাৰপীঠৰ অংশ আছিল। ২০১৯ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহত চিন্মায়ানন্দে তেওঁৰ বিৰুদ্ধে অভিযোগ দাখিল কৰাৰ পিছত তেওঁ ছাত্ৰজনক গ্ৰেপ্তাৰৰ পৰা সুৰক্ষা প্ৰদান কৰিবলৈ অস্বীকাৰ কৰিছিল।<ref name="Service"/><ref>{{Cite web|title=Allahabad HC refuses stay on student's arrest; চিনমায়ানন্দক চিকিৎসালয়লৈ স্থানান্তৰিত কৰা হয়|url=https://www.onmanorama.com/news/nation/2019/09/23/chinmayanand-case-law-student-extortion-allahabad-court.html|access-date=2020-11-07|website=OnManorama|language=en}}</ref> ২০১৯ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহত চৌহানে কৃষিভূমি অবৈধ অধিগ্ৰহণৰ অভিযোগৰ সৈতে জড়িত গোচৰৰ সৈতে জড়িত [[সমাজবাদী পাৰ্টি]]ৰ ৰাজনীতিবিদ আৰু সংসদৰ সদস্য আজম খানক গ্ৰেপ্তাৰ কৰাত সাময়িকভাৱে বাধা আৰোপ কৰিছিল। এই গোচৰৰ সৈতে জড়িত [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]] ৰাজনীতিবিদ তথা বলীউডৰ অভিনেত্ৰী [[জয়া প্ৰদা]]ক খানৰ অধিবক্তাই অভিযোগ মিছা বুলি দিয়া বক্তব্যৰ উত্তৰ দিবলৈও নিৰ্দেশ দিয়ে।<ref>{{Cite web|date=2019-09-25|title=Allahabad HC stays Azam Khan’s arrest in 27 cases, issues notice জয়ালৈ Prada|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/allahabad-hc-আজম-ক-গ্ৰেপ্তাৰ-২৭-কেছ-ই-ইছ্যু-জয়া-প্ৰদা/story-3zdmnEnXFKlhduai7KfpyM.html|access-date=2020-11-07|website=হিন্দুস্তান Times|language=as}}</ref><ref>{{Cite web|date=2019-09-26|title=এইচচিয়ে ২৭টা ভূমি দখলৰ গোচৰত আজম খানৰ গ্ৰেপ্তাৰত স্থগিত ৰাখিছে 'ক... ৰাইডাৰ'|url=https://indianexpress.com/article/india/hc-এজন-ৰাইডাৰ-ৰ সৈতে-২৭-ভূমি-দখল-কেচত-আজম-খান্স-গ্ৰেপ্তাৰ-তম-ৰৈছে-৬০২৯৫৮০/|প্ৰৱেশ-তাৰিখ=২০২০-১১-০৭|ৱেবছাইট=ইণ্ডিয়ান এক্সপ্ৰেছ|ভাষা=hi}}{{Dead link|date=February 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web|date=2019-09-25|title=ভূমি দখলত আজম খানৰ গ্ৰেপ্তাৰক স্থগিত ৰাখিলে এইচ চিৰ cases|url=https://www.deccanherald.com/national/north-and-central/hc-stays-azam-khans-arrest-in-land-grab-cases-763910.html|প্ৰৱেশ-তাৰিখ=২০২০-১১-০৭|ৱেবছাইট=ডেকান হেৰাল্ড|ভাষা=en}}</ref> ২০২০ চনৰ অক্টোবৰ মাহত চৌহানে ধৰ্ষণৰ গোচৰ বাতিল কৰি পক্ষসমূহক নিষ্পত্তি কৰিবলৈ অনুমতি দিছিল, যদিও উচ্চতম ন্যায়ালয়ে ধৰ্ষণৰ গোচৰত নিষ্পত্তিৰ অনুমতি নিদিয়াৰ নিৰ্দেশ দিছিল। গোচৰ ৰুজু কৰা ভুক্তভোগী মহিলাগৰাকীয়ে আদালতৰ সন্মুখত বিবৃতি দি অভিযোগ প্ৰত্যাহাৰ কৰিবলৈ ইচ্ছুক কাৰণ তেতিয়াৰ পৰা অভিযুক্তৰ সৈতে তেওঁ বিবাহপাশত আবদ্ধ হৈ পৰিছে। চৌহানৰ এই সিদ্ধান্ত উচ্চ ন্যায়ালয়ৰ কেইবাটাও আদেশৰ ভিতৰত অন্যতম যিয়ে ধৰ্ষণৰ গোচৰসমূহ অপৰাধমূলক আইনৰ অধীনত গোচৰ চলোৱাৰ পৰিৱৰ্তে পক্ষৰ মাজত নিষ্পত্তি কৰিবলৈ অনুমতি দিয়ে।<ref>{{Cite web|date=2019-10-26|title=Rape case cannot be quashed on settlement: SC|url=https://www.deccanherald.com/national/ধৰ্ষণ-কেছ-বৰ্তন-অন-নিষ্কাৰ-চক্ৰ-771346.html|access-date=2020-11-07|website=Deccan Herald|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=2020-10-20|title=Allahabad HC এ Rape FIR বাতিল কৰে কাৰণ পক্ষসমূহে লাভ কৰি বিবাদ "নিষ্পন্ন" কৰে married|url=https://www.sabrangindia.in/article/allahabad-hc-quashes-rape-fir-parties-settle-dispute-getting-berried|access-date=2020-11-07|ৱেবছাইট=ছাব্ৰাংইণ্ডিয়া|language=en}}{{Dead link|date=February 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web|last=NETWORK|first=LIVELAW NEWS|date=2020-10-20|title='তেওঁলোকে বিয়া হৈ সুখেৰে জীয়াই আছে': হাথৰাছ ৰেকৰ্ডিং নিষ্পত্তিৰ পৰা এলাহাবাদ উচ্চতম ন্যায়ালয়ে বাতিল কৰিলে ধৰ্ষণৰ গোচৰ [পঢ়ক Order]|url=https://www.livelaw.in/news-updates/allahabad-hc-quashes-a-rape-case-from-hathras-recording-setttlement-between-parties-164714|প্ৰৱেশ-তাৰিখ=2020-11-07|ৱেবছাইট=www.livelaw.in|ভাষা=en}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:ন্যায়াধীশ]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ মহিলা ন্যায়াধীশ]] [[শ্ৰেণী:উত্তৰ প্ৰদেশৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:জীৱিত ব্যক্তি]] 8ujonbyguto14fpazvib175q7ye5w94 0 114027 627392 496990 2026-08-15T05:51:57Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 627392 wikitext text/x-wiki {{short description|Indian actress and former beauty queen|bot=PearBOT 5}} {{Use dmy dates|date=August 2024}} {{Infobox person | name = সায়ালি ভগত | image = Sayali bhagat tukka fit.jpg | imagesize = 150px | caption = ২০১২ চনত সয়ালি | birth_date = | birth_place = নাছিক, মহাৰাষ্ট্ৰ | birth_name = | partner = | spouse = {{marriage|নৱনীত প্ৰতাপ সিং যাদৱ|2013}} | children = ১<ref>[https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/the-train-actress-sayali-bhagat-shares-first-glimpse-of-daughter-ivankaa-singh-shares-pregnancy-photos/articleshow/76333059.cms 'The Train' actress Sayali Bhagat shares first glimpse of daughter Ivankaa Singh, shares pregnancy photos]. ''[[The Times of India]]''.</ref> | education = বিএমএছ (ব্যৱস্থাপনা অধ্যয়নত স্নাতক) | alma_mater = [[ফ্ৰাৱাশী একাডেমী]], [[অলকেশ দীনেশ মোডী ইনষ্টিটিউট]] | occupation = অভিনেত্ৰী, মডেল | height = | title = [[ফেমিনা মিছ ইণ্ডিয়া]] | yearsactive = ২০০৭–২০১৬ চন }} '''সায়ালি ভগত''' ({{lang-en| Sayali Bhagat}}) এগৰাকী ভাৰতীয় অভিনেত্ৰী তথা সৌন্দৰ্য্য প্ৰতিযোগিতাৰ খিতাপধাৰী। ২০০৪ চনত ফেমিনা মিছ ইণ্ডিয়া ৱৰ্ল্ড খিতাপ লাভ কৰাৰ লগতে মিছ ৱৰ্ল্ডত ভাৰতক প্ৰতিনিধিত্ব কৰিছিল।<ref name="SAYALI BHAGAT – PROFILE">{{Cite news|url=http://feminamissindia.indiatimes.com/photoshow/7189876.cms?curpg=24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130513052939/http://feminamissindia.indiatimes.com/photoshow/7189876.cms?curpg=24|archivedate=13 May 2013}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|last=PR|first=ANI|date=17 February 2023|title=Actress & Former Femina Miss India World Sayali Bhagat hosts a Fashion show|url=https://theprint.in/ani-press-releases/actress-former-femina-miss-india-world-sayali-bhagat-hosts-a-fashion-show/1379683/|accessdate=26 September 2023|work=ThePrint|language=en-US}}</ref> == প্ৰাৰম্ভিক জীৱন == তেওঁ নাছিকৰ ফ্ৰাৱাশী একাডেমীত অধ্যয়ন কৰিছিল, আৰু অলকেশ দীনেশ মোদী ইনষ্টিটিউট ফৰ ফাইনেন্সিয়েল এণ্ড মেনেজমেণ্ট ষ্টাডিজ পৰা বি.এম.এছ. (বেচলৰ অৱ মেনেজমেণ্ট ষ্টাডিছ)ত স্নাতক ডিগ্ৰী সম্পূৰ্ণ কৰিছিল।<ref>{{Cite web|title=Fravashi Academy :: We create values, We care...|url=http://fravashiacademy.com/index.php?option=com_content&view=article&id=67&Itemid=55|work=fravashiacademy.com|accessdate=6 May 2020|archivedate=4 June 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200604091631/http://fravashiacademy.com/index.php?option=com_content&view=article&id=67&Itemid=55}}</ref><ref name="SAYALI BHAGAT – PROFILE"/> == কেৰিয়াৰ == তেওঁৰ প্ৰাৰম্ভিক মডেলিং এচাইনমেণ্ট আছিল ডেণ্টজ, এছ এন ডি টি কলেজ শ্ব' আৰু স্বৰভস্কি জেমছ ফেশ্বন শ্ব'ৰ বাবে।<ref name="femina">{{Cite news|url=http://feminamissindia.indiatimes.com/archives/miss-india-winners-2009-1964/2009-2001/Sayali-Bhagat/articleshow/7283004.cms|dead-url=3 May 2011|archivedate=12 January 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130112062352/http://feminamissindia.indiatimes.com/archives/miss-india-winners-2009-1964/2009-2001/Sayali-Bhagat/articleshow/7283004.cms}}</ref> দ্য ট্ৰেইন: ছম লাইনছ শ্বুড নেভাৰ বি ক্ৰছড আছিল তেওঁৰ প্ৰথম হিন্দী ছবি, য’ত ইমৰাণ হাছমী আৰু গীতা বাছৰাই সহ অভিনয় কৰিছিল। চলচ্চিত্ৰখন ২০০৭ চনৰ ৮ জুলাইত মুক্তি দিয়া হৈছিল।<ref name="hindu">{{Cite news|url=http://www.hindu.com/thehindu/holnus/009200811241760.htm|date=24 November 2008|dead-url=16 May 2011|location=Chennai, India|archivedate=9 November 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121109105629/http://www.hindu.com/thehindu/holnus/009200811241760.htm}}</ref>ইয়াৰ উপৰিও ছিংগাপুৰৰ এগৰাকী সাংবাদিক হিচাপেও অভিনয় কৰিছিল, যিয়ে ভাৰতীয় ক্ৰিকেটাৰ ৰাহুল দ্ৰাবিড়ক এমটিভি বকৰা শ্ব’ত সাক্ষাৎকাৰ লোৱাৰ অভিনয় কৰে। ২০০৯ চনত জাভেদ জাফ্ৰিৰ সৈতে হিন্দী চিনেমা পেয়িং গেষ্টছত অভিনয় কৰিছিল।<ref name="hindu" /> '''ফেমিনা মিছ ইণ্ডিয়া''' তেওঁ [[ফেমিনা মিছ ইণ্ডিয়া]] প্ৰতিযোগিতাত অংশগ্ৰহণ কৰিছিল আৰু ২০০৪ চনত ফেমিনা মিছ ইণ্ডিয়া আৰ্থ জয় কৰিছিল।<ref>{{Cite web|title=Femina Miss India: The crown that won Sayali Bhagat the ticket to Bollywood!|url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-india/femina-miss-india-the-crown-that-won-sayali-bhagat-the-ticket-to-bollywood/articleshow/108995960.cms|accessdate=2025-01-16|work=www.femina.in|language=en}}</ref> == ব্যক্তিগত জীৱন == ২০০০ চনৰ শেষৰ ফালে সংবাদ মাধ্যমৰ বাতৰি অনুসৰি ভগতৰ পাকিস্তানী ক্ৰিকেটাৰ শ্বোৱেইব মালিকৰ সৈতে প্ৰেমৰ সম্পৰ্ক আছিল, কিন্তু তেওঁ এই উৰাবাতৰিক তেওঁ আৰু মালিকৰ আণ্ডাৰ প্ৰডাকচন ছবিখনৰ প্ৰচাৰৰ বাবে প্ৰচাৰৰ ষ্টাণ্ট বুলি অভিহিত কৰে (যিখন ছবি অনিৰ্দিষ্টকালৰ বাবে শ্বেলফত ৰখা হৈছিল)।<ref>{{Cite news|date=28 August 2008|title=Its official! Sayali is dating Shoaib|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/its-official-sayali-is-dating-shoaib/articleshow/3412062.cms|access-date=2 August 2024}}</ref><ref>{{Cite news|date=2010|title=Love? Not actually.|url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/love-not-actually/story-Azx3sjTNNgCLpCAz8lli1K_amp.html|access-date=29 September 2024}}</ref><ref>{{Cite web|last=|first=|last2=|first2=|date=2010-04-02|title=I Was Never Seeing Shoaib Malik, Says Former Miss India Sayali Bhagat|url=https://www.indiatvnews.com/entertainment/bollywood/i-was-never-seeing-shoaib-malik-says-former-miss-india-sayali-bhagat-495.html|accessdate=2024-09-29|work=[[India TV News]]|language=en}}</ref> মালিকে তেওঁলোকৰ পেচাদাৰী জীৱনৰ বাহিৰেও ভগতৰ সৈতে কোনো সম্পৰ্ক থকাৰ কথা অস্বীকাৰ কৰিছিল।<ref>{{Cite web|title=Shoaib Malik eyeing romance with Sayali in a Bollywood film|url=https://m.rediff.com/amp/cricket/report/malik/20081004.htm|accessdate=2024-09-29|work=[[Rediff.com]]}}</ref> ২০১৩ চনৰ ১০ ডিচেম্বৰত হাৰিয়ানাৰ ব্যৱসায়ী নৱনীত প্ৰতাপ সিং যাদৱৰ সৈতে ভগতৰ এৰেঞ্জ মেৰেজ হয়।<ref>{{Cite web|title=रेवाड़ी की बहू बनीं पूर्व मिस इंडिया सयाली भगत|url=https://www.amarujala.com/haryana/sayali-bhagat-married-with-rewari-boy|work=Amar Ujala|accessdate=6 May 2020}}</ref><ref name="indianexpress">{{Cite news|url=http://www.indianexpress.com/news/sayali-bhagat-ties-the-knot/1206887/|title=Sayali marriage}}</ref><ref>{{Cite web|last=Bhatnagar|first=Rohit|date=2015-10-03|title=I am not from any Bollywood family with fancy surnames: Sayali Bhagat|url=https://www.deccanchronicle.com/151003/entertainment-bollywood/article/i-am-not-any-bollywood-family-fancy-surnames-sayali-bhagat|accessdate=2024-09-29|work=[[Deccan Chronicle]]|language=en}}</ref> দম্পতীহালৰ ইভানকা সিং নামৰ এগৰাকী কন্যা আছে।<ref>{{Cite news|title=‘The Train’ actress Sayali Bhagat shares first glimpse of daughter Ivankaa Singh, shares pregnancy photos|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/the-train-actress-sayali-bhagat-shares-first-glimpse-of-daughter-ivankaa-singh-shares-pregnancy-photos/amp_articleshow/76333059.cms|access-date=2024-09-29}}</ref> == চলচ্চিত্ৰগ্ৰন্থ == === চলচ্চিত্ৰ === {| class="wikitable sortable" |- style="background:#ccc; text-align:center;" ! বছৰ !! চলচ্চিত্ৰ !! ভূমিকা !! ভাষা !! টোকা |- | 2007 || দ্য ট্ৰেইন || অঞ্জলি দীক্ষিত || rowspan=3| [[হিন্দী]] || |- | rowspan="3"|2008 || গুড লাক || সাবা শৰ্মা || |- | হল্লা বল || নিজেই || বিশেষ উপস্থিতি ("ইস পল কি চিন্তা" গীতত) |- | ব্লেড বাবজি || অৰ্চনা || [[তেলুগু]] || |- | rowspan="4"|2009 || নিউটনৰ তৃতীয় বিধি || প্ৰিয়া || [[তামিল]] || প্ৰথম ছবি |- | কিৰ্কিট || || rowspan=3| হিন্দী || |- | পেইং গেষ্ট || সীমা || |- | জেইল || নিজেই || বিশেষ উপস্থিতি |- | rowspan="3"| 2010 | ইনকোসাৰি || নিজেই || তেলুগু || "হে হে এভ্ৰিবডি" গীতত বিশেষ উপস্থিতি |- | দ্য ছেইণ্ট হু থট অদাৰৱাইজ || সঙ্গীতা কাদাম || [[ইংৰাজী]] || |- | মেয় ৰনী ঔৰ ৰনী || || rowspan=7 |হিন্দী || |- | rowspan="2"| 2011 || ইমপেচিয়েণ্ট বিভেক || স্ৰুতি || |- | নটি @ 40 || ছঞ্জীৱক প্ৰত্যাখ্যান কৰা মহিলা || |- | rowspan="2"| 2012 || ঘোস্ট || সুহানি || |- | দিছ উইকএণ্ড || দিৱ্যা || |- | rowspan="3"| 2013 || ৰাজধানী এক্সপ্ৰেছ || ৰীনা || |- | চালু মুভি || || |- | সমাধি || ঝিনুক || [[বাংলা]] || <ref>{{Cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bengali/movie-reviews/samadhi/movie-review/25938560.cms |title=Samadhi Movie Review |via=The Economic Times - The Times of India}}</ref> |- | rowspan="1"| 2014 || ইয়াৰিয়ান || নিকি || হিন্দী || |- | rowspan="1"| 2015 || মাইচেল্ফ পেণ্ডু || পঞ্জাবী কুড়ী || [[পঞ্জাবী]] ||<ref name="Service 2015">{{cite web |title=Root cause |url=http://www.tribuneindia.com/news/life-style/root-cause/106170.html |last=Service |first=Tribune News |date=18 August 2015 |access-date=18 August 2015 |archivedate=4 March 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304110351/http://www.tribuneindia.com/news/life-style/root-cause/106170.html |deadurl=yes }}</ref> |- | rowspan="2"|2016 || হ'ম ষ্টে || || কন্নড় <br/> হিন্দী || |- | ধিগিল || || তামিল || |- |} === টেলিভিছন === * ২০০৮: ফিয়াৰ ফেক্টৰ: খাত্ৰন কে খিলাড়ি ১ – প্ৰতিযোগী (১৪তম স্থান) <ref>{{cite web |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/entertainment-others/khatron-ke-khiladi-season-2-winner-revealed/ |title=Khatron Ke Khiladi -Season 2 winner revealed? |date=2 September 2009}}</ref> == তথ্যসূত্ৰ == [[শ্ৰেণী:জীৱিত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ অভিনেত্ৰী]] [[শ্ৰেণী:তেলুগু চলচ্চিত্ৰৰ অভিনেত্ৰী]] [[শ্ৰেণী:তামিল চলচ্চিত্ৰৰ অভিনেত্ৰী]] [[শ্ৰেণী:পঞ্জাবী চলচ্চিত্ৰৰ অভিনেত্ৰী]] [[শ্ৰেণী:কন্নড় চলচ্চিত্ৰৰ অভিনেত্ৰী]] [[শ্ৰেণী:হিন্দী চলচ্চিত্ৰৰ অভিনেত্ৰী]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় নাৰী]] miwgvmk3ipffmpyielt585wyg7y2m12 627393 627392 2026-08-15T05:51:58Z KiranBOT 45247 AMP-Tracking URLs ৰ পৰা আঁতৰোৱা হৈছে ([[:m:User:KiranBOT/AMP|বিশদ]]) ([[User talk:Usernamekiran|ভুল প'ৰিবেশ]]) v3.1.1s 627393 wikitext text/x-wiki {{short description|Indian actress and former beauty queen|bot=PearBOT 5}} {{Use dmy dates|date=August 2024}} {{Infobox person | name = সায়ালি ভগত | image = Sayali bhagat tukka fit.jpg | imagesize = 150px | caption = ২০১২ চনত সয়ালি | birth_date = | birth_place = নাছিক, মহাৰাষ্ট্ৰ | birth_name = | partner = | spouse = {{marriage|নৱনীত প্ৰতাপ সিং যাদৱ|2013}} | children = ১<ref>[https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/the-train-actress-sayali-bhagat-shares-first-glimpse-of-daughter-ivankaa-singh-shares-pregnancy-photos/articleshow/76333059.cms 'The Train' actress Sayali Bhagat shares first glimpse of daughter Ivankaa Singh, shares pregnancy photos]. ''[[The Times of India]]''.</ref> | education = বিএমএছ (ব্যৱস্থাপনা অধ্যয়নত স্নাতক) | alma_mater = [[ফ্ৰাৱাশী একাডেমী]], [[অলকেশ দীনেশ মোডী ইনষ্টিটিউট]] | occupation = অভিনেত্ৰী, মডেল | height = | title = [[ফেমিনা মিছ ইণ্ডিয়া]] | yearsactive = ২০০৭–২০১৬ চন }} '''সায়ালি ভগত''' ({{lang-en| Sayali Bhagat}}) এগৰাকী ভাৰতীয় অভিনেত্ৰী তথা সৌন্দৰ্য্য প্ৰতিযোগিতাৰ খিতাপধাৰী। ২০০৪ চনত ফেমিনা মিছ ইণ্ডিয়া ৱৰ্ল্ড খিতাপ লাভ কৰাৰ লগতে মিছ ৱৰ্ল্ডত ভাৰতক প্ৰতিনিধিত্ব কৰিছিল।<ref name="SAYALI BHAGAT – PROFILE">{{Cite news|url=http://feminamissindia.indiatimes.com/photoshow/7189876.cms?curpg=24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130513052939/http://feminamissindia.indiatimes.com/photoshow/7189876.cms?curpg=24|archivedate=13 May 2013}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|last=PR|first=ANI|date=17 February 2023|title=Actress & Former Femina Miss India World Sayali Bhagat hosts a Fashion show|url=https://theprint.in/ani-press-releases/actress-former-femina-miss-india-world-sayali-bhagat-hosts-a-fashion-show/1379683/|accessdate=26 September 2023|work=ThePrint|language=en-US}}</ref> == প্ৰাৰম্ভিক জীৱন == তেওঁ নাছিকৰ ফ্ৰাৱাশী একাডেমীত অধ্যয়ন কৰিছিল, আৰু অলকেশ দীনেশ মোদী ইনষ্টিটিউট ফৰ ফাইনেন্সিয়েল এণ্ড মেনেজমেণ্ট ষ্টাডিজ পৰা বি.এম.এছ. (বেচলৰ অৱ মেনেজমেণ্ট ষ্টাডিছ)ত স্নাতক ডিগ্ৰী সম্পূৰ্ণ কৰিছিল।<ref>{{Cite web|title=Fravashi Academy :: We create values, We care...|url=http://fravashiacademy.com/index.php?option=com_content&view=article&id=67&Itemid=55|work=fravashiacademy.com|accessdate=6 May 2020|archivedate=4 June 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200604091631/http://fravashiacademy.com/index.php?option=com_content&view=article&id=67&Itemid=55}}</ref><ref name="SAYALI BHAGAT – PROFILE"/> == কেৰিয়াৰ == তেওঁৰ প্ৰাৰম্ভিক মডেলিং এচাইনমেণ্ট আছিল ডেণ্টজ, এছ এন ডি টি কলেজ শ্ব' আৰু স্বৰভস্কি জেমছ ফেশ্বন শ্ব'ৰ বাবে।<ref name="femina">{{Cite news|url=http://feminamissindia.indiatimes.com/archives/miss-india-winners-2009-1964/2009-2001/Sayali-Bhagat/articleshow/7283004.cms|dead-url=3 May 2011|archivedate=12 January 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130112062352/http://feminamissindia.indiatimes.com/archives/miss-india-winners-2009-1964/2009-2001/Sayali-Bhagat/articleshow/7283004.cms}}</ref> দ্য ট্ৰেইন: ছম লাইনছ শ্বুড নেভাৰ বি ক্ৰছড আছিল তেওঁৰ প্ৰথম হিন্দী ছবি, য’ত ইমৰাণ হাছমী আৰু গীতা বাছৰাই সহ অভিনয় কৰিছিল। চলচ্চিত্ৰখন ২০০৭ চনৰ ৮ জুলাইত মুক্তি দিয়া হৈছিল।<ref name="hindu">{{Cite news|url=http://www.hindu.com/thehindu/holnus/009200811241760.htm|date=24 November 2008|dead-url=16 May 2011|location=Chennai, India|archivedate=9 November 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121109105629/http://www.hindu.com/thehindu/holnus/009200811241760.htm}}</ref>ইয়াৰ উপৰিও ছিংগাপুৰৰ এগৰাকী সাংবাদিক হিচাপেও অভিনয় কৰিছিল, যিয়ে ভাৰতীয় ক্ৰিকেটাৰ ৰাহুল দ্ৰাবিড়ক এমটিভি বকৰা শ্ব’ত সাক্ষাৎকাৰ লোৱাৰ অভিনয় কৰে। ২০০৯ চনত জাভেদ জাফ্ৰিৰ সৈতে হিন্দী চিনেমা পেয়িং গেষ্টছত অভিনয় কৰিছিল।<ref name="hindu" /> '''ফেমিনা মিছ ইণ্ডিয়া''' তেওঁ [[ফেমিনা মিছ ইণ্ডিয়া]] প্ৰতিযোগিতাত অংশগ্ৰহণ কৰিছিল আৰু ২০০৪ চনত ফেমিনা মিছ ইণ্ডিয়া আৰ্থ জয় কৰিছিল।<ref>{{Cite web|title=Femina Miss India: The crown that won Sayali Bhagat the ticket to Bollywood!|url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-india/femina-miss-india-the-crown-that-won-sayali-bhagat-the-ticket-to-bollywood/articleshow/108995960.cms|accessdate=2025-01-16|work=www.femina.in|language=en}}</ref> == ব্যক্তিগত জীৱন == ২০০০ চনৰ শেষৰ ফালে সংবাদ মাধ্যমৰ বাতৰি অনুসৰি ভগতৰ পাকিস্তানী ক্ৰিকেটাৰ শ্বোৱেইব মালিকৰ সৈতে প্ৰেমৰ সম্পৰ্ক আছিল, কিন্তু তেওঁ এই উৰাবাতৰিক তেওঁ আৰু মালিকৰ আণ্ডাৰ প্ৰডাকচন ছবিখনৰ প্ৰচাৰৰ বাবে প্ৰচাৰৰ ষ্টাণ্ট বুলি অভিহিত কৰে (যিখন ছবি অনিৰ্দিষ্টকালৰ বাবে শ্বেলফত ৰখা হৈছিল)।<ref>{{Cite news|date=28 August 2008|title=Its official! Sayali is dating Shoaib|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/its-official-sayali-is-dating-shoaib/articleshow/3412062.cms|access-date=2 August 2024}}</ref><ref>{{Cite news|date=2010|title=Love? Not actually.|url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/love-not-actually/story-Azx3sjTNNgCLpCAz8lli1K_amp.html|access-date=29 September 2024}}</ref><ref>{{Cite web|last=|first=|last2=|first2=|date=2010-04-02|title=I Was Never Seeing Shoaib Malik, Says Former Miss India Sayali Bhagat|url=https://www.indiatvnews.com/entertainment/bollywood/i-was-never-seeing-shoaib-malik-says-former-miss-india-sayali-bhagat-495.html|accessdate=2024-09-29|work=[[India TV News]]|language=en}}</ref> মালিকে তেওঁলোকৰ পেচাদাৰী জীৱনৰ বাহিৰেও ভগতৰ সৈতে কোনো সম্পৰ্ক থকাৰ কথা অস্বীকাৰ কৰিছিল।<ref>{{Cite web|title=Shoaib Malik eyeing romance with Sayali in a Bollywood film|url=https://www.rediff.com/cricket/report/malik/20081004.htm|accessdate=2024-09-29|work=[[Rediff.com]]}}</ref> ২০১৩ চনৰ ১০ ডিচেম্বৰত হাৰিয়ানাৰ ব্যৱসায়ী নৱনীত প্ৰতাপ সিং যাদৱৰ সৈতে ভগতৰ এৰেঞ্জ মেৰেজ হয়।<ref>{{Cite web|title=रेवाड़ी की बहू बनीं पूर्व मिस इंडिया सयाली भगत|url=https://www.amarujala.com/haryana/sayali-bhagat-married-with-rewari-boy|work=Amar Ujala|accessdate=6 May 2020}}</ref><ref name="indianexpress">{{Cite news|url=http://www.indianexpress.com/news/sayali-bhagat-ties-the-knot/1206887/|title=Sayali marriage}}</ref><ref>{{Cite web|last=Bhatnagar|first=Rohit|date=2015-10-03|title=I am not from any Bollywood family with fancy surnames: Sayali Bhagat|url=https://www.deccanchronicle.com/151003/entertainment-bollywood/article/i-am-not-any-bollywood-family-fancy-surnames-sayali-bhagat|accessdate=2024-09-29|work=[[Deccan Chronicle]]|language=en}}</ref> দম্পতীহালৰ ইভানকা সিং নামৰ এগৰাকী কন্যা আছে।<ref>{{Cite news|title=‘The Train’ actress Sayali Bhagat shares first glimpse of daughter Ivankaa Singh, shares pregnancy photos|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/the-train-actress-sayali-bhagat-shares-first-glimpse-of-daughter-ivankaa-singh-shares-pregnancy-photos/articleshow/76333059.cms|access-date=2024-09-29}}</ref> == চলচ্চিত্ৰগ্ৰন্থ == === চলচ্চিত্ৰ === {| class="wikitable sortable" |- style="background:#ccc; text-align:center;" ! বছৰ !! চলচ্চিত্ৰ !! ভূমিকা !! ভাষা !! টোকা |- | 2007 || দ্য ট্ৰেইন || অঞ্জলি দীক্ষিত || rowspan=3| [[হিন্দী]] || |- | rowspan="3"|2008 || গুড লাক || সাবা শৰ্মা || |- | হল্লা বল || নিজেই || বিশেষ উপস্থিতি ("ইস পল কি চিন্তা" গীতত) |- | ব্লেড বাবজি || অৰ্চনা || [[তেলুগু]] || |- | rowspan="4"|2009 || নিউটনৰ তৃতীয় বিধি || প্ৰিয়া || [[তামিল]] || প্ৰথম ছবি |- | কিৰ্কিট || || rowspan=3| হিন্দী || |- | পেইং গেষ্ট || সীমা || |- | জেইল || নিজেই || বিশেষ উপস্থিতি |- | rowspan="3"| 2010 | ইনকোসাৰি || নিজেই || তেলুগু || "হে হে এভ্ৰিবডি" গীতত বিশেষ উপস্থিতি |- | দ্য ছেইণ্ট হু থট অদাৰৱাইজ || সঙ্গীতা কাদাম || [[ইংৰাজী]] || |- | মেয় ৰনী ঔৰ ৰনী || || rowspan=7 |হিন্দী || |- | rowspan="2"| 2011 || ইমপেচিয়েণ্ট বিভেক || স্ৰুতি || |- | নটি @ 40 || ছঞ্জীৱক প্ৰত্যাখ্যান কৰা মহিলা || |- | rowspan="2"| 2012 || ঘোস্ট || সুহানি || |- | দিছ উইকএণ্ড || দিৱ্যা || |- | rowspan="3"| 2013 || ৰাজধানী এক্সপ্ৰেছ || ৰীনা || |- | চালু মুভি || || |- | সমাধি || ঝিনুক || [[বাংলা]] || <ref>{{Cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bengali/movie-reviews/samadhi/movie-review/25938560.cms |title=Samadhi Movie Review |via=The Economic Times - The Times of India}}</ref> |- | rowspan="1"| 2014 || ইয়াৰিয়ান || নিকি || হিন্দী || |- | rowspan="1"| 2015 || মাইচেল্ফ পেণ্ডু || পঞ্জাবী কুড়ী || [[পঞ্জাবী]] ||<ref name="Service 2015">{{cite web |title=Root cause |url=http://www.tribuneindia.com/news/life-style/root-cause/106170.html |last=Service |first=Tribune News |date=18 August 2015 |access-date=18 August 2015 |archivedate=4 March 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304110351/http://www.tribuneindia.com/news/life-style/root-cause/106170.html |deadurl=yes }}</ref> |- | rowspan="2"|2016 || হ'ম ষ্টে || || কন্নড় <br/> হিন্দী || |- | ধিগিল || || তামিল || |- |} === টেলিভিছন === * ২০০৮: ফিয়াৰ ফেক্টৰ: খাত্ৰন কে খিলাড়ি ১ – প্ৰতিযোগী (১৪তম স্থান) <ref>{{cite web |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/entertainment-others/khatron-ke-khiladi-season-2-winner-revealed/ |title=Khatron Ke Khiladi -Season 2 winner revealed? |date=2 September 2009}}</ref> == তথ্যসূত্ৰ == [[শ্ৰেণী:জীৱিত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ অভিনেত্ৰী]] [[শ্ৰেণী:তেলুগু চলচ্চিত্ৰৰ অভিনেত্ৰী]] [[শ্ৰেণী:তামিল চলচ্চিত্ৰৰ অভিনেত্ৰী]] [[শ্ৰেণী:পঞ্জাবী চলচ্চিত্ৰৰ অভিনেত্ৰী]] [[শ্ৰেণী:কন্নড় চলচ্চিত্ৰৰ অভিনেত্ৰী]] [[শ্ৰেণী:হিন্দী চলচ্চিত্ৰৰ অভিনেত্ৰী]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় নাৰী]] l3b3m0xz655uv4b04nb8unvcu8nov5o 0 118268 627359 568874 2026-08-15T04:53:10Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 627359 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = মেৰি ৰিট্টাৰ বাৰ্ড | image = Mary Ritter Beard circa 1914 (cropped).jpg | caption = প্ৰায় ১৯১৪ চনত বাৰ্ড | birth_name = মেৰি ৰিট্টাৰ | birth_date = {{Birth date|1876|8|5}} | birth_place = ইণ্ডিয়ানা পলিচ, আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ | death_date = {{death date and age|1958|8|14|1876|8|5}} | death_place = ফ'নিক্স, এৰিজনা, আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ | resting_place = হাৰ্টছডেল, নিউ ইয়ৰ্ক, আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ | resting_place_coordinates = | alma_mater = ডিপাও বিশ্ববিদ্যালয় | employer = | occupation = নাৰী অধিকাৰ কৰ্মী, ইতিহাসবিদ আৰু অভিলেখাগাৰৰ কৰ্মী | spouse = }} '''মেৰি ৰিট্টাৰ বাৰ্ড''' ({{Lang-en|Mary Ritter Beard}}) এগৰাকী আমেৰিকান ইতিহাসবিদ, লেখিকা, মহিলা ভোটাধিকাৰৰ কৰ্মী আৰু মহিলা ইতিহাসৰ আৰ্কাইভিষ্ট আছিল; যি আজীৱন সামাজিক ন্যায়ৰ সমৰ্থকো আছিল। প্ৰগতিশীল যুগৰ সংস্কাৰক হিচাপে বাৰ্ড শ্ৰমিক আৰু নাৰী অধিকাৰ আন্দোলন দুয়োটাতে সক্ৰিয় আছিল। ইতিহাসত নাৰীৰ ভূমিকা সম্পৰ্কে কেইবাখনো গ্ৰন্থ লিখিছিল, য'ত তেওঁৰ প্ৰধান গ্ৰন্থ ''অন আণ্ডাৰষ্টেণ্ডিং ৱমেন (১৯৩১)'',<ref name=ICW>{{cite web | title =Mary Ritter Beard | publisher =Indiana Commission for Women | url =https://www.in.gov/icw/files/20160318_Beard_Mary_Ritter.pdf | access-date =August 19, 2019 | archivedate =July 2, 2020 | archiveurl =https://web.archive.org/web/20200702203306/https://www.in.gov/icw/files/20160318_Beard_Mary_Ritter.pdf | deadurl =yes }}</ref> ''আমেৰিকা থ্ৰু ৱমেনছ আইজ'' (সম্পাদক, ১৯৩৩), আৰু ''ৱমেন এজ ফৰ্চ ইন হিষ্ট্ৰী: এ ষ্টাডি ইন ট্ৰেডিচনছ এণ্ড ৰিয়েলিটিজ (''১৯৪৬) আদি। ইয়াৰ উপৰিও তেওঁ স্বামী ইতিহাসবিদ চাৰ্লছ অষ্টিন বিয়াৰ্ডৰ সৈতে সাতখন পাঠ্যপুথিৰ সহলেখক হিচাপে সহযোগিতা কৰে, তাৰ ভিতৰত উল্লেখযোগ্য হ’ল ''দ্য ৰাইজ অৱ আমেৰিকান চিভিলাইজেচন (১৯২৭), দুটা খণ্ড আৰু আমেৰিকা ইন মিডপেচেজ: এ ষ্টাডি অৱ দ্য আইডিয়া অৱ চিভিলাইজেচন (১৯৩৯) আৰু দ্য আমেৰিকান স্পিৰিট (১৯৪২), দ্য ৰাইজ অৱ আমেৰিকান চিভিলাইজেচন ছিৰিজৰ তৃতীয় আৰু চতুৰ্থ খণ্ড''। ''বেচিক হিষ্ট্ৰী অৱ দ্য ইউনাইটেড ষ্টেটছ'' নামৰ এখন স্বতন্ত্ৰ কিতাপ তেওঁলোকৰ সৰ্বাধিক বিক্ৰী হোৱা গ্ৰন্থ আছিল। বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ দশকবোৰত বিয়াৰ্ডে ঊনবিংশ সংশোধনী গৃহীত কৰাত সক্ৰিয়ভাৱে সমৰ্থন কৰিছিল <ref name=Turoff51>Turoff, page 51</ref>আৰু মহিলাৰ ট্ৰেড ইউনিয়ন লীগ, ইকুৱেলিটি লীগ অৱ চেল্ফ-ছাপৰ্টিং ৱমেন (পিছলৈ ইয়াৰ নাম সলনি কৰি ৱমেনছ পলিটিকেল ইউনিয়ন), নিউয়ৰ্ক চিটি ছফ্ৰেজ পাৰ্টি আৰু ৱেজ ইয়াৰনাৰ্ছ ছাফ্ৰেজ লীগ আদি কেইবাটাও মহিলা ভোটাধিকাৰ সংগঠনৰ সৈতে জড়িত আছিল। তেখেতে কংগ্ৰেছী ইউনিয়ন ফৰ ৱমেন ছফ্ৰেজ (পিছলৈ নেচনেল ৱমেনছ পাৰ্টি বুলি কোৱা হয়)ৰ পৰামৰ্শদাতা মণ্ডলীৰ সদস্য আছিল। কিছুদিনৰ বাবে তেওঁ ভোটাধিকাৰৰ প্ৰকাশন ''দ্য ৱমেন ভোটা''ৰ আৰু ''দ্য ছাফ্ৰেজিষ্ট'' সম্পাদনা কৰিছিল।''.''<ref name=Weber9-10>Weber, pages 9–10.</ref> নাৰী ইতিহাসৰ প্ৰতি বিয়াৰ্ডৰ আগ্ৰহৰ বাবেই তেওঁ ১৯৩৫ চনত [[নিউয়ৰ্ক মহানগৰ|নিউয়ৰ্ক]] চহৰত ৱৰ্ল্ড চেণ্টাৰ ফৰ ৱমেনছ আৰ্কাইভছ স্থাপনৰ কাম আৰম্ভ কৰে। যদিও ১৯৪০ চনত কেন্দ্ৰটো বন্ধ হৈ যায়, মূলতঃ আভ্যন্তৰীণ সমস্যা আৰু ধনৰ অভাৱৰ বাবে, তেওঁৰ প্ৰচেষ্টাই কেইবাখনো কলেজ আৰু বিশ্ববিদ্যালয়ক মহিলাৰ ইতিহাসৰ একেধৰণৰ অভিলেখ সংগ্ৰহ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিবলৈ উৎসাহিত কৰিছিল। বিয়াৰ্ড ৰেডক্লিফ আৰু স্মিথ কলেজৰ মহিলা ইতিহাসৰ আৰ্কাইভৰ প্ৰাৰম্ভিক বিকাশৰ পৰামৰ্শদাতা আছিল, যাৰ ফলত অৱশেষত হাৰ্ভাৰ্ড বিশ্ববিদ্যালয়ৰ ৰেডক্লিফ ইনষ্টিটিউট ফৰ এডভান্সড ষ্টাডিত আমেৰিকাৰ মহিলাৰ ইতিহাসৰ ওপৰত আৰ্থাৰ আৰু এলিজাবেথ শ্বলেচিংগাৰ লাইব্ৰেৰী আৰু স্মিথ কলেজৰ ছফিয়া স্মিথ সংগ্ৰহ স্থাপন কৰা হয়।<ref name=NewJersey>{{cite web| title =Mary Ritter Beard | publisher =New Jersey Women’s History | url =http://www.njwomenshistory.org/discover/biographies/mary-ritter-beard/ | access-date =August 20, 2019}}</ref><ref name=Bair41>Sarah Bair, "Mary Ritter Beard," in {{cite book | editor =Margaret Smith Crocco and O.L. Davis Jr. | title =Building a Legacy: Women in Social Education, 1787–1984 | publisher =National Council for the Social Studies | year =2002 | location =Silver Spring, Maryland | pages =41–42 | url =https://scholar.dickinson.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1985&context=faculty_publications | access-date =2019-09-23 | archive-date =2020-04-10 | archive-url =https://web.archive.org/web/20200410034224/https://scholar.dickinson.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1985&context=faculty_publications | url-status =dead | archivedate =2020-04-10 | archiveurl =https://web.archive.org/web/20200410034224/https://scholar.dickinson.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1985&context=faculty_publications }}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ নাৰী অধিকাৰ কৰ্মী]] 2clfqjklbmm9mly630zyam7ie7sh9l1 0 119850 627322 499322 2026-08-15T02:40:47Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 627322 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = বলজিন্দৰ কৌৰ | image = | imagesize = | caption = | birth_date = | birth_place = ভোণ্ডিয়ান, ভোগপুৰ, ভাৰত | birth_name = | other_names = | occupation = অভিনেত্ৰী | years_active = ১৯৯১- বৰ্তমান | homepage = }} '''বলজিন্দৰ কৌৰ ''' ({{lang-en|Baljinder Kaur}}) এগৰাকী ভাৰতীয় অভিনেত্ৰী। তেওঁ হাৰিয়ানৱী, হিন্দী আৰু তামিল ছবিত অভিনয় কৰিছে।<ref name="hindustan">{{cite web |url=http://www.hindustantimes.com/chandigarh/from-bhondian-to-bollywood-baljinder-kaur-s-journey-from-jalandhar-to-the-silver-screen/story-cnI7VF2WH5e7F5REiXTHrI.html |title=From Bhondian to Bollywood: Baljinder Kaur's journey from Jalandhar to the silver screen |date=3 June 2015}}</ref><ref>{{cite web |url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/chandigarh/Regional-route-to-national-honour/articleshow/46683467.cms |title=Regional route to national honour - Times of India}}</ref> ==জীৱনী== কৌৰ পঞ্জাৱৰ ভোগপুৰৰ ওচৰৰ ভোণ্ডিয়ান গাঁৱত জন্মগ্ৰহণ কৰি ডাঙৰ-দীঘল হৈছিল। হোছিয়াৰপুৰৰ ডি এ ভি কলেজত শিক্ষা গ্ৰহণৰ সময়ত নাটকৰ প্ৰতি আগ্ৰহ গঢ় লৈ উঠে আৰু ১৯৯৪ চনত পঞ্জাৱ বিশ্ববিদ্যালয়ত সাধাৰণ শিক্ষাৰ সলনি নাটকত ডিগ্ৰী লবলৈ পাঠ্যক্ৰম বাছি লয়। স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰাৰ পিছত তেওঁ হাৰিয়ানাৰ হিছাৰৰ এখন বিদ্যালয়ত নাটকৰ পাঠদান আৰম্ভ কৰে আৰু পিছলৈ ২০০০ চনত বৃজেশ শৰ্মাৰ সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হয়, যিজন বিশ্ববিদ্যালয়ত তেওঁৰ সহপাঠী আছিল। শৰ্মা ৰাষ্ট্ৰীয় নাট্য বিদ্যালয়ৰ আন এটা শিক্ষাবৰ্ষচো তেওঁৰ সহপাঠী আছিল।<ref name="hindustan"/> নাট্য বিদ্যালয়ত থকা সময়ছোৱাত তেওঁ বিভিন্ন ধৰণৰ শাস্ত্ৰীয় নৃত্য আৰু সংগীত শিকিছিল আৰু পিছলৈ ছবছৰ ধৰি ৰেপাৰ্টৰীৰ সদস্য হিচাপে কাম কৰিছিল। সমালোচকৰ প্ৰশংসিত হিন্দী ছবি শাহিদৰ (২০১৩) জৰিয়তে কৌৰে চলচ্চিত্ৰ অভিনেত্ৰী হিচাপে অভিনয়ত আত্মপ্ৰকাশ কৰে। কৌৰৰ মঞ্চ অভিনয় চোৱা কাষ্টিং ডাইৰেক্টৰ মুকেশ চাব্ৰাই তেওঁৰ কাষ চাপিছিল। এই প্ৰকল্পত অভিনয় কৰাৰ বাবে তেওঁ সমালোচকৰ প্ৰশংসা লাভ কৰে আৰু পিছত আমিৰ খানৰ দুখন ছবি পি কে (২০১৪) আৰু দংগলত (২০১৬) চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিবলৈ যোগাযোগ কৰা হয় যদিও গ্লেমাৰাছ চৰিত্ৰত কাম কৰিবলৈ অনিচ্ছা প্ৰকাশ কৰা সুযোগসমূহ নাকচ কৰে।[1] ২০১৪ চনত তেওঁ ৰাষ্ট্ৰীয় নাট্য বিদ্যালয়ত থকা সময়ৰ পৰা চিনাকি ৰাজীৱ ভাটিয়া পৰিচালিত হাৰিয়ানৱী ছবি “পাগডী: দ্য অনাৰ’ত কাম কৰে। তেওঁৰ স্বামী বৃজেশ শৰ্মাইও ছবিখনত নায়িকাগৰাকীৰ পিতৃৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল। ছবিখনত কৰা তেওঁৰ অভিনয়ৰ বাবে শ্ৰেষ্ঠ সহযোগী অভিনেত্ৰীৰ ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা পাবলৈ সক্ষম হয়।<ref>{{cite web |url=http://www.tribuneindia.com/news/chandigarh/education/pu-to-honour-actress-baljinder-kaur/88478.html |title=PU to honour actress Baljinder Kaur |work=The Tribune |date=2 June 2015 |access-date=18 April 2019 |archivedate=2 February 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160202175802/http://www.tribuneindia.com/news/chandigarh/education/pu-to-honour-actress-baljinder-kaur/88478.html |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite web |url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/chandigarh/Panjab-University-alumna-wins-national-award/articleshow/47181465.cms |title=Panjab University alumna wins national award - Times of India}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.rediff.com/movies/report/kangana-bags-national-award-for-queen/20150324.htm |title=Kangana bags National Award for Queen}}</ref> ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== *{{IMDb name|5201771}} {{National Film Award Best Supporting Actress}} [[শ্ৰেণী:হিন্দী চলচ্চিত্ৰৰ অভিনেত্ৰী]] [[শ্ৰেণী:পাঞ্জাবী চলচ্চিত্ৰৰ অভিনেত্ৰী]] [[শ্ৰেণী:শ্ৰেষ্ঠ সহযোগী অভিনেত্ৰীৰ ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা বিজয়ী]] cv5rr1tbvoat6fldj7mj0159icvaqct 2 121841 627309 627037 2026-08-15T01:25:05Z Kandarpajit Kallol 6257 /* প্ৰতিযোগিতা */ 627309 wikitext text/x-wiki <inputbox> type = create buttonlabel = নতুন পৃষ্ঠা সৃষ্টি কৰক width = 30 break = yes </inputbox> ==প্ৰতিযোগিতা== * [[ৱিকিপিডিয়া:কেৰালা সংস্কৃতি মাহ, ২০২৬|কেৰালা সংস্কৃতি মাহ, ২০২৬]]<br/> ''(১৫ জুলাই, ২০২৬ - ১৫ আগষ্ট, ২০২৬)'' * [[ৱিকিপিডিয়া:হেৰিটেজ এক্ৰছ বৰ্ডাৰছ|হেৰিটেজ এক্ৰছ বৰ্ডাৰছ]]<br/> ''(১৫ আগষ্ট, ২০২৬ - ২৪ আগষ্ট, ২০২৬)'' * [https://meta.wikimedia.org/wiki/%E4%B8%AD%E5%8D%8E%E6%96%87%E5%8C%96%E9%81%97%E4%BA%A7%E7%BC%96%E8%BE%91%E6%9D%BE/2026/en Chinese Cultural Heritage Edit-a-thon 2026] ''(১৫ আগষ্ট, ২০২৬ - ১৫ অক্টোবৰ, ২০২৬)'' ==সাঁচসমূহ== ==={{}}=== {{div col|2}} # {{পোখালি} } # {{Expand article} } # {{wikify} } # {{under construction} } # {{unreferenced} } # {{উদ্ধৃতিৰ প্ৰয়োজন} } # {{Citation needed} } # {{More citations needed|date=February 2026} } # {{Delete|} } # {{rough translation} } # {{notability} } # {{cleanup} } # {{merge} } # {{অসম্পূৰ্ণ তালিকা} } # {{New user article} } # {{confuse| } } # {{বিস্তাৰ} } # {{Moresources} } # {{more citations needed|date=October 2009} } {{div col end}} ===তাৰিখ=== * জন্ম: {{Birth date|df=yes|1987|4|6}} ; জীৱিত ব্যক্তিৰ বয়স গণনাৰ ক্ষেত্ৰত ↷ * জন্ম: {{Birth date and age|1987|4|6|df=yes}} ; মৃত ব্যক্তিৰ ক্ষেত্ৰত ↷ * জন্ম: {{Birth date|1907|9|27|df=yes}} ([[ভগৎ সিং]]) * মৃত্যু: {{Death date and age|df=yes|1931|3|23|1907|9|27}} ([[ভগৎ সিং]]) ===সাক্ষৰ=== # <span style="text-shadow:gray 3px 3px 3px; ">[[User:Kandarpajit Kallol|<font color="#872455">'''কন্দৰ্পজিৎ কল্লোল'''</font>]]&nbsp; ([[User Talk:Kandarpajit Kallol|বাৰ্তা]])</span> 19:00, 6 July 2025 (ইউ.টি.চি.) ===আখৰৰ আকাৰ আৰু '''<font color="green">ৰং</font>=== {{Div col|3}} *অসমীয়া *''অসমীয়া'' *'''অসমীয়া''' *'''''অসমীয়া''''' *'''^{অসমীয়া} *_{অসমীয়া} *<s>অসমীয়া</s> *<code>অসমীয়া</code> *<u>অসমীয়া</u> *<big>অসমীয়া</big> *'''<font color="red">অসমীয়া</font> *'''<font color="green">অসমীয়া</font> *'''<font color="blue">অসমীয়া</font> *'''<font color="purple">অসমীয়া</font> *'''<font color="yellow">অসমীয়া</font> *'''<font color="maroon">অসমীয়া</font> *'''<font color="silver">অসমীয়া</font> {{Div col end}} ==অন্যান্য== *[https://as.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:ContentTranslation&filter-type=automatic&filter-id=previous-edits&active-list=published&from=en&to=as পৃষ্ঠা অনুবাদ কৰক] *[https://as.m.wikipedia.org/wiki/শ্ৰেণী:বিশেষ_সংশোধনৰ_প্ৰয়োজন_থকা_প্ৰবন্ধ বিশেষ সংশোধনৰ প্ৰয়োজন থকা প্ৰবন্ধ] *[https://awnat.toolforge.org নতুন প্ৰবন্ধৰ তালিকা] *[https://obotrack.toolforge.org সদস্যৰ বৰঙনিৰ তালিকা ] ---- *[https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:UploadWizard ফাইল আপলোড] ''(ৱিকিমিডিয়া কমন্স)'' *[https://as.wikipedia.org/wiki/বিশেষ:আপল’ড ফাইল আপলোড] ''(অসমীয়া ৱিকিপিডিয়া)'' *[https://croptool.toolforge.org/ Crop Tool] *[https://xtools.wmcloud.org/articleinfo প্ৰবন্ধৰ শব্দ গণনা টুল] ---- *[https://meta.wikimedia.org/wiki/Hardware_donation_program/Requests Hardware donation program] * [https://bd.wikimedia.org/wiki/বাংলা_উইকিসম্মেলন_২০২৬ বাংলা উইকিসম্মেলন ২০২৬] ---- ==হৈ যোৱা প্ৰতিযোগিতা== *[https://hi.wikipedia.org/wiki/विकिपीडिया:सामग्री_संवर्द्धन_संपादनोत्सव/जून_2026 सामग्री संवर्द्धन संपादनोत्सव]<br/>''(১ জুন—৩০ জুন)'' *[https://bn.wikipedia.org/wiki/উইকিপিডিয়া:উইকি_বৈচিত্র্য_ভালোবাসে_২০২৬ উইকি বৈচিত্ৰ্য ভালোবাসে ২০২৬]<br/>''(১ জুন—৩০ জুন)'' ==তালিকা== *[[সদস্য:Kandarpajit Kallol/অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াৰ বাবে সৃষ্টি কৰিবলগীয়া প্ৰবন্ধৰ তালিকা|অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াৰ বাবে সৃষ্টি কৰিবলগীয়া প্ৰবন্ধৰ তালিকা]] r0dr3b2fc1skgsx5nvre0sshf2flpjy 627382 627309 2026-08-15T05:30:44Z Kandarpajit Kallol 6257 /* হৈ যোৱা প্ৰতিযোগিতা */ 627382 wikitext text/x-wiki <inputbox> type = create buttonlabel = নতুন পৃষ্ঠা সৃষ্টি কৰক width = 30 break = yes </inputbox> ==প্ৰতিযোগিতা== * [[ৱিকিপিডিয়া:কেৰালা সংস্কৃতি মাহ, ২০২৬|কেৰালা সংস্কৃতি মাহ, ২০২৬]]<br/> ''(১৫ জুলাই, ২০২৬ - ১৫ আগষ্ট, ২০২৬)'' * [[ৱিকিপিডিয়া:হেৰিটেজ এক্ৰছ বৰ্ডাৰছ|হেৰিটেজ এক্ৰছ বৰ্ডাৰছ]]<br/> ''(১৫ আগষ্ট, ২০২৬ - ২৪ আগষ্ট, ২০২৬)'' * [https://meta.wikimedia.org/wiki/%E4%B8%AD%E5%8D%8E%E6%96%87%E5%8C%96%E9%81%97%E4%BA%A7%E7%BC%96%E8%BE%91%E6%9D%BE/2026/en Chinese Cultural Heritage Edit-a-thon 2026] ''(১৫ আগষ্ট, ২০২৬ - ১৫ অক্টোবৰ, ২০২৬)'' ==সাঁচসমূহ== ==={{}}=== {{div col|2}} # {{পোখালি} } # {{Expand article} } # {{wikify} } # {{under construction} } # {{unreferenced} } # {{উদ্ধৃতিৰ প্ৰয়োজন} } # {{Citation needed} } # {{More citations needed|date=February 2026} } # {{Delete|} } # {{rough translation} } # {{notability} } # {{cleanup} } # {{merge} } # {{অসম্পূৰ্ণ তালিকা} } # {{New user article} } # {{confuse| } } # {{বিস্তাৰ} } # {{Moresources} } # {{more citations needed|date=October 2009} } {{div col end}} ===তাৰিখ=== * জন্ম: {{Birth date|df=yes|1987|4|6}} ; জীৱিত ব্যক্তিৰ বয়স গণনাৰ ক্ষেত্ৰত ↷ * জন্ম: {{Birth date and age|1987|4|6|df=yes}} ; মৃত ব্যক্তিৰ ক্ষেত্ৰত ↷ * জন্ম: {{Birth date|1907|9|27|df=yes}} ([[ভগৎ সিং]]) * মৃত্যু: {{Death date and age|df=yes|1931|3|23|1907|9|27}} ([[ভগৎ সিং]]) ===সাক্ষৰ=== # <span style="text-shadow:gray 3px 3px 3px; ">[[User:Kandarpajit Kallol|<font color="#872455">'''কন্দৰ্পজিৎ কল্লোল'''</font>]]&nbsp; ([[User Talk:Kandarpajit Kallol|বাৰ্তা]])</span> 19:00, 6 July 2025 (ইউ.টি.চি.) ===আখৰৰ আকাৰ আৰু '''<font color="green">ৰং</font>=== {{Div col|3}} *অসমীয়া *''অসমীয়া'' *'''অসমীয়া''' *'''''অসমীয়া''''' *'''^{অসমীয়া} *_{অসমীয়া} *<s>অসমীয়া</s> *<code>অসমীয়া</code> *<u>অসমীয়া</u> *<big>অসমীয়া</big> *'''<font color="red">অসমীয়া</font> *'''<font color="green">অসমীয়া</font> *'''<font color="blue">অসমীয়া</font> *'''<font color="purple">অসমীয়া</font> *'''<font color="yellow">অসমীয়া</font> *'''<font color="maroon">অসমীয়া</font> *'''<font color="silver">অসমীয়া</font> {{Div col end}} ==অন্যান্য== *[https://as.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:ContentTranslation&filter-type=automatic&filter-id=previous-edits&active-list=published&from=en&to=as পৃষ্ঠা অনুবাদ কৰক] *[https://as.m.wikipedia.org/wiki/শ্ৰেণী:বিশেষ_সংশোধনৰ_প্ৰয়োজন_থকা_প্ৰবন্ধ বিশেষ সংশোধনৰ প্ৰয়োজন থকা প্ৰবন্ধ] *[https://awnat.toolforge.org নতুন প্ৰবন্ধৰ তালিকা] *[https://obotrack.toolforge.org সদস্যৰ বৰঙনিৰ তালিকা ] ---- *[https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:UploadWizard ফাইল আপলোড] ''(ৱিকিমিডিয়া কমন্স)'' *[https://as.wikipedia.org/wiki/বিশেষ:আপল’ড ফাইল আপলোড] ''(অসমীয়া ৱিকিপিডিয়া)'' *[https://croptool.toolforge.org/ Crop Tool] *[https://xtools.wmcloud.org/articleinfo প্ৰবন্ধৰ শব্দ গণনা টুল] ---- *[https://meta.wikimedia.org/wiki/Hardware_donation_program/Requests Hardware donation program] * [https://bd.wikimedia.org/wiki/বাংলা_উইকিসম্মেলন_২০২৬ বাংলা উইকিসম্মেলন ২০২৬] ---- ==হৈ যোৱা প্ৰতিযোগিতা== * [[ৱিকিপিডিয়া:কেৰালা সংস্কৃতি মাহ, ২০২৬|কেৰালা সংস্কৃতি মাহ, ২০২৬]]<br/> ''(১৫ জুলাই, ২০২৬ - ১৫ আগষ্ট, ২০২৬)'' *[https://hi.wikipedia.org/wiki/विकिपीडिया:सामग्री_संवर्द्धन_संपादनोत्सव/जून_2026 सामग्री संवर्द्धन संपादनोत्सव]<br/>''(১ জুন—৩০ জুন)'' *[https://bn.wikipedia.org/wiki/উইকিপিডিয়া:উইকি_বৈচিত্র্য_ভালোবাসে_২০২৬ উইকি বৈচিত্ৰ্য ভালোবাসে ২০২৬]<br/>''(১ জুন—৩০ জুন)'' ==তালিকা== *[[সদস্য:Kandarpajit Kallol/অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াৰ বাবে সৃষ্টি কৰিবলগীয়া প্ৰবন্ধৰ তালিকা|অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াৰ বাবে সৃষ্টি কৰিবলগীয়া প্ৰবন্ধৰ তালিকা]] oos8r5c3wq6yfonk6y8sf4snaopkr8n 627383 627382 2026-08-15T05:31:03Z Kandarpajit Kallol 6257 /* প্ৰতিযোগিতা */ 627383 wikitext text/x-wiki <inputbox> type = create buttonlabel = নতুন পৃষ্ঠা সৃষ্টি কৰক width = 30 break = yes </inputbox> ==প্ৰতিযোগিতা== * [[ৱিকিপিডিয়া:হেৰিটেজ এক্ৰছ বৰ্ডাৰছ|হেৰিটেজ এক্ৰছ বৰ্ডাৰছ]]<br/> ''(১৫ আগষ্ট, ২০২৬ - ২৪ আগষ্ট, ২০২৬)'' * [https://meta.wikimedia.org/wiki/%E4%B8%AD%E5%8D%8E%E6%96%87%E5%8C%96%E9%81%97%E4%BA%A7%E7%BC%96%E8%BE%91%E6%9D%BE/2026/en Chinese Cultural Heritage Edit-a-thon 2026] ''(১৫ আগষ্ট, ২০২৬ - ১৫ অক্টোবৰ, ২০২৬)'' ==সাঁচসমূহ== ==={{}}=== {{div col|2}} # {{পোখালি} } # {{Expand article} } # {{wikify} } # {{under construction} } # {{unreferenced} } # {{উদ্ধৃতিৰ প্ৰয়োজন} } # {{Citation needed} } # {{More citations needed|date=February 2026} } # {{Delete|} } # {{rough translation} } # {{notability} } # {{cleanup} } # {{merge} } # {{অসম্পূৰ্ণ তালিকা} } # {{New user article} } # {{confuse| } } # {{বিস্তাৰ} } # {{Moresources} } # {{more citations needed|date=October 2009} } {{div col end}} ===তাৰিখ=== * জন্ম: {{Birth date|df=yes|1987|4|6}} ; জীৱিত ব্যক্তিৰ বয়স গণনাৰ ক্ষেত্ৰত ↷ * জন্ম: {{Birth date and age|1987|4|6|df=yes}} ; মৃত ব্যক্তিৰ ক্ষেত্ৰত ↷ * জন্ম: {{Birth date|1907|9|27|df=yes}} ([[ভগৎ সিং]]) * মৃত্যু: {{Death date and age|df=yes|1931|3|23|1907|9|27}} ([[ভগৎ সিং]]) ===সাক্ষৰ=== # <span style="text-shadow:gray 3px 3px 3px; ">[[User:Kandarpajit Kallol|<font color="#872455">'''কন্দৰ্পজিৎ কল্লোল'''</font>]]&nbsp; ([[User Talk:Kandarpajit Kallol|বাৰ্তা]])</span> 19:00, 6 July 2025 (ইউ.টি.চি.) ===আখৰৰ আকাৰ আৰু '''<font color="green">ৰং</font>=== {{Div col|3}} *অসমীয়া *''অসমীয়া'' *'''অসমীয়া''' *'''''অসমীয়া''''' *'''^{অসমীয়া} *_{অসমীয়া} *<s>অসমীয়া</s> *<code>অসমীয়া</code> *<u>অসমীয়া</u> *<big>অসমীয়া</big> *'''<font color="red">অসমীয়া</font> *'''<font color="green">অসমীয়া</font> *'''<font color="blue">অসমীয়া</font> *'''<font color="purple">অসমীয়া</font> *'''<font color="yellow">অসমীয়া</font> *'''<font color="maroon">অসমীয়া</font> *'''<font color="silver">অসমীয়া</font> {{Div col end}} ==অন্যান্য== *[https://as.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:ContentTranslation&filter-type=automatic&filter-id=previous-edits&active-list=published&from=en&to=as পৃষ্ঠা অনুবাদ কৰক] *[https://as.m.wikipedia.org/wiki/শ্ৰেণী:বিশেষ_সংশোধনৰ_প্ৰয়োজন_থকা_প্ৰবন্ধ বিশেষ সংশোধনৰ প্ৰয়োজন থকা প্ৰবন্ধ] *[https://awnat.toolforge.org নতুন প্ৰবন্ধৰ তালিকা] *[https://obotrack.toolforge.org সদস্যৰ বৰঙনিৰ তালিকা ] ---- *[https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:UploadWizard ফাইল আপলোড] ''(ৱিকিমিডিয়া কমন্স)'' *[https://as.wikipedia.org/wiki/বিশেষ:আপল’ড ফাইল আপলোড] ''(অসমীয়া ৱিকিপিডিয়া)'' *[https://croptool.toolforge.org/ Crop Tool] *[https://xtools.wmcloud.org/articleinfo প্ৰবন্ধৰ শব্দ গণনা টুল] ---- *[https://meta.wikimedia.org/wiki/Hardware_donation_program/Requests Hardware donation program] * [https://bd.wikimedia.org/wiki/বাংলা_উইকিসম্মেলন_২০২৬ বাংলা উইকিসম্মেলন ২০২৬] ---- ==হৈ যোৱা প্ৰতিযোগিতা== * [[ৱিকিপিডিয়া:কেৰালা সংস্কৃতি মাহ, ২০২৬|কেৰালা সংস্কৃতি মাহ, ২০২৬]]<br/> ''(১৫ জুলাই, ২০২৬ - ১৫ আগষ্ট, ২০২৬)'' *[https://hi.wikipedia.org/wiki/विकिपीडिया:सामग्री_संवर्द्धन_संपादनोत्सव/जून_2026 सामग्री संवर्द्धन संपादनोत्सव]<br/>''(১ জুন—৩০ জুন)'' *[https://bn.wikipedia.org/wiki/উইকিপিডিয়া:উইকি_বৈচিত্র্য_ভালোবাসে_২০২৬ উইকি বৈচিত্ৰ্য ভালোবাসে ২০২৬]<br/>''(১ জুন—৩০ জুন)'' ==তালিকা== *[[সদস্য:Kandarpajit Kallol/অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াৰ বাবে সৃষ্টি কৰিবলগীয়া প্ৰবন্ধৰ তালিকা|অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াৰ বাবে সৃষ্টি কৰিবলগীয়া প্ৰবন্ধৰ তালিকা]] 7cwye06zrzrchenig8bjy9bqdqntls0 627397 627383 2026-08-15T06:01:00Z Kandarpajit Kallol 6257 627397 wikitext text/x-wiki <inputbox> type = create buttonlabel = নতুন পৃষ্ঠা সৃষ্টি কৰক width = 30 break = yes </inputbox> ==প্ৰতিযোগিতা== * [[ৱিকিপিডিয়া:হেৰিটেজ এক্ৰছ বৰ্ডাৰছ|হেৰিটেজ এক্ৰছ বৰ্ডাৰছ]]<br/> ''(১৫ আগষ্ট, ২০২৬ - ২৪ আগষ্ট, ২০২৬)'' ==সাঁচসমূহ== ==={{}}=== {{div col|2}} # {{পোখালি} } # {{Expand article} } # {{wikify} } # {{under construction} } # {{unreferenced} } # {{উদ্ধৃতিৰ প্ৰয়োজন} } # {{Citation needed} } # {{More citations needed|date=February 2026} } # {{Delete|} } # {{rough translation} } # {{notability} } # {{cleanup} } # {{merge} } # {{অসম্পূৰ্ণ তালিকা} } # {{New user article} } # {{confuse| } } # {{বিস্তাৰ} } # {{Moresources} } # {{more citations needed|date=October 2009} } {{div col end}} ===তাৰিখ=== * জন্ম: {{Birth date|df=yes|1987|4|6}} ; জীৱিত ব্যক্তিৰ বয়স গণনাৰ ক্ষেত্ৰত ↷ * জন্ম: {{Birth date and age|1987|4|6|df=yes}} ; মৃত ব্যক্তিৰ ক্ষেত্ৰত ↷ * জন্ম: {{Birth date|1907|9|27|df=yes}} ([[ভগৎ সিং]]) * মৃত্যু: {{Death date and age|df=yes|1931|3|23|1907|9|27}} ([[ভগৎ সিং]]) ===সাক্ষৰ=== # <span style="text-shadow:gray 3px 3px 3px; ">[[User:Kandarpajit Kallol|<font color="#872455">'''কন্দৰ্পজিৎ কল্লোল'''</font>]]&nbsp; ([[User Talk:Kandarpajit Kallol|বাৰ্তা]])</span> 19:00, 6 July 2025 (ইউ.টি.চি.) ===আখৰৰ আকাৰ আৰু '''<font color="green">ৰং</font>=== {{Div col|3}} *অসমীয়া *''অসমীয়া'' *'''অসমীয়া''' *'''''অসমীয়া''''' *'''^{অসমীয়া} *_{অসমীয়া} *<s>অসমীয়া</s> *<code>অসমীয়া</code> *<u>অসমীয়া</u> *<big>অসমীয়া</big> *'''<font color="red">অসমীয়া</font> *'''<font color="green">অসমীয়া</font> *'''<font color="blue">অসমীয়া</font> *'''<font color="purple">অসমীয়া</font> *'''<font color="yellow">অসমীয়া</font> *'''<font color="maroon">অসমীয়া</font> *'''<font color="silver">অসমীয়া</font> {{Div col end}} ==অন্যান্য== *[https://as.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:ContentTranslation&filter-type=automatic&filter-id=previous-edits&active-list=published&from=en&to=as পৃষ্ঠা অনুবাদ কৰক] *[https://as.m.wikipedia.org/wiki/শ্ৰেণী:বিশেষ_সংশোধনৰ_প্ৰয়োজন_থকা_প্ৰবন্ধ বিশেষ সংশোধনৰ প্ৰয়োজন থকা প্ৰবন্ধ] *[https://awnat.toolforge.org নতুন প্ৰবন্ধৰ তালিকা] *[https://obotrack.toolforge.org সদস্যৰ বৰঙনিৰ তালিকা ] ---- *[https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:UploadWizard ফাইল আপলোড] ''(ৱিকিমিডিয়া কমন্স)'' *[https://as.wikipedia.org/wiki/বিশেষ:আপল’ড ফাইল আপলোড] ''(অসমীয়া ৱিকিপিডিয়া)'' *[https://croptool.toolforge.org/ Crop Tool] *[https://xtools.wmcloud.org/articleinfo প্ৰবন্ধৰ শব্দ গণনা টুল] ---- *[https://meta.wikimedia.org/wiki/Hardware_donation_program/Requests Hardware donation program] * [https://bd.wikimedia.org/wiki/বাংলা_উইকিসম্মেলন_২০২৬ বাংলা উইকিসম্মেলন ২০২৬] ---- ==হৈ যোৱা প্ৰতিযোগিতা== * [[ৱিকিপিডিয়া:কেৰালা সংস্কৃতি মাহ, ২০২৬|কেৰালা সংস্কৃতি মাহ, ২০২৬]]<br/> ''(১৫ জুলাই, ২০২৬ - ১৫ আগষ্ট, ২০২৬)'' *[https://hi.wikipedia.org/wiki/विकिपीडिया:सामग्री_संवर्द्धन_संपादनोत्सव/जून_2026 सामग्री संवर्द्धन संपादनोत्सव]<br/>''(১ জুন—৩০ জুন)'' *[https://bn.wikipedia.org/wiki/উইকিপিডিয়া:উইকি_বৈচিত্র্য_ভালোবাসে_২০২৬ উইকি বৈচিত্ৰ্য ভালোবাসে ২০২৬]<br/>''(১ জুন—৩০ জুন)'' ==তালিকা== *[[সদস্য:Kandarpajit Kallol/অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াৰ বাবে সৃষ্টি কৰিবলগীয়া প্ৰবন্ধৰ তালিকা|অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াৰ বাবে সৃষ্টি কৰিবলগীয়া প্ৰবন্ধৰ তালিকা]] iolm8xtrfqtx2dmpyqu3qe0iw9vyzzy 0 122889 627302 598687 2026-08-14T22:56:32Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 627302 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name =জনী চিন্স | image = Guy, Ava Lauren at XRCO Awards 2007 1 (cropped).jpg | caption = ২০০৭ চনত চিন্স | birth_name = ষ্টিভেন উল্ফ | birth_date = {{Birth date and age|1978|12|31}} | birth_place = পিট্‌সবাৰ্গ, পেন্‌চিলভেনিয়া, [[আমেৰিকা]] | alias = | education = ইনডিয়ানা ইউনিভাৰ্ছিটি অৱ পেন্‌চিলভেনিয়া | occupation = {{hlist|প্ৰাপ্তবয়স্ক বিনোদনকাৰী|পৰিচালক|ইউটিউবাৰ|মিডিয়া ব্যক্তিত্ব}} | years_active = ২০০৬–বৰ্তমান | alma_mater = | height = ৬ ফুট (১.৮ মিটাৰ)<ref name="Brazzers"/> | spouse = কিছা চিন্স | website = {{url|sinslife.com}} | module = {{Infobox YouTube personality|embed=yes | channels = [https://youtube.com/@SinsTV SinsTV] | years_active = ২০১৭–বৰ্তমান | genre = | subscribers = ২১.১ লাখ <!-- অনুগ্ৰহ কৰি stats_update ত তাৰিখ আপডেট নকৰাকৈ এইটো সলনি নকৰিব --> | views = ১১.২ কোটি <!-- অনুগ্ৰহ কৰি stats_update ত তাৰিখ আপডেট নকৰাকৈ এইটো সলনি নকৰিব --> | silver_button = হয় | silver_year = ২০১৭ | gold_button = হয় | gold_year = ২০১৯ | stats_update = ছেপ্তেম্বৰ ১০, ২০২৪ }} }} '''জনী চিন্স''' (প্ৰকৃত নাম: ষ্টিভেন উলফ; জন্ম: ৩১ ডিচেম্বৰ, ১৯৭৮) এগৰাকী আমেৰিকান [[পৰ্ণগ্ৰাফিক চলচ্চিত্ৰৰ অভিনয় শিল্পী|প্ৰাপ্তবয়স্ক চলচ্চিত্ৰ অভিনেতা]], পৰিচালক আৰু ইউটিউবাৰ। তেওঁ ধাৰাবাহিকভাৱে আটাইতকৈ জনপ্ৰিয় পুৰুষ প্ৰতিভা প্ৰাপ্তবয়স্ক চিনেমা অনুসন্ধানৰ ভিতৰত অন্যতম আৰু তেওঁৰ চুলি কাটি লোৱা মূৰ, পেশীবহুল শৰীৰ আৰু নীলা চকুৰ বাবে পৰিচিত, যাক প্ৰায়ে যৌন প্ৰতীক বুলিও গণ্য কৰা হয়।<ref>{{cite news|last=Carey|first=Alexis|date=January 11, 2018|title=The most popular porn searches of 2017|url=https://m.frasercoastchronicle.com.au/news/from-rick-and-morty-to-fidget-spinners-pornhubs-mo/3308032/|newspaper=[[Fraser Coast Chronicle]]|access-date=September 1, 2018|archivedate=April 10, 2021|archiveurl=https://archive.today/20210410181011/https://m.frasercoastchronicle.com.au/news/from-rick-and-morty-to-fidget-spinners-pornhubs-mo/3308032/|deadurl=yes}}</ref><ref name="Cosmo"/><ref>{{cite magazine|last=Chatel|first=Amanda|date=July 28, 2015|title=Top 10 Porn Stars Women Search For More Than Men, According To PornHub, Because We Want Our James Deen, Damn It!|url=https://www.bustle.com/articles/100367-top-10-porn-stars-women-search-for-more-than-men-according-to-pornhub-because-we-want|magazine=[[Bustle (magazine)|Bustle]]|access-date=September 1, 2018}}</ref><ref>{{cite web|last1=Rodellar|first1=Pol|last2=Iris Simón|first2=Ana|date=January 9, 2018|title=Las tendencias de consumo de porno en España 2017 nos han hecho pensar|url=https://www.vice.com/es/article/jordi-nino-polla-actor-porno-resultados-pornhub-2017-espana/|publisher=Vice Media|access-date=September 3, 2018}}</ref> তেওঁৰ প্ৰশংসাসমূহৰ ভিতৰত একাধিক এভিএন বঁটা বিজয়ী আৰু মনোনীত হোৱা লোকসকলো অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="AVN1"/><ref name="IAFD1">{{cite web|last=Vanzetti|date=November 28, 2014|title=AVN Awards Nominations 2015: Individual Performer Awards|url=https://blog.iafd.com/2014/11/28/avn-awards-nominations-2015-individual-performer-awards/|publisher=[[Internet Adult Film Database]]|access-date=August 30, 2018}}</ref> তেওঁৰ পৰ্ণগ্ৰাফিক চৰিত্ৰসমূহে কাম কৰা বৃহৎ বৈচিত্ৰ্যপূৰ্ণ বৃত্তিসমূহক কেন্দ্ৰ কৰি তেওঁ মিমৰ বিষয়বস্তু হৈ আহিছে।<ref>{{Cite web |last=Bateman |first=Effie |date=February 4, 2022 |title=Scotty From Marketing Now On Par With Johnny Sins For Amount Of Different Jobs He's Tried Out |url=https://www.betootaadvocate.com/uncategorized/scotty-from-marketing-now-on-par-with-johnny-sins-for-amount-of-different-jobs-hes-tried-out/ |access-date=September 7, 2022 |website=The Betoota Advocate |language=en-AU}}</ref> ==প্ৰাৰম্ভিক জীৱন== চিন্সৰ জন্ম ষ্টিভেন উল্ফ নামেৰে পিট্‌সবাৰ্গত হৈছিল<ref name="Vice"/> {{Birth date and age|1978|12|31}} তাৰিখে।<ref>{{cite tweet|last=Wolfe|first=Steve|user=JohnnySins|number=300817402344660992|date=February 10, 2013|title=My hometown, Pittsburgh magazine giving a pitbull the cover! #pitbull|access-date=August 31, 2018}}</ref><ref name="Brazzers">{{cite web |title=Pornstars: Johnny Sins |url=https://www.brazzers.com/profile/view/id/682/johnny-sins/bydate/133/ |publisher=[[Brazzers]] |access-date=August 31, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200122192816/https://www.brazzers.com/profile/view/id/682/johnny-sins/bydate/133/ |archive-date=January 22, 2020 |url-status=dead}}</ref> তেওঁৰ পিতৃ এগৰাকী ষ্টীল কাৰখানাত কাম কৰিছিল। সেই সময়ছোৱাত তেওঁ নিজকে "অতি লাজুক" বুলি বৰ্ণনা কৰিছিল।<ref name="DVDTalk"/> তেওঁ ইনডিয়ানা ইউনিভাৰ্ছিটি অৱ পেন্‌চিলভেনিয়াৰ পৰা স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰাৰ পিছত গৃহ-নিৰ্মাণৰ কামত নিযুক্ত হয়।<ref>{{Cite tweet |user=JohnnySins |number=547566517140074496 |date=December 23, 2014 |title=@JaeiLLonPoint yep, Pittsburgh native and IUP graduate.}}</ref><ref name="DVDTalk">{{cite web|last=Jack|first=Captain|title=Johnny and Kissa Have A Very Sinful Life|url=https://interviews.adultdvdtalk.com/johnny-kissa-sins/|publisher=AdultDVDTalk.com|access-date=September 9, 2018|date=March 24, 2016}}</ref> প্ৰায় ২৪ বছৰ বয়সত তেওঁ লক্ষ্য কৰিলে যে তেওঁৰ চুলি সৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিছে, আৰু তাৰ পিছৰে পৰা তেওঁ মূৰৰ চুলি খুৰাই ৰাখিবলৈ আৰম্ভ কৰে।<ref>{{Citation|title=Q&A {{!}}{{!}} Johnny Sins Vlog #5 {{!}}{{!}} SinsTV| date=September 5, 2017 |url=https://www.youtube.com/watch?v=l3fcuGxeb8E|language=en |access-date=May 24, 2021}}</ref> ২০০৬ চনত, ২৮ বছৰ বয়সত, তেওঁ নিজৰ চাকৰি এৰি দি লছ এঞ্জেলেছলৈ গৈ সম্পূৰ্ণ সময়ৰ বাবে প্ৰাপ্তবয়স্ক চিনেমা জগতত যোগদান কৰে।<ref name="DVDTalk"/> জীৱনৰ আগৰ দিনত তেওঁ [[ফুটবল]] আৰু [[বেছবল]] খেলা কৰিছিল, যাৰ দ্বাৰা তেওঁৰ শাৰীৰিক সক্ষমতা আৰু শৃংখলাবদ্ধ জীৱনশৈলী গঠন হৈছিল। ==কেৰিয়াৰ== [[File:Sins Logo.png|thumb|upright|left|চিন্সৰ কোম্পানীৰ লোগো]] তেওঁৰ আৰম্ভণিৰ দিনবোৰত, প্ৰাপ্তবয়স্ক উদ্যোগত থাকোঁতে, বহুতে তেওঁৰ পৰা গে দৃশ্যত অভিনয় কৰিবলৈ অনুৰোধ কৰিছিল, কিন্তু তেওঁ সেই সকলোবোৰ প্ৰস্তাৱ নাকচ কৰিছিল আৰু ষ্ট্ৰেইট অভিনেতা হিচাপে অভিনয় অব্যাহত ৰাখিছিল।{{cn|date=January 2025}} এবছৰৰো অধিক সময় ধৰি তেওঁ নিজৰ সংৰক্ষণশীল পৰিয়ালৰ পৰা নিজৰ পেচা লুকাই ৰাখিছিল, যিসকলে ভাবিছিল তেওঁ গৃহ-নিৰ্মাণ বা বিক্ৰীকৰ্মত নিযুক্ত। চিন্সৰ প্ৰথম পৰ্ণগ্ৰাফি অভিজ্ঞতা Craigslist-ৰ বিজ্ঞাপনসমূহৰ জৰিয়তে হৈছিল।<ref name="DVDTalk" /> Brazzers-এ তেওঁক "go-to guy" বুলি অভিহিত কৰিছিল,<ref name="AVN1">{{cite magazine|last=Shaulis|first=Sherri L.|date=July 30, 2018|title=The Men of Porn: Gonzo Gods and Shot Callers|url=https://avn.com/business/articles/video/men-of-porn-gonzo-gods-and-shot-callers-790134.html|magazine=[[AVN (magazine)|AVN]]|access-date=August 30, 2018}}</ref> কাৰণ তেওঁ এপ্ৰিল ২০১৯লৈকে Brazzers-ৰ ১০০০টাতকৈ অধিক দৃশ্যত অভিনয় কৰিছে।<ref name="Brazzers" /> ১০ জুন, ২০১৫ তাৰিখে Pornhub-এ Indiegogo-ৰ জৰিয়তে পৃথিৱীৰ প্ৰথম মহাকাশত প্ৰাপ্তবয়স্ক চিনেমা প্ৰস্তুত কৰিবলৈ এটা crowdfunding অভিযান আৰম্ভ কৰিছিল।<ref name="WashingtonPost">{{cite news|last=Wm. Moyer|first=Justin|date=June 11, 2015|title=PornHub crowdfunds for sex tape filmed in space|url=https://www.washingtonpost.com/news/morning-mix/wp/2015/06/11/pornhub-crowdfunds-for-sex-tape-filmed-in-space/?noredirect=on|newspaper=[[The Washington Post]]|access-date=August 30, 2018}}</ref><ref>{{cite web|last=Orwig|first=Jessica|date=June 11, 2015|title=Everything you need to know about PornHub's plans to pioneer the world's first sex tape in space|url=https://www.businessinsider.com/pornhub-is-making-a-sex-tape-in-space-2015-6|website=Business Insider|access-date=August 30, 2018}}</ref><ref>{{cite news|last=Moye|first=David|date=June 10, 2015|title=Pornhub Crowdfunds First Porn Shot in Space|url=https://www.huffingtonpost.com/2015/06/10/first-porn-in-space_n_7553126.html|work=The Huffington Post|access-date=August 30, 2018}}</ref> এই চিনেমাখনত অভিনয় কৰাৰ বাবে চিন্স আৰু অভিনেত্ৰী ইভা লভিয়া নিযুক্ত হৈছিল।<ref>{{cite web|last=Guzman|first=Zack|date=June 10, 2015|title=Pornhub launches crowdfund to film movie in space|url=https://www.cnbc.com/2015/06/10/pornhub-launches-crowdfund-to-film-movie-in-space.html|publisher=CNBC|access-date=August 30, 2018}}</ref><ref>{{cite web|last=Glickman|first=Amanda|date=June 11, 2015|title=Pornhub Is Making The First Adult Film Shot in Space|url=https://www.refinery29.com/2015/06/89011/pornhub-space-film-indiegogo|publisher=Refinery29|access-date=August 30, 2018}}</ref> যদি এই প্ৰকল্পটো সফলভাৱে পুঁজিৰ যোগান ধৰিলে, তেন্তে তেওঁলোকে উৎক্ষেপণৰ আগতে ৬ মাহৰ কঠোৰ প্ৰশিক্ষণ ল’ব লাগিছিল, য’ত শূন্য মহাকৰ্ষ, গতি আৰু তাপমাত্ৰাৰ প্ৰশিক্ষণো অন্তৰ্ভুক্ত আছিল।<ref name="WashingtonPost"/> চিন্সে কৈছিল, “এইটো কেৱল ধনৰ বাবে নহয়, বা ধনাৰ্জন দৃশ্যৰ বাবে নহয়। এইটো ইতিহাস গঢ়াৰ বাবে।”<ref>{{cite web|last=Koebler|first=Jason|date=June 11, 2015|title=A Q&A With the Porn Stars Who Hope to Have Sex in Space|url=https://www.vice.com/en/article/a-qa-with-the-porn-stars-who-hope-to-have-sex-in-space/|publisher=Motherboard|access-date=September 1, 2018}}</ref> ৬০ দিনৰ ভিতৰত এই অভিযানে $236,086 সংগ্ৰহ কৰিছিল, কিন্তু লক্ষ্য কৰা $3.4 মিলিয়ন পূৰণ কৰিব পৰা নাছিল।<ref>{{cite web|title=Pornhub Space Program&nbsp; – Sexploration|url=https://www.indiegogo.com/projects/pornhub-space-program-sexploration#/|publisher=Indiegogo|access-date=August 31, 2018}}</ref> ২০১৭ৰ আৰম্ভণিত চিন্স আৰু অভিনেত্ৰী কিতাপ চিন্সে তেওঁলোকৰ [[ইউটিউব]] চেনেল ''চিন্স টিভি'' আৰম্ভ কৰিছিল, য’ত তেওঁলোকৰ দৈনন্দিন জীৱনৰ গল্প আৰু যৌনতা সম্পৰ্কীয় পৰামৰ্শ ৰাখিছিল।<ref>{{cite web|title=Kissa, Johnny Sins Debut YouTube Channel|date=April 20, 2017 |url=https://www.xbiz.com/news/219102/kissa-johnny-sins-debut-youtube-channel|publisher=XBIZ|access-date=August 30, 2018}}</ref><ref>{{cite magazine|last=Hay|first=Mark|date=January 24, 2017|title=We Asked a Male Porn Star How to Jizz Good|url=https://www.vice.com/en/article/we-asked-a-male-porn-star-how-to-jizz-good/|magazine=Vice|access-date=September 2, 2018}}</ref> ২০১৯ত তেওঁলোকৰ সাময়িক বিচ্ছেদৰ পিছত<ref name="No Jumper-2022">{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=HcsZGCOTVR4 |title=Kissa Sins on Marrying Johnny Sins, Hooking Up with Adam, New B**bs & More |date=August 23, 2022 |access-date=June 9, 2024 |via=YouTube}}</ref> চেনেলটো চিন্সে এককভাৱে পৰিচালনা আৰম্ভ কৰে, যি পাছলৈ ৰিয়েকচন ভিডিঅ' আৰু ব্ল'গৰ ফৰ্মেটলৈ পৰিৱৰ্তিত হয়। জানুৱাৰী ২০২৪ৰ পৰ্যন্ত এই চেনেলত ২১ লক্ষাধিক গ্ৰাহক আৰু ১০৯ নিযুততকৈ অধিক ভিউ আছিল।<ref>{{cite web | url=https://youtube.com/@SinsTV | title=SinsTV - YouTube | website=[[YouTube]] }}</ref> তেওঁ তুৰ্কীৰ বিভিন্ন স্ন্যাকস খাই থকা ভিডিঅ'টো সাময়িকভাৱে তুৰ্কীত ইউটিউবৰ শীৰ্ষ ভিডিঅ' হিচাপে পৰিগণিত হৈছিল, কিয়নো তেওঁ প্ৰতিবাদত সমৰ্থন জনাইছিল।<ref name="Cosmo">{{cite magazine|last=Macmillen|first=Hayley|date=April 26, 2018|title= Feast Your Eyes on the Most Searched-For Male Porn Stars|url=https://www.cosmopolitan.com/sex-love/a8566083/pornhub-top-male-porn-star-searches/|magazine=[[Cosmopolitan (magazine)|Cosmopolitan]]|access-date=September 1, 2018}}</ref><ref>{{cite magazine|last=Peters|first=Justin|date=April 17, 2018|title=The Most Popular YouTube Video in Turkey Right Now Is an American Porn Star Eating Turkish Snacks|url=https://slate.com/technology/2018/04/johnny-sins-eats-turkish-snacks-on-youtube-and-youtube-loves-it.html|magazine=[[Slate (magazine)|Slate]]|access-date=September 1, 2018}}</ref><ref>{{cite web|last=Hu|first=Nian|date=April 20, 2018|title=This famous porn star is going viral on YouTube&nbsp; – but the only thing he's doing is eating snacks|url=https://www.thisisinsider.com/male-porn-star-johnny-sins-eats-turkish-snacks-on-youtube-viral-2018-4|publisher=[[Insider Inc.|Insider]]|access-date=September 1, 2018}}</ref> ২০১৮ চনত, তেওঁ Pornhub বঁটাত মহিলাসকলৰ দ্বাৰা নিৰ্বাচিত “Most Popular Male Performer” বঁটা লাভ কৰে,<ref name="RS">{{cite magazine|last=Swann|first=Jennifer|date=September 7, 2018|title=Inside the Kanye-Helmed PornHub Awards|url=https://www.rollingstone.com/culture/culture-features/kanye-west-pornhub-awards-720366/|magazine=[[Rolling Stone (magazine)|Rolling Stone]]|access-date=September 8, 2018}}</ref><ref>{{cite web|last=Pardon|first=Rhett|date=September 7, 2018|title=Pornhub Awards Puts Spotlight on Industry's Best and Kanye West|url=https://www.xbiz.com/news/238548/pornhub-awards-puts-spotlight-on-industrys-best-and-kanye-west|publisher=XBIZ|access-date=September 8, 2018}}</ref> যি বঁটা ব্যৱহাৰকাৰীসকলৰ ষ্ট্ৰিমিং ডেটাৰ ভিত্তিত প্ৰদান কৰা হৈছিল।<ref name="RS"/> ২০২০ চনৰ পৰা তেওঁ কেতিয়াবা কেতিয়াবা মূলধাৰাৰ মাধ্যমতো দেখা গৈছে। তেওঁ তেওঁৰ মূল কেন্দ্ৰবিন্দু Onlyfans-লৈ সলাইছিল, য'ত তেওঁ সময়ে সময়ে অংশ লয়।<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=TjqztA8ZFiI|title=Did I Quit?! ?|date=May 21, 2019 |access-date=January 4, 2020|via=YouTube}}</ref> মাৰ্চ ২০২৫ৰ পৰ্যন্ত, তেওঁ প্ৰায় ৩,০৬২খন প্ৰাপ্তবয়স্ক ভিডিঅ'ত অভিনয় কৰিছে।<ref>{{cite web|title=Johnny Sins|publisher=Internet Adult Film Database|url=http://www.iafd.com/person.rme/perfid=JohnnySins/gender=m/Johnny-Sins.htm|access-date=October 12, 2008}}</ref> তেওঁ [[বলিউড]]তো উপস্থিতি জনাইছিল এটা [[বিজ্ঞাপন]]ৰ জৰিয়তে, য'ত তেওঁ ৰণবীৰ সিঙৰ সৈতে যৌন স্বাস্থ্য সম্পৰ্কীয় সচেতনতা প্ৰচাৰত অংশ লৈছিল। এই বিজ্ঞাপনটোত এগৰাকী মহিলা নিজৰ স্বামী, চিন্সৰ বিছনাৰ অক্ষমতাৰ বাবে তেওঁক এৰি যাব বিচাৰিছে বুলি চিন্তিত, তাৰ পিছতেই ৰণবীৰ সিঙৰ চৰিত্ৰই মজাৰ পৰিৱেশ সৃষ্টি কৰে।<ref>{{Cite web |website=The Independent |date=12 February 2024 |title=Bollywood star Ranveer Singh and Johnny Sins team up for men’s sexual health advert |url=https://www.the-independent.com/life-style/ranveer-sign-johnny-sins-ad-sexual-health-b2494700.html}}</ref> তন্ময় ভট্ট নামৰ ইউটিউবাৰক তেওঁ কৈছিল যে এই দৃশ্যত প্ৰায় ১৫০জন লোক থাকিলেহে তেওঁ থকাত জোকাই পৰিছিল, কাৰণ সাধাৰণতে তেওঁ ৫জনমান লোকৰ সৈতে কাম কৰে।<ref>{{Cite web |date=February 20, 2024 |title=Johnny Sins opens up about his experience of shooting with Ranveer Singh, says he was overwhelmed shooting with 150 people: ‘Never seen so many people on set’ |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/johnny-sins-opens-up-about-his-experience-of-shooting-with-ranveer-singh-says-he-was-overwhelmed-shooting-with-150-people-never-seen-so-many-people-on-set-9171342/ |access-date=June 14, 2025 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> জানুৱাৰী ২০২৫ৰ পৰ্যন্ত তেওঁৰ ইউটিউব চেনেল চিন্স টিভিত ২১.২ লক্ষ গ্ৰাহক আৰু ১১.৩ কোটি ভিউ আছে। তেওঁৰ আটাইতকৈ জনপ্ৰিয় ভিডিঅ’ হৈছে “How to become a male pornstar”, যাৰ ভিউ সংখ্যা ১ কোটি।[https://m.youtube.com/channel/UCRAWGR5ySuIDNrotce8pI3w] যদিও তেওঁ প্ৰাপ্তবয়স্ক বিনোদনত কৰ্মৰত, তেওঁ নিজৰ ইউটিউব দৰ্শকসকলৰ সৈতে Q&A আৰু নিজৰ ব্যক্তিত্বৰ জৰিয়তে জড়িত থাকিবলৈ ভাল পায়। ==ইমেজ== জনী চিন্স বহু বছৰৰ পৰা মিমৰ বিষয়বস্তু হৈ আছে। তেওঁৰ আটাইতকৈ জনপ্ৰিয় মিমসমূহ হৈছে তেওঁৰ চিকিৎসক বা প্লাম্বৰ ৰূপ, যিবোৰ চৰিত্ৰ তেওঁ তেওঁৰ চলচ্চিত্ৰসমূহত অভিনয় কৰিছিল।<ref>{{Cite web |date=October 31, 2022 |title=An Interview With Johnny Sins: The Most Hardworking Man in The World |url=https://www.vice.com/en/article/an-interview-with-johnny-sins-the-most-hardworking-man-in-the-world/ |access-date=January 23, 2025 |website=Vice |language=en-US}}</ref> তেওঁৰ কঠোৰ পৰিশ্ৰমৰ মানসিকতা আৰু দক্ষতাৰ বাবে তেওঁ পৰিচিত, যি কথা তেওঁৰ কিছু সহকৰ্মীয়ে কৈছে, আৰু সেই অভিজ্ঞতাসমূহ তেওঁলোকৰ জীৱন পৰিবৰ্তন কৰি দিছিল।<ref>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?app=desktop&v=EndIgcDhaX8&pp=ygULSm9obm55IFNpbnM%3D |title=Kathryn Mae Says Sleeping with Johnny Sins was Life Changing |date=April 5, 2024 |access-date=January 23, 2025 |via=YouTube}}</ref><ref>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?app=desktop&v=IigZ3fk7qe0&pp=ygUZU2xlZXBpbmcgd2l0aCBqb2hubnkgc2lucw%3D%3D |title=Maddy May on Boning Johnny Sins & Sending Her Husband The Video |date=September 30, 2022 |access-date=January 23, 2025 |via=YouTube}}</ref> প্ৰাপ্তবয়স্ক উদ্যোগ আৰু ইউটিউবৰ উপৰিও, তেওঁ টিকটকোতো সক্ৰিয়, য'ত তেওঁৰ ৭ নিযুততকৈ অধিক অনুসৰণকাৰী আছে। এই প্লাটফৰ্মত তেওঁ হাস্যকৰ স্কিট, ফিটনেছ পৰামৰ্শ, আৰু অনুৰাগীৰ সৈতে আন্তঃক্ৰিয়াৰ ভিডিঅ' আপলোড কৰে, যিয়ে তেওঁৰ অনলাইন জনপ্ৰিয়তা অব্যাহত ৰাখিছে।<ref>{{Cite web |title=Johnny Sins on Breaking Stigma and Boosting Semen Volume |url=https://www.popstarlabs.com/blogs/sex-stuff/johnny-sins-is-probably-more-wholesome-than-you |access-date=June 14, 2025 |website=Popstar Labs |language=en}}</ref> তেওঁ ফিটনেছৰ ক্ষেত্ৰতো পৰিচিত, কিয়নো তেওঁ সময়ে সময়ে নিজৰ ইউটিউব আৰু অন্যান্য সামাজিক মাধ্যমত ফিটনেছ সম্পৰ্কীয় সামগ্ৰী আপলোড কৰে।[https://m.youtube.com/playlist?list=PL5yc3mTudpLx8F2sCdRXoaO2qmspIdpWW] ==ব্যক্তিগত জীৱন== জনসাধাৰণৰ মাজত জনপ্ৰিয় হৈ থাকিলেও,জনী চিন্সে নিজৰ ব্যক্তিগত জীৱন আৰু কৰ্মজীৱনৰ মাজত এক সজাগ সমতা ৰাখি আহিছে।<ref>{{Cite web |last=Kumar |first=Nitin |date=April 19, 2023 |title=Johnny Sins Measurements, Bio, Height, Weight, Education, Career, Family and More |url=https://thepokepoint.com/johnny-sins-measurements-bio-height-weight-education-career-family-and-more/ |access-date=February 8, 2025 |website=Poke Point Magazine |language=en-US |archivedate=March 19, 2025 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250319234258/https://thepokepoint.com/johnny-sins-measurements-bio-height-weight-education-career-family-and-more/ |deadurl=yes }}</ref> জনী চিন্সে বিভিন্ন দাতব্য সংগঠনৰ সৈতে কাম কৰিছে বুলি জনা যায়, যাৰ ভিতৰত শিশু আৰু প্ৰাণী কল্যাণ সংস্থা অন্তৰ্ভুক্ত। তেওঁ সাহায্যৰ প্ৰয়োজন হোৱা লোকৰ সহায়ৰ বাবে সদায় আগবাঢ়ি আহিছে।<ref>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/shorts/CHPrGWKlBdc |title=Johnny Sins Supported Our Charity! |date=December 12, 2020 |access-date=June 14, 2025 |via=YouTube}}</ref><ref>{{Cite web |title=Johnny Sins on Breaking Stigma and Boosting Semen Volume |url=https://www.popstarlabs.com/blogs/sex-stuff/johnny-sins-is-probably-more-wholesome-than-you |access-date=June 14, 2025 |website=Popstar Labs |language=en}}</ref> চিন্সে লাচ ভেগাছত বাস কৰে। তেওঁ কেতিয়াবা নিজৰ সহ-অভিনেত্ৰী কিচা চিন্সৰ সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হৈছিল।<ref name="Vice">{{cite web|url=https://www.vice.com/it/article/johnny-sins-brazzers-10-domande/|title=10 domande che hai sempre voluto fare al pelato di Brazzers|last=Urdaneta|first=Diego|date=July 5, 2017|publisher=[[Vice Media]]|access-date=August 30, 2018}}</ref> তেওঁলোক ২০১৯ চনত অলপ সময়ৰ বাবে বিছিন্ন হৈছিল যদিও ২০২০ চনত পুনৰ মিলিত হয়।<ref name="No Jumper-2022" /> কিচা আৰুজনী দুয়ো পৰ্ণ চলচ্চিত্ৰত একেলগে কাম কৰাৰ সময়ত পৰিচিত হয় আৰু তাৰপিছত তেওঁলোকৰ মাজত গভীৰ সম্পৰ্ক গঢ়ি উঠে।<ref>{{Cite web |last=Kumar |first=Nitin |date=April 19, 2023 |title=Johnny Sins Measurements, Bio, Height, Weight, Education, Career, Family and More |url=https://thepokepoint.com/johnny-sins-measurements-bio-height-weight-education-career-family-and-more/ |access-date=February 8, 2025 |website=Poke Point Magazine |language=en-US |archivedate=March 19, 2025 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250319234258/https://thepokepoint.com/johnny-sins-measurements-bio-height-weight-education-career-family-and-more/ |deadurl=yes }}</ref> নৱেম্বৰ ২০২২ চনত এনএফএলৰ মিনেছোটা ভাইকিংছ দলটোকজনী চিন্সক এটা প্ৰকৃত সেনা হিচাপে বিভ্ৰান্ত কৰি তেওঁৰ সন্মানত এটা বিশেষ শ্ৰদ্ধাঞ্জলি প্ৰদৰ্শন কৰোৱা হৈছিল। তেওঁলোক বিশ্বাস কৰিছিল যে চিন্স এটা প্ৰকৃত মাৰ্কিন সেনাৰ অভিজ্ঞ সদস্য।<ref>{{Cite web |last=Glasspiegel |first=Ryan |date=November 21, 2022 |title=Vikings tricked into celebrating porn star Johnny Sins |url=https://nypost.com/2022/11/21/vikings-tricked-into-celebrating-porn-star-johnny-sins/ |access-date=June 14, 2025 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |first=Zachary |last=Rogers |date=November 22, 2022 |title=Vikings tricked into featuring porn star Johnny Sins during moment meant to salute veterans |url=https://katv.com/news/offbeat/vikings-tricked-into-featuring-porn-star-johnny-sins-during-moment-meant-to-salute-veterans-nfl-football |access-date=June 14, 2025 |website=KATV |language=en}}</ref> অক্টোবৰ ২০১৭ চনত লাচ ভেগাছ গুলীয়াগুলীৰ ঘটনাৰ পিছত এজন টুইট ব্যৱহাৰকাৰীয়ে ভুলভাৱে দাবী কৰে যে, জনী চিন্স নিখোজ হৈছে। তেওঁৰ ফটো টুইটাৰত ভাইৰেল হৈ পৰে।<ref name="USAToday">{{cite news|last=Hafner|first=Josh|date=October 2, 2017|title=Las Vegas shooting: Hoaxes arise online after tragedy|url=https://www.usatoday.com/story/news/nation-now/2017/10/02/las-vegas-shooting-hoaxes-arise-online-after-tragedy/723641001/|newspaper=USA Today|access-date=September 1, 2018}}</ref><ref name="WashingtonPost2">{{cite news|last=Ohlheiser|first=Abby|date=October 3, 2017|title=A running list of viral hoaxes and misinformation about the Las Vegas shooting|url=https://www.washingtonpost.com/news/the-intersect/wp/2017/10/02/a-running-list-of-viral-hoaxes-and-misinformation-about-the-las-vegas-shooting/|newspaper=The Washington Post|access-date=September 1, 2018}}</ref><ref>{{cite web|last=Mezzofiore|first=Gianluca|date=October 2, 2017|title=A troll explains why he tweeted a fake 'missing dad' picture from the Las Vegas shooting|url=https://mashable.com/2017/10/02/troll-fake-las-vegas-victim-picture/#eQYPTep3tmq2|work=Mashable|access-date=September 1, 2018}}</ref> এইটো সেই বহু ভাইৰেল ভুল তথ্যৰ ভিতৰত এটা আছিল যি ঘটনাৰ পিছত ইণ্টাৰনেটত প্ৰচাৰ পাইছিল।<ref name="USAToday"/><ref name="WashingtonPost2"/> জুলাই ২০১৮ চনত ভাৰতৰ [[কেৰালা]] ৰাজ্যত মহাবিদ্যালয়ৰ পৰ্যটনবাহী বাহন হিচাপে এখন বাছতজনী চিন্স আৰু আন কিছুমান পৰ্ন অভিনেতাৰ ছবি সজোৱা হৈছিল। এইটো এটা বিপণন কৌশলৰ অংশ আছিল।<ref>{{cite web|last=Raj Gatty|first=Harsha|date=July 3, 2018|title=Porn-stars are part of pop culture, says owner of Kerala's very adult bus for teens|url=https://www.thenewsminute.com/article/porn-stars-are-part-pop-culture-says-owner-kerala-s-very-adult-bus-teens-84098|publisher=[[The News Minute]]|access-date=September 1, 2018}}</ref><ref>{{cite magazine|last=Paul|first=Cithara|date=July 4, 2018|title=Kerala's 'pornstar bus': Hot on trail with Mia Khalifa and Sunny Leone|url=https://www.theweek.in/leisure/society/2018/07/04/kerala-pornstar-bus-hot-trail-with-mia-khalifa-sunny-leone-johnny-sins.html|magazine=[[The Week (magazine)|The Week]]|access-date=September 1, 2018}}</ref> == বঁটা আৰু মনোনয়ন == {| class="wikitable sortable" |- ! বঁটা ! বৰ্ষ ! কাম ! শ্ৰেণী ! ফলাফল ! তথ্যসূত্ৰ |- | rowspan="21"| এ.ভি.এন. বঁটা | style="text-align:center; "| ২০০৮ | ''Fuck Club'' | শ্ৰেষ্ঠ দম্পতীগত যৌনদৃশ্য – ভিডিঅ' | {{nom}} | style="text-align:center; "|<ref>{{cite web|title=The 2008 AVN Awards Nominations|url=http://www.avnawards.com/pdf/2008Nominations.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20080227073556/http://www.avnawards.com/pdf/2008Nominations.pdf|archive-date=February 27, 2008|access-date=September 9, 2018}}</ref> |- | rowspan="3" style="text-align:center; "| ২০০৯ | ''Cheerleaders'' | শ্ৰেষ্ঠ দলীয় যৌনদৃশ্য | {{nom}} | rowspan="3" style="text-align:center; "|<ref>{{cite web|title=2009 AVN Award Nominations|url=http://www.avnawards.com/pdf/2009_AVN_NOMINATIONS_11_25_08.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20090105164506/http://www.avnawards.com/pdf/2009_AVN_NOMINATIONS_11_25_08.pdf|archive-date=January 5, 2009|access-date=September 9, 2018|archivedate=January 5, 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090105164506/http://www.avnawards.com/pdf/2009_AVN_NOMINATIONS_11_25_08.pdf|deadurl=yes}}</ref> |- | নিজেই | শ্ৰেষ্ঠ নতুন পুৰুষ অভিনয়শিল্পী | {{nom}} |- | ''Cheerleaders'' | শ্ৰেষ্ঠ তিনিপক্ষীয় যৌনদৃশ্য | {{nom}} |- | style="text-align:center; "| ২০১০ | ''Cum-Spoiled Sluts'' | শ্ৰেষ্ঠ তিনিপক্ষীয় যৌনদৃশ্য | {{nom}} | style="text-align:center; "|<ref>{{cite web|title=2010 AVN Award Nominees|url=http://avnawards.avn.com/nominees/|archive-url=https://web.archive.org/web/20100304153045/http://avnawards.avn.com/nominees/|archive-date=March 4, 2010|access-date=September 9, 2018|archivedate=April 17, 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100417081627/http://avnawards.avn.com/nominees/|deadurl=yes}}</ref> |- | rowspan="3" style="text-align:center; "| ২০১১ | ''Big Butts Like It Big 6'' | শ্ৰেষ্ঠ পায়ুযৌন দৃশ্য | {{nom}} | rowspan="3" style="text-align:center; "|<ref>{{cite magazine|url=http://avnawards.avn.com/2011_nominations2.pdf|title=2011 AVN Award Nominations|access-date=September 4, 2018|magazine=AVN|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130329112839/http://avnawards.avn.com/2011_nominations2.pdf|archive-date=March 29, 2013|archivedate=March 29, 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130329112839/http://avnawards.avn.com/2011_nominations2.pdf|deadurl=yes}}</ref> |- | ''Performers of the Year 2010'' | শ্ৰেষ্ঠ দম্পতীগত যৌনদৃশ্য | {{nom}} |- | নিজেই | উপেক্ষিত পুৰুষ অভিনয়শিল্পী | {{nom}} |- | rowspan="2" style="text-align:center; "| ২০১২ | ''Introducing the Russo Twins'' | আটাইতকৈ বেয়লি যৌনদৃশ্য | {{nom}} | rowspan="2" style="text-align:center; "|<ref>{{cite magazine|url=http://avnawards.avn.com/2012_AVN_Awards_nominations.pdf|title=2012 AVN Award Nominations|access-date=September 4, 2018|magazine=AVN|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130329124455/http://avnawards.avn.com/2012_AVN_Awards_nominations.pdf|archive-date=March 29, 2013|archivedate=March 29, 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130329124455/http://avnawards.avn.com/2012_AVN_Awards_nominations.pdf|deadurl=yes}}</ref> |- | নিজেই | উপেক্ষিত পুৰুষ অভিনয়শিল্পী | {{nom}} |- | rowspan="2" style="text-align:center; "| ২০১৩ | ''Brazzers Presents: The Parodies 2'' | শ্ৰেষ্ঠ তিনিপক্ষীয় যৌনদৃশ্য | {{nom}} | rowspan="2" style="text-align:center; "|<ref>{{cite magazine|url=http://avnawards.avn.com/2013_nominations.pdf|title=2013 AVN Award Nominations|access-date=September 4, 2018|magazine=AVN|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130328092725/http://avnawards.avn.com/2013_nominations.pdf|archive-date=March 28, 2013|archivedate=March 28, 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130328092725/http://avnawards.avn.com/2013_nominations.pdf|deadurl=yes}}</ref> |- | নিজেই | উপেক্ষিত পুৰুষ অভিনয়শিল্পী | {{won}} |- | style="text-align:center; "| ২০১৪ | ''Bridesmaids'' | শ্ৰেষ্ঠ দলীয় যৌনদৃশ্য | {{nom}} | style="text-align:center; "|<ref>{{cite magazine|url=http://avnawards.avn.com/page/3|title=2014 AVN Award Nominees|access-date=September 4, 2018|magazine=AVN|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140126094717/http://avnawards.avn.com/page/3|archive-date=January 26, 2014|archivedate=January 26, 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140126094717/http://avnawards.avn.com/page/3|deadurl=yes}}</ref> |- | rowspan="2" style="text-align:center; "| ২০১৫ | rowspan="2"| নিজেই | প্ৰিয় পুৰুষ প্ৰাপ্তবয়স্ক তাৰকা | {{nom}} | style="text-align:center; "|<ref>{{cite magazine|url=http://avnawards.avn.com/pages/4|title=2015 AVN Award Nominees|access-date=September 4, 2018|magazine=AVN|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20141125015310/http://avnawards.avn.com/pages/4|archive-date=November 25, 2014|archivedate=December 30, 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141230202705/http://avnawards.avn.com/pages/4|deadurl=yes}}</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ অভিনয়শিল্পী |{{nom}} | style="text-align:center; "|<ref name="IAFD1"/> |- | style="text-align:center; "| ২০১৬ | ''Sins Life Part 2'' | শ্ৰেষ্ঠ ছোৱালী/ল'ৰা যৌনদৃশ্য | {{nom}} | style="text-align:center; "|<ref>{{cite magazine|url=http://avnawards.avn.com/pages/8|title=2016 AVN Award Nominations|access-date=September 4, 2018|magazine=AVN|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20151120162020/http://avnawards.avn.com/pages/8|archive-date=November 20, 2015|archivedate=November 20, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151120162020/http://avnawards.avn.com/pages/8|deadurl=yes}}</ref> |- | style="text-align:center; "| ২০১৭ | নিজেই | প্ৰিয় পুৰুষ প্ৰাপ্তবয়স্ক তাৰকা | {{won}} | style="text-align:center; "|<ref>{{cite magazine|last=Smithberg|first=Allen|date=January 21, 2017|title=2017 AVN Award Winners Announced|url=https://avn.com/business/articles/video/2017-avn-award-winners-announced-712151.html|magazine=AVN|access-date=September 3, 2018}}</ref> |- | rowspan="4" style="text-align:center; "| ২০১৮ | ''Young and Beautiful 3'' | শ্ৰেষ্ঠ ছোৱালী/ল'ৰা যৌনদৃশ্য | {{nom}} | style="text-align:center; "|<ref>{{cite magazine|title=Vicki Chase Earns 4 Noms for AVN Awards|url=https://avn.com/business/press-release/video/vicki-chase-earns-4-noms-for-avn-awards-751991.html|magazine=AVN|access-date=September 3, 2018}}</ref> |- | ''Sins Life: Sex Tour'' | শ্ৰেষ্ঠ তিনিপক্ষীয় যৌনদৃশ্য | {{nom}} | |- | rowspan="5" | নিজেই | শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ অভিনয়শিল্পী | {{nom}} | style="text-align:center; "|<ref name="AVN1"/> |- | প্ৰিয় পুৰুষ প্ৰাপ্তবয়স্ক তাৰকা | {{won}} | style="text-align:center; "|<ref>{{cite magazine|last=Roland|first=John|date=January 28, 2018|title=2018 AVN Award Winners Announced|url=https://avn.com/business/articles/video/2018-avn-award-winners-announced-759869.html|magazine=AVN|access-date=September 3, 2018}}</ref> |- | rowspan="2" | Pornhub বঁটা | style="text-align:center; "| ২০১৮ | মহিলাসকলৰ বিচাৰ অনুসৰি আটাইতকৈ জনপ্ৰিয় পুৰুষ | {{won}} | style="text-align:center; "|<ref name="RS"/> |- |style="text-align:center; "| ২০২২ |সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ লিঙ্গ (চাহক ভোট) | {{won}} | style="text-align:center; "|<ref>{{Cite web |date=March 24, 2022 |title=PornHub Awards 2022: Die Gewinner stehen fest - erotiknerd.com |url=https://erotiknerd.com/pornowelt/pornhub-awards-2022-die-gewinner-stehen-fest/ |access-date=March 28, 2022 |language=de-DE |archive-date=September 24, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220924183653/https://erotiknerd.com/pornowelt/pornhub-awards-2022-die-gewinner-stehen-fest/ |url-status=dead |archivedate=September 24, 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220924183653/https://erotiknerd.com/pornowelt/pornhub-awards-2022-die-gewinner-stehen-fest/ |deadurl=yes }}</ref> |- | rowspan="11"| XBIZ বঁটা | style="text-align:center; "| ২০১০ | নিজেই | Male Performer of the Year | style="text-align:center; "|<ref>{{cite web|last=Javors|first=Steve|date=December 16, 2009|title=XBIZ Announces Finalist Nominees for 2010 XBIZ Awards|publisher=XBIZ|access-date=September 4, 2018}}</ref> |- | style="text-align:center; "| ২০১৪ | ''Bridesmaids'' | Best Scene – Feature Movie | মনোনীত | style="text-align:center; "|<ref>{{cite web|title=2014 XBIZ Award Nominees|publisher=XBIZ|access-date=September 4, 2018}}</ref> |- | style="text-align:center; "| ২০১৪ | ''Big Tits at Work 17'' | Best Scene – Vignette Release | মনোনীত | style="text-align:center; "|<ref name="2017XBIZ"/> |- | style="text-align:center; "| ২০১৪ | ''My Dad's Hot Girlfriend 17'' | Best Scene – Vignette Release | মনোনীত | style="text-align:center; "|<ref name="2017XBIZ"/> |- | style="text-align:center; "| ২০১৪ | নিজেই | Male Performer of the Year | মনোনীত | style="text-align:center; "|<ref name="2017XBIZ">{{cite web|last=Pardon|first=Rhett|date=January 16, 2017|title=2017 XBIZ Award Winners Announced|url=https://www.xbiz.com/news/216216/2017-xbiz-award-winners-announced|publisher=XBIZ|access-date=June 17, 2025}}</ref> |- | style="text-align:center; "| ২০১৫ | ''Doctor's Orders'' | Best Scene – Vignette Release | মনোনীত | style="text-align:center; "|<ref>{{cite web|last=Gray|first=Lila|date=November 12, 2013|title=XBIZ Announces Movies & Production Nominees for 2015 XBIZ Awards|publisher=XBIZ|access-date=September 3, 2018}}</ref> |- | style="text-align:center; "| ২০১৬ | ''Let's Play Doctor'' | Best Scene – Vignette Release | বিজয়ী | style="text-align:center; "|<ref>{{cite web|last=Pardon|first=Rhett|date=January 16, 2016|title=2016 XBIZ Award Winners Announced|publisher=XBIZ|access-date=August 30, 2018}}</ref> |- | style="text-align:center; "| ২০১৬ | নিজেই | Male Performer of the Year | মনোনীত | style="text-align:center; "|<ref>{{cite web|title=2016 XBIZ Award Nominees|publisher=XBIZ|access-date=September 4, 2018}}</ref> |- | style="text-align:center; "| ২০১৭ | ''I Have a Wife 36'' | Best Scene – Vignette Release | মনোনীত | style="text-align:center; "|<ref>{{cite web|last=Pardon|first=Rhett|date=November 17, 2016|title=XBIZ Announces Finalist Nominees for 2017 XBIZ Awards|publisher=XBIZ|access-date=August 30, 2018}}</ref> |- | style="text-align:center; "| ২০১৭ | নিজেই | Male Performer of the Year | মনোনীত | style="text-align:center; "|<ref name="2017XBIZ"/> |- | style="text-align:center; "| ২০১৮ | ''Natural Beauties 2'' | Best Sex Scene – Vignette Release | মনোনীত | style="text-align:center; "|<ref>{{cite web|last=Freixes|first=Alejandro|date=November 16, 2017|title=XBIZ Announces Finalist Nominees for 2018 XBIZ Awards|publisher=XBIZ|access-date=August 30, 2018}}</ref> |- | rowspan="4"| XRCO বঁটা | style="text-align:center; "| ২০০৯ | নিজেই | New Stud | মনোনীত | style="text-align:center; "|<ref>{{cite web|last=Sullivan|first=David|date=February 26, 2009|title=XRCO Names 25th Annual Award Nominees|publisher=AVN|access-date=September 9, 2018}}</ref> |- | style="text-align:center; "| ২০১৪ | নিজেই | Male Performer of the Year | মনোনীত | style="text-align:center; "|<ref>{{cite web|last=Warren|first=Peter|date=February 20, 2014|title=XRCO Announces 2014 Nominations|publisher=AVN|access-date=August 30, 2018}}</ref> |- | style="text-align:center; "| ২০১৫ | নিজেই | Unsung Swordsman of the Year | মনোনীত | style="text-align:center; "|<ref>{{cite web|last=Miller|first=Dan|date=March 3, 2015|title=XRCO Announces 2015 Nominees|publisher=XBIZ|access-date=August 30, 2018}}</ref> |- | style="text-align:center; "| ২০১৭ | নিজেই | Unsung Swordsman of the Year | মনোনীত | style="text-align:center; "|<ref>{{cite web|last=Santana|first=Melissa|date=March 10, 2017|title=2017 XRCO Awards Nominations Announced|publisher=XBIZ|access-date=August 30, 2018}}</ref> |} ==বাহ্যিক সংযোগ== * {{official website|http://sinslife.com/}} * {{IMDb name|2356225}} ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:পৰ্ণষ্টাৰ]] [[শ্ৰেণী:ইউটিউবাৰ]] kzkori8uvrsfmhfe7j3zeydy7oy9s4k 3 123181 627200 521553 2026-08-14T15:00:07Z Dr-Taher 22394 পৃষ্ঠা [[সদস্য বাৰ্তা:Abdumustafa]]ৰ পৰা [[সদস্য বাৰ্তা:عبدالرحمن159]]লৈ Dr-Taherয়ে স্থানান্তৰ কৰিলে: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Abdumustafa|Abdumustafa]]" to "[[Special:CentralAuth/عبدالرحمن159|عبدالرحمن159]]" 521553 wikitext text/x-wiki {{tmbox | type = notice | image = [[চিত্ৰ:Assamese Jaapi.png|135px|left]] | imageright = [[চিত্ৰ:Wikipedia-logo.png|135px]] | style = border: 1px blue solid; | textstyle = | text = {{Center|<big>{{#if: {{{1}}} |'''নমস্কাৰ, {{#if: | {{{1}}} | {{BASEPAGENAME}} }}<br/>}}}} {{Center|'''[[অসমীয়া ৱিকিপিডিয়া]]লৈ আপোনাক [[ৱিকিপিডিয়া:আদৰণি|আদৰণি জনাইছোঁ]]! '''</big><br/><br/> আপোনাৰ আগ্ৰহৰ বাবে ধন্যবাদ। আশা কৰোঁ আপুনি সদায় আমাৰ লগত জড়িত হৈ থাকিব। নৱাগত সকলৰ বাবে তলত দিয়া পৃষ্ঠাকেইখন অতি উপযোগী, অনুগ্ৰহ কৰি পৃষ্ঠাকেইখন এবাৰ চকু ফুৰাই চাই যেন। }}<br/> {{Center| '''ৱিকিপিডিয়াত সম্পাদনাৰ সহায়'''<br/> <big> [[ৱিকিপিডিয়া:পৰিচয়|ৱিকিপিডিয়াৰ বিষয়ে অলপ]]</big><br/> <big> [[সহায়:সৰল সম্পাদনা|সম্পাদনাৰ থুলমুল আভাস]]</big><br/> <big> [[ৱিকিপিডিয়া:সহায়িকা|ৱিকিপিডিয়া সম্পাদনাৰ বিষয়ে প্ৰয়োজনীয় আভাস]]</big><br/> <big> [[সহায়:নতুন প্ৰবন্ধ আৰম্ভ কৰক|প্ৰবন্ধ এটা কেনেকৈ আৰম্ভ কৰিব?]]</big><br/> <big> [[ৱিকিপিডিয়া:সততে উদিত প্ৰশ্নসমূহ|সততে উদিত প্ৰশ্নসমূহ]] </big><br/> <br> '''ৱিকিপিডিয়াৰ সম্পাদনাৰ নিয়ম নীতি'''<br/> <big> [[ৱিকিপিডিয়া:পাঁচটা স্তম্ভ|ৱিকিপিডিয়াৰ পঞ্চশীল নীতি]]</big><br/> <big> [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপিডিয়া কি নহয়|ৱিকিপিডিয়া কি নহয়]]</big><br/> }} <br/> '''ইয়াৰ উপৰিও ফে’চবুকত [https://www.facebook.com/groups/assamwikigroup/ {{Like|''Assamese Wikipedia Community''}}] বুলি আমাৰ এটা আলোচনা গোট আৰু [https://facebook.com/aswikipedia {{Like|''অসমীয়া ৱিকিপিডিয়া''}}] নামৰ এটা পৃষ্ঠা আছে। ৱিকিপিডিয়ানসকলক লগ পাবলৈ আৰু ৱিকিপিডিয়াৰ বিষয়ে জানিবলৈ আপুনিও সেইবোৰৰ সদস্য হৈ ল’ব পাৰে। ''' আশা কৰোঁ ৱিকিপিডিয়াত সম্পাদনা কৰি আৰু এজন [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপিডিয়ান|ৱিকিপিডিয়ান]] হোৱাটো উপভোগ কৰিব। <div class="center">{{Wikipedia in Social Media}}</div> | small = / yes | smallimage = none / [[Image:Some image.svg|30px]] | smallimageright = none / [[Image:Some image.svg|30px]] | smalltext = আদৰণি }} — [[সদস্য:AdoroniBot|AdoroniBot]] ([[সদস্য বাৰ্তা:AdoroniBot|বাৰ্তা]]) 10:12, 30 June 2025 (ইউ.টি.চি.) <!-- This welcome message is delivered by [[User:AdoroniBot|AdoroniBot]] on behalf of Assamese Wikimedia Community. --> 8lcexvuw90n78iqo5576779dqvr01hn 0 124443 627376 545834 2026-08-15T05:15:45Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 627376 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = শংকৰ মহাদেৱন | image = Shankar Mahadevan 01 (cropped).jpg | caption = ২০০৯ চনত মহাদেৱান | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1967|03|3}} | birth_place = [[মুম্বাই]], [[মহাৰাষ্ট্ৰ]], [[ভাৰত]] | children = ২টা সন্তান | website = {{URL|shankarmahadevan.com}} | module = {{Infobox musical artist |embed = yes | genre = [[ভাৰতীয় সংগীত]] | occupation = {{Flatlist| * গায়ক * সুৰকাৰ }} | instrument = কণ্ঠ | years_active = ১৯৯৪–বৰ্তমান | label = | current_member_of = [[শংকৰ–এহছান–লয়]] | past_member_of = }} }} '''শংকৰ মহাদেৱন''' ({{Lang-en| Shankar Mahadevan }}; জন্ম: ৩ মাৰ্চ ১৯৬৭) এজন [[ভাৰতীয়]] গায়ক আৰু সুৰকাৰ, যি ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰৰ বাবে সংগীত ৰচনা কৰা শংকৰ–এহছান–লয়ৰ অংশ। ২০২৩ চনত বাৰ্মিংহাম চিটি ইউনিভাৰ্চিটিয়ে তেওঁক সন্মানীয় ডক্টৰেট ডিগ্ৰী প্ৰদান কৰে।<ref name="birmingham">{{cite web |url=https://www.bcu.ac.uk/news-events/news/bollywood-star-to-be-recognised-with-top-university-honour |title=Bollywood star to be recognised with top university honour |date=9 November 2022|access-date=24 June 2023 |website=Birmingham City University|archive-date=25 June 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230625014009/https://www.bcu.ac.uk/news-events/news/bollywood-star-to-be-recognised-with-top-university-honour|url-status=live}}</ref> ==ব্যক্তিগত জীৱন আৰু প্ৰাৰম্ভিক জীৱন== [[মুম্বাই]]ৰ চেম্বুৰত মূলতঃ [[কেৰেলা]]ৰ পলাক্কাডৰ [[তামিল]] পৰিয়ালত শংকৰ মহাদেৱনৰ জন্ম হৈছিল।<ref name="ti">{{cite web |url=http://www.tribuneindia.com/2002/20021021/login/music.htm |title=Nerd who started at 5 and still not Breathless |last=Puri |first=Amit |date=21 October 2002 |newspaper=Tribune India |archive-url=https://web.archive.org/web/20070310201553/http://www.tribuneindia.com/2002/20021021/login/music.htm |archive-date=10 March 2007 |access-date=20 November 2009 |url-status=live |archivedate=10 March 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070310201553/http://www.tribuneindia.com/2002/20021021/login/music.htm |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.indiatvnews.com/entertainment/bollywood/interesting-facts-about-musical-genius-shankar-mahadevan-27319.html |title=Interesting facts about musical genius Shankar Mahadevan |publisher=India TV|access-date=4 March 2016|archive-date=7 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160307133128/http://www.indiatvnews.com/entertainment/bollywood/interesting-facts-about-musical-genius-shankar-mahadevan-27319.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |last=Narayan |first=Shoba |date=17 January 2015 |title=The psychology of a Matunga Tamilian |url=https://www.livemint.com/Leisure/zKv7XNp51knGxIfJwZp1XM/The-psychology-of-a-Matunga-Tamilian.html |access-date=15 April 2023 |website=mint |language=en |archive-date=21 September 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190921154253/https://www.livemint.com/Leisure/zKv7XNp51knGxIfJwZp1XM/The-psychology-of-a-Matunga-Tamilian.html |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |title=Shankar Mahadevan – Artist Biography |url=https://www.jiosaavn.com/artist/shankar-mahadevan-bio/,QE2Oks7qzI_ |access-date=15 April 2023 |website=JioSaavn |language=en-US |archive-date=15 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230415173859/https://www.jiosaavn.com/artist/shankar-mahadevan-bio/,QE2Oks7qzI_ |url-status=live}}</ref> তেওঁ কম বয়সতে হিন্দুস্তানী শাস্ত্ৰীয় আৰু কৰ্ণাটক সংগীত শিকিছিল, আৰু শ্ৰী ললিতা ভেংকটাৰমনৰ অধীনত পাঁচ বছৰ বয়সৰপৰাই বীনা বজাবলৈ আৰম্ভ কৰিছিল। মহাদেৱনে পণ্ডিত শ্ৰীনিবাস খালে<ref>{{cite web|url=https://www.yahoo.com/news/khale-maestro-till-last-breath-mahadevan-113634107.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20170923051410/https://www.yahoo.com/news/khale-maestro-till-last-breath-mahadevan-113634107.html|url-status=dead|archive-date=23 September 2017|title=Khale a maestro till his last breath: Mahadevan|website=yahoo.com|access-date=18 August 2025|archivedate=23 September 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170923051410/https://www.yahoo.com/news/khale-maestro-till-last-breath-mahadevan-113634107.html|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/movies/news/best-marathi-songs-by-shankar-mahadevan-you-would-love-to-listen-to/photostory/66087505.cms |title=Best Marathi songs by Shankar Mahadevan you would love to listen to |date=5 October 2018 |work=Times of India.|access-date= 18 October 2018|archive-date= 7 November 2019|archive-url= https://web.archive.org/web/20191107052515/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/movies/news/best-marathi-songs-by-shankar-mahadevan-you-would-love-to-listen-to/photostory/66087505.cms|url-status= live}}</ref> আৰু টি.আৰ. বালামণিৰপৰা সংগীত শিকিছিল॥<ref>{{Cite news |last=Ramani |first=Hema Iyer Ramani and V. v |date=27 July 2017 |title=The sound of his music |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/entertainment/music/shankar-mahadevan-is-a-man-of-many-avatars/article19369627.ece|access-date=31 October 2020 |issn=0971-751X|archive-date=7 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201107221147/https://www.thehindu.com/entertainment/music/shankar-mahadevan-is-a-man-of-many-avatars/article19369627.ece|url-status=live}}</ref> তেওঁ চেম্বুৰৰ আৱাৰ লেডী অৱ পাৰ্পেচুৱেল ছাকাৰ হাইস্কুলৰ প্ৰাক্তন ছাত্ৰ।<ref>{{Cite web |title=Shankar Mahadevan Alumni |url=https://www.hindustantimes.com/india/best-schools-from-city-s-east/story-YtW8JmZnngE9uK4qzPSIBP.html}}</ref> আৰু ১৯৮৮ চনত মুম্বাই বিশ্ববিদ্যালয়ৰ সৈতে জড়িত ৰামৰাও আদিক ইনষ্টিটিউট অৱ টেকন'লজি, নৱী মুম্বাইৰপৰা কম্পিউটাৰ বিজ্ঞান আৰু চফ্টৱেৰ ইঞ্জিনিয়াৰিঙৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰে,<ref>{{Cite web |last=Network |first=Post News |date=2021-03-03 |title=Happy B’day Shankar Mahadevan; Ace singer ditched software job for music - OrissaPOST |url=https://www.orissapost.com/happy-bday-shankar-mahadevan-ace-singer-ditched-software-job-for-music/ |access-date=2025-07-09 |website=Odisha News, Odisha Latest news, Odisha Daily - OrissaPOST |language=en-US}}</ref> আৰু লিডিং এজ কোম্পানীত চফ্টৱেৰ ইঞ্জিনিয়াৰ আছিল।<ref>{{Cite web |title=Eminent Alumni {{!}} RAIT|url=http://www.dypatil.edu/mumbai/rait/eminent-alumni/|access-date=21 October 2020|language=en-US|archive-date=20 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201020195113/http://www.dypatil.edu/mumbai/rait/eminent-alumni/|url-status=live}}</ref> লিডিং এজ চিষ্টেমছ (বৰ্তমান ট্ৰিগিন টেকন'লজিছ লিমিটেড)ত কাম কৰাৰ পাছত মহাদেৱনে সংগীতৰ জগতখনত খোজ পেলায়।<ref>{{cite news |last=Yasir |first=S.M. |date=6 November 2003 |title=Striking the right note... for his supper |url=http://www.hinduonnet.com/thehindu/mp/2003/11/06/stories/2003110600310400.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20040405131141/http://www.hinduonnet.com/thehindu/mp/2003/11/06/stories/2003110600310400.htm |url-status=dead |archive-date=5 April 2004 |newspaper=[[The Hindu]] |access-date=20 November 2009 |archivedate=9 May 2005 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20050509175826/http://www.hinduonnet.com/thehindu/mp/2003/11/06/stories/2003110600310400.htm |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.dnaindia.com/just-before-monday/interview-folk-music-is-above-even-classical-music-shankar-mahadevan-2666478 |title=Folk music is above even classical music: Shankar Mahadevan |date=23 September 2018 |work=DNA India|access-date= 18 October 2018|archive-date= 7 November 2018|archive-url= https://web.archive.org/web/20181107194142/https://www.dnaindia.com/just-before-monday/interview-folk-music-is-above-even-classical-music-shankar-mahadevan-2666478|url-status= live}}</ref> তেওঁৰ দুজন পুত্ৰ [[সিদ্ধাৰ্থ মহাদেৱন]] আৰু [[শিৱম মহাদেৱন]], দুয়োজনেই গায়ক। ==সংগীত কেৰিয়াৰ== মহাদেৱনে কৰ্ণাটিক, হিন্দুস্তানী আৰু জাজৰ মিশ্ৰণেৰে ইণ্ডি-পপ তাৰকা হিচাপে আৰম্ভণিতে খ্যাতি লাভ কৰিছিল। সেই সময়ত তেওঁৰ অচলচ্চিত্ৰ এলবাম ব্ৰেথলেছে ১৯৯৮ চনত ভাৰতীয় সংগীত তালিকাত শীৰ্ষস্থান দখল কৰে।<ref>Kumar, R. ed., 2003. Essays on Indian music. Discovery Publishing House.</ref> ==বঁটা== [[File:Padma Shri Shankar Mahadevan.jpg|thumb|১১ মাৰ্চ ২০১৯ তাৰিখে নতুন দিল্লীৰ ৰাষ্ট্ৰপতি ভৱনত, বিনিয়োগ অনুষ্ঠানত শ্ৰী শংকৰ মহাদেৱক [[পদ্মশ্ৰী বঁটা]] প্ৰদান কৰে ৰাষ্ট্ৰপতি শ্ৰী ৰামনাথ কোবিন্দে।]] * ২০০০: শ্ৰেষ্ঠ প্লেবেক গায়িকাৰ বাবে ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা - "য়েনা ছ'ল্লা পগিৰাই" (কাণ্ডুকণ্ডাইন কাণ্ডুকণ্ডাইন) * ২০০৬: শ্ৰেষ্ঠ প্লেবেক গায়কৰ বাবে ফিল্মফেয়াৰ বঁটা – তেলেগু – "চন্দ্ৰুলো" (Nuvvostanante Nenoddantana) * ২০০৭: ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ সংগীতৰ প্ৰতি অসাধাৰণ অৱদানৰ বাবে স্বৰালয়-কাইৰালি-য়েছুদাস বঁটা।<ref>{{cite web |url=http://thiraseela.com/main/awardDetail.php?id=105 |title=Swaralaya Kairali Yesudas Award |publisher=Thiraseela.com |access-date=3 January 2013 |archive-date=12 April 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150412165337/http://thiraseela.com/main/awardDetail.php?id=105 |url-status=live}}</ref> * ২০০৭ চনত শ্ৰেষ্ঠ প্লেবেক গায়িকাৰ বাবে ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা - "মা" (তাৰে জমিন পৰ)। * ২০০৮: শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ প্লেবেক গায়কৰ বাবে কেৰালা ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটা – "কল্যাণা কাচেৰী" (মদাম্পী)।<ref>{{Cite web |title=Kerala State Film Awards |url=http://www.prd.kerala.gov.in/stateawards4.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305021732/http://www.prd.kerala.gov.in/stateawards4.htm |archive-date=5 March 2016 |access-date=5 November 2021 |website=[[Kerala State Chalachitra Academy]] |archivedate=7 July 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150707210332/http://www.prd.kerala.gov.in/stateawards4.htm |deadurl=yes }}</ref> * ২০০৯: শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ প্লেবেকৰ বাবে এছিয়ানেট চলচ্চিত্ৰ বঁটা – "পিচাভেচা নাল" (পুথিয়া মুখম)। * ২০০৯: শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ গায়কৰ বাৰ্ষিক মালয়ালম চলচ্চিত্ৰ বঁটা (ডুবাই) – "পিচাভেচা নাল" (পুঠিয়া মুখম)।<ref>{{cite news |title=Mohan Lal, Kaniha to get best actor, actress award! |url=https://www.hindustantimes.com/regional-movies/mohan-lal-kaniha-to-get-best-actor-actress-award/story-YdkJOOKqu8ZJbS4JoevA4H.html |work=Hindustan Times|access-date=30 October 2009 |author=Juhan Samuel|archive-date=25 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180725183835/https://www.hindustantimes.com/regional-movies/mohan-lal-kaniha-to-get-best-actor-actress-award/story-YdkJOOKqu8ZJbS4JoevA4H.html|url-status=live}}</ref> * ২০১১: অন্ধ্ৰ প্ৰদেশ চৰকাৰৰ [[লতা মংগেশকাৰ]] বঁটা।<ref>{{Cite web |last=Antao |first=Lisa |date=1 October 2011 |title=Lata Mangeshkar Award for Shankar Mahadevan |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/music/news/lata-mangeshkar-award-for-shankar-mahadevan/articleshow/10195689.cms |website=[[The Times of India]] |access-date=4 November 2021 |archive-date=5 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211105000236/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/music/news/lata-mangeshkar-award-for-shankar-mahadevan/articleshow/10195689.cms |url-status=live}}</ref> * ২০১১: শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ প্লেবেক গায়কৰ বাবে কেৰালা চলচ্চিত্ৰ সমালোচকৰ বঁটা – "ইন্ধুমুখী বৰুমো" (হলিদে)<ref>{{cite news |date=26 February 2011 |title=Critics award: ''Gaddama'' adjudged best film |url=http://www.indianexpress.com/news/critics-award-gaddama-adjudged-best-film/755271/ |newspaper=The Indian Express |access-date=29 February 2012 |archive-date=19 March 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319070804/http://www.indianexpress.com/news/critics-award-gaddama-adjudged-best-film/755271 |url-status=live}}</ref> * ২০১২: শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ প্লেবেক গায়কৰ বাবে MAA সংগীত বঁটা – "নী ডুকুডু" (ডুকুডু) * ২০১২: শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ প্লেবেক গায়কৰ ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা – "বোলো না" (চিট্টগ্ৰাম) * ২০১৫: শ্ৰেষ্ঠ প্লেবেক গায়কৰ বাবে তুলু চিনেমোৎসৱ বঁটা – ৰিক্সা ড্ৰাইভাৰ (তুলু চিনেমা) * ২০১৯: কলা শাখাৰ অধীনত চলচ্চিত্ৰ সংগীতলৈ আগবঢ়োৱা অৱদানৰ বাবে [[পদ্মশ্ৰী বঁটা]]।<ref>{{Cite web |date=11 March 2019 |title=Mohanlal, Prabhudheva and Shankar Mahadevan receive Padma Awards |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/regional/mohanlal-prabhudheva-shankar-mahadevan-receive-padma-awards-5621012/ |website=[[The Indian Express]] |access-date=4 November 2021 |archive-date=4 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211104210105/https://indianexpress.com/article/entertainment/regional/mohanlal-prabhudheva-shankar-mahadevan-receive-padma-awards-5621012/ |url-status=live}}</ref> * ২০২৩: বাৰ্মিংহাম চিটি ইউনিভাৰ্চিটিৰপৰা সন্মানীয় ডক্টৰেট ডিগ্ৰী প্ৰদান কৰা হয়।<ref name="birmingham" /> * ২০২৪: শক্তিৰ সদস্য হিচাপে এই মুহূৰ্তৰ বাবে শ্ৰেষ্ঠ গ্ল'বেল মিউজিক এলবামৰ বাবে গ্ৰেমী বঁটা।<ref>{{cite web |title=Shankar Mahadevan & Zakir Hussain Triumph at 2024 Grammy Awards with 'The moment' album |url=https://www.brutimes.com/news/entertainment/shankar-mahadevan-zakir-hussain-triumph-at-2024-grammy-awards-with-the-moment-album |website=Bru Times News |language=en |access-date=5 February 2024 |archive-date=5 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240205075902/https://www.brutimes.com/news/entertainment/shankar-mahadevan-zakir-hussain-triumph-at-2024-grammy-awards-with-the-moment-album |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |title=Grammy Awards 2024 winner Shakti: 5 things you need to know about Shankar Mahadevan and Zakir Hussain's fusion band |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/music/grammy-awards-2024-winner-shakti-5-things-you-need-to-know-shankar-mahadevan-zakir-hussain-101707104359367.html |website=Hindustan Times |language=en |date=5 February 2024 |access-date=5 February 2024 |archive-date=5 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240205075901/https://www.hindustantimes.com/entertainment/music/grammy-awards-2024-winner-shakti-5-things-you-need-to-know-shankar-mahadevan-zakir-hussain-101707104359367.html |url-status=live}}</ref> ==ফিল্মগ্ৰাফী== ===অভিনেতা হিচাপে=== * আৰণমনাই ৩ (২০২১) তামিল – "থিয়গা থোণ্ডাৰহভন" গীতত অতিথি হিচাপে উপস্থিত। * কাটিয়াৰ কলজাত ঘুছালি (২০১৫) মাৰাঠী ছবি। * ৰিদম (২০০০) তামিল – "থানিয়ে" গীতত অতিথি হিচাপে উপস্থিতি। * এক সে বদকাৰ এক (১৯৯৫) দূৰদৰ্শন ধাৰাবাহিক। ===সুৰকাৰ হিচাপে=== {{div col |colwidth=22em}} * ৰকফৰ্ড (১৯৯৯) * ভোপাল এক্সপ্ৰেছ (১৯৯৯) * শ্বুল (১৯৯৯) * দিল্লাগী (১৯৯৯) * মিছন কাশ্মীৰ (২০০০) * আলবন্ধন (২০০১) (তামিল) * দিল চাহতা হায় (২০০১) * য়ে ক্যা হো ৰহা হায়? (২০০২) * এক ঔৰ এক গ্যাৰহ (২০০৩) * আৰ্মান (২০০৩) * নায়ে পাডোছান (২০০৩) * কুচ না কাহো (২০০৩) * কাল হো না হো (২০০৩) * ৰুদ্ৰাক্ষ (২০০৪) * মেইন হুন না (২০০৪) * কিউন! হো গয়া না... (২০০৪) * লক্ষ্য (২০০৪) * ফিৰ মিলেংগে (২০০৪) * ভেনিটি ফেয়াৰ (২০০৪) * বাণ্টী আৰু বাবলি (২০০৫) * দিল জো ভি কাহে... (২০০৫) * ডছ (২০০৫) * কভি আলভিদা না কেহনা (২০০৬) * ডন: দ্য চেজ বিগিন্স এগেইন (২০০৬) * ছালাম-ই-ইছক: এ ট্ৰিবিউট টু লাভ (২০০৭) * মেৰিগল্ড° এণ এডভেঞ্চাৰ ইন ইণ্ডিয়া (২০০৭) * হেয় বেবী (২০০৭) * ঝুম বাৰাবৰ ঝুম (২০০৭) *জনী গাডডাৰ (২০০৭) * তাৰে জামিন পাৰ (২০০৭) * হাইস্কুল মিউজিকেল ২ soundtrack (হিন্দী সংস্কৰণ) * ৰক অন!! (২০০৮) * থোডা পিয়াৰ থোডা মেজিক (২০০৮) * মাদাম্বি (মালয়ালম) (২০০৮) * চান্দনী চক টু চীন (২০০৯) * ১৩খ: ভয়ৰ নতুন ঠিকনা / যৱৰুম নলম (হিন্দী-তামিল) (২০০৯) * শ্বৰ্টকুট (২০০৯) * লাক বাই চান্স (২০০৯) * ছিকন্দৰ (২০০৯) * কনচেম ইষ্টম কনচেম কাষ্টম (তেলেগু) (২০০৯) * ৱেক আপ চিড (২০০৯) * লণ্ডন ড্ৰিমছ (২০০৯) * মোৰ নাম খান (২০১০) * কিছমত টকীজ (২০১০) * কাৰ্তিক কলিং কাৰ্তিক (২০১০) * হাম তুম ঔৰ ভূত (২০১০) * হাউচফুল (২০১০) * টেৰে বিন লাডেন (২০১০) * কুচ কুচ হোটা হাই (২০১১) * পাটিয়ালা হাউচ (২০১১) * দে ঘুমা কে (বিশ্বকাপ ২০১১ৰ গীত) * গেম (২০১১) * জিন্দাগী না মিলেগী ডোবাৰা (২০১১) * ডন ২ (২০১১) * চিট্টাগং (২০১২) * বিশ্বৰূপম (২০১৩) * ভাগ মিলখা ভাগ (২০১৩) * ঘ - দিৱস (২০১৩) * ৱান বাই টু (২০১৪) * ডাৰ @ দ্য মল (২০১৪) * ২খন ৰাজ্য (২০১৪) * কিল দিল (২০১৪) * মিটোৱা (২০১৫) মাৰাঠী * কাটিয়াৰ কলজাত ঘুছালি (২০১৫) মাৰাঠী * থান থান গোপাল (২০১৫) মাৰাঠী * থাই মানে ২.০ (২০২৩) তামিল<ref>{{Cite AV media |title=Netaji and Chatrapati Shivaji featuring Thai Manne 2.0 Ravi Murrugiah/ Shankar Mahadevan #ThaiManne |url=https://www.youtube.com/watch?v=dwg8VDulIHg |publisher=Vasan Digitz |date=31 July 2023 |access-date=5 February 2024 |via=YouTube}}</ref> * থাই মান্নে ২.০ (২০২৩) হিন্দী Hindi<ref>{{Cite AV media |title=Netaji and Chatrapati Shivaji featuring Bharat Maa 2.0 Ravi Murrugiah/ Shankar Mahadevan #ThaiManne |url=https://www.youtube.com/watch?v=TecNrCuDEvk |date=31 July 2023 |access-date=19 August 2023 |language=en |publisher=Vasan Digitz |archive-date=19 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230819122911/https://www.youtube.com/watch?v=TecNrCuDEvk |url-status=live |via=YouTube}}</ref> {{div col end}} ==ডিস্কোগ্ৰাফী== ===একক এলবাম=== * নাইন * Breathless ===জিংলছ=== {| class="wikitable" |+ শংকৰ মহাদেৱৰ জিংগলৰ তালিকা |- ! scope="col" | নাম ! scope="col" | ব্ৰেণ্ড ! scope="col" | সুৰকাৰ ! class="unsortable" scope="col" | টোকা |- | "কুচ খাছ হে হম সভি মে" | Dairy Milk | |{{citation needed|date=May 2024}} |- | "চল নিকল ট্যয়াৰ হো জা" | দিল্লী দুৰ্যোগ ব্যৱস্থাপনা কৰ্তৃপক্ষ | বৈভৱ সক্সেনা |<ref>{{Cite news |last=Tyagi |first=Avantika |url=https://archive.org/details/timesofindia-musicinterview |title=Blending music to create heady re-(mix) |date=31 January 2015 |newspaper=[[The Times of India]] |via=Internet Archive (archive.org)}}</ref> |} ==টেলিভিছন== * সা ৰে গা মা পা ল'ইল চেম্পিয়নছ ২০২২ বিচাৰক হিচাপে। * সা ৰে গা মা পা :সপনোন কি ছুৰুৱাট বিচাৰক হিচাপে। * তাৰে জমিন পাৰ বিচাৰক হিচাপে। * বিচাৰক হিচাপে ৰাইজিং ষ্টাৰ লাইভ অন কালাৰছ। * মাঝবিল মনোৰমাত ভাৰতীয় কণ্ঠ ন্যায়াধীশ হিচাপে। * ষ্টাৰ বিজয়ত বিশেষ অতিথি হিচাপে ছুপাৰ চিংগাৰ ৬ & ৭। * ষ্টাৰ বিজয়ত অভিনয় কৰা বিজয় ষ্টাৰ নাইট। * ছুপাৰ চিংগাৰ জুনিয়ৰ ছিজন ৬ & ৭ ষ্টাৰ বিজয়ক বিচাৰক হিচাপে। * ষ্টাৰ বিজয়ক বিচাৰক হিচাপে লৈ চেম্পিয়নৰ ছুপাৰ চিংগাৰ চেম্পিয়ন। * তামিল ভাষাৰ অন্যান্য আগশাৰীৰ গায়ক (হৰিহৰণ, চিড শ্ৰীৰাম, উন্নী কৃষ্ণন, অনুৰাধা শ্ৰীৰাম, শশা তিৰুপতি, ষ্টিফেন দেৱাছি, এছ পি বি চৰণ, বিজয় য়েছুদাস, বেনি দয়াল, কল্পনা ৰাগবেন্দৰ, সৈন্ধৱী, শক্তিশ্ৰী গোপালন, প্ৰদীপ কুমাৰ, বিজয় প্ৰকাশ, কাৰ্থিক, গনা)ৰ সৈতে ছুপাৰ চিংগাৰ ৮ এজন পৰিবেশক আৰু বিচাৰক হিচাপে ষ্টাৰ বিজয়ৰ গ্ৰেণ্ড লঞ্চ এপিচ’ডত বালা, এন্থনী দাছান, চিন্নাপোন্নু, গ্ৰেচ কৰুনাছ, কৰুনাছ)। * সা ৰে গা মা পা ২০১২ বিচাৰক আৰু গুৰু হিচাপে। * শংকৰৰ ৰকষ্টাৰছৰ প্ৰতিযোগী-অধিনায়ক হিচাপে সংগীত কা মহা মুক্কাবলা। * সা ৰে গা মা পা চেলেঞ্জ ২০০৯, বিচাৰক আৰু গুৰু হিচাপে। ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:হিন্দী চলচ্চিত্ৰৰ নেপথ্য কণ্ঠশিল্পী]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰীয় বঁটা আৰু সন্মান]] [[শ্ৰেণী:পদ্মশ্ৰী বঁটা বিজয়ী]] 4vm4ev453b0x7khx85prgskymo65zmv 0 124477 627220 606181 2026-08-14T15:30:56Z Argosandaltika 38527 627220 wikitext text/x-wiki {{Notability}}{{unreferenced}} '''অন্নপূৰ্ণা মুহিম''' হৈছে ২০২৫ চনৰ মাজভাগত জগদগুৰু তত্ত্বদৰ্শী সন্ত ৰামপাল মহাৰাজে আৰম্ভ কৰা এক দাতব্য সেৱা অভিযান। মূলতঃ ভাৰতৰ হাৰিয়ানাৰ ৰোহতক জিলাৰপৰা আৰম্ভ কৰি গ্ৰাম্য আৰু চহৰ অঞ্চলৰ দৰিদ্ৰ পৰিয়ালসমূহক খাদ্য ৰেচন, বস্ত্ৰ, বাসস্থান, শিক্ষা আৰু চিকিৎসাৰ সহায় আগবঢ়াবলৈ ৰচনা কৰা হৈছে।{{উদ্ধৃতিৰ প্ৰয়োজন}} == পটভূমি == ক্ষুধাৰ ফলত হোৱা পাৰিবাৰিক আত্মহত্যাৰ টোকাৰ দৰে গুৰুতৰ হৃদয় বিদাৰক গোচৰৰ কথা শুনি ৰামপাল মহাৰাজে অভিযানৰ মূলমন্ত্ৰ ঘোষণা কৰিলে: “खाली पेट ना सोए कोई "কোনোৱে ভোকত শুব নালাগে।" ২০২৫ চনৰ ৩১ জুলাই তাৰিখে SA NEWS ৰ এটা প্ৰবন্ধত এই আনুষ্ঠানিক আৰম্ভণিৰ কথা ঘোষণা কৰা হৈছে আৰু চৰকাৰী ব্যৱস্থাৰদ্বাৰা অৱহেলিত পৰিয়ালসমূহক উন্নীত কৰাৰ পদক্ষেপ বুলি অভিহিত কৰা হৈছে।<ref>{{cite web|title =sa news|url=https://news.jagatgururampalji.org/annapurna-muhim-hindi/}}</ref> SA NEWS ৰ এটা পূৰ্বৰ বৈশিষ্ট্যই(২২ জুন ২০২৫)কলিযুগ(বৰ্তমান যুগ)ৰ ঠাই সত্যযুগে(আধ্যাত্মিকভাৱে জাগ্ৰত যুগ)লোৱাৰ অভিযানৰ দৰ্শনৰ প্ৰৱৰ্তন কৰিছিল। <ref>{{cite web|title=sanews|url=https://news.jagatgururampalji.org/annapurna-muhim-kalyug-mai-satyug-hindi/}}</ref> == চমু আভাস == ২০২৫ চনৰ মাজভাগত হাৰিয়ানাৰ ৰোহতক জিলাত অন্নপূৰ্ণা অভিযানে সক্ৰিয়ভাৱে কাম কৰিছিল। আয়োজকসকলে অতিৰিক্ত জিলা আৰু ৰাজ্যসমূহলৈ অন্নপূৰ্ণা অভিযান সম্প্ৰসাৰণৰ পৰিকল্পনা ঘোষণা কৰে,য’ত সামূহিক পাকঘৰ নিৰ্মাণ, শিশুৰ পুষ্টি কাৰ্যসূচী,আৰু ভ্ৰাম্যমাণ দলৰ জৰিয়তে গ্ৰাম্য প্ৰচাৰ আদিও অন্তৰ্ভুক্ত। <ref>{{cite web|title=पंजाब केसरी टीवी, latest news in hindi, हिन्दी समाचार, |url=https://www.kesari.tv/videos/haryana/live-being-made-by-sant-rampal-ji-maharaj-under-annapurna-593361}}</ref> সাধাৰণ সহায়ৰ ভিতৰত আছিল: ২৫ কিলোগ্ৰাম পৰ্যন্ত আটা বা চাউল,দালি,চেনি,খাব পৰা তেল,মচলা আৰু গা-ধোৱা/কাপোৰ ধোৱা চাবোনৰ সৈতে মাহিলী খাদ্যৰ পাৰ্চেল,কাপোৰ-কানি,শিক্ষাৰ সামগ্ৰী আৰু স্কুলৰ মাচুল। পৰ্যাপ্ত আশ্ৰয় অবিহনে বাস কৰা পৰিয়ালৰ বাবে ১৫–২০ দিনৰ ভিতৰত বিনামূলীয়া আশ্ৰয় (দুৱাৰ,খিৰিকী,বিদ্যুৎ আৰু প্লাম্বিং থকা পকা ঘৰ)। সাধাৰণতে খাদ্য-সামগ্ৰী শেষ হোৱাৰ দুদিন আগতে নিয়মিতভাৱে সাহায্য লাভ কৰিবলৈ হিতাধিকাৰীসকলক এটা নিৰ্দিষ্ট হেল্পলাইন ফোন নম্বৰ প্ৰদান কৰিছে। <ref>{{cite web |title=वेदांत समाचार, latest news in hindi, हिन्दी समाचार, |url=https://vedantsamachar.in/annapurna-campaign-the-helpless-family-got-a-lifetime-of-life-from-the-annapurna-campaign-of-sant-rampal-ji-maharaj/ }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==মুখ্য কাৰ্য্যকলাপ আৰু ৰূপায়ণ== সন্ত ৰামপাল মহাৰাজৰ সৎসংগ(আধ্যাত্মিক সমাৱেশ)ৰ স্থান চিনাক্তকৰণ আৰু প্ৰসাৰৰ বাবে স্বেচ্ছাসেৱকসকলে বস্তি আৰু গ্ৰাম্য বসতিস্থলত ঘৰে ঘৰে জৰীপ চলাইছে,ৰাজ্যিক কল্যাণমূলক আঁচনিৰপৰা লাভৱান নোহোৱা পৰিয়ালসমূহ চিনাক্ত কৰিছে। “জাতি, ধৰ্ম বা ৰাজনীতিৰ কোনো বৈষম্য নোহোৱাকৈ”সহায় আগবঢ়োৱা হৈছে। ==সাহায্য বিতৰণ== সৰু পৰিয়ালসমূহে(১–৩ জন সদস্য)সাধাৰণতে ১৫ কিলোগ্ৰাম শস্য লাভ কৰিছিল,আনহাতে ডাঙৰ পৰিয়ালসমূহে(৪+ সদস্য)অন্যান্য মানক যোগানৰ সৈতে ২৫ কিলোগ্ৰাম শস্য লাভ কৰিছিল। প্ৰয়োজন অনুসৰি পৰিষ্কাৰ-পৰিচ্ছন্নতাৰ সামগ্ৰী আৰু ৰন্ধন বাচন আদিও যোগান ধৰা হৈ আছিল। <ref>{{cite web|title=divyabhaskar latest news in hindi, हिन्दी समाचार, |url=https://www.divyabhaskar.co.in/local/gujarat/panchmahal/sahera/news/annapurna-campaign-of-sant-rampalji-maharaj-135521298.html}}</ref> ==গৃহ নিৰ্মাণ আৰু দীৰ্ঘম্যাদী সহায়== ঘৰ নথকা পৰিয়ালবোৰে ৰন্ধা-বঢ়াৰ ঠাই,বাথৰুম আৰু বিদ্যুৎ সংযোগৰ সৈতে সম্পূৰ্ণ নিৰ্মিত ঘৰ লাভ কৰে। পৰিয়ালসমূহ আত্ম-নিৰ্ভৰশীল নোহোৱালৈকে শিক্ষা, চিকিৎসা সেৱা,এল পি জি-ৰিফিল আৰু কাপোৰৰ বাবে সমৰ্থন অব্যাহত থাকিব। == পুঁজিৰ আৰ্হি == অনুদান নোলোৱাকৈ এই কাৰ্যসূচী চলি থকা বুলি কোৱা হৈছে। আয়োজকসকলে কয় যে তেওঁলোকে‘চান্দা’(পুঁজি)গ্ৰহণ নকৰে আৰু মুনিন্দ্ৰ ধৰ্মাৰ্থ ট্ৰাষ্টৰ দৰে নিৰ্দিষ্ট দাতব্য ট্ৰাষ্টৰ অধীনত ভক্ত আৰু আশ্ৰমৰ স্বেচ্ছাসেৱকসকলে ব্যৱস্থা প্ৰদান কৰে। ==হিতাধিকাৰীৰ বিৱৰণ== অন্নপূৰ্ণা অভিযানৰ তালিকাত কেইবাটাও লাভাৰ্থী পৰিয়ালৰ ৰূপৰেখা দাঙি ধৰা হৈছে,য'ত আছে: এগৰাকী কন্যাৰ কৰ্কট ৰোগৰ বাবদ ঘূৰাই পোৱা শিক্ষাৰ খৰচ,স্কুলৰ কিতাপ, ৰেচনৰ সহায়ৰ ব্যৱস্থা কৰা হৈছিল; পৰিয়ালটোৱে পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা ঘৰৰ কথা জনাইছিল। ১৯৯৭ চনৰপৰা নিজৰ জুপুৰিটোত দুৱাৰ নথকা মানুহ জগদীশৰ বাবে চাৰিটা নতুন দুৱাৰ নিৰ্মাণ কৰি যোগান ধৰা হৈছে। পূৰ্বে টাৰ্পলিন চাদৰ তলত বাস কৰা সুৰেশ আৰু তেওঁৰ বিশেষভাৱে সক্ষম পুত্ৰক ১৫ দিনৰ ভিতৰতে পাকঘৰ আৰু গা-ধোৱাৰ সুবিধা থকা এটা কোঠাৰ ঘৰ নিৰ্মাণ কৰি দিয়া হৈছে। পৰিষ্কাৰ কাপোৰ আৰু বাচন-বৰ্তনেৰে ঘৰখন সজ্জিত কৰা হৈছে। *'''পুৰস্কাৰ আৰু সন্মান'''* সন্ত ৰামপাল গুৰু মহাৰাজক হাৰিয়ানা আৰু গুজৰাটৰ বিভিন্ন কৃষক সংগঠন, পঞ্চায়ত-সভাপতি সংঘ, খাপ পঞ্চায়ত আৰু গ্ৰাম্য সমাজসমূহে ২০২৫-২০২৬ চনত বানপীড়িত অঞ্চলত কৰা সাহায্য কাৰ্যৰ বাবে প্ৰায় ১২ খন স্থানীয় সন্মান প্ৰদান কৰিছে। এই সন্মানসমূহ সামাজিক সেৱা, কৃষক কল্যাণ আৰু মানৱতাৰ সৈতে জড়িত। মূলতঃ *'অন্নপূৰ্ণা অভিযান'* আৰু বানপীড়িত অঞ্চলত ত্ৰাণ কাৰ্যৰ বাবে দিয়া হৈছে — *খেতিৰ পৰা পানী নিষ্কাশন, মটৰ-পাইপ যোগান, ভোজন বিতৰণ* আদি। তলত তিথিৰ ক্ৰমত প্ৰধান সন্মানসমূহ দিয়া হ'ল — *সমৰ্থক উৎস অনুসৰি:* *'''মানৱতা ৰক্ষক সন্মান'''* — মহম চৌবিচি খাপৰ দ্বাৰা, মহম/ৰোহতক, হাৰিয়ানা (১২ অক্টোবৰ ২০২৫)। *'''ধনানা ৰত্ন সন্মান'''* — ৩৬ বিৰাদৰীৰ দ্বাৰা, ধনানা গাঁও, চোনীপত, হাৰিয়ানা (৮ নৱেম্বৰ ২০২৫)। *'''কৃষক ৰক্ষক সন্মান'''* — নৌগামা বুঢ়া খাপ, পুনিয়া খাপ, ভায়ন খাপ আৰু পঞ্চায়ত-সভাপতি সংঘ বৰৱালাৰ দ্বাৰা, গুৰানা গাঁও, হিচাৰ, হাৰিয়ানা (৯ নৱেম্বৰ ২০২৫)। *'''কৃষক ৰক্ষক সন্মান'''* — কুণ্ডলিয়া গ্ৰাম পঞ্চায়তৰ দ্বাৰা, বনাসকাঁঠা, গুজৰাট (১৬ নৱেম্বৰ ২০২৫)। *'''শীল আৰু স্মৃতি-চিহ্ন সন্মান'''* — স্থানীয় সংগঠনৰ দ্বাৰা, হাৰিয়ানা অঞ্চল (২৪ নৱেম্বৰ ২০২৫)। *'''কৃষক মসীহা সন্মান'''* — পঞ্চায়ত-সভাপতি সংঘ, হিচাৰ ব্লকৰ দ্বাৰা, ধীৰনৱাস গাঁও, হিচাৰ, হাৰিয়ানা (৭ ডিচেম্বৰ ২০২৫)। *'''ভাৰত গৌৰৱ এৱাৰ্ড'''* — কলিৰামন ফাউণ্ডেশ্যনৰ দ্বাৰা, নতুন দিল্লী (৯ ডিচেম্বৰ ২০২৫)। *'''কৃষক ৰত্ন সন্মান'''* — ভাৰতীয় কৃষক ইউনিয়ন (অ) ৰ দ্বাৰা, ডায়া গাঁও, হিচাৰ, হাৰিয়ানা (২১ ডিচেম্বৰ ২০২৫)। *'''কৃষক জীৱন ৰক্ষক সন্মান'''* — জুলানা বাৰহা আৰু পঞ্চায়ত-সভাপতি সংঘৰ দ্বাৰা, জীন্দ, হাৰিয়ানা (২৮ ডিচেম্বৰ ২০২৫)। *'''জন সেৱক ৰত্ন সন্মান'''* — পঞ্চায়ত-সভাপতি সংঘ হাঁসী ব্লকৰ দ্বাৰা, হাঁসী, হাৰিয়ানা (১ জানুৱাৰী ২০২৬)। *'''কৃষক গৌৰৱ সন্মান'''* (বা কৃষক ৰহনুমা) — ১০৫ খন গাঁও আৰু সৰপঞ্চ সংঘৰ দ্বাৰা, বালন্দ, ৰোহতক, হাৰিয়ানা (৪ জানুৱাৰী ২০২৬)। *'''কৃষক সন্ত গৰিবদাস গৰিমা সন্মান'''* — পঞ্চায়ত-সভাপতি সংঘ, খাপসমূহ আৰু ৩৬ বিৰাদৰীৰ দ্বাৰা, গিৰাৱাড়, ঝজ্জৰ, হাৰিয়ানা (১১ জানুৱাৰী ২০২৬)। এই সন্মানসমূহ গ্ৰাম্য স্তৰত বিশাল অনুষ্ঠানত প্ৰদান কৰা হয় — *ফুলৰ বৰ্ষা, ট্ৰেক্টৰ ৰেলী, ভণ্ডাৰা, পাগুৰি প্ৰদান* আদি। তাত তেওঁক *"কৃষকসকলৰ মসীহা"* বুলি অভিহিত কৰা হয়। কিছুমান উৎসত মুঠ ১২ খন সন্মানৰ কথা উল্লেখ আছে, য'ত সমষ্টিগত খাপ/গাঁও স্তৰ স্বীকৃতিও আছে। ==তথ্যসূত্ৰ== rou10akv4vs4ccjmm6dffo6o1nqnej5 627222 627220 2026-08-14T15:39:28Z Argosandaltika 38527 627222 wikitext text/x-wiki {{Notability}}{{unreferenced}} '''অন্নপূৰ্ণা মুহিম''' হৈছে ২০২৫ চনৰ মাজভাগত জগদগুৰু তত্ত্বদৰ্শী সন্ত ৰামপাল মহাৰাজে আৰম্ভ কৰা এক দাতব্য সেৱা অভিযান। মূলতঃ ভাৰতৰ হাৰিয়ানাৰ ৰোহতক জিলাৰপৰা আৰম্ভ কৰি গ্ৰাম্য আৰু চহৰ অঞ্চলৰ দৰিদ্ৰ পৰিয়ালসমূহক খাদ্য ৰেচন, বস্ত্ৰ, বাসস্থান, শিক্ষা আৰু চিকিৎসাৰ সহায় আগবঢ়াবলৈ ৰচনা কৰা হৈছে।{{উদ্ধৃতিৰ প্ৰয়োজন}} == পটভূমি == ক্ষুধাৰ ফলত হোৱা পাৰিবাৰিক আত্মহত্যাৰ টোকাৰ দৰে গুৰুতৰ হৃদয় বিদাৰক গোচৰৰ কথা শুনি ৰামপাল মহাৰাজে অভিযানৰ মূলমন্ত্ৰ ঘোষণা কৰিলে: “खाली पेट ना सोए कोई "কোনোৱে ভোকত শুব নালাগে।" ২০২৫ চনৰ ৩১ জুলাই তাৰিখে SA NEWS ৰ এটা প্ৰবন্ধত এই আনুষ্ঠানিক আৰম্ভণিৰ কথা ঘোষণা কৰা হৈছে আৰু চৰকাৰী ব্যৱস্থাৰদ্বাৰা অৱহেলিত পৰিয়ালসমূহক উন্নীত কৰাৰ পদক্ষেপ বুলি অভিহিত কৰা হৈছে।<ref>{{cite web|title =sa news|url=https://news.jagatgururampalji.org/annapurna-muhim-hindi/}}</ref> SA NEWS ৰ এটা পূৰ্বৰ বৈশিষ্ট্যই(২২ জুন ২০২৫)কলিযুগ(বৰ্তমান যুগ)ৰ ঠাই সত্যযুগে(আধ্যাত্মিকভাৱে জাগ্ৰত যুগ)লোৱাৰ অভিযানৰ দৰ্শনৰ প্ৰৱৰ্তন কৰিছিল। <ref>{{cite web|title=sanews|url=https://news.jagatgururampalji.org/annapurna-muhim-kalyug-mai-satyug-hindi/}}</ref> == চমু আভাস == ২০২৫ চনৰ মাজভাগত হাৰিয়ানাৰ ৰোহতক জিলাত অন্নপূৰ্ণা অভিযানে সক্ৰিয়ভাৱে কাম কৰিছিল। আয়োজকসকলে অতিৰিক্ত জিলা আৰু ৰাজ্যসমূহলৈ অন্নপূৰ্ণা অভিযান সম্প্ৰসাৰণৰ পৰিকল্পনা ঘোষণা কৰে,য’ত সামূহিক পাকঘৰ নিৰ্মাণ, শিশুৰ পুষ্টি কাৰ্যসূচী,আৰু ভ্ৰাম্যমাণ দলৰ জৰিয়তে গ্ৰাম্য প্ৰচাৰ আদিও অন্তৰ্ভুক্ত। <ref>{{cite web|title=पंजाब केसरी टीवी, latest news in hindi, हिन्दी समाचार, |url=https://www.kesari.tv/videos/haryana/live-being-made-by-sant-rampal-ji-maharaj-under-annapurna-593361}}</ref> সাধাৰণ সহায়ৰ ভিতৰত আছিল: ২৫ কিলোগ্ৰাম পৰ্যন্ত আটা বা চাউল,দালি,চেনি,খাব পৰা তেল,মচলা আৰু গা-ধোৱা/কাপোৰ ধোৱা চাবোনৰ সৈতে মাহিলী খাদ্যৰ পাৰ্চেল,কাপোৰ-কানি,শিক্ষাৰ সামগ্ৰী আৰু স্কুলৰ মাচুল। পৰ্যাপ্ত আশ্ৰয় অবিহনে বাস কৰা পৰিয়ালৰ বাবে ১৫–২০ দিনৰ ভিতৰত বিনামূলীয়া আশ্ৰয় (দুৱাৰ,খিৰিকী,বিদ্যুৎ আৰু প্লাম্বিং থকা পকা ঘৰ)। সাধাৰণতে খাদ্য-সামগ্ৰী শেষ হোৱাৰ দুদিন আগতে নিয়মিতভাৱে সাহায্য লাভ কৰিবলৈ হিতাধিকাৰীসকলক এটা নিৰ্দিষ্ট হেল্পলাইন ফোন নম্বৰ প্ৰদান কৰিছে। <ref>{{cite web |title=वेदांत समाचार, latest news in hindi, हिन्दी समाचार, |url=https://vedantsamachar.in/annapurna-campaign-the-helpless-family-got-a-lifetime-of-life-from-the-annapurna-campaign-of-sant-rampal-ji-maharaj/ }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==মুখ্য কাৰ্য্যকলাপ আৰু ৰূপায়ণ== সন্ত ৰামপাল মহাৰাজৰ সৎসংগ(আধ্যাত্মিক সমাৱেশ)ৰ স্থান চিনাক্তকৰণ আৰু প্ৰসাৰৰ বাবে স্বেচ্ছাসেৱকসকলে বস্তি আৰু গ্ৰাম্য বসতিস্থলত ঘৰে ঘৰে জৰীপ চলাইছে,ৰাজ্যিক কল্যাণমূলক আঁচনিৰপৰা লাভৱান নোহোৱা পৰিয়ালসমূহ চিনাক্ত কৰিছে। “জাতি, ধৰ্ম বা ৰাজনীতিৰ কোনো বৈষম্য নোহোৱাকৈ”সহায় আগবঢ়োৱা হৈছে। ==সাহায্য বিতৰণ== সৰু পৰিয়ালসমূহে(১–৩ জন সদস্য)সাধাৰণতে ১৫ কিলোগ্ৰাম শস্য লাভ কৰিছিল,আনহাতে ডাঙৰ পৰিয়ালসমূহে(৪+ সদস্য)অন্যান্য মানক যোগানৰ সৈতে ২৫ কিলোগ্ৰাম শস্য লাভ কৰিছিল। প্ৰয়োজন অনুসৰি পৰিষ্কাৰ-পৰিচ্ছন্নতাৰ সামগ্ৰী আৰু ৰন্ধন বাচন আদিও যোগান ধৰা হৈ আছিল। <ref>{{cite web|title=divyabhaskar latest news in hindi, हिन्दी समाचार, |url=https://www.divyabhaskar.co.in/local/gujarat/panchmahal/sahera/news/annapurna-campaign-of-sant-rampalji-maharaj-135521298.html}}</ref> ==গৃহ নিৰ্মাণ আৰু দীৰ্ঘম্যাদী সহায়== ঘৰ নথকা পৰিয়ালবোৰে ৰন্ধা-বঢ়াৰ ঠাই,বাথৰুম আৰু বিদ্যুৎ সংযোগৰ সৈতে সম্পূৰ্ণ নিৰ্মিত ঘৰ লাভ কৰে। পৰিয়ালসমূহ আত্ম-নিৰ্ভৰশীল নোহোৱালৈকে শিক্ষা, চিকিৎসা সেৱা,এল পি জি-ৰিফিল আৰু কাপোৰৰ বাবে সমৰ্থন অব্যাহত থাকিব। == পুঁজিৰ আৰ্হি == অনুদান নোলোৱাকৈ এই কাৰ্যসূচী চলি থকা বুলি কোৱা হৈছে। আয়োজকসকলে কয় যে তেওঁলোকে‘চান্দা’(পুঁজি)গ্ৰহণ নকৰে আৰু মুনিন্দ্ৰ ধৰ্মাৰ্থ ট্ৰাষ্টৰ দৰে নিৰ্দিষ্ট দাতব্য ট্ৰাষ্টৰ অধীনত ভক্ত আৰু আশ্ৰমৰ স্বেচ্ছাসেৱকসকলে ব্যৱস্থা প্ৰদান কৰে। ==হিতাধিকাৰীৰ বিৱৰণ== অন্নপূৰ্ণা অভিযানৰ তালিকাত কেইবাটাও লাভাৰ্থী পৰিয়ালৰ ৰূপৰেখা দাঙি ধৰা হৈছে,য'ত আছে: এগৰাকী কন্যাৰ কৰ্কট ৰোগৰ বাবদ ঘূৰাই পোৱা শিক্ষাৰ খৰচ,স্কুলৰ কিতাপ, ৰেচনৰ সহায়ৰ ব্যৱস্থা কৰা হৈছিল; পৰিয়ালটোৱে পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা ঘৰৰ কথা জনাইছিল। ১৯৯৭ চনৰপৰা নিজৰ জুপুৰিটোত দুৱাৰ নথকা মানুহ জগদীশৰ বাবে চাৰিটা নতুন দুৱাৰ নিৰ্মাণ কৰি যোগান ধৰা হৈছে। পূৰ্বে টাৰ্পলিন চাদৰ তলত বাস কৰা সুৰেশ আৰু তেওঁৰ বিশেষভাৱে সক্ষম পুত্ৰক ১৫ দিনৰ ভিতৰতে পাকঘৰ আৰু গা-ধোৱাৰ সুবিধা থকা এটা কোঠাৰ ঘৰ নিৰ্মাণ কৰি দিয়া হৈছে। পৰিষ্কাৰ কাপোৰ আৰু বাচন-বৰ্তনেৰে ঘৰখন সজ্জিত কৰা হৈছে। *'''পুৰস্কাৰ আৰু সন্মান''' সন্ত ৰামপাল গুৰু মহাৰাজক হাৰিয়ানা আৰু গুজৰাটৰ বিভিন্ন কৃষক সংগঠন, পঞ্চায়ত-সভাপতি সংঘ, খাপ পঞ্চায়ত আৰু গ্ৰাম্য সমাজসমূহে ২০২৫-২০২৬ চনত বানপীড়িত অঞ্চলত কৰা সাহায্য কাৰ্যৰ বাবে প্ৰায় ১২ খন স্থানীয় সন্মান প্ৰদান কৰিছে। এই সন্মানসমূহ সামাজিক সেৱা, কৃষক কল্যাণ আৰু মানৱতাৰ সৈতে জড়িত। মূলতঃ 'অন্নপূৰ্ণা অভিযান' আৰু বানপীড়িত অঞ্চলত ত্ৰাণ কাৰ্যৰ বাবে দিয়া হৈছে — খেতিৰ পৰা পানী নিষ্কাশন, মটৰ-পাইপ যোগান, ভোজন বিতৰণ আদি। তলত তিথিৰ ক্ৰমত প্ৰধান সন্মানসমূহ দিয়া হ'ল — সমৰ্থক উৎস অনুসৰি: *'''মানৱতা ৰক্ষক সন্মান''' — মহম চৌবিচি খাপৰ দ্বাৰা, মহম/ৰোহতক, হাৰিয়ানা (১২ অক্টোবৰ ২০২৫)। *'''ধনানা ৰত্ন সন্মান''' — ৩৬ বিৰাদৰীৰ দ্বাৰা, ধনানা গাঁও, চোনীপত, হাৰিয়ানা (৮ নৱেম্বৰ ২০২৫)। *'''কৃষক ৰক্ষক সন্মান''' — নৌগামা বুঢ়া খাপ, পুনিয়া খাপ, ভায়ন খাপ আৰু পঞ্চায়ত-সভাপতি সংঘ বৰৱালাৰ দ্বাৰা, গুৰানা গাঁও, হিচাৰ, হাৰিয়ানা (৯ নৱেম্বৰ ২০২৫)। *'''কৃষক ৰক্ষক সন্মান''' — কুণ্ডলিয়া গ্ৰাম পঞ্চায়তৰ দ্বাৰা, বনাসকাঁঠা, গুজৰাট (১৬ নৱেম্বৰ ২০২৫)। *'''শীল আৰু স্মৃতি-চিহ্ন সন্মান''' — স্থানীয় সংগঠনৰ দ্বাৰা, হাৰিয়ানা অঞ্চল (২৪ নৱেম্বৰ ২০২৫)। *'''কৃষক মসীহা সন্মান''' — পঞ্চায়ত-সভাপতি সংঘ, হিচাৰ ব্লকৰ দ্বাৰা, ধীৰনৱাস গাঁও, হিচাৰ, হাৰিয়ানা (৭ ডিচেম্বৰ ২০২৫)। *'''ভাৰত গৌৰৱ এৱাৰ্ড''' — কলিৰামন ফাউণ্ডেশ্যনৰ দ্বাৰা, নতুন দিল্লী (৯ ডিচেম্বৰ ২০২৫)। *'''কৃষক ৰত্ন সন্মান''' — ভাৰতীয় কৃষক ইউনিয়ন (অ) ৰ দ্বাৰা, ডায়া গাঁও, হিচাৰ, হাৰিয়ানা (২১ ডিচেম্বৰ ২০২৫)। *'''কৃষক জীৱন ৰক্ষক সন্মান''' — জুলানা বাৰহা আৰু পঞ্চায়ত-সভাপতি সংঘৰ দ্বাৰা, জীন্দ, হাৰিয়ানা (২৮ ডিচেম্বৰ ২০২৫)। *'''জন সেৱক ৰত্ন সন্মান''' — পঞ্চায়ত-সভাপতি সংঘ হাঁসী ব্লকৰ দ্বাৰা, হাঁসী, হাৰিয়ানা (১ জানুৱাৰী ২০২৬)। *'''কৃষক গৌৰৱ সন্মান''' (বা কৃষক ৰহনুমা) — ১০৫ খন গাঁও আৰু সৰপঞ্চ সংঘৰ দ্বাৰা, বালন্দ, ৰোহতক, হাৰিয়ানা (৪ জানুৱাৰী ২০২৬)। *'''কৃষক সন্ত গৰিবদাস গৰিমা সন্মান''' — পঞ্চায়ত-সভাপতি সংঘ, খাপসমূহ আৰু ৩৬ বিৰাদৰীৰ দ্বাৰা, গিৰাৱাড়, ঝজ্জৰ, হাৰিয়ানা (১১ জানুৱাৰী ২০২৬)। এই সন্মানসমূহ গ্ৰাম্য স্তৰত বিশাল অনুষ্ঠানত প্ৰদান কৰা হয় — ফুলৰ বৰ্ষা, ট্ৰেক্টৰ ৰেলী, ভণ্ডাৰা, পাগুৰি প্ৰদান আদি। তাত তেওঁক "কৃষকসকলৰ মসীহা" বুলি অভিহিত কৰা হয়। কিছুমান উৎসত মুঠ ১২ খন সন্মানৰ কথা উল্লেখ আছে, য'ত সমষ্টিগত খাপ/গাঁও স্তৰ স্বীকৃতিও আছে। ==তথ্যসূত্ৰ== 2bbhb4hdgbib0779en70tmc0aggbpio 627223 627222 2026-08-14T15:40:57Z Argosandaltika 38527 627223 wikitext text/x-wiki {{Notability}}{{unreferenced}} '''অন্নপূৰ্ণা মুহিম''' হৈছে ২০২৫ চনৰ মাজভাগত জগদগুৰু তত্ত্বদৰ্শী সন্ত ৰামপাল মহাৰাজে আৰম্ভ কৰা এক দাতব্য সেৱা অভিযান। মূলতঃ ভাৰতৰ হাৰিয়ানাৰ ৰোহতক জিলাৰপৰা আৰম্ভ কৰি গ্ৰাম্য আৰু চহৰ অঞ্চলৰ দৰিদ্ৰ পৰিয়ালসমূহক খাদ্য ৰেচন, বস্ত্ৰ, বাসস্থান, শিক্ষা আৰু চিকিৎসাৰ সহায় আগবঢ়াবলৈ ৰচনা কৰা হৈছে।{{উদ্ধৃতিৰ প্ৰয়োজন}} == পটভূমি == ক্ষুধাৰ ফলত হোৱা পাৰিবাৰিক আত্মহত্যাৰ টোকাৰ দৰে গুৰুতৰ হৃদয় বিদাৰক গোচৰৰ কথা শুনি ৰামপাল মহাৰাজে অভিযানৰ মূলমন্ত্ৰ ঘোষণা কৰিলে: “खाली पेट ना सोए कोई "কোনোৱে ভোকত শুব নালাগে।" ২০২৫ চনৰ ৩১ জুলাই তাৰিখে SA NEWS ৰ এটা প্ৰবন্ধত এই আনুষ্ঠানিক আৰম্ভণিৰ কথা ঘোষণা কৰা হৈছে আৰু চৰকাৰী ব্যৱস্থাৰদ্বাৰা অৱহেলিত পৰিয়ালসমূহক উন্নীত কৰাৰ পদক্ষেপ বুলি অভিহিত কৰা হৈছে।<ref>{{cite web|title =sa news|url=https://news.jagatgururampalji.org/annapurna-muhim-hindi/}}</ref> SA NEWS ৰ এটা পূৰ্বৰ বৈশিষ্ট্যই(২২ জুন ২০২৫)কলিযুগ(বৰ্তমান যুগ)ৰ ঠাই সত্যযুগে(আধ্যাত্মিকভাৱে জাগ্ৰত যুগ)লোৱাৰ অভিযানৰ দৰ্শনৰ প্ৰৱৰ্তন কৰিছিল। <ref>{{cite web|title=sanews|url=https://news.jagatgururampalji.org/annapurna-muhim-kalyug-mai-satyug-hindi/}}</ref> == চমু আভাস == ২০২৫ চনৰ মাজভাগত হাৰিয়ানাৰ ৰোহতক জিলাত অন্নপূৰ্ণা অভিযানে সক্ৰিয়ভাৱে কাম কৰিছিল। আয়োজকসকলে অতিৰিক্ত জিলা আৰু ৰাজ্যসমূহলৈ অন্নপূৰ্ণা অভিযান সম্প্ৰসাৰণৰ পৰিকল্পনা ঘোষণা কৰে,য’ত সামূহিক পাকঘৰ নিৰ্মাণ, শিশুৰ পুষ্টি কাৰ্যসূচী,আৰু ভ্ৰাম্যমাণ দলৰ জৰিয়তে গ্ৰাম্য প্ৰচাৰ আদিও অন্তৰ্ভুক্ত। <ref>{{cite web|title=पंजाब केसरी टीवी, latest news in hindi, हिन्दी समाचार, |url=https://www.kesari.tv/videos/haryana/live-being-made-by-sant-rampal-ji-maharaj-under-annapurna-593361}}</ref> সাধাৰণ সহায়ৰ ভিতৰত আছিল: ২৫ কিলোগ্ৰাম পৰ্যন্ত আটা বা চাউল,দালি,চেনি,খাব পৰা তেল,মচলা আৰু গা-ধোৱা/কাপোৰ ধোৱা চাবোনৰ সৈতে মাহিলী খাদ্যৰ পাৰ্চেল,কাপোৰ-কানি,শিক্ষাৰ সামগ্ৰী আৰু স্কুলৰ মাচুল। পৰ্যাপ্ত আশ্ৰয় অবিহনে বাস কৰা পৰিয়ালৰ বাবে ১৫–২০ দিনৰ ভিতৰত বিনামূলীয়া আশ্ৰয় (দুৱাৰ,খিৰিকী,বিদ্যুৎ আৰু প্লাম্বিং থকা পকা ঘৰ)। সাধাৰণতে খাদ্য-সামগ্ৰী শেষ হোৱাৰ দুদিন আগতে নিয়মিতভাৱে সাহায্য লাভ কৰিবলৈ হিতাধিকাৰীসকলক এটা নিৰ্দিষ্ট হেল্পলাইন ফোন নম্বৰ প্ৰদান কৰিছে। <ref>{{cite web |title=वेदांत समाचार, latest news in hindi, हिन्दी समाचार, |url=https://vedantsamachar.in/annapurna-campaign-the-helpless-family-got-a-lifetime-of-life-from-the-annapurna-campaign-of-sant-rampal-ji-maharaj/ }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==মুখ্য কাৰ্য্যকলাপ আৰু ৰূপায়ণ== সন্ত ৰামপাল মহাৰাজৰ সৎসংগ(আধ্যাত্মিক সমাৱেশ)ৰ স্থান চিনাক্তকৰণ আৰু প্ৰসাৰৰ বাবে স্বেচ্ছাসেৱকসকলে বস্তি আৰু গ্ৰাম্য বসতিস্থলত ঘৰে ঘৰে জৰীপ চলাইছে,ৰাজ্যিক কল্যাণমূলক আঁচনিৰপৰা লাভৱান নোহোৱা পৰিয়ালসমূহ চিনাক্ত কৰিছে। “জাতি, ধৰ্ম বা ৰাজনীতিৰ কোনো বৈষম্য নোহোৱাকৈ”সহায় আগবঢ়োৱা হৈছে। ==সাহায্য বিতৰণ== সৰু পৰিয়ালসমূহে(১–৩ জন সদস্য)সাধাৰণতে ১৫ কিলোগ্ৰাম শস্য লাভ কৰিছিল,আনহাতে ডাঙৰ পৰিয়ালসমূহে(৪+ সদস্য)অন্যান্য মানক যোগানৰ সৈতে ২৫ কিলোগ্ৰাম শস্য লাভ কৰিছিল। প্ৰয়োজন অনুসৰি পৰিষ্কাৰ-পৰিচ্ছন্নতাৰ সামগ্ৰী আৰু ৰন্ধন বাচন আদিও যোগান ধৰা হৈ আছিল। <ref>{{cite web|title=divyabhaskar latest news in hindi, हिन्दी समाचार, |url=https://www.divyabhaskar.co.in/local/gujarat/panchmahal/sahera/news/annapurna-campaign-of-sant-rampalji-maharaj-135521298.html}}</ref> ==গৃহ নিৰ্মাণ আৰু দীৰ্ঘম্যাদী সহায়== ঘৰ নথকা পৰিয়ালবোৰে ৰন্ধা-বঢ়াৰ ঠাই,বাথৰুম আৰু বিদ্যুৎ সংযোগৰ সৈতে সম্পূৰ্ণ নিৰ্মিত ঘৰ লাভ কৰে। পৰিয়ালসমূহ আত্ম-নিৰ্ভৰশীল নোহোৱালৈকে শিক্ষা, চিকিৎসা সেৱা,এল পি জি-ৰিফিল আৰু কাপোৰৰ বাবে সমৰ্থন অব্যাহত থাকিব। == পুঁজিৰ আৰ্হি == অনুদান নোলোৱাকৈ এই কাৰ্যসূচী চলি থকা বুলি কোৱা হৈছে। আয়োজকসকলে কয় যে তেওঁলোকে‘চান্দা’(পুঁজি)গ্ৰহণ নকৰে আৰু মুনিন্দ্ৰ ধৰ্মাৰ্থ ট্ৰাষ্টৰ দৰে নিৰ্দিষ্ট দাতব্য ট্ৰাষ্টৰ অধীনত ভক্ত আৰু আশ্ৰমৰ স্বেচ্ছাসেৱকসকলে ব্যৱস্থা প্ৰদান কৰে। ==হিতাধিকাৰীৰ বিৱৰণ== অন্নপূৰ্ণা অভিযানৰ তালিকাত কেইবাটাও লাভাৰ্থী পৰিয়ালৰ ৰূপৰেখা দাঙি ধৰা হৈছে,য'ত আছে: এগৰাকী কন্যাৰ কৰ্কট ৰোগৰ বাবদ ঘূৰাই পোৱা শিক্ষাৰ খৰচ,স্কুলৰ কিতাপ, ৰেচনৰ সহায়ৰ ব্যৱস্থা কৰা হৈছিল; পৰিয়ালটোৱে পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা ঘৰৰ কথা জনাইছিল। ১৯৯৭ চনৰপৰা নিজৰ জুপুৰিটোত দুৱাৰ নথকা মানুহ জগদীশৰ বাবে চাৰিটা নতুন দুৱাৰ নিৰ্মাণ কৰি যোগান ধৰা হৈছে। পূৰ্বে টাৰ্পলিন চাদৰ তলত বাস কৰা সুৰেশ আৰু তেওঁৰ বিশেষভাৱে সক্ষম পুত্ৰক ১৫ দিনৰ ভিতৰতে পাকঘৰ আৰু গা-ধোৱাৰ সুবিধা থকা এটা কোঠাৰ ঘৰ নিৰ্মাণ কৰি দিয়া হৈছে। পৰিষ্কাৰ কাপোৰ আৰু বাচন-বৰ্তনেৰে ঘৰখন সজ্জিত কৰা হৈছে। ==পুৰস্কাৰ আৰু সন্মান== সন্ত ৰামপাল গুৰু মহাৰাজক হাৰিয়ানা আৰু গুজৰাটৰ বিভিন্ন কৃষক সংগঠন, পঞ্চায়ত-সভাপতি সংঘ, খাপ পঞ্চায়ত আৰু গ্ৰাম্য সমাজসমূহে ২০২৫-২০২৬ চনত বানপীড়িত অঞ্চলত কৰা সাহায্য কাৰ্যৰ বাবে প্ৰায় ১২ খন স্থানীয় সন্মান প্ৰদান কৰিছে। এই সন্মানসমূহ সামাজিক সেৱা, কৃষক কল্যাণ আৰু মানৱতাৰ সৈতে জড়িত। মূলতঃ 'অন্নপূৰ্ণা অভিযান' আৰু বানপীড়িত অঞ্চলত ত্ৰাণ কাৰ্যৰ বাবে দিয়া হৈছে — খেতিৰ পৰা পানী নিষ্কাশন, মটৰ-পাইপ যোগান, ভোজন বিতৰণ আদি। তলত তিথিৰ ক্ৰমত প্ৰধান সন্মানসমূহ দিয়া হ'ল — সমৰ্থক উৎস অনুসৰি: *'''মানৱতা ৰক্ষক সন্মান''' — মহম চৌবিচি খাপৰ দ্বাৰা, মহম/ৰোহতক, হাৰিয়ানা (১২ অক্টোবৰ ২০২৫)। *'''ধনানা ৰত্ন সন্মান''' — ৩৬ বিৰাদৰীৰ দ্বাৰা, ধনানা গাঁও, চোনীপত, হাৰিয়ানা (৮ নৱেম্বৰ ২০২৫)। *'''কৃষক ৰক্ষক সন্মান''' — নৌগামা বুঢ়া খাপ, পুনিয়া খাপ, ভায়ন খাপ আৰু পঞ্চায়ত-সভাপতি সংঘ বৰৱালাৰ দ্বাৰা, গুৰানা গাঁও, হিচাৰ, হাৰিয়ানা (৯ নৱেম্বৰ ২০২৫)। *'''কৃষক ৰক্ষক সন্মান''' — কুণ্ডলিয়া গ্ৰাম পঞ্চায়তৰ দ্বাৰা, বনাসকাঁঠা, গুজৰাট (১৬ নৱেম্বৰ ২০২৫)। *'''শীল আৰু স্মৃতি-চিহ্ন সন্মান''' — স্থানীয় সংগঠনৰ দ্বাৰা, হাৰিয়ানা অঞ্চল (২৪ নৱেম্বৰ ২০২৫)। *'''কৃষক মসীহা সন্মান''' — পঞ্চায়ত-সভাপতি সংঘ, হিচাৰ ব্লকৰ দ্বাৰা, ধীৰনৱাস গাঁও, হিচাৰ, হাৰিয়ানা (৭ ডিচেম্বৰ ২০২৫)। *'''ভাৰত গৌৰৱ এৱাৰ্ড''' — কলিৰামন ফাউণ্ডেশ্যনৰ দ্বাৰা, নতুন দিল্লী (৯ ডিচেম্বৰ ২০২৫)। *'''কৃষক ৰত্ন সন্মান''' — ভাৰতীয় কৃষক ইউনিয়ন (অ) ৰ দ্বাৰা, ডায়া গাঁও, হিচাৰ, হাৰিয়ানা (২১ ডিচেম্বৰ ২০২৫)। *'''কৃষক জীৱন ৰক্ষক সন্মান''' — জুলানা বাৰহা আৰু পঞ্চায়ত-সভাপতি সংঘৰ দ্বাৰা, জীন্দ, হাৰিয়ানা (২৮ ডিচেম্বৰ ২০২৫)। *'''জন সেৱক ৰত্ন সন্মান''' — পঞ্চায়ত-সভাপতি সংঘ হাঁসী ব্লকৰ দ্বাৰা, হাঁসী, হাৰিয়ানা (১ জানুৱাৰী ২০২৬)। *'''কৃষক গৌৰৱ সন্মান''' (বা কৃষক ৰহনুমা) — ১০৫ খন গাঁও আৰু সৰপঞ্চ সংঘৰ দ্বাৰা, বালন্দ, ৰোহতক, হাৰিয়ানা (৪ জানুৱাৰী ২০২৬)। *'''কৃষক সন্ত গৰিবদাস গৰিমা সন্মান''' — পঞ্চায়ত-সভাপতি সংঘ, খাপসমূহ আৰু ৩৬ বিৰাদৰীৰ দ্বাৰা, গিৰাৱাড়, ঝজ্জৰ, হাৰিয়ানা (১১ জানুৱাৰী ২০২৬)। এই সন্মানসমূহ গ্ৰাম্য স্তৰত বিশাল অনুষ্ঠানত প্ৰদান কৰা হয় — ফুলৰ বৰ্ষা, ট্ৰেক্টৰ ৰেলী, ভণ্ডাৰা, পাগুৰি প্ৰদান আদি। তাত তেওঁক "কৃষকসকলৰ মসীহা" বুলি অভিহিত কৰা হয়। কিছুমান উৎসত মুঠ ১২ খন সন্মানৰ কথা উল্লেখ আছে, য'ত সমষ্টিগত খাপ/গাঁও স্তৰ স্বীকৃতিও আছে। ==তথ্যসূত্ৰ== 5m4qhh0otdekfw2hh7iw12a37hojd57 627225 627223 2026-08-14T15:44:04Z Argosandaltika 38527 /* পুৰস্কাৰ আৰু সন্মান */ 627225 wikitext text/x-wiki {{Notability}}{{unreferenced}} '''অন্নপূৰ্ণা মুহিম''' হৈছে ২০২৫ চনৰ মাজভাগত জগদগুৰু তত্ত্বদৰ্শী সন্ত ৰামপাল মহাৰাজে আৰম্ভ কৰা এক দাতব্য সেৱা অভিযান। মূলতঃ ভাৰতৰ হাৰিয়ানাৰ ৰোহতক জিলাৰপৰা আৰম্ভ কৰি গ্ৰাম্য আৰু চহৰ অঞ্চলৰ দৰিদ্ৰ পৰিয়ালসমূহক খাদ্য ৰেচন, বস্ত্ৰ, বাসস্থান, শিক্ষা আৰু চিকিৎসাৰ সহায় আগবঢ়াবলৈ ৰচনা কৰা হৈছে।{{উদ্ধৃতিৰ প্ৰয়োজন}} == পটভূমি == ক্ষুধাৰ ফলত হোৱা পাৰিবাৰিক আত্মহত্যাৰ টোকাৰ দৰে গুৰুতৰ হৃদয় বিদাৰক গোচৰৰ কথা শুনি ৰামপাল মহাৰাজে অভিযানৰ মূলমন্ত্ৰ ঘোষণা কৰিলে: “खाली पेट ना सोए कोई "কোনোৱে ভোকত শুব নালাগে।" ২০২৫ চনৰ ৩১ জুলাই তাৰিখে SA NEWS ৰ এটা প্ৰবন্ধত এই আনুষ্ঠানিক আৰম্ভণিৰ কথা ঘোষণা কৰা হৈছে আৰু চৰকাৰী ব্যৱস্থাৰদ্বাৰা অৱহেলিত পৰিয়ালসমূহক উন্নীত কৰাৰ পদক্ষেপ বুলি অভিহিত কৰা হৈছে।<ref>{{cite web|title =sa news|url=https://news.jagatgururampalji.org/annapurna-muhim-hindi/}}</ref> SA NEWS ৰ এটা পূৰ্বৰ বৈশিষ্ট্যই(২২ জুন ২০২৫)কলিযুগ(বৰ্তমান যুগ)ৰ ঠাই সত্যযুগে(আধ্যাত্মিকভাৱে জাগ্ৰত যুগ)লোৱাৰ অভিযানৰ দৰ্শনৰ প্ৰৱৰ্তন কৰিছিল। <ref>{{cite web|title=sanews|url=https://news.jagatgururampalji.org/annapurna-muhim-kalyug-mai-satyug-hindi/}}</ref> == চমু আভাস == ২০২৫ চনৰ মাজভাগত হাৰিয়ানাৰ ৰোহতক জিলাত অন্নপূৰ্ণা অভিযানে সক্ৰিয়ভাৱে কাম কৰিছিল। আয়োজকসকলে অতিৰিক্ত জিলা আৰু ৰাজ্যসমূহলৈ অন্নপূৰ্ণা অভিযান সম্প্ৰসাৰণৰ পৰিকল্পনা ঘোষণা কৰে,য’ত সামূহিক পাকঘৰ নিৰ্মাণ, শিশুৰ পুষ্টি কাৰ্যসূচী,আৰু ভ্ৰাম্যমাণ দলৰ জৰিয়তে গ্ৰাম্য প্ৰচাৰ আদিও অন্তৰ্ভুক্ত। <ref>{{cite web|title=पंजाब केसरी टीवी, latest news in hindi, हिन्दी समाचार, |url=https://www.kesari.tv/videos/haryana/live-being-made-by-sant-rampal-ji-maharaj-under-annapurna-593361}}</ref> সাধাৰণ সহায়ৰ ভিতৰত আছিল: ২৫ কিলোগ্ৰাম পৰ্যন্ত আটা বা চাউল,দালি,চেনি,খাব পৰা তেল,মচলা আৰু গা-ধোৱা/কাপোৰ ধোৱা চাবোনৰ সৈতে মাহিলী খাদ্যৰ পাৰ্চেল,কাপোৰ-কানি,শিক্ষাৰ সামগ্ৰী আৰু স্কুলৰ মাচুল। পৰ্যাপ্ত আশ্ৰয় অবিহনে বাস কৰা পৰিয়ালৰ বাবে ১৫–২০ দিনৰ ভিতৰত বিনামূলীয়া আশ্ৰয় (দুৱাৰ,খিৰিকী,বিদ্যুৎ আৰু প্লাম্বিং থকা পকা ঘৰ)। সাধাৰণতে খাদ্য-সামগ্ৰী শেষ হোৱাৰ দুদিন আগতে নিয়মিতভাৱে সাহায্য লাভ কৰিবলৈ হিতাধিকাৰীসকলক এটা নিৰ্দিষ্ট হেল্পলাইন ফোন নম্বৰ প্ৰদান কৰিছে। <ref>{{cite web |title=वेदांत समाचार, latest news in hindi, हिन्दी समाचार, |url=https://vedantsamachar.in/annapurna-campaign-the-helpless-family-got-a-lifetime-of-life-from-the-annapurna-campaign-of-sant-rampal-ji-maharaj/ }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==মুখ্য কাৰ্য্যকলাপ আৰু ৰূপায়ণ== সন্ত ৰামপাল মহাৰাজৰ সৎসংগ(আধ্যাত্মিক সমাৱেশ)ৰ স্থান চিনাক্তকৰণ আৰু প্ৰসাৰৰ বাবে স্বেচ্ছাসেৱকসকলে বস্তি আৰু গ্ৰাম্য বসতিস্থলত ঘৰে ঘৰে জৰীপ চলাইছে,ৰাজ্যিক কল্যাণমূলক আঁচনিৰপৰা লাভৱান নোহোৱা পৰিয়ালসমূহ চিনাক্ত কৰিছে। “জাতি, ধৰ্ম বা ৰাজনীতিৰ কোনো বৈষম্য নোহোৱাকৈ”সহায় আগবঢ়োৱা হৈছে। ==সাহায্য বিতৰণ== সৰু পৰিয়ালসমূহে(১–৩ জন সদস্য)সাধাৰণতে ১৫ কিলোগ্ৰাম শস্য লাভ কৰিছিল,আনহাতে ডাঙৰ পৰিয়ালসমূহে(৪+ সদস্য)অন্যান্য মানক যোগানৰ সৈতে ২৫ কিলোগ্ৰাম শস্য লাভ কৰিছিল। প্ৰয়োজন অনুসৰি পৰিষ্কাৰ-পৰিচ্ছন্নতাৰ সামগ্ৰী আৰু ৰন্ধন বাচন আদিও যোগান ধৰা হৈ আছিল। <ref>{{cite web|title=divyabhaskar latest news in hindi, हिन्दी समाचार, |url=https://www.divyabhaskar.co.in/local/gujarat/panchmahal/sahera/news/annapurna-campaign-of-sant-rampalji-maharaj-135521298.html}}</ref> ==গৃহ নিৰ্মাণ আৰু দীৰ্ঘম্যাদী সহায়== ঘৰ নথকা পৰিয়ালবোৰে ৰন্ধা-বঢ়াৰ ঠাই,বাথৰুম আৰু বিদ্যুৎ সংযোগৰ সৈতে সম্পূৰ্ণ নিৰ্মিত ঘৰ লাভ কৰে। পৰিয়ালসমূহ আত্ম-নিৰ্ভৰশীল নোহোৱালৈকে শিক্ষা, চিকিৎসা সেৱা,এল পি জি-ৰিফিল আৰু কাপোৰৰ বাবে সমৰ্থন অব্যাহত থাকিব। == পুঁজিৰ আৰ্হি == অনুদান নোলোৱাকৈ এই কাৰ্যসূচী চলি থকা বুলি কোৱা হৈছে। আয়োজকসকলে কয় যে তেওঁলোকে‘চান্দা’(পুঁজি)গ্ৰহণ নকৰে আৰু মুনিন্দ্ৰ ধৰ্মাৰ্থ ট্ৰাষ্টৰ দৰে নিৰ্দিষ্ট দাতব্য ট্ৰাষ্টৰ অধীনত ভক্ত আৰু আশ্ৰমৰ স্বেচ্ছাসেৱকসকলে ব্যৱস্থা প্ৰদান কৰে। ==হিতাধিকাৰীৰ বিৱৰণ== অন্নপূৰ্ণা অভিযানৰ তালিকাত কেইবাটাও লাভাৰ্থী পৰিয়ালৰ ৰূপৰেখা দাঙি ধৰা হৈছে,য'ত আছে: এগৰাকী কন্যাৰ কৰ্কট ৰোগৰ বাবদ ঘূৰাই পোৱা শিক্ষাৰ খৰচ,স্কুলৰ কিতাপ, ৰেচনৰ সহায়ৰ ব্যৱস্থা কৰা হৈছিল; পৰিয়ালটোৱে পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা ঘৰৰ কথা জনাইছিল। ১৯৯৭ চনৰপৰা নিজৰ জুপুৰিটোত দুৱাৰ নথকা মানুহ জগদীশৰ বাবে চাৰিটা নতুন দুৱাৰ নিৰ্মাণ কৰি যোগান ধৰা হৈছে। পূৰ্বে টাৰ্পলিন চাদৰ তলত বাস কৰা সুৰেশ আৰু তেওঁৰ বিশেষভাৱে সক্ষম পুত্ৰক ১৫ দিনৰ ভিতৰতে পাকঘৰ আৰু গা-ধোৱাৰ সুবিধা থকা এটা কোঠাৰ ঘৰ নিৰ্মাণ কৰি দিয়া হৈছে। পৰিষ্কাৰ কাপোৰ আৰু বাচন-বৰ্তনেৰে ঘৰখন সজ্জিত কৰা হৈছে। ==পুৰস্কাৰ আৰু সন্মান== সন্ত ৰামপাল গুৰু মহাৰাজক হাৰিয়ানা আৰু গুজৰাটৰ বিভিন্ন কৃষক সংগঠন, পঞ্চায়ত-সভাপতি সংঘ, খাপ পঞ্চায়ত আৰু গ্ৰাম্য সমাজসমূহে ২০২৫-২০২৬ চনত বানপীড়িত অঞ্চলত কৰা সাহায্য কাৰ্যৰ বাবে প্ৰায় ১২ খন স্থানীয় সন্মান প্ৰদান কৰিছে। এই সন্মানসমূহ সামাজিক সেৱা, কৃষক কল্যাণ আৰু মানৱতাৰ সৈতে জড়িত। মূলতঃ 'অন্নপূৰ্ণা অভিযান' আৰু বানপীড়িত অঞ্চলত ত্ৰাণ কাৰ্যৰ বাবে দিয়া হৈছে — খেতিৰ পৰা পানী নিষ্কাষন, মটৰ-পাইপ যোগান, ভোজন বিতৰণ আদি। তলত তিথিৰ ক্ৰমত প্ৰধান সন্মানসমূহ দিয়া হ'ল — সমৰ্থক উৎস অনুসৰি: *'''মানৱতা ৰক্ষক সন্মান''' — মহম চৌবিচি খাপৰ দ্বাৰা, মহম/ৰোহতক, হাৰিয়ানা (১২ অক্টোবৰ ২০২৫)। *'''ধনানা ৰত্ন সন্মান''' — ৩৬ বিৰাদৰীৰ দ্বাৰা, ধনানা গাঁও, চোনীপত, হাৰিয়ানা (৮ নৱেম্বৰ ২০২৫)। *'''কৃষক ৰক্ষক সন্মান''' — নৌগামা বুঢ়া খাপ, পুনিয়া খাপ, ভায়ন খাপ আৰু পঞ্চায়ত-সভাপতি সংঘ বৰৱালাৰ দ্বাৰা, গুৰানা গাঁও, হিচাৰ, হাৰিয়ানা (৯ নৱেম্বৰ ২০২৫)। *'''কৃষক ৰক্ষক সন্মান''' — কুণ্ডলিয়া গ্ৰাম পঞ্চায়তৰ দ্বাৰা, বনাসকাঁঠা, গুজৰাট (১৬ নৱেম্বৰ ২০২৫)। *'''শীল আৰু স্মৃতি-চিহ্ন সন্মান''' — স্থানীয় সংগঠনৰ দ্বাৰা, হাৰিয়ানা অঞ্চল (২৪ নৱেম্বৰ ২০২৫)। *'''কৃষক মসীহা সন্মান''' — পঞ্চায়ত-সভাপতি সংঘ, হিচাৰ ব্লকৰ দ্বাৰা, ধীৰনৱাস গাঁও, হিচাৰ, হাৰিয়ানা (৭ ডিচেম্বৰ ২০২৫)। *'''ভাৰত গৌৰৱ এৱাৰ্ড''' — কলিৰামন ফাউণ্ডেশ্যনৰ দ্বাৰা, নতুন দিল্লী (৯ ডিচেম্বৰ ২০২৫)। *'''কৃষক ৰত্ন সন্মান''' — ভাৰতীয় কৃষক ইউনিয়ন (অ) ৰ দ্বাৰা, ডায়া গাঁও, হিচাৰ, হাৰিয়ানা (২১ ডিচেম্বৰ ২০২৫)। *'''কৃষক জীৱন ৰক্ষক সন্মান''' — জুলানা বাৰহা আৰু পঞ্চায়ত-সভাপতি সংঘৰ দ্বাৰা, জীন্দ, হাৰিয়ানা (২৮ ডিচেম্বৰ ২০২৫)। *'''জন সেৱক ৰত্ন সন্মান''' — পঞ্চায়ত-সভাপতি সংঘ হাঁসী ব্লকৰ দ্বাৰা, হাঁসী, হাৰিয়ানা (১ জানুৱাৰী ২০২৬)। *'''কৃষক গৌৰৱ সন্মান''' (বা কৃষক ৰহনুমা) — ১০৫ খন গাঁও আৰু সৰপঞ্চ সংঘৰ দ্বাৰা, বালন্দ, ৰোহতক, হাৰিয়ানা (৪ জানুৱাৰী ২০২৬)। *'''কৃষক সন্ত গৰিবদাস গৰিমা সন্মান''' — পঞ্চায়ত-সভাপতি সংঘ, খাপসমূহ আৰু ৩৬ বিৰাদৰীৰ দ্বাৰা, গিৰাৱাড়, ঝজ্জৰ, হাৰিয়ানা (১১ জানুৱাৰী ২০২৬)। এই সন্মানসমূহ গ্ৰাম্য স্তৰত বিশাল অনুষ্ঠানত প্ৰদান কৰা হয় — ফুলৰ বৰ্ষা, ট্ৰেক্টৰ ৰেলী, ভণ্ডাৰা, পাগুৰি প্ৰদান আদি। তাত তেওঁক "কৃষকসকলৰ মসীহা" বুলি অভিহিত কৰা হয়। কিছুমান উৎসত মুঠ ১২ খন সন্মানৰ কথা উল্লেখ আছে, য'ত সমষ্টিগত খাপ/গাঁও স্তৰ স্বীকৃতিও আছে। ==তথ্যসূত্ৰ== kjfmyrwbdbc80a8dovvx30qwcnjelph 0 131813 627417 590908 2026-08-15T07:18:02Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 627417 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = ৱাং কিংহুই | pseudonym = ৱাং ঝাওই | birth_date = ১২৬৪ | birth_place = [[চীন]] | death_date = ১২৮৮ | death_place = চীন | occupation = উপপত্নী<br/>কবি আৰু গীতিকাৰ | nationality = চীনা | period = ছং ৰাজবংশ | spouse = ছং ৰাজবংশৰ সম্ৰাট ডু়জোং }} '''ৱাং কিংহুই''' ([[চীনা]]: 王清惠; ১২৬৪–১২৮৮) ছং ৰাজবংশৰ সম্ৰাট ডু়জোঙৰ উপপত্নী আছিল আৰু একে সময়তে এগৰাকী দক্ষ কবি আৰু গীতিকাৰ হিচাপে পৰিচিত আছিল। তেওঁ ৰাজদৰবাৰৰ অন্তঃপুৰত থাকিও সাহিত্য আৰু সংগীতৰ ক্ষেত্ৰত অসাধাৰণ প্ৰতিভা প্ৰদৰ্শন কৰিছিল।<ref>{{cite web|last=Thompson|first=John|title=Rao Zongyi: An Historical Account of the Qin|url=http://www.silkqin.com/09hist/qinshixu/wangyuanliang.htm|accessdate=১১ অক্টোবৰ ২০১৪|archivedate=2026-03-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260305210247/https://silkqin.com/09hist/qinshixu/wangyuanliang.htm|deadurl=yes}}</ref> == জীৱন আৰু সাহিত্য == ৱাং কিংহুই ১৩শ শতিকাৰ চীনত জন্মগ্ৰহণ কৰে। ছং ৰাজবংশৰ ৰাজদৰবাৰত উপপত্নী হিচাপে প্ৰৱেশ কৰাৰ পাছত তেওঁ ৰাজদৰবাৰৰ সাংস্কৃতিক পৰিৱেশৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত হয়। সেই সময়ত ৰাজদৰবাৰত কবিতা, সংগীত আৰু কনফুসীয়ান শিক্ষাৰ বিশেষ প্ৰাধান্য আছিল, আৰু তেওঁ এই সকলো ক্ষেত্ৰতেই নিজা দক্ষতা প্ৰদৰ্শন কৰে। তেওঁৰ ৰচনাসমূহত ব্যক্তিগত বেদনাবোধ, দেশহানিৰ অনুভূতি আৰু ৰাজনৈতিক অস্থিৰতাৰ ছাঁ স্পষ্টভাৱে প্ৰতিফলিত হয়। বিশেষকৈ গীতিধৰ্মী কবিতাত তেওঁ সংবেদনশীলতা আৰু সুকুমাৰ ভাষাশৈলীৰ বাবে সমাদৃত হৈছিল। “মানজিয়াংহোং” সুৰত ৰচিত তেওঁৰ গীতটো চীনৰ সাহিত্য ঐতিহ্যত উল্লেখযোগ্য স্থান অধিকাৰ কৰে। == ইউয়ান আক্ৰমণ আৰু বন্দী জীৱন == ১২৭৬ চনত ইউয়ান সাম্ৰাজ্যে লিনআন (বৰ্তমান হাংঝৌ) দখল কৰাৰ পাছত ছং ৰাজবংশৰ পতন ঘটে। এই ঘটনাৰ পিছতে ৱাং কিংহুইক উত্তৰৰ ইউয়ান ৰাজধানী দাডু (খানবালিক) লৈ যোৱা হয়।<ref>{{cite book|last=Lily Xiao Hong Lee|title=Biographical Dictionary of Chinese Women: Tang Through Ming, 618-1644|date=২০১৪|publisher=M.E. Sharpe|isbn=978-0765643162}}</ref> এই যাত্ৰা তেওঁৰ বাবে অত্যন্ত কষ্টকৰ আৰু অপমানজনক আছিল। যাত্ৰাপথত তেওঁ দেশচ্যুতিৰ বেদনাৰে অনুপ্ৰাণিত হৈ “মানজিয়াংহোং” সুৰত এটি হৃদয়স্পৰ্শী গীত ৰচনা কৰে। উত্তৰত থকাৰ সময়ছোৱাত তেওঁ শিশুসাম্ৰাট গংডিক কনফুসীয়ান শাস্ত্ৰ আৰু কবিতা শিক্ষা দিছিল। ইয়াৰদ্বাৰা তেওঁৰ শিক্ষাগত যোগ্যতা আৰু বিদ্যাবত্তা স্পষ্ট হৈ উঠে। == আধ্যাত্মিক পথ আৰু অন্তিম জীৱন == উত্তৰত অৱস্থান কৰাৰ সময়ছোৱাত তেওঁ নিজৰ প্ৰাক্তন ৰাজদৰবাৰী সঙ্গী ৱাং ইউয়ানলিয়াঙৰ সৈতে ঘনিষ্ঠ বন্ধুত্ব স্থাপন কৰে। সেই সময়ত তেওঁ “ৱাং ঝাওই” (王昭儀) নামেৰে পৰিচিত হৈছিল, যাৰ অৰ্থ “প্ৰতিভাশালী সঙ্গিনী”। ৱাং ইউয়ানলিয়াঙ বাৰ বছৰ পাছত মুক্তি লাভ কৰাৰ পাছত, ৱাং কিংহুই তেওঁক অনুসৰণ কৰি দক্ষিণ চীনলৈ উভতি যায়। পাছত তেওঁ দাওবাদ গ্ৰহণ কৰি আধ্যাত্মিক জীৱন আৰম্ভ কৰে। ৰাজদৰবাৰৰ জীৱনৰপৰা আধ্যাত্মিক পথলৈ এই পৰিৱৰ্তনে তেওঁৰ জীৱনৰ এক নতুন অধ্যায় সূচনা কৰে। ১২৮৮ চনত তেওঁৰ মৃত্যু হয় বুলি জনা যায়। == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist}} [[শ্ৰেণী:কবি]] [[শ্ৰেণী:চীনা মহিলা কবি]] imgnn9ztu4njqaeasz0x0k1surho1hh 0 133406 627521 602466 2026-08-15T11:52:47Z CommonsDelinker 118 Removing [[:c:File:Nirmaya.webp|Nirmaya.webp]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Krd|Krd]] because: No permission since 7 August 2026. 627521 wikitext text/x-wiki {{Infobox company | name = পোখৰা থিয়েটাৰ | logo = | type = পেছাদাৰী | founded = ২০১৬ | location = পোখৰা, [[নেপাল]] | key_people = পৰিৱৰ্তন (প্ৰতিষ্ঠাপক আৰু মুখ্য কাৰ্যবাহী বিষয়া) | industry = নাট্যশালা / পৰিৱেশ্য কলা | website = [https://pokharatheatre.com.np www.pokharatheatre.com.np] }} '''পোখৰা থিয়েটাৰ''' ([[ইংৰাজী]]: Pokhara Theatre) হ’ল [[নেপাল]]ৰ পোখৰা চহৰত অৱস্থিত এটা সম্প্ৰদায়ভিত্তিক নাট্য সংগঠন। ২০১৬ চনত প্ৰতিষ্ঠা হোৱা এই সংগঠনটো অঞ্চলটোত নাট্যচৰ্চা আৰু পৰিৱেশ্য কলাৰ বিকাশৰ বাবে গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰি আহিছে। সংগঠনটোৱে মূল নাটক প্ৰযোজনা, ধ্ৰুপদী নাটকৰ অভিযোজন, নাট্য কৰ্মশালা আৰু নাট্য মহোৎসৱ আয়োজনৰ বাবে বিশেষভাৱে পৰিচিত।<ref name="Theatricalia">{{cite web |title=Pokhara Theatre, Nepal, Pokhara |url=https://theatricalia.com/place/8c2/pokhara-theatre-nepal?utm_source=chatgpt.com |website=Theatricalia |access-date=2025-09-18}}</ref><ref name="OfficialSite">{{cite web |title=Pokhara Theatre |url=https://pokharatheatre.com.np/ |website=Pokhara Theatre |access-date=2025-09-18 |archivedate=2025-03-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250301093949/https://pokharatheatre.com.np/ |deadurl=yes }}</ref> == ইতিহাস == পোখৰা থিয়েটাৰ ২০১৬ চনত কিছুমান স্থানীয় নাট্যকৰ্মী আৰু শিল্পীৰ উদ্যোগত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হয়। প্ৰতিষ্ঠাৰ প্ৰধান লক্ষ্য আছিল পোখৰা অঞ্চলত নাট্যচৰ্চাৰ বাবে এক সুসংগঠিত মঞ্চ সৃষ্টি কৰা আৰু স্থানীয় শিল্পীসকলক অভিনয়, পৰিচালনা আৰু নাট্য প্ৰযোজনাৰ ক্ষেত্ৰত উৎসাহিত কৰা।<ref name="Theatricalia" /> ২০১৮ চনৰ পৰা সংগঠনটোৱে নিয়মীয়াকৈ নাটক মঞ্চস্থ কৰা আৰম্ভ কৰে আৰু ধীৰে ধীৰে ই অঞ্চলটোৰ এক সক্ৰিয় সাংস্কৃতিক কেন্দ্ৰ হিচাপে পৰিচিতি লাভ কৰে।<ref>{{cite web |title=A new theatre in Pokhara |url=https://kathmandupost.com/art-entertainment/2018/02/18/a-new-theatre-in-pokhara |website=The Kathmandu Post |date=2018-02-18 |accessdate=2025-09-18}}</ref> সংগঠনটোৰ অন্তৰ্গত ‘গন্ধৰ্ব থিয়েটাৰ’ নামৰ এক আধুনিক ব্লেক বক্স থিয়েটাৰ আছে, যাক পোখৰা চহৰত আধুনিক নাট্য মঞ্চৰ অন্যতম কেন্দ্ৰ বুলি গণ্য কৰা হয়। ইয়াত স্থানীয় নাটকৰ উপৰিও বিভিন্ন সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠান আৰু নাট্য মহোৎসৱৰ আয়োজন কৰা হয়।<ref name="OfficialSite" /><ref>{{cite web |last=Subedi |first=Santosh |title=Theatre in Pokhara in revival stage |url=https://risingnepaldaily.com/news/63465 |website=The Rising Nepal |date=2025-06-13 |accessdate=2025-09-18}}</ref> == প্ৰযোজনা == পোখৰা থিয়েটাৰে আধুনিক নাটক, সামাজিক নাটক আৰু ধ্ৰুপদী সাহিত্যৰ অভিযোজনসহ বিভিন্ন ধৰণৰ নাট্য প্ৰযোজনা মঞ্চস্থ কৰিছে। ইয়াৰ কিছুমান উল্লেখযোগ্য নাটক হ’ল: * ''চিৰুমা ৰাণী'' (২০১৭) – নাট্যকাৰ সৰুভক্ত<ref>{{cite web |author=Manoj Ghartimagar |title=Pokhara Theater launched with 'Sirumairani' |url=https://www.myrepublica.nagariknetwork.com/news/pokhara-theater-launched-with-sirumairani |website=myRepublica |date=2018-02-15 |accessdate=2025-09-18}}</ref> * ''অটল বাহাদুৰ কো আতংক'' (২০১৮) – নাট্যকাৰ খগেন্দ্ৰ লামিছানে<ref>{{cite web |title=Atalbahadur Ko Aatanka at Pokhara Theatre |url=https://kathmandupost.com/art-entertainment/2018/07/26/atalbahadur-ko-aatanka-at-pokhara-theatre |website=The Kathmandu Post |date=2018-07-26 |accessdate=2025-09-18}}</ref> * ''নিৰ্মায়া'' (২০১৯) – নাট্যকাৰ সৰুভক্ত * ''য়ো কষ্টো মহাভাৰত'' (২০১৯) – নাট্যকাৰ দীপক পৰাজুলী * ''এক চিহান'' (২০১৯) – নাট্যকাৰ হৃদয় চন্দ্ৰ সিং প্ৰধান * ''উৰ্বশী সূক্ত'' (২০২৩) – নাট্যকাৰ শিৱ সংকল্প<ref name="Theatricalia2">{{cite web |title=Urvashi Sukta – Production |url=https://theatricalia.com/play/ma9/urvashi-sukta/production/1gkk |website=Theatricalia |access-date=2025-09-18}}</ref> == কাৰ্যকলাপ == নাট্য প্ৰযোজনাৰ উপৰিও পোখৰা থিয়েটাৰে অভিনয় কৰ্মশালা, নাট্য শিক্ষণ কাৰ্যসূচী আৰু সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠান আয়োজন কৰি পৰিৱেশ্য কলাৰ বিকাশত অৱদান আগবঢ়াই আহিছে। সংগঠনটোৱে স্থানীয় বিদ্যালয় আৰু শিক্ষানুষ্ঠানসমূহৰ সৈতে সহযোগিতাৰে নাট্যচৰ্চা বিস্তাৰৰ প্ৰচেষ্টা চলায়।<ref>{{cite web |title=Nepal International Theatre Festival expands to Pokhara, Bharatpur, and Belbari |url=https://english.onlinekhabar.com/nepal-international-theatre-festival-expands-to-pokhara-bharatpur-and-belbari.html |website=OnlineKhabar |date=2025-03-18 |accessdate=2025-09-18}}</ref> ইয়াৰ উপৰিও সংগঠনটোৱে আন্তঃবিদ্যালয় নাট্য প্ৰতিযোগিতা, যুৱ নাট্য মহোৎসৱ আৰু বিভিন্ন সাংস্কৃতিক কৰ্মসূচীৰ আয়োজন কৰি যুৱ শিল্পীসকলক নাট্য মঞ্চত অংশগ্ৰহণৰ সুযোগ প্ৰদান কৰে। এই কাৰ্যসূচীসমূহৰ জৰিয়তে নতুন প্ৰজন্মক নাট্যকলাৰ সৈতে পৰিচয় কৰাই দিয়া আৰু সৃষ্টিশীলতা বিকাশৰ ক্ষেত্ৰত সহায় কৰা হয়।<ref>{{cite web |title=Pokhara Theatre stages in schools |url=https://risingnepaldaily.com/news/47443 |website=The Rising Nepal |date=2024-07-23 |accessdate=2025-09-18}}</ref> == উল্লেখযোগ্য সদস্যসকল == * '''পৰিৱৰ্তন''' – প্ৰতিষ্ঠাপক আৰু মুখ্য কাৰ্যবাহী বিষয়া <ref name="OfficialSite"/> * '''দিল প্ৰসাদ গুৰুং''' – প্ৰতিষ্ঠাপক<ref name="OfficialSite"/> * '''শংকৰ নাথ কৈৰালা''' – প্ৰতিষ্ঠাপক<ref name="OfficialSite"/> * '''সৰুভক্ত''' – ''চিৰুমা ৰাণী'' আৰু ''নিৰ্মায়া'' নাটকৰ নাট্যকাৰ * '''শিৱ সংকল্প''' – ''উৰ্বশী সূক্ত'' নাটকৰ নাট্যকাৰ আৰু পৰিচালক<ref name="Theatricalia2"/> == উল্লেখযোগ্য নাটকৰ পষ্টাৰসমূহ == <gallery widths="150px" heights="150px"> File:Siruma Rani.jpg|চিৰুমা ৰাণী (২০১৭) File:Yo Kasto Mahabharat.webp|য়ো কষ্টো মহাভাৰত (২০১৯) File:Urvashi Sukta Banner.jpg|উৰ্বশী সূক্ত (২০২৩) </gallery> == তথ্যসূত্ৰ == {{Reflist}} == বাহ্যিক সংযোগ == * [https://pokharatheatre.com.np/ চৰকাৰী ৱেবছাইট] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250301093949/https://pokharatheatre.com.np/ |date=2025-03-01 }} * [https://www.youtube.com/@pokharatheatre8009 পোখৰা থিয়েটাৰৰ ইউটিউব চেনেল] * [https://www.facebook.com/pokharatheatre পোখৰা থিয়েটাৰৰ ফেচবুক পেজ] [[শ্ৰেণী:সাংস্কৃতিক সংগঠন]] [[শ্ৰেণী:নেপাল]] n3bisps6ckv17qee1rxplraguu9vags 627522 627521 2026-08-15T11:52:53Z CommonsDelinker 118 Removing [[:c:File:Siruma_Rani.jpg|Siruma_Rani.jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Krd|Krd]] because: No permission since 7 August 2026. 627522 wikitext text/x-wiki {{Infobox company | name = পোখৰা থিয়েটাৰ | logo = | type = পেছাদাৰী | founded = ২০১৬ | location = পোখৰা, [[নেপাল]] | key_people = পৰিৱৰ্তন (প্ৰতিষ্ঠাপক আৰু মুখ্য কাৰ্যবাহী বিষয়া) | industry = নাট্যশালা / পৰিৱেশ্য কলা | website = [https://pokharatheatre.com.np www.pokharatheatre.com.np] }} '''পোখৰা থিয়েটাৰ''' ([[ইংৰাজী]]: Pokhara Theatre) হ’ল [[নেপাল]]ৰ পোখৰা চহৰত অৱস্থিত এটা সম্প্ৰদায়ভিত্তিক নাট্য সংগঠন। ২০১৬ চনত প্ৰতিষ্ঠা হোৱা এই সংগঠনটো অঞ্চলটোত নাট্যচৰ্চা আৰু পৰিৱেশ্য কলাৰ বিকাশৰ বাবে গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰি আহিছে। সংগঠনটোৱে মূল নাটক প্ৰযোজনা, ধ্ৰুপদী নাটকৰ অভিযোজন, নাট্য কৰ্মশালা আৰু নাট্য মহোৎসৱ আয়োজনৰ বাবে বিশেষভাৱে পৰিচিত।<ref name="Theatricalia">{{cite web |title=Pokhara Theatre, Nepal, Pokhara |url=https://theatricalia.com/place/8c2/pokhara-theatre-nepal?utm_source=chatgpt.com |website=Theatricalia |access-date=2025-09-18}}</ref><ref name="OfficialSite">{{cite web |title=Pokhara Theatre |url=https://pokharatheatre.com.np/ |website=Pokhara Theatre |access-date=2025-09-18 |archivedate=2025-03-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250301093949/https://pokharatheatre.com.np/ |deadurl=yes }}</ref> == ইতিহাস == পোখৰা থিয়েটাৰ ২০১৬ চনত কিছুমান স্থানীয় নাট্যকৰ্মী আৰু শিল্পীৰ উদ্যোগত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হয়। প্ৰতিষ্ঠাৰ প্ৰধান লক্ষ্য আছিল পোখৰা অঞ্চলত নাট্যচৰ্চাৰ বাবে এক সুসংগঠিত মঞ্চ সৃষ্টি কৰা আৰু স্থানীয় শিল্পীসকলক অভিনয়, পৰিচালনা আৰু নাট্য প্ৰযোজনাৰ ক্ষেত্ৰত উৎসাহিত কৰা।<ref name="Theatricalia" /> ২০১৮ চনৰ পৰা সংগঠনটোৱে নিয়মীয়াকৈ নাটক মঞ্চস্থ কৰা আৰম্ভ কৰে আৰু ধীৰে ধীৰে ই অঞ্চলটোৰ এক সক্ৰিয় সাংস্কৃতিক কেন্দ্ৰ হিচাপে পৰিচিতি লাভ কৰে।<ref>{{cite web |title=A new theatre in Pokhara |url=https://kathmandupost.com/art-entertainment/2018/02/18/a-new-theatre-in-pokhara |website=The Kathmandu Post |date=2018-02-18 |accessdate=2025-09-18}}</ref> সংগঠনটোৰ অন্তৰ্গত ‘গন্ধৰ্ব থিয়েটাৰ’ নামৰ এক আধুনিক ব্লেক বক্স থিয়েটাৰ আছে, যাক পোখৰা চহৰত আধুনিক নাট্য মঞ্চৰ অন্যতম কেন্দ্ৰ বুলি গণ্য কৰা হয়। ইয়াত স্থানীয় নাটকৰ উপৰিও বিভিন্ন সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠান আৰু নাট্য মহোৎসৱৰ আয়োজন কৰা হয়।<ref name="OfficialSite" /><ref>{{cite web |last=Subedi |first=Santosh |title=Theatre in Pokhara in revival stage |url=https://risingnepaldaily.com/news/63465 |website=The Rising Nepal |date=2025-06-13 |accessdate=2025-09-18}}</ref> == প্ৰযোজনা == পোখৰা থিয়েটাৰে আধুনিক নাটক, সামাজিক নাটক আৰু ধ্ৰুপদী সাহিত্যৰ অভিযোজনসহ বিভিন্ন ধৰণৰ নাট্য প্ৰযোজনা মঞ্চস্থ কৰিছে। ইয়াৰ কিছুমান উল্লেখযোগ্য নাটক হ’ল: * ''চিৰুমা ৰাণী'' (২০১৭) – নাট্যকাৰ সৰুভক্ত<ref>{{cite web |author=Manoj Ghartimagar |title=Pokhara Theater launched with 'Sirumairani' |url=https://www.myrepublica.nagariknetwork.com/news/pokhara-theater-launched-with-sirumairani |website=myRepublica |date=2018-02-15 |accessdate=2025-09-18}}</ref> * ''অটল বাহাদুৰ কো আতংক'' (২০১৮) – নাট্যকাৰ খগেন্দ্ৰ লামিছানে<ref>{{cite web |title=Atalbahadur Ko Aatanka at Pokhara Theatre |url=https://kathmandupost.com/art-entertainment/2018/07/26/atalbahadur-ko-aatanka-at-pokhara-theatre |website=The Kathmandu Post |date=2018-07-26 |accessdate=2025-09-18}}</ref> * ''নিৰ্মায়া'' (২০১৯) – নাট্যকাৰ সৰুভক্ত * ''য়ো কষ্টো মহাভাৰত'' (২০১৯) – নাট্যকাৰ দীপক পৰাজুলী * ''এক চিহান'' (২০১৯) – নাট্যকাৰ হৃদয় চন্দ্ৰ সিং প্ৰধান * ''উৰ্বশী সূক্ত'' (২০২৩) – নাট্যকাৰ শিৱ সংকল্প<ref name="Theatricalia2">{{cite web |title=Urvashi Sukta – Production |url=https://theatricalia.com/play/ma9/urvashi-sukta/production/1gkk |website=Theatricalia |access-date=2025-09-18}}</ref> == কাৰ্যকলাপ == নাট্য প্ৰযোজনাৰ উপৰিও পোখৰা থিয়েটাৰে অভিনয় কৰ্মশালা, নাট্য শিক্ষণ কাৰ্যসূচী আৰু সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠান আয়োজন কৰি পৰিৱেশ্য কলাৰ বিকাশত অৱদান আগবঢ়াই আহিছে। সংগঠনটোৱে স্থানীয় বিদ্যালয় আৰু শিক্ষানুষ্ঠানসমূহৰ সৈতে সহযোগিতাৰে নাট্যচৰ্চা বিস্তাৰৰ প্ৰচেষ্টা চলায়।<ref>{{cite web |title=Nepal International Theatre Festival expands to Pokhara, Bharatpur, and Belbari |url=https://english.onlinekhabar.com/nepal-international-theatre-festival-expands-to-pokhara-bharatpur-and-belbari.html |website=OnlineKhabar |date=2025-03-18 |accessdate=2025-09-18}}</ref> ইয়াৰ উপৰিও সংগঠনটোৱে আন্তঃবিদ্যালয় নাট্য প্ৰতিযোগিতা, যুৱ নাট্য মহোৎসৱ আৰু বিভিন্ন সাংস্কৃতিক কৰ্মসূচীৰ আয়োজন কৰি যুৱ শিল্পীসকলক নাট্য মঞ্চত অংশগ্ৰহণৰ সুযোগ প্ৰদান কৰে। এই কাৰ্যসূচীসমূহৰ জৰিয়তে নতুন প্ৰজন্মক নাট্যকলাৰ সৈতে পৰিচয় কৰাই দিয়া আৰু সৃষ্টিশীলতা বিকাশৰ ক্ষেত্ৰত সহায় কৰা হয়।<ref>{{cite web |title=Pokhara Theatre stages in schools |url=https://risingnepaldaily.com/news/47443 |website=The Rising Nepal |date=2024-07-23 |accessdate=2025-09-18}}</ref> == উল্লেখযোগ্য সদস্যসকল == * '''পৰিৱৰ্তন''' – প্ৰতিষ্ঠাপক আৰু মুখ্য কাৰ্যবাহী বিষয়া <ref name="OfficialSite"/> * '''দিল প্ৰসাদ গুৰুং''' – প্ৰতিষ্ঠাপক<ref name="OfficialSite"/> * '''শংকৰ নাথ কৈৰালা''' – প্ৰতিষ্ঠাপক<ref name="OfficialSite"/> * '''সৰুভক্ত''' – ''চিৰুমা ৰাণী'' আৰু ''নিৰ্মায়া'' নাটকৰ নাট্যকাৰ * '''শিৱ সংকল্প''' – ''উৰ্বশী সূক্ত'' নাটকৰ নাট্যকাৰ আৰু পৰিচালক<ref name="Theatricalia2"/> == উল্লেখযোগ্য নাটকৰ পষ্টাৰসমূহ == <gallery widths="150px" heights="150px"> File:Yo Kasto Mahabharat.webp|য়ো কষ্টো মহাভাৰত (২০১৯) File:Urvashi Sukta Banner.jpg|উৰ্বশী সূক্ত (২০২৩) </gallery> == তথ্যসূত্ৰ == {{Reflist}} == বাহ্যিক সংযোগ == * [https://pokharatheatre.com.np/ চৰকাৰী ৱেবছাইট] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250301093949/https://pokharatheatre.com.np/ |date=2025-03-01 }} * [https://www.youtube.com/@pokharatheatre8009 পোখৰা থিয়েটাৰৰ ইউটিউব চেনেল] * [https://www.facebook.com/pokharatheatre পোখৰা থিয়েটাৰৰ ফেচবুক পেজ] [[শ্ৰেণী:সাংস্কৃতিক সংগঠন]] [[শ্ৰেণী:নেপাল]] bkfrfkppm52b7ftmwviw3btfgqqfygl 627523 627522 2026-08-15T11:53:01Z CommonsDelinker 118 Removing [[:c:File:Urvashi_Sukta_Banner.jpg|Urvashi_Sukta_Banner.jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Krd|Krd]] because: No permission since 7 August 2026. 627523 wikitext text/x-wiki {{Infobox company | name = পোখৰা থিয়েটাৰ | logo = | type = পেছাদাৰী | founded = ২০১৬ | location = পোখৰা, [[নেপাল]] | key_people = পৰিৱৰ্তন (প্ৰতিষ্ঠাপক আৰু মুখ্য কাৰ্যবাহী বিষয়া) | industry = নাট্যশালা / পৰিৱেশ্য কলা | website = [https://pokharatheatre.com.np www.pokharatheatre.com.np] }} '''পোখৰা থিয়েটাৰ''' ([[ইংৰাজী]]: Pokhara Theatre) হ’ল [[নেপাল]]ৰ পোখৰা চহৰত অৱস্থিত এটা সম্প্ৰদায়ভিত্তিক নাট্য সংগঠন। ২০১৬ চনত প্ৰতিষ্ঠা হোৱা এই সংগঠনটো অঞ্চলটোত নাট্যচৰ্চা আৰু পৰিৱেশ্য কলাৰ বিকাশৰ বাবে গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰি আহিছে। সংগঠনটোৱে মূল নাটক প্ৰযোজনা, ধ্ৰুপদী নাটকৰ অভিযোজন, নাট্য কৰ্মশালা আৰু নাট্য মহোৎসৱ আয়োজনৰ বাবে বিশেষভাৱে পৰিচিত।<ref name="Theatricalia">{{cite web |title=Pokhara Theatre, Nepal, Pokhara |url=https://theatricalia.com/place/8c2/pokhara-theatre-nepal?utm_source=chatgpt.com |website=Theatricalia |access-date=2025-09-18}}</ref><ref name="OfficialSite">{{cite web |title=Pokhara Theatre |url=https://pokharatheatre.com.np/ |website=Pokhara Theatre |access-date=2025-09-18 |archivedate=2025-03-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250301093949/https://pokharatheatre.com.np/ |deadurl=yes }}</ref> == ইতিহাস == পোখৰা থিয়েটাৰ ২০১৬ চনত কিছুমান স্থানীয় নাট্যকৰ্মী আৰু শিল্পীৰ উদ্যোগত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হয়। প্ৰতিষ্ঠাৰ প্ৰধান লক্ষ্য আছিল পোখৰা অঞ্চলত নাট্যচৰ্চাৰ বাবে এক সুসংগঠিত মঞ্চ সৃষ্টি কৰা আৰু স্থানীয় শিল্পীসকলক অভিনয়, পৰিচালনা আৰু নাট্য প্ৰযোজনাৰ ক্ষেত্ৰত উৎসাহিত কৰা।<ref name="Theatricalia" /> ২০১৮ চনৰ পৰা সংগঠনটোৱে নিয়মীয়াকৈ নাটক মঞ্চস্থ কৰা আৰম্ভ কৰে আৰু ধীৰে ধীৰে ই অঞ্চলটোৰ এক সক্ৰিয় সাংস্কৃতিক কেন্দ্ৰ হিচাপে পৰিচিতি লাভ কৰে।<ref>{{cite web |title=A new theatre in Pokhara |url=https://kathmandupost.com/art-entertainment/2018/02/18/a-new-theatre-in-pokhara |website=The Kathmandu Post |date=2018-02-18 |accessdate=2025-09-18}}</ref> সংগঠনটোৰ অন্তৰ্গত ‘গন্ধৰ্ব থিয়েটাৰ’ নামৰ এক আধুনিক ব্লেক বক্স থিয়েটাৰ আছে, যাক পোখৰা চহৰত আধুনিক নাট্য মঞ্চৰ অন্যতম কেন্দ্ৰ বুলি গণ্য কৰা হয়। ইয়াত স্থানীয় নাটকৰ উপৰিও বিভিন্ন সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠান আৰু নাট্য মহোৎসৱৰ আয়োজন কৰা হয়।<ref name="OfficialSite" /><ref>{{cite web |last=Subedi |first=Santosh |title=Theatre in Pokhara in revival stage |url=https://risingnepaldaily.com/news/63465 |website=The Rising Nepal |date=2025-06-13 |accessdate=2025-09-18}}</ref> == প্ৰযোজনা == পোখৰা থিয়েটাৰে আধুনিক নাটক, সামাজিক নাটক আৰু ধ্ৰুপদী সাহিত্যৰ অভিযোজনসহ বিভিন্ন ধৰণৰ নাট্য প্ৰযোজনা মঞ্চস্থ কৰিছে। ইয়াৰ কিছুমান উল্লেখযোগ্য নাটক হ’ল: * ''চিৰুমা ৰাণী'' (২০১৭) – নাট্যকাৰ সৰুভক্ত<ref>{{cite web |author=Manoj Ghartimagar |title=Pokhara Theater launched with 'Sirumairani' |url=https://www.myrepublica.nagariknetwork.com/news/pokhara-theater-launched-with-sirumairani |website=myRepublica |date=2018-02-15 |accessdate=2025-09-18}}</ref> * ''অটল বাহাদুৰ কো আতংক'' (২০১৮) – নাট্যকাৰ খগেন্দ্ৰ লামিছানে<ref>{{cite web |title=Atalbahadur Ko Aatanka at Pokhara Theatre |url=https://kathmandupost.com/art-entertainment/2018/07/26/atalbahadur-ko-aatanka-at-pokhara-theatre |website=The Kathmandu Post |date=2018-07-26 |accessdate=2025-09-18}}</ref> * ''নিৰ্মায়া'' (২০১৯) – নাট্যকাৰ সৰুভক্ত * ''য়ো কষ্টো মহাভাৰত'' (২০১৯) – নাট্যকাৰ দীপক পৰাজুলী * ''এক চিহান'' (২০১৯) – নাট্যকাৰ হৃদয় চন্দ্ৰ সিং প্ৰধান * ''উৰ্বশী সূক্ত'' (২০২৩) – নাট্যকাৰ শিৱ সংকল্প<ref name="Theatricalia2">{{cite web |title=Urvashi Sukta – Production |url=https://theatricalia.com/play/ma9/urvashi-sukta/production/1gkk |website=Theatricalia |access-date=2025-09-18}}</ref> == কাৰ্যকলাপ == নাট্য প্ৰযোজনাৰ উপৰিও পোখৰা থিয়েটাৰে অভিনয় কৰ্মশালা, নাট্য শিক্ষণ কাৰ্যসূচী আৰু সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠান আয়োজন কৰি পৰিৱেশ্য কলাৰ বিকাশত অৱদান আগবঢ়াই আহিছে। সংগঠনটোৱে স্থানীয় বিদ্যালয় আৰু শিক্ষানুষ্ঠানসমূহৰ সৈতে সহযোগিতাৰে নাট্যচৰ্চা বিস্তাৰৰ প্ৰচেষ্টা চলায়।<ref>{{cite web |title=Nepal International Theatre Festival expands to Pokhara, Bharatpur, and Belbari |url=https://english.onlinekhabar.com/nepal-international-theatre-festival-expands-to-pokhara-bharatpur-and-belbari.html |website=OnlineKhabar |date=2025-03-18 |accessdate=2025-09-18}}</ref> ইয়াৰ উপৰিও সংগঠনটোৱে আন্তঃবিদ্যালয় নাট্য প্ৰতিযোগিতা, যুৱ নাট্য মহোৎসৱ আৰু বিভিন্ন সাংস্কৃতিক কৰ্মসূচীৰ আয়োজন কৰি যুৱ শিল্পীসকলক নাট্য মঞ্চত অংশগ্ৰহণৰ সুযোগ প্ৰদান কৰে। এই কাৰ্যসূচীসমূহৰ জৰিয়তে নতুন প্ৰজন্মক নাট্যকলাৰ সৈতে পৰিচয় কৰাই দিয়া আৰু সৃষ্টিশীলতা বিকাশৰ ক্ষেত্ৰত সহায় কৰা হয়।<ref>{{cite web |title=Pokhara Theatre stages in schools |url=https://risingnepaldaily.com/news/47443 |website=The Rising Nepal |date=2024-07-23 |accessdate=2025-09-18}}</ref> == উল্লেখযোগ্য সদস্যসকল == * '''পৰিৱৰ্তন''' – প্ৰতিষ্ঠাপক আৰু মুখ্য কাৰ্যবাহী বিষয়া <ref name="OfficialSite"/> * '''দিল প্ৰসাদ গুৰুং''' – প্ৰতিষ্ঠাপক<ref name="OfficialSite"/> * '''শংকৰ নাথ কৈৰালা''' – প্ৰতিষ্ঠাপক<ref name="OfficialSite"/> * '''সৰুভক্ত''' – ''চিৰুমা ৰাণী'' আৰু ''নিৰ্মায়া'' নাটকৰ নাট্যকাৰ * '''শিৱ সংকল্প''' – ''উৰ্বশী সূক্ত'' নাটকৰ নাট্যকাৰ আৰু পৰিচালক<ref name="Theatricalia2"/> == উল্লেখযোগ্য নাটকৰ পষ্টাৰসমূহ == <gallery widths="150px" heights="150px"> File:Yo Kasto Mahabharat.webp|য়ো কষ্টো মহাভাৰত (২০১৯) </gallery> == তথ্যসূত্ৰ == {{Reflist}} == বাহ্যিক সংযোগ == * [https://pokharatheatre.com.np/ চৰকাৰী ৱেবছাইট] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250301093949/https://pokharatheatre.com.np/ |date=2025-03-01 }} * [https://www.youtube.com/@pokharatheatre8009 পোখৰা থিয়েটাৰৰ ইউটিউব চেনেল] * [https://www.facebook.com/pokharatheatre পোখৰা থিয়েটাৰৰ ফেচবুক পেজ] [[শ্ৰেণী:সাংস্কৃতিক সংগঠন]] [[শ্ৰেণী:নেপাল]] 7399u8d4251gki0dfy94malrkw1vpp5 627524 627523 2026-08-15T11:53:03Z CommonsDelinker 118 Removing [[:c:File:Yo_Kasto_Mahabharat.webp|Yo_Kasto_Mahabharat.webp]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Krd|Krd]] because: No permission since 7 August 2026. 627524 wikitext text/x-wiki {{Infobox company | name = পোখৰা থিয়েটাৰ | logo = | type = পেছাদাৰী | founded = ২০১৬ | location = পোখৰা, [[নেপাল]] | key_people = পৰিৱৰ্তন (প্ৰতিষ্ঠাপক আৰু মুখ্য কাৰ্যবাহী বিষয়া) | industry = নাট্যশালা / পৰিৱেশ্য কলা | website = [https://pokharatheatre.com.np www.pokharatheatre.com.np] }} '''পোখৰা থিয়েটাৰ''' ([[ইংৰাজী]]: Pokhara Theatre) হ’ল [[নেপাল]]ৰ পোখৰা চহৰত অৱস্থিত এটা সম্প্ৰদায়ভিত্তিক নাট্য সংগঠন। ২০১৬ চনত প্ৰতিষ্ঠা হোৱা এই সংগঠনটো অঞ্চলটোত নাট্যচৰ্চা আৰু পৰিৱেশ্য কলাৰ বিকাশৰ বাবে গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰি আহিছে। সংগঠনটোৱে মূল নাটক প্ৰযোজনা, ধ্ৰুপদী নাটকৰ অভিযোজন, নাট্য কৰ্মশালা আৰু নাট্য মহোৎসৱ আয়োজনৰ বাবে বিশেষভাৱে পৰিচিত।<ref name="Theatricalia">{{cite web |title=Pokhara Theatre, Nepal, Pokhara |url=https://theatricalia.com/place/8c2/pokhara-theatre-nepal?utm_source=chatgpt.com |website=Theatricalia |access-date=2025-09-18}}</ref><ref name="OfficialSite">{{cite web |title=Pokhara Theatre |url=https://pokharatheatre.com.np/ |website=Pokhara Theatre |access-date=2025-09-18 |archivedate=2025-03-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250301093949/https://pokharatheatre.com.np/ |deadurl=yes }}</ref> == ইতিহাস == পোখৰা থিয়েটাৰ ২০১৬ চনত কিছুমান স্থানীয় নাট্যকৰ্মী আৰু শিল্পীৰ উদ্যোগত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হয়। প্ৰতিষ্ঠাৰ প্ৰধান লক্ষ্য আছিল পোখৰা অঞ্চলত নাট্যচৰ্চাৰ বাবে এক সুসংগঠিত মঞ্চ সৃষ্টি কৰা আৰু স্থানীয় শিল্পীসকলক অভিনয়, পৰিচালনা আৰু নাট্য প্ৰযোজনাৰ ক্ষেত্ৰত উৎসাহিত কৰা।<ref name="Theatricalia" /> ২০১৮ চনৰ পৰা সংগঠনটোৱে নিয়মীয়াকৈ নাটক মঞ্চস্থ কৰা আৰম্ভ কৰে আৰু ধীৰে ধীৰে ই অঞ্চলটোৰ এক সক্ৰিয় সাংস্কৃতিক কেন্দ্ৰ হিচাপে পৰিচিতি লাভ কৰে।<ref>{{cite web |title=A new theatre in Pokhara |url=https://kathmandupost.com/art-entertainment/2018/02/18/a-new-theatre-in-pokhara |website=The Kathmandu Post |date=2018-02-18 |accessdate=2025-09-18}}</ref> সংগঠনটোৰ অন্তৰ্গত ‘গন্ধৰ্ব থিয়েটাৰ’ নামৰ এক আধুনিক ব্লেক বক্স থিয়েটাৰ আছে, যাক পোখৰা চহৰত আধুনিক নাট্য মঞ্চৰ অন্যতম কেন্দ্ৰ বুলি গণ্য কৰা হয়। ইয়াত স্থানীয় নাটকৰ উপৰিও বিভিন্ন সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠান আৰু নাট্য মহোৎসৱৰ আয়োজন কৰা হয়।<ref name="OfficialSite" /><ref>{{cite web |last=Subedi |first=Santosh |title=Theatre in Pokhara in revival stage |url=https://risingnepaldaily.com/news/63465 |website=The Rising Nepal |date=2025-06-13 |accessdate=2025-09-18}}</ref> == প্ৰযোজনা == পোখৰা থিয়েটাৰে আধুনিক নাটক, সামাজিক নাটক আৰু ধ্ৰুপদী সাহিত্যৰ অভিযোজনসহ বিভিন্ন ধৰণৰ নাট্য প্ৰযোজনা মঞ্চস্থ কৰিছে। ইয়াৰ কিছুমান উল্লেখযোগ্য নাটক হ’ল: * ''চিৰুমা ৰাণী'' (২০১৭) – নাট্যকাৰ সৰুভক্ত<ref>{{cite web |author=Manoj Ghartimagar |title=Pokhara Theater launched with 'Sirumairani' |url=https://www.myrepublica.nagariknetwork.com/news/pokhara-theater-launched-with-sirumairani |website=myRepublica |date=2018-02-15 |accessdate=2025-09-18}}</ref> * ''অটল বাহাদুৰ কো আতংক'' (২০১৮) – নাট্যকাৰ খগেন্দ্ৰ লামিছানে<ref>{{cite web |title=Atalbahadur Ko Aatanka at Pokhara Theatre |url=https://kathmandupost.com/art-entertainment/2018/07/26/atalbahadur-ko-aatanka-at-pokhara-theatre |website=The Kathmandu Post |date=2018-07-26 |accessdate=2025-09-18}}</ref> * ''নিৰ্মায়া'' (২০১৯) – নাট্যকাৰ সৰুভক্ত * ''য়ো কষ্টো মহাভাৰত'' (২০১৯) – নাট্যকাৰ দীপক পৰাজুলী * ''এক চিহান'' (২০১৯) – নাট্যকাৰ হৃদয় চন্দ্ৰ সিং প্ৰধান * ''উৰ্বশী সূক্ত'' (২০২৩) – নাট্যকাৰ শিৱ সংকল্প<ref name="Theatricalia2">{{cite web |title=Urvashi Sukta – Production |url=https://theatricalia.com/play/ma9/urvashi-sukta/production/1gkk |website=Theatricalia |access-date=2025-09-18}}</ref> == কাৰ্যকলাপ == নাট্য প্ৰযোজনাৰ উপৰিও পোখৰা থিয়েটাৰে অভিনয় কৰ্মশালা, নাট্য শিক্ষণ কাৰ্যসূচী আৰু সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠান আয়োজন কৰি পৰিৱেশ্য কলাৰ বিকাশত অৱদান আগবঢ়াই আহিছে। সংগঠনটোৱে স্থানীয় বিদ্যালয় আৰু শিক্ষানুষ্ঠানসমূহৰ সৈতে সহযোগিতাৰে নাট্যচৰ্চা বিস্তাৰৰ প্ৰচেষ্টা চলায়।<ref>{{cite web |title=Nepal International Theatre Festival expands to Pokhara, Bharatpur, and Belbari |url=https://english.onlinekhabar.com/nepal-international-theatre-festival-expands-to-pokhara-bharatpur-and-belbari.html |website=OnlineKhabar |date=2025-03-18 |accessdate=2025-09-18}}</ref> ইয়াৰ উপৰিও সংগঠনটোৱে আন্তঃবিদ্যালয় নাট্য প্ৰতিযোগিতা, যুৱ নাট্য মহোৎসৱ আৰু বিভিন্ন সাংস্কৃতিক কৰ্মসূচীৰ আয়োজন কৰি যুৱ শিল্পীসকলক নাট্য মঞ্চত অংশগ্ৰহণৰ সুযোগ প্ৰদান কৰে। এই কাৰ্যসূচীসমূহৰ জৰিয়তে নতুন প্ৰজন্মক নাট্যকলাৰ সৈতে পৰিচয় কৰাই দিয়া আৰু সৃষ্টিশীলতা বিকাশৰ ক্ষেত্ৰত সহায় কৰা হয়।<ref>{{cite web |title=Pokhara Theatre stages in schools |url=https://risingnepaldaily.com/news/47443 |website=The Rising Nepal |date=2024-07-23 |accessdate=2025-09-18}}</ref> == উল্লেখযোগ্য সদস্যসকল == * '''পৰিৱৰ্তন''' – প্ৰতিষ্ঠাপক আৰু মুখ্য কাৰ্যবাহী বিষয়া <ref name="OfficialSite"/> * '''দিল প্ৰসাদ গুৰুং''' – প্ৰতিষ্ঠাপক<ref name="OfficialSite"/> * '''শংকৰ নাথ কৈৰালা''' – প্ৰতিষ্ঠাপক<ref name="OfficialSite"/> * '''সৰুভক্ত''' – ''চিৰুমা ৰাণী'' আৰু ''নিৰ্মায়া'' নাটকৰ নাট্যকাৰ * '''শিৱ সংকল্প''' – ''উৰ্বশী সূক্ত'' নাটকৰ নাট্যকাৰ আৰু পৰিচালক<ref name="Theatricalia2"/> == উল্লেখযোগ্য নাটকৰ পষ্টাৰসমূহ == <gallery widths="150px" heights="150px"> </gallery> == তথ্যসূত্ৰ == {{Reflist}} == বাহ্যিক সংযোগ == * [https://pokharatheatre.com.np/ চৰকাৰী ৱেবছাইট] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250301093949/https://pokharatheatre.com.np/ |date=2025-03-01 }} * [https://www.youtube.com/@pokharatheatre8009 পোখৰা থিয়েটাৰৰ ইউটিউব চেনেল] * [https://www.facebook.com/pokharatheatre পোখৰা থিয়েটাৰৰ ফেচবুক পেজ] [[শ্ৰেণী:সাংস্কৃতিক সংগঠন]] [[শ্ৰেণী:নেপাল]] ionrj4i5vx3a7h80s3prmt8oes8pnoj 0 133639 627337 588145 2026-08-15T03:38:19Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 627337 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = '''ভূঞ্জিয়া''' (Bhunjia) | image = | total = ২২,৯৫৩ (২০১১) | total_ref = | region1 = [[ওড়িশা]] | pop1 = ১২,৩৫০ | ref1 = | region2 = [[ছত্তীছগঢ়]] | pop2 = ১০,৬০৩ | ref2 = | languages = ভূঞ্জিয়া, ছত্তীছগঢ়ী, [[ওড়িয়া]] | religions = স্বায়ত্বশাসিত জনজাতীয় ধৰ্ম | related = }} '''ভূঞ্জিয়া'''সকল হ’ল [[ভাৰত]]ত বসবাস কৰা এক নৃতাত্ত্বিক গোট যিসকল মূলতঃ [[ওড়িশা]] আৰু [[ছত্তীছগঢ়]]ৰ সুনবেড়া মালভূমিত বাস কৰে। তেওঁলোকক বেছিভাগেই নুৱাপাডা জিলাত পোৱা যায়, যি প্ৰায় ২২° ৫৫′ উত্তৰ আৰু ২১° ৩০′ উত্তৰ অক্ষাংশ আৰু ৮২° ৩৫′ পূব দ্ৰাঘিমাংশৰ ভিতৰত অৱস্থিত। ই খৰিয়াৰ জমিদাৰীৰ অংশ আছিল, যিয়ে ১৯৩৬ চনৰ ১ এপ্ৰিললৈকে চেণ্ট্ৰেল প্ৰভিন্সৰ ছত্তীছগঢ় ডিভিজনৰ ৰায়পুৰ জিলাৰ পূব আৰু দক্ষিণ-পূব অঞ্চল গঠন কৰিছিল। ওড়িশা গঠন হোৱাৰ সময়ত ইয়াক হস্তান্তৰ কৰা হয়। বৰ্তমান ই ওড়িশাৰ নুৱাপাডা জিলাৰ কোমন ব্লকত অৱস্থিত।<ref name="Mohanty 2004 p. 104">{{cite book | last=Mohanty | first=P.K. | title=Encyclopaedia of Primitive Tribes in India | publisher=Kalpaz Publications | series=Encyclopaedia of Primitive Tribes in India | issue=v. 1 | year=2004 | isbn=978-81-7835-278-7 | url=https://books.google.com/books?id=HUmiCGKsAWIC&pg=PA104 | access-date=2020-11-03 | page=104}}</ref> ছত্তীছগঢ়ত তেওঁলোকক ৰায়পুৰ জিলাত পোৱা যায়।<ref name="Singh Anthropological Survey of India 1992 p.377 ">{{cite book | last=Singh | first=K.S. | author2=Anthropological Survey of India | title=People of India: Odisha (2 pts.) | publisher=Anthropological Survey of India | series=People of India | year=1992 | isbn=978-81-7046-293-4 | url=https://books.google.com/books?id=LP_XIoebIE8C | access-date=2020-11-07 | page=377}}</ref> [[File:A Chukutia Bhunjia hut.jpg|thumb|এখন চুকুটিয়া ভূঞ্জিয়া জুপুৰী]] == সংস্কৃতি == ভূঞ্জিয়াসকলক দুটা মূল ভাগত বিভক্ত কৰা হৈছে, যথা— চিণ্ডা ভূঞ্জিয়া আৰু চৌখুটিয়া ভূঞ্জিয়া। চৌখুটিয়া ভূঞ্জিয়াসকল কেৱল সুনবেড়া মালভূমিৰ পাহাৰীয়া আৰু পৰিৱেশগতভাৱে নিৰ্জন অঞ্চলত সীমাবদ্ধ, যাৰ বাবে তেওঁলোকে বাহিৰৰ লোকৰ পৰা দূৰত্ব বজাই ৰাখে। কিন্তু চিণ্ডা ভূঞ্জিয়াসকল সাধাৰণতে সমতল ভূমিত বাস কৰে আৰু জনজাতীয় তথা অ-জনজাতীয় সম্প্ৰদায়ৰ সৈতে তেওঁলোকৰ ঘনিষ্ঠ যোগাযোগ থাকে। ভূঞ্জিয়াসকলৰ ধৰ্মীয় জীৱন অতি সৰল। তেওঁলোকে বহু দেৱ-দেৱীক বিশ্বাস কৰে আৰু বিভিন্ন মাহত বিভিন্ন ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত তেওঁলোকৰ পূজা কৰে। তেওঁলোকৰ প্ৰধান উৎসৱসমূহ হ’ল দশেৰা, চাৱল ধোনা আৰু নয়া খানা।<ref name="scstrti-Bhunjia ">{{cite web | title=Bhunjia | website=Home | url=http://www.scstrti.in/index.php/communities/tribes/91-tribes/154-bhunjia | access-date=2020-11-10 | archivedate=2021-04-16 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20210416210307/https://scstrti.in/index.php/communities/tribes/91-tribes/154-bhunjia | deadurl=yes }}</ref> তেওঁলোকে একবিবাহ প্ৰথা পালন কৰে। বিবাহৰ আটাইতকৈ প্ৰচলিত পদ্ধতিসমূহৰ ভিতৰত বিনিময় আৰু পলুৱাই নিয়া প্ৰথা অন্যতম। তেওঁলোকৰ মাজত লেভিৰেট (দেৱৰেক বিয়া কৰোৱা) আৰু চৰ’ৰেট (খুলশালীক বিয়া কৰোৱা) প্ৰকাৰৰ বিবাহো প্ৰচলিত। তেওঁলোকৰ মাজত কন্যাৰ মূল্য (bride price) দিয়াৰ প্ৰথা প্ৰচলিত নহয়।<ref name="scstrti-Bhunjia "/> == ভূঞ্জিয়া মৌখিক পৰম্পৰা == ড° মহেন্দ্ৰ কুমাৰ মিশ্ৰই তেওঁৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ গ্ৰন্থ ''অৰেল এপিক্‌ছ অৱ কালাহাণ্ডী'' (২০০৭)-ত ভূঞ্জিয়া সম্প্ৰদায়ৰ চহকী লোকসংস্কৃতি লিপিবদ্ধ কৰিছে। দেৱী সুনাদীৰ মিথ, সুনবেড়াৰ পৰা ধানৰ উৎপত্তি আৰু ভূঞ্জিয়াৰ উৎপত্তিৰ মিথসমূহ তেওঁৰ কিতাপখনত বৰ্ণনা কৰা হৈছে। ইয়াৰ উপৰিও চিনাপালিৰ সুৰেন্দ্ৰ কুমাৰ মিশ্ৰই ভূঞ্জিয়া সংস্কৃতিৰ ওপৰত এখন গ্ৰন্থ লিখিছে, যিখন ভূৱনেশ্বৰৰ জনজাতীয় ভাষা আৰু সংস্কৃতি একাডেমীয়ে প্ৰকাশ কৰিছে। তেওঁলোকৰ আল্লাহ উদল, তুলসী বীৰ, মান্ধাৰ মাঝি আৰু দেৱী সুনাদীৰ জীৱনৰ মহাকাব্যিক গীতসমূহ ভূঞ্জিয়া গায়ক, পুৰোহিত আৰু গুৰুমাইসকলে গোৱা কিছুমান গুৰুত্বপূৰ্ণ আখ্যান।<ref name="Mishra National Folklore Support Centre (India) 2007 p. ">{{cite book | last=Mishra | first=M.K. | author2=National Folklore Support Centre (India) | title=Oral Epics of Kalahandi | publisher=National Folklore Support Centre | year=2007 | isbn=978-81-901481-9-1 | url=https://books.google.com/books?id=ahnaAAAAMAAJ | access-date=2020-11-07 }}</ref><ref name="Misra 2002 p. ">{{cite book | last=Misra | first=Surendra Kumara | title=Cuktia Bhuñjia samskrti o loka sahitya | publisher=Adibasi Bhasha o Samskrti Ekademi | year=2002 | isbn=81-88010-08-1 | oclc=57069331 | language=or}}</ref> == ভাষা == ভূঞ্জিয়া ভাষীসকল ইণ্ডো-আৰ্য ভাষা পৰিয়ালৰ অন্তৰ্গত। তেওঁলোকে হাল্বিক ভাষাসমূহৰ অংশ ভূঞ্জিয়া ভাষাত কথা কয়, যিটোক ওড়িয়া, মাৰাঠী আৰু ছত্তীছগঢ়ী ভাষাৰ মিশ্ৰণ বুলি গণ্য কৰা হয়। অৱশ্যে এছ চি ডুবেই ছত্তীছগঢ়ৰ মিথ আৰু মৌখিক পৰম্পৰা বিশ্লেষণ কৰি ভূঞ্জিয়াসকলক বস্তাৰৰ হালবাসকলৰ এটা শাখা বুলি গণ্য কৰে, যিসকলে ধাকাৰসকলৰ সৈতে হোৱা বিবাদৰ বাবে বস্তাৰৰ পৰা পলাই আহিছিল। ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ জনগোষ্ঠী]] bjn49jkqvw2twx2v75uzzee34w8mkel 0 136146 627362 599739 2026-08-15T04:56:30Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 627362 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = মৌনী ৰায় | image = Mouni Roy snapped at the opening party and red carpet of Tiffany & Co (cropped).jpg | image_size = | alt = | caption = ২০২৪ চনত ৰায় | birth_date = {{Birth date and age|1985|09|28|df=y}} | birth_place = [[কোচবিহাৰ]], [[পশ্চিম বংগ]], [[ভাৰত]] | alma_mater = মিাণ্ডা হাউচ<br/>জামিয়া মিলিয়া ইছলামিয়া | occupation = অভিনেত্ৰী | years_active = ২০০৬–বৰ্তমান | spouse = {{marriage|সুৰজ নাম্বিয়াৰ|2022}} }} '''মৌনী ৰায়''' ([[ইংৰাজী]]: Mouni Roy; জন্ম: ২৮ ছেপ্টেম্বৰ ১৯৮৫) — এগৰাকী [[ভাৰতীয়]] অভিনেত্ৰী যিয়ে মূলতঃ [[হিন্দী]] টেলিভিছন আৰু চলচ্চিত্ৰত কাম কৰে। ভাৰতৰ সৰ্বাধিক পাৰিশ্ৰমিক পোৱা টেলিভিছন অভিনেত্ৰীসকলৰ ভিতৰত অন্যতম ৰায় ''নাগিন'' (২০১৫–২০১৬) আৰু ইয়াৰ পৰৱৰ্তী ধাৰাবাহিক ''নাগিন ২'' (২০১৬–২০১৭)ত এজনী ইচ্ছাৰূপী নাগিনীৰ চৰিত্ৰত কৰা অভিনয়ৰ বাবে ব্যাপকভাৱে পৰিচিত।<ref>{{Cite magazine |title=Most Popular Television Actresses |url=https://photogallery.indiatimes.com/tv/stars/most-popular-television-actresses/articleshow/68315264.cms |magazine=The Times of India |date=8 March 2019 |access-date=29 September 2021}}</ref><ref>{{Cite magazine |title=Mouni Roy, Tejasswi Prakash and others: Know whopping fees the lead actresses of Naagin charged per episode |url=https://www.pinkvilla.com/tv/news/mouni-roy-tejasswi-prakash-and-others-know-whopping-fees-the-lead-actresses-of-naagin-charged-per-episode-1327589 |magazine=Pinkvilla |date=13 July 2024 |access-date=21 October 2024}}</ref> তেওঁ এটা আইফা বঁটা আৰু দুটা ইণ্ডিয়ান টেলিভিছন একাডেমী বঁটাৰ লগতে দুটা ফিল্মফেয়াৰ বঁটাৰ মনোনয়ন লাভ কৰিছে। ৰায়ে ২০০৬ চনত টেলিভিছন শ্ব’ ''কিউকি চাশ্ব ভী কভী বহু থী''ৰ জৰিয়তে অভিনয় জীৱন আৰম্ভ কৰিছিল।<ref>{{Cite magazine |title=Mouni Roy's Insane Net Worth Is Making Us Scream 'Naagin Paise Gin Gin Gin Gin Gin Mar Gai' |url=https://www.mensxp.com/entertainment/celebrities/72411-mouni-roys-insane-net-worth-is-making-us-scream-naagin-paise-gin-gin-gin-gin-gin-mar-gai.html |magazine=MensXP |date=29 January 2020 |access-date=20 February 2021}}</ref> ইয়াৰ পিছত তেওঁ ''দেৱোঁ কে দেৱ... মহাদেৱ''ত সতী আৰু ''জুনুন – ঐচী নফৰত তো কৈচা ইষ্ক''ত মীৰাৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল। ৰায়ে ''হিৰো হিটলাৰ ইন লাভ'' (২০১১)ৰ জৰিয়তে চলচ্চিত্ৰত আত্মপ্ৰকাশ কৰে। তেওঁ ''গোল্ড'' (২০১৮) ছবিৰ জৰিয়তে বলিউডত খোজ পেলায় আৰু ইয়াৰ বাবে ফিল্মফেয়াৰ শ্ৰেষ্ঠ নৱাগতা অভিনেত্ৰীৰ মনোনয়ন লাভ কৰে। ২০২২ চনত ৰায়ে ফেণ্টাচী ছবি ''ব্ৰহ্মাস্ত্ৰ: পাৰ্ট ৱান – শিৱ''ৰ বাবে প্ৰশংসা লাভ কৰে, যাৰ বাবে তেওঁ আইফা শ্ৰেষ্ঠ সহ-অভিনেত্ৰীৰ বঁটা আৰু ফিল্মফেয়াৰ শ্ৰেষ্ঠ সহ-অভিনেত্ৰীৰ মনোনয়ন লাভ কৰিবলৈ সক্ষম হয়।<ref>{{cite web|title=Brahmastra: Part One – Shiva Review: Ranbir Kapoor, Alia Bhatt and Mouni Roy's Ayan Mukerji film is a visual spectacle|url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/movie-review/brahmastra-part-one-shiva-review-ranbir-kapoor-and-alia-bhatts-ayan-mukerji-film-is-a-visual-spectacle-1189273%3famp|website=Pinkvilla|access-date=12 September 2022|archive-date=10 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220910010120/https://www.pinkvilla.com/entertainment/movie-review/brahmastra-part-one-shiva-review-ranbir-kapoor-and-alia-bhatts-ayan-mukerji-film-is-a-visual-spectacle-1189273?amp|url-status=live|archivedate=10 September 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220910010120/https://www.pinkvilla.com/entertainment/movie-review/brahmastra-part-one-shiva-review-ranbir-kapoor-and-alia-bhatts-ayan-mukerji-film-is-a-visual-spectacle-1189273?amp|deadurl=yes}}</ref> == প্ৰাৰম্ভিক জীৱন আৰু শিক্ষা == ১৯৮৫ চনৰ ২৮ ছেপ্টেম্বৰত পশ্চিম বংগৰ কোচবিহাৰত এটা বঙালী ভাষী ৰাজবংশী পৰিয়ালত ৰায়ৰ জন্ম হৈছিল।<ref name="telegraphindia">{{cite web |title=A star in her own right |url=https://www.telegraphindia.com/west-bengal/a-star-in-her-own-right/cid/800283 |website=The Telegraph (India) |access-date=20 October 2020 |date=14 June 2006}}</ref><ref name="HBMR">{{cite web |title=Actress Mouni Roy's birthday celebration |url=https://timesofindia.indiatimes.com/videos/tv/hindi/pics-mouni-roys-birthday-celebration/videoshow/49153854.cms |work=Lehren |access-date=29 September 2017 |date=29 September 2015}}</ref><ref name="Mouni">{{cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/WATCH-Mouni-Roy-celebrates-birthday-with-boyfriend-Raina-and-Naagin-co-actors/articleshow/54560033.cms |title=WATCH: Mouni Roy celebrates birthday with boyfriend Mohit Raina and Naagin co-actors |work=The Times of India |date=28 September 2016 |access-date=2 July 2017}}</ref><ref>{{cite news |title=Mouni Roy in strapless white mini dress celebrates birthday with hubby Suraj Nambiar |url=https://www.indiatoday.in/lifestyle/fashion/story/mouni-roy-in-strapless-white-mini-dress-celebrates-birthday-with-hubby-suraj-nambiar-2006176-2022-09-29 |access-date=29 September 2022 |work=India Today}}</ref><ref>{{Cite news |date=16 December 2022 |title=Mouni Roy says being a Bengali, she grew up around football; reveals watching a FIFA match live with husband Suraj Nambiar was 'surreal' |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/mouni-roy-says-being-a-bengali-she-grew-up-around-football-reveals-watching-a-fifa-match-live-with-husband-suraj-nambiar-was-surreal/articleshow/96273239.cms |access-date=3 February 2025 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{cite news |title=সাদা লালপেড়ে শাড়িতে দক্ষিণী ৰীতি মেনে গাঁটছড়া বাঁধলেন মৌনী-সুৰজ |url=https://uttarbangasambad.com/actress-mouni-roy-wedding/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20220127085247/https://uttarbangasambad.com/actress-mouni-roy-wedding/ |archive-date=27 January 2022 |access-date=25 March 2022 |work=Uttarbanga Sambad |date=27 January 2022 |language=bn}}</ref> তেওঁৰ ককাক শেখৰ চন্দ্ৰ ৰায় এগৰাকী প্ৰখ্যাত যাত্ৰা শিল্পী আছিল।<ref>{{cite news |title=Happy Birthday, Mouni Roy: Golden Era Starts @32 |url=https://www.ndtv.com/photos/entertainment/happy-birthday-mouni-roy-golden-era-starts-32-35005 |access-date=28 May 2023 |work=NDTV |date=28 September 2017}}</ref> তেওঁৰ মাতৃ মুক্তি আছিল এগৰাকী থিয়েটাৰ শিল্পী আৰু পিতৃ অনিল ৰায় কোচবিহাৰ জিলা পৰিষদৰ এজন অফিচ ছুপাৰিণ্টেডেণ্ট আছিল।<ref name="telegraphindia"/> তেওঁ বাবুৰহাটৰ কেন্দ্ৰীয় বিদ্যালয়ত দ্বাদশ শ্ৰেণীলৈকে পঢ়া-শুনা কৰিছিল আৰু তাৰ পিছত দিল্লীলৈ গৈছিল।<ref name="telegraphindia"/><ref>{{cite news |title=Mouni Roy is a true Bengali beauty in Akshay Kumar starrer 'Gold', see pics of her look in the film |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/mouni-roy-is-a-true-bengali-beauty-in-akshay-kumar-starrer-gold-see-pics-of-her-look-in-the-film/articleshow/59681727.cms |access-date=18 August 2020 |work=The Times of India |date=20 July 2017 |language=en}}</ref> তেওঁ মিাণ্ডা হাউচৰপৰা স্নাতক ডিগ্ৰী সম্পূৰ্ণ কৰে আৰু পিতৃ-মাতৃৰ জেদত জামিয়া মিলিয়া ইছলামিয়াত গণসংযোগ (mass communication) অধ্যয়ন কৰিছিল। কিন্তু আধাতে পাঠ্যক্ৰম এৰি দি তেওঁ হিন্দী চলচ্চিত্ৰ জগতত ভাগ্য পৰীক্ষা কৰিবলৈ মুম্বাইলৈ গুচি যায়।<ref name=":2">{{cite news |last1=Chakrabarti |first1=Srabanti |date=2 August 2006 |title=Komolika returns! |url=https://www.rediff.com/movies/report/tv/20060802.htm |work=Rediff |access-date=4 November 2023}}</ref> তেওঁ পাৰ্ট ১ পৰীক্ষা দি উঠিছিল আৰু তাৰ পিছত পুনৰ দিল্লীলৈ উভতি যোৱা নাছিল। মৌনী সৰুৰেপৰাই অভিনয়ৰ প্ৰতি আগ্ৰহী আছিল আৰু অভিনেত্ৰী মধুবালা, মাধুৰী দীক্ষিত আৰু ৱাহিদা ৰহমানক নিজৰ অভিনয়ৰ আদৰ্শ বুলি গণ্য কৰে।<ref>{{Cite web |title=मौनी रॉय: मैं जो हूं, टीवी की वजह से हूं |url=https://www.femina.in/hindi/meri-udaan/achievers/i-am-here-because-of-tv-says-mouni-roy-in-exclusive-intervie-2729.html |access-date=29 May 2021 |website=femina.in |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=12 photos that will take you inside TV actress Mouni Roy's modern Mumbai home |url=https://www.timesnownews.com/entertainment-news/article/12-photos-that-will-take-you-inside-tv-actress-mouni-roys-modern-mumbai-home/817452 |access-date=28 September 2021 |website=Times Now News |date=28 September 2021 |language=en}}</ref> == ব্যক্তিগত জীৱন == সংযুক্ত আৰৱ এমিৰেটছলৈ (UAE) সঘনাই কৰা ভ্ৰমণৰ বাবে মৌনী ৰায়ক দেশখনৰ গল্ডেন ভিছা প্ৰদান কৰা হৈছে।<ref>{{Cite news |date=29 November 2021 |title=Indian actress Mouni Roy receives UAE golden visa |language=en |url=https://www.connectedtoindia.com/indian-actress-mouni-roy-receives-uae-golden-visa-9600.html |access-date=29 November 2021 |archivedate=4 October 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221004223350/https://www.connectedtoindia.com/indian-actress-mouni-roy-receives-uae-golden-visa-9600.html |deadurl=yes }}</ref> তিনিবছৰীয়া প্ৰেমৰ সম্পৰ্কৰ অন্তত ২০২২ চনৰ ২৭ জানুৱাৰীত তেওঁ ডুবাইত কৰ্মৰত মালয়ালী ব্যৱসায়ী সুৰজ নাম্বিয়াৰৰ সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হয়। গোৱাৰ পানাজীত বঙালী আৰু মালয়ালী—উভয় পৰম্পৰাগত ৰীতি-নীতিৰে তেওঁলোকৰ বিবাহ সম্পন্ন হৈছিল।<ref>{{Cite news |title=Mouni Roy Ties the knot with businessman Suraj Nambiar in a Kerala-style wedding in Goa |url=https://economictimes.indiatimes.com/magazines/panache/mouni-roy-ties-the-knot-with-businessman-suraj-nambiar-in-a-kerala-style-wedding-in-goa/articleshow/89149261.cms |access-date=27 January 2022 |website=The Economic Times |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Mouni Roy ties the knot with Suraj Nambiar, glows in white at Goa wedding. See first pics of bride and groom |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/mouni-roy-ties-the-knot-with-suraj-nambiar-bride-glows-in-white-at-goa-wedding-see-first-pic-101643261416521.html |access-date=27 January 2022 |website=Hindustan Times |date=27 January 2022 |language=en}}</ref> == অন্যান্য কাম আৰু মাধ্যমৰ ছবি == [[File:Mouni Roy snapped in Bandra (2).jpg|thumb|২০২৩ চনত ৰায়]] ৰায়ে ভাৰতৰ অন্যতম প্ৰতিষ্ঠিত টেলিভিছন অভিনেত্ৰী হিচাপে নিজকে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছে।<ref>{{Cite web |title=Rs 40 crore net worth! All EXPENSIVE things owned by Television's Naagin Mouni Roy |work=Zoom TV |date=9 December 2022 |access-date=19 December 2022 |url=https://www.zoomtventertainment.com/celebrity/rs-40-crore-net-worth-all-expensive-things-owned-by-mouni-roy-bollywood-new-entertainment-news-article-96112883/amp}}</ref><ref>{{Cite web |title=This is the amount Mouni Roy earned while being Hindi television's Naagin! |work=Amar Ujala |access-date=18 November 2020 |url=https://www.amarujala.com/photo-gallery/entertainment/bollywood/naagin-2-actress-mouni-roy-fees-worked-with-abhishek-bachchan-in-run}}</ref> ''টাইমছ অৱ ইণ্ডিয়া''ই ''নাগিন'' ধাৰাবাহিকখনক ৰায়ৰ কেৰিয়াৰৰ বাবে এক টাৰ্ণিং পইণ্ট বা "গেম-চেঞ্জাৰ" বুলি অভিহিত কৰিছে।<ref>{{Cite web |title=From being a background dancer in Abhishek Bachchan's film to shining in Bollywood: A look at Mouni Roy's journey |work=Times of India |date=18 June 2022 |access-date=19 July 2022 |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/from-being-a-background-dancer-in-abhishek-bachchans-film-to-shining-in-bollywood-a-look-at-mouni-roys-journey/etphotostory/92298008.cms}}</ref> ''ব্ৰহ্মাস্ত্ৰ: পাৰ্ট ৱান – শিৱ'' মুক্তি পোৱাৰ পিছত ''ফিল্মফেয়াৰ''ৰ ময়ূখ মজুমদাৰে তেওঁক "ছবিখনৰ নিৰ্বিবাদ তাৰকা" বুলি আখ্যা দিছিল।<ref>{{Cite web |author=Mayukh Majumdar |title=Mouni Roy on Junoon, Brahmastra and the magic of India |work=Filmfare |access-date=24 September 2022 |url=https://m.filmfare.com/interviews/mouni-roy-on-junoon-brahmastra-and-the-magic-of-india-55506.amp}}</ref> ''ফাইনেন্সিয়েল এক্সপ্ৰেছ''-এ উল্লেখ কৰিছিল যে ৰায়ে অভিনয় কৰা 'জুনুন' চৰিত্ৰটো শেহতীয়া সময়ছোৱাত বলিউডে দেখা "শ্ৰেষ্ঠ খলনায়ক" হিচাপে বিবেচিত হ'ব।<ref>{{Cite web |title=Brahmastra: Here's why Mouni Roy as Junoon will be the best antagonist Bollywood has seen in a while |work=Financial Express |date=6 September 2022 |access-date=16 September 2022 |url=https://www.financialexpress.com/entertainment/brahmastra-heres-why-mouni-roy-as-junoon-will-be-the-best-antagonist-bollywood-has-seen-in-a-while/2657114/lite/}}</ref> ৰায়ে প্ৰায়ে টাইমছ অৱ ইণ্ডিয়াৰ "৫০ গৰাকী আটাইতকেই কাংক্ষিত মহিলা"ৰ তালিকাত স্থান লাভ কৰি আহিছে। তেওঁ ২০১৭ চনত ৩৫তম, ২০১৮ চনত ৩২তম,<ref>{{Cite web|url=https://www.businessworld.in/article/Disha-Patani-tops-The-Times-50-Most-Desirable-Women-2019-list/29-08-2020-314286/|title=Disha Patani Tops The Times 50 Most Desirable Women 2019 List|publisher=BW businessworld|access-date= 29 August 2020}}</ref> ২০১৯ চনত ৪১তম আৰু ২০২০ চনত ৪৪তম স্থান লাভ কৰিছিল।<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/life-style/fashion/buzz/rhea-chakraborty-tops-the-times-50-most-desirable-women-2020-list/articleshow/83338122.cms|title=Rhea Chakraborty tops The Times 50 Most Desirable Women 2020 list|newspaper=Times of India|date=8 June 2021 |access-date= 8 June 2021}}</ref> একেখন প্ৰকাশনৰ ২০১৭ চনৰ "টেলিভিছনৰ ২০ গৰাকী আটাইতকেই কাংক্ষিত মহিলা"ৰ তালিকাত তেওঁ ৩য় স্থান লাভ কৰিছিল।<ref>{{Cite news |title=Meet The Times 20 Most Desirable Women on TV: Jennifer Winget tops the list |work=Times of India |date=20 May 2018 |access-date=26 September 2018 |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/meet-the-times-20-most-desirable-women-on-tv/articleshow/64234804.cms}}</ref> ২০১৮ চনত টেলিভিছনৰ "শীৰ্ষ ১০ জনপ্ৰিয় অভিনেত্ৰী"ৰ তালিকাত তেওঁক ৪ৰ্থ স্থান দিয়া হৈছিল।<ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/top-10-indian-tv-actresses-who-are-more-famous-than-their-bollywood-counterparts/articleshow/62754988.cms|title=Top 10 TV Actress|newspaper=The Times of India |date=2 March 2018 |access-date=17 August 2024}}</ref> ২০২৩ চনত ''টাইমছ নাও''ৰ "জনপ্ৰিয় অভিনেত্ৰী"ৰ তালিকাত তেওঁ অষ্টম স্থানত আছিল।<ref>{{cite news|url=https://www.timesnownews.com/web-stories/entertainment/9-indian-tv-actresses-who-are-more-famous-than-bollywood-stars/photostory/100432740.cms|title=9 Indian TV actresses who are more famous than Bollywood Stars|newspaper=Times Now |date=23 May 2023 |access-date=5 January 2025}}</ref> ৰায় ব্ৰায়ান এণ্ড কেণ্ডি, জয় আৰু স্পাৱেক আদিকে ধৰি বিভিন্ন ব্ৰেণ্ড আৰু সামগ্ৰীৰ এজন বিশিষ্ট চেলিব্ৰিটি এণ্ডোৰ্চাৰ।<ref>{{Cite web |title=Mouni Roy becomes brand ambassador for Bryan & Candy |work=Economics Times |access-date=26 February 2023 |url=https://brandequity.economictimes.indiatimes.com/news/industry/mouni-roy-becomes-brand-ambassador-for-bryan-candy/92534858}}</ref><ref>{{Cite web |title=Beauty brand Joy signs Mouni Roy as brand ambassador |work=Fashion Network |date=20 November 2018 |access-date=26 December 2022 |url=https://in.fashionnetwork.com/news/Beauty-brand-joy-signs-mouni-roy-as-brand-ambassador,1037116.html}}</ref><ref>{{Cite web |title=Mouni Roy becomes the new brand ambassador of Spawake |work=Economics Times |access-date=27 November 2022 |url=https://brandequity.economictimes.indiatimes.com/news/marketing/mouni-roy-becomes-the-new-brand-ambassador-of-spawake/91486688}}</ref> ২০২৩ চনৰ মাৰ্চ মাহত ৰায়ে অক্ষয় কুমাৰ, দিশা পাটানী, নোৰা ফটেহী, সোণম বাজৱা, অপৰশক্তি খুৰানা আৰু জহৰাহ এছ খানৰ সৈতে আমেৰিকাৰ বিভিন্ন চহৰত "দ্য এণ্টাৰটেইনাৰ্ছ" ভ্ৰমণত অংশগ্ৰহণ কৰিছিল।<ref>{{Cite web |title=Akshay Kumar hangs from harness, holds Mouni Roy's hands to lift her up during Orlando show. Watch |work=Hindustan Times |date=12 March 2023 |access-date=12 March 2023 |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/akshay-kumar-hangs-from-harness-holds-mouni-roy-s-hands-to-lift-her-up-during-orlando-show-watch-101678611236461-amp.html}}</ref><ref>{{Cite web |title=Inside Akshay Kumar-led The Entertainers tour with Mouni Roy, Disha Patani and Sonam Bajwa |work=Indian Express |date=5 March 2023 |access-date=10 March 2023 |url=https://indianexpress.com/photos/entertainment-gallery/inside-akshay-kumar-led-the-entertainers-tour-with-mouni-roy-disha-patani-and-sonam-bajwa-8480502/}}</ref> ৰায়ে কেইবাটাও সামাজিক কাৰ্যৰ সৈতেও জড়িত। ক’ভিড-১৯ সংকটৰ সময়ত তেওঁ আৰ্তজনৰ বাবে আৰ্থিক অনুদান আগবঢ়াইছিল।<ref>{{Cite web |title=Mouni Roy donates and lends her support amid Covid-19; ask fans to do the same |work=Bollywood Hungama |date=5 May 2021 |access-date=27 September 2022 |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/mouni-roy-donates-and-lends-her-support-amid-covid-19/}}</ref> ২০২০ চনত আমফান ঘূৰ্ণিবতাহৰ পিছত তেওঁ এটা বেচৰকাৰী সংস্থাৰ সৈতে লগ লাগি ভুক্তভোগীসকলৰ বাবে পুঁজি সংগ্ৰহৰ উদ্দেশ্যে নিজৰ চিত্ৰশিল্পসমূহ নিলাম কৰিছিল।<ref>{{Cite news |title=Exclusive - Mouni Roy to auction her paintings for charity! |work=Times of India |date=8 June 2020 |access-date=20 November 2021 |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/mouni-roy-to-auction-her-paintings-for-charity/articleshow/76268425.cms}}</ref> ২০২১ চনত মায়াপুৰত চিকিৎসা সুবিধাৰ বাবে তেওঁ ইস্কন ফাউণ্ডেশ্যনলৈ অনুদান আগবঢ়ায়।<ref>{{Cite web |title=Mouni Roy contributes to Iskcon Foundation for medical facilities |work=Tribune India |access-date=28 December 2021 |url=https://m.tribuneindia.com/news/lifestyle/mouni-roy-contributes-to-iskcon-foundation-for-medical-facilities-256654 |archivedate=12 March 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230312175052/https://www.tribuneindia.com/news/lifestyle/mouni-roy-contributes-to-iskcon-foundation-for-medical-facilities-256654 |deadurl=yes }}</ref> ৰায় আৰু তেওঁৰ স্বামী সুৰজ নাম্বিয়াৰে ২০২২ চনত "আল্টিমেট গুৰুজ" নামৰ এটা গোলকীয় শিক্ষা মঞ্চ মুকলি কৰে।<ref>{{Cite web |title=Exclusive: Suraj Nambiar and Mouni Roy's global ed-tech, Ultimate Gurus, goes live |work=Hindustan Times |date=24 February 2022 |access-date=28 February 2022 |url=https://www.hindustantimes.com/lifestyle/fashion/suraj-nambiar-mouni-roy-s-global-ed-tech-ultimate-gurus-goes-live-101645707115325-amp.html}}</ref> ২০২৩ চনৰ মে' মাহত ৰায়ে মুম্বাইত "বদমাচ" নামৰ এখন ৰেষ্টুৰেণ্ট মুকলি কৰে।<ref>{{Cite news |date=5 June 2023 |title=Step inside Mouni Roy's new restaurant Badmaash, 'a tropical oasis in the middle Mumbai' with eye-catching decor |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/step-inside-mouni-roy-new-mumbai-restaurant-badmaash-pics-101685950277249.html |work=Hindustan Times |access-date=23 June 2023}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * [https://m.imdb.com/name/nm4655028 Mouni Roy] at [[IMDb]] *{{Bollywood Hungama person|mouni-roy}} [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় অভিনেত্ৰী]] i90d8pztp3ji5ah488twgtttbjbv26a 0 136644 627263 600868 2026-08-14T19:03:37Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 627263 wikitext text/x-wiki {{Infobox company | name = আইচিআইচিআই বেংক লিমিটেড | logo = [[File:ICICI Bank Logo.svg]] | image = [[File:Icici-bandra_kurla_complex.jpg]] | image_caption = Headquarters in [[Bandra Kurla Complex]], [[Mumbai]] | former_name = Industrial Credit and Investment Corporation of India | type = [[বেচৰকাৰী প্ৰতিষ্ঠান|বেচৰকাৰী]] | traded_as = {{ubl|{{BSE|532174}}|{{NSE|ICICIBANK}}|{{NYSE|IBN}}|[[BSE SENSEX]] constituent|[[NIFTY 50|NSE NIFTY 50]] constituent}} | foundation = {{Start date and age|df=yes|1955|01|05}} | hq_location_city = [[মুম্বাই]], [[মহাৰাষ্ট্ৰ]], ভাৰত<br>(কৰ্পৰেট কাৰ্যালয়) ---- [[Vadodara]], [[Gujarat]], India<br>(registered office) | num_locations = 7,385 <ref>{{Cite web|title=Q3-2026: Performance review|date=17 January 2026|url=https://www.bseindia.com/xml-data/corpfiling/AttachHis/8a0e8729-682f-40bf-ade8-3daeaa2a1173.pdf|access-date=17 January 2026|archive-date=1 November 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241101080146/https://www.bseindia.com/xml-data/corpfiling/AttachHis/889e5e81-86a0-4ad6-b0e1-8b1d602ee860.pdf|url-status=live}}</ref> | num_locations_year = December 2025 | area_served = বিশ্বজুৰি | key_people = [[প্ৰদীপ কুমাৰ সিনহা]]<br>{{small|(অংশকালীন অধ্যক্ষ)}}<ref>{{cite news |title=RBI approves appointment of Pradeep Kumar Sinha as Part-time Chairman of ICICI Bank|url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/banking/finance/banking/rbi-approves-appointment-of-pradeep-kumar-sinha-as-part-time-chairman-of-icici-bank/articleshow/110412028.cms|access-date=25 May 2024 |work=[[The Economic Times (India)|The Economic Times]]}}</ref><br>[[Sandeep Bakhshi]]<br>{{small|(MD & CEO)}} | ISIN = {{ISIN|sl=n|pl=y|INE090A01021}} | industry = [[Financial services]] | products = {{ubl|[[Retail banking|Consumer banking]]|[[Commercial banking]]|[[Insurance]]|[[Credit cards]]|[[Investment banking]]|[[Mortgage loan]]s|[[Private banking]]|[[Private equity]]|[[Investment management]]|[[Asset management]]|[[Wealth management]]|[[Stockbroking]] }} | revenue = {{Increase}} {{INRConvert|294587|c|lk=on}}<ref name=pnl>{{Cite web|title=ICICI Bank Consolidated Profit & Loss account, ICICI Bank Financial Statement & Accounts|url=https://www.bseindia.com/xml-data/corpfiling/AttachHis/bebe24ce-4695-4841-bf2b-9322ffb2575e.pdf|access-date=27 April 2025|website=www.icicibank.com|archive-date=28 April 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250428152915/https://www.bseindia.com/xml-data/corpfiling/AttachHis/bebe24ce-4695-4841-bf2b-9322ffb2575e.pdf|url-status=live}}</ref> | revenue_year = 2025 | operating_income = {{increase}} {{INRconvert|77759|c}}<ref name=pnl/> | income_year = 2025 | net_income = {{Increase}} {{INRConvert|51029|c}}<ref name=pnl/> | net_income_year = 2025 | assets = {{Increase}} {{INRConvert|21.18|lc|lk=on}}<ref name=bs>{{Cite web|title=ICICI Bank Consolidated Balance Sheet, ICICI Bank Financial Statement & Accounts|url=https://www.bseindia.com/xml-data/corpfiling/AttachHis/bebe24ce-4695-4841-bf2b-9322ffb2575e.pdf|access-date=27 April 2025|website=www.icicibank.com|archive-date=28 April 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250428152915/https://www.bseindia.com/xml-data/corpfiling/AttachHis/bebe24ce-4695-4841-bf2b-9322ffb2575e.pdf|url-status=live}}</ref> | assets_year = 2025 | equity = {{Increase}} {{INRConvert|3.1|lc}}<ref name=bs/> | equity_year = 2025 | num_employees = {{down}} 129,177 (2025)<ref name="ICICI Bank">{{cite news|title=ICICI Bank reduces workforce by 6723|url=https://www.business-standard.com/industry/banking/hdfc-bank-adds-1k-employees-in-fy25-icici-s-headcount-drops-by-6-723-125042201115_1.html|access-date=28 April 2025|archive-date=22 April 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250422220653/https://www.business-standard.com/industry/banking/hdfc-bank-adds-1k-employees-in-fy25-icici-s-headcount-drops-by-6-723-125042201115_1.html|url-status=live}}</ref> | subsid = [[ICICI Prudential Life Insurance]]<ref name=icici_pru>{{cite news |title=ICICI Bank sells 1.5% stake in ICICI Prudential Life Insurance for Rs 840 crore |url=https://zeenews.india.com/companies/icici-bank-sells-1-5-stake-in-icici-prudential-life-insurance-for-rs-840-crore-2291303.html |work=Zee News |date=22 June 2020 |language=en |archive-date=25 November 2020 |access-date=30 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201125030538/https://zeenews.india.com/companies/icici-bank-sells-1-5-stake-in-icici-prudential-life-insurance-for-rs-840-crore-2291303.html |url-status=live }}</ref><br>[[ICICI Prudential Mutual Fund]]<br>[[ICICI Lombard]]<ref name=icici_lom>{{cite news |title=ICICI Bank divests stake in ICICI Prudential for Rs 2,250 crore |url=https://www.thestatesman.com/business/icici-bank-divests-stake-icici-prudential-rs-2250-crore-1502902487.html |work=The Statesman |date=22 June 2020 |archive-date=25 November 2020 |access-date=30 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201125030619/https://www.thestatesman.com/business/icici-bank-divests-stake-icici-prudential-rs-2250-crore-1502902487.html |url-status=live }}</ref><br>ICICI Securities<ref>{{Cite web|url=https://www.icicisecurities.com/AboutUs.aspx|title=ICICI Securities|website=www.icicisecurities.com|access-date=9 December 2020|archive-date=3 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221203122213/https://www.icicisecurities.com/AboutUs.aspx|url-status=dead|archivedate=3 December 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221203122213/https://www.icicisecurities.com/AboutUs.aspx|deadurl=yes}}</ref><br>ICICI Direct<ref>{{Cite web|url=https://www.icicidirect.com/|title=ICICIdirect - Online Share Trading in India at low brokerage|website=www.icicidirect.com|access-date=6 March 2021|archive-date=7 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210307104610/https://www.icicidirect.com/|url-status=live}}</ref><br>[[ICICI Home Finance Company]] i-Process | ratio = [[Tier 1 capital|Tier 1]] 16.97% (2022)<ref>{{cite web|title=Basel – Pillar 3 Disclosures|website=icicibank.com|date=June 30, 2022|url=https://www.icicibank.com/content/dam/icicibank/missing-assets/basel-pillar-3-disclosure-2022-06.pdf|access-date=4 February 2023|archive-date=4 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230204063824/https://www.icicibank.com/content/dam/icicibank/missing-assets/basel-pillar-3-disclosure-2022-06.pdf|url-status=live}}</ref> | rating = {{plainlist| * [[S&P Global Ratings|S&P]] BBB-/Stable<ref name="ratings"/> * [[Moody's Investors Service|Moody's]] Baa3/Stable<ref name="ratings"/> * [[Fitch Ratings|Fitch]] BB+/Stable<ref name="ratings">[https://www.icicibank.com/about-us/credit-rating Credit Rating] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230204063828/https://www.icicibank.com/about-us/credit-rating |date=4 February 2023 }} ICIC Bank</ref> }} | homepage = {{URL|https://icici.bank.in/}} }} '''আইচিআইচিআই বেংক লিমিটেড''' হৈছে ভাৰতীয় বহুজাতিক বেংক আৰু বিত্তীয় সেৱাৰ এক কোম্পানী। ইয়াৰ মুখ্য কাৰ্যালয় মুম্বাইত আৰু বদোদৰাত পঞ্জীয়নভুক্ত কাৰ্যালয় অৱস্থিত। ই কৰ্পৰেট আৰু খুচুৰা গ্ৰাহকক সেৱা আগবঢ়ায়, ইয়াৰ উপৰি বিনিয়োগ, বেংকিং, [[বীমা|জীৱন]] আৰু [[বীমা|অজীৱন বীমা]], ভেঞ্চাৰ কেপিটেল, আৰু সম্পত্তি ব্যৱস্থাপনাৰ বাবে সহযোগী কোম্পানী আছে। সমগ্ৰ ভাৰততে আইচিআইচিআই বেংকৰ ৭,৩৮৫টা শাখা আৰু ১১,৯৮৩টা এটিএমৰ নেটৱৰ্ক আছে।<ref>{{Cite web|title=Q3-2026: Performance review |date=17 January 2026|url=https://www.icici.bank.in/content/dam/icicibank/india/managed-assets/docs/about-us/2026/2026_01_Q3-2026_investor-presentation.pdf}}</ref> ইয়াৰ উপৰি ১১খন দেশত ইয়াৰ উপস্থিতি আছে।<ref>{{cite web|title=ICICI Bank Annual Report|date=8 August 2024|url=https://www.bseindia.com/xml-data/corpfiling/AttachLive/9d5f21fd-9b1e-42e5-a48b-84d2623f293c.pdf|access-date=23 February 2026|archive-date=7 August 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240807071735/https://www.bseindia.com/xml-data/corpfiling/AttachLive/9d5f21fd-9b1e-42e5-a48b-84d2623f293c.pdf|url-status=dead|archivedate=7 August 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240807071735/https://www.bseindia.com/xml-data/corpfiling/AttachLive/9d5f21fd-9b1e-42e5-a48b-84d2623f293c.pdf|deadurl=yes}}</ref> বেংকটোৰ সহযোগী কোম্পানী [[যুক্তৰাজ্য]] আৰু [[কানাডা]]ত আছে; [[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ|আমেৰিকা]], [[ছিংগাপুৰ]], [[বাহৰেইন]], [[হংকং]], [[কাটাৰ]], [[ওমান]], [[ডুবাই]] আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিত্ত কেন্দ্ৰ, [[চীন]]<ref>{{cite news |title=PM Modi inaugurates ICICI Bank's first Chinese branch in Shanghai |url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/banking/finance/banking/pm-modi-inaugurates-icici-banks-first-chinese-branch-in-shanghai/articleshow/47308176.cms?from=mdr |publisher=[[The Economic Times]] |date=May 16, 2015}}</ref> আৰু [[দক্ষিণ আফ্ৰিকা|দক্ষিণ আফ্ৰিকাত]] শাখা; <ref>{{cite news |url=http://zeenews.india.com/business/news/companies/icici-bank-enter-south-africa-opens-branch-in-johannesburg_1847256.html |title=ICICI Bank enter South Africa, opens branch in Johannesburg |publisher=Zee News |archive-date=28 June 2020 |access-date=19 February 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200628135944/https://zeenews.india.com/business/news/companies/icici-bank-enter-south-africa-opens-branch-in-johannesburg_1847256.html |url-status=live }}</ref> লগতে [[সংযুক্ত আৰৱ আমিৰাত|সংযুক্ত আৰব আমিৰশ্বাহী]], [[বাংলাদেশ]], [[মালয়েছিয়া]] আৰু [[ইণ্ডোনেছিয়া]]ত প্ৰতিনিধি কাৰ্যালয়। কোম্পানীটোৰ [[যুক্তৰাজ্য|ব্ৰিটেইন]]ৰ সহযোগী প্ৰতিষ্ঠানটোৱে বেলজিয়াম আৰু [[জাৰ্মানী]]তো শাখা স্থাপন কৰিছে।<ref>{{cite web|url=http://www.sify.com/finance/icici-uk-opens-branch-in-frankfurt-news-fixed-income-jegnpydhffj.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20121022012353/http://www.sify.com/finance/icici-uk-opens-branch-in-frankfurt-news-fixed-income-jegnpydhffj.html |url-status=dead |archive-date=22 October 2012 |title=ICICI UK opens branch in Frankfurt |website=[[Sify]] |date=29 February 2008 |access-date=30 July 2011}}</ref> [[ভাৰতীয় ৰিজাৰ্ভ বেংক|ভাৰতীয় ৰিজাৰ্ভ বেংকে]] [[ভাৰতীয় ষ্টেট বেংক]], [[এইচডিএফচি বেংক]] আৰু আইচিআইচিআই বেংকক ঘৰুৱা ব্যৱস্থাগতভাৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ বেংক (ডি-এছআইবি) হিচাপে চিনাক্ত কৰিছে, যিবোৰক প্ৰায়ে "বিফল হ'বলৈ অতি ডাঙৰ" বেংক বুলি কোৱা হয়।<ref>{{cite web |url=https://www.rbi.org.in/scripts/PublicationsView.aspx?Id=21730 |title=Monetary and Credit Information Review |publisher=Reserve Bank of India |date=31 January 2024 |access-date=5 September 2024 |quote=Domestic Systemically Important Banks (D-SIBs) - The Reserve Bank on January 2, 2023 released the list of Domestic Systemically Important Banks (D-SIBs). State Bank of India, ICICI Bank, and HDFC Bank continue to be identified as D-SIBs, under the same bucketing structure as in the 2021 list of D-SIBs. |archive-date=30 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241130141056/https://www.rbi.org.in/scripts/PublicationsView.aspx?Id=21730 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.rbi.org.in/scripts/BS_PressReleaseDisplay.aspx?prid=50995 |title=RBI releases 2020 list of Domestic Systemically Important Banks (D-SIBs) |publisher=Reserve Bank of India |date=19 January 2021 |access-date=5 September 2024 |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918051803/https://www.rbi.org.in/Scripts/BS_PressReleaseDisplay.aspx?prid=50995 |url-status=live }}</ref> == ইতিহাস == ভাৰতীয় উদ্যোগ ঋণ আৰু বিনিয়োগ নিগম (ICICI) ১৯৫৫ চনৰ ৫ জানুৱাৰীত প্ৰতিষ্ঠা হোৱা চৰকাৰী প্ৰতিষ্ঠান আৰু ছাৰ আৰ্কট ৰামাছামি মুদলিয়াৰক আইচিআইচিআই লিমিটেডৰ প্ৰথম অধ্যক্ষ হিচাপে নিৰ্বাচিত কৰা হয়।<ref>{{cite web|title=NOS on ICICI|url=http://www.nos.org/srsec319/319-20.pdf|publisher=NOS org|access-date=5 August 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20120322123605/http://www.nos.org/srsec319/319-20.pdf|archive-date=22 March 2012|url-status=dead|archivedate=22 March 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120322123605/http://www.nos.org/srsec319/319-20.pdf|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite web|title=about ICICI|url=http://www.lloydstsb.com/current_accounts/india_banking_service_faqs.asp|publisher=lloydstsb|access-date=5 August 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20121223023101/http://www.lloydstsb.com/current_accounts/india_banking_service_faqs.asp|archive-date=23 December 2012|url-status=dead}}</ref> আইচিআইচিআই বেংকক আইচিআইচিআয়ে ১৯৯৪ চনত বদোদৰাত সম্পূৰ্ণ মালিকানাধীন সহযোগী প্ৰতিষ্ঠান হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। '''ইণ্ডিয়াষ্ট্ৰিয়েল ক্ৰেডিট এণ্ড ইনভেষ্টমেণ্ট কৰ্পৰেশ্যন অৱ ইণ্ডিয়া বেংক''' হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল, ইয়াৰ পূৰ্বে ইয়াৰ নাম সলনি কৰি আইচিআইচিআই বেংক কৰা হৈছিল। ২০০১ চনৰ অক্টোবৰ মাহত আইচিআইচিআই আৰু আইচিআইচিআই বেংকৰ পৰিচালনা সমিতিয়ে আইচিআইচিআই আৰু ইয়াৰ দুটা সম্পূৰ্ণ মালিকানাধীন খুচুৰা বিত্তীয় সহযোগী কোম্পানী আইচিআইচিআই পাৰ্চনেল ফাইনেন্সিয়েল চাৰ্ভিচেছ লিমিটেড আৰু আইচিআইচিআই কেপিটেল চাৰ্ভিচেছ লিমিটেডক আইচিআইচিআই বেংকৰ সৈতে একত্ৰিত কৰাত অনুমোদন জনায়।<ref>{{cite news | url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/icici-bank-icici-ratify-merger-swap-ratio-at-12/articleshow/1283826715.cms | title=ICICI Bank, ICICI ratify merger, swap ratio at 1:2 | newspaper=The Times of India | date=26 October 2001 | archive-date=21 March 2023 | access-date=21 March 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230321194400/https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/icici-bank-icici-ratify-merger-swap-ratio-at-12/articleshow/1283826715.cms | url-status=live }}</ref> মূল আইচিআইচিআই লিমিটেডৰ সহযোগী কোম্পানী আইচিআইচিআই বেংকত একত্ৰীকৰণৰ ফলত ব্যক্তিগতকৰণৰ সূচনা হয়। ১৯৯০ চনত আইচিআইচিআয়ে নিজৰ ব্যৱসায়ক কেৱল প্ৰকল্পৰ বিত্তীয় সাহায্য প্ৰদান কৰা উন্নয়নমূলক বিত্তীয় প্ৰতিষ্ঠানৰপৰা বৈচিত্ৰ্যমজ় বিত্তীয় সেৱা গোটলৈ ৰূপান্তৰিত কৰে, যিয়ে প্ৰত্যক্ষভাৱে আৰু আইচিআইচিআই বেংকৰ দৰে কেইবাটাও সহযোগী আৰু সংযুক্ত প্ৰতিষ্ঠানৰ জৰিয়তে বিভিন্ন ধৰণৰ সামগ্ৰী আৰু সেৱা আগবঢ়ায়। ১৯৯৮ চনত আইচিআইচিআই বেংকে ইণ্টাৰনেট বেংকিংৰ কাম আৰম্ভ কৰে।<ref>{{cite web |date=Spring 2007 |title=The CEO as CIO: An interview with K. V. Kamath of ICICI |url=https://www.yumpu.com/en/document/view/13773971/the-ceo-as-cio-an-interview-with-kv-mckinsey-company |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110927094058/http://www.mckinsey.com/clientservice/bto/pointofview/pdf/MoIT11_ICICInterview_F.pdf |archive-date=27 September 2011 |access-date=29 July 2011 |website=McKinsey & Company}}</ref> ১৯৯৮ চনত ভাৰতত শ্বেয়াৰৰ ৰাজহুৱা প্ৰস্তাৱৰ জৰিয়তে আইচিআইচিআই বেংকত আইচিআইচিআইৰ শ্বেয়াৰহোল্ডিং ৪৬%লৈ হ্ৰাস কৰা হয়, তাৰ পিছত ২০০০ চনত এনৱাইএছইত আমেৰিকান ডিপজিটেৰী ৰচিদৰ ৰূপত ইকুইটি অফাৰ দিয়া হয়।<ref>{{cite web | title=ICICI Bank History | url=https://economictimes.indiatimes.com/icici-bank-ltd/infocompanyhistory/companyid-9194.cms | publisher=[[Times Internet]] | access-date=14 October 2021 | archive-date=24 October 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20211024173615/https://economictimes.indiatimes.com/icici-bank-ltd/infocompanyhistory/companyid-9194.cms | url-status=live }}</ref> আইচিআইচিআই বেংকে ২০০১ চনত অল-ষ্টক চুক্তিত বেংক অৱ মাদুৰা লিমিটেডক অধিগ্ৰহণ কৰে আৰু ২০০১–০২ চনৰ ভিতৰত প্ৰতিষ্ঠানিক বিনিয়োগকাৰীক অতিৰিক্ত অংশীদাৰিত্ব বিক্ৰী কৰে।<ref>{{cite news |title=Bank of Madura, ICICI Bank merger – a synergy for better service |url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-miscellaneous/tp-others/bank-of-madura-icici-bank-merger-a-synergy-for-better-service/article28063055.ece |work=[[The Hindu]] |date=December 28, 2000 |url-access=subscription |archive-date=25 November 2020 |access-date=14 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201125030615/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-miscellaneous/tp-others/bank-of-madura-icici-bank-merger-a-synergy-for-better-service/article28063055.ece |url-status=live }}</ref> ১৯৯৯ চনত আই চি আই চি আই এন ৱাই এছ ইত তালিকাভুক্ত হোৱা প্ৰথমটো ভাৰতীয় কোম্পানী আৰু অ-জাপান এছিয়াৰপৰা অহা প্ৰথমটো বেংক বা বিত্তীয় প্ৰতিষ্ঠান হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref>{{cite web|title=ICICI Bank _NYSE|url=http://www.mondovisione.com/media-and-resources/news/icici-bank-joins-icic-as-indian-companies-listed-on-the-nyse/|publisher=Mondovisione|access-date=4 August 2011|archive-date=25 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201125030542/https://mondovisione.com/members-area/login/?RedirectTo=%2Fmedia-and-resources%2Fnews%2Ficici-bank-joins-icic-as-indian-companies-listed-on-the-nyse%2F|url-status=live|archivedate=25 November 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201125030542/https://mondovisione.com/members-area/login/?RedirectTo=%2Fmedia-and-resources%2Fnews%2Ficici-bank-joins-icic-as-indian-companies-listed-on-the-nyse%2F|deadurl=yes}}</ref> আইচিআইচিআই, আইচিআইচিআই বেংক, আৰু আইচিআইচিআইৰ সহযোগী কোম্পানী আইচিআইচিআই পাৰ্চনেল ফাইনেন্সিয়েল চাৰ্ভিচেছ লিমিটেড আৰু আইচিআইচিআই কেপিটেল চাৰ্ভিচেছ লিমিটেডে ২০০২ চনত একত্ৰীকৰণত একত্ৰিত হয়।<ref>{{Cite news |title=RBI Clears ICICI-ICICI Bank Merger With Conditions |url=https://www.financialexpress.com/archive/rbi-clears-icici-icici-bank-merger-with-conditions/44548/ |newspaper=Financial Express |location=Mumbai |date=2002-04-27 |access-date=2020-10-24 |archive-date=25 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201125030455/https://www.financialexpress.com/archive/rbi-clears-icici-icici-bank-merger-with-conditions/44548/ |url-status=live }}</ref> ২০০৮ চনৰ বিত্তীয় সংকটৰ সময়ত বেংক বিকল হোৱাৰ উৰাবাতৰিৰ বাবে গ্ৰাহকে কিছু স্থানত আইচিআইচিআইৰ এটিএম আৰু শাখালৈ লৰালৰিকৈ গৈছিল। এই উৰাবাতৰি দূৰ কৰিবলৈ ভাৰতীয় ৰিজাৰ্ভ বেংকে আইচিআইচিআই বেংকৰ আৰ্থিক শক্তি সন্দৰ্ভত এক স্পষ্টীকৰণ জাৰি কৰে।<ref>{{cite news |title=ICICI Financial Rumours |url=https://indianexpress.com/article/news-archive/rbi-scotches-icici-bank-rumours-govt-says-dont-panic-we-are-watching/ |work=[[Indian Express]] | date=October 1, 2008 }}</ref> ২০১৫ চনত আইচিআইচিআয়ে অ-আইচিআইচিআই আৰু আইচিআইচিআই গ্ৰাহকৰ বাবে অনলাইন আউটৱাৰ্ড ৰেমিটেন্স লেনদেনৰ বাবে মানিটুৱৰ্ল্ড নামৰ এটা আউটৱাৰ্ড ৰেমিটেন্স প্লেটফৰ্ম উন্মোচন কৰে।<ref>{{Cite web |date=October 12, 2015 |title=ICICI Bank {{!}} ICICI Bank launches 'Money2World', India's first fully online service for outward remittances |url=https://www.icicibank.com/about-us/article/news-icici-bank-launches-money2world-indias-first-fully-online-service-for-outward-20151210151052470 |access-date=2024-04-15 |website=www.icicibank.com |language=en-IN}}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.retailbankerinternational.com/news/icici-bank-launches-outward-remittance-service-for-non-account-holders-131015-4691974/ | title=ICICI Bank launches outward remittance service for non-account holders | date=13 October 2015 | access-date=16 August 2023 | archive-date=16 August 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230816144534/https://www.retailbankerinternational.com/news/icici-bank-launches-outward-remittance-service-for-non-account-holders-131015-4691974/ | url-status=live }}</ref> ২০২০ চনৰ মাৰ্চ মাহত আইচিআইচিআই বেংক লিমিটেডৰ ব’ৰ্ডে য়েছ বেংকত {{INRConvert|10|b|lk=r}} বিনিয়োগত অনুমোদন জনায়, যাৰ ফলত য়েছ বেংকত ৫% মালিকীস্বত্বৰ অংশীদাৰিত্ব লাভ কৰে।{{cn|date=January 2026}} [[File:ICICI Bank Towers Hyd.jpg|thumb|ICICI Bank office in [[Financial District, Hyderabad]].]] == অধিগ্ৰহণ == * ১৯৯৬: আইচিআইচিআই লিমিটেড মুম্বাইত মুখ্য কাৰ্যালয় থকা এটা বিত্তীয় প্ৰতিষ্ঠান<ref name="ICICI Bank Ltd">{{cite news|title=ICICI Bank History|url=https://economictimes.indiatimes.com/icici-bank-ltd/infocompanyhistory/companyid-9194.cms|publisher=[[Times Internet]]|archive-date=24 October 2021|access-date=14 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211024173615/https://economictimes.indiatimes.com/icici-bank-ltd/infocompanyhistory/companyid-9194.cms|url-status=live}}</ref> * ১৯৯৭: আইটিচি ক্লাছিক ফাইনেন্স। ১৯৮৬ চনত নিগমিত হোৱা আইটিচি ক্লাছিক আছিল এটা অবেংক বিত্তীয় প্ৰতিষ্ঠান যিয়ে ভাড়া, ক্ৰয় আৰু লিজিং কাৰ্য্যকলাপত জড়িত আছিল। অধিগ্ৰহণ কৰাৰ সময়ত আইটিচি ক্লাছিকৰ আঠটা কাৰ্যালয়, ২৬টা আউতলেট আৰু ৭০০টা দালাল আছিল।<ref>{{cite news|title=Itc Classic To Merge Into Icici|url=http://www.business-standard.com/article/specials/itc-classic-to-merge-into-icici-197112701090_1.html|access-date=22 May 2015|date=27 November 1997|archive-date=25 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201125030525/https://www.business-standard.com/article/specials/itc-classic-to-merge-into-icici-197112701090_1.html|url-status=live}}</ref> * ১৯৯৭: এছচিআইচিআই (ভাৰতীয় জাহাজ ঋণ আৰু বিনিয়োগ নিগম)<ref>{{cite news|title=Icici-Scici Merger Sets Trend For Consolidation|url=https://www.business-standard.com/article/specials/icici-scici-merger-sets-trend-for-consolidation-197122601056_1.html|access-date=2 March 2019|date=26 December 1997|archive-date=25 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201125030529/https://www.business-standard.com/article/specials/icici-scici-merger-sets-trend-for-consolidation-197122601056_1.html|url-status=live}}</ref> * ১৯৯৮: আনাগ্ৰাম (এনাগ্ৰাম) বিত্ত। গুজৰাট, [[ৰাজস্থান]] আৰু [[মহাৰাষ্ট্ৰ]]ত আনাগ্ৰামৰ প্ৰায় ৫০টা শাখাৰ নেটৱৰ্ক আছিল যিবোৰ মূলতঃ গাড়ী আৰু ট্ৰাকৰ খুচুৰা বিত্তীয় সাহায্যৰ কামত জড়িত আছিল। ইয়াৰ উপৰি প্ৰায় ২ লাখ ৫০ হাজাৰ জমাকাৰী আছিল।<ref>{{cite news|title=ICICI swallows Anagram Finance|url=http://www.rediff.com/business/1998/may/21icici.htm|access-date=22 May 2015|date=21 May 1998|archive-date=25 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201125030535/https://www.rediff.com/business/1998/may/21icici.htm|url-status=live}}</ref> * ২০০১: বেংক অৱ মাদুৰা<ref>{{cite news|title=Bank of Madura, ICICI Bank merger – a synergy for better service | url=http://www.thehindu.com/thehindu/2000/12/28/stories/0628000c.htm|work=[[The Hindu]] |access-date=22 May 2015}}{{dead link|date=April 2021|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}</ref> * ২০০২: গ্ৰীণ্ডলেছ বেংকৰ [[দাৰ্জিলিং]] আৰু শিমলা শাখা<ref>{{cite news|title=Icici Bank To Pick Grindlays Shimla, Darjeeling Branches|url=http://www.business-standard.com/article/companies/icici-bank-to-pick-grindlays-shimla-darjeeling-branches-102062901012_1.html|access-date=22 May 2015|date=29 June 2002|archive-date=25 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201125030608/https://www.business-standard.com/article/companies/icici-bank-to-pick-grindlays-shimla-darjeeling-branches-102062901012_1.html|url-status=live}}</ref> * ২০০৫: ইনভেষ্টিচনো-ক্ৰেডিটনি বেংক (IKB), [[ৰাছিয়া]]ৰ এটা বেংক<ref>{{cite news|title=ICICI Bk acquires Investitsionno-Kreditny|url=http://www.moneycontrol.com/news/business/icici-bk-acquires-investitsionno-kreditny_167951.html|access-date=22 May 2015|date=19 May 2005|archive-date=5 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305011010/http://www.moneycontrol.com/news/business/icici-bk-acquires-investitsionno-kreditny_167951.html|url-status=live}}</ref> * ২০০৭: সাংলি বেংক। সাংলি বেংক আছিল ১৯১৬ চনত প্ৰতিষ্ঠা হোৱা ব্যক্তিগত খণ্ডৰ তালিকাভুক্ত নোহোৱা বেংক আৰু ৩০% ভাটে পৰিয়ালৰ মালিকানাধীন। ইয়াৰ মুখ্য কাৰ্যালয় [[মহাৰাষ্ট্ৰ]]ৰ সাংগলীত আছিল, আৰু ইয়াৰ ১৯৮টা শাখা আছিল। ইয়াৰ [[মহাৰাষ্ট্ৰ]]ত ১৫৮টা আৰু [[কৰ্ণাটক]]ত ৩১টা, আৰু আন কিছুমান [[গুজৰাট]], [[অন্ধ্ৰপ্ৰদেশ]], [[তামিলনাডু]], [[গোৱা]], আৰু [[দিল্লী]]ত আছিল। ইয়াৰ শাখাবোৰ মহানগৰ আৰু গ্ৰাম্য বা অৰ্ধনগৰ অঞ্চলৰ মাজত তুলনামূলকভাৱে সমানে বিভক্ত আছিল।<ref>{{cite news|title=ICICI Bank, Sangli Bank agree on merger|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-business/icici-bank-sangli-bank-agree-on-merger/article3031837.ece|access-date=22 May 2015|date=10 December 2006|archive-date=25 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201125030535/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-business/icici-bank-sangli-bank-agree-on-merger/article3031837.ece|url-status=live}}</ref> * ২০১০: ২০১০ চনত আইচিআইচিআই বেংকে {{INRConvert|30|b|lk=r}}. বেংক অৱ ৰাজস্থান (BOR) অধিগ্ৰহণ কৰে। [[ভাৰতীয় ৰিজাৰ্ভ বেংক|ভাৰতীয় ৰিজাৰ্ভ বেংকে]] বিঅ’আৰৰ প্ৰমোটাৰসকলে কোম্পানীটোত থকা হোল্ডিং হ্ৰাস নকৰাৰ সমালোচনা কৰিছিল। ইয়াৰ পিছতে বি অ’ আৰ আই চি আই চি আই বেংকৰ সৈতে একত্ৰিত কৰা হয়।<ref name="ICICI Bank Ltd"/> == ভাৰতীয় বিত্তীয় আন্তঃগাঁথনিত ভূমিকা == আইচিআইচিআই বেংকে বছৰ বছৰ ধৰি দেশত বিত্তীয় আন্তঃগাঁথনি স্থাপনৰ বাবে কেইবাটাও ভাৰতীয় প্ৰতিষ্ঠান স্থাপনত অৰিহণা যোগাই আহিছে: * ১৯৯২ চনত আইচিআইচিআই লিমিটেডকে ধৰি ভাৰতৰ আগশাৰীৰ বিত্তীয় প্ৰতিষ্ঠানসমূহে [[ভাৰত চৰকাৰ]]ৰ হৈ ভাৰত চৰকাৰৰ ৰাষ্ট্ৰীয় ষ্টক এক্সচেঞ্জক প্ৰচাৰ কৰি ইকুইটি, ঋণৰ যন্ত্ৰ, আৰু হাইব্ৰিডৰ বাবে দেশব্যাপী ব্যাৱসায়িক সুবিধা স্থাপন কৰে, যাৰ ফলত সমগ্ৰ দেশতে বিনিয়োগকাৰীৰ সম প্ৰৱেশ সুনিশ্চিত হয় উপযুক্ত যোগাযোগ নেটৱৰ্কৰ জৰিয়তে।<ref>{{cite web|url=http://www.nseindia.com/|title=NSE – National Stock Exchange of India Ltd.|website=www.nseindia.com|access-date=20 July 2011|archive-date=14 January 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160114175222/http://nseindia.com/|url-status=live}}</ref> * ১৯৮৭ চনত ইউনিট ট্ৰাষ্ট অৱ ইণ্ডিয়াৰ সৈতে আইচিআইচিআই লিমিটেডে ভাৰতৰ প্ৰথমটো পেছাদাৰী ক্ৰেডিট ৰেটিং এজেন্সী হিচাপে CRISIL স্থাপন কৰে।<ref>{{cite web |url=http://www.crisil.com/index.jsp |title=A global analytical company providing Ratings, Research, and Risk and Policy Advisory services |publisher=CRISIL |date=30 June 2011 |access-date=30 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110728075706/http://www.crisil.com/index.jsp |archive-date=28 July 2011 |url-status=dead |archivedate=28 July 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110728075706/http://www.crisil.com/index.jsp |deadurl=yes }}</ref> * এনচিডিইএক্স (নেচনেল ক’ম’ডিটিজ এণ্ড ডেৰাইভেটিভছ এক্সচেঞ্জ) ২০০৩ চনত স্থাপন কৰিছিল, আইচিআইচিআই বেংক লিমিটেড, এলআইচি, নাবাৰ্ড, এনএছই, কেনাৰা বেংক, চিআৰআইএছআইএল, গোল্ডমেন চেক্স, ইণ্ডিয়ান ফাৰ্মাৰ্ছ ফাৰ্টিলাইজাৰ ক’অপাৰেটিভ লিমিটেড (আইএফএফচিঅ’) আৰু পঞ্জাব নেশ্যনেল বেংকে।<ref>{{cite web |url=http://www.ncdex.com/ |title=Commodity Market&#124; Commodity Price&#124; Futures&#124; Trading&#124; Bullion&#124; Indian Commodity Exchange&#124; Agri Commodity Price&#124; Commodities |publisher=NCDEX |access-date=30 July 2011 |archive-date=26 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110726143224/http://www.ncdex.com/ |url-status=live }}</ref> * আইচিআইচিআই বেংকে ২০০৬ চনত "ফিন' ক্ৰছ লিংক টু কেছ লিংক ষ্টাডি" স্থাপনৰ সুবিধা প্ৰদান কৰিছিল, যিটো কোম্পানীয়ে দেশৰ অভাৱগ্ৰস্ত আৰু অনডাৰবেংকযুক্ত জনসাধাৰণৰ মাজত উপনীত হ'বলৈ প্ৰযুক্তিগত সমাধান আৰু সেৱা প্ৰদান কৰিব। স্মাৰ্ট কাৰ্ড, বায়’মেট্ৰিক্স আৰু সহায়ক সেৱাৰ টোপোলাৰ দৰে প্ৰযুক্তি ব্যৱহাৰ কৰি ফিনোৱে বিত্তীয় প্ৰতিষ্ঠানসমূহক ক্ষুদ্ৰ বিত্তীয় আৰু জীৱিকাৰ ক্ষেত্ৰত খণ্ডৰ পদক্ষেপসমূহক সমৰ্থন কৰিবলৈ প্ৰকল্পসমূহৰ ধাৰণা, বিকাশ আৰু কাৰ্যকৰী কৰিবলৈ সক্ষম কৰে।<ref>{{cite web |url=http://fino.co.in/ |title=FINO |publisher=FINO |access-date=30 July 2011 |archive-date=29 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110729081021/http://fino.co.in/ |url-status=dead |archivedate=29 July 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110729081021/http://fino.co.in/ |deadurl=yes }}</ref> * উদ্যোগীকৰণ বিকাশ, শিক্ষা, প্ৰশিক্ষণ আৰু গৱেষণাৰ প্ৰতি দায়বদ্ধ ৰাষ্ট্ৰীয় সম্পদ সংস্থা হিচাপে [[গুজৰাট চৰকাৰ]]ৰ সহযোগত আইডিবিআই, আইচিআইচিআই, আইএফচিআই আৰু [[ভাৰতীয় ষ্টেট বেংক|এছবিআই]]ৰ দৰে পূৰ্বৰ শীৰ্ষ বিত্তীয় প্ৰতিষ্ঠানসমূহে ১৯৮৩ চনত স্থাপন কৰিছিল।<ref>{{cite web|title=EDII|url=http://www.ediindia.org/|publisher=EDII|access-date=4 August 2011|archive-date=27 August 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190827053518/https://www.ediindia.org/|url-status=live}}</ref> * ভাৰতৰ উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চল ৰাজ্যসমূহৰ উদ্যোগ, আন্তঃগাঁথনি,<ref>{{Cite web |title=About NEDFi |url=http://www.nedfi.com/about_nedfi.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20110807065654/http://www.nedfi.com/about_nedfi.htm |archive-date=2011-08-07 |access-date=2025-05-27 |website=www.nedfi.com |archivedate=2012-03-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120325021159/http://www.nedfi.com/about_nedfi.htm |deadurl=yes }}</ref> পশুপালন, কৃষি উদ্যান বাগিছা, ঔষধি উদ্ভিদ, ছিৰিকালচাৰ, জলজ কৃষি, হাঁহ-কুকুৰা আৰু দুগ্ধজাত সামগ্ৰীৰ উন্নয়নৰ বাবে ১৯৯৫ চনত অসমৰ গুৱাহাটীত আইচিআইচিআই লিমিটেডৰ দৰে ৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ৰ বিত্তীয় প্ৰতিষ্ঠানে উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চল উন্নয়ন বিত্ত নিগম লিমিটেডক প্ৰচাৰ কৰিছিল।<ref>{{cite web |url=http://www.nedfi.com/ |title=North Eastern Development Finance Corporation Ltd |publisher=Nedfi.com |access-date=30 July 2011 |archive-date=7 August 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110807065601/http://www.nedfi.com/ |url-status=live }}</ref> * ২০০২ চনত নিৰাপত্তাকৰণ আইন প্ৰণয়নৰ পিছত আইচিআইচিআই বেংকে অন্যান্য প্ৰতিষ্ঠানৰ সৈতে মিলি ২০০৩ চনত এচেট ৰিকনষ্ট্ৰাকচন কোম্পানী ইণ্ডিয়া লিমিটেড (আৰচিআইএল) স্থাপন কৰে। এই সম্পত্তিসমূহৰ পৰিচালনা বৃদ্ধি আৰু পুনৰুদ্ধাৰৰ সৰ্বাধিক সহায়ক হোৱাৰ লক্ষ্যৰে বিত্তীয় প্ৰতিষ্ঠান আৰু বেংকৰপৰা নন-পাৰফৰ্মিং এচেট (এনপিএ) অধিগ্ৰহণ কৰিবলৈ আৰচিআইএল প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web |url=http://203.115.117.202/Arcil1/index.html |title=home |publisher=203.115.117.202 |date=10 June 2010 |access-date=30 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120120095628/http://203.115.117.202/Arcil1/index.html |archive-date=20 January 2012 |url-status=dead |archivedate=20 January 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120120095628/http://203.115.117.202/Arcil1/index.html |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite web |url=http://203.115.117.202/Arcil1/knowledge_centre/ARC_business/historical_background.html |title=international_scenario |publisher=203.115.117.202 |date=2 December 2009 |access-date=30 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120120100117/http://203.115.117.202/Arcil1/knowledge_centre/ARC_business/historical_background.html |archive-date=20 January 2012 |url-status=dead |archivedate=20 January 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120120100117/http://203.115.117.202/Arcil1/knowledge_centre/ARC_business/historical_background.html |deadurl=yes }}</ref> * আইচিআইচিআই বেংকে ২০০০ চনত ভাৰতৰ প্ৰথমটো ৰাষ্ট্ৰীয় ঋণ ব্যুৰো ক্ৰেডিট ইনফৰ্মেশ্যন ব্যুৰো অৱ ইণ্ডিয়া লিমিটেড (চিবিআইএল) স্থাপন কৰাত সহায় কৰিছিল। চিবিআইএলে ইয়াৰ সদস্যসকলক ঋণৰ তথ্য প্ৰতিৱেদন প্ৰদান কৰে, য’ত বাণিজ্যিক আৰু গ্ৰাহক উভয় ঋণগ্ৰহণকাৰীৰ ঋণৰ ইতিহাস সন্নিৱিষ্ট কৰা হয়।<ref>{{cite web |url=http://www.cibil.com/ |title=Welcome to CIBIL |publisher=Cibil.com |access-date=30 July 2011 |archive-date=27 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110727071944/http://www.cibil.com/ |url-status=live }}</ref> == সহযোগী কোম্পানী == ===আইচিআইচিআই ছিকিউৰিটিজ=== ১৯৯৫ চনৰ মাৰ্চ মাহত আইচিআইচিআই বেংকৰ সম্পূৰ্ণ মালিকানাধীন সহযোগী প্ৰতিষ্ঠান হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল আইচিআইচিআই ছিকিউৰিটিজ লিমিটেড।<ref>{{Cite web |title=History of ICICI Securities Ltd., Company |url=https://www.goodreturns.in/company/icici-securities/history.html#1757269800 |access-date=2025-09-08 |website=Goodreturn |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Deva |first=Pranati |date=2025-03-25 |title=ICICI Securities becomes a wholly owned subsidiary company of ICICI Bank. Details here {{!}} Stock Market News |url=https://www.livemint.com/market/stock-market-news/icici-securities-becomes-a-wholly-owned-subsidiary-company-of-icici-bank-details-here-11742872477441.html |access-date=2025-09-08 |website=mint |language=en}}</ref> কোম্পানীটোৱে ইকুইটি আৰু ডেৰাইভেটিভ ট্ৰেডিঙৰ লগতে ষ্টক আৰু পণ্য বজাৰৰ সৈতে জড়িত গৱেষণাৰ সেৱা আগবঢ়ায়। ইয়াৰ খুচুৰা ব্ৰকিং প্লেটফৰ্ম আইচিআইচিআই ডাইৰেক্টে মিউচুৱেল ফাণ্ড, বীমা, ফিক্সড ডিপ’জিট, বণ্ড, এক্সচেঞ্জ-ট্ৰেডেড ফাণ্ড, আৰু পেঞ্চন আঁচনিকে ধৰি তৃতীয়পক্ষৰ বিত্তীয় সামগ্ৰীৰ বিতৰণৰ সুবিধা প্ৰদান কৰে।<ref>{{Cite news |title=ICICI Securities Ltd {{!}} Business Standard |url=https://www.business-standard.com/markets/icici-securities-ltd-share-price-12466.html |access-date=2025-09-08 |work=Business Standard}}</ref> === আইচিআইচিআই বেংক কানাডা === {{Infobox company | name = আইচিআইচিআই বেংক কানাডা | logo = ICICI Bank Logo.svg | type = [[সহযোগী কোম্পানী]] | hq_location_city = [[Toronto]], [[Ontario]], Canada | industry = [[বিত্তীয় সেৱা]] | founded = 2003 | key_people = বিকাশ শৰ্মা (সভাপতি আৰু [[মুখ্য কাৰ্যবাহী বিষয়া]]) | parent = আইচিআইচিআই বেংক লিমিটেড | website = [http://www.icicibank.ca/ www.icicibank.ca] }} '''আইচিআইচিআই বেংক কানাডা''' আইচিআইচিআই বেংকৰ সম্পূৰ্ণ মালিকানাধীন সহযোগী প্ৰতিষ্ঠান, যাৰ কৰ্পৰেট কাৰ্যালয় টৰণ্টোত অৱস্থিত।<ref name="icici-bank-canada-01">{{cite web |title=All about ICICI Bank |url=https://www.icicibank.ca/abouticicibank/aboutus/default.page |website=ICICI Bank Canada |access-date=16 October 2019 |archive-date=12 May 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190512180645/http://www.icicibank.ca/abouticicibank/aboutus/default.page |url-status=live }}</ref> ২০০৩ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত স্থাপিত আইচিআইচিআই বেংক কানাডা হৈছে ২০১৯ চনৰ ৩১ ডিচেম্বৰলৈকে প্ৰায় ৬.৫ বিলিয়ন ডলাৰৰ সম্পত্তিৰ সম্পূৰ্ণ সেৱাযুক্ত প্ৰত্যক্ষ বেংক।<ref name="icici-bank-canada-01" /> ই কানাডাৰ বেংক আইন অনুসৰি পৰিচালিত আৰু বিত্তীয় প্ৰতিষ্ঠানৰ অধীক্ষকৰ কাৰ্যালয়ৰ তত্ত্বাৱধানত চলি থাকে।<ref name="osfi-wwr-foreignbanks">{{cite web |title=Who We Regulate – Foreign Banks |url=http://www.osfi-bsif.gc.ca/Eng/wt-ow/Pages/wwr-er.aspx?sc=1&gc=1&ic=2#WWRLink112 |website=Office of the Superintendent of Financial Institutions Canada |date=30 October 2012 |access-date=16 October 2019 |archive-date=21 August 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190821071343/http://www.osfi-bsif.gc.ca/Eng/wt-ow/Pages/wwr-er.aspx?sc=1&gc=1&ic=2#WWRLink112 |url-status=live }}</ref> কানাডাত বেংকটোৰ ৭টা শাখা আছে।<ref name="icici-bank-canada-01" /> ২০০৩ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত আইচিআইচিআই বেংক কানাডাক তফছিল II (বিদেশী মালিকানাধীন বা -নিয়ন্ত্ৰিত) বেংক হিচাপে স্থাপন কৰা হয় আৰু ডিচেম্বৰ মাহত ইয়াৰ মুখ্য কাৰ্যালয় আৰু টৰণ্টোৰ ডাউনটাউন শাখা মুকলি কৰা হয়।<ref name="icici-bank-canada-01" /> ২০০৮ চনত বেংকটোৱে নিজৰ কৰ্পৰেট কাৰ্যালয় টৰণ্টোৰ ডন ভেলী বিজনেছ পাৰ্কলৈ স্থানান্তৰিত কৰে। আইচিআইচিআই বেংক কানাডা কানাডিয়ান বেংকাৰছ এছ’চিয়েশ্যন (চিবিএ)ৰ সদস্য; <ref name="cba">{{cite web |title=Member Banks |url=https://cba.ca/member-banks |website=Canadian Bankers Association |access-date=16 October 2019 |archive-date=26 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190626200039/https://cba.ca/member-banks |url-status=live }}</ref> কানাডা জমা বীমা নিগমৰ (CDIC) পঞ্জীয়নভুক্ত সদস্য,<ref name="cdic">{{cite web |title=List of Members |url=https://www.cdic.ca/your-coverage/list-of-member-institutions/ |website=Canada Deposit Insurance Corporation |access-date=16 October 2019 |archive-date=16 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191016051305/https://www.cdic.ca/your-coverage/list-of-member-institutions/ |url-status=live }}</ref> কানাডাৰ সকলো চাৰ্টাৰ্ড বেংকতে জমা ধনৰ বীমা কৰা এটা ফেডাৰেল সংস্থা; ইণ্টাৰেক এছ'চিয়েচন; <ref name="interac-corp">{{cite web |title=Network Participation |url=https://www.interac.ca/en/about/network-participation.html |website=Interac Corporation |access-date=16 October 2019 |archive-date=16 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191016051304/https://www.interac.ca/en/about/network-participation.html |url-status=dead |archivedate=16 October 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20191016051304/https://www.interac.ca/en/about/network-participation.html |deadurl=yes }}</ref> চিৰাছ নেটৱৰ্ক; আৰু বিনিময় নেটৱৰ্ক।<ref name="exchange-network">{{cite web |title=Participating Financial Institutions |url=https://www.theexchangenetwork.ca/Participating-Financial-Institutions.aspx |website=THE EXCHANGE ATM Network |access-date=16 October 2019 |archive-date=1 May 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190501232556/https://www.theexchangenetwork.ca/Participating-Financial-Institutions.aspx |url-status=live }}</ref> === আইচিআইচিআই বেংক ইউ কে পিএলচি === {{Infobox company | name = আইচিআইচিআই বেংক ইউ কে পিএলচি | logo = ICICI Bank Logo.svg | image = ICICI Bank Branch in Knightsbridge, London.JPG | image_size = 250px | image_caption = An ICICI Bank branch in [[London]], United Kingdom | type = [[সহযোগী কোম্পানী]] | industry = [[বিত্তীয় সেৱা]] | founded = 2003 | key_people = | parent = আইচিআইচিআই বেংক লিমিটেড | website = [http://www.icicibank.co.uk www.icicibank.co.uk] }} ২০০৩ চনৰ ১১ ফেব্ৰুৱাৰীত [[ইংলেণ্ড]] আৰু ৱেলছত আইচিআইচিআই বেংক ইউকে লিমিটেড নামেৰে ব্যক্তিগত কোম্পানী হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰা হয়। তাৰ পিছত ২০০৬ চনৰ ৩০ অক্টোবৰত ই ৰাজহুৱা সীমিত কোম্পানীত পৰিণত হয়।<ref name="icici-bank-uk-01">{{cite web|title=About ICICI Bank UK PLC|url=https://www.icicibank.co.uk/personal/about-us.page?|website=ICICI Bank UK PLC|access-date=16 April 2020|archive-date=11 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200511063748/https://www.icicibank.co.uk/personal/about-us.page|url-status=live}}</ref> বৰ্তমান বেংকটোৰ ব্ৰিটেইনত সাতটা শাখা<ref>{{cite web |title=ICICI Bank UK PLC Branches |url=https://www.icicibank.co.uk/branchFinder.page? |website=ICICI Bank UK PLC |access-date=16 April 2020 |archive-date=11 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200511073804/https://www.icicibank.co.uk/branchFinder.page |url-status=live }}</ref> আছে: বাৰ্মিংহাম, ইষ্ট হাম, হেৰ’, [[লণ্ডন]], মানচেষ্টাৰ, চাউথল আৰু ৱেম্বলীত এটাকৈ শাখা আছে। বৰ্তমান ব্ৰিটেইনত বেংকটোৰ ৭টা শাখা আছে। আইচিআইচিআই বেংক ইউকে পিএলচি প্ৰুডেন্সিয়েল ৰেগুলেচন অথৰিটিৰদ্বাৰা অনুমোদিত আৰু বিত্তীয় আচৰণ কৰ্তৃপক্ষ আৰু প্ৰুডেন্সিয়েল ৰেগুলেচন অথৰিটিৰদ্বাৰা নিয়ন্ত্ৰিত। ইয়াক বিত্তীয় সেৱা ক্ষতিপূৰণ আঁচনি (FSCS)ৰ অন্তৰ্ভুক্ত। বেংকটোৰ দীৰ্ঘম্যাদী বিদেশী মুদ্ৰাৰ ক্ৰেডিট ৰেটিং হৈছে মুডীজৰপৰা Baa1। ২০১৯ চনৰ ৩১ মাৰ্চত ইয়াৰ মূলধন পৰ্যাপ্ততাৰ অনুপাত আছিল ১৬.৮%।<ref name="icici-bank-uk-01"/> === অন্যান্য আঞ্চলিক সহযোগী কোম্পানীসমূহ === আইচিআইচিআই বেংকৰ [[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ|আমেৰিকা]], [[বাহৰেইন]], [[জাৰ্মানী]], [[হংকং]], আৰু [[চীন]]তো কাৰ্য্যকলাপ আছে।{{cn|date=January 2026}} ==বিতৰ্ক== ===অমানৱীয় ঋণ আদায়ৰ পদ্ধতি=== আইচিআইচিআই বেংক আৰু ইয়াৰ কৰ্মচাৰীসকলৰ বিৰুদ্ধে ঋণ পৰিশোধ নকৰা আৰু ক্ৰেডিট কাৰ্ডৰ পৰিশোধৰ বিৰুদ্ধে আদায়ৰ পদ্ধতিত “নিষ্ঠুৰ ব্যৱস্থা” ব্যৱহাৰ কৰাৰ বাবে কেইবাটাও গোচৰ ৰুজু কৰা হৈছিল, অভিযোগ আছিল যে বেংকে ধন আদায় কৰিবলৈ গুণ্ডা ব্যৱহাৰ কৰিছিল আৰু আদায়ৰ এজেণ্টসকলে “অনুপযুক্ত” আৰু কিছুমান ক্ষেত্ৰত “অমানৱীয়” আচৰণ প্ৰদৰ্শন কৰিছিল। এনে কিছুমান পৰিঘটনাৰ ৰিপৰ্ট দিয়া হৈছিল য'ত ডিফল্ট কৰাসকলক ৰিকুৱেৰি এজেণ্টসকলে "ৰাজহুৱা লজ্জিত" কৰিছিল। কিছুমান ক্ষেত্ৰত বেংকৰ কৰ্মচাৰীয়ে ডিফল্ট কৰাসকলক "পৰিয়ালৰ সদস্যকে ধৰি ঘৰৰ সকলো বস্তু বিক্ৰী কৰিবলৈ" লিখত টোকা পোৱা গৈছিল। কিছুমান ছুইচাইড নোটত বেংকৰ ৰিকুৱেৰি মেথডক [[আত্মহত্যা]]ৰ কাৰণ বুলি কোৱা বুলি জানিব পৰা গৈছে। পৰৱৰ্তী সময়ত বেংকটোৱে আইনী গোচৰ আৰু আৰ্থিক জৰিমনা বিহাৰ সন্মুখীন হ’বলগীয়া হয়।<ref name="RBI warns ICICI Bank on recovery agents">{{cite news|last=PTI|title=RBI warns ICICI Bank on recovery agents|url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/RBI-warns-ICICI-Bank-on-recovery-agents/articleshow/2557166.cms|archive-url=https://web.archive.org/web/20130714194151/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2007-11-21/india-business/27978291_1_recovery-agents-icici-bank-private-banks|url-status=live|archive-date=14 July 2013|access-date=16 March 2013|newspaper=[[The Times of India]]|date=21 November 2007}}</ref><ref name="How to deal with rising abuse of bank recovery agents">{{cite news|last=Sarang|first=Bindisha|title=How to deal with rising abuse of bank recovery agents|url=http://www.firstpost.com/investing/how-to-deal-with-rising-abuse-of-bank-recovery-agents-487476.html|access-date=16 March 2013|newspaper=first post|date=7 January 2013|archive-date=18 March 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130318002708/http://www.firstpost.com/investing/how-to-deal-with-rising-abuse-of-bank-recovery-agents-487476.html|url-status=live}}</ref> ===ধন সৰবৰাহৰ অভিযোগ=== ২০১৩ চনত অনলাইন আলোচনী কোব্ৰাপোষ্টে চলোৱা ষ্টিং অপাৰেচনত ধন সৰবৰাহৰ সুবিধা প্ৰদান কৰাৰ অভিযোগত অভিযুক্ত ভাৰতৰ অন্যতম আগশাৰীৰ বেংক আছিল আইচিআইচিআই বেংক।<ref>{{Cite web|url=https://www.moneycontrol.com/news/business/economy/-1706217.html|title=RBI Probes Cobrapost Report, Reveals Violations By Banks|website=www.moneycontrol.com|date=13 May 2013|access-date=7 December 2020|archive-date=29 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200629182930/https://www.moneycontrol.com/news/business/economy/-1706217.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-05-10/india/39168568_1_cobrapost-axis-bank-icici-bank|archive-url=https://web.archive.org/web/20130607041632/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-05-10/india/39168568_1_cobrapost-axis-bank-icici-bank|url-status=dead|archive-date=2013-06-07|work=[[The Times of India]]|title=Cobra Post Exposure of Indian Banks|access-date=2026-04-02|archivedate=2013-06-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130607041632/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-05-10/india/39168568_1_cobrapost-axis-bank-icici-bank|deadurl=yes}}</ref> ২০১৩ চনৰ ১৪ মাৰ্চত কোব্ৰাপোষ্টে অপাৰেচন ৰেড স্পাইডাৰৰ ভিডিঅ’ ফুটেজ প্ৰকাশ কৰিছিল য’ত আইচিআইচিআই বেংকৰ উচ্চ পদস্থ বিষয়া আৰু কিছুমান কৰ্মচাৰীয়ে ক’লা ধনক বগালৈ ৰূপান্তৰিত কৰিবলৈ সন্মত হোৱা দেখা গৈছিল, যিটো প্ৰিভেনচন অৱ মানি লণ্ডাৰিং এক্ট, ২০০২ উলংঘা কৰা কাৰ্য্য। এই উন্মোচনৰ পিছত [[ভাৰত চৰকাৰ]] আৰু [[ভাৰতীয় ৰিজাৰ্ভ বেংক|ভাৰতীয় ৰিজাৰ্ভ বেংকে]] তদন্তৰ নিৰ্দেশ দিয়ে। ২০১৩ চনৰ ১৫ মাৰ্চত আইচিআইচিআই বেংকে ১৮ জন কৰ্মচাৰীক নিলম্বন কৰিছিল, তদন্তৰ অপেক্ষাত।<ref name="Money laundering case: ICICI bank suspends 18 employees">{{cite news|title=Money laundering case: ICICI bank suspends 18 employees|url=http://zeenews.india.com/business/news/economy/money-laundering-case-icici-bank-suspends-18-employees_72295.html|access-date=16 March 2013|newspaper=zee news|date=15 March 2013|archive-date=25 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201125030628/https://zeenews.india.com/business/news/economy/money-laundering-case-icici-bank-suspends-18-employees_72295.html|url-status=live}}</ref><ref name="Probes Begin as Top Indian Banks Are Embroiled in Sting Operation">{{cite web|title=Probes Begin as Top Indian Banks Are Embroiled in Sting Operation|url=http://knowledgetoday.wharton.upenn.edu/2013/03/probes-begin-as-top-indian-banks-are-embroiled-in-sting-operation/|work=Wharton School of the University of Pennsylvania|access-date=16 March 2013|archivedate=17 March 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130317035050/http://knowledgetoday.wharton.upenn.edu/2013/03/probes-begin-as-top-indian-banks-are-embroiled-in-sting-operation/|deadurl=yes}}</ref><ref name="India's Private Banks Under Scanner: Is RBI to be Blamed for Money Laundering?">{{cite news|last=Ronamai|first=Raymond|title=India's Private Banks Under Scanner: Is RBI to be Blamed for Money Laundering?|url=http://www.ibtimes.co.in/articles/446610/20130315/money-laundering-rbi-icici-bank-hdfc-axis.htm|access-date=16 March 2013|newspaper=International Business Times|date=15 March 2013|archive-date=18 March 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130318024856/http://www.ibtimes.co.in/articles/446610/20130315/money-laundering-rbi-icici-bank-hdfc-axis.htm|url-status=live}}</ref> ২০১৩ চনৰ ১১ এপ্ৰিলত আৰ বি আইৰ উপ-ৰাজ্যপাল হাৰুণ ৰছিদ খানে ধন সৰবৰাহৰ অভিযোগৰ সৈতে জড়িত আই চি আই চি আই বেংকৰ বিৰুদ্ধে কেন্দ্ৰীয় বেংকে ব্যৱস্থা আৰম্ভ কৰা বুলি জানিব পৰা গৈছে।<ref name="Cobrapost expose: IRDA report likely next week">{{cite news|last=PTI|title=Cobrapost expose: IRDA report likely next week|url=http://www.thehindu.com/business/Industry/cobrapost-expose-irda-report-likely-next-week/article4610508.ece|access-date=18 April 2013|newspaper=The Hindu|date=12 April 2013|location=Chennai, India|archive-date=15 April 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130415080735/http://www.thehindu.com/business/Industry/cobrapost-expose-irda-report-likely-next-week/article4610508.ece|url-status=live}}</ref><ref name="Cobrapost expose: RBI initiating action against banks over money laundering allegations">{{cite news|last=pti|title=Cobrapost expose: RBI initiating action against banks over money laundering allegations|url=http://www.dnaindia.com/money/1821269/report-cobrapost-expose-rbi-initiating-action-against-banks-over-money-laundering-allegations|access-date=18 April 2013|newspaper=DNA|date=11 April 2013}}</ref> === চন্দা কোছাৰ জালিয়াতিৰ গোচৰ === ২০১৮ চনৰ ৪ অক্টোবৰত দুৰ্নীতিৰ অভিযোগৰ পিছত চন্দা কোছাৰে আইচিআইচিআই বেংকৰ এমডি আৰু চিইঅ’ পদৰপৰা পদত্যাগ কৰে।<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/chanda-kochhar-quits-icici-bank-sandeep-bakhshi-appointed-as-md-and-ceo/articleshow/66068380.cms|title=Chanda Kochhar quits ICICI Bank; Sandeep Bakhshi appointed new CEO |website=The Times of India|date=4 October 2018|access-date=9 September 2019|archive-date=5 October 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181005150420/https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/chanda-kochhar-quits-icici-bank-sandeep-bakhshi-appointed-as-md-and-ceo/articleshow/66068380.cms|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ জানুৱাৰী মাহত ন্যায়াধীশ শ্ৰীকৃষ্ণৰ নেতৃত্বত গঠিত তদন্তকাৰী পেনেলৰ প্ৰতিৱেদনৰ ভিত্তিত বেংক ব’ৰ্ডে তেওঁৰ কৰ্মসংস্থাপন বন্ধ কৰি দিয়ে, আৰু বোনাছ আৰু সুবিধাৰ ক্ল’ বেক বিচাৰিছিল।<ref>{{Cite web|url=https://www.icicibank.com/managed-assets/docs/about-us/2019/icici-bank-statement-on-findings-in-enquiry-report.pdf|title=Justice Srikrishna Report|access-date=2 February 2019|archive-date=25 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201125030542/https://www.icicibank.com/managed-assets/docs/about-us/2019/icici-bank-statement-on-findings-in-enquiry-report.pdf|url-status=dead|archivedate=25 November 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201125030542/https://www.icicibank.com/managed-assets/docs/about-us/2019/icici-bank-statement-on-findings-in-enquiry-report.pdf|deadurl=yes}}</ref> ২০২০ চনত বলবৎকাৰী সঞ্চালকালয়ে আইচিআইচিআই বেংক ঋণৰ গোচৰৰ সৈতে জড়িত {{INRConvert|78|c|mode=historical|year=2019}} তকৈ অধিক মূল্যৰ চণ্ডা কোছাৰৰ সম্পত্তি আৰু শ্বেয়াৰ অস্থায়ীভাৱে জব্দ কৰে। .<ref>{{Cite web|url=https://www.businesstoday.in/current/economy-politics/enforcement-directorate-attaches-apartment-worth-rs-78-crore-shares-belonging-to-chanda-kochhar/story/393558.html|title=ED attaches assets worth Rs 78 crore, shares belonging to Chanda Kochhar|date=10 January 2020|website=[[Business Today (India)|Business Today]] India|access-date=28 April 2020|archive-date=25 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201125030553/https://www.businesstoday.in/current/economy-politics/enforcement-directorate-attaches-apartment-worth-rs-78-crore-shares-belonging-to-chanda-kochhar/story/393558.html|url-status=live}}</ref> ==লগতে চাওক== * [[ভাৰতত বেংকিং]] * [[ভাৰতৰ বেংকৰ তালিকা]] * [[ভাৰতীয় ৰিজাৰ্ভ বেংক]] == তথ্যসমূহ == {{Reflist|30em}} == অধিক পঢ়ক == *{{Cite book |last1=Praveen |first1=Suthrum |url=https://books.google.com/books?id=dnm6cQAACAAJ |title=ICICI Bank (B) Going Global – Going Rural! |last2=Krishnan |first2=M.S. |publisher=William Davidson Institute At The University of Michigan |year=2010 |isbn=9781616741877 |publication-date=2010}} *{{Cite journal |last1=Chandani |first1=Arti |last2=Mehta |first2=Mita |last3=Chandrasekaran |first3=K.B. |date=14 July 2014 |title=A Working Paper on the Impact of Gender of Leader on the Financial Performance of the Bank: A Case of ICICI Bank |journal=Procedia Economics and Finance |volume=11 |pages=459–471 |doi=10.1016/S2212-5671(14)00212-3 |issn=2212-5671|doi-access=free }} *{{Cite journal |last1=Parameswar |first1=Nakul |last2=Dhir |first2=Swati |last3=Dhir |first3=Sanjay |date=16 December 2016 |title=Banking on Innovation, Innovation in Banking at ICICI Bank |journal=Global Business and Organizational Excellence |volume=36 |issue=2 |pages=6–16 |doi=10.1002/joe.21765 |issn=1932-2062 |eissn=1932-2054 }} == বাহ্যিক সংযোগসমূহ == {{Commons category|ICICI Bank}} * {{Official website|Https://www.icici.bank.in|name=Official website}} {{Finance links | name = ICICI Bank | symbol = IBN | sec_cik = 1103838 | hoovers = PMC-Sierra_Inc.8dc88e3c821b1f71 }} {{ICICI Group}} {{Navboxes |list1= {{Banking in India|state=collapsed}} {{Canadian banks}} {{Financial services in India|state=collapsed}} {{Nifty 200 companies}} {{BSE Sensex}} {{S&P CNX Nifty companies}} }} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:ICICI Bank}} [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় বেংক]] [[শ্ৰেণী:বাণিজ্য]] [[শ্ৰেণী:বেংকিং প্ৰতিষ্ঠান]] [[শ্ৰেণী:বেংকিং]] [[শ্ৰেণী:বেংক]] dp9g66lvpxic66hvocmseajic8cwhel 0 137106 627276 609692 2026-08-14T19:51:53Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 627276 wikitext text/x-wiki '''ইৰানত ধৰ্মনিৰপেক্ষতা ({{lang-en|Secularism in Iran}}) ''' ১৯২৫ চনত [[ৰেজা শ্বাহ পাহলৱী]]ৰ ৰাজ অভিষেকৰ <ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2014/04/12/opinion/sunday/are-iran-and-israel-trading-places.html|title = Opinion &#124; Are Iran and Israel Trading Places?|newspaper = The New York Times|date = 11 April 2014|last1 = Milani|first1 = Abbas}}</ref> পিছতেই ইৰাণত ধৰ্মনিৰপেক্ষতা ৰাষ্ট্ৰ নীতি হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা হয়। তেওঁ ধৰ্মীয় বিশ্বাসৰ কোনো ৰাজহুৱা প্ৰদৰ্শন বা প্ৰকাশ নিষিদ্ধ কৰিছিল। এইবিলাকৰ ভিতৰত মহিলাসকলে বোৰ্খা বা হিজাব পৰিধান কৰা আৰু মূৰত চাদৰ লোৱাটো, আৰু পুৰুষসকলে দাড়ি ৰখাটো (গোঁফৰ বাহিৰে) নিষিদ্ধ কৰিছিল। ৰাজহুৱা ধৰ্মীয় উৎসৱ (যেনে মহৰম আৰু আছুৰা) আদি অনুষ্ঠান নিষিদ্ধ কৰা হৈছিল আৰু ছিয়া ধৰ্মগুৰুসকলক উগ্ৰবাদী মতামত প্ৰচাৰ কৰাত বাধা দিয়া হৈছিল। যদিও ধৰ্মীয় ৰক্ষণশীলসকলে সমালোচনা কৰিছিল আৰু বিদেশী পৰ্যবেক্ষকে স্বৈৰাচাৰী বুলি গণ্য কৰিছিল, তথাপি ৰেজা শ্বাহৰ লক্ষ্য আছিল ইৰাণক ধৰ্মনিৰপেক্ষ কৰি চৰকাৰ আৰু সমাজত ছিয়া ধৰ্মগুৰুসকলৰ প্ৰভাৱ নাইকিয়া কৰা। তেওঁৰ ৰাজত্বকালত তেওঁৰ ধৰ্মনিৰপেক্ষ নীতিৰ প্ৰতিবাদত [[ইৰাণ]]ত ইছলামিক উগ্ৰবাদ আৰু সন্ত্ৰাসবাদৰ প্ৰথম ঘটনাৰ উন্মেষ ঘটিছিল। উদাহৰণস্বৰূপে, আহমদ কাছৰৱীৰ দৰে ধৰ্মনিৰপেক্ষ ৰাজনীতিবিদ আৰু লেখকসকলক মুছলমান উগ্ৰপন্থীয়ে হত্যা কৰিছিল; ইয়াৰে আটাইতকৈ কুখ্যাত আছিল নৱভৱ ছাফাৱী, যিজনক আজিৰ ইছলামিক ৰিপাব্লিক অৱ ইৰাণৰ চৰকাৰে নায়ক বুলি গণ্য কৰে। এংলো-ছোভিয়েট আগ্ৰাসনৰ সময়ত যেতিয়া ব্ৰিটিছ আৰু ছোভিয়েট বাহিনীয়ে ৰেজা শ্বাহক বলপূৰ্বকভাৱে পদচ্যুত কৰি নিৰ্বাসিত কৰিছিল, তেতিয়া ইৰাণত ধৰ্মনিৰপেক্ষতাৰ যুগ শেষ হৈছিল। ১৯৪১ চনৰপৰা ১৯৫৩ চনলৈকে ইৰাণত গণতন্ত্ৰ সাময়িকভাৱে পুনৰুদ্ধাৰ হৈছিল যদিও ছিয়া ধৰ্মগুৰুসকলেও পূৰ্বৰ ক্ষমতা আৰু প্ৰভাৱৰ স্তৰ পুনৰ লাভ কৰিবলৈ সক্ষম হৈছিল, কিয়নো তেওঁলোকে মধ্য ইৰাণৰ গ্ৰাম্য অঞ্চলৰ জনসাধাৰণৰপৰা প্ৰাথমিক সমৰ্থন লাভ কৰিছিল। ১৯৫৩ চনৰ পিছত ক্ৰমান্বয়ে কম গণতান্ত্ৰিক হৈ পৰা [[ইৰাণ]] চৰকাৰে ৰেজা শ্বাহৰ স্বৈৰাচাৰী নীতি পুনৰ জাপি দিয়াৰ লগতে চৰকাৰী আৰু জনজীৱনৰপৰা ছিয়া ধৰ্মগুৰু আৰু সংগঠিত ধৰ্মৰ প্ৰভাৱ নাইকিয়া কৰাৰ বাবে দ্ৰুত পদক্ষেপ গ্ৰহণ কৰে। ১৯৬০ চনৰ শেষৰফালে মহম্মদ ৰেজা পাহলৱীয়ে ছিয়া ধৰ্মগুৰুসকলৰ নতুন শিষ্যসকলক ধৰ্মীয় প্ৰমাণ-পত্ৰ আৰু প্ৰচাৰৰ অনুজ্ঞাপত্ৰ লাভ কৰিবলৈ চৰকাৰী বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰিবলৈ বাধ্য কৰাইছিল; কেথলিক আৰু খ্ৰীষ্টান ধৰ্মতত্ত্বৰ বিদ্যালয়ৰ দৰেই এক ব্যৱস্থা। মহম্মদ ৰেজা শ্বাহে ১৯৭০ চনৰপৰাই ছিয়া ধৰ্মগুৰুসকলক সংসদত অংশগ্ৰহণ কৰাত বাধা দিয়াৰ লগতে ধৰ্ম আৰু ধৰ্মীয় আচাৰ-ব্যৱহাৰৰ ৰাজহুৱা প্ৰদৰ্শনত বাধা আৰোপ কৰাৰ পদক্ষেপ ল’বলৈ আৰম্ভ কৰে। ৰেজা শ্বাহ আৰু মহম্মদ ৰেজা শ্বাহ দুয়োজনেই ধৰ্ম আৰু ৰাষ্ট্ৰৰ পৃথক্কৰণৰ পোষকতা কৰা বিপ্লৱৰ পিছৰ [[ফৰাচী]] আৰু ধ্ৰুপদী [[আমেৰিকা]]ৰ ৰাজনৈতিক চিন্তাধাৰাৰদ্বাৰা যথেষ্ট প্ৰভাবিত হৈছিল; আৰু দুয়োজনে [[ইৰাণ]] আৰু মধ্যপ্ৰাচ্যত ইছলামিক মৌলবাদ আৰু উগ্ৰ ইছলামৰ উত্থানৰ বাবে ব্ৰিটেইনক দোষাৰোপ কৰে। এই কাৰণতে পাহলৱী শাসিত ইৰাণে [[ফ্ৰান্স]] আৰু [[আমেৰিকা]]ৰ সৈতে ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্ক গঢ়ি তোলাৰ বাবে শক্তিশালী প্ৰচেষ্টা চলাইছিল। ১৯৭৯ চনত সেই বছৰৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত প্ৰধানমন্ত্ৰী শপুৰ বখতিয়াৰৰ চৰকাৰ উৎখাত হোৱাৰ পিছত প্ৰধানমন্ত্ৰী মেহদি বজাৰগানৰ অধীনত এখন অন্তৱৰ্তীকালীন চৰকাৰ গঠন হয়। চৰকাৰৰ লক্ষ্য আছিল মুক্ত বজাৰ অৰ্থনৈতিক নীতিৰে এখন জাতীয়তাবাদী, ইছলামিক-গণতান্ত্ৰিক চৰকাৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰা; এই প্ৰচেষ্টা আয়াতুল্লাহ [[ৰুহোল্লাহ খোমেইনী]] আৰু তেওঁৰ ইছলাম সমৰ্থক গণৰাজ্যবাদী দলৰ ইচ্ছাৰ বিৰুদ্ধে আছিল। ১৯৭৯ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত উগ্ৰপন্থী ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে [[আমেৰিকা]]ৰ দূতাবাস দখল কৰাৰ পাছতে বাজাৰগানৰ চৰকাৰে গণ পদত্যাগ কৰে। বাজাৰগানৰ চৰকাৰৰ পতনৰ লগে লগে ইৰাণত চৰকাৰী ধৰ্মনিৰপেক্ষতাৰ আনুষ্ঠানিক অন্ত পৰিল। ১৯৮০ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত ইছলামিক ৰিপাব্লিকান পাৰ্টিয়ে আয়াতুল্লাহ খোমেইনীক সৰ্বোচ্চ নেতা হিচাপে লৈ ইৰাণৰ বৰ্তমানৰ ঈশ্বৰতান্ত্ৰিক চৰকাৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰে। ইৰাণৰ ইছলামিক ৰিপাব্লিকৰ ইছলামিক চৰকাৰৰ ধৰ্মনিৰপেক্ষ বিৰোধীসকল ১৯৮৪ চনলৈকে দেশখনত সক্ৰিয় হৈ আছিল; ইয়াৰ পিছত ধৰ্মীয় কৰ্তৃপক্ষই তেওঁলোকক পাষণ্ড আৰু ধৰ্মত্যাগী বুলি ঘোষণা কৰিছিল আৰু শেষত তেওঁলোকক কাৰাগাৰত ভৰাইছিল, মৃত্যুদণ্ড দিছিল বা নিৰ্বাসিত কৰিছিল। ==ইৰাণৰ ধৰ্মনিৰপেক্ষ ৰাজনীতিবিদ আৰু ব্যক্তিত্ব== * ৰেজা শ্বাহ * মহম্মদ মোছাদ্দেগ। * আহমদ কছৰৱী * দাৰিউশ ফৌৰৌহৰ * শ্বাপুৰ বাখতিয়াৰ * ফজলুল্লাহ জাহেদী * দাৰিউছ হোমায়ুন * মহম্মদ ৰেজা পাহলৱী *আমীৰ-আব্বাছ হোভেইদা *ইৰাণৰ ক্ৰাউন প্ৰিন্স ৰেজা পাহলৱী <ref>{{cite news|title=Exiled Prince Speaks Of A Vision For A Secular, Democratic Iran|url=https://www.iranintl.com/en/202305015507|date=5 January 2023|website=[[Iran International]]}}</ref> ==শেহতীয়া পৰিস্থিতি== ২০২০ চনত গামানে কৰা এক অনলাইন সমীক্ষাত দেখা গৈছে যে ইৰাণৰ ৮.৮% লোকে নাস্তিক বুলি পৰিচয় দিয়ে, আৰু অধিক অংশই (২২.২%) কোনো সংগঠিত ধৰ্মক আনুগত্য নকৰা বুলি পৰিচয় দিয়ে; আনহাতে মাত্ৰ ৪০% লোকেহে মুছলমান বুলি পৰিচয় দিয়ে। ইৰাণীসকলৰ মাজত ইয়াক ধৰ্মনিৰপেক্ষতাৰ প্ৰতি ক্ৰমাৎ বৃদ্ধি পোৱা ধাৰা হিচাপে দেখা গৈছে। <ref name=gamaan-attitudes>{{Cite web|date=2020-09-11|title=IRANIANS' ATTITUDES TOWARD RELIGION: A 2020 SURVEY REPORT|url=https://gamaan.org/2020/09/09/gamaan-iran-religion-survey-2020/|access-date=23 October 2020|website=گَمان - گروه مطالعات افکارسنجی ایرانیان|language=fa-IR|archive-date=2020-09-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20200918030115/https://gamaan.org/2020/09/09/gamaan-iran-religion-survey-2020/|url-status=dead|archivedate=2020-09-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200918030115/https://gamaan.org/2020/09/09/gamaan-iran-religion-survey-2020/|deadurl=yes}}</ref><ref name=conversation-shift>{{Cite web|last1=Maleki|first1=Ammar|last2=Arab|first2=Pooyan Tamimi|title=Iran's secular shift: new survey reveals huge changes in religious beliefs|url=http://theconversation.com/irans-secular-shift-new-survey-reveals-huge-changes-in-religious-beliefs-145253|website=The Conversation|language=en|access-date=23 October 2020}}</ref><ref name=iranint-lost-2020>{{Cite web|date=2020-08-25|title=Iranians have lost their faith according to survey|url=https://iranintl.com/en/iran/iranians-have-lost-their-faith-according-survey|website=Iran International|language=en|access-date=23 October 2020|archive-date=2020-09-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20200908140324/https://iranintl.com/en/iran/iranians-have-lost-their-faith-according-survey|url-status=dead|archivedate=2020-09-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200908140324/https://iranintl.com/en/iran/iranians-have-lost-their-faith-according-survey|deadurl=yes}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Stausberg |first=Michael |last2=Arab |first2=Pooyan Tamimi |last3=Maleki |first3=Ammar |date=August 2023 |title=Survey Zoroastrians: Online Religious Identification in the Islamic Republic of Iran |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/jssr.12870 |journal=Journal for the Scientific Study of Religion |language=en |doi=10.1111/jssr.12870 |issn=0021-8294|doi-access=free |hdl=11250/3094992 |hdl-access=free }}</ref> ২০২২ চনত ইৰাণৰ উপ-অভ্যন্তৰীণ মন্ত্ৰী টাঘী ৰষ্টামভাণ্ডীয়ে ইৰাণৰ জনসাধাৰণৰ ধৰ্মনিৰপেক্ষ সংবিধান গ্ৰহণৰ চাহিদা বৃদ্ধি পোৱাৰ বিষয়ে সকীয়াই দিছিল। <ref>{{cite news|title=Iranians Demand Fundamental Changes, Secularism, Says Official|url=https://www.iranintl.com/en/202201175182|agency=Iran International|date=17 January 2022}}</ref> মাছা আমিনিৰ প্ৰতিবাদ (২০২২–২৩)ক ইৰাণীসকলৰ মাজত ধৰ্মনিৰপেক্ষ ইৰাণৰ চাহিদা বৃদ্ধি পোৱাৰ চিন হিচাপে দেখা গৈছিল। ২০২২ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত ইৰাণৰ মনোভাব বিশ্লেষণ আৰু জোখ-মাখ গোট (GAMAN)ৰ এক সমীক্ষাত দেখা গৈছে যে ইৰাণৰ প্ৰায় তিনি চতুৰ্থাংশ লোকে বাধ্যতামূলক হিজাবৰ বিৰোধিতা কৰিছিল; এই জনসংখ্যাৰ ৮৪% লোকে ধৰ্মভিত্তিক শাসন-ব্যৱস্থাতকৈ ধৰ্মনিৰপেক্ষ ইৰাণী ৰাষ্ট্ৰক পছন্দ কৰিছিল, যাক গামানে শাসন-ব্যৱস্থা পৰিৱৰ্তনৰ সমৰ্থন বুলি ব্যাখ্যা কৰিছিল। <ref>{{cite news |title=Iran protests: 40 foreigners arrested amid ongoing clampdown|url=https://www.dw.com/en/iran-protests-40-foreigners-arrested-amid-ongoing-clampdown/a-63839901 |access-date=23 November 2022 |work=dw.com |date=November 2022 |language=en}}</ref><ref name=irn>{{cite web |last1=Aarabi |first1=Kasra |last2=Shelley |first2=Jemima |title=Protests and Polling Insights From the Streets of Iran: How Removal of the Hijab Became a Symbol of Regime Change |url=https://institute.global/policy/protests-and-polling-insights-streets-iran-how-removal-hijab-became-symbol-regime-change |publisher=[[Tony Blair Institute for Global Change]] |access-date=23 November 2022 |language=en |date=November 2022 |archivedate=26 November 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221126205235/https://institute.global/policy/protests-and-polling-insights-streets-iran-how-removal-hijab-became-symbol-regime-change |deadurl=yes }}</ref> ==তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} {{Asia topic|ধৰ্মনিৰপেক্ষতা}} [[শ্ৰেণী:ইৰান]] [[শ্ৰেণী:মতাদৰ্শ]] 17kqokb1kan9rnlo9n8tkopx2k3j7ew 0 137478 627430 627142 2026-08-15T07:58:59Z ManjurKhan 18997 /* ২০২৬ */ 627430 wikitext text/x-wiki {{Infobox Indian constituency | name = নন্দীগ্ৰাম | type = SLA | incumbent_image = Suvendu Adhikari at Esplanade Metro Rail Station, Kolkata, 6 March 2024.jpg | map_image = {{Maplink|frame=yes|plain=y|frame-width=300|frame-height=300|frame-align=center|type=shape|from=Vidhan Sabha constituencies/West Bengal/Nandigram.map}} | map_caption = নন্দিগ্ৰাম বিধানসভা সমষ্টিৰ ৰূপৰেখা দেখুওৱা মানচিত্ৰ | map_alt = | mla = [[শুভেন্দু অধিকাৰী]] | party = {{Party index link|ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টী}} | alliance = {{Party index link|National Democratic Alliance}} | latest_election_year = ২০২৬ | state = [[পশ্চিমবংগ]] | district = পূব মেদিনীপুৰ | loksabha_cons = তামলুক | constituency_no = ২১০ | established = ১৯৫১ | electors = ২৬৭,৬০৮ | reservation = নাই (মুক্ত আসন) | abolished = }} '''নন্দীগ্ৰাম বিধানসভা সমষ্টি''' [[ভাৰত|ভাৰতৰ]] [[পশ্চিমবংগ]] ৰাজ্যৰ পূব মেদিনীপুৰ জিলাৰ এটা বিধানসভা সমষ্টি।<ref>{{cite web |url=https://chanakyya.com/Assembly-Details/WestBengal/Nandigram |title=West Bengal - Nandigram Assembly Constituency |website=Chanakyya |access-date=১৯ জুন ২০২৬ |language=en}}</ref> == এলাকা == ভাৰতৰ সীমা পুনৰ নিৰ্ধাৰণ আয়োগৰ নিৰ্দেশনা অনুসৰি, ২১০ নং নন্দীগ্ৰাম বিধানসভা সমষ্টিটো নন্দীগ্ৰাম ১ আৰু নন্দীগ্ৰাম ২ সমষ্টি উন্নয়ন ব্লকৰ অন্তৰ্গত। নন্দীগ্ৰাম বিধানসভা সমষ্টিটো ৩০ নং তমলুক লোকসভা সমষ্টিৰ অন্তৰ্গত। == বিধানসভাৰ বিধায়কসকল == {| class="wikitable" |- ! নিৰ্বাচনৰ বছৰ !! সমষ্টি !! বিধায়ক !! ৰাজনৈতিক দল |- | ১৯৫১ || নন্দীগ্ৰাম নৰ্থ || সুবোধ চন্দ্ৰ মাইতি || ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ |- | ১৯৫১ || নন্দীগ্ৰাম সাউথ || প্ৰবীৰ চন্দ্ৰ জানা || ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ |- | ১৯৫৭ || নন্দীগ্ৰাম নৰ্থ || সুবোধ চন্দ্ৰ মাইতি || ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ |- | ১৯৫৭ || নন্দীগ্ৰাম সাউথ || ভূপাল চন্দ্ৰ পাণ্ডা || ভাৰতৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টি |- | ১৯৬২ || নন্দীগ্ৰাম নৰ্থ || সুবোধ চন্দ্ৰ মাইতি || ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ |- | ১৯৬২ || নন্দীগ্ৰাম সাউথ || প্ৰবীৰ চন্দ্ৰ জানা || ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ |- | ১৯৬৭ || নন্দীগ্ৰাম || ভূপাল চন্দ্ৰ পাণ্ডা || ভাৰতৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টি |- | ১৯৬৯ || নন্দীগ্ৰাম || ভূপাল চন্দ্ৰ পাণ্ডা || ভাৰতৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টি |- | ১৯৭১ || নন্দীগ্ৰাম || ভূপাল চন্দ্ৰ পাণ্ডা || ভাৰতৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টি |- | ১৯৭২ || নন্দীগ্ৰাম || ভূপাল চন্দ্ৰ পাণ্ডা || ভাৰতৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টি |- | ১৯৭৭ || নন্দীগ্ৰাম || প্ৰবীৰ জানা || জনতা পাৰ্টি |- | ১৯৮২ || নন্দীগ্ৰাম || ভূপাল চন্দ্ৰ পাণ্ডা || ভাৰতৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টি |- | ১৯৮৭ || নন্দীগ্ৰাম || শক্তি বল || ভাৰতৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টি |- | ১৯৯১ || নন্দীগ্ৰাম || শক্তি বল || ভাৰতৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টি |- | ১৯৯৬ || নন্দীগ্ৰাম || দেৱী শংকৰ পাণ্ডা || ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ |- | ২০০১ || নন্দীগ্ৰাম || ইলিয়াছ মহম্মদ শ্বেখ || ভাৰতৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টি (মাৰ্ক্সবাদী) |- | ২০০৬ || নন্দীগ্ৰাম || ইলিয়াছ মহম্মদ শ্বেখ || ভাৰতৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টি |- | ২০০৯ (উপ-নিৰ্বাচন) || নন্দীগ্ৰাম || ফিৰোজা বিবি || সৰ্বভাৰতীয় তৃণমূল কংগ্ৰেছ |- | ২০১১ || নন্দীগ্ৰাম || ফিৰোজা বিবি || সৰ্বভাৰতীয় তৃণমূল কংগ্ৰেছ |- | ২০১৬ || নন্দীগ্ৰাম || শুভেন্দু অধিকাৰী || সৰ্বভাৰতীয় তৃণমূল কংগ্ৰেছ |- | ২০২১ || নন্দীগ্ৰাম || শুভেন্দু অধিকাৰী || ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি |- | ২০২৬ || নন্দীগ্ৰাম || শুভেন্দু অধিকাৰী || ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি |} == নিৰ্বাচনী ফলাফল == === ২০২৬ === ২০২৬ চনৰ নিৰ্বাচনত [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টী|ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টীৰ]] [[শুভেন্দু অধিকাৰী]]য়ে তেওঁৰ নিকটতম প্ৰতিদ্বন্দী [[সৰ্বভাৰতীয় তৃণমূল কংগ্ৰেছ|তৃণমূল কংগ্ৰেছ]]ৰ পবিত্ৰ কৰক পৰাজিত কৰে।<ref>{{Cite web|date=2026-05-05|title=Nandigram (West Bengal) Assembly Election Result 2026: Suvendu Adhikari of BJP Wins|url=https://indianexpress.com/elections/nandigram-election-result-live-updates-west-bengal-assembly-election-results-winner-10670374/|work=Indianexpress.com}}</ref> {{Election box begin|title=[[পশ্চিমবংগ বিধানসভা নিৰ্বাচন, ২০২৬]]: নন্দীগ্ৰাম<ref>{{ৱেব উদ্ধৃতি|ভাষা=en|শিৰোনাম=Election Commission of India|ইউআৰএল=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMay2026/ConstituencywiseS25210.htm|আৰ্কাইভৰ-ইউআৰএল=http://web.archive.org/web/20260505033045/https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMay2026/ConstituencywiseS25210.htm|আৰ্কাইভৰ-তাৰিখ=2026-05-05|সংগ্ৰহৰ-তাৰিখ=2026-06-19|ৱেবছাইট=results.eci.gov.in}}</ref><ref>{{সংবাদ উদ্ধৃতি|ইউআৰএল=https://bengali.oneindia.com/nandigram-assembly-elections-wb-210/|শিৰোনাম=Nandigram Election Result 2021 LIVE : নন্দীগ্রাম বিধানসভা ফলাফল লাইভ, নিকটতম প্রতিদ্বন্দ্বী,ভোট ভাগাভাগি - Oneindia Bengali|কৰ্ম=www.oneindia.com|সংগ্ৰহৰ-তাৰিখ=2026-06-05|ভাষা=bn}}</ref>}} {{Election box candidate with party link |candidate=[[শুভেন্দু অধিকাৰী]] |party=ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টী |votes=127301{{formatnum:}} |percentage=50.37 |change=}} {{Election box candidate with party link |candidate= পবিত্ৰ কৰ |party=সৰ্বভাৰতীয় তৃণমূল কংগ্ৰেছ |votes=117636{{formatnum:}} |percentage=46.55 |change=}} {{Election box candidate with party link |candidate=শান্তি গিৰি |party=ভাৰতৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টী |votes=2997{{formatnum:}} |percentage=1.19 |change=}} {{Election box candidate with party link |candidate=শেখ জাৰিয়াতুল হুছেইন |party=ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ |votes=794{{formatnum:}} |percentage=0.31 |change=}} {{Election box candidate with party link |candidate=মোঃ সাবেমিৰাজ আলী খান |party=ইণ্ডিয়ান চেকুলাৰ ফ্ৰণ্ট |votes=1898{{formatnum:}} |percentage=0.75 |change=}} {{Election box candidate with party link |candidate=শাহিদুল হক |party=জনতা উন্নয়ন পাৰ্টী |votes=68{{formatnum:}} |percentage=0.03 |change=}} {{Election box candidate with party link |candidate=বিমল কুমাৰ মাইতি |party=ছচিয়েলিষ্ট ইউনিটি চেন্টাৰ অফ ইণ্ডিয়া |votes=238{{formatnum:}} |percentage=0.09 |change=}} {{Election box candidate with party link |candidate=নটা |party=নটা |votes=919{{formatnum:}} |percentage=0.36 |change=}} {{Election box majority |votes=9665{{formatnum:}} |percentage= |change= }} {{Election box turnout |votes=252722{{formatnum:}} |percentage= |change=}} {{Election box hold with party link |winner = ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টী |loser = সৰ্বভাৰতীয় তৃণমূল কংগ্ৰেছ |swing = }} {{Election box end}} === ২০২১ === {{Main|নন্দীগ্ৰাম বিধানসভা সমষ্টি নিৰ্বাচন, ২০২১}} ২০২১ চনৰ নিৰ্বাচনত বিজেপিৰ শুভেন্দু অধিকাৰীয়ে তেওঁৰ নিকটতম প্ৰতিদ্বন্দী তথা তদানীন্তন মুখ্যমন্ত্ৰী তৃণমূলৰ মমতা বেনাৰ্জীক পৰাজিত কৰে। {{Election box begin|title=নন্দীগ্ৰাম বিধানসভা নিৰ্বাচন, ২০২১}}{{Election box candidate with party link |party=ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টী |candidate=[[শুভেন্দু অধিকাৰী]] |votes=১,১০,৭৬৪ |percentage=৪৮.৪৯ |change=+৪৩.০৯}} {{Election box candidate with party link |party=সৰ্বভাৰতীয় তৃণমূল কংগ্ৰেছ |candidate=[[মমতা বেনাৰ্জী]] |votes=১,০৮,৮০৮ |percentage=৪৭.৬৪ |change=-১৯.৫৬}} {{Election box candidate with party link |party=ভাৰতৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টী (মাৰ্ক্সবাদী) |candidate=[[মীনাক্ষী মুখাৰ্জী]] |percentage=২.৭৪ |votes=৬,২৬৭ |change=-২৩.৯৬}} {{Election box candidate with party link |party=নটা |candidate=নটা |votes=১০৯০ |percentage=০.৪৮ |change=-০.১৫}} {{Election box majority| |votes = ১৯৫৬ |percentage = ০.8৫ |change = }} {{Election box turnout| |votes = ২২৮৪৬৭ |percentage = ৮৮.৫৫ |change = }} {{Election box gain with party link |winner = ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টী |loser = সৰ্বভাৰতীয় তৃণমূল কংগ্ৰেছ |swing =৩১.৩৩ }} {{Election box end}} ===২০১৬=== ২০১৬ চনৰ নিৰ্বাচনত, তৃণমূল কংগ্ৰেছৰ [[শুভেন্দু অধিকাৰী]]য়ে তেওঁৰ নিকটতম প্ৰতিদ্বন্দী চিপিআইৰ আব্দুল কবিৰ শ্বেখক পৰাজিত কৰে। {{Election box begin | title=[[পশ্চিমবংগ বিধানসভা নিৰ্বাচন, ২০১৬|পশ্চিমবংগ বিধানসভা নিৰ্বাচন, ২০১৬]]: নন্দীগ্ৰাম সমষ্টি <ref>{{ৱেব উদ্ধৃতি |ইউআৰএল = http://eciresults.nic.in/ConstituencywiseS25210.htm |শিৰোনাম = Nandigram |কৰ্ম = মে' ২০১১ বিধানসভা নিৰ্বাচনৰ ফলাফল |প্ৰকাশক = ভাৰতৰ নিৰ্বাচন আয়োগ |সংগ্ৰহৰ-তাৰিখ = 2011-05-17 |ভাষা = en |আৰ্কাইভৰ-তাৰিখ = ২০১১-০৫-১৬ |আৰ্কাইভৰ-ইউআৰএল = https://web.archive.org/web/20110516050812/http://eciresults.nic.in/ConstituencywiseS25210.htm |ইউআৰএল-অৱস্থা = অকাৰ্যকৰ }}</ref><ref>{{ৱেব উদ্ধৃতি |ইউআৰএল = http://www.empoweringindia.org/new/constituency.aspx?eid=736&cid=210 |শিৰোনাম = West Bengal Assembly Election 2011 |কৰ্ম = Nandigram |প্ৰকাশক = Empowering India |সংগ্ৰহৰ-তাৰিখ = 2011-05-01 |ভাষা = en |আৰ্কাইভৰ-তাৰিখ = ২০২১-১১-০২ |আৰ্কাইভৰ-ইউআৰএল = https://web.archive.org/web/20211102140853/http://www.empoweringindia.org/new/constituency.aspx?eid=736&cid=210 |ইউআৰএল-অৱস্থা = অকাৰ্যকৰ }}</ref><ref>{{ৱেব উদ্ধৃতি |ইউআৰএল = http://www.ceowestbengal.nic.in/mis_pdf/election_2011/canddtl_4th_phase.pdf |শিৰোনাম = West Bengal Assembly Election 2011 |কৰ্ম = Nandigram |প্ৰকাশক = ভাৰতৰ নিৰ্বাচন আয়োগ |সংগ্ৰহৰ-তাৰিখ = 2011-05-01 |ইউআৰএল-অৱস্থা=অকাৰ্যকৰ |আৰ্কাইভের-ইউআৰএল = https://web.archive.org/web/20110912030612/http://www.ceowestbengal.nic.in/mis_pdf/election_2011/canddtl_4th_phase.pdf |আৰ্কাইভৰ-তাৰিখ = 2011-09-12 |df = |ভাষা=en}}</ref> }} {{Election box candidate with party link| |party = সৰ্বভাৰতীয় তৃণমূল কংগ্ৰেছ |candidate = [[শুভেন্দু অধিকাৰী]] |votes = ১৩৪,৬২৩ |percentage = ৬৭.২০% |change = }} {{Election box candidate with party link| |party = ভাৰতৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টী |candidate = আব্দুল কবিৰ শ্বেখ |votes = ৫৩,৩৯৩ |percentage = ২৬.৭০% |change = }} {{Election box candidate with party link| |party = ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টী |candidate = বিজন কুমাৰ দাস |votes = ১০,৭১৩ |percentage = ৫.৪০% |change = }} {{Election box candidate with party link| |party = ছচিয়েলিষ্ট ইউনিটি চেন্টাৰ অফ ইণ্ডিয়া (কমিউনিষ্ট) |candidate = বাপ্পাদিত্য নায়ক |votes = ৮২৮ |percentage = ০.৪০% |change = }} {{Election box candidate| |party = ভাৰতীয় নৱশক্তি পাৰ্টী |candidate = ৰামমোহন মাইতি |votes = ৭১৭ |percentage = ০.৪০% |change = }} {{Election box majority| |votes = ৮১,২৩০ |percentage = ৪০.৬ |change = }} {{Election box turnout| |votes = ২,০০,২৭৪ |percentage = ৮৬.৪৬ |change = }} {{Election box hold with party link | |winner = সৰ্বভাৰতীয় তৃণমূল কংগ্ৰেছ |swing = ২৫.৭৭# }} {{Election box end}} ===২০১১=== ২০১১ চনৰ নিৰ্বাচনত তৃণমূল কংগ্ৰেছৰ ফিৰোজা বিবি থায়ে তেওঁৰ নিকটতম প্ৰতিদ্বন্দী চিপিআইৰ পৰমানন্দ ভাৰতীক পৰাজিত কৰে। {{Election box begin|title=[[পশ্চিমবংগ বিধানসভা নিৰ্বাচন, ২০১১]]: [[নন্দীগ্ৰাম]]<ref name="Nandigram">{{cite web|url=http://eciresults.nic.in/ConstituencywiseS25210.htm|title=Nandigram|work=Assembly Elections May 2011 Results|publisher=Election Commission of India|access-date=2011-05-17|archive-date=16 May 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110516050812/http://eciresults.nic.in/ConstituencywiseS25210.htm|url-status=dead|archivedate=2011-05-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110516050812/http://eciresults.nic.in/ConstituencywiseS25210.htm|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.empoweringindia.org/new/constituency.aspx?eid=736&cid=210|archive-url=https://web.archive.org/web/20120519164924/http://www.empoweringindia.org/new/constituency.aspx?eid=736&cid=210|url-status=usurped|archive-date=19 May 2012|title=West Bengal Assembly Election 2011|work=Nandigram|publisher=Empowering India|access-date=2011-05-01|archivedate=2021-11-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211102140853/http://www.empoweringindia.org/new/constituency.aspx?eid=736&cid=210|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.ceowestbengal.nic.in/mis_pdf/election_2011/canddtl_4th_phase.pdf|title=West Bengal Assembly Election 2011|work=Nandigram|publisher=Election Commission of India|access-date=2011-05-01|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110912030612/http://www.ceowestbengal.nic.in/mis_pdf/election_2011/canddtl_4th_phase.pdf|archive-date=2011-09-12|archivedate=2011-09-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110912030612/http://www.ceowestbengal.nic.in/mis_pdf/election_2011/canddtl_4th_phase.pdf|deadurl=yes}}</ref> }} {{Election box winning candidate with party link |party=sৰ্বভাৰতীয় তৃণমূল কংগ্ৰেছ |candidate=[[ফিৰোজা বিবি]] |votes=103,300 |percentage=61.21 |change=+2.93}} {{Election box candidate with party link |party=ভাৰতৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টী |candidate=পৰমানন্দ ভাৰতী |votes=59,660 |percentage=35.35 |change=-4.00}} {{Election box candidate with party link |party=ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টী |candidate=বিজন কুমাৰ দাস |votes=5,813 |percentage=1.72 |change=}} {{Election box candidate |party = PDCI |candidate = মেহেদী মাছদ শ্বেখ |votes = 2,898 |percentage = 1.69 |change = }} {{Election box majority|votes=43,640|percentage=25.42|change=}} {{Election box turnout|votes=1,71,671|percentage=87.93|change=}} {{Election box hold with party link |winner = সৰ্বভাৰতীয় তৃণমূল কংগ্ৰেছ |swing =3.47 }} {{Election box end}} {{electiontable|পূৰ্ব মেদিনীপুৰ নিৰ্বাচন ২০১১ সাৰাংশ}}'''[[পশ্চিমবংগ বিধানসভা]] নিৰ্বাচন, ২০১১ <br> পূৰ্ব মেদিনীপুৰ জিলাৰ সাৰাংশ'''<ref>{{ৱেব উদ্ধৃতি|শিৰোনাম=West Bengal District Purba Medinipur Vidhan Sabha Election results|ইউআৰএল=https://www.indiavotes.com/district/ac/249/1194|কৰ্ম=IndiaVotes|সংগ্ৰহৰ-তাৰিখ=25 September 2021}}</ref> |- ! style="background-color:#E9E9E9;text-align:left;" width=225 |দল ! style="background-color:#E9E9E9;text-align:right;" |আসন জয় ! style="background-color:#E9E9E9;text-align:right;" |আসন পৰিৱৰ্তন |- | style="text-align:left;" |[[তৃণমূল কংগ্ৰেছ]] | style="text-align:center;" | ১৩ | style="text-align:center;" | {{increase}}৯ |- | style="text-align:left;" |[[ভাৰতৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টী (মাৰ্ক্সবাদী)]] | style="text-align:center;" | ২ | style="text-align:center;" | {{decrease}}৪ |- | style="text-align:left;" |[[ভাৰতৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টী]] | style="text-align:center;" | ১ | style="text-align:center;" | {{decrease}}২ |- | style="text-align:left;" |[[West Bengal Socialist Party|ডব্লিউ বিএছপি]]/[[Samajwadi Party|এছপি]] | style="text-align:center;" | ০ | style="text-align:center;" | {{decrease}}৩ |- |} <noinclude> [[শ্ৰেণী:West Bengal election result templates]] </noinclude> ====২০০৯ উপ-নিৰ্বাচন==== চিপিআইৰ তৎকালীন বিধায়ক মহম্মদ ইলিয়াছ শ্বেখৰ পদত্যাগৰ বাবে ২০০৯ চনৰ ৫ জানুৱাৰীত নন্দীগ্ৰামত উপ-নিৰ্বাচন অনুষ্ঠিত হৈছিল। {{Election box begin | title=উপ-নিৰ্বাচন, ২০০৯: নন্দীগ্ৰাম<ref name=vidhansabha2011by>{{cite web| url = http://www.moneycontrol.com/news/current-affairs/mamata-banerjee-wins-assembly-bypoll_591641.html | title = Mamata Banerjee wins assembly bypoll | access-date = 28 September 2011 | publisher = PTI, 28 September 2011 }}</ref>}} {{Election box candidate with party link |party = সৰ্বভাৰতীয় তৃণমূল কংগ্ৰেছ |candidate = [[ফিৰোজা বিবি]] |votes = 93,022 |percentage = 58.28 |change = +12.41 }} {{Election box candidate with party link |party = ভাৰতৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টী |candidate = পৰমানন্দ ভাৰতী |votes = 53,473 |percentage = 39.35 |change = -13.36 }} {{Election box candidate with party link |party = ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টী |candidate = বিজন কুমাৰ দাস |votes = 9,813 |percentage = 1.72 |change = }} {{Election box majority |votes = 39,549 |percentage = 23.43 |change = }} {{Election box turnout |votes = 1,53,407 |percentage = 84.75 |change = }} {{Election box gain with party link |winner = সৰ্বভাৰতীয় তৃণমূল কংগ্ৰেছ |loser = ভাৰতৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টী |swing = ২৫.৭৭ }} {{Election box end}} <small>. ২০০৬ চনৰ কংগ্ৰেছ আৰু তৃণমূল কংগ্ৰেছৰ সন্মিলিত ভোটৰ শতাংশ আৰু চিপিআইৰ ভোটৰ শতাংশৰ ভিত্তিত এই 'চুইং' (Swing) গণনা কৰা হৈছে। ২০০৯ চনৰ উপ-নিৰ্বাচনৰ ক্ষেত্ৰত তুলনামূলক বিশ্লেষণৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় তথ্য পোৱা নগ'ল।</small> ===২০০৬=== {{Election box begin|title=[[পশ্চিমবংগ বিধানসভা নিৰ্বাচন, ২০০৬]]: নন্দীগ্ৰাম}} {{Election box candidate with party link |party = ভাৰতৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টী |candidate = [[শেখ মোহাম্মদ ইলিয়াস|শ্বেখ মহম্মদ ইলিয়াছ]] |votes = 93,022 |percentage = 48.7 |change = }} {{Election box candidate with party link |party = সৰ্বভাৰতীয় তৃণমূল কংগ্ৰেছ |candidate = শ্বেখ চופিয়ান |votes = 53,473 |percentage = 45.3 |change = }} {{Election box candidate with party link |party = ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ |candidate = আনোৱাৰ আলী শ্বেখ |votes = 4943 |percentage = 3.5 |change = }} {{Election box majority |votes = 4,823 |percentage = 3.4 |change = }} {{Election box turnout |votes = 1,42,548 |percentage = 88.1 |change = }} {{Election box hold with party link |winner = ভাৰতৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টী |loser = সৰ্বভাৰতীয় তৃণমূল কংগ্ৰেছ |swing = }} {{Election box end}} ===২০০১=== {{Election box begin|title=[[পশ্চিমবংগ বিধানসভা নিৰ্বাচন, ২০০১]]: নন্দীগ্ৰাম}} {{Election box candidate with party link |party = ভাৰতৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টী |candidate = [[শেখ মোহাম্মদ ইলিয়াস|শ্বেখ মহম্মদ ইলিয়াছ]] |votes = 67,544 |percentage = 51.5 |change = }} {{Election box candidate with party link |party = সৰ্বভাৰতীয় তৃণমূল কংগ্ৰেছ |candidate = সুনীল বৰণ মাইতি |votes = 59,540 |percentage = 45.4 |change = }} {{Election box candidate with party link |party = ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টী |candidate = মোহিত কুমাৰ ত্ৰিপাঠী |votes = 4,071 |percentage = 4,071 |change = }} {{Election box majority |votes = 8004 |percentage = 6.1 |change = }} {{Election box turnout |votes = 1,31,200 |percentage = 81.4 |change = }} {{Election box hold with party link |winner = ভাৰতৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টী |loser = সৰ্বভাৰতীয় তৃণমূল কংগ্ৰেছ |swing = }} {{Election box end}} ===১৯৯৬=== ১৯৯৬ চনৰ নিৰ্বাচনত [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ|কংগ্ৰেছৰ]] দেৱীিশংকৰ পাণ্ডাই তেওঁৰ নিকটতম প্ৰতিদ্বন্দী [[ভাৰতৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টী|চিপিআই]]ৰ শক্তি বলক পৰাজিত কৰে। {{Election box begin|title=[[পশ্চিমবংগ বিধানসভা নিৰ্বাচন, ১৯৯৬]]: নন্দীগ্ৰাম}} {{Election box candidate with party link |party = ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ |candidate = দেৱীশঙ্কৰ পাণ্ডা |votes = 61,885 |percentage = 49.2 |change = }} {{Election box candidate with party link |party = ভাৰতৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টী |candidate = শক্তি বল |votes = 61,747 |percentage = 49.1 |change = }} {{Election box candidate with party link |party = ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টী |candidate = জয়দেৱ সৎপতি |votes = 1,508 |percentage = 1.2 |change = }} {{Election box majority |votes = 138 |percentage = 0.1 |change = }} {{Election box turnout |votes = 1,28,160 |percentage = 87.4 |change = }} {{Election box gain with party link |winner = ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ |loser = ভাৰতৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টী |swing = }} {{Election box end}} ===১৯৯১=== {{Election box begin|title=[[পশ্চিমবংগ বিধানসভা নিৰ্বাচন, ১৯৯১]]: নন্দীগ্ৰাম}} {{Election box candidate with party link |party = ভাৰতৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টী |candidate = শক্তি বল |votes = 49,923 |percentage = 47.9 |change = }} {{Election box candidate with party link |party = ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ |candidate = দেৱীশঙ্কৰ পাণ্ডা |votes = 46,253 |percentage = 44.3 |change = }} {{Election box candidate with party link |party = স্বতন্ত্ৰ ৰাজনীতিবিদ |candidate = সুনীল মাইতি |votes = 4,655 |percentage = 4.5 |change = }} {{Election box candidate with party link |party = ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টী |candidate = সন্তোষ কুমাৰ দাস |votes = 2,830 |percentage = 2.7 |change = }} {{Election box candidate with party link |party = স্বতন্ত্ৰ ৰাজনীতিবিদ |candidate = ভৱানী প্ৰসাদ দাস |votes = 672 |percentage = 0.6 |change = }} {{Election box majority |votes = 3,670 |percentage = 3.4 |change = }} {{Election box turnout |votes = 1,07,039 |percentage = 78.8 |change = }} {{Election box hold with party link |winner = ভাৰতৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টী |loser = ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ |swing = }} {{Election box end}} ===১৯৭৭=== {{Election box begin|title=[[পশ্চিমবংগ বিধানসভা নিৰ্বাচন, ১৯৭৭]]: Nandigram<ref>{{Cite web|date=2026-05-13|title=AC: Nandigram 1977|url=https://www.indiavotes.com/vidhan-sabha-details/1977/west-bengal/nandigram/9/1927/13|work=}}</ref>}} {{Election box candidate with party link |party = জনতা পাৰ্টী |candidate = প্ৰবীৰ জানা |votes = 26,388 |percentage = 46.6 |change = }} {{Election box candidate with party link |party = ভাৰতৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টী |candidate = [[ভূপাল চন্দ্ৰ পাণ্ডা]] |votes = 12,135 |percentage = 20.5 |change = }} {{Election box candidate with party link |party = ভাৰতৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টী (মাৰ্ক্সবাদী) |candidate = ৰবীন্দ্ৰনাথ মাইতি |votes = 10,744 |percentage = 18.2 |change = }} {{Election box candidate with party link |party = ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ |candidate = ৰমেশ চন্দ্ৰ ঘৰাই |votes = 8,932 |percentage = 15.1 |change = }} {{Election box candidate with party link |party = স্বতন্ত্ৰ ৰাজনীতিবিদ |candidate = সুনীল বৰণ মাইতি |votes = 382 |percentage = 0.7 |change = }} {{Election box candidate with party link |party = স্বতন্ত্ৰ ৰাজনীতিবিদ |candidate = চৈয়দ আছাফ আলী |votes = 352 |percentage = 0.6 |change = }} {{Election box candidate with party link |party = স্বতন্ত্ৰ ৰাজনীতিবিদ |candidate = সিতাংশু শেখৰ দাস |votes = 205 |percentage = 0.4 |change = }} {{Election box majority |votes = 14,253 |percentage = 23.8 |change = }} {{Election box turnout |votes = 59,977 |percentage = 62.8 |change = }} {{Election box gain with party link |winner = জনতা পাৰ্টী |loser = ভাৰতৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টী |swing = }} {{Election box end}} ===১৯৭৭-২০০৯=== দুৰ্নীতিৰ অভিযোগত বৰ্তমানৰ বিধায়ক শ্বেখ মহম্মদ ইলিয়াছৰ পদত্যাগৰ বাবে আৱশ্যক হৈ পৰা উপ-নিৰ্বাচনটো, নন্দীগ্ৰাম হিংসাৰ প্ৰেক্ষাপটত ২০০৯ চনৰ জানুৱাৰীত অনুষ্ঠিত হয়। সেই নিৰ্বাচনত সৰ্বভাৰতীয় তৃণমূল কংগ্ৰেছৰ ফিৰোজা কবিয়ে কমিউনিষ্ট পাৰ্টী অফ ইণ্ডিয়াৰ পৰমানন্দ ভাৰতীক পৰাজিত কৰে।<ref>{{cite news |url = http://www.hinduonnet.com/thehindu/holnus/000200901091322.htm |title = State By-Elections 2009 – Trinamool Congress wins Nandigram bypoll |publisher = The Hindu, 9 January 2009 |access-date = 2010-12-10 |archive-url = https://web.archive.org/web/20100615053836/http://hinduonnet.com/thehindu/holnus/000200901091322.htm |archive-date = 15 June 2010 |url-status = usurped |archivedate = 15 June 2010 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20100615053836/http://hinduonnet.com/thehindu/holnus/000200901091322.htm |deadurl = yes }}</ref> ২০০৬ আৰু ২০০১ চনৰ ৰাজ্যিক বিধানসভা নিৰ্বাচনত, চিপিআইৰ শ্বেখ মহম্মদ ইলিয়াছে ২০৬ নন্দীগ্ৰাম বিধানসভা আসনত তেওঁৰ নিকটতম প্ৰতিদ্বন্দী ২০০৬ চনত তৃণমূল কংগ্ৰেছৰ শ্বেখ চופিয়ান আৰু ২০০১ চনত তৃণমূল কংগ্ৰেছৰ সুনীল বৰণ মাইতিক পৰাজিত কৰি জয়লাভ কৰে। বেছিভাগ বছৰতে প্ৰতিদ্বন্দিতা বহুমুখী আছিল, কিন্তু ইয়াত কেৱল বিজয়ী আৰু ৰানাৰ্ছ-আপসকলৰ কথাহে উল্লেখ কৰা হৈছে। ১৯৯৬ চনত কংগ্ৰেছৰ দেৱীশঙ্কৰ পাণ্ডাই চিপিআইৰ শক্তি বলক পৰাজিত কৰে। ১৯৯১ আৰু ১৯৮৭ চনত চিপিআইৰ শক্তি বলে কংগ্ৰেছৰ দেৱীশঙ্কৰ পাণ্ডাক পৰাজিত কৰে। ১৯৮২ চনত চিপিআইৰ ভূপাল চন্দ্ৰ পাণ্ডাই কংগ্ৰেছৰ ৰমেশ চন্দ্ৰ ঘৰাইক পৰাজিত কৰে। ১৯৭৭ চনত জনতা পাৰ্টীৰ প্ৰবীৰ জানাই চিপিআইৰ ভূপাল চন্দ্ৰ পাণ্ডাক পৰাজিত কৰে।<ref>{{cite web| url = http://eci.nic.in/archive/ElectionAnalysis/AE/S25/Partycomp206.htm |title = 206 – Nandigram Assembly Constituency |work = Partywise Comparison Since 1977 | publisher = Election Commission of India|access-date = 2010-12-07}}</ref> ===১৯৬৭-১৯৭২=== চিপিআইৰ ভূপাল চন্দ্ৰ পাণ্ডা ১৯৭২, ১৯৭১, ১৯৬৯ আৰু ১৯৬৭ চনত জয়ী হৈছিল। তাৰ পূৰ্বে নন্দীগ্ৰামত দুখন আসন আছিল, নন্দীগ্ৰাম উত্তৰ আৰু নন্দীগ্ৰাম দক্ষিণ।<ref name=archive>{{cite web | url = http://eci.nic.in/eci_main/statisticalreports/electionstatistics.asp | title = Statistical Reports of Elections | access-date = 2010-12-01 | work = General Election Results and Statistics | publisher = Election Commission of India | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20101005110118/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/ElectionStatistics.asp | archive-date = 2010-10-05 }}</ref> ===১৯৫১–১৯৬২ নন্দীগ্ৰাম উত্তৰ=== কংগ্ৰেছৰ সুবোধ চন্দ্ৰ মাইতিয়ে ১৯৬২ চনৰ পশ্চিমবংগ ৰাজ্যিক বিধানসভা নিৰ্বাচন, ১৯show৫৭ চনৰ পশ্চিমবংগ ৰাজ্যিক বিধানসভা নিৰ্বাচন আৰু ১৯৫১ চনৰ স্বাধীন ভাৰতৰ প্ৰথম নিৰ্বাচনত জয়লাভ কৰিছিল।<ref name=archive/> ===১৯৫১–১৯৬২ নন্দীগ্ৰাম দক্ষিণ=== ১৯৬২ চনত কংগ্ৰেছৰ প্ৰবীৰ চন্দ্ৰ জানা জয়ী হয়। ১৯৫৭ চনত চিপিআইৰ ভূপাল চন্দ্ৰ পাণ্ডা জয়ী হয়। স্বাধীন ভাৰতৰ প্ৰথম নিৰ্বাচন, ১৯৫১ চনত, কংগ্ৰেছৰ প্ৰবীৰ চন্দ্ৰ জানাই নন্দীগ্ৰাম দক্ষিণ আসনৰ পৰা জয়লাভ কৰিছিল।<ref name=archive/> == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist|30em}} [[শ্ৰেণী:পশ্চিম বংগৰ বিধানসভা সমষ্টিসমূহ]] af2xzy1bm2bydf9zqj8ycugct2hoc9n 627501 627430 2026-08-15T11:15:23Z ManjurKhan 18997 /* ২০১১ */ 627501 wikitext text/x-wiki {{Infobox Indian constituency | name = নন্দীগ্ৰাম | type = SLA | incumbent_image = Suvendu Adhikari at Esplanade Metro Rail Station, Kolkata, 6 March 2024.jpg | map_image = {{Maplink|frame=yes|plain=y|frame-width=300|frame-height=300|frame-align=center|type=shape|from=Vidhan Sabha constituencies/West Bengal/Nandigram.map}} | map_caption = নন্দিগ্ৰাম বিধানসভা সমষ্টিৰ ৰূপৰেখা দেখুওৱা মানচিত্ৰ | map_alt = | mla = [[শুভেন্দু অধিকাৰী]] | party = {{Party index link|ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টী}} | alliance = {{Party index link|National Democratic Alliance}} | latest_election_year = ২০২৬ | state = [[পশ্চিমবংগ]] | district = পূব মেদিনীপুৰ | loksabha_cons = তামলুক | constituency_no = ২১০ | established = ১৯৫১ | electors = ২৬৭,৬০৮ | reservation = নাই (মুক্ত আসন) | abolished = }} '''নন্দীগ্ৰাম বিধানসভা সমষ্টি''' [[ভাৰত|ভাৰতৰ]] [[পশ্চিমবংগ]] ৰাজ্যৰ পূব মেদিনীপুৰ জিলাৰ এটা বিধানসভা সমষ্টি।<ref>{{cite web |url=https://chanakyya.com/Assembly-Details/WestBengal/Nandigram |title=West Bengal - Nandigram Assembly Constituency |website=Chanakyya |access-date=১৯ জুন ২০২৬ |language=en}}</ref> == এলাকা == ভাৰতৰ সীমা পুনৰ নিৰ্ধাৰণ আয়োগৰ নিৰ্দেশনা অনুসৰি, ২১০ নং নন্দীগ্ৰাম বিধানসভা সমষ্টিটো নন্দীগ্ৰাম ১ আৰু নন্দীগ্ৰাম ২ সমষ্টি উন্নয়ন ব্লকৰ অন্তৰ্গত। নন্দীগ্ৰাম বিধানসভা সমষ্টিটো ৩০ নং তমলুক লোকসভা সমষ্টিৰ অন্তৰ্গত। == বিধানসভাৰ বিধায়কসকল == {| class="wikitable" |- ! নিৰ্বাচনৰ বছৰ !! সমষ্টি !! বিধায়ক !! ৰাজনৈতিক দল |- | ১৯৫১ || নন্দীগ্ৰাম নৰ্থ || সুবোধ চন্দ্ৰ মাইতি || ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ |- | ১৯৫১ || নন্দীগ্ৰাম সাউথ || প্ৰবীৰ চন্দ্ৰ জানা || ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ |- | ১৯৫৭ || নন্দীগ্ৰাম নৰ্থ || সুবোধ চন্দ্ৰ মাইতি || ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ |- | ১৯৫৭ || নন্দীগ্ৰাম সাউথ || ভূপাল চন্দ্ৰ পাণ্ডা || ভাৰতৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টি |- | ১৯৬২ || নন্দীগ্ৰাম নৰ্থ || সুবোধ চন্দ্ৰ মাইতি || ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ |- | ১৯৬২ || নন্দীগ্ৰাম সাউথ || প্ৰবীৰ চন্দ্ৰ জানা || ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ |- | ১৯৬৭ || নন্দীগ্ৰাম || ভূপাল চন্দ্ৰ পাণ্ডা || ভাৰতৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টি |- | ১৯৬৯ || নন্দীগ্ৰাম || ভূপাল চন্দ্ৰ পাণ্ডা || ভাৰতৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টি |- | ১৯৭১ || নন্দীগ্ৰাম || ভূপাল চন্দ্ৰ পাণ্ডা || ভাৰতৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টি |- | ১৯৭২ || নন্দীগ্ৰাম || ভূপাল চন্দ্ৰ পাণ্ডা || ভাৰতৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টি |- | ১৯৭৭ || নন্দীগ্ৰাম || প্ৰবীৰ জানা || জনতা পাৰ্টি |- | ১৯৮২ || নন্দীগ্ৰাম || ভূপাল চন্দ্ৰ পাণ্ডা || ভাৰতৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টি |- | ১৯৮৭ || নন্দীগ্ৰাম || শক্তি বল || ভাৰতৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টি |- | ১৯৯১ || নন্দীগ্ৰাম || শক্তি বল || ভাৰতৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টি |- | ১৯৯৬ || নন্দীগ্ৰাম || দেৱী শংকৰ পাণ্ডা || ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ |- | ২০০১ || নন্দীগ্ৰাম || ইলিয়াছ মহম্মদ শ্বেখ || ভাৰতৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টি (মাৰ্ক্সবাদী) |- | ২০০৬ || নন্দীগ্ৰাম || ইলিয়াছ মহম্মদ শ্বেখ || ভাৰতৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টি |- | ২০০৯ (উপ-নিৰ্বাচন) || নন্দীগ্ৰাম || ফিৰোজা বিবি || সৰ্বভাৰতীয় তৃণমূল কংগ্ৰেছ |- | ২০১১ || নন্দীগ্ৰাম || ফিৰোজা বিবি || সৰ্বভাৰতীয় তৃণমূল কংগ্ৰেছ |- | ২০১৬ || নন্দীগ্ৰাম || শুভেন্দু অধিকাৰী || সৰ্বভাৰতীয় তৃণমূল কংগ্ৰেছ |- | ২০২১ || নন্দীগ্ৰাম || শুভেন্দু অধিকাৰী || ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি |- | ২০২৬ || নন্দীগ্ৰাম || শুভেন্দু অধিকাৰী || ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি |} == নিৰ্বাচনী ফলাফল == === ২০২৬ === ২০২৬ চনৰ নিৰ্বাচনত [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টী|ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টীৰ]] [[শুভেন্দু অধিকাৰী]]য়ে তেওঁৰ নিকটতম প্ৰতিদ্বন্দী [[সৰ্বভাৰতীয় তৃণমূল কংগ্ৰেছ|তৃণমূল কংগ্ৰেছ]]ৰ পবিত্ৰ কৰক পৰাজিত কৰে।<ref>{{Cite web|date=2026-05-05|title=Nandigram (West Bengal) Assembly Election Result 2026: Suvendu Adhikari of BJP Wins|url=https://indianexpress.com/elections/nandigram-election-result-live-updates-west-bengal-assembly-election-results-winner-10670374/|work=Indianexpress.com}}</ref> {{Election box begin|title=[[পশ্চিমবংগ বিধানসভা নিৰ্বাচন, ২০২৬]]: নন্দীগ্ৰাম<ref>{{ৱেব উদ্ধৃতি|ভাষা=en|শিৰোনাম=Election Commission of India|ইউআৰএল=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMay2026/ConstituencywiseS25210.htm|আৰ্কাইভৰ-ইউআৰএল=http://web.archive.org/web/20260505033045/https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMay2026/ConstituencywiseS25210.htm|আৰ্কাইভৰ-তাৰিখ=2026-05-05|সংগ্ৰহৰ-তাৰিখ=2026-06-19|ৱেবছাইট=results.eci.gov.in}}</ref><ref>{{সংবাদ উদ্ধৃতি|ইউআৰএল=https://bengali.oneindia.com/nandigram-assembly-elections-wb-210/|শিৰোনাম=Nandigram Election Result 2021 LIVE : নন্দীগ্রাম বিধানসভা ফলাফল লাইভ, নিকটতম প্রতিদ্বন্দ্বী,ভোট ভাগাভাগি - Oneindia Bengali|কৰ্ম=www.oneindia.com|সংগ্ৰহৰ-তাৰিখ=2026-06-05|ভাষা=bn}}</ref>}} {{Election box candidate with party link |candidate=[[শুভেন্দু অধিকাৰী]] |party=ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টী |votes=127301{{formatnum:}} |percentage=50.37 |change=}} {{Election box candidate with party link |candidate= পবিত্ৰ কৰ |party=সৰ্বভাৰতীয় তৃণমূল কংগ্ৰেছ |votes=117636{{formatnum:}} |percentage=46.55 |change=}} {{Election box candidate with party link |candidate=শান্তি গিৰি |party=ভাৰতৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টী |votes=2997{{formatnum:}} |percentage=1.19 |change=}} {{Election box candidate with party link |candidate=শেখ জাৰিয়াতুল হুছেইন |party=ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ |votes=794{{formatnum:}} |percentage=0.31 |change=}} {{Election box candidate with party link |candidate=মোঃ সাবেমিৰাজ আলী খান |party=ইণ্ডিয়ান চেকুলাৰ ফ্ৰণ্ট |votes=1898{{formatnum:}} |percentage=0.75 |change=}} {{Election box candidate with party link |candidate=শাহিদুল হক |party=জনতা উন্নয়ন পাৰ্টী |votes=68{{formatnum:}} |percentage=0.03 |change=}} {{Election box candidate with party link |candidate=বিমল কুমাৰ মাইতি |party=ছচিয়েলিষ্ট ইউনিটি চেন্টাৰ অফ ইণ্ডিয়া |votes=238{{formatnum:}} |percentage=0.09 |change=}} {{Election box candidate with party link |candidate=নটা |party=নটা |votes=919{{formatnum:}} |percentage=0.36 |change=}} {{Election box majority |votes=9665{{formatnum:}} |percentage= |change= }} {{Election box turnout |votes=252722{{formatnum:}} |percentage= |change=}} {{Election box hold with party link |winner = ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টী |loser = সৰ্বভাৰতীয় তৃণমূল কংগ্ৰেছ |swing = }} {{Election box end}} === ২০২১ === {{Main|নন্দীগ্ৰাম বিধানসভা সমষ্টি নিৰ্বাচন, ২০২১}} ২০২১ চনৰ নিৰ্বাচনত বিজেপিৰ শুভেন্দু অধিকাৰীয়ে তেওঁৰ নিকটতম প্ৰতিদ্বন্দী তথা তদানীন্তন মুখ্যমন্ত্ৰী তৃণমূলৰ মমতা বেনাৰ্জীক পৰাজিত কৰে। {{Election box begin|title=নন্দীগ্ৰাম বিধানসভা নিৰ্বাচন, ২০২১}}{{Election box candidate with party link |party=ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টী |candidate=[[শুভেন্দু অধিকাৰী]] |votes=১,১০,৭৬৪ |percentage=৪৮.৪৯ |change=+৪৩.০৯}} {{Election box candidate with party link |party=সৰ্বভাৰতীয় তৃণমূল কংগ্ৰেছ |candidate=[[মমতা বেনাৰ্জী]] |votes=১,০৮,৮০৮ |percentage=৪৭.৬৪ |change=-১৯.৫৬}} {{Election box candidate with party link |party=ভাৰতৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টী (মাৰ্ক্সবাদী) |candidate=[[মীনাক্ষী মুখাৰ্জী]] |percentage=২.৭৪ |votes=৬,২৬৭ |change=-২৩.৯৬}} {{Election box candidate with party link |party=নটা |candidate=নটা |votes=১০৯০ |percentage=০.৪৮ |change=-০.১৫}} {{Election box majority| |votes = ১৯৫৬ |percentage = ০.8৫ |change = }} {{Election box turnout| |votes = ২২৮৪৬৭ |percentage = ৮৮.৫৫ |change = }} {{Election box gain with party link |winner = ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টী |loser = সৰ্বভাৰতীয় তৃণমূল কংগ্ৰেছ |swing =৩১.৩৩ }} {{Election box end}} ===২০১৬=== ২০১৬ চনৰ নিৰ্বাচনত, তৃণমূল কংগ্ৰেছৰ [[শুভেন্দু অধিকাৰী]]য়ে তেওঁৰ নিকটতম প্ৰতিদ্বন্দী চিপিআইৰ আব্দুল কবিৰ শ্বেখক পৰাজিত কৰে। {{Election box begin | title=[[পশ্চিমবংগ বিধানসভা নিৰ্বাচন, ২০১৬|পশ্চিমবংগ বিধানসভা নিৰ্বাচন, ২০১৬]]: নন্দীগ্ৰাম সমষ্টি <ref>{{ৱেব উদ্ধৃতি |ইউআৰএল = http://eciresults.nic.in/ConstituencywiseS25210.htm |শিৰোনাম = Nandigram |কৰ্ম = মে' ২০১১ বিধানসভা নিৰ্বাচনৰ ফলাফল |প্ৰকাশক = ভাৰতৰ নিৰ্বাচন আয়োগ |সংগ্ৰহৰ-তাৰিখ = 2011-05-17 |ভাষা = en |আৰ্কাইভৰ-তাৰিখ = ২০১১-০৫-১৬ |আৰ্কাইভৰ-ইউআৰএল = https://web.archive.org/web/20110516050812/http://eciresults.nic.in/ConstituencywiseS25210.htm |ইউআৰএল-অৱস্থা = অকাৰ্যকৰ }}</ref><ref>{{ৱেব উদ্ধৃতি |ইউআৰএল = http://www.empoweringindia.org/new/constituency.aspx?eid=736&cid=210 |শিৰোনাম = West Bengal Assembly Election 2011 |কৰ্ম = Nandigram |প্ৰকাশক = Empowering India |সংগ্ৰহৰ-তাৰিখ = 2011-05-01 |ভাষা = en |আৰ্কাইভৰ-তাৰিখ = ২০২১-১১-০২ |আৰ্কাইভৰ-ইউআৰএল = https://web.archive.org/web/20211102140853/http://www.empoweringindia.org/new/constituency.aspx?eid=736&cid=210 |ইউআৰএল-অৱস্থা = অকাৰ্যকৰ }}</ref><ref>{{ৱেব উদ্ধৃতি |ইউআৰএল = http://www.ceowestbengal.nic.in/mis_pdf/election_2011/canddtl_4th_phase.pdf |শিৰোনাম = West Bengal Assembly Election 2011 |কৰ্ম = Nandigram |প্ৰকাশক = ভাৰতৰ নিৰ্বাচন আয়োগ |সংগ্ৰহৰ-তাৰিখ = 2011-05-01 |ইউআৰএল-অৱস্থা=অকাৰ্যকৰ |আৰ্কাইভের-ইউআৰএল = https://web.archive.org/web/20110912030612/http://www.ceowestbengal.nic.in/mis_pdf/election_2011/canddtl_4th_phase.pdf |আৰ্কাইভৰ-তাৰিখ = 2011-09-12 |df = |ভাষা=en}}</ref> }} {{Election box candidate with party link| |party = সৰ্বভাৰতীয় তৃণমূল কংগ্ৰেছ |candidate = [[শুভেন্দু অধিকাৰী]] |votes = ১৩৪,৬২৩ |percentage = ৬৭.২০% |change = }} {{Election box candidate with party link| |party = ভাৰতৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টী |candidate = আব্দুল কবিৰ শ্বেখ |votes = ৫৩,৩৯৩ |percentage = ২৬.৭০% |change = }} {{Election box candidate with party link| |party = ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টী |candidate = বিজন কুমাৰ দাস |votes = ১০,৭১৩ |percentage = ৫.৪০% |change = }} {{Election box candidate with party link| |party = ছচিয়েলিষ্ট ইউনিটি চেন্টাৰ অফ ইণ্ডিয়া (কমিউনিষ্ট) |candidate = বাপ্পাদিত্য নায়ক |votes = ৮২৮ |percentage = ০.৪০% |change = }} {{Election box candidate| |party = ভাৰতীয় নৱশক্তি পাৰ্টী |candidate = ৰামমোহন মাইতি |votes = ৭১৭ |percentage = ০.৪০% |change = }} {{Election box majority| |votes = ৮১,২৩০ |percentage = ৪০.৬ |change = }} {{Election box turnout| |votes = ২,০০,২৭৪ |percentage = ৮৬.৪৬ |change = }} {{Election box hold with party link | |winner = সৰ্বভাৰতীয় তৃণমূল কংগ্ৰেছ |swing = ২৫.৭৭# }} {{Election box end}} ===২০১১=== ২০১১ চনৰ নিৰ্বাচনত তৃণমূল কংগ্ৰেছৰ ফিৰোজা বিবি থায়ে তেওঁৰ নিকটতম প্ৰতিদ্বন্দী চিপিআইৰ পৰমানন্দ ভাৰতীক পৰাজিত কৰে। {{Election box begin|title=[[পশ্চিমবংগ বিধানসভা নিৰ্বাচন, ২০১১]]: [[নন্দীগ্ৰাম]]<ref name="Nandigram">{{cite web|url=http://eciresults.nic.in/ConstituencywiseS25210.htm|title=Nandigram|work=Assembly Elections May 2011 Results|publisher=Election Commission of India|access-date=2011-05-17|archive-date=16 May 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110516050812/http://eciresults.nic.in/ConstituencywiseS25210.htm|url-status=dead|archivedate=2011-05-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110516050812/http://eciresults.nic.in/ConstituencywiseS25210.htm|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.empoweringindia.org/new/constituency.aspx?eid=736&cid=210|archive-url=https://web.archive.org/web/20120519164924/http://www.empoweringindia.org/new/constituency.aspx?eid=736&cid=210|url-status=usurped|archive-date=19 May 2012|title=West Bengal Assembly Election 2011|work=Nandigram|publisher=Empowering India|access-date=2011-05-01|archivedate=2021-11-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211102140853/http://www.empoweringindia.org/new/constituency.aspx?eid=736&cid=210|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.ceowestbengal.nic.in/mis_pdf/election_2011/canddtl_4th_phase.pdf|title=West Bengal Assembly Election 2011|work=Nandigram|publisher=Election Commission of India|access-date=2011-05-01|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110912030612/http://www.ceowestbengal.nic.in/mis_pdf/election_2011/canddtl_4th_phase.pdf|archive-date=2011-09-12|archivedate=2011-09-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110912030612/http://www.ceowestbengal.nic.in/mis_pdf/election_2011/canddtl_4th_phase.pdf|deadurl=yes}}</ref> }} {{Election box winning candidate with party link |party=সৰ্বভাৰতীয় তৃণমূল কংগ্ৰেছ |candidate=[[ফিৰোজা বিবি]] |votes=103,300 |percentage=61.21 |change=+2.93}} {{Election box candidate with party link |party=ভাৰতৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টি |candidate=পৰমানন্দ ভাৰতী |votes=59,660 |percentage=35.35 |change=-4.00}} {{Election box candidate with party link |party=ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টী |candidate=বিজন কুমাৰ দাস |votes=5,813 |percentage=1.72 |change=}} {{Election box candidate |party = PDCI |candidate = মেহেদী মাছদ শ্বেখ |votes = 2,898 |percentage = 1.69 |change = }} {{Election box majority|votes=43,640|percentage=25.42|change=}} {{Election box turnout|votes=1,71,671|percentage=87.93|change=}} {{Election box hold with party link |winner = সৰ্বভাৰতীয় তৃণমূল কংগ্ৰেছ |swing =3.47 }} {{Election box end}} {{electiontable|পূৰ্ব মেদিনীপুৰ নিৰ্বাচন ২০১১ সাৰাংশ}}'''[[পশ্চিমবংগ বিধানসভা]] নিৰ্বাচন, ২০১১ <br> পূৰ্ব মেদিনীপুৰ জিলাৰ সাৰাংশ'''<ref>{{ৱেব উদ্ধৃতি|শিৰোনাম=West Bengal District Purba Medinipur Vidhan Sabha Election results|ইউআৰএল=https://www.indiavotes.com/district/ac/249/1194|কৰ্ম=IndiaVotes|সংগ্ৰহৰ-তাৰিখ=25 September 2021}}</ref> |- ! style="background-color:#E9E9E9;text-align:left;" width=225 |দল ! style="background-color:#E9E9E9;text-align:right;" |আসন জয় ! style="background-color:#E9E9E9;text-align:right;" |আসন পৰিৱৰ্তন |- | style="text-align:left;" |[[তৃণমূল কংগ্ৰেছ]] | style="text-align:center;" | ১৩ | style="text-align:center;" | {{increase}}৯ |- | style="text-align:left;" |[[ভাৰতৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টী (মাৰ্ক্সবাদী)]] | style="text-align:center;" | ২ | style="text-align:center;" | {{decrease}}৪ |- | style="text-align:left;" |[[ভাৰতৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টী]] | style="text-align:center;" | ১ | style="text-align:center;" | {{decrease}}২ |- | style="text-align:left;" |[[West Bengal Socialist Party|ডব্লিউ বিএছপি]]/[[Samajwadi Party|এছপি]] | style="text-align:center;" | ০ | style="text-align:center;" | {{decrease}}৩ |- |} <noinclude> [[শ্ৰেণী:West Bengal election result templates]] </noinclude> ====২০০৯ উপ-নিৰ্বাচন==== চিপিআইৰ তৎকালীন বিধায়ক মহম্মদ ইলিয়াছ শ্বেখৰ পদত্যাগৰ বাবে ২০০৯ চনৰ ৫ জানুৱাৰীত নন্দীগ্ৰামত উপ-নিৰ্বাচন অনুষ্ঠিত হৈছিল। {{Election box begin | title=উপ-নিৰ্বাচন, ২০০৯: নন্দীগ্ৰাম<ref name=vidhansabha2011by>{{cite web| url = http://www.moneycontrol.com/news/current-affairs/mamata-banerjee-wins-assembly-bypoll_591641.html | title = Mamata Banerjee wins assembly bypoll | access-date = 28 September 2011 | publisher = PTI, 28 September 2011 }}</ref>}} {{Election box candidate with party link |party = সৰ্বভাৰতীয় তৃণমূল কংগ্ৰেছ |candidate = [[ফিৰোজা বিবি]] |votes = 93,022 |percentage = 58.28 |change = +12.41 }} {{Election box candidate with party link |party = ভাৰতৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টী |candidate = পৰমানন্দ ভাৰতী |votes = 53,473 |percentage = 39.35 |change = -13.36 }} {{Election box candidate with party link |party = ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টী |candidate = বিজন কুমাৰ দাস |votes = 9,813 |percentage = 1.72 |change = }} {{Election box majority |votes = 39,549 |percentage = 23.43 |change = }} {{Election box turnout |votes = 1,53,407 |percentage = 84.75 |change = }} {{Election box gain with party link |winner = সৰ্বভাৰতীয় তৃণমূল কংগ্ৰেছ |loser = ভাৰতৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টী |swing = ২৫.৭৭ }} {{Election box end}} <small>. ২০০৬ চনৰ কংগ্ৰেছ আৰু তৃণমূল কংগ্ৰেছৰ সন্মিলিত ভোটৰ শতাংশ আৰু চিপিআইৰ ভোটৰ শতাংশৰ ভিত্তিত এই 'চুইং' (Swing) গণনা কৰা হৈছে। ২০০৯ চনৰ উপ-নিৰ্বাচনৰ ক্ষেত্ৰত তুলনামূলক বিশ্লেষণৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় তথ্য পোৱা নগ'ল।</small> ===২০০৬=== {{Election box begin|title=[[পশ্চিমবংগ বিধানসভা নিৰ্বাচন, ২০০৬]]: নন্দীগ্ৰাম}} {{Election box candidate with party link |party = ভাৰতৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টী |candidate = [[শেখ মোহাম্মদ ইলিয়াস|শ্বেখ মহম্মদ ইলিয়াছ]] |votes = 93,022 |percentage = 48.7 |change = }} {{Election box candidate with party link |party = সৰ্বভাৰতীয় তৃণমূল কংগ্ৰেছ |candidate = শ্বেখ চופিয়ান |votes = 53,473 |percentage = 45.3 |change = }} {{Election box candidate with party link |party = ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ |candidate = আনোৱাৰ আলী শ্বেখ |votes = 4943 |percentage = 3.5 |change = }} {{Election box majority |votes = 4,823 |percentage = 3.4 |change = }} {{Election box turnout |votes = 1,42,548 |percentage = 88.1 |change = }} {{Election box hold with party link |winner = ভাৰতৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টী |loser = সৰ্বভাৰতীয় তৃণমূল কংগ্ৰেছ |swing = }} {{Election box end}} ===২০০১=== {{Election box begin|title=[[পশ্চিমবংগ বিধানসভা নিৰ্বাচন, ২০০১]]: নন্দীগ্ৰাম}} {{Election box candidate with party link |party = ভাৰতৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টী |candidate = [[শেখ মোহাম্মদ ইলিয়াস|শ্বেখ মহম্মদ ইলিয়াছ]] |votes = 67,544 |percentage = 51.5 |change = }} {{Election box candidate with party link |party = সৰ্বভাৰতীয় তৃণমূল কংগ্ৰেছ |candidate = সুনীল বৰণ মাইতি |votes = 59,540 |percentage = 45.4 |change = }} {{Election box candidate with party link |party = ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টী |candidate = মোহিত কুমাৰ ত্ৰিপাঠী |votes = 4,071 |percentage = 4,071 |change = }} {{Election box majority |votes = 8004 |percentage = 6.1 |change = }} {{Election box turnout |votes = 1,31,200 |percentage = 81.4 |change = }} {{Election box hold with party link |winner = ভাৰতৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টী |loser = সৰ্বভাৰতীয় তৃণমূল কংগ্ৰেছ |swing = }} {{Election box end}} ===১৯৯৬=== ১৯৯৬ চনৰ নিৰ্বাচনত [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ|কংগ্ৰেছৰ]] দেৱীিশংকৰ পাণ্ডাই তেওঁৰ নিকটতম প্ৰতিদ্বন্দী [[ভাৰতৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টী|চিপিআই]]ৰ শক্তি বলক পৰাজিত কৰে। {{Election box begin|title=[[পশ্চিমবংগ বিধানসভা নিৰ্বাচন, ১৯৯৬]]: নন্দীগ্ৰাম}} {{Election box candidate with party link |party = ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ |candidate = দেৱীশঙ্কৰ পাণ্ডা |votes = 61,885 |percentage = 49.2 |change = }} {{Election box candidate with party link |party = ভাৰতৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টী |candidate = শক্তি বল |votes = 61,747 |percentage = 49.1 |change = }} {{Election box candidate with party link |party = ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টী |candidate = জয়দেৱ সৎপতি |votes = 1,508 |percentage = 1.2 |change = }} {{Election box majority |votes = 138 |percentage = 0.1 |change = }} {{Election box turnout |votes = 1,28,160 |percentage = 87.4 |change = }} {{Election box gain with party link |winner = ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ |loser = ভাৰতৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টী |swing = }} {{Election box end}} ===১৯৯১=== {{Election box begin|title=[[পশ্চিমবংগ বিধানসভা নিৰ্বাচন, ১৯৯১]]: নন্দীগ্ৰাম}} {{Election box candidate with party link |party = ভাৰতৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টী |candidate = শক্তি বল |votes = 49,923 |percentage = 47.9 |change = }} {{Election box candidate with party link |party = ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ |candidate = দেৱীশঙ্কৰ পাণ্ডা |votes = 46,253 |percentage = 44.3 |change = }} {{Election box candidate with party link |party = স্বতন্ত্ৰ ৰাজনীতিবিদ |candidate = সুনীল মাইতি |votes = 4,655 |percentage = 4.5 |change = }} {{Election box candidate with party link |party = ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টী |candidate = সন্তোষ কুমাৰ দাস |votes = 2,830 |percentage = 2.7 |change = }} {{Election box candidate with party link |party = স্বতন্ত্ৰ ৰাজনীতিবিদ |candidate = ভৱানী প্ৰসাদ দাস |votes = 672 |percentage = 0.6 |change = }} {{Election box majority |votes = 3,670 |percentage = 3.4 |change = }} {{Election box turnout |votes = 1,07,039 |percentage = 78.8 |change = }} {{Election box hold with party link |winner = ভাৰতৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টী |loser = ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ |swing = }} {{Election box end}} ===১৯৭৭=== {{Election box begin|title=[[পশ্চিমবংগ বিধানসভা নিৰ্বাচন, ১৯৭৭]]: Nandigram<ref>{{Cite web|date=2026-05-13|title=AC: Nandigram 1977|url=https://www.indiavotes.com/vidhan-sabha-details/1977/west-bengal/nandigram/9/1927/13|work=}}</ref>}} {{Election box candidate with party link |party = জনতা পাৰ্টী |candidate = প্ৰবীৰ জানা |votes = 26,388 |percentage = 46.6 |change = }} {{Election box candidate with party link |party = ভাৰতৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টী |candidate = [[ভূপাল চন্দ্ৰ পাণ্ডা]] |votes = 12,135 |percentage = 20.5 |change = }} {{Election box candidate with party link |party = ভাৰতৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টী (মাৰ্ক্সবাদী) |candidate = ৰবীন্দ্ৰনাথ মাইতি |votes = 10,744 |percentage = 18.2 |change = }} {{Election box candidate with party link |party = ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ |candidate = ৰমেশ চন্দ্ৰ ঘৰাই |votes = 8,932 |percentage = 15.1 |change = }} {{Election box candidate with party link |party = স্বতন্ত্ৰ ৰাজনীতিবিদ |candidate = সুনীল বৰণ মাইতি |votes = 382 |percentage = 0.7 |change = }} {{Election box candidate with party link |party = স্বতন্ত্ৰ ৰাজনীতিবিদ |candidate = চৈয়দ আছাফ আলী |votes = 352 |percentage = 0.6 |change = }} {{Election box candidate with party link |party = স্বতন্ত্ৰ ৰাজনীতিবিদ |candidate = সিতাংশু শেখৰ দাস |votes = 205 |percentage = 0.4 |change = }} {{Election box majority |votes = 14,253 |percentage = 23.8 |change = }} {{Election box turnout |votes = 59,977 |percentage = 62.8 |change = }} {{Election box gain with party link |winner = জনতা পাৰ্টী |loser = ভাৰতৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টী |swing = }} {{Election box end}} ===১৯৭৭-২০০৯=== দুৰ্নীতিৰ অভিযোগত বৰ্তমানৰ বিধায়ক শ্বেখ মহম্মদ ইলিয়াছৰ পদত্যাগৰ বাবে আৱশ্যক হৈ পৰা উপ-নিৰ্বাচনটো, নন্দীগ্ৰাম হিংসাৰ প্ৰেক্ষাপটত ২০০৯ চনৰ জানুৱাৰীত অনুষ্ঠিত হয়। সেই নিৰ্বাচনত সৰ্বভাৰতীয় তৃণমূল কংগ্ৰেছৰ ফিৰোজা কবিয়ে কমিউনিষ্ট পাৰ্টী অফ ইণ্ডিয়াৰ পৰমানন্দ ভাৰতীক পৰাজিত কৰে।<ref>{{cite news |url = http://www.hinduonnet.com/thehindu/holnus/000200901091322.htm |title = State By-Elections 2009 – Trinamool Congress wins Nandigram bypoll |publisher = The Hindu, 9 January 2009 |access-date = 2010-12-10 |archive-url = https://web.archive.org/web/20100615053836/http://hinduonnet.com/thehindu/holnus/000200901091322.htm |archive-date = 15 June 2010 |url-status = usurped |archivedate = 15 June 2010 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20100615053836/http://hinduonnet.com/thehindu/holnus/000200901091322.htm |deadurl = yes }}</ref> ২০০৬ আৰু ২০০১ চনৰ ৰাজ্যিক বিধানসভা নিৰ্বাচনত, চিপিআইৰ শ্বেখ মহম্মদ ইলিয়াছে ২০৬ নন্দীগ্ৰাম বিধানসভা আসনত তেওঁৰ নিকটতম প্ৰতিদ্বন্দী ২০০৬ চনত তৃণমূল কংগ্ৰেছৰ শ্বেখ চופিয়ান আৰু ২০০১ চনত তৃণমূল কংগ্ৰেছৰ সুনীল বৰণ মাইতিক পৰাজিত কৰি জয়লাভ কৰে। বেছিভাগ বছৰতে প্ৰতিদ্বন্দিতা বহুমুখী আছিল, কিন্তু ইয়াত কেৱল বিজয়ী আৰু ৰানাৰ্ছ-আপসকলৰ কথাহে উল্লেখ কৰা হৈছে। ১৯৯৬ চনত কংগ্ৰেছৰ দেৱীশঙ্কৰ পাণ্ডাই চিপিআইৰ শক্তি বলক পৰাজিত কৰে। ১৯৯১ আৰু ১৯৮৭ চনত চিপিআইৰ শক্তি বলে কংগ্ৰেছৰ দেৱীশঙ্কৰ পাণ্ডাক পৰাজিত কৰে। ১৯৮২ চনত চিপিআইৰ ভূপাল চন্দ্ৰ পাণ্ডাই কংগ্ৰেছৰ ৰমেশ চন্দ্ৰ ঘৰাইক পৰাজিত কৰে। ১৯৭৭ চনত জনতা পাৰ্টীৰ প্ৰবীৰ জানাই চিপিআইৰ ভূপাল চন্দ্ৰ পাণ্ডাক পৰাজিত কৰে।<ref>{{cite web| url = http://eci.nic.in/archive/ElectionAnalysis/AE/S25/Partycomp206.htm |title = 206 – Nandigram Assembly Constituency |work = Partywise Comparison Since 1977 | publisher = Election Commission of India|access-date = 2010-12-07}}</ref> ===১৯৬৭-১৯৭২=== চিপিআইৰ ভূপাল চন্দ্ৰ পাণ্ডা ১৯৭২, ১৯৭১, ১৯৬৯ আৰু ১৯৬৭ চনত জয়ী হৈছিল। তাৰ পূৰ্বে নন্দীগ্ৰামত দুখন আসন আছিল, নন্দীগ্ৰাম উত্তৰ আৰু নন্দীগ্ৰাম দক্ষিণ।<ref name=archive>{{cite web | url = http://eci.nic.in/eci_main/statisticalreports/electionstatistics.asp | title = Statistical Reports of Elections | access-date = 2010-12-01 | work = General Election Results and Statistics | publisher = Election Commission of India | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20101005110118/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/ElectionStatistics.asp | archive-date = 2010-10-05 }}</ref> ===১৯৫১–১৯৬২ নন্দীগ্ৰাম উত্তৰ=== কংগ্ৰেছৰ সুবোধ চন্দ্ৰ মাইতিয়ে ১৯৬২ চনৰ পশ্চিমবংগ ৰাজ্যিক বিধানসভা নিৰ্বাচন, ১৯show৫৭ চনৰ পশ্চিমবংগ ৰাজ্যিক বিধানসভা নিৰ্বাচন আৰু ১৯৫১ চনৰ স্বাধীন ভাৰতৰ প্ৰথম নিৰ্বাচনত জয়লাভ কৰিছিল।<ref name=archive/> ===১৯৫১–১৯৬২ নন্দীগ্ৰাম দক্ষিণ=== ১৯৬২ চনত কংগ্ৰেছৰ প্ৰবীৰ চন্দ্ৰ জানা জয়ী হয়। ১৯৫৭ চনত চিপিআইৰ ভূপাল চন্দ্ৰ পাণ্ডা জয়ী হয়। স্বাধীন ভাৰতৰ প্ৰথম নিৰ্বাচন, ১৯৫১ চনত, কংগ্ৰেছৰ প্ৰবীৰ চন্দ্ৰ জানাই নন্দীগ্ৰাম দক্ষিণ আসনৰ পৰা জয়লাভ কৰিছিল।<ref name=archive/> == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist|30em}} [[শ্ৰেণী:পশ্চিম বংগৰ বিধানসভা সমষ্টিসমূহ]] pauq2ui0nrewey0yuox28oe8vnczcp4 4 138085 627237 627165 2026-08-14T16:49:50Z নৰুনা বৰুৱা 44897 /* Naruna Baruah */ 627237 wikitext text/x-wiki [[শ্ৰেণী:কেৰালা সংস্কৃতি মাহ, ২০২৬]] ===[[সদস্য:AjayDas|Ajay Das]]=== {{refbegin|2}} # [[কোচি]] # [[কোচিন আন্তৰ্জাতিক বিমানবন্দৰ]] # [[চীনা মাছ ধৰা জাল]] # [[শবৰীমালা মন্দিৰ]] # [[পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰ]] # [[তিৰুৱনন্তপুৰম]] # [[কেৰালাৰ সংস্কৃতি]] # [[কুডিয়াট্টম]] # [[কেট্টুভাল্লাম]] # [[জটায়ু প্ৰকৃতি উদ্যান]] # [[কেৰালাৰ পৰ্যটন]] # [[চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]] # [[কেৰালা নটনম]] # [[কালৰিপায়াট্টু]] # [[ডাফমুট্টু]] # [[ৰচম]] # [[কেৰালাৰ সংস্কৃতিত হাতী]] # [[ত্ৰিশূৰ পূৰম]] # [[কোচিন বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়]] # [[আলাপ্পুয়া]] # [[ভেম্বনাদ হ্ৰদ]] # [[কেৰালাৰ দেৱাল চিত্ৰকলা]] # [[চেগুন সংগ্ৰহালয়]] # [[চৰ্দাৰ বল্লভভাই পেটেল আৰক্ষী সংগ্ৰহালয়]] # [[আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় কয়ৰ সংগ্ৰহালয়]] # [[তালপাতৰ পুথি সংগ্ৰহালয়, তিৰুৱনন্তপুৰম]] # [[ভাৰতীয় বাণিজ্য সংগ্ৰহালয়]] # [[কেৰালা ভূমি সংগ্ৰহালয়]] # [[কৃষ্ণপুৰম প্ৰাসাদ]] # [[হিল পেলেচ, কোচি]] # [[কুলাথুপুড়া অৰণ্য সংগ্ৰহালয়]] # [[কুম্ভীৰ পুনৰ্বাসন আৰু গৱেষণা কেন্দ্ৰ]] # [[পৰদেশী ইহুদী উপাসনাগৃহ]] # [[পদ্মনাভপুৰম প্ৰাসাদ]] # [[শাস্তামকোট্টা হ্ৰদ]] # [[নীলগিৰি]] # [[নীলগিৰি জৈৱমণ্ডল সংৰক্ষিত অঞ্চল]] # [[মুন্নাৰ]] # [[প্ৰাচীৰ দ্বীপ]] # [[কাঞ্জি (খাদ‍্য)]] # [[পোংগল (খাদ‍্য)]] # [[ভাইপিন]] # [[অগস্ত্য মালা]] # [[বাণাসুৰ পাহাৰ]] # [[কেৰালাৰ সংগীত]] {{refend}} ===[[সদস্য: Duhita Ragini Kalita|Duhita Ragini Kalita]]=== {{refbegin|2}} # [[চি এছ ৰাধাদেৱী]] # [[ভাইলোপিল্লী শ্ৰীধৰ মেনন]] # [[জি দেৱৰাজন]] # [[ডন পালাথাৰা]] # [[ভৰতন]] # [[ভদ্ৰন (পৰিচালক)]] # [[কে জি জৰ্জ]] # [[আদামিন্তে মকন আবু]] # [[আই ভি শশী]] # [[জেভিয়াৰ পুলপাট]] # [[উস্তাদ হোটেল]] # [[ৱায়নাড় জিলা]] # [[পেৰিয়াৰ নদী]] # [[পম্বা নদী]] # [[এল২: এমপুৰান]] # [[মিন্নাল মুৰুলী]] # [[প্ৰেমম]] # [[মহেশীন্তে প্ৰতিকাৰম]] # [[কুম্বালাংগী নাইটছ]] # [[মায়ানদী]] # [[ক্লাছমেটছ (২০০৬ চনৰ চলচ্চিত্ৰ)]] # [[বেংগালুৰু ডেজ]] # [[ট্ৰাফিক ( ২০১১ চনৰ চলচ্চিত্ৰ )]] # [[পথেমৰী]] # [[থুদৰম]] # [[চেলিম কুমাৰ]] # [[এন্নু নিন্তে মইদিন]] # [[কে. ভি. ডমিনিক]] # [[ভি. আৰ. প্ৰবোধচন্দ্ৰন নায়াৰ]] # [[শ্ৰীথা শিৱদাস]] # [[ৰম্যা নাম্বীচান]] {{refend}} ===[[সদস্য:Kandarpajit Kallol|Kandarpajit Kallol]]=== {{refbegin|2}} # [[আৰাট্টুপুঝা পূৰম]] # [[ৰেৱতী পট্টথানম]] # [[কুট্টিপুঝা কৃষ্ণ পিল্লাই]] # [[লুচিফাৰ (২০১৯ চনৰ ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ)]] # [[দক্ষিণ এছিয়ান আচাৰ]] # [[কলৰ চিপচ]] # [[পুলিচেৰী]] # [[খিচড়ী]] # [[কালান]] # [[ফ'ৰ্ট কোচি]] # [[দাইল]] # [[এদায়ুৰ জলকীয়া]] # [[মুণ্ডু]] # [[চেট্টীকুলংগৰা কুম্ভ ভৰণী]] # [[কুম্মাট্টিকলি]] # [[কোচি-মুজিৰিছ বিয়েনেল]] # [[কোচিন বন্দৰ]] # [[কেৰালাৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় নাট্য উৎসৱ]] # [[কেৰালাৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ]] # [[ওচিৰাকালি]] # [[ইৰুপাথীয়েট্টম ওনাম]] # [[থিৰুভাথিৰা]] # [[নীলমপেৰুৰ পদয়নী]] # [[বুওন নাটাল]] # [[ভল্লা সাদ্যা]] # [[চেম্বাই সংগীত উৎসৱ]] # [[আনাউট্টি]] # [[ছাইন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ]] # [[অনাপোট্টান]] # [[তাত্তামংগলম কুথিৰা ভেলা]] # [[অ'লান]] # [[থোৰান]] # [[পাৰ্ল মানে]] # [[পাজহাম প্ৰধমন]] # [[লিচি]] # [[আন্না ৰাজন]] # [[আশা শৰৎ]] # [[মীনচিল নদী]] # [[মণিমালা নদী]] # [[ভিটিলা]] # [[এডাপল্লী]] # [[অঞ্জৰাকণ্ডী]] # [[পোক্কালি ধান]] # [[আডা প্ৰধমন]] {{refend}} ===[[সদস্য:নৰুনা বৰুৱা|Naruna Baruah]]=== {{refbegin|2}} # [[চুন্দন ভল্লাম]] # [[বালাৰামপুৰম]] # [[জিলা পৰ্যটন প্ৰসাৰ পৰিষদ (কেৰালা)]] # [[উইলিংডন দ্বীপ]] # [[সুবি সুৰেশ]] # [[চাভিট্টু নাদকম]] # [[থ্ৰিচূৰ]] # [[কোচিন শ্বিপয়াৰ্ড লিমিটেড]] # [[অৰুণ বোস]] # [[কুটিয়াাটুৰ আম]] # [[বদক্কেচিৰা]] # [[কাঞ্জিৰাপল্লী]] # [[তিৰুৰ পাণ]] # [[আট্টপ্পাদি থুৱৰা]] # [[আলাপ্পুজা সমুদ্ৰতট]] #[[কোল্লাম সমুদ্ৰতট]] #[[কোভালাম]] #[[চাভাক্কাড সমুদ্ৰতট]] #[[মুণ্ডাক্কাল সমুদতট]] #[[মাৰাৰী সমুদ্ৰতট]] #[[থ্ৰিচূৰ পুৰাম প্ৰদৰ্শনী]] #[[তিৰুমান্ধমকুন্নু পূৰাম]] #[[বৈৰাণকোডে ভেলা]] #[[আচাপ্পম]] #[[কদালুণ্ডী নদী]] #[[উপ্পালা নদী]] #[[ভাৰতপুঝা নদী]] #[[বেকাল]] #[[চলিয়াৰ নদী]] #[[চালাকুডী নদী]] #[[আচানকোভিল নদী]] #[[মুভাট্টুপুঝা]] #[[চন্দ্ৰগিৰি নদী]] #[[শ্বিৰিয়া নদী]] #[[কৰামনা নদী]] #[[কুটিয়াদি]] #[[নেয়াৰ নদী]] #[[কুপ্পাম নদী]] #[[বামনপুৰম নদী]] #[[ইথিক্কাৰা নদী]] #[[কৰিয়াঙ্গোড নদী]] #[[ভৱানী নদী]] #[[মাহে নদী]] #[[তিৰুৰ নদী]] #[[নীলেশ্বৰম]] #[[পাৰুকুট্টি নেথিয়াৰ আম্মা]] #[[চোত্তানীক্কাৰ ভগৱতী মন্দিৰ]] #[[সাজিন গোপু]] #[[ইৰুলা নৃত্যম]] #[[ছেইণ্ট ফ্ৰান্সিছ গীৰ্জা]] #[[এলিছৱা ভাকাইল]] #[[বিনু শশীধৰন]] #[[আজহিকাল সমুদ্ৰতট]] #[[থিৰুমুল্লাভাৰম সমুদ্ৰতট]] {{refend}} ===[[সদস্য:যদুমণি|যদুমণি]]=== {{refbegin|2}} # [[আই এন এছ ভেণ্ডুৰুথি]] # [[দক্ষিণ নৌসেনাৰ কমাণ্ড]] # [[পল্লুৰুথী সাহায্য বন্দোবস্ত]] # [[মডেল অভিযান্ত্ৰিক মহাবিদ্যালয়, কোচি]] # [[যোগাযোগ আৰু ব্যৱস্থাপনা অধ্যয়ন বিদ্যালয়, কোচি]] # [[অমৃতা হাস্পতাল, কোচি]] # [[চান্টা ক্ৰুজ কেথেড্ৰেল বেচিলিকা, কোচি]] # [[নেডুম্বাছেৰী]] # [[ইনফ'পাৰ্ক কোচি]] # [[এৰিছেৰী]] # [[পুথুৱাইপ]] # [[চাটনি]] # [[আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় কণ্টেইনাৰ ট্ৰেন্সশ্বিপমেণ্ট টাৰ্মিনেল, কোচি]] # [[কোচি পৌৰ নিগম]] # [[মুজিৰিছ]] # [[বৃহত্তৰ কোচিন উন্নয়ন কৰ্তৃপক্ষ]] # [[কোডুংগাল্লুৰ]] # [[আদিমালী]] # [[আদূৰ]] # [[পালঘাট জিলা]] # [[বদকুন্নাথন মন্দিৰ]] # [[পডণ্টিয়া কনগ্ৰেগেটা]] # [[মাখন]] # [[মালাবাৰ মাছৰ তৰকাৰী]] # [[দক্ষিণ ভাৰতীয় পৰঠা]] {{refend}} ===[[:m:User:JyotiPN|JyotiPN]]=== # [[নীলাকুইল]] # [[জৰ্জ জোচেফ কে]] ===[[সদস্য:Jyoti Chiring|Jyoti Chiring]]=== {{refbegin|2}} # [[কাদালুণ্ডি পক্ষী অভয়াৰণ্য]] # [[কেৰালা দিৱস]] # [[কান্নুৰ সমুদ্ৰ তীৰ]] # [[থোট্টাডা]] # [[কুমাৰাকম পক্ষী অভয়াৰণ্য]] # [[পুকোড হ্ৰদ]] # [[কাবিনী নদী]] # [[মালাবাৰ ডাঙৰ-দাগযুক্ত চিভেট]] # [[মল্লপল্লী]] # [[উথ্ৰালিক্কাভু পূৰম]] # [[কাৰিভেলা]] # [[কাছাৰগোড শাৰী]] # [[বানাসুৰা লাফিংথ্ৰাছ]] # [[ক'লা-কমলা ৰঙৰ মাখি ধৰা ফ্লাইকেচাৰ]] # [[নীলা-পাখিৰ পেৰেকিট]] # [[ৰঙা পিঠিৰ ছানবাৰ্ড]] # [[ৰ'টনৰ মুক্ত ঠেংযুক্ত বাদুলি]] # [[মালাবাৰ কাঁইটীয়া ডৰমাউছ]] # [[জংঘলী আঁচযুক্ত কেৰ্কেটুৱা]] #[[ইণ্ড্ৰেলা এম্পুলা]] # [[পাপিলিঅ’ বুদ্ধ]] # [[ডেনিছন বাৰ্ব]] # [[কাসাভু ]] {{refend}} ===[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan Jyoti]]=== {{refbegin|2}} # [[আলেপ্পী সেউজীয়া ইলাচী]] # [[থোলপাভাকুথু]] # [[কম্বু (বাদ্য)]] # [[মাৰায়ুৰ গুড়]] {{refend}} ===[[সদস্য:কুমুদ ঘোষ|Kumud Ghosh]]=== {{refbegin|2}} # [[ৱাকেৰানা ফ্ৰাইনোডাৰ্মা]] # [[ইন্দিৰাণা]] # [[মাইক্ৰিক্সালাছ এড’নিছ]] # [[ইন্দিৰাণা ব্ৰাকিটাৰ্ছাছ]] # [[ইণ্ডোচিলভিৰানা ইণ্ডিকা]] # [[ৱায়ানাড বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য]] # [[বিজয়লক্ষ্মী (কবি)]] # [[ইন্দিৰাণা বেডোমি]] # [[ইন্দিৰাণা চিৰাবাসী]] # [[নীলগিৰি কাঠনি পাৰ]] # [[বগাপেটীয়া কোকলোঙা]] # [[নীলগিৰি ফুলটোকা]] # [[মালাবাৰ কাঠ শালিকা]] # [[নীলগিৰি লেংগুৰ]] # [[নীলগিৰি তহৰ]] # [[মুগা জহামাল]] # [[নীলগিৰি মাৰ্টেন]] # [[সহ্যাদ্ৰিছ বন এন্দুৰ]] # [[এৰন বাউয়াৰৰ ঘৰ কেঁকোসাপ]] # [[মালাবাৰ বাঢ়ৈটোকা]] # [[ছাইৰঙী মূৰৰ বুলবুলি‍]] {{refend}} ===[[সদস্য:Sameer Kalita14|Sameer Kalita]]=== {{refbegin|2}} # [[মাট্টা চাউল]] # [[অষ্টমুদি হ্ৰদ]] # [[ভোপাল]] # [[কেৰালাৰ বেকৱাটাৰ]] {{refend}} ===[[সদস্য:Ishanjyotibora|Ishanjyoti Bora]]=== {{refbegin|2}} # [[মাপ্পিলা সংগীত]] # [[ভাৰ্গৱী নিলয়ম]] # [[থম্পু (চলচ্চিত্ৰ)]] # [[কুম্মাট্টি (চলচ্চিত্ৰ)]] # [[বানপ্ৰস্থম]] # [[কুট্টি শ্ৰাংক (চলচ্চিত্ৰ)]] # [[য়ৱনিকা]] # [[এলিপ্পাথায়ম]] # [[কুডেভিডে]] {{refend}} ===[[সদস্য:Dipankar Das|Dipankar Das]]=== {{refbegin|2}} {{refend}} djw877uvy9nrl06m9cg6jrmgq0apczz 627238 627237 2026-08-14T17:09:57Z Kandarpajit Kallol 6257 /* Jyoti Chiring */ 627238 wikitext text/x-wiki [[শ্ৰেণী:কেৰালা সংস্কৃতি মাহ, ২০২৬]] ===[[সদস্য:AjayDas|Ajay Das]]=== {{refbegin|2}} # [[কোচি]] # [[কোচিন আন্তৰ্জাতিক বিমানবন্দৰ]] # [[চীনা মাছ ধৰা জাল]] # [[শবৰীমালা মন্দিৰ]] # [[পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰ]] # [[তিৰুৱনন্তপুৰম]] # [[কেৰালাৰ সংস্কৃতি]] # [[কুডিয়াট্টম]] # [[কেট্টুভাল্লাম]] # [[জটায়ু প্ৰকৃতি উদ্যান]] # [[কেৰালাৰ পৰ্যটন]] # [[চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]] # [[কেৰালা নটনম]] # [[কালৰিপায়াট্টু]] # [[ডাফমুট্টু]] # [[ৰচম]] # [[কেৰালাৰ সংস্কৃতিত হাতী]] # [[ত্ৰিশূৰ পূৰম]] # [[কোচিন বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়]] # [[আলাপ্পুয়া]] # [[ভেম্বনাদ হ্ৰদ]] # [[কেৰালাৰ দেৱাল চিত্ৰকলা]] # [[চেগুন সংগ্ৰহালয়]] # [[চৰ্দাৰ বল্লভভাই পেটেল আৰক্ষী সংগ্ৰহালয়]] # [[আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় কয়ৰ সংগ্ৰহালয়]] # [[তালপাতৰ পুথি সংগ্ৰহালয়, তিৰুৱনন্তপুৰম]] # [[ভাৰতীয় বাণিজ্য সংগ্ৰহালয়]] # [[কেৰালা ভূমি সংগ্ৰহালয়]] # [[কৃষ্ণপুৰম প্ৰাসাদ]] # [[হিল পেলেচ, কোচি]] # [[কুলাথুপুড়া অৰণ্য সংগ্ৰহালয়]] # [[কুম্ভীৰ পুনৰ্বাসন আৰু গৱেষণা কেন্দ্ৰ]] # [[পৰদেশী ইহুদী উপাসনাগৃহ]] # [[পদ্মনাভপুৰম প্ৰাসাদ]] # [[শাস্তামকোট্টা হ্ৰদ]] # [[নীলগিৰি]] # [[নীলগিৰি জৈৱমণ্ডল সংৰক্ষিত অঞ্চল]] # [[মুন্নাৰ]] # [[প্ৰাচীৰ দ্বীপ]] # [[কাঞ্জি (খাদ‍্য)]] # [[পোংগল (খাদ‍্য)]] # [[ভাইপিন]] # [[অগস্ত্য মালা]] # [[বাণাসুৰ পাহাৰ]] # [[কেৰালাৰ সংগীত]] {{refend}} ===[[সদস্য: Duhita Ragini Kalita|Duhita Ragini Kalita]]=== {{refbegin|2}} # [[চি এছ ৰাধাদেৱী]] # [[ভাইলোপিল্লী শ্ৰীধৰ মেনন]] # [[জি দেৱৰাজন]] # [[ডন পালাথাৰা]] # [[ভৰতন]] # [[ভদ্ৰন (পৰিচালক)]] # [[কে জি জৰ্জ]] # [[আদামিন্তে মকন আবু]] # [[আই ভি শশী]] # [[জেভিয়াৰ পুলপাট]] # [[উস্তাদ হোটেল]] # [[ৱায়নাড় জিলা]] # [[পেৰিয়াৰ নদী]] # [[পম্বা নদী]] # [[এল২: এমপুৰান]] # [[মিন্নাল মুৰুলী]] # [[প্ৰেমম]] # [[মহেশীন্তে প্ৰতিকাৰম]] # [[কুম্বালাংগী নাইটছ]] # [[মায়ানদী]] # [[ক্লাছমেটছ (২০০৬ চনৰ চলচ্চিত্ৰ)]] # [[বেংগালুৰু ডেজ]] # [[ট্ৰাফিক ( ২০১১ চনৰ চলচ্চিত্ৰ )]] # [[পথেমৰী]] # [[থুদৰম]] # [[চেলিম কুমাৰ]] # [[এন্নু নিন্তে মইদিন]] # [[কে. ভি. ডমিনিক]] # [[ভি. আৰ. প্ৰবোধচন্দ্ৰন নায়াৰ]] # [[শ্ৰীথা শিৱদাস]] # [[ৰম্যা নাম্বীচান]] {{refend}} ===[[সদস্য:Kandarpajit Kallol|Kandarpajit Kallol]]=== {{refbegin|2}} # [[আৰাট্টুপুঝা পূৰম]] # [[ৰেৱতী পট্টথানম]] # [[কুট্টিপুঝা কৃষ্ণ পিল্লাই]] # [[লুচিফাৰ (২০১৯ চনৰ ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ)]] # [[দক্ষিণ এছিয়ান আচাৰ]] # [[কলৰ চিপচ]] # [[পুলিচেৰী]] # [[খিচড়ী]] # [[কালান]] # [[ফ'ৰ্ট কোচি]] # [[দাইল]] # [[এদায়ুৰ জলকীয়া]] # [[মুণ্ডু]] # [[চেট্টীকুলংগৰা কুম্ভ ভৰণী]] # [[কুম্মাট্টিকলি]] # [[কোচি-মুজিৰিছ বিয়েনেল]] # [[কোচিন বন্দৰ]] # [[কেৰালাৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় নাট্য উৎসৱ]] # [[কেৰালাৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ]] # [[ওচিৰাকালি]] # [[ইৰুপাথীয়েট্টম ওনাম]] # [[থিৰুভাথিৰা]] # [[নীলমপেৰুৰ পদয়নী]] # [[বুওন নাটাল]] # [[ভল্লা সাদ্যা]] # [[চেম্বাই সংগীত উৎসৱ]] # [[আনাউট্টি]] # [[ছাইন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ]] # [[অনাপোট্টান]] # [[তাত্তামংগলম কুথিৰা ভেলা]] # [[অ'লান]] # [[থোৰান]] # [[পাৰ্ল মানে]] # [[পাজহাম প্ৰধমন]] # [[লিচি]] # [[আন্না ৰাজন]] # [[আশা শৰৎ]] # [[মীনচিল নদী]] # [[মণিমালা নদী]] # [[ভিটিলা]] # [[এডাপল্লী]] # [[অঞ্জৰাকণ্ডী]] # [[পোক্কালি ধান]] # [[আডা প্ৰধমন]] {{refend}} ===[[সদস্য:নৰুনা বৰুৱা|Naruna Baruah]]=== {{refbegin|2}} # [[চুন্দন ভল্লাম]] # [[বালাৰামপুৰম]] # [[জিলা পৰ্যটন প্ৰসাৰ পৰিষদ (কেৰালা)]] # [[উইলিংডন দ্বীপ]] # [[সুবি সুৰেশ]] # [[চাভিট্টু নাদকম]] # [[থ্ৰিচূৰ]] # [[কোচিন শ্বিপয়াৰ্ড লিমিটেড]] # [[অৰুণ বোস]] # [[কুটিয়াাটুৰ আম]] # [[বদক্কেচিৰা]] # [[কাঞ্জিৰাপল্লী]] # [[তিৰুৰ পাণ]] # [[আট্টপ্পাদি থুৱৰা]] # [[আলাপ্পুজা সমুদ্ৰতট]] #[[কোল্লাম সমুদ্ৰতট]] #[[কোভালাম]] #[[চাভাক্কাড সমুদ্ৰতট]] #[[মুণ্ডাক্কাল সমুদতট]] #[[মাৰাৰী সমুদ্ৰতট]] #[[থ্ৰিচূৰ পুৰাম প্ৰদৰ্শনী]] #[[তিৰুমান্ধমকুন্নু পূৰাম]] #[[বৈৰাণকোডে ভেলা]] #[[আচাপ্পম]] #[[কদালুণ্ডী নদী]] #[[উপ্পালা নদী]] #[[ভাৰতপুঝা নদী]] #[[বেকাল]] #[[চলিয়াৰ নদী]] #[[চালাকুডী নদী]] #[[আচানকোভিল নদী]] #[[মুভাট্টুপুঝা]] #[[চন্দ্ৰগিৰি নদী]] #[[শ্বিৰিয়া নদী]] #[[কৰামনা নদী]] #[[কুটিয়াদি]] #[[নেয়াৰ নদী]] #[[কুপ্পাম নদী]] #[[বামনপুৰম নদী]] #[[ইথিক্কাৰা নদী]] #[[কৰিয়াঙ্গোড নদী]] #[[ভৱানী নদী]] #[[মাহে নদী]] #[[তিৰুৰ নদী]] #[[নীলেশ্বৰম]] #[[পাৰুকুট্টি নেথিয়াৰ আম্মা]] #[[চোত্তানীক্কাৰ ভগৱতী মন্দিৰ]] #[[সাজিন গোপু]] #[[ইৰুলা নৃত্যম]] #[[ছেইণ্ট ফ্ৰান্সিছ গীৰ্জা]] #[[এলিছৱা ভাকাইল]] #[[বিনু শশীধৰন]] #[[আজহিকাল সমুদ্ৰতট]] #[[থিৰুমুল্লাভাৰম সমুদ্ৰতট]] {{refend}} ===[[সদস্য:যদুমণি|যদুমণি]]=== {{refbegin|2}} # [[আই এন এছ ভেণ্ডুৰুথি]] # [[দক্ষিণ নৌসেনাৰ কমাণ্ড]] # [[পল্লুৰুথী সাহায্য বন্দোবস্ত]] # [[মডেল অভিযান্ত্ৰিক মহাবিদ্যালয়, কোচি]] # [[যোগাযোগ আৰু ব্যৱস্থাপনা অধ্যয়ন বিদ্যালয়, কোচি]] # [[অমৃতা হাস্পতাল, কোচি]] # [[চান্টা ক্ৰুজ কেথেড্ৰেল বেচিলিকা, কোচি]] # [[নেডুম্বাছেৰী]] # [[ইনফ'পাৰ্ক কোচি]] # [[এৰিছেৰী]] # [[পুথুৱাইপ]] # [[চাটনি]] # [[আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় কণ্টেইনাৰ ট্ৰেন্সশ্বিপমেণ্ট টাৰ্মিনেল, কোচি]] # [[কোচি পৌৰ নিগম]] # [[মুজিৰিছ]] # [[বৃহত্তৰ কোচিন উন্নয়ন কৰ্তৃপক্ষ]] # [[কোডুংগাল্লুৰ]] # [[আদিমালী]] # [[আদূৰ]] # [[পালঘাট জিলা]] # [[বদকুন্নাথন মন্দিৰ]] # [[পডণ্টিয়া কনগ্ৰেগেটা]] # [[মাখন]] # [[মালাবাৰ মাছৰ তৰকাৰী]] # [[দক্ষিণ ভাৰতীয় পৰঠা]] {{refend}} ===[[:m:User:JyotiPN|JyotiPN]]=== # [[নীলাকুইল]] # [[জৰ্জ জোচেফ কে]] ===[[সদস্য:Jyoti Chiring|Jyoti Chiring]]=== {{refbegin|2}} # [[কাদালুণ্ডি পক্ষী অভয়াৰণ্য]] # [[কেৰালা দিৱস]] # [[কান্নুৰ সমুদ্ৰ তীৰ]] # [[থোট্টাডা]] # [[কুমাৰাকম পক্ষী অভয়াৰণ্য]] # [[পুকোড হ্ৰদ]] # [[কাবিনী নদী]] # [[মালাবাৰ ডাঙৰ-দাগযুক্ত চিভেট]] # [[মল্লপল্লী]] # [[উথ্ৰালিক্কাভু পূৰম]] # [[কাৰিভেলা]] # [[কাছাৰগোড শাৰী]] # [[বানাসুৰা লাফিংথ্ৰাছ]] # [[ক'লা-কমলা ৰঙৰ মাখি ধৰা ফ্লাইকেচাৰ]] # [[নীলা-পাখিৰ পেৰেকিট]] # [[ৰঙা পিঠিৰ ছানবাৰ্ড]] # [[ৰ'টনৰ মুক্ত ঠেংযুক্ত বাদুলি]] # [[মালাবাৰ কাঁইটীয়া ডৰমাউছ]] # [[জংঘলী আঁচযুক্ত কেৰ্কেটুৱা]] #[[ইণ্ড্ৰেলা এম্পুলা]] # [[পাপিলিঅ' বুদ্ধ]] # [[ডেনিছন বাৰ্ব]] # [[কাসাভু ]] {{refend}} ===[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan Jyoti]]=== {{refbegin|2}} # [[আলেপ্পী সেউজীয়া ইলাচী]] # [[থোলপাভাকুথু]] # [[কম্বু (বাদ্য)]] # [[মাৰায়ুৰ গুড়]] {{refend}} ===[[সদস্য:কুমুদ ঘোষ|Kumud Ghosh]]=== {{refbegin|2}} # [[ৱাকেৰানা ফ্ৰাইনোডাৰ্মা]] # [[ইন্দিৰাণা]] # [[মাইক্ৰিক্সালাছ এড’নিছ]] # [[ইন্দিৰাণা ব্ৰাকিটাৰ্ছাছ]] # [[ইণ্ডোচিলভিৰানা ইণ্ডিকা]] # [[ৱায়ানাড বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য]] # [[বিজয়লক্ষ্মী (কবি)]] # [[ইন্দিৰাণা বেডোমি]] # [[ইন্দিৰাণা চিৰাবাসী]] # [[নীলগিৰি কাঠনি পাৰ]] # [[বগাপেটীয়া কোকলোঙা]] # [[নীলগিৰি ফুলটোকা]] # [[মালাবাৰ কাঠ শালিকা]] # [[নীলগিৰি লেংগুৰ]] # [[নীলগিৰি তহৰ]] # [[মুগা জহামাল]] # [[নীলগিৰি মাৰ্টেন]] # [[সহ্যাদ্ৰিছ বন এন্দুৰ]] # [[এৰন বাউয়াৰৰ ঘৰ কেঁকোসাপ]] # [[মালাবাৰ বাঢ়ৈটোকা]] # [[ছাইৰঙী মূৰৰ বুলবুলি‍]] {{refend}} ===[[সদস্য:Sameer Kalita14|Sameer Kalita]]=== {{refbegin|2}} # [[মাট্টা চাউল]] # [[অষ্টমুদি হ্ৰদ]] # [[ভোপাল]] # [[কেৰালাৰ বেকৱাটাৰ]] {{refend}} ===[[সদস্য:Ishanjyotibora|Ishanjyoti Bora]]=== {{refbegin|2}} # [[মাপ্পিলা সংগীত]] # [[ভাৰ্গৱী নিলয়ম]] # [[থম্পু (চলচ্চিত্ৰ)]] # [[কুম্মাট্টি (চলচ্চিত্ৰ)]] # [[বানপ্ৰস্থম]] # [[কুট্টি শ্ৰাংক (চলচ্চিত্ৰ)]] # [[য়ৱনিকা]] # [[এলিপ্পাথায়ম]] # [[কুডেভিডে]] {{refend}} ===[[সদস্য:Dipankar Das|Dipankar Das]]=== {{refbegin|2}} {{refend}} m5elvzytg8ccdzyqgaddyxh6r609dpf 627241 627238 2026-08-14T17:12:17Z Jyoti Chiring 34123 /* Jyoti Chiring */ 627241 wikitext text/x-wiki [[শ্ৰেণী:কেৰালা সংস্কৃতি মাহ, ২০২৬]] ===[[সদস্য:AjayDas|Ajay Das]]=== {{refbegin|2}} # [[কোচি]] # [[কোচিন আন্তৰ্জাতিক বিমানবন্দৰ]] # [[চীনা মাছ ধৰা জাল]] # [[শবৰীমালা মন্দিৰ]] # [[পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰ]] # [[তিৰুৱনন্তপুৰম]] # [[কেৰালাৰ সংস্কৃতি]] # [[কুডিয়াট্টম]] # [[কেট্টুভাল্লাম]] # [[জটায়ু প্ৰকৃতি উদ্যান]] # [[কেৰালাৰ পৰ্যটন]] # [[চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]] # [[কেৰালা নটনম]] # [[কালৰিপায়াট্টু]] # [[ডাফমুট্টু]] # [[ৰচম]] # [[কেৰালাৰ সংস্কৃতিত হাতী]] # [[ত্ৰিশূৰ পূৰম]] # [[কোচিন বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়]] # [[আলাপ্পুয়া]] # [[ভেম্বনাদ হ্ৰদ]] # [[কেৰালাৰ দেৱাল চিত্ৰকলা]] # [[চেগুন সংগ্ৰহালয়]] # [[চৰ্দাৰ বল্লভভাই পেটেল আৰক্ষী সংগ্ৰহালয়]] # [[আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় কয়ৰ সংগ্ৰহালয়]] # [[তালপাতৰ পুথি সংগ্ৰহালয়, তিৰুৱনন্তপুৰম]] # [[ভাৰতীয় বাণিজ্য সংগ্ৰহালয়]] # [[কেৰালা ভূমি সংগ্ৰহালয়]] # [[কৃষ্ণপুৰম প্ৰাসাদ]] # [[হিল পেলেচ, কোচি]] # [[কুলাথুপুড়া অৰণ্য সংগ্ৰহালয়]] # [[কুম্ভীৰ পুনৰ্বাসন আৰু গৱেষণা কেন্দ্ৰ]] # [[পৰদেশী ইহুদী উপাসনাগৃহ]] # [[পদ্মনাভপুৰম প্ৰাসাদ]] # [[শাস্তামকোট্টা হ্ৰদ]] # [[নীলগিৰি]] # [[নীলগিৰি জৈৱমণ্ডল সংৰক্ষিত অঞ্চল]] # [[মুন্নাৰ]] # [[প্ৰাচীৰ দ্বীপ]] # [[কাঞ্জি (খাদ‍্য)]] # [[পোংগল (খাদ‍্য)]] # [[ভাইপিন]] # [[অগস্ত্য মালা]] # [[বাণাসুৰ পাহাৰ]] # [[কেৰালাৰ সংগীত]] {{refend}} ===[[সদস্য: Duhita Ragini Kalita|Duhita Ragini Kalita]]=== {{refbegin|2}} # [[চি এছ ৰাধাদেৱী]] # [[ভাইলোপিল্লী শ্ৰীধৰ মেনন]] # [[জি দেৱৰাজন]] # [[ডন পালাথাৰা]] # [[ভৰতন]] # [[ভদ্ৰন (পৰিচালক)]] # [[কে জি জৰ্জ]] # [[আদামিন্তে মকন আবু]] # [[আই ভি শশী]] # [[জেভিয়াৰ পুলপাট]] # [[উস্তাদ হোটেল]] # [[ৱায়নাড় জিলা]] # [[পেৰিয়াৰ নদী]] # [[পম্বা নদী]] # [[এল২: এমপুৰান]] # [[মিন্নাল মুৰুলী]] # [[প্ৰেমম]] # [[মহেশীন্তে প্ৰতিকাৰম]] # [[কুম্বালাংগী নাইটছ]] # [[মায়ানদী]] # [[ক্লাছমেটছ (২০০৬ চনৰ চলচ্চিত্ৰ)]] # [[বেংগালুৰু ডেজ]] # [[ট্ৰাফিক ( ২০১১ চনৰ চলচ্চিত্ৰ )]] # [[পথেমৰী]] # [[থুদৰম]] # [[চেলিম কুমাৰ]] # [[এন্নু নিন্তে মইদিন]] # [[কে. ভি. ডমিনিক]] # [[ভি. আৰ. প্ৰবোধচন্দ্ৰন নায়াৰ]] # [[শ্ৰীথা শিৱদাস]] # [[ৰম্যা নাম্বীচান]] {{refend}} ===[[সদস্য:Kandarpajit Kallol|Kandarpajit Kallol]]=== {{refbegin|2}} # [[আৰাট্টুপুঝা পূৰম]] # [[ৰেৱতী পট্টথানম]] # [[কুট্টিপুঝা কৃষ্ণ পিল্লাই]] # [[লুচিফাৰ (২০১৯ চনৰ ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ)]] # [[দক্ষিণ এছিয়ান আচাৰ]] # [[কলৰ চিপচ]] # [[পুলিচেৰী]] # [[খিচড়ী]] # [[কালান]] # [[ফ'ৰ্ট কোচি]] # [[দাইল]] # [[এদায়ুৰ জলকীয়া]] # [[মুণ্ডু]] # [[চেট্টীকুলংগৰা কুম্ভ ভৰণী]] # [[কুম্মাট্টিকলি]] # [[কোচি-মুজিৰিছ বিয়েনেল]] # [[কোচিন বন্দৰ]] # [[কেৰালাৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় নাট্য উৎসৱ]] # [[কেৰালাৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ]] # [[ওচিৰাকালি]] # [[ইৰুপাথীয়েট্টম ওনাম]] # [[থিৰুভাথিৰা]] # [[নীলমপেৰুৰ পদয়নী]] # [[বুওন নাটাল]] # [[ভল্লা সাদ্যা]] # [[চেম্বাই সংগীত উৎসৱ]] # [[আনাউট্টি]] # [[ছাইন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ]] # [[অনাপোট্টান]] # [[তাত্তামংগলম কুথিৰা ভেলা]] # [[অ'লান]] # [[থোৰান]] # [[পাৰ্ল মানে]] # [[পাজহাম প্ৰধমন]] # [[লিচি]] # [[আন্না ৰাজন]] # [[আশা শৰৎ]] # [[মীনচিল নদী]] # [[মণিমালা নদী]] # [[ভিটিলা]] # [[এডাপল্লী]] # [[অঞ্জৰাকণ্ডী]] # [[পোক্কালি ধান]] # [[আডা প্ৰধমন]] {{refend}} ===[[সদস্য:নৰুনা বৰুৱা|Naruna Baruah]]=== {{refbegin|2}} # [[চুন্দন ভল্লাম]] # [[বালাৰামপুৰম]] # [[জিলা পৰ্যটন প্ৰসাৰ পৰিষদ (কেৰালা)]] # [[উইলিংডন দ্বীপ]] # [[সুবি সুৰেশ]] # [[চাভিট্টু নাদকম]] # [[থ্ৰিচূৰ]] # [[কোচিন শ্বিপয়াৰ্ড লিমিটেড]] # [[অৰুণ বোস]] # [[কুটিয়াাটুৰ আম]] # [[বদক্কেচিৰা]] # [[কাঞ্জিৰাপল্লী]] # [[তিৰুৰ পাণ]] # [[আট্টপ্পাদি থুৱৰা]] # [[আলাপ্পুজা সমুদ্ৰতট]] #[[কোল্লাম সমুদ্ৰতট]] #[[কোভালাম]] #[[চাভাক্কাড সমুদ্ৰতট]] #[[মুণ্ডাক্কাল সমুদতট]] #[[মাৰাৰী সমুদ্ৰতট]] #[[থ্ৰিচূৰ পুৰাম প্ৰদৰ্শনী]] #[[তিৰুমান্ধমকুন্নু পূৰাম]] #[[বৈৰাণকোডে ভেলা]] #[[আচাপ্পম]] #[[কদালুণ্ডী নদী]] #[[উপ্পালা নদী]] #[[ভাৰতপুঝা নদী]] #[[বেকাল]] #[[চলিয়াৰ নদী]] #[[চালাকুডী নদী]] #[[আচানকোভিল নদী]] #[[মুভাট্টুপুঝা]] #[[চন্দ্ৰগিৰি নদী]] #[[শ্বিৰিয়া নদী]] #[[কৰামনা নদী]] #[[কুটিয়াদি]] #[[নেয়াৰ নদী]] #[[কুপ্পাম নদী]] #[[বামনপুৰম নদী]] #[[ইথিক্কাৰা নদী]] #[[কৰিয়াঙ্গোড নদী]] #[[ভৱানী নদী]] #[[মাহে নদী]] #[[তিৰুৰ নদী]] #[[নীলেশ্বৰম]] #[[পাৰুকুট্টি নেথিয়াৰ আম্মা]] #[[চোত্তানীক্কাৰ ভগৱতী মন্দিৰ]] #[[সাজিন গোপু]] #[[ইৰুলা নৃত্যম]] #[[ছেইণ্ট ফ্ৰান্সিছ গীৰ্জা]] #[[এলিছৱা ভাকাইল]] #[[বিনু শশীধৰন]] #[[আজহিকাল সমুদ্ৰতট]] #[[থিৰুমুল্লাভাৰম সমুদ্ৰতট]] {{refend}} ===[[সদস্য:যদুমণি|যদুমণি]]=== {{refbegin|2}} # [[আই এন এছ ভেণ্ডুৰুথি]] # [[দক্ষিণ নৌসেনাৰ কমাণ্ড]] # [[পল্লুৰুথী সাহায্য বন্দোবস্ত]] # [[মডেল অভিযান্ত্ৰিক মহাবিদ্যালয়, কোচি]] # [[যোগাযোগ আৰু ব্যৱস্থাপনা অধ্যয়ন বিদ্যালয়, কোচি]] # [[অমৃতা হাস্পতাল, কোচি]] # [[চান্টা ক্ৰুজ কেথেড্ৰেল বেচিলিকা, কোচি]] # [[নেডুম্বাছেৰী]] # [[ইনফ'পাৰ্ক কোচি]] # [[এৰিছেৰী]] # [[পুথুৱাইপ]] # [[চাটনি]] # [[আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় কণ্টেইনাৰ ট্ৰেন্সশ্বিপমেণ্ট টাৰ্মিনেল, কোচি]] # [[কোচি পৌৰ নিগম]] # [[মুজিৰিছ]] # [[বৃহত্তৰ কোচিন উন্নয়ন কৰ্তৃপক্ষ]] # [[কোডুংগাল্লুৰ]] # [[আদিমালী]] # [[আদূৰ]] # [[পালঘাট জিলা]] # [[বদকুন্নাথন মন্দিৰ]] # [[পডণ্টিয়া কনগ্ৰেগেটা]] # [[মাখন]] # [[মালাবাৰ মাছৰ তৰকাৰী]] # [[দক্ষিণ ভাৰতীয় পৰঠা]] {{refend}} ===[[:m:User:JyotiPN|JyotiPN]]=== # [[নীলাকুইল]] # [[জৰ্জ জোচেফ কে]] ===[[সদস্য:Jyoti Chiring|Jyoti Chiring]]=== {{refbegin|2}} # [[কাদালুণ্ডি পক্ষী অভয়াৰণ্য]] # [[কেৰালা দিৱস]] # [[কান্নুৰ সমুদ্ৰ তীৰ]] # [[থোট্টাডা]] # [[কুমাৰাকম পক্ষী অভয়াৰণ্য]] # [[পুকোড হ্ৰদ]] # [[কাবিনী নদী]] # [[মালাবাৰ ডাঙৰ-দাগযুক্ত চিভেট]] # [[মল্লপল্লী]] # [[উথ্ৰালিক্কাভু পূৰম]] # [[কাৰিভেলা]] # [[কাছাৰগোড শাৰী]] # [[বানাসুৰা লাফিংথ্ৰাছ]] # [[ক'লা-কমলা ৰঙৰ মাখি ধৰা ফ্লাইকেচাৰ]] # [[নীলা-পাখিৰ পেৰেকিট]] # [[ৰঙা পিঠিৰ ছানবাৰ্ড]] # [[ৰ'টনৰ মুক্ত ঠেংযুক্ত বাদুলি]] # [[মালাবাৰ কাঁইটীয়া ডৰমাউছ]] # [[জংঘলী আঁচযুক্ত কেৰ্কেটুৱা]] #[[ইণ্ড্ৰেলা এম্পুলা]] # [[পাপিলিঅ' বুদ্ধ]] # [[ডেনিছন বাৰ্ব]] # [[কাসাভু ]] # [[ৱায়ানাদ জীৰাকশালা চাউল]] {{refend}} ===[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan Jyoti]]=== {{refbegin|2}} # [[আলেপ্পী সেউজীয়া ইলাচী]] # [[থোলপাভাকুথু]] # [[কম্বু (বাদ্য)]] # [[মাৰায়ুৰ গুড়]] {{refend}} ===[[সদস্য:কুমুদ ঘোষ|Kumud Ghosh]]=== {{refbegin|2}} # [[ৱাকেৰানা ফ্ৰাইনোডাৰ্মা]] # [[ইন্দিৰাণা]] # [[মাইক্ৰিক্সালাছ এড’নিছ]] # [[ইন্দিৰাণা ব্ৰাকিটাৰ্ছাছ]] # [[ইণ্ডোচিলভিৰানা ইণ্ডিকা]] # [[ৱায়ানাড বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য]] # [[বিজয়লক্ষ্মী (কবি)]] # [[ইন্দিৰাণা বেডোমি]] # [[ইন্দিৰাণা চিৰাবাসী]] # [[নীলগিৰি কাঠনি পাৰ]] # [[বগাপেটীয়া কোকলোঙা]] # [[নীলগিৰি ফুলটোকা]] # [[মালাবাৰ কাঠ শালিকা]] # [[নীলগিৰি লেংগুৰ]] # [[নীলগিৰি তহৰ]] # [[মুগা জহামাল]] # [[নীলগিৰি মাৰ্টেন]] # [[সহ্যাদ্ৰিছ বন এন্দুৰ]] # [[এৰন বাউয়াৰৰ ঘৰ কেঁকোসাপ]] # [[মালাবাৰ বাঢ়ৈটোকা]] # [[ছাইৰঙী মূৰৰ বুলবুলি‍]] {{refend}} ===[[সদস্য:Sameer Kalita14|Sameer Kalita]]=== {{refbegin|2}} # [[মাট্টা চাউল]] # [[অষ্টমুদি হ্ৰদ]] # [[ভোপাল]] # [[কেৰালাৰ বেকৱাটাৰ]] {{refend}} ===[[সদস্য:Ishanjyotibora|Ishanjyoti Bora]]=== {{refbegin|2}} # [[মাপ্পিলা সংগীত]] # [[ভাৰ্গৱী নিলয়ম]] # [[থম্পু (চলচ্চিত্ৰ)]] # [[কুম্মাট্টি (চলচ্চিত্ৰ)]] # [[বানপ্ৰস্থম]] # [[কুট্টি শ্ৰাংক (চলচ্চিত্ৰ)]] # [[য়ৱনিকা]] # [[এলিপ্পাথায়ম]] # [[কুডেভিডে]] {{refend}} ===[[সদস্য:Dipankar Das|Dipankar Das]]=== {{refbegin|2}} {{refend}} s9expaaxp51ajx16ixgo20k1g1vz61k 627246 627241 2026-08-14T17:41:41Z নৰুনা বৰুৱা 44897 /* Naruna Baruah */ 627246 wikitext text/x-wiki [[শ্ৰেণী:কেৰালা সংস্কৃতি মাহ, ২০২৬]] ===[[সদস্য:AjayDas|Ajay Das]]=== {{refbegin|2}} # [[কোচি]] # [[কোচিন আন্তৰ্জাতিক বিমানবন্দৰ]] # [[চীনা মাছ ধৰা জাল]] # [[শবৰীমালা মন্দিৰ]] # [[পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰ]] # [[তিৰুৱনন্তপুৰম]] # [[কেৰালাৰ সংস্কৃতি]] # [[কুডিয়াট্টম]] # [[কেট্টুভাল্লাম]] # [[জটায়ু প্ৰকৃতি উদ্যান]] # [[কেৰালাৰ পৰ্যটন]] # [[চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]] # [[কেৰালা নটনম]] # [[কালৰিপায়াট্টু]] # [[ডাফমুট্টু]] # [[ৰচম]] # [[কেৰালাৰ সংস্কৃতিত হাতী]] # [[ত্ৰিশূৰ পূৰম]] # [[কোচিন বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়]] # [[আলাপ্পুয়া]] # [[ভেম্বনাদ হ্ৰদ]] # [[কেৰালাৰ দেৱাল চিত্ৰকলা]] # [[চেগুন সংগ্ৰহালয়]] # [[চৰ্দাৰ বল্লভভাই পেটেল আৰক্ষী সংগ্ৰহালয়]] # [[আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় কয়ৰ সংগ্ৰহালয়]] # [[তালপাতৰ পুথি সংগ্ৰহালয়, তিৰুৱনন্তপুৰম]] # [[ভাৰতীয় বাণিজ্য সংগ্ৰহালয়]] # [[কেৰালা ভূমি সংগ্ৰহালয়]] # [[কৃষ্ণপুৰম প্ৰাসাদ]] # [[হিল পেলেচ, কোচি]] # [[কুলাথুপুড়া অৰণ্য সংগ্ৰহালয়]] # [[কুম্ভীৰ পুনৰ্বাসন আৰু গৱেষণা কেন্দ্ৰ]] # [[পৰদেশী ইহুদী উপাসনাগৃহ]] # [[পদ্মনাভপুৰম প্ৰাসাদ]] # [[শাস্তামকোট্টা হ্ৰদ]] # [[নীলগিৰি]] # [[নীলগিৰি জৈৱমণ্ডল সংৰক্ষিত অঞ্চল]] # [[মুন্নাৰ]] # [[প্ৰাচীৰ দ্বীপ]] # [[কাঞ্জি (খাদ‍্য)]] # [[পোংগল (খাদ‍্য)]] # [[ভাইপিন]] # [[অগস্ত্য মালা]] # [[বাণাসুৰ পাহাৰ]] # [[কেৰালাৰ সংগীত]] {{refend}} ===[[সদস্য: Duhita Ragini Kalita|Duhita Ragini Kalita]]=== {{refbegin|2}} # [[চি এছ ৰাধাদেৱী]] # [[ভাইলোপিল্লী শ্ৰীধৰ মেনন]] # [[জি দেৱৰাজন]] # [[ডন পালাথাৰা]] # [[ভৰতন]] # [[ভদ্ৰন (পৰিচালক)]] # [[কে জি জৰ্জ]] # [[আদামিন্তে মকন আবু]] # [[আই ভি শশী]] # [[জেভিয়াৰ পুলপাট]] # [[উস্তাদ হোটেল]] # [[ৱায়নাড় জিলা]] # [[পেৰিয়াৰ নদী]] # [[পম্বা নদী]] # [[এল২: এমপুৰান]] # [[মিন্নাল মুৰুলী]] # [[প্ৰেমম]] # [[মহেশীন্তে প্ৰতিকাৰম]] # [[কুম্বালাংগী নাইটছ]] # [[মায়ানদী]] # [[ক্লাছমেটছ (২০০৬ চনৰ চলচ্চিত্ৰ)]] # [[বেংগালুৰু ডেজ]] # [[ট্ৰাফিক ( ২০১১ চনৰ চলচ্চিত্ৰ )]] # [[পথেমৰী]] # [[থুদৰম]] # [[চেলিম কুমাৰ]] # [[এন্নু নিন্তে মইদিন]] # [[কে. ভি. ডমিনিক]] # [[ভি. আৰ. প্ৰবোধচন্দ্ৰন নায়াৰ]] # [[শ্ৰীথা শিৱদাস]] # [[ৰম্যা নাম্বীচান]] {{refend}} ===[[সদস্য:Kandarpajit Kallol|Kandarpajit Kallol]]=== {{refbegin|2}} # [[আৰাট্টুপুঝা পূৰম]] # [[ৰেৱতী পট্টথানম]] # [[কুট্টিপুঝা কৃষ্ণ পিল্লাই]] # [[লুচিফাৰ (২০১৯ চনৰ ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ)]] # [[দক্ষিণ এছিয়ান আচাৰ]] # [[কলৰ চিপচ]] # [[পুলিচেৰী]] # [[খিচড়ী]] # [[কালান]] # [[ফ'ৰ্ট কোচি]] # [[দাইল]] # [[এদায়ুৰ জলকীয়া]] # [[মুণ্ডু]] # [[চেট্টীকুলংগৰা কুম্ভ ভৰণী]] # [[কুম্মাট্টিকলি]] # [[কোচি-মুজিৰিছ বিয়েনেল]] # [[কোচিন বন্দৰ]] # [[কেৰালাৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় নাট্য উৎসৱ]] # [[কেৰালাৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ]] # [[ওচিৰাকালি]] # [[ইৰুপাথীয়েট্টম ওনাম]] # [[থিৰুভাথিৰা]] # [[নীলমপেৰুৰ পদয়নী]] # [[বুওন নাটাল]] # [[ভল্লা সাদ্যা]] # [[চেম্বাই সংগীত উৎসৱ]] # [[আনাউট্টি]] # [[ছাইন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ]] # [[অনাপোট্টান]] # [[তাত্তামংগলম কুথিৰা ভেলা]] # [[অ'লান]] # [[থোৰান]] # [[পাৰ্ল মানে]] # [[পাজহাম প্ৰধমন]] # [[লিচি]] # [[আন্না ৰাজন]] # [[আশা শৰৎ]] # [[মীনচিল নদী]] # [[মণিমালা নদী]] # [[ভিটিলা]] # [[এডাপল্লী]] # [[অঞ্জৰাকণ্ডী]] # [[পোক্কালি ধান]] # [[আডা প্ৰধমন]] {{refend}} ===[[সদস্য:নৰুনা বৰুৱা|Naruna Baruah]]=== {{refbegin|2}} # [[চুন্দন ভল্লাম]] # [[বালাৰামপুৰম]] # [[জিলা পৰ্যটন প্ৰসাৰ পৰিষদ (কেৰালা)]] # [[উইলিংডন দ্বীপ]] # [[সুবি সুৰেশ]] # [[চাভিট্টু নাদকম]] # [[থ্ৰিচূৰ]] # [[কোচিন শ্বিপয়াৰ্ড লিমিটেড]] # [[অৰুণ বোস]] # [[কুটিয়াাটুৰ আম]] # [[বদক্কেচিৰা]] # [[কাঞ্জিৰাপল্লী]] # [[তিৰুৰ পাণ]] # [[আট্টপ্পাদি থুৱৰা]] # [[আলাপ্পুজা সমুদ্ৰতট]] #[[কোল্লাম সমুদ্ৰতট]] #[[কোভালাম]] #[[চাভাক্কাড সমুদ্ৰতট]] #[[মুণ্ডাক্কাল সমুদতট]] #[[মাৰাৰী সমুদ্ৰতট]] #[[থ্ৰিচূৰ পুৰাম প্ৰদৰ্শনী]] #[[তিৰুমান্ধমকুন্নু পূৰাম]] #[[বৈৰাণকোডে ভেলা]] #[[আচাপ্পম]] #[[কদালুণ্ডী নদী]] #[[উপ্পালা নদী]] #[[ভাৰতপুঝা নদী]] #[[বেকাল]] #[[চলিয়াৰ নদী]] #[[চালাকুডী নদী]] #[[আচানকোভিল নদী]] #[[মুভাট্টুপুঝা]] #[[চন্দ্ৰগিৰি নদী]] #[[শ্বিৰিয়া নদী]] #[[কৰামনা নদী]] #[[কুটিয়াদি]] #[[নেয়াৰ নদী]] #[[কুপ্পাম নদী]] #[[বামনপুৰম নদী]] #[[ইথিক্কাৰা নদী]] #[[কৰিয়াঙ্গোড নদী]] #[[ভৱানী নদী]] #[[মাহে নদী]] #[[তিৰুৰ নদী]] #[[নীলেশ্বৰম]] #[[পাৰুকুট্টি নেথিয়াৰ আম্মা]] #[[চোত্তানীক্কাৰ ভগৱতী মন্দিৰ]] #[[সাজিন গোপু]] #[[ইৰুলা নৃত্যম]] #[[ছেইণ্ট ফ্ৰান্সিছ গীৰ্জা]] #[[এলিছৱা ভাকাইল]] #[[বিনু শশীধৰন]] #[[আজহিকাল সমুদ্ৰতট]] #[[থিৰুমুল্লাভাৰম সমুদ্ৰতট]] #[[শংকুমুঘাম সমুদ্ৰতট]] {{refend}} ===[[সদস্য:যদুমণি|যদুমণি]]=== {{refbegin|2}} # [[আই এন এছ ভেণ্ডুৰুথি]] # [[দক্ষিণ নৌসেনাৰ কমাণ্ড]] # [[পল্লুৰুথী সাহায্য বন্দোবস্ত]] # [[মডেল অভিযান্ত্ৰিক মহাবিদ্যালয়, কোচি]] # [[যোগাযোগ আৰু ব্যৱস্থাপনা অধ্যয়ন বিদ্যালয়, কোচি]] # [[অমৃতা হাস্পতাল, কোচি]] # [[চান্টা ক্ৰুজ কেথেড্ৰেল বেচিলিকা, কোচি]] # [[নেডুম্বাছেৰী]] # [[ইনফ'পাৰ্ক কোচি]] # [[এৰিছেৰী]] # [[পুথুৱাইপ]] # [[চাটনি]] # [[আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় কণ্টেইনাৰ ট্ৰেন্সশ্বিপমেণ্ট টাৰ্মিনেল, কোচি]] # [[কোচি পৌৰ নিগম]] # [[মুজিৰিছ]] # [[বৃহত্তৰ কোচিন উন্নয়ন কৰ্তৃপক্ষ]] # [[কোডুংগাল্লুৰ]] # [[আদিমালী]] # [[আদূৰ]] # [[পালঘাট জিলা]] # [[বদকুন্নাথন মন্দিৰ]] # [[পডণ্টিয়া কনগ্ৰেগেটা]] # [[মাখন]] # [[মালাবাৰ মাছৰ তৰকাৰী]] # [[দক্ষিণ ভাৰতীয় পৰঠা]] {{refend}} ===[[:m:User:JyotiPN|JyotiPN]]=== # [[নীলাকুইল]] # [[জৰ্জ জোচেফ কে]] ===[[সদস্য:Jyoti Chiring|Jyoti Chiring]]=== {{refbegin|2}} # [[কাদালুণ্ডি পক্ষী অভয়াৰণ্য]] # [[কেৰালা দিৱস]] # [[কান্নুৰ সমুদ্ৰ তীৰ]] # [[থোট্টাডা]] # [[কুমাৰাকম পক্ষী অভয়াৰণ্য]] # [[পুকোড হ্ৰদ]] # [[কাবিনী নদী]] # [[মালাবাৰ ডাঙৰ-দাগযুক্ত চিভেট]] # [[মল্লপল্লী]] # [[উথ্ৰালিক্কাভু পূৰম]] # [[কাৰিভেলা]] # [[কাছাৰগোড শাৰী]] # [[বানাসুৰা লাফিংথ্ৰাছ]] # [[ক'লা-কমলা ৰঙৰ মাখি ধৰা ফ্লাইকেচাৰ]] # [[নীলা-পাখিৰ পেৰেকিট]] # [[ৰঙা পিঠিৰ ছানবাৰ্ড]] # [[ৰ'টনৰ মুক্ত ঠেংযুক্ত বাদুলি]] # [[মালাবাৰ কাঁইটীয়া ডৰমাউছ]] # [[জংঘলী আঁচযুক্ত কেৰ্কেটুৱা]] #[[ইণ্ড্ৰেলা এম্পুলা]] # [[পাপিলিঅ' বুদ্ধ]] # [[ডেনিছন বাৰ্ব]] # [[কাসাভু ]] # [[ৱায়ানাদ জীৰাকশালা চাউল]] {{refend}} ===[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan Jyoti]]=== {{refbegin|2}} # [[আলেপ্পী সেউজীয়া ইলাচী]] # [[থোলপাভাকুথু]] # [[কম্বু (বাদ্য)]] # [[মাৰায়ুৰ গুড়]] {{refend}} ===[[সদস্য:কুমুদ ঘোষ|Kumud Ghosh]]=== {{refbegin|2}} # [[ৱাকেৰানা ফ্ৰাইনোডাৰ্মা]] # [[ইন্দিৰাণা]] # [[মাইক্ৰিক্সালাছ এড’নিছ]] # [[ইন্দিৰাণা ব্ৰাকিটাৰ্ছাছ]] # [[ইণ্ডোচিলভিৰানা ইণ্ডিকা]] # [[ৱায়ানাড বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য]] # [[বিজয়লক্ষ্মী (কবি)]] # [[ইন্দিৰাণা বেডোমি]] # [[ইন্দিৰাণা চিৰাবাসী]] # [[নীলগিৰি কাঠনি পাৰ]] # [[বগাপেটীয়া কোকলোঙা]] # [[নীলগিৰি ফুলটোকা]] # [[মালাবাৰ কাঠ শালিকা]] # [[নীলগিৰি লেংগুৰ]] # [[নীলগিৰি তহৰ]] # [[মুগা জহামাল]] # [[নীলগিৰি মাৰ্টেন]] # [[সহ্যাদ্ৰিছ বন এন্দুৰ]] # [[এৰন বাউয়াৰৰ ঘৰ কেঁকোসাপ]] # [[মালাবাৰ বাঢ়ৈটোকা]] # [[ছাইৰঙী মূৰৰ বুলবুলি‍]] {{refend}} ===[[সদস্য:Sameer Kalita14|Sameer Kalita]]=== {{refbegin|2}} # [[মাট্টা চাউল]] # [[অষ্টমুদি হ্ৰদ]] # [[ভোপাল]] # [[কেৰালাৰ বেকৱাটাৰ]] {{refend}} ===[[সদস্য:Ishanjyotibora|Ishanjyoti Bora]]=== {{refbegin|2}} # [[মাপ্পিলা সংগীত]] # [[ভাৰ্গৱী নিলয়ম]] # [[থম্পু (চলচ্চিত্ৰ)]] # [[কুম্মাট্টি (চলচ্চিত্ৰ)]] # [[বানপ্ৰস্থম]] # [[কুট্টি শ্ৰাংক (চলচ্চিত্ৰ)]] # [[য়ৱনিকা]] # [[এলিপ্পাথায়ম]] # [[কুডেভিডে]] {{refend}} ===[[সদস্য:Dipankar Das|Dipankar Das]]=== {{refbegin|2}} {{refend}} co4d3wk8rrmutj79rfvfwnthmu1tzdr 627253 627246 2026-08-14T18:18:00Z নৰুনা বৰুৱা 44897 /* Naruna Baruah */ 627253 wikitext text/x-wiki [[শ্ৰেণী:কেৰালা সংস্কৃতি মাহ, ২০২৬]] ===[[সদস্য:AjayDas|Ajay Das]]=== {{refbegin|2}} # [[কোচি]] # [[কোচিন আন্তৰ্জাতিক বিমানবন্দৰ]] # [[চীনা মাছ ধৰা জাল]] # [[শবৰীমালা মন্দিৰ]] # [[পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰ]] # [[তিৰুৱনন্তপুৰম]] # [[কেৰালাৰ সংস্কৃতি]] # [[কুডিয়াট্টম]] # [[কেট্টুভাল্লাম]] # [[জটায়ু প্ৰকৃতি উদ্যান]] # [[কেৰালাৰ পৰ্যটন]] # [[চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]] # [[কেৰালা নটনম]] # [[কালৰিপায়াট্টু]] # [[ডাফমুট্টু]] # [[ৰচম]] # [[কেৰালাৰ সংস্কৃতিত হাতী]] # [[ত্ৰিশূৰ পূৰম]] # [[কোচিন বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়]] # [[আলাপ্পুয়া]] # [[ভেম্বনাদ হ্ৰদ]] # [[কেৰালাৰ দেৱাল চিত্ৰকলা]] # [[চেগুন সংগ্ৰহালয়]] # [[চৰ্দাৰ বল্লভভাই পেটেল আৰক্ষী সংগ্ৰহালয়]] # [[আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় কয়ৰ সংগ্ৰহালয়]] # [[তালপাতৰ পুথি সংগ্ৰহালয়, তিৰুৱনন্তপুৰম]] # [[ভাৰতীয় বাণিজ্য সংগ্ৰহালয়]] # [[কেৰালা ভূমি সংগ্ৰহালয়]] # [[কৃষ্ণপুৰম প্ৰাসাদ]] # [[হিল পেলেচ, কোচি]] # [[কুলাথুপুড়া অৰণ্য সংগ্ৰহালয়]] # [[কুম্ভীৰ পুনৰ্বাসন আৰু গৱেষণা কেন্দ্ৰ]] # [[পৰদেশী ইহুদী উপাসনাগৃহ]] # [[পদ্মনাভপুৰম প্ৰাসাদ]] # [[শাস্তামকোট্টা হ্ৰদ]] # [[নীলগিৰি]] # [[নীলগিৰি জৈৱমণ্ডল সংৰক্ষিত অঞ্চল]] # [[মুন্নাৰ]] # [[প্ৰাচীৰ দ্বীপ]] # [[কাঞ্জি (খাদ‍্য)]] # [[পোংগল (খাদ‍্য)]] # [[ভাইপিন]] # [[অগস্ত্য মালা]] # [[বাণাসুৰ পাহাৰ]] # [[কেৰালাৰ সংগীত]] {{refend}} ===[[সদস্য: Duhita Ragini Kalita|Duhita Ragini Kalita]]=== {{refbegin|2}} # [[চি এছ ৰাধাদেৱী]] # [[ভাইলোপিল্লী শ্ৰীধৰ মেনন]] # [[জি দেৱৰাজন]] # [[ডন পালাথাৰা]] # [[ভৰতন]] # [[ভদ্ৰন (পৰিচালক)]] # [[কে জি জৰ্জ]] # [[আদামিন্তে মকন আবু]] # [[আই ভি শশী]] # [[জেভিয়াৰ পুলপাট]] # [[উস্তাদ হোটেল]] # [[ৱায়নাড় জিলা]] # [[পেৰিয়াৰ নদী]] # [[পম্বা নদী]] # [[এল২: এমপুৰান]] # [[মিন্নাল মুৰুলী]] # [[প্ৰেমম]] # [[মহেশীন্তে প্ৰতিকাৰম]] # [[কুম্বালাংগী নাইটছ]] # [[মায়ানদী]] # [[ক্লাছমেটছ (২০০৬ চনৰ চলচ্চিত্ৰ)]] # [[বেংগালুৰু ডেজ]] # [[ট্ৰাফিক ( ২০১১ চনৰ চলচ্চিত্ৰ )]] # [[পথেমৰী]] # [[থুদৰম]] # [[চেলিম কুমাৰ]] # [[এন্নু নিন্তে মইদিন]] # [[কে. ভি. ডমিনিক]] # [[ভি. আৰ. প্ৰবোধচন্দ্ৰন নায়াৰ]] # [[শ্ৰীথা শিৱদাস]] # [[ৰম্যা নাম্বীচান]] {{refend}} ===[[সদস্য:Kandarpajit Kallol|Kandarpajit Kallol]]=== {{refbegin|2}} # [[আৰাট্টুপুঝা পূৰম]] # [[ৰেৱতী পট্টথানম]] # [[কুট্টিপুঝা কৃষ্ণ পিল্লাই]] # [[লুচিফাৰ (২০১৯ চনৰ ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ)]] # [[দক্ষিণ এছিয়ান আচাৰ]] # [[কলৰ চিপচ]] # [[পুলিচেৰী]] # [[খিচড়ী]] # [[কালান]] # [[ফ'ৰ্ট কোচি]] # [[দাইল]] # [[এদায়ুৰ জলকীয়া]] # [[মুণ্ডু]] # [[চেট্টীকুলংগৰা কুম্ভ ভৰণী]] # [[কুম্মাট্টিকলি]] # [[কোচি-মুজিৰিছ বিয়েনেল]] # [[কোচিন বন্দৰ]] # [[কেৰালাৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় নাট্য উৎসৱ]] # [[কেৰালাৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ]] # [[ওচিৰাকালি]] # [[ইৰুপাথীয়েট্টম ওনাম]] # [[থিৰুভাথিৰা]] # [[নীলমপেৰুৰ পদয়নী]] # [[বুওন নাটাল]] # [[ভল্লা সাদ্যা]] # [[চেম্বাই সংগীত উৎসৱ]] # [[আনাউট্টি]] # [[ছাইন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ]] # [[অনাপোট্টান]] # [[তাত্তামংগলম কুথিৰা ভেলা]] # [[অ'লান]] # [[থোৰান]] # [[পাৰ্ল মানে]] # [[পাজহাম প্ৰধমন]] # [[লিচি]] # [[আন্না ৰাজন]] # [[আশা শৰৎ]] # [[মীনচিল নদী]] # [[মণিমালা নদী]] # [[ভিটিলা]] # [[এডাপল্লী]] # [[অঞ্জৰাকণ্ডী]] # [[পোক্কালি ধান]] # [[আডা প্ৰধমন]] {{refend}} ===[[সদস্য:নৰুনা বৰুৱা|Naruna Baruah]]=== {{refbegin|2}} # [[চুন্দন ভল্লাম]] # [[বালাৰামপুৰম]] # [[জিলা পৰ্যটন প্ৰসাৰ পৰিষদ (কেৰালা)]] # [[উইলিংডন দ্বীপ]] # [[সুবি সুৰেশ]] # [[চাভিট্টু নাদকম]] # [[থ্ৰিচূৰ]] # [[কোচিন শ্বিপয়াৰ্ড লিমিটেড]] # [[অৰুণ বোস]] # [[কুটিয়াাটুৰ আম]] # [[বদক্কেচিৰা]] # [[কাঞ্জিৰাপল্লী]] # [[তিৰুৰ পাণ]] # [[আট্টপ্পাদি থুৱৰা]] # [[আলাপ্পুজা সমুদ্ৰতট]] #[[কোল্লাম সমুদ্ৰতট]] #[[কোভালাম]] #[[চাভাক্কাড সমুদ্ৰতট]] #[[মুণ্ডাক্কাল সমুদতট]] #[[মাৰাৰী সমুদ্ৰতট]] #[[থ্ৰিচূৰ পুৰাম প্ৰদৰ্শনী]] #[[তিৰুমান্ধমকুন্নু পূৰাম]] #[[বৈৰাণকোডে ভেলা]] #[[আচাপ্পম]] #[[কদালুণ্ডী নদী]] #[[উপ্পালা নদী]] #[[ভাৰতপুঝা নদী]] #[[বেকাল]] #[[চলিয়াৰ নদী]] #[[চালাকুডী নদী]] #[[আচানকোভিল নদী]] #[[মুভাট্টুপুঝা]] #[[চন্দ্ৰগিৰি নদী]] #[[শ্বিৰিয়া নদী]] #[[কৰামনা নদী]] #[[কুটিয়াদি]] #[[নেয়াৰ নদী]] #[[কুপ্পাম নদী]] #[[বামনপুৰম নদী]] #[[ইথিক্কাৰা নদী]] #[[কৰিয়াঙ্গোড নদী]] #[[ভৱানী নদী]] #[[মাহে নদী]] #[[তিৰুৰ নদী]] #[[নীলেশ্বৰম]] #[[পাৰুকুট্টি নেথিয়াৰ আম্মা]] #[[চোত্তানীক্কাৰ ভগৱতী মন্দিৰ]] #[[সাজিন গোপু]] #[[ইৰুলা নৃত্যম]] #[[ছেইণ্ট ফ্ৰান্সিছ গীৰ্জা]] #[[এলিছৱা ভাকাইল]] #[[বিনু শশীধৰন]] #[[আজহিকাল সমুদ্ৰতট]] #[[থিৰুমুল্লাভাৰম সমুদ্ৰতট]] #[[শংকুমুঘাম সমুদ্ৰতট]] #[[বিনীশ বাষ্টিন]] {{refend}} ===[[সদস্য:যদুমণি|যদুমণি]]=== {{refbegin|2}} # [[আই এন এছ ভেণ্ডুৰুথি]] # [[দক্ষিণ নৌসেনাৰ কমাণ্ড]] # [[পল্লুৰুথী সাহায্য বন্দোবস্ত]] # [[মডেল অভিযান্ত্ৰিক মহাবিদ্যালয়, কোচি]] # [[যোগাযোগ আৰু ব্যৱস্থাপনা অধ্যয়ন বিদ্যালয়, কোচি]] # [[অমৃতা হাস্পতাল, কোচি]] # [[চান্টা ক্ৰুজ কেথেড্ৰেল বেচিলিকা, কোচি]] # [[নেডুম্বাছেৰী]] # [[ইনফ'পাৰ্ক কোচি]] # [[এৰিছেৰী]] # [[পুথুৱাইপ]] # [[চাটনি]] # [[আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় কণ্টেইনাৰ ট্ৰেন্সশ্বিপমেণ্ট টাৰ্মিনেল, কোচি]] # [[কোচি পৌৰ নিগম]] # [[মুজিৰিছ]] # [[বৃহত্তৰ কোচিন উন্নয়ন কৰ্তৃপক্ষ]] # [[কোডুংগাল্লুৰ]] # [[আদিমালী]] # [[আদূৰ]] # [[পালঘাট জিলা]] # [[বদকুন্নাথন মন্দিৰ]] # [[পডণ্টিয়া কনগ্ৰেগেটা]] # [[মাখন]] # [[মালাবাৰ মাছৰ তৰকাৰী]] # [[দক্ষিণ ভাৰতীয় পৰঠা]] {{refend}} ===[[:m:User:JyotiPN|JyotiPN]]=== # [[নীলাকুইল]] # [[জৰ্জ জোচেফ কে]] ===[[সদস্য:Jyoti Chiring|Jyoti Chiring]]=== {{refbegin|2}} # [[কাদালুণ্ডি পক্ষী অভয়াৰণ্য]] # [[কেৰালা দিৱস]] # [[কান্নুৰ সমুদ্ৰ তীৰ]] # [[থোট্টাডা]] # [[কুমাৰাকম পক্ষী অভয়াৰণ্য]] # [[পুকোড হ্ৰদ]] # [[কাবিনী নদী]] # [[মালাবাৰ ডাঙৰ-দাগযুক্ত চিভেট]] # [[মল্লপল্লী]] # [[উথ্ৰালিক্কাভু পূৰম]] # [[কাৰিভেলা]] # [[কাছাৰগোড শাৰী]] # [[বানাসুৰা লাফিংথ্ৰাছ]] # [[ক'লা-কমলা ৰঙৰ মাখি ধৰা ফ্লাইকেচাৰ]] # [[নীলা-পাখিৰ পেৰেকিট]] # [[ৰঙা পিঠিৰ ছানবাৰ্ড]] # [[ৰ'টনৰ মুক্ত ঠেংযুক্ত বাদুলি]] # [[মালাবাৰ কাঁইটীয়া ডৰমাউছ]] # [[জংঘলী আঁচযুক্ত কেৰ্কেটুৱা]] #[[ইণ্ড্ৰেলা এম্পুলা]] # [[পাপিলিঅ' বুদ্ধ]] # [[ডেনিছন বাৰ্ব]] # [[কাসাভু ]] # [[ৱায়ানাদ জীৰাকশালা চাউল]] {{refend}} ===[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan Jyoti]]=== {{refbegin|2}} # [[আলেপ্পী সেউজীয়া ইলাচী]] # [[থোলপাভাকুথু]] # [[কম্বু (বাদ্য)]] # [[মাৰায়ুৰ গুড়]] {{refend}} ===[[সদস্য:কুমুদ ঘোষ|Kumud Ghosh]]=== {{refbegin|2}} # [[ৱাকেৰানা ফ্ৰাইনোডাৰ্মা]] # [[ইন্দিৰাণা]] # [[মাইক্ৰিক্সালাছ এড’নিছ]] # [[ইন্দিৰাণা ব্ৰাকিটাৰ্ছাছ]] # [[ইণ্ডোচিলভিৰানা ইণ্ডিকা]] # [[ৱায়ানাড বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য]] # [[বিজয়লক্ষ্মী (কবি)]] # [[ইন্দিৰাণা বেডোমি]] # [[ইন্দিৰাণা চিৰাবাসী]] # [[নীলগিৰি কাঠনি পাৰ]] # [[বগাপেটীয়া কোকলোঙা]] # [[নীলগিৰি ফুলটোকা]] # [[মালাবাৰ কাঠ শালিকা]] # [[নীলগিৰি লেংগুৰ]] # [[নীলগিৰি তহৰ]] # [[মুগা জহামাল]] # [[নীলগিৰি মাৰ্টেন]] # [[সহ্যাদ্ৰিছ বন এন্দুৰ]] # [[এৰন বাউয়াৰৰ ঘৰ কেঁকোসাপ]] # [[মালাবাৰ বাঢ়ৈটোকা]] # [[ছাইৰঙী মূৰৰ বুলবুলি‍]] {{refend}} ===[[সদস্য:Sameer Kalita14|Sameer Kalita]]=== {{refbegin|2}} # [[মাট্টা চাউল]] # [[অষ্টমুদি হ্ৰদ]] # [[ভোপাল]] # [[কেৰালাৰ বেকৱাটাৰ]] {{refend}} ===[[সদস্য:Ishanjyotibora|Ishanjyoti Bora]]=== {{refbegin|2}} # [[মাপ্পিলা সংগীত]] # [[ভাৰ্গৱী নিলয়ম]] # [[থম্পু (চলচ্চিত্ৰ)]] # [[কুম্মাট্টি (চলচ্চিত্ৰ)]] # [[বানপ্ৰস্থম]] # [[কুট্টি শ্ৰাংক (চলচ্চিত্ৰ)]] # [[য়ৱনিকা]] # [[এলিপ্পাথায়ম]] # [[কুডেভিডে]] {{refend}} ===[[সদস্য:Dipankar Das|Dipankar Das]]=== {{refbegin|2}} {{refend}} sx09sjjbw6siay7mceuvsuuhw627akp 627256 627253 2026-08-14T18:40:13Z যদুমণি 32127 /* যদুমণি */ 627256 wikitext text/x-wiki [[শ্ৰেণী:কেৰালা সংস্কৃতি মাহ, ২০২৬]] ===[[সদস্য:AjayDas|Ajay Das]]=== {{refbegin|2}} # [[কোচি]] # [[কোচিন আন্তৰ্জাতিক বিমানবন্দৰ]] # [[চীনা মাছ ধৰা জাল]] # [[শবৰীমালা মন্দিৰ]] # [[পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰ]] # [[তিৰুৱনন্তপুৰম]] # [[কেৰালাৰ সংস্কৃতি]] # [[কুডিয়াট্টম]] # [[কেট্টুভাল্লাম]] # [[জটায়ু প্ৰকৃতি উদ্যান]] # [[কেৰালাৰ পৰ্যটন]] # [[চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]] # [[কেৰালা নটনম]] # [[কালৰিপায়াট্টু]] # [[ডাফমুট্টু]] # [[ৰচম]] # [[কেৰালাৰ সংস্কৃতিত হাতী]] # [[ত্ৰিশূৰ পূৰম]] # [[কোচিন বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়]] # [[আলাপ্পুয়া]] # [[ভেম্বনাদ হ্ৰদ]] # [[কেৰালাৰ দেৱাল চিত্ৰকলা]] # [[চেগুন সংগ্ৰহালয়]] # [[চৰ্দাৰ বল্লভভাই পেটেল আৰক্ষী সংগ্ৰহালয়]] # [[আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় কয়ৰ সংগ্ৰহালয়]] # [[তালপাতৰ পুথি সংগ্ৰহালয়, তিৰুৱনন্তপুৰম]] # [[ভাৰতীয় বাণিজ্য সংগ্ৰহালয়]] # [[কেৰালা ভূমি সংগ্ৰহালয়]] # [[কৃষ্ণপুৰম প্ৰাসাদ]] # [[হিল পেলেচ, কোচি]] # [[কুলাথুপুড়া অৰণ্য সংগ্ৰহালয়]] # [[কুম্ভীৰ পুনৰ্বাসন আৰু গৱেষণা কেন্দ্ৰ]] # [[পৰদেশী ইহুদী উপাসনাগৃহ]] # [[পদ্মনাভপুৰম প্ৰাসাদ]] # [[শাস্তামকোট্টা হ্ৰদ]] # [[নীলগিৰি]] # [[নীলগিৰি জৈৱমণ্ডল সংৰক্ষিত অঞ্চল]] # [[মুন্নাৰ]] # [[প্ৰাচীৰ দ্বীপ]] # [[কাঞ্জি (খাদ‍্য)]] # [[পোংগল (খাদ‍্য)]] # [[ভাইপিন]] # [[অগস্ত্য মালা]] # [[বাণাসুৰ পাহাৰ]] # [[কেৰালাৰ সংগীত]] {{refend}} ===[[সদস্য: Duhita Ragini Kalita|Duhita Ragini Kalita]]=== {{refbegin|2}} # [[চি এছ ৰাধাদেৱী]] # [[ভাইলোপিল্লী শ্ৰীধৰ মেনন]] # [[জি দেৱৰাজন]] # [[ডন পালাথাৰা]] # [[ভৰতন]] # [[ভদ্ৰন (পৰিচালক)]] # [[কে জি জৰ্জ]] # [[আদামিন্তে মকন আবু]] # [[আই ভি শশী]] # [[জেভিয়াৰ পুলপাট]] # [[উস্তাদ হোটেল]] # [[ৱায়নাড় জিলা]] # [[পেৰিয়াৰ নদী]] # [[পম্বা নদী]] # [[এল২: এমপুৰান]] # [[মিন্নাল মুৰুলী]] # [[প্ৰেমম]] # [[মহেশীন্তে প্ৰতিকাৰম]] # [[কুম্বালাংগী নাইটছ]] # [[মায়ানদী]] # [[ক্লাছমেটছ (২০০৬ চনৰ চলচ্চিত্ৰ)]] # [[বেংগালুৰু ডেজ]] # [[ট্ৰাফিক ( ২০১১ চনৰ চলচ্চিত্ৰ )]] # [[পথেমৰী]] # [[থুদৰম]] # [[চেলিম কুমাৰ]] # [[এন্নু নিন্তে মইদিন]] # [[কে. ভি. ডমিনিক]] # [[ভি. আৰ. প্ৰবোধচন্দ্ৰন নায়াৰ]] # [[শ্ৰীথা শিৱদাস]] # [[ৰম্যা নাম্বীচান]] {{refend}} ===[[সদস্য:Kandarpajit Kallol|Kandarpajit Kallol]]=== {{refbegin|2}} # [[আৰাট্টুপুঝা পূৰম]] # [[ৰেৱতী পট্টথানম]] # [[কুট্টিপুঝা কৃষ্ণ পিল্লাই]] # [[লুচিফাৰ (২০১৯ চনৰ ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ)]] # [[দক্ষিণ এছিয়ান আচাৰ]] # [[কলৰ চিপচ]] # [[পুলিচেৰী]] # [[খিচড়ী]] # [[কালান]] # [[ফ'ৰ্ট কোচি]] # [[দাইল]] # [[এদায়ুৰ জলকীয়া]] # [[মুণ্ডু]] # [[চেট্টীকুলংগৰা কুম্ভ ভৰণী]] # [[কুম্মাট্টিকলি]] # [[কোচি-মুজিৰিছ বিয়েনেল]] # [[কোচিন বন্দৰ]] # [[কেৰালাৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় নাট্য উৎসৱ]] # [[কেৰালাৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ]] # [[ওচিৰাকালি]] # [[ইৰুপাথীয়েট্টম ওনাম]] # [[থিৰুভাথিৰা]] # [[নীলমপেৰুৰ পদয়নী]] # [[বুওন নাটাল]] # [[ভল্লা সাদ্যা]] # [[চেম্বাই সংগীত উৎসৱ]] # [[আনাউট্টি]] # [[ছাইন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ]] # [[অনাপোট্টান]] # [[তাত্তামংগলম কুথিৰা ভেলা]] # [[অ'লান]] # [[থোৰান]] # [[পাৰ্ল মানে]] # [[পাজহাম প্ৰধমন]] # [[লিচি]] # [[আন্না ৰাজন]] # [[আশা শৰৎ]] # [[মীনচিল নদী]] # [[মণিমালা নদী]] # [[ভিটিলা]] # [[এডাপল্লী]] # [[অঞ্জৰাকণ্ডী]] # [[পোক্কালি ধান]] # [[আডা প্ৰধমন]] {{refend}} ===[[সদস্য:নৰুনা বৰুৱা|Naruna Baruah]]=== {{refbegin|2}} # [[চুন্দন ভল্লাম]] # [[বালাৰামপুৰম]] # [[জিলা পৰ্যটন প্ৰসাৰ পৰিষদ (কেৰালা)]] # [[উইলিংডন দ্বীপ]] # [[সুবি সুৰেশ]] # [[চাভিট্টু নাদকম]] # [[থ্ৰিচূৰ]] # [[কোচিন শ্বিপয়াৰ্ড লিমিটেড]] # [[অৰুণ বোস]] # [[কুটিয়াাটুৰ আম]] # [[বদক্কেচিৰা]] # [[কাঞ্জিৰাপল্লী]] # [[তিৰুৰ পাণ]] # [[আট্টপ্পাদি থুৱৰা]] # [[আলাপ্পুজা সমুদ্ৰতট]] #[[কোল্লাম সমুদ্ৰতট]] #[[কোভালাম]] #[[চাভাক্কাড সমুদ্ৰতট]] #[[মুণ্ডাক্কাল সমুদতট]] #[[মাৰাৰী সমুদ্ৰতট]] #[[থ্ৰিচূৰ পুৰাম প্ৰদৰ্শনী]] #[[তিৰুমান্ধমকুন্নু পূৰাম]] #[[বৈৰাণকোডে ভেলা]] #[[আচাপ্পম]] #[[কদালুণ্ডী নদী]] #[[উপ্পালা নদী]] #[[ভাৰতপুঝা নদী]] #[[বেকাল]] #[[চলিয়াৰ নদী]] #[[চালাকুডী নদী]] #[[আচানকোভিল নদী]] #[[মুভাট্টুপুঝা]] #[[চন্দ্ৰগিৰি নদী]] #[[শ্বিৰিয়া নদী]] #[[কৰামনা নদী]] #[[কুটিয়াদি]] #[[নেয়াৰ নদী]] #[[কুপ্পাম নদী]] #[[বামনপুৰম নদী]] #[[ইথিক্কাৰা নদী]] #[[কৰিয়াঙ্গোড নদী]] #[[ভৱানী নদী]] #[[মাহে নদী]] #[[তিৰুৰ নদী]] #[[নীলেশ্বৰম]] #[[পাৰুকুট্টি নেথিয়াৰ আম্মা]] #[[চোত্তানীক্কাৰ ভগৱতী মন্দিৰ]] #[[সাজিন গোপু]] #[[ইৰুলা নৃত্যম]] #[[ছেইণ্ট ফ্ৰান্সিছ গীৰ্জা]] #[[এলিছৱা ভাকাইল]] #[[বিনু শশীধৰন]] #[[আজহিকাল সমুদ্ৰতট]] #[[থিৰুমুল্লাভাৰম সমুদ্ৰতট]] #[[শংকুমুঘাম সমুদ্ৰতট]] #[[বিনীশ বাষ্টিন]] {{refend}} ===[[সদস্য:যদুমণি|যদুমণি]]=== {{refbegin|2}} # [[আই এন এছ ভেণ্ডুৰুথি]] # [[দক্ষিণ নৌসেনাৰ কমাণ্ড]] # [[পল্লুৰুথী সাহায্য বন্দোবস্ত]] # [[মডেল অভিযান্ত্ৰিক মহাবিদ্যালয়, কোচি]] # [[যোগাযোগ আৰু ব্যৱস্থাপনা অধ্যয়ন বিদ্যালয়, কোচি]] # [[অমৃতা হাস্পতাল, কোচি]] # [[চান্টা ক্ৰুজ কেথেড্ৰেল বেচিলিকা, কোচি]] # [[নেডুম্বাছেৰী]] # [[ইনফ'পাৰ্ক কোচি]] # [[এৰিছেৰী]] # [[পুথুৱাইপ]] # [[চাটনি]] # [[আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় কণ্টেইনাৰ ট্ৰেন্সশ্বিপমেণ্ট টাৰ্মিনেল, কোচি]] # [[কোচি পৌৰ নিগম]] # [[মুজিৰিছ]] # [[বৃহত্তৰ কোচিন উন্নয়ন কৰ্তৃপক্ষ]] # [[কোডুংগাল্লুৰ]] # [[আদিমালী]] # [[আদূৰ]] # [[পালঘাট জিলা]] # [[বদকুন্নাথন মন্দিৰ]] # [[পডণ্টিয়া কনগ্ৰেগেটা]] # [[মাখন]] # [[মালাবাৰ মাছৰ তৰকাৰী]] # [[দক্ষিণ ভাৰতীয় পৰঠা]] # [[মাটানচেৰী]] # [[বিষুক্কনি]] {{refend}} ===[[:m:User:JyotiPN|JyotiPN]]=== # [[নীলাকুইল]] # [[জৰ্জ জোচেফ কে]] ===[[সদস্য:Jyoti Chiring|Jyoti Chiring]]=== {{refbegin|2}} # [[কাদালুণ্ডি পক্ষী অভয়াৰণ্য]] # [[কেৰালা দিৱস]] # [[কান্নুৰ সমুদ্ৰ তীৰ]] # [[থোট্টাডা]] # [[কুমাৰাকম পক্ষী অভয়াৰণ্য]] # [[পুকোড হ্ৰদ]] # [[কাবিনী নদী]] # [[মালাবাৰ ডাঙৰ-দাগযুক্ত চিভেট]] # [[মল্লপল্লী]] # [[উথ্ৰালিক্কাভু পূৰম]] # [[কাৰিভেলা]] # [[কাছাৰগোড শাৰী]] # [[বানাসুৰা লাফিংথ্ৰাছ]] # [[ক'লা-কমলা ৰঙৰ মাখি ধৰা ফ্লাইকেচাৰ]] # [[নীলা-পাখিৰ পেৰেকিট]] # [[ৰঙা পিঠিৰ ছানবাৰ্ড]] # [[ৰ'টনৰ মুক্ত ঠেংযুক্ত বাদুলি]] # [[মালাবাৰ কাঁইটীয়া ডৰমাউছ]] # [[জংঘলী আঁচযুক্ত কেৰ্কেটুৱা]] #[[ইণ্ড্ৰেলা এম্পুলা]] # [[পাপিলিঅ' বুদ্ধ]] # [[ডেনিছন বাৰ্ব]] # [[কাসাভু ]] # [[ৱায়ানাদ জীৰাকশালা চাউল]] {{refend}} ===[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan Jyoti]]=== {{refbegin|2}} # [[আলেপ্পী সেউজীয়া ইলাচী]] # [[থোলপাভাকুথু]] # [[কম্বু (বাদ্য)]] # [[মাৰায়ুৰ গুড়]] {{refend}} ===[[সদস্য:কুমুদ ঘোষ|Kumud Ghosh]]=== {{refbegin|2}} # [[ৱাকেৰানা ফ্ৰাইনোডাৰ্মা]] # [[ইন্দিৰাণা]] # [[মাইক্ৰিক্সালাছ এড’নিছ]] # [[ইন্দিৰাণা ব্ৰাকিটাৰ্ছাছ]] # [[ইণ্ডোচিলভিৰানা ইণ্ডিকা]] # [[ৱায়ানাড বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য]] # [[বিজয়লক্ষ্মী (কবি)]] # [[ইন্দিৰাণা বেডোমি]] # [[ইন্দিৰাণা চিৰাবাসী]] # [[নীলগিৰি কাঠনি পাৰ]] # [[বগাপেটীয়া কোকলোঙা]] # [[নীলগিৰি ফুলটোকা]] # [[মালাবাৰ কাঠ শালিকা]] # [[নীলগিৰি লেংগুৰ]] # [[নীলগিৰি তহৰ]] # [[মুগা জহামাল]] # [[নীলগিৰি মাৰ্টেন]] # [[সহ্যাদ্ৰিছ বন এন্দুৰ]] # [[এৰন বাউয়াৰৰ ঘৰ কেঁকোসাপ]] # [[মালাবাৰ বাঢ়ৈটোকা]] # [[ছাইৰঙী মূৰৰ বুলবুলি‍]] {{refend}} ===[[সদস্য:Sameer Kalita14|Sameer Kalita]]=== {{refbegin|2}} # [[মাট্টা চাউল]] # [[অষ্টমুদি হ্ৰদ]] # [[ভোপাল]] # [[কেৰালাৰ বেকৱাটাৰ]] {{refend}} ===[[সদস্য:Ishanjyotibora|Ishanjyoti Bora]]=== {{refbegin|2}} # [[মাপ্পিলা সংগীত]] # [[ভাৰ্গৱী নিলয়ম]] # [[থম্পু (চলচ্চিত্ৰ)]] # [[কুম্মাট্টি (চলচ্চিত্ৰ)]] # [[বানপ্ৰস্থম]] # [[কুট্টি শ্ৰাংক (চলচ্চিত্ৰ)]] # [[য়ৱনিকা]] # [[এলিপ্পাথায়ম]] # [[কুডেভিডে]] {{refend}} ===[[সদস্য:Dipankar Das|Dipankar Das]]=== {{refbegin|2}} {{refend}} 2631nxwei78cuz50xyl6qig8b0auabt 627260 627256 2026-08-14T18:53:50Z নৰুনা বৰুৱা 44897 /* Naruna Baruah */ 627260 wikitext text/x-wiki [[শ্ৰেণী:কেৰালা সংস্কৃতি মাহ, ২০২৬]] ===[[সদস্য:AjayDas|Ajay Das]]=== {{refbegin|2}} # [[কোচি]] # [[কোচিন আন্তৰ্জাতিক বিমানবন্দৰ]] # [[চীনা মাছ ধৰা জাল]] # [[শবৰীমালা মন্দিৰ]] # [[পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰ]] # [[তিৰুৱনন্তপুৰম]] # [[কেৰালাৰ সংস্কৃতি]] # [[কুডিয়াট্টম]] # [[কেট্টুভাল্লাম]] # [[জটায়ু প্ৰকৃতি উদ্যান]] # [[কেৰালাৰ পৰ্যটন]] # [[চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]] # [[কেৰালা নটনম]] # [[কালৰিপায়াট্টু]] # [[ডাফমুট্টু]] # [[ৰচম]] # [[কেৰালাৰ সংস্কৃতিত হাতী]] # [[ত্ৰিশূৰ পূৰম]] # [[কোচিন বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়]] # [[আলাপ্পুয়া]] # [[ভেম্বনাদ হ্ৰদ]] # [[কেৰালাৰ দেৱাল চিত্ৰকলা]] # [[চেগুন সংগ্ৰহালয়]] # [[চৰ্দাৰ বল্লভভাই পেটেল আৰক্ষী সংগ্ৰহালয়]] # [[আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় কয়ৰ সংগ্ৰহালয়]] # [[তালপাতৰ পুথি সংগ্ৰহালয়, তিৰুৱনন্তপুৰম]] # [[ভাৰতীয় বাণিজ্য সংগ্ৰহালয়]] # [[কেৰালা ভূমি সংগ্ৰহালয়]] # [[কৃষ্ণপুৰম প্ৰাসাদ]] # [[হিল পেলেচ, কোচি]] # [[কুলাথুপুড়া অৰণ্য সংগ্ৰহালয়]] # [[কুম্ভীৰ পুনৰ্বাসন আৰু গৱেষণা কেন্দ্ৰ]] # [[পৰদেশী ইহুদী উপাসনাগৃহ]] # [[পদ্মনাভপুৰম প্ৰাসাদ]] # [[শাস্তামকোট্টা হ্ৰদ]] # [[নীলগিৰি]] # [[নীলগিৰি জৈৱমণ্ডল সংৰক্ষিত অঞ্চল]] # [[মুন্নাৰ]] # [[প্ৰাচীৰ দ্বীপ]] # [[কাঞ্জি (খাদ‍্য)]] # [[পোংগল (খাদ‍্য)]] # [[ভাইপিন]] # [[অগস্ত্য মালা]] # [[বাণাসুৰ পাহাৰ]] # [[কেৰালাৰ সংগীত]] {{refend}} ===[[সদস্য: Duhita Ragini Kalita|Duhita Ragini Kalita]]=== {{refbegin|2}} # [[চি এছ ৰাধাদেৱী]] # [[ভাইলোপিল্লী শ্ৰীধৰ মেনন]] # [[জি দেৱৰাজন]] # [[ডন পালাথাৰা]] # [[ভৰতন]] # [[ভদ্ৰন (পৰিচালক)]] # [[কে জি জৰ্জ]] # [[আদামিন্তে মকন আবু]] # [[আই ভি শশী]] # [[জেভিয়াৰ পুলপাট]] # [[উস্তাদ হোটেল]] # [[ৱায়নাড় জিলা]] # [[পেৰিয়াৰ নদী]] # [[পম্বা নদী]] # [[এল২: এমপুৰান]] # [[মিন্নাল মুৰুলী]] # [[প্ৰেমম]] # [[মহেশীন্তে প্ৰতিকাৰম]] # [[কুম্বালাংগী নাইটছ]] # [[মায়ানদী]] # [[ক্লাছমেটছ (২০০৬ চনৰ চলচ্চিত্ৰ)]] # [[বেংগালুৰু ডেজ]] # [[ট্ৰাফিক ( ২০১১ চনৰ চলচ্চিত্ৰ )]] # [[পথেমৰী]] # [[থুদৰম]] # [[চেলিম কুমাৰ]] # [[এন্নু নিন্তে মইদিন]] # [[কে. ভি. ডমিনিক]] # [[ভি. আৰ. প্ৰবোধচন্দ্ৰন নায়াৰ]] # [[শ্ৰীথা শিৱদাস]] # [[ৰম্যা নাম্বীচান]] {{refend}} ===[[সদস্য:Kandarpajit Kallol|Kandarpajit Kallol]]=== {{refbegin|2}} # [[আৰাট্টুপুঝা পূৰম]] # [[ৰেৱতী পট্টথানম]] # [[কুট্টিপুঝা কৃষ্ণ পিল্লাই]] # [[লুচিফাৰ (২০১৯ চনৰ ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ)]] # [[দক্ষিণ এছিয়ান আচাৰ]] # [[কলৰ চিপচ]] # [[পুলিচেৰী]] # [[খিচড়ী]] # [[কালান]] # [[ফ'ৰ্ট কোচি]] # [[দাইল]] # [[এদায়ুৰ জলকীয়া]] # [[মুণ্ডু]] # [[চেট্টীকুলংগৰা কুম্ভ ভৰণী]] # [[কুম্মাট্টিকলি]] # [[কোচি-মুজিৰিছ বিয়েনেল]] # [[কোচিন বন্দৰ]] # [[কেৰালাৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় নাট্য উৎসৱ]] # [[কেৰালাৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ]] # [[ওচিৰাকালি]] # [[ইৰুপাথীয়েট্টম ওনাম]] # [[থিৰুভাথিৰা]] # [[নীলমপেৰুৰ পদয়নী]] # [[বুওন নাটাল]] # [[ভল্লা সাদ্যা]] # [[চেম্বাই সংগীত উৎসৱ]] # [[আনাউট্টি]] # [[ছাইন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ]] # [[অনাপোট্টান]] # [[তাত্তামংগলম কুথিৰা ভেলা]] # [[অ'লান]] # [[থোৰান]] # [[পাৰ্ল মানে]] # [[পাজহাম প্ৰধমন]] # [[লিচি]] # [[আন্না ৰাজন]] # [[আশা শৰৎ]] # [[মীনচিল নদী]] # [[মণিমালা নদী]] # [[ভিটিলা]] # [[এডাপল্লী]] # [[অঞ্জৰাকণ্ডী]] # [[পোক্কালি ধান]] # [[আডা প্ৰধমন]] {{refend}} ===[[সদস্য:নৰুনা বৰুৱা|Naruna Baruah]]=== {{refbegin|2}} # [[চুন্দন ভল্লাম]] # [[বালাৰামপুৰম]] # [[জিলা পৰ্যটন প্ৰসাৰ পৰিষদ (কেৰালা)]] # [[উইলিংডন দ্বীপ]] # [[সুবি সুৰেশ]] # [[চাভিট্টু নাদকম]] # [[থ্ৰিচূৰ]] # [[কোচিন শ্বিপয়াৰ্ড লিমিটেড]] # [[অৰুণ বোস]] # [[কুটিয়াাটুৰ আম]] # [[বদক্কেচিৰা]] # [[কাঞ্জিৰাপল্লী]] # [[তিৰুৰ পাণ]] # [[আট্টপ্পাদি থুৱৰা]] # [[আলাপ্পুজা সমুদ্ৰতট]] #[[কোল্লাম সমুদ্ৰতট]] #[[কোভালাম]] #[[চাভাক্কাড সমুদ্ৰতট]] #[[মুণ্ডাক্কাল সমুদতট]] #[[মাৰাৰী সমুদ্ৰতট]] #[[থ্ৰিচূৰ পুৰাম প্ৰদৰ্শনী]] #[[তিৰুমান্ধমকুন্নু পূৰাম]] #[[বৈৰাণকোডে ভেলা]] #[[আচাপ্পম]] #[[কদালুণ্ডী নদী]] #[[উপ্পালা নদী]] #[[ভাৰতপুঝা নদী]] #[[বেকাল]] #[[চলিয়াৰ নদী]] #[[চালাকুডী নদী]] #[[আচানকোভিল নদী]] #[[মুভাট্টুপুঝা]] #[[চন্দ্ৰগিৰি নদী]] #[[শ্বিৰিয়া নদী]] #[[কৰামনা নদী]] #[[কুটিয়াদি]] #[[নেয়াৰ নদী]] #[[কুপ্পাম নদী]] #[[বামনপুৰম নদী]] #[[ইথিক্কাৰা নদী]] #[[কৰিয়াঙ্গোড নদী]] #[[ভৱানী নদী]] #[[মাহে নদী]] #[[তিৰুৰ নদী]] #[[নীলেশ্বৰম]] #[[পাৰুকুট্টি নেথিয়াৰ আম্মা]] #[[চোত্তানীক্কাৰ ভগৱতী মন্দিৰ]] #[[সাজিন গোপু]] #[[ইৰুলা নৃত্যম]] #[[ছেইণ্ট ফ্ৰান্সিছ গীৰ্জা]] #[[এলিছৱা ভাকাইল]] #[[বিনু শশীধৰন]] #[[আজহিকাল সমুদ্ৰতট]] #[[থিৰুমুল্লাভাৰম সমুদ্ৰতট]] #[[শংকুমুঘাম সমুদ্ৰতট]] #[[বিনীশ বাষ্টিন]] #[[কোল্লাম দ্বীপপুঞ্জ]] {{refend}} ===[[সদস্য:যদুমণি|যদুমণি]]=== {{refbegin|2}} # [[আই এন এছ ভেণ্ডুৰুথি]] # [[দক্ষিণ নৌসেনাৰ কমাণ্ড]] # [[পল্লুৰুথী সাহায্য বন্দোবস্ত]] # [[মডেল অভিযান্ত্ৰিক মহাবিদ্যালয়, কোচি]] # [[যোগাযোগ আৰু ব্যৱস্থাপনা অধ্যয়ন বিদ্যালয়, কোচি]] # [[অমৃতা হাস্পতাল, কোচি]] # [[চান্টা ক্ৰুজ কেথেড্ৰেল বেচিলিকা, কোচি]] # [[নেডুম্বাছেৰী]] # [[ইনফ'পাৰ্ক কোচি]] # [[এৰিছেৰী]] # [[পুথুৱাইপ]] # [[চাটনি]] # [[আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় কণ্টেইনাৰ ট্ৰেন্সশ্বিপমেণ্ট টাৰ্মিনেল, কোচি]] # [[কোচি পৌৰ নিগম]] # [[মুজিৰিছ]] # [[বৃহত্তৰ কোচিন উন্নয়ন কৰ্তৃপক্ষ]] # [[কোডুংগাল্লুৰ]] # [[আদিমালী]] # [[আদূৰ]] # [[পালঘাট জিলা]] # [[বদকুন্নাথন মন্দিৰ]] # [[পডণ্টিয়া কনগ্ৰেগেটা]] # [[মাখন]] # [[মালাবাৰ মাছৰ তৰকাৰী]] # [[দক্ষিণ ভাৰতীয় পৰঠা]] # [[মাটানচেৰী]] # [[বিষুক্কনি]] {{refend}} ===[[:m:User:JyotiPN|JyotiPN]]=== # [[নীলাকুইল]] # [[জৰ্জ জোচেফ কে]] ===[[সদস্য:Jyoti Chiring|Jyoti Chiring]]=== {{refbegin|2}} # [[কাদালুণ্ডি পক্ষী অভয়াৰণ্য]] # [[কেৰালা দিৱস]] # [[কান্নুৰ সমুদ্ৰ তীৰ]] # [[থোট্টাডা]] # [[কুমাৰাকম পক্ষী অভয়াৰণ্য]] # [[পুকোড হ্ৰদ]] # [[কাবিনী নদী]] # [[মালাবাৰ ডাঙৰ-দাগযুক্ত চিভেট]] # [[মল্লপল্লী]] # [[উথ্ৰালিক্কাভু পূৰম]] # [[কাৰিভেলা]] # [[কাছাৰগোড শাৰী]] # [[বানাসুৰা লাফিংথ্ৰাছ]] # [[ক'লা-কমলা ৰঙৰ মাখি ধৰা ফ্লাইকেচাৰ]] # [[নীলা-পাখিৰ পেৰেকিট]] # [[ৰঙা পিঠিৰ ছানবাৰ্ড]] # [[ৰ'টনৰ মুক্ত ঠেংযুক্ত বাদুলি]] # [[মালাবাৰ কাঁইটীয়া ডৰমাউছ]] # [[জংঘলী আঁচযুক্ত কেৰ্কেটুৱা]] #[[ইণ্ড্ৰেলা এম্পুলা]] # [[পাপিলিঅ' বুদ্ধ]] # [[ডেনিছন বাৰ্ব]] # [[কাসাভু ]] # [[ৱায়ানাদ জীৰাকশালা চাউল]] {{refend}} ===[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan Jyoti]]=== {{refbegin|2}} # [[আলেপ্পী সেউজীয়া ইলাচী]] # [[থোলপাভাকুথু]] # [[কম্বু (বাদ্য)]] # [[মাৰায়ুৰ গুড়]] {{refend}} ===[[সদস্য:কুমুদ ঘোষ|Kumud Ghosh]]=== {{refbegin|2}} # [[ৱাকেৰানা ফ্ৰাইনোডাৰ্মা]] # [[ইন্দিৰাণা]] # [[মাইক্ৰিক্সালাছ এড’নিছ]] # [[ইন্দিৰাণা ব্ৰাকিটাৰ্ছাছ]] # [[ইণ্ডোচিলভিৰানা ইণ্ডিকা]] # [[ৱায়ানাড বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য]] # [[বিজয়লক্ষ্মী (কবি)]] # [[ইন্দিৰাণা বেডোমি]] # [[ইন্দিৰাণা চিৰাবাসী]] # [[নীলগিৰি কাঠনি পাৰ]] # [[বগাপেটীয়া কোকলোঙা]] # [[নীলগিৰি ফুলটোকা]] # [[মালাবাৰ কাঠ শালিকা]] # [[নীলগিৰি লেংগুৰ]] # [[নীলগিৰি তহৰ]] # [[মুগা জহামাল]] # [[নীলগিৰি মাৰ্টেন]] # [[সহ্যাদ্ৰিছ বন এন্দুৰ]] # [[এৰন বাউয়াৰৰ ঘৰ কেঁকোসাপ]] # [[মালাবাৰ বাঢ়ৈটোকা]] # [[ছাইৰঙী মূৰৰ বুলবুলি‍]] {{refend}} ===[[সদস্য:Sameer Kalita14|Sameer Kalita]]=== {{refbegin|2}} # [[মাট্টা চাউল]] # [[অষ্টমুদি হ্ৰদ]] # [[ভোপাল]] # [[কেৰালাৰ বেকৱাটাৰ]] {{refend}} ===[[সদস্য:Ishanjyotibora|Ishanjyoti Bora]]=== {{refbegin|2}} # [[মাপ্পিলা সংগীত]] # [[ভাৰ্গৱী নিলয়ম]] # [[থম্পু (চলচ্চিত্ৰ)]] # [[কুম্মাট্টি (চলচ্চিত্ৰ)]] # [[বানপ্ৰস্থম]] # [[কুট্টি শ্ৰাংক (চলচ্চিত্ৰ)]] # [[য়ৱনিকা]] # [[এলিপ্পাথায়ম]] # [[কুডেভিডে]] {{refend}} ===[[সদস্য:Dipankar Das|Dipankar Das]]=== {{refbegin|2}} {{refend}} ktzxkvztw1kqlgad2805fcw55uj0aq1 627279 627260 2026-08-14T19:56:21Z JyotiPN 22102 /* Ajay Das */ 627279 wikitext text/x-wiki [[শ্ৰেণী:কেৰালা সংস্কৃতি মাহ, ২০২৬]] ===[[সদস্য:AjayDas|Ajay Das]]=== {{refbegin|2}} # [[কোচি]] # [[কোচিন আন্তৰ্জাতিক বিমানবন্দৰ]] # [[চীনা মাছ ধৰা জাল]] # [[শবৰীমালা মন্দিৰ]] # [[পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰ]] # [[তিৰুৱনন্তপুৰম]] # [[কেৰালাৰ সংস্কৃতি]] # [[কুডিয়াট্টম]] # [[কেট্টুভাল্লাম]] # [[জটায়ু প্ৰকৃতি উদ্যান]] # [[কেৰালাৰ পৰ্যটন]] # [[চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]] # [[কেৰালা নটনম]] # [[কালৰিপায়াট্টু]] # [[ডাফমুট্টু]] # [[ৰচম]] # [[কেৰালাৰ সংস্কৃতিত হাতী]] # [[ত্ৰিশূৰ পূৰম]] # [[কোচিন বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়]] # [[আলাপ্পুয়া]] # [[ভেম্বনাদ হ্ৰদ]] # [[কেৰালাৰ দেৱাল চিত্ৰকলা]] # [[চেগুন সংগ্ৰহালয়]] # [[চৰ্দাৰ বল্লভভাই পেটেল আৰক্ষী সংগ্ৰহালয়]] # [[আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় কয়ৰ সংগ্ৰহালয়]] # [[তালপাতৰ পুথি সংগ্ৰহালয়, তিৰুৱনন্তপুৰম]] # [[ভাৰতীয় বাণিজ্য সংগ্ৰহালয়]] # [[কেৰালা ভূমি সংগ্ৰহালয়]] # [[কৃষ্ণপুৰম প্ৰাসাদ]] # [[হিল পেলেচ, কোচি]] # [[কুলাথুপুড়া অৰণ্য সংগ্ৰহালয়]] # [[কুম্ভীৰ পুনৰ্বাসন আৰু গৱেষণা কেন্দ্ৰ]] # [[পৰদেশী ইহুদী উপাসনাগৃহ]] # [[পদ্মনাভপুৰম প্ৰাসাদ]] # [[শাস্তামকোট্টা হ্ৰদ]] # [[নীলগিৰি]] # [[নীলগিৰি জৈৱমণ্ডল সংৰক্ষিত অঞ্চল]] # [[মুন্নাৰ]] # [[প্ৰাচীৰ দ্বীপ]] # [[কাঞ্জি (খাদ‍্য)]] # [[পোংগল (খাদ‍্য)]] # [[ভাইপিন]] # [[অগস্ত্য মালা]] # [[বাণাসুৰ পাহাৰ]] # [[কেৰালাৰ সংগীত]] # [[সোপানা সংগীতম]] # [[ইডাক্কা]] # [[চেংগিলা]] # [[ইলাতালম]] # [[পঞ্চবাদ্যম]] # [[চেণ্ডা]] # [[কুট্টুকাৰী]] # [[ইঞ্জিপুলি]] # [[শৰ্কৰাপুৰাট্টি]] # [[ত্ৰিবান্দ্ৰম বোলী]] # [[বল্লৰপাড়ম]] # [[বিষ্ণুমূৰ্তি থেয়্যাম]] # [[ভিল্লু পাট্টু]] # [[কাক্কাৰিচ্ছি নাটকম]] # [[চাক্যাৰ কুথু]] # [[কোট্টানকুলংগাৰা দেৱী মন্দিৰ]] # [[অগস্ত্যমালা জৈৱমণ্ডল সংৰক্ষিত অঞ্চল]] # [[ইৰাভিকুলাম ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]] # [[কুথু]] # [[আনামুডি]] # [[কালামপাট্টু]] # [[ভেলাকালি]] # [[পূৰম]] # [[আথিৰাপ্পিল্লী জলপ্ৰপাত]] # [[কুথিয়োট্টম]] # [[কোলকালি]] # [[পুৰক্কালি]] # [[মালাবাৰ উপকূল]] # [[বেকাল দুৰ্গ]] # [[মালামপুঝা বান্ধ]] # [[ৱাডাক্কান পাট্টুকল]] # [[কৃষ্ণনাট্টম]] # [[উডুক্কু]] # [[অনাভিল্লু]] # [[মাদ্দলম]] # [[ইৰুলা ভাষা]] # [[কোট্টুক্কাল গুহা মন্দিৰ]] # [[ট্ৰাভাংকোৰ ৰাজপৰিয়াল]] # [[কাছাৰগোড়]] # [[কুন্নাথুৰ পাড়ি]] # [[কোট্টায়াম]] {{refend}} ===[[সদস্য: Duhita Ragini Kalita|Duhita Ragini Kalita]]=== {{refbegin|2}} # [[চি এছ ৰাধাদেৱী]] # [[ভাইলোপিল্লী শ্ৰীধৰ মেনন]] # [[জি দেৱৰাজন]] # [[ডন পালাথাৰা]] # [[ভৰতন]] # [[ভদ্ৰন (পৰিচালক)]] # [[কে জি জৰ্জ]] # [[আদামিন্তে মকন আবু]] # [[আই ভি শশী]] # [[জেভিয়াৰ পুলপাট]] # [[উস্তাদ হোটেল]] # [[ৱায়নাড় জিলা]] # [[পেৰিয়াৰ নদী]] # [[পম্বা নদী]] # [[এল২: এমপুৰান]] # [[মিন্নাল মুৰুলী]] # [[প্ৰেমম]] # [[মহেশীন্তে প্ৰতিকাৰম]] # [[কুম্বালাংগী নাইটছ]] # [[মায়ানদী]] # [[ক্লাছমেটছ (২০০৬ চনৰ চলচ্চিত্ৰ)]] # [[বেংগালুৰু ডেজ]] # [[ট্ৰাফিক ( ২০১১ চনৰ চলচ্চিত্ৰ )]] # [[পথেমৰী]] # [[থুদৰম]] # [[চেলিম কুমাৰ]] # [[এন্নু নিন্তে মইদিন]] # [[কে. ভি. ডমিনিক]] # [[ভি. আৰ. প্ৰবোধচন্দ্ৰন নায়াৰ]] # [[শ্ৰীথা শিৱদাস]] # [[ৰম্যা নাম্বীচান]] {{refend}} ===[[সদস্য:Kandarpajit Kallol|Kandarpajit Kallol]]=== {{refbegin|2}} # [[আৰাট্টুপুঝা পূৰম]] # [[ৰেৱতী পট্টথানম]] # [[কুট্টিপুঝা কৃষ্ণ পিল্লাই]] # [[লুচিফাৰ (২০১৯ চনৰ ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ)]] # [[দক্ষিণ এছিয়ান আচাৰ]] # [[কলৰ চিপচ]] # [[পুলিচেৰী]] # [[খিচড়ী]] # [[কালান]] # [[ফ'ৰ্ট কোচি]] # [[দাইল]] # [[এদায়ুৰ জলকীয়া]] # [[মুণ্ডু]] # [[চেট্টীকুলংগৰা কুম্ভ ভৰণী]] # [[কুম্মাট্টিকলি]] # [[কোচি-মুজিৰিছ বিয়েনেল]] # [[কোচিন বন্দৰ]] # [[কেৰালাৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় নাট্য উৎসৱ]] # [[কেৰালাৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ]] # [[ওচিৰাকালি]] # [[ইৰুপাথীয়েট্টম ওনাম]] # [[থিৰুভাথিৰা]] # [[নীলমপেৰুৰ পদয়নী]] # [[বুওন নাটাল]] # [[ভল্লা সাদ্যা]] # [[চেম্বাই সংগীত উৎসৱ]] # [[আনাউট্টি]] # [[ছাইন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ]] # [[অনাপোট্টান]] # [[তাত্তামংগলম কুথিৰা ভেলা]] # [[অ'লান]] # [[থোৰান]] # [[পাৰ্ল মানে]] # [[পাজহাম প্ৰধমন]] # [[লিচি]] # [[আন্না ৰাজন]] # [[আশা শৰৎ]] # [[মীনচিল নদী]] # [[মণিমালা নদী]] # [[ভিটিলা]] # [[এডাপল্লী]] # [[অঞ্জৰাকণ্ডী]] # [[পোক্কালি ধান]] # [[আডা প্ৰধমন]] {{refend}} ===[[সদস্য:নৰুনা বৰুৱা|Naruna Baruah]]=== {{refbegin|2}} # [[চুন্দন ভল্লাম]] # [[বালাৰামপুৰম]] # [[জিলা পৰ্যটন প্ৰসাৰ পৰিষদ (কেৰালা)]] # [[উইলিংডন দ্বীপ]] # [[সুবি সুৰেশ]] # [[চাভিট্টু নাদকম]] # [[থ্ৰিচূৰ]] # [[কোচিন শ্বিপয়াৰ্ড লিমিটেড]] # [[অৰুণ বোস]] # [[কুটিয়াাটুৰ আম]] # [[বদক্কেচিৰা]] # [[কাঞ্জিৰাপল্লী]] # [[তিৰুৰ পাণ]] # [[আট্টপ্পাদি থুৱৰা]] # [[আলাপ্পুজা সমুদ্ৰতট]] #[[কোল্লাম সমুদ্ৰতট]] #[[কোভালাম]] #[[চাভাক্কাড সমুদ্ৰতট]] #[[মুণ্ডাক্কাল সমুদতট]] #[[মাৰাৰী সমুদ্ৰতট]] #[[থ্ৰিচূৰ পুৰাম প্ৰদৰ্শনী]] #[[তিৰুমান্ধমকুন্নু পূৰাম]] #[[বৈৰাণকোডে ভেলা]] #[[আচাপ্পম]] #[[কদালুণ্ডী নদী]] #[[উপ্পালা নদী]] #[[ভাৰতপুঝা নদী]] #[[বেকাল]] #[[চলিয়াৰ নদী]] #[[চালাকুডী নদী]] #[[আচানকোভিল নদী]] #[[মুভাট্টুপুঝা]] #[[চন্দ্ৰগিৰি নদী]] #[[শ্বিৰিয়া নদী]] #[[কৰামনা নদী]] #[[কুটিয়াদি]] #[[নেয়াৰ নদী]] #[[কুপ্পাম নদী]] #[[বামনপুৰম নদী]] #[[ইথিক্কাৰা নদী]] #[[কৰিয়াঙ্গোড নদী]] #[[ভৱানী নদী]] #[[মাহে নদী]] #[[তিৰুৰ নদী]] #[[নীলেশ্বৰম]] #[[পাৰুকুট্টি নেথিয়াৰ আম্মা]] #[[চোত্তানীক্কাৰ ভগৱতী মন্দিৰ]] #[[সাজিন গোপু]] #[[ইৰুলা নৃত্যম]] #[[ছেইণ্ট ফ্ৰান্সিছ গীৰ্জা]] #[[এলিছৱা ভাকাইল]] #[[বিনু শশীধৰন]] #[[আজহিকাল সমুদ্ৰতট]] #[[থিৰুমুল্লাভাৰম সমুদ্ৰতট]] #[[শংকুমুঘাম সমুদ্ৰতট]] #[[বিনীশ বাষ্টিন]] #[[কোল্লাম দ্বীপপুঞ্জ]] {{refend}} ===[[সদস্য:যদুমণি|যদুমণি]]=== {{refbegin|2}} # [[আই এন এছ ভেণ্ডুৰুথি]] # [[দক্ষিণ নৌসেনাৰ কমাণ্ড]] # [[পল্লুৰুথী সাহায্য বন্দোবস্ত]] # [[মডেল অভিযান্ত্ৰিক মহাবিদ্যালয়, কোচি]] # [[যোগাযোগ আৰু ব্যৱস্থাপনা অধ্যয়ন বিদ্যালয়, কোচি]] # [[অমৃতা হাস্পতাল, কোচি]] # [[চান্টা ক্ৰুজ কেথেড্ৰেল বেচিলিকা, কোচি]] # [[নেডুম্বাছেৰী]] # [[ইনফ'পাৰ্ক কোচি]] # [[এৰিছেৰী]] # [[পুথুৱাইপ]] # [[চাটনি]] # [[আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় কণ্টেইনাৰ ট্ৰেন্সশ্বিপমেণ্ট টাৰ্মিনেল, কোচি]] # [[কোচি পৌৰ নিগম]] # [[মুজিৰিছ]] # [[বৃহত্তৰ কোচিন উন্নয়ন কৰ্তৃপক্ষ]] # [[কোডুংগাল্লুৰ]] # [[আদিমালী]] # [[আদূৰ]] # [[পালঘাট জিলা]] # [[বদকুন্নাথন মন্দিৰ]] # [[পডণ্টিয়া কনগ্ৰেগেটা]] # [[মাখন]] # [[মালাবাৰ মাছৰ তৰকাৰী]] # [[দক্ষিণ ভাৰতীয় পৰঠা]] # [[মাটানচেৰী]] # [[বিষুক্কনি]] {{refend}} ===[[:m:User:JyotiPN|JyotiPN]]=== # [[নীলাকুইল]] # [[জৰ্জ জোচেফ কে]] ===[[সদস্য:Jyoti Chiring|Jyoti Chiring]]=== {{refbegin|2}} # [[কাদালুণ্ডি পক্ষী অভয়াৰণ্য]] # [[কেৰালা দিৱস]] # [[কান্নুৰ সমুদ্ৰ তীৰ]] # [[থোট্টাডা]] # [[কুমাৰাকম পক্ষী অভয়াৰণ্য]] # [[পুকোড হ্ৰদ]] # [[কাবিনী নদী]] # [[মালাবাৰ ডাঙৰ-দাগযুক্ত চিভেট]] # [[মল্লপল্লী]] # [[উথ্ৰালিক্কাভু পূৰম]] # [[কাৰিভেলা]] # [[কাছাৰগোড শাৰী]] # [[বানাসুৰা লাফিংথ্ৰাছ]] # [[ক'লা-কমলা ৰঙৰ মাখি ধৰা ফ্লাইকেচাৰ]] # [[নীলা-পাখিৰ পেৰেকিট]] # [[ৰঙা পিঠিৰ ছানবাৰ্ড]] # [[ৰ'টনৰ মুক্ত ঠেংযুক্ত বাদুলি]] # [[মালাবাৰ কাঁইটীয়া ডৰমাউছ]] # [[জংঘলী আঁচযুক্ত কেৰ্কেটুৱা]] #[[ইণ্ড্ৰেলা এম্পুলা]] # [[পাপিলিঅ' বুদ্ধ]] # [[ডেনিছন বাৰ্ব]] # [[কাসাভু ]] # [[ৱায়ানাদ জীৰাকশালা চাউল]] {{refend}} ===[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan Jyoti]]=== {{refbegin|2}} # [[আলেপ্পী সেউজীয়া ইলাচী]] # [[থোলপাভাকুথু]] # [[কম্বু (বাদ্য)]] # [[মাৰায়ুৰ গুড়]] {{refend}} ===[[সদস্য:কুমুদ ঘোষ|Kumud Ghosh]]=== {{refbegin|2}} # [[ৱাকেৰানা ফ্ৰাইনোডাৰ্মা]] # [[ইন্দিৰাণা]] # [[মাইক্ৰিক্সালাছ এড’নিছ]] # [[ইন্দিৰাণা ব্ৰাকিটাৰ্ছাছ]] # [[ইণ্ডোচিলভিৰানা ইণ্ডিকা]] # [[ৱায়ানাড বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য]] # [[বিজয়লক্ষ্মী (কবি)]] # [[ইন্দিৰাণা বেডোমি]] # [[ইন্দিৰাণা চিৰাবাসী]] # [[নীলগিৰি কাঠনি পাৰ]] # [[বগাপেটীয়া কোকলোঙা]] # [[নীলগিৰি ফুলটোকা]] # [[মালাবাৰ কাঠ শালিকা]] # [[নীলগিৰি লেংগুৰ]] # [[নীলগিৰি তহৰ]] # [[মুগা জহামাল]] # [[নীলগিৰি মাৰ্টেন]] # [[সহ্যাদ্ৰিছ বন এন্দুৰ]] # [[এৰন বাউয়াৰৰ ঘৰ কেঁকোসাপ]] # [[মালাবাৰ বাঢ়ৈটোকা]] # [[ছাইৰঙী মূৰৰ বুলবুলি‍]] {{refend}} ===[[সদস্য:Sameer Kalita14|Sameer Kalita]]=== {{refbegin|2}} # [[মাট্টা চাউল]] # [[অষ্টমুদি হ্ৰদ]] # [[ভোপাল]] # [[কেৰালাৰ বেকৱাটাৰ]] {{refend}} ===[[সদস্য:Ishanjyotibora|Ishanjyoti Bora]]=== {{refbegin|2}} # [[মাপ্পিলা সংগীত]] # [[ভাৰ্গৱী নিলয়ম]] # [[থম্পু (চলচ্চিত্ৰ)]] # [[কুম্মাট্টি (চলচ্চিত্ৰ)]] # [[বানপ্ৰস্থম]] # [[কুট্টি শ্ৰাংক (চলচ্চিত্ৰ)]] # [[য়ৱনিকা]] # [[এলিপ্পাথায়ম]] # [[কুডেভিডে]] {{refend}} ===[[সদস্য:Dipankar Das|Dipankar Das]]=== {{refbegin|2}} {{refend}} niinaiv57fdgj5gje8tkmxja9uoutx2 627282 627279 2026-08-14T20:04:01Z JyotiPN 22102 627282 wikitext text/x-wiki [[শ্ৰেণী:কেৰালা সংস্কৃতি মাহ, ২০২৬]] ===[[সদস্য:AjayDas|Ajay Das]]=== {{refbegin|3}} # [[কোচি]] # [[কোচিন আন্তৰ্জাতিক বিমানবন্দৰ]] # [[চীনা মাছ ধৰা জাল]] # [[শবৰীমালা মন্দিৰ]] # [[পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰ]] # [[তিৰুৱনন্তপুৰম]] # [[কেৰালাৰ সংস্কৃতি]] # [[কুডিয়াট্টম]] # [[কেট্টুভাল্লাম]] # [[জটায়ু প্ৰকৃতি উদ্যান]] # [[কেৰালাৰ পৰ্যটন]] # [[চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]] # [[কেৰালা নটনম]] # [[কালৰিপায়াট্টু]] # [[ডাফমুট্টু]] # [[ৰচম]] # [[কেৰালাৰ সংস্কৃতিত হাতী]] # [[ত্ৰিশূৰ পূৰম]] # [[কোচিন বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়]] # [[আলাপ্পুয়া]] # [[ভেম্বনাদ হ্ৰদ]] # [[কেৰালাৰ দেৱাল চিত্ৰকলা]] # [[চেগুন সংগ্ৰহালয়]] # [[চৰ্দাৰ বল্লভভাই পেটেল আৰক্ষী সংগ্ৰহালয়]] # [[আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় কয়ৰ সংগ্ৰহালয়]] # [[তালপাতৰ পুথি সংগ্ৰহালয়, তিৰুৱনন্তপুৰম]] # [[ভাৰতীয় বাণিজ্য সংগ্ৰহালয়]] # [[কেৰালা ভূমি সংগ্ৰহালয়]] # [[কৃষ্ণপুৰম প্ৰাসাদ]] # [[হিল পেলেচ, কোচি]] # [[কুলাথুপুড়া অৰণ্য সংগ্ৰহালয়]] # [[কুম্ভীৰ পুনৰ্বাসন আৰু গৱেষণা কেন্দ্ৰ]] # [[পৰদেশী ইহুদী উপাসনাগৃহ]] # [[পদ্মনাভপুৰম প্ৰাসাদ]] # [[শাস্তামকোট্টা হ্ৰদ]] # [[নীলগিৰি]] # [[নীলগিৰি জৈৱমণ্ডল সংৰক্ষিত অঞ্চল]] # [[মুন্নাৰ]] # [[প্ৰাচীৰ দ্বীপ]] # [[কাঞ্জি (খাদ‍্য)]] # [[পোংগল (খাদ‍্য)]] # [[ভাইপিন]] # [[অগস্ত্য মালা]] # [[বাণাসুৰ পাহাৰ]] # [[কেৰালাৰ সংগীত]] # [[সোপানা সংগীতম]] # [[ইডাক্কা]] # [[চেংগিলা]] # [[ইলাতালম]] # [[পঞ্চবাদ্যম]] # [[চেণ্ডা]] # [[কুট্টুকাৰী]] # [[ইঞ্জিপুলি]] # [[শৰ্কৰাপুৰাট্টি]] # [[ত্ৰিবান্দ্ৰম বোলী]] # [[বল্লৰপাড়ম]] # [[বিষ্ণুমূৰ্তি থেয়্যাম]] # [[ভিল্লু পাট্টু]] # [[কাক্কাৰিচ্ছি নাটকম]] # [[চাক্যাৰ কুথু]] # [[কোট্টানকুলংগাৰা দেৱী মন্দিৰ]] # [[অগস্ত্যমালা জৈৱমণ্ডল সংৰক্ষিত অঞ্চল]] # [[ইৰাভিকুলাম ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]] # [[কুথু]] # [[আনামুডি]] # [[কালামপাট্টু]] # [[ভেলাকালি]] # [[পূৰম]] # [[আথিৰাপ্পিল্লী জলপ্ৰপাত]] # [[কুথিয়োট্টম]] # [[কোলকালি]] # [[পুৰক্কালি]] # [[মালাবাৰ উপকূল]] # [[বেকাল দুৰ্গ]] # [[মালামপুঝা বান্ধ]] # [[ৱাডাক্কান পাট্টুকল]] # [[কৃষ্ণনাট্টম]] # [[উডুক্কু]] # [[অনাভিল্লু]] # [[মাদ্দলম]] # [[ইৰুলা ভাষা]] # [[কোট্টুক্কাল গুহা মন্দিৰ]] # [[ট্ৰাভাংকোৰ ৰাজপৰিয়াল]] # [[কাছাৰগোড়]] # [[কুন্নাথুৰ পাড়ি]] # [[কোট্টায়াম]] {{refend}} ===[[সদস্য: Duhita Ragini Kalita|Duhita Ragini Kalita]]=== {{refbegin|2}} # [[চি এছ ৰাধাদেৱী]] # [[ভাইলোপিল্লী শ্ৰীধৰ মেনন]] # [[জি দেৱৰাজন]] # [[ডন পালাথাৰা]] # [[ভৰতন]] # [[ভদ্ৰন (পৰিচালক)]] # [[কে জি জৰ্জ]] # [[আদামিন্তে মকন আবু]] # [[আই ভি শশী]] # [[জেভিয়াৰ পুলপাট]] # [[উস্তাদ হোটেল]] # [[ৱায়নাড় জিলা]] # [[পেৰিয়াৰ নদী]] # [[পম্বা নদী]] # [[এল২: এমপুৰান]] # [[মিন্নাল মুৰুলী]] # [[প্ৰেমম]] # [[মহেশীন্তে প্ৰতিকাৰম]] # [[কুম্বালাংগী নাইটছ]] # [[মায়ানদী]] # [[ক্লাছমেটছ (২০০৬ চনৰ চলচ্চিত্ৰ)]] # [[বেংগালুৰু ডেজ]] # [[ট্ৰাফিক ( ২০১১ চনৰ চলচ্চিত্ৰ )]] # [[পথেমৰী]] # [[থুদৰম]] # [[চেলিম কুমাৰ]] # [[এন্নু নিন্তে মইদিন]] # [[কে. ভি. ডমিনিক]] # [[ভি. আৰ. প্ৰবোধচন্দ্ৰন নায়াৰ]] # [[শ্ৰীথা শিৱদাস]] # [[ৰম্যা নাম্বীচান]] {{refend}} ===[[সদস্য:Kandarpajit Kallol|Kandarpajit Kallol]]=== {{refbegin|2}} # [[আৰাট্টুপুঝা পূৰম]] # [[ৰেৱতী পট্টথানম]] # [[কুট্টিপুঝা কৃষ্ণ পিল্লাই]] # [[লুচিফাৰ (২০১৯ চনৰ ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ)]] # [[দক্ষিণ এছিয়ান আচাৰ]] # [[কলৰ চিপচ]] # [[পুলিচেৰী]] # [[খিচড়ী]] # [[কালান]] # [[ফ'ৰ্ট কোচি]] # [[দাইল]] # [[এদায়ুৰ জলকীয়া]] # [[মুণ্ডু]] # [[চেট্টীকুলংগৰা কুম্ভ ভৰণী]] # [[কুম্মাট্টিকলি]] # [[কোচি-মুজিৰিছ বিয়েনেল]] # [[কোচিন বন্দৰ]] # [[কেৰালাৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় নাট্য উৎসৱ]] # [[কেৰালাৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ]] # [[ওচিৰাকালি]] # [[ইৰুপাথীয়েট্টম ওনাম]] # [[থিৰুভাথিৰা]] # [[নীলমপেৰুৰ পদয়নী]] # [[বুওন নাটাল]] # [[ভল্লা সাদ্যা]] # [[চেম্বাই সংগীত উৎসৱ]] # [[আনাউট্টি]] # [[ছাইন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ]] # [[অনাপোট্টান]] # [[তাত্তামংগলম কুথিৰা ভেলা]] # [[অ'লান]] # [[থোৰান]] # [[পাৰ্ল মানে]] # [[পাজহাম প্ৰধমন]] # [[লিচি]] # [[আন্না ৰাজন]] # [[আশা শৰৎ]] # [[মীনচিল নদী]] # [[মণিমালা নদী]] # [[ভিটিলা]] # [[এডাপল্লী]] # [[অঞ্জৰাকণ্ডী]] # [[পোক্কালি ধান]] # [[আডা প্ৰধমন]] {{refend}} ===[[সদস্য:নৰুনা বৰুৱা|Naruna Baruah]]=== {{refbegin|3}} # [[চুন্দন ভল্লাম]] # [[বালাৰামপুৰম]] # [[জিলা পৰ্যটন প্ৰসাৰ পৰিষদ (কেৰালা)]] # [[উইলিংডন দ্বীপ]] # [[সুবি সুৰেশ]] # [[চাভিট্টু নাদকম]] # [[থ্ৰিচূৰ]] # [[কোচিন শ্বিপয়াৰ্ড লিমিটেড]] # [[অৰুণ বোস]] # [[কুটিয়াাটুৰ আম]] # [[বদক্কেচিৰা]] # [[কাঞ্জিৰাপল্লী]] # [[তিৰুৰ পাণ]] # [[আট্টপ্পাদি থুৱৰা]] # [[আলাপ্পুজা সমুদ্ৰতট]] #[[কোল্লাম সমুদ্ৰতট]] #[[কোভালাম]] #[[চাভাক্কাড সমুদ্ৰতট]] #[[মুণ্ডাক্কাল সমুদতট]] #[[মাৰাৰী সমুদ্ৰতট]] #[[থ্ৰিচূৰ পুৰাম প্ৰদৰ্শনী]] #[[তিৰুমান্ধমকুন্নু পূৰাম]] #[[বৈৰাণকোডে ভেলা]] #[[আচাপ্পম]] #[[কদালুণ্ডী নদী]] #[[উপ্পালা নদী]] #[[ভাৰতপুঝা নদী]] #[[বেকাল]] #[[চলিয়াৰ নদী]] #[[চালাকুডী নদী]] #[[আচানকোভিল নদী]] #[[মুভাট্টুপুঝা]] #[[চন্দ্ৰগিৰি নদী]] #[[শ্বিৰিয়া নদী]] #[[কৰামনা নদী]] #[[কুটিয়াদি]] #[[নেয়াৰ নদী]] #[[কুপ্পাম নদী]] #[[বামনপুৰম নদী]] #[[ইথিক্কাৰা নদী]] #[[কৰিয়াঙ্গোড নদী]] #[[ভৱানী নদী]] #[[মাহে নদী]] #[[তিৰুৰ নদী]] #[[নীলেশ্বৰম]] #[[পাৰুকুট্টি নেথিয়াৰ আম্মা]] #[[চোত্তানীক্কাৰ ভগৱতী মন্দিৰ]] #[[সাজিন গোপু]] #[[ইৰুলা নৃত্যম]] #[[ছেইণ্ট ফ্ৰান্সিছ গীৰ্জা]] #[[এলিছৱা ভাকাইল]] #[[বিনু শশীধৰন]] #[[আজহিকাল সমুদ্ৰতট]] #[[থিৰুমুল্লাভাৰম সমুদ্ৰতট]] #[[শংকুমুঘাম সমুদ্ৰতট]] #[[বিনীশ বাষ্টিন]] #[[কোল্লাম দ্বীপপুঞ্জ]] {{refend}} ===[[সদস্য:যদুমণি|যদুমণি]]=== {{refbegin|2}} # [[আই এন এছ ভেণ্ডুৰুথি]] # [[দক্ষিণ নৌসেনাৰ কমাণ্ড]] # [[পল্লুৰুথী সাহায্য বন্দোবস্ত]] # [[মডেল অভিযান্ত্ৰিক মহাবিদ্যালয়, কোচি]] # [[যোগাযোগ আৰু ব্যৱস্থাপনা অধ্যয়ন বিদ্যালয়, কোচি]] # [[অমৃতা হাস্পতাল, কোচি]] # [[চান্টা ক্ৰুজ কেথেড্ৰেল বেচিলিকা, কোচি]] # [[নেডুম্বাছেৰী]] # [[ইনফ'পাৰ্ক কোচি]] # [[এৰিছেৰী]] # [[পুথুৱাইপ]] # [[চাটনি]] # [[আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় কণ্টেইনাৰ ট্ৰেন্সশ্বিপমেণ্ট টাৰ্মিনেল, কোচি]] # [[কোচি পৌৰ নিগম]] # [[মুজিৰিছ]] # [[বৃহত্তৰ কোচিন উন্নয়ন কৰ্তৃপক্ষ]] # [[কোডুংগাল্লুৰ]] # [[আদিমালী]] # [[আদূৰ]] # [[পালঘাট জিলা]] # [[বদকুন্নাথন মন্দিৰ]] # [[পডণ্টিয়া কনগ্ৰেগেটা]] # [[মাখন]] # [[মালাবাৰ মাছৰ তৰকাৰী]] # [[দক্ষিণ ভাৰতীয় পৰঠা]] # [[মাটানচেৰী]] # [[বিষুক্কনি]] {{refend}} ===[[:m:User:JyotiPN|JyotiPN]]=== # [[নীলাকুইল]] # [[জৰ্জ জোচেফ কে]] ===[[সদস্য:Jyoti Chiring|Jyoti Chiring]]=== {{refbegin|2}} # [[কাদালুণ্ডি পক্ষী অভয়াৰণ্য]] # [[কেৰালা দিৱস]] # [[কান্নুৰ সমুদ্ৰ তীৰ]] # [[থোট্টাডা]] # [[কুমাৰাকম পক্ষী অভয়াৰণ্য]] # [[পুকোড হ্ৰদ]] # [[কাবিনী নদী]] # [[মালাবাৰ ডাঙৰ-দাগযুক্ত চিভেট]] # [[মল্লপল্লী]] # [[উথ্ৰালিক্কাভু পূৰম]] # [[কাৰিভেলা]] # [[কাছাৰগোড শাৰী]] # [[বানাসুৰা লাফিংথ্ৰাছ]] # [[ক'লা-কমলা ৰঙৰ মাখি ধৰা ফ্লাইকেচাৰ]] # [[নীলা-পাখিৰ পেৰেকিট]] # [[ৰঙা পিঠিৰ ছানবাৰ্ড]] # [[ৰ'টনৰ মুক্ত ঠেংযুক্ত বাদুলি]] # [[মালাবাৰ কাঁইটীয়া ডৰমাউছ]] # [[জংঘলী আঁচযুক্ত কেৰ্কেটুৱা]] #[[ইণ্ড্ৰেলা এম্পুলা]] # [[পাপিলিঅ' বুদ্ধ]] # [[ডেনিছন বাৰ্ব]] # [[কাসাভু ]] # [[ৱায়ানাদ জীৰাকশালা চাউল]] {{refend}} ===[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan Jyoti]]=== {{refbegin|2}} # [[আলেপ্পী সেউজীয়া ইলাচী]] # [[থোলপাভাকুথু]] # [[কম্বু (বাদ্য)]] # [[মাৰায়ুৰ গুড়]] {{refend}} ===[[সদস্য:কুমুদ ঘোষ|Kumud Ghosh]]=== {{refbegin|2}} # [[ৱাকেৰানা ফ্ৰাইনোডাৰ্মা]] # [[ইন্দিৰাণা]] # [[মাইক্ৰিক্সালাছ এড’নিছ]] # [[ইন্দিৰাণা ব্ৰাকিটাৰ্ছাছ]] # [[ইণ্ডোচিলভিৰানা ইণ্ডিকা]] # [[ৱায়ানাড বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য]] # [[বিজয়লক্ষ্মী (কবি)]] # [[ইন্দিৰাণা বেডোমি]] # [[ইন্দিৰাণা চিৰাবাসী]] # [[নীলগিৰি কাঠনি পাৰ]] # [[বগাপেটীয়া কোকলোঙা]] # [[নীলগিৰি ফুলটোকা]] # [[মালাবাৰ কাঠ শালিকা]] # [[নীলগিৰি লেংগুৰ]] # [[নীলগিৰি তহৰ]] # [[মুগা জহামাল]] # [[নীলগিৰি মাৰ্টেন]] # [[সহ্যাদ্ৰিছ বন এন্দুৰ]] # [[এৰন বাউয়াৰৰ ঘৰ কেঁকোসাপ]] # [[মালাবাৰ বাঢ়ৈটোকা]] # [[ছাইৰঙী মূৰৰ বুলবুলি‍]] {{refend}} ===[[সদস্য:Sameer Kalita14|Sameer Kalita]]=== {{refbegin|2}} # [[মাট্টা চাউল]] # [[অষ্টমুদি হ্ৰদ]] # [[ভোপাল]] # [[কেৰালাৰ বেকৱাটাৰ]] {{refend}} ===[[সদস্য:Ishanjyotibora|Ishanjyoti Bora]]=== {{refbegin|2}} # [[মাপ্পিলা সংগীত]] # [[ভাৰ্গৱী নিলয়ম]] # [[থম্পু (চলচ্চিত্ৰ)]] # [[কুম্মাট্টি (চলচ্চিত্ৰ)]] # [[বানপ্ৰস্থম]] # [[কুট্টি শ্ৰাংক (চলচ্চিত্ৰ)]] # [[য়ৱনিকা]] # [[এলিপ্পাথায়ম]] # [[কুডেভিডে]] {{refend}} ===[[সদস্য:Dipankar Das|Dipankar Das]]=== # ৱিকিডাটা ttvhs2kgdby181y4vdzmamoim0c6olw 627310 627282 2026-08-15T01:30:01Z নৰুনা বৰুৱা 44897 /* Naruna Baruah */ 627310 wikitext text/x-wiki [[শ্ৰেণী:কেৰালা সংস্কৃতি মাহ, ২০২৬]] ===[[সদস্য:AjayDas|Ajay Das]]=== {{refbegin|3}} # [[কোচি]] # [[কোচিন আন্তৰ্জাতিক বিমানবন্দৰ]] # [[চীনা মাছ ধৰা জাল]] # [[শবৰীমালা মন্দিৰ]] # [[পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰ]] # [[তিৰুৱনন্তপুৰম]] # [[কেৰালাৰ সংস্কৃতি]] # [[কুডিয়াট্টম]] # [[কেট্টুভাল্লাম]] # [[জটায়ু প্ৰকৃতি উদ্যান]] # [[কেৰালাৰ পৰ্যটন]] # [[চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]] # [[কেৰালা নটনম]] # [[কালৰিপায়াট্টু]] # [[ডাফমুট্টু]] # [[ৰচম]] # [[কেৰালাৰ সংস্কৃতিত হাতী]] # [[ত্ৰিশূৰ পূৰম]] # [[কোচিন বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়]] # [[আলাপ্পুয়া]] # [[ভেম্বনাদ হ্ৰদ]] # [[কেৰালাৰ দেৱাল চিত্ৰকলা]] # [[চেগুন সংগ্ৰহালয়]] # [[চৰ্দাৰ বল্লভভাই পেটেল আৰক্ষী সংগ্ৰহালয়]] # [[আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় কয়ৰ সংগ্ৰহালয়]] # [[তালপাতৰ পুথি সংগ্ৰহালয়, তিৰুৱনন্তপুৰম]] # [[ভাৰতীয় বাণিজ্য সংগ্ৰহালয়]] # [[কেৰালা ভূমি সংগ্ৰহালয়]] # [[কৃষ্ণপুৰম প্ৰাসাদ]] # [[হিল পেলেচ, কোচি]] # [[কুলাথুপুড়া অৰণ্য সংগ্ৰহালয়]] # [[কুম্ভীৰ পুনৰ্বাসন আৰু গৱেষণা কেন্দ্ৰ]] # [[পৰদেশী ইহুদী উপাসনাগৃহ]] # [[পদ্মনাভপুৰম প্ৰাসাদ]] # [[শাস্তামকোট্টা হ্ৰদ]] # [[নীলগিৰি]] # [[নীলগিৰি জৈৱমণ্ডল সংৰক্ষিত অঞ্চল]] # [[মুন্নাৰ]] # [[প্ৰাচীৰ দ্বীপ]] # [[কাঞ্জি (খাদ‍্য)]] # [[পোংগল (খাদ‍্য)]] # [[ভাইপিন]] # [[অগস্ত্য মালা]] # [[বাণাসুৰ পাহাৰ]] # [[কেৰালাৰ সংগীত]] # [[সোপানা সংগীতম]] # [[ইডাক্কা]] # [[চেংগিলা]] # [[ইলাতালম]] # [[পঞ্চবাদ্যম]] # [[চেণ্ডা]] # [[কুট্টুকাৰী]] # [[ইঞ্জিপুলি]] # [[শৰ্কৰাপুৰাট্টি]] # [[ত্ৰিবান্দ্ৰম বোলী]] # [[বল্লৰপাড়ম]] # [[বিষ্ণুমূৰ্তি থেয়্যাম]] # [[ভিল্লু পাট্টু]] # [[কাক্কাৰিচ্ছি নাটকম]] # [[চাক্যাৰ কুথু]] # [[কোট্টানকুলংগাৰা দেৱী মন্দিৰ]] # [[অগস্ত্যমালা জৈৱমণ্ডল সংৰক্ষিত অঞ্চল]] # [[ইৰাভিকুলাম ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]] # [[কুথু]] # [[আনামুডি]] # [[কালামপাট্টু]] # [[ভেলাকালি]] # [[পূৰম]] # [[আথিৰাপ্পিল্লী জলপ্ৰপাত]] # [[কুথিয়োট্টম]] # [[কোলকালি]] # [[পুৰক্কালি]] # [[মালাবাৰ উপকূল]] # [[বেকাল দুৰ্গ]] # [[মালামপুঝা বান্ধ]] # [[ৱাডাক্কান পাট্টুকল]] # [[কৃষ্ণনাট্টম]] # [[উডুক্কু]] # [[অনাভিল্লু]] # [[মাদ্দলম]] # [[ইৰুলা ভাষা]] # [[কোট্টুক্কাল গুহা মন্দিৰ]] # [[ট্ৰাভাংকোৰ ৰাজপৰিয়াল]] # [[কাছাৰগোড়]] # [[কুন্নাথুৰ পাড়ি]] # [[কোট্টায়াম]] {{refend}} ===[[সদস্য: Duhita Ragini Kalita|Duhita Ragini Kalita]]=== {{refbegin|2}} # [[চি এছ ৰাধাদেৱী]] # [[ভাইলোপিল্লী শ্ৰীধৰ মেনন]] # [[জি দেৱৰাজন]] # [[ডন পালাথাৰা]] # [[ভৰতন]] # [[ভদ্ৰন (পৰিচালক)]] # [[কে জি জৰ্জ]] # [[আদামিন্তে মকন আবু]] # [[আই ভি শশী]] # [[জেভিয়াৰ পুলপাট]] # [[উস্তাদ হোটেল]] # [[ৱায়নাড় জিলা]] # [[পেৰিয়াৰ নদী]] # [[পম্বা নদী]] # [[এল২: এমপুৰান]] # [[মিন্নাল মুৰুলী]] # [[প্ৰেমম]] # [[মহেশীন্তে প্ৰতিকাৰম]] # [[কুম্বালাংগী নাইটছ]] # [[মায়ানদী]] # [[ক্লাছমেটছ (২০০৬ চনৰ চলচ্চিত্ৰ)]] # [[বেংগালুৰু ডেজ]] # [[ট্ৰাফিক ( ২০১১ চনৰ চলচ্চিত্ৰ )]] # [[পথেমৰী]] # [[থুদৰম]] # [[চেলিম কুমাৰ]] # [[এন্নু নিন্তে মইদিন]] # [[কে. ভি. ডমিনিক]] # [[ভি. আৰ. প্ৰবোধচন্দ্ৰন নায়াৰ]] # [[শ্ৰীথা শিৱদাস]] # [[ৰম্যা নাম্বীচান]] {{refend}} ===[[সদস্য:Kandarpajit Kallol|Kandarpajit Kallol]]=== {{refbegin|2}} # [[আৰাট্টুপুঝা পূৰম]] # [[ৰেৱতী পট্টথানম]] # [[কুট্টিপুঝা কৃষ্ণ পিল্লাই]] # [[লুচিফাৰ (২০১৯ চনৰ ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ)]] # [[দক্ষিণ এছিয়ান আচাৰ]] # [[কলৰ চিপচ]] # [[পুলিচেৰী]] # [[খিচড়ী]] # [[কালান]] # [[ফ'ৰ্ট কোচি]] # [[দাইল]] # [[এদায়ুৰ জলকীয়া]] # [[মুণ্ডু]] # [[চেট্টীকুলংগৰা কুম্ভ ভৰণী]] # [[কুম্মাট্টিকলি]] # [[কোচি-মুজিৰিছ বিয়েনেল]] # [[কোচিন বন্দৰ]] # [[কেৰালাৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় নাট্য উৎসৱ]] # [[কেৰালাৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ]] # [[ওচিৰাকালি]] # [[ইৰুপাথীয়েট্টম ওনাম]] # [[থিৰুভাথিৰা]] # [[নীলমপেৰুৰ পদয়নী]] # [[বুওন নাটাল]] # [[ভল্লা সাদ্যা]] # [[চেম্বাই সংগীত উৎসৱ]] # [[আনাউট্টি]] # [[ছাইন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ]] # [[অনাপোট্টান]] # [[তাত্তামংগলম কুথিৰা ভেলা]] # [[অ'লান]] # [[থোৰান]] # [[পাৰ্ল মানে]] # [[পাজহাম প্ৰধমন]] # [[লিচি]] # [[আন্না ৰাজন]] # [[আশা শৰৎ]] # [[মীনচিল নদী]] # [[মণিমালা নদী]] # [[ভিটিলা]] # [[এডাপল্লী]] # [[অঞ্জৰাকণ্ডী]] # [[পোক্কালি ধান]] # [[আডা প্ৰধমন]] {{refend}} ===[[সদস্য:নৰুনা বৰুৱা|Naruna Baruah]]=== {{refbegin|3}} # [[চুন্দন ভল্লাম]] # [[বালাৰামপুৰম]] # [[জিলা পৰ্যটন প্ৰসাৰ পৰিষদ (কেৰালা)]] # [[উইলিংডন দ্বীপ]] # [[সুবি সুৰেশ]] # [[চাভিট্টু নাদকম]] # [[থ্ৰিচূৰ]] # [[কোচিন শ্বিপয়াৰ্ড লিমিটেড]] # [[অৰুণ বোস]] # [[কুটিয়াাটুৰ আম]] # [[বদক্কেচিৰা]] # [[কাঞ্জিৰাপল্লী]] # [[তিৰুৰ পাণ]] # [[আট্টপ্পাদি থুৱৰা]] # [[আলাপ্পুজা সমুদ্ৰতট]] #[[কোল্লাম সমুদ্ৰতট]] #[[কোভালাম]] #[[চাভাক্কাড সমুদ্ৰতট]] #[[মুণ্ডাক্কাল সমুদতট]] #[[মাৰাৰী সমুদ্ৰতট]] #[[থ্ৰিচূৰ পুৰাম প্ৰদৰ্শনী]] #[[তিৰুমান্ধমকুন্নু পূৰাম]] #[[বৈৰাণকোডে ভেলা]] #[[আচাপ্পম]] #[[কদালুণ্ডী নদী]] #[[উপ্পালা নদী]] #[[ভাৰতপুঝা নদী]] #[[বেকাল]] #[[চলিয়াৰ নদী]] #[[চালাকুডী নদী]] #[[আচানকোভিল নদী]] #[[মুভাট্টুপুঝা]] #[[চন্দ্ৰগিৰি নদী]] #[[শ্বিৰিয়া নদী]] #[[কৰামনা নদী]] #[[কুটিয়াদি]] #[[নেয়াৰ নদী]] #[[কুপ্পাম নদী]] #[[বামনপুৰম নদী]] #[[ইথিক্কাৰা নদী]] #[[কৰিয়াঙ্গোড নদী]] #[[ভৱানী নদী]] #[[মাহে নদী]] #[[তিৰুৰ নদী]] #[[নীলেশ্বৰম]] #[[পাৰুকুট্টি নেথিয়াৰ আম্মা]] #[[চোত্তানীক্কাৰ ভগৱতী মন্দিৰ]] #[[সাজিন গোপু]] #[[ইৰুলা নৃত্যম]] #[[ছেইণ্ট ফ্ৰান্সিছ গীৰ্জা]] #[[এলিছৱা ভাকাইল]] #[[বিনু শশীধৰন]] #[[আজহিকাল সমুদ্ৰতট]] #[[থিৰুমুল্লাভাৰম সমুদ্ৰতট]] #[[শংকুমুঘাম সমুদ্ৰতট]] #[[বিনীশ বাষ্টিন]] #[[কোল্লাম দ্বীপপুঞ্জ]] #[[অঞ্জনা মেনন]] {{refend}} ===[[সদস্য:যদুমণি|যদুমণি]]=== {{refbegin|2}} # [[আই এন এছ ভেণ্ডুৰুথি]] # [[দক্ষিণ নৌসেনাৰ কমাণ্ড]] # [[পল্লুৰুথী সাহায্য বন্দোবস্ত]] # [[মডেল অভিযান্ত্ৰিক মহাবিদ্যালয়, কোচি]] # [[যোগাযোগ আৰু ব্যৱস্থাপনা অধ্যয়ন বিদ্যালয়, কোচি]] # [[অমৃতা হাস্পতাল, কোচি]] # [[চান্টা ক্ৰুজ কেথেড্ৰেল বেচিলিকা, কোচি]] # [[নেডুম্বাছেৰী]] # [[ইনফ'পাৰ্ক কোচি]] # [[এৰিছেৰী]] # [[পুথুৱাইপ]] # [[চাটনি]] # [[আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় কণ্টেইনাৰ ট্ৰেন্সশ্বিপমেণ্ট টাৰ্মিনেল, কোচি]] # [[কোচি পৌৰ নিগম]] # [[মুজিৰিছ]] # [[বৃহত্তৰ কোচিন উন্নয়ন কৰ্তৃপক্ষ]] # [[কোডুংগাল্লুৰ]] # [[আদিমালী]] # [[আদূৰ]] # [[পালঘাট জিলা]] # [[বদকুন্নাথন মন্দিৰ]] # [[পডণ্টিয়া কনগ্ৰেগেটা]] # [[মাখন]] # [[মালাবাৰ মাছৰ তৰকাৰী]] # [[দক্ষিণ ভাৰতীয় পৰঠা]] # [[মাটানচেৰী]] # [[বিষুক্কনি]] {{refend}} ===[[:m:User:JyotiPN|JyotiPN]]=== # [[নীলাকুইল]] # [[জৰ্জ জোচেফ কে]] ===[[সদস্য:Jyoti Chiring|Jyoti Chiring]]=== {{refbegin|2}} # [[কাদালুণ্ডি পক্ষী অভয়াৰণ্য]] # [[কেৰালা দিৱস]] # [[কান্নুৰ সমুদ্ৰ তীৰ]] # [[থোট্টাডা]] # [[কুমাৰাকম পক্ষী অভয়াৰণ্য]] # [[পুকোড হ্ৰদ]] # [[কাবিনী নদী]] # [[মালাবাৰ ডাঙৰ-দাগযুক্ত চিভেট]] # [[মল্লপল্লী]] # [[উথ্ৰালিক্কাভু পূৰম]] # [[কাৰিভেলা]] # [[কাছাৰগোড শাৰী]] # [[বানাসুৰা লাফিংথ্ৰাছ]] # [[ক'লা-কমলা ৰঙৰ মাখি ধৰা ফ্লাইকেচাৰ]] # [[নীলা-পাখিৰ পেৰেকিট]] # [[ৰঙা পিঠিৰ ছানবাৰ্ড]] # [[ৰ'টনৰ মুক্ত ঠেংযুক্ত বাদুলি]] # [[মালাবাৰ কাঁইটীয়া ডৰমাউছ]] # [[জংঘলী আঁচযুক্ত কেৰ্কেটুৱা]] #[[ইণ্ড্ৰেলা এম্পুলা]] # [[পাপিলিঅ' বুদ্ধ]] # [[ডেনিছন বাৰ্ব]] # [[কাসাভু ]] # [[ৱায়ানাদ জীৰাকশালা চাউল]] {{refend}} ===[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan Jyoti]]=== {{refbegin|2}} # [[আলেপ্পী সেউজীয়া ইলাচী]] # [[থোলপাভাকুথু]] # [[কম্বু (বাদ্য)]] # [[মাৰায়ুৰ গুড়]] {{refend}} ===[[সদস্য:কুমুদ ঘোষ|Kumud Ghosh]]=== {{refbegin|2}} # [[ৱাকেৰানা ফ্ৰাইনোডাৰ্মা]] # [[ইন্দিৰাণা]] # [[মাইক্ৰিক্সালাছ এড’নিছ]] # [[ইন্দিৰাণা ব্ৰাকিটাৰ্ছাছ]] # [[ইণ্ডোচিলভিৰানা ইণ্ডিকা]] # [[ৱায়ানাড বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য]] # [[বিজয়লক্ষ্মী (কবি)]] # [[ইন্দিৰাণা বেডোমি]] # [[ইন্দিৰাণা চিৰাবাসী]] # [[নীলগিৰি কাঠনি পাৰ]] # [[বগাপেটীয়া কোকলোঙা]] # [[নীলগিৰি ফুলটোকা]] # [[মালাবাৰ কাঠ শালিকা]] # [[নীলগিৰি লেংগুৰ]] # [[নীলগিৰি তহৰ]] # [[মুগা জহামাল]] # [[নীলগিৰি মাৰ্টেন]] # [[সহ্যাদ্ৰিছ বন এন্দুৰ]] # [[এৰন বাউয়াৰৰ ঘৰ কেঁকোসাপ]] # [[মালাবাৰ বাঢ়ৈটোকা]] # [[ছাইৰঙী মূৰৰ বুলবুলি‍]] {{refend}} ===[[সদস্য:Sameer Kalita14|Sameer Kalita]]=== {{refbegin|2}} # [[মাট্টা চাউল]] # [[অষ্টমুদি হ্ৰদ]] # [[ভোপাল]] # [[কেৰালাৰ বেকৱাটাৰ]] {{refend}} ===[[সদস্য:Ishanjyotibora|Ishanjyoti Bora]]=== {{refbegin|2}} # [[মাপ্পিলা সংগীত]] # [[ভাৰ্গৱী নিলয়ম]] # [[থম্পু (চলচ্চিত্ৰ)]] # [[কুম্মাট্টি (চলচ্চিত্ৰ)]] # [[বানপ্ৰস্থম]] # [[কুট্টি শ্ৰাংক (চলচ্চিত্ৰ)]] # [[য়ৱনিকা]] # [[এলিপ্পাথায়ম]] # [[কুডেভিডে]] {{refend}} ===[[সদস্য:Dipankar Das|Dipankar Das]]=== # ৱিকিডাটা onisy4wpdmnuo4alt6d1omjp7twx5i5 627319 627310 2026-08-15T02:16:54Z নৰুনা বৰুৱা 44897 /* Naruna Baruah */ 627319 wikitext text/x-wiki [[শ্ৰেণী:কেৰালা সংস্কৃতি মাহ, ২০২৬]] ===[[সদস্য:AjayDas|Ajay Das]]=== {{refbegin|3}} # [[কোচি]] # [[কোচিন আন্তৰ্জাতিক বিমানবন্দৰ]] # [[চীনা মাছ ধৰা জাল]] # [[শবৰীমালা মন্দিৰ]] # [[পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰ]] # [[তিৰুৱনন্তপুৰম]] # [[কেৰালাৰ সংস্কৃতি]] # [[কুডিয়াট্টম]] # [[কেট্টুভাল্লাম]] # [[জটায়ু প্ৰকৃতি উদ্যান]] # [[কেৰালাৰ পৰ্যটন]] # [[চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]] # [[কেৰালা নটনম]] # [[কালৰিপায়াট্টু]] # [[ডাফমুট্টু]] # [[ৰচম]] # [[কেৰালাৰ সংস্কৃতিত হাতী]] # [[ত্ৰিশূৰ পূৰম]] # [[কোচিন বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়]] # [[আলাপ্পুয়া]] # [[ভেম্বনাদ হ্ৰদ]] # [[কেৰালাৰ দেৱাল চিত্ৰকলা]] # [[চেগুন সংগ্ৰহালয়]] # [[চৰ্দাৰ বল্লভভাই পেটেল আৰক্ষী সংগ্ৰহালয়]] # [[আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় কয়ৰ সংগ্ৰহালয়]] # [[তালপাতৰ পুথি সংগ্ৰহালয়, তিৰুৱনন্তপুৰম]] # [[ভাৰতীয় বাণিজ্য সংগ্ৰহালয়]] # [[কেৰালা ভূমি সংগ্ৰহালয়]] # [[কৃষ্ণপুৰম প্ৰাসাদ]] # [[হিল পেলেচ, কোচি]] # [[কুলাথুপুড়া অৰণ্য সংগ্ৰহালয়]] # [[কুম্ভীৰ পুনৰ্বাসন আৰু গৱেষণা কেন্দ্ৰ]] # [[পৰদেশী ইহুদী উপাসনাগৃহ]] # [[পদ্মনাভপুৰম প্ৰাসাদ]] # [[শাস্তামকোট্টা হ্ৰদ]] # [[নীলগিৰি]] # [[নীলগিৰি জৈৱমণ্ডল সংৰক্ষিত অঞ্চল]] # [[মুন্নাৰ]] # [[প্ৰাচীৰ দ্বীপ]] # [[কাঞ্জি (খাদ‍্য)]] # [[পোংগল (খাদ‍্য)]] # [[ভাইপিন]] # [[অগস্ত্য মালা]] # [[বাণাসুৰ পাহাৰ]] # [[কেৰালাৰ সংগীত]] # [[সোপানা সংগীতম]] # [[ইডাক্কা]] # [[চেংগিলা]] # [[ইলাতালম]] # [[পঞ্চবাদ্যম]] # [[চেণ্ডা]] # [[কুট্টুকাৰী]] # [[ইঞ্জিপুলি]] # [[শৰ্কৰাপুৰাট্টি]] # [[ত্ৰিবান্দ্ৰম বোলী]] # [[বল্লৰপাড়ম]] # [[বিষ্ণুমূৰ্তি থেয়্যাম]] # [[ভিল্লু পাট্টু]] # [[কাক্কাৰিচ্ছি নাটকম]] # [[চাক্যাৰ কুথু]] # [[কোট্টানকুলংগাৰা দেৱী মন্দিৰ]] # [[অগস্ত্যমালা জৈৱমণ্ডল সংৰক্ষিত অঞ্চল]] # [[ইৰাভিকুলাম ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]] # [[কুথু]] # [[আনামুডি]] # [[কালামপাট্টু]] # [[ভেলাকালি]] # [[পূৰম]] # [[আথিৰাপ্পিল্লী জলপ্ৰপাত]] # [[কুথিয়োট্টম]] # [[কোলকালি]] # [[পুৰক্কালি]] # [[মালাবাৰ উপকূল]] # [[বেকাল দুৰ্গ]] # [[মালামপুঝা বান্ধ]] # [[ৱাডাক্কান পাট্টুকল]] # [[কৃষ্ণনাট্টম]] # [[উডুক্কু]] # [[অনাভিল্লু]] # [[মাদ্দলম]] # [[ইৰুলা ভাষা]] # [[কোট্টুক্কাল গুহা মন্দিৰ]] # [[ট্ৰাভাংকোৰ ৰাজপৰিয়াল]] # [[কাছাৰগোড়]] # [[কুন্নাথুৰ পাড়ি]] # [[কোট্টায়াম]] {{refend}} ===[[সদস্য: Duhita Ragini Kalita|Duhita Ragini Kalita]]=== {{refbegin|2}} # [[চি এছ ৰাধাদেৱী]] # [[ভাইলোপিল্লী শ্ৰীধৰ মেনন]] # [[জি দেৱৰাজন]] # [[ডন পালাথাৰা]] # [[ভৰতন]] # [[ভদ্ৰন (পৰিচালক)]] # [[কে জি জৰ্জ]] # [[আদামিন্তে মকন আবু]] # [[আই ভি শশী]] # [[জেভিয়াৰ পুলপাট]] # [[উস্তাদ হোটেল]] # [[ৱায়নাড় জিলা]] # [[পেৰিয়াৰ নদী]] # [[পম্বা নদী]] # [[এল২: এমপুৰান]] # [[মিন্নাল মুৰুলী]] # [[প্ৰেমম]] # [[মহেশীন্তে প্ৰতিকাৰম]] # [[কুম্বালাংগী নাইটছ]] # [[মায়ানদী]] # [[ক্লাছমেটছ (২০০৬ চনৰ চলচ্চিত্ৰ)]] # [[বেংগালুৰু ডেজ]] # [[ট্ৰাফিক ( ২০১১ চনৰ চলচ্চিত্ৰ )]] # [[পথেমৰী]] # [[থুদৰম]] # [[চেলিম কুমাৰ]] # [[এন্নু নিন্তে মইদিন]] # [[কে. ভি. ডমিনিক]] # [[ভি. আৰ. প্ৰবোধচন্দ্ৰন নায়াৰ]] # [[শ্ৰীথা শিৱদাস]] # [[ৰম্যা নাম্বীচান]] {{refend}} ===[[সদস্য:Kandarpajit Kallol|Kandarpajit Kallol]]=== {{refbegin|2}} # [[আৰাট্টুপুঝা পূৰম]] # [[ৰেৱতী পট্টথানম]] # [[কুট্টিপুঝা কৃষ্ণ পিল্লাই]] # [[লুচিফাৰ (২০১৯ চনৰ ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ)]] # [[দক্ষিণ এছিয়ান আচাৰ]] # [[কলৰ চিপচ]] # [[পুলিচেৰী]] # [[খিচড়ী]] # [[কালান]] # [[ফ'ৰ্ট কোচি]] # [[দাইল]] # [[এদায়ুৰ জলকীয়া]] # [[মুণ্ডু]] # [[চেট্টীকুলংগৰা কুম্ভ ভৰণী]] # [[কুম্মাট্টিকলি]] # [[কোচি-মুজিৰিছ বিয়েনেল]] # [[কোচিন বন্দৰ]] # [[কেৰালাৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় নাট্য উৎসৱ]] # [[কেৰালাৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ]] # [[ওচিৰাকালি]] # [[ইৰুপাথীয়েট্টম ওনাম]] # [[থিৰুভাথিৰা]] # [[নীলমপেৰুৰ পদয়নী]] # [[বুওন নাটাল]] # [[ভল্লা সাদ্যা]] # [[চেম্বাই সংগীত উৎসৱ]] # [[আনাউট্টি]] # [[ছাইন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ]] # [[অনাপোট্টান]] # [[তাত্তামংগলম কুথিৰা ভেলা]] # [[অ'লান]] # [[থোৰান]] # [[পাৰ্ল মানে]] # [[পাজহাম প্ৰধমন]] # [[লিচি]] # [[আন্না ৰাজন]] # [[আশা শৰৎ]] # [[মীনচিল নদী]] # [[মণিমালা নদী]] # [[ভিটিলা]] # [[এডাপল্লী]] # [[অঞ্জৰাকণ্ডী]] # [[পোক্কালি ধান]] # [[আডা প্ৰধমন]] {{refend}} ===[[সদস্য:নৰুনা বৰুৱা|Naruna Baruah]]=== {{refbegin|3}} # [[চুন্দন ভল্লাম]] # [[বালাৰামপুৰম]] # [[জিলা পৰ্যটন প্ৰসাৰ পৰিষদ (কেৰালা)]] # [[উইলিংডন দ্বীপ]] # [[সুবি সুৰেশ]] # [[চাভিট্টু নাদকম]] # [[থ্ৰিচূৰ]] # [[কোচিন শ্বিপয়াৰ্ড লিমিটেড]] # [[অৰুণ বোস]] # [[কুটিয়াাটুৰ আম]] # [[বদক্কেচিৰা]] # [[কাঞ্জিৰাপল্লী]] # [[তিৰুৰ পাণ]] # [[আট্টপ্পাদি থুৱৰা]] # [[আলাপ্পুজা সমুদ্ৰতট]] #[[কোল্লাম সমুদ্ৰতট]] #[[কোভালাম]] #[[চাভাক্কাড সমুদ্ৰতট]] #[[মুণ্ডাক্কাল সমুদতট]] #[[মাৰাৰী সমুদ্ৰতট]] #[[থ্ৰিচূৰ পুৰাম প্ৰদৰ্শনী]] #[[তিৰুমান্ধমকুন্নু পূৰাম]] #[[বৈৰাণকোডে ভেলা]] #[[আচাপ্পম]] #[[কদালুণ্ডী নদী]] #[[উপ্পালা নদী]] #[[ভাৰতপুঝা নদী]] #[[বেকাল]] #[[চলিয়াৰ নদী]] #[[চালাকুডী নদী]] #[[আচানকোভিল নদী]] #[[মুভাট্টুপুঝা]] #[[চন্দ্ৰগিৰি নদী]] #[[শ্বিৰিয়া নদী]] #[[কৰামনা নদী]] #[[কুটিয়াদি]] #[[নেয়াৰ নদী]] #[[কুপ্পাম নদী]] #[[বামনপুৰম নদী]] #[[ইথিক্কাৰা নদী]] #[[কৰিয়াঙ্গোড নদী]] #[[ভৱানী নদী]] #[[মাহে নদী]] #[[তিৰুৰ নদী]] #[[নীলেশ্বৰম]] #[[পাৰুকুট্টি নেথিয়াৰ আম্মা]] #[[চোত্তানীক্কাৰ ভগৱতী মন্দিৰ]] #[[সাজিন গোপু]] #[[ইৰুলা নৃত্যম]] #[[ছেইণ্ট ফ্ৰান্সিছ গীৰ্জা]] #[[এলিছৱা ভাকাইল]] #[[বিনু শশীধৰন]] #[[আজহিকাল সমুদ্ৰতট]] #[[থিৰুমুল্লাভাৰম সমুদ্ৰতট]] #[[শংকুমুঘাম সমুদ্ৰতট]] #[[বিনীশ বাষ্টিন]] #[[কোল্লাম দ্বীপপুঞ্জ]] #[[অঞ্জনা মেনন]] #[[আলাকোডে]] {{refend}} ===[[সদস্য:যদুমণি|যদুমণি]]=== {{refbegin|2}} # [[আই এন এছ ভেণ্ডুৰুথি]] # [[দক্ষিণ নৌসেনাৰ কমাণ্ড]] # [[পল্লুৰুথী সাহায্য বন্দোবস্ত]] # [[মডেল অভিযান্ত্ৰিক মহাবিদ্যালয়, কোচি]] # [[যোগাযোগ আৰু ব্যৱস্থাপনা অধ্যয়ন বিদ্যালয়, কোচি]] # [[অমৃতা হাস্পতাল, কোচি]] # [[চান্টা ক্ৰুজ কেথেড্ৰেল বেচিলিকা, কোচি]] # [[নেডুম্বাছেৰী]] # [[ইনফ'পাৰ্ক কোচি]] # [[এৰিছেৰী]] # [[পুথুৱাইপ]] # [[চাটনি]] # [[আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় কণ্টেইনাৰ ট্ৰেন্সশ্বিপমেণ্ট টাৰ্মিনেল, কোচি]] # [[কোচি পৌৰ নিগম]] # [[মুজিৰিছ]] # [[বৃহত্তৰ কোচিন উন্নয়ন কৰ্তৃপক্ষ]] # [[কোডুংগাল্লুৰ]] # [[আদিমালী]] # [[আদূৰ]] # [[পালঘাট জিলা]] # [[বদকুন্নাথন মন্দিৰ]] # [[পডণ্টিয়া কনগ্ৰেগেটা]] # [[মাখন]] # [[মালাবাৰ মাছৰ তৰকাৰী]] # [[দক্ষিণ ভাৰতীয় পৰঠা]] # [[মাটানচেৰী]] # [[বিষুক্কনি]] {{refend}} ===[[:m:User:JyotiPN|JyotiPN]]=== # [[নীলাকুইল]] # [[জৰ্জ জোচেফ কে]] ===[[সদস্য:Jyoti Chiring|Jyoti Chiring]]=== {{refbegin|2}} # [[কাদালুণ্ডি পক্ষী অভয়াৰণ্য]] # [[কেৰালা দিৱস]] # [[কান্নুৰ সমুদ্ৰ তীৰ]] # [[থোট্টাডা]] # [[কুমাৰাকম পক্ষী অভয়াৰণ্য]] # [[পুকোড হ্ৰদ]] # [[কাবিনী নদী]] # [[মালাবাৰ ডাঙৰ-দাগযুক্ত চিভেট]] # [[মল্লপল্লী]] # [[উথ্ৰালিক্কাভু পূৰম]] # [[কাৰিভেলা]] # [[কাছাৰগোড শাৰী]] # [[বানাসুৰা লাফিংথ্ৰাছ]] # [[ক'লা-কমলা ৰঙৰ মাখি ধৰা ফ্লাইকেচাৰ]] # [[নীলা-পাখিৰ পেৰেকিট]] # [[ৰঙা পিঠিৰ ছানবাৰ্ড]] # [[ৰ'টনৰ মুক্ত ঠেংযুক্ত বাদুলি]] # [[মালাবাৰ কাঁইটীয়া ডৰমাউছ]] # [[জংঘলী আঁচযুক্ত কেৰ্কেটুৱা]] #[[ইণ্ড্ৰেলা এম্পুলা]] # [[পাপিলিঅ' বুদ্ধ]] # [[ডেনিছন বাৰ্ব]] # [[কাসাভু ]] # [[ৱায়ানাদ জীৰাকশালা চাউল]] {{refend}} ===[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan Jyoti]]=== {{refbegin|2}} # [[আলেপ্পী সেউজীয়া ইলাচী]] # [[থোলপাভাকুথু]] # [[কম্বু (বাদ্য)]] # [[মাৰায়ুৰ গুড়]] {{refend}} ===[[সদস্য:কুমুদ ঘোষ|Kumud Ghosh]]=== {{refbegin|2}} # [[ৱাকেৰানা ফ্ৰাইনোডাৰ্মা]] # [[ইন্দিৰাণা]] # [[মাইক্ৰিক্সালাছ এড’নিছ]] # [[ইন্দিৰাণা ব্ৰাকিটাৰ্ছাছ]] # [[ইণ্ডোচিলভিৰানা ইণ্ডিকা]] # [[ৱায়ানাড বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য]] # [[বিজয়লক্ষ্মী (কবি)]] # [[ইন্দিৰাণা বেডোমি]] # [[ইন্দিৰাণা চিৰাবাসী]] # [[নীলগিৰি কাঠনি পাৰ]] # [[বগাপেটীয়া কোকলোঙা]] # [[নীলগিৰি ফুলটোকা]] # [[মালাবাৰ কাঠ শালিকা]] # [[নীলগিৰি লেংগুৰ]] # [[নীলগিৰি তহৰ]] # [[মুগা জহামাল]] # [[নীলগিৰি মাৰ্টেন]] # [[সহ্যাদ্ৰিছ বন এন্দুৰ]] # [[এৰন বাউয়াৰৰ ঘৰ কেঁকোসাপ]] # [[মালাবাৰ বাঢ়ৈটোকা]] # [[ছাইৰঙী মূৰৰ বুলবুলি‍]] {{refend}} ===[[সদস্য:Sameer Kalita14|Sameer Kalita]]=== {{refbegin|2}} # [[মাট্টা চাউল]] # [[অষ্টমুদি হ্ৰদ]] # [[ভোপাল]] # [[কেৰালাৰ বেকৱাটাৰ]] {{refend}} ===[[সদস্য:Ishanjyotibora|Ishanjyoti Bora]]=== {{refbegin|2}} # [[মাপ্পিলা সংগীত]] # [[ভাৰ্গৱী নিলয়ম]] # [[থম্পু (চলচ্চিত্ৰ)]] # [[কুম্মাট্টি (চলচ্চিত্ৰ)]] # [[বানপ্ৰস্থম]] # [[কুট্টি শ্ৰাংক (চলচ্চিত্ৰ)]] # [[য়ৱনিকা]] # [[এলিপ্পাথায়ম]] # [[কুডেভিডে]] {{refend}} ===[[সদস্য:Dipankar Das|Dipankar Das]]=== # ৱিকিডাটা fl8m44e219idi9imx2dgkfpy9u7gv47 627372 627319 2026-08-15T05:07:19Z নৰুনা বৰুৱা 44897 /* Naruna Baruah */ 627372 wikitext text/x-wiki [[শ্ৰেণী:কেৰালা সংস্কৃতি মাহ, ২০২৬]] ===[[সদস্য:AjayDas|Ajay Das]]=== {{refbegin|3}} # [[কোচি]] # [[কোচিন আন্তৰ্জাতিক বিমানবন্দৰ]] # [[চীনা মাছ ধৰা জাল]] # [[শবৰীমালা মন্দিৰ]] # [[পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰ]] # [[তিৰুৱনন্তপুৰম]] # [[কেৰালাৰ সংস্কৃতি]] # [[কুডিয়াট্টম]] # [[কেট্টুভাল্লাম]] # [[জটায়ু প্ৰকৃতি উদ্যান]] # [[কেৰালাৰ পৰ্যটন]] # [[চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]] # [[কেৰালা নটনম]] # [[কালৰিপায়াট্টু]] # [[ডাফমুট্টু]] # [[ৰচম]] # [[কেৰালাৰ সংস্কৃতিত হাতী]] # [[ত্ৰিশূৰ পূৰম]] # [[কোচিন বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়]] # [[আলাপ্পুয়া]] # [[ভেম্বনাদ হ্ৰদ]] # [[কেৰালাৰ দেৱাল চিত্ৰকলা]] # [[চেগুন সংগ্ৰহালয়]] # [[চৰ্দাৰ বল্লভভাই পেটেল আৰক্ষী সংগ্ৰহালয়]] # [[আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় কয়ৰ সংগ্ৰহালয়]] # [[তালপাতৰ পুথি সংগ্ৰহালয়, তিৰুৱনন্তপুৰম]] # [[ভাৰতীয় বাণিজ্য সংগ্ৰহালয়]] # [[কেৰালা ভূমি সংগ্ৰহালয়]] # [[কৃষ্ণপুৰম প্ৰাসাদ]] # [[হিল পেলেচ, কোচি]] # [[কুলাথুপুড়া অৰণ্য সংগ্ৰহালয়]] # [[কুম্ভীৰ পুনৰ্বাসন আৰু গৱেষণা কেন্দ্ৰ]] # [[পৰদেশী ইহুদী উপাসনাগৃহ]] # [[পদ্মনাভপুৰম প্ৰাসাদ]] # [[শাস্তামকোট্টা হ্ৰদ]] # [[নীলগিৰি]] # [[নীলগিৰি জৈৱমণ্ডল সংৰক্ষিত অঞ্চল]] # [[মুন্নাৰ]] # [[প্ৰাচীৰ দ্বীপ]] # [[কাঞ্জি (খাদ‍্য)]] # [[পোংগল (খাদ‍্য)]] # [[ভাইপিন]] # [[অগস্ত্য মালা]] # [[বাণাসুৰ পাহাৰ]] # [[কেৰালাৰ সংগীত]] # [[সোপানা সংগীতম]] # [[ইডাক্কা]] # [[চেংগিলা]] # [[ইলাতালম]] # [[পঞ্চবাদ্যম]] # [[চেণ্ডা]] # [[কুট্টুকাৰী]] # [[ইঞ্জিপুলি]] # [[শৰ্কৰাপুৰাট্টি]] # [[ত্ৰিবান্দ্ৰম বোলী]] # [[বল্লৰপাড়ম]] # [[বিষ্ণুমূৰ্তি থেয়্যাম]] # [[ভিল্লু পাট্টু]] # [[কাক্কাৰিচ্ছি নাটকম]] # [[চাক্যাৰ কুথু]] # [[কোট্টানকুলংগাৰা দেৱী মন্দিৰ]] # [[অগস্ত্যমালা জৈৱমণ্ডল সংৰক্ষিত অঞ্চল]] # [[ইৰাভিকুলাম ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]] # [[কুথু]] # [[আনামুডি]] # [[কালামপাট্টু]] # [[ভেলাকালি]] # [[পূৰম]] # [[আথিৰাপ্পিল্লী জলপ্ৰপাত]] # [[কুথিয়োট্টম]] # [[কোলকালি]] # [[পুৰক্কালি]] # [[মালাবাৰ উপকূল]] # [[বেকাল দুৰ্গ]] # [[মালামপুঝা বান্ধ]] # [[ৱাডাক্কান পাট্টুকল]] # [[কৃষ্ণনাট্টম]] # [[উডুক্কু]] # [[অনাভিল্লু]] # [[মাদ্দলম]] # [[ইৰুলা ভাষা]] # [[কোট্টুক্কাল গুহা মন্দিৰ]] # [[ট্ৰাভাংকোৰ ৰাজপৰিয়াল]] # [[কাছাৰগোড়]] # [[কুন্নাথুৰ পাড়ি]] # [[কোট্টায়াম]] {{refend}} ===[[সদস্য: Duhita Ragini Kalita|Duhita Ragini Kalita]]=== {{refbegin|2}} # [[চি এছ ৰাধাদেৱী]] # [[ভাইলোপিল্লী শ্ৰীধৰ মেনন]] # [[জি দেৱৰাজন]] # [[ডন পালাথাৰা]] # [[ভৰতন]] # [[ভদ্ৰন (পৰিচালক)]] # [[কে জি জৰ্জ]] # [[আদামিন্তে মকন আবু]] # [[আই ভি শশী]] # [[জেভিয়াৰ পুলপাট]] # [[উস্তাদ হোটেল]] # [[ৱায়নাড় জিলা]] # [[পেৰিয়াৰ নদী]] # [[পম্বা নদী]] # [[এল২: এমপুৰান]] # [[মিন্নাল মুৰুলী]] # [[প্ৰেমম]] # [[মহেশীন্তে প্ৰতিকাৰম]] # [[কুম্বালাংগী নাইটছ]] # [[মায়ানদী]] # [[ক্লাছমেটছ (২০০৬ চনৰ চলচ্চিত্ৰ)]] # [[বেংগালুৰু ডেজ]] # [[ট্ৰাফিক ( ২০১১ চনৰ চলচ্চিত্ৰ )]] # [[পথেমৰী]] # [[থুদৰম]] # [[চেলিম কুমাৰ]] # [[এন্নু নিন্তে মইদিন]] # [[কে. ভি. ডমিনিক]] # [[ভি. আৰ. প্ৰবোধচন্দ্ৰন নায়াৰ]] # [[শ্ৰীথা শিৱদাস]] # [[ৰম্যা নাম্বীচান]] {{refend}} ===[[সদস্য:Kandarpajit Kallol|Kandarpajit Kallol]]=== {{refbegin|2}} # [[আৰাট্টুপুঝা পূৰম]] # [[ৰেৱতী পট্টথানম]] # [[কুট্টিপুঝা কৃষ্ণ পিল্লাই]] # [[লুচিফাৰ (২০১৯ চনৰ ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ)]] # [[দক্ষিণ এছিয়ান আচাৰ]] # [[কলৰ চিপচ]] # [[পুলিচেৰী]] # [[খিচড়ী]] # [[কালান]] # [[ফ'ৰ্ট কোচি]] # [[দাইল]] # [[এদায়ুৰ জলকীয়া]] # [[মুণ্ডু]] # [[চেট্টীকুলংগৰা কুম্ভ ভৰণী]] # [[কুম্মাট্টিকলি]] # [[কোচি-মুজিৰিছ বিয়েনেল]] # [[কোচিন বন্দৰ]] # [[কেৰালাৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় নাট্য উৎসৱ]] # [[কেৰালাৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ]] # [[ওচিৰাকালি]] # [[ইৰুপাথীয়েট্টম ওনাম]] # [[থিৰুভাথিৰা]] # [[নীলমপেৰুৰ পদয়নী]] # [[বুওন নাটাল]] # [[ভল্লা সাদ্যা]] # [[চেম্বাই সংগীত উৎসৱ]] # [[আনাউট্টি]] # [[ছাইন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ]] # [[অনাপোট্টান]] # [[তাত্তামংগলম কুথিৰা ভেলা]] # [[অ'লান]] # [[থোৰান]] # [[পাৰ্ল মানে]] # [[পাজহাম প্ৰধমন]] # [[লিচি]] # [[আন্না ৰাজন]] # [[আশা শৰৎ]] # [[মীনচিল নদী]] # [[মণিমালা নদী]] # [[ভিটিলা]] # [[এডাপল্লী]] # [[অঞ্জৰাকণ্ডী]] # [[পোক্কালি ধান]] # [[আডা প্ৰধমন]] {{refend}} ===[[সদস্য:নৰুনা বৰুৱা|Naruna Baruah]]=== {{refbegin|3}} # [[চুন্দন ভল্লাম]] # [[বালাৰামপুৰম]] # [[জিলা পৰ্যটন প্ৰসাৰ পৰিষদ (কেৰালা)]] # [[উইলিংডন দ্বীপ]] # [[সুবি সুৰেশ]] # [[চাভিট্টু নাদকম]] # [[থ্ৰিচূৰ]] # [[কোচিন শ্বিপয়াৰ্ড লিমিটেড]] # [[অৰুণ বোস]] # [[কুটিয়াাটুৰ আম]] # [[বদক্কেচিৰা]] # [[কাঞ্জিৰাপল্লী]] # [[তিৰুৰ পাণ]] # [[আট্টপ্পাদি থুৱৰা]] # [[আলাপ্পুজা সমুদ্ৰতট]] #[[কোল্লাম সমুদ্ৰতট]] #[[কোভালাম]] #[[চাভাক্কাড সমুদ্ৰতট]] #[[মুণ্ডাক্কাল সমুদতট]] #[[মাৰাৰী সমুদ্ৰতট]] #[[থ্ৰিচূৰ পুৰাম প্ৰদৰ্শনী]] #[[তিৰুমান্ধমকুন্নু পূৰাম]] #[[বৈৰাণকোডে ভেলা]] #[[আচাপ্পম]] #[[কদালুণ্ডী নদী]] #[[উপ্পালা নদী]] #[[ভাৰতপুঝা নদী]] #[[বেকাল]] #[[চলিয়াৰ নদী]] #[[চালাকুডী নদী]] #[[আচানকোভিল নদী]] #[[মুভাট্টুপুঝা]] #[[চন্দ্ৰগিৰি নদী]] #[[শ্বিৰিয়া নদী]] #[[কৰামনা নদী]] #[[কুটিয়াদি]] #[[নেয়াৰ নদী]] #[[কুপ্পাম নদী]] #[[বামনপুৰম নদী]] #[[ইথিক্কাৰা নদী]] #[[কৰিয়াঙ্গোড নদী]] #[[ভৱানী নদী]] #[[মাহে নদী]] #[[তিৰুৰ নদী]] #[[নীলেশ্বৰম]] #[[পাৰুকুট্টি নেথিয়াৰ আম্মা]] #[[চোত্তানীক্কাৰ ভগৱতী মন্দিৰ]] #[[সাজিন গোপু]] #[[ইৰুলা নৃত্যম]] #[[ছেইণ্ট ফ্ৰান্সিছ গীৰ্জা]] #[[এলিছৱা ভাকাইল]] #[[বিনু শশীধৰন]] #[[আজহিকাল সমুদ্ৰতট]] #[[থিৰুমুল্লাভাৰম সমুদ্ৰতট]] #[[শংকুমুঘাম সমুদ্ৰতট]] #[[বিনীশ বাষ্টিন]] #[[কোল্লাম দ্বীপপুঞ্জ]] #[[অঞ্জনা মেনন]] #[[আলাকোডে]] #[[আলুভা]] {{refend}} ===[[সদস্য:যদুমণি|যদুমণি]]=== {{refbegin|2}} # [[আই এন এছ ভেণ্ডুৰুথি]] # [[দক্ষিণ নৌসেনাৰ কমাণ্ড]] # [[পল্লুৰুথী সাহায্য বন্দোবস্ত]] # [[মডেল অভিযান্ত্ৰিক মহাবিদ্যালয়, কোচি]] # [[যোগাযোগ আৰু ব্যৱস্থাপনা অধ্যয়ন বিদ্যালয়, কোচি]] # [[অমৃতা হাস্পতাল, কোচি]] # [[চান্টা ক্ৰুজ কেথেড্ৰেল বেচিলিকা, কোচি]] # [[নেডুম্বাছেৰী]] # [[ইনফ'পাৰ্ক কোচি]] # [[এৰিছেৰী]] # [[পুথুৱাইপ]] # [[চাটনি]] # [[আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় কণ্টেইনাৰ ট্ৰেন্সশ্বিপমেণ্ট টাৰ্মিনেল, কোচি]] # [[কোচি পৌৰ নিগম]] # [[মুজিৰিছ]] # [[বৃহত্তৰ কোচিন উন্নয়ন কৰ্তৃপক্ষ]] # [[কোডুংগাল্লুৰ]] # [[আদিমালী]] # [[আদূৰ]] # [[পালঘাট জিলা]] # [[বদকুন্নাথন মন্দিৰ]] # [[পডণ্টিয়া কনগ্ৰেগেটা]] # [[মাখন]] # [[মালাবাৰ মাছৰ তৰকাৰী]] # [[দক্ষিণ ভাৰতীয় পৰঠা]] # [[মাটানচেৰী]] # [[বিষুক্কনি]] {{refend}} ===[[:m:User:JyotiPN|JyotiPN]]=== # [[নীলাকুইল]] # [[জৰ্জ জোচেফ কে]] ===[[সদস্য:Jyoti Chiring|Jyoti Chiring]]=== {{refbegin|2}} # [[কাদালুণ্ডি পক্ষী অভয়াৰণ্য]] # [[কেৰালা দিৱস]] # [[কান্নুৰ সমুদ্ৰ তীৰ]] # [[থোট্টাডা]] # [[কুমাৰাকম পক্ষী অভয়াৰণ্য]] # [[পুকোড হ্ৰদ]] # [[কাবিনী নদী]] # [[মালাবাৰ ডাঙৰ-দাগযুক্ত চিভেট]] # [[মল্লপল্লী]] # [[উথ্ৰালিক্কাভু পূৰম]] # [[কাৰিভেলা]] # [[কাছাৰগোড শাৰী]] # [[বানাসুৰা লাফিংথ্ৰাছ]] # [[ক'লা-কমলা ৰঙৰ মাখি ধৰা ফ্লাইকেচাৰ]] # [[নীলা-পাখিৰ পেৰেকিট]] # [[ৰঙা পিঠিৰ ছানবাৰ্ড]] # [[ৰ'টনৰ মুক্ত ঠেংযুক্ত বাদুলি]] # [[মালাবাৰ কাঁইটীয়া ডৰমাউছ]] # [[জংঘলী আঁচযুক্ত কেৰ্কেটুৱা]] #[[ইণ্ড্ৰেলা এম্পুলা]] # [[পাপিলিঅ' বুদ্ধ]] # [[ডেনিছন বাৰ্ব]] # [[কাসাভু ]] # [[ৱায়ানাদ জীৰাকশালা চাউল]] {{refend}} ===[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan Jyoti]]=== {{refbegin|2}} # [[আলেপ্পী সেউজীয়া ইলাচী]] # [[থোলপাভাকুথু]] # [[কম্বু (বাদ্য)]] # [[মাৰায়ুৰ গুড়]] {{refend}} ===[[সদস্য:কুমুদ ঘোষ|Kumud Ghosh]]=== {{refbegin|2}} # [[ৱাকেৰানা ফ্ৰাইনোডাৰ্মা]] # [[ইন্দিৰাণা]] # [[মাইক্ৰিক্সালাছ এড’নিছ]] # [[ইন্দিৰাণা ব্ৰাকিটাৰ্ছাছ]] # [[ইণ্ডোচিলভিৰানা ইণ্ডিকা]] # [[ৱায়ানাড বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য]] # [[বিজয়লক্ষ্মী (কবি)]] # [[ইন্দিৰাণা বেডোমি]] # [[ইন্দিৰাণা চিৰাবাসী]] # [[নীলগিৰি কাঠনি পাৰ]] # [[বগাপেটীয়া কোকলোঙা]] # [[নীলগিৰি ফুলটোকা]] # [[মালাবাৰ কাঠ শালিকা]] # [[নীলগিৰি লেংগুৰ]] # [[নীলগিৰি তহৰ]] # [[মুগা জহামাল]] # [[নীলগিৰি মাৰ্টেন]] # [[সহ্যাদ্ৰিছ বন এন্দুৰ]] # [[এৰন বাউয়াৰৰ ঘৰ কেঁকোসাপ]] # [[মালাবাৰ বাঢ়ৈটোকা]] # [[ছাইৰঙী মূৰৰ বুলবুলি‍]] {{refend}} ===[[সদস্য:Sameer Kalita14|Sameer Kalita]]=== {{refbegin|2}} # [[মাট্টা চাউল]] # [[অষ্টমুদি হ্ৰদ]] # [[ভোপাল]] # [[কেৰালাৰ বেকৱাটাৰ]] {{refend}} ===[[সদস্য:Ishanjyotibora|Ishanjyoti Bora]]=== {{refbegin|2}} # [[মাপ্পিলা সংগীত]] # [[ভাৰ্গৱী নিলয়ম]] # [[থম্পু (চলচ্চিত্ৰ)]] # [[কুম্মাট্টি (চলচ্চিত্ৰ)]] # [[বানপ্ৰস্থম]] # [[কুট্টি শ্ৰাংক (চলচ্চিত্ৰ)]] # [[য়ৱনিকা]] # [[এলিপ্পাথায়ম]] # [[কুডেভিডে]] {{refend}} ===[[সদস্য:Dipankar Das|Dipankar Das]]=== # ৱিকিডাটা rlfyx3wt8iy748oyqbyl6qe4cm5wjcs 627405 627372 2026-08-15T06:16:34Z Kandarpajit Kallol 6257 /* Kandarpajit Kallol */ 627405 wikitext text/x-wiki [[শ্ৰেণী:কেৰালা সংস্কৃতি মাহ, ২০২৬]] ===[[সদস্য:AjayDas|Ajay Das]]=== {{refbegin|3}} # [[কোচি]] # [[কোচিন আন্তৰ্জাতিক বিমানবন্দৰ]] # [[চীনা মাছ ধৰা জাল]] # [[শবৰীমালা মন্দিৰ]] # [[পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰ]] # [[তিৰুৱনন্তপুৰম]] # [[কেৰালাৰ সংস্কৃতি]] # [[কুডিয়াট্টম]] # [[কেট্টুভাল্লাম]] # [[জটায়ু প্ৰকৃতি উদ্যান]] # [[কেৰালাৰ পৰ্যটন]] # [[চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]] # [[কেৰালা নটনম]] # [[কালৰিপায়াট্টু]] # [[ডাফমুট্টু]] # [[ৰচম]] # [[কেৰালাৰ সংস্কৃতিত হাতী]] # [[ত্ৰিশূৰ পূৰম]] # [[কোচিন বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়]] # [[আলাপ্পুয়া]] # [[ভেম্বনাদ হ্ৰদ]] # [[কেৰালাৰ দেৱাল চিত্ৰকলা]] # [[চেগুন সংগ্ৰহালয়]] # [[চৰ্দাৰ বল্লভভাই পেটেল আৰক্ষী সংগ্ৰহালয়]] # [[আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় কয়ৰ সংগ্ৰহালয়]] # [[তালপাতৰ পুথি সংগ্ৰহালয়, তিৰুৱনন্তপুৰম]] # [[ভাৰতীয় বাণিজ্য সংগ্ৰহালয়]] # [[কেৰালা ভূমি সংগ্ৰহালয়]] # [[কৃষ্ণপুৰম প্ৰাসাদ]] # [[হিল পেলেচ, কোচি]] # [[কুলাথুপুড়া অৰণ্য সংগ্ৰহালয়]] # [[কুম্ভীৰ পুনৰ্বাসন আৰু গৱেষণা কেন্দ্ৰ]] # [[পৰদেশী ইহুদী উপাসনাগৃহ]] # [[পদ্মনাভপুৰম প্ৰাসাদ]] # [[শাস্তামকোট্টা হ্ৰদ]] # [[নীলগিৰি]] # [[নীলগিৰি জৈৱমণ্ডল সংৰক্ষিত অঞ্চল]] # [[মুন্নাৰ]] # [[প্ৰাচীৰ দ্বীপ]] # [[কাঞ্জি (খাদ‍্য)]] # [[পোংগল (খাদ‍্য)]] # [[ভাইপিন]] # [[অগস্ত্য মালা]] # [[বাণাসুৰ পাহাৰ]] # [[কেৰালাৰ সংগীত]] # [[সোপানা সংগীতম]] # [[ইডাক্কা]] # [[চেংগিলা]] # [[ইলাতালম]] # [[পঞ্চবাদ্যম]] # [[চেণ্ডা]] # [[কুট্টুকাৰী]] # [[ইঞ্জিপুলি]] # [[শৰ্কৰাপুৰাট্টি]] # [[ত্ৰিবান্দ্ৰম বোলী]] # [[বল্লৰপাড়ম]] # [[বিষ্ণুমূৰ্তি থেয়্যাম]] # [[ভিল্লু পাট্টু]] # [[কাক্কাৰিচ্ছি নাটকম]] # [[চাক্যাৰ কুথু]] # [[কোট্টানকুলংগাৰা দেৱী মন্দিৰ]] # [[অগস্ত্যমালা জৈৱমণ্ডল সংৰক্ষিত অঞ্চল]] # [[ইৰাভিকুলাম ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]] # [[কুথু]] # [[আনামুডি]] # [[কালামপাট্টু]] # [[ভেলাকালি]] # [[পূৰম]] # [[আথিৰাপ্পিল্লী জলপ্ৰপাত]] # [[কুথিয়োট্টম]] # [[কোলকালি]] # [[পুৰক্কালি]] # [[মালাবাৰ উপকূল]] # [[বেকাল দুৰ্গ]] # [[মালামপুঝা বান্ধ]] # [[ৱাডাক্কান পাট্টুকল]] # [[কৃষ্ণনাট্টম]] # [[উডুক্কু]] # [[অনাভিল্লু]] # [[মাদ্দলম]] # [[ইৰুলা ভাষা]] # [[কোট্টুক্কাল গুহা মন্দিৰ]] # [[ট্ৰাভাংকোৰ ৰাজপৰিয়াল]] # [[কাছাৰগোড়]] # [[কুন্নাথুৰ পাড়ি]] # [[কোট্টায়াম]] {{refend}} ===[[সদস্য: Duhita Ragini Kalita|Duhita Ragini Kalita]]=== {{refbegin|2}} # [[চি এছ ৰাধাদেৱী]] # [[ভাইলোপিল্লী শ্ৰীধৰ মেনন]] # [[জি দেৱৰাজন]] # [[ডন পালাথাৰা]] # [[ভৰতন]] # [[ভদ্ৰন (পৰিচালক)]] # [[কে জি জৰ্জ]] # [[আদামিন্তে মকন আবু]] # [[আই ভি শশী]] # [[জেভিয়াৰ পুলপাট]] # [[উস্তাদ হোটেল]] # [[ৱায়নাড় জিলা]] # [[পেৰিয়াৰ নদী]] # [[পম্বা নদী]] # [[এল২: এমপুৰান]] # [[মিন্নাল মুৰুলী]] # [[প্ৰেমম]] # [[মহেশীন্তে প্ৰতিকাৰম]] # [[কুম্বালাংগী নাইটছ]] # [[মায়ানদী]] # [[ক্লাছমেটছ (২০০৬ চনৰ চলচ্চিত্ৰ)]] # [[বেংগালুৰু ডেজ]] # [[ট্ৰাফিক ( ২০১১ চনৰ চলচ্চিত্ৰ )]] # [[পথেমৰী]] # [[থুদৰম]] # [[চেলিম কুমাৰ]] # [[এন্নু নিন্তে মইদিন]] # [[কে. ভি. ডমিনিক]] # [[ভি. আৰ. প্ৰবোধচন্দ্ৰন নায়াৰ]] # [[শ্ৰীথা শিৱদাস]] # [[ৰম্যা নাম্বীচান]] {{refend}} ===[[সদস্য:Kandarpajit Kallol|Kandarpajit Kallol]]=== {{refbegin|2}} # [[আৰাট্টুপুঝা পূৰম]] # [[ৰেৱতী পট্টথানম]] # [[কুট্টিপুঝা কৃষ্ণ পিল্লাই]] # [[লুচিফাৰ (২০১৯ চনৰ ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ)]] # [[দক্ষিণ এছিয়ান আচাৰ]] # [[কলৰ চিপচ]] # [[পুলিচেৰী]] # [[খিচড়ী]] # [[কালান]] # [[ফ'ৰ্ট কোচি]] # [[দাইল]] # [[এদায়ুৰ জলকীয়া]] # [[মুণ্ডু]] # [[চেট্টীকুলংগৰা কুম্ভ ভৰণী]] # [[কুম্মাট্টিকলি]] # [[কোচি-মুজিৰিছ বিয়েনেল]] # [[কোচিন বন্দৰ]] # [[কেৰালাৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় নাট্য উৎসৱ]] # [[কেৰালাৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ]] # [[ওচিৰাকালি]] # [[ইৰুপাথীয়েট্টম ওনাম]] # [[থিৰুভাথিৰা]] # [[নীলমপেৰুৰ পদয়নী]] # [[বুওন নাটাল]] # [[ভল্লা সাদ্যা]] # [[চেম্বাই সংগীত উৎসৱ]] # [[আনাউট্টি]] # [[ছাইন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ]] # [[অনাপোট্টান]] # [[তাত্তামংগলম কুথিৰা ভেলা]] # [[অ'লান]] # [[থোৰান]] # [[পাৰ্ল মানে]] # [[পাজহাম প্ৰধমন]] # [[লিচি]] # [[আন্না ৰাজন]] # [[আশা শৰৎ]] # [[মীনচিল নদী]] # [[মণিমালা নদী]] # [[ভিটিলা]] # [[এডাপল্লী]] # [[অঞ্জৰাকণ্ডী]] # [[পোক্কালি ধান]] # [[আডা প্ৰধমন]] # [[থোপ্পুম্পাড়ী]] {{refend}} ===[[সদস্য:নৰুনা বৰুৱা|Naruna Baruah]]=== {{refbegin|3}} # [[চুন্দন ভল্লাম]] # [[বালাৰামপুৰম]] # [[জিলা পৰ্যটন প্ৰসাৰ পৰিষদ (কেৰালা)]] # [[উইলিংডন দ্বীপ]] # [[সুবি সুৰেশ]] # [[চাভিট্টু নাদকম]] # [[থ্ৰিচূৰ]] # [[কোচিন শ্বিপয়াৰ্ড লিমিটেড]] # [[অৰুণ বোস]] # [[কুটিয়াাটুৰ আম]] # [[বদক্কেচিৰা]] # [[কাঞ্জিৰাপল্লী]] # [[তিৰুৰ পাণ]] # [[আট্টপ্পাদি থুৱৰা]] # [[আলাপ্পুজা সমুদ্ৰতট]] #[[কোল্লাম সমুদ্ৰতট]] #[[কোভালাম]] #[[চাভাক্কাড সমুদ্ৰতট]] #[[মুণ্ডাক্কাল সমুদতট]] #[[মাৰাৰী সমুদ্ৰতট]] #[[থ্ৰিচূৰ পুৰাম প্ৰদৰ্শনী]] #[[তিৰুমান্ধমকুন্নু পূৰাম]] #[[বৈৰাণকোডে ভেলা]] #[[আচাপ্পম]] #[[কদালুণ্ডী নদী]] #[[উপ্পালা নদী]] #[[ভাৰতপুঝা নদী]] #[[বেকাল]] #[[চলিয়াৰ নদী]] #[[চালাকুডী নদী]] #[[আচানকোভিল নদী]] #[[মুভাট্টুপুঝা]] #[[চন্দ্ৰগিৰি নদী]] #[[শ্বিৰিয়া নদী]] #[[কৰামনা নদী]] #[[কুটিয়াদি]] #[[নেয়াৰ নদী]] #[[কুপ্পাম নদী]] #[[বামনপুৰম নদী]] #[[ইথিক্কাৰা নদী]] #[[কৰিয়াঙ্গোড নদী]] #[[ভৱানী নদী]] #[[মাহে নদী]] #[[তিৰুৰ নদী]] #[[নীলেশ্বৰম]] #[[পাৰুকুট্টি নেথিয়াৰ আম্মা]] #[[চোত্তানীক্কাৰ ভগৱতী মন্দিৰ]] #[[সাজিন গোপু]] #[[ইৰুলা নৃত্যম]] #[[ছেইণ্ট ফ্ৰান্সিছ গীৰ্জা]] #[[এলিছৱা ভাকাইল]] #[[বিনু শশীধৰন]] #[[আজহিকাল সমুদ্ৰতট]] #[[থিৰুমুল্লাভাৰম সমুদ্ৰতট]] #[[শংকুমুঘাম সমুদ্ৰতট]] #[[বিনীশ বাষ্টিন]] #[[কোল্লাম দ্বীপপুঞ্জ]] #[[অঞ্জনা মেনন]] #[[আলাকোডে]] #[[আলুভা]] {{refend}} ===[[সদস্য:যদুমণি|যদুমণি]]=== {{refbegin|2}} # [[আই এন এছ ভেণ্ডুৰুথি]] # [[দক্ষিণ নৌসেনাৰ কমাণ্ড]] # [[পল্লুৰুথী সাহায্য বন্দোবস্ত]] # [[মডেল অভিযান্ত্ৰিক মহাবিদ্যালয়, কোচি]] # [[যোগাযোগ আৰু ব্যৱস্থাপনা অধ্যয়ন বিদ্যালয়, কোচি]] # [[অমৃতা হাস্পতাল, কোচি]] # [[চান্টা ক্ৰুজ কেথেড্ৰেল বেচিলিকা, কোচি]] # [[নেডুম্বাছেৰী]] # [[ইনফ'পাৰ্ক কোচি]] # [[এৰিছেৰী]] # [[পুথুৱাইপ]] # [[চাটনি]] # [[আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় কণ্টেইনাৰ ট্ৰেন্সশ্বিপমেণ্ট টাৰ্মিনেল, কোচি]] # [[কোচি পৌৰ নিগম]] # [[মুজিৰিছ]] # [[বৃহত্তৰ কোচিন উন্নয়ন কৰ্তৃপক্ষ]] # [[কোডুংগাল্লুৰ]] # [[আদিমালী]] # [[আদূৰ]] # [[পালঘাট জিলা]] # [[বদকুন্নাথন মন্দিৰ]] # [[পডণ্টিয়া কনগ্ৰেগেটা]] # [[মাখন]] # [[মালাবাৰ মাছৰ তৰকাৰী]] # [[দক্ষিণ ভাৰতীয় পৰঠা]] # [[মাটানচেৰী]] # [[বিষুক্কনি]] {{refend}} ===[[:m:User:JyotiPN|JyotiPN]]=== # [[নীলাকুইল]] # [[জৰ্জ জোচেফ কে]] ===[[সদস্য:Jyoti Chiring|Jyoti Chiring]]=== {{refbegin|2}} # [[কাদালুণ্ডি পক্ষী অভয়াৰণ্য]] # [[কেৰালা দিৱস]] # [[কান্নুৰ সমুদ্ৰ তীৰ]] # [[থোট্টাডা]] # [[কুমাৰাকম পক্ষী অভয়াৰণ্য]] # [[পুকোড হ্ৰদ]] # [[কাবিনী নদী]] # [[মালাবাৰ ডাঙৰ-দাগযুক্ত চিভেট]] # [[মল্লপল্লী]] # [[উথ্ৰালিক্কাভু পূৰম]] # [[কাৰিভেলা]] # [[কাছাৰগোড শাৰী]] # [[বানাসুৰা লাফিংথ্ৰাছ]] # [[ক'লা-কমলা ৰঙৰ মাখি ধৰা ফ্লাইকেচাৰ]] # [[নীলা-পাখিৰ পেৰেকিট]] # [[ৰঙা পিঠিৰ ছানবাৰ্ড]] # [[ৰ'টনৰ মুক্ত ঠেংযুক্ত বাদুলি]] # [[মালাবাৰ কাঁইটীয়া ডৰমাউছ]] # [[জংঘলী আঁচযুক্ত কেৰ্কেটুৱা]] #[[ইণ্ড্ৰেলা এম্পুলা]] # [[পাপিলিঅ' বুদ্ধ]] # [[ডেনিছন বাৰ্ব]] # [[কাসাভু ]] # [[ৱায়ানাদ জীৰাকশালা চাউল]] {{refend}} ===[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan Jyoti]]=== {{refbegin|2}} # [[আলেপ্পী সেউজীয়া ইলাচী]] # [[থোলপাভাকুথু]] # [[কম্বু (বাদ্য)]] # [[মাৰায়ুৰ গুড়]] {{refend}} ===[[সদস্য:কুমুদ ঘোষ|Kumud Ghosh]]=== {{refbegin|2}} # [[ৱাকেৰানা ফ্ৰাইনোডাৰ্মা]] # [[ইন্দিৰাণা]] # [[মাইক্ৰিক্সালাছ এড’নিছ]] # [[ইন্দিৰাণা ব্ৰাকিটাৰ্ছাছ]] # [[ইণ্ডোচিলভিৰানা ইণ্ডিকা]] # [[ৱায়ানাড বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য]] # [[বিজয়লক্ষ্মী (কবি)]] # [[ইন্দিৰাণা বেডোমি]] # [[ইন্দিৰাণা চিৰাবাসী]] # [[নীলগিৰি কাঠনি পাৰ]] # [[বগাপেটীয়া কোকলোঙা]] # [[নীলগিৰি ফুলটোকা]] # [[মালাবাৰ কাঠ শালিকা]] # [[নীলগিৰি লেংগুৰ]] # [[নীলগিৰি তহৰ]] # [[মুগা জহামাল]] # [[নীলগিৰি মাৰ্টেন]] # [[সহ্যাদ্ৰিছ বন এন্দুৰ]] # [[এৰন বাউয়াৰৰ ঘৰ কেঁকোসাপ]] # [[মালাবাৰ বাঢ়ৈটোকা]] # [[ছাইৰঙী মূৰৰ বুলবুলি‍]] {{refend}} ===[[সদস্য:Sameer Kalita14|Sameer Kalita]]=== {{refbegin|2}} # [[মাট্টা চাউল]] # [[অষ্টমুদি হ্ৰদ]] # [[ভোপাল]] # [[কেৰালাৰ বেকৱাটাৰ]] {{refend}} ===[[সদস্য:Ishanjyotibora|Ishanjyoti Bora]]=== {{refbegin|2}} # [[মাপ্পিলা সংগীত]] # [[ভাৰ্গৱী নিলয়ম]] # [[থম্পু (চলচ্চিত্ৰ)]] # [[কুম্মাট্টি (চলচ্চিত্ৰ)]] # [[বানপ্ৰস্থম]] # [[কুট্টি শ্ৰাংক (চলচ্চিত্ৰ)]] # [[য়ৱনিকা]] # [[এলিপ্পাথায়ম]] # [[কুডেভিডে]] {{refend}} ===[[সদস্য:Dipankar Das|Dipankar Das]]=== # ৱিকিডাটা tjbo647taabyhlkv4t00rpxwdkwa039 627489 627405 2026-08-15T10:35:16Z JyotiPN 22102 627489 wikitext text/x-wiki [[শ্ৰেণী:কেৰালা সংস্কৃতি মাহ, ২০২৬]] ===[[সদস্য:AjayDas|Ajay Das]]=== {{refbegin|3}} # [[কোচি]] # [[কোচিন আন্তৰ্জাতিক বিমানবন্দৰ]] # [[চীনা মাছ ধৰা জাল]] # [[শবৰীমালা মন্দিৰ]] # [[পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰ]] # [[তিৰুৱনন্তপুৰম]] # [[কেৰালাৰ সংস্কৃতি]] # [[কুডিয়াট্টম]] # [[কেট্টুভাল্লাম]] # [[জটায়ু প্ৰকৃতি উদ্যান]] # [[কেৰালাৰ পৰ্যটন]] # [[চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]] # [[কেৰালা নটনম]] # [[কালৰিপায়াট্টু]] # [[ডাফমুট্টু]] # [[ৰচম]] # [[কেৰালাৰ সংস্কৃতিত হাতী]] # [[ত্ৰিশূৰ পূৰম]] # [[কোচিন বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়]] # [[আলাপ্পুয়া]] # [[ভেম্বনাদ হ্ৰদ]] # [[কেৰালাৰ দেৱাল চিত্ৰকলা]] # [[চেগুন সংগ্ৰহালয়]] # [[চৰ্দাৰ বল্লভভাই পেটেল আৰক্ষী সংগ্ৰহালয়]] # [[আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় কয়ৰ সংগ্ৰহালয়]] # [[তালপাতৰ পুথি সংগ্ৰহালয়, তিৰুৱনন্তপুৰম]] # [[ভাৰতীয় বাণিজ্য সংগ্ৰহালয়]] # [[কেৰালা ভূমি সংগ্ৰহালয়]] # [[কৃষ্ণপুৰম প্ৰাসাদ]] # [[হিল পেলেচ, কোচি]] # [[কুলাথুপুড়া অৰণ্য সংগ্ৰহালয়]] # [[কুম্ভীৰ পুনৰ্বাসন আৰু গৱেষণা কেন্দ্ৰ]] # [[পৰদেশী ইহুদী উপাসনাগৃহ]] # [[পদ্মনাভপুৰম প্ৰাসাদ]] # [[শাস্তামকোট্টা হ্ৰদ]] # [[নীলগিৰি]] # [[নীলগিৰি জৈৱমণ্ডল সংৰক্ষিত অঞ্চল]] # [[মুন্নাৰ]] # [[প্ৰাচীৰ দ্বীপ]] # [[কাঞ্জি (খাদ‍্য)]] # [[পোংগল (খাদ‍্য)]] # [[ভাইপিন]] # [[অগস্ত্য মালা]] # [[বাণাসুৰ পাহাৰ]] # [[কেৰালাৰ সংগীত]] # [[সোপানা সংগীতম]] # [[ইডাক্কা]] # [[চেংগিলা]] # [[ইলাতালম]] # [[পঞ্চবাদ্যম]] # [[চেণ্ডা]] # [[কুট্টুকাৰী]] # [[ইঞ্জিপুলি]] # [[শৰ্কৰাপুৰাট্টি]] # [[ত্ৰিবান্দ্ৰম বোলী]] # [[বল্লৰপাড়ম]] # [[বিষ্ণুমূৰ্তি থেয়্যাম]] # [[ভিল্লু পাট্টু]] # [[কাক্কাৰিচ্ছি নাটকম]] # [[চাক্যাৰ কুথু]] # [[কোট্টানকুলংগাৰা দেৱী মন্দিৰ]] # [[অগস্ত্যমালা জৈৱমণ্ডল সংৰক্ষিত অঞ্চল]] # [[ইৰাভিকুলাম ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]] # [[কুথু]] # [[আনামুডি]] # [[কালামপাট্টু]] # [[ভেলাকালি]] # [[পূৰম]] # [[আথিৰাপ্পিল্লী জলপ্ৰপাত]] # [[কুথিয়োট্টম]] # [[কোলকালি]] # [[পুৰক্কালি]] # [[মালাবাৰ উপকূল]] # [[বেকাল দুৰ্গ]] # [[মালামপুঝা বান্ধ]] # [[ৱাডাক্কান পাট্টুকল]] # [[কৃষ্ণনাট্টম]] # [[উডুক্কু]] # [[অনাভিল্লু]] # [[মাদ্দলম]] # [[ইৰুলা ভাষা]] # [[কোট্টুক্কাল গুহা মন্দিৰ]] # [[ট্ৰাভাংকোৰ ৰাজপৰিয়াল]] # [[কাছাৰগোড়]] # [[কুন্নাথুৰ পাড়ি]] # [[কোট্টায়াম]] {{refend}} ===[[সদস্য: Duhita Ragini Kalita|Duhita Ragini Kalita]]=== {{refbegin|3}} # [[চি এছ ৰাধাদেৱী]] # [[ভাইলোপিল্লী শ্ৰীধৰ মেনন]] # [[জি দেৱৰাজন]] # [[ডন পালাথাৰা]] # [[ভৰতন]] # [[ভদ্ৰন (পৰিচালক)]] # [[কে জি জৰ্জ]] # [[আদামিন্তে মকন আবু]] # [[আই ভি শশী]] # [[জেভিয়াৰ পুলপাট]] # [[উস্তাদ হোটেল]] # [[ৱায়নাড় জিলা]] # [[পেৰিয়াৰ নদী]] # [[পম্বা নদী]] # [[এল২: এমপুৰান]] # [[মিন্নাল মুৰুলী]] # [[প্ৰেমম]] # [[মহেশীন্তে প্ৰতিকাৰম]] # [[কুম্বালাংগী নাইটছ]] # [[মায়ানদী]] # [[ক্লাছমেটছ (২০০৬ চনৰ চলচ্চিত্ৰ)]] # [[বেংগালুৰু ডেজ]] # [[ট্ৰাফিক ( ২০১১ চনৰ চলচ্চিত্ৰ )]] # [[পথেমৰী]] # [[থুদৰম]] # [[চেলিম কুমাৰ]] # [[এন্নু নিন্তে মইদিন]] # [[কে. ভি. ডমিনিক]] # [[ভি. আৰ. প্ৰবোধচন্দ্ৰন নায়াৰ]] # [[শ্ৰীথা শিৱদাস]] # [[ৰম্যা নাম্বীচান]] {{refend}} ===[[সদস্য:Kandarpajit Kallol|Kandarpajit Kallol]]=== {{refbegin|3}} # [[আৰাট্টুপুঝা পূৰম]] # [[ৰেৱতী পট্টথানম]] # [[কুট্টিপুঝা কৃষ্ণ পিল্লাই]] # [[লুচিফাৰ (২০১৯ চনৰ ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ)]] # [[দক্ষিণ এছিয়ান আচাৰ]] # [[কলৰ চিপচ]] # [[পুলিচেৰী]] # [[খিচড়ী]] # [[কালান]] # [[ফ'ৰ্ট কোচি]] # [[দাইল]] # [[এদায়ুৰ জলকীয়া]] # [[মুণ্ডু]] # [[চেট্টীকুলংগৰা কুম্ভ ভৰণী]] # [[কুম্মাট্টিকলি]] # [[কোচি-মুজিৰিছ বিয়েনেল]] # [[কোচিন বন্দৰ]] # [[কেৰালাৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় নাট্য উৎসৱ]] # [[কেৰালাৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ]] # [[ওচিৰাকালি]] # [[ইৰুপাথীয়েট্টম ওনাম]] # [[থিৰুভাথিৰা]] # [[নীলমপেৰুৰ পদয়নী]] # [[বুওন নাটাল]] # [[ভল্লা সাদ্যা]] # [[চেম্বাই সংগীত উৎসৱ]] # [[আনাউট্টি]] # [[ছাইন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ]] # [[অনাপোট্টান]] # [[তাত্তামংগলম কুথিৰা ভেলা]] # [[অ'লান]] # [[থোৰান]] # [[পাৰ্ল মানে]] # [[পাজহাম প্ৰধমন]] # [[লিচি]] # [[আন্না ৰাজন]] # [[আশা শৰৎ]] # [[মীনচিল নদী]] # [[মণিমালা নদী]] # [[ভিটিলা]] # [[এডাপল্লী]] # [[অঞ্জৰাকণ্ডী]] # [[পোক্কালি ধান]] # [[আডা প্ৰধমন]] # [[থোপ্পুম্পাড়ী]] {{refend}} ===[[সদস্য:নৰুনা বৰুৱা|Naruna Baruah]]=== {{refbegin|3}} # [[চুন্দন ভল্লাম]] # [[বালাৰামপুৰম]] # [[জিলা পৰ্যটন প্ৰসাৰ পৰিষদ (কেৰালা)]] # [[উইলিংডন দ্বীপ]] # [[সুবি সুৰেশ]] # [[চাভিট্টু নাদকম]] # [[থ্ৰিচূৰ]] # [[কোচিন শ্বিপয়াৰ্ড লিমিটেড]] # [[অৰুণ বোস]] # [[কুটিয়াাটুৰ আম]] # [[বদক্কেচিৰা]] # [[কাঞ্জিৰাপল্লী]] # [[তিৰুৰ পাণ]] # [[আট্টপ্পাদি থুৱৰা]] # [[আলাপ্পুজা সমুদ্ৰতট]] #[[কোল্লাম সমুদ্ৰতট]] #[[কোভালাম]] #[[চাভাক্কাড সমুদ্ৰতট]] #[[মুণ্ডাক্কাল সমুদতট]] #[[মাৰাৰী সমুদ্ৰতট]] #[[থ্ৰিচূৰ পুৰাম প্ৰদৰ্শনী]] #[[তিৰুমান্ধমকুন্নু পূৰাম]] #[[বৈৰাণকোডে ভেলা]] #[[আচাপ্পম]] #[[কদালুণ্ডী নদী]] #[[উপ্পালা নদী]] #[[ভাৰতপুঝা নদী]] #[[বেকাল]] #[[চলিয়াৰ নদী]] #[[চালাকুডী নদী]] #[[আচানকোভিল নদী]] #[[মুভাট্টুপুঝা]] #[[চন্দ্ৰগিৰি নদী]] #[[শ্বিৰিয়া নদী]] #[[কৰামনা নদী]] #[[কুটিয়াদি]] #[[নেয়াৰ নদী]] #[[কুপ্পাম নদী]] #[[বামনপুৰম নদী]] #[[ইথিক্কাৰা নদী]] #[[কৰিয়াঙ্গোড নদী]] #[[ভৱানী নদী]] #[[মাহে নদী]] #[[তিৰুৰ নদী]] #[[নীলেশ্বৰম]] #[[পাৰুকুট্টি নেথিয়াৰ আম্মা]] #[[চোত্তানীক্কাৰ ভগৱতী মন্দিৰ]] #[[সাজিন গোপু]] #[[ইৰুলা নৃত্যম]] #[[ছেইণ্ট ফ্ৰান্সিছ গীৰ্জা]] #[[এলিছৱা ভাকাইল]] #[[বিনু শশীধৰন]] #[[আজহিকাল সমুদ্ৰতট]] #[[থিৰুমুল্লাভাৰম সমুদ্ৰতট]] #[[শংকুমুঘাম সমুদ্ৰতট]] #[[বিনীশ বাষ্টিন]] #[[কোল্লাম দ্বীপপুঞ্জ]] #[[অঞ্জনা মেনন]] #[[আলাকোডে]] #[[আলুভা]] {{refend}} ===[[সদস্য:যদুমণি|যদুমণি]]=== {{refbegin|3}} # [[আই এন এছ ভেণ্ডুৰুথি]] # [[দক্ষিণ নৌসেনাৰ কমাণ্ড]] # [[পল্লুৰুথী সাহায্য বন্দোবস্ত]] # [[মডেল অভিযান্ত্ৰিক মহাবিদ্যালয়, কোচি]] # [[যোগাযোগ আৰু ব্যৱস্থাপনা অধ্যয়ন বিদ্যালয়, কোচি]] # [[অমৃতা হাস্পতাল, কোচি]] # [[চান্টা ক্ৰুজ কেথেড্ৰেল বেচিলিকা, কোচি]] # [[নেডুম্বাছেৰী]] # [[ইনফ'পাৰ্ক কোচি]] # [[এৰিছেৰী]] # [[পুথুৱাইপ]] # [[চাটনি]] # [[আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় কণ্টেইনাৰ ট্ৰেন্সশ্বিপমেণ্ট টাৰ্মিনেল, কোচি]] # [[কোচি পৌৰ নিগম]] # [[মুজিৰিছ]] # [[বৃহত্তৰ কোচিন উন্নয়ন কৰ্তৃপক্ষ]] # [[কোডুংগাল্লুৰ]] # [[আদিমালী]] # [[আদূৰ]] # [[পালঘাট জিলা]] # [[বদকুন্নাথন মন্দিৰ]] # [[পডণ্টিয়া কনগ্ৰেগেটা]] # [[মাখন]] # [[মালাবাৰ মাছৰ তৰকাৰী]] # [[দক্ষিণ ভাৰতীয় পৰঠা]] # [[মাটানচেৰী]] # [[বিষুক্কনি]] {{refend}} ===[[:m:User:JyotiPN|JyotiPN]]=== # [[নীলাকুইল]] # [[জৰ্জ জোচেফ কে]] # [[কোচিৰ সংস্কৃতি]] ===[[সদস্য:Jyoti Chiring|Jyoti Chiring]]=== {{refbegin|3}} # [[কাদালুণ্ডি পক্ষী অভয়াৰণ্য]] # [[কেৰালা দিৱস]] # [[কান্নুৰ সমুদ্ৰ তীৰ]] # [[থোট্টাডা]] # [[কুমাৰাকম পক্ষী অভয়াৰণ্য]] # [[পুকোড হ্ৰদ]] # [[কাবিনী নদী]] # [[মালাবাৰ ডাঙৰ-দাগযুক্ত চিভেট]] # [[মল্লপল্লী]] # [[উথ্ৰালিক্কাভু পূৰম]] # [[কাৰিভেলা]] # [[কাছাৰগোড শাৰী]] # [[বানাসুৰা লাফিংথ্ৰাছ]] # [[ক'লা-কমলা ৰঙৰ মাখি ধৰা ফ্লাইকেচাৰ]] # [[নীলা-পাখিৰ পেৰেকিট]] # [[ৰঙা পিঠিৰ ছানবাৰ্ড]] # [[ৰ'টনৰ মুক্ত ঠেংযুক্ত বাদুলি]] # [[মালাবাৰ কাঁইটীয়া ডৰমাউছ]] # [[জংঘলী আঁচযুক্ত কেৰ্কেটুৱা]] #[[ইণ্ড্ৰেলা এম্পুলা]] # [[পাপিলিঅ' বুদ্ধ]] # [[ডেনিছন বাৰ্ব]] # [[কাসাভু ]] # [[ৱায়ানাদ জীৰাকশালা চাউল]] {{refend}} ===[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan Jyoti]]=== # [[আলেপ্পী সেউজীয়া ইলাচী]] # [[থোলপাভাকুথু]] # [[কম্বু (বাদ্য)]] # [[মাৰায়ুৰ গুড়]] ===[[সদস্য:কুমুদ ঘোষ|Kumud Ghosh]]=== {{refbegin|3}} # [[ৱাকেৰানা ফ্ৰাইনোডাৰ্মা]] # [[ইন্দিৰাণা]] # [[মাইক্ৰিক্সালাছ এড’নিছ]] # [[ইন্দিৰাণা ব্ৰাকিটাৰ্ছাছ]] # [[ইণ্ডোচিলভিৰানা ইণ্ডিকা]] # [[ৱায়ানাড বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য]] # [[বিজয়লক্ষ্মী (কবি)]] # [[ইন্দিৰাণা বেডোমি]] # [[ইন্দিৰাণা চিৰাবাসী]] # [[নীলগিৰি কাঠনি পাৰ]] # [[বগাপেটীয়া কোকলোঙা]] # [[নীলগিৰি ফুলটোকা]] # [[মালাবাৰ কাঠ শালিকা]] # [[নীলগিৰি লেংগুৰ]] # [[নীলগিৰি তহৰ]] # [[মুগা জহামাল]] # [[নীলগিৰি মাৰ্টেন]] # [[সহ্যাদ্ৰিছ বন এন্দুৰ]] # [[এৰন বাউয়াৰৰ ঘৰ কেঁকোসাপ]] # [[মালাবাৰ বাঢ়ৈটোকা]] # [[ছাইৰঙী মূৰৰ বুলবুলি‍]] {{refend}} ===[[সদস্য:Sameer Kalita14|Sameer Kalita]]=== # [[মাট্টা চাউল]] # [[অষ্টমুদি হ্ৰদ]] # [[ভোপাল]] # [[কেৰালাৰ বেকৱাটাৰ]] ===[[সদস্য:Ishanjyotibora|Ishanjyoti Bora]]=== {{refbegin|3}} # [[মাপ্পিলা সংগীত]] # [[ভাৰ্গৱী নিলয়ম]] # [[থম্পু (চলচ্চিত্ৰ)]] # [[কুম্মাট্টি (চলচ্চিত্ৰ)]] # [[বানপ্ৰস্থম]] # [[কুট্টি শ্ৰাংক (চলচ্চিত্ৰ)]] # [[য়ৱনিকা]] # [[এলিপ্পাথায়ম]] # [[কুডেভিডে]] # [[মাই ডিয়াৰ কুট্টিচাথন]] # [[অপৰণ (চলচ্চিত্ৰ)]] # [[উত্তৰায়নম]] # [[কোডিয়েট্টম (চলচ্চিত্ৰ)]] # [[ইৰাকাল]] # [[নোক্কেথাধুৰথু কান্নুম নাট্টু]] {{refend}} ==[[সদস্য:MS Sakib|MS Sakib]] {{refbegin|3}} # [[আৱেশম (২০২৪ চলচ্চিত্ৰ)]] # [[ওলাভুম তীৰাভুম]] # [[দৃশ্যম ২]] # [[ইডুক্কি জিলা]] # [[মালাপ্পুৰম জিলা]] # [[কন্নুৰ]] # [[কোল্লম]] # [[মালাপ্পুৰম]] # [[কোচিন ৰাজ্য]] # [[আবুল কালাম আজাদ (আলোকচিত্ৰশিল্পী)]] # [[পণ্ডিত কৰুপ্পন]] {{refend}} ===[[সদস্য:Dipankar Das|Dipankar Das]]=== # ৱিকিডাটা 7oe2yfy18o2k6ihrxh4ywwvl2eckl5i 627490 627489 2026-08-15T10:36:05Z JyotiPN 22102 627490 wikitext text/x-wiki [[শ্ৰেণী:কেৰালা সংস্কৃতি মাহ, ২০২৬]] ===[[সদস্য:AjayDas|Ajay Das]]=== {{refbegin|3}} # [[কোচি]] # [[কোচিন আন্তৰ্জাতিক বিমানবন্দৰ]] # [[চীনা মাছ ধৰা জাল]] # [[শবৰীমালা মন্দিৰ]] # [[পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰ]] # [[তিৰুৱনন্তপুৰম]] # [[কেৰালাৰ সংস্কৃতি]] # [[কুডিয়াট্টম]] # [[কেট্টুভাল্লাম]] # [[জটায়ু প্ৰকৃতি উদ্যান]] # [[কেৰালাৰ পৰ্যটন]] # [[চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]] # [[কেৰালা নটনম]] # [[কালৰিপায়াট্টু]] # [[ডাফমুট্টু]] # [[ৰচম]] # [[কেৰালাৰ সংস্কৃতিত হাতী]] # [[ত্ৰিশূৰ পূৰম]] # [[কোচিন বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়]] # [[আলাপ্পুয়া]] # [[ভেম্বনাদ হ্ৰদ]] # [[কেৰালাৰ দেৱাল চিত্ৰকলা]] # [[চেগুন সংগ্ৰহালয়]] # [[চৰ্দাৰ বল্লভভাই পেটেল আৰক্ষী সংগ্ৰহালয়]] # [[আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় কয়ৰ সংগ্ৰহালয়]] # [[তালপাতৰ পুথি সংগ্ৰহালয়, তিৰুৱনন্তপুৰম]] # [[ভাৰতীয় বাণিজ্য সংগ্ৰহালয়]] # [[কেৰালা ভূমি সংগ্ৰহালয়]] # [[কৃষ্ণপুৰম প্ৰাসাদ]] # [[হিল পেলেচ, কোচি]] # [[কুলাথুপুড়া অৰণ্য সংগ্ৰহালয়]] # [[কুম্ভীৰ পুনৰ্বাসন আৰু গৱেষণা কেন্দ্ৰ]] # [[পৰদেশী ইহুদী উপাসনাগৃহ]] # [[পদ্মনাভপুৰম প্ৰাসাদ]] # [[শাস্তামকোট্টা হ্ৰদ]] # [[নীলগিৰি]] # [[নীলগিৰি জৈৱমণ্ডল সংৰক্ষিত অঞ্চল]] # [[মুন্নাৰ]] # [[প্ৰাচীৰ দ্বীপ]] # [[কাঞ্জি (খাদ‍্য)]] # [[পোংগল (খাদ‍্য)]] # [[ভাইপিন]] # [[অগস্ত্য মালা]] # [[বাণাসুৰ পাহাৰ]] # [[কেৰালাৰ সংগীত]] # [[সোপানা সংগীতম]] # [[ইডাক্কা]] # [[চেংগিলা]] # [[ইলাতালম]] # [[পঞ্চবাদ্যম]] # [[চেণ্ডা]] # [[কুট্টুকাৰী]] # [[ইঞ্জিপুলি]] # [[শৰ্কৰাপুৰাট্টি]] # [[ত্ৰিবান্দ্ৰম বোলী]] # [[বল্লৰপাড়ম]] # [[বিষ্ণুমূৰ্তি থেয়্যাম]] # [[ভিল্লু পাট্টু]] # [[কাক্কাৰিচ্ছি নাটকম]] # [[চাক্যাৰ কুথু]] # [[কোট্টানকুলংগাৰা দেৱী মন্দিৰ]] # [[অগস্ত্যমালা জৈৱমণ্ডল সংৰক্ষিত অঞ্চল]] # [[ইৰাভিকুলাম ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]] # [[কুথু]] # [[আনামুডি]] # [[কালামপাট্টু]] # [[ভেলাকালি]] # [[পূৰম]] # [[আথিৰাপ্পিল্লী জলপ্ৰপাত]] # [[কুথিয়োট্টম]] # [[কোলকালি]] # [[পুৰক্কালি]] # [[মালাবাৰ উপকূল]] # [[বেকাল দুৰ্গ]] # [[মালামপুঝা বান্ধ]] # [[ৱাডাক্কান পাট্টুকল]] # [[কৃষ্ণনাট্টম]] # [[উডুক্কু]] # [[অনাভিল্লু]] # [[মাদ্দলম]] # [[ইৰুলা ভাষা]] # [[কোট্টুক্কাল গুহা মন্দিৰ]] # [[ট্ৰাভাংকোৰ ৰাজপৰিয়াল]] # [[কাছাৰগোড়]] # [[কুন্নাথুৰ পাড়ি]] # [[কোট্টায়াম]] {{refend}} ===[[সদস্য: Duhita Ragini Kalita|Duhita Ragini Kalita]]=== {{refbegin|3}} # [[চি এছ ৰাধাদেৱী]] # [[ভাইলোপিল্লী শ্ৰীধৰ মেনন]] # [[জি দেৱৰাজন]] # [[ডন পালাথাৰা]] # [[ভৰতন]] # [[ভদ্ৰন (পৰিচালক)]] # [[কে জি জৰ্জ]] # [[আদামিন্তে মকন আবু]] # [[আই ভি শশী]] # [[জেভিয়াৰ পুলপাট]] # [[উস্তাদ হোটেল]] # [[ৱায়নাড় জিলা]] # [[পেৰিয়াৰ নদী]] # [[পম্বা নদী]] # [[এল২: এমপুৰান]] # [[মিন্নাল মুৰুলী]] # [[প্ৰেমম]] # [[মহেশীন্তে প্ৰতিকাৰম]] # [[কুম্বালাংগী নাইটছ]] # [[মায়ানদী]] # [[ক্লাছমেটছ (২০০৬ চনৰ চলচ্চিত্ৰ)]] # [[বেংগালুৰু ডেজ]] # [[ট্ৰাফিক ( ২০১১ চনৰ চলচ্চিত্ৰ )]] # [[পথেমৰী]] # [[থুদৰম]] # [[চেলিম কুমাৰ]] # [[এন্নু নিন্তে মইদিন]] # [[কে. ভি. ডমিনিক]] # [[ভি. আৰ. প্ৰবোধচন্দ্ৰন নায়াৰ]] # [[শ্ৰীথা শিৱদাস]] # [[ৰম্যা নাম্বীচান]] {{refend}} ===[[সদস্য:Kandarpajit Kallol|Kandarpajit Kallol]]=== {{refbegin|3}} # [[আৰাট্টুপুঝা পূৰম]] # [[ৰেৱতী পট্টথানম]] # [[কুট্টিপুঝা কৃষ্ণ পিল্লাই]] # [[লুচিফাৰ (২০১৯ চনৰ ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ)]] # [[দক্ষিণ এছিয়ান আচাৰ]] # [[কলৰ চিপচ]] # [[পুলিচেৰী]] # [[খিচড়ী]] # [[কালান]] # [[ফ'ৰ্ট কোচি]] # [[দাইল]] # [[এদায়ুৰ জলকীয়া]] # [[মুণ্ডু]] # [[চেট্টীকুলংগৰা কুম্ভ ভৰণী]] # [[কুম্মাট্টিকলি]] # [[কোচি-মুজিৰিছ বিয়েনেল]] # [[কোচিন বন্দৰ]] # [[কেৰালাৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় নাট্য উৎসৱ]] # [[কেৰালাৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ]] # [[ওচিৰাকালি]] # [[ইৰুপাথীয়েট্টম ওনাম]] # [[থিৰুভাথিৰা]] # [[নীলমপেৰুৰ পদয়নী]] # [[বুওন নাটাল]] # [[ভল্লা সাদ্যা]] # [[চেম্বাই সংগীত উৎসৱ]] # [[আনাউট্টি]] # [[ছাইন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ]] # [[অনাপোট্টান]] # [[তাত্তামংগলম কুথিৰা ভেলা]] # [[অ'লান]] # [[থোৰান]] # [[পাৰ্ল মানে]] # [[পাজহাম প্ৰধমন]] # [[লিচি]] # [[আন্না ৰাজন]] # [[আশা শৰৎ]] # [[মীনচিল নদী]] # [[মণিমালা নদী]] # [[ভিটিলা]] # [[এডাপল্লী]] # [[অঞ্জৰাকণ্ডী]] # [[পোক্কালি ধান]] # [[আডা প্ৰধমন]] # [[থোপ্পুম্পাড়ী]] {{refend}} ===[[সদস্য:নৰুনা বৰুৱা|Naruna Baruah]]=== {{refbegin|3}} # [[চুন্দন ভল্লাম]] # [[বালাৰামপুৰম]] # [[জিলা পৰ্যটন প্ৰসাৰ পৰিষদ (কেৰালা)]] # [[উইলিংডন দ্বীপ]] # [[সুবি সুৰেশ]] # [[চাভিট্টু নাদকম]] # [[থ্ৰিচূৰ]] # [[কোচিন শ্বিপয়াৰ্ড লিমিটেড]] # [[অৰুণ বোস]] # [[কুটিয়াাটুৰ আম]] # [[বদক্কেচিৰা]] # [[কাঞ্জিৰাপল্লী]] # [[তিৰুৰ পাণ]] # [[আট্টপ্পাদি থুৱৰা]] # [[আলাপ্পুজা সমুদ্ৰতট]] #[[কোল্লাম সমুদ্ৰতট]] #[[কোভালাম]] #[[চাভাক্কাড সমুদ্ৰতট]] #[[মুণ্ডাক্কাল সমুদতট]] #[[মাৰাৰী সমুদ্ৰতট]] #[[থ্ৰিচূৰ পুৰাম প্ৰদৰ্শনী]] #[[তিৰুমান্ধমকুন্নু পূৰাম]] #[[বৈৰাণকোডে ভেলা]] #[[আচাপ্পম]] #[[কদালুণ্ডী নদী]] #[[উপ্পালা নদী]] #[[ভাৰতপুঝা নদী]] #[[বেকাল]] #[[চলিয়াৰ নদী]] #[[চালাকুডী নদী]] #[[আচানকোভিল নদী]] #[[মুভাট্টুপুঝা]] #[[চন্দ্ৰগিৰি নদী]] #[[শ্বিৰিয়া নদী]] #[[কৰামনা নদী]] #[[কুটিয়াদি]] #[[নেয়াৰ নদী]] #[[কুপ্পাম নদী]] #[[বামনপুৰম নদী]] #[[ইথিক্কাৰা নদী]] #[[কৰিয়াঙ্গোড নদী]] #[[ভৱানী নদী]] #[[মাহে নদী]] #[[তিৰুৰ নদী]] #[[নীলেশ্বৰম]] #[[পাৰুকুট্টি নেথিয়াৰ আম্মা]] #[[চোত্তানীক্কাৰ ভগৱতী মন্দিৰ]] #[[সাজিন গোপু]] #[[ইৰুলা নৃত্যম]] #[[ছেইণ্ট ফ্ৰান্সিছ গীৰ্জা]] #[[এলিছৱা ভাকাইল]] #[[বিনু শশীধৰন]] #[[আজহিকাল সমুদ্ৰতট]] #[[থিৰুমুল্লাভাৰম সমুদ্ৰতট]] #[[শংকুমুঘাম সমুদ্ৰতট]] #[[বিনীশ বাষ্টিন]] #[[কোল্লাম দ্বীপপুঞ্জ]] #[[অঞ্জনা মেনন]] #[[আলাকোডে]] #[[আলুভা]] {{refend}} ===[[সদস্য:যদুমণি|যদুমণি]]=== {{refbegin|3}} # [[আই এন এছ ভেণ্ডুৰুথি]] # [[দক্ষিণ নৌসেনাৰ কমাণ্ড]] # [[পল্লুৰুথী সাহায্য বন্দোবস্ত]] # [[মডেল অভিযান্ত্ৰিক মহাবিদ্যালয়, কোচি]] # [[যোগাযোগ আৰু ব্যৱস্থাপনা অধ্যয়ন বিদ্যালয়, কোচি]] # [[অমৃতা হাস্পতাল, কোচি]] # [[চান্টা ক্ৰুজ কেথেড্ৰেল বেচিলিকা, কোচি]] # [[নেডুম্বাছেৰী]] # [[ইনফ'পাৰ্ক কোচি]] # [[এৰিছেৰী]] # [[পুথুৱাইপ]] # [[চাটনি]] # [[আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় কণ্টেইনাৰ ট্ৰেন্সশ্বিপমেণ্ট টাৰ্মিনেল, কোচি]] # [[কোচি পৌৰ নিগম]] # [[মুজিৰিছ]] # [[বৃহত্তৰ কোচিন উন্নয়ন কৰ্তৃপক্ষ]] # [[কোডুংগাল্লুৰ]] # [[আদিমালী]] # [[আদূৰ]] # [[পালঘাট জিলা]] # [[বদকুন্নাথন মন্দিৰ]] # [[পডণ্টিয়া কনগ্ৰেগেটা]] # [[মাখন]] # [[মালাবাৰ মাছৰ তৰকাৰী]] # [[দক্ষিণ ভাৰতীয় পৰঠা]] # [[মাটানচেৰী]] # [[বিষুক্কনি]] {{refend}} ===[[:m:User:JyotiPN|JyotiPN]]=== # [[নীলাকুইল]] # [[জৰ্জ জোচেফ কে]] # [[কোচিৰ সংস্কৃতি]] ===[[সদস্য:Jyoti Chiring|Jyoti Chiring]]=== {{refbegin|3}} # [[কাদালুণ্ডি পক্ষী অভয়াৰণ্য]] # [[কেৰালা দিৱস]] # [[কান্নুৰ সমুদ্ৰ তীৰ]] # [[থোট্টাডা]] # [[কুমাৰাকম পক্ষী অভয়াৰণ্য]] # [[পুকোড হ্ৰদ]] # [[কাবিনী নদী]] # [[মালাবাৰ ডাঙৰ-দাগযুক্ত চিভেট]] # [[মল্লপল্লী]] # [[উথ্ৰালিক্কাভু পূৰম]] # [[কাৰিভেলা]] # [[কাছাৰগোড শাৰী]] # [[বানাসুৰা লাফিংথ্ৰাছ]] # [[ক'লা-কমলা ৰঙৰ মাখি ধৰা ফ্লাইকেচাৰ]] # [[নীলা-পাখিৰ পেৰেকিট]] # [[ৰঙা পিঠিৰ ছানবাৰ্ড]] # [[ৰ'টনৰ মুক্ত ঠেংযুক্ত বাদুলি]] # [[মালাবাৰ কাঁইটীয়া ডৰমাউছ]] # [[জংঘলী আঁচযুক্ত কেৰ্কেটুৱা]] #[[ইণ্ড্ৰেলা এম্পুলা]] # [[পাপিলিঅ' বুদ্ধ]] # [[ডেনিছন বাৰ্ব]] # [[কাসাভু ]] # [[ৱায়ানাদ জীৰাকশালা চাউল]] {{refend}} ===[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan Jyoti]]=== # [[আলেপ্পী সেউজীয়া ইলাচী]] # [[থোলপাভাকুথু]] # [[কম্বু (বাদ্য)]] # [[মাৰায়ুৰ গুড়]] ===[[সদস্য:কুমুদ ঘোষ|Kumud Ghosh]]=== {{refbegin|3}} # [[ৱাকেৰানা ফ্ৰাইনোডাৰ্মা]] # [[ইন্দিৰাণা]] # [[মাইক্ৰিক্সালাছ এড’নিছ]] # [[ইন্দিৰাণা ব্ৰাকিটাৰ্ছাছ]] # [[ইণ্ডোচিলভিৰানা ইণ্ডিকা]] # [[ৱায়ানাড বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য]] # [[বিজয়লক্ষ্মী (কবি)]] # [[ইন্দিৰাণা বেডোমি]] # [[ইন্দিৰাণা চিৰাবাসী]] # [[নীলগিৰি কাঠনি পাৰ]] # [[বগাপেটীয়া কোকলোঙা]] # [[নীলগিৰি ফুলটোকা]] # [[মালাবাৰ কাঠ শালিকা]] # [[নীলগিৰি লেংগুৰ]] # [[নীলগিৰি তহৰ]] # [[মুগা জহামাল]] # [[নীলগিৰি মাৰ্টেন]] # [[সহ্যাদ্ৰিছ বন এন্দুৰ]] # [[এৰন বাউয়াৰৰ ঘৰ কেঁকোসাপ]] # [[মালাবাৰ বাঢ়ৈটোকা]] # [[ছাইৰঙী মূৰৰ বুলবুলি‍]] {{refend}} ===[[সদস্য:Sameer Kalita14|Sameer Kalita]]=== # [[মাট্টা চাউল]] # [[অষ্টমুদি হ্ৰদ]] # [[ভোপাল]] # [[কেৰালাৰ বেকৱাটাৰ]] ===[[সদস্য:Ishanjyotibora|Ishanjyoti Bora]]=== {{refbegin|3}} # [[মাপ্পিলা সংগীত]] # [[ভাৰ্গৱী নিলয়ম]] # [[থম্পু (চলচ্চিত্ৰ)]] # [[কুম্মাট্টি (চলচ্চিত্ৰ)]] # [[বানপ্ৰস্থম]] # [[কুট্টি শ্ৰাংক (চলচ্চিত্ৰ)]] # [[য়ৱনিকা]] # [[এলিপ্পাথায়ম]] # [[কুডেভিডে]] # [[মাই ডিয়াৰ কুট্টিচাথন]] # [[অপৰণ (চলচ্চিত্ৰ)]] # [[উত্তৰায়নম]] # [[কোডিয়েট্টম (চলচ্চিত্ৰ)]] # [[ইৰাকাল]] # [[নোক্কেথাধুৰথু কান্নুম নাট্টু]] {{refend}} ==[[সদস্য:MS Sakib|MS Sakib]]== {{refbegin|3}} # [[আৱেশম (২০২৪ চলচ্চিত্ৰ)]] # [[ওলাভুম তীৰাভুম]] # [[দৃশ্যম ২]] # [[ইডুক্কি জিলা]] # [[মালাপ্পুৰম জিলা]] # [[কন্নুৰ]] # [[কোল্লম]] # [[মালাপ্পুৰম]] # [[কোচিন ৰাজ্য]] # [[আবুল কালাম আজাদ (আলোকচিত্ৰশিল্পী)]] # [[পণ্ডিত কৰুপ্পন]] {{refend}} ===[[সদস্য:Dipankar Das|Dipankar Das]]=== # ৱিকিডাটা 16l4w0nih3a8o8pwk2icryln2f1gm3m 627492 627490 2026-08-15T10:38:14Z JyotiPN 22102 /* MS Sakib */ 627492 wikitext text/x-wiki [[শ্ৰেণী:কেৰালা সংস্কৃতি মাহ, ২০২৬]] ===[[সদস্য:AjayDas|Ajay Das]]=== {{refbegin|3}} # [[কোচি]] # [[কোচিন আন্তৰ্জাতিক বিমানবন্দৰ]] # [[চীনা মাছ ধৰা জাল]] # [[শবৰীমালা মন্দিৰ]] # [[পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰ]] # [[তিৰুৱনন্তপুৰম]] # [[কেৰালাৰ সংস্কৃতি]] # [[কুডিয়াট্টম]] # [[কেট্টুভাল্লাম]] # [[জটায়ু প্ৰকৃতি উদ্যান]] # [[কেৰালাৰ পৰ্যটন]] # [[চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]] # [[কেৰালা নটনম]] # [[কালৰিপায়াট্টু]] # [[ডাফমুট্টু]] # [[ৰচম]] # [[কেৰালাৰ সংস্কৃতিত হাতী]] # [[ত্ৰিশূৰ পূৰম]] # [[কোচিন বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়]] # [[আলাপ্পুয়া]] # [[ভেম্বনাদ হ্ৰদ]] # [[কেৰালাৰ দেৱাল চিত্ৰকলা]] # [[চেগুন সংগ্ৰহালয়]] # [[চৰ্দাৰ বল্লভভাই পেটেল আৰক্ষী সংগ্ৰহালয়]] # [[আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় কয়ৰ সংগ্ৰহালয়]] # [[তালপাতৰ পুথি সংগ্ৰহালয়, তিৰুৱনন্তপুৰম]] # [[ভাৰতীয় বাণিজ্য সংগ্ৰহালয়]] # [[কেৰালা ভূমি সংগ্ৰহালয়]] # [[কৃষ্ণপুৰম প্ৰাসাদ]] # [[হিল পেলেচ, কোচি]] # [[কুলাথুপুড়া অৰণ্য সংগ্ৰহালয়]] # [[কুম্ভীৰ পুনৰ্বাসন আৰু গৱেষণা কেন্দ্ৰ]] # [[পৰদেশী ইহুদী উপাসনাগৃহ]] # [[পদ্মনাভপুৰম প্ৰাসাদ]] # [[শাস্তামকোট্টা হ্ৰদ]] # [[নীলগিৰি]] # [[নীলগিৰি জৈৱমণ্ডল সংৰক্ষিত অঞ্চল]] # [[মুন্নাৰ]] # [[প্ৰাচীৰ দ্বীপ]] # [[কাঞ্জি (খাদ‍্য)]] # [[পোংগল (খাদ‍্য)]] # [[ভাইপিন]] # [[অগস্ত্য মালা]] # [[বাণাসুৰ পাহাৰ]] # [[কেৰালাৰ সংগীত]] # [[সোপানা সংগীতম]] # [[ইডাক্কা]] # [[চেংগিলা]] # [[ইলাতালম]] # [[পঞ্চবাদ্যম]] # [[চেণ্ডা]] # [[কুট্টুকাৰী]] # [[ইঞ্জিপুলি]] # [[শৰ্কৰাপুৰাট্টি]] # [[ত্ৰিবান্দ্ৰম বোলী]] # [[বল্লৰপাড়ম]] # [[বিষ্ণুমূৰ্তি থেয়্যাম]] # [[ভিল্লু পাট্টু]] # [[কাক্কাৰিচ্ছি নাটকম]] # [[চাক্যাৰ কুথু]] # [[কোট্টানকুলংগাৰা দেৱী মন্দিৰ]] # [[অগস্ত্যমালা জৈৱমণ্ডল সংৰক্ষিত অঞ্চল]] # [[ইৰাভিকুলাম ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]] # [[কুথু]] # [[আনামুডি]] # [[কালামপাট্টু]] # [[ভেলাকালি]] # [[পূৰম]] # [[আথিৰাপ্পিল্লী জলপ্ৰপাত]] # [[কুথিয়োট্টম]] # [[কোলকালি]] # [[পুৰক্কালি]] # [[মালাবাৰ উপকূল]] # [[বেকাল দুৰ্গ]] # [[মালামপুঝা বান্ধ]] # [[ৱাডাক্কান পাট্টুকল]] # [[কৃষ্ণনাট্টম]] # [[উডুক্কু]] # [[অনাভিল্লু]] # [[মাদ্দলম]] # [[ইৰুলা ভাষা]] # [[কোট্টুক্কাল গুহা মন্দিৰ]] # [[ট্ৰাভাংকোৰ ৰাজপৰিয়াল]] # [[কাছাৰগোড়]] # [[কুন্নাথুৰ পাড়ি]] # [[কোট্টায়াম]] {{refend}} ===[[সদস্য: Duhita Ragini Kalita|Duhita Ragini Kalita]]=== {{refbegin|3}} # [[চি এছ ৰাধাদেৱী]] # [[ভাইলোপিল্লী শ্ৰীধৰ মেনন]] # [[জি দেৱৰাজন]] # [[ডন পালাথাৰা]] # [[ভৰতন]] # [[ভদ্ৰন (পৰিচালক)]] # [[কে জি জৰ্জ]] # [[আদামিন্তে মকন আবু]] # [[আই ভি শশী]] # [[জেভিয়াৰ পুলপাট]] # [[উস্তাদ হোটেল]] # [[ৱায়নাড় জিলা]] # [[পেৰিয়াৰ নদী]] # [[পম্বা নদী]] # [[এল২: এমপুৰান]] # [[মিন্নাল মুৰুলী]] # [[প্ৰেমম]] # [[মহেশীন্তে প্ৰতিকাৰম]] # [[কুম্বালাংগী নাইটছ]] # [[মায়ানদী]] # [[ক্লাছমেটছ (২০০৬ চনৰ চলচ্চিত্ৰ)]] # [[বেংগালুৰু ডেজ]] # [[ট্ৰাফিক ( ২০১১ চনৰ চলচ্চিত্ৰ )]] # [[পথেমৰী]] # [[থুদৰম]] # [[চেলিম কুমাৰ]] # [[এন্নু নিন্তে মইদিন]] # [[কে. ভি. ডমিনিক]] # [[ভি. আৰ. প্ৰবোধচন্দ্ৰন নায়াৰ]] # [[শ্ৰীথা শিৱদাস]] # [[ৰম্যা নাম্বীচান]] {{refend}} ===[[সদস্য:Kandarpajit Kallol|Kandarpajit Kallol]]=== {{refbegin|3}} # [[আৰাট্টুপুঝা পূৰম]] # [[ৰেৱতী পট্টথানম]] # [[কুট্টিপুঝা কৃষ্ণ পিল্লাই]] # [[লুচিফাৰ (২০১৯ চনৰ ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ)]] # [[দক্ষিণ এছিয়ান আচাৰ]] # [[কলৰ চিপচ]] # [[পুলিচেৰী]] # [[খিচড়ী]] # [[কালান]] # [[ফ'ৰ্ট কোচি]] # [[দাইল]] # [[এদায়ুৰ জলকীয়া]] # [[মুণ্ডু]] # [[চেট্টীকুলংগৰা কুম্ভ ভৰণী]] # [[কুম্মাট্টিকলি]] # [[কোচি-মুজিৰিছ বিয়েনেল]] # [[কোচিন বন্দৰ]] # [[কেৰালাৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় নাট্য উৎসৱ]] # [[কেৰালাৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ]] # [[ওচিৰাকালি]] # [[ইৰুপাথীয়েট্টম ওনাম]] # [[থিৰুভাথিৰা]] # [[নীলমপেৰুৰ পদয়নী]] # [[বুওন নাটাল]] # [[ভল্লা সাদ্যা]] # [[চেম্বাই সংগীত উৎসৱ]] # [[আনাউট্টি]] # [[ছাইন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ]] # [[অনাপোট্টান]] # [[তাত্তামংগলম কুথিৰা ভেলা]] # [[অ'লান]] # [[থোৰান]] # [[পাৰ্ল মানে]] # [[পাজহাম প্ৰধমন]] # [[লিচি]] # [[আন্না ৰাজন]] # [[আশা শৰৎ]] # [[মীনচিল নদী]] # [[মণিমালা নদী]] # [[ভিটিলা]] # [[এডাপল্লী]] # [[অঞ্জৰাকণ্ডী]] # [[পোক্কালি ধান]] # [[আডা প্ৰধমন]] # [[থোপ্পুম্পাড়ী]] {{refend}} ===[[সদস্য:নৰুনা বৰুৱা|Naruna Baruah]]=== {{refbegin|3}} # [[চুন্দন ভল্লাম]] # [[বালাৰামপুৰম]] # [[জিলা পৰ্যটন প্ৰসাৰ পৰিষদ (কেৰালা)]] # [[উইলিংডন দ্বীপ]] # [[সুবি সুৰেশ]] # [[চাভিট্টু নাদকম]] # [[থ্ৰিচূৰ]] # [[কোচিন শ্বিপয়াৰ্ড লিমিটেড]] # [[অৰুণ বোস]] # [[কুটিয়াাটুৰ আম]] # [[বদক্কেচিৰা]] # [[কাঞ্জিৰাপল্লী]] # [[তিৰুৰ পাণ]] # [[আট্টপ্পাদি থুৱৰা]] # [[আলাপ্পুজা সমুদ্ৰতট]] #[[কোল্লাম সমুদ্ৰতট]] #[[কোভালাম]] #[[চাভাক্কাড সমুদ্ৰতট]] #[[মুণ্ডাক্কাল সমুদতট]] #[[মাৰাৰী সমুদ্ৰতট]] #[[থ্ৰিচূৰ পুৰাম প্ৰদৰ্শনী]] #[[তিৰুমান্ধমকুন্নু পূৰাম]] #[[বৈৰাণকোডে ভেলা]] #[[আচাপ্পম]] #[[কদালুণ্ডী নদী]] #[[উপ্পালা নদী]] #[[ভাৰতপুঝা নদী]] #[[বেকাল]] #[[চলিয়াৰ নদী]] #[[চালাকুডী নদী]] #[[আচানকোভিল নদী]] #[[মুভাট্টুপুঝা]] #[[চন্দ্ৰগিৰি নদী]] #[[শ্বিৰিয়া নদী]] #[[কৰামনা নদী]] #[[কুটিয়াদি]] #[[নেয়াৰ নদী]] #[[কুপ্পাম নদী]] #[[বামনপুৰম নদী]] #[[ইথিক্কাৰা নদী]] #[[কৰিয়াঙ্গোড নদী]] #[[ভৱানী নদী]] #[[মাহে নদী]] #[[তিৰুৰ নদী]] #[[নীলেশ্বৰম]] #[[পাৰুকুট্টি নেথিয়াৰ আম্মা]] #[[চোত্তানীক্কাৰ ভগৱতী মন্দিৰ]] #[[সাজিন গোপু]] #[[ইৰুলা নৃত্যম]] #[[ছেইণ্ট ফ্ৰান্সিছ গীৰ্জা]] #[[এলিছৱা ভাকাইল]] #[[বিনু শশীধৰন]] #[[আজহিকাল সমুদ্ৰতট]] #[[থিৰুমুল্লাভাৰম সমুদ্ৰতট]] #[[শংকুমুঘাম সমুদ্ৰতট]] #[[বিনীশ বাষ্টিন]] #[[কোল্লাম দ্বীপপুঞ্জ]] #[[অঞ্জনা মেনন]] #[[আলাকোডে]] #[[আলুভা]] {{refend}} ===[[সদস্য:যদুমণি|যদুমণি]]=== {{refbegin|3}} # [[আই এন এছ ভেণ্ডুৰুথি]] # [[দক্ষিণ নৌসেনাৰ কমাণ্ড]] # [[পল্লুৰুথী সাহায্য বন্দোবস্ত]] # [[মডেল অভিযান্ত্ৰিক মহাবিদ্যালয়, কোচি]] # [[যোগাযোগ আৰু ব্যৱস্থাপনা অধ্যয়ন বিদ্যালয়, কোচি]] # [[অমৃতা হাস্পতাল, কোচি]] # [[চান্টা ক্ৰুজ কেথেড্ৰেল বেচিলিকা, কোচি]] # [[নেডুম্বাছেৰী]] # [[ইনফ'পাৰ্ক কোচি]] # [[এৰিছেৰী]] # [[পুথুৱাইপ]] # [[চাটনি]] # [[আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় কণ্টেইনাৰ ট্ৰেন্সশ্বিপমেণ্ট টাৰ্মিনেল, কোচি]] # [[কোচি পৌৰ নিগম]] # [[মুজিৰিছ]] # [[বৃহত্তৰ কোচিন উন্নয়ন কৰ্তৃপক্ষ]] # [[কোডুংগাল্লুৰ]] # [[আদিমালী]] # [[আদূৰ]] # [[পালঘাট জিলা]] # [[বদকুন্নাথন মন্দিৰ]] # [[পডণ্টিয়া কনগ্ৰেগেটা]] # [[মাখন]] # [[মালাবাৰ মাছৰ তৰকাৰী]] # [[দক্ষিণ ভাৰতীয় পৰঠা]] # [[মাটানচেৰী]] # [[বিষুক্কনি]] {{refend}} ===[[:m:User:JyotiPN|JyotiPN]]=== # [[নীলাকুইল]] # [[জৰ্জ জোচেফ কে]] # [[কোচিৰ সংস্কৃতি]] ===[[সদস্য:Jyoti Chiring|Jyoti Chiring]]=== {{refbegin|3}} # [[কাদালুণ্ডি পক্ষী অভয়াৰণ্য]] # [[কেৰালা দিৱস]] # [[কান্নুৰ সমুদ্ৰ তীৰ]] # [[থোট্টাডা]] # [[কুমাৰাকম পক্ষী অভয়াৰণ্য]] # [[পুকোড হ্ৰদ]] # [[কাবিনী নদী]] # [[মালাবাৰ ডাঙৰ-দাগযুক্ত চিভেট]] # [[মল্লপল্লী]] # [[উথ্ৰালিক্কাভু পূৰম]] # [[কাৰিভেলা]] # [[কাছাৰগোড শাৰী]] # [[বানাসুৰা লাফিংথ্ৰাছ]] # [[ক'লা-কমলা ৰঙৰ মাখি ধৰা ফ্লাইকেচাৰ]] # [[নীলা-পাখিৰ পেৰেকিট]] # [[ৰঙা পিঠিৰ ছানবাৰ্ড]] # [[ৰ'টনৰ মুক্ত ঠেংযুক্ত বাদুলি]] # [[মালাবাৰ কাঁইটীয়া ডৰমাউছ]] # [[জংঘলী আঁচযুক্ত কেৰ্কেটুৱা]] #[[ইণ্ড্ৰেলা এম্পুলা]] # [[পাপিলিঅ' বুদ্ধ]] # [[ডেনিছন বাৰ্ব]] # [[কাসাভু ]] # [[ৱায়ানাদ জীৰাকশালা চাউল]] {{refend}} ===[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan Jyoti]]=== # [[আলেপ্পী সেউজীয়া ইলাচী]] # [[থোলপাভাকুথু]] # [[কম্বু (বাদ্য)]] # [[মাৰায়ুৰ গুড়]] ===[[সদস্য:কুমুদ ঘোষ|Kumud Ghosh]]=== {{refbegin|3}} # [[ৱাকেৰানা ফ্ৰাইনোডাৰ্মা]] # [[ইন্দিৰাণা]] # [[মাইক্ৰিক্সালাছ এড’নিছ]] # [[ইন্দিৰাণা ব্ৰাকিটাৰ্ছাছ]] # [[ইণ্ডোচিলভিৰানা ইণ্ডিকা]] # [[ৱায়ানাড বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য]] # [[বিজয়লক্ষ্মী (কবি)]] # [[ইন্দিৰাণা বেডোমি]] # [[ইন্দিৰাণা চিৰাবাসী]] # [[নীলগিৰি কাঠনি পাৰ]] # [[বগাপেটীয়া কোকলোঙা]] # [[নীলগিৰি ফুলটোকা]] # [[মালাবাৰ কাঠ শালিকা]] # [[নীলগিৰি লেংগুৰ]] # [[নীলগিৰি তহৰ]] # [[মুগা জহামাল]] # [[নীলগিৰি মাৰ্টেন]] # [[সহ্যাদ্ৰিছ বন এন্দুৰ]] # [[এৰন বাউয়াৰৰ ঘৰ কেঁকোসাপ]] # [[মালাবাৰ বাঢ়ৈটোকা]] # [[ছাইৰঙী মূৰৰ বুলবুলি‍]] {{refend}} ===[[সদস্য:Sameer Kalita14|Sameer Kalita]]=== # [[মাট্টা চাউল]] # [[অষ্টমুদি হ্ৰদ]] # [[ভোপাল]] # [[কেৰালাৰ বেকৱাটাৰ]] ===[[সদস্য:Ishanjyotibora|Ishanjyoti Bora]]=== {{refbegin|3}} # [[মাপ্পিলা সংগীত]] # [[ভাৰ্গৱী নিলয়ম]] # [[থম্পু (চলচ্চিত্ৰ)]] # [[কুম্মাট্টি (চলচ্চিত্ৰ)]] # [[বানপ্ৰস্থম]] # [[কুট্টি শ্ৰাংক (চলচ্চিত্ৰ)]] # [[য়ৱনিকা]] # [[এলিপ্পাথায়ম]] # [[কুডেভিডে]] # [[মাই ডিয়াৰ কুট্টিচাথন]] # [[অপৰণ (চলচ্চিত্ৰ)]] # [[উত্তৰায়নম]] # [[কোডিয়েট্টম (চলচ্চিত্ৰ)]] # [[ইৰাকাল]] # [[নোক্কেথাধুৰথু কান্নুম নাট্টু]] {{refend}} ===[[সদস্য:MS Sakib|MS Sakib]]=== {{refbegin|3}} # [[আৱেশম (২০২৪ চলচ্চিত্ৰ)]] # [[ওলাভুম তীৰাভুম]] # [[দৃশ্যম ২]] # [[ইডুক্কি জিলা]] # [[মালাপ্পুৰম জিলা]] # [[কন্নুৰ]] # [[কোল্লম]] # [[মালাপ্পুৰম]] # [[কোচিন ৰাজ্য]] # [[আবুল কালাম আজাদ (আলোকচিত্ৰশিল্পী)]] # [[পণ্ডিত কৰুপ্পন]] {{refend}} ===[[সদস্য:Dipankar Das|Dipankar Das]]=== # ৱিকিডাটা tu3dwvmcq9itlhal7io6tv4790kzv7u 0 138132 627451 621913 2026-08-15T08:45:11Z JyotiPN 22102 /* খাদ্য */ 627451 wikitext text/x-wiki [[কোচি]], [[ভাৰত|ভাৰতৰ]] [[কেৰালা|কেৰালা]] ৰাজ্যৰ এটা চহৰ আৰু বন্দৰ। চহৰখনৰ সংস্কৃতি মূলতঃ দক্ষিণ ভাৰতীয়। [[কোচি|কোচিৰ]] বাসিন্দাসকলক কোচিটিছ বুলি কোৱা হয়। তেওঁলোক দক্ষিণ ভাৰতীয় সংস্কৃতিৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ। [[কেৰালা|কেৰালাৰ]] সৰ্ববৃহৎ চহৰ হিচাপে, [[কোচি|কোচিৰ]] সংস্কৃতি ৰাজ্যখনৰ অন্যান্য অঞ্চলৰ তুলনাত যথেষ্ট নগৰীয়া।<ref name="Developing metro and quaint environs"> {{cite news | author=Rakee Mohan | url=http://economictimes.indiatimes.com/markets/real-estate/cities/bangalore/Developing-metro-and-quaint-environs/articleshow/1482577.cms | title=Developing metro and quaint environs | publisher=Economic Times | date=2006-04-08 | accessdate=2006-05-23 }}</ref> বিদেশী পৰ্যটকৰ সঘন আহ-যাহৰ বাবে এই চহৰখন বহু দিশত কচমোপলিটান। [[কোচি|কোচিত]] নৈশ জীৱন আটকীয়া, কিয়নো নিশা ১০বজাৰ লগে লগে চহৰখনৰ প্ৰায়ভাগ দোকান-পোহাৰ বন্ধ হৈ যায়। তথাপি ইয়াত মহিলাৰ বাবে উপযোগী ‘এভিনিউ ৰিজেণ্ট’, ‘টনিকো কেফে’ আদি কেইটামান নিৰ্দিষ্ট বাৰ আৰু গভীৰ নিশাৰ (লেট নাইট) কেফে আছে। ইয়াৰে টনিকো কেফে পুৱা ২ বজালৈকে খোলা থাকে। ==ঐতিহাসিক প্ৰভাৱ== {|align=right |- |[[File:Kochi 1960 street.jpg|200px|thumb|১৯৬০ চনত [[কোচি| কোচিৰ]] এটা পথ]] |- |[[File:Hindu temple Kochi.jpg|right|200px|thumb| [[কোচি| কোচিত]] থকা এটা হিন্দু মন্দিৰৰ গোপুৰম]] |} হাজাৰোধিক বছৰ ধৰি চলা প্ৰব্ৰজনে [[কোচি|কোচিৰ]] সংস্কৃতিক ভিন্ন ধৰণে সমৃদ্ধ কৰিছে। এসময়ত এই চহৰখনত ইহুদীসকলৰ এক বৃহৎ সম্প্ৰদায়ে বাস কৰিছিল, যি ব্যৱসায় আৰু অৰ্থনৈতিক স্তৰত এক বিশিষ্ট স্থান লাভ কৰিছিল।<ref name="Jerusalem centre for Public Affairs">{{cite web |publisher=Jerusalem Centre for public affairs |work=An Interview with Nathan Katz |url=http://www.jcpa.org/cjc/cjc-katz-f05.htm |title=The Jews, Israel, and India |accessdate=2006-05-17 |archive-date=5 September 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060905125230/http://www.jcpa.org/cjc/cjc-katz-f05.htm |url-status=dead |archivedate=2006-09-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060905125230/http://www.jcpa.org/cjc/cjc-katz-f05.htm |deadurl=yes }}</ref> মালাবাৰ য়েহুডেন নামেৰে পৰিচিত আৰু এতিয়া ক্ৰমান্বয়ে কোচিন ইহুদী ৰূপে জনাজাত, এই সম্প্ৰদায়টো এতিয়া প্ৰায় সম্পূৰ্ণৰূপে [[ইজৰাইল]] আৰু [[আমেৰিকা|আমেৰিকালৈ]] প্ৰব্ৰজন কৰিছে। [[কোচি]] হৈ পৰিছিল ৰাজ্যখনৰ অৰ্থনৈতিক আৰু বিত্তীয় ৰাজধানী আৰু লাহে লাহে ই [[ভাৰত|ভাৰতৰ]] অন্যতম বাণিজ্যিক চহৰলৈ পৰিণত হৈছে। দীৰ্ঘদিন ধৰি কোচিৰ একমাত্ৰ খ্ৰীষ্টান পৰম্পৰা আছিল চেণ্ট থমাছ খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম।<ref name="Kerala:Asia's Cradle of Christianity"> {{cite web |publisher=Indian Embassy |work=Christian traditions in Kerala |url=http://www.indianembassy.org/new/NewDelhiPressFile/kerala_christianity.html |title=Kerala: Asia's Cradle of Christianity |accessdate=2006-05-23 }} </ref> কিন্তু ষোল শতিকাত পতুৰ্গীজসকলৰ আগমণৰ পাছত ইয়াত ৰোমান কেথেলিক ধৰ্মৰ প্ৰাদুৰ্ভাৱ হয় আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত ইয়ে মূল শক্তি হৈ পৰে।<ref name="Kerala:Asia's Cradle of Christianity"/> ==সমকালীন সংস্কৃতি== [[কোচি|কোচিত]] [[হিন্দু]], [[খ্ৰীষ্টান]], [[ইহুদী]], [[মুছলমান]], [[জৈন]], [[শিখ]], [[কোংকনী]] আৰু [[বৌদ্ধ]] আদি ধৰ্মগোষ্ঠীৰে গঠিত এক বৈচিত্ৰময়, বহুতৰপীয়া সংস্কৃতি আৰু ধৰ্মনিৰপেক্ষ সম্প্ৰদায় আছে। কেৰালাৰ বিভিন্ন অঞ্চলৰ লগতে ভাৰতৰ ভিন্ন প্ৰান্তৰ লোকৰে এক সংমিশ্ৰিত সংস্কৃতিৰ মানুহ বৰ্তমান [[কোচি]] চহৰৰ বাসিন্দা। দেশৰ বিভিন্ন প্ৰান্তৰ বিভিন্ন জনগোষ্ঠীয় লোকৰ প্ৰভুত উপস্থিতিয়ে এই মহানগৰীখনক সৰ্বভাৰতীয় পৰ্যায়ত উজলাই তুলিছে।<ref name="Kochi's 'mini-India' NDTV"> {{cite news | author=T S Sudhir | url=http://www.ndtv.com/template/template.asp?template=Assemblypolls2006&slug='Mini-India'+votes+for+better+Kerala&id=87395&callid=1&category=National | title=Kochi's 'mini-India' | publisher=NDTV | date=2006-04-29 | accessdate=2006-05-23 }} </ref> দক্ষিণ নৌসেনাৰ কমাণ্ডৰ মুখ্য কাৰ্যালয়ৰ উপস্থিতিয়ে চহৰখনৰ কচমোপলিটান প্ৰকৃতিৰ শ্ৰীবৃদ্ধি কৰিছে। মানুহবোৰো ক্ৰমান্বয়ে ফেশ্বন-সচেতন হৈ পৰিছে, কেৰালাৰ পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাক এৰি অধিকতৰ কোচি নিবাসীয়ে এতিয়া পশ্চিমীয়া সাজ-পাৰ পৰিধান কৰে।<ref name="Retail booooom &mdash; NIE"> {{cite news |url=http://newindpress.com/NewsItems.asp?ID=IEX20060508214642&Page=X&Title=Kochi&Topic=0&amp; |archive-url=https://web.archive.org/web/20070927005023/http://newindpress.com/NewsItems.asp?ID=IEX20060508214642&Page=X&Title=Kochi&Topic=0& |url-status=dead |archive-date=2007-09-27 |title=Retail booooom |publisher=New Indian Express |date=2006-05-09 |accessdate=2006-05-23 }} </ref> কোচিত ফেশ্বনটিভিয়ে পৃষ্ঠপোষকতা কৰা এটা ফেশ্বন-শ্ব’ অনুষ্ঠিত হোৱাৰ লগতে আন কেইবাটাও হাই-প্ৰফাইল ফেশ্বন শ্ব’ৰ আয়োজিত হৈছে।<ref name="FTV">{{cite news | author= | url=http://www.hinduonnet.com/thehindu/mp/2006/04/01/stories/2006040102640100.htm | title=FTV by the Kochi backwaters | publisher=The Hindu | date=2006-04-01 | accessdate=2006-05-23 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080313220020/http://www.hinduonnet.com/thehindu/mp/2006/04/01/stories/2006040102640100.htm | archive-date=13 March 2008 | url-status=usurped | archivedate=2008-03-13 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20080313220020/http://www.hinduonnet.com/thehindu/mp/2006/04/01/stories/2006040102640100.htm | deadurl=yes }}</ref> কোচিত বাৰ্ষিক কোচিন ফুলৰ প্ৰদৰ্শনীৰো আয়োজন কৰা হয়। ==খাদ্য== কোচিবাসীসকলে সাধাৰণতে কেৰালাৰ থলুৱা খাদ্যাভ্যাসেই অনুসৰণ কৰে, য’ত প্ৰচুৰ পৰিমাণে নাৰিকল আৰু মছলাৰ ব্যৱহৃত হয়। দক্ষিণ ভাৰতীয় আৰু চীনা খাদ্যও তেওঁলোকে পচন্দ কৰে। ইয়াত ফাষ্ট ফুডৰো প্ৰচুৰ প্ৰচলন আছে আৰু কে এফ চি, মেকডনাল্ড, পিজ্জা হাটৰ দৰে বহুবোৰ মাল্টিনেচনেল কোম্পানীয়ে ইয়াত তেওঁলোকৰৰ নিজা বিপনন ক্ষেত্ৰ চলায়।<ref name=" Fast food overtakes the spice route">{{cite news | url=http://www.hinduonnet.com/thehindu/mp/2005/11/28/stories/2005112801410100.htm | title=Fast food overtakes the spice route | publisher=The Hindu | date=2005-11-28 | accessdate=2006-05-23 | archive-url=https://web.archive.org/web/20071014191133/http://hinduonnet.com/thehindu/mp/2005/11/28/stories/2005112801410100.htm | archive-date=14 October 2007 | url-status=usurped }}</ref> বৰ্তমান কোচিত উত্তৰ-ভাৰতীয় আৰু কণ্টিনেনটেল খাদ্যও জনপ্ৰিয় হ’বলৈ ধৰিছে। ==উৎসৱ== [[File:Mar Varghese Payyappilly Palakkappilly Funeral.jpg|200px|thumb|Funeral of Venerable [[Varghese Payyappilly]] in Thevara on 6 October 1929]] ==চিনেমা, কলা আৰু সাহিত্য== ==খেল আৰু খেলপথাৰ== ==তথ্যসূত্ৰ== {{ৰেফলিষ্ট}} [[শ্ৰেণী:কেৰালাৰ সংস্কৃতি]] [[শ্ৰেণী:কোচি]] fl3tp6e2ia5bz6i0v5d0w8xj3284wxh 627464 627451 2026-08-15T09:24:23Z JyotiPN 22102 /* উৎসৱ */ 627464 wikitext text/x-wiki [[কোচি]], [[ভাৰত|ভাৰতৰ]] [[কেৰালা|কেৰালা]] ৰাজ্যৰ এটা চহৰ আৰু বন্দৰ। চহৰখনৰ সংস্কৃতি মূলতঃ দক্ষিণ ভাৰতীয়। [[কোচি|কোচিৰ]] বাসিন্দাসকলক কোচিটিছ বুলি কোৱা হয়। তেওঁলোক দক্ষিণ ভাৰতীয় সংস্কৃতিৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ। [[কেৰালা|কেৰালাৰ]] সৰ্ববৃহৎ চহৰ হিচাপে, [[কোচি|কোচিৰ]] সংস্কৃতি ৰাজ্যখনৰ অন্যান্য অঞ্চলৰ তুলনাত যথেষ্ট নগৰীয়া।<ref name="Developing metro and quaint environs"> {{cite news | author=Rakee Mohan | url=http://economictimes.indiatimes.com/markets/real-estate/cities/bangalore/Developing-metro-and-quaint-environs/articleshow/1482577.cms | title=Developing metro and quaint environs | publisher=Economic Times | date=2006-04-08 | accessdate=2006-05-23 }}</ref> বিদেশী পৰ্যটকৰ সঘন আহ-যাহৰ বাবে এই চহৰখন বহু দিশত কচমোপলিটান। [[কোচি|কোচিত]] নৈশ জীৱন আটকীয়া, কিয়নো নিশা ১০বজাৰ লগে লগে চহৰখনৰ প্ৰায়ভাগ দোকান-পোহাৰ বন্ধ হৈ যায়। তথাপি ইয়াত মহিলাৰ বাবে উপযোগী ‘এভিনিউ ৰিজেণ্ট’, ‘টনিকো কেফে’ আদি কেইটামান নিৰ্দিষ্ট বাৰ আৰু গভীৰ নিশাৰ (লেট নাইট) কেফে আছে। ইয়াৰে টনিকো কেফে পুৱা ২ বজালৈকে খোলা থাকে। ==ঐতিহাসিক প্ৰভাৱ== {|align=right |- |[[File:Kochi 1960 street.jpg|200px|thumb|১৯৬০ চনত [[কোচি| কোচিৰ]] এটা পথ]] |- |[[File:Hindu temple Kochi.jpg|right|200px|thumb| [[কোচি| কোচিত]] থকা এটা হিন্দু মন্দিৰৰ গোপুৰম]] |} হাজাৰোধিক বছৰ ধৰি চলা প্ৰব্ৰজনে [[কোচি|কোচিৰ]] সংস্কৃতিক ভিন্ন ধৰণে সমৃদ্ধ কৰিছে। এসময়ত এই চহৰখনত ইহুদীসকলৰ এক বৃহৎ সম্প্ৰদায়ে বাস কৰিছিল, যি ব্যৱসায় আৰু অৰ্থনৈতিক স্তৰত এক বিশিষ্ট স্থান লাভ কৰিছিল।<ref name="Jerusalem centre for Public Affairs">{{cite web |publisher=Jerusalem Centre for public affairs |work=An Interview with Nathan Katz |url=http://www.jcpa.org/cjc/cjc-katz-f05.htm |title=The Jews, Israel, and India |accessdate=2006-05-17 |archive-date=5 September 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060905125230/http://www.jcpa.org/cjc/cjc-katz-f05.htm |url-status=dead |archivedate=2006-09-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060905125230/http://www.jcpa.org/cjc/cjc-katz-f05.htm |deadurl=yes }}</ref> মালাবাৰ য়েহুডেন নামেৰে পৰিচিত আৰু এতিয়া ক্ৰমান্বয়ে কোচিন ইহুদী ৰূপে জনাজাত, এই সম্প্ৰদায়টো এতিয়া প্ৰায় সম্পূৰ্ণৰূপে [[ইজৰাইল]] আৰু [[আমেৰিকা|আমেৰিকালৈ]] প্ৰব্ৰজন কৰিছে। [[কোচি]] হৈ পৰিছিল ৰাজ্যখনৰ অৰ্থনৈতিক আৰু বিত্তীয় ৰাজধানী আৰু লাহে লাহে ই [[ভাৰত|ভাৰতৰ]] অন্যতম বাণিজ্যিক চহৰলৈ পৰিণত হৈছে। দীৰ্ঘদিন ধৰি কোচিৰ একমাত্ৰ খ্ৰীষ্টান পৰম্পৰা আছিল চেণ্ট থমাছ খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম।<ref name="Kerala:Asia's Cradle of Christianity"> {{cite web |publisher=Indian Embassy |work=Christian traditions in Kerala |url=http://www.indianembassy.org/new/NewDelhiPressFile/kerala_christianity.html |title=Kerala: Asia's Cradle of Christianity |accessdate=2006-05-23 }} </ref> কিন্তু ষোল শতিকাত পতুৰ্গীজসকলৰ আগমণৰ পাছত ইয়াত ৰোমান কেথেলিক ধৰ্মৰ প্ৰাদুৰ্ভাৱ হয় আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত ইয়ে মূল শক্তি হৈ পৰে।<ref name="Kerala:Asia's Cradle of Christianity"/> ==সমকালীন সংস্কৃতি== [[কোচি|কোচিত]] [[হিন্দু]], [[খ্ৰীষ্টান]], [[ইহুদী]], [[মুছলমান]], [[জৈন]], [[শিখ]], [[কোংকনী]] আৰু [[বৌদ্ধ]] আদি ধৰ্মগোষ্ঠীৰে গঠিত এক বৈচিত্ৰময়, বহুতৰপীয়া সংস্কৃতি আৰু ধৰ্মনিৰপেক্ষ সম্প্ৰদায় আছে। কেৰালাৰ বিভিন্ন অঞ্চলৰ লগতে ভাৰতৰ ভিন্ন প্ৰান্তৰ লোকৰে এক সংমিশ্ৰিত সংস্কৃতিৰ মানুহ বৰ্তমান [[কোচি]] চহৰৰ বাসিন্দা। দেশৰ বিভিন্ন প্ৰান্তৰ বিভিন্ন জনগোষ্ঠীয় লোকৰ প্ৰভুত উপস্থিতিয়ে এই মহানগৰীখনক সৰ্বভাৰতীয় পৰ্যায়ত উজলাই তুলিছে।<ref name="Kochi's 'mini-India' NDTV"> {{cite news | author=T S Sudhir | url=http://www.ndtv.com/template/template.asp?template=Assemblypolls2006&slug='Mini-India'+votes+for+better+Kerala&id=87395&callid=1&category=National | title=Kochi's 'mini-India' | publisher=NDTV | date=2006-04-29 | accessdate=2006-05-23 }} </ref> দক্ষিণ নৌসেনাৰ কমাণ্ডৰ মুখ্য কাৰ্যালয়ৰ উপস্থিতিয়ে চহৰখনৰ কচমোপলিটান প্ৰকৃতিৰ শ্ৰীবৃদ্ধি কৰিছে। মানুহবোৰো ক্ৰমান্বয়ে ফেশ্বন-সচেতন হৈ পৰিছে, কেৰালাৰ পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাক এৰি অধিকতৰ কোচি নিবাসীয়ে এতিয়া পশ্চিমীয়া সাজ-পাৰ পৰিধান কৰে।<ref name="Retail booooom &mdash; NIE"> {{cite news |url=http://newindpress.com/NewsItems.asp?ID=IEX20060508214642&Page=X&Title=Kochi&Topic=0&amp; |archive-url=https://web.archive.org/web/20070927005023/http://newindpress.com/NewsItems.asp?ID=IEX20060508214642&Page=X&Title=Kochi&Topic=0& |url-status=dead |archive-date=2007-09-27 |title=Retail booooom |publisher=New Indian Express |date=2006-05-09 |accessdate=2006-05-23 }} </ref> কোচিত ফেশ্বনটিভিয়ে পৃষ্ঠপোষকতা কৰা এটা ফেশ্বন-শ্ব’ অনুষ্ঠিত হোৱাৰ লগতে আন কেইবাটাও হাই-প্ৰফাইল ফেশ্বন শ্ব’ৰ আয়োজিত হৈছে।<ref name="FTV">{{cite news | author= | url=http://www.hinduonnet.com/thehindu/mp/2006/04/01/stories/2006040102640100.htm | title=FTV by the Kochi backwaters | publisher=The Hindu | date=2006-04-01 | accessdate=2006-05-23 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080313220020/http://www.hinduonnet.com/thehindu/mp/2006/04/01/stories/2006040102640100.htm | archive-date=13 March 2008 | url-status=usurped | archivedate=2008-03-13 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20080313220020/http://www.hinduonnet.com/thehindu/mp/2006/04/01/stories/2006040102640100.htm | deadurl=yes }}</ref> কোচিত বাৰ্ষিক কোচিন ফুলৰ প্ৰদৰ্শনীৰো আয়োজন কৰা হয়। ==খাদ্য== কোচিবাসীসকলে সাধাৰণতে কেৰালাৰ থলুৱা খাদ্যাভ্যাসেই অনুসৰণ কৰে, য’ত প্ৰচুৰ পৰিমাণে নাৰিকল আৰু মছলাৰ ব্যৱহৃত হয়। দক্ষিণ ভাৰতীয় আৰু চীনা খাদ্যও তেওঁলোকে পচন্দ কৰে। ইয়াত ফাষ্ট ফুডৰো প্ৰচুৰ প্ৰচলন আছে আৰু কে এফ চি, মেকডনাল্ড, পিজ্জা হাটৰ দৰে বহুবোৰ মাল্টিনেচনেল কোম্পানীয়ে ইয়াত তেওঁলোকৰৰ নিজা বিপনন ক্ষেত্ৰ চলায়।<ref name=" Fast food overtakes the spice route">{{cite news | url=http://www.hinduonnet.com/thehindu/mp/2005/11/28/stories/2005112801410100.htm | title=Fast food overtakes the spice route | publisher=The Hindu | date=2005-11-28 | accessdate=2006-05-23 | archive-url=https://web.archive.org/web/20071014191133/http://hinduonnet.com/thehindu/mp/2005/11/28/stories/2005112801410100.htm | archive-date=14 October 2007 | url-status=usurped }}</ref> বৰ্তমান কোচিত উত্তৰ-ভাৰতীয় আৰু কণ্টিনেনটেল খাদ্যও জনপ্ৰিয় হ’বলৈ ধৰিছে। ==উৎসৱ== [[File:Mar Varghese Payyappilly Palakkappilly Funeral.jpg|200px|thumb|১৯২৯ চনৰ ৬ অক্টোবৰত থেভাৰাত অনুষ্ঠিত Funeral of Venerable [[Varghese Payyappilly]] in Thevara on 6 October 1929]] বিভিন্ন ভাষা-ভাষীৰ প্ৰব্ৰজনকাৰীৰ লগত খাপ খুৱাই কোচিয়ে অতি উলহ-মালহেৰে উত্তৰ ভাৰতীয় হ’লি (Holi) আৰু দীপাৱলীৰ দৰে উৎসৱৰ লগতে ওনাম আৰু বিষুৰ দৰে কেৰেলাৰ পৰম্পৰাগত উৎসৱসমূহ পালন কৰে। খ্ৰীষ্টমাছ, ইষ্টাৰ, ঈদ উল-ফিতৰ, মিলাদ-ই-শ্বেৰিফ আদি খ্ৰীষ্টান আৰু ইছলাম ধৰ্মাৱলম্বী উৎসৱসমূহো কোচিত পালন কৰা হয়। প্ৰতি বছৰে ফ’ৰ্ট কোচিত ডিচেম্বৰৰ শেষৰ দহ দিনত কোচিন কাৰ্নিভেল শীৰ্ষক এটি ভোজমেলৰ আয়োজন হয়। ইয়াৰ লগত সংগতি ৰাখি ডাৰ্ট বাইক ৰেচ, বীচ ভলীবলৰ দৰে বিভিন্ন খেলৰ আয়োজন হয় আৰু লগতে আটচবাজীও প্ৰদৰ্শিত হয়। ঔপনিৱেশিক কালত ইয়াত অনুষ্ঠিত হোৱা পৰ্তুগীজ নৱবৰ্ষৰ উদযাপনৰ ধাৰাবাহিকতা ৰক্ষাৰ হেতু এই কাৰ্নিভেল উদযাপন কৰা হয়। কোচিত ''ইণ্ডিয়া ইণ্টাৰনেচনেল ব’ট শ্ব’'', ''ইণ্ডিয়া ইণ্টাৰনেচনেল একুৱা শ্ব’'' আৰু ''কোচি ইণ্টাৰনেচনেল বুক ফেষ্টিভেল''ও আয়োজিত হয়। ==চিনেমা, কলা আৰু সাহিত্য== ==খেল আৰু খেলপথাৰ== ==তথ্যসূত্ৰ== {{ৰেফলিষ্ট}} [[শ্ৰেণী:কেৰালাৰ সংস্কৃতি]] [[শ্ৰেণী:কোচি]] nk2d6it0iseefxv7wmblt42mco5i16v 627465 627464 2026-08-15T09:26:09Z JyotiPN 22102 /* উৎসৱ */ 627465 wikitext text/x-wiki [[কোচি]], [[ভাৰত|ভাৰতৰ]] [[কেৰালা|কেৰালা]] ৰাজ্যৰ এটা চহৰ আৰু বন্দৰ। চহৰখনৰ সংস্কৃতি মূলতঃ দক্ষিণ ভাৰতীয়। [[কোচি|কোচিৰ]] বাসিন্দাসকলক কোচিটিছ বুলি কোৱা হয়। তেওঁলোক দক্ষিণ ভাৰতীয় সংস্কৃতিৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ। [[কেৰালা|কেৰালাৰ]] সৰ্ববৃহৎ চহৰ হিচাপে, [[কোচি|কোচিৰ]] সংস্কৃতি ৰাজ্যখনৰ অন্যান্য অঞ্চলৰ তুলনাত যথেষ্ট নগৰীয়া।<ref name="Developing metro and quaint environs"> {{cite news | author=Rakee Mohan | url=http://economictimes.indiatimes.com/markets/real-estate/cities/bangalore/Developing-metro-and-quaint-environs/articleshow/1482577.cms | title=Developing metro and quaint environs | publisher=Economic Times | date=2006-04-08 | accessdate=2006-05-23 }}</ref> বিদেশী পৰ্যটকৰ সঘন আহ-যাহৰ বাবে এই চহৰখন বহু দিশত কচমোপলিটান। [[কোচি|কোচিত]] নৈশ জীৱন আটকীয়া, কিয়নো নিশা ১০বজাৰ লগে লগে চহৰখনৰ প্ৰায়ভাগ দোকান-পোহাৰ বন্ধ হৈ যায়। তথাপি ইয়াত মহিলাৰ বাবে উপযোগী ‘এভিনিউ ৰিজেণ্ট’, ‘টনিকো কেফে’ আদি কেইটামান নিৰ্দিষ্ট বাৰ আৰু গভীৰ নিশাৰ (লেট নাইট) কেফে আছে। ইয়াৰে টনিকো কেফে পুৱা ২ বজালৈকে খোলা থাকে। ==ঐতিহাসিক প্ৰভাৱ== {|align=right |- |[[File:Kochi 1960 street.jpg|200px|thumb|১৯৬০ চনত [[কোচি| কোচিৰ]] এটা পথ]] |- |[[File:Hindu temple Kochi.jpg|right|200px|thumb| [[কোচি| কোচিত]] থকা এটা হিন্দু মন্দিৰৰ গোপুৰম]] |} হাজাৰোধিক বছৰ ধৰি চলা প্ৰব্ৰজনে [[কোচি|কোচিৰ]] সংস্কৃতিক ভিন্ন ধৰণে সমৃদ্ধ কৰিছে। এসময়ত এই চহৰখনত ইহুদীসকলৰ এক বৃহৎ সম্প্ৰদায়ে বাস কৰিছিল, যি ব্যৱসায় আৰু অৰ্থনৈতিক স্তৰত এক বিশিষ্ট স্থান লাভ কৰিছিল।<ref name="Jerusalem centre for Public Affairs">{{cite web |publisher=Jerusalem Centre for public affairs |work=An Interview with Nathan Katz |url=http://www.jcpa.org/cjc/cjc-katz-f05.htm |title=The Jews, Israel, and India |accessdate=2006-05-17 |archive-date=5 September 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060905125230/http://www.jcpa.org/cjc/cjc-katz-f05.htm |url-status=dead |archivedate=2006-09-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060905125230/http://www.jcpa.org/cjc/cjc-katz-f05.htm |deadurl=yes }}</ref> মালাবাৰ য়েহুডেন নামেৰে পৰিচিত আৰু এতিয়া ক্ৰমান্বয়ে কোচিন ইহুদী ৰূপে জনাজাত, এই সম্প্ৰদায়টো এতিয়া প্ৰায় সম্পূৰ্ণৰূপে [[ইজৰাইল]] আৰু [[আমেৰিকা|আমেৰিকালৈ]] প্ৰব্ৰজন কৰিছে। [[কোচি]] হৈ পৰিছিল ৰাজ্যখনৰ অৰ্থনৈতিক আৰু বিত্তীয় ৰাজধানী আৰু লাহে লাহে ই [[ভাৰত|ভাৰতৰ]] অন্যতম বাণিজ্যিক চহৰলৈ পৰিণত হৈছে। দীৰ্ঘদিন ধৰি কোচিৰ একমাত্ৰ খ্ৰীষ্টান পৰম্পৰা আছিল চেণ্ট থমাছ খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম।<ref name="Kerala:Asia's Cradle of Christianity"> {{cite web |publisher=Indian Embassy |work=Christian traditions in Kerala |url=http://www.indianembassy.org/new/NewDelhiPressFile/kerala_christianity.html |title=Kerala: Asia's Cradle of Christianity |accessdate=2006-05-23 }} </ref> কিন্তু ষোল শতিকাত পতুৰ্গীজসকলৰ আগমণৰ পাছত ইয়াত ৰোমান কেথেলিক ধৰ্মৰ প্ৰাদুৰ্ভাৱ হয় আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত ইয়ে মূল শক্তি হৈ পৰে।<ref name="Kerala:Asia's Cradle of Christianity"/> ==সমকালীন সংস্কৃতি== [[কোচি|কোচিত]] [[হিন্দু]], [[খ্ৰীষ্টান]], [[ইহুদী]], [[মুছলমান]], [[জৈন]], [[শিখ]], [[কোংকনী]] আৰু [[বৌদ্ধ]] আদি ধৰ্মগোষ্ঠীৰে গঠিত এক বৈচিত্ৰময়, বহুতৰপীয়া সংস্কৃতি আৰু ধৰ্মনিৰপেক্ষ সম্প্ৰদায় আছে। কেৰালাৰ বিভিন্ন অঞ্চলৰ লগতে ভাৰতৰ ভিন্ন প্ৰান্তৰ লোকৰে এক সংমিশ্ৰিত সংস্কৃতিৰ মানুহ বৰ্তমান [[কোচি]] চহৰৰ বাসিন্দা। দেশৰ বিভিন্ন প্ৰান্তৰ বিভিন্ন জনগোষ্ঠীয় লোকৰ প্ৰভুত উপস্থিতিয়ে এই মহানগৰীখনক সৰ্বভাৰতীয় পৰ্যায়ত উজলাই তুলিছে।<ref name="Kochi's 'mini-India' NDTV"> {{cite news | author=T S Sudhir | url=http://www.ndtv.com/template/template.asp?template=Assemblypolls2006&slug='Mini-India'+votes+for+better+Kerala&id=87395&callid=1&category=National | title=Kochi's 'mini-India' | publisher=NDTV | date=2006-04-29 | accessdate=2006-05-23 }} </ref> দক্ষিণ নৌসেনাৰ কমাণ্ডৰ মুখ্য কাৰ্যালয়ৰ উপস্থিতিয়ে চহৰখনৰ কচমোপলিটান প্ৰকৃতিৰ শ্ৰীবৃদ্ধি কৰিছে। মানুহবোৰো ক্ৰমান্বয়ে ফেশ্বন-সচেতন হৈ পৰিছে, কেৰালাৰ পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাক এৰি অধিকতৰ কোচি নিবাসীয়ে এতিয়া পশ্চিমীয়া সাজ-পাৰ পৰিধান কৰে।<ref name="Retail booooom &mdash; NIE"> {{cite news |url=http://newindpress.com/NewsItems.asp?ID=IEX20060508214642&Page=X&Title=Kochi&Topic=0&amp; |archive-url=https://web.archive.org/web/20070927005023/http://newindpress.com/NewsItems.asp?ID=IEX20060508214642&Page=X&Title=Kochi&Topic=0& |url-status=dead |archive-date=2007-09-27 |title=Retail booooom |publisher=New Indian Express |date=2006-05-09 |accessdate=2006-05-23 }} </ref> কোচিত ফেশ্বনটিভিয়ে পৃষ্ঠপোষকতা কৰা এটা ফেশ্বন-শ্ব’ অনুষ্ঠিত হোৱাৰ লগতে আন কেইবাটাও হাই-প্ৰফাইল ফেশ্বন শ্ব’ৰ আয়োজিত হৈছে।<ref name="FTV">{{cite news | author= | url=http://www.hinduonnet.com/thehindu/mp/2006/04/01/stories/2006040102640100.htm | title=FTV by the Kochi backwaters | publisher=The Hindu | date=2006-04-01 | accessdate=2006-05-23 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080313220020/http://www.hinduonnet.com/thehindu/mp/2006/04/01/stories/2006040102640100.htm | archive-date=13 March 2008 | url-status=usurped | archivedate=2008-03-13 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20080313220020/http://www.hinduonnet.com/thehindu/mp/2006/04/01/stories/2006040102640100.htm | deadurl=yes }}</ref> কোচিত বাৰ্ষিক কোচিন ফুলৰ প্ৰদৰ্শনীৰো আয়োজন কৰা হয়। ==খাদ্য== কোচিবাসীসকলে সাধাৰণতে কেৰালাৰ থলুৱা খাদ্যাভ্যাসেই অনুসৰণ কৰে, য’ত প্ৰচুৰ পৰিমাণে নাৰিকল আৰু মছলাৰ ব্যৱহৃত হয়। দক্ষিণ ভাৰতীয় আৰু চীনা খাদ্যও তেওঁলোকে পচন্দ কৰে। ইয়াত ফাষ্ট ফুডৰো প্ৰচুৰ প্ৰচলন আছে আৰু কে এফ চি, মেকডনাল্ড, পিজ্জা হাটৰ দৰে বহুবোৰ মাল্টিনেচনেল কোম্পানীয়ে ইয়াত তেওঁলোকৰৰ নিজা বিপনন ক্ষেত্ৰ চলায়।<ref name=" Fast food overtakes the spice route">{{cite news | url=http://www.hinduonnet.com/thehindu/mp/2005/11/28/stories/2005112801410100.htm | title=Fast food overtakes the spice route | publisher=The Hindu | date=2005-11-28 | accessdate=2006-05-23 | archive-url=https://web.archive.org/web/20071014191133/http://hinduonnet.com/thehindu/mp/2005/11/28/stories/2005112801410100.htm | archive-date=14 October 2007 | url-status=usurped }}</ref> বৰ্তমান কোচিত উত্তৰ-ভাৰতীয় আৰু কণ্টিনেনটেল খাদ্যও জনপ্ৰিয় হ’বলৈ ধৰিছে। ==উৎসৱ== [[File:Mar Varghese Payyappilly Palakkappilly Funeral.jpg|200px|thumb|১৯২৯ চনৰ ৬ অক্টোবৰত থেভাৰাত অনুষ্ঠিত পূজনীয় ভাৰ্গেজ পায়াপ্লিৰ অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়া]] বিভিন্ন ভাষা-ভাষীৰ প্ৰব্ৰজনকাৰীৰ লগত খাপ খুৱাই কোচিয়ে অতি উলহ-মালহেৰে উত্তৰ ভাৰতীয় হ’লি (Holi) আৰু দীপাৱলীৰ দৰে উৎসৱৰ লগতে ওনাম আৰু বিষুৰ দৰে কেৰেলাৰ পৰম্পৰাগত উৎসৱসমূহ পালন কৰে। খ্ৰীষ্টমাছ, ইষ্টাৰ, ঈদ উল-ফিতৰ, মিলাদ-ই-শ্বেৰিফ আদি খ্ৰীষ্টান আৰু ইছলাম ধৰ্মাৱলম্বী উৎসৱসমূহো কোচিত পালন কৰা হয়। প্ৰতি বছৰে ফ’ৰ্ট কোচিত ডিচেম্বৰৰ শেষৰ দহ দিনত কোচিন কাৰ্নিভেল শীৰ্ষক এটি ভোজমেলৰ আয়োজন হয়। ইয়াৰ লগত সংগতি ৰাখি ডাৰ্ট বাইক ৰেচ, বীচ ভলীবলৰ দৰে বিভিন্ন খেলৰ আয়োজন হয় আৰু লগতে আটচবাজীও প্ৰদৰ্শিত হয়। ঔপনিৱেশিক কালত ইয়াত অনুষ্ঠিত হোৱা পৰ্তুগীজ নৱবৰ্ষৰ উদযাপনৰ ধাৰাবাহিকতা ৰক্ষাৰ হেতু এই কাৰ্নিভেল উদযাপন কৰা হয়। কোচিত ''ইণ্ডিয়া ইণ্টাৰনেচনেল ব’ট শ্ব’'', ''ইণ্ডিয়া ইণ্টাৰনেচনেল একুৱা শ্ব’'' আৰু ''কোচি ইণ্টাৰনেচনেল বুক ফেষ্টিভেল''ও আয়োজিত হয়। ==চিনেমা, কলা আৰু সাহিত্য== ==খেল আৰু খেলপথাৰ== ==তথ্যসূত্ৰ== {{ৰেফলিষ্ট}} [[শ্ৰেণী:কেৰালাৰ সংস্কৃতি]] [[শ্ৰেণী:কোচি]] 6duzr65fzy1gvnkqjiczttvtqi15zrc 627473 627465 2026-08-15T09:48:55Z JyotiPN 22102 /* চিনেমা, কলা আৰু সাহিত্য */ 627473 wikitext text/x-wiki [[কোচি]], [[ভাৰত|ভাৰতৰ]] [[কেৰালা|কেৰালা]] ৰাজ্যৰ এটা চহৰ আৰু বন্দৰ। চহৰখনৰ সংস্কৃতি মূলতঃ দক্ষিণ ভাৰতীয়। [[কোচি|কোচিৰ]] বাসিন্দাসকলক কোচিটিছ বুলি কোৱা হয়। তেওঁলোক দক্ষিণ ভাৰতীয় সংস্কৃতিৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ। [[কেৰালা|কেৰালাৰ]] সৰ্ববৃহৎ চহৰ হিচাপে, [[কোচি|কোচিৰ]] সংস্কৃতি ৰাজ্যখনৰ অন্যান্য অঞ্চলৰ তুলনাত যথেষ্ট নগৰীয়া।<ref name="Developing metro and quaint environs"> {{cite news | author=Rakee Mohan | url=http://economictimes.indiatimes.com/markets/real-estate/cities/bangalore/Developing-metro-and-quaint-environs/articleshow/1482577.cms | title=Developing metro and quaint environs | publisher=Economic Times | date=2006-04-08 | accessdate=2006-05-23 }}</ref> বিদেশী পৰ্যটকৰ সঘন আহ-যাহৰ বাবে এই চহৰখন বহু দিশত কচমোপলিটান। [[কোচি|কোচিত]] নৈশ জীৱন আটকীয়া, কিয়নো নিশা ১০বজাৰ লগে লগে চহৰখনৰ প্ৰায়ভাগ দোকান-পোহাৰ বন্ধ হৈ যায়। তথাপি ইয়াত মহিলাৰ বাবে উপযোগী ‘এভিনিউ ৰিজেণ্ট’, ‘টনিকো কেফে’ আদি কেইটামান নিৰ্দিষ্ট বাৰ আৰু গভীৰ নিশাৰ (লেট নাইট) কেফে আছে। ইয়াৰে টনিকো কেফে পুৱা ২ বজালৈকে খোলা থাকে। ==ঐতিহাসিক প্ৰভাৱ== {|align=right |- |[[File:Kochi 1960 street.jpg|200px|thumb|১৯৬০ চনত [[কোচি| কোচিৰ]] এটা পথ]] |- |[[File:Hindu temple Kochi.jpg|right|200px|thumb| [[কোচি| কোচিত]] থকা এটা হিন্দু মন্দিৰৰ গোপুৰম]] |} হাজাৰোধিক বছৰ ধৰি চলা প্ৰব্ৰজনে [[কোচি|কোচিৰ]] সংস্কৃতিক ভিন্ন ধৰণে সমৃদ্ধ কৰিছে। এসময়ত এই চহৰখনত ইহুদীসকলৰ এক বৃহৎ সম্প্ৰদায়ে বাস কৰিছিল, যি ব্যৱসায় আৰু অৰ্থনৈতিক স্তৰত এক বিশিষ্ট স্থান লাভ কৰিছিল।<ref name="Jerusalem centre for Public Affairs">{{cite web |publisher=Jerusalem Centre for public affairs |work=An Interview with Nathan Katz |url=http://www.jcpa.org/cjc/cjc-katz-f05.htm |title=The Jews, Israel, and India |accessdate=2006-05-17 |archive-date=5 September 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060905125230/http://www.jcpa.org/cjc/cjc-katz-f05.htm |url-status=dead |archivedate=2006-09-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060905125230/http://www.jcpa.org/cjc/cjc-katz-f05.htm |deadurl=yes }}</ref> মালাবাৰ য়েহুডেন নামেৰে পৰিচিত আৰু এতিয়া ক্ৰমান্বয়ে কোচিন ইহুদী ৰূপে জনাজাত, এই সম্প্ৰদায়টো এতিয়া প্ৰায় সম্পূৰ্ণৰূপে [[ইজৰাইল]] আৰু [[আমেৰিকা|আমেৰিকালৈ]] প্ৰব্ৰজন কৰিছে। [[কোচি]] হৈ পৰিছিল ৰাজ্যখনৰ অৰ্থনৈতিক আৰু বিত্তীয় ৰাজধানী আৰু লাহে লাহে ই [[ভাৰত|ভাৰতৰ]] অন্যতম বাণিজ্যিক চহৰলৈ পৰিণত হৈছে। দীৰ্ঘদিন ধৰি কোচিৰ একমাত্ৰ খ্ৰীষ্টান পৰম্পৰা আছিল চেণ্ট থমাছ খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম।<ref name="Kerala:Asia's Cradle of Christianity"> {{cite web |publisher=Indian Embassy |work=Christian traditions in Kerala |url=http://www.indianembassy.org/new/NewDelhiPressFile/kerala_christianity.html |title=Kerala: Asia's Cradle of Christianity |accessdate=2006-05-23 }} </ref> কিন্তু ষোল শতিকাত পতুৰ্গীজসকলৰ আগমণৰ পাছত ইয়াত ৰোমান কেথেলিক ধৰ্মৰ প্ৰাদুৰ্ভাৱ হয় আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত ইয়ে মূল শক্তি হৈ পৰে।<ref name="Kerala:Asia's Cradle of Christianity"/> ==সমকালীন সংস্কৃতি== [[কোচি|কোচিত]] [[হিন্দু]], [[খ্ৰীষ্টান]], [[ইহুদী]], [[মুছলমান]], [[জৈন]], [[শিখ]], [[কোংকনী]] আৰু [[বৌদ্ধ]] আদি ধৰ্মগোষ্ঠীৰে গঠিত এক বৈচিত্ৰময়, বহুতৰপীয়া সংস্কৃতি আৰু ধৰ্মনিৰপেক্ষ সম্প্ৰদায় আছে। কেৰালাৰ বিভিন্ন অঞ্চলৰ লগতে ভাৰতৰ ভিন্ন প্ৰান্তৰ লোকৰে এক সংমিশ্ৰিত সংস্কৃতিৰ মানুহ বৰ্তমান [[কোচি]] চহৰৰ বাসিন্দা। দেশৰ বিভিন্ন প্ৰান্তৰ বিভিন্ন জনগোষ্ঠীয় লোকৰ প্ৰভুত উপস্থিতিয়ে এই মহানগৰীখনক সৰ্বভাৰতীয় পৰ্যায়ত উজলাই তুলিছে।<ref name="Kochi's 'mini-India' NDTV"> {{cite news | author=T S Sudhir | url=http://www.ndtv.com/template/template.asp?template=Assemblypolls2006&slug='Mini-India'+votes+for+better+Kerala&id=87395&callid=1&category=National | title=Kochi's 'mini-India' | publisher=NDTV | date=2006-04-29 | accessdate=2006-05-23 }} </ref> দক্ষিণ নৌসেনাৰ কমাণ্ডৰ মুখ্য কাৰ্যালয়ৰ উপস্থিতিয়ে চহৰখনৰ কচমোপলিটান প্ৰকৃতিৰ শ্ৰীবৃদ্ধি কৰিছে। মানুহবোৰো ক্ৰমান্বয়ে ফেশ্বন-সচেতন হৈ পৰিছে, কেৰালাৰ পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাক এৰি অধিকতৰ কোচি নিবাসীয়ে এতিয়া পশ্চিমীয়া সাজ-পাৰ পৰিধান কৰে।<ref name="Retail booooom &mdash; NIE"> {{cite news |url=http://newindpress.com/NewsItems.asp?ID=IEX20060508214642&Page=X&Title=Kochi&Topic=0&amp; |archive-url=https://web.archive.org/web/20070927005023/http://newindpress.com/NewsItems.asp?ID=IEX20060508214642&Page=X&Title=Kochi&Topic=0& |url-status=dead |archive-date=2007-09-27 |title=Retail booooom |publisher=New Indian Express |date=2006-05-09 |accessdate=2006-05-23 }} </ref> কোচিত ফেশ্বনটিভিয়ে পৃষ্ঠপোষকতা কৰা এটা ফেশ্বন-শ্ব’ অনুষ্ঠিত হোৱাৰ লগতে আন কেইবাটাও হাই-প্ৰফাইল ফেশ্বন শ্ব’ৰ আয়োজিত হৈছে।<ref name="FTV">{{cite news | author= | url=http://www.hinduonnet.com/thehindu/mp/2006/04/01/stories/2006040102640100.htm | title=FTV by the Kochi backwaters | publisher=The Hindu | date=2006-04-01 | accessdate=2006-05-23 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080313220020/http://www.hinduonnet.com/thehindu/mp/2006/04/01/stories/2006040102640100.htm | archive-date=13 March 2008 | url-status=usurped | archivedate=2008-03-13 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20080313220020/http://www.hinduonnet.com/thehindu/mp/2006/04/01/stories/2006040102640100.htm | deadurl=yes }}</ref> কোচিত বাৰ্ষিক কোচিন ফুলৰ প্ৰদৰ্শনীৰো আয়োজন কৰা হয়। ==খাদ্য== কোচিবাসীসকলে সাধাৰণতে কেৰালাৰ থলুৱা খাদ্যাভ্যাসেই অনুসৰণ কৰে, য’ত প্ৰচুৰ পৰিমাণে নাৰিকল আৰু মছলাৰ ব্যৱহৃত হয়। দক্ষিণ ভাৰতীয় আৰু চীনা খাদ্যও তেওঁলোকে পচন্দ কৰে। ইয়াত ফাষ্ট ফুডৰো প্ৰচুৰ প্ৰচলন আছে আৰু কে এফ চি, মেকডনাল্ড, পিজ্জা হাটৰ দৰে বহুবোৰ মাল্টিনেচনেল কোম্পানীয়ে ইয়াত তেওঁলোকৰৰ নিজা বিপনন ক্ষেত্ৰ চলায়।<ref name=" Fast food overtakes the spice route">{{cite news | url=http://www.hinduonnet.com/thehindu/mp/2005/11/28/stories/2005112801410100.htm | title=Fast food overtakes the spice route | publisher=The Hindu | date=2005-11-28 | accessdate=2006-05-23 | archive-url=https://web.archive.org/web/20071014191133/http://hinduonnet.com/thehindu/mp/2005/11/28/stories/2005112801410100.htm | archive-date=14 October 2007 | url-status=usurped }}</ref> বৰ্তমান কোচিত উত্তৰ-ভাৰতীয় আৰু কণ্টিনেনটেল খাদ্যও জনপ্ৰিয় হ’বলৈ ধৰিছে। ==উৎসৱ== [[File:Mar Varghese Payyappilly Palakkappilly Funeral.jpg|200px|thumb|১৯২৯ চনৰ ৬ অক্টোবৰত থেভাৰাত অনুষ্ঠিত পূজনীয় ভাৰ্গেজ পায়াপ্লিৰ অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়া]] বিভিন্ন ভাষা-ভাষীৰ প্ৰব্ৰজনকাৰীৰ লগত খাপ খুৱাই কোচিয়ে অতি উলহ-মালহেৰে উত্তৰ ভাৰতীয় হ’লি (Holi) আৰু দীপাৱলীৰ দৰে উৎসৱৰ লগতে ওনাম আৰু বিষুৰ দৰে কেৰেলাৰ পৰম্পৰাগত উৎসৱসমূহ পালন কৰে। খ্ৰীষ্টমাছ, ইষ্টাৰ, ঈদ উল-ফিতৰ, মিলাদ-ই-শ্বেৰিফ আদি খ্ৰীষ্টান আৰু ইছলাম ধৰ্মাৱলম্বী উৎসৱসমূহো কোচিত পালন কৰা হয়। প্ৰতি বছৰে ফ’ৰ্ট কোচিত ডিচেম্বৰৰ শেষৰ দহ দিনত কোচিন কাৰ্নিভেল শীৰ্ষক এটি ভোজমেলৰ আয়োজন হয়। ইয়াৰ লগত সংগতি ৰাখি ডাৰ্ট বাইক ৰেচ, বীচ ভলীবলৰ দৰে বিভিন্ন খেলৰ আয়োজন হয় আৰু লগতে আটচবাজীও প্ৰদৰ্শিত হয়। ঔপনিৱেশিক কালত ইয়াত অনুষ্ঠিত হোৱা পৰ্তুগীজ নৱবৰ্ষৰ উদযাপনৰ ধাৰাবাহিকতা ৰক্ষাৰ হেতু এই কাৰ্নিভেল উদযাপন কৰা হয়। কোচিত ''ইণ্ডিয়া ইণ্টাৰনেচনেল ব’ট শ্ব’'', ''ইণ্ডিয়া ইণ্টাৰনেচনেল একুৱা শ্ব’'' আৰু ''কোচি ইণ্টাৰনেচনেল বুক ফেষ্টিভেল''ও আয়োজিত হয়। ==চিনেমা, কলা আৰু সাহিত্য== কোচি হৈছে চংগমপুঝা কৃষ্ণ পিল্লাই, কেশৰী কৃষ্ণ পিল্লাই, জি শংকৰা কুৰূপ আৰু বাইলোপিল্লী শ্ৰীধৰ মেননৰ দৰে মালয়ালয় সাহিত্যৰ বিদগ্ধ পণ্ডিতৰ নিবাসস্থান। ৰোমাণ্টিক ধাৰাৰে লিখা ৰামায়ণৰ বাবে বিক্ৰীৰ অভিলেখ ভংগ কৰি চংগমপুঝাই জনপ্ৰিয়তা লাভ কৰিছিল। ৰাজ্যখনৰ মলীউডৰ অন্যতম স্নায়ু কেন্দ্ৰ কোচি। বিশেষকৈ ফ’ৰ্ট কোচিৰ দৰে ঠাইবোৰৰ দৃশ্যপটৰ সৌন্দৰ্য্যই ইয়াক চিনেমা প্ৰদৰ্শনৰ বাবে এক গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থান কৰি তুলিছে। ২০টাতকৈও অধিক চিনেমা হলত [[মালয়ালম]], [[তামিল]], [[ইংৰাজী]] আৰু [[হিন্দী ভাষা|হিন্দী ভাষাৰ]] চিনেমা প্ৰদৰ্শিত হয়। মহানগৰীত প্ৰতি বছৰে কোচিন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ (CIFF) অনুষ্ঠিত হয়। কোচিৰ ‘দৰবাৰ হল’ খেলপথাৰত চহৰখনৰ অসংখ্য সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠানৰ আয়োজন কৰা হয়। বিভিন্ন সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠান আয়োজনৰ জনপ্ৰিয় স্থান ৰূপে মহানগৰীৰ উপকণ্ঠ অঞ্চলৰ চংগামপুঝা পাৰ্কৰো নাম আছে। শেহতীয়াকৈ কোচিত এডাপল্লী এন এইচ বাইপাছ ৰোডত অ’বেৰন মল উদ্বোধন কৰা হৈছে। মেৰিন ড্ৰাইভৰ বে প্ৰাইড মলৰ পিছতে মহানগৰীত এইটো দ্বিতীয়টো মল। [[ভাৰত|ভাৰতৰ]] অন্যতম বৃহৎ মল কোচি লুলু ইণ্টাৰনেশ্যনেল শ্বপিং মলও কোচিত আছে। ==খেল আৰু খেলপথাৰ== ==তথ্যসূত্ৰ== {{ৰেফলিষ্ট}} [[শ্ৰেণী:কেৰালাৰ সংস্কৃতি]] [[শ্ৰেণী:কোচি]] p79in48vsapgwnxval4y400z899njl9 627474 627473 2026-08-15T09:50:11Z JyotiPN 22102 /* সমকালীন সংস্কৃতি */ 627474 wikitext text/x-wiki [[কোচি]], [[ভাৰত|ভাৰতৰ]] [[কেৰালা|কেৰালা]] ৰাজ্যৰ এটা চহৰ আৰু বন্দৰ। চহৰখনৰ সংস্কৃতি মূলতঃ দক্ষিণ ভাৰতীয়। [[কোচি|কোচিৰ]] বাসিন্দাসকলক কোচিটিছ বুলি কোৱা হয়। তেওঁলোক দক্ষিণ ভাৰতীয় সংস্কৃতিৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ। [[কেৰালা|কেৰালাৰ]] সৰ্ববৃহৎ চহৰ হিচাপে, [[কোচি|কোচিৰ]] সংস্কৃতি ৰাজ্যখনৰ অন্যান্য অঞ্চলৰ তুলনাত যথেষ্ট নগৰীয়া।<ref name="Developing metro and quaint environs"> {{cite news | author=Rakee Mohan | url=http://economictimes.indiatimes.com/markets/real-estate/cities/bangalore/Developing-metro-and-quaint-environs/articleshow/1482577.cms | title=Developing metro and quaint environs | publisher=Economic Times | date=2006-04-08 | accessdate=2006-05-23 }}</ref> বিদেশী পৰ্যটকৰ সঘন আহ-যাহৰ বাবে এই চহৰখন বহু দিশত কচমোপলিটান। [[কোচি|কোচিত]] নৈশ জীৱন আটকীয়া, কিয়নো নিশা ১০বজাৰ লগে লগে চহৰখনৰ প্ৰায়ভাগ দোকান-পোহাৰ বন্ধ হৈ যায়। তথাপি ইয়াত মহিলাৰ বাবে উপযোগী ‘এভিনিউ ৰিজেণ্ট’, ‘টনিকো কেফে’ আদি কেইটামান নিৰ্দিষ্ট বাৰ আৰু গভীৰ নিশাৰ (লেট নাইট) কেফে আছে। ইয়াৰে টনিকো কেফে পুৱা ২ বজালৈকে খোলা থাকে। ==ঐতিহাসিক প্ৰভাৱ== {|align=right |- |[[File:Kochi 1960 street.jpg|200px|thumb|১৯৬০ চনত [[কোচি| কোচিৰ]] এটা পথ]] |- |[[File:Hindu temple Kochi.jpg|right|200px|thumb| [[কোচি| কোচিত]] থকা এটা হিন্দু মন্দিৰৰ গোপুৰম]] |} হাজাৰোধিক বছৰ ধৰি চলা প্ৰব্ৰজনে [[কোচি|কোচিৰ]] সংস্কৃতিক ভিন্ন ধৰণে সমৃদ্ধ কৰিছে। এসময়ত এই চহৰখনত ইহুদীসকলৰ এক বৃহৎ সম্প্ৰদায়ে বাস কৰিছিল, যি ব্যৱসায় আৰু অৰ্থনৈতিক স্তৰত এক বিশিষ্ট স্থান লাভ কৰিছিল।<ref name="Jerusalem centre for Public Affairs">{{cite web |publisher=Jerusalem Centre for public affairs |work=An Interview with Nathan Katz |url=http://www.jcpa.org/cjc/cjc-katz-f05.htm |title=The Jews, Israel, and India |accessdate=2006-05-17 |archive-date=5 September 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060905125230/http://www.jcpa.org/cjc/cjc-katz-f05.htm |url-status=dead |archivedate=2006-09-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060905125230/http://www.jcpa.org/cjc/cjc-katz-f05.htm |deadurl=yes }}</ref> মালাবাৰ য়েহুডেন নামেৰে পৰিচিত আৰু এতিয়া ক্ৰমান্বয়ে কোচিন ইহুদী ৰূপে জনাজাত, এই সম্প্ৰদায়টো এতিয়া প্ৰায় সম্পূৰ্ণৰূপে [[ইজৰাইল]] আৰু [[আমেৰিকা|আমেৰিকালৈ]] প্ৰব্ৰজন কৰিছে। [[কোচি]] হৈ পৰিছিল ৰাজ্যখনৰ অৰ্থনৈতিক আৰু বিত্তীয় ৰাজধানী আৰু লাহে লাহে ই [[ভাৰত|ভাৰতৰ]] অন্যতম বাণিজ্যিক চহৰলৈ পৰিণত হৈছে। দীৰ্ঘদিন ধৰি কোচিৰ একমাত্ৰ খ্ৰীষ্টান পৰম্পৰা আছিল চেণ্ট থমাছ খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম।<ref name="Kerala:Asia's Cradle of Christianity"> {{cite web |publisher=Indian Embassy |work=Christian traditions in Kerala |url=http://www.indianembassy.org/new/NewDelhiPressFile/kerala_christianity.html |title=Kerala: Asia's Cradle of Christianity |accessdate=2006-05-23 }} </ref> কিন্তু ষোল শতিকাত পতুৰ্গীজসকলৰ আগমণৰ পাছত ইয়াত ৰোমান কেথেলিক ধৰ্মৰ প্ৰাদুৰ্ভাৱ হয় আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত ইয়ে মূল শক্তি হৈ পৰে।<ref name="Kerala:Asia's Cradle of Christianity"/> ==সমকালীন সংস্কৃতি== [[কোচি|কোচিত]] [[হিন্দু]], [[খ্ৰীষ্টান]], [[ইহুদী]], [[মুছলমান]], [[জৈন]], [[শিখ]], [[কোংকণী ভাষা|কোংকনী]] আৰু [[বৌদ্ধ]] আদি ধৰ্মগোষ্ঠীৰে গঠিত এক বৈচিত্ৰময়, বহুতৰপীয়া সংস্কৃতি আৰু ধৰ্মনিৰপেক্ষ সম্প্ৰদায় আছে। কেৰালাৰ বিভিন্ন অঞ্চলৰ লগতে ভাৰতৰ ভিন্ন প্ৰান্তৰ লোকৰে এক সংমিশ্ৰিত সংস্কৃতিৰ মানুহ বৰ্তমান [[কোচি]] চহৰৰ বাসিন্দা। দেশৰ বিভিন্ন প্ৰান্তৰ বিভিন্ন জনগোষ্ঠীয় লোকৰ প্ৰভুত উপস্থিতিয়ে এই মহানগৰীখনক সৰ্বভাৰতীয় পৰ্যায়ত উজলাই তুলিছে।<ref name="Kochi's 'mini-India' NDTV"> {{cite news | author=T S Sudhir | url=http://www.ndtv.com/template/template.asp?template=Assemblypolls2006&slug='Mini-India'+votes+for+better+Kerala&id=87395&callid=1&category=National | title=Kochi's 'mini-India' | publisher=NDTV | date=2006-04-29 | accessdate=2006-05-23 }} </ref> দক্ষিণ নৌসেনাৰ কমাণ্ডৰ মুখ্য কাৰ্যালয়ৰ উপস্থিতিয়ে চহৰখনৰ কচমোপলিটান প্ৰকৃতিৰ শ্ৰীবৃদ্ধি কৰিছে। মানুহবোৰো ক্ৰমান্বয়ে ফেশ্বন-সচেতন হৈ পৰিছে, কেৰালাৰ পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাক এৰি অধিকতৰ কোচি নিবাসীয়ে এতিয়া পশ্চিমীয়া সাজ-পাৰ পৰিধান কৰে।<ref name="Retail booooom &mdash; NIE"> {{cite news |url=http://newindpress.com/NewsItems.asp?ID=IEX20060508214642&Page=X&Title=Kochi&Topic=0&amp; |archive-url=https://web.archive.org/web/20070927005023/http://newindpress.com/NewsItems.asp?ID=IEX20060508214642&Page=X&Title=Kochi&Topic=0& |url-status=dead |archive-date=2007-09-27 |title=Retail booooom |publisher=New Indian Express |date=2006-05-09 |accessdate=2006-05-23 }} </ref> কোচিত ফেশ্বনটিভিয়ে পৃষ্ঠপোষকতা কৰা এটা ফেশ্বন-শ্ব’ অনুষ্ঠিত হোৱাৰ লগতে আন কেইবাটাও হাই-প্ৰফাইল ফেশ্বন শ্ব’ৰ আয়োজিত হৈছে।<ref name="FTV">{{cite news | author= | url=http://www.hinduonnet.com/thehindu/mp/2006/04/01/stories/2006040102640100.htm | title=FTV by the Kochi backwaters | publisher=The Hindu | date=2006-04-01 | accessdate=2006-05-23 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080313220020/http://www.hinduonnet.com/thehindu/mp/2006/04/01/stories/2006040102640100.htm | archive-date=13 March 2008 | url-status=usurped | archivedate=2008-03-13 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20080313220020/http://www.hinduonnet.com/thehindu/mp/2006/04/01/stories/2006040102640100.htm | deadurl=yes }}</ref> কোচিত বাৰ্ষিক কোচিন ফুলৰ প্ৰদৰ্শনীৰো আয়োজন কৰা হয়। ==খাদ্য== কোচিবাসীসকলে সাধাৰণতে কেৰালাৰ থলুৱা খাদ্যাভ্যাসেই অনুসৰণ কৰে, য’ত প্ৰচুৰ পৰিমাণে নাৰিকল আৰু মছলাৰ ব্যৱহৃত হয়। দক্ষিণ ভাৰতীয় আৰু চীনা খাদ্যও তেওঁলোকে পচন্দ কৰে। ইয়াত ফাষ্ট ফুডৰো প্ৰচুৰ প্ৰচলন আছে আৰু কে এফ চি, মেকডনাল্ড, পিজ্জা হাটৰ দৰে বহুবোৰ মাল্টিনেচনেল কোম্পানীয়ে ইয়াত তেওঁলোকৰৰ নিজা বিপনন ক্ষেত্ৰ চলায়।<ref name=" Fast food overtakes the spice route">{{cite news | url=http://www.hinduonnet.com/thehindu/mp/2005/11/28/stories/2005112801410100.htm | title=Fast food overtakes the spice route | publisher=The Hindu | date=2005-11-28 | accessdate=2006-05-23 | archive-url=https://web.archive.org/web/20071014191133/http://hinduonnet.com/thehindu/mp/2005/11/28/stories/2005112801410100.htm | archive-date=14 October 2007 | url-status=usurped }}</ref> বৰ্তমান কোচিত উত্তৰ-ভাৰতীয় আৰু কণ্টিনেনটেল খাদ্যও জনপ্ৰিয় হ’বলৈ ধৰিছে। ==উৎসৱ== [[File:Mar Varghese Payyappilly Palakkappilly Funeral.jpg|200px|thumb|১৯২৯ চনৰ ৬ অক্টোবৰত থেভাৰাত অনুষ্ঠিত পূজনীয় ভাৰ্গেজ পায়াপ্লিৰ অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়া]] বিভিন্ন ভাষা-ভাষীৰ প্ৰব্ৰজনকাৰীৰ লগত খাপ খুৱাই কোচিয়ে অতি উলহ-মালহেৰে উত্তৰ ভাৰতীয় হ’লি (Holi) আৰু দীপাৱলীৰ দৰে উৎসৱৰ লগতে ওনাম আৰু বিষুৰ দৰে কেৰেলাৰ পৰম্পৰাগত উৎসৱসমূহ পালন কৰে। খ্ৰীষ্টমাছ, ইষ্টাৰ, ঈদ উল-ফিতৰ, মিলাদ-ই-শ্বেৰিফ আদি খ্ৰীষ্টান আৰু ইছলাম ধৰ্মাৱলম্বী উৎসৱসমূহো কোচিত পালন কৰা হয়। প্ৰতি বছৰে ফ’ৰ্ট কোচিত ডিচেম্বৰৰ শেষৰ দহ দিনত কোচিন কাৰ্নিভেল শীৰ্ষক এটি ভোজমেলৰ আয়োজন হয়। ইয়াৰ লগত সংগতি ৰাখি ডাৰ্ট বাইক ৰেচ, বীচ ভলীবলৰ দৰে বিভিন্ন খেলৰ আয়োজন হয় আৰু লগতে আটচবাজীও প্ৰদৰ্শিত হয়। ঔপনিৱেশিক কালত ইয়াত অনুষ্ঠিত হোৱা পৰ্তুগীজ নৱবৰ্ষৰ উদযাপনৰ ধাৰাবাহিকতা ৰক্ষাৰ হেতু এই কাৰ্নিভেল উদযাপন কৰা হয়। কোচিত ''ইণ্ডিয়া ইণ্টাৰনেচনেল ব’ট শ্ব’'', ''ইণ্ডিয়া ইণ্টাৰনেচনেল একুৱা শ্ব’'' আৰু ''কোচি ইণ্টাৰনেচনেল বুক ফেষ্টিভেল''ও আয়োজিত হয়। ==চিনেমা, কলা আৰু সাহিত্য== কোচি হৈছে চংগমপুঝা কৃষ্ণ পিল্লাই, কেশৰী কৃষ্ণ পিল্লাই, জি শংকৰা কুৰূপ আৰু বাইলোপিল্লী শ্ৰীধৰ মেননৰ দৰে মালয়ালয় সাহিত্যৰ বিদগ্ধ পণ্ডিতৰ নিবাসস্থান। ৰোমাণ্টিক ধাৰাৰে লিখা ৰামায়ণৰ বাবে বিক্ৰীৰ অভিলেখ ভংগ কৰি চংগমপুঝাই জনপ্ৰিয়তা লাভ কৰিছিল। ৰাজ্যখনৰ মলীউডৰ অন্যতম স্নায়ু কেন্দ্ৰ কোচি। বিশেষকৈ ফ’ৰ্ট কোচিৰ দৰে ঠাইবোৰৰ দৃশ্যপটৰ সৌন্দৰ্য্যই ইয়াক চিনেমা প্ৰদৰ্শনৰ বাবে এক গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থান কৰি তুলিছে। ২০টাতকৈও অধিক চিনেমা হলত [[মালয়ালম]], [[তামিল]], [[ইংৰাজী]] আৰু [[হিন্দী ভাষা|হিন্দী ভাষাৰ]] চিনেমা প্ৰদৰ্শিত হয়। মহানগৰীত প্ৰতি বছৰে কোচিন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ (CIFF) অনুষ্ঠিত হয়। কোচিৰ ‘দৰবাৰ হল’ খেলপথাৰত চহৰখনৰ অসংখ্য সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠানৰ আয়োজন কৰা হয়। বিভিন্ন সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠান আয়োজনৰ জনপ্ৰিয় স্থান ৰূপে মহানগৰীৰ উপকণ্ঠ অঞ্চলৰ চংগামপুঝা পাৰ্কৰো নাম আছে। শেহতীয়াকৈ কোচিত এডাপল্লী এন এইচ বাইপাছ ৰোডত অ’বেৰন মল উদ্বোধন কৰা হৈছে। মেৰিন ড্ৰাইভৰ বে প্ৰাইড মলৰ পিছতে মহানগৰীত এইটো দ্বিতীয়টো মল। [[ভাৰত|ভাৰতৰ]] অন্যতম বৃহৎ মল কোচি লুলু ইণ্টাৰনেশ্যনেল শ্বপিং মলও কোচিত আছে। ==খেল আৰু খেলপথাৰ== ==তথ্যসূত্ৰ== {{ৰেফলিষ্ট}} [[শ্ৰেণী:কেৰালাৰ সংস্কৃতি]] [[শ্ৰেণী:কোচি]] hwnuvvm5zy28dfvf9nhkoz0lzz523uo 627477 627474 2026-08-15T09:56:01Z JyotiPN 22102 /* খেল আৰু খেলপথাৰ */ 627477 wikitext text/x-wiki [[কোচি]], [[ভাৰত|ভাৰতৰ]] [[কেৰালা|কেৰালা]] ৰাজ্যৰ এটা চহৰ আৰু বন্দৰ। চহৰখনৰ সংস্কৃতি মূলতঃ দক্ষিণ ভাৰতীয়। [[কোচি|কোচিৰ]] বাসিন্দাসকলক কোচিটিছ বুলি কোৱা হয়। তেওঁলোক দক্ষিণ ভাৰতীয় সংস্কৃতিৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ। [[কেৰালা|কেৰালাৰ]] সৰ্ববৃহৎ চহৰ হিচাপে, [[কোচি|কোচিৰ]] সংস্কৃতি ৰাজ্যখনৰ অন্যান্য অঞ্চলৰ তুলনাত যথেষ্ট নগৰীয়া।<ref name="Developing metro and quaint environs"> {{cite news | author=Rakee Mohan | url=http://economictimes.indiatimes.com/markets/real-estate/cities/bangalore/Developing-metro-and-quaint-environs/articleshow/1482577.cms | title=Developing metro and quaint environs | publisher=Economic Times | date=2006-04-08 | accessdate=2006-05-23 }}</ref> বিদেশী পৰ্যটকৰ সঘন আহ-যাহৰ বাবে এই চহৰখন বহু দিশত কচমোপলিটান। [[কোচি|কোচিত]] নৈশ জীৱন আটকীয়া, কিয়নো নিশা ১০বজাৰ লগে লগে চহৰখনৰ প্ৰায়ভাগ দোকান-পোহাৰ বন্ধ হৈ যায়। তথাপি ইয়াত মহিলাৰ বাবে উপযোগী ‘এভিনিউ ৰিজেণ্ট’, ‘টনিকো কেফে’ আদি কেইটামান নিৰ্দিষ্ট বাৰ আৰু গভীৰ নিশাৰ (লেট নাইট) কেফে আছে। ইয়াৰে টনিকো কেফে পুৱা ২ বজালৈকে খোলা থাকে। ==ঐতিহাসিক প্ৰভাৱ== {|align=right |- |[[File:Kochi 1960 street.jpg|200px|thumb|১৯৬০ চনত [[কোচি| কোচিৰ]] এটা পথ]] |- |[[File:Hindu temple Kochi.jpg|right|200px|thumb| [[কোচি| কোচিত]] থকা এটা হিন্দু মন্দিৰৰ গোপুৰম]] |} হাজাৰোধিক বছৰ ধৰি চলা প্ৰব্ৰজনে [[কোচি|কোচিৰ]] সংস্কৃতিক ভিন্ন ধৰণে সমৃদ্ধ কৰিছে। এসময়ত এই চহৰখনত ইহুদীসকলৰ এক বৃহৎ সম্প্ৰদায়ে বাস কৰিছিল, যি ব্যৱসায় আৰু অৰ্থনৈতিক স্তৰত এক বিশিষ্ট স্থান লাভ কৰিছিল।<ref name="Jerusalem centre for Public Affairs">{{cite web |publisher=Jerusalem Centre for public affairs |work=An Interview with Nathan Katz |url=http://www.jcpa.org/cjc/cjc-katz-f05.htm |title=The Jews, Israel, and India |accessdate=2006-05-17 |archive-date=5 September 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060905125230/http://www.jcpa.org/cjc/cjc-katz-f05.htm |url-status=dead |archivedate=2006-09-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060905125230/http://www.jcpa.org/cjc/cjc-katz-f05.htm |deadurl=yes }}</ref> মালাবাৰ য়েহুডেন নামেৰে পৰিচিত আৰু এতিয়া ক্ৰমান্বয়ে কোচিন ইহুদী ৰূপে জনাজাত, এই সম্প্ৰদায়টো এতিয়া প্ৰায় সম্পূৰ্ণৰূপে [[ইজৰাইল]] আৰু [[আমেৰিকা|আমেৰিকালৈ]] প্ৰব্ৰজন কৰিছে। [[কোচি]] হৈ পৰিছিল ৰাজ্যখনৰ অৰ্থনৈতিক আৰু বিত্তীয় ৰাজধানী আৰু লাহে লাহে ই [[ভাৰত|ভাৰতৰ]] অন্যতম বাণিজ্যিক চহৰলৈ পৰিণত হৈছে। দীৰ্ঘদিন ধৰি কোচিৰ একমাত্ৰ খ্ৰীষ্টান পৰম্পৰা আছিল চেণ্ট থমাছ খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম।<ref name="Kerala:Asia's Cradle of Christianity"> {{cite web |publisher=Indian Embassy |work=Christian traditions in Kerala |url=http://www.indianembassy.org/new/NewDelhiPressFile/kerala_christianity.html |title=Kerala: Asia's Cradle of Christianity |accessdate=2006-05-23 }} </ref> কিন্তু ষোল শতিকাত পতুৰ্গীজসকলৰ আগমণৰ পাছত ইয়াত ৰোমান কেথেলিক ধৰ্মৰ প্ৰাদুৰ্ভাৱ হয় আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত ইয়ে মূল শক্তি হৈ পৰে।<ref name="Kerala:Asia's Cradle of Christianity"/> ==সমকালীন সংস্কৃতি== [[কোচি|কোচিত]] [[হিন্দু]], [[খ্ৰীষ্টান]], [[ইহুদী]], [[মুছলমান]], [[জৈন]], [[শিখ]], [[কোংকণী ভাষা|কোংকনী]] আৰু [[বৌদ্ধ]] আদি ধৰ্মগোষ্ঠীৰে গঠিত এক বৈচিত্ৰময়, বহুতৰপীয়া সংস্কৃতি আৰু ধৰ্মনিৰপেক্ষ সম্প্ৰদায় আছে। কেৰালাৰ বিভিন্ন অঞ্চলৰ লগতে ভাৰতৰ ভিন্ন প্ৰান্তৰ লোকৰে এক সংমিশ্ৰিত সংস্কৃতিৰ মানুহ বৰ্তমান [[কোচি]] চহৰৰ বাসিন্দা। দেশৰ বিভিন্ন প্ৰান্তৰ বিভিন্ন জনগোষ্ঠীয় লোকৰ প্ৰভুত উপস্থিতিয়ে এই মহানগৰীখনক সৰ্বভাৰতীয় পৰ্যায়ত উজলাই তুলিছে।<ref name="Kochi's 'mini-India' NDTV"> {{cite news | author=T S Sudhir | url=http://www.ndtv.com/template/template.asp?template=Assemblypolls2006&slug='Mini-India'+votes+for+better+Kerala&id=87395&callid=1&category=National | title=Kochi's 'mini-India' | publisher=NDTV | date=2006-04-29 | accessdate=2006-05-23 }} </ref> দক্ষিণ নৌসেনাৰ কমাণ্ডৰ মুখ্য কাৰ্যালয়ৰ উপস্থিতিয়ে চহৰখনৰ কচমোপলিটান প্ৰকৃতিৰ শ্ৰীবৃদ্ধি কৰিছে। মানুহবোৰো ক্ৰমান্বয়ে ফেশ্বন-সচেতন হৈ পৰিছে, কেৰালাৰ পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাক এৰি অধিকতৰ কোচি নিবাসীয়ে এতিয়া পশ্চিমীয়া সাজ-পাৰ পৰিধান কৰে।<ref name="Retail booooom &mdash; NIE"> {{cite news |url=http://newindpress.com/NewsItems.asp?ID=IEX20060508214642&Page=X&Title=Kochi&Topic=0&amp; |archive-url=https://web.archive.org/web/20070927005023/http://newindpress.com/NewsItems.asp?ID=IEX20060508214642&Page=X&Title=Kochi&Topic=0& |url-status=dead |archive-date=2007-09-27 |title=Retail booooom |publisher=New Indian Express |date=2006-05-09 |accessdate=2006-05-23 }} </ref> কোচিত ফেশ্বনটিভিয়ে পৃষ্ঠপোষকতা কৰা এটা ফেশ্বন-শ্ব’ অনুষ্ঠিত হোৱাৰ লগতে আন কেইবাটাও হাই-প্ৰফাইল ফেশ্বন শ্ব’ৰ আয়োজিত হৈছে।<ref name="FTV">{{cite news | author= | url=http://www.hinduonnet.com/thehindu/mp/2006/04/01/stories/2006040102640100.htm | title=FTV by the Kochi backwaters | publisher=The Hindu | date=2006-04-01 | accessdate=2006-05-23 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080313220020/http://www.hinduonnet.com/thehindu/mp/2006/04/01/stories/2006040102640100.htm | archive-date=13 March 2008 | url-status=usurped | archivedate=2008-03-13 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20080313220020/http://www.hinduonnet.com/thehindu/mp/2006/04/01/stories/2006040102640100.htm | deadurl=yes }}</ref> কোচিত বাৰ্ষিক কোচিন ফুলৰ প্ৰদৰ্শনীৰো আয়োজন কৰা হয়। ==খাদ্য== কোচিবাসীসকলে সাধাৰণতে কেৰালাৰ থলুৱা খাদ্যাভ্যাসেই অনুসৰণ কৰে, য’ত প্ৰচুৰ পৰিমাণে নাৰিকল আৰু মছলাৰ ব্যৱহৃত হয়। দক্ষিণ ভাৰতীয় আৰু চীনা খাদ্যও তেওঁলোকে পচন্দ কৰে। ইয়াত ফাষ্ট ফুডৰো প্ৰচুৰ প্ৰচলন আছে আৰু কে এফ চি, মেকডনাল্ড, পিজ্জা হাটৰ দৰে বহুবোৰ মাল্টিনেচনেল কোম্পানীয়ে ইয়াত তেওঁলোকৰৰ নিজা বিপনন ক্ষেত্ৰ চলায়।<ref name=" Fast food overtakes the spice route">{{cite news | url=http://www.hinduonnet.com/thehindu/mp/2005/11/28/stories/2005112801410100.htm | title=Fast food overtakes the spice route | publisher=The Hindu | date=2005-11-28 | accessdate=2006-05-23 | archive-url=https://web.archive.org/web/20071014191133/http://hinduonnet.com/thehindu/mp/2005/11/28/stories/2005112801410100.htm | archive-date=14 October 2007 | url-status=usurped }}</ref> বৰ্তমান কোচিত উত্তৰ-ভাৰতীয় আৰু কণ্টিনেনটেল খাদ্যও জনপ্ৰিয় হ’বলৈ ধৰিছে। ==উৎসৱ== [[File:Mar Varghese Payyappilly Palakkappilly Funeral.jpg|200px|thumb|১৯২৯ চনৰ ৬ অক্টোবৰত থেভাৰাত অনুষ্ঠিত পূজনীয় ভাৰ্গেজ পায়াপ্লিৰ অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়া]] বিভিন্ন ভাষা-ভাষীৰ প্ৰব্ৰজনকাৰীৰ লগত খাপ খুৱাই কোচিয়ে অতি উলহ-মালহেৰে উত্তৰ ভাৰতীয় হ’লি (Holi) আৰু দীপাৱলীৰ দৰে উৎসৱৰ লগতে ওনাম আৰু বিষুৰ দৰে কেৰেলাৰ পৰম্পৰাগত উৎসৱসমূহ পালন কৰে। খ্ৰীষ্টমাছ, ইষ্টাৰ, ঈদ উল-ফিতৰ, মিলাদ-ই-শ্বেৰিফ আদি খ্ৰীষ্টান আৰু ইছলাম ধৰ্মাৱলম্বী উৎসৱসমূহো কোচিত পালন কৰা হয়। প্ৰতি বছৰে ফ’ৰ্ট কোচিত ডিচেম্বৰৰ শেষৰ দহ দিনত কোচিন কাৰ্নিভেল শীৰ্ষক এটি ভোজমেলৰ আয়োজন হয়। ইয়াৰ লগত সংগতি ৰাখি ডাৰ্ট বাইক ৰেচ, বীচ ভলীবলৰ দৰে বিভিন্ন খেলৰ আয়োজন হয় আৰু লগতে আটচবাজীও প্ৰদৰ্শিত হয়। ঔপনিৱেশিক কালত ইয়াত অনুষ্ঠিত হোৱা পৰ্তুগীজ নৱবৰ্ষৰ উদযাপনৰ ধাৰাবাহিকতা ৰক্ষাৰ হেতু এই কাৰ্নিভেল উদযাপন কৰা হয়। কোচিত ''ইণ্ডিয়া ইণ্টাৰনেচনেল ব’ট শ্ব’'', ''ইণ্ডিয়া ইণ্টাৰনেচনেল একুৱা শ্ব’'' আৰু ''কোচি ইণ্টাৰনেচনেল বুক ফেষ্টিভেল''ও আয়োজিত হয়। ==চিনেমা, কলা আৰু সাহিত্য== কোচি হৈছে চংগমপুঝা কৃষ্ণ পিল্লাই, কেশৰী কৃষ্ণ পিল্লাই, জি শংকৰা কুৰূপ আৰু বাইলোপিল্লী শ্ৰীধৰ মেননৰ দৰে মালয়ালয় সাহিত্যৰ বিদগ্ধ পণ্ডিতৰ নিবাসস্থান। ৰোমাণ্টিক ধাৰাৰে লিখা ৰামায়ণৰ বাবে বিক্ৰীৰ অভিলেখ ভংগ কৰি চংগমপুঝাই জনপ্ৰিয়তা লাভ কৰিছিল। ৰাজ্যখনৰ মলীউডৰ অন্যতম স্নায়ু কেন্দ্ৰ কোচি। বিশেষকৈ ফ’ৰ্ট কোচিৰ দৰে ঠাইবোৰৰ দৃশ্যপটৰ সৌন্দৰ্য্যই ইয়াক চিনেমা প্ৰদৰ্শনৰ বাবে এক গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থান কৰি তুলিছে। ২০টাতকৈও অধিক চিনেমা হলত [[মালয়ালম]], [[তামিল]], [[ইংৰাজী]] আৰু [[হিন্দী ভাষা|হিন্দী ভাষাৰ]] চিনেমা প্ৰদৰ্শিত হয়। মহানগৰীত প্ৰতি বছৰে কোচিন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ (CIFF) অনুষ্ঠিত হয়। কোচিৰ ‘দৰবাৰ হল’ খেলপথাৰত চহৰখনৰ অসংখ্য সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠানৰ আয়োজন কৰা হয়। বিভিন্ন সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠান আয়োজনৰ জনপ্ৰিয় স্থান ৰূপে মহানগৰীৰ উপকণ্ঠ অঞ্চলৰ চংগামপুঝা পাৰ্কৰো নাম আছে। শেহতীয়াকৈ কোচিত এডাপল্লী এন এইচ বাইপাছ ৰোডত অ’বেৰন মল উদ্বোধন কৰা হৈছে। মেৰিন ড্ৰাইভৰ বে প্ৰাইড মলৰ পিছতে মহানগৰীত এইটো দ্বিতীয়টো মল। [[ভাৰত|ভাৰতৰ]] অন্যতম বৃহৎ মল কোচি লুলু ইণ্টাৰনেশ্যনেল শ্বপিং মলও কোচিত আছে। ==খেল আৰু খেলপথাৰ== ক্ৰিকেট আৰু ফুটবল হৈছে কোচিৰ আটাইতকৈ জনপ্ৰিয় খেল। কোচিৰ জৱাহৰলাল নেহৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় ষ্টেডিয়াম ভাৰতৰ অন্যতম বৃহৎ বহু ব্যৱহৃত ষ্টেডিয়াম।<ref name="Stadiums in India">{{cite web |publisher=worldstadiums.com |work=List of stadiums in India in order of seating capacity |url=http://www.worldstadiums.com/asia/countries/india.shtml |title=Stadiums in India |accessdate=2006-05-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110924095432/http://www.worldstadiums.com/asia/countries/india.shtml |archive-date=24 September 2011 |url-status=dead }}</ref> এই ষ্টেডিয়ামখন এফ চি কোচিন ফুটবল ক্লাবৰ ঘৰুৱা খেলপথাৰ। ইয়াত ৬০ হাজাৰ লোকৰ বহাৰ ক্ষমতা আছে আৰু ইয়াত নিশা খেলাৰ বাবে ফ্লাডলাইট লগোৱা হৈছে। ইয়াৰ আঞ্চলিক ক্ৰীড়া কেন্দ্ৰটো মহানগৰীৰ ক্ৰীড়া বিষয়ক কাৰ্যকলাপৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰ। এই কেন্দ্ৰটোত ইনড’ৰ ষ্টেডিয়াম আছে আৰু ইয়াত টেনিছ, বেডমিণ্টন, বাস্কেটবল, ক্ৰিকেট, ৰোলাৰ স্কেটিং আৰু টেবুল টেনিছৰ দৰে খেলৰ সুবিধা আছে। আন আন গুৰুত্বপূৰ্ণ ষ্টেডিয়ামসমূহ হ’ল বি.আৰ.আম্বেদকাৰ ষ্টেডিয়াম, পেলেচ অ’ভেল গ্ৰাউণ্ড আৰু মহাৰাজাজ কলেজ গ্ৰাউণ্ড, য’ত হকী আৰু টেনিছ খেলা হয়। ==তথ্যসূত্ৰ== {{ৰেফলিষ্ট}} [[শ্ৰেণী:কেৰালাৰ সংস্কৃতি]] [[শ্ৰেণী:কোচি]] 5zbwquvfuv95gjz3r8g111cz99kaojd 627482 627477 2026-08-15T10:08:42Z JyotiPN 22102 627482 wikitext text/x-wiki [[কোচি]], [[ভাৰত|ভাৰতৰ]] [[কেৰালা|কেৰালা]] ৰাজ্যৰ এটা চহৰ আৰু বন্দৰ। চহৰখনৰ সংস্কৃতি মূলতঃ দক্ষিণ ভাৰতীয়। [[কোচি|কোচিৰ]] বাসিন্দাসকলক কোচিটিছ বুলি কোৱা হয়। তেওঁলোক দক্ষিণ ভাৰতীয় সংস্কৃতিৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ। [[কেৰালা|কেৰালাৰ]] সৰ্ববৃহৎ চহৰ হিচাপে, [[কোচি|কোচিৰ]] সংস্কৃতি ৰাজ্যখনৰ অন্যান্য অঞ্চলৰ তুলনাত যথেষ্ট নগৰীয়া।<ref name="Developing metro and quaint environs"> {{cite news | author=Rakee Mohan | url=http://economictimes.indiatimes.com/markets/real-estate/cities/bangalore/Developing-metro-and-quaint-environs/articleshow/1482577.cms | title=Developing metro and quaint environs | publisher=Economic Times | date=2006-04-08 | accessdate=2006-05-23 }}</ref> বিদেশী পৰ্যটকৰ সঘন আহ-যাহৰ বাবে এই চহৰখন বহু দিশত কচমোপলিটান। [[কোচি|কোচিত]] নৈশ জীৱন আটকীয়া, কিয়নো নিশা ১০বজাৰ লগে লগে চহৰখনৰ প্ৰায়ভাগ দোকান-পোহাৰ বন্ধ হৈ যায়। তথাপি ইয়াত মহিলাৰ বাবে উপযোগী ‘এভিনিউ ৰিজেণ্ট’, ‘টনিকো কেফে’ আদি কেইটামান নিৰ্দিষ্ট বাৰ আৰু গভীৰ নিশাৰ (লেট নাইট) কেফে আছে। ইয়াৰে টনিকো কেফে পুৱা ২ বজালৈকে খোলা থাকে। ==ঐতিহাসিক প্ৰভাৱ== {|align=right |- |[[File:Kochi 1960 street.jpg|200px|thumb|১৯৬০ চনত [[কোচি| কোচিৰ]] এটা পথ]] |- |[[File:Hindu temple Kochi.jpg|right|200px|thumb| [[কোচি| কোচিত]] থকা এটা হিন্দু মন্দিৰৰ গোপুৰম]] |} হাজাৰোধিক বছৰ ধৰি চলা প্ৰব্ৰজনে [[কোচি|কোচিৰ]] সংস্কৃতিক ভিন্ন ধৰণে সমৃদ্ধ কৰিছে। এসময়ত এই চহৰখনত ইহুদীসকলৰ এক বৃহৎ সম্প্ৰদায়ে বাস কৰিছিল, যি ব্যৱসায় আৰু অৰ্থনৈতিক স্তৰত এক বিশিষ্ট স্থান লাভ কৰিছিল।<ref name="Jerusalem centre for Public Affairs">{{cite web |publisher=Jerusalem Centre for public affairs |work=An Interview with Nathan Katz |url=http://www.jcpa.org/cjc/cjc-katz-f05.htm |title=The Jews, Israel, and India |accessdate=2006-05-17 |archive-date=5 September 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060905125230/http://www.jcpa.org/cjc/cjc-katz-f05.htm |url-status=dead |archivedate=2006-09-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060905125230/http://www.jcpa.org/cjc/cjc-katz-f05.htm |deadurl=yes }}</ref> মালাবাৰ য়েহুডেন নামেৰে পৰিচিত আৰু এতিয়া ক্ৰমান্বয়ে কোচিন ইহুদী ৰূপে জনাজাত, এই সম্প্ৰদায়টো এতিয়া প্ৰায় সম্পূৰ্ণৰূপে [[ইজৰাইল]] আৰু [[আমেৰিকা|আমেৰিকালৈ]] প্ৰব্ৰজন কৰিছে। [[কোচি]] হৈ পৰিছিল ৰাজ্যখনৰ অৰ্থনৈতিক আৰু বিত্তীয় ৰাজধানী আৰু লাহে লাহে ই [[ভাৰত|ভাৰতৰ]] অন্যতম বাণিজ্যিক চহৰলৈ পৰিণত হৈছে। দীৰ্ঘদিন ধৰি কোচিৰ একমাত্ৰ খ্ৰীষ্টান পৰম্পৰা আছিল চেণ্ট থমাছ খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম।<ref name="Kerala:Asia's Cradle of Christianity"> {{cite web |publisher=Indian Embassy |work=Christian traditions in Kerala |url=http://www.indianembassy.org/new/NewDelhiPressFile/kerala_christianity.html |title=Kerala: Asia's Cradle of Christianity |accessdate=2006-05-23 }} </ref> কিন্তু ষোল শতিকাত পতুৰ্গীজসকলৰ আগমণৰ পাছত ইয়াত ৰোমান কেথেলিক ধৰ্মৰ প্ৰাদুৰ্ভাৱ হয় আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত ইয়ে মূল শক্তি হৈ পৰে।<ref name="Kerala:Asia's Cradle of Christianity"/> ==সমকালীন সংস্কৃতি== [[কোচি|কোচিত]] [[হিন্দু]], [[খ্ৰীষ্টান]], [[ইহুদী]], [[মুছলমান]], [[জৈন]], [[শিখ]], [[কোংকণী ভাষা|কোংকনী]] আৰু [[বৌদ্ধ]] আদি ধৰ্মগোষ্ঠীৰে গঠিত এক বৈচিত্ৰময়, বহুতৰপীয়া সংস্কৃতি আৰু ধৰ্মনিৰপেক্ষ সম্প্ৰদায় আছে। কেৰালাৰ বিভিন্ন অঞ্চলৰ লগতে ভাৰতৰ ভিন্ন প্ৰান্তৰ লোকৰে এক সংমিশ্ৰিত সংস্কৃতিৰ মানুহ বৰ্তমান [[কোচি]] চহৰৰ বাসিন্দা। দেশৰ বিভিন্ন প্ৰান্তৰ বিভিন্ন জনগোষ্ঠীয় লোকৰ প্ৰভুত উপস্থিতিয়ে এই মহানগৰীখনক সৰ্বভাৰতীয় পৰ্যায়ত উজলাই তুলিছে।<ref name="Kochi's 'mini-India' NDTV"> {{cite news | author=T S Sudhir | url=http://www.ndtv.com/template/template.asp?template=Assemblypolls2006&slug='Mini-India'+votes+for+better+Kerala&id=87395&callid=1&category=National | title=Kochi's 'mini-India' | publisher=NDTV | date=2006-04-29 | accessdate=2006-05-23 }} </ref> দক্ষিণ নৌসেনাৰ কমাণ্ডৰ মুখ্য কাৰ্যালয়ৰ উপস্থিতিয়ে চহৰখনৰ কচমোপলিটান প্ৰকৃতিৰ শ্ৰীবৃদ্ধি কৰিছে। মানুহবোৰো ক্ৰমান্বয়ে ফেশ্বন-সচেতন হৈ পৰিছে, কেৰালাৰ পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাক এৰি অধিকতৰ কোচি নিবাসীয়ে এতিয়া পশ্চিমীয়া সাজ-পাৰ পৰিধান কৰে।<ref name="Retail booooom &mdash; NIE"> {{cite news |url=http://newindpress.com/NewsItems.asp?ID=IEX20060508214642&Page=X&Title=Kochi&Topic=0&amp; |archive-url=https://web.archive.org/web/20070927005023/http://newindpress.com/NewsItems.asp?ID=IEX20060508214642&Page=X&Title=Kochi&Topic=0& |url-status=dead |archive-date=2007-09-27 |title=Retail booooom |publisher=New Indian Express |date=2006-05-09 |accessdate=2006-05-23 }} </ref> কোচিত ফেশ্বনটিভিয়ে পৃষ্ঠপোষকতা কৰা এটা ফেশ্বন-শ্ব’ অনুষ্ঠিত হোৱাৰ লগতে আন কেইবাটাও হাই-প্ৰফাইল ফেশ্বন শ্ব’ৰ আয়োজিত হৈছে।<ref name="FTV">{{cite news | author= | url=http://www.hinduonnet.com/thehindu/mp/2006/04/01/stories/2006040102640100.htm | title=FTV by the Kochi backwaters | publisher=The Hindu | date=2006-04-01 | accessdate=2006-05-23 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080313220020/http://www.hinduonnet.com/thehindu/mp/2006/04/01/stories/2006040102640100.htm | archive-date=13 March 2008 | url-status=usurped | archivedate=2008-03-13 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20080313220020/http://www.hinduonnet.com/thehindu/mp/2006/04/01/stories/2006040102640100.htm | deadurl=yes }}</ref> কোচিত বাৰ্ষিক কোচিন ফুলৰ প্ৰদৰ্শনীৰো আয়োজন কৰা হয়। ==খাদ্য== কোচিবাসীসকলে সাধাৰণতে কেৰালাৰ থলুৱা খাদ্যাভ্যাসেই অনুসৰণ কৰে, য’ত প্ৰচুৰ পৰিমাণে নাৰিকল আৰু মছলাৰ ব্যৱহৃত হয়। দক্ষিণ ভাৰতীয় আৰু চীনা খাদ্যও তেওঁলোকে পচন্দ কৰে। ইয়াত ফাষ্ট ফুডৰো প্ৰচুৰ প্ৰচলন আছে আৰু কে এফ চি, মেকডনাল্ড, পিজ্জা হাটৰ দৰে বহুবোৰ মাল্টিনেচনেল কোম্পানীয়ে ইয়াত তেওঁলোকৰৰ নিজা বিপনন ক্ষেত্ৰ চলায়।<ref name=" Fast food overtakes the spice route">{{cite news | url=http://www.hinduonnet.com/thehindu/mp/2005/11/28/stories/2005112801410100.htm | title=Fast food overtakes the spice route | publisher=The Hindu | date=2005-11-28 | accessdate=2006-05-23 | archive-url=https://web.archive.org/web/20071014191133/http://hinduonnet.com/thehindu/mp/2005/11/28/stories/2005112801410100.htm | archive-date=14 October 2007 | url-status=usurped }}</ref> বৰ্তমান কোচিত উত্তৰ-ভাৰতীয় আৰু কণ্টিনেনটেল খাদ্যও জনপ্ৰিয় হ’বলৈ ধৰিছে। ==উৎসৱ== [[File:Mar Varghese Payyappilly Palakkappilly Funeral.jpg|200px|thumb|১৯২৯ চনৰ ৬ অক্টোবৰত থেভাৰাত অনুষ্ঠিত পূজনীয় ভাৰ্গেজ পায়াপ্লিৰ অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়া]] বিভিন্ন ভাষা-ভাষীৰ প্ৰব্ৰজনকাৰীৰ লগত খাপ খুৱাই কোচিয়ে অতি উলহ-মালহেৰে উত্তৰ ভাৰতীয় হ’লি (Holi) আৰু দীপাৱলীৰ দৰে উৎসৱৰ লগতে ওনাম আৰু বিষুৰ দৰে কেৰেলাৰ পৰম্পৰাগত উৎসৱসমূহ পালন কৰে। খ্ৰীষ্টমাছ, ইষ্টাৰ, ঈদ উল-ফিতৰ, মিলাদ-ই-শ্বেৰিফ আদি খ্ৰীষ্টান আৰু ইছলাম ধৰ্মাৱলম্বী উৎসৱসমূহো কোচিত পালন কৰা হয়। প্ৰতি বছৰে ফ’ৰ্ট কোচিত ডিচেম্বৰৰ শেষৰ দহ দিনত কোচিন কাৰ্নিভেল শীৰ্ষক এটি ভোজমেলৰ আয়োজন হয়। ইয়াৰ লগত সংগতি ৰাখি ডাৰ্ট বাইক ৰেচ, বীচ ভলীবলৰ দৰে বিভিন্ন খেলৰ আয়োজন হয় আৰু লগতে আটচবাজীও প্ৰদৰ্শিত হয়। ঔপনিৱেশিক কালত ইয়াত অনুষ্ঠিত হোৱা পৰ্তুগীজ নৱবৰ্ষৰ উদযাপনৰ ধাৰাবাহিকতা ৰক্ষাৰ হেতু এই কাৰ্নিভেল উদযাপন কৰা হয়। কোচিত ''ইণ্ডিয়া ইণ্টাৰনেচনেল ব’ট শ্ব’'', ''ইণ্ডিয়া ইণ্টাৰনেচনেল একুৱা শ্ব’'' আৰু ''কোচি ইণ্টাৰনেচনেল বুক ফেষ্টিভেল''ও আয়োজিত হয়। ==চিনেমা, কলা আৰু সাহিত্য== কোচি হৈছে চংগমপুঝা কৃষ্ণ পিল্লাই, কেশৰী কৃষ্ণ পিল্লাই, জি শংকৰা কুৰূপ আৰু বাইলোপিল্লী শ্ৰীধৰ মেননৰ দৰে মালয়ালয় সাহিত্যৰ বিদগ্ধ পণ্ডিতৰ নিবাসস্থান। ৰোমাণ্টিক ধাৰাৰে লিখা ৰামায়ণৰ বাবে বিক্ৰীৰ অভিলেখ ভংগ কৰি চংগমপুঝাই জনপ্ৰিয়তা লাভ কৰিছিল। ৰাজ্যখনৰ মলীউডৰ অন্যতম স্নায়ু কেন্দ্ৰ কোচি। বিশেষকৈ ফ’ৰ্ট কোচিৰ দৰে ঠাইবোৰৰ দৃশ্যপটৰ সৌন্দৰ্য্যই ইয়াক চিনেমা প্ৰদৰ্শনৰ বাবে এক গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থান কৰি তুলিছে। ২০টাতকৈও অধিক চিনেমা হলত [[মালয়ালম]], [[তামিল]], [[ইংৰাজী]] আৰু [[হিন্দী ভাষা|হিন্দী ভাষাৰ]] চিনেমা প্ৰদৰ্শিত হয়। মহানগৰীত প্ৰতি বছৰে কোচিন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ (CIFF) অনুষ্ঠিত হয়। কোচিৰ ‘দৰবাৰ হল’ খেলপথাৰত চহৰখনৰ অসংখ্য সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠানৰ আয়োজন কৰা হয়। বিভিন্ন সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠান আয়োজনৰ জনপ্ৰিয় স্থান ৰূপে মহানগৰীৰ উপকণ্ঠ অঞ্চলৰ চংগামপুঝা পাৰ্কৰো নাম আছে। শেহতীয়াকৈ কোচিত এডাপল্লী এন এইচ বাইপাছ ৰোডত অ’বেৰন মল উদ্বোধন কৰা হৈছে। মেৰিন ড্ৰাইভৰ বে প্ৰাইড মলৰ পিছতে মহানগৰীত এইটো দ্বিতীয়টো মল। [[ভাৰত|ভাৰতৰ]] অন্যতম বৃহৎ মল কোচি লুলু ইণ্টাৰনেশ্যনেল শ্বপিং মলও কোচিত আছে। ==খেল আৰু খেলপথাৰ== ক্ৰিকেট আৰু ফুটবল হৈছে কোচিৰ আটাইতকৈ জনপ্ৰিয় খেল। কোচিৰ জৱাহৰলাল নেহৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় ষ্টেডিয়াম ভাৰতৰ অন্যতম বৃহৎ বহু ব্যৱহৃত ষ্টেডিয়াম।<ref name="Stadiums in India">{{cite web |publisher=worldstadiums.com |work=List of stadiums in India in order of seating capacity |url=http://www.worldstadiums.com/asia/countries/india.shtml |title=Stadiums in India |accessdate=2006-05-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110924095432/http://www.worldstadiums.com/asia/countries/india.shtml |archive-date=24 September 2011 |url-status=dead }}</ref> এই ষ্টেডিয়ামখন এফ চি কোচিন ফুটবল ক্লাবৰ ঘৰুৱা খেলপথাৰ। ইয়াত ৬০ হাজাৰ লোকৰ বহাৰ ক্ষমতা আছে আৰু ইয়াত নিশা খেলাৰ বাবে ফ্লাডলাইট লগোৱা হৈছে। ইয়াৰ আঞ্চলিক ক্ৰীড়া কেন্দ্ৰটো মহানগৰীৰ ক্ৰীড়া বিষয়ক কাৰ্যকলাপৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰ। এই কেন্দ্ৰটোত ইনড’ৰ ষ্টেডিয়াম আছে আৰু ইয়াত টেনিছ, বেডমিণ্টন, বাস্কেটবল, ক্ৰিকেট, ৰোলাৰ স্কেটিং আৰু টেবুল টেনিছৰ দৰে খেলৰ সুবিধা আছে। আন আন গুৰুত্বপূৰ্ণ ষ্টেডিয়ামসমূহ হ’ল বি.আৰ.আম্বেদকাৰ ষ্টেডিয়াম, পেলেচ অ’ভেল গ্ৰাউণ্ড আৰু মহাৰাজাজ কলেজ গ্ৰাউণ্ড, য’ত হকী আৰু টেনিছ খেলা হয়। ==কোচিৰ উল্লেখযোগ্য ব্যক্তি== # য়েছুদাস, গায়ক # আব্ৰাহম বাৰাক চালেম # সহোদৰন আয়াপ্পন, সমাজ-কৰ্মী # [[পণ্ডিত কৰুপ্পন]], সমাজ-কৰ্মী # শ্ৰীশান্ত, আন্তঃৰাষ্টীয় খেলুৱৈ # [[আচিন]], মডেল আৰু অভিনেতা # [[ৰেৱতী]], অভিনেতা # কোচিন হানিফা, অভিনেতা # আনন্দ জন, ফেশ্বন ডিজাইনাৰ # আগষ্টাইন জোচেফ, গায়ক # পানমপিলী গোবিন্দ মেনন, প্ৰাক্তন মুখ্যমন্ত্ৰী ==তথ্যসূত্ৰ== {{ৰেফলিষ্ট}} [[শ্ৰেণী:কেৰালাৰ সংস্কৃতি]] [[শ্ৰেণী:কোচি]] e6vwe6pp5dbqcr85w5zgr5pvza2xjzx 0 138174 627170 625536 2026-08-14T12:59:29Z AjayDas 12623 /* */ 627170 wikitext text/x-wiki {{Infobox temple | name = শ্ৰী পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰ | image =Sree Padmanabhaswamy temple 01.jpg | alt = | caption = শ্ৰী পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰৰ প্ৰৱেশদ্বাৰ | country = {{flag|India}} | state = [[কেৰালা]] | map_type = India Kerala#India#Asia | map_size = 250 | map_caption = পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰ (কেৰালা) | coordinates = {{coord|8|28|58|N|76|56|37|E|type:landmark_region:IN-KL|display=inline,title}} | district = [[তিৰুৱনন্তপুৰম জিলা]] | location = [[তিৰুৱনন্তপুৰম]] | elevation_m = | deity = [[অনন্ত পদ্মনাভস্বামী]] ([[বিষ্ণু]]ৰ এটা ৰূপ) আৰু [[লক্ষ্মী]] | architecture = [[কেৰালাৰ স্থাপত্যশৈলী]] আৰু [[তামিলনাডুৰ স্থাপত্যশৈলী]]ৰ মিশ্ৰণ | inscriptions = | website = {{URL|https://spstt.org}}<br/>{{URL|https://spst.in}} | governing_body= [[ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়]]ৰদ্বাৰা নিযুক্ত প্ৰশাসনিক সমিতি }} {{হিন্দু ধৰ্ম}} {{ভাল প্ৰবন্ধ}} '''পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰ ''' ({{lang-en| Padmanabhaswamy Temple}}, {{IPA|ml|pɐd̪mɐnaːbʰɐswaːmi|lang}}) এক প্ৰসিদ্ধ হিন্দু মন্দিৰ। এই মন্দিৰটো ভাৰতৰ [[কেৰালা]] ৰাজ্যৰ তিৰুৱনন্তপুৰমত অৱস্থিত। ই ভগৱান [[বিষ্ণু]]ৰ প্ৰতি উৎসৰ্গিত। বৈষ্ণৱ পৰম্পৰাৰ পৱিত্ৰ স্থান হিচাপে পৰিগণিত ১০৮টা ‘দিব্য দেশম’ৰ ভিতৰত এই মন্দিৰটো অন্যতম। মন্দিৰৰ প্ৰধান দেৱতা হৈছে অনন্ত পদ্মনাভস্বামী। ইয়াত ভগৱান বিষ্ণুক তেওঁৰ ‘[[শেষনাগ]]’ নামৰ সৰ্প শয্যাৰ ওপৰত যোগনিদ্ৰাৰ মুদ্ৰাত থকা আছ্। পদ্মনাভস্বামী ট্ৰাভাংকোৰ ৰাজপৰিয়ালৰ কুলদেৱতা। ট্ৰাভাংকোৰৰ বৰ্তমানৰ মহাৰজা মূলাম তিৰুনাল ৰাম বৰ্মা এই মন্দিৰৰ বৰ্তমানৰ ন্যাসৰক্ষী। ==আখ‍্যান== [[পুৰাণ]] আৰু হিন্দু মহাকাব্যসমূহত এই মন্দিৰটোক 'শয়নন্দূৰপুৰ' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="RK">{{cite book |last1=Koumanduri |first1=Ranga |title=The Splendor of Sree Padmanabha Swamy Of Thiruvananthapuram |date=1995 |publisher=Sree Padmanabhaswamy Devaswom Thiruvananthapuram Kerala and TTD |url=https://archive.org/stream/the-splendor-of-sree-padmanabha-swamy-of-thiruvananthapuram-by-prof-ranga-koumanduri-in-engl/The%20Splendor%20Of%20Sree%20Padmanabha%20Swamy%20Of%20Thiruvananthapuram%20By%20Prof.%20Ranga%20koumanduri%20In%20English_djvu.txt}}</ref> [[বিষ্ণু পুৰাণ]],<ref name="Ramesh 2000 137">{{cite book |last=Ramesh |first=M. S. |date=2000 |title=108 Vaishnavite Divya Desams |url=https://books.google.com/books?id=64_XAAAAMAAJ |publisher=Tirumalai Tirupati Devasthanam |page=137 |access-date=22 March 2023 |archive-date=3 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230403211716/https://books.google.com/books?id=64_XAAAAMAAJ |url-status=live}}</ref> [[ব্ৰহ্ম পুৰাণ]],<ref name="Ramesh 2000 130">{{cite book |last=Ramesh |first=M. S. |date=2000 |title=108 Vaishnavite Divya Desams |url=https://books.google.com/books?id=64_XAAAAMAAJ |publisher=Tirumalai Tirupati Devasthanam |page=130 |access-date=22 March 2023 |archive-date=3 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230403211716/https://books.google.com/books?id=64_XAAAAMAAJ |url-status=live}}</ref> [[মৎস্য পুৰাণ]],<ref name="Ramesh 2000 134">{{cite book |last=Ramesh |first=M. S. |date=2000 |title=108 Vaishnavite Divya Desams |url=https://books.google.com/books?id=64_XAAAAMAAJ |publisher=Tirumalai Tirupati Devasthanam |page=134 |access-date=22 March 2023 |archive-date=3 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230403211716/https://books.google.com/books?id=64_XAAAAMAAJ |url-status=live}}</ref> [[বৰাহ পুৰাণ]],<ref name="Ramesh 2000 134"/> [[স্কন্দ পুৰাণ]],<ref name="Ramesh 2000 130"/> [[পদ্ম পুৰাণ]],<ref name="Ramesh 2000 130"/> [[বায়ু পুৰাণ]], [[ভাগৱত পুৰাণ]] আৰু [[মহাভাৰত]]ত পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰৰ উল্লেখ পোৱা যায়।<ref name="Ramesh 2000 130"/><ref name="The Kovils of Kerala">{{cite book |last1=Moorthy |first1=KK |title=The Kovils of Kerala |publisher=Message Publications |page=11 |url=https://ia800808.us.archive.org/32/items/in.ernet.dli.2015.162146/2015.162146.The-Kovils-Of-Kerala.pdf |access-date=7 April 2026}}</ref> বিশ্বাস কৰা হয় যে [[পৰশুৰাম| পৰশুৰামে]] ''[[দ্বাপৰ যুগ]]''ত শ্ৰী পদ্মনাভস্বামীৰ বিগ্ৰহভাগ "পৱিত্ৰ আৰু আৰাধনা" কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Sen |first=Siba Pada |display-authors=etal |year=1978 |title=Sources of the History of India: Andaman and Nicobar Islands. Arunachal Pradesh. Kerala. Madhya Pradesh. Nagaland. Pondicherry |url=https://books.google.com/books?id=cihuAAAAMAAJ |publisher=Institute of Historical Studies |page=112 |access-date=3 April 2026}}</ref> কিংবদন্তি অনুসৰি, পৰশুৰামে সাতটা পট্টি পৰিয়াল ক্ৰমে— কুপাক্কাৰা পট্টি, বাঞ্চিয়ুৰ আথিয়াৰা পট্টি, কোল্লুৰ আথিয়াৰা পট্টি, মুত্তাভিلا পট্টি, কৰুৱা পট্টি, নেইথাচ্ছেৰী পট্টি আৰু শ্ৰীকৰ্যথু পট্টিৰ হাতত 'ক্ষেত্ৰ কাৰ্যম' (মন্দিৰৰ প্ৰশাসন) অৰ্পণ কৰিছিল। তাৰ পিছত পৰশুৰামে বাঞ্চিৰ (ভেনাদ) ৰজা আদিত্য বিক্ৰমক মন্দিৰৰ 'পৰিপালনম' (সুৰক্ষা) কৰিবলৈ নিৰ্দেশ দিছিল। পৰশুৰামে মন্দিৰৰ 'তন্ত্ৰম' (ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতি) থাৰানানাল্লুৰ নম্বুথিৰিপাদ পৰিয়ালক প্ৰদান কৰিছিল বুলি কোৱা হয়। এই আখ্যানটো ব্ৰহ্মাণ্ড পুৰাণৰ অন্তৰ্গত 'কেৰালা মাহাত্ম্যম'ত বিতংভাৱে বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref name="RK"/> আন এক কাহিনী অনুসৰি— যিটো তুলনামূলকভাৱে অৰ্বাচীন আৰু পৌৰাণিক তথা কিংবদন্তিমূলক দৃষ্টিকোণৰপৰা কম গুৰুত্বপূৰ্ণ— এই মন্দিৰটোক কিংবদন্তিপ্ৰসিদ্ধ ঋষি বিল্বমংগলতু স্বামীয়াৰৰ (কিছুমান সংস্কৰণত দিৱাকৰ মুনি বুলিও কোৱা হয়) সৈতে জড়িত কৰা হয়।<ref>{{Cite web |title=Temple History – Sree Padmanabha Swami Temple |url=https://spst.in/temple-history |access-date=2024-02-10 |language=en-US}}</ref><ref name="The Kovils of Kerala"/> ==ইতিহাস== [[File:Padmanabhaswamy Temple Gopuram.jpg|thumb|পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰৰ [[গোপুৰম]]]] [[চিলপ্পাটিকাৰম]]কে ধৰি [[সংগম যুগ]]ৰ একাধিক [[সাহিত্য]]ত এই মন্দিৰৰ উল্লেখ পোৱা যায়।<ref name="rediff.com">{{cite web |url=http://www.rediff.com/news/slide-show/slide-show-1-build-world-class-museum-near-padmanabha-temple/20110718.htm |title=Build a world-class museum near Padmanabha Swamy temple |date=18 July 2011 |website=Rediff |access-date=1 November 2014 |archive-date=1 November 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141101235801/http://www.rediff.com/news/slide-show/slide-show-1-build-world-class-museum-near-padmanabha-temple/20110718.htm |url-status=live}}</ref><ref name="Seran Vanji">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=WQ5XAAAAMAAJ|title=Seran Vanji: Vanji, the Capital of the Cheras |last=Aiyangar |first=Sakkottai Krishnaswami |date=1 January 1940 |publisher=Superintendent, Cochin Government Press |page=29 |language=en}}</ref><ref name="Silappadikaram">{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=STbMzFKaxcQC |title=Silappadikaram |last=Krishnamoorthy |first=S. |page=155 |year=1964 |publisher=[[Bharathi Puthakalayam]]}}</ref> বহুতো পৰম্পৰাগত ইতিহাসবিদ আৰু পণ্ডিতে ধাৰণা কৰে যে পূৰ্বৰ সংগম যুগত মন্দিৰটোৰ বিপুল সম্পত্তিৰ বাবেই ইয়াক "সোণালী মন্দিৰ" বুলি কোৱা হৈছিল।<ref name="rediff.com"/> সংগম তামিল সাহিত্য আৰু পৰৱৰ্তী নৱম শতিকাৰ তামিল সন্ত-কবি [[নম্মালভাৰ|নম্মালৱাৰ]]ৰ কবিতাত এই মন্দিৰটোক স্বৰ্গৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছে। তেওঁলোকৰ বৰ্ণনা অনুসৰি এই মন্দিৰ আৰু নগৰখনৰ দেৱাল তথা ৰাস্তাবোৰ বিশুদ্ধ সোণেৰে নিৰ্মিত আছিল।<ref name="huffingtonpost.com">{{cite web |url=https://www.huffingtonpost.com/vasudha-narayanan/endless-riches-in-the-end_b_894550.html |title=The Real Riches of India's Vishnu Temple |website=HuffPost |date=11 July 2011 |access-date=20 February 2020 |archive-date=25 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150925012241/http://www.huffingtonpost.com/vasudha-narayanan/endless-riches-in-the-end_b_894550.html |url-status=live}}</ref><ref name="a.srivathsan">{{cite news |url=http://www.thehindu.com/news/national/kerala/when-the-vault-was-opened-in-1931/article2201786.ece |title=When the vault was opened in 1931 |author=A. Srivathsan |website=The Hindu |date=7 July 2011 |access-date=18 July 2015 |archive-date=1 May 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140501041050/http://www.thehindu.com/news/national/kerala/when-the-vault-was-opened-in-1931/article2201786.ece |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.rediff.com/news/slide-show/slide-show-1-interview-with-prof-mg-sashibhushan-on-padmanabhaswamy-temple%20treasure/20110712.htm |title=Treasure belongs to the temple and nobody else |date=11 July 2011 |website=Rediff |access-date=1 November 2014 |archive-date=1 November 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141101235407/http://www.rediff.com/news/slide-show/slide-show-1-interview-with-prof-mg-sashibhushan-on-padmanabhaswamy-temple%20treasure/20110712.htm |url-status=live}}</ref> সপ্তম আৰু অষ্টম শতিকাৰ তামিল স্তোত্ৰ অনুসৰি এই মন্দিৰটো [[বৈষ্ণৱ ধৰ্ম]]ৰ ১০৮টা প্ৰধান [[দিব্য দেশম]]ৰ (পৱিত্ৰ বাসস্থান) অন্যতম। বৈষ্ণৱ ধৰ্মগ্ৰন্থ ''[[দিব্য প্ৰবন্ধম]]''ত ইয়াৰ গুণ-গান কৰা হৈছে। মালয় নাডু অৰ্থাৎ বৰ্তমানৰ কেৰালা আৰু কন্যাকুমাৰী জিলাৰ অন্তৰ্গত ১৩টা পৱিত্ৰ দিব্য দেশমৰ ভিতৰত এই উপাসনা স্থলীক স্থান দিয়া হৈছে। সন্ত নম্মালৱাৰে পদ্মনাভ স্বামীৰ মহিমা কীৰ্তন কৰি গীত ৰচনা কৰিছিল।<ref name="108 Divya Desams">{{cite web |last=Elayavalli |first=Venkatesh K. |title=108 Divya Desam: A Virtual Tour |url=http://www.srivaishnava.org/ddesam/ddesam.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719231824/http://www.srivaishnava.org/ddesam/ddesam.htm |archive-date=19 July 2011}}</ref> ১৬৮০ খ্ৰীষ্টাব্দত মুকিলান নামৰ এজন মুছলমান আক্ৰমণকাৰীয়ে সাময়িকভাৱে ভেনাদৰ কিছু অংশ আক্ৰমণ কৰিছিল।<ref name="SMenon">{{Cite book |title=A History of Travancore from the Earliest Times |last1=Menon |first1=P. Shungoony |year=1878 |publisher=Higginbotham and Co. |location=Madras}}</ref> তেওঁ নেইথাচ্ছেৰী পট্টিৰ মালিকানাধীন বুধপুৰম ভক্তদাস পেৰুমল মন্দিৰ ধ্বংস কৰিছিল। মুকিলানে পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰটো লুটিব আৰু ধ্বংস কৰিব বিচাৰিছিল। কিন্তু ভেনাদৰ ৰাজপৰিয়ালৰ প্ৰতি বিশ্বাসী স্থানীয় মুছলমানসকলে তেওঁক এই কাম কৰাত বাধা দিয়ে। ইয়াৰ কিছুসময়ৰ পাছতে মানাকাউডৰ যুদ্ধত মুকিলান নিহত হয়। === বৰ্তমান উপলব্ধ মন্দিৰৰ নথি-পত্ৰসমূহ === মন্দিৰটোৰ দীঘলীয়া ইতিহাসৰ এটা প্ৰাসংগিক ঘটনা আছিল প্ৰায় ১৪২৫ খ্ৰীষ্টাব্দত তেতিয়াৰ ভেনাদৰ ৰজা বীৰ ইৰাভি ইৰাভি বৰ্মাৰদ্বাৰা মন্দিৰ চৌহদৰ ভিতৰতে এটা "গ্ৰন্থপুৰা" (নথি-পত্ৰ কক্ষ) নিৰ্মাণ কৰা। সেই সময়ত উপলব্ধ মন্দিৰৰ নথি-পত্ৰসমূহক "মাথিলাকম" (দেৱালৰ ভিতৰৰ) নথি-পত্ৰ বুলি জনা গৈছিল আৰু সেইবোৰ সংৰক্ষণ কৰিবলৈ এই কক্ষটো সজোৱা হৈছিল।<ref name="Frontline01">{{cite web |url=https://frontline.thehindu.com/the-nation/article30176371.ece |title=Key to the past |last=Krishnakumar |first=R. |date=29 July 2011 |website=[[Frontline (magazine)|Frontline]] |access-date=16 July 2020 |archive-date=16 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200716132601/https://frontline.thehindu.com/the-nation/article30176371.ece |url-status=live}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত ১৮৬৭ চনত আৰ্কাইভ বিভাগ (মহাফেজখানা) গঠন হোৱাৰ সময়ত মাথিলাকমৰ নথি-পত্ৰৰ এটা ডাঙৰ অংশ (৩০০০ তকৈও অধিক 'কেডজান' বা তালপাতৰ নথি) এই বিভাগটোক দান কৰা হৈছিল। প্ৰখ্যাত প্ৰত্নতত্ত্ববিদ তথা ইতিহাসবিদ [[আৰ নাগাস্বামী]]ৰ মতে, হাজাৰ হাজাৰ বছৰ ধৰি সংকলিত এই তালপাতৰ নথি-পত্ৰসমূহৰ প্ৰতিখনতে ১০,০০০ টাকৈ নথীকৰণ আছে, যাৰ মুঠ সংখ্যা ৩০ কোটিতকৈও অধিক।<ref name="RN">{{cite web |title=There's a complete record of the Padmanabhaswamy Temple treasures |url=https://bharatabharati.in/2011/07/17/theres-a-complete-record-of-the-padmanabhaswamy-temple-treasures-r-nagaswamy |last=Nagaswamy |first=R. |date=17 July 2011 |website=Bharatabharati}}</ref> এই তালপাতৰ নথি-পত্ৰৰ 'গ্ৰন্থ' বা জাপসমূহৰ সাংস্কৃতিক মূল্য থকা সত্ত্বেও, ইয়াৰ অতি কম অংশহে অধ্যয়ন আৰু উদ্ধাৰ কৰা হৈছে। এইবোৰৰ বেছিভাগেই [[মধ্যকালীন তামিল]] আৰু মালায়ালম ভাষাৰ প্ৰাচীন লিপিত লিখা হৈছিল।<ref name="Frontline01"/> ৭০টা বেলেগ বেলেগ "শিতান"ত বিভক্ত কৰা এই মাথিলাকম নথি-পত্ৰৰ বাকী থকা অংশ এতিয়াও আৰ্কাইভ বিভাগৰ ওচৰতে সংৰক্ষিত হৈ আছে। ট্ৰাভাংকোৰ ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্য তথা মন্দিৰটোৰ ওপৰত লিখা এখন গ্ৰন্থৰ লেখিকা অশ্বথী তিৰুনাল গৌৰী লক্ষ্মী বাঈৰ মতে, ইতিহাসৰ অতি প্ৰাৰম্ভিক কালৰেপৰা মন্দিৰটোত দুই ধৰণৰ 'নথি লেখক' নিযুক্ত কৰা হৈছিল। এটা গোটৰ কাম আছিল তদানীন্তন ৰজাক অন্তৰ্ভুক্ত কৰি গঠিত মন্দিৰ প্ৰশাসকৰ পৰিষদ 'এত্তাৰায়ুগম'ৰ কাৰ্যসূচী আৰু লেনদেনসমূহ নথিবদ্ধ কৰা। আনটো গোটৰ কাম আছিল মন্দিৰৰ দৈনন্দিন কাম-কাজৰ নথি-পত্ৰ লিখা আৰু সংৰক্ষণ কৰা, মন্দিৰৰ ভঁৰাল, ৰাজহ সংগ্ৰহ আৰু ব্যয়ৰ সঠিক হিচাপ ৰখা, লগতে মন্দিৰ পৰিচালনাৰ সৈতে জড়িত আন সকলো নথি টুকি ৰখা।<ref name="Frontline01"/> ==মন্দিৰৰ গঠন== === মূল গৰ্ভগৃহ === মন্দিৰৰ ''[[গৰ্ভগৃহ]]''ত ভগৱান পদ্মনাভক ''[[অনন্ত (সৰ্প)|অনন্ত]]'' বা আদি শেষ নামৰ সৰ্পৰ শয্যাত শায়িত অৱস্থাত দেখা যায়।<ref>{{Citation |last1=Jayashanker |first1=S |title=Temples of Kerala |year=1999}}</ref> সৰ্পৰাজৰ পাঁচটা ফণাই ভিতৰলৈ মুখ কৰি গভীৰ চিন্তামগ্ন অৱস্থাক সূচাইছে। দেৱতাৰ সোঁহাতখন এটা [[শিৱ]] [[শিৱলিংগ|লিংগ]]ৰ ওপৰত ৰখা হৈছে। বিষ্ণুৰ দুই পত্নী ক্ৰমে— ঐশ্বৰ্যৰ দেৱী শ্ৰীদেৱী-[[লক্ষ্মী]] আৰু ধৰিত্ৰী দেৱী [[ভূদেৱী]] তেওঁৰ কাষতে বিৰাজমান। ভগৱান [[ব্ৰহ্মা]]ক দেৱতাৰ নাভিৰপৰা ওলোৱা পদুম ফুলৰ ওপৰত উপৱিষ্ট ৰূপত দেখুওৱা হৈছে। এই মূল বিগ্ৰহভাগ ১২,০০৮টা [[শিলা (মূৰ্তি)|শালিগ্ৰাম]]ৰ সহায়ত নিৰ্মাণ কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Hatch |first=Emily Gilchriest |title=Travancore |year=1939 |edition=Second |publisher=[[Oxford University Press]] |location=Calcutta |page=151 |url=https://books.google.com/books?id=9OUxAAAAIAAJ}}</ref> এই শালিগ্ৰামসমূহ [[নেপাল]]ৰ [[গণ্ডকী নদী]]ৰ পাৰৰপৰা অনা হৈছিল। এই ঘটনাৰ স্মৃতিত নেপালৰ [[পশুপতিনাথ মন্দিৰ]]ত কিছুমান বিশেষ ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতি পালন কৰা হৈছিল। মূল মূৰ্তিভাগ "কটুশৰ্কৰা যোগম" নামৰ এবিধ বিশেষ আয়ুৰ্বেদিক মিশ্ৰণেৰে আৱৃত হৈ আছে।<ref>{{cite web |url=https://spst.in/attract |title=Ananthasayanam Idol |website=Sree Padmanabhaswamy Temple}}</ref> [[বিমানম (মন্দিৰৰ চূড়া)|বিমানম]]ৰ সন্মুখৰ চতিভাগ আৰু য’ত দেৱতা শায়িত হৈ আছে, সেই দুই ঠাই এটা ডাঙৰ পাথৰ কাটি তৈয়াৰ কৰা হৈছে। সেয়ে ইয়াক "ওট্টাক্কল-মণ্ডপম" বুলি কোৱা হয়। ৰজা [[মাৰ্তণ্ড বৰ্মা]]ৰ (১৭০৬-৫৮) নিৰ্দেশত মন্দিৰৰপৰা প্ৰায় ৪ মাইল উত্তৰে অৱস্থিত তিৰুমালা (তিৰুৱনন্তপুৰম জিলাৰ এখন গাঁও) নামৰ ঠাইৰ এটা পাহাৰ কাটি এই ওট্টাক্কল-মণ্ডপমটো প্ৰস্তুত কৰা হৈছিল। ইয়াৰ কালি আছিল ২০ বৰ্গফুট আৰু ই ২.৫ ফুট ডাঠ আছিল। ৯০৬ মালায়ালম বৰ্ষৰ (১৭৩১ খ্ৰীষ্টাব্দ) ইডাভম মাহত ইয়াক দেৱতাৰ সন্মুখত স্থাপন কৰা হৈছিল। একে সময়তে মাৰ্তণ্ড বৰ্মাই বাৰাণসীৰ উত্তৰে থকা গণ্ডকী নদীৰপৰা বিষ্ণুৰ প্ৰতীকস্বৰূপ ১২,০০০টা শালিগ্ৰামো আনিছিল। ভগৱান পদ্মনাভৰ পুনৰ প্ৰাণ-প্ৰতিষ্ঠাৰ সময়ত এই শালিগ্ৰামসমূহ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="SMenon"/> ===অন‍্যান‍্য উপ-মন্দিৰসমূহ=== মন্দিৰৰ ভিতৰত আন দুটা গুৰুত্বপূৰ্ণ উপ-গৃহ আছে— ক্ৰমে 'থেক্কেডম' আৰু 'তিৰুৱাম্বাদী'। ইয়াত ক্ৰমে ভগৱান [[নৃসিংহ|উগ্ৰ নৃসিংহ]] আৰু [[কৃষ্ণ|কৃষ্ণ স্বামী]]ৰ বিগ্ৰহ স্থাপন কৰা হৈছে।<ref name="SMenon"/> ইয়াৰে তিৰুৱাম্বাদী উপ-গৃহটোৱে এটা স্বতন্ত্ৰ মৰ্যাদা লাভ কৰিছে। তিৰুৱাম্বাদীৰ নিজা নমস্কাৰ মণ্ডপ, বলি পাথৰ আৰু ধ্বজস্তম্ভ আছে। তিৰুৱাম্বাদীৰ মূল দেৱতা হৈছে পাৰ্থসাৰথি। তেওঁ মহাকাব্য [[মহাভাৰত]]ৰ অন্যতম নায়ক [[অৰ্জুন]]ৰ "স্বৰ্গীয় সাৰথি" আছিল। ইয়াত থকা দুখন হাতযুক্ত গ্ৰেনাইট শিলৰ মূৰ্তিটো দণ্ডায়মান অৱস্থাত আছে। ইয়াৰ এখন হাতত চাবুক আৰু আনখন হাত বাওঁ উৰুত শংখ ধৰি থকা ৰূপত আছে। [[একাদশী]] তিথিত এই দেৱতাজনক [[মোহিনী]] ৰূপত সজোৱা আৰু অলংকৃত কৰা হয়।<ref name="SMenon"/> ইয়াৰ উপৰি ইয়াত পত্নী [[সীতা]], অনুজ [[লক্ষ্মণ]] আৰু [[হনুমান]]ৰ সৈতে ভগৱান [[ৰাম]], [[বিষ্বকসেন]] (বিষ্ণুৰ নিৰ্মাল্যধাৰী আৰু "বিঘ্ননাশক"), [[ব্যাস]] আৰু [[অশ্বত্থামা]], [[গণপতি]], [[শাস্তা]] আৰু ক্ষেত্ৰপালৰ (যিয়ে মন্দিৰক পহৰা দিয়ে) বাবে সুকীয়া উপ-গৃহ আছে। 'বলিয়া বলিক্কল' এলেকাত [[গৰুড়]] আৰু হনুমানৰ মূৰ্তি দুটা হাতযোৰ কৰি থকা অৱস্থাত থিয় হৈ আছে।<ref name="SMenon"/> === গোপুৰম === বৰ্তমানৰ [[গোপুৰম]]টোৰ ভেটি ১৫৬৬ খ্ৰীষ্টাব্দত স্থাপন কৰা হৈছিল।<ref>{{cite book |title=The spirituality of basic ecclesial communities in the socio-religious context of Trivandrum/Kerala, India |year=1996 |publisher=Editrice Pontificia Università Gregoriana |url=https://books.google.com/books?id=zcedqS4jOusC&q |author=Selvister Ponnumuthan |page=62 |isbn=978-88-7652-721-0}}</ref> মন্দিৰটোত [[পাণ্ড্য ৰাজবংশ|পাণ্ড্য]] শৈলীত নিৰ্মিত এশ ফুট ওখ আৰু ৭টা স্তৰযুক্ত এটা গোপুৰম আছে।<ref>{{cite book |last1=Menon |first1=T Madhava |title=A Handbook Of Kerala |date=2000 |publisher=International School of Dravidian Linguistics |location=Thiruvananthapuram |page=243 |edition=1 |url=https://www.google.co.in/books/edition/A_Handbook_of_Kerala/FltwAAAAMAAJ |access-date=18 May 2026}}</ref> এই মন্দিৰটো 'পদ্ম তীৰ্থম' (যাৰ অৰ্থ পদুমৰ পুখুৰী) নামৰ এটা [[পুখুৰী]]ৰ পাৰত অৱস্থিত। মন্দিৰটোত এটা দীঘলীয়া বাৰাণ্ডা বা কৰিডৰ আছে, য’ত সুন্দৰকৈ খোদিত কৰা ৩৬৫টা আৰু এটা চতুৰ্থাংশ গ্ৰেনাইট পাথৰৰ স্তম্ভ আছে। এই স্তম্ভসমূহৰ সূক্ষ্ম কাৰুকাৰ্যই [[বিশ্বকৰ্মা]] স্থপতিসকলৰ অপূৰ্ব ভাস্কৰ্য শিল্পৰ এক উৎকৃষ্ট নিদৰ্শন দাঙি ধৰে। এই বাৰাণ্ডাখন পূব দিশৰপৰা মূল গৰ্ভগৃহলৈকে প্ৰসাৰিত হৈ আছে। 'প্ৰাকাৰম'ৰ (মন্দিৰৰ আবদ্ধ প্ৰাংগন) পৰা হোৱা মূল প্ৰৱেশদ্বাৰৰ সন্মুখত এটা ৮০ ফুট ওখ ধ্বজস্তম্ভ আছে। == পুৰোহিতসকল == যিবোৰ মন্দিৰত 'স্বামীয়াৰ পুষ্পাঞ্জলি' পৰিচালনা কৰা হয়, সেইবোৰক অধিক পৱিত্ৰ বুলি গণ্য কৰা হয়। নডুভিল মঠ আৰু মুন্সিৰা মঠৰ সংন্যাসীসকলে প্ৰতিদিনে ভগৱান পদ্মনাভ, নৃসিংহ মূৰ্তি আৰু কৃষ্ণ স্বামীক পুষ্পাঞ্জলি অৰ্পণ কৰে। ইৰাঞ্জালাক্কুডাৰ থাৰানানাল্লুৰ নম্বুথিৰিপাদসকল এই মন্দিৰৰ তন্ত্ৰী। মন্দিৰত মুঠ চাৰিজন নাম্বি আছে, যিসকল মন্দিৰৰ মূল পুৰোহিত। ইয়াৰে দুজন নাম্বি— পেৰিয়া নাম্বি আৰু পঞ্চগব্যথু নাম্বি ভগৱান পদ্মনাভৰ সেৱাত নিয়োজিত। বাকী দুজন নাম্বিৰ এজনক নৃসিংহ মূৰ্তি আৰু আনজনক কৃষ্ণ স্বামীৰ বাবে আবণ্টন দিয়া হৈছে। এই নাম্বিসকল চন্দ্ৰগিৰি নদীৰ আশে-পাশে থকা অঞ্চলৰ বাসিন্দা।<ref name="Aswathi">{{cite book |title=Sree Padmanabha Swamy Temple |last=Bayi |first=Aswathi Thirunal Gouri Lakshmi |publisher=Bharatiya Vidya Bhavan, Bombay, India |year=1995}}</ref> == মন্দিৰত প্ৰৱেশ == মন্দিৰ প্ৰৱেশ ঘোষণা পত্ৰ অনুসৰি কেৱল হিন্দু ধৰ্ম পালন কৰা লোককহে এই মন্দিৰত প্ৰৱেশৰ অনুমতি দিয়া হয়। লগতে ভক্তসকলে মন্দিৰৰ পোছাকৰ নিয়ম কঠিনভাৱে পালন কৰিব লাগে।<ref>{{cite book |last1=De Bruyn |first1=Pippa |last2=Venkatraman |first2=Niloufer |last3=Bain |first3=Keith |title=Frommer's India |date=2006 |publisher=Wiley |isbn=978-07-6459-899-9 }}</ref> পুৰুষসকলে "ভেষ্টি" আৰু "অংগবস্ত্ৰম" (দক্ষিণ ভাৰতীয় ধুতি আৰু চাদৰ, দুয়োখন বগা ৰঙৰ) পৰিধান কৰে। মহিলাসকলে শাড়ী পিন্ধিব লাগে। == উপাসনা পদ্ধতি == ভক্তসকলে [[দৰ্শন]] আৰু [[পূজা (হিন্দু ধৰ্ম)|পূজা]] কৰিবলৈ [[মণ্ডপ]]লৈ উঠি যাব লাগে। মূল দেৱতাক তিনিখন দুৱাৰেদি দৰ্শন কৰিব পাৰি। প্ৰথমখন দুৱাৰেদি শায়িত অৱস্থাত থকা পদ্মনাভ, তেওঁৰ হাতৰ তলত থকা শিৱলিংগ, 'কটুশৰ্কৰা'ৰে নিৰ্মিত শ্ৰীদেৱী আৰু ভৃগু মুনি, লগতে দেৱতাৰ নাভিৰপৰা ওলোৱা পদুম ফুলত উপৱিষ্ট ব্ৰহ্মাক দেখা যায় (যাৰ বাবে নামটো "পদ্মনাভ" হৈছে)। দ্বিতীয়খন দুৱাৰেদি পদ্মনাভ, শ্ৰীদেৱী আৰু ভূদেৱীৰ সোণৰ 'অভিষেক' মূৰ্তি আৰু পদ্মনাভৰ ৰূপৰ উৎসৱ মূৰ্তি দৰ্শন কৰিব পাৰি। তৃতীয়খন দুৱাৰেদি দেৱতাৰ চৰণ যুগলৰ সৈতে 'কটুশৰ্কৰা'ৰে নিৰ্মিত ভূদেৱী আৰু মাৰ্কণ্ডেয় মুনিক দেখা যায়। ইয়াৰ উপৰি গৰ্ভগৃহৰ ভিতৰত চামৰ ধাৰণ কৰা দুজনী দেৱী, [[গৰুড়]], [[নাৰদ]], [[তুম্বুৰু]], বিষ্ণুৰ ছয়বিধ অস্ত্ৰৰ স্বৰ্গীয় ৰূপ, [[সূৰ্য]], [[চন্দ্ৰ]], [[সপ্তৰ্ষি]], মধু আৰু কৈটভৰ মূৰ্তি আছে। কেৱল ট্ৰাভাংকোৰৰ ৰজাইহে "ওট্টাক্কল-মণ্ডপম"ত দীঘল দি প্ৰণিপাত (সাষ্টাংগ প্ৰণাম) কৰিব পাৰে। পৰম্পৰাগতভাৱে বিশ্বাস কৰা হয় যে যিয়েই এই মণ্ডপত প্ৰণিপাত কৰে, তেওঁ নিজৰ সকলো সম্পত্তি দেৱতাৰ চৰণত সমৰ্পণ কৰে। যিহেতু ৰজাই ইতিমধ্যে নিজৰ সৰ্বস্ব সমৰ্পণ কৰিছে, সেয়েহে তেওঁক এই মণ্ডপত প্ৰণিপাত কৰাৰ অনুমতি দিয়া হয়।<ref>{{cite news |title=Writer with a royal lineage |url=http://www.thehindu.com/arts/history-and-culture/article2455596.ece |access-date=15 September 2011 |newspaper=The Hindu |date=15 September 2011 |first=Kausalya |last=Santhanam}}</ref> == উৎসৱ আৰু ৰীতি-নীতিসমূহ == [[File:Aaratu1.jpg|thumb|আৰাট্টু উৎসৱৰ সময়ত [[শাংকুমুগম সাগৰীয়তীৰ]]ৰপৰা অহাৰ পাছত নৃসিংহ স্বামী আৰু পদ্মনাভ স্বামী]] এই মন্দিৰৰ সৈতে বহুতো উৎসৱ জড়িত হৈ আছে। ইয়াৰ প্ৰধান উৎসৱসমূহ বছৰত দুবাৰকৈ অনুষ্ঠিত হয়। তামিল কেলেণ্ডাৰৰ ক্ৰমে আইপাচি (অক্টোবৰ/নৱেম্বৰ) আৰু [[পাংগুনী উথিৰম|পাংগুনী]] (মাৰ্চ/এপ্ৰিল) মাহত অনুষ্ঠিত হোৱা 'আইপাচি' উৎসৱ আৰু 'পাংগুনী' উৎসৱ ১০ দিনীয়াকৈ চলে। নৱম দিনা ট্ৰাভাংকোৰৰ মহাৰাজই 'ত্ৰিপাপপুৰ মুপ্পান' হিচাপে 'পল্লিভেট্টা' (চিকাৰ ৰীতি) ৰীতিৰ বাবে দেৱতাসকলক 'ভেট্টাক্কলম'লৈ লৈ যায়। শতিকাৰ পূৰ্বে এই পল্লিভেট্টাৰ শোভাযাত্ৰা কাইথামুক্কু, কুথিৰাভাট্টম আৰু [[পুৰণি শ্ৰীকণ্ঠেশ্বৰম মন্দিৰ|পুৰণি শ্ৰীকণ্ঠেশ্বৰম]] তথা পুথাৰিক্কান্দমৰ মাজেৰে পাৰ হৈ গৈছিল বুলি কোৱা হয়। এই উৎসৱসমূহৰ সামৰণি পৰে [[শাংকুমুগম সাগৰীয়তীৰ]]লৈ যোৱা '[[আৰাট্টু]]' (পৱিত্ৰ স্নান) শোভাযাত্ৰাৰে। 'আৰাট্টু' শব্দই মন্দিৰৰ দেৱতাসকলক সাগৰৰ (ভাৰত মহাসাগৰ) পানীত নিমজ্জন কৰাই কৰা পৱিত্ৰ স্নানক বুজায়। এই অনুষ্ঠানটো সন্ধিয়াৰ ভাগত অনুষ্ঠিত হয়। ট্ৰাভাংকোৰৰ মহাৰাজই খোজকাঢ়ি এই আৰাট্টু শোভাযাত্ৰাৰ সংগ দিয়ে। নিৰ্ধাৰিত [[পূজা (হিন্দু ধৰ্ম)|পূজা]] সম্পন্ন হোৱাৰ পিছত পদ্মনাভস্বামী, নৃসিংহ মূৰ্তি আৰু কৃষ্ণ স্বামীৰ উৎসৱ মূৰ্তিসমূহক সাগৰত আনুষ্ঠানিক স্নান কৰোৱা হয়। এই অনুষ্ঠানৰ পিছত পৰম্পৰাগত জোঁৰ লৈ এক শোভাযাত্ৰাৰ জৰিয়তে মূৰ্তিসমূহ পুনৰ মন্দিৰলৈ ঘূৰাই অনা হয় আৰু ইয়াৰ লগতে উৎসৱৰ সামৰণি পৰে।<ref name="Aswathi"/> পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰৰ সৈতে জড়িত আন এটা ডাঙৰ বাৰ্ষিক উৎসৱ হৈছে [[নৱৰাত্ৰি]] উৎসৱ। এই উৎসৱত দেৱী [[সৰস্বতী]], মুন উদিতা নাংগাই ('''পৰাশক্তি''') আৰু কুমাৰ স্বামীৰ ([[মুৰুগান]]) মূৰ্তি ক্ৰমে [[পদ্মনাভপুৰম প্ৰসাদ]], সুচিন্দ্ৰম আৰু কুমাৰকোভিলৰপৰা এক শোভাযাত্ৰা কৰি পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰৰ সন্মুখত থকা 'কুথিৰা মালিকা' প্ৰসাদলৈ অনা হয়। এই উৎসৱ ৯ দিন ধৰি চলে। এই উৎসৱৰ সময়ত প্ৰতিবছৰে নৱৰাত্ৰি মণ্ডপ আৰু আশে-পাশে থকা আন কিছুমান মন্দিৰত প্ৰখ্যাত [[স্বাতী সংগীত উৎসৱ]] অনুষ্ঠিত হয়। ট্ৰাংকুৰৰ মহাৰাজ [[স্বাতী তিৰুনাল ৰাম বৰ্মা]]ৰ সন্মানাৰ্থে এই উৎসৱৰ নামকৰণ কৰা হৈছিল। ৰাজপৰিয়ালৰ তেওঁৰ বংশধৰ [[অশ্বথী তিৰুনাল ৰাম বৰ্মা|ৰাজকুমাৰ ৰাম বৰ্মাই]] বৰ্তমান ইয়াৰ আয়োজন কৰে।<ref name="Aswathi"/> [[File:Aaratu3.jpg|thumb|upright|পাংগুনী উৎসৱৰ সময়ত প্ৰদৰ্শিত [[পাণ্ডৱ|পাণ্ডৱৰ]] ডাঙৰ মূৰ্তি]] এই মন্দিৰৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ উৎসৱটো হৈছে 'লক্ষ দীপম', যাৰ অৰ্থ হৈছে "এক লাখ চাকি।" এই উৎসৱ প্ৰতি ৬ বছৰত এবাৰকৈ পালন কৰা হয়। এই উৎসৱৰ পূৰ্বে ৫৬ দিন ধৰি ধাৰাবাহিকভাৱে প্ৰাৰ্থনা আৰু তিনিখন [[বেদ]] পাঠ কৰা হয়। এই নিয়মটোক 'মুৰাজপম' বুলি কোৱা হয়। মুৰাজপমৰ অন্তিম দিনা মন্দিৰৰ ভিতৰত আৰু চৌহদৰ চাৰিওফালে এক লাখ মিঠাতেলৰ চাকি জ্বলোৱা হয়।<ref name="Aswathi"/> == ট্ৰাভাংকোৰ ৰাজপৰিয়াল == ১৮ শতিকাৰ প্ৰথমাৰ্ধত, [[মৰুমাক্কাথায়ম|মাতৃপ্ৰধান পৰম্পৰা]] অনুসৰি, অনিঝম তিৰুনাল [[মাৰ্তণ্ড বৰ্মা]]ই ২৩ বছৰ বয়সত তেওঁৰ মোমায়েক ৰাম বৰ্মাৰ উত্তৰাধিকাৰী হিচাপে সিংহাসনত আৰোহণ কৰে। তেওঁ ট্ৰাভাংকোৰ ৰাজপৰিয়ালৰ বিৰুদ্ধে থকা ষড়যন্ত্ৰ ধৰা পেলাই [[এট্টুভীটিল পিল্লামাৰ]] ("আঠটা ঘৰৰ প্ৰভু") আৰু তেওঁৰ সতীয়া ভাই-ভনীসকলৰ ৭০০বছৰীয়া আধিপত্য সফলতাৰে দমন কৰিছিল। এই বেছিভাগ আখ্যানৰ ওপৰত বিভিন্ন কিংবদন্তি আৰু বিতৰ্ক আছে, কিন্তু সামগ্ৰিকভাৱে তেওঁ শাসন-ব্যৱস্থা নিজৰ হাতলৈ আনি কেন্দ্ৰীভূত কৰিছিল। অনিঝম তিৰুনাল সিংহাসনত বহাৰ লগে লগেই পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰৰ অন্তিমটো ডাঙৰ পুনৰ্নিৰ্মাণ কাৰ্য আৰম্ভ হৈছিল আৰু ৯০৬ মালায়ালম বৰ্ষত (১৭৩১ খ্ৰীষ্টাব্দ) মূল বিগ্ৰহভাগ পুনৰ প্ৰাণ-প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ১৭৫০ চনৰ ১৭ জানুৱাৰীত অনিঝম তিৰুনালে সমগ্ৰ [[ট্ৰাভাংকোৰ|ট্ৰাভাংকোৰ ৰাজ্য]] মন্দিৰৰ মূল দেৱতা পদ্মনাভস্বামীৰ চৰণত সমৰ্পণ কৰে। ইয়াৰ লগতে তেওঁ আৰু তেওঁৰ বংশধৰসকলে 'পদ্মনাভ দাস' (Padmanabha Dasa) হিচাপে দেৱতাৰ অধীনত থাকি ৰাজ্যৰ সেৱা কৰাৰ অংগীকাৰ কৰে। তেতিয়াৰেপৰা ট্ৰাভাংকোৰৰ প্ৰতিজন ৰজাৰ নামৰ আগত 'শ্ৰী পদ্মনাভ দাস' আৰু ৰাজপৰিয়ালৰ মহিলাসকলক 'শ্ৰী পদ্মনাভ সেৱিনী' বুলি কোৱা হৈছিল, যাৰ অৰ্থ হৈছে "পদ্মনাভস্বামীৰ সেৱক।" ৰজাই পদ্মনাভস্বামীলৈ কৰা এই দান কাৰ্য "ত্ৰিপ্পাদিদানম" নামেৰে জনাজাত আছিল। ৫৩ বছৰ বয়সত অনিঝম তিৰুনালৰ মৃত্যুৰ সময়ত তেওঁৰ অন্তিম ইচ্ছাৰদ্বাৰা মহাৰজা আৰু মন্দিৰৰ ঐতিহাসিক সম্পৰ্কটো স্পষ্ট হৈ পৰিছিল: "পদ্মনাভস্বামীৰ চৰণত ৰাজ্য সমৰ্পণ কৰাৰ ক্ষেত্ৰত কোনো ধৰণৰ সালসলনি কৰিব নালাগে আৰু ভৱিষ্যতে আহৰণ কৰা সকলো ভূ-খণ্ড দেৱস্বম (মন্দিৰ কৰ্তৃপক্ষ) কৰ্তৃপক্ষক হস্তান্তৰ কৰিব লাগিব।" == মন্দিৰ প্ৰশাসন == পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰ বৰ্তমান (২০২০ চনৰ ১৩ জুলাইৰ পৰা) [[ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়]]ৰ নিৰ্দেশত গঠিত এখন প্ৰশাসনিক সমিতিৰদ্বাৰা পৰিচালিত হৈ আছে। মন্দিৰৰ ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতি আৰু পৰম্পৰাসমূহ অক্ষুণ্ণ ৰাখি ইয়াৰ ধৰ্মনিৰপেক্ষ প্ৰশাসন, সম্পত্তি, বিত্ত আৰু মাটি-বাৰী পৰিচালনাৰ বাবে এই সমিতি গঠন কৰা হৈছিল।<ref name="IT13Jul2020">{{Cite web |url=https://www.indiatoday.in/india/story/padmanabha-swamy-temple-sc-travancore-royal-family-administration-of-historic-kerala-1699951-2020-07-13 |title=Padmanabha Swamy Temple case: SC upholds Travancore royal family's rights to administer historic temple |first=Aneesha |last=Mathur |date=13 July 2020 |website=India Today}}</ref><ref name="TH13Jul2020">{{Cite web |url=https://www.thehindu.com/news/national/sc-upholds-right-of-erstwhile-travancore-royal-family-in-administration-of-keralas-sree-padmanabhaswamy-temple/article61684555.ece |title=SC upholds right of erstwhile Travancore royal family in administration of Kerala's Padmanabhaswamy Temple |first=Krishnadas |last=Rajagopal |date=13 July 2020 |website=The Hindu}}</ref><ref name="TNM13Jul2020">{{Cite web |url=https://www.thenewsminute.com/kerala/sc-upholds-travancore-royal-familys-admin-rights-over-sree-padmanabhaswamy-temple-128515 |title=SC upholds erstwhile Travancore royal family's admin rights over Sree Padmanabhaswamy Temple |first=T. N. M. |last=Staff |date=13 July 2020 |website=The News Minute}}</ref><ref name="TNIE13Jul2020">{{Cite web |url=https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2020/Jul/13/sc-upholds-travancore-royal-familys-rights-to-administer-sree-padmanabha-swamy-temple-2169082.html |title=SC upholds Travancore royal family's rights to administer Sree Padmanabha Swamy temple |first=Kanu |last=Sarda |date=14 July 2020 |website=The New Indian Express}}</ref> মন্দিৰৰ সৈতে জড়িত পৰম্পৰাগত সংস্থাসমূহ যেনে— এত্তাৰা যোগম, তন্ত্ৰী আৰু পুষ্পাঞ্জলি স্বামীয়াৰে তেওঁলোকৰ পৰম্পৰাগত ধৰ্মীয় আৰু পৰামৰ্শদাতা ভূমিকা পালন কৰি আহিছে। আনহাতে ন্যায়িক তত্ত্বাৱধানত প্ৰশাসনিক সমিতিয়ে সমগ্ৰ প্ৰশাসনিক নিয়ন্ত্ৰণ পৰিচালনা কৰে।<ref name="IT13Jul2020"/><ref name="TH13Jul2020"/><ref name="TNM13Jul2020"/><ref name="TNIE13Jul2020"/> === প্ৰশাসনিক সমিতিৰ গঠন === প্ৰশাসনিক সমিতি তলত উল্লেখ কৰা সদস্যসকলক লৈ গঠিত:- * তিৰুৱনন্তপুৰমৰ জিলা ন্যায়াধীশ – সভাপতি * কেৰালা চৰকাৰৰ এজন প্ৰতিনিধি (যি সচিব পৰ্যায়ৰ তলৰ নহয়) * ভাৰত চৰকাৰৰ এজন প্ৰতিনিধি * মন্দিৰৰ মুখ্য তন্ত্ৰী বা তেওঁৰ প্ৰতিনিধি * ট্ৰাভাংকোৰ ৰাজপৰিয়ালৰ এজন প্ৰতিনিধি (ট্ৰাভাংকোৰৰ মহাৰজা) * আদালতৰ নিৰ্দেশ মৰ্মে নিযুক্ত মন্দিৰ প্ৰশাসন, বিত্ত, প্ৰত্নতত্ত্ব বা সংৰক্ষণৰ জ্ঞান থকা এজন বিশেষজ্ঞ সদস্য<ref name="IT13Jul2020"/><ref name="TH13Jul2020"/><ref name="TNM13Jul2020"/><ref name="TNIE13Jul2020"/> এই সমিতিয়ে ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ ধাৰাবাহিক তত্ত্বাৱধানত কাম কৰে। মন্দিৰৰ প্ৰশাসন, নিৰাপত্তা, সংৰক্ষণ আৰু মন্দিৰৰ গুপ্ত কোঠালিকে ধৰি সম্পত্তি পৰিচালনাৰ সিদ্ধান্ত লোৱাৰ বাবে এই সমিতি দায়বদ্ধ।<ref name="IT13Jul2020"/><ref name="TH13Jul2020"/><ref name="TNM13Jul2020"/><ref name="TNIE13Jul2020"/> === অতীতৰ মন্দিৰ পৰিচালনা === [[File:Thiruvanthapuram Temple Approach.JPG|thumb|পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰলৈ যোৱা পথ]] অতীতত পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰ আৰু ইয়াৰ সম্পত্তি [[এট্টুভীটিল পিল্লামাৰ]] ("আঠটা ঘৰৰ প্ৰভু")-ৰ সহায়ত [[এত্তাৰা যোগম]] (ৰজা আৰু আঠজনীয়া পৰিষদ)দ্বাৰা নিয়ন্ত্ৰিত হৈছিল।<ref name="Aswathi"/> এত্তাৰা যোগম পুষ্পাঞ্জলি স্বামীয়াৰ, ছয়জনীয়া তিৰুৱনন্তপুৰথু সভা, সভঞ্জিথান (সচিব) আৰু আৰাচান (ট্ৰাভাংকোৰৰ মহাৰজা)ক লৈ গঠিত আছিল। মন্দিৰৰ প্ৰশাসনৰ বাবে মূলতঃ তিৰুৱনন্তপুৰথু সভা দায়বদ্ধ আছিল। কুপাক্কাৰা পট্টি, বাঞ্চিয়ুৰ আথিয়াৰা পট্টি, কোল্লুৰ আথিয়াৰা পট্টি, মুত্তাভিলা পট্টি, কৰুৱা পট্টি আৰু নেইথাচ্ছেৰী পট্টি এই সভাৰ সদস্য আছিল। পুষ্পাঞ্জলি স্বামীয়াৰে সভাৰ বৈঠকত সভাপতিত্ব কৰিছিল। শ্ৰীকৰ্যথু পট্টি আছিল এই সভাৰ সচিব। সভাই লোৱা যিকোনো সিদ্ধান্ত কেৱল ট্ৰাভাংকোৰৰ মহাৰজাই অনুমোদন কৰিলেহে কাৰ্যকৰী কৰিব পৰা গৈছিল। কিংবদন্তি অনুসৰি এত্তাৰা যোগমৰ আঠজন সদস্যই (সাতজন পট্টি আৰু এজন ট্ৰাভাংকোৰৰ মহাৰজা) স্বয়ং পৰশুৰামৰপৰা নিজৰ অধিকাৰ লাভ কৰিছিল। তাৰ পূৰ্বে কেৱল [[নডুভিল মঠ]]ৰ স্বামীয়াৰসকলকহে ট্ৰাভাংকোৰৰ মহাৰজাই পুষ্পাঞ্জলি স্বামীয়াৰ হিচাপে নিযুক্তি দিছিল। অনিঝম তিৰুনাল [[মাৰ্তণ্ড বৰ্মা]]ই এত্তাৰা যোগমৰ কৰ্তৃত্ব হ্ৰাস কৰে আৰু শক্তিশালী এট্টুভীটিল পিল্লামাৰসকলক উৎখাত কৰে। তাৰ পিছত এত্তাৰা যোগম এখন পৰামৰ্শদাতা পৰিষদত পৰিণত হয়। তেওঁৰ ৰাজত্বকালত নডুভিল মঠৰ উপৰি মুন্সিৰা মঠে পুষ্পাঞ্জলি স্বামীয়াৰ নিযুক্তিৰ অধিকাৰ লাভ কৰে। কিছুদিন পূৰ্বে [[উথ্ৰাডম তিৰুনাল মাৰ্তণ্ড বৰ্মা]]ই ত্ৰিক্কাইকাট্টু মঠ আৰু থেক্কে মঠৰ স্বামীয়াৰসকলকো পুষ্পাঞ্জলিৰ অধিকাৰ প্ৰদান কৰিছিল। যদিও মহাৰজাই পুষ্পাঞ্জলি স্বামীয়াৰ নিযুক্তি দিয়ে, তথাপি স্বামীয়াৰক দেখিলে মহাৰজাই "ভেচু নমস্কাৰম" (আঁঠু কাঢ়ি কৰা প্ৰণাম) কৰিব লাগিছিল। ২০১৩ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত উথ্ৰাডম তিৰুনাল মাৰ্তণ্ড বৰ্মাৰ মৃত্যুৰ পাছত তেওঁৰ ভাগিন [[মূলম তিৰুনাল ৰাম বৰ্মা]] ২০১৪ চনৰ জানুৱাৰী মাহত ট্ৰাভাংকোৰৰ নামধাৰী মহাৰজা হয়। তেওঁৰ পূৰ্বপুৰুষসকলৰ দৰে মূলম তিৰুনালেও 'মহাৰজা' উপাধি গ্ৰহণ কৰাৰ পূৰ্বে এত্তাৰা যোগমৰ সন্মতি লৈছিল। প্ৰস্তাৱিত মহাৰজা, যোগাথিল পট্টিমাৰ আৰু তন্ত্ৰীৰ উপস্থিতিত পুষ্পাঞ্জলি স্বামীয়াৰ মাৰাভাঞ্চেৰী থেক্কেডাথু নীলকান্ত ভাৰতীকালে এত্তাৰা যোগমৰ নিট্টু (আদেশ) পত্ৰত স্বাক্ষৰ কৰি মূলম তিৰুনালক 'চিৰাভা মুথা তিৰুভাদী' (ট্ৰাভাংকোৰৰ মহাৰজা) আৰু 'ত্ৰিপাপপুৰ মুথা তিৰুভাদী' (মন্দিৰৰ ৰক্ষক) হিচাপে গ্ৰহণ কৰে। এই অনুষ্ঠান পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰৰ কুলশেখৰ মণ্ডপত অনুষ্ঠিত হৈছিল। মহাৰাণী ৰীজেণ্ট পূৰাদম তিৰুনাল [[সেতু লক্ষ্মী বাঈ]]ৰ নাতি [[ৰেৱতী তিৰুনাল বালগোপাল বৰ্মা]] ট্ৰাভাংকোৰৰ নামধাৰী ইলায়াৰাজা (ৰাজকুমাৰ)।<ref name="Aswathi"/><ref name="TTSM">{{cite book |last1=Ayya |first1=V Nagam |title=The Travancore State Manual |date=1906 |publisher=Travancore government Press |page=302 |edition=1906 |url=https://www.google.co.in/books/edition/The_Travancore_State_Manual/YOc2AQAAMAAJ |access-date=19 April 2026}}</ref> ==মন্দিৰৰ সম্পত্তি== [[File:Thiruvananthapuram_Padmanabhaswamy_Temple.jpg|thumb|মন্দিৰ আৰু ইয়াৰ পুখুৰী]] মন্দিৰ আৰু ইয়াৰ সমস্ত সম্পত্তি মূল দেৱতা ভগৱান পদ্মনাভস্বামীৰ অধীনত আছে। দীৰ্ঘদিন ধৰি এই সম্পত্তি [[ট্ৰাভাংকোৰ ৰাজপৰিয়াল]]ৰ নেতৃত্বত থকা এটা ট্ৰাষ্টে নিয়ন্ত্ৰণ কৰি আহিছিল। [[টি পি সুন্দৰৰাজন]]ৰ গোচৰে "গোটেই বিশ্বই মন্দিৰটোলৈ চোৱাৰ দৃষ্টিভংগী সলনি কৰি দিছিল।" <ref>{{cite web |title=Rs 90,000 crore found in Kerala temple belongs to Lord Vishnu |website=Rediff |date=2011-07-06 |url=https://www.rediff.com/news/slide-show/slide-show-1-rs-90000-crore-found-in-kerala-temple-belongs-to-lord-vishnu/20110706.htm |access-date=2026-05-08 |archivedate=2017-06-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170620015252/http://www.rediff.com/news/slide-show/slide-show-1-rs-90000-crore-found-in-kerala-temple-belongs-to-lord-vishnu/20110706.htm |deadurl=yes }}, 6 July 2011, Rediff.com</ref><ref name="TOIJul2011">[https://web.archive.org/web/20120919214354/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-07-08/india/29751405_1_ancient-temple-royal-family-centuries-old-temple SC halts opening of Kerala temple's last vault], TNN & Agencies 8 July 2011</ref><ref>{{cite news |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-07-09/india/29754934_1_temple-riches-devotees-venugopalSree |title=Padmanabhaswamy temple treasure belongs to deity: Royal family |date=9 July 2011 |website=[[The Times of India]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20121106040316/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-07-09/india/29754934_1_temple-riches-devotees-venugopal |archive-date=6 November 2012 |access-date=2026-07-29 |archivedate=2012-11-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121106040316/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-07-09/india/29754934_1_temple-riches-devotees-venugopal |deadurl=yes }}</ref> হিচাপ-নিকাচৰ সুবিধাৰ বাবে আদালতে মন্দিৰৰ এতিয়ালৈকে জনাজাত ছয়টা গুপ্ত কোঠালিক (নিলাভৰা) 'A'ৰপৰা 'F' লৈকে নামকৰণ কৰিছে ( অৱশ্যে ইয়াৰ পিছত ২০১৪ চনৰ এপ্ৰিল মাহত [[গোপাল সুব্ৰমণিয়াম]]ৰ এক এমিকেচ কিউৰি প্ৰতিৱেদনত আৰু দুটা ভূ-গৰ্ভস্থ কোঠালিৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে, যিবোৰক 'G' আৰু 'H' নাম দিয়া হৈছে)।<ref name="ACR14Part01">{{cite web |last1=Subramanium |first1=Gopal |url=https://www.thehindu.com/multimedia/archive/01858/Report_of_the_amic_1858231a.pdf |title=Amicus Curiae Report 2014 Part 01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140704112951/https://www.thehindu.com/multimedia/archive/01858/Report_of_the_amic_1858231a.pdf |archive-date=4 July 2014 |website=The Hindu |access-date=22 April 2026}}</ref><ref name="ACR14Part02">{{cite web |last1=Subramanium |first1=Gopal |url=https://www.thehindu.com/multimedia/archive/01858/Report_of_the_amic_1858232a.pdf |title=Amicus Curiae Report 2014 Part 02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140501165113/https://www.thehindu.com/multimedia/archive/01858/Report_of_the_amic_1858232a.pdf |archive-date=1 May 2014 |website=The Hindu |access-date=22 April 2026}}</ref> বিশ্বাস কৰা হয় যে ১৮৮০ চনৰপৰা 'B' কোঠালিটো খোলা হোৱা নাই। আনহাতে 'A' কোঠালিটো সম্ভৱতঃ শেহতীয়া দশকবোৰত খোলা হৈছিল। কিন্তু 'C'ৰপৰা 'F' লৈকে কোঠালিবোৰ বিগত বছৰবোৰত সময়ে সময়ে খোলা হৈছে। === 'B' গুপ্ত কোঠালি (নিলাভৰা B) === [[ভাগৱত পুৰাণ]]ত উল্লেখ আছে যে [[বলৰাম|বলৰামে]] ফাল্গুনম (বৰ্তমানৰ তিৰুৱনন্তপুৰম) ভ্ৰমণ কৰিছিল। তেওঁ পঞ্চঅপ্সৰাত (পদ্মপুখুৰী) স্নান কৰি ঋষি আৰু অন্যান্য ভক্তসকলক দহ হাজাৰ গাইগৰু দান কৰিছিল।<ref>{{cite book |last1=Tapasyananda |first1=Swami |title=Srimad Bhagavata |publisher=Sri Ramakrishna Math Chennai |isbn=978-81-7823-125-9 |volume=3 |page=381}}</ref> যদিও বৰ্তমানৰ তিৰুৱনন্তপুৰম চহৰখনত পদ্মনাভৰ উপাসনা স্থলী সদায় আছিল আৰু বলৰামৰ সময়তো ই এক প্ৰাচীন তথা বিখ্যাত তীৰ্থস্থান আছিল, তথাপি দেৱতাৰ বৰ্তমানৰ এই মন্দিৰটো পৰৱৰ্তী সময়তহে গঢ়ি উঠিছিল। বলৰামে যি ঠাইত গাইগৰু দান কৰিছিল বুলি বিশ্বাস কৰা হয়, সেই ঠাইতে চুট্টাম্বলমৰ (গৰ্ভগৃহৰ চাৰিওফালে থকা প্ৰদক্ষিণ পথ) দক্ষিণ-পশ্চিম অংশটো নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। এই অংশটোক 'মহাভাৰতকোণম' বুলি জনা গৈছিল আৰু ইয়াৰ তলৰ ভূ-গৰ্ভস্থ অংশতে 'B' আৰু 'A' দুয়োটা গুপ্ত কোঠালি অৱস্থিত আছিল।<ref name="IT15Jul2017">{{cite news |last1=Jacob |first1=Jeemon |title=Padmanabhaswamy temple: Supreme Court query on opening of vaults provoke shrill debate |url=https://www.indiatoday.in/magazine/states/story/20170724-kerala-padmanabhaswamy-temple-treasure-vaults-supreme-court-1024137-2017-07-15 |access-date=19 April 2026 |work=India Today |date=15 July 2017 |language=en}}</ref><ref name="TH12Aug2011">{{cite news |title=Vault B should not be opened: astrologers |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/vault-b-should-not-be-opened-astrologers/article2348090.ece |access-date=19 April 2026 |website=The Hindu |date=12 Aug 2011}}</ref><ref name="SCI">{{cite web |last1=Supreme Court Of India |title=CIVIL APPEAL NO.2732 OF 2020 (PADMANABHASWAMY TEMPLE CASE) |url=https://api.sci.gov.in/supremecourt/2011/10179/10179_2011_32_1501_22898_Judgement_13-Jul-2020.pdf |website=sci.gov.in |publisher=Supreme Court Of India |access-date=19 April 2026 |archivedate=30 July 2026 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260730015444/https://api.sci.gov.in/supremecourt/2011/10179/10179_2011_32_1501_22898_Judgement_13-Jul-2020.pdf |deadurl=yes }}</ref> কিংবদন্তি অনুসৰি, পদ্মপুখুৰীৰ পাৰত বহুতো [[দেৱতা (হিন্দু ধৰ্ম)|দেৱতা]] আৰু ঋষিয়ে বলৰামক দৰ্শন কৰিছিল। তেওঁলোকে তাত থাকি পদ্মনাভৰ আৰাধনা কৰাৰ অনুমতি বিচাৰিছিল আৰু বলৰামে তেওঁলোকৰ এই ইচ্ছা পূৰণ কৰিছিল। বিশ্বাস কৰা হয় যে এই দেৱতা আৰু ঋষিসকলে 'B' কোঠালিতে থাকি দেৱতাৰ উপাসনা কৰে। দেৱতাৰ প্ৰতি উৎসৰ্গিত [[নাগ]] দেৱতাসকলেও এই কোঠালিতে বাস কৰে।<ref name="Aswathi"/> মূল গৰ্ভগৃহৰ দক্ষিণ-পশ্চিম অংশত যাৰ মায়াবী আৰু ভয়ংকৰ ৰূপ অংকন কৰা হৈছে, সেই কাঞ্জিৰোট্টু যক্ষীয়েও এই কোঠালিতে থাকি ভগৱান নৃসিংহৰ আৰাধনা কৰে।<ref name="Aswathi"/> মূল দেৱতাৰ শক্তি বৃদ্ধি কৰিবলৈ এই কোঠালিৰ তলত শ্ৰীচক্ৰৰ দৰে "পৱিত্ৰ" বস্তু স্থাপন কৰা হৈছিল। থেক্কেডমৰ উগ্ৰ [[নৃসিংহ]]ক 'B' কোঠালিৰ ৰক্ষক বুলি কোৱা হয়। 'B' কোঠালিৰ দুৱাৰত এটা সাপৰ ছবি আছে, যিয়ে ইয়াক খোলা যিকোনো লোকৰ বাবে বিপদৰ "সংকেত" দিয়ে। ২০১১ চনৰ আগষ্ট মাহত অনুষ্ঠিত হোৱা চাৰি দিনীয়া এক [[অষ্টমংগল প্ৰশ্নম|অষ্টমংগল দেৱপ্ৰশ্নম]] (জ্যোতিষীয় গণনা) অনুষ্ঠানত 'B' কোঠালিটোক এক "নিষিদ্ধ এলেকা" বুলি ঘোষণা কৰা হৈছিল।<ref name="TH12Aug2011"/> 'B' গুপ্ত কোঠালিটোৰ আচল নাম "মহাভাৰত কাল্লাৰা" আছিল। ই মন্দিৰটোৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ ভূ-গৰ্ভস্থ কোঠালি।<ref name="IT06Jul2011">{{cite web |url=https://www.indiatoday.in/india/south/story/kerala-temple-may-reveal-more-riches-137019-2011-07-06 |title=Kerala's Sree Padmanabha Swamy temple may reveal more riches |access-date=16 December 2013 |archive-date=16 December 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131216214014/http://indiatoday.intoday.in/story/kerala-temple-may-reveal-more-riches/1/144004.html |url-status=live}}</ref><ref name="a.srivathsan"/><ref name="TNM05Jan2015">{{cite web |url=http://www.thenewsminute.com/keralas/167 |title=Padmanabha Swamy temple's wealth beyond imagination: Vinod Rai |date=5 January 2015 |access-date=5 November 2014 |archive-date=15 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200715010557/https://www.thenewsminute.com/keralas/167}}</ref> ইতিহাসবিদ ড° টি পি শংকৰণকুট্টী নায়াৰ আৰু মন্দিৰৰ পুৰোহিতসকলৰ মতে, এই কোঠালিটোক লৈ কৰা আটাইতকৈ পুৰণি মূল্যায়ন ১৮৮০ চনত ট্ৰাভাংকোৰ ৰাজপৰিয়ালে কৰিছিল। সেই সময়ৰ হিচাপত, এতিয়ালৈকে নোখোলা এই একমাত্ৰ কোঠালিটোৰ সম্পত্তিৰ মূল্য আছিল প্ৰায় ১২,০০০ কোটি টকা (১৮৮০ চনৰ মুদ্ৰা মান অনুসৰি)।<ref name="IT06Jul2011"/><ref>{{Cite web |last=Dobson |first=Jim |title=A One Trillion Dollar Hidden Treasure Chamber is Discovered at India's Sree Padmanabhaswamy Temple |url=https://www.forbes.com/sites/jimdobson/2015/11/13/a-one-trillion-dollar-hidden-treasure-chamber-is-discovered-at-indias-sree-padmanabhaswam-temple|access-date=2021-08-17 |website=Forbes |language=en |archive-date=12 December 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171212140852/https://www.forbes.com/sites/jimdobson/2015/11/13/a-one-trillion-dollar-hidden-treasure-chamber-is-discovered-at-indias-sree-padmanabhaswam-temple |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |title=Deccan Chronicle |url=https://deccantonicle.com |access-date=6 April 2026 |website=deccanchronicle.com }}{{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ১৮৮৫ চনত এক আউন্স সোণৰ মূল্য আছিল ৪.২৬ ব্ৰিটিছ পাউণ্ড।<ref>{{Cite web |title=Gold Price History |url=https://www.chards.co.uk/gold-price/gold-price-history |access-date=6 April 2026 |website=Chards}}</ref> সেই একেই বৰ্ষত এক ব্ৰিটিছ পাউণ্ডৰ বিনিময় মূল্য আছিল প্ৰায় ৫.২৯ ভাৰতীয় টকা।<ref name="Dadachanji">{{cite book |last1=B.E. Dadachanji |title=History of Indian Currency and Exchange |publisher=D.B. Taraporevala Sons & Co |page=15 |edition=Third}}</ref><ref name="TEHS">{{cite web |last1=Awasthy |first1=Vikramaditya |title=Failure of rupee devaluation of September 1931 to reflect as an expansionary influence on Indian economy |url=https://files.ehs.org.uk/wp-content/uploads/2024/03/07143006/Awasthy-NR-paper-2024.pdf |website=The Economic History Society |access-date=17 April 2026}}</ref> ১৯৩৩ চনত অহা এগৰাকী ইংৰাজ মহিলা এমিলী গিলক্্ৰীষ্ট হেচৰ<ref>{{Cite web |date=2017-02-14 |title=HATCH, Emily Gilchriest – Persons of Indian Studies by Prof. Dr. Klaus Karttunen |url=https://whowaswho-indology.info/2663/hatch-emily-gilchriest |access-date=2023-09-01 |language=en-US |archive-date=1 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230901075844/https://whowaswho-indology.info/2663/hatch-emily-gilchriest |url-status=live}}</ref> এক প্ৰবন্ধত ১৯০৮ চনত এটা কোঠালি খোলাৰ বিফল প্ৰচেষ্টাৰ কথা উল্লেখ আছে। তেওঁৰ 'ট্ৰাভাংকোৰ: এ গাইড বুক ফৰ দি ভিজিটৰ' (অক্সফৰ্ড ইউনিভাৰ্চিটী প্ৰেছ, ১৯৩৩) নামৰ গ্ৰন্থখনত লিখিছে: "প্ৰায় ২৫ বছৰ আগতে যেতিয়া ৰাজ্যখনক অতিৰিক্ত ধনৰ প্ৰয়োজন হৈছিল, তেতিয়া এই বাকচবোৰ খুলি তাৰ সম্পত্তি ব্যৱহাৰ কৰাটো উচিত বুলি ভবা হৈছিল।" "এটা মানুহৰ গোট" একত্ৰিত হৈ জোঁৰ লৈ কোঠালিবোৰত প্ৰৱেশ কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল। কিন্তু যেতিয়া তেওঁলোকে কোঠালিবোৰ "ফেঁটী সাপেৰে ভৰি থকা" দেখিলে, তেতিয়া তেওঁলোকে "প্ৰাণৰ ভয়ত তাৰপৰা পলাই গ’ল।" <ref name="a.srivathsan"/> ৰাজপৰিয়ালে দাবী কৰি আহিছে যে 'B' কোঠালিটো খোলাটো অমংগলীয়া হ’ব পাৰে।<ref>{{cite news |title=Legend halts Kerala temple stocktaking |url=http://www.asianage.com/india/legend-halts-kerala-temple-stocktaking-150 |access-date=18 July 2011 |website=[[The Asian Age]] |date=4 July 2011 |archive-date=8 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110708200213/http://www.asianage.com/india/legend-halts-kerala-temple-stocktaking-150 |url-status=live |archivedate=8 July 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110708200213/http://www.asianage.com/india/legend-halts-kerala-temple-stocktaking-150 |deadurl=yes }}</ref> সাতজনীয়া দলটোৱে ২০১১ চনৰ ৮ জুলাইত আন কিছুমান বিশেষজ্ঞৰ সৈতে আলোচনা কৰি এই কোঠালিটো খোলাৰ ক্ষেত্ৰত চূড়ান্ত সিদ্ধান্ত লোৱাৰ কথা আছিল।<ref name="Sree Padmanabha Swamy temple: Lord's riches worth more than Rs 1 lakh cr">{{cite news |url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2011-07-05/news/29739016_1_market-value-Sree-padmanabha-swamy-treasure-trove |title=Sree Padmanabha Swamy temple: Lord's riches worth more than Rs 1 lakh cr |date=5 July 2011 |website=The Economic Times |access-date=5 July 2011 |archive-date=2011-08-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110812061842/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2011-07-05/news/29739016_1_market-value-Sree-padmanabha-swamy-treasure-trove |archivedate=2011-08-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110812061842/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2011-07-05/news/29739016_1_market-value-sree-padmanabha-swamy-treasure-trove |deadurl=yes }}</ref> "দেৱতাৰ ইচ্ছা জানিবলৈ" মন্দিৰত অনুষ্ঠিত হোৱা এক অষ্টமংগল দেৱপ্ৰশ্নমত প্ৰকাশ পায় যে 'B' কোঠালিটো খোলাৰ যিকোনো প্ৰচেষ্টাই দেৱতাৰ অসন্তুষ্টিৰ কাৰণ হ’ব। লগতে হিচাপ কৰাৰ প্ৰক্ৰিয়াত আন কোঠালিবোৰত থকা পৱিত্ৰ বস্তুবোৰ অশুদ্ধ হৈ পৰিছে।<ref name="TH12Aug2011"/> ২০১১ চনত [[ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়]]ৰদ্বাৰা নিযুক্ত পৰ্যবেক্ষকসকলে 'B' কোঠালিৰ এটা সমুখ-কক্ষ (Antechamber) খুলিছিল।<ref>{{cite news |title=Vaults A and B opened at temple |url=https://www.thehindu.com/news/cities/Thiruvananthapuram/vaults-a-and-b-opened-at-temple/article2142820.ece |access-date=20 April 2026 |work=The Hindu |agency=The Hindu |date=29 June 2011 |language=en-IN}}</ref> কিন্তু পৰ্যবেক্ষকসকলে মূল 'B' কোঠালিটো খুলিব নোৱাৰিলে। অৱশ্যে ২০১৪ চনৰ এপ্ৰিল মাহত উচ্চতম ন্যায়ালয়ত দাখিল কৰা প্ৰতিৱেদনত [[গোপাল সুব্ৰমণিয়াম]]য়ে আন এক দেৱপ্ৰশ্নম অনুষ্ঠিত কৰাৰ পাছত ইয়াক খোলাৰ পৰামৰ্শ দিছিল। দুজন পুষ্পাঞ্জলি স্বামীয়াৰ হৈছে পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰৰ সৰ্বোচ্চ ধৰ্মীয় কৰ্তৃপক্ষ। ২০১৬ চনৰ ৮ ফেব্ৰুৱাৰীত নডুভিল মঠৰ পুষ্পাঞ্জলি স্বামীয়াৰে প্ৰশাসনিক সমিতিৰ অধ্যক্ষ আৰু কাৰ্যবাহী বিষয়ালৈ পত্ৰ প্ৰেৰণ কৰি 'B' কোঠালি খোলাৰ তীব্ৰ বিৰোধিতা কৰে। ২০১৮ চনৰ মে’ মাহত মুন্সিৰা মঠৰ পুষ্পাঞ্জলি স্বামীয়াৰে পৱিত্ৰ কোঠালিটো খোলাৰ বিৰুদ্ধে প্ৰচাৰ চলাই [[কাচৰগড়]]ৰপৰা তিৰুৱনন্তপুৰমলৈ এক ৰথযাত্ৰাৰ নেতৃত্ব দিয়ে। কেৰালাৰ ব্ৰাহ্মণসকলৰ সৰ্বোচ্চ ধৰ্মীয় নেতা আজভাঞ্চেৰী থম্প্ৰাক্কলেও ৰথযাত্ৰাৰ সৈতে জড়িত এখন সভাত ভাষণ দি দাবী জনায় যে 'B' কোঠালিটো খুলি ধৰ্মীয় বিশ্বাসত আঘাত হানিব নালাগে। ভাৰতৰ প্ৰাক্তন নিয়ন্ত্ৰক আৰু মহাগণনা পৰীক্ষক (CAG) [[বিনোদ ৰায়]]ৰ ২০১৪ চনৰ আগষ্ট মাহৰ এক প্ৰতিৱেদন অনুসৰি, শেহতীয়া দশকবোৰত 'B' কোঠালিৰ অন্তত সমুখ-কক্ষটো অন্ততঃ সাতবাৰ খোলা হৈছে— ১৯৯১ চনত দুবাৰ আৰু ২০০২ চনত পাঁচবাৰ।<ref>{{cite news |title=Report on Kerala temple says the vault was opened 7 times |url=https://www.indiatoday.in/programme/up-south/video/sree-padmanabha-temple-status-report-vinod-rai-former-cag-454782-2014-08-13 |access-date=21 April 2026 |work=India Today |agency=India Today |date=13 August 2014 |language=en}}</ref> বিনোদ ৰায়ৰ প্ৰতিৱেদন প্ৰকাশ পোৱাৰ পিছত ৰাজকুমাৰী অশ্বথী তিৰুনাল গৌৰী লক্ষ্মী বাঈয়ে স্পষ্ট কৰি দিয়ে যে শ্ৰীৰায়ে 'B' কোঠালিৰ সমুখ-কক্ষটোৰ কথাহে উল্লেখ কৰিছিল। সেই সমুখ-কক্ষটো ২০১১ চনতো উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰদ্বাৰা নিযুক্ত পৰ্যবেক্ষকসকলে খুলিছিল।<ref>{{cite news |title=Won't open vault B to satisfy curiosity of a few: Travancore royal family |url=https://www.theweek.in/news/india/padmanabhaswamy-temple-vault-b-travancore-royal-family.html |access-date=10 April 2026 |agency=The Week |date=13 August 2017}}</ref> ইয়াৰ পূৰ্বে উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰদ্বাৰা নিযুক্ত এমিকেচ কিউৰি গোপাল সুব্ৰমণিয়ামেও অভিযোগ কৰিছিল যে উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ নিষেধাজ্ঞা থকা সত্ত্বেও 'B' কোঠালি বা ইয়াৰ কোনো এটা সমুখ-কক্ষ খোলা হৈছিল।<ref name="TH24Apr2014">{{cite news |title=Apex court finds amicus curiae report on temple disturbing |url=http://www.thehindu.com/news/national/apex-court-finds-amicus-curiae-report-on-temple-disturbing/article5940660.ece |access-date=24 April 2014 |website=The Hindu |archive-date=24 April 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140424174412/http://www.thehindu.com/news/national/apex-court-finds-amicus-curiae-report-on-temple-disturbing/article5940660.ece |url-status=live}}</ref> === পাঁচটা সৰু গুপ্ত কোঠালি খোলাৰ প্ৰক্ৰিয়া === ২০১১ চনৰ জুন মাহত ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়ে পুৰাতত্ত্ব বিভাগ আৰু অগ্নিনিৰ্বাপক বাহিনীৰ কৰ্তৃপক্ষক মন্দিৰৰ কিছুমান গোপন কোঠালি খুলিবলৈ আৰু ভিতৰত থকা বস্তুবোৰৰ তালিকা প্ৰস্তুত কৰিবলৈ নিৰ্দেশ দিছিল।<ref>{{cite news |title=Rs50k cr worth treasure in Kerala temple |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/Rs50k-cr-worth-treasure-in-Kerala-temple/articleshow/9069757.cms |archive-url=https://web.archive.org/web/20110811135735/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-07-02/thiruvananthapuram/29730213_1_gold-coins-secret-vaults-yellow-metal |url-status=live |archive-date=11 August 2011 |access-date=3 July 2011 |newspaper=[[The Times of India]] |date=2 July 2011}}</ref> মন্দিৰৰ দুজন পুৰোহিত ক্ৰমে 'পেৰিয়া নাম্বি' আৰু 'থেক্কেডাথু নাম্বি' হ’ল 'C'ৰপৰা 'F' লৈকে নামকৰণ কৰা চাৰিটা কোঠালিৰ ৰক্ষক। এই কোঠালিবোৰ সময়ে সময়ে খোলা হয়। উচ্চতম ন্যায়ালয়ে নিৰ্দেশ দিছিল যে 'C'ৰপৰা 'F' লৈকে কোঠালিবোৰ খোলোতে আৰু ভিতৰৰ বস্তুবোৰ ব্যৱহাৰ কৰোঁতে মন্দিৰৰ "পৰম্পৰাগত নিয়ম আৰু ৰীতি-নীতি" পালন কৰিব লাগিব। লগতে 'A' কোঠালিটো কেৱল বস্তুৰ তালিকা প্ৰস্তুত কৰাৰ বাবেহে খোলা হ’ব আৰু তাৰ পিছত বন্ধ কৰা হ’ব। এক বিতং তালিকা প্ৰস্তুত কৰিবলৈ উচ্চতম ন্যায়ালয়ে নিযুক্তি দিয়া এজন সাতজনীয়া সদস্যৰ দলে মন্দিৰৰ ভূ-গৰ্ভস্থ কোঠালিবোৰ পৰীক্ষা কৰিছিল। ইয়াৰ ফলত তলা-চাবিৰ তলত থকা এক বিশাল সম্পত্তিৰ তালিকা প্ৰস্তুত কৰা সম্ভৱ হৈছিল। ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ নিৰ্দেশ অনুসৰি ২০১২ চনৰ আগষ্ট মাহত 'C', 'D', 'E' আৰু 'F' কোঠালিৰ বস্তুৰ তালিকা প্ৰস্তুত কৰাৰ কাম সম্পূৰ্ণ হয়। ২০১২ চনৰ শেষৰফালে 'A' কোঠালিৰ আনুষ্ঠানিক তালিকা প্ৰস্তুত কৰাৰ কাম আৰম্ভ হয়।<ref name="ACR12">{{cite web |url=http://www.thehindu.com/multimedia/archive/01262/Report_of_the_amic_1262649a.pdf |last1=Subramanium |first1=Gopal |title=Report by Amicus Curiae Gopal Subramanium 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130308103934/https://www.thehindu.com/multimedia/archive/01262/Report_of_the_amic_1262649a.pdf |archive-date=8 March 2013 |website=The Hindu |access-date=22 April 2026}}</ref> 'A', 'C', 'D', 'E' আৰু 'F' কোঠালিবোৰ ইয়াৰ সমুখ-কক্ষসমূহৰ সৈতে খোলা হৈছিল। উদ্ধাৰ হোৱা বস্তুবোৰৰ ভিতৰত এশটাতকৈও অধিক হীৰা, পদ্মৰাগ মণি আৰু অন্যান্য বহুমূলীয়া পাথৰ খচিত ৩.৫ ফুট ওখ এটা নিভেৰা বিশুদ্ধ সোণৰ [[মহাবিষ্ণু]]ৰ মূৰ্তি পোৱা গৈছে।<ref>{{cite news |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/golden-idol-of-vishnu-found-at-sree-padmanabhaswamy-temple/article2154027.ece |title=Golden idol of Vishnu found at Sree Padmanabhaswamy temple |work=The Hindu |date=3 July 2011 |access-date=10 October 2022 |location=Thiruvananthapuram, India |archive-date=9 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221009222631/https://www.thehindu.com/news/national/kerala/golden-idol-of-vishnu-found-at-sree-padmanabhaswamy-temple/article2154027.ece |url-status=live}}</ref> ইয়াৰ উপৰি ১৮ ফুট দীঘল এটা বিশুদ্ধ সোণৰ শিকলি, ৫০০ কিলোগ্ৰাম ওজনৰ সোণৰ থোপা, ৩৬ কিলোগ্ৰাম ওজনৰ সোণৰ ওৰণি, বহুমূলীয়া পাথৰ খচিত ১২০০খন 'চৰাপল্লী' সোণৰ মুদ্ৰাৰ মালা উদ্ধাৰ হৈছে। লগতে সোণৰ অলংকাৰ, ডিঙিৰ মালা, মুকুট, হীৰা, মাণিক, নীলম, মৰকত আৰু সোণৰ সামগ্ৰীৰে ভৰ্তি কেইবাটাও মোনা পোৱা গৈছে।<ref>{{cite web |url=https://www.indiatoday.in/india/south/story/kerala-padmanabha-temple-treasure-136720-2011-07-02 |title=Kerala's Padmanabha temple treasure worth over Rs 60k crore |access-date=5 November 2014 |archive-date=13 November 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141113023113/http://indiatoday.intoday.in/story/kerala-padmanabha-temple-treasure/1/143508.html |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.indiatoday.in/india/south/story/kerala-temple-riches-spark-ownership-debate-136808-2011-07-03 |title=Thiruvananthapuram temple riches spark ownership debate |access-date=5 November 2014 |archive-date=13 November 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141113023109/http://indiatoday.intoday.in/story/kerala-temple-riches-spark-ownership-debate/1/143663.html |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.outlookindia.com/article/The-Worth-Of-Eternal-Repose/277576 |title=The Worth Of Eternal Repose |website=outlookindia.com |first=Minu |last=Ittyipe |date=18 July 2011 |access-date=5 November 2014 |archive-date=5 November 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141105135025/http://www.outlookindia.com/article/The-Worth-Of-Eternal-Repose/277576 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.foxnews.com/science/results-of-billion-dollar-treasure-hunt-in-hindu-temple-to-be-revealed |title=Results of billion-dollar treasure hunt in Hindu temple to be revealed |author=Gene J. Koprowski |date=26 March 2015 |publisher=Fox News Channel |access-date=5 November 2014 |archive-date=3 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140303131105/http://www.foxnews.com/science/2012/10/02/results-billion-dollar-treasure-hunt-in-hindu-temple-to-be-revealed |url-status=live}}</ref> দেৱতাক সজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা প্ৰায় ৩০ কিলোগ্ৰাম ওজনৰ ১৬টা অংশ থকা সোণৰ অংগবস্ত্ৰ, মাণিক আৰু মৰকত খচিত সোণৰ "নাৰিকলৰ কোৰোকা" আৰু ১৮ শতিকাৰ [[নেপোলিয়ন]] যুগৰ কেইবাটাও মুদ্ৰা পোৱা গৈছে।<ref>{{cite news |title=Padmanabhaswamy Temple: The richest deity in India? |url=https://www.indiatoday.in/india/photo/thiruvananthapuram-sri-padmanabha-swamy-temple-riches-365825-2011-07-05 |access-date=18 May 2026 |work=India Today |date=5 July 2011 |language=en}}</ref><ref>{{cite news |title=Kilos of ancient coins found in temple vault |url=https://www.thehindu.com/news/cities/Thiruvananthapuram/kilos-of-ancient-coins-found-in-temple-vault/article2151308.ece |access-date=18 May 2026 |work=The Hindu |date=2 July 2011 |language=en-IN}}</ref> ২০১২ চনৰ আৰম্ভণিতে এই বস্তুবোৰ পৰীক্ষা কৰিবলৈ এখন বিশেষজ্ঞ সমিতি গঠন কৰা হৈছিল। ইয়াৰ ভিতৰত কান্নুৰ জিলাৰ কট্টায়মত উদ্ধাৰ হোৱা [[ৰোমান সাম্ৰাজ্য]]ৰ লাখ লাখ সোণৰ মুদ্ৰাও অন্তৰ্ভুক্ত আছে। ভাৰতৰ প্ৰাক্তন নিয়ন্ত্ৰক আৰু মহাগণনা পৰীক্ষক (CAG) বিনোদ ৰায়ৰ মতে (যিয়ে ১৯৯০ চনৰপৰা মন্দিৰৰ কিছুমান নথি পৰীক্ষা কৰিছিল), ২০১৪ চনৰ আগষ্ট মাহলৈকে ইতিমধ্যে খোলা থকা 'A' কোঠালিত খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ২০০ চনৰ প্ৰায় ৮০০ কিলোগ্ৰাম সোণৰ মুদ্ৰা জমা হৈ আছে। ইয়াৰ প্ৰতিটো মুদ্ৰাৰ মূল্য ২.৭ লাখ টকাতকৈও অধিক। ইয়াৰ উপৰি ১৮ ফুট দীঘল মূল দেৱতাৰ বাবে এশ হাজাৰ হীৰা আৰু অন্যান্য বহুমূলীয়া পাথৰ খচিত এটা বিশুদ্ধ সোণৰ সিংহাসন পোৱা গৈছে। 'A' কোঠালিত প্ৰৱেশ কৰা এজন ব্যক্তিৰ মতে, তাত থকা কিছুমান ডাঙৰ হীৰা এজন প্ৰাপ্তবয়স্ক মানুহৰ বুঢ়া আঙুলিৰ সমান আছিল।<ref>{{cite magazine |url=https://www.newyorker.com/magazine/2012/04/30/the-secret-of-the-temple |title=The Secret of the Temple |author=Jake Halpern |date=30 April 2012 |magazine=The New Yorker |access-date=20 February 2020 |archive-date=6 September 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190906173441/https://www.newyorker.com/magazine/2012/04/30/the-secret-of-the-temple |url-status=live}}</ref> বিভিন্ন প্ৰতিৱেদন অনুসৰি, তাত হীৰা আৰু অন্যান্য বহুমূলীয়া পাথৰ খচিত অন্ততঃ তিনিখন বা তাতকেই অধিক নিভেৰা সোণৰ মুকুট পোৱা গৈছে।<ref>{{cite news |url=http://www.thehindu.com/news/national/kerala/padmanabhaswamy-temple-throws-up-a-treasure-trove/article2148311.ece |title=Padmanabhaswamy temple throws up a treasure trove |author=G. Mahadevan |website=The Hindu |date=July 2011 |access-date=18 July 2015 |archive-date=28 July 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130728100904/http://www.thehindu.com/news/national/kerala/padmanabhaswamy-temple-throws-up-a-treasure-trove/article2148311.ece |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.thehindu.com/news/cities/Thiruvananthapuram/fivetier-security-system-for-padmanabhaswamy-temple/article2496807.ece |title=Five-tier security system for Padmanabhaswamy temple |agency=Press Trust of India |website=The Hindu |date=29 September 2011 |access-date=18 July 2015 |archive-date=16 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200716055617/https://www.thehindu.com/news/cities/Thiruvananthapuram/fivetier-security-system-for-padmanabhaswamy-temple/article2496807.ece |url-status=live}}</ref> কিছুমান সংবাদ মাধ্যমৰ প্ৰতিৱেদনত 'A' কোঠালি আৰু ইয়াৰ সমুখ-কক্ষৰপৰা উদ্ধাৰ হোৱা সামগ্ৰীৰ ভিতৰত শ শ বিশুদ্ধ সোণৰ চকী, হাজাৰ হাজাৰ সোণৰ পাত্ৰ আৰু কলহৰ কথাও উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{cite news |url=https://www.bbc.com/news/world-south-asia-14063061 |title=The feisty Indian kings and their temple treasure |work=BBC News |date=7 July 2011 |access-date=20 June 2018 |archive-date=25 July 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180725180755/https://www.bbc.com/news/world-south-asia-14063061 |url-status=live}}</ref> মন্দিৰৰ দৈনন্দিন ধৰ্মীয় নীতি-নিয়ম বা উৎসৱ-পাৰ্বণৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা শ শ সোণৰ পাত্ৰ আৰু অন্যান্য সামগ্ৰীৰ তালিকা প্ৰস্তুত কৰা হোৱা নাছিল। কাৰণ এই ক্ষেত্ৰত মন্দিৰৰ পুৰোহিতসকলে তীব্ৰ আপত্তি দৰ্শাইছিল।<ref name="ACR12"/> 'A' কোঠালি আৰু ইয়াৰ সমুখ-কক্ষসমূহৰপৰা ১.০২ লাখতকৈও অধিক "সামগ্ৰী" উদ্ধাৰ কৰা হৈছিল। আনহাতে 'C'ৰপৰা 'F' কোঠালিৰপৰা ২০০০ তকেই অধিক সামগ্ৰী পোৱা গৈছিল। ইয়াত এটা "সামগ্ৰী" মানে এটা একক বস্তু বা কেইবাটাও বস্তুৰ সংগ্ৰহ হ’ব পাৰে। যেনে— ৮০০ কিলোগ্ৰাম ওজনৰ ১.৯৫ লাখ 'ৰাচাপ্পনম' (সোণৰ মুদ্ৰা) আৰু নৱৰত্নৰ ছেট। ২০১৩ চনৰ মাৰ্চ মাহলৈকে কৰা তালিকাভুক্তকৰণ অনুসৰি ডাঙৰ ডাঙৰ সোণৰ অলংকাৰৰ অংশ হিচাপে ৬০,০০০ তকৈও অধিক বহুমূলীয়া পাথৰ খচিত হৈ আছে। বৰ্ণনা কৰা মুঠ আঠটা কোঠালিৰ ভিতৰত কেৱল পাঁচটা সৰু কোঠালি খোলিয়েই এতিয়ালৈকে যি সম্পত্তি পোৱা গৈছে, তাক বিশ্বৰ ইতিহাসত সোণ আৰু বহুমূলীয়া পাথৰৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ সংগ্ৰহ বুলি গণ্য কৰা হৈছে।<ref name="bullionstreet.com">{{cite web |url=http://www.bullionstreet.com/news/india-to-evaluate-worlds-largest-gold-treasure-soon/1044 |title=India to evaluate world's largest gold treasure soon |archive-url=https://web.archive.org/web/20150414100931/http://www.bullionstreet.com/news/india-to-evaluate-worlds-largest-gold-treasure-soon/1044 |archive-date=14 April 2015 |access-date=29 July 2026 |archivedate=14 April 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150414100931/http://www.bullionstreet.com/news/india-to-evaluate-worlds-largest-gold-treasure-soon/1044 |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.commodityonline.com/news/gold-treasure-at-india-temple-could-be-the-largest-in-the-world-40475-3-40476.html |title=Gold treasure at India temple could be the largest in the world |date=4 Jul 2011 |website=Commodity Online |archive-url=https://web.archive.org/web/20160506215358/http://www.commodityonline.com/news/Gold-treasure-at-India-temple-could-be-the-largest-in-the-world-40475-3-40476.html |archive-date=6 May 2016}}</ref> বিশ্বাস কৰা হয় যে এই মূল্যৱান সম্পত্তিসমূহ হাজাৰ হাজাৰ বছৰ ধৰি মন্দিৰটোত জমা হৈছিল। চেৰা ৰাজবংশ, পাণ্ড্য ৰাজ্য, ট্ৰাভাংকোৰ ৰাজপৰিয়াল, কোলাথিৰী, পল্লৱ ৰাজবংশ, চোল ৰাজবংশ আৰু দক্ষিণ ভাৰত তথা ইয়াৰ বাহিৰৰ বিভিন্ন ৰজাসকলে এইবোৰ দেৱতাৰ চৰণত দান কৰিছিল। ইয়াৰ উপৰি মেচোপটেমিয়া, জেৰুজালেম, গ্ৰীচ, ৰোমৰ শাসক আৰু ব্যৱসায়ীসকলৰ লগতে পৰৱৰ্তী সময়ত ইউৰোপৰ বিভিন্ন ঔপনিৱেশিক শক্তি আৰু অন্যান্য দেশৰপৰাও এই সম্পদসমূহ আহিছিল।<ref name="rediff.com"/><ref name="huffingtonpost.com"/><ref name="Frontline02">{{cite web |url=https://frontline.thehindu.com/the-nation/article30176370.ece |title=Treasures of history |last=Krishnakumar |first=R. |date=29 July 2011 |website=[[Frontline (magazine)|Frontline]] |access-date=16 July 2020 |archive-date=16 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200716060310/https://frontline.thehindu.com/the-nation/article30176370.ece |url-status=live}}</ref><ref name="Frontline03">{{cite news |url=http://www.thehindu.com/news/national/tales-that-the-fabulous-collection-in-the-vaults-tell/article2233694.ece |title=Tales that the fabulous collection in the vaults tell |author=Beena Sarasa |website=The Hindu |date=16 July 2011 |access-date=5 November 2014 |archive-date=9 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190409073849/https://www.thehindu.com/news/national/tales-that-the-fabulous-collection-in-the-vaults-tell/article2233694.ece |url-status=live}}</ref> কিছুমান লোকে মত প্ৰকাশ কৰে যে এই জমা থকা সম্পদৰ এটা অংশ পৰৱৰ্তী সময়ত কৰ হিচাপে আৰু দক্ষিণ ভাৰতৰ অন্যান্য জয় কৰা ৰাজ্যসমূহৰপৰা ট্ৰাভাংকোৰৰ ৰজাসকলৰ হাতলৈ আহিছিল।<ref>{{cite news |title=Glittering details emerge of Indian temple treasure |url=https://montrealgazette.com/life/Glittering+details+emerge+Indian+temple+treasure/5051341/story.html |access-date=18 July 2011 |newspaper=[[The Gazette (Montreal)|The Gazette]] |date=5 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110708181423/http://www.montrealgazette.com/life/Glittering+details+emerge+Indian+temple+treasure/5051341/story.html |archive-date=8 July 2011 |archivedate=8 July 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110708181423/http://www.montrealgazette.com/life/Glittering+details+emerge+Indian+temple+treasure/5051341/story.html |deadurl=yes }}</ref> অৱশ্যে বেছিভাগ পণ্ডিতেই বিশ্বাস কৰে যে এই সম্পদ হাজাৰ হাজাৰ বছৰ ধৰি গোট খাইছিল। কিয়নো কেইবাখনো বৰ্তমান উপলব্ধ হিন্দু ধৰ্মগ্ৰন্থ আৰু সংগম তামিল সাহিত্যত (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৫০০ ৰপৰা খ্ৰীষ্টাব্দ ৩০০, য’ত ইয়াৰ বিপুল সম্পত্তিৰ বাবেই ইয়াক "সোণালী মন্দিৰ" বুলি কোৱা হৈছিল) এই দেৱতা আৰু মন্দিৰৰ উল্লেখ আছে। এই ভঁৰালত চেৰা, পাণ্ড্য, গ্ৰীক আৰু ৰোমান যুগৰ অলেখ ঐতিহাসিক সামগ্ৰী আছে।<ref name="Seran Vanji"/><ref name="huffingtonpost.com"/><ref name="Silappadikaram"/><ref name="rediff.com"/> প্ৰাচীন তামিল সংগম মহাকাব্য [[চিলপ্পাটিকাৰম]]ত (অনুমাণিক খ্ৰীষ্টাব্দ ১০০ ৰপৰা ৩০০) উল্লেখ আছে যে তদানীন্তন চেৰা ৰজা চেলকুট্টুৱনে এটা 'সোণালী মন্দিৰ'ৰ (অৰিতুয়িল-অমাৰ্দন) পৰা সোণ আৰু বহুমূলীয়া পাথৰ উপহাৰ পাইছিল, যি পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰ বুলি বিশ্বাস কৰা হয়।<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=k57RAAAAMAAJ |title=The Secret Chamber: A Historical, Anthropological & Philosophical Study of the Kodungallur Temple |last=Induchudan |first=V. T. |date=1 January 1969 |publisher=Cochin Devaswom Board |page=47 |language=en}}</ref> হাজাৰ হাজাৰ বছৰ ধৰি তিৰুৱনন্তপুৰম, কান্নুৰ, ৱায়ানাদ, কোল্লম, পালাক্কাড আৰু মালাপ্পুৰম জিলাৰ নদীসমূহৰপৰা সোণ বুটলি থকাৰ লগতে খনিৰপৰাও সোণ আহৰণ কৰা হৈছিল। ঐতিহাসিক তথ্য অনুসৰি সুমেৰীয় যুগৰপৰাই কেৰালাৰ [[মালাবাৰ অঞ্চল]]ত (যি ঐতিহাসিক 'তামিলাকাম' অঞ্চলৰ অংশ আছিল) দক্ষিণে [[ভিঝিনজাম]]ৰপৰা উত্তৰে [[মাংগালোৰ]]লৈকে কেইবাটাও ব্যাৱসায়িক কেন্দ্ৰ আছিল। ১৭০০ শতিকাৰ শেষৰফালে যেতিয়া [[মহীশূৰৰদ্বাৰা মালাবাৰ আক্ৰমণ]] হৈছিল, তেতিয়া কেৰালা আৰু সুদূৰ দক্ষিণৰ অন্যান্য ৰাজপৰিয়ালসমূহে (যিসকল ট্ৰাভাংকোৰ ৰাজপৰিয়ালৰে শাখা আছিল) তিৰুৱনন্তপুৰমত আশ্ৰয় লৈছিল। তেওঁলোকে নিজৰ সুৰক্ষাৰ বাবে নিজ নিজ মন্দিৰৰ সম্পত্তি পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰতে জমা ৰাখিছিল।<ref name="rediff.com"/><ref name="Frontline02"/><ref name="Frontline03"/> লগতে, আটাইতকৈ ডাঙৰ তথা এতিয়ালৈকে নোখোলা কোঠালিটো আৰু ইতিমধ্যে খোলা হোৱা সৰু কোঠালিবোৰত থকা বেছিভাগ সম্পদেই ট্ৰাভাংকোৰ ৰাজ্য গঠন হোৱাৰ বহু আগৰ। ইয়াৰ এক উৎকৃষ্ট উদাহৰণ হৈছে বিনোদ ৰায়ে উল্লেখ কৰা খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ২০০ চনৰ প্ৰায় ৮00 কিলোগ্ৰাম সোণৰ মুদ্ৰাৰ ভাণ্ডাৰ। প্ৰখ্যাত প্ৰত্নতত্ত্ববিদ তথা ইতিহাসবিদ [[আৰ নাগাস্বামী]]য়েও উল্লেখ কৰিছে যে কেৰালাৰ বিভিন্ন প্ৰান্তৰপৰা এই দেৱতালৈ আগবঢ়োৱা দান-বৰঙনিৰ বহুতো নথি-পত্ৰ কেৰালাত পোৱা যায়।<ref name="RN"/> শেষত, ট্ৰাভাংকোৰ ৰাজ্যত সদায় চৰকাৰী ৰাজকোষ (কাৰুভেলাম), ৰাজপৰিয়ালৰ নিজা ৰাজকোষ (চেল্লাম) আৰু মন্দিৰৰ ৰাজকোষৰ (তিৰুভাৰা ভাণ্ডাৰম বা শ্ৰী ভাণ্ডাৰম) মাজত পাৰ্থক্য ৰখা হৈছিল। মহাৰাণী [[গৌৰী লক্ষ্মী বাঈ]]ৰ ৰাজত্বকালত কেৰালা অঞ্চলৰ কু-পৰিচালিত হৈ থকা শ শ মন্দিৰ চৰকাৰৰ অধীনলৈ অনা হৈছিল। এই মন্দিৰবোৰৰ অতিৰিক্ত অলংকাৰসমূহো পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰৰ গোপন কোঠালিলৈ স্থানান্তৰ কৰা হৈছিল। আনহাতে সেই মন্দিৰসমূহৰ দৈনন্দিন চোৱা-চিতাৰ বাবে পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰৰ পুঁজি ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="Aswathi"/> ২০১১ চনৰ জুলাই মাহৰ এই চৰ্চিত ঘটনাৰ পূৰ্বে, ১৯৩১ চনত 'A', 'C', 'D', 'E' বা 'F' কোঠালিৰ যিকোনো এটা বা ইয়াৰ সমুখ-কক্ষ খোলা হৈছিল। সেই সময়ত ভাৰতত তীব্ৰ অৰ্থনৈতিক মন্দাৱস্থা চলি থকাৰ বাবে ৰাজপ্ৰাসাদ আৰু চৰকাৰী ৰাজকোষ প্ৰায় খালী হৈ পৰিছিল। সেয়েহে ইয়াক খোলাৰ প্ৰয়োজন হৈছিল। ৰজা আৰু পুৰোহিতসকলক অন্তৰ্ভুক্ত কৰি গঠিত এটা সৰু দলে তাত এটা ডাঙৰ ভঁৰালৰ দৰে ঘৰ পাইছিল, যিটো বেছিভাগ সোণ আৰু কিছু পৰিমাণে ৰূপৰ মুদ্ৰা তথা অলংকাৰেৰে ভৰি আছিল। ইয়াৰ ওপৰত শ শ বিশুদ্ধ সোণৰ পাত্ৰ ৰখা আছিল। লগতে সোণৰ মুদ্ৰাৰে ভৰ্তি চাৰিটা ডাঙৰ বাকচো আছিল। মাটিত খোপনি পুতি থকা আৰু ছয়টা ভাগ থকা এটা ডাঙৰ বাকচো তাত পোৱা গৈছিল। সেইবোৰ হীৰা, মাণিক, নীলম আৰু মৰকত খচিত সোণৰ অলংকাৰেৰে ভৰি আছিল। ইয়াৰ বাহিৰেও পুৰণি মুদ্ৰাৰে ভৰ্তি আৰু চাৰিটা বাকচ পোৱা গৈছিল, যিবোৰ হিচাপ কৰিবলৈ ৰাজপ্ৰাসাদ আৰু চৰকাৰী ৰাজকোষলৈ লৈ যোৱা হৈছিল।<ref name="a.srivathsan"/> == আইনী বিবাদসমূহ == ২০১১ চনত কেৰালা উচ্চ ন্যায়ালয়ে ৰায় দিছিল যে ৰাজ্য চৰকাৰে মন্দিৰ আৰু ইয়াৰ সম্পত্তিৰ নিয়ন্ত্ৰণ নিজৰ হাতলৈ ল’ব লাগে। ইয়াৰ পিছতে ট্ৰাভাংকোৰ ৰাজপৰিয়ালে ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়ত আপিল কৰে।<ref name="econ">[https://www.economist.com/blogs/banyan/2013/02/temples-riches Temple Riches: Render unto Padmanabhaswamy] – The Economist, 19 February 2013</ref> এই সন্দৰ্ভত এটা স্বতন্ত্ৰ প্ৰতিৱেদন তৈয়াৰ কৰা হৈছিল। ২০১২ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত সম্পূৰ্ণ হোৱা এই প্ৰতিৱেদনত ৰাজপৰিয়ালে মন্দিৰৰ সম্পত্তি আত্মসাৎ কৰাৰ কোনো প্ৰমাণ পোৱা নগ’ল।<ref name="ACR12"/> উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ নিৰ্দেশ অনুসৰি সমগ্ৰ প্ৰক্ৰিয়াটো সম্পূৰ্ণ নোহোৱালৈকে সম্পত্তিৰ তালিকাৰ ফলাফলসমূহ ৰাজহুৱা কৰিব নোৱাৰিব।<ref name="ACR12"/> ২০১৪ চনৰ এপ্ৰিল মাহত আদালতৰ বন্ধু (Amicus Curiae) অধিবক্তা গোপাল সুব্ৰমণিয়ামে উচ্চতম ন্যায়ালয়ত ৫৭৭ পৃষ্ঠাৰ এখন প্ৰতিৱেদন দাখিল কৰে। তেওঁ মন্দিৰ প্ৰশাসনত অনিয়ম হোৱাৰ গুৰুতৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰে। তেওঁৰ মতে মন্দিৰ কৰ্তৃপক্ষই কেইবাটাও বেংক একাউণ্ট আৰু ট্ৰাষ্ট খুলি নিজৰ নৈতিক দায়িত্ব পালনত ব্যৰ্থ হৈছে। লগতে বিগত ১০ বছৰ ধৰি আয়কৰ ৰিটাৰ্নো দাখিল কৰা হোৱা নাই। প্ৰতিৱেদনখনত উল্লেখ কৰা হৈছিল: "বিপুল পৰিমাণৰ সোণ আৰু ৰূপ উদ্ধাৰ হোৱাৰ ঘটনাই আদালতৰ বন্ধুক আচৰিত কৰি তুলিছে। ই এক কু-পৰিচালনাৰ স্পষ্ট উদাহৰণ। ইয়াত সোণৰ প্ৰলেপ দিয়া মেচিন (Gold plating machine) থকা বুলি উঠা অভিযোগো এক বুজাব নোৱাৰা ঘটনা। এই আৱিষ্কাৰে সমাজৰ উচ্চ স্তৰৰ লোকৰদ্বাৰা পৰিকল্পিতভাৱে সম্পদ উলিয়াই নিয়াৰ সন্দেহ বৃদ্ধি কৰে। এই বিষয়বোৰ সমাধান কৰাৰ ক্ষেত্ৰত সমগ্ৰ চৰকাৰী ব্যৱস্থাটোৰ মাজত এটা উদাসীনতা দেখা গৈছিল। আৰক্ষীৰ পৰ্যাপ্ত তদন্তৰ অভাৱে এই কথা সূচায় যে তিৰুৱনন্তপুৰম কেৰালা ৰাজ্যৰ এখন চহৰ হোৱা সত্ত্বেও মানুহৰ মনত এতিয়াও পুৰণি ৰাজতন্ত্ৰৰ প্ৰভাৱ আছে।" <ref>{{cite news |title=Amicus Curiae seeks audit of temple wealth |url=http://www.thehindu.com/news/national/kerala/amicus-curiae-seeks-audit-of-temple-wealth/article5927269.ece |access-date=24 April 2014 |newspaper=The Hindu}}</ref> ন্যায়াধীশ আৰ এম লোধা আৰু ন্যায়াধীশ [[এ কে পাটনায়ক]]ক লৈ গঠিত উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ বিচাৰপীঠে এখন ৫ জনীয়া সমিতি গঠন কৰি প্ৰশাসনৰ সালসলনি কৰিবলেই নিৰ্দেশ দিয়ে। লগতে বিনোদ ৰায়ক হিচাপ পৰীক্ষক (Auditor) হিচাপে নিযুক্তি দিয়ে। এই সমিতিত [[তিৰুৱনন্তপুৰম জিলা]]ৰ ন্যায়াধীশ কে পি ইন্দিৰা,<ref>{{cite news |title=Padmanabha Swamy temple: K P Indira takes charge |url=http://www.mathrubhumi.com/english/news/kerala/padmanabha-swamy-temple-k-p-indira-takes-charge-145694.html |access-date=26 April 2014 |newspaper=Mathrubhumi |archivedate=26 April 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140426232219/http://www.mathrubhumi.com/english/news/kerala/padmanabha-swamy-temple-k-p-indira-takes-charge-145694.html |deadurl=yes }}</ref> মন্দিৰৰ তন্ত্ৰী আৰু নাম্বি, লগতে কেৰালা চৰকাৰৰ সৈতে আলোচনা কৰি ঠিক কৰিবলগীয়া আন দুজন সদস্য অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। ইয়াৰ উপৰি আই এ এচ (IAS) বিষয়া তথা মন্দিৰৰ প্ৰাক্তন প্ৰশাসক কে এন সতীশক কাৰ্যবাহী বিষয়া হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হয়।<ref>{{cite news |title=Woman judge takes charge of Padmanabhaswamy temple |url=http://www.ndtv.com/article/india/woman-judge-takes-charge-of-padmanabhaswamy-temple-514362 |access-date=26 April 2014 |publisher=NDTV}}</ref><ref>{{cite news |title=SC entrusts Padmanabhaswamy temple to five-member committee |url=http://www.thehindu.com/news/national/kerala/sc-entrusts-padmanabhaswamy-temple-to-fivemember-committee/article5943740.ece |access-date=24 April 2014 |newspaper=The Hindu}}</ref> কেৰালা চৰকাৰে উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ এই নিৰ্দেশ মানি চলিবলৈ সন্মত হয়।<ref>{{cite news |title=Govt will abide by SC order in temple case: Chandy |url=http://www.thehindu.com/news/national/kerala/govt-will-abide-by-sc-order-in-temple-case-chandy/article5944126.ece |access-date=24 April 2014 |newspaper=The Hindu}}</ref> [[মূলম তিৰুনাল ৰাম বৰ্মা]] মন্দিৰৰ ন্যাসৰক্ষী (Trustee) হিচাপে বাহাল থাকে আৰু ট্ৰাভাংকোৰৰ নামধাৰী মহাৰজা হিচাপে ধৰ্মীয় দায়িত্বসমূহ পালন কৰি যায়। কিন্তু উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ অন্তৱৰ্তীকালীন ৰায়ৰ পিছত মন্দিৰ পৰিচালনাৰ সৈতে তেওঁৰ কোনো সম্পৰ্ক নাছিল।<ref>{{cite news |last=J. |first=VENKATESAN |title=SC permits Rama Varma to be temple trustee |url=http://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/sc-permits-rama-varma-to-be-temple-trustee/article5893875.ece |access-date=25 April 2014 |website=THE HINDU}}</ref> এই প্ৰতিৱেদনত এনে দুটা গোপন কোঠালিৰ সন্ধান পোৱা গৈছিল যাৰ কথা ইয়াৰ আগতে কেতিয়াও ক’তো উল্লেখ কৰা হোৱা নাছিল। প্ৰতিৱেদনত সেই দুটাক 'G' আৰু 'H' কোঠালি নাম দিয়া হৈছিল। 'B' কোঠালি আৰু ইয়াৰ সমুখ-কক্ষসমূহৰ দৰেই এই দুয়োটা কোঠালি আৰু ইয়াৰ সমুখ-কক্ষসমূহ এতিয়াও নোখোলাকৈয়ে আছে। == আইনী বিবাদসমূহ == ২০১১ চনত কেৰালা উচ্চ ন্যায়ালয়ে ৰায় দিছিল যে ৰাজ্য চৰকাৰে মন্দিৰ আৰু ইয়াৰ সম্পত্তিৰ নিয়ন্ত্ৰণ নিজৰ হাতলৈ ল’ব লাগে। ইয়াৰ পিছতে ট্ৰাভাংকোৰ ৰাজপৰিয়ালে ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়ত আপিল কৰে।<ref name="econ"/> এই সন্দৰ্ভত এটা স্বতন্ত্ৰ প্ৰতিৱেদন তৈয়াৰ কৰা হৈছিল। ২০১২ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত সম্পূৰ্ণ হোৱা এই প্ৰতিৱেদনত ৰাজপৰিয়ালে মন্দিৰৰ সম্পত্তি আত্মসাৎ কৰাৰ কোনো প্ৰমাণ পোৱা নগ’ল।<ref name="ACR12"/> উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ নিৰ্দেশ অনুসৰি সমগ্ৰ প্ৰক্ৰিয়াটো সম্পূৰ্ণ নোহোৱালৈকে সম্পত্তিৰ তালিকাৰ ফলাফলসমূহ ৰাজহুৱা কৰিব নোৱাৰিব।<ref name="ACR12"/> ২০১৪ চনৰ এপ্ৰিল মাহত আদালতৰ বন্ধু (Amicus Curiae) অধিবক্তা গোপাল সুব্ৰমণিয়ামে উচ্চতম ন্যায়ালয়ত ৫৭৭ পৃষ্ঠাৰ এখন প্ৰতিৱেদন দাখিল কৰে। তেওঁ মন্দিৰ প্ৰশাসনত অনিয়ম হোৱাৰ গুৰুতৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰে। তেওঁৰ মতে মন্দিৰ কৰ্তৃপক্ষই কেইবাটাও বেংক একাউণ্ট আৰু ট্ৰাষ্ট খুলি নিজৰ নৈতিক দায়িত্ব পালনত ব্যৰ্থ হৈছে। লগতে বিগত ১০ বছৰ ধৰি আয়কৰ ৰিটাৰ্নো দাখিল কৰা হোৱা নাই। প্ৰতিৱেদনখনত উল্লেখ কৰা হৈছিল: "বিপুল পৰিমাণৰ সোণ আৰু ৰূপ উদ্ধাৰ হোৱাৰ ঘটনাই আদালতৰ বন্ধুক আচৰিত কৰি তুলিছে। ই এক কু-পৰিচালনাৰ স্পষ্ট উদাহৰণ। ইয়াত সোণৰ প্ৰলেপ দিয়া মেচিন থকা বুলি উঠা অভিযোগো এক বুজাব নোৱাৰা ঘটনা। এই আৱিষ্কাৰে সমাজৰ উচ্চ স্তৰৰ লোকৰদ্বাৰা পৰিকল্পিতভাৱে সম্পদ উলিয়াই নিয়াৰ সন্দেহ বৃদ্ধি কৰে। এই বিষয়বোৰ সমাধান কৰাৰ ক্ষেত্ৰত সমগ্ৰ চৰকাৰী ব্যৱস্থাটোৰ মাজত এটা উদাসীনতা দেখা গৈছিল। আৰক্ষীৰ পৰ্যাপ্ত তদন্তৰ অভাৱে এই কথা সূচায় যে তিৰুৱনন্তপুৰম কেৰালা ৰাজ্যৰ এখন চহৰ হোৱা সত্ত্বেও মানুহৰ মনত এতিয়াও পুৰণি ৰাজতন্ত্ৰৰ প্ৰভাৱ আছে।" <ref>{{cite news |title=Amicus Curiae seeks audit of temple wealth |url=http://www.thehindu.com/news/national/kerala/amicus-curiae-seeks-audit-of-temple-wealth/article5927269.ece |access-date=24 April 2014 |newspaper=The Hindu}}</ref> ন্যায়াধীশ আৰ এম লোধা আৰু ন্যায়াধীশ [[এ কে পাটনায়ক]]ক লৈ গঠিত উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ বিচাৰপীঠে এখন ৫ জনীয়া সমিতি গঠন কৰি প্ৰশাসনৰ সালসলনি কৰিবলেই নিৰ্দেশ দিয়ে। লগতে বিনোদ ৰায়ক হিচাপ পৰীক্ষক (Auditor) হিচাপে নিযুক্তি দিয়ে। এই সমিতিত [[তিৰুৱনন্তপুৰম জিলা]]ৰ ন্যায়াধীশ কে পি ইন্দিৰা,<ref>{{cite news |title=Padmanabha Swamy temple: K P Indira takes charge |url=http://www.mathrubhumi.com/english/news/kerala/padmanabha-swamy-temple-k-p-indira-takes-charge-145694.html |access-date=26 April 2014 |newspaper=Mathrubhumi |archivedate=26 April 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140426232219/http://www.mathrubhumi.com/english/news/kerala/padmanabha-swamy-temple-k-p-indira-takes-charge-145694.html |deadurl=yes }}</ref> মন্দিৰৰ তন্ত্ৰী আৰু নাম্বি, লগতে কেৰালা চৰকাৰৰ সৈতে আলোচনা কৰি ঠিক কৰিবলগীয়া আন দুজন সদস্য অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। ইয়াৰ উপৰি আই এ এচ (IAS) বিষয়া তথা মন্দিৰৰ প্ৰাক্তন প্ৰশাসক কে এন সতীশক কাৰ্যবাহী বিষয়া হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হয়।<ref>{{cite news |title=Woman judge takes charge of Padmanabhaswamy temple |url=http://www.ndtv.com/article/india/woman-judge-takes-charge-of-padmanabhaswamy-temple-514362 |access-date=26 April 2014 |publisher=NDTV}}</ref><ref>{{cite news |title=SC entrusts Padmanabhaswamy temple to five-member committee |url=http://www.thehindu.com/news/national/kerala/sc-entrusts-padmanabhaswamy-temple-to-fivemember-committee/article5943740.ece |access-date=24 April 2014 |newspaper=The Hindu}}</ref> কেৰালা চৰকাৰে উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ এই নিৰ্দেশ মানি চলিবলৈ সন্মত হয়।<ref>{{cite news |title=Govt will abide by SC order in temple case: Chandy |url=http://www.thehindu.com/news/national/kerala/govt-will-abide-by-sc-order-in-temple-case-chandy/article5944126.ece |access-date=24 April 2014 |newspaper=The Hindu}}</ref> [[মূলম তিৰুনাল ৰাম বৰ্মা]] মন্দিৰৰ ন্যাসৰক্ষী (Trustee) হিচাপে বাহাল থাকে আৰু ট্ৰাভাংকোৰৰ নামধাৰী মহাৰজা হিচাপে ধৰ্মীয় দায়িত্বসমূহ পালন কৰি যায়। কিন্তু উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ অন্তৱৰ্তীকালীন ৰায়ৰ পিছত মন্দিৰ পৰিচালনাৰ সৈতে তেওঁৰ কোনো সম্পৰ্ক নাছিল।<ref>{{cite news |last=J. |first=VENKATESAN |title=SC permits Rama Varma to be temple trustee |url=http://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/sc-permits-rama-varma-to-be-temple-trustee/article5893875.ece |access-date=25 April 2014 |website=THE HINDU}}</ref> এই প্ৰতিৱেদনত এনে দুটা গোপন কোঠালিৰ সন্ধান পোৱা গৈছিল যাৰ কথা ইয়াৰ আগতে কেতিয়াও ক’তো উল্লেখ কৰা হোৱা নাছিল। প্ৰতিৱেদনত সেই দুটাক 'G' আৰু 'H' কোঠালি নাম দিয়া হৈছিল। 'B' কোঠালি আৰু ইয়াৰ সমুখ-কক্ষসমূহৰ দৰেই এই দুয়োটা কোঠালি আৰু ইয়াৰ সমুখ-কক্ষসমূহ এতিয়াও নোখোলাকৈয়ে আছে। প্ৰতিৱেদনখনত এইটোও উল্লেখ কৰা হৈছে যে গোপাল সুব্ৰমণিয়ামে আঠটা গোপন কোঠালি আৰু সেইবোৰৰ সমুখ-কক্ষৰ বাহিৰতো সোণ আৰু বহুমূলীয়া পাথৰেৰে তৈয়াৰী ঐতিহাসিক সামগ্ৰীৰে ভৰ্তি কেইবাটাও ডাঙৰ বাকচ পাইছিল।<ref name="TH24Apr2014"/><ref>{{cite news |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/among-locked-cellars-and-underground-paths-questions-on-temple-treasures-safety/article5939000.ece |title=Among locked cellars and underground paths, questions on temple treasure's safety |author=A. Srivathsan |website=The Hindu |date=23 April 2014 |access-date=2 March 2015 |archive-date=24 April 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140424134538/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/among-locked-cellars-and-underground-paths-questions-on-temple-treasures-safety/article5939000.ece |url-status=live}}</ref> চিবিআই (CBI) আৰু ইণ্টেলিজেন্স ব্যুৰোৱে (IB) গোপাল সুব্ৰমণিয়াক উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ ন্যায়াধীশ হিচাপে নিযুক্তি দিয়াৰ ক্ষেত্ৰত আপত্তি দৰ্শাইছিল। আইবিয়ে শ্ৰী পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰৰ সন্দৰ্ভত দাখিল কৰা গোপাল সুব্ৰমণিয়ামৰ প্ৰতিৱেদনখনক এক উদাহৰণ হিচাপে উল্লেখ কৰিছিল, য’ত তেওঁ যুক্তিসংগত তৰ্ক আৰু কঠিন তথ্যৰ পৰিৱৰ্তে নিজৰ "আধ্যাত্মিক প্ৰবৃত্তি"ৰ ওপৰতহে বেছি নিৰ্ভৰ কৰিছিল।<ref name="ET062014">{{cite news |last1=Aurora |first1=Bhavana Vij |title=Intelligence Bureau red-flags appointment of ex-Solicitor General Gopal Subramanium as SC judge |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/intelligence-bureau-red-flags-appointment-of-ex-solicitor-general-gopal-subramanium-as-sc-judge/articleshow/37149450.cms |access-date=15 May 2026 |work=The Economic Times |date=25 June 2014}}</ref> শ্ৰী পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰৰ ওপৰত দাখিল কৰা দ্বিতীয়খন প্ৰতিৱেদনত গোপাল সুব্ৰমণিয়ামে নিজেই প্ৰকাশ কৰিছে যে "এয়া তেওঁৰ পুৱাৰ এক আধ্যাত্মিক নিয়ম আছিল, য’ত তেওঁ নিজৰ মনটো শান্ত কৰি ঈশ্বৰীয় নিৰ্দেশনা বিচাৰিছিল আৰু ইয়াৰ ফলতেই এই দিশত নতুন আৱিষ্কাৰ সম্ভৱ হৈছিল।" <ref name="ACR14Part02"/> আদালতৰ বন্ধুৰ বিৰুদ্ধে মন্দিৰৰ পৰম্পৰা উলংঘা কৰি অবৈধ [[পূজা (হিন্দু ধৰ্ম)|পূজা]] কৰাৰো অভিযোগ উত্থাপন হৈছিল।<ref name="ET062014"/> তেওঁ মন্দিৰৰ থাভাৰাপ্পূৰা আৰু বেদব্যাস উপ-গৃহৰ সন্মুখত পূজা কৰিছিল। ৰাজপৰিয়াল আৰু মন্দিৰৰ তান্ত্ৰিক পুৰোহিতসকলৰ বিৰোধিতা সত্ত্বেও তেওঁ ওচৰৰে মাৰ্তণ্ডম মঠ প্ৰসাদৰপৰা এটা পাথৰৰ যন্ত্ৰম আনি কেইবাদিনো ধৰি তাৰ ওপৰত পূজা কৰিছিল। তন্ত্ৰীসকলে বুজাই দিছিল যে এই 'যন্ত্ৰম'ৰ সৈতে পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰৰ কোনো সম্পৰ্ক নাই আৰু ই কেৱল প্ৰসাদটোৰ সুৰক্ষাৰ বাবেহে আছিল। কিন্তু আদালতৰ বন্ধুৱে ইয়াক মন্দিৰৰ মূল গৰ্ভগৃহত স্থাপন কৰিবলৈ জোৰ দিছিল। তন্ত্ৰীসকলৰ তীব্ৰ বিৰোধিতাৰ বাবে যন্ত্ৰমটো য’ত আছিল তাতেই ৰৈ গ’ল। মন্দিৰৰ পৰম্পৰা অনুসৰি প্ৰতিদিনে পুৱা কেৱল শংখধ্বনি আৰু 'শ্ৰীপদ সূক্তম' পাঠ কৰিহে ভগৱান পদ্মনাভক "জগোৱা" হয়। কিন্তু আদালতৰ বন্ধুৱে দেৱতাক জগাবলৈ দৈনিক 'ভেংকটেশ সুপ্ৰভাতম' পাঠ কৰাৰ নিয়ম আৰম্ভ কৰিছিল। উচ্চতম ন্যায়ালয়ে তন্ত্ৰীসকলক সুপ্ৰভাতম গাব পৰা যাবনে নাই সেই সন্দৰ্ভত চূড়ান্ত সিদ্ধান্ত ল’বলৈ অনুৰোধ জনায়। ইয়াৰ পিছতে জ্যেষ্ঠ তন্ত্ৰী নেডুম্পিল্লী থাৰানানাল্লুৰ পৰমেশ্বৰন নম্বুথিৰিপাডে মন্দিৰ কৰ্তৃপক্ষক সুপ্ৰভাতম পাঠ কৰাটো লগে লগে বন্ধ কৰিবলৈ নিৰ্দেশ দিয়ে। কাৰণ ইয়াৰদ্বাৰা মূল দেৱতা আৰু মন্দিৰৰ 'অন্য মন্ত্ৰ যজন দোষ' (অসংগত মন্ত্ৰৰে দেৱতাৰ আৰাধনা কৰাৰ বাবে হোৱা দোষ) হৈছিল। এই ভুলৰ প্ৰায়শ্চিত্ত হিচাপে তন্ত্ৰীগৰাকীয়ে বৈদিক পণ্ডিতসকলৰদ্বাৰা ঋকবেদ আৰু যজুৰ্বেদ দুয়োটাৰে ১২ বাৰকৈ 'মুৰা' পাঠ কৰাটো বিচাৰিছিল। উচ্চতম ন্যায়ালয়লৈ প্ৰেৰণ কৰা তেওঁৰ প্ৰথম প্ৰতিৱেদনত আদালতৰ বন্ধুৱে তন্ত্ৰীসকলক শোভাযাত্ৰাৰ মূৰ্তিৰ সন্মুখত গৰ্ভগৃহৰ ভিতৰত এটা [[শ্ৰী যন্ত্ৰ]] স্থাপন কৰিব পৰা যাবনে নাই, তাক পৰীক্ষা কৰিবলৈ নিৰ্দেশ দিছিল।<ref name="ACR14Part01"/> মূল আবেদনকাৰী (টি পি সুন্দৰৰাজন), যাৰ আদালতৰ কাৰ্যৱাহীৰ বাবেই এই সম্পত্তিৰ তালিকা প্ৰস্তুত কৰা হৈছিল, তেওঁৰ ২০১১ চনৰ জুলাই মাহত মৃত্যু হয়। এই ঘটনাই মন্দিৰটোক কেন্দ্ৰ কৰি চলি থকা লোকবিশ্বাসক অধিক দৃঢ় কৰি তুলিছিল।<ref>[https://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/religion-obituaries/8650668/TP-Sundararajan.html Obituary : TP Sundararajan, who died on July 17 aged 70, obtained a court order which has led, this summer, to the opening of some vaults of the 16th century Sri Padmanabhaswamy Temple in Trivandrum, in the southern Indian state of Kerala] ''The Daily Telegraph'', 20 July 2011</ref> === ২০২০ চনৰ জুলাই মাহত ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ চূড়ান্ত ৰায় === ২০২০ চনৰ ১৩ জুলাইত ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়ে ২০১১ চনৰ জানুৱাৰী মাহৰ কেৰালা উচ্চ ন্যায়ালয়ৰ ৰায়টো নাকচ কৰে। উচ্চতম ন্যায়ালয়ে ৰায় দিয়ে যে এতিয়াৰেপৰা পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰৰ প্ৰশাসন আৰু নিয়ন্ত্ৰণ পূৰ্বৰ ট্ৰাভাংকোৰ ৰাজপৰিয়ালৰ হাতত থাকিব।<ref name="SCI"/><ref name="IT13Jul2020"/><ref name="HT01">{{cite news |last=Tripathi |first=Ashutosh |date=13 July 2020 |title=Padmanabha Swamy Temple to be managed by ex-royal family, rules Supreme Court |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/supreme-court-upholds-the-rights-of-travancore-royal-family-to-administer-kerala-s-padmanabhaswamy-temple/story-0Ts5b1lxLfD5QOgPXGIYcM.html |newspaper=Hindustan Times |access-date=13 July 2020 |archive-date=13 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200713083237/https://www.hindustantimes.com/india-news/supreme-court-upholds-the-rights-of-travancore-royal-family-to-administer-kerala-s-padmanabhaswamy-temple/story-0Ts5b1lxLfD5QOgPXGIYcM.html |url-status=live}}</ref> == তথ্যসূত্ৰ == {{Reflist|30em}} == বহিঃসংযোগ == {{Commons category|Padmanabhaswamy Temple| পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰ}} * [https://spst.in/ শ্ৰী পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰ (SPST)] * [https://web.archive.org/web/20120416181925/http://www.sree-padmanabhaswamy.com/ শ্ৰী পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰ] (শ্ৰী পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰৰ সম্পৰ্কীয় তথ্য) [[শ্ৰেণী:হিন্দুধৰ্মৰ মঠ-মন্দিৰ]] [[শ্ৰেণী:কেৰালা পৰ্যটন]] f3wb2pss6gtd0gmhdfo2nsb63bsn87k 0 138217 627171 625504 2026-08-14T13:08:45Z AjayDas 12623 /* */ 627171 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = তিৰুৱনন্তপুৰম | native_name = '''ত্ৰিবান্দ্ৰম''' | other_name = অনন্তপুৰী | settlement_type = [[মহানগৰ]] | image_skyline = {{multiple image | total_width = 300 | border = infobox | perrow = 1/2/2/2/1 | caption_align = center | image1 = Trivandrum Skyline Cropped.jpg | alt1 = উত্তৰ তিৰুৱনন্তপুৰম | caption1 = কেন্দ্ৰত টেকন’পাৰ্ক দ্বিতীয় পৰ্যায়ৰ সৈতে উত্তৰ তিৰুৱনন্তপুৰম | image2 = Padmanabhaswamy Temple Thiruvananthapuram.jpg | alt2 = পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰ | caption2 = [[পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰ]] | image3 = | alt3 = নিয়ামসভা মন্দিৰম | caption3 = [[নিয়ামসভা মন্দিৰম]] | image4 = Technopark Phase III Buildings February 2014.jpg | alt4 = টেকন’পাৰ্ক, ত্ৰিবান্দ্ৰম | caption4 = [[টেকন’পাৰ্ক, তিৰুৱনন্তপুৰম|টেকন’পাৰ্ক তৃতীয় পৰ্যায়]] | image5 = 01KovalamBeach&Kerala.jpg | alt5 = কোভালাম সাগৰীয় তীৰ | caption5 = [[কোভালাম|কোভালাম সাগৰীয় তীৰ]] | image6 = Kanakakkunnu-palace-trivandrum.jpg | alt6 = কনকাকুন্নু ৰাজপ্ৰাসাদ | caption6 = [[কনকাকুন্নু ৰাজপ্ৰাসাদ]] | image7 = Tvmcentral.jpg | alt7 = তিৰুৱনন্তপুৰম কেন্দ্ৰীয় ৰেল ষ্টেচন | caption7 = [[তিৰুৱনন্তপুৰম কেন্দ্ৰীয় ৰেল ষ্টেচন|তিৰুৱনন্তপুৰম কেন্দ্ৰীয়]] | image8 = Palace of Trivandrum.jpg | alt8 = কৌডিয়াৰ ৰাজপ্ৰাসাদ | caption8 = [[কৌডিয়াৰ ৰাজপ্ৰাসাদ]] }} | image_flag = File:Thiruvananthapuram Corporation Flag.png | flag_size = 120px | image_seal = Seal of Corporation of Thiruvananthapuram by dhevilal.svg | seal_size = | nicknames = ভাৰতৰ চিৰসেউজ চহৰ<br />ঈশ্বৰৰ নিজা ৰাজধানী | image_map = {{Switcher |{{maplink|frame=yes|frame-align=center|plain=y|type=shape-inverse|id=Q1186|frame-width=250|frame-height=450|stroke-width=3|frame-lat=10.50|frame-long=76.20|zoom=7|type2=point|coord2={{coord|08|31|26.8|N|76|56|11.8|E}}|marker-size2=medium}} |কেৰেলাৰ মানচিত্ৰত তিৰুৱনন্তপুৰম |{{maplink|display=|frame=yes|type=shape-inverse|id=Q7785507|plain=y|title=তিৰুৱনন্তপুৰম|description=|coord=|marker=|zoom=11|stroke-width=2|icon=no|frame-width=300|frame-height=390|frame-align=center|text=তিৰুৱনন্তপুৰমৰ সীমা দৰ্শোৱা মানচিত্ৰ}} |তিৰুৱনন্তপুৰমৰ সীমা মানচিত্ৰ }} | pushpin_map = | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | coordinates = {{coord|08|31|26.8|N|76|56|11.8|E|type:city_region:IN|display=inline,title}} | subdivision_type = [[দেশ]] | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[ভাৰতৰ ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয়শাসিত অঞ্চলসমূহ|ৰাজ্য]] | subdivision_name1 = {{seal|Kerala}} | subdivision_type2 = [[ভাৰতৰ জিলাসমূহ|জিলা]] | subdivision_name2 = [[তিৰুৱনন্তপুৰম জিলা|তিৰুৱনন্তপুৰম]] | established_title = [[ট্ৰাভাংকুৰ]]ৰ ৰাজধানী | established_date = | founder = [[মাৰ্তাণ্ড বাৰ্মা]] | named_for = | government_type = পৌৰ [[নিগম]] | governing_body = [[তিৰুৱনন্তপুৰম পৌৰ নিগম]] | leader_title1 = [[তিৰুৱনন্তপুৰম পৌৰ নিগম|মেয়ৰ]] | leader_name1 = [[ভি. ভি. ৰাজেশ|এডভোকেট ভি. ভি. ৰাজেশ]] ([[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টী|বিজেপি]]) | leader_title2 = [[তিৰুৱনন্তপুৰম পৌৰ নিগম|উপ-মেয়ৰ]] | leader_name2 = জি. এছ. আশা নাথ ([[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টী|বিজেপি]]) | leader_title3 = [[সংসদ সদস্য, লোকসভা|সংসদ সদস্য]] | leader_name3 = [[শশী থাৰুৰ|ড° শশী থাৰুৰ]] ([[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ|আই.এন.চি.]]) | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_total_km2 = 214 | area_metro_km2 = 311 | area_metro_footnotes = | total_type = | area_urban_km2 = | area_rank = প্ৰথম | elevation_footnotes = | elevation_m = 38.93 | population_footnotes = | population_total = 957730 | population_as_of = | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_metro = 1890406 | population_metro_footnotes = | population_demonym = ত্ৰিবান্দ্ৰমবাসী | blank_name = সাধাৰণ ভাষা | blank_info = [[মালায়ালম ভাষা|মালায়ালম]], [[ইংৰাজী ভাষা|ইংৰাজী]] | blank1_name_sec1 = [[মুঠ ঘৰুৱা উৎপাদন]] (২০২০) | blank1_info_sec1 = ১৫.৭৭৭ বিলিয়ন [[আমেৰিকান ডলাৰ]] | blank2_name_sec1 = মুঠ ঘৰুৱা উৎপাদন | blank2_info_sec1 = | blank1_name_sec2 = [[আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰ]] | blank1_info_sec2 = [[তিৰুৱনন্তপুৰম আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰ]] | blank2_name_sec2 = আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বন্দৰ | blank2_info_sec2 = [[ভিঝিনজাম আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বন্দৰ তিৰুৱনন্তপুৰম]] | blank3_name_sec2 = ৰকেট উৎক্ষেপণ কেন্দ্ৰ | blank3_info_sec2 = [[থুম্বা ইকুৱেটৰিয়েল ৰকেট উৎক্ষেপণ কেন্দ্ৰ]] | blank4_name_sec2 = [[জলবায়ু]] | blank4_info_sec2 = Am/Aw ([[কোপেন জলবায়ু শ্ৰেণীবিভাজন|কোপেন]]) | timezone1 = [[ভাৰতীয় প্ৰমাণ সময়|আই.এছ.টি.]] | utc_offset1 = +৫:৩০ | postal_code_type = [[পিন ক’ড|PIN]] | postal_code = 695XXX | area_code = [[ভাৰতৰ দূৰভাষ নম্বৰ|+৯১ ৪৭১-XXXXXXX]] | registration_plate = * KL-01 তিৰুৱনন্তপুৰম * KL-22 [[কাজাকুট্টম]] * KL-15 [[কেৰেলা ৰাজ্যিক পথ পৰিবহণ নিগম|কেৰেলা আৰ.টি.চি.]] * KL-16 [[আট্টিংগল]] * KL-19 [[পাৰাছালা]] * KL-20 [[নেইয়াত্তিনকাৰা]] * KL-21 [[নেদুমাংগাদ]] * KL-74 [[কাট্টাক্কাদা]] * KL-81 [[ভাৰকলা]] | website = {{URL|trivandrum.nic.in}} }} {{ভাল প্ৰবন্ধ}} '''তিৰুৱনন্তপুৰম''' ({{lang-en| Thiruvananthapuram}}, {{lang-ml|തിരുവനന്തപുരം}}) ভাৰতৰ [[কেৰেলা]] ৰাজ্যৰ ৰাজধানী চহৰ। এই চহৰৰ আন এটা নাম '''ত্ৰিবান্দ্ৰম'''। ২০১১ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি, [[তিৰুৱনন্তপুৰম পৌৰ নিগম]]ৰ জনসংখ্যা আছিল ৯,৫৭,৭৩০ জন।<ref name="citypop">{{cite web |title=General Information |url=https://tmc.lsgkerala.gov.in/index.php/en/general-information |website=Thiruvananthapuram Municipal Corporation |publisher=Government of Kerala |access-date=12 February 2025}}</ref> এই চহৰখন ২১৪.৮৬ বৰ্গ কিলোমিটাৰ অঞ্চলজুৰি বিস্তৃত। ই কেৰেলাৰ আটাইতকৈ বেছি জনসংখ্যা থকা চহৰ।<ref name="districtprofile">{{cite web |title=About District |url=https://trivandrum.nic.in/en/about-district/ |website=District Administration Thiruvananthapuram |access-date=12 February 2025}}</ref> আনহাতে, ৫৪৩ বৰ্গ কিলোমিটাৰ এলেকাৰে গঠিত বৃহত্তৰ [[তিৰুৱনন্তপুৰম মহানগৰ অঞ্চল]]ৰ জনসংখ্যা ১৭ লাখতকৈও অধিক।<ref name="uapop">{{cite web |title=A -4 TOWNS AND URBAN AGGLOMERATIONS CLASSIFIED BY POPULATION SIZE CLASS IN 2011 |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/42876/download/46544/CLASS_I.xlsx |website=Census India |publisher=Government of India |access-date=12 February 2025}}</ref> ভাৰতৰ অতি কমসংখ্যক চহৰৰ ভিতৰত তিৰুৱনন্তপুৰম অন্যতম, যি একেলগে বহুকেইটা গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। এই চহৰখন এখন ৰাজধানী চহৰ।<ref>{{cite web | url=https://trivandrum.nic.in/en/about-district/ | title=About District | District Thiruvananthapuram, Government of Kerala | India }}</ref> ই এখন ঐতিহাসিক ঐতিহ্যবাহী চহৰ।<ref>{{cite web | url=https://www.outlookmoney.com/retirement/spend/travel/discovering-thiruvananthapuram-a-blend-of-culture-nature-and-heritage | title=Discovering Thiruvananthapuram: A Blend of Culture, Nature, and Heritage | date=13 January 2025 }}</ref> ইয়াৰ লগতে ই এখন সাগৰীয় বাণিজ্যিক চহৰ।<ref>{{cite web | url=https://vizhinjamport.in/visl/ | title=About Vizhinjam International Seaport Limited (VISL) }}</ref> এই চহৰখন এক [[তথ্য প্ৰযুক্তি]] কেন্দ্ৰ।<ref>{{cite web | url=https://technopark.in/discover-technopark-the-iconic-it-park-in-trivandrum | title=Discover Technopark: The Iconic IT Park in Trivandrum }}</ref> ই এখন [[মহাকাশ গৱেষণা]] চহৰ।<ref>{{cite web | url=https://www.isro.gov.in/VSSC.html | title=Vikram Sarabhai Space Centre (VSSC) }}</ref> চহৰখন প্ৰতিৰক্ষা আৰু মটৰগাড়ী প্ৰযুক্তিৰ এক প্ৰধান কেন্দ্ৰ।<ref>{{cite web | url=https://neosciencehub.com/thiruvananthapurams-rise-as-a-global-automotive-hub/ | title=Thiruvananthapuram's Rise as a Global Automotive Hub - Neo Science Hub | date=5 September 2024 }}</ref> ইয়াৰ উপৰি ই এখন [[জৈৱ বিজ্ঞান]] চহৰ<ref>{{Cite web | title=BIO 360 | url=https://www.bio360.in/ | access-date=2025-08-18 | website=Bio360.in}}</ref> আৰু পৰ্যটন চহৰ।<ref>{{cite web | url=https://www.incredibleindia.gov.in/en/kerala/thiruvananthapuram | title=Thiruvananthapuram Tourism }}</ref> চহৰখন বিভিন্ন গৱেষণা তথা উন্নয়নমূলক প্ৰতিষ্ঠানৰ বাবেও জনাজাত। সমগ্ৰ বিশ্বৰ ভিতৰতে এই চহৰখন এক বিৰল স্থান। কাৰণ ইয়াৰ মূল চহৰ কেন্দ্ৰৰ একেবাৰে ওচৰতে এটা [[তিৰুৱনন্তপুৰম আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰ|আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰ]] আৰু এটা [[ভিঝিনজাম আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বন্দৰ তিৰুৱনন্তপুৰম|আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় গভীৰ সাগৰীয় বন্দৰ]] অৱস্থিত।<ref>{{Cite web | title = Draft EIA Report for Vizhinjam Port (Phase III) |url=https://kspcb.kerala.gov.in/assets/uploads/widget/public_hearing_files/Vizhinjam_Port_(Phase_IIIII)_-Draft_EIA_Report.pdf | website = Vizhinjam Port Official Website | publisher = L&T, VISL, Government of Kerala | date = 15 June 2021 | access-date = 15 August 2024 | page = 36}}</ref> ভাৰতৰ পশ্চিম উপকূলত আৰু মূল ভূ-খণ্ডৰ একেবাৰে দক্ষিণ অংশৰ ওচৰত তিৰুৱনন্তপুৰম অৱস্থিত। এই বন্দৰ চহৰখন অতি ব্যস্ত পূব-পশ্চিম সাগৰীয় জাহাজ পথৰপৰা ১০ সাগৰীয় মাইল (nmi) নিলগত অৱস্থিত।<ref>{{Cite web | title = Environment compliance Report | url = https://www.adaniports.com/-/media/Project/Ports/PortsAndTerminals/Vizhinjam-Port-Documents/Environment-Compliance-Report/Previous-Environment-Compliance-Report/Compliance-Report_VISL_Oct-2022-Mar-2023.pdf | website = Adani Ports | publisher = VISIL, Government of Kerala | date = 2021-06-15 | access-date = 2024-08-15 | page = 45 }}</ref> এই চহৰখনতে ভাৰতৰ প্ৰথমটো গভীৰ সাগৰীয় কণ্টেইনাৰ ট্ৰান্স-শ্বিপমেণ্ট বন্দৰ অৱস্থিত। ইয়াৰ নাম [[ভিঝিনজাম আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বন্দৰ তিৰুৱনন্তপুৰম]]।<ref>{{cite web | url=https://pib.gov.in/PressReleaseIframePage.aspx?PRID=2032811#:~:text=The%20Union%20Minister%20of%20Ports,port%20in%20Vizhinjam%2C%20Kerala%20today | title=Union Minister Shri Sarbananda Sonowal receives First Mother Ship at Vizhinjam- India's first deep water Container Transhipment Port|website=Pib.gov.in }}</ref> চহৰখনৰ ভূ-খণ্ড চাপৰ উপকূলীয় পাহাৰেৰে ঢৌ খেলোৱা।<ref>{{cite book |last1=Kapoor |first1=Subodh |title=The Indian encyclopaedia : biographical, historical, religious, administrative, ethnological, commercial and scientific |date=2002 |publisher=Cosmo Publications |location=New Delhi |isbn=8177552570 |url=https://books.google.com/books?id=0Ukyp-gbtHcC}}</ref> তিৰুৱনন্তপুৰম ইয়াৰ চহকী সাংস্কৃতিক ঐতিহ্যৰ বাবেও জনাজাত। এই চহৰখন স্বাতী তিৰুনাল ৰামা বাৰ্মাৰ সংগীত সাধনাৰ সৈতে জড়িত। বিখ্যাত চিত্ৰশিল্পী [[ৰাজা ৰবি বাৰ্মা]]ৰ কলাত্মক ঐতিহ্যৰ বাবেও চহৰখন বিখ্যাত। উলূৰ এছ পৰমেশ্বৰ আয়াৰ, কুমাৰন আছান, চি ভি ৰমন পিল্লাই আৰু নাৰায়ণ গুৰুৰ দৰে ব্যক্তিসকলে ইয়াৰপৰাই মালায়ালম সাহিত্যৰ বিকাশত বিশেষ অৱদান আগবঢ়াইছিল। এই চহৰখনতে বিখ্যাত [[পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰ]] অৱস্থিত। এই মন্দিৰটো বিশ্বৰ আটাইতকৈ চহকী মন্দিৰ হিচাপে পৰিচিত।<ref>{{cite web | url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/richest-hindu-temple | title=Richest Hindu temple | work=Guinness World Records }}</ref> বৰ্তমানৰ তিৰুৱনন্তপুৰম অঞ্চলটো পূৰ্বতে আয় সাম্ৰাজ্যই শাসন কৰিছিল। তেওঁলোক [[চেৰা ৰাজবংশ]]ৰ সামন্ত আছিল।<ref name="vizhis3"/> দ্বাদশ শতিকাত এই অঞ্চলটো বেণ্ড সাম্ৰাজ্যৰ অধীনলৈ আহে।<ref name="vizhis3"/> অষ্টাদশ শতিকাত ৰজা [[মাৰ্তাণ্ড বাৰ্মা]]ই এই ভূ-খণ্ড বিস্তাৰ কৰে। তেওঁ [[ট্ৰাভাংকুৰ]] ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠা কৰে আৰু তিৰুৱনন্তপুৰমক ইয়াৰ ৰাজধানী পাতে।<ref name="history1">{{cite book |last1=Boland-Crewe |first1=Tara |last2=Lea |first2=David |title=The Territories and States of India |date=2003 |publisher=Routledge |isbn=9781135356255 |url=https://books.google.com/books?id=M2uPAgAAQBAJ |language=en}}</ref> ১৭৫৫ চনত পুৰক্কাঁড়ৰ যুদ্ধত কেলিকটৰ শক্তিশালী জামোৰিনক পৰাস্ত কৰি ট্ৰাভাংকোৰ কেৰেলাৰ আটাইতকৈ প্ৰভাৱশালী ৰাজ্য হৈ পৰে।<ref name="AHoT 162">{{cite book |last1=Shungoony Menon |first1=P. |title=A History of Travancore from the Earliest Times |date=1878 |publisher=Higgin Botham & Co. |location=Madras |pages=[https://archive.org/details/ahistorytravanc00menogoog/page/n212 162]–164 |url=https://archive.org/details/ahistorytravanc00menogoog |access-date=5 May 2016 |language=en |format=pdf}}</ref> ১৯৪৭ চনত ভাৰতৰ স্বাধীনতা লাভৰ পিছত তিৰুৱনন্তপুৰম ট্ৰাভাংকোৰ-কোচিন ৰাজ্যৰ ৰাজধানী হয়। পিছত ১৯৫৬ চনত নতুন [[কেৰেলা]] ৰাজ্য গঠন হোৱালৈকে ই ৰাজধানী হৈয়েই থাকে।<ref>{{cite book |last1=Abram |first1=David |last2=Edwards |first2=Nick |title=The Rough Guide to South India |date=2003 |publisher=Rough Guides |isbn=9781843531036 |page=306 |url=https://books.google.com/books?id=sEhJBfbhTAAC |access-date=9 July 2018}}</ref><ref>{{Cite book |last=Padmanabhan |first=N |title=Formation of Kerala Society and Culture |publisher=University Of Calicut, Distant Education |year=2011 |pages=5 |language=English}}</ref> তিৰুৱনন্তপুৰম এক উল্লেখযোগ্য শৈক্ষিক আৰু গৱেষণা কেন্দ্ৰ। ইয়াত [[কেৰেলা বিশ্ববিদ্যালয়]], এ পি জে আব্দুল কালাম প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয় আৰু ইন্দিৰা গান্ধী ৰাষ্ট্ৰীয় মুক্ত বিশ্ববিদ্যালয়ৰ আঞ্চলিক মুখ্য কাৰ্যালয় অৱস্থিত। ইয়াৰ উপৰি ইয়াত বহুতো স্কুল-কলেজ আছে। চহৰখনত ৰাষ্ট্ৰীয় আন্তঃশাখা বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান আৰু [[ভাৰতীয় মহাকাশ গৱেষণা সংস্থা]]ৰ অধীনস্থ [[বিক্ৰম সাৰাভাই মহাকাশ কেন্দ্ৰ]] অৱস্থিত। তদুপৰি ভাৰতীয় মহাকাশ বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান, ৰাষ্ট্ৰীয় পৃথিৱী বিজ্ঞান অধ্যয়ন কেন্দ্ৰ আৰু ভাৰতীয় বিজ্ঞান শিক্ষা আৰু গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠানৰ (IISER) এটা চৌহদ ইয়াত আছে।<ref>{{cite web |url=http://www.dqweek.com/thiruvananthapuram-one-of-the-souths-hottest-it-hubs/ |title=Thiruvananthapuram: One of the South's Hottest IT Hubs-DQWeek |website=Dqweek.com |date=23 April 2015 |access-date=20 December 2017}}</ref> এই চহৰখনৰপৰাই ভাৰতৰ মহাকাশ কাৰ্যসূচীৰ আৰম্ভণি হৈছিল। ইয়াত লিকুইড প্ৰপালচন চিষ্টেমছ চেণ্টাৰৰ মুখ্য কাৰ্যালয় আছে। চহৰখনত 'টুঞ্জ এনিমেচন ইণ্ডিয়া' আৰু 'টাটা এলেক্সি লিমিটেড'ৰ দৰে সংবাদ মাধ্যম প্ৰতিষ্ঠান আছে। লগতে মালায়ালম ছবিৰ অন্যতম প্ৰথম চলচ্চিত্ৰ ষ্টুডিঅ’ 'চিত্ৰাঞ্জলী ফিল্ম ষ্টুডিঅ’' ইয়াত অৱস্থিত। কাজাকুট্টমত থকা 'কিনফ্ৰা ফিল্ম এণ্ড ভিডিঅ' পাৰ্ক' হৈছে ভাৰতৰ প্ৰথমটো তথ্য-মনোৰঞ্জন ঔদ্যোগিক উদ্যান।<ref>{{cite news |last1=Prasanna |first1=Laxmi |title=With centres nod, foundation stone laid for KINFRA's second phase IT/ ITES Park in Thiruvananthapuram |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/With-centres-nod-foundation-stone-laid-for-KINFRAs-second-phase-IT/-ITES-Park-in-Thiruvananthapuram/articleshow/55586474.cms |access-date=28 March 2018 |newspaper=The Times of India |date=23 November 2016}}</ref> ২০১২ চনত 'দ্য টাইমছ অৱ ইণ্ডিয়া'ই কৰা এক ক্ষেত্ৰভিত্তিক সমীক্ষাত তিৰুৱনন্তপুৰমক কেৰেলাৰ ভিতৰত বাস কৰিবলৈ আটাইতকৈ উত্তম চহৰ বুলি উল্লেখ কৰিছিল।<ref>{{cite news |newspaper=The Times of India |title=Thiruvananthapuram best Kerala city to live in: Times survey |url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/Thiruvananthapuram-best-Kerala-city-to-live-in-Times-survey/articleshow/11703099.cms |access-date=5 August 2016}}</ref> ২০১৩ চনত 'ইণ্ডিয়া টুডেই' চলোৱা এক সমীক্ষাত চহৰখনে ভাৰতৰ বাসোপযোগী চহৰসমূহৰ ভিতৰত পোন্ধৰ নম্বৰ স্থান লাভ কৰিছিল।<ref name="India Today survey">{{cite news |title=India's Best Cities: Winners and Why they made it |url=https://www.indiatoday.in/magazine/cover-story/story/20130304-india-best-cities-winners-and-why-they-made-it-survey-762219-1999-11-29 |access-date=27 March 2013 |newspaper=India Today |date=22 February 2013}}</ref> 'জনগ্ৰহ চিটিজেনশ্বিপ এণ্ড ডেম’ক্ৰেচি' কেন্দ্ৰই চলোৱা ভাৰতৰ চহৰ-ব্যৱস্থাৰ বাৰ্ষিক সমীক্ষা অনুসৰি ২০১৫ আৰু ২০১৬ চনত ধাৰাবাহিকভাৱে তিৰুৱনন্তপুৰম ভাৰতৰ সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ চহৰ হিচাপে বিবেচিত হৈছিল।<ref name="Best Indian City">{{cite news |title=Thiruvananthapuram is the best city in India:Survey |url=https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2017/mar/02/thiruvananthapuram-is-the-best-city-in-india-survey-1576345.html#:~:text=THIRUVANANTHAPURAM%3A%20Thiruvananthapuram%20retained%20its%20title,on%20a%20scale%20of%2010. |access-date=6 June 2020 |newspaper=The New Indian Express |date=2 March 2017}}</ref> ২০১৭ চনত কৰা একেটা সংস্থাৰে আন এক সমীক্ষাত চহৰখন ভাৰতৰ আটাইতকৈ উন্নত প্ৰশাসনীয় ব্যৱস্থা থকা চহৰ হিচাপে প্ৰথম স্থানত নিৰ্বাচিত হৈছিল।<ref name="Best Governed City">{{cite news |title=Delhi, Mumbai not the best in urban governance, Thiruvananthapuram first |url=http://www.hindustantimes.com/india-news/delhi-mumbai-not-the-best-in-urban-governance-thiruvananthapuram-ranked-first/story-6zSWlfeb9eE66mOOEgfPwO.html |access-date=17 May 2017 |newspaper=Hindusthan Times |publisher=HT Media Limited |date=28 February 2017}}</ref> == নামৰ উৎপত্তি == এই চহৰখনৰ নাম [[মালায়ালম ভাষা|মালায়ালম]] শব্দ 'তিৰু-অনন্ত-পুৰম' ({{lang|ml|തിരുവനന്തപുരം}}) ৰপৰা আহিছে। ইয়াৰ অৰ্থ হৈছে "ভগৱান অনন্তৰ চহৰ" (অনন্ত অৰ্থাৎ অসীম, অনাদি বা চিৰন্তন)।<ref name="Meaning of name">{{cite web |title=About Thiruvananthapuram |url=http://www.corporationoftrivandrum.org/index.php?option=com_content&view=article&id=158&Itemid=11 |publisher=Thiruvananthapuram Municipal Corporation |access-date=29 October 2010 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20100918085703/http://www.corporationoftrivandrum.org/index.php?option=com_content&view=article&id=158&Itemid=11 |archive-date=18 September 2010 |archivedate=18 September 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100918085703/http://www.corporationoftrivandrum.org/index.php?option=com_content&view=article&id=158&Itemid=11 |deadurl=yes }}</ref> চহৰখনত অৱস্থিত [[পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰ|শ্ৰী পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰ]]ৰ আৰাধ্য দেৱতাৰ নামানুসৰি এই নামকৰণ কৰা হৈছে। সাহিত্য আৰু জনপ্ৰিয় কথনত তিৰুৱনন্তপুৰমক 'অনন্তপুৰী' বুলিও জনা যায়। এই নামটো [[সংস্কৃত ভাষা|সংস্কৃত]] শব্দ 'স্যানন্দুৰাপুৰম'ৰপৰা উদ্ভৱ হৈছে। [[ট্ৰাভাংকোৰ]]ৰ তদানীন্তন মহাৰাজ স্বাতী তিৰুনালে ৰচনা কৰা কৰ্ণাটকী কীৰ্তনসমূহত ইয়াৰ অৰ্থ "পৰম আনন্দৰ চহৰ" বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{cite news |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/swati-manuscripts-found/article1836941.ece |title=Swati manuscripts found |newspaper=[[The Hindu]] |access-date=3 August 2016}}</ref> ১৯৯১ চনলৈকে চহৰখনক চৰকাৰীভাৱে 'ত্ৰিবান্দ্ৰম' বুলি কোৱা হৈছিল (ত্ৰিবান্দ্ৰম চহৰখনৰ ইংৰাজী ৰূপ আছিল)। ইয়াৰ পিছত চৰকাৰে চহৰখনৰ মূল নাম 'তিৰুৱনন্তপুৰম' পুনৰ বাহাল ৰখাৰ সিদ্ধান্ত লয়।<ref>{{cite book |last1=Balid |first1=Vivek |last2=Chatterji |first2=Miabi |last3=Reddy |first3=Sujani |last4=Vimalassery |first4=Manu |title=The sun never sets : South Asian migrants in an age of U.S. power |date=2013 |publisher=NYU Press |location=New York |isbn=978-0814786437 |page=122}}</ref> চহৰখনক [[তামিল ভাষা|তামিল]] আৰু [[তেলেগু ভাষা|তেলেগু]] ভাষাত 'আনন্দপট্টনম' বা 'আনন্দপতম' বুলিও কোৱা হৈছিল। ইয়াৰ অৰ্থও মূল নামটোৰ দৰেই "আনন্দৰ চহৰ।" == ইতিহাস == [[File:Raja ravivarma painting 50 historic meeting.jpg|thumb|left|১৮৮০ চনৰ আৰম্ভণিত ৰিচাৰ্ড টেম্পল-গ্ৰেনভিল (বাকিংহাম আৰু চান্দোছৰ তৃতীয় ডিউক) তিৰুৱনন্তপুৰমলৈ অহাৰ সময়ত বিশাখম তিৰুনালে তেওঁক জনোৱা আদৰণি আৰু কাষতে ট্ৰাভাংকোৰৰ আয়িল্যম তিৰুনালে চাই থকাৰ দৃশ্য অংকিত [[ৰাজা ৰবি বাৰ্মা]]ৰ এক চিত্ৰকল্প]] [[File:TVM Padmanabhaswamy Temple.jpg|thumb|left|[[পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰ]] হৈছে বিশ্বৰ আটাইতকৈ চহকী মন্দিৰ। ]] [[File:Padmanabhapuram Clock Tower.jpg|left|250px|thumbnail|[[পদ্মনাভপুৰম ৰাজপ্ৰাসাদ]]]] === প্ৰাগৈতিহাসিক যুগ === তিৰুৱনন্তপুৰম এক তুলনামূলকভাৱে আধুনিক অঞ্চল। ইয়াৰ বাণিজ্যৰ পৰম্পৰা খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১০০০ চনৰেপৰা চলি আহিছে।<ref>De Beth Hillel, David (1832). ''Travels'' ([[Madras]] publication).</ref><ref>Lord, James Henry (1977). ''The Jews in India and the Far East''; Greenwood Press Reprint; {{ISBN|0-8371-2615-0}}.</ref> বিশ্বাস কৰা হয় যে খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১০৩৬ চনত ৰজা [[চলোমন|ৰজা চলোমন]]ৰ জাহাজসমূহ তিৰুৱনন্তপুৰমৰ [[অফিৰ]] (বৰ্তমানৰ [[পুভাৰ]]) নামৰ এটা বন্দৰত চাপিছিল।<ref>{{cite book |title=The Business Directory, Kerala |date=1972 |publisher=National Publishers |page=45}}</ref><ref>{{cite book |title=The March of India, Volume 15, Issues 1–9 |date=1963 |publisher=Publications Division, Ministry of Information and Broadcasting |url=https://books.google.com/books?id=AUD24pMsKvYC}}</ref> এই চহৰখন [[মচলা]], [[চন্দন কাঠ]] আৰু [[হাতীৰ দাঁত]]ৰ এক প্ৰধান বাণিজ্য কেন্দ্ৰ আছিল।<ref name="Ancient Trade in Thiruvananthapuram">{{cite web |publisher=Technopark Kerala |work=About Thiruvananthapuram |url=http://www.technopark.org/abttvm01.htm |title=Ancient Trade in Thiruvananthapuram |access-date=17 October 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061003090427/http://www.technopark.org/abttvm01.htm |archive-date=3 October 2006 |url-status=dead |archivedate=3 October 2006 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20061003090427/http://www.technopark.org/abttvm01.htm |deadurl=yes }}</ref> অৱশ্যে চহৰখনৰ প্ৰাচীন ৰাজনৈতিক আৰু সাংস্কৃতিক ইতিহাস কেৰেলাৰ বাকী অংশতকৈ প্ৰায় সম্পূৰ্ণ স্বতন্ত্ৰ আছিল। === প্ৰাচীন যুগ === বৰ্তমানৰ কেৰেলা ৰাজ্যৰ দক্ষিণ অঞ্চল (তিৰুৱনন্তপুৰম আৰু [[আলাপ্পুঝা]]ৰ মাজৰ উপকূলীয় অঞ্চল) আয় ৰাজবংশৰ অধীনত আছিল। এই ৰাজবংশটো [[মাদুৰাই]]ৰ [[পাণ্ড্য ৰাজবংশ]]ৰ সৈতে অধিক সম্পৰ্কিত আছিল।<ref>KA Nilakanta Sastri</ref>{{page needed|date=May 2026}} চহৰখনৰ প্ৰাৰম্ভিক শাসকসকল আছিল [[আয় সাম্ৰাজ্য]]ৰ লোক। বৰ্তমানৰ তিৰুৱনন্তপুৰমৰ অন্তৰ্গত [[ভিঝিনজাম]] নামৰ অঞ্চলটোৱেই তেতিয়া আয় ৰাজবংশৰ ৰাজধানী আছিল।<ref>{{cite book |last1=Woodcock |first1=George |title=Kerala: a portrait of the Malabar coast |date=1967 |publisher=Faber & Faber |page=[https://archive.org/details/keralaportraitof0000wood/page/65 65] |url=https://archive.org/details/keralaportraitof0000wood |url-access=registration |access-date=24 June 2018}}</ref> খ্ৰীষ্টপূৰ্ব দ্বিতীয় শতিকাৰপৰাই ভিঝিনজাম এখন গুৰুত্বপূৰ্ণ বন্দৰ চহৰ আছিল।<ref name="vizhis">{{cite book |last1=Mathew |first1=K S |title=Imperial Rome, Indian Ocean Regions and Muziris: New Perspectives on Maritime Trade |date=2016 |publisher=Taylor & Francis |isbn=978-1351997522 |page=27 |url=https://books.google.com/books?id=8iUlDwAAQBAJ |access-date=9 July 2018}}</ref><ref>{{cite book |last1=Nayar |first1=K Balachandran |title=In Quest of Kerala: Geography, places of interest, political history, social history, literature |date=1974 |publisher=Accent Publications |page=26 |url=https://books.google.com/books?id=EXIeAAAAMAAJ |access-date=9 July 2018}}</ref> আয় ৰাজবংশৰ শাসনকালত তিৰুৱনন্তপুৰমে বহুতো যুদ্ধৰ মুখা-মুখি হৈছিল। সেই সময়ত [[চোল ৰাজবংশ|চোল]] আৰু [[পাণ্ড্য ৰাজবংশ|পাণ্ড্য]] ৰাজবংশই এই বন্দৰ চহৰখন দখল কৰিবলৈ চেষ্টা চলাইছিল।<ref name="vizhis1">{{cite news |last1=Babu George |first1=Sarath |title=Vizhinjam in historical perspective |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/vizhinjam-in-historical-perspective/article7468781.ece |access-date=9 July 2018 |newspaper=The Hindu |date=27 July 2015}}</ref><ref name="vizhis2">{{cite news |last1=Mahadevan |first1=G |title=Shedding light on Vizhinjam's golden past |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/shedding-light-on-vizhinjams-golden-past/article5981994.ece |access-date=9 July 2018 |newspaper=The Hindu |date=6 May 2014}}</ref> === মধ্য যুগ === খ্ৰীষ্টাব্দ ৯২৫-ত ৰজা [[বিক্ৰমাদিত্য বৰগুণ]]ৰ মৃত্যুৰ পাছত আয়সকলৰ গৌৰৱ ম্লান পৰে। ইয়াৰ ফলত তেওঁলোকৰ প্ৰায় সকলো ভূ-খণ্ড [[চেৰা ৰাজবংশ]]ৰ অন্তৰ্ভুক্ত হয়।<ref>{{cite book |title=Proceedings – Indian History Congress |date=1987 |publisher=Indian History Congress |page=187 |url=https://books.google.com/books?id=POltAAAAMAAJ |access-date=9 July 2018}}</ref><ref name="vizhis3"/> দশম শতিকাৰ সময়ছোৱাত চোলসকলে ভিঝিনজাম আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে থকা অঞ্চলসমূহত আক্ৰমণ কৰি লুণ্ঠন চলায়।<ref name="vizhis3"/> এই সময়ছোৱাতে চোলসকলে ভিঝিনজামৰ বন্দৰ আৰু কাণ্ঠালুৰ শালা নামৰ ঐতিহাসিক শিক্ষা কেন্দ্ৰটো ধ্বংস কৰিছিল।<ref name="kanthalloor">{{cite news |last1=Haridas |first1=Aathira |title=Chronicles of Kanthalloor Sala which got lost in the mists of time |url=https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2018/apr/17/chronicles-of-kanthalloor-sala-which-got-lost-in-the-mists-of-time-1802832.html |access-date=9 July 2018 |newspaper=The Times of India |date=17 April 2018}}</ref><ref>{{cite book |last1=Roy |first1=Kaushik |title=Military Manpower, Armies and Warfare in South Asia |date=2015 |publisher=Routledge |isbn=9781317321279 |url=https://books.google.com/books?id=GpNECgAAQBAJ |access-date=9 July 2018}}</ref> [[পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰ]] নিয়ন্ত্ৰণ কৰা আয় পৰিয়ালৰ এটা শাখা দ্বাদশ শতিকাত [[ভেণ্ড সাম্ৰাজ্য]]ৰ সৈতে একত্ৰিত হয়।<ref name="vizhis3">{{cite book |last1=Sreedhara Menon |first1=A |title=Kerala History and its Makers |date=2011 |publisher=D C Books |isbn=9788126437825 |page=35 |url=https://books.google.com/books?id=wnAjqjhc1VcC |access-date=9 July 2018}}</ref> [[File:1733 Homann Heirs Map of India - Geographicus - India-homannheirs-1733.jpg|left|thumb|১৭৩৩ চনত হোমেন হেয়াৰ্ছে অংকন কৰা [[মালাবাৰ উপকূল]]ৰ এখন মানচিত্ৰ। মানচিত্ৰত দেখুওৱাৰ দৰে সেই সময়ত ট্ৰাভাংকোৰ কেৱল [[কোল্লাম]] আৰু [[কন্যা কুমাৰী]]ৰ মাজত আবদ্ধ থকা এটা সৰু ভূ-খণ্ড আছিল (বৰ্তমানৰ কেৱল [[তিৰুৱনন্তপুৰম জিলা]] আৰু কন্যাকুমাৰী জিলা)। ]] === প্ৰাক-আধুনিক যুগ === অষ্টাদশ শতিকাৰ দ্বিতীয়াৰ্ধত ট্ৰাভাংকোৰে [[কোচিন সাম্ৰাজ্য|কোচিন]] পৰ্যন্ত থকা সাম্ৰাজ্যসমূহ উত্তৰাধিকাৰ সূত্ৰে লাভ কৰে। ইয়াৰ ফলত ই এখন শক্তিশালী ৰাজ্যত পৰিণত হয় আৰু তিৰুৱনন্তপুৰম কেৰেলাৰ এখন প্ৰধান চহৰ হৈ পৰে। বৰ্তমানৰ তিৰুৱনন্তপুৰম চহৰ, জিলা আৰু [[কন্যাকুমাৰী জিলা]] ভাৰতীয় উপমহাদেশৰ একেবাৰে দক্ষিণ অংশত অৱস্থিত আছিল। প্ৰাচীন আৰু [[মধ্য যুগ|মধ্য যুগত]] এই অঞ্চলসমূহ [[আয় সাম্ৰাজ্য]]ৰ অংশ আছিল।<ref name="askh">{{cite book |last1=Sreedhara Menon |first1=A. |title=A Survey of Kerala History |year=2007 |publisher=DC Books |location=Kottayam |isbn=9788126415786 |edition=2007 |url=https://dcbookstore.com/books/a-survey-of-kerala-history}}</ref> বিভিন্ন সময়ত আয় সাম্ৰাজ্যই [[চোল ৰাজবংশ|চোল]] আৰু [[পাণ্ড্য ৰাজবংশ|পাণ্ড্য]]সকলৰ আক্ৰমণ আৰু বিজয়ৰ সন্মুখীন হৈছিল।<ref name="askh"/> পিছলৈ মধ্য যুগৰ শেষৰফালে ই [[ভেণ্ড সাম্ৰাজ্য]]ৰ অংশ হৈ পৰে। এই অঞ্চলটোৱেই খ্ৰীষ্টীয় অষ্টাদশ শতিকাত শক্তিশালী [[ট্ৰাভাংকোৰ]] ৰাজ্য হিচাপে বিস্তাৰ লাভ কৰে।<ref name="askh"/> পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰত [[তামিল লোক|তামিল]]-দ্ৰাবিড় শৈলীৰ স্থাপত্যশৈলী দেখিবলৈ পোৱা যায়। এই স্থাপত্যশৈলীয়ে ইয়াক [[কেৰেলা]]ৰ উত্তৰ আৰু কেন্দ্ৰীয় অঞ্চলৰ মন্দিৰসমূহৰ স্থাপত্যশৈলিতকৈ পৃথক আৰু অনন্য কৰি তুলিছে।<ref name="askh"/> [[File:Thambiran Vanakkam 1578.JPG|left|thumbnail|পৰ্তুগীজ যুগত ১৫৭৮ চনত ভেণ্ডৰ ৰাজধানী কোল্লামত '[[থাম্বিৰান ৱানাক্কাম]]' মুদ্ৰণ কৰা হৈছিল। যিকোনো ভাৰতীয় ভাষাত মুদ্ৰিত প্ৰথমখন কিতাপ হিচাপে ইয়াৰ অভিলেখ আছে। এইখন মধ্য যুগত কেৰেলাত প্ৰচলিত 'লিংগুৱা মালাবাৰ তামোল' ভাষাত লিখা হৈছিল। ]] === উত্তৰ-আধুনিক যুগ === খ্ৰীষ্টীয় অষ্টাদশ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে, [[ট্ৰাভাংকোৰ ৰাজপৰিয়াল]] লৈ [[কন্নুৰ]]ত থকা [[কোলাথুনাডু]] ৰাজপৰিয়ালৰ একাংশ সদস্যক তোলনীয়া হিচাপে অনা হৈছিল।<ref>Travancore State Manual</ref> ইয়াৰ পিছত, উত্তৰাধিকাৰ সূত্ৰে ভেণ্ড সাম্ৰাজ্য লাভ কৰা [[মাৰ্তাণ্ড বাৰ্মা]]ই কায়ামকুলাম, কত্তাৰাক্কাৰা, কত্তায়ম, চাংগানাছেৰী, মীনাক্কিল, পুঞ্জাৰ আৰু আম্বালাপ্পুঝা আদি সাম্ৰাজ্যসমূহ জয় কৰি নিজৰ ৰাজ্য বিস্তাৰ কৰিছিল।<ref>{{Cite web|url=https://www.researchgate.net/publication/360725777|title=(PDF) Royal Titles, Epithets and Kingship: An Archaeological Analysis into the Epigraphical Records of Venad Kings|website=Researchgate.net|access-date=8 June 2026}}</ref> ১৭২৯ চনত মাৰ্তাণ্ড বাৰ্মাই ট্ৰাভাংকোৰ (থিৰুভিথামকুৰ) দেশীয় ৰাজ্যখন প্ৰতিষ্ঠা কৰে। কন্যাকুমাৰী জিলাৰ [[পদ্মনাভপুৰম]]ৰপৰা ৰাজধানী স্থানান্তৰ কৰাৰ পাছত ১৭৯৫ চনত তিৰুৱনন্তপুৰমক নতুন ৰাজধানী পতা হয়।<ref name="district history">{{cite web |title=History |url=https://trivandrum.gov.in/history/ |website=District Administration Thiruvananthapuram |publisher=National Informatics Centre, Ministry of Electronics & Information Technology, Government of India |access-date=19 July 2018}}</ref> মাৰ্তাণ্ড বাৰ্মাৰ শাসনকালত তিৰুৱনন্তপুৰম কেৰেলাৰ এখন আগশাৰীৰ চহৰ হৈ পৰে।<ref name="Online. Encyclopædia Britannica Inc 2013">{{Britannica|606138|Thiruvananthapuram}}</ref> [[File:A language map of India prepared for the missionary projects at Serampore, 1822.jpg|thumbnail|১৮২২ চনত প্ৰস্তুত কৰা ভাৰতৰ এখন ভাষিক মানচিত্ৰ। ]] চুবুৰীয়া জমিদাৰী বা সৰু সৰু ৰাজ্যসমূহ নিজৰ সাম্ৰাজ্যৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰাৰ ফলত, সেই ঠাইবোৰৰ শিল্পী আৰু পণ্ডিতসকল তিৰুৱনন্তপুৰমলৈ প্ৰব্ৰজন কৰিছিল। ইয়াৰ ফলত চহৰখন এক সাংস্কৃতিক কেন্দ্ৰলৈ ৰূপান্তৰিত হয়। মাৰ্তাণ্ড বাৰ্মাই কুথু, পধকম, [[কথাকলি]], থুল্লাল আৰু [[কুডিয়াট্টম]]কে ধৰি বিভিন্ন মন্দিৰ-কেন্দ্ৰিক শিল্পকলাক পৃষ্ঠপোষকতা আগবঢ়াইছিল। ৰামাপুৰথু ৱাৰিয়াৰ আৰু কুঞ্চন নাম্বিয়াৰৰ দৰে প্ৰখ্যাত শিল্পীসকলে তেওঁৰ ৰাজসভাৰ কবি হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল।<ref name="Gauri Lakshmi Bayi 1998 152–168">{{cite book |last=Gauri Lakshmi Bayi |first=Aswathi Thirunal |title=Sreepadmanabhaswami Kshetram |year=1998 |publisher=The State Institute Of Languages |location=Thiruvananthapuram |isbn=978-81-7638-028-7 |pages=152–168}}</ref> ১৭৫৫ চনত পুৰক্কাঁড়ৰ যুদ্ধত কোঝিকোডৰ শক্তিশালী জামোৰিনক পৰাস্ত কৰি ট্ৰাভাংকোৰ কেৰেলাৰ আটাইতকৈ প্ৰভাৱশালী ৰাজ্য হৈ পৰে।<ref name="AHoT 162"/> এই সময়ছোৱাতে চহৰখন এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ বৌদ্ধিক আৰু কলাত্মক কেন্দ্ৰ হিচাপে গঢ়ি উঠিছিল। ঊনবিংশ শতিকাৰ মাজভাগত মহাৰাজ স্বাতী তিৰুনাল ৰামা বাৰ্মা আৰু মহাৰাজ আয়িল্যম তিৰুনালৰ শাসনকালত চহৰখনে সোণালী যুগৰ মুখ দেখিবলৈ পাইছিল। এই সময়ছোৱাতে প্ৰথমখন ইংৰাজী স্কুল (১৮৩৪), জ্যোতিৰ্বিজ্ঞান পৰ্যৱেক্ষণ কেন্দ্ৰ বা [[তিৰুৱনন্তপুৰম পৰ্যৱেক্ষণ কেন্দ্ৰ|পৰ্যৱেক্ষণ কেন্দ্ৰ]] (১৮৩৭), জেনেৰেল হাস্পতাল (১৮৩৯), অ’ৰিয়েণ্টেল ৰিচাৰ্চ ইনষ্টিটিউট এণ্ড মেনুস্ক্ৰিপ্টচ লাইব্ৰেৰী আৰু ইউনিভাৰ্চিটি কলেজ (১৮৭৩) প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ৰাজ্যখনৰ প্ৰথমখন মানসিক চিকিৎসালয়ো এই একে সময়তে আৰম্ভ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ পিছত মূলম তিৰুনালৰ (১৮৮৫–১৯২৪) শাসনকালত সংস্কৃত কলেজ, [[আয়ুৰ্বেদ]] কলেজ, আইন কলেজ আৰু মহিলাৰ বাবে এখন দ্বিতীয় শ্ৰেণীৰ কলেজ আৰম্ভ কৰা হৈছিল।<ref name="History of Thiruvananthapuram">{{cite web |publisher=Govt. of Kerala |url=http://www.corporationoftrivandrum.in/about-corporation |title=About Corporation |access-date=17 May 2017 |archive-date=2 May 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170502105139/http://www.corporationoftrivandrum.in/about-corporation |url-status=dead |archivedate=2 May 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170502105139/http://www.corporationoftrivandrum.in/about-corporation |deadurl=yes }}</ref> === সমসাময়িক যুগ === বিংশ শতিকাৰ প্ৰথমাৰ্ধ আছিল চহৰখনৰ বাবে ব্যাপক ৰাজনৈতিক আৰু সামাজিক পৰিৱৰ্তনৰ যুগ। ১৯০৪ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা [[শ্ৰী মূলম পপুলাৰ এচেম্ব্লী]] আছিল যিকোনো ভাৰতীয় ৰাজ্যৰ ভিতৰত প্ৰথমটো গণতান্ত্ৰিকভাৱে নিৰ্বাচিত বিধান পৰিষদ।<ref>{{cite web |title=History of legislative bodies in Kerala-- Sri Mulam Popular Assembly |url=http://keralaassembly.org/history/popular.html |publisher=Keralaassembly |access-date=17 May 2017}}</ref> কোনো সময়তে [[ব্ৰিটিছ সাম্ৰাজ্য]]ৰ প্ৰত্যক্ষ নিয়ন্ত্ৰণত নথকাৰ পিছতো চহৰখনে [[ভাৰতৰ স্বাধীনতা আন্দোলন|ভাৰতৰ স্বাধীনতা সংগ্ৰাম]]ত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল। তিৰুৱনন্তপুৰমত [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]]ৰ অতি সক্ৰিয় উপস্থিতি আছিল। ১৯৩৮ চনত ড° [[পট্টভি সিতাৰামায়া]]ৰ সভাপতিত্বত ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছৰ এখন বৈঠক ইয়াত অনুষ্ঠিত হৈছিল। {{cn|date=June 2026}} [[File:Palace of Trivandrum.jpg|thumb|left|১৯১৫ চনত নিৰ্মিত [[কৌডিয়াৰ ৰাজপ্ৰাসাদ]] আছিল [[ট্ৰাভাংকোৰ ৰাজপৰিয়াল]]ৰ চৰকাৰী বাসস্থান।<ref name="Kowdiar">{{cite web |title=Kowdiar palace |url=http://www.zonkerala.com/tourism/Kowdiar-Palace-9.html |work=About Kowdiar palace |publisher=Zonkerala |access-date=25 June 2010}}</ref>]] ১৯২০ চনত ট্ৰাভাংকোৰ অঞ্চলৰ প্ৰথমখন পৌৰসভা হিচাপে তিৰুৱনন্তপুৰম পৌৰসভা গঠন হয়। ১৯৩১ চনত শাসনভাৰ গ্ৰহণ কৰা [[চিত্ৰ তিৰুনাল বালা ৰামা বাৰ্মা]]ৰ শাসনকালত ১৯৪০ চনৰ ৩০ অক্টোবৰত পৌৰসভাখনক পৌৰ নিগমলৈ (Corporation) ৰূপান্তৰিত কৰা হয়।<ref name="ThiruvananthapuramHistoryIntro">{{cite web |title=Thiruvananthapuram Municipal Corporation |url=http://www.corporationoftrivandrum.org/ |work=Thiruvananthapuram Municipal Corporation Introduction |publisher=Thiruvananthapuram Corporation, Government of Kerala |access-date=3 January 2011 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20100916043822/http://www.corporationoftrivandrum.org/ |archive-date=16 September 2010 |archivedate=16 September 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100916043822/http://www.corporationoftrivandrum.org/ |deadurl=yes }}</ref> তেওঁৰ কাৰ্যকালত চহৰখনে বহুমুখী প্ৰগতিৰ মুখ দেখে। ১৯৩৬ চনৰ "[[মন্দিৰ প্ৰৱেশ ঘোষণা]]" (Temple Entry Proclamation) আছিল সামাজিক মুক্তিৰ এক ডাঙৰ পদক্ষেপ। এই সময়ছোৱাতে ১৯৩৭ চনত [[ট্ৰাভাংকোৰ বিশ্ববিদ্যালয়]] প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল, যি পৰৱৰ্তী সময়ত [[কেৰেলা বিশ্ববিদ্যালয়]] হিচাপে পৰিচিত হয়।<ref name="University of Kerala History">{{cite web |title=A Brief History of the University |url=https://keralauniversity.ac.in/history |publisher=University of Kerala |access-date=17 May 2017 |archive-date=6 July 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170706145029/http://www.keralauniversity.ac.in/history |url-status=dead |archivedate=6 July 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170706145029/http://www.keralauniversity.ac.in/history |deadurl=yes }}</ref> === আধুনিক যুগ === ১৯৪৭ চনত ব্ৰিটিছ শাসনৰ অন্ত পৰাৰ লগে লগে ট্ৰাভাংকোৰে ভাৰতীয় সংঘত যোগদান কৰাৰ সিদ্ধান্ত লয়। ১৯৪৮ চনৰ ২৪ মাৰ্চত [[পট্টম থানু পিল্লাই]]ৰ নেতৃত্বত প্ৰথমটো জনপ্ৰিয় গণতান্ত্ৰিক মন্ত্ৰীসভা গঠন হয়। ১৯৪৯ চনত ট্ৰাভাংকোৰ আৰু ইয়াৰ উত্তৰৰ চুবুৰীয়া ৰাজ্য কোচিন ([[কোচি]]) একত্ৰিত কৰি [[ট্ৰাভাংকোৰ-কোচিন|থিৰু-কোচি]] ৰাজ্য গঠন কৰা হৈছিল আৰু তিৰুৱনন্তপুৰমক ইয়াৰ ৰাজধানী পতা হৈছিল।<ref>{{cite book |title=Criminal Justice India Series: Kerala, 2001 |author=West Bengal National University of Juridical Sciences |year=2002 |publisher=Allied Publishers |isbn=978-81-7764-391-6 |page=5 |url=https://books.google.com/books?id=_2r8cLTkmA8C&pg=PA5}}</ref> ট্ৰাভাংকোৰৰ ৰজা চিত্ৰ তিৰুনাল বালা ৰামা বাৰ্মা ১৯৪৯ চনৰ ১ জুলাইৰপৰা ১৯৫৬ চনৰ ৩১ অক্টোবৰলৈ ট্ৰাভাংকোৰ-কোচিন সংঘৰ ৰাজপ্ৰমুখ আছিল। ১৯৫৬ চনৰ ১ নৱেম্বৰত যেতিয়া নতুন [[কেৰেলা]] ৰাজ্য গঠন হয়, তেতিয়া তিৰুৱনন্তপুৰম ইয়াৰ ৰাজধানী হয়।<ref>{{cite web |title=The Movement for a United (Aikya) Kerala |url=https://kerala.gov.in/web/guest/united-kerala |website=State Portal of Kerala |publisher=Information & Public Relations Department, Kerala State IT Mission (KSITM), Government of Kerala |access-date=19 July 2018 |archive-date=14 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200814232501/https://kerala.gov.in/web/guest/united-kerala |url-status=dead |archivedate=14 August 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200814232501/https://kerala.gov.in/web/guest/united-kerala |deadurl=yes }}</ref> ১৯৬২ চনত [[থুম্বা ইকুৱেটৰিয়েল ৰকেট উৎক্ষেপণ কেন্দ্ৰ]] (TERLS) প্ৰতিষ্ঠা হোৱাৰ লগে লগে তিৰুৱনন্তপুৰম ভাৰতৰ অভিলাষী মহাকাশ কাৰ্যসূচীৰ সূতিকাগৃহত পৰিণত হয়। ১৯৬৩ চনত চহৰখনৰ উপকণ্ঠ অঞ্চলত অৱস্থিত [[বিক্ৰম সাৰাভাই মহাকাশ কেন্দ্ৰ]]ৰ (VSSC) পৰা প্ৰথমটো ভাৰতীয় মহাকাশ ৰকেট প্ৰস্তুত আৰু উৎক্ষেপণ কৰা হৈছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত [[ভাৰতীয় মহাকাশ গৱেষণা সংস্থা]]ৰ (ISRO) কেইবাটাও প্ৰতিষ্ঠান তিৰুৱনন্তপুৰমত স্থাপন কৰা হয়।<ref name="VSSC Thiruvananthapuram">{{cite web |publisher=Indian Space Research Organisation |url=http://www.isro.org/centers/cen_vssc.htm |title=VSSC Thiruvananthapuram |access-date=23 May 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060426233653/http://www.isro.org/centers/cen_vssc.htm |archive-date=26 April 2006 |url-status=dead}}</ref> চহৰখনৰ সাম্প্ৰতিক ইতিহাসৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ মাইলৰ খুঁটি আছিল ১৯৯৫ চনত ভাৰতৰ প্ৰথমটো তথ্য প্ৰযুক্তি উদ্যান— [[টেকন’পাৰ্ক, তিৰুৱনন্তপুৰম|টেকন’পাৰ্ক]]ৰ প্ৰতিষ্ঠা।<ref name="Technopark Thiruvananthapuram">{{cite web |publisher=Kerala State IT Mission |url=http://www.keralaitmission.org |title=First IT Park in Kerala |access-date=25 August 2006 |archive-date=3 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210103110342/http://www.keralaitmission.org/ |url-status=dead}}</ref> এই টেকন’পাৰ্ক অঞ্চলটো মাটি-কালিৰ হিচাপত বৰ্তমান আটাইতকৈ ডাঙৰ তথ্য প্ৰযুক্তি উদ্যান হিচাপে গঢ়ি উঠিছে।<ref>{{cite book |title=The digital challenge: information technology in the development context |year=2003 |publisher=S. Krishna, Shirin Madon by Ashgate Publishing, Ltd. |page=350 |url=https://books.google.com/books?id=GVhMzNSMsLYC&pg=PA350 |isbn=9780754634454}}</ref> ইয়াত থকা প্ৰায় ৪৫০টা কোম্পানীত প্ৰায় ৬২,০০০ লোক কৰ্মৰত হৈ আছে।<ref>{{Cite news |date=2020-07-29 |title=Technopark bags high CRISIL rating |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/technopark-bags-high-crisil-rating/article32225885.ece |access-date=2020-09-07 |issn=0971-751X}}</ref> {{wide image|Pattom Skyline panoramo 02.jpg|820px|align-cap=center|চহৰখনৰ উত্তৰ-পূব অংশত অৱস্থিত [[পট্টম]]ৰ এটা দৃশ্য। পটভূমিত [[পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালা]] দেখা গৈছে}} তিৰুৱনন্তপুৰম চহৰখন সাগৰৰ পাৰৰ সাতটা পাহাৰৰ ওপৰত নিৰ্মাণ কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |title=The Rough Guide to South India |year=2005 |author1=David Abram |author2=Rough Guides (Firm) |author3=Nick Edwards |publisher=Rough Guides |page=261 |url=https://books.google.com/books?id=sEhJBfbhTAAC&pg=PA306 |isbn=978-1-84353-103-6}}</ref> ভাৰতৰ মূল ভূ-খণ্ডৰ দক্ষিণ প্ৰান্তৰ ওচৰত, পশ্চিম উপকূলৰ {{Coord|8.5|N|76.9|E|}} অৱস্থানত এই চহৰখন অৱস্থিত।<ref>{{cite web |publisher=Falling Rain Genomics, Inc |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/13/Thiruvananthapuram.html |title=Thiruvananthapuram, India Page |access-date=19 March 2008}}</ref> চহৰখনৰ পশ্চিমে [[লাক্ষাদ্বীপ সাগৰ]] আৰু পূবে [[পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালা]] অৱস্থিত। সাগৰ পৃষ্ঠৰপৰা চহৰখনৰ গড় উচ্চতা হৈছে {{cvt|16|ft|m}}।<ref>{{cite web |publisher=[[Indian Institute of Tropical Meteorology]] ([[Pune]]) |url=http://envis.tropmet.res.in/rainfall_stations.htm |title=Rainfall Stations in India |access-date=18 June 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090116190118/http://envis.tropmet.res.in/rainfall_stations.htm |archive-date=16 January 2009 |archivedate=16 January 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090116190118/http://envis.tropmet.res.in/rainfall_stations.htm |deadurl=yes }}</ref> [[ভাৰতীয় ভূ-তাত্ত্বিক জৰীপ বিভাগ]] (Geological Survey of India) এ তিৰুৱনন্তপুৰমক মধ্যমীয়া ভূঁইকঁপ প্ৰৱণ নগৰীয়া কেন্দ্ৰ হিচাপে চিহ্নিত কৰিছে। এই মহানগৰখনক 'ভূমিকম্পীয় মণ্ডল ৩' (Seismic III Zone) ৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।<ref>{{cite map |publisher=[[Geological Survey of India]] |url=http://www.portal.gsi.gov.in/images/GSIimages/PT_zonation.jpg |title=Seismic zoning map of India |access-date=1 July 2010 |archive-date=15 May 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130515004653/http://www.portal.gsi.gov.in/images/GSIimages/PT_zonation.jpg |url-status=dead |archivedate=15 May 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130515004653/http://www.portal.gsi.gov.in/images/GSIimages/PT_zonation.jpg |deadurl=yes }}</ref> তিৰুৱনন্তপুৰম চহৰখন [[কাৰামানা নদী|কাৰামানা]] আৰু [[কিল্লি নদী]]ৰ পাৰত অৱস্থিত। চহৰখনৰ ভিতৰতে [[ভেল্লায়নী হ্ৰদ]], থিৰুৱাল্লা আৰু আক্কুলামৰ দৰে জলাশয় বা কায়েল (backwaters) সমূহ অৱস্থিত।<ref>{{cite book |last1=Kapoor |first1=Subodh |title=The Indian encyclopaedia : biographical, historical, religious, administrative, ethnological, commercial and scientific |date=2002 |publisher=Cosmo Publications |isbn=9788177552577 |pages=318 |edition=1st}}</ref> চহৰখনৰ মধ্যভাগৰ মাটিৰ প্ৰকাৰ হৈছে মটীয়া বৰণৰ পলসুৱা লেতেৰাইট মাটি (laterite soil), য’ত ফছফেটৰ পৰিমাণ বেছি। প্ৰচুৰ বৰষুণ আৰু আৰ্দ্ৰ জলবায়ুৰ বাবেই এই লেতেৰাইট মাটিৰ সৃষ্টি হয়। চহৰখনৰ পশ্চিম উপকূলীয় অঞ্চলত বালিমীয়া পলসুৱা মাটি পোৱা যায়। আনহাতে, জিলাখনৰ পাহাৰীয়া পূব অংশত গ্ৰেনাইট শিলাৰপৰা উৎপন্ন হোৱা চহকী মটীয়া সাৰুৱা মাটি পোৱা যায়।<ref>{{cite web |title=Soil types in Kerala |url=http://www.keralaagriculture.gov.in/htmle/soils/soiltypesdw.htm |publisher=Kerala Agriculture |access-date=17 May 2017 |archive-date=20 January 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170120113114/http://www.keralaagriculture.gov.in/htmle/soils/soiltypesdw.htm |url-status=dead |archivedate=20 January 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170120113114/http://www.keralaagriculture.gov.in/htmle/soils/soiltypesdw.htm |deadurl=yes }}</ref> [[তিৰুৱনন্তপুৰম পৌৰ নিগম]] মুঠ {{cvt|214.86|km2|sqmi|2}} এলেকাত বিস্তৃত হৈ আছে।<ref name="citygi">{{cite web |title=Thiruvananthapuram Corporation General Information |url=http://www.corporationoftrivandrum.in/general-information-0 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201230094333/http://www.corporationoftrivandrum.in/general-information-0 |archive-date=30 December 2020 |publisher=Corporation of Thiruvananthapuram |access-date=30 July 2026 |archivedate=30 December 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201230094333/http://www.corporationoftrivandrum.in/general-information-0 |deadurl=yes }}</ref> ২০১১ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি, বৃহত্তৰ তিৰুৱনন্তপুৰম মহানগৰ অঞ্চলটো তিৰুৱনন্তপুৰম পৌৰ নিগম, তিনিখন পৌৰসভা আৰু ২৭খন পঞ্চায়তক লৈ গঠিত।<ref name="ListofUA">{{cite web |title=List of Urban Agglomerations of 2011 Census |url=https://kerala.gov.in/documents/10180/622777/urban |publisher=Government of Kerala |access-date=17 May 2017 |archive-date=30 December 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201230044541/https://kerala.gov.in/documents/10180/622777/urban |url-status=dead |archivedate=30 December 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201230044541/https://kerala.gov.in/documents/10180/622777/urban |deadurl=yes }}</ref> ভাৰতৰ দক্ষিণ প্ৰান্তৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ চহৰ হোৱাৰ বাবে, এই চহৰখন দেশৰ দক্ষিণ ভাগৰ সামৰিক পৰিবহণ ব্যৱস্থা (military logistics) আৰু অসামৰিক বিমান পৰিবহণ উভয়ৰে বাবে অতি অপৰিহাৰ্য। তিৰুৱনন্তপুৰমত [[ভাৰতীয় বায়ুসেনা]]ৰ [[দাক্ষিণাত্য বায়ু কমাণ্ড]] (Southern Air Command) ৰ মুখ্য কাৰ্যালয় অৱস্থিত।<ref name="Air Command">{{cite web |title=Southern Air Command Introduction |url=http://indianairforce.nic.in/show_command.php?pg_id=32&page_type=command&comm_id=5 |publisher=Southern Air Command |access-date=17 May 2017 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180125134636/http://indianairforce.nic.in/show_command.php?pg_id=32&page_type=command&comm_id=5 |archive-date=25 January 2018}}</ref> ===জলবায়ু=== === জলবায়ু === চহৰখনৰ জলবায়ু [[উষ্ণপ্ৰধান চাভানা জলবায়ু]] ([[কোপেন জলবায়ু শ্ৰেণীবিভাজন|কোপেন]]) আৰু [[উষ্ণপ্ৰধান মৌচুমী জলবায়ু]]ৰ সীমান্তত অৱস্থিত। ইয়াৰ ফলস্বৰূপে, চহৰখনৰ ঋতুসমূহ উষ্ণতাতকৈ কেৱল বৰষুণৰ ওপৰতহে নিৰ্ভৰ কৰে। তিৰুৱনন্তপুৰমৰ উষ্ণতা গোটেই বছৰটোত প্ৰায় স্থিৰ হৈ থাকে। ইয়াত বাৰ্ষিক গড় সৰ্বোচ্চ উষ্ণতা প্ৰায় ৩১–৩২ °C (৮৮–৯০ °F) আৰু গড় সৰ্বনিম্ন উষ্ণতা প্ৰায় ২৩–২৪ °C (৭৩–৭৫ °F) হয়। দিনৰ ভাগত সৰ্বোচ্চ উষ্ণতা সাধাৰণতে ৩০ ৰপৰা ৩৪ °C (৮৬–৯৩ °F) ৰ ভিতৰত থাকে। আনহাতে ৰাতিৰ ভাগ গৰম আৰু আৰ্দ্ৰ হয়, য’ত গড় উষ্ণতা প্ৰায় ২২–২৫ °C (৭২–৭৭ °F) হয়। উষ্ণতা কদাচিত ২০ °C (৬৮ °F) তকৈ তললৈ নামে বা ৩৫ °C (৯৫ °F) তকৈ ওপৰলৈ যায়। ইয়াৰ আৰ্দ্ৰতা বেছি আৰু [[মৌচুমী বায়ু|মৌচুমী]] ঋতুত ই প্ৰায় ৯০% লৈ বৃদ্ধি পায়।<ref name="Thiruvananthapuram Weather">{{cite web |publisher=Weatherbase |url=http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=017334&refer= |title=Thiruvananthapuram Climate |access-date=25 August 2006 |archive-date=30 December 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201230112740/http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=017334&refer= |url-status=dead |archivedate=30 December 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201230112740/http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=017334&refer= |deadurl=yes }}</ref> তিৰুৱনন্তপুৰম হৈছে [[দক্ষিণ-পশ্চিম মৌচুমী বায়ু]]ৰ পথত থকা প্ৰথমখন চহৰ। জুন মাহৰ আৰম্ভণিতে চহৰখনে প্ৰথম বৰষুণ লাভ কৰে। চহৰখনত প্ৰতি বছৰে প্ৰায় {{cvt|1835|mm}} প্ৰচুৰ বৰষুণ হয়। অক্টোবৰ মাহৰ ভিতৰত চহৰখনত প্ৰত্যাৱৰ্তিত উত্তৰ-পূব মৌচুমী বায়ুৰ বাবেও বৰষুণ হয়। ডিচেম্বৰ মাহৰপৰা শুকান বতৰ আৰম্ভ হয়। চহৰৰ মূল ভাগত এতিয়ালৈকে ৰেকৰ্ড কৰা আটাইতকৈ কম উষ্ণতা আছিল ১৯৭৪ চনৰ ৬ জানুৱাৰীত {{cvt|10.8|C|F}}। তদুপৰি ২০১৫ চনৰ ১৮ জানুৱাৰীত ১৫.৬ °C উষ্ণতা ৰেকৰ্ড কৰা হৈছিল। আনহাতে সৰ্বোচ্চ উষ্ণতা আছিল ২০১৯ চনৰ ২১ ফেব্ৰুৱাৰীত {{cvt|38.2|C|F}}।<ref name=IMDextremes/> বিমানবন্দৰ অঞ্চলত ৰেকৰ্ড কৰা আটাইতকৈ কম উষ্ণতা আছিল ১৯৭৫ চনৰ ১৫ জানুৱাৰীত {{cvt|12.1|C|F}} আৰু সৰ্বোচ্চ উষ্ণতা আছিল ১৯৯৮ চনৰ ৫ মে’ত {{cvt|36.3|C|F}}।<ref name=IMDextremes/> {{Weather box | location = তিৰুৱনন্তপুৰম চহৰ (১৯৯১–২০২০, চৰম সীমা ১৯০১–২০২০) | metric first = Yes | single line = Yes | Jan record high C = 36.2 | Feb record high C = 38.2 | Mar record high C = 37.7 | Apr record high C = 38.0 | May record high C = 36.7 | Jun record high C = 35.8 | Jul record high C = 34.0 | Aug record high C = 34.6 | Sep record high C = 35.4 | Oct record high C = 35.2 | Nov record high C = 34.8 | Dec record high C = 36.2 | year record high C = 38.2 | Jan avg record high C = 34.4 | Feb avg record high C = 34.8 | Mar avg record high C = 35.4 | Apr avg record high C = 35.1 | May avg record high C = 34.6 | Jun avg record high C = 32.8 | Jul avg record high C = 32.1 | Aug avg record high C = 32.3 | Sep avg record high C = 33.0 | Oct avg record high C = 32.8 | Nov avg record high C = 33.1 | Dec avg record high C = 34.1 | year avg record high C = 35.9 | Jan high C = 32.4 | Feb high C = 32.8 | Mar high C = 33.5 | Apr high C = 33.3 | May high C = 32.6 | Jun high C = 30.4 | Jul high C = 30.1 | Aug high C = 30.3 | Sep high C = 30.9 | Oct high C = 30.9 | Nov high C = 31.0 | Dec high C = 32.0 | year high C = 31.7 | Jan mean C = 27.5 | Feb mean C = 28.2 | Mar mean C = 29.2 | Apr mean C = 29.5 | May mean C = 29.0 | Jun mean C = 27.5 | Jul mean C = 27.0 | Aug mean C = 27.2 | Sep mean C = 27.5 | Oct mean C = 27.4 | Nov mean C = 27.3 | Dec mean C = 27.5 | year mean C = | Jan low C = 22.3 | Feb low C = 22.9 | Mar low C = 24.3 | Apr low C = 25.1 | May low C = 25.1 | Jun low C = 23.8 | Jul low C = 23.3 | Aug low C = 23.4 | Sep low C = 23.5 | Oct low C = 23.5 | Nov low C = 23.2 | Dec low C = 22.6 | year low C = 23.6 | Jan avg record low C = 23.3 | Feb avg record low C = 23.6 | Mar avg record low C = 24.3 | Apr avg record low C = 25.1 | May avg record low C = 25.1 | Jun avg record low C = 23.8 | Jul avg record low C = 23.3 | Aug avg record low C = 23.4 | Sep avg record low C = 23.5 | Oct avg record low C = 23.5 | Nov avg record low C = 23.2 | Dec avg record low C = 22.6 | year avg record low C = 23.6 | Jan record low C = 10.8 | Feb record low C = 18.1 | Mar record low C = 20.2 | Apr record low C = 20.0 | May record low C = 20.1 | Jun record low C = 20.0 | Jul record low C = 20.2 | Aug record low C = 18.2 | Sep record low C = 20.8 | Oct record low C = 20.1 | Nov record low C = 18.9 | Dec record low C = 18.2 | year record low C = 10.8 | rain colour = green | Jan rain mm = 17.9 | Feb rain mm = 21.7 | Mar rain mm = 30.6 | Apr rain mm = 122.3 | May rain mm = 213.8 | Jun rain mm = 307.8 | Jul rain mm = 185.2 | Aug rain mm = 161.0 | Sep rain mm = 196.7 | Oct rain mm = 297.2 | Nov rain mm = 212.8 | Dec rain mm = 68.4 | year rain mm = 1835.3 | Jan rain days = 0.9 | Feb rain days = 1.4 | Mar rain days = 2.2 | Apr rain days = 6.9 | May rain days = 9.1 | Jun rain days = 16.0 | Jul rain days = 13.3 | Aug rain days = 9.9 | Sep rain days = 10.4 | Oct rain days = 13.0 | Nov rain days = 9.8 | Dec rain days = 4.0 | year rain days = 96.9 | time day = ১৭:৩০ [[ভাৰতীয় প্ৰমাণ সময়|আই.এছ.টি.]] | Jan humidity = 64 | Feb humidity = 63 | Mar humidity = 66 | Apr humidity = 73 | May humidity = 75 | Jun humidity = 80 | Jul humidity = 79 | Aug humidity = 77 | Sep humidity = 77 | Oct humidity = 80 | Nov humidity = 78 | Dec humidity = 69 | year humidity = 73 | Jan sun = 260.4 | Feb sun = 248.6 | Mar sun = 254.2 | Apr sun = 201.0 | May sun = 192.2 | Jun sun = 129.0 | Jul sun = 136.4 | Aug sun = 164.3 | Sep sun = 180.0 | Oct sun = 173.6 | Nov sun = 165.0 | Dec sun = 217.0 | year sun = | Jand sun = 8.4 | Febd sun = 8.8 | Mard sun = 8.2 | Aprd sun = 6.7 | Mayd sun = 6.2 | Jund sun = 4.3 | Juld sun = 4.4 | Augd sun = 5.3 | Sepd sun = 6.0 | Octd sun = 5.6 | Novd sun = 5.5 | Decd sun = 7.0 | yeard sun = 6.4 | Jan uv = 11 | Feb uv = 12 | Mar uv = 12 | Apr uv = 12 | May uv = 12 | Jun uv = 12 | Jul uv = 12 | Aug uv = 12 | Sep uv = 12 | Oct uv = 12 | Nov uv = 11 | Dec uv = 10 | source 1 = [[ভাৰত বতৰ বিজ্ঞান বিভাগ]] (ৰ’দৰ সময় ১৯৭১–২০০০)<ref name=IMDnormals> {{cite web |archive-url=https://web.archive.org/web/20200205040301/http://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf |archive-date=5 February 2020 |url=https://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf |title=Station: Thiruvananthapuram Climatological Table 1981–2010 |work=Climatological Normals 1981–2010 |publisher=India Meteorological Department |date=January 2015 |pages=739–740 |access-date=29 February 2020}}</ref><ref name=IMDextremes> {{cite web |archive-url=https://web.archive.org/web/20200205042509/http://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf |archive-date=5 February 2020 |url=https://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf |title=Extremes of Temperature & Rainfall for Indian Stations (Up to 2012) |publisher=India Meteorological Department |date=December 2016 |page=M1110 |access-date=29 February 2020}}</ref><ref name=IMDsun>{{cite web |archive-url=https://web.archive.org/web/20200205042602/http://imdpune.gov.in/library/public/Daily%20Normals%20of%20Global%20%26%20Diffused%20Radiations%20%201971_2000.pdf |archive-date=5 February 2020 |url=https://imdpune.gov.in/library/public/Daily%20Normals%20of%20Global%20%26%20Diffused%20Radiations%20%201971_2000.pdf |title=Table 3 Monthly mean duration of Sun Shine (hours) at different locations in India |work=Daily Normals of Global & Diffuse Radiation (1971–2000) |publisher=India Meteorological Department |date=December 2016 |page=M-3 |access-date=1 March 2020 |url-status=live }}</ref> টাইম এণ্ড ডেট (শিশিৰাংক, ২০০৫-২০১৫)<ref>{{cite web |url=https://www.timeanddate.com/weather/india/thiruvananthapuram/climate |title=Climate & Weather Averages in Thiruvananthapuram, Kerala, India |publisher=Time and Date |access-date=19 July 2022}}</ref> |source 2 = টকিঅ’ ক্লাইমেট চেণ্টাৰ (গড় উষ্ণতা ১৯৯১–২০২০)<ref name=TCC1> {{cite web | url = https://ds.data.jma.go.jp/gmd/tcc/tcc/products/climate/normal/parts/NrmMonth_e.php?stn=43371 | title = Normals Data: Thiruvananthapuram – India Latitude: 8.48°N Longitude: 76.95°E Height: 60 (m) | publisher = Japan Meteorological Agency | access-date = 1 December 2022}}</ref> ৱেদাৰ এটলাছ<ref name="Weather Atlas">{{cite web |url=https://www.weather-atlas.com/en/india/thiruvananthapuram-climate |title=Climate and monthly weather forecast Thiruvananthapuram, India |publisher=Weather Atlas |access-date=13 June 2022 }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> | date = August 2010 | source = | Jan dew point C = 21 | Feb dew point C = 22 | Mar dew point C = 23 | Apr dew point C = 24 | May dew point C = 24 | Jun point C = 24 | Jul dew point C = 24 | Aug dew point C = 24 | Sep dew point C = 24 | Oct dew point C = 24 | Nov dew point C = 24 | Dec dew point C = 23 }} {{Weather box | width = auto | metric first = yes | single line = yes | location = [[তিৰুৱনন্তপুৰম আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰ|তিৰুৱনন্তপুৰম বিমানবন্দৰ]] (১৯৯১–২০২০) | Jan record high C = 35.5 | Feb record high C = 35.6 | Mar record high C = 36.2 | Apr record high C = 36.1 | May record high C = 36.3 | Jun record high C = 35.2 | Jul record high C = 33.9 | Aug record high C = 33.7 | Sep record high C = 33.7 | Oct record high C = 35.7 | Nov record high C = 34.4 | Dec record high C = 34.4 | year record high C = | Jan high C = 31.4 | Feb high C = 32.0 | Mar high C = 32.8 | Apr high C = 33.2 | May high C = 32.5 | Jun high C = 30.7 | Jul high C = 30.1 | Aug high C = 30.1 | Sep high C = 30.5 | Oct high C = 30.7 | Nov high C = 30.9 | Dec high C = 31.3 | year high C = 31.3 | Jan low C = 22.6 | Feb low C = 23.4 | Mar low C = 24.7 | Apr low C = 25.7 | May low C = 25.5 | Jun low C = 24.4 | Jul low C = 23.8 | Aug low C = 24.0 | Sep low C = 24.0 | Oct low C = 24.0 | Nov low C = 23.8 | Dec low C = 23.1 | year low C = 24.1 | Jan record low C = 10.8 | Feb record low C = 16.0 | Mar record low C = 19.0 | Apr record low C = 20.7 | May record low C = 20.7 | Jun record low C = 19.5 | Jul record low C = 20.8 | Aug record low C = 20.5 | Sep record low C = 20.1 | Oct record low C = 19.4 | Nov record low C = 18.8 | Dec record low C = 17.9 | year record low C = 10.8 | rain colour = green | Jan rain mm = 18.1 | Feb rain mm = 25.2 | Mar rain mm = 28.5 | Apr rain mm = 97.4 | May rain mm = 225.0 | Jun rain mm = 300.3 | Jul rain mm = 180.8 | Aug rain mm = 163.4 | Sep rain mm = 195.3 | Oct rain mm = 277.0 | Nov rain mm = 227.3 | Dec rain mm = 67.9 | year rain mm = 1806.3 | Jan rain days = 0.9 | Feb rain days = 1.5 | Mar rain days = 1.7 | Apr rain days = 6.1 | May rain days = 9.1 | Jun rain days = 15.8 | Jul rain days = 12.7 | Aug rain days = 9.5 | Sep rain days = 9.7 | Oct rain days = 12.3 | Nov rain days = 10.1 | Dec rain days = 3.7 | year rain days = 93.0 | time day = ১৭:৩০ [[ভাৰতীয় প্ৰমাণ সময়|আই.এছ.টি.]] |Jan humidity=64 |Feb humidity=64 |Mar humidity=67 |Apr humidity=71 |May humidity=74 |Jun humidity=80 |Jul humidity=80 |Aug humidity=80 |Sep humidity=79 |Oct humidity=79 |Nov humidity=76 |Dec humidity=69 |year humidity=74 | source 1 = [[ভাৰত বতৰ বিজ্ঞান বিভাগ]]<ref>{{cite web | url = https://imdpune.gov.in/library/public/Climatological%20Tables%201991-2020.pdf | title = Climatological Tables of Observatories in India 1991-2020 | publisher = [[ভাৰত বতৰ বিজ্ঞান বিভাগ]] | access-date = April 8, 2024 }}</ref>}} == জনগাঁথনি == {{bar box |title=তিৰুৱনন্তপুৰম চহৰৰ ধৰ্মীয় পৰিসংখ্যা (২০১১)<ref name="census2011">{{cite web |title=Population by Religious Community |publisher=Census of India |url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/C-01.html |access-date=28 March 2018 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150913045700/http://www.censusindia.gov.in/2011census/C-01.html |archive-date=13 September 2015 |df=dmy-all}}</ref> |titlebar=#Fcd116 |left1=ধৰ্ম |right1=শতাংশ |float=right |bars= {{bar percent|[[হিন্দু ধৰ্ম]]|darkorange|68.51}} {{bar percent|[[খ্ৰীষ্ট ধৰ্ম]]|dodgerblue|16.79}} {{bar percent|[[ইছলাম ধৰ্ম]]|green|13.77}} {{bar percent|উল্লেখ কৰা নাই|black|0.85}} {{bar percent|অন্যান্য|grey|0.09}} <small>অন্যান্য ধৰ্মৰ ভিতৰত [[শিখ ধৰ্ম]], [[বৌদ্ধ ধৰ্ম]] আৰু অন্যান্য বিশ্বাস অন্তৰ্ভুক্ত (০.০৬%)</small> }} ২০১১ চনৰ ৰাষ্ট্ৰীয় লোকপিয়লৰ সাময়িক ফলাফল অনুসৰি, {{cvt|214|sqkm|sqmi}} মাটি-কালিৰ তিৰুৱনন্তপুৰম পৌৰ নিগমৰ মুঠ জনসংখ্যা আছিল ৯,৫৭,৭৩০ জন।<ref name="citygi" /> চহৰখনৰ জনসংখ্যাৰ ঘনত্ব আছিল প্ৰতি বৰ্গ কিলোমিটাৰত {{cvt|4454|/sqkm|/sqmi}} জন।<ref name="citygi" /> ২০১১ চনত ইয়াৰ মহানগৰীয় অঞ্চলৰ মুঠ জনসংখ্যা আছিল ১৬,৮৭,৪০৬ জন।<ref name="UApop"/> চহৰখনৰ লিংগ অনুপাত হৈছে প্ৰতি ১,০০০ গৰাকী পুৰুষৰ বিপৰীতে ১,০৪০ গৰাকী মহিলা। এই হাৰ ৰাষ্ট্ৰীয় গড়তকৈ অধিক।<ref name="citygi"/> তিৰুৱনন্তপুৰমৰ সাক্ষৰতাৰ হাৰ ৯৩.৭২%।<ref name="Citycenpop">{{cite web |title=Provisional Population Totals, Census of India 2011 |url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf |website=Census of India |access-date=5 December 2017}}</ref> এই হাৰে সমগ্ৰ ভাৰতৰ গড় সাক্ষৰতাৰ হাৰ ৭৪%ক অতিক্ৰম কৰিছে।<ref name="censusindliter">{{cite web |url=http://www.census2011.co.in |title=Population census 2011 |publisher=Census of India 2011, Government of India |access-date=6 December 2011}}</ref> এইখন এখন ঐতিহাসিক চহৰ। তিৰুৱনন্তপুৰমৰ জনসংখ্যাৰ বুজন অংশ [[মালায়ালী লোক|মালায়ালী]] সম্প্ৰদায়ৰ। ইয়াৰ উপৰি ইয়াত [[তামিল লোক|তামিল]] আৰু উত্তৰ ভাৰতীয় লোকসকল সংখ্যালঘু হিচাপে বসবাস কৰে। ২০১১ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি, চহৰখনৰ ৬৮.৫% লোক [[হিন্দু ধৰ্ম|হিন্দু]], ১৬.৭% লোক [[খ্ৰীষ্ট ধৰ্ম|খ্ৰীষ্টান]] আৰু ১৩.৭% লোক [[ইছলাম ধৰ্ম|মুছলমান]]।<ref name="CityCensus">{{cite web |title=Thiruvananthapuram City Census 2011 data |url=http://www.census2011.co.in/census/city/462-thiruvananthapuram.html |website=Census2011 |access-date=5 December 2017}}</ref> বাকী থকা জনসংখ্যাৰ ভিতৰত [[জৈন ধৰ্ম|জৈন]], [[ইহুদী ধৰ্ম|ইহুদী]], [[শিখ]], [[বৌদ্ধ]] আৰু অন্যান্য ধৰ্মাৱলম্বী লোক আছে, যি মুঠ জনসংখ্যাৰ ০.০৬%। লোকপিয়লত ০.৮৫% লোকে নিজৰ ধৰ্মীয় বিশ্বাসৰ কথা উল্লেখ কৰা নাই।<ref name="CityCensus" /> ৰাজ্যখনৰ চৰকাৰী ভাষা [[মালায়ালম ভাষা|মালায়ালম]] হৈছে তিৰুৱনন্তপুৰম চহৰৰ প্ৰধান ভাষা।<ref>{{Cite news |date=2023-12-10 |title=Govt sets deadline for switch to Malayalam |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/government-sets-deadline-for-switch-to-malayalam-thiruvananthapuram/articleshow/105871691.cms |access-date=2025-03-10 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> বিশেষকৈ চৰকাৰী আৰু ব্যক্তিগত খণ্ডৰ চাকৰিয়ালসকলৰ মাজত ইংৰাজী ভাষাও বহুলভাৱে ব্যৱহৃত হয়। মালায়ালমৰ পিছতে [[তামিল ভাষা|তামিল]] ভাষা কোৱা লোকৰ সংখ্যা আটাইতকৈ বেছি। ইয়াৰ উপৰি চহৰখনত কমসংখ্যক [[তুলু ভাষা|তুলু]], [[কানাড়া ভাষা|কানাড়া]], [[কোংকণী ভাষা|কোংকণী]], [[মালদ্বীপীয় ভাষা|ধিভেহী]], [[তেলেগু ভাষা|তেলেগু]] আৰু হিন্দী ভাষী লোকো আছে। ২০০১ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি চহৰখনত [[দৰিদ্ৰ্য সীমাৰেখাৰ তলৰ লোক|দৰিদ্ৰ্য সীমাৰেখাৰ তলত]] বসবাস কৰা লোকৰ সংখ্যা আছিল ১১,৬৬৭ জন।<ref name="Urban poor in Thiruvananthapuram">{{Cite report |url=http://jnnurm.nic.in/nurmudweb/toolkit/Trivanthapuram/5PartCD.pdf |title=Study of urban poor in TMC area |work=JNNURM |access-date=9 November 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110127220331/http://jnnurm.nic.in/nurmudweb/toolkit/Trivanthapuram/5PartCD.pdf |archive-date=27 January 2011 |url-status=dead |archivedate=27 January 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110127220331/http://jnnurm.nic.in/nurmudweb/toolkit/Trivanthapuram/5PartCD.pdf |deadurl=yes }}</ref> শেহতীয়াকৈ তিৰুৱনন্তপুৰমলৈ উত্তৰ ভাৰতৰ বিশেষকৈ [[পঞ্জাব (ভাৰত)|পঞ্জাব]], [[হাৰিয়ানা]], আৰু [[মধ্যপ্ৰদেশ]]ৰপৰা বুজনসংখ্যক শ্ৰমিকৰ আগমন ঘটিছে। একেদৰে পূব ভাৰতৰ মূলতঃ [[পশ্চিম বংগ]] আৰু [[বিহাৰ]]ৰপৰাও বহু শ্ৰমিক ইয়ালৈ প্ৰব্ৰজন কৰিছে। ইয়াৰ উপৰি চুবুৰীয়া দেশ যেনে [[শ্ৰীলংকা]], [[মালদ্বীপ]], [[নেপাল]] আৰু [[বাংলাদেশ]]ৰপৰাও অহা বহু লোক চহৰখনত বসবাস কৰে।<ref>{{cite news |title=Migrants assured of safety |url=http://www.thehindu.com/news/cities/Thiruvananthapuram/collector-assures-migrants-of-camaraderie/article19840707.ece |access-date=5 December 2017 |newspaper=The Hindu |date=11 October 2017}}</ref> == প্ৰশাসন == [[File:Kerala Legislative Assembly, Thiruvananthapuram.jpg|thumb|[[কেৰেলা বিধানসভা]] ভৱন]] [[তিৰুৱনন্তপুৰম পৌৰ নিগম|তিৰুৱনন্তপুৰম পৌৰ নিগম]] বা চমুকৈ টি.এম.চি.য়ে চহৰখনৰ ১০০টা ৱাৰ্ডৰ পৌৰ আন্তঃগাঁথনি পৰিচালনা আৰু তদাৰক কৰে।<ref name="citad">{{cite web |title=Administration |url=http://www.corporationoftrivandrum.in/administration |website=Thiruvananthapuram Corporation |access-date=24 January 2018 |archive-date=25 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180125134552/http://www.corporationoftrivandrum.in/administration |url-status=dead |archivedate=25 January 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180125134552/http://www.corporationoftrivandrum.in/administration |deadurl=yes }}</ref> প্ৰতিটো ৱাৰ্ডৰপৰা এজনকৈ পৌৰ সদস্য বা কাউন্সিলৰ পৌৰ নিগমলৈ নিৰ্বাচিত হয়। টি.এম.চি.ৰ হাতত চহৰখনৰ স্থানীয় চৰকাৰ হিচাপে কাম কৰাৰ ক্ষমতা থাকে।<ref name="orgst">{{cite web |title=Institutional Setup of Corporation of Thiruvananthapuram |url=http://www.corporationoftrivandrum.in/organisational-structure |website=Thiruvananthapuram Corporation |publisher=Information Kerala Mission |access-date=24 January 2018 |archive-date=10 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180110115420/http://www.corporationoftrivandrum.in/organisational-structure |url-status=dead |archivedate=10 January 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180110115420/http://www.corporationoftrivandrum.in/organisational-structure |deadurl=yes }}</ref> পৌৰ নিগমৰ মুৰব্বী হৈছে মেয়ৰ। তেওঁক নিৰ্বাচিত কাউন্সিলৰসকলৰ মাজৰপৰাই বাছনি কৰা হয়। মেয়ৰগৰাকী টি.এম.চি.ৰ প্ৰশাসনিক কাৰ্যাৱলীৰ সামগ্ৰিক পৰ্যৱেক্ষণ আৰু নিয়ন্ত্ৰণৰ বাবে দায়বদ্ধ। পৌৰ নিগমে ইয়াৰ স্থায়ী সমিতিসমূহৰ জৰিয়তে সেৱাসমূহ আগবঢ়ায়।<ref name="orgst" /> পৌৰ নিগমৰ সচিবজনক [[কেৰেলা চৰকাৰ|কেৰেলা চৰকাৰে]] নিযুক্তি দিয়ে। তেওঁ টি.এম.চি.ৰ প্ৰশাসনিক মুৰব্বী হিচাপে কাম কৰে আৰু পৰিষদে গ্ৰহণ কৰা প্ৰস্তাৱৰ ভিত্তিত সিদ্ধান্তসমূহ কাৰ্যকৰী কৰে। পৌৰ নিগমৰ কাৰ্যাৱলী সাতটা বিভাগৰদ্বাৰা পৰিচালিত হয়। এইসমূহ হৈছে ক্ৰমে— অভিযান্ত্ৰিক, স্বাস্থ্য, সাধাৰণ প্ৰশাসন, পৰিষদ, হিচাপ আৰু ৰাজহ বিভাগ।<ref name="orgstruc">{{cite web |title=Organisation Structure |url=http://www.corporationoftrivandrum.in/sites/default/files/TMC%20-%20Organization%20Structure.pdf |publisher=Thiruvananthapuram Corporation |access-date=24 January 2018 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180124171252/http://www.corporationoftrivandrum.in/sites/default/files/TMC%20-%20Organization%20Structure.pdf |archive-date=24 January 2018 |archivedate=24 January 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180124171252/http://www.corporationoftrivandrum.in/sites/default/files/TMC%20-%20Organization%20Structure.pdf |deadurl=yes }}</ref> টি.এম.চি.ৰ বিকেন্দ্ৰিকৃত ভূমিকাৰ বাবে ১১টা আঞ্চলিক কাৰ্যালয় গঠন কৰা হৈছে। এই আঞ্চলিক কাৰ্যালয়সমূহ ফ’ৰ্ট, কাদাকাম্পাল্লী, নেমম, উল্লুৰ, আত্তিপ্ৰা, থিৰুৱাল্লম, কাজাকুট্টম, শ্ৰীকৰ্যম, কুদাপ্পানাকুন্নু, বাত্তিয়ুৰকাভু আৰু ভিঝিনজামত অৱস্থিত।<ref>{{cite web |title=Zonal Operations |url=http://www.corporationoftrivandrum.in/zonal-operations |website=Thiruvananthapuram Corporation |publisher=Information Kerala Mission |access-date=24 January 2018 |archive-date=11 November 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171111002432/http://www.corporationoftrivandrum.in/zonal-operations |url-status=dead |archivedate=11 November 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171111002432/http://www.corporationoftrivandrum.in/zonal-operations |deadurl=yes }}</ref> টি.এম.চি.ৰ দায়িত্বসমূহৰ ভিতৰত পানী যোগান, পানী নিষ্কাশন আৰু নলা-নৰ্দমা ব্যৱস্থা, অনাময়, কঠিন আৱৰ্জনা ব্যৱস্থাপনা আৰু গৃহ নিৰ্মাণ নিয়ন্ত্ৰণ অন্তৰ্ভুক্ত। তিৰুৱনন্তপুৰম উন্নয়ন কৰ্তৃপক্ষ বৃহত্তৰ তিৰুৱনন্তপুৰম অঞ্চলৰ বিধিবদ্ধ পৰিকল্পনা আৰু উন্নয়নৰ বাবে দায়বদ্ধ।<ref>{{cite web |title=About Thiruvananthapuram Development Authority |url=http://www.trida.kerala.gov.in/about-us |website=Thiruvananthapuram Development Authority |publisher=Information Kerala Mission |access-date=24 January 2018 |archive-date=25 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180125074631/http://www.trida.kerala.gov.in/about-us |url-status=dead |archivedate=25 January 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180125074631/http://www.trida.kerala.gov.in/about-us |deadurl=yes }}</ref> কেৰেলা চৰকাৰৰ প্ৰশাসনিক কেন্দ্ৰ হোৱাৰ বাবে তিৰুৱনন্তপুৰমত কেৱল স্থানীয় প্ৰশাসনিক সংস্থাসমূহৰ কাৰ্যালয়ই নহয়, বৰঞ্চ [[কেৰেলা বিধানসভা]] আৰু ৰাজ্যিক সচিবালয়ো অৱস্থিত। এই সচিবালয়খন [[কেৰেলা চৰকাৰী সচিবালয়|কেৰেলা চৰকাৰী সচিবালয় চৌহদ]]ত আছে। তিৰুৱনন্তপুৰমত দুটা সংসদীয় সমষ্টি আছে। সেই দুটা হৈছে [[আট্টিংগল (লোকসভা সমষ্টি)|আট্টিংগল]] আৰু [[তিৰুৱনন্তপুৰম (লোকসভা সমষ্টি)|তিৰুৱনন্তপুৰম]]। ইয়াৰ উপৰি চহৰখনে ৰাজ্যিক বিধানসভালৈ পাঁচগৰাকী বিধায়ক ([[বিধায়ক]]) নিৰ্বাচিত কৰে।<ref>{{cite web |title=Constituencies |url=http://www.corporationoftrivandrum.in/constituencies |website=Corporation of Trivandrum |publisher=Information Kerala Mission |access-date=24 January 2018 |archive-date=25 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180125134616/http://www.corporationoftrivandrum.in/constituencies |url-status=dead |archivedate=25 January 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180125134616/http://www.corporationoftrivandrum.in/constituencies |deadurl=yes }}</ref> [[File:Kerala Government Secretariat, Thiruvananthapuram, Kerala, India.jpg|thumb|right|কেৰেলা চৰকাৰী সচিবালয় কেৰেলা চৰকাৰৰ প্ৰশাসনৰ মূল কেন্দ্ৰ]] === পৌৰ বিত্তীয় ব্যৱস্থা === [[গৃহ নিৰ্মাণ আৰু নগৰ পৰিক্ৰমা মন্ত্ৰ্যালয়]]ৰ চিটিফাইনেঞ্চ (CityFinance) প’ৰ্টেলত প্ৰকাশিত বিত্তীয় তথ্য অনুসৰি,<ref>{{cite web |title=Thiruvananthapuram Municipal Corporation Finance |url=https://www.cityfinance.in/municipal-data/city/thiruvananthapuram |publisher=CityFinance Portal, Ministry of Housing and Urban Affairs |access-date=17 March 2026}}</ref> ২০২২-২৩ বিত্তীয় বৰ্ষত তিৰুৱনন্তপুৰম পৌৰ নিগমে মুঠ ₹৭১৩ কোটি (৮৬ নিযুত আমেৰিকান ডলাৰ) ৰাজহ সংগ্ৰহ আৰু মুঠ ₹৫৮৬ কোটি (৭১ নিযুত আমেৰিকান ডলাৰ) ব্যয়ৰ খতিয়ান দাঙি ধৰিছিল। এই মুঠ ৰাজহৰ প্ৰায় ২৩.৬% কৰ ৰাজহৰপৰা আহিছিল। আনহাতে, এই বিত্তীয় বৰ্ষত পৌৰ নিগমে অনুদান হিচাপে ₹৪৭৬ কোটি লাভ কৰিছিল। === আইন-শৃংখলা === তিৰুৱনন্তপুৰম চহৰ আৰক্ষী চহৰখনৰ প্ৰধান আইন প্ৰয়োগকাৰী সংস্থা। ইয়াৰ মুৰব্বী হৈছে এজন আৰক্ষী আয়ুক্ত।<ref name="poli">{{cite web |title=Governance of District Police, Thiruvananthapuram City |url=http://www.tvmcitypolice.gov.in/thiruvananthapuram-city-police/about-us/governance |website=District Police Office, Thiruvananthapuram City |publisher=State Police Computer Centre |access-date=24 January 2018 |archive-date=25 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180125134455/http://www.tvmcitypolice.gov.in/thiruvananthapuram-city-police/about-us/governance |url-status=dead |archivedate=25 January 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180125134455/http://www.tvmcitypolice.gov.in/thiruvananthapuram-city-police/about-us/governance |deadurl=yes }}</ref> তিৰুৱনন্তপুৰম চহৰ আৰক্ষী [[কেৰেলা আৰক্ষী]]ৰ এটা শাখা। ইয়াৰ প্ৰশাসনিক নিয়ন্ত্ৰণ [[কেৰেলা গৃহ মন্ত্ৰ্যালয়]]ৰ হাতত থাকে। তিৰুৱনন্তপুৰম চহৰ আৰক্ষী হ’ল কেৰেলাৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ আৰক্ষী সংমণ্ডল। এই সংমণ্ডলটো চাৰিটা উপ-সংমণ্ডল কাৰ্যালয় আৰু ২৪খন আৰক্ষী থানাৰে গঠিত। ইয়াত অনুমোদিত আৰক্ষী কৰ্মীৰ সংখ্যা হৈছে ৩,৫০০ গৰাকী।<ref name="kerpol">{{cite web |title=Work study report on Police Department |url=https://www.kerala.gov.in/documents/10180/3328a672-d76d-4d76-b1aa-f407edaa3662 |format=PDF |publisher=Government of Kerala |access-date=24 January 2018 |archive-date=30 December 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201230043540/https://kerala.gov.in//documents/10180/3328a672-d76d-4d76-b1aa-f407edaa3662 |url-status=dead |archivedate=30 December 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201230043540/https://kerala.gov.in//documents/10180/3328a672-d76d-4d76-b1aa-f407edaa3662 |deadurl=yes }}</ref> পূজাপ্পুৰাত অৱস্থিত কেন্দ্ৰীয় কাৰাগাৰখন হৈছে কেৰেলাৰ আটাইতকৈ পুৰণি কাৰাগাৰ। লগতে এইখন কেৰেলা কাৰাগাৰ আৰু সংশোধনমূলক সেৱাৰ মুখ্য কাৰ্যালয়।<ref>{{cite web |title=Prisons Headquarters Poojappura |url=http://www.keralaprisons.gov.in/index.php?option=com_content&view=article&id=69&Itemid=74 |website=Kerala prisons and correctional services |publisher=Government of India, Ministry of Communications and Information Technology |access-date=24 January 2018 |archive-date=25 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180125134533/http://www.keralaprisons.gov.in/index.php?option=com_content&view=article&id=69&Itemid=74 |url-status=dead }}</ref> === সামৰিক আৰু কূটনৈতিক প্ৰতিষ্ঠানসমূহ === [[ভাৰতীয় বায়ুসেনা]]ৰ [[দাক্ষিণাত্য বায়ু কমাণ্ড]] (Southern Air Command) ৰ মুখ্য কাৰ্যালয় এই চহৰখনত অৱস্থিত।<ref name="SAC">{{cite web |title=Southern Air Command Introduction |url=http://indianairforce.nic.in/show_command.php?pg_id=32&page_type=command&comm_id=5 |website=Official Home Page of Indian Air Force |publisher=Indian Air Force |access-date=24 January 2018 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180125134636/http://indianairforce.nic.in/show_command.php?pg_id=32&page_type=command&comm_id=5 |archive-date=25 January 2018}}</ref><ref>{{cite news |title=Schoolchildren get a 'Command'ing view |url=https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2018/jan/20/schoolchildren-get-a-commanding-view-1759300.html |access-date=24 January 2018 |newspaper=The New Indian Express |date=20 January 2018}}</ref> তিৰুৱনন্তপুৰমত ৰাজ্যিক সশস্ত্ৰ আৰক্ষীৰ দুটা বেটেলিয়ান আৰু [[কেন্দ্ৰীয় ৰিজাৰ্ভ আৰক্ষী বল]]ৰ (CRPF) এটা গোট আছে।<ref>{{cite web |title=Armed Police Head Quarter |url=http://www.keralapolice.org/wings/armed-police/armed-police-head-quarter |website=Kerala Police |publisher=State Police Computer Centre, SCRB, Thiruvananthapuram. |access-date=24 January 2018}}</ref> চি.আৰ.পি.এফ.ৰ এটা গ্ৰুপ হেডকুৱাৰ্টাৰ (GHQ) কাল্লিপুৰমত অৱস্থিত।<ref>{{cite news |last1=G |first1=Ananthakrishnan |title=CRPF religion head count |url=https://www.telegraphindia.com/1120722/jsp/frontpage/story_15758048.jsp |archive-url=https://web.archive.org/web/20120725025842/http://www.telegraphindia.com/1120722/jsp/frontpage/story_15758048.jsp |url-status=dead |archive-date=25 July 2012 |access-date=24 January 2018 |newspaper=The Telegraph |date=22 July 2012}}</ref> ইয়াৰ উপৰি চহৰখনত [[কেন্দ্ৰীয় ঔদ্যোগিক নিৰাপত্তা বল]]ৰ (CISF) তিনিটা গোট আৰু [[সীমা সুৰক্ষা বল]]ৰ (BSF) ছেক্টৰ হেডকুৱাৰ্টাৰ (SHQ) আছে। তিৰুৱনন্তপুৰমৰ পানগোডত এটা ডাঙৰ সামৰিক ছাউনী আছে। ইয়াত [[ভাৰতীয় সেনা]]ৰ কেইটামান ৰেজিমেণ্ট নিয়োজিত হৈ আছে।<ref>{{cite news |title=Up-close look at military weapons |url=http://www.thehindu.com/news/cities/Thiruvananthapuram/Up-close-look-at-military-weapons/article14574294.ece |access-date=24 January 2018 |newspaper=The Hindu |date=17 August 2016}}</ref> চহৰখনত [[সংযুক্ত আৰৱ আমিৰাত]]ৰ এটা পৰামৰ্শদাতা কাৰ্যালয় (Consulate) অৱস্থিত।<ref>{{cite web |title=UAE Consulate Thiruvananthapuram Kerala |url=http://uaeconsulate-kerala.com/demo/about-consulate.html |website=Consulate of United Arab Emirates |access-date=24 January 2018 |archive-date=25 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180125134447/http://uaeconsulate-kerala.com/demo/about-consulate.html |url-status=dead |archivedate=25 January 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180125134447/http://uaeconsulate-kerala.com/demo/about-consulate.html |deadurl=yes }}</ref> লগতে [[মালদ্বীপ]]ৰ এটা পৰামৰ্শদাতা কাৰ্যালয় ইয়াত আছে।<ref>{{cite web |title=Consulate of Maldives |url=https://www.consulateofmaldives.in/ |website=Consulate of Maldives in Thiruvananthapuram |publisher=Netindia |access-date=24 January 2018 }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> ইয়াৰ উপৰি চহৰখনত [[শ্ৰী লংকা]], [[ৰাছিয়া]] আৰু [[জাৰ্মানী]]ৰ অবৈতনিক পৰামৰ্শদাতা কাৰ্যালয়সমূহ (Honorary Consulates) আছে।<ref>{{cite web |title=Honorary Consul of Sri Lanka |url=http://slhckerala.org/contactus.php |website=Consulate of Sri Lanka in Kerala |access-date=24 January 2018 |archive-date=25 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180125074607/http://slhckerala.org/contactus.php |url-status=dead |archivedate=25 January 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180125074607/http://slhckerala.org/contactus.php |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite news |title=City needs special zone for diplomatic missions |url=http://www.thehindu.com/news/cities/Thiruvananthapuram/City-needs-special-zone-for-diplomatic-missions/article16771608.ece |access-date=24 January 2018 |newspaper=The Hindu |date=7 December 2016}}</ref> === জনোপযোগিতা সেৱা === কেৰেলা পানী কৰ্তৃপক্ষই চহৰখনত পানী যোগান ধৰে। এই পানীৰ উৎস হৈছে [[কাৰামানা নদী]]।<ref name="water">{{cite web |title=Thiruvananthapuram Water Supply |url=http://www.tvmcity.in/water-supply |website=Thiruvananthapuram Smart City |publisher=Municipal Corporation of Thiruvananthapuram |access-date=24 January 2018 |archive-date=7 October 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181007082049/http://www.tvmcity.in/water-supply |url-status=dead |archivedate=7 October 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181007082049/http://www.tvmcity.in/water-supply |deadurl=yes }}</ref> ইয়াৰ বেছিভাগ পানী অৰুভিক্কাৰা আৰু পেপ্পাৰা বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্যৰ জলাশয়ৰপৰা সংগ্ৰহ কৰা হয়। তাৰ পিছত অৰুভিক্কাৰা পাম্পিং ষ্টেচনত এই পানী শোধন আৰু বিশুদ্ধ কৰা হয়।<ref>{{cite news |title=Renovation on at KWA pumping stations |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/renovation-on-at-kwa-pumping-stations/article5829060.ece |access-date=24 January 2018 |newspaper=The Hindu |date=25 March 2014}}</ref> ১৯৩৩ চনত কাৰ্যক্ষম হোৱা 'ৱেলিংটন ৱাটাৰ ৱৰ্কছ' ভাৰতৰ ভিতৰতে অন্যতম পুৰণি চহৰ পানী যোগান আঁচনি।<ref>{{cite news |title=Wellington Water Works an example of far-sightedness |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/lsquoWellington-Water-Works-an-example-of-far-sightednessrsquo/article16654463.ece |access-date=24 January 2018 |newspaper=The Hindu |date=31 March 2010}}</ref> চহৰখনৰ লেতেৰা পানী মুত্তথৰা নলা-শোধন প্ৰকল্পত শোধন কৰা হয়। এই প্ৰকল্পটোৱে প্ৰতিদিনে ৩২ নিযুত লিটাৰ আৱৰ্জনা পানী নিয়ন্ত্ৰণ কৰে।<ref>{{cite news |last1=B. Nair |first1=Rajesh |title=Sludge disposal poses a hurdle at Muttathara sewage treatment plant |url=http://www.thehindu.com/news/cities/Thiruvananthapuram/sludge-disposal-poses-a-hurdle-at-muttathara-sewage-treatment-plant/article5078955.ece |access-date=24 January 2018 |newspaper=The Hindu |date=31 August 2013}}</ref><ref>{{cite web |title=Waste water Management |url=http://www.tvmcity.in/waste-water-mgmt |website=Smartcity Thiruvananthapuram |publisher=C-DIT |access-date=24 January 2018 |archive-date=20 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180120160503/http://www.tvmcity.in/waste-water-mgmt |url-status=dead |archivedate=20 January 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180120160503/http://www.tvmcity.in/waste-water-mgmt |deadurl=yes }}</ref> নলা-নৰ্দমা ব্যৱস্থা কাৰ্যকৰী কৰাৰ বাবে চহৰৰ এলেকাক সাতটা ব্লকত বিভক্ত কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Sewerage Scheme (Thiruvananthapuram) Phase – I |url=https://infrastructureindia.gov.in/view-project?p_p_id=viewproject_WAR_Projectportlet&p_p_lifecycle=0&p_p_col_id=column-1&p_p_col_count=1&_viewproject_WAR_Projectportlet_jspPage=%2Fhtml%2Fviewproject%2Fview.jsp&_viewproject_WAR_Projectportlet_ppp=Government+Infrastructure+Projects+%28Traditional+Procurement%29&_viewproject_WAR_Projectportlet_projectId=15303&_viewproject_WAR_Projectportlet_currURL=%2Fprojects-list-by-sector%3Fp_p_id%3Dprojectlistbysector_WAR_Projectportlet%26p_p_lifecycle%3D0%26p_p_state%3Dnormal%26p_p_mode%3Dview%26p_p_col_id%3Dcolumn-1%26p_p_col_count%3D1%26_projectlistbysector_WAR_Projectportlet_jspPage%3D%252Fhtml%252Fprojectlistbysector%252Fview.jsp%26_projectlistbysector_WAR_Projectportlet_hdSubsectorList%3D%26_projectlistbysector_WAR_Projectportlet_keywords%3D%26_projectlistbysector_WAR_Projectportlet_advancedSearch%3Dfalse%26_projectlistbysector_WAR_Projectportlet_andOperator%3Dtrue%26_projectlistbysector_WAR_Projectportlet_orderByCol%3DprojectName%26_projectlistbysector_WAR_Projectportlet_orderByType%3Dasc%26_projectlistbysector_WAR_Projectportlet_resetCur%3Dfalse%26_projectlistbysector_WAR_Projectportlet_delta%3D75 |publisher=Department of Economic Affairs, Ministry of Finance, Government of India |access-date=24 January 2018}}</ref> চহৰখনত বিদ্যুৎ যোগান ধৰে কেৰেলা ৰাজ্যিক বিদ্যুৎ ব’ৰ্ড চমুকেই কে.এছ.ই.বি.য়ে (KSEB)।<ref>{{cite news |title=KSEB commissions substation |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/kseb-commissions-substation/articleshow/59745307.cms |access-date=24 January 2018 |newspaper=The Times of India |date=25 July 2015}}</ref> অগ্নি নিৰ্বাপক সেৱাসমূহ কেৰেলা অগ্নি নিৰ্বাপক আৰু উদ্ধাৰ সেৱাই পৰিচালনা কৰে।<ref>{{cite news |title=Trivandrum to get modern fire fighting equipment for faster aid |url=https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2017/jul/22/trivandrum-to-get-modern-fire-fighting-equipment-for-faster-aid-1631875.html |access-date=24 January 2018 |newspaper=The New Indian Express |date=22 July 2017}}</ref> ==অৰ্থনীতি== {{Panorama | image = File:Trivandrum City North Panorama.jpg | height = 230 | alt = চহৰখনৰ উত্তৰ-পশ্চিম অংশত থকা টেকন’ভেলীৰ এটা নৈশ দৃশ্য। | caption = <div style="text-align:center">চহৰখনৰ উত্তৰ-পশ্চিম অংশত থকা টেকন’ভেলীৰ এটা নৈশ দৃশ্য।</div> }} [[File:Thiruvananthapuram Infosys campus.JPG|thumb|ইনফোচিছ চৌহদৰ এটা অংশ। তিৰুৱনন্তপুৰম ভাৰতৰ এক অন্যতম প্ৰধান তথ্য প্ৰযুক্তি কেন্দ্ৰ। ]] তিৰুৱনন্তপুৰম চহৰখন এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ভৌগোলিক স্থানত অৱস্থিত। ই সুয়েজৰপৰা ছিংগাপুৰ সংযোগী সুদূৰ প্ৰাচ্যৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সাগৰীয় জাহাজ পথৰপৰা মাত্ৰ ১০ সাগৰীয় মাইল (১৯ কিলোমিটাৰ) নিলগত অৱস্থিত। ইয়াৰ ফলত চহৰখন বিশ্বৰ এক প্ৰধান সামুদ্ৰিক যাতায়াত পথৰ অতি ওচৰত পৰে। এই সুবিধাজনক অৱস্থিতিৰ লগতে নিৰ্ভৰযোগ্য বিদ্যুৎ যোগান, বিশুদ্ধ পানী আৰু দীঘলীয়া উপকূলৰ উপলব্ধতাই চহৰখনৰ ঔদ্যোগিক বিকাশ খৰতকীয়া কৰি তুলিছে। তিৰুৱনন্তপুৰমৰ অৰ্থনীতি মূলত [[তথ্য প্ৰযুক্তি]], শিক্ষা, বাগিছাভিত্তিক খেতি, মহাকাশ বিজ্ঞান, বাণিজ্য আৰু [[পৰ্যটন]]ৰ ওপৰত প্ৰতিষ্ঠিত।<ref name="sceco">{{cite web |title=Thiruvananthapuram economy |url=http://www.tvmcity.in/economy |website=Smart City Thiruvananthapuram |publisher=C-DIT Government of Kerala |access-date=1 March 2018 |archive-date=11 November 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171111221337/http://www.tvmcity.in/economy |url-status=dead |archivedate=11 November 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171111221337/http://www.tvmcity.in/economy |deadurl=yes }}</ref> কেৰেলা ৰাজ্যৰ মুঠ ঘৰুৱা উৎপাদনত (GDP) তিৰুৱনন্তপুৰম জিলাৰ অৱদান হৈছে ১০.৩১%।<ref name="ecrev">{{cite web |title=Kerala Economic Review |url=https://kerala.gov.in/documents/10180/ad430667-ade5-4c62-8cb8-a89d27d396f1 |website=Government of Kerala |publisher=Kerala State Planning Board |access-date=1 March 2018 |archive-date=20 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200720141140/https://kerala.gov.in/documents/10180/ad430667-ade5-4c62-8cb8-a89d27d396f1 |url-status=dead |archivedate=20 July 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200720141140/https://kerala.gov.in/documents/10180/ad430667-ade5-4c62-8cb8-a89d27d396f1 |deadurl=yes }}</ref> ১৩.৮৩% অৰ্থনৈতিক বিকাশৰ হাৰেৰে তিৰুৱনন্তপুৰম হৈছে কেৰেলাৰ আটাইতকৈ দ্ৰুতগতিত বিকাশশীল জিলা।<ref name="ecrev"/> গোলকীয় [[বিত্তীয় সেৱা]] প্ৰতিষ্ঠান [[মৰ্গান ষ্টেনলি]] (Morgan Stanley) ৰ এক অধ্যয়ন অনুসৰি তিৰুৱনন্তপুৰমে ভাৰতৰ শীৰ্ষ ১০খন সক্ৰিয় আৰু উপভোগী চহৰৰ ভিতৰত স্থান লাভ কৰিছিল।<ref name="MorStan">{{cite web |title=AlphaWise City Vibrancy Index: A Guide to India's Urbanization |page=7 |url=http://xa.yimg.com/kq/groups/1090352/898699386/name/City_MS.pdf |publisher=Morgan Stanley |access-date=1 March 2018 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111122084247/http://xa.yimg.com/kq/groups/1090352/898699386/name/City_MS.pdf |archive-date=22 November 2011 |archivedate=22 November 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111122084247/http://xa.yimg.com/kq/groups/1090352/898699386/name/City_MS.pdf |deadurl=yes }}</ref> কেন্দ্ৰীয় আৰু ৰাজ্য চৰকাৰৰ কৰ্মচাৰীসকলে চহৰখনৰ কৰ্মসংস্থাপনৰ এক বৃহৎ অংশ অধিকাৰ কৰি আছে।<ref name="ecrev"/> [[File:MSC IRINA TRIVANDRUM PORT HD.jpg|thumb|left|alt=খেজুৰ গছৰ মাজেৰে দেখা পোৱা এখন বৃহৎ কণ্টেইনাৰ জাহাজ|২০২৫ চনৰ জুন মাহত বিশ্বৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ কণ্টেইনাৰ জাহাজ এম.এছ.চি. 'ইৰিনা' (MSC Irina) তিৰুৱনন্তপুৰমত উপস্থিত হয়। এই আগমনৰ জৰিয়তে জাহাজখনে প্ৰথমবাৰৰ বাবে দক্ষিণ এছিয়াৰ কোনো বন্দৰত প্ৰৱেশ কৰে]] তিৰুৱনন্তপুৰম ভাৰতৰ এক প্ৰধান মহাকাশ গৱেষণা কেন্দ্ৰ। ইয়াত [[ভাৰতীয় মহাকাশ গৱেষণা সংস্থা]]ৰ (ISRO) আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ আৰু অগ্ৰণী কেন্দ্ৰ [[বিক্ৰম সাৰাভাই মহাকাশ কেন্দ্ৰ]] (VSSC) অৱস্থিত।<ref name="vssc">{{cite web |title=Vikram Sarabhai Space Centre (VSSC) |url=https://www.isro.gov.in/about-isro/vikram-sarabhai-space-centre-vssc |website=Indian Space Research Organisation |publisher=Department of Space, Government of India |access-date=1 March 2018 |archive-date=2 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190602202050/https://www.isro.gov.in/about-isro/vikram-sarabhai-space-centre-vssc |url-status=dead |archivedate=2 June 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190602202050/https://www.isro.gov.in/about-isro/vikram-sarabhai-space-centre-vssc |deadurl=yes }}</ref> ইয়াৰ উপৰি থুম্বা ইকুৱেটৰিয়েল ৰকেট উৎক্ষেপণ কেন্দ্ৰ, লিকুইড প্ৰপালচন চিষ্টেমছ চেণ্টাৰ আৰু ইছৰ’ ইনাৰ্ছিয়েল চিষ্টেমছ ইউনিটৰ দৰে মহাকাশ গৱেষণাৰ সৈতে জড়িত চৰকাৰী কেন্দ্ৰসমূহ তিৰুৱনন্তপুৰমতে অৱস্থিত।<ref name="isrocen">{{cite web |title=ISRO Centres |url=https://www.isro.gov.in/about-isro/isro-centres |website=Indian Space Research Organisation |publisher=Department of Space, Government of India |access-date=1 March 2018 |archive-date=29 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180129043646/https://www.isro.gov.in/about-isro/isro-centres |url-status=dead |archivedate=29 January 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180129043646/https://www.isro.gov.in/about-isro/isro-centres |deadurl=yes }}</ref> 'ব্ৰহ্মপুত্ৰ এৰ’স্পেচ তিৰুৱনন্তপুৰম লিমিটেড' হৈছে ভাৰতৰ অন্যতম আগশাৰীৰ মিছাইল একত্ৰীকৰণ (missile integration) আৰু প্ৰতিৰক্ষা উৎপাদন গোট।<ref name="brahmos">{{cite news |last1=Chandran |first1=Cynthia |title=Central Industrial Security Force to take over BrahMos security |url=https://www.deccanchronicle.com/nation/current-affairs/221217/central-industrial-security-force-to-take-over-brahmos-security.html |access-date=1 March 2018 |newspaper=Deccan Chronicle |date=22 December 2017}}</ref> চহৰখনৰ অন্যান্য উদ্যোগসমূহৰ ভিতৰত ট্ৰাভাংকোৰ টাইটানিয়াম প্ৰডাক্টছ, কেৰেলা অটোম’বাইলছ লিমিটেড, মিলমা (MILMA), ইংলিছ ইণ্ডিয়ান ক্লেইজ, কেলট্ৰন (Keltron), ত্ৰিবান্দ্ৰম ৰবাৰ ৱৰ্কছ আৰু এইচ.এল.এল. লাইফকেয়াৰ লিমিটেড অন্যতম। [[File:Lulumalltrivandrum.jpg|thumbnail|তিৰুৱনন্তপুৰমৰ এক ঘাইপথৰ দৃশ্য]] তিৰুৱনন্তপুৰম ভাৰতৰ এক অন্যতম প্ৰধান তথ্য প্ৰযুক্তি (IT) আৰু তথ্য প্ৰযুক্তি সমৰ্থিত সেৱা (ITES) কেন্দ্ৰ। কেৰেলাৰ মুঠ ছফ্টৱেৰ ৰপ্তানিৰ প্ৰায় ৪০-৪৫% কেৱল এই চহৰখনেই যোগান ধৰে।<ref name="ecrev"/><ref name="stone">{{cite news |url=http://technopark.org/news?id=305 |work=Technopark |title=Kunhalikutty to lay foundation stone for Technopark tomorrow |date=24 February 2016 |archive-date=4 April 2023 |access-date=17 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230404165537/https://www.technopark.org/news?id=305 |url-status=dead |archivedate=4 April 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230404165537/https://www.technopark.org/news?id=305 |deadurl=yes }}</ref> তিৰুৱনন্তপুৰমত অৰেকল কৰ্প’ৰেচন, নিছান, এইচ.চি.এল. টেক, একচেঞ্চাৰ, এলিয়াঞ্জ টেকন’লজী, এনভেষ্টনেট, টাটা কনচুলটেন্সী ছাৰ্ভিচেছ, ইনফোচিছ, ইউ.এছ.টি. গ্লোবেল, আৰ্নষ্ট এণ্ড ইয়ং, ফ্লাইটেক্সট, গাইডহাউচ, টাটা এলেক্সি, মেকিনছী এণ্ড কোম্পানী, আৰ.আৰ. ডনেলী আৰু কুৱেষ্ট গ্লোবেলৰ দৰে বিশ্বৰ প্ৰধান [[বহুৰাষ্ট্ৰীয় কোম্পানী|বহুৰাষ্ট্ৰীয়]] প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠানসমূহ অৱস্থিত।<ref name="techcomp">{{cite web |title=Companies in Technopark |url=http://www.technopark.org/company-a-z-listing |website=Technopark |access-date=1 March 2018 |archive-date=27 February 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180227035018/http://technopark.org/company-a-z-listing |url-status=dead |archivedate=27 February 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180227035018/http://technopark.org/company-a-z-listing |deadurl=yes }}</ref> সজোৱা মাটিকে ধৰি নিৰ্মিত এলেকাৰ (built-up area) হিচাপত তিৰুৱনন্তপুৰমৰ [[টেকন’পাৰ্ক, তিৰুৱনন্তপুৰম|টেকন’পাৰ্ক]] হৈছে ভাৰতৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ তথ্য প্ৰযুক্তি উদ্যান।<ref name="techlarge">{{cite news |title=Technopark becomes largest IT park in the country |url=https://economictimes.indiatimes.com/tech/ites/technopark-becomes-largest-it-park-in-the-country/articleshow/28958104.cms |access-date=1 March 2018 |work=Economic Times |date=17 January 2014}}</ref> প্ৰায় ৪০০টা কোম্পানীত ৫২,০০০ গৰাকী তথ্য প্ৰযুক্তি বৃত্তিধাৰী লোকেৰে ই কেৰেলাৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ সংস্থাপন ক্ষেত্ৰ।<ref name="ecrev" /><ref name="techcomp" /> অন্যান্য তথ্য প্ৰযুক্তি, সংবাদ মাধ্যম আৰু ঔদ্যোগিক চৌহদসমূহৰ ভিতৰত কিনফ্ৰা ফিল্ম এণ্ড ভিডিঅ’ পাৰ্ক, কিনফ্ৰা এপাৰেল পাৰ্ক, বি-হাব (B-HUB) আৰু চিত্ৰাঞ্জলি ফিল্ম কমপ্লেক্স অন্যতম।<ref name="kinfra">{{cite web |title=Kinfra Parks |url=http://kinfra.org/parks |website=Kerala Industrial Infrastructure Development Corporation |publisher=Government of Kerala |access-date=1 March 2018}}</ref><ref>{{cite news |title=Film city plan on fast track |url=http://www.thehindu.com/news/national/kerala/film-city-plan-on-fast-track/article22526150.ece |access-date=1 March 2018 |newspaper=The Hindu |date=26 January 2018}}</ref> আনহাতে চহৰখনৰ অন্যান্য গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰযুক্তি, [[জৈৱ প্ৰযুক্তি]] আৰু ঔদ্যোগিক চৌহদসমূহৰ ভিতৰত টেকন’চিটি, বায়’ ৩৬০ লাইফ ছায়েন্সেছ পাৰ্ক আৰু ডিজিটেল ছায়েন্স পাৰ্ক অন্যতম। <ref>{{cite news |title=Boost for Life Sciences Park development |url=http://www.thehindu.com/news/cities/Thiruvananthapuram/boost-for-life-sciences-park-development/article19988996.ece |access-date=1 March 2018 |newspaper=The Hindu |date=6 November 2017}}</ref><ref>{{cite news |last1=S |first1=Unnikrishnan |title=Technopark: Riding smoothly into the future |url=https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2018/feb/01/technopark-riding-smoothly-into-the-future-1766890.html |access-date=1 March 2018 |newspaper=The New Indian Express |date=1 February 2018}}</ref> চহৰখনৰ অৰ্থনীতিত পৰ্যটন খণ্ডই এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে।<ref name="Tourists Statistics 2007">{{cite report |work=Tourism Department, Kerala |url=http://www.keralatourism.org/tourismstatistics/Microsoft%20Word%20-%20Tourist_statistics_for_Internet.pdf |title=Tourism statistics 2007 |access-date=8 May 2008}}</ref><ref name=tour>{{cite news |last1=Radhakrishnan |first1=S Anil |title=Good news for tourism sector |url=http://www.thehindu.com/news/cities/Thiruvananthapuram/good-news-for-tourism-sector/article22669673.ece |access-date=1 March 2018 |newspaper=The Hindu |date=7 February 2018}}</ref><ref>{{Cite report |work=Kerala Tourism |url=http://www.keralatourism.org/destination-wise-foreign-2010.pdf |title=Destination wise foreign tourist visits |access-date=4 August 2016}}</ref> ইয়াত থকা বিভিন্ন প্ৰাকৃতিক আকৰ্ষণ যেনে— সাগৰীয় তীৰ, [[কেৰেলাৰ জলাশয়|জলাশয় বা কায়েল]] (backwaters), পাহাৰ আৰু বাগিছাসমূহে পৰ্যটকসকলক আকৰ্ষণ কৰে। ইয়াৰ উপৰি চহৰখনৰ ঐতিহাসিক ঐতিহ্য, ইতিহাস, [[আয়ুৰ্বেদ]], চিকিৎসা পৰ্যটন (medical tourism) আৰু জ্ঞান কেন্দ্ৰসমূহেও বহুসংখ্যক পৰ্যটFormক আকৰ্ষিত কৰে।<ref name="trvtour">{{cite news |title=Brainstorming for sustainable tourism |url=https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2017/sep/27/brainstorming-for-sustainable-tourism-1663732.html |access-date=1 March 2018 |newspaper=The New Indian Express |date=27 September 2017}}</ref> ২০১৬-১৭ বৰ্ষত চহৰখনৰ মাটি-সম্পত্তি ক্ৰয়-বিক্ৰয়, আন্তঃগাঁথনি আৰু খুচুৰা ব্যৱসায় খণ্ডত বিনিয়োগৰ অভূতপূৰ্ব উত্থান ঘটিছিল।<ref>{{cite news |last1=Saikiran |first1=KP |title=Realty sees a surge in Kerala |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/realty-sees-a-surge-in-kerala/articleshow/59950656.cms |access-date=1 March 2018 |newspaper=The Times of India |date=7 August 2017}}</ref> === বন্দৰ-ভিত্তিক উন্নয়ন === তিৰুৱনন্তপুৰম হৈছে এখন বাণিজ্যিক বন্দৰ চহৰ। ইয়াত [[ভিঝিনজাম আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বন্দৰ তিৰুৱনন্তপুৰম]] নামৰ এটা গভীৰ সাগৰীয় কণ্টেইনাৰ ট্ৰান্স-শ্বিপমেণ্ট বন্দৰ থকাৰ বাবে প্ৰচুৰ বন্দৰ-ভিত্তিক আন্তঃগাঁথনি গঢ়ি উঠিছে।<ref>{{cite web |title=Union Minister Shri Sarbananda Sonowal receives First Mother Ship at Vizhinjam - India's first deep water Container Transhipment Port |url=https://www.pib.gov.in/PressReleaseIframePage.aspx?PRID=2032811 |website=Pib.gov.in|access-date=2025-05-20}}</ref> এই বন্দৰটো আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় জাহাজ চলাচল পথৰ একেবাৰে ওচৰত অৱস্থিত। ই অতি ব্যস্ত পাৰস্য উপসাগৰ–মালাক্কা জাহাজ পথৰপৰা মাত্ৰ {{convert|10|to|12|nmi|km}} সাগৰীয় মাইল নিলগত অৱস্থিত।<ref>{{cite news |title=Vallarpadam Port loses out to Colombo on smaller draft, higher charges |url=https://www.hellenicshippingnews.com/vallarpadam-port-loses-out-to-colombo-on-smaller-draft-higher-charges-2/ |publisher=Hellenic Shipping News |archive-date=2 March 2018 |access-date=1 March 2018 |archive-url=https://archive.org |url-status=dead |archivedate=2 March 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180302050249/https://www.hellenicshippingnews.com/vallarpadam-port-loses-out-to-colombo-on-smaller-draft-higher-charges-2/ |deadurl=yes }}</ref> ইয়াৰ প্ৰাকৃতিক গভীৰতা হৈছে {{Convert|18|to|20|m|ft}}। ইয়াৰ ফলত ইয়াত ডাঙৰ ডাঙৰ কণ্টেইনাৰ জাহাজসমূহ সহজে চাপিব পাৰে।<ref>{{cite news |title=A Kerala Port with Adani. Why That's a Good Thing |url=https://www.ndtv.com/opinion/a-kerala-port-with-adani-why-thats-a-good-thing-780831 |publisher=NDTV}}</ref> ইয়াৰ বাৰ্থ বা ঘাটসমূহ ২৪,০০০ পৰ্যন্ত টি.ই.ইউ. (TEU - twenty-foot equivalent units) ক্ষমতাৰ জাহাজ নিয়ন্ত্ৰণ কৰিব পৰাকৈ সাজি উলিওৱা হৈছে।<ref>{{cite news |title=Sailing ahead |url=https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2017/jun/01/sailing-ahead-1611400.html |publisher=The New Indian Express}}</ref> এই বন্দৰ-ভিত্তিক উন্নয়নে অঞ্চলটোত সামগ্ৰী পৰিবহণ, গুডামঘৰ, জাহাজ সেৱা, সহায়ক আন্তঃগাঁথনি, বাণিজ্য আৰু পৰিবহণ সংযোগ ব্যৱস্থাৰ সক্ৰিয়তা বৃদ্ধি কৰিছে। === ত্ৰিবান্দ্ৰম আউটাৰ ৰিং ৰোড === প্ৰস্তাৱিত তিৰুৱনন্তপুৰম বাহ্যিক বৃত্তপথ বা ত্ৰিবান্দ্ৰম আউটাৰ ৰিং ৰোড (ORR) চমুকেই বাহ্যিক এলেকা বিকাশ কৰিড’ৰ (OAGC) বুলিও জনা যায়। এইটো চহৰ আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে থকা অঞ্চলসমূহৰ দীৰ্ঘম্যাদী অৰ্থনৈতিক বিকাশৰ বাবে এক প্ৰধান আন্তঃগাঁথনিমূলক পদক্ষেপ। এই কৰিড’ৰটো [[ভিঝিনজাম আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বন্দৰ তিৰুৱনন্তপুৰম]] আৰু নাভাইকুলামৰ মাজত প্ৰায় ৭৮–৮০ কিলোমিটাৰ জুৰি বিস্তৃত হ’ব। ইয়াক নিৰ্ধাৰিত অৰ্থনৈতিক মণ্ডলৰ সৈতে এটা ছয়লেনযুক্ত নিয়ন্ত্ৰিত-প্ৰৱেশ ঘাইপথ হিচাপে পৰিকল্পনা কৰা হৈছে। এই প্ৰকল্পৰ মহাপৰিকল্পনাই ৰাজধানী অঞ্চলৰ চাৰিওফালে এক সংহত বিনিয়োগ অঞ্চল গঢ়ি তোলাৰ লক্ষ্য ৰাখিছে। ইয়াৰ ভিতৰত সামগ্ৰী পৰিবহণ, ঔদ্যোগিক বিকাশ, তথ্য প্ৰযুক্তি, স্বাস্থ্যসেৱা, স্বাস্থ্য পৰ্যটন, সাধাৰণ পৰ্যটন, শিক্ষা আৰু বাণিজ্যিক সেৱাৰ দৰে একাধিক বিশেষ ক্লাষ্টাৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। এই কেন্দ্ৰিকৃত বিকাশৰ বাবে ভিঝিনজাম, কোভালাম, বেম্বায়াম, মংগলাপুৰম আৰু নেদুমাংগাদৰ দৰে গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থানসমূহক চিহ্নিত কৰা হৈছে। ইয়াৰ ভিতৰত ভিঝিনজামত এটা সামগ্ৰী পৰিবহণ কেন্দ্ৰ আৰু উপকূলীয় অঞ্চলত এটা স্বাস্থ্য তথা পৰ্যটন কেন্দ্ৰ গঢ়ি তোলা হ’ব। এই প্ৰকল্পটোৱে ভিঝিনজাম আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বন্দৰ, তথ্য প্ৰযুক্তি কৰিড’ৰ আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ নেটৱৰ্কৰ মাজত সংযোগ ব্যৱস্থা শক্তিশালী কৰিব বুলি আশা কৰা হৈছে। ইয়াৰ ফলত বন্দৰ-ভিত্তিক ঔদ্যোগিক বিকাশ আৰু আঞ্চলিক অৰ্থনৈতিক সম্প্ৰসাৰণ সুচল হ’ব।<ref name="OAGC_CRDP">The Hindu (2020), "New unit to manage growth corridor project"</ref><ref name="OAGC_NEWS">The New Indian Express (2023), "Outer Area Growth Corridor: Eight economic clusters proposed in Thiruvananthapuram"</ref><ref name="OAGC_WIKI">Wikipedia: Outer Ring Road, Thiruvananthapuram</ref> == পৰ্যটন == [[File:Harverting lotus leafs.jpg|thumb|left|[[ভেল্লায়নী হ্ৰদ]]ৰপৰা পদুম পাত সংগ্ৰহ কৰাৰ এক দৃশ্য। ]] তিৰুৱনন্তপুৰম ভাৰতৰ এক অন্যতম প্ৰধান পৰ্যটন কেন্দ্ৰ।<ref name=tour/> চহৰখনৰ ওচৰত অৱস্থিত [[কোভালাম]] আৰু [[ভাৰকলা]] হৈছে অতি জনপ্ৰিয় সাগৰীয় তীৰ চহৰ (beach towns)।<ref>{{Cite news |title=5 best beach destinations in Kerala for sun, sand, and serenity |url=https://timesofindia.indiatimes.com/travel/destinations/5-best-beach-destinations-in-kerala-for-sun-sand-and-serenity/photostory/112710340.cms?picid=112710457 |access-date=2025-03-10 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> অন্যান্য গুৰুত্বপূৰ্ণ সাগৰীয় তীৰসমূহৰ ভিতৰত [[পুভাৰ]], [[শংখুমুগম সাগৰীয় তীৰ]], আজিমালা সাগৰীয় তীৰ, [[ভিঝিনজাম]] সাগৰীয় তীৰ আৰু ভেলী সাগৰীয় তীৰ অন্যতম। চহৰখনৰ আন আন দৰ্শনীয় স্থানসমূহ হৈছে [[অগস্ত্যমালা]] বৰ্ষাৰণ্য, [[নিয়াৰ বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য]], [[কাল্লাৰ]], ব্ৰেম’ৰ, [[পনমুডী]] পাহাৰ, পুভাৰ, [[আঞ্চুথেংগু]] জলাশয় (backwaters), ভাৰকলা ক্লিফ বা পাহাৰীয়া থিয় গড়া আৰু [[কাপ্পিল, তিৰুৱনন্তপুৰম|কাপ্পিল]]-[[এদভা]] হ্ৰদ। {{cn|date=June 2026}} চহৰখন ইয়াৰ অনন্য স্থাপত্যশৈলীৰ বাবেও জনাজাত। ইয়াত ব্ৰিটিছ আৰু দ্ৰাবিড় প্ৰভাৱযুক্ত [[কেৰেলাৰ স্থাপত্যশৈলী]] দেখিবলৈ পোৱা যায়।<ref>{{cite news |title=Timeless built heritage |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/timeless-built-heritage/article2094594.ece |access-date=28 March 2018 |newspaper=The Hindu |date=11 June 2011}}</ref> [[নেপিয়াৰ সংগ্ৰহালয়]], [[তিৰুৱনন্তপুৰম চিৰিয়াখানা]], [[পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰ]], [[কুথিৰা মালিকা|কুথিৰা মালিকা ৰাজপ্ৰাসাদ]], কি্লিমানুৰ ৰাজপ্ৰাসাদ আৰু তিৰুৱনন্তপুৰম গল্ফ ক্লাবৰ ঐতিহ্যবাহী ভৱন ইয়াৰ অন্যতম উদাহৰণ। {{cn|date=June 2026}} চহৰখনৰ প্ৰধান সংগ্ৰহালয়সমূহৰ ভিতৰত প্ৰিয়দৰ্শিনী [[তাৰাগৃহ]] সংলগ্ন হৈ থকা [[কেৰেলা বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি সংগ্ৰহালয়]], [[নেপিয়াৰ সংগ্ৰহালয়]], [[কেৰেলা মাটি সংগ্ৰহালয়]] আৰু [[কয়িক্কাল ৰাজপ্ৰাসাদ|কয়িক্কাল ৰাজপ্ৰাসাদ সংগ্ৰহালয়]] অন্যতম। আনহাতে [[অগস্ত্যমালা জৈৱ-মণ্ডল সংৰক্ষিত অঞ্চল]]ক [[ইউনেস্কো]] (UNESCO) ৰ [[বিশ্ব জৈৱ-মণ্ডল সংৰক্ষিত অঞ্চলৰ নেটৱৰ্ক]]ত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Agasthyamala |url=http://www.unesco.org/new/en/natural-sciences/environment/ecological-sciences/biosphere-reserves/asia-and-the-pacific/india/agasthyamala/ |website=UNESCO |publisher=United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization |access-date=28 March 2018}}</ref> == সংস্কৃতি == [[File:Napier_Museum_Thiruvananthapuran_DSW_New.jpg|thumb|left|১৮৫৫ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা [[নেপিয়াৰ সংগ্ৰহালয়]]ত প্ৰাচীন চিত্ৰকলা আৰু পুৰাতাত্ত্বিক সমলৰ এক বিশাল সংগ্ৰহ আছে]] সেউজীয়া প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশ আৰু বহুতো ৰাজহুৱা উদ্যানৰ উপস্থিতিৰ বাবে তিৰুৱনন্তপুৰমক "ভাৰতৰ চিৰসেউজ চহৰ" বুলি জনা যায়।<ref>{{cite news |title=The Evergreen City of India |url=https://www.outlookindia.com/outlookmoney/invest/the-evergreen-city-of-india-1644 |access-date=20 January 2025 |agency=Outlook India |date=17 May 2017|url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170517191347/http://www.outlookindia.com/outlookmoney/invest/the-evergreen-city-of-india-1644/ |archive-date=17 May 2017}}</ref> পূৰ্বৰ শাসকসকলে শিল্প, স্থাপত্য আৰু উদাৰ নীতিৰ বিকাশ সাধন কৰাৰ বাবে তিৰুৱনন্তপুৰম ঐতিহাসিকভাৱে [[দক্ষিণ ভাৰত]]ৰ এক সাংস্কৃতিক কেন্দ্ৰ আছিল। ইয়াৰ প্ৰমাণস্বৰূপে মহাৰাজ [[স্বাতী তিৰুনাল]] আৰু [[ৰাজা ৰবি বাৰ্মা]]ৰ দৰে প্ৰখ্যাত শিল্পীসকল এই চহৰৰ আছিল।<ref>{{cite news |title=The Monarch musician |url=http://www.thehindu.com/features/friday-review/music/the-monarch-musician/article5504087.ece |access-date=7 December 2017 |newspaper=The Hindu |date=27 December 2013}}</ref><ref>{{cite magazine |title=Raja Ravi Varma: The father of Modern Indian Art |url=https://www.indiatoday.in/education-today/gk-current-affairs/story/raja-ravi-varma-320621-2016-04-29 |access-date=7 December 2017 |magazine=India Today |date=28 April 2017 |archive-date=13 December 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171213185912/http://indiatoday.intoday.in/education/story/raja-ravi-varma/1/654640.html |url-status=live }}</ref> চহৰখনত [[নাৰায়ণ গুৰু|শ্ৰী নাৰায়ণ গুৰু]], চট্টম্পী স্বামীকাল, আয়্যানকালী, বাক্কম মৌলৱী আৰু চি. ভি. ৰমন পিল্লাইৰ দৰে বিশিষ্ট সমাজ সংস্কাৰকসকলেও জন্মগ্ৰহণ কৰিছিল।<ref>{{cite book |last1=India |first1=Office of the Registrar General |last2=Narayanan |first2=Krishnaswamy |title=Census of India, 1971: Series 9: Kerala, Part 6, Issue 1 |year=1973 |publisher=Manager of Publications – India |location=University of Michigan |page=21 |url=https://books.google.com/books?id=k8EXAAAAMAAJ}}</ref> মালায়ালম সাহিত্যৰ তিনিগৰাকী প্ৰধান কবিৰ ভিতৰত দুগৰাকী ক্ৰমে [[উলূৰ এছ পৰমেশ্বৰ আয়াৰ]] আৰু [[কুমাৰন আছান]] তিৰুৱনন্তপুৰমৰ আছিল।<ref>{{cite web |title=Ulloor S. Parameswara Iyer |url=http://www.keralasahityaakademi.org/sp/Writers/Profiles/Ulloor/Html/Ulloorgraphy.htm |website=Kerala Sahitya Akademi website |publisher=Kerala Sahitya Akademi |access-date=7 December 2017 |language=ml}}</ref><ref>{{cite book |title=Talk of the Town |publisher=Penguin Books India, 2008 |isbn=9780143330134 |page=130 |url=https://books.google.com/books?id=Az1XFhjzmUwC |year=2008}}</ref> চহৰখনত প্ৰতি বছৰে 'কোভালাম সাহিত্য উৎসৱ'ৰ দৰে বাৰ্ষিক সাহিত্য উৎসৱসমূহ অনুষ্ঠিত হয়।<ref>{{cite web |title=Thiruvananthapuram Hosts Kovalam Literary Fest |url=https://www.keralatourism.org/news/kovalam-literary-fest/1869 |website=Kerala Tourism |access-date=12 December 2017}}</ref> ১৮২৯ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা ভাৰতৰ অন্যতম পুৰণি ৰাজহুৱা পুথিভঁৰাল [[কেৰেলা ৰাজ্যিক কেন্দ্ৰীয় পুথিভঁৰাল]], তিৰুৱনন্তপুৰম পৌৰ নিগম কেন্দ্ৰীয় পুথিভঁৰাল আৰু [[केৰেলা বিশ্ববিদ্যালয় পুথিভঁৰাল]]ৰ দৰে চৰকাৰী প্ৰতিষ্ঠানসমূহে সাহিত্যিক বিকাশৰ ক্ষেত্ৰত সহায় কৰি আহিছে।<ref>{{cite news |last1=Keralalibrary |title=Kerala's 188 Years Old Library Is All Set To Become Blind-Friendly |url=https://www.outlookindia.com/website/story/keralas-188-years-old-library-is-all-set-to-become-blind-friendly/302184 |access-date=12 December 2017 |publisher=Outlook Web Bureau |date=25 September 2017}}</ref><ref>{{cite web |title=Department of Library and Information Science |url=https://www.keralauniversity.ac.in/dept/deptHome.php?deptID=105 |publisher=Kerala University |access-date=12 December 2017}}</ref> ট্ৰাভাংকোৰৰ মহাৰাজ স্বাতী তিৰুনালৰ দিনৰেপৰা তিৰুৱনন্তপুৰম [[ভাৰতীয় ধ্ৰুপদী সংগীত]]ৰ এক প্ৰধান কেন্দ্ৰ আছিল।<ref name="classicalmusictvm">{{cite news |last1=S. Nair |first1=Achuthsankar |title=Music and Thiruvananthapuram |url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/society/the-capital-city-as-a-hub-of-classical-music/article7761426.ece |access-date=12 December 2017 |newspaper=The Hindu |date=14 October 2015}}</ref><ref>{{cite book |last1=K |first1=Radhakrishnan |title=My Odyssey: Memoirs of the Man behind the Mangalyaan Mission |date=23 November 2016 |publisher=Penguin UK |isbn=9789385990380 |url=https://books.google.com/books?id=WxtwDQAAQBAJ}}</ref> চহৰখনত দক্ষিণ ভাৰতৰ অন্যতম পুৰণি উৎসৱ নৱৰাত্ৰী সংগীত উৎসৱ, স্বাতী সংগীতোৎসৱ, সূৰ্য সংগীত উৎসৱ আৰু নীলকণ্ঠ শিৱন সংগীত উৎসৱ আদি বহুতো সংগীত উৎসৱ বিভিন্ন সাংস্কৃতিক গোটে আয়োজন কৰে।<ref name="classicalmusictvm" /> ১১১ দিন ধৰি চলা [[সূৰ্য উৎসৱ]] (Soorya Festival) হৈছে [[কেৰেলা]]ৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ কলা আৰু সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠান।<ref name="sooryafest">{{cite news |title=Soorya festival set to begin today |url=http://www.thehindu.com/news/cities/Thiruvananthapuram/Soorya-festival-set-to-begin-today/article14991116.ece |access-date=12 December 2017 |newspaper=The Hindu |date=1 November 2016}}</ref><ref>{{cite news |title=111-day Surya festival begins today |url=https://indiatimes.com |access-date=12 December 2017 |newspaper=The Times of India |date=20 September 2017}}</ref> এই উৎসৱত চলচ্চিত্ৰ উৎসৱ, নাট্য উৎসৱ, নৃত্য, সংগীত, চিত্ৰকলা আৰু ফটোগ্ৰাফী প্ৰদৰ্শনী অনুষ্ঠিত কৰা হয়।<ref name="sooryafest" /> [[File:Iffk 2011 DSCN4617-crop.jpg|thumb|right|কেৰালী থিয়েটাৰ কমপ্লেক্সত ২০১১ চনৰ ১৬সংখ্যক কেৰেলা আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ উৎসৱৰ ব্যেনাৰ]] মালায়ালম চলচ্চিত্ৰ উদ্যোগৰ আৰম্ভণি তিৰুৱনন্তপুৰম চহৰৰপৰাই হৈছিল। জে. চি. ডেনিয়েলৰ নিৰ্দেশনাত নিৰ্মিত প্ৰথমখন মালায়ালম পূৰ্ণদৈৰ্ঘ্য ছবি [[বিগথকুমাৰন]] তিৰুৱনন্তপুৰমতে মুক্তি দিয়া হৈছিল।<ref>{{cite book |last1=Srivastava |first1=Manoj |title=Wide Angle: History of Indian Cinema |date=2017 |publisher=Notion Press |isbn=9781946280480 |pages=130 |url=https://books.google.com/books?id=18pBDwAAQBAJ}}</ref> জে. চি. ডেনিয়েলক মালায়ালম চলচ্চিত্ৰ উদ্যোগৰ পিতৃপুৰুষ বুলি গণ্য কৰা হয়। তেওঁ ১৯২৬ চনত তিৰুৱনন্তপুৰমত কেৰেলাৰ প্ৰথমটো চলচ্চিত্ৰ ষ্টুডিঅ’ 'ট্ৰাভাংকোৰ নেচনেল পিকচাৰ্ছ' স্থাপন কৰিছিল।<ref>{{cite web |url=http://www.cinemaofmalayalam.net/jcdaniel.html |title=J C Daniel |access-date=23 April 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090606225929/http://www.cinemaofmalayalam.net/jcdaniel.html |archive-date=6 June 2009}}</ref><ref>{{cite book |last1=Oommen |first1=M. A. |last2=Varkey Joseph |first2=Kumbattu |title=Economics of Indian Cinema |date=1991 |publisher=Oxford & IBH Publishing Company |location=University of California |isbn=978-81-204-0575-2 |page=30 |url=https://books.google.com/books?id=U-BkAAAAMAAJ}}</ref> প্ৰতি বছৰে ডিচেম্বৰ মাহত অনুষ্ঠিত হোৱা [[কেৰেলা আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ উৎসৱ]] (IFFK) দৰ্শকৰ অংশগ্ৰহণৰফালৰপৰা এছিয়াৰ অন্যতম বৃহৎ চলচ্চিত্ৰ উৎসৱ।<ref>{{cite web |url=http://entecity.com/news/festivals-in-trivandrum/ |title=11 Festivals You Will Find Only in Trivandrum! |author=Amal |date=18 February 2016 |work=EnteCity.com |access-date=21 February 2017 |archive-date=14 March 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170314185511/http://entecity.com/news/festivals-in-trivandrum/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news |last1=Cheerath |first1=Bhawani |title=IFFK 2017: A celebration of cinema from across the globe |url=http://www.thehindu.com/entertainment/movies/iffk-2017-a-cinematic-extravaganza/article21288507.ece |access-date=15 December 2017 |newspaper=The Hindu |date=7 December 2017}}</ref> বিভিন্ন চলচ্চিত্ৰ উৎসৱৰ উপৰি, [[চলচ্চিত্ৰ প্ৰমাণীকৰণৰ কেন্দ্ৰীয় ব’ৰ্ড]] (CBFC) ৰ আঞ্চলিক কাৰ্যালয়ৰ উপস্থিতি, উমা ষ্টুডিঅ’, [[চিত্ৰাঞ্জলি ষ্টুডিঅ’]], মেৰীলেণ্ড ষ্টুডিঅ’, [[কিনফ্ৰা ফিল্ম এণ্ড ভিডিঅ’ পাৰ্ক]] আৰু বিস্ময়াজ মেক্সৰ দৰে বহুতো চিনেমা ষ্টুডিঅ’ তথা প্ৰযোজনা সুবিধাই তিৰুৱনন্তপুৰমক চলচ্চিত্ৰৰ এক অন্যতম কেন্দ্ৰ হিচাপে গঢ়ি তুলিছে।<ref>{{cite news |title=The Capital of cinema |url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/the-capital-of-cinema/article5401273.ece |access-date=29 November 2017 |newspaper=The Hindu |publisher=Baiju Chandran |date=28 November 2013}}</ref><ref>{{cite news |title=A week-long theatre extravaganza in Kerala capital |url=https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2017/sep/21/a-week-long-theatre-extravaganza-in-kerala-capital-1660772.html |access-date=15 December 2017 |newspaper=The Indian Express |date=22 September 2017}}</ref> বিখ্যাত [[পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰ]]ৰ উপৰি, চহৰখনৰ স্থাপত্যশিল্পক [[নেপিয়াৰ সংগ্ৰহালয়]] আৰু ভাৰতৰ অন্যতম পুৰণি চিৰিয়াখানা [[তিৰুৱনন্তপুৰম চিৰিয়াখানা]]ই সমৃদ্ধ কৰিছে।<ref>{{cite web |title=Zoological Garden, Thiruvananthapuram |url=http://keralaculture.org/thiruvananthapuram-zoo/542 |website=Kerala Culture |publisher=Department of Cultural Affairs, Government of Kerala |access-date=22 January 2018 |archive-date=23 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180123072557/http://keralaculture.org/thiruvananthapuram-zoo/542 |url-status=dead |archivedate=23 January 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180123072557/http://keralaculture.org/thiruvananthapuram-zoo/542 |deadurl=yes }}</ref> চহৰখনৰ অন্যান্য স্থাপত্য কীৰ্তিচিহ্নসমূহৰ ভিতৰত [[কুথিৰา মালিকা|কুথিৰา মালিকা ৰাজপ্ৰাসাদ]], [[কৌডিয়াৰ ৰাজপ্ৰাসাদ]], [[আত্তুকাল ভগৱতী মন্দিৰ]], [[বীমাপল্লী|বীমাপল্লী মছজিদ]], [[কন্নমাৰা বজাৰ]], আৰু মেটাৰ মেম’ৰিয়েল চাৰ্চ অন্যতম। তিৰুৱনন্তপুৰম প্ৰখ্যাত স্থপতি [[লৰী বেকাৰ]]ৰ স্থাপত্যশৈলীৰ প্ৰধান কেন্দ্ৰ আছিল।<ref>{{cite web |title=A film on the life and work of Laurie Baker |url=https://www.architecturaldigest.in/content/film-life-work-laurie-baker/ |website=Architectural Digest |date=26 January 2017 |access-date=29 November 2017}}</ref> [[File:Attukal pongala1.JPG|thumb|[[আত্তুকাল পংগালা]] উৎসৱত সমগ্ৰ বিশ্বৰ ভিতৰতে আটাইতকৈ বেছি মহিলাৰ সমাৱেশ ঘটে]] প্ৰধান উৎসৱ [[ওনাম]], [[বিষু]], [[দীপাৱলী]], আৰু [[নৱৰাত্ৰী]]ৰ লগতে খ্ৰীষ্টান আৰু ইছলাম ধৰ্মীয় উৎসৱ যেনে— [[বৰদিন]], [[ঈদুল ফিতৰ]], বক্ৰীদ আৰু মিলাদ-উন-নবীৰ সমান্তৰালভাৱে চহৰখনৰ বিভিন্ন জাতি-জনগোষ্ঠীৰ লোকে কেইবাটাও স্থানীয় উৎসৱো উদ্‌যাপন কৰে। ইয়াৰ ভিতৰত [[আত্তুকাল পোংগল]],<ref>{{cite news |last1=Kumar |first1=Aswin J |title=Review meeting of arrangements for Attukal pongala held |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/review-meeting-of-arrangements-for-attukal-pongala-held/articleshow/62543741.cms |access-date=22 January 2018 |newspaper=The Times of India |date=17 January 2018}}</ref> [[বীমাপল্লী|বীমাপল্লী উৰুছ]],<ref>{{cite news |title=All set for beemapally uroos |url=https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2017/feb/20/all-set-for-beemapally-uroos-1572772.html |access-date=22 January 2018 |newspaper=The New Indian Express |date=20 February 2017}}</ref> ভেট্টুকাঁড় গীৰ্জা উৎসৱ,<ref>{{cite news |title=Vettucaud church festival from Friday |url=http://www.thehindu.com/news/cities/Thiruvananthapuram/vettucaud-church-festival-from-friday/article7863783.ece |access-date=22 January 2018 |newspaper=The Hindu |date=10 November 2015}}</ref> পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰৰ [[আৰাট্টু]] আৰু লক্ষদ্বীপা উৎসৱ অন্যতম।<ref>{{cite news |last1=Ajai Prasanna |first1=Laxmi |title=Sree Padmanabha Swamy temple fest begins |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/Sree-Padmanabha-Swamy-temple-fest-begins/articleshow/26096472.cms |access-date=22 January 2018 |newspaper=The Times of India |date=20 November 2013}}</ref> অনাম উৎসৱৰ সময়ত ৰাজ্য চৰকাৰে চহৰখনত এসপ্তাহ ধৰি বিভিন্ন সাংস্কৃতিক কাৰ্যসূচী ৰূপায়িত কৰে।<ref>{{cite news |title=Onam celebration from Sept.12 |url=http://www.thehindu.com/news/cities/Thiruvananthapuram/Onam-celebration-from-Sept.12/article14620306.ece |access-date=22 January 2018 |newspaper=The Hindu |date=22 September 2016}}</ref> আত্তুকাল পোংগল উৎসৱে সমগ্ৰ ভাৰত তথা বিদেশৰ লাখ লাখ মহিলা ভক্তক আকৰ্ষিত কৰে। এইটো বিশ্বৰ ভিতৰতে সৰ্ববৃহৎ মহিলা সমাৱেশ উৎসৱ।<ref name="atkp1">{{cite web |title=Largest gathering of women |url=http://www.guinnessworldrecords.com/world-records/largest-annual-gathering-of-women/ |website=Guinness World Records |access-date=29 November 2017}}</ref><ref name="atkp2">{{cite news |last1=Mary Koshy |first1=Sneha |last2=Fernandes |first2=Janaki |title=In Kerala, a festival that marks the world's largest gathering of women |url=https://www.ndtv.com/south/in-kerala-a-festival-that-marks-the-worlds-largest-gathering-of-women-514543 |access-date=22 January 2018 |date=26 February 2013}}</ref> জাৰ্মানীৰ গ্যোটে-জেণ্ট্ৰাম (Goethe-Zentrum), ফ্ৰান্সৰ এলায়েন্স ফ্ৰাঞ্চাইছ (Alliance Française) আৰু ৰাছিয়াৰ গৰ্কী ভৱন কেন্দ্ৰই গোটেই বছৰজুৰি বিভিন্ন কাৰ্যসূচী তথা অনুষ্ঠানৰ আয়োজন কৰে।<ref>{{cite news |title=FILCA int'l film fest from Friday |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/filca-intl-film-fest-from-friday/articleshow/61730445.cms |access-date=29 November 2017 |newspaper=The Times of India}}</ref><ref>{{cite news |title=Twice the fun |url=http://www.thehindu.com/entertainment/music/french-bands-colt-silvers-and-last-train-come-to-town/article21076113.ece |access-date=29 November 2017 |newspaper=The Hindu |date=29 November 2017}}</ref><ref>{{cite news |title=Water Princess' to bring awareness on water conservation |url=https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2017/nov/26/water-princess-to-bring-awareness-on-water-conservation-1711822.html |access-date=22 January 2018 |newspaper=The New Indian Express |date=26 November 2017}}</ref> === ফেশ্বন === বয়ন শিল্পৰ পৰম্পৰাৰ সৈতে তিৰুৱনন্তপুৰমৰ এক দীৰ্ঘদিনীয়া সম্পৰ্ক আছে। বিশেষকৈ [[বালাৰামাপুৰম হস্ততাঁত]] উদ্যোগৰ বাবে চহৰখন বিখ্যাত। কাছাভু (সোণালী জৰীৰ পাৰি) থকা কপাহী কাপোৰৰ বাবে পৰিচিত এই অঞ্চলটোৰ বয়ন পদ্ধতি অষ্টাদশ শতিকাৰপৰা বৰ্তমানলৈকে অপৰিৱৰ্তিত হৈ আছে।<ref>{{cite news |last=Nair |first=N.J. |url=http://www.hindu.com/2004/09/08/stories/2004090814080300.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20041018085424/http://www.hindu.com/2004/09/08/stories/2004090814080300.htm |url-status=dead |archive-date=2004-10-18 |title=Balaramapuram handlooms set for comeback |access-date=2006-08-19 |location=Chennai, India |work=[[The Hindu]] |date=8 September 2004 |archivedate=2004-10-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20041018085424/http://www.hindu.com/2004/09/08/stories/2004090814080300.htm |deadurl=yes }}</ref> এই হাতেৰে বোৱা কাপোৰসমূহ পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাকৰ লগতে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰদৰ্শনীকে ধৰি সমসাময়িক ফেশ্বন সংগ্ৰহসমূহৰ এক অন্যতম আকৰ্ষণ হৈ আহিছে।<ref>{{cite web |url=http://www.ihttkerala.org/history.html |title=History of Handlooms |publisher=Institute of Handloom and Textile Technology |access-date=2006-08-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060715044415/http://ihttkerala.org/history.html |archive-date=15 July 2006 |url-status=dead |archivedate=2006-07-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060715044415/http://ihttkerala.org/history.html |deadurl=yes }}</ref> আধুনিক ফেশ্বনৰ ক্ষেত্ৰতো চহৰখনে বিশেষ স্থান দখল কৰিছে। চহৰখনত থকা লুলু মল আৰু মল অৱ ট্ৰাভাংকোৰৰ দৰে বজাৰ সমলয় বা শ্বপিং মলে দেশী-বিদেশী বহু জনপ্ৰিয় পোছাক ব্ৰেণ্ডক স্থান দিছে। ই চহৰখনৰ পোছাক আৰু জীৱন-শৈলীত সাম্প্ৰতিক গোলকীয় প্ৰৱণতাৰ প্ৰতিফলন ঘটাইছে। === আয়ুৰ্বেদ === কেৰেলাত আয়ুৰ্বেদৰ বিকাশ আৰু পৃষ্ঠপোষকতাৰ ক্ষেত্ৰত তিৰুৱনন্তপুৰম আৰু পূৰ্বৰ ট্ৰাভাংকোৰ (থিৰুভিথামকুৰ) ৰাজ্যই এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল। ট্ৰাভাংকোৰৰ শাসকসকলে সংস্কৃত পাণ্ডিত্য, মন্দিৰ-কেন্দ্ৰিক চিকিৎসা পৰম্পৰা, আয়ুৰ্বেদ কলেজ আৰু বংশানুক্ৰমিক চিকিৎসক পৰিয়ালসমূহলৈ সমৰ্থন আগবঢ়াইছিল। ই ধ্ৰুপদী কেৰেলা আয়ুৰ্বেদৰ সংৰক্ষণত গুৰুত্বপূৰ্ণ অৱদান যোগাইছিল। কেৰেলাৰ অষ্টবৈদ্য ঐতিহ্যৰ সৈতে জড়িত পৰম্পৰাগত আয়ুৰ্বেদিক বংশসমূহৰ ভিতৰত বৰ্তমানৰ মালাপ্পুৰম জিলাৰ পুলামানথোল মুছ পৰিয়াল অন্যতম। এই পৰিয়ালটো [[অষ্টবৈদ্য]] পৰম্পৰাৰ অন্তৰ্ভুক্ত। এইটো হৈছে আয়ুৰ্বেদৰ আটাইকেইটা আঠটা শাখাতে পাৰদৰ্শিতাৰ বাবে প্ৰসিদ্ধ চিকিৎসক পৰিয়ালৰ এটা বংশানুক্ৰমিক গোট। ঐতিহাসিক পৰম্পৰা আৰু আঞ্চলিক বিৱৰণ অনুসৰি, দেশীয় ৰাজ্যৰ সময়ছোৱাত পুলামানথোল মুছ বংশৰ চিকিৎসকসকলে পৰামৰ্শ আৰু চিকিৎসা পদ্ধতিৰ জৰিয়তে ট্ৰাভাংকোৰ ৰাজপৰিয়াল আৰু অভিজাত শ্ৰেণীৰ সদস্যসকলৰ সৈতে সম্পৰ্ক বজায় ৰাখিছিল। ট্ৰাভাংকোৰৰ শাসকসকলৰ অধীনত আয়ুৰ্বেদৰ প্ৰতি থকা ব্যাপক ৰাজকীয় পৃষ্ঠপোষকতাই কেৰেলাৰ কেইবাটাও পৰম্পৰাগত চিকিৎসক পৰিয়ালৰ প্ৰতিপত্তি বৃদ্ধিত অৱদান যোগাইছিল। পুলামানথোল মুছ পৰম্পৰাটো বাগভটৰদ্বাৰা ৰচিত আয়ুৰ্বেদৰ অন্যতম মূল গ্ৰন্থ 'অষ্টাংগ হৃদয়ম'ৰ অধ্যয়ন আৰু ক্লিনিকেল প্ৰয়োগৰ সৈতে জড়িত। আঞ্চলিক পৰম্পৰাসমূহে পুলামানথোল অঞ্চলটোক কেৰেলাৰ দীৰ্ঘদিনীয়া আয়ুৰ্বেদিক আৰু সংস্কৃত পাণ্ডিত্যৰ ঐতিহ্যৰ সৈতেও সংযোগ কৰে। এই বংশৰ সৈতে জড়িত প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ ভিতৰত পুলামানথোল মুছ আয়ুৰ্বেদ চিকিৎসালয় আৰু ইয়াৰ সৈতে জড়িত চিকিৎসা কেন্দ্ৰসমূহ অন্যতম। এই কেন্দ্ৰসমূহ পঞ্চকৰ্ম, স্নায়ৱিক পুনৰ্সংস্থাপন (neurological rehabilitation), পেশী আৰু হাড়ৰ বিকাৰ (musculoskeletal disorders) আৰু বংশগত ৰোগৰ ব্যৱস্থাপনাত নিয়োজিত হৈ আছে।<ref>{{Cite web |url=https://pulamantholemoosshospital.com/ |title=Pulamanthole Mooss Ayurveda Hospital |website=Pulamanthole Mooss Ayurveda Hospital}}</ref> এই বংশক প্ৰতিনিধিত্ব কৰা চিকিৎসকসকলৰ ভিতৰত অষ্টবৈদ্যন পুলামানথোল শংকৰণ মুছ, অষ্টবৈদ্যন শ্ৰী ৰমন মুছ, অষ্টবৈদ্যন আৰ্যন নাৰায়ণন মুছ আৰু অষ্টবৈদ্যন জয়শংকৰণ মুছ অন্যতম।<ref>{{Cite web |url=https://malappuram.medimall.in/department/view/25 |title=Complete Ayurvedic Unit – Medimall |website=Medimall}}</ref> এই পৰম্পৰাটোৱে পুলামানথোলত থকা শ্ৰী ৰুদ্ৰ ধন্বন্তৰী মন্দিৰৰ সৈতে সাংস্কৃতিক আৰু আধ্যাত্মিক সম্পৰ্ক বজায় ৰাখিছে। এই মন্দিৰটো ভগৱান ধন্বন্তৰীৰ প্ৰতি উছৰ্গিত, যাক হিন্দু পৰম্পৰাত আয়ুৰ্বেদ আৰু আৰোগ্যৰ দেৱতা বুলি গণ্য কৰা হয়। ইয়াত অনুষ্ঠিত হোৱা 'সৰ্ব ৰোগ শমন পূজা' আদি ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতিসমূহ ৰোগৰপৰা পৰিত্ৰাণ পাবলৈ কৰা প্ৰাৰ্থনাৰ সৈতে জড়িত আৰু ইয়াত বিভিন্ন অঞ্চলৰ ভক্তসকলে অংশগ্ৰহণ কৰে। কৰ্ণাটকী সংগীতজ্ঞ চেম্বাই বৈদ্যনাথ ভাগৱতৰ সৈতে থকা সম্পৰ্কৰ বাবে পুলামানথোল মুছ পৰম্পৰাই কেৰেলাৰ সাংস্কৃতিক ইতিহাসত ব্যাপক স্বীকৃতি লাভ কৰিছিল। জানিব পৰা মতে, কণ্ঠনলীৰ ৰোগত ভোগাৰ পিছত তেওঁ এই পৰম্পৰাৰ অধীনত আয়ুৰ্বেদিক চিকিৎসা গ্ৰহণ কৰিছিল। বৰ্তমান সময়ত, পুলামানথোল মুছ বংশৰ সৈতে জড়িত প্ৰতিষ্ঠানসমূহে তেওঁলোকৰ কাৰ্যাৱলী সুলভ কৰিবলৈ দাতব্য স্বাস্থ্যসেৱা আৰু সামাজিক কল্যাণমূলক পদক্ষেপ হাতত লৈছে। ইয়াৰ ভিতৰত অৰ্থনৈতিকভাৱে পিছপৰা শ্ৰেণীৰ বাবে আয়ুৰ্বেদিক চিকিৎসা আৰু সহায়তা সহজলভ্য কৰাৰ উদ্দেশ্যে আৰম্ভ কৰা 'আয়ুৰ্বেদ থানাল' অন্যতম। == খাদ্যভাস == তিৰুৱনন্তপুৰমৰ খাদ্যভাসে ইয়াৰ ঐতিহাসিক আৰু সাংস্কৃতিক পটভূমিৰদ্বাৰা গঢ়ি উঠা স্থানীয় পৰম্পৰাক প্ৰতিফলিত কৰে। ইয়াৰ ভিতৰত পূৰ্বৰ ট্ৰাভাংকোৰ ৰাজকীয় পাকঘৰৰ প্ৰভাৱ,<ref>{{cite web | url=https://www.thehindu.com/features/metroplus/A-royal-Onam-to-remember/article14630763.ece | title=Onam in the royal household of erstwhile Travancore | work=The Hindu | date=9 September 2016 }}</ref> উপকূলীয় বাণিজ্য আৰু ধৰ্মীয় বৈচিত্ৰ্য অন্তৰ্ভুক্ত। চহৰখনৰ খাদ্য-সংস্কৃতিত বিভিন্ন ধৰণৰ নিৰামিষ আৰু আমিষ ব্যঞ্জন পোৱা যায়। বেছিভাগ আহাৰতে ভাত, নাৰিকল আৰু মচলা প্ৰধান উপাদান। * '''[[ত্ৰিবান্দ্ৰম সাধ্যা]]''': কলপাতত পৰিৱেশন কৰা এক পৰম্পৰাগত নিৰামিষ আহাৰ। বিশেষকৈ [[অনাম]] আৰু [[বিষু]] উৎসৱৰ সময়ত ই অপৰিহাৰ্য। ইয়াত সাধাৰণতে ''[[সাম্বাৰ]]'', কালান, ''[[অভিয়াল]]'', ওলান, ''[[পাচাদী]]'' আৰু বিভিন্ন ধৰণৰ ''[[পায়সম]]'' তথা বোলী অন্তৰ্ভুক্ত থাকে।<ref>{{cite news |title=Sadya Trip: Thiruvananthapuram to Kasaragod |url=https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2022/Sep/03/sadya-trip-thiruvananthapuram-to-kasaragod-2494227.html |newspaper=The New Indian Express |date=3 September 2022 |access-date=2025-06-15}}</ref> * '''[[ত্ৰিবান্দ্ৰম বোলী]]''': ইয়াক পূৰণ পোলী বুলিও জনা যায়। দালি আৰু ময়দাৰে তৈয়াৰী এইখন এবিধ পৰম্পৰাগত মিঠা খাদ্য। প্ৰায়ে ইয়াক পায়সমৰ দৰে ডেজাৰ্টৰ সৈতে পৰিৱেশন কৰা হয়। * '''কেথেল চিকেন ফ্ৰাই''': ১৯৪০ চনৰেপৰা প্ৰচলিত এইবিধ এক বিশেষভাৱে ভজা কুকুৰা মাংসৰ ব্যঞ্জন। ইয়াক সৰু চিলনীয়া চাপাতী আৰু পিঁয়াজৰ চালাডৰ সৈতে পৰিৱেশন কৰা হয়।<ref>{{cite news |title=The next fried chicken craze |url=https://www.bbc.com/travel/article/20220803-the-next-fried-chicken-craze |newspaper=BBC Travel |access-date=2025-06-15}}</ref> * '''ভিঝিনজাম চিকেন ফ্ৰাই''': চহৰখনৰ ভিঝিনজাম অঞ্চলৰ এবিধ বিখ্যাত কুকুৰা মাংসৰ ব্যঞ্জন। থলুৱা মচলা আৰু বিশেষ ৰন্ধন শৈলী ইয়াৰ মূল বৈশিষ্ট্য।<ref>{{cite news |title=Vizhinjam in Thiruvananthapuram is seafood hub |url=https://www.thehindu.com/life-and-style/food/vizhinjam-in-thiruvananthapuram-is-seafood-hub/article66327846.ece |newspaper=The Hindu |date=1 December 2022 |access-date=2025-06-15}}</ref> * '''ট্ৰাভাংকোৰ বিৰিয়ানী''': এইবিধ ভাত-ভিত্তিক এক সোৱাদযুক্ত ব্যঞ্জন। ইয়াত মোগলাই ৰন্ধনশৈলীৰ সৈতে আঞ্চলিক উপাদানসমূহৰ সংমিশ্ৰণ ঘটোৱা হৈছে।<ref>{{cite news |title=Watch: How is the long-grained Travancore Biryani prepared? |url=https://www.thehindu.com/life-and-style/food/watch-how-is-the-long-grained-travancore-biryani-prepared/article67079750.ece |newspaper=The Hindu |date=10 July 2023 |access-date=2025-06-15}}</ref> * '''ট্ৰাভাংকোৰ প্ৰণছ কাৰী''': এইবিধ কোমল আৰু সন্তুলিত সোৱাদৰ এক মিছামাছৰ ব্যঞ্জন। ইয়াত নাৰিকলৰ গাখীৰ, [[তেতেলী]], জালুক আৰু নৰসিংহ পাত ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ই অন্যান্য সাগৰীয় মাছৰ আঞ্জাতকৈ কম জ্বলা হয়। থলুৱা সতেজ উপাদানে ইয়াক এক সুকীয়া সোৱাদ প্ৰদান কৰে।<ref>{{cite video |title=Poovar Shipyard Trivandrum |url=https://www.youtube.com/watch?v=qwngbhzb8_E |website=YouTube |publisher=Poovar Official |date=15 June 2025 |access-date=19 June 2025}}</ref> * '''ত্ৰিবান্দ্ৰমৰ শিমলু আলুৰ ব্যঞ্জন''': ট্ৰাভাংকোৰৰ মহাৰাজ আইল্যম তিৰুনাল ৰামা বাৰ্মাৰ শাসনকালত (১৮৬০–১৮৮০) ভাৰতৰ ভিতৰত প্ৰথমবাৰৰ বাবে তিৰুৱনন্তপুৰমত শিমলু আলুৰ প্ৰচলন কৰা হৈছিল। খাদ্য সংকট দূৰ কৰিবলৈ আৰু কৃষিখণ্ড মজপুত কৰিবলৈ তেওঁ এই পদক্ষেপ লৈছিল। ইয়াৰপৰা তৈয়াৰী জনপ্ৰিয় ব্যঞ্জনসমূহৰ ভিতৰত কাপ্পা পুঝুক্কু, কাপ্পা বেভিচাথু, কাপ্পা মীন কাৰী, কাপ্পা ইৰাচী (কাপ্পা বিৰিয়ানী), কাপ্পা উলৰ্থীয়াথু, চেন্দা কাপ্পা, উলী চামমাণ্টীৰ সৈতে কাপ্পা আৰু শিমলু আলুৰ চিপচ অন্যতম।<ref>{{cite web | url=https://www.thehindu.com/life-and-style/food/how-tapioca-came-to-travancore/article28181288.ece | title=How tapioca came to Travancore | work=The Hindu | date=27 June 2019 | last1=Nagarajan | first1=Saraswathy }}</ref> তিৰুৱনন্তপুৰমৰ বাটৰ কাষৰ খাদ্য বা ষ্ট্ৰীট ফুডৰ ভিতৰত মাছৰ আঞ্জাৰ সৈতে কাপ্পা (শিমলু আলু), পৰিপ্পু ৱাডা, কলৰ চিপচ আৰু উন্নিয়াপ্পম অন্যতম। চহৰখনত সৰু সৰু ভোজনালয় আৰু বাটৰ কাষৰ বিক্ৰেতাৰ বহুল প্ৰচলন আছে। ইয়াৰ মানুহৰ সাধাৰণ খাদ্য হ’ল [[কেৰেলাৰ ৰন্ধনশৈলী|কেৰেলাৰ পৰম্পৰাগত ৰন্ধনশৈলী]]। ইয়াত প্ৰচুৰ পৰিমাণে নাৰিকল আৰু মচলা ব্যৱহাৰ কৰা হয়। অন্যান্য [[দক্ষিণ ভাৰতীয় সংস্কৃতি#খাদ্য|দক্ষিণ ভাৰতীয়]] ব্যঞ্জনৰ লগতে [[চীনা ৰন্ধনশৈলী|চীনা]] আৰু [[ভাৰতীয় ৰন্ধনশৈলী|উত্তৰ ভাৰতীয়]] খাদ্যও ইয়াত অতি জনপ্ৰিয়।<ref>{{cite news |last1=UR |first1=Arya |title=Authentic Kerala cuisine and ayurvedic massage bowl over Ind and NZ teams |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/authentic-kerala-cuisine-and-ayurvedic-massage-bowl-over-ind-and-nz-teams/articleshow/61532997.cms |access-date=22 January 2018 |work=The Times of India |date=7 November 2017}}</ref> বৰ্তমান তিৰুৱনন্তপুৰমত আৰৱীয়, ইটালীয়, থাই আৰু মেক্সিকান খাদ্য উপলব্ধ থকা বহুতো ৰেষ্টুৰেণ্ট আছে।<ref>{{cite book |last1=Stott |first1=David |title=Kerala Footprint Focus Guide |date=10 April 2014 |publisher=Footprint Travel Guides |isbn=9781909268791 |pages=41–43 |edition=illustrated}}</ref><ref>{{cite news |last1=Sahadevan |first1=Sajini |title=Meals on wheels |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/meals-on-wheels/article18790841.ece |access-date=22 January 2018 |newspaper=The Hindu |date=8 June 2017}}</ref> == স্বাস্থ্যসেৱা == কেৰেলাৰ ৰাজধানী চহৰ তিৰুৱনন্তপুৰমৰ স্বাস্থ্যসেৱা ব্যৱস্থা অতি সুদৃঢ়। চহৰখনৰ চৰকাৰী আৰু বেচৰকাৰী উভয় চিকিৎসা প্ৰতিষ্ঠানেই ব্যাপক সেৱা আগবঢ়ায়। ভাৰতৰ অন্যতম পুৰণি চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় 'চৰকাৰী চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়' (Government Medical College) চিকিৎসা শিক্ষা আৰু স্বাস্থ্যসেৱাৰ এক প্ৰধান কেন্দ্ৰ। [[শ্ৰী চিত্ৰ তিৰুনাল চিকিৎসা বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান]] (SCTIMST) হৃদৰোগ বিজ্ঞান (cardiology), স্নায়ুবিজ্ঞান (neurology) আৰু জৈৱ-চিকিৎসা গৱেষণাৰ (biomedical research) বাবে এক সুপৰিচিত প্ৰতিষ্ঠান। চহৰখনৰ অন্যান্য গুৰুত্বপূৰ্ণ চিকিৎসা প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ ভিতৰত উন্নত জৈৱ-প্ৰযুক্তি গৱেষণাৰ কেন্দ্ৰ [[ৰাজীৱ গান্ধী জৈৱ-প্ৰযুক্তি কেন্দ্ৰ]] (RGCB) আৰু মাল্টি-স্পেচিয়েলিটি সেৱাৰ বাবে পৰিচিত [[কেৰেলা চিকিৎসা বিজ্ঞান প্ৰতিষ্ঠান]]<ref>{{cite web | url=https://www.kimshealth.org/trivandrum/ | title=Best Multi-Specialty Hospital in Trivandrum, Kerala | KIMSHEALTH | KIMS Hospital|website=Kimshealth.org }}</ref> (KIMS) অন্যতম। এন.আই.এম.এছ. (NIMS) হাস্পতাল,<ref>{{Cite web | title=NOORUL ISLAM COLLEGE OF DENTAL SCIENCES | url=https://nicollegeofdentalscience.com/ | access-date=2025-05-24 | website=Nicollegeofdentalscience.com}}</ref> এষ্টাৰ কেপিটেল আৰু লৰ্ডছ হাস্পতালে<ref>{{Cite web | title=Lords Hospital | url=https://lordshospital.org/ | archive-url=https://web.archive.org/web/20080313221818/http://www.lordshospital.org/ | access-date=2025-05-24 | archive-date=13 March 2008 | url-status=live | archivedate=2008-03-13 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20080313221818/http://www.lordshospital.org/ | deadurl=yes }}</ref> হৃদৰোগ, কৰ্কট ৰোগ (oncology) আৰু অস্থিৰোগ (orthopedics) সহ বিভিন্ন বিভাগত উন্নত চিকিৎসা প্ৰদান কৰে। ইয়াৰ উপৰি চহৰখনত পৰম্পৰাগত নিৰাময় পদ্ধতি আগবঢ়োৱা বহুতো আয়ুৰ্বেদিক চিকিৎসা কেন্দ্ৰ আছে। চহৰখনত উপশমকাৰী চিকিৎসা সেৱাৰো (palliative care) ব্যৱস্থা আছে। ইয়াৰ ভিতৰত থকা 'অৰিকে হোম ডে-কেয়াৰ প্ৰগ্ৰেম'ৰ দৰে পদক্ষেপে ঘৰতে ৰোগীসকলক অন্তিম সময়ৰ শুশ্ৰূষা আগবঢ়ায়। {{cn|date=June 2026}} {| class="wikitable mw-collapsible" style="font-size:95%; width:80%; " |+ তিৰুৱনন্তপুৰমৰ চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়সমূহ |- ! নাম!! প্ৰকাৰ!! প্ৰতিষ্ঠা বৰ্ষ |- | [[তিৰুৱনন্তপুৰম চৰকাৰী চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]] || চৰকাৰী<ref>{{Cite web | title=Thiruvananthapuram Medical College, Govt. of Kerala | url=https://tmc.kerala.gov.in/ | archive-url=https://web.archive.org/web/20111004135803/http://www.tmc.kerala.gov.in/ | access-date=2025-05-24 | archive-date=4 October 2011 | url-status=live }}</ref> || ১৯৫১ |- | চৰকাৰী হোমিঅ’পেথিক চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়, ইৰানিমুত্তম || চৰকাৰী<ref>{{cite web | url=https://svhmctvm.in// | title=Home|website=Svhmctvm.in }}</ref> || ১৯৮৩ |- | চৰকাৰী আয়ুৰ্বেদিক চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়, এম.জি. ৰোড || চৰকাৰী <ref>[https://gactvm.kerala.gov.in/] {{Dead link | date=May 2025 | fix-attempted=yes}}</ref>|| ১৮৮৯ |- | পংকজাকস্তুৰী আয়ুৰ্বেদিক চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়, কিল্লি, কাট্টাক্কাদা || বেচৰকাৰী <ref>{{Cite web | title=Pankajakasthuri Ayurveda Medical College | url=https://www.pkamc.ac.in/ | archive-url=https://web.archive.org/web/20130406065709/http://www.pkamc.ac.in/ | access-date=2025-05-24 | archive-date=6 April 2013 | url-status=live }}</ref>|| ২০০২ |- |- | ড° সোমাৰভেল মেম’ৰিয়েল চি.এছ.আই. চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় হাস্পতাল, কাৰাক্কোনাম, পাৰাছালা || বেচৰকাৰী<ref>{{Cite web | title=Dr. Somervell Memorial CSI Medical College & Hospital | url=https://www.smcsimch.ac.in/ | access-date=2025-05-24 | website=Smcsimch.ac.in}}</ref> || ২০০৩ |- | ত্ৰিবান্দ্ৰম দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়, চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় চৌহদ || চৰকাৰী<ref>{{Cite web | title=Govt. Dental College, Thiruvananthapuram | url=https://www.gdctvm.org/ | access-date=2025-05-24 | website=Gdctvm.org}}</ref> || ২০০৪ |- | গোকুলম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়, ভেঞ্জাৰাম্মুডু || বেচৰকাৰী<ref>{{Cite web | title=Sree Gokulam Medical College | url=https://sgmc.in/ | access-date=2025-05-24 | website=sgmc.in}}</ref> || ২০০৩ |- | শান্তিগিৰি সিদ্ধ চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়, পোথেনকোড || বেচৰকাৰী<ref>{{cite web | url=https://ssmc.ac.in/santhigiri/ | title=Santhigiri Siddha Medical College – Siddha Hospital | access-date=2026-07-30 | archivedate=2025-06-18 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20250618183106/https://ssmc.ac.in/santhigiri/ | deadurl=yes }}</ref> || ২০০active |} ত্ৰিবান্দ্ৰমৰ অন্যান্য প্ৰধান হাস্পতালসমূহৰ ভিতৰত কেৰেলা ইনষ্টিটিউট অৱ মেডিকেল ছায়েন্স (KIMS), অনন্তপুৰী হাস্পতাল এণ্ড ৰিচাৰ্চ ইনষ্টিটিউট (AHRI),<ref>{{Cite web | title=* * * * * Welcome to Ananthapuri Hospital Project * * * * * | url=https://www.ananthapurihospitals.com/ | archive-url=https://web.archive.org/web/20051125034932/http://www.ananthapurihospitals.com/ | access-date=2025-05-24 | archive-date=25 November 2005 | url-status=live }}</ref> এছ.পি. ফ’ৰ্ট হাস্পতাল,<ref>{{Cite web | title=SP Fort Hospital :: Home | url=https://www.spfort.com/ | archive-url=https://web.archive.org/web/20071012023753/http://www.spfort.com/ | access-date=2025-05-24 | archive-date=12 October 2007 | url-status=live }}</ref> এষ্টাৰ কেপিটেল,<ref>{{cite web | url=https://www.asterhospitals.in/blogs-events-news/aster-open-550-bed-super-specialty-hospital-keralas-capital-trivandrum | title=Aster to open a 550-bed super-specialty hospital in Kerala's Capital, Trivandrum |website=Asterhospitals.in }}</ref> ত্ৰিবান্দ্ৰম আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চিকিৎসা কেন্দ্ৰ,<ref>{{Cite web| title=Trivandrum international medical centre | url=https://environmentclearance.nic.in/writereaddata/FormB/EC/FORM_1/09112016FJ0Q2A1WAnnexure_documentofForm1.pdf | archive-url=https://web.archive.org/web/20250330184830/https://environmentclearance.nic.in/writereaddata/FormB/EC/FORM_1/09112016FJ0Q2A1WAnnexure_documentofForm1.pdf | archive-date=2025-03-30}}</ref> পি.আৰ.এছ. (PRS) হাস্পতাল,<ref>{{Cite web | title=BEST HOSPITAL TRIVANDRUM IN CARDIOLOGY IVF INFERTILITY GYNECOLOGY EXECUTIVE CHECKUP. | url=https://www.prshospital.com/ | access-date=2025-05-24 | website=Prshospital.com}}</ref> এন.আই.এম.এছ. (NIMS) আৰু ভাৰতীয় মধুমেহ প্ৰতিষ্ঠান (Indian Institute of Diabetes) অন্যতম।<ref>{{Cite web|url=https://www.iidkerala.org/|title=Institute of Diabetes|website=Iidkerala.org|access-date=8 June 2026}}</ref> == যাতায়াত == {{Multiple images | align = right | direction = vertical | image1 = Tvpmroad.jpg | caption1 = কৌডিয়াৰ পথ; ইয়াক ৰাজকীয় পথ বা "ৰাজা বীথি" বুলিও জনা যায়, কাৰণ এই পথটো কৌডিয়াৰ ৰাজপ্ৰাসাদলৈ গৈছে | image2 = Road transport in Trivandrum.jpg | caption2 = চহৰখনৰ আন এখন পথৰ দৃশ্য }} [[File:Thiruvananthapuram International Airport Terminal 2.jpg|left|thumb|362x362px|[[তিৰুৱনন্তপুৰম আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰ]]]] === ৰাজহুৱা পৰিবহণ === [[File:Double Decker bus in Trivandrum.jpg|thumb|left|চহৰখনত থকা [[केৰেলা ৰাজ্যিক পথ পৰিবহণ নিগম|কেৰেলা ৰাজ্যিক পথ পৰিবহণ নিগম (KSRTC)]]ৰ এখন দুমহলীয়া বাছ]] চহৰখনৰ বেছিভাগ বাছ সেৱা চৰকাৰী সংস্থাৰদ্বাৰা পৰিচালিত হয়। ইয়াৰ উপৰি কিছুমান ব্যক্তিগত অপাৰেটৰো আছে।<ref>{{cite news |title=Private bus strike shows signs of failure |url=http://kaumudiglobal.com/innerpage1.php?newsid=103647 |access-date=3 March 2018 |work=Kerala Kaumudi |issue=19 February 2018 |archive-date=3 March 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180303154453/http://kaumudiglobal.com/innerpage1.php?newsid=103647 |url-status=dead |archivedate=3 March 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180303154453/http://kaumudiglobal.com/innerpage1.php?newsid=103647 |deadurl=yes }}</ref> [[কেৰেলা ৰাজ্যিক পথ পৰিবহণ নিগম]] (KSRTC) ৰদ্বাৰা পৰিচালিত চিটি বাছসমূহ চহৰখনৰ ৰাজহুৱা পৰিবহণৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ আৰু নিৰ্ভৰযোগ্য মাধ্যম। চহৰখনৰ প্ৰধান বাছ আস্থানসমূহ হৈছে [[থাম্পানুৰ কেন্দ্ৰীয় বাছ আস্থান|থাম্পানুৰ কেন্দ্ৰীয় বাছ আস্থান]] আৰু ইষ্ট ফ’ৰ্টৰ (East Fort) চিটি বাছ আস্থান। থাম্পানুৰৰপৰা বেছিভাগ দূৰদূৰণিৰ বাছ চলাচল কৰে আৰু ইষ্ট ফ’ৰ্টৰপৰা চহৰৰ ভিতৰুৱা বাছসমূহ চলাচল কৰে।<ref>{{cite news |last1=S |first1=Anasooya |title=Thampanoor station is now a role model |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/thampanoor-station-is-now-a-role-model/articleshow/61540168.cms |access-date=3 March 2018 |newspaper=The Times of India |date=7 November 2017}}</ref><ref>{{cite news |last1=Radhakrishnan |first1=S.Anil |title=New bus shelter for East Fort |url=http://www.thehindu.com/news/cities/Thiruvananthapuram/New-bus-shelter-for-East-Fort/article14000787.ece |access-date=3 March 2018 |newspaper=The Hindu |date=23 September 2016}}</ref> তিনিচকীয়া হালধীয়া-কলা ৰঙৰ [[অট’ৰিক্সা]] আৰু টেক্সীসমূহ চহৰখনৰ আন এবিধ জনপ্ৰিয় ৰাজহুৱা পৰিবহণ ব্যৱস্থা।<ref>{{cite news |title=Pre-paid auto drivers oppose fee for parking |url=http://www.thehindu.com/news/cities/Thiruvananthapuram/pre-paid-auto-drivers-oppose-fee-for-parking/article19290497.ece |access-date=3 March 2018 |newspaper=The Hindu |date=17 July 2017}}</ref><ref>{{cite news |title=App-based taxi service at rly station from tomorrow |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/app-based-taxi-service-at-rly-station-from-tomorrow/articleshow/62013228.cms |access-date=3 March 2018 |newspaper=The Times of India |date=10 December 2017}}</ref> তিৰুৱনন্তপুৰম মেট্ৰ’ হৈছে এক সম্পূৰ্ণ উৰ্ধগামী (fully elevated) [[মধ্যম ক্ষমতাৰ ৰেল ব্যৱস্থা|মেট্ৰ’ ৰেল]] – দ্ৰুত পৰিবহণ ব্যৱস্থা (rapid transit system)। চহৰখনৰ যান-জঁটৰ সমস্যা হ্ৰাস কৰিবলৈ এই ব্যৱস্থাৰ পৰিকল্পনা কৰা হৈছে।<ref name="tvmroad"/><ref name="tvmmetro">{{cite web |title=Trivandrum Metro Features |url=http://krtl.in/trivandrum.html |website=Kerala Rapid Transit Corporation Limited |publisher=Government of Kerala |access-date=3 March 2018 |archive-date=13 February 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180213183927/http://krtl.in/trivandrum.html |url-status=dead |archivedate=13 February 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180213183927/http://krtl.in/trivandrum.html |deadurl=yes }}</ref> ==== মেট্ৰ’ ৰেল ==== [[তিৰুৱনন্তপুৰম মেট্ৰ’]] হৈছে এখন প্ৰস্তাৱিত ৪২.১ কিলোমিটাৰ দীঘল পৰম্পৰাগত মেট্ৰ’ ৰেল ব্যৱস্থা। ইয়াত ৩৭টা মেট্ৰ’ ষ্টেচন থাকিব। ইয়াৰ দুটা প্ৰধান লাইনে কাজাকুট্টম আৰু কাৰামানাৰ দৰে গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰসমূহক সংযোগ কৰিব। ক্ৰমবৰ্ধমান জনসংখ্যাৰ প্ৰয়োজনীয়তা পূৰণ কৰিবলৈ ২০০০ চনৰ আৰম্ভণিতে তিৰুৱনন্তপুৰম মেট্ৰ’ৰ ধাৰণা প্ৰথমবাৰৰ বাবে প্ৰস্তাৱ কৰা হৈছিল। ২০২৫ চনত মেট্ৰ’ৰ পথ (alignment) পৰীক্ষা আৰু চূড়ান্ত কৰিবলৈ মুখ্য সচিবৰ নেতৃত্বত এখন উচ্চ পৰ্যায়ৰ সমিতি গঠন কৰা হয়।<ref>{{Cite web |last=Service |first=Express News |date=2025-06-12 |title=Panel to finalise alignment of Thiruvananthapuram metro project |url=https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2025/Jun/12/panel-to-finalise-alignment-of-thiruvananthapuram-metro-project |access-date=2025-08-11 |website=The New Indian Express |language=en}}</ref> বৰ্তমান বিবেচনাধীন থকা তিনিটা প্ৰধান পথ হৈছে: {{cn|date=June 2026}} * কাজাকুট্টমৰপৰা পাপ্পানামকোড * কাজাকুট্টমৰপৰা কিল্লিপালম * পালায়ামৰপৰা চিভিল ষ্টেচন এই পথ পৰিকল্পনাত ভূ-গৰ্ভস্থ (underground) আৰু উৰ্ধগামী (elevated) দুয়োটা অংশই অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। {{cn|date=June 2026}} [[File:Tvm Metro.png|thumb|প্ৰস্তাৱিত ত্ৰিবান্দ্ৰম মেট্ৰ’ৰ পথ নিৰ্দেশক মানচিত্ৰ]] === পথ পৰিবহণ === তিৰুৱনন্তপুৰমৰ [[পথ পৰিবহণ]] আন্তঃগাঁথনি অতি উন্নত।<ref name="tvmroad">{{cite news |last1=K |first1=Krishnachand |title=New metro policy to affect Kazhakoootam-Kesavadasapuram stretch |url=http://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2017/aug/21/new-metro-policy-to-affect-kazhakoootam-kesavadasapuram-stretch-1646324--1.html |access-date=3 March 2018 |newspaper=The New Indian Express |date=22 August 2017 |archive-date=5 March 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180305063832/http://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2017/aug/21/new-metro-policy-to-affect-kazhakoootam-kesavadasapuram-stretch-1646324--1.html |url-status=dead |archivedate=5 March 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180305063832/http://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2017/aug/21/new-metro-policy-to-affect-kazhakoootam-kesavadasapuram-stretch-1646324--1.html |deadurl=yes }}</ref> চহৰখনৰ পথসমূহ 'তিৰুৱনন্তপুৰম ৰোডছ ডেভেলপমেণ্ট কোম্পানী লিমিটেড' (TRDCL) আৰু [[কেৰেলা গড়কপ্তানি বিভাগ]] (Kerala PWD) এ চোৱা-চিতা কৰে।<ref>{{cite news |title=Mr Minister, prove charges or retract statement: TRDCL |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/mr-minister-prove-charges-or-retract-statement-trdcl/articleshow/60930916.cms |access-date=3 March 2018 |date=4 October 2017}}</ref> টি.আৰ.ডি.চি.এল. এ চহৰখনৰ ৪২ কিলোমিটাৰ পথ পৰিচালনা কৰে। এই পথসমূহ 'তিৰুৱনন্তপুৰম চিটি ৰোডছ ইম্প্ৰুভমেণ্ট প্ৰজেক্ট' (TRCIP) ৰ অধীনলৈ আহে। এইটো ভাৰতৰ ভিতৰতে প্ৰথমটো নগৰীয়া পথ প্ৰকল্প।<ref name=trcip/><ref>{{cite web |title=Thiruvananthapuram City Road Improvement |url=https://www.ilfsindia.com/our-work/transportation/thiruvananthapuram-city-road-improvement/ |website=IL&FS |access-date=3 March 2018 |archive-date=3 March 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180303183626/https://www.ilfsindia.com/our-work/transportation/thiruvananthapuram-city-road-improvement/ |url-status=dead |archivedate=3 March 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180303183626/https://www.ilfsindia.com/our-work/transportation/thiruvananthapuram-city-road-improvement/ |deadurl=yes }}</ref> টি.আৰ.চি.আই.পি. হৈছে এক [[ৰাজহুৱা-ব্যক্তিগত অংশীদাৰিত্ব|ৰাজহুৱা-ব্যক্তিগত অংশীদাৰিত্ব]] (PPP) প্ৰকল্প। দ্ৰুত নগৰীকৰণৰ প্ৰয়োজনীয়তা পূৰণ কৰিবলৈ চহৰখনৰ বৰ্তমানৰ পথ নেটৱৰ্ক উন্নত আৰু সংৰক্ষণ কৰিবলৈ এই পদক্ষেপ লোৱা হৈছে।<ref name=trcip>{{cite web |title=Thiruvananthapuram City Road Improvement Project to tackle congestion |url=http://www.worldhighways.com/sections/irf/features/thiruvananthapuram-city-road-improvement-project-to-tackle-congestion/ |website=World Highways |access-date=3 March 2018 |archive-date=20 September 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170920160302/http://www.worldhighways.com/sections/irf/features/thiruvananthapuram-city-road-improvement-project-to-tackle-congestion/ |url-status=dead |archivedate=20 September 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170920160302/http://www.worldhighways.com/sections/irf/features/thiruvananthapuram-city-road-improvement-project-to-tackle-congestion/ |deadurl=yes }}</ref> টি.আৰ.চি.আই.পি. এ ২০১৫ চনত 'ইণ্টাৰনেচনেল ৰোড ফেডাৰেচন'ৰ 'গ্লোবেল ৰোড এচিভমেণ্ট এৱাৰ্ড' লাভ কৰিছিল।<ref name="roadaward">{{cite web |title=2015 Global Road Achievement Awards Book of Winning Projects |url=https://www.ilfsindia.com/media/1341/trdcl_award.pdf |website=IL&FS |access-date=4 March 2018}}</ref> ইয়াৰ উপৰি [[কৰ্মসংস্থাপন|ৰাষ্ট্ৰসংঘ]]ই এই প্ৰকল্পক এক অনুকৰণীয় ৰাজহুৱা-ব্যক্তিগত অংশীদাৰিত্বৰ আৰ্হি হিচাপে বাছনি কৰিছে।<ref name="unroad">{{cite news |title=United Nations finds Kerala's road is a model |url=https://www.deccanchronicle.com/nation/in-other-news/160516/united-nations-finds-kerala-s-road-is-a-model.html |access-date=3 March 2018 |work=The Deccan Chronicle |date=16 May 2016}}</ref> ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ 'এজেণ্ডা ২০৩০' ৰ বহনক্ষম উন্নয়ন লক্ষ্যসমূহ (SDGs) পূৰণ কৰা সমগ্ৰ বিশ্বৰ ১২টা গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰকল্পৰ ভিতৰত এইটো অন্যতম আছিল।<ref name="unroad1">{{cite web |title=Thiruvananthapuram City Road Improvement Project – The UN Recognition for achieving sustainable development goals |url=http://www.itnlinternational.com/wp-content/uploads/2016/06/TCRIP-AT-UNECE-GENEVA-n.pdf |website=ITNL International |publisher=TCRIP |access-date=3 March 2018 |archive-date=5 March 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180305063343/http://www.itnlinternational.com/wp-content/uploads/2016/06/TCRIP-AT-UNECE-GENEVA-n.pdf |url-status=dead |archivedate=5 March 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180305063343/http://www.itnlinternational.com/wp-content/uploads/2016/06/TCRIP-AT-UNECE-GENEVA-n.pdf |deadurl=yes }}</ref><ref name="unroad2">{{cite web |title=Case 25 India Road Sector Thiruvananthapuram City Improvement |url=https://www.unece.org/fileadmin/DAM/ceci/documents/2016/PPP/Forum_PPP-SDGs/Presentations/Case_25_India_Thiruvananthapuram_City_Improvement.pdf |website=UNECE |publisher=United Nations Economic Commission for Europe |access-date=3 March 2018}}</ref> ২০২৪ চনত তিৰুৱনন্তপুৰম গোলকীয় বহনক্ষমতা বঁটা লাভ কৰা ভাৰতৰ প্ৰথমখন চহৰ হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref>{{Cite news |title=Thiruvananthapuram is India's first city to win global sustainability award: Key success factors |url=https://timesofindia.indiatimes.com/travel/travel-news/thiruvananthapuram-is-indias-first-city-to-win-global-sustainability-award-key-success-factors/articleshow/114971969.cms |access-date=2025-02-22 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> ভাৰতৰ [[ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথসমূহ|ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ ব্যৱস্থা]]ৰ [[ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ ৬৬ (ভাৰত)|ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ ৬৬]] এ চহৰখনক সংযোগ কৰিছে।<ref>{{cite news |last1=Radhakrishnan |first1=S. Anil |title=Soil testing for Kazhakuttam flyover begins |url=http://www.thehindu.com/news/cities/Thiruvananthapuram/soil-testing-for-kazhakuttam-flyover-begins/article19360441.ece |access-date=3 March 2018 |newspaper=The Hindu |date=26 July 2017}}</ref> এই চহৰখন আৰালভাইমোজী নামৰ স্থানত ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ নেটৱৰ্কৰ উত্তৰ-দক্ষিণ কৰিড’ৰৰ সৈতে সংযোগ হৈছে। এই ঠাইটুকুৰা চহৰখনৰপৰা ৮০ কিলোমিটাৰ দক্ষিণে অৱস্থিত।<ref>{{Cite map |date=3 March 2018 |title=Trivandrum to Aralvaimozhi |map=Trivandrum to Aralvaimozhi distance |map-url=https://www.openstreetmap.org/directions?engine=osrm_car&route=8.2652%2C77.5580%3B8.4826%2C76.9613#map=11/8.3059/77.3438 |work=OpenStreetMap |access-date=3 March 2018}}</ref> সাধাৰণতে 'মেইন চেণ্ট্ৰেল ৰোড' বুলি জনাজাত [[ৰাজ্যিক ঘাইপথ ১ (কেৰেলা)|ৰাজ্যিক ঘাইপথ ১]] হৈছে চহৰখনৰ এক প্ৰধান ধমনীসদৃশ ঘাইপথ (arterial highway)। চহৰখনৰ আন আন প্ৰধান ঘাইপথসমূহ হৈছে [[ৰাজ্যিক ঘাইপথ ২ (কেৰেলা)|ৰাজ্যিক ঘাইপথ ২]] আৰু [[ৰাজ্যিক ঘাইপথ ৪৫ (কেৰেলা)|ৰাজ্যিক ঘাইপথ ৪৫]]।<ref name="stateroads">{{cite web |title=State Highways in Kerala |url=http://keralapwd.gov.in/intranet/compRepository/mediagallery/PWD/sro161.pdf |website=Kerala Public Works Department |publisher=Government of Kerala |access-date=19 July 2018 |archive-date=20 October 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161020170455/http://keralapwd.gov.in/intranet/compRepository/mediagallery/PWD/sro161.pdf |url-status=dead |archivedate=20 October 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161020170455/http://keralapwd.gov.in/intranet/compRepository/mediagallery/PWD/sro161.pdf |deadurl=yes }}</ref> [[মহাত্মা গান্ধী পথ (তিৰুৱনন্তপুৰম)|মহাত্মা গান্ধী পথ]] (M.G. Road) হৈছে চহৰখনৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ অভ্যন্তৰীণ পথ।<ref>{{cite news |title=Paid parking on M.G. Road from today |url=http://www.thehindu.com/news/cities/Thiruvananthapuram/paid-parking-on-mg-road-from-today/article7849208.ece |access-date=3 March 2018 |newspaper=The Hindu |date=6 November 2015}}</ref><ref>{{cite news |last1=Sathyendran |first1=Nita |title=Ahead of the times |url=http://www.thehindu.com/society/ywca-trivandrum-celebrates-its-centenary/article19316560.ece |access-date=3 March 2018 |newspaper=The Hindu |date=20 July 2017}}</ref> চহৰখনৰ আন এখন জৰুৰী পথ হৈছে কৌডিয়াৰ পথ। ইয়াক 'ৰাজকীয় পথ' বুলিও জনা যায়, কাৰণ এই পথটো পোনপটীয়াকৈ কৌডিয়াৰ ৰাজপ্ৰাসাদলৈ গৈছে।<ref>{{cite news |last1=UR |first1=Arya |title=Green spaces that are the breathing lungs of Trivandrum |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/green-spaces-that-are-the-breathing-lungs-of-trivandrum/articleshow/58516479.cms |access-date=3 March 2018 |newspaper=The Times of India |date=5 May 2017}}</ref> === ৰে’ল পৰিবহণ === তিৰুৱনন্তপুৰম হৈছে [[ভাৰতীয় ৰেলৱে]]ৰ [[তিৰুৱনন্তপুৰম ৰেল সংমণ্ডল|দাক্ষিণাত‍্য ৰেল মণ্ডল]]ৰ এটা সংমণ্ডলৰ মুখ্য কাৰ্যালয় (divisional headquarters)।<ref>{{cite web |title=Thiruvananthapuram Division |url=http://www.sr.indianrailways.gov.in/uploads/files/1370348346435-Thiruvananthapuram%20Division.pdf |website=Southern Railway |access-date=4 March 2018}}</ref> চহৰখনৰপৰা চলাচল কৰা দূৰদূৰণিৰ ৰে’লসমূহ মূলত [[তিৰুৱনন্তপুৰম কেন্দ্ৰীয় ৰেল ষ্টেচন|তিৰুৱনন্তপুৰম কেন্দ্ৰীয়]] আৰু [[তিৰুৱনন্তপুৰম উত্তৰ ৰেল ষ্টেচন|তিৰুৱনন্তপুৰম উত্তৰ]] ৰে’ল টাৰ্মিনেলৰপৰা যাত্ৰা আৰম্ভ কৰে। কেন্দ্ৰীয় ষ্টেচনৰ যান-জঁট আৰু ভিৰ হ্ৰাস কৰিবলৈ কোচিনভেলী ৰে’ল টাৰ্মিনেলটো (Kochuveli) সাজি উলিওৱা হৈছে। এই ষ্টেচনটোৱে তিৰুৱনন্তপুৰম কেন্দ্ৰীয় ষ্টেচনৰ এক উপগ্ৰহ ষ্টেচন (satellite station) হিচাপে কাম কৰে।<ref>{{cite news |title=Kochuveli railway terminal opened |url=https://www.thehindubusinessline.com/todays-paper/tp-logistics/Kochuveli-railway-terminal-opened/article20272059.ece |access-date=4 March 2018 |newspaper=The Hindu Business line |date=30 March 2005}}</ref> তিৰুৱনন্তপুৰম কেন্দ্ৰীয় ৰে’ল ষ্টেচন হৈছে কেৰেলাৰ আটাইতকৈ ব্যস্ত ৰে’ল ষ্টেচন।<ref>{{cite news |title=Thiruvananthapuram Central to be made a world-class station |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/Thiruvananthapuram-Central-to-be-made-a-world-class-station/article14730334.ece |access-date=4 March 2018 |newspaper=The Hindu |date=28 September 2016}}</ref> চহৰখনৰ অন্যান্য ৰে’ল ষ্টেচনসমূহ হৈছে— তিৰুৱনন্তপুৰম উত্তৰ, তিৰুৱনন্তপুৰম পেট্টা, [[নেমম ৰেল ষ্টেচন|তিৰুৱনন্তপুৰম দক্ষিণ ৰে’ল ষ্টেচন]], ভেলী ৰে’ল ষ্টেচন আৰু কাজাকুট্টম ৰে’ল ষ্টেচন। ভাৰতৰ একেবাৰে দক্ষিণ প্ৰান্তত অৱস্থিত পৌৰ নিগম হোৱাৰ বাবে ভাৰতীয় ৰেলৱেৰ বহুতো দীঘলীয়া পথৰ ৰে’ল সেৱা তিৰুৱনন্তপুৰমৰপৰাই আৰম্ভ হয়। ইয়াৰ ভিতৰত তিৰুৱনন্তপুৰম ৰাজধানী এক্সপ্ৰেছ, [[তিৰুৱনন্তপুৰম - চিলচৰ ছুপাৰফাষ্ট এক্সপ্ৰেছ]] আৰু তিৰুৱনন্তপুৰম উত্তৰ - অমৃতসৰ সাপ্তাহিক এক্সপ্ৰেছ অন্যতম। তিৰুৱনন্তপুৰম কেন্দ্ৰীয় ষ্টেচনৰ ভিৰ কমাবলৈ [[নেমম ৰেল ষ্টেচন|তিৰুৱনন্তপুৰম দক্ষিণ ৰে’ল ষ্টেচন]]তো এটা ডাঙৰ ৰে’ল টাৰ্মিনেল বিকশিত কৰাৰ পৰিকল্পনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite news |title=Railway to give priority to Nemom terminal: Ashwani Lohani |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/railway-to-give-priority-to-nemom-terminal-ashwani-lohani/articleshow/61279808.cms |access-date=4 March 2018 |newspaper=The Times of India |date=27 October 2017}}</ref> {| class="wikitable" |+ তিৰুৱনন্তপুৰম মহানগৰ অঞ্চলৰ ৰে’ল ষ্টেচনসমূহ ! ষ্টেচনৰ নাম ! ষ্টেচন ক’ড ! ৰেল মণ্ডল ! প্লেটফৰ্মৰ সংখ্যা ! ট্ৰেকৰ সংখ্যা |- |[[তিৰুৱনন্তপুৰম কেন্দ্ৰীয় ৰেল ষ্টেচন|তিৰুৱনন্তপুৰম কেন্দ্ৰীয় ৰেল ষ্টেচন]] |TVC |SR |৫ |১৬ |- |[[তিৰুৱনন্তপুৰম উত্তৰ ৰেল ষ্টেচন|তিৰুৱনন্তপুৰম উত্তৰ ৰেল ষ্টেচন]] |TVCN |SR |৬ (১০*) |১৩ |- |[[নেমম ৰেল ষ্টেচন|তিৰুৱনন্তপুৰম দক্ষিণ ৰেল ষ্টেচন]] |TVCS |SR |২ (৫*) |৩ (১২*) |- |[[তিৰুৱনন্তপুৰম পেট্টা ৰেল ষ্টেচন|তিৰুৱনন্তপুৰম পেট্টা ৰেল ষ্টেচন]] |TVP |SR |২ |২ |- |[[কাজাকুট্টম ৰেল ষ্টেচন|কাজাকুট্টম ৰেল ষ্টেচন]] |KZK |SR |৩ |৪ |- |[[ভেলী ৰেল ষ্টেচন]] |VELI |SR |৩ |৪ |- |[[চিৰায়িনকীঝু ৰেল ষ্টেচন|চিৰায়িনকীঝু ৰেল ষ্টেচন]] |CRY |SR |২ |২ |- |[[নেইয়াত্তিনকাৰা ৰেল ষ্টেচন|নেইয়াত্তিনকাৰা ৰেল ষ্টেচন]] |NYY |SR |২ |২ |- |[[বালাৰামাপুৰম ৰেল ষ্টেচন]] |BRAM |SR |১ | |- |কদাক্কাভুৰ |KVU |SR |৩ |৪ |- |কানীয়াপুৰম |KXP |SR |২ | |} <small>''('''*''' চিহ্নই বৰ্তমান নিৰ্মীয়মাণ অৱস্থাত থকাটো বুজাইছে। )''</small> === বায়ু পৰিবহণ === চাক্কাত অৱস্থিত [[তিৰুৱনন্তপুৰম আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰ]]ৰ জৰিয়তে চহৰখনত বিমান সেৱা আগবঢ়োৱা হয়। এই বিমানবন্দৰটো চহৰৰ কেন্দ্ৰবিন্দুৰপৰা মাত্ৰ {{cvt|6.7|km|mi}} দূৰত্বত অৱস্থিত। ১৯৩৫ চনৰপৰা কাৰ্যক্ষম হোৱা এই বিমানবন্দৰটো হৈছে [[কেৰেলা]]ৰ প্ৰথমটো বিমানবন্দৰ।<ref>{{cite news |title=Kerala celebrates 75th anniversary of civil aviation |url=http://www.thehindu.com/news/national/kerala/Kerala-celebrates-75th-anniversary-of-civil-aviation/article15796809.ece |access-date=4 March 2018 |newspaper=The Hindu |date=29 October 2010}}</ref> ৰাজ্যখনৰ অন্যতম প্ৰধান প্ৰৱেশদ্বাৰ হোৱাৰ বাবে এই বিমানবন্দৰটো ভাৰতৰ সকলোবোৰ প্ৰধান চহৰৰ লগতে মধ্য প্ৰাচ্য, মালয়েছিয়া, ছিংগাপুৰ, [[মালদ্বীপ]] আৰু [[শ্ৰীলংকা]]ৰ সৈতে পোনপটীয়াকৈ সংযোজিত হৈ আছে। এই চহৰখন [[ভাৰতীয় বায়ুসেনা]]ৰ [[দাক্ষিণাত্য বায়ু কমাণ্ড]] (SAC) ৰ মুখ্য কাৰ্যালয় হোৱাৰ বাবে তিৰুৱনন্তপুৰম আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰে ভাৰতীয় বায়ুসেনা (IAF) আৰু উপকূলৰক্ষী বাহিনীৰ (Coast Guard) কৌশলগত কাৰ্যসূচীসমূহ পৰিচালনাত গুৰুত্বপূৰ্ণ সহায় কৰে।<ref name="Southern Air Command, Thiruvananthapuram">{{cite web |title=Southern Air Command |url=http://indianairforce.nic.in/content/southern-air-command |work=Indian Air Force |access-date=5 March 2018}}</ref> বায়ুসেনাৰ কাৰ্যাৱলী পৰিচালনা কৰিবলৈ বিমানবন্দৰটোত এটা সুকীয়া এপ্ৰণ (apron) আছে। ইয়াৰ উপৰি বৈমাণিক বা পাইলট প্ৰশিক্ষণ কাৰ্যসূচী চলোৱা 'ৰাজীৱ গান্ধী বিমান প্ৰযুক্তি একাডেমী'য়েও এই বিমানবন্দৰটো ব্যৱহাৰ কৰে।<ref>{{cite news |title=Rajiv Gandhi Academy for Aviation Technology gets its wings back |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/aviation-academy-gets-its-wings-back/articleshow/57638475.cms |access-date=4 March 2018 |newspaper=The Times of India |date=15 March 2017}}</ref> === বিমান পৰিবহণ === চাক্কাত অৱস্থিত [[তিৰুৱনন্তপুৰম আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰ]]ৰ জৰিয়তে চহৰখনত বিমান সেৱা আগবঢ়োৱা হয়। এই বিমানবন্দৰটো চহৰৰ কেন্দ্ৰবিন্দুৰপৰা মাত্ৰ {{cvt|6.7|km|mi}} দূৰত্বত অৱস্থিত। ১৯৩৫ চনৰপৰা কাৰ্যক্ষম হোৱা এই বিমানবন্দৰটো হৈছে [[কেৰেলা]]ৰ প্ৰথমটো বিমানবন্দৰ।<ref>{{cite news |title=Kerala celebrates 75th anniversary of civil aviation |url=http://www.thehindu.com/news/national/kerala/Kerala-celebrates-75th-anniversary-of-civil-aviation/article15796809.ece |access-date=4 March 2018 |newspaper=The Hindu |date=29 October 2010}}</ref> ৰাজ্যখনৰ অন্যতম প্ৰধান প্ৰৱেশদ্বাৰ হোৱাৰ বাবে এই বিমানবন্দৰটো ভাৰতৰ সকলোবোৰ প্ৰধান চহৰৰ লগতে মধ্য প্ৰাচ্য, মালয়েছিয়া, ছিংগাপুৰ, [[মালদ্বীপ]] আৰু [[শ্ৰীলংকা]]ৰ সৈতে পোনপটীয়াকৈ সংযোজিত হৈ আছে। এই চহৰখন [[ভাৰতীয় বায়ুসেনা]]ৰ [[দাক্ষিণাত্য বায়ু কমাণ্ড]] (SAC) ৰ মুখ্য কাৰ্যালয় হোৱাৰ বাবে তিৰুৱনন্তপুৰম আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰে ভাৰতীয় বায়ুসেনা (IAF) আৰু উপকূলৰক্ষী বাহিনীৰ (Coast Guard) কৌশলগত কাৰ্যসূচীসমূহ পৰিচালনাত গুৰুত্বপূৰ্ণ সহায় কৰে।<ref name="Southern Air Command, Thiruvananthapuram"/> বায়ুসেনাৰ কাৰ্যাৱলী পৰিচালনা কৰিবলৈ বিমানবন্দৰটোত এটা সুকীয়া এপ্ৰণ আছে। ইয়াৰ উপৰি বৈমাণিক বা পাইলট প্ৰশিক্ষণ কাৰ্যসূচী চলোৱা 'ৰাজীৱ গান্ধী বিমান প্ৰযুক্তি একাডেমী'য়েও এই বিমানবন্দৰটো ব্যৱহাৰ কৰে।<ref>{{cite news |title=Rajiv Gandhi Academy for Aviation Technology gets its wings back |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/aviation-academy-gets-its-wings-back/articleshow/57638475.cms |access-date=4 March 2018 |newspaper=The Times of India |date=15 March 2017}}</ref> === সামুদ্ৰিক পৰিবহণ === তিৰুৱনন্তপুৰমত দুটা বন্দৰ আছে। সেই দুটা হৈছে— [[ভিঝিনজাম আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বন্দৰ তিৰুৱনন্তপুৰম]] আৰু [[ভিঝিনজাম বন্দৰ]]। অতি বৃহৎ কণ্টেইনাৰ জাহাজসমূহ (ultra-large container vessels) তিৰুৱনন্তপুৰম আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বন্দৰত চাপিব পাৰে। আনহাতে সৰু সৰু জাহাজ আৰু সৰু ভ্ৰমণকাৰী ক্ৰুজসমূহ (cruise ships) ভিঝিনজাম বন্দৰত ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref>{{cite news |title=Cruise ship arrives at Vizhinjam port |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/Cruise-ship-arrives-at-Vizhinjam-port/article14703558.ece |access-date=4 March 2018 |newspaper=The Hindu |date=27 September 2016}}</ref> বন্দৰ উন্নয়ন পৰিকল্পনাৰ অংশ হিচাপে তিৰুৱনন্তপুৰম আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বন্দৰত এটা 'ক্ৰুজ ভিলেজ' (cruise village) গঢ়ি তোলাৰ প্ৰস্তাৱ লোৱা হৈছে। ডাঙৰ ডাঙৰ ক্ৰুজ জাহাজৰ বাবে বন্দৰটোত এটা ক্ৰুজ টাৰ্মিনেল বৰ্তমান নিৰ্মীয়মাণ অৱস্থাত আছে। যাত্ৰী ব্যৱস্থাপনাৰ সুবিধা আৰু আনুষংগিক সেৱা আগবঢ়াই ক্ৰুজ পৰ্যটনক উদগনি যোগোৱাই হৈছে এই প্ৰকল্পৰ মূল লক্ষ্য।<ref>{{cite news |title=Vizhinjam port operator plans cruise village, seeks 20 acres |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/vizhinjam-port-operator-plans-cruise-village-seeks-20-acres/articleshow/129231187.cms |access-date=2026-06-07 |publisher=The Times of India}}</ref> ইয়াৰ লগতে তিৰুৱনন্তপুৰমক {{convert|616|km|mi}} দৈৰ্ঘ্যৰ কোভালাম-বেক্কেল জলপথ প্ৰকল্পৰ সৈতেও সংযোগ কৰা হ’ব।<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/cm-akkulam-chettuva-waterway-will-be-extended-to-vizhinjam-port/articleshow/128823852.cms|title=CM: Akkulam-Chettuva waterway will be extended to Vizhinjam port|date=27 February 2026|access-date=8 June 2026|newspaper=The Economic Times}}</ref> == শিক্ষা == [[File:Model School Thiruvananthapuram.JPG|left|thumb|১৮৮৫ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা ত্ৰিবান্দ্ৰমৰ চৰকাৰী আদৰ্শ ল’ৰাৰ উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয় কেৰেলাৰ ভিতৰতে অন্যতম পুৰণি বিদ্যালয়।<ref>{{cite news |last1=Anilkumar |first1=B S |title=A model for generations |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/a-model-for-generations/articleshow/60934565.cms |access-date=8 March 2018 |newspaper=The Times of India |date=4 October 2017}}</ref>|200px]] [[File:Cet.jpg|left|thumb|220x220px|অভিযান্ত্ৰিক মহাবিদ্যালয়, ত্ৰিবান্দ্ৰমৰ মূল ভৱন। ]] [[File:Chitra Tirunal Balarama Varma.jpg|thumb|[[কেৰেলা বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ ক্লক টাৱাৰ বা ঘণ্টা ঘৰ|200px]] [[File:Medical college Gate Thiruvananthapuram.jpg|thumb|left|তিৰুৱনন্তপুৰম চৰকাৰী চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়ৰ মূল প্ৰৱেশদ্বাৰ|200px]] [[File:Observatory at IIST.jpg|thumb|[[ভাৰতীয় মহাকাশ বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান]]ৰ পৰ্যৱেক্ষণ কেন্দ্ৰ|200px]] === প্ৰাথমিক আৰু মাধ্যমিক শিক্ষা === তিৰুৱনন্তপুৰমৰ বিদ্যালয়সমূহক সাহায্য প্ৰাপ্ত, সাহায্য বিহীন আৰু চৰকাৰী বিদ্যালয় হিচাপে শ্ৰেণীভুক্ত কৰা হৈছে।<ref>{{cite news |title=No PSC postings in aided schools |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/no-psc-postings-in-aided-schools/articleshow/57421702.cms |access-date=5 March 2018 |date=2 March 2017}}</ref><ref name="scllist">{{cite web |title=List of Schools |url=http://education.kerala.gov.in/index.php?option=com_content&view=article&id=460&Itemid=143 |website=General Education Department |publisher=Government of Kerala |access-date=5 March 2018}}</ref> চৰকাৰী বিদ্যালয়সমূহ কেৰেলা ৰাজ্যিক শিক্ষা ব’ৰ্ডৰদ্বাৰা পোনপটীয়াকৈ পৰিচালিত হয়। এই বিদ্যালয়সমূহে ৰাজ্য চৰকাৰে নিৰ্ধাৰণ কৰা পাঠ্যক্ৰম অনুসৰণ কৰে।<ref name=syllabus>{{cite web |title=Selected Educational Statistics |url=http://education.kerala.gov.in/Downloads2011/Notifications/statitics/selected%20educational%20statistics%202010-11.pdf |website=General Education Department |publisher=Government of Kerala |access-date=5 March 2018}}</ref> সাহায্য প্ৰাপ্ত বিদ্যালয়সমূহেও ৰাজ্যিক পাঠ্যক্ৰম গ্ৰহণ কৰে। শিক্ষাদানৰ প্ৰধান মাধ্যম হৈছে [[মালায়ালম ভাষা|মালায়ালম]] আৰু ইংৰাজী। ইয়াৰ উপৰি [[তামিল ভাষা|তামিল]] আৰু [[হিন্দী ভাষা]]ও ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref name=syllabus/> বিদ্যালয়সমূহ ৰাজ্যিক শৈক্ষিক গৱেষণা আৰু প্ৰশিক্ষণ পৰিষদ (SCERT), [[কেন্দ্ৰীয় মাধ্যমিক শিক্ষা ব’ৰ্ড]] (CBSE), ইণ্ডিয়ান চাৰ্টিফিকেট অৱ চেকেণ্ডাৰী এডুকেচন (ICSE), ইণ্টাৰনেচনেল জেনেৰেল চাৰ্টিফিকেট অৱ চেকেণ্ডাৰী এডুকেচন (IGCSE) আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় মুক্ত বিদ্যালয় প্ৰতিষ্ঠান (NIOS) ৰ সৈতে পঞ্জীয়নভুক্ত। [[শৈক্ষিক গৱেষণা আৰু প্ৰশিক্ষণৰ ৰাষ্ট্ৰীয় পৰিষদ]] (NCERT) ৰদ্বাৰা পৰিচালিত ৰাষ্ট্ৰীয় কৃতিত্ব সমীক্ষাত তিৰুৱনন্তপুৰমে কেৰেলাৰ সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ চহৰ হিচাপে স্থান লাভ কৰিছে।<ref>{{cite web |title=National Achievement Survey |url=http://www.ncert.nic.in/programmes/NAS/NAS.html |website=National Council of Educational Research and Training |publisher=Government of India |access-date=5 March 2018}}</ref><ref name="ncertsurv">{{cite news |title=NCERT survey: Gaping holes visible in Kerala education system |url=https://timesofindia.indiatimes.com/home/education/news/ncert-survey-gaping-holes-visible-in-kerala-education-system/articleshow/63122119.cms |access-date=5 March 2018 |newspaper=The Times of India |date=1 March 2018}}</ref> চহৰখনৰ উল্লেখযোগ্য বিদ্যালয়সমূহৰ ভিতৰত [[ছেণ্ট মেৰীছ উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয় (তিৰুৱনন্তপুৰম)|ছেণ্ট মেৰীছ উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয়]] অন্যতম। ইয়াক এছিয়াৰ সৰ্ববৃহৎ বিদ্যালয়সমূহৰ ভিতৰত এখন বুলি গণ্য কৰা হয়। ইয়াত মুঠ শিক্ষাৰ্থীৰ সংখ্যা ১২,০০০ তকৈও অধিক।<ref>{{cite news |last1=Pradeep Kumar |first1=Kaavya |title='Twin' fete at school to mark Kerala Piravi |url=http://www.thehindu.com/news/cities/Thiruvananthapuram/twin-fete-at-school-to-mark-kerala-piravi/article6555133.ece |access-date=5 March 2018 |newspaper=The Hindu |date=1 November 2014}}</ref><ref>{{cite news |title=A song for a better earth by 12,000 children |url=http://www.thehindu.com/sci-tech/energy-and-environment/a-song-for-a-better-earth-by-12000-children/article6086390.ece |access-date=5 March 2018 |newspaper=The Hindu |date=23 May 2016}}</ref> অন্যান্য প্ৰধান বিদ্যালয়সমূহ হৈছে— চৰকাৰী আদৰ্শ ল’ৰা উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয়, চৰকাৰী ছোৱালী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয়, হোলী এঞ্জেলছ কনভেণ্ট ত্ৰিবান্দ্ৰম, এছ.এম.ভি. বিদ্যালয়, ত্ৰিবান্দ্ৰম আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিদ্যালয়, চিন্ময় বিদ্যালয়, কেন্দ্ৰীয় বিদ্যালয়, লয়োলা বিদ্যালয়, ক্ৰীষ্ট নগৰ বিদ্যালয়, সৰ্বোদয় বিদ্যালয়, নিৰ্মলা ভৱন উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয়, আৰ্য চেণ্ট্ৰেল স্কুল, জ্যোতি নিলয়ম স্কুল, ছেণ্ট জোচেফ উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয়, ছেণ্ট থমাছ আৱাসিক বিদ্যালয়, দ্য অক্সফ’ৰ্ড স্কুল আৰু ভি.এছ.এছ.চি. কেন্দ্ৰীয় বিদ্যালয়।<ref name="highscllist">{{cite web |url=http://education.kerala.gov.in/Downloads2011/Notifications/statitics/hs/tvm.pdf |title=List of High schools in Thiruvananthapuram District |website=General Education Department |publisher=Government of Kerala}}</ref> === উচ্চ শিক্ষা আৰু গৱেষণা === তিৰুৱনন্তপুৰম এক উল্লেখযোগ্য শৈক্ষিক আৰু গৱেষণা কেন্দ্ৰ। ইয়াত [[মহাকাশ বিজ্ঞান]], [[তথ্য প্ৰযুক্তি]], পদাৰ্থ বিজ্ঞান, [[জৈৱ প্ৰযুক্তি]], অভিযান্ত্ৰিক আৰু চিকিৎসা বিজ্ঞানৰ বিভিন্ন প্ৰতিষ্ঠান আছে। তিৰুৱনন্তপুৰমত তিনিখন বিশ্ববিদ্যালয় আছে। ইয়াৰে দুখন [[ৰাজ্যিক বিশ্ববিদ্যালয় (ভাৰত)|ৰাজ্যিক বিশ্ববিদ্যালয়]] আৰু এখন সাম্ভাব‍্য বিশ্ববিদ্যালয় (deemed university)। ৰাজ্যিক বিশ্ববিদ্যালয় দুখন হৈছে [[কেৰেলা বিশ্ববিদ্যালয়]] আৰু [[এ পি জে আব্দুল কালাম প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়]]। [[ভাৰতীয় মহাকাশ বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান]] (IIST) হৈছে চৰকাৰী সাহায্য প্ৰাপ্ত এক প্ৰতিষ্ঠান তথা সাম্ভাব‍্য বিশ্ববিদ্যালয়।<ref>{{cite web |title=About Institute |url=https://www.iist.ac.in/aboutus/institute |website=Indian Institute of Space Science and Technology (IIST) |date=4 November 2014 |publisher=Department of Space, Govt. of India |access-date=6 March 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220722115615/https://www.iist.ac.in/aboutus/institute |url-status=dead |archivedate=22 July 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220722115615/https://www.iist.ac.in/aboutus/institute |deadurl=yes }}</ref> আই.আই.এছ.টি. (IIST) হৈছে মহাকাশ বিজ্ঞান, মহাকাশ প্ৰযুক্তি আৰু মহাকাশ প্ৰয়োগৰ ক্ষেত্ৰত স্নাতক পাঠ্যক্ৰম তথা গৱেষণা আগবঢ়োৱা দেশৰ প্ৰথমখন এই শ্ৰেণীৰ প্ৰতিষ্ঠান।<ref name="iist">{{cite web |url=http://www.iist.ac.in/about-us/about-iist |title=About IIST |access-date=6 March 2018 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110814133048/http://www.iist.ac.in/about-us/about-iist |archive-date=14 August 2011 |website=Indian Institute of Space Science and Technology |archivedate=14 August 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110814133048/http://www.iist.ac.in/about-us/about-iist |deadurl=yes }}</ref> চহৰখনত দুখন ৰাষ্ট্ৰীয় গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰতিষ্ঠান (Institutes of National Importance) আছে। সেই দুখন হৈছে— শ্ৰী চিত্ৰ তিৰুনাল চিকিৎসা বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান (SCTIMST) আৰু [[ভাৰতীয় বিজ্ঞান শিক্ষা আৰু গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান, তিৰুৱনন্তপুৰম|ভাৰতীয় বিজ্ঞান শিক্ষা আৰু গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান]] (IISER)।<ref name="inilist">{{cite web |title=Institutions of National Importance |url=http://mhrd.gov.in/institutions-national-importance |website=Department of Higher Education |publisher=Ministry of Human Resource Development (MHRD), Government of India |access-date=5 March 2018}}</ref> তিৰুৱনন্তপুৰম হৈছে [[ইন্দিৰা গান্ধী ৰাষ্ট্ৰীয় মুক্ত বিশ্ববিদ্যালয়]] (IGNOU) ৰ এটা আঞ্চলিক মুখ্য কাৰ্যালয়।<ref>{{cite web |title=Welcome to Trivandrum Regional Centre |url=http://rctrivandrum.ignou.ac.in/ |website=Indira Gandhi National Open University Website |publisher=Indira Gandhi National Open University. |access-date=6 March 2018}}</ref> {| class="wikitable mw-collapsible" style="font-size:90%; width:85%; " |+ তিৰুৱনন্তপুৰমৰ বিশ্ববিদ্যালয়সমূহ |- ! বিশ্ববিদ্যালয়ৰ নাম!! প্ৰতিষ্ঠা বৰ্ষ!! প্ৰকাৰ!! স্থান |- | [[কেৰেলা বিশ্ববিদ্যালয়]] || ১৯৩৭ || চৰকাৰী || তিৰুৱনন্তপুৰম |- | [[ভাৰতীয় মহাকাশ বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান]] (IIST) || ২০০৭ || চৰকাৰী || তিৰুৱনন্তপুৰম |- | কেৰেলা ডিজিটেল বিজ্ঞান, উদ্ভাৱন আৰু প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয় (KUDSIT) || ২০২০ || চৰকাৰী || তিৰুৱনন্তপুৰম |- | এ পি জে আব্দুল কালাম প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয় (KTU) || ২০১৪ || চৰকাৰী || তিৰুৱনন্তপুৰম |- | [[ৰাষ্ট্ৰীয় ফৰেনছিক বিজ্ঞান বিশ্ববিদ্যালয়]] (NFSU) || প্ৰস্তাৱিত<ref>{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2025/Dec/03/sc-nod-to-allocate-keralas-open-prison-land-for-brahmos-ssb-forensic-university|title=SC nod to allocate Kerala's open prison land for BrahMos, SSB & forensic university|date=3 December 2025|website=The New Indian Express|access-date=8 June 2026}}</ref> || চৰকাৰী || তিৰুৱনন্তপুৰম |} ১৯৫১ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা [[তিৰুৱনন্তপুৰম চৰকাৰী চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]] হৈছে কেৰেলাৰ প্ৰথম তথা এখন অগ্ৰণী চিকিৎসা শিক্ষানুষ্ঠান।<ref>{{cite web |title=History of Medical College |url=http://www.tmc.kerala.gov.in/?q=content/nobis-tincidunt-utinam |website=Trivandrum Medical College |publisher=Government of Kerala |access-date=6 March 2018 |archive-date=6 March 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180306204312/http://www.tmc.kerala.gov.in/?q=content/nobis-tincidunt-utinam |url-status=dead }}</ref> হৃদৰোগ আৰু স্নায়ুবিজ্ঞানৰ ছুপাৰ-স্পেচিয়েলিটি পাঠ্যক্ৰম আগবঢ়োৱা এছ.চি.টি.আই.এম.এছ.টি. (SCTIMST) আৰু ৰেডিঅ’থেৰাপী তথা পদাৰ্থ বিজ্ঞানৰ স্নাতকোত্তৰ পাঠ্যক্ৰম আগবঢ়োৱা আঞ্চলিক কৰ্কট কেন্দ্ৰ, তিৰুৱনন্তপুৰমৰ উপৰি অন্যান্য উল্লেখনীয় চিকিৎসা প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ ভিতৰত এছ.ইউ.টি. চিকিৎসা বিজ্ঞান একাডেমী (SUT), শ্ৰী গোকুলম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় আৰু চৰকাৰী আয়ুৰ্বেদ মহাবিদ্যালয় অন্যতম।<ref name="procollist">{{cite web |title=Professional College list |url=https://cee.kerala.gov.in/collegelist/main/index.php |website=Office of the commissioner for entrance examinations |publisher=Government of Kerala |access-date=19 July 2018 |archive-date=5 July 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180705153420/http://cee.kerala.gov.in/collegelist/main/index.php |url-status=dead |archivedate=5 July 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180705153420/http://cee.kerala.gov.in/collegelist/main/index.php |deadurl=yes }}</ref> চহৰখনত কেইবাখনো আগশাৰীৰ আইন শিক্ষানুষ্ঠান আছে। ১৮৭৫ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা তিৰুৱনন্তপুৰম চৰকাৰী আইন মহাবিদ্যালয় ভাৰতৰ আটাইতকৈ পুৰণি আইন শিক্ষানুষ্ঠানসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম।<ref>{{cite web |title=About Government Law College, Thiruvananthapuram |url=http://glctvpm.com/college/college_about.shtml |website=Government Law College, Thiruvananthapuram |publisher=GLCT |access-date=6 March 2018}}</ref> কেৰেলা ল’ একাডেমী চহৰখনৰ আন এখন প্ৰধান আইন মহাবিদ্যালয়।<ref>{{cite web |title=About Kerala Law Academy |url=https://www.keralalawacademy.org/about.html |website=Kerala Law Academy Website |publisher=Kerala Law Academy |access-date=6 March 2018 |archive-date=10 February 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180210121031/http://www.keralalawacademy.org/about.html |url-status=dead |archivedate=10 February 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180210121031/http://www.keralalawacademy.org/about.html |deadurl=yes }}</ref> চহৰখনৰ প্ৰধান ব্যাৱসায়িক শিক্ষানুষ্ঠান বা বিজনেছ স্কুলসমূহৰ ভিতৰত এছিয়ান স্কুল অৱ বিজনেছ, চি.ই.টি. ব্যৱস্থাপনা বিদ্যালয় আৰু কেৰেলা ব্যৱস্থাপনা প্ৰতিষ্ঠান (IMK) অন্যতম।<ref>{{cite web |title=CET School of Management |url=http://www.mba.cet.ac.in/ |website=CET Management school |publisher=Department of Business Administration, Kerala |access-date=6 March 2018}}</ref><ref>{{cite web |title=About |url=https://www.asb.ac.in/about-us |website=Asian School of Business |publisher=ASB |access-date=6 March 2018}}</ref><ref>{{cite web |title=IMK |url=http://www.imk.ac.in/abtus.htm |website=Institute of Management in Kerala |publisher=Kerala University |access-date=6 March 2018 }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> তিৰুৱনন্তপুৰমত ২৩খনতকৈও অধিক অভিযান্ত্ৰিক শিক্ষানুষ্ঠান আছে।<ref name="engcollist">{{cite web |title=Kerala Technological University List of Affiliated Courses 2015–16 |url=https://ktu.edu.in/data/Affiliated%20courses-WEBSITE%2027%20JULY%202015.pdf |website=APJ Abdul Kalam Technological University |publisher=Government of Kerala |access-date=6 March 2018}}</ref> আই.আই.এছ.টি. (IIST) আৰু আই.আই.এছ.ই.আৰ. (IISER) ৰ উপৰি চহৰখনৰ অন্যান্য প্ৰধান অভিযান্ত্ৰিক মহাবিদ্যালয়সমূহৰ ভিতৰত অভিযান্ত্ৰিক মহাবিদ্যালয়, ত্ৰিবান্দ্ৰম (CET) অন্যতম, যি কেৰেলাৰ প্ৰথমখন অভিযান্ত্ৰিক মহাবিদ্যালয়।<ref>{{cite web |title=About CET |url=http://www.cet.ac.in/ |website=College of Engineering, Trivandrum |publisher=CET |access-date=6 March 2018}}</ref> ইয়াৰ বাহিৰেও চৰকাৰী অভিযান্ত্ৰিক মহাবিদ্যালয় বাৰ্টনহিল (GEC), শ্ৰী চিত্ৰ তিৰুনাল অভিযান্ত্ৰিক মহাবিদ্যালয় (SCT), চি-ডেক তিৰুৱনন্তপুৰম (C-DAC), বিশ্ববিদ্যালয় অভিযান্ত্ৰিক মহাবিদ্যালয়, মোহনদাস অভিযান্ত্ৰিক আৰু প্ৰযুক্তি মহাবিদ্যালয় আৰু মাৰ বেচেলিঅ’ছ অভিযান্ত্ৰিক মহাবিদ্যালয় উল্লেখযোগ্য।<ref name="engcollist"/> ১৮৬৬ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা বিশ্ববিদ্যালয় মহাবিদ্যালয় আৰু ১৮৬৪ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা চৰকাৰী মহিলা মহাবিদ্যালয় ভাৰতৰ উচ্চ শিক্ষাৰ দুখন আটাইতকৈ পুৰণি প্ৰতিষ্ঠান। <ref>{{cite web |title=Home |url=http://www.universitycollege.ac.in/ |website=University College, Thiruvananthapuram |publisher=Government of Kerala |access-date=6 March 2018}}</ref><ref>{{cite web |title=Govt. College for Women, Our History |url=http://www.gcwtvm.ac.in/the-college/our-history/ |website=Government college for Women, Thiruvananthapuram |publisher=Government of Kerala |access-date=6 March 2018 |archive-date=9 March 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180309055806/http://www.gcwtvm.ac.in/the-college/our-history/ |url-status=dead |archivedate=9 March 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180309055806/http://www.gcwtvm.ac.in/the-college/our-history/ |deadurl=yes }}</ref> {| class="wikitable mw-collapsible" style="font-size:90%; width:98%; " |+ তিৰুৱনন্তপুৰমৰ গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠানসমূহ |- ! প্ৰতিষ্ঠানৰ নাম!! প্ৰতিষ্ঠা বৰ্ষ!! প্ৰকাৰ!! স্থান |- | [[ৰাষ্ট্ৰীয় আন্তঃশাখা বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান]] (NIIST) || ১৯৮৮ || গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান || তিৰুৱনন্তপুৰম |- | [[ৰাজীৱ গান্ধী জৈৱ-প্ৰযুক্তি কেন্দ্ৰ]] (RGCB) || ১৯৯০ || গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান || তিৰুৱনন্তপুৰম |- | [[কেৰেলা ৰাজ্যিক বিজ্ঞান, প্ৰযুক্তি আৰু পৰিৱেশ পৰিষদ]] (KSCSTE) || ২০০২ || চৰকাৰী সংস্থা || তিৰুৱনন্তপুৰম |- | [[ভাৰতীয় বিজ্ঞান শিক্ষা আৰু গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান]] (IISER) || ২০০৮ || গৱেষণা আৰু শিক্ষা || তিৰুৱনন্তপুৰম |- | [[বিক্ৰম সাৰাভাই মহাকাশ কেন্দ্ৰ]] (VSSC) || ১৯৬৩ || গৱেষণা আৰু উন্নয়ন || তিৰুৱনন্তপুৰম |- | [[লিকুইড প্ৰপালচন চিষ্টেমছ চেণ্টাৰ]] (LPSC) || ১৯৮৫ || গৱেষণা আৰু উন্নয়ন || তিৰুৱনন্তপুৰম |- | [[ভাৰতীয় মহাকাশ বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান]] (IIST) || ২০০৭ || গৱেষণা আৰু শিক্ষা || তিৰুৱনন্তপুৰম |- | [[ৰাষ্ট্ৰীয় বাক আৰু শ্ৰৱণ প্ৰতিষ্ঠান]] (NIISH) || ১৯৯৭ || গৱেষণা আৰু শিক্ষা || তিৰুৱনন্তপুৰম |- | [[আঞ্চলিক কৰ্কট কেন্দ্ৰ, তিৰুৱনন্তপুৰম]] (RCC) || ১৯৮১ || গৱেষণা আৰু শিক্ষা || তিৰুৱনন্তপুৰম |- | [[জৱাহৰলাল নেহৰু ক্ৰান্তীয় উদ্ভিদ উদ্যান আৰু গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান]] (JNTBGRI) || ১৯৭৯ || গৱেষণা আৰু শিক্ষা || তিৰুৱনন্তপুৰম |- | [[শ্ৰী চিত্ৰ তিৰুনাল চিকিৎসা বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান]] (SCTIMST) || ১৯৭৬ || গৱেষণা আৰু শিক্ষা || তিৰুৱনন্তপুৰম |- | [[ৰাষ্ট্ৰীয় পৃথিৱী বিজ্ঞান অধ্যয়ন কেন্দ্ৰ]] (NCESS) || ১৯৭৮ || গৱেষণা আৰু শিক্ষা || তিৰুৱনন্তপুৰম |- | কেৰেলা পৰ্যটন আৰু ভ্ৰমণ অধ্যয়ন প্ৰতিষ্ঠান (KITTS) || ১৯৮৮ || গৱেষণা আৰু শিক্ষা || তিৰুৱনন্তপুৰম<ref>{{cite web | url=https://www.kittsedu.org/profile.php | title=Profile, Kerala Institute of Tourism and Travel Studies, Education, Hospitality Industry, India }}</ref> |- | [[কেৰেলা ডিজিটেল বিজ্ঞান, উদ্ভাৱন আৰু প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়]] (IIITM-k) || ১৯৮৮ || গৱেষণা আৰু শিক্ষা || তিৰুৱনন্তপুৰম |- | [[কেন্দ্ৰীয় মূল জাতীয় শস্য গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান]] (ICAR-CTCRI) || ১৯৬৩ || গৱেষণা আৰু শিক্ষা || তিৰুৱনন্তপুৰম<ref name="auto1">{{Cite web | title=Home {{!}} CTCRI - CENTRAL TUBER CROPS RESEARCH INSTITUTE | url=https://www.ctcri.org/ | access-date=2025-05-24 | website=Ctcri.org}}</ref> |- | [[তিৰুৱনন্তপুৰম অভিযান্ত্ৰিক বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি গৱেষণা উদ্যান]] (TrEST) || ২০১৫ || গৱেষণা আৰু শিক্ষা || তিৰুৱনন্তপুৰম<ref name="auto1"/> |- | [[উন্নত কম্পিউটিঙৰ বিকাশ কেন্দ্ৰ, তিৰুৱনন্তপুৰম]] (C-DAC) || ২০১০ || গৱেষণা আৰু শিক্ষা || তিৰুৱনন্তপুৰম<ref>{{Cite web | title=C-DAC: Centre for Development of Advanced Computing, India | url=https://www.cdac.in/ | access-date=2025-05-24 | website=Cdac.in}}</ref> |- | [[ঘঁৰিয়াল পুনৰ্সংস্থাপন আৰু গৱেষণা কেন্দ্ৰ]] || ২০১৫ || গৱেষণা আৰু শিক্ষা || তিৰুৱনন্তপুৰম<ref>{{cite web | url=https://www.keralatourism.org/destination/neyyar-reservoir-thiruvananthapuram/240/ | title=Neyyar Wildlife Sanctuary, Thiruvananthapuram|website=Keralatourism.org }}</ref> |- | [[উন্নত ভাইৰাছ বিজ্ঞান প্ৰতিষ্ঠান, কেৰেলা]] || ২০১৯ || গৱেষণা আৰু শিক্ষা || তিৰুৱনন্তপুৰম<ref name="auto1"/> |- | [[অ’ৰিয়েণ্টেল ৰিচাৰ্চ ইনষ্টিটিউট এণ্ড মেনুস্ক্ৰিপ্টচ লাইব্ৰেৰী]] || ১৯MD || গৱেষণা আৰু শিক্ষা || তিৰুৱনন্তপুৰম<ref>{{Cite web | title=IAV – Institute of Advanced Virology | url=https://iav.kerala.gov.in/ | archive-url=https://web.archive.org/web/20211028034458/https://iav.kerala.gov.in/ | access-date=2025-05-24 | archive-date=2021-10-28}}</ref> |- | [[ৰাষ্ট্ৰীয় আন্তঃশাখা বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান]] (CSIR-NIIST) || ১৯৭৫ || গৱেষণা আৰু শিক্ষা || তিৰুৱনন্তপুৰম<ref>{{Cite web | title=CSIR - National Institute For Interdisciplinary Science and Technology (NIIST) | url=https://www.niist.res.in/ | access-date=2025-05-24 | website=Niist.res.in}}</ref> |} চহৰখনৰ অন্যান্য প্ৰধান [[স্নাতক]] আৰু [[স্নাতকোত্তৰ]] মহাবিদ্যালয়সমূহৰ ভিতৰত [[চৰকাৰী কলা মহাবিদ্যালয়, তিৰুৱনন্তপুৰম|চৰকাৰী কলা মহাবিদ্যালয়]], মহাত্মা গান্ধী মহাবিদ্যালয়, মাৰ ইভানিঅ’ছ মহাবিদ্যালয়, চৰকাৰী সংস্কৃত মহাবিদ্যালয়, লয়োলা সমাজ বিজ্ঞান মহাবিদ্যালয়, ছেণ্ট জেভিয়াৰ্ছ মহাবিদ্যালয় (থুম্বা) আৰু অল ছেণ্টছ মহাবিদ্যালয় অন্যতম।<ref>{{cite web |title=List of colleges affiliated to the University of Kerala |url=https://www.keralauniversity.ac.in/downloads/list_of_affiliated_colleges.pdf |website=Kerala University |publisher=Government of Kerala |access-date=6 March 2018}}</ref> প্ৰধান [[ললিত কলা]] মহাবিদ্যালয়সমূহ হৈছে— স্বাতী তিৰুনাল সংগীত মহাবিদ্যালয় (যি কেৰেলাৰ প্ৰথমখন সংগীত একাডেমী)<ref>{{cite web |title=About |url=http://www.swathithirunal.in/rel_akademi.htm |website=Swathi Thirunal College of Music |publisher=C-DIT |access-date=6 March 2018}}</ref> আৰু ত্ৰিবান্দ্ৰম ললিত কলা মহাবিদ্যালয়।<ref>{{cite news |last1=Zachariah |first1=Preeti |title=Carving space through art |url=http://www.thehindu.com/society/carving-space-through-art/article22678712.ece |access-date=6 March 2018 |newspaper=The Hindu |date=8 February 2018}}</ref> ইয়াৰ উপৰি লক্ষ্মীবাঈ ৰাষ্ট্ৰীয় শাৰীৰিক শিক্ষা মহাবিদ্যালয় হৈছে [[ভাৰতীয় ক্ৰীড়া প্ৰাধিকৰণ]] (SAI) ৰ দুখন শাৰীৰিক শিক্ষা শৈক্ষিক প্ৰতিষ্ঠানৰ ভিতৰত অন্যতম।<ref>{{cite web |title=Regional Centres |url=http://www.sportsauthorityofindia.nic.in/index1.asp?ls_id=739 |website=Sports Authority of India |publisher=Ministry of Youth Affairs and Sports, Government of India |access-date=6 March 2018 |archive-date=15 November 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171115080952/http://sportsauthorityofindia.nic.in/index1.asp?ls_id=739 |url-status=dead |archivedate=15 November 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171115080952/http://sportsauthorityofindia.nic.in/index1.asp?ls_id=739 |deadurl=yes }}</ref> তিৰুৱনন্তপুৰমৰ শীৰ্ষস্থানীয় গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ ভিতৰত কেৰেলা ভাৰতীয় তথ্য প্ৰযুক্তি আৰু ব্যৱস্থাপনা প্ৰতিষ্ঠান (IIITMK),<ref>{{cite web |title=Indian Institute of Information Technology and Management – Kerala (IIITM-K) |url=http://www.technopark.org/company-details?id=9948 |website=Technopark |publisher=Government of Kerala |access-date=8 March 2018 |archive-date=9 March 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180309054643/http://www.technopark.org/company-details?id=9948 |url-status=dead |archivedate=9 March 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180309054643/http://www.technopark.org/company-details?id=9948 |deadurl=yes }}</ref> ৰাষ্ট্ৰীয় বাক আৰু শ্ৰৱণ প্ৰতিষ্ঠান (NISH),<ref>{{cite web |title=About us |url=http://www.nish.ac.in/about-us |website=National Institute of Speech and Hearing |access-date=8 March 2018}}</ref> ৰাজীৱ গান্ধী জৈৱ-প্ৰযুক্তি কেন্দ্ৰ,<ref>{{cite web |title=RGCB Profile |url=http://rgcb.res.in/glance.php |website=Gandhi Centre for Biotechnology (RGCB) |access-date=8 March 2018 |archive-date=9 March 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180309054103/http://rgcb.res.in/glance.php |url-status=dead }}</ref> ইমেজিং প্ৰযুক্তি বিকাশ কেন্দ্ৰ (C-Dit),<ref>{{cite web |title=About Us |url=http://www.cdit.org/about-us |website=Centre for Development of Imaging Technology (C-DIT) |publisher=Government of Kerala |access-date=19 July 2018}}</ref> উন্নয়ন অধ্যয়ন কেন্দ্ৰ (CDS),<ref>{{cite web |title=An Overview |url=http://www.cds.edu/about-cds/an-overview/ |website=Centre for Development Studies (CDS) |access-date=8 March 2018 |archive-date=7 March 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180307202833/http://cds.edu/about-cds/an-overview/ |url-status=dead |archivedate=7 March 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180307202833/http://cds.edu/about-cds/an-overview/ |deadurl=yes }}</ref> জৱাহৰলাল নেহৰু ক্ৰান্তীয় উদ্ভিদ উদ্যান আৰু গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান, ৰাষ্ট্ৰীয় পৃথিৱী বিজ্ঞান অধ্যয়ন কেন্দ্ৰ (NCESS) আৰু উন্নত কম্পিউটিঙৰ বিকাশ কেন্দ্ৰ (C-DAC) অন্যতম। <ref>{{cite web |title=Corporate Profile |url=https://www.cdac.in/index.aspx?id=CorporateProfile |website=Centre for Development of Advanced Computing (C-DAC) |publisher=Ministry of Electronics and Information Technology, Government of India |access-date=8 March 2018}}</ref> আৰু [[অ’ৰিয়েণ্টেল ৰিচাৰ্চ ইনষ্টিটিউট এণ্ড মেনুস্ক্ৰিপ্টচ লাইব্ৰেৰী]]।<ref>{{cite news |title=Science festival at Kerala varsity |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/varsity-to-open-its-doors-to-public/article22747411.ece |access-date=6 March 2018 |newspaper=The Hindu |date=14 February 2018}}</ref> মানৱ সম্পদ উন্নয়ন মন্ত্ৰ্যালয়ৰ [[ৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰতিষ্ঠানগত ৰেংকিং ফ্ৰেমৱৰ্ক]] (NIRF) ৰ অনুসৰি, [[কেৰেলা বিশ্ববিদ্যালয়]] কেৰেলাৰ সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ বিশ্ববিদ্যালয় হিচাপে বিবেচিত হৈছে।<ref>{{cite web |title=University Rankings |url=https://www.nirfindia.org/2018/UniversityRanking.html |website=National Institutional Ranking Framework |publisher=Ministry of Human Resource Development, Government of India |access-date=25 May 2018 |archive-date=26 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210726132630/https://www.nirfindia.org/2018/universityranking.html |url-status=dead |archivedate=26 July 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210726132630/https://www.nirfindia.org/2018/universityranking.html |deadurl=yes }}</ref> কেৰেলাৰ সামগ্ৰিক প্ৰতিষ্ঠানগত ৰেংকিঙতো কেৰেলা বিশ্ববিদ্যালয়ে শীৰ্ষ স্থান লাভ কৰিছে।<ref>{{cite web |title=Overall Ranking |url=https://www.nirfindia.org/2018/OverallRanking.html |website=National Institutional Ranking Framework |publisher=Ministry of Human Resource Development, Government of India |access-date=25 May 2018 |archive-date=8 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308102901/https://www.nirfindia.org/2018/OverallRanking.html |url-status=dead |archivedate=8 March 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210308102901/https://www.nirfindia.org/2018/OverallRanking.html |deadurl=yes }}</ref> অভিযান্ত্ৰিক শাখাৰ ক্ষেত্ৰত [[ভাৰতীয় মহাকাশ বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান]] (IIST) কেৰেলাৰ ভিতৰত প্ৰথম স্থানত আছে। আনহাতে অভিযান্ত্ৰিক মহাবিদ্যালয়, ত্ৰিবান্দ্ৰম (CET) কেৰেলাৰ ভিতৰত তৃতীয় স্থানত আছে।<ref>{{cite web |title=Engineering Rankings |url=https://www.nirfindia.org/2018/EngineeringRanking.html |website=National Institutional Ranking Framework |publisher=Ministry of Human Resource Development, Government of India |access-date=25 May 2018 |archive-date=2 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190202230234/https://www.nirfindia.org/2018/EngineeringRanking.html |url-status=dead |archivedate=2 February 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190202230234/https://www.nirfindia.org/2018/EngineeringRanking.html |deadurl=yes }}</ref> স্থপতি্যা প্ৰতিষ্ঠানৰ ৰেংকিঙত 'অভিযান্ত্ৰিক মহাবিদ্যালয়, ত্ৰিবান্দ্ৰম' ভাৰতৰ ভিতৰত চতুৰ্থ আৰু কেৰেলাৰ ভিতৰত প্ৰথম স্থানত আছে।<ref>{{cite web |title=Architecture Rankings |url=https://www.nirfindia.org/2018/ArchitectureRanking.html |website=National Institutional Ranking Framework |publisher=Ministry of Human Resource Development, Government of India |access-date=25 May 2018 |archive-date=7 April 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180407225333/https://www.nirfindia.org/2018/ArchitectureRanking.html |url-status=dead |archivedate=7 April 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180407225333/https://www.nirfindia.org/2018/ArchitectureRanking.html |deadurl=yes }}</ref> ইয়াৰ উপৰি তিৰুৱনন্তপুৰম বিশ্ববিদ্যালয় মহাবিদ্যালয় কেৰেলাৰ সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ মহাবিদ্যালয় হিচাপে তালিকাভুক্ত হৈছে।<ref>{{cite web |title=College Rankings |url=https://www.nirfindia.org/2018/CollegeRanking.html |website=National Institutional Ranking Framework |publisher=Ministry of Human Resource Development, Government of India |access-date=25 May 2018 |archive-date=26 May 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180526041130/https://www.nirfindia.org/2018/CollegeRanking.html |url-status=dead |archivedate=26 May 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180526041130/https://www.nirfindia.org/2018/CollegeRanking.html |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite news |title=University College joins the big league |url=http://www.thehindu.com/news/cities/Thiruvananthapuram/university-college-joins-the-big-league/article23809815.ece |access-date=25 May 2018 |newspaper=The Hindu |date=8 May 2018}}</ref> == মহাকাশ আৰু এৰ’স্পেচ == তিৰুৱনন্তপুৰম হৈছে ভাৰতৰ মহাকাশ কাৰ্যসূচীৰ জন্মস্থান।<ref name="auto">{{Cite web | title=KSPACE | url=https://kspace.kerala.gov.in/ | access-date=2025-05-24 | website=kspace.kerala.gov.in}}</ref> ১৯৬৩ চনত ভাৰতৰ প্ৰথমটো ৰকেট উৎক্ষেপণ তিৰুৱনন্তপুৰমৰ [[থুম্বা ইকুৱেটৰিয়েল ৰকেট উৎক্ষেপণ কেন্দ্ৰ]] (TERLS) ৰপৰা কৰা হৈছিল। তেতিয়াৰেপৰা এই চহৰখন মহাকাশ গৱেষণা, বিভিন্ন শৈক্ষিক প্ৰতিষ্ঠান আৰু কোম্পানীসমূহৰ এক প্ৰধান কেন্দ্ৰ হিচাপে গঢ়ি উঠিছে। {| class="wikitable mw-collapsible" style="font-size:95%; width:80%; " |+ তিৰুৱনন্তপুৰমৰ মহাকাশ আৰু এৰ’স্পেচ গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান, সংগঠন আৰু কোম্পানীসমূহ |- ! style="background-color:orange; " | নাম!! style="background-color:orange; " | প্ৰকাৰ!! style="background-color:orange; " | বিৱৰণ |- | [[বিক্ৰম সাৰাভাই মহাকাশ কেন্দ্ৰ]] (VSSC) || গৱেষণা আৰু উন্নয়ন প্ৰতিষ্ঠান || ইছৰ’ (ISRO) ৰ উৎক্ষেপণ বাহন বা ৰকেট বিকাশৰ এক অগ্ৰণী কেন্দ্ৰ। |- | লিকুইড প্ৰপালচন চিষ্টেমছ চেণ্টাৰ (LPSC) || গৱেষণা আৰু উন্নয়ন প্ৰতিষ্ঠান || ৰকেটৰ বাবে তৰল প্ৰণোদন প্ৰণালী (liquid propulsion systems) প্ৰস্তুত কৰে। |- | ইছৰ’ ইনাৰ্ছিয়েল চিষ্টেমছ ইউনিট (IISU) || গৱেষণা আৰু উন্নয়ন প্ৰতিষ্ঠান || উৎক্ষেপণ বাহনৰ জড়তা প্ৰণালী (inertial systems), মহাকাশযানৰ জড়তা প্ৰণালী, জড়তা চেন্সৰৰ মূল্যায়ন তথা চিমুলেচন আৰু ইয়াৰ ইলেকট্ৰনিক উৎপাদন আদি কাৰ্য কৰে। <ref>{{cite web | url=https://www.isro.gov.in/IISU.html | title=ISRO Inertial Systems Unit (IISU) }}</ref> |- | [[থুম্বা ইকুৱেটৰিয়েল ৰকেট উৎক্ষেপণ কেন্দ্ৰ]] (TERLS) || মহাকাশ বন্দৰ || পৃথিৱীৰ চুম্বকীয় বিষুৱৰেখাৰ অতি ওচৰত অৱস্থিত। বৰ্তমান ইয়াক ছাউণ্ডিং ৰকেট (sounding rockets) উৎক্ষেপণৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। |- | [[ভাৰতীয় মহাকাশ বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান]] (IIST) || শৈক্ষিক প্ৰতিষ্ঠান || এছিয়াৰ প্ৰথমখন মহাকাশ বিশ্ববিদ্যালয়।<ref>{{cite web | url=https://www.isro.gov.in/ISRO_EN/iist.html#:~:text=Indian%20Institute%20of%20Space%20Science%20and%20Technology%20(IIST),,to%20meet%20the%20demands%20of%20Indian%20Space%20Programme | title=Indian Institute of Space Science and Technology (IIST) }}</ref> ইয়াত মহাকাশ বিজ্ঞান আৰু অভিযান্ত্ৰিক শাখাৰ পাঠ্যক্ৰম আগবঢ়োৱা হয়। |- | ব্ৰহ্মছ এৰ’স্পেচ || প্ৰতিৰক্ষা কোম্পানী || ব্ৰহ্মছ (BrahMos) ছুপাৰচনিক ক্ৰুজ মিছাইল উৎপাদন কৰে। |- | কেলট্ৰন (Keltron) || ইলেকট্ৰনিক্স কোম্পানী || মহাকাশ আৰু প্ৰতিৰক্ষা খণ্ডৰ ইলেকট্ৰনিক্স সামগ্ৰী নিৰ্মাণৰ সৈতে জড়িত। |- | কে.ই.এল. এৰ’স্পেচ (KEL Aerospace) || এৰ’স্পেচ কোম্পানী || এৰ’স্পেচৰ বিভিন্ন যন্ত্ৰাংশ উৎপাদনৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়ে।<ref>{{Cite web | title=KEL | url=https://kel.co.in/ | archive-url=https://web.archive.org/web/20080413112811/http://kel.co.in/ | access-date=2025-05-24 | archive-date=13 April 2008 | url-status=live }}</ref> |- | কে-স্পেচ ত্ৰিবান্দ্ৰম || গৱেষণা আৰু উন্নয়ন প্ৰতিষ্ঠান || কেৰেলা চৰকাৰৰ মহাকাশ গৱেষণা সম্পৰ্কীয় এক বিশেষ পদক্ষেপ।<ref name="auto"/> |- | হেক্স ২০ (Hex 20) || মহাকাশ-প্ৰযুক্তি ষ্টাৰ্টআপ || উপগ্ৰহ প্ৰযুক্তিৰ (satellite technology) ওপৰত বিশেষ কাম কৰে।<ref>{{Cite web|url=https://hex20.in/contact/|title=Mission Critical Defence and Space Technology Partner|website=Hex20in|access-date=8 June 2026}}{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> |- | অনন্ত টেকন’লজীছ || এৰ’স্পেচ আৰু প্ৰতিৰক্ষা || ইছৰ’ আৰু অন্যান্য গ্ৰাহকৰ বাবে মহাকাশযান প্ৰণালী, এভিয়নিক্স আৰু উপগ্ৰহ উৎক্ষেপণ সহায়ৰ কাম কৰে। |- | ষ্ট্ৰাভা টেকন’লজীছ (Strava Technologies) || এৰ’স্পেচ আৰু প্ৰতিৰক্ষা || প্ৰতিৰক্ষা আৰু এৰ’স্পেচ খণ্ডক ইলেকট্ৰনিক যুদ্ধ প্ৰণালী, ৰাডাৰ আৰু চাইবাৰ সুৰক্ষা সমাধান যোগান ধৰে।<ref>{{cite web | url=https://stravatechnologies.in/our-company | title=Strava Technologies® PVT Ltd - India's leading Startup in Geospatial Industry|website=Stravatechnologies.in }}</ref> |- | এৰ’প্ৰেচিচন (Aeroprecision) || এৰ’স্পেচ আৰু প্ৰতিৰক্ষা || উচ্চ-প্ৰযুক্তিৰ বিমান আৰু সামৰিক যন্ত্ৰাংশ তৈয়াৰ কৰে। ইয়াৰ উপৰি এম.আৰ.অ’ (MRO) আৰু যোগান শৃংখল সমাধান আগবঢ়ায়।<ref>{{Cite web | title=Welcome to Aero Precision | url=http://www.sa-aeroprecision.com/ | archive-url=https://web.archive.org/web/20130905205731/http://sa-aeroprecision.com/ | access-date=2025-08-18 | archive-date=5 September 2013 | url-status=live }}</ref> |- | ছাফ্ৰান (Safran) || এৰ’স্পেচ আৰু প্ৰতিৰক্ষা || বিশ্বজুৰি বিমানৰ ইঞ্জিন, এভিয়নিক্স আৰু প্ৰতিৰক্ষা প্ৰণালী যোগান ধৰা এখন ফৰাচী বহুৰাষ্ট্ৰীয় কোম্পানী। |- | কোৰ্টাস (Kortas) || এৰ’স্পেচ || উৎক্ষেপণ বাহন বা ৰকেটৰ বাবে প্ৰণোদন প্ৰণালী (propellant systems) আৰু টেংকসহ নিখুঁত এৰ’স্পেচ যন্ত্ৰাংশ নিৰ্মাণ কৰে।<ref>{{Cite web | title=Kortas Industries Pvt. Ltd. - Manufactures of Aerospace Hardware. | url=https://kortasind.com/ | access-date=2025-08-18 | website=Kortasind.com}}</ref> |} == আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সম্পৰ্ক == ত্ৰিবান্দ্ৰমত [[সংযুক্ত আৰৱ আমিৰাত]] আৰু [[মালদ্বীপ]]ৰ পৰামৰ্শদাতা কাৰ্যালয় (Consulate) অৱস্থিত। ইয়াৰ উপৰি কূটনৈতিক আৰু সাংস্কৃতিক সম্পৰ্ক সহজসাধ্য কৰিবলৈ চহৰখনত [[শ্ৰীলংকা]], [[ৰাছিয়া]] আৰু [[জাৰ্মানী]]ৰ অবৈতনিক পৰামৰ্শদাতা কাৰ্যালয়সমূহো (Honorary Consulates) আছে। {| class="wikitable mw-collapsible" |+ ত্ৰিবান্দ্ৰমৰ পৰামৰ্শদাতা কাৰ্যালয়সমূহ |- ! দেশ!! পৰামৰ্শদাতা কাৰ্যালয় |- |সংযুক্ত আৰৱ আমিৰাত [[File:Flag of the United Arab Emirates.svg|20px]] || সংযুক্ত আৰৱ আমিৰাতৰ পৰামৰ্শদাতা কাৰ্যালয়<ref>{{cite web | url=https://www.mofa.gov.ae/en/missions/kerala | title=UAE consulate in kerala }}</ref> |- |মালদ্বীপ [[File:Flag of Maldives.svg|20px]] || মালদ্বীপৰ পৰামৰ্শদাতা কাৰ্যালয়<ref>{{cite web | url=https://embassies.info/ConsulateofMaldivesinThrivananathapuramIndia | title=Consulate General of Maldives in Thiruvananthapuram, India }}</ref> |- |শ্ৰীলংকা [[File:Flag of Sri Lanka.svg|20px]] || শ্ৰীলংকাৰ অবৈতনিক পৰামৰ্শদাতা কাৰ্যালয়<ref>{{cite web | url=https://slhcindia.org/index.php?option=com_content&view=article&id=1142:newly-appointed-honorary-consul-of-sri-lanka-in-thiruvananthapuram-receives-the-commission-of-appointment&catid=50:demo-category&Itemid=1 | title=Newly appointed Honorary Consul of Sri Lanka in Thiruvananthapuram receives the Commission of Appointment }}</ref> |- |ৰাছিয়া [[File:Flag of Russia.svg|20px]] || ৰাছিয়াৰ অবৈতনিক পৰামৰ্শদাতা কাৰ্যালয়<ref>{{Cite web | title=Archived copy | url=https://india.mid.ru/en/news/ratheesh_nair_honorary_consul_of_russia_in_trivandrum_kerala_continued_his_journey_along_afanasy_nik/ | archive-url=https://web.archive.org/web/20250415043547/https://india.mid.ru/en/news/ratheesh_nair_honorary_consul_of_russia_in_trivandrum_kerala_continued_his_journey_along_afanasy_nik/ | archive-date=2025-04-15}}</ref> |- |জাৰ্মানী [[File:Flag of Germany.svg|20px]] || জাৰ্মানীৰ অবৈতনিক পৰামৰ্শদাতা কাৰ্যালয়<ref>{{cite web | url=https://india.diplo.de/in-en/ueber-uns/honorarkonsuln/1808878-1808878#:~:text=in%20Thiruvananthapuram%2C%20Kerala.-,Dr.,in%20matters%20related%20to%20Germany. | title=German Honorary Consul in Thiruvananthapuram }}</ref> |} == প্ৰচাৰ মাধ্যম == তিৰুৱনন্তপুৰমত বহুতো বাতৰি কাকত, দূৰদৰ্শন আৰু অনাতঁৰ (ৰেডিঅ’) কেন্দ্ৰ আছে। কেৰেলাৰ বেছিভাগ সংবাদ প্ৰতিষ্ঠানৰে মুখ্য কাৰ্যালয় তিৰুৱনন্তপুৰমতে অৱস্থিত। কেৰেলাৰ প্ৰথমটো মালায়ালম চেনেল [[ডিডি মালায়ালম|দূৰদৰ্শন মালায়ালম]] ১৯৮১ চনত এই চহৰৰপৰাই সম্প্ৰচাৰিত হৈছিল।<ref>{{cite web |title=Doordarshan Kendra, Thiruvananthapuram |url=https://www.ddktvm.gov.in/index.php?option=com_content&task=view&id=15&Itemid=28 |website=Doordarshan Kendra Trivandrum |publisher=Prasar Bharathi, Government of India |access-date=9 March 2018 |archive-date=13 July 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170713223151/http://ddktvm.gov.in/index.php?option=com_content&task=view&id=15&Itemid=28 |url-status=dead |archivedate=13 July 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170713223151/http://ddktvm.gov.in/index.php?option=com_content&task=view&id=15&Itemid=28 |deadurl=yes }}</ref> মালায়ালম ভাষাৰ প্ৰথমটো ব্যক্তিগত খণ্ডৰ চেনেল [[এছিয়ানেট (দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ)|এছিয়ানেট]] ১৯৯৩ চনত চহৰখনৰপৰাই আৰম্ভ হৈছিল।<ref>{{cite news |last1=Mohandas |first1=Vandana |title=The world's his oyster |url=https://www.deccanchronicle.com/lifestyle/travel/141117/the-worlds-his-oyster.html |access-date=9 March 2018 |work=The Deccan Chronicles |date=14 November 2017}}</ref> চহৰখনত অৱস্থিত অন্যান্য মালায়ালম চেনেলসমূহৰ ভিতৰত এছিয়ানেট নিউজ, অমৃতা টিভি, কাপ্পা টিভি, কাইৰালী টিভি, কাইৰালী ৱি (WE TV), মাতৃভূমি নিউজ, কৌমুদী টিভি, জয়হিন্দ টিভি, নিউজ১৮ কেৰেলা আৰু পিপল টিভি অন্যতম।<ref name="medialist"/> এছিয়ানেট, জনম টিভি, জীৱন টিভি, মিডিয়াৱান টিভি আৰু মনোৰমা নিউজকে ধৰি কেৰেলাৰ সকলো প্ৰধান চেনেলৰ প্ৰযোজনা কেন্দ্ৰ বা কাৰ্যালয় এই চহৰত আছে।<ref name="medialist"/> এই টিভি চেনেলসমূহ কেবল টিভি, ডি.টি.এইচ. (DTH) বা আই.পি.টি.ভি. (IPTV) ৰ জৰিয়তে গ্ৰাহকসকলে চাব পাৰে।<ref>{{cite news |title=Competition Commission orders probe against Star India |url=http://www.thehindu.com/news/national/kerala/competition-commission-orders-probe-against-star-india/article22331327.ece |access-date=9 March 2018 |newspaper=The Hindu |date=30 December 2017}}</ref><ref>{{cite news |last1=Philip |first1=Anil |title=DDK Trivandrum ends analogue terrestrial TV transmission |url=https://keralaitnews.com/6385/ddk-trivandrum-ends-analogue-terrestrial-tv-transmission-goes-digital |access-date=9 March 2018 |agency=Kerala IT News |date=5 March 2018}}</ref><ref>{{cite news |title=BSNL launches IPTV in State |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/BSNL-launches-IPTV-in-State/article16562478.ece |access-date=9 March 2018 |newspaper=The Hindu |date=12 March 2010}}</ref> তিৰুৱনন্তপুৰমত উপলব্ধ প্ৰধান ডি.টি.এইচ. মনোৰঞ্জন সেৱাসমূহ হৈছে ছান ডাইৰেক্ট, ডিডি ডাইৰেক্ট+, ডিছ টিভি, এয়াৰটেল ডিজিটেল টিভি আৰু টাটা প্লে (Tata Play)। চহৰখনত উপলব্ধ প্ৰধান মালায়ালম বাতৰি কাকতসমূহ হৈছে— 'মাতৃভূমি', 'মালয়াল মনোৰমা', 'কেৰেলা কৌমুদী', 'দেশাভিমানী', 'মাধ্যামম', 'জন্মভূমি', 'চন্দ্ৰিকা', 'থেজাছ', 'চিৰাজ ডেইলী', 'দীপিকা' আৰু 'ৰাষ্ট্ৰ দীপিকা'। তিৰুৱনন্তপুৰমৰপৰা প্ৰকাশিত ইংৰাজী বাতৰি কাকতসমূহ হৈছে— 'দ্য নিউ ইণ্ডিয়ান এক্সপ্ৰেছ', 'দ্য হিন্দু', 'দ্য ডেক্কান ক্ৰনিকল' আৰু 'দ্য টাইমছ অৱ ইণ্ডিয়া'।<ref name="medialist"/> ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰীয় চৰকাৰী অনাতঁৰ প্ৰতিষ্ঠান অল ইণ্ডিয়া ৰেডিঅ’ই (আকাশবাণী) চহৰখনত মিডিয়াম ৱেভ (Medium wave) আৰু চৰ্টৱেভ (Shortwave) কেন্দ্ৰ পৰিচালনা কৰে।<ref name="amradio">{{cite web |title=South Zone Region Services |url=http://allindiaradio.gov.in/Oppurtunities/Tenders/Documents/South%20Zone%20Regional%20Services%2016012018.pdf |website=All India Radio |publisher=Prasar Bharati, Government of India |access-date=9 March 2018}}</ref><ref>{{cite web |title=About All India Radio Trivandrum |url=http://www.airtvm.com/about.pdf |website=All India Radio, Trivandrum |access-date=9 March 2018 |archive-date=17 April 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180417044523/http://www.airtvm.com/about.pdf |url-status=dead |archivedate=17 April 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180417044523/http://www.airtvm.com/about.pdf |deadurl=yes }}</ref> আকাশবাণীৰ 'বিবিধ ভাৰতী'য়ে 'অনন্তপুৰী এফ.এম.' নামেৰে এটা এফ.এম. ৰেডিঅ’ কেন্দ্ৰও চলায়।<ref>{{cite web |title=Vividh Bharati FM Service |url=http://allindiaradio.gov.in/Oppurtunities/Tenders/Documents/VIVIDH%20BHARTI%2016012018.pdf |website=All India Radio |publisher=Prasar Bharati, Government of India |access-date=9 March 2018}}</ref><ref>{{cite news |title=Ananthapuri FM looking for anchors |url=http://www.thehindu.com/news/cities/Thiruvananthapuram/ananthapuri-fm-looking-for-anchors/article17591891.ece |access-date=9 March 2018 |newspaper=The Hindu |date=23 March 2017}}</ref> তিৰুৱনন্তপুৰমৰপৰা সম্প্ৰচাৰিত হোৱা অন্যান্য ব্যক্তিগত এফ.এম. চেনেলসমূহ হৈছে— বিগ এফ.এম. (Big FM 92.7 MHz),<ref name="radiolist"/> ক্লাব এফ.এম. (Club FM 94.3 MHz),<ref name="Club FM"/> ৰেডিঅ’ মিৰ্চি (Radio Mirchi 98.3 MHz),<ref name="Radio Mirchi Thiruvananthapuram"/> ৰেড এফ.এম. (Red FM 93.5 MHz)<ref name="radiolist"/> আৰু ৰেডিঅ’ ডি.চি. (Radio DC 90.4 MHz)।<ref name="Radio DC Thiruvananthapuram">{{cite web |title=Radio DC Thiruvananthapuram |url=http://radiodcfm.com/ |publisher=Radio DC |access-date=9 March 2018 }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> == ক্ৰীড়া == [[File:Greenfield International Stadium Kerala 2.jpg|200px|left|thumb|ভাৰত বনাম নিউজিলেণ্ডৰ টি-২০ খেলৰ সময়ত ক্ৰীড়া কেন্দ্ৰ (গ্ৰীনফিল্ড ষ্টেডিয়াম)]] {{Multiple image | align = right | direction = vertical | image1 = Chandrashekaran nair stadium kerala.jpg | caption1 = চন্দ্ৰশেখৰন নায়াৰ ষ্টেডিয়ামত অনুষ্ঠিত এখন ফুটবল খেল | image2 = BAI-U19-Ranking2016.jpg | caption2 = টছ (TOSS) একাডেমীত বেডমিণ্টন খেল }} তিৰুৱনন্তপুৰমৰ আটাইতকৈ জনপ্ৰিয় খেল হৈছে [[ক্ৰীড়া|ক্ৰীকেট]] আৰু [[ফুটবল]]. চহৰখনে ১৯৮৪ চনত বিশ্ববিদ্যালয় ষ্টেডিয়ামত কেৰেলাৰ প্ৰথমখন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় ক্ৰিকেট খেল আয়োজন কৰিছিল।<ref name="1stodi">{{cite news |last1=K |first1=Krishnachand |title=Thiruvananthapuram all set for T20 international cricket match |url=https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2017/nov/06/thiruvananthapuram-all-set-for-t20-international-cricket-match-1692992.html |access-date=10 March 2018 |newspaper=The Times of India |date=6 November 2017}}</ref> ইয়াৰ উপৰি চহৰখনে কেৰেলাৰ প্ৰথমখন টি-২০ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় ক্ৰিকেট খেলো আয়োজন কৰিছিল।<ref>{{cite news |title=TVPM to host India-NZ T20 on November 7 |url=http://english.manoramaonline.com/sports/cricket/2017/08/03/kerala-thiruvananthapuram-host-india-nz-t20-november.html |access-date=10 March 2018 |work=Malayala Manorama |date=3 August 2017}}</ref> কেৰেলা ক্ৰিকেট সংস্থা (KCA) ৰ মুখ্য কাৰ্যালয় তিৰুৱনন্তপুৰমতে অৱস্থিত।<ref>{{cite web |title=Contact us |url=http://www.keralacricketassociation.com/ |website=Kerala Cricket Association |publisher=KCA |access-date=10 March 2018}}</ref> তিৰুৱনন্তপুৰমৰ একাংশ প্ৰখ্যাত ক্ৰিকেটাৰ হ’ল— [[চেঞ্জু ছেমছন]], ৰাইফি গোমেছ, ৰিয়ান নিনান, অনিল নাম্বিয়াৰ, কে. এন. অনন্তপদ্মনাভন, ৰোহন প্ৰেম, উদিৰামালা সুব্ৰহ্মণ্যম, পি. এম. কে. মোহন্দাস, ভাস্কৰ পিল্লাই, আশা শোভনা আৰু পদ্মনাভন প্ৰশান্ত। স্পৰ্টছ হাব (The Sports Hub), বিশ্ববিদ্যালয় ষ্টেডিয়াম,<ref>{{cite web |title=University Stadium |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/ground/58479.html |website=ESPN cricinfo |access-date=28 March 2018}}</ref> [[ছেণ্ট জেভিয়াৰ্ছ কলেজ খেলপথাৰ]],<ref>{{cite web |title=St Xavier's College Ground, Thumba |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/ground/1053905.html |website=ESPN cricinfo |access-date=28 March 2018}}</ref> কে.চি.এ. ক্ৰিকেট ষ্টেডিয়াম মংগলাপুৰম,<ref>{{cite web |title=KCA Cricket Stadium – Mangalapuram |url=http://www.keralacricketassociation.com/kca-cricket-stadium-mangalapuram |website=KCA Website |publisher=Kerala Cricket Association |access-date=28 March 2018}}</ref> চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় খেলপথাৰ<ref>{{cite web |title=Medical College Ground Profile |url=https://cricketarchive.com/Archive/Grounds/14/1237.html |website=Cricketarchive |access-date=28 March 2018}}</ref> আৰু ভেল্লায়নী কৃষি মহাবিদ্যালয় খেলপথাৰ চহৰখনৰ প্ৰধান ক্ৰিকেট খেলপথাৰ।<ref>{{cite web |title=Vellyani Agricultural College Ground |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/ground/58481.html |website=ESPN cricinfo |access-date=28 March 2018}}</ref> সাধাৰণতে গ্ৰীনফিল্ড ষ্টেডিয়াম নামেৰে জনাজাত 'দ্য স্পৰ্টছ হাব, ত্ৰিবান্দ্ৰম' হৈছে ভাৰতৰ অন্যতম বৃহৎ ক্ৰিকেট আৰু ফুটবল ষ্টেডিয়াম।<ref name=grnfld>{{cite news |title=Greenfield Stadium Touching New Heights |url=https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2015/jun/12/greenfield-stadium-touching-new-heights-754477.html |access-date=10 March 2018 |newspaper=The New Indian Express |date=12 June 2015}}</ref> তিৰুৱনন্তপুৰমে গ্ৰীনফিল্ড ষ্টেডিয়ামত ২০১৫ চাফ চেম্পিয়নশ্বিপ আয়োজন কৰিছিল।<ref>{{cite news |last1=Mohanarangan |first1=Vinayakk |title=SAFF Cup final, as it happened: Chhetri the match-winner as India reclaim title from Afghans |url=http://www.firstpost.com/sports/saff-cup-final-india-vs-afghanistan-live-can-sunil-chhetri-and-co-halt-a-rampaging-afghan-side-2569120.html |access-date=10 March 2018 |work=Firstpost |date=3 January 2016}}</ref> এছ.বি.আই. কেৰেলা (SBI Kerala), টাইটানিয়াম এফ.চি. (Titanium FC), কে.এছ.ই.বি. (KSEB), কোভালাম এফ.চি. আৰু ট্ৰাভাংকোৰ ৰয়েলছ এফ.চি. হৈছে তিৰুৱনন্তপুৰমৰ প্ৰধান ফুটবল ক্লাব।<ref>{{cite news |last1=Chandran |first1=M.R. Praveen |title=Titanium football club to turn professional; plans to establish fan club |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-sports/titanium-football-club-to-turn-professional-plans-to-establish-fan-club/article7533034.ece |access-date=10 March 2018 |newspaper=The Hindu |date=29 March 2016}}</ref><ref>{{cite news |last1=Chandran |first1=M.R. Praveen |title=Back in the game: Kerala Blasters and the second football revolution in Kerala |url=http://www.thehindu.com/news/national/kerala/back-in-the-game-football-in-kerala/article22716585.ece |access-date=10 March 2018 |newspaper=The Hindu |date=11 February 2018}}</ref> সাধাৰণতে গ্ৰীনফিল্ড আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় ষ্টেডিয়াম, চন্দ্ৰশেখৰন নায়াৰ ষ্টেডিয়াম আৰু বিশ্ববিদ্যালয় ষ্টেডিয়ামত ফুটবল খেলসমূহ অনুষ্ঠিত হয়।<ref>{{cite news |title=Chirag United holds Salgaocar |url=http://www.thehindu.com/sport/football/chirag-united-holds-salgaocar/article2684728.ece |access-date=28 March 2018 |newspaper=The Hindu |date=3 December 2011}}</ref> চহৰখনৰ এজন অন্যতম প্ৰখ্যাত ফুটবল খেলুৱৈ হৈছে জবী জাষ্টিন। চহৰখনত প্ৰায় সকলো ধৰণৰ ক্ৰীড়া অনুষ্ঠান আয়োজন কৰাৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় সা-সুবিধা আছে।<ref name=tvmsports>{{cite news |last1=M |first1=Athira |title=Come and play |url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/check-out-worldclass-sporting-facilities-in-thiruvananthapuram/article8537094.ece |access-date=28 March 2018 |newspaper=The Hindu |date=29 April 2016}}</ref> তিৰুৱনন্তপুৰম ২০১৫ চনৰ ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰীয় ক্ৰীড়াৰ অন্যতম প্ৰধান আয়োজক চহৰ আছিল।<ref>{{cite web |title=Venues |url=http://www.kerala2015.com/kerala2015/venues/ |website=2015 National Games of India |access-date=27 March 2018}}</ref> এথলেটিকছ প্ৰতিযোগিতাসমূহ সাধাৰণতে বিশ্ববিদ্যালয় ষ্টেডিয়াম, চন্দ্ৰশেখৰন নায়াৰ ষ্টেডিয়াম আৰু কেন্দ্ৰীয় ষ্টেডিয়ামত অনুষ্ঠিত হয়।<ref>{{cite web |title=University Stadium |url=http://www.kerala2015.com/venues/university-stadium/ |website=National Games Kerala 2015 |publisher=35th National Games – Kerala 2015 |access-date=27 March 2018}}</ref> চন্দ্ৰশেখৰন নায়াৰ ষ্টেডিয়ামৰ তলত আৰক্ষীৰদ্বাৰা পৰিচালিত এটা ইনড’ৰ চুইমিং পুল 'এলবাট্ৰছ চুইমিং পুল' (Albatros Swimming Pool) আছে।<ref>{{Cite web |date=14 February 2026 |title=Albatros Pool - Indoor swimming pool |url=https://yappe.in/kerala/thiruvananthapuram/albatros-pool/340963 |access-date=14 February 2026 |website=Yappe}}</ref> 'ত্ৰিবান্দ্ৰম মাৰাথক’ন' হৈছে ত্ৰিবান্দ্ৰম ৰানাৰ্ছ ক্লাবৰদ্বাৰা প্ৰতি বছৰে আয়োজন কৰা এক [[মাৰাথক’ন]] প্ৰতিযোগিতা।<ref>{{cite news |last1=V N |first1=Aswin |title=First-ever midnight marathon in Kerala |url=http://www.thehindu.com/life-and-style/first-ever-midnight-marathon-in-kerala/article21310110.ece |access-date=27 March 2018 |newspaper=The Hindu |date=8 December 2017}}</ref> ইয়াত দুটা প্ৰধান দৌৰ প্ৰতিযোগিতা অনুষ্ঠিত হয়: ২১ কিলোমিটাৰৰ অৰ্ধ মাৰাথক’ন আৰু ৪২.১৯ কিলোমিটাৰৰ পূৰ্ণ মাৰাথক’ন। সৰ্বসাধাৰণৰ অংশগ্ৰহণৰ বাবে এটা বিশেষ ২ কিলোমিটাৰৰ ধেমেলীয়া দৌৰৰো (fun run) আয়োজন কৰা হয়।<ref>{{cite news |title=Trivandrum Marathon on December 9 midnight |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/trivandrum-marathon-on-december-9-midnight/articleshow/61937083.cms |access-date=27 March 2018 |newspaper=The Times of India |date=6 December 2017}}</ref> চহৰখনত প্ৰতি বছৰে জানুৱাৰী মাহত অনুষ্ঠিত হোৱা আন এক মাৰাথক’ন হৈছে 'ত্ৰিবান্দ্ৰ ৰান' (Trivand Run)।<ref>{{cite news |title=Run to raise funds for cancer treatment |url=https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2018/jan/07/run-to-raise-funds-for-cancer-treatment-1747243.html |access-date=27 March 2018 |newspaper=The Times of India |date=8 January 2018}}</ref> জিমি জৰ্জ ইনড’ৰ ষ্টেডিয়াম হৈছে ৰাজ্যখনৰ এটা অন্যতম প্ৰধান ইনড’ৰ ষ্টেডিয়াম। ইয়াক [[বাষ্কেটবল]], [[ভলীবল]], [[টেবুল টেনিছ]], [[জিমনাষ্টিকছ]], জলক্ৰীড়া (aquatics) আৰু যুদ্ধ কলা (martial arts) প্ৰতিযোগিতা পৰিচালনাৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref name=tvmsports/> <ref name=tvmsports/> এই ষ্টেডিয়ামখনত দক্ষিণ ভাৰতৰ প্ৰথমটো উচ্চতা-অনুকৰণকাৰী প্ৰশিক্ষণ কেন্দ্ৰ (altitude-simulated training facility) আছে, যাৰ নাম 'এষ্ট্ৰা' (Astra)।<ref>{{cite web |title=Astra |url=http://www.sportskerala.org/astra |website=Sports Kerala |access-date=28 March 2018 |archive-date=28 March 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180328231642/http://www.sportskerala.org/astra |url-status=dead |archivedate=28 March 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180328231642/http://www.sportskerala.org/astra |deadurl=yes }}</ref> চহৰখনৰ প্ৰধান ক্ৰীড়া প্ৰশিক্ষণ আৰু প্ৰশিক্ষক প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ ভিতৰত [[লক্ষ্মীবাঈ ৰাষ্ট্ৰীয় শাৰীৰিক শিক্ষা মহাবিদ্যালয়]] (LNCPE), টছ (TOSS) একাডেমী আৰু ক্ৰীড়া কেন্দ্ৰত থকা টেনভিক ক্ৰীড়া প্ৰশিক্ষণ একাডেমী (Tenvic Sports Coaching Academy) অন্যতম।<ref>{{cite news |title=Junior badminton league on July 30 at Greenfield |url=https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2017/jul/25/junior-badminton-league-on-july-30-at-greenfield-1633002.html |access-date=28 March 2018 |newspaper=The New Indian Express |date=25 July 2017}}</ref> বাষ্কেটবল প্ৰতিযোগিতাসমূহ সাধাৰণতে চহৰখনৰ বিদ্যালয়সমূহৰদ্বাৰা পৰিচালিত হয়।<ref>{{cite news |title=Kazhakootam Sainik School wins basketball tournament |url=https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2017/oct/30/kazhakootam-sainik-school-wins-basketball-tournament-1686665.html |access-date=27 March 2018 |newspaper=The Times of India |date=30 October 2017}}</ref> তিৰুৱনন্তপুৰমে বাত্তিয়ুৰকাভু শ্বুটিং ৰেঞ্জত ৬১সংখ্যক ৰাষ্ট্ৰীয় শ্বুটিং চেম্পিয়নশ্বিপ আয়োজন কৰিছিল।<ref>{{cite web |title=Information of NSF |url=http://www.thenrai.in/About_us.aspx?link=6 |website=The National Rifle Association of India |access-date=27 March 2018}}</ref> চহৰখনৰ সাগৰীয় তীৰ বা বিচসমূহত ছাৰ্ফিং (Surfing) এবিধ অতি জনপ্ৰিয় খেল। ইয়াত বহুতো ছাৰ্ফিং আৰু ষ্টেণ্ডআপ পেডলব’ৰ্ডিং (standup paddleboarding) প্ৰতিযোগিতা অনুষ্ঠিত হয়।<ref>{{cite news |title=National surfing contest begins at Kovalam |url=https://thehindu.com |access-date=27 March 2018 |work=The Hindu Businessline |date=3 May 2013}}</ref> ছাৰ্ফিং প্ৰতিযোগিতাসমূহ সাধাৰণতে [[কোভালাম সাগৰীয় তীৰ|কোভালাম বিচ]] আৰু [[ভাৰকলা সাগৰীয় তীৰ|ভাৰকলা বিচ]]ত অনুষ্ঠিত কৰা হয়।<ref>{{cite web |title=Kovalam Surf Club: No school, no surfing |url=http://www.kovalamsurfclub.com/ |website=Kovalam Surf Club |access-date=27 March 2018}}</ref> পেৰাগ্লাইডিং (Paragliding) হৈছে চহৰখনৰ আন এবিধ [[সাহসিক ক্ৰীড়া|দুঃসাহসিক খেল]] (adventure sport), যাৰ দৃশ্য সাধাৰণতে ভাৰকলা বিচত দেখিবলৈ পোৱা যায়।<ref>{{cite news |title=5 Exquisite Places for your Next Solo Trip to South India! |url=https://www.news18.com/news/indiwo/travel-indiwo-5-exquisite-places-for-your-next-solo-trip-to-south-india-1677007.html |access-date=28 March 2018 |work=News 18 |date=2 March 2018}}</ref> ১৮৫০ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা [[তিৰুৱনন্তপুৰম গল্ফ ক্লাব|আকাশবাণী ত্ৰিবান্দ্ৰম গল্ফ ক্লাব]] ভাৰতৰ আটাইতকৈ পুৰণি গল্ফ খেলপথাৰসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম।<ref name=saigolf>{{cite web |title=History |url=http://saitrivandrumgolfclub.com/history/ |website=SAI Trivandrum Golf Club |publisher=Sports Authority of India |access-date=27 March 2018 |archive-date=27 March 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180327094911/http://saitrivandrumgolfclub.com/history/ |url-status=dead |archivedate=27 March 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180327094911/http://saitrivandrumgolfclub.com/history/ |deadurl=yes }}</ref> এই খেলপথাৰখন বৰ্তমান [[ভাৰতীয় ক্ৰীড়া প্ৰাধিকৰণ]]ক লীজত দিয়া হৈছে।<ref name=saigolf/> {| class="wikitable mw-collapsible" |+ চহৰখনৰ বৃত্তিপৰ্যায়ৰ ক্ৰীড়া ক্লাবসমূহ |- ! ক্লাব!! ক্ৰীড়া!! লীগ!! খেলপথাৰ!! প্ৰতিষ্ঠা বৰ্ষ |- | ত্ৰিবান্দ্ৰম টাছকাৰ্ছ || ক্ৰিকেট || এছ.ই. প্ৰিমিয়াৰ লীগ || তিৰুৱনন্তপুৰম আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় ষ্টেডিয়াম || ২০১৬ |- | ত্ৰিবান্দ্ৰম ৰয়েলছ || ক্ৰিকেট || কেৰেলা প্ৰিমিয়াৰ লীগ || তিৰুৱনন্তপুৰম আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় ষ্টেডিয়াম || ২০১৫ |- | তিৰুৱনন্তপুৰম কম্বানছ এফ.চি. || ফুটবল || ছুপাৰ কেৰেলা লীগ || চন্দ্ৰশেখৰন নায়াৰ ষ্টেডিয়াম || ২০২৪ |- | কোভালাম এফ.চি. || ফুটবল || কেৰেলা প্ৰিমিয়াৰ লীগ || কোভালাম খেলপথাৰ || ২০১০ |} == প্ৰতিৰক্ষা আৰু সুৰক্ষা বাহিনী == {| class="wikitable mw-collapsible" style="font-size:85%; width:80%; " |+ ত্ৰিবান্দ্ৰমৰ প্ৰতিৰক্ষা আৰু সুৰক্ষা বাহিনীসমূহ |- ! বাহিনী!! বিৱৰণ!! স্থান |- | মেৰিটাইম থিয়েটাৰ কমাণ্ড [[File:Logo of the Indian Armed Forces.svg|35px]]|| প্ৰস্তাৱিত মেৰিটাইম থিয়েটাৰ কমাণ্ডৰ মুখ্য কাৰ্যালয় ত্ৰিবান্দ্ৰমত স্থাপন কৰা হ’ব। এই কমাণ্ডে [[ভাৰতীয় নৌসেনা]], [[ভাৰতীয় বায়ুসেনা]], আৰু [[ভাৰতীয় সেনা]]ৰ সমলসমূহক একত্ৰিত কৰিব। ইয়াৰ উদ্দেশ্য হৈছে সন্মিলিত সামুদ্ৰিক কাৰ্যসূচী উন্নত কৰা আৰু ভাৰত মহাসাগৰীয় অঞ্চলত ভাৰতৰ নিৰাপত্তা সুদৃঢ় কৰা। || ত্ৰিবান্দ্ৰম<ref>{{cite web | url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/talks-ongoing-over-setting-up-integrated-theatre-commands-vice-admiral/articleshow/125725465.cms | title=Talks ongoing over setting up integrated theatre commands: Vice Admiral | publisher=The Times of India }}</ref> |- | [[ভাৰতীয় সেনা]] [[File:Indian Army Insignia circular.png|30px]] || ভাৰতীয় সেনাৰ ৪০সংখ্যক ব্ৰিগেডৰ মুখ্য কাৰ্যালয় ত্ৰিবান্দ্ৰমত অৱস্থিত। এই ব্ৰিগেডে কেৰেলা আৰু তামিলনাডুৰ প্ৰতিৰক্ষা কাৰ্যসূচী আৰু সুৰক্ষা ব্যৱস্থা নিয়ন্ত্ৰণ কৰে। || ত্ৰিবান্দ্ৰম<ref>{{cite web | url=https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2024/Apr/23/lieutenant-general-a-k-singh-visits-pangode-military-station | title=Lieutenant General a K Singh visits Pangode Military Station | date=23 April 2024 }}</ref> |- | [[ভাৰতীয় বায়ুসেনা]] [[File:IAF Emblem.svg|30px]] || ভাৰতীয় বায়ুসেনা (IAF) ৰ [[দাক্ষিণাত্য বায়ু কমাণ্ড]] (SAC) ৰ মুখ্য কাৰ্যালয় ত্ৰিবান্দ্ৰমত অৱস্থিত। ভাৰত মহাসাগৰৰ আকাশমাৰ্গত ভাৰতৰ উপস্থিতি শক্তিশালী কৰিবলৈ ১৯৮৪ চনৰ ১৯ জুলাইত ইয়াক প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। || ত্ৰিবান্দ্ৰম |- | [[ভাৰতীয় নৌসেনা]] [[File:Indian Navy Insignia (2022).svg|30px]] || ভাৰতীয় নৌসেনাই ত্ৰিবান্দ্ৰমত এটা কৌশলগত কেন্দ্ৰ স্থাপন কৰিবলৈ লৈছে। উপকূলীয় নিৰাপত্তা বৃদ্ধিৰ বাবে ইয়াত এটা নৌ-যুদ্ধস্ত্ৰ ভাণ্ডাৰ (Naval Armament Depot) আৰু নৌ-যোগাযোগ কেন্দ্ৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হ’ব। || ত্ৰিবান্দ্ৰম<ref>{{cite web | url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/navy-to-set-up-strategic-centre-in-state-capital/articleshow/63586827.cms | title=Navy to set up strategic centre in Thiruvananthapuram | work=The Times of India | date=3 April 2018 }}</ref> |- | [[সীমা সুৰক্ষা বল]] (BSF) [[File:BSF Insignia.svg|30px]] || বি.এছ.এফ. ত্ৰিবান্দ্ৰমৰ ছেক্টৰ হেডকুৱাৰ্টাৰ (SHQ) মুত্তথৰাত অৱস্থিত। আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰৰ ওচৰত থকা এই কেন্দ্ৰটোৱে এই অঞ্চলৰ বি.ছ.এফ.ৰ কাৰ্যাৱলী তদাৰক কৰে। || ত্ৰিবান্দ্ৰম<ref>{{cite web | url=https://www.bsf.gov.in/contact-us.html | title=Contact Us | Border Security Force | access-date=30 March 2025 | archive-date=5 May 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240505215741/https://www.bsf.gov.in/contact-us.html | url-status=dead }}</ref> |- | [[কেন্দ্ৰীয় ৰিজাৰ্ভ আৰক্ষী বল]] (CRPF) [[File:CRPF Logo.svg|30px]] || চি.আৰ.পি.এফ.ৰ কেৰেলা ছেক্টৰ হেডকুৱাৰ্টাৰ আৰু ১৬৪সংখ্যক বেটেলিয়ান ত্ৰিবান্দ্ৰমত নিয়োজিত হৈ আছে। এই গোটটো চহৰখনৰ আইন-শৃংখলা ৰক্ষাৰ বাবে দায়বদ্ধ। || ত্ৰিবান্দ্ৰম<ref>{{cite web | url=https://www.thehindu.com/news/cities/Thiruvananthapuram/vinod-karthik-is-dig-crpf-pallipuram/article65644844.ece | title=Vinod Karthik is DIG, CRPF, Pallipuram | work=The Hindu | date=15 July 2022 }}</ref> |- | [[ভাৰতীয় উপকূলৰক্ষী বাহিনী]] [[File:Indian Coast Guard Logo.svg|25px]] || ত্ৰিবান্দ্ৰমত থকা ভাৰতীয় উপকূলৰক্ষী বাহিনীৰ কেন্দ্ৰটো উপকূলীয় সুৰক্ষা, তদাৰকী আৰু সামুদ্ৰিক কাৰ্যসূচীৰ বাবে দায়বদ্ধ। || ত্ৰিবান্দ্ৰম<ref>{{cite web | url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/coast-guards-berth-at-vizhinjam-by-march-end/articleshow/117959382.cms | title=Coast Guard's berth at Vizhinjam by March-end | work=The Times of India | date=6 February 2025 }}</ref> |- | [[কেন্দ্ৰীয় ঔদ্যোগিক নিৰাপত্তা বল]] (CISF) [[File:CISF LOGO.svg|25px]] || ত্ৰিবান্দ্ৰমৰ চি.আই.এছ.এফ. গোটে গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ নিৰাপত্তা সুনিশ্চিত কৰে। ইয়াৰ ভিতৰত তিৰুৱনন্তপুৰম আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰ, বিক্ৰম সাৰাভাই মহাকাশ কেন্দ্ৰ (VSSC), আৰু লিকুইড প্ৰপালচন চিষ্টেমছ চেণ্টাৰ (LPSC) অন্তৰ্ভুক্ত। || ত্ৰিবান্দ্ৰম<ref>{{cite web | url=https://www.cisf.gov.in/cisfeng/contact_us/ | title=Contact_us | CISF|website=Cisf.gov.in }}</ref> |- | [[সশস্ত্ৰ সীমা বল]] [[File:Sashastra Seema Bal.svg|30px]] || গৃহ পৰিক্ৰমা মন্ত্ৰ্যালয়ৰ অধীনস্থ কেন্দ্ৰীয় সশস্ত্ৰ আৰক্ষী বল 'সশস্ত্ৰ সীমা বল' (SSB) ৰ এটা বেটেলিয়ান মুখ্য কাৰ্যালয় ত্ৰিবান্দ্ৰমত স্থাপন কৰাৰ প্ৰস্তাৱ কৰা হৈছে। দক্ষিণ ভাৰতত সুৰক্ষা আন্তঃগাঁথনি শক্তিশালী কৰিবলৈ এক বৃহৎ সামৰিক সম্প্ৰসাৰণৰ অংশ হিচাপে এই পদক্ষেপ লোৱা হৈছে। || ত্ৰিবান্দ্ৰম<ref>{{cite news | url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/thiruvananthapuram-set-to-witness-major-defence-expansion/articleshow/125751334.cms | title=Thiruvananthapuram set to witness major defence expansion | newspaper=The Times of India }}</ref> |- | কেৰেলা ৰাজ্যিক ঔদ্যোগিক নিৰাপত্তা বল (KSISF) || কে.এছ.আই.এছ.এফ. হৈছে এক ৰাজ্যিক সংস্থা। ই গুৰুত্বপূৰ্ণ ঔদ্যোগিক আৰু আন্তঃগাঁথনি প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ নিৰাপত্তাৰ দায়িত্ব পালন কৰে। || ত্ৰিবান্দ্ৰম<ref>{{Cite web | title=State Industrial Security Force | url=https://sisf.keralapolice.gov.in/ | archive-url=https://web.archive.org/web/20170606101758/http://www.sisf.keralapolice.gov.in/ | access-date=2025-05-24 | archive-date=2017-06-06 | archivedate=2017-06-06 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20170606101758/http://www.sisf.keralapolice.gov.in/ | deadurl=yes }}</ref> |- | [[কেৰেলা আৰক্ষী]] [[File:Flag of Kerala Police.svg|30px]] || তিৰুৱনন্তপুৰম চহৰ আৰক্ষী কমিছনাৰেট ইয়াৰ মূল কাৰ্যালয়, যিয়ে সমগ্ৰ চহৰখনৰ আইন প্ৰয়োগকাৰী ব্যৱস্থা পৰিচালনা কৰে। || ত্ৰিবান্দ্ৰম<ref>{{cite web | url=https://keralapolice.gov.in/page/state-police-head-quarter | title=Official Website of Kerala Police - State Police Head Quarter|website=Keralapolice.gov.in }}</ref> |} == তথ‍্য উৎস == {{Reflist}} == অধিক পঢ়ক == * {{cite book |title=The Indian encyclopaedia: biographical, historical, religious, administrative, ethnological, commercial and scientific. Archery-Banog, Volume 2 |year=2002 |publisher=Genesis Publishing Pvt Ltd. |page=7063 |url=https://books.google.com/books?id=0Ukyp-gbtHcC&pg=PA7063 |isbn=9788177552577}} * {{cite book |title=Heritage of Kerala, Thiruvananthapuram |publisher=Information & Public Relations Department, Government of Kerala, 2008 |url=https://books.google.com/books?id=r1Gudm1iW78C&q=thiruvananthapuram |access-date=28 March 2018 |year=2008}} == বহিঃসংযোগ == {{Sister project links|Thiruvananthapuram|voy=Thiruvananthapuram}} * [http://www.trivandrum.gov.in/ চৰকাৰী জিলা ৱেবছাইট] {{Webarchive |url=https://web.archive.org/web/20190815102009/http://www.trivandrum.gov.in/ |date=15 August 2019 }} * [https://web.archive.org/web/20051109191835/http://www.tvm.kerala.gov.in/home.htm তিৰুৱনন্তপুৰম জিলাৰ সন্দৰ্ভত কেৰেলা চৰকাৰৰ ৱেবছাইট] [[শ্ৰেণী:কেৰালা]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ নগৰ মহানগৰ]] dqgzmfmkavi6jcwuqpzif3pb9q55g4z 0 138293 627172 625506 2026-08-14T13:19:17Z AjayDas 12623 627172 wikitext text/x-wiki {{Infobox holiday | image = Kudamatom at thrissur pooram 2013 7618.JPG | image_size = | holiday_name = ত্ৰিশূৰ পূৰম | caption = ত্ৰিশূৰ পূৰম উদ্‌যাপন | official_name = ত্ৰিশূৰ পূৰম | observedby = [[মালয়ালী জনগোষ্ঠী|মালয়ালীসকল]] | date = মালয়ালম কেলেণ্ডাৰৰ ''মেডাম'' মাহৰ ''পূৰম'' [[নক্ষত্ৰ]] | observances = {{hlist|''বিলাম্বৰম''|''কুডামাট্টম'' (കുടമാറ്റം)|''ইলাঞ্জীथाৰা মেলম'' (ഇലഞ്ഞിത്തറമേളം)|মডাথিল ৱাৰাভু (മഠത്തില്‍ വരവ്)|আতচবাজী (വെടിക്കെട്ട്)|''এঝুনিলাপ্পু''}} | type = হিন্দু | longtype = [[হিন্দু]] [[কেৰালাৰ মন্দিৰ উৎসৱসমূহ|মন্দিৰ উৎসৱ]] / [[ত্ৰিশূৰ]] চহৰৰ চৰকাৰী বন্ধৰ দিন | significance = কেৰালাৰ সৰ্ববৃহৎ পূৰম | date2015 = ২৮ এপ্ৰিল | date2016 = ১৭ এপ্ৰিল | date2017 = ৫ মে’<ref>{{cite web |url=http://calendar-panchang.com/ |title=2017 Marathi Calendar Panchang |access-date=6 October 2016 |archive-date=26 October 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161026181539/http://calendar-panchang.com |url-status=dead |archivedate=13 November 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161113000627/http://calendar-panchang.com/ |deadurl=yes }}</ref> | date2018 = ২৫ এপ্ৰিল | scheduling = | relatedto = | startedby = | firsttime = | frequency = | duration = | alt = | month = | weekday = | ends = | begins = | celebrations = | litcolor = | nickname = | date2021 = ২৩ এপ্ৰিল }} '''ত্ৰিশূৰ পূৰম''' {{en|Thrissur Pooram}} [[ভাৰত]]ৰ [[কেৰালা]] ৰাজ্যৰ [[ত্ৰিশূৰ]]ত অনুষ্ঠিত হোৱা এক বাৰ্ষিক হিন্দু [[কেৰালাৰ মন্দিৰ উৎসৱসমূহ|মন্দিৰ উৎসৱ]]। মালয়ালম কেলেণ্ডাৰৰ 'মেডাম' মাহৰ 'পূৰম' নক্ষত্ৰৰদিনা অৰ্থাৎ যিদিনা পূৰম তৰাৰ সৈতে চন্দ্ৰৰ উদয় হয়, সেইদিনা প্ৰতিবছৰে ত্ৰিশূৰৰ [[বডক্কুন্নাথন মন্দিৰ]]ত এই উৎসৱ অনুষ্ঠিত কৰা হয়। সকলো পূৰম বা উৎসৱৰ জননী বুলি অভিহিত এই উৎসৱটো সমগ্ৰ ভাৰতৰ ভিতৰতে আটাইতকৈ ডাঙৰ আৰু আটাইতকৈ বিখ্যাত পূৰম।<ref name = MeltonEncyclopedia>Melton, J. Gordon. [https://google.com ''Religious Celebrations: An Encyclopedia of Holidays, Festivals, Solemn Observances, and Spiritual Commemorations Vol. I'']. ABC-CLIO, 2011, p. 700.</ref> দহ লাখতকৈও অধিক দৰ্শনাৰ্থীৰ সমাগমেৰে ত্ৰিশূৰ পূৰম এছিয়াৰ অন্যতম বৃহৎ উৎসৱসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম।<ref>{{Cite web |date=2016-04-15 |title=Thrissur Pooram celebration in Kerala: History and rituals of Kerala's most prominent pooram |url=https://india.com |access-date=2023-05-03 |website=India.com |language=en}}</ref> ত্ৰিশূৰ পূৰমৰ সময়ছোৱাত প্ৰায় ৪০ ৰপৰা ৫০ দিন ধৰি ত্ৰিশূৰ পূৰম প্ৰদৰ্শনী অনুষ্ঠিত কৰা হয়। == ইতিহাস == [[File:Kanimangalam Valiyalukkal Bhagavathi Temple.jpg|thumbnail|কনিমাংগলাম বলিয়ালাক্কাল ভগৱতী মন্দিৰ]] [[File:Pooram Pandal.jpg|thumb|right|পূৰম ৰভাৰ আলোকসজ্জা]] ত্ৰিশূৰ পূৰম কোচিনৰ মহাৰাজ [[শক্তন থাম্পুৰান]]ৰ (১৭৯০–১৮০৫) মগজুৰ ফচল আছিল।<ref>{{cite book|last1=Melton |first1=J. Gordon |author-link1=J. Gordon Melton |last2=Beverley |first2=James A |last3=Buck |first3=Christopher |last4=Jones |first4=Constance A |editor-last=Melton |editor-first=J. Gordon |title=Religious Celebrations: An Encyclopaedia of Holidays, Festivals, Solemn Observances, and Spiritual Commemorations |orig-date=2011-09-13 |chapter=Pooram |date=13 September 2011 |language=English |publisher=[[ABC-Clio|ABC-CLIO]] |page=700 |isbn=978-1-59884-205-0}}</ref> ত্ৰিশূৰ পূৰম আৰম্ভ হোৱাৰ পূৰ্বে [[কেৰালা]]ৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ মন্দিৰ উৎসৱ আছিল আৰাট্টুপুঝাত অনুষ্ঠিত হোৱা এদিনীয়া উৎসৱ, যাক আৰাট্টুপুঝা পূৰম বুলি জনা গৈছিল। ত্ৰিশূৰ চহৰ আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে থকা মন্দিৰসমূহে ইয়াত নিয়মীয়াকৈ অংশগ্ৰহণ কৰিছিল। ১৭৯৬ চনত নেৰানেপেৰা বৰষুণৰ বাবে ত্ৰিশূৰ গোটৰ মন্দিৰসমূহ (পৰমেক্কাভু, তিৰুভাম্বাদী, চেম্বুক্কাভু, কৰামুক্কু, লালুৰ, আয়্যানথোল, চাক্কুলাথুকাভু, নেইথালাকাভু আৰু কনিমাংগলাম মন্দিৰ) আৰাট্টুপুঝা পূৰমত উপস্থিত হ’বলৈ পলম হয় আৰু তেওঁলোকক পূৰমৰ শোভাযাত্ৰাত প্ৰৱেশ কৰিবলৈ দিয়া নহ’ল। এই প্ৰত্যাখ্যানত অপমানিত আৰু ক্ষুব্ধ হৈ নিষিদ্ধ হোৱা মন্দিৰৰ গোটসমূহে শক্তন থাম্পুৰাৰ ওচৰত অভিযোগ কৰে।<ref name=":0">“Thrissur Pooram's Origin: The Amazing Story behind the Iconic Festival.”[https://newsable.asianetnews.com/kerala/thrissur-pooram-history-origin-story-behind-iconic-festival]</ref> তেওঁ একে বছৰৰে মে’ মাহৰ পূৰম নক্ষত্ৰৰদিনা এক বৃহৎ গণ-উৎসৱ হিচাপে ত্ৰিশূৰ পূৰম আৰম্ভ কৰি এই নিষেধাজ্ঞাক প্ৰত্যাহ্বান জনোৱাৰ সিদ্ধান্ত লয়। তেওঁ বিভিন্ন মন্দিৰৰ দেৱ-দেৱীৰ বিগ্ৰহসহ ত্ৰিশূৰ চহৰলৈ আমন্ত্ৰণ জনায়, যাতে তেওঁলোকে [[বডক্কুন্নাথন মন্দিৰ]]ৰ মূল উপাস্য দেৱতা বডক্কুন্নাথন ([[শিৱ]])ক সেৱা অৰ্পণ কৰিব পাৰে।<ref name=":0" /> এই উৎসৱৰ এক অনন্য বৈশিষ্ট্য হৈছে যে ইয়াত ব্যৱহৃত প্ৰতিটো সামগ্ৰী প্ৰতিবছৰে একেবাৰে নতুনকৈ প্ৰস্তুত কৰা হয়। কিছুমান লোকক বিশেষভাৱে এই ৰঙীন ছত্ৰ আৰু নেত্তিপাত্তমসমূহ সাজি উলিওৱাৰ দায়িত্ব অৰ্পণ কৰা হয়।<ref>Thing. “Thrissur Pooram: The Story behind the Spectacle.” The Times of India, Business, 4 May 2017, timesofindia.indiatimes.com/thrissur-pooram-the-story-behind-the-spectacle/photostory/58515283.cms?picid=58515323.</ref> == অংশগ্ৰহণকাৰীসকল == শক্তন থাম্পুৰানে অংশগ্ৰহণকাৰী মন্দিৰসমূহক "পৰমেক্কাভু পক্ষ" আৰু "তিৰুভাম্বাদী পক্ষ" নামৰ দুটা গোটত বিভক্ত কৰিছিল। ত্ৰিশূৰ স্বৰাজ ৰাউণ্ডত থকা পৰমেক্কাভু ভগৱতী মন্দিৰ আৰু ছোৰানুৰ ৰোডত থকা তিৰুভাম্বাদী শ্ৰীকৃষ্ণ মন্দিৰে এই দুয়োটা গোটৰ মুখ্য অংশগ্ৰহণকাৰী হিচাপে নেতৃত্ব দিয়ে। === পশ্চিমীয়া গোট (তিৰুভাম্বাদী পক্ষ) === * তিৰুভাম্বাদী শ্ৰীকৃষ্ণ মন্দিৰ * লালুৰ ভগৱতী মন্দিৰ * আয়্যানথোল কাৰ্ত্যায়নী মন্দিৰ * নেইথালাকাভু ভগৱতী মন্দিৰ * কনিমাংগলাম শাস্তা মন্দিৰ === পূবীয় গোট (পৰমেক্কাভু পক্ষ) === * পৰমেক্কাভু ভগৱতী মন্দিৰ * চেম্বুক্কাভু ভগৱতী মন্দিৰ * পানামুক্কাম্পিল্লী শাস্তা মন্দিৰ * চূৰাকোট্টুকাভু ভগৱতী মন্দিৰ * পূকাট্টীকাৰা - কৰামুক্কু ভগৱতী মন্দিৰ এই উৎসৱটো [[বডক্কুন্নাথন মন্দিৰ]]ক কেন্দ্ৰ কৰি অনুষ্ঠিত হয়। এই সকলোবোৰ মন্দিৰে বডক্কুন্নাথন মন্দিৰৰ মূল উপাস্য দেৱতা [[শিৱ]]ক সেৱা জনাবলৈ নিজৰ নিজৰ শোভাযাত্ৰা প্ৰেৰণ কৰে। বিশ্বাস কৰা হয় যে শক্তন থাম্পুৰানেই ত্ৰিশূৰ পূৰম উৎসৱৰ সমগ্ৰ কাৰ্যসূচী আৰু মূল ঘটনাসমূহ তৈয়াৰ কৰিছিল।<ref>{{cite book |url=https://archive.org/details/lonelyplanetindi00sari |url-access=registration |page=[https://archive.org/details/lonelyplanetindi00sari/page/1027 1027] |quote=Thrissur Pooram. |title=India |year=2007 |publisher=Lonely Planet |isbn=9781741043082 |access-date=2013-04-05}}</ref><ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=lD_2J7W_2hQC&q=Thrissur+Pooram&pg=PA700 |title=Religious Celebrations: An Encyclopedia of Holidays, Festivals, Solemn Observances, and Spiritual Commemorations: An Encyclopedia of Holidays, Festivals, Solemn Observances, and Spiritual Commemorations |date=13 September 2011 |publisher=J. Gordon Melton |isbn=9781598842067 |access-date=2013-04-05}}</ref><ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=0Ukyp-gbtHcC&q=Thrissur+Pooram&pg=PA7070 |title=The Indian Encyclopaedia: Biographical, Historical, Religious, Administrative, Ethnological, Commercial and Scientific. Pan Sudari-Presidents. vol. 18, Volume 1 |year=2002 |publisher=Genesis Publishing Pvt Ltd |isbn=9788177552577 |access-date=2013-04-05}}</ref><ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=0hxMQ3FjDI0C&q=Thrissur+Pooram&pg=PA63 |title=Tourism In India Planning & Development |year=2006 |publisher=Asif Iqbal Fazili, S Husain Ashraf |isbn=9788176256650 |access-date=2013-04-05}}</ref> === পতাকা উত্তোলন === পতাকা উত্তোলন (কোডীয়েট্টম) অনুষ্ঠানৰ জৰিয়তে পূৰম উৎসৱৰ চৰকাৰীভাৱে আৰম্ভণি ঘটে।<ref>{{cite web|url=http://www.hindu.com/2011/05/07/stories/2011050762050900.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20110510150203/http://www.hindu.com/2011/05/07/stories/2011050762050900.htm|url-status=dead|archive-date=2011-05-10|work=[[The Hindu]]|title=Thrissur Pooram festivities begin|date=2011-05-07|access-date=2013-04-05|archivedate=2011-05-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110510150203/http://www.hindu.com/2011/05/07/stories/2011050762050900.htm|deadurl=yes}}</ref> ত্ৰিশূৰ পূৰমৰ সাত দিন পূৰ্বে এই পতাকা উত্তোলন অনুষ্ঠান অনুষ্ঠিত হয়। ত্ৰিশূৰ পূৰমৰ সকলো অংশগ্ৰহণকাৰী মন্দিৰ এই অনুষ্ঠানত উপস্থিত থাকে আৰু উৎসৱৰ আৰম্ভণি ঘোষণা কৰিবলৈ এটা সৰু আতচবাজী প্ৰদৰ্শন কৰা হয়। === পূৰা বিলাম্বৰম === পূৰা বিলাম্বৰম হৈছে এক পৰম্পৰা য’ত দুপৰীয়া ঠিক ১২ বজাত এটা হাতীয়ে পিঠিত 'নেইথিলাকাভিলাম্মা' দেৱীৰ বিগ্ৰহ লৈ ত্ৰিশূৰ পূৰমৰ মূল স্থান [[বডক্কুন্নাথন মন্দিৰ]]ৰ দক্ষিণ প্ৰৱেশদ্বাৰখন হেঁচি মুকলি কৰে।<ref>{{cite news |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/unprecedented-crowd-witness-vilambaram-ritual/article27109067.ece |title=Thrissur 'Pooram' festivities begin with Thechikkottukavu Ramachandran's entry |work=The Hindu |date=12 May 2019 |access-date=2019-05-13|last1=Muringatheri |first1=Mini }}</ref> 'এৰ্নাকুলাম শিৱকুমাৰ' নামৰ হাতীটোৱে ২০১৯, ২০২১, ২০২২, ২০২৩, २०२৪ আৰু ২০২৫ চনত বডক্কুন্নাথন মন্দিৰৰ এই দক্ষিণ দুৱাৰখন (থেক্কে গোপূৰা নাডা) চৰকাৰীভাৱে মুকলি কৰি আহিছে। অতীতত এই দুৱাৰখন মুকলি কৰাৰ গৌৰৱ লাভ কৰা আন এটা প্ৰখ্যাত চেলিব্ৰিটী হাতী হৈছে থেচিকোট্টুকাভু ৰামচন্দ্ৰন।<ref>{{cite web|url=https://www.onmanorama.com/travel/travel-news/2025/05/02/elephant-ernakulam-sivakumar-thrissur-pooram-story-history.html |title=Jumbo Ernakulam Sivakumar chosen again to open Thrissur Pooram: His remarkable journey to stardom |access-date=May 4, 2025}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.thenewsminute.com/kerala/celebrity-elephant-ramachandran-likely-be-paraded-vilambaram-ritual-pooram-101621 |title=Celebrity elephant Ramachandran likely to be paraded for Vilambaram ritual in Pooram |date=11 May 2019 |access-date=May 4, 2025}}</ref> === আতচবাজী প্ৰদৰ্শন (প্ৰথম ৰাউণ্ড) === পূৰমৰ পতাকা উত্তোলনৰ চতুৰ্থ দিনা 'চেম্পল ৱেডিকেট্টু' নামৰ প্ৰথম পৰ্যায়ৰ আতচবাজী প্ৰদৰ্শন অনুষ্ঠিত হয়। এইটো তিৰুভাম্বাদী আৰু পৰমেক্কাভু দেৱস্বমৰদ্বাৰা পৰিৱেশিত এটা এঘণ্টীয়া কাৰ্যসূচী। ত্ৰিশূৰৰ স্বৰাজ ৰাউণ্ডত সন্ধিয়া ৭:১৫ বজাত এই আতচবাজী প্ৰদৰ্শন আৰম্ভ হয়। এই প্ৰদৰ্শনত সাধাৰণতে নতুন আৰ্হিৰ আৰু বিভিন্নপ্ৰকাৰৰ আকৰ্ষণীয় আতচবাজী ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref>{{cite news |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/sample-vedikettu-lights-up-skies-over-thrissur/article3369163.ece |title='Sample vedikettu' lights up skies over Thrissur |work=The Hindu |date=30 April 2012 |access-date=2013-04-05}}</ref> বিভিন্ন বিতৰ্ক থকাৰ পিছতো ২০১৭ চনত ত্ৰিশূৰ পূৰম অনুষ্ঠিত কৰাৰ অনুমতি প্ৰদান কৰা হৈছিল।<ref>[http://www.manoramanews.com/news/breaking-news/2017/05/05/thrissur-all-set-for-pooram.html Thrissur Pooram 2017]</ref> === হাতীৰ সজ্জা প্ৰদৰ্শন === হাতীৰ সোণালী কপালৰ আভূষণ (নেত্তিপাত্তম), সজ্জা (চাময়ম), ময়ূৰৰ পাখিৰ বিচনী (আলাৱট্টম), ৰাজকীয় বিচনী (ভেঞ্চামৰম), পৱিত্ৰ ঘণ্টা আৰু ৰঙীন ছত্ৰসমূহ তিৰুভাম্বাদী আৰু পৰমেক্কাভু দেৱস্বমে সুকীয়া সুকীয়াকৈ সম্পূৰ্ণ নতুনকৈ প্ৰস্তুত কৰে। পৰমেক্কাভু দেৱস্বমে ইয়াক ত্ৰিশূৰ চহৰৰ অগ্ৰশালাত প্ৰদৰ্শন কৰে। আনহাতে তিৰুভাম্বাদী দেৱস্বমে পূৰমৰ চাৰি আৰু পাঁচ দিন পূৰ্বে ত্ৰিশূৰ চহৰৰ চৰ্চ মিছন ছ’চাইটি হাইস্কুলত এই সামগ্ৰীসমূহ সৰ্বসাধাৰণৰ বাবে প্ৰদৰ্শন কৰে। ২০১৪ আৰু ২০১৫ চনত ইয়াক ছোৰানুৰ ৰোডৰ কৌস্তুভম হলত প্ৰদৰ্শন কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web |url=http://www.hindu.com/2004/04/22/stories/2004042207270300.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20040602164439/http://www.hindu.com/2004/04/22/stories/2004042207270300.htm |url-status=dead |archive-date=2004-06-02 |work=[[The Hindu]] |title=Caparisons getting ready for Thrissur Pooram |date=2004-04-22 |access-date=2013-04-05 |archivedate=2004-06-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20040602164439/http://www.hindu.com/2004/04/22/stories/2004042207270300.htm |deadurl=yes }}</ref> == মূল পূৰম == পূৰমৰদিনা অংশগ্ৰহণকাৰী মন্দিৰসমূহৰ দলবোৰে পৰম্পৰাগত বাদ্য আৰু 'তিডাম্বু' তথা অলংকাৰেৰে সুজ্জিত হাতীৰ সৈতে বডক্কুন্নাথন মন্দিৰৰ শ্ৰীমূলস্থানমলৈ দুবাৰকৈ — পুৱা আৰু নিশা শোভাযাত্ৰা কৰে। অতি প্ৰত্যুষতে কনিমাংগলাম শাস্তা মন্দিৰৰ দলৰ আগমনেৰে পূৰমৰ দিনটো চৰকাৰীভাৱে আৰম্ভ হয়। {| class="wikitable" ! '''মন্দিৰ''' ! '''পুৱাৰ সময়''' ! '''সন্ধিয়াৰ সময়''' ! '''হাতীৰ সংখ্যা''' ! '''বাদ্য সংঙ্গীত''' |- |কনিমাংগলাম |পুৱা ৭.৩০ - ৮.৩০ |সন্ধিয়া ৭.৩০ - ৮.৩০ |৯ |পঞ্চবাদ্যম, পাণ্ডী মেলম |- |পানামুক্কাম্পিল্লী |পুৱা ৮.৩০ - ৯.০০ |নিশা ৮.check - ৯.৩০ |৩ |পঞ্চবাদ্যম, পঞ্চাৰী মেলম |- |চেম্বুক্কাভু |পুৱা ৭.৪৫ - ৮.৪৫ |নিশা ৮.১৫ - ৯.১৫ |৩ |পঞ্চবাদ্যম, পাণ্ডী মেলম |- |কৰামুক্কু - পূকাট্টীকাৰা |পুৱা ৮.৩০ - ৯.৩০ |নিশা ৯.০০ - ১০.০০ |৯ |পঞ্চবাদ্যম, পাণ্ডী মেলম |- |লালুৰ |পুৱা ৯.০০ - ১০.৩০ |নিশা ৯.৩০ - ১০.৩০ |৯ |পঞ্চবাদ্যম, পাণ্ডী মেলম |- |চূৰাকোট্টুকাভু |পুৱা ৯.৩০ - ১১.০০ |নিশা ১০.০০ - ১২.০০ |১৪ |নাদস্বৰম, পাণ্ডী মেলম |- |আয়্যানথোল |পুৱা ১০.০০ - দুপৰীয়া ১২.০০ |নিশা ১১.০০ - ১২.৩০ |১৩ |পঞ্চবাদ্যম, পাণ্ডী মেলম |- |নেইথালাকাভু |পুৱা ১১.০০ - বিয়লি ১.০০ |নিশা ১২.০০ - ১.০০ |১১ |নাদস্বৰম, পাণ্ডী মেলম |} উৎসৱৰ মূল অংশগ্ৰহণকাৰী — তিৰুভাম্বাদী আৰু পৰমেক্কাভুৰ শোভাযাত্ৰাই হৈছে পূৰমৰ আটাইতকৈ প্ৰত্যাশিত আৰু প্ৰধান আকৰ্ষণ। তিৰুভাম্বাদী দলে ব্ৰহ্মস্বম মঠৰ (বৈদিক প্ৰতিষ্ঠান) পৰা বডক্কুন্নাথন মন্দিৰ অভিমুখে 'মডাথিল ৱাৰাভু' নামৰ এক পঞ্চবাদ্যম অনুষ্ঠানৰ সৈতে যাত্ৰা কৰে। ইয়াত প্ৰায় ৪০ গৰাকী শিল্পীয়ে থিমিলা, মাদ্দলম, তূৰী, তাল আৰু ইডাক্কা আদি বাদ্যযন্ত্ৰ বজায়। পৰমেক্কাভু দলে পুৱা প্ৰায় ১১:৩০ বজাত নিজৰ মন্দিৰৰ সন্মুখত পাণ্ডী মেলম বাদ্য পৰিৱেশন কৰি শোভাযাত্ৰা আৰম্ভ কৰে আৰু বিয়লি ১:৩০ বজাত বডক্কুন্নাথন মন্দিৰত প্ৰৱেশ কৰে। বিয়াল ১:৩০ বজাত বডক্কুন্নাথন মন্দিৰৰ ভিতৰত 'ইলাঞ্জীথাৰা মেলম' আৰম্ভ হয়। ঢোল, তূৰী, পাইপ আৰু তালেৰে পৰিৱেশিত এই সমলয়টো পূৰমৰ অন্যতম কেন্দ্ৰীয় আকৰ্ষণ। === কুডামাট্টম === ত্ৰিশূৰ পূৰমৰ আটাইতকৈ আড়ম্বৰপূৰ্ণ মুহূৰ্তটোৰ সূচনা হয় ঐতিহাসিক 'কুডামাট্টম' ৰীতিৰ জৰিয়তে। ইয়াত ৩০টা সুসজ্জিত হাতীয়ে অংশ লয়। ইয়াৰে ১৫টা পৰমেক্কাভু ভগৱতী মন্দিৰৰ আৰু বাকী ১৫টা তিৰুভাম্বাদী শ্ৰীকৃষ্ণ মন্দিৰৰ। হাতীসমূহক উৎসৱৰ ৰীতি অনুসৰি মুখা-মুখিকৈ থিয় কৰোৱা হয়। এই বিশাল হাতীসমূহৰ ওপৰত উঠা ছত্ৰধাৰীসকলে অতি ক্ষিপ্ৰতাৰে আৰু ছন্দময়ভাৱে ৰঙীন ৰেচমী ছত্ৰসমূহ (umbrellas) সলনি কৰি কুডামাট্টম প্ৰদৰ্শন কৰে। হাতীৰ কপালৰ সোণালী আভূষণ (নেত্তিপাত্তম), ময়ূৰৰ পাখিৰ বিচনী (আলাৱট্টম), বগা চামৰ (ভেঞ্চামৰম) আৰু সুসজ্জিত ছত্ৰৰ (মুথুক্কুডা) জিলিক কবিয়ে এই দৃশ্যটোক এক অনন্য মাত্ৰা প্ৰদান কৰে। <ref>{{cite web|url=https://www.deccanherald.com/india/kerala/keralas-iconic-200-year-old-annual-thrissurpooramheld-in-full-grandeur-2986445|title=Kerala's iconic 200-year-old annual Thrissur pooram held in full grandeur|access-date=May 4, 2025}}</ref><ref>{{cite web|url=http://thrissurpooramfestival.com/thrissur_pooram.html|title=THRISSUR POORAM - Prologue |publisher=Thrissur Pooram Festival|access-date=2013-04-05}}</ref><ref>{{cite web|url=https://hindustanherald.com/thrissur-pooram-2025-fireworks-elephants/|title=Thrissur Pooram 2025: Grand Fireworks, Elephant Parade & Rituals Unveiled|access-date=May 4, 2025}}{{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === আতচবাজী প্ৰদৰ্শন (মূল ৰাউণ্ড) === ত্ৰিশূৰ পূৰমৰ মূল আতচবাজী (ৱেডিকেট্টু / വെടിക്കെട്ട്) সমগ্ৰ দেশতে অতি বিখ্যাত। আতচবাজীৰ এই আশ্চৰ্যজনক প্ৰদৰ্শনী ত্ৰিশূৰ চহৰৰ সোঁমাজত থকা [[থেক্কিনকাডু ময়দান]]ত অনুষ্ঠিত হয়। তিৰুভাম্বাদী আৰু পৰমেক্কাভু দল দুটা হৈছে এই অনুষ্ঠানৰ মূল অংশগ্ৰহণকাৰী। উৎসৱৰ সপ্তমদিনাৰ অতি প্ৰত্যুষতে এই মূল আতচবাজী প্ৰদৰ্শন আৰম্ভ হয়। আতচবাজীৰ সুন্দৰ দৃশ্য উপভোগ কৰিবলৈ বেছিভাগ পূৰমপ্ৰেমী লোকে গোটেই নিশা সাৰে থাকে। বহু দূৰ-দূৰণিৰপৰা মানুহ এই বাজিৰ খেল চাবলৈ আহে। ত্ৰিশূৰ পূৰমত চাৰিটা ডাঙৰ আতচবাজী প্ৰদৰ্শন কৰা হয়: পূৰমৰ আগদিনা 'চেম্পল আতচবাজী'; পূৰমৰদিনা সন্ধিয়া দক্ষিণ দুৱাৰেৰে নামি অহাৰ পাছত দুয়োটা দলে আকাশ উজলাই কৰা ৰঙীন ফুলজাৰিৰ খেল; সপ্তম দিনা পুৱা অনুষ্ঠিত হোৱা আটাইতকৈ আকৰ্ষণীয় মূল আতচবাজী; আৰু উৎসৱৰ একেবাৰে শেষত দুয়োগৰাকী দেৱীয়ে ইজনে সিজনক বিদায় জনোৱাৰ পাছদিনা দুপৰীয়া কৰা অন্তিম আতচবাজী। === বিদায় অনুষ্ঠান === পূৰমৰ সপ্তম দিনটোৱেই হৈছে অন্তিম দিন। ইয়াক "পকল পূৰম" (പകല് പൂരം) বুলিও জনা যায়। ত্ৰিশূৰৰ ৰাইজৰ বাবে পূৰম কেৱল এটা উৎসৱ নহয়, বৰঞ্চ ই আতিথ্য প্ৰদৰ্শনৰ এক বিশেষ সময়। 'উপচাৰম চোল্লী পিৰিয়াল' (ഉപചാരം ചൊല്ലി പിരിയല്‍) অৰ্থাৎ বিদায় অনুষ্ঠান হৈছে স্বৰাজ ৰাউণ্ডত অনুষ্ঠিত হোৱা অন্তিম কাৰ্যসূচী। তিৰুভাম্বাদী শ্ৰীকৃষ্ণ মন্দিৰ আৰু পৰমেক্কাভু ভগৱতী মন্দিৰৰ বিগ্ৰহসমূহক স্বৰাজ ৰাউণ্ডৰপৰা নিজ নিজ মন্দিৰলৈ ঘূৰাই লৈ যোৱা হয় আৰু ইয়াৰ লগতে পূৰম উদ্‌যাপনৰ সমাপ্তি ঘটে। 'পকল ৱেডিকেট্টু' নামৰ দিনৰ ভাগত কৰা এক আতচবাজী প্ৰদৰ্শনেৰে এই উৎসৱৰ সম্পূৰ্ণ সামৰণি মৰা হয়।<ref>{{cite web|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-05-03/kochi/31555679_1_thekkinkadu-maidan-thrissur-pooram-elephant|archive-url=https://archive.today/20130629122046/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-05-03/kochi/31555679_1_thekkinkadu-maidan-thrissur-pooram-elephant|url-status=dead|archive-date=2013-06-29|work=[[The Times of India]]|title=Thrissur Pooram ends on a note of panic|access-date=2013-04-05}}{{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.hindu.com/2009/05/05/stories/2009050551900300.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20110517230643/http://www.hindu.com/2009/05/05/stories/2009050551900300.htm|url-status=dead|archive-date=2011-05-17|work=[[The Hindu]]|title=Thrissur Pooram concludes|date=2009-05-05|access-date=2013-04-05|archivedate=2011-05-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110517230643/http://www.hindu.com/2009/05/05/stories/2009050551900300.htm|deadurl=yes}}</ref> == নিৰাপত্তা ব্যৱস্থা == [[File:Kerala Police anti-drone system at Thrissur Pooram.jpg|thumb|২০২৫ চনৰ [[ত্ৰিশূৰ]] পূৰমৰ সময়ত কাৰ্যক্ষম অৱস্থাত কেৰালা আৰক্ষীৰ ড্ৰোন-প্ৰতিৰোধী প্ৰণালী]] ২০২৫ চনৰ [[ত্ৰিশূৰ]] পূৰম উৎসৱৰ বাবে ৪,০০০ সদস্যৰ এক ত্ৰিশূৰ চহৰ আৰক্ষীৰ দল নিয়োগ কৰা হৈছিল। এই নিৰাপত্তা ব্যৱস্থাত কেৱল স্থানীয় আৰক্ষীয়েই নহয়, বৰঞ্চ [[ৰাষ্ট্ৰীয় দুৰ্যোগ সঁহাৰি বাহিনী]] (NDRF), থাণ্ডাৰব’ল্ট আৰু আৰবান কমাণ্ডোৰ দৰে বিশেষ বাহিনীসমূহো অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। চহৰখনত পৰীক্ষণ আৰু অপৰাধ প্ৰতিৰোধৰ সুবিধাৰ্থে স্থাপন কৰা চিচিটিভি কেমেৰাৰ সংখ্যা ২৫০ টাৰপৰা ৩৫০ টালৈ বৃদ্ধি কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/4000-member-police-team-to-provide-security-for-thrissur-pooram/article69494952.ece |title=4,000-member police team to provide security for Thrissur Pooram |work=The Hindu |date=26 April 2025 |access-date=May 2, 2025}}</ref> ত্ৰিশূৰ পূৰম উৎসৱৰ প্ৰাকমুহূৰ্তত ডিজিটেল প্লেটফৰ্মসমূহত প্ৰচলিত হ’ব পৰা হিংসা বা উত্তেজনা সৃষ্টিকাৰী সামগ্ৰীসমূহ নিৰীক্ষণ কৰিবলৈ আৰু আঁতৰাবলৈ ত্ৰিশূৰ চহৰ আৰক্ষীয়ে এটা বিশেষ চাইবাৰ দল নিয়োগ কৰিছিল। ডিজিটেল ক্ষেত্ৰত পাৰদৰ্শিতা থকা বিষয়াসকলক লৈ গঠিত এই ২০ জনীয়া গোটটোক সাম্প্ৰদায়িক বা ৰাজনৈতিকভাৱে স্পৰ্শকাতৰ বাৰ্তাসমূহ চিনাক্ত কৰি আঁতৰোৱাৰ দায়িত্ব দিয়া হৈছিল, যিবোৰে অশান্তিৰ সৃষ্টি কৰিব পাৰে। কেৰালা আৰক্ষীয়ে বিশেষভাৱে পূৰম উৎসৱ সম্পৰ্কীয় অনলাইন নিৰীক্ষণৰ বাবে এনে এক পদক্ষেপ গ্ৰহণ কৰা এয়াই প্ৰথমবাৰ আছিল।<ref>{{cite web|url=https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2025/May/06/thrissur-pooram-police-depute-special-team-to-monitor-social-media |title=Thrissur Pooram: Police depute special team to monitor social media |date=6 May 2025 |access-date=May 7, 2025}}</ref> == দৰ্শনাৰ্থীৰ উপস্থিতি == [[ত্ৰিশূৰ জিলা]]ৰ জিলাধিপতি অৰ্জুন পাণ্ডিয়ানে প্ৰকাশ কৰিছে যে ২০২৫ চনৰ [[ত্ৰিশূৰ]] পূৰম উৎসৱত প্ৰায় ১৮ ৰপৰা ২০ লাখ লোক উপস্থিত থকাৰ সম্ভাৱনা আছে।<ref>{{cite web|url=https://www.aninews.in/news/national/general-news/amit-shah-greets-people-of-kerala-on-thrissur-pooram-festival-visual-extravaganza-says-union-minister-suresh-gopi20250506111818/#:~:text=Thrissur%20Collector%20Arjun%20Pandian%20told,all%20the%20arrangements%20for%20this.|title=Amit Shah greets people of Kerala on Thrissur Pooram festival; "Visual extravaganza," says Union Minister Suresh Gopi|access-date=May 7, 2025}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.devdiscourse.com/article/headlines/3371513-thrissur-pooram-the-confluence-of-culture-and-color|title=Thrissur Pooram: The Confluence of Culture and Color|access-date=May 7, 2025}}</ref> এই পূৰম উৎসৱত সোণালী কপালৰ আভূষণ (নেত্তিপাত্তম), আকৰ্ষণীয়ভাৱে নিৰ্মিত কোলাম, আলংকাৰিক ঘণ্টা আৰু বিভিন্ন ধৰণৰ অলংকাৰেৰে সুজ্জিত হাতীৰ (৫০ তাতকৈও অধিক) এক সুন্দৰ সমাৱেশ ঘটে। == সাংস্কৃতিক প্ৰভাৱ == [[File:Kudamatom at thrissur pooram 2013 7618.JPG|thumb|550x550px|২০১৩ চনৰ ত্ৰিশূৰ পূৰমৰ সময়ত কুডামাট্টম প্ৰদৰ্শন]] এক হিন্দু উৎসৱ হোৱা সত্ত্বেও ত্ৰিশূৰ পূৰমত কেৰালা সমাজৰ বিভিন্ন শ্ৰেণীৰ লোকে অংশগ্ৰহণ কৰে।<ref>{{Cite news |title = The Mother of All Melas |newspaper = The Hindu |date = May 2012 |url = http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-editorialfeatures/the-mother-of-all-melas/article3371994.ece |access-date=12 October 2012|last1 = Muringatheri |first1 = Mini }}</ref> এই উৎসৱৰ অনুৰূপ কেইবাটাও প্ৰতিৰূপ উৎসৱ কেৰালাৰ বিভিন্ন স্থানৰ<ref>{{Cite web|title = 'Pakal Pooram' held at Mahadevar Temple|date = 22 March 2008|url = https://www.oneindia.com/2008/03/22/pakal-pooram-held-at-mahadevar-temple-1206196360.html|archive-url = https://archive.today/20130218060251/http://news.oneindia.in/2008/03/22/pakal-pooram-held-at-mahadevar-temple-1206196360.html|url-status = live|archive-date = 18 February 2013}}</ref> লগতে ৰাজ্যখনৰ বাহিৰতো অনুষ্ঠিত কৰা হয়।<ref>{{Cite web| title = People celebrate first-ever 'Delhi Pooram'| date = 7 May 2006| url = http://news.oneindia.in/2006/05/06/people-celebrate-first-ever-delhi-pooram-1146980040.html| archive-url = https://archive.today/20130218022604/http://news.oneindia.in/2006/05/06/people-celebrate-first-ever-delhi-pooram-1146980040.html| url-status = dead| archive-date = 18 February 2013}}{{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web| title = Thrissur Pooram in Chennai with 'tech-elephants'| date = 23 September 2007| url = https://www.oneindia.com/2007/09/23/thrissur-pooram-in-chennai-with-tech-elephants-1190525524.html| archive-url = https://archive.today/20130218080400/http://news.oneindia.in/2007/09/23/thrissur-pooram-in-chennai-with-tech-elephants-1190525524.html| url-status = live| archive-date = 18 February 2013}}</ref><ref>{{Cite news|title = Mumbai Pooram hopes to recreate Kerala temple fest| url=http://archive.indianexpress.com/news/mumbai-pooram-hopes-to-recreate-kerala-temple-fest/872940 | date=9 November 2011 | newspaper=The Indian Express | access-date=2 March 2019}}</ref> ত্ৰিশূৰ পূৰমক এছিয়াৰ অন্যতম বৃহৎ মানৱ সমাগম হিচাপে গণ্য কৰা হয়। ভাৰতৰ পৰ্যটন মানচিত্ৰত ই এক গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থান লাভ কৰিছে। কাৰণ দেশী-বিদেশী পৰ্যটকসকলে এই পূৰমৰ সৌন্দৰ্য আৰু পৰম্পৰা উপভোগ কৰে। ত্ৰিশূৰ চহৰৰ ৰে’ল আৰু বাছ যোগাযোগ ব্যৱস্থা অতি উন্নত হোৱাৰ বাবে ই বহুতো বিদেশী পৰ্যটকক এই মহোৎসবলৈ আকৰ্ষিত কৰে। ইয়াক দেৱতাসকলৰ মিলন ভূমি বা 'দেৱ সংগমম' (ദേവ സംഗമം) বুলিও বিশ্বাস কৰা হয়। অস্কাৰ বিজয়ী শব্দ সম্পাদক ৰচুল পুকুটি আৰু তেওঁৰ দলে এই ৩৬ ঘণ্টা জোৰা মহোৎসৱৰ শব্দসমূহ বাণীবদ্ধ কৰিছিল আৰু ইয়াৰ আধাৰত ''দ্য চাউণ্ড ষ্ট’ৰী'' (The Sound Story) নামৰ এখন চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাণ কৰিছিল।<ref>{{Cite web |title=Pooram copyright row is nonsense: Resul Pookutty |url=https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2019/may/17/pooram-copyright-row-is-nonsense-resul-pookutty-1977889.html |access-date=2022-04-16 |website=The New Indian Express|date=16 May 2019 }}</ref> == তথ্যসূত্ৰ == {{Reflist}} == বহিঃসংযোগ == {{commons category|Thrissur Pooram|ত্ৰিশূৰ পূৰম}} *[http://www.thrissurkerala.com/ ত্ৰিশূৰ জিলাৰ সম্পৰ্কে সম্পূৰ্ণ তথ্য] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170427223105/http://thrissurkerala.com/ |date=2017-04-27 }} *[http://thrissurpooramfestival.com/ ত্ৰিশূৰ পূৰম মহোৎসৱ] *[http://thrissurpooram.org/ ত্ৰিশূৰ পূৰম - কমিউনিটি মিডিয়া ৱেবছাইট] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220705154436/http://www.thrissurpooram.org/ |date=5 July 2022 }} *[http://thrissur.nic.in/history.asp ত্ৰিশূৰ - ইতিহাস] *[https://www.instagram.com/thrissur_insta ইনষ্টাগ্ৰাম (Instagram)] [[শ্ৰেণী:কেৰালাৰ উৎসৱ]] 5qudmmd9td5qxjsrmn2wl1lk85tdvqc 627173 627172 2026-08-14T13:19:49Z AjayDas 12623 627173 wikitext text/x-wiki {{Infobox holiday | image = Kudamatom at thrissur pooram 2013 7618.JPG | image_size = | holiday_name = ত্ৰিশূৰ পূৰম | caption = ত্ৰিশূৰ পূৰম উদ্‌যাপন | official_name = ত্ৰিশূৰ পূৰম | observedby = [[মালয়ালী জনগোষ্ঠী|মালয়ালীসকল]] | date = মালয়ালম কেলেণ্ডাৰৰ ''মেডাম'' মাহৰ ''পূৰম'' [[নক্ষত্ৰ]] | observances = {{hlist|''বিলাম্বৰম''|''কুডামাট্টম'' (കുടമാറ്റം)|''ইলাঞ্জীথাৰা মেলম'' (ഇലഞ്ഞിത്തറമേളം)|মডাথিল ৱাৰাভু (മഠത്തില്‍ വരവ്)|আতচবাজী (വെടിക്കെട്ട്)|''এঝুনিলাপ্পু''}} | type = হিন্দু | longtype = [[হিন্দু]] [[কেৰালাৰ মন্দিৰ উৎসৱসমূহ|মন্দিৰ উৎসৱ]] / [[ত্ৰিশূৰ]] চহৰৰ চৰকাৰী বন্ধৰ দিন | significance = কেৰালাৰ সৰ্ববৃহৎ পূৰম | date2015 = ২৮ এপ্ৰিল | date2016 = ১৭ এপ্ৰিল | date2017 = ৫ মে’<ref>{{cite web |url=http://calendar-panchang.com/ |title=2017 Marathi Calendar Panchang |access-date=6 October 2016 |archive-date=26 October 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161026181539/http://calendar-panchang.com |url-status=dead |archivedate=13 November 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161113000627/http://calendar-panchang.com/ |deadurl=yes }}</ref> | date2018 = ২৫ এপ্ৰিল | scheduling = | relatedto = | startedby = | firsttime = | frequency = | duration = | alt = | month = | weekday = | ends = | begins = | celebrations = | litcolor = | nickname = | date2021 = ২৩ এপ্ৰিল }} '''ত্ৰিশূৰ পূৰম''' {{en|Thrissur Pooram}} [[ভাৰত]]ৰ [[কেৰালা]] ৰাজ্যৰ [[ত্ৰিশূৰ]]ত অনুষ্ঠিত হোৱা এক বাৰ্ষিক হিন্দু [[কেৰালাৰ মন্দিৰ উৎসৱসমূহ|মন্দিৰ উৎসৱ]]। মালয়ালম কেলেণ্ডাৰৰ 'মেডাম' মাহৰ 'পূৰম' নক্ষত্ৰৰদিনা অৰ্থাৎ যিদিনা পূৰম তৰাৰ সৈতে চন্দ্ৰৰ উদয় হয়, সেইদিনা প্ৰতিবছৰে ত্ৰিশূৰৰ [[বডক্কুন্নাথন মন্দিৰ]]ত এই উৎসৱ অনুষ্ঠিত কৰা হয়। সকলো পূৰম বা উৎসৱৰ জননী বুলি অভিহিত এই উৎসৱটো সমগ্ৰ ভাৰতৰ ভিতৰতে আটাইতকৈ ডাঙৰ আৰু আটাইতকৈ বিখ্যাত পূৰম।<ref name = MeltonEncyclopedia>Melton, J. Gordon. [https://google.com ''Religious Celebrations: An Encyclopedia of Holidays, Festivals, Solemn Observances, and Spiritual Commemorations Vol. I'']. ABC-CLIO, 2011, p. 700.</ref> দহ লাখতকৈও অধিক দৰ্শনাৰ্থীৰ সমাগমেৰে ত্ৰিশূৰ পূৰম এছিয়াৰ অন্যতম বৃহৎ উৎসৱসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম।<ref>{{Cite web |date=2016-04-15 |title=Thrissur Pooram celebration in Kerala: History and rituals of Kerala's most prominent pooram |url=https://india.com |access-date=2023-05-03 |website=India.com |language=en}}</ref> ত্ৰিশূৰ পূৰমৰ সময়ছোৱাত প্ৰায় ৪০ ৰপৰা ৫০ দিন ধৰি ত্ৰিশূৰ পূৰম প্ৰদৰ্শনী অনুষ্ঠিত কৰা হয়। == ইতিহাস == [[File:Kanimangalam Valiyalukkal Bhagavathi Temple.jpg|thumbnail|কনিমাংগলাম বলিয়ালাক্কাল ভগৱতী মন্দিৰ]] [[File:Pooram Pandal.jpg|thumb|right|পূৰম ৰভাৰ আলোকসজ্জা]] ত্ৰিশূৰ পূৰম কোচিনৰ মহাৰাজ [[শক্তন থাম্পুৰান]]ৰ (১৭৯০–১৮০৫) মগজুৰ ফচল আছিল।<ref>{{cite book|last1=Melton |first1=J. Gordon |author-link1=J. Gordon Melton |last2=Beverley |first2=James A |last3=Buck |first3=Christopher |last4=Jones |first4=Constance A |editor-last=Melton |editor-first=J. Gordon |title=Religious Celebrations: An Encyclopaedia of Holidays, Festivals, Solemn Observances, and Spiritual Commemorations |orig-date=2011-09-13 |chapter=Pooram |date=13 September 2011 |language=English |publisher=[[ABC-Clio|ABC-CLIO]] |page=700 |isbn=978-1-59884-205-0}}</ref> ত্ৰিশূৰ পূৰম আৰম্ভ হোৱাৰ পূৰ্বে [[কেৰালা]]ৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ মন্দিৰ উৎসৱ আছিল আৰাট্টুপুঝাত অনুষ্ঠিত হোৱা এদিনীয়া উৎসৱ, যাক আৰাট্টুপুঝা পূৰম বুলি জনা গৈছিল। ত্ৰিশূৰ চহৰ আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে থকা মন্দিৰসমূহে ইয়াত নিয়মীয়াকৈ অংশগ্ৰহণ কৰিছিল। ১৭৯৬ চনত নেৰানেপেৰা বৰষুণৰ বাবে ত্ৰিশূৰ গোটৰ মন্দিৰসমূহ (পৰমেক্কাভু, তিৰুভাম্বাদী, চেম্বুক্কাভু, কৰামুক্কু, লালুৰ, আয়্যানথোল, চাক্কুলাথুকাভু, নেইথালাকাভু আৰু কনিমাংগলাম মন্দিৰ) আৰাট্টুপুঝা পূৰমত উপস্থিত হ’বলৈ পলম হয় আৰু তেওঁলোকক পূৰমৰ শোভাযাত্ৰাত প্ৰৱেশ কৰিবলৈ দিয়া নহ’ল। এই প্ৰত্যাখ্যানত অপমানিত আৰু ক্ষুব্ধ হৈ নিষিদ্ধ হোৱা মন্দিৰৰ গোটসমূহে শক্তন থাম্পুৰাৰ ওচৰত অভিযোগ কৰে।<ref name=":0">“Thrissur Pooram's Origin: The Amazing Story behind the Iconic Festival.”[https://newsable.asianetnews.com/kerala/thrissur-pooram-history-origin-story-behind-iconic-festival]</ref> তেওঁ একে বছৰৰে মে’ মাহৰ পূৰম নক্ষত্ৰৰদিনা এক বৃহৎ গণ-উৎসৱ হিচাপে ত্ৰিশূৰ পূৰম আৰম্ভ কৰি এই নিষেধাজ্ঞাক প্ৰত্যাহ্বান জনোৱাৰ সিদ্ধান্ত লয়। তেওঁ বিভিন্ন মন্দিৰৰ দেৱ-দেৱীৰ বিগ্ৰহসহ ত্ৰিশূৰ চহৰলৈ আমন্ত্ৰণ জনায়, যাতে তেওঁলোকে [[বডক্কুন্নাথন মন্দিৰ]]ৰ মূল উপাস্য দেৱতা বডক্কুন্নাথন ([[শিৱ]])ক সেৱা অৰ্পণ কৰিব পাৰে।<ref name=":0" /> এই উৎসৱৰ এক অনন্য বৈশিষ্ট্য হৈছে যে ইয়াত ব্যৱহৃত প্ৰতিটো সামগ্ৰী প্ৰতিবছৰে একেবাৰে নতুনকৈ প্ৰস্তুত কৰা হয়। কিছুমান লোকক বিশেষভাৱে এই ৰঙীন ছত্ৰ আৰু নেত্তিপাত্তমসমূহ সাজি উলিওৱাৰ দায়িত্ব অৰ্পণ কৰা হয়।<ref>Thing. “Thrissur Pooram: The Story behind the Spectacle.” The Times of India, Business, 4 May 2017, timesofindia.indiatimes.com/thrissur-pooram-the-story-behind-the-spectacle/photostory/58515283.cms?picid=58515323.</ref> == অংশগ্ৰহণকাৰীসকল == শক্তন থাম্পুৰানে অংশগ্ৰহণকাৰী মন্দিৰসমূহক "পৰমেক্কাভু পক্ষ" আৰু "তিৰুভাম্বাদী পক্ষ" নামৰ দুটা গোটত বিভক্ত কৰিছিল। ত্ৰিশূৰ স্বৰাজ ৰাউণ্ডত থকা পৰমেক্কাভু ভগৱতী মন্দিৰ আৰু ছোৰানুৰ ৰোডত থকা তিৰুভাম্বাদী শ্ৰীকৃষ্ণ মন্দিৰে এই দুয়োটা গোটৰ মুখ্য অংশগ্ৰহণকাৰী হিচাপে নেতৃত্ব দিয়ে। === পশ্চিমীয়া গোট (তিৰুভাম্বাদী পক্ষ) === * তিৰুভাম্বাদী শ্ৰীকৃষ্ণ মন্দিৰ * লালুৰ ভগৱতী মন্দিৰ * আয়্যানথোল কাৰ্ত্যায়নী মন্দিৰ * নেইথালাকাভু ভগৱতী মন্দিৰ * কনিমাংগলাম শাস্তা মন্দিৰ === পূবীয় গোট (পৰমেক্কাভু পক্ষ) === * পৰমেক্কাভু ভগৱতী মন্দিৰ * চেম্বুক্কাভু ভগৱতী মন্দিৰ * পানামুক্কাম্পিল্লী শাস্তা মন্দিৰ * চূৰাকোট্টুকাভু ভগৱতী মন্দিৰ * পূকাট্টীকাৰা - কৰামুক্কু ভগৱতী মন্দিৰ এই উৎসৱটো [[বডক্কুন্নাথন মন্দিৰ]]ক কেন্দ্ৰ কৰি অনুষ্ঠিত হয়। এই সকলোবোৰ মন্দিৰে বডক্কুন্নাথন মন্দিৰৰ মূল উপাস্য দেৱতা [[শিৱ]]ক সেৱা জনাবলৈ নিজৰ নিজৰ শোভাযাত্ৰা প্ৰেৰণ কৰে। বিশ্বাস কৰা হয় যে শক্তন থাম্পুৰানেই ত্ৰিশূৰ পূৰম উৎসৱৰ সমগ্ৰ কাৰ্যসূচী আৰু মূল ঘটনাসমূহ তৈয়াৰ কৰিছিল।<ref>{{cite book |url=https://archive.org/details/lonelyplanetindi00sari |url-access=registration |page=[https://archive.org/details/lonelyplanetindi00sari/page/1027 1027] |quote=Thrissur Pooram. |title=India |year=2007 |publisher=Lonely Planet |isbn=9781741043082 |access-date=2013-04-05}}</ref><ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=lD_2J7W_2hQC&q=Thrissur+Pooram&pg=PA700 |title=Religious Celebrations: An Encyclopedia of Holidays, Festivals, Solemn Observances, and Spiritual Commemorations: An Encyclopedia of Holidays, Festivals, Solemn Observances, and Spiritual Commemorations |date=13 September 2011 |publisher=J. Gordon Melton |isbn=9781598842067 |access-date=2013-04-05}}</ref><ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=0Ukyp-gbtHcC&q=Thrissur+Pooram&pg=PA7070 |title=The Indian Encyclopaedia: Biographical, Historical, Religious, Administrative, Ethnological, Commercial and Scientific. Pan Sudari-Presidents. vol. 18, Volume 1 |year=2002 |publisher=Genesis Publishing Pvt Ltd |isbn=9788177552577 |access-date=2013-04-05}}</ref><ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=0hxMQ3FjDI0C&q=Thrissur+Pooram&pg=PA63 |title=Tourism In India Planning & Development |year=2006 |publisher=Asif Iqbal Fazili, S Husain Ashraf |isbn=9788176256650 |access-date=2013-04-05}}</ref> === পতাকা উত্তোলন === পতাকা উত্তোলন (কোডীয়েট্টম) অনুষ্ঠানৰ জৰিয়তে পূৰম উৎসৱৰ চৰকাৰীভাৱে আৰম্ভণি ঘটে।<ref>{{cite web|url=http://www.hindu.com/2011/05/07/stories/2011050762050900.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20110510150203/http://www.hindu.com/2011/05/07/stories/2011050762050900.htm|url-status=dead|archive-date=2011-05-10|work=[[The Hindu]]|title=Thrissur Pooram festivities begin|date=2011-05-07|access-date=2013-04-05|archivedate=2011-05-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110510150203/http://www.hindu.com/2011/05/07/stories/2011050762050900.htm|deadurl=yes}}</ref> ত্ৰিশূৰ পূৰমৰ সাত দিন পূৰ্বে এই পতাকা উত্তোলন অনুষ্ঠান অনুষ্ঠিত হয়। ত্ৰিশূৰ পূৰমৰ সকলো অংশগ্ৰহণকাৰী মন্দিৰ এই অনুষ্ঠানত উপস্থিত থাকে আৰু উৎসৱৰ আৰম্ভণি ঘোষণা কৰিবলৈ এটা সৰু আতচবাজী প্ৰদৰ্শন কৰা হয়। === পূৰা বিলাম্বৰম === পূৰা বিলাম্বৰম হৈছে এক পৰম্পৰা য’ত দুপৰীয়া ঠিক ১২ বজাত এটা হাতীয়ে পিঠিত 'নেইথিলাকাভিলাম্মা' দেৱীৰ বিগ্ৰহ লৈ ত্ৰিশূৰ পূৰমৰ মূল স্থান [[বডক্কুন্নাথন মন্দিৰ]]ৰ দক্ষিণ প্ৰৱেশদ্বাৰখন হেঁচি মুকলি কৰে।<ref>{{cite news |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/unprecedented-crowd-witness-vilambaram-ritual/article27109067.ece |title=Thrissur 'Pooram' festivities begin with Thechikkottukavu Ramachandran's entry |work=The Hindu |date=12 May 2019 |access-date=2019-05-13|last1=Muringatheri |first1=Mini }}</ref> 'এৰ্নাকুলাম শিৱকুমাৰ' নামৰ হাতীটোৱে ২০১৯, ২০২১, ২০২২, ২০২৩, २०२৪ আৰু ২০২৫ চনত বডক্কুন্নাথন মন্দিৰৰ এই দক্ষিণ দুৱাৰখন (থেক্কে গোপূৰা নাডা) চৰকাৰীভাৱে মুকলি কৰি আহিছে। অতীতত এই দুৱাৰখন মুকলি কৰাৰ গৌৰৱ লাভ কৰা আন এটা প্ৰখ্যাত চেলিব্ৰিটী হাতী হৈছে থেচিকোট্টুকাভু ৰামচন্দ্ৰন।<ref>{{cite web|url=https://www.onmanorama.com/travel/travel-news/2025/05/02/elephant-ernakulam-sivakumar-thrissur-pooram-story-history.html |title=Jumbo Ernakulam Sivakumar chosen again to open Thrissur Pooram: His remarkable journey to stardom |access-date=May 4, 2025}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.thenewsminute.com/kerala/celebrity-elephant-ramachandran-likely-be-paraded-vilambaram-ritual-pooram-101621 |title=Celebrity elephant Ramachandran likely to be paraded for Vilambaram ritual in Pooram |date=11 May 2019 |access-date=May 4, 2025}}</ref> === আতচবাজী প্ৰদৰ্শন (প্ৰথম ৰাউণ্ড) === পূৰমৰ পতাকা উত্তোলনৰ চতুৰ্থ দিনা 'চেম্পল ৱেডিকেট্টু' নামৰ প্ৰথম পৰ্যায়ৰ আতচবাজী প্ৰদৰ্শন অনুষ্ঠিত হয়। এইটো তিৰুভাম্বাদী আৰু পৰমেক্কাভু দেৱস্বমৰদ্বাৰা পৰিৱেশিত এটা এঘণ্টীয়া কাৰ্যসূচী। ত্ৰিশূৰৰ স্বৰাজ ৰাউণ্ডত সন্ধিয়া ৭:১৫ বজাত এই আতচবাজী প্ৰদৰ্শন আৰম্ভ হয়। এই প্ৰদৰ্শনত সাধাৰণতে নতুন আৰ্হিৰ আৰু বিভিন্নপ্ৰকাৰৰ আকৰ্ষণীয় আতচবাজী ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref>{{cite news |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/sample-vedikettu-lights-up-skies-over-thrissur/article3369163.ece |title='Sample vedikettu' lights up skies over Thrissur |work=The Hindu |date=30 April 2012 |access-date=2013-04-05}}</ref> বিভিন্ন বিতৰ্ক থকাৰ পিছতো ২০১৭ চনত ত্ৰিশূৰ পূৰম অনুষ্ঠিত কৰাৰ অনুমতি প্ৰদান কৰা হৈছিল।<ref>[http://www.manoramanews.com/news/breaking-news/2017/05/05/thrissur-all-set-for-pooram.html Thrissur Pooram 2017]</ref> === হাতীৰ সজ্জা প্ৰদৰ্শন === হাতীৰ সোণালী কপালৰ আভূষণ (নেত্তিপাত্তম), সজ্জা (চাময়ম), ময়ূৰৰ পাখিৰ বিচনী (আলাৱট্টম), ৰাজকীয় বিচনী (ভেঞ্চামৰম), পৱিত্ৰ ঘণ্টা আৰু ৰঙীন ছত্ৰসমূহ তিৰুভাম্বাদী আৰু পৰমেক্কাভু দেৱস্বমে সুকীয়া সুকীয়াকৈ সম্পূৰ্ণ নতুনকৈ প্ৰস্তুত কৰে। পৰমেক্কাভু দেৱস্বমে ইয়াক ত্ৰিশূৰ চহৰৰ অগ্ৰশালাত প্ৰদৰ্শন কৰে। আনহাতে তিৰুভাম্বাদী দেৱস্বমে পূৰমৰ চাৰি আৰু পাঁচ দিন পূৰ্বে ত্ৰিশূৰ চহৰৰ চৰ্চ মিছন ছ’চাইটি হাইস্কুলত এই সামগ্ৰীসমূহ সৰ্বসাধাৰণৰ বাবে প্ৰদৰ্শন কৰে। ২০১৪ আৰু ২০১৫ চনত ইয়াক ছোৰানুৰ ৰোডৰ কৌস্তুভম হলত প্ৰদৰ্শন কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web |url=http://www.hindu.com/2004/04/22/stories/2004042207270300.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20040602164439/http://www.hindu.com/2004/04/22/stories/2004042207270300.htm |url-status=dead |archive-date=2004-06-02 |work=[[The Hindu]] |title=Caparisons getting ready for Thrissur Pooram |date=2004-04-22 |access-date=2013-04-05 |archivedate=2004-06-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20040602164439/http://www.hindu.com/2004/04/22/stories/2004042207270300.htm |deadurl=yes }}</ref> == মূল পূৰম == পূৰমৰদিনা অংশগ্ৰহণকাৰী মন্দিৰসমূহৰ দলবোৰে পৰম্পৰাগত বাদ্য আৰু 'তিডাম্বু' তথা অলংকাৰেৰে সুজ্জিত হাতীৰ সৈতে বডক্কুন্নাথন মন্দিৰৰ শ্ৰীমূলস্থানমলৈ দুবাৰকৈ — পুৱা আৰু নিশা শোভাযাত্ৰা কৰে। অতি প্ৰত্যুষতে কনিমাংগলাম শাস্তা মন্দিৰৰ দলৰ আগমনেৰে পূৰমৰ দিনটো চৰকাৰীভাৱে আৰম্ভ হয়। {| class="wikitable" ! '''মন্দিৰ''' ! '''পুৱাৰ সময়''' ! '''সন্ধিয়াৰ সময়''' ! '''হাতীৰ সংখ্যা''' ! '''বাদ্য সংঙ্গীত''' |- |কনিমাংগলাম |পুৱা ৭.৩০ - ৮.৩০ |সন্ধিয়া ৭.৩০ - ৮.৩০ |৯ |পঞ্চবাদ্যম, পাণ্ডী মেলম |- |পানামুক্কাম্পিল্লী |পুৱা ৮.৩০ - ৯.০০ |নিশা ৮.check - ৯.৩০ |৩ |পঞ্চবাদ্যম, পঞ্চাৰী মেলম |- |চেম্বুক্কাভু |পুৱা ৭.৪৫ - ৮.৪৫ |নিশা ৮.১৫ - ৯.১৫ |৩ |পঞ্চবাদ্যম, পাণ্ডী মেলম |- |কৰামুক্কু - পূকাট্টীকাৰা |পুৱা ৮.৩০ - ৯.৩০ |নিশা ৯.০০ - ১০.০০ |৯ |পঞ্চবাদ্যম, পাণ্ডী মেলম |- |লালুৰ |পুৱা ৯.০০ - ১০.৩০ |নিশা ৯.৩০ - ১০.৩০ |৯ |পঞ্চবাদ্যম, পাণ্ডী মেলম |- |চূৰাকোট্টুকাভু |পুৱা ৯.৩০ - ১১.০০ |নিশা ১০.০০ - ১২.০০ |১৪ |নাদস্বৰম, পাণ্ডী মেলম |- |আয়্যানথোল |পুৱা ১০.০০ - দুপৰীয়া ১২.০০ |নিশা ১১.০০ - ১২.৩০ |১৩ |পঞ্চবাদ্যম, পাণ্ডী মেলম |- |নেইথালাকাভু |পুৱা ১১.০০ - বিয়লি ১.০০ |নিশা ১২.০০ - ১.০০ |১১ |নাদস্বৰম, পাণ্ডী মেলম |} উৎসৱৰ মূল অংশগ্ৰহণকাৰী — তিৰুভাম্বাদী আৰু পৰমেক্কাভুৰ শোভাযাত্ৰাই হৈছে পূৰমৰ আটাইতকৈ প্ৰত্যাশিত আৰু প্ৰধান আকৰ্ষণ। তিৰুভাম্বাদী দলে ব্ৰহ্মস্বম মঠৰ (বৈদিক প্ৰতিষ্ঠান) পৰা বডক্কুন্নাথন মন্দিৰ অভিমুখে 'মডাথিল ৱাৰাভু' নামৰ এক পঞ্চবাদ্যম অনুষ্ঠানৰ সৈতে যাত্ৰা কৰে। ইয়াত প্ৰায় ৪০ গৰাকী শিল্পীয়ে থিমিলা, মাদ্দলম, তূৰী, তাল আৰু ইডাক্কা আদি বাদ্যযন্ত্ৰ বজায়। পৰমেক্কাভু দলে পুৱা প্ৰায় ১১:৩০ বজাত নিজৰ মন্দিৰৰ সন্মুখত পাণ্ডী মেলম বাদ্য পৰিৱেশন কৰি শোভাযাত্ৰা আৰম্ভ কৰে আৰু বিয়লি ১:৩০ বজাত বডক্কুন্নাথন মন্দিৰত প্ৰৱেশ কৰে। বিয়াল ১:৩০ বজাত বডক্কুন্নাথন মন্দিৰৰ ভিতৰত 'ইলাঞ্জীথাৰা মেলম' আৰম্ভ হয়। ঢোল, তূৰী, পাইপ আৰু তালেৰে পৰিৱেশিত এই সমলয়টো পূৰমৰ অন্যতম কেন্দ্ৰীয় আকৰ্ষণ। === কুডামাট্টম === ত্ৰিশূৰ পূৰমৰ আটাইতকৈ আড়ম্বৰপূৰ্ণ মুহূৰ্তটোৰ সূচনা হয় ঐতিহাসিক 'কুডামাট্টম' ৰীতিৰ জৰিয়তে। ইয়াত ৩০টা সুসজ্জিত হাতীয়ে অংশ লয়। ইয়াৰে ১৫টা পৰমেক্কাভু ভগৱতী মন্দিৰৰ আৰু বাকী ১৫টা তিৰুভাম্বাদী শ্ৰীকৃষ্ণ মন্দিৰৰ। হাতীসমূহক উৎসৱৰ ৰীতি অনুসৰি মুখা-মুখিকৈ থিয় কৰোৱা হয়। এই বিশাল হাতীসমূহৰ ওপৰত উঠা ছত্ৰধাৰীসকলে অতি ক্ষিপ্ৰতাৰে আৰু ছন্দময়ভাৱে ৰঙীন ৰেচমী ছত্ৰসমূহ (umbrellas) সলনি কৰি কুডামাট্টম প্ৰদৰ্শন কৰে। হাতীৰ কপালৰ সোণালী আভূষণ (নেত্তিপাত্তম), ময়ূৰৰ পাখিৰ বিচনী (আলাৱট্টম), বগা চামৰ (ভেঞ্চামৰম) আৰু সুসজ্জিত ছত্ৰৰ (মুথুক্কুডা) জিলিক কবিয়ে এই দৃশ্যটোক এক অনন্য মাত্ৰা প্ৰদান কৰে। <ref>{{cite web|url=https://www.deccanherald.com/india/kerala/keralas-iconic-200-year-old-annual-thrissurpooramheld-in-full-grandeur-2986445|title=Kerala's iconic 200-year-old annual Thrissur pooram held in full grandeur|access-date=May 4, 2025}}</ref><ref>{{cite web|url=http://thrissurpooramfestival.com/thrissur_pooram.html|title=THRISSUR POORAM - Prologue |publisher=Thrissur Pooram Festival|access-date=2013-04-05}}</ref><ref>{{cite web|url=https://hindustanherald.com/thrissur-pooram-2025-fireworks-elephants/|title=Thrissur Pooram 2025: Grand Fireworks, Elephant Parade & Rituals Unveiled|access-date=May 4, 2025}}{{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === আতচবাজী প্ৰদৰ্শন (মূল ৰাউণ্ড) === ত্ৰিশূৰ পূৰমৰ মূল আতচবাজী (ৱেডিকেট্টু / വെടിക്കെട്ട്) সমগ্ৰ দেশতে অতি বিখ্যাত। আতচবাজীৰ এই আশ্চৰ্যজনক প্ৰদৰ্শনী ত্ৰিশূৰ চহৰৰ সোঁমাজত থকা [[থেক্কিনকাডু ময়দান]]ত অনুষ্ঠিত হয়। তিৰুভাম্বাদী আৰু পৰমেক্কাভু দল দুটা হৈছে এই অনুষ্ঠানৰ মূল অংশগ্ৰহণকাৰী। উৎসৱৰ সপ্তমদিনাৰ অতি প্ৰত্যুষতে এই মূল আতচবাজী প্ৰদৰ্শন আৰম্ভ হয়। আতচবাজীৰ সুন্দৰ দৃশ্য উপভোগ কৰিবলৈ বেছিভাগ পূৰমপ্ৰেমী লোকে গোটেই নিশা সাৰে থাকে। বহু দূৰ-দূৰণিৰপৰা মানুহ এই বাজিৰ খেল চাবলৈ আহে। ত্ৰিশূৰ পূৰমত চাৰিটা ডাঙৰ আতচবাজী প্ৰদৰ্শন কৰা হয়: পূৰমৰ আগদিনা 'চেম্পল আতচবাজী'; পূৰমৰদিনা সন্ধিয়া দক্ষিণ দুৱাৰেৰে নামি অহাৰ পাছত দুয়োটা দলে আকাশ উজলাই কৰা ৰঙীন ফুলজাৰিৰ খেল; সপ্তম দিনা পুৱা অনুষ্ঠিত হোৱা আটাইতকৈ আকৰ্ষণীয় মূল আতচবাজী; আৰু উৎসৱৰ একেবাৰে শেষত দুয়োগৰাকী দেৱীয়ে ইজনে সিজনক বিদায় জনোৱাৰ পাছদিনা দুপৰীয়া কৰা অন্তিম আতচবাজী। === বিদায় অনুষ্ঠান === পূৰমৰ সপ্তম দিনটোৱেই হৈছে অন্তিম দিন। ইয়াক "পকল পূৰম" (പകല് പൂരം) বুলিও জনা যায়। ত্ৰিশূৰৰ ৰাইজৰ বাবে পূৰম কেৱল এটা উৎসৱ নহয়, বৰঞ্চ ই আতিথ্য প্ৰদৰ্শনৰ এক বিশেষ সময়। 'উপচাৰম চোল্লী পিৰিয়াল' (ഉപചാരം ചൊല്ലി പിരിയല്‍) অৰ্থাৎ বিদায় অনুষ্ঠান হৈছে স্বৰাজ ৰাউণ্ডত অনুষ্ঠিত হোৱা অন্তিম কাৰ্যসূচী। তিৰুভাম্বাদী শ্ৰীকৃষ্ণ মন্দিৰ আৰু পৰমেক্কাভু ভগৱতী মন্দিৰৰ বিগ্ৰহসমূহক স্বৰাজ ৰাউণ্ডৰপৰা নিজ নিজ মন্দিৰলৈ ঘূৰাই লৈ যোৱা হয় আৰু ইয়াৰ লগতে পূৰম উদ্‌যাপনৰ সমাপ্তি ঘটে। 'পকল ৱেডিকেট্টু' নামৰ দিনৰ ভাগত কৰা এক আতচবাজী প্ৰদৰ্শনেৰে এই উৎসৱৰ সম্পূৰ্ণ সামৰণি মৰা হয়।<ref>{{cite web|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-05-03/kochi/31555679_1_thekkinkadu-maidan-thrissur-pooram-elephant|archive-url=https://archive.today/20130629122046/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-05-03/kochi/31555679_1_thekkinkadu-maidan-thrissur-pooram-elephant|url-status=dead|archive-date=2013-06-29|work=[[The Times of India]]|title=Thrissur Pooram ends on a note of panic|access-date=2013-04-05}}{{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.hindu.com/2009/05/05/stories/2009050551900300.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20110517230643/http://www.hindu.com/2009/05/05/stories/2009050551900300.htm|url-status=dead|archive-date=2011-05-17|work=[[The Hindu]]|title=Thrissur Pooram concludes|date=2009-05-05|access-date=2013-04-05|archivedate=2011-05-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110517230643/http://www.hindu.com/2009/05/05/stories/2009050551900300.htm|deadurl=yes}}</ref> == নিৰাপত্তা ব্যৱস্থা == [[File:Kerala Police anti-drone system at Thrissur Pooram.jpg|thumb|২০২৫ চনৰ [[ত্ৰিশূৰ]] পূৰমৰ সময়ত কাৰ্যক্ষম অৱস্থাত কেৰালা আৰক্ষীৰ ড্ৰোন-প্ৰতিৰোধী প্ৰণালী]] ২০২৫ চনৰ [[ত্ৰিশূৰ]] পূৰম উৎসৱৰ বাবে ৪,০০০ সদস্যৰ এক ত্ৰিশূৰ চহৰ আৰক্ষীৰ দল নিয়োগ কৰা হৈছিল। এই নিৰাপত্তা ব্যৱস্থাত কেৱল স্থানীয় আৰক্ষীয়েই নহয়, বৰঞ্চ [[ৰাষ্ট্ৰীয় দুৰ্যোগ সঁহাৰি বাহিনী]] (NDRF), থাণ্ডাৰব’ল্ট আৰু আৰবান কমাণ্ডোৰ দৰে বিশেষ বাহিনীসমূহো অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। চহৰখনত পৰীক্ষণ আৰু অপৰাধ প্ৰতিৰোধৰ সুবিধাৰ্থে স্থাপন কৰা চিচিটিভি কেমেৰাৰ সংখ্যা ২৫০ টাৰপৰা ৩৫০ টালৈ বৃদ্ধি কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/4000-member-police-team-to-provide-security-for-thrissur-pooram/article69494952.ece |title=4,000-member police team to provide security for Thrissur Pooram |work=The Hindu |date=26 April 2025 |access-date=May 2, 2025}}</ref> ত্ৰিশূৰ পূৰম উৎসৱৰ প্ৰাকমুহূৰ্তত ডিজিটেল প্লেটফৰ্মসমূহত প্ৰচলিত হ’ব পৰা হিংসা বা উত্তেজনা সৃষ্টিকাৰী সামগ্ৰীসমূহ নিৰীক্ষণ কৰিবলৈ আৰু আঁতৰাবলৈ ত্ৰিশূৰ চহৰ আৰক্ষীয়ে এটা বিশেষ চাইবাৰ দল নিয়োগ কৰিছিল। ডিজিটেল ক্ষেত্ৰত পাৰদৰ্শিতা থকা বিষয়াসকলক লৈ গঠিত এই ২০ জনীয়া গোটটোক সাম্প্ৰদায়িক বা ৰাজনৈতিকভাৱে স্পৰ্শকাতৰ বাৰ্তাসমূহ চিনাক্ত কৰি আঁতৰোৱাৰ দায়িত্ব দিয়া হৈছিল, যিবোৰে অশান্তিৰ সৃষ্টি কৰিব পাৰে। কেৰালা আৰক্ষীয়ে বিশেষভাৱে পূৰম উৎসৱ সম্পৰ্কীয় অনলাইন নিৰীক্ষণৰ বাবে এনে এক পদক্ষেপ গ্ৰহণ কৰা এয়াই প্ৰথমবাৰ আছিল।<ref>{{cite web|url=https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2025/May/06/thrissur-pooram-police-depute-special-team-to-monitor-social-media |title=Thrissur Pooram: Police depute special team to monitor social media |date=6 May 2025 |access-date=May 7, 2025}}</ref> == দৰ্শনাৰ্থীৰ উপস্থিতি == [[ত্ৰিশূৰ জিলা]]ৰ জিলাধিপতি অৰ্জুন পাণ্ডিয়ানে প্ৰকাশ কৰিছে যে ২০২৫ চনৰ [[ত্ৰিশূৰ]] পূৰম উৎসৱত প্ৰায় ১৮ ৰপৰা ২০ লাখ লোক উপস্থিত থকাৰ সম্ভাৱনা আছে।<ref>{{cite web|url=https://www.aninews.in/news/national/general-news/amit-shah-greets-people-of-kerala-on-thrissur-pooram-festival-visual-extravaganza-says-union-minister-suresh-gopi20250506111818/#:~:text=Thrissur%20Collector%20Arjun%20Pandian%20told,all%20the%20arrangements%20for%20this.|title=Amit Shah greets people of Kerala on Thrissur Pooram festival; "Visual extravaganza," says Union Minister Suresh Gopi|access-date=May 7, 2025}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.devdiscourse.com/article/headlines/3371513-thrissur-pooram-the-confluence-of-culture-and-color|title=Thrissur Pooram: The Confluence of Culture and Color|access-date=May 7, 2025}}</ref> এই পূৰম উৎসৱত সোণালী কপালৰ আভূষণ (নেত্তিপাত্তম), আকৰ্ষণীয়ভাৱে নিৰ্মিত কোলাম, আলংকাৰিক ঘণ্টা আৰু বিভিন্ন ধৰণৰ অলংকাৰেৰে সুজ্জিত হাতীৰ (৫০ তাতকৈও অধিক) এক সুন্দৰ সমাৱেশ ঘটে। == সাংস্কৃতিক প্ৰভাৱ == [[File:Kudamatom at thrissur pooram 2013 7618.JPG|thumb|550x550px|২০১৩ চনৰ ত্ৰিশূৰ পূৰমৰ সময়ত কুডামাট্টম প্ৰদৰ্শন]] এক হিন্দু উৎসৱ হোৱা সত্ত্বেও ত্ৰিশূৰ পূৰমত কেৰালা সমাজৰ বিভিন্ন শ্ৰেণীৰ লোকে অংশগ্ৰহণ কৰে।<ref>{{Cite news |title = The Mother of All Melas |newspaper = The Hindu |date = May 2012 |url = http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-editorialfeatures/the-mother-of-all-melas/article3371994.ece |access-date=12 October 2012|last1 = Muringatheri |first1 = Mini }}</ref> এই উৎসৱৰ অনুৰূপ কেইবাটাও প্ৰতিৰূপ উৎসৱ কেৰালাৰ বিভিন্ন স্থানৰ<ref>{{Cite web|title = 'Pakal Pooram' held at Mahadevar Temple|date = 22 March 2008|url = https://www.oneindia.com/2008/03/22/pakal-pooram-held-at-mahadevar-temple-1206196360.html|archive-url = https://archive.today/20130218060251/http://news.oneindia.in/2008/03/22/pakal-pooram-held-at-mahadevar-temple-1206196360.html|url-status = live|archive-date = 18 February 2013}}</ref> লগতে ৰাজ্যখনৰ বাহিৰতো অনুষ্ঠিত কৰা হয়।<ref>{{Cite web| title = People celebrate first-ever 'Delhi Pooram'| date = 7 May 2006| url = http://news.oneindia.in/2006/05/06/people-celebrate-first-ever-delhi-pooram-1146980040.html| archive-url = https://archive.today/20130218022604/http://news.oneindia.in/2006/05/06/people-celebrate-first-ever-delhi-pooram-1146980040.html| url-status = dead| archive-date = 18 February 2013}}{{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web| title = Thrissur Pooram in Chennai with 'tech-elephants'| date = 23 September 2007| url = https://www.oneindia.com/2007/09/23/thrissur-pooram-in-chennai-with-tech-elephants-1190525524.html| archive-url = https://archive.today/20130218080400/http://news.oneindia.in/2007/09/23/thrissur-pooram-in-chennai-with-tech-elephants-1190525524.html| url-status = live| archive-date = 18 February 2013}}</ref><ref>{{Cite news|title = Mumbai Pooram hopes to recreate Kerala temple fest| url=http://archive.indianexpress.com/news/mumbai-pooram-hopes-to-recreate-kerala-temple-fest/872940 | date=9 November 2011 | newspaper=The Indian Express | access-date=2 March 2019}}</ref> ত্ৰিশূৰ পূৰমক এছিয়াৰ অন্যতম বৃহৎ মানৱ সমাগম হিচাপে গণ্য কৰা হয়। ভাৰতৰ পৰ্যটন মানচিত্ৰত ই এক গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থান লাভ কৰিছে। কাৰণ দেশী-বিদেশী পৰ্যটকসকলে এই পূৰমৰ সৌন্দৰ্য আৰু পৰম্পৰা উপভোগ কৰে। ত্ৰিশূৰ চহৰৰ ৰে’ল আৰু বাছ যোগাযোগ ব্যৱস্থা অতি উন্নত হোৱাৰ বাবে ই বহুতো বিদেশী পৰ্যটকক এই মহোৎসবলৈ আকৰ্ষিত কৰে। ইয়াক দেৱতাসকলৰ মিলন ভূমি বা 'দেৱ সংগমম' (ദേവ സംഗമം) বুলিও বিশ্বাস কৰা হয়। অস্কাৰ বিজয়ী শব্দ সম্পাদক ৰচুল পুকুটি আৰু তেওঁৰ দলে এই ৩৬ ঘণ্টা জোৰা মহোৎসৱৰ শব্দসমূহ বাণীবদ্ধ কৰিছিল আৰু ইয়াৰ আধাৰত ''দ্য চাউণ্ড ষ্ট’ৰী'' (The Sound Story) নামৰ এখন চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাণ কৰিছিল।<ref>{{Cite web |title=Pooram copyright row is nonsense: Resul Pookutty |url=https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2019/may/17/pooram-copyright-row-is-nonsense-resul-pookutty-1977889.html |access-date=2022-04-16 |website=The New Indian Express|date=16 May 2019 }}</ref> == তথ্যসূত্ৰ == {{Reflist}} == বহিঃসংযোগ == {{commons category|Thrissur Pooram|ত্ৰিশূৰ পূৰম}} *[http://www.thrissurkerala.com/ ত্ৰিশূৰ জিলাৰ সম্পৰ্কে সম্পূৰ্ণ তথ্য] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170427223105/http://thrissurkerala.com/ |date=2017-04-27 }} *[http://thrissurpooramfestival.com/ ত্ৰিশূৰ পূৰম মহোৎসৱ] *[http://thrissurpooram.org/ ত্ৰিশূৰ পূৰম - কমিউনিটি মিডিয়া ৱেবছাইট] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220705154436/http://www.thrissurpooram.org/ |date=5 July 2022 }} *[http://thrissur.nic.in/history.asp ত্ৰিশূৰ - ইতিহাস] *[https://www.instagram.com/thrissur_insta ইনষ্টাগ্ৰাম (Instagram)] [[শ্ৰেণী:কেৰালাৰ উৎসৱ]] g9im7vcl98qv8b4x7yu1s4lgm4ymsjc 0 138310 627262 623454 2026-08-14T19:01:17Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 627262 wikitext text/x-wiki '''অৱস্থান পত্ৰ''' হৈছে এনে এটা ৰচনা যিয়ে কোনো বিষয়ৰ ওপৰত সাধাৰণতে লেখক বা কোনো নিৰ্দিষ্ট সত্তাৰ যুক্তিযুক্ত মতামত উপস্থাপন কৰে। অৱস্থান পত্ৰ প্ৰকাশ পায় একাডেমী, ৰাজনীতি, আইন আৰু অন্যান্য ক্ষেত্ৰত। অৱস্থান পত্ৰৰ লক্ষ্য হ’ল উপস্থাপন কৰা মতামত বৈধ আৰু শুনা যোগ্য বুলি দৰ্শকক পতিয়ন নিয়াব লাগে। কোনোবাই বিবেচনা কৰা অৱস্থান পত্ৰৰ বাবে আইডিয়াবোৰ বিষয় বাছনি কৰাৰ সময়ত, যুক্তি এটা বিকশিত কৰাৰ সময়ত আৰু পেপাৰখন সংগঠিত কৰাৰ সময়ত ভালদৰে পৰীক্ষা কৰাটো প্ৰয়োজন। অৱস্থান পত্ৰসমূহ [[সম্পাদকলৈ চিঠি]] লিখাৰ আটাইতকৈ সহজ ফৰ্মেটৰপৰা আৰম্ভ কৰি প্ৰতিষ্ঠানিক অৱস্থান পত্ৰৰ আকাৰত আটাইতকৈ জটিল ফৰ্মেটলৈকে থাকে।<ref>{{Harvnb|Sanders|Tingloo|Verhulst|2005|p=[https://books.google.com/books?id=-gBH7BQqy_0C&q=%22The+simplest+form+is+the+letter+to+the+editor%22&pg=PA11 11]}}, "The simplest form is the letter to the editor... The most complex type of position paper is the academic position paper in which arguments and evidence are presented to support the writer's views."</ref> গোটটোৰ চৰকাৰী বিশ্বাস আৰু পৰামৰ্শসমূহ ৰাজহুৱা কৰিবলৈ বৃহৎ সংস্থাসমূহেও অৱস্থান পত্ৰ ব্যৱহাৰ কৰে।<ref>An example of a position paper published by an organization: {{Citation |url = http://ala.org/ala/aasl/aaslproftools/positionstatements/informationliteracy.cfm |title = Information Literacy: A Position Paper on Information Problem Solving |publisher = American Association of School Librarians |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20080422073410/http://www.ala.org/ala/aasl/aaslproftools/positionstatements/informationliteracy.cfm |archive-date = 2008-04-22 |access-date = 2026-08-02 |archivedate = 2008-04-22 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20080422073410/http://www.ala.org/ala/aasl/aaslproftools/positionstatements/informationliteracy.cfm }}</ref> ==একাডেমী== শৈক্ষিক ক্ষেত্ৰত অৱস্থান পত্ৰই সাধাৰণতে শৈক্ষিক গৱেষণা পত্ৰত উপস্থিত থকা পৰীক্ষা-নিৰীক্ষা আৰু মৌলিক গৱেষণাৰ অবিহনে উদীয়মান বিষয়সমূহৰ ওপৰত আলোচনা কৰিবলৈ সক্ষম কৰে। সাধাৰণতে এনে নথিয়ে বিষয়টোৰ ওপৰত বিস্তৃত বস্তুনিষ্ঠ আলোচনাৰপৰা প্ৰমাণৰ সৈতে আগবঢ়োৱা মতামত বা স্থিতিসমূহক প্ৰমাণ কৰিব। ==ৰাজনীতি বিজ্ঞানৰ অৱস্থান পত্ৰ== অৱস্থান পত্ৰ এখন [[সেউজ পত্ৰ]] আৰু [[শ্বেতপত্ৰ]]ৰ মাজৰ বৰ্ণালীৰ ওপৰত ক’ৰবাত পৰি থাকে কাৰণ ই মতামতক দৃঢ় কৰে আৰু সমাধানৰ প্ৰস্তাৱ দিয়ে, সেইবোৰ কেনেকৈ কাৰ্যকৰী কৰিব লাগে সেইটো সঠিকভাৱে উল্লেখ নকৰাকৈ। অৱস্থান পত্ৰই আন এজন ব্যক্তি বা সংস্থাৰ মতামতৰ বিষয়ে গভীৰ বুজা-বুজিৰ সূচনা কৰিব পাৰে যাৰ বাবে ইয়াক সাধাৰণতে ৰাজনৈতিক প্ৰচাৰ,<ref>{{Harvnb|Steely|2000|p=[https://books.google.com/books?id=gZUNJPsV9i0C&q=%22The+Gentleman+from+Georgia:%22+%22The+Biography+of+Newt+Gingrich%22 186]}}, "Through the use of position papers, telephone briefings, audio and video tapes and personal appearances Newt was able to share his ideas, ... ."</ref> চৰকাৰী সংগঠন,<ref>{{Citation |url=http://www.brake.org.uk/index.php?p=1240&m=104 |title=Government position papers |access-date=2008-08-24 |publisher=Brake: the Road Safety Charity}}</ref> কূটনৈতিক ক্ষেত্ৰত,<ref>{{Harvnb|Bond|1998}}, "..., writing position papers and talking points, ... are examples of non-classified work which is carried out at virtually every diplomatic post."</ref> আৰু মূল্যবোধ সলনি কৰাৰ প্ৰচেষ্টাত (যেনে জনসেৱাৰ ঘোষণাৰ জৰিয়তে) আৰু সাংগঠনিক ব্ৰেণ্ডিঙৰদ্বাৰা ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref>{{Harvnb|Newsom|Haynes|2004|p=[https://books.google.com/books?id=CFHIOgegNZkC&q=%22Public+Relations+Writing:+%22+%22Form+and+Style%22 163]}}, "Another special area is the use of position papers as the locus for image ads and public service announcements (PSAs) for an organization."</ref> ইউৰোপীয় সংঘৰ চৰকাৰত ব্যৱহাৰ কৰা হয়। আৰ্হি ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ প্ৰক্ৰিয়াৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ।<ref name="United Nations">{{Citation |url=http://www.unausa.org/global-classrooms-model-un/how-to-participate/model-un-preparation/position-papers |title=How to Write a Position Paper |publisher=United Nations Association of the United States of America |access-date=2008-08-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080410180643/http://www.unausa.org/site/pp.asp?c=fvKRI8MPJpF&b=457143 |archive-date=April 10, 2008 |archivedate=2008-04-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080410180643/http://www.unausa.org/site/pp.asp?c=fvKRI8MPJpF&b=457143 }}</ref> ==আইন== আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় আইনত অৱস্থান পত্ৰ শব্দটো হৈছে aide-memoire, যিটো প্ৰস্তাৱিত আলোচনা বা মতানৈক্যৰ সৰু সৰু কথাবোৰ উল্লেখ কৰা স্মাৰকপত্ৰ, বিশেষকৈ অকূটনৈতিক যোগাযোগত ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:তথ্য]] [[শ্ৰেণী:সমল]] c3slkbug2fxcnv6kt9nscv59h5p92q8 0 138332 627174 625524 2026-08-14T13:29:29Z AjayDas 12623 /* বিৱৰণ */ 627174 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox |fossil_range = {{Fossil range|55|0}}<small>আদি [[ইঅ'চিন]] – বৰ্তমান</small> |image = Cocos_nucifera_-_Köhler–s_Medizinal-Pflanzen-187.jpg |image2 = Coconut 4.jpg |display_parents = 4 |genus = Cocos |parent_authority = [[কেৰ'লাছ লিনিয়াছ|L.]] |species = nucifera |authority = L. |synonyms = * ''Coccus'' {{Au|Mill.}} * ''Calappa'' {{Au|Steck}} * ''Coccos'' {{Au|Gaertn.}} |synonyms_ref = <ref name="WCSP">{{cite web |url=https://kew.org |title=''Cocos nucifera'' L. |year=2025 |work=[[World Checklist of Selected Plant Families]] |publisher=[[Royal Botanic Gardens, Kew]] |access-date=22 November 2025 |archive-date=11 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251111225006/https://kew.org |url-status=live }}<!--see 'Synonyms' tab--></ref> |range_map = Cocos nucifera origin native range map.svg |range_map_caption = কৃষি কৰাৰ পূৰ্বে থকা সম্ভাৱ্য স্থানীয় পৰিসৰ }} '''নাৰিকল''' ('''''Cocos nucifera''''') হ’ল পাম বা তাল [[পৰিয়াল (জীৱবিজ্ঞান)|পৰিয়ালৰ]] ([[Arecaceae]]) অন্তৰ্গত এবিধ উদ্ভিদ। ই '''''Cocos''''' [[গণ (জীৱবিজ্ঞান)|গণৰ]] একমাত্ৰ জীৱিত [[প্ৰজাতি]]।<ref name="WCSP"/> "নাৰিকল" শব্দটোৱে গোটেই গছজোপাক বা ইয়াৰ টান ফলটোক বুজাব পাৰে।<ref name="COD">{{cite encyclopedia |title=Coconut |encyclopedia=[[Concise Oxford Dictionary]] |editor=Pearsall, J. |year=1999 |edition=10th |location=Oxford |publisher=[[Clarendon Press]] |isbn=0-19-860287-1}}</ref> এই গছ প্ৰথমতে কেন্দ্ৰীয় ইণ্ডো-পেচিফিক অঞ্চলৰ থলুৱা উদ্ভিদ আছিল। বৰ্তমান ক্ৰান্তীয় উপকূলীয় অঞ্চলসমূহত এই গছ উভৈনদীকৈ পোৱা যায়। নাৰিকল গছে খাদ্য, ইন্ধন, প্ৰসাধন সামগ্ৰী, পৰম্পৰাগত ঔষধ আৰু নিৰ্মাণ সামগ্ৰী যোগান ধৰে। পকা নাৰিকলৰ ভিতৰৰ বগা অংশটো ক্ৰান্তীয় অঞ্চলৰ বহু মানুহৰ প্ৰধান খাদ্য। নাৰিকলৰ [[ভ্ৰূণপোষ|ভ্ৰূণপোষত]] প্ৰচুৰ পৰিমাণে জুলীয়া পদাৰ্থ থাকে। ইয়াক "[[নাৰিকলৰ পানী]]" বুলি কোৱা হয়। পকা নাৰিকলৰ শাহৰপৰা [[নাৰিকল তেল|তেল]] আৰু নাৰিকলৰ গাখীৰ প্ৰস্তুত কৰা হয়। ইয়াৰ টান খোলাটোৰপৰা [[কয়লা]] আৰু আঁহযুক্ত বাকলিৰপৰা ৰছী তৈয়াৰ কৰা হয়। শুকান নাৰিকলৰ শাহক ক’প্ৰা বোলা হয়। ইয়াৰপৰা পোৱা তেল আৰু গাখীৰ ৰন্ধন কাৰ্য, [[চাবোন]] আৰু প্ৰসাধন সামগ্ৰীত ব্যৱহাৰ হয়। নাৰিকলৰ মিঠা ৰসৰপৰা পানীয় তৈয়াৰ কৰা হয়। ইয়াক গেলাই তালৰ মদ বা নাৰিকলৰ ভিনেগাৰো প্ৰস্তুত কৰা হয়। ইয়াৰ টান খোলা, বাকলি আৰু দীঘল পাতবোৰ আচ-বাব আৰু ঘৰ সজোৱা কামত ব্যৱহাৰ হয়। অষ্ট্ৰনেচীয় লোকসকলৰ বাবে নাৰিকলৰ সাংস্কৃতিক আৰু ধৰ্মীয় গুৰুত্ব আছে। তেওঁলোকৰ পৌৰাণিক কাহিনী, গীত আৰু মৌখিক পৰম্পৰাত ইয়াৰ উল্লেখ পোৱা যায়। দক্ষিণ এছিয়াৰ সংস্কৃতিটো ইয়াৰ ধৰ্মীয় গুৰুত্ব আছে। [[হিন্দু]]সকলৰ বিবাহ আৰু পূজা আদি ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতিত ইয়াৰ ব্যৱহাৰ হয়। [[নিউজিলেণ্ড]] আৰু [[ভাৰত]]ত নাৰিকলৰ দৰে জীৱাশ্ম উদ্ধাৰ হৈছে। জিনীয় অধ্যয়নে দেখুৱাইছে যে নাৰিকলৰ উৎপত্তিৰ কেন্দ্ৰস্থল আছিল কেন্দ্ৰীয় ইণ্ডো-পেচিফিক অঞ্চল। তাতে ইয়াৰ আটাইতকৈ বেছি জিনীয় বৈচিত্ৰ্য পোৱা যায়। দ্বীপপুঞ্জ দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অষ্ট্ৰনেচীয় লোকসকলে ইয়াক কৃষি গৃহকৰণ কৰিছিল। নৱপ্ৰস্তৰ যুগত তেওঁলোকৰ সামুদ্ৰিক প্ৰব্ৰজনৰ জৰিয়তে ই পূবে প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় দ্বীপসমূহ আৰু পশ্চিমে [[মাদাগাস্কাৰ]]লৈকে বিস্তাৰিত হৈছিল। দীঘলীয়া সামুদ্ৰিক যাত্ৰাত এই প্ৰজাতিটোৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা লৈছিল। ই পৰিবহণযোগ্য খাদ্য, পানী আৰু নাও নিৰ্মাণৰ সামগ্ৰী যোগান ধৰিছিল। বহু সময়ৰ পাছত দক্ষিণ এছিয়া, আৰৱ আৰু ষোড়শ শতিকাৰপৰা ইউৰোপীয় নাৱিকসকলে [[ভাৰত মহাসাগৰ|ভাৰত]] আৰু [[আটলাণ্টিক মহাসাগৰ|আটলাণ্টিক মহাসাগৰৰ]] উপকূলত নাৰিকল বিস্তাৰ কৰে। এই পৰিচয়ৰ ভিত্তিত এই প্ৰজাতিটোক প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় আৰু ইণ্ডো-আটলাণ্টিক প্ৰকাৰত ভাগ কৰিব পাৰি। ঔপনিৱেশিক যুগত ইউৰোপীয়সকলে ইণ্ডো-আটলাণ্টিক প্ৰকাৰটো [[আমেৰিকা মহাদেশ|আমেৰিকালৈ]] লৈ গৈছিল। এই গছবোৰ ৩০ মিটাৰ (১০০ ফুট) পৰ্যন্ত ওখ হ’ব পাৰে। গছজোপাত বছৰত ৭৫টা পৰ্যন্ত ফল লাগিব পাৰে। অৱশ্যে সাধাৰণতে ৩০ তাতকৈ কম ফলহে লাগে। এই গছে ঠাণ্ডা সহ্য কৰিব নোৱাৰে। ইয়াৰ বাবে প্ৰচুৰ বৰষুণ আৰু সম্পূৰ্ণ সূৰ্যৰ পোহৰৰ প্ৰয়োজন। বহুতো পোক-পৰুৱা আৰু ৰোগে ইয়াৰ ব্যাৱসায়িক উৎপাদনত প্ৰভাৱ পেলায়। ২০২৪ চনত সমগ্ৰ বিশ্বতে ৬৫.৫ নিযুত মেট্ৰিক টন নাৰিকল উৎপাদন হৈছিল। ইয়াৰ ভিতৰত ৭৩% কেৱল [[ইণ্ডোনেছিয়া]], [[ভাৰত]] আৰু [[ফিলিপাইনছ]]ত উৎপাদন হৈছিল। == বিৱৰণ == ''Cocos nucifera'' হ’ল এবিধ ডাঙৰ প্লাম জাতীয় গছ। ই ৩০ মিটাৰ (১০০ ফুট) পৰ্যন্ত ওখ হয়। ইয়াৰ পক্ষাকাৰ পাতবোৰ ৪-৬ মিটাৰ (১৩-২০ ফুট) দীঘল আৰু উপ-পাতবোৰ ৬০-৯০ চেণ্টিমিটাৰ (২-৩ ফুট) দীঘল হয়। পুৰণি পাতবোৰ গছৰপৰা সহজে খহি পৰে। ইয়াৰ ফলত গছৰ কাণ্ডটো মিহি হৈ পৰে।<ref name="Pradeepkumar">{{cite book |last1=Pradeepkumar |first1=T. |last2=Sumajyothibhaskar |first2=B. |last3=Satheesan |first3=K. N. |year=2008 |title=Management of Horticultural Crops |url=https://books.google.com/books?id=VHmokNZXbHUC&pg=PA539 |series=Horticulture Science Series |volume=11 |publisher=New India Publishing |pages=539–587 |isbn=978-81-89422-49-3}}</ref> উৰ্বৰ মাটিত এজোপো ওখ নাৰিকল গছত বছৰি প্ৰায় ৮০টা [[ফল]] লাগে। নতুন জাতবোৰত বছৰি ১৫০টা পৰ্যন্ত ফল লাগিব পাৰে।<ref name="Sarian">{{cite news |last=Sarian |first=Zac B. |date=18 August 2010 |title=New coconut yields high |url=http://www.mb.com.ph/articles/272929/new-coconut-yields-high |work=The [[Manila Bulletin]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20111119033447/http://mb.com.ph/articles/272929/new-coconut-yields-high |archive-date=19 November 2011 |access-date= 21 April 2011}}</ref> ভাৰতত নাৰিকলৰ গড় উৎপাদন প্ৰতি হেক্টৰত বছৰি ৮,০০০তকৈ অধিক।<ref name="Ravi">{{cite news |last=Ravi |first=Rajesh |date=16 March 2009 |title=Rise in coconut yield, farming area put India on top |url=http://www.financialexpress.com/news/rise-in-coconut-yield-farming-area-put-india-on-top/434818/0 |work=[[The Financial Express (India)|The Financial Express]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20130515043307/http://www.financialexpress.com/news/rise-in-coconut-yield-farming-area-put-india-on-top/434818/0 |archive-date=15 May 2013 |access-date=21 April 2011}}</ref> ওখ জাতৰ গছবোৰত ৬ ৰপৰা ১০ বছৰত প্ৰথম ফল লাগে। এই গছবোৰ ৬০ ৰপৰা ১০০ বছৰ পৰ্যন্ত জীয়াই থাকে। চাপৰ জাতৰ গছবোৰত সোনকালে ফল লাগে যদিও ইহঁতৰ আয়ুস কম হয়।<ref name="Elzabroek">{{cite book |last=Elzebroek |first=A. T. G. |url=https://books.google.com/books?id=YvU1XnUVxFQC&pg=PA186 |title=Guide to Cultivated Plants |date=2008 |publisher=[[CAB International|CABI]] |isbn=978-1-84593-356-2 |pages=186–192}}</ref> === পুষ্পবিন্যাস === নাৰিকল গছ হ’ল উভয়লিংগ উদ্ভিদ। অৰ্থাৎ একেজোপা গছৰে একেটা [[পুষ্পবিন্যাস|পুষ্পবিন্যাসত]] মতা আৰু মাইকী দুয়োবিধ [[ফুল]] ফুলে।<ref name="Thampan 1981">{{cite book |last=Thampan |first=P.K. |year=1981 |title=Handbook on Coconut Palm |publisher=Oxford & IBH Publishing, for Department of Agriculture & Cooperation, Government of India |location=New Delhi, Bombay, and Calcutta |url=https://ia800107.us.archive.org/17/items/in.ernet.dli.2015.201473/2015.201473.Hand-Book.pdf |pages=10–11 |access-date=29 November 2025}}</ref><ref name="Kew Coconut palm">{{cite web |title=Cocos nucifera: Coconut palm |url=https://www.kew.org/plants/coconut-palm |publisher=[[Royal Botanic Gardens, Kew]] |access-date=29 November 2025 |archive-date=20 December 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251220175253/https://www.kew.org/plants/coconut-palm |url-status=live }}</ref> কেতিয়াবা এই প্ৰজাতিত [[উভয়লিঙ্গ ফুল]] থকাটো সম্ভৱ।<ref>{{cite book |last=Willmer |first=Pat |url=https://books.google.com/books?id=UVGi6W8QdO4C&pg=PA57 |title=Pollination and Floral Ecology |date=25 July 2011 |publisher=[[Princeton University Press]] |isbn=978-0-691-12861-0 |page=57}}</ref> মাইকী ফুলবোৰ মতা ফুলতকৈ বহু ডাঙৰ হয়।<ref name="Kew Coconut palm"/> প্ৰাপ্তবয়স্ক গছবোৰ অবিৰতভাৱে বাঢ়ি থাকে আৰু গোটেই বছৰ ধৰি পাত, ফুল আৰু ফল উৎপাদন কৰে। ফুলৰ মুকুল এটা পুষ্পবিন্যাস লৈ বিকশিত হ’বলৈ প্ৰায় ১৪ মাহ সময় লাগে। উদ্ভিদ বিজ্ঞানৰ মতে ই হ’ল এখন আৱৰণীৰ ভিতৰত থকা স্পেডিক্স পুষ্পবিন্যাস। এজোপা সুস্থ গছে বছৰি ১৫টা পৰ্যন্ত পুষ্পবিন্যাস উৎপাদন কৰিব পাৰে। এইবোৰ এটাৰ পিছত এটাকৈ ওলায়। গতিকে গছজোপাত সদায় ভিন্ন পৰ্যায়ৰ পুষ্পবিন্যাস দেখিবলৈ পোৱা যায়।<ref name="Agriculture Institute 2024">{{cite web |title=Flowering and Fruiting Patterns of Coconut Trees |url=https://agriculture.institute/post-harvest-mgt-value-addition/flowering-fruiting-patterns-coconut-trees/ |publisher=Agriculture Institute |access-date=29 November 2025 |date=27 January 2024 |quote=Under optimal growing conditions, healthy mature trees produce new inflorescences every month, creating a continuous cycle of flowering and fruiting that can yield 12 to 15 spadices per year. |archive-date=24 December 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251224060023/https://agriculture.institute/post-harvest-mgt-value-addition/flowering-fruiting-patterns-coconut-trees/ |url-status=live }}</ref><ref name="Gordon Jackson 2017">{{cite book |last1=Gordon |first1=André |last2=Jackson |first2=J. |title=Food Safety and Quality Systems in Developing Countries |date=2017 |editor=Gordon, André |volume=2 |chapter=Case study: application of appropriate technologies to improve the quality and safety of coconut water |isbn=978-0-12-801226-0 |pages=185–216}}</ref> মাইকী ফুল ফুলাৰপৰা ফল চপোৱাৰ সময়লৈকে ১১ মাহ সময় লাগে।<ref name="Ranasinghe 2015">{{cite journal |last1=Ranasinghe |first1=C.S. |last2=Silva |first2=L.R.S. |last3=Premasiri |first3=R.D.N. |title=Major determinants of fruit set and yield fluctuation in coconut (Cocos nucifera L.) |journal=Journal of the National Science Foundation of Sri Lanka |volume=43 |issue=3 |date=24 September 2015 |doi=10.4038/jnsfsr.v43i3.7955 |page=253 |doi-access=free }}</ref> নাৰিকল গছত প্ৰধানকৈ পৰ-পৰাগযোগ ঘটে। অৱশ্যে বেছিভাগ চাপৰ জাতৰ গছত স্ব-পৰাগযোগ হয়।<ref name="Lutz"/><ref name="Nayar2016">{{cite book |last=Nayar |first=N. Madhavan |url=https://books.google.com/books?id=pWEuDAAAQBAJ |title=The Coconut: Phylogeny, Origins, and Spread |publisher=[[Academic Press]] |year=2016 |isbn=978-0-12-809779-3 |pages=51–66}}</ref> <gallery class=center mode=nolines widths=180 heights=180> File:Sea View from himsori bangladesh (cropped).jpg|অৱস্থান File:Coconut tree leave.jpeg|পাতবোৰ File:Cocos nucifera (11124377083).jpg|মেল খাই অহা পুষ্পবিন্যাস<br/>মতা আৰু মাইকী ফুলৰ সৈতে File:JfBohol7038naturefvf 39.JPG|ফল থকা গছ File:Coconut germinating on Black Sand Beach, Island of Hawaii.JPG|বালিৰ ওপৰত অংকুৰিত হোৱা গুটি<br/>হাৱাই </gallery> === ফল === {| class="wikitable floatright" |+ নাৰিকলৰ<br/>উপাদানসমূহ<ref name="Novarianto 2022"/> |- ! colspan=2 | উপাদান ! colspan=2 | ভৰ/কেজি |- | colspan=3 | বাকলি || ২.০৩৩ |- | colspan=3 | নাৰিকল || ১.১২৫ |- | rowspan=3 | যাৰ ভিতৰত || খোলা || ০.৩৫৯ |- | পানী || ০.৪৯২ |- | শাহ || ০.৪৭৭ |- | colspan=3 | মুঠ || ৩.১৫৮ |} [[উদ্ভিদবিজ্ঞান|উদ্ভিদ বিজ্ঞানৰ]] মতে নাৰিকল ফলটো আচলতে এটা ড্ৰুপ বা অষ্টিল ফলহে, ই প্ৰকৃত বাদাম নহয়।<ref name="botany">{{cite web |date=December 2014 |title=Coconut botany |url=http://agritech.tnau.ac.in/horticulture/horti_pcrops_coconut_botany.html |access-date=14 December 2017 |website=Agritech Portal |publisher=[[Tamil Nadu Agricultural University]] |archive-date=27 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230627223453/https://agritech.tnau.ac.in/horticulture/horti_pcrops_coconut_botany.html |url-status=live }}</ref> আন ফলৰ দৰে ইয়াৰো তিনিটা স্তৰ থাকে: বহিস্তৰ, মধ্যস্তৰ আৰু অন্তস্তৰ। বহিস্তৰটো হ’ল ইয়াৰ মিহি বাহিৰৰ ছালখন। ইয়াৰ ৰং সাধাৰণতে হালধীয়া-সেউজীয়া বা হালধীয়া-মুগা হয়। মধ্যস্তৰটো আঁহেৰে গঠিত। ইয়াক [[নাৰিকলৰ আঁহ]] বোলা হয়। ইয়াৰ বহুতো পৰম্পৰাগত আৰু ব্যাৱসায়িক ব্যৱহাৰ আছে। বহিস্তৰ আৰু মধ্যস্তৰে মিলি নাৰিকলৰ "বাকলি" গঠন কৰে। আনহাতে অন্তস্তৰে নাৰিকলৰ টান "খোলাটো" গঠন কৰে। অন্তস্তৰটো প্ৰায় ৪ মিলিমিটাৰ ডাঠ হয়। ইয়াৰ শেষৰ অংশত তিনিটা স্পষ্ট অংকুৰণ ছিদ্ৰ (বীজদ্বাৰ) থাকে। ইয়াৰে দুটা ছিদ্ৰ বন্ধ হৈ থাকে (যাক "চকু" বুলি কোৱা হয়), আনহাতে এটা কাৰ্যক্ষম হৈ থাকে।<ref name="Ledo">{{cite journal |last1=Lédo |first1=Ana da Silva |last2=Passos |first2=Edson Eduardo Melo |last3=Fontes |first3=Humberto Rolemberg |last4=Ferreira |first4=Joana Maria Santos |last5=Talamini |first5=Viviane |last6=Vendrame |first6=Wagner A. |last7=Lédo |first7=Ana da Silva |last8=Passos |first8=Edson Eduardo Melo |last9=Fontes |first9=Humberto Rolemberg |last10=Ferreira |first10=Joana Maria Santos |last11=Talamini |first11=Viviane |last12=Vendrame |first12=Wagner A. |display-authors=5 |year=2019 |title=Advances in Coconut palm propagation |journal=Revista Brasileira de Fruticultura |volume=41 |issue=2 |doi=10.1590/0100-29452019159 |doi-access=free |article-number=e-159}}</ref><ref name="Armstrong">{{cite web |last1=Armstrong |first1=W. P. |title=Edible Palm Fruits |url=https://www2.palomar.edu/users/warmstrong/ecoph10.htm |access-date=20 April 2021 |website=Wayne's Word: An On-Line Textbook of Natural History |publisher=[[Palomar College]] |archive-date=2 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180902172839/https://www2.palomar.edu/users/warmstrong/ecoph10.htm |archivedate=2 September 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180902172839/https://www2.palomar.edu/users/warmstrong/ecoph10.htm |deadurl=yes }}</ref> অন্তস্তৰৰ ভিতৰৰ অংশটো ফোঁপোলা আৰু ইয়াত প্ৰায় ০.২ মিলিমিটাৰ ডাঠ এটা পাতল মুগা ৰঙৰ বীজ আৱৰণ থাকে। অন্তস্তৰটো প্ৰথম অৱস্থাত এবিধ জুলীয়া [[ভ্ৰূণপোষ]] (অৰ্থাৎ [[নাৰিকলৰ পানী]]) ৰে পূৰ্ণ হৈ থাকে। এই তৰল পদাৰ্থবিধত কোষৰ কোনো সীমা নোহোৱাকৈ মাইট’ছিছ প্ৰক্ৰিয়াৰে বিভাজিত হোৱা বহুতো মুক্ত [[কোষকেন্দ্ৰ]] থাকে। বৃদ্ধি হৈ থকাৰ লগে লগে, শেষৰ মূৰৰপৰা আৰম্ভ কৰি অন্তস্তৰৰ বেৰত ভ্ৰূণপোষৰ কোষীয় স্তৰ জমাব হ’বলৈ ধৰে আৰু ই প্ৰায় ১১ মিলিমিটাৰ পৰ্যন্ত ডাঠ হয়। এইবোৰে অৱশেষত খাব পৰা টান ভ্ৰূণপোষ ("নাৰিকলৰ শাহ") গঠন কৰে, যি সময়ৰ লগে লগে টান হৈ পৰে। সৰু চুঙাকৃতিৰ [[উদ্ভিদ ভ্ৰূণ|ভ্ৰূণটো]] কাৰ্যক্ষম ছিদ্ৰটোৰ ঠিক তলত থকা টান ভ্ৰূণপোষৰ ভিতৰত সোমাই থাকে। অংকুৰণৰ সময়ত ভ্ৰূণটোৱে কাৰ্যক্ষম ছিদ্ৰটোৰে বাহিৰলৈ ওলাই আহে আৰু কেন্দ্ৰীয় গহ্বৰৰ ভিতৰত এটা হাউষ্ট'ৰিয়াম গঠন কৰে। ই পুলিটোক পুষ্টি যোগাবলৈ টান ভ্ৰূণপোষভাগ শোষণ কৰে।<ref name="Ledo"/><ref name="duke">{{cite web |year=1983 |title=''Cocos nucifera'' L. (Source: James A. Duke. 1983. Handbook of Energy Crops; unpublished) |url=http://www.hort.purdue.edu/newcrop/duke_energy/Cocos_nucifera.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150603080303/http://www.hort.purdue.edu/newcrop/duke_energy/Cocos_nucifera.html |archive-date=3 June 2015 |access-date=4 June 2015 |publisher=[[Purdue University]], NewCROP – New Crop Resource}}</ref><ref name="Sugimuma">{{cite journal |last1=Sugimuma |first1=Yukio |last2=Murakami |first2=Taka |year=1990 |title=Structure and Function of the Haustorium in Germinating Coconut Palm Seed |url=https://www.jircas.go.jp/sites/default/files/publication/jarq/24-1-001-014_0.pdf |journal=JARQ |volume=24 |pages=1–14 |archive-date=13 June 2021 |access-date=20 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210613121411/https://www.jircas.go.jp/sites/default/files/publication/jarq/24-1-001-014_0.pdf |url-status=live }}</ref> ফলবোৰৰ দুটা বিশেষ ৰূপ দেখিবলৈ পোৱা যায়। বনৰীয়া ''niu kafa'' নাৰিকলৰ ফলবোৰ দীঘলীয়া ত্ৰিকোণীয় আকৃতিৰ হয়, যাৰ বাকলি ডাঠ আৰু ভ্ৰূণপোষৰ পৰিমাণ কম থাকে। ইয়াৰ ফলত ফলবোৰ পানীত বেছিকৈ ওপঙি থাকিব পাৰে, যিটো সাগৰৰ মাধ্যমেৰে বিস্তাৰিত হ’বলৈ অতি উপযোগী। আনহাতে কৃষি কৰা ''niu vai'' প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় নাৱিকলবোৰ ঘূৰণীয়া আকৃতিৰ হয়, যাৰ বাকলি পাতল, বেছি ভ্ৰূণপোষ আৰু প্ৰচুৰ পৰিমাণে [[নাৰিকলৰ পানী]] থাকে।<ref name="Lebrun"/><ref name="Shukla"/><ref name="Lutz"/> জাতৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি এটা পূৰঠ ফলৰ ওজন প্ৰায় ১.৪ কিলোগ্ৰাম হয়।<ref name="Paull"/><ref name="postharvest"/> ইণ্ডোনেছিয়াৰ একবিংশ শতিকাৰ বিডো জাতৰ এটা ফলৰ গড় ওজন প্ৰায় ৩.১৫৮ কিলোগ্ৰাম হয়।<ref name="Novarianto 2022">{{cite journal |last1=Novarianto |first1=H. |last2=Mawardi |first2=S. |last3=Tulalo |first3=M. A. |title=The Bido variety is an essential genetic material for coconut breeding |journal=IOP Conference Series: Earth and Environmental Science |volume=974 |issue=1 |date=1 January 2022 |doi=10.1088/1755-1315/974/1/012056 |article-number=012056 |doi-access=free |bibcode=2022E&ES..974a2056N }}</ref> [[File:Coconut half exocarp removed.jpg|thumb|upright|বাকলি আংশিকভাৱে গুচোৱা ফল, ইয়াৰ অন্তস্তৰৰ টান পাতল খোলা ( বাঁওফালে) আৰু বহিস্তৰৰ নাৰিকলৰ আঁহ (সোঁফালে) দেখা গৈছে]] নাৰিকলবোৰ বাকলি নোহোৱাকৈ ৰপ্তানি কৰা হয়; [[আইভৰী ক’ষ্টৰ]] বাকলি গুচোৱা নাৰিকলৰ গড় ওজন প্ৰায় ৫৭৫ গ্ৰাম হয়, আনহাতে [[ডমিনিকান প্ৰজাতন্ত্ৰ|ডমিনিকান প্ৰজাতন্ত্ৰৰ]] বাকলি গুচোৱা নাৰিকলৰ গড় ওজন প্ৰায় ৭০০ গ্ৰাম হয়।<ref>{{cite news |last1=Gerbaud |first1=Pierre |last2=Audibert |first2=Olivier |last3=Bourdeix |first3=Roland |title=Close-up: Coconut |url=https://agritrop.cirad.fr/562361/1/ID562361.pdf |access-date=29 November 2025 |work=FRuiTROP |issue=193 |publisher=CIRAD |date=October 2011 |archive-date=7 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241207062004/https://agritrop.cirad.fr/562361/1/ID562361.pdf |url-status=live }}</ref> নাৰিকল উৎপাদনকাৰী দেশসমূহত ঘৰুৱাভাৱে বিক্ৰী কৰা নাৰিকলৰ সাধাৰণতে বাকলি গুচোৱা নহয়। অপূৰঠ নাৰিকলবোৰ (ফুল ফুলাৰপৰা ৬ ৰপৰা ৮ মাহ) নাৰিকলৰ পানী আৰু কোমল জেলিৰ দৰে নাৰিকলৰ শাহৰ (যাক "ডাব নাৰিকল", "কেঁচা নাৰিকল" বা "পানী নাৰিকল" বুলি জনা যায়) বাবে বিক্ৰী কৰা হয়, য’ত ফলটোৰ প্ৰাকৃতিক ৰংটো চকুৰ বাবে বেছি আকৰ্ষণীয় হয়।<ref name="Paull">{{cite book |last1=Paull |first1=Robert E. |url=https://www.ctahr.hawaii.edu/oc/freepubs/pdf/F_N-45.pdf |title=Coconut: Postharvest Quality-Maintenance Guidelines |last2=Ketsa |first2=Saichol |date=March 2015 |publisher=College of Tropical Agriculture and Human Resources, [[University of Hawai{{okina}}i at Mānoa]] |archive-date=20 April 2021 |access-date=20 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210420152223/https://www.ctahr.hawaii.edu/oc/freepubs/pdf/F_N-45.pdf |url-status=live }}</ref><ref name="postharvest">{{cite book |url=http://agriculture.gov.gy/wp-content/uploads/2016/01/Coconut.pdf |title=Coconut: Postharvest Care and Market Preparation |date=May 2004 |publisher=Ministry of Fisheries, Crops and Livestock, New Guyana Marketing Corporation, National Agricultural Research Institute |series=Technical Bulletin No. 27 |archive-date=20 April 2021 |access-date=20 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210420152223/http://agriculture.gov.gy/wp-content/uploads/2016/01/Coconut.pdf |url-status=live }}</ref> অৱশ্যে ৰপ্তানিৰ বাবে বিক্ৰী কৰা সম্পূৰ্ণ পূৰঠ গোটেই নাৰিকলবোৰৰ (ফুল ফুলাৰপৰা ১১ ৰপৰা ১৩ মাহ) পৰিবহণৰ বাবে ওজন আৰু আয়তন কমাবলৈ সাধাৰণতে বাকলি গুচাই লোৱা হয়। ইয়াৰ ফলত তিনিটা ছিদ্ৰ থকা নাৰিকলৰ উদং "খোলাটো" ওলাই পৰে, যিবোৰ ফুলৰ তিনিটা গৰ্ভপত্ৰৰ অৱশিষ্ট অংশ। যিবোৰ দেশত থলুৱাভাৱে নাৰিকল খেতি কৰা নহয়, সেইবোৰ দেশত এই ৰূপটো বেছি পৰিচিত। বাকলি গুচোৱা নাৰিকলবোৰ গ্ৰাহকৰ বাবে খোলিবলৈ সহজ হয়, কিন্তু ১২°C-১৫°C উষ্ণতাত ইয়াৰ সংৰক্ষণৰ সময়সীমা প্ৰায় দুইৰপৰা তিনি সপ্তাহ বা ০°C-১.৫°C উষ্ণতাত ২ মাহলৈকে চুটি হয়। ইয়াৰ বিপৰীতে, বাকলি থকা পূৰঠ নাৰিকল সাধাৰণ কোঠাৰ উষ্ণতাত তিনিৰপৰা পাঁচ মাহলৈকে সংৰক্ষণ কৰিব পৰা যায়।<ref name="Paull"/><ref name="postharvest"/> === শিপা === প্লাম গছ কোনো মুখ্য শিপা বা শিপা নোম নাথাকে, কিন্তু ইয়াৰ এটা গুচ্ছ শিপা প্ৰণালী থাকে।<ref name="Thampan 1981"/> ই বহুতো পাতল শিপাৰে গঠিত যিবোৰ মাটিৰ উপৰিভাগৰ ওচৰত উদ্ভিদজোপাৰপৰা বাহিৰৰফালে বাঢ়ি যায়। সুস্থিৰতাৰ বাবে কেৱল কেইডালমান শিপাহে মাটিৰ গভীৰলৈ প্ৰৱেশ কৰে। ইয়াক গুচ্ছ বা অপস্থানীয় শিপা প্ৰণালী বুলি জনা যায়, আৰু ই ঘাঁহ জাতীয় প্ৰজাতিৰ এটা বৈশিষ্ট্য। গছজোপাত ২,০০০–৪,০০০ ডাল অপস্থানীয় শিপা গজিব পাৰে, যাৰ প্ৰতিডালৰ ব্যাস প্ৰায় ১ চেণ্টিমিটাৰ হয়। গছজোপাই নতুন শিপা উৎপাদন কৰাৰ লগে লগে নষ্ট হৈ যোৱা শিপাবোৰ নিয়মিতভাৱে সলনি হৈ থাকে।<ref name="agro">{{cite book |date=April 2006 |editor=Elevitch, C. R. |chapter=''Cocos nucifera'' (coconut), version 2.1 |url=http://www.agroforestry.net/tti/Cocos-coconut.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131020005217/http://agroforestry.net/tti/Cocos-coconut.pdf |archive-date=20 October 2013 |access-date=22 December 2016 |title=Species Profiles for Pacific Island Agroforestry |publisher=Permanent Agriculture Resources |location=Hōlualoa, Hawaii}}</ref> == শ্ৰেণীবিভাজন == === শ্ৰেণীবিভাজনৰ ইতিহাস === ছুইডেনৰ উদ্ভিদবিজ্ঞানী তথা শ্ৰেণীবিভাজনবিদ [[কেৰ'লাছ লিনিয়াছ|কেৰ'লাছ লিনিয়াছে]] ১৭৫৩ চনত তেওঁৰ '[[স্পেচিছ প্লেণ্টাৰাম]]' (''Species Plantarum'') নামৰ কিতাপখনত ''Cocos nucifera'' প্ৰজাতিটোৰ আনুষ্ঠানিক বিৱৰণ দিছিল।<ref>{{cite book |last=Linnaeus |first=Carl |author-link=Carl Linnaeus |title=[[Species Plantarum]] |year=1753 |page=1188}}</ref> এই নামটো উদ্ভিদ বিজ্ঞানীসকলে গ্ৰহণ কৰিছে।<ref name="WCSP"/> ১৭৬৮ চনত ইংৰাজ উদ্ভিদবিজ্ঞানী [[ফিলিপ মিলাৰ|ফিলিপ মিলাৰে]] তেওঁৰ 'দ্য গাৰ্ডেনাৰ্ছ ডিকচনেৰী' (''The Gardeners Dictionary'') নামৰ কিতাপখনত এই উদ্ভিদজোপাক ''Palma cocos'' বুলি পুনৰ বৰ্ণনা কৰিছিল, যিটো নাম বৰ্তমান এটা সমাৰ্থক শব্দ হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref>{{cite book |last=Miller |first=Philip |author-link=Philip Miller |title=[[The Gardeners Dictionary]] |edition=8th |volume=2 |year=1768}}</ref><ref name="WCSP"/> ১৮৯১ চনত জাৰ্মান উদ্ভিদবিজ্ঞানী অট’ কুণ্টজেই তেওঁৰ 'ৰেভিচিঅ’ জেনেৰাম প্লেণ্টাৰাম' (''Revisio Generum Plantarum'') ত ইয়াক ''Calappa nucifera'' নাম দিছিল, ইয়াকো এটা সমাৰ্থক শব্দ হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref>{{cite book |last=Kuntze |first=Otto |author-link=Otto Kuntze |title=[[Revisio Generum Plantarum]] |volume=2 |page=982 |year=1891}}</ref><ref name="WCSP"/> === ব্যুৎপত্তি === [[গণ (জীৱবিজ্ঞান)|গণগত নাম]] ''Cocos'' আৰু ইয়াৰ সাধাৰণ নামটো ১৬ শতিকাৰ [[পৰ্তুগীজ ভাষা|পৰ্তুগীজ]] শব্দ '[[ক’ক’ (লোককথা)|ক’ক’]]' (''coco'') ৰপৰা আহিছে। ইয়াৰ অৰ্থ হৈছে 'মূৰ' বা 'লাওখোলা'। নাৰিকলৰ খোলাটোত থকা তিনিটা দাগ বা ছিদ্ৰই এটা মুখৰ আকৃতিৰ আভাস দিয়ে বাবেই ইয়াক এই নাম দিয়া হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Dalgado |first=Sebastião |url=https://archive.org/details/glossriolusoas00dalguoft/page/n363/mode/2up |title=Glossário luso-asiático |publisher=Coimbra, Imprensa da Universidade |year=1919 |volume=1 |page=291}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.etymonline.com/word/coco |title=coco |website=Online Etymology Dictionary |access-date=3 May 2020 |archive-date=4 December 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201204120016/https://www.etymonline.com/word/coco |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.etymonline.com/word/coconut |title=coconut |website=Online Etymology Dictionary |access-date=3 May 2020 |archive-date=3 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201003101721/https://www.etymonline.com/word/coconut |url-status=live }}</ref><ref name="Losada">{{cite book |last=Losada |first=Fernando Díez |year=2004 |title=La tribuna del idioma |url=https://books.google.com/books?id=RxGv6tMX2QcC&pg=PT481 |language=es |publisher=Editorial Tecnologica de CR |page=481 |isbn=978-9977-66-161-2}}</ref> ১৫২১ চনত পৰ্তুগীজ আৰু [[স্পেইনৰ লোক|স্পেনিছ]] অন্বেষণকাৰীসকলে [[প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় দ্বীপপুঞ্জ|প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় দ্বীপবাসীসকলৰ]] সৈতে কৰা সাক্ষাৎকাৰৰপৰা এই নামটো আহিছে। নাৰিকলৰ খোলাটোৱে তেওঁলোকক পৰ্তুগীজ লোককথাত বৰ্ণিত 'ক’ক’' বা 'কোকা' নামৰ [[ভূত|ভূতলৈ]] মনত পেলাই দিছিল।<ref name="Losada"/><ref>{{cite book |last=Figueiredo |first=Cândido |year=1940 |title=Pequeno Dicionário da Lingua Portuguesa |language=pt |location=Lisbon |publisher=Livraria Bertrand}}</ref> পশ্চিমীয়া দেশবোৰত এই ফলটোক প্ৰথমতে 'নাক্স ইণ্ডিকা' (''nux indica'') বুলি কোৱা হৈছিল। ১২৮০ চনত [[সুমাট্ৰা]]ত থকাৰ সময়ত [[মাৰ্ক’ প’ল’|মাৰ্ক’ প’ল’ৱে]] এই নামটো ব্যৱহাৰ কৰিছিল। তেওঁ ব্যৱহাৰ কৰা শব্দটো সেই সময়ৰ আৰবী নাম {{Lang|ar|جوز هندي}} (''jawz hindī'') ৰ অনুবাদ আছিল, যাৰ অৰ্থ 'ভাৰতীয় বাদাম'।<ref name="Elzabroek"/> ১৫১০ চনত প্ৰকাশিত লুডোভিকো ডি ভাৰ্থেমাৰ 'ইটিনেৰেৰিঅ’’ (''Itinerario'') আৰু পৰৱৰ্তী সময়ৰ 'হৰ্টাচ ইণ্ডিকাচ মালাবাৰিকাচ' ত নাৰিকলৰ বিতং বিৱৰণ পোৱা যায়। তাত ইয়াৰ [[তামিল ভাষা|তামিল]]/[[মালায়ালম ভাষা|মালায়ালম]] নাম 'থেংগা' (''Thenga'') ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="Grimwood1">[[#Grimwood|Grimwood]], p. 1.</ref> [[প্ৰজাতিগত নাম (উদ্ভিদবিজ্ঞান)|প্ৰজাতিগত নাম]] ''nucifera'' ৰ অৰ্থ হ’ল "বাদাম ধাৰণ কৰা।" ই [[লেটিন ভাষা|লেটিন]] শব্দ ''nux'' (বাদাম) আৰু ''fera'' (ধাৰণ কৰা) ৰপৰা আহিছে।<ref>{{cite web |title=National Flower – Nelumbo nucifera |url=http://bsienvis.nic.in/files/National%20Flower_Nelumbo%20nucifera_26.9.14.pdf |access-date=19 February 2021 |publisher=ENVIS Resource Partner on Biodiversity |archive-date=14 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190214234437/http://bsienvis.nic.in/files/National%20Flower_Nelumbo%20nucifera_26.9.14.pdf |url-status=live }}</ref> == উৎপত্তি == === জীৱাশ্মৰ ইতিহাস === [[File:Miocene coconut.jpg|thumb|[[নিউজিলেণ্ড]]ৰ মায়’চিন যুগৰ জীৱাশ্ম ''Cocos zeylandica''। ইয়াৰ আকাৰ প্ৰায় এটা [[ষ্ট্ৰবেৰী]]ৰ সমান আৰু ই ৩.৫ চেণ্টিমিটাৰ দীঘল। |alt=সৰু ক’লা পৰি যোৱা জীৱাশ্ম]] নাৰিকল সদৃশ জীৱাশ্মৰ এক বৃহৎ অংশ বিশ্বৰ মাত্ৰ দুটা অঞ্চলৰপৰা উদ্ধাৰ কৰা হৈছে। এই অঞ্চল দুটা হ’ল [[নিউজিলেণ্ড]] আৰু পশ্চিম-কেন্দ্ৰীয় [[ভাৰত]]। অৱশ্যে নাৰিকল সদৃশ জীৱাশ্মসমূহ এতিয়াও অনুমাণিক হৈয়েই আছে। কাৰণ এইবোৰ সঠিকভাৱে চিনাক্ত কৰাটো কঠিন।<ref name="Nayar2016">{{cite book |last=Nayar |first=N. Madhavan |url=https://books.google.com/books?id=pWEuDAAAQBAJ |title=The Coconut: Phylogeny, Origins, and Spread |publisher=[[Academic Press]] |year=2016 |isbn=978-0-12-809779-3 |pages=51–66}}</ref> আটাইতকৈ পুৰণি নাৰিকল সদৃশ উদ্ধাৰ হোৱা জীৱাশ্মবিধ আছিল ''Cocos zeylandica''। ই সৰু ফল থকা এবিধ জীৱাশ্ম প্ৰজাতি আছিল। ইয়াৰ আকাৰ প্ৰায় ৩.৫ চেণ্টিমিটাৰ × ১.২ৰপৰা ২.৫চেণ্টিমিটাৰ আছিল। এই জীৱাশ্মবিধ নিউজিলেণ্ডৰ মায়’চিন যুগৰ (প্ৰায় ২৩ ৰপৰা ৫.৩ নিযুত বছৰ পূৰ্বে) আছিল। তেতিয়াৰপৰা নিউজিলেণ্ডত ইঅ'চিন, অলিগ’চিন আৰু সম্ভৱতঃ হ’ল’চিন যুগৰ অনিশ্চিত সম্পৰ্ক থকা অনুৰূপ ফলৰ বহুতো জীৱাশ্ম পোৱা গৈছে।<ref name="Nayar2016"/><ref name="Conran2015">{{cite journal|publisher=[[Linnean Society]]|last1=Conran |first1=John G. |last2=Bannister |first2=Jennifer M. |last3=Lee |first3=Daphne E. |last4=Carpenter |first4=Raymond J. |last5=Kennedy |first5=Elizabeth M. |last6=Reichgelt |first6=Tammo |last7=Fordyce |first7=R. Ewan |display-authors=5 |year=2015 |title=An update of monocot macrofossil data from New Zealand and Australia |journal=[[Botanical Journal of the Linnean Society]]|volume=178 |issue=3 |pages=394–420 |doi=10.1111/boj.12284 |doi-access=free}}</ref> পশ্চিম-কেন্দ্ৰীয় ভাৰতৰ ডেক্কান ট্ৰেপছত নাৰিকল সদৃশ ফল, পাত আৰু কাণ্ডৰ বহুতো জীৱাশ্ম পোৱা গৈছে। ইয়াৰ ভিতৰত ''Palmoxylon sundaran'', ''Palmoxylon insignae'' আৰু ''Palmocarpon cocoides'' ৰ দৰে মৰ্ফ’টাক্সাবোৰ অন্তৰ্ভুক্ত। নাৰিকল সদৃশ ফলৰ জীৱাশ্মৰ ভিতৰত ''Cocos intertrappeansis'', ''Cocos pantii'' আৰু ''Cocos sahnii'' অন্যতম। ইয়াৰে কিছুমানক সাময়িকভাৱে আধুনিক ''C.&nbsp; nucifera'' বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছে। ইয়াৰ ভিতৰত ''C.&nbsp; palaeonucifera'' আৰু ''C.&nbsp; binoriensis'' নামৰ দুটা নমুনা অন্যতম। এই দুয়োটাকে লেখকসকলে প্ৰাৰম্ভিক টাৰ্চিয়াৰী যুগৰ মাষ্ট্ৰিকটিয়ান–দানিয়ান যুগৰ (৭০ ৰপৰা ৬২ নিযুত বছৰ আগৰ) বুলি নিৰ্ধাৰণ কৰিছে। ''C.&nbsp; binoriensis'' ক ''C.&nbsp; nucifera'' ৰ আটাইতকৈ পুৰণি জীৱাশ্ম বুলি দাবী কৰা হৈছে।<ref name="Srivastava2014">{{cite journal |last1=Srivastava |first1=Rashmi |last2=Srivastava |first2=Grav |year=2014 |title=Fossil fruit of ''Cocos'' L. (Arecaceae) from Maastrichtian-Danian sediments of central India and its phytogeographical significance |url=https://www.researchgate.net/publication/261107861 |journal=Acta Palaeobotanica |volume=54 |issue=1 |pages=67–75 |doi=10.2478/acpa-2014-0003 |doi-access=free}}</ref><ref name="Nayar2016"/><ref name="Singh2016">{{cite journal |last1=Singh |first1=Hukam |last2=Shukla |first2=Anumeha |last3=Mehrotra |first3=R. C. |year=2016 |title=A Fossil Coconut Fruit from the Early Eocene of Gujarat |url=http://www.geosocindia.org/index.php/jgsi/article/view/88633 |journal=[[Journal of the Geological Society of India]] |volume=87 |issue=3 |pages=268–270 |doi=10.1007/s12594-016-0394-9 |bibcode=2016JGSI...87..268S |access-date=10 January 2019 |sand2cid=131318482 |url-access=subscription |archive-date=12 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201112035555/http://www.geosocindia.org/index.php/jgsi/article/view/88633 |url-status=live }}</ref> মাত্ৰ আন দুটা অঞ্চলৰপৰা নাৰিকল সদৃশ জীৱাশ্ম পোৱাৰ তথ্য পোৱা গৈছে। সেই অঞ্চল দুটা হ’ল [[অষ্ট্ৰেলিয়া]] আৰু [[কলম্বিয়া]]। অষ্ট্ৰেলিয়াত চিঞ্চিলা ছেণ্ড ফৰ্মেশ্যনৰপৰা ১০ x ৯.৫ চেণ্টিমিটীৰ জোখৰ এটা নাৰিকল সদৃশ জীৱাশ্ম ফল উদ্ধাৰ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ সময়সীমা একেবাৰে শেষৰ প্লাইঅ'চিন বা প্ৰাৰম্ভিক প্লেীষ্ট’চিন যুগৰ বুলি ধৰা হৈছে। ৰিগবীয়ে (১৯৯৫) ইয়াৰ আকাৰৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি ইয়াক আধুনিক ''Cocos nucifera'' ৰ শ্ৰেণীত অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছিল।<ref name="Srivastava2014"/><ref name="Nayar2016"/> কলম্বিয়াত মধ্যৰপৰা শেষ পেলিঅ’চিন যুগৰ চেৰেজোন ফৰ্মেশ্যনৰপৰা এটা নাৰিকল সদৃশ ফল উদ্ধাৰ কৰা হৈছিল। অৱশ্যে জীৱাশ্ম হোৱাৰ প্ৰক্ৰিয়াত ফলটো চেপেটা হৈ পৰিছিল। সেইবাবে ইয়াত Cocoseae জনজাতিৰ বৈশিষ্ট্যপূৰ্ণ তিনিটা ছিদ্ৰ আছিলনে নাই তায় নিৰ্ণয় কৰাটো সম্ভৱ নাছিল। তথাপি এটা অধ্যয়নে ফলটোৰ আকাৰ আৰু খাঁজকাটি থকা আকৃতিৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি ইয়াক ''Cocos'' গণৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছে।<ref name="Gomez-Navarro2009">{{cite journal |last1=Gomez-Navarro |first1=Carolina |last2=Jaramillo |first2=Carlos |last3=Herrera |first3=Fabiany |last4=Wing |first4=Scott L. |last5=Callejas |first5=Ricardo |year=2009 |title=Palms (Arecaceae) from a Paleocene rainforest of northern Colombia |journal=[[American Journal of Botany]] |volume=96 |issue=7 |pages=1300–1312 |doi=10.3732/ajb.0800378 |pmid=21628279 |bibcode=2009AmJB...96.1300G }}</ref> === বংশবৃত্তগত ইতিহাস === ২০১৬ চনৰ তাল গছৰ এটা আণৱিক বংশবৃত্তগত বিশ্লেষণে ''Cocos'' গণক Cocoseae জনজাতিৰ ভিতৰত স্থান দিছে:<ref>{{cite book |last=Gunn |first=Bee Fong |title=Phylogenomics of the coconut (Cocos nucifera L.) |year=2016 |publisher=[[Australian National University]] (PhD thesis) |url=https://openresearch-repository.anu.edu.au/bitstreams/98d7d3c7-600e-4ead-963e-337362a11b0e/download}}</ref> {{clade |label1=Cocoseae |1={{clade |1=মধ্য আৰু দক্ষিণ আমেৰিকাৰ কঁটকীয়া পাম ''Bactris'' |2={{clade |1=মধ্য আৰু দক্ষিণ আমেৰিকাৰ ''Elaeis oleifera'' (আমেৰিকান তেল পাম) |2={{clade |1={{clade |1=মাদাগাস্কাৰৰ ''Beccariophoenix madagascariensis'' |2={{clade |1=মাদাগাস্কাৰৰ ''Voanioala gerardii'' (বৰ্ষাৰণ্যৰ নাৰিকল) |2=দক্ষিণ আফ্ৰিকাৰ ''Jubaeopsis'' }} }} |2={{clade |1={{clade |1=মধ্য চিলীৰ ''Jubaea chilensis'' (চিলিয়ান ৱাইন প্লাম) |2=দক্ষিণ আমেৰিকাৰ ''Butia'' }} |2={{clade |1={{clade |1=মধ্য আৰু দক্ষিণ আমেৰিকাৰ কাঁট নোহোৱা পাম ''Attalea '' |2={{clade |1=উত্তৰ এণ্ডিজৰ ''Parajubaea'' পাম |2=দক্ষিণ আমেৰিকাৰ সহবাসী পাম ''Allagoptera'' }} }} |2={{clade |1='''''Cocos nucifera''''' ('''নাৰিকল গছ''') |2=দক্ষিণ আমেৰিকাৰ ''Syagrus'' পাম }} }} }} }} }} }} }} === মানৱ বিস্তাৰ === [[File:Wa'a kaulua.jpg|thumb|left|কেটা মাৰান বা দ্বি-কাণ্ডযুক্ত নাৱে [[অষ্ট্ৰনেচীয় লোকসকল|অষ্ট্ৰনেচীয় লোকসকলক]] [[ইণ্ডো-প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় অঞ্চল|ইণ্ডো-প্ৰশান্ত মহাসাগৰৰ]] দ্বীপসমূহ উপনিৱেশ কৰাত সহায় কৰিছিল। তেওঁলোকে প্ৰব্ৰজন কৰাৰ সময়ত নাৰিকলৰ বিস্তাৰ ঘটাইছিল।<ref name="Mahdi1999">{{cite book |last=Mahdi |first=Waruno |title=Archaeology and Language III: Artefacts languages, and texts |publisher=[[Routledge]] |year=1999 |isbn=978-0-415-10054-0 |editor-last=Blench |editor-first=Roger |series=One World Archaeology |volume=34 |pages=144–179 |chapter=The Dispersal of Austronesian boat forms in the Indian Ocean |editor-last2=Spriggs |editor-first2=Matthew}}</ref><ref name="Doran1981">{{cite book |last1=Doran |first1=Edwin B. |title=Wangka: Austronesian Canoe Origins |date=1981 |publisher=[[Texas A&M University Press]] |isbn=978-0-89096-107-0}}</ref><ref name="Johns">{{cite journal |last1=Johns |first1=D. A. |last2=Irwin |first2=G. J. |last3=Sung |first3=Y. K. |date=29 September 2014 |title=An early sophisticated East Polynesian voyaging canoe discovered on New Zealand's coast |journal=[[PNAS]] |volume=111 |issue=41 |pages=14728–14733 |bibcode=2014PNAS..11114728J |doi=10.1073/pnas.1408491111 |pmc=4205625 |pmid=25267657 |doi-access=free}}</ref>]] জিনীয় অধ্যয়নে দেখুৱাইছে যে নাৰিকলৰ উৎপত্তিৰ কেন্দ্ৰস্থল আছিল কেন্দ্ৰীয় ইণ্ডো-পেচিফিক অঞ্চল। তাতে ইয়াৰ আটাইতকৈ বেছি জিনীয় বৈচিত্ৰ্য পোৱা যায়।<ref name="Perera">{{cite book |last1=Vollmann |first1=Johann |url=https://books.google.com/books?id=Y_heb_lB3qoC&pg=PA370 |title=Oil Crops |last2=Rajcan |first2=Istvan |date=18 September 2009 |publisher=Springer Science & Business Media |isbn=978-0-387-77594-4 |pages=370–372}}</ref><ref name="agro"/><ref name="Baudouin2008">{{cite journal |last1=Baudouin |first1=Luc |last2=Lebrun |first2=Patricia |date=26 July 2008 |title=Coconut (''Cocos nucifera'' L.) DNA studies support the hypothesis of an ancient Austronesian migration from Southeast Asia to America |journal=Genetic Resources and Crop Evolution |volume=56 |issue=2 |pages=257–262 |doi=10.1007/s10722-008-9362-6 |s2cid=19529408}}</ref><ref name="Gunn2011">{{cite journal |last1=Gunn |first1=Bee F. |last2=Baudouin |first2=Luc |last3=Olsen |first3=Kenneth M. |last4=Ingvarsson |first4=Pär K. |date=22 June 2011 |title=Independent Origins of Cultivated Coconut (''Cocos nucifera'' L.) in the Old World Tropics |journal=[[PLOS One]] |volume=6 |issue=6 |article-number=e21143 |bibcode=2011PLoSO...621143G |doi=10.1371/journal.pone.0021143 |pmc=3120816 |pmid=21731660 |doi-access=free}}</ref> ইয়াৰ খেতি আৰু বিস্তাৰ অষ্ট্ৰনেচীয় লোকসকলৰ প্ৰব্ৰজনৰ সৈতে জড়িত আছিল। তেওঁলোকে নিজৰ বসতিস্থলৰ দ্বীপবোৰলৈ নাৱেৰে নাৰিকল কঢ়িয়াই লৈ গৈছিল।<ref name="Baudouin2008"/><ref name="Gunn2011"/><ref name="Crowther2016">{{cite journal |last1=Crowther |first1=Alison |last2=Lucas |first2=Leilani |last3=Helm |first3=Richard |last4=Horton |first4=Mark |last5=Shipton |first5=Ceri |last6=Wright |first6=Henry T. |last7=Walshaw |first7=Sarah |last8=Pawlowicz |first8=Matthew |last9=Radimilahy |first9=Chantal |last10=Douka |first10=Katerina |last11=Picornell-Gelabert |first11=Llorenç |last12=Fuller |first12=Dorian Q. |last13=Boivin |first13=Nicole L. |display-authors=5 |date=14 June 2016 |title=Ancient crops provide first archaeological signature of the westward Austronesian expansion |journal=PNAS |volume=113 |issue=24 |pages=6635–6640 |doi=10.1073/pnas.1522714113 |pmc=4914162 |pmid=27247383 |doi-access=free |bibcode=2016PNAS..113.6635C }}</ref><ref name="Brouwers2011">{{cite web |last1=Brouwers |first1=Lucas |date=1 August 2011 |title=Coconuts: not indigenous, but quite at home nevertheless |url=https://blogs.scientificamerican.com/thoughtomics/httpblogsscientificamericancomthoughtomics20110801coconuts-not-indigenous-but-quite-at-home-nevertheless/ |access-date=10 January 2019 |website=Scientific American |archive-date=27 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230327202713/https://blogs.scientificamerican.com/thoughtomics/httpblogsscientificamericancomthoughtomics20110801coconuts-not-indigenous-but-quite-at-home-nevertheless/ |url-status=live }}</ref> ভাষাতাত্ত্বিক, প্ৰত্নতাত্ত্বিক আৰু জিনীয় প্ৰমাণে দেখুৱাইছে যে অষ্ট্ৰনেচীয় সম্প্ৰসাৰণৰ সময়ত (প্ৰায় খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৩০০০ ৰপৰা ১৫০০) দক্ষিণ-পূব এছিয়াত অষ্ট্ৰনেচীয় লোকসকলে প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় নাৰিকলৰ খেতি কৰিছিল।<ref name="Lew"/><ref name="Gunn2011"/><ref name="Baudouin2008"/><ref name="scid"/> বতাহ আৰু সাগৰীয় সোঁতৰ ওপৰত আধাৰিত ড্ৰিফ্ট মডেলসমূহে দেখুৱাইছে যে নাৰিকলবোৰ কোনো সহায় নোহোৱাকৈ প্ৰশান্ত মহাসাগৰ পাৰ হৈ ওপঙি যাব নোৱাৰিলেহেঁতেন। ইয়াৰপৰা বুজা যায় যে এই বিস্তাৰত মানুহৰ সহায় আছিল।<ref name="coco">{{cite journal |last1=Gunn |first1=Bee |last2=Baudouin |first2=Luc |last3=Olsen |first3=Kenneth M. |title=Independent Origins of Cultivated Coconut (''Cocos nucifera'' L.) in the Old World Tropics |journal=[[PLOS One]] |year=2011 |volume=6 |issue=6 |article-number=e21143 |doi=10.1371/journal.pone.0021143 |pmid=21731660 |pmc=3120816 |bibcode=2011PLoSO...621143G |doi-access=free}}</ref> {{multiple image |direction = vertical |width = 300 |image2 = Historical Introduction of Coconuts (Gunn, Baudouin,& Olsen, 2011).png |caption2 = [[ভাৰতীয় উপমহাদেশ]] আৰু দ্বীপপুঞ্জ দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ মূল বৈচিত্ৰ্যৰ কেন্দ্ৰসমূহৰপৰা নাৰিকলৰ অনুমাণিক ঐতিহাসিক পৰিচয়<ref name="Gunn2011"/><ref name="Lutz">{{cite web |last1=Lutz |first1=Diana |date=24 June 2011 |title=Deep history of coconuts decoded |url=https://source.wustl.edu/2011/06/deep-history-of-coconuts-decoded/ |website=The Source |access-date=10 January 2019 |archive-date=4 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210304153000/https://source.wustl.edu/2011/06/deep-history-of-coconuts-decoded/ |url-status=live }}</ref><ref name="Brouwers2011"/> |image1 = Geographical distributions of Indo-Atlantic and Pacific coconut subpopulations.png |caption1 = ইণ্ডো-আটলাণ্টিক আৰু প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় নাৰিকলৰ উপ-সংখ্যাৰ ভৌগোলিক বিতৰণ আৰু ইহঁতৰ জিনীয় গঠন<ref name="Gunn2011"/> }} নাৰিকলক দুটা উপ-জনসংখ্যাত ভাগ কৰা হৈছে। এটা হ’ল দ্বীপপুঞ্জ দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় গোট আৰু আনটো হ’ল ভাৰতীয় উপমহাদেশৰ দক্ষিণ অংশৰ ইণ্ডো-আটলাণ্টিক গোট। প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় গোটটো স্পষ্টভাৱে পোহনীয়া কৰা জাত। ইহঁত চাপৰ হয়, স্ব-পৰাগযোগ ঘটে আৰু ইহঁতৰ ''niu vai'' ফলত বাকলিতকৈ শাহৰ অনুপাত বেছি থাকে। প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় নাৰিকলৰ বিতৰণ অষ্ট্ৰনেচীয় নাৱিকসকলে বসতি স্থাপন কৰা অঞ্চলসমূহৰ সৈতে খাপ খায়, বিশেষকৈ [[মাদাগাস্কাৰ]]। এই দ্বীপটোৰ নাৰিকলবোৰত দুয়োটা উপ-জনসংখ্যাৰ জিনীয় মিশ্ৰণ দেখা যায়। ইয়াৰপৰা বুজা যায় যে তাত প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় নাৰিকলে ইণ্ডো-আটলাণ্টিক নাৰিকলৰ সৈতে বংশবৃদ্ধি কৰিছিল।<ref name="Gunn2011"/><ref name="Crowther2016"/> যদিও খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১০০০ ৰপৰা ৫০০ চনৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশিষ্টই ইংগিত দিয়ে যে ইণ্ডো-আটলাণ্টিক নাৰিকল পৰৱৰ্তী সময়ত [[দ্ৰাবিড় লোকসকল|দ্ৰাবিড় লোকসকলে]] স্বতন্ত্ৰভাৱে খেতি কৰিছিল, কেৱল প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় নাৰিকলতহে চাপৰ প্ৰকৃতি, স্ব-পৰাগযোগ আৰু ঘূৰণীয়া ফলৰ দৰে স্পষ্ট পোহনীয়া লক্ষণ দেখা যায়। ইয়াৰ বিপৰীতে, ইণ্ডো-আটলাণ্টিক নাৰিকলত পূৰ্বপুৰুষৰ লক্ষণ যেনে ওখ প্ৰকৃতি আৰু দীঘলীয়া ত্ৰিকোণীয় ফল দেখা যায়।<ref name="Lew"/><ref name="Gunn2011"/><ref name="Baudouin2008"/><ref name="scid">{{cite news |title=Deep history of coconuts decoded: Origins of cultivation, ancient trade routes, and colonization of the Americas |url=https://www.sciencedaily.com/releases/2011/06/110624142037.htm |access-date=22 April 2021 |work=[[ScienceDaily]] |publisher=[[Washington University in St. Louis]] |date=24 June 2011}}</ref> জিনীয় অধ্যয়নে কলম্বিয়াৰ পূৰ্বৰ যুগত [[পানামা]]ত নাৰিকলৰ জনসংখ্যা থকাটো নিশ্চিত কৰিছে। অৱশ্যে ই তাত থলুৱা উদ্ভিদ নহয় আৰু ফাউণ্ডাৰ ইফেক্টৰ ফলত হোৱা জিনীয় বটলনেক প্ৰদৰ্শন কৰে। আমেৰিকা মহাদেশৰ নাৰিকলবোৰ [[ফিলিপাইনছ]]ৰ নাৰিকলৰ সৈতে আটাইতকৈ বেছি সম্পৰ্কিত। ইয়াৰপৰা বুজা যায় যে নাৰিকলবোৰ সাগৰীয় সোঁতৰ দৰে প্ৰাকৃতিকভাৱে অহা নাছিল। বৰঞ্চ খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৩০০ চনৰপৰাই প্ৰাৰম্ভিক অষ্ট্ৰনেচীয় নাৱিকসকলে আমেৰিকালৈ লৈ গৈছিল।<ref name="Baudouin2008"/><ref name="Brouwers2011"/><ref name=Ward>{{cite journal |last1=Ward |first1=R. G. |last2=Brookfield |first2=M. |year=1992 |title=Special Paper: the dispersal of the coconut: did it float or was it carried to Panama? |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-biogeography_1992-09_19_5/page/467 |journal=[[Journal of Biogeography]] |volume=19 |issue=5 |pages=467–480 |doi=10.2307/2845766 |jstor=2845766 |bibcode=1992JBiog..19..467W }}</ref> ঔপনিৱেশিক যুগত, ১৬ শতিকাৰপৰা আৰম্ভ কৰি স্পেনিছ ইষ্ট ইণ্ডিজৰপৰা মণিলা গেলিয়নৰ জৰিয়তে প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় নাৰিকল [[মেক্সিকো]]ত প্ৰৱৰ্তন কৰা হৈছিল। ইয়াৰ বিপৰীতে, আৰৱ আৰু পাৰ্চী ব্যৱসায়ীসকলে ইণ্ডো-আটলাণ্টিক নাৰিকল [[পূব আফ্ৰিকা]]ৰ উপকূললৈ বিস্তাৰিত কৰিছিল। ১৬ শতিকাৰপৰা পৰ্তুগীজ জাহাজসমূহে ভাৰত আৰু শ্ৰীলংকাৰ উপনিৱেশৰপৰা ইণ্ডো-আটলাণ্টিক নাৰিকল [[আটলাণ্টিক মহাসাগৰ]]ত প্ৰৱৰ্তন কৰিছিল। প্ৰথমে পশ্চিম আফ্ৰিকাৰ উপকূললৈ আৰু তাৰ পিছত [[কেৰিবিয়ান অঞ্চল|কেৰিবিয়ান]] আৰু [[ব্ৰাজিল]]লৈ ইয়াক লৈ যোৱা হৈছিল।<ref name="Gunn2011"/> === কৃষিকৰণ === নাৰিকলক বহলভাৱে দুটা ফলৰ প্ৰকাৰত ভাগ কৰিব পাৰি। এটা হ’ল ডাঠ বাকলি আৰুকোণীয়া ফল থকা পূৰ্বপুৰুষৰ ''niu kafa'' ৰূপ আৰু আনটো হ’ল পাতল বাকলি, ঘূৰণীয়া ফল আৰু অধিক ভ্ৰূণপোষ বা শাহ থকা ''niu vai'' ৰূপ। এই শব্দবোৰ চামোগান ভাষাৰ।<ref name="Gunn2011"/><ref name=Lebrun/><ref name=Harries/> ''niu kafa'' ৰূপটো হ’ল বন্য পূৰ্বপুৰুষৰ প্ৰকাৰ। ইয়াৰ বীজটো সুৰক্ষিত কৰিবলৈ ডাঠ বাকলি থাকে। সাগৰত ওপঙি থকাত সহায় কৰিবলৈ ইয়াৰ আকৃতিকোণীয়া আৰু বেছি খাঁজকাটি থকা হয়। ই ইণ্ডো-আটলাণ্টিক নাৰিকলৰ প্ৰধান ৰূপ।<ref name=Lebrun/><ref name="Gunn2011"/> অৱশ্যে ঘৰ আৰু নাও নিৰ্মাণত ৰছীৰ উৎস হিচাপে অষ্ট্ৰনেচীয় বস্তুগত সংস্কৃতিত গুৰুত্বপূৰ্ণ হোৱা [[নাৰিকলৰ আঁহ]] উৎপাদনৰ বাবে কিছু পৰিমাণে ডাঠ বাকলি থকা ফল নিৰ্বাচন কৰা হৈছিল।<ref name="Lew"/> <gallery class=center mode=nolines widths=180 heights=180 caption="দুটা প্ৰধান ফলৰ প্ৰকাৰ"> File:Cocos nucifera (coconut) 5 (38507429165).jpg|বন্য আৰু ইণ্ডো-আটলাণ্টিক নাৰিকলৰ ''niu kafa'' ৰূপ। সম্ভৱতঃ ঘৰ আৰু নাও নিৰ্মাণৰ বাবে অধিক আঁহ পাবলৈ ইয়াক বাছনি কৰা হৈছিল File:Cocos nucifera (coconut) 2 (39384972311).jpg|খেতি কৰা প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় নাৰিকলৰ ''niu vai'' ৰূপ। অধিক শাহ আৰু [[নাৰিকলৰ পানী|পানী]] তথা কম বাকলিৰ বাবে ইয়াক কৃত্ৰিম নিৰ্বাচন কৰা হৈছিল </gallery> ''niu vai'' ৰূপটো হ’ল প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় নাৰিকলত প্ৰধানকৈ থকা পোহনীয়া ৰূপ। অষ্ট্ৰনেচীয় লোকসকলে ইহঁতৰ ডাঙৰ ভ্ৰূণপোষ-বাকলিৰ অনুপাত আৰু অধিক নাৰিকলৰ পানীৰ পৰিমাণৰ বাবে ইহঁতক কৃত্ৰিমভাৱে নিৰ্বাচন কৰিছিল। ইয়াৰ ফলত সামুদ্ৰিক যাত্ৰাৰ বাবে খাদ্য আৰু পানীৰ সংৰক্ষণ হিচাপে ইহঁত অধিক উপযোগী হৈ পৰিছিল। এই ঘূৰণীয়া, পাতল বাকলি থকা ফলটোৰ কম ওপঙি থকা ক্ষমতা আৰু অধিক ভংগুৰতাই কোনো প্ৰভাৱ পেলোৱা নাছিল। কাৰণ মানুহে ইয়াক বিস্তাৰ কৰিবলৈ আৰু খেতিপথাৰত ৰুবলৈ আৰম্ভ কৰিছিল।<ref name=Lebrun>{{cite journal |last1=Lebrun |first1=P. |last2=Seguin |first2=M. |last3=Grivet |first3=L. |last4=Baudouin |first4=L. |year=1998 |title=Genetic diversity in coconut (''Cocos nucifera'' L.) revealed by restriction fragment length polymorphism (RFLP) markers |url=https://archive.org/details/sim_euphytica_1998_101_1/page/103 |doi=10.1023/a:1018323721803 |journal=Euphytica |volume=101 |pages=103–108 |s2cid=19445166}}</ref><ref name=Shukla>{{cite journal |last1=Shukla |first1=A. |last2=Mehrotra |first2=R. C. |last3=Guleria |first3=J. S. |year=2012 |title=Cocos sahnii Kaul: A ''Cocos nucifera'' L.-like fruit from the Early Eocene rainforest of Rajasthan, western India |journal=Journal of Biosciences |volume=37 |issue=4 |pages=769–776 |doi=10.1007/s12038-012-9233-3 |pmid=22922201 |s2cid=14229182 }}</ref> বিচমাৰ্ক দ্বীপপুঞ্জৰ চেইণ্ট মেথিয়াছ দ্বীপপুঞ্জৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থানসমূহত ''Niu vai'' অন্তস্তৰৰ টুকুৰা উদ্ধাৰ কৰা হৈছে। এই টুকুৰাবোৰ প্ৰায় খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১০০০ চনৰ পুৰণি। ইয়াৰপৰা বুজা যায় যে অষ্ট্ৰনেচীয় লাপিটা লোকসকলে ইতিমধ্যে নাৰিকলৰ খেতি আৰু কৃত্ৰিম নিৰ্বাচন কৰিছিল।<ref name="Lew"/> নাৰিকল গছক ইয়াৰ প্ৰকৃতিৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি বহলভাৱে দুটা সাধাৰণ প্ৰকাৰত ভাগ কৰিব পাৰি: "ওখ" (var. ''typica'') আৰু "চাপৰ" (var. ''nana'') জাত।<ref name=Santos>{{cite web |url=http://www.bioversityinternational.org/fileadmin/bioversity/publications/Web_version/108/ch02.htm#Chapter+1+BOTANY+OF+THE+COCONUT+PALM |archive-url=https://web.archive.org/web/20131212200527/http://www.bioversityinternational.org/fileadmin/bioversity/publications/Web_version/108/ch02.htm |title=Chapter 1: Botany of the Coconut Palm |archive-date=12 December 2013|website=bioversityinternational.org}}</ref> এই দুয়োটা গোট জিনীয়ভাৱে সুকীয়া। চাপৰ জাতটোৱে আলংকাৰিক বৈশিষ্ট্য আৰু সোনকালে অংকুৰণ তথা ফল ধৰাৰ বাবে অধিক মাত্ৰাত কৃত্ৰিম নিৰ্বাচন প্ৰদৰ্শন কৰে।<ref name=Harries>{{cite journal |last1=Harries |first1=H. C. |year=1978 |title=The evolution, dissemination and classification of ''Cocos nucifera'' L. |url=https://archive.org/details/sim_botanical-review_july-september-1978_44_3/page/265 |journal=[[The Botanical Review]] |volume=44 |issue=3 |pages=265–319 |doi=10.1007/bf02957852|bibcode =1978BotRv..44..265H |s2cid=26636137 }}</ref><ref name=Huang>{{cite journal |last1=Huang |first1=Y.-Y. |last2=Matzke |first2=A. J. M. |last3=Matzke |first3=M. |year=2013 |title =Complete sequence and comparative analysis of the chloroplast genome of coconut palm (''Cocos nucifera'') |journal=[[PLOS One]] |volume=8 |issue=8 |article-number=e74736 |doi=10.1371/journal.pone.0074736 |pmid=24023703 |pmc=3758300 |bibcode =2013PLoSO...874736H |doi-access=free }}</ref> ওখ জাতটোত পৰ-পৰাগযোগ ঘটে। আনহাতে চাপৰ পাম গছবোৰ স্ব-পৰাগযোগী হয়। ইয়াৰ ফলত ওখ গোটটোৰ ভিতৰত বহু পৰিমাণে [[জিনীয় বৈচিত্ৰ্য]] দেখা যায়।<ref name="Rivera">{{cite journal |last1=Rivera |first1=R. |last2=Edwards |first2=K. J. |last3=Barker |first3=J. H. |last4=Arnold |first4=G. M. |last5=Ayad |first5=G. |last6=Hodgkin |first6=T. |last7=Karp |first7=A. |title=Isolation and characterization of polymorphic microsatellites in ''Cocos nucifera'' L |url=https://archive.org/details/sim_genome_1999-08_42_4/page/668 |journal =Genome |volume =42 |issue =4 |pages =668–675 |year=1999 |pmid =10464790 |doi=10.1139/g98-170}}</ref> অধিক বৈচিত্ৰ্যপূৰ্ণ ওখ জাতবোৰৰ বিপৰীতে চাপৰ নাৰিকলৰ জাতবোৰ সম্পূৰ্ণৰূপে খেতি কৰা হয়।<ref name="Bourdeix"/><ref name="Rivera"/> চাপৰ নাৰিকলবোৰে তেৰটা জিনীয় মাৰ্কাৰৰ ভিতৰত তিনিটা ভাগ-বতৰা কৰে (যিটো ওখ জাতত বিৰল)। ইয়াৰপৰা বুজা যায় যে ইহঁত সম্ভৱতঃ এটা পোহনীয়া কৰা জনসংখ্যাৰপৰা উৎপন্ন হৈছে। ফিলিপাইন আৰু মালয়ৰ চাপৰ নাৰিকলবোৰ সোনকালেই দুটা সুকীয়া প্ৰকাৰত বিভক্ত হৈছিল। নতুন অঞ্চলত প্ৰৱৰ্তন কৰিলে ইহঁত সাধাৰণতে জিনীয়ভাৱে পৃথক হৈ থাকে। এনে প্ৰৱৰ্তনৰ পিছত বহুতো চাপৰ জাত বিকশিত হৈছিল, যিবোৰে ওখ জাতৰ সৈতে বৰ্ণসংকৰণ কৰিছিল। চাপৰ জাতবোৰৰ উৎপত্তি স্থান হ’ল [[দক্ষিণ-পূব এছিয়া]]। ইয়াত থকা ওখ জাতবোৰ জিনীয়ভাৱে চাপৰ নাৰিকলৰ আটাইতকৈ ওচৰত থাকে।<ref name="Gunn2011"/><ref name="lebrun2013"/><ref name="Bourdeix">{{cite book |last1=Bourdeix |first1=R. |last2=Prades |first2=A. |title=A Global Strategy for the conservation and use of Coconut Genetic Resources 2018–2028 |date=2017 |publisher=[[Bioversity International]] |isbn=978-92-9043-984-4 |url=https://www.bioversityinternational.org/e-library/publications/detail/a-global-strategy-for-the-conservation-and-use-of-coconut-genetic-resources-2018-2028/ |archive-date=20 April 2021 |access-date=20 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210420051507/https://www.bioversityinternational.org/e-library/publications/detail/a-global-strategy-for-the-conservation-and-use-of-coconut-genetic-resources-2018-2028/ |url-status=live }}</ref><ref name=Rivera/> ওখ আৰু চাপৰ জাতৰ জিন’ম ক্ৰমবিন্যাসে প্ৰকাশ কৰিছে যে ইহঁত ২ ৰপৰা ৮ নিযুত বছৰ পূৰ্বে পৃথক হৈছিল। উদ্ভিদৰ হৰমন জিবাৰলিনৰ বিপাকীয় ক্ৰিয়াৰ জিনৰ পৰিৱৰ্তনৰ ফলত চাপৰ জাতটোৰ সৃষ্টি হৈছিল।<ref>{{cite journal |last1=Wang |first1=Shouchuang |last2=Xiao |first2=Yong |last3=Zhou |first3=Zhi-Wei |last4=Yuan |first4=Jiaqing |last5=Guo |first5=Hao |last6=Yang |first6=Zhuang |last7=Yang |first7=Jun |last8=Sun |first8=Pengchuan |last9=Sun |first9=Lisong |last10=Deng |first10=Yuan |last11=Xie |first11=Wen-Zhao |last12=Song |first12=Jia-Ming |last13=Qamar |first13=Muhammad Tahir ul |last14=Xia |first14=Wei |last15=Liu |first15=Rui |display-authors=5 |date=4 November 2021 |title=High-quality reference genome sequences of two coconut cultivars provide insights into evolution of monocot chromosomes and differentiation of fiber content and plant height |journal=Genome Biology |volume=22 |issue=1 |page=304 |doi=10.1186/s13059-021-02522-9 |pmc=8567702 |pmid=34736486 |doi-access=free }}</ref> আন এক পূৰ্ৰপুৰুষৰ জাত হৈছে [[পলিনেশিয়া]]ৰ '''''niu leka''''' (যাক "কম্পেক্ট ড্ৱাৰ্ফ" বুলি কোৱা হয়)। যদিও ই চাপৰ নাৰিকলৰ সৈতে সাদৃশ্যপূৰ্ণ (লেহেমীয়া বৃদ্ধিকে ধৰি), ই জিনীয়ভাৱে সুকীয়া আৰু ইয়াক স্বতন্ত্ৰভাৱে খেতি কৰা হৈছিল, সম্ভৱতঃ [[টংগা]]ত। প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় অন্যান্য দ্বীপতো ''niu leka'' ৰ অন্যান্য জাত থাকিব পাৰে। ইয়াৰে কিছুমান সম্ভৱতঃ কম্পেক্ট ড্ৱাৰ্ফ আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ চাপৰপ্ৰকাৰৰ উন্নত বৰ্ণসংকৰৰ বংশধৰ।<ref name="lebrun2013"/><ref name="Bourdeix"/> == বিতৰণ আৰু আৱাসস্থল == মানুহৰ খেতি আৰু বিস্তাৰৰ বাবে নাৰিকলৰ একপ্ৰকাৰৰ বিশ্বব্যাপী বিতৰণ দেখিবলৈ পোৱা যায়। অৱশ্যে ইয়াৰ মূল বিতৰণ আছিল কেন্দ্ৰীয় ইণ্ডো-পেচিফিক অঞ্চলৰ সামুদ্ৰিক দক্ষিণ-পূব এছিয়া আৰু মেলালেনিয়া অঞ্চলত।<ref name="Perera"/> নাৰিকল গছ বালিচহীয়া মাটিত ভালদৰে বাঢ়ি আহে আৰু ই অতিমাত্ৰা [[লৱণাক্ততা]] সহ্য কৰিব পাৰে। ই প্ৰচুৰ সূৰ্যৰ পোহৰ আৰু বছৰি ১৫০০ মিমিৰপৰা ২৫০০ মিমিৰ ভিতৰত নিয়মীয়া বৰষুণ হোৱা অঞ্চল পছন্দ কৰে। ই ৬০% তকৈ অধিক আৰ্দ্ৰতা পছন্দ কৰে। যদি বৰষুণ ইয়াতকৈ কম হয়, ইয়াৰ শিপাই মাটিৰ পানীৰ স্তৰ স্পৰ্শ কৰিব পাৰিলে ই জীয়াই থাকিব পাৰে। কিন্তু ই পানী জমা হৈ থকাটো সহ্য কৰিব নোৱাৰে। ক্ৰান্তীয় অঞ্চলত সাগৰ পৃষ্ঠৰপৰা {{Convert|600|m}} উচ্চতালৈকে ই বৃদ্ধি পায়। ই ভিতৰুৱা অঞ্চলৰ বালিচহীয়া মাটিত এমাহ আৰু গধুৰ মাটিত তিনিমাহ পৰ্যন্ত খৰাং বতৰ সহ্য কৰিব পাৰে। কিন্তু মাটিৰ পানী নিষ্কাষণ ব্যৱস্থা ভাল হ’ব লাগিব। ই ৪.৫ ৰপৰা ৮ পিএইচ (pH) যুক্ত মাটিত গজে (পিছৰটো প্ৰবাল এটোলত হয়)। কিন্তু ই ৫.৫ ৰপৰা ৭ পিএইচ পৰিসৰ বেছি পছন্দ কৰে। ছাঁ পৰিলে ইয়াৰ বৃদ্ধি গুৰুতৰভাৱে সীমিত হয়। যদি ইয়াৰ শিপা প্ৰণালী ভালদৰে বিকশিত হয়, তেন্তে ই ঘূৰ্ণীবতাহৰ দৰে তীব্ৰ বতাহকো প্ৰতিৰোধ কৰিব পাৰে।<ref name="sppia">{{cite book |last1=Chan |first1=Edward |first2=Craig R. |last2=Elevitch |date=April 2006 |url=http://agroforestry.net |chapter=Cocos nucifera (coconut): Environmental Preferences and Tolerances |pages=9–10 |archive-url=https://archive.org |archive-date=20 October 2013 |url-status=live |editor=C. R. Elevitch |title=Species Profiles for Pacific Island Agroforestry |location=Hōlualoa, Hawaii |publisher=Permanent Agriculture Resources}}</ref> বনৰীয়া নাৰিকল কেৱল উপকূলীয় অঞ্চলৰ বালিচহীয়া আৰু লৱণাক্ত মাটিতেই সীমাবদ্ধ থাকে। ইয়াৰ ফল সাগৰৰ মাধ্যমেৰে বিস্তাৰিত হ’বলৈ উপযোগী। বীজ কঢ়িয়াই নিবলৈ আৰু পুলি ৰুবলৈ মানুহৰ হস্তক্ষেপ নোহোৱাকৈ নাৰিকল ভিতৰুৱা অঞ্চলত উপনীত হ’ব নোৱাৰে।<ref name=HCH_2>{{cite journal |last1=Harries |first1=H. C. |year=2012 |title=Germination rate is the significant characteristic determining coconut palm diversity |journal=Annals of Botany |volume =2012 |article-number=pls045 |doi=10.1093/aobpla/pls045 |pmid=23275832 |pmc=3532018 }}</ref> == কৃষি বা খেতি কাৰ্য == [[File:Efate East - Very old coconut plantations - panoramio.jpg|thumb|ভানুৱাটুৰ এফেটে দ্বীপত থকা এটা নাৰিকলৰ বাগিছা]] নাৰিকল গছ সাধাৰণতে গৰম আৰু সেমেকা ক্ৰান্তীয় জলবায়ুত খেতি কৰা হয়। ভালদৰে বাঢ়িবলৈ আৰু ফল ধৰিবলৈ ইহঁতক গোটেই বছৰ ধৰি উষ্মতা আৰু আৰ্দ্ৰতাৰ প্ৰয়োজন হয়। খৰাং জলবায়ুত নাৰিকল গছ বৰ্তি থকাটো কঠিন আৰু সঘনাই পানী যোগান নোহোৱাকৈ ই তাত বাঢ়িব নোৱাৰে। খৰাং পৰিস্থিতিত ইয়াৰ নতুন পাতবোৰ ভালদৰে মেল নাখায়, পুৰণি পাতবোৰ শুকাই যাব পাৰে আৰু ফলবোৰ সৰি পৰিব পাৰে।<ref name="sppia"/> ক্ৰান্তীয় অঞ্চলত ইয়াৰ ব্যাপক খেতিৰ বাবে মেংগ্ৰোভ বনৰ দৰে কেইবাটাও প্ৰাকৃতিক আৱাসস্থল বিপন্ন হৈ পৰিছে। পৰিৱেশ তন্ত্ৰৰ এনে ক্ষতিৰ এটা উদাহৰণ হ’ল য়ুকাতানৰ পেটেনচ মেংগ্ৰোভ।<ref>{{cite web |url=http://www.eoearth.org/article/Petenes_mangroves?topic=49597 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121011011735/http://www.eoearth.org/article/Petenes_mangroves?topic=49597 |archive-date=11 October 2012 |title=Petenes mangroves: types and severity of threats |last1=McGinley |first1=Mark |last2=Hogan |first2=C. Michael |series=The Encyclopedia of Earth |publisher=[[World Wide Fund for Nature]] |date=19 April 2011 |access-date=17 December 2016 }}</ref> আন গছৰ তুলনাত নাৰিকল গছৰ এটা অনন্য বৈশিষ্ট্য হ’ল যে ইয়াক সাগৰৰ পানীৰেও জলসিঞ্চন কৰিব পাৰি।<ref>{{cite book |last=Carr |first=M. K. V. |title=Advances in irrigation agronomy: plantation crops |date=5 April 2012 |publisher=[[Cambridge University Press]] |page=101}}</ref> === কীট-পতংগ আৰু ৰোগ === [[File:Coconutlethalyellowing.jpg|thumb|upright|ফাইট’প্লাজমা ৰোগৰ বাবে মৰহি যোৱা এজোপা নাৰিকল গছ]] নাৰিকল গছ ফাইট’প্লাজমা (phytoplasma)জনিত মাৰাত্মক হালধীয়া পৰা ৰোগৰ (lethal yellowing) প্ৰতি সংবেদনশীল। এই ৰোগে আফ্ৰিকা, ভাৰত, মেক্সিকো, কেৰিবিয়ান আৰু প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় অঞ্চলৰ বাগিছাসমূহক প্ৰভাবিত কৰে।<ref name="Bourdeix 2016">{{cite web |last=Bourdeix |first=Ronald |url=https://asiatimes.com/article/future-coconut-threatened-lethal-yellowing-disease/ |title=Clarion call for King Coconut |date=9 December 2016 |website=Asia Times |access-date=14 December 2016}}</ref> নাৰিকল গছ বহুতো লেপিড’প্টেৰা (পখিলা আৰু মথ) প্ৰজাতিৰ পলু (larvae) ৰদ্বাৰা ক্ষতিগ্ৰস্ত হয়। এইবোৰে পাত খাই জীয়াই থাকে। ইয়াৰ ভিতৰত আফ্ৰিকান আৰ্মীৱৰ্ম (''Spodoptera exempta'') আৰু ''Batrachedra'' প্ৰজাতি যেনে: ''B.&nbsp; arenosella'', ''B.&nbsp; atriloqua'' (কেৱল নাৰিকল গছ খায়), ''B.&nbsp; mathesoni'' (কেৱল নাৰিকল গছ খায়) আৰু ''B.&nbsp; nuciferae'' অন্যতম।<ref>{{cite journal |last1=Yarro |first1=J. G. |last2=Otindo |first2=B. L. |last3=Gatehouse |first3=A. G. |last4=Lubega |first4=M. C. |date=December 1981 |title=Dwarf variety of coconut, ''Cocos nucifera'' (Palmae), a hostplant for the African armyworm, Spodoptera exempta (Wlk.) (Lepidoptera, Noctuidae)|journal=International Journal of Tropical Insect Science |volume=1 |issue=4 |pages=361–362 |doi=10.1017/S1742758400000667 |bibcode=1981IJTIS...1..361Y |s2cid=88007323}}</ref> নাৰিকলৰ পাত খোৱা বিটল পোক ''Brontispa longissima'' ই কুমলীয়া পাতবোৰ খায়। ই পুলি আৰু পূৰঠ নাৰিকল গছ দুয়োটাকে নষ্ট কৰে। ২০০৭ চনত ফিলিপাইনছে এই কীটৰ বিস্তাৰ ৰোধ কৰিবলৈ আৰু প্ৰায় ৩৫ লাখ কৃষকৰ জীৱিকা জড়িত হৈ থকা নাৰিকল উদ্যোগটোক সুৰক্ষিত কৰিবলৈ মেট্ৰ’ মণিলা আৰু ২৬খন প্ৰদেশত কোৱাৰেণ্টাইন জাৰি কৰিছিল।<ref>{{cite web |url=http://www.gmanetwork.com/news/story/62343/news/regions/report-26-provinces-quarantined-for-coconut-pest |title=Report: 26 provinces quarantined for coconut pest |publisher=[[GMA News Online]] |date=28 September 2007 |access-date=17 December 2016 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161220190900/http://www.gmanetwork.com/news/story/62343/news/regions/report-26-provinces-quarantined-for-coconut-pest |archive-date=20 December 2016 }}</ref> নাৰিকলৰ ফলবোৰ এবিধ ভেঁকুৰ বা মকৰা সদৃশ কীটৰ (''Aceria guerreronis'')দ্বাৰা ক্ষতিগ্ৰস্ত হ’ব পাৰে। এই কীটে নাৰিকল বাগিছাসমূহ আক্ৰমণ কৰে আৰু ইয়াৰ ফলত উৎপাদনৰ ৬০% পৰ্যন্ত অৰ্থনৈতিক ক্ষতি হ’ব পাৰে।<ref name="CABI">{{cite journal |title=''Aceria guerreronis'' (coconut mite) |url=https://www.cabi.org/isc/datasheet/2596 |access-date=22 November 2025 |journal=Invasive Species Compendium |year=2020 |volume=CABI Compendium |page=2596 |publisher=[[CAB International|CABI]] |doi=10.1079/cabicompendium.2596 |doi-access=free |archive-date=19 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221019145227/https://www.cabi.org/isc/datasheet/2596 |url-status=live }}</ref> অপূৰঠ বীজবোৰো ইয়াৰ পলুৰদ্বাৰা আক্ৰান্ত আৰু ক্ষতিগ্ৰস্ত হয়।<ref>{{cite thesis |last=McDonald |first=Sharon Angella |title=Infestation patterns of the coconut mite, ''Eriophyes guerreronis'' (Keifer) (Acari: Eriophyidae), on coconuts and resulting yield loss in eastern Jamaica |date=9 July 1997 |access-date=22 November 2025 |degree=[[Master of Science]] |publisher=[[Virginia Polytechnic Institute and State University]] |url=http://hdl.handle.net/10919/36916 |hdl=10919/36916 |archive-date=8 June 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110608091415/http://scholar.lib.vt.edu/theses/available/etd-71997-85230/unrestricted/etd.pdf |url-status=live }}</ref> ৰাসায়নিক নিয়ন্ত্ৰণ সম্ভৱ যদিও ইয়াক সঘনাই প্ৰয়োগ কৰিবলগীয়া হোৱা বাবে খৰচ, পৰিৱেশৰ ক্ষতি আৰু নাৰিকলৰ শাহ আৰু পানীত কীটনাশকৰ অৱশিষ্ট ৰৈ যোৱাৰ আশংকাত ই কাৰ্যক্ষম নহয়।<ref name=Lindquist>{{cite book|author1=Lindquist, E.E.|author2=Bruin, J.|author3=Sabelis, M.W.|title=Eriophyoid Mites: Their Biology, Natural Enemies and Control |url=https://books.google.com/books?id=MVmTn4ghwo0C&pg=PA561 |year=1996 |publisher=[[Elsevier]] |isbn=978-0-08-053123-6 |pages=561–569}}</ref> === জাতসমূহ === [[File:Young coconut of Srilanka.jpg|thumb|upright=0.6|শ্ৰীলংকাৰ এবিধ চুটি জাতৰ নাৰিকল যাকে কিং ক’ক’নাট (ৰঙা নাৰিকল) বুলি জনা যায়]] নাৰিকলৰ বহুতো ব্যাৱসায়িক আৰু পৰম্পৰাগত জাত আছে। ইহঁতক প্ৰধানকৈ ওখ, চাপৰ আৰু বৰ্ণসংকৰ (ওখ আৰু চাপৰৰ মিশ্ৰণ) জাতত শ্ৰেণীভুক্ত কৰিব পাৰি।<ref>{{cite journal |last1=Parthasarathy |first1=V. I. |last2=Geethalakshmi |first2=P.U. |last3=Niral |first3=V. I. |title=Analysis of coconut cultivars and hybrids using isozyme polymorphism |journal=Acta Botanica Croatica |date=15 April 2004 |volume=63 |issue=1 |pages=69–74 |url=https://hrcak.srce.hr/file/5620 |archive-date=29 December 2025 |access-date=22 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251229225139/https://hrcak.srce.hr/file/5620 |url-status=live }}</ref> এই জাতবোৰ প্ৰায়ে আঞ্চলিক হয়, যেনে চেলন টল, জামাইকা টল, জাভা টল আৰু মালয়ান টল।<ref name="Elzabroek"/> প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় নাৰিকলৰ চাপৰ জাতবোৰ প্ৰাচীন কালৰেপৰা অষ্ট্ৰনেচীয় লোকসকলে খেতি কৰি আহিছে। এই জাতবোৰ লেহেমীয়া বৃদ্ধি, মিঠা নাৰিকলৰ পানী আৰু প্ৰায়ে উজ্জ্বল ৰঙৰ ফলৰ বাবে নিৰ্বাচন কৰা হৈছিল।<ref name="lebrun2013">{{cite book |last1=Lebrun |first1=P. |last2=Grivet |first2=L. |last3=Baudouin |first3=L. |title=Current Advances in Coconut Biotechnology |publisher=[[Springer Science & Business Media]]|year=2013 |isbn=978-94-015-9283-3 |editor1-last=Oropeza |editor1-first=C. |pages=83–85 |chapter=Use of RFLP markers to study the diversity of the coconut palm |editor2-last=Verdeil |editor2-first=J.K. |editor3-last=Ashburner |editor3-first=G. R. |editor4-last=Cardeña |editor4-first=R. |editor5-last=Santamaria |editor5-first=J. M.}}</ref> চাপৰ জাতবোৰৰ ভিতৰত ড্ৱাৰ্ফ গ্ৰীণ (সেউজীয়া চাপৰ) আৰু ড্ৱাৰ্ফ অৰেঞ্জ (কমলা চাপৰ) আদি অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Elzabroek"/> বিভিন্ন বৈশিষ্ট্যেৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি নাৰিকলৰ জাতসমূহ নিৰ্বাচন কৰা হৈছে। উদাহৰণস্বৰূপে, কিং ক’ক’নাট (ৰঙা নাৰিকল) হ’ল শ্ৰীলংকাৰ এবিধ জাত, য’ত শৰ্কৰাৰ পৰিমাণ তুলনামূলকভাৱে কম থাকে। আনহাতে মাকাপুন’ (Macapuno) জাতৰ নাৰিকলত কোমল জেলিৰ দৰে শাহ থাকে, যিয়ে ফলটোৰ সমগ্ৰ কেন্দ্ৰীয় গহ্বৰটো পূৰণ কৰি ৰাখে। ইয়াক মিঠা মিঠাই তৈয়াৰ কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref>{{cite journal |last1=Sukendah |last2=Volkaert |first2=Hugo |last3=Sudarsono |year=2009 |title=Isolation and Analysis of DNA Fragment of Genes Related to Kopyor Trait in Coconut Plant |url=https://jurnal.ugm.ac.id/ijbiotech/article/view/7814/6055 |journal=Indonesian Journal of Biotechnology |volume=14 |issue=2 |pages=1169–1178 |archive-date=30 January 2023 |access-date=23 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230130143237/https://jurnal.ugm.ac.id/ijbiotech/article/view/7814/6055 |url-status=live }}</ref><ref name="Florida Gardener">{{cite web |title=Coconut Varieties |url=http://www.floridagardener.com/palms/coconutpalm.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151020105211/http://www.floridagardener.com/palms/coconutpalm.htm |archive-date=20 October 2015 |access-date=19 May 2016 |publisher=floridagardener.com }}</ref> মাইপান নাৰিকল (Maypan) এবিধ এফ১ বৰ্ণসংকৰ (F1 hybrid) জাত। ১৯৭০-ৰ দশকত জামাইকাত মাৰাত্মক হালধীয়া পৰা ৰোগ প্ৰতিৰোধ কৰিবলৈ এই জাতটো প্ৰস্তুত কৰা হৈছিল।<ref>[http://www.avxl82.dsl.pipex.com/CICLY/main.html Centre for Information on Coconut Lethal Yellowing (CICLY)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090605224039/http://www.avxl82.dsl.pipex.com/CICLY/main.html |date=5 June 2009 }}</ref><ref>{{cite journal |last1=Harries |first1=H.C. |last2=Romney |first2=D.H. |year=1974 |title=Maypan: an F1 hybrid coconut variety for commercial production in Jamaica |journal=World Crops |volume=26 |pages=110–111}}</ref> অৱশ্যে অতি সোনকালেই মাইপান জাতৰ ৰোগ প্ৰতিৰোধ ক্ষমতা হ্ৰাস পাবলৈ ধৰে। এই প্ৰক্ৰিয়া সম্ভৱতঃ ১৯৮০-ৰ দশকৰপৰাই আৰম্ভ হৈছিল আৰু ২০০০ চনৰ ভিতৰত ই সম্পূৰ্ণ ব্যৰ্থ হয়।<ref>{{cite journal |last1=Broschat |first1=T. K. |last2=Harrison |first2=N. A. |last3=Donselman |first3=H. |title=Losses to Lethal Yellowing Cast Doubt on Coconut Cultivar Resistance |journal=Palms |year=2002 |volume=46 |issue=4 |pages=185–189 |url=https://palms.org/wp-content/uploads/2016/05/vol46n4p185-189.pdf |archive-date=30 November 2025 |access-date=30 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251130114004/https://palms.org/wp-content/uploads/2016/05/vol46n4p185-189.pdf |url-status=live |archivedate=30 November 2025 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20251130114004/https://palms.org/wp-content/uploads/2016/05/vol46n4p185-189.pdf |deadurl=yes }}</ref><ref name="Lebrun Baudouin 2007">{{cite journal |last1=Lebrun |first1=P. |last2=Baudouin |first2=L. |last3=Myrie |first3=W. |last4=Berger |first4=A. |last5=Dollet |first5=M. |title=Recent lethal yellowing outbreak: why is the Malayan Yellow Dwarf Coconut no longer resistant in Jamaica? |journal=Tree Genetics & Genomes |volume=4 |issue=1 |date=14 November 2007 |issn=1614-2942 |doi=10.1007/s11295-007-0093-1 |pages=125–131 |url=http://link.springer.com/10.1007/s11295-007-0093-1 |access-date=23 November 2025|url-access=subscription }}</ref> নাৰিকলৰ আন কিছুমান জাতৰ মাইক্ৰ’ছেটেলাইটত থকা এলিল (alleles)ৰ বাবে হালধীয়া পৰা ৰোগৰ বিৰুদ্ধে প্ৰাকৃতিক শস্যৰ ৰোগ প্ৰতিৰোধ ক্ষমতা থাকে। ইয়াৰ ভিতৰত 'ভানুৱাটু টল' আৰু 'শ্ৰীলংকা গ্ৰীণ ড্ৱাৰ্ফ' আটাইতকৈ বেছি প্ৰতিৰোধ ক্ষমতাসম্পন্ন জাত। আনহাতে 'ৱেষ্ট আফ্ৰিকান টল' জাতটো এই ৰোগৰ প্ৰতি আটাইতকৈ বেছি সংবেদনশীল।<ref name="Microsatellite">{{cite book |year=2017 |publisher=Springer |first2=S. |first1=M. |last2=Jain |number=17 |last1=Ahuja |title=Biodiversity and Conservation of Woody Plants |doi=10.1007/978-3-319-66426-2 |series=Sustainable Development and Biodiversity |volume=17 |isbn=978-3-319-66425-5 |s2cid=518220 |page=23}}</ref><ref>{{cite book |publisher=Springer |year=2020 |first5=Julianne |first4=Quang |first3=Roland |first2=Mike |first1=Steve |last5=Biddle |last4=Nguyen |last3=Bourdeix |last2=Foale |last1=Adkins |editor-first1=Steve |editor-first2=Mike |editor-first3=Roland |editor-first4=Quang |editor-first5=Julianne |editor-last1=Adkins |editor-last2=Foale |editor-last3=Bourdeix |editor-last4=Nguyen |editor-last5=Biddle |doi=10.1007/978-3-030-44988-9 |title=Coconut Biotechnology: Towards the Sustainability of the 'Tree of Life' |isbn=978-3-030-44987-2 |s2cid=220051653 |pages=128, 132}}</ref><ref>{{cite journal |issue=4 |year=2010 |volume=6 |first6=A. |first5=S. |first4=P. |first3=J.|first2=K. |first1=K. |last6=Sangare |last5=Dery |last4=Lebrun |last3=Konan |last2=Koffi |last1=Konan |title=Microsatellite gene diversity in coconut (''Cocos nucifera'' L.) accessions resistants to lethal yellowing disease |journal=African Journal of Biotechnology |url=https://www.ajol.info/index.php/ajb/article/view/56209}}</ref> === প্ৰজাতি সংবৰ্ধন === নাৰিকলৰ ক্ষেত্ৰত পৰম্পৰাগত [[উদ্ভিদ প্ৰজনন]] ব্যৱস্থাৰ ব্যৱহাৰ সীমিত। কাৰণ অতিৰিক্ত জিনীয় বৈচিত্ৰ্য যোগান ধৰিবলৈ কোনো বন্য নাৰিকলৰ প্ৰজাতি নাই। ইয়াৰ উপৰি, ইয়াৰ বংশবৃদ্ধিৰ বাবে দীঘলীয়া সময়ৰ প্ৰয়োজন হয়, ইয়াত উচ্চ মাত্ৰাত বিষমযুগ্মতা (heterozygosity) থাকে, বৰ্ণসংকৰণৰ বাবে কৰা কৃত্ৰিম পৰাগযোগৰপৰা মাত্ৰ কেইটামানহে বীজ পোৱা যায় আৰু আংগিক প্ৰজনন (ক্ল’নিং) প্ৰক্ৰিয়াটো বিশ্বাসযোগ্য নহয়। নাৰিকল প্ৰজননৰ উদ্দেশ্যসমূহৰ ভিতৰত ক’প্ৰা বা শুকান শাহৰ পৰিমাণ বৃদ্ধি, মাইকী ফুলৰ উৎপাদন, তেলৰ পৰিমাণ বৃদ্ধি, নাৰিকলৰ শাহ আৰু পানীৰ সুগন্ধি, ভ্ৰূণপোষৰ কোমলতা আৰু মিঠা ভাব, খৰাং প্ৰতিৰোধ ক্ষমতা, শিপা ওলোৱা ৰোগৰ প্ৰতিৰোধ ক্ষমতা আৰু এৰিঅ’ফাইড মকৰা বা কীটৰ প্ৰতিৰোধ ক্ষমতা অন্তৰ্ভুক্ত হ’ব পাৰে।<ref name="Nair 2016">{{cite book |last1=Nair |first1=Raman V. |url=https://www.researchgate.net/publication/305552308 |title=Advances in plant breeding strategies: agronomic, abiotic and biotic stress traits |last2=Jerard |first2=B. A. |last3=Thomas |first3=Regi J. |publisher=[[Springer International]] |year=2016 |pages=257–279 |chapter=Coconut breeding in India}}</ref> বৰ্ণসংকৰ বা হাইব্ৰীড জাতবোৰে অন্যান্য জাতৰ তুলনাত অধিক উৎপাদন আৰু খৰতকীয়া ফল ধৰাৰ ক্ষমতা প্ৰদান কৰে। কিন্তু ইয়াৰ পানীৰ গুণগত মানৰ বাবে এই ফলবোৰে বজাৰত কম আদৰ পায়। নাৰিকলৰ পানীৰ বজাৰখনৰ বাবে বৰ্ণসংকৰ জাততকৈ অধিক উন্নত পানীৰ গুণগত মান যোগান ধৰিবলৈ চাপৰ নাৰিকলৰ ভিতৰতে অন্তৰ্ভুক্ত প্ৰজাতিৰ ক্ৰছিং বা সংবৰ্ধন (একেলগে প্ৰজনন কৰা চাপৰ নাৰিকল) পৰীক্ষা কৰি চোৱা হৈছে।<ref>{{cite journal |last1=Santos |first1=Pedro Henrique Araújo Diniz |last2=Venâncio |first2=Thiago Motta |last3=dos Santos |first3=Pedro Henrique Dias |last4=Ramos |first4=Helaine Christine Cancela |last5=Arêdes |first5=Fernanda Abreu Santana |last6=Azevedo |first6=Alinne Oliveira Nunes |last7=Boechat |first7=Marcela Santana Bastos |last8=de Souza Filho |first8=Gonçalo Apolinário |last9=Ramos |first9=Semiramis Rabelo Ramalho |last10=Mirisola |first10=Luiz Angelo |last11=Aragão |first11=Wilson Menezes |last12=Pereira |first12=Messias Gonzaga |display-authors=5 |year=2020 |title=Genotyping-by-sequencing technology reveals directions for coconut (Cocos nucifera L.) breeding strategies for water production |url=https://dx.doi.org/10.1007/s10681-020-02582-1 |journal=Euphytica |volume=216 |issue=3 |pages=1–9 |article-number=45 |doi=10.1007/s10681-020-02582-1 |bibcode=2020Euphy.216...45S |access-date=22 November 2025|url-access=subscription }}</ref> === ফল সংগ্ৰহ কৰা === {{multiple image | align = left | direction = horizontal | width1 = 100 | width2 = 120 | width3 = 83 | image1 = Coconut notches.jpg | image2 = CoconutHarvestCazones.JPG | image3 = Coconut harvest.jpg | header = ফল চপোৱা পদ্ধতিসমূহ | footer = বাঁওফালে: কাণ্ডত কটা খাঁজ ব্যৱহাৰ কৰি গছত উঠা, [[ফিলিপাইনছ]]<br/>মাজত: ৰছী আৰু [[কপিকল]] ব্যৱহাৰ কৰি, [[মেক্সিকো]]<br/>সোঁফালে: গোৰোহাৰ চাৰিওফালে কাপোৰৰ গাঁথি লৈ গছত উঠা, [[মালদ্বীপ]] }} নাৰিকল চপোৱাৰ আটাইতকৈ সাধাৰণ পদ্ধতি দুটা হ’ল— গছত উঠি<ref name="tp2"/> আৰু দীঘল লৰু বা বাঁহ ব্যৱহাৰ কৰি।<ref name="cpg"/> গছত উঠা পদ্ধতিটো বেছি ব্যাপক, কিন্তু ই অধিক বিপজ্জনক আৰু ইয়াৰ বাবে দক্ষ শ্ৰমিকৰ প্ৰয়োজন হয়।<ref name="tp2">{{cite web |title=Harvesting and Post-harvest Management |website=Coconut Handbook |date=28 December 2016 |url=https://coconuthandbook.tetrapak.com/chapter/harvesting-and-post-harvest-management |publisher=[[Tetra Pak]] |access-date=18 April 2021 |archive-date=22 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210422105359/https://coconuthandbook.tetrapak.com/chapter/harvesting-and-post-harvest-management |url-status=live }}</ref> বেছিভাগ দেশতে হাতেৰে গছত উঠাটো পৰম্পৰাগত পদ্ধতি। ইয়াৰ বাবে ভৰিৰে কাণ্ডত চাপ প্ৰয়োগ কৰা এক বিশেষ ভংগিমাৰ প্ৰয়োজন হয়। নাৰিকল বাগিছাত নিয়োজিত শ্ৰমিকসকল প্ৰায়ে পেশী আৰু কশেৰুকাৰ বিকাৰত আক্ৰান্ত হয়। ইয়াৰ উপৰি ওপৰৰপৰা পৰি আঘাতপ্ৰাপ্ত হোৱা বা মৃত্যু হোৱাৰ আশংকাও থাকে।<ref name="Piggott">{{cite book |last1=Piggott |first1=C.J. |title=Coconut Growing |date=1964 |publisher=[[Oxford University Press]] |page=61}}</ref><ref>{{cite web |title=Tropical Tree and Palm Crops |url=https://www.iloencyclopaedia.org/part-x-96841/agriculture-and-natural-resources-based-industries/tree-bramble-and-vine-crops/item/548-tropical-tree-and-palm-crops |website=Encyclopedia of Occupational Health & Safety |publisher=[[International Labour Organization]] |access-date=24 April 2021 }}{{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="George">{{cite journal |last1=George |first1=Bincy M. |last2=Rao |first2=Muddanna S. |last3=Kumar |first3=Arunachalam |last4=Suvarna |first4=Niveditha |last5=D'Souza |first5=Jessica Sushima |title=Health of coconut tree climbers of rural southern India – medical emergencies, body mass index and occupational marks: A quantitative and survey study |journal=Journal of Clinical and Diagnostic Research |year=2012 |volume=6 |issue=1 |pages=57–60 |url=https://www.jcdr.net/articles/pdf/1829/13%20-%203430.(A).pdf |archive-date=24 April 2021 |access-date=24 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210424041814/https://www.jcdr.net/articles/pdf/1829/13%20-%203430.(A).pdf |url-status=live }}</ref> সুৰক্ষাৰ বাবে ফিলিপাইন আৰু গুৱামৰ নাৰিকল শ্ৰমিকে কঁকালত ৰছীৰে বন্ধা এখন বিশেষ ছুৰী (ব’ল’ ছুৰী) ব্যৱহাৰ কৰি গছৰ কাণ্ডত নিৰ্দিষ্ট দূৰত্বত খাঁজ কাটি লয়। ই গছৰ কাণ্ডটোক এখন জখলাৰ দৰে কৰি তোলে। অৱশ্যে ই গছৰপৰা পোৱা কাঠৰ মূল্য হ্ৰাস কৰে আৰু গছজোপাত বীজাণুৰ সংক্ৰমণ ঘটিব পাৰে।<ref name="fao-timber">{{cite book |title=Coconut wood: Processing and Use |date=1985 |publisher=Food and Agriculture Organization of the United Nations |isbn=92-5-102253-4 |page=27 |url=http://www.fao.org/3/an792e/an792e00.pdf |archive-date=18 April 2021 |access-date=18 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418112328/http://www.fao.org/3/an792e/an792e00.pdf |url-status=live }}</ref><ref name="tp2"/><ref name="Safford">{{cite journal |last=Safford |first=William Edwin |title=The Useful Plants of the Island of Guam |journal=[[Bulletin of the United States National Museum]] |date=8 April 1905 |volume=9 |page=243}}</ref> গছত উঠাটো সহজ কৰাৰ আন আন পদ্ধতিসমূহৰ ভিতৰত কপিকল আৰু ৰছীৰ ব্যৱহাৰ, হাত বা ভৰি দুয়োটাতে লতা, ৰছী বা কাপোৰ বান্ধি লোৱা, ভৰি বা ভৰিৰ তলুৱাত লোৰ কাঁট লগোৱা বা ৰছীৰে কাণ্ডত নাৰিকলৰ বাকলি বান্ধি লোৱা আদি অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="COGENT"/> [[File:“Lambanog”- Philippines Coconut Wine.jpg|thumb|ফিলিপাইনৰ এজন শ্ৰমিকে কটা ফুলৰ ঠাৰিৰপৰা নাৰিকলৰ মিঠা ৰস সংগ্ৰহ কৰি [[লাম্বান’গ|তালৰ মদ]] প্ৰস্তুত কৰিবলৈ বাঁহৰ সাঁকোৰ ব্যৱস্থা ব্যৱহাৰ কৰিছে]] লৰু বা বাঁহৰ পদ্ধতিটোত এটা দীঘল লৰু বা বাঁহ ব্যৱহাৰ কৰা হয় যাৰ মূৰত এটা কাটিব পৰা সঁজুলি লগোৱা থাকে। ফিলিপাইনত এই পৰম্পৰাগত সঁজুলিটোক 'হালাবাচ' (halabas) বুলি কোৱা হয়। ই এটা দীঘল বাঁহৰ মূৰত কাঁচিৰ দৰে ব্লেড লগাই প্ৰস্তুত কৰা হয়। যদিও ই গছত উঠাতকেই নিৰাপদ আৰু দ্ৰুত, ই শ্ৰমিকসকলক নাৰিকল গছৰ শীৰ্ষ অংশ পৰীক্ষা কৰা আৰু কীট-পতংগ তথা ৰোগৰপৰা পৰিষ্কাৰ কৰাৰ সুযোগ নিদিয়ে।<ref name="cpg">{{cite web |title=Coconut Production Guide |url=https://businessdiary.com.ph/3062/coconut-production-guide/#Harvest_Management |website=Business Diary PH |date=30 March 2020 |access-date=18 April 2021 |archive-date=18 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418112334/https://businessdiary.com.ph/3062/coconut-production-guide/#Harvest_Management |url-status=live }}</ref> আধুনিক পদ্ধতিত ট্ৰেক্টৰ বা জখলাৰ ওপৰত সংস্থাপিত হাইড্ৰলিক লিফ্ট ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref name="Loyola"/> ভাৰত, শ্ৰীলংকা আৰু [[মালয়েছিয়া]]ত যান্ত্ৰিক নাৰিকল গছত উঠা সঁজুলি আৰু ৰবট বিকশিত কৰা হৈছে।<ref name="tp">{{cite book |author=Tetra Pak |title=Coconut Handbook |date=2016 |publisher=Tetra Pak International S.A. |isbn=978-91-7773-948-7 |chapter=The Chemistry of Coconut Milk and Cream |chapter-url=https://coconuthandbook.tetrapak.com/chapter/chemistry-coconut-milk-and-cream |archive-date=29 May 2023 |access-date=25 May 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230529220718/https://coconuthandbook.tetrapak.com/chapter/chemistry-coconut-milk-and-cream |url-status=live }}</ref><ref name="Kumar">{{cite news |last1=Kumar |first1=V. Sajeev |title=New mechanical coconut climbing device developed |url=https://www.thehindubusinessline.com/economy/agri-business/New-mechanical-coconut-climbing-device-developed/article20111199.ece |access-date=18 April 2021 |work=Business Line |date=20 March 2011 |archive-date=18 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418112329/https://www.thehindubusinessline.com/economy/agri-business/New-mechanical-coconut-climbing-device-developed/article20111199.ece |url-status=live }}</ref><ref name="Subramanian">{{cite journal |last1=Subramanian |first1=Parvathi |last2=Sankar |first2=Tamil Selvi |title=Development of a novel coconut-tree-climbing machine for harvesting |journal=Mechanics Based Design of Structures and Machines |date=7 April 2021 |volume=51 |issue=5 |pages=2757–2775 |doi=10.1080/15397734.2021.1907756|s2cid=233530078 }}</ref><ref name="COGENT">{{cite web |title=Climbing the coconut palm |url=http://cogentnetwork.org/oldsite/climbing-the-coconut-palm |website=COGENT |access-date=24 April 2021 |archive-date=16 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211216083837/http://cogentnetwork.org/oldsite/climbing-the-coconut-palm }}</ref> 'ক’ক’নাট মেচিউৰিটি ডিটেকচন প্ৰজেক্ট'ত ছবি আৰু [[মেচিন লাৰ্নিং]] ব্যৱহাৰ কৰি চপোৱাৰ বাবে সাজু হোৱা পূৰঠ নাৰিকলৰ থোকসমূহ চিনাক্ত কৰা হয়।<ref>{{cite journal |last1=Geethalaxmi |last2=Anjali |last3=Ashritha |last4=Sharma |first4=Rajan |last5=Bhat |first5=Shilpa Ganapati |date=15 June 2024 |title=Real Time Sustainable Cultivation of Coconut Tree Crops using ML |url=https://search.ebscohost.com/login.aspx?direct=true&db=aci&AN=181715044&site=eds-live&scope=site |journal=Grenze International Journal of Engineering & Technology (GIJET) |volume=10 |issue=2, Part 4 |pages=4666–4670 |access-date=22 November 2025}}</ref> [[File:Tanjong Jara (4280556051) (2).jpg|thumb|মালয়েছিয়াত নাৰিকল চপাবলৈ প্ৰশিক্ষণ দিয়া এটা [[গাহৰি-নেজীয়া বান্দৰ]]]] ফিলিপাইনৰ নাৰিকল বাগিছাসমূহত গছৰ ওপৰৰ অংশসমূহ পোনপটীয়াকৈ সংযোগ কৰা বাঁহৰ সাঁকো আৰু জখলাৰ এটা প্ৰণালী ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ইয়াৰ জৰিয়তে [[নাৰিকলৰ ভিনেগাৰ]] আৰু তালৰ মদ উৎপাদনৰ বাবে নাৰিকলৰ ৰস (ফল নহয়) সংগ্ৰহ কৰা হয়। <ref name="Bello">{{cite journal |last1=Bello |first1=Rolando T. |last2=Pantoja |first2=Blanquita R. |last3=Tan |first3=Maria Francesca O. |last4=Banalo |first4=Roxanne A. |last5=Alvarez |first5=Jaonne V. |last6=Rañeses |first6=Florita P. |title=A study on skills for trade and economic diversification (STED) in the non-traditional coconut export sectors of the Philippines |journal=Employment Working Paper |year=2020 |publisher=[[International Labour Organization|International Labor Organization]] |location=Geneva |page=18 |url=https://www.ilo.org/wcmsp5/groups/public/---ed_emp/documents/publication/wcms_742455.pdf}}</ref><ref name="Loyola"/> আন কিছুমান অঞ্চলত, যেনে [[পাপুয়া নিউ গিনি]]ত, নাৰিকলবোৰ মাটিত সৰি পৰিলে কেৱল বুটলি সংগ্ৰহ কৰা হয়।<ref name="tp2"/> [[থাইলেণ্ড]] আৰু মালয়েছিয়াৰ কিছুমান নাৰিকল কৃষকে নাৰিকল চপাবলৈ [[গাহৰি-নেজীয়া বান্দৰ]] ব্যৱহাৰ কৰে।<ref name="Bertrand"/> থাইলেণ্ডত নাৰিকল ছিঙিবলৈ ইহঁতক প্ৰায় ৪০০ বছৰ ধৰি পুহি প্ৰশিক্ষণ দি অহা হৈছে।<ref name="npr">{{cite web |last=Barclay |first=Eliza |date=19 October 2015 |title=What's Funny About the Business of Monkeys Picking Coconuts? |url=https://www.npr.org/sections/thesalt/2015/10/19/448960760/monkeys-pick-coconuts-in-thailand-are-they-abused-or-working-animals |publisher=[[NPR]] |access-date=5 April 2018 |archive-date=24 December 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171224054240/https://www.npr.org/sections/thesalt/2015/10/19/448960760/monkeys-pick-coconuts-in-thailand-are-they-abused-or-working-animals |url-status=live }}</ref><ref name="vm">{{cite news |title=The truth behind the "widespread" practice of monkeys harvesting coconuts in Thailand impacting on consumers & retailers |url=https://vegworldmag.com/the-truth-behind-the-widespread-practice-of-monkeys-harvesting-coconuts-in-thailand-impacting-on-consumers-retailers/ |access-date=18 April 2021 |work=Vegworld Magazine |date=31 July 2020 |archive-date=18 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418112330/https://vegworldmag.com/the-truth-behind-the-widespread-practice-of-monkeys-harvesting-coconuts-in-thailand-impacting-on-consumers-retailers/ |url-status=live }}</ref><ref name="Pratruangkrai">{{cite news |last1=Pratruangkrai |first1=Petchanet |title=Focus: Thai coconut farmers reject monkey abuse charges, suffer lost income |url=https://english.kyodonews.net/news/2020/07/438857ee536a-focus-thai-coconut-farmers-reject-monkey-abuse-charges-suffer-lost-income.html |access-date=18 April 2021 |agency=Kyodo News |date=16 July 2020 |archive-date=18 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418112331/https://english.kyodonews.net/news/2020/07/438857ee536a-focus-thai-coconut-farmers-reject-monkey-abuse-charges-suffer-lost-income.html |url-status=live }}</ref> দক্ষিণ থাইলেণ্ড আৰু মালয়েছিয়াৰ কেলান্তান ৰাজ্যত গাহৰি-নেজীয়া বান্দৰৰ প্ৰশিক্ষণ বিদ্যালয় এতিয়াও বৰ্তি আছে।<ref name="Bertrand">{{cite journal |last=Bertrand |first=Mireille |date=27 January 1967 |title=Training without Reward: Traditional Training of Pig-Tailed Macaques as Coconut Harvesters |url=https://archive.org/details/sim_science_1967-01-27_155_3761/page/484 |journal=[[Science (journal)|Science]] |volume=155 |issue=3761 |pages=484–486 |doi=10.1126/science.155.3761.484 |pmid=4959310 |bibcode=1967Sci...155..484B}}</ref> ২০১৯ চনত পশু অধিকাৰ সুৰক্ষা সংস্থা 'পেলপ ফৰ দি এথিকেল ট্ৰিটমেণ্ট অৱ এনিমেলচ' (PETA) এ থাইলেণ্ডৰ এই প্ৰথাৰ বিৰোধিতা কৰিছিল।<ref name="Loyola">{{cite news |last=Loyola |first=James A. |title=Philippine coconut industry: No monkey business here |url=https://mb.com.ph/2020/07/23/philippine-coconut-industry-no-monkey-business-here/ |access-date=18 April 2021 |work=[[Manila Bulletin]] |date=23 July 2020 |archive-date=18 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418114104/https://mb.com.ph/2020/07/23/philippine-coconut-industry-no-monkey-business-here/ |url-status=live }}</ref> {| class="wikitable floatright" style="width:12em; text-align:center; " |+ নাৰিকল উৎপাদন (বাকলিৰ সৈতে)<br>{{small|২০২৪, নিযুত টন}}<br/> |- |{{IDN}} || ১৮.০ |- |{{IND}} || ১৪.৭ |- |{{PHL}} || ১৪.৫ |- |{{BRA}} || ৩.২ |- |{{LKA}} || ১.৮ |- ! বিশ্ব!! ৬৫.৫ |- |colspan=2|{{small|উৎস: [[ৰাষ্ট্ৰসংঘ]]ৰ [[FAOSTAT]]}}<ref name="faostat">{{cite web |url=https://www.fao.org/faostat/en/#data/QCL |title=Coconut production in 2024, Crops/Regions/World list/Production Quantity/Year (pick lists) |publisher=UN Food and Agriculture Organization, Corporate Statistical Database |year=2026 |access-date=6 April 2026 |archive-date=12 November 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161112130804/https://www.fao.org/faostat/en/#data/QCL |url-status=live }}</ref> |} === উৎপাদন === ২০২৪ চনত সমগ্ৰ বিশ্বতে ৬৫.৫ নিযুত [[মেট্ৰিক টন|টন]] নাৰিকল (বাকলিৰ সৈতে) উৎপাদন হৈছিল। ইয়াৰ ভিতৰত [[ইণ্ডোনেছিয়া]], ভাৰত আৰু ফিলিপাইনছে মুঠ উৎপাদনৰ ৭২% অংশ দখল কৰি শীৰ্ষস্থানত আছিল (তালিকা চাওক)। ভাৰতৰ মুঠ উৎপাদনৰ সিংহভাগ দক্ষিণৰ চাৰিখন ৰাজ্যৰপৰা আহে। এই ৰাজ্যকেইখন হ’ল— [[তামিলনাডু]], [[কৰ্ণাটক]], [[কেৰালা]] আৰু [[অন্ধ্ৰ প্ৰদেশ]]।<ref>{{cite web |url=http://www.coconutboard.gov.in/stat.htm |title=Coconut Cultivation |author1=Coconut Development Board, Government of India |date=n.d. |access-date=8 December 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151210194230/http://www.coconutboard.gov.in/stat.htm |archive-date=10 December 2015 |archivedate=10 December 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151210194230/http://www.coconutboard.gov.in/stat.htm |deadurl=yes }}</ref> যদিও কেৰালাত নাৰিকল গছৰ সংখ্যা আটাইতকৈ বেছি, প্ৰতি হেক্টৰ উৎপাদনৰ হিচাপত [[তামিলনাডু]] আটাইতকৈ বেছি উৎপাদনক্ষম।<ref>{{cite web |url=http://www.coconutboard.nic.in/cps-tn.htm |title=Coconut Cultivation |author=Coconut Development Board, Government of India |date=n.d. |access-date=8 December 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151208153858/http://www.coconutboard.nic.in/cps-tn.htm |archive-date=8 December 2015 |archivedate=8 December 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151208153858/http://www.coconutboard.nic.in/cps-tn.htm |deadurl=yes }}</ref> নাৰিকল গছজোপা [[কেৰালা]]ৰ চৰকাৰী ৰাজ্যিক গছ। স্থানীয় [[মালায়ালম ভাষা]]ত কেৰালা শব্দৰ অৰ্থ হৈছে "নাৰিকলৰ দেশ।" <ref>{{cite web |title=Kerala at a glance |url=https://forest.kerala.gov.in/en/kerala-at-a-glance/ |publisher=[[Kerala Forest Department]] |access-date=21 November 2025}}</ref> মধ্য প্ৰাচ্যৰ প্ৰধান নাৰিকল উৎপাদনকাৰী অঞ্চলটো হ’ল [[ওমান]]ৰ ধোফাৰ অঞ্চল।<ref>{{cite journal |last1=Perera |first1=Lalith |last2=Baudouin |first2=Luc |last3=Bourdeix |first3=Roland |last4=Fadhil |first4=Anwar Bait |last5=Hountondji |first5=Fabien C. C. |last6=Al-Shanfri |first6=Abdulaziz |title=Coconut Palms on the Edge of the Desert: Genetic Diversity of Cocos nucifera L. in Oman |journal=Cord |year=2011 |volume=27 |issue=1 |pages=9–19 |url=https://agritrop.cirad.fr/560027/1/120-Article%20Text-198-1-10-20200313.pdf |archive-date=30 November 2025 |access-date=23 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251130114022/https://agritrop.cirad.fr/560027/1/120-Article%20Text-198-1-10-20200313.pdf |url-status=live }}</ref> ধোফাৰৰ এই প্ৰাচীন নাৰিকল বাগিছাসমূহৰ বিষয়ে মধ্যযুগীয় [[মৰক্কো]]ৰ পৰিব্ৰাজক [[ইবন বটুতা]]ই তেওঁৰ 'ৰিহ্লা' (''The Rihla'') নামৰ কিতাপখনত উল্লেখ কৰিছিল।<ref>{{cite web |url=http://www.fordham.edu/halsall/source/1354-ibnbattuta.html |title=Medieval Sourcebook: Ibn Battuta: Travels in Asia and Africa 1325–1354 |editor-last=Halsall |editor-first=Paul |publisher=[[Fordham University]] Center for Medieval Studies |date=21 February 2001 |access-date=14 April 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110513172555/http://www.fordham.edu/halsall/source/1354-ibnbattuta.html |archive-date=13 May 2011 }}</ref> শ্ৰীলংকাই ব্ৰিটিছ চেলন যুগৰ আৰম্ভণিতেই ইয়াৰ নাৰিকল উন্নয়ন কৰ্তৃপক্ষ, নাৰিকল কৃষি ব’ৰ্ড আৰু নাৰিকল গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান স্থাপন কৰিছিল।<ref name="sri">{{cite web |title=Coconut Industry in Sri Lanka |website=Sri Lanka Business |publisher=Sri Lanka Export Development Board |url=https://www.srilankabusiness.com/coconut/about/#:~:text=Coconut%20accounts%20for%20approximately%2012,3600%20million%20nuts%20per%20year. |access-date=3 January 2021 |archive-date=4 December 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201204140731/https://www.srilankabusiness.com/coconut/about/#:~:text=Coconut%20accounts%20for%20approximately%2012,3600%20million%20nuts%20per%20year. |url-status=live }}</ref> == স্বাস্থ্যজনিত উদ্বেগ == === হৃদযন্ত্ৰৰ ৰোগ === লৰিক এছিড আৰু অন্যান্য সংপৃক্ত চৰ্বিৰ এক চহকী উৎস হোৱাৰ বাবে, নাৰিকল তেলে তেজত কম ঘনত্বৰ লিপ’প্ৰ’টিন কলেষ্টেৰল (LDL cholesterol)ৰ মাত্ৰা বৃদ্ধি কৰে। ইয়াৰ ফলত ই হৃদযন্ত্ৰ আৰু ৰক্তবাহী নলিকাৰ ৰোগ (cardiovascular diseases) সমূহৰ বাবে এক আহাৰজনিত বিপদাশংকাৰ কাৰক হৈ পৰে।<ref name="aha">{{cite journal |last1=Neelakantan |first1=N |last2=Seah |first2=JY |last3=van Dam |first3=RM |title=The Effect of Coconut Oil Consumption on Cardiovascular Risk Factors: A Systematic Review and Meta-Analysis of Clinical Trials |journal=Circulation |volume=141 |issue=10 |pages=803–814 |date=March 2020 |pmid=31928080 |doi=10.1161/CIRCULATIONAHA.119.043052 |url=https://www.ahajournals.org/doi/10.1161/CIRCULATIONAHA.119.043052 |quote=Coconut oil should not be viewed as healthy oil for cardiovascular disease risk reduction, and limiting coconut oil consumption because of its high saturated fat content is warranted. |url-access=subscription |archive-date=8 February 2021 |access-date=23 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210208122859/https://www.ahajournals.org/doi/10.1161/CIRCULATIONAHA.119.043052 |url-status=live }}</ref><ref name="spiazzi">{{cite journal |last1=Spiazzi |first1=B.F. |last2=Duarte |first2=A.C. |last3=Zingano |first3=C.P. |display-authors=etal |title=Coconut oil: an overview of cardiometabolic effects and the public health burden of misinformation |journal=Archives of Endocrinology and Metabolism |volume=67 |issue=6 |article-number=e000641 |date=June 2023 |pmid=37364144 |pmc=10660992 |doi=10.20945/2359-3997000000641|quote=The use of coconut oil as a "healthy" component of the western diet is based on the major spread of misconceptions regarding it. The combination of the established knowledge on the negative effects of saturated fats on cardiovascular health and the lack of evidence from clinical trials showing a benefit from coconut oil intake in cardiovascular and metabolic disease advise against the consumption of this oil as a preferential source of dietary fat.}}</ref> বহুতো ৰাষ্ট্ৰীয় চিকিৎসা সংস্থাই নাৰিকল তেলৰ সামগ্ৰী ব্যৱহাৰ সীমিত কৰাৰ পৰামৰ্শ দিয়ে। ইয়াৰ পৰিৱৰ্তে অসংপৃক্ত চৰ্বি থকা খাদ্য গ্ৰহণ কৰিবলৈ তেওঁলোকে ক’ব খোজে।<ref name=aha/><ref name=spiazzi/><ref name="aus">{{cite web |title=Sorting fact from fiction – seed oils and coconut oil |url=https://www.heartfoundation.org.au/blog/seed-oils-coconut-oil |publisher=[[National Heart Foundation of Australia]] |access-date=23 November 2025 |date=23 May 2025 |archive-date=22 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251122164853/https://www.heartfoundation.org.au/blog/seed-oils-coconut-oil |url-status=live }}</ref> == ব্যৱহাৰ == নাৰিকল গছজোপা সমগ্ৰ [[ক্ৰান্তীয় অঞ্চল]]ত সৌন্দৰ্যবৰ্ধনৰ বাবে ৰোৱা হয়। ইয়াৰ উপৰি ইয়াৰ খাদ্য আৰু অনা-খাদ্যজনিত বিভিন্ন ব্যৱহাৰ আছে। প্ৰকৃততে নাৰিকল গছৰ প্ৰতিটো অংশই মানুহে কিবা নহয় কিবা প্ৰকাৰে ব্যৱহাৰ কৰে আৰু ইয়াৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অৰ্থনৈতিক মূল্য আছে। নাৰিকলৰ বহুমুখী ব্যৱহাৰ ইয়াৰ কিছুমান নামৰপৰাই বুজা যায়। যেনে— [[সংস্কৃত ভাষা|সংস্কৃতত]] ইয়াক 'কল্পবৃক্ষ' ("জীৱনৰ প্ৰয়োজনীয়তা পূৰণ কৰা গছ") বোলা হয়, আনহাতে [[মালয় ভাষা|মালয় ভাষাত]] ইয়াক 'পোকোক চৰিবু গুণা' (''pokok seribu guna'', "এহাজাৰ ব্যৱহাৰৰ গছ") আৰু ফিলিপাইনত ইয়াক "[[জীৱনৰ গছ]]" (tree of life) বুলি কোৱা হয়।<ref>{{cite web |last=Margolis |first=Jason |date=13 December 2006 |url=http://www.theworld.org/?q=node/7280 |title=Coconut fuel |archive-url=https://web.archive.org/web/20110831035256/http://www.theworld.org/?q=node%2F7280 |archive-date=31 August 2011 |website=PRI's The World |access-date=10 April 2011}}</ref> ই পৃথিৱীৰ ভিতৰতে অন্যতম আটাইতকৈ উপযোগী গছ।<ref name="duke"/> === পুষ্টিগুণ === {{Nutritional value |name=নাৰিকলৰ কেঁচা শাহ |image=Coconuts - single and cracked open.jpg |water=47 g |kJ=1480 |protein=3.33 g |fat=33.49 g |satfat=29.698 g |monofat=1.425 g |polyfat=0.366 g |carbs=15.23 g |sugars=6.23 g |fiber=9.0 g |calcium_mg=14 |copper_mg=0.435 |iron_mg=2.43 |magnesium_mg=32 |phosphorus_mg=113 |potassium_mg=356 |sodium_mg=20 |zinc_mg=1.10 |manganese_mg=1.500 |selenium_ug=10.1 |vitC_mg=3.3 |thiamin_mg=0.066 |riboflavin_mg=0.020 |niacin_mg=0.540 |pantothenic_mg=0.300 |vitB6_mg=0.054 |folate_ug=26 |vitE_mg=0.24 |vitK_ug=0.2 <!-- amino acids --> |tryptophan=0.039 g |threonine=0.121 g |isoleucine=0.131 g |leucine=0.247 g |lysine=0.147 g |methionine=0.062 g |cystine=0.066 g |phenylalanine=0.169 g |tyrosine=0.103 g |valine=0.202 g |arginine=0.546 g |histidine=0.077 g |alanine=0.170 g |aspartic acid=0.325 g |glutamic acid=0.761 g |glycine=0.158 g |proline=0.138 g |serine=0.172 g |note=[https://fdc.nal.usda.gov/food-details/170169/nutrients USDA FoodData Central তথ্যৰ সংযোগ] }} নাৰিকলৰ কেঁচা শাহত ৪৭% পানী, ৩৩% [[চৰ্বি]], ১৫% [[কাৰ্ব’হাইড্ৰেট]] আৰু ৩% [[প্ৰ’টিন]] থাকে (তালিকা চাওক)। {{convert|100|g}} নাৰিকলৰ কেঁচা শাহৰপৰা ৩৫০ কেলৰি [[খাদ্য শক্তি]] পোৱা যায়। ই হ’ল [[মেংগানিজ]] (দৈনিক প্ৰয়োজনীয় প্ৰমূল্যৰ বা DV-ৰ ৬৫%) আৰু [[তাম|তামা]] (৪৮% DV) ৰ এক চহকী উৎস। ইয়াৰ উপৰি ইয়াত অন্যান্য কেইবাটাও পুষ্টিকৰ খনিজ পদাৰ্থ মধ্যমীয়া পৰিমাণে থাকে (১০–১৮% DV)। ইয়াত [[ভিটামিন]]ৰ পৰিমাণ তেনেই কম। কেঁচা নাৰিকলৰ শাহত [[সংপৃক্ত ফেটি এছিড]]ৰ পৰিমাণ বেছি থাকে (মুঠ চৰ্বিৰ ৩০%), যাৰ ভিতৰত প্ৰধান সংপৃক্ত চৰ্বি হ’ল [[লৰিক এছিড]] (মুঠ চৰ্বিৰ ১৫%)। === ৰন্ধন সম্বন্ধীয় ব্যৱহাৰ === নাৰিকলৰ বিভিন্ন ৰন্ধন সম্বন্ধীয় ব্যৱহাৰসমূহ প্ৰধানকৈ ইয়াৰ বীজৰ খাব পৰা বগা, মঙহাল অংশ (অৰ্থাৎ [[ভ্ৰূণপোষ]]) ৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে, যাক "নাৰিকলৰ শাহ" বুলি জনা যায়।<ref name="Roehl 1996 p. 115"/> অপূৰঠ বা ডাব নাৰিকলৰ কোমল শাহটো এনেকৈয়ে খাব পাৰি বা পিঠা-পনা আদি ৰান্ধি খাব পাৰি। পূৰঠ নাৰিকলৰ শাহটো কিছু টান হয়। সেইবাবে ইয়াক খোৱাৰ আগতে প্ৰক্ৰিয়াকৰণ কৰি [[নাৰিকলৰ গাখীৰ]],<ref name="Roehl 1996 p. 115"/><ref name="polistico2">{{cite book |author=Edgie Polistico |url=https://books.google.com/books?id=-h9MswEACAAJ |title=Philippine Food, Cooking, & Dining Dictionary |publisher=[[Anvil Publishing]] |year=2017 |isbn=978-971-27-3170-9}}</ref><ref>{{cite book |title=Coconut: Pacific food leaflet No. 4 |date=2006 |publisher=Secretariat of the Pacific Community |isbn=978-982-00-0164-0 |url=https://cms.ctahr.hawaii.edu/Portals/159/Images/Resources/IslandStapleFoods/4%20COCONUT%20web.pdf |archive-date=7 June 2021 |access-date=7 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210607124605/https://cms.ctahr.hawaii.edu/Portals/159/Images/Resources/IslandStapleFoods/4%20COCONUT%20web.pdf |url-status=live }}</ref><ref name="El Bassam">{{cite book |last1=El Bassam |first1=N. |title=Handbook of Bioenergy Crops: A Complete Reference to Species, Development, and Applications |date=2010 |publisher=Earthscan |isbn=978-1-84977-478-9 |page=159}}</ref><ref>{{cite book |last1=Chu |first1=Wai Hon |last2=Lovatt |first2=Connie |title=The Dumpling: A Seasonal Guide |date=2009 |publisher=[[HarperCollins]] |isbn=978-0-06-195940-0 |page=8}}</ref> "নাৰিকলৰ চিপচ"<ref name="El Bassam"/> বা কুঁটি শুকাই থোৱা গুড়ি নাৰিকল (desiccated coconut) আদি সামগ্ৰী তৈয়াৰ কৰা হয়।<ref>{{cite web |title=ICC Quality Standard: Desiccated Coconut |url=https://coconutcommunity.org/viewpdf/apcc_quality_standards_for_coconut_products/4 |website=International Coconut Community |publisher=United Nations Economic and Social Commission for Asia and the Pacific (UN-ESCAP) |access-date=7 June 2021 |archive-date=16 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211216085337/https://coconutcommunity.org/viewpdf/apcc_quality_standards_for_coconut_products/4 |archivedate=16 December 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20211216085337/https://coconutcommunity.org/viewpdf/apcc_quality_standards_for_coconut_products/4 |deadurl=yes }}</ref><ref name="Ghosh">{{cite book |last1=Ghosh |first1=D.K. |title=Value Addition of Horticultural Crops: Recent Trends and Future Directions |date=2015 |publisher=Springer |chapter=Postharvest, Product Diversification and Value Addition in Coconut |editor1-first=Amit Baran |editor1-last=Sharangi |editor2-first=Suchand |editor2-last=Datta |isbn=978-81-322-2262-0}}</ref><ref>{{cite web |title=Exporting desiccated coconuts to Europe |url=https://www.cbi.eu/market-information/processed-fruit-vegetables-edible-nuts/desiccated-coconuts/europe |website=CBI |publisher=Centrum tot Bevordering van de Import uit ontwikkelingslanden (CBI), Netherlands Ministry of Foreign Affairs |access-date=7 June 2021 |archive-date=7 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210607121331/https://www.cbi.eu/market-information/processed-fruit-vegetables-edible-nuts/desiccated-coconuts/europe |url-status=live }}</ref> [[নাৰিকলৰ গাখীৰ ব্যৱহাৰ কৰি তৈয়াৰ কৰা খাদ্যৰ তালিকা|বিভিন্ন ব্যঞ্জন]] ৰান্ধিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা নাৰিকলৰ গাখীৰখিনি নাৰিকলৰ শাহৰপৰা চেপি উলিওৱা হয়। ইয়াক পাতল কৰি [[নাৰিকলৰ গাখীৰৰ পানীয়]] বা গাখীৰৰ বিকল্প হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি।<ref name="NIIR">{{cite book |author=NIIR Board of Consultants and Engineers |url=https://books.google.com/books?id=UvXKAgAAQBAJ&pg=PA274 |title=The Complete Book on Coconut & Coconut Products (Cultivation and Processing) |date=2006 |publisher=Asia Pacific Business Press |isbn=978-81-7833-007-5 |page=274}}</ref><ref name="tp"/> নাৰিকলৰ গাখীৰৰপৰা প্ৰ’টিনযুক্ত গুড়ি (coconut milk powder) ও প্ৰস্তুত কৰিব পাৰি।<ref>{{cite journal |journal=Applied Biochemistry and Biotechnology |year=2012 |volume=167 |issue=5 |pages=1290–302 |doi=10.1007/s12010-012-9632-9 |title=Production of coconut protein powder from coconut wet processing waste and its characterization |last1=Naik |first1=A. |last2=Raghavendra |first2=S. N. |last3=Raghavarao |first3=K. S. |pmid=22434355 |s2cid=11890199}}</ref> কুঁটি লোৱা নাৰিকলৰপৰা উলিওৱা নাৰিকলৰ গাখীৰ আৰু নাৰিকলৰ ক্ৰীম (coconut cream) মিঠাই, টেঙা-মিঠা ব্যঞ্জন, আঞ্জা বা আচাৰ আদিত যোগ কৰিব পাৰি।<ref name="grimwood">[[#Grimwood|Grimwood]], pp. 183–187.</ref><ref name="pca-process">{{cite book |author=Philippine Coconut Authority |title=Coconut Processing Technologies: Coconut Milk |publisher=Department of Agriculture, Republic of the Philippines |series=FPDD Guide No. 2 – Series of 2014 |year=2014 |url=http://www.pca.da.gov.ph/pdf/techno/coconut_milk.pdf |access-date=24 May 2019 |archive-date=6 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201106130020/http://www.pca.da.gov.ph/pdf/techno/coconut_milk.pdf |archivedate=6 November 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201106130020/http://www.pca.da.gov.ph/pdf/techno/coconut_milk.pdf }}</ref> চেনি আৰু কণী মিহলাই ঘন কৰা নাৰিকলৰ গাখীৰৰপৰা তৈয়াৰী সামগ্ৰী, যেনে— নাৰিকলৰ জাম (coconut jam) আৰু নাৰিকলৰ কাষ্টাৰ্ড আদি দক্ষিণ-পূব এছিয়াত অতি জনপ্ৰিয়। <ref name="Duruz">{{cite book |last1=Duruz |first1=Jean |last2=Khoo |first2=Gaik Cheng |title=Eating Together: Food, Space, and Identity in Malaysia and Singapore |date=2014 |publisher=Rowman & Littlefield |isbn=978-1-4422-2741-5 |page=45 |url=https://books.google.com/books?id=JojpBQAAQBAJ&q=kaya%20coconut&pg=PA45}}</ref><ref name="Alford">{{cite book |last1=Alford |first1=Jeffrey |last2=Duguid |first2=Naomi |title=Hot Sour Salty Sweet: A Culinary Journey Through Southeast Asia |date=2000 |publisher=Artisan Books |isbn=978-1-57965-564-8 |page=302 |url=https://books.google.com/books?id=cUP30wR8-kUC&pg=PA302}}</ref><ref name="thampan 1981 p199">{{cite book |last1=Thampan |first1=Palakasseril Kumaran |title=Handbook on Coconut Palm |date=1981 |publisher=Oxford & IBH |page=199}}</ref> নাৰিকল তেল [[ভাজন|ভাজি ৰান্ধিবলৈ]] আৰু অন্যান্য ৰন্ধন কাৰ্যত ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref name="grimwood"/><ref name="kurian">{{cite book |last1=Kurian |first1=Alice |last2=Peter |first2=K.V. |title=Commercial Crops Technology |date=2007 |publisher=New India Publishing |isbn=978-81-89422-52-3 |pages=202–203 |url=https://books.google.com/books?id=2VFYqwA-Mn4C&pg=PA202}}</ref> [[নাৰিকলৰ পানী]] সতেজ অৱস্থাত খাব পাৰি বা ৰন্ধন কাৰ্যত ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি।<ref name=endosperm>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=cjHCoMQNkcgC&q=coconut+endosperm+encyclopedia&pg=PA112 |title=Cocos in The Encyclopedia of Fruit and Nuts |access-date=11 May 2015 |year=2008 |last1=Janick |first1=J. |last2=Paull |first2=R. E. |pages=109–113 |isbn=978-0-85199-638-7}}</ref><ref>{{cite web |title=Ginataang Manok (Chicken Stewed in Coconut Milk) Filipino Recipe! |url=http://www.savvynana.com/recipe/ginataang-manok-chicken-stewed-coconut-milk-filipino-recipe/ |website=Savvy Nana's |access-date=20 April 2019 |archive-date=16 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211216100142/http://www.savvynana.com/recipe/ginataang-manok-chicken-stewed-coconut-milk-filipino-recipe/ |url-status=usurped }}</ref> ইয়াক গেলাই জেলিৰ দৰে এবিধ মিঠাই প্ৰস্তুত কৰিব পাৰি, যাক ''[[নাটা ডি ক’ক’]]'' বুলি জনা যায়।<ref name="tietze">{{cite book |last1=Tietze |first1=Harald |last2=Echano |first2=Arthur |title=Coconut: Rediscovered as Medicinal Food |date=2006 |publisher=Harald Tietze Publishing |isbn=978-1-876173-57-9 |page=37 |url=https://books.google.com/books?id=0NAA8_fDI9wC&pg=PA37}}</ref> নাৰিকলৰ পানী বা ইয়াৰ মিঠা ৰস গেলাই তৈয়াৰ কৰা নাৰিকলৰ ভিনেগাৰ দক্ষিণ-পূব এছিয়া আৰু [[গোৱাৰ খাদ্যশৈলী]]ত بەদলীয়ভাৱে ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref name="polistico2"/> নাৰিকলৰ সতেজ বা গেলাই লোৱা মিঠা ৰস ফিলিপাইনত তাড়ি বা ''টিউবা'' (tubâ) হিচাপে খোৱা হয়। ইয়াক নিজে নিজে গেলাই ল’বলৈ দিলে ই তালৰ মদত পৰিণত হয়। তালৰ মদক পাতন (distilled) কৰি ''[[এৰাক|এৰাক মদ]]'' প্ৰস্তুত কৰা হয়।<ref name="lambanog">{{cite web |url=http://www1.american.edu/ted/lambanog.htm |title=Lambanog: A Philippine Drink |author=Porter, Jolene V. |year=2005 |publisher=[[American University]] |location=Washington, D.C. |access-date=10 April 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110222210517/http://www1.american.edu/ted/lambanog.htm |archive-date=22 February 2011}}</ref> এই ৰস উতলাই এটা মিঠা চিৰাপ তৈয়াৰ কৰিব পাৰি, বা ইয়াক আৰু ঘন কৰি [[নাৰিকলৰ চেনি]] প্ৰস্তুত কৰিব পাৰি। এজোপা কম বয়সীয়া, ভালদৰে প্ৰতিপালন কৰা গছে বছৰি প্ৰায় {{convert |300 |L |USgal |abbr=off}} তাড়ি উৎপাদন কৰিব পাৰে, আনহাতে এজোপা ৪০বছৰীয়া গছে প্ৰায় {{convert |400 |L |USgal |abbr=on}} উৎপাদন কৰিব পাৰে।<ref>[[#Grimwood|Grimwood]], p. 20.</ref> === তেল === {{main|নাৰিকল তেল}} {| class="wikitable floatright" style="width:13em; text-align:center; " |+ নাৰিকল তেল উৎপাদন <br>{{small|২০২৩, টন}}<br/> |- |{{PHL}} || ১,২১২,৯০০ |- |{{IDN}} || ৬৪৬,০০০ |- |{{IND}} || ৫ND,০০০ |- |{{VIE}} || ১৮২,০০০ |- |{{MEX}} || ১৩১,০০০ |- ! বিশ্ব!! ৩,১২২,৬৭৫ |- |colspan=2|{{small|উৎস: ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ [[FAOSTAT]]}}<ref name="faostat OIL">{{cite web |url=https://www.fao.org/faostat/en/#data/QCL |title=Coconut oil production in 2023, Crops/Regions/World list/Production Quantity/Year (pick lists) |publisher=UN Food and Agriculture Organization, Corporate Statistical Database |year=2026 |access-date=6 April 2026 |archive-date=12 November 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161112130804/https://www.fao.org/faostat/en/#data/QCL |url-status=live }}</ref> |} ২০২৩ চনত বিশ্বত প্ৰক্ৰিয়াকৰণ কৰা নাৰিকল তেলৰ উৎপাদন আছিল ৩.১ নিযুত টন। ইয়াৰ ভিতৰত ফিলিপাইনছে মুঠ উৎপাদনৰ ৩৮% অংশ লৈ নেতৃত্ব দিছিল আৰু ইণ্ডোনেছিয়া তথা ভাৰত আছিল গৌণ উৎপাদক (তালিকা চাওক)। নাৰিকল তেল ৰন্ধন কাৰ্যত ব্যৱহাৰ কৰা হয়, বিশেষকৈ ভাজিবৰ বাবে। আন [[উদ্ভিদজাত তেল]]ৰ দৰে ইয়াক জুলীয়া ৰূপত বা [[মাখন]] বা গাহৰিৰ চৰ্বি (lard) ৰ দৰে গোটো ৰূপত ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি।<ref>{{cite journal |doi=10.1161/CIR.0000000000000510 |pmid=28620111 |title=Dietary Fats and Cardiovascular Disease: A Presidential Advisory from the American Heart Association |journal=Circulation |volume=136 |issue=3 |pages=e1–e23 |year=2017 |last1=Sacks |first1=Frank M. |last2=Lichtenstein |first2=Alice H. |last3=Wu |first3=Jason H.Y. |last4=Appel |first4=Lawrence J. |last5=Creager |first5=Mark A. |last6=Kris-Etherton |first6=Penny M. |last7=Miller |first7=Michael |last8=Rimm |first8=Eric B. |last9=Rudel |first9=Lawrence L. |last10=Robinson |first10=Jennifer G. |last11=Stone |first11=Neil J. |last12=Van Horn |first12=Linda V. |display-authors=5 |s2cid=367602 |doi-access=free}}</ref><ref name="Neela">{{cite journal |last1=Neelakantan |first1=Nithya |last2=Seah |first2=Jowy Yi Hoong |last3=van Dam |first3=Rob M. |title=The effect of coconut oil consumption on cardiovascular risk factors (Systematic review) |journal=Circulation |volume=141 |issue=10 |year=2020 |doi=10.1161/circulationaha.119.043052 |pages=803–814 |pmid=31928080 |s2cid=210195904 |doi-access=free }}</ref><ref name="Eyres2016">{{cite journal |last1=Eyres |first1=L |last2=Eyres |first2=MF |last3=Chisholm |first3=A |last4=Brown |first4=RC |title=Coconut oil consumption and cardiovascular risk factors in humans |journal=Nutrition Reviews |date=April 2016 |volume=74 |issue=4 |pages=267–280 |doi=10.1093/nutrit/nuw002 |pmid=26946252 |pmc=4892314}}</ref> 'ক’ক’নাট বাটাৰ' (Coconut butter) হ’ল গোট মৰা নাৰিকল তেল। অৱশ্যে এই নামটো 'ক্ৰীমড ক’ক’নাট' (creamed coconut) ৰ ক্ষেত্ৰতো প্ৰয়োগ কৰা হয়। ই নাৰিকলৰ গাখীৰৰ গোটা অংশ বা পিহি লোৱা নাৰিকলৰ শাহ আৰু তেলৰপৰা তৈয়াৰী এক বিশেষ সামগ্ৰী।<ref name="Roehl 1996 p. 115">{{cite book |last=Roehl |first=E. |title=Whole Food Facts: The Complete Reference Guide |publisher=Inner Traditions/Bear |year=1996 |isbn=978-0-89281-635-4 |url=https://books.google.com/books?id=H8lwmA52ltIC&pg=PA115 |page=115 }}</ref> === অনা-খাদ্য ব্যৱহাৰ === নাৰিকল গছৰ খাদ্যৰ বাহিৰেও থকা বহুতো ব্যৱহাৰৰ ভিতৰত ইয়াৰ বাকলি আৰু খোলাবোৰ ইন্ধন হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি বা ইয়াৰপৰা [[কয়লা]] তৈয়াৰ কৰিব পাৰি।<ref>{{cite web |title=Coconut Shell Lump Charcoal |url=http://www.supremecarbon.com/coco.htm |publisher=Supreme Carbon Indonesia |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121229141916/http://www.supremecarbon.com/coco.htm |archive-date=29 December 2012}}</ref> বাকলিবোৰ পানীত ওপঙি থকা সঁজুলি (flotation devices) বা ঘঁহি পৰিষ্কাৰ কৰা খহটা সামগ্ৰী (abrasive) হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি।<ref name="Skyhorse Publishing">{{cite book |title=The Complete Guide to Edible Wild Plants |publisher=Skyhorse Publishing; United States Department of the Army |year=2009 |isbn=978-1-60239-692-0 |location=New York |page=44 |oclc=277203364}}</ref> কম্বোডিয়াৰ পৰম্পৰাগত চিকিৎসাত নাৰিকলৰ খোলাটো বাকলিৰপৰা মুক্ত কৰি, গৰম ছাইৰ ওপৰত উত্তপ্ত কৰিলে এবিধ তেলজাতীয় পদাৰ্থ ওলাই পৰে, যিটো দাঁতৰ বিষ উপশম কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref name="dyphon">{{cite book |last1=Pauline Dy Phon |author1-link=Pauline Dy Phon |url=https://books.google.com/books?id=InD2RAAACAAJ |title=Plants Utilised In Cambodia |date=2000 |publisher=Imprimerie Olympic |location=Phnon Penh |pages=165–166}}</ref> বাকলিৰপৰা পোৱা [[নাৰিকলৰ আঁহ]] ৰছী, মেট বা দলিচা, [[ব্ৰাছ]] আৰু মোনা তৈয়াৰ কৰিবলৈ, নাও ফুটা হ’লে বন্ধ কৰিবলৈ (caulking) আৰু বিছনাৰ তুলিৰ ভিতৰত ভৰাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref>[[#Grimwood|Grimwood]], p. 22.</ref> উদ্যান শস্য বিজ্ঞানত ইয়াক টাবৰ মাটিত সাৰ বা পচন সাৰ হিচাপে, বিশেষকৈ অৰ্কিডৰ মিশ্ৰণত ব্যৱহাৰ কৰা হয় আৰু কম্বোডিয়াত ইয়াৰপৰা ঝাড়ু বা বাঢ়নী তৈয়াৰ কৰা হয়।<ref name="dyphon" /> নাৰিকলৰ বাতি বা খোলাবোৰ প্ৰায়ে খোদিত কৰি বিভিন্ন দৃশ্য অংকন কৰা হৈছিল আৰু মূল্যৱান ধাতুৰে সজোৱা হৈছিল।<ref>{{cite web |title=Hans van Amsterdam: Coconut Cup with Cover (17.190.622ab) – Heilbrunn Timeline of Art History – The Metropolitan Museum of Art |url=http://www.metmuseum.org/toah/works-of-art/17.190.622ab |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131015101625/http://www.metmuseum.org/toah/works-of-art/17.190.622ab |archive-date=15 October 2013 |work=metmuseum.org}}</ref> পাতবোৰে মোনা বা খৰাহি আৰু চালিৰ বাবে খেৰ বা খৰিৰ সামগ্ৰী যোগান ধৰে। এইবোৰ দলিচা, ৰন্ধন কাৰ্যৰ শলা আৰু জুই জ্বলোৱা কাঁড় বা শলা হিচাপে গুঠিব পাৰি। পাতবোৰ সৰু সৰু টোপোলা হিচাপে গুঠি তাৰ ভিতৰত চাউল ভৰাই সিজাই 'পুচো' (pusô) আৰু 'কেতুপাট' (ketupat) নামৰ খাদ্য তৈয়াৰ কৰা হয়।<ref>[[#Grimwood|Grimwood]], p. 19.</ref> হাৱাইৰ লোকসকলে ঢোল, পাত্ৰ বা সৰু নাও তৈয়াৰ কৰিবলৈ নাৰিকলৰ কাণ্ডটো ফোঁপোলা কৰি লৈছিল। ইয়াৰ "ডাল" (পাতৰ ঠাৰিবোৰ) ইমান শক্তিশালী আৰু নমনীয় যে ইয়াৰপৰা কোবোৱা লাঠী (switch) তৈয়াৰ কৰিব পাৰি। ২০০৫ চনত ছল’মন দ্বীপপুঞ্জৰ চইচুলত থকা গিলবাৰ্টিজ সম্প্ৰদায়ৰ মাজত শাৰীৰিক শাস্তিৰ বাবে নাৰিকলৰ ডালৰ ব্যৱহাৰ পুনৰ আৰম্ভ কৰা হৈছিল।<ref>Herming, George. (6 March 2006). [http://www.corpun.com/sbj00603.htm Wagina whips offenders]. ''Solomon Star''.</ref> ইয়াৰ শিপাবোৰ [[ৰং]], মুখ ধোৱা পানী (mouthwash) আৰু [[ডায়েৰিয়া|পেটচলা]] তথা [[গ্ৰহণী]]ৰ পৰম্পৰাগত ঔষধ তৈয়াৰ কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref name="Grimwood18">[[#Grimwood|Grimwood]], p. 18.</ref> শিপাৰ এটা থেতেলিয়াই লোৱা টুকুৰা [[দাঁতৰ ব্ৰাছ]] হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি। কম্বোডিয়াত ইয়াৰ শিপাবোৰ পৰম্পৰাগত ঔষধত ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref name="dyphon" /> নাৰিকল তেল আৰু নাৰিকলৰ গাখীৰ উৎপাদনৰ পিছত ৰৈ যোৱা আঁহ বা ক’ক’নাট মিল (coconut meal) পশুধনৰ খাদ্য হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। শুকান বৃতিটো (calyx) খৰিৰ চৌকাত ইন্ধন হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। নাৰিকলৰ পানী পৰম্পৰাগতভাৱে উদ্ভিদ কলা পালন (plant tissue culture) আৰু অনুবিস্তাৰণত (micropropagation) বৃদ্ধিৰ পৰিপূৰক হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref>{{cite journal |last1=Yong |first1=J. W. |last2=Ge |first2=L. |last3=Ng |first3=Y. F. |last4=Tan |first4=S. N. |year=2009 |title=The chemical composition and biological properties of coconut (''Cocos nucifera'' L.) water |journal=Molecules |volume=14 |issue=12 |pages=5144–5164 |doi=10.3390/molecules14125144 |pmid=20032881 |pmc=6255029 |doi-access=free }}</ref> == সংস্কৃতিত নাৰিকল== [[File:A worship at the shrine of the Holy Infant Jesus of Prague, Davao City, Philippines.jpg|thumb|'পালাছপাছ', ফিলিপাইনত পাম দেওবাৰ উদ্‌যাপনৰ সময়ত গুঠি লোৱা নাৰিকলৰ পাত|alt=নাৰিকলৰ পাত লৈ থকা এটা মানুহৰ দল]] [[File:Muñeco de coco.jpg|thumb|upright|[[মেক্সিকো]]ৰ এটা "নাৰিকলৰ বান্দৰ।" ই নাৰিকলৰ খোলা খোদিত কৰি তৈয়াৰ কৰা এবিধ সাধাৰণ উপহাৰ বা স্মাৰক সামগ্ৰী|alt=বান্দৰৰ দৰে দেখিবলৈ খোদিত কৰা নাৰিকল]] [[File:Offerings on the sand, Kuta Beach, Bali.JPG|thumb|upright|এটা 'কানং' (canang), ইন্দোনেছিয়াৰ বালিৰ গুঠি লোৱা নাৰিকলৰ পাতত ফুল, চাউল আৰু [[ধূপ]] দি কৰা এক উপহাৰ বা অৰ্পণ]] [[হিন্দু]] ধৰ্মৰ [[ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান|ৰীতি-নীতিত]] নাৰিকল ব‍্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref>{{cite web |title=Coconut – Fruit Of Lustre In Indian Culture|url=http://www.esamskriti.com/essay-chapters/Coconut-~-Fruit-of-Lustre-in-Indian-Culture-1.aspx |date=September 2011 |last1=Patil |first1=Vimla|website=eSamskriti |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160514010555/http://www.esamskriti.com/essay-chapters/Coconut-~-Fruit-of-Lustre-in-Indian-Culture-1.aspx |archive-date=14 May 2016 |access-date=18 May 2016}}</ref> প্ৰায়ে ইয়াক উজ্জ্বল ধাতুৰ পাত সানি সজোৱা হয়। হিন্দু দেৱ-দেৱীৰ পূজা-অৰ্চনাৰ সময়ত ইয়াক অৰ্পণ কৰা হয়। ভাৰতত সাধাৰণতে [[বৰ্ষা ঋতু]]ৰ সমাপ্তি বুজাবলৈ এটা [[পূৰ্ণিমা|পূৰ্ণিমাৰ]] দিনা [[নাৰিকল পূৰ্ণিমা]] উদ্‌যাপন কৰা হয়। 'নাৰালী' শব্দটো [[মাৰাঠী ভাষা|মাৰাঠী]] শব্দ 'নাৰাল' (অৰ্থাৎ নাৰিকল) ৰপৰা আহিছে। মাছমৰীয়াসকলে এক নতুন মাছ ধৰা বতৰৰ আৰম্ভণি উদ্‌যাপন কৰিবলৈ সাগৰত নাৰিকল অৰ্পণ কৰে,<ref>{{cite web |url=http://www.maharashtratourism.net/festivals/narali-poornima.html |title=Narali Purnima |publisher=Maharashtra Tourism |year=2016 |access-date=3 August 2016 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160715223636/http://www.maharashtratourism.net/festivals/narali-poornima.html |archive-date=15 July 2016 }}</ref> যাতে তেওঁলোকে প্ৰচুৰ পৰিমাণে মাছ পাব পাৰে। হিন্দুসকলে প্ৰায়ে ভগৱানৰ আশীৰ্বাদ নিশ্চিত কৰিবলৈ যিকোনো নতুন কাৰ্য নাৰিকল ভাঙি আৰম্ভ কৰে। ঐশ্বৰ্য আৰু ধন-সম্পদৰ হিন্দু দেৱী [[লক্ষ্মী|লক্ষ্মী দেৱীক]] প্ৰায়ে হাতত নাৰিকল লৈ থকা দেখুওৱা হয়।<ref>Dallapiccola, Anna. ''[[Dictionary of Hindu Lore and Legend]]''. {{ISBN|0-500-51088-1}}.</ref> হিন্দু বিবাহত সমৃদ্ধিৰ প্ৰতীক হিচাপে নাৰিকল ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref>{{cite web |date=9 November 2009 |title=Food Rituals in Hindu Weddings |url=https://www.smithsonianmag.com/arts-culture/food-rituals-in-hindu-weddings-72454431/ |last=Bramen |first=Lisa |website=[[Smithsonian (magazine)|Smithsonian Magazine]] |access-date=25 May 2020 |archive-date=28 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200728210410/https://www.smithsonianmag.com/arts-culture/food-rituals-in-hindu-weddings-72454431/ |url-status=live }}</ref> কম্বোডিয়াত কেতিয়াবা বিবাহ অনুষ্ঠানত নাৰিকলৰ ফুল ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref name="dyphon"/> অষ্ট্ৰনেচীয় লোকসকলৰ বাবে নাৰিকলৰ সাংস্কৃতিক আৰু ধৰ্মীয় গুৰুত্ব আছে। তেওঁলোকৰ পৌৰাণিক কাহিনী, গীত আৰু মৌখিক পৰম্পৰাত ইয়াৰ উল্লেখ পোৱা যায়।<ref name="Nayar"/><ref name="Lew">{{cite journal |last=Lew |first=Christopher |title=Tracing the origin of the coconut (''Cocos nucifera'' L.) |url=https://prizedwriting.ucdavis.edu/sites/prizedwriting.ucdavis.edu/files/sitewide/Tracing%20the%20origin%20of%20the%20coconut%20%28Cocos%20nucifera%20L.%29.pdf |journal=Prized Writing 2018–2019 |publisher=[[University of California, Davis]] |pages=143–157 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210623220429/https://prizedwriting.ucdavis.edu/sites/prizedwriting.ucdavis.edu/files/sitewide/Tracing%20the%20origin%20of%20the%20coconut%20%28Cocos%20nucifera%20L.%29.pdf |archive-date=23 June 2021 |access-date=22 April 2021 |archivedate=23 June 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210623220429/https://prizedwriting.ucdavis.edu/sites/prizedwriting.ucdavis.edu/files/sitewide/Tracing%20the%20origin%20of%20the%20coconut%20%28Cocos%20nucifera%20L.%29.pdf |deadurl=yes }}</ref> নিউ অৰলিন্সৰ 'জুলু ছচিয়েল এইড এণ্ড প্লেজাৰ ক্লাব' (Zulu Social Aid & Pleasure Club) এ পৰম্পৰাগতভাৱে হাতেৰে সজোৱা নাৰিকল শোভাযাত্ৰাত অংশ লোৱা লোকসকললৈ দলিয়াই দিয়ে। ই হ’ল 'মাৰ্ডি গ্ৰাছ' (Mardi Gras) উৎসৱৰ অন্যতম মূল্যৱান স্মাৰক। এই পৰম্পৰা ১৯১০-ৰ দশকত আৰম্ভ হৈছিল আৰু তেতিয়াৰেপৰা চলি আছে। ১৯৮৭ চনত গভৰ্নৰ এডউইন এডৱাৰ্ডছৰদ্বাৰা এটা "নাৰিকল আইন" স্বাক্ষৰিত হৈছিল, যিয়ে জুলু সমদলৰ গাড়ীৰপৰা আগবঢ়োৱা যিকোনো সজোৱা নাৰিকলৰ ফলত হ’ব পৰা ক্ষয়-ক্ষতিৰ বাবে বীমা দায়বদ্ধতাৰপৰা ৰেহাই দিছিল।<ref>{{cite news |first=Mike |last=Scott |title=How the Zulu coconut was saved from extinction |date=22 February 2017 |url=https://www.nola.com/300/article_c189dcdb-1ec5-5629-84bb-2a2aaec89457.html |newspaper=[[The Times-Picayune/The New Orleans Advocate|The Times-Picayune]] |access-date=25 May 2020}}</ref> ব্ৰিটেইনৰ পৰম্পৰাগত মেলাৰ খেল 'ক’ক’নাট শ্বাই' (coconut shy) ত নাৰিকল লক্ষ্য আৰু পুৰস্কাৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। খেলুৱৈজনে কিছুমান সৰু বল কিনি লয়, যিবোৰ লাঠীৰ ওপৰত সমতা ৰক্ষা কৰি থোৱা নাৰিকলবোৰলৈ দলিয়াই দিয়া হয়। ইয়াৰ উদ্দেশ্য হ’ল ষ্টেণ্ডৰপৰা নাৰিকল এটা মাটিত পেলাই দিয়া আৰু পুৰস্কাৰ হিচাপে ইয়াক জিকি লোৱা।<ref name="harries">{{cite journal |last=Harries |first=Hugh C. |year=2004 |title=Fun Made The Fair Coconut Shy |url=http://www.palms.org/palmsjournal/2004/vol48n2p77-82.pdf |journal=Palms |publisher=[[International Palm Society]] |volume=44 |issue=2 |pages=77–82 |access-date=8 May 2012 |archive-date=23 July 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120723105002/http://www.palms.org/palmsjournal/2004/vol48n2p77-82.pdf |archivedate=23 July 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120723105002/http://www.palms.org/palmsjournal/2004/vol48n2p77-82.pdf |deadurl=yes }}</ref> বৰ্তমান বিলুপ্ত হৈ যোৱা ভিয়েটনামৰ 'নাৰিকল ধৰ্ম' (Coconut Religion, ''Đạo Dừa'') ৰ অনুগামীসকলৰ বাবে নাৰিকল আছিল প্ৰধান খাদ্য।<ref name="Coconut 1">{{cite web |title=Coconut religion |url=http://vinhthong.info/FAQ/faq_luomlat_CoconutReligion_ConPhung.html |publisher=Vinhthong |archive-url=https://web.archive.org/web/20131022095309/http://vinhthong.info/FAQ/faq_luomlat_CoconutReligion_ConPhung.html |archive-date=22 October 2013 |access-date=25 May 2013 |archivedate=22 October 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131022095309/http://vinhthong.info/FAQ/faq_luomlat_CoconutReligion_ConPhung.html |deadurl=yes }}</ref> === পৌৰাণিক কাহিনী আৰু কিংবদন্তি === কিছুমান দক্ষিণ এছিয়া, দক্ষিণ-পূব এছিয়া আৰু প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় সংস্কৃতিৰ উৎপত্তি সম্পৰ্কীয় পৌৰাণিক কাহিনীত নাৰিকলে মুখ্য ভূমিকা পালন কৰে। মালুকু দ্বীপপুঞ্জৰ 'হাইনুনুৱেলে' (Hainuwele) পৌৰাণিক কাহিনীত এগৰাকী ছোৱালী নাৰিকল গছৰ ফুলৰপৰা ওলাই আহে।<ref>{{cite book |url=http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780195156690.001.0001/acref-9780195156690-e-657 |title=Hainuwele – Oxford Reference |isbn=978-0-19-515669-0 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130928002738/http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780195156690.001.0001/acref-9780195156690-e-657 |archive-date=28 September 2013 |last=Leeming |first=David |date=17 November 2005 |publisher=[[Oxford University Press]] }}</ref> মালদ্বীপৰ লোককথাত, উৎপত্তিৰ অন্যতম প্ৰধান পৌৰাণিক কাহিনীয়ে নাৰিকল গছৰ ওপৰত মালদ্বীপৰ লোকসকলৰ নিৰ্ভৰশীলতা প্ৰতিফলিত কৰে।<ref name="NIAS Press">[[Xavier Romero-Frias|Romero-Frias, Xavier]] (2012) ''Folk tales of the Maldives'', [http://www.niaspress.dk/catalogue2011/Catalogue_2012.pdf NIAS Press] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130528131620/http://www.niaspress.dk/catalogue2011/Catalogue_2012.pdf |date=28 May 2013 }}, {{ISBN|978-87-7694-104-8|978-8776941055}}</ref> 'চিনা আৰু ইল মাছ'ৰ কাহিনীত নাৰিকলৰ উৎপত্তিৰ বিষয়ে কোৱা হৈছে যে চিনা নামৰ এগৰাকী ধুনীয়া মহিলাই এটা ইল মাছ পুতি থৈছিল, যিটো অৱশেষত প্ৰথম নাৰিকল গছত পৰিণত হৈছিল।<ref>{{cite web |url=http://www.livingheritage.org.nz/schools/secondary/marcellin/samoa/eel.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20121029035259/http://www.livingheritage.org.nz/schools/secondary/marcellin/samoa/eel.php |title=Living Heritage – Marcellin College – Sina and the Eel |archive-date=29 October 2012 |website=livingheritage.org.nz}}</ref> এক আধুনিক চহৰীয়া কিংবদন্তি অনুসৰি, ছাৰ্ক মাছৰ আক্ৰমণতকৈ গছৰপৰা নাৰিকল সৰি পৰাৰ ফলত প্ৰতি বছৰে অধিক মানুহৰ মৃত্যু হয়। অৱশ্যে প্ৰকৃত সত্যটো ইয়াৰ বিপৰীতহে।<ref name="flmnh">{{cite web |title=International Shark Attack File |url=http://www.shark.org.au/quotes.html |publisher=Shark Research Institute |archive-url=https://web.archive.org/web/20130729014133/http://shark.org.au/quotes.html |archive-date=29 July 2013 |access-date=9 January 2014 |archivedate=29 July 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130729014133/http://shark.org.au/quotes.html |deadurl=yes }}</ref> === প্ৰাৰম্ভিক ইতিহাস === ''[[ৰামায়ণ]]'' আৰু শ্ৰীলংকাৰ বুৰঞ্জীসমূহৰপৰা পোৱা সাহিত্যিক প্ৰমাণে ইংগিত দিয়ে যে খ্ৰীষ্টপূৰ্ব প্ৰথম শতিকাৰ আগৰেপৰাই [[ভাৰতীয় উপমহাদেশ]]ত নাৰিকলৰ উপস্থিতি আছিল। <ref name="BlenchSpriggs1998">{{cite book |last1=Blench |first1=Roger |url=https://books.google.com/books?id=DWMHhfXxLaIC&q=coconut&pg=PA396 |title=Archaeology and Language: Correlating archaeological and linguistic hypotheses |author2=Matthew Spriggs |publisher=Routledge |year=1998 |isbn=978-0-415-11761-6 |page=396}}</ref> ইয়াৰ আটাইতকৈ পুৰণি প্ৰত্যক্ষ বিৱৰণ প্ৰায় ৫৪৫ চনত লিখা কছমাছ ইণ্ডিকোপ্লেউষ্টেচৰ 'টপ’গ্ৰাফিয়া খ্ৰীষ্টিয়ানা' (''Topographia Christiana'') ত পোৱা যায়। তাত নাৰিকলক "ভাৰতৰ ডাঙৰ বাদাম" (the great nut of India) বুলি কোৱা হৈছে।<ref name="Rosengarten">Rosengarten, Frederic Jr. (2004). ''The Book of Edible Nuts''. Dover Publications. pp. [https://books.google.com/books?id=7CK8LFCcvtcC&pg=PA65 65–93]. {{ISBN|978-0-486-43499-5}}.</ref> আন এক প্ৰাৰম্ভিক উল্লেখ হ’ল "[[এহাজাৰ এনিশাৰ সাধু]]" (One Thousand and One Nights) ৰ নাৱিক সিন্দবাদৰ কাহিনী। সিন্দবাদে তেওঁৰ পঞ্চমটো সামুদ্ৰিক যাত্ৰাৰ সময়ত নাৰিকল কিনা-বেচা কৰিছিল।<ref>{{cite web |date=2 November 2009 |title=The Fifth Voyage of Sindbad the Seaman – The Arabian Nights – The Thousand and One Nights – Sir Richard Burton translator |url=http://classiclit.about.com/library/bl-etexts/arabian/bl-arabian-5sindbad.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20111225203730/http://classiclit.about.com/library/bl-etexts/arabian/bl-arabian-5sindbad.htm |archive-date=25 December 2011 |access-date=14 February 2012 |publisher=Classiclit.about.com |archivedate=25 December 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111225203730/http://classiclit.about.com/library/bl-etexts/arabian/bl-arabian-5sindbad.htm |deadurl=yes }}</ref> ১৫২১ চনৰ মাৰ্চ মাহত এণ্ট’নিঅ’ পিগাফেটাই তেওঁৰ ডায়েৰীত ইটালীয় ভাষাত নাৰিকলক "ক’চ’" (''cocho'') আৰু ইয়াৰ বহুবচনক "ক’চি" (''cochi'') বুলি বৰ্ণনা কৰিছিল। ই আছিল ফাৰ্ডিনেণ্ড মেগেলানৰ বিশ্ব প্ৰদক্ষিণৰ সময়ত ইউৰোপীয়সকলৰদ্বাৰা প্ৰশান্ত মহাসাগৰ অতিক্ৰম কৰাৰ প্ৰথম ঘটনা। তেওঁ বুজাই দিছিল যে কেনেকৈ গুৱামত "তেওঁলোকে নাৰিকল খায়" ("''mangiano cochi''") আৰু তাত থকা স্থানীয় লোকসকলে "নাৰিকল আৰু [[তিল|তিল তেল]] শৰীৰ তথা চুলিত ঘঁহে" ("''ongieno el corpo et li capili co oleo de cocho et de giongioli''")।<ref name="ap">{{cite book |last=Pigafetta |first=Antonio |url=https://books.google.com/books?id=283tAAAAMAAJ&q=cocho&pg=PA100 |title=Magellan's Voyage Around the World, Volume 1 (translated by James Alexander Robertson) |publisher=[[Arthur H. Clark Company]] |year=1906 |pages=64–100}}</ref> == তথ‍্য উৎস == {{reflist}} === সমলসমূহ === * {{cite book |ref=Grimwood |last1=Grimwood |first1=B. E. |last2=Ashman |first2=F. |year=1975 |title=Coconut Palm Products: Their Processing in Developing Countries |publisher=[[Food and Agriculture Organization]] |url=https://books.google.com/books?id=fY5hLeJ-WW4C&pg=PA1 |isbn=978-92-5-100853-9}} == বহিঃসংযোগ == {{Commons category multi|Coconuts||Cocos nucifera}} {{Wikispecies|Cocos nucifera}} [[শ্ৰেণী:ফল]] [[শ্ৰেণী:বৃক্ষ]] 6xb02juw66bevkjvqpigbkliqyjmwch 627175 627174 2026-08-14T13:31:39Z AjayDas 12623 /* সংস্কৃতিত নাৰিকল */ 627175 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox |fossil_range = {{Fossil range|55|0}}<small>আদি [[ইঅ'চিন]] – বৰ্তমান</small> |image = Cocos_nucifera_-_Köhler–s_Medizinal-Pflanzen-187.jpg |image2 = Coconut 4.jpg |display_parents = 4 |genus = Cocos |parent_authority = [[কেৰ'লাছ লিনিয়াছ|L.]] |species = nucifera |authority = L. |synonyms = * ''Coccus'' {{Au|Mill.}} * ''Calappa'' {{Au|Steck}} * ''Coccos'' {{Au|Gaertn.}} |synonyms_ref = <ref name="WCSP">{{cite web |url=https://kew.org |title=''Cocos nucifera'' L. |year=2025 |work=[[World Checklist of Selected Plant Families]] |publisher=[[Royal Botanic Gardens, Kew]] |access-date=22 November 2025 |archive-date=11 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251111225006/https://kew.org |url-status=live }}<!--see 'Synonyms' tab--></ref> |range_map = Cocos nucifera origin native range map.svg |range_map_caption = কৃষি কৰাৰ পূৰ্বে থকা সম্ভাৱ্য স্থানীয় পৰিসৰ }} '''নাৰিকল''' ('''''Cocos nucifera''''') হ’ল পাম বা তাল [[পৰিয়াল (জীৱবিজ্ঞান)|পৰিয়ালৰ]] ([[Arecaceae]]) অন্তৰ্গত এবিধ উদ্ভিদ। ই '''''Cocos''''' [[গণ (জীৱবিজ্ঞান)|গণৰ]] একমাত্ৰ জীৱিত [[প্ৰজাতি]]।<ref name="WCSP"/> "নাৰিকল" শব্দটোৱে গোটেই গছজোপাক বা ইয়াৰ টান ফলটোক বুজাব পাৰে।<ref name="COD">{{cite encyclopedia |title=Coconut |encyclopedia=[[Concise Oxford Dictionary]] |editor=Pearsall, J. |year=1999 |edition=10th |location=Oxford |publisher=[[Clarendon Press]] |isbn=0-19-860287-1}}</ref> এই গছ প্ৰথমতে কেন্দ্ৰীয় ইণ্ডো-পেচিফিক অঞ্চলৰ থলুৱা উদ্ভিদ আছিল। বৰ্তমান ক্ৰান্তীয় উপকূলীয় অঞ্চলসমূহত এই গছ উভৈনদীকৈ পোৱা যায়। নাৰিকল গছে খাদ্য, ইন্ধন, প্ৰসাধন সামগ্ৰী, পৰম্পৰাগত ঔষধ আৰু নিৰ্মাণ সামগ্ৰী যোগান ধৰে। পকা নাৰিকলৰ ভিতৰৰ বগা অংশটো ক্ৰান্তীয় অঞ্চলৰ বহু মানুহৰ প্ৰধান খাদ্য। নাৰিকলৰ [[ভ্ৰূণপোষ|ভ্ৰূণপোষত]] প্ৰচুৰ পৰিমাণে জুলীয়া পদাৰ্থ থাকে। ইয়াক "[[নাৰিকলৰ পানী]]" বুলি কোৱা হয়। পকা নাৰিকলৰ শাহৰপৰা [[নাৰিকল তেল|তেল]] আৰু নাৰিকলৰ গাখীৰ প্ৰস্তুত কৰা হয়। ইয়াৰ টান খোলাটোৰপৰা [[কয়লা]] আৰু আঁহযুক্ত বাকলিৰপৰা ৰছী তৈয়াৰ কৰা হয়। শুকান নাৰিকলৰ শাহক ক’প্ৰা বোলা হয়। ইয়াৰপৰা পোৱা তেল আৰু গাখীৰ ৰন্ধন কাৰ্য, [[চাবোন]] আৰু প্ৰসাধন সামগ্ৰীত ব্যৱহাৰ হয়। নাৰিকলৰ মিঠা ৰসৰপৰা পানীয় তৈয়াৰ কৰা হয়। ইয়াক গেলাই তালৰ মদ বা নাৰিকলৰ ভিনেগাৰো প্ৰস্তুত কৰা হয়। ইয়াৰ টান খোলা, বাকলি আৰু দীঘল পাতবোৰ আচ-বাব আৰু ঘৰ সজোৱা কামত ব্যৱহাৰ হয়। অষ্ট্ৰনেচীয় লোকসকলৰ বাবে নাৰিকলৰ সাংস্কৃতিক আৰু ধৰ্মীয় গুৰুত্ব আছে। তেওঁলোকৰ পৌৰাণিক কাহিনী, গীত আৰু মৌখিক পৰম্পৰাত ইয়াৰ উল্লেখ পোৱা যায়। দক্ষিণ এছিয়াৰ সংস্কৃতিটো ইয়াৰ ধৰ্মীয় গুৰুত্ব আছে। [[হিন্দু]]সকলৰ বিবাহ আৰু পূজা আদি ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতিত ইয়াৰ ব্যৱহাৰ হয়। [[নিউজিলেণ্ড]] আৰু [[ভাৰত]]ত নাৰিকলৰ দৰে জীৱাশ্ম উদ্ধাৰ হৈছে। জিনীয় অধ্যয়নে দেখুৱাইছে যে নাৰিকলৰ উৎপত্তিৰ কেন্দ্ৰস্থল আছিল কেন্দ্ৰীয় ইণ্ডো-পেচিফিক অঞ্চল। তাতে ইয়াৰ আটাইতকৈ বেছি জিনীয় বৈচিত্ৰ্য পোৱা যায়। দ্বীপপুঞ্জ দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অষ্ট্ৰনেচীয় লোকসকলে ইয়াক কৃষি গৃহকৰণ কৰিছিল। নৱপ্ৰস্তৰ যুগত তেওঁলোকৰ সামুদ্ৰিক প্ৰব্ৰজনৰ জৰিয়তে ই পূবে প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় দ্বীপসমূহ আৰু পশ্চিমে [[মাদাগাস্কাৰ]]লৈকে বিস্তাৰিত হৈছিল। দীঘলীয়া সামুদ্ৰিক যাত্ৰাত এই প্ৰজাতিটোৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা লৈছিল। ই পৰিবহণযোগ্য খাদ্য, পানী আৰু নাও নিৰ্মাণৰ সামগ্ৰী যোগান ধৰিছিল। বহু সময়ৰ পাছত দক্ষিণ এছিয়া, আৰৱ আৰু ষোড়শ শতিকাৰপৰা ইউৰোপীয় নাৱিকসকলে [[ভাৰত মহাসাগৰ|ভাৰত]] আৰু [[আটলাণ্টিক মহাসাগৰ|আটলাণ্টিক মহাসাগৰৰ]] উপকূলত নাৰিকল বিস্তাৰ কৰে। এই পৰিচয়ৰ ভিত্তিত এই প্ৰজাতিটোক প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় আৰু ইণ্ডো-আটলাণ্টিক প্ৰকাৰত ভাগ কৰিব পাৰি। ঔপনিৱেশিক যুগত ইউৰোপীয়সকলে ইণ্ডো-আটলাণ্টিক প্ৰকাৰটো [[আমেৰিকা মহাদেশ|আমেৰিকালৈ]] লৈ গৈছিল। এই গছবোৰ ৩০ মিটাৰ (১০০ ফুট) পৰ্যন্ত ওখ হ’ব পাৰে। গছজোপাত বছৰত ৭৫টা পৰ্যন্ত ফল লাগিব পাৰে। অৱশ্যে সাধাৰণতে ৩০ তাতকৈ কম ফলহে লাগে। এই গছে ঠাণ্ডা সহ্য কৰিব নোৱাৰে। ইয়াৰ বাবে প্ৰচুৰ বৰষুণ আৰু সম্পূৰ্ণ সূৰ্যৰ পোহৰৰ প্ৰয়োজন। বহুতো পোক-পৰুৱা আৰু ৰোগে ইয়াৰ ব্যাৱসায়িক উৎপাদনত প্ৰভাৱ পেলায়। ২০২৪ চনত সমগ্ৰ বিশ্বতে ৬৫.৫ নিযুত মেট্ৰিক টন নাৰিকল উৎপাদন হৈছিল। ইয়াৰ ভিতৰত ৭৩% কেৱল [[ইণ্ডোনেছিয়া]], [[ভাৰত]] আৰু [[ফিলিপাইনছ]]ত উৎপাদন হৈছিল। == বিৱৰণ == ''Cocos nucifera'' হ’ল এবিধ ডাঙৰ প্লাম জাতীয় গছ। ই ৩০ মিটাৰ (১০০ ফুট) পৰ্যন্ত ওখ হয়। ইয়াৰ পক্ষাকাৰ পাতবোৰ ৪-৬ মিটাৰ (১৩-২০ ফুট) দীঘল আৰু উপ-পাতবোৰ ৬০-৯০ চেণ্টিমিটাৰ (২-৩ ফুট) দীঘল হয়। পুৰণি পাতবোৰ গছৰপৰা সহজে খহি পৰে। ইয়াৰ ফলত গছৰ কাণ্ডটো মিহি হৈ পৰে।<ref name="Pradeepkumar">{{cite book |last1=Pradeepkumar |first1=T. |last2=Sumajyothibhaskar |first2=B. |last3=Satheesan |first3=K. N. |year=2008 |title=Management of Horticultural Crops |url=https://books.google.com/books?id=VHmokNZXbHUC&pg=PA539 |series=Horticulture Science Series |volume=11 |publisher=New India Publishing |pages=539–587 |isbn=978-81-89422-49-3}}</ref> উৰ্বৰ মাটিত এজোপো ওখ নাৰিকল গছত বছৰি প্ৰায় ৮০টা [[ফল]] লাগে। নতুন জাতবোৰত বছৰি ১৫০টা পৰ্যন্ত ফল লাগিব পাৰে।<ref name="Sarian">{{cite news |last=Sarian |first=Zac B. |date=18 August 2010 |title=New coconut yields high |url=http://www.mb.com.ph/articles/272929/new-coconut-yields-high |work=The [[Manila Bulletin]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20111119033447/http://mb.com.ph/articles/272929/new-coconut-yields-high |archive-date=19 November 2011 |access-date= 21 April 2011}}</ref> ভাৰতত নাৰিকলৰ গড় উৎপাদন প্ৰতি হেক্টৰত বছৰি ৮,০০০তকৈ অধিক।<ref name="Ravi">{{cite news |last=Ravi |first=Rajesh |date=16 March 2009 |title=Rise in coconut yield, farming area put India on top |url=http://www.financialexpress.com/news/rise-in-coconut-yield-farming-area-put-india-on-top/434818/0 |work=[[The Financial Express (India)|The Financial Express]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20130515043307/http://www.financialexpress.com/news/rise-in-coconut-yield-farming-area-put-india-on-top/434818/0 |archive-date=15 May 2013 |access-date=21 April 2011}}</ref> ওখ জাতৰ গছবোৰত ৬ ৰপৰা ১০ বছৰত প্ৰথম ফল লাগে। এই গছবোৰ ৬০ ৰপৰা ১০০ বছৰ পৰ্যন্ত জীয়াই থাকে। চাপৰ জাতৰ গছবোৰত সোনকালে ফল লাগে যদিও ইহঁতৰ আয়ুস কম হয়।<ref name="Elzabroek">{{cite book |last=Elzebroek |first=A. T. G. |url=https://books.google.com/books?id=YvU1XnUVxFQC&pg=PA186 |title=Guide to Cultivated Plants |date=2008 |publisher=[[CAB International|CABI]] |isbn=978-1-84593-356-2 |pages=186–192}}</ref> === পুষ্পবিন্যাস === নাৰিকল গছ হ’ল উভয়লিংগ উদ্ভিদ। অৰ্থাৎ একেজোপা গছৰে একেটা [[পুষ্পবিন্যাস|পুষ্পবিন্যাসত]] মতা আৰু মাইকী দুয়োবিধ [[ফুল]] ফুলে।<ref name="Thampan 1981">{{cite book |last=Thampan |first=P.K. |year=1981 |title=Handbook on Coconut Palm |publisher=Oxford & IBH Publishing, for Department of Agriculture & Cooperation, Government of India |location=New Delhi, Bombay, and Calcutta |url=https://ia800107.us.archive.org/17/items/in.ernet.dli.2015.201473/2015.201473.Hand-Book.pdf |pages=10–11 |access-date=29 November 2025}}</ref><ref name="Kew Coconut palm">{{cite web |title=Cocos nucifera: Coconut palm |url=https://www.kew.org/plants/coconut-palm |publisher=[[Royal Botanic Gardens, Kew]] |access-date=29 November 2025 |archive-date=20 December 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251220175253/https://www.kew.org/plants/coconut-palm |url-status=live }}</ref> কেতিয়াবা এই প্ৰজাতিত [[উভয়লিঙ্গ ফুল]] থকাটো সম্ভৱ।<ref>{{cite book |last=Willmer |first=Pat |url=https://books.google.com/books?id=UVGi6W8QdO4C&pg=PA57 |title=Pollination and Floral Ecology |date=25 July 2011 |publisher=[[Princeton University Press]] |isbn=978-0-691-12861-0 |page=57}}</ref> মাইকী ফুলবোৰ মতা ফুলতকৈ বহু ডাঙৰ হয়।<ref name="Kew Coconut palm"/> প্ৰাপ্তবয়স্ক গছবোৰ অবিৰতভাৱে বাঢ়ি থাকে আৰু গোটেই বছৰ ধৰি পাত, ফুল আৰু ফল উৎপাদন কৰে। ফুলৰ মুকুল এটা পুষ্পবিন্যাস লৈ বিকশিত হ’বলৈ প্ৰায় ১৪ মাহ সময় লাগে। উদ্ভিদ বিজ্ঞানৰ মতে ই হ’ল এখন আৱৰণীৰ ভিতৰত থকা স্পেডিক্স পুষ্পবিন্যাস। এজোপা সুস্থ গছে বছৰি ১৫টা পৰ্যন্ত পুষ্পবিন্যাস উৎপাদন কৰিব পাৰে। এইবোৰ এটাৰ পিছত এটাকৈ ওলায়। গতিকে গছজোপাত সদায় ভিন্ন পৰ্যায়ৰ পুষ্পবিন্যাস দেখিবলৈ পোৱা যায়।<ref name="Agriculture Institute 2024">{{cite web |title=Flowering and Fruiting Patterns of Coconut Trees |url=https://agriculture.institute/post-harvest-mgt-value-addition/flowering-fruiting-patterns-coconut-trees/ |publisher=Agriculture Institute |access-date=29 November 2025 |date=27 January 2024 |quote=Under optimal growing conditions, healthy mature trees produce new inflorescences every month, creating a continuous cycle of flowering and fruiting that can yield 12 to 15 spadices per year. |archive-date=24 December 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251224060023/https://agriculture.institute/post-harvest-mgt-value-addition/flowering-fruiting-patterns-coconut-trees/ |url-status=live }}</ref><ref name="Gordon Jackson 2017">{{cite book |last1=Gordon |first1=André |last2=Jackson |first2=J. |title=Food Safety and Quality Systems in Developing Countries |date=2017 |editor=Gordon, André |volume=2 |chapter=Case study: application of appropriate technologies to improve the quality and safety of coconut water |isbn=978-0-12-801226-0 |pages=185–216}}</ref> মাইকী ফুল ফুলাৰপৰা ফল চপোৱাৰ সময়লৈকে ১১ মাহ সময় লাগে।<ref name="Ranasinghe 2015">{{cite journal |last1=Ranasinghe |first1=C.S. |last2=Silva |first2=L.R.S. |last3=Premasiri |first3=R.D.N. |title=Major determinants of fruit set and yield fluctuation in coconut (Cocos nucifera L.) |journal=Journal of the National Science Foundation of Sri Lanka |volume=43 |issue=3 |date=24 September 2015 |doi=10.4038/jnsfsr.v43i3.7955 |page=253 |doi-access=free }}</ref> নাৰিকল গছত প্ৰধানকৈ পৰ-পৰাগযোগ ঘটে। অৱশ্যে বেছিভাগ চাপৰ জাতৰ গছত স্ব-পৰাগযোগ হয়।<ref name="Lutz"/><ref name="Nayar2016">{{cite book |last=Nayar |first=N. Madhavan |url=https://books.google.com/books?id=pWEuDAAAQBAJ |title=The Coconut: Phylogeny, Origins, and Spread |publisher=[[Academic Press]] |year=2016 |isbn=978-0-12-809779-3 |pages=51–66}}</ref> <gallery class=center mode=nolines widths=180 heights=180> File:Sea View from himsori bangladesh (cropped).jpg|অৱস্থান File:Coconut tree leave.jpeg|পাতবোৰ File:Cocos nucifera (11124377083).jpg|মেল খাই অহা পুষ্পবিন্যাস<br/>মতা আৰু মাইকী ফুলৰ সৈতে File:JfBohol7038naturefvf 39.JPG|ফল থকা গছ File:Coconut germinating on Black Sand Beach, Island of Hawaii.JPG|বালিৰ ওপৰত অংকুৰিত হোৱা গুটি<br/>হাৱাই </gallery> === ফল === {| class="wikitable floatright" |+ নাৰিকলৰ<br/>উপাদানসমূহ<ref name="Novarianto 2022"/> |- ! colspan=2 | উপাদান ! colspan=2 | ভৰ/কেজি |- | colspan=3 | বাকলি || ২.০৩৩ |- | colspan=3 | নাৰিকল || ১.১২৫ |- | rowspan=3 | যাৰ ভিতৰত || খোলা || ০.৩৫৯ |- | পানী || ০.৪৯২ |- | শাহ || ০.৪৭৭ |- | colspan=3 | মুঠ || ৩.১৫৮ |} [[উদ্ভিদবিজ্ঞান|উদ্ভিদ বিজ্ঞানৰ]] মতে নাৰিকল ফলটো আচলতে এটা ড্ৰুপ বা অষ্টিল ফলহে, ই প্ৰকৃত বাদাম নহয়।<ref name="botany">{{cite web |date=December 2014 |title=Coconut botany |url=http://agritech.tnau.ac.in/horticulture/horti_pcrops_coconut_botany.html |access-date=14 December 2017 |website=Agritech Portal |publisher=[[Tamil Nadu Agricultural University]] |archive-date=27 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230627223453/https://agritech.tnau.ac.in/horticulture/horti_pcrops_coconut_botany.html |url-status=live }}</ref> আন ফলৰ দৰে ইয়াৰো তিনিটা স্তৰ থাকে: বহিস্তৰ, মধ্যস্তৰ আৰু অন্তস্তৰ। বহিস্তৰটো হ’ল ইয়াৰ মিহি বাহিৰৰ ছালখন। ইয়াৰ ৰং সাধাৰণতে হালধীয়া-সেউজীয়া বা হালধীয়া-মুগা হয়। মধ্যস্তৰটো আঁহেৰে গঠিত। ইয়াক [[নাৰিকলৰ আঁহ]] বোলা হয়। ইয়াৰ বহুতো পৰম্পৰাগত আৰু ব্যাৱসায়িক ব্যৱহাৰ আছে। বহিস্তৰ আৰু মধ্যস্তৰে মিলি নাৰিকলৰ "বাকলি" গঠন কৰে। আনহাতে অন্তস্তৰে নাৰিকলৰ টান "খোলাটো" গঠন কৰে। অন্তস্তৰটো প্ৰায় ৪ মিলিমিটাৰ ডাঠ হয়। ইয়াৰ শেষৰ অংশত তিনিটা স্পষ্ট অংকুৰণ ছিদ্ৰ (বীজদ্বাৰ) থাকে। ইয়াৰে দুটা ছিদ্ৰ বন্ধ হৈ থাকে (যাক "চকু" বুলি কোৱা হয়), আনহাতে এটা কাৰ্যক্ষম হৈ থাকে।<ref name="Ledo">{{cite journal |last1=Lédo |first1=Ana da Silva |last2=Passos |first2=Edson Eduardo Melo |last3=Fontes |first3=Humberto Rolemberg |last4=Ferreira |first4=Joana Maria Santos |last5=Talamini |first5=Viviane |last6=Vendrame |first6=Wagner A. |last7=Lédo |first7=Ana da Silva |last8=Passos |first8=Edson Eduardo Melo |last9=Fontes |first9=Humberto Rolemberg |last10=Ferreira |first10=Joana Maria Santos |last11=Talamini |first11=Viviane |last12=Vendrame |first12=Wagner A. |display-authors=5 |year=2019 |title=Advances in Coconut palm propagation |journal=Revista Brasileira de Fruticultura |volume=41 |issue=2 |doi=10.1590/0100-29452019159 |doi-access=free |article-number=e-159}}</ref><ref name="Armstrong">{{cite web |last1=Armstrong |first1=W. P. |title=Edible Palm Fruits |url=https://www2.palomar.edu/users/warmstrong/ecoph10.htm |access-date=20 April 2021 |website=Wayne's Word: An On-Line Textbook of Natural History |publisher=[[Palomar College]] |archive-date=2 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180902172839/https://www2.palomar.edu/users/warmstrong/ecoph10.htm |archivedate=2 September 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180902172839/https://www2.palomar.edu/users/warmstrong/ecoph10.htm |deadurl=yes }}</ref> অন্তস্তৰৰ ভিতৰৰ অংশটো ফোঁপোলা আৰু ইয়াত প্ৰায় ০.২ মিলিমিটাৰ ডাঠ এটা পাতল মুগা ৰঙৰ বীজ আৱৰণ থাকে। অন্তস্তৰটো প্ৰথম অৱস্থাত এবিধ জুলীয়া [[ভ্ৰূণপোষ]] (অৰ্থাৎ [[নাৰিকলৰ পানী]]) ৰে পূৰ্ণ হৈ থাকে। এই তৰল পদাৰ্থবিধত কোষৰ কোনো সীমা নোহোৱাকৈ মাইট’ছিছ প্ৰক্ৰিয়াৰে বিভাজিত হোৱা বহুতো মুক্ত [[কোষকেন্দ্ৰ]] থাকে। বৃদ্ধি হৈ থকাৰ লগে লগে, শেষৰ মূৰৰপৰা আৰম্ভ কৰি অন্তস্তৰৰ বেৰত ভ্ৰূণপোষৰ কোষীয় স্তৰ জমাব হ’বলৈ ধৰে আৰু ই প্ৰায় ১১ মিলিমিটাৰ পৰ্যন্ত ডাঠ হয়। এইবোৰে অৱশেষত খাব পৰা টান ভ্ৰূণপোষ ("নাৰিকলৰ শাহ") গঠন কৰে, যি সময়ৰ লগে লগে টান হৈ পৰে। সৰু চুঙাকৃতিৰ [[উদ্ভিদ ভ্ৰূণ|ভ্ৰূণটো]] কাৰ্যক্ষম ছিদ্ৰটোৰ ঠিক তলত থকা টান ভ্ৰূণপোষৰ ভিতৰত সোমাই থাকে। অংকুৰণৰ সময়ত ভ্ৰূণটোৱে কাৰ্যক্ষম ছিদ্ৰটোৰে বাহিৰলৈ ওলাই আহে আৰু কেন্দ্ৰীয় গহ্বৰৰ ভিতৰত এটা হাউষ্ট'ৰিয়াম গঠন কৰে। ই পুলিটোক পুষ্টি যোগাবলৈ টান ভ্ৰূণপোষভাগ শোষণ কৰে।<ref name="Ledo"/><ref name="duke">{{cite web |year=1983 |title=''Cocos nucifera'' L. (Source: James A. Duke. 1983. Handbook of Energy Crops; unpublished) |url=http://www.hort.purdue.edu/newcrop/duke_energy/Cocos_nucifera.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150603080303/http://www.hort.purdue.edu/newcrop/duke_energy/Cocos_nucifera.html |archive-date=3 June 2015 |access-date=4 June 2015 |publisher=[[Purdue University]], NewCROP – New Crop Resource}}</ref><ref name="Sugimuma">{{cite journal |last1=Sugimuma |first1=Yukio |last2=Murakami |first2=Taka |year=1990 |title=Structure and Function of the Haustorium in Germinating Coconut Palm Seed |url=https://www.jircas.go.jp/sites/default/files/publication/jarq/24-1-001-014_0.pdf |journal=JARQ |volume=24 |pages=1–14 |archive-date=13 June 2021 |access-date=20 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210613121411/https://www.jircas.go.jp/sites/default/files/publication/jarq/24-1-001-014_0.pdf |url-status=live }}</ref> ফলবোৰৰ দুটা বিশেষ ৰূপ দেখিবলৈ পোৱা যায়। বনৰীয়া ''niu kafa'' নাৰিকলৰ ফলবোৰ দীঘলীয়া ত্ৰিকোণীয় আকৃতিৰ হয়, যাৰ বাকলি ডাঠ আৰু ভ্ৰূণপোষৰ পৰিমাণ কম থাকে। ইয়াৰ ফলত ফলবোৰ পানীত বেছিকৈ ওপঙি থাকিব পাৰে, যিটো সাগৰৰ মাধ্যমেৰে বিস্তাৰিত হ’বলৈ অতি উপযোগী। আনহাতে কৃষি কৰা ''niu vai'' প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় নাৱিকলবোৰ ঘূৰণীয়া আকৃতিৰ হয়, যাৰ বাকলি পাতল, বেছি ভ্ৰূণপোষ আৰু প্ৰচুৰ পৰিমাণে [[নাৰিকলৰ পানী]] থাকে।<ref name="Lebrun"/><ref name="Shukla"/><ref name="Lutz"/> জাতৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি এটা পূৰঠ ফলৰ ওজন প্ৰায় ১.৪ কিলোগ্ৰাম হয়।<ref name="Paull"/><ref name="postharvest"/> ইণ্ডোনেছিয়াৰ একবিংশ শতিকাৰ বিডো জাতৰ এটা ফলৰ গড় ওজন প্ৰায় ৩.১৫৮ কিলোগ্ৰাম হয়।<ref name="Novarianto 2022">{{cite journal |last1=Novarianto |first1=H. |last2=Mawardi |first2=S. |last3=Tulalo |first3=M. A. |title=The Bido variety is an essential genetic material for coconut breeding |journal=IOP Conference Series: Earth and Environmental Science |volume=974 |issue=1 |date=1 January 2022 |doi=10.1088/1755-1315/974/1/012056 |article-number=012056 |doi-access=free |bibcode=2022E&ES..974a2056N }}</ref> [[File:Coconut half exocarp removed.jpg|thumb|upright|বাকলি আংশিকভাৱে গুচোৱা ফল, ইয়াৰ অন্তস্তৰৰ টান পাতল খোলা ( বাঁওফালে) আৰু বহিস্তৰৰ নাৰিকলৰ আঁহ (সোঁফালে) দেখা গৈছে]] নাৰিকলবোৰ বাকলি নোহোৱাকৈ ৰপ্তানি কৰা হয়; [[আইভৰী ক’ষ্টৰ]] বাকলি গুচোৱা নাৰিকলৰ গড় ওজন প্ৰায় ৫৭৫ গ্ৰাম হয়, আনহাতে [[ডমিনিকান প্ৰজাতন্ত্ৰ|ডমিনিকান প্ৰজাতন্ত্ৰৰ]] বাকলি গুচোৱা নাৰিকলৰ গড় ওজন প্ৰায় ৭০০ গ্ৰাম হয়।<ref>{{cite news |last1=Gerbaud |first1=Pierre |last2=Audibert |first2=Olivier |last3=Bourdeix |first3=Roland |title=Close-up: Coconut |url=https://agritrop.cirad.fr/562361/1/ID562361.pdf |access-date=29 November 2025 |work=FRuiTROP |issue=193 |publisher=CIRAD |date=October 2011 |archive-date=7 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241207062004/https://agritrop.cirad.fr/562361/1/ID562361.pdf |url-status=live }}</ref> নাৰিকল উৎপাদনকাৰী দেশসমূহত ঘৰুৱাভাৱে বিক্ৰী কৰা নাৰিকলৰ সাধাৰণতে বাকলি গুচোৱা নহয়। অপূৰঠ নাৰিকলবোৰ (ফুল ফুলাৰপৰা ৬ ৰপৰা ৮ মাহ) নাৰিকলৰ পানী আৰু কোমল জেলিৰ দৰে নাৰিকলৰ শাহৰ (যাক "ডাব নাৰিকল", "কেঁচা নাৰিকল" বা "পানী নাৰিকল" বুলি জনা যায়) বাবে বিক্ৰী কৰা হয়, য’ত ফলটোৰ প্ৰাকৃতিক ৰংটো চকুৰ বাবে বেছি আকৰ্ষণীয় হয়।<ref name="Paull">{{cite book |last1=Paull |first1=Robert E. |url=https://www.ctahr.hawaii.edu/oc/freepubs/pdf/F_N-45.pdf |title=Coconut: Postharvest Quality-Maintenance Guidelines |last2=Ketsa |first2=Saichol |date=March 2015 |publisher=College of Tropical Agriculture and Human Resources, [[University of Hawai{{okina}}i at Mānoa]] |archive-date=20 April 2021 |access-date=20 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210420152223/https://www.ctahr.hawaii.edu/oc/freepubs/pdf/F_N-45.pdf |url-status=live }}</ref><ref name="postharvest">{{cite book |url=http://agriculture.gov.gy/wp-content/uploads/2016/01/Coconut.pdf |title=Coconut: Postharvest Care and Market Preparation |date=May 2004 |publisher=Ministry of Fisheries, Crops and Livestock, New Guyana Marketing Corporation, National Agricultural Research Institute |series=Technical Bulletin No. 27 |archive-date=20 April 2021 |access-date=20 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210420152223/http://agriculture.gov.gy/wp-content/uploads/2016/01/Coconut.pdf |url-status=live }}</ref> অৱশ্যে ৰপ্তানিৰ বাবে বিক্ৰী কৰা সম্পূৰ্ণ পূৰঠ গোটেই নাৰিকলবোৰৰ (ফুল ফুলাৰপৰা ১১ ৰপৰা ১৩ মাহ) পৰিবহণৰ বাবে ওজন আৰু আয়তন কমাবলৈ সাধাৰণতে বাকলি গুচাই লোৱা হয়। ইয়াৰ ফলত তিনিটা ছিদ্ৰ থকা নাৰিকলৰ উদং "খোলাটো" ওলাই পৰে, যিবোৰ ফুলৰ তিনিটা গৰ্ভপত্ৰৰ অৱশিষ্ট অংশ। যিবোৰ দেশত থলুৱাভাৱে নাৰিকল খেতি কৰা নহয়, সেইবোৰ দেশত এই ৰূপটো বেছি পৰিচিত। বাকলি গুচোৱা নাৰিকলবোৰ গ্ৰাহকৰ বাবে খোলিবলৈ সহজ হয়, কিন্তু ১২°C-১৫°C উষ্ণতাত ইয়াৰ সংৰক্ষণৰ সময়সীমা প্ৰায় দুইৰপৰা তিনি সপ্তাহ বা ০°C-১.৫°C উষ্ণতাত ২ মাহলৈকে চুটি হয়। ইয়াৰ বিপৰীতে, বাকলি থকা পূৰঠ নাৰিকল সাধাৰণ কোঠাৰ উষ্ণতাত তিনিৰপৰা পাঁচ মাহলৈকে সংৰক্ষণ কৰিব পৰা যায়।<ref name="Paull"/><ref name="postharvest"/> === শিপা === প্লাম গছ কোনো মুখ্য শিপা বা শিপা নোম নাথাকে, কিন্তু ইয়াৰ এটা গুচ্ছ শিপা প্ৰণালী থাকে।<ref name="Thampan 1981"/> ই বহুতো পাতল শিপাৰে গঠিত যিবোৰ মাটিৰ উপৰিভাগৰ ওচৰত উদ্ভিদজোপাৰপৰা বাহিৰৰফালে বাঢ়ি যায়। সুস্থিৰতাৰ বাবে কেৱল কেইডালমান শিপাহে মাটিৰ গভীৰলৈ প্ৰৱেশ কৰে। ইয়াক গুচ্ছ বা অপস্থানীয় শিপা প্ৰণালী বুলি জনা যায়, আৰু ই ঘাঁহ জাতীয় প্ৰজাতিৰ এটা বৈশিষ্ট্য। গছজোপাত ২,০০০–৪,০০০ ডাল অপস্থানীয় শিপা গজিব পাৰে, যাৰ প্ৰতিডালৰ ব্যাস প্ৰায় ১ চেণ্টিমিটাৰ হয়। গছজোপাই নতুন শিপা উৎপাদন কৰাৰ লগে লগে নষ্ট হৈ যোৱা শিপাবোৰ নিয়মিতভাৱে সলনি হৈ থাকে।<ref name="agro">{{cite book |date=April 2006 |editor=Elevitch, C. R. |chapter=''Cocos nucifera'' (coconut), version 2.1 |url=http://www.agroforestry.net/tti/Cocos-coconut.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131020005217/http://agroforestry.net/tti/Cocos-coconut.pdf |archive-date=20 October 2013 |access-date=22 December 2016 |title=Species Profiles for Pacific Island Agroforestry |publisher=Permanent Agriculture Resources |location=Hōlualoa, Hawaii}}</ref> == শ্ৰেণীবিভাজন == === শ্ৰেণীবিভাজনৰ ইতিহাস === ছুইডেনৰ উদ্ভিদবিজ্ঞানী তথা শ্ৰেণীবিভাজনবিদ [[কেৰ'লাছ লিনিয়াছ|কেৰ'লাছ লিনিয়াছে]] ১৭৫৩ চনত তেওঁৰ '[[স্পেচিছ প্লেণ্টাৰাম]]' (''Species Plantarum'') নামৰ কিতাপখনত ''Cocos nucifera'' প্ৰজাতিটোৰ আনুষ্ঠানিক বিৱৰণ দিছিল।<ref>{{cite book |last=Linnaeus |first=Carl |author-link=Carl Linnaeus |title=[[Species Plantarum]] |year=1753 |page=1188}}</ref> এই নামটো উদ্ভিদ বিজ্ঞানীসকলে গ্ৰহণ কৰিছে।<ref name="WCSP"/> ১৭৬৮ চনত ইংৰাজ উদ্ভিদবিজ্ঞানী [[ফিলিপ মিলাৰ|ফিলিপ মিলাৰে]] তেওঁৰ 'দ্য গাৰ্ডেনাৰ্ছ ডিকচনেৰী' (''The Gardeners Dictionary'') নামৰ কিতাপখনত এই উদ্ভিদজোপাক ''Palma cocos'' বুলি পুনৰ বৰ্ণনা কৰিছিল, যিটো নাম বৰ্তমান এটা সমাৰ্থক শব্দ হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref>{{cite book |last=Miller |first=Philip |author-link=Philip Miller |title=[[The Gardeners Dictionary]] |edition=8th |volume=2 |year=1768}}</ref><ref name="WCSP"/> ১৮৯১ চনত জাৰ্মান উদ্ভিদবিজ্ঞানী অট’ কুণ্টজেই তেওঁৰ 'ৰেভিচিঅ’ জেনেৰাম প্লেণ্টাৰাম' (''Revisio Generum Plantarum'') ত ইয়াক ''Calappa nucifera'' নাম দিছিল, ইয়াকো এটা সমাৰ্থক শব্দ হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref>{{cite book |last=Kuntze |first=Otto |author-link=Otto Kuntze |title=[[Revisio Generum Plantarum]] |volume=2 |page=982 |year=1891}}</ref><ref name="WCSP"/> === ব্যুৎপত্তি === [[গণ (জীৱবিজ্ঞান)|গণগত নাম]] ''Cocos'' আৰু ইয়াৰ সাধাৰণ নামটো ১৬ শতিকাৰ [[পৰ্তুগীজ ভাষা|পৰ্তুগীজ]] শব্দ '[[ক’ক’ (লোককথা)|ক’ক’]]' (''coco'') ৰপৰা আহিছে। ইয়াৰ অৰ্থ হৈছে 'মূৰ' বা 'লাওখোলা'। নাৰিকলৰ খোলাটোত থকা তিনিটা দাগ বা ছিদ্ৰই এটা মুখৰ আকৃতিৰ আভাস দিয়ে বাবেই ইয়াক এই নাম দিয়া হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Dalgado |first=Sebastião |url=https://archive.org/details/glossriolusoas00dalguoft/page/n363/mode/2up |title=Glossário luso-asiático |publisher=Coimbra, Imprensa da Universidade |year=1919 |volume=1 |page=291}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.etymonline.com/word/coco |title=coco |website=Online Etymology Dictionary |access-date=3 May 2020 |archive-date=4 December 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201204120016/https://www.etymonline.com/word/coco |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.etymonline.com/word/coconut |title=coconut |website=Online Etymology Dictionary |access-date=3 May 2020 |archive-date=3 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201003101721/https://www.etymonline.com/word/coconut |url-status=live }}</ref><ref name="Losada">{{cite book |last=Losada |first=Fernando Díez |year=2004 |title=La tribuna del idioma |url=https://books.google.com/books?id=RxGv6tMX2QcC&pg=PT481 |language=es |publisher=Editorial Tecnologica de CR |page=481 |isbn=978-9977-66-161-2}}</ref> ১৫২১ চনত পৰ্তুগীজ আৰু [[স্পেইনৰ লোক|স্পেনিছ]] অন্বেষণকাৰীসকলে [[প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় দ্বীপপুঞ্জ|প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় দ্বীপবাসীসকলৰ]] সৈতে কৰা সাক্ষাৎকাৰৰপৰা এই নামটো আহিছে। নাৰিকলৰ খোলাটোৱে তেওঁলোকক পৰ্তুগীজ লোককথাত বৰ্ণিত 'ক’ক’' বা 'কোকা' নামৰ [[ভূত|ভূতলৈ]] মনত পেলাই দিছিল।<ref name="Losada"/><ref>{{cite book |last=Figueiredo |first=Cândido |year=1940 |title=Pequeno Dicionário da Lingua Portuguesa |language=pt |location=Lisbon |publisher=Livraria Bertrand}}</ref> পশ্চিমীয়া দেশবোৰত এই ফলটোক প্ৰথমতে 'নাক্স ইণ্ডিকা' (''nux indica'') বুলি কোৱা হৈছিল। ১২৮০ চনত [[সুমাট্ৰা]]ত থকাৰ সময়ত [[মাৰ্ক’ প’ল’|মাৰ্ক’ প’ল’ৱে]] এই নামটো ব্যৱহাৰ কৰিছিল। তেওঁ ব্যৱহাৰ কৰা শব্দটো সেই সময়ৰ আৰবী নাম {{Lang|ar|جوز هندي}} (''jawz hindī'') ৰ অনুবাদ আছিল, যাৰ অৰ্থ 'ভাৰতীয় বাদাম'।<ref name="Elzabroek"/> ১৫১০ চনত প্ৰকাশিত লুডোভিকো ডি ভাৰ্থেমাৰ 'ইটিনেৰেৰিঅ’’ (''Itinerario'') আৰু পৰৱৰ্তী সময়ৰ 'হৰ্টাচ ইণ্ডিকাচ মালাবাৰিকাচ' ত নাৰিকলৰ বিতং বিৱৰণ পোৱা যায়। তাত ইয়াৰ [[তামিল ভাষা|তামিল]]/[[মালায়ালম ভাষা|মালায়ালম]] নাম 'থেংগা' (''Thenga'') ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="Grimwood1">[[#Grimwood|Grimwood]], p. 1.</ref> [[প্ৰজাতিগত নাম (উদ্ভিদবিজ্ঞান)|প্ৰজাতিগত নাম]] ''nucifera'' ৰ অৰ্থ হ’ল "বাদাম ধাৰণ কৰা।" ই [[লেটিন ভাষা|লেটিন]] শব্দ ''nux'' (বাদাম) আৰু ''fera'' (ধাৰণ কৰা) ৰপৰা আহিছে।<ref>{{cite web |title=National Flower – Nelumbo nucifera |url=http://bsienvis.nic.in/files/National%20Flower_Nelumbo%20nucifera_26.9.14.pdf |access-date=19 February 2021 |publisher=ENVIS Resource Partner on Biodiversity |archive-date=14 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190214234437/http://bsienvis.nic.in/files/National%20Flower_Nelumbo%20nucifera_26.9.14.pdf |url-status=live }}</ref> == উৎপত্তি == === জীৱাশ্মৰ ইতিহাস === [[File:Miocene coconut.jpg|thumb|[[নিউজিলেণ্ড]]ৰ মায়’চিন যুগৰ জীৱাশ্ম ''Cocos zeylandica''। ইয়াৰ আকাৰ প্ৰায় এটা [[ষ্ট্ৰবেৰী]]ৰ সমান আৰু ই ৩.৫ চেণ্টিমিটাৰ দীঘল। |alt=সৰু ক’লা পৰি যোৱা জীৱাশ্ম]] নাৰিকল সদৃশ জীৱাশ্মৰ এক বৃহৎ অংশ বিশ্বৰ মাত্ৰ দুটা অঞ্চলৰপৰা উদ্ধাৰ কৰা হৈছে। এই অঞ্চল দুটা হ’ল [[নিউজিলেণ্ড]] আৰু পশ্চিম-কেন্দ্ৰীয় [[ভাৰত]]। অৱশ্যে নাৰিকল সদৃশ জীৱাশ্মসমূহ এতিয়াও অনুমাণিক হৈয়েই আছে। কাৰণ এইবোৰ সঠিকভাৱে চিনাক্ত কৰাটো কঠিন।<ref name="Nayar2016">{{cite book |last=Nayar |first=N. Madhavan |url=https://books.google.com/books?id=pWEuDAAAQBAJ |title=The Coconut: Phylogeny, Origins, and Spread |publisher=[[Academic Press]] |year=2016 |isbn=978-0-12-809779-3 |pages=51–66}}</ref> আটাইতকৈ পুৰণি নাৰিকল সদৃশ উদ্ধাৰ হোৱা জীৱাশ্মবিধ আছিল ''Cocos zeylandica''। ই সৰু ফল থকা এবিধ জীৱাশ্ম প্ৰজাতি আছিল। ইয়াৰ আকাৰ প্ৰায় ৩.৫ চেণ্টিমিটাৰ × ১.২ৰপৰা ২.৫চেণ্টিমিটাৰ আছিল। এই জীৱাশ্মবিধ নিউজিলেণ্ডৰ মায়’চিন যুগৰ (প্ৰায় ২৩ ৰপৰা ৫.৩ নিযুত বছৰ পূৰ্বে) আছিল। তেতিয়াৰপৰা নিউজিলেণ্ডত ইঅ'চিন, অলিগ’চিন আৰু সম্ভৱতঃ হ’ল’চিন যুগৰ অনিশ্চিত সম্পৰ্ক থকা অনুৰূপ ফলৰ বহুতো জীৱাশ্ম পোৱা গৈছে।<ref name="Nayar2016"/><ref name="Conran2015">{{cite journal|publisher=[[Linnean Society]]|last1=Conran |first1=John G. |last2=Bannister |first2=Jennifer M. |last3=Lee |first3=Daphne E. |last4=Carpenter |first4=Raymond J. |last5=Kennedy |first5=Elizabeth M. |last6=Reichgelt |first6=Tammo |last7=Fordyce |first7=R. Ewan |display-authors=5 |year=2015 |title=An update of monocot macrofossil data from New Zealand and Australia |journal=[[Botanical Journal of the Linnean Society]]|volume=178 |issue=3 |pages=394–420 |doi=10.1111/boj.12284 |doi-access=free}}</ref> পশ্চিম-কেন্দ্ৰীয় ভাৰতৰ ডেক্কান ট্ৰেপছত নাৰিকল সদৃশ ফল, পাত আৰু কাণ্ডৰ বহুতো জীৱাশ্ম পোৱা গৈছে। ইয়াৰ ভিতৰত ''Palmoxylon sundaran'', ''Palmoxylon insignae'' আৰু ''Palmocarpon cocoides'' ৰ দৰে মৰ্ফ’টাক্সাবোৰ অন্তৰ্ভুক্ত। নাৰিকল সদৃশ ফলৰ জীৱাশ্মৰ ভিতৰত ''Cocos intertrappeansis'', ''Cocos pantii'' আৰু ''Cocos sahnii'' অন্যতম। ইয়াৰে কিছুমানক সাময়িকভাৱে আধুনিক ''C.&nbsp; nucifera'' বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছে। ইয়াৰ ভিতৰত ''C.&nbsp; palaeonucifera'' আৰু ''C.&nbsp; binoriensis'' নামৰ দুটা নমুনা অন্যতম। এই দুয়োটাকে লেখকসকলে প্ৰাৰম্ভিক টাৰ্চিয়াৰী যুগৰ মাষ্ট্ৰিকটিয়ান–দানিয়ান যুগৰ (৭০ ৰপৰা ৬২ নিযুত বছৰ আগৰ) বুলি নিৰ্ধাৰণ কৰিছে। ''C.&nbsp; binoriensis'' ক ''C.&nbsp; nucifera'' ৰ আটাইতকৈ পুৰণি জীৱাশ্ম বুলি দাবী কৰা হৈছে।<ref name="Srivastava2014">{{cite journal |last1=Srivastava |first1=Rashmi |last2=Srivastava |first2=Grav |year=2014 |title=Fossil fruit of ''Cocos'' L. (Arecaceae) from Maastrichtian-Danian sediments of central India and its phytogeographical significance |url=https://www.researchgate.net/publication/261107861 |journal=Acta Palaeobotanica |volume=54 |issue=1 |pages=67–75 |doi=10.2478/acpa-2014-0003 |doi-access=free}}</ref><ref name="Nayar2016"/><ref name="Singh2016">{{cite journal |last1=Singh |first1=Hukam |last2=Shukla |first2=Anumeha |last3=Mehrotra |first3=R. C. |year=2016 |title=A Fossil Coconut Fruit from the Early Eocene of Gujarat |url=http://www.geosocindia.org/index.php/jgsi/article/view/88633 |journal=[[Journal of the Geological Society of India]] |volume=87 |issue=3 |pages=268–270 |doi=10.1007/s12594-016-0394-9 |bibcode=2016JGSI...87..268S |access-date=10 January 2019 |sand2cid=131318482 |url-access=subscription |archive-date=12 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201112035555/http://www.geosocindia.org/index.php/jgsi/article/view/88633 |url-status=live }}</ref> মাত্ৰ আন দুটা অঞ্চলৰপৰা নাৰিকল সদৃশ জীৱাশ্ম পোৱাৰ তথ্য পোৱা গৈছে। সেই অঞ্চল দুটা হ’ল [[অষ্ট্ৰেলিয়া]] আৰু [[কলম্বিয়া]]। অষ্ট্ৰেলিয়াত চিঞ্চিলা ছেণ্ড ফৰ্মেশ্যনৰপৰা ১০ x ৯.৫ চেণ্টিমিটীৰ জোখৰ এটা নাৰিকল সদৃশ জীৱাশ্ম ফল উদ্ধাৰ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ সময়সীমা একেবাৰে শেষৰ প্লাইঅ'চিন বা প্ৰাৰম্ভিক প্লেীষ্ট’চিন যুগৰ বুলি ধৰা হৈছে। ৰিগবীয়ে (১৯৯৫) ইয়াৰ আকাৰৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি ইয়াক আধুনিক ''Cocos nucifera'' ৰ শ্ৰেণীত অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছিল।<ref name="Srivastava2014"/><ref name="Nayar2016"/> কলম্বিয়াত মধ্যৰপৰা শেষ পেলিঅ’চিন যুগৰ চেৰেজোন ফৰ্মেশ্যনৰপৰা এটা নাৰিকল সদৃশ ফল উদ্ধাৰ কৰা হৈছিল। অৱশ্যে জীৱাশ্ম হোৱাৰ প্ৰক্ৰিয়াত ফলটো চেপেটা হৈ পৰিছিল। সেইবাবে ইয়াত Cocoseae জনজাতিৰ বৈশিষ্ট্যপূৰ্ণ তিনিটা ছিদ্ৰ আছিলনে নাই তায় নিৰ্ণয় কৰাটো সম্ভৱ নাছিল। তথাপি এটা অধ্যয়নে ফলটোৰ আকাৰ আৰু খাঁজকাটি থকা আকৃতিৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি ইয়াক ''Cocos'' গণৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছে।<ref name="Gomez-Navarro2009">{{cite journal |last1=Gomez-Navarro |first1=Carolina |last2=Jaramillo |first2=Carlos |last3=Herrera |first3=Fabiany |last4=Wing |first4=Scott L. |last5=Callejas |first5=Ricardo |year=2009 |title=Palms (Arecaceae) from a Paleocene rainforest of northern Colombia |journal=[[American Journal of Botany]] |volume=96 |issue=7 |pages=1300–1312 |doi=10.3732/ajb.0800378 |pmid=21628279 |bibcode=2009AmJB...96.1300G }}</ref> === বংশবৃত্তগত ইতিহাস === ২০১৬ চনৰ তাল গছৰ এটা আণৱিক বংশবৃত্তগত বিশ্লেষণে ''Cocos'' গণক Cocoseae জনজাতিৰ ভিতৰত স্থান দিছে:<ref>{{cite book |last=Gunn |first=Bee Fong |title=Phylogenomics of the coconut (Cocos nucifera L.) |year=2016 |publisher=[[Australian National University]] (PhD thesis) |url=https://openresearch-repository.anu.edu.au/bitstreams/98d7d3c7-600e-4ead-963e-337362a11b0e/download}}</ref> {{clade |label1=Cocoseae |1={{clade |1=মধ্য আৰু দক্ষিণ আমেৰিকাৰ কঁটকীয়া পাম ''Bactris'' |2={{clade |1=মধ্য আৰু দক্ষিণ আমেৰিকাৰ ''Elaeis oleifera'' (আমেৰিকান তেল পাম) |2={{clade |1={{clade |1=মাদাগাস্কাৰৰ ''Beccariophoenix madagascariensis'' |2={{clade |1=মাদাগাস্কাৰৰ ''Voanioala gerardii'' (বৰ্ষাৰণ্যৰ নাৰিকল) |2=দক্ষিণ আফ্ৰিকাৰ ''Jubaeopsis'' }} }} |2={{clade |1={{clade |1=মধ্য চিলীৰ ''Jubaea chilensis'' (চিলিয়ান ৱাইন প্লাম) |2=দক্ষিণ আমেৰিকাৰ ''Butia'' }} |2={{clade |1={{clade |1=মধ্য আৰু দক্ষিণ আমেৰিকাৰ কাঁট নোহোৱা পাম ''Attalea '' |2={{clade |1=উত্তৰ এণ্ডিজৰ ''Parajubaea'' পাম |2=দক্ষিণ আমেৰিকাৰ সহবাসী পাম ''Allagoptera'' }} }} |2={{clade |1='''''Cocos nucifera''''' ('''নাৰিকল গছ''') |2=দক্ষিণ আমেৰিকাৰ ''Syagrus'' পাম }} }} }} }} }} }} }} === মানৱ বিস্তাৰ === [[File:Wa'a kaulua.jpg|thumb|left|কেটা মাৰান বা দ্বি-কাণ্ডযুক্ত নাৱে [[অষ্ট্ৰনেচীয় লোকসকল|অষ্ট্ৰনেচীয় লোকসকলক]] [[ইণ্ডো-প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় অঞ্চল|ইণ্ডো-প্ৰশান্ত মহাসাগৰৰ]] দ্বীপসমূহ উপনিৱেশ কৰাত সহায় কৰিছিল। তেওঁলোকে প্ৰব্ৰজন কৰাৰ সময়ত নাৰিকলৰ বিস্তাৰ ঘটাইছিল।<ref name="Mahdi1999">{{cite book |last=Mahdi |first=Waruno |title=Archaeology and Language III: Artefacts languages, and texts |publisher=[[Routledge]] |year=1999 |isbn=978-0-415-10054-0 |editor-last=Blench |editor-first=Roger |series=One World Archaeology |volume=34 |pages=144–179 |chapter=The Dispersal of Austronesian boat forms in the Indian Ocean |editor-last2=Spriggs |editor-first2=Matthew}}</ref><ref name="Doran1981">{{cite book |last1=Doran |first1=Edwin B. |title=Wangka: Austronesian Canoe Origins |date=1981 |publisher=[[Texas A&M University Press]] |isbn=978-0-89096-107-0}}</ref><ref name="Johns">{{cite journal |last1=Johns |first1=D. A. |last2=Irwin |first2=G. J. |last3=Sung |first3=Y. K. |date=29 September 2014 |title=An early sophisticated East Polynesian voyaging canoe discovered on New Zealand's coast |journal=[[PNAS]] |volume=111 |issue=41 |pages=14728–14733 |bibcode=2014PNAS..11114728J |doi=10.1073/pnas.1408491111 |pmc=4205625 |pmid=25267657 |doi-access=free}}</ref>]] জিনীয় অধ্যয়নে দেখুৱাইছে যে নাৰিকলৰ উৎপত্তিৰ কেন্দ্ৰস্থল আছিল কেন্দ্ৰীয় ইণ্ডো-পেচিফিক অঞ্চল। তাতে ইয়াৰ আটাইতকৈ বেছি জিনীয় বৈচিত্ৰ্য পোৱা যায়।<ref name="Perera">{{cite book |last1=Vollmann |first1=Johann |url=https://books.google.com/books?id=Y_heb_lB3qoC&pg=PA370 |title=Oil Crops |last2=Rajcan |first2=Istvan |date=18 September 2009 |publisher=Springer Science & Business Media |isbn=978-0-387-77594-4 |pages=370–372}}</ref><ref name="agro"/><ref name="Baudouin2008">{{cite journal |last1=Baudouin |first1=Luc |last2=Lebrun |first2=Patricia |date=26 July 2008 |title=Coconut (''Cocos nucifera'' L.) DNA studies support the hypothesis of an ancient Austronesian migration from Southeast Asia to America |journal=Genetic Resources and Crop Evolution |volume=56 |issue=2 |pages=257–262 |doi=10.1007/s10722-008-9362-6 |s2cid=19529408}}</ref><ref name="Gunn2011">{{cite journal |last1=Gunn |first1=Bee F. |last2=Baudouin |first2=Luc |last3=Olsen |first3=Kenneth M. |last4=Ingvarsson |first4=Pär K. |date=22 June 2011 |title=Independent Origins of Cultivated Coconut (''Cocos nucifera'' L.) in the Old World Tropics |journal=[[PLOS One]] |volume=6 |issue=6 |article-number=e21143 |bibcode=2011PLoSO...621143G |doi=10.1371/journal.pone.0021143 |pmc=3120816 |pmid=21731660 |doi-access=free}}</ref> ইয়াৰ খেতি আৰু বিস্তাৰ অষ্ট্ৰনেচীয় লোকসকলৰ প্ৰব্ৰজনৰ সৈতে জড়িত আছিল। তেওঁলোকে নিজৰ বসতিস্থলৰ দ্বীপবোৰলৈ নাৱেৰে নাৰিকল কঢ়িয়াই লৈ গৈছিল।<ref name="Baudouin2008"/><ref name="Gunn2011"/><ref name="Crowther2016">{{cite journal |last1=Crowther |first1=Alison |last2=Lucas |first2=Leilani |last3=Helm |first3=Richard |last4=Horton |first4=Mark |last5=Shipton |first5=Ceri |last6=Wright |first6=Henry T. |last7=Walshaw |first7=Sarah |last8=Pawlowicz |first8=Matthew |last9=Radimilahy |first9=Chantal |last10=Douka |first10=Katerina |last11=Picornell-Gelabert |first11=Llorenç |last12=Fuller |first12=Dorian Q. |last13=Boivin |first13=Nicole L. |display-authors=5 |date=14 June 2016 |title=Ancient crops provide first archaeological signature of the westward Austronesian expansion |journal=PNAS |volume=113 |issue=24 |pages=6635–6640 |doi=10.1073/pnas.1522714113 |pmc=4914162 |pmid=27247383 |doi-access=free |bibcode=2016PNAS..113.6635C }}</ref><ref name="Brouwers2011">{{cite web |last1=Brouwers |first1=Lucas |date=1 August 2011 |title=Coconuts: not indigenous, but quite at home nevertheless |url=https://blogs.scientificamerican.com/thoughtomics/httpblogsscientificamericancomthoughtomics20110801coconuts-not-indigenous-but-quite-at-home-nevertheless/ |access-date=10 January 2019 |website=Scientific American |archive-date=27 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230327202713/https://blogs.scientificamerican.com/thoughtomics/httpblogsscientificamericancomthoughtomics20110801coconuts-not-indigenous-but-quite-at-home-nevertheless/ |url-status=live }}</ref> ভাষাতাত্ত্বিক, প্ৰত্নতাত্ত্বিক আৰু জিনীয় প্ৰমাণে দেখুৱাইছে যে অষ্ট্ৰনেচীয় সম্প্ৰসাৰণৰ সময়ত (প্ৰায় খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৩০০০ ৰপৰা ১৫০০) দক্ষিণ-পূব এছিয়াত অষ্ট্ৰনেচীয় লোকসকলে প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় নাৰিকলৰ খেতি কৰিছিল।<ref name="Lew"/><ref name="Gunn2011"/><ref name="Baudouin2008"/><ref name="scid"/> বতাহ আৰু সাগৰীয় সোঁতৰ ওপৰত আধাৰিত ড্ৰিফ্ট মডেলসমূহে দেখুৱাইছে যে নাৰিকলবোৰ কোনো সহায় নোহোৱাকৈ প্ৰশান্ত মহাসাগৰ পাৰ হৈ ওপঙি যাব নোৱাৰিলেহেঁতেন। ইয়াৰপৰা বুজা যায় যে এই বিস্তাৰত মানুহৰ সহায় আছিল।<ref name="coco">{{cite journal |last1=Gunn |first1=Bee |last2=Baudouin |first2=Luc |last3=Olsen |first3=Kenneth M. |title=Independent Origins of Cultivated Coconut (''Cocos nucifera'' L.) in the Old World Tropics |journal=[[PLOS One]] |year=2011 |volume=6 |issue=6 |article-number=e21143 |doi=10.1371/journal.pone.0021143 |pmid=21731660 |pmc=3120816 |bibcode=2011PLoSO...621143G |doi-access=free}}</ref> {{multiple image |direction = vertical |width = 300 |image2 = Historical Introduction of Coconuts (Gunn, Baudouin,& Olsen, 2011).png |caption2 = [[ভাৰতীয় উপমহাদেশ]] আৰু দ্বীপপুঞ্জ দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ মূল বৈচিত্ৰ্যৰ কেন্দ্ৰসমূহৰপৰা নাৰিকলৰ অনুমাণিক ঐতিহাসিক পৰিচয়<ref name="Gunn2011"/><ref name="Lutz">{{cite web |last1=Lutz |first1=Diana |date=24 June 2011 |title=Deep history of coconuts decoded |url=https://source.wustl.edu/2011/06/deep-history-of-coconuts-decoded/ |website=The Source |access-date=10 January 2019 |archive-date=4 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210304153000/https://source.wustl.edu/2011/06/deep-history-of-coconuts-decoded/ |url-status=live }}</ref><ref name="Brouwers2011"/> |image1 = Geographical distributions of Indo-Atlantic and Pacific coconut subpopulations.png |caption1 = ইণ্ডো-আটলাণ্টিক আৰু প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় নাৰিকলৰ উপ-সংখ্যাৰ ভৌগোলিক বিতৰণ আৰু ইহঁতৰ জিনীয় গঠন<ref name="Gunn2011"/> }} নাৰিকলক দুটা উপ-জনসংখ্যাত ভাগ কৰা হৈছে। এটা হ’ল দ্বীপপুঞ্জ দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় গোট আৰু আনটো হ’ল ভাৰতীয় উপমহাদেশৰ দক্ষিণ অংশৰ ইণ্ডো-আটলাণ্টিক গোট। প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় গোটটো স্পষ্টভাৱে পোহনীয়া কৰা জাত। ইহঁত চাপৰ হয়, স্ব-পৰাগযোগ ঘটে আৰু ইহঁতৰ ''niu vai'' ফলত বাকলিতকৈ শাহৰ অনুপাত বেছি থাকে। প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় নাৰিকলৰ বিতৰণ অষ্ট্ৰনেচীয় নাৱিকসকলে বসতি স্থাপন কৰা অঞ্চলসমূহৰ সৈতে খাপ খায়, বিশেষকৈ [[মাদাগাস্কাৰ]]। এই দ্বীপটোৰ নাৰিকলবোৰত দুয়োটা উপ-জনসংখ্যাৰ জিনীয় মিশ্ৰণ দেখা যায়। ইয়াৰপৰা বুজা যায় যে তাত প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় নাৰিকলে ইণ্ডো-আটলাণ্টিক নাৰিকলৰ সৈতে বংশবৃদ্ধি কৰিছিল।<ref name="Gunn2011"/><ref name="Crowther2016"/> যদিও খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১০০০ ৰপৰা ৫০০ চনৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশিষ্টই ইংগিত দিয়ে যে ইণ্ডো-আটলাণ্টিক নাৰিকল পৰৱৰ্তী সময়ত [[দ্ৰাবিড় লোকসকল|দ্ৰাবিড় লোকসকলে]] স্বতন্ত্ৰভাৱে খেতি কৰিছিল, কেৱল প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় নাৰিকলতহে চাপৰ প্ৰকৃতি, স্ব-পৰাগযোগ আৰু ঘূৰণীয়া ফলৰ দৰে স্পষ্ট পোহনীয়া লক্ষণ দেখা যায়। ইয়াৰ বিপৰীতে, ইণ্ডো-আটলাণ্টিক নাৰিকলত পূৰ্বপুৰুষৰ লক্ষণ যেনে ওখ প্ৰকৃতি আৰু দীঘলীয়া ত্ৰিকোণীয় ফল দেখা যায়।<ref name="Lew"/><ref name="Gunn2011"/><ref name="Baudouin2008"/><ref name="scid">{{cite news |title=Deep history of coconuts decoded: Origins of cultivation, ancient trade routes, and colonization of the Americas |url=https://www.sciencedaily.com/releases/2011/06/110624142037.htm |access-date=22 April 2021 |work=[[ScienceDaily]] |publisher=[[Washington University in St. Louis]] |date=24 June 2011}}</ref> জিনীয় অধ্যয়নে কলম্বিয়াৰ পূৰ্বৰ যুগত [[পানামা]]ত নাৰিকলৰ জনসংখ্যা থকাটো নিশ্চিত কৰিছে। অৱশ্যে ই তাত থলুৱা উদ্ভিদ নহয় আৰু ফাউণ্ডাৰ ইফেক্টৰ ফলত হোৱা জিনীয় বটলনেক প্ৰদৰ্শন কৰে। আমেৰিকা মহাদেশৰ নাৰিকলবোৰ [[ফিলিপাইনছ]]ৰ নাৰিকলৰ সৈতে আটাইতকৈ বেছি সম্পৰ্কিত। ইয়াৰপৰা বুজা যায় যে নাৰিকলবোৰ সাগৰীয় সোঁতৰ দৰে প্ৰাকৃতিকভাৱে অহা নাছিল। বৰঞ্চ খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৩০০ চনৰপৰাই প্ৰাৰম্ভিক অষ্ট্ৰনেচীয় নাৱিকসকলে আমেৰিকালৈ লৈ গৈছিল।<ref name="Baudouin2008"/><ref name="Brouwers2011"/><ref name=Ward>{{cite journal |last1=Ward |first1=R. G. |last2=Brookfield |first2=M. |year=1992 |title=Special Paper: the dispersal of the coconut: did it float or was it carried to Panama? |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-biogeography_1992-09_19_5/page/467 |journal=[[Journal of Biogeography]] |volume=19 |issue=5 |pages=467–480 |doi=10.2307/2845766 |jstor=2845766 |bibcode=1992JBiog..19..467W }}</ref> ঔপনিৱেশিক যুগত, ১৬ শতিকাৰপৰা আৰম্ভ কৰি স্পেনিছ ইষ্ট ইণ্ডিজৰপৰা মণিলা গেলিয়নৰ জৰিয়তে প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় নাৰিকল [[মেক্সিকো]]ত প্ৰৱৰ্তন কৰা হৈছিল। ইয়াৰ বিপৰীতে, আৰৱ আৰু পাৰ্চী ব্যৱসায়ীসকলে ইণ্ডো-আটলাণ্টিক নাৰিকল [[পূব আফ্ৰিকা]]ৰ উপকূললৈ বিস্তাৰিত কৰিছিল। ১৬ শতিকাৰপৰা পৰ্তুগীজ জাহাজসমূহে ভাৰত আৰু শ্ৰীলংকাৰ উপনিৱেশৰপৰা ইণ্ডো-আটলাণ্টিক নাৰিকল [[আটলাণ্টিক মহাসাগৰ]]ত প্ৰৱৰ্তন কৰিছিল। প্ৰথমে পশ্চিম আফ্ৰিকাৰ উপকূললৈ আৰু তাৰ পিছত [[কেৰিবিয়ান অঞ্চল|কেৰিবিয়ান]] আৰু [[ব্ৰাজিল]]লৈ ইয়াক লৈ যোৱা হৈছিল।<ref name="Gunn2011"/> === কৃষিকৰণ === নাৰিকলক বহলভাৱে দুটা ফলৰ প্ৰকাৰত ভাগ কৰিব পাৰি। এটা হ’ল ডাঠ বাকলি আৰুকোণীয়া ফল থকা পূৰ্বপুৰুষৰ ''niu kafa'' ৰূপ আৰু আনটো হ’ল পাতল বাকলি, ঘূৰণীয়া ফল আৰু অধিক ভ্ৰূণপোষ বা শাহ থকা ''niu vai'' ৰূপ। এই শব্দবোৰ চামোগান ভাষাৰ।<ref name="Gunn2011"/><ref name=Lebrun/><ref name=Harries/> ''niu kafa'' ৰূপটো হ’ল বন্য পূৰ্বপুৰুষৰ প্ৰকাৰ। ইয়াৰ বীজটো সুৰক্ষিত কৰিবলৈ ডাঠ বাকলি থাকে। সাগৰত ওপঙি থকাত সহায় কৰিবলৈ ইয়াৰ আকৃতিকোণীয়া আৰু বেছি খাঁজকাটি থকা হয়। ই ইণ্ডো-আটলাণ্টিক নাৰিকলৰ প্ৰধান ৰূপ।<ref name=Lebrun/><ref name="Gunn2011"/> অৱশ্যে ঘৰ আৰু নাও নিৰ্মাণত ৰছীৰ উৎস হিচাপে অষ্ট্ৰনেচীয় বস্তুগত সংস্কৃতিত গুৰুত্বপূৰ্ণ হোৱা [[নাৰিকলৰ আঁহ]] উৎপাদনৰ বাবে কিছু পৰিমাণে ডাঠ বাকলি থকা ফল নিৰ্বাচন কৰা হৈছিল।<ref name="Lew"/> <gallery class=center mode=nolines widths=180 heights=180 caption="দুটা প্ৰধান ফলৰ প্ৰকাৰ"> File:Cocos nucifera (coconut) 5 (38507429165).jpg|বন্য আৰু ইণ্ডো-আটলাণ্টিক নাৰিকলৰ ''niu kafa'' ৰূপ। সম্ভৱতঃ ঘৰ আৰু নাও নিৰ্মাণৰ বাবে অধিক আঁহ পাবলৈ ইয়াক বাছনি কৰা হৈছিল File:Cocos nucifera (coconut) 2 (39384972311).jpg|খেতি কৰা প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় নাৰিকলৰ ''niu vai'' ৰূপ। অধিক শাহ আৰু [[নাৰিকলৰ পানী|পানী]] তথা কম বাকলিৰ বাবে ইয়াক কৃত্ৰিম নিৰ্বাচন কৰা হৈছিল </gallery> ''niu vai'' ৰূপটো হ’ল প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় নাৰিকলত প্ৰধানকৈ থকা পোহনীয়া ৰূপ। অষ্ট্ৰনেচীয় লোকসকলে ইহঁতৰ ডাঙৰ ভ্ৰূণপোষ-বাকলিৰ অনুপাত আৰু অধিক নাৰিকলৰ পানীৰ পৰিমাণৰ বাবে ইহঁতক কৃত্ৰিমভাৱে নিৰ্বাচন কৰিছিল। ইয়াৰ ফলত সামুদ্ৰিক যাত্ৰাৰ বাবে খাদ্য আৰু পানীৰ সংৰক্ষণ হিচাপে ইহঁত অধিক উপযোগী হৈ পৰিছিল। এই ঘূৰণীয়া, পাতল বাকলি থকা ফলটোৰ কম ওপঙি থকা ক্ষমতা আৰু অধিক ভংগুৰতাই কোনো প্ৰভাৱ পেলোৱা নাছিল। কাৰণ মানুহে ইয়াক বিস্তাৰ কৰিবলৈ আৰু খেতিপথাৰত ৰুবলৈ আৰম্ভ কৰিছিল।<ref name=Lebrun>{{cite journal |last1=Lebrun |first1=P. |last2=Seguin |first2=M. |last3=Grivet |first3=L. |last4=Baudouin |first4=L. |year=1998 |title=Genetic diversity in coconut (''Cocos nucifera'' L.) revealed by restriction fragment length polymorphism (RFLP) markers |url=https://archive.org/details/sim_euphytica_1998_101_1/page/103 |doi=10.1023/a:1018323721803 |journal=Euphytica |volume=101 |pages=103–108 |s2cid=19445166}}</ref><ref name=Shukla>{{cite journal |last1=Shukla |first1=A. |last2=Mehrotra |first2=R. C. |last3=Guleria |first3=J. S. |year=2012 |title=Cocos sahnii Kaul: A ''Cocos nucifera'' L.-like fruit from the Early Eocene rainforest of Rajasthan, western India |journal=Journal of Biosciences |volume=37 |issue=4 |pages=769–776 |doi=10.1007/s12038-012-9233-3 |pmid=22922201 |s2cid=14229182 }}</ref> বিচমাৰ্ক দ্বীপপুঞ্জৰ চেইণ্ট মেথিয়াছ দ্বীপপুঞ্জৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থানসমূহত ''Niu vai'' অন্তস্তৰৰ টুকুৰা উদ্ধাৰ কৰা হৈছে। এই টুকুৰাবোৰ প্ৰায় খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১০০০ চনৰ পুৰণি। ইয়াৰপৰা বুজা যায় যে অষ্ট্ৰনেচীয় লাপিটা লোকসকলে ইতিমধ্যে নাৰিকলৰ খেতি আৰু কৃত্ৰিম নিৰ্বাচন কৰিছিল।<ref name="Lew"/> নাৰিকল গছক ইয়াৰ প্ৰকৃতিৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি বহলভাৱে দুটা সাধাৰণ প্ৰকাৰত ভাগ কৰিব পাৰি: "ওখ" (var. ''typica'') আৰু "চাপৰ" (var. ''nana'') জাত।<ref name=Santos>{{cite web |url=http://www.bioversityinternational.org/fileadmin/bioversity/publications/Web_version/108/ch02.htm#Chapter+1+BOTANY+OF+THE+COCONUT+PALM |archive-url=https://web.archive.org/web/20131212200527/http://www.bioversityinternational.org/fileadmin/bioversity/publications/Web_version/108/ch02.htm |title=Chapter 1: Botany of the Coconut Palm |archive-date=12 December 2013|website=bioversityinternational.org}}</ref> এই দুয়োটা গোট জিনীয়ভাৱে সুকীয়া। চাপৰ জাতটোৱে আলংকাৰিক বৈশিষ্ট্য আৰু সোনকালে অংকুৰণ তথা ফল ধৰাৰ বাবে অধিক মাত্ৰাত কৃত্ৰিম নিৰ্বাচন প্ৰদৰ্শন কৰে।<ref name=Harries>{{cite journal |last1=Harries |first1=H. C. |year=1978 |title=The evolution, dissemination and classification of ''Cocos nucifera'' L. |url=https://archive.org/details/sim_botanical-review_july-september-1978_44_3/page/265 |journal=[[The Botanical Review]] |volume=44 |issue=3 |pages=265–319 |doi=10.1007/bf02957852|bibcode =1978BotRv..44..265H |s2cid=26636137 }}</ref><ref name=Huang>{{cite journal |last1=Huang |first1=Y.-Y. |last2=Matzke |first2=A. J. M. |last3=Matzke |first3=M. |year=2013 |title =Complete sequence and comparative analysis of the chloroplast genome of coconut palm (''Cocos nucifera'') |journal=[[PLOS One]] |volume=8 |issue=8 |article-number=e74736 |doi=10.1371/journal.pone.0074736 |pmid=24023703 |pmc=3758300 |bibcode =2013PLoSO...874736H |doi-access=free }}</ref> ওখ জাতটোত পৰ-পৰাগযোগ ঘটে। আনহাতে চাপৰ পাম গছবোৰ স্ব-পৰাগযোগী হয়। ইয়াৰ ফলত ওখ গোটটোৰ ভিতৰত বহু পৰিমাণে [[জিনীয় বৈচিত্ৰ্য]] দেখা যায়।<ref name="Rivera">{{cite journal |last1=Rivera |first1=R. |last2=Edwards |first2=K. J. |last3=Barker |first3=J. H. |last4=Arnold |first4=G. M. |last5=Ayad |first5=G. |last6=Hodgkin |first6=T. |last7=Karp |first7=A. |title=Isolation and characterization of polymorphic microsatellites in ''Cocos nucifera'' L |url=https://archive.org/details/sim_genome_1999-08_42_4/page/668 |journal =Genome |volume =42 |issue =4 |pages =668–675 |year=1999 |pmid =10464790 |doi=10.1139/g98-170}}</ref> অধিক বৈচিত্ৰ্যপূৰ্ণ ওখ জাতবোৰৰ বিপৰীতে চাপৰ নাৰিকলৰ জাতবোৰ সম্পূৰ্ণৰূপে খেতি কৰা হয়।<ref name="Bourdeix"/><ref name="Rivera"/> চাপৰ নাৰিকলবোৰে তেৰটা জিনীয় মাৰ্কাৰৰ ভিতৰত তিনিটা ভাগ-বতৰা কৰে (যিটো ওখ জাতত বিৰল)। ইয়াৰপৰা বুজা যায় যে ইহঁত সম্ভৱতঃ এটা পোহনীয়া কৰা জনসংখ্যাৰপৰা উৎপন্ন হৈছে। ফিলিপাইন আৰু মালয়ৰ চাপৰ নাৰিকলবোৰ সোনকালেই দুটা সুকীয়া প্ৰকাৰত বিভক্ত হৈছিল। নতুন অঞ্চলত প্ৰৱৰ্তন কৰিলে ইহঁত সাধাৰণতে জিনীয়ভাৱে পৃথক হৈ থাকে। এনে প্ৰৱৰ্তনৰ পিছত বহুতো চাপৰ জাত বিকশিত হৈছিল, যিবোৰে ওখ জাতৰ সৈতে বৰ্ণসংকৰণ কৰিছিল। চাপৰ জাতবোৰৰ উৎপত্তি স্থান হ’ল [[দক্ষিণ-পূব এছিয়া]]। ইয়াত থকা ওখ জাতবোৰ জিনীয়ভাৱে চাপৰ নাৰিকলৰ আটাইতকৈ ওচৰত থাকে।<ref name="Gunn2011"/><ref name="lebrun2013"/><ref name="Bourdeix">{{cite book |last1=Bourdeix |first1=R. |last2=Prades |first2=A. |title=A Global Strategy for the conservation and use of Coconut Genetic Resources 2018–2028 |date=2017 |publisher=[[Bioversity International]] |isbn=978-92-9043-984-4 |url=https://www.bioversityinternational.org/e-library/publications/detail/a-global-strategy-for-the-conservation-and-use-of-coconut-genetic-resources-2018-2028/ |archive-date=20 April 2021 |access-date=20 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210420051507/https://www.bioversityinternational.org/e-library/publications/detail/a-global-strategy-for-the-conservation-and-use-of-coconut-genetic-resources-2018-2028/ |url-status=live }}</ref><ref name=Rivera/> ওখ আৰু চাপৰ জাতৰ জিন’ম ক্ৰমবিন্যাসে প্ৰকাশ কৰিছে যে ইহঁত ২ ৰপৰা ৮ নিযুত বছৰ পূৰ্বে পৃথক হৈছিল। উদ্ভিদৰ হৰমন জিবাৰলিনৰ বিপাকীয় ক্ৰিয়াৰ জিনৰ পৰিৱৰ্তনৰ ফলত চাপৰ জাতটোৰ সৃষ্টি হৈছিল।<ref>{{cite journal |last1=Wang |first1=Shouchuang |last2=Xiao |first2=Yong |last3=Zhou |first3=Zhi-Wei |last4=Yuan |first4=Jiaqing |last5=Guo |first5=Hao |last6=Yang |first6=Zhuang |last7=Yang |first7=Jun |last8=Sun |first8=Pengchuan |last9=Sun |first9=Lisong |last10=Deng |first10=Yuan |last11=Xie |first11=Wen-Zhao |last12=Song |first12=Jia-Ming |last13=Qamar |first13=Muhammad Tahir ul |last14=Xia |first14=Wei |last15=Liu |first15=Rui |display-authors=5 |date=4 November 2021 |title=High-quality reference genome sequences of two coconut cultivars provide insights into evolution of monocot chromosomes and differentiation of fiber content and plant height |journal=Genome Biology |volume=22 |issue=1 |page=304 |doi=10.1186/s13059-021-02522-9 |pmc=8567702 |pmid=34736486 |doi-access=free }}</ref> আন এক পূৰ্ৰপুৰুষৰ জাত হৈছে [[পলিনেশিয়া]]ৰ '''''niu leka''''' (যাক "কম্পেক্ট ড্ৱাৰ্ফ" বুলি কোৱা হয়)। যদিও ই চাপৰ নাৰিকলৰ সৈতে সাদৃশ্যপূৰ্ণ (লেহেমীয়া বৃদ্ধিকে ধৰি), ই জিনীয়ভাৱে সুকীয়া আৰু ইয়াক স্বতন্ত্ৰভাৱে খেতি কৰা হৈছিল, সম্ভৱতঃ [[টংগা]]ত। প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় অন্যান্য দ্বীপতো ''niu leka'' ৰ অন্যান্য জাত থাকিব পাৰে। ইয়াৰে কিছুমান সম্ভৱতঃ কম্পেক্ট ড্ৱাৰ্ফ আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ চাপৰপ্ৰকাৰৰ উন্নত বৰ্ণসংকৰৰ বংশধৰ।<ref name="lebrun2013"/><ref name="Bourdeix"/> == বিতৰণ আৰু আৱাসস্থল == মানুহৰ খেতি আৰু বিস্তাৰৰ বাবে নাৰিকলৰ একপ্ৰকাৰৰ বিশ্বব্যাপী বিতৰণ দেখিবলৈ পোৱা যায়। অৱশ্যে ইয়াৰ মূল বিতৰণ আছিল কেন্দ্ৰীয় ইণ্ডো-পেচিফিক অঞ্চলৰ সামুদ্ৰিক দক্ষিণ-পূব এছিয়া আৰু মেলালেনিয়া অঞ্চলত।<ref name="Perera"/> নাৰিকল গছ বালিচহীয়া মাটিত ভালদৰে বাঢ়ি আহে আৰু ই অতিমাত্ৰা [[লৱণাক্ততা]] সহ্য কৰিব পাৰে। ই প্ৰচুৰ সূৰ্যৰ পোহৰ আৰু বছৰি ১৫০০ মিমিৰপৰা ২৫০০ মিমিৰ ভিতৰত নিয়মীয়া বৰষুণ হোৱা অঞ্চল পছন্দ কৰে। ই ৬০% তকৈ অধিক আৰ্দ্ৰতা পছন্দ কৰে। যদি বৰষুণ ইয়াতকৈ কম হয়, ইয়াৰ শিপাই মাটিৰ পানীৰ স্তৰ স্পৰ্শ কৰিব পাৰিলে ই জীয়াই থাকিব পাৰে। কিন্তু ই পানী জমা হৈ থকাটো সহ্য কৰিব নোৱাৰে। ক্ৰান্তীয় অঞ্চলত সাগৰ পৃষ্ঠৰপৰা {{Convert|600|m}} উচ্চতালৈকে ই বৃদ্ধি পায়। ই ভিতৰুৱা অঞ্চলৰ বালিচহীয়া মাটিত এমাহ আৰু গধুৰ মাটিত তিনিমাহ পৰ্যন্ত খৰাং বতৰ সহ্য কৰিব পাৰে। কিন্তু মাটিৰ পানী নিষ্কাষণ ব্যৱস্থা ভাল হ’ব লাগিব। ই ৪.৫ ৰপৰা ৮ পিএইচ (pH) যুক্ত মাটিত গজে (পিছৰটো প্ৰবাল এটোলত হয়)। কিন্তু ই ৫.৫ ৰপৰা ৭ পিএইচ পৰিসৰ বেছি পছন্দ কৰে। ছাঁ পৰিলে ইয়াৰ বৃদ্ধি গুৰুতৰভাৱে সীমিত হয়। যদি ইয়াৰ শিপা প্ৰণালী ভালদৰে বিকশিত হয়, তেন্তে ই ঘূৰ্ণীবতাহৰ দৰে তীব্ৰ বতাহকো প্ৰতিৰোধ কৰিব পাৰে।<ref name="sppia">{{cite book |last1=Chan |first1=Edward |first2=Craig R. |last2=Elevitch |date=April 2006 |url=http://agroforestry.net |chapter=Cocos nucifera (coconut): Environmental Preferences and Tolerances |pages=9–10 |archive-url=https://archive.org |archive-date=20 October 2013 |url-status=live |editor=C. R. Elevitch |title=Species Profiles for Pacific Island Agroforestry |location=Hōlualoa, Hawaii |publisher=Permanent Agriculture Resources}}</ref> বনৰীয়া নাৰিকল কেৱল উপকূলীয় অঞ্চলৰ বালিচহীয়া আৰু লৱণাক্ত মাটিতেই সীমাবদ্ধ থাকে। ইয়াৰ ফল সাগৰৰ মাধ্যমেৰে বিস্তাৰিত হ’বলৈ উপযোগী। বীজ কঢ়িয়াই নিবলৈ আৰু পুলি ৰুবলৈ মানুহৰ হস্তক্ষেপ নোহোৱাকৈ নাৰিকল ভিতৰুৱা অঞ্চলত উপনীত হ’ব নোৱাৰে।<ref name=HCH_2>{{cite journal |last1=Harries |first1=H. C. |year=2012 |title=Germination rate is the significant characteristic determining coconut palm diversity |journal=Annals of Botany |volume =2012 |article-number=pls045 |doi=10.1093/aobpla/pls045 |pmid=23275832 |pmc=3532018 }}</ref> == কৃষি বা খেতি কাৰ্য == [[File:Efate East - Very old coconut plantations - panoramio.jpg|thumb|ভানুৱাটুৰ এফেটে দ্বীপত থকা এটা নাৰিকলৰ বাগিছা]] নাৰিকল গছ সাধাৰণতে গৰম আৰু সেমেকা ক্ৰান্তীয় জলবায়ুত খেতি কৰা হয়। ভালদৰে বাঢ়িবলৈ আৰু ফল ধৰিবলৈ ইহঁতক গোটেই বছৰ ধৰি উষ্মতা আৰু আৰ্দ্ৰতাৰ প্ৰয়োজন হয়। খৰাং জলবায়ুত নাৰিকল গছ বৰ্তি থকাটো কঠিন আৰু সঘনাই পানী যোগান নোহোৱাকৈ ই তাত বাঢ়িব নোৱাৰে। খৰাং পৰিস্থিতিত ইয়াৰ নতুন পাতবোৰ ভালদৰে মেল নাখায়, পুৰণি পাতবোৰ শুকাই যাব পাৰে আৰু ফলবোৰ সৰি পৰিব পাৰে।<ref name="sppia"/> ক্ৰান্তীয় অঞ্চলত ইয়াৰ ব্যাপক খেতিৰ বাবে মেংগ্ৰোভ বনৰ দৰে কেইবাটাও প্ৰাকৃতিক আৱাসস্থল বিপন্ন হৈ পৰিছে। পৰিৱেশ তন্ত্ৰৰ এনে ক্ষতিৰ এটা উদাহৰণ হ’ল য়ুকাতানৰ পেটেনচ মেংগ্ৰোভ।<ref>{{cite web |url=http://www.eoearth.org/article/Petenes_mangroves?topic=49597 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121011011735/http://www.eoearth.org/article/Petenes_mangroves?topic=49597 |archive-date=11 October 2012 |title=Petenes mangroves: types and severity of threats |last1=McGinley |first1=Mark |last2=Hogan |first2=C. Michael |series=The Encyclopedia of Earth |publisher=[[World Wide Fund for Nature]] |date=19 April 2011 |access-date=17 December 2016 }}</ref> আন গছৰ তুলনাত নাৰিকল গছৰ এটা অনন্য বৈশিষ্ট্য হ’ল যে ইয়াক সাগৰৰ পানীৰেও জলসিঞ্চন কৰিব পাৰি।<ref>{{cite book |last=Carr |first=M. K. V. |title=Advances in irrigation agronomy: plantation crops |date=5 April 2012 |publisher=[[Cambridge University Press]] |page=101}}</ref> === কীট-পতংগ আৰু ৰোগ === [[File:Coconutlethalyellowing.jpg|thumb|upright|ফাইট’প্লাজমা ৰোগৰ বাবে মৰহি যোৱা এজোপা নাৰিকল গছ]] নাৰিকল গছ ফাইট’প্লাজমা (phytoplasma)জনিত মাৰাত্মক হালধীয়া পৰা ৰোগৰ (lethal yellowing) প্ৰতি সংবেদনশীল। এই ৰোগে আফ্ৰিকা, ভাৰত, মেক্সিকো, কেৰিবিয়ান আৰু প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় অঞ্চলৰ বাগিছাসমূহক প্ৰভাবিত কৰে।<ref name="Bourdeix 2016">{{cite web |last=Bourdeix |first=Ronald |url=https://asiatimes.com/article/future-coconut-threatened-lethal-yellowing-disease/ |title=Clarion call for King Coconut |date=9 December 2016 |website=Asia Times |access-date=14 December 2016}}</ref> নাৰিকল গছ বহুতো লেপিড’প্টেৰা (পখিলা আৰু মথ) প্ৰজাতিৰ পলু (larvae) ৰদ্বাৰা ক্ষতিগ্ৰস্ত হয়। এইবোৰে পাত খাই জীয়াই থাকে। ইয়াৰ ভিতৰত আফ্ৰিকান আৰ্মীৱৰ্ম (''Spodoptera exempta'') আৰু ''Batrachedra'' প্ৰজাতি যেনে: ''B.&nbsp; arenosella'', ''B.&nbsp; atriloqua'' (কেৱল নাৰিকল গছ খায়), ''B.&nbsp; mathesoni'' (কেৱল নাৰিকল গছ খায়) আৰু ''B.&nbsp; nuciferae'' অন্যতম।<ref>{{cite journal |last1=Yarro |first1=J. G. |last2=Otindo |first2=B. L. |last3=Gatehouse |first3=A. G. |last4=Lubega |first4=M. C. |date=December 1981 |title=Dwarf variety of coconut, ''Cocos nucifera'' (Palmae), a hostplant for the African armyworm, Spodoptera exempta (Wlk.) (Lepidoptera, Noctuidae)|journal=International Journal of Tropical Insect Science |volume=1 |issue=4 |pages=361–362 |doi=10.1017/S1742758400000667 |bibcode=1981IJTIS...1..361Y |s2cid=88007323}}</ref> নাৰিকলৰ পাত খোৱা বিটল পোক ''Brontispa longissima'' ই কুমলীয়া পাতবোৰ খায়। ই পুলি আৰু পূৰঠ নাৰিকল গছ দুয়োটাকে নষ্ট কৰে। ২০০৭ চনত ফিলিপাইনছে এই কীটৰ বিস্তাৰ ৰোধ কৰিবলৈ আৰু প্ৰায় ৩৫ লাখ কৃষকৰ জীৱিকা জড়িত হৈ থকা নাৰিকল উদ্যোগটোক সুৰক্ষিত কৰিবলৈ মেট্ৰ’ মণিলা আৰু ২৬খন প্ৰদেশত কোৱাৰেণ্টাইন জাৰি কৰিছিল।<ref>{{cite web |url=http://www.gmanetwork.com/news/story/62343/news/regions/report-26-provinces-quarantined-for-coconut-pest |title=Report: 26 provinces quarantined for coconut pest |publisher=[[GMA News Online]] |date=28 September 2007 |access-date=17 December 2016 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161220190900/http://www.gmanetwork.com/news/story/62343/news/regions/report-26-provinces-quarantined-for-coconut-pest |archive-date=20 December 2016 }}</ref> নাৰিকলৰ ফলবোৰ এবিধ ভেঁকুৰ বা মকৰা সদৃশ কীটৰ (''Aceria guerreronis'')দ্বাৰা ক্ষতিগ্ৰস্ত হ’ব পাৰে। এই কীটে নাৰিকল বাগিছাসমূহ আক্ৰমণ কৰে আৰু ইয়াৰ ফলত উৎপাদনৰ ৬০% পৰ্যন্ত অৰ্থনৈতিক ক্ষতি হ’ব পাৰে।<ref name="CABI">{{cite journal |title=''Aceria guerreronis'' (coconut mite) |url=https://www.cabi.org/isc/datasheet/2596 |access-date=22 November 2025 |journal=Invasive Species Compendium |year=2020 |volume=CABI Compendium |page=2596 |publisher=[[CAB International|CABI]] |doi=10.1079/cabicompendium.2596 |doi-access=free |archive-date=19 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221019145227/https://www.cabi.org/isc/datasheet/2596 |url-status=live }}</ref> অপূৰঠ বীজবোৰো ইয়াৰ পলুৰদ্বাৰা আক্ৰান্ত আৰু ক্ষতিগ্ৰস্ত হয়।<ref>{{cite thesis |last=McDonald |first=Sharon Angella |title=Infestation patterns of the coconut mite, ''Eriophyes guerreronis'' (Keifer) (Acari: Eriophyidae), on coconuts and resulting yield loss in eastern Jamaica |date=9 July 1997 |access-date=22 November 2025 |degree=[[Master of Science]] |publisher=[[Virginia Polytechnic Institute and State University]] |url=http://hdl.handle.net/10919/36916 |hdl=10919/36916 |archive-date=8 June 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110608091415/http://scholar.lib.vt.edu/theses/available/etd-71997-85230/unrestricted/etd.pdf |url-status=live }}</ref> ৰাসায়নিক নিয়ন্ত্ৰণ সম্ভৱ যদিও ইয়াক সঘনাই প্ৰয়োগ কৰিবলগীয়া হোৱা বাবে খৰচ, পৰিৱেশৰ ক্ষতি আৰু নাৰিকলৰ শাহ আৰু পানীত কীটনাশকৰ অৱশিষ্ট ৰৈ যোৱাৰ আশংকাত ই কাৰ্যক্ষম নহয়।<ref name=Lindquist>{{cite book|author1=Lindquist, E.E.|author2=Bruin, J.|author3=Sabelis, M.W.|title=Eriophyoid Mites: Their Biology, Natural Enemies and Control |url=https://books.google.com/books?id=MVmTn4ghwo0C&pg=PA561 |year=1996 |publisher=[[Elsevier]] |isbn=978-0-08-053123-6 |pages=561–569}}</ref> === জাতসমূহ === [[File:Young coconut of Srilanka.jpg|thumb|upright=0.6|শ্ৰীলংকাৰ এবিধ চুটি জাতৰ নাৰিকল যাকে কিং ক’ক’নাট (ৰঙা নাৰিকল) বুলি জনা যায়]] নাৰিকলৰ বহুতো ব্যাৱসায়িক আৰু পৰম্পৰাগত জাত আছে। ইহঁতক প্ৰধানকৈ ওখ, চাপৰ আৰু বৰ্ণসংকৰ (ওখ আৰু চাপৰৰ মিশ্ৰণ) জাতত শ্ৰেণীভুক্ত কৰিব পাৰি।<ref>{{cite journal |last1=Parthasarathy |first1=V. I. |last2=Geethalakshmi |first2=P.U. |last3=Niral |first3=V. I. |title=Analysis of coconut cultivars and hybrids using isozyme polymorphism |journal=Acta Botanica Croatica |date=15 April 2004 |volume=63 |issue=1 |pages=69–74 |url=https://hrcak.srce.hr/file/5620 |archive-date=29 December 2025 |access-date=22 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251229225139/https://hrcak.srce.hr/file/5620 |url-status=live }}</ref> এই জাতবোৰ প্ৰায়ে আঞ্চলিক হয়, যেনে চেলন টল, জামাইকা টল, জাভা টল আৰু মালয়ান টল।<ref name="Elzabroek"/> প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় নাৰিকলৰ চাপৰ জাতবোৰ প্ৰাচীন কালৰেপৰা অষ্ট্ৰনেচীয় লোকসকলে খেতি কৰি আহিছে। এই জাতবোৰ লেহেমীয়া বৃদ্ধি, মিঠা নাৰিকলৰ পানী আৰু প্ৰায়ে উজ্জ্বল ৰঙৰ ফলৰ বাবে নিৰ্বাচন কৰা হৈছিল।<ref name="lebrun2013">{{cite book |last1=Lebrun |first1=P. |last2=Grivet |first2=L. |last3=Baudouin |first3=L. |title=Current Advances in Coconut Biotechnology |publisher=[[Springer Science & Business Media]]|year=2013 |isbn=978-94-015-9283-3 |editor1-last=Oropeza |editor1-first=C. |pages=83–85 |chapter=Use of RFLP markers to study the diversity of the coconut palm |editor2-last=Verdeil |editor2-first=J.K. |editor3-last=Ashburner |editor3-first=G. R. |editor4-last=Cardeña |editor4-first=R. |editor5-last=Santamaria |editor5-first=J. M.}}</ref> চাপৰ জাতবোৰৰ ভিতৰত ড্ৱাৰ্ফ গ্ৰীণ (সেউজীয়া চাপৰ) আৰু ড্ৱাৰ্ফ অৰেঞ্জ (কমলা চাপৰ) আদি অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Elzabroek"/> বিভিন্ন বৈশিষ্ট্যেৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি নাৰিকলৰ জাতসমূহ নিৰ্বাচন কৰা হৈছে। উদাহৰণস্বৰূপে, কিং ক’ক’নাট (ৰঙা নাৰিকল) হ’ল শ্ৰীলংকাৰ এবিধ জাত, য’ত শৰ্কৰাৰ পৰিমাণ তুলনামূলকভাৱে কম থাকে। আনহাতে মাকাপুন’ (Macapuno) জাতৰ নাৰিকলত কোমল জেলিৰ দৰে শাহ থাকে, যিয়ে ফলটোৰ সমগ্ৰ কেন্দ্ৰীয় গহ্বৰটো পূৰণ কৰি ৰাখে। ইয়াক মিঠা মিঠাই তৈয়াৰ কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref>{{cite journal |last1=Sukendah |last2=Volkaert |first2=Hugo |last3=Sudarsono |year=2009 |title=Isolation and Analysis of DNA Fragment of Genes Related to Kopyor Trait in Coconut Plant |url=https://jurnal.ugm.ac.id/ijbiotech/article/view/7814/6055 |journal=Indonesian Journal of Biotechnology |volume=14 |issue=2 |pages=1169–1178 |archive-date=30 January 2023 |access-date=23 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230130143237/https://jurnal.ugm.ac.id/ijbiotech/article/view/7814/6055 |url-status=live }}</ref><ref name="Florida Gardener">{{cite web |title=Coconut Varieties |url=http://www.floridagardener.com/palms/coconutpalm.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151020105211/http://www.floridagardener.com/palms/coconutpalm.htm |archive-date=20 October 2015 |access-date=19 May 2016 |publisher=floridagardener.com }}</ref> মাইপান নাৰিকল (Maypan) এবিধ এফ১ বৰ্ণসংকৰ (F1 hybrid) জাত। ১৯৭০-ৰ দশকত জামাইকাত মাৰাত্মক হালধীয়া পৰা ৰোগ প্ৰতিৰোধ কৰিবলৈ এই জাতটো প্ৰস্তুত কৰা হৈছিল।<ref>[http://www.avxl82.dsl.pipex.com/CICLY/main.html Centre for Information on Coconut Lethal Yellowing (CICLY)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090605224039/http://www.avxl82.dsl.pipex.com/CICLY/main.html |date=5 June 2009 }}</ref><ref>{{cite journal |last1=Harries |first1=H.C. |last2=Romney |first2=D.H. |year=1974 |title=Maypan: an F1 hybrid coconut variety for commercial production in Jamaica |journal=World Crops |volume=26 |pages=110–111}}</ref> অৱশ্যে অতি সোনকালেই মাইপান জাতৰ ৰোগ প্ৰতিৰোধ ক্ষমতা হ্ৰাস পাবলৈ ধৰে। এই প্ৰক্ৰিয়া সম্ভৱতঃ ১৯৮০-ৰ দশকৰপৰাই আৰম্ভ হৈছিল আৰু ২০০০ চনৰ ভিতৰত ই সম্পূৰ্ণ ব্যৰ্থ হয়।<ref>{{cite journal |last1=Broschat |first1=T. K. |last2=Harrison |first2=N. A. |last3=Donselman |first3=H. |title=Losses to Lethal Yellowing Cast Doubt on Coconut Cultivar Resistance |journal=Palms |year=2002 |volume=46 |issue=4 |pages=185–189 |url=https://palms.org/wp-content/uploads/2016/05/vol46n4p185-189.pdf |archive-date=30 November 2025 |access-date=30 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251130114004/https://palms.org/wp-content/uploads/2016/05/vol46n4p185-189.pdf |url-status=live |archivedate=30 November 2025 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20251130114004/https://palms.org/wp-content/uploads/2016/05/vol46n4p185-189.pdf |deadurl=yes }}</ref><ref name="Lebrun Baudouin 2007">{{cite journal |last1=Lebrun |first1=P. |last2=Baudouin |first2=L. |last3=Myrie |first3=W. |last4=Berger |first4=A. |last5=Dollet |first5=M. |title=Recent lethal yellowing outbreak: why is the Malayan Yellow Dwarf Coconut no longer resistant in Jamaica? |journal=Tree Genetics & Genomes |volume=4 |issue=1 |date=14 November 2007 |issn=1614-2942 |doi=10.1007/s11295-007-0093-1 |pages=125–131 |url=http://link.springer.com/10.1007/s11295-007-0093-1 |access-date=23 November 2025|url-access=subscription }}</ref> নাৰিকলৰ আন কিছুমান জাতৰ মাইক্ৰ’ছেটেলাইটত থকা এলিল (alleles)ৰ বাবে হালধীয়া পৰা ৰোগৰ বিৰুদ্ধে প্ৰাকৃতিক শস্যৰ ৰোগ প্ৰতিৰোধ ক্ষমতা থাকে। ইয়াৰ ভিতৰত 'ভানুৱাটু টল' আৰু 'শ্ৰীলংকা গ্ৰীণ ড্ৱাৰ্ফ' আটাইতকৈ বেছি প্ৰতিৰোধ ক্ষমতাসম্পন্ন জাত। আনহাতে 'ৱেষ্ট আফ্ৰিকান টল' জাতটো এই ৰোগৰ প্ৰতি আটাইতকৈ বেছি সংবেদনশীল।<ref name="Microsatellite">{{cite book |year=2017 |publisher=Springer |first2=S. |first1=M. |last2=Jain |number=17 |last1=Ahuja |title=Biodiversity and Conservation of Woody Plants |doi=10.1007/978-3-319-66426-2 |series=Sustainable Development and Biodiversity |volume=17 |isbn=978-3-319-66425-5 |s2cid=518220 |page=23}}</ref><ref>{{cite book |publisher=Springer |year=2020 |first5=Julianne |first4=Quang |first3=Roland |first2=Mike |first1=Steve |last5=Biddle |last4=Nguyen |last3=Bourdeix |last2=Foale |last1=Adkins |editor-first1=Steve |editor-first2=Mike |editor-first3=Roland |editor-first4=Quang |editor-first5=Julianne |editor-last1=Adkins |editor-last2=Foale |editor-last3=Bourdeix |editor-last4=Nguyen |editor-last5=Biddle |doi=10.1007/978-3-030-44988-9 |title=Coconut Biotechnology: Towards the Sustainability of the 'Tree of Life' |isbn=978-3-030-44987-2 |s2cid=220051653 |pages=128, 132}}</ref><ref>{{cite journal |issue=4 |year=2010 |volume=6 |first6=A. |first5=S. |first4=P. |first3=J.|first2=K. |first1=K. |last6=Sangare |last5=Dery |last4=Lebrun |last3=Konan |last2=Koffi |last1=Konan |title=Microsatellite gene diversity in coconut (''Cocos nucifera'' L.) accessions resistants to lethal yellowing disease |journal=African Journal of Biotechnology |url=https://www.ajol.info/index.php/ajb/article/view/56209}}</ref> === প্ৰজাতি সংবৰ্ধন === নাৰিকলৰ ক্ষেত্ৰত পৰম্পৰাগত [[উদ্ভিদ প্ৰজনন]] ব্যৱস্থাৰ ব্যৱহাৰ সীমিত। কাৰণ অতিৰিক্ত জিনীয় বৈচিত্ৰ্য যোগান ধৰিবলৈ কোনো বন্য নাৰিকলৰ প্ৰজাতি নাই। ইয়াৰ উপৰি, ইয়াৰ বংশবৃদ্ধিৰ বাবে দীঘলীয়া সময়ৰ প্ৰয়োজন হয়, ইয়াত উচ্চ মাত্ৰাত বিষমযুগ্মতা (heterozygosity) থাকে, বৰ্ণসংকৰণৰ বাবে কৰা কৃত্ৰিম পৰাগযোগৰপৰা মাত্ৰ কেইটামানহে বীজ পোৱা যায় আৰু আংগিক প্ৰজনন (ক্ল’নিং) প্ৰক্ৰিয়াটো বিশ্বাসযোগ্য নহয়। নাৰিকল প্ৰজননৰ উদ্দেশ্যসমূহৰ ভিতৰত ক’প্ৰা বা শুকান শাহৰ পৰিমাণ বৃদ্ধি, মাইকী ফুলৰ উৎপাদন, তেলৰ পৰিমাণ বৃদ্ধি, নাৰিকলৰ শাহ আৰু পানীৰ সুগন্ধি, ভ্ৰূণপোষৰ কোমলতা আৰু মিঠা ভাব, খৰাং প্ৰতিৰোধ ক্ষমতা, শিপা ওলোৱা ৰোগৰ প্ৰতিৰোধ ক্ষমতা আৰু এৰিঅ’ফাইড মকৰা বা কীটৰ প্ৰতিৰোধ ক্ষমতা অন্তৰ্ভুক্ত হ’ব পাৰে।<ref name="Nair 2016">{{cite book |last1=Nair |first1=Raman V. |url=https://www.researchgate.net/publication/305552308 |title=Advances in plant breeding strategies: agronomic, abiotic and biotic stress traits |last2=Jerard |first2=B. A. |last3=Thomas |first3=Regi J. |publisher=[[Springer International]] |year=2016 |pages=257–279 |chapter=Coconut breeding in India}}</ref> বৰ্ণসংকৰ বা হাইব্ৰীড জাতবোৰে অন্যান্য জাতৰ তুলনাত অধিক উৎপাদন আৰু খৰতকীয়া ফল ধৰাৰ ক্ষমতা প্ৰদান কৰে। কিন্তু ইয়াৰ পানীৰ গুণগত মানৰ বাবে এই ফলবোৰে বজাৰত কম আদৰ পায়। নাৰিকলৰ পানীৰ বজাৰখনৰ বাবে বৰ্ণসংকৰ জাততকৈ অধিক উন্নত পানীৰ গুণগত মান যোগান ধৰিবলৈ চাপৰ নাৰিকলৰ ভিতৰতে অন্তৰ্ভুক্ত প্ৰজাতিৰ ক্ৰছিং বা সংবৰ্ধন (একেলগে প্ৰজনন কৰা চাপৰ নাৰিকল) পৰীক্ষা কৰি চোৱা হৈছে।<ref>{{cite journal |last1=Santos |first1=Pedro Henrique Araújo Diniz |last2=Venâncio |first2=Thiago Motta |last3=dos Santos |first3=Pedro Henrique Dias |last4=Ramos |first4=Helaine Christine Cancela |last5=Arêdes |first5=Fernanda Abreu Santana |last6=Azevedo |first6=Alinne Oliveira Nunes |last7=Boechat |first7=Marcela Santana Bastos |last8=de Souza Filho |first8=Gonçalo Apolinário |last9=Ramos |first9=Semiramis Rabelo Ramalho |last10=Mirisola |first10=Luiz Angelo |last11=Aragão |first11=Wilson Menezes |last12=Pereira |first12=Messias Gonzaga |display-authors=5 |year=2020 |title=Genotyping-by-sequencing technology reveals directions for coconut (Cocos nucifera L.) breeding strategies for water production |url=https://dx.doi.org/10.1007/s10681-020-02582-1 |journal=Euphytica |volume=216 |issue=3 |pages=1–9 |article-number=45 |doi=10.1007/s10681-020-02582-1 |bibcode=2020Euphy.216...45S |access-date=22 November 2025|url-access=subscription }}</ref> === ফল সংগ্ৰহ কৰা === {{multiple image | align = left | direction = horizontal | width1 = 100 | width2 = 120 | width3 = 83 | image1 = Coconut notches.jpg | image2 = CoconutHarvestCazones.JPG | image3 = Coconut harvest.jpg | header = ফল চপোৱা পদ্ধতিসমূহ | footer = বাঁওফালে: কাণ্ডত কটা খাঁজ ব্যৱহাৰ কৰি গছত উঠা, [[ফিলিপাইনছ]]<br/>মাজত: ৰছী আৰু [[কপিকল]] ব্যৱহাৰ কৰি, [[মেক্সিকো]]<br/>সোঁফালে: গোৰোহাৰ চাৰিওফালে কাপোৰৰ গাঁথি লৈ গছত উঠা, [[মালদ্বীপ]] }} নাৰিকল চপোৱাৰ আটাইতকৈ সাধাৰণ পদ্ধতি দুটা হ’ল— গছত উঠি<ref name="tp2"/> আৰু দীঘল লৰু বা বাঁহ ব্যৱহাৰ কৰি।<ref name="cpg"/> গছত উঠা পদ্ধতিটো বেছি ব্যাপক, কিন্তু ই অধিক বিপজ্জনক আৰু ইয়াৰ বাবে দক্ষ শ্ৰমিকৰ প্ৰয়োজন হয়।<ref name="tp2">{{cite web |title=Harvesting and Post-harvest Management |website=Coconut Handbook |date=28 December 2016 |url=https://coconuthandbook.tetrapak.com/chapter/harvesting-and-post-harvest-management |publisher=[[Tetra Pak]] |access-date=18 April 2021 |archive-date=22 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210422105359/https://coconuthandbook.tetrapak.com/chapter/harvesting-and-post-harvest-management |url-status=live }}</ref> বেছিভাগ দেশতে হাতেৰে গছত উঠাটো পৰম্পৰাগত পদ্ধতি। ইয়াৰ বাবে ভৰিৰে কাণ্ডত চাপ প্ৰয়োগ কৰা এক বিশেষ ভংগিমাৰ প্ৰয়োজন হয়। নাৰিকল বাগিছাত নিয়োজিত শ্ৰমিকসকল প্ৰায়ে পেশী আৰু কশেৰুকাৰ বিকাৰত আক্ৰান্ত হয়। ইয়াৰ উপৰি ওপৰৰপৰা পৰি আঘাতপ্ৰাপ্ত হোৱা বা মৃত্যু হোৱাৰ আশংকাও থাকে।<ref name="Piggott">{{cite book |last1=Piggott |first1=C.J. |title=Coconut Growing |date=1964 |publisher=[[Oxford University Press]] |page=61}}</ref><ref>{{cite web |title=Tropical Tree and Palm Crops |url=https://www.iloencyclopaedia.org/part-x-96841/agriculture-and-natural-resources-based-industries/tree-bramble-and-vine-crops/item/548-tropical-tree-and-palm-crops |website=Encyclopedia of Occupational Health & Safety |publisher=[[International Labour Organization]] |access-date=24 April 2021 }}{{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="George">{{cite journal |last1=George |first1=Bincy M. |last2=Rao |first2=Muddanna S. |last3=Kumar |first3=Arunachalam |last4=Suvarna |first4=Niveditha |last5=D'Souza |first5=Jessica Sushima |title=Health of coconut tree climbers of rural southern India – medical emergencies, body mass index and occupational marks: A quantitative and survey study |journal=Journal of Clinical and Diagnostic Research |year=2012 |volume=6 |issue=1 |pages=57–60 |url=https://www.jcdr.net/articles/pdf/1829/13%20-%203430.(A).pdf |archive-date=24 April 2021 |access-date=24 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210424041814/https://www.jcdr.net/articles/pdf/1829/13%20-%203430.(A).pdf |url-status=live }}</ref> সুৰক্ষাৰ বাবে ফিলিপাইন আৰু গুৱামৰ নাৰিকল শ্ৰমিকে কঁকালত ৰছীৰে বন্ধা এখন বিশেষ ছুৰী (ব’ল’ ছুৰী) ব্যৱহাৰ কৰি গছৰ কাণ্ডত নিৰ্দিষ্ট দূৰত্বত খাঁজ কাটি লয়। ই গছৰ কাণ্ডটোক এখন জখলাৰ দৰে কৰি তোলে। অৱশ্যে ই গছৰপৰা পোৱা কাঠৰ মূল্য হ্ৰাস কৰে আৰু গছজোপাত বীজাণুৰ সংক্ৰমণ ঘটিব পাৰে।<ref name="fao-timber">{{cite book |title=Coconut wood: Processing and Use |date=1985 |publisher=Food and Agriculture Organization of the United Nations |isbn=92-5-102253-4 |page=27 |url=http://www.fao.org/3/an792e/an792e00.pdf |archive-date=18 April 2021 |access-date=18 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418112328/http://www.fao.org/3/an792e/an792e00.pdf |url-status=live }}</ref><ref name="tp2"/><ref name="Safford">{{cite journal |last=Safford |first=William Edwin |title=The Useful Plants of the Island of Guam |journal=[[Bulletin of the United States National Museum]] |date=8 April 1905 |volume=9 |page=243}}</ref> গছত উঠাটো সহজ কৰাৰ আন আন পদ্ধতিসমূহৰ ভিতৰত কপিকল আৰু ৰছীৰ ব্যৱহাৰ, হাত বা ভৰি দুয়োটাতে লতা, ৰছী বা কাপোৰ বান্ধি লোৱা, ভৰি বা ভৰিৰ তলুৱাত লোৰ কাঁট লগোৱা বা ৰছীৰে কাণ্ডত নাৰিকলৰ বাকলি বান্ধি লোৱা আদি অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="COGENT"/> [[File:“Lambanog”- Philippines Coconut Wine.jpg|thumb|ফিলিপাইনৰ এজন শ্ৰমিকে কটা ফুলৰ ঠাৰিৰপৰা নাৰিকলৰ মিঠা ৰস সংগ্ৰহ কৰি [[লাম্বান’গ|তালৰ মদ]] প্ৰস্তুত কৰিবলৈ বাঁহৰ সাঁকোৰ ব্যৱস্থা ব্যৱহাৰ কৰিছে]] লৰু বা বাঁহৰ পদ্ধতিটোত এটা দীঘল লৰু বা বাঁহ ব্যৱহাৰ কৰা হয় যাৰ মূৰত এটা কাটিব পৰা সঁজুলি লগোৱা থাকে। ফিলিপাইনত এই পৰম্পৰাগত সঁজুলিটোক 'হালাবাচ' (halabas) বুলি কোৱা হয়। ই এটা দীঘল বাঁহৰ মূৰত কাঁচিৰ দৰে ব্লেড লগাই প্ৰস্তুত কৰা হয়। যদিও ই গছত উঠাতকেই নিৰাপদ আৰু দ্ৰুত, ই শ্ৰমিকসকলক নাৰিকল গছৰ শীৰ্ষ অংশ পৰীক্ষা কৰা আৰু কীট-পতংগ তথা ৰোগৰপৰা পৰিষ্কাৰ কৰাৰ সুযোগ নিদিয়ে।<ref name="cpg">{{cite web |title=Coconut Production Guide |url=https://businessdiary.com.ph/3062/coconut-production-guide/#Harvest_Management |website=Business Diary PH |date=30 March 2020 |access-date=18 April 2021 |archive-date=18 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418112334/https://businessdiary.com.ph/3062/coconut-production-guide/#Harvest_Management |url-status=live }}</ref> আধুনিক পদ্ধতিত ট্ৰেক্টৰ বা জখলাৰ ওপৰত সংস্থাপিত হাইড্ৰলিক লিফ্ট ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref name="Loyola"/> ভাৰত, শ্ৰীলংকা আৰু [[মালয়েছিয়া]]ত যান্ত্ৰিক নাৰিকল গছত উঠা সঁজুলি আৰু ৰবট বিকশিত কৰা হৈছে।<ref name="tp">{{cite book |author=Tetra Pak |title=Coconut Handbook |date=2016 |publisher=Tetra Pak International S.A. |isbn=978-91-7773-948-7 |chapter=The Chemistry of Coconut Milk and Cream |chapter-url=https://coconuthandbook.tetrapak.com/chapter/chemistry-coconut-milk-and-cream |archive-date=29 May 2023 |access-date=25 May 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230529220718/https://coconuthandbook.tetrapak.com/chapter/chemistry-coconut-milk-and-cream |url-status=live }}</ref><ref name="Kumar">{{cite news |last1=Kumar |first1=V. Sajeev |title=New mechanical coconut climbing device developed |url=https://www.thehindubusinessline.com/economy/agri-business/New-mechanical-coconut-climbing-device-developed/article20111199.ece |access-date=18 April 2021 |work=Business Line |date=20 March 2011 |archive-date=18 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418112329/https://www.thehindubusinessline.com/economy/agri-business/New-mechanical-coconut-climbing-device-developed/article20111199.ece |url-status=live }}</ref><ref name="Subramanian">{{cite journal |last1=Subramanian |first1=Parvathi |last2=Sankar |first2=Tamil Selvi |title=Development of a novel coconut-tree-climbing machine for harvesting |journal=Mechanics Based Design of Structures and Machines |date=7 April 2021 |volume=51 |issue=5 |pages=2757–2775 |doi=10.1080/15397734.2021.1907756|s2cid=233530078 }}</ref><ref name="COGENT">{{cite web |title=Climbing the coconut palm |url=http://cogentnetwork.org/oldsite/climbing-the-coconut-palm |website=COGENT |access-date=24 April 2021 |archive-date=16 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211216083837/http://cogentnetwork.org/oldsite/climbing-the-coconut-palm }}</ref> 'ক’ক’নাট মেচিউৰিটি ডিটেকচন প্ৰজেক্ট'ত ছবি আৰু [[মেচিন লাৰ্নিং]] ব্যৱহাৰ কৰি চপোৱাৰ বাবে সাজু হোৱা পূৰঠ নাৰিকলৰ থোকসমূহ চিনাক্ত কৰা হয়।<ref>{{cite journal |last1=Geethalaxmi |last2=Anjali |last3=Ashritha |last4=Sharma |first4=Rajan |last5=Bhat |first5=Shilpa Ganapati |date=15 June 2024 |title=Real Time Sustainable Cultivation of Coconut Tree Crops using ML |url=https://search.ebscohost.com/login.aspx?direct=true&db=aci&AN=181715044&site=eds-live&scope=site |journal=Grenze International Journal of Engineering & Technology (GIJET) |volume=10 |issue=2, Part 4 |pages=4666–4670 |access-date=22 November 2025}}</ref> [[File:Tanjong Jara (4280556051) (2).jpg|thumb|মালয়েছিয়াত নাৰিকল চপাবলৈ প্ৰশিক্ষণ দিয়া এটা [[গাহৰি-নেজীয়া বান্দৰ]]]] ফিলিপাইনৰ নাৰিকল বাগিছাসমূহত গছৰ ওপৰৰ অংশসমূহ পোনপটীয়াকৈ সংযোগ কৰা বাঁহৰ সাঁকো আৰু জখলাৰ এটা প্ৰণালী ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ইয়াৰ জৰিয়তে [[নাৰিকলৰ ভিনেগাৰ]] আৰু তালৰ মদ উৎপাদনৰ বাবে নাৰিকলৰ ৰস (ফল নহয়) সংগ্ৰহ কৰা হয়। <ref name="Bello">{{cite journal |last1=Bello |first1=Rolando T. |last2=Pantoja |first2=Blanquita R. |last3=Tan |first3=Maria Francesca O. |last4=Banalo |first4=Roxanne A. |last5=Alvarez |first5=Jaonne V. |last6=Rañeses |first6=Florita P. |title=A study on skills for trade and economic diversification (STED) in the non-traditional coconut export sectors of the Philippines |journal=Employment Working Paper |year=2020 |publisher=[[International Labour Organization|International Labor Organization]] |location=Geneva |page=18 |url=https://www.ilo.org/wcmsp5/groups/public/---ed_emp/documents/publication/wcms_742455.pdf}}</ref><ref name="Loyola"/> আন কিছুমান অঞ্চলত, যেনে [[পাপুয়া নিউ গিনি]]ত, নাৰিকলবোৰ মাটিত সৰি পৰিলে কেৱল বুটলি সংগ্ৰহ কৰা হয়।<ref name="tp2"/> [[থাইলেণ্ড]] আৰু মালয়েছিয়াৰ কিছুমান নাৰিকল কৃষকে নাৰিকল চপাবলৈ [[গাহৰি-নেজীয়া বান্দৰ]] ব্যৱহাৰ কৰে।<ref name="Bertrand"/> থাইলেণ্ডত নাৰিকল ছিঙিবলৈ ইহঁতক প্ৰায় ৪০০ বছৰ ধৰি পুহি প্ৰশিক্ষণ দি অহা হৈছে।<ref name="npr">{{cite web |last=Barclay |first=Eliza |date=19 October 2015 |title=What's Funny About the Business of Monkeys Picking Coconuts? |url=https://www.npr.org/sections/thesalt/2015/10/19/448960760/monkeys-pick-coconuts-in-thailand-are-they-abused-or-working-animals |publisher=[[NPR]] |access-date=5 April 2018 |archive-date=24 December 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171224054240/https://www.npr.org/sections/thesalt/2015/10/19/448960760/monkeys-pick-coconuts-in-thailand-are-they-abused-or-working-animals |url-status=live }}</ref><ref name="vm">{{cite news |title=The truth behind the "widespread" practice of monkeys harvesting coconuts in Thailand impacting on consumers & retailers |url=https://vegworldmag.com/the-truth-behind-the-widespread-practice-of-monkeys-harvesting-coconuts-in-thailand-impacting-on-consumers-retailers/ |access-date=18 April 2021 |work=Vegworld Magazine |date=31 July 2020 |archive-date=18 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418112330/https://vegworldmag.com/the-truth-behind-the-widespread-practice-of-monkeys-harvesting-coconuts-in-thailand-impacting-on-consumers-retailers/ |url-status=live }}</ref><ref name="Pratruangkrai">{{cite news |last1=Pratruangkrai |first1=Petchanet |title=Focus: Thai coconut farmers reject monkey abuse charges, suffer lost income |url=https://english.kyodonews.net/news/2020/07/438857ee536a-focus-thai-coconut-farmers-reject-monkey-abuse-charges-suffer-lost-income.html |access-date=18 April 2021 |agency=Kyodo News |date=16 July 2020 |archive-date=18 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418112331/https://english.kyodonews.net/news/2020/07/438857ee536a-focus-thai-coconut-farmers-reject-monkey-abuse-charges-suffer-lost-income.html |url-status=live }}</ref> দক্ষিণ থাইলেণ্ড আৰু মালয়েছিয়াৰ কেলান্তান ৰাজ্যত গাহৰি-নেজীয়া বান্দৰৰ প্ৰশিক্ষণ বিদ্যালয় এতিয়াও বৰ্তি আছে।<ref name="Bertrand">{{cite journal |last=Bertrand |first=Mireille |date=27 January 1967 |title=Training without Reward: Traditional Training of Pig-Tailed Macaques as Coconut Harvesters |url=https://archive.org/details/sim_science_1967-01-27_155_3761/page/484 |journal=[[Science (journal)|Science]] |volume=155 |issue=3761 |pages=484–486 |doi=10.1126/science.155.3761.484 |pmid=4959310 |bibcode=1967Sci...155..484B}}</ref> ২০১৯ চনত পশু অধিকাৰ সুৰক্ষা সংস্থা 'পেলপ ফৰ দি এথিকেল ট্ৰিটমেণ্ট অৱ এনিমেলচ' (PETA) এ থাইলেণ্ডৰ এই প্ৰথাৰ বিৰোধিতা কৰিছিল।<ref name="Loyola">{{cite news |last=Loyola |first=James A. |title=Philippine coconut industry: No monkey business here |url=https://mb.com.ph/2020/07/23/philippine-coconut-industry-no-monkey-business-here/ |access-date=18 April 2021 |work=[[Manila Bulletin]] |date=23 July 2020 |archive-date=18 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418114104/https://mb.com.ph/2020/07/23/philippine-coconut-industry-no-monkey-business-here/ |url-status=live }}</ref> {| class="wikitable floatright" style="width:12em; text-align:center; " |+ নাৰিকল উৎপাদন (বাকলিৰ সৈতে)<br>{{small|২০২৪, নিযুত টন}}<br/> |- |{{IDN}} || ১৮.০ |- |{{IND}} || ১৪.৭ |- |{{PHL}} || ১৪.৫ |- |{{BRA}} || ৩.২ |- |{{LKA}} || ১.৮ |- ! বিশ্ব!! ৬৫.৫ |- |colspan=2|{{small|উৎস: [[ৰাষ্ট্ৰসংঘ]]ৰ [[FAOSTAT]]}}<ref name="faostat">{{cite web |url=https://www.fao.org/faostat/en/#data/QCL |title=Coconut production in 2024, Crops/Regions/World list/Production Quantity/Year (pick lists) |publisher=UN Food and Agriculture Organization, Corporate Statistical Database |year=2026 |access-date=6 April 2026 |archive-date=12 November 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161112130804/https://www.fao.org/faostat/en/#data/QCL |url-status=live }}</ref> |} === উৎপাদন === ২০২৪ চনত সমগ্ৰ বিশ্বতে ৬৫.৫ নিযুত [[মেট্ৰিক টন|টন]] নাৰিকল (বাকলিৰ সৈতে) উৎপাদন হৈছিল। ইয়াৰ ভিতৰত [[ইণ্ডোনেছিয়া]], ভাৰত আৰু ফিলিপাইনছে মুঠ উৎপাদনৰ ৭২% অংশ দখল কৰি শীৰ্ষস্থানত আছিল (তালিকা চাওক)। ভাৰতৰ মুঠ উৎপাদনৰ সিংহভাগ দক্ষিণৰ চাৰিখন ৰাজ্যৰপৰা আহে। এই ৰাজ্যকেইখন হ’ল— [[তামিলনাডু]], [[কৰ্ণাটক]], [[কেৰালা]] আৰু [[অন্ধ্ৰ প্ৰদেশ]]।<ref>{{cite web |url=http://www.coconutboard.gov.in/stat.htm |title=Coconut Cultivation |author1=Coconut Development Board, Government of India |date=n.d. |access-date=8 December 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151210194230/http://www.coconutboard.gov.in/stat.htm |archive-date=10 December 2015 |archivedate=10 December 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151210194230/http://www.coconutboard.gov.in/stat.htm |deadurl=yes }}</ref> যদিও কেৰালাত নাৰিকল গছৰ সংখ্যা আটাইতকৈ বেছি, প্ৰতি হেক্টৰ উৎপাদনৰ হিচাপত [[তামিলনাডু]] আটাইতকৈ বেছি উৎপাদনক্ষম।<ref>{{cite web |url=http://www.coconutboard.nic.in/cps-tn.htm |title=Coconut Cultivation |author=Coconut Development Board, Government of India |date=n.d. |access-date=8 December 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151208153858/http://www.coconutboard.nic.in/cps-tn.htm |archive-date=8 December 2015 |archivedate=8 December 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151208153858/http://www.coconutboard.nic.in/cps-tn.htm |deadurl=yes }}</ref> নাৰিকল গছজোপা [[কেৰালা]]ৰ চৰকাৰী ৰাজ্যিক গছ। স্থানীয় [[মালায়ালম ভাষা]]ত কেৰালা শব্দৰ অৰ্থ হৈছে "নাৰিকলৰ দেশ।" <ref>{{cite web |title=Kerala at a glance |url=https://forest.kerala.gov.in/en/kerala-at-a-glance/ |publisher=[[Kerala Forest Department]] |access-date=21 November 2025}}</ref> মধ্য প্ৰাচ্যৰ প্ৰধান নাৰিকল উৎপাদনকাৰী অঞ্চলটো হ’ল [[ওমান]]ৰ ধোফাৰ অঞ্চল।<ref>{{cite journal |last1=Perera |first1=Lalith |last2=Baudouin |first2=Luc |last3=Bourdeix |first3=Roland |last4=Fadhil |first4=Anwar Bait |last5=Hountondji |first5=Fabien C. C. |last6=Al-Shanfri |first6=Abdulaziz |title=Coconut Palms on the Edge of the Desert: Genetic Diversity of Cocos nucifera L. in Oman |journal=Cord |year=2011 |volume=27 |issue=1 |pages=9–19 |url=https://agritrop.cirad.fr/560027/1/120-Article%20Text-198-1-10-20200313.pdf |archive-date=30 November 2025 |access-date=23 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251130114022/https://agritrop.cirad.fr/560027/1/120-Article%20Text-198-1-10-20200313.pdf |url-status=live }}</ref> ধোফাৰৰ এই প্ৰাচীন নাৰিকল বাগিছাসমূহৰ বিষয়ে মধ্যযুগীয় [[মৰক্কো]]ৰ পৰিব্ৰাজক [[ইবন বটুতা]]ই তেওঁৰ 'ৰিহ্লা' (''The Rihla'') নামৰ কিতাপখনত উল্লেখ কৰিছিল।<ref>{{cite web |url=http://www.fordham.edu/halsall/source/1354-ibnbattuta.html |title=Medieval Sourcebook: Ibn Battuta: Travels in Asia and Africa 1325–1354 |editor-last=Halsall |editor-first=Paul |publisher=[[Fordham University]] Center for Medieval Studies |date=21 February 2001 |access-date=14 April 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110513172555/http://www.fordham.edu/halsall/source/1354-ibnbattuta.html |archive-date=13 May 2011 }}</ref> শ্ৰীলংকাই ব্ৰিটিছ চেলন যুগৰ আৰম্ভণিতেই ইয়াৰ নাৰিকল উন্নয়ন কৰ্তৃপক্ষ, নাৰিকল কৃষি ব’ৰ্ড আৰু নাৰিকল গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান স্থাপন কৰিছিল।<ref name="sri">{{cite web |title=Coconut Industry in Sri Lanka |website=Sri Lanka Business |publisher=Sri Lanka Export Development Board |url=https://www.srilankabusiness.com/coconut/about/#:~:text=Coconut%20accounts%20for%20approximately%2012,3600%20million%20nuts%20per%20year. |access-date=3 January 2021 |archive-date=4 December 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201204140731/https://www.srilankabusiness.com/coconut/about/#:~:text=Coconut%20accounts%20for%20approximately%2012,3600%20million%20nuts%20per%20year. |url-status=live }}</ref> == স্বাস্থ্যজনিত উদ্বেগ == === হৃদযন্ত্ৰৰ ৰোগ === লৰিক এছিড আৰু অন্যান্য সংপৃক্ত চৰ্বিৰ এক চহকী উৎস হোৱাৰ বাবে, নাৰিকল তেলে তেজত কম ঘনত্বৰ লিপ’প্ৰ’টিন কলেষ্টেৰল (LDL cholesterol)ৰ মাত্ৰা বৃদ্ধি কৰে। ইয়াৰ ফলত ই হৃদযন্ত্ৰ আৰু ৰক্তবাহী নলিকাৰ ৰোগ (cardiovascular diseases) সমূহৰ বাবে এক আহাৰজনিত বিপদাশংকাৰ কাৰক হৈ পৰে।<ref name="aha">{{cite journal |last1=Neelakantan |first1=N |last2=Seah |first2=JY |last3=van Dam |first3=RM |title=The Effect of Coconut Oil Consumption on Cardiovascular Risk Factors: A Systematic Review and Meta-Analysis of Clinical Trials |journal=Circulation |volume=141 |issue=10 |pages=803–814 |date=March 2020 |pmid=31928080 |doi=10.1161/CIRCULATIONAHA.119.043052 |url=https://www.ahajournals.org/doi/10.1161/CIRCULATIONAHA.119.043052 |quote=Coconut oil should not be viewed as healthy oil for cardiovascular disease risk reduction, and limiting coconut oil consumption because of its high saturated fat content is warranted. |url-access=subscription |archive-date=8 February 2021 |access-date=23 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210208122859/https://www.ahajournals.org/doi/10.1161/CIRCULATIONAHA.119.043052 |url-status=live }}</ref><ref name="spiazzi">{{cite journal |last1=Spiazzi |first1=B.F. |last2=Duarte |first2=A.C. |last3=Zingano |first3=C.P. |display-authors=etal |title=Coconut oil: an overview of cardiometabolic effects and the public health burden of misinformation |journal=Archives of Endocrinology and Metabolism |volume=67 |issue=6 |article-number=e000641 |date=June 2023 |pmid=37364144 |pmc=10660992 |doi=10.20945/2359-3997000000641|quote=The use of coconut oil as a "healthy" component of the western diet is based on the major spread of misconceptions regarding it. The combination of the established knowledge on the negative effects of saturated fats on cardiovascular health and the lack of evidence from clinical trials showing a benefit from coconut oil intake in cardiovascular and metabolic disease advise against the consumption of this oil as a preferential source of dietary fat.}}</ref> বহুতো ৰাষ্ট্ৰীয় চিকিৎসা সংস্থাই নাৰিকল তেলৰ সামগ্ৰী ব্যৱহাৰ সীমিত কৰাৰ পৰামৰ্শ দিয়ে। ইয়াৰ পৰিৱৰ্তে অসংপৃক্ত চৰ্বি থকা খাদ্য গ্ৰহণ কৰিবলৈ তেওঁলোকে ক’ব খোজে।<ref name=aha/><ref name=spiazzi/><ref name="aus">{{cite web |title=Sorting fact from fiction – seed oils and coconut oil |url=https://www.heartfoundation.org.au/blog/seed-oils-coconut-oil |publisher=[[National Heart Foundation of Australia]] |access-date=23 November 2025 |date=23 May 2025 |archive-date=22 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251122164853/https://www.heartfoundation.org.au/blog/seed-oils-coconut-oil |url-status=live }}</ref> == ব্যৱহাৰ == নাৰিকল গছজোপা সমগ্ৰ [[ক্ৰান্তীয় অঞ্চল]]ত সৌন্দৰ্যবৰ্ধনৰ বাবে ৰোৱা হয়। ইয়াৰ উপৰি ইয়াৰ খাদ্য আৰু অনা-খাদ্যজনিত বিভিন্ন ব্যৱহাৰ আছে। প্ৰকৃততে নাৰিকল গছৰ প্ৰতিটো অংশই মানুহে কিবা নহয় কিবা প্ৰকাৰে ব্যৱহাৰ কৰে আৰু ইয়াৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অৰ্থনৈতিক মূল্য আছে। নাৰিকলৰ বহুমুখী ব্যৱহাৰ ইয়াৰ কিছুমান নামৰপৰাই বুজা যায়। যেনে— [[সংস্কৃত ভাষা|সংস্কৃতত]] ইয়াক 'কল্পবৃক্ষ' ("জীৱনৰ প্ৰয়োজনীয়তা পূৰণ কৰা গছ") বোলা হয়, আনহাতে [[মালয় ভাষা|মালয় ভাষাত]] ইয়াক 'পোকোক চৰিবু গুণা' (''pokok seribu guna'', "এহাজাৰ ব্যৱহাৰৰ গছ") আৰু ফিলিপাইনত ইয়াক "[[জীৱনৰ গছ]]" (tree of life) বুলি কোৱা হয়।<ref>{{cite web |last=Margolis |first=Jason |date=13 December 2006 |url=http://www.theworld.org/?q=node/7280 |title=Coconut fuel |archive-url=https://web.archive.org/web/20110831035256/http://www.theworld.org/?q=node%2F7280 |archive-date=31 August 2011 |website=PRI's The World |access-date=10 April 2011}}</ref> ই পৃথিৱীৰ ভিতৰতে অন্যতম আটাইতকৈ উপযোগী গছ।<ref name="duke"/> === পুষ্টিগুণ === {{Nutritional value |name=নাৰিকলৰ কেঁচা শাহ |image=Coconuts - single and cracked open.jpg |water=47 g |kJ=1480 |protein=3.33 g |fat=33.49 g |satfat=29.698 g |monofat=1.425 g |polyfat=0.366 g |carbs=15.23 g |sugars=6.23 g |fiber=9.0 g |calcium_mg=14 |copper_mg=0.435 |iron_mg=2.43 |magnesium_mg=32 |phosphorus_mg=113 |potassium_mg=356 |sodium_mg=20 |zinc_mg=1.10 |manganese_mg=1.500 |selenium_ug=10.1 |vitC_mg=3.3 |thiamin_mg=0.066 |riboflavin_mg=0.020 |niacin_mg=0.540 |pantothenic_mg=0.300 |vitB6_mg=0.054 |folate_ug=26 |vitE_mg=0.24 |vitK_ug=0.2 <!-- amino acids --> |tryptophan=0.039 g |threonine=0.121 g |isoleucine=0.131 g |leucine=0.247 g |lysine=0.147 g |methionine=0.062 g |cystine=0.066 g |phenylalanine=0.169 g |tyrosine=0.103 g |valine=0.202 g |arginine=0.546 g |histidine=0.077 g |alanine=0.170 g |aspartic acid=0.325 g |glutamic acid=0.761 g |glycine=0.158 g |proline=0.138 g |serine=0.172 g |note=[https://fdc.nal.usda.gov/food-details/170169/nutrients USDA FoodData Central তথ্যৰ সংযোগ] }} নাৰিকলৰ কেঁচা শাহত ৪৭% পানী, ৩৩% [[চৰ্বি]], ১৫% [[কাৰ্ব’হাইড্ৰেট]] আৰু ৩% [[প্ৰ’টিন]] থাকে (তালিকা চাওক)। {{convert|100|g}} নাৰিকলৰ কেঁচা শাহৰপৰা ৩৫০ কেলৰি [[খাদ্য শক্তি]] পোৱা যায়। ই হ’ল [[মেংগানিজ]] (দৈনিক প্ৰয়োজনীয় প্ৰমূল্যৰ বা DV-ৰ ৬৫%) আৰু [[তাম|তামা]] (৪৮% DV) ৰ এক চহকী উৎস। ইয়াৰ উপৰি ইয়াত অন্যান্য কেইবাটাও পুষ্টিকৰ খনিজ পদাৰ্থ মধ্যমীয়া পৰিমাণে থাকে (১০–১৮% DV)। ইয়াত [[ভিটামিন]]ৰ পৰিমাণ তেনেই কম। কেঁচা নাৰিকলৰ শাহত [[সংপৃক্ত ফেটি এছিড]]ৰ পৰিমাণ বেছি থাকে (মুঠ চৰ্বিৰ ৩০%), যাৰ ভিতৰত প্ৰধান সংপৃক্ত চৰ্বি হ’ল [[লৰিক এছিড]] (মুঠ চৰ্বিৰ ১৫%)। === ৰন্ধন সম্বন্ধীয় ব্যৱহাৰ === নাৰিকলৰ বিভিন্ন ৰন্ধন সম্বন্ধীয় ব্যৱহাৰসমূহ প্ৰধানকৈ ইয়াৰ বীজৰ খাব পৰা বগা, মঙহাল অংশ (অৰ্থাৎ [[ভ্ৰূণপোষ]]) ৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে, যাক "নাৰিকলৰ শাহ" বুলি জনা যায়।<ref name="Roehl 1996 p. 115"/> অপূৰঠ বা ডাব নাৰিকলৰ কোমল শাহটো এনেকৈয়ে খাব পাৰি বা পিঠা-পনা আদি ৰান্ধি খাব পাৰি। পূৰঠ নাৰিকলৰ শাহটো কিছু টান হয়। সেইবাবে ইয়াক খোৱাৰ আগতে প্ৰক্ৰিয়াকৰণ কৰি [[নাৰিকলৰ গাখীৰ]],<ref name="Roehl 1996 p. 115"/><ref name="polistico2">{{cite book |author=Edgie Polistico |url=https://books.google.com/books?id=-h9MswEACAAJ |title=Philippine Food, Cooking, & Dining Dictionary |publisher=[[Anvil Publishing]] |year=2017 |isbn=978-971-27-3170-9}}</ref><ref>{{cite book |title=Coconut: Pacific food leaflet No. 4 |date=2006 |publisher=Secretariat of the Pacific Community |isbn=978-982-00-0164-0 |url=https://cms.ctahr.hawaii.edu/Portals/159/Images/Resources/IslandStapleFoods/4%20COCONUT%20web.pdf |archive-date=7 June 2021 |access-date=7 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210607124605/https://cms.ctahr.hawaii.edu/Portals/159/Images/Resources/IslandStapleFoods/4%20COCONUT%20web.pdf |url-status=live }}</ref><ref name="El Bassam">{{cite book |last1=El Bassam |first1=N. |title=Handbook of Bioenergy Crops: A Complete Reference to Species, Development, and Applications |date=2010 |publisher=Earthscan |isbn=978-1-84977-478-9 |page=159}}</ref><ref>{{cite book |last1=Chu |first1=Wai Hon |last2=Lovatt |first2=Connie |title=The Dumpling: A Seasonal Guide |date=2009 |publisher=[[HarperCollins]] |isbn=978-0-06-195940-0 |page=8}}</ref> "নাৰিকলৰ চিপচ"<ref name="El Bassam"/> বা কুঁটি শুকাই থোৱা গুড়ি নাৰিকল (desiccated coconut) আদি সামগ্ৰী তৈয়াৰ কৰা হয়।<ref>{{cite web |title=ICC Quality Standard: Desiccated Coconut |url=https://coconutcommunity.org/viewpdf/apcc_quality_standards_for_coconut_products/4 |website=International Coconut Community |publisher=United Nations Economic and Social Commission for Asia and the Pacific (UN-ESCAP) |access-date=7 June 2021 |archive-date=16 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211216085337/https://coconutcommunity.org/viewpdf/apcc_quality_standards_for_coconut_products/4 |archivedate=16 December 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20211216085337/https://coconutcommunity.org/viewpdf/apcc_quality_standards_for_coconut_products/4 |deadurl=yes }}</ref><ref name="Ghosh">{{cite book |last1=Ghosh |first1=D.K. |title=Value Addition of Horticultural Crops: Recent Trends and Future Directions |date=2015 |publisher=Springer |chapter=Postharvest, Product Diversification and Value Addition in Coconut |editor1-first=Amit Baran |editor1-last=Sharangi |editor2-first=Suchand |editor2-last=Datta |isbn=978-81-322-2262-0}}</ref><ref>{{cite web |title=Exporting desiccated coconuts to Europe |url=https://www.cbi.eu/market-information/processed-fruit-vegetables-edible-nuts/desiccated-coconuts/europe |website=CBI |publisher=Centrum tot Bevordering van de Import uit ontwikkelingslanden (CBI), Netherlands Ministry of Foreign Affairs |access-date=7 June 2021 |archive-date=7 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210607121331/https://www.cbi.eu/market-information/processed-fruit-vegetables-edible-nuts/desiccated-coconuts/europe |url-status=live }}</ref> [[নাৰিকলৰ গাখীৰ ব্যৱহাৰ কৰি তৈয়াৰ কৰা খাদ্যৰ তালিকা|বিভিন্ন ব্যঞ্জন]] ৰান্ধিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা নাৰিকলৰ গাখীৰখিনি নাৰিকলৰ শাহৰপৰা চেপি উলিওৱা হয়। ইয়াক পাতল কৰি [[নাৰিকলৰ গাখীৰৰ পানীয়]] বা গাখীৰৰ বিকল্প হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি।<ref name="NIIR">{{cite book |author=NIIR Board of Consultants and Engineers |url=https://books.google.com/books?id=UvXKAgAAQBAJ&pg=PA274 |title=The Complete Book on Coconut & Coconut Products (Cultivation and Processing) |date=2006 |publisher=Asia Pacific Business Press |isbn=978-81-7833-007-5 |page=274}}</ref><ref name="tp"/> নাৰিকলৰ গাখীৰৰপৰা প্ৰ’টিনযুক্ত গুড়ি (coconut milk powder) ও প্ৰস্তুত কৰিব পাৰি।<ref>{{cite journal |journal=Applied Biochemistry and Biotechnology |year=2012 |volume=167 |issue=5 |pages=1290–302 |doi=10.1007/s12010-012-9632-9 |title=Production of coconut protein powder from coconut wet processing waste and its characterization |last1=Naik |first1=A. |last2=Raghavendra |first2=S. N. |last3=Raghavarao |first3=K. S. |pmid=22434355 |s2cid=11890199}}</ref> কুঁটি লোৱা নাৰিকলৰপৰা উলিওৱা নাৰিকলৰ গাখীৰ আৰু নাৰিকলৰ ক্ৰীম (coconut cream) মিঠাই, টেঙা-মিঠা ব্যঞ্জন, আঞ্জা বা আচাৰ আদিত যোগ কৰিব পাৰি।<ref name="grimwood">[[#Grimwood|Grimwood]], pp. 183–187.</ref><ref name="pca-process">{{cite book |author=Philippine Coconut Authority |title=Coconut Processing Technologies: Coconut Milk |publisher=Department of Agriculture, Republic of the Philippines |series=FPDD Guide No. 2 – Series of 2014 |year=2014 |url=http://www.pca.da.gov.ph/pdf/techno/coconut_milk.pdf |access-date=24 May 2019 |archive-date=6 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201106130020/http://www.pca.da.gov.ph/pdf/techno/coconut_milk.pdf |archivedate=6 November 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201106130020/http://www.pca.da.gov.ph/pdf/techno/coconut_milk.pdf }}</ref> চেনি আৰু কণী মিহলাই ঘন কৰা নাৰিকলৰ গাখীৰৰপৰা তৈয়াৰী সামগ্ৰী, যেনে— নাৰিকলৰ জাম (coconut jam) আৰু নাৰিকলৰ কাষ্টাৰ্ড আদি দক্ষিণ-পূব এছিয়াত অতি জনপ্ৰিয়। <ref name="Duruz">{{cite book |last1=Duruz |first1=Jean |last2=Khoo |first2=Gaik Cheng |title=Eating Together: Food, Space, and Identity in Malaysia and Singapore |date=2014 |publisher=Rowman & Littlefield |isbn=978-1-4422-2741-5 |page=45 |url=https://books.google.com/books?id=JojpBQAAQBAJ&q=kaya%20coconut&pg=PA45}}</ref><ref name="Alford">{{cite book |last1=Alford |first1=Jeffrey |last2=Duguid |first2=Naomi |title=Hot Sour Salty Sweet: A Culinary Journey Through Southeast Asia |date=2000 |publisher=Artisan Books |isbn=978-1-57965-564-8 |page=302 |url=https://books.google.com/books?id=cUP30wR8-kUC&pg=PA302}}</ref><ref name="thampan 1981 p199">{{cite book |last1=Thampan |first1=Palakasseril Kumaran |title=Handbook on Coconut Palm |date=1981 |publisher=Oxford & IBH |page=199}}</ref> নাৰিকল তেল [[ভাজন|ভাজি ৰান্ধিবলৈ]] আৰু অন্যান্য ৰন্ধন কাৰ্যত ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref name="grimwood"/><ref name="kurian">{{cite book |last1=Kurian |first1=Alice |last2=Peter |first2=K.V. |title=Commercial Crops Technology |date=2007 |publisher=New India Publishing |isbn=978-81-89422-52-3 |pages=202–203 |url=https://books.google.com/books?id=2VFYqwA-Mn4C&pg=PA202}}</ref> [[নাৰিকলৰ পানী]] সতেজ অৱস্থাত খাব পাৰি বা ৰন্ধন কাৰ্যত ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি।<ref name=endosperm>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=cjHCoMQNkcgC&q=coconut+endosperm+encyclopedia&pg=PA112 |title=Cocos in The Encyclopedia of Fruit and Nuts |access-date=11 May 2015 |year=2008 |last1=Janick |first1=J. |last2=Paull |first2=R. E. |pages=109–113 |isbn=978-0-85199-638-7}}</ref><ref>{{cite web |title=Ginataang Manok (Chicken Stewed in Coconut Milk) Filipino Recipe! |url=http://www.savvynana.com/recipe/ginataang-manok-chicken-stewed-coconut-milk-filipino-recipe/ |website=Savvy Nana's |access-date=20 April 2019 |archive-date=16 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211216100142/http://www.savvynana.com/recipe/ginataang-manok-chicken-stewed-coconut-milk-filipino-recipe/ |url-status=usurped }}</ref> ইয়াক গেলাই জেলিৰ দৰে এবিধ মিঠাই প্ৰস্তুত কৰিব পাৰি, যাক ''[[নাটা ডি ক’ক’]]'' বুলি জনা যায়।<ref name="tietze">{{cite book |last1=Tietze |first1=Harald |last2=Echano |first2=Arthur |title=Coconut: Rediscovered as Medicinal Food |date=2006 |publisher=Harald Tietze Publishing |isbn=978-1-876173-57-9 |page=37 |url=https://books.google.com/books?id=0NAA8_fDI9wC&pg=PA37}}</ref> নাৰিকলৰ পানী বা ইয়াৰ মিঠা ৰস গেলাই তৈয়াৰ কৰা নাৰিকলৰ ভিনেগাৰ দক্ষিণ-পূব এছিয়া আৰু [[গোৱাৰ খাদ্যশৈলী]]ত بەদলীয়ভাৱে ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref name="polistico2"/> নাৰিকলৰ সতেজ বা গেলাই লোৱা মিঠা ৰস ফিলিপাইনত তাড়ি বা ''টিউবা'' (tubâ) হিচাপে খোৱা হয়। ইয়াক নিজে নিজে গেলাই ল’বলৈ দিলে ই তালৰ মদত পৰিণত হয়। তালৰ মদক পাতন (distilled) কৰি ''[[এৰাক|এৰাক মদ]]'' প্ৰস্তুত কৰা হয়।<ref name="lambanog">{{cite web |url=http://www1.american.edu/ted/lambanog.htm |title=Lambanog: A Philippine Drink |author=Porter, Jolene V. |year=2005 |publisher=[[American University]] |location=Washington, D.C. |access-date=10 April 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110222210517/http://www1.american.edu/ted/lambanog.htm |archive-date=22 February 2011}}</ref> এই ৰস উতলাই এটা মিঠা চিৰাপ তৈয়াৰ কৰিব পাৰি, বা ইয়াক আৰু ঘন কৰি [[নাৰিকলৰ চেনি]] প্ৰস্তুত কৰিব পাৰি। এজোপা কম বয়সীয়া, ভালদৰে প্ৰতিপালন কৰা গছে বছৰি প্ৰায় {{convert |300 |L |USgal |abbr=off}} তাড়ি উৎপাদন কৰিব পাৰে, আনহাতে এজোপা ৪০বছৰীয়া গছে প্ৰায় {{convert |400 |L |USgal |abbr=on}} উৎপাদন কৰিব পাৰে।<ref>[[#Grimwood|Grimwood]], p. 20.</ref> === তেল === {{main|নাৰিকল তেল}} {| class="wikitable floatright" style="width:13em; text-align:center; " |+ নাৰিকল তেল উৎপাদন <br>{{small|২০২৩, টন}}<br/> |- |{{PHL}} || ১,২১২,৯০০ |- |{{IDN}} || ৬৪৬,০০০ |- |{{IND}} || ৫ND,০০০ |- |{{VIE}} || ১৮২,০০০ |- |{{MEX}} || ১৩১,০০০ |- ! বিশ্ব!! ৩,১২২,৬৭৫ |- |colspan=2|{{small|উৎস: ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ [[FAOSTAT]]}}<ref name="faostat OIL">{{cite web |url=https://www.fao.org/faostat/en/#data/QCL |title=Coconut oil production in 2023, Crops/Regions/World list/Production Quantity/Year (pick lists) |publisher=UN Food and Agriculture Organization, Corporate Statistical Database |year=2026 |access-date=6 April 2026 |archive-date=12 November 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161112130804/https://www.fao.org/faostat/en/#data/QCL |url-status=live }}</ref> |} ২০২৩ চনত বিশ্বত প্ৰক্ৰিয়াকৰণ কৰা নাৰিকল তেলৰ উৎপাদন আছিল ৩.১ নিযুত টন। ইয়াৰ ভিতৰত ফিলিপাইনছে মুঠ উৎপাদনৰ ৩৮% অংশ লৈ নেতৃত্ব দিছিল আৰু ইণ্ডোনেছিয়া তথা ভাৰত আছিল গৌণ উৎপাদক (তালিকা চাওক)। নাৰিকল তেল ৰন্ধন কাৰ্যত ব্যৱহাৰ কৰা হয়, বিশেষকৈ ভাজিবৰ বাবে। আন [[উদ্ভিদজাত তেল]]ৰ দৰে ইয়াক জুলীয়া ৰূপত বা [[মাখন]] বা গাহৰিৰ চৰ্বি (lard) ৰ দৰে গোটো ৰূপত ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি।<ref>{{cite journal |doi=10.1161/CIR.0000000000000510 |pmid=28620111 |title=Dietary Fats and Cardiovascular Disease: A Presidential Advisory from the American Heart Association |journal=Circulation |volume=136 |issue=3 |pages=e1–e23 |year=2017 |last1=Sacks |first1=Frank M. |last2=Lichtenstein |first2=Alice H. |last3=Wu |first3=Jason H.Y. |last4=Appel |first4=Lawrence J. |last5=Creager |first5=Mark A. |last6=Kris-Etherton |first6=Penny M. |last7=Miller |first7=Michael |last8=Rimm |first8=Eric B. |last9=Rudel |first9=Lawrence L. |last10=Robinson |first10=Jennifer G. |last11=Stone |first11=Neil J. |last12=Van Horn |first12=Linda V. |display-authors=5 |s2cid=367602 |doi-access=free}}</ref><ref name="Neela">{{cite journal |last1=Neelakantan |first1=Nithya |last2=Seah |first2=Jowy Yi Hoong |last3=van Dam |first3=Rob M. |title=The effect of coconut oil consumption on cardiovascular risk factors (Systematic review) |journal=Circulation |volume=141 |issue=10 |year=2020 |doi=10.1161/circulationaha.119.043052 |pages=803–814 |pmid=31928080 |s2cid=210195904 |doi-access=free }}</ref><ref name="Eyres2016">{{cite journal |last1=Eyres |first1=L |last2=Eyres |first2=MF |last3=Chisholm |first3=A |last4=Brown |first4=RC |title=Coconut oil consumption and cardiovascular risk factors in humans |journal=Nutrition Reviews |date=April 2016 |volume=74 |issue=4 |pages=267–280 |doi=10.1093/nutrit/nuw002 |pmid=26946252 |pmc=4892314}}</ref> 'ক’ক’নাট বাটাৰ' (Coconut butter) হ’ল গোট মৰা নাৰিকল তেল। অৱশ্যে এই নামটো 'ক্ৰীমড ক’ক’নাট' (creamed coconut) ৰ ক্ষেত্ৰতো প্ৰয়োগ কৰা হয়। ই নাৰিকলৰ গাখীৰৰ গোটা অংশ বা পিহি লোৱা নাৰিকলৰ শাহ আৰু তেলৰপৰা তৈয়াৰী এক বিশেষ সামগ্ৰী।<ref name="Roehl 1996 p. 115">{{cite book |last=Roehl |first=E. |title=Whole Food Facts: The Complete Reference Guide |publisher=Inner Traditions/Bear |year=1996 |isbn=978-0-89281-635-4 |url=https://books.google.com/books?id=H8lwmA52ltIC&pg=PA115 |page=115 }}</ref> === অনা-খাদ্য ব্যৱহাৰ === নাৰিকল গছৰ খাদ্যৰ বাহিৰেও থকা বহুতো ব্যৱহাৰৰ ভিতৰত ইয়াৰ বাকলি আৰু খোলাবোৰ ইন্ধন হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি বা ইয়াৰপৰা [[কয়লা]] তৈয়াৰ কৰিব পাৰি।<ref>{{cite web |title=Coconut Shell Lump Charcoal |url=http://www.supremecarbon.com/coco.htm |publisher=Supreme Carbon Indonesia |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121229141916/http://www.supremecarbon.com/coco.htm |archive-date=29 December 2012}}</ref> বাকলিবোৰ পানীত ওপঙি থকা সঁজুলি (flotation devices) বা ঘঁহি পৰিষ্কাৰ কৰা খহটা সামগ্ৰী (abrasive) হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি।<ref name="Skyhorse Publishing">{{cite book |title=The Complete Guide to Edible Wild Plants |publisher=Skyhorse Publishing; United States Department of the Army |year=2009 |isbn=978-1-60239-692-0 |location=New York |page=44 |oclc=277203364}}</ref> কম্বোডিয়াৰ পৰম্পৰাগত চিকিৎসাত নাৰিকলৰ খোলাটো বাকলিৰপৰা মুক্ত কৰি, গৰম ছাইৰ ওপৰত উত্তপ্ত কৰিলে এবিধ তেলজাতীয় পদাৰ্থ ওলাই পৰে, যিটো দাঁতৰ বিষ উপশম কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref name="dyphon">{{cite book |last1=Pauline Dy Phon |author1-link=Pauline Dy Phon |url=https://books.google.com/books?id=InD2RAAACAAJ |title=Plants Utilised In Cambodia |date=2000 |publisher=Imprimerie Olympic |location=Phnon Penh |pages=165–166}}</ref> বাকলিৰপৰা পোৱা [[নাৰিকলৰ আঁহ]] ৰছী, মেট বা দলিচা, [[ব্ৰাছ]] আৰু মোনা তৈয়াৰ কৰিবলৈ, নাও ফুটা হ’লে বন্ধ কৰিবলৈ (caulking) আৰু বিছনাৰ তুলিৰ ভিতৰত ভৰাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref>[[#Grimwood|Grimwood]], p. 22.</ref> উদ্যান শস্য বিজ্ঞানত ইয়াক টাবৰ মাটিত সাৰ বা পচন সাৰ হিচাপে, বিশেষকৈ অৰ্কিডৰ মিশ্ৰণত ব্যৱহাৰ কৰা হয় আৰু কম্বোডিয়াত ইয়াৰপৰা ঝাড়ু বা বাঢ়নী তৈয়াৰ কৰা হয়।<ref name="dyphon" /> নাৰিকলৰ বাতি বা খোলাবোৰ প্ৰায়ে খোদিত কৰি বিভিন্ন দৃশ্য অংকন কৰা হৈছিল আৰু মূল্যৱান ধাতুৰে সজোৱা হৈছিল।<ref>{{cite web |title=Hans van Amsterdam: Coconut Cup with Cover (17.190.622ab) – Heilbrunn Timeline of Art History – The Metropolitan Museum of Art |url=http://www.metmuseum.org/toah/works-of-art/17.190.622ab |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131015101625/http://www.metmuseum.org/toah/works-of-art/17.190.622ab |archive-date=15 October 2013 |work=metmuseum.org}}</ref> পাতবোৰে মোনা বা খৰাহি আৰু চালিৰ বাবে খেৰ বা খৰিৰ সামগ্ৰী যোগান ধৰে। এইবোৰ দলিচা, ৰন্ধন কাৰ্যৰ শলা আৰু জুই জ্বলোৱা কাঁড় বা শলা হিচাপে গুঠিব পাৰি। পাতবোৰ সৰু সৰু টোপোলা হিচাপে গুঠি তাৰ ভিতৰত চাউল ভৰাই সিজাই 'পুচো' (pusô) আৰু 'কেতুপাট' (ketupat) নামৰ খাদ্য তৈয়াৰ কৰা হয়।<ref>[[#Grimwood|Grimwood]], p. 19.</ref> হাৱাইৰ লোকসকলে ঢোল, পাত্ৰ বা সৰু নাও তৈয়াৰ কৰিবলৈ নাৰিকলৰ কাণ্ডটো ফোঁপোলা কৰি লৈছিল। ইয়াৰ "ডাল" (পাতৰ ঠাৰিবোৰ) ইমান শক্তিশালী আৰু নমনীয় যে ইয়াৰপৰা কোবোৱা লাঠী (switch) তৈয়াৰ কৰিব পাৰি। ২০০৫ চনত ছল’মন দ্বীপপুঞ্জৰ চইচুলত থকা গিলবাৰ্টিজ সম্প্ৰদায়ৰ মাজত শাৰীৰিক শাস্তিৰ বাবে নাৰিকলৰ ডালৰ ব্যৱহাৰ পুনৰ আৰম্ভ কৰা হৈছিল।<ref>Herming, George. (6 March 2006). [http://www.corpun.com/sbj00603.htm Wagina whips offenders]. ''Solomon Star''.</ref> ইয়াৰ শিপাবোৰ [[ৰং]], মুখ ধোৱা পানী (mouthwash) আৰু [[ডায়েৰিয়া|পেটচলা]] তথা [[গ্ৰহণী]]ৰ পৰম্পৰাগত ঔষধ তৈয়াৰ কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref name="Grimwood18">[[#Grimwood|Grimwood]], p. 18.</ref> শিপাৰ এটা থেতেলিয়াই লোৱা টুকুৰা [[দাঁতৰ ব্ৰাছ]] হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি। কম্বোডিয়াত ইয়াৰ শিপাবোৰ পৰম্পৰাগত ঔষধত ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref name="dyphon" /> নাৰিকল তেল আৰু নাৰিকলৰ গাখীৰ উৎপাদনৰ পিছত ৰৈ যোৱা আঁহ বা ক’ক’নাট মিল (coconut meal) পশুধনৰ খাদ্য হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। শুকান বৃতিটো (calyx) খৰিৰ চৌকাত ইন্ধন হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। নাৰিকলৰ পানী পৰম্পৰাগতভাৱে উদ্ভিদ কলা পালন (plant tissue culture) আৰু অনুবিস্তাৰণত (micropropagation) বৃদ্ধিৰ পৰিপূৰক হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref>{{cite journal |last1=Yong |first1=J. W. |last2=Ge |first2=L. |last3=Ng |first3=Y. F. |last4=Tan |first4=S. N. |year=2009 |title=The chemical composition and biological properties of coconut (''Cocos nucifera'' L.) water |journal=Molecules |volume=14 |issue=12 |pages=5144–5164 |doi=10.3390/molecules14125144 |pmid=20032881 |pmc=6255029 |doi-access=free }}</ref> == সংস্কৃতিত নাৰিকল== [[File:A worship at the shrine of the Holy Infant Jesus of Prague, Davao City, Philippines.jpg|thumb|'পালাছপাছ', ফিলিপাইনত পাম দেওবাৰ উদ্‌যাপনৰ সময়ত গুঠি লোৱা নাৰিকলৰ পাত|alt=নাৰিকলৰ পাত লৈ থকা এটা মানুহৰ দল]] [[File:Muñeco de coco.jpg|thumb|upright|[[মেক্সিকো]]ৰ এটা "নাৰিকলৰ বান্দৰ।" ই নাৰিকলৰ খোলা খোদিত কৰি তৈয়াৰ কৰা এবিধ সাধাৰণ উপহাৰ বা স্মাৰক সামগ্ৰী|alt=বান্দৰৰ দৰে দেখিবলৈ খোদিত কৰা নাৰিকল]] [[File:Offerings on the sand, Kuta Beach, Bali.JPG|thumb|upright|এটা 'কানং' (canang), ইন্দোনেছিয়াৰ বালিৰ গুঠি লোৱা নাৰিকলৰ পাতত ফুল, চাউল আৰু [[ধূপ]] দি কৰা এক উপহাৰ বা অৰ্পণ]] [[হিন্দু]] ধৰ্মৰ [[ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান|ৰীতি-নীতিত]] নাৰিকল ব‍্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref>{{cite web |title=Coconut – Fruit Of Lustre In Indian Culture|url=http://www.esamskriti.com/essay-chapters/Coconut-~-Fruit-of-Lustre-in-Indian-Culture-1.aspx |date=September 2011 |last1=Patil |first1=Vimla|website=eSamskriti |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160514010555/http://www.esamskriti.com/essay-chapters/Coconut-~-Fruit-of-Lustre-in-Indian-Culture-1.aspx |archive-date=14 May 2016 |access-date=18 May 2016}}</ref> প্ৰায়ে ইয়াক উজ্জ্বল ধাতুৰ পাত সানি সজোৱা হয়। হিন্দু দেৱ-দেৱীৰ পূজা-অৰ্চনাৰ সময়ত ইয়াক অৰ্পণ কৰা হয়। ভাৰতত সাধাৰণতে [[বৰ্ষা ঋতু]]ৰ সমাপ্তি বুজাবলৈ এটা [[পূৰ্ণিমা|পূৰ্ণিমাৰ]] দিনা [[নাৰিকল পূৰ্ণিমা]] উদ্‌যাপন কৰা হয়। 'নাৰালী' শব্দটো [[মাৰাঠী ভাষা|মাৰাঠী]] শব্দ 'নাৰাল' (অৰ্থাৎ নাৰিকল) ৰপৰা আহিছে। মাছমৰীয়াসকলে এক নতুন মাছ ধৰা বতৰৰ আৰম্ভণি উদ্‌যাপন কৰিবলৈ সাগৰত নাৰিকল অৰ্পণ কৰে,<ref>{{cite web |url=http://www.maharashtratourism.net/festivals/narali-poornima.html |title=Narali Purnima |publisher=Maharashtra Tourism |year=2016 |access-date=3 August 2016 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160715223636/http://www.maharashtratourism.net/festivals/narali-poornima.html |archive-date=15 July 2016 }}</ref> যাতে তেওঁলোকে প্ৰচুৰ পৰিমাণে মাছ পাব পাৰে। হিন্দুসকলে প্ৰায়ে ভগৱানৰ আশীৰ্বাদ নিশ্চিত কৰিবলৈ যিকোনো নতুন কাৰ্য নাৰিকল ভাঙি আৰম্ভ কৰে। ঐশ্বৰ্য আৰু ধন-সম্পদৰ হিন্দু দেৱী [[লক্ষ্মী|লক্ষ্মী দেৱীক]] প্ৰায়ে হাতত নাৰিকল লৈ থকা দেখুওৱা হয়।<ref>Dallapiccola, Anna. ''[[Dictionary of Hindu Lore and Legend]]''. {{ISBN|0-500-51088-1}}.</ref> হিন্দু বিবাহত সমৃদ্ধিৰ প্ৰতীক হিচাপে নাৰিকল ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref>{{cite web |date=9 November 2009 |title=Food Rituals in Hindu Weddings |url=https://www.smithsonianmag.com/arts-culture/food-rituals-in-hindu-weddings-72454431/ |last=Bramen |first=Lisa |website=[[Smithsonian (magazine)|Smithsonian Magazine]] |access-date=25 May 2020 |archive-date=28 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200728210410/https://www.smithsonianmag.com/arts-culture/food-rituals-in-hindu-weddings-72454431/ |url-status=live }}</ref> কম্বোডিয়াত কেতিয়াবা বিবাহ অনুষ্ঠানত নাৰিকলৰ ফুল ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref name="dyphon"/> অষ্ট্ৰনেচীয় লোকসকলৰ বাবে নাৰিকলৰ সাংস্কৃতিক আৰু ধৰ্মীয় গুৰুত্ব আছে। তেওঁলোকৰ পৌৰাণিক কাহিনী, গীত আৰু মৌখিক পৰম্পৰাত ইয়াৰ উল্লেখ পোৱা যায়।<ref name="Nayar"/><ref name="Lew">{{cite journal |last=Lew |first=Christopher |title=Tracing the origin of the coconut (''Cocos nucifera'' L.) |url=https://prizedwriting.ucdavis.edu/sites/prizedwriting.ucdavis.edu/files/sitewide/Tracing%20the%20origin%20of%20the%20coconut%20%28Cocos%20nucifera%20L.%29.pdf |journal=Prized Writing 2018–2019 |publisher=[[University of California, Davis]] |pages=143–157 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210623220429/https://prizedwriting.ucdavis.edu/sites/prizedwriting.ucdavis.edu/files/sitewide/Tracing%20the%20origin%20of%20the%20coconut%20%28Cocos%20nucifera%20L.%29.pdf |archive-date=23 June 2021 |access-date=22 April 2021 |archivedate=23 June 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210623220429/https://prizedwriting.ucdavis.edu/sites/prizedwriting.ucdavis.edu/files/sitewide/Tracing%20the%20origin%20of%20the%20coconut%20%28Cocos%20nucifera%20L.%29.pdf |deadurl=yes }}</ref> নিউ অৰলিন্সৰ 'জুলু ছচিয়েল এইড এণ্ড প্লেজাৰ ক্লাব' (Zulu Social Aid & Pleasure Club) এ পৰম্পৰাগতভাৱে হাতেৰে সজোৱা নাৰিকল শোভাযাত্ৰাত অংশ লোৱা লোকসকললৈ দলিয়াই দিয়ে। ই হ’ল 'মাৰ্ডি গ্ৰাছ' (Mardi Gras) উৎসৱৰ অন্যতম মূল্যৱান স্মাৰক। এই পৰম্পৰা ১৯১০-ৰ দশকত আৰম্ভ হৈছিল আৰু তেতিয়াৰেপৰা চলি আছে। ১৯৮৭ চনত গভৰ্নৰ এডউইন এডৱাৰ্ডছৰদ্বাৰা এটা "নাৰিকল আইন" স্বাক্ষৰিত হৈছিল, যিয়ে জুলু সমদলৰ গাড়ীৰপৰা আগবঢ়োৱা যিকোনো সজোৱা নাৰিকলৰ ফলত হ’ব পৰা ক্ষয়-ক্ষতিৰ বাবে বীমা দায়বদ্ধতাৰপৰা ৰেহাই দিছিল।<ref>{{cite news |first=Mike |last=Scott |title=How the Zulu coconut was saved from extinction |date=22 February 2017 |url=https://www.nola.com/300/article_c189dcdb-1ec5-5629-84bb-2a2aaec89457.html |newspaper=[[The Times-Picayune/The New Orleans Advocate|The Times-Picayune]] |access-date=25 May 2020}}</ref> ব্ৰিটেইনৰ পৰম্পৰাগত মেলাৰ খেল 'ক’ক’নাট শ্বাই' (coconut shy) ত নাৰিকল লক্ষ্য আৰু পুৰস্কাৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। খেলুৱৈজনে কিছুমান সৰু বল কিনি লয়, যিবোৰ লাঠীৰ ওপৰত সমতা ৰক্ষা কৰি থোৱা নাৰিকলবোৰলৈ দলিয়াই দিয়া হয়। ইয়াৰ উদ্দেশ্য হ’ল ষ্টেণ্ডৰপৰা নাৰিকল এটা মাটিত পেলাই দিয়া আৰু পুৰস্কাৰ হিচাপে ইয়াক জিকি লোৱা।<ref name="harries">{{cite journal |last=Harries |first=Hugh C. |year=2004 |title=Fun Made The Fair Coconut Shy |url=http://www.palms.org/palmsjournal/2004/vol48n2p77-82.pdf |journal=Palms |publisher=[[International Palm Society]] |volume=44 |issue=2 |pages=77–82 |access-date=8 May 2012 |archive-date=23 July 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120723105002/http://www.palms.org/palmsjournal/2004/vol48n2p77-82.pdf |archivedate=23 July 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120723105002/http://www.palms.org/palmsjournal/2004/vol48n2p77-82.pdf |deadurl=yes }}</ref> বৰ্তমান বিলুপ্ত হৈ যোৱা ভিয়েটনামৰ 'নাৰিকল ধৰ্ম' (Coconut Religion, ''Đạo Dừa'') ৰ অনুগামীসকলৰ বাবে নাৰিকল আছিল প্ৰধান খাদ্য।<ref name="Coconut 1">{{cite web |title=Coconut religion |url=http://vinhthong.info/FAQ/faq_luomlat_CoconutReligion_ConPhung.html |publisher=Vinhthong |archive-url=https://web.archive.org/web/20131022095309/http://vinhthong.info/FAQ/faq_luomlat_CoconutReligion_ConPhung.html |archive-date=22 October 2013 |access-date=25 May 2013 |archivedate=22 October 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131022095309/http://vinhthong.info/FAQ/faq_luomlat_CoconutReligion_ConPhung.html |deadurl=yes }}</ref><ref name="Nayar">{{cite book |last=Nayar |first=N. Madhavan |title=The Coconut: Phylogeny, Origins, and Spread |date=2017 |publisher=[[Academic Press]] |isbn=978-0-12-809778-6 |pages=10–21}}</ref> === পৌৰাণিক কাহিনী আৰু কিংবদন্তি === কিছুমান দক্ষিণ এছিয়া, দক্ষিণ-পূব এছিয়া আৰু প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় সংস্কৃতিৰ উৎপত্তি সম্পৰ্কীয় পৌৰাণিক কাহিনীত নাৰিকলে মুখ্য ভূমিকা পালন কৰে। মালুকু দ্বীপপুঞ্জৰ 'হাইনুনুৱেলে' (Hainuwele) পৌৰাণিক কাহিনীত এগৰাকী ছোৱালী নাৰিকল গছৰ ফুলৰপৰা ওলাই আহে।<ref>{{cite book |url=http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780195156690.001.0001/acref-9780195156690-e-657 |title=Hainuwele – Oxford Reference |isbn=978-0-19-515669-0 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130928002738/http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780195156690.001.0001/acref-9780195156690-e-657 |archive-date=28 September 2013 |last=Leeming |first=David |date=17 November 2005 |publisher=[[Oxford University Press]] }}</ref> মালদ্বীপৰ লোককথাত, উৎপত্তিৰ অন্যতম প্ৰধান পৌৰাণিক কাহিনীয়ে নাৰিকল গছৰ ওপৰত মালদ্বীপৰ লোকসকলৰ নিৰ্ভৰশীলতা প্ৰতিফলিত কৰে।<ref name="NIAS Press">[[Xavier Romero-Frias|Romero-Frias, Xavier]] (2012) ''Folk tales of the Maldives'', [http://www.niaspress.dk/catalogue2011/Catalogue_2012.pdf NIAS Press] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130528131620/http://www.niaspress.dk/catalogue2011/Catalogue_2012.pdf |date=28 May 2013 }}, {{ISBN|978-87-7694-104-8|978-8776941055}}</ref> 'চিনা আৰু ইল মাছ'ৰ কাহিনীত নাৰিকলৰ উৎপত্তিৰ বিষয়ে কোৱা হৈছে যে চিনা নামৰ এগৰাকী ধুনীয়া মহিলাই এটা ইল মাছ পুতি থৈছিল, যিটো অৱশেষত প্ৰথম নাৰিকল গছত পৰিণত হৈছিল।<ref>{{cite web |url=http://www.livingheritage.org.nz/schools/secondary/marcellin/samoa/eel.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20121029035259/http://www.livingheritage.org.nz/schools/secondary/marcellin/samoa/eel.php |title=Living Heritage – Marcellin College – Sina and the Eel |archive-date=29 October 2012 |website=livingheritage.org.nz}}</ref> এক আধুনিক চহৰীয়া কিংবদন্তি অনুসৰি, ছাৰ্ক মাছৰ আক্ৰমণতকৈ গছৰপৰা নাৰিকল সৰি পৰাৰ ফলত প্ৰতি বছৰে অধিক মানুহৰ মৃত্যু হয়। অৱশ্যে প্ৰকৃত সত্যটো ইয়াৰ বিপৰীতহে।<ref name="flmnh">{{cite web |title=International Shark Attack File |url=http://www.shark.org.au/quotes.html |publisher=Shark Research Institute |archive-url=https://web.archive.org/web/20130729014133/http://shark.org.au/quotes.html |archive-date=29 July 2013 |access-date=9 January 2014 |archivedate=29 July 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130729014133/http://shark.org.au/quotes.html |deadurl=yes }}</ref> === প্ৰাৰম্ভিক ইতিহাস === ''[[ৰামায়ণ]]'' আৰু শ্ৰীলংকাৰ বুৰঞ্জীসমূহৰপৰা পোৱা সাহিত্যিক প্ৰমাণে ইংগিত দিয়ে যে খ্ৰীষ্টপূৰ্ব প্ৰথম শতিকাৰ আগৰেপৰাই [[ভাৰতীয় উপমহাদেশ]]ত নাৰিকলৰ উপস্থিতি আছিল। <ref name="BlenchSpriggs1998">{{cite book |last1=Blench |first1=Roger |url=https://books.google.com/books?id=DWMHhfXxLaIC&q=coconut&pg=PA396 |title=Archaeology and Language: Correlating archaeological and linguistic hypotheses |author2=Matthew Spriggs |publisher=Routledge |year=1998 |isbn=978-0-415-11761-6 |page=396}}</ref> ইয়াৰ আটাইতকৈ পুৰণি প্ৰত্যক্ষ বিৱৰণ প্ৰায় ৫৪৫ চনত লিখা কছমাছ ইণ্ডিকোপ্লেউষ্টেচৰ 'টপ’গ্ৰাফিয়া খ্ৰীষ্টিয়ানা' (''Topographia Christiana'') ত পোৱা যায়। তাত নাৰিকলক "ভাৰতৰ ডাঙৰ বাদাম" (the great nut of India) বুলি কোৱা হৈছে।<ref name="Rosengarten">Rosengarten, Frederic Jr. (2004). ''The Book of Edible Nuts''. Dover Publications. pp. [https://books.google.com/books?id=7CK8LFCcvtcC&pg=PA65 65–93]. {{ISBN|978-0-486-43499-5}}.</ref> আন এক প্ৰাৰম্ভিক উল্লেখ হ’ল "[[এহাজাৰ এনিশাৰ সাধু]]" (One Thousand and One Nights) ৰ নাৱিক সিন্দবাদৰ কাহিনী। সিন্দবাদে তেওঁৰ পঞ্চমটো সামুদ্ৰিক যাত্ৰাৰ সময়ত নাৰিকল কিনা-বেচা কৰিছিল।<ref>{{cite web |date=2 November 2009 |title=The Fifth Voyage of Sindbad the Seaman – The Arabian Nights – The Thousand and One Nights – Sir Richard Burton translator |url=http://classiclit.about.com/library/bl-etexts/arabian/bl-arabian-5sindbad.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20111225203730/http://classiclit.about.com/library/bl-etexts/arabian/bl-arabian-5sindbad.htm |archive-date=25 December 2011 |access-date=14 February 2012 |publisher=Classiclit.about.com |archivedate=25 December 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111225203730/http://classiclit.about.com/library/bl-etexts/arabian/bl-arabian-5sindbad.htm |deadurl=yes }}</ref> ১৫২১ চনৰ মাৰ্চ মাহত এণ্ট’নিঅ’ পিগাফেটাই তেওঁৰ ডায়েৰীত ইটালীয় ভাষাত নাৰিকলক "ক’চ’" (''cocho'') আৰু ইয়াৰ বহুবচনক "ক’চি" (''cochi'') বুলি বৰ্ণনা কৰিছিল। ই আছিল ফাৰ্ডিনেণ্ড মেগেলানৰ বিশ্ব প্ৰদক্ষিণৰ সময়ত ইউৰোপীয়সকলৰদ্বাৰা প্ৰশান্ত মহাসাগৰ অতিক্ৰম কৰাৰ প্ৰথম ঘটনা। তেওঁ বুজাই দিছিল যে কেনেকৈ গুৱামত "তেওঁলোকে নাৰিকল খায়" ("''mangiano cochi''") আৰু তাত থকা স্থানীয় লোকসকলে "নাৰিকল আৰু [[তিল|তিল তেল]] শৰীৰ তথা চুলিত ঘঁহে" ("''ongieno el corpo et li capili co oleo de cocho et de giongioli''")।<ref name="ap">{{cite book |last=Pigafetta |first=Antonio |url=https://books.google.com/books?id=283tAAAAMAAJ&q=cocho&pg=PA100 |title=Magellan's Voyage Around the World, Volume 1 (translated by James Alexander Robertson) |publisher=[[Arthur H. Clark Company]] |year=1906 |pages=64–100}}</ref> == তথ‍্য উৎস == {{reflist}} === সমলসমূহ === * {{cite book |ref=Grimwood |last1=Grimwood |first1=B. E. |last2=Ashman |first2=F. |year=1975 |title=Coconut Palm Products: Their Processing in Developing Countries |publisher=[[Food and Agriculture Organization]] |url=https://books.google.com/books?id=fY5hLeJ-WW4C&pg=PA1 |isbn=978-92-5-100853-9}} == বহিঃসংযোগ == {{Commons category multi|Coconuts||Cocos nucifera}} {{Wikispecies|Cocos nucifera}} [[শ্ৰেণী:ফল]] [[শ্ৰেণী:বৃক্ষ]] d9tyr2fypgd25erlfzdupztsulp9euf 627176 627175 2026-08-14T13:32:59Z AjayDas 12623 /* */ 627176 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox |fossil_range = {{Fossil range|55|0}}<small>আদি [[ইঅ'চিন]] – বৰ্তমান</small> |image = Cocos_nucifera_-_Köhler–s_Medizinal-Pflanzen-187.jpg |image2 = Coconut 4.jpg |display_parents = 4 |genus = Cocos |parent_authority = [[কেৰ'লাছ লিনিয়াছ|L.]] |species = nucifera |authority = L. |synonyms = * ''Coccus'' {{Au|Mill.}} * ''Calappa'' {{Au|Steck}} * ''Coccos'' {{Au|Gaertn.}} |synonyms_ref = <ref name="WCSP">{{cite web |url=https://kew.org |title=''Cocos nucifera'' L. |year=2025 |work=[[World Checklist of Selected Plant Families]] |publisher=[[Royal Botanic Gardens, Kew]] |access-date=22 November 2025 |archive-date=11 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251111225006/https://kew.org |url-status=live }}<!--see 'Synonyms' tab--></ref> |range_map = Cocos nucifera origin native range map.svg |range_map_caption = কৃষি কৰাৰ পূৰ্বে থকা সম্ভাৱ্য স্থানীয় পৰিসৰ }} {{ভাল প্ৰবন্ধ}} '''নাৰিকল''' ('''''Cocos nucifera''''') হ’ল পাম বা তাল [[পৰিয়াল (জীৱবিজ্ঞান)|পৰিয়ালৰ]] ([[Arecaceae]]) অন্তৰ্গত এবিধ উদ্ভিদ। ই '''''Cocos''''' [[গণ (জীৱবিজ্ঞান)|গণৰ]] একমাত্ৰ জীৱিত [[প্ৰজাতি]]।<ref name="WCSP"/> "নাৰিকল" শব্দটোৱে গোটেই গছজোপাক বা ইয়াৰ টান ফলটোক বুজাব পাৰে।<ref name="COD">{{cite encyclopedia |title=Coconut |encyclopedia=[[Concise Oxford Dictionary]] |editor=Pearsall, J. |year=1999 |edition=10th |location=Oxford |publisher=[[Clarendon Press]] |isbn=0-19-860287-1}}</ref> এই গছ প্ৰথমতে কেন্দ্ৰীয় ইণ্ডো-পেচিফিক অঞ্চলৰ থলুৱা উদ্ভিদ আছিল। বৰ্তমান ক্ৰান্তীয় উপকূলীয় অঞ্চলসমূহত এই গছ উভৈনদীকৈ পোৱা যায়। নাৰিকল গছে খাদ্য, ইন্ধন, প্ৰসাধন সামগ্ৰী, পৰম্পৰাগত ঔষধ আৰু নিৰ্মাণ সামগ্ৰী যোগান ধৰে। পকা নাৰিকলৰ ভিতৰৰ বগা অংশটো ক্ৰান্তীয় অঞ্চলৰ বহু মানুহৰ প্ৰধান খাদ্য। নাৰিকলৰ [[ভ্ৰূণপোষ|ভ্ৰূণপোষত]] প্ৰচুৰ পৰিমাণে জুলীয়া পদাৰ্থ থাকে। ইয়াক "[[নাৰিকলৰ পানী]]" বুলি কোৱা হয়। পকা নাৰিকলৰ শাহৰপৰা [[নাৰিকল তেল|তেল]] আৰু নাৰিকলৰ গাখীৰ প্ৰস্তুত কৰা হয়। ইয়াৰ টান খোলাটোৰপৰা [[কয়লা]] আৰু আঁহযুক্ত বাকলিৰপৰা ৰছী তৈয়াৰ কৰা হয়। শুকান নাৰিকলৰ শাহক ক’প্ৰা বোলা হয়। ইয়াৰপৰা পোৱা তেল আৰু গাখীৰ ৰন্ধন কাৰ্য, [[চাবোন]] আৰু প্ৰসাধন সামগ্ৰীত ব্যৱহাৰ হয়। নাৰিকলৰ মিঠা ৰসৰপৰা পানীয় তৈয়াৰ কৰা হয়। ইয়াক গেলাই তালৰ মদ বা নাৰিকলৰ ভিনেগাৰো প্ৰস্তুত কৰা হয়। ইয়াৰ টান খোলা, বাকলি আৰু দীঘল পাতবোৰ আচ-বাব আৰু ঘৰ সজোৱা কামত ব্যৱহাৰ হয়। অষ্ট্ৰনেচীয় লোকসকলৰ বাবে নাৰিকলৰ সাংস্কৃতিক আৰু ধৰ্মীয় গুৰুত্ব আছে। তেওঁলোকৰ পৌৰাণিক কাহিনী, গীত আৰু মৌখিক পৰম্পৰাত ইয়াৰ উল্লেখ পোৱা যায়। দক্ষিণ এছিয়াৰ সংস্কৃতিটো ইয়াৰ ধৰ্মীয় গুৰুত্ব আছে। [[হিন্দু]]সকলৰ বিবাহ আৰু পূজা আদি ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতিত ইয়াৰ ব্যৱহাৰ হয়। [[নিউজিলেণ্ড]] আৰু [[ভাৰত]]ত নাৰিকলৰ দৰে জীৱাশ্ম উদ্ধাৰ হৈছে। জিনীয় অধ্যয়নে দেখুৱাইছে যে নাৰিকলৰ উৎপত্তিৰ কেন্দ্ৰস্থল আছিল কেন্দ্ৰীয় ইণ্ডো-পেচিফিক অঞ্চল। তাতে ইয়াৰ আটাইতকৈ বেছি জিনীয় বৈচিত্ৰ্য পোৱা যায়। দ্বীপপুঞ্জ দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অষ্ট্ৰনেচীয় লোকসকলে ইয়াক কৃষি গৃহকৰণ কৰিছিল। নৱপ্ৰস্তৰ যুগত তেওঁলোকৰ সামুদ্ৰিক প্ৰব্ৰজনৰ জৰিয়তে ই পূবে প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় দ্বীপসমূহ আৰু পশ্চিমে [[মাদাগাস্কাৰ]]লৈকে বিস্তাৰিত হৈছিল। দীঘলীয়া সামুদ্ৰিক যাত্ৰাত এই প্ৰজাতিটোৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা লৈছিল। ই পৰিবহণযোগ্য খাদ্য, পানী আৰু নাও নিৰ্মাণৰ সামগ্ৰী যোগান ধৰিছিল। বহু সময়ৰ পাছত দক্ষিণ এছিয়া, আৰৱ আৰু ষোড়শ শতিকাৰপৰা ইউৰোপীয় নাৱিকসকলে [[ভাৰত মহাসাগৰ|ভাৰত]] আৰু [[আটলাণ্টিক মহাসাগৰ|আটলাণ্টিক মহাসাগৰৰ]] উপকূলত নাৰিকল বিস্তাৰ কৰে। এই পৰিচয়ৰ ভিত্তিত এই প্ৰজাতিটোক প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় আৰু ইণ্ডো-আটলাণ্টিক প্ৰকাৰত ভাগ কৰিব পাৰি। ঔপনিৱেশিক যুগত ইউৰোপীয়সকলে ইণ্ডো-আটলাণ্টিক প্ৰকাৰটো [[আমেৰিকা মহাদেশ|আমেৰিকালৈ]] লৈ গৈছিল। এই গছবোৰ ৩০ মিটাৰ (১০০ ফুট) পৰ্যন্ত ওখ হ’ব পাৰে। গছজোপাত বছৰত ৭৫টা পৰ্যন্ত ফল লাগিব পাৰে। অৱশ্যে সাধাৰণতে ৩০ তাতকৈ কম ফলহে লাগে। এই গছে ঠাণ্ডা সহ্য কৰিব নোৱাৰে। ইয়াৰ বাবে প্ৰচুৰ বৰষুণ আৰু সম্পূৰ্ণ সূৰ্যৰ পোহৰৰ প্ৰয়োজন। বহুতো পোক-পৰুৱা আৰু ৰোগে ইয়াৰ ব্যাৱসায়িক উৎপাদনত প্ৰভাৱ পেলায়। ২০২৪ চনত সমগ্ৰ বিশ্বতে ৬৫.৫ নিযুত মেট্ৰিক টন নাৰিকল উৎপাদন হৈছিল। ইয়াৰ ভিতৰত ৭৩% কেৱল [[ইণ্ডোনেছিয়া]], [[ভাৰত]] আৰু [[ফিলিপাইনছ]]ত উৎপাদন হৈছিল। == বিৱৰণ == ''Cocos nucifera'' হ’ল এবিধ ডাঙৰ প্লাম জাতীয় গছ। ই ৩০ মিটাৰ (১০০ ফুট) পৰ্যন্ত ওখ হয়। ইয়াৰ পক্ষাকাৰ পাতবোৰ ৪-৬ মিটাৰ (১৩-২০ ফুট) দীঘল আৰু উপ-পাতবোৰ ৬০-৯০ চেণ্টিমিটাৰ (২-৩ ফুট) দীঘল হয়। পুৰণি পাতবোৰ গছৰপৰা সহজে খহি পৰে। ইয়াৰ ফলত গছৰ কাণ্ডটো মিহি হৈ পৰে।<ref name="Pradeepkumar">{{cite book |last1=Pradeepkumar |first1=T. |last2=Sumajyothibhaskar |first2=B. |last3=Satheesan |first3=K. N. |year=2008 |title=Management of Horticultural Crops |url=https://books.google.com/books?id=VHmokNZXbHUC&pg=PA539 |series=Horticulture Science Series |volume=11 |publisher=New India Publishing |pages=539–587 |isbn=978-81-89422-49-3}}</ref> উৰ্বৰ মাটিত এজোপো ওখ নাৰিকল গছত বছৰি প্ৰায় ৮০টা [[ফল]] লাগে। নতুন জাতবোৰত বছৰি ১৫০টা পৰ্যন্ত ফল লাগিব পাৰে।<ref name="Sarian">{{cite news |last=Sarian |first=Zac B. |date=18 August 2010 |title=New coconut yields high |url=http://www.mb.com.ph/articles/272929/new-coconut-yields-high |work=The [[Manila Bulletin]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20111119033447/http://mb.com.ph/articles/272929/new-coconut-yields-high |archive-date=19 November 2011 |access-date= 21 April 2011}}</ref> ভাৰতত নাৰিকলৰ গড় উৎপাদন প্ৰতি হেক্টৰত বছৰি ৮,০০০তকৈ অধিক।<ref name="Ravi">{{cite news |last=Ravi |first=Rajesh |date=16 March 2009 |title=Rise in coconut yield, farming area put India on top |url=http://www.financialexpress.com/news/rise-in-coconut-yield-farming-area-put-india-on-top/434818/0 |work=[[The Financial Express (India)|The Financial Express]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20130515043307/http://www.financialexpress.com/news/rise-in-coconut-yield-farming-area-put-india-on-top/434818/0 |archive-date=15 May 2013 |access-date=21 April 2011}}</ref> ওখ জাতৰ গছবোৰত ৬ ৰপৰা ১০ বছৰত প্ৰথম ফল লাগে। এই গছবোৰ ৬০ ৰপৰা ১০০ বছৰ পৰ্যন্ত জীয়াই থাকে। চাপৰ জাতৰ গছবোৰত সোনকালে ফল লাগে যদিও ইহঁতৰ আয়ুস কম হয়।<ref name="Elzabroek">{{cite book |last=Elzebroek |first=A. T. G. |url=https://books.google.com/books?id=YvU1XnUVxFQC&pg=PA186 |title=Guide to Cultivated Plants |date=2008 |publisher=[[CAB International|CABI]] |isbn=978-1-84593-356-2 |pages=186–192}}</ref> === পুষ্পবিন্যাস === নাৰিকল গছ হ’ল উভয়লিংগ উদ্ভিদ। অৰ্থাৎ একেজোপা গছৰে একেটা [[পুষ্পবিন্যাস|পুষ্পবিন্যাসত]] মতা আৰু মাইকী দুয়োবিধ [[ফুল]] ফুলে।<ref name="Thampan 1981">{{cite book |last=Thampan |first=P.K. |year=1981 |title=Handbook on Coconut Palm |publisher=Oxford & IBH Publishing, for Department of Agriculture & Cooperation, Government of India |location=New Delhi, Bombay, and Calcutta |url=https://ia800107.us.archive.org/17/items/in.ernet.dli.2015.201473/2015.201473.Hand-Book.pdf |pages=10–11 |access-date=29 November 2025}}</ref><ref name="Kew Coconut palm">{{cite web |title=Cocos nucifera: Coconut palm |url=https://www.kew.org/plants/coconut-palm |publisher=[[Royal Botanic Gardens, Kew]] |access-date=29 November 2025 |archive-date=20 December 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251220175253/https://www.kew.org/plants/coconut-palm |url-status=live }}</ref> কেতিয়াবা এই প্ৰজাতিত [[উভয়লিঙ্গ ফুল]] থকাটো সম্ভৱ।<ref>{{cite book |last=Willmer |first=Pat |url=https://books.google.com/books?id=UVGi6W8QdO4C&pg=PA57 |title=Pollination and Floral Ecology |date=25 July 2011 |publisher=[[Princeton University Press]] |isbn=978-0-691-12861-0 |page=57}}</ref> মাইকী ফুলবোৰ মতা ফুলতকৈ বহু ডাঙৰ হয়।<ref name="Kew Coconut palm"/> প্ৰাপ্তবয়স্ক গছবোৰ অবিৰতভাৱে বাঢ়ি থাকে আৰু গোটেই বছৰ ধৰি পাত, ফুল আৰু ফল উৎপাদন কৰে। ফুলৰ মুকুল এটা পুষ্পবিন্যাস লৈ বিকশিত হ’বলৈ প্ৰায় ১৪ মাহ সময় লাগে। উদ্ভিদ বিজ্ঞানৰ মতে ই হ’ল এখন আৱৰণীৰ ভিতৰত থকা স্পেডিক্স পুষ্পবিন্যাস। এজোপা সুস্থ গছে বছৰি ১৫টা পৰ্যন্ত পুষ্পবিন্যাস উৎপাদন কৰিব পাৰে। এইবোৰ এটাৰ পিছত এটাকৈ ওলায়। গতিকে গছজোপাত সদায় ভিন্ন পৰ্যায়ৰ পুষ্পবিন্যাস দেখিবলৈ পোৱা যায়।<ref name="Agriculture Institute 2024">{{cite web |title=Flowering and Fruiting Patterns of Coconut Trees |url=https://agriculture.institute/post-harvest-mgt-value-addition/flowering-fruiting-patterns-coconut-trees/ |publisher=Agriculture Institute |access-date=29 November 2025 |date=27 January 2024 |quote=Under optimal growing conditions, healthy mature trees produce new inflorescences every month, creating a continuous cycle of flowering and fruiting that can yield 12 to 15 spadices per year. |archive-date=24 December 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251224060023/https://agriculture.institute/post-harvest-mgt-value-addition/flowering-fruiting-patterns-coconut-trees/ |url-status=live }}</ref><ref name="Gordon Jackson 2017">{{cite book |last1=Gordon |first1=André |last2=Jackson |first2=J. |title=Food Safety and Quality Systems in Developing Countries |date=2017 |editor=Gordon, André |volume=2 |chapter=Case study: application of appropriate technologies to improve the quality and safety of coconut water |isbn=978-0-12-801226-0 |pages=185–216}}</ref> মাইকী ফুল ফুলাৰপৰা ফল চপোৱাৰ সময়লৈকে ১১ মাহ সময় লাগে।<ref name="Ranasinghe 2015">{{cite journal |last1=Ranasinghe |first1=C.S. |last2=Silva |first2=L.R.S. |last3=Premasiri |first3=R.D.N. |title=Major determinants of fruit set and yield fluctuation in coconut (Cocos nucifera L.) |journal=Journal of the National Science Foundation of Sri Lanka |volume=43 |issue=3 |date=24 September 2015 |doi=10.4038/jnsfsr.v43i3.7955 |page=253 |doi-access=free }}</ref> নাৰিকল গছত প্ৰধানকৈ পৰ-পৰাগযোগ ঘটে। অৱশ্যে বেছিভাগ চাপৰ জাতৰ গছত স্ব-পৰাগযোগ হয়।<ref name="Lutz"/><ref name="Nayar2016">{{cite book |last=Nayar |first=N. Madhavan |url=https://books.google.com/books?id=pWEuDAAAQBAJ |title=The Coconut: Phylogeny, Origins, and Spread |publisher=[[Academic Press]] |year=2016 |isbn=978-0-12-809779-3 |pages=51–66}}</ref> <gallery class=center mode=nolines widths=180 heights=180> File:Sea View from himsori bangladesh (cropped).jpg|অৱস্থান File:Coconut tree leave.jpeg|পাতবোৰ File:Cocos nucifera (11124377083).jpg|মেল খাই অহা পুষ্পবিন্যাস<br/>মতা আৰু মাইকী ফুলৰ সৈতে File:JfBohol7038naturefvf 39.JPG|ফল থকা গছ File:Coconut germinating on Black Sand Beach, Island of Hawaii.JPG|বালিৰ ওপৰত অংকুৰিত হোৱা গুটি<br/>হাৱাই </gallery> === ফল === {| class="wikitable floatright" |+ নাৰিকলৰ<br/>উপাদানসমূহ<ref name="Novarianto 2022"/> |- ! colspan=2 | উপাদান ! colspan=2 | ভৰ/কেজি |- | colspan=3 | বাকলি || ২.০৩৩ |- | colspan=3 | নাৰিকল || ১.১২৫ |- | rowspan=3 | যাৰ ভিতৰত || খোলা || ০.৩৫৯ |- | পানী || ০.৪৯২ |- | শাহ || ০.৪৭৭ |- | colspan=3 | মুঠ || ৩.১৫৮ |} [[উদ্ভিদবিজ্ঞান|উদ্ভিদ বিজ্ঞানৰ]] মতে নাৰিকল ফলটো আচলতে এটা ড্ৰুপ বা অষ্টিল ফলহে, ই প্ৰকৃত বাদাম নহয়।<ref name="botany">{{cite web |date=December 2014 |title=Coconut botany |url=http://agritech.tnau.ac.in/horticulture/horti_pcrops_coconut_botany.html |access-date=14 December 2017 |website=Agritech Portal |publisher=[[Tamil Nadu Agricultural University]] |archive-date=27 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230627223453/https://agritech.tnau.ac.in/horticulture/horti_pcrops_coconut_botany.html |url-status=live }}</ref> আন ফলৰ দৰে ইয়াৰো তিনিটা স্তৰ থাকে: বহিস্তৰ, মধ্যস্তৰ আৰু অন্তস্তৰ। বহিস্তৰটো হ’ল ইয়াৰ মিহি বাহিৰৰ ছালখন। ইয়াৰ ৰং সাধাৰণতে হালধীয়া-সেউজীয়া বা হালধীয়া-মুগা হয়। মধ্যস্তৰটো আঁহেৰে গঠিত। ইয়াক [[নাৰিকলৰ আঁহ]] বোলা হয়। ইয়াৰ বহুতো পৰম্পৰাগত আৰু ব্যাৱসায়িক ব্যৱহাৰ আছে। বহিস্তৰ আৰু মধ্যস্তৰে মিলি নাৰিকলৰ "বাকলি" গঠন কৰে। আনহাতে অন্তস্তৰে নাৰিকলৰ টান "খোলাটো" গঠন কৰে। অন্তস্তৰটো প্ৰায় ৪ মিলিমিটাৰ ডাঠ হয়। ইয়াৰ শেষৰ অংশত তিনিটা স্পষ্ট অংকুৰণ ছিদ্ৰ (বীজদ্বাৰ) থাকে। ইয়াৰে দুটা ছিদ্ৰ বন্ধ হৈ থাকে (যাক "চকু" বুলি কোৱা হয়), আনহাতে এটা কাৰ্যক্ষম হৈ থাকে।<ref name="Ledo">{{cite journal |last1=Lédo |first1=Ana da Silva |last2=Passos |first2=Edson Eduardo Melo |last3=Fontes |first3=Humberto Rolemberg |last4=Ferreira |first4=Joana Maria Santos |last5=Talamini |first5=Viviane |last6=Vendrame |first6=Wagner A. |last7=Lédo |first7=Ana da Silva |last8=Passos |first8=Edson Eduardo Melo |last9=Fontes |first9=Humberto Rolemberg |last10=Ferreira |first10=Joana Maria Santos |last11=Talamini |first11=Viviane |last12=Vendrame |first12=Wagner A. |display-authors=5 |year=2019 |title=Advances in Coconut palm propagation |journal=Revista Brasileira de Fruticultura |volume=41 |issue=2 |doi=10.1590/0100-29452019159 |doi-access=free |article-number=e-159}}</ref><ref name="Armstrong">{{cite web |last1=Armstrong |first1=W. P. |title=Edible Palm Fruits |url=https://www2.palomar.edu/users/warmstrong/ecoph10.htm |access-date=20 April 2021 |website=Wayne's Word: An On-Line Textbook of Natural History |publisher=[[Palomar College]] |archive-date=2 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180902172839/https://www2.palomar.edu/users/warmstrong/ecoph10.htm |archivedate=2 September 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180902172839/https://www2.palomar.edu/users/warmstrong/ecoph10.htm |deadurl=yes }}</ref> অন্তস্তৰৰ ভিতৰৰ অংশটো ফোঁপোলা আৰু ইয়াত প্ৰায় ০.২ মিলিমিটাৰ ডাঠ এটা পাতল মুগা ৰঙৰ বীজ আৱৰণ থাকে। অন্তস্তৰটো প্ৰথম অৱস্থাত এবিধ জুলীয়া [[ভ্ৰূণপোষ]] (অৰ্থাৎ [[নাৰিকলৰ পানী]]) ৰে পূৰ্ণ হৈ থাকে। এই তৰল পদাৰ্থবিধত কোষৰ কোনো সীমা নোহোৱাকৈ মাইট’ছিছ প্ৰক্ৰিয়াৰে বিভাজিত হোৱা বহুতো মুক্ত [[কোষকেন্দ্ৰ]] থাকে। বৃদ্ধি হৈ থকাৰ লগে লগে, শেষৰ মূৰৰপৰা আৰম্ভ কৰি অন্তস্তৰৰ বেৰত ভ্ৰূণপোষৰ কোষীয় স্তৰ জমাব হ’বলৈ ধৰে আৰু ই প্ৰায় ১১ মিলিমিটাৰ পৰ্যন্ত ডাঠ হয়। এইবোৰে অৱশেষত খাব পৰা টান ভ্ৰূণপোষ ("নাৰিকলৰ শাহ") গঠন কৰে, যি সময়ৰ লগে লগে টান হৈ পৰে। সৰু চুঙাকৃতিৰ [[উদ্ভিদ ভ্ৰূণ|ভ্ৰূণটো]] কাৰ্যক্ষম ছিদ্ৰটোৰ ঠিক তলত থকা টান ভ্ৰূণপোষৰ ভিতৰত সোমাই থাকে। অংকুৰণৰ সময়ত ভ্ৰূণটোৱে কাৰ্যক্ষম ছিদ্ৰটোৰে বাহিৰলৈ ওলাই আহে আৰু কেন্দ্ৰীয় গহ্বৰৰ ভিতৰত এটা হাউষ্ট'ৰিয়াম গঠন কৰে। ই পুলিটোক পুষ্টি যোগাবলৈ টান ভ্ৰূণপোষভাগ শোষণ কৰে।<ref name="Ledo"/><ref name="duke">{{cite web |year=1983 |title=''Cocos nucifera'' L. (Source: James A. Duke. 1983. Handbook of Energy Crops; unpublished) |url=http://www.hort.purdue.edu/newcrop/duke_energy/Cocos_nucifera.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150603080303/http://www.hort.purdue.edu/newcrop/duke_energy/Cocos_nucifera.html |archive-date=3 June 2015 |access-date=4 June 2015 |publisher=[[Purdue University]], NewCROP – New Crop Resource}}</ref><ref name="Sugimuma">{{cite journal |last1=Sugimuma |first1=Yukio |last2=Murakami |first2=Taka |year=1990 |title=Structure and Function of the Haustorium in Germinating Coconut Palm Seed |url=https://www.jircas.go.jp/sites/default/files/publication/jarq/24-1-001-014_0.pdf |journal=JARQ |volume=24 |pages=1–14 |archive-date=13 June 2021 |access-date=20 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210613121411/https://www.jircas.go.jp/sites/default/files/publication/jarq/24-1-001-014_0.pdf |url-status=live }}</ref> ফলবোৰৰ দুটা বিশেষ ৰূপ দেখিবলৈ পোৱা যায়। বনৰীয়া ''niu kafa'' নাৰিকলৰ ফলবোৰ দীঘলীয়া ত্ৰিকোণীয় আকৃতিৰ হয়, যাৰ বাকলি ডাঠ আৰু ভ্ৰূণপোষৰ পৰিমাণ কম থাকে। ইয়াৰ ফলত ফলবোৰ পানীত বেছিকৈ ওপঙি থাকিব পাৰে, যিটো সাগৰৰ মাধ্যমেৰে বিস্তাৰিত হ’বলৈ অতি উপযোগী। আনহাতে কৃষি কৰা ''niu vai'' প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় নাৱিকলবোৰ ঘূৰণীয়া আকৃতিৰ হয়, যাৰ বাকলি পাতল, বেছি ভ্ৰূণপোষ আৰু প্ৰচুৰ পৰিমাণে [[নাৰিকলৰ পানী]] থাকে।<ref name="Lebrun"/><ref name="Shukla"/><ref name="Lutz"/> জাতৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি এটা পূৰঠ ফলৰ ওজন প্ৰায় ১.৪ কিলোগ্ৰাম হয়।<ref name="Paull"/><ref name="postharvest"/> ইণ্ডোনেছিয়াৰ একবিংশ শতিকাৰ বিডো জাতৰ এটা ফলৰ গড় ওজন প্ৰায় ৩.১৫৮ কিলোগ্ৰাম হয়।<ref name="Novarianto 2022">{{cite journal |last1=Novarianto |first1=H. |last2=Mawardi |first2=S. |last3=Tulalo |first3=M. A. |title=The Bido variety is an essential genetic material for coconut breeding |journal=IOP Conference Series: Earth and Environmental Science |volume=974 |issue=1 |date=1 January 2022 |doi=10.1088/1755-1315/974/1/012056 |article-number=012056 |doi-access=free |bibcode=2022E&ES..974a2056N }}</ref> [[File:Coconut half exocarp removed.jpg|thumb|upright|বাকলি আংশিকভাৱে গুচোৱা ফল, ইয়াৰ অন্তস্তৰৰ টান পাতল খোলা ( বাঁওফালে) আৰু বহিস্তৰৰ নাৰিকলৰ আঁহ (সোঁফালে) দেখা গৈছে]] নাৰিকলবোৰ বাকলি নোহোৱাকৈ ৰপ্তানি কৰা হয়; [[আইভৰী ক’ষ্টৰ]] বাকলি গুচোৱা নাৰিকলৰ গড় ওজন প্ৰায় ৫৭৫ গ্ৰাম হয়, আনহাতে [[ডমিনিকান প্ৰজাতন্ত্ৰ|ডমিনিকান প্ৰজাতন্ত্ৰৰ]] বাকলি গুচোৱা নাৰিকলৰ গড় ওজন প্ৰায় ৭০০ গ্ৰাম হয়।<ref>{{cite news |last1=Gerbaud |first1=Pierre |last2=Audibert |first2=Olivier |last3=Bourdeix |first3=Roland |title=Close-up: Coconut |url=https://agritrop.cirad.fr/562361/1/ID562361.pdf |access-date=29 November 2025 |work=FRuiTROP |issue=193 |publisher=CIRAD |date=October 2011 |archive-date=7 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241207062004/https://agritrop.cirad.fr/562361/1/ID562361.pdf |url-status=live }}</ref> নাৰিকল উৎপাদনকাৰী দেশসমূহত ঘৰুৱাভাৱে বিক্ৰী কৰা নাৰিকলৰ সাধাৰণতে বাকলি গুচোৱা নহয়। অপূৰঠ নাৰিকলবোৰ (ফুল ফুলাৰপৰা ৬ ৰপৰা ৮ মাহ) নাৰিকলৰ পানী আৰু কোমল জেলিৰ দৰে নাৰিকলৰ শাহৰ (যাক "ডাব নাৰিকল", "কেঁচা নাৰিকল" বা "পানী নাৰিকল" বুলি জনা যায়) বাবে বিক্ৰী কৰা হয়, য’ত ফলটোৰ প্ৰাকৃতিক ৰংটো চকুৰ বাবে বেছি আকৰ্ষণীয় হয়।<ref name="Paull">{{cite book |last1=Paull |first1=Robert E. |url=https://www.ctahr.hawaii.edu/oc/freepubs/pdf/F_N-45.pdf |title=Coconut: Postharvest Quality-Maintenance Guidelines |last2=Ketsa |first2=Saichol |date=March 2015 |publisher=College of Tropical Agriculture and Human Resources, [[University of Hawai{{okina}}i at Mānoa]] |archive-date=20 April 2021 |access-date=20 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210420152223/https://www.ctahr.hawaii.edu/oc/freepubs/pdf/F_N-45.pdf |url-status=live }}</ref><ref name="postharvest">{{cite book |url=http://agriculture.gov.gy/wp-content/uploads/2016/01/Coconut.pdf |title=Coconut: Postharvest Care and Market Preparation |date=May 2004 |publisher=Ministry of Fisheries, Crops and Livestock, New Guyana Marketing Corporation, National Agricultural Research Institute |series=Technical Bulletin No. 27 |archive-date=20 April 2021 |access-date=20 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210420152223/http://agriculture.gov.gy/wp-content/uploads/2016/01/Coconut.pdf |url-status=live }}</ref> অৱশ্যে ৰপ্তানিৰ বাবে বিক্ৰী কৰা সম্পূৰ্ণ পূৰঠ গোটেই নাৰিকলবোৰৰ (ফুল ফুলাৰপৰা ১১ ৰপৰা ১৩ মাহ) পৰিবহণৰ বাবে ওজন আৰু আয়তন কমাবলৈ সাধাৰণতে বাকলি গুচাই লোৱা হয়। ইয়াৰ ফলত তিনিটা ছিদ্ৰ থকা নাৰিকলৰ উদং "খোলাটো" ওলাই পৰে, যিবোৰ ফুলৰ তিনিটা গৰ্ভপত্ৰৰ অৱশিষ্ট অংশ। যিবোৰ দেশত থলুৱাভাৱে নাৰিকল খেতি কৰা নহয়, সেইবোৰ দেশত এই ৰূপটো বেছি পৰিচিত। বাকলি গুচোৱা নাৰিকলবোৰ গ্ৰাহকৰ বাবে খোলিবলৈ সহজ হয়, কিন্তু ১২°C-১৫°C উষ্ণতাত ইয়াৰ সংৰক্ষণৰ সময়সীমা প্ৰায় দুইৰপৰা তিনি সপ্তাহ বা ০°C-১.৫°C উষ্ণতাত ২ মাহলৈকে চুটি হয়। ইয়াৰ বিপৰীতে, বাকলি থকা পূৰঠ নাৰিকল সাধাৰণ কোঠাৰ উষ্ণতাত তিনিৰপৰা পাঁচ মাহলৈকে সংৰক্ষণ কৰিব পৰা যায়।<ref name="Paull"/><ref name="postharvest"/> === শিপা === প্লাম গছ কোনো মুখ্য শিপা বা শিপা নোম নাথাকে, কিন্তু ইয়াৰ এটা গুচ্ছ শিপা প্ৰণালী থাকে।<ref name="Thampan 1981"/> ই বহুতো পাতল শিপাৰে গঠিত যিবোৰ মাটিৰ উপৰিভাগৰ ওচৰত উদ্ভিদজোপাৰপৰা বাহিৰৰফালে বাঢ়ি যায়। সুস্থিৰতাৰ বাবে কেৱল কেইডালমান শিপাহে মাটিৰ গভীৰলৈ প্ৰৱেশ কৰে। ইয়াক গুচ্ছ বা অপস্থানীয় শিপা প্ৰণালী বুলি জনা যায়, আৰু ই ঘাঁহ জাতীয় প্ৰজাতিৰ এটা বৈশিষ্ট্য। গছজোপাত ২,০০০–৪,০০০ ডাল অপস্থানীয় শিপা গজিব পাৰে, যাৰ প্ৰতিডালৰ ব্যাস প্ৰায় ১ চেণ্টিমিটাৰ হয়। গছজোপাই নতুন শিপা উৎপাদন কৰাৰ লগে লগে নষ্ট হৈ যোৱা শিপাবোৰ নিয়মিতভাৱে সলনি হৈ থাকে।<ref name="agro">{{cite book |date=April 2006 |editor=Elevitch, C. R. |chapter=''Cocos nucifera'' (coconut), version 2.1 |url=http://www.agroforestry.net/tti/Cocos-coconut.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131020005217/http://agroforestry.net/tti/Cocos-coconut.pdf |archive-date=20 October 2013 |access-date=22 December 2016 |title=Species Profiles for Pacific Island Agroforestry |publisher=Permanent Agriculture Resources |location=Hōlualoa, Hawaii}}</ref> == শ্ৰেণীবিভাজন == === শ্ৰেণীবিভাজনৰ ইতিহাস === ছুইডেনৰ উদ্ভিদবিজ্ঞানী তথা শ্ৰেণীবিভাজনবিদ [[কেৰ'লাছ লিনিয়াছ|কেৰ'লাছ লিনিয়াছে]] ১৭৫৩ চনত তেওঁৰ '[[স্পেচিছ প্লেণ্টাৰাম]]' (''Species Plantarum'') নামৰ কিতাপখনত ''Cocos nucifera'' প্ৰজাতিটোৰ আনুষ্ঠানিক বিৱৰণ দিছিল।<ref>{{cite book |last=Linnaeus |first=Carl |author-link=Carl Linnaeus |title=[[Species Plantarum]] |year=1753 |page=1188}}</ref> এই নামটো উদ্ভিদ বিজ্ঞানীসকলে গ্ৰহণ কৰিছে।<ref name="WCSP"/> ১৭৬৮ চনত ইংৰাজ উদ্ভিদবিজ্ঞানী [[ফিলিপ মিলাৰ|ফিলিপ মিলাৰে]] তেওঁৰ 'দ্য গাৰ্ডেনাৰ্ছ ডিকচনেৰী' (''The Gardeners Dictionary'') নামৰ কিতাপখনত এই উদ্ভিদজোপাক ''Palma cocos'' বুলি পুনৰ বৰ্ণনা কৰিছিল, যিটো নাম বৰ্তমান এটা সমাৰ্থক শব্দ হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref>{{cite book |last=Miller |first=Philip |author-link=Philip Miller |title=[[The Gardeners Dictionary]] |edition=8th |volume=2 |year=1768}}</ref><ref name="WCSP"/> ১৮৯১ চনত জাৰ্মান উদ্ভিদবিজ্ঞানী অট’ কুণ্টজেই তেওঁৰ 'ৰেভিচিঅ’ জেনেৰাম প্লেণ্টাৰাম' (''Revisio Generum Plantarum'') ত ইয়াক ''Calappa nucifera'' নাম দিছিল, ইয়াকো এটা সমাৰ্থক শব্দ হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref>{{cite book |last=Kuntze |first=Otto |author-link=Otto Kuntze |title=[[Revisio Generum Plantarum]] |volume=2 |page=982 |year=1891}}</ref><ref name="WCSP"/> === ব্যুৎপত্তি === [[গণ (জীৱবিজ্ঞান)|গণগত নাম]] ''Cocos'' আৰু ইয়াৰ সাধাৰণ নামটো ১৬ শতিকাৰ [[পৰ্তুগীজ ভাষা|পৰ্তুগীজ]] শব্দ '[[ক’ক’ (লোককথা)|ক’ক’]]' (''coco'') ৰপৰা আহিছে। ইয়াৰ অৰ্থ হৈছে 'মূৰ' বা 'লাওখোলা'। নাৰিকলৰ খোলাটোত থকা তিনিটা দাগ বা ছিদ্ৰই এটা মুখৰ আকৃতিৰ আভাস দিয়ে বাবেই ইয়াক এই নাম দিয়া হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Dalgado |first=Sebastião |url=https://archive.org/details/glossriolusoas00dalguoft/page/n363/mode/2up |title=Glossário luso-asiático |publisher=Coimbra, Imprensa da Universidade |year=1919 |volume=1 |page=291}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.etymonline.com/word/coco |title=coco |website=Online Etymology Dictionary |access-date=3 May 2020 |archive-date=4 December 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201204120016/https://www.etymonline.com/word/coco |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.etymonline.com/word/coconut |title=coconut |website=Online Etymology Dictionary |access-date=3 May 2020 |archive-date=3 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201003101721/https://www.etymonline.com/word/coconut |url-status=live }}</ref><ref name="Losada">{{cite book |last=Losada |first=Fernando Díez |year=2004 |title=La tribuna del idioma |url=https://books.google.com/books?id=RxGv6tMX2QcC&pg=PT481 |language=es |publisher=Editorial Tecnologica de CR |page=481 |isbn=978-9977-66-161-2}}</ref> ১৫২১ চনত পৰ্তুগীজ আৰু [[স্পেইনৰ লোক|স্পেনিছ]] অন্বেষণকাৰীসকলে [[প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় দ্বীপপুঞ্জ|প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় দ্বীপবাসীসকলৰ]] সৈতে কৰা সাক্ষাৎকাৰৰপৰা এই নামটো আহিছে। নাৰিকলৰ খোলাটোৱে তেওঁলোকক পৰ্তুগীজ লোককথাত বৰ্ণিত 'ক’ক’' বা 'কোকা' নামৰ [[ভূত|ভূতলৈ]] মনত পেলাই দিছিল।<ref name="Losada"/><ref>{{cite book |last=Figueiredo |first=Cândido |year=1940 |title=Pequeno Dicionário da Lingua Portuguesa |language=pt |location=Lisbon |publisher=Livraria Bertrand}}</ref> পশ্চিমীয়া দেশবোৰত এই ফলটোক প্ৰথমতে 'নাক্স ইণ্ডিকা' (''nux indica'') বুলি কোৱা হৈছিল। ১২৮০ চনত [[সুমাট্ৰা]]ত থকাৰ সময়ত [[মাৰ্ক’ প’ল’|মাৰ্ক’ প’ল’ৱে]] এই নামটো ব্যৱহাৰ কৰিছিল। তেওঁ ব্যৱহাৰ কৰা শব্দটো সেই সময়ৰ আৰবী নাম {{Lang|ar|جوز هندي}} (''jawz hindī'') ৰ অনুবাদ আছিল, যাৰ অৰ্থ 'ভাৰতীয় বাদাম'।<ref name="Elzabroek"/> ১৫১০ চনত প্ৰকাশিত লুডোভিকো ডি ভাৰ্থেমাৰ 'ইটিনেৰেৰিঅ’’ (''Itinerario'') আৰু পৰৱৰ্তী সময়ৰ 'হৰ্টাচ ইণ্ডিকাচ মালাবাৰিকাচ' ত নাৰিকলৰ বিতং বিৱৰণ পোৱা যায়। তাত ইয়াৰ [[তামিল ভাষা|তামিল]]/[[মালায়ালম ভাষা|মালায়ালম]] নাম 'থেংগা' (''Thenga'') ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="Grimwood1">[[#Grimwood|Grimwood]], p. 1.</ref> [[প্ৰজাতিগত নাম (উদ্ভিদবিজ্ঞান)|প্ৰজাতিগত নাম]] ''nucifera'' ৰ অৰ্থ হ’ল "বাদাম ধাৰণ কৰা।" ই [[লেটিন ভাষা|লেটিন]] শব্দ ''nux'' (বাদাম) আৰু ''fera'' (ধাৰণ কৰা) ৰপৰা আহিছে।<ref>{{cite web |title=National Flower – Nelumbo nucifera |url=http://bsienvis.nic.in/files/National%20Flower_Nelumbo%20nucifera_26.9.14.pdf |access-date=19 February 2021 |publisher=ENVIS Resource Partner on Biodiversity |archive-date=14 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190214234437/http://bsienvis.nic.in/files/National%20Flower_Nelumbo%20nucifera_26.9.14.pdf |url-status=live }}</ref> == উৎপত্তি == === জীৱাশ্মৰ ইতিহাস === [[File:Miocene coconut.jpg|thumb|[[নিউজিলেণ্ড]]ৰ মায়’চিন যুগৰ জীৱাশ্ম ''Cocos zeylandica''। ইয়াৰ আকাৰ প্ৰায় এটা [[ষ্ট্ৰবেৰী]]ৰ সমান আৰু ই ৩.৫ চেণ্টিমিটাৰ দীঘল। |alt=সৰু ক’লা পৰি যোৱা জীৱাশ্ম]] নাৰিকল সদৃশ জীৱাশ্মৰ এক বৃহৎ অংশ বিশ্বৰ মাত্ৰ দুটা অঞ্চলৰপৰা উদ্ধাৰ কৰা হৈছে। এই অঞ্চল দুটা হ’ল [[নিউজিলেণ্ড]] আৰু পশ্চিম-কেন্দ্ৰীয় [[ভাৰত]]। অৱশ্যে নাৰিকল সদৃশ জীৱাশ্মসমূহ এতিয়াও অনুমাণিক হৈয়েই আছে। কাৰণ এইবোৰ সঠিকভাৱে চিনাক্ত কৰাটো কঠিন।<ref name="Nayar2016">{{cite book |last=Nayar |first=N. Madhavan |url=https://books.google.com/books?id=pWEuDAAAQBAJ |title=The Coconut: Phylogeny, Origins, and Spread |publisher=[[Academic Press]] |year=2016 |isbn=978-0-12-809779-3 |pages=51–66}}</ref> আটাইতকৈ পুৰণি নাৰিকল সদৃশ উদ্ধাৰ হোৱা জীৱাশ্মবিধ আছিল ''Cocos zeylandica''। ই সৰু ফল থকা এবিধ জীৱাশ্ম প্ৰজাতি আছিল। ইয়াৰ আকাৰ প্ৰায় ৩.৫ চেণ্টিমিটাৰ × ১.২ৰপৰা ২.৫চেণ্টিমিটাৰ আছিল। এই জীৱাশ্মবিধ নিউজিলেণ্ডৰ মায়’চিন যুগৰ (প্ৰায় ২৩ ৰপৰা ৫.৩ নিযুত বছৰ পূৰ্বে) আছিল। তেতিয়াৰপৰা নিউজিলেণ্ডত ইঅ'চিন, অলিগ’চিন আৰু সম্ভৱতঃ হ’ল’চিন যুগৰ অনিশ্চিত সম্পৰ্ক থকা অনুৰূপ ফলৰ বহুতো জীৱাশ্ম পোৱা গৈছে।<ref name="Nayar2016"/><ref name="Conran2015">{{cite journal|publisher=[[Linnean Society]]|last1=Conran |first1=John G. |last2=Bannister |first2=Jennifer M. |last3=Lee |first3=Daphne E. |last4=Carpenter |first4=Raymond J. |last5=Kennedy |first5=Elizabeth M. |last6=Reichgelt |first6=Tammo |last7=Fordyce |first7=R. Ewan |display-authors=5 |year=2015 |title=An update of monocot macrofossil data from New Zealand and Australia |journal=[[Botanical Journal of the Linnean Society]]|volume=178 |issue=3 |pages=394–420 |doi=10.1111/boj.12284 |doi-access=free}}</ref> পশ্চিম-কেন্দ্ৰীয় ভাৰতৰ ডেক্কান ট্ৰেপছত নাৰিকল সদৃশ ফল, পাত আৰু কাণ্ডৰ বহুতো জীৱাশ্ম পোৱা গৈছে। ইয়াৰ ভিতৰত ''Palmoxylon sundaran'', ''Palmoxylon insignae'' আৰু ''Palmocarpon cocoides'' ৰ দৰে মৰ্ফ’টাক্সাবোৰ অন্তৰ্ভুক্ত। নাৰিকল সদৃশ ফলৰ জীৱাশ্মৰ ভিতৰত ''Cocos intertrappeansis'', ''Cocos pantii'' আৰু ''Cocos sahnii'' অন্যতম। ইয়াৰে কিছুমানক সাময়িকভাৱে আধুনিক ''C.&nbsp; nucifera'' বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছে। ইয়াৰ ভিতৰত ''C.&nbsp; palaeonucifera'' আৰু ''C.&nbsp; binoriensis'' নামৰ দুটা নমুনা অন্যতম। এই দুয়োটাকে লেখকসকলে প্ৰাৰম্ভিক টাৰ্চিয়াৰী যুগৰ মাষ্ট্ৰিকটিয়ান–দানিয়ান যুগৰ (৭০ ৰপৰা ৬২ নিযুত বছৰ আগৰ) বুলি নিৰ্ধাৰণ কৰিছে। ''C.&nbsp; binoriensis'' ক ''C.&nbsp; nucifera'' ৰ আটাইতকৈ পুৰণি জীৱাশ্ম বুলি দাবী কৰা হৈছে।<ref name="Srivastava2014">{{cite journal |last1=Srivastava |first1=Rashmi |last2=Srivastava |first2=Grav |year=2014 |title=Fossil fruit of ''Cocos'' L. (Arecaceae) from Maastrichtian-Danian sediments of central India and its phytogeographical significance |url=https://www.researchgate.net/publication/261107861 |journal=Acta Palaeobotanica |volume=54 |issue=1 |pages=67–75 |doi=10.2478/acpa-2014-0003 |doi-access=free}}</ref><ref name="Nayar2016"/><ref name="Singh2016">{{cite journal |last1=Singh |first1=Hukam |last2=Shukla |first2=Anumeha |last3=Mehrotra |first3=R. C. |year=2016 |title=A Fossil Coconut Fruit from the Early Eocene of Gujarat |url=http://www.geosocindia.org/index.php/jgsi/article/view/88633 |journal=[[Journal of the Geological Society of India]] |volume=87 |issue=3 |pages=268–270 |doi=10.1007/s12594-016-0394-9 |bibcode=2016JGSI...87..268S |access-date=10 January 2019 |sand2cid=131318482 |url-access=subscription |archive-date=12 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201112035555/http://www.geosocindia.org/index.php/jgsi/article/view/88633 |url-status=live }}</ref> মাত্ৰ আন দুটা অঞ্চলৰপৰা নাৰিকল সদৃশ জীৱাশ্ম পোৱাৰ তথ্য পোৱা গৈছে। সেই অঞ্চল দুটা হ’ল [[অষ্ট্ৰেলিয়া]] আৰু [[কলম্বিয়া]]। অষ্ট্ৰেলিয়াত চিঞ্চিলা ছেণ্ড ফৰ্মেশ্যনৰপৰা ১০ x ৯.৫ চেণ্টিমিটীৰ জোখৰ এটা নাৰিকল সদৃশ জীৱাশ্ম ফল উদ্ধাৰ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ সময়সীমা একেবাৰে শেষৰ প্লাইঅ'চিন বা প্ৰাৰম্ভিক প্লেীষ্ট’চিন যুগৰ বুলি ধৰা হৈছে। ৰিগবীয়ে (১৯৯৫) ইয়াৰ আকাৰৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি ইয়াক আধুনিক ''Cocos nucifera'' ৰ শ্ৰেণীত অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছিল।<ref name="Srivastava2014"/><ref name="Nayar2016"/> কলম্বিয়াত মধ্যৰপৰা শেষ পেলিঅ’চিন যুগৰ চেৰেজোন ফৰ্মেশ্যনৰপৰা এটা নাৰিকল সদৃশ ফল উদ্ধাৰ কৰা হৈছিল। অৱশ্যে জীৱাশ্ম হোৱাৰ প্ৰক্ৰিয়াত ফলটো চেপেটা হৈ পৰিছিল। সেইবাবে ইয়াত Cocoseae জনজাতিৰ বৈশিষ্ট্যপূৰ্ণ তিনিটা ছিদ্ৰ আছিলনে নাই তায় নিৰ্ণয় কৰাটো সম্ভৱ নাছিল। তথাপি এটা অধ্যয়নে ফলটোৰ আকাৰ আৰু খাঁজকাটি থকা আকৃতিৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি ইয়াক ''Cocos'' গণৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছে।<ref name="Gomez-Navarro2009">{{cite journal |last1=Gomez-Navarro |first1=Carolina |last2=Jaramillo |first2=Carlos |last3=Herrera |first3=Fabiany |last4=Wing |first4=Scott L. |last5=Callejas |first5=Ricardo |year=2009 |title=Palms (Arecaceae) from a Paleocene rainforest of northern Colombia |journal=[[American Journal of Botany]] |volume=96 |issue=7 |pages=1300–1312 |doi=10.3732/ajb.0800378 |pmid=21628279 |bibcode=2009AmJB...96.1300G }}</ref> === বংশবৃত্তগত ইতিহাস === ২০১৬ চনৰ তাল গছৰ এটা আণৱিক বংশবৃত্তগত বিশ্লেষণে ''Cocos'' গণক Cocoseae জনজাতিৰ ভিতৰত স্থান দিছে:<ref>{{cite book |last=Gunn |first=Bee Fong |title=Phylogenomics of the coconut (Cocos nucifera L.) |year=2016 |publisher=[[Australian National University]] (PhD thesis) |url=https://openresearch-repository.anu.edu.au/bitstreams/98d7d3c7-600e-4ead-963e-337362a11b0e/download}}</ref> {{clade |label1=Cocoseae |1={{clade |1=মধ্য আৰু দক্ষিণ আমেৰিকাৰ কঁটকীয়া পাম ''Bactris'' |2={{clade |1=মধ্য আৰু দক্ষিণ আমেৰিকাৰ ''Elaeis oleifera'' (আমেৰিকান তেল পাম) |2={{clade |1={{clade |1=মাদাগাস্কাৰৰ ''Beccariophoenix madagascariensis'' |2={{clade |1=মাদাগাস্কাৰৰ ''Voanioala gerardii'' (বৰ্ষাৰণ্যৰ নাৰিকল) |2=দক্ষিণ আফ্ৰিকাৰ ''Jubaeopsis'' }} }} |2={{clade |1={{clade |1=মধ্য চিলীৰ ''Jubaea chilensis'' (চিলিয়ান ৱাইন প্লাম) |2=দক্ষিণ আমেৰিকাৰ ''Butia'' }} |2={{clade |1={{clade |1=মধ্য আৰু দক্ষিণ আমেৰিকাৰ কাঁট নোহোৱা পাম ''Attalea '' |2={{clade |1=উত্তৰ এণ্ডিজৰ ''Parajubaea'' পাম |2=দক্ষিণ আমেৰিকাৰ সহবাসী পাম ''Allagoptera'' }} }} |2={{clade |1='''''Cocos nucifera''''' ('''নাৰিকল গছ''') |2=দক্ষিণ আমেৰিকাৰ ''Syagrus'' পাম }} }} }} }} }} }} }} === মানৱ বিস্তাৰ === [[File:Wa'a kaulua.jpg|thumb|left|কেটা মাৰান বা দ্বি-কাণ্ডযুক্ত নাৱে [[অষ্ট্ৰনেচীয় লোকসকল|অষ্ট্ৰনেচীয় লোকসকলক]] [[ইণ্ডো-প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় অঞ্চল|ইণ্ডো-প্ৰশান্ত মহাসাগৰৰ]] দ্বীপসমূহ উপনিৱেশ কৰাত সহায় কৰিছিল। তেওঁলোকে প্ৰব্ৰজন কৰাৰ সময়ত নাৰিকলৰ বিস্তাৰ ঘটাইছিল।<ref name="Mahdi1999">{{cite book |last=Mahdi |first=Waruno |title=Archaeology and Language III: Artefacts languages, and texts |publisher=[[Routledge]] |year=1999 |isbn=978-0-415-10054-0 |editor-last=Blench |editor-first=Roger |series=One World Archaeology |volume=34 |pages=144–179 |chapter=The Dispersal of Austronesian boat forms in the Indian Ocean |editor-last2=Spriggs |editor-first2=Matthew}}</ref><ref name="Doran1981">{{cite book |last1=Doran |first1=Edwin B. |title=Wangka: Austronesian Canoe Origins |date=1981 |publisher=[[Texas A&M University Press]] |isbn=978-0-89096-107-0}}</ref><ref name="Johns">{{cite journal |last1=Johns |first1=D. A. |last2=Irwin |first2=G. J. |last3=Sung |first3=Y. K. |date=29 September 2014 |title=An early sophisticated East Polynesian voyaging canoe discovered on New Zealand's coast |journal=[[PNAS]] |volume=111 |issue=41 |pages=14728–14733 |bibcode=2014PNAS..11114728J |doi=10.1073/pnas.1408491111 |pmc=4205625 |pmid=25267657 |doi-access=free}}</ref>]] জিনীয় অধ্যয়নে দেখুৱাইছে যে নাৰিকলৰ উৎপত্তিৰ কেন্দ্ৰস্থল আছিল কেন্দ্ৰীয় ইণ্ডো-পেচিফিক অঞ্চল। তাতে ইয়াৰ আটাইতকৈ বেছি জিনীয় বৈচিত্ৰ্য পোৱা যায়।<ref name="Perera">{{cite book |last1=Vollmann |first1=Johann |url=https://books.google.com/books?id=Y_heb_lB3qoC&pg=PA370 |title=Oil Crops |last2=Rajcan |first2=Istvan |date=18 September 2009 |publisher=Springer Science & Business Media |isbn=978-0-387-77594-4 |pages=370–372}}</ref><ref name="agro"/><ref name="Baudouin2008">{{cite journal |last1=Baudouin |first1=Luc |last2=Lebrun |first2=Patricia |date=26 July 2008 |title=Coconut (''Cocos nucifera'' L.) DNA studies support the hypothesis of an ancient Austronesian migration from Southeast Asia to America |journal=Genetic Resources and Crop Evolution |volume=56 |issue=2 |pages=257–262 |doi=10.1007/s10722-008-9362-6 |s2cid=19529408}}</ref><ref name="Gunn2011">{{cite journal |last1=Gunn |first1=Bee F. |last2=Baudouin |first2=Luc |last3=Olsen |first3=Kenneth M. |last4=Ingvarsson |first4=Pär K. |date=22 June 2011 |title=Independent Origins of Cultivated Coconut (''Cocos nucifera'' L.) in the Old World Tropics |journal=[[PLOS One]] |volume=6 |issue=6 |article-number=e21143 |bibcode=2011PLoSO...621143G |doi=10.1371/journal.pone.0021143 |pmc=3120816 |pmid=21731660 |doi-access=free}}</ref> ইয়াৰ খেতি আৰু বিস্তাৰ অষ্ট্ৰনেচীয় লোকসকলৰ প্ৰব্ৰজনৰ সৈতে জড়িত আছিল। তেওঁলোকে নিজৰ বসতিস্থলৰ দ্বীপবোৰলৈ নাৱেৰে নাৰিকল কঢ়িয়াই লৈ গৈছিল।<ref name="Baudouin2008"/><ref name="Gunn2011"/><ref name="Crowther2016">{{cite journal |last1=Crowther |first1=Alison |last2=Lucas |first2=Leilani |last3=Helm |first3=Richard |last4=Horton |first4=Mark |last5=Shipton |first5=Ceri |last6=Wright |first6=Henry T. |last7=Walshaw |first7=Sarah |last8=Pawlowicz |first8=Matthew |last9=Radimilahy |first9=Chantal |last10=Douka |first10=Katerina |last11=Picornell-Gelabert |first11=Llorenç |last12=Fuller |first12=Dorian Q. |last13=Boivin |first13=Nicole L. |display-authors=5 |date=14 June 2016 |title=Ancient crops provide first archaeological signature of the westward Austronesian expansion |journal=PNAS |volume=113 |issue=24 |pages=6635–6640 |doi=10.1073/pnas.1522714113 |pmc=4914162 |pmid=27247383 |doi-access=free |bibcode=2016PNAS..113.6635C }}</ref><ref name="Brouwers2011">{{cite web |last1=Brouwers |first1=Lucas |date=1 August 2011 |title=Coconuts: not indigenous, but quite at home nevertheless |url=https://blogs.scientificamerican.com/thoughtomics/httpblogsscientificamericancomthoughtomics20110801coconuts-not-indigenous-but-quite-at-home-nevertheless/ |access-date=10 January 2019 |website=Scientific American |archive-date=27 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230327202713/https://blogs.scientificamerican.com/thoughtomics/httpblogsscientificamericancomthoughtomics20110801coconuts-not-indigenous-but-quite-at-home-nevertheless/ |url-status=live }}</ref> ভাষাতাত্ত্বিক, প্ৰত্নতাত্ত্বিক আৰু জিনীয় প্ৰমাণে দেখুৱাইছে যে অষ্ট্ৰনেচীয় সম্প্ৰসাৰণৰ সময়ত (প্ৰায় খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৩০০০ ৰপৰা ১৫০০) দক্ষিণ-পূব এছিয়াত অষ্ট্ৰনেচীয় লোকসকলে প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় নাৰিকলৰ খেতি কৰিছিল।<ref name="Lew"/><ref name="Gunn2011"/><ref name="Baudouin2008"/><ref name="scid"/> বতাহ আৰু সাগৰীয় সোঁতৰ ওপৰত আধাৰিত ড্ৰিফ্ট মডেলসমূহে দেখুৱাইছে যে নাৰিকলবোৰ কোনো সহায় নোহোৱাকৈ প্ৰশান্ত মহাসাগৰ পাৰ হৈ ওপঙি যাব নোৱাৰিলেহেঁতেন। ইয়াৰপৰা বুজা যায় যে এই বিস্তাৰত মানুহৰ সহায় আছিল।<ref name="coco">{{cite journal |last1=Gunn |first1=Bee |last2=Baudouin |first2=Luc |last3=Olsen |first3=Kenneth M. |title=Independent Origins of Cultivated Coconut (''Cocos nucifera'' L.) in the Old World Tropics |journal=[[PLOS One]] |year=2011 |volume=6 |issue=6 |article-number=e21143 |doi=10.1371/journal.pone.0021143 |pmid=21731660 |pmc=3120816 |bibcode=2011PLoSO...621143G |doi-access=free}}</ref> {{multiple image |direction = vertical |width = 300 |image2 = Historical Introduction of Coconuts (Gunn, Baudouin,& Olsen, 2011).png |caption2 = [[ভাৰতীয় উপমহাদেশ]] আৰু দ্বীপপুঞ্জ দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ মূল বৈচিত্ৰ্যৰ কেন্দ্ৰসমূহৰপৰা নাৰিকলৰ অনুমাণিক ঐতিহাসিক পৰিচয়<ref name="Gunn2011"/><ref name="Lutz">{{cite web |last1=Lutz |first1=Diana |date=24 June 2011 |title=Deep history of coconuts decoded |url=https://source.wustl.edu/2011/06/deep-history-of-coconuts-decoded/ |website=The Source |access-date=10 January 2019 |archive-date=4 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210304153000/https://source.wustl.edu/2011/06/deep-history-of-coconuts-decoded/ |url-status=live }}</ref><ref name="Brouwers2011"/> |image1 = Geographical distributions of Indo-Atlantic and Pacific coconut subpopulations.png |caption1 = ইণ্ডো-আটলাণ্টিক আৰু প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় নাৰিকলৰ উপ-সংখ্যাৰ ভৌগোলিক বিতৰণ আৰু ইহঁতৰ জিনীয় গঠন<ref name="Gunn2011"/> }} নাৰিকলক দুটা উপ-জনসংখ্যাত ভাগ কৰা হৈছে। এটা হ’ল দ্বীপপুঞ্জ দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় গোট আৰু আনটো হ’ল ভাৰতীয় উপমহাদেশৰ দক্ষিণ অংশৰ ইণ্ডো-আটলাণ্টিক গোট। প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় গোটটো স্পষ্টভাৱে পোহনীয়া কৰা জাত। ইহঁত চাপৰ হয়, স্ব-পৰাগযোগ ঘটে আৰু ইহঁতৰ ''niu vai'' ফলত বাকলিতকৈ শাহৰ অনুপাত বেছি থাকে। প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় নাৰিকলৰ বিতৰণ অষ্ট্ৰনেচীয় নাৱিকসকলে বসতি স্থাপন কৰা অঞ্চলসমূহৰ সৈতে খাপ খায়, বিশেষকৈ [[মাদাগাস্কাৰ]]। এই দ্বীপটোৰ নাৰিকলবোৰত দুয়োটা উপ-জনসংখ্যাৰ জিনীয় মিশ্ৰণ দেখা যায়। ইয়াৰপৰা বুজা যায় যে তাত প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় নাৰিকলে ইণ্ডো-আটলাণ্টিক নাৰিকলৰ সৈতে বংশবৃদ্ধি কৰিছিল।<ref name="Gunn2011"/><ref name="Crowther2016"/> যদিও খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১০০০ ৰপৰা ৫০০ চনৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশিষ্টই ইংগিত দিয়ে যে ইণ্ডো-আটলাণ্টিক নাৰিকল পৰৱৰ্তী সময়ত [[দ্ৰাবিড় লোকসকল|দ্ৰাবিড় লোকসকলে]] স্বতন্ত্ৰভাৱে খেতি কৰিছিল, কেৱল প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় নাৰিকলতহে চাপৰ প্ৰকৃতি, স্ব-পৰাগযোগ আৰু ঘূৰণীয়া ফলৰ দৰে স্পষ্ট পোহনীয়া লক্ষণ দেখা যায়। ইয়াৰ বিপৰীতে, ইণ্ডো-আটলাণ্টিক নাৰিকলত পূৰ্বপুৰুষৰ লক্ষণ যেনে ওখ প্ৰকৃতি আৰু দীঘলীয়া ত্ৰিকোণীয় ফল দেখা যায়।<ref name="Lew"/><ref name="Gunn2011"/><ref name="Baudouin2008"/><ref name="scid">{{cite news |title=Deep history of coconuts decoded: Origins of cultivation, ancient trade routes, and colonization of the Americas |url=https://www.sciencedaily.com/releases/2011/06/110624142037.htm |access-date=22 April 2021 |work=[[ScienceDaily]] |publisher=[[Washington University in St. Louis]] |date=24 June 2011}}</ref> জিনীয় অধ্যয়নে কলম্বিয়াৰ পূৰ্বৰ যুগত [[পানামা]]ত নাৰিকলৰ জনসংখ্যা থকাটো নিশ্চিত কৰিছে। অৱশ্যে ই তাত থলুৱা উদ্ভিদ নহয় আৰু ফাউণ্ডাৰ ইফেক্টৰ ফলত হোৱা জিনীয় বটলনেক প্ৰদৰ্শন কৰে। আমেৰিকা মহাদেশৰ নাৰিকলবোৰ [[ফিলিপাইনছ]]ৰ নাৰিকলৰ সৈতে আটাইতকৈ বেছি সম্পৰ্কিত। ইয়াৰপৰা বুজা যায় যে নাৰিকলবোৰ সাগৰীয় সোঁতৰ দৰে প্ৰাকৃতিকভাৱে অহা নাছিল। বৰঞ্চ খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৩০০ চনৰপৰাই প্ৰাৰম্ভিক অষ্ট্ৰনেচীয় নাৱিকসকলে আমেৰিকালৈ লৈ গৈছিল।<ref name="Baudouin2008"/><ref name="Brouwers2011"/><ref name=Ward>{{cite journal |last1=Ward |first1=R. G. |last2=Brookfield |first2=M. |year=1992 |title=Special Paper: the dispersal of the coconut: did it float or was it carried to Panama? |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-biogeography_1992-09_19_5/page/467 |journal=[[Journal of Biogeography]] |volume=19 |issue=5 |pages=467–480 |doi=10.2307/2845766 |jstor=2845766 |bibcode=1992JBiog..19..467W }}</ref> ঔপনিৱেশিক যুগত, ১৬ শতিকাৰপৰা আৰম্ভ কৰি স্পেনিছ ইষ্ট ইণ্ডিজৰপৰা মণিলা গেলিয়নৰ জৰিয়তে প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় নাৰিকল [[মেক্সিকো]]ত প্ৰৱৰ্তন কৰা হৈছিল। ইয়াৰ বিপৰীতে, আৰৱ আৰু পাৰ্চী ব্যৱসায়ীসকলে ইণ্ডো-আটলাণ্টিক নাৰিকল [[পূব আফ্ৰিকা]]ৰ উপকূললৈ বিস্তাৰিত কৰিছিল। ১৬ শতিকাৰপৰা পৰ্তুগীজ জাহাজসমূহে ভাৰত আৰু শ্ৰীলংকাৰ উপনিৱেশৰপৰা ইণ্ডো-আটলাণ্টিক নাৰিকল [[আটলাণ্টিক মহাসাগৰ]]ত প্ৰৱৰ্তন কৰিছিল। প্ৰথমে পশ্চিম আফ্ৰিকাৰ উপকূললৈ আৰু তাৰ পিছত [[কেৰিবিয়ান অঞ্চল|কেৰিবিয়ান]] আৰু [[ব্ৰাজিল]]লৈ ইয়াক লৈ যোৱা হৈছিল।<ref name="Gunn2011"/> === কৃষিকৰণ === নাৰিকলক বহলভাৱে দুটা ফলৰ প্ৰকাৰত ভাগ কৰিব পাৰি। এটা হ’ল ডাঠ বাকলি আৰুকোণীয়া ফল থকা পূৰ্বপুৰুষৰ ''niu kafa'' ৰূপ আৰু আনটো হ’ল পাতল বাকলি, ঘূৰণীয়া ফল আৰু অধিক ভ্ৰূণপোষ বা শাহ থকা ''niu vai'' ৰূপ। এই শব্দবোৰ চামোগান ভাষাৰ।<ref name="Gunn2011"/><ref name=Lebrun/><ref name=Harries/> ''niu kafa'' ৰূপটো হ’ল বন্য পূৰ্বপুৰুষৰ প্ৰকাৰ। ইয়াৰ বীজটো সুৰক্ষিত কৰিবলৈ ডাঠ বাকলি থাকে। সাগৰত ওপঙি থকাত সহায় কৰিবলৈ ইয়াৰ আকৃতিকোণীয়া আৰু বেছি খাঁজকাটি থকা হয়। ই ইণ্ডো-আটলাণ্টিক নাৰিকলৰ প্ৰধান ৰূপ।<ref name=Lebrun/><ref name="Gunn2011"/> অৱশ্যে ঘৰ আৰু নাও নিৰ্মাণত ৰছীৰ উৎস হিচাপে অষ্ট্ৰনেচীয় বস্তুগত সংস্কৃতিত গুৰুত্বপূৰ্ণ হোৱা [[নাৰিকলৰ আঁহ]] উৎপাদনৰ বাবে কিছু পৰিমাণে ডাঠ বাকলি থকা ফল নিৰ্বাচন কৰা হৈছিল।<ref name="Lew"/> <gallery class=center mode=nolines widths=180 heights=180 caption="দুটা প্ৰধান ফলৰ প্ৰকাৰ"> File:Cocos nucifera (coconut) 5 (38507429165).jpg|বন্য আৰু ইণ্ডো-আটলাণ্টিক নাৰিকলৰ ''niu kafa'' ৰূপ। সম্ভৱতঃ ঘৰ আৰু নাও নিৰ্মাণৰ বাবে অধিক আঁহ পাবলৈ ইয়াক বাছনি কৰা হৈছিল File:Cocos nucifera (coconut) 2 (39384972311).jpg|খেতি কৰা প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় নাৰিকলৰ ''niu vai'' ৰূপ। অধিক শাহ আৰু [[নাৰিকলৰ পানী|পানী]] তথা কম বাকলিৰ বাবে ইয়াক কৃত্ৰিম নিৰ্বাচন কৰা হৈছিল </gallery> ''niu vai'' ৰূপটো হ’ল প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় নাৰিকলত প্ৰধানকৈ থকা পোহনীয়া ৰূপ। অষ্ট্ৰনেচীয় লোকসকলে ইহঁতৰ ডাঙৰ ভ্ৰূণপোষ-বাকলিৰ অনুপাত আৰু অধিক নাৰিকলৰ পানীৰ পৰিমাণৰ বাবে ইহঁতক কৃত্ৰিমভাৱে নিৰ্বাচন কৰিছিল। ইয়াৰ ফলত সামুদ্ৰিক যাত্ৰাৰ বাবে খাদ্য আৰু পানীৰ সংৰক্ষণ হিচাপে ইহঁত অধিক উপযোগী হৈ পৰিছিল। এই ঘূৰণীয়া, পাতল বাকলি থকা ফলটোৰ কম ওপঙি থকা ক্ষমতা আৰু অধিক ভংগুৰতাই কোনো প্ৰভাৱ পেলোৱা নাছিল। কাৰণ মানুহে ইয়াক বিস্তাৰ কৰিবলৈ আৰু খেতিপথাৰত ৰুবলৈ আৰম্ভ কৰিছিল।<ref name=Lebrun>{{cite journal |last1=Lebrun |first1=P. |last2=Seguin |first2=M. |last3=Grivet |first3=L. |last4=Baudouin |first4=L. |year=1998 |title=Genetic diversity in coconut (''Cocos nucifera'' L.) revealed by restriction fragment length polymorphism (RFLP) markers |url=https://archive.org/details/sim_euphytica_1998_101_1/page/103 |doi=10.1023/a:1018323721803 |journal=Euphytica |volume=101 |pages=103–108 |s2cid=19445166}}</ref><ref name=Shukla>{{cite journal |last1=Shukla |first1=A. |last2=Mehrotra |first2=R. C. |last3=Guleria |first3=J. S. |year=2012 |title=Cocos sahnii Kaul: A ''Cocos nucifera'' L.-like fruit from the Early Eocene rainforest of Rajasthan, western India |journal=Journal of Biosciences |volume=37 |issue=4 |pages=769–776 |doi=10.1007/s12038-012-9233-3 |pmid=22922201 |s2cid=14229182 }}</ref> বিচমাৰ্ক দ্বীপপুঞ্জৰ চেইণ্ট মেথিয়াছ দ্বীপপুঞ্জৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থানসমূহত ''Niu vai'' অন্তস্তৰৰ টুকুৰা উদ্ধাৰ কৰা হৈছে। এই টুকুৰাবোৰ প্ৰায় খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১০০০ চনৰ পুৰণি। ইয়াৰপৰা বুজা যায় যে অষ্ট্ৰনেচীয় লাপিটা লোকসকলে ইতিমধ্যে নাৰিকলৰ খেতি আৰু কৃত্ৰিম নিৰ্বাচন কৰিছিল।<ref name="Lew"/> নাৰিকল গছক ইয়াৰ প্ৰকৃতিৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি বহলভাৱে দুটা সাধাৰণ প্ৰকাৰত ভাগ কৰিব পাৰি: "ওখ" (var. ''typica'') আৰু "চাপৰ" (var. ''nana'') জাত।<ref name=Santos>{{cite web |url=http://www.bioversityinternational.org/fileadmin/bioversity/publications/Web_version/108/ch02.htm#Chapter+1+BOTANY+OF+THE+COCONUT+PALM |archive-url=https://web.archive.org/web/20131212200527/http://www.bioversityinternational.org/fileadmin/bioversity/publications/Web_version/108/ch02.htm |title=Chapter 1: Botany of the Coconut Palm |archive-date=12 December 2013|website=bioversityinternational.org}}</ref> এই দুয়োটা গোট জিনীয়ভাৱে সুকীয়া। চাপৰ জাতটোৱে আলংকাৰিক বৈশিষ্ট্য আৰু সোনকালে অংকুৰণ তথা ফল ধৰাৰ বাবে অধিক মাত্ৰাত কৃত্ৰিম নিৰ্বাচন প্ৰদৰ্শন কৰে।<ref name=Harries>{{cite journal |last1=Harries |first1=H. C. |year=1978 |title=The evolution, dissemination and classification of ''Cocos nucifera'' L. |url=https://archive.org/details/sim_botanical-review_july-september-1978_44_3/page/265 |journal=[[The Botanical Review]] |volume=44 |issue=3 |pages=265–319 |doi=10.1007/bf02957852|bibcode =1978BotRv..44..265H |s2cid=26636137 }}</ref><ref name=Huang>{{cite journal |last1=Huang |first1=Y.-Y. |last2=Matzke |first2=A. J. M. |last3=Matzke |first3=M. |year=2013 |title =Complete sequence and comparative analysis of the chloroplast genome of coconut palm (''Cocos nucifera'') |journal=[[PLOS One]] |volume=8 |issue=8 |article-number=e74736 |doi=10.1371/journal.pone.0074736 |pmid=24023703 |pmc=3758300 |bibcode =2013PLoSO...874736H |doi-access=free }}</ref> ওখ জাতটোত পৰ-পৰাগযোগ ঘটে। আনহাতে চাপৰ পাম গছবোৰ স্ব-পৰাগযোগী হয়। ইয়াৰ ফলত ওখ গোটটোৰ ভিতৰত বহু পৰিমাণে [[জিনীয় বৈচিত্ৰ্য]] দেখা যায়।<ref name="Rivera">{{cite journal |last1=Rivera |first1=R. |last2=Edwards |first2=K. J. |last3=Barker |first3=J. H. |last4=Arnold |first4=G. M. |last5=Ayad |first5=G. |last6=Hodgkin |first6=T. |last7=Karp |first7=A. |title=Isolation and characterization of polymorphic microsatellites in ''Cocos nucifera'' L |url=https://archive.org/details/sim_genome_1999-08_42_4/page/668 |journal =Genome |volume =42 |issue =4 |pages =668–675 |year=1999 |pmid =10464790 |doi=10.1139/g98-170}}</ref> অধিক বৈচিত্ৰ্যপূৰ্ণ ওখ জাতবোৰৰ বিপৰীতে চাপৰ নাৰিকলৰ জাতবোৰ সম্পূৰ্ণৰূপে খেতি কৰা হয়।<ref name="Bourdeix"/><ref name="Rivera"/> চাপৰ নাৰিকলবোৰে তেৰটা জিনীয় মাৰ্কাৰৰ ভিতৰত তিনিটা ভাগ-বতৰা কৰে (যিটো ওখ জাতত বিৰল)। ইয়াৰপৰা বুজা যায় যে ইহঁত সম্ভৱতঃ এটা পোহনীয়া কৰা জনসংখ্যাৰপৰা উৎপন্ন হৈছে। ফিলিপাইন আৰু মালয়ৰ চাপৰ নাৰিকলবোৰ সোনকালেই দুটা সুকীয়া প্ৰকাৰত বিভক্ত হৈছিল। নতুন অঞ্চলত প্ৰৱৰ্তন কৰিলে ইহঁত সাধাৰণতে জিনীয়ভাৱে পৃথক হৈ থাকে। এনে প্ৰৱৰ্তনৰ পিছত বহুতো চাপৰ জাত বিকশিত হৈছিল, যিবোৰে ওখ জাতৰ সৈতে বৰ্ণসংকৰণ কৰিছিল। চাপৰ জাতবোৰৰ উৎপত্তি স্থান হ’ল [[দক্ষিণ-পূব এছিয়া]]। ইয়াত থকা ওখ জাতবোৰ জিনীয়ভাৱে চাপৰ নাৰিকলৰ আটাইতকৈ ওচৰত থাকে।<ref name="Gunn2011"/><ref name="lebrun2013"/><ref name="Bourdeix">{{cite book |last1=Bourdeix |first1=R. |last2=Prades |first2=A. |title=A Global Strategy for the conservation and use of Coconut Genetic Resources 2018–2028 |date=2017 |publisher=[[Bioversity International]] |isbn=978-92-9043-984-4 |url=https://www.bioversityinternational.org/e-library/publications/detail/a-global-strategy-for-the-conservation-and-use-of-coconut-genetic-resources-2018-2028/ |archive-date=20 April 2021 |access-date=20 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210420051507/https://www.bioversityinternational.org/e-library/publications/detail/a-global-strategy-for-the-conservation-and-use-of-coconut-genetic-resources-2018-2028/ |url-status=live }}</ref><ref name=Rivera/> ওখ আৰু চাপৰ জাতৰ জিন’ম ক্ৰমবিন্যাসে প্ৰকাশ কৰিছে যে ইহঁত ২ ৰপৰা ৮ নিযুত বছৰ পূৰ্বে পৃথক হৈছিল। উদ্ভিদৰ হৰমন জিবাৰলিনৰ বিপাকীয় ক্ৰিয়াৰ জিনৰ পৰিৱৰ্তনৰ ফলত চাপৰ জাতটোৰ সৃষ্টি হৈছিল।<ref>{{cite journal |last1=Wang |first1=Shouchuang |last2=Xiao |first2=Yong |last3=Zhou |first3=Zhi-Wei |last4=Yuan |first4=Jiaqing |last5=Guo |first5=Hao |last6=Yang |first6=Zhuang |last7=Yang |first7=Jun |last8=Sun |first8=Pengchuan |last9=Sun |first9=Lisong |last10=Deng |first10=Yuan |last11=Xie |first11=Wen-Zhao |last12=Song |first12=Jia-Ming |last13=Qamar |first13=Muhammad Tahir ul |last14=Xia |first14=Wei |last15=Liu |first15=Rui |display-authors=5 |date=4 November 2021 |title=High-quality reference genome sequences of two coconut cultivars provide insights into evolution of monocot chromosomes and differentiation of fiber content and plant height |journal=Genome Biology |volume=22 |issue=1 |page=304 |doi=10.1186/s13059-021-02522-9 |pmc=8567702 |pmid=34736486 |doi-access=free }}</ref> আন এক পূৰ্ৰপুৰুষৰ জাত হৈছে [[পলিনেশিয়া]]ৰ '''''niu leka''''' (যাক "কম্পেক্ট ড্ৱাৰ্ফ" বুলি কোৱা হয়)। যদিও ই চাপৰ নাৰিকলৰ সৈতে সাদৃশ্যপূৰ্ণ (লেহেমীয়া বৃদ্ধিকে ধৰি), ই জিনীয়ভাৱে সুকীয়া আৰু ইয়াক স্বতন্ত্ৰভাৱে খেতি কৰা হৈছিল, সম্ভৱতঃ [[টংগা]]ত। প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় অন্যান্য দ্বীপতো ''niu leka'' ৰ অন্যান্য জাত থাকিব পাৰে। ইয়াৰে কিছুমান সম্ভৱতঃ কম্পেক্ট ড্ৱাৰ্ফ আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ চাপৰপ্ৰকাৰৰ উন্নত বৰ্ণসংকৰৰ বংশধৰ।<ref name="lebrun2013"/><ref name="Bourdeix"/> == বিতৰণ আৰু আৱাসস্থল == মানুহৰ খেতি আৰু বিস্তাৰৰ বাবে নাৰিকলৰ একপ্ৰকাৰৰ বিশ্বব্যাপী বিতৰণ দেখিবলৈ পোৱা যায়। অৱশ্যে ইয়াৰ মূল বিতৰণ আছিল কেন্দ্ৰীয় ইণ্ডো-পেচিফিক অঞ্চলৰ সামুদ্ৰিক দক্ষিণ-পূব এছিয়া আৰু মেলালেনিয়া অঞ্চলত।<ref name="Perera"/> নাৰিকল গছ বালিচহীয়া মাটিত ভালদৰে বাঢ়ি আহে আৰু ই অতিমাত্ৰা [[লৱণাক্ততা]] সহ্য কৰিব পাৰে। ই প্ৰচুৰ সূৰ্যৰ পোহৰ আৰু বছৰি ১৫০০ মিমিৰপৰা ২৫০০ মিমিৰ ভিতৰত নিয়মীয়া বৰষুণ হোৱা অঞ্চল পছন্দ কৰে। ই ৬০% তকৈ অধিক আৰ্দ্ৰতা পছন্দ কৰে। যদি বৰষুণ ইয়াতকৈ কম হয়, ইয়াৰ শিপাই মাটিৰ পানীৰ স্তৰ স্পৰ্শ কৰিব পাৰিলে ই জীয়াই থাকিব পাৰে। কিন্তু ই পানী জমা হৈ থকাটো সহ্য কৰিব নোৱাৰে। ক্ৰান্তীয় অঞ্চলত সাগৰ পৃষ্ঠৰপৰা {{Convert|600|m}} উচ্চতালৈকে ই বৃদ্ধি পায়। ই ভিতৰুৱা অঞ্চলৰ বালিচহীয়া মাটিত এমাহ আৰু গধুৰ মাটিত তিনিমাহ পৰ্যন্ত খৰাং বতৰ সহ্য কৰিব পাৰে। কিন্তু মাটিৰ পানী নিষ্কাষণ ব্যৱস্থা ভাল হ’ব লাগিব। ই ৪.৫ ৰপৰা ৮ পিএইচ (pH) যুক্ত মাটিত গজে (পিছৰটো প্ৰবাল এটোলত হয়)। কিন্তু ই ৫.৫ ৰপৰা ৭ পিএইচ পৰিসৰ বেছি পছন্দ কৰে। ছাঁ পৰিলে ইয়াৰ বৃদ্ধি গুৰুতৰভাৱে সীমিত হয়। যদি ইয়াৰ শিপা প্ৰণালী ভালদৰে বিকশিত হয়, তেন্তে ই ঘূৰ্ণীবতাহৰ দৰে তীব্ৰ বতাহকো প্ৰতিৰোধ কৰিব পাৰে।<ref name="sppia">{{cite book |last1=Chan |first1=Edward |first2=Craig R. |last2=Elevitch |date=April 2006 |url=http://agroforestry.net |chapter=Cocos nucifera (coconut): Environmental Preferences and Tolerances |pages=9–10 |archive-url=https://archive.org |archive-date=20 October 2013 |url-status=live |editor=C. R. Elevitch |title=Species Profiles for Pacific Island Agroforestry |location=Hōlualoa, Hawaii |publisher=Permanent Agriculture Resources}}</ref> বনৰীয়া নাৰিকল কেৱল উপকূলীয় অঞ্চলৰ বালিচহীয়া আৰু লৱণাক্ত মাটিতেই সীমাবদ্ধ থাকে। ইয়াৰ ফল সাগৰৰ মাধ্যমেৰে বিস্তাৰিত হ’বলৈ উপযোগী। বীজ কঢ়িয়াই নিবলৈ আৰু পুলি ৰুবলৈ মানুহৰ হস্তক্ষেপ নোহোৱাকৈ নাৰিকল ভিতৰুৱা অঞ্চলত উপনীত হ’ব নোৱাৰে।<ref name=HCH_2>{{cite journal |last1=Harries |first1=H. C. |year=2012 |title=Germination rate is the significant characteristic determining coconut palm diversity |journal=Annals of Botany |volume =2012 |article-number=pls045 |doi=10.1093/aobpla/pls045 |pmid=23275832 |pmc=3532018 }}</ref> == কৃষি বা খেতি কাৰ্য == [[File:Efate East - Very old coconut plantations - panoramio.jpg|thumb|ভানুৱাটুৰ এফেটে দ্বীপত থকা এটা নাৰিকলৰ বাগিছা]] নাৰিকল গছ সাধাৰণতে গৰম আৰু সেমেকা ক্ৰান্তীয় জলবায়ুত খেতি কৰা হয়। ভালদৰে বাঢ়িবলৈ আৰু ফল ধৰিবলৈ ইহঁতক গোটেই বছৰ ধৰি উষ্মতা আৰু আৰ্দ্ৰতাৰ প্ৰয়োজন হয়। খৰাং জলবায়ুত নাৰিকল গছ বৰ্তি থকাটো কঠিন আৰু সঘনাই পানী যোগান নোহোৱাকৈ ই তাত বাঢ়িব নোৱাৰে। খৰাং পৰিস্থিতিত ইয়াৰ নতুন পাতবোৰ ভালদৰে মেল নাখায়, পুৰণি পাতবোৰ শুকাই যাব পাৰে আৰু ফলবোৰ সৰি পৰিব পাৰে।<ref name="sppia"/> ক্ৰান্তীয় অঞ্চলত ইয়াৰ ব্যাপক খেতিৰ বাবে মেংগ্ৰোভ বনৰ দৰে কেইবাটাও প্ৰাকৃতিক আৱাসস্থল বিপন্ন হৈ পৰিছে। পৰিৱেশ তন্ত্ৰৰ এনে ক্ষতিৰ এটা উদাহৰণ হ’ল য়ুকাতানৰ পেটেনচ মেংগ্ৰোভ।<ref>{{cite web |url=http://www.eoearth.org/article/Petenes_mangroves?topic=49597 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121011011735/http://www.eoearth.org/article/Petenes_mangroves?topic=49597 |archive-date=11 October 2012 |title=Petenes mangroves: types and severity of threats |last1=McGinley |first1=Mark |last2=Hogan |first2=C. Michael |series=The Encyclopedia of Earth |publisher=[[World Wide Fund for Nature]] |date=19 April 2011 |access-date=17 December 2016 }}</ref> আন গছৰ তুলনাত নাৰিকল গছৰ এটা অনন্য বৈশিষ্ট্য হ’ল যে ইয়াক সাগৰৰ পানীৰেও জলসিঞ্চন কৰিব পাৰি।<ref>{{cite book |last=Carr |first=M. K. V. |title=Advances in irrigation agronomy: plantation crops |date=5 April 2012 |publisher=[[Cambridge University Press]] |page=101}}</ref> === কীট-পতংগ আৰু ৰোগ === [[File:Coconutlethalyellowing.jpg|thumb|upright|ফাইট’প্লাজমা ৰোগৰ বাবে মৰহি যোৱা এজোপা নাৰিকল গছ]] নাৰিকল গছ ফাইট’প্লাজমা (phytoplasma)জনিত মাৰাত্মক হালধীয়া পৰা ৰোগৰ (lethal yellowing) প্ৰতি সংবেদনশীল। এই ৰোগে আফ্ৰিকা, ভাৰত, মেক্সিকো, কেৰিবিয়ান আৰু প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় অঞ্চলৰ বাগিছাসমূহক প্ৰভাবিত কৰে।<ref name="Bourdeix 2016">{{cite web |last=Bourdeix |first=Ronald |url=https://asiatimes.com/article/future-coconut-threatened-lethal-yellowing-disease/ |title=Clarion call for King Coconut |date=9 December 2016 |website=Asia Times |access-date=14 December 2016}}</ref> নাৰিকল গছ বহুতো লেপিড’প্টেৰা (পখিলা আৰু মথ) প্ৰজাতিৰ পলু (larvae) ৰদ্বাৰা ক্ষতিগ্ৰস্ত হয়। এইবোৰে পাত খাই জীয়াই থাকে। ইয়াৰ ভিতৰত আফ্ৰিকান আৰ্মীৱৰ্ম (''Spodoptera exempta'') আৰু ''Batrachedra'' প্ৰজাতি যেনে: ''B.&nbsp; arenosella'', ''B.&nbsp; atriloqua'' (কেৱল নাৰিকল গছ খায়), ''B.&nbsp; mathesoni'' (কেৱল নাৰিকল গছ খায়) আৰু ''B.&nbsp; nuciferae'' অন্যতম।<ref>{{cite journal |last1=Yarro |first1=J. G. |last2=Otindo |first2=B. L. |last3=Gatehouse |first3=A. G. |last4=Lubega |first4=M. C. |date=December 1981 |title=Dwarf variety of coconut, ''Cocos nucifera'' (Palmae), a hostplant for the African armyworm, Spodoptera exempta (Wlk.) (Lepidoptera, Noctuidae)|journal=International Journal of Tropical Insect Science |volume=1 |issue=4 |pages=361–362 |doi=10.1017/S1742758400000667 |bibcode=1981IJTIS...1..361Y |s2cid=88007323}}</ref> নাৰিকলৰ পাত খোৱা বিটল পোক ''Brontispa longissima'' ই কুমলীয়া পাতবোৰ খায়। ই পুলি আৰু পূৰঠ নাৰিকল গছ দুয়োটাকে নষ্ট কৰে। ২০০৭ চনত ফিলিপাইনছে এই কীটৰ বিস্তাৰ ৰোধ কৰিবলৈ আৰু প্ৰায় ৩৫ লাখ কৃষকৰ জীৱিকা জড়িত হৈ থকা নাৰিকল উদ্যোগটোক সুৰক্ষিত কৰিবলৈ মেট্ৰ’ মণিলা আৰু ২৬খন প্ৰদেশত কোৱাৰেণ্টাইন জাৰি কৰিছিল।<ref>{{cite web |url=http://www.gmanetwork.com/news/story/62343/news/regions/report-26-provinces-quarantined-for-coconut-pest |title=Report: 26 provinces quarantined for coconut pest |publisher=[[GMA News Online]] |date=28 September 2007 |access-date=17 December 2016 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161220190900/http://www.gmanetwork.com/news/story/62343/news/regions/report-26-provinces-quarantined-for-coconut-pest |archive-date=20 December 2016 }}</ref> নাৰিকলৰ ফলবোৰ এবিধ ভেঁকুৰ বা মকৰা সদৃশ কীটৰ (''Aceria guerreronis'')দ্বাৰা ক্ষতিগ্ৰস্ত হ’ব পাৰে। এই কীটে নাৰিকল বাগিছাসমূহ আক্ৰমণ কৰে আৰু ইয়াৰ ফলত উৎপাদনৰ ৬০% পৰ্যন্ত অৰ্থনৈতিক ক্ষতি হ’ব পাৰে।<ref name="CABI">{{cite journal |title=''Aceria guerreronis'' (coconut mite) |url=https://www.cabi.org/isc/datasheet/2596 |access-date=22 November 2025 |journal=Invasive Species Compendium |year=2020 |volume=CABI Compendium |page=2596 |publisher=[[CAB International|CABI]] |doi=10.1079/cabicompendium.2596 |doi-access=free |archive-date=19 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221019145227/https://www.cabi.org/isc/datasheet/2596 |url-status=live }}</ref> অপূৰঠ বীজবোৰো ইয়াৰ পলুৰদ্বাৰা আক্ৰান্ত আৰু ক্ষতিগ্ৰস্ত হয়।<ref>{{cite thesis |last=McDonald |first=Sharon Angella |title=Infestation patterns of the coconut mite, ''Eriophyes guerreronis'' (Keifer) (Acari: Eriophyidae), on coconuts and resulting yield loss in eastern Jamaica |date=9 July 1997 |access-date=22 November 2025 |degree=[[Master of Science]] |publisher=[[Virginia Polytechnic Institute and State University]] |url=http://hdl.handle.net/10919/36916 |hdl=10919/36916 |archive-date=8 June 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110608091415/http://scholar.lib.vt.edu/theses/available/etd-71997-85230/unrestricted/etd.pdf |url-status=live }}</ref> ৰাসায়নিক নিয়ন্ত্ৰণ সম্ভৱ যদিও ইয়াক সঘনাই প্ৰয়োগ কৰিবলগীয়া হোৱা বাবে খৰচ, পৰিৱেশৰ ক্ষতি আৰু নাৰিকলৰ শাহ আৰু পানীত কীটনাশকৰ অৱশিষ্ট ৰৈ যোৱাৰ আশংকাত ই কাৰ্যক্ষম নহয়।<ref name=Lindquist>{{cite book|author1=Lindquist, E.E.|author2=Bruin, J.|author3=Sabelis, M.W.|title=Eriophyoid Mites: Their Biology, Natural Enemies and Control |url=https://books.google.com/books?id=MVmTn4ghwo0C&pg=PA561 |year=1996 |publisher=[[Elsevier]] |isbn=978-0-08-053123-6 |pages=561–569}}</ref> === জাতসমূহ === [[File:Young coconut of Srilanka.jpg|thumb|upright=0.6|শ্ৰীলংকাৰ এবিধ চুটি জাতৰ নাৰিকল যাকে কিং ক’ক’নাট (ৰঙা নাৰিকল) বুলি জনা যায়]] নাৰিকলৰ বহুতো ব্যাৱসায়িক আৰু পৰম্পৰাগত জাত আছে। ইহঁতক প্ৰধানকৈ ওখ, চাপৰ আৰু বৰ্ণসংকৰ (ওখ আৰু চাপৰৰ মিশ্ৰণ) জাতত শ্ৰেণীভুক্ত কৰিব পাৰি।<ref>{{cite journal |last1=Parthasarathy |first1=V. I. |last2=Geethalakshmi |first2=P.U. |last3=Niral |first3=V. I. |title=Analysis of coconut cultivars and hybrids using isozyme polymorphism |journal=Acta Botanica Croatica |date=15 April 2004 |volume=63 |issue=1 |pages=69–74 |url=https://hrcak.srce.hr/file/5620 |archive-date=29 December 2025 |access-date=22 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251229225139/https://hrcak.srce.hr/file/5620 |url-status=live }}</ref> এই জাতবোৰ প্ৰায়ে আঞ্চলিক হয়, যেনে চেলন টল, জামাইকা টল, জাভা টল আৰু মালয়ান টল।<ref name="Elzabroek"/> প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় নাৰিকলৰ চাপৰ জাতবোৰ প্ৰাচীন কালৰেপৰা অষ্ট্ৰনেচীয় লোকসকলে খেতি কৰি আহিছে। এই জাতবোৰ লেহেমীয়া বৃদ্ধি, মিঠা নাৰিকলৰ পানী আৰু প্ৰায়ে উজ্জ্বল ৰঙৰ ফলৰ বাবে নিৰ্বাচন কৰা হৈছিল।<ref name="lebrun2013">{{cite book |last1=Lebrun |first1=P. |last2=Grivet |first2=L. |last3=Baudouin |first3=L. |title=Current Advances in Coconut Biotechnology |publisher=[[Springer Science & Business Media]]|year=2013 |isbn=978-94-015-9283-3 |editor1-last=Oropeza |editor1-first=C. |pages=83–85 |chapter=Use of RFLP markers to study the diversity of the coconut palm |editor2-last=Verdeil |editor2-first=J.K. |editor3-last=Ashburner |editor3-first=G. R. |editor4-last=Cardeña |editor4-first=R. |editor5-last=Santamaria |editor5-first=J. M.}}</ref> চাপৰ জাতবোৰৰ ভিতৰত ড্ৱাৰ্ফ গ্ৰীণ (সেউজীয়া চাপৰ) আৰু ড্ৱাৰ্ফ অৰেঞ্জ (কমলা চাপৰ) আদি অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Elzabroek"/> বিভিন্ন বৈশিষ্ট্যেৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি নাৰিকলৰ জাতসমূহ নিৰ্বাচন কৰা হৈছে। উদাহৰণস্বৰূপে, কিং ক’ক’নাট (ৰঙা নাৰিকল) হ’ল শ্ৰীলংকাৰ এবিধ জাত, য’ত শৰ্কৰাৰ পৰিমাণ তুলনামূলকভাৱে কম থাকে। আনহাতে মাকাপুন’ (Macapuno) জাতৰ নাৰিকলত কোমল জেলিৰ দৰে শাহ থাকে, যিয়ে ফলটোৰ সমগ্ৰ কেন্দ্ৰীয় গহ্বৰটো পূৰণ কৰি ৰাখে। ইয়াক মিঠা মিঠাই তৈয়াৰ কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref>{{cite journal |last1=Sukendah |last2=Volkaert |first2=Hugo |last3=Sudarsono |year=2009 |title=Isolation and Analysis of DNA Fragment of Genes Related to Kopyor Trait in Coconut Plant |url=https://jurnal.ugm.ac.id/ijbiotech/article/view/7814/6055 |journal=Indonesian Journal of Biotechnology |volume=14 |issue=2 |pages=1169–1178 |archive-date=30 January 2023 |access-date=23 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230130143237/https://jurnal.ugm.ac.id/ijbiotech/article/view/7814/6055 |url-status=live }}</ref><ref name="Florida Gardener">{{cite web |title=Coconut Varieties |url=http://www.floridagardener.com/palms/coconutpalm.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151020105211/http://www.floridagardener.com/palms/coconutpalm.htm |archive-date=20 October 2015 |access-date=19 May 2016 |publisher=floridagardener.com }}</ref> মাইপান নাৰিকল (Maypan) এবিধ এফ১ বৰ্ণসংকৰ (F1 hybrid) জাত। ১৯৭০-ৰ দশকত জামাইকাত মাৰাত্মক হালধীয়া পৰা ৰোগ প্ৰতিৰোধ কৰিবলৈ এই জাতটো প্ৰস্তুত কৰা হৈছিল।<ref>[http://www.avxl82.dsl.pipex.com/CICLY/main.html Centre for Information on Coconut Lethal Yellowing (CICLY)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090605224039/http://www.avxl82.dsl.pipex.com/CICLY/main.html |date=5 June 2009 }}</ref><ref>{{cite journal |last1=Harries |first1=H.C. |last2=Romney |first2=D.H. |year=1974 |title=Maypan: an F1 hybrid coconut variety for commercial production in Jamaica |journal=World Crops |volume=26 |pages=110–111}}</ref> অৱশ্যে অতি সোনকালেই মাইপান জাতৰ ৰোগ প্ৰতিৰোধ ক্ষমতা হ্ৰাস পাবলৈ ধৰে। এই প্ৰক্ৰিয়া সম্ভৱতঃ ১৯৮০-ৰ দশকৰপৰাই আৰম্ভ হৈছিল আৰু ২০০০ চনৰ ভিতৰত ই সম্পূৰ্ণ ব্যৰ্থ হয়।<ref>{{cite journal |last1=Broschat |first1=T. K. |last2=Harrison |first2=N. A. |last3=Donselman |first3=H. |title=Losses to Lethal Yellowing Cast Doubt on Coconut Cultivar Resistance |journal=Palms |year=2002 |volume=46 |issue=4 |pages=185–189 |url=https://palms.org/wp-content/uploads/2016/05/vol46n4p185-189.pdf |archive-date=30 November 2025 |access-date=30 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251130114004/https://palms.org/wp-content/uploads/2016/05/vol46n4p185-189.pdf |url-status=live |archivedate=30 November 2025 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20251130114004/https://palms.org/wp-content/uploads/2016/05/vol46n4p185-189.pdf |deadurl=yes }}</ref><ref name="Lebrun Baudouin 2007">{{cite journal |last1=Lebrun |first1=P. |last2=Baudouin |first2=L. |last3=Myrie |first3=W. |last4=Berger |first4=A. |last5=Dollet |first5=M. |title=Recent lethal yellowing outbreak: why is the Malayan Yellow Dwarf Coconut no longer resistant in Jamaica? |journal=Tree Genetics & Genomes |volume=4 |issue=1 |date=14 November 2007 |issn=1614-2942 |doi=10.1007/s11295-007-0093-1 |pages=125–131 |url=http://link.springer.com/10.1007/s11295-007-0093-1 |access-date=23 November 2025|url-access=subscription }}</ref> নাৰিকলৰ আন কিছুমান জাতৰ মাইক্ৰ’ছেটেলাইটত থকা এলিল (alleles)ৰ বাবে হালধীয়া পৰা ৰোগৰ বিৰুদ্ধে প্ৰাকৃতিক শস্যৰ ৰোগ প্ৰতিৰোধ ক্ষমতা থাকে। ইয়াৰ ভিতৰত 'ভানুৱাটু টল' আৰু 'শ্ৰীলংকা গ্ৰীণ ড্ৱাৰ্ফ' আটাইতকৈ বেছি প্ৰতিৰোধ ক্ষমতাসম্পন্ন জাত। আনহাতে 'ৱেষ্ট আফ্ৰিকান টল' জাতটো এই ৰোগৰ প্ৰতি আটাইতকৈ বেছি সংবেদনশীল।<ref name="Microsatellite">{{cite book |year=2017 |publisher=Springer |first2=S. |first1=M. |last2=Jain |number=17 |last1=Ahuja |title=Biodiversity and Conservation of Woody Plants |doi=10.1007/978-3-319-66426-2 |series=Sustainable Development and Biodiversity |volume=17 |isbn=978-3-319-66425-5 |s2cid=518220 |page=23}}</ref><ref>{{cite book |publisher=Springer |year=2020 |first5=Julianne |first4=Quang |first3=Roland |first2=Mike |first1=Steve |last5=Biddle |last4=Nguyen |last3=Bourdeix |last2=Foale |last1=Adkins |editor-first1=Steve |editor-first2=Mike |editor-first3=Roland |editor-first4=Quang |editor-first5=Julianne |editor-last1=Adkins |editor-last2=Foale |editor-last3=Bourdeix |editor-last4=Nguyen |editor-last5=Biddle |doi=10.1007/978-3-030-44988-9 |title=Coconut Biotechnology: Towards the Sustainability of the 'Tree of Life' |isbn=978-3-030-44987-2 |s2cid=220051653 |pages=128, 132}}</ref><ref>{{cite journal |issue=4 |year=2010 |volume=6 |first6=A. |first5=S. |first4=P. |first3=J.|first2=K. |first1=K. |last6=Sangare |last5=Dery |last4=Lebrun |last3=Konan |last2=Koffi |last1=Konan |title=Microsatellite gene diversity in coconut (''Cocos nucifera'' L.) accessions resistants to lethal yellowing disease |journal=African Journal of Biotechnology |url=https://www.ajol.info/index.php/ajb/article/view/56209}}</ref> === প্ৰজাতি সংবৰ্ধন === নাৰিকলৰ ক্ষেত্ৰত পৰম্পৰাগত [[উদ্ভিদ প্ৰজনন]] ব্যৱস্থাৰ ব্যৱহাৰ সীমিত। কাৰণ অতিৰিক্ত জিনীয় বৈচিত্ৰ্য যোগান ধৰিবলৈ কোনো বন্য নাৰিকলৰ প্ৰজাতি নাই। ইয়াৰ উপৰি, ইয়াৰ বংশবৃদ্ধিৰ বাবে দীঘলীয়া সময়ৰ প্ৰয়োজন হয়, ইয়াত উচ্চ মাত্ৰাত বিষমযুগ্মতা (heterozygosity) থাকে, বৰ্ণসংকৰণৰ বাবে কৰা কৃত্ৰিম পৰাগযোগৰপৰা মাত্ৰ কেইটামানহে বীজ পোৱা যায় আৰু আংগিক প্ৰজনন (ক্ল’নিং) প্ৰক্ৰিয়াটো বিশ্বাসযোগ্য নহয়। নাৰিকল প্ৰজননৰ উদ্দেশ্যসমূহৰ ভিতৰত ক’প্ৰা বা শুকান শাহৰ পৰিমাণ বৃদ্ধি, মাইকী ফুলৰ উৎপাদন, তেলৰ পৰিমাণ বৃদ্ধি, নাৰিকলৰ শাহ আৰু পানীৰ সুগন্ধি, ভ্ৰূণপোষৰ কোমলতা আৰু মিঠা ভাব, খৰাং প্ৰতিৰোধ ক্ষমতা, শিপা ওলোৱা ৰোগৰ প্ৰতিৰোধ ক্ষমতা আৰু এৰিঅ’ফাইড মকৰা বা কীটৰ প্ৰতিৰোধ ক্ষমতা অন্তৰ্ভুক্ত হ’ব পাৰে।<ref name="Nair 2016">{{cite book |last1=Nair |first1=Raman V. |url=https://www.researchgate.net/publication/305552308 |title=Advances in plant breeding strategies: agronomic, abiotic and biotic stress traits |last2=Jerard |first2=B. A. |last3=Thomas |first3=Regi J. |publisher=[[Springer International]] |year=2016 |pages=257–279 |chapter=Coconut breeding in India}}</ref> বৰ্ণসংকৰ বা হাইব্ৰীড জাতবোৰে অন্যান্য জাতৰ তুলনাত অধিক উৎপাদন আৰু খৰতকীয়া ফল ধৰাৰ ক্ষমতা প্ৰদান কৰে। কিন্তু ইয়াৰ পানীৰ গুণগত মানৰ বাবে এই ফলবোৰে বজাৰত কম আদৰ পায়। নাৰিকলৰ পানীৰ বজাৰখনৰ বাবে বৰ্ণসংকৰ জাততকৈ অধিক উন্নত পানীৰ গুণগত মান যোগান ধৰিবলৈ চাপৰ নাৰিকলৰ ভিতৰতে অন্তৰ্ভুক্ত প্ৰজাতিৰ ক্ৰছিং বা সংবৰ্ধন (একেলগে প্ৰজনন কৰা চাপৰ নাৰিকল) পৰীক্ষা কৰি চোৱা হৈছে।<ref>{{cite journal |last1=Santos |first1=Pedro Henrique Araújo Diniz |last2=Venâncio |first2=Thiago Motta |last3=dos Santos |first3=Pedro Henrique Dias |last4=Ramos |first4=Helaine Christine Cancela |last5=Arêdes |first5=Fernanda Abreu Santana |last6=Azevedo |first6=Alinne Oliveira Nunes |last7=Boechat |first7=Marcela Santana Bastos |last8=de Souza Filho |first8=Gonçalo Apolinário |last9=Ramos |first9=Semiramis Rabelo Ramalho |last10=Mirisola |first10=Luiz Angelo |last11=Aragão |first11=Wilson Menezes |last12=Pereira |first12=Messias Gonzaga |display-authors=5 |year=2020 |title=Genotyping-by-sequencing technology reveals directions for coconut (Cocos nucifera L.) breeding strategies for water production |url=https://dx.doi.org/10.1007/s10681-020-02582-1 |journal=Euphytica |volume=216 |issue=3 |pages=1–9 |article-number=45 |doi=10.1007/s10681-020-02582-1 |bibcode=2020Euphy.216...45S |access-date=22 November 2025|url-access=subscription }}</ref> === ফল সংগ্ৰহ কৰা === {{multiple image | align = left | direction = horizontal | width1 = 100 | width2 = 120 | width3 = 83 | image1 = Coconut notches.jpg | image2 = CoconutHarvestCazones.JPG | image3 = Coconut harvest.jpg | header = ফল চপোৱা পদ্ধতিসমূহ | footer = বাঁওফালে: কাণ্ডত কটা খাঁজ ব্যৱহাৰ কৰি গছত উঠা, [[ফিলিপাইনছ]]<br/>মাজত: ৰছী আৰু [[কপিকল]] ব্যৱহাৰ কৰি, [[মেক্সিকো]]<br/>সোঁফালে: গোৰোহাৰ চাৰিওফালে কাপোৰৰ গাঁথি লৈ গছত উঠা, [[মালদ্বীপ]] }} নাৰিকল চপোৱাৰ আটাইতকৈ সাধাৰণ পদ্ধতি দুটা হ’ল— গছত উঠি<ref name="tp2"/> আৰু দীঘল লৰু বা বাঁহ ব্যৱহাৰ কৰি।<ref name="cpg"/> গছত উঠা পদ্ধতিটো বেছি ব্যাপক, কিন্তু ই অধিক বিপজ্জনক আৰু ইয়াৰ বাবে দক্ষ শ্ৰমিকৰ প্ৰয়োজন হয়।<ref name="tp2">{{cite web |title=Harvesting and Post-harvest Management |website=Coconut Handbook |date=28 December 2016 |url=https://coconuthandbook.tetrapak.com/chapter/harvesting-and-post-harvest-management |publisher=[[Tetra Pak]] |access-date=18 April 2021 |archive-date=22 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210422105359/https://coconuthandbook.tetrapak.com/chapter/harvesting-and-post-harvest-management |url-status=live }}</ref> বেছিভাগ দেশতে হাতেৰে গছত উঠাটো পৰম্পৰাগত পদ্ধতি। ইয়াৰ বাবে ভৰিৰে কাণ্ডত চাপ প্ৰয়োগ কৰা এক বিশেষ ভংগিমাৰ প্ৰয়োজন হয়। নাৰিকল বাগিছাত নিয়োজিত শ্ৰমিকসকল প্ৰায়ে পেশী আৰু কশেৰুকাৰ বিকাৰত আক্ৰান্ত হয়। ইয়াৰ উপৰি ওপৰৰপৰা পৰি আঘাতপ্ৰাপ্ত হোৱা বা মৃত্যু হোৱাৰ আশংকাও থাকে।<ref name="Piggott">{{cite book |last1=Piggott |first1=C.J. |title=Coconut Growing |date=1964 |publisher=[[Oxford University Press]] |page=61}}</ref><ref>{{cite web |title=Tropical Tree and Palm Crops |url=https://www.iloencyclopaedia.org/part-x-96841/agriculture-and-natural-resources-based-industries/tree-bramble-and-vine-crops/item/548-tropical-tree-and-palm-crops |website=Encyclopedia of Occupational Health & Safety |publisher=[[International Labour Organization]] |access-date=24 April 2021 }}{{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="George">{{cite journal |last1=George |first1=Bincy M. |last2=Rao |first2=Muddanna S. |last3=Kumar |first3=Arunachalam |last4=Suvarna |first4=Niveditha |last5=D'Souza |first5=Jessica Sushima |title=Health of coconut tree climbers of rural southern India – medical emergencies, body mass index and occupational marks: A quantitative and survey study |journal=Journal of Clinical and Diagnostic Research |year=2012 |volume=6 |issue=1 |pages=57–60 |url=https://www.jcdr.net/articles/pdf/1829/13%20-%203430.(A).pdf |archive-date=24 April 2021 |access-date=24 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210424041814/https://www.jcdr.net/articles/pdf/1829/13%20-%203430.(A).pdf |url-status=live }}</ref> সুৰক্ষাৰ বাবে ফিলিপাইন আৰু গুৱামৰ নাৰিকল শ্ৰমিকে কঁকালত ৰছীৰে বন্ধা এখন বিশেষ ছুৰী (ব’ল’ ছুৰী) ব্যৱহাৰ কৰি গছৰ কাণ্ডত নিৰ্দিষ্ট দূৰত্বত খাঁজ কাটি লয়। ই গছৰ কাণ্ডটোক এখন জখলাৰ দৰে কৰি তোলে। অৱশ্যে ই গছৰপৰা পোৱা কাঠৰ মূল্য হ্ৰাস কৰে আৰু গছজোপাত বীজাণুৰ সংক্ৰমণ ঘটিব পাৰে।<ref name="fao-timber">{{cite book |title=Coconut wood: Processing and Use |date=1985 |publisher=Food and Agriculture Organization of the United Nations |isbn=92-5-102253-4 |page=27 |url=http://www.fao.org/3/an792e/an792e00.pdf |archive-date=18 April 2021 |access-date=18 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418112328/http://www.fao.org/3/an792e/an792e00.pdf |url-status=live }}</ref><ref name="tp2"/><ref name="Safford">{{cite journal |last=Safford |first=William Edwin |title=The Useful Plants of the Island of Guam |journal=[[Bulletin of the United States National Museum]] |date=8 April 1905 |volume=9 |page=243}}</ref> গছত উঠাটো সহজ কৰাৰ আন আন পদ্ধতিসমূহৰ ভিতৰত কপিকল আৰু ৰছীৰ ব্যৱহাৰ, হাত বা ভৰি দুয়োটাতে লতা, ৰছী বা কাপোৰ বান্ধি লোৱা, ভৰি বা ভৰিৰ তলুৱাত লোৰ কাঁট লগোৱা বা ৰছীৰে কাণ্ডত নাৰিকলৰ বাকলি বান্ধি লোৱা আদি অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="COGENT"/> [[File:“Lambanog”- Philippines Coconut Wine.jpg|thumb|ফিলিপাইনৰ এজন শ্ৰমিকে কটা ফুলৰ ঠাৰিৰপৰা নাৰিকলৰ মিঠা ৰস সংগ্ৰহ কৰি [[লাম্বান’গ|তালৰ মদ]] প্ৰস্তুত কৰিবলৈ বাঁহৰ সাঁকোৰ ব্যৱস্থা ব্যৱহাৰ কৰিছে]] লৰু বা বাঁহৰ পদ্ধতিটোত এটা দীঘল লৰু বা বাঁহ ব্যৱহাৰ কৰা হয় যাৰ মূৰত এটা কাটিব পৰা সঁজুলি লগোৱা থাকে। ফিলিপাইনত এই পৰম্পৰাগত সঁজুলিটোক 'হালাবাচ' (halabas) বুলি কোৱা হয়। ই এটা দীঘল বাঁহৰ মূৰত কাঁচিৰ দৰে ব্লেড লগাই প্ৰস্তুত কৰা হয়। যদিও ই গছত উঠাতকেই নিৰাপদ আৰু দ্ৰুত, ই শ্ৰমিকসকলক নাৰিকল গছৰ শীৰ্ষ অংশ পৰীক্ষা কৰা আৰু কীট-পতংগ তথা ৰোগৰপৰা পৰিষ্কাৰ কৰাৰ সুযোগ নিদিয়ে।<ref name="cpg">{{cite web |title=Coconut Production Guide |url=https://businessdiary.com.ph/3062/coconut-production-guide/#Harvest_Management |website=Business Diary PH |date=30 March 2020 |access-date=18 April 2021 |archive-date=18 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418112334/https://businessdiary.com.ph/3062/coconut-production-guide/#Harvest_Management |url-status=live }}</ref> আধুনিক পদ্ধতিত ট্ৰেক্টৰ বা জখলাৰ ওপৰত সংস্থাপিত হাইড্ৰলিক লিফ্ট ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref name="Loyola"/> ভাৰত, শ্ৰীলংকা আৰু [[মালয়েছিয়া]]ত যান্ত্ৰিক নাৰিকল গছত উঠা সঁজুলি আৰু ৰবট বিকশিত কৰা হৈছে।<ref name="tp">{{cite book |author=Tetra Pak |title=Coconut Handbook |date=2016 |publisher=Tetra Pak International S.A. |isbn=978-91-7773-948-7 |chapter=The Chemistry of Coconut Milk and Cream |chapter-url=https://coconuthandbook.tetrapak.com/chapter/chemistry-coconut-milk-and-cream |archive-date=29 May 2023 |access-date=25 May 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230529220718/https://coconuthandbook.tetrapak.com/chapter/chemistry-coconut-milk-and-cream |url-status=live }}</ref><ref name="Kumar">{{cite news |last1=Kumar |first1=V. Sajeev |title=New mechanical coconut climbing device developed |url=https://www.thehindubusinessline.com/economy/agri-business/New-mechanical-coconut-climbing-device-developed/article20111199.ece |access-date=18 April 2021 |work=Business Line |date=20 March 2011 |archive-date=18 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418112329/https://www.thehindubusinessline.com/economy/agri-business/New-mechanical-coconut-climbing-device-developed/article20111199.ece |url-status=live }}</ref><ref name="Subramanian">{{cite journal |last1=Subramanian |first1=Parvathi |last2=Sankar |first2=Tamil Selvi |title=Development of a novel coconut-tree-climbing machine for harvesting |journal=Mechanics Based Design of Structures and Machines |date=7 April 2021 |volume=51 |issue=5 |pages=2757–2775 |doi=10.1080/15397734.2021.1907756|s2cid=233530078 }}</ref><ref name="COGENT">{{cite web |title=Climbing the coconut palm |url=http://cogentnetwork.org/oldsite/climbing-the-coconut-palm |website=COGENT |access-date=24 April 2021 |archive-date=16 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211216083837/http://cogentnetwork.org/oldsite/climbing-the-coconut-palm }}</ref> 'ক’ক’নাট মেচিউৰিটি ডিটেকচন প্ৰজেক্ট'ত ছবি আৰু [[মেচিন লাৰ্নিং]] ব্যৱহাৰ কৰি চপোৱাৰ বাবে সাজু হোৱা পূৰঠ নাৰিকলৰ থোকসমূহ চিনাক্ত কৰা হয়।<ref>{{cite journal |last1=Geethalaxmi |last2=Anjali |last3=Ashritha |last4=Sharma |first4=Rajan |last5=Bhat |first5=Shilpa Ganapati |date=15 June 2024 |title=Real Time Sustainable Cultivation of Coconut Tree Crops using ML |url=https://search.ebscohost.com/login.aspx?direct=true&db=aci&AN=181715044&site=eds-live&scope=site |journal=Grenze International Journal of Engineering & Technology (GIJET) |volume=10 |issue=2, Part 4 |pages=4666–4670 |access-date=22 November 2025}}</ref> [[File:Tanjong Jara (4280556051) (2).jpg|thumb|মালয়েছিয়াত নাৰিকল চপাবলৈ প্ৰশিক্ষণ দিয়া এটা [[গাহৰি-নেজীয়া বান্দৰ]]]] ফিলিপাইনৰ নাৰিকল বাগিছাসমূহত গছৰ ওপৰৰ অংশসমূহ পোনপটীয়াকৈ সংযোগ কৰা বাঁহৰ সাঁকো আৰু জখলাৰ এটা প্ৰণালী ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ইয়াৰ জৰিয়তে [[নাৰিকলৰ ভিনেগাৰ]] আৰু তালৰ মদ উৎপাদনৰ বাবে নাৰিকলৰ ৰস (ফল নহয়) সংগ্ৰহ কৰা হয়। <ref name="Bello">{{cite journal |last1=Bello |first1=Rolando T. |last2=Pantoja |first2=Blanquita R. |last3=Tan |first3=Maria Francesca O. |last4=Banalo |first4=Roxanne A. |last5=Alvarez |first5=Jaonne V. |last6=Rañeses |first6=Florita P. |title=A study on skills for trade and economic diversification (STED) in the non-traditional coconut export sectors of the Philippines |journal=Employment Working Paper |year=2020 |publisher=[[International Labour Organization|International Labor Organization]] |location=Geneva |page=18 |url=https://www.ilo.org/wcmsp5/groups/public/---ed_emp/documents/publication/wcms_742455.pdf}}</ref><ref name="Loyola"/> আন কিছুমান অঞ্চলত, যেনে [[পাপুয়া নিউ গিনি]]ত, নাৰিকলবোৰ মাটিত সৰি পৰিলে কেৱল বুটলি সংগ্ৰহ কৰা হয়।<ref name="tp2"/> [[থাইলেণ্ড]] আৰু মালয়েছিয়াৰ কিছুমান নাৰিকল কৃষকে নাৰিকল চপাবলৈ [[গাহৰি-নেজীয়া বান্দৰ]] ব্যৱহাৰ কৰে।<ref name="Bertrand"/> থাইলেণ্ডত নাৰিকল ছিঙিবলৈ ইহঁতক প্ৰায় ৪০০ বছৰ ধৰি পুহি প্ৰশিক্ষণ দি অহা হৈছে।<ref name="npr">{{cite web |last=Barclay |first=Eliza |date=19 October 2015 |title=What's Funny About the Business of Monkeys Picking Coconuts? |url=https://www.npr.org/sections/thesalt/2015/10/19/448960760/monkeys-pick-coconuts-in-thailand-are-they-abused-or-working-animals |publisher=[[NPR]] |access-date=5 April 2018 |archive-date=24 December 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171224054240/https://www.npr.org/sections/thesalt/2015/10/19/448960760/monkeys-pick-coconuts-in-thailand-are-they-abused-or-working-animals |url-status=live }}</ref><ref name="vm">{{cite news |title=The truth behind the "widespread" practice of monkeys harvesting coconuts in Thailand impacting on consumers & retailers |url=https://vegworldmag.com/the-truth-behind-the-widespread-practice-of-monkeys-harvesting-coconuts-in-thailand-impacting-on-consumers-retailers/ |access-date=18 April 2021 |work=Vegworld Magazine |date=31 July 2020 |archive-date=18 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418112330/https://vegworldmag.com/the-truth-behind-the-widespread-practice-of-monkeys-harvesting-coconuts-in-thailand-impacting-on-consumers-retailers/ |url-status=live }}</ref><ref name="Pratruangkrai">{{cite news |last1=Pratruangkrai |first1=Petchanet |title=Focus: Thai coconut farmers reject monkey abuse charges, suffer lost income |url=https://english.kyodonews.net/news/2020/07/438857ee536a-focus-thai-coconut-farmers-reject-monkey-abuse-charges-suffer-lost-income.html |access-date=18 April 2021 |agency=Kyodo News |date=16 July 2020 |archive-date=18 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418112331/https://english.kyodonews.net/news/2020/07/438857ee536a-focus-thai-coconut-farmers-reject-monkey-abuse-charges-suffer-lost-income.html |url-status=live }}</ref> দক্ষিণ থাইলেণ্ড আৰু মালয়েছিয়াৰ কেলান্তান ৰাজ্যত গাহৰি-নেজীয়া বান্দৰৰ প্ৰশিক্ষণ বিদ্যালয় এতিয়াও বৰ্তি আছে।<ref name="Bertrand">{{cite journal |last=Bertrand |first=Mireille |date=27 January 1967 |title=Training without Reward: Traditional Training of Pig-Tailed Macaques as Coconut Harvesters |url=https://archive.org/details/sim_science_1967-01-27_155_3761/page/484 |journal=[[Science (journal)|Science]] |volume=155 |issue=3761 |pages=484–486 |doi=10.1126/science.155.3761.484 |pmid=4959310 |bibcode=1967Sci...155..484B}}</ref> ২০১৯ চনত পশু অধিকাৰ সুৰক্ষা সংস্থা 'পেলপ ফৰ দি এথিকেল ট্ৰিটমেণ্ট অৱ এনিমেলচ' (PETA) এ থাইলেণ্ডৰ এই প্ৰথাৰ বিৰোধিতা কৰিছিল।<ref name="Loyola">{{cite news |last=Loyola |first=James A. |title=Philippine coconut industry: No monkey business here |url=https://mb.com.ph/2020/07/23/philippine-coconut-industry-no-monkey-business-here/ |access-date=18 April 2021 |work=[[Manila Bulletin]] |date=23 July 2020 |archive-date=18 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418114104/https://mb.com.ph/2020/07/23/philippine-coconut-industry-no-monkey-business-here/ |url-status=live }}</ref> {| class="wikitable floatright" style="width:12em; text-align:center; " |+ নাৰিকল উৎপাদন (বাকলিৰ সৈতে)<br>{{small|২০২৪, নিযুত টন}}<br/> |- |{{IDN}} || ১৮.০ |- |{{IND}} || ১৪.৭ |- |{{PHL}} || ১৪.৫ |- |{{BRA}} || ৩.২ |- |{{LKA}} || ১.৮ |- ! বিশ্ব!! ৬৫.৫ |- |colspan=2|{{small|উৎস: [[ৰাষ্ট্ৰসংঘ]]ৰ [[FAOSTAT]]}}<ref name="faostat">{{cite web |url=https://www.fao.org/faostat/en/#data/QCL |title=Coconut production in 2024, Crops/Regions/World list/Production Quantity/Year (pick lists) |publisher=UN Food and Agriculture Organization, Corporate Statistical Database |year=2026 |access-date=6 April 2026 |archive-date=12 November 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161112130804/https://www.fao.org/faostat/en/#data/QCL |url-status=live }}</ref> |} === উৎপাদন === ২০২৪ চনত সমগ্ৰ বিশ্বতে ৬৫.৫ নিযুত [[মেট্ৰিক টন|টন]] নাৰিকল (বাকলিৰ সৈতে) উৎপাদন হৈছিল। ইয়াৰ ভিতৰত [[ইণ্ডোনেছিয়া]], ভাৰত আৰু ফিলিপাইনছে মুঠ উৎপাদনৰ ৭২% অংশ দখল কৰি শীৰ্ষস্থানত আছিল (তালিকা চাওক)। ভাৰতৰ মুঠ উৎপাদনৰ সিংহভাগ দক্ষিণৰ চাৰিখন ৰাজ্যৰপৰা আহে। এই ৰাজ্যকেইখন হ’ল— [[তামিলনাডু]], [[কৰ্ণাটক]], [[কেৰালা]] আৰু [[অন্ধ্ৰ প্ৰদেশ]]।<ref>{{cite web |url=http://www.coconutboard.gov.in/stat.htm |title=Coconut Cultivation |author1=Coconut Development Board, Government of India |date=n.d. |access-date=8 December 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151210194230/http://www.coconutboard.gov.in/stat.htm |archive-date=10 December 2015 |archivedate=10 December 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151210194230/http://www.coconutboard.gov.in/stat.htm |deadurl=yes }}</ref> যদিও কেৰালাত নাৰিকল গছৰ সংখ্যা আটাইতকৈ বেছি, প্ৰতি হেক্টৰ উৎপাদনৰ হিচাপত [[তামিলনাডু]] আটাইতকৈ বেছি উৎপাদনক্ষম।<ref>{{cite web |url=http://www.coconutboard.nic.in/cps-tn.htm |title=Coconut Cultivation |author=Coconut Development Board, Government of India |date=n.d. |access-date=8 December 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151208153858/http://www.coconutboard.nic.in/cps-tn.htm |archive-date=8 December 2015 |archivedate=8 December 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151208153858/http://www.coconutboard.nic.in/cps-tn.htm |deadurl=yes }}</ref> নাৰিকল গছজোপা [[কেৰালা]]ৰ চৰকাৰী ৰাজ্যিক গছ। স্থানীয় [[মালায়ালম ভাষা]]ত কেৰালা শব্দৰ অৰ্থ হৈছে "নাৰিকলৰ দেশ।" <ref>{{cite web |title=Kerala at a glance |url=https://forest.kerala.gov.in/en/kerala-at-a-glance/ |publisher=[[Kerala Forest Department]] |access-date=21 November 2025}}</ref> মধ্য প্ৰাচ্যৰ প্ৰধান নাৰিকল উৎপাদনকাৰী অঞ্চলটো হ’ল [[ওমান]]ৰ ধোফাৰ অঞ্চল।<ref>{{cite journal |last1=Perera |first1=Lalith |last2=Baudouin |first2=Luc |last3=Bourdeix |first3=Roland |last4=Fadhil |first4=Anwar Bait |last5=Hountondji |first5=Fabien C. C. |last6=Al-Shanfri |first6=Abdulaziz |title=Coconut Palms on the Edge of the Desert: Genetic Diversity of Cocos nucifera L. in Oman |journal=Cord |year=2011 |volume=27 |issue=1 |pages=9–19 |url=https://agritrop.cirad.fr/560027/1/120-Article%20Text-198-1-10-20200313.pdf |archive-date=30 November 2025 |access-date=23 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251130114022/https://agritrop.cirad.fr/560027/1/120-Article%20Text-198-1-10-20200313.pdf |url-status=live }}</ref> ধোফাৰৰ এই প্ৰাচীন নাৰিকল বাগিছাসমূহৰ বিষয়ে মধ্যযুগীয় [[মৰক্কো]]ৰ পৰিব্ৰাজক [[ইবন বটুতা]]ই তেওঁৰ 'ৰিহ্লা' (''The Rihla'') নামৰ কিতাপখনত উল্লেখ কৰিছিল।<ref>{{cite web |url=http://www.fordham.edu/halsall/source/1354-ibnbattuta.html |title=Medieval Sourcebook: Ibn Battuta: Travels in Asia and Africa 1325–1354 |editor-last=Halsall |editor-first=Paul |publisher=[[Fordham University]] Center for Medieval Studies |date=21 February 2001 |access-date=14 April 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110513172555/http://www.fordham.edu/halsall/source/1354-ibnbattuta.html |archive-date=13 May 2011 }}</ref> শ্ৰীলংকাই ব্ৰিটিছ চেলন যুগৰ আৰম্ভণিতেই ইয়াৰ নাৰিকল উন্নয়ন কৰ্তৃপক্ষ, নাৰিকল কৃষি ব’ৰ্ড আৰু নাৰিকল গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান স্থাপন কৰিছিল।<ref name="sri">{{cite web |title=Coconut Industry in Sri Lanka |website=Sri Lanka Business |publisher=Sri Lanka Export Development Board |url=https://www.srilankabusiness.com/coconut/about/#:~:text=Coconut%20accounts%20for%20approximately%2012,3600%20million%20nuts%20per%20year. |access-date=3 January 2021 |archive-date=4 December 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201204140731/https://www.srilankabusiness.com/coconut/about/#:~:text=Coconut%20accounts%20for%20approximately%2012,3600%20million%20nuts%20per%20year. |url-status=live }}</ref> == স্বাস্থ্যজনিত উদ্বেগ == === হৃদযন্ত্ৰৰ ৰোগ === লৰিক এছিড আৰু অন্যান্য সংপৃক্ত চৰ্বিৰ এক চহকী উৎস হোৱাৰ বাবে, নাৰিকল তেলে তেজত কম ঘনত্বৰ লিপ’প্ৰ’টিন কলেষ্টেৰল (LDL cholesterol)ৰ মাত্ৰা বৃদ্ধি কৰে। ইয়াৰ ফলত ই হৃদযন্ত্ৰ আৰু ৰক্তবাহী নলিকাৰ ৰোগ (cardiovascular diseases) সমূহৰ বাবে এক আহাৰজনিত বিপদাশংকাৰ কাৰক হৈ পৰে।<ref name="aha">{{cite journal |last1=Neelakantan |first1=N |last2=Seah |first2=JY |last3=van Dam |first3=RM |title=The Effect of Coconut Oil Consumption on Cardiovascular Risk Factors: A Systematic Review and Meta-Analysis of Clinical Trials |journal=Circulation |volume=141 |issue=10 |pages=803–814 |date=March 2020 |pmid=31928080 |doi=10.1161/CIRCULATIONAHA.119.043052 |url=https://www.ahajournals.org/doi/10.1161/CIRCULATIONAHA.119.043052 |quote=Coconut oil should not be viewed as healthy oil for cardiovascular disease risk reduction, and limiting coconut oil consumption because of its high saturated fat content is warranted. |url-access=subscription |archive-date=8 February 2021 |access-date=23 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210208122859/https://www.ahajournals.org/doi/10.1161/CIRCULATIONAHA.119.043052 |url-status=live }}</ref><ref name="spiazzi">{{cite journal |last1=Spiazzi |first1=B.F. |last2=Duarte |first2=A.C. |last3=Zingano |first3=C.P. |display-authors=etal |title=Coconut oil: an overview of cardiometabolic effects and the public health burden of misinformation |journal=Archives of Endocrinology and Metabolism |volume=67 |issue=6 |article-number=e000641 |date=June 2023 |pmid=37364144 |pmc=10660992 |doi=10.20945/2359-3997000000641|quote=The use of coconut oil as a "healthy" component of the western diet is based on the major spread of misconceptions regarding it. The combination of the established knowledge on the negative effects of saturated fats on cardiovascular health and the lack of evidence from clinical trials showing a benefit from coconut oil intake in cardiovascular and metabolic disease advise against the consumption of this oil as a preferential source of dietary fat.}}</ref> বহুতো ৰাষ্ট্ৰীয় চিকিৎসা সংস্থাই নাৰিকল তেলৰ সামগ্ৰী ব্যৱহাৰ সীমিত কৰাৰ পৰামৰ্শ দিয়ে। ইয়াৰ পৰিৱৰ্তে অসংপৃক্ত চৰ্বি থকা খাদ্য গ্ৰহণ কৰিবলৈ তেওঁলোকে ক’ব খোজে।<ref name=aha/><ref name=spiazzi/><ref name="aus">{{cite web |title=Sorting fact from fiction – seed oils and coconut oil |url=https://www.heartfoundation.org.au/blog/seed-oils-coconut-oil |publisher=[[National Heart Foundation of Australia]] |access-date=23 November 2025 |date=23 May 2025 |archive-date=22 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251122164853/https://www.heartfoundation.org.au/blog/seed-oils-coconut-oil |url-status=live }}</ref> == ব্যৱহাৰ == নাৰিকল গছজোপা সমগ্ৰ [[ক্ৰান্তীয় অঞ্চল]]ত সৌন্দৰ্যবৰ্ধনৰ বাবে ৰোৱা হয়। ইয়াৰ উপৰি ইয়াৰ খাদ্য আৰু অনা-খাদ্যজনিত বিভিন্ন ব্যৱহাৰ আছে। প্ৰকৃততে নাৰিকল গছৰ প্ৰতিটো অংশই মানুহে কিবা নহয় কিবা প্ৰকাৰে ব্যৱহাৰ কৰে আৰু ইয়াৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অৰ্থনৈতিক মূল্য আছে। নাৰিকলৰ বহুমুখী ব্যৱহাৰ ইয়াৰ কিছুমান নামৰপৰাই বুজা যায়। যেনে— [[সংস্কৃত ভাষা|সংস্কৃতত]] ইয়াক 'কল্পবৃক্ষ' ("জীৱনৰ প্ৰয়োজনীয়তা পূৰণ কৰা গছ") বোলা হয়, আনহাতে [[মালয় ভাষা|মালয় ভাষাত]] ইয়াক 'পোকোক চৰিবু গুণা' (''pokok seribu guna'', "এহাজাৰ ব্যৱহাৰৰ গছ") আৰু ফিলিপাইনত ইয়াক "[[জীৱনৰ গছ]]" (tree of life) বুলি কোৱা হয়।<ref>{{cite web |last=Margolis |first=Jason |date=13 December 2006 |url=http://www.theworld.org/?q=node/7280 |title=Coconut fuel |archive-url=https://web.archive.org/web/20110831035256/http://www.theworld.org/?q=node%2F7280 |archive-date=31 August 2011 |website=PRI's The World |access-date=10 April 2011}}</ref> ই পৃথিৱীৰ ভিতৰতে অন্যতম আটাইতকৈ উপযোগী গছ।<ref name="duke"/> === পুষ্টিগুণ === {{Nutritional value |name=নাৰিকলৰ কেঁচা শাহ |image=Coconuts - single and cracked open.jpg |water=47 g |kJ=1480 |protein=3.33 g |fat=33.49 g |satfat=29.698 g |monofat=1.425 g |polyfat=0.366 g |carbs=15.23 g |sugars=6.23 g |fiber=9.0 g |calcium_mg=14 |copper_mg=0.435 |iron_mg=2.43 |magnesium_mg=32 |phosphorus_mg=113 |potassium_mg=356 |sodium_mg=20 |zinc_mg=1.10 |manganese_mg=1.500 |selenium_ug=10.1 |vitC_mg=3.3 |thiamin_mg=0.066 |riboflavin_mg=0.020 |niacin_mg=0.540 |pantothenic_mg=0.300 |vitB6_mg=0.054 |folate_ug=26 |vitE_mg=0.24 |vitK_ug=0.2 <!-- amino acids --> |tryptophan=0.039 g |threonine=0.121 g |isoleucine=0.131 g |leucine=0.247 g |lysine=0.147 g |methionine=0.062 g |cystine=0.066 g |phenylalanine=0.169 g |tyrosine=0.103 g |valine=0.202 g |arginine=0.546 g |histidine=0.077 g |alanine=0.170 g |aspartic acid=0.325 g |glutamic acid=0.761 g |glycine=0.158 g |proline=0.138 g |serine=0.172 g |note=[https://fdc.nal.usda.gov/food-details/170169/nutrients USDA FoodData Central তথ্যৰ সংযোগ] }} নাৰিকলৰ কেঁচা শাহত ৪৭% পানী, ৩৩% [[চৰ্বি]], ১৫% [[কাৰ্ব’হাইড্ৰেট]] আৰু ৩% [[প্ৰ’টিন]] থাকে (তালিকা চাওক)। {{convert|100|g}} নাৰিকলৰ কেঁচা শাহৰপৰা ৩৫০ কেলৰি [[খাদ্য শক্তি]] পোৱা যায়। ই হ’ল [[মেংগানিজ]] (দৈনিক প্ৰয়োজনীয় প্ৰমূল্যৰ বা DV-ৰ ৬৫%) আৰু [[তাম|তামা]] (৪৮% DV) ৰ এক চহকী উৎস। ইয়াৰ উপৰি ইয়াত অন্যান্য কেইবাটাও পুষ্টিকৰ খনিজ পদাৰ্থ মধ্যমীয়া পৰিমাণে থাকে (১০–১৮% DV)। ইয়াত [[ভিটামিন]]ৰ পৰিমাণ তেনেই কম। কেঁচা নাৰিকলৰ শাহত [[সংপৃক্ত ফেটি এছিড]]ৰ পৰিমাণ বেছি থাকে (মুঠ চৰ্বিৰ ৩০%), যাৰ ভিতৰত প্ৰধান সংপৃক্ত চৰ্বি হ’ল [[লৰিক এছিড]] (মুঠ চৰ্বিৰ ১৫%)। === ৰন্ধন সম্বন্ধীয় ব্যৱহাৰ === নাৰিকলৰ বিভিন্ন ৰন্ধন সম্বন্ধীয় ব্যৱহাৰসমূহ প্ৰধানকৈ ইয়াৰ বীজৰ খাব পৰা বগা, মঙহাল অংশ (অৰ্থাৎ [[ভ্ৰূণপোষ]]) ৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে, যাক "নাৰিকলৰ শাহ" বুলি জনা যায়।<ref name="Roehl 1996 p. 115"/> অপূৰঠ বা ডাব নাৰিকলৰ কোমল শাহটো এনেকৈয়ে খাব পাৰি বা পিঠা-পনা আদি ৰান্ধি খাব পাৰি। পূৰঠ নাৰিকলৰ শাহটো কিছু টান হয়। সেইবাবে ইয়াক খোৱাৰ আগতে প্ৰক্ৰিয়াকৰণ কৰি [[নাৰিকলৰ গাখীৰ]],<ref name="Roehl 1996 p. 115"/><ref name="polistico2">{{cite book |author=Edgie Polistico |url=https://books.google.com/books?id=-h9MswEACAAJ |title=Philippine Food, Cooking, & Dining Dictionary |publisher=[[Anvil Publishing]] |year=2017 |isbn=978-971-27-3170-9}}</ref><ref>{{cite book |title=Coconut: Pacific food leaflet No. 4 |date=2006 |publisher=Secretariat of the Pacific Community |isbn=978-982-00-0164-0 |url=https://cms.ctahr.hawaii.edu/Portals/159/Images/Resources/IslandStapleFoods/4%20COCONUT%20web.pdf |archive-date=7 June 2021 |access-date=7 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210607124605/https://cms.ctahr.hawaii.edu/Portals/159/Images/Resources/IslandStapleFoods/4%20COCONUT%20web.pdf |url-status=live }}</ref><ref name="El Bassam">{{cite book |last1=El Bassam |first1=N. |title=Handbook of Bioenergy Crops: A Complete Reference to Species, Development, and Applications |date=2010 |publisher=Earthscan |isbn=978-1-84977-478-9 |page=159}}</ref><ref>{{cite book |last1=Chu |first1=Wai Hon |last2=Lovatt |first2=Connie |title=The Dumpling: A Seasonal Guide |date=2009 |publisher=[[HarperCollins]] |isbn=978-0-06-195940-0 |page=8}}</ref> "নাৰিকলৰ চিপচ"<ref name="El Bassam"/> বা কুঁটি শুকাই থোৱা গুড়ি নাৰিকল (desiccated coconut) আদি সামগ্ৰী তৈয়াৰ কৰা হয়।<ref>{{cite web |title=ICC Quality Standard: Desiccated Coconut |url=https://coconutcommunity.org/viewpdf/apcc_quality_standards_for_coconut_products/4 |website=International Coconut Community |publisher=United Nations Economic and Social Commission for Asia and the Pacific (UN-ESCAP) |access-date=7 June 2021 |archive-date=16 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211216085337/https://coconutcommunity.org/viewpdf/apcc_quality_standards_for_coconut_products/4 |archivedate=16 December 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20211216085337/https://coconutcommunity.org/viewpdf/apcc_quality_standards_for_coconut_products/4 |deadurl=yes }}</ref><ref name="Ghosh">{{cite book |last1=Ghosh |first1=D.K. |title=Value Addition of Horticultural Crops: Recent Trends and Future Directions |date=2015 |publisher=Springer |chapter=Postharvest, Product Diversification and Value Addition in Coconut |editor1-first=Amit Baran |editor1-last=Sharangi |editor2-first=Suchand |editor2-last=Datta |isbn=978-81-322-2262-0}}</ref><ref>{{cite web |title=Exporting desiccated coconuts to Europe |url=https://www.cbi.eu/market-information/processed-fruit-vegetables-edible-nuts/desiccated-coconuts/europe |website=CBI |publisher=Centrum tot Bevordering van de Import uit ontwikkelingslanden (CBI), Netherlands Ministry of Foreign Affairs |access-date=7 June 2021 |archive-date=7 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210607121331/https://www.cbi.eu/market-information/processed-fruit-vegetables-edible-nuts/desiccated-coconuts/europe |url-status=live }}</ref> [[নাৰিকলৰ গাখীৰ ব্যৱহাৰ কৰি তৈয়াৰ কৰা খাদ্যৰ তালিকা|বিভিন্ন ব্যঞ্জন]] ৰান্ধিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা নাৰিকলৰ গাখীৰখিনি নাৰিকলৰ শাহৰপৰা চেপি উলিওৱা হয়। ইয়াক পাতল কৰি [[নাৰিকলৰ গাখীৰৰ পানীয়]] বা গাখীৰৰ বিকল্প হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি।<ref name="NIIR">{{cite book |author=NIIR Board of Consultants and Engineers |url=https://books.google.com/books?id=UvXKAgAAQBAJ&pg=PA274 |title=The Complete Book on Coconut & Coconut Products (Cultivation and Processing) |date=2006 |publisher=Asia Pacific Business Press |isbn=978-81-7833-007-5 |page=274}}</ref><ref name="tp"/> নাৰিকলৰ গাখীৰৰপৰা প্ৰ’টিনযুক্ত গুড়ি (coconut milk powder) ও প্ৰস্তুত কৰিব পাৰি।<ref>{{cite journal |journal=Applied Biochemistry and Biotechnology |year=2012 |volume=167 |issue=5 |pages=1290–302 |doi=10.1007/s12010-012-9632-9 |title=Production of coconut protein powder from coconut wet processing waste and its characterization |last1=Naik |first1=A. |last2=Raghavendra |first2=S. N. |last3=Raghavarao |first3=K. S. |pmid=22434355 |s2cid=11890199}}</ref> কুঁটি লোৱা নাৰিকলৰপৰা উলিওৱা নাৰিকলৰ গাখীৰ আৰু নাৰিকলৰ ক্ৰীম (coconut cream) মিঠাই, টেঙা-মিঠা ব্যঞ্জন, আঞ্জা বা আচাৰ আদিত যোগ কৰিব পাৰি।<ref name="grimwood">[[#Grimwood|Grimwood]], pp. 183–187.</ref><ref name="pca-process">{{cite book |author=Philippine Coconut Authority |title=Coconut Processing Technologies: Coconut Milk |publisher=Department of Agriculture, Republic of the Philippines |series=FPDD Guide No. 2 – Series of 2014 |year=2014 |url=http://www.pca.da.gov.ph/pdf/techno/coconut_milk.pdf |access-date=24 May 2019 |archive-date=6 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201106130020/http://www.pca.da.gov.ph/pdf/techno/coconut_milk.pdf |archivedate=6 November 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201106130020/http://www.pca.da.gov.ph/pdf/techno/coconut_milk.pdf }}</ref> চেনি আৰু কণী মিহলাই ঘন কৰা নাৰিকলৰ গাখীৰৰপৰা তৈয়াৰী সামগ্ৰী, যেনে— নাৰিকলৰ জাম (coconut jam) আৰু নাৰিকলৰ কাষ্টাৰ্ড আদি দক্ষিণ-পূব এছিয়াত অতি জনপ্ৰিয়। <ref name="Duruz">{{cite book |last1=Duruz |first1=Jean |last2=Khoo |first2=Gaik Cheng |title=Eating Together: Food, Space, and Identity in Malaysia and Singapore |date=2014 |publisher=Rowman & Littlefield |isbn=978-1-4422-2741-5 |page=45 |url=https://books.google.com/books?id=JojpBQAAQBAJ&q=kaya%20coconut&pg=PA45}}</ref><ref name="Alford">{{cite book |last1=Alford |first1=Jeffrey |last2=Duguid |first2=Naomi |title=Hot Sour Salty Sweet: A Culinary Journey Through Southeast Asia |date=2000 |publisher=Artisan Books |isbn=978-1-57965-564-8 |page=302 |url=https://books.google.com/books?id=cUP30wR8-kUC&pg=PA302}}</ref><ref name="thampan 1981 p199">{{cite book |last1=Thampan |first1=Palakasseril Kumaran |title=Handbook on Coconut Palm |date=1981 |publisher=Oxford & IBH |page=199}}</ref> নাৰিকল তেল [[ভাজন|ভাজি ৰান্ধিবলৈ]] আৰু অন্যান্য ৰন্ধন কাৰ্যত ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref name="grimwood"/><ref name="kurian">{{cite book |last1=Kurian |first1=Alice |last2=Peter |first2=K.V. |title=Commercial Crops Technology |date=2007 |publisher=New India Publishing |isbn=978-81-89422-52-3 |pages=202–203 |url=https://books.google.com/books?id=2VFYqwA-Mn4C&pg=PA202}}</ref> [[নাৰিকলৰ পানী]] সতেজ অৱস্থাত খাব পাৰি বা ৰন্ধন কাৰ্যত ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি।<ref name=endosperm>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=cjHCoMQNkcgC&q=coconut+endosperm+encyclopedia&pg=PA112 |title=Cocos in The Encyclopedia of Fruit and Nuts |access-date=11 May 2015 |year=2008 |last1=Janick |first1=J. |last2=Paull |first2=R. E. |pages=109–113 |isbn=978-0-85199-638-7}}</ref><ref>{{cite web |title=Ginataang Manok (Chicken Stewed in Coconut Milk) Filipino Recipe! |url=http://www.savvynana.com/recipe/ginataang-manok-chicken-stewed-coconut-milk-filipino-recipe/ |website=Savvy Nana's |access-date=20 April 2019 |archive-date=16 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211216100142/http://www.savvynana.com/recipe/ginataang-manok-chicken-stewed-coconut-milk-filipino-recipe/ |url-status=usurped }}</ref> ইয়াক গেলাই জেলিৰ দৰে এবিধ মিঠাই প্ৰস্তুত কৰিব পাৰি, যাক ''[[নাটা ডি ক’ক’]]'' বুলি জনা যায়।<ref name="tietze">{{cite book |last1=Tietze |first1=Harald |last2=Echano |first2=Arthur |title=Coconut: Rediscovered as Medicinal Food |date=2006 |publisher=Harald Tietze Publishing |isbn=978-1-876173-57-9 |page=37 |url=https://books.google.com/books?id=0NAA8_fDI9wC&pg=PA37}}</ref> নাৰিকলৰ পানী বা ইয়াৰ মিঠা ৰস গেলাই তৈয়াৰ কৰা নাৰিকলৰ ভিনেগাৰ দক্ষিণ-পূব এছিয়া আৰু [[গোৱাৰ খাদ্যশৈলী]]ত بەদলীয়ভাৱে ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref name="polistico2"/> নাৰিকলৰ সতেজ বা গেলাই লোৱা মিঠা ৰস ফিলিপাইনত তাড়ি বা ''টিউবা'' (tubâ) হিচাপে খোৱা হয়। ইয়াক নিজে নিজে গেলাই ল’বলৈ দিলে ই তালৰ মদত পৰিণত হয়। তালৰ মদক পাতন (distilled) কৰি ''[[এৰাক|এৰাক মদ]]'' প্ৰস্তুত কৰা হয়।<ref name="lambanog">{{cite web |url=http://www1.american.edu/ted/lambanog.htm |title=Lambanog: A Philippine Drink |author=Porter, Jolene V. |year=2005 |publisher=[[American University]] |location=Washington, D.C. |access-date=10 April 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110222210517/http://www1.american.edu/ted/lambanog.htm |archive-date=22 February 2011}}</ref> এই ৰস উতলাই এটা মিঠা চিৰাপ তৈয়াৰ কৰিব পাৰি, বা ইয়াক আৰু ঘন কৰি [[নাৰিকলৰ চেনি]] প্ৰস্তুত কৰিব পাৰি। এজোপা কম বয়সীয়া, ভালদৰে প্ৰতিপালন কৰা গছে বছৰি প্ৰায় {{convert |300 |L |USgal |abbr=off}} তাড়ি উৎপাদন কৰিব পাৰে, আনহাতে এজোপা ৪০বছৰীয়া গছে প্ৰায় {{convert |400 |L |USgal |abbr=on}} উৎপাদন কৰিব পাৰে।<ref>[[#Grimwood|Grimwood]], p. 20.</ref> === তেল === {{main|নাৰিকল তেল}} {| class="wikitable floatright" style="width:13em; text-align:center; " |+ নাৰিকল তেল উৎপাদন <br>{{small|২০২৩, টন}}<br/> |- |{{PHL}} || ১,২১২,৯০০ |- |{{IDN}} || ৬৪৬,০০০ |- |{{IND}} || ৫ND,০০০ |- |{{VIE}} || ১৮২,০০০ |- |{{MEX}} || ১৩১,০০০ |- ! বিশ্ব!! ৩,১২২,৬৭৫ |- |colspan=2|{{small|উৎস: ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ [[FAOSTAT]]}}<ref name="faostat OIL">{{cite web |url=https://www.fao.org/faostat/en/#data/QCL |title=Coconut oil production in 2023, Crops/Regions/World list/Production Quantity/Year (pick lists) |publisher=UN Food and Agriculture Organization, Corporate Statistical Database |year=2026 |access-date=6 April 2026 |archive-date=12 November 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161112130804/https://www.fao.org/faostat/en/#data/QCL |url-status=live }}</ref> |} ২০২৩ চনত বিশ্বত প্ৰক্ৰিয়াকৰণ কৰা নাৰিকল তেলৰ উৎপাদন আছিল ৩.১ নিযুত টন। ইয়াৰ ভিতৰত ফিলিপাইনছে মুঠ উৎপাদনৰ ৩৮% অংশ লৈ নেতৃত্ব দিছিল আৰু ইণ্ডোনেছিয়া তথা ভাৰত আছিল গৌণ উৎপাদক (তালিকা চাওক)। নাৰিকল তেল ৰন্ধন কাৰ্যত ব্যৱহাৰ কৰা হয়, বিশেষকৈ ভাজিবৰ বাবে। আন [[উদ্ভিদজাত তেল]]ৰ দৰে ইয়াক জুলীয়া ৰূপত বা [[মাখন]] বা গাহৰিৰ চৰ্বি (lard) ৰ দৰে গোটো ৰূপত ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি।<ref>{{cite journal |doi=10.1161/CIR.0000000000000510 |pmid=28620111 |title=Dietary Fats and Cardiovascular Disease: A Presidential Advisory from the American Heart Association |journal=Circulation |volume=136 |issue=3 |pages=e1–e23 |year=2017 |last1=Sacks |first1=Frank M. |last2=Lichtenstein |first2=Alice H. |last3=Wu |first3=Jason H.Y. |last4=Appel |first4=Lawrence J. |last5=Creager |first5=Mark A. |last6=Kris-Etherton |first6=Penny M. |last7=Miller |first7=Michael |last8=Rimm |first8=Eric B. |last9=Rudel |first9=Lawrence L. |last10=Robinson |first10=Jennifer G. |last11=Stone |first11=Neil J. |last12=Van Horn |first12=Linda V. |display-authors=5 |s2cid=367602 |doi-access=free}}</ref><ref name="Neela">{{cite journal |last1=Neelakantan |first1=Nithya |last2=Seah |first2=Jowy Yi Hoong |last3=van Dam |first3=Rob M. |title=The effect of coconut oil consumption on cardiovascular risk factors (Systematic review) |journal=Circulation |volume=141 |issue=10 |year=2020 |doi=10.1161/circulationaha.119.043052 |pages=803–814 |pmid=31928080 |s2cid=210195904 |doi-access=free }}</ref><ref name="Eyres2016">{{cite journal |last1=Eyres |first1=L |last2=Eyres |first2=MF |last3=Chisholm |first3=A |last4=Brown |first4=RC |title=Coconut oil consumption and cardiovascular risk factors in humans |journal=Nutrition Reviews |date=April 2016 |volume=74 |issue=4 |pages=267–280 |doi=10.1093/nutrit/nuw002 |pmid=26946252 |pmc=4892314}}</ref> 'ক’ক’নাট বাটাৰ' (Coconut butter) হ’ল গোট মৰা নাৰিকল তেল। অৱশ্যে এই নামটো 'ক্ৰীমড ক’ক’নাট' (creamed coconut) ৰ ক্ষেত্ৰতো প্ৰয়োগ কৰা হয়। ই নাৰিকলৰ গাখীৰৰ গোটা অংশ বা পিহি লোৱা নাৰিকলৰ শাহ আৰু তেলৰপৰা তৈয়াৰী এক বিশেষ সামগ্ৰী।<ref name="Roehl 1996 p. 115">{{cite book |last=Roehl |first=E. |title=Whole Food Facts: The Complete Reference Guide |publisher=Inner Traditions/Bear |year=1996 |isbn=978-0-89281-635-4 |url=https://books.google.com/books?id=H8lwmA52ltIC&pg=PA115 |page=115 }}</ref> === অনা-খাদ্য ব্যৱহাৰ === নাৰিকল গছৰ খাদ্যৰ বাহিৰেও থকা বহুতো ব্যৱহাৰৰ ভিতৰত ইয়াৰ বাকলি আৰু খোলাবোৰ ইন্ধন হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি বা ইয়াৰপৰা [[কয়লা]] তৈয়াৰ কৰিব পাৰি।<ref>{{cite web |title=Coconut Shell Lump Charcoal |url=http://www.supremecarbon.com/coco.htm |publisher=Supreme Carbon Indonesia |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121229141916/http://www.supremecarbon.com/coco.htm |archive-date=29 December 2012}}</ref> বাকলিবোৰ পানীত ওপঙি থকা সঁজুলি (flotation devices) বা ঘঁহি পৰিষ্কাৰ কৰা খহটা সামগ্ৰী (abrasive) হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি।<ref name="Skyhorse Publishing">{{cite book |title=The Complete Guide to Edible Wild Plants |publisher=Skyhorse Publishing; United States Department of the Army |year=2009 |isbn=978-1-60239-692-0 |location=New York |page=44 |oclc=277203364}}</ref> কম্বোডিয়াৰ পৰম্পৰাগত চিকিৎসাত নাৰিকলৰ খোলাটো বাকলিৰপৰা মুক্ত কৰি, গৰম ছাইৰ ওপৰত উত্তপ্ত কৰিলে এবিধ তেলজাতীয় পদাৰ্থ ওলাই পৰে, যিটো দাঁতৰ বিষ উপশম কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref name="dyphon">{{cite book |last1=Pauline Dy Phon |author1-link=Pauline Dy Phon |url=https://books.google.com/books?id=InD2RAAACAAJ |title=Plants Utilised In Cambodia |date=2000 |publisher=Imprimerie Olympic |location=Phnon Penh |pages=165–166}}</ref> বাকলিৰপৰা পোৱা [[নাৰিকলৰ আঁহ]] ৰছী, মেট বা দলিচা, [[ব্ৰাছ]] আৰু মোনা তৈয়াৰ কৰিবলৈ, নাও ফুটা হ’লে বন্ধ কৰিবলৈ (caulking) আৰু বিছনাৰ তুলিৰ ভিতৰত ভৰাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref>[[#Grimwood|Grimwood]], p. 22.</ref> উদ্যান শস্য বিজ্ঞানত ইয়াক টাবৰ মাটিত সাৰ বা পচন সাৰ হিচাপে, বিশেষকৈ অৰ্কিডৰ মিশ্ৰণত ব্যৱহাৰ কৰা হয় আৰু কম্বোডিয়াত ইয়াৰপৰা ঝাড়ু বা বাঢ়নী তৈয়াৰ কৰা হয়।<ref name="dyphon" /> নাৰিকলৰ বাতি বা খোলাবোৰ প্ৰায়ে খোদিত কৰি বিভিন্ন দৃশ্য অংকন কৰা হৈছিল আৰু মূল্যৱান ধাতুৰে সজোৱা হৈছিল।<ref>{{cite web |title=Hans van Amsterdam: Coconut Cup with Cover (17.190.622ab) – Heilbrunn Timeline of Art History – The Metropolitan Museum of Art |url=http://www.metmuseum.org/toah/works-of-art/17.190.622ab |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131015101625/http://www.metmuseum.org/toah/works-of-art/17.190.622ab |archive-date=15 October 2013 |work=metmuseum.org}}</ref> পাতবোৰে মোনা বা খৰাহি আৰু চালিৰ বাবে খেৰ বা খৰিৰ সামগ্ৰী যোগান ধৰে। এইবোৰ দলিচা, ৰন্ধন কাৰ্যৰ শলা আৰু জুই জ্বলোৱা কাঁড় বা শলা হিচাপে গুঠিব পাৰি। পাতবোৰ সৰু সৰু টোপোলা হিচাপে গুঠি তাৰ ভিতৰত চাউল ভৰাই সিজাই 'পুচো' (pusô) আৰু 'কেতুপাট' (ketupat) নামৰ খাদ্য তৈয়াৰ কৰা হয়।<ref>[[#Grimwood|Grimwood]], p. 19.</ref> হাৱাইৰ লোকসকলে ঢোল, পাত্ৰ বা সৰু নাও তৈয়াৰ কৰিবলৈ নাৰিকলৰ কাণ্ডটো ফোঁপোলা কৰি লৈছিল। ইয়াৰ "ডাল" (পাতৰ ঠাৰিবোৰ) ইমান শক্তিশালী আৰু নমনীয় যে ইয়াৰপৰা কোবোৱা লাঠী (switch) তৈয়াৰ কৰিব পাৰি। ২০০৫ চনত ছল’মন দ্বীপপুঞ্জৰ চইচুলত থকা গিলবাৰ্টিজ সম্প্ৰদায়ৰ মাজত শাৰীৰিক শাস্তিৰ বাবে নাৰিকলৰ ডালৰ ব্যৱহাৰ পুনৰ আৰম্ভ কৰা হৈছিল।<ref>Herming, George. (6 March 2006). [http://www.corpun.com/sbj00603.htm Wagina whips offenders]. ''Solomon Star''.</ref> ইয়াৰ শিপাবোৰ [[ৰং]], মুখ ধোৱা পানী (mouthwash) আৰু [[ডায়েৰিয়া|পেটচলা]] তথা [[গ্ৰহণী]]ৰ পৰম্পৰাগত ঔষধ তৈয়াৰ কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref name="Grimwood18">[[#Grimwood|Grimwood]], p. 18.</ref> শিপাৰ এটা থেতেলিয়াই লোৱা টুকুৰা [[দাঁতৰ ব্ৰাছ]] হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি। কম্বোডিয়াত ইয়াৰ শিপাবোৰ পৰম্পৰাগত ঔষধত ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref name="dyphon" /> নাৰিকল তেল আৰু নাৰিকলৰ গাখীৰ উৎপাদনৰ পিছত ৰৈ যোৱা আঁহ বা ক’ক’নাট মিল (coconut meal) পশুধনৰ খাদ্য হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। শুকান বৃতিটো (calyx) খৰিৰ চৌকাত ইন্ধন হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। নাৰিকলৰ পানী পৰম্পৰাগতভাৱে উদ্ভিদ কলা পালন (plant tissue culture) আৰু অনুবিস্তাৰণত (micropropagation) বৃদ্ধিৰ পৰিপূৰক হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref>{{cite journal |last1=Yong |first1=J. W. |last2=Ge |first2=L. |last3=Ng |first3=Y. F. |last4=Tan |first4=S. N. |year=2009 |title=The chemical composition and biological properties of coconut (''Cocos nucifera'' L.) water |journal=Molecules |volume=14 |issue=12 |pages=5144–5164 |doi=10.3390/molecules14125144 |pmid=20032881 |pmc=6255029 |doi-access=free }}</ref> == সংস্কৃতিত নাৰিকল== [[File:A worship at the shrine of the Holy Infant Jesus of Prague, Davao City, Philippines.jpg|thumb|'পালাছপাছ', ফিলিপাইনত পাম দেওবাৰ উদ্‌যাপনৰ সময়ত গুঠি লোৱা নাৰিকলৰ পাত|alt=নাৰিকলৰ পাত লৈ থকা এটা মানুহৰ দল]] [[File:Muñeco de coco.jpg|thumb|upright|[[মেক্সিকো]]ৰ এটা "নাৰিকলৰ বান্দৰ।" ই নাৰিকলৰ খোলা খোদিত কৰি তৈয়াৰ কৰা এবিধ সাধাৰণ উপহাৰ বা স্মাৰক সামগ্ৰী|alt=বান্দৰৰ দৰে দেখিবলৈ খোদিত কৰা নাৰিকল]] [[File:Offerings on the sand, Kuta Beach, Bali.JPG|thumb|upright|এটা 'কানং' (canang), ইন্দোনেছিয়াৰ বালিৰ গুঠি লোৱা নাৰিকলৰ পাতত ফুল, চাউল আৰু [[ধূপ]] দি কৰা এক উপহাৰ বা অৰ্পণ]] [[হিন্দু]] ধৰ্মৰ [[ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান|ৰীতি-নীতিত]] নাৰিকল ব‍্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref>{{cite web |title=Coconut – Fruit Of Lustre In Indian Culture|url=http://www.esamskriti.com/essay-chapters/Coconut-~-Fruit-of-Lustre-in-Indian-Culture-1.aspx |date=September 2011 |last1=Patil |first1=Vimla|website=eSamskriti |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160514010555/http://www.esamskriti.com/essay-chapters/Coconut-~-Fruit-of-Lustre-in-Indian-Culture-1.aspx |archive-date=14 May 2016 |access-date=18 May 2016}}</ref> প্ৰায়ে ইয়াক উজ্জ্বল ধাতুৰ পাত সানি সজোৱা হয়। হিন্দু দেৱ-দেৱীৰ পূজা-অৰ্চনাৰ সময়ত ইয়াক অৰ্পণ কৰা হয়। ভাৰতত সাধাৰণতে [[বৰ্ষা ঋতু]]ৰ সমাপ্তি বুজাবলৈ এটা [[পূৰ্ণিমা|পূৰ্ণিমাৰ]] দিনা [[নাৰিকল পূৰ্ণিমা]] উদ্‌যাপন কৰা হয়। 'নাৰালী' শব্দটো [[মাৰাঠী ভাষা|মাৰাঠী]] শব্দ 'নাৰাল' (অৰ্থাৎ নাৰিকল) ৰপৰা আহিছে। মাছমৰীয়াসকলে এক নতুন মাছ ধৰা বতৰৰ আৰম্ভণি উদ্‌যাপন কৰিবলৈ সাগৰত নাৰিকল অৰ্পণ কৰে,<ref>{{cite web |url=http://www.maharashtratourism.net/festivals/narali-poornima.html |title=Narali Purnima |publisher=Maharashtra Tourism |year=2016 |access-date=3 August 2016 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160715223636/http://www.maharashtratourism.net/festivals/narali-poornima.html |archive-date=15 July 2016 }}</ref> যাতে তেওঁলোকে প্ৰচুৰ পৰিমাণে মাছ পাব পাৰে। হিন্দুসকলে প্ৰায়ে ভগৱানৰ আশীৰ্বাদ নিশ্চিত কৰিবলৈ যিকোনো নতুন কাৰ্য নাৰিকল ভাঙি আৰম্ভ কৰে। ঐশ্বৰ্য আৰু ধন-সম্পদৰ হিন্দু দেৱী [[লক্ষ্মী|লক্ষ্মী দেৱীক]] প্ৰায়ে হাতত নাৰিকল লৈ থকা দেখুওৱা হয়।<ref>Dallapiccola, Anna. ''[[Dictionary of Hindu Lore and Legend]]''. {{ISBN|0-500-51088-1}}.</ref> হিন্দু বিবাহত সমৃদ্ধিৰ প্ৰতীক হিচাপে নাৰিকল ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref>{{cite web |date=9 November 2009 |title=Food Rituals in Hindu Weddings |url=https://www.smithsonianmag.com/arts-culture/food-rituals-in-hindu-weddings-72454431/ |last=Bramen |first=Lisa |website=[[Smithsonian (magazine)|Smithsonian Magazine]] |access-date=25 May 2020 |archive-date=28 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200728210410/https://www.smithsonianmag.com/arts-culture/food-rituals-in-hindu-weddings-72454431/ |url-status=live }}</ref> কম্বোডিয়াত কেতিয়াবা বিবাহ অনুষ্ঠানত নাৰিকলৰ ফুল ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref name="dyphon"/> অষ্ট্ৰনেচীয় লোকসকলৰ বাবে নাৰিকলৰ সাংস্কৃতিক আৰু ধৰ্মীয় গুৰুত্ব আছে। তেওঁলোকৰ পৌৰাণিক কাহিনী, গীত আৰু মৌখিক পৰম্পৰাত ইয়াৰ উল্লেখ পোৱা যায়।<ref name="Nayar"/><ref name="Lew">{{cite journal |last=Lew |first=Christopher |title=Tracing the origin of the coconut (''Cocos nucifera'' L.) |url=https://prizedwriting.ucdavis.edu/sites/prizedwriting.ucdavis.edu/files/sitewide/Tracing%20the%20origin%20of%20the%20coconut%20%28Cocos%20nucifera%20L.%29.pdf |journal=Prized Writing 2018–2019 |publisher=[[University of California, Davis]] |pages=143–157 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210623220429/https://prizedwriting.ucdavis.edu/sites/prizedwriting.ucdavis.edu/files/sitewide/Tracing%20the%20origin%20of%20the%20coconut%20%28Cocos%20nucifera%20L.%29.pdf |archive-date=23 June 2021 |access-date=22 April 2021 |archivedate=23 June 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210623220429/https://prizedwriting.ucdavis.edu/sites/prizedwriting.ucdavis.edu/files/sitewide/Tracing%20the%20origin%20of%20the%20coconut%20%28Cocos%20nucifera%20L.%29.pdf |deadurl=yes }}</ref> নিউ অৰলিন্সৰ 'জুলু ছচিয়েল এইড এণ্ড প্লেজাৰ ক্লাব' (Zulu Social Aid & Pleasure Club) এ পৰম্পৰাগতভাৱে হাতেৰে সজোৱা নাৰিকল শোভাযাত্ৰাত অংশ লোৱা লোকসকললৈ দলিয়াই দিয়ে। ই হ’ল 'মাৰ্ডি গ্ৰাছ' (Mardi Gras) উৎসৱৰ অন্যতম মূল্যৱান স্মাৰক। এই পৰম্পৰা ১৯১০-ৰ দশকত আৰম্ভ হৈছিল আৰু তেতিয়াৰেপৰা চলি আছে। ১৯৮৭ চনত গভৰ্নৰ এডউইন এডৱাৰ্ডছৰদ্বাৰা এটা "নাৰিকল আইন" স্বাক্ষৰিত হৈছিল, যিয়ে জুলু সমদলৰ গাড়ীৰপৰা আগবঢ়োৱা যিকোনো সজোৱা নাৰিকলৰ ফলত হ’ব পৰা ক্ষয়-ক্ষতিৰ বাবে বীমা দায়বদ্ধতাৰপৰা ৰেহাই দিছিল।<ref>{{cite news |first=Mike |last=Scott |title=How the Zulu coconut was saved from extinction |date=22 February 2017 |url=https://www.nola.com/300/article_c189dcdb-1ec5-5629-84bb-2a2aaec89457.html |newspaper=[[The Times-Picayune/The New Orleans Advocate|The Times-Picayune]] |access-date=25 May 2020}}</ref> ব্ৰিটেইনৰ পৰম্পৰাগত মেলাৰ খেল 'ক’ক’নাট শ্বাই' (coconut shy) ত নাৰিকল লক্ষ্য আৰু পুৰস্কাৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। খেলুৱৈজনে কিছুমান সৰু বল কিনি লয়, যিবোৰ লাঠীৰ ওপৰত সমতা ৰক্ষা কৰি থোৱা নাৰিকলবোৰলৈ দলিয়াই দিয়া হয়। ইয়াৰ উদ্দেশ্য হ’ল ষ্টেণ্ডৰপৰা নাৰিকল এটা মাটিত পেলাই দিয়া আৰু পুৰস্কাৰ হিচাপে ইয়াক জিকি লোৱা।<ref name="harries">{{cite journal |last=Harries |first=Hugh C. |year=2004 |title=Fun Made The Fair Coconut Shy |url=http://www.palms.org/palmsjournal/2004/vol48n2p77-82.pdf |journal=Palms |publisher=[[International Palm Society]] |volume=44 |issue=2 |pages=77–82 |access-date=8 May 2012 |archive-date=23 July 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120723105002/http://www.palms.org/palmsjournal/2004/vol48n2p77-82.pdf |archivedate=23 July 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120723105002/http://www.palms.org/palmsjournal/2004/vol48n2p77-82.pdf |deadurl=yes }}</ref> বৰ্তমান বিলুপ্ত হৈ যোৱা ভিয়েটনামৰ 'নাৰিকল ধৰ্ম' (Coconut Religion, ''Đạo Dừa'') ৰ অনুগামীসকলৰ বাবে নাৰিকল আছিল প্ৰধান খাদ্য।<ref name="Coconut 1">{{cite web |title=Coconut religion |url=http://vinhthong.info/FAQ/faq_luomlat_CoconutReligion_ConPhung.html |publisher=Vinhthong |archive-url=https://web.archive.org/web/20131022095309/http://vinhthong.info/FAQ/faq_luomlat_CoconutReligion_ConPhung.html |archive-date=22 October 2013 |access-date=25 May 2013 |archivedate=22 October 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131022095309/http://vinhthong.info/FAQ/faq_luomlat_CoconutReligion_ConPhung.html |deadurl=yes }}</ref><ref name="Nayar">{{cite book |last=Nayar |first=N. Madhavan |title=The Coconut: Phylogeny, Origins, and Spread |date=2017 |publisher=[[Academic Press]] |isbn=978-0-12-809778-6 |pages=10–21}}</ref> === পৌৰাণিক কাহিনী আৰু কিংবদন্তি === কিছুমান দক্ষিণ এছিয়া, দক্ষিণ-পূব এছিয়া আৰু প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় সংস্কৃতিৰ উৎপত্তি সম্পৰ্কীয় পৌৰাণিক কাহিনীত নাৰিকলে মুখ্য ভূমিকা পালন কৰে। মালুকু দ্বীপপুঞ্জৰ 'হাইনুনুৱেলে' (Hainuwele) পৌৰাণিক কাহিনীত এগৰাকী ছোৱালী নাৰিকল গছৰ ফুলৰপৰা ওলাই আহে।<ref>{{cite book |url=http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780195156690.001.0001/acref-9780195156690-e-657 |title=Hainuwele – Oxford Reference |isbn=978-0-19-515669-0 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130928002738/http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780195156690.001.0001/acref-9780195156690-e-657 |archive-date=28 September 2013 |last=Leeming |first=David |date=17 November 2005 |publisher=[[Oxford University Press]] }}</ref> মালদ্বীপৰ লোককথাত, উৎপত্তিৰ অন্যতম প্ৰধান পৌৰাণিক কাহিনীয়ে নাৰিকল গছৰ ওপৰত মালদ্বীপৰ লোকসকলৰ নিৰ্ভৰশীলতা প্ৰতিফলিত কৰে।<ref name="NIAS Press">[[Xavier Romero-Frias|Romero-Frias, Xavier]] (2012) ''Folk tales of the Maldives'', [http://www.niaspress.dk/catalogue2011/Catalogue_2012.pdf NIAS Press] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130528131620/http://www.niaspress.dk/catalogue2011/Catalogue_2012.pdf |date=28 May 2013 }}, {{ISBN|978-87-7694-104-8|978-8776941055}}</ref> 'চিনা আৰু ইল মাছ'ৰ কাহিনীত নাৰিকলৰ উৎপত্তিৰ বিষয়ে কোৱা হৈছে যে চিনা নামৰ এগৰাকী ধুনীয়া মহিলাই এটা ইল মাছ পুতি থৈছিল, যিটো অৱশেষত প্ৰথম নাৰিকল গছত পৰিণত হৈছিল।<ref>{{cite web |url=http://www.livingheritage.org.nz/schools/secondary/marcellin/samoa/eel.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20121029035259/http://www.livingheritage.org.nz/schools/secondary/marcellin/samoa/eel.php |title=Living Heritage – Marcellin College – Sina and the Eel |archive-date=29 October 2012 |website=livingheritage.org.nz}}</ref> এক আধুনিক চহৰীয়া কিংবদন্তি অনুসৰি, ছাৰ্ক মাছৰ আক্ৰমণতকৈ গছৰপৰা নাৰিকল সৰি পৰাৰ ফলত প্ৰতি বছৰে অধিক মানুহৰ মৃত্যু হয়। অৱশ্যে প্ৰকৃত সত্যটো ইয়াৰ বিপৰীতহে।<ref name="flmnh">{{cite web |title=International Shark Attack File |url=http://www.shark.org.au/quotes.html |publisher=Shark Research Institute |archive-url=https://web.archive.org/web/20130729014133/http://shark.org.au/quotes.html |archive-date=29 July 2013 |access-date=9 January 2014 |archivedate=29 July 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130729014133/http://shark.org.au/quotes.html |deadurl=yes }}</ref> === প্ৰাৰম্ভিক ইতিহাস === ''[[ৰামায়ণ]]'' আৰু শ্ৰীলংকাৰ বুৰঞ্জীসমূহৰপৰা পোৱা সাহিত্যিক প্ৰমাণে ইংগিত দিয়ে যে খ্ৰীষ্টপূৰ্ব প্ৰথম শতিকাৰ আগৰেপৰাই [[ভাৰতীয় উপমহাদেশ]]ত নাৰিকলৰ উপস্থিতি আছিল। <ref name="BlenchSpriggs1998">{{cite book |last1=Blench |first1=Roger |url=https://books.google.com/books?id=DWMHhfXxLaIC&q=coconut&pg=PA396 |title=Archaeology and Language: Correlating archaeological and linguistic hypotheses |author2=Matthew Spriggs |publisher=Routledge |year=1998 |isbn=978-0-415-11761-6 |page=396}}</ref> ইয়াৰ আটাইতকৈ পুৰণি প্ৰত্যক্ষ বিৱৰণ প্ৰায় ৫৪৫ চনত লিখা কছমাছ ইণ্ডিকোপ্লেউষ্টেচৰ 'টপ’গ্ৰাফিয়া খ্ৰীষ্টিয়ানা' (''Topographia Christiana'') ত পোৱা যায়। তাত নাৰিকলক "ভাৰতৰ ডাঙৰ বাদাম" (the great nut of India) বুলি কোৱা হৈছে।<ref name="Rosengarten">Rosengarten, Frederic Jr. (2004). ''The Book of Edible Nuts''. Dover Publications. pp. [https://books.google.com/books?id=7CK8LFCcvtcC&pg=PA65 65–93]. {{ISBN|978-0-486-43499-5}}.</ref> আন এক প্ৰাৰম্ভিক উল্লেখ হ’ল "[[এহাজাৰ এনিশাৰ সাধু]]" (One Thousand and One Nights) ৰ নাৱিক সিন্দবাদৰ কাহিনী। সিন্দবাদে তেওঁৰ পঞ্চমটো সামুদ্ৰিক যাত্ৰাৰ সময়ত নাৰিকল কিনা-বেচা কৰিছিল।<ref>{{cite web |date=2 November 2009 |title=The Fifth Voyage of Sindbad the Seaman – The Arabian Nights – The Thousand and One Nights – Sir Richard Burton translator |url=http://classiclit.about.com/library/bl-etexts/arabian/bl-arabian-5sindbad.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20111225203730/http://classiclit.about.com/library/bl-etexts/arabian/bl-arabian-5sindbad.htm |archive-date=25 December 2011 |access-date=14 February 2012 |publisher=Classiclit.about.com |archivedate=25 December 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111225203730/http://classiclit.about.com/library/bl-etexts/arabian/bl-arabian-5sindbad.htm |deadurl=yes }}</ref> ১৫২১ চনৰ মাৰ্চ মাহত এণ্ট’নিঅ’ পিগাফেটাই তেওঁৰ ডায়েৰীত ইটালীয় ভাষাত নাৰিকলক "ক’চ’" (''cocho'') আৰু ইয়াৰ বহুবচনক "ক’চি" (''cochi'') বুলি বৰ্ণনা কৰিছিল। ই আছিল ফাৰ্ডিনেণ্ড মেগেলানৰ বিশ্ব প্ৰদক্ষিণৰ সময়ত ইউৰোপীয়সকলৰদ্বাৰা প্ৰশান্ত মহাসাগৰ অতিক্ৰম কৰাৰ প্ৰথম ঘটনা। তেওঁ বুজাই দিছিল যে কেনেকৈ গুৱামত "তেওঁলোকে নাৰিকল খায়" ("''mangiano cochi''") আৰু তাত থকা স্থানীয় লোকসকলে "নাৰিকল আৰু [[তিল|তিল তেল]] শৰীৰ তথা চুলিত ঘঁহে" ("''ongieno el corpo et li capili co oleo de cocho et de giongioli''")।<ref name="ap">{{cite book |last=Pigafetta |first=Antonio |url=https://books.google.com/books?id=283tAAAAMAAJ&q=cocho&pg=PA100 |title=Magellan's Voyage Around the World, Volume 1 (translated by James Alexander Robertson) |publisher=[[Arthur H. Clark Company]] |year=1906 |pages=64–100}}</ref> == তথ‍্য উৎস == {{reflist}} === সমলসমূহ === * {{cite book |ref=Grimwood |last1=Grimwood |first1=B. E. |last2=Ashman |first2=F. |year=1975 |title=Coconut Palm Products: Their Processing in Developing Countries |publisher=[[Food and Agriculture Organization]] |url=https://books.google.com/books?id=fY5hLeJ-WW4C&pg=PA1 |isbn=978-92-5-100853-9}} == বহিঃসংযোগ == {{Commons category multi|Coconuts||Cocos nucifera}} {{Wikispecies|Cocos nucifera}} [[শ্ৰেণী:ফল]] [[শ্ৰেণী:বৃক্ষ]] o9b77zf3baa6hpyny6afigvhlh1y6xs 0 138478 627326 625598 2026-08-15T02:50:48Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 627326 wikitext text/x-wiki [[File:Busking under a bridge.jpg|thumb|দক্ষিণ লণ্ডনৰ এজন বাস্কাৰ। তেওঁলোকৰ ভায়লিনৰ বাকচটো ওচৰতে খোলা থাকে যাতে পথচাৰীৰ পৰা অনুদান গ্ৰহণ কৰিব পাৰে।]] '''বাস্কিং''' বা পথৰ ওপৰত কলা পৰিৱেশন হৈছে দান-বৰঙণিৰ বাবে ৰাজহুৱা স্থানত প্ৰদৰ্শন কৰা কাৰ্য্য। বহু দেশত বৰঙণি সাধাৰণতে ধনৰ ৰূপত দিয়া হয় যদিও অন্যান্য বৰঙণি যেনে খাদ্য, পানীয় বা অন্য বস্তুও দিয়া হ’ব পাৰে। ষ্ট্ৰীট পাৰফৰমেন্স সমগ্ৰ বিশ্বতে চৰ্চা কৰা হয় আৰু ইয়াৰ আৰম্ভণি প্ৰাচীন কালৰপৰাই চলি আহিছে। এই প্ৰথাত নিয়োজিত লোকসকলক ষ্ট্ৰীট পাৰফৰ্মাৰ বা বাস্কাৰ বুলি কোৱা হয়। পৰিৱেশ্য কলা হৈছে মানুহে মনোৰঞ্জনদায়ক বুলি বিবেচনা কৰা যিকোনো বস্তু, য’ত আছে [[শৰীৰচৰ্চা]], [[পশুৰ কৌশল]], [[বেলুন টুইষ্টিং]], [[ব্যংগ চিত্ৰণ]], [[বহুৱা]], [[হাস্যৰসাত্মক কলা]], [[কনটৰ্চন]], [[এস্কেপ’লজী]], [[নৃত্য]], [[গায়ন]], [[অগ্নি দক্ষতা]], [[মাখি চাৰ্কাছ]], [[ভাগ্য কোৱা]], [[জগলিং]], [[যাদু]], [[মূকাভিনয়]], [[জীৱন্ত মূৰ্তি]], [[সংগীত পৰিৱেশন]], [[ৱান মেন বেণ্ড]], [[পুতলা নাচ]], [[সাপৰ খেল]], সাধু কোৱা বা পুনৰ ক’ব পৰা কবিতা বা গদ্য, ষ্ট্ৰীট আৰ্ট যেনে [[স্কেচিং]] আৰু [[পেইণ্টিং]], [[বাটৰ নাট]], তৰোৱাল গিলি লোৱা, ভেণ্ট্ৰিলোকুইজম, [[ভাৰোত্তোলন]] আৰু ৱাছবৰ্ডিং। বাস্কাৰসকল একক পৰিৱেশক বা সৰু সৰু গোটত মিলিত হ’ব পাৰে। ==ব্যুৎপত্তিবিজ্ঞান== বাস্কিং শব্দটো ইংৰাজী ভাষাত প্ৰথমবাৰৰ বাবে ১৮৬০ চনৰ মাজভাগৰ আশে-পাশে যুক্তৰাজ্যত লক্ষ্য কৰা হৈছিল। busker শব্দৰপৰা busk কৰা ক্ৰিয়াটো স্পেনিছ মূল শব্দ buscar ৰপৰা আহিছে, যাৰ অৰ্থ হৈছে "বিচৰা।" <ref name="Webster">[http://www.webster.com/cgi-bin/dictionary?va=busker "busker"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927195530/http://www.webster.com/cgi-bin/dictionary?va=busker |date=27 September 2007 }} Definition from the Merriam-Webster Online Dictionary</ref> স্পেনিছ শব্দ buscar পাছলৈ ভাৰত-ইউৰোপীয় শব্দ *bhudh-skō ("জিকা, জয় কৰা")ৰপৰা বিকশিত হয়।<ref name="Diccionario RAE">{{citation |url= http://dle.rae.es/?id=6LB1acb |title= buscar |work= Diccionario de la Lengua Española |edition=23rd |publisher= [[Real Academia Española]] |language= es }}</ref> ইয়াক বহুতো ৰাজপথত পৰিৱেশনৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল, আৰু ইয়াৰে এখন এল বুস্কনৰ বিষয়ে লিখা এখন বিখ্যাত স্পেনিছ কিতাপৰ শিৰোনাম আছিল। ==ইতিহাস== {{multiple image | align = right | direction = horizontal | image1 = Cego Rabequista GPEG.jpg | width1 = 180 | caption1 = 1855 painting of a street musician, [[O Pobre Rabequista]] (The Poor Rabeca Player), by [[José Rodrigues]] | image2 = Eugène Atget, Organ-grinder, 1898–99.jpg | width2 = 194 | caption2 = An organ grinder in Paris, photographed by [[Eugène Atget]], {{circa|1898–99}} }} প্ৰাচীন কালৰপৰাই বিশ্বৰ প্ৰতিটো প্ৰধান সংস্কৃতিতে দান-বৰঙণিৰ বাবে ৰাজহুৱা স্থানত প্ৰদৰ্শন কৰা হৈছে। বহু সংগীতজ্ঞৰ বাবে ৰেকৰ্ডিং আৰু ব্যক্তিগত ইলেক্ট্ৰনিকছৰ আবিৰ্ভাৱৰ আগতে ৰাজপথত পৰিৱেশন আছিল উপাৰ্জনৰ আটাইতকৈ সাধাৰণ উপায়।<ref name="BF">Baird, Stephen (2000).[http://www.buskersadvocates.org/saahistory.html#saafranklin "The History and Cultural Impact of Street Performing in America: Ben Franklin"]. Street Performers and Buskers Advocates. Retrieved 2010-06-10.</ref> তাৰ আগতে এজন ব্যক্তিয়ে [[বেৰেল অৰ্গেন]], [[মিউজিক বক্স]], [[পিয়ানো ৰোল]] আদি কেইটামান যান্ত্ৰিক যন্ত্ৰৰ বাহিৰে যিকোনো সংগীত বা মনোৰঞ্জন প্ৰস্তুত কৰিবলগীয়া হৈছিল। ১৯ শতিকাৰ আৰু ২০ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে সাধাৰণতে [[অৰ্গেন গ্ৰাইণ্ডাৰ]] বাস্কিং কৰা দেখা গৈছিল। কিছুমান ৰোমানী লোকৰ মাজত বাস্কিং সাধাৰণ কথা। ৰোমানী সংগীত, নৃত্যশিল্পী আৰু ভৱিষ্যদ্বাণীকাৰীৰ ৰোমাণ্টিক উল্লেখ গীত কবিতা, গদ্য আৰু জ্ঞানৰ সকলো ৰূপতে পোৱা যায়। ৰোমাসকলে ভূমধ্যসাগৰীয় উপকূলৰ কাষেৰে স্পেইন আৰু আটলাণ্টিক মহাসাগৰলৈ আৰু তাৰ পিছত উত্তৰ দিশলৈ ইংলেণ্ড আৰু ইউৰোপৰ বাকী অংশলৈ যাত্ৰা কৰি ইংলেণ্ডলৈ বাস্কিং শব্দটো আনিছিল।{{cn}} মধ্যযুগীয় ফ্ৰান্সত বাস্কাৰক ট্ৰুবাড’ৰ আৰু জংঘল’ৰ শব্দৰে জনা গৈছিল। উত্তৰ ফ্ৰান্সত ইহঁতক ট্ৰাউভাৰ বুলি জনা গৈছিল। পুৰণি জাৰ্মান ভাষাত বাস্কাৰক মিনেচিংগাৰ আৰু স্পিলিউট নামেৰে জনা গৈছিল। অচল ফৰাচী ভাষাত ই "বিচৰা, ঘূৰি ফুৰা"ৰ বাবে busquer লৈ বিকশিত হয় আৰু সাধাৰণতে [[পতিতাবৃত্তি|বেশ্যা]]ক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ৰাছিয়াত বাস্কাৰসকলক [[স্কোমোৰখ]] বুলি কোৱা হয় আৰু ইয়াৰ প্ৰথম লিপিবদ্ধ ইতিহাস প্ৰায় একাদশ শতিকাৰ আশে-পাশে দেখা যায়।{{cn}} মাৰিয়াচিছ, মেক্সিকান বেণ্ড যিয়ে একে নামৰ সংগীতৰ শৈলী বজায়, ৰাস্তা আৰু প্লাজাৰ লগতে ৰেষ্টুৰেণ্ট আৰু বাৰত ঘূৰি ফুৰা সময়ত প্ৰায়ে বাস্কিং কৰে।<ref name="WebsterMariachi">[http://www.webster.com/dictionary/mariachi "mariachi"] Definition from the Merriam-Webster Online Dictionary</ref> ১৯ শতিকাৰ মাজভাগমানৰ পৰাই জাপানী [[চিণ্ডোনিয়া]]সকলে নিজৰ দক্ষতাক বিজ্ঞাপনৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা দেখা গৈছিল আৰু এই ৰাজপথৰ পৰিৱেশকসকলক এতিয়াও জাপানত মাজে মাজে দেখা যায়। [[ইডো যুগ]]ৰ আন এটা জাপানীজ ষ্ট্ৰীট পাৰফৰমেন্স ফৰ্ম হৈছে নানকিন তামাছুদাৰে। ইয়াত পৰিৱেশকে বাঁহৰ মেট ব্যৱহাৰ কৰি ডাঙৰ আকৃতি সৃষ্টি কৰে। ১৯ শতিকাত ইটালীৰ ৰাজপথৰ সংগীতজ্ঞসকলে (মূলতঃ লিগুৰিয়া, এমিলিয়া ৰোমাগনা, বেচিলিকাটাৰ পৰা) সৌভাগ্যৰ সন্ধানত বিশ্বজুৰি ঘূৰি ফুৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। বেচিলিকাটাৰ সংগীতজ্ঞসকল, বিশেষকৈ তথাকথিত ভিজিয়ানেছি, পিছলৈ বিশেষকৈ আমেৰিকাত চিম্ফণিক অৰ্কেষ্ট্ৰাৰ পেছাদাৰী বাদ্যযন্ত্ৰবাদক হয়গৈ।<ref>[[International Council for Traditional Music]], ''Report from the International Meeting of the International Council for Traditional Music's Study Group on Folk Musical Instruments, Volume 11'', Musikmuseet, 1992, p. 54</ref> বেচিলিকাটাৰ ৰাজপথৰ সংগীতজ্ঞসকলক কেতিয়াবা হেক্টৰ মেলটৰ ছান্স ফেমিলৰ প্ৰভাৱ বুলি উল্লেখ কৰা হয়।<ref>{{cite web|title=L'arpa perduta - L'identità dei musicanti girovaghi|url=http://www.consiglio.basilicata.it/consiglionew/files/docs/28/54/62/DOCUMENT_FILE_285462.pdf|publisher=consiglio.basilicata.it|author=Eva Bonitatibus|language=it, en|access-date=June 22, 2016|archivedate=May 7, 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160507175357/http://www.consiglio.basilicata.it/consiglionew/files/docs/28/54/62/DOCUMENT_FILE_285462.pdf|deadurl=yes}}</ref> {{Quote box |width=20% |align=left |quote=আমি ডাঙৰ সমাৱেশৰ বাবে পৰিৱেশন কৰি ভাল পাওঁ, আৰু সেই সময়খিনিত আমাৰ লক্ষ্য আছিল মানুহে অলপ টকা দি আমাক চাবলৈ আহিব। কিন্তু এই সকলোবোৰ আৰম্ভ হৈছিল ৰাস্তাৰ চুকত, আৰু সেয়া এতিয়াও আমি কৰা কামৰ সৈতে বহুত জড়িত। ইমানেই বৈধকৰণকাৰী সংগীত অভিজ্ঞতা। বাস্কিং এটা অতি নম্ৰ আৰু সাহসী কাম যিটো ভালকৈ কৰিবলৈ সাহস লাগে। ইয়াৰ উপৰিও চহৰ এখনত বাহিৰত সংগীতৰ শক্তি জীয়াই থকাৰ কথাও... আপুনি ইয়াৰ কাষেৰে ঠিক সন্মুখতে খোজ কাঢ়িব পাৰে। নিশ্চিতভাৱে, কিছুমান মানুহৰ বাবে আপুনি হাত মেলি (ভিক্ষা) থকা এজন ল’ৰাহে, গতিকে কেতিয়াবা বাস্কিং কৰাটো এটা ডাঙৰ সামাজিক বেৰ’মিটাৰ হ’ব পাৰে। আপুনি পৃথিৱীত কাৰ লগত আছে সেইটো জোখাৰ বাবে ইয়াৰ দ্বাৰা সক্ষম হৈছে।<ref name=Ferris>{{cite news|last=Ferris|first=Jedd|title=Catching Up With ... Old Crow Medicine Show|url=http://www.pastemagazine.com/articles/2008/09/catching-up-with-old-crow-medicine-show.html|access-date=28 September 2012|newspaper=[[Paste (magazine)|Paste]]|date=25 September 2008|archivedate=21 October 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121021141507/http://www.pastemagazine.com/articles/2008/09/catching-up-with-old-crow-medicine-show.html|deadurl=yes}}</ref>|source=Ketch Secor, [[Old Crow Medicine Show]]}} আমেৰিকাত ১৯ শতিকাত চিকিৎসা বিজ্ঞানৰ শ্ব’ৰ প্ৰসাৰ ঘটিছিল। তেওঁলোক আছিল ভ্ৰমণকাৰী বিক্ৰেতা যিয়ে অম্ল আৰু ঔষধ বিক্ৰী কৰিছিল যিয়ে কথিতভাৱে মানুহৰ স্বাস্থ্য উন্নত কৰিছিল। তেওঁলোকে প্ৰায়ে সম্ভাৱ্য ক্লায়েণ্টক আকৰ্ষণ কৰি শিথিল কৰাৰ উপায় হিচাপে মনোৰঞ্জনৰ কাম ব্যৱহাৰ কৰিছিল। মানুহে এই মংগলৰ অনুভৱক প্ৰায়ে বিক্ৰী কৰা সামগ্ৰীৰ সৈতে জড়িত কৰি ৰাখিব। এই অভিনয়ৰ পিছত তেওঁলোকে "টুপিটো পাছ" কৰিব।{{cn}} [[File:BOURCARD(1853) p1.192 - I VIGGIANESI.jpg|thumb|300px| ভিজিয়ানেচি, ইটালীৰ ভিজিয়ানোৰ ৰাজপথৰ সংগীতজ্ঞ। ফিলিপো পালিজিৰ কাম, ১৮৫৩]] ৱান মেন বেণ্ডসমূহে ঐতিহাসিকভাৱে একেলগে বিভিন্ন বাদ্যযন্ত্ৰ বজাই বাস্কাৰ হিচাপে পৰিৱেশন কৰি আহিছে। ১৯ শতিকাৰ আৰু ২০ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে চহৰ অঞ্চলত এজন মানুহৰ বেণ্ডৰ প্ৰসাৰ ঘটিছিল আৰু আজিও পৰিৱেশন কৰে। বৰ্তমানৰ এজন ব্যক্তিৰ বেণ্ডে সাধাৰণতে গীটাৰ, হাৰমনিকা, ড্ৰাম আৰু টেম্বুৰিন সংযুক্ত কৰি তেওঁলোকৰ সকলো বাদ্যযন্ত্ৰ ধ্বনিগতভাৱে বজায়। ইয়াৰ ভিতৰত গায়ন-বায়নও থাকিব পাৰে। বহুতে এতিয়াও বাস্ক কৰে কিন্তু কিছুমানক উৎসৱ আৰু অন্যান্য অনুষ্ঠানত খেলিবলৈ বুকিং কৰা হয়।{{cn}} লোকসংগীত সদায় বাস্কিং দৃশ্যৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ হৈ আহিছে। কেফে, ৰেষ্টুৰেণ্ট, বাৰ আৰু পাব বাস্কিং এই কলাৰ মূল ভেটি। ডেল্টা ব্লুজমেনসকল বেছিভাগেই আছিল ১৯৪০ চনৰ আৰম্ভণিৰ আশে-পাশে আমেৰিকাৰ মিচিচিপি ডেল্টা অঞ্চলৰপৰা নিৰ্গত ভ্ৰমণকাৰী সংগীতজ্ঞ। এই শিপাৰপৰা অহা এটা বিখ্যাত উদাহৰণ হৈছে বি.বি.কিং।{{cn}} ১৯৬০ চনৰ হিপ্পীসকলৰ প্ৰতিসংস্কৃতিয়ে মাজে মাজে "বি-ইন" মঞ্চস্থ কৰিছিল, যিটো বৰ্তমানৰ কিছুমান বাস্কাৰ উৎসৱৰ সৈতে মিল আছিল। বেণ্ড আৰু পৰিৱেশকসকলে ৰাজহুৱা স্থানত গোট খাই বিনামূলীয়াকৈ অনুষ্ঠান পৰিৱেশন কৰিছিল, টুপীটো পাছ কৰি টকা উপাৰ্জন কৰিছিল। এই আন্দোলনৰ কেন্দ্ৰবিন্দু আছিল ছান ফ্ৰান্সিস্কো বে এৰিয়া – গোল্ডেন গেট পাৰ্ক আৰু ছান জোছৰ বি ষ্টেডিয়াম আৰু অন্যান্য স্থানত বি-ইন মঞ্চস্থ কৰা হৈছিল। এইদৰে পৰিৱেশন কৰা কিছুমান বেণ্ড আছিল বিগ ব্ৰাদাৰ এণ্ড দ্য হোল্ডিং কোম্পানী, গ্ৰেটফুল ডেড, জেফাৰচন এয়াৰপ্লেন, কুইকচিলভাৰ মেচেঞ্জাৰ চাৰ্ভিচ, কাণ্ট্ৰী জো এণ্ড দ্য ফিচ, মবি গ্ৰেপ আৰু জিমি হেণ্ড্ৰিক্সৰ সৈতে জেনিছ জপলিন।{{cn}} খ্ৰীষ্টমাছ কেৰলিঙো বাস্কিঙৰ এটা প্ৰকাৰ হ’ব পাৰে, কিয়নো ৱাছেইলিঙত দান, ৱাছাইল বা আন কোনো ধৰণৰ সতেজ যেনে ফিগি পুডিঙৰ বাবে গান গোৱাও অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। আয়াৰলেণ্ড ৰিপাব্লিকত পৰম্পৰাগত ৰেন বয়ছ আৰু ইংলেণ্ডত মৰিছ ডান্সিংক বাস্কিং পৰম্পৰাৰ অংশ বুলি ধৰিব পাৰি।{{cn}} [[File:Dancing in Sutton High Street cropped.jpg|thumb|300px|ইংলেণ্ডৰ লণ্ডনৰ ছাটন হাই ষ্ট্ৰীটত নৃত্যশিল্পী]] ভাৰত আৰু পাকিস্তানৰ গুজৰাট অঞ্চলত [[ভাৱাই]] হৈছে ষ্ট্ৰীট আৰ্টৰ একপ্ৰকাৰ য’ত গাঁৱত নাটক প্ৰণয়ন কৰা হয়, [[বেৰট]] বা গাঁৱৰ গায়কজনো স্থানীয় মনোৰঞ্জনৰ দৃশ্যৰ অংশ।{{cn}} ২০০০ চনত কিছুমান অভিনেতাই “চাইবাৰ বাস্কিং’’ আৰম্ভ কৰিছে। শিল্পীসকলে ইণ্টাৰনেটত কাম বা পৰিৱেশন পোষ্ট কৰে যাতে মানুহে ডাউনলোড বা "ষ্ট্ৰীম" কৰিব পাৰে আৰু যদি মানুহে ভাল পায় তেন্তে তেওঁলোকে [[পে’ পল]] ব্যৱহাৰ কৰি অনুদান আগবঢ়ায়।{{cn}} ==প্ৰকাৰ== [[File:Bubble Bath Cherry Blossom.jpg|thumb|275px|যুক্তৰাজ্যৰ ছামাৰচেটৰ বাথত ডাঙৰ ডাঙৰ বুদবুদ উৰুৱাই থকা এজন ৱাক বাই ষ্ট্ৰীট পাৰফৰ্মাৰ]] ষ্ট্ৰীট পাৰফৰমেন্সৰ তিনিটা মূল ৰূপ আছে: চাৰ্কল শ্ব’, ৱাক-বাই এক্ট, আৰু ষ্টপলাইট পাৰফৰমেন্স। “চাৰ্কল শ্ব’’’ হৈছে এনেকুৱা শ্ব’ যিবোৰে নিজৰ চাৰিওফালে দৰ্শক গোট খাই পৰাৰ আশা কৰে। সাধাৰণতে এওঁলোকৰ আৰম্ভণি আৰু সামৰণি সুকীয়া। সাধাৰণতে এইবোৰ ষ্ট্ৰীট থিয়েটাৰ, পুতলা নাট, যাদুকৰ, কমেডিয়ান, এক্ৰ’বেট, জগলাৰ আৰু কেতিয়াবা সংগীতজ্ঞৰ সৈতে সংগতি ৰাখি কৰা হয়। চাৰ্কল শ্ব’ আটাইতকৈ লাভজনক হ’ব পাৰে। কেতিয়াবা দৰ্শকৰ ভিৰ বহুত বেছি হ’ব পাৰে। এজন ভাল বাস্কাৰে ভিৰ নিয়ন্ত্ৰণ কৰে যাতে দৰ্শকসকলে অহা-যোৱা কৰি যাতায়াতত বাধা নিদিয়ে। “ৱাক-বাই এক্ট’’ হৈছে এনে এক্ট য’ত বাস্কাৰে কোনো সংগীত, জীৱন্ত মূৰ্তি বা অন্যান্য অভিনয় কৰে যাৰ আৰম্ভণি বা অন্ত সুকীয়া নহয়, আৰু জনসাধাৰণে সাধাৰণতে অলপ সময়ৰ বাবে চাই যায়। ৱাক-বাই এক্ট এটা চাৰ্কল শ্ব’লৈ পৰিণত হ’ব পাৰে যদিহে এক্টটো অস্বাভাৱিক বা অতি জনপ্ৰিয় হয়। “ষ্টপলাইট প্ৰদৰ্শন’’ হৈছে এনে পৰিৱেশন য’ত পৰিৱেশকসকলে নিজৰ অভিনয় উপস্থাপন কৰে আৰু ট্ৰেফিক লাইট ৰঙা হৈ থকাৰ সময়ত ক্ৰছৱাকত বাহন আৰোহীৰপৰা অনুদান লাভ কৰে। এনে ফৰ্মেটত বিভিন্ন ধৰণৰ শাখা ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি (জাগলিং, ব্ৰেক ডান্সিং, আনকি যাদুকৰী কৌশল)। তেওঁলোকৰ বাবে কম সময়ৰ বাবে ষ্টপলাইট পৰিৱেশকসকলৰ অতি চমু, ঘনীভূত ৰুটিন থাকিব লাগিব। এই ৰূপটো আন ঠাইতকৈ লেটিন আমেৰিকাত বেছিকৈ দেখা যায়। ===অৰ্থসংগ্ৰহ=== [[File:Sophia Julia Häfner by Christian Ursilva.jpg|thumb|কোপেনহেগেনৰ জৰ্কছ পেচেজত [[মোবাইল পে]] কিউআৰ ক’ডৰ সৈতে ভায়লিনবাদক]] বাস্কাৰসকলে তেওঁলোকে কৰা বাস্কিঙৰ ধৰণৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি বিভিন্ন পাত্ৰত আৰু বিভিন্ন পদ্ধতিৰে জনসাধাৰণৰপৰা অনুদান আৰু টিপছ সংগ্ৰহ কৰে। ৱাক-বাই এক্টৰ অৰ্থসংগ্ৰহৰ বাবে তেওঁলোকে মেলি ৰখা খালী বাদ্যযন্ত্ৰৰ বাকচ বা বিশেষ পাত্ৰ, বাকচ বা টুপী প্ৰায়ে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। চাৰ্কল শ্ব’ৰ বাবে সাধাৰণতে অনুষ্ঠানৰ শেষত পৰিৱেশকে ধন সংগ্ৰহ কৰে, যদিও কিছুমান পৰিৱেশকে শ্ব’ৰ দেখুৱাই থকাৰ সময়তো ধন সংগ্ৰহ কৰে, কিয়নো কিছুমান দৰ্শকে সমগ্ৰ পৰিৱেশনৰ শেষ হোৱালৈ ৰৈ নাথাকে। কেতিয়াবা কোনো অভিনেতাই দৰ্শকৰপৰা ধন সংগ্ৰহ কৰিবলৈ বটলাৰ, হেট মেন বা পিচ মেনক নিয়োগ কৰিব আৰু তেওঁলোকক অৰিহণা যোগাবলৈ উৎসাহিত কৰিব, কেতিয়াবা হাস্যৰসময়ী ধৰণেৰে জোৰ-জবৰদস্তি কৰি। বটলাৰ শব্দটো বটলৰ ওপৰৰ আধা অংশ ধন সংগ্ৰহৰ বাবে ব্যৱহাৰৰপৰাই উৎপত্তি হোৱা ব্ৰিটিছ শব্দ। বটলটোৰ বটলনেকত চামৰাৰ ফ্লেপ এটা সুমুৱাই দিয়া হৈছিল আৰু চামৰাৰ পাউচ এটা সংলগ্ন কৰা হৈছিল। এই ডিজাইনৰ বাবে বটলত মুদ্ৰা থ’ব পৰা গ’ল যদিও মুদ্ৰাবোৰ গ্লাছৰ ওপৰত জিংগলিং নকৰাকৈ সহজে আঁতৰাব পৰা নাছিল। এনে কৌশলৰ প্ৰথম ব্যৱহাৰ ভিক্টোৰিয়ান যুগৰ আৰম্ভণিতে পুতলা নাচৰ বিখ্যাত পাঞ্চ আৰু জুডি দলটোৱে লিপিবদ্ধ কৰিছিল।<ref>{{cite web |last1=Somerville |first1=Chris |title=Who is Mr Punch |url=http://www.punchandjudy.com/bottle.htm |website=punchandjudy.com |access-date=14 June 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230224181144/http://www.punchandjudy.com/bottle.htm |archive-date=24 February 2023 |date=1997 |url-status=dead |archivedate=24 February 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230224181144/http://www.punchandjudy.com/bottle.htm |deadurl=yes }}</ref> একবিংশ শতিকাত নগদবিহীন পেমেণ্টৰ ব্যৱহাৰ বৃদ্ধি পোৱা, আৰু সাধাৰণতে কঢ়িয়াই নিয়া নগদ ধনৰ পৰিমাণৰ সংশ্লিষ্ট হ্ৰাসে বাস্কাৰসকলক প্ৰভাবিত কৰিছে, যাৰ কিছুমানে কণ্টাক্টলেছ পেমেণ্ট টাৰ্মিনেল আৰু ৱেব বা এপ ভিত্তিক পেমেণ্ট চিষ্টেম (কেতিয়াবা [[QR ক’ড]]ৰদ্বাৰা পোৱা যায়)কে ধৰি ইলেক্ট্ৰনিক পেমেণ্ট ব্যৱস্থা ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিছে। [[কৰ'নাভাইৰাছ ৰোগ ২০১৯|ক’ভিড-১৯]] লকডাউনৰ পিছত এই ধাৰা ত্বৰান্বিত হৈছিল।<ref name="Wollaston">{{Cite news |last=Wollaston |first=Sam |date=8 November 2018 |title=Where the streets have no change: how buskers are surviving in cashless times |language=en |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/music/2018/nov/08/where-the-streets-have-no-change-how-buskers-are-surviving-in-cashless-times |access-date=16 August 2024 }}</ref><ref name="Shular">{{Cite news |last=Shular |first=Emma |date=8 March 2023 |title=Buskers change their tune with digital payments and promotion |language=en |work=Langara Voice |url=https://www.langaravoice.ca/buskers-change-their-tune-with-digital-payments-and-promotion/ |access-date=16 August 2024 }}</ref> ===ক্ৰীড়াক্ষেত্ৰ=== [[File:Firejuggling 2009 ubt.ogv|thumb|right|275px|ডেনমাৰ্কত ''টছ জাগলিং'' ষ্ট্ৰীট পাৰফৰমেন্স]] যিঠাইত কোনো ক্ৰীড়া কলা পৰিৱেশন কৰা হয় সেই ঠাইক "ক্ৰীড়া ক্ষেত্ৰ" বোলা হয়। বাস্কাৰ হিচাপে সফলতাৰ চাবি-কাঠি হ’ব পাৰে ভাল ক্ৰীড়াক্ষেত্ৰ। যিটো কাৰ্যই হয়তো এটা ঠাইত আৰু এটা সময়ত টকা উপাৰ্জন কৰিব পাৰে, আন এটা পৰিৱেশত হয়তো ই একেবাৰেই কাম নকৰিব। জনপ্ৰিয় ক্ৰীড়াক্ষেত্ৰসমূহ প্ৰায়েই ৰাজহুৱা স্থান হয়, যিঠাইত যথেষ্ট পৰিমাণে পথচাৰীৰ যাতায়াত, অধিক দৃশ্যমানতা, কম পটভূমিৰ শব্দ আৰু যিমান পাৰি কম অসুবিধাজনক উপাদান থাকে। ভাল স্থানসমূহৰ ভিতৰত পৰ্যটনস্থলী, জনপ্ৰিয় উদ্যান, বহুতো ৰেষ্টুৰেণ্ট, কেফে, বাৰ আৰু পাব আৰু থিয়েটাৰকে ধৰি মনোৰঞ্জন জিলা, ছাবমেট্ৰ' আৰু বাছ ষ্টপ, বৃহৎ কনচাৰ্ট আৰু ক্ৰীড়া অনুষ্ঠানৰ প্ৰৱেশদ্বাৰৰ বাহিৰত, প্ৰায় যিকোনো প্লাজা বা চহৰৰ চৌহদৰ লগতে লেটিন আমেৰিকাৰ zócalos আৰু অন্যান্য অঞ্চলৰ পিঁয়াজা আদি থাকিব পাৰে। আন ঠাইবোৰৰ ভিতৰত শ্বপিং মল, ষ্ট্ৰিপ মল, বাহিৰৰ চুপাৰ মাৰ্কেট আদি আছে যদিও এইবোৰৰ বাবে সাধাৰণতে পৰিচালনাৰপৰা অনুমতিৰ প্ৰয়োজন হয়। চুজি জে টানেনবামে তেওঁৰ গ্ৰন্থ আণ্ডাৰগ্ৰাউণ্ড হাৰমনিজ: মিউজিক এণ্ড পলিটিক্স ইন দ্য ছাবৱেজ অৱ নিউয়ৰ্কত বাস্কিঙৰ ক্ষেত্ৰত "মিউজিক হাথ চাৰ্মছ টু ছুথ দ্য চেভেজ বিষ্ট" উক্তিটো কেনেকৈ খেলা হয়, সেই কথা পৰীক্ষা কৰিছিল। তেওঁৰ সমাজবিজ্ঞানৰ অধ্যয়নে দেখুৱাইছে যে যিবোৰ অঞ্চলত বাস্কাৰসকলে নিয়মিতভাৱে কাম কৰে, সেইবোৰ ক্ষেত্ৰত অপৰাধৰ হাৰ হ্ৰাস পোৱাৰ প্ৰৱণতা থাকে আৰু উচ্চ শিক্ষা লাভ কৰাসকলে কম শিক্ষাগত অৰ্হতাৰ লোকসকলতকৈ বাস্কাৰৰ প্ৰতি অধিক ইতিবাচক দৃষ্টিভংগী ৰখাৰ প্ৰৱণতা থাকে।<ref name="Tanenbaum">Tanenbaum, Susie, J. (1995). [https://books.google.com/books?id=mjIuOSZe2j0C&q=Underground+Harmonies:+Music+and+Politics+in+the+Subways+of+New+York Underground Harmonies: Music and Politics in the Subways of New York.] ''Google books''; Cornell University Press. {{ISBN|0-8014-8222-4}}</ref> কিছুমান চহৰে বিশেষ অঞ্চলত বাস্কিঙক উৎসাহিত কৰে,<ref name="Startz">{{cite web | title=What this town needs is a little street music | author=Startz, Dick | archive-url=https://web.archive.org/web/20080404212605/http://www.uwnews.org/admin/ss/page.asp?pid=247&articleID=10422 | archive-date=4 April 2008 | url=http://www.uwnews.org/admin/ss/page.asp?pid=247&articleID=10422 | work=uwnews.org | publisher=University of Washington News and Information | date=25 May 2005 | access-date=7 August 2026 | archivedate=4 April 2008 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20080404212605/http://www.uwnews.org/admin/ss/page.asp?pid=247&articleID=10422 | deadurl=yes }}</ref> চহৰ চৰকাৰৰ অনুমোদিত বাস্কাৰক অগ্ৰাধিকাৰ দিয়ে আৰু আনকি পৰিৱেশনৰ সময়সূচীও প্ৰকাশ কৰে।<ref name="MTANY">[http://web.mta.info/mta/aft/muny/ MTA: Arts for Transit: Music Under New York] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160728061402/http://web.mta.info/mta/aft/muny/ |date=2016-07-28 }}. ''mta.info''; [[Metropolitan Transportation Authority]], New York. Retrieved 2016-07-15.</ref> আমেৰিকাৰ বহু চহৰত বাস্কাৰৰ বাবে জনপ্ৰিয় স্থান বুলি জনা বিশেষ অঞ্চল আছে। কী ৱেষ্টৰ মেল’ৰী স্কোৱাৰ, নিউ অৰলিন্সৰ, নিউয়ৰ্কত চেণ্ট্ৰেল পাৰ্কৰ আশে-পাশে, ৱাশ্বিংটন স্কোৱাৰ, আৰু ছাবমেট্ৰ’ ব্যৱস্থা, ছান ফ্ৰান্সিস্কোত, ৱাশ্বিংটন ডি.চি.ৰ ট্ৰেনজিট চেণ্টাৰৰ আশে-পাশে, ভেনিচ বিচৰ আশে-পাশে লছ এঞ্জেলছত, চাণ্টা মনিকা থাৰ্ড ষ্ট্ৰীট প্ৰমেনেড, আৰু হলিউড অঞ্চলত, মেক্সৱেল ষ্ট্ৰীটৰ চিকাগোত, চেণ্ট লুইছৰ ডেলমাৰ লুপ জিলাৰ চিকাগোত, আৰু সমগ্ৰ আমেৰিকাৰ আন বহু স্থানত পৰিৱেশক পোৱা যায়। স্কটলেণ্ড, আয়াৰলেণ্ড (গ্ৰাফটন ষ্ট্ৰীট, ডাবলিন), আৰু ইংলেণ্ডত বাস্কিং এতিয়াও যথেষ্ট সাধাৰণ আৰু বিভিন্ন প্ৰতিভাৰ স্তৰৰ সংগীতজ্ঞ আৰু অন্যান্য ষ্ট্ৰীট পৰিৱেশক। ==আইনী বিধান== [[File:Buskers no amplification allowed - sign in tourist area of Edinburgh in Scotland advises buskers that guitar amplifiers and PA speakers are not allowed.jpg|thumb|স্কটলেণ্ডৰ এডিনবাৰ্গৰ এটা পৰ্যটন অঞ্চলত থকা এখন ফলকত বাস্কাৰসকলক পৰামৰ্শ দিয়া হৈছে যে গীটাৰ এম্প্লিফায়াৰ আৰু পি এ স্পীকাৰৰ ইয়াত অনুমতি নাই।]] বাস্কাৰসকলক প্ৰভাবিত কৰা আইনসমূহৰ প্ৰথম লিখিত উদাহৰণ খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৪৬২ চনত প্ৰাচীন ৰোমত পোৱা গৈছিল। [[বাৰখন টেবুলৰ আইন]]খনে ৰাজহুৱা স্থানত চৰকাৰ বা ইয়াৰ বিষয়াসকলৰ বিষয়ে গান গোৱা বা পেৰ’ডি কৰাটো অপৰাধ হিচাপে ঠিৰাং কলিছিল; শাস্তি আছিল মৃত্যু।<ref>(Cohen and Greenwood 1981: 14) Smith, Murray (1996). [http://cjtm.icaap.org/content/24/v24art3.html Traditions, Stereotypes, and Tactics:: A History of Musical Buskers in Toronto]. cjtm.icaap.org; ''[[Canadian Journal for Traditional Music]]''. Retrieved 2010-06-10.</ref><ref> Blue, Niceol (27 June 2006). [http://www.pikemarketbuskers.org/busking.html A History of Busking] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060615034839/http://www.pikemarketbuskers.org/busking.html |date=15 June 2006 }} Pike Market Performer's Guild. Retrieved 2010-06-11. </ref> লুই দ্য পিয়াছে "হিষ্ট্ৰিয়ন আৰু স্কুৰে, য'ত উচ্চ সুৰক্ষা অবিহনে সকলো মনোৰঞ্জকক অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল, ন্যায়ৰ বিশেষাধিকাৰৰপৰা বাদ দিছিল।"<ref>(Krickeberg 1983 : 24). Smith, Murray (1996). [http://cjtm.icaap.org/content/24/v24art3.html Traditions, Stereotypes, and Tactics:: A History of Musical Buskers in Toronto]. cjtm.icaap.org; ''[[Canadian Journal for Traditional Music]]''. Retrieved 2010-06-10.</ref> ১৫৩০ চনত অষ্টম হেনৰীয়ে মিনষ্ট্ৰেল আৰু খেলুৱৈ, ভৱিষ্যদ্বাণীকাৰী, ক্ষমাকাৰী আৰু ফেন্সাৰৰ লগতে কাম কৰিব নোৱাৰা ভিক্ষাৰীসকলক অনুজ্ঞাপত্ৰ দিয়াৰ নিৰ্দেশ দিয়ে। যদি তেওঁলোকে মানি নলয় তেন্তে তেওঁলোকক একেৰাহে দুদিন চাবুকেৰে কোবাব পাৰি।<ref>(Krickeberg 1983 : 62. Smith, Murray (1996). [http://cjtm.icaap.org/content/24/v24art3.html Traditions, Stereotypes, and Tactics:: A History of Musical Buskers in Toronto]. cjtm.icaap.org; ''[[Canadian Journal for Traditional Music]]''. Retrieved 2010-06-10.</ref> আমেৰিকাত সাংবিধানিক আইন আৰু বেছিভাগ ইউৰোপীয় সাধাৰণ আইন অনুসৰি কলাত্মক বাক স্বাধীনতাৰ সুৰক্ষা বাস্কিংলৈকে বিস্তৃত। আমেৰিকা আৰু বহু দেশত মুক্ত বাস্কিঙৰ বাবে নিৰ্দিষ্ট স্থান হ’ল ৰাজহুৱা উদ্যান, ৰাস্তা, ফুটপাথ, পথ আৰু চহৰৰ চৌহদ বা প্লাজা। কিছুমান বিশেষ পৰিস্থিতিত আনকি ব্যক্তিগত সম্পত্তিও বাস্কাৰৰ বাবে মুকলি হ'ব পাৰে, বিশেষকৈ যদি ই সাধাৰণ জনতাৰ বাবে মুকলি হয় আৰু বাস্কিঙে ইয়াৰ কাৰ্যত বাধা নিদিয়ে আৰু পৰিচালনাই ইয়াক বা অন্য ধৰণৰ মুক্ত বাক্য আচৰণৰ অনুমতি দিয়ে বা তেনে কৰাৰ ইতিহাস আছে।<ref name="autogenerated1">[http://funandmagic.com/decision.pdf Berger v. Seattle, C03-3238JLR] (PDF). Decision, U.S. District Court, Western District of WA at Seattle, 22 April 2004. Retrieved 2010-06-11.</ref> বাস্কাৰৰ বাবে কোনো সৰ্বজনীন আচৰণ বিধি নাই যদিও বাস্কাৰসকলে মানি চলিবলগীয়া সাধাৰণ আইন প্ৰথা আছে। বেছিভাগ ন্যায়িক অধিকাৰক্ষেত্ৰতে সংশ্লিষ্ট বিধিগত আইন থাকে। ব্ৰিটেইনত বাস্কিং নিয়ন্ত্ৰণ সৰ্বজনীন নহয় আৰু বেছিভাগ আইন (যদি আছে) স্থানীয় পৰিষদৰদ্বাৰা পৰিচালিত হয়।<ref>{{cite news|title=Who, what, why: Where is the hardest place in the UK to be a busker?|url=https://www.bbc.co.uk/news/blogs-magazine-monitor-28112716|access-date=9 October 2014|work=BBC News|date=July 2014|last1=Why|first1=Who|archive-url=https://web.archive.org/web/20140702000256/https://www.bbc.com/news/blogs-magazine-monitor-28112716|archive-date=2 July 2014|url-status=live}}</ref> ব্ৰিটিছ দ্বীপপুঞ্জৰ কিছুমান চহৰে বাদ্যযন্ত্ৰৰ আয়তন আৰু কঠিনতাৰ বাবে বেগপাইপাৰসকলক প্ৰদান কৰা অনুজ্ঞাপত্ৰ সীমিত কৰে।{{cn}} গ্ৰেট ব্ৰিটেইনত বাস্কাৰসকলক অনুজ্ঞাপত্ৰ দিয়া আঁচনিসমূহেও অভিনয়কাৰীসকলক ক্ষেত্ৰ দিয়াৰ আগতে অডিচনত উত্তীৰ্ণ হ’বলগীয়া হ’ব পাৰে; উদাহৰণস্বৰূপে, লণ্ডন আণ্ডাৰগ্ৰাউণ্ডত ট্ৰেন্সপ’ৰ্ট ফৰ লণ্ডনৰ অনুজ্ঞাপত্ৰপ্ৰাপ্ত বাস্কিং আঁচনিখনে পেনেল অডিচনৰ জৰিয়তে পৰিৱেশনকাৰীসকলক নিৰ্বাচন কৰে।<ref>{{cite web |title=TfL brings fresh sounds to the Tube with a new wave of buskers |url=https://tfl.gov.uk/info-for/media/press-releases/2017/august/tfl-brings-fresh-sounds-to-the-tube-with-a-new-wave-of-buskers |website=Transport for London |date=August 2017 |access-date=2026-06-03}}</ref> অক্সফৰ্ড চিটি কাউন্সিলে ৰাজহুৱা স্থান সুৰক্ষাৰ আদেশ প্ৰণয়নৰ সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ কৰিছে। বাস্কিং নিয়ন্ত্ৰণ নকৰা কিছুমান স্থানত এতিয়াও পৰিৱেশকসকলক স্বেচ্ছামূলক নিয়ম মানি চলিবলৈ ক’ব পাৰে। কিছুমান ঠাইত ইলেক্ট্ৰনিকভাৱে পৰিবৰ্ধিত শব্দ ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ বিশেষ অনুমতিৰ প্ৰয়োজন হয় আৰু উৎপন্ন হোৱা শব্দৰ আয়তনৰ সীমা থাকিব পাৰে।<ref>{{cite web |url=http://411newyork.org/guide/2007/07/16/street-performances-in-new-york/ |title=Street Performances in New York |publisher=411newyork.org |date=16 July 2007 |access-date=2012-07-19 |archivedate=2012-08-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120808001419/http://411newyork.org/guide/2007/07/16/street-performances-in-new-york/ |deadurl=yes }}</ref> বাস্কাৰ বা আন লোকে পথচাৰীৰ যাতায়াতৰ প্ৰৱাহত বাধা দিব নালাগে, প্ৰৱেশ বা প্ৰস্থানত বাধা দিব নালাগে বা অন্য কোনো ধৰণে বাধা দিব নালাগে, বা জনসাধাৰণক বিপদত পেলোৱা কাম কৰিব নলগাটো সাধাৰণ আইন। ৰাতিৰ নিৰ্দিষ্ট ঘণ্টাৰ পিছত কোনো ধৰণৰ বিৰক্তিকৰ বা কোলাহলপূৰ্ণ আচৰণ কৰিব নোৱাৰাটোও সাধাৰণ আইন। এই কাৰ্ফিউৰ সীমাবদ্ধতাসমূহ এলেকাভেদে ভিন্ন হয়। সাধাৰণ আইন যে "নীলা ৰঙৰ পৰিৱেশন কৰা" (অৰ্থাৎ যৌনতা সম্পৰ্কীয় সামগ্ৰী বা যিকোনো অশ্লীল বা অশ্লীল মন্তব্য বা ইংগিত ব্যৱহাৰ কৰা) সাধাৰণতে নিষিদ্ধ যদিহে কেৱল প্ৰাপ্তবয়স্কৰ বাবে পৰিৱেশন কৰা নহয় যেনে বাৰ বা পাবত। লণ্ডনত লণ্ডন চহৰৰ সমগ্ৰ অঞ্চলত বাস্কিং নিষিদ্ধ। লণ্ডন আণ্ডাৰগ্ৰাউণ্ডে ২৫টা কেন্দ্ৰীয় লণ্ডন ষ্টেচনত ৩৯খন ক্ষেত্ৰৰ বাবে বাস্কিং অনুমতি প্ৰদান কৰে।<ref>{{Cite web|url=https://tfl.gov.uk/corporate/about-tfl/culture-and-heritage/busking|title=Busking - Transport for London}}</ref> লণ্ডনৰ বেছিভাগ বৰোৱে বাস্কিঙৰ অনুজ্ঞাপত্ৰ নিদিয়ে, কিন্তু তেওঁলোকৰ ঐচ্ছিক ক্ষমতা আছে, লণ্ডন স্থানীয় কৰ্তৃপক্ষ আইন ২০০০ৰ অধীনত, যদিহে তেনে কৰাৰ যথেষ্ট কাৰণ থাকে। য’ত এই ক্ষমতাসমূহ গ্ৰহণ কৰা হোৱা নাই, তেনে ক্ষেত্ৰত পৰিষদসমূহে বাস্কাৰৰপৰা অহা শব্দৰ উপদ্ৰৱৰ সৈতে মোকাবিলা কৰিবলৈ পৰিৱেশ সুৰক্ষা আইন ১৯৯০ আৰু বাধাৰ সৈতে মোকাবিলা কৰিবলৈ হাইৱেজ আইন ১৯৮০কে ধৰি অন্যান্য আইনসমূহৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰিব পাৰে। বৰ্তমান কেমডেন কাউন্সিলে স্থানীয় বাসিন্দা আৰু ব্যৱসায়ীসকলৰ ক্ষতিসাধন কৰি পৰিবৰ্ধিত সংগীত বজোৱাৰ সমস্যা নিয়ন্ত্ৰণৰ বাবে অধিক বিকল্প বিচাৰিছে।<ref>{{cite web|url=http://www.london-insider.co.uk/2010/02/busking-in-london-explained-guide/|title=The Big Busk: London Busking Explained|author=Appleton, Natalie|date=7 February 2010|publisher=The London Insider|access-date=2010-06-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20100213044505/http://www.london-insider.co.uk/2010/02/busking-in-london-explained-guide/|archive-date=13 February 2010|url-status=dead|archivedate=13 February 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100213044505/http://www.london-insider.co.uk/2010/02/busking-in-london-explained-guide/|deadurl=yes}}</ref> ২০২৫ চনত আদালতে বাস্কিং কৰাটো এটা "বিৰক্তিকৰ" আৰু তেওঁলোকৰ পুনৰাবৃত্তিমূলক অভিনয় "মানসিক নিৰ্যাতন" বুলি ৰায় দিয়াৰ পাছত ৱেষ্টমিনিষ্টাৰ চিটি কাউন্সিলে পূৰ্বতে জনপ্ৰিয় স্থান লেইচেষ্টাৰ স্কোৱাৰত বাস্কিং নিষিদ্ধ কৰে।<ref>{{cite news|title='Psychological Torture': London Bans Busking in a Famed Tourist Hub|url=https://www.nytimes.com/2025/04/18/world/europe/london-busking-street-performers-leicester-square-ban.html|access-date=10 July 2025|work=[[The New York Times]]|date=18 April 2025|last1=Wolfe|first1=Jonathan}}</ref> বাস্কাৰসকলে তেওঁলোকৰ কলাৰ অতি মুকলি আৰু ৰাজহুৱা স্বভাৱৰ বাবে নিজে চোৰৰ লক্ষ্য হ’ব পাৰে। বাস্কাৰসকলৰ উপাৰ্জন, বাদ্যযন্ত্ৰ বা সম্পদ চুৰি হ’ব পাৰে। চোৰে বাস্কাৰৰ বিৰুদ্ধে ব্যৱহাৰ কৰা এটা বিশেষ কৌশল হ'ল ইয়াৰ পৰিৱৰ্তে প্ৰকৃততে ধন উলিয়াই দান দিয়াৰ অভিনয় কৰা, যিটো প্ৰথাক "ডিপিং" বা "স্কিমিং" বুলি জনা যায়। জৰ্জ বাৰ্নছে তেওঁৰ যৌৱন বাস্কাৰ হিচাপে তেওঁৰ দিনক এইদৰে বৰ্ণনা কৰিছিল:<ref name="CigarBurns"> [http://www.cigaraficionado.com/Cigar/CA_Profiles/People_Profile/0,2540,3,00.html The Ultimate Cigar Aficionado: Ninety-eight-year-old George Burns Shares Memories of His Life] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100307054715/http://www.cigaraficionado.com/Cigar/CA_Profiles/People_Profile/0,2540,3,00.html |date=7 March 2010 }} , article and interview by Cigar Aficionado Online </ref> {{Cquote|কেতিয়াবা গ্ৰাহকে টুপীবোৰত কিবা এটা পেলাই দিছিল। কেতিয়াবা টুপীবোৰৰপৰা কিবা এটা উলিয়াই লৈছিল। কেতিয়াবা টুপীবোৰ লৈ গৈছিল।}} ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:কলা]] [[শ্ৰেণী:সংস্কৃতি]] hjmdxkmzssrz208810y4ant6z7lik0k 0 138560 627271 626013 2026-08-14T19:36:49Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 627271 wikitext text/x-wiki {{Short description|জিথু মাধৱনৰদ্বাৰা পৰিচালিত ২০২৪ বৰ্ষৰ চলচ্চিত্ৰ}} {{Use dmy dates|date=এপ্ৰিল ২০২৪}} {{Infobox film | name = আৱেশম | image = Aavesham.jpg | caption = ছবিঘৰৰ মুক্তিৰ পোষ্টাৰ | director = [[জিথু মাধৱন]] | writer = জিথু মাধৱন | producer = {{ubl|[[নাজৰিয়া নাজিম]]|[[আনোৱাৰ ৰছিদ]]|[[ফাহাদ ফাচিল]]<ref>{{cite web |url=https://cbfcindia.gov.in/cbfcAdmin/search-result.php?recid=Q0EwOTMwMDMyMDI0MDAwMTI= |title=Aavesham Certified UA |trans-title=আৱেশম চাৰ্টিফাইড ইউএ}}</ref>}} | starring = {{Plainlist| * [[ফাহাদ ফাচিল]]<br/>হিপষ্টাৰ<br/>মিথুন জয় শংকৰ<br/>ৰোশন শানৱাজ<br/>[[ছাজিন গোপু]]<br />[[মনচুৰ আলী খান (অভিনেতা)|মনচুৰ আলী খান]]<br/>মিধুট্টি }} | cinematography = [[সমীৰ তাহিৰ]] | editing = [[বিবেক হৰ্ষণ]] | music = [[সুশিন শ্যাম]] | studio = {{ubl | [[আনোৱাৰ ৰছিদ এণ্টাৰটেইনমেণ্টছ]] | [[ফাহাদ ফাচিল|ফাহাদ ফাচিল এণ্ড ফ্ৰেণ্ডছ]]}} | distributor = এ এণ্ড এ ৰিলিজ | released = {{film date|df=y|2024|04|11|}} | runtime = ১৫৯ মিনিট<ref>{{Cite web |title=CBFC {{!}} Search Film |trans-title=চিবিএফচি {{!}} চাৰ্চ ফিল্ম |url=https://cbfcindia.gov.in/cbfcAdmin/search-result.php?recid=Q0EwOTMwMDMyMDI0MDAwMTI= |access-date=১৮ জানুৱাৰী ২০২৫ |website=[[Central Board of Film Certification|চেণ্ট্ৰেল ব'ৰ্ড অৱ ফিল্ম চাৰ্টিফিকেশন]]}}</ref> | country = ভাৰত | language = মালয়ালম | budget = {{INR|৩০ কোটি}}<ref name="Nasreen">{{Cite web |last=নছৰিন |first=ৰাইছা |date=২৬ এপ্ৰিল ২০২৪ |title=Aavesham Box Office Collection Day 15: Fahadh Faasil's Film Earns Rs 103 Crore |trans-title=আৱেশম বক্স অফিচ কালেকশন ডে ১৫: ফাহাদ ফাচিলৰ চলচ্চিত্ৰই ১০৩ কোটি টকা উপাৰ্জন কৰিছে |url=https://www.timesnownews.com/entertainment-news/box-office/malayalam/aavesham-box-office-collection-day-15-article-109614765 |access-date=২০ মে' ২০২৪ |website=[[Times Now|টাইমচ নাও]] }}</ref> | gross = <!--Must be attributed to a reliable published source with an established reputation for fact-checking. No blogs, no IMDb.--> }} '''''আৱেশম''''' ({{Translation|উত্তেজনা}}) হৈছে ২০২৪ চনৰ এখন ভাৰতীয় [[মালয়ালম ভাষা|মালয়ালম]] ভাষাৰ ব্লেক কমেডী একচন চলচ্চিত্ৰ। ইয়াক ৰচনা আৰু পৰিচালনা কৰিছে [[জিথু মাধৱন|জিথু মাধৱনে]]। ইয়াক ফাহাদ ফাচিল এণ্ড ফ্ৰেণ্ডছ আৰু আনোৱাৰ ৰছিদ এণ্টাৰটেইনমেণ্টছ প্ৰযোজনা বেনাৰৰ অধীনত [[ফাহাদ ফাচিল]], নাজৰিয়া নাজিম আৰু আনোৱাৰ ৰছিদে প্ৰযোজনা কৰিছে। চলচ্চিত্ৰখনত ফাহাদ ফাচিল, হিপষ্টাৰ, মিথুন জয় শংকৰ, ৰোশন শানৱাজ, ছাজিন গোপু, মনচুৰ আলী খান আৰু মিধুট্টিয়ে অভিনয় কৰিছে। চলচ্চিত্ৰখনৰ কাহিনী অনুসৰি [[বেংগালুৰু|বেংগালুৰুৰ]] তিনিজন যুৱকে মহাবিদ্যালয়ৰ উৎপীড়কৰ ওপৰত প্ৰতিশোধ ল'বলৈ এজন স্থানীয় গেংষ্টাৰৰ সৈতে বন্ধুত্ব কৰে। ২০২৩ চনৰ মাৰ্চ মাহত ''প্ৰডাকচন নং ১'' নামৰ অস্থায়ী শিৰোনামেৰে চলচ্চিত্ৰখনৰ আনুষ্ঠানিক ঘোষণা কৰা হৈছিল। কাৰণ এইখন ফাহাদ ফাচিল এণ্ড ফ্ৰেণ্ডছৰ প্ৰথম প্ৰকল্প আছিল। ইয়াৰ পিছৰ মে' মাহত আনুষ্ঠানিক শিৰোনামটো ঘোষণা কৰা হয়। একে মাহতে [[বেংগালুৰু|বাংগালোৰত]] মূল দৃশ্যগ্ৰহণ আৰম্ভ হয় আৰু ইয়াৰ বেছিভাগ দৃশ্যগ্ৰহণ তাতে কৰা হৈছিল। নৱেম্বৰ মাহৰ শেষৰফালে দৃশ্যগ্ৰহণ সমাপ্ত হয়। চলচ্চিত্ৰখনৰ সংগীত সুশিন শ্যামে ৰচনা কৰিছে। ইয়াৰ দৃশ্যগ্ৰহণ সমীৰ তাহিৰে আৰু সম্পাদনা বিবেক হৰ্ষণে কৰিছে। ''আৱেশম'' ২০২৪ চনৰ ১১ এপ্ৰিলত ছবিঘৰত মুক্তি পায় আৰু সমালোচকৰপৰা ব্যাপক প্ৰশংসা লাভ কৰে। চলচ্চিত্ৰখন ব্যাৱসায়িকভাৱে সফল হয়। ই {{INR|৩০}} কোটি বাজেটৰ বিপৰীতে {{INR|১৫৬}} কোটিৰো অধিক উপাৰ্জন কৰে।<ref name="Nasreen"/> বৰ্তমান ই সৰ্বাধিক উপাৰ্জনকাৰী মালয়ালম চলচ্চিত্ৰসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম আৰু ২০২৪ চনৰ তৃতীয় সৰ্বাধিক উপাৰ্জনকাৰী মালয়ালম চলচ্চিত্ৰ। == কাহিনীভাগ == আজু, বিবি আৰু শান্তনে ৰোনটিকেল ইঞ্জিনিয়াৰিংৰ ডিগ্ৰী পঢ়িবলৈ [[কেৰালা|কেৰালাৰ]] পৰা [[বেংগালুৰু|বেংগালুৰুলৈ]] আহে। এখন ব্যক্তিগত হোষ্টেলৰ (বিকে হোষ্টেল) মালিকে তেওঁলোকৰ পিতৃ-মাতৃক তাত থাকিবলৈ সন্মত কৰায় আৰু সতৰ্ক কৰি দিয়ে যে মহাবিদ্যালয়খনৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকল বন্ধুত্বপূৰ্ণ নহয়। সোনকালেই তেওঁলোকে কুট্টি নামৰ এজন মানসিকভাৱে অসুস্থ জ্যেষ্ঠ ছাত্ৰ আৰু তেওঁৰ গেঙৰদ্বাৰা উৎপীড়নৰ সন্মুখীন হয়। তেওঁলোকক অপহৰণ কৰি এটা গেৰেজলৈ নি অমানুষিকভাৱে প্ৰহাৰ আৰু অপমান কৰা হয়। বিবি আৰু আজুৱে ঘটনাটো পাহৰিবলৈ চেষ্টা কৰে যদিও বিফল হয়। আজুৱে প্ৰতিশোধ ল'বলৈ বিচাৰে আৰু গেংষ্টাৰৰ সন্ধানত বন্ধুসকলক লগত লৈ কেইবাখনো বাৰলৈ যায়। শেষত তেওঁলোকে ৰঞ্জিত "ৰংগা" গংগাধৰণ নামৰ এজন শক্তিশালী আৰু অস্বাভাৱিক আচৰণৰ মালায়ালী-[[কানাড়া|কানাড়া]] গেংষ্টাৰৰ সৈতে বন্ধুত্ব গঢ়ি তোলে। লগতে তেওঁৰ শক্তিশালী আৰু হাস্যৰসিক সহচৰ আম্বানৰ সৈতেও তেওঁলোকৰ বন্ধুত্ব হয়। তেওঁলোকে ৰংগাৰ সৈতে ঘনিষ্ঠ হয়। ৰংগা আচলতে এজন ভাল মনৰ মানুহ আৰু তেওঁ ল'ৰাকেইজনক আৰু নিজৰ অনুগামীসকলক সুৰক্ষা প্ৰদান কৰে। অৱশ্যে, তেওঁ নিজৰ প্ৰয়াত মাতৃক দিয়া প্ৰতিশ্ৰুতিৰ বাবে নিজে কোনো হিংসাত্মক কাৰ্যত অংশগ্ৰহণ নকৰে। ৰংগাই তেওঁলোকক পঢ়া-শুনাত মনোযোগ দিবলৈ কয়। কিন্তু ল'ৰাকেইজনে ৰংগাৰ সৈতে সম্পৰ্ক দৃঢ় কৰাৰ সুযোগ হিচাপে তেওঁৰ লগত কাজিয়াবোৰলৈ যাবলৈ জেদ ধৰে। আম্বানেও ল'ৰাকেইজনক ৰংগাৰ অতীতৰ কাহিনী শুনায়। সেইবোৰত ৰংগাই কেনেকৈ হিংসাত্মক কাৰ্যত লিপ্ত আছিল আৰু নিজৰ ভায়েকক হত্যা কৰি ঘৰৰ পাকঘৰত পুতি থৈছিল, সেই কথা বৰ্ণনা কৰে। আনকি ভায়েকৰ তেজেৰে বেৰত ৰং কৰাৰ কথাও কয়। যেতিয়া বিবিযে কুট্টিৰ লগত হোৱা ঘটনাটোৰ বিষয়ে ৰংগাক জনায়, তেতিয়া ৰংগা আৰু তেওঁৰ গেঙে মহাবিদ্যালয়ৰ [[হোলী|হোলীৰ]] উৎসৱৰ মাজতে কুট্টি আৰু তেওঁৰ গেঙক সকলোৰে আগত বেয়াকৈ প্ৰহাৰ কৰে। এদিন-ৰাতি ৰংগাৰ লগত ফুৰিবলৈ যোৱাৰ পাছত বিবিযে নিজৰ ফোনটো ৰংগাৰ গাড়ীত ৰি থৈ আহে। সাধাৰণতে তেওঁলোকে বাৰলৈ বা কাজিয়া হোৱা ঠাইলৈ গৈছিল। পাছদিনা পুৱা বিবিৰ মাকে ফোন কৰে। ৰংগাই ফোনটো ধৰে। বিবিৰ মাকে ৰংগাক জনায় যে বিবিযে ৰংগাক নিজৰ ককায়েকৰ দৰে জ্ঞান কৰে বুলি কৈছিল। এই কথাই ল'ৰাকেইজনৰ প্ৰতি ৰংগাৰ মৰম আৰু বৃদ্ধি কৰে। ৰংগাই তেওঁলোকক নিজৰ অস্ত্ৰ-শস্ত্ৰ, বন্দুক দেখুৱায় আৰু বিভিন্ন কাজিয়ালৈ লৈ যায়। তেওঁ বিশ্বাস কৰিছিল যে এনে কৰিলে তেওঁলোক সুখী হ'ব। পৰীক্ষাত উত্তীৰ্ণ হ'ব নোৱাৰা আৰু ৰংগাৰ সৈতে থকা সম্পৰ্কৰ বাবে তিনিওজনে মহাবিদ্যালয়ৰপৰা বহিস্কৃত হোৱাৰ উপক্ৰম হয়। কিন্তু ভৱিষ্যতৰ সকলো পৰীক্ষাত উত্তীৰ্ণ হোৱা আৰু গুণ্ডা বন্ধুবৰ্গক মহাবিদ্যালয়ৰপৰা আঁতৰাই ৰখাৰ চৰ্তত তেওঁলোকক দ্বিতীয়বাৰৰ বাবে সুযোগ দিয়া হয়। ৰংগাৰ সৈতে থকা সম্পৰ্কই তেওঁলোকৰ পঢ়া-শুনাত প্ৰভাৱ পেলাবলৈ আৰম্ভ কৰে। ৰংগাই তেওঁলোকক নিজৰ কাজিয়া আৰু পাৰ্টিৰ জীৱন-শৈলীত জড়িত কৰি ৰাখে। এদিন-ৰাতি তিনিওজনে উপলব্ধি কৰে যে ৰংগাই তেওঁলোকক থাকিবলৈ দিয়া ঘৰটোৰ পাকঘৰত এটা মৃতদেহ পোত খাই আছে। সেয়া আছিল ৰংগাৰ নিজৰ ভায়েকৰ মৃতদেহ, যাক ৰংগাই নিজেই হত্যা কৰিছিল। এই কথা আম্বানে তেওঁৰ কাহিনীত গৌৰৱেৰে কৈছিল। এই কথা আৱিষ্কাৰ কৰাৰ পাছত তেওঁলোকে সেই ঘৰটোত থাকিবলৈ ভয় কৰে আৰু ঘৰটোৰপৰা আঁতৰি থাকিবলৈ সকলোপ্ৰকাৰৰ চেষ্টা চলায়। তেওঁলোকৰ চিন্তা তেতিয়া আৰু বাঢ়ি যায় যেতিয়া তেওঁলোকে পুৰণি হোষ্টেললৈ যায়। ৱাৰ্ডেনে তেওঁলোকক ঋণ লোৱা লোকসকলক ভাবুকি দি ধন আদায় কৰিবলৈ তেওঁৰ লগত যাবলৈ অনুৰোধ কৰে। ইয়াৰ অৰ্থ আছিল যে ৰংগাৰ সৈতে থকাৰ বাবে ল'ৰাকেইজন গুণ্ডাত পৰিণত হৈছে বুলি মানুহে ভাবিছিল। ইয়াৰ পিছতে তেওঁলোকক ৰেড্ডীয়ে অপহৰণ কৰে। ৰেড্ডী আছিল ৰংগাৰ প্ৰাক্তন বছ। ৰেড্ডীয়ে ৰংগাক তেওঁৰ পৰিচয় চুৰি কৰাৰ অভিযোগ কৰে আৰু ৰংগাক হত্যা কৰিবলৈ তেওঁলোকৰ সহায় বিচাৰে। ৰেড্ডীয়ে তেওঁলোকক এখন ভিজিটিং কাৰ্ড দিয়ে আৰু ৰংগা অকলে থকাৰ সময়ত ফোন কৰিবলৈ কয়। তেওঁলোক অতিশয় হতাশ হৈ পৰে আৰু ৰংগাৰ দৰে গুণ্ডা হোৱাৰপৰা বাচিবলৈ তেওঁৰ লগত সম্পৰ্ক শেষ কৰাৰ সিদ্ধান্ত লয়। তেওঁলোকে ৰংগাৰপৰা আঁতৰি থাকি সকলো পৰীক্ষাত উত্তীৰ্ণ হ'বলৈ পঢ়া-শুনা কৰাৰ পৰিকল্পনাৰ বিষয়ে ৰংগাক জনাবলৈ চেষ্টা কৰে। কিন্তু তেওঁলোকে ৰংগাক তেওঁৰ গেং ৰিব বিচৰা দুজন '[[হিন্দী ভাষা|হিন্দী]]' সদস্যক হত্যাৰ ভাবুকি দিয়া দেখি ভয় খায়। ভয়তে আৰু ঘৰটোত থাকিব নোৱাৰি, তিনিওজনে ফোন চুইচ অফ কৰে আৰু তুমকুৰৰ এখন বেলেগ হোষ্টেললৈ গুচি যায়। তাত তেওঁলোকে শান্তিত পঢ়া-শুনা কৰিবলৈ সক্ষম হয়। ইফালে, ল'ৰাকেইজনক কোনোবাই অপহৰণ বা আঘাত কৰা বুলি ৰংগাই ভয় খায় আৰু ব্যাকুলভাৱে তেওঁলোকক বিচাৰিবলৈ ধৰে। তেওঁলোকক বিচাৰি উলিয়াবলৈ ৰংগাই কৰা অপ্ৰাণ চেষ্টা দেখি বিবিযে অৱশেষত সকলো কথা স্বীকাৰ কৰাৰ সিদ্ধান্ত লয়। বিবিযে ৰংগাক জনায় যে তেওঁলোকে কেৱল কুট্টি আৰু তেওঁৰ গেঙক আঁতৰাই ৰাখিবলৈহে তেওঁৰ লগত বন্ধুত্ব কৰিছিল। লগতে সেই সাক্ষাৎকাৰৰ পিছত তেওঁলোকৰ জীৱনত কেনেকৈ নেতিবাচক প্ৰভাৱ পৰিছিল, সেই কথাও কয়। বুকু ভগা অৱস্থাত ৰংগাই নিজৰ গেঙক ঘৰলৈ মাতি পঠায়। ভয়ভীত তিনিওজনে নিজৰ প্ৰাণৰ মমতাত ৰংগাক তেওঁলোকৰ জীৱনৰপৰা আঁতৰাবলৈ ৰেড্ডী আৰু তেওঁৰ গেঙক মাতি আনে। ৰংগাৰ গেং অহাৰ আগতেই ৰেড্ডী আৰু তেওঁৰ গুণ্ডাসকল উপস্থিত হয়। ৰংগাই বুজি পায় যে ল'ৰাকেইজনে তেওঁৰ লগত বিশ্বাসঘাতকতা কৰিছে। তেওঁলোকৰ প্ৰতাৰণাত ব্যথিত হৈ ৰংগাই মাতৃক দিয়া অহিংসাৰ প্ৰতিশ্ৰুতি ভংগ কৰে। তেওঁ ভয়ংকৰ ৰূপ ধাৰণ কৰে আৰু ৰেড্ডীৰ সকলো গুণ্ডাৰ লগতে ৰেড্ডীকো হত্যা কৰে। তেঁওৰ পিছত তেওঁ ল'ৰাকেইজনক হত্যাৰ ভাবুকি দি ঘৰটোৰ ইমূৰৰপৰা সিমূৰলৈ খেদি ফুৰে। সেই সময়লৈকে ৰংগাৰ গুণ্ডাসকলো ঘৰত উপস্থিত হয়। তেওঁলোকো ল'ৰাকেইজনক হত্যা কৰিবলৈ সাজু আছিল। কিন্তু ৰংগাই ঘৰটো ভিতৰৰপৰা তলা মাৰি দিয়ে। তেওঁ কান্দিবলৈ আৰম্ভ কৰে। তেওঁ কয় যে তেওঁ ল'ৰাকেইজনক নিজৰ লগত ৰাখিছিল কাৰণ তেওঁৰ জীৱনত কোনেও তেওঁৰ ইমান ওচৰ চাপি অহা নাছিল। মানুহ কেৱল ধন বা বিনামূলীয়া মদৰ প্ৰয়োজন হ'লেহে তেওঁৰ ওচৰলৈ আহিছিল। নিজৰ ভুল বুজি পাই ল'ৰাকেইজনে ৰংগাৰ ওচৰত ক্ষমা বিচাৰে। ৰংগাই অসন্তুষ্টিৰে তেওঁলোকক ৰি দিয়ে। তেওঁ জনাই দিয়ে যে তেওঁ আৰু তেওঁৰ গেঙে তেওঁলোকৰ লগত সম্পৰ্ক শেষ কৰিছে আৰু লগতে পৰীক্ষাত উত্তীৰ্ণ হ'বলৈ ভাবুকি দিয়ে। আজু আৰু বিবিযে এখন কাকতত উত্তীৰ্ণ হ'ব নোৱাৰে। আনহাতে শান্তনে সকলো কাকতত উত্তীৰ্ণ হয়। মহাবিদ্যালয়ৰ বাহিৰত তেওঁলোকে ৰংগা (ৰংগাই এতিয়া নিজৰ নতুন পৰিচয় দেখুৱাবলৈ সম্পূৰ্ণ ক'লা পোছাক পিন্ধিছিল) আৰু তেওঁৰ গেঙৰ সন্মুখীন হয়। ৰংগাই আজু আৰু বিবি পৰীক্ষাত উত্তীৰ্ণ হ'ব নোৱাৰাৰ বাবে হাস্যৰসিকভাৱে তেওঁলোকক শাস্তি দিয়ে। তেওঁলোকে লাঠী লৈ আজু আৰু বিবিৰ পিছলৈ দৌৰে। == অভিনয় শিল্পী == * [[ফাহাদ ফাচিল]] - ৰঞ্জিত গংগাধৰণ ওৰফে "ৰংগা", [[বেংগালুৰু|বেংগালুৰুৰ]] এজন [[মালায়ালী লোক|মালায়ালী]]-[[কানাড়া|কানাড়া]] গেংষ্টাৰ হিচাপে * [[ছাজিন গোপু]] - আম্বান, ৰংগাৰ দ্বিতীয় প্ৰধান হিচাপে * হিপষ্টাৰ - আজাস "আজু" ভাসি হিচাপে * মিথুন জয় শংকৰ - বিবিন "বিবি" প্ৰকাশ হিচাপে * ৰোশন শানৱাজ - শান্তকুমাৰণ "শান্তন" হিচাপে * মিধুট্টি - কুট্টি হিচাপে * নীৰজা ৰাজেন্দ্ৰণ - বিবিৰ মাতৃ হিচাপে * তংকম মোহন - ৰংগাৰ মাতৃ হিচাপে * [[পূজা মোহনৰাজ]] - বিউটি হিচাপে * প্ৰীতি ভৰদ্বাজ - চুইটি হিচাপে * প্ৰমোদ ভেলিয়ানাড - ৰংগাৰ সম্পৰ্কীয় ভায়েক হিচাপে * [[আশিস বিদ্যাৰ্থী]] - ইঞ্জিনিয়াৰিং মহাবিদ্যালয়ৰ কাৰ্যবাহী সঞ্চালক হিচাপে * মনচুৰ আলী খান - ৰেড্ডী, এজন প্ৰভাৱশালী তেলেগু গেংষ্টাৰ আৰু ৰংগাৰ প্ৰাক্তন বছ হিচাপে * শ্ৰীজিৎ বাবু - বালা কৃষ্ণন "বিকে" হিচাপে * কৃষ্ণ কুমাৰ - নানজাপ্পা, ৰংগাৰ সহায়ক হিচাপে * ফ্ৰীষ্টাইল কৃষ্ণ - ব্ৰুচ লী, ৰংগাৰ সহায়ক হিচাপে * হিমাংশু - জেকি, ৰংগাৰ সহায়ক হিচাপে == প্ৰযোজনা == === বিকাশ === ২০২৩ চনৰ মাৰ্চ মাহত জিথু মাধৱনে তেওঁৰ দ্বিতীয়খন চলচ্চিত্ৰৰ কথা ঘোষণা কৰে। ইয়াত ফাহাদ ফাচিলে অভিনয় কৰিছিল। ফাহাদে তেওঁৰ প্ৰযোজনা প্ৰতিষ্ঠান ফাহাদ ফাচিল এণ্ড ফ্ৰেণ্ডছ আৰু আনোৱাৰ ৰছিদ এণ্টাৰটেইনমেণ্টছৰ জৰিয়তে চলচ্চিত্ৰখনৰ সহ-প্ৰযোজনাও কৰিছিল।<ref>{{Cite news |date=৯ মাৰ্চ ২০২৩ |title=Fahadh Faasil, Jithu Madhavan, Nazriya Nazim, Sameer Thahir আৰু Anwar Rasheed to collaborate on a new project. Read details here |trans-title=ফাহাদ ফাচিল, জিথু মাধৱন, নাজৰিয়া নাজিম, সমীৰ তাহিৰ আৰু আনোৱাৰ ৰছিদে এটা নতুন প্ৰকল্পত একেলগে কাম কৰিব। ইয়াত সবিশেষ পঢ়ক |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/new-updates/fahadh-faasil-jithu-madhavan-nazriya-nazim-sameer-thahir-and-anwar-rasheed-to-collaborate-on-a-new-project-read-details-here/articleshow/98517905.cms?from=mdr |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240406213143/https://economictimes.indiatimes.com/news/new-updates/fahadh-faasil-jithu-madhavan-nazriya-nazim-sameer-thahir-and-anwar-rasheed-to-collaborate-on-a-new-project-read-details-here/articleshow/98517905.cms?from=mdr |archive-date=৬ এপ্ৰিল ২০২৪ |access-date=৭ এপ্ৰিল ২০২৪ |work=The Economic Times }}</ref><ref name=":0">{{Cite web |date=৯ মাৰ্চ ২০২৩ |title=Star couple Fahadh, Nazriya team up for 'Romancham' director's next |trans-title=তাৰকা দম্পতী ফাহাদ, নাজৰিয়াই 'ৰোমাঞ্চম'ৰ পৰিচালকৰ পৰৱৰ্তী ছবিৰ বাবে হাত মিলাইছে |url=https://www.onmanorama.com/entertainment/entertainment-news/2023/03/09/fahadh-faasil-nazriya-jithu-madhavan.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230310114832/https://www.onmanorama.com/entertainment/entertainment-news/2023/03/09/fahadh-faasil-nazriya-jithu-madhavan.html |archive-date=১০ মাৰ্চ ২০২৩ |access-date=৭ এপ্ৰিল ২০২৩ |website=Manorama Online}}</ref> ২০২৩ চনৰ মে' মাহত চলচ্চিত্ৰখনৰ শিৰোনাম ''আৱেশম'' বুলি ঘোষণা কৰা হয়। মাধৱনে ২০২২ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহৰ আৰম্ভণিতে চিত্ৰনাট্য লিখিছিল আৰু ২০২৩ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহৰ ভিতৰত সম্পূৰ্ণ কৰিছিল। সেই সময়ছোৱাত তেওঁৰ প্ৰথম চলচ্চিত্ৰ ''[[ৰোমাঞ্চম]]'' (২০২২) ২০২২ চনৰ অক্টোবৰৰপৰা ২০২৩ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰীলৈ পিছুৱাই দিয়া হৈছিল।<ref name=":1">{{Cite news |date=৯ এপ্ৰিল ২০২৪ |title='Aavesham' has no connections with 'Romancham', says director Jithu Madhavan |trans-title='আৱেশম'ৰ লগত 'ৰোমাঞ্চম'ৰ কোনো সম্পৰ্ক নাই, পৰিচালক জিথু মাধৱনৰ মন্তব্য |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/aavesham-has-no-connections-with-romancham-says-director-jithu-madhavan/articleshow/109163543.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240410201537/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/aavesham-has-no-connections-with-romancham-says-director-jithu-madhavan/articleshow/109163543.cms |archive-date=১০ এপ্ৰিল ২০২৪ |access-date=১১ এপ্ৰিল ২০২৪ |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> অৱশ্যে প্ৰথমে খবৰ ওলাইছিল যে এই চলচ্চিত্ৰখন ''ৰোমাঞ্চম''ৰ এটা স্পিন-অফ। পিছলৈ মাধৱনে স্পষ্ট কৰি দিয়ে যে ''আৱেশম'' এখন সুকীয়া চলচ্চিত্ৰ আৰু ইয়াৰ লগত ''ৰোমাঞ্চম''ৰ কোনো সম্পৰ্ক নাই।<ref name=":1" /> কাৰিকৰী দলটোত সংগীত পৰিচালক হিচাপে সুশিন শ্যাম, চিনেমাট'গ্ৰাফাৰ হিচাপে সমীৰ তাহিৰ, সম্পাদক হিচাপে বিবেক হৰ্ষণ আৰু প্ৰডাকচন ডিজাইনাৰ হিচাপে অশ্বিনী কালে আছিল।<ref name=":0" /> === অভিনয় শিল্পী === ফাহাদে [[বেংগালুৰু|বাংগালোৰৰ]] এজন গেংষ্টাৰ ৰংগাৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছে।<ref>{{Cite web |title=Ranga in 'Aavesham' is not a spin-off of Chemban Vinod's character in 'Romancham', clarifies director |trans-title='আৱেশম'ৰ ৰংগা 'ৰোমাঞ্চম'ত চেম্বন বিনোদৰ চৰিত্ৰৰ স্পিন-অফ নহয় বুলি পৰিচালকে স্পষ্ট কৰিছে |url=https://www.onmanorama.com/entertainment/entertainment-news/2024/04/10/aavesham-malayalam-movie-fahadh-faasil-character-romancham-chemban-vinod.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240410101626/https://www.onmanorama.com/entertainment/entertainment-news/2024/04/10/aavesham-malayalam-movie-fahadh-faasil-character-romancham-chemban-vinod.html |archive-date=১০ এপ্ৰিল ২০২৪ |access-date=১১ এপ্ৰিল ২০২৪ |website=Manorama Online}}</ref> ২০২৩ চনৰ মে' মাহত চলচ্চিত্ৰখনৰ নিৰ্মাণৰ সময়ত ফাদ হোৱা এখন ছবিত তেওঁক ডাঠ আৰু কেঁকোৰা গোঁফৰ সৈতে সম্পূৰ্ণ বগা পোছাকত দেখা গৈছিল।<ref>{{Cite web |title=Fahadh Faasil's gritty look in Aavesham revealed, is this why he didn't promote Pachuvum Athbutha Vilakkum? |trans-title=আৱেশমত ফাহাদ ফাচিলৰ কঠোৰ ৰূপ প্ৰকাশ, এইবাবেই তেওঁ পাচুভুম আথবুথা ভিলাক্কুমৰ প্ৰচাৰ কৰা নাছিল নেকি? |url=https://www.ottplay.com/news/fahadh-faasils-gritty-look-in-aavesham-revealed-is-this-why-he-didnt-promote-pachuvum-athbutha-vilakkum/5a3039dda5362 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230608051253/https://www.ottplay.com/news/fahadh-faasils-gritty-look-in-aavesham-revealed-is-this-why-he-didnt-promote-pachuvum-athbutha-vilakkum/5a3039dda5362 |archive-date=৮ জুন ২০২৩ |access-date=১১ এপ্ৰিল ২০২৪ |website=OTTPlay }}</ref> [[ফাহাদ ফাচিল|ফাহাদে]] জনাইছিল যে তেওঁ আগতে এনে চৰিত্ৰত অভিনয় কৰা নাছিল। সেইবাবেই তেওঁ কাহিনীটোত সন্মতি দিছিল। তেওঁ লগতে কয়, "জিথুৱে [মাধৱন] মোক ৰংগা কেনেকুৱা হ'ব সেই সম্পৰ্কে এটা অতি স্পষ্ট ধাৰণা দিছিল। অৱশ্যে আমি চলচ্চিত্ৰখনৰ দৃশ্যগ্ৰহণ আৰম্ভ কৰাৰ পাছতহে ৰূপ আৰু পোছাক চূড়ান্ত কৰিছিলোঁ।" <ref name=":2">{{Cite web |title=Those who didn't like Romancham will surely like 'Aavesham': Jithu Madhavan |trans-title=যিসকলে ৰোমাঞ্চম বেয়া পাইছিল তেওঁলোকে নিশ্চয় 'আৱেশম' ভাল পাব: জিথু মাধৱন |url=https://www.onmanorama.com/entertainment/entertainment-news/2024/04/10/aavesham-malayalam-movie-jithu-madhavan-fahadh-faasil.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20240410101257/https://www.onmanorama.com/entertainment/entertainment-news/2024/04/10/aavesham-malayalam-movie-jithu-madhavan-fahadh-faasil.html |archive-date=১০ এপ্ৰিল ২০২৪ |access-date=১১ এপ্ৰিল ২০২৪ |website=Manorama Online}}</ref> তেওঁৰ আগৰ চলচ্চিত্ৰসমূহৰ তুলনাত ফাহাদৰ চৰিত্ৰটো এই চলচ্চিত্ৰখনত যথেষ্ট উচ্চস্বৰৰ আছিল। তেওঁ চহৰৰ গেংষ্টাৰসকলৰ দৰে [[মালয়ালম ভাষা|মালয়ালম]] আৰু [[কানাড়া]] ভাষাৰ মিশ্ৰণত কথা পাতিছিল।<ref name=":2" /> আগতে ''ৰোমাঞ্চম''ত অভিনয় কৰা ছাজিন গোপুক চলচ্চিত্ৰখনত এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ চৰিত্ৰ দিয়া হৈছিল। লগতে মনচুৰ আলী খান আৰু আশিস বিদ্যাৰ্থীয়ে সহযোগী চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল।<ref name=":3">{{Cite news |date=২৬ জানুৱাৰী ২০২৪ |title='Aavesham' teaser: Fahadh Faasil, Jithu Madhavan promise a wacky ride |trans-title='আৱেশম'ৰ টিজাৰ: ফাহাদ ফাচিল, জিথু মাধৱনৰ এক অদ্ভুত যাত্ৰাৰ প্ৰতিশ্ৰুতি |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/aavesham-teaser-fahadh-faasil-jithu-madhavan-promise-a-wacky-ride/article67779459.ece |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240228090020/https://www.thehindu.com/entertainment/movies/aavesham-teaser-fahadh-faasil-jithu-madhavan-promise-a-wacky-ride/article67779459.ece |archive-date=২৮ ফেব্ৰুৱাৰী ২০২৪ |access-date=১১ এপ্ৰিল ২০২৪ |work=[[The Hindu]] |issn=0971-751X}}</ref> প্ৰণৱ ৰাজ - হিপষ্টাৰ, মিথুন জয় শংকৰ, ৰোশন শানৱাজ আৰু মিধুট্টিকে ধৰি কেইবাজনো নৱাগতেও চলচ্চিত্ৰখনত অভিনয় কৰিছিল।<ref name=":3" /> === দৃশ্যগ্ৰহণ === ঘোষণা কৰা দিনটোতেই [[বেংগালুৰু|বাংগালোৰত]] [[মূল দৃশ্যগ্ৰহণ]] আৰম্ভ হৈছিল।<ref name=":0" /> চলচ্চিত্ৰখনৰ দৃশ্যগ্ৰহণ [[বেংগালুৰু|বাংগালোৰ]] আৰু ইয়াৰ উপকণ্ঠ অঞ্চলত বহুলভাৱে কৰা হৈছিল। ২০২৩ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত ইয়াৰ নিৰ্মাণ কাৰ্য সম্পূৰ্ণ হয়।<ref>{{Cite news |date=১৬ ডিচেম্বৰ ২০২৪ |title=Fahadh Faasil's 'Aavesham' to come out in theatres in April 2024 |trans-title=ফাহাদ ফাচিলৰ 'আৱেশম' ২০২৪ চনৰ এপ্ৰিলত ছবিঘৰত মুক্তি পাব |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/fahadh-faasils-aavesham-to-come-out-in-theatres-in-april-2024/article67644626.ece |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231218212635/https://www.thehindu.com/entertainment/movies/fahadh-faasils-aavesham-to-come-out-in-theatres-in-april-2024/article67644626.ece |archive-date=১৮ ডিচেম্বৰ ২০২৩ |access-date=৭ এপ্ৰিল ২০২৪ |work=The Hindu |issn=0971-751X}}</ref> === সাজ-সজ্জা === মাচাৰ হামছাই চলচ্চিত্ৰখনৰ সাজ-সজ্জা ডিজাইনাৰ হিচাপে কাম কৰিছিল। সমগ্ৰ চলচ্চিত্ৰখনতে ফাহাদৰ চৰিত্ৰ ৰংগাই সোণৰ চেইনৰ সৈতে সম্পূৰ্ণ বগা পোছাক পৰিধান কৰিছিল। কেৱল ক্লাইমেক্সৰ দৃশ্যসমূহত ফাহাদে সম্পূৰ্ণ ক'লা পোছাক পৰিধান কৰিছিল।<ref>{{Cite web |title=Fahadh Faasil transforms into rowdy leader for Jithu Madhavan's 'Aavesham' |trans-title=জিথু মাধৱনৰ 'আৱেশম'ৰ বাবে গুণ্ডা নেতালৈ ৰূপান্তৰিত ফাহাদ ফাচিল |url=https://www.onmanorama.com/entertainment/entertainment-news/2023/08/26/fahadh-faasil-jithu-madhavan-new-movie-aavesham.html |access-date=২৪ এপ্ৰিল ২০২৪ |website=Onmanorama |archive-date=২৪ এপ্ৰিল ২০২৪ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240424163810/https://www.onmanorama.com/entertainment/entertainment-news/2023/08/26/fahadh-faasil-jithu-madhavan-new-movie-aavesham.html |url-status=live}}</ref> ৰংগাৰ কম বয়সৰ চৰিত্ৰটোৱে চুলি চুটি কৰি কাটিছিল আৰু এটা উইণ্ডব্ৰেকাৰ পিন্ধিছিল। ইয়াৰ ৰূপটো ফৰাচী সংগীত যুঁটি দ্য ব্লেজৰ ছিংগল "টেৰিটৰী" (২০১৭)ৰ মিউজিক ভিডিঅ'টোত থকা ডালি বেনছালাহৰ ৰূপৰ লগতে ব্ৰিটিছ বক্সাৰ নাছিম হামেদৰ সৈতে মিলি যায়।<ref>{{Cite web |title=Young 'Ranga' in 'Aavesham' looks inspired by these cultural icons. Will it get a spinoff? |trans-title='আৱেশম'ত যুৱ 'ৰংগা'ক এই সাংস্কৃতিক আইকনসমূহৰদ্বাৰা অনুপ্ৰাণিত হোৱা যেন লাগে। ইয়াৰ স্পিনঅফ হ'বনে? |url=https://www.onmanorama.com/entertainment/entertainment-news/2024/04/24/fahadh-faasil-character-young-ranga-aavesham-inspiration-the-blaze-prince-naseem-hamed.html |access-date=২৪ এপ্ৰিল ২০২৪ |website=Onmanorama |archive-date=২৪ এপ্ৰিল ২০২৪ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240424163808/https://www.onmanorama.com/entertainment/entertainment-news/2024/04/24/fahadh-faasil-character-young-ranga-aavesham-inspiration-the-blaze-prince-naseem-hamed.html |url-status=live}}</ref> == সংগীত == {{Main|আৱেশম (সংগীত)}} চলচ্চিত্ৰখনৰ সংগীত সুশিন শ্যামে ৰচনা কৰিছিল আৰু গীতৰ কথা বিনায়ক শশীকুমাৰে লিখিছিল। ইয়াত স্বতন্ত্ৰ শিল্পীসকলৰদ্বাৰা পৰিৱেশন কৰা নটা গীত আছিল।<ref name=":02">{{Cite web |title=Aavesham {{ndash}} Sushin Shyam explains why he has high hopes for the Fahadh Faasil-starrer, just like Manjummel Boys |trans-title=আৱেশম {{ndash}} মঞ্জুম্মেল বয়ছৰ দৰে ফাহাদ ফাচিল অভিনীত ছবিখনৰ বাবে তেওঁৰ কিয় উচ্চ আশা আছে সুশিন শ্যামে বৰ্ণনা কৰিছে |url=https://www.ottplay.com/news/aavesham-sushin-shyam-explains-why-he-has-high-hopes-for-the-fahadh-faasil-starrer-just-like-manjummel-boys/526b106108890 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240412023533/https://www.ottplay.com/news/aavesham-sushin-shyam-explains-why-he-has-high-hopes-for-the-fahadh-faasil-starrer-just-like-manjummel-boys/526b106108890 |archive-date=১২ এপ্ৰিল ২০২৪ |access-date=১৭ এপ্ৰিল ২০২৪ |website=OTTPlay }}</ref> চাৰিটা ছিংগল: "জাডা", "গালাট্টা", "ইলুমিনাটি" আৰু "মাথাপিতাক্কলে" মুক্তি পোৱাৰ পিছত ২০২৪ চনৰ ১৯ এপ্ৰিলত থিংক মিউজিকে চাউণ্ডট্ৰেকটো মুকলি কৰে।<ref>{{Cite web |last=শ্যাম |first=সুশিন |author-link=সুশিন শ্যাম |date=১৯ এপ্ৰিল ২০২৪ |title=Aavesham (Original Motion Picture Soundtrack) |trans-title=আৱেশম (অৰিজিনেল মোচন পিকচাৰ চাউণ্ডট্ৰেক) |url=https://music.apple.com/us/album/aavesham-original-motion-picture-soundtrack/1742153570 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240419180420/https://music.apple.com/us/album/aavesham-original-motion-picture-soundtrack/1742153570 |archive-date=১৯ এপ্ৰিল ২০২৪ |access-date=১৯ এপ্ৰিল ২০২৪ |publisher=[[Think Music|থিংক মিউজিক]] |via=[[Apple Music|এপল মিউজিক]]}}</ref> == মুক্তি == === ছবিঘৰ === ''আৱেশম'' ২০২৪ চনৰ ১১ এপ্ৰিলত [[ঈদ-উল-ফিটৰ|ঈদ-উল-ফিতৰ]] আৰু [[বিহু]] সপ্তাহান্তত ছবিঘৰত মুক্তি পায়।<ref name=":4">{{Cite web |date=১১ মাৰ্চ ২০২৪ |title=Fahadh Faasil confirms Aavesham release date with explosive new poster. See here |trans-title=বিস্ফোৰক নতুন পোষ্টাৰৰ সৈতে আৱেশমৰ মুক্তিৰ তেঁওৰিখ নিশ্চিত কৰিলে ফাহাদ ফাচিলে। ইয়াত চাওক |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/fahadh-faasil-confirms-aavesham-release-date-with-explosive-new-poster-see-here-9208485/ |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240317032235/https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/fahadh-faasil-confirms-aavesham-release-date-with-explosive-new-poster-see-here-9208485/ |archive-date=১৭ মাৰ্চ ২০২৪ |access-date=৭ এপ্ৰিল ২০২৪ |website=The Indian Express }}</ref><ref>{{Cite news |date=১১ মাৰ্চ ২০২৪ |title=It's official! Fahadh Faasil's 'Aavesham' to hit the big screens on April 11 |trans-title=অফিচিয়েল! ফাহাদ ফাচিলৰ 'আৱেশম' ১১ এপ্ৰিলত ডাঙৰ পৰ্দালৈ আহিব |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/its-official-fahadh-faasils-aavesham-to-hit-the-big-screens-on-april-11/articleshow/108400322.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240327111804/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/its-official-fahadh-faasils-aavesham-to-hit-the-big-screens-on-april-11/articleshow/108400322.cms |archive-date=২৭ মাৰ্চ ২০২৪ |access-date=৭ এপ্ৰিল ২০২৪ |work=The Times of India }}</ref> ইয়াৰ পূৰ্বে [[ওনাম]] (২৫ আগষ্ট ২০২৩) আৰু [[বৰদিন|খ্ৰীষ্টমাছ]] সপ্তাহান্তত (২২ ডিচেম্বৰ ২০২৩) ছবিঘৰত মুক্তি দিয়াৰ কথা আছিল।<ref>{{Cite web |last=মাধৱ |first=বিঘ্নেশ |date=১ জুন ২০২৩ |title=Fahadh Faasil-Jithu Madhavan film pulls out of Onam race? |trans-title=ফাহাদ ফাচিল-জিথু মাধৱনৰ চলচ্চিত্ৰই ওনামৰ দৌৰৰপৰা নাম প্ৰত্যাহাৰ কৰিছে নেকি? |url=https://www.cinemaexpress.com/malayalam/news/2023/Jun/01/fahadh-faasil-jithu-madhavan-film-pulls-out-of-onam-race-44143.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230608140345/https://www.cinemaexpress.com/malayalam/news/2023/Jun/01/fahadh-faasil-jithu-madhavan-film-pulls-out-of-onam-race-44143.html |archive-date=৮ জুন ২০২৩ |access-date=৭ এপ্ৰিল ২০২৪ |website=Cinema Express }}</ref> কিন্তু ২০২৩ চনৰ জুলাই মাহত ফাহাদে ঘোষণা কৰে যে ২০২৪ চনৰ প্ৰথম ত্ৰৈমাসিকত চলচ্চিত্ৰখন মুক্তি দিয়া হ'ব।<ref>{{Cite web |title=Fahadh Faasil shares release plans of Aavesham আৰু Odum Kuthira Chaadum Kuthira |trans-title=আৱেশম আৰু ওদুম কুথিৰা ছাডুম কুথিৰাৰ মুক্তিৰ পৰিকল্পনা শ্বেয়াৰ কৰিছে ফাহাদ ফাচিলে |url=https://www.ottplay.com/news/fahadh-faasil-shares-release-plans-of-aavesham-and-odum-kuthira-chaadum-kuthira/218559b9a2490 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240411064407/https://www.ottplay.com/news/fahadh-faasil-shares-release-plans-of-aavesham-and-odum-kuthira-chaadum-kuthira/218559b9a2490 |archive-date=১১ এপ্ৰিল ২০২৪ |access-date=১১ এপ্ৰিল ২০২৪ |website=OTTPlay }}</ref> ইয়াৰ বৰ্তমানৰ মুক্তিৰ তেঁওৰিখ ডিচেম্বৰ মাহত ঘোষণা কৰা হৈছিল।<ref name=":4" /> সমগ্ৰ ভাৰততে চলচ্চিত্ৰখন এ এণ্ড এ ৰিলিজে বিতৰণ কৰে। আনহাতে ফাৰ্ছ ফিল্মছে বহিঃৰাষ্ট্ৰৰ ছবিঘৰৰ অধিকাৰ লাভ কৰে।<ref name=":4" /> কেইবাখনো প্ৰকাশন আৰু উদ্যোগৰ সূত্ৰই ''আৱেশম''ক "২০২৪ চনৰ আটাইতকৈ প্ৰত্যাশিত মালয়ালম চলচ্চিত্ৰ"সমূহৰ ভিতৰত এখন হিচাপে তালিকাভুক্ত কৰিছিল।{{efn|একাধিক তথ্যসূত্ৰৰ ভিত্তিত।<ref>{{Cite web |title=From 'Aadujeevitham' to 'Malaikottai Vaaliban': Malayalam's 2024 film lineup promises exciting adventures |trans-title='আদুজীৱিথম'ৰপৰা 'মালাইকোট্টাই ভলিবন'লৈ: মালয়ালমৰ ২০২৪ চনৰ চলচ্চিত্ৰ লাইনআপে ৰোমাঞ্চকৰ দুঃসাহসিক যাত্ৰাৰ প্ৰতিশ্ৰুতি দিছে |url=https://www.onmanorama.com/entertainment/entertainment-news/2024/01/01/new-malayalam-movie-releases-2024-lineup-mollywood.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240203222220/https://www.onmanorama.com/entertainment/entertainment-news/2024/01/01/new-malayalam-movie-releases-2024-lineup-mollywood.html |archive-date=৩ ফেব্ৰুৱাৰী ২০২৪ |access-date=১১ এপ্ৰিল ২০২৪ |website=Onmanorama}}</ref><ref>{{Cite news |last=প্ৰবীণ |first=এছ. আৰ. |date=৪ জানুৱাৰী ২০২৪ |title=Malayalam films to look forward to in 2024: 'Aattam' আৰু 'Malaikottai Vaaliban' to 'Bramayugam' |trans-title=২০২৪ চনত চাবলগীয়া মালয়ালম চলচ্চিত্ৰ: 'অট্টম' আৰু 'মালাইকোট্টাই ভলিবন'ৰপৰা 'ভ্ৰমযুগম'লৈ |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/malayalam-films-to-look-forward-to-in-2024-aattam-and-malaikottai-vaaliban-to-bramayugam/article67704749.ece |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240113094436/https://www.thehindu.com/entertainment/movies/malayalam-films-to-look-forward-to-in-2024-aattam-and-malaikottai-vaaliban-to-bramayugam/article67704749.ece |archive-date=১৩ জানুৱাৰী ২০২৪ |access-date=১১ এপ্ৰিল ২০২৪ |work=The Hindu |issn=0971-751X}}</ref><ref>{{Cite news |date=৫ অক্টোবৰ ২০২৩ |title=Bazooka to Malaikottai Vaaliban, Hugely Awaited Mollywood Movies |trans-title=বাজুকাৰপৰা মালাইকোট্টাই ভলিবনলৈকে, অতি প্ৰত্যাশিত মলিউড চলচ্চিত্ৰ |url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/ott/051023/most-awaited-big-ticket-malayalam-movies-in-2023-2024.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231112182633/https://www.deccanchronicle.com/entertainment/ott/051023/most-awaited-big-ticket-malayalam-movies-in-2023-2024.html |archive-date=১২ নৱেম্বৰ ২০২৩ |access-date=১১ এপ্ৰিল ২০২৪ |work=[[Deccan Chronicle]] }}</ref><ref>{{Cite web |date=২৯ ডিচেম্বৰ ২০২৩ |title=Year Ender 2023: Abraham Ozler To Barroz, Highly Anticipated Malayalam Films Of 2024 |trans-title=বছৰৰ শেষ ২০২৩: আব্ৰাহাম ওজলাৰৰপৰা বাৰোজলৈকে, ২০২৪ চনৰ অতি প্ৰত্যাশিত মালয়ালম চলচ্চিত্ৰ |url=https://www.news18.com/movies/year-ender-2023-abraham-ozler-to-barroz-highly-anticipated-malayalam-films-of-2024-8721867.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231229134536/https://www.news18.com/movies/year-ender-2023-abraham-ozler-to-barroz-highly-anticipated-malayalam-films-of-2024-8721867.html |archive-date=২৯ ডিচেম্বৰ ২০২৩ |access-date=১১ এপ্ৰিল ২০২৪ |website=News18 }}</ref><ref>{{Cite web |date=১ জানুৱাৰী ২০২৪ |title=Mammootty's 'Turbo' to Jayasurya's 'Kathanar', Mollywood gears up for sensational 2024! |trans-title=মামুট্টিৰ 'টাৰ্বো'ৰপৰা জয়সূৰ্যৰ 'কাথানাৰ'লৈকে, ছেন্সেশ্যনেল ২০২৪ৰ বাবে মলিউড সাজু! |url=https://www.theweek.in/web-stories/entertainment/2024/01/01/mammootty-turbo-to-jayasurya-s-kathanar-mollywood-gears-up-for-sensational-2024-best-malayalam-movie-releases-slated-for-release-this-year.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240101152316/https://www.theweek.in/web-stories/entertainment/2024/01/01/mammootty-turbo-to-jayasurya-s-kathanar-mollywood-gears-up-for-sensational-2024-best-malayalam-movie-releases-slated-for-release-this-year.html |archive-date=১ জানুৱাৰী ২০২৪ |access-date=১১ এপ্ৰিল ২০২৪ |website=The Week}}</ref><ref>{{Cite web |date=৩ জানুৱাৰী ২০২৪ |title=Malaikottai Valiban, Bramayugam & more: 12 most anticipated Malayalam films of 2024 |trans-title=মালাইকোট্টাই ভলিবন, ভ্ৰমযুগম আৰু অধিক: ২০২৪ চনৰ ১২খন অতি প্ৰত্যাশিত মালয়ালম চলচ্চিত্ৰ |url=https://www.thenewsminute.com/flix/malaikottai-valiban-bramayugam-more-12-most-anticipated-malayalam-films-of-2024 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240126024751/https://www.thenewsminute.com/flix/malaikottai-valiban-bramayugam-more-12-most-anticipated-malayalam-films-of-2024 |archive-date=২৬ জানুৱাৰী ২০২৪ |access-date=১১ এপ্ৰিল ২০২৪ |website=The News Minute }}</ref>}} একে সপ্তাহান্তত মুক্তি পোৱা ''বৰ্ষাংগল্ক্কু শেশম'' আৰু ''জয় গণেশ''ৰ তুলনাত চলচ্চিত্ৰখনে মুক্তিৰ তিনিদিন পূৰ্বে মুকলি হোৱা টিকটৰ প্ৰি-চেলৰপৰা উপাৰ্জন কৰিছিল।<ref>{{Cite web |title='Aavesham' pre-release buzz peaks with record-breaking advance bookings |trans-title='আৱেশম'ৰ প্ৰি-ৰিলিজ চৰ্চা অভিলেখ ভংগকাৰী আগতীয়া বুকিঙৰ সৈতে শীৰ্ষত |url=https://www.onmanorama.com/entertainment/entertainment-news/2024/04/09/aavesham-pre-release-booking-records-fahadh-faasil-jithu-madhavan.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240409130411/https://www.onmanorama.com/entertainment/entertainment-news/2024/04/09/aavesham-pre-release-booking-records-fahadh-faasil-jithu-madhavan.html |archive-date=৯ এপ্ৰিল ২০২৪ |access-date=১১ এপ্ৰিল ২০২৪ |website=Onmanorama}}</ref> ৫৬৭টা ট্ৰেক কৰা দৰ্শনীৰপৰা কেৰালাৰ ছবিঘৰসমূহত ৫০,০০০তকৈ অধিক লোকৰ প্ৰৱেশ পঞ্জীয়ন কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite news |date=৯ এপ্ৰিল ২০২৪ |title='Aavesham' generates impressive pre-sales of Rs 78 lakhs |trans-title='আৱেশম'ৰ প্ৰি-চেলত ৭৮ লাখ টকাৰ আকৰ্ষণীয় উপাৰ্জন |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/aavesham-generates-impressive-pre-sales-of-rs-78-lakhs/articleshow/109159512.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240410201544/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/aavesham-generates-impressive-pre-sales-of-rs-78-lakhs/articleshow/109159512.cms |archive-date=১০ এপ্ৰিল ২০২৪ |access-date=১১ এপ্ৰিল ২০২৪ |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> পিভিআৰ আইনক্স মেনেজমেণ্টৰ কৰ্তৃপক্ষ আৰু কেৰালাৰ চলচ্চিত্ৰ কৰ্মচাৰী ফেডাৰেচনৰ মাজত ভাৰ্চুৱেল প্ৰিণ্ট ফীক লৈ বিবাদৰ সূত্ৰপাত হৈছিল। লগতে ফেডাৰেচনে পিভিআৰ আইনক্স ছবিঘৰসমূহৰ মূল কণ্টেণ্ট প্ৰদানকাৰী কিউব চিনেমা টেকন'লজিছৰ জৰিয়তে নিজৰ নতুনকৈ স্থাপিত কণ্টেণ্ট প্ৰদান সেৱাৰ মাধ্যমেৰে চলচ্চিত্ৰ বিতৰণৰ পৰিকল্পনা কৰিছিল। ইয়াৰ প্ৰতিক্ৰিয়া স্বৰূপে সমগ্ৰ ভাৰতৰ পিভিআৰ আইনক্স মাল্টিপ্লেক্স চেইনসমূহত আৱেশমৰ লগতে আন কেইবাখনো মালয়ালম চলচ্চিত্ৰ মুক্তি দিয়া হোৱা নাছিল।<ref>{{Cite web |last=ৰাও |first=অনীশ |date=১২ এপ্ৰিল ২০২৪ |title=Explained: Why PVR-INOX has stopped screening Malayalam films across India? |trans-title=বৰ্ণনা: পিভিআৰ-আইনক্সে সমগ্ৰ ভাৰতত মালয়ালম চলচ্চিত্ৰৰ প্ৰদৰ্শন কিয় বন্ধ কৰিছে? |url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/pvr-inox-stops-screening-malayalam-films-over-feud-with-producers-association-2526353-2024-04-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240414142206/https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/pvr-inox-stops-screening-malayalam-films-over-feud-with-producers-association-2526353-2024-04-12 |archive-date=১৪ এপ্ৰিল ২০২৪ |access-date=১৫ এপ্ৰিল ২০২৪ |website=India Today }}</ref><ref>{{Cite web |date=১১ এপ্ৰিল ২০২৪ |title=PVR-INOX stops screening Malayalam films including Varshangalkku Shesham, Aavesham আৰু Aadujeevitham across India. Here's why |trans-title=পিভিআৰ-আইনক্সে সমগ্ৰ ভাৰতত বৰ্ষাংগল্ক্কু শেশম, আৱেশম আৰু আদুজীৱিথমকে ধৰি মালয়ালম চলচ্চিত্ৰৰ প্ৰদৰ্শন বন্ধ কৰিছে। ইয়াৰ কাৰণ হৈছে |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/pvr-inox-stops-screening-malayalam-films-heres-why-9264529/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240415172057/https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/pvr-inox-stops-screening-malayalam-films-heres-why-9264529/ |archive-date=১৫ এপ্ৰিল ২০২৪ |access-date=২০ এপ্ৰিল ২০২৪ |website=The Indian Express }}</ref> অৱশ্যে ১৩ এপ্ৰিলত এই নিষেধাজ্ঞা প্ৰত্যাহাৰ কৰা হয় আৰু তেঁওৰ পাছদিনা মাল্টিপ্লেক্স চেইনসমূহত চলচ্চিত্ৰখন মুক্তি দিয়া হয়।<ref>{{Cite news |date=১৩ এপ্ৰিল ২০২৪ |title=Crisis ends, PVR to screen Malayalam films |trans-title=সংকটৰ অন্ত, পিভিআৰত মালয়ালম চলচ্চিত্ৰ প্ৰদৰ্শন হ'ব |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/pvr-inox-resumes-screening-of-malayalam-movies-following-temporary-truce/article68062168.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240413154036/https://www.thehindu.com/news/national/kerala/pvr-inox-resumes-screening-of-malayalam-movies-following-temporary-truce/article68062168.ece |archive-date=১৩ এপ্ৰিল ২০২৪ |access-date=১৫ এপ্ৰিল ২০২৪ |work=[[The Hindu]] }}</ref> চলচ্চিত্ৰখনে মুক্তিৰ পূৰ্বে চেণ্ট্ৰেল ব'ৰ্ড অৱ ফিল্ম চাৰ্টিফিকেচনৰ (CBFC) পৰা ইউ/এ চাৰ্টিফিকেট লাভ কৰিছিল। ইয়াৰ চূড়ান্ত সম্পাদনাৰ দৈৰ্ঘ্য আছিল ১৫৭ মিনিট।<ref>{{Cite web |title=Aavesham gets a U/A certificate from censor board; no official trailer for Fahadh Faasil's film? |trans-title=আৱেশমে চেন্সৰ ব'ৰ্ডৰপৰা ইউ/এ চাৰ্টিফিকেট লাভ কৰিছে; ফাহাদ ফাচিলৰ চলচ্চিত্ৰৰ কোনো আনুষ্ঠানিক ট্ৰেইলাৰ নাই? |url=https://www.ottplay.com/news/aavesham-bags-a-u-a-certificate-from-censor-board-no-official-trailer-for-fahadh-faasils-film/0edc4c19a4208 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240411065733/https://www.ottplay.com/news/aavesham-bags-a-u-a-certificate-from-censor-board-no-official-trailer-for-fahadh-faasils-film/0edc4c19a4208 |archive-date=১১ এপ্ৰিল ২০২৪ |access-date=১১ এপ্ৰিল ২০২৪ |website=OTTPlay }}</ref> চেন্সৰ ব'ৰ্ডৰ পৰামৰ্শ অনুসৰি [[কুৱেইট|কুৱেইটত]] ছবিঘৰত প্ৰদৰ্শনৰ পূৰ্বে চলচ্চিত্ৰখনৰ দ্বিতীয় অংশৰ এটা দৃশ্য আঁতৰোৱা হৈছিল।<ref>{{Cite web |date=১১ এপ্ৰিল ২০২৪ |title=A scene cut from 'Aavesham' for Kuwait release, says Jithu Madhavan |trans-title=কুৱেইটত মুক্তিৰ বাবে 'আৱেশম'ৰ এটা দৃশ্য কটা হৈছে বুলি জিথু মাধৱনে কয় |url=https://english.mathrubhumi.com/movies-music/news/jithu-madhavan-on-aavesham-movie-release-in-kuwait-1.9477404 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240411070033/https://english.mathrubhumi.com/movies-music/news/jithu-madhavan-on-aavesham-movie-release-in-kuwait-1.9477404 |archive-date=১১ এপ্ৰিল ২০২৪ |access-date=১১ এপ্ৰিল ২০২৪ |website=Mathrubhumi }}</ref> === হোম মিডিয়া === ছবিঘৰত মুক্তিৰ পিছত ডিজিটেল ষ্ট্ৰীমিং অধিকাৰসমূহ এমাজন প্ৰাইম ভিডিঅ'ই লাভ কৰিছিল আৰু ২০২৪ চনৰ ৯ মে'ত প্ৰিমিয়াৰ কৰা হৈছিল।<ref name=":5">{{Cite web |last=শেখৰ |first=বিনীলা |date=১২ এপ্ৰিল ২০২৪ |title=Fahadh Fazil's Aavesham Takes Theatres by Storm with Positive Buzz, OTT Rights Secured by Amazon Prime Video |trans-title=ইতিবাচক চৰ্চাৰ সৈতে ফাহাদ ফাজিলৰ আৱেশমে ছবিঘৰসমূহত ধুমুহাৰ সৃষ্টি কৰিছে, এমাজন প্ৰাইম ভিডিঅ'ই অ'টিটি অধিকাৰ সুৰক্ষিত কৰিছে |url=https://www.thehansindia.com/ott-web-series/fahadh-fazils-aavesham-takes-theatres-by-storm-with-positive-buzz-ott-rights-secured-by-amazon-prime-video-872067 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240415142057/https://www.thehansindia.com/ott-web-series/fahadh-fazils-aavesham-takes-theatres-by-storm-with-positive-buzz-ott-rights-secured-by-amazon-prime-video-872067 |archive-date=১৫ এপ্ৰিল ২০২৪ |access-date=১৫ এপ্ৰিল ২০২৪ |website=The Hans India }}</ref><ref>{{cite web |access-date=৭ মে' ২০২৪ |title=Aavesham OTT release date: How to watch Fahadh Faasil's blockbuster Malayalam movie online |trans-title=আৱেশম অ'টিটি মুক্তিৰ তেঁওৰিখ: ফাহাদ ফাচিলৰ ব্লকবাষ্টাৰ মালয়ালম ছবিখন কেনেকৈ অনলাইনত চাব |url=https://www.livemint.com/news/trends/aavesham-ott-release-date-how-to-watch-fahadh-faasil-s-blockbuster-malayalam-movie-online-11715059742502.html |website=The Mint |date=7 May 2024 |archive-date=৭ মে' ২০২৪ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240507055652/https://www.livemint.com/news/trends/aavesham-ott-release-date-how-to-watch-fahadh-faasil-s-blockbuster-malayalam-movie-online-11715059742502.html |url-status=live}}</ref> ২০২৪ চনৰ ২০ জুনত চলচ্চিত্ৰখনৰ হিন্দী সংস্কৰণ ডিজনি+ হটষ্টাৰত মুক্তি দিয়া হৈছিল।<ref>{{Cite web |date=২৩ জুন ২০২৪ |title=Aavesham Hindi OTT release date: When আৰু where to watch Fahadh Faasil's film |trans-title=আৱেশম হিন্দী অ'টিটি মুক্তিৰ তেঁওৰিখ: ফাহাদ ফাচিলৰ চলচ্চিত্ৰখন কেতিয়া আৰু ক'ত চাব |url=https://www.indiatimes.com/entertainment/binge/aavesham-hindi-ott-release-date-when-and-where-to-watch-fahadh-faasil-film-hotstar-636831.html |access-date=২৮ জুন ২০২৪ |website=The Times of India }}</ref> === বজাৰীকৰণ === ২০২৪ চনৰ ২৬ মাৰ্চত ইউনিয়ন খ্ৰীষ্টান মহাবিদ্যালয়, আল্লুভাত এটা প্ৰচাৰ অনুষ্ঠান অনুষ্ঠিত হৈছিল। ইয়াত ফাহাদ, মাধৱন আৰু শ্যামৰ লগতে মুখ্য অভিনয় শিল্পীসকল উপস্থিত আছিল।<ref>{{Cite web |title=Watch: Fahadh Faasil dances with college students at 'Aavesham' promotions |trans-title=চাওক: 'আৱেশম'ৰ প্ৰচাৰত মহাবিদ্যালয়ৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ সৈতে ফাহাদ ফাচিলৰ নৃত্য |url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/fahadh-faasil-dances-with-college-students-at-aavesham-promotions-2520039-2024-03-27 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240328011512/https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/fahadh-faasil-dances-with-college-students-at-aavesham-promotions-2520039-2024-03-27 |archive-date=২৮ মাৰ্চ ২০২৪ |access-date=১১ এপ্ৰিল ২০২৪ |website=India Today |date=২৭ মাৰ্চ ২০২৪ }}</ref><ref>{{Cite web |date=২৭ মাৰ্চ ২০২৪ |title=Fahadh Faasil dances with abandon at college event during Aavesham promotions. Watch |trans-title=আৱেশমৰ প্ৰচাৰৰ সময়ত মহাবিদ্যালয়ৰ অনুষ্ঠানত ফাহাদ ফাচিলৰ উন্মাদ নৃত্য। চাওক |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/fahadh-faasil-dances-with-abandon-aavesham-promotions-watch-9236670/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240328090452/https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/fahadh-faasil-dances-with-abandon-aavesham-promotions-watch-9236670/ |archive-date=২৮ মাৰ্চ ২০২৪ |access-date=১১ এপ্ৰিল ২০২৪ |website=The Indian Express }}</ref> == সঁহাৰি == ''আৱেশম'' চলচ্চিত্ৰখনে সমালোচকৰপৰা ইতিবাচক সঁহাৰি লাভ কৰিছিল।<ref>{{Cite web |date=১১ এপ্ৰিল ২০২৪ |title=Aavesham Twitter Review: Is Fahadh Faasil's action comedy worth watching in theaters? Find out |trans-title=আৱেশম টুইটাৰ ৰিভিউ: ফাহাদ ফাচিলৰ একচন কমেডীখন ছবিঘৰত চোৱাৰ যোগ্য নেকি? বিচাৰি উলিয়াওক |url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/south/aavesham-twitter-review-is-fahadh-faasils-action-comedy-worth-watching-in-theaters-find-out-1294574 |access-date=১১ এপ্ৰিল ২০২৪ |website=PINKVILLA |archive-date=১১ এপ্ৰিল ২০২৪ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240411115200/https://www.pinkvilla.com/entertainment/south/aavesham-twitter-review-is-fahadh-faasils-action-comedy-worth-watching-in-theaters-find-out-1294574 |url-status=live |archivedate=11 April 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240411115200/https://www.pinkvilla.com/entertainment/south/aavesham-twitter-review-is-fahadh-faasils-action-comedy-worth-watching-in-theaters-find-out-1294574 |deadurl=yes }}</ref><ref>{{Cite web |title=Aavesham Twitter review: Fahadh Faasil's fun entertainer is everything a festival release should be, say FDFS viewers |trans-title=আৱেশম টুইটাৰ ৰিভিউ: ফাহাদ ফাচিলৰ মনোৰঞ্জক ছবিখন এখন উৎসৱৰ মুক্তিৰ দৰেই হ'ব লাগে বুলি দৰ্শকসকলে কয় |url=https://www.ottplay.com/news/aavesham-twitter-review-fahadh-faasils-fun-entertainer-is-everything-a-festival-release-should-be-say-fdfs-viewers/887e131139306 |access-date=১১ এপ্ৰিল ২০২৪ |website=OTTPlay |archive-date=১২ এপ্ৰিল ২০২৪ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240412023427/https://www.ottplay.com/news/aavesham-twitter-review-fahadh-faasils-fun-entertainer-is-everything-a-festival-release-should-be-say-fdfs-viewers/887e131139306 |url-status=live}}</ref> === সমালোচকৰ সঁহাৰি === ''পিংকভিলাৰ'' গৌতম এছ-এ ৫ ৰ ভিতৰত ৪ ষ্টাৰ দি লিখিছিল যে "''আৱেশম'' আদৰ্শগতভাৱে এনে এখন চলচ্চিত্ৰ যিখন আপুনি ছবিঘৰত উপভোগ কৰিব পাৰিব যদিহে আপুনি এখন বন্য যাত্ৰাৰ কমেডী চলচ্চিত্ৰ ভাল পায়। ফাহাদ ফাসিলে নিশ্চিতভাৱে এক বৃহৎ অভিনেতাৰ দলৰ সৈতে আপোনাক মনোৰঞ্জন দিবলৈ সাজু হৈছে।" <ref>{{Cite web |date=১১ এপ্ৰিল ২০২৪ |title=Aavesham Movie Review: Fahadh Faasil unleashes a storm with unhinged performance in this comedy flick |trans-title=আৱেশম চলচ্চিত্ৰ সমালোচনা: ফাহাদ ফাচিলে এই কমেডী ছবিখনত অপ্ৰতিৰোধ্য অভিনয়েৰে ধুমুহাৰ সৃষ্টি কৰিছে |url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/reviews/aavesham-movie-review-fahadh-faasil-unleashes-a-storm-with-unhinged-performance-in-this-comedy-flick-1294543 |access-date=১১ এপ্ৰিল ২০২৪ |website=PINKVILLA |archive-date=১১ এপ্ৰিল ২০২৪ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240411102134/https://www.pinkvilla.com/entertainment/reviews/aavesham-movie-review-fahadh-faasil-unleashes-a-storm-with-unhinged-performance-in-this-comedy-flick-1294543 |url-status=live}}</ref> ''[[দি ইণ্ডিয়ান এক্সপ্ৰেছ|দি ইণ্ডিয়ান এক্সপ্ৰেছৰ]]'' আনন্দু সুৰেশে ৫ ৰ ভিতৰত ৩.৫ ষ্টাৰ দি লিখিছিল যে "জিথু মাধৱনৰ গেংষ্টাৰ কমেডীখন সম্ভৱতঃ ফাহাদ ফাচিলৰ প্ৰথম সৰ্বাংগীণ মচলা চলচ্চিত্ৰ আৰু অভিনেতাজনে নিৰ্লজ্জ্জভাৱে ইয়াক তেওঁৰ বিৰুদ্ধে থকা সকলো সমালোচনা স্তব্ধ কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰিছে যে তেওঁ মাছ চৰিত্ৰ পৰিচালনা কৰিব নোৱাৰে।" <ref>{{Cite web |date=১১ এপ্ৰিল ২০২৪ |title=Aavesham movie review: Fahadh Faasil delivers 'verithanam' performance in this all-encompassing comedy masala |trans-title=আৱেশম চলচ্চিত্ৰ সমালোচনা: এই সৰ্বাংগীণ কমেডী মচলাত ফাহাদ ফাচিলৰ 'ভেৰিথানাম' অভিনয় |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/movie-review/aavesham-movie-review-fahadh-faasil-delivers-verithanam-performance-9262849/ |access-date=১১ এপ্ৰিল ২০২৪ |website=The Indian Express |archive-date=১২ এপ্ৰিল ২০২৪ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240412023358/https://indianexpress.com/article/entertainment/movie-review/aavesham-movie-review-fahadh-faasil-delivers-verithanam-performance-9262849/ |url-status=live}}</ref> ''[[দ্য টাইমছ অৱ ইণ্ডিয়া|দ্য টাইমছ অৱ ইণ্ডিয়াৰ]]'' আন্না মেথিউছে ৫ ৰ ভিতৰত ৩.৫ ষ্টাৰ দি লিখিছিল যে "সুন্দৰ পাৰ্শ্ব চৰিত্ৰ ৰচনা কৰাৰ উপৰি, জিথু মাধৱনে তেওঁৰ সংলাপসমূহৰ কমিক টাইমিং সুন্দৰভাৱে গঢ়ি তুলিছে।" <ref>{{Cite news |title=Aavesham Movie Review : Fahadh & Sajin Gopu excels in goofball gangster film |trans-title=আৱেশম চলচ্চিত্ৰ সমালোচনা: ফাহাদ আৰু ছাজিন গোপুৱে গুফবল গেংষ্টাৰ ছবিত চমৎকাৰ প্ৰদৰ্শন কৰিছে |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movie-reviews/aavesham/movie-review/109220919.cms?from=mdr |access-date=১১ এপ্ৰিল ২০২৪ |work=The Times of India |issn=0971-8257 |archive-date=১২ এপ্ৰিল ২০২৪ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240412023411/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movie-reviews/aavesham/movie-review/109220919.cms?from=mdr |url-status=live}}</ref> ''[[ইণ্ডিয়া টুডে|ইণ্ডিয়া টুডেৰ]]'' জননী কে. ৫ ৰ ভিতৰত ৩.৫ ষ্টাৰ দি লিখিছিল যে "সুন্দৰভাৱে কোৰিঅ'গ্ৰাফ কৰা একচন ছিকুৱেন্স আৰু কমেডী ছিকুৱেন্সৰ সৈতে ''আৱেশম'' সঁচাকৈয়ে এক উপভোগ্য ছবি। যদি আপুনি ফাহাদ ফাচিলৰ অনুৰাগী, তেন্তে ''আৱেশম''-এ প্ৰমাণ কৰিব যে আপুনি প্ৰথমে কিয় তেওঁৰ অনুৰাগী হৈছিল।" <ref>{{Cite web |title='Aavesham' Review: Fahadh Faasil hits it out of the park in Jithu Madhavan film |trans-title='আৱেশম' ৰিভিউ: জিথু মাধৱনৰ চলচ্চিত্ৰত ফাহাদ ফাচিলৰ চমৎকাৰ প্ৰদৰ্শন |url=https://www.indiatoday.in/movies/reviews/story/aavesham-review-fahadh-faasil-hits-it-out-of-the-park-jithu-madhavan-film-2526040-2024-04-11 |access-date=১১ এপ্ৰিল ২০২৪ |website=India Today |date=১১ এপ্ৰিল ২০২৪ |archive-date=১১ এপ্ৰিল ২০২৪ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240411163355/https://www.indiatoday.in/movies/reviews/story/aavesham-review-fahadh-faasil-hits-it-out-of-the-park-jithu-madhavan-film-2526040-2024-04-11 |url-status=live}}</ref> ''দ্য উইকৰ'' নিৰ্মল জোভিয়ালে ৫ ৰ ভিতৰত ৩.৫ ষ্টাৰ দি লিখিছিল যে "চলচ্চিত্ৰখনে আৰম্ভণিৰপৰা শেষলৈকে এক উৎসৱমুখৰ পৰিৱেশ বজাই ৰাখে আৰু প্ৰধানকৈ যুৱ দৰ্শকক আকৰ্ষণ কৰে।" <ref>{{Cite web |title='Aavesham' review: This Fahadh Faasil movie is a fun ride |trans-title='আৱেশম' ৰিভিউ: এই ফাহাদ ফাচিলৰ চলচ্চিত্ৰখন এখন আমোদজনক যাত্ৰা |url=https://www.theweek.in/review/movies/2024/04/11/aavesham-review-this-fahadh-faasil-movie-wont-disappoint.html |website=The Week |access-date=১২ এপ্ৰিল ২০২৪ |archive-date=১০ জুন ২০২৪ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240610063415/https://www.theweek.in/review/movies/2024/04/11/aavesham-review-this-fahadh-faasil-movie-wont-disappoint.html |url-status=live}}</ref> ''ৰেডিফৰ'' অৰ্জুন মেননে ৫ ৰ ভিতৰত ৩ ষ্টাৰ ৰেটিং দি প্ৰশংসা কৰিছিল যে "''আৱেশম'' ইয়াৰ কাহিনী কোৱাত মসৃণ আৰু ইয়াৰ একমাত্ৰ এণ্টি-হিৰোৰ বাবে ই এক শীতল প্ৰভাৱ ৰি যায়।" <ref>{{Cite web |title=Aavesham Review: Fahadh Faasil Is The Picasso Of Malayalam Cinema |trans-title=আৱেশম ৰিভিউ: ফাহাদ ফাচিল মালয়ালম চিনেমাৰ পিকাচো |url=https://m.rediff.com/movies/review/aavesham-review/20240412.htm |date=১২ এপ্ৰিল ২০২৪ |website=Rediff |access-date=১২ এপ্ৰিল ২০২৪ |archive-date=১৩ এপ্ৰিল ২০২৪ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240413230615/https://m.rediff.com/movies/review/aavesham-review/20240412.htm |url-status=live}}</ref> ''[[মনোৰমা|অ'নমনোৰমাৰ]]'' স্বাতী পি অজিতে ইয়াক "যদি আপুনি সমানে হাঁহি আৰু মনোৰঞ্জন বিচাৰিছে তেন্তে নিখুঁত পছন্দ" বুলি আখ্যা দিছিল।<ref>{{Cite web |title='Aavesham': Fahadh Faasil reigns supreme as 'Ranga' in Jithu Madhavan's comedy-entertainer {{!}} Movie Review |trans-title='আৱেশম': জিথু মাধৱনৰ কমেডী-এণ্টাৰটেইনাৰত 'ৰংগা' হিচাপে ফাহাদ ফাচিলৰ আধিপত্য {{!}} চলচ্চিত্ৰ সমালোচনা |url=https://www.onmanorama.com/entertainment/movie-reviews/2024/04/11/aavesham-movie-review-fahadh-faasil-jithu-madhavan-malayalam.html |access-date=১১ এপ্ৰিল ২০২৪ |website=www.onmanorama.com |archive-date=১২ এপ্ৰিল ২০২৪ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240412023411/https://www.onmanorama.com/entertainment/movie-reviews/2024/04/11/aavesham-movie-review-fahadh-faasil-jithu-madhavan-malayalam.html |url-status=live}}</ref> ''[[দ্য হিন্দু|দ্য হিন্দুৰ]]'' এছ. আৰ. প্ৰবীণে লিখিছিল যে "''[[ৰোমাঞ্চম]]''ৰ পৰিচালক জিথু মাধৱনে তেওঁৰ দ্বিতীয় প্ৰচেষ্টাত ঘূৰি আহে, যাক ফাহাদ ফাচিলে তেওঁৰ অন্যতম ৰঙীন চৰিত্ৰত এক উন্মাদ অভিনয়েৰে জীয়াই ৰাখিছে।" <ref>{{Cite web |title='Aavesham' movie review: Fahadh Faasil's uninhibited act carries this thinly-plotted film |trans-title='আৱেশম' চলচ্চিত্ৰ সমালোচনা: ফাহাদ ফাচিলৰ বাধাহীন অভিনয়ে এই পাতল কাহিনীৰ ছবিখনক আগবঢ়াই নিছে |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/aavesham-movie-review-fahadh-faasils-uninhibited-act-carries-this-thinly-plotted-film/article68055683.ece |access-date=১১ এপ্ৰিল ২০২৪ |website=onmanorama.com |archive-date=১২ এপ্ৰিল ২০২৪ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240412023411/https://www.thehindu.com/entertainment/movies/aavesham-movie-review-fahadh-faasils-uninhibited-act-carries-this-thinly-plotted-film/article68055683.ece |url-status=live}}</ref> === বক্স অফিচ === মুক্তিৰ প্ৰথমদিনাই চলচ্চিত্ৰখনে কেৰালাত ৩.৯ কোটি টকা উপাৰ্জন কৰে। সমসাময়িক মুক্তিপ্ৰাপ্ত ''বৰ্ষাংগল্ক্কু শেশম'' আৰু ''জয় গণেশ''ৰ মাজত ই প্ৰথম স্থান লাভ কৰে।<ref>{{Cite web |date=১৫ এপ্ৰিল ২০২৪ |title=What is happening to 'Jai Ganesh'? Who won the Vishu Day? Goat life not falling in front of opponents |trans-title='জয় গণেশ'ৰ কি হৈছে? বিষুৰ দিনটো কোনে জিকিলে? প্ৰতিপক্ষৰ সন্মুখত গোট লাইফ পৰা নাই |url=https://www.asianetnews.com/entertainment/box-office/vishu-day-kerala-box-office-collection-aavesham-varshangalkku-shesham-jai-ganesh-sbyy2k |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240415140755/https://www.asianetnews.com/entertainment/box-office/vishu-day-kerala-box-office-collection-aavesham-varshangalkku-shesham-jai-ganesh-sbyy2k |archive-date=১৫ এপ্ৰিল ২০২৪ |access-date=১৫ এপ্ৰিল ২০২৪ |website=Asianet News Network Pvt Ltd |language=ml}}</ref> চলচ্চিত্ৰখনৰ ইতিবাচক সঁহাৰিয়ে ইয়াৰ টিকট বিক্ৰী আৰু বৃদ্ধি কৰে।<ref name=":5" /> ইয়াৰ ফলত ই ভাৰতত সৰ্বমুঠ ১৮.৭৫ কোটি টকা উপাৰ্জন কৰিবলৈ সক্ষম হয়। মুক্তিৰ ৪ দিনৰ ভিতৰত সমগ্ৰ বিশ্বতে সৰ্বমুঠ ৪০.৫০ কোটি টকা উপাৰ্জন কৰে।<ref>{{Cite web |last=যোগানি |first=ৰিশিল |date=১৫ এপ্ৰিল ২০২৪ |title=Aavesham আৰু Varshangalkku Shesham Box Office: Vishu releases continue the glory streak of Mollywood; Read on |trans-title=আৱেশম আৰু বৰ্ষাংগল্ক্কু শেশম বক্স অফিচ: বিষুৰ মুক্তিয়ে মলিউডৰ গৌৰৱ ধাৰাবাহিকভাৱে বজাই ৰাখিছে; পঢ়ক |url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/box-office/aavesham-and-varshangalkku-shesham-box-office-vishu-releases-continue-the-glory-streak-of-mollywood-read-on-1295693 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240415123607/https://www.pinkvilla.com/entertainment/box-office/aavesham-and-varshangalkku-shesham-box-office-vishu-releases-continue-the-glory-streak-of-mollywood-read-on-1295693 |archive-date=১৫ এপ্ৰিল ২০২৪ |access-date=২০ এপ্ৰিল ২০২৪ |website=PinkVilla }}</ref> ১৯ এপ্ৰিল ২০২৪ লৈকে চলচ্চিত্ৰখনে সমগ্ৰ বিশ্বতে ৬৫ কোটি টকা উপাৰ্জন কৰিছে।<ref>{{Cite web |title=Aavesham box office collection: Fahadh Faasil starrer blockbuster grosses Rs 65 crore worldwide in first week |trans-title=আৱেশম বক্স অফিচ কালেকশ্বন: ফাহাদ ফাচিল অভিনীত ব্লকবাষ্টাৰখনে প্ৰথম সপ্তাহত বিশ্বজুৰি ৬৫ কোটি টকা উপাৰ্জন কৰিছে |url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/box-office/aavesham-box-office-collection-fahadh-faasil-starrer-blockbuster-grosses-65-crore-worldwide-in-first-week-1297102 |website=PinkVilla |date=১৯ এপ্ৰিল ২০২৪ |access-date=১৯ এপ্ৰিল ২০২৪ |archive-date=১৯ এপ্ৰিল ২০২৪ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240419102443/https://www.pinkvilla.com/entertainment/box-office/aavesham-box-office-collection-fahadh-faasil-starrer-blockbuster-grosses-65-crore-worldwide-in-first-week-1297102 |url-status=live}}</ref> ২৪ এপ্ৰিল ২০২৪ লৈকে চলচ্চিত্ৰখনে ভাৰতীয় বক্স অফিচত ৫৯.৫০ কোটি টকা আৰু বিদেশৰপৰা ৪০.৭৫ কোটি টকা (৪.৮৯ নিযুত মাৰ্কিন ডলাৰ) উপাৰ্জন কৰিছে। ইয়াৰ বিশ্বব্যাপী উপাৰ্জন হৈছে ১০০.২৫ কোটি টকা।<ref>{{Cite web |date=২৪ এপ্ৰিল ২০২৪ |title=Aavesham box office collections: Fahadh Faasil starrer Tops 100Cr Worldwide |trans-title=আৱেশম বক্স অফিচ কালেকশ্বন: ফাহাদ ফাচিল অভিনীত ছবিখনে বিশ্বজুৰি ১০০ কোটি অতিক্ৰম কৰিছে |url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/box-office/aavesham-box-office-collections-fahadh-faasil-starrer-tops-100cr-worldwide-seventh-malayalam-film-to-do-so-1298754?amp |access-date=২১ অক্টোবৰ ২০২৪ |website=PINKVILLA }}</ref> ১৩ মে' ২০২৪ লৈকে চলচ্চিত্ৰখনে বিদেশৰপৰা ৫৪ কোটি টকা (৬.৫০ নিযুত মাৰ্কিন ডলাৰ) উপাৰ্জন কৰিছে। ইয়াৰ বিশ্বব্যাপী উপাৰ্জন হৈছে প্ৰায় ১৫৪.৬০ কোটি টকা আৰু ভাৰতৰপৰা ১০০.৬০ কোটি টকা। ই ভাৰতত ১০০ কোটি টকাতকৈ অধিক উপাৰ্জন কৰা তৃতীয়খন মালয়ালম চলচ্চিত্ৰ হিচাপে পৰিগণিত হৈছে। ইয়াৰ আগৰ দুখন চলচ্চিত্ৰ আছিল ''[[২০১৮ (চলচ্চিত্ৰ)|২০১৮]]'' আৰু ''[[মঞ্জুম্মেল বয়ছ]]''।<ref>{{Cite web |date=১৩ মে' ২০২৪ |title=Aavesham box office collections: 3rd Malayalam film to Gross 100Cr in India |trans-title=আৱেশম বক্স অফিচ কালেকশ্বন: ভাৰতত ১০০ কোটি উপাৰ্জন কৰা তৃতীয়খন মালয়ালম ছবি |url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/box-office/aavesham-box-office-collections-fahadh-faasil-starrer-becomes-third-malayalam-film-to-top-100cr-in-india-1305172?amp |access-date=২১ অক্টোবৰ ২০২৪ |website=PINKVILLA }}</ref> ইয়াৰ বিশ্বব্যাপী উপাৰ্জন প্ৰায় ১৫৬ কোটি টকা বুলি অনুমান কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web |date=১ জানুৱাৰী २०२५ |title=Year Ender 2024: Top 10 highest-grossing Mollywood movies at worldwide box office; Manjummel Boys emerges victorious |trans-title=বছৰৰ শেষ ২০২৪: বিশ্বব্যাপী বক্স অফিচত শীৰ্ষ ১০খন সৰ্বাধিক উপাৰ্জনকাৰী মলিউড চলচ্চিত্ৰ; মঞ্জুম্মেল বয়ছ বিজয়ী হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰিছে |url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/box-office/year-ender-2024-top-10-highest-grossing-mollywood-movies-at-worldwide-box-office-1362638 |access-date=১৬ জানুৱাৰী ২০২৫ |website=PINKVILLA }}</ref> == সন্মান == {| class="wikitable" |- ! বৰ্ষ ! বঁটা ! শ্ৰেণী ! প্ৰাপক(সকল) ! ফলাফল ! {{Abbr|প্ৰসংগ|তথ্যসূত্ৰ}} |- | ২০২৪ | [[মাজহাবিল এণ্টাৰটেইনমেণ্ট এৱাৰ্ডছ]] | এণ্টাৰটেইনাৰ অৱ দা য়েৰ – চলচ্চিত্ৰ | [[ফাহাদ ফাচিল]], [[নাজৰিয়া নাজিম]] আৰু [[আনোৱাৰ ৰছিদ]] | {{won}} |<ref>{{cite news|title=Mazhavil Entertainment Awards 2024: Jagathy is ultimate entertainer; Urvashi, Sathyan Anthikad honoured|trans-title=মাজহাবিল এণ্টাৰটেইনমেণ্ট বঁটা ২০২৪: জগতী হৈছে চূড়ান্ত মনোৰঞ্জনকাৰী; উৰ্বশী, সত্যান অন্তিকাডক সন্মানিত কৰা হৈছে|url=https://www.onmanorama.com/entertainment/entertainment-news/2024/08/21/mazhavil-entertainment-awards-jagathy-sreekumar-mohanlal-mammootty-amma.html|access-date=১৬ ছেপ্টেম্বৰ ২০২৪|work=Manorama}}</ref> |} == চিকুৱেল == ''আৱেশম ২'' নামৰ এখন চিকুৱেল [[ছাজিন গোপু|ছাজিন গোপুৱে]] নিশ্চিত কৰিছে আৰু বৰ্তমান ইয়াৰ কাম চলি আছে।<ref>{{Cite web |date=২০ জানুৱাৰী ২০২৫ |title=Blockbuster Mollywood: Malayalam Cinema soars higher in Crore Club |trans-title=ব্লকবাষ্টাৰ মলিউড° মালয়ালম চিনেমা ক্ৰোৰ ক্লাৱত আৰু ওপৰলৈ উঠিছে |url=https://english.mathrubhumi.com/movies-music/news/malayalam-cinema-box-office-boom-2024-1.10269647 |access-date=২৬ জানুৱাৰী ২০২৫ |website=English.Mathrubhumi }}</ref> == টোকা == {{notelist}} == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist}} == বাহ্যিক সংযোগ == * {{IMDb title|tt26660021}} [[শ্ৰেণী:২০২৪ চনৰ মালয়ালম ভাষাৰ চলচ্চিত্ৰ]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় একচন কমেডী চলচ্চিত্ৰ]] [[শ্ৰেণী:বেংগালুৰুৰ পটভূমিত নিৰ্মিত চলচ্চিত্ৰ]] [[শ্ৰেণী:বেংগালুৰুত দৃশ্যগ্ৰহণ কৰা চলচ্চিত্ৰ]] [[শ্ৰেণী:সুশিন শ্যামে সংগীত দিয়া চলচ্চিত্ৰ]] [[শ্ৰেণী:২০২৪ চনৰ ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ]] [[শ্ৰেণী:২০২৪ চনৰ একচন কমেডী চলচ্চিত্ৰ]] [[শ্ৰেণী:২০২৪ চনৰ ব্লেক কমেডী চলচ্চিত্ৰ]] [[শ্ৰেণী:প্ৰতিশোধৰ বিষয়ে ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় গেংষ্টাৰ চলচ্চিত্ৰ]] [[শ্ৰেণী:২০২৪ চনৰ কানাড়া ভাষাৰ চলচ্চিত্ৰ]] qjg10ogeeyobprr80kekekcw7485s6u 0 138598 627354 626294 2026-08-15T04:40:20Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 627354 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = মুভাট্টুপুঝা | native_name = | settlement_type = পৌৰসভা<ref name="lsgkerala.gov.in">{{Cite web |title=Grama Panchayaths |url=https://lsgkerala.gov.in/system/files/2017-10/localbodies.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20180417130137/http://lsgkerala.gov.in:80/system/files/2017-10/localbodies.pdf |archive-date=2018-04-17}}</ref> | image_skyline = Muvattupuzha Old and New Bridges.jpg | image_alt = | image_caption = মুভাট্টুপুঝা পুৰণি আৰু নতুন দলং | pushpin_label_position = left | pushpin_map = India Kerala#India | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = Location in [[Kerala]]##Location in India | coordinates = {{coord|9.99051|N|76.57891|E|display=inline,title}} | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = ৰাজ্য | subdivision_name1 = [[কেৰালা]] | subdivision_type2 = জিলা | subdivision_name2 = এৰ্নাকুলাম জিলা | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = দ্বিতীয় শ্ৰেণীৰ পৌৰসভা | governing_body = | leader_title = Municipal Chairman | leader_name = P P Eldhose | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = 13.18 | elevation_footnotes = | elevation_m = 15 | population_total = 30,397 | population_as_of = 2011 | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = Languages | demographics1_title1 = Official | demographics1_info1 = [[Malayalam language|Malayalam]], [[English language|English]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 686661(Kacherithazham), 686673(Velloorkunnam), 686662, 63, 64, 65, 66, 67, 68, 69, 70, 71 (Adivad), 72, 682316, 682308 | area_code_type = Telephone code | area_code = 0485 | registration_plate = KL-17 | blank1_name_sec1 = Nearest city | blank1_info_sec1 = [[Kochi]] | blank2_name_sec1 = [[Human sex ratio|Sex ratio]] | blank2_info_sec1 = 1023 [[male|♂]]/[[female|♀]] | blank3_name_sec1 = [[Legislative assembly]] constituency | blank3_info_sec1 = Muvattupuzha | blank4_name_sec1 = [[Lok Sabha]] constituency | blank4_info_sec1 = [[Idukki (Lok Sabha constituency)|Idukki]] | blank1_name_sec2 = [[Climate of India|Climate]] | blank1_info_sec2 = [[Climatic regions of India|Tropical monsoon]] <small>([[Köppen climate classification|Köppen]])</small> | blank2_name_sec2 = Avg. summer temperature | blank2_info_sec2 = {{convert|32.5|°C|°F}} | blank3_name_sec2 = Avg. winter temperature | blank3_info_sec2 = {{convert|20|°C|°F}} | website = {{URL|https://muvattupuzhamunicipality.lsgkerala.gov.in/en}} }} [[File:Muvattupuzha River.JPG|thumb|right|300px|মুভাট্টুপুঝা নদী ]] [[File:Moovattupuzha (2).jpg|thumb|300px| কানাডাৰ টৰণ্টোত এখন দেৱালত লিখা মুভাট্টুপুঝা নাম]] [[File:Muvattupuzha_Town_DSC02663.JPG|thumb|300px|মুভাট্টুপুঝা টাউন (কাচেৰিথাঝাম) ]] [[File:Anchal post.jpg|thumb|300px|[[Anchal Post]] with spelling Moovattupuzha]] [[File:Anchal post 2.jpg|thumb|300px|[[Anchal Post]] with spelling Muvattupuzha]] [[File:Muvattupuzha Town DSC02679.JPG|right|300px|thumb|নেহেৰু পাৰ্কত নেহেৰুৰ এটা প্ৰতিমূৰ্তি]] '''মুভাট্টুপুঝা ({{lang-en|Muvattupuzha}})''' [[কেৰালা]]ৰ এৰ্নাকুলাম জিলাৰ এখন পৌৰসভা।<ref name="lsgkerala.gov.in" /> ই [[ভাৰত]]ৰ কেৰালা ৰাজ্যত অৱস্থিত।<ref>{{Cite web |url=https://ernakulam.nic.in/en/department/muvattupuzha-taluk/ |title=Muvattupuzha Taluk {{!}} Ernakulam District Website {{!}} India |language=en-US |access-date=2026-08-09}}</ref><ref>{{Cite web |author=Tripoto |url=https://www.tripoto.com/muvattupuzha |title=Muvattupuzha Travel Guide 2026: Best of Muvattupuzha Tourism |website=Tripoto |language=en |access-date=2026-08-09}}</ref> জিলা সদৰ থ্ৰিক্কাকাৰাৰপৰা মুভাট্টুপুঝা প্ৰায় ৩৫ কিলোমিটাৰ (২১.৭ মাইল) পূবে আৰু ৰাজ্যৰ ৰাজধানী [[তিৰুৱনন্তপুৰম]]ৰপৰা প্ৰায় ২০৪ কিলোমিটাৰ (১২৬.৮ মাইল) উত্তৰে অৱস্থিত। ২০১১ চনৰ ভাৰতীয় লোকপিয়ল অনুসৰি, মুভাট্টুপুঝাৰ মুঠ জনসংখ্যা ৩০,৩৯৭ জন। ইয়াৰে ১৫,০১০ জন পুৰুষ আৰু ১৫,৩৮৭ জন মহিলা। জনবসতিৰ ঘনত্ব প্ৰতি বৰ্গ কিলোমিটাৰত প্ৰায় ২,৩০৬ জন। মুভাট্টুপুঝাৰ দক্ষিণে কোট্টায়ম জিলা আৰু পূবে ইডুক্কি জিলা অৱস্থিত। চহৰখন এম চি ৰোড (মেইন চেণ্ট্ৰেল ৰোড) আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ ৪৯-ৰ সংযোগস্থলত অৱস্থিত। এৰ্নাকুলামৰপৰা ইয়াৰ দূৰত্ব প্ৰায় ২৮ কিলোমিটাৰ। ইয়াৰ উপৰি, মুভাট্টুপুঝা থোডুপুঝাৰপৰা ২০ কিলোমিটাৰ, কুথাট্টুকুলামৰপৰা ১৭ কিলোমিটাৰ আৰু আৰাকুঝাৰপৰা ৫ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত।<ref>{{cite news |title=Location of Muvattupuzha <!--|url= |access-date=30 July 2026-->}}</ref> ==নামৰ উৎপত্তি== মুভাট্টুপুঝা নামটো চহৰখনৰ মাজেৰে বৈ যোৱা মুভাট্টুপুঝা নদীৰ নামৰপৰা উদ্ভৱ হৈছে। ‘মুভাট্টুপুঝা’ নামটো তিনিটা মালয়ালম শব্দৰ সংমিশ্ৰণৰপৰা গঠিত—‘মূন্নু’ (Moonnu) অৰ্থাৎ ''তিনি'', আৰু(Aaru) অৰ্থাৎ ''নদী'' আৰু ‘পুঝা’ (Puzha) অৰ্থাৎ ''নদী''। ‘আৰু’ আৰু ‘পুঝা’ এই দুয়োটা শব্দৰ অৰ্থ নদী যদিও কেৰালাৰ বিভিন্ন অঞ্চলত ইয়াৰ ব্যৱহাৰত কিছু পাৰ্থক্য আছে। দক্ষিণ কেৰালাত ‘আৰু’ শব্দটো অধিক প্ৰচলিত, আনহাতে উত্তৰ কেৰালাত ‘পুঝা’ শব্দটো বেছিকৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। কোঠায়াৰ, কালিয়াৰ আৰু থোডুপুঝায়াৰ—এই তিনিখন নদী একেলগে মিলি মুভাট্টুপুঝা নদীৰ সৃষ্টি কৰিছে। এই তিনিখন নদীৰ সংগমস্থলক মালয়ালম ভাষাত ''ত্ৰিবেণী সংগমম'' বুলি কোৱা হয়। ইয়াৰ অৰ্থ হৈছে ‘তিনিখন নদীৰ মিলনস্থল’।<ref>{{cite web |title=Etymology of Muvattupuzha |url=https://placenameswallah.com/muvattupuzha-ker/ |access-date=30 July 2026 |website=Place Names Wallah}}</ref> ইংৰাজী ভাষাত নামটোৰ “Muvattupuzha” আৰু “Moovattupuzha” এই দুয়োটা বানানেই ব্যৱহাৰ কৰা দেখা যায়। স্থানীয়ভাৱে অৱশ্যে এই নামটো কেতিয়াবা “মুভাটুঝা ” বুলি উচ্চাৰণ কৰা হয়।<ref>{{cite web |title=Muvattupuzha – Place Name Origin |url=https://placenameswallah.com/muvattupuzha-ker/ |access-date=30 July 2026 |website=Place Names Wallah}}</ref> ==ইতিহাস== মুভাট্টুপুঝা অঞ্চলটো এসময়ত ভাদক্কুমকুৰ ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত আছিল। পিছলৈ এই অঞ্চলটো ত্ৰাৱণকোৰ ৰাজ্যই নিজৰ ৰাজ্যৰ সৈতে সংযুক্ত কৰে। ঐতিহাসিক তথ্য-পাতি অনুসৰি, বৰ্তমানৰ মুভাট্টুপুঝা অঞ্চলৰ কিছু ভূমি প্ৰাচীন কালত এদাপ্পল্লী স্বৰূপমৰ অধীনত আছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত এই ভূমিসমূহ স্থানীয় ব্ৰাহ্মণ পৰিয়ালসমূহৰ, যিসকলক ‘মানা’ বুলি কোৱা হয়, হাতলৈ হস্তান্তৰ কৰা হৈছিল। <ref>{{cite news |title=History of Muvattupuzha <!--|url= |access-date=30 July 2026-->}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.muvattupuzha.com/religion.htm |title=Send mail to webmaster |access-date=9 May 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081002045621/http://www.muvattupuzha.com/religion.htm |archive-date=2 October 2008 |url-status=dead |archivedate=2 October 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081002045621/http://www.muvattupuzha.com/religion.htm |deadurl=yes }}</ref> ভাৰতৰ স্বাধীনতাৰ পিছত, ১৯৪৯ চনৰপৰা ১৯৫৬ চনলৈ মুভাট্টুপুঝা ত্ৰাৱণকোৰ-কোচিন ৰাজ্যৰ কোট্টায়ম জিলাৰ অন্তৰ্গত আছিল। <ref>{{cite book|title=Manorama Year Book|year=2006|publisher=[[Malayala Manorama]]|editor=K. M. Mathew|editor-link=K. M. Mathew|page=116}}</ref> ১৯৫৬ চনত কেৰালা ৰাজ্য গঠন হোৱাৰ পিছতো মুভাট্টুপুঝা কোট্টায়ম জিলাৰ অংশ হৈয়ে থাকে। ১৯৫৮ চনৰ ১ এপ্ৰিলত এৰ্ণাকুলাম জিলা গঠন কৰাৰ পাছত মুভাট্টুপুঝা নতুনকৈ গঠিত জিলাখনৰ অন্তৰ্গত হয়।<ref>{{Cite web| url=http://ernakulam.nic.in/history.htm |title=History of Ernakulam |access-date=23 May 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071115160050/http://ernakulam.nic.in/history.htm |archive-date=15 November 2007 |url-status=dead}}</ref> প্ৰথম অৱস্থাত মুভাট্টুপুঝা এখন গাঁও সংঘ হিচাপে পৰিচালিত হৈছিল। চৰকাৰে মনোনীত কৰা তিনিজন সদস্যৰে গঠিত এখন পৰিষদে গাঁও সংঘটোৰ প্ৰশাসন চলাইছিল। ভি. পি. গোবিন্দন নায়াৰ আছিল গাঁও সংঘৰ প্ৰথম সভাপতি। ১৯৫৩ চনত মুভাট্টুপুঝাক পঞ্চায়ত হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হয়। নিৰ্বাচিত পঞ্চায়ত সমিতিৰ প্ৰথম সভাপতি আছিল কুন্নাপ্পিল্লিল ভাৰ্কি বৈদ্যন। ১৯৫৮ চনত মুভাট্টুপুঝাই পৌৰসভাৰ মৰ্যাদা লাভ কৰে। এন. পৰমেশ্বৰন নায়াৰ পৌৰসভাৰ প্ৰথম পৌৰাধ্যক্ষ হিচাপে দায়িত্ব গ্ৰহণ কৰে। মুভাট্টুপুঝাই আছিল এনে প্ৰথমখন পৌৰসভা, য’ত সাধাৰণ নিৰ্বাচনৰ জৰিয়তে ভাৰতীয় কমিউনিষ্ট পাৰ্টিয়ে ক্ষমতা দখল কৰিছিল। <ref>{{cite news |title=Municipal history of Muvattupuzha <!--|url= |access-date=30 July 2026-->}}</ref> মুভাট্টুপুঝা বিধানসভা সমষ্টিৰপৰা প্ৰথমগৰাকী নিৰ্বাচিত বিধানসভাৰ সদস্য (MLA) আছিল এন. পি. ভাৰ্গিজ। তেওঁ কমিউনিষ্ট পাৰ্টিৰ প্ৰাৰ্থী মঞ্জুনাথ প্ৰভুক পৰাস্ত কৰি নিৰ্বাচিত হৈছিল।<ref>{{Cite web |url=http://www.kerala.gov.in/docs/election_reportage/assembly_election/1951.pdf |title=Elections to the Travancore-Cochin legislative assembly-1951 and to the Madras assembly constituencies in the Malabar area |access-date=2014-06-13 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130717134731/http://kerala.gov.in/docs/election_reportage/assembly_election/1951.pdf |archive-date=17 July 2013 |archivedate=2013-07-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130717134731/http://kerala.gov.in/docs/election_reportage/assembly_election/1951.pdf |deadurl=yes }}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত কেৰালা কংগ্ৰেছৰ প্ৰতিষ্ঠাপক কে. এম. জৰ্জে মুভাট্টুপুঝা বিধানসভা সমষ্টিক প্ৰতিনিধিত্ব কৰিছিল। মুভাট্টুপুঝা লোকসভা সমষ্টিক প্ৰতিনিধিত্ব কৰা প্ৰথমগৰাকী সাংসদ (MP) আছিল জৰ্জ থমাছ কোট্টুকাপ্পল্লী। আনহাতে, মুভাট্টুপুঝা ব্লক পঞ্চায়তৰ প্ৰথমগৰাকী সভাপতি আছিল শ্যায়ছন পি. মাংগুঝা। তেওঁ ১৯৯৫ চনত আৰাকুঝা ডিভিজনৰপৰা নিৰ্বাচিত হৈ ব্লক পঞ্চায়তৰ সভাপতিৰ দায়িত্ব গ্ৰহণ কৰিছিল।<ref>{{cite news |title=Political history of Muvattupuzha <!--|url= |access-date=30 July 2026-->}}</ref> ভাৰতলৈ [[খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম]]] প্ৰচাৰ কৰিবলৈ অহা বুলি বিশ্বাস কৰা প্ৰেৰণাদূত ছেইণ্ট থমাছে এই অঞ্চলটো ভ্ৰমণ কৰিছিল বুলি জনশ্ৰুতি আছে। আৰাকুঝাৰ মাৰ্থ মাৰিয়াম ছিৰো-মালাবাৰ কেথলিক গীৰ্জাৰ লিখিত ইতিহাস এক হাজাৰ বছৰতকৈও অধিক পুৰণি। সেইবাবে ই কেৰালাৰ অন্যতম প্ৰাচীন ছিৰিয়ান গীৰ্জা হিচাপে পৰিচিত। গীৰ্জাখন ইয়াৰ মনোমোহা চিত্ৰকলা আৰু ভাস্কৰ্যৰ বাবেও বিশেষভাৱে জনাজাত।<ref>{{Cite web |url=http://nasrani.net/2007/01/16/ancient-stone-crosses-of-kerala-saint-thomas-cross-nazraney-sthambams-persian-crosses/ |title=Ancient Churches, Stone Crosses of Kerala- Saint Thomas Cross, Nazraney Sthambams and other Persian Crosses |date=15 January 2007}}</ref><ref>{{cite web|url=http://arakuzhachurch.org|title=arakuzhachurch.org|website=arakuzhachurch.org}}</ref> মুভাট্টুপুঝা অঞ্চলটো অতীতত ‘আৰাকুঝা পাকুথি’ নামেৰেও পৰিচিত আছিল। মালয়ালম ভাষাৰ এই নামটোৰ অৰ্থ হৈছে ''আৰাকুঝাৰ আধা অংশ''। ==জনগাঁথনি== ২০১১ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি, মুভাট্টুপুঝাৰ মুঠ জনসংখ্যা আছিল ৩০,৩৯৭ জন। ইয়াৰে ১৫,০১০ জন পুৰুষ আৰু ১৫,৩৮৭ জন মহিলা। মুভাট্টুপুঝা পৌৰসভাৰ মুঠ মাটি-কালি ১৩.১৮ বৰ্গ কিলোমিটাৰ (১,৩১,৮০,০০০ বৰ্গমিটাৰ)। সেই সময়ত পৌৰসভা এলেকাত মুঠ ৭,৪১৪টা পৰিয়াল বাস কৰিছিল। it.<ref>{{cite book |title=District Census Handbook, Ernakulam |publisher=Directorate of Census Operations, Kerala |location=Thiruvananthapuram |page=254,255 |url=https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/3208_PART_B_ERNAKULAM.pdf |access-date=14 July 2020}}</ref> ২০১১ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি, মুভাট্টুপুঝাত ০–৬ বছৰ বয়সৰ শিশুৰ সংখ্যা আছিল ২,৯৪৫ জন, যি মুঠ জনসংখ্যাৰ ৯.৬৯ শতাংশ। চহৰখনৰ সাক্ষৰতাৰ হাৰ আছিল ৯৬.১১ শতাংশ, যি কেৰালা ৰাজ্যৰ গড় সাক্ষৰতাৰ হাৰ ৯৪.০০ শতাংশতকৈ অধিক। পুৰুষৰ সাক্ষৰতাৰ হাৰ আছিল ৯৭.২০ শতাংশ, আনহাতে মহিলাৰ সাক্ষৰতাৰ হাৰ আছিল ৯৫.০৭ শতাংশ।<ref>{{cite web |title=Census of India 2011 – Muvattupuzha |url=https://censusindia.gov.in/ |access-date=30 July 2026 |publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India}}</ref> ==ধৰ্ম== {{bar box|title=মুভাট্টুপুঝা পৌৰসভাৰ ধৰ্মসমূহ(২০১১) <ref name="census2011">{{cite web |title = Population by Religious Community |publisher = Census of India |url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/C-01.html |access-date = 28 March 2018 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20150913045700/http://www.censusindia.gov.in/2011census/C-01.html |archive-date = 13 September 2015 }}</ref> |titlebar=#ddd|left1=Religion|right1=Percent(%)|float=left|bars={{bar percent|[[হিন্দু]]|Orange|39.91}}{{bar percent|[[ইছলাম]]|Green|38.82}}{{bar percent|খ্ৰীষ্ট্ৰান|Dodgerblue|21.1}}{{bar percent|উল্লেশ নথকা|Grey|0.14}}{{bar percent|অন্যান্য|Black|0.03}}}} এই অঞ্চলটোত হিন্দু, ছিৰিয়ান খ্ৰীষ্টান আৰু মাপ্পিলা মুছলমান সম্প্ৰদায়ৰ লোক বসবাস কৰে। চহৰখনৰ কেন্দ্ৰস্থলত থকা কাভুমপাডি ৰোড অঞ্চলত কেৰালা আইয়াৰ (তামিল ব্ৰাহ্মণ) পৰিয়ালৰ যথেষ্টসংখ্যক লোক বাস কৰে। এই অঞ্চলটোত থকা উল্লেখযোগ্য অগ্ৰহাৰামসমূহৰ ভিতৰত ই অন্যতম। ইয়াৰ উপৰি, অঞ্চলটোত তুলনামূলকভাৱে সৰু এটা কোংকণী সম্প্ৰদায়ো বসবাস কৰে। তালুকখনৰ জনসংখ্যাৰ অধিকাংশই হিন্দু। ইয়াত নায়াৰ, এঝাভা, নাম্বুদিৰি আৰু পুলায়া আদি বিভিন্ন হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ লোকো আছে। <ref>{{cite news |title=Communities of Muvattupuzha <!--|url= |access-date=30 July 2026-->}}</ref> মুভাট্টুপুঝাৰ ছিৰিয়ান খ্ৰীষ্টানসকলৰ ভিতৰত সংখ্যাগৰিষ্ঠ লোক ছিৰো-মালাবাৰ কেথলিক আৰু জেকবাইট সম্প্ৰদায়ৰ। ইয়াৰ উপৰি অঞ্চলটোত মালাংকাৰা অৰ্থডক্স ছিৰিয়ান গীৰ্জা, ছিৰো-মালাংকাৰা কেথলিক, মাৰ থোমা ছিৰিয়ান গীৰ্জা আৰু পেণ্টেকোষ্টাল সম্প্ৰদায়ৰ লোকো আছে। মুভাট্টুপুঝা মালাংকাৰা জেকবাইট ছিৰিয়ান অৰ্থডক্স গীৰ্জাৰ মুভাট্টুপুঝা ডায়চিছৰ মুখ্য কাৰ্যালয়ৰ স্থান। একেদৰে, কান্দানাড ইষ্ট ডায়চিছৰ মালাংকাৰা অৰ্থডক্স ছিৰিয়ান গীৰ্জাৰো ইয়াত আসন আছে। মুভাট্টুপুঝাত এটা সৰু লেটিন কেথলিক সম্প্ৰদায়ও আছে। এই সম্প্ৰদায়ৰ গীৰ্জাখন ১৯২৫ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল আৰু ই ভাঝাপ্পিল্লীত অৱস্থিত। <ref>{{Cite web|url=http://vijayapuramdiocese.org/profiles/christ-the-king-church-muvattupuzha/|title=Christ The King Church, Muvattupuzha – Vijayapuram Diocese}}</ref> এই অঞ্চলটোৰ মুছলমান জনসংখ্যাৰ অধিকাংশই মাপ্পিলা সম্প্ৰদায়ৰ অন্তৰ্গত। কোঠামঙ্গলম–মুভাট্টুপুঝা অঞ্চল মালয়ালি মুছলমানসকলৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰ হিচাপে পৰিচিত। জিলাখনৰ পূব অংশৰ প্ৰথম মছজিদ বুলি গণ্য কৰা পেৰুমাট্টম জুমা মছজিদ মুভাট্টুপুঝা তালুকত অৱস্থিত। স্থানীয় জনশ্ৰুতি অনুসৰি, এই মছজিদটো ষোড়শ শতিকাৰ ‘ভালিয়ুপ্পাপ্পা’ নামৰ এগৰাকী চুফী সাধকে নিৰ্মাণ কৰিছিল। মছজিদৰ চৌহদৰ ভিতৰতে তেওঁৰ দৰগাহ (সমাধি) অৱস্থিত। <ref>{{cite news |title=Perumattam Juma Masjid <!--|url= |access-date=30 July 2026-->}}</ref> == ভূগোল ==<!---should probably be moved down---> মুভাট্টুপুঝা চহৰ আৰু ইয়াৰ পশ্চিম অংশ মূলতঃ সমতল ভূমি। এই অঞ্চলৰ সংস্কৃতি এৰ্ণাকুলামৰ সৈতে যথেষ্ট মিল আছে। ইয়াৰ বিপৰীতে, পূব অংশ মূলতঃ উচ্চভূমি অঞ্চল।<ref>{{cite web |url=http://www.ekm.kerala.gov.in/physio.htm |title=The Official Website of Ernakulam District |access-date=2010-10-23 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20101110223159/http://www.ekm.kerala.gov.in/physio.htm |archive-date=10 November 2010 |archivedate=2010-11-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101110223159/http://www.ekm.kerala.gov.in/physio.htm |deadurl=yes }}</ref> থোডুপুঝা, মুভাট্টুপুঝা আৰু কোঠামঙ্গলম অঞ্চলক ভাদক্কুমকুৰ ৰাজ্যৰ উপ-পাহাৰীয়া অঞ্চল <ref>{{Cite web|url=http://deepika.epapr.in/c/3897647|title=Clipping of deepikanewspaper - Deepika Kochi|website=deepika.epapr.in|access-date=2026-08-11|archivedate=2021-06-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210612202323/http://deepika.epapr.in/c/3897647|deadurl=yes}}</ref> বা ‘কীঝমালানাড’ (Keezhmalanad) বুলি কোৱা হৈছিল। <ref>{{Cite web|url=https://www.southdreamz.com/tourism/thodupuzha/|archive-url=https://web.archive.org/web/20111208053407/http://www.southdreamz.com/tourism/thodupuzha/|url-status=usurped|archive-date=8 December 2011|title=Thodupuzha, Kerela, IN|website=South Indian Cinema Magazine}}</ref> ইয়াৰপৰা বুজা যায় যে এই অঞ্চলসমূহৰ মাটি থোডুপুঝা আৰু মুভাট্টুপুঝা নদীৰ বানপানীৰ ফলত কঢ়িয়াই অনা পলস জমা হৈ গঠিত হোৱা উৰ্বৰ ভূমি আছিল। মুভাট্টুপুঝা আৰু ইয়াৰ ওচৰৰ অঞ্চলসমূহ তুলনামূলকভাৱে কম পাহাৰীয়া আৰু অধিক উৰ্বৰ। ইয়াৰ উচ্চতাও কম। অঞ্চলটোৰ পাহাৰীয়া অংশটো মূলতঃ কাডালিক্কাড–মীনকুন্নাম–পাম্পাকুডা বক্ৰাকাৰ অঞ্চলত বিস্তৃত। মুভাট্টুপুঝা চহৰখন সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰ গড় উচ্চতাৰপৰা প্ৰায় ২০ মিটাৰ (৬৬ ফুট) ওপৰত অৱস্থিত। থোডুপুঝা আৰু পালাই চহৰক প্ৰায়ে উপ-পাহাৰীয়া অঞ্চল বা নিম্ন-পাহাৰীয়া অঞ্চলৰ অংশ হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হয়। এই অঞ্চলসমূহ পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালাৰ পাদদেশত অৱস্থিত। অঞ্চল দুটা ৰাজ্যিক ঘাইপথ ৮ (পুনালুৰ–মুভাট্টুপুঝা পথ)ৰদ্বাৰা সংযুক্ত, আৰু এই পথটোৱে মুভাট্টুপুঝাত আন কেইবাটাও গুৰুত্বপূৰ্ণ পথৰ সৈতে সংযোগ স্থাপন কৰিছে। মুভাট্টুপুঝা চহৰত মুঠ নটা গুৰুত্বপূৰ্ণ পথ আহি মিলিত হৈছে, যাৰ ফলত চহৰখনৰ সৈতে বিভিন্ন দিশৰ অঞ্চলসমূহৰ সুসংযোগ স্থাপন হৈছে। <ref>{{cite news |title=Road network around Muvattupuzha <!--|url= |access-date=30 July 2026-->}}</ref> ===মুভাট্টুপূজা নদী=== মুভাট্টুপুঝা নদী ইডুক্কি উচ্চভূমিৰপৰা উৎপত্তি হৈ মুভাট্টুপুঝাৰ মাজেৰে বৈ গৈ কোট্টায়াম জিলাত প্ৰৱেশ কৰিছে। নদীখনৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় ১২১ কিলোমিটাৰ (৭৫ মাইল)। এই অঞ্চলৰ পানীৰ মুখ্য উৎস হৈছে থোডুপুঝা নদী। ইডুক্কি জিলাৰপৰা উৎপত্তি হোৱা এই নদীয়ে বছৰজুৰি অঞ্চলটোলৈ পানীৰ যোগান অব্যাহত ৰাখে। ভাৰতৰ সৰ্ববৃহৎ খিলান বান্ধ হিচাপে পৰিচিত ইডুক্কি বান্ধৰপৰা নিৰ্গত পানীয়েও মুভাট্টুপুঝা নদীৰ জলপ্ৰৱাহত সহায় কৰে। ইডুক্কি বান্ধটো মূলতঃ জলবিদ্যুৎ উৎপাদনৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। <ref>{{cite news |title=Water resources of Muvattupuzha <!--|url= |access-date=30 July 2026-->}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.zonkerala.com/tourism/Idukki-6/|title=Idukki Tourist Places - Munnar, Thekkady, Peerumedu, Marayoor, Kumali, Idukki Arch Dam|website=www.zonkerala.com}}</ref> ===মুভাট্টুপুঝা দলং=== ১৯১৪ চনত ব্ৰিটিছ অভিযন্তা ডব্লিউ এইচ এমাল্ডৰ তত্ত্বাৱধানত মুভাট্টুপুঝাত এছিয়াৰ প্ৰথমটো কংক্ৰিটৰ দলং নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল।<ref name="moovattupuzha.com">{{cite web|url=http://moovattupuzha.com/Article.html|title=Article about Muvattupuzha|website=moovattupuzha.com|access-date=2026-08-11|archivedate=2021-04-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210410120124/http://moovattupuzha.com/Article.html|deadurl=yes}}</ref> কথিত আছে যে দলংখন উদ্বোধনৰ সময়ত ইয়াৰ শক্তি আৰু স্থায়িত্বৰ প্ৰতি আনসকলক আশ্বস্তু কৰিবলৈ এমাল্ড আৰু তেওঁৰ পত্নীয়ে দলংখনৰ তলত এখন নাৱত বহি আছিল, আনহাতে ১৫টা হাতী দলংখনৰ ওপৰেৰে পাৰ হৈ গৈছিল।<ref name="moovattupuzha.com" />এই দলংখনে নেহৰু পাৰ্ক আৰু কাচেৰিথাঝামক সংযোগ কৰে। ইয়াৰ পূৰ্বে মুভাট্টুপুঝা নদীৰ ওপৰত থকা এখন কাঠৰ দলঙে মুভাট্টুপুঝা আৰু এৰ্ণাকুলামৰ মাজত ষ্টীম বাছ চলাচলৰ সুবিধা প্ৰদান কৰিছিল। পূৰ্বৰ কোচি ৰাজ্যৰ সীমা মামালা আৰু থিৰুৱাংকুলামৰ ওচৰৰ চুংগামত অৱস্থিত আছিল। ১৯৭০ চনৰ শেষৰ ফাললৈকে যান-বাহন চলাচলৰ বাবে পুৰণি কংক্ৰিটৰ দলংখন ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। দলংখনৰ দুয়োফালে যান-বাহন আৰক্ষীৰ চকী আছিল আৰু তেওঁলোকে একমুখী যান-বাহন চলাচল নিয়ন্ত্ৰণ কৰিছিল। ১৯৭০ৰ দশকত এখন নতুন দলং নিৰ্মাণ কৰা হয়। ১৯৭০ৰ দশকৰ শেষৰফালে যান-বাহন চলাচল নতুন, অধিক বহল আৰু দুমুখীয়া দলংখনলৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়। <ref>{{cite news |title=History of bridges in Muvattupuzha <!--|url= |access-date=30 July 2026-->}}</ref> ==ৰাজনীতি== মুভাট্টুপুঝা কেৰালা ৰাজ্যৰ ১৪০টা বিধানসভা সমষ্টিৰ ভিতৰত অন্যতম। মুভাট্টুপুঝা বিধানসভা সমষ্টি ইডুক্কি লোকসভা সমষ্টিৰ অন্তৰ্গত। বৰ্তমান ইডুক্কি লোকসভা সমষ্টিৰ সাংসদ হৈছে ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছৰ ডিন কুৰিয়াকোছ। মুভাট্টুপুঝাত সক্ৰিয় প্ৰধান ৰাজনৈতিক দলসমূহৰ ভিতৰত ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ, কেৰালা কংগ্ৰেছ (এম), ভাৰতীয় কমিউনিষ্ট পাৰ্টি (মাৰ্ক্সবাদী) চিপি আই এম, ভাৰতীয় কমিউনিষ্ট পাৰ্টি (CPI), ইণ্ডিয়ান ইউনিয়ন মুছলিম লীগ আৰু ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি (BJP) উল্লেখযোগ্য। ২০২৬ চনলৈকে কেৰালা বিধানসভাত মুভাট্টুপুঝা বিধানসভা সমষ্টিক ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছৰ মেথিউ কুঝালনাডনে প্ৰতিনিধিত্ব কৰি আছে। <ref>{{cite news |title=Muvattupuzha Assembly Constituency <!--|url= |access-date=30 July 2026-->}}</ref> প্ৰশাসনিকভাৱে মুভাট্টুপুঝা এখন পৌৰসভা। ২০২০ চনৰপৰা পৌৰসভাৰ নেতৃত্বত আছিল ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ, য’ত পি.পি.এলড’জে পৌৰসভাৰ অধ্যক্ষ হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল। <ref>{{cite news |title=Muvattupuzha Municipality <!--|url= |access-date=30 July 2026-->}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://lsgkerala.gov.in/en/lbelection/electdmemberdet/2015/195|title=Local Self Government Department {{!}} Local Self Government Department|website=lsgkerala.gov.in|access-date=2019-08-14}}</ref> মুভাট্টুপুঝাৰ সৈতে জড়িত উল্লেখযোগ্য ৰাজনৈতিক ব্যক্তিসকলৰ ভিতৰত প্ৰাক্তন মন্ত্ৰী তথা কেৰালা কংগ্ৰেছৰ প্ৰতিষ্ঠাপক কে. এম. জৰ্জ অন্যতম। আন এগৰাকী উল্লেখযোগ্য নেতা হৈছে প্ৰাক্তন সাংসদ আৰু বিধায়ক পি. পি. এস্থোজ। এই অঞ্চলৰ আন ৰাজনৈতিক নেতাসকলৰ ভিতৰত মেথিউ কুঝালনাডন,জনী নেল্লুৰ, প্ৰাক্তন সাংসদ ফ্ৰান্সিছ জৰ্জ আৰু প্ৰাক্তন বিধায়ক তথা CPI(M)-ৰ এৰ্ণাকুলাম জিলা সম্পাদক গোপী কোট্টামুৰিক্কাল উল্লেখযোগ্য। <ref>{{cite news |title=Political leaders from Muvattupuzha <!--|url= |access-date=30 July 2026-->}}</ref> ==উল্লেখযোগ্য ব্যক্তিসকল== * '''মধু নীলকণ্ঠন''', ভাৰতীয় চিনেমাট’গ্ৰাফাৰ বঁটা-বিজয়ী। *'''কে. এম. জৰ্জ''', এগৰাকী জ্যেষ্ঠ ৰাজনীতিবিদ আৰু প্ৰাক্তন মন্ত্ৰী। তেওঁ কেৰালা কংগ্ৰেছ দলৰ প্ৰতিষ্ঠাপক আৰু মুভাট্টুপুঝাৰ প্ৰাক্তন বিধায়ক আছিল। তেওঁৰ পুত্ৰ ফ্ৰান্সিছ জৰ্জ ইডুক্কিৰ প্ৰাক্তন সাংসদ। *'''জনী নেল্লুৰ ''', এগৰাকী জ্যেষ্ঠ ৰাজনীতিবিদ। তেওঁ ১৯৯১ চনৰপৰা ২০০৬ চনলৈ মুভাট্টুপুঝাৰ বিধায়ক আছিল। তেওঁ কেৰালা কংগ্ৰেছ (জেকব)-ৰ অধ্যক্ষ আছিল। বৰ্তমান তেওঁ কেৰালা কংগ্ৰেছ (এম)-ৰ জোছেফ গোটত আছে। *''' ফ্ৰান্সিছ জৰ্জ ''', কেৰালা কংগ্ৰেছৰ এগৰাকী নেতা আৰু বৰ্তমান কোট্টায়ামৰ সাংসদ। তেওঁ পূৰ্বে ইডুক্কিৰ সাংসদ হিচাপেও কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল। তেওঁ কে. এম. জৰ্জৰ পুত্ৰ। *''' জীথু জোছেফ''', বঁটা-বিজয়ী ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক আৰু চিত্ৰনাট্যকাৰ। *''' ভগত মানুৱেল''', ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ অভিনেতা। *'''বিশাখ নায়াৰ''', ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ অভিনেতা। *'''অনুপ কান্নান''', ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক আৰু প্ৰযোজক। *'''কালাভৱন আবি ''',ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ অভিনেতা। *'''শ্বেন নিগম''', ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ অভিনেতা। *'''মেথিউ কুঝালনাডন''', মুভাট্টুপুঝাৰ ভাৰতীয় বিধায়ক। *''[[অৰুণ বোস]]''', ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক। ==উপাসনাৰ স্থানসমূহ== [[File:Centalmahallujamaath2.jpg|thumb|265 px|কেন্দ্ৰীয় মহাল্লু জামা মছজিদ]] মুভাট্টুপুঝা অঞ্চলত বিভিন্ন ধৰ্ম আৰু সম্প্ৰদায়ৰ বহুতো গুৰুত্বপূৰ্ণ উপাসনাস্থল আছে। ইয়াৰ ভিতৰত উল্লেখযোগ্যসমূহ হ’ল— *চেণ্ট্ৰেল মহল্লু জামা মছজিদ — মুভাট্টুপুঝাৰ এটা প্ৰধান মছজিদ।<ref>{{cite web |url=http://www.cmjmasjid.org/about.php |title=ABOUT US: Central Mahallu Jama-ath, Muvattupuzha, Kerala, India &#124; Masjids in India |access-date=25 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140325222554/http://www.cmjmasjid.org/about.php |archive-date=25 March 2014 |url-status=dead |archivedate=25 March 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140325222554/http://www.cmjmasjid.org/about.php |deadurl=yes }}</ref> *মাৰ্থ মৰিয়ম ছিৰো-মালাবাৰ কেথলিক ফ’ৰেন গীৰ্জা — আৰাকুঝাত অৱস্থিত ছিৰো-মালাবাৰ কেথলিক সম্প্ৰদায়ৰ এখন গুৰুত্বপূৰ্ণ গীৰ্জা। *ছেইণ্ট জৰ্জ গীৰ্জা, কাটামাট্টম — কাটামাট্টমত অৱস্থিত এখন ঐতিহাসিক গীৰ্জা।<ref>{{cite web|url=http://www.smcim.org/church/arakuzha/article/391|title=Database Error|website=www.smcim.org|access-date=27 July 2012|archive-date=15 April 2013|archive-url=https://archive.today/20130415200906/http://www.smcim.org/church/arakuzha/article/391|url-status=dead|archivedate=26 January 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220126153036/http://www.smcim.org/church/arakuzha/article/391|deadurl=yes}}</ref> মুভাট্টুপুঝা আৰু কোঠামঙ্গলম তালুকত শাফিঈ ফিকহ অনুসৰণ কৰা মাপ্পিলা মুছলমানসকল সংখ্যাগৰিষ্ঠ। এই অঞ্চলৰ ইছলাম ধৰ্মাৱলম্বী লোকসকলৰ অন্যতম প্ৰধান উপাসনাস্থল হৈছে কাভুমকাৰা বজাৰত অৱস্থিত চেণ্ট্ৰেল মহল্লু জামা'আথ। ই অঞ্চলটোৰ মুছলমান সমাজৰ ধৰ্মীয় আৰু সামাজিক জীৱনত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। ==শৈক্ষিক সংস্থাসমূহ== মুভাট্টুপুঝা আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে থকা অঞ্চলত কেইবাখনো উচ্চশিক্ষা আৰু কাৰিকৰী শিক্ষানুষ্ঠান আছে। ইয়াৰ ভিতৰত উল্লেখযোগ্যসমূহ হ’ল— *নিৰ্মলা কলেজ, মুভাট্টুপুঝা *নিৰ্মলা কলেজ অৱ ফাৰ্মাচী, মুভাট্টুপুঝা *স্কুল অৱ আৰ্কিটেকচাৰ, মুকাম্বিকা টেকনিকেল কেম্পাছ, ইট্টাপ্পিল্লি, মান্নাথুৰ পি.অ’.<ref>{{Cite web|title=SOAMTC:About School of Architecture|url=http://www.soamtc.org/|website=www.soamtc.org}}</ref><ref>{{Cite web|last=Arakkal|first=Naveen Anto|date=16 February 2017|title=English: School of architecture mookambika technical campus|url=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:School_of_architecture_mookambika_technical_campus.jpg|via=Wikimedia Commons}}</ref> *মুকাম্বিকা কলেজ অৱ ফাৰ্মাচী, ইট্টাপ্পিল্লি, মান্নাথুৰ পি.অ’.<ref>{{Cite web|title=Mookambika college of pharmaceutical sciences and research|url=http://mookambikacpsr.com/|website=mookambikacpsr.com}}</ref> *ইলাহিয়া কলেজ অৱ ইঞ্জিনিয়াৰিং এণ্ড টেকন’লজি<ref>{{Cite web|title=Ilahia College of Engineering and Technology:home|url=http://www.icet.ac.in/home|website=www.icet.ac.in}}</ref> *ভাৰত ওপেন স্কুল, পি. অ’. জংচন, মুভাট্টুপুঝা *ভাৰত এডুকেচন — মুভাট্টুপুঝাত অৱস্থিত NIOS, IGNOU আৰু SGOUৰ অধ্যয়ন কেন্দ্ৰ। ইয়াৰ পিন ক’ড ৬৮৬৬৬১। ==পৰিবহণ ব্যৱস্থা== কে এল-১৭(KL-17) হৈছে চহৰখনকে ধৰি মুভাট্টুপূজা তালুকৰ বাবে আৰ টি অ’ ক’ড। সাধাৰণতে কম দূৰত্বৰ বাবে অটোৰিক্সা ব্যৱহাৰ কৰা হয়। টেক্সিৰ ব্যৱস্থাও আছে। নেডুম্বাছেৰীত থকা কোচিন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰটো মুভাট্টুপুঝা চহৰৰপৰা ২৯ কিল'মিটাৰ আঁতৰত আছে। মুভাট্টুপুঝা [[কেৰালা]]ৰ প্ৰধান চহৰসমূহৰ সৈতে পথ পৰিবহণৰ সৈতে সুসংযুক্ত হৈ আছে। এই চহৰখন কোচিৰ পূব প্ৰান্তৰ (কক্কানাডৰ ওচৰৰ পৰা) থোডুপুঝা আৰু ভান্নাপুৰমলৈ বিস্তৃত মধ্যভূমি অঞ্চলত অৱস্থিত। মুভাট্টুপুঝাৰ পথ যোগাযোগ ব্যৱস্থা যথেষ্ট উন্নত। বৰ্তমান মুভাট্টুপুঝাত কোনো ৰে’ল ষ্টেচন নাই। অৱশ্যে, প্ৰস্তাৱিত শাবৰি ৰে’লপথে অঞ্চলটোৰ ৰে’ল যোগাযোগ ব্যৱস্থা উন্নত কৰাৰ সম্ভাৱনা আছে। <ref>{{cite news |title=Transportation in Muvattupuzha <!--|url= |access-date=30 July 2026-->}}</ref> মুভাট্টুপুঝা চহৰৰ মাজেৰে পাৰ হৈ যোৱা কেইবাটাও ৰাষ্ট্ৰীয় আৰু ৰাজ্যিক ঘাইপথৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সংযোগস্থল। মুঠ নটা ঘাইপথ আৰু প্ৰধান পথ মুভাট্টুপুঝাত মিলিত হৈছে। সেইসমূহৰ ভিতৰত উল্লেখযোগ্যসমূহ হ’ল— *NH 85 (পূৰ্বৰ NH 49):- [[কোচি]]ৰপৰা মুন্নাৰৰ মাজেৰে ধনুষ্কোডিলৈ যোৱা ঘাইপথ। * MC Road :- অংগামালিৰ দিশে যোৱা এই পথে মুভাট্টুপুঝাক কেৰালাৰ উত্তৰ অংশৰ থ্ৰিচুৰ, পালাক্কাড আৰু কোঝিকোড আদি চহৰৰ সৈতে সংযোগ কৰে। * MC Road:- তিৰুৱনন্তপুৰমৰ দিশে যোৱা এই পথে মধ্য ট্ৰাভাঙ্কোৰৰ কোট্টায়ম, চাংগানাচেৰী আদি গুৰুত্বপূৰ্ণ চহৰৰ মাজেৰে পাৰ হৈ যায়। * পুনালুৰ–মুভাট্টুপুঝা (PM) Road:-পশ্চিমঘাটৰ পাদদেশীয় নিম্ন পাহাৰীয়া অঞ্চলৰ থোডুপুঝা, পালা আৰু পনকুন্নম আদি চহৰৰ মাজেৰে পাৰ হৈ যায়। *মুভাট্টুপুঝা–ভাইকোম–আলাপ্পুঝা ঘাইপথ:-পিৰাভোম, পেৰুৱা আৰু থালায়োলাপাৰাম্বু হৈ আলাপ্পুঝাৰ সৈতে সংযোগ স্থাপন কৰে। *মুভাট্টুপুঝা–থেনি SH 43 :-চালিক্কাডাভু, ৰাণ্ডাট্টিনকাৰা, কাল্লুৰক্কাড আৰু উদুম্বান্নুৰৰ মাজেৰে পাৰ হৈ যোৱা ৰাজ্যিক ঘাইপথ। * পালাৰিভাট্টম–থেক্কাডি SH 41:- কক্কানাড, পট্টিমাট্টম, মুভাট্টুপুঝা, পাণ্ডাপ্পিল্লী, অৰিক্কুঝা, থোডুপুঝা, মূলামাট্টম আৰু ভাগামনৰ মাজেৰে পাৰ হৈ যায়। *মুভাট্টুপুঝা–কালিয়াৰ পথ :- কক্কাডাচেৰী, পোথানিক্কাড, পাইংগোট্টুৰ আৰু ভান্নাপুৰমৰ মাজেৰে কালিয়াৰৰ সৈতে সংযোগ স্থাপন কৰে। *পৰিবহণৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰ হিচাপে মুভাট্টুপুঝাৰ গুৰুত্ব বৃদ্ধিৰ ফলত সাম্প্ৰতিক বছৰসমূহত Uber আৰু Ola Cabs-ৰ দৰে জনপ্ৰিয় পৰিবহণ সেৱাও ইয়াত উপলব্ধ হৈছে। ==অৰ্থনীতি== মুভাট্টুপুঝা তালুকৰ অন্তৰ্গত অঞ্চলত মধ্যভূমি আৰু উচ্চভূমি—দুয়ো ধৰণৰ ভূ-প্ৰকৃতি দেখা যায়। এই অঞ্চলৰ প্ৰধান অৰ্থনৈতিক কাৰ্যকলাপ হৈছে কৃষিকাৰ্য আৰু ক্ষুদ্ৰ উদ্যোগ। ঐতিহাসিকভাৱে মুভাট্টুপুঝা অঞ্চলটো ত্ৰাৱণকোৰ ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত আছিল। তিৰুৱনকুলমৰ ওচৰৰ মামালাত থকা সীমা-নিয়ন্ত্ৰণ চকীয়ে এসময়ত কোচি আৰু মুভাট্টুপুঝাৰ মাজৰ যাতায়াত আৰু যোগাযোগত বাধাৰ সৃষ্টি কৰিছিল। ১৯৭০ৰ দশকৰ মাজভাগলৈকে মুভাট্টুপুঝা এখন গুৰুত্বপূৰ্ণ বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰ হিচাপে পৰিগণিত হৈছিল। ২০১১ চনৰ ভাৰতৰ লোকপিয়লত মুভাট্টুপুঝা আৰু কোঠামঙ্গলম তালুকৰ কিছু অংশ সামৰি গঠিত এটা পৃথক নগৰীয়া সমষ্টি চিনাক্ত কৰা হৈছিল। <ref>{{cite news |title=Economy and history of Muvattupuzha <!--|url= |access-date=30 July 2026-->}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/data_files/kerala/Final_Kerala_Paper_1_Pdf.pdf |title=Census data |date=2011 |website=www.censusindia.gov.in }}</ref> ==আন্তঃগাঁথনি== মুভাট্টুপুঝা অংগমলী আৰু কোট্টায়মৰ মাজত মেইন চেণ্ট্ৰেল ৰোডৰ ওপৰত অৱস্থিত। কেৰালাৰ প্ৰথম আৰু দ্বিতীয় দীৰ্ঘতম ৰাজ্যিক ঘাইপথ মেইন চেণ্ট্ৰেল ৰোড (আংগামালি–তিৰুৱনন্তপুৰম / SH-01), যাৰ দৈৰ্ঘ্য ২৪০ কিলোমিটাৰ (১৫০ মাইল), আৰু মেইন ইষ্টাৰ্ন হাইৱে (মুভাট্টুপুঝা–পুনালুৰ / SH-08), যাৰ দৈৰ্ঘ্য ১৫৪ কিলোমিটাৰ (৯৬ মাইল) এই দুয়োটা ঘাইপথ মুভাট্টুপুঝাত পৰস্পৰৰ সৈতে সংযুক্ত হৈছে। মুভাট্টুপূজা–থেনি ঘাইপথ (SH 43) চলিক্কাডাভু দলঙৰপৰা আৰম্ভ হৈ ৰাণ্ডাটিনকাৰা, কোটা, উডুম্বানুৰ, কট্টাপ্পানা, নেদুমকাণ্ডাম আৰু কুম্বুমৰ মাজেৰে গৈ চুবুৰীয়া ৰাজ্য তামিলনাডুৰ মাদুৰাইলৈ যোৱা চুটি পথ থেনিত শেষ হৈছে।<ref>{{cite web |url=http://www.metrovaartha.com/2009/01/09150145/MUVATTUPUZHATHENIROAD.html |title=മൂവാറ്റുപുഴ തേനി ഹൈവേ നിര്‍മാണം പുരോഗമിക്കുന്നു |access-date=2010-02-24 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110714082856/http://www.metrovaartha.com/2009/01/09150145/MUVATTUPUZHATHENIROAD.html |archive-date=14 July 2011 |archivedate=2011-07-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110714082856/http://www.metrovaartha.com/2009/01/09150145/MUVATTUPUZHATHENIROAD.html |deadurl=yes }}</ref> ৪৯ নং ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথৰ কদাথীৰপৰা মুৰিকল্লুৰ প্ৰস্তাৱিত নতুন দলংখনেৰে থোডুপূজা পথ আৰু এম চি ৰোডলৈ বাইপাছৰ পৰিকল্পনা কৰা হৈছে। <ref>http://www.mathrubhumi.com/localnews/story.php?id=151874&v_id=73{{dead link|date=February 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ===উপনগৰসমূহ=== কিঝাক্কেকাৰা আৰু ৰাণ্ডাট্টিনকাৰা, যাক ৰাণ্ডাৰকাৰা বা ৰাণ্ডাৰ বুলিও জনা যায়, মুভাট্টুপুঝা চহৰৰ পূবফালে মুভাট্টুপুঝা নদীৰ পাৰতে অৱস্থিত। চহৰৰপৰা প্ৰায় ৯ কিলোমিটাৰ (৫.৬ মাইল) দক্ষিণলৈ গ’লে ভূ-ভাগ ক্ৰমে ৪০–৬০ মিটাৰ (১৩০–২০০ ফুট) সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰপৰা উচ্চতাত থকা পাহাৰীয়া অঞ্চললৈ পৰিণত হয়। এই উচ্চভূমি অঞ্চলটোৱে কোট্টায়ম আৰু পিৰাভমলৈ যোৱা পথসমূহ অতিক্ৰম কৰিছে। এই অঞ্চলৰ অধিকাংশ উচ্চভূমি ৰবৰ বাগিছাৰে আৱৃত। <ref>{{cite news |title=Geography of Muvattupuzha <!--|url= |access-date=30 July 2026-->}}</ref><ref>{{cite web|title=Wikimapia - Let's describe the whole world!|url=http://wikimapia.org/#lat=9.9642857&lon=76.5966797&z=13&l=0&m=t|website=wikimapia.org}}</ref> মুভাট্টুপুঝা নদীৰ ওপৰত নিৰ্মাণ কৰা পুৰণি মুভাট্টুপুঝা দলংখন এছিয়াৰ প্ৰথমখন কংক্ৰিটৰ দলং আছিল আৰু ১৯১৪ চনত ইয়াৰ নিৰ্মাণ সম্পূৰ্ণ হৈছিল।<ref name="Metrovaartha">{{cite web|title=മൂവാറ്റുപുഴ പാലത്തിന്‌ 95|url=http://www.metrovaartha.com/2008/12/31142059/muvattupuzha-bridge.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110714082630/http://www.metrovaartha.com/2008/12/31142059/muvattupuzha-bridge.html|archive-date=14 July 2011|access-date=2010-02-24|archivedate=2011-07-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110714082630/http://www.metrovaartha.com/2008/12/31142059/muvattupuzha-bridge.html|deadurl=yes}}</ref> ই নেহৰু পাৰ্ক আৰু কাচেৰিথাঝাম অঞ্চলৰ মাজত সংযোগ স্থাপন কৰে। কাষৰীয়া পঞ্চায়তসমূহত মূলতঃ কৃষিকাৰ্য আৰু ক্ষুদ্ৰ তথা মজলীয়া পৰিসৰৰ উদ্যোগ গঢ় লৈ উঠিছে। আনাৰস আৰু ৰবৰ ইয়াত উৎপাদিত প্ৰধান কৃষিজাত সামগ্ৰী। এই অঞ্চলৰ মুখ্য উদ্যোগসমূহৰ ভিতৰত জুইশলা উদ্যোগ, প্লাইউড কাৰখানা, কাঠফলা কল, কাগজ, প্লাষ্টিক আৰু কাঠৰ কাৰ্টন উৎপাদন উল্লেখযোগ্য। কিনফ্ৰা (KINFRA)ৰ নেল্লাড ক্ষুদ্ৰ উদ্যোগ উদ্যান মুভাট্টুপুঝাৰপৰা SH 41-ৰে প্ৰায় ৯ কিলোমিটাৰ (৫.৬ মাইল) দূৰত অৱস্থিত। <ref>{{cite news|date=2007-11-13|title=Kinfra park at Nellad fully occupied|work=[[The Hindu]]|location=Chennai, India|url=http://www.hindu.com/2007/11/13/stories/2007111351131700.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20071116042335/http://www.hindu.com/2007/11/13/stories/2007111351131700.htm|archive-date=2007-11-16|access-date=2026-08-11|archivedate=2007-11-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071116042335/http://www.hindu.com/2007/11/13/stories/2007111351131700.htm|deadurl=yes}}</ref> {| style="margin:0; " |+'''কাষৰীয়া চহৰ আৰু নগৰ''' | {{Geographic Location |title = '''মুভাট্টুপুঝাৰপৰা গন্তব্যস্থান ''' |Northwest = পট্টিমাটম |North = পেৰুম্বাভুৰ |Northeast = কোথামংগলম, কেৰেলা |West = কলেনচেৰী |Centre = মুভাট্টুপুঝা |East = কাল্লুৰকাড,পোথানিকড |Southwest = পিৰাভম |South = কুঠাট্টুকুলাম |Southeast = থোদুপুঝা }} |} ==তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{commons category|Muvattupuzha}} {{wikivoyage|Muvattupuzha}} *[http://www.muvattupuzhamunicipality.in Official Government page for Muvattupuzha in Malayalam] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120718231122/http://www.muvattupuzhamunicipality.in/ |date=2012-07-18 }} *[https://web.archive.org/web/20040821032043/http://www.mapsofindia.org/kerala/Eurnakulam.html Map of Eurnakulam in Kerala] *[https://web.archive.org/web/20110207140758/http://rubberparkindia.com/ Airapuram Rubber Park Farmers Action Council] *[https://web.archive.org/web/20191013043120/https://keralapanchayatelection2020.keralas.info/ Remaining Date for Muvattupuzha Municipality Election 2020] *{{usurped|1=[https://web.archive.org/web/20050417112838/http://www.keralapwd.net/pwd/public/sh.jsp Kerala PWD]}} *[http://in.maps.yahoo.com/ Statehighways in Yahoo Maps] *[[List of State Highways in Kerala|State Highway list]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ অঞ্চলসমূহ]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ নগৰ মহানগৰ]] 1tvw4eei5c5q5r3jloxku4htem122lm 0 138620 627285 626341 2026-08-14T20:24:53Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 9 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 627285 wikitext text/x-wiki {{Short description|কেৰালাৰ চহৰ, ভাৰত}} {{Infobox settlement | name = কন্নুৰ | official_name = | other_name = ''কান্নানোৰ'' | settlement_type = [[চহৰ]] | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | total_width = 280 | image_style = | perrow = 1/2/2/2/1 | caption_align = center | image1 = Kannur Skyline 3.jpg | caption1 = কন্নুৰৰ আকাশৰেখা | image2 = IMG-20180224-WA0033.jpg | caption2 = [[কন্নুৰ সাগৰীয় তীৰ|পয়্যাম্বলম সাগৰীয় তীৰ]] | image3 = Kial intergrated terminal.jpg | caption3 = [[কন্নুৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰ]] | image4 = ഗാന്ധി സെർക്കിൾ,കാൽടെക്സ്.jpg | caption4 = গান্ধী চাৰ্কোল | image5 = Kuppm-bridge.jpg | caption5 = [[কুপ্পম নদী|কুপ্পম দলং]] | image6 = Kannur-Fort-22.jpg | caption6 = [[ছেইণ্ট এঞ্জেলো দুৰ্গ]] | image7 = Peralassery Sri Subrahmanya Temple pond, Kannur (18).jpg | caption7 = [[পেৰালাস্সেশ্ৰী|পেৰালাস্সেশ্ৰী পুখুৰী]] | image8 = Ezhimala beach.JPG | caption8 = [[এঝিমালা (পাহাৰ, কন্নুৰ)|এঝিমালা পাহাৰ]] }} | nickname = তাঁত আৰু কিংবদন্তিৰ ভূমি{{force singular}} | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = India Kerala#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = কন্নুৰ (কেৰালা) | coordinates = {{coord|11|52|28.2|N|75|22|13.4|E|display=inline,title}}[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Kannur&params=11_52_28.2_N_75_22_13.4_E_type:city(232486)_region:IN-KL] | subdivision_type = [[দেশ]] | subdivision_name = {{flag|ভাৰত}} | subdivision_type1 = [[ভাৰতৰ ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয়শাসিত অঞ্চল|ৰাজ্য]] | subdivision_type2 = [[ভাৰতৰ জিলাসমূহৰ তালিকা|জিলা]] | subdivision_name1 = [[কেৰালা]] | subdivision_name2 = [[কন্নুৰ জিলা|কন্নুৰ]] <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | parts_type = [[কেৰালাৰ তালুকসমূহৰ তালিকা|তালুক]] | parts = [[কন্নুৰ তালুক|কন্নুৰ]] | government_type = [[পৌৰ নিগম|পৌৰ নিগম]] | governing_body = [[কন্নুৰ পৌৰ নিগম]] | leader_title = [[মেয়ৰ]] | leader_name = পি. ইন্দিৰা ([[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ|আইএনচি]])<ref name="thehindu.com">https://www.thehindu.com/news/national/kerala/congress-finalises-p-indira-as-mayor-nominee-in-kannur-corporation/article70411393.ece</ref> | leader_title1 = উপ মেয়ৰ | leader_name1 = কে. পি. তাহিৰ ([[আইইউএমএল]])<ref name="thehindu.com"/> | leader_title2 = [[বিধানসভাৰ সদস্য|বিধায়ক]]সকল | leader_name2 = [[টি. অ. মোহনন]] ([[কন্নুৰ (বিধানসভা সমষ্টি)|কন্নুৰ]]) আৰু [[কে. ভি. সুমেশ]] ([[অঝিকোড় (বিধানসভা সমষ্টি)|অঝিকোড়]]) | leader_title3 = [[সংসদ সদস্য (ভাৰত)|সাংসদ]] | leader_name3 = [[কে. সুধাকৰণ]] (আইএনচি) | leader_title4 = [[আৰক্ষী আয়ুক্ত (ভাৰত)|আৰক্ষী আয়ুক্ত]] | leader_name4 = বি. ভি. বিজয়া ভাৰত ৰেড্ডি আইপিএছ | unit_pref = Metric | area_footnotes = <ref name="Census2011cities"/><ref name="kudumbashree.org">http://www.kudumbashree.org {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090423012120/http://www.kudumbashree.org/ |date=২৩ এপ্ৰিল ২০০৯ }} › উপ-জিলা</ref> | area_total_km2 = ৭৮.৩৫ | area_metro_km2 = ১০০৩ | area_rank = ৫ | elevation_footnotes = | elevation_m = ৩৮.৭৮ | population_total = ২৩২,৪৮৬ | population_as_of = ২০১১ | population_footnotes = <ref name="Census2011cities"/><ref name="kudumbashree.org" /> | population_metro = ২,৪৬৫,০০০ | population_density_km2 = auto | population_rank = ৬ | population_metro_footnotes = <ref name="auto">কন্নুৰ মহানগৰীয় নগৰ অঞ্চলৰ জনসংখ্যা ২০১১-২০২১ লোকপিয়ল</ref><ref>{{cite web |url=https://www.macrotrends.net/global-metrics/cities/21295/kannur/population |title=Kannur, India Metro Area Population (1950-2025) |trans-title=কন্নুৰ, ভাৰতৰ মেট্ৰো এৰিয়াৰ জনসংখ্যা (১৯৫০-২০২৫)}}</ref> | population_demonym = {{UBL| ''কন্নুৰকাৰণ'' (পুৰুষ) | ''কন্নুৰকাৰী'' (মহিলা) | ''কন্নুৰকাৰ'' (বহুবচন) }} | demographics_type1 = [[ভাষা]]সমূহ | demographics1_title1 = চৰকাৰী | demographics1_info1 = [[মালায়ালম ভাষা|মালায়ালম]], ইংৰাজী | timezone1 = [[ভাৰতীয় মান সময়|আইএছটি]] | utc_offset1 = +৫:৩০ | postal_code_type = [[ডাক সূচাংক সংখ্যা|পিন]] | postal_code = ৬৭০০০১ | area_code = +৯১৪৯৭xxxxxxx | area_code_type = [[দূৰভাষ]] ক'ড | iso_code = [[আইএছঅ ৩১৬৬-২:আইএন|আইএন-কেএল]] | registration_plate = [[ভাৰতৰ আৰটিও জিলাসমূহৰ তালিকা#KL.E2.80.94Kerala|কেএল]]-১৩ | blank4_name_sec1 = [[আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰ]] | blank4_info_sec1 = [[কন্নুৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰ]] | blank_name_sec1 = [[মানৱ লিংগ অনুপাত|লিংগ অনুপাত]] | blank_info_sec1 = ১০০০:১০৯০ [[পুৰুষ|♂]]/[[মহিলা|♀]] | blank1_name_sec1 = [[সাক্ষৰতাৰ হাৰ]] | blank1_info_sec1 = ৯৬.২৩% | blank2_name_sec1 = [[লোকসভা]] সমষ্টি | blank2_info_sec1 = [[কন্নুৰ (লোকসভা সমষ্টি)|কন্নুৰ]] | blank3_name_sec1 = [[নিয়মসভা]] সমষ্টিসমূহ | blank3_info_sec1 = [[কন্নুৰ (বিধানসভা সমষ্টি)|কন্নুৰ]] আৰু [[অঝিকোড় (বিধানসভা সমষ্টি)|অঝিকোড়]] | website = {{URL|www.kannur.nic.in}} {{URL|kannurcorporation.lsgkerala.gov.in}} | footnotes = }} '''কন্নুৰ''' ({{IPA|ml|kɐɳːuːr|lang|Kannur_R1.ogg}}), পূৰ্বতে ইংৰাজীত '''কান্নানোৰ''' বুলি জনা গৈছিল, ভাৰতৰ [[কেৰালা]] ৰাজ্যৰ এখন চহৰ আৰু [[পৌৰ নিগম (ভাৰত)|পৌৰ নিগম]]।<ref>{{Cite web |url=https://www.incredibleindia.gov.in/en/kerala/kannur |title=Kannur |trans-title=কন্নুৰ |website=ইনক্ৰেডিবল ইণ্ডিয়া |language=en |access-date=৭ আগষ্ট ২০২৬}}</ref><ref>{{Cite web |author=আন্না জোছ |url=https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2026/Aug/06/kerala-village-mourns-hero-rajesh-who-died-saving-stranger-in-kannur-floods |title=Kerala village mourns hero Rajesh, who died saving stranger in Kannur floods |trans-title=কন্নুৰৰ বানপানীৰ সময়ত অচিনাকি ব্যক্তিক ৰক্ষা কৰিবলৈ গৈ প্ৰাণ হেৰুওৱা বীৰ ৰাজেশক সুঁৱৰিছে কেৰালাৰ গাঁৱে |date=৬ আগষ্ট ২০২৬ |website=দ্য নিউ ইণ্ডিয়ান এক্সপ্ৰেছ |language=en |access-date=৭ আগষ্ট ২০২৬}}</ref> ই [[কন্নুৰ জিলা]]ৰ প্ৰশাসনিক সদৰ। ই প্ৰধান বন্দৰ চহৰ তথা বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰ [[কোচি]]ৰপৰা {{convert|274|km}} উত্তৰত আৰু আন এখন প্ৰধান বন্দৰ চহৰ [[মাংগালুৰু]]ৰপৰা {{convert|137|km}} দক্ষিণত অৱস্থিত। ই কেৰালাৰ পঞ্চম বৃহত্তম চহৰ। [[ব্ৰিটিছ ৰাজ|ভাৰতত ব্ৰিটিছ ঔপনিৱেশিক শাসনৰ]] সময়ত কন্নুৰ মাদ্ৰাজ প্ৰেচিডেন্সিৰ অন্তৰ্গত [[মলাবাৰ জিলা]]ৰ অংশ আছিল আৰু তেতিয়া এই চহৰখন কান্নানোৰ বুলি জনা গৈছিল। কন্নুৰ কেৰালাৰ পঞ্চম বৃহত্তম নগৰীয় অঞ্চল।<ref name="EB1911">{{cite EB1911 |wstitle=Cannanore|volume=5|page=184}}</ref> ২০১১ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি, চহৰখনৰ মূল ভূ-খণ্ড পৰিচালনা কৰা স্থানীয় নিকায় কন্নুৰ পৌৰ নিগমৰ জনসংখ্যা আছিল ২৩২,৪৮৬ জন।<ref name="Census2011cities"/><ref>{{Cite journal|last=KNR_DEC-Newsletter|date=ডিচেম্বৰ ২০১৮|title=Kannur Municipal Corporation|trans-title=কন্নুৰ পৌৰ নিগম|url=http://kannurcorporation.lsgkerala.gov.in/sites/default/files/newsletters/KNR_DEC-Newsletter.pdf|journal=কন্নুৰ মিউনিচিপাল কৰ্পোৰেচন নিউজলেটাৰ|archive-date=১৯ মে' ২০১৭|access-date=৩০ জানুৱাৰী ২০১৯|archive-url=https://web.archive.org/web/20170519182435/http://kannurcorporation.lsgkerala.gov.in/sites/default/files/newsletters/KNR_DEC-Newsletter.pdf|url-status=dead|archivedate=2017-05-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170519182435/http://kannurcorporation.lsgkerala.gov.in/sites/default/files/newsletters/KNR_DEC-Newsletter.pdf|deadurl=yes}}</ref> কন্নুৰ কোলাথুনাডুৰ সদৰ আছিল। ই কালিকটৰ জামোৰিন, [[কোচিন ৰাজ্য]] আৰু কুইলন ৰাজ্যৰ সমান্তৰালভাৱে [[মলাবাৰ উপকূল]]ৰ চাৰিখন আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ ৰাজবংশৰ ভিতৰত অন্যতম আছিল। মধ্যযুগৰ শেষৰফালে অৰাক্কাল ৰাজ্যৰ কন্নুৰ চহৰ আৰু [[লাক্ষাদ্বীপ]]ৰ ওপৰত অধিকাৰ আছিল।<ref>{{cite book|author=উইলিয়াম লোগান |year=২০০৬|title=Malabar Manual|trans-title=মলাবাৰ মেনুৱেল|publisher=মাতৃভূমি বুকছ|location=কালিকট|isbn=978-81-8264-046-7}}</ref> ব্ৰিটিছ ভাৰতীয় সাম্ৰাজ্যৰ ১৮৬৫ চনৰ মাদ্ৰাজ আইন ১০ৰ (নগৰ উন্নয়ন আইন ১৮৫০-ৰ সংশোধনী) অধীনত ১৮৬৬ চনৰ ১ নৱেম্বৰত কন্নুৰ [[পৌৰসভা]] গঠন কৰা হয়।<ref name="Towns Act">{{cite web |url=http://www.lawmin.nic.in/chronology.doc |title=CHRONOLOGICAL LIST OF CENTRAL ACTS (Updated up to 17-10-2014) |trans-title=কেন্দ্ৰীয় আইনসমূহৰ কালানুক্ৰমিক তালিকা |website=Lawmin.nic.in |access-date=৭ আগষ্ট ২০১৬ |archive-date=৭ জানুৱাৰী ২০১৮ |archive-url=https://web.archive.org/web/20180107091128/http://lawmin.nic.in/chronology.doc |url-status=dead |archivedate=2018-01-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180107091128/http://lawmin.nic.in/chronology.doc |deadurl=yes }}<br>- {{cite book |last=লুইচ মেকআইভাৰ |first=জি. ষ্টোকছ |title=Imperial Census of 1881 Operations and Results in the Presidency of Madras |trans-title=মাদ্ৰাজ প্ৰেচিডেন্সিত ১৮৮১ চনৰ ইম্পেৰিয়েল চেন্সাছ অপাৰেশ্যন আৰু ফলাফল |date=১৮৮৩ |publisher=ই.কীজ এট দ্য গভৰ্ণমেণ্ট প্ৰেছ |location=মাদ্ৰাজ |page=৪৪৪ |volume=২ |url=https://books.google.com/books?id=b_YIAAAAQAAJ |access-date=৫ ডিচেম্বৰ ২০২০ |via=গুগল বুকছ }}<br>- {{cite book |title=Madras District Gazetteers, Statistical Appendix For Malabar District. |trans-title=মাদ্ৰাজ জিলা গেজেটিয়াৰ, মলাবাৰ জিলাৰ পৰিসংখ্যা পৰিশিষ্ট। |date=১৯১৫ |publisher=দ্য ছুপাৰিণ্টেণ্ডেণ্ট, চৰকাৰী প্ৰেছ |location=মাদ্ৰাজ |page=২০ |volume=২ |url=https://books.google.com/books?id=aUEwnQEACAAJ |access-date=২ ডিচেম্বৰ ২০২০ |via=গুগল বুকছ }}<br>- {{cite book |author=হেনৰী ফ্ৰাউড |title=Imperial Gazetteer of India |trans-title=ইম্পেৰিয়েল গেজেটিয়াৰ অৱ ইণ্ডিয়া |date=১৯০৮–১৯০৯ |publisher=ক্লেৰেণ্ডন প্ৰেছ |location=অক্সফৰ্ড |edition=নতুন |url=https://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/ |access-date=২ ডিচেম্বৰ ২০২০ }}</ref> ইয়াৰ লগতে তলশ্যেৰী, [[কোজিকোড়ে]], পলক্কড় আৰু ফৰ্ট কোচি পৌৰসভাও গঠিত হৈছিল, যিবোৰ ৰাজ্যখনৰ প্ৰথম আধুনিক পৌৰসভাত পৰিণত হয়। ২০১৫ চনত ইয়াক [[পৌৰ নিগম (ভাৰত)|পৌৰ নিগম]]লৈ উন্নীত কৰা হয়। কন্নুৰ কেণ্টনমেণ্ট কেৰালাৰ একমাত্ৰ কেণ্টনমেণ্ট ব’ৰ্ড।<ref>{{cite news |title=Kannur cantonment polls today |trans-title=আজি কন্নুৰ কেণ্টনমেণ্টৰ নিৰ্বাচন |date=১১ জানুৱাৰী ২০১৫ |access-date=২৮ মে' ২০২১ |work=দ্য হিন্দু|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/kannur-cantonment-polls-today/article6776994.ece}}</ref> [[এঝিমালা]]ত থকা ভাৰতীয় নৌ সেনা একাডেমী এছিয়াৰ সৰ্ববৃহৎ আৰু বিশ্বৰ তৃতীয় বৃহত্তম নৌ সেনা একাডেমী।<ref>{{cite news |title=Navy-Training Academy - proposed Expansion |trans-title=নৌসেনা প্ৰশিক্ষণ একাডেমী - প্ৰস্তাৱিত সম্প্ৰসাৰণ |url=https://www.deccanherald.com/content/627521/navy-training-academy-proposed-expansion.html |work=ডেক্কান হেৰাল্ড |date=১১ আগষ্ট ২০১৭ }}<br>- {{cite news |title=Asia's largest naval academy opened |trans-title=এছিয়াৰ সৰ্ববৃহৎ নৌসেনা একাডেমী মুকলি কৰা হ'ল |url=http://www.arabnews.com/node/319812 |work=আৰব নিউজ |date=১০ জানুৱাৰী ২০০৯ }}<br>- {{Cite web|url=https://www.facebook.com/IndianNavy/videos/train-as-you-will-fight-for-you-will-fight-as-you-shall-train-a-glimpse-into-the/390383354649864/|title=Indian Navy on Facebook Watch|trans-title=ফেচবুক ৱাচত ভাৰতীয় নৌসেনা|website=ফেচবুক}}</ref>{{Primary source inline|date=ফেব্ৰুৱাৰী ২০২৪}} মুজাপ্পিলাংগড় সাগৰীয় তীৰ এছিয়াৰ আটাইতকৈ দীঘল ড্ৰাইভ-ইন তীৰ আৰু ই এখন বিবিচি ''টপ গিয়াৰ'' প্ৰবন্ধত গাড়ী চলাবলৈ বিশ্বৰ শ্ৰেষ্ঠ ছখন তীৰৰ ভিতৰত স্থান পাইছিল।<ref>{{Cite web|url=http://www.bbc.com/autos/story/20160617-the-worlds-best-beaches-for-driving|title=The best beaches for driving|trans-title=গাড়ী চলাবলৈ সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ বিলসমূহ|last=গিবচন|first=ডেভিদ কে|website=টপ গিয়াৰ|access-date=২৬ জুন ২০১৬}}<br>- {{cite web|url=https://www.deccanchronicle.com/lifestyle/viral-and-trending/240616/muzhappilangad-wins-bbc-favour.html|title=Muzhappilangad wins BBC favour|trans-title=মুজাপ্পিলাংগড়ে পালে বিবিচিৰ সমৰ্থন|date=২৪ জুন ২০১৬|website=দ্য ডেক্কান ক্ৰনিকল}}</ref> [[ব্ৰিটিছ ৰাজ|ব্ৰিটিছ শাসনৰ]] সময়ত কন্নুৰৰ প্ৰধান গুৰুত্ব তলশ্যেৰী জালুক উৎপাদনত আছিল। == ইতিহাস == {{Main|কন্নুৰৰ ইতিহাস}} {{See also|কোলাথুনাডু}} [[File:Periplous of the Erythraean Sea.svg|left|thumbnail|''[[পেৰিপ্লাছ অৱ দ্য ইৰিথ্ৰিয়ান ছী]]''ৰ নাম, পথ আৰু অৱস্থান (প্ৰথম শতিকা)]] [[File:Kannur Lighthouse.jpg|left|thumbnail|[[কন্নুৰ বাতিঘৰ]]]] [[File:Payyambalam Beach Back Water.jpg|left|thumbnail|পয়্যাম্বলম সাগৰীয় তীৰ]] [[File:Minister Kuruppu's Arabic letter to da Gama (1524).jpg|left|thumb|[[কোলাথিৰি|কোলাথিৰি ৰজাৰ]] (কন্নুৰৰ শাসক) মন্ত্ৰী কুৰুপ্পুৰ [[ভাস্কো দা গামা]]লৈ লিখা [[আৰবী]] পত্ৰ (১৫২৪)|235x235px]] ===প্ৰাগঐতিহাসিক আৰু প্ৰাচীন যুগ=== এই অঞ্চলত মানুহৰ বসতিৰ প্ৰাচীনতম প্ৰমাণ হিচাপে নৱপ্ৰস্তৰ যুগৰ শিল কাটি বনোৱা গুহা আৰু মেগালিথিক সমাধিৰ স্থান পোৱা গৈছে। টেলিপৰাম্বা-কন্নুৰ-তলশ্যেৰী অঞ্চলত প্ৰচুৰ পৰিমাণে শিল কাটি বনোৱা গুহা, [[ডলমেন]], সমাধি বৃত্ত আৰু [[মেনহিৰ]] পোৱা যায়, যিবোৰ সকলো মেগালিথ। প্ৰথমৰপৰা পঞ্চম শতিকাৰ [[সংগম যুগ]]ত কন্নুৰ জিলা [[এঝিমালা]]ক কেন্দ্ৰ কৰি থকা এখন শক্তিশালী ৰাজ্যৰ পীঠস্থান আছিল। প্ৰাচীন বন্দৰ ''নৌৰা'', যাক ''[[পেৰিপ্লাছ অৱ দ্য ইৰিথ্ৰিয়ান ছী]]''ত [[মুজিৰিছ]]ৰ উত্তৰে থকা বন্দৰ বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে, তাক কন্নুৰ বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছে।<ref name="Ente_Kannur">{{cite book|author=মেনন, এ. শ্ৰীধৰ |title=A Survey of Kerala History|trans-title=কেৰালা ইতিহাসৰ এক জৰীপ|url=https://books.google.com/books?id=FVsw35oEBv4C|year=২০০৭|publisher=ডিচি বুকছ|isbn=9788126415786|via=গুগল বুকছ}}</ref> প্ৰথম শতিকাৰ [[প্লিনি দ্য এল্ডাৰ]]ৰ মতে ''[[টিণ্ডিছ]]'' বন্দৰ ''কেপ্ৰোবটোছ''ৰ ([[চেৰা ৰাজবংশ]]) উত্তৰ-পশ্চিম সীমাত অৱস্থিত আছিল।<ref name=":2">{{cite journal|author1=গুৰুক্কল, আৰ.|author2=হুইটেকাৰ, ডি. |year=২০০১|title=In search of Muziris|trans-title=মুজিৰিছৰ সন্ধানত|journal=জাৰ্নেল অৱ ৰোমান আৰ্কিঅ'লজি|volume=১৪ |number=১৪|pages=৩৩৪–৩৫০|doi=10.1017/S1047759400019978 |s2cid=164778915 }}</ref> ''টিণ্ডিছ'' বন্দৰৰ উত্তৰে থকা অঞ্চলটো [[সংগম যুগ]]ত [[এঝিমালা]] ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল।<ref>{{cite book|author=এ. শ্ৰীধৰ মেনন|title=A Survey of Kerala History|trans-title=কেৰালা ইতিহাসৰ এক জৰীপ}}</ref> ''পেৰিপ্লাছ অৱ দ্য ইৰিথ্ৰিয়ান ছী''ৰ মতে, ''নৌৰা'' আৰু ''টিণ্ডিছ''ৰপৰা ''লিমিৰিকে'' নামৰ অঞ্চলটো আৰম্ভ হৈছিল। অৱশ্যে [[টলেমী]]য়ে কেৱল ''টিণ্ডিছ''ক ''লিমিৰিকে''ৰ আৰম্ভণি বুলি উল্লেখ কৰিছে। এই অঞ্চলটো সম্ভৱতঃ [[কন্যাকুমাৰী]]ত শেষ হৈছিল; গতিকে ই বৰ্তমানৰ [[মলাবাৰ উপকূল]]ৰ সৈতে প্ৰায় মিলি যায়। এই অঞ্চলটোৰ সৈতে [[ৰোম]]ৰ বাৰ্ষিক বাণিজ্যৰ মূল্য প্ৰায় ৫০,০০০,০০০ চেষ্টাৰচেছ বুলি অনুমান কৰা হৈছিল।<ref>[[প্লিনি দ্য এল্ডাৰ]]ৰ মতে, ভাৰতৰপৰা অনা সামগ্ৰী সাম্ৰাজ্যত মূল ক্ৰয় মূল্যৰ ১০০ গুণ বেছি দামত বিক্ৰী কৰা হৈছিল। চাওক [https://web.archive.org/web/20131106031753/http://www.cartage.org.lb/en/themes/BookLibrary/books/bibliographie/P/Plinyelder/elder/pliny-india.html]</ref> [[প্লিনি দ্য এল্ডাৰ]]ৰ মতে ''লিমিৰিকে''ত জলদস্যুৰ উপদ্ৰৱ আছিল।<ref>বষ্টক, জন (১৮৫৫)। "২৬ (ভাৰতলৈ ভ্ৰমণ)।" প্লিনি দ্য এল্ডাৰ, দ্য নেচাৰেল হিষ্ট্ৰি। লণ্ডন: টেইলৰ এণ্ড ফ্ৰান্সিছ।</ref> কছমাছ ইণ্ডিক'প্লিউষ্টেছয়ে উল্লেখ কৰিছে যে ''লিমিৰিকে'' জালুকৰ এক প্ৰধান উৎস আছিল।<ref>ইণ্ডিক'প্লিউষ্টেছ, কছমাছ (১৮৯৭)। খ্ৰীষ্টান টোপোগ্ৰাফী। ১১। যুক্তৰাজ্য: দ্য টাৰ্টুলিয়ান প্ৰজেক্ট। পৃষ্ঠা ৩৫৮–৩৭৩।</ref><ref>দাস, সন্তোষ কুমাৰ (২০০৬)। দ্য ইকনমিক হিষ্ট্ৰি অৱ এনচিয়েণ্ট ইণ্ডিয়া। জেনেছিছ পাব্লিছিং প্ৰাইভেট লিমিটেড। পৃষ্ঠা ৩০১।</ref> [[এঝিমালা]] ৰাজ্যৰ দুটা ''নাডু''ৰ ওপৰত কৰ্তৃত্ব আছিল – উপকূলীয় ''পূঝিনাডু'' আৰু পাহাৰীয়া পূব অংশৰ ''কৰ্কনাডু''। সংগম সাহিত্যৰ গ্ৰন্থসমূহৰ মতে, ''পূঝিনাডু''ত [[মাংগালুৰু]] আৰু [[কোজিকোড়ে]]ৰ মাজৰ বেছিভাগ উপকূলীয় অঞ্চল অন্তৰ্ভুক্ত আছিল।<ref name="Census_Handbook">{{Cite book|title=District Census Handbook, Kasaragod (2011)|trans-title=জিলা লোকপিয়ল হাতপুথি, কাছাৰগোড় (২০১১)|publisher=ডাইৰেক্টৰেট অৱ চেন্সাছ অপাৰেচন, কেৰালা|location=তিৰুৱনন্তপুৰম|pages=৯|url=https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/3201_PART_B_KASARAGOD.pdf}}</ref> ''কৰ্কনাডু''ত [[ৱায়ানাড়]]-গুডালুৰ পাহাৰীয়া অঞ্চল আৰু [[কড়াগু]]ৰ (কুৰ্গ) কিছু অংশ অন্তৰ্ভুক্ত আছিল।<ref name="wnd">{{cite book | author = ভাৰত চৰকাৰ | year=২০১৪–২০১৫ | title= District Census Handbook – Wayanad (Part-B) 2011 |trans-title= জিলা লোকপিয়ল হাতপুথি – ৱায়ানাড় (অংশ-খ) ২০১১ | publisher=ডাইৰেক্টৰেট অৱ চেন্সাছ অপাৰেচন, কেৰালা | url= https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/3203_PART_B_WAYANAD.pdf }}</ref> কোৱা হয় যে [[সংগম সাহিত্য|সংগম গ্ৰন্থ]] অনুসৰি, পঞ্চম শতিকাত যুদ্ধত মৃত্যুদণ্ডৰ ঠিক আগতে যেতিয়া [[চেৰা ৰাজবংশ|চেৰা]]সকলৰ হাতত পৰাজিত হৈছিল, তেতিয়া এঝিমালা ৰাজবংশৰ আটাইতকৈ বিখ্যাত শাসক নান্নানে [[ৱায়ানাড়]] পাহাৰত আশ্ৰয় লৈছিল।<ref name="wnd"/> ===প্ৰাৰম্ভিক মধ্যযুগ=== কেৰালা মুছলমান পৰম্পৰা অনুসৰি, কন্নুৰ আৰু ইয়াৰ কাষৰীয়া মাডায়ি আৰু ধৰ্মডম [[ভাৰতীয় উপমহাদেশ]]ৰ আটাইতকৈ পুৰণি মছজিদসমূহৰ ভিতৰত তিনিটাৰ স্থান আছিল। চেৰামন পেৰুমালসকলৰ কিংবদন্তি অনুসৰি, ৬২৪ খ্ৰীষ্টাব্দত কোডুংগালোৰত প্ৰথমখন ভাৰতীয় মছজিদ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। এইটো [[চেৰা ৰাজবংশ]]ৰ শেষ শাসকৰ (চেৰামন পেৰুমাল) নিৰ্দেশত হৈছিল, যি [[ধৰ্মডম]]ৰপৰা [[মক্কা]]লৈ গৈছিল আৰু [[মহম্মদ]]ৰ (প্ৰায় ৫৭০–৬৩২) জীৱিত কালতেই [[ইছলাম]] ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰিছিল।<ref>{{cite book |author=জনাথন গ'ল্ডষ্টেইন |title=The Jews of China |trans-title=চীনৰ ইহুদীসকল |publisher=এম. ই. শ্বেৰ্প |year=১৯৯৯|isbn=9780765601049 |url=https://books.google.com/books?id=8Z6DlzyT2vwC |page=১২৩}}</ref><ref name="SimpsonKresse2008">{{cite book |author1=এডৱাৰ্ড চিম্পচন|author2=কাই ক্ৰেছে|title=Struggling with History: Islam and Cosmopolitanism in the Western Indian Ocean|trans-title=ইতিহাসৰ সৈতে সংগ্ৰাম: পশ্চিম ভাৰত মহাসাগৰত ইছলাম আৰু বিশ্বজনীনতা|url=https://books.google.com/books?id=w0qHKA7zEaEC&pg=PA333|access-date=২৪ জুলাই ২০১২ |year=২০০৮|publisher=কলম্বিয়া ইউনিভাৰ্ছিটি প্ৰেছ|isbn=978-0-231-70024-5|pages=৩৩৩}}</ref><ref name="Kupferschmidt1987">{{cite book|author=উৰি এম. কুপফাৰচমিড|title=The Supreme Muslim Council: Islam Under the British Mandate for Palestine|trans-title=সৰ্বোচ্চ মুছলমান পৰিষদ: পেলেষ্টাইনৰ বাবে ব্ৰিটিছ মেণ্ডেটৰ অধীনত ইছলাম|url=https://books.google.com/books?id=ChEVAAAAIAAJ&pg=PA458|access-date=২৫ জুলাই ২০১২|year=১৯৮৭|publisher=ব্ৰিল|isbn=978-90-04-07929-8|pages=৪৫৮–৪৫৯}}</ref><ref name="Raṇṭattāṇi2007">{{cite book|author=হুছেইন ৰনতট্টানি|title=Mappila Muslims: A Study on Society and Anti Colonial Struggles |trans-title=মপ্পিলা মুছলমান: সমাজ আৰু উপনিৱেশ বিৰোধী সংগ্ৰামৰ ওপৰত এক অধ্যয়ন |url=https://books.google.com/books?id=xlb5BrabQd8C&pg=PA179|access-date=২৫ জুলাই ২০১২|year=২০০৭|publisher=আডাৰ বুকছ|isbn=978-81-903887-8-8|pages=১৭৯–}}</ref> ''কিচ্ছা শ্বাকৰৱতী ফাৰ্মাদ''ৰ মতে, কোডুংগালোৰ, [[কোল্লম|কোল্লাম]], [[মাডায়ি]], [[বাৰ্কুৰ]], [[মাংগালুৰু]], [[কাছাৰগোড়]], কন্নুৰ, [[ধৰ্মডম]], [[কোয়িলণ্ডি|পান্থালয়নি]], আৰু [[চালিয়াম]]ৰ [[মছজিদ]]সমূহ মালিকদিনাৰৰ সময়ত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল আৰু এইবোৰ [[ভাৰতীয় উপমহাদেশ]]ৰ আটাইতকৈ পুৰণি মছজিদসমূহৰ ভিতৰত পৰে।<ref>প্ৰেঞ্জ, চেবাষ্টিয়ান আৰ. ''মনচুন ইছলাম: ট্ৰেড এণ্ড ফেইথ অন দ্য মেডিভেল মলাবাৰ কোষ্ট। '' কেমব্ৰিজ ইউনিভাৰ্ছিটি প্ৰেছ, ২০১৮। ৯৮।</ref> বিশ্বাস কৰা হয় যে [[মালিকদিনাৰ]]ৰ মৃত্যু [[কাছাৰগোড়]] চহৰৰ [[থালাংগাৰা]]ত হৈছিল।<ref name="ch">পৃষ্ঠা ৫৮, কালচাৰেল হেৰিটেজ অৱ [[কেৰালা]]: এন ইণ্ট্ৰডাকশ্যন, এ. শ্ৰীধৰ মেনন, ইষ্ট-ৱেষ্ট পাব্লিকেশ্যনছ, ১৯৭৮</ref> [[File:Mappila Bay Fishing Harbour3.jpg|left|thumbnail|[[আয়িক্কাৰা]]ত [[মপ্পিলা উপসাগৰ]] বন্দৰ। এফালে [[ছেইণ্ট এঞ্জেলো দুৰ্গ]] (১৫০৫ চনত নিৰ্মিত) আৰু আনফালে [[অৰাক্কাল ৰাজ্য|অৰাক্কাল ৰাজপ্ৰাসাদ]] আছে। ]] প্ৰাৰম্ভিক মধ্যযুগীয় কালত এঝিমালা ৰাজ্যৰ পিছত মুশিকা ৰাজবংশৰ শাসন আছিল, যিটো সম্ভৱতঃ [[টুলু নাডু]]ৰপৰা [[টুলুৱা ব্ৰাহ্মণ]]সকলৰ প্ৰব্ৰজনৰ বাবে হৈছিল। একাদশ শতিকাত [[অথুলা]]ই লিখা ''[[মুশিকা-বংশ]] মহাকাব্য''ই সেই সময়লৈকে [[মুশিকা ৰাজ্য|মুশিকা ৰাজপৰিয়াল]]ৰ লিপিবদ্ধ অতীতৰ ওপৰত আলোকপাত কৰে।<ref name="Kola Swaroopam"/> ভাৰতীয় নৃতত্ত্ববিদ আয়িনাপল্লী আয়াপ্পনৰ মতে [[টুলু নাডু]]ৰ বুণ্ট সম্প্ৰদায়ৰ এক শক্তিশালী আৰু যুঁজাৰু ফৈদক ''কোলা বাৰী'' বুলি কোৱা হৈছিল আৰু কোলাথুনাডুৰ কোলাথিৰি ৰজা এই ফৈদৰ বংশধৰ আছিল।<ref name="Aiyappan">{{cite book |last1=আয়িনাপল্লী |first1=আয়াপ্পন |title=The Personality of Kerala |trans-title=কেৰালাৰ ব্যক্তিত্ব |date=১৯৮২ |publisher=প্ৰকাশন বিভাগ, [[কেৰালা বিশ্ববিদ্যালয়]] |page=১৬২ |url=https://books.google.com/books?id=SXFuAAAAMAAJ |access-date=২৭ জুলাই ২০১৮ |quote=A very powerful and warlike section of the Bants of Tulunad was known as Kola bari. It is reasonable to suggest that the Kola dynasty was part of the Kola lineages of Tulunad.}}</ref> মুশিকা ৰাজবংশৰ বংশধৰ [[কোলাথুনাডু]] ৰাজ্যৰ ক্ষমতাৰ শীৰ্ষ সময়ত ইয়াৰ সীমা উত্তৰে [[নেত্ৰাৱতী নদী]]ৰ ([[মাংগালুৰু]]) পৰা<ref name="Kola Swaroopam">{{cite book |last1=শ্ৰীধৰ মেনন |first1=এ. |title=''Kerala Charitram'' |trans-title=''কেৰালা চৰিত্ৰম'' |year=২০০৭ |publisher=ডিচি বুকছ |location=কোট্টায়াম |isbn=978-8126415885 |edition=২০০৭ |page=১৭৫ |url=https://books.google.com/books?id=FAlXPgAACAAJ&q=%E0%B4%95%E0%B5%87%E0%B4%B0%E0%B4%B3+%E0%B4%9A%E0%B4%B0%E0%B4%BF%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%82 |access-date=১৯ জুলাই ২০২০}}</ref> দক্ষিণত [[কোৰাপুঝা]]লৈকে ([[কোজিকোড়ে]]) বিস্তৃত আছিল। ইয়াৰ পশ্চিম সীমাত [[আৰব সাগৰ]] আৰু পূব সীমাত [[কড়াগু]] পাহাৰ আছিল, লগতে [[আৰব সাগৰ]]ৰ বিচ্ছিন্ন দ্বীপ [[লাক্ষাদ্বীপ]]ও ইয়াৰ অন্তৰ্ভুক্ত আছিল।<ref name="Census_Handbook"/> কন্নুৰৰ সমীপৱৰ্তী এঝিমালাত ১০৭৫ খ্ৰীষ্টাব্দৰ এটি প্ৰাচীন মালায়ালম শিলালিপি পোৱা গৈছে (ৰামনতলি শিলালিপি), য'ত [[মাংগালুৰু]]ৰ আলুপা ৰাজবংশৰ ৰজা কুণ্ডা আলুপাৰ উল্লেখ আছে।<ref>নাৰায়ণন, এম. জি. এছ. ''পেৰুমালছ অৱ কেৰালা''। ত্ৰিছুৰ (কেৰালা): কছম'বুকছ, ২০১৩। ৪৮৩।</ref> কন্নুৰৰ মাডায়ি মছজিদৰ ভিতৰত থকা এখন তামৰ ফলিত [[আৰবী]] শিলালিপি অনুসৰি ইয়াৰ প্ৰতিষ্ঠা বৰ্ষ হৈছে ১১২৮ খ্ৰীষ্টাব্দ।<ref name="Madayi">{{cite book | author = চাৰ্লছ আলেকজেণ্ডাৰ ইনেছ | year=১৯০৮ | title= Madras District Gazetteers Malabar (Volume-I) |trans-title= মাদ্ৰাজ জিলা গেজেটিয়াৰ মলাবাৰ (খণ্ড-১) | publisher=মাদ্ৰাজ চৰকাৰী প্ৰেছ |pages=৪২৩–৪২৪ | url= https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.358941/mode/2up }}</ref> ভ্ৰমণ সম্পৰ্কীয় গ্ৰন্থত (''ইল মিলিয়নে'') [[মাৰ্ক’ প’ল’|মাৰ্কো প’ল’]]ৱে ১২৯০-ৰ দশকৰ মাজভাগত এই অঞ্চললৈ কৰা ভ্ৰমণৰ বৰ্ণনা দিছে। আন ভ্ৰমণকাৰীসকলৰ ভিতৰত বৌদ্ধ তীৰ্থযাত্ৰী [[ফাহিয়ান]] আৰু [[তাঞ্জিয়াৰছ]]ৰ লেখক তথা ইতিহাসবিদ [[ইবন বটুতা]] উল্লেখযোগ্য। মধ্যযুগৰ শেষৰফালে অভ্যন্তৰীণ মতানৈক্যৰ ফলত [[কোলাথুনাডু]] ১০খন স্বাধীন ৰাজ্যত বিভক্ত হৈ পৰে, যেনে [[কড়থানাডু]] (বটাকৰ), [[ধৰ্মডম|ৰণ্ডাতাৰা]] বা পোয়ানাড ([[ধৰ্মডম]]), [[কোট্টায়াম ৰাজ্য|কোট্টায়াম]] (তলশ্যেৰী), [[নীলেশ্বৰম]], ইৰুৱাজিনাডু ([[পানুৰ (পৌৰসভা)|পানুৰ]]), কুৰুমব্ৰনাড ইত্যাদি, যিবোৰৰ শাসন সুকীয়া ৰাজকীয় নেতাসকলৰ হাতত আছিল।<ref name="Logan">{{Cite book|title=Malabar Manual (Volume-I)|trans-title=মলাবাৰ মেনুৱেল (খণ্ড-১)|last=লোগান|first=উইলিয়াম|publisher=এছিয়ান এডুকেশ্যনেল চাৰ্ভিচেছ|year=২০১০|isbn=9788120604476|location=নতুন দিল্লী|pages=৬৩১–৬৬৬}}</ref> প্ৰাৰম্ভিক মধ্যযুগত [[কোলাথিৰি]] সাম্ৰাজ্যৰ একেবাৰে উত্তৰ অংশত থকা [[নীলেশ্বৰম]] ৰাজবংশ কোলাথুনাডু আৰু [[কালিকট]]ৰ [[জামোৰিন]] দুয়োৰে আত্মীয় আছিল।<ref name="Neeleswaram fete">{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/neeleswaram-fete-to-showcase-its-heritage/article2645520.ece | title=Neeleswaram fete to showcase its heritage |trans-title=নীলেশ্বৰম উৎসৱে ইয়াৰ ঐতিহ্য প্ৰদৰ্শন কৰিব | website=দ্য হিন্দু | date=২১ নৱেম্বৰ ২০১১ | access-date=২৪ নৱেম্বৰ ২০১৬ }}</ref> দ্বাদশ শতিকাত কন্নুৰ এখন গুৰুত্বপূৰ্ণ বাণিজ্য কেন্দ্ৰ আছিল আৰু [[পাৰস্য]] আৰু [[আৰব]]ৰ সৈতে ইয়াৰ সক্ৰিয় ব্যাৱসায়িক সম্পৰ্ক আছিল। মধ্যযুগীয় কেৰালা উপকূলত অৰ্থনৈতিক আৰু ৰাজনৈতিক দিশত [[কোজিকোড়ে]] বন্দৰে সৰ্বোচ্চ স্থান দখল কৰিছিল। আনহাতে কন্নুৰ, [[কোল্লাম]], আৰু [[কোচি]] বাণিজ্যিকভাৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ দ্বিতীয় শ্ৰেণীৰ বন্দৰ আছিল য'ত পৃথিৱীৰ বিভিন্ন প্ৰান্তৰপৰা ব্যৱসায়ীসকল একত্ৰিত হৈছিল।<ref name="Malekandathil">''দ্য পৰ্তুগীজ, ইণ্ডিয়ান অ'ছেন এণ্ড ইউৰোপিয়ান ব্ৰীজহেডছ ১৫০০–১৮০০''। প্ৰফেছৰ কে. এছ. মেথিউৰ সন্মানত ফেষ্টশ্ৰীফ্ট (২০০১)। সম্পাদনা: পিয়াছ মালেকাণ্ডাথীল আৰু টি. জামাল মহম্মদ। ফাণ্ডাকোৱা অৰিয়েন্তে। ইনষ্টিটিউট ফৰ ৰিচাৰ্চ ইন ছচিয়েল চাইন্সেছ এণ্ড হিউমেনিটিজ অৱ মেছাৰ (কেৰালা)</ref> ===ইউৰোপীয় প্ৰভাৱৰ যুগ=== ১৮৮৭ চনলৈকে কন্নুৰ ভাৰতৰ পশ্চিম উপকূলত ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ সামৰিক সদৰ আছিল।<ref name="EB1911"/> আধুনিক চহৰখন কন্নুৰ টাউন বুলি পৰিচিত। কন্নুৰ জিলা আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে থকা অঞ্চলসমূহ বেছিভাগেই বিখ্যাত কোলাথিৰি ৰজাসকলৰদ্বাৰা শাসিত আছিল। যেতিয়া কেৰালা ৰাজ্য গঠন হৈছিল, তেতিয়া জিলাখনে কন্নুৰ নাম লৈছিল কাৰণ প্ৰশাসনিক কাৰ্যালয়সমূহ ইয়াতেই স্থাপন কৰা হৈছিল। ইয়াৰ পূৰ্বে কন্নুৰ [[মাদ্ৰাজ প্ৰেচিডেন্সি]]ৰ [[মলাবাৰ জিলা]]ৰ অন্তৰ্গত চিৰক্কল [[তালুক]]ৰ সদৰ আছিল। কোম্পানী শাসনৰ সময়ত [[ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানী]]য়ে মাদ্ৰাজ আৰু কোচিনক তেওঁলোকৰ প্ৰধান কেন্দ্ৰ হিচাপে অগ্ৰাধিকাৰ দিছিল আৰু তাৰ ফলত কন্নুৰে নিজৰ পুৰণি গৌৰৱ হেৰুৱাবলৈ আৰম্ভ কৰে। কন্নুৰৰ মানুহে আজিও তেওঁলোকৰ হেৰুৱা গৌৰৱ ঘূৰাই পোৱাৰ অপেক্ষাত আছে আৰু তেওঁলোকে অনুভৱ কৰে যে ৰাজ্যিক প্ৰশাসন ৰাজ্যখনৰ একেবাৰে বিপৰীত দিশত থকাৰ বাবে তেওঁলোকক অৱহেলা কৰা হৈছে। কন্নুৰৰ মূল চহৰখনৰ এটা অংশ কেৰালাৰ একমাত্ৰ মুছলমান ৰাজপৰিয়াল অৰাক্কালৰ অধীনত আছিল আৰু এই অঞ্চলটো এতিয়াও চহৰ বুলি জনা যায়। পৰ্তুগীজ আৱিষ্কাৰক [[ভাস্কো দা গামা]] ১৪৯৮ চনত আৱিষ্কাৰৰ যুগত কপ্পাড় [[কোজিকোড়ে]]ত উপস্থিত হৈছিল আৰু এনেদৰে ইউৰোপৰপৰা দক্ষিণ এছিয়ালৈ এক পোনপটীয়া সাগৰীয় পথ মুকলি কৰিছিল।<ref>ডিচি বুকছ, কোট্টায়াম (২০০৭), এ. শ্ৰীধৰ মেনন, এ চাৰ্ভে অৱ কেৰালা হিষ্ট্ৰি</ref> ১৫০১ চনত পেড্ৰো আলভাৰেছ কব্ৰালৰদ্বাৰা ইয়াত এটা পৰ্তুগীজ কাৰখানা স্থাপন কৰা হয় আৰু ১৫০২ চনত দা গামাই ৰজাৰ সৈতে চুক্তি কৰে।<ref name="EB1911"/> কন্নুৰৰ ছেইণ্ট এঞ্জেলো দুৰ্গ ১৫০৫ চনত ভাৰতৰ প্ৰথম পৰ্তুগীজ ভাইচৰয় ডম ফ্ৰাঞ্চিস্কো ডে আলমেইডাৰদ্বাৰা নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ডাচসকলে ১৬৬৩ চনত পৰ্তুগীজসকলৰপৰা এই দুৰ্গটো দখল কৰে। তেওঁলোকে দুৰ্গটো আধুনিকীকৰণ কৰে আৰু হলেণ্ডিয়া, জিলাণ্ডিয়া, আৰু ফ্ৰিজলেণ্ডিয়া নামৰ বুৰুজ নিৰ্মাণ কৰে যিবোৰ বৰ্তমানৰ গাঁথনিটোৰ প্ৰধান আকৰ্ষণ। মূল পৰ্তুগীজ দুৰ্গটো পিছলৈ ভাঙি পেলোৱা হয়। আমষ্টাৰডামৰ ৰিক্সমিউজিয়ামত এই দুৰ্গ আৰু ইয়াৰ পিছফালে থকা মাছমৰীয়াৰ ঘাটৰ এখন চিত্ৰ দেখিবলৈ পোৱা যায়। ডাচসকলে ১৭৭২ চনত অৰাক্কালৰ ৰজা আলি ৰজাৰ হাতত এই দুৰ্গটো বিক্ৰী কৰিছিল। সপ্তদশ শতিকাত, কন্নুৰ কেৰালাৰ একমাত্ৰ [[মুছলমান]] চুলতানী ৰাজ্য অৰাক্কালৰ ৰাজধানী আছিল। তেওঁলোকে কন্নুৰ চহৰৰ উপৰি [[লাক্ষাদ্বীপ]] শাসন কৰিছিল।<ref name=anathapuri>{{Cite web|url=http://www.ananthapuri.com/kerala-history.asp?page=muslim|archive-url=https://web.archive.org/web/20120605222957/http://ananthapuri.com/kerala-history.asp?page=muslim|url-status=dead|title=Arakkal royal family|trans-title=অৰাক্কাল ৰাজপৰিয়াল|archive-date=৫ জুন ২০১২|access-date=2026-08-11|archivedate=2012-06-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120605222957/http://ananthapuri.com/kerala-history.asp?page=muslim|deadurl=yes}}</ref> অৰাক্কাল ৰাজ্য আৰু চিৰক্কল ৰাজ্য কন্নুৰ চহৰক কেন্দ্ৰ কৰি থকা দুখন সামন্ত ৰাজ্য আছিল। কন্নুৰৰ ওচৰৰ ধৰ্মডম দ্বীপটো তলশ্যেৰীৰ সৈতে ১৭৩৪ চনতেই [[ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানী]]ক গতাই দিয়া হৈছিল। মধ্যযুগৰ শেষৰফালে ''কোলাট্টু ৰজা'', ''কোট্টায়াম ৰজা'', ''[[মান্নানাৰ]]''<ref>{{cite book|last=পি.জে ৰাজেন্দ্ৰন|title=Kshethravinjanakosam|trans-title=ক্ষেত্ৰবিজ্ঞানকোশম|year=২০০০|publisher= ডি.চি.বুকছ পাব্লিছিং, গুগল বুকছ|page=১০৩|isbn=9788126402540}}</ref> আৰু ''অৰাক্কাল বিবি'' সকলোৱেই এই অঞ্চলসমূহৰ ওপৰত দাবী জনাইছিল। হস্তান্তৰকৰণৰ পিছত ব্ৰিটিছে ইয়াত কাৰখানা আৰু ইংৰাজ বসতি স্থাপন কৰে।<ref name="Eng_cession">{{cite book | author = চাৰ্লছ আলেকজেণ্ডাৰ ইনেছ | year=১৯০৮ | title= Madras District Gazetteers Malabar (Volume-I) |trans-title= মাদ্ৰাজ জিলা গেজেটিয়াৰ মলাবাৰ (খণ্ড-১) |page=৪৫১ | publisher=মাদ্ৰাজ চৰকাৰী প্ৰেছ | url= https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.358941/mode/2up }}</ref><ref name="Logan"/> তাৰ পিছত ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীয়ে ১৭৯০ চনত কন্নুৰ দুৰ্গ দখল কৰে আৰু ইয়াক মলাবাৰ উপকূলত তেওঁলোকৰ অন্যতম প্ৰধান সামৰিক কেন্দ্ৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰে। [[ব্ৰিটিছ ৰাজ|ব্ৰিটিছ ঔপনিৱেশিক শাসনৰ]] সময়ত, কন্নুৰ [[মাদ্ৰাজ]] প্ৰদেশৰ [[মলাবাৰ জিলা|মলাবাৰ]] জিলাৰ অন্তৰ্গত আছিল। ১৭৬১ চনত ব্ৰিটিছে [[মাহে, ভাৰত|মাহে]] দখল কৰে আৰু এই বসতিটো [[কড়থানাডু]]ৰ শাসকক গতাই দিয়া হয়।<ref name="Mahé"/> ১৭৬৩ চনৰ পেৰিছ চুক্তিৰ আধাৰত ব্ৰিটিছে মাহেক ফৰাচীসকলৰ হাতলৈ ঘূৰাই দিয়ে।<ref name="Mahé"/> ১৭৭৯ চনত এংলো-ফ্ৰেঞ্চ যুদ্ধ আৰম্ভ হয়, যাৰ ফলত ফৰাচীসকলে [[মাহে, ভাৰত|মাহে]] হেৰুৱায়।<ref name="Mahé"/> ১৭৮৩ চনত ব্ৰিটিছে ভাৰতত ফৰাচীসকলৰ বসতিসমূহ ঘূৰাই দিবলৈ সন্মত হয় আৰু ১৭৮৫ চনত [[মাহে, ভাৰত|মাহে]] ফৰাচীসকলৰ হাতলৈ হস্তান্তৰ কৰা হয়।<ref name="Mahé">{{cite web|url=http://mahe.gov.in/mws/leftmenupages/history.html|title=History of Mahé|trans-title=মাহেৰ ইতিহাস|access-date=১৯ এপ্ৰিল ২০২১|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131230232052/http://mahe.gov.in/mws/leftmenupages/history.html|archive-date=৩০ ডিচেম্বৰ ২০১৩}}</ref> প্ৰথমাৱস্থাত ব্ৰিটিছসকলে তেওঁলোকৰ শাসনৰ বিৰুদ্ধে স্থানীয় প্ৰতিৰোধৰ সন্মুখীন হ'বলগীয়া হৈছিল। ইয়াৰ নেতৃত্ব দিছিল কেৰালা বাৰ্মা পাজাশী ৰজাই, যিয়ে তলশ্যেৰী-ৱায়ানাড় অঞ্চলত ব্যাপক জনপ্ৰিয় সমৰ্থন লাভ কৰিছিল।<ref name="Ente_Kannur"/> কোট্টায়াম প্ৰদেশৰ শাসক পাজাশী ৰজাই ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ বিৰুদ্ধে চলোৱা গেৰিলা যুদ্ধই কন্নুৰৰ ইতিহাসত গভীৰ প্ৰভাৱ পেলাইছিল। বিংশ শতিকাৰ প্ৰথম দশকবোৰত কেৰালাৰ আৰ্থ-সামাজিক আৰু ৰাজনৈতিক খণ্ডত হোৱা পৰিৱৰ্তনবোৰে কমিউনিষ্ট পাৰ্টীৰ বিকাশৰ বাবে অনুকূল পৰিৱেশৰ সৃষ্টি কৰিছিল। ১৯০৬ চনত খ্ৰীষ্টান মিছনাৰীসকলৰদ্বাৰা আৰম্ভ কৰা আৰু পিছলৈ চৰকাৰৰদ্বাৰা আগুৱাই নিয়া ইংৰাজী শিক্ষাৰ প্ৰসাৰ, শৰীৰৰ ওপৰৰ অংশ ঢাকিবলৈ কাপোৰ পিন্ধাৰ বাবে হোৱা বিদ্ৰোহ, ১৮৮৮ চনত অৰুৱিপ্পুৰমত মূৰ্তি স্থাপন, ১৮৯১ চনৰ মালায়ালী মেম’ৰিয়েল, ১৯০৩ চনত এছএনডিপি যোগমৰ প্ৰতিষ্ঠা, বিভিন্ন কাৰ্যকলাপ আৰু সংগ্ৰাম আদি কাৰকবোৰে কম সময়ৰ ভিতৰতে কেৰালা সমাজৰ পৰিৱৰ্তন ত্বৰান্বিত কৰাত সহায় কৰিছিল। এই আন্দোলনবোৰ শেষত গৈ [[ভাৰতীয় স্বাধীনতা আন্দোলন]]ৰ সৈতে মিলি গৈছিল। অতি সোনকালেই সমাজবাদ আৰু [[ছোভিয়েট বিপ্লৱ]]ৰ ধাৰণাসমূহ কেৰালাত আহি পৰে। এনে ধাৰণাসমূহ স্বদেশাভিমানী ৰামকৃষ্ণ পিল্লাই, সহোদৰন আয়াপ্পন, পি. কেশৱদেৱ আৰু অন্যান্যসকলৰ ৰচনাৰ জৰিয়তে কেৰালাত প্ৰচাৰিত হয়। ১৯৩০-ৰ দশকৰ আৰম্ভণিলৈ কিছুমান আন গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰিঘটনাও সংঘটিত হৈছিল। তাৰ ভিতৰত ট্ৰাভাঙ্কোৰত নিৱৰ্তনা আন্দোলন আছিল অন্যতম। ই আছিল চৰকাৰত অংশগ্ৰহণৰ বাবে অস্পৃশ্য আৰু দুৰ্বল শ্ৰেণী হিচাপে এতিয়ালৈকে দমন কৰি ৰখা মানুহৰ দাবী। ইয়াৰ ফলত চৰকাৰত আনুপাতিক প্ৰতিনিধিত্ব আৰু চাকৰিত সংৰক্ষণৰ দৰে সংগ্ৰামসমূহ আগবাঢ়ি আহিল। ই নিপীড়িত জনসাধাৰণৰ মাজত নতুন উৎসাহ জগাই তুলিলে।<ref>{{cite web|url=http://www.keralatourism.org/destination/destination.php?id=100|title=Pazhassi Raja Museum and Art Gallery, Kozhikode – Kerala Tourism|trans-title=পাজাশী ৰজা সংগ্ৰহালয় আৰু চিত্ৰশালা, কোজিকোড়ে – কেৰালা পৰ্যটন|access-date=৫ এপ্ৰিল ২০১৫|archive-url=https://web.archive.org/web/20131115215308/http://www.keralatourism.org/destination/destination.php?id=100|archive-date=১৫ নৱেম্বৰ ২০১৩|url-status=dead|archivedate=2013-11-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131115215308/http://www.keralatourism.org/destination/destination.php?id=100|deadurl=yes}}</ref><gallery mode="packed" widths="175"> File:Cannonore fort & Bay'; a watercolor by John Johnston, c.1795-1801.jpg|[[:File:Cannonore fort & Bay'; a watercolor by John Johnston, c.1795-1801.jpg|কান্নানোৰ দুৰ্গ আৰু উপসাগৰ; জন জনষ্টনৰদ্বাৰা অংকিত জলৰংগ, প্ৰায় ১৭৯৫-১৮০১]] File:City of Cannanore, 1572.jpg|১৫৭২ চনত অঁকা কন্নুৰৰ এখন চিত্ৰ, [[জৰ্জ ব্ৰাউন]] আৰু [[ফ্ৰান্স হোগেনবাৰ্গ]]ৰ এটলাছ ''চিভিটেটছ অৰ্বিছ টেৰাৰাম'', খণ্ড ১-ৰ পৰা </gallery> == ভূগোল == {{See also|কন্নুৰৰ পৰ্যটনস্থলীসমূহ}} [[File:Vpra floating park boat walking path.jpg|thumbnail|[[মাডায়ি]]ৰ সমীপৱৰ্তী ভায়ালাপ্ৰা হ্ৰদ]] [[File:Muzhappilangad Drive-in Beach 2.jpg|left|thumbnail|[[মুজাপ্পিলাংগড় সাগৰীয় তীৰ]], এছিয়াৰ আটাইতকৈ দীঘল ড্ৰাইভ-ইন তীৰ, কন্নুৰত অৱস্থিত]]কন্নুৰৰ উচ্চতা হৈছে সাগৰ পৃষ্ঠৰপৰা {{convert|1.02|m|feet|disp=or}}। ই [[লাক্ষাদ্বীপ সাগৰ]]ৰ উপকূলত অৱস্থিত আৰু ইয়াৰ উপকূলীয় অঞ্চলটো বালিৰে ভৰা। চহৰখনত এখন {{convert|8|km|mile|1}} দীঘল সাগৰৰ পাৰ আৰু [[পয়্যাম্বলম]]ত এখন {{convert|3|km|mile|1}} দীঘল সাগৰীয় তীৰ আছে। কন্নুৰ [[কোজিকোড়ে]]ৰ উত্তৰে, [[কাছাৰগোড়]] আৰু [[মাংগালুৰু]]ৰ দক্ষিণে, [[কড়াগু জিলা|কড়াগু]] আৰু [[ৱায়ানাড় জিলা|ৱায়ানাড়]]ৰ [[পশ্চিমঘাট]] অঞ্চলৰ পশ্চিমে আৰু [[লাক্ষাদ্বীপ সাগৰ]]ৰ পূবে অৱস্থিত। [[আয়িক্কাৰা]]ত [[মপ্পিলা উপসাগৰ]] বন্দৰ আছে। ইয়াৰ এফালে [[ছেইণ্ট এঞ্জেলো দুৰ্গ]] (১৫০৫ চনত নিৰ্মিত) আৰু আনফালে [[অৰাক্কাল ৰাজ্য|অৰাক্কাল ৰাজপ্ৰাসাদ]] আছে। এছিয়াৰ আটাইতকৈ দীঘল ড্ৰাইভ-ইন তীৰ মুজাপ্পিলাংগড় সাগৰীয় তীৰ কন্নুৰত অৱস্থিত। ভায়ালাপ্ৰা হ্ৰদ [[মাডায়ি]]ৰ সমীপত অৱস্থিত। === জলবায়ু === কন্নুৰত অতিশয় আৰ্দ্ৰ গ্ৰীষ্মমণ্ডলীয় মৌচুমী জলবায়ু (কোপেন জলবায়ু শ্ৰেণীবিভাজনৰ অধীনত ''Am'') বিৰাজ কৰে। এপ্ৰিল আৰু মে' মাহত গড় সৰ্বোচ্চ উষ্ণতা প্ৰায় {{convert|35|C}} হয়। ডিচেম্বৰ আৰু জানুৱাৰীত উষ্ণতা মজলীয়া ধৰণৰ থাকে: প্ৰায় {{convert|24|C|F|1|disp=or}}। [[মলাবাৰ উপকূল]]ৰ আন অঞ্চলবোৰৰ দৰেই, এই চহৰখনতো [[দক্ষিণ-পশ্চিম মৌচুমী বতাহ]]ৰ ফলত প্ৰচুৰ বৰষুণ হয়। বাৰ্ষিক গড় বৰষুণৰ পৰিমাণ হৈছে {{convert|3438|mm|in|0|disp=or}}, যাৰ প্ৰায় ৬৮ শতাংশ গ্ৰীষ্মকালত হয়।<ref name="KannurClimate">[http://www.calicutnet.com/yourtown/kannur/Climate.htm Climate: Kannur (Cannanore)] CalicutNet.com</ref>{{Weather box | width = auto | location = কন্নুৰ (১৯৯১–২০২০, চৰম মান ১৯৭৮–বৰ্তমানলৈ) | metric first = Yes | single line = Yes | temperature colour = | Jan record high C = ৩৬.৮ | Feb record high C = ৩৯.০ | Mar record high C = ৩৯.১ | Apr record high C = ৩৯.২ | May record high C = ৩৯.১ | Jun record high C = ৩৬.৮ | Jul record high C = ৩৩.৯ | Aug record high C = ৩৩.৬ | Sep record high C = ৩৪.২ | Oct record high C = ৩৫.৭ | Nov record high C = ৩৭.০ | Dec record high C = ৩৬.৮ | year record high C = ৩৯.২ | Jan high C = ৩৩.৬ | Feb high C = ৩৪.৩ | Mar high C = ৩৪.৯ | Apr high C = ৩৫.০ | May high C = ৩৪.০ | Jun high C = ৩০.৬ | Jul high C = ২৯.৫ | Aug high C = ২৯.৮ | Sep high C = ৩০.৮ | Oct high C = ৩১.৬ | Nov high C = ৩২.৮ | Dec high C = ৩৩.৩ | year high C = ৩২.৫ | Jan low C = ২১.৯ | Feb low C = ২২.৯ | Mar low C = ২৪.৭ | Apr low C = ২৫.৯ | May low C = ২৫.৬ | Jun low C = ২৩.৯ | Jul low C = ২৩.৩ | Aug low C = ২৩.৪ | Sep low C = ২৩.৭ | Oct low C = ২৩.৭ | Nov low C = ২৩.৬ | Dec low C = ২২.৪ | year low C = ২৩.৭ | Jan record low C = ১৬.৪ | Feb record low C = ১৭.৮ | Mar record low C = ১৯.০ | Apr record low C = ২১.৭ | May record low C = ২০.০ | Jun record low C = ২০.৬ | Jul record low C = ২০.৪ | Aug record low C = ২০.৭ | Sep record low C = ২০.৯ | Oct record low C = ১৯.৪ | Nov record low C = ১৭.৮ | Dec record low C = ১৬.১ | year record low C = ১৬.১ | rain colour = green | Jan rain mm = ০.৫ | Feb rain mm = ০.৭ | Mar rain mm = ১৫.৮ | Apr rain mm = ৫৪.২ | May rain mm = ২২১.৫ | Jun rain mm = ৯৪৬.৩ | Jul rain mm = ৮৭৭.২ | Aug rain mm = ৫৪১.৪ | Sep rain mm = ২৭০.৯ | Oct rain mm = ৩০০.৪ | Nov rain mm = ১০৯.০ | Dec rain mm = ২৭.০ | Jan rain days = ০.১ | Feb rain days = ০.১ | Mar rain days = ০.৬ | Apr rain days = ২.৯ | May rain days = ৭.৮ | Jun rain days = ২৩.৫ | Jul rain days = ২৬.২ | Aug rain days = ২১.৭ | Sep rain days = ১২.৩ | Oct rain days = ১১.৯ | Nov rain days = ৪.৯ | Dec rain days = ১.১ | time day = ১৭:৩০ [[ভাৰতীয় মান সময়|আইএছটি]] | Jan humidity = ৬৩ | Feb humidity = ৬৪ | Mar humidity = ৬৫ | Apr humidity = ৬৬ | May humidity = ৭১ | Jun humidity = ৮৪ | Jul humidity = ৮৭ | Aug humidity = ৮৫ | Sep humidity = ৮১ | Oct humidity = ৭৯ | Nov humidity = ৭৪ | Dec humidity = ৬৬ | year humidity = ৭৪ | source 1 = [[ভাৰতীয় বতৰ বিজ্ঞান বিভাগ]]<ref>{{cite web | url = https://imdpune.gov.in/library/public/Climatological%20Tables%201991-2020.pdf | title = Climatological Tables of Observatories in India 1991-2020 | trans-title = ভাৰতৰ মানৱ নিৰীক্ষণ কেন্দ্ৰসমূহৰ জলবায়ু সম্পৰ্কীয় তালিকা ১৯৯১-২০২০ | publisher = [[ভাৰতীয় বতৰ বিজ্ঞান বিভাগ]] | access-date = ৮ এপ্ৰিল ২০২৪ }}</ref><ref name=IMDnormals> {{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20200205040301/http://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | archive-date = ৫ ফেব্ৰুৱাৰী ২০২০ | url = https://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | title = Station: Cannanore Climatological Table 1981–2010 | trans-title = কেন্দ্ৰ: কান্নানোৰ জলবায়ু সম্পৰ্কীয় তালিকা ১৯৮১-২০১০ | work = Climatological Normals 1981–2010 | publisher = ভাৰতীয় বতৰ বিজ্ঞান বিভাগ | date = জানুৱাৰী ২০১৫ | pages = ১৬৭–১৬৮ | access-date = ২৯ ফেব্ৰুৱাৰী ২০২০}}</ref><ref name=IMDextremes> {{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20200205042509/http://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | archive-date = ৫ ফেব্ৰুৱাৰী ২০২০ | url = https://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | title = Extremes of Temperature & Rainfall for Indian Stations (Up to 2012) | trans-title = ভাৰতীয় কেন্দ্ৰসমূহৰ বাবে উষ্ণতা আৰু বৰষুণৰ চৰম মান (২০১২ লৈকে) | publisher = ভাৰতীয় বতৰ বিজ্ঞান বিভাগ | date = ডিচেম্বৰ ২০১৬ | page = M106 | access-date = ২৯ ফেব্ৰুৱাৰী ২০২০}}</ref> }} == নাগৰিক প্ৰশাসন == [[File:Kannur Skyline 3.jpg|thumbnail|কন্নুৰ চহৰৰ আকাশৰেখা]] ব্ৰিটিছ ভাৰতীয় সাম্ৰাজ্যৰ ১৮৬৫ চনৰ মাদ্ৰাজ আইন ১০ৰ (নগৰ উন্নয়ন আইন ১৮৫০-ৰ সংশোধনী)<ref name="Towns Act"/> অধীনত ১৮৬৬ চনৰ ১ নৱেম্বৰত কন্নুৰ পৌৰসভা গঠন কৰা হয়। ইয়াৰ লগতে [[তলশ্যেৰী]], [[কোজিকোড়ে]], [[পলক্কড়]], আৰু [[ফৰ্ট কোচি]] পৌৰসভাও গঠিত হৈছিল, যিবোৰ ৰাজ্যখনৰ প্ৰথম আধুনিক পৌৰসভাত পৰিণত হয়। ২০১৫ চনত ইয়াক [[কেৰালাৰ চহৰ আৰু নগৰসমূহৰ তালিকা|পৌৰ নিগম]]লৈ উন্নীত কৰা হয়।<ref name="kmc">{{Cite news|last=Special Currespondent|date=১৪ জানুৱাৰী ২০১৫|title=Kannur to be City Corporation|trans-title=কন্নুৰ হ'ব পৌৰ নিগম|work=দ্য হিন্দু|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/kannur-to-be-city-corporation/article6789317.ece|access-date=৬ মাৰ্চ ২০২১}}</ref> চহৰখনৰ প্ৰশাসন কন্নুৰ পৌৰ নিগমৰদ্বাৰা পৰিচালিত হয়, যাৰ মুৰব্বী হৈছে এজন মেয়ৰ। নিগমটো মেয়ৰ আৰু পৰিষদৰদ্বাৰা পৰিচালিত হয় আৰু কন্নুৰ চহৰৰ ৭৮.৩৫ বৰ্গ কিমি এলেকাজুৰি থকা প্ৰায় ২৩২,৪৮৬ জনসংখ্যাক নিয়ন্ত্ৰণ কৰে।<ref>{{Cite web |title=Home {{!}} കണ്ണൂര്‍ നഗരസഭ |trans-title=মুখ্যপৃষ্ঠা |url=https://kannurcorporation.lsgkerala.gov.in/en |archive-url=https://web.archive.org/web/20250415014349/https://kannurcorporation.lsgkerala.gov.in/en |archive-date=১৫ এপ্ৰিল ২০২৫ |access-date=৩০ ডিচেম্বৰ ২০২৫ |website=kannurcorporation.lsgkerala.gov.in |language=en}}</ref><ref>{{cite web|title=Provisional Population Totals, Census of India 2011|trans-title=অস্থায়ী জনসংখ্যাৰ সৰ্বমুঠ পৰিমাণ, ভাৰতৰ লোকপিয়ল ২০১১|url=http://urbanaffairskerala.org/images/downloads/ulb_population2011.pdf|work=Population of the urban local bodies in Kerala (2011)|publisher=কেৰালা চৰকাৰ|access-date=৪ ডিচেম্বৰ ২০২০|archive-date=২৪ ছেপ্টেম্বৰ ২০২০|archive-url=https://web.archive.org/web/20200924173424/http://urbanaffairskerala.org/images/downloads/ulb_population2011.pdf|url-status=dead|archivedate=2020-09-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200924173424/http://urbanaffairskerala.org/images/downloads/ulb_population2011.pdf|deadurl=yes}}</ref><ref name="Corporation councillors">{{cite web|title=Kannur Corporation, Councillors|trans-title=কন্নুৰ পৌৰ নিগম, পাৰিষদসকল|url=https://lsgkerala.gov.in/en/lbelection/electdmemberdet/2020/1259|access-date=৬ মাৰ্চ ২০২০|publisher=স্থানীয় স্ব-শাসন বিভাগ, কেৰালা}}</ref> প্ৰশাসনিক সুবিধাৰ বাবে চহৰখনক ৫৫টা ৱাৰ্ডত ভাগ কৰা হৈছে, য'ৰপৰা নিগম পৰিষদৰ সদস্যসকলক পাঁচ বছৰৰ বাবে নিৰ্বাচিত কৰা হয়। [[কন্নুৰ পৌৰ নিগম]]ক ছটা মণ্ডলত ভাগ কৰা হৈছে: কন্নুৰ টাউন, [[পল্লিকুন্নু]], [[পুঝাথী]], [[এডক্কাড]], [[কন্নুৰ পূব|এলায়াভুৰ]], আৰু [[চেলোৰা]]।<ref name="kmc" /> {| class="wikitable" style="float:center; text-align:center; margin:0 0 0 1em; " |- ! colspan="2"|কন্নুৰ পৌৰ নিগম |- |[[মেয়ৰ]] |এডভকেট পি ইন্দিৰা ([[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ|আইএনচি]])<ref>{{Cite news |date=২৬ ডিচেম্বৰ ২০২৫ |title=P. Indira assumes office as Kannur Mayor; K.P. Tahir elected deputy mayor |trans-title=পি. ইন্দিৰাই কন্নুৰৰ মেয়ৰ হিচাপে কাৰ্যভাৰ গ্ৰহণ কৰে; কে. পি. তাহিৰ উপ মেয়ৰ হিচাপে নিৰ্বাচিত |url=https://www.thehindu.com/incoming/p-indira-assumes-office-as-kannur-mayor-kp-tahir-elected-deputy-mayor/article70440538.ece |access-date=৩০ ডিচেম্বৰ ২০২৫ |work=দ্য হিন্দু |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> |- |[[উপ মেয়ৰ]] |কে. পি. তাহিৰ ([[ইণ্ডিয়ান ইউনিয়ন মুছলিম লীগ|আইইউএমএল]])<ref>{{Cite news |date=২৭ ডিচেম্বৰ ২০২৫ |title=Congress's P Indira sworn in as Kannur mayor |trans-title=কংগ্ৰেছৰ পি ইন্দিৰাই কন্নুৰৰ মেয়ৰ হিচাপে শপত গ্ৰহণ কৰে |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kozhikode/congresss-p-indira-sworn-in-as-kannur-mayor/articleshow/126194846.cms |access-date=৩০ ডিচেম্বৰ ২০২৫ |work=দ্য টাইমছ অৱ ইণ্ডিয়া |issn=0971-8257}}</ref> |- |[[পৌৰ আয়ুক্ত (ভাৰত)|নিগম সচিব]] |নাই |} ৰাজ্য গঠনৰ পিছত কন্নুৰ নিগম হৈছে কেৰালাৰ পঞ্চমখন পৌৰ নিগম। ২০১৫ চনত স্থাপিত হোৱা কন্নুৰ নিগমৰ প্ৰথম মেয়ৰ আছিল ই. পি. লতা।<ref>{{Cite news|last=PTI|date=১৮ নৱেম্বৰ ২০১৫|title=CPI(M) rides to power in five of six corporations in Kerala|trans-title=কেৰালাৰ ছখন নিগমৰ ভিতৰত পাঁচখনতে চিপিআই(এম) ক্ষমতালৈ আহে|work=দ্য ইকনমিক টাইমছ|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/cpim-rides-to-power-in-five-of-six-corporations-in-kerala/articleshow/49831638.cms|access-date=৬ মাৰ্চ ২০২১}}</ref> কন্নুৰ নিগমত দুটা বিধানসভা সমষ্টি আছে; [[কন্নুৰ (বিধানসভা সমষ্টি)|কন্নুৰ]] আৰু [[অঝিকোড় (বিধানসভা সমষ্টি)|অঝিকোড়]] এই দুয়োটা [[কন্নুৰ (লোকসভা সমষ্টি)|কন্নুৰ]] সংসদীয় সমষ্টিৰ অংশ। ===কন্নুৰ পৌৰ নিগম নিৰ্বাচন ২০২০=== {|class="sortable wikitable" |+কন্নুৰ পৌৰ নিগম নিৰ্বাচন ২০২০<ref>{{Cite web|title=Kannur Corporation election 2020|trans-title=কন্নুৰ পৌৰ নিগম নিৰ্বাচন ২০২০|url=http://trend.kerala.gov.in/views/index.php|access-date=৬ মাৰ্চ ২০২১|website=lbtrend|archive-date=৯ মাৰ্চ ২০২১|archive-url=https://web.archive.org/web/20210309203519/http://trend.kerala.gov.in/views/index.php|url-status=dead|archivedate=2021-03-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210309203519/http://trend.kerala.gov.in/views/index.php|deadurl=yes}}</ref> |- ! ক্ৰমিক নং!! দলৰ নাম!! দলৰ প্ৰতীক!! পাৰিষদৰ সংখ্যা |- | ০১ || [[ইউনাইটেড ডেমক্ৰেটিক ফ্ৰণ্ট (কেৰালা)|ইউডিএফ]] ||[[File:UDF logo.png|50px]]|| ৩৪ |- | ০২ || [[লেফট ডেমক্ৰেটিক ফ্ৰণ্ট (কেৰালা)|এলডিএফ]] ||[[File:Left Democratic Front (Kerala) Logo.svg|50px]] || ১৯ |- | ০৩ || [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টী|বিজেপি]] ||[[File:BJP election symbol.svg -783x768.png|50px]] || ০১ |- | ০৪ || নিৰ্দলীয় || [[File:No flag.svg|75px]] || ০১ |- |} ===কন্নুৰ পৌৰ নিগম নিৰ্বাচন ২০১৫=== {|class="sortable wikitable" |+কন্নুৰ পৌৰ নিগম নিৰ্বাচন ২০১৫<ref>{{Cite web|title=Kannur Corporation election 2015|trans-title=কন্নুৰ পৌৰ নিগম নিৰ্বাচন ২০১৫|url=http://117.239.77.93/lbtrend/lbtrend2015/views/index.php|access-date=৬ মাৰ্চ ২০২১|website=lbtrend|archive-date=১৩ ডিচেম্বৰ ২০২০|archive-url=https://web.archive.org/web/20201213154651/http://117.239.77.93/lbtrend/lbtrend2015/views/index.php|url-status=dead|archivedate=2020-12-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201213154651/http://117.239.77.93/lbtrend/lbtrend2015/views/index.php|deadurl=yes}}</ref> |- ! ক্ৰমিক নং!! দলৰ নাম!! দলৰ প্ৰতীক!! পাৰিষদৰ সংখ্যা |- | ০১ || [[ইউনাইটেড ডেমক্ৰেটিক ফ্ৰণ্ট (কেৰালা)|ইউডিএফ]] ||[[File:UDF logo.png|50px]]|| ২৭ |- | ০২ || [[লেফট ডেমক্ৰেটিক ফ্ৰণ্ট (কেৰালা)|এলডিএফ]] ||[[File:Left Democratic Front (Kerala) Logo.svg|50px]] || ২৭ |- | ০৩ || নিৰ্দলীয় || [[File:No flag.svg|75px]] || ০১ |} ===আইন-শৃংখলা=== [[কন্নুৰ চিটী পুলিচ]] এজন [[আৰক্ষী আয়ুক্ত (ভাৰত)|আৰক্ষী আয়ুক্ত]]ৰ (যি এজন [[ভাৰতীয় আৰক্ষী সেৱা|আইপিএছ]] বিষয়া) অধীনত পৰিচালিত হয়। কন্নুৰ চিটী পুলিচক তিনিটা আৰক্ষী উপ-সংমণ্ডলত ভাগ কৰা হৈছে; কন্নুৰ, তলশ্যেৰী আৰু কুথুপৰাম্বা। প্ৰতিটোৰ দায়িত্বত এজন সহকাৰী আৰক্ষী আয়ুক্ত (এচি) থাকে। কন্নুৰ চিটী পুলিচৰ অধীনত ২৪খন আৰক্ষী থানা আছে।<ref>{{Cite web |last=InfoTech |first=S. R. V. |title=History of Kannur City Police |trans-title=কন্নুৰ চিটী পুলিচৰ ইতিহাস |url=https://kannurcity.keralapolice.gov.in/history-of-kannur-city-police |access-date=৩০ ডিচেম্বৰ ২০২৫ |website=kannurcity.keralapolice.gov.in |language=ml}}</ref> নিয়মীয়া আইন-শৃংখলা ৰক্ষা কৰাৰ উপৰি, চহৰখনৰ আৰক্ষী বাহিনীত ট্ৰেফিক আৰক্ষী, বম্ব স্কোৱাড, ডগ স্কোৱাড, ফিংগাৰপ্ৰিণ্ট ব্যুৰো, মহিলা কোষ, কিশোৰ শাখা, নাৰ্কোটিক্স কোষ, দাঙ্গা নিয়ন্ত্ৰণ বাহিনী, সশস্ত্ৰ সংৰক্ষিত শিবিৰ, জিলা অপৰাধ ৰেকৰ্ড ব্যুৰো আৰু এখন মহিলা থানা অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="KCP">{{cite web|title=Kannur City Police|trans-title=কন্নুৰ চিটী পুলিচ|url=https://kannur.keralapolice.gov.in/kannur-police/history/kannur-police-history|access-date=২৮ মে' ২০২১|publisher=কন্নুৰ চিটী পুলিচ|archive-date=১৬ মে' ২০২১|archive-url=https://web.archive.org/web/20210516033606/https://kannur.keralapolice.gov.in/kannur-police/history/kannur-police-history|url-status=dead|archivedate=2021-05-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210516033606/https://kannur.keralapolice.gov.in/kannur-police/history/kannur-police-history|deadurl=yes}}</ref> ==জনগাঁথনি== {{Pie chart | thumb = right | caption = '''কন্নুৰ চহৰৰ ধৰ্মসমূহ''' (২০১১)<br /><br />{{small|'''উৎস: '''কন্নুৰ চহৰৰ লোকপিয়ল ২০১১ তথ্য}} | value1 = 56.3 | label1 = [[হিন্দু ধৰ্ম]] | color1 = darkorange | value2 = 37.9 | label2 = [[ইছলাম]] | color2 = green | value3 = 5.0 | label3 = [[খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম]] | color3 = dodgerblue | value4 = 0.8 | label4 = অন্যান্য | color4 = grey }} ২০১১ চনৰ ভাৰতৰ লোকপিয়ল অনুসৰি,<ref>{{Cite book|title=District Census Handbook – Kannur (2011) – Part XII-B|trans-title=জিলা লোকপিয়ল হাতপুথি – কন্নুৰ (২০১১) – অংশ দ্বাদশ-খ|publisher=ডাইৰেক্টৰেট অৱ চেন্সাছ অপাৰেচন কেৰালা|year=২০১৪–২০১৫|location=তিৰুৱনন্তপুৰম|url=https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/3202_PART_B_KANNUR.pdf}}</ref> কন্নুৰ চহৰৰ জনসংখ্যা {{formatnum:232486}}।<ref name="Census2011cities">{{cite web|title=Provisional Population Totals, Census of India 2011|trans-title=অস্থায়ী জনসংখ্যাৰ সৰ্বমুঠ পৰিমাণ, ভাৰতৰ লোকপিয়ল ২০১১|url=http://urbanaffairskerala.org/images/downloads/ulb_population2011.pdf|work=Population of the urban local bodies in Kerala (2011)|publisher=কেৰালা চৰকাৰ|access-date=৪ ডিচেম্বৰ ২০২০|archive-date=২৪ ছেপ্টেম্বৰ ২০২০|archive-url=https://web.archive.org/web/20200924173424/http://urbanaffairskerala.org/images/downloads/ulb_population2011.pdf|url-status=dead|archivedate=2020-09-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200924173424/http://urbanaffairskerala.org/images/downloads/ulb_population2011.pdf|deadurl=yes}}</ref><ref name="kmc"/><ref name="kudumbashree.org"/><ref name="auto"/> পুৰুষৰ সংখ্যা মুঠ জনসংখ্যাৰ ৪৬.২% আৰু মহিলাৰ সংখ্যা ৫৩.৮%। কন্নুৰৰ গড় সাক্ষৰতা হাৰ ৯৬.২৩%, যিটো ৰাষ্ট্ৰীয় গড় ৭৪.০৪% তকৈ বেছি। পুৰুষৰ সাক্ষৰতা হাৰ ৯৮% আৰু মহিলাৰ সাক্ষৰতা হাৰ ৯৪%। কন্নুৰত ১২% জনসংখ্যা ছবছৰৰ তলৰ। কন্নুৰৰ [[এংলো-ইণ্ডিয়ান]] সম্প্ৰদায় মূলতঃ বাৰ্ণাচেৰীৰ [[কন্নুৰ কেণ্টনমেণ্ট]] আৰু ইয়াৰ কাষৰীয়া থিলেৰী, নং ৩ বজাৰ আৰু কেম্প বজাৰ অঞ্চলত বাস কৰে। প্ৰশাসনিক আৰু স্থানীয় ভাষা হিচাপে [[মালায়ালম ভাষা|মালায়ালম]] ব্যৱহাৰ কৰা হয়। == শিক্ষা == [[File:Kannur University.JPG|left|thumbnail|[[কন্নুৰ বিশ্ববিদ্যালয়]]]] [[File:Government College of Engineering, Kannur.jpg|thumbnail|[[চৰকাৰী অভিযান্ত্ৰিক মহাবিদ্যালয়, কন্নুৰ]]ৰ মূল ভৱন ]] [[File:Academy pic.jpg|thumbnail|কন্নুৰৰ [[এঝিমালা]]ত থকা [[ভাৰতীয় নৌ সেনা একাডেমী]] এছিয়াৰ সৰ্ববৃহৎ নৌ সেনা একাডেমী]] [[File:Pariyaramknr.png|left|thumbnail|চৰকাৰী চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়, কন্নুৰ]] ভাৰতীয় নৌ সেনা একাডেমী কন্নুৰৰ [[এঝিমালা]]ত অৱস্থিত। ২৫০০ একৰৰ বিশাল চৌহদত ইয়াত নৌ সেনা কেডেটসকলক প্ৰশিক্ষণ দিয়া হয়। কন্নুৰ জিলাত কন্নুৰ, কেলট্ৰন নগৰ, পায়্যানুৰ, এঝিমালা, আৰু তলশ্যেৰী, পেৰিঙ্গোমক ধৰি পাঁচখন [[কেন্দ্ৰীয় বিদ্যালয়]] আছে। ১৯৯৬ চনৰ [[কেৰালা বিধানসভা]]ৰ ২২ নং আইনৰ জৰিয়তে [[কন্নুৰ বিশ্ববিদ্যালয়]] প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ইয়াৰ পূৰ্বে ১৯৯৫ চনৰ ৯ নৱেম্বৰত কেৰালাৰ ৰাজ্যপালৰ এক অধ্যাদেশৰ জৰিয়তে "মলাবাৰ বিশ্ববিদ্যালয়" নামেৰে এই বিশ্ববিদ্যালয়খন স্থাপিত হৈছিল। ১৯৯৬ চনৰ ২ মাৰ্চত কেৰালাৰ মুখ্যমন্ত্ৰী এ. কে. এণ্টনীয়ে বিশ্ববিদ্যালয়খন উদ্বোধন কৰিছিল। কন্নুৰ বিশ্ববিদ্যালয় আইন ১৯৯৬ৰ উদ্দেশ্য আছিল কেৰালা ৰাজ্যত এখন শিক্ষাদান কৰা, আৱাসিক আৰু সংযুক্ত বিশ্ববিদ্যালয় স্থাপন কৰা। ইয়াৰ জৰিয়তে [[কাছাৰগোড় জিলা|কাছাৰগোড়]] আৰু [[কন্নুৰ জিলা|কন্নুৰ]] ৰাজহ জিলাসমূহৰ লগতে [[ৱায়ানাড়]] জিলাৰ মানন্তৱাড়ী তালুকত উচ্চ শিক্ষাৰ বিকাশ কৰিব বিচৰা হৈছিল। [[কন্নুৰ বিশ্ববিদ্যালয়]] এখন বহুমুখী চৌহদৰ বিশ্ববিদ্যালয়। ১৮৬২ চনত প্ৰতিষ্ঠা হোৱা কন্নুৰৰ প্ৰথমখন মহাবিদ্যালয় চৰকাৰী ব্ৰেনেন মহাবিদ্যালয়ত ২৫০০-তকৈ অধিক ছাত্ৰ-ছাত্ৰীক শিক্ষা প্ৰদান কৰা হয়। উত্তৰ কেৰালাত অভিযান্ত্ৰিক শিক্ষা প্ৰদানৰ কেন্দ্ৰ হিচাপে ১৯৮৬ চনত [[আন্থুৰ|ধৰ্মশালা, কন্নুৰ]]ৰ সমীপত চৰকাৰী অভিযান্ত্ৰিক মহাবিদ্যালয়, কন্নুৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল।<ref name="GCEK">{{cite web|url=http://gcek.ac.in|title=Welcome|trans-title=স্বাগতম|author=প্ৰশাসক|access-date=৫ এপ্ৰিল ২০১৫}}</ref> কাৰিকৰী শিক্ষাৰ ক্ষেত্ৰত উচ্চ শিক্ষা প্ৰদান কৰা এই মহাবিদ্যালয়খন ৰাজ্যখনৰ শীৰ্ষ দহখন অভিযান্ত্ৰিক মহাবিদ্যালয়ৰ ভিতৰত অন্যতম। কন্নুৰ চহৰ আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে থকা অঞ্চলসমূহৰ সেৱাৰ বাবে ১৯৯৩ চনত [[পৰিয়াৰম]]ত চৰকাৰী চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়, কন্নুৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ত্ৰয়োদশ ৰাষ্ট্ৰীয় ফেশ্বন প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান (এনআইএফটি) চৌহদটো কন্নুৰ চহৰৰপৰা {{cvt|16|km}} উত্তৰে ধৰ্মশালা, কন্নুৰত অৱস্থিত। == সংবাদ মাধ্যম == [[File:Albert einstein statue.JPG|thumbnail|কন্নুৰৰ বিজ্ঞান উদ্যানত থকা এলবাৰ্ট আইনষ্টাইনৰ মূৰ্তি]] কন্নুৰত বহুতো স্থানীয় কেবুল দূৰদৰ্শন চেনেল উপলব্ধ। আটাইতকৈ জনপ্ৰিয় কেবুল চেনেলসমূহ হৈছে চিটী চেনেল, চিটী গ'ল্ড, চিটী জুক, নেটৱৰ্ক চেনেলছ, জীল নেটৱৰ্ক, কন্নুৰ ভিছন, ৱৰ্ল্ড ভিছন, ৱৰ্ল্ডভিছন মিউজিক, চক্কৰাক্কল, গ্ৰামিকা চেনেল কুথুপৰাম্বা আৰু কন্নুৰৱান। কন্নুৰত ১০১.৫ মেগাহাৰ্টজত [[অল ইণ্ডিয়া ৰেডিঅ']] সম্প্ৰচাৰ কৰা হয়। কন্নুৰৰ ব্যক্তিগত এফএম ৰেডিঅ' ষ্টেচনসমূহৰ ভিতৰত আছে: ৰেডিঅ' মেংগো ৯১.৯ (মালায়ালম মনোৰমা কোম্পানী লিমিটেড), ক্লাব এফএম ৯৪.৩ (মাতৃভূমি প্ৰিণ্টিং এণ্ড পাব্লিছিং কোম্পানী লিমিটেড), ৰেড এফএম (ভাৰত)|ৰেড এফএম ৯৩.৫ (ছান টিভি নেটৱৰ্ক|ছান নেটৱৰ্ক) আৰু বেষ্ট এফএম ৯৫|বেষ্ট এফএম ৯৫.০ (এছিয়ানেট কমিউনিকেশ্বনছ লিমিটেড)। কন্নুৰৰপৰা কেইবাখনো বাতৰি কাকত প্ৰকাশিত হয়। ইয়াৰ ভিতৰত ''মালায়ালম মনোৰমা'', ''মাতৃভূমি'', ''মাধ্যমম'', ''দেশাভিমানী'', ''দীপিকা (বাতৰি কাকত)|দীপিকা'', ''দীপিকা (বাতৰি কাকত)#ৰাষ্ট্ৰ দীপিকা|ৰাষ্ট্ৰ দীপিকা'', ''চন্দ্ৰিকা (মালায়ালম বাতৰি কাকত)|চন্দ্ৰিকা'', ''কেৰালা কৌমুদী'', ''মংগলম'', ''জন্মভূমি'', ''বীক্ষণম'', ''তেজছ'', ''চিৰাজ ডেইলী|চিৰাজ'', ''সুপ্ৰভাতম'', ''জনযুগম'' আৰু ''দ্য নিউ ইণ্ডিয়ান এক্সপ্ৰেছ'' আদি উল্লেখযোগ্য। == ৰন্ধনশৈলী == {{See also|তলশ্যেৰী ৰন্ধনশৈলী}} {{Multiple image | align = centre | direction = horizontal | width = 150 | header_align = left/right/center | footer_align = left/right/center | header_background = | footer_background = | image1 = Pathiri.jpg | caption1 = চাউলৰ গুড়িৰে তৈয়াৰী একপ্ৰকাৰৰ পিঠা ''[[পাথিৰি]]'' কন্নুৰৰ এবিধ সাধাৰণ পুৱাৰ আহাৰ | image2 = KallummakkayaNirachath.jpg | caption2 = ''কল্লুম্মাক্কায়া নিৰচথু'' বা ''অৰিক্কডুক্কা'' (চাউল ভৰোৱা শামুক) | caption3 = ''[[ৰায়তা]]''ৰ সৈতে তলশ্যেৰী ''বিৰিয়ানী'' | image4 = Calicut Halwa.jpg | caption4 = কন্নুৰ আৰু [[তলশ্যেৰী]]ত হালৱা জনপ্ৰিয় }} কন্নুৰৰ ৰন্ধনশৈলীয়ে ইয়াৰ সংস্কৃতি আৰু ঐতিহ্যক প্ৰতিফলিত কৰে। ই [[মলাবাৰ বিৰিয়ানী]]ৰ বাবে বিখ্যাত। মিঠাইবিধৰ গঠনৰ বাবে ইউৰোপীয়সকলে ছুইট মিট বুলি কোৱা [[হালৱা#ভাৰত|হালৱা]]ৰ বাবেও এই চহৰখন বিখ্যাত। আন এক বিশেষত্ব হৈছে [[কলৰ চিপছ#ভাৰত|কলৰ চিপছ]], যিবোৰ মচমচীয়া আৰু পাতলকৈ বনোৱা হয়। অন্যান্য জনপ্ৰিয় ব্যঞ্জনসমূহৰ ভিতৰত সাগৰীয় খাদ্যৰ প্ৰস্তুতি ([[খাদ্য হিচাপে মিছামাছ|মিছামাছ]], [[শামুক]], [[খাদ্য হিচাপে মেকাৰেল|মেকাৰেল]]) অন্তৰ্ভুক্ত। নিৰামিষ আহাৰৰ ভিতৰত [[সদ্যা]] অন্তৰ্ভুক্ত। কন্নুৰৰ ৰন্ধনশৈলী পৰম্পৰাগত [[কেৰালা]], [[ইৰানৰ ৰন্ধনশৈলী|পাৰ্চী]], [[য়েমেন|য়েমেনী]] আৰু [[আৰৱ]] খাদ্য-সংস্কৃতিৰ এক মিশ্ৰণ।<ref name="MC">{{Cite news|title=Straight from the Malabar Coast|trans-title=মলাবাৰ উপকূলৰপৰা পোনে পোনে|url=https://www.thehindu.com/life-and-style/food/straight-from-the-malabar-coast/article27942808.ece|last=সভনানী|first=ধৰা ভোৰা|date=১৪ জুন ২০১৯|access-date=২৬ জানুৱাৰী ২০২১|work=দ্য হিন্দু}}</ref> খাদ্য-সংস্কৃতিৰ এই সংগম বেছিভাগ ব্যঞ্জনৰ প্ৰস্তুতিতেই দেখিবলৈ পোৱা যায়।<ref name="MC" /> ''কল্লুম্মাক্কায়া'' ([[শামুক]])ৰ [[আঞ্জা]], ''ইৰাচি পুট্টু'' (''ইৰাচি'' মানে মাংস), ''পৰোটা'' (কোমল চেপেটা ৰুটী),<ref name="MC" /> ''[[পাথিৰি]]'' (এবিধ চাউলৰ পিঠা)<ref name="MC" /> আৰু ''ঘিউ'' ভাত আদি অন্যান্য কিছুমান বিশেষত্ব। মচলাৰ ব্যৱহাৰ কন্নুৰৰ ৰন্ধনশৈলীৰ এক প্ৰধান বৈশিষ্ট্য। ইয়াত প্ৰচুৰ পৰিমাণে [[জালুক]], [[ইলাচী]] আৰু [[লং]] ব্যৱহাৰ কৰা হয়। কেৰালাৰ ''[[বিৰিয়ানী]]''ৰ সংস্কৰণটো, যাক [[মালায়ালম]] ভাষাত ''কুঝি মাণ্ডি'' বুলি জনা যায়, ই আন এবিধ জনপ্ৰিয় ব্যঞ্জন। ইয়াৰ ওপৰত [[য়েমেন]]ৰ প্ৰভাৱ আছে। ইয়াত তলশ্যেৰী ''বিৰিয়ানী'' আৰু কন্নুৰ ''বিৰিয়ানী''ৰ<ref>{{Cite web|date=২৩ জুন ২০১৭|title=Thalassery Chicken Biriyani|trans-title=তলশ্যেৰী চিকেন বিৰিয়ানী|url=https://www.thetakeiteasychef.com/thalassery-chicken-biriyani-recipe|access-date=১৩ মে' ২০২১|website=দ্য টেক ইট ইজি চেফ|language=en-GB}}</ref> দৰে বিভিন্ন ধৰণৰ ''বিৰিয়ানী'' প্ৰস্তুত কৰা হয়।<ref name="MC" /> জলপানসমূহৰ ভিতৰত ''[[উন্নককায়া|উন্নক্কায়া]]'' (কাজু, [[কিশমিশ]] আৰু চেনিৰ মিশ্ৰণ দি বনোৱা সিজোৱা পকা কলৰ প্ৰলেপক গভীৰভাৱে ভজা হয়),<ref name="MC_2">{{Cite news|title=Flavours unlimited from the Malabar coast|trans-title=মলাবাৰ উপকূলৰপৰা অগণন সোৱাদ|url=https://www.thehindu.com/features/metroplus/Food/flavours-unlimited-from-the-malabar-coast/article6170291.ece|last=কুৰিয়েন|first=চিজো|date=২ জুলাই ২০১৪|access-date=২৬ জানুৱাৰী ২০২১|work=দ্য হিন্দু}}</ref> ''[[পঝম পোৰি|পঝম নিৰচথু]]'' (ৰুকি থোৱা [[নাৰিকল]], [[গুড়]] বা চেনিৰে ভৰোৱা পকা কল),<ref name="MC_2" /> [[খাদ্য হিচাপে কণী|কণী]]ৰে নিৰ্মিত ''[[ফিঅছ ডি ওভছ|মুত্তামালা]]'',<ref name="MC" /> ''চাট্টি পাথিৰি'' (আটাৰে তৈয়াৰী এবিধ মিঠাই যিটো স্তৰযুক্ত আৰু ভিতৰত মিশ্ৰণ ভৰোৱা বেক কৰা চাপাতিৰ দৰে হয়), ''অৰিক্কডুক্কা'',<ref>{{Cite web|date=৩০ জুন ২০২০|title=Arikkadukka – Spicy Stuffed Mussels|trans-title=অৰিক্কডুক্কা – মচলাযুক্ত শামুক|url=https://www.facesplacesandplates.com/arikkadukka-spicy-stuffed-mussels/|access-date=১৩ মে' ২০২১|website=ফেচেছ প্লেচেছ এণ্ড প্লেটছ|language=en-US}}</ref> আদি অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="MC" /> == পৰিবহণ == {{Main|কন্নুৰ জিলাত পৰিবহণ}} [[File:Fishing boats from Mattool Azheekkal.jpg|left|thumbnail|[[মাটুল]] অঝিক্কলত মাছমৰীয়া নাও]] [[File:Ptb kannur.jpg|thumb|[[কন্নুৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰ]]ে কন্নুৰ চহৰলৈ সেৱা আগবঢ়ায়]] কন্নুৰৰপৰা [[মাংগালুৰু]], [[বাংগালোৰ]], [[মহীশূৰ]], [[কড়াগু]] আৰু [[কোচি]]লৈ এক সুন্দৰ পথ যোগাযোগ ব্যৱস্থা আছে। ইয়াৰ ৰেলৱে ষ্টেচনটোও ভাৰতৰ সকলো প্ৰান্তৰ সৈতে সু-সংযোজিত হৈ আছে। চহৰখনৰপৰা প্ৰায় ২৬ কিমি দূৰত অৱস্থিত কন্নুৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰটোৱে ২০১৮ চনৰ ৯ ডিচেম্বৰৰপৰা কাম-কাজ আৰম্ভ কৰে। ই ৰাজ্যখনৰ চতুৰ্থটো আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰ। ওচৰৰ আন বিমানবন্দৰসমূহ [[কালিকট আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰ|কালিকট]], [[মহীশূৰ]] আৰু [[মাংগালুৰু বিমানবন্দৰ|মাংগালুৰু]]ত অৱস্থিত। কন্নুৰ [[কোজিকোড়ে]] আৰু [[মাংগালুৰু]]ৰ মাজৰ [[ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ ১৭ (ভাৰত)|ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ ৬৬]] বা এনএইচ ৬৬ (পূৰ্বৰ ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ ১৭)-ত অৱস্থিত। এই ঘাইপথটো চাৰিলেনযুক্ত কৰাৰ পৰিকল্পনা কৰা হৈছে। ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ বহল কৰা প্ৰকল্পৰ অধীনত কন্নুৰ চহৰৰ বাবে এটা বাইপাছৰ প্ৰস্তাৱ দিয়া হৈছে। কন্নুৰ-কুৰ্গ-মহীশূৰ ঘাইপথৰ জৰিয়তে কন্নুৰ কৰ্ণাটকৰ [[কড়াগু]], [[মহীশূৰ]] আৰু [[বাংগালোৰ]]ৰ সৈতে সংযোজিত। ২০১৭ চনত এই ঘাইপথটোক ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথলৈ উন্নীত কৰা হৈছিল। [[File:Kannur Railway Station, Kerala.jpg|thumb|[[কন্নুৰ ৰেলৱে ষ্টেচন]]]] কন্নুৰ ৰেলৱে ষ্টেচন {{rwd|পলক্কড়}}ৰ অধিকাৰক্ষেত্ৰৰ অধীনস্থ দক্ষিণ ৰেলৱে মণ্ডলৰ অন্যতম প্ৰধান ষ্টেচন। তিৰুৱনন্তপুৰম ৰাজধানী এক্সপ্ৰেছ আৰু {{rws|কোচুভেলী}} [[কোচুভেলী-লোকমান্য তিলক গৰীব ৰথ|গৰীব ৰথ]]কে ধৰি সকলো ৰেল কন্নুৰত ৰয়। ছখন দৈনিক ৰেল আৰু প্ৰায় ১৫খন সাপ্তাহিক বা দ্বি-সাপ্তাহিক ৰেলে কন্নুৰক ৰাজধানী [[তিৰুৱনন্তপুৰম]]ৰ সৈতে সংযোগ কৰে। কন্নুৰ ৰেলযোগে [[মাংগালুৰু]] আৰু [[কোজিকোড়ে]]ৰ সৈতে সু-সংযোজিত।<ref>{{cite web|title=Mangalore to Kannur (Cannanore) – Trains|trans-title=মাংগালুৰুৰপৰা কন্নুৰলৈ (কান্নানোৰ) – ৰেলসমূহ|url=https://indiarailinfo.com/search/maq-mangaluru-central-mangalore-to-can-kannur-main-cannanore-/1470/0/1243|access-date=১২ নৱেম্বৰ ২০১৭|publisher=ইণ্ডিয়া ৰেল ইনফো}}</ref><ref>{{cite web|title=Kannur (Cannanore) to Kozhikode – Trains|trans-title=কন্নুৰৰ (কান্নানোৰ) পৰা কোজিকোড়েলৈ – ৰেলসমূহ|url=https://indiarailinfo.com/search/can-kannur-main-cannanore-to-clt-kozhikode-main-calicut-/1243/0/1242|access-date=১২ নৱেম্বৰ ২০১৭|publisher=ইণ্ডিয়া ৰেল ইনফো}}</ref> [[কন্নুৰ দক্ষিণ]] ৰেলৱে ষ্টেচন আৰু [[এডক্কাড]] ৰেলৱে ষ্টেচন কন্নুৰ নিগমৰ সীমাৰ ভিতৰত অৱস্থিত। চিৰক্কল ৰেলৱে ষ্টেচন চহৰখনৰ উত্তৰ দিশত অৱস্থিত। এই তিনিখন ষ্টেচনত কেৱল যাত্ৰীবাহী ৰেলহে ৰয়। মাট্টাননূৰত থকা কন্নুৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰ ২০১৮ চনৰ ৯ ডিচেম্বৰত উদ্বোধন কৰা হৈছিল। ই কেৰালাৰ চতুৰ্থটো আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰ। বিমানবন্দৰটোত ৰানৱে (ৰাজ্যখনৰ আটাইতকৈ দীঘল) আৰু অত্যাধুনিক যাত্ৰী টাৰ্মিনেলৰ লগতে অন্যান্য সা-সুবিধাসমূহ আছে।<ref>{{Cite web|url=https://www.timesnownews.com/business-economy/real-estate/article/kerala-gets-its-4th-international-airport-at-kannur-10-point-cheat-sheet/296082|title=Kerala gets its 4th international airport at Kannur: 10-point cheat-sheet|trans-title=কেৰালাই পালে ইয়াৰ চতুৰ্থটো আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰ কন্নুৰত: ১০-দফীয়া পৰামৰ্শ|website=timesnownews.com|date=৮ অক্টোবৰ ২০১৮ }}</ref> ই এক বিস্তৃত পথ যোগাযোগ ব্যৱস্থাৰ জৰিয়তে সু-সংযোজিত আৰু ইয়াৰ বাবে এটা ৰেলপথৰ প্ৰস্তাৱো আগবঢ়োৱা হৈছে। ২০১৬–১৭ চনৰ কেন্দ্ৰীয় ৰেলৱে বাজেটত, অতিৰিক্ত বাজেট সম্পদৰ (ইবিআৰ) অধীনত ইয়াৰ বাবে {{INRConvert|4|b}} আবণ্টন দিয়া হৈছিল। ৰেলপথটোৰ বাবে খৰচ হ'বলগীয়া এই ধনৰ এটা অংশ ৰাজ্য চৰকাৰে বহন কৰিব। == উল্লেখযোগ্য ব্যক্তিসকল == <!-- কেৱল তেতিয়াহে এই অংশত এজন ব্যক্তিক যোগ কৰিব যদিহে তেওঁৰ বিষয়ে ৱিকিপিডিয়াত ইতিমধ্যে প্ৰবন্ধ আছে আৰু তেওঁ কন্নুৰ জিলাৰ আন ঠাইৰপৰা নহয়, বৰঞ্চ খোদ কন্নুৰ চহৰৰপৰা হয় --> === সাহিত্য === * [[সুকুমাৰ অঝিকোড়]] * [[ওয়্যাৰথু চান্দু মেনন]] * [[চেৰুচ্ছেৰী নাম্বুথিৰী]] * [[এন. প্ৰভাকৰণ]] * [[টি. পদ্মনাভন]] * [[টি. কে. ডি. মুজাপ্পিলাংগড়]] === ক্ৰীড়া === * [[মানুৱেল ফ্ৰেডেৰিক]] * [[জিমি জৰ্জ]] * [[ভি. পি. সত্যন]] * [[ডেনছন দেৱদাস]] * [[চি. কে. বিনীত]] * [[চাহল আব্দুল চমাড]] * [[টিণ্টু লুকা]] * [[চুন্দাংগাপোয়িল ৰিজৱান]] * [[সুধা শ্বাহ]] === ৰাজনীতিবিদ === * [[এম. ভি. ৰাঘৱন]] * [[পিনাৰায়ি বিজয়ন]] * [[কে. কৰুণাকৰণ]] * [[ই. কে. নয়নাৰ]] * [[কে. কে. শৈলজা]] * [[পি. জয়ৰাজন]] * [[ই. আহমেদ]] * [[এম. ভি. গোবিন্দন]] * [[কদিয়েৰী বালাকৃষ্ণন]] * [[জন ব্ৰিটাছ]] * [[ই. পি. জয়ৰাজন]] * [[কদন্নপ্পল্লী ৰামচন্দ্ৰন]] * [[এ. এন. ছমছীৰ]] * [[কে. সুধাকৰণ]] * [[এম. ভি. জয়ৰাজন]] * [[জেমছ মেথিউ]] * [[টি. ভি. ৰাজেশ]] * [[এম. ভি. নিকেশ কুমাৰ]] === অভিনেতা-অভিনত্ৰী === * [[শ্ৰীনিবাসন]] * [[এম. এন. নাম্বিয়াৰ]] * [[মালবিকা মোহনন]] * [[অনশ্বৰা ৰাজন]] * [[সম্বৃতা সুনীল]] * [[মমতা মোহনদাস]] * [[বিনীত]] * [[বিনীত কুমাৰ]] * [[দীপক পৰম্বোল]] * [[সনুশা]] * [[সনুপ সন্তোষ]] * [[নিখিলা বিমল]] * [[নিবেথা থমাছ]] * [[শ্ৰীকলা শশীধৰণ]] * [[স্নেহা পালিযেৰী]] * [[অঞ্জু অৰবিন্দ]] * [[আত্মীয়া ৰাজন]] * [[শ্ৰুতি লক্ষ্মী]] * [[পাৰ্বতী নাম্বিয়াৰ]] * [[গণপতি এছ পোডুৱাল]] * [[মেডোনা চেবাষ্টিয়ান]] * [[ছানা খান]] * [[সন্তোষ কীঝাট্টুৰ]] * [[শামনা কাছিম]] === চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাতা === * [[বিজয় নাম্বিয়াৰ]] * [[চেলিম আহমেদ]] * [[বিনীত শ্ৰীনিবাসন]] * [[ধ্যান শ্ৰীনিবাসন]] === সংগীত (সুৰকাৰ) === * [[কাইথাপ্ৰম দামোদৰন নাম্বুথিৰী]] * [[কন্নুৰ ৰাজন]] * [[দীপক দেৱ]] * [[ইফতি]] * [[শ্বান ৰহমান]] * [[সুশিন শ্যাম]] * [[ছায়ানোৰা ফিলিপ]] === সংগীত (নেপথ্য গায়ক) === * [[বিনীত শ্ৰীনিবাসন]] * [[শ্বান ৰহমান]] * [[সুশিন শ্যাম]] * [[ছায়ানোৰা ফিলিপ]] * [[অৰুণ আলাত]] === চিত্ৰগ্ৰহণকাৰী === * [[কে. ইউ. মোহনন]] <!-- কেৱল তেতিয়াহে এই অংশত এজন ব্যক্তিক যোগ কৰিব যদিহে তেওঁৰ বিষয়ে ৱিকিপিডিয়াত ইতিমধ্যে প্ৰবন্ধ আছে আৰু তেওঁ কন্নুৰ জিলাৰ আন ঠাইৰপৰা নহয়, বৰঞ্চ খোদ কন্নুৰৰপৰা হয় --> == লগতে চাওক == *[[কন্নুৰ উত্তৰ]] *[[কন্নুৰ পূব]] *[[কন্নুৰ জিলাৰ উপাসনা স্থলীসমূহ]] *[[জিডিপি অনুসৰি ভাৰতৰ সৰ্ববৃহৎ চহৰসমূহ]] == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist}} == বাহ্যিক সংযোগ == {{Commons category|Kannur}} * [https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Kannur&params=11_52_28.2_N_75_22_13.4_E_type:city(232486)_region:IN-KL জিঅ'হেক – কন্নুৰ] * [https://web.archive.org/web/20190517095943/https://kannur.gov.in/ চৰকাৰী ৱেবছাইট] (আৰ্কাইভ কৰা) * [https://web.archive.org/web/20090427072410/http://kannur.nic.in/ চৰকাৰী ৱেবছাইট] (বিকল্প ৱেবছাইট; আৰ্কাইভ কৰা) {{Navboxes |title = কন্নুৰ সম্পৰ্কীয় প্ৰবন্ধসমূহ |list = {{কন্নুৰ |state=expanded}} {{কেৰালা}} {{মলাবাৰ}} {{উত্তৰ মলাবাৰ}} {{কন্নুৰ জিলা}} {{কেৰালাৰ পৌৰসভাসমূহ}} {{ভাৰতৰ নিযুতৰো অধিক জনসংখ্যাৰ চহৰসমূহ}} }} {{Authority control}} [[শ্ৰেণী:কন্নুৰ| ]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ মহানগৰসমূহ]] [[শ্ৰেণী:প্ৰাক্তন পৰ্তুগীজ উপনিৱেশসমূহ]] [[শ্ৰেণী:কন্নুৰ জিলাৰ চহৰ আৰু নগৰসমূহ]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ জনবসতিপূৰ্ণ উপকূলীয় স্থানসমূহ]] k2ojmij414l9i97vjwxt9ix8ogvxubq 0 138621 627294 626371 2026-08-14T21:08:19Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 627294 wikitext text/x-wiki {{Short description|ভাৰতৰ কেৰালাৰ চহৰ}} {{Infobox settlement | name = কোল্লম | native_name = | native_name_lang = | other_name = কুইলন | settlement_type = [[মহানগৰ]] | image_skyline = Kollam_Collage.png | imagesize = 255px | image_caption = ওপৰৰপৰা ঘড়ীৰ কাঁটাৰ দিশত: [[অষ্টমুদি হ্ৰদ]] আৰু [[দ্য ৰভিজ]]ৰ আকাশী দৃশ্য, [[থাংগাছেৰী লাইটহাউচ]], [[ছেইণ্ট থমাছ দুৰ্গ]]ৰ ধ্বংসাৱশেষ, [[কোল্লম কেএছআৰটিচি বাছ আস্থান]] আৰু [[কোল্লম কেএছডব্লিউটিডি ফেৰী টাৰ্মিনেল|কেএছডব্লিউটিডি নাও ঘাট]], [[ব্ৰিটিছ ৰেচিডেন্সি]], [[ডাউনটাউন কোল্লম]] এলেকা য'ত [[আৰপি মল, কোল্লম|আৰপি মল]] অন্তৰ্ভুক্ত, [[মুনৰো দ্বীপ]]ত পৰ্যটক, [[এডভেঞ্চাৰ পাৰ্ক, কোল্লম|এডভেঞ্চাৰ পাৰ্ক]], [[কোল্লম জংচন ৰেলৱে ষ্টেচন]], [[থাংগাছেৰী ব্ৰেকৱাটাৰ টুৰিজিম পাৰ্ক|ব্ৰেক ৱাটাৰ টুৰিজিম]] আৰু [[কোল্লম বন্দৰ]], [[কোল্লম সাগৰৰ পাৰ]] আৰু [[চিন্নাকাডা ক্লক টাৱাৰ]] | etymology = [[জালুক]]: ''কোলা'' ("জালুক") | nicknames = "আৰৱ সাগৰৰ ৰাজকুমাৰ"<br />"বিশ্বৰ কাজু ৰাজধানী"<ref>{{cite web|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/kollams-cashew-crunch/article23701507.ece |title=Kollam's cashew crunch |trans-title=কোল্লমৰ কাজু সংকট |work=The Hindu|date=28 April 2018 |access-date=10 August 2018}}</ref> <br /> "বেকৱাটাৰৰ প্ৰৱেশদ্বাৰ" <br /> "[[যৌৱনৰ ফোৱাৰা]]"<ref>{{cite web | url=https://www.keralatourism.org/kerala-article/2012/kollam-quilon/154 | title=Kollam, Quilon, Land of cashew, coir, backwaters, Kerala Tourism |trans-title=কোল্লম, কুইলন, কাজু, কয়াৰ, বেকৱাটাৰৰ দেশ, কেৰালা পৰ্যটন }}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.grunge.com/236799/the-tragic-history-of-the-search-for-the-fountain-of-youth/ | title=The Tragic History of the Search for the Fountain of Youth |trans-title=যৌৱনৰ ফোৱাৰা সন্ধানৰ দুখজনক ইতিহাস | newspaper=Grunge | date=14 August 2020 }}</ref> | image_map = Location map India Kollam EN.svg | mapsize = 250x200px | map_alt = | map_caption = [[কোল্লম মহানগৰীয় অঞ্চল]]ৰ ভিতৰত চহৰখনৰ অৱস্থান | pushpin_map = India#India Kerala | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = কোল্লম ([[ভাৰত]]) | coordinates = {{coord|8|53|35.5|N|76|36|50.8|E|display=inline,title}}[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Kollam&params=8_53_35.5_N_76_36_50.8_E_type:city(1342509)_region:IN-KL] | subdivision_type = [[দেশ]] | subdivision_name = {{flag|ভাৰত}} | subdivision_type1 = [[ভাৰতৰ অঞ্চলসমূহৰ তালিকা|অঞ্চল]] | subdivision_name1 = [[দক্ষিণ ভাৰত]] | subdivision_type2 = [[ভাৰতৰ ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চলসমূহ|ৰাজ্য]] | subdivision_name2 = [[কেৰালা]] | subdivision_type3 = [[ভাৰতৰ জিলাসমূহৰ তালিকা|জিলা]] | subdivision_name3 = [[কোল্লম জিলা|কোল্লম]] | established_title = প্ৰতিষ্ঠা | established_date = ৮২৩ | founder = [[মাৰ চাবোৰ আৰু মাৰ প্ৰোথ|মাৰুভান চাপিৰ ইচো]]<ref>কোল্লম তাৰিছাপল্লী তাম্ৰপত্ৰ</ref><ref>{{cite work |last=Perczel |first=István |title= The Syriac World|trans-title=দ্য চিৰিয়াক ৱৰ্ল্ড |publisher=Routledge |year=2018 |isbn=9781317482116 |editor-last=King |editor-first=Daniel |page=665-671|chapter=Syriac Christianity in India }}</ref><ref>{{Cite book|title=Perumals of Kerala: Brahmin Oligarchy and Ritual Monarchy|trans-title=কেৰালাৰ পেৰুমলসমূহ: ব্ৰাহ্মণ গোট আৰু ৰীতিগত ৰাজতন্ত্ৰ|last=Narayanan|first=M. G. S.|publisher=CosmoBooks.|year=2013|isbn=9788188765072|location=Thrissur (Kerala)|pages=277, 278, 295, 435–37|orig-year=1972}}</ref> (বন্দৰ চহৰ হিচাপে) <br /> [[ৰাম বৰ্মা কুলশেখৰ]]<ref>{{Cite web |first=M. S. | last = Dhiraj |title=Kollam Pillar Inscription of Rama Kulasekhara: The Last Chera Record of a Jain Perumal of Makothai |trans-title=ৰাম কুলশেখৰৰ কোল্লম স্তম্ভ শিলালিপি: মাকোথাইৰ এজন জৈন পেৰুমলৰ অন্তিম চেৰা অভিলেখ |url=https://www.heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume6/19.pdf |website=Department of History, Pondicherry Central University | location = Pondicherry, India}}</ref> (প্ৰশাসনিক ৰাজধানী হিচাপে) | leader_party = [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ|আইএনচি]] | government_type = [[পৌৰ নিগম (ভাৰত)|পৌৰ নিগম]] | governing_body = [[কোল্লম পৌৰ নিগম]] | leader_title = [[মেয়ৰ#ভাৰত|মেয়ৰ]] | leader_name = এ. কে. হাফিজ | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = ৪ | area_total_km2 = ৭৩.০৩ | area_land_km2 = | area_water_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = ৩৮.৩২ | population_total = ৩৯৭,৪১৯ | population_footnotes = <ref>{{Cite web|url=https://www.citypopulation.de/en/india/kerala/|title = Kerala (India): Districts, Cities and Towns - Population Statistics, Charts and Map|trans-title=কেৰালা (ভাৰত): জিলা, চহৰ আৰু নগৰ - জনসংখ্যা পৰিসংখ্যা, তালিকা আৰু মানচিত্ৰ}}</ref> | population_as_of = ২০১১ | population_rank = [[জনসংখ্যা অনুসৰি কেৰালাৰ চহৰসমূহৰ তালিকা|৫]] ([[ভাৰতৰ নিযুতৰো অধিক জনসংখ্যাৰ মহানগৰীয় অঞ্চলসমূহৰ তালিকা|৪১তম ভাৰত]]) | population_density_km2 = auto | population_metro = ১,৮৭১,০৮৬ | population_metro_footnotes = <ref>{{cite web|url=http://www.demographia.com/db-worldua.pdf| title=Demographia World Urban Areas |trans-title=ডেমোগ্ৰাফিয়া ৱৰ্ল্ড আৰ্বান এৰিয়াজ |publisher=Demographia |access-date=23 April 2016}}</ref> | population_demonym = কোল্লমাইট, কোল্লথুকাৰণ/কাৰী, কোল্লমকাৰণ/কাৰী | demographics_type1 = [[ভাষা]]সমূহ | demographics1_title1 = চৰকাৰী | demographics1_info1 = {{hlist|[[মালায়ালম ভাষা|মালায়ালম]]|[[ইংৰাজী ভাষা|ইংৰাজী]]}} | timezone1 = [[ভাৰতীয় মান সময়|আইএছটি]] | utc_offset1 = +৫:৩০ | postal_code_type = [[ডাক সূচকাংক নম্বৰ|পিন]] | postal_code = ৬৯১ XXX | area_code_type = [[টেলিফোন]] ক'ড | area_code = +৯১৪৭৪xxxxxxx | registration_plate = কোল্লম- [[ভাৰতৰ আৰটিও জিলাসমূহৰ তালিকা#কেএল—কেৰালা|কেএল]] ০২, [[কৰুণাগাপল্লী]]- কেএল ২৩, [[কোট্টাৰাক্কাৰা]]- কেএল ২৪, [[পুনালুৰ]]- কেএল ২৫, [[কুন্নথুৰ, কেৰালা|কুন্নথুৰ]]- কেএল ৬১, [[পঠানাপুৰম]]- কেএল ৮০, [[চাদয়ামংগলম]]- কেএল ৮২ | blank2_name_sec2 = সাক্ষৰতা | blank2_info_sec2 = ৯১.১৮%<ref name=Cities1Lakhandabove>{{cite web | url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf| title=Provisional Population Totals, Census of India 2011; Cities having population 1 lakh and above |trans-title=অস্থায়ী জনসংখ্যাৰ মুঠ পৰিমাণ, ভাৰতৰ লোকপিয়ল ২০১১; ১ লাখ আৰু তাতকৈ অধিক জনসংখ্যা থকা চহৰসমূহ | publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India}}</ref> | website = {{URL|www.kollam.nic.in}} | blank_name_sec2 = [[মানৱ উন্নয়ন সূচকাংক|এইচডিআই]] | blank_info_sec2 = <span style="color:#090">উচ্চ</span> | blank3_name_sec2 = [[ৰাষ্ট্ৰসংঘ/এলঅ'চিঅ'ডিই]] | blank3_info_sec2 = '''IN QUI<br />IN KUK''' | footnotes = | official_name = }} '''কোল্লম''' ({{IPA|ml|kolːɐm|lang|Kollam-pronunciation.ogg}}; {{efn|({{IPAc-en|'|k|w|aɪ|.|l|ɒ|n}} {{Respell|KWAI|lon}}; স্থানীয়ভাৱে {{IPAc-en|k|ɔɪ|.|l|ɒ|n}} {{Respell|KOY|lon}} {{audio|Pronunciation of the alternate name "Quilon" of the city Kollam.ogg|উচ্চাৰণ}})}}) হ'ল এখন প্ৰাচীন সাগৰীয় বন্দৰ আৰু ভাৰতীয় ৰাজ্য [[কেৰালা]]ৰ [[কেৰালাৰ চহৰ আৰু নগৰসমূহৰ তালিকা|চতুৰ্থ বৃহত্তম চহৰ]]।<ref>{{Cite web |url=https://www.dtpckollam.com/ |title=DTPC Kollam {{!}} Kollam Tourist Places |trans-title=ডিটিপিচি কোল্লম {{!}} কোল্লম পৰ্যটনস্থলীসমূহ |website=DTPC kollam |language=en |access-date=2026-08-07}}</ref><ref>{{Cite web |author=Express News Service |url=https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2026/Jul/28/custodial-torture-alleged-in-kollam-mans-death |title=Custodial torture alleged in Kollam man’s death |trans-title=কোল্লমৰ লোকজনৰ মৃত্যুত জিম্মাত নিৰ্যাতনৰ অভিযোগ |date=2026-07-28 |website=The New Indian Express |language=en |access-date=2026-08-07}}</ref> [[আৰৱ সাগৰ]]ৰ [[মালাবাৰ উপকূল]]ৰ দক্ষিণ প্ৰান্তত অৱস্থিত এই চহৰখন [[অষ্টমুদি হ্ৰদ]]ৰ পাৰত আৰু ই [[থিৰুৱনন্তপুৰম]]ৰপৰা ৭১ কিলোমিটাৰ উত্তৰ-পশ্চিমত অৱস্থিত।<ref>{{cite web |title=Kollam - Encyclopaedia Britannica |trans-title=কোল্লম - এনচাইক্লোপিডিয়া ব্ৰিটেনিকা |url=https://www.britannica.com/place/Kollam |access-date=7 February 2020 |publisher=Britannica}}</ref> কোল্লম [[প্ৰাচীন ভাৰতীয় চহৰসমূহৰ তালিকা|ভাৰতৰ আটাইতকৈ পুৰণি নিৰন্তৰভাৱে জনবসতিপূৰ্ণ চহৰসমূহৰ]] ভিতৰত অন্যতম।<ref>{{cite web |date=16 June 2016 |title=12 Oldest Living and Continuously Inhabited Cities of India |trans-title=ভাৰতৰ ১২খন আটাইতকৈ পুৰণি আৰু নিৰন্তৰভাৱে জনবসতি থকা চহৰ |url=http://www.walkthroughindia.com/cities/12-oldest-living-continuously-inhabited-cities-india/ |access-date=11 June 2023 |archive-date=11 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230611144213/http://www.walkthroughindia.com/cities/12-oldest-living-continuously-inhabited-cities-india/ |url-status=dead |archivedate=11 June 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230611144213/http://www.walkthroughindia.com/cities/12-oldest-living-continuously-inhabited-cities-india/ |deadurl=yes }}</ref><ref name="auto">{{cite web |title=History &#124; District Kollam, Government of Kerala &#124; India |trans-title=ইতিহাস &#124; জিলা কোল্লম, কেৰালা চৰকাৰ &#124; ভাৰত |url=https://kollam.nic.in/en/history/}}</ref> ইয়াত মেগালিথিক যুগৰপৰাই মানুহৰ বসতিৰ প্ৰমাণ পোৱা গৈছে। চহৰখন হাজাৰ হাজাৰ বছৰ ধৰি এক সামুদ্ৰিক [[এণ্ট্ৰেপোট]] (বাণিজ্য কেন্দ্ৰ) হিচাপে পৰিচিত, যাৰ প্ৰাচীনতম প্ৰমাণ ফিনিচিয়ান আৰু ৰোমানসকলৰ সময়ৰপৰা পোৱা যায়।<ref>{{Cite journal |last1=A. |first1=Shaji |last2=H. |first2=Adabiya |date=March 11, 2020 |title=The Early Maritime Trade Relations of Kollam: A Historical Introspection |trans-title=কোল্লমৰ প্ৰাৰম্ভিক সামুদ্ৰিক বাণিজ্য সম্পৰ্ক: এক ঐতিহাসিক অন্তৰ্দৃষ্টি |url=http://www.heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume8.2/23.pdf |journal=Heritage: Journal of Multidisciplinary Studies in Archaeology |volume=8 |issue=2}}</ref> ই [[কেৰালাৰ বেকৱাটাৰসমূহ|কেৰালাৰ বেকৱাটাৰ]]ৰ প্ৰৱেশদ্বাৰ আৰু ইয়াৰ কাজু প্ৰক্ৰিয়াকৰণ, [[নাৰিকলৰ জৰী|কয়াৰ]] উৎপাদন আৰু পৰ্যটন উদ্যোগৰ বাবে জনাজাত।<ref>{{Cite web |title=Ashtamudi Lake, the gateway to the backwaters of Kerala |trans-title=অষ্টমুদি হ্ৰদ, কেৰালাৰ বেকৱাটাৰৰ প্ৰৱেশদ্বাৰ |url=https://www.keralatourism.org/destination/ashtamudi-backwaters/426 |website=Kerala Tourism}}</ref><ref>{{Cite web |title=In 2 years, 80% cashew producing units closed in Kollam |trans-title=২ বছৰত, কোল্লমত ৮০% কাজু উৎপাদন গোট বন্ধ হৈছে |url=https://www.downtoearth.org.in/news/agriculture/in-2-years-80-cashew-producing-units-closed-in-kollam-61749 |website=www.downtoearth.org.in|date=28 September 2018 }}</ref><ref>{{Cite web |title=Coir products of Kerala, Kollam, Kerala, India |trans-title=কেৰালাৰ কয়াৰ সামগ্ৰী, কোল্লম, কেৰালা, ভাৰত |url=https://www.keralatourism.org/kerala-article/2012/coir-products/161 |website=Kerala Tourism}}</ref> প্ৰাচীন কালৰেপৰা কোল্লমৰ এক ব্যাৱসায়িক খ্যাতি আছে। আৰব, [[ফিনিচিয়ান]], চীনা, ইথিওপিয়ান, ছিৰিয়ান, ইহুদী, [[কেলডিয়ান]] আৰু ৰোমানসকলে সহস্ৰাব্দ ধৰি কোল্লম বন্দৰত বাণিজ্য কৰি আহিছে।<ref>{{cite book |first=K. A. Nilakanta |last=Sasthri |title=History of South India |trans-title=দক্ষিণ ভাৰতৰ ইতিহাস |edition=2nd| publisher=Oxford University Press |year=1958 |orig-year=1935}}</ref> চীনা বাণিজ্যৰ বাবে, [[ইবন বটুতা]]ই চতুৰ্দশ শতিকাত কোল্লমক তেওঁৰ চৌব্বিছবছৰীয়া ভ্ৰমণৰ সময়ত দেখা পাঁচটা ভাৰতীয় বন্দৰৰ ভিতৰত অন্যতম বুলি উল্লেখ কৰিছিল।<ref>{{cite web|url=https://www.thebetterindia.com/152778/news-kerala-china-iit-prof-gulis-children/ |title=Kozhikode to China: IIT Prof Unearths 700-YO Link That'll Will Blow Your Mind! |trans-title=কোজিকোড়ৰপৰা চীনলৈ: আইআইটিৰ অধ্যাপকে ৭০০ বছৰ পুৰণি সংযোগ আৱিষ্কাৰ কৰিছে যিয়ে আপোনাক আচৰিত কৰিব! |publisher=The Better India |date=26 July 2018 |access-date=7 December 2015}}</ref><ref name="www.mathrubhumi.com">{{Cite web|url=http://www.mathrubhumi.com/travel/article/destination/kollam/1095/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141009210850/http://www.mathrubhumi.com/travel/article/destination/kollam/1095/|url-status=dead|title=Kollam - Mathrubhumi|trans-title=কোল্লম - মাতৃভূমি|archivedate=9 October 2014}}</ref> দেশিংগানাডুৰ ৰজাসকলে চীনা শাসকসকলৰ সৈতে ৰাষ্ট্ৰদূত বিনিময় কৰিছিল আৰু সেই সময়ত কোল্লমত এক সমৃদ্ধিশালী চীনা বসতি আছিল। নৱম শতিকাত চীনৰ [[কুৱাংচৌ|কেণ্টন]]লৈ যোৱাৰ পথত পাৰ্চী ব্যৱসায়ী চুলেইমান আল-তাজিৰয়ে দেখিছিল যে বিশাল চীনা জাহাজবোৰ অহা ভাৰতৰ একমাত্ৰ বন্দৰটোৱেই আছিল কোল্লম। ভেনটিয়ান ভ্ৰমণকাৰী [[মাৰ্কো পোলো]], যিয়ে ১২৭৫ চনত [[কুবলাই খান]]ৰ অধীনত চীনা সেৱাত আছিল, তেওঁ চীনা মেণ্ডাৰিন হিচাপে কোল্লম আৰু পশ্চিম উপকূলৰ অন্যান্য চহৰসমূহ ভ্ৰমণ কৰিছিল।<ref>{{Cite web|url=http://kollam.nic.in/history.html|title=Short History of Kollam|trans-title=কোল্লমৰ চমু ইতিহাস}}</ref> [[কোল্লম জিলা|কোল্লম]]ত [[থমাছ দ্য এপষ্টল|ছেইণ্ট থমাছ]]ৰদ্বাৰা প্ৰতিষ্ঠা কৰা সাতখন গীৰ্জাৰ ভিতৰত এখন আৰু লগতে দহখন আটাইতকৈ পুৰণি মছজিদৰ ভিতৰত এখন আছে বুলি বিশ্বাস কৰা হয়, যিটো [[মালিক দীনাৰ]]ৰদ্বাৰা প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। কুইলনৰ ৰোমান কেথলিক ডাইঅ'চিচ ভাৰতৰ প্ৰথমটো ডাইঅ'চিচ।<ref>{{Cite web |title=Diocese of Quilon |trans-title=কুইলনৰ ডাইঅ'চিচ |url=https://www.quilondiocese.com/quilon.php?Pid=16&Mid=89 |access-date=2023-09-07 |website=www.quilondiocese.com |archive-date=7 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230907162517/https://www.quilondiocese.com/quilon.php?Pid=16&Mid=89 |url-status=dead |archivedate=2023-09-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230907162517/https://www.quilondiocese.com/quilon.php?Pid=16&Mid=89 |deadurl=yes }}</ref> [[ভি. নাগম আইয়া]]ই তেওঁৰ ''ত্ৰিবাংকুৰ ষ্টেট মেনুৱেল''ত উল্লেখ কৰিছে যে ৮২২ খ্ৰীষ্টাব্দত দুজন [[ইষ্ট ছিৰিয়াক ৰাইট|ইষ্ট ছিৰিয়াক]] বিশ্বপ, মাৰ চাবোৰ আৰু মাৰ প্ৰোথ তেওঁলোকৰ অনুগামীসকলৰ সৈতে কুইলনত বসতি স্থাপন কৰিছিল। দুবছৰৰ পাছত, মালাবাৰ যুগ আৰম্ভ হৈছিল (৮২৪ খ্ৰীষ্টাব্দ), আৰু কুইলন ত্ৰিবাংকুৰ আৰু [[কোচিন]]ক পিছ পেলাই মালাবাৰ অঞ্চলৰ প্ৰধান চহৰ হৈ পৰিছিল।<ref name="Aiyya, V.V Nagom p. 244"/> বেকাৰেৰ (থেভালাকাৰা) ওচৰত থকা কোৰে-কে-নি কোল্লমৰ অন্তৰ্দেশীয় সাগৰীয় বন্দৰটো পুনৰ মুকলি কৰাৰ বিকল্প হিচাপে মাৰ চাবোৰৰদ্বাৰা ৮২৫ খ্ৰীষ্টাব্দত [[থাংগাছেৰী]]ত [[কোল্লম বন্দৰ]] প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ৰোমান আৰু গ্ৰীকসকলৰ বাবে ই নেলচিণ্ডা আৰু টিণ্ডিছ আৰু তামিলসকলৰ বাবে থোণ্ডি নামেৰে পৰিচিত আছিল।<ref name="Aiyya, V.V Nagom p. 244">Aiyya, V.V Nagom, State Manual p. 244</ref> ১৫৭৮ চনৰ ২০ অক্টোবৰত কোল্লমত [[তামিল ভাষা|তামিল]] ভাষাত ছপা হোৱা থাম্বিৰান ভানাক্কম আছিল ভাৰতীয় ভাষাত প্ৰকাশিত প্ৰথমখন কিতাপ।<ref>{{Cite news |date=2010-06-20 |title=Tamil saw its first book in 1578 |trans-title=তামিলে ১৫৭৮ চনত ইয়াৰ প্ৰথমখন কিতাপ দেখিছিল |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/Tamil-saw-its-first-book-in-1578/article15685475.ece |access-date=2023-09-07 |issn=0971-751X}}</ref> [[কোল্লম পৌৰ নিগম]]য়ে পৌৰ প্ৰশাসন আৰু সেৱাৰ বাবে [[আইএছঅ' ৯০০০#আইএছঅ' ৯০০১:২০১৫ৰ বিষয়-বস্তু|আইএছঅ' ৯০০১:২০১৫]] প্ৰমাণ-পত্ৰ লাভ কৰিছিল।<ref>{{cite web|url=http://lsgkerala.gov.in/index.php/en/news-district-news/kollam-corporation-achieved-iso-certification-1636 |title=Kollam Corporation achieved ISO Certification |trans-title=কোল্লম নিগমে আইএছঅ' প্ৰমাণ-পত্ৰ লাভ কৰিলে |date=17 May 2019 |access-date=18 June 2019}}</ref> ২০২০ চনৰ জানুৱাৰী মাহত নগৰাঞ্চলৰ বিকাশৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি [[ইকনমিষ্ট ইণ্টেলিজেন্স ইউনিট|ইকনমিষ্ট ইণ্টেলিজেন্স ইউনিট (ইআইইউ)]]ৰদ্বাৰা চলোৱা এক সমীক্ষা অনুসৰি, ২০১৫ আৰু ২০২০ চনৰ ভিতৰত ৩১.১% নগৰীয়া বিকাশৰ সৈতে [[কোল্লম মহানগৰীয় অঞ্চল|কোল্লম]] বিশ্বৰ দশম দ্ৰুতগতিত বৃদ্ধি পোৱা চহৰ হৈ পৰিছিল।<ref>{{cite web|url=https://indianexpress.com/article/india/three-of-worlds-ten-fastest-growing-urban-areas-are-in-kerala-6205749/ |title=3 of world's 10 fastest-growing urban areas are in Kerala: Economist ranking |trans-title=বিশ্বৰ ১০খন দ্ৰুতগতিত বৃদ্ধি পোৱা নগৰীয়া অঞ্চলৰ ভিতৰত ৩খনেই কেৰালাত: ইকনমিষ্ট ৰেংকিং |date=8 January 2020 |access-date=8 January 2020}}</ref> অষ্টমুদি হ্ৰদৰ পাৰত অৱস্থিত এইখন এখন উপকূলীয় চহৰ। চহৰখনত [[কোল্লম জিলা]]ৰ প্ৰশাসনিক কাৰ্যালয়সমূহ অৱস্থিত আৰু ই ৰাজ্যখনৰ এখন প্ৰধান বাণিজ্যিক চহৰ। কোল্লম চহৰত পুৰুষৰ তুলনাত মহিলাৰ অনুপাত ভাৰতৰ ৫০০খন আটাইতকৈ জনবহুল চহৰৰ ভিতৰত দ্বিতীয় সৰ্বোচ্চ।<ref>{{cite web|url=http://www.census2011.co.in/city.php |title=census2011.co.in - Indian Cities |trans-title=census2011.co.in - ভাৰতীয় চহৰসমূহ |access-date=7 December 2015}}</ref> কোল্লম ভাৰতৰ আটাইতকৈ কম প্ৰদূষিত চহৰসমূহৰ ভিতৰতো অন্যতম।<ref>{{cite web|url=http://www.india.com/lifestyle/the-4-least-polluted-cities-in-india-757032/ |title=The 4 Least Polluted Cities in India - India.com |trans-title=ভাৰতৰ ৪খন আটাইতকৈ কম প্ৰদূষিত চহৰ - India.com |date=7 December 2015 |access-date=7 December 2015}}</ref> কেৰালাত [[চেৰা ৰাজবংশ|চেৰা]] ৰাজতন্ত্ৰৰ শাসনৰ শেষৰ পৰ্যায়ত, কোল্লম বাণিজ্য আৰু ৰাজনীতিৰ কেন্দ্ৰবিন্দু হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰিছিল। কোল্লম বৰ্তমানেও কেৰালাৰ এক প্ৰধান ব্যাৱসায়িক আৰু বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰ হৈ আছে। কোল্লমৰ চাৰিওফালে চাৰিটা প্ৰধান বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰ আছে। ইয়াৰ ভিতৰত [[কোট্টাৰাক্কাৰা]], [[পুনালুৰ]], [[পৰাভুৰ, কোল্লম|পৰাভুৰ]] আৰু [[কৰুণাগাপল্লী]] অন্তৰ্ভুক্ত। [[জন মাণ্ডেভাইল|মাণ্ডেভাইল]]ৰ ''[[ছাৰ জন মাণ্ডেভাইলৰ ভ্ৰমণ|ট্ৰেভেলছ]]''ত কোল্লমক '''পালোম্বে''' হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে, য'ত তেওঁ দাবী কৰিছিল যে ইয়াত এটা [[যৌৱনৰ ফোৱাৰা]] আছে।<ref>Mandeville, John. ''[http://www.gutenberg.org/cache/epub/782/pg782.txt The Travels of Sir John Mandeville]''. Accessed 24 September 2011.</ref><ref>Kohanski, Tamarah & Benson, C. David (Eds.) ''The Book of John Mandeville''. Medieval Institute Publications (Kalamazoo), 2007. Op. cit. "[http://www.lib.rochester.edu/camelot/teams/tkap2.htm Indexed Glossary of Proper Names]". Accessed 24 September 2011.</ref> == নামৰ উৎপত্তি == {{main|কোল্লমৰ নামসমূহ}} জনপ্ৰিয় তত্ত্বটো হ'ল যে "কোল্লম" নামটো ''কয়িলম'' শব্দৰপৰা উদ্ভৱ হৈছে, যিটো ''[[কোভিলাকম]]'' (যাৰ অৰ্থ "ৰাজপ্ৰাসাদ") আৰু ''[[ইল্লম]]'' (এজন [[ইল্লাথু নায়াৰ|নায়াৰ সম্ভ্ৰান্ত]] বা [[ব্ৰাহ্মণ]]ৰ পৰম্পৰাগত ঘৰ) শব্দৰ সংমিশ্ৰণ।<ref>{{Cite web |title=History {{!}} District Kollam, Government of Kerala {{!}} India |trans-title=ইতিহাস {{!}} জিলা কোল্লম, কেৰালা চৰকাৰ {{!}} ভাৰত |url=https://kollam.nic.in/en/history/#:~:text=One%20theory%20has%20it%20that,and%20illam%20(brahmin%20house). |access-date=2025-05-02 |language=en-US}}</ref> আন এটা তত্ত্ব অনুসৰি এই নামটো [[সংস্কৃত]] শব্দ ''কোল্লম''ৰপৰা আহিছে, যাৰ অৰ্থ "জালুক", কিয়নো এই অঞ্চলটো ঐতিহাসিকভাৱে জালুকৰ বাণিজ্য আৰু ৰপ্তানিৰ এক প্ৰধান কেন্দ্ৰ আছিল।<ref>{{Cite web |title=History {{!}} District Kollam, Government of Kerala {{!}} India |trans-title=ইতিহাস {{!}} জিলা কোল্লম, কেৰালা চৰকাৰ {{!}} ভাৰত |url=https://kollam.nic.in/en/history/#:~:text=The%20name%20Kollam%20has%20a,and%20exporting%20centre%20for%20pepper. |access-date=2025-05-02 |language=en-US}}</ref> ৮২৫ খ্ৰীষ্টাব্দত, চহৰখনত অনুষ্ঠিত হোৱা সভাবোৰত [[মালায়ালম বৰ্ষপঞ্জী]], বা ''কোল্লবৰ্ষম'', প্ৰৱৰ্তন কৰা হৈছিল।<ref>ending with the Royal sanction of Tarissapalli copper plates to Assyrian Monks by Vaishnaite Chera King Rajashekara Varma, against the backdrop of a Shivite revival led by Adi Shankara among the Nampoothiri communities [http://www.kerala.gov.in/statistical/panchayat_statistics2001/klm_shis.htm Kerala government website] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071121073245/http://www.kerala.gov.in/statistical/panchayat_statistics2001/klm_shis.htm |date=21 November 2007 }}</ref> জুইৰ ফলত ধ্বংস হোৱাৰ পিছত পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা চহৰখনৰ পুনৰ প্ৰতিষ্ঠাৰপৰাই বৰ্তমানৰ মালায়ালম বৰ্ষপঞ্জী আৰম্ভ হোৱা বুলি কোৱা হয়। চহৰখনক আৰবী ভাষাত ''কুলাম'',<ref name="Koolam">{{cite book |author=S. Muhammad Hussain Nainar |url=https://archive.org/details/Tuhfat-al-MujahidinAnHistoricalWorkInTheArabicLanguage |title=Tuhfat-al-Mujahidin: An Historical Work in The Arabic Language |trans-title=তুহফাত-আল-মুজাহিদিন: আৰবী ভাষাত এখন ঐতিহাসিক গ্ৰন্থ |publisher=University of Madras |year=1942}}</ref> পৰ্তুগীজ ভাষাত ''কৌলাও'' আৰু প্ৰাচীন তামিল সাহিত্যত ''দেশিংগানাডু'' নামেৰে জনা গৈছিল।<ref name="auto" /> == ইতিহাস == {{main|কোল্লমৰ ইতিহাস}} [[File:Periplous of the Erythraean Sea.svg|left|thumbnail|''[[পেৰিপ্লাছ অৱ দ্য ইৰিথ্ৰিয়ান ছী]]''ৰ নাম, পথ আৰু অৱস্থানসমূহ (১ম শতিকা)]] কুইলন নামৰ প্ৰাচীন চহৰ হিচাপে, কোল্লম [[পাণ্ড্য ৰাজবংশ]]ৰ (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৩য় শতিকা–১২শ শতিকা) সময়ত এক সমৃদ্ধিশালী বন্দৰ আছিল, আৰু পিছলৈ প্ৰায় ৮২৫ খ্ৰীষ্টাব্দত মাৰুভান চাপিৰ ইচোৰদ্বাৰা প্ৰতিষ্ঠা হোৱাৰ সময়ত ই স্বাধীন [[ভেনাডু ৰাজ্য|ভেনাডু]] বা কুইলন ৰাজ্যৰ ৰাজধানী হৈ পৰে। ১৩শ শতিকাত বিশ্বজুৰি হোৱা সামুদ্ৰিক বাণিজ্যত ইজিপ্তৰ আলেকজেন্দ্ৰিয়া আৰু কায়ৰো, চীনৰ [[কুৱাঞ্জৌ]] চহৰ আৰু মালয়েছিয়ান দ্বীপপুঞ্জৰ [[মালাক্কা]]ৰ লগতে কোল্লমক চাৰিটা প্ৰাথমিক [[এণ্ট্ৰেপোট]]ৰ ভিতৰত এটা বুলি গণ্য কৰা হৈছিল।<ref name=Tignor>{{cite book|last=tignor|first=Robert|title=Worlds together, worlds apart: a history of the world from the beginnings of humankind to the present|trans-title=ৱৰ্ল্ডছ টুগেদাৰ, ৱৰ্ল্ডছ এপাৰ্ট: মানৱ জাতিৰ আৰম্ভণিৰপৰা বৰ্তমানলৈকে বিশ্বৰ এক ইতিহাস|year=2010|publisher=W.W. Norton & Co.|location=New York|isbn=978-0-393-93492-2|page=365|url=http://books.wwnorton.com/books/detail.aspx?ID=17166|edition=3rd}}</ref> এনে লাগে যেন মধ্যযুগলৈকে কোল্লমত বাণিজ্য সমৃদ্ধিশালী হৈ আছিল, কিয়নো ১২৮০ চনত স্থানীয় শাসক আৰু চীনৰ মাজত সম্পৰ্ক স্থাপনৰ বাবে চীনৰ [[ইউয়ান ৰাজবংশ|ইউয়ান]]ৰ ৰাষ্ট্ৰদূত কোল্লমলৈ অহাৰ উদাহৰণ পোৱা যায়।<ref>{{Cite book|title=Al-Hind, The making of the Indo-Islamic World|trans-title=আল-হিন্দ, ইণ্ডো-ইছলামিক বিশ্বৰ সৃষ্টি|publisher=Brill|chapter-url=https://archive.org/details/AndreWinkAlHindTheMakingOfTheIndoIslamKhaledWahsh2FFacebook2FkWahshyahoo.com/page/n24/mode/1up?view=theater&q=Embassy|year=2002|chapter='Trade embassy to Kollam'}}</ref> === পাণ্ড্য শাসন === কোল্লমৰ প্ৰাচীন ৰাজনৈতিক আৰু সাংস্কৃতিক ইতিহাস কেৰালাৰ বাকী অংশৰপৰা প্ৰায় সম্পূৰ্ণৰূপে স্বতন্ত্ৰ আছিল। [[চেৰা ৰাজবংশ]]ই দক্ষিণৰ [[আলাপুঝা]] আৰু উত্তৰৰ [[কাছাৰগড়]]ৰ মাজৰ মালাবাৰ উপকূল অঞ্চলটো শাসন কৰিছিল। ইয়াৰ ভিতৰত [[পালক্কাড ব্যৱধান]], [[কইম্বাটুৰ]], [[চালেম, তামিলনাডু|চালেম]] আৰু [[কোল্লী পাহাৰ]] অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। [[কইম্বাটুৰ]]ৰ আশে-পাশে থকা অঞ্চলটো [[সংগম যুগ]]ত খ্ৰীষ্টীয় প্ৰথম আৰু চতুৰ্থ শতিকাৰ ভিতৰত চেৰাসকলৰদ্বাৰা শাসিত আছিল, আৰু ই পালক্কাড ব্যৱধানৰ পূব প্ৰৱেশদ্বাৰ হিচাপে কাম কৰিছিল, যিটো মালাবাৰ উপকূল আৰু [[তামিলনাডু]]ৰ মাজৰ প্ৰধান বাণিজ্যিক পথ আছিল।<ref name="Trade">{{cite news|last=Subramanian|first=T. S|title=Roman connection in Tamil Nadu|trans-title=তামিলনাডুত ৰোমান সংযোগ|url=http://www.hindu.com/thehindu/thscrip/print.pl?file=2007012800201800.htm&date=2007/01/28/&prd=th|access-date=28 October 2011|newspaper=[[The Hindu]]|date=28 January 2007|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130919235748/http://www.hindu.com/thehindu/thscrip/print.pl?file=2007012800201800.htm&date=2007%2F01%2F28%2F&prd=th|archive-date=19 September 2013|archivedate=19 September 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130919235748/http://www.hindu.com/thehindu/thscrip/print.pl?file=2007012800201800.htm&date=2007%2F01%2F28%2F&prd=th|deadurl=yes}}</ref> অৱশ্যে, বৰ্তমানৰ কেৰালা ৰাজ্যৰ দক্ষিণাঞ্চল (থিৰুৱনন্তপুৰম আৰু আলাপুঝাৰ মাজৰ উপকূলীয় অঞ্চল) [[আয় ৰাজবংশ]]ৰ অধীনত আছিল, যিসকল চেৰাসকলতকৈ [[মাদুৰাই]]ৰ [[পাণ্ড্য ৰাজবংশ]]ৰ সৈতে অধিক সম্পৰ্কিত আছিল।<ref>KA Nilakanta Sastri</ref> গ্ৰীক [[নেষ্টোৰিয়ান খ্ৰীষ্টান|নেষ্টোৰিয়ান]] নাৱিক [[কচমাছ ইণ্ডিকোপ্লেউষ্টেছ]]য়ে,<ref>{{cite web|author=Roger Pearse |url=http://www.ccel.org/ccel/pearse/morefathers/files/cosmas_00_0_eintro.htm |title=Cosmas Indicopleustes, Christian Topography. Preface to the online edition |trans-title=কচমাছ ইণ্ডিকোপ্লেউষ্টেছ, খ্ৰীষ্টান টপ'গ্ৰাফী। অনলাইন সংস্কৰণৰ পাতনি |publisher=Ccel.org |date=5 July 2003 |access-date=20 April 2013}}</ref> তেওঁৰ গ্ৰন্থ 'খ্ৰীষ্টান টপ'গ্ৰাফী'ত,<ref>{{cite web|author=Roger Pearse |url=http://www.ccel.org/ccel/pearse/morefathers/files/cosmas_11_book11.htm |title=Cosmas Indicopleustes, Christian Topography (1897) pp. 358–373. Book 11 |trans-title=কচমাছ ইণ্ডিকোপ্লেউষ্টেছ, খ্ৰীষ্টান টপ'গ্ৰাফী (১৮৯৭) পৃষ্ঠা ৩৫৮-৩৭৩। গ্ৰন্থ ১১ |publisher=Ccel.org |access-date=20 April 2013}}</ref> ৫৫০ চনত মালাবাৰ উপকূল ভ্ৰমণ কৰাৰ কথা উল্লেখ কৰিছে আৰু ''মালে''ত (মালাবাৰ উপকূল) খ্ৰীষ্টান বিশ্বাসীসকলৰ এটা সৰু গোট থকাৰ কথা কৈছে। তেওঁ লিখিছে, "টাব্ৰোপেন (চিলন) দ্বীপত খ্ৰীষ্টানসকলৰ এটা গীৰ্জা আছে, আৰু যাজক আৰু বিশ্বাসীসকল আছে। একেদৰে মালেত, য'ত জালুক গজে, আৰু কাল্লিয়ানাৰ (নিল্লাক্কলৰ কাল্লিয়াংকল) কৃষি সম্প্ৰদায়ত, ৩২৫ খ্ৰীষ্টাব্দৰ নিচিয়া ছুন্নাহাদোচৰ অনুসৰি পাৰস্যত পৱিত্ৰ কৰা এজন বিশ্বপো আছে।" <ref>Travancore Manual</ref> মাৰুভান চাপিৰ ইচোয়ে ভেনাড ৰজা আয়্যানাটিকলৰ দানৰ সহায়ত কোল্লম বন্দৰৰ ওচৰত এটা খ্ৰীষ্টান গীৰ্জা স্থাপন কৰিছিল। ''[[তাৰিছাপল্লী]]'' নামেৰে পৰিচিত এই গীৰ্জাটোৱে ৰজাই প্ৰদান কৰা [[কোল্লম তাম্ৰপত্ৰ|কোল্লম তাম্ৰপত্ৰ]] অনুদান লাভ কৰিছিল। কোল্লমত [[ভাৰতীয় উপমহামণ্ডল]]ৰ আটাইতকৈ পুৰণি মছজিদসমূহৰ ভিতৰত এখন অৱস্থিত।<ref>{{cite book |author=Jonathan Goldstein |title=The Jews of China |trans-title=চীনৰ ইহুদীসকল |publisher=M. E. Sharpe |year=1999|isbn=9780765601049 |url=https://books.google.com/books?id=8Z6DlzyT2vwC |page=123}}</ref><ref name="SimpsonKresse2008">{{cite book |author1=Edward Simpson|author2=Kai Kresse|title=Struggling with History: Islam and Cosmopolitanism in the Western Indian Ocean|trans-title=ইতিহাসৰ সৈতে সংগ্ৰাম: পশ্চিম ভাৰত মহাসাগৰত ইছলাম আৰু বিশ্বজনীনতা|url=https://books.google.com/books?id=w0qHKA7zEaEC&pg=PA333|access-date=24 July 2012 |year=2008|publisher=Columbia University Press|isbn=978-0-231-70024-5|pages=333}}</ref><ref name="Kupferschmidt1987">{{cite book|author=Uri M. Kupferschmidt|title=The Supreme Muslim Council: Islam Under the British Mandate for Palestine|trans-title=সৰ্বোচ্চ মুছলমান পৰিষদ: পেলেষ্টাইনৰ বাবে ব্ৰিটিছ মেণ্ডেটৰ অধীনত ইছলাম|url=https://books.google.com/books?id=ChEVAAAAIAAJ&pg=PA458|access-date=25 July 2012|year=1987|publisher=Brill|isbn=978-90-04-07929-8|pages=458–459}}</ref><ref name="Raṇṭattāṇi2007">{{cite book|author=Husain Raṇṭattāṇi|title=Mappila Muslims: A Study on Society and Anti Colonial Struggles |trans-title=মাপ্পিলা মুছলমানসকল: সমাজ আৰু ঔপনিৱেশিক বিৰোধী সংগ্ৰামৰ ওপৰত এক অধ্যয়ন |url=https://books.google.com/books?id=xlb5BrabQd8C&pg=PA179|access-date=25 July 2012|year=2007|publisher=Other Books|isbn=978-81-903887-8-8|pages=179–}}</ref> ''[[কিচাত শকাৰৱতী ফাৰ্মাদ]]''ৰ অনুসৰি, [[কোদুংগাল্লুৰ]], কোল্লম, [[মাধয়ী]], [[বাৰকুৰ]], [[মাংগালোৰ]], [[কাছাৰগড়]], [[কান্নুৰ]], [[ধৰ্মদম]], [[কয়িলান্দি|পান্থালয়িনী]] আৰু [[চালিয়ম]]ৰ [[মছজিদ|''মছজিদ'']]সমূহ [[মালিক দীনাৰ]]ৰ যুগত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল আৰু এইবোৰ [[ভাৰতীয় উপমহামণ্ডল]]ৰ আটাইতকৈ পুৰণি মছজিদসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম।<ref>Prange, Sebastian R. ''Monsoon Islam: Trade and Faith on the Medieval Malabar Coast.'' Cambridge University Press, 2018. 98.</ref> লগতে বিশ্বাস কৰা হয় যে মালিক দীনাৰৰ মৃত্যু [[কাছাৰগড়]] চহৰৰ [[থালংগাৰা]]ত হৈছিল।<ref name="ch">Pg 58, Cultural heritage of Kerala: an introduction, A. Sreedhara Menon, East-West Publications, 1978</ref> === ভেনাডুৰ ৰাজধানী (নৱমৰপৰা দ্বাদশ শতিকা) === {{see also|কোল্লম বন্দৰ}} [[File:Map of Kampili kingdom.png|thumb|300px|১৩২০ খ্ৰীষ্টাব্দত দক্ষিণ এছিয়া]] কোল্লমৰ বন্দৰটো, যাক তেতিয়া কুইলন বুলি জনা গৈছিল, ৮২৫ চনত নেষ্টোৰিয়ান খ্ৰীষ্টান [[মাৰ চাবোৰ আৰু মাৰ প্ৰোথ]]ৰদ্বাৰা প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ইয়াৰ বাবে [[চেৰা ৰাজবংশ|চেৰা]] ৰাজ্যৰ অধীনত থকা স্বাধীন ভেনাডু বা কুইলন ৰাজ্যৰ ৰজা আয়্যানাদিকল থিৰুভাদিকলৰ অনুমোদন লোৱা হৈছিল।<ref>Kerala Charithram P.59 Sridhara Menon</ref><ref name="Travancore Manual page 244">V. Nagam Aiya (1906), [[Travancore State Manual]], page 244</ref>{{sfnp|Malekandathil|2010}} বিশ্বাস কৰা হয় যে মাৰ চাপোৰ ইচোৱে চেৰা ৰজাক বেকাৰেৰ (থেভালাকাৰা) ওচৰৰ প্ৰায় ধ্বংসপ্ৰাপ্ত অন্তৰ্দেশীয় সাগৰীয় বন্দৰ কোল্লম (কোৰে-কে-নি) পুনৰ নিৰ্মাণ কৰাৰ অনুৰোধৰ পৰিৱৰ্তে কোল্লমৰ ওচৰত এটা নতুন সাগৰীয় বন্দৰ সৃষ্টি কৰাৰ প্ৰস্তাৱ দিছিল। এই পুৰণি বন্দৰটো ৰোমান আৰু গ্ৰীকসকলৰ বাবে নেলচিণ্ডা আৰু টিণ্ডিছ আৰু তামিলসকলৰ বাবে থোণ্ডি নামেৰে পৰিচিত আছিল। যিহেতু ষষ্ঠ শতিকাত [[পল্লৱ ৰাজবংশ|পল্লৱসকলৰ]] আক্ৰমণৰ ফলত মালাবাৰ উপকূলৰপৰা মচলাৰ বাণিজ্য বন্ধ হৈ গৈছিল, সেয়েহে কেইবা শতিকা ধৰি ইয়াত কোনো বাণিজ্য হোৱা নাছিল। ইয়াৰ ফলত নেষ্টোৰিয়ানসকলে চেৰা ৰাজ্যত কেইবা দশক ধৰি থাকিবলৈ সক্ষম হৈছিল আৰু নাম্পুথিৰী বৈষ্ণৱ আৰু নায়াৰ উপ-জাতিসমূহৰ মাজত ছেইণ্ট থমাছ পৰম্পৰাত খ্ৰীষ্টান ধৰ্মৰ প্ৰৱৰ্তন কৰিছিল। তেওঁলোকে সংস্কৃত আৰু বৈদিক প্ৰাৰ্থনাসমূহ সলনি নকৰাকৈ ট্ৰিনিটিৰ মতবাদৰ ভিত্তি হিচাপে ছিৰিয়ান উপাসনা পদ্ধতি ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref>History of Kollam city and Kollam Port [http://www.quilon.com/history.htm Quilon.com]</ref> আয়্যানাদিকল থিৰুভাদিকলৰদ্বাৰা মাৰুভান চাপোৰ ইচোক প্ৰদান কৰা [[থৰিচাপল্লী ফলি]]য়ে খ্ৰীষ্টানসকলক চহৰখনত বিদেশী বাণিজ্য তদাৰক কৰাৰ লগতে ইয়াৰ ওজন আৰু জোখ-মাখৰ ওপৰত নিয়ন্ত্ৰণৰ অধিকাৰ দিছিল। কুইলনৰ বাণিজ্য আৰু সম্পদ বৃদ্ধি কৰাৰ লক্ষ্যৰে এই পদক্ষেপ লোৱা হৈছিল। [[হাৰমান গুণ্ডাৰ্ট]]ৰ মতে মাৰুভান চাপিৰ ইচোক থাৰিছাপল্লী গীৰ্জা নিৰ্মাণ কৰিবলৈ আৰু কোল্লমত [[মণিগ্ৰামম]] বাণিজ্যিক গোট গঠন কৰিবলৈ মাটি প্ৰদান কৰা হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Logan |first=William |title=Malabar Manual |trans-title=মালাবাৰ মেনুৱেল |publisher=Asian Educational Services |year=2000 |isbn=978-8120604469 |volume=2 |pages=cxxv–cxxvi, cxxxviii |chapter=Appendix XII (Collection of Deeds)}}</ref> {{sfnp|Malekandathil|2010}}<ref name="Sharma2010">{{cite book|author=Yogesh Sharma|title=Coastal Histories: Society and Ecology in Pre-modern India|trans-title=উপকূলীয় ইতিহাস: প্ৰাক-আধুনিক ভাৰতত সমাজ আৰু পৰিস্থিতিতন্ত্ৰ|url=https://books.google.com/books?id=FTTGWSme30YC|year=2010|publisher=Primus Books|page=78|isbn=978-93-80607-00-9}}</ref> [[File:Quilon Syrian copper plates (849 AD) PLATE 3.jpg|thumb|'''কুইলন ছিৰিয়ান তাম্ৰপত্ৰ (৮৪৯ খ্ৰীষ্টাব্দ) ফলক ৩''']] এইদৰেই চহৰখনৰ নামানুসৰি কোলা বৰ্ষম নামেৰে পৰিচিত মালায়ালম যুগৰ আৰম্ভণি হৈছিল, যিয়ে নৱম শতিকাত কোল্লমৰ গুৰুত্বক সূচায়।{{sfnp|Malekandathil|2010}} চিৰাফৰ পাৰ্চী ব্যৱসায়ী চোলেইমানে নৱম শতিকাত মালাবাৰ ভ্ৰমণ কৰিছিল আৰু দেখিছিল যে চীনৰপৰা পাৰস্য উপসাগৰলৈ যোৱা সামগ্ৰীৰ ট্ৰেন্সশ্বিপমেণ্ট হাব হিচাপে বিশাল চীনা জাহাজবোৰে ব্যৱহাৰ কৰা ভাৰতৰ একমাত্ৰ বন্দৰ আছিল কুইলন। কোল্লমৰ (পূৰ্বতে 'দেশিংগানাডু' বুলি কোৱা হৈছিল) শাসকসকলৰ চীনৰ সৈতে বাণিজ্যিক সম্পৰ্ক আছিল আৰু ৰাষ্ট্ৰদূতো বিনিময় কৰিছিল। [[টাং ৰাজবংশ]]ৰ (৬১৮–৯১৩) নথি-পত্ৰ অনুসৰি,<ref>Travancore Manual, page 244</ref> সপ্তম শতিকাৰ আগতে কুইলন তেওঁলোকৰ প্ৰধান বন্দৰ আছিল। ৬০০ চনৰ আশে-পাশে চীনা বাণিজ্য হ্ৰাস পায় আৰু ১৩শ শতিকাত পুনৰুজ্জীৱিত হয়। বিশ্বপ কেটালানীৰ ''মিৰাবিলিয়া ডেছক্ৰিপ্টা''ই কোল্লমৰ জীৱনৰ এক বৰ্ণনা দাঙি ধৰে, যাক তেওঁ ভাৰতৰ আটাইতকৈ পুৰণি কেথলিক ডাইঅ'চিচ কোল্লমৰ মনোনীত কেথলিক বিশ্বপ হিচাপে দেখিছিল। তেওঁ [[মাৰ্কো পোলো]]ই চহৰখন ভ্ৰমণ কৰাৰ আগৰ সময়ছোৱাত 'মেজাৰ ইণ্ডিয়া'ৰ জীৱনৰ সত্য আৰু কাল্পনিক বৰ্ণনাও আগবঢ়ায়।<ref>Mirabilia Descripta by Jordanus Catalani circa 1320–1336 (trans Hiracut Society, London)</ref> [[স্থানু ৰবি বৰ্মা]]ৰ (নৱম শতিকা) ৰাজত্বকালত কেৰালা ভ্ৰমণ কৰা পাৰ্চী ব্যৱসায়ী চুলেইমান আল-তাজিৰে লিপিবদ্ধ কৰিছে যে সেই সময়ত কোল্লম বন্দৰক কেন্দ্ৰ কৰি কেৰালা আৰু চীনৰ মাজত ব্যাপক বাণিজ্য হৈছিল।<ref>{{Cite book|title=India Charitram|trans-title=ভাৰত চৰিত্ৰম|last=Menon|first=A. Shreedhara|publisher=DC Books|year=2016|isbn=9788126419395|location=Kottayam|pages=219}}</ref> === কাটালান এটলাছত (১৩৭৫) "কলম্বো" হিচাপে কোল্লম === [[File:Sultan of Delhi (top) and King of Vijayanagar (bottom) in the Catalan Atlas of 1375.jpg|thumb|[[দিল্লী চুলতানী|দিল্লীৰ চুলতান]] (ওপৰত, পতাকা: [[File:Sultan of Delhi Flag according to the Catalan Atlas (1375).png|15px]]) আৰু ১৩৭৫ চনৰ সমসাময়িক [[কাটালান এটলাছ]]ত তলত "কলম্বোৰ ৰজা" (কোল্লম) (পতাকা: [[File:Flag_of_the_Kigdom_of_Colombo,_Catalan_Atlas_1375.png|15px]], যিটো তাৰ প্ৰাৰম্ভিক [[ছেইণ্ট থমাছ খ্ৰীষ্টান|ছেইণ্ট থমাছ খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম]] আৰু ১৩২৯ চনৰপৰা [[জৰ্ডান কাটালা|জৰ্ডানাছ]]ৰ অধীনত থকা কেথলিক মিছনৰ বাবে খ্ৰীষ্টান হিচাপে চিনাক্ত কৰা হৈছে)<ref name="VL4">{{cite journal |last1=Liščák |first1=Vladimír |title=Mapa mondi (Catalan Atlas of 1375), Majorcan cartographic school, and 14th century Asia |trans-title=মাপামোণ্ডি (১৩৭৫ চনৰ কাটালান এটলাছ), মেজৰকান কাৰ্ট'গ্ৰাফিক স্কুল আৰু ১৪শ শতিকাৰ এছিয়া |journal=International Cartographic Association |date=2017 |volume=1 |pages=4–5 |doi=10.5194/ica-proc-1-69-2018 |bibcode=2018PrICA...1...69L |url=https://www.proc-int-cartogr-assoc.net/1/69/2018/ica-proc-1-69-2018.pdf |doi-access=free }}</ref><ref>{{cite book |last1=Massing |first1=Jean Michel |last2=Albuquerque |first2=Luís de |last3=Brown |first3=Jonathan |last4=González |first4=J. J. Martín |title=Circa 1492: Art in the Age of Exploration |trans-title=প্ৰায় ১৪৯২: অন্বেষণৰ যুগত শিল্প |date=1 January 1991 |publisher=Yale University Press |isbn=978-0-300-05167-4 |url=https://books.google.com/books?id=wMK-Ba0-RG4C&pg=PA30 |language=en}}</ref>। বহুতো স্থানৰ নাম সঠিক।<ref>{{cite book |title=Cartography between Christian Europe and the Arabic-Islamic World, 1100-1500: Divergent Traditions |trans-title=খ্ৰীষ্টান ইউৰোপ আৰু আৰবী-ইছলামিক বিশ্বৰ মাজত কাৰ্ট'গ্ৰাফী, ১১০০-১৫০০: ভিন্ন পৰম্পৰা |date=17 June 2021 |publisher=BRILL |isbn=978-90-04-44603-8 |page=176 |url=https://books.google.com/books?id=eq0zEAAAQBAJ&pg=PA176 |language=en}}</ref> দক্ষিণৰ ৰজাৰ কাষত থকা কেপচনটোত লিখা আছে: "ইয়াত কলম্বোৰ ৰজাই শাসন কৰে, এজন খ্ৰীষ্টান।" <ref>{{cite journal |last1=Liščák |first1=Vladimír |title=Mapa mondi (Catalan Atlas of 1375), Majorcan cartographic school, and 14th century Asia |trans-title=মাপামোণ্ডি (১৩৭৫ চনৰ কাটালান এটলাছ), মেজৰকান কাৰ্ট'গ্ৰাফিক স্কুল আৰু ১৪শ শতিকাৰ এছিয়া |journal=International Cartographic Association |date=2017 |volume=1 |page=5 |doi=10.5194/ica-proc-1-69-2018 |bibcode=2018PrICA...1...69L |url=https://www.proc-int-cartogr-assoc.net/1/69/2018/ica-proc-1-69-2018.pdf |doi-access=free }}</ref>]] ১৩শ শতিকাত, [[পাণ্ড্য ৰাজবংশ|পাণ্ড্য]] শাসক [[মাৰৱৰ্মন কুলশেখৰ পাণ্ড্যন প্ৰথম]]য়ে ভেনাডুত এখন যুদ্ধত অৱতীৰ্ণ হৈ কোল্লম চহৰ দখল কৰিছিল।<ref>KA Nilakanta Sastri, p197</ref> ১৩৭৫ খ্ৰীষ্টাব্দৰ [[কাটালান এটলাছ]]ত চহৰখন কলম্বো আৰু কোলোবো হিচাপে দেখা যায়। মানচিত্ৰখনত এই চহৰখনক খ্ৰীষ্টান শাসকৰদ্বাৰা শাসিত এখন খ্ৰীষ্টান চহৰ হিচাপে চিহ্নিত কৰা হৈছে।<ref name="VL4"/> ৰজাৰ ছবিৰ ওপৰত থকা পাঠ্যত লিখা আছে: {{blockquote|''Açí seny[o]reja lo rey Colobo, christià. Pruvíncia de Columbo''<br />(ইয়াত খ্ৰীষ্টান প্ৰভু ৰজা কোলোবোৱে শাসন কৰে, কলম্বো প্ৰদেশ)।<ref name="VL4"/>}} এই চহৰখন ৮২৫ চনত এজন পাৰ্চী [[ইষ্ট ছিৰিয়াক খ্ৰীষ্টান]] ব্যৱসায়ী মাৰুভান চাপিৰ ইচোৱে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল আৰু [[ছেইণ্ট থমাছ খ্ৰীষ্টান]]সকলৰদ্বাৰা ইয়াক প্ৰাচীন কালতেই খ্ৰীষ্টান ধৰ্মলৈ পৰিৱৰ্তন কৰা হৈছিল। ১৩২৯ খ্ৰীষ্টাব্দত [[পোপ জন দ্বাবিংশ]]ই কোল্লম / কলম্বোক ভাৰতীয় উপমহামণ্ডলৰ প্ৰথম আৰু একমাত্ৰ ৰোমান কেথলিক বিশ্বপৰ এলেকা হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰে, আৰু কেটালোনিয়াৰ [[জৰ্ডান কাটালা|জৰ্ডান]] নামৰ এজন [[ডমিনিকান অৰ্ডাৰ|ডমিনিকান]] ফ্ৰায়াৰক ডাইঅ'চিচৰ প্ৰথম লেটিন সম্প্ৰদায়ৰ বিশ্বপ হিচাপে নিযুক্তি দিয়ে।<ref name="VL4" /> === পৰ্তুগীজ, ডাচ্চ আৰু ব্ৰিটিছ বাণিজ্য আৰু প্ৰভাৱ (১৬শ ৰপৰা ১৮শ শতিকা) === [[File:Thambiran Vanakkam 1578.JPG|thumbnail|''[[থাম্বিৰান ভানাক্কম]]'']] [[File:Retrato de Afonso de Albuquerque (após 1545) - Autor desconhecido-cortado.png|thumb|ভাইচৰয় [[আফনচো দে আলবুকাৰ্ক]]]] [[আৱিষ্কাৰৰ যুগ]]ত ১৪৯৮ চনত পৰ্তুগীজসকল [[কোজিকোড়]]ৰ [[কাপ্পাদ]]ত উপস্থিত হয়, যাৰ ফলত ইউৰোপৰপৰা ভাৰতলৈ পোণপটীয়া সাগৰীয় পথ মুকলি হয়।<ref>DC Books, Kottayam (2007), A. Sreedhara Menon, A Survey of Kerala History</ref> ১৫০২ চনত কোল্লমৰ থাংগাছেৰীত বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰ স্থাপন কৰা তেওঁলোকেই আছিল প্ৰথম ইউৰোপীয়, যিটো তেওঁলোকৰ জালুকৰ বাণিজ্যৰ কেন্দ্ৰ হৈ পৰিছিল।<ref>{{Cite web|url=https://www.keralatourism.org/destination/thangasseri-kollam/296|title=Thangasseri, Kollam, Dutch Quilon, Kerala|trans-title=থাংগাছেৰী, কোল্লম, ডাচ্চ কুইলন, কেৰালা|website=Kerala Tourism}}</ref> ইয়াৰ পিছত মুৰ/আৰবসকলৰ সৈতে হোৱা যুদ্ধত থেভালাকাৰাত থকা ছেইণ্ট থমাছ পৰম্পৰাৰ প্ৰাচীন গীৰ্জা (মন্দিৰ) ধ্বংস হৈছিল। ১৫১৭ চনত পৰ্তুগীজসকলে থাংগাছেৰীত ছেইণ্ট থমাছ দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰে, যিটো পৰৱৰ্তী সময়ত ডাচ্চসকলৰ সৈতে হোৱা যুদ্ধত ধ্বংস হৈছিল। ১৬৬১ চনত [[ডাচ্চ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানী]]য়ে চহৰখন নিজৰ দখললৈ আনে। পিছত ডাচ্চসকলৰদ্বাৰা সংস্কাৰ কৰা পুৰণি পৰ্তুগীজ দুৰ্গৰ অৱশেষ থাংগাছেৰীত পোৱা যায়। ১৮শ শতিকাত ত্ৰিবাংকুৰে কোল্লম জয় কৰে, ইয়াৰ পিছত ১৭৯৫ চনত ব্ৰিটিছসকলে জয় কৰে।<ref>{{Cite web|url=https://kollamcity.in/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150602132809/http://kollamcity.in/about-kollam-city|url-status=usurped|title=Kollam City|trans-title=কোল্লম চহৰ|archivedate=2 June 2015|website=Bebas88}}</ref> থাংগাছেৰী আজিও এটা এংলো-ইণ্ডিয়ান বসতিস্থান হিচাপে আছে, যদিও বৰ্তমান খুব কমসংখ্যক এংলো-ইণ্ডিয়ানহে ইয়াত বাস কৰে। থাংগাছেৰীত থকা পুৰণি পৰ্তুগীজ-নিৰ্মিত গীৰ্জা, ইনফেণ্ট জিচাছ চাৰ্চ এই অঞ্চলত পৰ্তুগীজ শাসনৰ এক স্মৃতিচিহ্ন হিচাপে বৰ্তি আছে।<ref>[http://www.ucanindia.in/news/new-proof-for-preportuguese-mission-in-kollam/23928/daily New proof for Pre-Portuguese mission in Kollam]</ref><ref>{{cite web|url=http://tourmet.com/thangassery-fort/ |title=Tourmet - Thangassery, Kollam |trans-title=টুৰমেট - থাংগাছেৰী, কোল্লম |date=21 May 2013 |access-date=6 January 2014}}</ref><ref>{{cite web |url=http://indica.co.in/history-of-kollam#.UtZLhNKVO-0 |title=History of Kollam |trans-title=কোল্লমৰ ইতিহাস |access-date=15 January 2014 |archive-date=2 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150602133158/http://indica.co.in/history-of-kollam#.UtZLhNKVO-0 |url-status=dead |archivedate=2 June 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150602133158/http://indica.co.in/history-of-kollam#.UtZLhNKVO-0 |deadurl=yes }}</ref><ref>'Jornada' of Portuguese Bishop Dom Alexis Menezes 1599–1600AD</ref> <gallery> File:Quilon 1505 verbessert.jpg|১৫০০ৰ দশকত কোল্লম File:Quilon 1670 verbessert.jpg|১৬৬১ চনত কোল্লম দখল File:A view of Coylang Wellcome L0038178.jpg|১৭০০ৰ দশকত কোল্লম </gallery> === কুইলনৰ যুদ্ধ === {{main|কুইলনৰ যুদ্ধ}} [[File:1756 Bellin Map of Kollam Fort, Kerala, India - Geographicus - Coylan-bellin-1756.jpg|thumb|পৰ্তুগীজ শাসনৰপৰা ডাচ্চসকলৰ হাতলৈ যোৱাৰ পাছত ১৭৫৬ চনত কোল্লম দুৰ্গ]] ১৮০৯ চনত কুইলনৰ [[কেণ্টনমেণ্ট ময়দান]]ত ত্ৰিবাংকুৰৰ তেতিয়াৰ দালাৱা (প্ৰধানমন্ত্ৰী) [[ভেলু থাম্পি দালাৱা]]ৰ নেতৃত্বত ভাৰতীয় ৰাজ্য ত্ৰিবাংকুৰৰ সৈন্যবাহিনী আৰু কৰ্ণেল চালমাৰ্ছৰ নেতৃত্বত [[ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানী|ব্ৰিটিছ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানী]]ৰ মাজত [[কুইলনৰ যুদ্ধ]] সংঘটিত হৈছিল। ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীয়ে কুইলন আৰু কেণ্টনমেণ্ট ময়দানৰ ওচৰত থকা তেওঁলোকৰ গেৰিছন আক্ৰমণ কৰাৰ ফলত এই যুদ্ধৰ সূত্ৰপাত হৈছিল আৰু ই মাত্ৰ ছঘণ্টা ধৰি চলিছিল।<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=YYlC_qF_eB0C&q=History+of+Travancore+by+P.+Shangoony+Menon&pg=PA6 |title=E-book:History of Travancore by P. Shangoony Menon |trans-title=ই-বুক: পি. ছানগুনি মেননৰদ্বাৰা ত্ৰিবাংকুৰৰ ইতিহাস |isbn=9788184650013 |access-date=2014-11-05|last1=David |first1=Maria A. |year=2009 |publisher=ISPCK }}</ref> কোম্পানীৰ বাহিনীয়ে এই যুদ্ধত জয়লাভ কৰে, আনহাতে যুদ্ধত অংশগ্ৰহণ কৰা বিদ্ৰোহীসকলক কোৰ্ট-মাৰ্শ্বাল কৰা হয় আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত ময়দানত ফাঁচি দিয়া হয়।<ref name="History of Travancore">{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/a-place-in-history/article3218611.ece|title=A place in history|trans-title=ইতিহাসত এখন স্থান|newspaper=The Hindu |date=29 June 2006|via=www.thehindu.com}}</ref> === ত্ৰিবাংকুৰৰ শাসন === ১৮শ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে, [[ত্ৰিবাংকুৰ ৰাজপৰিয়াল]]য়ে [[কান্নুৰ]]ত অৱস্থিত [[কোলাথুনাডু]]ৰ ৰাজপৰিয়াল আৰু বৰ্তমানৰ [[মালাপ্পুৰম জিলা]]ত অৱস্থিত [[পৰাপ্পানাদ]]ৰ কিছু সদস্যক গ্ৰহণ কৰিছিল।<ref>Travancore State Manual</ref> ১৭৫৫ চনত [[পুৰাক্কাড]]ৰ যুদ্ধত [[কোজিকোড়ৰ ইতিহাস|কোজিকোড়]]ৰ শক্তিশালী [[জামোৰিন]]ক পৰাস্ত কৰি ত্ৰিবাংকুৰ কেৰালাৰ আটাইতকৈ প্ৰভাৱশালী ৰাজ্যত পৰিণত হয়।<ref name="AHoT 162">{{cite book|last1=Shungoony Menon|first1=P.|title=A History of Travancore from the Earliest Times|trans-title=প্ৰাচীন কালৰপৰা ত্ৰিবাংকুৰৰ ইতিহাস|date=1878|publisher=Higgin Botham & Co.|location=Madras|pages=[https://archive.org/details/ahistorytravanc00menogoog/page/n212 162]–164|url=https://archive.org/details/ahistorytravanc00menogoog|access-date=5 May 2016|language=en|format=pdf}}</ref> ১৮৩০-ৰ দশকলৈকে চৰকাৰী সচিবালয়ো কোল্লমত অৱস্থিত আছিল। [[স্বাথী থিৰুনাল ৰামা বৰ্মা|স্বাথী থিৰুনাল]]ৰ ৰাজত্বকালত ইয়াক থিৰুৱনন্তপুৰমলৈ স্থানান্তৰিত কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web|url=https://www.thenewsminute.com/article/short-history-kerala-secretariat-building-celebrates-150-years-111767 |title=A short history of the Kerala Secretariat as building celebrates 150 years |trans-title=কেৰালা সচিবালয়ৰ এক চমু ইতিহাস যিহেতু ভৱনটোৱে ১৫০ বছৰ উদ্‌যাপন কৰিছে |publisher=The NEWS Minute |date=5 November 2019 |access-date=6 November 2019}}</ref> === কোল্লম বন্দৰৰ সাগৰৰ তলিত খনন === [[File:Plan of Kollam 1850.jpg|thumb|১৮৫০ৰ দশকত কোল্লমৰ পৰিকল্পনা]] ২০১৪ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহৰপৰা [[কোল্লম বন্দৰ]]ৰ চৌহদত খনন কাৰ্য চলি আছে। দলটোৱে চীনা চীনামাটিৰ পাত্ৰ আৰু মুদ্ৰাকে ধৰি বহুতো প্ৰাচীন সামগ্ৰী আৱিষ্কাৰ কৰিছে।<ref>{{cite web|url=http://www.thehindu.com/news/national/kerala/emergence-of-antiques-triggers-treasure-hunt-in-kollam/article5711850.ece |title=Emergence of antiques triggers treasure hunt in Kollam |trans-title=প্ৰাচীন সামগ্ৰীৰ আৱিৰ্ভাৱে কোল্লমত গুপ্তধনৰ সন্ধান আৰম্ভ কৰিছে |work=The Hindu|date=21 February 2014 |access-date=11 January 2017}}</ref> পেলেচ মিউজিয়ামৰ এটা চীনা দল আৰু কেৰালা পৰিষদ ফৰ হিষ্টৰিকেল ৰিচাৰ্চৰ (KCHR) সৈতে এটা ভাৰতীয় দলে চীনা মুদ্ৰা আৰু সামগ্ৰী আৱিষ্কাৰ কৰিছিল যিয়ে কোল্লম আৰু প্ৰাচীন চীনৰ মাজত বাণিজ্যিক সম্পৰ্ক থকাটো প্ৰমাণ কৰে।<ref>{{cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/from-china-on-a-coin-trail/article7192254.ece|date=2015-05-11|title=From China on a coin trail|trans-title=চীনৰপৰা এটা মুদ্ৰাৰ সন্ধানত|access-date=2020-11-04|last=Pereira|first=Ignatius|work=The Hindu}}</ref> == ভূগোল == {{Main|কোল্লমৰ ভূগোল}} [[File:Kollam Canal, Jan 2016.jpg|thumb|পৰাভুৰৰ ওচৰত [[কোল্লম খাল]]|left]] কোল্লম চহৰৰ উত্তৰে [[নীণ্ডাকাৰা]] আৰু [[থ্ৰিক্কাৰুভা]] [[ভাৰতত পঞ্চায়তী ৰাজ|পঞ্চায়ত]], দক্ষিণে [[মায়্যানাদ]], পূবে [[থ্ৰিক্কোভিলৱাট্টম]] আৰু [[কোট্টামকাৰা]] আৰু পশ্চিমে লাক্ষাদ্বীপ সাগৰ অৱস্থিত। অষ্টমুদি হ্ৰদ চহৰখনৰ মাজ-মজিয়াত অৱস্থিত। চহৰখন থিৰুৱনন্তপুৰমৰপৰা প্ৰায় ৭১ কিলোমিটাৰ, কোচিৰপৰা ১৪০ কিলোমিটাৰ আৰু [[কোজিকোড়]]ৰপৰা ৩৫০ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত। [[ৰাষ্ট্ৰীয় জলপথ ৩]] আৰু [[ইথিক্কাৰা নদী]] চহৰখনৰ মাজেৰে যোৱা দুটা গুৰুত্বপূৰ্ণ জলপথ। ৭.৭ কিলোমিটাৰ দীঘল [[কোল্লম খাল]]য়ে পৰাভুৰ হ্ৰদ আৰু অষ্টমুদি হ্ৰদক সংযোগ কৰে। চহৰখনৰ উপকণ্ঠ অঞ্চলৰ মাজেৰে বৈ যোৱা আন এখন নদী কাল্লাদা নদী অষ্টমুদি হ্ৰদত পৰে, আনহাতে ইথিক্কাৰা নদী [[পৰাভুৰ কয়াল]]লৈ বৈ যায়। চহৰখনত থকা নিৰ্মল পানীৰ হ্ৰদ কাট্টাকায়ালে ভাট্টাক্কায়াল নামৰ আন এটা জলাশয়ক অষ্টমুদি হ্ৰদৰ সৈতে সংযোগ কৰে।<ref>{{cite web|url=http://www.thehindu.com/2004/09/20/stories/2004092005720300.htm |archive-url=https://archive.today/20140901102439/http://www.thehindu.com/2004/09/20/stories/2004092005720300.htm |url-status=dead |archive-date=1 September 2014 |title=A stream fading into historyg |trans-title=ইতিহাসত হেৰাই যোৱা এটা সুঁতি |date=20 September 2004 |work=[[The Hindu]] |access-date=23 January 2020}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.maruthadi.elisting.in/ |title=Maruthadi - Maruthadi.Elisting.in |trans-title=মাৰুথাডি - Maruthadi.Elisting.in |access-date=23 January 2020 |archivedate=3 November 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161103234102/http://www.maruthadi.elisting.in/ |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.docs.kerala.gov.in/index.php?option=com_docman&task=cat_view&gid=467&Itemid=2707&limitstart=100 |title=Water Resources - Government of Kerala |trans-title=জলসম্পদ - কেৰালা চৰকাৰ |date=7 March 2015 |access-date=23 January 2020 |archive-date=3 November 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161103235948/http://www.docs.kerala.gov.in/index.php?option=com_docman&task=cat_view&gid=467&Itemid=2707&limitstart=100 |url-status=dead |archivedate=3 November 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161103235948/http://www.docs.kerala.gov.in/index.php?option=com_docman&task=cat_view&gid=467&Itemid=2707&limitstart=100 |deadurl=yes }}</ref> ২০১৬ চনৰ মাৰ্চ মাহত, ''ইণ্ডিয়াটাইমছে'' কোল্লমক পৃথিৱীৰ আটাইতকৈ কম প্ৰদূষিত নখন চহৰৰ ভিতৰত এখন হিচাপে নিৰ্বাচিত কৰিছিল।<ref>{{cite web|url=http://www.indiatimes.com/culture/travel/9-of-the-least-polluted-cities-on-earth-you-could-consider-moving-to-251818.html |title=9 of the Least Polluted Cities on Earth You Could Consider Moving To |trans-title=পৃথিৱীৰ আটাইতকৈ কম প্ৰদূষিত ৯খন চহৰ য'লৈ আপুনি স্থানান্তৰিত হোৱাৰ কথা বিবেচনা কৰিব পাৰে |date=13 March 2016 |publisher=Indiatimes |access-date=21 March 2016}}</ref> [[বুকিং.কম|Booking.com]]-ৰ ভ্ৰমণকাৰীৰ পৰ্যালোচনা বঁটা অনুসৰি ২০২০ চনত ভাৰতৰ শীৰ্ষ ১০খন আটাইতকৈ আদৰণীয় স্থানৰ ভিতৰত কোল্লম অন্যতম।<ref>{{cite web|url=https://www.financialexpress.com/lifestyle/travel-tourism/for-2nd-year-in-row-kerala-tops-list-of-most-welcoming-places-report/1832102/ |title=For 2nd year in row, Kerala tops list of most welcoming places: Report |trans-title=ধাৰাবাহিকভাৱে দ্বিতীয় বছৰৰ বাবে, কেৰালা আটাইতকৈ আদৰণীয় স্থানৰ তালিকাত শীৰ্ষত: প্ৰতিৱেদন |publisher=Financial Express |date=22 January 2020 |access-date=23 January 2020}}</ref> কোল্লম এখন প্ৰাচীন বাণিজ্যিক চহৰ – ৰোমান, চীনা, আৰব আৰু অন্যান্য প্ৰাচ্যৰ দেশসমূহৰ সৈতে ইয়াৰ বাণিজ্য চলিছিল। বাইবেলৰ সময় আৰু চলোমনৰ ৰাজত্বকালৰ লগত সম্পৰ্ক থকা ঐতিহাসিক নথি-পত্ৰসমূহত ইয়াৰ বিৱৰণ পোৱা যায়, যিয়ে আৰৱ সাগৰৰ লোহিত সাগৰীয় বন্দৰসমূহৰ সৈতে ইয়াৰ সংযোগৰ কথা উল্লেখ কৰে (প্ৰাচীন ৰোমান মুদ্ৰা আৱিষ্কাৰৰদ্বাৰা সমৰ্থিত)।<ref>{{cite web|title=The legendary beauty of Kollam|trans-title=কোল্লমৰ কিংবদন্তি সৌন্দৰ্য|date=28 June 2023 |url=http://www.financialexpress.com/story-print/1159603}}</ref><ref>{{cite web|title=History of Kollam|trans-title=কোল্লমৰ ইতিহাস|url=http://paru.in/history-of-kollam|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150602135640/http://paru.in/history-of-kollam|archive-date=2 June 2015|access-date=11 August 2026|archivedate=2 June 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150602135640/http://paru.in/history-of-kollam|deadurl=yes}}</ref> প্ৰাচীন চহৰখনক তামিলনাডুৰ সৈতে সংযোগ কৰা [[চেংগোট্টাই|শ্বেনকোট্টা ব্যৱধান]]ৰ [[আৰ্যনকাভু|আৰ্যনকাভু পাছ]]ৰ জৰিয়তে অভ্যন্তৰীণ বাণিজ্যও চলিছিল। গৰুৰ গাড়ীৰে জালুকৰ স্থলপথৰ বাণিজ্য আৰু [[আলাপুঝা]] আৰু কোচিনক সংযোগ কৰা জলপথেৰে হোৱা বাণিজ্যই এনে বাণিজ্যিক সম্পৰ্ক স্থাপন কৰিছিল যাৰ ফলত ই প্ৰাচীন ভাৰতীয় ঔদ্যোগিক চহৰসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম হিচাপে গঢ়ি উঠিছিল। পিছলৈ তামিলনাডুৰ সৈতে স্থাপিত ৰেল সংযোগে বাণিজ্যিক সম্পৰ্ক অধিক সুদৃঢ় কৰিছিল। সামুদ্ৰিক ৰপ্তানিৰ প্ৰক্ৰিয়াকৰণ কৰা কাৰখানা আৰু কাজু বাদামৰ প্ৰক্ৰিয়াকৰণ আৰু পেকেজিঙে ইয়াৰ বাণিজ্য সমগ্ৰ বিশ্বতে সম্প্ৰসাৰিত কৰিছিল।<ref>{{cite web|title=Kollam Tourism - Official Website|trans-title=কোল্লম পৰ্যটন - চৰকাৰী ৱেবছাইট|url=http://www.kollamtourism.com/history.html/|access-date=6 January 2014|archivedate=27 December 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131227075259/http://www.kollamtourism.com/history.html|deadurl=yes}}</ref> {{Weather box |location= কোল্লম |metric first= yes |single line= yes |width = auto |temperature colour = pastel |Jan high C= 31 |Feb high C= 31 |Mar high C= 32 |Apr high C= 32 |May high C= 31 |Jun high C= 29 |Jul high C= 29 |Aug high C= 29 |Sep high C= 29 |Oct high C= 30 |Nov high C= 29 |Dec high C= 30 |Jan low C= 23 |Feb low C= 23 |Mar low C= 25 |Apr low C= 26 |May low C= 25 |Jun low C= 24 |Jul low C= 24 |Aug low C= 24 |Sep low C= 24 |Oct low C= 24 |Nov low C= 24 |Dec low C= 23 |Jan rain mm= 18 |Feb rain mm= 26 |Mar rain mm= 53 |Apr rain mm= 147 |May rain mm= 268 |Jun rain mm= 518 |Jul rain mm= 381 |Aug rain mm= 248 |Sep rain mm= 209 |Oct rain mm= 300 |Nov rain mm= 208 |Dec rain mm= 51 |rain colour = green |Jan rain days= 1 |Feb rain days= 2 |Mar rain days= 4 |Apr rain days= 8 |May rain days= 11 |Jun rain days= 21 |Jul rain days= 19 |Aug rain days= 16 |Sep rain days= 12 |Oct rain days= 12 |Nov rain days= 8 |Dec rain days= 3 |unit rain days= 0.1 mm |source= [http://www.weather2travel.com/climate-guides/india/kerala/kollam.php Weather2Travel] |date= মে' ২০১২ }} == জনগাঁথনি == === জনসংখ্যা === ২০১১ চনৰ ভাৰতৰ লোকপিয়ল অনুসৰি,<ref name=census>{{Cite web|url=http://www.censusindia.net/results/data/ker_uatowns.PDF|title=Kerala: Population, Population in the age group 0-6 and literates by sex – Urban Agglomeration /Town : 2001 |trans-title=কেৰালা: জনসংখ্যা, ০-৬ বছৰ বয়সৰ জনসংখ্যা আৰু লিংগ অনুসৰি সাক্ষৰ – নগৰীয়া সংহতি /চহৰ : ২০০১ |archive-url=https://web.archive.org/web/20070927004314/http://www.censusindia.net/results/data/ker_uatowns.PDF |archive-date=27 September 2007 }}</ref> কোল্লম চহৰৰ জনসংখ্যা আছিল ৩৪৯,০৩৩ জন আৰু জনবসতিৰ ঘনত্ব আছিল প্ৰতি বৰ্গ কিলোমিটাৰত ৫,৪০০ জন। লিংগ অনুপাত (প্ৰতি ১,০০০ পুৰুষৰ বিপৰীতে মহিলাৰ সংখ্যা) আছিল ১,১১২, যিটো ৰাজ্যৰ ভিতৰতে সৰ্বোচ্চ। জনসংখ্যাৰফালৰপৰা [[কোল্লম জিলা]] ৰাজ্যৰ ভিতৰত সপ্তম স্থানত থকাৰ বিপৰীতে কোল্লম চহৰ চতুৰ্থ স্থানত আছিল। ২০১০ চনৰ তথ্য অনুসৰি, কোল্লমৰ গড় সাক্ষৰতাৰ হাৰ আছিল ৯৩.৭৭%,<ref>{{cite web|url=http://kollam.nic.in/edu.html |title=Kollam District |trans-title=কোল্লম জিলা |publisher=kollam.nic.in |access-date=24 June 2010}}</ref> যিটো ৰাষ্ট্ৰীয় গড় ৭৪.০৪% তকৈ অধিক। পুৰুষৰ সাক্ষৰতা ৯৫.৮৩% আৰু মহিলাৰ ৯১.৯৫% আছিল। কোল্লমত জনসংখ্যাৰ ১১% লোক ছয় বছৰৰ তলৰ আছিল। ২০১৫ চনৰ মে' মাহত [[কেৰালা চৰকাৰ]]য়ে থ্ৰিক্কাদাভুৰ পঞ্চায়তক একত্ৰিত কৰি [[কোল্লম পৌৰ নিগম|কোল্লম চহৰ নিগম]] সম্প্ৰসাৰণ কৰাৰ সিদ্ধান্ত লয়। একত্ৰীকৰণৰ ফলত, এই অঞ্চলটোৰ মাটি-কালি ৭৩.০৩ বৰ্গ কিলোমিটাৰ হ'ব আৰু চহৰখনৰ মুঠ জনসংখ্যা ৩৮৪,৮৯২ হ'ব বুলি আশা কৰা হৈছে।<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/news/national/kerala/thrikadavur-becomes-part-of-kollam-city/article7300668.ece |title=Thrikadavur becomes part of Kollam city |trans-title=থ্ৰিকাদাভুৰ কোল্লম চহৰৰ অংশ হৈ পৰিছে |work=The Hindu|date=9 June 2015 |access-date=11 June 2015}}</ref><ref>{{cite web |url=http://lsgkerala.in/thrikkadavoorpanchayat/general-information/ |title=Thrikadavur Panchayath |trans-title=থ্ৰিকাদাভুৰ পঞ্চায়ত |publisher=Thrikadavur Panchayath |access-date=11 June 2015 |archive-date=12 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150612055856/http://lsgkerala.in/thrikkadavoorpanchayat/general-information/ |url-status=dead |archivedate=12 June 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150612055856/http://lsgkerala.in/thrikkadavoorpanchayat/general-information/ |deadurl=yes }}</ref> মালায়ালম চহৰখনৰ আটাইতকৈ বহুলভাৱে কথিত ভাষা আৰু চৰকাৰী ভাষা, আনহাতে চহৰখনৰ একাংশ লোকে [[তামিল ভাষা|তামিল]] বুজি পায়। চহৰখনত [[এংলো-ইণ্ডিয়ান]], [[কোংকণী লোক|কোংকণী]] ব্ৰাহ্মণ, [[তেলেগু লোক|তেলেগু]] চেট্টি আৰু [[বঙালী লোক|বঙালী]] প্ৰব্ৰজনকাৰী শ্ৰমিকৰ সৰু সম্প্ৰদায়ো বসবাস কৰে। প্ৰশাসনৰ সুবিধাৰ বাবে, [[কোল্লম পৌৰ নিগম]]ক ছটা মণ্ডলত ভাগ কৰা হৈছে আৰু প্ৰতিটোৰে বাবে স্থানীয় মণ্ডল কাৰ্যালয় আছে।<ref>{{cite web |url=http://ksudp.org/index.php?option=com_content&view=article&id=268&Itemid=70 |title=Building Permit Management System -Kollam Corporation |trans-title=নিৰ্মাণ অনুমতি ব্যৱস্থাপনা প্ৰণালী - কোল্লম নিগম |access-date=16 December 2014 |archive-date=20 December 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141220101846/http://ksudp.org/index.php?option=com_content&view=article&id=268&Itemid=70 |url-status=dead |archivedate=20 December 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141220101846/http://ksudp.org/index.php?option=com_content&view=article&id=268&Itemid=70 |deadurl=yes }}</ref> * কেন্দ্ৰীয় মণ্ডল (''সদৰ কাৰ্যালয় [[কোল্লম কেণ্টনমেণ্ট|কেণ্টনমেণ্ট]]ত অৱস্থিত''), [[কোল্লম পৌৰ নিগম]] * [[শক্তিকুলাংগৰা]] মণ্ডল, [[কোল্লম পৌৰ নিগম]] * [[ভাদাক্কেভিলা]] মণ্ডল, [[কোল্লম পৌৰ নিগম]] * [[কিলিকোল্লুৰ]] মণ্ডল, [[কোল্লম পৌৰ নিগম]] * [[এৰাভিপুৰম]] মণ্ডল, [[কোল্লম পৌৰ নিগম]] * থ্ৰিক্কাদাভুৰ মণ্ডল, [[কোল্লম পৌৰ নিগম]] ২০১৪ চনৰ কোল্লমৰ প্ৰাক্তন মেয়ৰ প্ৰসন্ন আৰ্নেষ্টক ৰোটাৰী ক্লাব অৱ ত্ৰিবান্দ্ৰম ৰয়েলৰদ্বাৰা [[দক্ষিণ ভাৰত]]ৰ শ্ৰেষ্ঠ মহিলা মেয়ৰ হিচাপে নিৰ্বাচিত কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/award-for-kollam-mayor/article5865568.ece |title=Award for Kollam Mayor |trans-title=কোল্লমৰ মেয়ৰলৈ বঁটা |work=[[The Hindu]] |date=2014-04-03 |access-date=2014-06-06}}</ref> === ধৰ্ম === {{See also|কোল্লম জিলাত ধৰ্ম}} {{bar box |title=কোল্লম চহৰত ধৰ্ম (২০১১)<ref name="census2001">{{cite web | title = Kollam City Census 2011 data | trans-title = কোল্লম চহৰৰ লোকপিয়ল ২০১১ তথ্য | publisher = Census2011 | url = http://www.census2011.co.in/census/city/461-kollam.html | access-date =27 January 2016}} </ref> |titlebar=#Fcd116 |left1=ধৰ্ম |right1=শতাংশ |float=right |bars= {{bar percent|[[হিন্দু ধৰ্ম]]|darkorange|56}} {{bar percent|[[ইছলাম ধৰ্ম|ইছলাম]]|green|22}} {{bar percent|[[খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম]]|blue|21}} {{bar percent|অন্যান্য|black|1}} |caption=ধৰ্মসমূহৰ বিতৰণ<br /> †<small>উল্লেখ নথকা, [[শিখ ধৰ্ম]] (<০.০১%), [[বৌদ্ধ ধৰ্ম]] (<০.০১%) অন্তৰ্ভুক্ত।</small> }} [[File:Front Wide Anthonys Church Kollam Kerala Mar22 A7C 01676.jpg|thumb|ছেইণ্ট এণ্টনি গীৰ্জা, ভাড্ডি, ১৯১০ চনত নিৰ্মিত]] কোল্লম চহৰ হৈছে কেৰালা ৰাজ্যৰ এক ক্ষুদ্ৰ ৰূপ, য'ত বিভিন্ন ধৰ্মীয়, নৃগোষ্ঠীয় আৰু ভাষিক গোটৰ বাসিন্দা আছে।<ref name="A Survey of Kerala History">Menon, A Sreedhara; "A Survey of Kerala History"; DC Books, 1 January 2007 – History – pp 54–56 [https://books.google.com/books?id=FVsw35oEBv4C&q=A+Survey+Of+Kerala+History]</ref> চহৰখন আৰু ইয়াৰ উপকণ্ঠ অঞ্চলত বহুতো প্ৰাচীন মন্দিৰ, শতিকা পুৰণি গীৰ্জা আৰু মছজিদ আছে। কোল্লম কেৰালাৰ এখন [[হিন্দু]]-সংখ্যাগৰিষ্ঠ চহৰ। কোল্লমৰ মুঠ জনসংখ্যাৰ ৫৬.৩৫% লোক [[হিন্দু]] সম্প্ৰদায়ৰ। তদুপৰি, কেৰালাত ব্যৱহৃত [[সৌৰ বৰ্ষপঞ্জী|সৌৰ]] আৰু [[নাক্ষত্ৰিক সময়|নাক্ষত্ৰিক]] [[হিন্দু বৰ্ষপঞ্জী]] [[কোল্লম যুগ]] (যাক ''মালায়ালম যুগ'' বা ''কোল্লবৰ্ষম'' বা ''মালায়ালম বৰ্ষপঞ্জী'' বা ''মালাবাৰ যুগ'' বুলিও কোৱা হয়), ৮২৫ খ্ৰীষ্টাব্দত (সাধাৰণ যুগ) (কোল্লম) চহৰত উৎপত্তি হৈছিল।<ref>{{cite web|title=Kollam Era|trans-title=কোল্লম যুগ|url=http://www.new1.dli.ernet.in/data1/upload/insa/INSA_1/20005b5f_93.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150527163650/http://www.new1.dli.ernet.in/data1/upload/insa/INSA_1/20005b5f_93.pdf|archive-date=27 May 2015|access-date=30 December 2014|publisher=Indian Journal History of Science}}</ref><ref>{{Citation|author=Broughton Richmond|title=Time measurement and calendar construction|trans-title=সময়ৰ জোখ-মাখ আৰু বৰ্ষপঞ্জী নিৰ্মাণ|url=https://books.google.com/books?id=gUlmAAAAMAAJ|page=218|year=1956}}</ref><ref>{{Cite book|author=R. Leela Devi|url=https://books.google.com/books?id=pXpuAAAAMAAJ|title=History of Kerala|trans-title=কেৰালাৰ ইতিহাস|publisher=Vidyarthi Mithram Press & Book Depot|year=1986|page=408}}</ref> কোল্লমৰ মুঠ জনসংখ্যাৰ ২২.০৫% হৈছে [[মুছলমান]] লোক। ২০১১ চনৰ লোকপিয়লৰ তথ্য অনুসৰি, কোল্লমৰ মুঠ মুছলমান জনসংখ্যা হৈছে ৮০,৯৩৫ জন।<ref>{{cite web|title=Population of Kollam City - Census 2011 data|trans-title=কোল্লম চহৰৰ জনসংখ্যা - লোকপিয়ল ২০১১ তথ্য|url=http://www.census2011.co.in/census/city/461-kollam.html|access-date=25 March 2013|publisher=Census2011}}</ref> দক্ষিণ কেৰালাৰ এইটোৱেই একমাত্ৰ জিলা য'ত খ্ৰীষ্টানসকলৰ সলনি মুছলমানসকলে সৰ্ববৃহৎ সংখ্যালঘু সম্প্ৰদায় গঠন কৰে<ref>{{Cite web|url=https://www.census2011.co.in/data/religion/district/283-kollam.html|website=census2011.co.in |date=1 January 2011|title=Kollam District Religion Data - Hindu/Muslim|trans-title=কোল্লম জিলাৰ ধৰ্মীয় তথ্য - হিন্দু/মুছলমান|access-date=18 May 2026}}</ref>। কৰবালা ময়দান আৰু ইয়াৰ কাষতে থকা মাকানি মছজিদে চহৰখনৰ বাবে ঈদগাহ হিচাপে কাম কৰে। কাৰুভাত থকা ৩০০ বছৰ পুৰণি জুমা-'আথ পল্লীত এজন চুফী সন্ত, চৈয়দ আব্দূৰ ৰহমান জিফ্ৰিৰ নশ্বৰ দেহ ৰখা হৈছে।<ref>{{cite web|title=Important religious centres in Kollam|trans-title=কোল্লমৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ ধৰ্মীয় কেন্দ্ৰসমূহ|url=http://kollam.nic.in/reli.html|access-date=6 January 2014}}</ref><ref>{{cite web|title=Juma-Ath-Mosque|trans-title=জুমা-আথ-মছজিদ|url=http://keralapilgrimcenters.com/muslim-juma-ath-palli-kollam-mosques/|archive-url=https://web.archive.org/web/20130608035033/http://keralapilgrimcenters.com/muslim-juma-ath-palli-kollam-mosques/|url-status=usurped|archive-date=8 June 2013|access-date=29 July 2014|archivedate=8 June 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130608035033/http://keralapilgrimcenters.com/muslim-juma-ath-palli-kollam-mosques/|deadurl=yes}}</ref> কোল্লম চহৰৰ মুঠ জনসংখ্যাৰ ২১.১৭% হৈছে খ্ৰীষ্টান লোক।<ref>{{cite web|title=Kollam City Census 2011 data|trans-title=কোল্লম চহৰৰ লোকপিয়ল ২০১১ তথ্য|url=http://www.census2011.co.in/census/city/461-kollam.html|access-date=25 March 2013|publisher=Census2011}}</ref> [[কুইলনৰ ৰোমান কেথলিক ডাইঅ'চিচ]] (কোল্লম) হৈছে ভাৰতৰ প্ৰথমটো কেথলিক ডাইঅ'চিচ। ১৩২৯ চনৰ ৯ আগষ্টত [[পোপ জন দ্বাবিংশ]]ই এই ডাইঅ'চিচটো প্ৰথম নিৰ্মাণ কৰিছিল। ১৮৮৬ চনৰ ১ ছেপ্টেম্বৰত ইয়াক পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। এই ডাইঅ'চিচটোৱে ১,৯৫০ বৰ্গ কিলোমিটাৰ এলেকা সামৰি লৈছে আৰু ইয়াৰ জনসংখ্যা ৪,৮৭৯,৫৫৩ জন, যাৰ ভিতৰত কেথলিকসকলৰ সংখ্যা হৈছে ২৩৫,৯২২ (৪.৮%)। থাংগাছেৰীত অৱস্থিত ৪০০ বছৰ পুৰণি বিখ্যাত [[ইনফেণ্ট জিচাছ কেথেড্ৰেল]] হৈছে [[কুইলনৰ ৰোমান কেথলিক ডাইঅ'চিচ]]ৰ সহ-কেথেড্ৰেল।<ref>{{cite web|title=Roman Catholic Diocese of Quilon|trans-title=কুইলনৰ ৰোমান কেথলিক ডাইঅ'চিচ|url=http://www.quilondiocese.com/index.php|access-date=25 March 2013|publisher=Kollam Diocese|archivedate=18 January 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130118222513/http://www.quilondiocese.com/index.php|deadurl=yes}}</ref> [[চাৰ্চ অৱ চাউথ ইণ্ডিয়াৰ কোল্লম-কোট্টাৰাক্কাৰা ডাইঅ'চিচ|চিএছআই কোল্লম-কোট্টাৰাক্কাৰা ডাইঅ'চিচ]] চাৰ্চ অৱ চাউথ ইণ্ডিয়াৰ চব্বিশটা ডাইঅ'চিচৰ ভিতৰত অন্যতম।<ref>{{cite web|title=CSI Redraws Borders of Dioceses|trans-title=চিএছআয়ে ডাইঅ'চিচসমূহৰ সীমা পুনৰ নিৰ্ধাৰণ কৰিছে|url=http://www.newindianexpress.com/states/kerala/CSI-Redraws-Borders-of-Dioceses/2015/04/10/article2756962.ece|access-date=19 January 2016|publisher=The New Indian Express|archive-date=4 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304193822/http://www.newindianexpress.com/states/kerala/CSI-Redraws-Borders-of-Dioceses/2015/04/10/article2756962.ece|url-status=dead|archivedate=14 July 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150714135914/http://www.newindianexpress.com/states/kerala/CSI-Redraws-Borders-of-Dioceses/2015/04/10/article2756962.ece|deadurl=yes}}</ref> কোট্টাৰাক্কাৰাৰ বাবে [[দ্য পেণ্টেকোষ্টাল মিছন]]ৰ কেৰালাৰ সদৰ কাৰ্যালয় কোল্লমত অৱস্থিত। == পৌৰ প্ৰশাসন == {{Main|কোল্লম পৌৰ নিগম}} {{See also|কোল্লম চহৰ আৰক্ষী}}[[File:Location map India Kollam EN.svg|left|thumb|কোল্লম মহানগৰীয় অঞ্চলৰ মানচিত্ৰ]] কোল্লম নিগমৰ বৰ্তমানৰ মেয়ৰ হৈছে [[ভাৰতীয় কমিউনিষ্ট পাৰ্টি (মাৰ্ক্সবাদী)|চিপিআই(এম)]]ৰ অধিবক্তা [[ভি. ৰাজেন্দ্ৰবাবু]]।<ref>{{cite web |url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2015-11-18/news/68382329_1_cpi-ldf-udf |archive-url=https://web.archive.org/web/20151126072923/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2015-11-18/news/68382329_1_cpi-ldf-udf |url-status=dead |archive-date=26 November 2015 |title=CPI(M) rides to power in five of six corporations in Kerala |trans-title=কেৰালাৰ ছটা নিগমৰ ভিতৰত পাঁচটাত চিপিআই(এম) ক্ষমতালৈ আহিছে |work=The Economic Times |date=18 November 2015 |access-date=25 November 2015 |archivedate=26 November 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151126072923/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2015-11-18/news/68382329_1_cpi-ldf-udf |deadurl=yes }}</ref> === নগৰীয়া গাঁথনি === {{Main|কোল্লম মহানগৰীয় অঞ্চল}} ১,১৮৭,১৫৮ জন মুঠ নগৰীয়া জনসংখ্যা<ref name="Panchayath Level Statistics - Kollam(2011)">{{cite web | url = http://www.ecostat.kerala.gov.in/docs/pdf/reports/ps/pskollam2011.pdf | title = Kollam District Level Statistics 2011 | trans-title = কোল্লম জিলা পৰ্যায়ৰ পৰিসংখ্যা ২০১১ | access-date = 2014-01-01 | year = 2012 | publisher = ecostat.kerala.gov.in | archive-date = 2 January 2014 | archive-url = https://web.archive.org/web/20140102192758/http://www.ecostat.kerala.gov.in/docs/pdf/reports/ps/pskollam2011.pdf | url-status = dead | archivedate = 2014-01-02 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20140102192758/http://www.ecostat.kerala.gov.in/docs/pdf/reports/ps/pskollam2011.pdf | deadurl = yes }}</ref> আৰু পৌৰ নিগমৰ ৩৪৯,০৩৩ জন জনসংখ্যাৰে কোল্লম ৰাজ্যখনৰ চতুৰ্থ সৰ্বাধিক জনবহুল চহৰ আৰু [[ভাৰতৰ নিযুতৰো অধিক জনসংখ্যাৰ নগৰীয়া অঞ্চলসমূহৰ তালিকা|ভাৰতৰ সৰ্বাধিক জনবহুল নগৰীয়া অঞ্চলৰ তালিকাত]] ৪৯তম স্থানত আছে। ২০১১ চনৰ তথ্য অনুসৰি, চহৰখনৰ নগৰীয়া বিকাশৰ হাৰ আছিল ১৫৪.৫৯%, যিটো ৰাজ্যখনৰ ভিতৰত দ্বিতীয় সৰ্বোচ্চ আছিল।<ref name="Census India-2011 - Kollam">{{cite web | url = http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2-vol2/data_files/kerala/Analysis_Census_Data.pdf | title = Analysis of Census Date |trans-title = লোকপিয়লৰ তথ্যৰ বিশ্লেষণ |website=censusindia.gov.in}}</ref> কোল্লমৰ মহানগৰীয় অঞ্চলত উলিয়াকোভিল, [[আদিচানাল্লুৰ]], [[আদিনাদ]], [[আয়ানভেলিগুলাংগৰা]], চাভাৰা, [[চাভাৰা থেক্কুমভাগম|চাভাৰা দক্ষিণ]], [[এলামপাল্লুৰ]], [[এৰাভিপুৰম]] (অংশ), [[কাল্লেলিভাগম]], [[কৰুণাগাপল্লী]], কোল্লম, কোট্টামকাৰা, [[কুলশেখৰপুৰম]], মায়্যানাদ, [[মীনাদ]], [[নেদুম্পানা]], [[নীণ্ডাকাৰা]], [[ওচিৰা]], [[পানায়াম]], [[পনমনা]], পৰাভুৰ, [[পেৰিনাদ]], [[পুথাক্কুলাম]], [[থাঝুথালা]], [[থোডিয়ুৰ]], থ্ৰিক্কাদাভুৰ, থ্ৰিক্কাৰুভা, [[থ্ৰিক্কোভিলৱাট্টম]] আৰু [[ভাদাক্কুমথালা]] অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>{{cite web|url=http://www.census2011.co.in/census/city/461-kollam.html| title=Kollam city population Census |trans-title=কোল্লম চহৰৰ জনসংখ্যাৰ লোকপিয়ল |publisher=census2011.co.in |access-date=16 December 2013}}</ref>[[File:British Residency in Asramam, Kollam.jpg|right|thumb|কোল্লমৰ [[আশ্ৰমম]]ত [[ব্ৰিটিছ ৰেচিডেন্সি, কোল্লম|ব্ৰিটিছ ৰেচিডেন্সি]]। ]] কেৰালা চৰকাৰয়ে কোল্লম চহৰক "কেৰালাৰ বন্দৰ চহৰ" হিচাপে গঢ়ি তোলাৰ সিদ্ধান্ত লৈছে। প্ৰকল্পটোৰ অংশ হিচাপে মৎস্য পালন, পৰ্যটন আৰু মনোৰঞ্জনমূলক প্ৰকল্পৰ সুবিধা নিৰ্মাণকে ধৰি [[মাৰুথাডি]]-[[এৰাভিপুৰম]] এলেকাৰ পুনৰ্নিৰ্মাণ কাৰ্যকৰী কৰা হ'ব।<ref name="Kollam - Port City Project - News published in Mathrubhumi Daily">{{cite web | url = http://i1324.photobucket.com/albums/u606/quilonsky/Mathrubhumi_zps52ba640e.png | title = Kollam - Port City Project | trans-title = কোল্লম - বন্দৰ চহৰ প্ৰকল্প | year = 2013}}</ref> == অৰ্থনীতি == {{main|কোল্লমৰ অৰ্থনীতি}} [[File:RP Mall, Kollam.jpg|thumb|[[আৰপি মল, কোল্লম]]]] [[File:Dreams Mall(Lulu Market), Kottiyam.jpg|thumb|ড্ৰিমছ মল ([[লুলু গ্ৰুপ ইণ্টাৰনেচনেল|লুলু হাইপাৰ মাৰ্কেট]]), [[কোল্লম জিলা]]ৰ কোট্টিয়ামত]] [[File:Chinese Fishing Net Raising Birds Sunrise Ashtamudi Kollam Mar22 A7C 01784.jpg|right|thumb|কোল্লম চহৰৰ অষ্টমুদি হ্ৰদত এখন ডাঙৰ [[চীনা মাছ ধৰা জাল]]]] যোৱা দশকত কোল্লমৰ নগৰীয়া জীৱন সলনি হৈছে। অৰ্থনৈতিক প্ৰদৰ্শন আৰু [[জনমূৰি আয়]]ৰফালৰপৰা কোল্লম চহৰ ভাৰতত পঞ্চম স্থানত আৰু [[জিডিপি অনুসৰি কেৰালাৰ চহৰসমূহৰ তালিকা|কেৰালাত তৃতীয়]] স্থানত আছে।<ref>{{cite web |url=http://www.hindustantimes.com/newdelhi/delhi-ranked-23rd-in-mega-survey-of-53-indian-cities/article1-1358453.aspx |title=Delhi ranked 23rd in mega survey of 53 Indian cities |trans-title=৫৩খন ভাৰতীয় চহৰৰ মেগা সমীক্ষাত দিল্লী ২৩তম স্থানত |work=Hindustan Times |date=14 June 2015 |access-date=26 June 2015 |archive-date=26 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150626182426/http://www.hindustantimes.com/newdelhi/delhi-ranked-23rd-in-mega-survey-of-53-indian-cities/article1-1358453.aspx |url-status=dead |archivedate=26 June 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150626182426/http://www.hindustantimes.com/newdelhi/delhi-ranked-23rd-in-mega-survey-of-53-indian-cities/article1-1358453.aspx |deadurl=yes }}</ref> এক উৎকৃষ্ট ৰপ্তানিৰ ইতিহাস থকা চহৰ হিচাপে কোল্লম বিখ্যাত।<ref>{{cite web |url=http://dgft.gov.in/exim/2000/AppANFS2015.pdf |title=Appendices and Aayat Niryat Forms |trans-title=পৰিশিষ্ট আৰু আয়ত নিৰ্যাত প্ৰ-পত্ৰ |publisher=Government of India |access-date=1 July 2015 |archive-date=1 July 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150701150541/http://dgft.gov.in/exim/2000/AppANFS2015.pdf |url-status=dead |archivedate=1 July 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150701150541/http://dgft.gov.in/exim/2000/AppANFS2015.pdf |deadurl=yes }}</ref> দুগ্ধ পালন মোটামুটিভাৱে সুবিকশিত। চহৰখনত এটা চিলিং প্লাণ্টো আছে। কোল্লম এখন গুৰুত্বপূৰ্ণ সামুদ্ৰিক আৰু বন্দৰ চহৰ। জিলাখনৰ অৰ্থনীতিত মৎস্য পালনৰ বিশেষ স্থান আছে। চহৰখনৰ উপকণ্ঠ অঞ্চলৰ নীণ্ডাকাৰা আৰু [[শক্তিকুলাংগৰা]] গাঁৱত মৎস্য পালন কেন্দ্ৰ আছে। অনুমান কৰা মতে ১৩৪,۹৭৩ জন লোক মৎস্য পালন আৰু ইয়াৰ সৈতে জড়িত কামত নিয়োজিত হৈ আছে। চেৰিয়াজীকল, আলাপ্পাদ, পান্দাৰাথুৰুথু, পুথেনথুৰা, [[নীণ্ডাকাৰা]], থাংগাছেৰী, [[এৰাভিপুৰম]] আৰু পৰাভুৰ ২৬খন গুৰুত্বপূৰ্ণ মৎস্য পালন গাঁৱৰ ভিতৰত আঠখন। ২৪খন অন্তৰ্দেশীয় মৎস্য পালন গাঁও আছে। চৰকাৰয়ে নীণ্ডাকাৰাত এটা মৎস্য বন্দৰ স্থাপনৰ বাবে পদক্ষেপ গ্ৰহণ কৰিছে। বছৰি গড় মাছ ধৰাৰ পৰিমাণ প্ৰায় ৮৫,২৭৫ টন বুলি অনুমান কৰা হৈছে। ৰাজ্যখনৰ মুঠ মাছ ধৰাৰ এক তৃতীয়াংশ কোল্লমৰপৰাই আহে। মৎস্য বন্দৰৰপৰা প্ৰায় ৩০০০ যন্ত্ৰচালিত নাও চলি আছে। FFDA আৰু VFFDA-য়ে ক্ৰমে নিৰ্মল পানীৰ মৎস্য পালন আৰু মিছামাছ পালনত গুৰুত্ব দিয়ে। এৰাভিপুৰমত ১০০খন ঘৰৰ এখন মৎস্য পালন গাঁও নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। [[আয়িৰামথেংগু]]ত এখন মিছামাছৰ পাম নিৰ্মাণ কৰা হৈছে, আৰু মৎস্যপালকসকলৰ প্ৰয়োজনীয়তা পূৰণৰ বাবে কেইবাটাও নতুন হেচ্চাৰীৰ পৰিকল্পনা কৰা হৈছে। কেৰালাৰ একমাত্ৰ টাৰ্কি পাম আৰু এখন আঞ্চলিক হাঁহ-কুকুৰা পাম [[কুৰিপুঝা (পেৰিনাদ)|কুৰিপুঝা]]ত অৱস্থিত।<ref>{{Cite web |url=http://www.old.kerala.gov.in/dept_anihusbandry/modifi.htm |title=Department of Animal Husbandry - Kerala |trans-title=পশুপালন বিভাগ - কেৰালা |access-date=13 January 2014 |archive-date=29 October 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141029102340/http://www.old.kerala.gov.in/dept_anihusbandry/modifi.htm |url-status=dead |archivedate=29 October 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141029102340/http://www.old.kerala.gov.in/dept_anihusbandry/modifi.htm |deadurl=yes }}</ref> চহৰখনত কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ দুটা ঔদ্যোগিক প্ৰতিষ্ঠান আছে: ইণ্ডিয়ান ৰেয়াৰ আৰ্থছ, চাভাৰা আৰু [[পাৰ্বতী মিলছ লিমিটেড|পাৰ্বতী মিলছ লিমিটেড]], কোল্লম। [[কুণ্ডাৰা]]ত থকা কেৰালা চিৰামিক্স লিমিটেড, [[কুণ্ডাৰা]]ত থকা কেৰালা ইলেক্ট্ৰিকেল এণ্ড এলাইড ইঞ্জিনিয়াৰিং কোম্পানী, চাভাৰাত থকা কেৰালা প্ৰেমো পাইপ ফেক্টৰী, চাভাৰাত থকা কেৰালা মিনাৰেলছ এণ্ড মেটেলছ লিমিটেড আৰু কোল্লমত থকা ইউনাইটেড ইলেক্ট্ৰিকেল ইণ্ডাষ্ট্ৰিজ হৈছে কেৰালা চৰকাৰৰ মালিকানাধীন কোম্পানী। বেচৰকাৰী/সমবায় খণ্ডৰ অন্যান্য প্ৰধান উদ্যোগসমূহ হ'ল [[কুণ্ডাৰা]]ৰ এলুমিনিয়াম ইণ্ডাষ্ট্ৰিজ লিমিটেড, কোল্লমৰ থমাছ ষ্টিফেন এণ্ড কোম্পানী, পৰাভুৰৰ ফ্ল'ৰকো আৰু চাথন্নুৰৰ সমবায় স্পিনিং মিল।<ref>{{Cite web |url=http://www.kollamcorporation.gov.in/trade-commerce |title=Kollam - Trade & Commerce |trans-title=কোল্লম - বাণিজ্য আৰু বেপাৰ |access-date=10 January 2014 |archive-date=22 November 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192403/http://www.kollamcorporation.gov.in/trade-commerce |url-status=dead |archivedate=22 November 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171122192403/http://www.kollamcorporation.gov.in/trade-commerce |deadurl=yes }}</ref> [[File:Kollam technopark, Kundara.jpg|thumb|টেক্ন'পাৰ্ক কোল্লম]] কুণ্ডাৰা, মুলাভানা আৰু চাথন্নুৰত চীনা মাটিৰ বৃহৎ ভাণ্ডাৰৰ উপৰি, অষ্টমুদি হ্ৰদত চূণশিলৰ খোলাৰ ভাণ্ডাৰ আৰু আদিচানাল্লুৰত বক্সাইটৰ ভাণ্ডাৰ আছে।<ref>{{Cite web|url=http://www.kollam.gov.in/reso.html|title=resources - Kollam|trans-title=সম্পদ - কোল্লম|access-date=10 January 2014|archive-date=18 January 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140118081338/http://kollam.gov.in/reso.html|url-status=dead|archivedate=18 January 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140118081338/http://kollam.gov.in/reso.html|deadurl=yes}}</ref> "বিশ্বৰ কাজু ৰাজধানী" হিচাপে পৰিচিত কোল্লম ইয়াৰ পৰম্পৰাগত কাজু ব্যৱসায়ৰ বাবে বিখ্যাত আৰু ইয়াত ৬০০ ৰো অধিক কাজু প্ৰক্ৰিয়াকৰণ কেন্দ্ৰ আছে।<ref>{{cite news | last = Pereira | first = Ignatius | title = Kerala's cashew processing industry in crisis | trans-title = সংকটত কেৰালাৰ কাজু প্ৰক্ৰিয়াকৰণ উদ্যোগ | newspaper = [[The Hindu]] | date = 20 November 2016 | url = https://www.thehindu.com/news/national/kerala/Kerala%E2%80%99s-cashew-processing-industry-in-crisis/article16664972.ece | access-date = 2026-08-04 }}</ref> প্ৰতি বছৰে প্ৰক্ৰিয়াকৰণৰ বাবে চহৰখনলৈ প্ৰায় ৮০০,০০০ টন কেঁচা কাজু আমদানি কৰা হয়<ref>{{cite web|url=http://www.madhyamam.com/news/313464/141013 |language=ml |script-title=ml:കൊല്ലം തുറമുഖത്തെ കസ്റ്റംസ് ക്ളിയറന്‍സുകള്‍ ഓണ്‍ലൈന്‍ സംവിധാനത്തിലേക്ക് |access-date=2014-11-14 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141022170950/http://www.madhyamam.com/news/313464/141013 |archive-date=22 October 2014 }} কোল্লম বন্দৰৰ বাবে এমাহৰ ভিতৰত সাজু হ'ব অনলাইন শুল্ক ক্লিয়াৰেন্স সুবিধা</ref> আৰু বিশ্বৰ বিভিন্ন দেশলৈ গড়ে ১৩০,০০০ টন প্ৰক্ৰিয়াকৃত কাজু ৰপ্তানি কৰা হয়।<ref>[http://www.thehindu.com/news/national/kerala/rise-in-earnings-from-cashew-kernel-exports/article3893095.ece] কাজুৰ গুটি ৰপ্তানিৰপৰা উপাৰ্জন বৃদ্ধি - দ্য হিন্দু</ref> [[কাজু ৰপ্তানি প্ৰচাৰ পৰিষদ ভাৰত]]য়ে (CEPCI) ২০২০ চনৰ ভিতৰত ৰপ্তানিৰ পৰিমাণ ২৭৫,০০০ টনলৈ বৃদ্ধি পোৱাৰ আশা কৰিছে, যিটো বৰ্তমানৰ পৰিমাণতকৈ ১২০ শতাংশ বেছি।<ref>[http://www.business-standard.com/article/markets/cashew-body-sets-target-to-double-exports-by-2020-108122901044_1.html] চিইপিচিআই - কোল্লম</ref> [[কেৰালা ৰাজ্যিক কাজু উন্নয়ন নিগম লিমিটেড]] (KSCDC) কোল্লম চহৰৰ [[মুণ্ডাক্কল]]ত অৱস্থিত। সমগ্ৰ কেৰালাত কোম্পানীটোৰ ৩০টা কাজু কাৰখানা আছে। ইয়াৰে ২৪টা কোল্লম জিলাত অৱস্থিত।<ref>{{cite web|url=http://www.cashewcorporation.com/Organization.php |title=:: KSCDC :: |publisher=Cashewcorporation.com |access-date=26 August 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150215062231/http://cashewcorporation.com/Organization.php |archive-date=15 February 2015 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://kollamcity.in/kerala-state-cashew-development-corporation |archive-url=https://archive.today/20140806070550/http://kollamcity.in/kerala-state-cashew-development-corporation |url-status=usurped |archive-date=6 August 2014 |title=:: The Kerala State Cashew Development Corporation Limited :: |trans-title=:: দ্য কেৰালা ষ্টেট কেছিউ ডেভেলপমেণ্ট কৰ্পোৰেচন লিমিটেড :: |publisher=Cashewcorporation.com |access-date=29 July 2014 |archivedate=14 May 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140514062313/http://kollamcity.in/kerala-state-cashew-development-corporation |deadurl=yes }}</ref> কোল্লম ভাৰতৰ বহুতো সামুদ্ৰিক খাদ্য ৰপ্তানি কেন্দ্ৰৰ ভিতৰত অন্যতম, য'ত এই খণ্ডৰ সৈতে জড়িত বহুতো কোম্পানী আছে। ইয়াৰে বেছিভাগেই চহৰখনৰ [[মাৰুথাডি]], [[শক্তিকুলাংগৰা]], [[কাভানাড]], [[নীণ্ডাকাৰা]], [[আশ্ৰমম]], [[কিলিকোল্লুৰ]], [[থিৰুমুল্লভৰম]] আৰু [[উলিয়াকোভিল]] অঞ্চলত অৱস্থিত।<ref>[http://www.keralaexporters.com/categories/food/] কেৰালাৰ ৰপ্তানিকাৰকসকল</ref><ref>{{cite web |url=http://www.mpeda.com/exporters/IQF/ExportersOtherMarineProducts.htm |title=Other Items |trans-title=অন্যান্য সামগ্ৰী |access-date=2014-11-17 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304043858/http://www.mpeda.com/exporters/IQF/ExportersOtherMarineProducts.htm |archive-date=4 March 2016 |archivedate=2016-03-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304043858/http://www.mpeda.com/exporters/IQF/ExportersOtherMarineProducts.htm |deadurl=yes }} কোল্লম - সামুদ্ৰিক খাদ্য ৰপ্তানিকাৰক</ref> কেপিথানছ, কিংছ মেৰিন এক্সপোৰ্টাৰ্ছ, ইণ্ডিয়া ফুড এক্সপোৰ্টছ আৰু অ'ছেনিক ফিচাৰীজ আদি হৈছে সামুদ্ৰিক খাদ্য ৰপ্তানিকাৰক প্ৰতিষ্ঠানৰ উদাহৰণ।<ref>[http://e-mpeda.nic.in/registration/Exporter_Item.aspx?pcode=05&product=Live%20other%20than%20ornamental%20fish] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141209205334/http://e-mpeda.nic.in/registration/Exporter_Item.aspx?pcode=05&product=Live%20other%20than%20ornamental%20fish|date=9 December 2014}} পঞ্জীয়নভুক্ত কেৰালা ৰপ্তানিকাৰকসকল</ref> কোল্লমৰ [[অষ্টমুদি হ্ৰদ]]ৰ ক্লাম ফিচাৰী ভাৰতৰ প্ৰথমটো [[সামুদ্ৰিক তত্ত্বাৱধান পৰিষদ]]ৰ (MSC) প্ৰমাণ-পত্ৰ প্ৰাপ্ত ফিচাৰী আছিল।<ref>{{cite web|url=http://www.icar.org.in/en/node/8346|title=Ashtamudi short-neck clam fisheries becomes India's first MSC certified fisheries|trans-title=অষ্টমুদি চুটি-ডিঙিৰ ক্লাম ফিচাৰী ভাৰতৰ প্ৰথমটো এমএছচি প্ৰমাণ-পত্ৰ প্ৰাপ্ত ফিচাৰী হৈ পৰিছে|date=2014-11-05|publisher=[[Indian Council of Agricultural Research]]|access-date=2015-05-16}}</ref> == সংস্কৃতি == কোল্লম ফেষ্ট হৈছে কোল্লমৰ নিজা বাৰ্ষিক উৎসৱ, যিয়ে মূলতঃ কেৰালাবাসীসকলক আকৰ্ষণ কৰে, কিন্তু লগতে শ শ দেশী আৰু বিদেশী পৰ্যটককো কোল্লমলৈ আকৰ্ষণ কৰে। কোল্লম ফেষ্টৰ মূল স্থান হৈছে ঐতিহাসিক আৰু বিশাল আশ্ৰমম ময়দান। কোল্লম ফেষ্ট হৈছে কোল্লমৰ স্বাক্ষৰ অনুষ্ঠান। ইয়াৰ জৰিয়তে কোল্লমৰ চহকী সংস্কৃতি আৰু ঐতিহ্য, পৰ্যটনৰ সম্ভাৱনা আৰু নতুন উদ্যোগত বিনিয়োগ প্ৰদৰ্শন কৰাৰ প্ৰয়াস কৰা হয়।<ref>{{cite web|title=Kollam Fest 10 November 2011|trans-title=কোল্লম ফেষ্ট ১০ নৱেম্বৰ ২০১১|url=http://thiraseela.com/static/festivals/Kollam-Fest-2011.php|access-date=3 March 2016|publisher=Thiraseela.com}}</ref> [[কোল্লম পুৰম]], [[আশ্ৰমম শ্ৰী কৃষ্ণ স্বামী মন্দিৰ]]ৰ উৎসৱৰ অংশ হিচাপে সাধাৰণতে ১৫ এপ্ৰিলত, কিন্তু কেতিয়াবা ১৬ এপ্ৰিলত অনুষ্ঠিত হয়। এই পুৰম আশ্ৰমম ময়দানত অনুষ্ঠিত হয়। [[প্ৰেচিডেণ্টছ ট্ৰফী ব'ট ৰেচ]] (PTBR) হৈছে কোল্লমৰ অষ্টমুদি হ্ৰদত অনুষ্ঠিত হোৱা এক বাৰ্ষিক নাও খেল। ২০১১ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহত ৰাষ্ট্ৰপতি প্ৰতিভা পাটিলে এই অনুষ্ঠানটো উদ্বোধন কৰিছিল।<ref>{{cite web|title=presidents trophy boat race|trans-title=প্ৰেচিডেণ্টছ ট্ৰফী ব'ট ৰেচ|url=http://presidentstrophy.gov.in/|access-date=20 April 2013|publisher=Presidentstrophy.gov.in}}{{Dead link|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web|date=24 October 2016|title=President's Trophy boat race on November 1|trans-title=১ নৱেম্বৰত প্ৰেচিডেণ্টছ ট্ৰফী ব'ট ৰেচ|url=http://www.thehindu.com/news/national/kerala/presidents-trophy-boat-race-on-nov-1/article9260279.ece|access-date=20 April 2013|work=The Hindu}}</ref> == যাতায়াত == {{Main|কোল্লমত যাতায়াত}} === পথ === ৰাজ্যৰ মালিকানাধীন [[কেৰালা ৰাজ্যিক পথ পৰিবহণ নিগম|কেৰালা ৰাজ্যিক পথ পৰিবহণ নিগমে (কেএছআৰটিচি)]] আৰু বেচৰকাৰী বাছ অপাৰেটৰসকলে কোল্লমক সংযোগ কৰা আন্তঃৰাজ্যিক আৰু ৰাজ্যৰ ভিতৰত বাছ সেৱা চলায়। চহৰখনত প্ৰধানকৈ ৩টা বাছ আস্থান আছে - [[কোল্লম কেএছআৰটিচি বাছ আস্থান]], [[আন্দামুক্কম চহৰ বাছ আস্থান]] আৰু [[থাংগাছেৰী বাছ টাৰ্মিনেল]]।<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/thiruvananthapuram-ksrtc-executive-directors-in-charge-of-zones/articleshow/56403671.cms| title=Thiruvananthapuram: KSRTC executive directors in-charge of zones |trans-title=থিৰুৱনন্তপুৰম: জ'নৰ দায়িত্বত থকা কেএছআৰটিচিৰ কাৰ্যবাহী সঞ্চালকসকল |work=The Times of India|date=8 January 2017 |access-date=9 January 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.keralapwd.gov.in/getPage.php?page=NH%20in%20Kerala&pageId=301|title=National Highways in Kerala|trans-title=কেৰালাৰ ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথসমূহ|publisher=Kerala PWD|access-date=9 August 2016|archive-date=16 August 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160816023351/http://www.keralapwd.gov.in/getPage.php?page=NH%20in%20Kerala&pageId=301|url-status=dead|archivedate=16 August 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160816023351/http://www.keralapwd.gov.in/getPage.php?page=NH%20in%20Kerala&pageId=301|deadurl=yes}}</ref> {{Multiple image | align = center | direction = horizontal | image1 = Dalavapuram bridgea.jpg | caption1 = কোল্লম চহৰৰ ওচৰত [[চাভাৰা থেক্কুমভাগম]] দলং - এই দলংখনে থেক্কুমভাগমৰ লোকসকলক বিদ্যমান নাও সেৱাৰ লগতে কোল্লম চহৰৰ সৈতে সংযোগৰ এক নতুন পথ প্ৰদান কৰিছিল। | image2 = Kollam Bypass, Feb 2020.jpg | caption2 = [[কোল্লম বাইপাছ]] - ১৩.১৪১ কিলোমিটাৰ দীঘল কোল্লম বাইপাছ প্ৰকল্পটো আচলতে ১৯৭৫ চনত পৰিকল্পনা কৰা হৈছিল কিন্তু ৰাজনৈতিক আৰু বিত্তীয় সমস্যাৰ বাবে কাম পিছুৱাই গৈছিল। | image3 = KSRTC Bus Station, Kollam.jpg | caption3 = [[কোল্লম কেএছআৰটিচি বাছ আস্থান]] বিখ্যাত অষ্টমুদি হ্ৰদৰ পাৰত অৱস্থিত। ৰাজ্যখনৰ অন্যতম প্ৰধান বাছ আস্থান, ই এতিয়াও নতুন ৰূপ পাবলৈ অপেক্ষা কৰি আছে। | image4 = Traffic Thevally Bridge Kollam Kerala Mar22 A7C 01797.jpg | caption4 = থাভাল্লী আৰু কোট্টায়াথুকাডাভু সংযোগ কৰা থাভাল্লী দলঙত যান-বাহনৰ চলাচল, [[ৰাষ্ট্ৰীয় জলপথ ৩]], অষ্টমুদি হ্ৰদৰ ওপৰত | total_width = | alt1 = }} === ৰেল === {{see also|কোল্লম জংচন ৰেলৱে ষ্টেচন}} [[File:Main terminal of Kollam Junction railway station, Jan 2017.jpg|right|thumb|[[কোল্লম জংচন ৰেলৱে ষ্টেচন]]ৰ মুখ্য টাৰ্মিনেল]] [[File:Kollam Railway.jpg|thumb|নিৰ্মীয়মাণ অৱস্থাত কোল্লম ৰেলৱে]] মুঠ ৬টা প্লেটফৰ্ম আৰু ১৭টা ৰেলপথ থকা মাটি-কালিৰফালৰপৰা কেৰালাৰ দ্বিতীয় বৃহত্তম ৰেলৱে ষ্টেচন হ'ল {{rws|কোল্লম জংচন}}। কোল্লম চহৰৰ অন্যান্য ৰেলৱে ষ্টেচনসমূহ হ'ল [[এৰাভিপুৰম ৰেলৱে ষ্টেচন|এৰাভিপুৰম]] আৰু [[কিলিকোল্লুৰ ৰেলৱে ষ্টেচন|কিলিকোল্লুৰ]]। কোল্লম জংচনত বিশ্বৰ তৃতীয় দীৰ্ঘতম ৰেলৱে প্লেটফৰ্ম আছে, যাৰ দৈৰ্ঘ্য ১১৮০.৫ মিটাৰ (৩৮৭৩ ফুট)।<ref>{{cite news |url=https://www.independent.co.uk/travel/asia/west-bengal-tea-plantations-and-other-rajera-relics-9835426.html |title=West Bengal: tea plantations and other Raj-era relics|trans-title=পশ্চিমবংগ: চাহবাগিছা আৰু ৰাজ-যুগৰ অন্যান্য স্মৃতিচিহ্ন|access-date=3 April 2019}}</ref> {|class="wikitable" |+কোল্লমৰ ৰেলৱে ষ্টেচনসমূহ ! নং ! ষ্টেচনৰ নাম ! প্লেটফৰ্মসমূহ ! অঞ্চল |- |১ |[[এৰাভিপুৰম ৰেলৱে ষ্টেচন|এৰাভিপুৰম]] |২ |দক্ষিণ কোল্লম |- |২ |[[কোল্লম জংচন ৰেলৱে ষ্টেচন|কোল্লম জংচন]] |৬ |মধ্য কোল্লম |- |৩ |[[কিলিকোল্লুৰ ৰেলৱে ষ্টেচন|কিলিকোল্লুৰ]] |২ ||পূব কোল্লম |} মূল লাইনাৰ ইলেক্ট্ৰিকেল মাল্টিপল ইউনিটৰ ([[মেমু]]) কোল্লম জংচনত এটা কাৰ মেৰামতিৰ শ্বেড আছে। মেমু ৰেল সেৱাই কোল্লমক এৰ্নাকুলামৰ সৈতে (আলাপুঝা আৰু কোট্টায়াম হৈ), পুনালুৰৰ সৈতে (কোট্টাৰাক্কাৰা হৈ), আৰু কন্যাকুমাৰীৰ সৈতে (থিৰুৱনন্তপুৰম হৈ) সংযোগ কৰে।<ref>{{cite web|url=http://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/article163030.ece|title=Timings of MEMUs included|trans-title=মেমুৰ সময়সূচী অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে|publisher=The New Indian Express|date=2 July 2010|access-date=9 August 2016|archive-date=13 August 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160813013003/http://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/article163030.ece|url-status=dead|archivedate=13 August 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160813013003/http://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/article163030.ece|deadurl=yes}}</ref> === জলপথ === [[File:Houseboat Thevally Bridge Ashtamudi Kollam Mar22 R16 05860.jpg|thumb|থাভাল্লী দলঙৰ তলেৰে পাৰ হৈ যোৱা হাউচবোট]] [[কেৰালা ৰাজ্যিক জল পৰিবহণ বিভাগ|ৰাজ্যিক জল পৰিবহণ বিভাগে]] [[অষ্টমুদি হ্ৰদ]]ৰ পাৰত অৱস্থিত [[কোল্লম কেএছডব্লিউটিডি ফেৰী টাৰ্মিনেল]]ৰপৰা [[পশ্চিম কাল্লাদা]], মুনৰো দ্বীপ, গুহানন্দপুৰম, চাভাৰা থেক্কুমভাগম, দালাভাপুৰম আৰু আলাপুঝালৈ নাও সেৱা চলায়। এই হ্ৰদটো কেৰালাৰ দ্বিতীয় বৃহত্তম আৰ্দ্ৰভূমি পৰিস্থিতিতন্ত্ৰ আৰু ই কোল্লমৰ জল পৰিবহণৰ এক কেন্দ্ৰবিন্দু। ইয়াৰ পানীয়ে চহৰখনক কেইবাটাও স্থানীয় সম্প্ৰদায়ৰ সৈতে সংযোগ কৰে আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় জলপথ ৩-ৰ এক অংশ গঠন কৰে। কোল্লম থোডু হৈছে ৭.৭ কিলোমিটাৰ দীঘল খাল যি চহৰখনৰ মাজেৰে বৈ যায় আৰু জল পৰিবহণ নেটৱৰ্কৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সিৰা হিচাপে কাম কৰে। ই অষ্টমুদি হ্ৰদক অন্যান্য জলাশয়সমূহৰ সৈতে সংযোগ কৰে আৰু মূল কোল্লম বন্দৰক ইনলেণ্ড ৱাটাৰৱেজ অথৰিটি অৱ ইণ্ডিয়াৰ (IWAI) অন্তৰ্দেশীয় টাৰ্মিনেলৰ সৈতে সংযোগ কৰে। নৱীকৰণৰ প্ৰচেষ্টাৰ পিছত, খালটোৱে যাত্ৰী আৰু সামগ্ৰী পৰিবহণৰ লগতে পৰ্যটনক সমৰ্থন কৰাৰ লক্ষ্য ৰাখিছে। চহৰখনৰ [[আশ্ৰমম লিংক ৰোড]] ফেৰী টাৰ্মিনেলৰ কাষেৰে পাৰ হৈ গৈছে।<ref name="Introduction-KSWTD">{{cite web |url=http://swtd.gov.in/index.php?langCode=en&compName=general&compView=aboutdept |title=Kerala State Water Transport Department - Introduction |trans-title=কেৰালা ৰাজ্যিক জল পৰিবহণ বিভাগ - পৰিচয় |publisher=KSWTD |access-date=2015-01-04 |archive-date=26 December 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141226161243/http://swtd.gov.in/index.php?langCode=en&compName=general&compView=aboutdept |url-status=dead |archivedate=2014-12-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141226161243/http://swtd.gov.in/index.php?langCode=en&compName=general&compView=aboutdept |deadurl=yes }}</ref> কোল্লমৰপৰা চলিবলগীয়া সেৱাসমূহক বহলভাৱে দীৰ্ঘ-দূৰত্বৰ ফেৰী সেৱা, হ্ৰস্ব-দূৰত্বৰ যাত্ৰী ফেৰী আৰু বিশেষ পৰ্যটক ক্ৰুজ হিচাপে ভাগ কৰা হৈছে। * কোল্লম-আলাপুঝা (আলেপ্পি) ক্ৰুজ: এইটো এটা প্ৰধান সেৱা, অষ্টমুদি হ্ৰদ আৰু ইয়াৰ লগত সংযুক্ত বেকৱাটাৰ খালবোৰৰ মাজেৰে প্ৰায় ৫৫ কিলোমিটাৰ অতিক্ৰম কৰা এক ৮ ঘণ্টীয়া মনোৰম ক্ৰুজ। ই দুয়োখন জিলাৰ মাজত এক পোনপটীয়া পৰিবহণ সংযোগ আৰু এক প্ৰধান পৰ্যটন সামগ্ৰী হিচাপে কাম কৰে।<ref>{{cite web |last1=E |first1=Krishna Kumar K. |title=SWTD unable to resume long-haul boat service on Alappuzha-Kollam waterway |trans-title=এছডব্লিউটিডিয়ে আলাপুঝা-কোল্লম জলপথত দীৰ্ঘ-দূৰত্বৰ নাও সেৱা পুনৰ আৰম্ভ কৰিবলৈ অক্ষম হৈছে |url=https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2025/Jul/14/swtd-unable-to-resume-long-haul-boat-service-on-alappuzha-kollam-waterway |website=The New Indian Express |language=en |date=14 July 2025}}</ref> * যাত্ৰী আৰু হ্ৰস্ব-দূৰত্বৰ সেৱাসমূহ: নিয়মীয়া, কম ভাড়াত চলিবলগীয়া ফেৰী সেৱাসমূহে কোল্লমক জিলাখনৰ বিভিন্ন স্থানৰ সৈতে সংযোগ কৰে, যাৰ ভিতৰত আলুংকাডভু, গুহানন্দপুৰম আৰু কান্নানাল্লুৰলৈ যোৱা পথবোৰ অন্তৰ্ভুক্ত। এইবোৰ স্থানীয় বাসিন্দাসকলৰ বাবে অত্যাৱশ্যকীয় ৰাজহুৱা পৰিবহণ হিচাপে কাম কৰে।<ref>{{cite web |title=Important places enroute |trans-title=পথত থকা গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থানসমূহ |url=https://swtd.kerala.gov.in/pages-en-IN/placesenroute |publisher=State Water Transport Department |access-date=7 March 2026}}</ref> * পৰ্যটক আৰু বিশেষ সেৱাসমূহ: "চি অষ্টমুদি" পৰ্যটক সেৱা: চামব্ৰানিক্কোডি দ্বীপত ৰৈ যোৱাৰ সুবিধাৰ সৈতে অষ্টমুদি হ্ৰদৰ ওপৰত ৫ ঘণ্টীয়া এক আনন্দদায়ক ভ্ৰমণ। ই প্ৰতিদিনে পুৱা ১১:৩০ বজাত যাত্ৰা আৰম্ভ কৰে আৰু ইয়াৰ টিকটৰ দাম নিম্ন ডেকৰ বাবে ৪০০ টকা আৰু উচ্চ ডেকৰ বাবে ৫০০ টকা।<ref>{{cite web |title="SEE ASHTAMUDI" PASSENGER-CUM-TOURIST SERVICE |trans-title="চি অষ্টমুদি" যাত্ৰী-সহ-পৰ্যটক সেৱা |url=https://swtd.kerala.gov.in/pages-en-IN/placesenroute |publisher=State Water Transport Department |access-date=7 March 2026}}</ref><ref>{{cite web |title='See Ashtamudi' boat service set to complete 2 years; New Solar Boat to join fleet |trans-title='চি অষ্টমুদি' নাও সেৱাই ২ বছৰ সম্পূৰ্ণ কৰিবলৈ সাজু হৈছে; নতুন সৌৰ নাৱে ফ্লিটত যোগদান কৰিব |url=https://english.mathrubhumi.com/lifestyle/travel/see-ashtamudi-travel-in-kollam-solar-boat-soon-backwater-cruise-e5920409 |website=@mathrubhumi |language=en |date=8 March 2025}}</ref><ref>{{cite web |author1=The Hindu Bureau|title='See Ashtamudi' tourist boat service in Kollam to be launched on Friday |trans-title=শুকুৰবাৰে কোল্লমত 'চি অষ্টমুদি' পৰ্যটক নাও সেৱা মুকলি কৰা হ'ব |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/see-ashtamudi-tourist-boat-service-in-kollam-to-be-launched-on-friday/article66599527.ece |website=The Hindu |language=en-IN |date=9 March 2023}}</ref> বহুতো বেচৰকাৰী ভ্ৰমণ পৰিচালক আৰু ৰিজৰ্টে পৰ্যটসকলৰ বাবে অষ্টমুদি হ্ৰদত দিনৰ ভাগত ক্ৰুজৰ সুবিধা আগবঢ়ায়, যাৰ ফলত হাউচবোট, মটৰবোট আৰু ডিঙি নাওৰে অঞ্চলটো অন্বেষণ কৰিব পাৰি।<ref>{{cite web |last1=Balan |first1=Saritha S. |title=Deserted homestays, jobless boatmen: Tourism in Kerala's Munroe Island hit hard |trans-title=নিৰ্জন হোমষ্টে, কৰ্মহীন নাৱৰীয়া: কেৰালাৰ মুনৰো দ্বীপৰ পৰ্যটনত মাধমাৰ |url=https://www.thenewsminute.com/kerala/deserted-homestays-jobless-boatmen-tourism-kerala-s-munroe-island-hit-hard-137420 |website=The News Minute |language=en |date=11 November 2020}}</ref> কোল্লম আৰু আলেপ্পিৰ মাজত প্ৰতিদিনে ডাবল-ডেকাৰ বিলাসী নাও চলে। চৰকাৰী আৰু ব্যক্তিগত মালিকানাধীন বিলাসী নাওবোৰ পৰ্যটন ঋতুত মূল নাও ঘাটৰপৰা চলে। দক্ষিণৰ থিৰুৱনন্তপুৰমৰপৰা আৰম্ভ হৈ উত্তৰৰ [[হোসদুৰ্গ]]ত শেষ হোৱা পশ্চিম উপকূলৰ খাল ব্যৱস্থাটো [[পৰাভুৰ, কোল্লম|পৰাভুৰ]], কোল্লম চহৰ আৰু কৰুণাগাপল্লী তালুকৰ মাজেৰে পাৰ হৈ গৈছে।<ref name="Corporation of Kollam">{{cite web |url=http://www.kollamcorporation.gov.in/transport |title=Transport - Kollam Corporation |trans-title=পৰিবহণ - কোল্লম নিগম |publisher=Kollam Municipal Corporation |access-date=2015-01-04 |archive-date=20 October 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171020124744/http://www.kollamcorporation.gov.in/transport |url-status=dead |archivedate=2017-10-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171020124744/http://www.kollamcorporation.gov.in/transport |deadurl=yes }}</ref><ref name="Routes-KSWTD">{{cite web |url=http://swtd.gov.in/index.php?langCode=en&compName=general&compView=placesnroute |title=Important places enroute - KSWTD |trans-title=পথত থকা গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থানসমূহ - KSWTD |publisher=KSWTD |access-date=2015-01-04 |archive-date=4 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304061357/http://swtd.gov.in/index.php?langCode=en&compName=general&compView=placesnroute |url-status=dead |archivedate=2016-03-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304061357/http://swtd.gov.in/index.php?langCode=en&compName=general&compView=placesnroute |deadurl=yes }}</ref> [[কোল্লম বন্দৰ]] কেৰালাৰ অন্যতম প্ৰধান বন্দৰ। ২০১৩ চনত ইয়াত কাৰ্গো পৰিচালনাৰ সুবিধা আৰম্ভ হৈছিল।<ref>''[http://www.hindu.com/2009/06/18/stories/2009061855000700.htm Kollam port starts cargo handling]{{dead link|date=April 2021|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}''. Accessed 29 July 2014.</ref> বিদেশী জাহাজ নিয়মীয়াকৈ বন্দৰলৈ আহে। ২০১৪ চনৰ ৪ এপ্ৰিলত এণ্টিগুয়াত পঞ্জীয়নভুক্ত ১৪৫ মিটাৰ দীঘল জাহাজ এম.ভি. এলিনাই বন্দৰত লংগৰ পেলাইছিল।<ref>{{cite web |url=http://www.newindianexpress.com/states/kerala/Foreign-Ship-Reaches-Kollam-Port/2014/04/05/article2150731.ece#.U0I8V9LHm-0 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140408225152/http://www.newindianexpress.com/states/kerala/Foreign-Ship-Reaches-Kollam-Port/2014/04/05/article2150731.ece#.U0I8V9LHm-0 |url-status=dead |archive-date=8 April 2014 |title=Foreign Ship Reaches Kollam Port |trans-title=বিদেশী জাহাজ কোল্লম বন্দৰত উপস্থিত হৈছে |publisher=The New Indian Express |date=5 April 2014 |access-date=7 April 2014 |archivedate=8 April 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140408225152/http://www.newindianexpress.com/states/kerala/Foreign-Ship-Reaches-Kollam-Port/2014/04/05/article2150731.ece#.U0I8V9LHm-0 |deadurl=yes }}</ref> বন্দৰটোৱে সম্পূৰ্ণৰূপে কাম কৰা আৰম্ভ কৰিলে, ই কোল্লম ভিত্তিক কাজু কোম্পানীবোৰৰ পৰিবহণ কাৰ্যকলাপ সহজ কৰি তুলিব।<ref>''[http://www.shippingtribune.com/kollam-cashew-importers-suffering-due-port-congestion-tuticorin-terminal/ Kollam cashew importers suffering due to port congestion at tuticorin terminal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140814143721/http://www.shippingtribune.com/kollam-cashew-importers-suffering-due-port-congestion-tuticorin-terminal/ |date=14 August 2014 }}''. Accessed 29 July 2014.</ref> শ্ৰেয়াছ শ্বিপিং কোম্পানীয়ে বৰ্তমান [[কোল্লম বন্দৰ]] আৰু [[কোচি বন্দৰ]]ৰ মাজত এক নিয়মীয়া কণ্টেইনাৰ সেৱা চলাই আছে।<ref>''[http://www.thehindubusinessline.com/industry-and-economy/logistics/shreyas-shipping-starts-kochikollam-container-service/article5339784.ece Shreyas Shipping starts Kochi-Kollam container service]''. Accessed 29 July 2014. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140420153237/http://www.thehindubusinessline.com/industry-and-economy/logistics/shreyas-shipping-starts-kochikollam-container-service/article5339784.ece |date=20 April 2014 }}</ref><ref>{{Cite web |title=Exim India::The first & the only national daily on Export, Import, Shipping. |trans-title=এক্সিম ইণ্ডিয়া:: ৰপ্তানি, আমদানি, শ্বিপিংৰ ওপৰত প্ৰথম আৰু একমাত্ৰ ৰাষ্ট্ৰীয় দৈনিক। |url=https://www.eximin.net/NewsDetails.aspx?name=73939 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220117200427/https://www.eximin.net/NewsDetails.aspx?name=73939 |archive-date=2022-01-17 |access-date=2026-01-18 |website=www.eximin.net |language=en}}</ref> [[File:Old Airport, Kollam.jpg|thumb|right|পুৰণি [[কোল্লম বিমানবন্দৰ]] এলেকা, [[আশ্ৰমম]]]] ১৮৮০ চনত নিৰ্মাণ কৰা বৃহৎ পশ্চিম উপকূল খাল ব্যৱস্থাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ কোল্লম খাল (যাক কুইলন খাল বা কোল্লম থোডু বুলিও জনা যায়)। চহৰখনৰ মাজেৰে কাৰ্গো জাহাজসমূহে সামগ্ৰী সৰবৰাহ কৰাৰ ফলত ই পূৰ্বৰ ত্ৰিবাংকুৰ ৰাজ্যৰ প্ৰাথমিক বাণিজ্যিক সুঁতি হৈ পৰিছিল।<ref>{{cite web |title=Renovated Kollam canal now a cesspool |trans-title=নৱীকৰণ কৰা কোল্লম খাল এতিয়া এটা লেতেৰা পানীৰ গাঁত |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/renovated-kollam-canal-now-a-cesspool/article7013897.ece |website=The Hindu |language=en-IN |date=19 March 2015}}</ref> ==== ভৱিষ্যতৰ প্ৰকল্পসমূহ ==== জল পৰিবহণ আন্তঃগাঁথনিৰ অধিক ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ, কোল্লমত কেইবাটাও চলি থকা আৰু প্ৰস্তাৱিত প্ৰকল্প আছে: ; কোল্লম ৱাটাৰ মেট্ৰ': কোল্লমত ৱাটাৰ মেট্ৰ' ব্যৱস্থা প্ৰৱৰ্তন কৰাৰ পৰিকল্পনা কৰা হৈছে, যিয়ে কোচিৰ দৰেই চহৰৰ ভিতৰত এক জল পৰিবহণ নেটৱৰ্ক প্ৰদান কৰিব।<ref>{{cite web |author1=The Hindu Bureau|title=Traffic study on anvil to assess feasibility of launching Water Metro in Kollam and 17 other cities |trans-title=কোল্লম আৰু আন ১৭খন চহৰত ৱাটাৰ মেট্ৰ' আৰম্ভ কৰাৰ সম্ভাৱনীয়তা মূল্যায়ন কৰিবলৈ যান-বাহনৰ অধ্যয়ন চলি আছে |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/traffic-study-on-anvil-to-assess-feasibility-of-launching-water-metro-in-kollam-and-17-other-cities/article69471421.ece |website=The Hindu |language=en-IN |date=20 April 2025}}</ref><ref>{{cite web |last1=Hallikeri |first1=G.D. |title=IWAI Board commissions feasibility study for Urban Water Transport System in 17 cities |trans-title=আইডব্লিউএআই ব'ৰ্ডে ১৭খন চহৰত নগৰীয়া জল পৰিবহণ ব্যৱস্থাৰ বাবে সম্ভাৱনীয়তা অধ্যয়নৰ নিৰ্দেশ দিছে |url=https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2105345 |publisher=Ministry of Ports, Shipping and Waterways |access-date=7 March 2026}}</ref> ; জলপথ উন্নয়ন: ২৪ ঘণ্টীয়া নৌ-চলাচল সমৰ্থন কৰিবলৈ ৰাষ্ট্ৰীয় জলপথ ৩ ৰ উন্নয়ন আৰু ৰক্ষণাবেক্ষণৰ বাবে প্ৰকল্প চলি আছে, যাৰ ভিতৰত আছে সুঁতিবোৰ দ কৰা আৰু টাৰ্মিনেলবোৰ উন্নত কৰা। === আকাশী পথ === {{See also|কোল্লম বিমানবন্দৰ}} কোল্লম চহৰ নিগম [[থিৰুৱনন্তপুৰম আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰ]]ৰদ্বাৰা সেৱা প্ৰাপ্ত, যিটো চহৰখনৰপৰা NH66 ৰ জৰিয়তে প্ৰায় ৫৬ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত। ত্ৰিবান্দ্ৰম আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰ হৈছে ভাৰতৰ এখন অ-মেট্ৰ' চহৰৰ প্ৰথমখন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰ।<ref>{{cite web|url=http://www.aai.aero/allAirports/thiru_general.jsp|title=TRV Airport|trans-title=টিআৰভি বিমানবন্দৰ|publisher=AAI|access-date=23 August 2016|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160902180351/http://www.aai.aero/allAirports/thiru_general.jsp|archive-date=2 September 2016}}</ref> == শিক্ষা == {{Main|কোল্লম জিলাত শিক্ষা}} [[File:Thangal Kunju Musaliar College of Engineering, Kollam, Kerala.jpg|200px|thumb|[[কাৰিকোড]]ত থকা [[টি. কে. এম. কলেজ অৱ ইঞ্জিনিয়াৰিং|টি. কে. এম. ইঞ্জিনিয়াৰিং কলেজ]]|alt=পৰম্পৰাগত মোগল স্থাপত্যৰ সৈতে অলংকৃত, গুলপীয়া আৰু বগা ভৱন|left]] কোল্লমত বহুতো মহাবিদ্যালয়, বিদ্যালয় আৰু শিক্ষাকেন্দ্ৰ আছে। [[টি. কে. এম. কলেজ অৱ ইঞ্জিনিয়াৰিং|থাংগাল কুঞ্জু মুচালিয়াৰ কলেজ অৱ ইঞ্জিনিয়াৰিং]], যিটো ৰাজ্যখনত এই ধৰণৰ প্ৰথমখন ব্যক্তিগত বিদ্যালয় আছিল, ই কোল্লম চহৰৰপৰা প্ৰায় ৭ কিলোমিটাৰ পূবত [[কিলিকোল্লুৰ]]ত অৱস্থিত, আৰু ই সকলো কোল্লমবাসীৰ বাবে গৌৰৱৰ উৎস। কেৰালা চৰকাৰয়ে চহৰখনৰ আন এক সন্মানীয় প্ৰতিষ্ঠান [[ফাতেমা মাতা নেচনেল কলেজ]]ক শৈক্ষিক স্বায়ত্ত্বশাসন প্ৰদান কৰিছে।<ref name="Autonomy: 13 colleges in the list">{{cite web | url = http://www.newindianexpress.com/states/kerala/Autonomy-13-colleges-in-the-final-list/2013/12/24/article1962583.ece | archive-url = https://web.archive.org/web/20140108131951/http://www.newindianexpress.com/states/kerala/Autonomy-13-colleges-in-the-final-list/2013/12/24/article1962583.ece | url-status = dead | archive-date = 8 January 2014 | title = Autonomy: 13 colleges in the list | trans-title = স্বায়ত্ত্বশাসন: তালিকাত ১৩খন মহাবিদ্যালয় | access-date = 2014-01-08 | year = 2012 | publisher = The New Indian Express | archivedate = 2014-01-08 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20140108131951/http://www.newindianexpress.com/states/kerala/Autonomy-13-colleges-in-the-final-list/2013/12/24/article1962583.ece | deadurl = yes }}</ref> [[File:SN Law College, Kollam.jpg|thumb|right|কৰবালাত থকা [[শ্ৰী নাৰায়ণ গুৰু কলেজ অৱ লিগেল ষ্টাডিজ]]]] কেৰালা চৰকাৰৰ শ্ৰম আৰু দক্ষতা বিভাগৰ অধীনস্থ এক ডিজাইন প্ৰতিষ্ঠান [[কেৰালা ষ্টেট ইনষ্টিটিউট অৱ ডিজাইন]] (KSID) কোল্লমৰ চন্দনথোপত অৱস্থিত। ই ২০০৮ চনত স্থাপিত হৈছিল আৰু ভাৰতৰ প্ৰথম ৰাজ্য-মালিকানাধীন ডিজাইন প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম আছিল। বৰ্তমান KSID-য়ে আহমেদাবাদৰ [[নেচনেল ইনষ্টিটিউট অৱ ডিজাইন]]ৰ সহযোগত প্ৰস্তুত কৰা ডিজাইনৰ স্নাতকোত্তৰ ডিপ্ল'মা কাৰ্যসূচী চলাই আছে।<ref>{{Cite news|url = http://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/Admission-Process-Starts-at-KSID-for-New-Diploma-Courses/2015/05/14/article2812971.ece|archive-url = https://web.archive.org/web/20150516123319/http://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/Admission-Process-Starts-at-KSID-for-New-Diploma-Courses/2015/05/14/article2812971.ece|url-status = dead|archive-date = 16 May 2015|title = Admission Process Starts at KSID for New Diploma Courses|trans-title = নতুন ডিপ্ল'মা পাঠ্যক্ৰমৰ বাবে KSID-ত নামভৰ্তি প্ৰক্ৰিয়া আৰম্ভ হৈছে|access-date = 11 August 2026|archivedate = 16 May 2015|archiveurl = https://web.archive.org/web/20150516123319/http://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/Admission-Process-Starts-at-KSID-for-New-Diploma-Courses/2015/05/14/article2812971.ece|deadurl = yes}}</ref><ref>{{Cite news|url = http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/institute-of-design-inaugurated/article1277100.ece|title = Institute of design inaugurated|trans-title = ডিজাইন প্ৰতিষ্ঠান উদ্বোধন কৰা হৈছে}}</ref> [[ইণ্ডিয়ান ইনষ্টিটিউট অৱ ইনফ্ৰাষ্ট্ৰাকচাৰ এণ্ড কনষ্ট্ৰাকচন|ইণ্ডিয়ান ইনষ্টিটিউট অৱ ইনফ্ৰাষ্ট্ৰাকচাৰ এণ্ড কনষ্ট্ৰাকচন (IIIC-Kollam)]] হৈছে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় মানদণ্ডৰ এক প্ৰতিষ্ঠান যিটো নিৰ্মাণ সম্পৰ্কীয় বৃত্তিৰ বাবে দক্ষতা বিকাশ কাৰ্যসূচীসমূহ সমৰ্থন কৰিবলৈ কোল্লম চহৰৰ [[চাভাৰা]]ত অৱস্থিত।<ref>{{cite web|url=http://www.skilldevelopment.gov.in/states.html |title=States-Ministry of Skill Development & Entrepreneurship |trans-title=ৰাজ্যসমূহ-দক্ষতা বিকাশ আৰু উদ্যোগশীলতা মন্ত্ৰ্যালয় |publisher=Government of India |access-date=27 November 2019}}</ref> [[ইনষ্টিটিউট অৱ ফেশ্বন টেকন'লজী কেৰালা|ইনষ্টিটিউট অৱ ফেশ্বন টেকন'লজী, কোল্লম]], কেৰালা হৈছে ভেল্লিমনত অৱস্থিত এক ফেশ্বন প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান, যাক [[নেচনেল ইনষ্টিটিউট অৱ ফেশ্বন টেকন'লজী]] আৰু বস্ত্ৰ মন্ত্ৰ্যালয়ৰ কাৰিকৰী সহযোগত স্থাপন কৰা হৈছিল। ইয়াৰ উপৰি, চহৰখনত দুটা IMK (ইনষ্টিটিউট অৱ মেনেজমেণ্ট, কেৰালা) সম্প্ৰসাৰণ কেন্দ্ৰ সক্ৰিয় হৈ আছে।<ref name="IMK Extension Centres">{{cite web | url = http://www.imk.ac.in/extension.htm | title = IMK Extension Centres - Kerala | trans-title = IMK সম্প্ৰসাৰণ কেন্দ্ৰসমূহ - কেৰালা | access-date = 2014-01-08 | year = 2012 | publisher = imk.ac.in | archive-date = 23 July 2013 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130723113518/http://imk.ac.in/extension.htm | url-status = dead | archivedate = 2013-07-23 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20130723113518/http://imk.ac.in/extension.htm | deadurl = yes }}</ref> কেৰালাৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলক সামুদ্ৰিক প্ৰশিক্ষণ প্ৰদানৰ বাবে কোল্লম চহৰৰ [[নীণ্ডাকাৰা]]ত [[কেৰালা মেৰিনটাইম ইনষ্টিটিউট]] অৱস্থিত।<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/maritime-institute-to-come-up-at-neendakara/article289620.ece |title=Maritime institute to come up at Neendakara |trans-title=নীণ্ডাকাৰাত স্থাপন হ'ব মেৰিনটাইম ইনষ্টিটিউট |work=The Hindu|date=23 May 2009 |access-date=27 November 2019}}</ref> নীণ্ডাকাৰা মেৰিনটাইম ইনষ্টিটিউটত ব'ট ক্ৰু প্ৰশিক্ষণ কাৰ্যসূচীৰ অধীনত ৫,০০০ তকৈ অধিক ছাত্ৰ-ছাত্ৰীক প্ৰশিক্ষণ দিয়া হৈছে।<ref>{{cite news|url=https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2013/may/08/steps-begun-to-set-up-maritime-university-475431.html | title=Steps begun to set up Maritime university |trans-title=মেৰিনটাইম বিশ্ববিদ্যালয় স্থাপনৰ পদক্ষেপ আৰম্ভ হৈছে | date=8 May 2013 |newspaper=The New Indian Express |access-date=27 November 2019}}</ref> মহাবিদ্যালয়সমূহৰ উপৰি, কোল্লমত বহুতো বেংক ক'চিং চেণ্টাৰ আছে।<ref name="Bank test coaching Centres - Kollam">{{cite web | url = http://careeradda.co.in/index.php?topic=3021.0 | title = Which is the best banking coaching centre in India - Kollam |trans-title = ভাৰতৰ শ্ৰেষ্ঠ বেংকিং ক'চিং চেণ্টাৰ কোনটো - কোল্লম | access-date = 2014-08-09}}</ref> কোল্লমক বেংক পৰীক্ষাৰ ক'চিং চেণ্টাৰসমূহৰ বাবে ভাৰতৰ হাব হিচাপে জনা যায়, জিলাখনত এনে প্ৰায় ৪০টা প্ৰতিষ্ঠান আছে।<ref name="Kollam - The bank test coaching hub of India">{{cite news | url = http://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/Engineering-graduates-opt-for-banking-sector/articleshow/16597692.cms | title = Engineering graduates opt for banking sector |trans-title = অভিযান্ত্ৰিক স্নাতকসকলে বেংকিং খণ্ড বাছি লয় | access-date = 2014-08-09 |work = Times of India| date = 29 September 2012 }}</ref> == ক্ৰীড়া == ফুটবল আটাইতকৈ জনপ্ৰিয় ক্ৰীড়া, তাৰ পিছতে বক্সিং আৰু হকী। কোল্লমত জিলা, ৰাজ্য আৰু জ'ন পৰ্যায়ৰ মেচত অংশগ্ৰহণ কৰা বহুতো স্থানীয় ফুটবল, হকী আৰু ক্ৰিকেট দল আছে। এষ্ট্ৰ'-টাৰ্ফৰ সুবিধাযুক্ত এখন [[আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় হকী ষ্টেডিয়াম, কোল্লম|আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় হকী ষ্টেডিয়াম]] চহৰখনৰ [[আশ্ৰমম]]ত অৱস্থিত। ই ১৩ কোটি টকা ব্যয় সাপেক্ষে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web |url=http://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/article86081.ece |archive-url=https://web.archive.org/web/20140905021813/http://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/article86081.ece |url-status=dead |archive-date=5 September 2014 |title=Astro-turf hockey stadium |trans-title=এষ্ট্ৰ'-টাৰ্ফ হকী ষ্টেডিয়াম |publisher=The New Indian Express |access-date=22 February 2018 |archivedate=5 September 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140905021813/http://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/article86081.ece |deadurl=yes }}</ref> ষ্টেডিয়ামখন নিৰ্মাণৰ বাবে মাটি কোল্লমৰ আশ্ৰমমত থকা ডাক বিভাগৰপৰা গ্ৰহণ কৰা হৈছিল। চহৰখনত [[লাল বাহাদূৰ শাস্ত্ৰী ষ্টেডিয়াম (কোল্লম)|লাল বাহাদূৰ শাস্ত্ৰী ষ্টেডিয়াম, কোল্লম]] নামৰ আন এখন ষ্টেডিয়াম আছে। ই এখন বহুমুখী ষ্টেডিয়াম আৰু ৰঞ্জী ট্ৰফী, সন্তোষ ট্ৰফী আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় ক্ৰীড়াৰ দৰে ক্ৰীড়া অনুষ্ঠানৰ বাবে বাৰে বাৰে ব্যৱহাৰ হৈছে।<ref>{{cite web |url=https://cricketarchive.com/Kerala/Grounds/1095_f.html |title=KCA-Cricket Archive |trans-title=কেচিএ-ক্ৰিকেট আৰ্কাইভ |publisher=Cricket Archive |access-date=22 February 2018 |archive-date=7 May 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170507020928/http://cricketarchive.com/Kerala/Grounds/1095_f.html |url-status=dead |archivedate=7 May 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170507020928/http://cricketarchive.com/Kerala/Grounds/1095_f.html |deadurl=yes }}</ref> চহৰখনৰ দুখন মুকলি পথাৰ, [[আশ্ৰমম ময়দান]] আৰু [[পীৰাংকি ময়দান]], ক্ৰীড়া অনুষ্ঠান, অনুশীলন আৰু ৱাৰ্ম-আপ মেচৰ বাবেও ব্যৱহাৰ কৰা হয়। == পৰ্যটনস্থলী == {{Expand section|date=October 2025}} === হিন্দু মন্দিৰসমূহ === [[File:Kottarakkara Temple(HighResoluion).jpg|thumb|right|কোট্টাৰাক্কাৰা শ্ৰী মহাগণপতি ক্ষেত্ৰম]] * [[আনন্দভল্লেশ্বৰম শ্ৰী মহাদেৱৰ মন্দিৰ]] চহৰখনৰ ৪০০ বছৰ পুৰণি এক প্ৰাচীন হিন্দু মন্দিৰ। এই মন্দিৰৰ ৪০০ বছৰ পুৰণি [[গৰ্ভগৃহ]]টো ছেগুণ কাঠেৰে নিৰ্মাণ কৰা হৈছে।<ref>{{cite news|title=400-year-old sreekovil to be replaced|trans-title=৪০০ বছৰ পুৰণি শ্ৰীকোভিল সলনি কৰা হ'ব|url=http://www.thehindu.com/news/national/kerala/400yearold-sreekovil-to-be-replaced/article7468835.ece|access-date=13 October 2015|work=The Hindu|date=26 July 2015 }}</ref> * [[আম্মাচিভীডু মূৰ্তি মন্দিৰ]] চহৰখনৰ আন এক প্ৰধান মন্দিৰ যাক প্ৰায় ৬০০ বছৰ আগতে কোল্লমৰ আভিজাত্য আম্মাচি ভীলু পৰিয়ালৰদ্বাৰা প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল।<ref name="kollamcity1">{{Cite web |title= Ammachiveedu Muhurthi Temple |trans-title= আম্মাচিভীডু মূৰ্তি মন্দিৰ |url=http://www.kollamcity.com/index.php?menu=other&menu1=Religious |archive-url=https://web.archive.org/web/20101115114800/http://www.kollamcity.com/index.php?menu=other&menu1=Religious |archive-date=2010-11-15 | website=Kollam City }}</ref><ref name="thekeralatemples1">{{Cite web |title=Ammachi Veedu Muhurthi |trans-title=আম্মাচিভীডু মূৰ্তি |url=https://www.thekeralatemples.com/templeinfo/others/ammachiveedu_muhurthi.htm |access-date=2026-01-18 |website=The Kerala Temples }}</ref> * [[কোল্লম পুৰম]], কোল্লমৰ এক প্ৰধান উৎসৱ, [[আশ্ৰমম শ্ৰী কৃষ্ণ স্বামী মন্দিৰ]]ৰ দহদিনীয়া উৎসৱৰ সামৰণি, যিটো সাধাৰণতে এপ্ৰিল মাহৰ মাজভাগত হয়।<ref name="Hindu">{{Cite web|url=http://www.hindu.com/2008/04/05/stories/2008040551540300.htm|title=The Hindu : Kerala / Kollam News : Kollam Pooram on April 15|trans-title=দ্য হিন্দু : কেৰালা / কোল্লম নিউজ : ১৫ এপ্ৰিলত কোল্লম পুৰম|date=9 April 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080409111532/http://www.hindu.com/2008/04/05/stories/2008040551540300.htm|archive-date=9 April 2008|access-date=11 August 2026|archivedate=9 April 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080409111532/http://www.hindu.com/2008/04/05/stories/2008040551540300.htm|deadurl=yes}}</ref> * [[কোট্টাংগুলাংগৰা দেৱী মন্দিৰ]] কেৰালাৰ বিশ্ব-বিখ্যাত হিন্দু মন্দিৰসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম য'ত পুৰুষসকলে 'চামায়াভিলাক্কু' ৰীতিৰ বাবে মহিলাৰ সাজ-পাৰ পৰিধান কৰাটো পৰম্পৰাগত উৎসৱৰ এক অংশ। পুৰুষসকলেও ডাঙৰ চাকি কঢ়িয়াই নিয়ে। দুদিনীয়া এই সাজ-পাৰ পৰিধানৰ অনুষ্ঠানৰ প্ৰথম দিনা সোমবাৰে পুৱতি নিশা সামৰণি পৰে।<ref>{{cite web|title=Kerala temple: Where the lady with the lamp is a man|trans-title=কেৰালাৰ মন্দিৰ: য'ত চাকি লৈ থকা মহিলাগৰাকী এজন পুৰুষ|url=http://www.ndtv.com/south/kerala-temple-where-the-lady-with-the-lamp-is-a-man-517252|access-date=25 March 2013|publisher=NDTV}}</ref> * কোল্লম মহানগৰীয় অঞ্চলৰ অন্যান্য বিখ্যাত হিন্দু উপাসনাকেন্দ্ৰসমূহ হ'ল, কোট্টাৰাক্কাৰাত থকা [[কোট্টাৰাক্কাৰা শ্ৰী মহাগণপতি ক্ষেত্ৰম]],<ref>{{cite web|title=Of small appam and Kottarakkara|trans-title=সৰু আপ্পম আৰু কোট্টাৰাক্কাৰাৰ কথা|url=http://mathrubhumi.com/travel/article/travel_special/of_small_appam_and_kottarakkara/139317/|access-date=25 March 2013|publisher=Mathrubhumi|archive-date=28 August 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130828170452/http://www.mathrubhumi.com/travel/article/travel_special/of_small_appam_and_kottarakkara/139317/|url-status=dead|archivedate=28 August 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130828170452/http://www.mathrubhumi.com/travel/article/travel_special/of_small_appam_and_kottarakkara/139317/|deadurl=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.keralatemples.net/klm_subra.html|title=Welcome to the Temples of God's Own Country|trans-title=ঈশ্বৰৰ নিজৰ দেশৰ মন্দিৰসমূহলৈ স্বাগতম|website=www.keralatemples.net}}</ref> [[পৰাভুৰ, কোল্লম|পৰাভুৰ]]ত থকা [[পুত্তিঙ্গল মন্দিৰ|পুত্তিঙ্গল দেৱী মন্দিৰ]],<ref>{{cite web|title=Puttingal Devi Temple, aravur|trans-title=পুত্তিঙ্গল দেৱী মন্দিৰ, পৰাভুৰ|url=http://www.puttingaltemple.org/|access-date=25 March 2013|publisher=Puttingal Devi Temple}}</ref> চুৰানাড উত্তৰ অনায়াদী পাজায়িডম শ্ৰী নৰসিংহ মূৰ্তী মন্দিৰ, [[পোৰুভাজী]]ত থকা [[পোৰুভাজী পেৰুভীৰুথী মালানাদা মন্দিৰ]],<ref>{{cite news|title=Malanada temple fete draws big crowds|trans-title=মালানাদা মন্দিৰৰ উৎসবলৈ বৃহৎ জনসমাগম|url=http://www.thehindu.com/news/national/kerala/malanada-temple-fete-draws-big-crowds/article3205866.ece|access-date=25 March 2013|work=The Hindu|date=24 March 2012 }}</ref> [[সাস্তামকোট্টা]]ত থকা [[সাস্তামকোট্টা শ্ৰী ধৰ্ম শাস্তা মন্দিৰ]],<ref>{{cite web|title=Sasthamcotta Sree Dharma Sastha Temple|trans-title=সাস্তামকোট্টা শ্ৰী ধৰ্ম শাস্তা মন্দিৰ|url=http://www.sasthamcotta.com/Dharmasastha%20Temple.html|access-date=25 March 2013|publisher=Sasthamcotta Sree Dharma Sastha Temple|archive-date=6 December 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131206180354/http://sasthamcotta.com/Dharmasastha%20Temple.html|url-status=dead|archivedate=6 December 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131206180354/http://sasthamcotta.com/Dharmasastha%20Temple.html|deadurl=yes}}</ref> শক্তিকুলাংগৰা শ্ৰী ধৰ্ম শাস্তা মন্দিৰ,<ref>/Sakthikulangara-sreesharmasastha-karadevasom.com/</ref> কাদাভুৰত থকা থ্ৰিক্কাদাভুৰ শ্ৰী মহাদেৱ মন্দিৰ আৰু পোন্মানাত থকা কাট্টিল মেক্কাথিল দেৱী মন্দিৰ<ref>{{cite web|title=Here, bells on tree answer your prayers|trans-title=ইয়াত, গছত থকা ঘণ্টাৰ শব্দই আপোনাৰ প্ৰাৰ্থনাৰ উত্তৰ দিয়ে|url=https://www.deccanchronicle.com/141127/nation-current-affairs/article/here-bells-tree-answer-your-prayers|access-date=25 March 2013|work=Deccan Chronicle}},</ref>, কৰুণাগাপল্লীৰ পদনায়ৰকুলাংগৰা মহাদেৱ মন্দিৰ।<ref>{{cite web|title=No permission for RSS to conduct 'shakha' in temple: Kerala HC told|trans-title=মন্দিৰত 'শাখা' পাতিবলৈ আৰএছএছক কোনো অনুমতি দিয়া হোৱা নাই: কেৰালা উচ্চ ন্যায়ালয়ক অৱগত|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/No-permission-for-RSS-to-conduct-shakha-in-temple-Kerala-HC-told/articleshow/47558696.cms|access-date=25 March 2013|work=The Times of India}}</ref> === গীৰ্জাসমূহ === [[File:Kollam neue Kathedrale.JPG|thumb|right|কোল্লমৰ থাংগাছেৰীত ইনফেণ্ট জিচাছ কেথেড্ৰেল]] থাংগাছেৰীৰ [[ইনফেণ্ট জিচাছ কেথেড্ৰেল]] ১৬১৪ চনত পৰ্তুগীজসকলৰদ্বাৰা প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ই বৰ্তমান [[কুইলনৰ ৰোমান কেথলিক ডাইঅ'চিচ]]ৰ প্ৰ'-কেথেড্ৰেল – ভাৰতৰ প্ৰাচীন আৰু প্ৰথম কেথলিক ডাইঅ'চিচ। গীৰ্জাটো পুৰণি [[কুইলন]] চহৰত পৰ্তুগীজ শাসনৰ এক স্মৃতিচিহ্ন হিচাপে বৰ্তি আছে।<ref name="Church_Kollam">{{cite news|title=About Kollam City|trans-title=কোল্লম চহৰৰ বিষয়ে|location=Kollam, India|url=http://kollamcity.in/about-kollam-city|url-status=usurped|access-date=19 January 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20150602132809/http://kollamcity.in/about-kollam-city|archive-date=2 June 2015|quote=About the city of Quilon|archivedate=2 June 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150602132809/http://kollamcity.in/about-kollam-city|deadurl=yes}}</ref> [[নীণ্ডাকাৰা]]ত থকা [[ছেইণ্ট চেবাষ্টিয়ান ৰোমান কেথলিক গীৰ্জা, নীণ্ডাকাৰা|ছেইণ্ট চেবাষ্টিয়ান গীৰ্জা]] আন এক গুৰুত্বপূৰ্ণ গীৰ্জা। [[মুনৰো দ্বীপৰ ডাচ্চ গীৰ্জা]] ১৮৭৮ চনত [[ডাচ্চ লোক|ডাচ্চসকলৰ]]দ্বাৰা নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite news|title=The emerald isle|trans-title=সেউজীয়া দ্বীপ|work=The Hindu|url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/travel/the-emerald-isle/article4316024.ece|access-date=19 January 2016}}</ref> [[কাচেৰী]]ত আৱাৰ লেডী অৱ ভেলংকানি শ্ৰাইন কোল্লম চহৰৰ আন এক গুৰুত্বপূৰ্ণ খ্ৰীষ্টান উপাসনা স্থান। [[থ্ৰিক্কাদাভুৰ|কাদাভুৰ]]ত ছেইণ্ট কেচিমিৰ চাৰ্চ,<ref>{{cite web|title=Church festival from Saturday|trans-title=শনিবাৰৰপৰা গীৰ্জাৰ উৎসৱ|url=http://www.thehindu.com/2005/04/22/stories/2005042205760300.htm|work=[[The Hindu]]|date=2005-04-22|access-date=19 January 2016}}{{dead link|date=April 2021|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}</ref> [[কাভানাড]]ত হলি ফেমিলি চাৰ্চ, থোপ্পুত ছেইণ্ট ষ্টিফেন চাৰ্চ<ref>{{cite web|title=St.Stephen's Church|trans-title=ছেইণ্ট ষ্টিফেন চাৰ্চ|url=http://ststephenschurchkollam.weebly.com/|access-date=19 January 2016|publisher=Kollam St.Stephen's Church}}</ref> আৰু [[কাদাপ্পাকাডা]]ত ছেইণ্ট থমাছ চাৰ্চ হৈছে কোল্লমৰ আন কেইটামান প্ৰধান খ্ৰীষ্টান গীৰ্জা।<ref>{{cite news|title=St.Thomas Church|trans-title=ছেইণ্ট থমাছ চাৰ্চ|work=The Hindu|url=http://catholicchurches.in/directory/changanacherry-churches/st-thomas-church-kollam.htm|access-date=19 January 2016}}</ref><ref>{{cite news|title=Piety marks Good Friday observance|trans-title=গুড ফ্ৰাইডে পালনত ভক্তিৰ চিন|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/piety-marks-good-friday-observance/article5927794.ece|access-date=19 January 2016|work=The Hindu|date=18 April 2014 }}</ref> === মছজিদসমূহ === [[File:കരുനാഗപ്പള്ളി‍മുസ്ലീം‍പള്ളി.jpg|right|thumb|কৰুণাগাপল্লী মছজিদ]] চাভাৰাত থকা কোট্টুকাডু জুমা মছজিদ, এলামপাল্লুৰ জুমা-এ-মছজিদ, জোনাকাপুৰমত থকা বলিয়াপল্লী, [[চিন্নাকাডা]] জুমা মছজিদ, কোল্লুৰভিলাত থকা জুমা-'আথ পল্লী, [[থাত্তামালা]]ত থকা জুমা-'আথ পল্লী আৰু চাভাৰাত থকা কোইভিলা জুমা মছজিদ হৈছে কোল্লমৰ আন প্ৰধান মছজিদ।<ref>{{cite web|title=Juma-Ath-Palli|trans-title=জুমা-আথ-পল্লী|url=http://www.webindia123.com/city/kerala/kollam/destinations/mosque/jumaathpalli.htm|access-date=29 July 2014}}</ref><ref>{{cite web|title=Elampalloor Juma-A-Masjid|trans-title=এলামপাল্লুৰ জুমা-এ-মছজিদ|url=http://elampalloormuslimjama-ath.org/aboutus.html|access-date=29 July 2014|archive-date=9 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140809144815/http://elampalloormuslimjama-ath.org/aboutus.html|url-status=dead|archivedate=9 August 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140809144815/http://elampalloormuslimjama-ath.org/aboutus.html|deadurl=yes}}</ref> == উল্লেখযোগ্য ব্যক্তিসকল == * [[কোল্লমৰ লোকসকলৰ তালিকা]] == লগতে চাওক == * [[ডাউনটাউন কোল্লম]] * [[কোল্লম জংচন ৰেলৱে ষ্টেচন]] * [[কোল্লম মহানগৰীয় অঞ্চল]] * [[কোল্লম জিলা]] * [[কোল্লমত কাজু ব্যৱসায়]] * [[জিডিপি অনুসৰি ভাৰতৰ বৃহত্তম চহৰসমূহ]] == টোকা == {{notelist}} == তথ্যসূত্ৰ == {{Reflist|liststyle=decimal}} == গ্ৰন্থপঞ্জী == * {{cite book | last=Ring | first=Trudy | title=International Dictionary of Historic Places: Asia and Oceania, Volume 5 |trans-title=ঐতিহাসিক স্থানৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় অভিধান: এছিয়া আৰু ওচেনিয়া, খণ্ড ৫ | year=1994 | publisher=Taylor & Francis | location=United Kingdom | isbn=978-1-884964-05-3}} * {{cite book | last=Chan | first=Hok-lam | title=The Cambridge History of China, Volume 7: The Ming Dynasty, 1368–1644, Part 1 |trans-title=দ্য কেমব্ৰিজ হিষ্ট্ৰি অৱ চাইনা, খণ্ড ৭: দ্য মিং ডাইনেষ্টি, ১৩৬৮–১৬৪৪, খণ্ড ১ | year=1998 | publisher=Cambridge University Press | location=Cambridge | isbn=978-0-521-24332-2 | chapter=The Chien-wen, Yung-lo, Hung-hsi, and Hsüan-te reigns, 1399–1435}} * {{cite book | last=Lin | title=Zheng He's Voyages Down the Western Seas |trans-title=ঝেং হেৰ পশ্চিমীয়া সাগৰলৈ যাত্ৰা | year=2007 | publisher=China Intercontinental Press | location=Fujian Province | isbn=978-7-5085-0707-1}} * [[এলামকুলাম কুঞ্জন পিল্লাই]], কেৰালাথিন্দে এৰুলাদানজা এডুকাল, পৃষ্ঠা ৬৪,১১২,১১৭ * ত্ৰিবাংকুৰ আৰ্কিঅ'লজিকেল ছিৰিজ (T.A.S.) খণ্ড ৬ পৃষ্ঠা ১৫ * থুলাছেৰী মানাপুৰাথুৰ ২৪তম প্ৰজন্মৰ যাজক মাথাই কাথানাৰৰ ডায়েৰী আৰু লেখনি, পুৰুষানুক্ৰমে হস্তান্তৰিত পূৰ্বপুৰুষৰ নথি-পত্ৰ আৰু থলিয়োলাগাৰাধৰ ওপৰত আধাৰিত * জেড° এম. পাৰেট, মালংকাৰা নাঝৰানিকল, খণ্ড ১ * [[এল. কে. অনন্তকৃষ্ণ আয়াৰ]], ষ্টেট মেনুৱেল, পৃষ্ঠা ৫০,৫২ * বাৰ্ণাৰ্ড থমা কাথানাৰ, মাৰ্থোমা খ্ৰীষ্টানিকাল, শাৰী ২৩,২৪ * {{cite book|first=Pius |last=Malekandathil|author-link= Pius Malekandathil|title=Maritime India: Trade, Religion and Polity in the Indian Ocean|trans-title=মেৰিটাইম ইণ্ডিয়া: ভাৰত মহাসাগৰত বাণিজ্য, ধৰ্ম আৰু ৰাজনীতি|url=https://books.google.com/books?id=rN69iFj1PJoC|year=2010|publisher=Primus Books|page=43|isbn=978-93-80607-01-6}} * নাৰায়ণ, এম.জি.এছ, অষ্টম–নৱম শতিকাত চেৰা-পাণ্ড্য সংঘাত যাৰ ফলত ভেনাডুৰ জন্ম হৈছিল: পাণ্ড্য ইতিহাস আলোচনা-চক্ৰ, মাদুৰাই বিশ্ববিদ্যালয়, ১৯৭১ * বিশ্ববিজ্ঞানকোষম (মালায়ালম) খণ্ড ৩, পৃষ্ঠা ৫২৩,৫৩৪ * নাৰায়ণ এম.জি.এছ., কালচাৰেল চিম্বিঅ'ছিছ পৃষ্ঠা ৩৩ * পুলিকোট্টিল মাৰ ডিঅ'নিয়াছৰ (প্ৰাক্তন [[মালংকাৰা অৰ্থডক্স ছিৰিয়ান চাৰ্চ]]ৰ সৰ্বোচ্চ মুৰব্বী আৰু চিত্ৰমেজথু কে এম ভাৰ্গিজ) হাতেলিখা ডায়েৰী == বাহ্যিক সংযোগ == * [https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Kollam&params=8_53_35.5_N_76_36_50.8_E_type:city(1342509)_region:IN-KL জিঅ'হেক - কোল্লম] * {{Official website|http://kollam.nic.in/Default.htm}} {{Kollam}} {{Navboxes|list= {{কেৰালা}} {{কোল্লম জিলা}} {{কেৰালাৰ বিষয়সমূহ}} {{ভাৰতৰ নিযুতৰো অধিক জনসংখ্যাৰ চহৰসমূহ}} }} {{Authority control}} [[শ্ৰেণী:কোল্লম| ]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ মহানগৰসমূহ]] [[শ্ৰেণী:কোল্লমৰ ইতিহাস]] [[শ্ৰেণী:প্ৰাক্তন পৰ্তুগীজ উপনিৱেশসমূহ]] [[শ্ৰেণী:কোল্লম জিলাৰ চহৰ আৰু নগৰসমূহ]] [[শ্ৰেণী:কেৰালাত পৰ্যটন]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ প্ৰাক্তন ৰাজধানীসমূহ]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ জনবসতিপূৰ্ণ উপকূলীয় স্থানসমূহ]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ বন্দৰ চহৰ আৰু নগৰসমূহ]] 5t4n55wcorknmc0r4r0gt98deeoe5id 0 138628 627297 626451 2026-08-14T21:12:06Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 627297 wikitext text/x-wiki {{Short description|River in Kerala, India}} {{Infobox river |native_name={{native name|ml|കരമനയാർ}} |etymology=Named after Karamana, a suburb of Thiruvananthapuram |subdivision_name1={{flag|India}} |subdivision_name2=[[Kerala]] |subdivision_name4=[[Thiruvananthapuram district|Thiruvananthapuram]] |length={{cvt|66|km}} |mouth=[[আৰৱ সাগৰ]] |mouth_location=[[Kovalam]] |source1=[[Western Ghats]] |source1_location=[[Agastya Mala|Agastyarkoodam]] |mouth_coordinates={{coord|8|25|33|N|76|57|30|E|region:IN}} |pushpin_map=India Kerala#India |pushpin_relief=1 |pushpin_caption=Location of the mouth in Kerala |image=Kovalam, Karamana River.jpg |image_caption=Karamana river at Kovalam |other_name=Karamanayar }} '''কৰামানা নদী ({{lang-en|Karamana}}) ''' [[কেৰালা]]ৰ [[তিৰুৱনন্তপুৰম]] চহৰৰ মাজেৰে বৈ যোৱা এখন নদী। নদীখনৰ উৎপত্তি পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালাৰ (সহ্যাদ্ৰী পৰ্বতমালা) দক্ষিণ প্ৰান্তৰ আগস্ত্যাৰ কূডম অঞ্চলত। ইয়াৰ পৰা নদীখন প্ৰায় ৬৬ কিলোমিটাৰ পশ্চিমমুখে বৈ গৈ কোৱালামৰ ওচৰৰ পানাথুৰাত [[আৰৱ সাগৰ]]ত মিলিত হয়।<ref name="thehindu">{{cite news|last=Nair|first=Achuthsankar S|title=And Quiet Flows The Karamana: The river wild|url=https://www.thehindu.com/sci-tech/energy-and-environment/and-quiet-flows-the-karamana-the-river-wild/article4077504.ece|newspaper=The Hindu|date=8 November 2012|access-date=18 January 2020}}</ref> নদীখনৰ নাম [[তিৰুৱনন্তপুৰম]] চহৰৰ কৰামানা নামৰ উপনগৰখনৰ পৰা আহিছে। এই উপনগৰৰ মাজেৰে নদীখন বৈ যোৱাৰ বাবেই নদীখনক কৰামানা নদী বুলি কোৱা হয়। নদীখনৰ জলগ্ৰহণ এলেকাৰ অধিকাংশই বনাঞ্চলেৰে আৱৰি আছে। আনহাতে, নদীখনৰ পানী ব্যৱহৃত কৃষি এলেকাত বিভিন্ন শুকান ভূমিৰ মিশ্ৰ শস্যৰ খেতি কৰা হয়। ইয়াৰ ভিতৰত নাৰিকল, মিঠা আলু (টেপিয়কা), জালুক, কল আৰু ধান আদি উল্লেখযোগ্য।<ref>[http://keralapages.org/info/places/basin_karamana.docx Keralapages.org]{{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[File:Karamana River 1.jpg|thumb|right|অৰুবিক্কাৰ বান্ধৰ ওচৰত কৰমনা নদী ]] ==গতিপথ== কৰামানা নদী পশ্চিমঘাটৰ অন্তৰ্গত তিৰুৱনন্তপুৰম জিলাৰ আগস্ত্যমালা পৰ্বতৰ পৰা উৎপত্তি হৈছে। কৰামানা নদী প্ৰথমে পেপ্পাৰা বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্যৰ মাজেৰে বৈ গৈ পেপ্পাৰা জলাধাৰত প্ৰৱেশ কৰে। ইয়াৰ পিছত নদীখনে তিৰুৱনন্তপুৰম জিলাৰ পূব দিশৰ কেইবাখনো পাহাৰীয়া চহৰ আৰু অঞ্চল মীনাংকাল, চেৰাপল্লী, উথাৰামকোড, আৰিয়ানাড, উঝামালাক্কাল, মুণ্ডেলা, পেৰুমকুলাম আৰু আৰুৱিক্কাৰাৰ মাজেৰে বৈ যায়। আৰুৱিক্কাৰাত কৰামানা নদীৰ ওপৰত আৰুৱিক্কাৰা বান্ধ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। ইয়াৰ তলৰ অংশত নদীখন ত্ৰাৱাঙ্কোৰ সমভূমিত প্ৰৱেশ কৰি ইৰুম্পা, নেত্তায়াম, পেয়াড, কৰিমাংকুলাম, পেৰুকাভু, ভিলাভূৰ্ক্কাল, চূঝাট্টুকোট্টা, পাপ্পানামকোড, নেমম আৰু তিৰুৱাল্লাম আদি অঞ্চলৰ মাজেৰে বৈ যায়। তিৰুৱাল্লামত কৰামানা নদী দুটা শাখা নদীত বিভক্ত হয়। উত্তৰ শাখাটো পুন্থুৰাৰ ওচৰত আৰব সাগৰত মিলিত হয়। দক্ষিণ শাখাটো পোজিক্কাৰা মোহনাত গৈ পৰে। এই দুয়োটা শাখাৰ মাজত এডায়াৰ দ্বীপ অৱস্থিত। ==উপনৈ আৰু শাখা নৈ== কৰামানা নদীৰ উৎপত্তি সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰপৰা প্ৰায় ১,৬০০ মিটাৰ উচ্চতাত অৱস্থিত আগস্তিয়াৰকূডমৰ ওচৰত। বৰ্তমান নদীখনৰ উৎপত্তিস্থলৰ শৃংগ দুটাক চেম্মুঞ্জি মোটা আৰু আথিৰামালা নামেৰে জনা যায়। নদীখনৰ ওপৰৰ অংশৰ উপনদীসমূহ হৈছে কাভিয়াৰ, আট্টায়াৰ, ভাইয়াপ্পাডিয়াৰ আৰু থোডায়াৰ। কৰামানা নদী দক্ষিণ-দক্ষিণ-পশ্চিম দিশে প্ৰায় ৬৬ কিলোমিটাৰ বৈ গৈ অৱশেষত [[আৰৱ সাগৰ]]ত মিলিত হয়।<ref>{{cite news|last=Nair|first=A S|title=And quiet flows the Karamana: Journey of the river|url=http://www.thehindu.com/arts/history-and-culture/and-quiet-flows-the-karamana-journey-of-the-river/article3918190.ece|access-date=18 November 2012|newspaper=The Hindu|date=20 September 2012}}</ref> [[File:Aruvikkara Dam 3.jpg|thumb|left|কৰমনা নদীৰ ওপৰত অৰুবিক্কাৰ বান্ধ]] কৰামানা নদীৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ উপনদী হৈছে কিল্লিয়াৰ। এই নদীখন প্ৰায় ২৪ কিলোমিটাৰ দীঘল। ইয়াৰ ওপৰত পানীৰ প্ৰৱাহ নিয়ন্ত্ৰণৰ বাবে পাঁচটা অনিকাট নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। ইয়াৰ এটা অংশৰ পানী কোচাৰ খাললৈ ঘূৰাই দিয়া হৈছিল আৰু সেই খালে পথ্ৰাকুলাম পুখুৰীত পানী যোগান ধৰিছিল। এই পুখুৰীটো বৰ্তমান অস্তিত্বহীন; ই পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰৰ বাহিৰত থকা বৰ্তমানৰ পদ্মতীৰ্থকুলামৰ কাষত অৱস্থিত আছিল। কিল্লিয়াৰৰ পাৰৰ বহুতো মন্দিৰ আছে। ইয়াৰ ভিতৰত আটাইতকৈ বিখ্যাত হৈছে আট্টুকাল মন্দিৰ।<ref>{{cite news|last=Nair|first=A S|title=And quiet flows the Karamana: The rise and flow of Killi|url=http://www.thehindu.com/sci-tech/energy-and-environment/and-quiet-flows-the-karamana-the-rise-and-flow-of-killi/article4031048.ece|access-date=18 November 2012|newspaper=The Hindu|date=25 October 2012}}</ref> কিল্লিয়াৰ নদীয়ে নেডুমাংগাডৰ বনাঞ্চলৰ পানী নিষ্কাশন কৰে আৰু ইয়াৰ অৱবাহিকা বিভিন্ন প্ৰজাতিৰ চৰাইৰ বাবে সমৃদ্ধ। কিল্লিয়াৰ নদীখন তিৰুৱাল্লামৰ ওচৰৰ পাল্লাথুকাডাভুত কৰামানা নদীৰ সৈতে মিলিত হয়। তাৰ পিছত কৰামানা নদী পোজিক্কাৰা মোহনাৰ মাজেৰে [[আৰৱ সাগৰ]]ত মিলিত হয়। নদীখনৰ শেষ অংশত ই সাগৰৰ সমান্তৰালভাৱে বৈ যায় আৰু এই অংশটোক এডায়াৰ নামেৰে জনা যায়।<ref name="thehindu" /> == বান্ধ== কৰামানা নদীৰ ওপৰত দুটা গুৰুত্বপূৰ্ণ বান্ধ আছে। এইকেইটা হৈছে আৰুৱিক্কাৰা বান্ধ, যিটো ১৯৩০ৰ দশকত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল, আৰু ইয়াৰ ওপৰৰফালে অৱস্থিত পেপ্পাৰা বান্ধ, যিটো ১৯৮৩ চনত নিৰ্মাণ কৰা হয়। আৰুৱিক্কাৰা বান্ধ নিৰ্মাণৰ মূল উদ্দেশ্য আছিল চহৰখনলৈ পাইপযোগে খোৱাপানী যোগান ধৰা। ১৯৩৩ চনত উদ্বোধন কৰা [[তিৰুৱনন্তপুৰম]] ৱাটাৰ ৱৰ্কছ, যিটোৰ নাম লৰ্ড উইলিংডনৰ নামেৰে ৰখা হৈছিল, আজিও কাৰামানা নদীৰ পানী সংগ্ৰহ কৰি চহৰখনত বিতৰণ কৰাৰ দায়িত্বত আছে।<ref name="thehindu_a">{{cite news|last=Nair|first=A S|title=And quiet flows the Karamana: Tapping the river|url=http://www.thehindu.com/arts/history-and-culture/and-quiet-flows-the-karamana-tapping-the-river/article4009454.ece|access-date=18 November 2012|newspaper=The Hindu|date=18 October 2012}}</ref> চহৰখনৰ পানী বিতৰণ ব্যৱস্থা অধিক উন্নত কৰাৰ বাবে JICA-ৰ অৰ্থসাহায্যত এটা প্ৰকল্পও চলি আছে। পেপ্পাৰা বান্ধে কাৰামানা নদীৰ ওপৰৰ সকলো উপনদীৰ পানী একত্ৰিত কৰি আৰুৱিক্কাৰা বান্ধলৈ পানীৰ প্ৰৱাহ নিয়ন্ত্ৰণ কৰে। এসময়ত কাৰামানা নদীত সঘনাই হোৱা বানপানী নিয়ন্ত্ৰণ কৰাত পেপ্পাৰা বান্ধে গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছে। পেপ্পাৰাত ৩ মেগাৱাট ক্ষমতাসম্পন্ন এটা জলবিদ্যুৎ কেন্দ্ৰও আছে।<ref name="thehindu_a" /> ==দলং == কৰামানা নদীৰ ওপৰত কেইবাখনো গুৰুত্বপূৰ্ণ দলং আছে। ইয়াৰে আটাইতকৈ ডাঙৰ দলংখন কাৰামানা অঞ্চলত অৱস্থিত, যাৰ ওপৰেৰে NH-66 পাৰ হৈ গৈছে। এই দলংখন লে. কৰ্ণেল হৰ্ছলি (Lt. Col. Horsley) য়ে নিৰ্মাণ কৰিছিল। তেওঁ ত্ৰাৱাঙ্কোৰৰ ইতিহাসৰ ওপৰত ইংৰাজী ভাষাত লিখা প্ৰাৰম্ভিক গ্ৰন্থখনৰ লেখক আছিল। দলংখন ১৮৫৩ চনত উদ্বোধন কৰা হৈছিল।<ref>{{cite news|title=And quiet flows the Karamana: Journey of the river|url=http://www.thehindu.com/arts/history-and-culture/and-quiet-flows-the-karamana-journey-of-the-river/article3918190.ece|access-date=18 November 2012|newspaper=The Hindu|date=20 September 2012}}</ref> নদীখনৰ ওপৰত থকা আন কেইখনমান গুৰুত্বপূৰ্ণ দলং হৈছে থ্ৰিক্কুন্নাপুৰম, মাংগাট্টু কদাভু, কুন্দামন কদাভু–পেয়াড, ভেল্লাইকদাভু–পুলিয়াৰাকোনম, কুলশেখৰম–পেয়াড, জগথি দলং, আৰ্যনাড দলং, আৰুৰুৱিক্কাৰা (বান্ধৰ ওপৰত), আৰু মাৰুথুৰ কদাভু।<ref name="thehindu_b">{{cite news|last=Nair|first=A S|title=And quiet flows the Karamana: Bridging past and present|url=http://www.thehindu.com/arts/history-and-culture/and-quiet-flows-the-karamana-bridging-past-and-present/article3892830.ece|access-date=18 November 2012|newspaper=The Hindu|date=13 September 2012}}</ref> ==জৈৱ-বৈচিত্ৰ্য== কৰামানা নদীৰ অৱবাহিকাত ক্ৰান্তীয় অঞ্চলৰ সাধাৰণ বিভিন্ন প্ৰজাতিৰ উদ্ভিদ পোৱা যায়। ইয়াৰ ভিতৰত বনৰীয়া কুঁহিয়াৰজাতীয় ঘাঁহ, বাঁহ, মেনগ্ৰোভ, মেটেকা আৰু নাৰিকল গছ উল্লেখযোগ্য। নদীৰ পাৰৰ আন এটা সাধাৰণ উদ্ভিদ হৈছে স্ক্ৰু পাইন বা পাণ্ডানাছ। নদীৰ নিম্নাংশত মালয়ালম ভাষাত ''অথালাম'' নামেৰে পৰিচিত ''চেৰবেৰা অড'লাম'' (Cerbera odollam) নামৰ এবিধ আত্মঘাটী তথা বিষাক্ত উদ্ভিদো পোৱা যায়।<ref>{{cite news|last=Nair|first=A S|title=And quiet flows the Karamana: The green river|url=http://www.thehindu.com/sci-tech/energy-and-environment/and-quiet-flows-the-karamana-the-green-river/article4054600.ece?css=print|access-date=18 November 2012|newspaper=The Hindu|date=1 November 2012}}</ref> কৰামানা নদীত বিভিন্ন প্ৰজাতিৰ মাছো পোৱা যায়। ইয়াৰ ভিতৰত কাৰিমীন, চেক্কালি, কাৰিয়িদা, পৰুমিনালি, চেৰুমীন, ভালা, নেদুমীন, আৰাল, মালাভু আৰু পাভাল উল্লেখযোগ্য।<ref name="thehindu" /> ==পৰিৱেশগত সমস্যা== শেহতীয়া বছৰবোৰত কৰামানা নদী প্ৰদূষণ, অম্লীয়তা বৃদ্ধি আৰু মাছৰ ব্যাপক মৃত্যু আদি সমস্যাৰ সন্মুখীন হৈছে। নদীৰ পানীৰ গুণগত মান অৱনতি ঘটাৰ প্ৰধান কাৰণসমূহৰ ভিতৰত পৰিশোধন নকৰা নলা-নৰ্দমাৰ পানী, ঘৰুৱা আৰু উদ্যোগিক বৰ্জ্য নদীত পেলোৱা, আৰু নদী অৱবাহিকা অঞ্চলত পৰ্যটনৰ অনিয়ন্ত্ৰিত বিকাশ উল্লেখযোগ্য। ইয়াৰ ফলত নদীৰ পানীত দ্ৰৱীভূত অক্সিজেনৰ মাত্ৰা হ্ৰাস পাইছে আৰু নদীৰ নিম্নভাগত মাছৰ মৃত্যু ঘটিছে। river.<ref>{{cite news|title=Karamana River heavily polluted, says study|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/article547509.ece?css=print|access-date=18 November 2012|newspaper=The Hindu|date=2 August 2010}}</ref> ইয়াৰ উপৰি, নদীৰ বালিৰ অবৈধ খনন কৰামানা নদীৰ বাবে আন এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ভাবুকি। সাম্প্ৰতিক সময়তো নদীখনত আৱৰ্জনা পেলোৱাৰ ফলত প্ৰদূষণ অব্যাহত থকাৰ কথা প্ৰকাশ পাইছে। <ref name="thehindu_a" /> == সাহিত্য আৰু সংগীতত == কৰামানা নদীৰ সৌন্দৰ্য আৰু অৰণ্যৰ মাজেৰে বৈ যোৱাৰ বৈশিষ্ট্যৰ বাবে [[সংস্কৃত]]ত নদীখনক ''বনমালা'' (Vanamala) নামেৰে জনা গৈছিল। ‘বনমালা’ৰ অৰ্থ হৈছে ‘অৰণ্যৰ মালা’। জৈন সন্ন্যাসী উদ্যোতন সূৰিয়ে অষ্টম শতিকাত ৰচনা কৰা প্ৰাকৃত গ্ৰন্থ ''কুৱলয়মালা''ত কৰামানা নদীক ''মকৰাকৰা'' (Makaraakara) নদী বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="thehindu_b" /> কৰামানা নদীয়ে কেৰালাৰ সংগীতৰ বিকাশতো যথেষ্ট প্ৰভাৱ পেলাইছিল। নদীখনৰ সৈতে জড়িত গায়ক, বাদ্যযন্ত্ৰী আৰু সংগীতজ্ঞসকলৰ ভিতৰত ইৰয়িম্মান থাম্পি, ভাদিভেলু, নীলকণ্ঠ শিৱন আৰু কে. এছ. চিত্ৰা উল্লেখযোগ্য। ইয়াৰ উপৰি সংগীতজ্ঞ-ৰজা স্বাতি তিৰুণাল নদীখনৰ প্ৰাকৃতিক সৌন্দৰ্যৰদ্বাৰাও প্ৰভাবিত হৈছিল। তেওঁৰ ৰাজসভাৰ এক ডজনৰো অধিক সংগীতজ্ঞ কৰামানা নদীৰ পাৰত অৱস্থিত কৰামানা গাঁৱতে জন্ম গ্ৰহণ কৰিছিল।<ref>{{cite news|last=Nair|first=A S|title=And quiet flows of Karamana: Stream of music|url=http://www.thehindu.com/arts/history-and-culture/and-quiet-flows-of-karamana-stream-of-music/article3942516.ece|access-date=18 November 2012|newspaper=The Hindu|date=27 September 2012}}</ref> ==তথ্যৰ উৎস == {{commons category}} {{reflist}} {{coord|8|25|29|N|76|57|26|E|region:IN_type:waterbody_source:kolossus-dewiki|display=title}} [[শ্ৰেণী:নদী]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ নদী]] 54gf1m3fkxfcuikzfr7c8fievv3xmbl 0 138636 627278 626520 2026-08-14T19:56:19Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 627278 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = উত্তৰায়নম | image = | caption = | director = জি. অৰবিন্দন | producer = পাট্টাথুভিলা কৰুণাকৰণ | writer = থিক্কোডীয়ান<br/>জি. অৰবিন্দন | starring = ডা. মোহনদাস<br/>কুঞ্জু<br/>বালন কে. নায়াৰ<br/>অদূৰ ভাষী<br/>সুকুমাৰণ<br/>কুঞ্জান্দী | music = কে ৰাঘৱন<br/> এম বি শ্ৰীনিবাসন | cinematography = মানকাড়া ৰৱি বাৰ্মা | editing = এ. ৰামেশ্বন | distributor = | released = {{Film date|1975|04|11|df=y}} | runtime = ১১৮ মিনিট | studio = গণেশ মুভি মেকাৰচ | country = ভাৰত | language = মালায়লম }} '''''উত্তৰায়নম''''' ({{lang-en|Uttarayanam}}) হৈছে ১৯৭৫ চনত মুক্তি লাভ কৰা এখন মালয়ালম ভাষাৰ চলচ্চিত্ৰ। <ref>{{cite book |author=Bibekananda Ray and Naveen Joshi |title=Conscience of the race: India's offbeat cinema |url=https://archive.org/details/conscienceofrace00rayb |publisher=Publications Division, Ministry of Information and Broadcasting, Government of India |year=2001 |page=[https://archive.org/details/conscienceofrace00rayb/page/95 95] |isbn=81-230-1298-5}}</ref> ছবিখনৰ পৰিচালনা জি. অৰৱিন্দনে কৰিছে আৰু থিক্কোডিয়ানে চিত্ৰনাট্য লিখিছে । এই ছবিখনৰ জৰিয়তেই অৰৱিন্দনে চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰে। [[ভাৰতৰ স্বাধীনতা আন্দোলন|স্বাধীনতা সংগ্ৰাম]]ৰ পটভূমিত নিৰ্মিত ছবিখনে সেই সময়ৰ সুবিধাবাদ আৰু ভণ্ডামিক উদঙাই দিয়ে। ছবিখন অৰৱিন্দনৰ নিজা কাৰ্টুন ধাৰাবাহিক ''চেৰিয়া মনুষ্যৰুম ভলিয়া লোকাভুম'' (সৰু মানুহ আৰু ডাঙৰ পৃথিৱী)ৰ পৰা অনুপ্ৰাণিত, যিখন ধাৰাবাহিক মাথ্ৰুভূমিত কেইবাবছৰ ধৰি প্ৰকাশ পাইছিল।<ref name="details">{{cite book |author=Directorate of Film Festivals |title=The New generation, 1960-1980 |publisher=Directorate of Film Festivals, Ministry of Information and Broadcasting |year=1981 |page=48 |author-link=Directorate of Film Festivals }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.hinduonnet.com/fline/fl2701/stories/20100115270116000.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20100423033545/http://www.hinduonnet.com/fline/fl2701/stories/20100115270116000.htm|url-status=usurped|archive-date=23 April 2010|title=Aravindan's art|author=Sashi Kumar|work=[[Frontline (magazine)|Frontline]]|publisher=[[The Hindu]]|date=2 January 2010|access-date=24 January 2011|archivedate=19 October 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101019035459/http://www.hinduonnet.com/fline/fl2701/stories/20100115270116000.htm|deadurl=yes}}</ref> ছবিখনৰ কাহিনী ৰবি নামৰ এজন নিবনুৱা যুৱকক কেন্দ্ৰ কৰি আগবাঢ়ে। চাকৰি বিচাৰি ঘূৰি ফুৰাৰ সময়ত ৰবিয়ে ইটোৰ পাছত সিটো অভিজ্ঞতাৰ সন্মুখীন হয়। পক্ষাঘাতগ্ৰস্ত পিতৃৰ পৰা শুনা [[ব্ৰিটিছ ৰাজ|ব্ৰিটিছ]]বিৰোধী স্বাধীনতা সংগ্ৰামীসকলৰ অতীতৰ সংগ্ৰামৰ কথা ৰবিৰ মনত প্ৰতিফলিত হয়। অৱশেষত তেওঁ [[ভাৰত ত্যাগ আন্দোলন]]ৰ এজন নেতা গোপালন মুথালালিক সাক্ষাৎ কৰে। কিন্তু সময়ৰ সোঁতত সেই একালৰ স্বাধীনতা সংগ্ৰামীজন এতিয়া এজন দুৰ্নীতিগ্ৰস্ত ঠিকাদাৰত পৰিণত হৈছে। মোহনদাসে ছবিখনত মুখ্য চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছে। আন আন গুৰুত্বপূৰ্ণ চৰিত্ৰত কুঞ্জু, বালন কে. নাইৰ, আদূৰ ভাসি, কুঞ্জাণ্ডি আৰু সুকুমাৰন অভিনয় কৰিছে।<ref name="details"/> মুক্তিৰ পাছত ছবিখনে সমালোচকৰ ব্যাপক প্ৰশংসা লাভ কৰাৰ লগতে কেৰালা ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটাৰ পাঁচটাকৈ বঁটাকে ধৰি কেইবাটাও সন্মান লাভ কৰে। এখন পৰীক্ষামূলক চলচ্চিত্ৰ হিচাপে উত্তৰায়ণমে কেৰালাৰ [[সমান্তৰাল চলচ্চিত্ৰ]] আন্দোলনত যথেষ্ট প্ৰভাৱ পেলায়।<ref>{{cite web|url=http://www.cinemaofmalayalam.net/uttarayanam.html|title=G. Aravindan: Uttarayanam|publisher=Cinemafmalayalam.net|access-date=20 January 2011|archive-date=12 December 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101212224655/http://www.cinemaofmalayalam.net/uttarayanam.html|url-status=dead}}</ref> ==কাহিনী== ৰবি এজন নিবনুৱা এম.এ. স্নাতক। চাকৰি লাভৰ আশাত তেওঁ বিভিন্ন পৰীক্ষাত অৱতীৰ্ণ হয়, সাক্ষাৎকাৰ দিয়ে, কিন্তু কোনোপধ্যেই চাকৰি এটা লাভ কৰিবলৈ সক্ষম নহয়। তেওঁ মাক আৰু আইতাকৰ সৈতে বাস কৰে। তেওঁৰ ককাক মাধৱন মেনন আছিল এগৰাকী [[গান্ধীবাদ|গান্ধীবাদী]], যিয়ে [[অসহযোগ আন্দোলন]]ত বিশ্বাস কৰিছিল আৰু ব্ৰিটিছৰ বিৰুদ্ধে অহিংস প্ৰতিবাদত অংশ লৈছিল। মাধৱন মেননে নিজৰ জীয়েকৰ বিয়া গোবিন্দনৰ সৈতে দিয়ে। কিন্তু গোবিন্দন আছিল এগৰাকী বিপ্লৱী, যিয়ে [[ভগৎ সিং|ভগত সিঙ]]ৰ আদৰ্শত বিশ্বাস কৰিছিল আৰু সশস্ত্ৰ বিপ্লৱকেই ব্ৰিটিছ সাম্ৰাজ্য উৎখাত কৰাৰ একমাত্ৰ উপায় বুলি ভাবিছিল। মেননৰ ভিনীহিয়েক অধিকাৰী আছিল এনে এজন ব্যক্তি, যিয়ে আৰক্ষীক কংগ্ৰেছৰ সমৰ্থক আৰু বিপ্লৱী বিদ্ৰোহী—দুয়ো পক্ষৰ লোককে গ্ৰেপ্তাৰ কৰাত সহায় কৰিছিল। আনকি বিপ্লৱী আন্দোলনৰ ভিতৰতো গোপালনৰ দৰে কোমল-হৃদয়ৰ লোক আছিল, যিসকলে আৰক্ষীৰ জেৰাৰ সন্মুখীন হৈ আন্দোলনৰ প্ৰতি বিশ্বাসঘাতকতা কৰিছিল। ৰবিয়ে কুমাৰণ মাষ্টাৰৰ সৈতে কিছু সময় কটায়। মাষ্টাৰ তেওঁৰ পিতৃৰ সৈতে একেলগে বিপ্লৱী আন্দোলনত জড়িত আছিল। বৰ্তমান মাষ্টাৰে মুখা নিৰ্মাণ কৰি সময় কটায়। এদিন তেওঁলোকে অচ্যুতনৰ ওচৰলৈ যায়। অচ্যুতনো আছিল আন এজন বিপ্লৱী, কিন্তু এতিয়া তেওঁ শাৰীৰিকভাৱে দুৰ্বল হৈ শয্যাশায়ী। মাষ্টাৰে ৰবিক গোপালনক লগ কৰিবলৈ এখন চিঠি দিয়ে। কিন্তু ৰবিয়ে গোপালনক লগ পাই আৱিষ্কাৰ কৰে যে সেই একালৰ বিপ্লৱীজন এতিয়া এজন ধনী ব্যৱসায়ী। তেওঁ সংখ্যালঘু সম্প্ৰদায়ৰ ৰাজনৈতিক নেতাসকলৰ সৈতে বহি মদ্যপান কৰে আৰু স্বাধীনতা সংগ্ৰামৰ দিনবোৰৰ কথা পাতি থাকে। ৰবিয়ে তেওঁৰ কলেজৰ সহপাঠী ডেভিডকো লগ পায়। কলেজত পঢ়ি থকা সময়ত ডেভিডে ৰাজনীতিক ঘৃণা কৰিছিল। কিন্তু এতিয়া তেওঁ এজন ট্ৰেড ইউনিয়ন কৰ্মী আৰু গোপালন মুথালালিৰ বাবে নিৰ্মাণ হৈ থকা এখন তাৰকাযুক্ত হোটেলৰ কামত সহায় কৰি আছে। আন এজন কলেজীয়া সহপাঠী প্ৰেমকুমাৰ এতিয়া এজন মেডিকেল ৰিপ্ৰেজেণ্টেটিভ। আজৰি সময় তেওঁ মদ, ধূমপান আৰু নাৰীৰ সৈতে কটাই ভাল পায়। কিছুদিন ৰবি প্ৰেমকুমাৰৰ সৈতে থাকে। তেওঁৰ ৰুমমেট আছিল প্ৰাক্তন মিষ্টাৰ কেৰালা তথা বডিবিল্ডাৰ বালন। বালনে তেওঁলোকক স্বাস্থ্যই যে প্ৰকৃত সম্পদ, সেই বিষয়ে উপদেশ দি থাকে। ৰাধাই ৰবিৰ প্ৰতি যি ভালপোৱা দেখুৱায়, তাৰ প্ৰতি ৰবিয়ে একে অনুভূতিৰে সঁহাৰি দিব নোৱাৰে। শেষত মোহভংগ হোৱা ৰবি পাহাৰলৈ গুচি যায় আৰু এজন সাধুৰ সন্ধান কৰে। সেই সাধুজনে [[উপনিষদ্‌|উপনিষদ]]ৰ পৰা তেওঁক এনে এটা বাণী পঢ়ি শুনায়—আন মানুহৰ সম্পত্তিৰ প্ৰতি লালসা নকৰিবা। অৱশেষত ৰবি এগৰাকী জনজাতীয় মহিলাৰ সন্মুখত উপস্থিত হয়। মহিলাগৰাকীয়ে শুকান পাত জ্বলাই আছিল। ৰবিয়ে নিজৰ মুখাখন জুইৰ মাজলৈ দলিয়াই দিয়ে। ==বঁটা== ; কেৰালা ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটা<ref>[http://www.prd.kerala.gov.in/stateawares.htm "Kerala State Film Awards: 1969 - 2008"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303232254/http://www.prd.kerala.gov.in/stateawares.htm |date=3 March 2016 }}. Information and Public Relations Department of Kerala. Retrieved 20 January 2011.</ref> * শ্ৰেষ্ঠ ছবি * শ্ৰেষ্ঠ পৰিচালক * শ্ৰেষ্ঠ চিত্ৰনাট্য * শ্ৰেষ্ঠ চিত্ৰগ্ৰহণকাৰী * দ্বিতীয় শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা * শ্ৰেষ্ঠ কলা নিৰ্দেশক ; [[ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা]] * ভাৰতৰ স্বাধীনতাৰ ২৫সংখ্যক বৰ্ষপূৰ্তি উপলক্ষে শ্ৰেষ্ঠ পূৰ্ণদৈৰ্ঘ্য চলচ্চিত্ৰৰ বঁটা * মালয়ালম ভাষাৰ শ্ৰেষ্ঠ পূৰ্ণদৈৰ্ঘ্য চলচ্চিত্ৰৰ ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist|30em}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * {{IMDb title|0072352}} [[শ্ৰেণী:মালয়ালম চলচ্চিত্ৰ]] [[শ্ৰেণী:ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা (ভাৰত) বিজয়ী]] [[শ্ৰেণী:শ্ৰেষ্ঠ পূৰ্ণদৈৰ্ঘ্য ছবিৰ ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা বিজয়ী]] 6vd2iayy9ugn69ofacpajqaplwgb4g3 0 138641 627265 626560 2026-08-14T19:11:23Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 627265 wikitext text/x-wiki {{infobox waterfall | image = The View of the Athirapally Falls during the onset of Monsoon.jpg | location = আথিৰাপ্পিল্লী, চালাকুডী তালুক, [[ত্ৰিশূৰ জিলা]], [[কেৰালা]], [[ভাৰত]] | coordinates = {{coord|10|17|5|N|76|34|7|E|type:waterbody_region:IN-KL_scale:50000|format=dms|display=inline,title}} | elevation = {{convert|120|m|abbr=on}} | type = খণ্ডযুক্ত | height = {{convert|25|m|abbr=on}} | width = {{convert|100|m|abbr=on}} | height_longest = {{convert|51|m|abbr=on}} | average_width = | number_drops = 4 | average_flow = 52 m³/s (1,836 cu ft/s) | watercourse = [[চালাকুডী নদী]] | world_rank = }} '''আথিৰাপ্পিল্লী জলপ্ৰপাত''' {{en| Athirappilly Falls}} ভাৰতৰ [[কেৰালা]] ৰাজ্যৰ এটা পাহাৰীয়া জলপ্ৰপাত। এই জলপ্ৰপাতটো [[ত্ৰিশূৰ জিলা]]ৰ চালাকুডী তালুকত অৱস্থিত। ই আথিৰাপ্পিল্লী পঞ্চায়তৰ অন্তৰ্গত। এই জলপ্ৰপাতটো [[চালাকুডী নদী]]ৰ ওপৰত আছে। এই নদীখন [[পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালা]]ৰপৰা ওলাইছে। ই কেৰালাৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ জলপ্ৰপাত। ইয়াৰ উচ্চতা প্ৰায় ৮১.৫ ফুট। আথিৰাপ্পিল্লীৰ ওচৰতে ভঝাচল জলপ্ৰপাত অৱস্থিত। এই ঠাইটুকুৰা ঘন সেউজীয়া অৰণ্যৰ কাষত পৰে। এই অৰণ্যত বহুতো আপুৰুগীয়া উদ্ভিদ আৰু জীৱ-জন্তু পোৱা যায়। আথিৰাপ্পিল্লী জলপ্ৰপাতক দক্ষিণ ভাৰতৰ [[নায়াগ্ৰা জলপ্ৰপাত]] বুলিও কোৱা হয়।<ref>{{cite news | url=http://indiatimes.com | title=The Times of India: Latest News India, World & Business News, Cricket & Sports, Bollywood | access-date=2 July 2013 | archive-url=https://web.archive.org/web/20130621233624/http://indiatimes.com | archive-date=21 June 2013 | work=[[দি টাইমছ অৱ ইণ্ডিয়া]] | url-status=dead }}</ref> এই নদীৰ ওপৰত এটা জলবিদ্যুৎ প্ৰকল্প সজাৰ কথা চলিছিল। ইয়াক লৈ ১৯৯০ চনৰপৰা ২০১৭ চনলৈকে বহুত বিতৰ্ক হৈছিল। == নদী == [[File:When nature steals the scene. Athirappilly Waterfalls has been the scenic backdrop for many movie moments. And we’re happy to say that Kerala’s largest waterfall is just as breathtaking in real life as it is in reel life.jpg|thumbnail|আকাশৰপৰা তোলা ছবি]] চালাকুডী নদীখন ১৪৫ কিলোমিটাৰ দীঘল। এই নদীখন পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালাৰ আনামালাই পাহাৰৰপৰা ওলাইছে।<ref>[http://webindia123.com "Athirappilly - Vazhachal."] Suni Systems (P) Ltd. Retrieved on 3 August 2007.</ref> ই ভঝাচল অৰণ্যৰ মাজেৰে বৈ গৈ [[আৰব সাগৰ]]ত পৰে। নদীখন আৰম্ভণিতে শান্ত হৈ থাকে। কিন্তু আথিৰাপ্পিল্লীৰ ওচৰ পোৱাৰ লগে লগে ইয়াৰ সোঁত খৰ হয়। আথিৰাপ্পিল্লী জলপ্ৰপাতত পানীখিনিয়ে ডাঙৰ ডাঙৰ শিলৰ ওপৰেৰে তীব্ৰ বেগেৰে বৈ যায়। তাৰ পিছত ই তিনিটা ভাগত তললৈ পৰে। ইয়াৰ পিছত নদীখন প্ৰায় ১ কিলোমিটাৰ পৰ্যন্ত খৰস্ৰোতা হৈ থাকে। শেষত কান্নামকুঝী নামৰ ঠাইটুকুৰা পাই নদীখন আকৌ শান্ত হয়। == বন্যপ্ৰাণী == এই অঞ্চলৰ অৰণ্যত এছিয়াৰ হাতী পোৱা যায়। ইয়াৰ উপৰি ইয়াত [[ঢেঁকীয়াপতীয়া বাঘ]], [[নাহৰফুটুকী বাঘ]], [[মেঠোন]], শৰ পহু আৰু [[সিংহ-নেজীয়া বান্দৰ]] আদি বন্যপ্ৰাণী পোৱা যায়। এই অঞ্চলত চিলিক গছ, বাঁহ আৰু ইউকালিপটাছ গছৰ বাগান আছে। পৰিৱেশবিদসকলৰ মতে আথিৰাপ্পিল্লী হৈছে কেৰালাৰ এক অতি অনন্য নদী-তীৰবৰ্তী পৰিস্থিতিতন্ত্ৰ। ভঝাচল বন সংমণ্ডল কেৰালাৰ দ্বিতীয় আটাইতকৈ বেছি জৈৱ-বৈচিত্ৰ্য থকা অঞ্চল। আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পক্ষী সংস্থাই ইয়াক এক গুৰুত্বপূৰ্ণ পক্ষী অঞ্চল বুলি ঘোষণা কৰিছে। ভাৰতীয় বন্যপ্ৰাণী ন্যাসে কৈছে যে এই অঞ্চলটো হাতী সংৰক্ষণৰ বাবে এক উত্তম স্থান। এই নদীখনত প্ৰায় ৮৫প্ৰকাৰৰ সতেজ পানীৰ মাছ পোৱা যায়। ইয়াৰে ৩৫টা প্ৰজাতি কেৱল ইয়াতেই পোৱা যায়।<ref name="KG Kumar"> {{citation |url=http://thehindubusinessline.com |title=Biodiversity in danger? |author=KG Kumar |work=the Hindu, Business Line |date=2011-02-17 |place=Kochi }}</ref> == পৰ্যটন == [[File:Athirapalli falls, Kerala.jpg|thumb|ওচৰৰপৰা দেখা দৃশ্য]] [[File:Hill top.jpg|thumb|বৰষুণৰ দিনত জলপ্ৰপাতৰ দৃশ্য]] [[File:Athirapally Waterfalls, Chalakudy - The Mighty Falls.jpg|thumb|তলৰপৰা দেখা আথিৰাপ্পিল্লী জলপ্ৰপাত]] [[File:Athirappilly Waterfalls after the Monsoons.jpg|thumb|বৰ্ষাকালৰ পিছত জলপ্ৰপাতৰ আশে-পাশে থকা সেউজীয়া অৰণ্য]] আথিৰাপ্পিল্লী জলপ্ৰপাতৰ আটাইতকৈ ওচৰৰ ৰেল ষ্টেচনটো হৈছে চালাকুডী ৰেল ষ্টেচন। ই ইয়াৰপৰা ৩০ কিলোমিটাৰ পশ্চিমত আছে। আটাইকৈ ওচৰৰ বিমান বন্দৰটো হৈছে [[কোচিন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰ]]। ই জলপ্ৰপাতটোৰপৰা প্ৰায় ৫৫ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত।<ref name="tourism">[http://keralatourism.org "Athirappilly and Vazhachal."] Official Website of Department of Tourism, Kerala. Retrieved on 3 August 2007.</ref> চালাকুডী বাছ আস্থানৰপৰা বাছ বা টেক্সী লৈ সহজে আথিৰাপ্পিল্লী পাব পাৰি। আথিৰাপ্পিল্লী এখন ৰাজ্যিক ঘাইপথৰ ওপৰত আছে। এই পথটোৱে [[তামিলনাডু]] আৰু কেৰালাক সংযোগ কৰে। যিহেতু এই পথটো ঘন হাবিৰ মাজেৰে গৈছে, গতিকে ইয়াত ৰাতিলৈ ভ্ৰমণ কৰাৰ অনুমতি নাই। ইয়াৰ গেটসমূহ সন্ধিয়া ৬:৩০ বজাত বন্ধ কৰি দিয়া হয়। চালাকুডীৰপৰা আথিৰাপ্পিল্লী জলপ্ৰপাতলৈ যোৱা পথটো বৰ ধুনীয়া। ইয়াত একা-বেঁকা ৰাস্তা, সৰু সৰু গাঁও আৰু ওখ সেউজীয়া গছ দেখিবলৈ পোৱা যায়। পৰ্যটকসকলে বাঁহ গছৰ মাজেৰে যোৱা পকী পথেৰে জলপ্ৰপাতটোৰ একেবাৰে ওপৰভাগ পাব পাৰে। তললৈ যাবৰ বাবে এটা থিয় খোজকঢ়া পথ বা ডাঙৰ খট‌খটী আছে। গোটেই ভাৰতৰপৰা বহুতো পৰ্যটক ইয়ালৈ আহে। বিশেষকৈ বৰষুণৰ দিনত ইয়াত বহুত ভিৰ হয়। প্ৰতি বছৰে প্ৰায় ৭০ লাখ পৰ্যটকে এই জলপ্ৰপাতটো চাবলৈ আহে।<ref>[http://thrissur.nic.in "Major Tourist Attractions."] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20070102132131/http://thrissur.nic.in |date=2 January 2007 }} Government of Kerala, Divisional Forest Office, Vazhachal. Retrieved 4 August 2007.</ref> == জংঘল ছাফাৰী == ত্ৰিছূৰ জিলা পৰ্যটন উন্নয়ন পৰিষদে ইয়াত জংঘল ছাফাৰীৰ ব্যৱস্থা কৰে। এই ছাফাৰী চালাকুডীৰপৰা মালাক্কাপাৰালৈকে চলে। == চলচ্চিত্ৰ == আথিৰাপ্পিল্লী জলপ্ৰপাতটো বহুতো [[মালায়ালম চলচ্চিত্ৰ|মালায়ালম চিনেমা]]ৰ শ্বুটিং স্থান হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। ভাৰতৰ অন্যান্য আঞ্চলিক ভাষাৰ চিনেমাৰ শ্বুটিংও ইয়াত হৈছে। * এই জলপ্ৰপাতটো পুৰণি মালায়ালম চিনেমা ''পোন্নাপুৰম কোট্টা'' (১৯৭৩) দেখনো হৈছিল। বিশেষকৈ ইয়াৰ এটা গীতত ইয়াক সুন্দৰকৈ দেখুওৱা হৈছে। * মালায়ালম চিনেমা ''বনদেৱতা'' (১৯৭৬) চিনেমাৰ কিছুমান দৃশ্য ইয়াত গ্ৰহণ কৰা হৈছিল। * মালায়ালম চিনেমা ''অনুৰাগী'' (১৯৮৮) চিনেমাৰ কিছুমান দৃশ্যও ইয়াত লোৱা হৈছিল। * ১৯৮৬ চনৰ তামিল চিনেমা ''পুন্নগৈ মন্নন'' চিনেমাৰ এটা ডাঙৰ অংশ এই জলপ্ৰপাতৰ ওচৰত শ্বুটিং কৰা হৈছিল। ইয়াৰ পিছৰেপৰা এই জলপ্ৰপাতটো তামিলনাডুত বহুত জনপ্ৰিয় হৈ পৰিল। ইয়াৰ নাম "পুন্নগৈ মন্নন জলপ্ৰপাত" বুলিও কোৱা হয়। * ১৯৯০ চনৰ 'জংঘল লাভ' চিনেমাৰ এটা বিখ্যাত গীতৰ দৃশ্যগ্ৰহণ ইয়াত কৰা হৈছিল। * [[মণি ৰত্নম]]ৰ 'দিল চে' চিনামাত এই জলপ্ৰপাতটো দেখুওৱা হৈছিল। এই চিনামাত [[শ্বাহৰুখ খান]], [[মনীষা কৈৰালা]] আৰু [[প্ৰীতি জিণ্টা]]ই অভিনয় কৰিছিল। ইয়াত থকা "জিয়া জলে" গীতটো ইয়াতেই চিত্ৰগ্ৰহণ কৰা হৈছিল। * [[মোহনলাল]] আৰু [[ঐশ্বৰ্য ৰায়]] অভিনীত তামিল চিনেমা 'ইৰুভাৰ'ৰ "নাৰুমুগায়ে" গীতটোৰ বাবেও এই স্থান বিখ্যাত। * এই জলপ্ৰপাতটো হিন্দী চিনেমা 'ৰাৱণ' আৰু তামিল চিনেমা 'ৰাৱণন'ৰ বেছিভাগ দৃশ্য আৰু "বেহনে দে" গীতটোৰ বাবে এক প্ৰধান স্থান আছিল। * [[কাৰ্তি]] আৰু [[তমনো ভাটিয়া]] অভিনীত 'পাইয়া' চিনেমাৰ "আদাদা মাঝাইদা" গীতটো এই স্থানত শ্বুটিং কৰা হৈছিল। * 'কান্নাথিল মুথামিত্টাল' চিনেমাৰ একে নামৰ গীতটো ইয়াতেই শ্বুটিং কৰা হৈছিল। * অৰ্জুন ছাৰ্জা আৰু মনীষা কৈৰালা অভিনীত 'মুধালভান' চিনেমাৰ "কুৰুক্কু চিৰুথাভালে" গীতটো ইয়াত চিত্ৰগ্ৰহণ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ উপৰি ইয়াৰ হিন্দী ৰিমেক 'নায়ক' চিনেমাৰ "চলো চলে মিতৱা" গীতটো ইয়াত লোৱা হৈছিল। এই হিন্দী চিনামাত [[অনিল কাপুৰ]] আৰু [[ৰাণী মুখাৰ্জী]] আছিল। * অনিল কাপুৰ অভিনীত 'পুকাৰ' চিনেমাৰ "সুনতা হ্যায় তেৰা খুদা" গীতটো ইয়াত শ্বুটিং কৰা হৈছিল। * বিজয়কান্ত অভিনীত তামিল চিনেমা 'ভানাতাইপ্পোলা'ৰ "মেইনাভে মেইনাভে" গীতটো ইয়াৰে আছিল। * 'কুছ না কহো' চিনেমাৰ "আচ্ছী লাগতী হো" গীতটো ইয়াত শ্বুটিং কৰা হৈছিল। * [[পৃথিৱীৰাজ সুকুমাৰন]] আৰু নব্যা নায়ৰ অভিনীত মালায়ালম চিনেমা 'ভেল্লিথিৰা'ৰ "কুদামুল্লাক্কাডাভিল" গীতটো ইয়াৰে আছিল। * [[অজয় দেৱগন]] আৰু মনীষা কৈৰালা অভিনীত 'লজ্জা' চিনেমাৰ শেষৰ দৃশ্যসমূহ ইয়াত লোৱা হৈছিল। * সঞ্জয় কাপুৰ আৰু [[সুস্মিতা সেন]] অভিনীত 'চিৰ্ফ তুম' চিনেমাৰ দৃশ্য ইয়াত আছিল। * বিক্ৰম অভিনীত তামিল চিনেমা 'চামুৰাই'ৰ এটা গীত ইয়াত লোৱা হৈছিল। * [[জন আব্ৰাহাম]] অভিনীত ২০০৩ চনৰ 'ছায়া' চিনেমাৰ গীতসমূহ ইয়াত শ্বুটিং কৰা হৈছিল। * জন আব্ৰাহাম অভিনীত 'মাদ্ৰাজ কেফে' চিনেমাৰ এটা দৃশ্য ইয়াত লোৱা হৈছিল। * শৰৎকুমাৰ অভিনীত তামিল চিনেমা 'মানাস্থান'ৰ গীতটো ইয়াত চিত্ৰগ্ৰহণ কৰা হৈছিল। * মনোজ কে জয়ন আৰু পৃথিৱীৰাজ সুকুমাৰন অভিনীত 'আনন্দভদ্ৰম' চিনেমাৰ কিছু দৃশ্য ইয়াত আছিল। * ভৰত অভিনীত '৪ দ্য পিপল' চিনেমাৰ গীতটো ইয়াত লোৱা হৈছিল। * হিন্দী চিনেমা 'মেলা'ৰ এটা দৃশ্য ইয়াত আছিল। * তামিল চিনেমা 'কন্দুকোন্দেন কন্দুকোন্দেন'ৰ আৰম্ভণিৰ দৃশ্যটো ইয়াত আছিল। * হিন্দী চিনেমা 'অজ্ঞাত'ৰ কিছু দৃশ্য ইয়াত লৈছিল। * তামিল চিনেমা 'বিল্লু'ৰ এটা দৃশ্য ইয়াত আছিল। * বিনীত অভিনীত তেলুগু চিনেমা 'প্ৰিয়ুৰালু'ৰ কিছু দৃশ্য ইয়াত আছিল। * তামিল চিনেমা 'মাধুৰী'ৰ "বাম্বৰা কান্নু" গীতটো ইয়াৰে আছিল। * তামিল চিনেমা 'ভেট্টাইকাৰণ'ৰ এটা দৃশ্য ইয়াত আছিল। * 'সূৰ্যবংশম' চিনেমাৰ "ৰোচাপ্পু চিন্না ৰোচাপ্পু" গীতটো ইয়াত লোৱা হৈছিল। * 'এই' চিনেমাৰ শৰৎকুমাৰ আৰু নমিতাৰ "অৰ্জুনা অৰ্জুনা" গীতটো ইয়াত আছিল। * তেলুগু চিনেমা 'লাভলী'ৰ "এভো এভেভো" গীতটো ইয়াৰে আছিল। * ২০১৪ চনৰ 'য়াৰিয়াঁ' চিনেমাৰ "বাৰিচ" গীত আৰু শেষৰ দৃশ্যসমূহ ইয়াত আছিল। * ২০১৩ চনৰ 'চমৰ' চিনেমাৰ "অৰু কান্নিল বেগাম" গীতটো ইয়াত লৈছিল। * 'ৰং ৰচিয়া' চিনেমাৰ "অ’ কামিনী" গীত আৰু এটা দৃশ্য ইয়াত আছিল। এই চিনামাত [[ৰণদীপ হুদা]] আছিল। * ২০১০ চনৰ তেলুগু চিনেমা 'বৃন্দাৱনম'ৰ দৃশ্য ইয়াত আছিল। * ২০০৬ চনৰ তেলুগু চিনেমা 'হেপ্পী'ৰ "এগিৰে মাবুল্লোনা" গীতটো ইয়াৰে আছিল। * ২০০৮ চনৰ 'ৰেডী' চিনেমাৰ "আয়্যো আয়্যো ধন্যায্য" গীতটো ইয়াত আছিল। * তামিল চিনেমা 'আলেক্স পাণ্ডিয়ান'ৰ কিছু দৃশ্য ইয়াত লৈছিল। * ২০০৩ চনৰ হিন্দী চিনেমা 'খুছী'ৰ "আয়ী ৰে আয়ী ৰে খুছী" গীতটো ইয়াত আছিল। ইয়াত কৰীণা কাপুৰে অভিনয় কৰিছিল। * হিন্দী চিনেমা 'চুৰা লিয়া হ্যায় তুমনে'ৰ শীৰ্ষক গীতটো ইয়াত আছিল। * ২০০৪ চনৰ 'গিলী' চিনেমাৰ "শ্বা লা লা" গীতটো ইয়াত আছিল। ইয়াত বিজয় আৰু [[ত্ৰিষা কৃষ্ণন|ত্ৰিষা]]ই অভিনয় কৰিছিল। * তেলুগু চিনেমা 'সীথাম্মা ভাকিতলো চিৰিমল্লে চেট্টু'ৰ "ভানা চিনুকুলু" গীতটো ইয়াত আছিল। * ২০০৭ চনৰ ইংৰাজী চিনেমা 'বিফোৰ দ্য ৰেইনছ'ৰ দৃশ্য ইয়াত আছিল। * ২০০৮ চনৰ ইংৰাজী চিনেমা 'পাইৰেটচ ব্লাড'ৰ দৃশ্য ইয়াত আছিল। * ২০০৯ চনৰ 'পেৰানমাই' চিনেমাৰ "থুপ্পাক্কি পেনে" গীতটো ইয়াত আছিল। ইয়াত জয়ন ৰবি আৰু ছাই ধনশিকা আছিল। * ২০১১ চনৰ মালায়ালম চিনেমা 'থ্ৰী কিংছ'ৰ শেষৰ দৃশ্যটো ইয়াত আছিল। ইয়াত জয়সূৰ্য আৰু কুঞ্চাকো বোবান আছিল। * মালায়ালম চিনেমা 'কাজিনছ'ৰ কিছু দৃশ্য ইয়াত লৈছিল। * ভাৰতৰ বৃহৎ কথাছবি ২০১৫ চনৰ তামিল আৰু তেলুগু দ্বিভাষিক চিনেমা 'বাহুবলী'ৰ কিছু দৃশ্য আৰু এটা গীত ইয়াত লোৱা হৈছিল। * ২০১৫ চনৰ তামিল চিনেমা 'পুলি'ৰ দৃশ্য ইয়াত আছিল। * ২০১৬ চনৰ তেলুগু চিনেমা 'জনতা গেৰেজ'ৰ "ৰক অন ব্ৰো" গীতটো ইয়াৰে আছিল। * শিৱকাৰ্তিকেন আৰু সামান্থা ৰুথ প্ৰভু অভিনীত 'সীমাৰাজা' চিনেমাৰ "উন্নাভিত্তা য়াৰুম যেনাকিল্লা" গীতটো ইয়াত আছিল। * ২০১৮ চনৰ মোহনলাল অভিনীত মালায়ালম চিনেমা 'ওডিয়ান'ৰ এটা দৃশ্য ইয়াত আছিল। * ২০১৮ চนৰ তেলুগু চিনেমা 'হুছাৰু'ৰ এটা গীত ইয়াত লোৱা হৈছিল। * ২০১৯ চনৰ 'অৰু আডাৰ লাভ' চিনেমাৰ "মাহিয়া" গীতটো ইয়াত আছিল। ইয়াত প্ৰিয়া প্ৰকাশ ৱাৰিয়াৰে অভিনয় কৰিছিল। * ২০১৯ চনৰ মম্মূট্টী আৰু পৃথিৱীৰাজ সুকুমাৰন অভিনীত মালায়ালম চিনেমা 'পাঠিনেট্টাম পাদী'ৰ শেষৰ দৃশ্যটো ইয়াত আছিল। * ২০২০ চনৰ তেলুগু চিনেমা 'চৰিলেৰু নীকেব্বৰু'ৰ "হি ইজ ছ’ কিউট" গীতটো ইয়াত আছিল। ইয়াত মহেশ বাবু আৰু ৰশ্মিকা মন্দ ঘটনাই অভিনয় কৰিছিল। * চিৰঞ্জীৱী অভিনীত তেলুগু চিনেমা 'ছিয়ে ৰা নৰসিংহ ৰেড্ডী'ৰ এটা দৃশ্য ইয়াত আছিল। * তেলুগু চিনেমা 'পুষ্পা: দ্য ৰাইজ'ৰ কিছু দৃশ্য ইয়াত লোৱা হৈছিল। * ২০২২ চনৰ তামিল চিনেমা 'কাথুভাকুলা ৰেণ্ডু কাধল'ৰ শেষৰ দৃশ্যটো ইয়াত আছিল। ইয়াত বিজয় সেতুপতি, নয়নতৰা আৰু সামান্থা আছিল। * ২০২৩ চনৰ [[ৰজনীকান্ত]] অভিনীত তামিল চিনেমা 'জেকাৰ'ৰ শেষৰ দৃশ্যটো ইয়াত আছিল। * ২০২৪ চনৰ মম্মূট্টী অভিনীত মালায়ালম চিনেমা 'ভ্ৰময়ুগম'ৰ আৰম্ভণিৰ দৃশ্যটো ইয়াত আছিল। * ২০২৪ চনৰ টভিনো থমাছ অভিনীত মালায়ালম চিনেমা 'এআৰএম'ৰ কিছু দৃশ্য ইয়াত আছিল। * ২০২৪ চনৰ নেটফ্লিক্সত মুক্তি পোৱা ইংৰাজী চিনেমা 'আগলিজ'ত এই জলপ্ৰপাতটো দেখুওৱা হৈছিল। == জলবিদ্যুৎ প্ৰকল্প == [[File:Stamp of India - 2003 - Colnect 158323 - Waterfalls of India - Athirapalli Falls.jpeg|thumb|ভাৰতীয় ডাক টিকট ২০০৩ আথিৰাপ্পিল্লী জলপ্ৰপাত]] ১৯৯৪ চনত কেৰালা ৰাজ্যিক বিদ্যুৎ বোৰ্ডে ১৬৩ মেগাৱাটৰ এটা জলবিদ্যুৎ প্ৰকল্পৰ প্ৰস্তাৱ দিছিল। এই আঁচনিত আথিৰাপ্পিল্লী জলপ্ৰপাতৰ ৫ কিলোমিটাৰ ওপৰত চালাকুডী নদীৰ ওপৰত এটা বান্ধ সাজিবলৈ কোৱা হৈছিল। এই বান্ধটো ২৩ মিটাৰ ওখ আৰু ৩১১ মিটাৰ বহল কৰাৰ কথা আছিল।<ref>[http://industelegraph.com "Environmental clearances quashed."] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20060526115825/http://industelegraph.com |date=26 May 2006 }} ''The Indus Telegraph'', 30 March 2006. Retrieved 5 August 2007.</ref> কিন্তু পৰিৱেশ সুৰক্ষা গোট আৰু স্থানীয় ৰাইজে ইয়াৰ তীব্ৰ বিৰোধিতা কৰিছিল। তেওঁলোকৰ মতে ই পৰিৱেশৰ ক্ষতি কৰিব। লগতে ইয়াৰ ফলত মানুহৰ অধিকাৰ খৰ্ব হ’ব আৰু পৰ্যটন উদ্যোগৰো লোকচান হ’ব।<ref name="protest">[https://archive.org "Protests mark hearing on Athirappilly project."] ''The Hindu'', 16 June 2006. Retrieved on 3 August 2007.</ref> সমালোচকসকলে ক’ব খোজে যে বিদ্যুৎ উৎপাদন কৰিবলৈ নদীৰ সোঁত সলনি কৰিলে আথিৰাপ্পিল্লী জলপ্ৰপাতটো শুকাই যাব পাৰে। ইয়াৰপৰা হাত সাৰিবলৈ বিদ্যুৎ বোৰ্ডে জলপ্ৰপাতটো জীয়াই ৰাখিবলৈ জোখমতে পানী এৰি দিয়াৰ প্ৰতিশ্ৰুতি দিছিল।<ref name="protest=2">[https://archive.org] ''The Hindu'', 16 June 2006</ref> এই বিতৰ্ক ২০০৭ চনলৈকে চলি আছিল। পৰিৱেশবিদসকলে আন এটা চিন্তাও প্ৰকাশ কৰিছিল। এই জলবিদ্যুৎ প্ৰকল্পৰ বাবে সেই অঞ্চলৰ পুৰণি জনজাতীয় গোট 'কাডাৰ'সকল নিজৰ ঠাইৰপৰা গৃহহীন হৈ পৰিব পাৰে। আনকি তেওঁলোকৰ অস্তিত্বও নোহোৱা হৈ যাব পাৰে।<ref>{{Cite web |date=2007-11-27 |title=The Hindu : Kerala News : 'Kadar' tribe faces threat of displacement' |url=http://hindu.com/ |access-date=2023-07-25 |archive-date=27 November 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071127131925/http://hindu.com |url-status=dead |archivedate=2014-07-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140715161245/http://hindu.com/ |deadurl=yes }}</ref> ২০০five চনত কেৰালাৰ পৰিৱেশ আৰু বন মন্ত্ৰ্যালয়ে এটা সংস্থাৰ প্ৰতিৱেদনৰ ভিত্তিত এই প্ৰকল্পটো অনুমোদন দিছিল। কিন্তু ২০০৬ চনত [[কেৰালা উচ্চ ন্যায়ালয়]] পৰিৱেশ সুৰক্ষাৰ এই অনুমতি বাতিল কৰে। লগতে ৰাইজৰ সৈতে আকৌ নতুনকৈ আলোচনা কৰিবলৈ নিৰ্দেশ দিয়ে।<ref>[https://archive.org "Public hearing on Athirappilly project today."] ''The Hindu'', 15 June 2006. Retrieved on 3 August 2007.</ref><ref>[https://archive.org "Athirappilly: panel interacts with people."] ''The Hindu'', 14 April 2007. Retrieved on 3 August 2007.</ref> এই বিষয়ে পৰৱৰ্তী বছৰবোৰতো বিতৰ্ক চলি থাকিল। ২০১১ চনৰ ২৯ জানুৱাৰীত পশ্চিমঘাট পৰিৱেশ বিশেষজ্ঞ দলৰ অধ্যক্ষ মাধৱ গাডগিলে মন্তব্য কৰে যে এই বিদ্যুৎ প্ৰকল্পৰ পৰিৱেশ প্ৰভাৱ নিৰূপণ প্ৰতিৱেদনখন সঠিকভাৱে তৈয়াৰ কৰা হোৱা নাছিল। ইয়াৰ ৭০ শতাংশ তথ্যই ভুৱা আছিল। কেন্দ্ৰীয় পৰিৱেশ আৰু বন মন্ত্ৰ্যালয়ে এই সমিতিক পশ্চিমঘাট অঞ্চলৰ বিভিন্ন প্ৰকল্পৰ পৰীক্ষা কৰি পৰামৰ্শ দিবলৈ পাতিছিল। গাডগিল কয় যে কাডাৰ জনজাতিৰ বাবে বন অধিকাৰ আইন সঠিকভাৱে কাৰ্যকৰী নকৰালৈকে এই প্ৰকল্প মঞ্জুৰ কৰিব নোৱাৰি। লগতে এই নদী-তীৰৰ অৰণ্যৰ ওপৰত এতিয়ালৈকে কোনো বিতং অধ্যয়ন কৰা হোৱা নাই।<ref>[https://archive.org "Kadar's community rights not recognised: Gadgil "] ''The Hindu'', 30 January 2011.</ref><ref>[https://archive.org "70% of EIA report bogus, says Gadgil."] ''The Hindu'', 31 January 2011.</ref><ref>[https://archive.org "Fears on Athirappilly EIA proved true, says Viswom."] ''The Hindu'', 1 February 2011.</ref> ২০১১ চনৰ ১৪ জুনত কেন্দ্ৰীয় পৰিৱেশ মন্ত্ৰী জয়ৰাম ৰমেশে কয় যে তেওঁৰ মন্ত্ৰ্যালয়ে এই প্ৰকল্পক অনুমতি নিদিয়ে।<ref>[http://business-standard.com "No nod to power project and stadium in Kerala: Ramesh"] ''Business Standard'', 14 June 2011.</ref> ২০১১ চনৰ ৬ ছেপ্টেম্বৰত সমিতিখনে কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰক এই সংবেদনশীল অঞ্চলত কোনো ধৰণৰ নিৰ্মাণ কাৰ্য নকৰিবলৈ পৰামৰ্শ দিয়ে। সমিতিয়ে আথিৰাপ্পিল্লীক ৰাজ্যৰ ১৮টা অতি পৰিৱেশ সংবেদনশীল স্থানৰ ভিতৰত এটা বুলি উল্লেখ কৰে।<ref>[https://archive.org "Athirappilly Project to remain a pipe dream"] ''IBNLive'',8 September 2011.</ref> কিন্তু বিদ্যুৎ বোৰ্ডৰ এজন প্ৰাক্তন সদস্যই মত প্ৰকাশ কৰে যে এই প্ৰতিৱেদনখন পক্ষপাতিত্বমূলক আছিল। তেওঁৰ মতে এই প্ৰকল্পৰদ্বাৰা পৰিৱেশ আৰু অৰণ্যৰ বহুত কম ক্ষতি হ’ব। আনহাতে কেৰালা ৰাজ্যিক জৈৱ-বৈচিত্ৰ্য বোৰ্ডৰ বিশেষজ্ঞসকলৰ মতে এই বিদ্যুৎ প্ৰকল্পই পৰিৱেশৰ ওপৰত বেয়া প্ৰভাৱ পেলাব। ইয়াৰ উপৰি ইয়াৰ বিদ্যুৎ উৎপাদন বৰষুণৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰিব, যিটো সদায় সমান নাথাকে। বৰ্তমান বিদ্যুৎ বোৰ্ডৰ অধ্যক্ষই কম খৰচতে বেছি বিদ্যুৎ উৎপাদন কৰিব পৰা অন্য পৰিৱেশ অনুকূল প্ৰকল্পৰ প্ৰয়োজনীয়তাৰ কথা উল্লেখ কৰে। == লগতে চাওক == * [[ইৰাভিকুলাম ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]] * [[মুন্নাৰ]] * [[পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালা]] == তথ‍্য উৎস == {{Reflist}} == বহিঃসংযোগ == {{commons category|Athirappilly Falls|আথিৰাপ্পিল্লী জলপ্ৰপাত}} * [https://www.keralatourism.org/news/birthday-prince-charles/1691 ব্ৰিটেইনৰ ৰাজকুমাৰ চাৰ্লচে আথিৰাপ্পিল্লীত তেওঁৰ ৬৫সংখ্যক জন্মদিন উদ্‌যাপন কৰিছিল] * [https://www.zamorinholidays.com/kerala/things-to-do/athirappilly-falls-kerala/ আথিৰাপ্পিল্লী জলপ্ৰপাত ভ্ৰমণ - জানিবলগীয়া কথা] * [https://web.archive.org/web/20081015183333/http://www.chalakudyriver.org/ চালাকুডী নদী সুৰক্ষা মঞ্চ] * [http://www.athirappillydmc.com/ আথিৰাপ্পিল্লী - ভঝাচল - থুম্বুৰমুঝী - পৰ্যটন থলী পৰিচালনা পৰিষদ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160420075403/http://www.athirappillydmc.com/ |date=2016-04-20 }} * [https://web.archive.org/web/20070102132131/http://thrissur.nic.in/forestDept.htm চৰকাৰী ৱেবছাইট: www.thrissur.nic.in] * [https://web.archive.org/web/20070313092133/http://www.hindu.com/2006/08/06/stories/2006080603750500.htm আথিৰাপ্পিল্লী প্ৰকল্পসমূহ] * [https://web.archive.org/web/20100423161541/http://www.blonnet.com/2002/05/03/stories/2002050302601700.htm শুকাই যোৱা জলপ্ৰপাত] * [https://web.archive.org/web/20060629005051/http://www.hindu.com/2006/06/16/stories/2006061609940400.htm আথিৰাপ্পিল্লী প্ৰকল্পৰ শুনানিত প্ৰতিবাদ] * [https://web.archive.org/web/20071008141605/http://www.salimalifoundation.org/cpss.html চেলিম আলী ফাউণ্ডেচন] * [https://myholidayhappiness.com/ কেৰালাৰ ভ্ৰমণ কৰিবলগীয়া স্থানসমূহ] [[শ্ৰেণী:কেৰালা পৰ্যটন]] [[শ্ৰেণী:জলপ্ৰপাত]] 9b13fslbgxy66ioupnger9kyzmt6v7y 0 138650 627307 626596 2026-08-15T01:00:11Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 4 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 627307 wikitext text/x-wiki [[File:Countries_by_percentage_of_adherents_to_Hinduism.svg|thumb|300px|পিউ ৰিচাৰ্চ চেণ্টাৰৰ অনুসৰি ২০১০ বৰ্ষত দেশ ভিত্তিত হিন্দু ধৰ্মাৱলম্বী লোকৰ শতকৰা হাৰ। ]] [[হিন্দু ধৰ্ম]]ৰ বিশ্বজুৰি প্ৰায় ১.২ বিলিয়ন (১২০ কোটি) অনুগামী আছে, যি বিশ্বৰ মুঠ জনসংখ্যাৰ ১৪.৯% প্ৰতিনিধিত্ব কৰে।<ref name=":2">{{Cite web |last=Fahmy |first=Conrad Hackett, Marcin Stonawski, Yunping Tong, Stephanie Kramer, Anne Shi and Dalia |date=2025-06-09 |title=How the Global Religious Landscape Changed From 2010 to 2020 |url=https://www.pewresearch.org/religion/2025/06/09/how-the-global-religious-landscape-changed-from-2010-to-2020/ |access-date=2025-06-24 |website=Pew Research Center |language=en-US}}</ref> ২০১২ চনত [[খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম]] (৩১.৫%) আৰু [[ইছলাম ধৰ্ম]] (২৩.২%) তথা ধৰ্মহীন লোকসকলৰ (১৬.৩%) পিছতে [[হিন্দু ধৰ্ম]] (১৫%) আছিল বিশ্বৰ তৃতীয় বৃহত্তম ধৰ্ম।<ref name=prcpercent>[http://www.pewforum.org/files/2012/12/globalReligion-tables.pdf Table: Religious Composition (%) by Country] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130805151827/http://www.pewforum.org/files/2012/12/globalReligion-tables.pdf |date=5 August 2013 }} Global Religious Composition, Pew Research Center (2012)</ref> পিউ ৰিচাৰ্চ চেণ্টাৰৰ তথ্য অনুসৰি, বিশ্বৰ হিন্দু জনসংখ্যা ২০১০ চনৰপৰা ২০২০ চনলৈ ধাৰাবাহিকভাৱে বৃদ্ধি পাইছে আৰু এই বৃদ্ধি অব্যাহত থকাৰ সম্ভাৱনা আছে। এই বৃদ্ধিৰ মূল কাৰণ হৈছে [[ভাৰত]] আৰু [[নেপাল]]ত থকা উচ্চ প্ৰজনন হাৰ আৰু প্ৰব্ৰজনকাৰী লাভ কৰা অঞ্চলসমূহত হিন্দু জনসংখ্যা বৃদ্ধি পোৱা।<ref>{{Cite web |last=Hackett |first=Conrad |date=2025-06-09 |title=Hindu Population Change |url=https://www.pewresearch.org/religion/2025/06/09/hindu-population-change/ |access-date=2025-11-22 |website=Pew Research Center}}</ref> বিশ্বৰ দুখন হিন্দু সংখ্যাগৰিষ্ঠ দেশ হৈছে [[ভাৰত]] আৰু [[নেপাল]], য’ত বিশ্বৰ মুঠ হিন্দু জনসংখ্যাৰ ৯৫% তকৈও অধিক লোক বাস কৰে।<ref name=":1">{{Cite web |last=Fahmy |first=Conrad Hackett, Marcin Stonawski, Yunping Tong, Stephanie Kramer, Anne Shi and Dalia |date=2025-06-09 |title=Hindu population change |url=https://www.pewresearch.org/religion/2025/06/09/hindu-population-change/ |access-date=2025-12-19 |website=Pew Research Center |language=en-US}}</ref> বিগত শতিকা দুটাত দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰপৰা বিশ্বৰ বিভিন্ন প্ৰান্তলৈ হিন্দুসকলৰ ব্যাপক প্ৰব্ৰজন ঘটিছে।<ref name=":0">{{Cite book |last=Rambachan |first=Anantanand |title=Global Hinduism: Contemporary Hinduism |date=July 21, 2004 |publisher=Bloomsbury Publishing USA |pages=381}}</ref> ৫,০০,০০০ তকয়ে অধিক হিন্দু বাসিন্দা আৰু নাগৰিক থকা দেশসমূহ (ক্ৰমবৰ্ধমানৰপৰা ক্ৰমহ্ৰাসমান ক্ৰমত) হ’ল— [[ভাৰত]], [[নেপাল]], [[বাংলাদেশ]], [[ইণ্ডোনেছিয়া]], [[পাকিস্তান]], [[শ্ৰীলংকা]], [[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ]], [[মালয়েছিয়া]], [[যুক্তৰাজ্য]], [[ম্যানমাৰ]], [[অষ্ট্ৰেলিয়া]], [[মৰিছাছ]], [[দক্ষিণ আফ্ৰিকা]], [[কানাডা]] আৰু [[সংযুক্ত আৰৱ আমিৰাত]]। গোলকীয় তথ্যই দেখুৱায় যে হিন্দু ধৰ্ম এতিয়াও বহুলাংশে ভাৰতীয় উপমহাদেশতে কেন্দ্ৰীভূত হৈ আছে, কিন্তু দক্ষিণ-পূব এছিয়া, কেৰিবিয়ান আৰু ওচেনিয়াতো ইয়াৰ উল্লেখনীয় সম্প্ৰদায় আছে। WorldData.info-ৰ প্ৰতিৱেদন অনুসৰি, ভাৰতত বিশ্বৰ বেছিভাগ হিন্দু বাস কৰে, ইয়াৰ উপৰি নেপাল, বাংলাদেশ আৰু ইণ্ডোনেছিয়াত উল্লেখনীয় জনসংখ্যা আছে।<ref>{{Cite web |title=Hinduism - Worldwide distribution |url=https://www.worlddata.info/religions/hinduism.php |access-date=2025-11-25 |website=Worlddata.info |language=en}}</ref> বিশ্বৰ বিভিন্ন প্ৰান্তত হিন্দুসকলৰ বৃহৎ বসতিস্থল বা এনক্লেভ আছে, যাৰ ভিতৰত বহুতো [[দক্ষিণ আফ্ৰিকা]], [[কানাডা]], [[অষ্ট্ৰেলিয়া]] আৰু [[নিউজিলেণ্ড]]ত অৱস্থিত। অনা-ভাৰতীয় মূলৰ লোকসকলেও হিন্দু ধৰ্ম চৰ্চা কৰে, যাৰ মধ্যে [[ইণ্ডোনেছিয়া]]ৰ [[বালি দ্বীপ|বালি]]ৰ বালিনীজ লোক, [[জাভা]]ৰ (ইণ্ডোনেছিয়া) টেংগাৰেছ লোক, [[ভিয়েটনাম]]ৰ বালামন চাম লোক আৰু [[ফিলিপাইন]]ৰ বুটুয়ানন লোক অন্যতম। দক্ষিণ এছিয়াৰ বাহিৰত, হিন্দু সম্প্ৰদায়সমূহে প্ৰায়ে বহুসংস্কৃতিবাদী পৰিৱেশৰ সৈতে নিজৰ পৰম্পৰাগত ৰীতি-নীতিক খাপ খুৱাই লয়। হিন্দু আমেৰিকান ফাউণ্ডেশ্যনে উল্লেখ কৰিছে যে প্ৰৱাসী গোটসমূহে বিভিন্ন প্ৰজন্মৰ প্ৰয়োজনীয়তা পূৰণ কৰিবলৈ ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতি, ভাষাৰ ব্যৱহাৰ আৰু মন্দিৰৰ সংগঠনৰ পৰিৱৰ্তন সাধন কৰে।<ref>{{Cite web |date=2014 |title=Hinduism Around the World |url=https://www.hinduamerican.org/wp-content/uploads/2019/12/GlobalHinduism2.0_0.pdf |access-date=2025-11-22 |publisher=Hindu American Foundation}}</ref> == পটভূমি == [[হিন্দু ধৰ্ম]] এটা বহুত্ববাদী বা ভিন্নধৰ্মী ধৰ্ম আৰু ই বহুতো চিন্তাধাৰাৰে গঠিত। হিন্দু ধৰ্মত আধ্যাত্মিকতা আৰু পৰম্পৰাৰ ওপৰত বিভিন্ন ধৰণৰ ধাৰণা অন্তৰ্ভুক্ত হৈ আছে, কিন্তু ইয়াৰ কোনো গীৰ্জা সম্বন্ধীয় ক্ৰম বা ব্যৱস্থা (ecclesiastical order), কোনো প্ৰশ্নাতীত ধৰ্মীয় কৰ্তৃপক্ষ, কোনো পৰিচালনা সংস্থা, কোনো পয়গম্বৰ বা নবী আৰু কোনো বাধ্যতামূলক পৱিত্ৰ ধৰ্মগ্ৰন্থ নাই; হিন্দুসকল বহুদেৱতাবাদী, একদেৱতাবাদী, সৰ্বেশ্বৰবাদী, অদ্বৈতবাদী, অজ্ঞেয়বাদী, মানৱতাবাদী বা নাস্তিক হ’ব পাৰে।<ref>[[Julius J. Lipner]], Hindus: Their Religious Beliefs and Practices, 2nd Edition, Routledge, {{ISBN|978-0-415-45677-7}}, page 8; Quote: “(...) one need not be religious in the minimal sense described to be accepted as a Hindu by Hindus, or describe oneself perfectly validly as Hindu. One may be polytheistic or monotheistic, monistic or pantheistic, even an agnostic, humanist or atheist, and still be considered a Hindu".; MK Gandhi, [http://www.mkgandhi.org/ebks/essence_of_hinduism.pdf The Essence of Hinduism] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150724045756/http://www.mkgandhi.org/ebks/essence_of_hinduism.pdf |date=24 July 2015 }}, Editor: VB Kher, Navajivan Publishing, see page 3; According to Gandhi, "a man may not believe in God and still call himself a Hindu."</ref> == প্ৰাৰম্ভিক প্ৰব্ৰজন == [[দক্ষিণ এছিয়া]] ত্যাগ কৰা হিন্দুসকলৰ প্ৰথমটো ডাঙৰ ঢৌ আছিল ১৯ শতিকা আৰু ২০ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে [[ভাৰত]]ত চলা উপনিৱেশবাদৰ পৰিণতি। চুক্তিভিত্তিক শ্ৰমিক হিচাপে বহুতো হিন্দুৱে বিশ্বৰ বিভিন্ন প্ৰান্তলৈ যেনে— [[গায়ানা]], [[ছুৰিনাম]], [[ত্ৰিনিদাদ]], [[মৰিছাছ]], [[দক্ষিণ আফ্ৰিকা]], [[পূব আফ্ৰিকা]], [[ফিজি]], [[বাৰ্মা]] ([[ম্যানমাৰ]]) আৰু [[মালয়েছিয়া]]লৈ প্ৰব্ৰজন কৰিছিল। ভাৰতীয় উপমহাদেশৰ বাহিৰত হিন্দু ধৰ্ম প্ৰতিষ্ঠা হোৱা এইবোৰেই আছিল প্ৰথম কেইখনমান দেশ, যাৰ ভিতৰত বহু দেশত আজিও এক সমৃদ্ধিশালী হিন্দু সম্প্ৰদায় আছে।<ref name=":0" /> বিশ্বজুৰি হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ বিস্তাৰত প্ৰব্ৰজনে এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছে। ক্ৰেমাৰ আৰু টঙৰ প্ৰতিৱেদন অনুসৰি, বহু হিন্দু প্ৰব্ৰজনকাৰী [[উত্তৰ আমেৰিকা]], [[যুক্তৰাজ্য]], [[অষ্ট্ৰেলিয়া]] আৰু পূব আফ্ৰিকাত বসতি স্থাপন কৰিছে, যাৰ ফলত প্ৰৱাসী নেটৱৰ্ক ক্ৰমান্বয়ে সম্প্ৰসাৰিত হৈছে।<ref>{{Cite web |last=Kramer |first=Stephanie |date=2024-08-19 |title=Hindu Migrants Around the World |url=https://www.pewresearch.org/religion/2024/08/19/hindu-migrants-around-the-world/ |access-date=2025-11-22 |website=Pew Research Center}}</ref> == জনগাঁথনিৰ অনুমাণিক হিচাপ == দেশ ভিত্তিত [[হিন্দু ধৰ্ম|হিন্দু]] জনসংখ্যাৰ জনগাঁথনিগত অনুমাণিক হিচাপ ২০১২ চনত পিউ ৰিচাৰ্চ চেণ্টাৰৰদ্বাৰা প্ৰকাশ কৰা হৈছিল,<ref name=prctotals>[http://www.pewforum.org/2012/12/18/table-religious-composition-by-country-in-numbers/ Hindu population totals in 2010 by Country] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161209223553/http://www.pewforum.org/2012/12/18/table-religious-composition-by-country-in-numbers/ |date=9 December 2016 }} Pew Research, Washington DC (2012)</ref> ইয়াৰ উপৰি আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ বৈদেশিক পৰিক্ৰমা দপ্তৰৰ ''আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় ধৰ্মীয় স্বাধীনতা প্ৰতিৱেদন (International Religious Freedom Report) ২০০৬''-তো ইয়াক প্ৰকাশ কৰা হৈছিল।<ref name=usstate>{{cite web |url=https://2001-2009.state.gov/g/drl/rls/irf |title=International Religious Freedom |publisher=State.gov |date=2009-01-20 |access-date=2012-03-05 |archive-date=5 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230705074825/https://2001-2009.state.gov/g/drl/rls/irf |url-status=live }}</ref> মুঠ জনসংখ্যাৰফালৰপৰা ভাৰতত আটাইতকৈ বেছি হিন্দু লোক আছে। শতকৰা হাৰৰফালৰপৰা [[নেপাল]]ত বিশ্বৰ ভিতৰতে আটাইতকৈ বেছি শতাংশ হিন্দু লোক বাস কৰে, যাৰ পিছতে আছে [[ভাৰত]] আৰু [[মৰিছাছ]]।<ref>{{cite web|url=http://www.beliefnet.com/columnists/religion101/2012/11/hindu-demographics-denominations-part-one.html|title=Hindu Demographics & Denominations (Part One)|work=Religion 101|access-date=14 February 2015|date=2012-11-28|archive-date=5 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140705064408/http://www.beliefnet.com/columnists/religion101/2012/11/hindu-demographics-denominations-part-one.html|url-status=live}}</ref> ২০২০ চনলৈকে সমগ্ৰ বিশ্বতে হিন্দু জনসংখ্যা প্ৰায় ১.১৭ বিলিয়ন (১১৭ কোটি), যাৰ ফলত ই [[খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম]] আৰু [[ইছলাম ধৰ্ম]]ৰ পিছতে বিশ্বৰ তৃতীয় বৃহত্তম ধৰ্মত পৰিণত হৈছে। প্ৰায় ১.১ বিলিয়ন (১১০ কোটি) হিন্দু ভাৰতত বাস কৰে,<ref name=":2" /><ref name=":1" /><ref name="5 facts about religion in India">{{Cite web|title=5 facts about religion in India|url=https://www.pewresearch.org/fact-tank/2018/06/29/5-facts-about-religion-in-india/|access-date=2021-06-09|website=Pew Research Center|date=29 June 2018 |language=en-US|archive-date=21 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210521160211/https://www.pewresearch.org/fact-tank/2018/06/29/5-facts-about-religion-in-india/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |title=The Global Religious Landscape |url=https://www.bc.edu/content/dam/files/centers/jesinst/pdf/Grim-globalReligion-full.pdf |access-date=22 October 2023 |publisher=[[Pew Research Center]] |archive-date=25 May 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170525150456/https://www.bc.edu/content/dam/files/centers/jesinst/pdf/Grim-globalReligion-full.pdf |url-status=live }}</ref> যি বিশ্বৰ মুঠ হিন্দু জনসংখ্যাৰ প্ৰায় ৯৪% প্ৰতিনিধিত্ব কৰে।<ref>{{cite web | url=https://www.pewresearch.org/religion/2012/12/18/global-religious-landscape-hindu/ | title=Hindus | date=18 December 2012 | access-date=30 September 2023 | archive-date=30 May 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230530023529/https://www.pewresearch.org/religion/2012/12/18/global-religious-landscape-hindu/ | url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web|title=By 2050, India to have world's largest populations of Hindus and Muslims|url=https://www.pewresearch.org/fact-tank/2015/04/21/by-2050-india-to-have-worlds-largest-populations-of-hindus-and-muslims/|access-date=2020-11-17|website=Pew Research Center|date=21 April 2015 |language=en-US|archive-date=22 April 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150422192233/https://www.pewresearch.org/fact-tank/2015/04/21/by-2050-india-to-have-worlds-largest-populations-of-hindus-and-muslims/|url-status=live}}</ref> এটা পৰিসংখ্যাভিত্তিক অধ্যয়ন অনুসৰি, অনুমাণিক ১০০ নিযুত (১০ কোটি) হিন্দু ভাৰতৰ বাহিৰত বাস কৰে।<ref>{{Cite web|title=Hindu Religion Information Data and Statistics {{!}} PEW-GRF|url=http://www.globalreligiousfutures.org/religions/hindus|access-date=2021-06-09|website=globalreligiousfutures.org|archive-date=24 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210424184032/http://www.globalreligiousfutures.org/religions/hindus|url-status=live}}</ref> ২০১০ চনত বিশ্বৰ মাত্ৰ দুখন দেশৰ জনসংখ্যাৰ সংখ্যাগৰিষ্ঠ অংশ হিন্দু আছিল— নেপাল আৰু ভাৰত।{{citation needed|date=January 2025}} ২০২২ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি, [[মৰিছাছ]]ত ৪৭.৯ শতাংশ লোক হিন্দু ধৰ্মাৱলম্বী আছিল।<ref name="2022 Census Religion">{{cite web |date=May 2024 |title=2022 HOUSING AND POPULATION CENSUS |url=https://statsmauritius.govmu.org/Documents/Census_and_Surveys/Census2022/HPC_TR_Vol2_Demography_Yr22.pdf |access-date=5 June 2024 |publisher=Republic of Mauritius}}</ref> == দেশ অনুসৰি == তলৰ তালিকাখনত ব্যৱহাৰ কৰা উৎসসমূহৰ ভিতৰত আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ বৈদেশিক পৰিক্ৰমা দপ্তৰ,<ref name=usstate/> চি.আই.এ. ৱৰ্ল্ড ফেক্টবুক,<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/ |title=CIA – The World Factbook |publisher=Cia.gov |access-date=2012-03-05 |archive-date=10 May 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130510200259/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/ |url-status=dead |archivedate=2013-05-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130510200259/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/ |deadurl=yes }}</ref> adherents.com, thearda.com,<ref name="auto2">{{cite web|url=https://www.thearda.com/internationaldata/countries/Country_178_2.asp|title=Philippines, Religion And Social Profile|website=thearda.com|access-date=2021-01-11|archive-date=23 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210623144724/https://www.thearda.com/internationalData/countries/Country_178_2.asp|url-status=live|archivedate=2021-06-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210623144724/https://www.thearda.com/internationalData/countries/Country_178_2.asp|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.adherents.com/Na/Na_298.html#1868 |archive-url=https://web.archive.org/web/20031009001839/http://adherents.com/Na/Na_298.html#1868 |url-status=usurped |archive-date=9 October 2003 |title=Adherents.com |publisher=Adherents.com |access-date=2012-03-05 |archivedate=2003-10-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20031009001839/http://adherents.com/Na/Na_298.html#1868 |deadurl=yes }}</ref> আৰু পিউ ৰিচাৰ্চ চেন্টাৰ অন্তৰ্ভুক্ত,<ref>{{cite web|url=http://www.pewforum.org/2012/12/18/global-religious-landscape-hindu/|title=Hindus|date=18 December 2012|work=Pew Research Center's Religion & Public Life Project|access-date=14 February 2015|archive-date=9 February 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200209012719/https://www.pewforum.org/2012/12/18/global-religious-landscape-hindu/|url-status=live}}</ref><ref name="PEW2">{{cite web|url=http://features.pewforum.org/grl/population-number.php?sort=numberHindu|title=Table: Religious Composition by Country, in Numbers (2010)|date=18 December 2012|work=Pew Research Center's Religion & Public Life Project|access-date=14 February 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20130201224548/http://features.pewforum.org/grl/population-number.php?sort=numberHindu|archive-date=1 February 2013|url-status=dead|archivedate=1 February 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130201224548/http://features.pewforum.org/grl/population-number.php?sort=numberHindu|deadurl=yes}}</ref> লগতে প্ৰয়োজন অনুসৰি অন্যান্য উৎস চিহ্নিত কৰা হৈছে। == দেশ অনুসৰি হিন্দু ধৰ্মাৱলম্বী লোকৰ তালিকা == {| class="wikitable sortable" style="text-align:right;" |+ দেশ অনুসৰি হিন্দু ধৰ্ম ! অঞ্চল !! দেশ !! মুঠ হিন্দু !! শতকৰা হাৰ !! মুঠ জনসংখ্যা !! লোকপিয়লৰ বৰ্ষ |- | [[দক্ষিণ এছিয়া]]/[[মধ্য এছিয়া]] || {{flag|Afghanistan}} || ১০,৫১১ || ০.০৩% || ৩৫,০৩৬,৬৬৭ || — |- | [[পশ্চিম ইউৰোপ]] || {{flag|Andorra}} || ৩৮২ || ০.৫% || ৮২,৮৮৭ || ২০২০ |- | [[কেৰিবিয়ান]] || {{flag|Anguilla}} || ৫৮ || ০.৪% || ১৩,৪৫২ || ২০১১ |- | [[কেৰিবিয়ান]] || {{flag|Antigua and Barbuda}} || ৩৭৯ || ০.৪% || ৮১,৭৯৯ || — |- | [[দক্ষিণ আমেৰিকা]] || {{flag|Argentina}} || ৪,০০০+ || ০.০১% || ৪০,৩০১,৯২৭ || — |- | [[ওচেনিয়া]] || {{flag|Australia}} || ৬৮৪,০০০ || ২.৭% || ২৩,৪০১,৪০০ || ২০২১ |- | [[মধ্য ইউৰোপ]] || {{flag|Austria}} || ১১,০০০ || ০.১% || ৮,৯০০,০০০ || — |- | [[মধ্য প্ৰাচ্য]] || {{flag|Bahrain}} || ৭,০০০–১৪৪,২৮৬ || <১%–৯.৮% || ৭০৮,৫৭৩ || — |- | [[দক্ষিণ এছিয়া]] || {{flag|Bangladesh}} || ১৩,১০০,০০০ || ৭.৯% || ১৬৫,০০০,০০০ || ২০২২ |- | [[কেৰিবিয়ান]] || {{flag|Barbados}} || ১,০৫৫ || ০.৪৬% || ২২৬,১৯৩ || — |- | [[পশ্চিম ইউৰোপ]] || {{flag|Belgium}} || ৬,২৩৫ || ০.০৬% || ১০,৩৯২,২২৬ || — |- | [[মধ্য আমেৰিকা]] আৰু [[কেৰিবিয়ান]] || {{flag|Belize}} || ৬১২ || ০.২% || ২৯৪,৩৮৫ || — |- | [[দক্ষিণ এছিয়া]] || {{flag|Bhutan}} || ১৮৫,৭০০ || ২২.৬%–২৫% || ৭৪২,৭৩৭ || — |- | [[দক্ষিণ আফ্ৰিকা (অঞ্চল)|দক্ষিণ আফ্ৰিকা]] || {{flag|Botswana}} || ৩,৩৫৩ || ০.৩% || ১,৩৭২,৬৭৫ || — |- | [[দক্ষিণ আমেৰিকা]] || {{flag|Brazil}} || ৫,৬৭৫–৯,৫০০ || ০.০০২৯%–০.০১% || ১৯২,৭৫৫,৭৯৯ || — |- | [[দক্ষিণ-পূব এছিয়া]] || {{flag|Brunei}} || ১৩১ || ০.০৩৫% || ৩৭৪,৫৭৭ || — |- | [[পশ্চিম আফ্ৰিকা]] || {{flag|Burkina Faso}} || ১৫০ || ০.০০১% || ১৪,৩২৬,২০৩ || — |- | [[মধ্য আফ্ৰিকা]] || {{flag|Burundi}} || ৮,৩৯১ || ০.১% || ৮,৩৯০,৫০৫ || — |- | [[দক্ষিণ-পূব এছিয়া]] || {{flag|Cambodia}} || ৪১,৯৮৮ || ০.৩% || ১৩,৯৯৫,৯০৪ || — |- | [[উত্তৰ আমেৰিকা]] || {{flag|Canada}} || ৮২৮,২০০ || ২.৩% || ৩৬,৯৯০,১৪১ || ২০২১ |- | [[মধ্য ইউৰোপ]] || {{flag|Czech Republic}} || ২,৪০৪ || ০.০২৩% || ১০,৪৩৬,৫৬০ || — |- | [[পূব এছিয়া]] || {{flag|China}} || ২০,০০০ || <০.১% || ১,৪১২,৬০০,০০০ || — |- | [[দক্ষিণ আমেৰিকা]] || {{flag|Colombia}} || ৮,৮৭৬ || ০.০২% || ৪৪,৩৭৯,৫৯৮ || — |- | [[পূব আফ্ৰিকা]] || {{flag|Comoros}} || ৭১১ || ০.১% (আনুমানিক) || ৭১১,৪১৭ || — |- | [[মধ্য আফ্ৰিকা]] || {{flag|Democratic Republic of the Congo|Congo (Kinshasa)}} || ৩০,০০০ || ০.১৮% || ৬৫,৭৫১,৫১২ || — |- | [[বলকান]] || {{flag|Croatia}} || ৪৪৯ || ০.০১% (আনুমানিক) || ৪,৪৯৩,৩১২ || — |- | [[উত্তৰ আমেৰিকা]] || {{flag|Cuba}} || ২৩,৯২৭ || ০.২১% || ১১,৩৯৪,০৪৩ || — |- | [[পশ্চিম আফ্ৰিকা]] || {{flag|Côte d'Ivoire}} || ১৮,০১৩ || ০.১% || ১৮,০১৩,৪০৯ || — |- | [[মধ্য প্ৰাচ্য]] || {{flag|Cyprus}} || ৪,৬৪০ || ০.৪% || ১,১৬০,৯৮৭ || ২০১৫ |- | [[পশ্চিম ইউৰোপ]] || {{flag|Denmark}} || ৫,৪৬৮ || ০.১% || ৫,৪৬৮,১২০ || — |- | [[পূব আফ্ৰিকা]] || {{flag|Djibouti}} || ৯৯ || ০.০২% || ৪৯৬,৩৭৪ || — |- | [[কেৰিবিয়ান]] || {{flag|Dominica}} || ১৪৫ || ০.২% || ৭২,৩৮৬ || — |- | [[উত্তৰ আফ্ৰিকা]] || {{flag|Egypt}} || ২,৭০০ || ০.০০৩% || ৮২,৭৬১,২৪৪ || ২০১০ |- | [[পূব আফ্ৰিকা]] || {{flag|Eritrea}} || ৪,৯০৭ || ০.১% (আনুমানিক) || ৪,৯০৬,৫৮৫ || — |- | [[পূব ইউৰোপ]] || {{flag|Estonia}} || ২৯৫ || ০.০২৭% || ১,০৯৪,৫৬৪ || — |- | [[ওচেনিয়া]] || {{flag|Fiji}} || ২৬১,১৩৬ || ২৭.৯% || ৯৩৫,৯৭৪ || — |- | [[পশ্চিম ইউৰোপ]] || {{flag|Finland}} || ৫,০০০ || ০.১% || ৫,২৩৮,৪৬০ || — |- | [[পশ্চিম ইউৰোপ]] || {{flag|France}} || ১২১,০০০ || ০.২% || ৬৩,৭১৮,১৮৭ || — |- | [[পূব ইউৰোপ]] || {{flag|Georgia}} || ৪৬৫ || ০.০১% (আনুমানিক) || ৪,৬৪৬,০০৩ || — |- | [[পশ্চিম ইউৰোপ]] || {{flag|Germany}} || ১৩০,০০০ || ০.১৫% (আনুমানিক) || ৮২,৬৬০,০০০ || — |- | [[পশ্চিম আফ্ৰিকা]] || {{flag|Ghana}} || ১২,৫০০ || ০.০৫% (আনুমানিক) || ২২,৯৩১,২৯৯ || — |- | [[পশ্চিম ইউৰোপ]] || {{flag|Gibraltar}} || ৬২৮ || ২.০% || ৩২,১৯৪ || — |- | [[কেৰিবিয়ান]] || {{flag|Grenada}} || ৬৩০ || ০.৭% || ৮৯,৯৭১ || — |- | [[কেৰিবিয়ান]] || {{flag|Guadeloupe}} || ২,৩০০ || ০.৫% || ৪৬০,০০০ || — |- | [[দক্ষিণ আমেৰিকা]] আৰু [[কেৰিবিয়ান]] || {{flag|Guyana}} || ১৯০,৯৬৬ || ২৪.৯% || ৭৬৯,০৯৫ || — |- | [[মধ্য ইউৰোপ]] || {{flag|Hungary}} || ৩,৩০৭ || ০.০৩% || ৯,৬০৩,৬৩৪ || ২০২২ |- | [[দক্ষিণ এছিয়া]] || {{flag|India}} || ১,০৫৩,০০০,০০০ || ৭৯.৮% || ১,৩২০,০০০,০০০ || ২০১১ |- | [[দক্ষিণ-পূব এছিয়া]] || {{flag|Indonesia}} || ৪,৬৭৯,০৫৩ || ১.৭১% || ২৭৩,৮৭৩,০০০ || ২০২১ |- | [[মধ্য প্ৰাচ্য]] || {{flag|Iran}} || ২০,০০০ || <০.১% || ৬৫,৩৯৭,৫২১ || — |- | [[পশ্চিম ইউৰোপ]] || {{flag|Ireland}} || ১৪,৩০০ || ০.৩০% || ৪,৭৬১,৮৬৫ || ২০১৬ |- | [[মধ্য প্ৰাচ্য]] || {{flag|Israel}} || প্ৰায় ৫০০–১,৪০০ || ০.০১% || ৯,৪১২,৮৫০ || ২০২০ |- | [[পশ্চিম ইউৰোপ]] || {{flag|Italy}} || ১০৮,৯৫০ || ০.২% (আনুমানিক) || ৬০,৪১৮,০০০ || — |- | [[কেৰিবিয়ান]] || {{flag|Jamaica}} || ১,৮৩৬ || ০.০৭% || ২,৭৮০,১৩২ || — |- | [[পূব এছিয়া]] || {{flag|Japan}} || ৩০,০০০ || <০.১% || ১২৭,৪৩৩,৪৯৪ || — |- | [[মধ্য প্ৰাচ্য]] || {{flag|Jordan}} || ১০,১৮৫ || ০.১% || ১০,১৮৫,৫০০ || ২০২০ |- | [[মধ্য এছিয়া]] || {{flag|Kazakhstan}} || ১,৮৭৮ || ০.০১% || ১৮,৬৩২,০০০ || ২০২০ |- | [[পূব আফ্ৰিকা]] || {{flag|Kenya}} || ৬০,০০০ || ০.১% || ৩৭,০০০,০০০ || — |- | [[পূব এছিয়া]] || {{flag|South Korea}} || ১২,৪৫২ || ০.০১৫% (আনুমানিক) || ৪৯,০৪৪,৭৯০ || — |- | [[মধ্য প্ৰাচ্য]] || {{flag|Kuwait}} || ৩০০,৬৬৭ || ১২% || ২,৫০৫,৫৫৯ || — |- | [[পূব ইউৰোপ]] || {{flag|Latvia}} || ১৭৯ || ০.০১২% || ১,৪৮১,৮২৩ || — |- | [[মধ্য প্ৰাচ্য]] || {{flag|Lebanon}} || ৪,৯২৬ || ০.১% (আনুমানিক) || ৪,৯২৫,৫০২ || — |- | [[পূব ইউৰোপ]] || {{flag|Lithuania}} || ৩৪৪ || ০.০১% || ২,৫৬১,০০০ || — |- | [[দক্ষিণ আফ্ৰিকা (অঞ্চল)|দক্ষিণ আফ্ৰিকা]] || {{flag|Lesotho}} || ২,১২৫ || ০.১% (আনুমানিক) || ২,১২৫,২৬২ || — |- | [[পশ্চিম আফ্ৰিকা]] || {{flag|Liberia}} || ৩,১৯৬ || ০.১% (আনুমানিক) || ৩,১৯৫,৯৩১ || — |- | [[উত্তৰ আফ্ৰিকা]] || {{flag|Libya}} || ৬,০৩৭ || ০.১% || ৬,০৩৬,৯১৪ || — |- | [[পশ্চিম ইউৰোপ]] || {{flag|Luxembourg}} || ৩৩৬ || ০.০৭% (আনুমানিক) || ৪৮০,২২২ || — |- | [[দক্ষিণ আফ্ৰিকা (অঞ্চল)|দক্ষিণ আফ্ৰিকা]] || {{flag|Madagascar}} || ১৯,৪৪৯ || ০.১% || ১৯,৪৪৮,৮১৫ || — |- | [[দক্ষিণ আফ্ৰিকা (অঞ্চল)|দক্ষিণ আফ্ৰিকা]] || {{flag|Malawi}} || ২,৭২১–২,৭২৬ || ০.০২%–০.২% || ১৩,৬০৩,১৮১ || — |- | [[দক্ষিণ-পূব এছিয়া]] || {{flag|Malaysia}} || ১,৯৪৯,৮৫০ || ৬.৩% || ৩০,৯৪৯,৯৬২ || — |- | [[কেৰিবিয়ান]] || {{flag|Martinique}} || ১,৩১৭ || ০.৩% || ৪৩৯,২০২ || — |- | [[দক্ষিণ এছিয়া]] || {{flag|Maldives}} || ৩৭ || ০.০১% || ৩৬৯,০৩১ || — |- | [[দক্ষিণ আফ্ৰিকা (অঞ্চল)|দক্ষিণ আফ্ৰিকা]] || {{flag|Mauritius}} || ৪৭৪,০০০ || ৩৯% || ১,২৬১,০০০ || ২০২২ |- | [[পূব ইউৰোপ]] || {{flag|Moldova}} || ৪৩৩ || ০.০১% (আনুমানিক) || ৩,২০০,০০০ || — |- | [[উত্তৰ আফ্ৰিকা]] || {{flag|Morocco}} || ২০০ || ০.০০০৬% || ৩২,৭৮১,৮৬০ || ২০১১ |- | [[দক্ষিণ আফ্ৰিকা (অঞ্চল)|দক্ষিণ আফ্ৰিকা]] || {{flag|Mozambique}} || ১০,৪৫৩–৪১,৮১১ || ০.০৫%–০.২% || ২০,৯০৫,৫৮৫ || — |- | [[দক্ষিণ-পূব এছিয়া]] || {{flag|Myanmar}} || ২৫২,৭৬৩ || ০.৫% || ৫০,২৭৯,৯০০ || ২০১৪ |- | [[দক্ষিণ এছিয়া]] || {{flag|Nepal}} || ২৩,৬৭৭,৭৪৪ || ৮১.১৯% || ২৯,১৬৪,৫৭৮ || ২০২১ |- | [[পশ্চিম ইউৰোপ]] || {{flag|Netherlands}} || ৯৬,১১০–২০০,০০০ || ০.৫৮%–১.২০% || ১৬,৫৭০,৬১৩ || — |- | [[ওচেনিয়া]] || {{flag|New Zealand}} || ১৪৪,৭৫৩ || ২.৯% || ৪,১১৫,৭৭১ || — |- | [[পশ্চিম ইউৰোপ]] || {{flag|Norway}} || ২৩,১৪০ || ০.৫% || ৪,৬২৭,৯২৬ || — |- | [[মধ্য প্ৰাচ্য]] || {{flag|Oman}} || ৯৬,১৪৭–১৮২,৬৭৯ || ৩%–৫.৭% || ৩,২০৪,৮৯৭ || — |- | [[দক্ষিণ এছিয়া]] || {{flag|Pakistan}} || ৫,২১৭,২১৬ || ২.১৭% || ২৪০,৪৫৮,০৮৯ || ২০২৩ |- | [[মধ্য আমেৰিকা]] || {{flag|Panama}} || ৯,৭২৬ || ০.৩% || ৩,২৪২,১৭৩ || — |- | [[দক্ষিণ-পূব এছিয়া]] || {{flag|Philippines}} || ৩২,৭১১ || <০.১% || ১০২,০০০,০০০ || — |- | [[পশ্চিম ইউৰোপ]] || {{flag|Portugal}} || ৭,৩৯৬ || ০.০৭% || ১০,৬৪২,৮৩৬ || — |- | [[মধ্য ইউৰোপ]] || {{flag|Poland}} || ২,৪২১ || ০.০০৮% || ৩০,৫৭৫,০০০ || — |- | [[কেৰিবিয়ান]] || {{flag|Puerto Rico}} || ৩,৫৫০ || ০.০৯% || ৩,৯৪৪,২৫৯ || — |- | [[মধ্য প্ৰাচ্য]] || {{flag|Qatar}} || ৪২২,১১৮ || ১৫.১% || ২,৭৯৫,৪৮৪ || ২০২০ |- | [[পূব আফ্ৰিকা]] || {{flag|Réunion}} || ৫৫,৪০৯ || ৬.৭% || ৯২৭,০০০ || — |- | [[পূব ইউৰোপ]] || {{flag|Russia}} || ১৪৩,০০০ || ০.১% || ১৪১,৩৭৭,৭৫২ || — |- | [[ওচেনিয়া]] || {{flag|Samoa}} || ৩৮ || ০.০২% (আনুমানিক) || ১৮৭,৪২৯ || — |- | [[কেৰিবিয়ান]] || {{flag|Saint Kitts and Nevis}} || ৮৬০ || ১.৮২% || ৪৭,১৯৫ || ২০১১ |- | [[মধ্য প্ৰাচ্য]] || {{flag|Saudi Arabia}} || ৩০৩,৬১১ || ০.৬%–১.১% || ২৭,৬০১,০৩৮ || — |- | [[পূব আফ্ৰিকা]] || {{flag|Seychelles}} || ৫,৫০৮ || ৫.৪% || ১০২,৮১২ || ২০২২ |- | [[পশ্চিম আফ্ৰিকা]] || {{flag|Sierra Leone}} || ২,৪৫৮–৬,১৪৫ || ০.০৪%–০.১% || ৬,১৪৪,৫৬২ || — |- | [[দক্ষিণ-পূব এছিয়া]] || {{flag|Singapore}} || ২৮০,০০০ || ৫.০% || ৫,৬০০,০০০ || ২০১১ |- | [[মধ্য ইউৰোপ]] || {{flag|Slovakia}} || ৫,৪৪৮ || ০.১% (আনুমানিক) || ৫,৪৪৭,৫০২ || — |- | [[মধ্য ইউৰোপ]] || {{flag|Slovenia}} || ৫০০ || ০.০২৫% (আনুমানিক) || ২,০০৯,২৪৫ || — |- | [[পূব আফ্ৰিকা]] || {{flag|Somalia}} || ৮,২৭৮ || ০.০৬% || ১৩,৭৯৭,২০৪ || ২০১৫ |- | [[দক্ষিণ আফ্ৰিকা (অঞ্চল)|দক্ষিণ আফ্ৰিকা]] || {{flag|South Africa}} || ৫০৫,০০০ || ০.৯%–১.১% || ৪৯,৯৯১,৩০০ || — |- | [[পশ্চিম ইউৰোপ]] || {{flag|Spain}} || ৭৫,০০০ || ০.১১% || ৪৮,৬৯২,৮০৪ || ২০২৪ |- | [[দক্ষিণ এছিয়া]] || {{flag|Sri Lanka}} || ২,৬৭১,০০০ || ১২.৬% || ২১,২০০,০০০ || ২০১১ |- | [[দক্ষিণ আমেৰিকা]] আৰু [[কেৰিবিয়ান]] || {{flag|Suriname}} || ১২০,৬২৩–১২৮,৯৯৫ || ২২.৩%–২৭.৪% || ৪৭০,৭৮৪ || — |- | [[দক্ষিণ আফ্ৰিকা (অঞ্চল)|দক্ষিণ আফ্ৰিকা]] || {{flag|Eswatini}} || ১,৭০০–২,২৬৬ || ০.১৫%–০.২% || ১,১৩৩,০৬৬ || — |- | [[পশ্চিম ইউৰোপ]] || {{flag|Sweden}} || ৭,০৪৪–১০,৮৩৭ || ০.০৭৮%–০.১২% || ৯,০৩১,০৮৮ || — |- | [[পশ্চিম ইউৰোপ]] || {{flag|Switzerland}} || ২৮,৭০৮–৫০,০০০ || ০.৩৮%–০.৬% || ৭,৫৫৪,৬৬১ || — |- | [[পূব আফ্ৰিকা]] || {{flag|Tanzania}} || ৫০,০০০ || ০.১১% || ৩৯,৩৮৪,২২৩ || — |- | [[কেৰিবিয়ান]] || {{flag|Trinidad and Tobago}} || ২৪০,১০০ || ১৮.২% || ১,০৫৬,৬০৮ || ২০১১ |- | [[দক্ষিণ-পূব এছিয়া]] || {{flag|Thailand}} || ৬৫,০০০ || ০.১% || ৬৫,০৬৮,১৪৯ || — |- | [[ওচেনিয়া]] || {{flag|Tonga}} || ১০০ || ০.১% || ১০৩,০৪৩ || — |- | [[উত্তৰ আফ্ৰিকা]] || {{flag|Tunisia}} || ১২০ || ০.০০১% || ১১,৩০৩,৯৪২ || ২০১৬ |- | [[মধ্য প্ৰাচ্য]] || {{flag|Turkey}} || ৮৪৩ || ০.০০১% || ৮৩,৬১৪,৩৬২ || ২০২০ |- | [[পূব ইউৰোপ]] || {{flag|Ukraine}} || ৪২,৩৮৬ || ০.১% || ৪২,৩৮৬,৪০০ || — |- | [[পূব আফ্ৰিকা]] || {{flag|Uganda}} || ১০০,০০০ || ০.৩% || ৩৮,২২৫,৪৪৭ || — |- | [[মধ্য প্ৰাচ্য]] || {{flag|United Arab Emirates}} || ৪৯০,০০০ || ৫%–২০% || ৯,৬৮২,০০০ || — |- | [[পশ্চিম ইউৰোপ]] || {{flag|United Kingdom}} || ১,০২০,০০০ || ১.৭% || ৬০,৭৭৬,২৩৮ || ২০১৭ |- | [[উত্তৰ আমেৰিকা]] || {{flag|United States}} || ৩,৩৩৮,২১০ || ১.০% || ৩৩২,০০০,০০০ || ২০২০ |- | [[কেৰিবিয়ান]] || {{flag|United States Virgin Islands}} || ৫২৮ || ১.৯% || ২৮,০৫৪ || — |- | [[মধ্য এছিয়া]] || {{flag|Uzbekistan}} || ৮৯৫ || ০.০০২৫% || ৩৪,৫৫৮,৯০০ || ২০২০ |- | [[দক্ষিণ-পূব এছিয়া]] || {{flag|Vietnam}} || ৭০,০০০ || ০.০৭% || ৮৫,২৬২,৩৫৬ || — |- | [[মধ্য প্ৰাচ্য]] || {{flag|Yemen}} || ১৫৫,৬১৪ || ০.৭% || ২২,২৩০,৫৩১ || — |- | [[দক্ষিণ আফ্ৰিকা (অঞ্চল)|দক্ষিণ আফ্ৰিকা]] || {{flag|Zambia}} || ১৬,০৬৮ || ০.১৪% || ১১,৪৭৭,৪৪৭ || — |- | [[দক্ষিণ আফ্ৰিকা (অঞ্চল)|দক্ষিণ আফ্ৰিকা]] || {{flag|Zimbabwe}} || ৩,০০০ || ০.০২% || ১২,৩১১,১৪৩ || — |- ! মুঠ || — || ১,১২০,০০০,০০০ || ১৪.৯% || ৭,৫০০,০০০,০০০ || — |} ==আৰু চাওক== *[[নেপালত হিন্দু ধৰ্ম]] ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} [[শ্ৰেণী:হিন্দু ধৰ্ম]] [[শ্ৰেণী:দেশ অনুসৰি ধৰ্ম]] [[শ্ৰেণী:তালিকাসমূহ]] 8wj4ypu2vvlm7uy1mx42sygk8jlbc2t 0 138651 627316 626572 2026-08-15T02:09:03Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 627316 wikitext text/x-wiki {{Hinduism}} [[File:PoorakkaliIMG 1143.jpg|thumb|থিয়া সম্প্ৰদায়ৰ পুৰক্কালি প্ৰদৰ্শন]] [[File:Poorakkali 02.jpg|মণিয়ানী সম্প্ৰদায়ৰ দ্বাৰা মঞ্চত পুৰক্কালি প্ৰদৰ্শন|thumb|right]] '''পুৰক্কালি''' {{en|Poorakkali}} কেৰালাৰ এক পৰম্পৰাগত ধৰ্মীয় লোকনৃত্য। [[দক্ষিণ ভাৰত]]ৰ [[কেৰালা]] ৰাজ্যৰ উত্তৰ [[মালাবাৰ]] অঞ্চলত থকা দেৱী [[ভগৱতী]]ৰ মন্দিৰসমূহত এই নৃত্য পৰিৱেশন কৰা হয়। ৯ দিনীয়া [[পূৰম]] উৎসৱৰ সময়ত কেৱল পুৰুষসকলেহে এই নৃত্য ভাগ প্ৰদৰ্শন কৰে।<ref>{{Cite web |title=Poorakkali |url=http://www.keralaculture.org/poorakkali/67 |access-date=2020-11-14 |website=কেৰালা চৰকাৰৰ সাংস্কৃতিক পৰিক্ৰমা বিভাগ}}</ref> মালয়ালাম ভাষাত পুৰক্কালি শব্দৰ অৰ্থ উৎসৱৰ প্ৰদৰ্শন। [[মালায়ালম বৰ্ষপঞ্জী]]ৰ 'মীনম' মাহৰ কাৰ্তিক নক্ষত্ৰৰ পৰা এই পূৰম উৎসৱ আৰম্ভ হয় আৰু পূৰম নক্ষত্ৰত ইয়াৰ সামৰণি পৰে। প্ৰেমৰ দেৱতা [[কামদেৱ]]ৰ সন্মানৰ্থে এই উৎসৱ উদযাপন কৰা হয়। এই নৃত্যত থিয়া, মণিয়ানী আৰু নাম্বিয়াৰ আদি বিভিন্ন সম্প্ৰদায়ৰ লোকে অংশগ্ৰহণ কৰে। পুৰক্কালি নৃত্যৰ মূল আধাৰ হৈছে স্বৰ্গ আৰু মৰ্ত্যৰ বাসিন্দা সকলে কৰা 'বসন্ত পূজা'ৰ পৌৰাণিক স্মৃতি। পুৰক্কালিয়ে মানুহক জ্ঞান দিয়াৰ লগতে মনোৰঞ্জনো যোগায়। ইয়াৰ সুমধুৰ গীত আৰু সুন্দৰ শাৰীৰিক ভংগীমাই দৰ্শকৰ মন মুহি ৰাখে। এই কলাবিধক জীয়াই ৰাখিবলৈ আৰু ইয়াৰ প্ৰসাৰ কৰাত 'পনিকৰ' উপাধিৰ গুৰুসকলৰ যথেষ্ট অৱদান আছে।<ref>{{Cite web |title=Poorakkali... the unique art form of Payyanur... |url=http://www.payyanur.com/poorakali.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20080511162356/http://www.payyanur.com/poorakali.htm |archive-date=2008-05-11 |access-date=2020-11-14 |archivedate=2008-05-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080511162356/http://www.payyanur.com/poorakali.htm |deadurl=yes }}</ref> == পৌৰাণিক কাহিনী == পৌৰাণিক কাহিনী অনুসৰি, প্ৰেমৰ দেৱতা [[কামদেৱ]] দেৱী [[পাৰ্বতী]]ৰ প্ৰতি [[শিৱ]]ক আকৰ্ষিত কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল। ইয়াৰ ফলত খঙতে শিৱৰ তৃতীয় চকুৰ পৰা ওলোৱা জুইত কামদেৱ ভস্মীভূত হয়। কামদেৱৰ মৃত্যুৰ পিছত পৃথিৱী প্ৰেমহীন আৰু উকা হৈ পৰে। পৃথিৱীলৈ পুনৰ আনন্দ ঘূৰাই আনিবলৈ ভগৱান [[বিষ্ণু]]ৱে স্বৰ্গৰ অপ্সৰা [[ৰম্ভা]]ক ফুলৰ সহায়ত কামদেৱৰ এটা আকৃতি সাজিবলৈ কয়। লগতে তেওঁক গীত-নৃত্য কৰিবলৈ নিৰ্দেশ দিয়ে। পৰৱৰ্তী সময়ত মৰ্ত্যৰ নাৰীসকলেও কামদেৱৰ পুনৰ্জন্মৰ বাবে এই গীত-নৃত্যৰ পৰম্পৰা ধৰি ৰাখে। কালক্ৰমত এই উৎসৱৰ পৰিচালনাৰ দায়িত্ব পুৰুষসকলৰ হাতলৈ যায়। অৱশ্যে এতিয়াও ধৰ্মীয় নিয়মবোৰত কম বয়সীয়া ছোৱালীবোৰে এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে।<ref name="saha">{{Cite web |date=2020-08-26 |title=Poorakkali: Festival of North Kerala |url=https://www.sahapedia.org/poorakkali-festival-north-kerala |access-date=2020-11-14 |website=sahapedia.org}}</ref> == প্ৰদৰ্শন শৈলী == পুৰক্কালি নৃত্য পৰিৱেশনৰ বাবে যুৱকসকলে এক বিশেষ ধৰণৰ সিংহৰ সাজ পিন্ধে। তেওঁলোকে পোহৰাই থোৱা এটা ডাঙৰ পিতলৰ চাকি বা '[[নীলাভিলাক্কু]]'ৰ চাৰিওফালে বৃত্তাকাৰে থিয় হয়। এই নৃত্যত পুৰুষসুলভ আৰু খেলুৱৈসুলভ সামৰিক কছৰতৰ খোজ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। এই নৃত্যৰ সৈতে কোনো সুকীয়া গায়ক বা বাদ্যকৰ নাথাকে। তাৰ সলনি নৰ্তকসকলে নিজেই গান গাই, চাপৰি বজাই আৰু ভৰিৰে শব্দ কৰি তাল মিলায়। শিল্পীসকলে প্ৰদৰ্শনৰ এক মাহ আগৰে পৰা কঠোৰ ব্ৰত পালন কৰে আৰু কঠিন প্ৰশিক্ষণ লয়। নৃত্যৰ সময়ত গোৱা বেছিভাগ গীতেই [[ৰামায়ণ]], [[মহাভাৰত]] বা [[ভাগৱত পুৰাণ]]ৰ পৰা লোৱা হয়। দলটোৰ মূল নেতাজনক 'পনিকৰ' বুলি কোৱা হয়। তেওঁ প্ৰথমে গানৰ শাৰীবোৰ গায় আৰু বাকী নৰ্তকসকলে একেলগে সেইবোৰ দোহাৰে। নৃত্য আৰম্ভ কৰাৰ আগতে কিছুমান ধৰ্মীয় নিয়ম পালন কৰাটো বাধ্যতামূলক।<ref>{{Cite web |title=Poorakkali - A folk dance from North Malabar region |url=https://www.keralatourism.org/malabar/poorakkali/12 |access-date=2020-11-14 |website=কেৰালা চৰকাৰৰ পৰ্যটন বিভাগ}}</ref> == প্ৰকাৰভেদ == 'মাৰাথুকলি' হৈছে পুৰক্কালিৰে এটা অন্যতম ভাগ। এই খেল বা প্ৰতিযোগিতাত দুটা দলে অংশ লয়। সাধাৰণ পুৰক্কালিত এনে কোনো প্ৰতিযোগিতামূলক ভাৱ নাথাকে। মাৰাথুকলি প্ৰদৰ্শনৰ সময়ত দুয়োটা দলৰ মাজত ডাঙৰ তৰ্ক-বিতৰ্কৰ সৃষ্টি হয়। শেষত বিদ্বান লোকসকলে আহি দুয়োটা দলকে বুজাই-বঢ়াই শান্ত কৰিবলগীয়া হয়।<ref name='saha' /> == চিত্ৰ সম্ভাৰ == <gallery> PoorakkaliIMG 1143.jpg|পুৰক্কালি Poorakkali IMG 1168.jpg|পুৰক্কালি Poorakkali IMG 1165.jpg|পুৰক্কালি Poorakkali IMG 1150.jpg|পুৰক্কালি Poorakkali IMG 1148.jpg|পুৰক্কালি </gallery> == তথ‍্য উৎস == {{Reflist}} == বহিঃসংযোগ == * [https://www.keralatourism.org/kerala-article/2019/poorakali/970 পুৰক্কালি - কেৰালা পৰ্যটন] * [https://www.youtube.com/watch?v=Wf4q4tvTZeQ পুৰক্কালি নৃত্যৰ ভিডিঅ’] [[Category:কেৰালাৰ নৃত্য]] tc5eddm7fpcksix3uvqh2xgedqhaboz 0 138659 627304 626613 2026-08-15T00:07:22Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 627304 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | image = Dawkinsia denisonii specimen Natural History Museum University of Pisa (cropped).jpg | status = EN | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name="iucn status 18 November 2021">{{cite iucn |author=Ali, A. |author2=Raghavan, R. |author3=Dahanukar, N. |date=2015 |title=''Sahyadria denisonii'' |volume=2015 |article-number=e.T169662A70082469 |doi=10.2305/IUCN.UK.2015-1.RLTS.T169662A70082469.en |access-date=18 November 2021}}</ref> | taxon = Dawkinsia denisonii | authority = ([[Francis Day|F. Day]], 1865) | synonyms ={{Specieslist |Labeo denisonii|F. Day, 1865 |Barbus denisonii|(F. Day, 1865) |Crossocheilus denisonii|(F. Day, 1865) |Puntius denisonii|(F. Day, 1865) |Sahyadria denisonii|(F. Day, 1865) }} }} [[File:Pdenisonii.jpg|thumb|250px|right]][[File:Cyprinidae Sahyadria denisonii 1.2.jpg|thumb]] '''ডেনিছন বাৰ্ব''', '''ডেনিছনছ বাৰ্ব''', '''মিছ কেৰালা''', '''ৰেড-লাইন টৰ্পিডো বাৰ্ব''' বা '''ৰোজলাইন ছাৰ্ক''' {{lang-en|: Denison barb, Denison's barb, Miss Kerala, red-line torpedo barb, or roseline shark(Dawkinsia denisonii)}}, হৈছে ভাৰতৰ পশ্চিম ঘাটৰ দ্ৰুত গতিত বৈ যোৱা পাহাৰীয়া জুৰি, নৈ আৰু নদীত থকা এটা বিপন্ন প্ৰজাতিৰ চাইপ্ৰিনিড পৰিয়ালৰ মাছ। <ref name=fishbase>{{FishBase species |genus= Dawkinsia |species= denisonii |month = October |year = 2013}}</ref><ref>{{cite journal|author1=Raghavan, R.|author2=Philip, S.|author3=Ali, A.|author4=Dahanukar, N.|name-list-style=amp|year=2013|url=http://www.threatenedtaxa.org/ZooPrintJournal/2013/November/o367326xi134932-4938.pdf|title=''Sahyadria'', a new genus of barbs (Teleostei: Cyprinidae) from Western Ghats of India|archive-url=https://web.archive.org/web/20131202230040/http://www.threatenedtaxa.org/ZooPrintJournal/2013/November/o367326xi134932-4938.pdf|archive-date=2 December 2013|journal=Journal of Threatened Taxa|volume=5|issue=15|pages=4932-4938|access-date=12 August 2026|archivedate=2 December 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131202230040/http://www.threatenedtaxa.org/ZooPrintJournal/2013/November/o367326xi134932-4938.pdf|deadurl=yes}}</ref> ইয়াক সাধাৰণতে একুৰিয়ামৰ ব্যৱসায়ত সংগ্ৰহ কৰা দেখা যায়। <ref name="iucn status 18 November 2021" /><ref name=seriouslyfish>{{cite web|website=Seriously Fish|url=https://www.seriouslyfish.com/species/puntius-denisonii/ |title=''Sahyadria denisonii''|access-date=26 June 2014}}</ref><ref>{{cite book |author=Sajan, S |year=2017 |url=https://www.amazon.com/Life-History-traits-Endangered-barb/dp/3330042125 |title=Life History traits of an Endangered barb |publisher=LAMBERT Academic Publishing |isbn=978-3-330-04212-4 }}</ref> পোহনীয়া মাছ হিচাপে সংগ্ৰহ আৰু বাণিজ্যই বৰ্তমান এই প্ৰজাতিটোৰ বাবে এটা মুখ্য ভাবুকি হিচাপে বিবেচিত হৈছে। ==শাৰীৰিক বৈশিষ্ট্য== [[File:Barbus denisonii Day 143.jpg|thumb]]এই মাছবিধৰ দেহটো টৰ্পেডোৰ দৰে আকৃতিৰ আৰু ৰূপালী ৰঙৰ আঁছেৰে আবৃত। ইয়াৰ নাকৰ আগৰ পৰা চকুৰ মাজেৰে পাৰ হৈ দেহৰ মাজভাগলৈকে এটা ৰঙা ৰেখা থাকে। ৰঙা ৰেখাডালৰ তলত এটা ক’লা ৰেখা থাকে, যি মাছটোৰ গোটেই দেহৰ দৈৰ্ঘ্যজুৰি নেজলৈকে বিস্তৃত। মাছটো পূৰ্ণবয়স্ক হোৱাৰ লগে লগে মূৰৰ ওপৰভাগত এটা স্পষ্ট সেউজীয়া-নীলা দাগ বিকশিত হয়। এই প্ৰজাতিটোৰ সৰ্বাধিক দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় ১৫ চেণ্টিমিটাৰ (৫.৯ ইঞ্চি) পৰ্যন্ত হ’ব পাৰে,<ref name=fishbase/> যদিও সাধাৰণতে ইয়াৰ দৈৰ্ঘ্য ৯–১১ চেণ্টিমিটাৰ (৩.৫–৪.৩ ইঞ্চি) হয়।<ref name=seriouslyfish/> ইহঁত অতি সক্ৰিয়ভাৱে জাক পাতি চলা ফিৰা কৰা মাছ।<ref name=seriouslyfish/> এই প্ৰজাতিটোৰ বৰ্ণনা ফ্ৰান্সিছ ডেই কৰিছিল আৰু ছাৰ উইলিয়াম ডেনিছনৰ নামেৰে ইয়াৰ নামকৰণ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite journal|url= https://www.biodiversitylibrary.org/page/28497236| journal=Proceedings of the Zoological Society of London | year=1865| title=On the fishes of Cochin, on the Malabar Coast of India. Part II. Anacanthini| pages=286–318 |author=Day, F.| volume=1865 }}</ref> ==বাসস্থান আৰু ভাবুকি== ডেনিছন বাৰ্ব মাছবিধ অচনকোভিল, পাম্বা আৰু চালিয়াৰ নদীৰ স্থানীয় প্ৰজাতি। বিশেষভাৱে, ইয়াক চাৰিটা অঞ্চলত পোৱা যায়—চীংকন্নিপুঝা নদী, যি খন ভালাপট্টনম নদীৰ এখন প্ৰধান উপনৈ, অচনকোভিল নদী, চালিয়াৰ নদী আৰু মুণ্ডাকায়ম চহৰৰ ওচৰত।<ref name="hindu.com">{{cite news | last=Mathew | first=Dennis Marcus | title='Miss Kerala' gets a protective shield | newspaper=The Hindu | date=1 February 2010 | url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/lsquoMiss-Keralarsquo-gets-a-protective-shield/article15976367.ece | access-date=18 January 2020}}</ref> এই প্ৰজাতিটোৰ আনুমানিক বিস্তৃতি ৮,৮০৫ বৰ্গ কিলোমিটাৰ (৩,৪০০ বৰ্গ মাইল)। ই এবিধ বেথ’পেলাজিক প্ৰজাতি, অৰ্থাৎ ই পানীৰ তলৰ অংশ আৰু পানীৰ মধ্যৱৰ্তী স্তৰ দুয়োটাতে বিচৰণ কৰে। ইহঁত দলবদ্ধভাৱে বাস কৰা মাছ আৰু ইহঁতৰ জাক সাধাৰণতে শিলাময় পানীৰ গাঁতত, পাৰৰ কাষত ঘন উদ্ভিদ থকা ঠাইত দেখা যায়। ইহঁতে উপ-ক্ৰান্তীয় জলবায়ুত ভালদৰে জীয়াই থাকে। ইহঁতৰ বাবে উপযুক্ত পানীৰ pH ৬.৮–৭.৮, পানীৰ কঠিনতা ৫–২৫ dGH আৰু পানীৰ উষ্ণতা ৬৫–৭৯°F (১৮–২৬°C)। ২০০৯ চনৰ জানুৱাৰী মাহত ব্যৱহাৰিক মাছ পালনে প্ৰকাশ কৰা তথ্য অনুসৰি, ভাৰতৰ বিজ্ঞানীৰ এটা দলে কৰা নতুন গৱেষণাই দেখুৱাইছে যে একুৱেৰিয়ামৰ বাণিজ্যৰ বাবে এই প্ৰজাতিটোক অত্যধিক হাৰত সংগ্ৰহ কৰা হৈছে, যাৰ ফলত ই বিলুপ্তিৰ আশংকাৰ সন্মুখীন হ’ব পাৰে।<ref>Practical Fishkeeping (11 January 2009), Kerala government bans fishing for this species.{{cite web |url=http://www.practicalfishkeeping.co.uk/content.php?sid=1905 |title=Kerala government bans fishing for ''Puntius denisonii'' |website=Practical Fishkeeping |access-date=2010-11-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110605090314/http://www.practicalfishkeeping.co.uk/content.php?sid=1905 |archive-date=2011-06-05 |archivedate=2011-06-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110605090314/http://www.practicalfishkeeping.co.uk/content.php?sid=1905 |deadurl=yes }}</ref> স্থানীয় মূল্যায়ন প্ৰতিবেদনসমূহত মাছবিধক বিপন্ন হিচাপে তালিকাভুক্ত কৰা সত্ত্বেও কেইবাটাও চৰকাৰী সংস্থাই ইয়াক ‘ৰপ্তানি সামগ্ৰী’ হিচাপে প্ৰচাৰ কৰিছিল।<ref>Molur, S. and Walker, S., Report of the workshop on 'Conservation Assessment and Management Plan for Fresh Water Fishes of India', Zoo Outreach Organization and NBFGR, Lucknow, 1998, p. 156.</ref> ভালাপট্টনম নদীত ইয়াৰ সংখ্যাৰ গঠন, বয়স, বৃদ্ধি, মৃত্যুহাৰ আৰু সংগ্ৰহৰ তীব্ৰতা অধ্যয়ন কৰি গৱেষকসকলে মত প্ৰকাশ কৰে যে এই প্ৰজাতিটোক অত্যধিক হাৰত সংগ্ৰহ কৰা হৈছে।<ref name=Sajan2015>{{cite journal|author=SAJAN, S.|author2=T.V. ANNA MERCY |author3=V. MALIKA |name-list-style=and |journal=Asian Fisheries Science |volume=28|issue=3|year=2015|pages=130-142|title=Age, Growth and Population Dynamics of an Endangered Fish ''Sahyadria denisonii'' (Day 1865) from the Western Ghats Hotspot of India|url=https://www.asianfisheriessociety.org/publication/abstract.php?id=1082}}</ref> সম্ভৱতঃ ১৯৯৬ চনত প্ৰথমবাৰৰ বাবে এই মাছ ভাৰতৰ পৰা সংগ্ৰহ কৰি ৰপ্তানি কৰা হৈছিল। ১৯৯৭ চনত অলংকাৰিক মাছৰ বিশ্ব প্ৰদৰ্শনী ‘Aquarama 1997’-ৰ ‘New Species Category’ত ই তৃতীয় পুৰস্কাৰ লাভ কৰিছিল। <ref>{{cite journal|title='Damsel in distress'‐ The tale of Miss Kerala, ''Puntius denisonii'' (Day), an endemic and endangered cyprinid of the Western Ghats biodiversity hotspot (South India)|date= January 2009|journal=Aquatic Conservation: Marine and Freshwater Ecosystems |volume=19|issue=1|pages=67-74 |doi=10.1002/aqc.963|author1=Rajeev Raghavan|display-authors=etal|doi-access=free}}</ref>২০০৭–০৮ চনলৈকে, ভাৰতৰ পৰা ৰপ্তানি কৰা মুঠ জীৱন্ত অলংকাৰিক মাছৰ প্ৰায় ৬০–৬৫% এই প্ৰজাতিটোৱে গঠন কৰিছিল, যাৰ মূল্য আছিল ১.৫৪ নিযুত মাৰ্কিন ডলাৰ। যদিও কেৰালা চৰকাৰে এই বিপন্ন বাৰ্ব মাছৰ মাছ ধৰা আৰু ৰপ্তানি নিষিদ্ধ কৰিছিল, তথাপি ইয়াক এতিয়াও ৰাষ্ট্ৰীয় বন্যপ্ৰাণী সুৰক্ষা আইনৰ অধীনত তালিকাভুক্ত কৰা হোৱা নাই। এই ডেনিছন বাৰ্বৰ সোণালী ৰূপটো বন্য পৰিৱেশত বিলুপ্ত হৈছে, যদিও কেইজনমান একুৱেৰিয়াম-চৰ্চাকাৰীৰ সংগ্ৰহত ইয়াক এতিয়াও পোৱা যায়। ==একুৱেৰিয়ামত== এই মাছবিধ মাছ পালন কৰাৰ চখৰ ক্ষেত্ৰত তুলনামূলকভাৱে নতুন সংযোজন। ডেনিছন বাৰ্ব এবিধ জাক পাতি থকা মাছ, সেয়েহে সাধাৰণতে ইয়াক কেইবাটাও মাছ একেলগে পালন কৰা হয়। সাধাৰণতে ই শান্ত স্বভাৱৰ, কিন্তু কেতিয়াবা খাদ্যৰ ওচৰত অলপ আক্ৰমণাত্মক আচৰণ কৰা দেখা যায়, বিশেষকৈ একুৱেৰিয়ামটো ইয়াৰ প্ৰয়োজন অনুসৰি যথেষ্ট ডাঙৰ নহ’লে। ইহঁতে ব্লাডৱৰ্ম, চিংৰি, মাংস, মাছৰ ফ্লেক খাদ্য আৰু কিছু উদ্ভিদজাত খাদ্য গ্ৰহণ কৰে। ইয়াৰ সৈতে একে ধৰণৰ আন এটা মাছ ডাউকিনচিয়া চালাক্কুডিয়েন্সিছ-ক কেতিয়াবা ডেনিছন বাৰ্বৰ সৈতে ভুল কৰা হয়। কিন্তু ডাউকিনচিয়া চালাক্কুডিয়েন্সিছ আকাৰত ডাঙৰ, ৰঙৰ ক্ষেত্ৰত কম আকৰ্ষণীয় আৰু তুলনামূলকভাৱে অধিক আক্ৰমণাত্মক প্ৰজাতি। ==প্ৰজনন== বছৰ বছৰ ধৰি দ্ৰুতগতিত সংখ্যা হ্ৰাস পাই থকা এই প্ৰজাতিটোক বন্দী অৱস্থাত প্ৰজনন কৰোৱাৰ বাবে বহুতো প্ৰচেষ্টা চলোৱা হৈছে। আৰম্ভণিতে এই প্ৰচেষ্টাসমূহৰ সফলতা সীমিত আছিল। ২০০৯ চনত কেৰালাৰ মীন মহাবিদ্যালয়-ত বনি জোচেফ-এ কৰা প্ৰচেষ্টাৰ জৰিয়তে সফলতা লাভ কৰা হয়। চেষ্টাৰ জো আৰু ভাৰতৰ চেন্নাইৰ দুজন অপেছাদাৰী মাছ-চৰ্চাকাৰী ভেংকটেশ আৰু মুৰালিয়েও এই মাছৰ প্ৰজননৰ বাবে প্ৰচেষ্টা চলাইছিল।<ref name="hindu.com"/> এই প্ৰচেষ্টাসমূহে প্ৰজনন প্ৰক্ৰিয়াটো মানকীকৰণ (ষ্টেণ্ডাৰ্ডাইজ কৰণ) কৰাৰ পথ মুকলি কৰিব পাৰে আৰু ভাৰতত এই প্ৰজাতিৰ সংৰক্ষণ তথা অলংকাৰিক মাছৰ বাণিজ্যৰ ক্ষেত্ৰত এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সহায়ক হ’ব পাৰে। বৰ্তমান বাণিজ্যিক প্ৰতিষ্ঠানসমূহত এই মাছৰ বৃহৎ সংখ্যাত বন্দী অৱস্থাত প্ৰজনন কৰোৱা হৈছে।<ref name=seriouslyfish/><ref>{{cite journal|author=T. V. Anna Mercy|author2= S. Sajan|author3= V. Malika |year=2015 |url=https://epubs.icar.org.in/ejournal/index.php/IJF/article/view/29182 |title=Captive breeding and developmental biology of ''Sahyadria denisonii'' (Day 1865) (Cyprinidae), an endangered fish of the Western Ghats, India|journal=Indian Journal of Fisheries |volume=62|issue=2}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} nwmykw2rd60ntf7qveuwmram8w7dzr8 0 138660 627312 626626 2026-08-15T01:44:53Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 627312 wikitext text/x-wiki {{Short description|River in Kerala, India}} {{Infobox river |name=নেয়াৰ |native_name={{native name|ml|നെയ്യാർ}} |length={{cvt|56|km}} |subdivision_name1=[[India]] |subdivision_name2=[[Kerala]] |subdivision_name4=[[Thiruvananthapuram district|Thiruvananthapuram]] |image=NEYYAR RIVER.jpg |source1_location=[[Agastya Mala|Agastyarkoodam]] |mouth=[[Arabian Sea]] |mouth_location=[[Poovar]] |source1=[[Western Ghats]] |fetchwikidata=Q3533823 |mouth_coordinates={{coord|8|18|32|N|77|04|45|E|region:IN}} |source1_elevation={{cvt|1860|m}} |pushpin_map=India Kerala#India |pushpin_relief=1 |pushpin_caption=Location of the mouth in Kerala |mouth_elevation={{cvt|10|m}} |cities=[[Kallikkad]]<br />[[Neyyattinkara]]<br />[[Poovar]] |bridges=Kallikkadu bridge<br />Mandapathinkadavu bridge<br />Moonnattumukku bridge<br />Keezharoor bridge<br />Aruvikkara bridge<br />Mampazhakkara bridge<br />Aruvippuram bridge<br />Arakunnu bridge<br />Palakkadavu bridge<br />Amaravila bridge<br />Pazhayakada bridge<br />Bypass bridge Vlathankara<br />Mavilakkadavu bridge<br />Poovar bridge |basin_landmarks=Aruvikkara Sastha Temple<br />[[Neyyattinkara Sree Krishna Swami Temple]] |waterbodies=[[Neyyar dam]] }} '''নেয়াৰ নদী ({{lang-en|Neyyar River}})''' [[কেৰালা]]ৰ [[তিৰুৱনন্তপুৰম]] জিলাৰ মাজেৰে বৈ যোৱা প্ৰায় ৫৬ কিলোমিটাৰ দীঘল এখন নদী। ইয়াৰ উৎপত্তি পশ্চিমঘাটৰ অগস্ত্য মালা (অগস্ত্যাৰকূডম) অঞ্চলত। [[তিৰুৱনন্তপুৰম]] জিলাৰ নেয়্যাট্টিনকাৰা চহৰখন এই নদীৰ পাৰত অৱস্থিত আৰু নদীখনৰ নাম অনুসৰিয়েই চহৰখনৰ নামকৰণ কৰা হৈছে। নেয়াৰ নদী নেয়াৰ বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্যৰ মাজেৰে বৈ গৈ নেয়াৰ জলাধাৰত প্ৰৱেশ কৰে। ইয়াৰ পিছত নদীখন পশ্চিমমুখী হৈ কাল্লিক্কাড, কাট্টাক্কাডা, অট্টাশেখৰমঙ্গলম, মণ্ডপথিনকাভাডু,<ref>[https://journals.indexcopernicus.com/search/article?articleId=1637443 IndexCopernicus.com: "Analysis of Physico Chemical Parameters in Neyyar River with Special Reference to Environmental Pollution", M. Badusha & S. Santosh, in ''International Journal of Environment, Ecology, Family and Urban Studies (IJEEFUS)'', 2018; 8 </ref> কীঝাৰুৰ, পেৰুমকাডাভিল্লা, অৰুৱিপুৰম, নেয়্যাট্টিনকাৰা আৰু তিৰপুৰম আদি অঞ্চলৰ মাজেৰে বৈ যায়। অৱশেষত পুভাৰ মোহনাত [[আৰৱ সাগৰ]]ত মিলিত হয়।<ref name="hindu">{{cite web |url=http://www.hindu.com/2009/06/07/stories/2009060750200200.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20090611111501/http://www.hindu.com/2009/06/07/stories/2009060750200200.htm |url-status=dead |archive-date=2009-06-11 |work=[[The Hindu]] |title=Quality flows out of Neyyar river |date=2009-06-07 |access-date=2014-03-25 |archivedate=2009-06-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090611111501/http://www.hindu.com/2009/06/07/stories/2009060750200200.htm |deadurl=yes }}</ref><ref>[http://www.india9.com/i9show/-Kerala/Neyyar-River-38955.htm India9.com], Retrieved on July 1, 2008</ref> নেয়াৰ নদীৰ প্ৰধান উপনৈসমূহৰ ভিতৰত কাল্লাৰ, মুল্লায়াৰ আৰু কাৰাভালিয়াৰ উল্লেখযোগ্য। নদীখনৰ কাষেৰে কেইবাটাও সৰু জলখাল আছে। নেয়াৰ জলসিঞ্চন প্ৰকল্প <ref>Irrigation Department https://irrigation.kerala.gov.in Neyyar irrigation project | Irrigation-kerala </ref>আৰু নেয়াৰ বান্ধ<ref>trivandrum.nic.in https://trivandrum.nic.in NEYYAR DAM - thiruvananthapuram </ref> এই নদীৰ ওপৰত অৱস্থিত। নদীৰ ওচৰত এখন ছাফাৰী পাৰ্কো আছে। নেয়াৰ নদী বালি খননৰ ফলত যথেষ্ট ক্ষতিগ্ৰস্ত হৈছে। নদীখনৰ জলগ্ৰহণ অঞ্চলৰ অধিকাংশই বনাঞ্চলেৰে আৱৃত। আনহাতে, জলসিঞ্চিত বা নিয়ন্ত্ৰিত কৃষি অঞ্চলত নাৰিকল, মাটি-কঁঠাল (টেপিওকা), জালুক, কল আৰু ধান আদি বিভিন্ন শস্যৰ খেতি কৰা হয়।<ref>[http://keralapages.org/info/places/links/basin_neyyar.docx Keralapages.org Neyyar]</ref> ==তথ্যৰ উৎস== {{reflist}} {{commons category|Neyyar River}} {{coord|8|18|N|77|05|E|display=title|region:IN_type:river_source:GNS-enwiki}} [[শ্ৰেণী:নদী]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ নদী]] [[শ্ৰেণী:কেৰালা]] 8mssdg58k6idaw3nkh4teozb5fld66a 0 138661 627289 626635 2026-08-14T20:49:14Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 627289 wikitext text/x-wiki {{Short description|River in India}} [[File:Padavil.jpg|thumbnail|বম্বে-কোচিন ঘাইপথৰ কুপ্পাম দলং ]] [[File:Bridge across Kuppam River at Muchilottu.jpg|thumbnail|মুচিলোট্টুত কুপ্পাম নদী ]] '''কুপ্পাম নদী ({{lang-en|Kuppam River}})''' মূলতঃ [[ভাৰত]]ৰ [[কেৰালা]] ৰাজ্যৰ কান্নুৰ জিলাৰ মাজেৰে বৈ যোৱা এখন নদী। অৱশ্যে নদীখনৰ এটা সৰু অংশ [[কৰ্ণাটক]] ৰাজ্যৰ মাজেৰেও বৈ গৈছে। {{coord|12|03|N|75|19|E|display=title|region:IN_type:river_source:GNS-enwiki}} ==গতিপথ== কুপ্পাম নদী [[কৰ্ণাটক]]ৰ কডাগু জিলাৰ [[কেৰালা]]–[[কৰ্ণাটক]] সীমান্তৰ ওচৰত অৱস্থিত ব্ৰহ্মগিৰি বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্যৰপৰা উৎপত্তি হৈছে। উৎসৰপৰা নদীখন পশ্চিমমুখে বৈ তলিপাৰাম্বা আৰু কান্নুৰ তালুকৰ মাজেৰে গৈ থেৰাণ্ডি, চেৰিয়ুৰ, পাচ্চেনি, ইৰিংগাল, কুপ্পম, পট্টুভাম, পায়্যাংগাডি আৰু মাত্তুলৰ মাজেৰে প্ৰৱাহিত হয়। এই নদীখন ভালাপট্টনম নদীৰ সৈতে মিলিত হৈ অঝিক্কালৰ অলপ উত্তৰে লাক্ষাদ্বীপ সাগৰত পৰে। নদীখনৰ মুঠ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় ৮২ কিলোমিটাৰ (৫১ মাইল), যদিও ইয়াৰ মাত্ৰ ২৪ কিলোমিটাৰ (১৫ মাইল) অংশহে নৌ-চলাচলৰ বাবে উপযোগী। কুপ্পাম নদীখনৰ ১২ কিলোমিটাৰ (৭.৫ মাইল) অংশ কৰ্ণাটকত আৰু ৭০ কিলোমিটাৰ (৪৩ মাইল) অংশ কেৰালাত বৈ গৈছে। নদীখনৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ উপনৈ হৈছে কুট্টিকোল নদী, যি পট্টুভামৰ দক্ষিণ-পশ্চিমে কুপ্পম নদীত মিলিত হয়। কুট্টিকোল নদীৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় ৪২ কিলোমিটাৰ (২৬ মাইল)। আন উপনৈসমূহৰ ভিতৰত চিৰিয়াথোডু, মুকুট্টাথোডু, আলাকুট্টাথোডু আৰু পাক্কাট্টুপোয়া উল্লেখযোগ্য। <ref>{{Cite web|url=http://www.indiamapped.com/rivers-in-india/kumpam-river/|title=Facts and Information about Kuppam River|access-date=2026-08-12|archivedate=2017-06-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170629051402/http://www.indiamapped.com/rivers-in-india/kumpam-river/|deadurl=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://kerala-rivers.blogspot.in/2013/01/kuppam-river.html|title = Kuppam River}}</ref><ref>{{Cite web| title=Kerala - District census handbook - Kannur | url=https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/3202_PART_B_KANNUR.pdf | archive-url=https://web.archive.org/web/20151114000808/http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/3202_PART_B_KANNUR.pdf | archive-date=2015-11-14}}</ref><ref name="1!" >{{cite web |url=http://www.ksrrc.in/uploads/actionplans/Kuppam-KANNUR.pdf |title=Kuppam River Action Plan |publisher=ksrrc.in |date= |accessdate=2021-01-20 |archive-date=28 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210128115421/http://www.ksrrc.in/uploads/actionplans/Kuppam-KANNUR.pdf |url-status=dead |archivedate=2021-01-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210128115421/http://www.ksrrc.in/uploads/actionplans/Kuppam-KANNUR.pdf |deadurl=yes }}</ref> ==অৱবাহিকা== [[File:Kuppam River View from Koovery Hanging Bridge.JPG|thumb|কুভেৰী ওলমা দলঙৰপৰা কুপ্পাম নদীৰ দৃশ্য]] কুপ্পাম নদীৰ নদী অৱবাহিকাই মুঠ ৫৩৯ বৰ্গ কিলোমিটাৰ (২০৮ বৰ্গ মাইল) ভূমি সামৰি লৈছে। ইয়াৰে ৪৬৯ বৰ্গ কিলোমিটাৰ (১৮১ বৰ্গ মাইল) কেৰালা ৰাজ্যত আৰু ৭০ বৰ্গ কিলোমিটাৰ (২৭ বৰ্গ মাইল) কৰ্ণাটক ৰাজ্যত অৱস্থিত।<ref name="1!" /> ==কুপ্পাম নদীৰ পাৰত থকা মন্দিৰসমূহ== [[File:Kuppam river.JPG|thumb|মঙ্গলাচেৰী পাহাৰৰপৰা কুপ্পম নদীৰ দৃশ্য]] কুপ্পাম নদীৰ পাৰত অৱস্থিত ধৰ্মীয় স্থানসমূহৰ ভিতৰত পদাভিল শ্ৰী মুথাপ্পন মাদাপুৰা, ভৈৰিয়ামকোট্টম, শ্ৰী পেৰুম্বুঝায়াচান মন্দিৰ উল্লেখযোগ্য। ইয়াৰ উপৰি কুপ্পম দলঙৰ দুয়োকাষে নদীৰ পাৰৰ ওচৰত দুখন জুমা মছজিদ আছে। ==কুপ্পাম নদীৰ ওপৰত থকা দলংসমূহ== কুপ্পাম নদীৰ ওপৰেৰে কেইবাখনো দলং নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। ইয়াৰে এখন দলঙৰ ওপৰেৰে ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ ৬৬ (National Highway 66) পাৰ হৈ গৈছে। আন এখন দলং পায়্যাংগুডিত অৱস্থিত, যিখন এটা ৰাজ্যিক ঘাইপথৰ মাজত আছে। ==তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} {{commons category|Kuppam River}} [[শ্ৰেণী:নদী]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ নদী]] gjxn096cilxx59mlb5xfcdmuj7vxbr0 0 138663 627320 626958 2026-08-15T02:17:43Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 627320 wikitext text/x-wiki [[File:Human urine sample.jpg|thumb|upright=0.5|মানুহৰ প্ৰস্ৰাৱৰ নমুনা]] '''প্ৰস্ৰাৱ''' হৈছে [[মেৰুদণ্ডী প্ৰাণী]]ৰ [[বৃক্ক]]ই তেজত হোৱা অতিৰিক্ত পানী আৰু [[ইউৰিয়া]] [[ইউৰিক এচিড]], [[ক্ৰিয়েটিনিন]]কে ধৰি বিপাকীয় উপজাত পদাৰ্থ পৰিষ্কাৰ কৰিবলৈ নিৰ্গত কৰা তৰল পদাৰ্থ। [[স্তন্যপায়ী প্ৰাণী]]ৰ প্ৰস্ৰাৱ বৃক্কৰপৰা [[মূত্ৰনলী]]ৰ যোগেদি [[মূত্ৰাশয়]]ত প্ৰস্ৰাৱ বাহিৰ নোহোৱালৈকে জমা হয়। প্লেচেণ্টাৰ স্তন্যপায়ী প্ৰাণীয়ে মূত্ৰাশয়ৰপৰা মূত্ৰনলীৰ জৰিয়তে প্ৰস্ৰাৱ বাহিৰ কৰে, আনহাতে আন মেৰুদণ্ডী প্ৰাণীয়ে [[পায়ুছিদ্ৰ]]ৰ দ্বাৰা প্ৰস্ৰাৱ কৰে।<ref name="Wake1992">{{cite book|author=Marvalee H. Wake|title=Hyman's Comparative Vertebrate Anatomy|url=https://books.google.com/books?id=VKlWjdOkiMwC&pg=PA583|access-date=16 April 2024|date=15 September 1992|publisher=University of Chicago Press|isbn=978-0-226-87013-7|page=583}}</ref> পৃথিৱীৰ [[নাইট্ৰজেন]] চক্ৰত প্ৰস্ৰাৱৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা। সুষম পৰিৱেশ তন্ত্ৰত প্ৰস্ৰাৱে মাটিক সাৰ দিয়ে আৰু এইদৰে গছ-গছনিৰ বৃদ্ধিত সহায় কৰে। গতিকে প্ৰস্ৰাৱ সাৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি। কিছুমান প্ৰাণীয়ে নিজৰ বসতিস্থল প্ৰস্ৰাৱৰদ্বাৰা চিহ্নিত কৰে।<ref>MacDonald, David W. [https://originalwisdom.com/wp-content/uploads/bsk-pdf-manager/2019/03/MacDonald_1980_PatternsOfScentMarkingWithUrineAndFecesAmongstCarnivoreCommunities.pdf "Patterns of scent marking with urine and faeces amongst carnivore communities."] ''Symposia of the Zoological Society of London''. Vol. 45. No. 107. 1980.</ref><ref>{{Cite book |last=Ewer |first=R. F. |url=https://books.google.com/books?id=0LTzBwAAQBAJ&dq=urine&pg=PA115 |title=Ethology of Mammals |date=2013-12-11 |publisher=Springer |isbn=978-1-4899-4656-0 |language=en}}</ref> ঐতিহাসিকভাৱে বয়সীয়াল বা কিম্বন হোৱা প্ৰস্ৰাৱ ([[লাণ্ট]] নামেৰে জনাজাত) বাৰুদ উৎপাদন, ঘৰুৱা চাফাই, চামৰা টেনিং, বস্ত্ৰ ৰং আদিতো ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। আৱৰ্জনা বা মল বুলি কোৱা মানুহৰ প্ৰস্ৰাৱ আৰু গু বা পাইখানা অনাময় ব্যৱস্থাৰ জৰিয়তে পৰিচালনা কৰা হয়। পশুধনৰ জনসংখ্যাৰ ঘনত্ব বেছি হ’লে পশুধনৰ প্ৰস্ৰাৱ আৰু মলৰো সঠিক ব্যৱস্থাপনাৰ প্ৰয়োজন হয়। ==শৰীৰবিজ্ঞান== [[File:Harnstoff.svg|thumb|ইউৰিয়াৰ ৰাসায়নিক গঠন]] বেছিভাগ প্ৰাণীৰে দ্ৰৱণীয় বিষাক্ত আৱৰ্জনা নিৰ্মূলৰ বাবে শৰীৰত নিষ্কাশন ব্যৱস্থা থাকে। মানুহৰ ক্ষেত্ৰত দ্ৰৱণীয় আৱৰ্জনাসমূহ প্ৰধানকৈ প্ৰস্ৰাৱ ব্যৱস্থাৰ দ্বাৰা নিৰ্গত হয় আৰু কম পৰিমাণে ইউৰিয়াৰ ক্ষেত্ৰত ঘামৰ দ্বাৰা আঁতৰোৱা হয়।<ref>{{cite book|author1=Arthur C. Guyton|author2=John Edward Hall|title=Textbook of medical physiology|url=https://books.google.com/books?id=sTZHAQAAIAAJ|access-date=26 September 2011|year=2006|publisher=Elsevier Saunders|edition=11|isbn=978-0-8089-2317-6|chapter=25|archive-url=https://web.archive.org/web/20130526111029/http://books.google.com/books?id=sTZHAQAAIAAJ|archive-date=26 May 2013|url-status=live}}</ref> প্লেচেণ্টেল স্তন্যপায়ী প্ৰাণীত প্ৰস্ৰাৱ তন্ত্ৰ বৃক্ক, মূত্ৰনলী, প্ৰস্ৰাৱৰ মূত্ৰাশয় আৰু মূত্ৰনলীৰে গঠিত। এই ব্যৱস্থাই পৰিশোধন, পুনৰ শোষণ আৰু নলীৰ দৰে নিঃসৰণ প্ৰক্ৰিয়াৰ দ্বাৰা প্ৰস্ৰাৱ উৎপন্ন কৰে। বৃক্কই তেজৰ পৰা দ্ৰৱণীয় আৱৰ্জনাসমূহৰ লগতে অতিৰিক্ত পানী, চেনি আৰু অন্যান্য বিভিন্ন যৌগ উলিয়াই আনে। ফলত উৎপন্ন হোৱা প্ৰস্ৰাৱত ইউৰিয়া আৰু বিষাক্ত পদাৰ্থকে ধৰি অন্যান্য পদাৰ্থৰ অধিক ঘনত্ব থাকে। বৃক্কৰ পৰা প্ৰস্ৰাৱ প্ৰস্ৰাৱ হৈ ওলাই যোৱাৰ আগতে মূত্ৰনলী, মূত্ৰাশয় আৰু শেষত [[মূত্ৰ নিষ্কাশন ছিদ্ৰ]]ৰ মাজেৰে ওলাই যায়। ===সময়কাল=== স্তন্যপায়ী প্ৰাণীৰ প্ৰজাতিৰ প্ৰস্ৰাৱৰ সময়সীমা চাই গৱেষণাৰপৰা দেখা গৈছে যে, শৰীৰৰ আকাৰ নিৰ্বিশেষে নটা ডাঙৰ প্ৰজাতিয়ে ২১ ± ১৩ ছেকেণ্ড প্ৰস্ৰাৱ কৰে।<ref name="Yang">{{cite journal|last1=Yang|first1=P. J.|last2=Pham|first2=J.|last3=Choo|first3=J.|last4=Hu|first4=D. L.|title=Duration of urination does not change with body size|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|date=26 June 2014|volume=111|issue=33|pages=11932–11937|doi=10.1073/pnas.1402289111|pmc=4143032|pmid=24969420|bibcode=2014PNAS..11111932Y|doi-access=free| issn=0027-8424 }}</ref> ৰোডেণ্ট আৰু বাদুলীকে ধৰি সৰু প্ৰজাতিয়ে প্ৰস্ৰাৱৰ অবিৰত ধাৰা উৎপন্ন কৰিব নোৱাৰে আৰু ইয়াৰ পৰিৱৰ্তে চিৰিক চিৰিককৈ সঘনাই প্ৰস্ৰাৱ কৰে।<ref name="Yang" /> ==বৈশিষ্ট্যসমূহ== ===পৰিমাণ=== {{CSS image crop|Image=Tiger_Tadoba_NP.jpg|bSize=1100|cWidth=250|cHeight=150|oTop=280|oLeft=780|Description=বাঘে তাৰ নিজৰ বসতিস্থল চিহ্নিত কৰিবলৈ কম পৰিমাণৰ প্ৰস্ৰাৱ ছটিয়াই আহে।<ref>{{Cite book |last=Watson |first=Lyall |url=https://books.google.com/books?id=e_KPAgAAQBAJ&pg=PT36 |title=Jacobson's Organ: And the Remarkable Nature of Smell |date=2000-04-17 |publisher=W. W. Norton & Company |isbn=978-0-393-24493-9 |language=en}}</ref>}} প্ৰাপ্তবয়স্ক মানুহৰ মূত্ৰাশয়ত সাধাৰণতে প্ৰস্ৰাৱ কৰাৰ আগলৈ ৩০০ৰপৰা ৫০০ মিলিলিটাৰ (১০ আৰু ১৭ ফ্ল'জ) প্ৰস্ৰাৱ ৰখা হয় যদিও ই ইয়াতকৈ যথেষ্ট বেছি প্ৰস্ৰাৱ ৰাখিব পাৰে।<ref name="medphys">{{cite book |last1=Boron |first1=Walter F. |url=https://books.google.com/books?id=6QzhCwAAQBAJ&pg=PA738 |title=Medical Physiology |last2=Boulpaep |first2=Emile L. |date=2016 |publisher=Elsevier Health Sciences |isbn=9781455733286 |page=738 |access-date=1 June 2016}}</ref><ref name="Cardozo99">{{cite book |last1=Walker-Smith |first1=John |url=https://books.google.com/books?id=EMMUyiKOOiEC&pg=PA16 |title=Diseases of the Small Intestine in Childhood |last2=Murch |first2=Simon |date=1999 |publisher=CRC Press |isbn=9781901865059 |editor1-last=Cardozo |editor1-first=Linda |edition=4 |page=16 |language=en-US |access-date=1 June 2016}}</ref> প্ৰাপ্তবয়স্ক মানুহৰ গড় প্ৰস্ৰাৱ উৎপাদন প্ৰতিদিনে প্ৰতিজন ব্যক্তিৰ বাবে প্ৰায় ১.৪ লিটাৰ (০.৩১ ইম্প গেল; ০.৩৭ ইউ এছ গেল) আৰু স্বাভাৱিক পৰিসৰ প্ৰতিজন ব্যক্তিৰ বাবে ০.৬ৰপৰা ২.৬ লিটাৰ (০.১৩ৰপৰা ০.৫৭ ইম্প গেল; ০.১৬ৰপৰা ০.৬৯ ইউ এছ গেল [[:en:Gallon]] চাওক), প্ৰতিদিনে প্ৰায় ৬ৰপৰা ৮বাৰ প্ৰস্ৰাৱ উৎপন্ন হয়, যিটো হাইড্ৰেচনৰ অৱস্থা, বতৰৰ অৱস্থা, ওজন আৰু ব্যক্তিৰ স্বাস্থ্যৰ কাৰ্য্যকলাপৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে।<ref name="RoseParker2015">{{cite journal|last1=Rose|first1=C.|last2=Parker|first2=A.|last3=Jefferson|first3=B.|last4=Cartmell|first4=E.|year=2015|title=The Characterization of Feces and Urine: A Review of the Literature to Inform Advanced Treatment Technology|journal=Critical Reviews in Environmental Science and Technology|volume=45|issue=17|pages=1827–1879|doi=10.1080/10643389.2014.1000761|issn=1064-3389|pmc=4500995|pmid=26246784|bibcode=2015CREST..45.1827R |doi-access=free}} [[File:CC-BY icon.svg|50px]] Text was copied from this source, which is available under a [https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/ Creative Commons Attribution 4.0 International License] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171016050101/https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/ |date=2017-10-16 }}.</ref> প্ৰস্ৰাৱৰ পৰিমাণ বেছি বা কম উৎপাদন হ’লে চিকিৎসাৰ প্ৰয়োজন হয়। [[পলিউৰিয়া]] হৈছে প্ৰস্ৰাৱৰ অত্যধিক উৎপাদন (> ২.৫ লিটাৰ/দিন), < ৪০০ মিলিলিটাৰ উৎপাদন হ’লে [[অলিগুৰিয়া]] আৰু প্ৰতিদিনে < ১০০ মিলিলিটাৰ [[এনুৰিয়া]] হোৱা অৱস্থা। ===গঠন=== প্ৰস্ৰাৱ প্ৰায় ৯১–৯৬% পানীৰে গঠিত।<ref name="RoseParker2015" /> বাকীখিনিক বহলভাৱে অজৈৱিক লৱণ, ইউৰিয়া, জৈৱিক যৌগ আৰু জৈৱিক এমোনিয়াম লৱণ হিচাপে ভাগ কৰিব পাৰি।<ref name="RoseParker2015" /><ref name=":0">{{Cite journal |date=1872 |title=Composition Of The Urine |url=https://www.jstor.org/stable/25231362 |journal=The British Medical Journal |volume=1 |issue=579 |pages=133 |jstor=25231362 |issn=0007-1447}}</ref> প্ৰস্ৰাৱত [[প্ৰটিন]], [[হৰম'ন]] আৰু বহুতো বিপাকীয় পদাৰ্থও থাকে,<ref name=":1">{{Cite web |title=What Is in Your Urine? Take a Look at the Chemical Composition |url=https://www.thoughtco.com/the-chemical-composition-of-urine-603883 |access-date=2024-05-08 |website=ThoughtCo |language=en}}</ref> শৰীৰত কি প্ৰৱেশ কৰে হয় তাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি ভিন্ন হয়।{{cn}} প্ৰস্ৰাৱত থকা মুঠ কঠিন পদাৰ্থ প্ৰতিজন ব্যক্তিৰ বাবে প্ৰতিদিনে গড়ে ৫৯ গ্ৰাম (২.১ অ’জ) হয়।<ref name=":1" /> ইউৰিয়া কঠিন পদাৰ্থৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ উপাদান, ই মুঠৰ ৫০%তকৈ অধিক গঠন কৰে। শাৰীৰিক পৰিশ্ৰমৰ পৰিমাণ, পৰিৱেশৰ অৱস্থাৰ লগতে পানী, নিমখ আৰু প্ৰটিন গ্ৰহণৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি প্ৰতিজন ব্যক্তিৰ বাবে প্ৰস্ৰাৱৰ দৈনিক আয়তন আৰু গঠন ভিন্ন হয়।<ref name="RoseParker2015" /> সুস্থ ব্যক্তিৰ প্ৰস্ৰাৱত প্ৰটিন অতি কম থাকে আৰু অতিৰিক্ততাই ৰোগ হোৱাৰ ইংগিত দিয়ে, যেনে চেনিৰ ক্ষেত্ৰত।<ref name=":1" /> জৈৱিক পদাৰ্থও, সুস্থ ব্যক্তিৰ ক্ষেত্ৰত, খনিজ পদাৰ্থতকৈ সৰ্বাধিক ১.৭ গুণ বেছি পদাৰ্থ বুলি কোৱা হৈছে।<ref name=":0" /> কিন্তু ইয়াতকৈ বেছি হ’লে অসুস্থতাৰ ইংগিত পোৱা যায়।<ref name=":0" /> [[File:Urine under the microscope.jpg|thumb|মাইক্ৰস্কোপৰ তলত ইউৰিক এচিড স্ফটিক থকা প্ৰস্ৰাৱ]] {| class="wikitable sortable" |+ ছুইডেন আৰু ছুইজাৰলেণ্ডৰ তথ্যৰ ভিত্তিত সতেজ প্ৰস্ৰাৱত উপাদানসমূহৰ ঘনত্বৰ বাবে সাধাৰণ ডিজাইন মান<ref>{{cite book |last1=von Münch |first1=Elisabeth |last2=Winker |first2=Martina |title=Technology review of urine diversion components |date=May 2011 |publisher=Deutsche Gesellschaft fürInternationale Zusammenarbeit (GIZ) GmbH |page=12 |url=https://www.susana.org/_resources/documents/default/2-875-giz2011-en-technology-review-urine-diversion.pdf |access-date=2020-11-28 |archive-date=2020-10-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201028103013/http://www.susana.org/_resources/documents/default/2-875-giz2011-en-technology-review-urine-diversion.pdf |url-status=live }}</ref>{{rp|12}}<ref>{{Cite journal|last1=Udert|first1=K.M.|last2=Larsen|first2=T.A.|last3=Gujer|first3=W.|date=2006-12-01|title=Fate of major compounds in source-separated urine|url=https://iwaponline.com/wst/article/54/11-12/413/13916/Fate-of-major-compounds-in-sourceseparated-urine|journal=Water Science and Technology|language=en|volume=54|issue=11–12|pages=413–420|doi=10.2166/wst.2006.921|pmid=17302346|bibcode=2006WSTec..54..413U |issn=0273-1223|access-date=2021-08-02|archive-date=2022-03-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20220308032230/https://iwaponline.com/wst/article/54/11-12/413/13916/Fate-of-major-compounds-in-sourceseparated-urine|url-status=live|url-access=subscription}}</ref> |- ! Parameter !! Value |- | pH || 6.2 |- | Total nitrogen || 8,830&nbsp;mg/L |- | Ammonium/ammonia-N || 460&nbsp;mg/L |- | Nitrate and nitrite || 0.06&nbsp;mg/L |- | Chemical oxygen demand || 6,000&nbsp;mg/L |- | Total phosphorus || 800–2,000&nbsp;mg/L |- | Potassium || 2,740&nbsp;mg/L |- | Sulphate || 1,500&nbsp;mg/L |- | Sodium || 3,450&nbsp;mg/L |- | Magnesium || 120&nbsp;mg/L |- | Chloride || 4,970&nbsp;mg/L |- | Calcium || 230&nbsp;mg/L |} কম পৰিমাণ আৰু ঘনত্বৰ অন্যান্য যৌগ আৰু [[আয়ন]]ৰ উপস্থিতি মানুহৰ প্ৰস্ৰাৱত প্ৰায়ে দেখা যায়।<ref name=":1" /> ===ৰং=== [[File:P. 28 a chart showing urine colours and their meaning.jpg|thumb|চিকিৎসা বিশেষজ্ঞসকলে দীৰ্ঘদিন ধৰি প্ৰস্ৰাৱৰ ৰংক কিছুমান চিকিৎসাজনিত অৱস্থাৰ সৈতে সংযোগ কৰি আহিছে। বিভিন্ন প্ৰস্ৰাৱৰ ৰঙৰ চিকিৎসাজনিত প্ৰভাৱ দেখুওৱা মধ্যযুগীয় তালিকা]] *এইটোও চাওক: [[প্ৰস্ৰাৱৰ অস্বাভাৱিক ৰং]] প্ৰস্ৰাৱৰ ৰূপ ভিন্ন হয়, ই মূলতঃ শৰীৰে পোৱা পানীৰ মাত্ৰা, ঔষধৰ সৈতে পাৰস্পৰিক ক্ৰিয়া, খাদ্য, বা ৰোগৰ পৰা পোৱা যৌগ আৰু [[ৰঞ্জক চূৰ্ণ]] বা [[ৰং|ৰঙ]]ৰ দ্বাৰা হয়।<ref name=":1" /> সাধাৰণতে প্ৰস্ৰাৱ ৰংহীনৰ পৰা জাংফাই বৰণলৈকে স্বচ্ছ দ্ৰৱ, কিন্তু সাধাৰণতে শেঁতা হালধীয়া।<ref name=":1" /> সাধাৰণতে প্ৰস্ৰাৱৰ ৰং প্ৰধানকৈ [[ইউৰোবিলিন]]ৰ উপস্থিতিৰ পৰা আহে।<ref name="Voet">{{cite book |author1=John E. Hall |title=Guyton and Hall Textbook of Medical Physiology, 13th edition |publisher=Elsevier |year=2016 |isbn=978-1455770052 |page=885 |chapter=The liver as an organ |author1-link=John E. Hall (science writer)}}</ref> ইউৰোবিলিন হৈছে বয়সীয়াল ৰক্তকণিকা ধ্বংসৰ সময়ত [[হিম’গ্লবিন]]ৰ পৰা হিম বিভাজনৰ ফলত হোৱা চূড়ান্ত আৱৰ্জনা।<ref>{{Cite journal |last1=Hall |first1=Brantley |last2=Levy |first2=Sophia |last3=Dufault-Thompson |first3=Keith |last4=Arp |first4=Gabriela |last5=Zhong |first5=Aoshu |last6=Ndjite |first6=Glory Minabou |last7=Weiss |first7=Ashley |last8=Braccia |first8=Domenick |last9=Jenkins |first9=Conor |last10=Grant |first10=Maggie R. |last11=Abeysinghe |first11=Stephenie |last12=Yang |first12=Yiyan |last13=Jermain |first13=Madison D. |last14=Wu |first14=Chih Hao |last15=Ma |first15=Bing |date=January 2024 |title=BilR is a gut microbial enzyme that reduces bilirubin to urobilinogen |journal=Nature Microbiology |language=en |volume=9 |issue=1 |pages=173–184 |doi=10.1038/s41564-023-01549-x |pmid=38172624 |issn=2058-5276 |pmc=10769871}}</ref><ref>{{Cite web |last=Rayne |first=Elizabeth |date=2024-01-27 |title=Gotta go? We've finally found out what makes urine yellow |url=https://arstechnica.com/science/2024/01/gotta-go-weve-finally-found-out-what-makes-urine-yellow/ |access-date=2024-01-28 |website=[[Ars Technica]] |language=en-us}}</ref> ৰংহীন প্ৰস্ৰাৱে শৰীৰে অতিমাত্ৰা পানী পোৱাৰ ইংগিত দিয়ে। ড্ৰাগছ পৰীক্ষাত ৰংহীন প্ৰস্ৰাৱৰ দ্বাৰা অতিমাত্ৰা হাইড্ৰেচনৰ জৰিয়তে তেজত অবৈধ ড্ৰাগছ ধৰা পৰাৰ পৰা হাত সাৰিবলৈ চেষ্টা কৰা হ’ব পাৰে। *'''তেজ মিহলি প্ৰস্ৰাৱক''' [[হেমেচুৰিয়া]] বুলি কোৱা হয়, যিটো বিভিন্ন চিকিৎসাজনিত অৱস্থাৰ লক্ষণ। *'''ৰঙা বা বাদামী ৰঙৰ প্ৰস্ৰাৱ''' [[পৰ্ফাইৰিয়া]]ৰ ফলত হ’ব পাৰে ([[বিটুৰিয়া]]ৰ ফলত হোৱা নিৰাপদ,<ref name=":1" /> অস্থায়ী গোলাপী বা ৰঙা ৰঙৰ টিণ্টৰ সৈতে খেলিমেলি কৰিব নালাগে)। *'''বীট''' ([[বিটুৰিয়া]]) খোৱাৰ ফলত গোলাপী ৰঙৰ প্ৰস্ৰাৱ হ'ব পাৰে<ref name=":1" /> *'''গাঢ় হালধীয়া ৰঙৰ প্ৰস্ৰাৱ''' প্ৰায়ে শৰীৰত পানী কম হোৱাৰ ইংগিত দিয়ে। *'''কমলা ৰঙৰ প্ৰস্ৰাৱে''' [[ৰিফাম্পিন]] আৰু [[ফেনাজ’পাইৰিডিন]] আদি কিছুমান ঔষধৰ বাবে হয়। *'''গাঢ় কমলাৰ পৰা বাদামী ৰঙৰ প্ৰস্ৰাৱ''' [[জণ্ডিচ]], [[ৰেবড’মাই’লাইছিছ]] বা [[গিলবাৰ্ট চিনড্ৰম]]ৰ লক্ষণ হ’ব পাৰে। *'''সেউজীয়া প্ৰস্ৰাৱ''' শতমূল বা খাদ্য,{{cn}} সেউজীয়া ৰংযুক্ত পানীয় খোৱাৰ ফলত বা প্ৰস্ৰাৱৰ সংক্ৰমণৰ ফলত হ’ব পাৰে।<ref name=":1" /> *'''নীলা প্ৰস্ৰাৱ''' [[মিথাইলিন ব্লু]] (যেনে ঔষধত) বা নীলা ৰং থকা খাদ্য বা পানীয় গ্ৰহণৰ ফলত হ’ব পাৰে। *'''নীলা প্ৰস্ৰাৱৰ দাগ''' [[ব্লু ডায়েপাৰ চিনড্ৰম]]ৰ ফলত হ’ব পাৰে। *'''বেঙুনীয়া ৰঙৰ প্ৰস্ৰাৱ''' [[পাৰ্পল ইউৰিন বেগ চিনড্ৰম]]ৰ বাবে হ’ব পাৰে। *'''ক’লা বা গাঢ় ৰঙৰ প্ৰস্ৰাৱ'''ক মেলানুৰিয়া বুলি কোৱা হয় আৰু ইয়াৰ কাৰণ হ’ব পাৰে [[মেলানোমা]] বা নন-মেলানিন [[একিউট ইণ্টাৰমিটেণ্ট পৰ্ফাইৰিয়া]]। <gallery> File:Dark urine due low fluid intake.jpg|তৰল পদাৰ্থ কম সেৱনৰ বাবে প্ৰস্ৰাৱ ক’লা হৈ পৰে। File:HematuriaGross.jpg|[[তেজ]] ([[হেমেচুৰিয়া]])ৰ বাবে গাঢ় ৰঙা প্ৰস্ৰাৱ। File:Choluria.svg|[[ক’লুৰিয়া]]ৰ বাবে প্ৰস্ৰাৱ গাঢ় ৰঙা হয়। File:Pinkish urine beetroots 1.jpg|বীট খোৱাৰ ফলত হোৱাগোলাপী ৰঙৰ প্ৰস্ৰাৱ। File:IMAG0466.jpg|সেউজীয়া প্ৰস্ৰাৱ দীৰ্ঘদিন ধৰি [[প্ৰ’প’ফ’ল]]ৰ ব্যৱহাৰৰ সময়ত </gallery> ===গোন্ধ=== [[File:Urinating dog (7768361246).jpg|thumb|কুকুৰে প্ৰস্ৰাৱত ঘ্ৰাণ সংকেত ব্যৱহাৰ কৰি যোগাযোগ কৰে।<ref>{{Cite book |last=Miklósi |first=Ádám |url=https://books.google.com/books?id=_6BIDwAAQBAJ&pg=PA110 |title=The Dog: A Natural History |date=2018-04-03 |publisher=Princeton University Press |isbn=978-1-4008-8999-0 |language=en}}</ref>]] শৰীৰৰপৰা ওলাই যোৱাৰ কিছুসময়ৰ পাছত প্ৰস্ৰাৱে বেক্টেৰিয়াৰ দ্বাৰা এমোনিয়ালৈ পচন হোৱাৰ বাবে এমোনিয়াৰ দৰে প্ৰবল গোন্ধ লাভ কৰিব পাৰে।<ref>{{Cite web |title=What Is Urine? |url=https://my.clevelandclinic.org/health/body/urine |archive-url=https://web.archive.org/web/20260215192751/https://my.clevelandclinic.org/health/body/urine |archive-date=2026-02-15 |access-date=2026-02-28 |website=Cleveland Clinic |language=en}}</ref> সুস্থ ব্যক্তিৰ সতেজ প্ৰস্ৰাৱত সাধাৰণতে মাত্ৰ মৃদু গোন্ধ থাকে। প্ৰস্ৰাৱৰ অস্বাভাৱিকভাৱে প্ৰবল বা অপ্ৰীতিকৰ গোন্ধ ডিহাইড্ৰেচন, খাদ্য বা প্ৰস্ৰাৱৰ সংক্ৰমণৰ কাৰণে হ'ব পাৰে।<ref>{{Cite web |title=Strong smelling urine: causes of smelly urine and what it can indicate |url=https://tena.com.au/blogs/understanding-incontinence/strong-smelling-urine-causes |access-date=2026-02-28 |website=TENA |language=en-au}}</ref> মানুহৰ স্বাভাৱিক প্ৰস্ৰাৱৰ গোন্ধে ব্যক্তিৰ খাদ্যাভাস বা নিৰ্দিষ্ট ৰোগ প্ৰতিফলিত কৰিব পাৰে।<ref name=":1" /> উদাহৰণস্বৰূপে, ডায়েবেটিছ মেলিটাছ ৰোগী এজন ব্যক্তিয়ে প্ৰস্ৰাৱৰ মিঠা গোন্ধ দেখা দিব পাৰে। বৃক্কৰ ৰোগৰ বাবেও ইয়াৰ কাৰণ হ’ব পাৰে, যেনে বৃক্কৰ পাথৰ।{{cn}}ইয়াৰ উপৰি প্ৰস্ৰাৱত এমিনো এচিডৰ উপস্থিতিৰ ফলত (মেপেল চিৰাপ প্ৰস্ৰাৱৰ ৰোগ বুলি ধৰা পৰে) ইয়াৰ ফলত [[মেপেল চিৰাপ]]ৰ গোন্ধ ওলাব পাৰে।<ref>{{Cite web |title=Maple syrup urine disease |url=https://medlineplus.gov/genetics/condition/maple-syrup-urine-disease/ |access-date=2022-06-10 |website=National Library of Medicine |language=en}}</ref> শতমূল খালে শৰীৰত শতমূলৰ এচিডৰ বিভাজনৰ ফলত হোৱা শাক-পাচলিৰ দৰে তীব্ৰ গোন্ধ ওলাব পাৰে।<ref>{{cite journal |vauthors=Lison M, Blondheim SH, Melmed RN | title = A polymorphism of the ability to smell urinary metabolites of asparagus | journal = Br Med J | volume = 281 | issue = 6256 | pages = 1676–8 | year = 1980 | pmid = 7448566 | pmc = 1715705 | doi = 10.1136/bmj.281.6256.1676 }}</ref> একেদৰে কেশৰ, মদ, কফি, টুনা মাছ আৰু পিঁয়াজ সেৱন কৰিলেও টেলটেল গোন্ধ পোৱা যায়।<ref>{{cite web |url=https://s-space.snu.ac.kr/bitstream/10371/124274/1/000000024821.pdf |title=Fate of Nitrogen in Urine Separated Toilet Systems |last=Hashemi |first=Shervin |date= |website=s-space.snu.ac.kr |publisher= |access-date=March 15, 2021 |quote="Likewise consumption of saffron, alcohol, coffee, tuna fish, and onion can result in telltale scents." |archive-date=July 27, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210727175010/https://s-space.snu.ac.kr/bitstream/10371/124274/1/000000024821.pdf |url-status=live }}</ref> বিশেষকৈ টেঙা খাদ্যয়ো একেধৰণৰ প্ৰভাৱ পেলাব পাৰে, কাৰণ ইয়াৰ যৌগসমূহ শৰীৰৰপৰা ওলাই অহাৰ আগতে সম্পূৰ্ণৰূপে ভাঙি নোযোৱাকৈ বৃক্কৰ মাজেৰে পাৰ হৈ যায়।<ref>{{cite book|author1=Stefan Gates|author2=Max La Riviere-Hedrick|title=Gastronaut: adventures in food for the romantic, the foolhardy, and the brave|url=https://books.google.com/books?id=dlSXXguGw9UC&pg=PA87|access-date=27 April 2011|date=15 March 2006|publisher=Houghton Mifflin Harcourt|isbn=978-0-15-603097-7|pages=87–|archive-url=https://web.archive.org/web/20130526060911/http://books.google.com/books?id=dlSXXguGw9UC&pg=PA87|archive-date=26 May 2013|url-status=live}}</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20110713222322/http://www.livestrong.com/article/248141-foods-that-affect-the-odor-of-urine/ Foods that Affect the Odor of Urine]. ''livestrong.com''. December 27, 2010.</ref> ===পি এইচ=== সাধাৰণতে পি এইচ ৫.৫ৰপৰা ৭ৰ ভিতৰত থাকে আৰু গড়ে ৬.২ হয়।<ref name="RoseParker2015" /> হাইপাৰইউৰিকোছুৰিয়া ৰোগীৰ ক্ষেত্ৰত এচিডিক প্ৰস্ৰাহে বৃক্ক, মূত্ৰনলী বা মূত্ৰাশয়ত ইউৰিক এচিডৰ পাথৰ গঠনত অৰিহণা যোগাব পাৰে।<ref name="pmid11676906">{{cite journal | vauthors = Martín Hernández E, Aparicio López C, Alvarez Calatayud G, García Herrera MA | title = [Vesical uric acid lithiasis in a child with renal hypouricemia] | language = es | journal = An. Esp. Pediatr. | volume = 55 | issue = 3 | pages = 273–6 | year = 2001 | pmid = 11676906 | url = http://db.doyma.es/cgi-bin/wdbcgi.exe/doyma/mrevista.pubmed_full?inctrl=05ZI0103&rev=37&vol=55&num=3&pag=273 | access-date = 2008-12-25 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090327023934/http://db.doyma.es/cgi-bin/wdbcgi.exe/doyma/mrevista.pubmed_full?inctrl=05ZI0103&rev=37&vol=55&num=3&pag=273 | archive-date = 2009-03-27 | url-status = dead | archivedate = 2009-03-27 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20090327023934/http://db.doyma.es/cgi-bin/wdbcgi.exe/doyma/mrevista.pubmed_full?inctrl=05ZI0103&rev=37&vol=55&num=3&pag=273 | deadurl = yes }}</ref> প্ৰস্ৰাৱৰ পি এইচ চিকিৎসকে বা ঘৰতে নিৰীক্ষণ কৰিব পাৰে।<ref> {{cite web |title=Urine pH |publisher=MedlinePlus Medical Encyclopedia |access-date=December 26, 2008 |url=https://medlineplus.gov/ency/article/003583.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20081217080951/http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/003583.htm |archive-date=December 17, 2008 |url-status=live }}</ref> মাংস আৰু দুগ্ধজাত সামগ্ৰীৰপৰা অধিক প্ৰটিনযুক্ত খাদ্যৰ লগতে মদ্যপানে প্ৰস্ৰাৱৰ পি এইচ হ্ৰাস কৰিব পাৰে, আনহাতে পটাছিয়াম আৰু জৈৱিক এচিডে যেনে ফল-মূল আৰু শাক-পাচলি অধিক খাদ্যৰপৰা পোৱা খাদ্যই পি এইচ বৃদ্ধি কৰিব পাৰে আৰু ইয়াক অধিক ক্ষাৰকীয় কৰি তুলিব পাৰে।<ref name="RoseParker2015" /> জনপ্ৰিয়ভাৱে প্ৰস্ৰাৱৰ পি এইচ হ্ৰাস কৰা বুলি ভবা ক্ৰেনবেৰীয়ে প্ৰকৃততে প্ৰস্ৰাৱক এচিডিকৰণ নকৰা দেখা গৈছে।<ref>{{cite journal |vauthors=Avorn J, Monane M, Gurwitz JH, Glynn RJ, Choodnovskiy I, Lipsitz LA | title = Reduction of bacteriuria and pyuria after ingestion of cranberry juice | journal = JAMA: The Journal of the American Medical Association | volume = 271 | issue = 10 | pages = 751–4 | year = 1994 | pmid = 8093138 | quote = We did not find evidence that urinary acidification was responsible for the observed effect, since the median pH of urine samples in the cranberry group (6.0) was actually higher than that in the experimental group (5.5). While cranberry juice has been advocated as a urinary acidifier to prevent urinary tract infections, not all studies have shown a reduction in urine pH with cranberry juice ingestion, even with consumption of 2000 mL per day. | doi=10.1001/jama.1994.03510340041031}}</ref> প্ৰস্ৰাৱৰ পি এইচ হ্ৰাস কৰিব পৰা ঔষধসমূহৰ ভিতৰত এমোনিয়াম ক্লৰাইড, ক্ল'ৰ'থাইয়াজাইড প্ৰস্ৰাৱৰ ঔষধ আৰু মিথেনামাইন মেণ্ডেলেট আদি অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>[https://www.medlineplus.gov/ency/article/003583.htm Urine pH: MedlinePlus Medical Encyclopedia] . Nlm.nih.gov (2011-03-28). Retrieved on 2011-04-27.</ref><ref>[http://healthguide.howstuffworks.com/urine-ph-dictionary.htm Discovery Health "Urine PH – Medical Dictionary"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100330053350/http://healthguide.howstuffworks.com/urine-ph-dictionary.htm |date=2010-03-30 }}. Healthguide.howstuffworks.com (2007-05-16). Retrieved on 2011-04-27.</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== g369q8rzdymqona3azuv7343q6gessb 0 138664 627268 626657 2026-08-14T19:21:45Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 11 sources and tagging 6 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 627268 wikitext text/x-wiki {{Short description|ভাৰতীয় আলোকচিত্ৰশিল্পী}} {{Use Indian English|date=নৱেম্বৰ ২০১৩}} {{Use dmy dates|date=মাৰ্চ ২০১৯}} {{Infobox person | image = Abul Kalam Azad.JPG | caption = হিমালয়ৰ কাচাত আজাদ, ২০১২ | birth_name = <!-- only use if different from name --> | birth_date = {{Birth date and age|df=y|1964|09|24}} | birth_place = [[কেৰালা]], [[ভাৰত]] | death_date = <!-- {{Death date and age|df=y|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} or {{Death-date and age|df=yes|death date†|birth date†}} --> | death_place = | other_names = | occupation = আলোকচিত্ৰশিল্পী | known_for = }} '''আবুল কালাম আজাদ''' (জন্ম: ২৪ ছেপ্টেম্বৰ ১৯৬৪) এগৰাকী বিশিষ্ট সমসাময়িক ভাৰতীয় আলোকচিত্ৰশিল্পী।<ref>{{Cite web|url=http://www.abulkalamazad.in/|title=Home|trans-title=মুখ্য পৃষ্ঠা|first=আবুল কালাম|last=আজাদ|website=আবুল কালাম আজাদ|access-date=৪ জানুৱাৰী ২০২১}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=1b8bFdGXflQ|title=War Wedding Widows You tube - YouTube|trans-title=ৱাৰ ৱেডিং ৱিড'জ ইউটিউব - ইউটিউব|website=www.youtube.com|access-date=৪ জানুৱাৰী ২০২১}}</ref><ref>এক্সপ্ল'ৰিং এভ্ৰি এংগ'ল, প্ৰিয়দৰ্শিনী শৰ্মা, দ্য হিন্দু, ১৬ জুন ২০০৬</ref><ref>এড্ৰেছিং গান্ধী, চাহমত, নতুন দিল্লী, ১৯৯৫, পৃষ্ঠা ১০৯</ref><ref>গিফ্ট ফৰ ইণ্ডিয়া, চাহমত, নতুন দিল্লী, ১৯৯৭</ref> আবুলৰ আলোকচিত্ৰকৰ্মসমূহ প্ৰধানকৈ আত্মজীৱনীমূলক। এইবোৰে ৰাজনীতি, সংস্কৃতি, [[সমসাময়িক ইতিহাস]], [[লিংগ]] আৰু [[কামুকতা]] আদি দিশসমূহ উন্মোচিত কৰে। তেওঁৰ কৰ্মৰাজিয়ে সমসাময়িক ভাৰতীয় ইতিহাসক পুনৰ অধ্যয়ন কৰাৰ প্ৰয়াস কৰে। এই ইতিহাসত সাধাৰণ মানুহৰ উপস্থিতি দেখা নাযায় আৰু ইয়াক ঘাইকৈ ধুনীয়া ছবি আৰু প্ৰতীকৰ জৰিয়তে উপস্থাপন কৰা হয়। আবুলৰ কৰ্মৰাজিয়ে এই ইতিহাসৰ সাধাৰণ বৰ্ণনামূলক আলোচনাত সক্ৰিয় হস্তক্ষেপ কৰে। তেওঁ আলোকচিত্ৰশিল্পৰ দৰে একেই আহিলা ব্যৱহাৰ কৰি ইয়াৰ এক পেৰ'ডী বা ব্যংগাত্মক ৰূপ সৃষ্টি কৰে। এই আহিলাই 'প্ৰকৃত' মানৱীয় অভিজ্ঞতাৰপৰা ইতিহাস গঢ়ি তোলে। 'সামগ্ৰিকভাৱে, আজাদৰ কৰ্মৰাজিক ব্যক্তিগত স্মৃতিৰ স্তৰত স্থানীয় ক্ষুদ্ৰ-ইতিহাসৰ এক সংগ্ৰহালয় গঢ়ি তোলাৰ প্ৰয়াস হিচাপে চাব পাৰি। সেই অৰ্থত, তেওঁৰ কৰ্মৰাজিয়ে তেওঁৰ জন্মভূমি আৰু ইয়াৰ মানুহৰ একপ্ৰকাৰৰ সামাজিক নৃতত্ত্ব দাঙি ধৰে। অৱশ্যে, এইবোৰ পৰম্পৰাগত বস্তুনিষ্ঠ তথ্যচিত্ৰৰ দৰে নহ'বও পাৰে। '<ref>আবুল কালাম আজাদ ফটোগ্ৰাফী, অধ্যাপক আৰ. নন্দকুমাৰ, মুৰব্বী, দৃশ্যকলা বিভাগ, আইজিএনচিএ</ref> আবুল কালাম আজাদ হৈছে ইটিপি অৰ্থাৎ [[একালোকম ট্ৰাষ্ট ফৰ ফটোগ্ৰাফী]]ৰ মূল হোতা। এই ট্ৰাষ্টটো সমসাময়িক আলোকচিত্ৰশিল্পৰ সংৰক্ষণ আৰু প্ৰসাৰৰ বাবে সমৰ্পিত। তেওঁ [[প্ৰজেক্ট ৩৬৫]]ৰো সঞ্চালক।<ref name="thehindu.com">{{cite web|url=https://www.thehindu.com/features/metroplus/society/ekalokam-trust-for-photography/article6764338.ece|title=365 days of visual history|trans-title=৩৬৫ দিনৰ দৃশ্যগত ইতিহাস|first=কে.|last=প্ৰদীপ|date=৭ জানুৱাৰী ২০১৫|work=দ্য হিন্দু}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://bangaloremirror.indiatimes.com/entertainment/lounge/project-365-photo-archive-Tiruvannamalai-temple-town-photo-series-bangalore-mirror/articleshow/38811967.cms|title=A 360-degree view of Tiruvannamalai|trans-title=তিৰুৱন্নমালাইৰ এক ৩৬০-ডিগ্ৰী দৃশ্য|website=বাংগালোৰ মিৰ'ৰ|access-date=৪ জানুৱাৰী ২০২১}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/cities/bengaluru/2014/jul/21/snapshots-of-a-sepia-tinted-past-and-a-glistening-present-638267.html|title=Snapshots of a sepia tinted past and a glistening present|trans-title=চেপিয়া ৰঙৰ অতীত আৰু এক উজ্জ্বল বৰ্তমানৰ চিত্ৰ|website=দ্য নিউ ইণ্ডিয়ান এক্সপ্ৰেছ|access-date=৪ জানুৱাৰী ২০২১}}</ref> ই হৈছে এক ৰাজহুৱা আলোকচিত্ৰ কলা প্ৰকল্প। প্ৰাচীন [[তামিলকম]]ৰ দ্ৰুতগতিত সলনি হোৱা সংস্কৃতি আৰু জীৱন-শৈলীৰ আলোকচিত্ৰসমূহ সামূহিকভাৱে সৃষ্টি আৰু সংৰক্ষণ কৰাই ইয়াৰ উদ্দেশ্য। তেওঁ ফটো মেইল অনলাইন আলোচনীৰ মুখ্য সম্পাদক।<ref>http://www.photomail.org</ref> == জীৱনী == ১৯৬৪ চনৰ ২৪ ছেপ্টেম্বৰত [[কেৰালা]]ত আবুলৰ জন্ম হৈছিল। তেওঁৰ পৰিয়ালটো [[তামিলনাডু]]ৰপৰা প্ৰব্ৰজন কৰি আহিছিল। [[কোচি]]ৰ ঐতিহাসিক কেন্দ্ৰ [[মট্টাঞ্চেৰী]]ত তেওঁ ডাঙৰ-দীঘল হৈছিল। সৰুৰেপৰাই আবুলৰ আলোকচিত্ৰশিল্পী হিচাপে প্ৰতিভা ফুটি উঠিছিল। নিজৰ দক্ষতা বিকাশৰ বাবে তেওঁ গৃহচহৰৰ এটা ষ্টুডিঅ'ত শিক্ষানবিছ হিচাপে যোগদান কৰিছিল। ১৯৮০-ৰ দশকত তেওঁ মট্টাঞ্চেৰীত 'জেন ষ্টুডিঅ'' স্থাপন কৰে। ইয়াৰ জৰিয়তে তেওঁ ভাৰত আৰু বিদেশৰ বহুতো আগশাৰীৰ বাতৰি সংস্থা, বাতৰিকাকত আৰু আলোচনীত কাম কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। ১৯৯০ চনত তেওঁ দিল্লীলৈ গুচি যায় আৰু [[প্ৰেছ ট্ৰাষ্ট অৱ ইণ্ডিয়া]]ৰ ([[নতুন দিল্লী]] ব্যুৰ') (১৯৯০–১৯৯৬) সৈতে ফটো-সাংবাদিক হিচাপে কাম কৰে। এই সময়ছোৱাতে তেওঁ উচ্চ শিক্ষাৰ বাবে ইউৰোপলৈ গৈছিল। তেওঁক বিভিন্ন জলপানীৰে সহায় কৰা হৈছিল। ইয়াৰে এটা ফৰাচী চৰকাৰে তেওঁক প্ৰদান কৰিছিল। তেওঁ যুক্তৰাজ্যৰ চাৰ্লছ ৱালেছ বঁটাও (ফেল'শ্বিপ ১৯৯৫) লাভ কৰিছিল। তেওঁ নিজৰ আগ্ৰহৰ বিষয় '[[কলা আলোকচিত্ৰশিল্প]]'ক আগুৱাই নিবলৈ আশা ব্যঞ্জক ফটো-সাংবাদিকৰ কেৰিয়াৰ ত্যাগ কৰে। ১৯৯৪ চনত কেৰালা কলাদীপমত তেওঁৰ প্ৰথমখন প্ৰদৰ্শনী 'ফ্ৰণ্টিয়াৰ পীপল' অনুষ্ঠিত হৈছিল। ১৯৯৬ চনত নতুন দিল্লীৰ মেক্স মুলাৰ ভৱনত তেওঁৰ প্ৰথমখন ৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ৰ প্ৰদৰ্শনী 'ভায়োলেন্স আনডান' অনুষ্ঠিত হৈছিল। তেতিয়াৰেপৰা আবুলৰ কৰ্মৰাজি ভাৰত আৰু বিদেশত বহুলভাৱে প্ৰদৰ্শিত হৈ আহিছে। ২০০০ চনত তেওঁ নিজৰ জন্মস্থান মট্টাঞ্চেৰীলৈ উভতি আহে। তাতেই বজাৰ ৰোড আৰু বন্দৰৰ সন্মুখভাগৰ মাজত থকা প্ৰাচীন গুদামঘৰসমূহৰ অনুপ্ৰেৰণাদায়ক পৰিৱেশত তেওঁ 'মায়ালোকম' নামৰ ষ্টুডিঅ'টো স্থাপন কৰে। অতি সোনকালেই মায়ালোকম ষ্টুডিঅ' স্থানীয় লোকসকলৰ লগতে বিভিন্ন বিভাগৰ ৰাষ্ট্ৰীয় আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় শিল্পী তথা অনুৰাগীসকলৰ বাবে এক সাংস্কৃতিক কেন্দ্ৰ হৈ পৰে। অৱশেষত, এমা বাৰ্ক-গেফনী, গায়ত্ৰী গামুজ আৰু আনন্দ ফেলিক্স স্কাৰিয়াৰ দৰে অন্যান্য শিল্পীসকলক অন্তৰ্ভুক্ত কৰি মায়ালোকম 'মায়ালোকম আৰ্ট কালেক্টিভ'লৈ ৰূপান্তৰিত হয়। এই সামূহিক স্থানটোত মায়ালোকম ষ্টুডিঅ', লীলা গেলাৰী, মচলা কোম্পানী ডিজাইন ষ্ট'ৰ আৰু বাদল নামৰ এখন বিকল্প দোকান অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। ইয়াত নিয়মীয়াকৈ কলা প্ৰদৰ্শনী আৰু বিনামূলীয়া সংগীতানুষ্ঠান (স্থানীয় লোক আৰু পেছাদাৰী সংগীতজ্ঞসকলৰ মাজত মতবিনিময়মূলক সংগীতানুষ্ঠান) অনুষ্ঠিত হৈছিল।<ref>{{cite web|url=http://www.hindu.com/fr/2006/06/16/stories/2006061600480300.htm|archive-url=https://archive.today/20130703185521/http://www.hindu.com/fr/2006/06/16/stories/2006061600480300.htm|url-status=dead|archive-date=3 July 2013|work=[[দ্য হিন্দু]]|title=Exploring every angle|trans-title=প্ৰতিটো দৃষ্টিকোণ অন্বেষণ|date=১৬ জুন ২০০৬|access-date=১১ অক্টোবৰ ২০১৪}}{{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.hindu.com/mp/2003/12/25/stories/2003122501520100.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20041110193931/http://www.hindu.com/mp/2003/12/25/stories/2003122501520100.htm|url-status=dead|archive-date=10 November 2004|work=[[দ্য হিন্দু]]|title=Cultures merge across the backwaters|trans-title=বেকৱাটাৰ্ছৰ সিপাৰে সংস্কৃতিৰ মিলন|date=২৫ ডিচেম্বৰ ২০০৩|access-date=১১ অক্টোবৰ ২০১৪|archivedate=10 November 2004|archiveurl=https://web.archive.org/web/20041110193931/http://www.hindu.com/mp/2003/12/25/stories/2003122501520100.htm|deadurl=yes}}</ref> ২০০১ চনত মায়ালোকম আৰ্ট কালেক্টিভ আৰু কাশী আৰ্ট কেফেৰ উদ্যোগত কোচিৰ প্ৰথমটো সমসাময়িক কলা মহোৎসৱ 'এনকাউণ্টাৰ' আৰম্ভ হয়। ইয়াক [[কোচি-মুজিৰিছ বিয়েনাল]]ৰ একপ্ৰকাৰৰ পূৰ্বসুৰী বুলি ক'ব পাৰি।<ref name="thehindu.com"/><ref>{{cite web|url=https://bangaloremirror.indiatimes.com/opinion/others/Kochi-Muzris-Biennale-Lalith-Kala-Academy-Jitish-Kallat/articleshow/45828908.cms|title=What you see when you see: A significant exposition of visual arts|trans-title=আপুনি যেতিয়া চায় তেতিয়া কি দেখে: দৃশ্যকলাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰদৰ্শনী|last1=বাংগালোৰ মিৰ'ৰ ব্যুৰ' |date=১০ জানুৱাৰী ২০১৫|website=বাংগালোৰ মিৰ'ৰ}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://bangaloremirror.indiatimes.com/opinion/others/Kochi-Muzris-Biennale-Lalith-Kala-Academy-Jitish-Kallat/articleshow/45828908.cms|title=What you see when you see: A significant exposition of visual arts|trans-title=আপুনি যেতিয়া চায় তেতিয়া কি দেখে: দৃশ্যকলাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰদৰ্শনী|last=জয়ৰাম|first=সুৰেশ|date=১০ জানুৱাৰী ২০১৫|work=বাংগালোৰ মিৰ'ৰ|access-date=৩ জুলাই ২০১৯|publisher=দ্য টাইমছ অৱ ইণ্ডিয়া}}</ref> এই মহোৎসৱখন মায়ালোকম আৰ্ট কালেক্টিভ আৰু কাশী আৰ্ট কেফেত অনুষ্ঠিত হৈছিল। অজয়ণ নাম্বুথিৰি, জ'ছ মেনুৱেল ভাল, বাৱা চেল্লাদুৰাই, সুৰেশ জয়ৰাম, বিবেক বিলাসিনী আৰু [[ৰাজন গুৰুকল|ড° ৰাজন গুৰুকল]]ৰ দৰে বিশিষ্ট শিল্পী আৰু শিক্ষাবিদসকলে এই পষেকজোৰা কলা মহোৎসৱত অংশগ্ৰহণ কৰিছিল। ইয়াত চলচ্চিত্ৰ প্ৰদৰ্শন, গ্ৰন্থ পঠনৰ অনুষ্ঠান, নাটক, কলা প্ৰদৰ্শনী আৰু আলোচনাচক্ৰ আদি অন্তৰ্ভুক্ত আছিল।<ref>দ্য ফাৰ্ষ্ট 'এনকাউণ্টাৰ', আনন্দ হৰিদাস, দ্য হিন্দু, ১৬ আগষ্ট ২০০১</ref><ref>'এনকাউণ্টাৰ উইথ ৰিয়েলিটিজ, আনন্দ হৰিদাস, দ্য হিন্দু</ref><ref>আনন্দ হৰিদাস, দ্য ৰেষ্ট অৱ এনকাউণ্টাৰ, দ্য হিন্দু</ref><ref>শ্বেডছ অৱ ছাইলেন্স, আনন্দ হৰিদাস, দ্য হিন্দু</ref> ২০০৫ চনত মায়ালোকম আৰ্ট কালেক্টিভ আনুষ্ঠানিকভাৱে ভংগ কৰা হয়। কিন্তু আবুলৰ মায়ালোকম ষ্টুডিঅ'ই একেটা ভৱনতে ২০১০ চনলৈকে কাম চলাই গৈছিল।<ref>{{cite web|url=http://johnyml.blogspot.in/2010/09/moving-out-of-mayalokam-world-of.html|title=By All Means Necessary|trans-title=যিকোনো উপায়েৰে প্ৰয়োজনীয়|publisher=Johnyml.blogspot.in|access-date=১১ অক্টোবৰ ২০১৪}}</ref> ২০১০ চনত আবুল কালাম আজাদ তামিলনাডুৰ [[তিৰুৱন্নমালাই]]লৈ গুচি যায়। ইয়াত আবুল কালাম আজাদে [[একালোকম ট্ৰাষ্ট ফৰ ফটোগ্ৰাফী]] গঠনৰ পদক্ষেপ গ্ৰহণ কৰে। কুলান্থিভেল আৰু তুলসী স্বৰ্ণ লক্ষ্মীৰ সৈতে যুটীয়াভাৱে প্ৰতিষ্ঠা কৰা এই ট্ৰাষ্টটো ২০১৩ চনত এক অলাভজনক প্ৰতিষ্ঠান হিচাপে পঞ্জীভুক্ত হৈছিল। == অনুদান আৰু জলপানী == ২০১৭ আৰু ২০১৮ [[ইণ্ডিয়া ফাউণ্ডেচন ফৰ দ্য আৰ্টছ]]ৰ অনুদান প্ৰাপক ২০১২ – ২০১৪ ছিনিয়ৰ ফেল'শ্বিপ, সংস্কৃতি মন্ত্ৰ্যালয়, ভাৰত চৰকাৰ ১৯৯৫ যুক্তৰাজ্যত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰীৰ বাবে চাৰ্লছ ৱালেছ বঁটা ১৯৯৪ আলোকচিত্ৰশিল্পৰ উচ্চ শিক্ষাৰ বাবে ফৰাচী চৰকাৰৰ জলপানী == প্ৰাৰম্ভিক কৰ্মৰাজি (১৯৮০–১৯৯৯) == [[এনালগ ফটোগ্ৰাফী]] মাধ্যম ব্যৱহাৰ কৰি আজাদে তেওঁৰ ব্যক্তিগত আৰু সামাজিক জীৱনৰ তথ্যচিত্ৰ নিৰ্মাণ কৰে। তেওঁৰ কৰ্মৰাজিবোৰ ঘাইকৈ তেওঁ বাস কৰা ঠাইখন, সেই সময়ৰ সামাজিক-ৰাজনৈতিক গতিশীলতা, প্ৰযুক্তিগত অগ্ৰগতি আদিৰ সৈতে জড়িত আছিল। এইবোৰ স্থানীয় সংস্কৃতি আৰু ঐতিহাসিক প্ৰেক্ষাপটৰ সৈতেও ওতপ্ৰোতভাৱে সম্পৰ্কিত। আবুল কেইবাখনো আলোচনী আৰু বাতৰিকাকতত ফটো-সাংবাদিক আৰু সম্পাদক হিচাপে কাম কৰিছিল। এই সময়ছোৱাত কৰা কামবোৰত ইয়াৰ প্ৰতিফলন দেখা পোৱা যায়। তেওঁ উচ্চ শিক্ষাৰ বাবে ইউৰোপ আৰু লণ্ডনলৈ গৈছিল, যিয়ে তেওঁৰ কৰ্মৰাজিত গভীৰ প্ৰভাৱ পেলাইছিল।<ref>ফেচিং দ্য ৱৰ্ল্ড, এ ফটোগ্ৰাফাৰ্ছ প্ৰফাইল, দ্য ইণ্ডিয়া মেগাজিন, ১৯৮৯</ref><ref>পাৱাৰ পইণ্টছ, অফিচেছ অৱ পলিটিকেল পাৰ্টিজ, ডিজাইন ডাইজ্যেষ্ঠ, ১৯৯৬</ref> == ৰং কৰা আলোকচিত্ৰ (১৯৯২–২০১৩) == ৰং কৰা আলোকচিত্ৰ বা [[আলোকচিত্ৰত হাতেৰে ৰং কৰা]] বুলিলে সাধাৰণতে এখন ক'লা-বগা আলোকচিত্ৰৰ প্ৰিণ্টত হাতেৰে ৰং যোগ কৰাক বুজায়। ইয়াৰদ্বাৰা ঘাইকৈ আলোকচিত্ৰখনৰ বাস্তৱতা বৃদ্ধি কৰা হয় বা ইয়াক কলাত্মক উদ্দেশ্যত ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ১৯৯০-ৰ দশকৰ আৰম্ভণিৰপৰাই আজাদে বিভিন্ন ধৰণৰ ৰং কৰা আলোকচিত্ৰৰ পৰীক্ষণ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিছিল।<ref>হেণ্ড পেইণ্টেড ফটোগ্ৰাফছ, নাথিং মাৰ্কছ, কে.এছ. শ্বেখাৱত, ডিজাইন ডাইজ্যেষ্ঠ, ছেপ্টেম্বৰ ১৯৯৬</ref> 'আজাদৰ প্ৰাৰম্ভিক পৰীক্ষণসমূহত নেগেটিভৰ পৰিৱৰ্তন আৰু হাতেৰে ৰং কৰা আদিৰ বিভিন্ন সংমিশ্ৰণ অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ হাতেৰে সলনি কৰা প্ৰিণ্টসমূহৰ স্কেন ডিজিটেলভাৱেও সলনি কৰিছিল। আজাদৰ ব্যাৱহাৰিক পৰীক্ষণসমূহ নিৰন্তৰভাৱে চলি আছিল (আৰু এতিয়াও আছে)। ইয়াৰ ফলস্বৰূপে কেইবাখনো শৃংখলা সৃষ্টি হৈছে, যাৰ প্ৰতিটোৰ নিজা সুকীয়া দৃষ্টিভংগী আৰু ৰূপ আছে। '<ref>ফটোজ অৱ দ্য গডছ, খ্ৰিষ্ট'ফাৰ পিনী, অক্সফ'ৰ্ড, ২০০৪</ref><ref>এন ইনক্লুচিভ অট'প্সী অৱ এ নন-এক্সিঁচটেণ্ট কৰ্প্ছ, ৱাছৱো ভি ৱাছৱো, কভাৰ ষ্ট'ৰী, আৰ্ট এণ্ড ডীল, ইছ্যু ৬১/ভলিউম ৮ নম্বৰ জুলাই ২০১৩</ref><ref>{{cite web|url=http://www.artanddealmagazine.com/|title=Welcome to Art and Deal Magazine|trans-title=আৰ্ট এণ্ড ডীল মেগাজিনলৈ স্বাগতম|publisher=Artanddealmagazine.com|access-date=১১ অক্টোবৰ ২০১৪}}</ref> প্ৰিণ্ট কৰা আলোকচিত্ৰৰ ওপৰত ৰং কৰা আৰু মাল্টি-মিডিয়াৰ কাম তেওঁৰ প্ৰাৰম্ভিক কৰ্মৰাজিত প্ৰধানকৈ দেখা পোৱা যায়। ডুডলিং, নেগেটিভ আৰু প্ৰিণ্ট কৰা আলোকচিত্ৰত আঁচোৰ মৰা, [[চেৰিগ্ৰাফ]] প্ৰিণ্টিং, আলোকচিত্ৰৰ ওপৰত চিলাই কৰা, মণি লগোৱা আদি তেওঁ ব্যৱহাৰ কৰা অন্যান্য শৈলী। আবুলৰ পৰীক্ষণত একে সময়তে দুটা বা তিনিটা নেগেটিভ এক্সপ'জ কৰা, নতুন ছবি সৃষ্টি কৰিবলৈ বিভিন্ন নেগেটিভ কাটি সংযোগ কৰা আদিও অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। 'আবুল আলোকচিত্ৰৰ ওপৰত ছবি আঁকে। তেওঁ কিছুমান ছবিত আঁচোৰ মৰা আৰু খোদিত কৰাৰ কামত লিপ্ত হয়— প্ৰায়ে তৰোৱাল, জোঁৰ আৰু বলপ্ৰয়োগৰ অন্যান্য সঁজুলিৰ দৰে হিংসাৰ প্ৰতীকসমূহ ব্যৱহাৰ কৰে। এই প্ৰক্ৰিয়াটোৱে যাদুবিদ্যা বা আচাৰ-অনুষ্ঠানৰ ৰূপান্তৰৰ ভাব জগাই তোলে। ইয়াত হিংসা তীব্ৰ, আৰু ইয়াৰ ফলাফলক একপ্ৰকাৰৰ পুনৰুত্থান হিচাপে চাব পাৰি। ইয়াৰ জৰিয়তে আবুলৰ দ্বিমাত্ৰিক কৰ্মৰাজিয়ে প্ৰত্যক্ষভাৱে সমসাময়িক সামাজিক জীৱনৰ আলোচনাত প্ৰৱেশ কৰে। তেওঁ নেতিবাচকতাক নস্যাৎ কৰে আৰু হিংসাক উলংঘা কৰে। ইয়াৰ জৰিয়তে তেওঁ সৃষ্টি আৰু ধ্বংস, আধ্যাত্মিকতাবাদ আৰু মৌলবাদ, শান্তিবাদ আৰু ফেচীবাদ আদি সামাজিক দ্বান্দ্বিকতাৰ মাজত দুলি থকা কৰ্মৰাজি সৃষ্টি কৰে। '<ref>ভায়োলেন্স – কেমিকেল ষ্ট্ৰেটেজিজ অৱ ভায়োলেশ্যন, জনি এম.এল. আৰু মৃণাল এম. কুলকাৰ্ণী, শিল্প সমালোচক, নতুন দিল্লী, ১৯৯৬</ref> == জনপ্ৰিয় কৰ্মৰাজি == === ডিভাইন্ ফেচাড === আবুল কালাম আজাদৰ 'ডিভাইন্ ফেচাড' (১৯৯০–১৯৯৫) শৃংখলাটো আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত বহুলভাৱে আলোচিত আৰু প্ৰদৰ্শিত হৈছে। মানৱ সভ্যতাৰ ইতিহাসক মানুহৰ যাযাবৰী অনিশ্চয়তাৰপৰা এক স্থায়ী বসতিলৈ পৰিৱৰ্তন হিচাপে চাব পাৰি। কিন্তু সেয়াই শেষ নাছিল। তেওঁলোকৰ বাবে নিজৰ অঞ্চলত বসতি স্থাপন কৰাৰ দৰেই অন্যৰ অঞ্চল আক্ৰমণ কৰা আৰু তাত বসবাস কৰিবলৈ তথা শাসন কৰিবলৈ স্থাপত্যৰ গাঁথনি নিৰ্মাণ কৰাটোও সমানেই গুৰুত্বপূৰ্ণ আছিল। এই অৰ্থত, সমগ্ৰ বিশ্বৰ স্থাপত্যসমূহে সভ্যতাৰ বিকাশৰ প্ৰমাণ দিয়ে। এইবোৰ হৈছে আক্ৰমণৰ প্ৰতীক, ক্ষমতাৰ কেন্দ্ৰ আৰু ক্ষমতা বিনিময়ৰ ক্ষেত্ৰত বুজা-বুজিৰ স্থান। এই বিশাল স্থাপত্যসমূহৰ তুলনাত সাধাৰণ মানুহৰ অস্তিত্ব তেনেই নগণ্য হৈ পৰে, যিসকল সদায় ক্ষমতাহীন হৈয়েই ৰৈ যায়। সাধাৰণ মানুহ স্পষ্টভাৱে এই ইতিহাসৰপৰা অনুপস্থিত। আবুলৰ কৰ্মৰাজিয়ে এই ইতিহাসক পুনৰ অধ্যয়ন কৰাৰ প্ৰয়াস কৰে।<ref name="variant.org.uk">{{cite web|url=http://www.variant.org.uk/4texts/Michelle_McGuire.html |title=Variant – issue 4 – Divine Façades, Michelle McGuire|trans-title=ভেৰিয়েণ্ট – সংখ্যা ৪ – ডিভাইন্ ফেচাডছ, মিচেল মেকগুৱাৰ|publisher=Variant.org.uk|access-date=১১ অক্টোবৰ ২০১৪}}</ref> '১৯৯০-ৰ দশকত আবুল [[উত্তৰ ভাৰত]]ৰ বিভিন্ন প্ৰান্তলৈ গৈছিল আৰু জৰুৰীকালীন অৱস্থাৰ পৰৱৰ্তী ভাৰতৰ পৰিস্থিতিৰ তথ্যচিত্ৰ নিৰ্মাণ কৰিছিল। বিশ্বাসৰ অৱক্ষয়িত স্থাপত্যৰ পটভূমিত ইতিহাসৰ আতংকিত স্ফিংক্সৰ সন্ধান আছিল ইয়াৰ মূল বিষয়। পৰিচয়ৰ এক অন্তহীন সন্ধানৰ হিংসাত্মক বাৰ্তা কঢ়িয়াই অনা এই কৰ্মৰাজিত সেয়া স্পষ্ট হৈ পৰে। [[বাবৰি মছজিদ]] ধ্বংসৰ প্ৰেক্ষাপটত, এই ছবিবোৰে মানৱীয় প্ৰতিৰোধক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। তেওঁ ইতিহাসৰ সন্মুখত মানুহৰ উপস্থিতিক তুলি ধৰে... যিসকল আটাইতকৈ সাধাৰণ মানুহ আৰু যাৰ কোনো ক্ষমতা নাই। হাতেৰে কৰা আঁচোৰৰ জৰিয়তে প্ৰতিকৃতিসমূহৰ কটা আৰু কাষৰীয়া জীৱনৰ গাঁথনিবোৰ আত্মজীৱনীমূলক হৈ পৰে। ইয়াৰ জৰিয়তে 'পৰুৱাৰ বাঁহ'—'এখন দেশৰ মানুহ'ৰ ব্যক্তিগত ইতিহাসৰ ওপৰত এক বক্তব্য দাঙি ধৰে। '<ref>অন দ্য ফটোগ্ৰাফী অৱ আবুল কালাম আজাদ, কবিতা মুখোপাধ্যায়, কোচিন ২০০৩</ref><ref>{{cite web |url=http://abulkalamazad-abulkalamazad.blogspot.in/2009/07/on-photography.html |title=On Photography: My Favorite Portraits |trans-title=আলোকচিত্ৰশিল্পৰ ওপৰত: মোৰ প্ৰিয় প্ৰতিকৃতিসমূহ |archive-url=https://archive.today/20130804123655/http://abulkalamazad-abulkalamazad.blogspot.in/2009/07/on-photography.html |url-status=dead |archive-date=৪ আগষ্ট ২০১৩ |access-date=৪ আগষ্ট ২০১৩ }}{{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === ব্লেক মাদাৰ – 'চিলপ্পতিকাৰমৰ নায়িকা' === বাহিৰত থকাৰ পিছত কেৰালালৈ উভতি অহাৰ সময়ত ২০০০ চনৰপৰা ২০০৩ চনলৈকে নিৰ্মাণ কৰা 'ব্লেক মাদাৰ – '[[চিলপ্পতিকাৰম]]ৰ নায়িকা' শৃংখলাটোত [[কোডুংগাল্লুৰ]]ৰ দেৱী মন্দিৰৰ উৎসৱৰ সময়ৰ মহিলা ভৱিষ্যতবক্তাসকলক চিত্ৰিত কৰা হৈছে। স্থানীয় কিংবদন্তি অনুসৰি ই [[কন্নকী]]ৰ আখ্যানৰ সৈতে জড়িত। চিলপ্পতিকাৰম হৈছে পাঁচখন মহাকাব্যৰ ভিতৰত অন্যতম। দ্বিতীয় শতিকাৰ জৈন কবি ৰাজকুমাৰ [[ইলাংগো অদিগল]]ক এই গ্ৰন্থখনৰ ৰচয়িতা বুলি গণ্য কৰা হয়। এগৰাকী কিংবদন্তি তামিল মহিলা কন্নকী এই মহাকাব্যখনৰ মূল চৰিত্ৰ। কাহিনীটোত বৰ্ণনা কৰা হৈছে যে কেনেকৈ কন্নকীয়ে তাইৰ স্বামী [[কোৱলন]]ৰ ওপৰত ভুলকৈ আৰোপ কৰা মৃত্যুদণ্ডৰ বাবে মাদুৰাইৰ প্ৰাৰম্ভিক পাণ্ড্য ৰজাৰ ওপৰত প্ৰতিশোধ লৈছিল, আৰু চহৰখনক ধ্বংসৰ অভিশাপ দিছিল। ব্লেক মাদাৰ শৃংখলাটোৱে এই স্থবিৰ মুহূৰ্তৰ অন্তৰ্নিহিত নাটকীয়তাক উন্মোচিত কৰে – সৰ্বোচ্চ দেৱী আৰু তেওঁৰ উপাসকসকল এক ধ্যানমগ্ন অৱস্থাত। জৈৱিক প্ৰাচীনতা আলোকচিত্ৰসমূহৰ ক'লা ৰঙৰ মাজেৰে ফুটি উঠে, যিয়ে আলোকচিত্ৰশিল্পৰ মাধ্যমৰ জৰিয়তে মানৱীয় সম্ভাৱনাক সৰ্বোচ্চ পৰ্যায়ত অন্বেষণ কৰে।<ref>{{cite web|url=http://www.hindu.com/thehindu/mp/2003/03/27/stories/2003032701150400.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20030702091436/http://www.hindu.com/thehindu/mp/2003/03/27/stories/2003032701150400.htm|url-status=dead|archive-date=2 July 2003|work=[[দ্য হিন্দু]]|title=Unembellished, stark stills|trans-title=অলংকাৰহীন, নিৰলংকৰ আলোকচিত্ৰ|date=২৭ মাৰ্চ ২০০৩|access-date=১১ অক্টোবৰ ২০১৪|archivedate=2 July 2003|archiveurl=https://web.archive.org/web/20030702091436/http://www.hindu.com/thehindu/mp/2003/03/27/stories/2003032701150400.htm|deadurl=yes}}</ref> বিশিষ্ট কলা ইতিহাসবিদ, আইজিএনচিএৰ দৃশ্যকলা বিভাগৰ মুৰব্বী অধ্যাপক আৰ. নন্দকুমাৰে কয়, 'ধ্যানমগ্ন অৱস্থাৰ বিভিন্ন পৰ্যায়ত থকা এই ভৱিষ্যতবক্তাসকলক হাতত তৰোৱাল লৈ উন্মাদনাৰে ভৰিৰে গছকি ঘূৰি ফুৰা দেখা যায়। তেওঁলোকৰ উন্মাদ অৱস্থাত অদ্ভুত যেন লগা এই মহিলা ভৱিষ্যতবক্তাসকল মন্দিৰৰ কৰ্মচাৰীসকলৰেই অংশ। তেওঁলোকে প্ৰাচীন আৰু সম্ভৱতঃ প্ৰাক-ব্ৰাহ্মণ্য মাতৃ দেৱীৰ উপাসনাৰ সৈতে জড়িত মন্দিৰত পালন কৰা এই অসাধাৰণ ৰীতি-নীতি আৰু আচাৰ-অনুষ্ঠানৰ সেৱাত নিজকে সমৰ্পণ কৰে। যদিও পৰিৱেশটো একপ্ৰকাৰৰ উচ্চ পৰ্যায়ৰ আদিম উন্মাদনাৰে ভৰি থাকে, তথাপি আত্ম-ক্লেশৰ মুক্তিদায়ক শাৰীৰিক অংগী-ভংগীত থকা এই মহিলাসকলৰ ছবিবোৰত কোনো ধৰ্মীয় ভয় বা ভক্তিৰ ভাব দেখা নাযায়। ' === আনটাচেবলছ === আনটাচেবলছ বা অস্পৃশ্য হৈছে আবুল কালাম আজাদৰ ২০০০-২০০৬ সময়ছোৱাত নিৰ্মিত আন এক জনপ্ৰিয় শৃংখলা। ছবিবোৰ আত্মজীৱনীমূলক বাস্তৱতা আৰু দৈনন্দিন জীৱনৰ বুজা-বুজিৰ ওপৰত আধাৰিত। এক ৰেট্ৰ' প্ৰভাৱ সৃষ্টি কৰিবলৈ পপ আৰ্ট ভাষা ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। প্ৰতীকবোৰ স্মৃতি আৰু সামাজিক অভিজ্ঞতাৰপৰা সংগ্ৰহ কৰা হৈছে – ই হৈছে এক পুনৰ নিৰীক্ষণ, আৰু ইতিমধ্যে বিদ্যমান ছবিবোৰক নতুন ৰূপ দিয়াৰ এক প্ৰয়াস। ইয়াৰে কিছুমান স্থানীয় ছবি আৰু আনবোৰ আজাদৰ পাৰিবাৰিক এলবামৰপৰা লোৱা চেপিয়া ৰঙৰ আলোকচিত্ৰ। এইবোৰ ডিজিটেলভাৱে পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। তেওঁৰ 'আনটাচেবলছ' শৃংখলাটোৰ বিষয়ে কওঁতে আবুল কয়, 'আনটাচেবলছ শৃংখলাৰ সকলো ছবি কবি, সাহিত্যিক, ৰাজনীতিবিদ আৰু বিভিন্ন সামগ্ৰীৰ ওপৰত আধাৰিত। ই হৈছে [[মহাত্মা গান্ধী|গান্ধীজী]], [[নটৰাজ গুৰু]], [[এম. জি. ৰামচন্দ্ৰন]], [[কুমাৰন আছান]], [[পি. কৃষ্ণ পিল্লাই]], মোৰ মা ... আদিৰ দৰে বিশিষ্ট ব্যক্তিসকলৰ প্ৰতি এক শ্ৰদ্ধাঞ্জলি, যিসকলে সামাজিক, সাংস্কৃতিক আৰু ৰাজনৈতিক ক্ষেত্ৰত এক মচিব নোৱাৰা মোহৰ ৰাখি গৈছে। তেওঁলোকৰ মৰ্যাদা আৰু সাফল্যৰ প্ৰেক্ষাপটত তেওঁলোক "অস্পৃশ্য", আৰু সেয়েহে এই তথ্যচিত্ৰসমূহে আধুনিক ৰূপকত সজোৱা চিৰ-যুগমীয়া ছবি ধৰি ৰাখিছে। ' 'অতীতৰ সময়, যন্ত্ৰণা দিয়া আৰু ক্ৰোধিত কৰা স্মৃতি, হেৰাই যোৱা প্ৰেম, এসময়ত প্ৰভাৱ বিস্তাৰ কৰা ঘৰ, গুৰুত্বপূৰ্ণ পুৰুষ, শাসন কৰা মহিলা, ঘৰুৱা পৰিৱেশ আৰু হৃদয়, মতাদৰ্শ, তেজ, ঘাম আৰু চকুৰ পানী আৰু শিল্পীক কেতিয়াও এৰি নোযোৱা আৱেগৰ নিৰ্বাচিত ছবিবোৰেৰে `আনটাচেবলছ' হৈছে এক সঁচা আৱেগিক যাত্ৰা। এক যাত্ৰা যিয়ে আমনি কৰাৰ লগতে ভাৰত, কেৰালা আৰু নিজৰ ঘৰ মট্টাঞ্চেৰীৰ জীৱন আৰু [[দ্য টাইমছ অৱ ইণ্ডিয়া|ভাৰতৰ সময়কাল]]ৰ কথাও কয়', দ্য হিন্দুত প্ৰিয়দৰ্শিনী শৰ্মাই এনেদৰে কয়।<ref>{{cite web|url=http://www.hindu.com/mp/2006/10/12/stories/2006101201840100.htm|archive-url=https://archive.today/20130703185538/http://www.hindu.com/mp/2006/10/12/stories/2006101201840100.htm|url-status=dead|archive-date=3 July 2013|work=[[দ্য হিন্দু]]|title=Pixilated images, private thoughts|trans-title=পিক্সেলেটেড ছবি, ব্যক্তিগত চিন্তা|date=১২ অক্টোবৰ ২০০৬|access-date=১১ অক্টোবৰ ২০১৪}}{{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == সাম্প্ৰতিক কৰ্মৰাজি (২০১০–২০১৩) == আবুলে এতিয়া ফিল্ম কেমেৰা, [[ল'ম'গ্ৰাফী]] আৰু এটা প্লাষ্টিকৰ পিন হোল কেমেৰাকে ধৰি অতি কম পৰিমাণৰ সঁজুলি ব্যৱহাৰ কৰে। == ইতিহাসবিদ আৰু সমালোচক == আবুলৰ কৰ্মৰাজি বহুলভাৱে আলোচিত আৰু সমালোচিত হৈছে। 'আজাদৰ নামত কেইবাটাও প্ৰথম কৃতিত্ব আছে। এটা সংখ্যালঘু সম্প্ৰদায়ৰপৰা আহি তেওঁ সংখ্যালঘু সম্প্ৰদায়ৰ সমস্যাসমূহৰ লগতে এক মতাদৰ্শগত অৱস্থান হিচাপে 'সংখ্যালঘুবাদ'ৰ বিষয়সমূহ তুলি ধৰিছিল। কিন্তু তেওঁ কেতিয়াও সংখ্যালঘু সংস্কৃতিৰ ফান্দত পৰা নাছিল', এনেদৰে কয় কলা ইতিহাসবিদ আৰু সমালোচক [[জনি এম.এল.]]এ।<ref>{{cite web|url=http://johnyml.blogspot.in/2010/07/clicking-spirit-small-note-on-abul.html|title=By All Means Necessary|trans-title=যিকোনো উপায়েৰে প্ৰয়োজনীয় |publisher=Johnyml.blogspot.in|access-date=১১ অক্টোবৰ ২০১৪|date=৫ জুলাই ২০১০}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.cartanart.com/tag/johny-ml/|title=Johny ML|trans-title=জনি এম.এল.|work=Cart An Art|access-date=১১ অক্টোবৰ ২০১৪}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.artindia.net/johny/art4.html|title=Art in the times of Cholera by Johny ML|trans-title=কলিজা এম.এল.ৰদ্বাৰা ক'লেৰাৰ সময়ত কলা |publisher=Artindia.net|access-date=১১ অক্টোবৰ ২০১৪}}</ref> পৰিচিত আলোকচিত্ৰশিল্পী, ডিজাইনাৰ আৰু কিউৰেটৰ ৰাম ৰহমানে কয়, 'আজাদে এজন উন্মাদৰ দৰে আলোকচিত্ৰ গ্ৰহণ কৰে – তেওঁৰ উন্মাদ কেমেৰাটো হৈছে অস্থিৰ মনৰদ্বাৰা পৰিচালিত চকুৰ এক সম্প্ৰসাৰণ। সেই অস্থিৰ মনটো আমাৰ উন্মাদ সংস্কৃতিৰ এক নিখুঁত প্ৰতিফলন – য'ত প্ৰতিটো বস্তুৱেই চোৱাৰ যোগ্য। ব্যক্তিগতটোৱেই ৰাজনৈতিক – ৰাজনৈতিকটোৱেই ব্যক্তিগত – এই প্ৰবচনটো তেওঁৰ কৰ্মৰাজিৰ মাত্ৰ এটা অংশতহে প্ৰযোজ্য। ভিতৰৰপৰা দেখা বাঁওপন্থী ৰাজনীতি, ৰাস্তাৰ কাষৰ ঘটনা হিচাপে ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠান, মুকলি যৌনতা আৰু প্ৰান্তীয় যৌন কামনা, নিচা আৰু মদ্যপানৰ মাত্ৰাধিক্য, শাস্ত্ৰীয় সংগীত আৰু নৃত্যৰ গৌৰৱ, দৈনন্দিন সৰু সৰু বিৱৰণ – তেওঁৰ ছবিবোৰ এনে এক জীৱন্ত ৰূপত ফুটি উঠে যাক ধৰি ৰাখিব নোৱাৰি। '<ref>{{cite web|url=http://www.hindustantimes.com/Books/LiteraryBuzz/New-book-chronicles-history-of-SAHMAT/Article1-1042710.aspx|archive-url=https://web.archive.org/web/20130411235850/http://www.hindustantimes.com/Books/LiteraryBuzz/New-book-chronicles-history-of-SAHMAT/Article1-1042710.aspx|url-status=dead|archive-date=11 April 2013|title=New book chronicles history of SAHMAT|trans-title=নতুন গ্ৰন্থই চাহমতৰ ইতিহাস বৰ্ণনা কৰিছে|work=Hindustan Times|access-date=11 October 2014|archivedate=14 April 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130414055504/http://www.hindustantimes.com/Books/LiteraryBuzz/New-book-chronicles-history-of-SAHMAT/Article1-1042710.aspx|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.saffronart.com/artists/ram-rahman|title=Ram Rahman|trans-title=ৰাম ৰহমান |work=Saffronart|access-date=11 October 2014}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.unitedartfair.in/blog/?p=48|title=Photographs by Abul Azad|trans-title=আবুল আজাদৰ আলোকচিত্ৰসমূহ |publisher=Unitedartfair.in|access-date=11 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141016002223/http://www.unitedartfair.in/blog/?p=48|archive-date=16 October 2014|url-status=dead}}</ref> == প্ৰদৰ্শনী == আবুলৰ প্ৰথমখন প্ৰদৰ্শনী কোচিৰ কলাপিদমত অনুষ্ঠিত হৈছিল আৰু তেতিয়াৰেপৰা ভাৰত আৰু বিদেশত তেওঁৰ কৰ্মৰাজি প্ৰদৰ্শিত হৈ আহিছে। * ১৯৯৪ ফ্ৰণ্টিয়াৰ পীপল – কেৰালা কলাপিদম, এৰ্নাকুলাম * ১৯৯৫ চিনে চেষ্ট নে' – গেলাৰী নাইচফ'ৰ, ফ্ৰান্স * ১৯৯৫ এড্ৰেছিং গান্ধী – নতুন দিল্লী, বোম্বাই, মাদ্ৰাজ, কলিকতা * ১৯৯৬ ভায়োলেন্স আনডান – মেক্স মুলাৰ ভৱন, নতুন দিল্লী * ১৯৯৭ গিফ্ট ফৰ ইণ্ডিয়া<ref>{{cite web|url=http://smartmuseum.uchicago.edu/exhibitions/assets/Sahmat_Participants.pdf|title=SAHMAT: Project Participants|trans-title=চাহমত: প্ৰকল্পৰ অংশগ্ৰহণকাৰীসকল|publisher=Smartmuseum.uchicago.edu|access-date=11 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20130220053823/http://smartmuseum.uchicago.edu/exhibitions/assets/Sahmat_Participants.pdf|archive-date=20 February 2013|url-status=dead|archivedate=20 February 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130220053823/http://smartmuseum.uchicago.edu/exhibitions/assets/Sahmat_Participants.pdf|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.aaa.org.hk/Collection/Details/19836|title=Gift for India – Asia Art Archive|trans-title=গিফ্ট ফৰ ইণ্ডিয়া – এছিয়া আৰ্ট আৰ্কাইভ |publisher=Aaa.org.hk|access-date=11 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141017030449/http://www.aaa.org.hk/Collection/Details/19836|archive-date=17 October 2014|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> – নতুন দিল্লী, বোম্বাই, মাদ্ৰাজ, কলিকতা * ১৯৯৭ ইণ্ডিয়েন – এছপেক্টে মডাৰ্নাৰ কুন্ষ্ট, জিটিজেড গেলাৰী, ফ্ৰেংকফুৰ্ট * ১৯৯৭ ডিভাইন্ ফেচাডছ – ফটোগ্ৰাফাৰ্ছ গেলাৰী, এডিনবাৰ্গ * ১৯৯৭ ডিভাইন্ ফেচাডছ<ref>{{cite web|url=http://www.variant.org.uk/pdfs/issue4/divine.pdf|title=Divine Façades : Views of Indian architecture|trans-title=ডিভাইন্ ফেচাডছ: ভাৰতীয় স্থাপত্যৰ দৃশ্য |publisher=Variant.org.uk|access-date=১১ অক্টোবৰ ২০১৪}}</ref> – পিটছহেংগাৰ মিউজিয়াম, লণ্ডন * ১৯৯৭ ডিভাইন্ ফেচাডছ<ref name="variant.org.uk"/> – ইমপ্ৰেছন গেলাৰী, য়ৰ্ক * ১৯৯৮ এজ অৱ দ্য চেঞ্চুৰী – মেক্স মুলাৰ ভৱন, নতুন দিল্লী * ২০০১ এক্সিবিশ্যন অৱ ফটোগ্ৰাফী – কাশী আৰ্ট গেলাৰী * ২০০২ কণ্টেম্পৰেৰী ডিজাইন এণ্ড ফটোগ্ৰাফী – ৱেষ্টফেৰী ষ্টুডিঅ', লণ্ডন * ২০০৩ গডেছেছ – লীলা গেলাৰী, মায়ালোকম, কোচিন * ২০০৩ ব্লেক মাদাৰ<ref>{{cite news|url=http://www.hindu.com/thehindu/mp/2003/03/27/stories/2003032701150400.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20030702091436/http://www.hindu.com/thehindu/mp/2003/03/27/stories/2003032701150400.htm|url-status=dead|archive-date=2 July 2003|title=Unembellished, stark stills|access-date=11 October 2014|newspaper=[[The Hindu]]|date=27 March 2003|archivedate=2 July 2003|archiveurl=https://web.archive.org/web/20030702091436/http://www.hindu.com/thehindu/mp/2003/03/27/stories/2003032701150400.htm|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.hindu.com/lf/2003/03/26/stories/2003032601640200.htm|archive-url=https://archive.today/20130703185518/http://www.hindu.com/lf/2003/03/26/stories/2003032601640200.htm|url-status=dead|archive-date=3 July 2013|title=Images of female power|access-date=11 October 2014|newspaper=[[The Hindu]]|date=26 March 2003}}{{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> – কাশী আৰ্ট গেলাৰী, কোচিন * ২০০৩ ৰিমেম্বাৰিং ভূপেন – কাশী আৰ্ট গেলাৰী,<ref>{{cite web|url=http://www.kashiartgallery.com/gallery/archives.htm|title=Kashi Art Gallery|publisher=Kashiartgallery.com|access-date=11 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20090802113905/http://www.kashiartgallery.com/gallery/archives.htm|archive-date=2 August 2009|url-status=usurped|archivedate=2 August 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090802113905/http://www.kashiartgallery.com/gallery/archives.htm|deadurl=yes}}</ref> কোচিন * ২০০৩ হীট – বোস পেচিয়া মডাৰ্ণ, নিউয়ৰ্ক চহৰ * ২০০৫ ডাবল এণ্ডাৰ্ছ – বোম্বাই, দিল্লী, বাংগালোৰ, কোচিন * ২০০৬ আনটাচেবলছ<ref>{{cite web|url=http://www.artcat.com/exhibits/3854|title=Abul Kalam Azad, Untouchables – RL Fine Arts |publisher=Artcat.com|access-date=11 October 2014}}</ref> – আৰএল ফাইন আৰ্ট, নিউয়ৰ্ক * ২০০৬ আনটাচেবলছ – আপ্পাৰাও গেলাৰীজ, মাদ্ৰাজ, দিল্লী (কোচিত প্ৰিভিউ<ref>{{cite news|url=http://www.hindu.com/mp/2006/10/05/stories/2006100500820100.htm|archive-url=https://archive.today/20130703185516/http://www.hindu.com/mp/2006/10/05/stories/2006100500820100.htm|url-status=dead|archive-date=3 July 2013|title=Contemporary photography|access-date=11 October 2014|newspaper=[[The Hindu]]|date=5 October 2006}}{{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * ২০০৭ মেকিং হিষ্ট্ৰী আৱাৰ অ'ন – এআইএফএচিএছ, দিল্লী * ২০০৭ দ্য হোৱাৰ্লপুল অৱ ফেইট – দ্য ভিজুৱেল আৰ্ট গেলাৰী, হেবিটেট চেণ্টাৰ, দিল্লী * ২০০৮ ক্ৰছঅভাৰ্ছ এণ্ড অভাৰলেপছ – আপ্পাৰাও গেলাৰীজ,<ref>{{cite web|url=http://www.hindu.com/mp/2010/09/14/stories/2010091450160500.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20100922061514/http://www.hindu.com/mp/2010/09/14/stories/2010091450160500.htm|url-status=dead|archive-date=22 September 2010|work=[[The Hindu]]|title=News Archives:|date=2010-09-14|access-date=11 October 2014|archivedate=22 September 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100922061514/http://www.hindu.com/mp/2010/09/14/stories/2010091450160500.htm|deadurl=yes}}</ref> ত্ৰিবেণী গাৰ্ডেন থিয়েটাৰ, নতুন দিল্লী * ২০০৮ এনিমেলছ<ref>{{cite web|url=http://jugaadoo.blogspot.in/2008/05/bad-moon-rising-abul-kalam-azads-animal_08.html|title=Jugaad|publisher=Jugaadoo.blogspot.in|access-date=11 October 2014}}</ref> – ইশকা আৰ্ট গেলাৰী, কোচিন * ২০০৯ [[ইণ্ডিয়া আৰ্ট ফেয়াৰ|ইণ্ডিয়া আৰ্ট ছামিট]] – নতুন দিল্লী * ২০০৯ আৰ্কো ফেষ্টিভেল<ref>{{cite web|url=http://www.galleryespace.com/IAS.pdf|title=Abul Kalam Azad|publisher=Galleryespace.com|access-date=11 October 2014}}{{Dead link|date=September 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> – মাদ্ৰিদ, স্পেইন * ২০১০ হোৱেৰ থ্ৰি ড্ৰীমছ ক্ৰছ<ref>{{cite web|url=http://www.whitechapelgallery.org/downloads/Winter2010MediaPackEMAIL.pdf|title=Where Three Dreams Cross: 150 Years of Photography from India, Pakistan and Bangladesh|publisher=Whitechapelgallery.org|access-date=11 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304024452/http://www.whitechapelgallery.org/downloads/Winter2010MediaPackEMAIL.pdf|archive-date=4 March 2016|url-status=dead|archivedate=4 March 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304024452/http://www.whitechapelgallery.org/downloads/Winter2010MediaPackEMAIL.pdf|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.whitechapelgallery.org/downloads/exhibition_download.pdf|title=Where Three Dreams Cross: 150 Years of Photography from India, Pakistan and Bangladesh|publisher=Whitechapelgallery.org|access-date=11 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20131030222638/http://www.whitechapelgallery.org/downloads/exhibition_download.pdf|archive-date=30 October 2013|url-status=dead|archivedate=30 October 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131030222638/http://www.whitechapelgallery.org/downloads/exhibition_download.pdf|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite web|url=http://tallisphotography.weebly.com/blog.html|title=Blog|work= Tallis Photography|access-date=11 October 2014}}</ref> – হোৱাইট চেপেল গেলাৰী লণ্ডন * ২০১০ হোৱেৰ থ্ৰি ড্ৰীমছ ক্ৰছ – [[ফট'মিউজিয়াম ৱিণ্টাৰথুৰ]], চুইজাৰলেণ্ড * ২০১১ ৰেড ৰুম – ৰাগিনী আৰ্ট গেলাৰী,<ref>{{cite web|url=http://www.aaa.org.hk/WorldEvents/Details/17560|title=The Red Room|publisher=Aaa.org.hk|access-date=11 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141017030254/http://www.aaa.org.hk/WorldEvents/Details/17560|archive-date=17 October 2014|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> দিল্লী * ২০১১ "লেন্স-ইং ইট"<ref>{{cite web|url=http://artexpoindia.blogspot.in/2011/05/lens-ing-it-abul-kalam-azad-and-vivek.html|title=Art Expo India: 'Lens-ing It': Abul Kalam Azad and Vivek Vilasini's photo series|publisher=Artexpoindia.blogspot.in|access-date=11 October 2014}}</ref>- আশনা গেলাৰী, দিল্লী * ২০১১ 'ফটোজ অৱ দ্য গডছ' লাইফ ইন আৰ্ট, চুইজাৰলেণ্ড * ২০১২ মাইণ্ড দ্য গেপ, ইউনাইটেড আৰ্ট ফেয়াৰ,<ref>{{cite web|last=|first=|date=|title=Reportage on United Art Fair New Delhi|url=http://www.luxe-immo.com/reportage-en-565-united-art-fair-new-delhi.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170321220004/http://www.luxe-immo.com/reportage-en-565-united-art-fair-new-delhi.html|archive-date=21 March 2017|access-date=5 June 2013|website=|archivedate=21 March 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170321220004/http://www.luxe-immo.com/reportage-en-565-united-art-fair-new-delhi.html|deadurl=yes}}</ref> নতুন দিল্লী * ২০১৩ ফ'কাচ ফটোগ্ৰাফী,<ref>{{cite web|url=http://focusfestivalmumbai.com/exhibitions/artists/|title=- FOCUS Photography Festival Mumbai|access-date=11 October 2014}}</ref><ref>{{cite web|url=http://mumbaiartgalleries.com/visual-evidence/|archive-url=https://archive.today/20130703185543/http://mumbaiartgalleries.com/visual-evidence/|url-status=dead|archive-date=3 July 2013|title=Visual Evidence – Mumbai Art Galleries|date=3 July 2013|website=archive.ph}}{{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ভিজুৱেল এভিডেঞ্চ * ২০১৩ হেইল শ্ব',<ref>{{cite web|url=http://www.thehindu.com/features/friday-review/art/hail-the-forty/article4397092.ece|title=Hail the forty|work=The Hindu|access-date=11 October 2014}}</ref><ref>{{cite web|url=http://keralamuseum.com/exhibitions|title=Exhibitions|work=The Hindu|access-date=11 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141019133624/http://keralamuseum.com/exhibitions|archive-date=19 October 2014|url-status=dead}}</ref> এমএনএফ মিউজিয়াম, কোচিন * ২০১৩ 'বিটোলছ ইন ঋষিকেশ' আপ্পাৰাও গেলাৰীজ, নতুন দিল্লী == তথ্যচিত্ৰ == আবুল কালাম আজাদৰ কৰ্মৰাজিৰ ওপৰত নিৰ্মিত 'এন এক্সকাভেটৰ অৱ ইমেজেছ' নামৰ এখন তথ্যচিত্ৰ ২০১৮ চনত মুকলি কৰা হয়।<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=wJcLbYziBTU|title=Indian Photographer Abul Kalam Azad &#124; An Excavator Of Images &#124; Documentary - YouTube|website=www.youtube.com|access-date=4 January 2021}}</ref> == ক্ষুদ্ৰাকৃতিৰ কলা টোকাবহী == ২০১৩ চনত একালোকম কালেক্টিভে প্ৰকাশ কৰা দহখন ভিন্ন টোকাবহীত আবুল কালাম আজাদৰ বিভিন্ন শৃংখলাৰপৰা ১৫০খন ছবি অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।<ref>{{cite web|url=http://www.frequency.com/video/ekalokam-book-release/86926127/-/5-1825|title=Video: Ekalokam Book release|work=Frequency|access-date=11 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141015145202/http://www.frequency.com/video/ekalokam-book-release/86926127/-/5-1825|archive-date=15 October 2014|url-status=dead|archivedate=15 October 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141015145202/http://www.frequency.com/video/ekalokam-book-release/86926127/-/5-1825|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/taking-art-to-the-commoners/article4549657.ece|title=Taking art to the commoners|work=The Hindu|access-date=11 October 2014}}</ref><ref>{{cite web|url=http://johnyml.blogspot.in/2013/04/notebooks-as-curatorial-projects.html|title=By All Means Necessary|publisher=Johnyml.blogspot.in|access-date=11 October 2014}}</ref><ref>{{cite web|url=http://mattersofart.blogspot.in/2013/03/abul-kalam-azads-notebooks-release.html|title=mattersofart: Abul Kalam Azad's Notebooks Release!|publisher=Mattersofart.blogspot.in|access-date=11 October 2014}}</ref> একালোকম কালেক্টিভ হৈছে দক্ষিণ ভাৰত ভিত্তিক এটা প্ৰতিষ্ঠান (পঞ্জীয়নৰ বৰ্ষ – ২০১২), যিয়ে দৈনন্দিন ব্যৱহাৰ্য কলা সামগ্ৰীৰ জৰিয়তে কলা অনুৰাগীসকলৰ কাষ চাপিবলৈ কাম কৰি আছে। তেওঁলোকৰ মূলমন্ত্ৰ হৈছে 'দৈনন্দিন জীৱনত কলা'। * আনটাচেবলছ * পেৰিয়া কোভিল * বিটোলছ ইন ঋষিকেশ * এটিম'লজী অৱ ঋষিকেশ * চাউদাৰ্ণ চল্ট * ''মাই'' এংগাৰ এণ্ড আদাৰ ষ্ট'ৰীজ * কোৰেল হিলছ * সমাধি * ''দ্য'' ডকলেণ্ড * চাই, চৰস আৰু চাপাটি == তথ্যসূত্ৰ == {{Reflist|colwidth=30em}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:আজাদ, আবুল কালাম}} [[শ্ৰেণী:১৯৬৪ চনত জন্ম]] [[শ্ৰেণী:জীৱিত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:বিংশ শতিকাৰ ভাৰতীয় আলোকচিত্ৰশিল্পী]] [[শ্ৰেণী:কোচিৰ শিল্পী]] [[শ্ৰেণী:কেৰালাৰ আলোকচিত্ৰশিল্পী]] [[শ্ৰেণী:মট্টাঞ্চেৰীৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:কেৰালাৰ শিল্পী]] [[শ্ৰেণী:একবিংশ শতিকাৰ ভাৰতীয় আলোকচিত্ৰশিল্পী]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় প্ৰতিকৃতি আলোকচিত্ৰশিল্পী]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় পুৰুষ আলোকচিত্ৰশিল্পী]] b5i8ay87y7v17nd8wp1ty4e5ewyyr0t 0 138665 627314 626660 2026-08-15T01:52:23Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 627314 wikitext text/x-wiki {{short description|ভাৰতীয় কবি আৰু নাট্যকাৰ}} {{Infobox person | name = পণ্ডিত কে. পি. কৰুপ্পন | image = Pandit Karuppan.jpeg | alt = ব্যাৱসায়িক চুট আৰু বগা-পাগুৰি পৰিহিত এজন লোকৰ ক'লা-বগা চিত্ৰ। | caption = | birth_date = {{Birth date|df=yes|1885|05|24}} | birth_place = [[চেৰানাল্লুৰ]], [[কোচি]], ভাৰত | death_date = {{Death date and age|df=yes|1938|03|23|1885|05|24}} | death_place = | other_names = | known_for = | occupation = কবি, নাট্যকাৰ, [[সংস্কাৰ আন্দোলন|সমাজ সংস্কাৰক]] }} '''পণ্ডিত কৰুপ্পন''' ভাৰতৰ [[কেৰালা]]ত বসবাস কৰা এজন কবি, নাট্যকাৰ আৰু সমাজ সংস্কাৰক আছিল। আৰ্থ-সামাজিক আৰু শৈক্ষিকভাৱে পিছপৰা সম্প্ৰদায়সমূহক আগশাৰীলৈ লৈ যোৱাৰ বাবে তেওঁক কেৰালাৰ "[[আব্ৰাহাম লিংকন|লিংকন]]" বুলি কোৱা হৈছিল।<ref>{{cite web|first=|authorlink=|author2=|title=Important Personalities|trans-title=গুৰুত্বপূৰ্ণ ব্যক্তিসকল|publisher=keralawindow.net|date=|url=http://www.keralawindow.net/imp_p.htm|doi=|accessdate=১০ জুলাই ২০০৮|archive-url=https://web.archive.org/web/20080602002630/http://www.keralawindow.net/imp_p.htm|archive-date=২ জুন ২০০৮|url-status=dead|archivedate=2008-06-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080602002630/http://www.keralawindow.net/imp_p.htm|deadurl=yes}}</ref> পণ্ডিত কৰুপ্পনৰ জন্ম [[কোচিন]] ৰাজ্যৰ এৰ্নাকুলামত হৈছিল। তেওঁ বেকৱাটাৰ আৰু নদীত স্থানীয়ভাৱে মাছ ধৰা কামত নিয়োজিত অন্তৰ্দেশীয় মৎস্যজীবীৰ ধীৱৰা সম্প্ৰদায়ৰপৰা আহিছিল। তেওঁ [[অস্পৃশ্যতা]] আৰু সামাজিক ব্যাধিসমূহৰ বিৰুদ্ধে এজন নিৰালস্য সংগ্ৰামী আছিল। কৰুপ্পন এজন প্ৰখ্যাত [[সংস্কৃত]] পণ্ডিত, কবি আৰু নাট্যকাৰ হৈ পৰিছিল। কোচিন ৰাজ্যৰ প্ৰথমগৰাকী মানৱ অধিকাৰ কৰ্মী হিচাপে তেওঁ [[নিৰক্ষৰতা]], সামাজিক অন্যায়, জাতিভেদ প্ৰথা আৰু [[অন্ধবিশ্বাস|অন্ধবিশ্বাসসমূহৰ]] বিৰুদ্ধে যুঁজিবলৈ নিজৰ সাহিত্যিক দক্ষতা আৰু সাংগঠনিক সামৰ্থ্য ব্যৱহাৰ কৰিছিল। তেওঁ ধীৱৰা সম্প্ৰদায়ৰ সবলীকৰণৰ বাবে প্ৰচাৰ চলাইছিল। == প্ৰাৰম্ভিক জীৱন == ১৮৮৫ চনৰ ২৪ মে'ত [[এৰ্নাকুলাম]]ৰ সমীপৰ চেৰানাল্লুৰত কে. পি. কৰুপ্পনৰ (কান্দাথিপৰম্বিল পাপু কৰুপ্পন) জন্ম হৈছিল। তেওঁ ধীৱৰা মৎস্যজীবী সম্প্ৰদায়ৰ এটা নিম্ন মধ্যবিত্ত পৰিয়ালত জন্মগ্ৰহণ কৰিছিল। তেওঁৰ পিতৃৰ নাম পাপু (স্থানীয়ভাৱে আথো পূজাৰী বুলি জনাজাত) আৰু মাতৃৰ নাম কোচু পেন্নু আছিল। পৰিয়ালটো বিষবিজ্ঞান আৰু সাপে খোঁটা ৰোগীৰ চিকিৎসাৰ দক্ষতাৰ বাবে পৰিচিত আছিল।<ref>{{cite book|last=Sadasivan|first=S N|title=A Social History of India|trans-title=এ ছ'চিয়েল হিষ্ট্ৰি অৱ ইণ্ডিয়া|year=২০০০|publisher=A P H Publishing Corporation|location=নতুন দিল্লী|page=৫৫১|url=https://books.google.com/books?id=Be3PCvzf-BYC&q=pandit+karuppan&pg=PA532|isbn=9788176481700}}</ref> [[মালায়ালম ভাষা|মালায়ালম]]ত কৰুপ্পনৰ অৰ্থ হৈছে "ক'লা ৰঙৰ ব্যক্তি", কিন্তু কৰুপ্পনৰ ছালৰ ৰং অতি উজ্জ্বল আছিল। কৰুপ্পন নামটো তেওঁক এজন [[তামিল ভাষা|তামিল]] গোসাঁয়ে দিছিল, যি তেওঁলোকৰ পাৰিবাৰিক বন্ধু আছিল। তেওঁ ভৱিষ্যদ্বাণী কৰিছিল যে ল'ৰাজন এজন মহান পণ্ডিত হ'ব আৰু ''কৰ্পন'' (তামিল ভাষাত এজন শিক্ষিত ব্যক্তি) নামটোৰ প্ৰস্তাৱ দিছিল, যিটো পিছলৈ ''কৰুপ্পন''লৈ সলনি হয়। পাঁচ বছৰ বয়সত আত্মীয় আজিক্কল ভেলু বৈদ্যনৰ অধীনত কৰুপ্পনৰ [[শিক্ষা|আনুষ্ঠানিক শিক্ষা]] আৰম্ভ হৈছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত স্থানীয় গুৰু ভাদাক্কে ভালাথ আপ্পু আছানে তেওঁক সংস্কৃতৰ প্ৰাথমিক পাঠ ''অমৰকোষম'', ''সিদ্ধৰূপম'' আৰু ''শ্ৰীৰামোদন্তম'' শিকাইছিল। এজন প্ৰচুৰ পাঠক হিচাপে কৰুপ্পনে ''ইতিহাস'' আৰু ''[[পুৰাণ]]''সমূহো পঢ়িছিল। তেওঁৰ প্ৰথম কবিতা আছিল ''স্তোত্ৰমন্দাৰম''। এই প্ৰতিভাশালী ছাত্ৰজনে মাত্ৰ ১২ বছৰ বয়সতে ''শাৰ্দূলবিক্ৰীড়িতম'' শৈলীৰ শ্লোক ব্যৱহাৰ কৰি ''লংকামৰ্দনম'' ৰচনা কৰি তেওঁৰ [[গুৰু|গুৰুসকলক]] আচৰিত কৰি তুলিছিল। কৰুপ্পনে চেৰাইৰ মংগলাদপিল্লীল কৃষ্ণন আছানৰ অধীনত সংস্কৃত কাব্য অধ্যয়ন কৰিছিল আৰু অন্নমনদা ৰাম পোথুভালৰ সৈতে অধ্যয়ন কৰিবলৈ চেৰানাল্লুৰলৈ উভতি আহিছিল। তাত প্ৰচলিত প্ৰথা অনুসৰি উচ্চ বৰ্ণৰ হিন্দু ছাত্ৰসকলে তেওঁক তেওঁলোকৰ সৈতে বহিবলৈ নিদিছিল, সেয়েহে তেওঁ এটা চুকত অকলে বহিছিল। তেওঁ ৰাম পোথুভালৰপৰা ''মাখম'', ''নৈষধম'' আৰু ''ভোজ চম্পু'' কাব্য অধ্যয়ন কৰিছিল। তেওঁৰ শিক্ষাৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ সময়ছোৱা আছিল কোদুংগাল্লুৰত। তাত থকা বিদ্বানসকলৰ বাবে কোদুংগাল্লুৰ কোভিলাকম শিক্ষাৰ এক কেন্দ্ৰ আছিল। == প্ৰাপ্তবয়স্ক জীৱন == প্ৰচলিত জাতিভেদ প্ৰথাক সমালোচনা কৰি লিখা কৰুপ্পনৰ বিখ্যাত গ্ৰন্থ ''জাতিকুম্মী'' ১৯০৪ চনত কোদুংগাল্লুৰ কোভিলাকমত অধ্যয়ন কৰি থকা সময়ত ৰচনা কৰা হৈছিল আৰু ই দৰিদ্ৰ লোকসকলৰ মাজত জনপ্ৰিয় হৈ পৰিছিল। জাতিভেদ প্ৰথা আৰু [[অস্পৃশ্যতা]]ক প্ৰশ্ন কৰা [[মালায়ালম সাহিত্য]]ৰ ই এক অগ্ৰণী প্ৰয়াস আছিল।<ref>{{cite web|title=Intro Dalit Poetry in Malayalam|trans-title=মালায়ালম ভাষাত দলিত কবিতাৰ পৰিচয়|url=http://roundtableindia.co.in/index.php?option=com_content&view=article&id=3193%3Aintro-dalit-poetry-in-malayalam&tmpl=component&type=raw|accessdate=২৭ ফেব্ৰুৱাৰী ২০১৩}}</ref> যেতিয়া শ্ৰী নাৰায়ণ গুৰু, কুমাৰন আছান আৰু আয়্যানকালিয়ে [[ত্ৰিবাংকুৰ ৰাজ্য]]ত সামাজিক পৰিৱৰ্তনৰ বাবে কাম কৰিছিল, তেতিয়া ''জাতিকুম্মী''ৰ উপস্থাপন আছিল [[কোচিন ৰাজ্য]]ত সেই দিশত গ্ৰহণ কৰা প্ৰথম পদক্ষেপ, যিটো তেতিয়াৰ ১৯বছৰীয়া ছাত্ৰ কৰুপ্পনে আৰম্ভ কৰিছিল। কুমাৰন আছানৰ ''দুৰৱস্থা'' ইয়াৰ ১০ বছৰৰ পাছত প্ৰকাশ পাইছিল। যদিও কৰুপ্পনৰ বেছিভাগ লেখাই পাণ্ডিত্যপূৰ্ণ সংস্কৃতত আছিল, ''জাতিকুম্মী''ত সৰল, দৈনন্দিন ব্যৱহাৰ্য মালায়ালম ভাষা ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল, যিটো স্থানীয় সম্প্ৰদায়ৰ নিৰক্ষৰ লোকসকলেও বুজি পাবলৈ আৰু প্ৰচাৰ কৰিবলৈ সক্ষম হৈছিল। === শিক্ষকতাৰ জীৱন === বিখ্যাত থিৰুভাঞ্চিকুলাম শিৱ মন্দিৰত পূজা কৰিবলৈ কোদুংগাল্লুৰলৈ অহা [[কোচিন ৰাজ্য|কোচিনৰ মহাৰাজ]] ৰাজৰ্ষি ৰামবৰ্মা ৰজাৰ চকুত কৰুপ্পনৰ সংস্কৃতৰ প্ৰতিভা ধৰা পৰিছিল। ভট্টন থাম্পুৰানে কৰুপ্পনক ৰজাৰ সৈতে চিনাকি কৰাই দিছিল। মহাৰাজ অভিভূত হৈছিল আৰু কৰুপ্পনক ত্ৰিপুনিথুৰাৰ তেওঁৰ প্ৰসাদলৈ আমন্ত্ৰণ জনাইছিল। এই সাক্ষাতটো কৰুপ্পনৰ বাবে এক টাৰ্ণিং পইণ্ট আছিল। মহাৰাজই ৰাজপৰিয়ালৰ প্ৰধান গুৰু 'সহৃদয়তিলকন' ৰাম পিষৰোডিৰ অধীনত কৰুপ্পনৰ সংস্কৃতৰ উচ্চতৰ অধ্যয়নৰ ব্যৱস্থা কৰিছিল। কৰুপ্পনে ৰাম পিষৰোডিৰপৰা 'সিদ্ধান্ত কৌমুদী', 'মনোৰমা' আৰু 'সাহিত্য দৰ্পণম' অধ্যয়ন কৰিছিল। সোনকালেই কৰুপ্পনক এৰ্নাকুলামৰ ছেইণ্ট থেৰেছা কনভেণ্ট গাৰ্লছ হাইস্কুলত সংস্কৃতৰ শিক্ষক হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হয়।<ref name="keralasahityaakademi">{{cite web|title=Pandit K.P. Karuppan|trans-title=পণ্ডিত কে. পি. কৰুপ্পন|url=http://www.keralasahityaakademi.org/sp/Writers/Profiles/KPKaruppan/Html/KPKarupanpage.htm|publisher=Kerala Sahitya Akademi|accessdate=২৭ ফেব্ৰুৱাৰী ২০১৩}}</ref> ১৯১২ চনত যেতিয়া পণ্ডিত কৰুপ্পনক এৰ্নাকুলামৰ কাষ্ট গাৰ্লছ হাইস্কুলত (একমাত্ৰ উচ্চ বৰ্ণৰ ছোৱালীৰ বাবে থকা এক বিশেষ প্ৰতিষ্ঠান) সংস্কৃতৰ শিক্ষক হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হৈছিল, তেতিয়া উচ্চ বৰ্ণৰ হিন্দুসকলে তেওঁৰ নিযুক্তিৰ তীব্ৰ প্ৰতিবাদ কৰিছিল, আৰু তেওঁলোকে তেওঁলোকৰ ছোৱালীহঁতক এজন নিম্ন বৰ্ণৰ লোকৰ অধীনত পঢ়িবলৈ পঠিয়াবলৈ অমান্তি হৈছিল। কোচিনৰ মহাৰাজই তেওঁলোকৰ দাবী অগ্ৰাহ্য কৰে আৰু সতৰ্ক কৰি দিয়ে যে কৰুপ্পনৰ অধীনত পঢ়িবলৈ অনিচ্ছুক ছোৱালীহঁতক বিদ্যালয়ৰপৰা উলিয়াই দিয়া হ'ব, যাৰ ফলত প্ৰতিবাদৰ অন্ত পৰে। কাষ্ট গাৰ্লছ হাইস্কুলৰ কৰ্মচাৰী পদ এৰাৰ পিছত, তেওঁ ১৯১৮ চনত [[ত্ৰিছূৰ]]ৰ ভিক্টোৰিয়া গাৰ্লছ হাইস্কুলত যোগদান কৰে। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁক তাত থকা শিক্ষক প্ৰশিক্ষণ বিদ্যালয়ত নিযুক্তি দিয়া হয়। ১৯২১ চনত তেওঁক পুনৰ এৰ্নাকুলামৰ গাৰ্লছ হাইস্কুলত নিযুক্তি দিয়া হয়, যিখন বিদ্যালয়ে তেতিয়ালৈকে নিজৰ নামৰপৰা "কাষ্ট" শব্দটো বাদ দিছিল। === বিধান পৰিষদ === গাৰ্লছ হাইস্কুলত তেওঁৰ দ্বিতীয়টো কাৰ্যকালৰ সময়ত, ১৯২৫ চনৰ আগষ্ট মাহত, লেখা আৰু প্ৰচাৰৰ জৰিয়তে তেওঁলোকৰ মুক্তিৰ বাবে কৰা নিৰালস্য সংগ্ৰামৰ স্বীকৃতিস্বৰূপে, আজিলৈকে ভোটাধিকাৰ নথকা শ্ৰেণীসমূহক প্ৰতিনিধিত্ব কৰিবলৈ তেওঁক কোচিন বিধান পৰিষদৰ সদস্য হিচাপে মনোনীত কৰা হয়। এম. এল. চি. হিচাপে কৰুপ্পনে কৰ্তৃপক্ষৰ আগত তেওঁলোকৰ সমস্যা আৰু ওজৰ-আপত্তিসমূহ উপস্থাপন কৰি তেওঁলোকৰ বাবে উন্নত শিক্ষা, স্বাস্থ্য আৰু জীৱন-ধাৰণৰ অৱস্থাৰ পোষকতা কৰিছিল। তেওঁ চৰকাৰক এই উদ্দেশ্যৰ বাবে এটা সুকীয়া বিভাগ স্থাপন কৰিবলৈ হেঁচা প্ৰয়োগ কৰিছিল, যাৰ ফলত তদানীন্তন জনশিক্ষা সঞ্চালক ৰাও চাহিব চি. মাথাইক পদেন ৰক্ষক আৰু কৰুপ্পনক পূৰ্ণকালীন সহকাৰী ৰক্ষক হিচাপে লৈ শোষিত শ্ৰেণীৰ সুৰক্ষাৰ বাবে বিভাগ স্থাপন কৰা হৈছিল। সহকাৰী ৰক্ষক হিচাপে, কৰুপ্পনে বিদ্যালয় স্থাপন আৰু কলনী স্থাপন কৰি শোষিত শ্ৰেণীৰ উন্নতিৰ বাবে কেইবাটাও সংস্কাৰ আৰম্ভ কৰাত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল। তেওঁ চৰকাৰক শোষিত শ্ৰেণীৰ শিশুসকলৰ শিক্ষাৰ বাবে জলপানী, মাচুল ৰেহাই আৰু অন্যান্য কেইবাটাও উদগনিমূলক ব্যৱস্থা প্ৰদান কৰিবলৈ মান্তি কৰাইছিল। শোষিত শ্ৰেণীৰ মাজত অন্ধবিশ্বাসৰ বিৰুদ্ধে সজাগতা সৃষ্টিৰ বাবে তেওঁ ''আচাৰভূষণম'' ৰচনা কৰিছিল, এই গ্ৰন্থখন চৰকাৰে ছপা কৰি ৰাইজৰ মাজত বিনামূলীয়াকৈ বিতৰণ কৰিছিল। শোষিত শ্ৰেণীৰ বিভাগটোক পিছলৈ হৰিজন কল্যাণ বিভাগ বুলি নামকৰণ কৰা হয়। পুনৰ্গঠিত মীন বিভাগৰ অধীনত ফিছাৰী বিদ্যালয়সমূহ আৰম্ভ কৰাত পণ্ডিত কৰুপ্পনে গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল। মাছ সংৰক্ষণৰ স্থান স্থাপনে মীনপালনক এটা উদ্যোগ হিচাপে আগবঢ়াই নিয়াত আৰু মৎস্যজীবী সম্প্ৰদায়ৰ জীৱন-ধাৰণৰ মান উন্নত কৰাত সহায় কৰিছিল। কোচিন চেণ্ট্ৰেল ক'অপাৰেটিভ বেংকৰ সঞ্চালক হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰি থাকোঁতে তেওঁ মৎস্যজীবী আৰু কৃষি শ্ৰমিকসকলক স্বাৱলম্বিতাৰ জৰিয়তে উন্নতিৰ বাবে সমবায় গঠন কৰিবলৈ আহ্বান জনাইছিল। বিধান পৰিষদত তেওঁৰ তিনিবছৰীয়া কাৰ্যকাল শেষ হোৱাৰ পিছত, কৰুপ্পনক দ্বিতীয় কাৰ্যকালৰ বাবে মনোনীত কৰা হৈছিল কিন্তু তেওঁ দিৱানক অনুৰোধ কৰিছিল যে পদটো শোষিত শ্ৰেণীৰ আন কোনো সদস্যক দিয়া হওক। চৰকাৰে এজন পুলায়া নেতা পি. চি. চানচেনক এম. এল. চি. হিচাপে নিযুক্তি দিয়ে আৰু চানচেনৰ বাবে পথ প্ৰশস্ত কৰিবলৈ কৰুপ্পনে পদত্যাগ পত্ৰ দাখিল কৰে। তাৰ পিছত পণ্ডিত কৰুপ্পনক প্ৰাথমিক শিক্ষা সমিতি আৰু ভাষাপৰিস্কৰণ সমিতিৰ সচিব হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হয়। ১৯৩১ চনত তেওঁ কোচিন ৰাজ্যৰ ভাৰ্নাকুলাৰ শিক্ষাৰ অধীক্ষকৰ নতুনকৈ সৃষ্টি কৰা পদটো গ্ৰহণ কৰে। ১৯৩২ চনত তেওঁক মহাৰাজ মহাবিদ্যালয়ত সংস্কৃতৰ প্ৰবক্তা হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হয়।<ref>{{cite book|last=Nair|first=R. Raman|title=Chattampi Swami: An Intellectual Biography|trans-title=চত্তাম্পি স্বামী: এন ইণ্টেলেচুৱেল বায়োগ্ৰাফী|year=২০১০|publisher=Centre for South Indian Studies|location=ত্ৰিবান্দ্ৰম|page=৩৮৮|url=https://books.google.com/books?id=K-JRfipEdV0C&q=pandit+karuppan&pg=PA388|isbn=9788190592826}}</ref> এই সময়ছোৱাত কৰুপ্পনে [[মাদ্ৰাছ বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ পৰীক্ষক ব'ৰ্ডৰ অধ্যক্ষ হিচাপে আৰু [[এৰ্নাকুলাম]]ৰ পৌৰ পৰিষদৰ সদস্য হিচাপেও কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল। === নাট্য কৰ্ম === ''বালকলেশম'' পণ্ডিত কৰুপ্পনৰ অন্যতম গুৰুত্বপূৰ্ণ গ্ৰন্থ আৰু ই ১৯১৯ চনত কোচিনৰ মহাৰাজৰ ''ষষ্টিপূৰ্তি'' উদ্‌যাপনৰ অংশ হিচাপে লিখা হৈছিল যেতিয়া তামিলনাডুৰ ৰাও চাহিব ননপেৰুমল চেট্টিয়ে ৰজাৰ সন্মানত এখন নাট্য প্ৰতিযোগিতাৰ আয়োজন কৰিছিল।<ref name="shodhganga.inflibnet">{{cite web|title=Pandit Karuppan's Balakalesham and Udyanavirunnu|trans-title=পণ্ডিত কৰুপ্পনৰ বালকলেশম আৰু উদ্যানৱিৰুন্নু|url=http://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/244/12/12_chapter6.pdf|accessdate=২৭ ফেব্ৰুৱাৰী ২০১৩}}</ref> কৰুপ্পনে গুৰু ৰাম পিষৰোডিৰ বাধ্যবাধকতাত ১০ দিনৰ ভিতৰত নাটকখন লিখিছিল কিন্তু, তেওঁৰ প্ৰিয় মহাৰাজক মঞ্চৰ চৰিত্ৰ হিচাপে উপস্থাপন কৰিবলৈ শংকিত আৰু লজ্জিত হৈ কৰুপ্পনে নাটকখনৰ চৰিত্ৰবোৰক প্ৰতীকী নাম দিছিল। তেওঁৰ সৃষ্টি শ্ৰেষ্ঠ হিচাপে বিবেচিত হয় আৰু বঁটা লাভ কৰে। কোচিন ৰাজ্যক ৰাণী বালা আৰু মহাৰাজক তেওঁৰ স্বামী কলেশন বুলি ইংগিত কৰি ইয়াৰ নাম ''বালকলেশম'' ৰখা হৈছিল। কোচিনৰ মহাৰাজলৈ উছৰ্গিত নাটকখনত কলেশন ৰজা হোৱাৰ আগৰ ৰাজ্যৰ অৱস্থা আৰু তেওঁৰ ১৬বছৰীয়া শাসনকালত ৰাজ্যখনে লাভ কৰা অগ্ৰগতিৰ বিষয়ে আলোচনা কৰা হৈছিল। লেখকে জাতিৰ নামত মানুহে ভোগ কৰা বেয়া কাম আৰু অত্যাচাৰক সমালোচনা কৰিবলৈ পাহৰা নাছিল। ''বালকলেশম'' প্ৰথমবাৰৰ বাবে এৰ্নাকুলামৰ মহাৰাজ মহাবিদ্যালয়ত মঞ্চস্থ কৰা হৈছিল আৰু কৰুপ্পনৰ বন্ধু কোট্টিলিল নাৰায়ণ মাৰাৰে, যি এজন উচ্চ বৰ্ণৰ হিন্দু আছিল, কিতাপখন ছপা কৰিবলৈ আৰ্থিক সাহায্য প্ৰদান কৰিছিল। নাটকখনত ভৱিষ্যতৰ সংস্কাৰৰ বাবেও পৰামৰ্শ দিয়া হৈছিল, যেনে গাঁও পঞ্চায়ত গঠন, এখন বিধান পৰিষদ গঠন আৰু কোচিনত এটা বন্দৰ নিৰ্মাণ। নাটকখনৰ চিত্ৰনাট্য পঢ়াৰ পিছত, ত্ৰিবাংকুৰৰ মহাৰাজ শ্ৰী মূলম থিৰুনালয়ে কৰুপ্পনক এটা নৱৰত্ন খটোৱা সোণৰ আঙঠি (''নৱৰত্ন মোথিৰম'') উপহাৰ দিছিল। ''বালকলেশম''ৰ প্ৰতিলিপি দাখিল কৰাৰ সময়ত কৰুপ্পনে ত্ৰিবাংকুৰৰ মহাৰাজক মাচুল ৰেহাই প্ৰদান কৰি তেওঁৰ সম্প্ৰদায়ৰ শিক্ষাৰ্থীসকলক শিক্ষাৰ জৰিয়তে সহায় কৰিবলৈ অনুৰোধ জনাইছিল। পিছপৰা সম্প্ৰদায়সমূহৰ উন্নতিৰ বাবে কৰুপ্পনে কৰা সংগ্ৰামৰ শলাগ লৈ মহাৰাজই লগে লগে ত্ৰিবাংকুৰ ৰাজ্যৰ ধীৱৰা সম্প্ৰদায়ৰ সকলো শিক্ষাৰ্থীলৈ আধা মাচুল ৰেহাইৰ অনুমোদন জনাইছিল। মাদ্ৰাছৰ এজন পৰিদৰ্শনকাৰী গৱৰ্ণৰৰ বাবে মহাৰাজই আয়োজন কৰা এখন গাৰ্ডেন পাৰ্টিলৈ তেওঁৰ বাহিৰে আন সকলো এম এল চিক আমন্ত্ৰণ জনোৱা হৈছিল, তালৈ আমন্ত্ৰণ নোপোৱাৰ ক্ষোভ প্ৰতিফলিত কৰিবলৈ কৰুপ্পনে ''উদ্যানৱিৰুন্নু'' নামৰ কবিতাটো ৰচনা কৰিছিল। তেওঁৰ নিম্ন জাতিৰ বাবে কৰুপ্পনক বাদ দিয়া হৈছিল। কবিতাটোত বাদ পৰা লোকজনৰ আহত আত্ম-সন্মানৰ কথা কোৱা হৈছে আৰু যেতিয়া টি কে কৃষ্ণ মেননে এই কথা মহাৰাজৰ দৃষ্টিগোচৰ কৰে, তেতিয়া মহাৰাজই নিৰ্দেশ দিয়ে যে ভৱিষ্যতে চৰকাৰী পাৰ্টিলৈ জাতি বা ধৰ্ম নিৰ্বিশেষে সকলো এম এল চিক আমন্ত্ৰণ জনোৱা হ'ব।<ref name="shodhganga.inflibnet" /> কোচিনৰ মহাৰাজই কৰুপ্পনক ''কৱিতিলকন'' বা ''মহান কবি'' উপাধিৰে সন্মানিত কৰিছিল। কৰুপ্পনৰদ্বাৰা প্ৰভাবিত হৈ, মালায়ালমলৈ ''শকুন্তলম''ৰ অনুবাদৰ বাবে ''কেৰালা কালিদাসন'' নামেৰে জনাজাত ত্ৰিবাংকুৰৰ কেৰালা বৰ্মা বলিয়া কোইল থাম্পুৰানয়ে ১৯১৩ চনত তেওঁক ''বিদ্বান'' উপাধি প্ৰদান কৰিছিল।<ref name="keralasahityaakademi" /> === সমাজ সংস্কাৰ === সমাজ সংস্কাৰৰ কামত অধিক সময় আৰু শক্তি ব্যয় কৰিবলৈ '''কৰুপ্পনে''' শিক্ষকতাৰ চাকৰি এৰাৰ সিদ্ধান্ত লয়। এই উদ্দেশ্যে তেওঁ নিজৰ সম্প্ৰদায়ৰ লোকসকলক সভা নামৰ আঞ্চলিক গোটত সংগঠিত কৰে। সভাসমূহৰ মূল কাৰ্যসূচী আছিল মানুহক অজ্ঞতা আৰু অন্ধবিশ্বাসৰ বিৰুদ্ধে যুঁজিবলৈ বুজোৱা। তেওঁ নিজৰ দেশবাসীৰ ওপৰত উন্নত শিক্ষিত হ'বলৈ আৰু এক স্বাস্থ্যকৰ জীৱন-শৈলী গ্ৰহণ কৰিবলৈ তীব্ৰ হেঁচা প্ৰয়োগ কৰিছিল। তেওঁ [[কোদুংগাল্লুৰ]]ৰ আনপুঝাত প্ৰথমখন সভা, ''কল্যাণদায়িনী সভা'' সংগঠিত কৰিছিল। আন এখন সভা আছিল ''সুধৰ্ম সূৰ্যোদয় সভা'' (থেভাড়া), তদুপৰি ''প্ৰবোধ চন্দ্ৰোদয়ম সভা'' (উত্তৰ পৰাভুৰ), ''অৰয়া বংশোধৰণী সভা'' (এংগাণ্ডিয়ুৰ), আৰু ''সনমাৰ্গ প্ৰদীপ সভা'' (কুম্বলম) হৈছে পণ্ডিত কৰুপ্পনে পৃষ্ঠপোষকতা কৰা অন্যান্য সভাসমূহ। এই সকলোবোৰ সভাৰ লক্ষ্য আছিল নিম্নবৰ্গৰ ''দলিত'' জাতিসমূহৰ উত্থান সাধন কৰা।<ref>{{cite web|title=MUNROEVIAN IMPACT OVER THE NATIVE REFORMATION MOVEMENTS|trans-title=থলুৱা সংস্কাৰ আন্দোলনসমূহৰ ওপৰত মুনৰোভিয়ান প্ৰভাৱ|url=http://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/220/10/10_chapter4.pdf|accessdate=২৭ ফেব্ৰুৱাৰী ২০১৩}}</ref> ১৯১৩ চনত [[পুলায়া]] সম্প্ৰদায়ৰ উত্থানৰ বাবে কোচিন পুলায়া মহা সভা গঠনৰ জৰিয়তে দেখা পোৱাৰ দৰে তেওঁ অন্যান্য সম্প্ৰদায়ৰো [[মুক্তি]]ৰ ওপৰত সমানে গুৰুত্ব দিছিল।<ref>{{cite book|last=Kshirsagar|first=R K|title=Dalit Movement in India and Its Leaders, 1857–1956|trans-title=ভাৰতত দলিত আন্দোলন আৰু ইয়াৰ নেতাসকল, ১৮৫৭–১৯৫৬|year=১৯৯৪|publisher=M D Publications|location=নতুন দিল্লী|page=১০২|url=https://books.google.com/books?id=Wx218EFVU8MC&q=pandit+karuppan&pg=PA102|isbn=9788185880433}}</ref> উচ্চ বৰ্ণৰ হিন্দুসকলে তেওঁলোকক অস্পৃশ্য হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিছিল, তেওঁলোকক সভাৰ বাবে কোনো সাধাৰণ ঠাইত সমবেত হ'বলৈ দিয়া হোৱা নাছিল। জমিদাৰসকলৰ চকুৰপৰা এনেবোৰ সভা আঁতৰাই ৰাখিবলৈ কৰুপ্পনে পুলায়াসকলক এৰ্নাকুলামৰ বেকৱাটাৰলৈ নাও চলাই আহিবলৈ আৰু তেওঁলোকৰ নাৱবোৰ একেলগে বান্ধিবলৈ কৈছিল। তাতেই তেওঁ কাঠৰ তক্তাৰে সজা এখন মঞ্চত তেওঁলোকক সম্বোধন কৰিছিল আৰু এখন সভা গঠন কৰি তেওঁলোকৰ মুক্তিৰ বাবে ৰণনীতি প্ৰস্তুত কৰিছিল। ইয়াক 'কয়াল সন্মেলনম' বুলি জনা যায়।<ref>{{Cite web|url=http://www.deshabhimani.com/news/kerala/pandit-karuppan/585273|title = വരേണ്യ പ്രമാണിത്തത്തെ വെല്ലുവിളിച്ച കായല്‍ സമ്മേളനം}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত, কৰুপ্পনে [[সামাজিক ব্যাধি]] আৰু বৈষম্যৰ বিৰুদ্ধে তেওঁলোকৰ যুঁজখনক গতি প্ৰদান কৰিবলৈ [[ভেলাস (সম্প্ৰদায়)|ভেলাস]], [[সম্বৱস]], [[উল্লাদাস]] আৰু [[কুদুম্বিস]]ৰ দৰে অন্যান্য সম্প্ৰদায়কো একেধৰণৰ সভা গঠন কৰিবলৈ মান্তি কৰাইছিল। কোচিন ৰাজ্যৰ জাতিভেদ প্ৰথাই পুলায়াসকলক এৰ্নাকুলামৰ ৰাস্তাত প্ৰৱেশ কৰাত বা গুৰুত্বপূৰ্ণ [[ৰাজহুৱা পথ|ৰাজহুৱা পথত]] খোজকঢ়াত বাধা দিছিল। এই সমস্যাক লৈ মোকাবিলা কৰিবলৈ কৰুপ্পনে এক অনুকূল সুযোগলৈ অপেক্ষা কৰিছিল। চৰকাৰে কৃষিজাত সামগ্ৰীৰ এখন প্ৰদৰ্শনীৰ আয়োজন কৰিছিল য'ত দিৱান ডব্লিউ. এইচ. ভোৰ সন্মানীয় অতিথি আছিল। কৰুপ্পনে তেওঁৰ ভাষণৰ সময়ত দিৱানৰ দৃষ্টিগোচৰ কৰে যে প্ৰদৰ্শনীত প্ৰদৰ্শিত কৃষিজাত সামগ্ৰীসমূহৰ খেতি কৰিবলৈ কঠোৰ পৰিশ্ৰম কৰা পুলায়াসকলক প্ৰদৰ্শনীখন ''চাবলৈ'' দিয়া হোৱা নাছিল। কৰুপ্পনৰ কথাত আৱেগিক হৈ দিৱানে আয়োজকসকলক পুলায়াসকলক খেলপথাৰত প্ৰৱেশ কৰিবলৈ দিবলৈ নিৰ্দেশ দিয়ে। তেতিয়া কৰুপ্পনে তেওঁলোকক শোভাযাত্ৰা কৰি প্ৰদৰ্শনীৰ স্থানলৈ লৈ গৈছিল, ইতিমধ্যে তেওঁলোকক ভেম্বানাদ হ্ৰদত তেওঁলোকৰ দেশী নাৱত উপস্থিত হৈ অপেক্ষা কৰিবলৈ কৈছিল। সেইদিনাৰপৰা পুলায়াসকলে এৰ্নাকুলাম চহৰত প্ৰৱেশ কৰিব পাৰিছিল আৰু কৰুপ্পনে পুলায়া আৰু আন শোষিত শ্ৰেণীৰ লোকসকলৰ বাবে ৰাজহুৱা পথত খোজকঢ়াৰ অধিকাৰ সুৰক্ষিত কৰিছিল। === ব্যক্তিগত জীৱন === পণ্ডিত কৰুপ্পনৰ খ্ৰীষ্টান ধৰ্মৰ প্ৰতি এক বিশেষ শ্ৰদ্ধা আছিল যাৰ মিছনাৰীসকলে ধৰ্ম বা জাতিৰ বৈষম্য নোহোৱাকৈ শিক্ষাৰ্থীক নামভৰ্তি কৰোৱা কেইবাখনো শিক্ষানুষ্ঠান আৰম্ভ কৰি কেৰালাৰ শিক্ষাত সহায় কৰিছিল। ১৯২৫ চনত যেতিয়া হিজ গ্ৰেচ এলেক্সিছ হেনৰী লেপিছিয়াৰয়ে (ভেটিকানৰপৰা অহা পোপৰ প্ৰতিনিধি) কোচিন ভ্ৰমণ কৰিছিল, তেতিয়া কৰুপ্পনে এটা আদৰণি কবিতা লিখিছিল। কৰুপ্পনে [[বুদ্ধ]] আৰু [[মুহাম্মাদ|নবী মহম্মদৰ]] মহানতা আলোকপাত কৰিও কবিতা লিখিছিল। শ্ৰী চত্তাম্পি স্বামীৰ মৃত্যুত শোকাহত হৈ কৰুপ্পনে ''সমাধি সপ্তকম'' শীৰ্ষক এটা শোক কবিতা লিখিছিল। পণ্ডিত কৰুপ্পনৰ পত্নী কুন্থাম্মাৰ ঘৰ পানম্বুকাদত আছিল আৰু দম্পতীহালে তেওঁলোকৰ একমাত্ৰ কন্যা পাৰ্বতীৰ সৈতে এৰ্নাকুলামৰ ছেইণ্ট থেৰেছা মহাবিদ্যালয়ৰ সমীপৰ ''সাহিত্যকুদীৰম'' নামৰ ঘৰ এটাত বাস কৰিছিল। ১৯৩৮ চনৰ ২৩ মাৰ্চত ৫৩ বছৰ বয়সত [[প্লুৰিচি]] ৰোগত আক্ৰান্ত হৈ পণ্ডিত কৰুপ্পনৰ মৃত্যু হয়। == গ্ৰন্থপঞ্জী == কবি আৰু নাট্যকাৰ হিচাপে পণ্ডিত কৰুপ্পনৰ বহুতো প্ৰকাশিত গ্ৰন্থ আছিল, তাৰ ভিতৰত উল্লেখযোগ্যসমূহ হ'ল: ''আচাৰ ভূষণম'', ''অৰয়প্ৰশস্তি'', ''বালকলেশম'', ''বালোদ্যানম'', ''ভাষা ভৈমীহপৰিণয়ম'', ''ভঞ্জিতবিমানম'', ''চানজেনকুট্টি'', ''চিত্ৰলেখা'', ''ধীৱৰা তৰুণীয়ুদে ৱিলাপম'', ''ধ্ৰুৱচৰিতম'', ''এডৱাৰ্ড বিজয়ম'', ''জাতিকুম্মী'', ''কৈৰালীকৌতুকম'', ''কাট্টিলে জ্যেষ্ঠন'', ''ললিতোপহাৰম'', ''লংকামৰ্দনম'', ''মহাসমাধি'', ''মংগলামালা'', ''পঞ্চৱটি'', ''শকুন্তলম বঞ্চিপ্পাট্টু'', ''সংগীত নৈষধম'', ''সৌদামিনী'', ''শ্ৰী বুধন'', ''শ্ৰী ৰামবৰ্মা'', ''সুগতসূক্তম'', ''থিৰুনালকুম্মী'', ''উদ্যানৱিৰুন্নু'', ''উলুকোপাখ্যানম'', আৰু ''ভল্লোৰ্কৱিতা''। তেওঁৰ ''শকুন্তলা'', ''বালোদ্যানম'' আৰু ''কৈৰালীকৌতুকম'' [[কোচিন]] ৰাজ্যৰ বিদ্যালয়সমূহৰ শ্ৰেণীৰ বাবে [[পাঠ্যপুথি]] আছিল। ''ভাষা ভৈমীহপৰিণয়ম'' [[মাদ্ৰাছ বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ এফ.এ. পৰীক্ষাৰ বাবে [[মালায়ালম ভাষা|মালায়ালম]] পাঠ্যপুথি আছিল। == গ্ৰন্থাগাৰ == পণ্ডিত কৰুপ্পন স্মাৰক গ্ৰামীণ ৱায়ানশালা হৈছে ১৯৫৩ চনত কৰুপ্পনৰ জন্ম গাঁও চেৰানাল্লুৰত প্ৰতিষ্ঠা কৰা এটা গ্ৰন্থাগাৰ। তেওঁৰ ভতিজা এ. কে. ভেলপ্পনে মোমায়েকৰ স্মৃতি হিচাপে গ্ৰন্থাগাৰটো স্থাপন কৰাত মুখ্য ভূমিকা পালন কৰিছিল।<ref>{{cite web|last=Pazhanilath|first=Johny|authorlink=|title=More than just a village library|trans-title=কেৱল এটা গাঁৱৰ গ্ৰন্থাগাৰতকৈয়ো অধিক|date=11 March 2004|url=http://www.hindu.com/mp/2004/03/11/stories/2004031101410200.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20040430184156/http://www.hindu.com/mp/2004/03/11/stories/2004031101410200.htm|url-status=dead|archive-date=30 April 2004|doi=|work=[[The Hindu]]|accessdate=10 July 2008|archivedate=30 April 2004|archiveurl=https://web.archive.org/web/20040430184156/http://www.hindu.com/mp/2004/03/11/stories/2004031101410200.htm|deadurl=yes}}</ref> পণ্ডিত কৰুপ্পনৰ অনুৰাগীসকলে তেওঁৰ স্মৃতিৰ প্ৰচাৰৰ বাবে এটা সংগঠন গঠন কৰিছে। == লগতে চাওক (কেৰালাৰ সমাজ সংস্কাৰকসকল) == * [[নাৰায়ণ গুৰু|শ্ৰী নাৰায়ণ গুৰু]] * [[পদ্মনাভন পাল্পু|ড° পাল্পু]] * [[কুমাৰন আছান|কুমাৰনাছান]] * [[আয়্যাতন গোপালন|ৰাও চাহিব ড° আয়্যাতন গোপালন]] * [[ব্ৰহ্মানন্দ স্বামী শিৱযোগী]] * [[ভাগভটানন্দ|বাঘভটানন্দ]] * [[মিতাবাদী কৃষ্ণন]] * [[মূৰ্কোথ কুমাৰন]] * [[আয়্যানকালি]] * [[আয়্যা বৈকুণ্ডৰ]] == তথ্যসূত্ৰ == {{Reflist|2}} {{DEFAULTSORT:কৰুপ্পন, পণ্ডিত}} [[শ্ৰেণী:কেৰালাৰ পণ্ডিতসকল]] [[শ্ৰেণী:এৰ্নাকুলাম জিলাৰ লেখকসকল]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় সমাজ সংস্কাৰকসকল]] [[শ্ৰেণী:১৮৮৫ চনৰ জন্ম]] [[শ্ৰেণী:১৯৩৮ চনৰ মৃত্যু]] [[শ্ৰেণী:বিংশ শতিকাৰ ভাৰতীয় পণ্ডিতসকল]] ithau598voh9s1annro9u67ekuu52n6 0 138666 627287 626840 2026-08-14T20:42:18Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 627287 wikitext text/x-wiki '''কাসাভু''' {{ Lang-en|: Kasavu , (মালয়ালম: [kɐsɐʋɨ̆])}} হৈছে কেৰালাৰ হস্ততাঁত বয়নশিল্পত ব্যৱহৃত এক বিশেষ কৌশল। এই কৌশলত অতি মিহি সোণ বা ৰূপৰ সূতা ব্যৱহাৰ কৰি ৰেচম আৰু কপাহী কাপোৰত পাৰি আৰু বিভিন্ন নক্সা বোৱা হয়। পিছলৈ এই কৌশলটো ভাৰতৰ বিভিন্ন প্ৰান্তলৈ বিস্তাৰ লাভ কৰে আৰু দেশৰ বিভিন্ন ঠাইত আন আন কাপোৰতো কাসাভু কৌশল ব্যৱহাৰ কৰি নক্সা আৰু পাৰি প্ৰস্তুত কৰা হয়। দক্ষিণ ভাৰতৰ কেৰালা ৰাজ্যত উৎপত্তি হোৱা কাসাভু পাৰিযুক্ত বগা বা অফ-হোৱাইট কপাহী কাপোৰ বৰ্তমান কেৰালা শাৰী নামেৰে বিখ্যাত। ইয়াক কাসাভু কৌশলৰ ব্যৱহাৰৰ প্ৰাৰম্ভিক ৰূপ বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। ==উৎপত্তি== [[File:Scene from Gajendra Moksha Mural in Krishnapuram, 1730 CE.jpg|thumb|কেৰালা মুৰেল চিত্ৰ, ১৭৩০ খ্ৰীষ্টাব্দত দুই খণ্ডৰ কসাভু শাৰী পৰিধান কৰা মহিলা।]] মূল কসাভু হাতেৰে তৈয়াৰ কৰা হৈছিল। সূক্ষ্ম সোণালী বা ৰূপালী সূতা ব্যৱহাৰ কৰি কপাহ বা ৰেচমৰ কাপোৰত পাৰি বা নক্সাৰ ৰেখা তৈয়াৰ কৰি প্ৰস্তুত কৰা হৈছিল। ইয়াৰ উৎপত্তি বৌদ্ধ যুগৰ পৰাই হোৱা বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। <ref>{{Cite web|url=https://www.utsavpedia.com/motifs-embroideries/simple-and-gorgeous-kerela-kasavu/|title=All About Kerala Kasavu Saree - Its Varieties And More|date=2017-02-27|website=Utsavpedia|language=en-US|access-date=2019-07-30}}</ref>বৰ্তমানেও কেৰালাৰ বাসিন্দা মালয়ালীসকলে কসাভু পৰিধান কৰে। কসাভু মহিলা আৰু পুৰুষ উভয়ে পৰিধান কৰে। বিশেষকৈ উৎসৱ, নৃত্য আৰু বিবাহৰ দৰে বিশেষ অনুষ্ঠান, লগতে পিৰন্না নাল (স্থানীয় পঞ্জিকা অনুসৰি জন্মদিন) উপলক্ষে ইয়াক পিন্ধা হয়। বিষু উৎসৱৰ সময়ত পৰম্পৰাগত বিষুক্কানি (চাকি)ৰ ওচৰত একেবাৰে নতুন কসাভু কাপোৰ ৰখাটো ধন-সম্পদ আৰু সমৃদ্ধিৰ প্ৰতীক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। মোহিনীয়াট্টম (মহিলা ৰূপত বিষ্ণুৰ নৃত্য)ৰ দৰে নৃত্য পৰিৱেশনৰ সময়ত অংশগ্ৰহণকাৰীসকলে কেৱল কসাভু পোছাক পৰিধান কৰে।<ref>{{Cite web|url=https://www.onamfestival.org/kaikotti-kali.html|title=Kaikotti Kali, Thiruvathirakali, Folk Dance, Kaikotti kali Dance of Kerala|website=www.onamfestival.org|access-date=2019-07-30}}</ref> ''কৈকোট্টিকলি'' বা [[তিৰুৱাথিৰাকলি]] (হাত চাপৰি বজাই কৰা নৃত্য)ৰ দৰে নৃত্যতো মহিলা নৃত্যশিল্পীসকলে কসাভু শাৰী আৰু পৰম্পৰাগত ৰঙা ব্লাউজ পৰিধান কৰে। ইয়াক ১৯শ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে মহাৰাজা অৱাট্টম থিৰুণাল বলৰামবৰ্মা আৰু তেওঁৰ উপপত্নী উম্মিনী থাম্বীয়ে কেৰালালৈ আনিছিল বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। ‘বলৰামপুৰম শাৰী আৰু উৎকৃষ্ট কপাহী কাপোৰৰ অধ্যয়ন আৰু নথিভুক্তকৰণ’ অনুসৰি, এই নেতাসকলে তামিলনাডুৰ নাগৰকইলৰ পৰা ''চালিয়া''/চালিয়ান সম্প্ৰদায়ৰ লোকসকলক আমন্ত্ৰণ কৰি ৰাজ্যখনত তেওঁলোকক সন্মান আৰু গৌৰৱ প্ৰদান কৰাৰ জৰিয়তে হস্ততাঁত উদ্যোগত এক বৈপ্লৱিক পৰিৱৰ্তন আনিছিল।ইয়াৰ বিনিময়ত, তাঁতীসকলে বজাৰৰ পৰা সংগ্ৰহ কৰা কপাহ ব্যৱহাৰ কৰি [[ত্ৰাৱানকোৰ ৰাজপৰিয়াল]]ৰ বাবে হাতেৰে বোৱা কপাহী পোছাক প্ৰস্তুত কৰিছিল। ডাচ আৰু পৰ্তুগীজ ৰপ্তানিকাৰকসকলৰ দৃষ্টি আকৰ্ষণ কৰাৰ পিছত হাতেৰে বোৱা শাৰীসমূহ অতি কম সময়ৰ ভিতৰতে অধিক জনপ্ৰিয় হৈ পৰিছিল। ==শৈলী== পৰম্পৰাগতভাৱে কসাভু সোণালী বা ৰূপালী সূতাৰে তৈয়াৰ কৰা হৈছিল। কিন্তু সোণ আৰু ৰূপৰ মূল্য বৃদ্ধি পোৱাৰ ফলত ইয়াৰ ব্যৱহাৰ হ্ৰাস পাইছে। সোণালী বা ৰূপালী ৰঙৰ পাৰি থকা সাধাৰণ বগা বা মটিয়া-বগা পোছাকক পৰম্পৰাগত বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু ইয়াক কেৰালা শাৰী বা কেৰালা '''মুন্দু''' বুলি কোৱা হয়। কসাভুৰে তৈয়াৰ কৰা পোছাক দীঘল, আয়তাকাৰ কাপোৰৰ টুকুৰা। ইয়াৰে মুন্দু নামৰ কাপোৰখন শৰীৰৰ তলৰ অংশত মেৰিয়াই পিন্ধা হয় আৰু ''ভেষ্টি'' নামৰ কাপোৰখন শৰীৰৰ ওপৰৰ অংশত মেৰিয়াই পিন্ধা হয়। মহিলাসকলে সাধাৰণতে ভেষ্টিৰ তলত ৰঙা, সেউজীয়া বা সোণালী ৰঙৰ পৰম্পৰাগত ব্লাউজ পিন্ধে। পুৰুষে কেতিয়াবা আনুষ্ঠানিক চাৰ্ট পিন্ধে।‘কসাভু ছেট’ বা ‘কসাভু ছেট্টু’, অৰ্থাৎ মুন্দু আৰু ভেষ্টিৰ সমষ্টিৰ মূল্য সোণালী পাৰিৰ প্ৰস্থ অনুসৰি ভিন্ন হয়। পাৰিৰ প্ৰস্থ ৩/৪ ইঞ্চি বা তাতকৈ কমৰ পৰা ৬ ইঞ্চি বা তাতকৈ অধিক হ’ব পাৰে। ==অৱস্থান== যদিও কসাভুৰ উৎপত্তি কেৰালাত হৈছিল, সময়ৰ লগে লগে ই সমগ্ৰ ভাৰততে, বিশেষকৈ দক্ষিণ ভাৰতৰ কাষৰীয়া ৰাজ্যসমূহ—তামিলনাডু, কৰ্ণাটক, অন্ধ্ৰপ্ৰদেশ আৰু তেলেংগানালৈও বিস্তাৰ লাভ কৰিছে। কেৰালাত এনে কিছুমান গাঁও আছে, যিবোৰ সম্পূৰ্ণৰূপে কসাভু কাপোৰ নিৰ্মাণৰ বাবে উৎসৰ্গিত। ইয়াৰ ভিতৰত উল্লেখযোগ্য হৈছে কুথামপুল্লী গাঁও। এই গাঁওখন অট্টাপালমৰ ওচৰত, থ্ৰিছুৰ আৰু পালাক্কাডৰ মাজত অৱস্থিত। কুথামপুল্লীৰ দেৱাংগ চেট্টিয়াৰ সম্প্ৰদায়ৰ তাঁতীসকলক প্ৰায় ৫০০ বছৰ পূৰ্বে কোচিনৰ মহাৰাজাই কৰ্ণাটকৰ পৰা এই স্থানলৈ আনিছিল।<ref>{{cite news |last=George |first=Anubha |date=6 October 2018|title=For 500 years, a Kannadiga community of weavers has produced Kerala's iconic white and gold saree|url=https://scroll.in/magazine/881619/for-500-years-a-kannadiga-community-of-weavers-has-produced-keralas-iconic-white-and-gold-saree|url-status=live|work=Scroll.in|location= |archive-url=https://web.archive.org/web/20210701100352/https://scroll.in/magazine/881619/for-500-years-a-kannadiga-community-of-weavers-has-produced-keralas-iconic-white-and-gold-saree|archive-date=1 July 2021|access-date=1 July 2021}}</ref> গাঁওখনৰ সমগ্ৰ জনসংখ্যাই কসাভু কাপোৰ তৈয়াৰ কৰে। তেওঁলোকে নিজৰ উৎপাদিত সামগ্ৰী একেলগে সংগ্ৰহ কৰি এটা কেন্দ্ৰীভূত সমবায় বজাৰৰ জৰিয়তে বিক্ৰী কৰে। ==আধুনিক কসাভু== পৰম্পৰাগত ''মুন্দু-ভেষ্টি'' সময়ৰ লগে লগে পৰিৱৰ্তিত হৈছে। <ref>{{cite web|url=https://ikasavu.com/kerala_women_ethnic_collection/kerala_set_mundu/handloom_set_mundu|title=Kerala Kasavu|publisher=external|access-date=2019-10-03|archive-date=2021-04-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20210411161758/https://ikasavu.com/kerala_women_ethnic_collection/kerala_set_mundu/handloom_set_mundu|url-status=dead|archivedate=2021-04-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210411161758/https://ikasavu.com/kerala_women_ethnic_collection/kerala_set_mundu/handloom_set_mundu|deadurl=yes}}</ref>বৰ্তমান মহিলাসকলে মূল দুই খণ্ডৰ পোছাকৰ পৰিৱৰ্তে একে খন শাৰী পিন্ধিবলৈ অধিক পছন্দ কৰে। আনহাতে, আগৰ কসাভু পোছাকত বিশুদ্ধ সোণৰ পাৰি ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। কিন্তু আধুনিক কসাভুৰ নতুন ৰূপসমূহত সোণালী ৰঙৰ সৈতে ৰঙা, সেউজীয়া, কমলা আদি বিভিন্ন ৰঙো ব্যৱহাৰ কৰা হয়, যাতে পোছাকসমূহ অধিক আকৰ্ষণীয় দেখায়। বৰ্তমান যন্ত্ৰচালিত তাঁতেও (পাৱাৰলুম) হস্ততাঁতৰ স্থান ক্ৰমান্বয়ে গ্ৰহণ কৰিছে। অৱশ্যে যন্ত্ৰত নিৰ্মিত কাপোৰৰ গাঁথনি আৰু অনুভূতি মূল হস্ততাঁতে বোৱা কাপোৰৰ পৰা কিছু পৃথক। তথাপি বৃহৎ পৰিমাণত উৎপাদন কৰাটো সহজ আৰু কম খৰচী হোৱাৰ বাবে যন্ত্ৰত নিৰ্মিত কসাভু কাপোৰ অধিক জনপ্ৰিয় হৈ উঠিছে। ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} 2b1fv69iplntro7z2h5zg268uhqo7zh 0 138668 627324 626697 2026-08-15T02:46:31Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 627324 wikitext text/x-wiki {{Short description|River in India}} {{Infobox river | name = বামনপুৰম নদী | image = Vamanapuram river that flows through Vithura.jpg | other_name = Kallar, Poovampaarayar, Attingalar Kollampuzhayaru | source1_location = Chemunjimotta hills | mouth_location = [[Kadakkavoor]] | length_km = 88 | length_ref = <ref>http://puzhakal0.tripod.com/river.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120716182531/http://puzhakal0.tripod.com/river.html |date=2012-07-16 }} Rivers of Kerala</ref> | source1_elevation = {{convert|1860|m|abbr=on}} | subdivision_name2 = [[Kerala]] | subdivision_name4 = [[Thiruvananthapuram district|Thiruvananthapuram]] | mouth = এঞ্জেংগো হ্ৰদ | native_name = {{native name|ml|വാമനപുരം നദി}} | subdivision_name1 = [[India]] | cities = {{plainlist| * [[Palode]] * [[Vamanapuram]] * [[Attingal]] * [[Chirayinkeezhu]] }} | bridges = {{plainlist| * Kallar bridge * Ponnamchundu bridge * Suryakanthi bridge * Palode bridge * Aanakulam iron bridge * Chellanchy bridge * Cheppilode iron bridge * Aruvipuram bridge * Vellumannady bridge * Vamanapuram bridge * Ayilam bridge * Poovanpara bridge * Kollampuzha bridge * Pulimoottil Kadavu bridge }} }} '''বামনপুৰম নদী ({{lang-en|Vamanapuram River}}) ''' [[কেৰালা]]ৰ এখন নদী। ইয়াৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় ৮৮ কিলোমিটাৰ (৫৫ মাইল)। নদীখন দক্ষিণ কেৰালাৰ মাজেৰে বৈ গৈ তিৰুৱনন্তপুৰম জিলাৰ উত্তৰ অংশ অতিক্ৰম কৰে। এই নদীখন [[তিৰুৱনন্তপুৰম]] জিলাৰ দীৰ্ঘতম নদী হিচাপেও পৰিচিত। নদীখনক ''কল্লাৰ'' , ''কোল্লামপুঝায়াৰু'' আৰু ''আট্টিংগালাৰু '' নামেৰেও জনা যায়। বামনপুৰম নদীখনৰ দুখন উল্লেখযোগ্য উপনৈ হৈছে ''আপাৰ চিত্তাৰ'' আৰু ''মাঞ্জাপ্ৰায়াৰ ''। এই দুয়োটা জলধাৰাৰ উৎপত্তি পোনমুডি পাহাৰীয়া পৰ্যটনস্থলীৰ ওচৰৰ পাহাৰীয়া অঞ্চলত। ==গতিপথ == নদীখনৰ উৎপত্তি পশ্চিমঘাটৰ দক্ষিণ অংশত অৱস্থিত চেম্মুঞ্জিমোটা পাহাৰ (উচ্চতা ১,৮৬০ মিটাৰ)ৰপৰা হৈছে। বামনপুৰম নদী [[কেৰালা]]ৰ [[তিৰুৱনন্তপুৰম]] জিলাৰ মাজেৰে সম্পূৰ্ণভাৱে প্ৰৱাহিত হৈ চিৰায়িনকীঝুৰ ওচৰৰ ''আঞ্জেংগো হ্ৰদ (আঞ্চুথেংগু হ্ৰদ)''ত গৈ মিলিত হৈছে। নদীখন আটিঙ্গল পৌৰসভা, কেৰেটে, পালোদে, ভিথুৰা আৰু কাল্লাৰ অঞ্চলৰ মাজেৰে বৈ গৈছে। কোল্লামপুঝাৰ থিৰু আৰাট্টু কাভু দেৱী মন্দিৰ এই নদীৰ পাৰত অৱস্থিত। <ref>{{Cite web|title=Thiruvarattu Kavu Temple at Attingal {{!}} Temples in Kottayam {{!}} Kerala Temple Architecture|url=https://www.keralatourism.org/temples/thiruvananthapuram/thiruvarattu-kavu|access-date=2021-10-23|website=Temples of Kerala|language=en}}</ref>মন্দিৰটোৰ ট্ৰাভানকোৰ ৰাজপৰিয়ালৰ সৈতে ঐতিহাসিক সম্পৰ্ক আছে। কাল্লাৰত অৱস্থিত মীনমুট্টি জলপ্ৰপাত নদীখনৰ ওপৰৰ গতিপথত অৱস্থিত। আনহাতে, ইডিঞ্জাৰত থকা মানকায়াম জলপ্ৰপাত আৰু বোনাকাউডত থকা ভাঝৱানথোল জলপ্ৰপাত নদীখনৰ উপনদীসমূহৰ ওপৰত অৱস্থিত। ==তাৎপৰ্য্য == নদীখন আটিঙ্গল আৰু ভাৰ্কালা পৌৰসভাৰ বাবে পানীৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ উৎস। <ref>{{Cite news|date=2019-04-27|title=Better days in store for Vamanapuram river|language=en-IN|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/news/cities/Thiruvananthapuram/better-days-in-store-for-vamanapuram-river/article26959993.ece|access-date=2021-10-23|issn=0971-751X}}</ref> নিম্নগতিত চিৰায়িনকীঝুৰ ওচৰত নদীখনত নৌকা চলোৱাৰ ব্যৱস্থা আছে।<ref>{{Cite web|date=2017-07-19|title=DTPC plans boat service linking lakes in Thiruvananthapuram|url=https://www.deccanchronicle.com/nation/in-other-news/190717/dtpc-plans-boat-service-linking-lakes-in-thiruvananthapuram.html|access-date=2021-10-23|website=Deccan Chronicle|language=en}}</ref>নদীখনৰ ওপৰৰ গতিপথত, বিশেষকৈ মীনমুট্টি জলপ্ৰপাত আৰু থাভাক্কাল জলপ্ৰপাতত যথেষ্ট পৰিমাণে পৰ্যটনমূলক কাৰ্যকলাপ দেখা যায়।<ref>{{Cite web|title=Waterfalls, snowy mountains and much more… the abandoned tourism of Vithura|url=https://english.mathrubhumi.com/travel/kerala/kerala-travel/waterfalls-snowy-mountains-and-much-more-the-abandoned-tourism-of-vithura-1.3811274|access-date=2021-10-23|website=Mathrubhumi|language=en}}</ref> === বামনপুৰম জলসিঞ্চন প্ৰকল্প === বামনপুৰম জলসিঞ্চন প্ৰকল্পৰ পৰিকল্পনা ১৯৭০ৰ দশকতে কৰা হৈছিল। কিন্তু স্থানীয় লোকসকলৰ বিৰোধিতাৰ বাবে প্ৰকল্পটো বাস্তৱায়িত কৰিব পৰা নগ’ল। <ref>{{Cite news|date=2019-04-27|title=Better days in store for Vamanapuram river|language=en-IN|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/news/cities/Thiruvananthapuram/better-days-in-store-for-vamanapuram-river/article26959993.ece|access-date=2021-10-23|issn=0971-751X}}</ref> বামনপুৰম নদীখন জিলাখনৰ একমাত্ৰ প্ৰধান নদী আছিল য’ত কোনো বৃহৎ বান্ধ বা জলাধাৰ নাছিল। নদীখনৰ পানী সংৰক্ষণ আৰু জলযোগান নিশ্চিত কৰাৰ বাবে কেৰালা ৱাটাৰ অথৰিটি (KWA)-ৰ উদ্যোগত নদীখনত এটা ৰেগুলেটৰ (নিয়ন্ত্ৰক) নিৰ্মাণৰ পৰিকল্পনা কৰা হৈছিল। <ref>{{Cite web|title=KWA preps to tackle water crisis|url=https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2020/mar/19/kwa-preps-to-tackle-water-crisis-2118461.html|access-date=2021-10-23|website=The New Indian Express}}</ref><ref>{{Cite web|author=Jisha Surya|date=Nov 21, 2018|title=Vamanapuram river: A rejuvenation plan for Vamanapuram River {{!}} Thiruvananthapuram News - Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/a-rejuvenation-plan-for-vamanapuram-river/articleshow/66715750.cms|access-date=2021-10-23|website=The Times of India|language=en}}</ref> ==তথ্যৰ উৎস== {{reflist}} [[শ্ৰেণী:নদী]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ নদী]] 8rju50qmws50dmzhqj9urwv8igz1ect 0 138672 627298 626721 2026-08-14T21:12:10Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 627298 wikitext text/x-wiki {{Short description|River in India}} {{Infobox river | name = কাৰিয়াঙ্গোড নদী | native_name = | native_name_lang = | other_name = Tejaswini River | image = Karyangod River.png | image_size = | image_caption = | pushpin_map = | pushpin_map_size = | pushpin_caption = | subdivision_type1 = Country | subdivision_name1 = India | subdivision_type2 = States | subdivision_name2 = [[Kerala]], [[Karnataka]] | subdivision_type3 = District | subdivision_name3 = [[Kasaragod district|Kasaragod]], [[Kannur district|Kannur]], [[Kodagu district|Kodagu]] | subdivision_type4 = Towns | subdivision_name4 = [[Pulingome]], [[Cherupuzha (Kannur)|Cherupuzha]], [[Kayyur]], [[Nileshwaram]] | length_km = 64 | source1 = Padinalkad Ghat Reserve Forest, [[Karnataka]] | source1_location = [[Kodagu|Kodagu District]], India | source1_coordinates = | source1_elevation = 1520 m | mouth = [[আৰৱ সাগৰ]] | mouth_location = Near Thuruthy, [[Nileshwaram]], India | mouth_coordinates = | mouth_elevation = {{convert|0|m|abbr=on}} | progression = | river_system = | basin_size = | tributaries_left = | tributaries_right = | custom_label = | custom_data = | extra = }} '''কাৰিয়াঙ্গোড নদী ({{lang-en|Kariangode River}})''', তেজস্বিনী নদী নামেৰেও পৰিচিত। এই নদী [[কেৰালা]] ৰাজ্যৰ মাজেৰে প্ৰৱাহিত হোৱা ৪৪খন নদীৰ ভিতৰত এখন উল্লেখযোগ্য নদী। এই নদীখন কাছাৰগোড় আৰু কান্নুৰ জিলাৰ সীমা গঠন কৰিছে। কাছাৰগোড় জিলাৰ ভিতৰত ই দ্বিতীয় বৃহত্তম নদী। নদীখন ভেল্লাৰিকুণ্ডু, হোসদুৰ্গ আৰু পায়্যানুৰ তালুকৰ পাহাৰ আৰু উপত্যকাৰ মাজেৰে বৈ গৈছে। নদীখনৰ পাৰত অৱস্থিত উল্লেখযোগ্য স্থানসমূহৰ ভিতৰত পুলিংগোম, চেৰুপুঝা, কাক্কাডাভু, পেৰুম্বাট্টা, মুক্কাডা, কায়্যুৰ, কিলায়িকোড আৰু আন্দোল উল্লেখযোগ্য। <ref>{{Cite web |url=http://www.stateofkerala.in/districts/kasaragod.php |title=Kerala State - Everything about Kerala |access-date=2026-08-13 |archivedate=2023-07-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230725102718/https://www.stateofkerala.in/districts/kasaragod.php |deadurl=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://puzhakal0.tripod.com/river.html |title=About the Rivers of Kerala |access-date=2026-08-13 |archivedate=2021-04-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210420173444/https://puzhakal0.tripod.com/river.html |deadurl=yes }}</ref> ==উৎপত্তি== '''কোৰিয়াঙ্গোড নদী'''ৰ উৎপত্তি [[কৰ্নাটক]] ৰাজ্যৰ কৰ্গৰ সংৰক্ষিত অৰণ্যৰ কুৰ্গ পাহাৰৰপৰা। ==উপনৈসমূহ== কৰিয়ানঙ্গোড নদী (তেজস্বিনী নদী)ৰ প্ৰধান উপনৈ চৈত্ৰবাহিনী আৰু পুলিংগোমে। নদী, সেউজীয়া পাহাৰ, বনাঞ্চল আৰু গ্ৰাম্য প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশে এই অঞ্চলৰ পৰ্যটনক বিশেষ আকৰ্ষণীয় কৰি তুলিছে। ==পৰ্যটন== কাৰিয়াঙ্গোড নদী, যাক তেজস্বিনী নদী বুলিও জনা যায়, নদীভিত্তিক দুঃসাহসিক পৰ্যটনৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। কান্নুৰ জিলাৰ চেৰুপুঝাৰ ওচৰৰ কাৰিয়াংকোড নদীৰ কিছুমান অংশত '' হোৱাইট ৱাটাৰ ৰাফটিং ''(White-water rafting) আয়োজন কৰা হয়। বাৰিষা আৰু বাৰিষাৰ পিছৰ সময়ছোৱাত নদীৰ প্ৰায় ১২.৫ কিলোমিটাৰ অংশ ৰাফটিঙৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। সাধাৰণতে এখন ৰাফ্টত ৬–৭জন পৰ্যটক থাকে আৰু প্ৰশিক্ষিত গাইডে ৰাফ্টখন পৰিচালনা কৰে। স্থানীয় কৰ্তৃপক্ষই নিৰ্ধাৰণ কৰা সুৰক্ষা বিধি অনুসৰি অনুজ্ঞাপ্ৰাপ্ত পৰিচালকসকলে এই দুঃসাহসিক ক্ৰীড়া কাৰ্যকলাপ পৰিচালনা কৰে। <ref>{{cite web|url=https://kannurwhitewaterrafting.com/ |title=Cherupuzha white river rafting}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/kerala-article/2013/rafting-thejaswini-river/437 |title=Rafting on Tejaswini River |website=keralatourism.org}}</ref> ==কৰিয়াঙ্গোড নদীৰ ওপৰত দলং== কৰিয়াঙ্গোড নদীৰ ওপৰত বহু দলং আছে। মূল দলংসমূহৰ ভিতৰত আছে পুলিংগোমে দলং, চেৰুপূজা দলং, কোল্লাডা দলং, কাকাদাভু দলং, পেৰুম্বাটা দলং, মুক্কাদা দলং, আৰয়কাদৱ দলং, আন্দোল পুৰাক্কাদৱ ওলমি থকা দলং, কাৰিয়ানগোডে দলং আৰু কোট্টাপুৰম দলং। ==তথ্যৰ উৎস== {{reflist}} [[শ্ৰেণী:নদী]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ নদী]] [[শ্ৰেণী:কেৰালাত পৰ্যটন]] 448l1j55lklgobajsbqh2ekldfnrzub 0 138673 627332 626723 2026-08-15T03:09:44Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 627332 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = বেকাল দুৰ্গ | official_name = বেকাল দুৰ্গ | native_name = | other_name = | settlement_type = | image_skyline = Bakel Fort Beach Kasaragod7.jpg | image_alt = | image_caption = কেৰালাৰ কাছাৰগোডত অৱস্থিত বেকাল দুৰ্গ | image_seal = | nickname = | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = India Kerala#India | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | coordinates = {{coord|12.3667|N|75.05|E|display=inline}} | subdivision_type = [[দেশ]] | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = ৰাজ্য | subdivision_type2 = [[ভাৰতৰ জিলাসমূহৰ তালিকা|জিলা]] | subdivision_type3 = অঞ্চল | subdivision_type4 = তালুক | subdivision_name1 = [[কেৰালা]] | subdivision_name2 = কাছাৰগোড জিলা | subdivision_name3 = উত্তৰ মালাবাৰ | subdivision_name4 = হচদুৰ্গ | subdivision_type5 = ভাষা | subdivision_name5 = [[মালায়ালম ভাষা]], [[কন্নড় ভাষা]], [[টুলু ভাষা]] | subdivision_type6 = নিকটৱৰ্তী চহৰসমূহ | subdivision_name6 = [[কানহাংগাড]], [[কাছাৰগোড]], [[কন্নুৰ]], [[মেংগালোৰ]] | timezone1 = [[ভাৰতীয় মান সময়|ভাৰতীয় মান সময়]] | utc_offset1 = +৫:৩০ }} [[File:Inside Bekal Fort.jpg|alt=Inside Bekal Fort|thumb|বেকাল দুৰ্গৰপৰা সাগৰলৈ মেল খোৱা সৰু সৰু খিৰিকীবোৰ]] '''বেকাল দুৰ্গ''' {{en|Bekal Fort}} ১৬৫০ খ্ৰীষ্টাব্দত কেলাডীৰ শিৱাপ্পা নায়কে নিৰ্মাণ কৰা এটা মধ্যযুগীয় দুৰ্গ। এই দুৰ্গটো বেকাল নামৰ ঠাইত অৱস্থিত। ই [[কেৰালা]]ৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ দুৰ্গ। ই প্ৰায় ৪০ একৰ মাটিত বিস্তৃত হৈ আছে।<ref>{{Cite web |url=https://keralatourism.org |title=Bekal Fort - largest and best preserved forts in Kerala {{!}} Kerala Tourism |website=www.keralatourism.org |language=en |access-date=2026-08-03}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://incredibleindia.gov.in |title=About Bekal Fort Bekal: Bekal Fort Photos, History & Significance |website=Incredible India |language=en |access-date=2026-08-03 }}{{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[File:Bakel Fort Beach Kasaragod4.jpg|thumbnail|বেকাল দুৰ্গৰ সাগৰীয় তীৰ। ই কেৰালাৰ এক অতি জনপ্ৰিয় তীৰ। ]] [[File:Bakel fort from beach.jpg|thumb|সাগৰীয় তীৰৰপৰা দেখা দুৰ্গৰ দৃশ্য]] [[File:Bekalfortviewofsea.jpg|thumb|পশ্চিম দিশৰ দৃশ্য]] [[File:Bekal-1.jpg|thumb|বেকাল দুৰ্গ]] [[File:Bekalfortbeach.JPG|thumb|দুৰ্গৰ তলত থকা সাগৰীয় সৈকত]] [[File:Bekalfort 2.jpg|thumb|সাগৰৰ বুকুলৈ সোমাই যোৱা দুৰ্গৰ অংশ]] [[File:Bekalfort 1.jpg|thumb|দুৰ্গৰ ভিতৰৰ খট‌খটী]] == গাঁথনি == এই দুৰ্গটো সাগৰৰ বুকুৰপৰা ওলাই অহা যেন লাগে। ইয়াৰ বাহিৰৰ প্ৰায় তিনি চতুৰ্থাংশ অংশ পানীৰ সংস্পৰ্শত আছে। বেকাল দুৰ্গ কোনো প্ৰশাসনিক কেন্দ্ৰ নাছিল। সেইবাবে ইয়াৰ ভিতৰত কোনো ৰাজপ্ৰাসাদ বা ডাঙৰ অট্টালিকা নাই। ইয়াৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ বৈশিষ্ট্য হৈছে এটা পুখুৰী, বাৰুদ ভঁৰাল আৰু এটা নিৰীক্ষণ স্তম্ভলৈ যোৱা খট‌খটী। এই নিৰীক্ষণ স্তম্ভটো [[টিপু চুলতান]]ৰ দিনত সজা হৈছিল। দুৰ্গৰ কেন্দ্ৰস্থলত থকা এই স্তম্ভৰপৰা সাগৰীয় উপকূল আৰু [[কানহাংগাড]] চহৰৰ সুন্দৰ দৃশ্য দেখা পোৱা যায়। দুৰ্গৰ একা-বেঁকা প্ৰৱেশদ্বাৰ আৰু ইয়াৰ চাৰিওফালে থকা পৰীখাবোৰে ইয়াৰ প্ৰতিৰক্ষা কৌশল প্ৰকাশ কৰে। বাহিৰৰ দেৱালত থকা ফুটা বা বিন্ধাবোৰ সাগৰীয় আক্ৰমণৰপৰা সুৰক্ষা পাবলৈ তৈয়াৰ কৰা হৈছিল। ওপৰৰ ফুটাবোৰ দূৰৈৰ শত্ৰুক লক্ষ্য কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। মাজৰ ফুটাবোৰ ওচৰৰ শত্ৰুক আক্ৰমণ কৰিবলৈ আছিল। একেবাৰে তলৰ ফুটাবোৰ দুৰ্গৰ একেবাৰে কাষ চাপি অহা শত্ৰুক আক্ৰমণ কৰিবলৈ সজা হৈছিল।<ref>{{Cite web|url=https://keralatourism.org|title = Bekal Beach in Kasaragod}}</ref> ইয়াৰ মজপুত গাঁথনিটো ডাচসকলে সজা [[থালাছেৰী]] দুৰ্গ আৰু [[কন্নুৰ]]ৰ চেইণ্ট এঞ্জেলো দুৰ্গৰ সৈতে বহুখিনি মিলে। == ইতিহাস == পুৰণি কালত বেকাল অঞ্চলটো মহোদয়াপুৰম সাম্ৰাজ্যৰ এক অংশ ছিল। এই সাম্ৰাজ্যৰ পতনৰ পিছত দ্বাদশ শতিকাত বেকাল অঞ্চলটো চিৰাক্কাল ৰাজপৰিয়ালৰ অধীনলৈ আহে।<ref name=FbtS>[[#FbtS|The Hindu, 22 Oct 2005]]</ref> তেওঁলোকৰ দিনত সামুদ্ৰিক বাণিজ্যৰ বাবে এই অঞ্চলৰ গুৰুত্ব বহুত বাঢ়ি যায়। ই এক প্ৰধান বন্দৰ চহৰ হৈ পৰে। ১৫৬৫ চনত তালিকোটাৰ যুদ্ধৰ পিছত কেলাডীৰ নায়কসকল এই অঞ্চলত শক্তিশালী হৈ পৰে। তেওঁলোকে মালাবাৰ সুৰক্ষিত কৰিবলৈ বেকালক এটা প্ৰধান কেন্দ্ৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। এই বন্দৰ চহৰখনৰ অৰ্থনৈতিক গুৰুত্বৰ বাবেই নায়কসকলে ইয়াক এটা মজপুত দুৰ্গলৈ ৰূপান্তৰ কৰে। হীৰিয়া ভেংকটপ্পা নায়কে দুৰ্গৰ নিৰ্মাণ কাৰ্য আৰম্ভ কৰিছিল। ১৬৫০ খ্ৰীষ্টাব্দত শিৱাপ্পা নায়কৰ দিনত ই সম্পূৰ্ণ হয়। এই সময়ছোৱাতে কাছাৰগোডৰ ওচৰৰ চন্দ্ৰগিৰি দুৰ্গও নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল।<ref name="khas">[[#KHaS|Kasargod: History &amp; Society]]</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত হায়দৰ আলীয়ে নায়কসকলক পৰাস্ত কৰে। ইয়াৰ লগে লগে বেকাল অঞ্চলটো মহীশূৰ ৰাজ্যৰ হাতলৈ যায়। টিপু চুলতানে যেতিয়া মালাবাৰ উপকূল জয় কৰিবলৈ সামৰিক অভিযান চলাইছিল, তেতিয়া তেওঁৰ বাবে এই দুৰ্গটো এটা প্ৰধান সামৰিক শিবিৰ আছিল। ইয়াত চলোৱা খনন কাৰ্যত পোৱা মুদ্ৰা আৰু সামগ্ৰীসমূহে ইয়াৰ প্ৰমাণ দিয়ে। ১৭৯৯ চনত চতুৰ্থ এংলো-মহীশূৰ যুদ্ধত টিপু চুলতানৰ মৃত্যু হয়। ইয়াৰ লগে লগে মহীশূৰৰ নিয়ন্ত্ৰণ শেষ হয়। এই দুৰ্গটো ব্ৰিটিছ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ অধীনলৈ যায়।<ref name="khas" /> তেতিয়াৰপৰা বেকালৰ ৰাজনৈতিক আৰু অৰ্থনৈতিক গুৰুত্ব লাহে লাহে ক’ми আহে। == পৰ্যটন == ভাৰত চৰকাৰে ১৯৯২ চনত বেকাল দুৰ্গ অঞ্চলটোক এক বিশেষ পৰ্যটন ক্ষেত্ৰ হিচাপে ঘোষণা কৰে।<ref name=Deccan>{{cite news|title=Bastions of valour and victory|url=http://deccanherald.com|access-date=19 January 2015|issue=Bangalore|work=Deccan Herald|date=29 July 2014}}</ref> ইয়াৰ তিনি বছৰ পাছত ইয়াৰ বিকাশৰ বাবে বেকাল পৰ্যটন উন্নয়ন নিগম গঠন কৰা হয়। এই দুৰ্গটো বিখ্যাত হিন্দী ছবি 'বম্বে'ৰ "উইৰে" গীতটোত দেখুওৱা হৈছিল। ইয়াৰ উপৰি মালায়ালম চিনেমা 'মধুৰানোম্বৰাকাত্তু'ৰ এটা গীতৰ শ্বুটিং ইয়াত কৰা হৈছিল। == পৰিবহণ == স্থানীয় পথসমূহে ইয়াক উত্তৰৰ মংগালোৰ আৰু দক্ষিণৰ কেলিকট চহৰৰ সৈতে সংযোগ কৰিছে। আটাইতকৈ ওচৰৰ ৰেল ষ্টেচনটো হৈছে বেকাল দুৰ্গ ৰেল ষ্টেচন। আটাইতকৈ ওচৰৰ বিমান বন্দৰ কেইটা হৈছে মংগালোৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমান বন্দৰ (৭১ কিলোমিটাৰ) আৰু কন্নুৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমান বন্দৰ (১০১ কিলোমিটাৰ)। {{wide image|SeaFromBakel.jpg|1200px|বেকাল দুৰ্গৰ ভিতৰৰপৰা দেখা সাগৰৰ এক আকৰ্ষণীয় দৃশ্য। }} == জনপ্ৰিয় মাধ্যমত == মণি ৰত্নমৰ পৰিচালনাত মুক্তি পোৱা 'বম্বে' (১৯৯৫) ছবিৰ বিখ্যাত গীত "উইৰে উইৰে" (তু হি ৰে) সম্পূৰ্ণৰূপে বেকাল দুৰ্গত চিত্ৰগ্ৰহণ কৰা হৈছিল।<ref name="HT">{{cite news |last= Bari|first= Prachi|date=3 July 2010|title=Indian locations provide stunning backdrops for film shoots|url=https://thehindu.com|newspaper=The Hindu| access-date= 29 October 2022}}</ref> == প্ৰশাসন আৰু গুৰুত্ব == বেকাল দুৰ্গ কেতিয়াও কোনো স্থায়ী প্ৰশাসনিক কেন্দ্ৰ নাছিল বৰং ইয়াক সম্পূৰ্ণৰূপে এক সামৰিক চকী বা প্ৰতিৰক্ষা স্তম্ভ হিচাপেহে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ ভিতৰত কোনো ৰাজকীয় প্ৰাসাদ বা বিলাসিতামূলক অট্টালিকা নথকাটোৱে স্পষ্ট কৰে যে ই কেৱল শত্ৰুৰ আক্ৰমণ প্ৰতিহত কৰাৰ উদ্দেশ্যেৰে কেলাডীৰ নায়ক আৰু পিছলৈ মহীশূৰৰ চুলতানসকলৰদ্বাৰা এক সুৰক্ষিত সামৰিক ঘাটি হিচাপে গঢ় লৈ উঠিছিল।<ref name="khas">[[#KHaS|Kasargod: History &amp; Society]]</ref> ==চিত্ৰ মালা== <gallery> File:Bekal fort kasaragod 01.jpg|বেকাল দুৰ্গৰ নিৰীক্ষণ স্তম্ভৰ এক দৃশ্য File:Bekal fort kasaragod 15.jpg|দুৰ্গৰপৰা দেখা সাগৰৰ পাৰ File:Bekal fort kasaragod 21.jpg|দুৰ্গৰপৰা দেখা সাগৰৰ পাৰ File:Bekal fort kasaragod 25.jpg|দুৰ্গৰপৰা দেখা সাগৰৰ পাৰ File:Bekal fort kasaragod 26.jpg|বেকাল দুৰ্গত সংৰক্ষিত টোপৰ গোলাসমূহ File:Bekal fort kasaragod 16.jpg|দুৰ্গৰপৰা দেখা সাগৰৰ পাৰ File:Bekal fort kasaragod 11.jpg|নিৰীক্ষণ স্তম্ভৰপৰা দেখা দুৰ্গৰ এক দৃশ্য File:Bekal Fort watch tower view.jpg|নিৰীক্ষণ স্তম্ভৰপৰা দেখা সাগৰৰ দৃশ্য </gallery> == তথ‍্য উৎস == {{Reflist}} == বহিঃসংযোগ == {{commons category|Bekal Fort}} [[শ্ৰেণী:কেৰালা পৰ্যটন]] k0qfjn20hx30gzjlrhwpgxv3igq2fff 0 138675 627340 626744 2026-08-15T03:45:03Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 4 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 627340 wikitext text/x-wiki {{Short description|River in India}} {{Infobox river | name = ভৱানী নদী | image = Westernghats river gobi.jpg | image_size = | image_caption = Bhavani River | pushpin_map = | map = Topo map Attappati Reserve Forest.jpg | map_caption = Headwaters of the Bhavani River | source1_location = [[Western Ghats]] | mouth_location = [[কাবেৰী]] | subdivision_type1 = Country | subdivision_name1 = India | subdivision_type2 = States | subdivision_name2 = {{hlist|[[Kerala]] |[[Tamil Nadu]] }} | subdivision_type3 = Districts | subdivision_name3 = {{hlist|[[Palakkad district|Palakkad]] |[[Nilgiris district|Nilgiris]] ||[[Coimbatore district|Coimbatore]] || [[Erode district|Erode]]}} | subdivision_type4 = Cities | subdivision_name4 = {{hlist|[[Mettupalayam, Coimbatore|Mettupalayam]]|[[Sathyamangalam]] |[[Gobichettipalayam]] |[[Bhavani, Tamil Nadu|Bhavani]]}} | length = {{cvt|234|km}} }} '''ভৱানী নদী ({{lang-en|Bhavani river}})''' [[ভাৰত]]ৰ এখন গুৰুত্বপূৰ্ণ নদী, যি কেৰালা আৰু তামিলনাডু ৰাজ্যৰ মাজেৰে বৈ গৈছে। ইয়াৰ উৎপত্তি [[তামিলনাডু]]ৰ [[পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালা]]ৰ নীলগিৰি অঞ্চলত। নদীখন প্ৰথমে পশ্চিম দিশে বৈ কিছু দূৰ [[কেৰালা]]ত প্ৰৱেশ কৰে আৰু তাৰ পিছত দিশ সলাই পূবফালে বৈ পুনৰ তামিলনাডুলৈ ঘূৰি আহে। ভৱানী নদীৰ মুঠ দৈৰ্ঘ্য ২৩৪ কিলোমিটাৰ (১৪৫ মাইল)। ই কুডুথুৰাইত [[কাবেৰী]] নদীৰ সৈতে মিলিত হয়। নদীখনৰ অৱবাহিকাই [[তামিলনাডু]]ৰ তিনিখন জিলাত প্ৰায় ১,৪১০ বৰ্গ কিলোমিটাৰ অঞ্চল সামৰি লৈছে। ভৱানী নদীৰ প্ৰধান উপনদীসমূহৰ ভিতৰত মোয়াৰ নদী আৰু চিৰুভানি নদী উল্লেখযোগ্য। নদীখনৰ ওপৰত কেইবাটাও বান্ধ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। ইয়াৰ ভিতৰত আপাৰ ভৱানী বান্ধ, ভৱানীসাগৰ বান্ধ আৰু কোডিভেৰী বান্ধ প্ৰধান। ==জলপ্ৰণালী== [[File:Bhavani-Kaveri-Sangamam.JPG|thumb|upright=0.85|left|কুডুথুৰাইত ভৱানী আৰু কাবেৰী নদীৰ সংগমস্থল। ]] ভৱানী নদী ২৩৪ কিলোমিটাৰ (১৪৫ মাইল) দীঘল এখন বৰ্ষাপুষ্ট চিৰপ্ৰৱহমান নদী।<ref name="Hydro">{{cite report|url=https://cgwb.gov.in/sites/default/files/2022-11/bhawani_compressed.pdf|title=Aquifier mapping and groundwater management in Bhavani basin|date=November 2022|access-date=1 June 2025|work=Central Ground Water Board|page=12}}</ref><ref name="Report">{{cite journal|url=https://asianpubs.org/index.php/ajchem/article/view/6797/6788&ved=2ahUKEwiAstrXotORAxXbwTgGHcbPOSIQFnoECB4QAQ&usg=AOvVaw0OAD_s45_ftdM9P_ahYfS9|title=Study of Physico-Chemical Characteristics of Surface Water of Cauvery River and its tributaries|journal=Asian Journal of Chemistry|volume=25|issue=6|date=December 2012|pages=3199-3203}}</ref> ইয়াৰ উৎপত্তি [[তামিলনাডু]]ৰ [[পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালা]]ৰ [[নীলগিৰি]] অঞ্চলৰ বিল্লিমালা পৰ্বতশ্ৰেণীত,<ref name="Springer">{{cite book |last=Jain |first=S. K. |title=Hydrology and water resources of India |last2=Agarwal |first2=Pushpendra K. |last3=Singh |first3=V. P. |publisher=[[Springer Publishing]] |year=2007 |location=Dordrecht |page=708}}</ref> সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰপৰা ২,৬৩৪ মিটাৰ (৮,৬৪২ ফুট) উচ্চতাত। নদীখন প্ৰথমে পশ্চিম দিশে বৈ কেৰালাৰ চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানৰ দিশলৈ প্ৰবাহিত হৈছে। তাৰ পিছত পূব দিশলৈ গতি সলাই পালাক্কাড জিলাৰ আট্টাপ্পাডী উপত্যকাৰ মাজেৰে বৈ যায়। পাছত নদীখন পুনৰ তামিলনাডুত প্ৰৱেশ কৰি নীলগিৰি, কোয়েম্বাটুৰ আৰু ইৰোড জিলাৰ মাজেৰে বৈ গৈছে।<ref name="Hydro"/><ref name="Report"/><ref name="Siruvani">{{cite web|url=https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/Getting-to-know-the-river/article14625096.ece|title=Getting to know the river|work=[[The Hindu]]|access-date=1 June 2025}}</ref> ভৱানী নদীৰ অৱবাহিকাই প্ৰায় ১,৪১০ বৰ্গ কিলোমিটাৰ অঞ্চল সামৰি লৈছে।<ref>{{cite web|url=https://www.annauniv.edu/cccdm/ccis/water_resources.html|title=Water resources|work=[[Anna University]]|access-date=1 June 2025}}</ref> নদীখনৰ গতিপথত বহুতো সৰু সুঁতি আৰু উপনদী ইয়াৰ সৈতে মিলিত হয়। ইয়াৰ প্ৰধান উপনদীসমূহৰ ভিতৰত মোয়াৰ নদী আৰু চিৰুভানি নদী উল্লেখযোগ্য।<Ref name="Siruvani"/><ref>{{cite web|url=https://waterwaymap.org/river/Bhavani%20000279954566/|title=Bhavani|work=Waterway map|access-date=1 June 2025}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.ndtv.com/article/south/human-chain-formed-against-kerala-s-plan-to-build-dam-on-river-siruvani-236005|title=Human chain formed against Kerala's plan to build dam on River Siruvani|work=[[NDTV]]|date=26 June 2012|access-date=29 January 2016|archive-date=14 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140714215144/http://www.ndtv.com/article/south/human-chain-formed-against-kerala-s-plan-to-build-dam-on-river-siruvani-236005|url-status=dead}}</ref> ভৱানী নদী কাবেৰী নদীৰ অন্যতম প্ৰধান উপনদী।<ref name="Springer"/><ref>{{cite web|url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/performing-rituals-at-kooduthurai-becomes-risky/article4024478.ece|title=Performing rituals at Kooduthurai becomes risky|date=23 October 2012|work=[[The Hindu]]| access-date= 25 April 2019}}</ref> তামিলনাডুৰ ভৱানী নগৰৰ ওচৰৰ কুডুথুৰাইত ভৱানী আৰু কাবেৰী নদীৰ সংগম ঘটে। নদীখনত ঔদ্যোগিক, পৌৰসভাজনিত আৰু কৃষিজাত প্ৰদূষণৰ ফলত পানীৰ গুণমান অৱনতি ঘটিছে। ইয়াৰ ফলত নদীৰ পানীৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল মানুহ, উদ্ভিদ আৰু জীৱ-জন্তুৰ স্বাস্থ্যৰ ওপৰতো নেতিবাচক প্ৰভাৱ পৰিছে। <ref>{{cite web|url=http://www.rainwaterharvesting.org/Crisis/river-bhavani.htm|title=River Bhavani|work=Rain Water Harvesting|access-date=8 August 2007|archive-date=26 February 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200226013751/http://www.rainwaterharvesting.org/crisis/river-bhavani.htm|url-status=dead|archivedate=26 February 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200226013751/http://www.rainwaterharvesting.org/crisis/river-bhavani.htm|deadurl=yes}}</ref> ==বান্ধ আৰু জলসিঞ্চন খাল== ভৱানী নদীৰ উৎসৰ ওচৰত [[নীলগিৰি]]ত আপাৰ ভৱানী বান্ধ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে।<ref>{{cite web|url=https://www.tamilnadutourism.tn.gov.in/destinations/upper-bhavani-lake|title=Upper Bhavani|work=[[Government of Tamil Nadu]]|access-date=1 June 2025}}</ref> আনহাতে, সমভূমি অঞ্চলত নদীখনৰ নিম্ন প্ৰৱাহত ভৱানীসাগৰ বান্ধ অৱস্থিত। ১৯ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰপৰাই কেইবাটাও প্ৰস্তাৱ আগবঢ়োৱা হৈছিল যদিও ২০ শতিকাৰ মাজভাগত আপাৰ ভৱানী আৰু ল’ৱাৰ ভৱানী প্ৰকল্প ৰূপায়ণ কৰা হয়।<ref name="Dam">{{cite book|title=Water and the Environmental History of Modern India|author=Velayutham Saravanan|year=2020|isbn=978-1-35013-083-8|publisher=[[Bloomsbury Publishing]]|page=180}}</ref> ইয়াৰ উপৰি, [[কেৰালা]]ত নদীখনৰ ওপৰত কেইবাটাও সৰু চেক বান্ধ আৰু জলসিঞ্চন খাল নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। এইবোৰৰ অধিকাংশই ২১ শতিকাত নিৰ্মাণ কৰা।<ref name="Dam"/> ===ভৱানী সাগৰ বান্ধ=== [[File:BhavaniSagarDam.JPG|thumb|upright=0.85|ভৱানীসাগৰ বান্ধ]] ভৱানীসাগৰ বান্ধ ভৱানী নদীৰ ওপৰত [[তামিলনাডু]]ৰ ইৰোড জিলাত অৱস্থিত।<ref>{{cite web|url=http://www.erode.tn.nic.in/tourism.htm|title=Tourist Information for Erode district|work=[[Government of Tamil Nadu]]|access-date=1 February 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306115648/http://www.erode.tn.nic.in/tourism.htm|archive-date=6 March 2016|url-status=dead|archivedate=6 March 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160306115648/http://www.erode.tn.nic.in/tourism.htm|deadurl=yes}}</ref> এই বান্ধটো বিশ্বৰ অন্যতম বৃহৎ মাটিৰে নিৰ্মিত বান্ধ। <ref name="CSTI">{{cite report|url=http://www.cstibhavanisagar.org/pdf/csti/UNIQUENESS%20OF%20BHAVANISAGAR%20DAM.pdf|title=Uniqueness of Bhavanisagar dam|work=Civil Service Training Institute|access-date=1 February 2016|archive-date=11 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160311202918/http://www.cstibhavanisagar.org/pdf/csti/UNIQUENESS%20OF%20BHAVANISAGAR%20DAM.pdf|url-status=dead|archivedate=28 May 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220528222430/http://cstibhavanisagar.org/pdf/csti/UNIQUENESS%20OF%20BHAVANISAGAR%20DAM.pdf|deadurl=yes}}</ref> এই বান্ধ সত্যমঙ্গলমৰপৰা প্ৰায় ১৬ কিলোমিটাৰ (৯.৯ মাইল) পশ্চিমে অৱস্থিত।<ref>{{cite web|url=https://agritech.tnau.ac.in/agriculture/agri_resourcemgt_water_res_bhavanisagardam.pdf|title=Bhavanisagar dam|work=[[Tamil Nadu Agricultural University]]|access-date=1 February 2016}}</ref> লৱাৰ ভৱানী প্ৰকল্প স্বাধীন [[ভাৰত]]ত ১৯৪৮ চনত আৰম্ভ কৰা প্ৰথমটো বৃহৎ জলসিঞ্চন প্ৰকল্প আছিল। বান্ধটোৰ নিৰ্মাণ ১৯৫৫ চনত সম্পূৰ্ণ হয় আৰু ১৯৫৬ চনত ইয়াক মুকলি কৰা হয়।<ref name="CSTI"/> বান্ধটো ৮ কিলোমিটাৰ দীঘল আৰু ৪০ মিটাৰ ওখ। ইয়াৰ পূৰ্ণ জলাধাৰৰ জলস্তৰ ১২০ ফুট আৰু জলধাৰণ ক্ষমতা ৩২.৮ বিলিয়ন ঘনফুট। বান্ধটোত দুটা জলবিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ আছে। এটা পূব পাৰৰ খালত আৰু আনটো নদীৰ ওপৰত। প্ৰতিটো কেন্দ্ৰৰ বিদ্যুৎ উৎপাদন ক্ষমতা ১৬ মেগাৱাট, অৰ্থাৎ মুঠ স্থাপন ক্ষমতা ৩২ মেগাৱাট।<ref name="CSTI"/> ===কডিবেৰী বান্ধ=== [[File:Kodiveri.jpg|thumb|upright=0.85|কডিবেৰী বান্ধ]] কোডিভেৰী বান্ধ এৰোড জিলাৰ গোবিচেট্টিপালায়মৰ ওচৰত ভৱানী নদীৰ ওপৰত অৱস্থিত। ১১২৫ খ্ৰীষ্টাব্দত চোল ৰজা কুলোট্টুংগা প্ৰথমৰ শাসনকালত তেওঁৰ অধীনস্থ সামন্ত কোংগালভানে কোডিভেৰীত এটা খাল খনন কৰাইছিল।<ref>{{cite news |url=http://www.dinakaran.com/District_Detail.asp?Nid=460063&cat=504 |title=Kongalavan who built Kodiveri dam |language=ta |access-date=1 June 2015 |work=[[Dinakaran]] |archive-date=23 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150923214838/http://www.dinakaran.com/District_Detail.asp?Nid=460063&cat=504 |url-status=dead |archivedate=23 September 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150923214838/http://www.dinakaran.com/District_Detail.asp?Nid=460063&cat=504 |deadurl=yes }}</ref><ref name="ASI">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=QQluAAAAMAAJ&q=kongalvan |title=Indian Archaeology, a Review|publisher=[[Archaeological Survey of India]]|year=1994|page=115}}</ref> ১৭শ শতিকাত মহীশুৰৰ মহাৰজাই এই বান্ধটো নিৰ্মাণ কৰিছিল। <ref>{{cite web|url=https://www.covaipost.com/weekendspecial/a-watery-break-from-routine/|title=A watery break from routine|date=17 August 2015|work=Covai Post|access-date=25 August 2023}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=b6nY6tgbEUoC|title=Adaptive water resource management in the South Indian Lower Bhavani Project Command Area|author1=Lannerstad, M|author2=Molden, D|year=2009|isbn=978-9-29090-703-9|publisher=International Water Management Institute|page=6}}</ref> বান্ধটোৰপৰা জলসিঞ্চনৰ বাবে নিৰ্মাণ কৰা আৰক্কানকোট্টাই আৰু থাডাপল্লী খাললৈ পানী যোগান ধৰা হয়।<ref name="ASI"/> ===কলিংগাৰায়ণ অনিকুট=== ভৱানী নদীৰ ওপৰত নিৰ্মিত কলিংগৰায়ন আনিকাট ইৰোড জিলাৰ Bhavaniৰ ওচৰত অৱস্থিত। আনিকাটৰপৰা আৰম্ভ হোৱা ৯০.৫ কিলোমিটাৰ (৫৬.২ মাইল) দীঘল কলিংগৰায়ন খালে প্ৰায় ১৫,৭৪৩ একৰ (৬,৩৭১ হেক্টৰ) কৃষিভূমিত জলসিঞ্চনৰ সুবিধা প্ৰদান কৰে। land.<ref>{{cite news |date=20 June 2011 |title=Kalingarayan sluices opened, Erode all set for farming |url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/kalingarayan-sluices-opened-erode-all-set-for-farming/article2119326.ece |access-date=23 December 2016 |work=[[The Hindu]]}}</ref>আনিকুট আৰু খাল নিৰ্মাণকে ধৰি এই প্ৰকল্পৰ কাম ১২৭১ চনত আৰম্ভ হৈ ১২৮৩ চনত সম্পূৰ্ণ হৈছিল। এই নিৰ্মাণকাৰ্য কংগু অঞ্চলৰ শাসক কলিংগৰায়নে সম্পন্ন কৰিছিল।<ref>{{cite news |url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/Kalingarayan-Canal-is-725-years-old/article14706944.ece |title=Kalingarayan Canal is 725 years old|work=[[The Hindu]]|date=17 January 2007|access-date=23 December 2016}}</ref> ==তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Commons category|Bhavani River}} {{Authority control}} {{Coord|11|26|N|77|41|E|display=title|region:IN_type:river_source:GNS-enwiki}} [[শ্ৰেণী:নদী]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ নদী]] p00gbqn21cvelohtacufpucdt9z782z 0 138680 627348 626767 2026-08-15T04:17:49Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 627348 wikitext text/x-wiki {{Infobox dam | name = মালামপুঝা বান্ধ | name_official = | image = File:Malampuzha Dam Navas 10.jpg | dam_crosses = [[মালামপুঝা নদী]] | res_name = মালামপুঝা জলাশয় | location = [[পালঘাট জিলা]], [[কেৰালা]] | dam_length = {{cvt|2,069|m}} | dam_height = {{cvt|115.06|m}} | dam_width_base = | construction_began = মাৰ্চ ১৯৪৯ | opening = ৯ অক্টোবৰ ১৯৫৫ | res_capacity_total = ২২৬ নিযুত ঘন মিটাৰ<ref name="Brief about project">{{cite web|title=Malampuzha Dam, Brief about project|url=http://india-wris.nrsc.gov.in/wrpinfo/index.php?title=Malampuzha_Major_Irrigation_Project_JI02667|website=India-WRIS, National Remote Sensing Centre}}</ref> (৮ tmc ft) | res_catchment = ১৪৭.৬৩ বৰ্গ কিঃমিঃ | res_surface = | coordinates = {{coord|10|49|49.8|N|76|41|1.5|E|type:landmark|display=inline,title}} }} '''মালামপুঝা বান্ধ''' {{en|Malampuzha Dam}} [[কেৰালা]]ৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ বান্ধ আৰু জলাশয়]]।<ref>{{Cite web|title=National Register of Large Dams {{!}} Central Water Commission, Ministry of jal shakti, Department of Water Resources, River Development and Ganga Rejuvenation, GoI|url=http://cwc.gov.in/national-register-large-dams|website=cwc.gov.in|access-date=2020-05-28}}</ref> ই দক্ষিণ ভাৰতৰ কেৰালাৰ পালঘাটৰ ওচৰত অৱস্থিত। স্বাধীনতাৰ পিছত সেই সময়ৰ মাদ্ৰাজ ৰাজ্যৰদ্বাৰা ইয়াৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালাৰ মায়াবী পাহাৰৰ মাজত অৱস্থিত এই বান্ধটো হৈছে ১৮৪৯ মিটাৰ দৈৰ্ঘ্যৰ পকা বান্ধ আৰু ২২০ মিটাৰ দৈৰ্ঘ্যৰ মাটিৰ বান্ধৰ সংমিশ্ৰণ।<ref name=hindu>{{cite news |url=http://www.hindu.com/2005/08/19/stories/2005081910440300.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20091107154830/http://www.hindu.com/2005/08/19/stories/2005081910440300.htm |url-status=dead |archive-date=2009-11-07 |title=Malampuzha dam to celebrate Golden Jubilee |access-date=2008-02-05 |location=চেন্নাই, ভাৰত |work=[[The Hindu]] |date=2005-08-19 |archivedate=2009-11-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20091107154830/http://www.hindu.com/2005/08/19/stories/2005081910440300.htm |deadurl=yes }}</ref> এই বান্ধটো ৩৫৫ ফুট উচ্চতাৰ আৰু ই কেৰালাৰ দ্বিতীয় দীঘল নদী [[ভাৰতপুঝা নদী|ভাৰতপুঝা]]ৰ উপনৈ মালামপুঝা নদীৰ পানী বান্ধি ৰাখে।<ref name=malampuzha>{{cite web |url=http://www.malampuzhadam.com/about-malampuzha.php |title=About Malampuzha Dam }} </ref> [[File:Malampuzha-dam-2019.jpg|thumb|মালামপুঝা বান্ধৰ দৃশ্য]] ==নিৰ্মাণ== এই বান্ধৰ প্ৰকল্পটো ১৯৪৯ চনত আৰম্ভ হৈছিল আৰু ১৯৫৫ চনত সম্পূৰ্ণ হৈছিল। ১৯৪৯ চনৰ ২৭ মাৰ্চত তেতিয়াৰ মাদ্ৰাজ ৰাজ্যৰ গণ নিৰ্মাণ মন্ত্ৰী শ্ৰী এম. ভক্তিৱৎসলমে এই প্ৰকল্পৰ আধাৰশিলা স্থাপন কৰিছিল। ৯ অক্টোবৰ ১৯৫৫ চনত মাদ্ৰাজ ৰাজ্যৰ মুখ্যমন্ত্ৰী থিৰু কে. কামৰাজে এই বান্ধটো উদ্বোধন কৰে। ইয়াৰ মুঠ জলগ্ৰহণ ক্ষমতা ১৪৭.৬৩ বৰ্গ কিলোমিটাৰ আৰু জলাশয়টোৰ পানী ধাৰণ ক্ষমতা ২২৬ নিযুত ঘন মিটাৰ।<ref name=":0">{{Cite web |title=Malampuzha Project {{!}} Irrigation-kerala |url=https://irrigation-kerala.org/malampuzha-project |access-date=2023-09-17 |website=irrigation-kerala.org}}{{dead link|date=December 2024|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}</ref> খেতি মাটিলৈ পানী যোগান ধৰাৰ লগতে পালঘাট চহৰ আৰু কাষৰীয়া গাঁৱসমূহলৈ খোৱাপানী যোগান ধৰাত এই জলাশয়ে সহায় কৰে। ==অৱস্থান== উত্তৰ কেৰালাৰ পালঘাট চহৰৰপৰা ১৫ কিলোমিটাৰ দূৰত্বত ই অৱস্থিত। ইয়াৰ আকৰ্ষণসমূহ হ'ল: বান্ধ, উদ্যান, নাও চলোৱাৰ সুবিধা, মালামপুঝা ৰক গাৰ্ডেন আৰু ৰোপৱে। ==যাতায়াত ব্যৱস্থা== * নিকটতম ৰেলৱে ষ্টেচন: পালঘাট জংচন - ১৪ কিঃমিঃ<ref name=distance>{{cite web |url=http://www.malampuzhadam.com/how-to-reach.php |title=How to Reach Malampuzha Dam }} </ref> * নিকটতম বিমানবন্দৰ: কোয়েম্বাটুৰ, মালামপুঝা বান্ধৰপৰা ৫৫ কিঃমিঃ দূৰত্বত অৱস্থিত।<ref name=malampuzha1>{{cite web |url=http://www.malampuzhadam.com/ |title=Malampuzha Dam - Distance from Towns }} </ref> [[File:MALAMPUZHA DAM OUTLET WATER CANAL.jpg|thumb|মালামপুঝা বান্ধৰ জলনিৰ্গমন নলা]] ==প্ৰধান আকৰ্ষণসমূহ== [[File:Malampuzha Garden 10.jpg|thumbnail|মাছৰ আকৃতিৰ একুৱাৰিয়াম]] * প্ৰৱেশ দ্বাৰৰ উদ্যান * যক্ষী উদ্যান * [[যক্ষী (ভাস্কৰ্য)|যক্ষী প্ৰতিমূৰ্তি]] * জাপানী উদ্যান * ওপৰৰ উদ্যান আৰু দৰ্শন স্থান * কেবুল কাৰ যাত্ৰা * মাছৰ আকৃতিৰ একোৱাৰিয়াম * শিশুৰ বাবে খেলনা ৰে’ল * ফ্যাণ্টাচি পাৰ্ক * মচলাজাতীয় ফলৰ শিবিৰ * ট্ৰেকিং পথ * নদীৰ স্নানাগাৰ ==চিত্ৰ মালা== <gallery mode=packed> File:Malampuzha-dam-2019.jpg File:Anaikkattu 01.jpg File:Anaikkattu 02.jpg File:Anaikkattu 03.jpg File:Anaikkattu 04.jpg File:Anaikkattu 05.jpg File:Anaikkattu 06.jpg File:Anaikkattu 07.jpg File:Anaikkattu 08.jpg File:Anaikkattu 09.jpg File:Anaikkattu 10.jpg File:Malampuzha Dam Reservoir 1.jpg|মালামপুঝা বান্ধৰ জলাশয় ১ File:Malampuzha, Palakkad, India. 4.jpg|জাপানী উদ্যান File:Malampuzha Garden 4.jpg|পাহাৰৰ পৃষ্ঠভূমি থকা উদ্যান File:Malampuzha Garden 8.jpg|বিস্তৃত দৃশ্য File:Malampuzha Garden Chess Board Park.JPG|chessboard পাৰ্ক File:Malampuzha Garden Japaneese Garden 1.JPG|জাপানী উদ্যান File:Malampuzha Garden Maze Park.JPG|ধাঁধাসদৃশ উদ্যান File:Malampuzha Garden Sunken Garden.JPG|ডুবি থকা উদ্যান File:Malampuzha Garden Swimming Pool Board.JPG|ষাঁতৰ পুখুৰী File:Malampuzha Snake park.JPG|সাপৰ উদ্যান File:Malampuzha panchayat community hall.JPG|গাওঁ ভৱন File:Boomerango.JPG|ফ্যাণ্টাচি পাৰ্ক File:Malampuzha dam.jpg|মালামপুঝা বান্ধ File:Malampuzha Garden2.jpg|মালামপুঝা উদ্যান File:Malampuzha Garden 3.jpg|উদ্যান File:Malampuzha Garden4.jpg|উদ্যান File:Malampuzha Garden Entrance.JPG|মালামপুঝা বান্ধৰ প্ৰৱেশদ্বাৰ File:Malampuzha Dam3.jpg|প্ৰৱেশদ্বাৰ File:Malampuzha Garden2.jpg|উদ্যান File:Yakshi scuplture.jpg|যক্ষী ভাস্কৰ্য </gallery> ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{commons category|Malampuzha Dam|মালামপুঝা বান্ধ}}{{commons category|Malampuzha Garden|মালামপুঝা উদ্যান}} *[http://www.kerala-green-hills.com/malampuzha-mountain-river.html#GreenHills মালামপুঝা - পাহাৰীয়া নদী] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111117034405/http://www.kerala-green-hills.com/malampuzha-mountain-river.html#GreenHills |date=17 November 2011 }} *[https://web.archive.org/web/20080907133549/http://www.growfish.com.au/cat_content.asp?contentid=9299&catid=116 পানীপথৰ মাছ ধৰা ২০০৬-২০০৭] *[https://web.archive.org/web/20121107021305/http://www.hindu.com/2006/08/05/stories/2006080503390500.htm ২০০৬ চনত মালামপুঝা বান্ধত ৰেকৰ্ড পানী সংৰক্ষণ] *[http://www.rainwaterharvesting.org/resources/statistics/stat233.htm ডাঙৰ বান্ধসমূহৰ ৰাজ্যভিত্তিক আৰু নদীভিত্তিক বিতৰণ] kabw76pl5ijrda3yzx4fh0czesjiawj 0 138685 627291 626773 2026-08-14T20:55:37Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 627291 wikitext text/x-wiki [[File:Krishnanattam (théâtre rituel du Kerala).jpg|thumb|কৃষ্ণনাট্টম]] '''কৃষ্ণনাট্টম''' ({{IAST|Kṛṣṇanāṭṭaṃ}}) ভাৰতৰ [[কেৰালা]] ৰাজ্যৰ এটা মন্দিৰৰ এবিধ নৃত্য-নাট্য [[কলা]]।<ref name="chintha.com">{{cite web|url=http://chintha.com|title=Krishnanattam - History and Origin - chintha|publisher=|access-date=18 December 2009|archive-date=29 October 2018|archive-url=https://archive.org|url-status=dead}}</ref> । ইয়াত [[কৃষ্ণ|কৃষ্ণৰ]] কাহিনী অভিনয় কৰি দেখুওৱা হয়। কেৰালাৰ [[কোঝিকোড]]ৰ ৰজা মানৱেদে ইয়াক সৃষ্টি কৰিছিল।<ref name="chintha.com"/> ইয়াৰ নাটসমূহ আঠটা ভাগত বিভক্ত। নাটক কেইখন হ'ল: অৱতাৰ, কালিয়মৰ্দন, ৰাসক্ৰীডা, কংসবধ, স্বয়ম্বৰ, বাণযুদ্ধ, বিবিধাবধ আৰু স্বৰ্গাৰোহণ।<ref>Comprehensive Study of Indian Folk Music and Culture, Volume 11, page 228</ref> কেৰালাৰ [[ত্ৰিশূৰ]]ৰ জিলাৰ গুৰুৱায়ুৰ শ্ৰীকৃষ্ণ মন্দিৰত এই শিল্প আজীৱন জীয়াই আছে। ই [[কথাকলি]] নৃত্যৰ মূল প্ৰাচীন ৰূপ। ১৯৫৮ চনত ৰজাৰ শিল্পী দলটো গুৰুৱায়ুৰ দেৱস্বমলৈ যায়।<ref>{{cite web|url=http://guruvayurdevaswom.nic.in|title=[www.guruvayurdevaswom.org] - KRISHNANATTAM|publisher=}}</ref> বৰ্তমানো এই দলটোৱে মন্দিৰত সেৱা আগবঢ়াই আহিছে। ==উৎপত্তি== ৰজা মানৱেদে লিখা 'কৃষ্ণগীতি' নামৰ পুথিখনৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি কৃষ্ণনাট্টম তৈয়াৰ কৰা হৈছিল।<ref>History of Indian theatre, vol 1, page 93</ref> বিশ্বাস কৰা হয় যে ৰজাই ভগৱান [[কৃষ্ণ]]ক সপোনেৰে দৰ্শন পাইছিল। তেতিয়া কৃষ্ণই ৰজাক এটা ম'ৰাৰ পাখী দিছিল। সেই কাৰণে এই নৃত্যৰ শিল্পাসকলে মুকুটত ম'ৰাৰ পাখী পিন্ধে।<ref>The Contribution of Kerala to Sanskrit Literature, K. Kunjunni Raja - 1980, page 99</ref> ==কিংবদন্তি== [[File:Krishnanattam Mudra.jpg|thumb|কৃষ্ণনাট্টম মুদ্ৰা]] ৰজা মানৱেদৰ ইচ্ছা আছিল তেওঁ কৃষ্ণক প্ৰত্যক্ষভাৱে দেখিব। এদিন তেওঁ এজন গুৰুৰ কথামতে পুৱতি নিশা ইলাঞ্জি গছৰ তলত কৃষ্ণক ৰূপ দেখা পালে।<ref>{{cite web|url=http://blogspot.in|title=Manavedan's 'Krishnageethi'-the story|date=5 August 2010|publisher=}}</ref> আনন্দতে ৰজাই কৃষ্ণক আকোৱালি ধৰিবলৈ খোজ আগবঢ়ালে। তেতিয়া লগে লগে কৃষ্ণ অন্তৰ্ধান হ'ল। কিন্তু ৰজাই ভগৱানৰ মুকুটৰ পৰা এটা ম'ৰাৰ পাখী পালে।<ref name="chintha.com"/> সেই ম'ৰাৰ পাখীটো [[কৃষ্ণ]] চৰিত্ৰৰ মুকুটত ব্যৱহাৰ কৰা হয়। নৱম দিনা অৱতাৰ নাটখন পুনৰ অভিনয় কৰা হয়। কিয়নো ভগৱানৰ মৃত্যুৰে নাটকৰ অন্ত পেলোৱা অশুভ বুলি ভৱা হয়।<ref>Bhavan's journal, vol 33, page 97</ref> ভক্তসকলে মনৰ কামনা পূৰণৰ বাবে এতিয়াও এই নৃত্য দান হিচাপে দিয়ে।<ref>{{cite book|url=https://google.com|title=Medieval Indian Literature: Surveys and selections|last=Ayyappappanikkar|date=1 January 1997|publisher=Sahitya Akademi|isbn=9788126003655|via=Google Books}}</ref> <gallery> File:Monument of Manaveda in Guruvayur.jpg|গুৰুৱায়ুৰত থকা মানৱেদৰ মূৰ্তি File:Krishnanattam kalari.jpg|গুৰুৱায়ুৰত কৃষ্ণনাট্টম শিক্ষা দিয়া স্থান </gallery> ==লেখক== ৰজা মানৱেদন ৰাজাই ১৫৮৫ চনৰ পৰা ১৬৫৮ চনলৈ জীয়াই আছিল। তেওঁ ১৬৪৩ চনত পূৰ্ব ভাৰত চম্পু নামৰ গ্ৰন্থখন লিখে।<ref>Krsngitih of Manaveda, Indira Gandhi National Center for Arts, page 56</ref> তেওঁ ১৬৫৩ চনৰ ১৬ নৱেম্বৰত কৃষ্ণনাট্টম সম্পূৰ্ণ কৰে।<ref name="malayalamresourcecentre1">{{cite web |url=http://malayalamresourcecentre.org/ |title=The Art Forms of Kerala - Krishnanaattam |accessdate=2013-02-22 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130516212608/http://www.malayalamresourcecentre.org/ |archivedate=2013-05-16 |df=dmy-all |deadurl=unfit }}</ref> গুৰুৱায়ুৰত তেওঁৰ এটা মূৰ্তি সজা হৈছে। ==কৃষ্ণগীতি== ১৬৫৩ চনত ৰচিত [[সংস্কৃত]] গ্ৰন্থৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি কৃষ্ণনাট্টম কৰা হৈছিল।<ref>Martin Banham - 1995, The Cambridge Guide to Theatre, page 614</ref> ইয়াৰ আঠটা ভাগ আছে। ই [[ভাগৱত পুৰাণৰ]] কৃষ্ণৰ কাহিনীৰ ওপৰত প্ৰতিষ্ঠিত।<ref>Martha Bush Ashton-Sikora, Robert Peter Sikora, Krishnattam, page 201</ref> ইয়াত জয়দেৱৰ [[গীত গোবিন্দ]] [[মহাকাব্য]] আদিৰ প্ৰভাৱ আছে।<ref>{{cite web|url=http://guruvayur.com|title=Welcome to Guruvayur.. The Bhooloka vaikunda ....|publisher=}}</ref> কৃষ্ণনাট্টমৰ প্ৰথম শ্লোক হ'ল: *{{transliteration|sa|Jagathi sukritilokai: nandithaananthidaasa}} *{{transliteration|sa|Kalaviranithavamsiibhasamanaasamana}} *{{transliteration|sa|Pashupayuvathibhogya devathaadevathaa saa}} *{{transliteration|sa|Sajalajaladhapaliimechaka me chakaasthu}}<ref name="malayalamresourcecentre1"/> ==কাহিনীসমূহ== [[File:Krishnanattam 1.ogg|thumb|উৎসৱত পৰিৱেশন কৰা দৃশ্য]] আঠখন নাটকৰ নাম হ'ল: অৱতাৰ, কালিয়মৰ্দন, ৰাসক্ৰীডা, কংসবধ, স্বয়ম্বৰ, বাণযুদ্ধ, বিবিধবধ আৰু স্বৰ্গৰোহণ।<ref>{{cite web |url=http://kerala.me |title=Krishnanattam, Krishnanattam Dance, Traditional Dance of Kerala, Kerala, Kerala.me |accessdate=2013-02-22 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130811155136/http://kerala.me |archivedate=11 August 2013 |df=dmy-all }}</ref> এই নাটসমূহৰ ফলসমূহ তলত দিয়া হ’ল: #সন্তান লাভৰ বাবে অৱতাৰ। #বিষৰ প্ৰভাৱ শেষ কৰিবলৈ কালিয়মৰ্দন। #অবিবাহিত ছোৱালীৰ মংগলৰ বাবে ৰাসক্ৰীডা। #শত্ৰু নাশ কৰিবলৈ কংসবধ। #সুখী বিবাহিত জীৱনৰ বাবে স্বয়ম্বৰ। #দৰিদ্ৰতা গুচাবলৈ আৰু খেতি ভাল হ'বলৈ বাণযুদ্ধ। #দৰিদ্ৰতা নিৰ্মূল কৰিবলৈ বিবিধবধ। #মৃত আত্মাৰ শান্তিৰ বাবে স্বৰ্গাৰোহণ।<ref>{{Cite web | title=Krishnanattam | url=http://guruvayuronline.com | archive-url=https://archive.org | access-date=2025-11-25 | archive-date=2016-03-12}}</ref> ==পোশাক, মেকআপ আৰু আচাৰ-অনুষ্ঠান== [[ভৰত মুনি]]য়ে কোৱাৰ দৰে নাটকৰ চাৰিটা ভাগ—অংগিক, বাচিক, আহাৰ্য আৰু সাত্বিক ইয়াত সুন্দৰকৈ মিলাই লোৱা হয়। শিক্ষক আৰু শিল্পীসকলে নিজেই পোচাক তৈয়াৰ কৰিছিল।<ref>{{cite book|title=Medieval Indian Literature: Surveys and selections |author=Ayyappappanikkar |page=223 |url=https://google.com|isbn=9788126003655 |year=1997 |publisher=Sahitya Akademi }}</ref> পুৰুষ আৰু মহিলা চৰিত্ৰৰ পোচাক বেলেগ বেলেগ হয়। পুৰুষ চৰিত্ৰৰ পোচাকত থাকে— # এটা ডাঠ ঘূৰণীয়া পেটিকোট # তলৰ অংশত কমলা বা কমলা-ৰঙা আৰু ক'লা দাগ থকা বগা স্কাৰ্ট # আঁঠুৰ তলত বান্ধিবলৈ চামৰাৰ ওপৰত লগোৱা ঘণ্টি # পিছফালে খোলা থকা দীঘল হাতৰ চাৰ্ট # বুকুৰ আভৰণ # মুকুতা আৰু ফুলৰ বুকুৰ অলংকাৰ # কঁকালৰ বান্ধ # হাতৰ ওপৰভাগৰ অলংকাৰ # প্ৰতিটো মূৰত আইনা থকা চাদৰ # কান আৰু কপালৰ অলংকাৰ; আৰু # মুকুট।<ref>{{cite web|url=http://justkerala.in|title=Krishnanattam Temple Dance Kerala - Krishnattam Traditional Dance of Kerala|publisher=}}</ref> মহিলা চৰিত্ৰৰ পোচাকত থাকে— # ৰঙা পাৰ থকা বগা দীঘল স্কাৰ্ট # পিছফালে খোলা দীঘল হাতৰ ব্লাউজ # কঁকালৰ বান্ধ # হাতৰ অলংকাৰ # ৰঙা কাপোৰেৰে ঢকা কাঠৰ বুকুৰ আভৰণ মহিলা চৰিত্ৰসমূহে গোৰোহাত ঘণ্টা বান্ধে। ইয়াক চিলংকা বোলে।<ref>{{cite web |url=http://planetsinfolab.com/ |title=Krishnanattam |accessdate=2013-02-22 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130211072957/http://www.planetsinfolab.com/ |archivedate=2013-02-11 |df=dmy-all |deadurl=unfit }}</ref> শিল্পীসকলে মুখৰ ৰং কৰিবলৈ তিনিটা ৰং ব্যৱহাৰ কৰে— # পাজুপ্পু: হালধিয়াৰ সৈতে ৰঙা কমলা ৰং # মিনুক্কু: ৰঙাৰ সৈতে হালধীয়া কমলা ৰং # পাচ্চা: ই এটা বিশেষ সেউজীয়া ৰং। এই ৰঙত নীলাতকৈ হালধীয়া বেছি থাকে। অভিনেতাজনে যদি চুটী পিন্ধে, তেন্তে চুটী শিল্পীজনে ইয়াক লগাই দিয়ে। চুটী হ'ল দুডাল বগা আৰু ওলাই থকা অংশ। এই অংশ কানৰ পৰা কানলৈ মুখৰ চোতাল আৰু ঠুতৰিৰ কাষেৰে থাকে।<ref>''Annals of Oriental Research'', Volume 12, মাদ্ৰাজ বিশ্ববিদ্যালয়, page 223-229</ref> শিশু কৃষ্ণৰ সেউজীয়া ৰংটোত নীলাতকৈ হালধীয়া বেছি থাকে। মেকআপ কৰাৰ আগতে অভিনেতাজনে তেলৰ চাকিৰ সামনে সেৱা জনায় আৰু ভগৱান গুৰুৱায়ুৰপ্পানক স্মৰণ কৰে।<ref name="books.google.co.in">{{cite book|url=https://google.com|title=Dance Dialects of India|first=Ragini|last=Devi|date=1 January 1990|publisher=Motilal Banarsidass|isbn=9788120806740|via=Google Books}}</ref> কৃষ্ণনাট্টমৰ আটাইতকৈ পবিত্ৰ অংশটো হ'ল মূৰৰ মুকুট।<ref>A panorama of Indian dances, Yu. Es Kr̥ṣṇarāv, Yu. Ke Candrabhāgādēvi, 1983, page 43</ref> ইয়াত মুডি অৰ্থাৎ খোপা আৰু কিৰীটম অৰ্থাৎ মুকুট থাকে।<ref>{{cite web|url=http://harekrsna.com|title=The Sampradaya Sun - Independent Vaisnava News - Feature Stories - December 2009|publisher=}}</ref> ==প্ৰশিক্ষণ== শিল্পীসকলৰ প্ৰশিক্ষণ ১০ বছৰ বয়সৰ পৰা আৰম্ভ হয়। মাদলম আৰু চুট্টি শিকিবলৈ ৫ বছৰ লাগে। ==প্ৰদৰ্শন== গুৰুৱায়ুৰ মন্দিৰত নিশা ভকতসকলৰ দান হিচাপে এই নৃত্য হয়। ভাৰতৰ উপৰিও ইউৰোপ আৰু আমেৰিকাতো ইয়াৰ প্ৰদৰ্শন হৈছে। [[ইউৰোপ]]-১৯৮০, [[আমেৰিকা]]-১৯৮৫, [[ছিংগাপুৰ]], [[পেৰিছ]]। ==বৰ্তমানৰ অৱস্থা== গুৰুৱায়ুৰ দেৱস্বমৰ অধীনত ৭০ জনতকৈ অধিক কৰ্মচাৰী আছে। দেৱস্বমৰ জৰিয়তে টিকট কাটিব লাগে। মন্দিৰৰ ভিতৰত এটা সাধাৰণ নাটৰ দাম ৩০০০ টকা।<ref>{{cite news|url=http://thehindu.com*|title=Krishnanattam|newspaper=The Hindu|date=27 October 2012|publisher=}}</ref> ==চিত্ৰ মালা== <gallery caption="কৃষ্ণনাট্টম" widths="200px" heights="150px" perrow="5"> File:Krishnanattam_gryr_1.jpg| File:Krishnanattam_gryr_2.jpg| File:Krishnanattam_gryr_3.jpg| File:Krishnanattam_1.jpg| File:കൃഷ്ണനാട്ടം_.jpg| </gallery> ==লগতে চাওক== *[[ভৰত মুনি]] ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Commons category-inline|Krishnanattam|কৃষ্ণনাট্টম}} *[http://guruvayurdevaswom.nic.in guruvayurdevaswom.nic.in] *[http://dvaipayana.net Krishnattam] *[http://neokerala.com Neokerala.com] *[http://thehindu.com thehindu.com] *[http://indianclassicals.com ://indianclassicals.com] *[http://guruvayur.com guruvayur.com] [[শ্ৰেণী:কেৰালাৰ সংস্কৃতি]] ggkrhixhuf9bs6pnkttr6fpkfniq3h5 0 138687 627277 626777 2026-08-14T19:55:36Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 627277 wikitext text/x-wiki {{Infobox Instrument |name=উডুক্কু |image=Udukku.jpg |image_capt=উডুক্কু (উডুক্কাই) |background= |names= |classification= অনৱদ্ধ বাদ্য |range= |hornbostel_sachs= |hornbostel_sachs_desc= |related= *[[ডম্বৰু]] *[[এডাক্কা]] }} '''উডুক্কু''' {{en|Udukku}} বা ''উডুক্কাই'' দক্ষিণ ভাৰতৰ এটা পৰম্পৰাগত বাদ্যযন্ত্ৰ। কেৰালা, তামিলনাডু আৰু শ্ৰীলংকাৰ উত্তৰ আৰু পূব অংশত ই জনপ্ৰিয়। ই [[ডম্বৰু]] আৰু এডাক্কাৰ দৰে একে। আকৃতিৰ ফালৰ পৰা ই ডম্বৰুতকৈ ডাঙৰ, কিন্তু এডাক্কাতকৈ সৰু। [[File:An Udukkai 2.JPG|thumb|left|উডুক্কু]] {{Indian music}} == নামৰ উৎপত্তি == মালয়ালম শব্দ 'উডুক্কু' বা তামিল শব্দ 'উডুক্কাই' সংস্কৃত শব্দ 'হুডুক্কঃ' (Hudukkaḥ) ৰ পৰা আহিছে। সংস্কৃতত হুডুক্কঃক এটা দুমহলীয়া ঢোল বুলি কোৱা হয়, যিয়ে 'হুডুক' শব্দ কৰে।<ref>Kalpadruma, Sanskrit dictionary</ref> == পৰিচয় == [[File:Udukku.resized.jpg|thumb|240px|left|উডুক্কু]] উডুক্কু হ'ল এডাক্কাৰ এটা সৰু ৰূপ। বালিঘড়ীৰ দৰে ইয়াৰ আকৃতি।<ref name="Milapfest">{{cite web | url=http://www.milapfest.com/instruments-india/explore-instruments/the-udukkai/ | title=Milapfest | publisher=Milapfest | date=2014 | access-date=19 November 2014}}</ref> বাদ্যযন্ত্ৰটো প্ৰায় ৮ ৰ পৰা ১০ ইঞ্চি দীঘল। ইয়াৰ দুয়োটা মূৰৰ পৰিসৰ ৬ ৰ পৰা ৮ ইঞ্চি আৰু মাজ অংশ সৰু।<ref name="Nathalaya">{{cite web | url=http://www.nathalaya.co.uk/instruments/percussion/udukku | title=Nathalaya | publisher=Nathalaya | date=2014 | access-date=18 November 2014 | archive-date=29 November 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20141129062959/http://www.nathalaya.co.uk/instruments/percussion/udukku | url-status=dead | archivedate=29 November 2014 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20141129062959/http://www.nathalaya.co.uk/instruments/percussion/udukku | deadurl=yes }}</ref><ref name="India 9">{{cite web | url=http://www.india9.com/i9show/Udukku-66020.htm | title=India 9 | publisher=India 9 | date=2014 | access-date=18 November 2014}}</ref> পুৰণি কালত মাটিৰে ইয়াৰ শৰীৰ তৈয়াৰ কৰা হৈছিল। পিছলৈ কাঠ বা কঁঠাল কাঠৰ এটা খালী টুকুৰাৰে ইয়াক বনোৱা হয়। কিছুমান ঠাইত পিতলৰ শৰীৰো ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref name="Milapfest" /> বাদ্যযন্ত্ৰটোৰ মুখৰ অংশ শুকান ছালেৰে ঢাকি ৰখা হয়, সাধাৰণতে ছাগলীৰ ছাল ব্যৱহাৰ কৰা হয়। মূৰৰ চাৰিওফালে সূতাৰে ছালখন টান কৰি বান্ধি ৰখা হয়। বাদ্যযন্ত্ৰটোৰ মাজভাগত ধৰি ৰাখিবলৈ এটা কাপোৰৰ ফিটা থাকে। সজ্জাৰ বাবে কপাহী সূতাৰ ৰঙীন বল ঝুমি থাকে।<ref name="Nathalaya" /> উডুক্কু মন্দিৰৰ আচাৰ-অনুষ্ঠান বা লোকসংস্কৃতিত বজোৱা হয়।<ref name="India 9" /> কেৰালাৰ শৱৰিমালা মন্দিৰত আয়াপ্পা দেৱতাৰ উদ্দেশ্যে গোৱা 'আয়াপ্পান পাট্টু' গীতত উডুক্কু ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref name="Udukku Chandai">{{cite AV media | url=https://www.amazon.com/Udukku-Chandai/dp/B0019TRPAY | title=Ayyappan Arputhangal | publisher=Geethanjali | date=2006 | medium=Music album | ASIN=B0019TRPAY}}</ref> ইয়াক 'উডুক্কু পাট্টু' বোলে।<ref name="India Video">{{cite web | url=http://www.indiavideo.org/kerala/arts/ritual-art-forms/ayyappan-paattu-74.php | title=India Video | publisher=India Video | date=2014 | access-date=18 November 2014}}</ref> 'উডুক্কু কত্তি পাট্টু' কেৰালাৰ এটা পৰম্পৰাগত শিল্প। ইয়াত গানৰ সুৰৰ লগত উডুক্কু বজোৱা হয়।<ref name="Chendamelam">{{cite web | url=http://www.chendamelam.net/udukkupattu.html | title=Chendamelam | publisher=Chendamelam | date=2014 | access-date=18 November 2014}}</ref><ref name="Udukku Kotti Pattu">{{cite web | url=http://traditionsinkerala.blogspot.ae/2014/01/udukku-kotti-pattu-folk-song.html | title=Udukku Kotti Pattu | publisher=Traditions in Kerala | date=17 January 2014 | access-date=19 November 2014}}</ref> খ্ৰীষ্টীয় ৯ম শতিকাতো [[শ্ৰীলংকা]]ৰ জাফনাত উডুক্কু জনপ্ৰিয় আছিল।<ref name="Google Book">{{cite book | url=https://books.google.com/books?id=k9DpMY206bMC&dq=Udukku+musical+instrument&pg=PA174 | title=Ancient Jaffna: Being a Research Into the History of Jaffna from Very Early Times to the Portug[u]ese Period | publisher=Asian Educational Services | author=C. Rasanayagam | year=1926 | pages=390 | isbn=9788120602106}}</ref> == বজোৱাৰ শৈলী == উডুক্কু মাজভাগত পথালিকৈ ধৰি বজোৱা হয়। সাধাৰণতে সোঁফালে বজোৱা হয় আৰু বাঁওহাতেৰে কাপোৰৰ ফিটাডাল ধৰি ৰখা হয়।<ref name="India 9" /> আঙুলি আৰু তলুৱা ব্যৱহাৰ কৰি ইয়াক বজোৱা হয়। ফিটাডাল টানি বা এৰি ছালখনৰ টান কম-বেছি কৰি সুৰ সলনি কৰা হয়।<ref name="India 9"/> সূতাবোৰ পোনপটীয়াকৈ টানিও বাঁওহাতেৰে সুৰ ঠিক কৰা হয়।<ref name="Nathalaya" /> == পৰিচিত বাদকসকল == * কালিয়মুৰ্তি পুছাৰি<ref name="Spotify">{{cite web | url=https://open.spotify.com/album/6MPZdZlqszwve5EjLrZlOl | title=Spotify | publisher=Spotify | date=2014 | access-date=19 November 2014}}</ref> * কাৰিভেলি্ল ৰাধাকৃষ্ণণ<ref name="Radhakrishnan">{{cite web | url=http://www.muziekjes.nl/karivelil-radhakrishnan-an-udukku-exponent-part-1-11217753-song.html | title=Radhakrishnan | publisher=Muziekjez | date=2014 | access-date=19 November 2014 | archive-date=29 November 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20141129020618/http://www.muziekjes.nl/karivelil-radhakrishnan-an-udukku-exponent-part-1-11217753-song.html | url-status=dead | archivedate=29 November 2014 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20141129020618/http://www.muziekjes.nl/karivelil-radhakrishnan-an-udukku-exponent-part-1-11217753-song.html | deadurl=yes }}</ref><ref name="Q4Music">{{cite web | url=http://q4music.blogspot.ae/2010/11/karivelil-radhakrishnan-udukku-exponent_25.html | title=Q4Music | publisher=Q4Music | date=2014 | access-date=19 November 2014}}</ref> == লগতে চাওক == * [[ডম্বৰু]] * [[উড়ুক্কাই (বাদ্য)|উড়ুক্কাই]] == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist}} == বাহ্যিক সংযোগ == *[https://www.youtube.com/watch?v=9q_0rSfLGyQ শ্ৰীলংকাৰ বাদকে বজোৱা উডুক্কু] *[https://www.youtube.com/watch?v=8s-NdvMqJdU উডুক্কু প্ৰদৰ্শন] *[http://www.yourepeat.com/watch/?v=8fnO43Ff56w উডুক্কু কত্তি পাত্তু] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141129094936/http://www.yourepeat.com/watch/?v=8fnO43Ff56w |date=2014-11-29 }} [[শ্ৰেণী:কেৰালাৰ বাদ‍্যযন্ত্ৰ]] fwqgf8rx934hqab8bveenx779mrpbtp 0 138688 627257 626780 2026-08-14T18:41:14Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 627257 wikitext text/x-wiki [[File:ഓണവില്ല് ഉപയോഗിച്ചുള്ള പാട്ട്൧.resized.jpg|thumb]] [[Image:Onavillu.jpg|thumb|300px|অনাভিল্লু]] '''অনাভিল্লু''' {{en|Onavillu}} কেৰালাৰ এবিধ পৰম্পৰাগত ধেনুৰ আকৃতিৰ এটা সৰু আৰু সৰল [[বাদ্যযন্ত্ৰ]]। কেৰালাৰ [[ওনাম]] উৎসৱৰপৰা ইয়াৰ নাম আহিছে। এই উৎসৱত নৃত্য কৰাৰ সময়ত এই বাদ্যযন্ত্ৰ বজোৱা হয়। মালয়ালম ভাষাত 'ভিল্লু' মানে ধেনু। গ্ৰাম্য লোকশিল্পত ইয়াৰ ব্যৱহাৰ এতিয়াও আছে, কিন্তু ক্ৰমে ই কমি আহিছে।<ref>{{Cite web|url=https://india9.com|title=Onavillu in India|website=India9.com|access-date=19 April 2021}}</ref> 'অনাভিল্লু' বুলি ক'লে ৰঙীন সূতাৰে সজোৱা চেপেটা আৰু দীঘলীয়া কাঠৰ শিল্পকৰ্মকো বুজায়। [[বিষ্ণু|ভগৱান বিষ্ণুৰ]] প্ৰতি ভক্তি জনাবলৈ ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত ইয়াক ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ==বাদ্যযন্ত্ৰ== [[File:ഓണവില്ല്.jpg|thumb|90px]] [[কুম্মাট্টিকলি]] আৰু অন্যান্য লোকনৃত্যত অনাভিল্লু বজোৱা হয়। তাল বা বাঁহৰপৰা ইয়াক ধেনুৰ আকৃতিত তৈয়াৰ কৰা হয়। ধেনুৰ সূতাৰ বাবে বাঁহৰ পাতলীয়া অংশ ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref>{{Cite web|url=https://keralatourism.org|title=Video gallery - Videos on Kerala|website=Keralatourism.org|access-date=19 April 2021}}</ref> পেঞ্চিলৰ নিচিনা এটা সৰু কাঠৰ কাঠিৰে আঘাত কৰিলে এই ধেনুৰ সূতাৰপৰা শব্দ ওলায়। সূতাডালত আঙুলিৰে হেঁচা দি শব্দৰ উচ্চতা সলনি কৰিব পাৰি। ==ধৰ্মীয় ধেনু== এই ধেনুবিধ কোনো বাদ্যযন্ত্ৰ নহয়, ইয়াক কেৱল ধৰ্মীয় কামত ব্যৱহাৰ কৰা হয়। প্ৰায় আধা ইঞ্চি ডাঠ কাঠৰ চেপেটা টুকুৰাৰপৰা ইয়াক তৈয়াৰ কৰা হয়। ইয়াৰ আকাৰ ৩.৫ ফুটৰপৰা ৪.৫ ফুট পৰ্যন্ত হয়। কদম, মাৰুথু, কঁঠাল আৰু আঞ্জিলি কাঠ ইয়াৰ বাবে উপযোগী। কাঠ কটাৰ পিছত তাত ভগৱান বিষ্ণুৰ অনন্তশয়ন (শয়নমূৰ্তি), দশৱতাৰ, শ্ৰীৰামৰ ৰাজ্যাভিষেক আৰু শ্ৰীকৃষ্ণৰ লীলাৰ ছবি অঁকা হয়। ত্ৰিভন্দ্ৰমৰ পূজাপুৰাৰ আশাৰী পৰিয়ালে এই ধেনুত লগোৱা ৰঙা সূতাৰ কাম কৰে। এই ধেনু বনোৱাৰ দায়িত্ব কেৱল এটা বিশেষ স্থানীয় পৰিয়ালৰ হাতত থাকে।<ref>{{Cite web|url=http://indiavideo.org|title=Onavillu: the ceremonial bows, India, Kerala Videos|website=Indiavideo.org|access-date=19 April 2021}}</ref> ===কিংবদন্তি=== কিংবদন্তি মতে, ৰজা মহাবলীক বামন দেৱতাই পাতাললৈ পঠিওৱাৰ সময়ত ভগৱান বিষ্ণু প্ৰকট হৈছিল। মহাবলীয়ে প্ৰাৰ্থনা কৰিছিল যাতে তেওঁ প্ৰতিবছৰে নিজৰ জন্মভুলিলৈ আহি ভগৱানক দৰ্শন কৰিব পাৰে। ভগৱানে তেওঁক বৰদান দিছিল, কিন্তু কৈছিল যে ৰজাই কেৱল অঁকা ছবিৰ ৰূপতহে তেওঁক আৰু তেওঁৰ অৱতাৰসমূহক দেখিবলৈ পাব। বিশ্বকৰ্মাক কদম কাঠত দশৱতাৰৰ ছবি আঁকিবলৈ কোৱা হৈছিল। ইয়াৰপৰাই অনাভিল্লুৰ সৃষ্টি হয়, যিটো মহাৱলীৰ দৰ্শনৰ বাবে প্ৰতিবছৰে প্ৰদৰ্শন কৰা হয়। ==ধৰ্মীয় ব্যৱহাৰ== তীৰুওণম দিনটোত, অৰ্থাৎ ভগৱান মহাবিষ্ণুৰ জন্মতিথিত, বহুভক্তই কেৰালাৰ ত্ৰিভন্দ্ৰমৰ [[পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰ]]লৈ আহে। তাত এই বৰ্ণিল ধেনু উৎসৰ্গিত কৰা হয়, যাক 'অনাভিল্লু চাৰ্থল' বোলে। মন্দিৰটো বিষ্ণুৰ ১০৮খন পৱিত্ৰ মন্দিৰৰ এটা। এই ধেনুবোৰ নাটকত প্ৰদৰ্শন কৰাৰ পাছত দেৱতাক উছৰ্গা কৰা হয়। পদ্মনাভৰ বাবে অনন্তশয়ন সংস্কৰণ, নৰসিংহৰ বাবে দশৱতাৰ, কৃষ্ণৰ বাবে কৃষ্ণলীলা আৰু ৰামৰ বাবে শ্ৰীৰাম ৰাজ্যাভিষেকৰ ছবি থকা ধেনু উছৰ্গা কৰা হয়। তৃতীয় দিনা এই অনাভিল্লুবোৰ নমাই লোৱা হয়। মন্দিৰ ট্ৰাষ্টে ভক্তসকলক এইবোৰ বিক্ৰী কৰে। ভক্তসকলে ইয়াক সমৃদ্ধিৰ প্ৰতীক বুলি বিশ্বাস কৰে।<ref>{{cite web |url=http://hindu.com/ |title=The Hindu : Kerala / Thiruvananthapuram News : 'Onavillu': A spiritual tradition revered through the ages |website=://hindu.com |access-date=17 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080713030903/http://hindu.com |archive-date=13 July 2008 |url-status=dead |archivedate=15 July 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140715161245/http://hindu.com/ |deadurl=yes }}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:কেৰালাৰ বাদ‍্যযন্ত্ৰ]] hwwttgf2ghe9mus0ltkwdr6l06ay9is 0 138693 627349 626801 2026-08-15T04:21:57Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 627349 wikitext text/x-wiki {{Infobox river | name = মাহে নদী (ময়্যাঝিপ্পুঝা ) | image = | image_caption = | source1_location = [[Western Ghats]] | mouth_location = [[Arabian Sea]] | subdivision_type1 = Country | subdivision_name1 = [[India]] | length_km = ৫৪ | source1_elevation = | discharge1_avg = | basin_size_km2 = 394 | basin_size_ref = <ref>{{cite web|url=http://ces.iisc.ernet.in/biodiversity/documents/rivers.htm|title=Rivers of Western Ghats|publisher=ernet.in|access-date=18 January 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20180625023704/http://ces.iisc.ernet.in/biodiversity/documents/rivers.htm|archive-date=25 June 2018|url-status=dead}}</ref> }} '''মাহে নদী ({{lang-en|Mahe river}})''' ৰ স্থানীয় নাম হৈছে ''ময়্যাঝিপ্পুঝা''। মাহে দক্ষিণ [[ভাৰত]]ৰ এখন উল্লেখযোগ্য নদী। নদীখন [[কেৰালা]] ৰাজ্যৰ লগতে [[পুডুচেৰী]]ৰ অন্তৰ্গত উপকূলীয় বিচ্ছিন্ন অঞ্চল মাহেৰ মাজেৰে বৈ গৈছে। মাহে নদীৰ উৎপত্তি ৱায়ানাড জিলা [[পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালা]]ৰ ঢালত। উৎপত্তিস্থলৰপৰা নদীখন প্ৰথমে কোজিকোড জিলা পূব অংশৰ পাহাৰীয়া অঞ্চলৰ ভিলাংগাড, ভানিমাল, জাতিয়েৰী আৰু নাদাপুৰমৰ মাজেৰে বৈ গৈছে। ইয়াৰ পিছত নদীখন মালাৱাৰ সমভূমিত প্ৰৱেশ কৰে। এই অংশত নদীখনে পাৰাক্কাডাভু, কাদাভাথুৰ, পেৰিংগাথুৰ, এৰামালা, কুন্নুকাৰা, কাৰিয়াড আৰু পেৰিংগান্দূৰ <ref>{{cite web |publisher = Government of Kerala |work = Kozhikode |url = http://www.kkd.kerala.gov.in/resource.htm |title = Official website of Kozhikode |access-date = 2006-08-06 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20070709035857/http://www.kkd.kerala.gov.in/resource.htm |archive-date = 2007-07-09 |archivedate = 2007-07-09 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20070709035857/http://www.kkd.kerala.gov.in/resource.htm |deadurl = yes }}</ref> আদি কেইবাখনো ঠাইৰ মাজেৰে প্ৰৱাহিত হয়। অৱশেষত মাহে নদীখন [[পুডুচেৰী]] কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চলৰ মাহেৰ উত্তৰ সীমাৰে বৈ গৈ [[আৰৱ সাগৰ]]ত পৰিছে। ==অৰ্থনীতি== নদীখনে যি অঞ্চলসমূহৰ মাজেৰে বৈ গৈছে, সেই অঞ্চলসমূহৰ অৰ্থনীতিত নদীখনৰ প্ৰভাৱ অতি সীমিত। অতীতত নদীখন অভ্যন্তৰীণ নৌপৰিবহণৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। লগতে ভিতৰুৱা গাঁওসমূহৰপৰা মাহেলৈ আৰু মাহেৰপৰা গাঁওসমূহলৈ বিভিন্ন সামগ্ৰী কঢ়িয়াই নিয়াতো নদীপথ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। [[পুডুচেৰী]] চৰকাৰে নদীখনৰ মোহনাত এটা মৎস্য বন্দৰ নিৰ্মাণৰ পৰিকল্পনা কৰিছে। অৱশ্যে কাৰিকৰী কাৰণত নিৰ্মীয়মাণ বন্দৰটো নদীৰ মোহনাৰ ঠিক কাষৰ সাগৰীয় উপকূলত নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। মাহেৰ পৰ্যটন সম্ভাৱনা বৃদ্ধি কৰাৰ উদ্দেশ্যে পুডুচেৰী চৰকাৰে নদীৰ পাৰেদি এটা খোজকঢ়াৰ পথ নিৰ্মাণ কৰি আছে। এই পথটো মাহেৰ মাঞ্জাক্কালস্থিত ৱাটাৰ স্প’ৰ্টছ কমপ্লেক্সৰপৰা আৰম্ভ হৈ নদীৰ পাৰেদি মৎস্য বন্দৰৰ ব্ৰেকৱাটাৰ পৰ্যন্ত বিস্তৃত হ’ব। <ref>{{cite web | publisher=onlypunjab.com | work=Works for Mahe fishing harbour project inaugurated | url=http://onlypunjab.com/fullstory2k5-insight-news-status-5-newsID-85424.html | title=South Asia News | access-date=2006-08-06 | archive-url=https://archive.today/20070927213351/http://onlypunjab.com/fullstory2k5-insight-news-status-5-newsID-85424.html | archive-date=27 September 2007 | url-status=dead }}</ref> ==ঔপনিৱেশকাল== ব্ৰিটিছ শাসনকালত মাহে নদীক “ইংলিছ চেনেল” (English Channel) বুলি উপনাম দিয়া হৈছিল। ইয়াৰ কাৰণ আছিল—নদীখনে ব্ৰিটিছ শাসিত থালাছেৰী আৰু ফৰাচী শাসিত মাহে অঞ্চলক পৃথক কৰিছিল। ==জনপ্ৰিয় সংস্কৃতিত== মাহে নদীৰ উল্লেখ এম. মুকুন্দনৰ ১৯৭৪ চনত প্ৰকাশিত বিখ্যাত উপন্যাস ''মায়্যাঝিপ্পুঝায়ুদে তীৰাঙ্গালিল''<ref>{{Cite web |title=আৰ্কাইভ কপি |url=http://www.hindu.com/br/2004/10/05/stories/2004100500101600.htm |access-date=2026-08-13 |archivedate=2013-07-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130701113218/http://www.hindu.com/br/2004/10/05/stories/2004100500101600.htm |deadurl=yes }}</ref>ত পোৱা যায়। মালয়ালম ভাষাত উপন্যাসখনৰ নামৰ অৰ্থ হৈছে “মাহে নদীৰ পাৰত”। ==তথ্যৰ উৎস== {{reflist}} [[শ্ৰেণী:নদী]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ নদী]] h7rmo08debvetmgorrok42ideub8hj7 0 138694 627305 626807 2026-08-15T00:23:36Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 627305 wikitext text/x-wiki {{Short description|River in India}} [[File:തിരൂര്‍പ്പുഴ 1z .jpg|thumb|তিৰুৰ নদী]] '''তিৰুৰ নদী বা তিৰুৰ-পোন্নানি ({{lang-en|Tirur River or Tirur-Ponnani River}})''' নদী দক্ষিণ ভাৰতৰ কেৰালা ৰাজ্যৰ মালাপ্পুৰম জিলাৰ তিৰুৰ তালুকৰ আথাৱানাড গাঁৱৰপৰা উৎপত্তি হৈছে। নদীখন প্ৰথমে দক্ষিণ-পশ্চিম দিশে থিৰুনাভায়ালৈ বৈ যায় আৰু তাৰ পিছত উত্তৰ-পশ্চিম দিশে এলামকুলামলৈ আগবাঢ়ে। এলামকুলামৰ আলিনচুৱাডুত নদীখনে পুনৰ দক্ষিণ-পশ্চিম দিশ লয় আৰু তিৰূৰ চহৰৰ মাজেৰে বৈ গৈ অৱশেষত পোন্নানি উপকূলীয় চহৰৰ ওচৰত আৰব সাগৰত মিলিত হোৱা [[ভাৰতপুঝা নদী]]ত পৰিছে।<ref>{{cite web |url=http://malappuram.nic.in/geography.html |title=Malappuram - Important Rivers |publisher=National Information Centre |accessdate=2006-10-13 }}</ref> তিৰুৰ নদীখন ইয়াৰ সুন্দৰ মেংগ্ৰোভ অৰণ্য, লগতে বিভিন্ন প্ৰজাতিৰ মাছ আৰু চৰাইৰ বাবে জনাজাত। নদীখন নৌযাতায়াতৰ উপযোগী আৰু পশ্চিম উপকূলীয় জলপৰিবহণ ব্যৱস্থাৰ এটা অংশ। <ref>{{cite web |url=http://www.ecoclub.com/c/index.php?act=module&module=gallery&cmd=si&img=44 |title=Tirur River |publisher=International EcoTourism Club |accessdate=2006-10-13 }}</ref>নদীখনৰ মুঠ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় ৪৮ কিলোমিটাৰ (৩০ মাইল)। [[মালয়ালম]] সাহিত্যৰ পিতৃ হিচাপে পৰিচিত তুঞ্চাথু ৰামানুজন এঝুথাচান <ref name=":8">{{Cite book|last=Logan|first=William|title=Malabar|publisher=Asian Educational Services|year=2010|volume=I|location=New Delhi|pages=92–94|orig-year=1887|url = https://archive.org/details/malabarmanual0000loga/page/92/mode/2up}}</ref><ref name=":5">{{Cite book|last=Pollock|first=Sheldon|url=https://www.ucpress.edu/book/9780520228214/literary-cultures-in-history|title=Literary Cultures in History: Reconstructions from South Asia|publisher=University of California Press|year=2003|editor-last=Pollock|editor-first=Sheldon|pages=20|chapter=Introduction|isbn=9780520228214}}</ref> এই নদীৰ পাৰত জন্মগ্ৰহণ আৰু ডাঙৰ-দীঘল হৈছিল। তেওঁৰ জন্মস্থান থুঞ্জন পাৰাম্বু নদীখনৰ অতি ওচৰত অৱস্থিত। এই অঞ্চলটো প্ৰাক্তন তানুৰ ৰাজ্য (ভেট্টাট্টুনাড)ৰ অন্তৰ্গত আছিল। কবি তথা কেৰালা কলামণ্ডলমৰ প্ৰতিষ্ঠাপক ভল্লাথোল নাৰায়ণ মেননও তিৰুৰ নদীৰ পাৰত জন্মগ্ৰহণ কৰিছিল। মধ্যযুগীয় কেৰালা জ্যোতিৰ্বিজ্ঞান আৰু গণিত বিদ্যালয়ৰ বহু বিশিষ্ট সদস্যও তিৰূৰ নদীৰ ওচৰত জন্মগ্ৰহণ কৰিছিল। তেওঁলোকৰ ভিতৰত মেলপাথুৰ নাৰায়ণ ভট্টথিৰি অন্যতম। == চিত্ৰসমূহ == <gallery> File:തിരൂര്‍പ്പുഴ 1 .jpg|তিৰুৰ নদী File:തിരൂര്‍പ്പുഴ 2z .jpg|তিৰুৰ নদী File:തിരൂര്‍പ്പുഴ 2 .jpg|তিৰুৰ নদী </gallery> ==তথ্যৰ উৎস== {{reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Commons category|Tirur River}} * [http://malappuram.nic.in/geography.html Malappuram] * [http://www.ecoclub.com/c/index.php?act=module&module=gallery&cmd=si&img=44 Tirur River] * [http://www.rbdck.com/arche.htm#rtr Road Over Bridge at Tirur Inaugurated] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090305111028/http://www.rbdck.com/arche.htm#rtr |date=2009-03-05 }} {{coord|10|48|N|75|55|E|display=title|region:IN_type:river_source:GNS-enwiki}} [[শ্ৰেণী:নদী]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ নদী]] sgea4wxk6o181lwm7bpx6jr6dpnrivc 0 138697 627293 626819 2026-08-14T21:04:56Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 627293 wikitext text/x-wiki {{Infobox temple | name = কোট্টুক্কাল গুহা মন্দিৰ | image = Kottukkal Rock -cut-cave Temple kollam 04.jpg | alt = | caption = | pushpin_map = | pushpin_caption = গুহা মন্দিৰ, [[কোট্টুক্কাল]], [[আঞ্চল]], [[কোল্লাম জিলা|কোল্লাম]], [[কেৰালা]] | coordinates = {{coord|8|53|22.5|N|76|54|18.9|E|display=inline,title}}[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Kottukal_cave_Temple&params=8_53_22.5_N_76_54_18.9_E_type:landmark] | country = {{flag|India}} | state = [[কেৰালা]] | district = [[কোল্লাম জিলা|কোল্লাম]] | location = কোট্টুক্কাল, আঞ্চল | elevation_m = 72.53 | deity = [[শিৱলিংগ]] | festival = [[মহা শিৱৰাত্ৰি]] | architecture = শিল কাটি নিৰ্মিত স্থাপত্য | temple_quantity = এটা | monument_quantity = | inscriptions = | creator = | website = }} [[File:Kottukal cave templeDSC 0015.JPG|thumb|কোট্টুকাল গুহা মন্দিৰ]] '''কোট্টুক্কাল গুহা মন্দিৰ''' {{en|Kottukkal Cave Temple}} কেৰালাৰ এক বিখ‍্যাত হিন্দু মন্দিৰ। [[মালায়ালম ভাষা]]ত ইয়াক কালত্ৰিক্কোভিল বুলিও জনা যায়। এইটো শিল কাটি নিৰ্মিত স্থাপত্যৰ এটা জীৱন্ত উদাহৰণ। ইয়াক খ্ৰীষ্টীয় ষষ্ঠ আৰু অষ্টম শতিকাৰ ভিতৰত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |url=https://www.dtpckollam.com/destination/kottukal-cave-temple-ittiva-panchayat |title=Kottukal Cave Temple, Ittiva Panchayat {{!}} DTPC |website=DTPC kollam |language=en |access-date=2026-08-11}}</ref> এই মন্দিৰটো [[ভাৰত]]ৰ [[কেৰালা]] ৰাজ্যৰ [[কোল্লাম জিলা]]ৰ আঞ্চলৰ ওচৰৰ কোট্টুক্কাল গাঁৱত অৱস্থিত।<ref>{{Cite web |url=https://www.keralatourism.org/temples/kollam/kottukal-rock-cut-cave-temple |title=Kottukal Rock-cut Cave temple {{!}} Temples in Kollam {{!}} Shiva |website=Temples of Kerala |language=en |access-date=2026-08-11}}</ref> কোট্টুক্কাল নামৰ অৰ্থ হৈছে খোদিত কৰা শিল। এই নামটোৱে শিল কাটি বনোৱা মন্দিৰটোক বুজায়। ইয়াত অসমান আকাৰৰ দুটা গুহা আছে। দুয়োটা গুহাই পূব দিশলৈ মুখ কৰি আছে। এই গুহা দুটাৰ মাজত মূল দেৱতা [[গণেশ]]ৰ মূৰ্তি আছে।<ref name="Anantha">{{cite web | url=http://www.ananthapuri.com/kollam.asp?page=placesofinterests | title=Kottukal Kal Thrikovil Cave Temple | publisher=ananthapuri.com | access-date=11 June 2012 | archive-url=https://web.archive.org/web/20111120052234/http://ananthapuri.com/kollam.asp?page=placesofinterests | archive-date=20 November 2011 | url-status=dead | archivedate=20 November 2011 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20111120052234/http://ananthapuri.com/kollam.asp?page=placesofinterests | deadurl=yes }}</ref> সৰু গুহাটোত [[হনুমান]]ৰ এটা মূৰ্তি আছে। ডাঙৰ গুহাটোত এটা একক শিলেৰে নিৰ্মিত [[নন্দী]]ৰ মূৰ্তি আছে।<ref>{{cite book | title=Cultural heritage of Kerala | publisher=D.C. Books, Kerala | author=Sreedhara Menon A. | year=2008 | pages=135 | isbn=9788126419036}}</ref> ভগৱান শিৱও এই মন্দিৰৰ এজন প্ৰধান দেৱতা। তেওঁক ইয়াত [[শিৱলিংগ]] ৰূপে পূজা কৰা হয়।<ref name="Anantha"/> স্থানীয় লোকবিশ্বাস অনুসৰি এই ডাঙৰ শিলটো [[নন্দী]]সহ [[শিৱ]]ৰ অৱতাৰসকলে এই অঞ্চললৈ আনিছিল। ইয়াৰ ওচৰতে থকা আন এটা সৰু শিলক 'চুম্মাদু পাৰা' বুলি কোৱা হয়। ডাঙৰ গধুৰ শিলটো মূৰত লওঁতে হোৱা বিষ উপশম কৰিবলৈ এই সৰু শিলটোৱে সহায় কৰিছিল বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। ইতিহাসবিদসকলৰ মতে ইয়াৰ উৎপত্তি খ্ৰীষ্টীয় সপ্তম শতিকাৰ। ওচৰৰে চদায়মংগলম শাসন কৰা 'নেডিলা পৰান্তক নেদুমচাদয়ন' নামৰ ৰজাজনে এই গুহা মন্দিৰটো নিৰ্মাণ কৰিছিল। এই মন্দিৰটো এতিয়া এখন ডাঙৰ ধাননি পথাৰৰ মাজত অৱস্থিত। ট্ৰাভাংকোৰ দেৱস্বম ব’ৰ্ডৰ অধীনত ইয়াত দৈনিক নীতি-নিয়ম সম্পন্ন কৰা হয়। এই অঞ্চলৰ শান্ত পৰিৱেশে পৰ্যটকসকলক আকৰ্ষণ কৰে। কোল্লামৰ পৰা ৪৫ কিলোমিটাৰ যাত্ৰা কৰি এই স্থানত উপনীত হ’ব পাৰি।<ref>{{cite web|url=http://www.hampi.in/kottukal-rock-cut-cave-temple.shtml|title=Kottukal Rock Cut Cave Temple|publisher=hampi.in|access-date=25 December 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101227213649/http://www.hampi.in/kottukal-rock-cut-cave-temple.shtml|archive-date=27 December 2010|url-status=dead|archivedate=27 December 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101227213649/http://www.hampi.in/kottukal-rock-cut-cave-temple.shtml|deadurl=yes}}</ref> == অৱস্থান == এই শিল কাটি নিৰ্মিত মন্দিৰটোৰ ভৌগোলিক স্থানাংক হৈছে {{coord|8|53|22.5|N|76|54|18.9|E}}। এই ঠাই টুকুৰা সাগৰ পৃষ্ঠৰ পৰা প্ৰায় ৭২.৫৩ মিটাৰ উচ্চতাত অৱস্থিত। == স্থাপত্য == এটা বিৰাট ডাঙৰ শিল কাটি এই মন্দিৰটো নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। এই স্থাপত্যবিধ ধাননি পথাৰৰ মাজত অৱস্থিত। দূৰৰ পৰা চালে ইয়াক এটা শুই থকা হাতীৰ দৰে যেন লাগে। শিল কাটি নিৰ্মাণ কৰা ১০ ফুট দীঘল আৰু ৮ ফুট বহল দুটা কোঠা ইয়াত আছে। ওপৰত এটা একক শিলেৰে কোঠাদুটা ঢাকি থোৱা হৈছে। নন্দী আৰু শ্ৰী [[হনুমান]]ৰ দ্বাৰা বেষ্টিত এই [[শিৱলিংগ]] মন্দিৰটো [[পল্লৱ ৰাজবংশ]]ৰ (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব অষ্টম শতিকা) সময়ৰ বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। চেন্নাইৰ ওচৰৰ মামল্লাপুৰমত থকা তীৰভমি মন্দিৰৰ সৈতেও ইয়াৰ সমসাময়িক মিল আছে।<ref>{{Cite web|title=Kottukal cave temple|url=http://www.cpreecenvis.nic.in/Database/Kottukkalcavetemple_2875.aspx|access-date=2022-01-15|website=www.cpreecenvis.nic.in}}</ref> == যাতায়ত == [[তিৰুৱনন্তপুৰম]]ৰ পৰা, #এম চি ৰোডৰ আয়ুৰ জংচনত সোঁফালে ঘূৰিব লাগে। এই পথটো আঞ্চললৈ গৈছে। আঞ্চল কুৰিশ্বমুডু জংচনত পুনৰ সোঁফালে ঘূৰিব লাগে। তাৰ পিছত কোট্টুকাল জংচন হৈ কডাক্কাল পথ ল’ব লাগে। (অথবা) #এম চি ৰোডৰ আয়ুৰ দলঙৰ পৰা মাঞ্জাপাৰা হৈ মন্দিৰলৈ যাব পাৰি। [[কোল্লাম]]ৰ পৰা স্থানীয় পথেৰে প্ৰথমে আয়ুৰলৈ যাব লাগে। আয়ুৰ জংচনত আঞ্চল পথলৈ ঘূৰিব লাগে। আঞ্চল কুৰিশ্বমুডু জংচনত সোঁফালে ঘূৰি কোট্টুকাল জংচন হৈ কডাক্কাল পথ ল’ব লাগে। ইয়ালৈ আটাইতকৈ ভাল আৰু বহল পথটো হৈছে এম চি ৰোড - আয়ুৰ আঞ্চল ৰোড - আঞ্চল কডাক্কাল ৰোড। == প্ৰসংগসমূহ == {{reflist}} == বহিঃসংযোগ == {{commons category|Kottukal cave Temple|কোট্টুক্কাল গুহা মন্দিৰ}} *[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Kottukal_cave_Temple&params=8_53_22.5_N_76_54_18.9_E_type:landmark কোট্টুক্কাল গুহা মন্দিৰ] [[শ্ৰেণী:হিন্দুধৰ্মৰ মঠ-মন্দিৰ]] [[শ্ৰেণী:কেৰালা পৰ্যটন]] sqe2ra6kbj0jn4aq3fzdjt7fzxvokvi 0 138699 627240 626926 2026-08-14T17:11:58Z AjayDas 12623 627240 wikitext text/x-wiki {{Infobox family | surname = ট্ৰাভাংকোৰ ৰাজবংশ | coat of arms = Travancore Emblem.jpg | coat_of_arms_size = 140px | country = [[ট্ৰাভাংকোৰ]] | region = [[কেৰালা]], [[তামিলনাডু]] | parent house = ভেনাদ ৰাজবংশ | titles = ট্ৰাভাংকোৰৰ মহাৰাজ | final ruler = শ্ৰী চিত্ৰ তিৰুনাল বলাৰাম বৰ্মা | founder = মাৰ্তণ্ড বৰ্মা ১ | founding year = ১৭২৯ | deposition = ১৯৪৯ }} {{ভাল প্ৰবন্ধ}} '''ট্ৰাভাংকোৰ ৰাজপৰিয়াল''' [[ট্ৰাভাংকোৰ ৰাজ্য]]ৰ শাসক ৰাজবংশ আছিল। তেওঁলোকে ১৭৮৮ চনত [[ব্ৰিটিছ]]ৰ সৈতে এটা চুক্তি স্বাক্ষৰ কৰি ব্ৰিটিছ আধিপত্য মানি লৈছিল। পিছত ১৮০५ চনত তেওঁলোকে চুক্তিখন পুনৰ সংশোধন কৰে, যাৰ ফলত ৰাজকীয় কৰ্তৃত্ব হ্ৰাস পায় আৰু ট্ৰাভাংকোৰে ৰাজনৈতিক স্বাধীনতা হেৰুৱায়।<ref>{{Cite web | url=https://socialsciencejournal.in | title=Travancore and the friendship alliance with the British and its consequences | author1=S Sajin | author2=T G Seema Gopal}}</ref><ref>{{cite journal | url=https://jstor.org | jstor=44139406 | title=A New Look on Travancore Revolt | last1=Nair | first1=T. P. Sankarankutty | journal=Proceedings of the Indian History Congress | date=13 February 1978 | volume=39 | pages=627–633 }}</ref> ১৯৪৯ চনত ট্ৰাভাংকোৰ [[স্বতন্ত্ৰ ভাৰত]]ৰ লগত একত্ৰিত হোৱাৰ সময়ত তেওঁলোকে সাধাৰণ জনসাধাৰণৰ ওপৰত থকা শাসনৰ অধিকাৰ ত্যাগ কৰিবলগীয়া হৈছিল। লগতে [[ভাৰতৰ সংবিধান|ভাৰতীয় সংবিধান]] অনুসৰি ১৯৭১ চনত তেওঁলোকৰ ৰাজনৈতিক পেঞ্চন, প্ৰিভী পাৰ্চ বিশেষত্ব আৰু ৰাজকীয় উপাধিসমূহ বিলুপ্ত কৰা হৈছিল<ref>{{Cite web |title=Article 18: Abolition of titles |url=https://constitutionofindia.net |access-date=2026-05-02 |website=Constitution of India |language=en-US}}</ref>। এই ৰাজপৰিয়ালটোক বিকল্পভাৱে '''কুপাক স্বৰূপম''', '''থ্ৰিপপ্পুৰ স্বৰূপম''', '''ভেনাদ স্বৰূপম''', '''বাঞ্চি স্বৰূপম''' আদি নামেৰেও জনা গৈছিল। বৰ্তমান ইয়াৰ কেন্দ্ৰস্থান ভাৰতৰ কেৰালাৰ [[তিৰুৱনন্তপুৰম]]ত অৱস্থিত। ১৮ শতিকাত ট্ৰাভাংকোৰৰ ৰাজপৰিয়ালে [[কান্নুৰ]]ৰ [[কোলাথুনাড়ু]] আৰু বৰ্তমানৰ [[মালপ্পুৰম জিলা]]ৰ [[পৰপ্পানাদ]]ৰ ৰাজপৰিয়ালৰপৰা কিছুমান সদস্যক দত্তক হিচাপে তুলি লৈছিল।<ref>Travancore State Manual</ref> [[File:Raja Ravi Varma (1848-1906) - The Maharani of Travancore - RCIN 404097 - Royal Collection.jpg|thumb|ট্ৰাভাংকোৰৰ মহাৰাণী - [[ৰাজা ৰবি বৰ্মা]]ৰ (১৮৪৮–১৯০৬)দ্বাৰা অংকিত চিত্ৰ]] ==বংশৰ ইতিহাস আৰু জনশ্ৰুতি== [[File:Installation of Bhanu Vicrama as King of Kerala.png|thumb|পৰশুৰামৰদ্বাৰা কেৰালাৰ ৰজা হিচাপে ভানু বিক্ৰমৰ অভিষেক]] এই পৰিয়ালটো প্ৰাচীন [[নায়াৰ]]সকলৰপৰা বংশোদ্ভূত।<ref>per Wigram, H., Malabar Law and Custom High Court of Judicature Madras 1900 See Introduction at page xvi. Wigram also comments that they might perhaps be "the oldest aristocracy in the world."</ref> ভেনাদ মুখ্যভূমিৰ প্ৰথম লিপিবদ্ধ শিলালিপিটো পোৱা যায় [[ইহুদী]] আৰু ছেইণ্ট থমাছ খ্ৰীষ্টান ব্যৱসায়ীসকলক দিয়া ভূমি আৰু বিশেষাধিকাৰৰ তামৰ ফলিত।<ref>Logan, W., "The Malabar Manual", 1887 at page 265</ref> এই অনুদানসমূহ কেৰালাৰ শাসকসকল অৰ্থাৎ পশ্চিম উপকূলৰ দক্ষিণ ভাৰতীয় ৰাজ্যসমূহৰ পেৰুমাল ভাইচৰয়সকলে কেৰালা শাসন কৰিবলৈ নিয়োগ কৰিছিল আৰু ইয়াত ভেনাদৰ তৎকালীন প্ৰধানকে ধৰি নায়াৰ প্ৰধানসকলে সাক্ষ্য প্ৰদান কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Gough |first=Kathleen |chapter=Nayar: Central Kerala |editor1=David Murray Schneider |editor2=Kathleen Gough |title=Matrilineal Kinship |date=1961 |publisher=University of California Press |isbn=9780520025295 |pages=302–303}}</ref>{{sfn|Gough|1961|p=303}} আৰম্ভণিৰ কালত, কুলীন বংশসমূহে ক্ষমতা লাভ কৰাৰ সময়ত,<ref name="auto2">{{harvnb|Gough|1961|p=373}}</ref> যেনেকৈ বিজয়ৰ জৰিয়তে পূৰ্বৰ পৰিয়াল বা তাৰাভাডৰপৰা বিচ্ছিন্ন হৈ পয়া সৰু গোটে পদবী লাভ কৰিছিল, তেনে ক্ষেত্ৰত এই গোটসমূহে পূৰ্বৰ বংশ আৰু গোতৰ সৈতে সম্পৰ্ক ছিন্ন কৰি স্বতন্ত্ৰ জাতি হিচাপে নিজকে উচ্চ আচাৰ-অনুষ্ঠানিক মৰ্যাদা প্ৰদান কৰা দেখা যায়।<ref name="auto2"/> এই আখ্যানসমূহ সম্ভৱত ৰাজবংশৰ মৰ্যাদা বৃদ্ধি কৰাৰ বাবেই সৃষ্টি কৰা হৈছিল। বৰ্তমানৰ জনশ্ৰুতি অনুসৰি, ট্ৰাভাংকোৰ ৰাজপৰিয়ালৰ আদি প্ৰতিষ্ঠাপক সদস্যসকল<ref name=hindu>{{cite news|last=SANTHANAM|first=KAUSALYA|title=Royal vignettes: Travancore – Simplicity graces this House|url=http://hindu.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20110404124139/http://hindu.com|url-status=dead|archive-date=4 April 2011|access-date=11 January 2012|newspaper=[[The Hindu]]|date=30 March 2003|location=Chennai, India}}</ref> [[নৰ্মদা]] নদীৰ পাৰৰপৰা কেৰলালৈ আহিছিল বুলি কোৱা হয়। আন এটা দাবী হ’ল যে [[পৰশুৰাম]] নিজে এই বংশৰ প্ৰথম চৰকাৰী শাসকক মুকুট পিন্ধাইছিল। আনহাতে, দক্ষিণ ভাৰতৰ তিনিখন মণ্ডলা ৰাজ্য অৰ্থাৎ ‘ছেৰা মণ্ডকম’, ‘[[পাণ্ড্য]] মণ্ডকম’ আৰু ‘[[চোল]] মণ্ডকম’ৰ পৰৱৰ্তী [[ছেৰা ৰাজবংশ|ছেৰাসকলৰ]] বংশধৰ বুলি কৰা দাবীৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি ইয়াৰ ইতিহাস ৮২০ খ্ৰীষ্টাব্দলৈকে পিছলৈ নিব পাৰি বুলিও কোৱা হয়। আন এক কিংবদন্তি অনুসৰি ছেৰা পৰিয়ালৰ এটা শাখাক কেৰালা অঞ্চলৰ একেবাৰে উত্তৰলৈ পঠিওৱা হৈছিল, য’ত তেওঁলোকে বসতি স্থাপন কৰি ‘মুশ্বিকা’ ৰাজপৰিয়াল বা পৰৱৰ্তী সময়ত [[কোলাথিৰী]] নামেৰে পৰিচিত হৈছিল আৰু আন এটা শাখাক পাণ্ড্যৰ আক্ৰমণ প্ৰতিহত কৰিবলৈ দক্ষিণলৈ পঠিওৱা হৈছিল। ছেৰা ৰাজবংশৰ দুটা শাখাৰ এটা শাখা ভেনাদ কুইলনলৈ স্থানান্তৰিত হয় আৰু তাত আয় ৰাজ্যৰ লগত মিলি পৰে। সংগ্ৰামধীৰ ৰবি বৰ্মন কুলশেখৰা (১২৬৬–১৩১৪) আছিল এই ছেৰা-আয় বংশৰ আটাইতকৈ বিখ্যাত শাসক। এই ছেৰা-আয় বংশৰ নামানুসৰি বহু ঠাইৰ নামকৰণ কৰা হৈছে। ৰবি বৰ্মনে পাণ্ড্য আৰু চোলসকলৰ ৰাজ‍্য আক্ৰমণ কৰি [[মাদুৰাই]] আৰু [[কাঞ্চীপুৰম]]ত সাম্ৰাজ্যিক অভিষেক সম্পন্ন কৰিছিল আৰু এই অঞ্চলত পাণ্ড্য আধিপত্য উৎখাত কৰিছিল।<ref>Travancore State Manual Vol II by Velu Pillai pages 104–105</ref> অৱশ্যে তেওঁৰ সফলতা বেছিদিন স্থায়ী নহ’ল আৰু তেওঁৰ পিছত উত্তৰসূৰীসকলে পাণ্ড্য আৰু চোলৰ এই জয়ৰ অধিগ্ৰহণসমূহ বলাই ৰাখিব নোৱাৰিলে। সংগ্ৰামধীৰ ৰবি বৰ্মন কুলাশেখৰাই ১৩০৫ খ্ৰীষ্টাব্দত সম্পৰ্কীয় কোলাথিৰী বংশৰ আটিংগাল আৰু কিন্নুমেল ৰাণী নামৰ দুগৰাকী ৰাজকুঁৱৰীক তুলি লৈছিল। ৰবি বৰ্মনৰ পিছৰ ৰজাসকলৰ শাখাটোৱে মাতৃতান্ত্ৰিক উত্তৰাধিকাৰৰ মাৰুমাক্কথায়াম আইন অনুসৰি চলিছিল।<ref>Native Life in Travancore Vol I by Rev:Samuel Mateer, AD 1883, pages 388</ref> নাৰী বংশৰ ধাৰাবাহিকতা এইদৰেই চলি থাকিল। বংশৰ ধাৰাবাহিকতা বৰ্তি ৰাখিবলৈ যেতিয়াই নাৰী সদস্য নাথাকিল, তেতিয়াই কোলাথিৰী পৰিয়ালৰপৰা ৰাজকুঁৱৰী দত্তক লোৱা হৈছিল, যাৰ শেহতীয়া দত্তক গ্ৰহণ হৈছিল ১৯৯৪ চনত।<ref>{{cite web|url=http://hinduonnet.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20101120023711/http://hinduonnet.com |url-status=dead |archive-date=20 November 2010 |title=The Hindu : New member in Travancore family |publisher=Hinduonnet.com |date=25 November 2000 |access-date=2012-03-09}}</ref> ১৭ শতিকাৰ শেষৰফালে ৰাজত্ব কৰা উমাযাম্মা ৰাণী এগৰাকী প্ৰধান শাসক আছিল। আধুনিক ট্ৰাভাংকোৰৰ নিৰ্মাতা মাৰ্তণ্ড বৰ্মা আৰু ধৰ্ম ৰাজা শক্তিশালী শাসক আছিল। দুয়োগৰাকীয়ে ৰাজ্যত ৰাজতন্ত্ৰৰ শক্তি পুনৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল আৰু আভিজাত্যৰ ক্ষমতা ধ্বংস কৰিছিল। ১৯ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰফালে এই ৰাজ্যখন ব্ৰিটিছৰ অধীনত এখন [[দেশীয় ৰাজ্য]]লৈ পৰিণত হয়। ব্ৰিটিছ চৰকাৰে ট্ৰাভাংকোৰৰ মহাৰাজক ট্ৰাভাংকোৰৰ বাহিৰত ১৯ জাঁই গুলীৰ চেলুট আৰু স্থানীয়ভাৱে তথা মন্দিৰৰ উৎসৱত সৰ্বোচ্চ ২১ জাঁই গুলীৰ চেলুট প্ৰদান কৰিছিল। ১৯ শতিকাৰ অন্যতম জনপ্ৰিয় শাসক আছিল স্বতি তিৰুনাল। তেওঁ প্ৰশাসন আৰু সংগীত দুয়োটা ক্ষেত্ৰতে অৱদান আগবঢ়াইছিল। শ্ৰী চিত্ৰ তিৰুনাল বলাৰাম বৰ্মাৰ শাসনকালত মন্দিৰ প্ৰৱেশ ঘোষণাৰ দৰে সংস্কাৰমূলক পদক্ষেপ গ্ৰহণ কৰা হৈছিল। এ. শ্ৰীধৰ মেননে তেওঁক 'ট্ৰাভাংকোৰ ঔদ্যোগীকৰণৰ পিতৃ' বুলি অভিহিত কৰিছিল। ভি. পি. মেননে তেওঁৰ গ্ৰন্থত উল্লেখ কৰিছে যে শ্ৰী চিত্ৰ তিৰুনালৰ शासनকালত ট্ৰাভাংকোৰ ব্ৰিটিছ সাম্ৰাজ্যৰ ভিতৰত দ্বিতীয় সৰ্বাধিক চহকী [[দেশীয় ৰাজ্য]] হিচাপে পৰিগণিত হৈছিল।<ref>{{cite news |title=Marthanda Varma could have been Kerala's Henry Ford but for family compulsions : "Travancore was the second wealthiest princely state after Nizam's Hyderabad when it joined the Indian union. "|url=http://indiatimes.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20140105080123/http://indiatimes.com|url-status=dead|archive-date=5 January 2014|agency=Economic Times (Indiantimes.com)|publisher=Bennett, Coleman & Co. Ltd}}</ref><ref>"During his rule the revenues of the State were nearly quadrupled from a little over Rs 21/20&nbsp; million to over Rs 91/20&nbsp; million."-THE STORY OF THE INTEGRATION OF THE INDIAN STATES by V. P. Menon</ref><ref>{{cite book|last=A. SREEDHARA|first=Menon|title=A Survey of Kerala History|year=2007|publisher=D. C. Books|location=Kottayam|isbn=978-81-264-1578-6|pages=272–273}}</ref> ==আটিংগালৰ একত্ৰীকৰণ== এই পৰিয়ালৰ মহিলাসকলক সাধাৰণতে আটিংগালৰ ৰাণী বুলি জনা গৈছিল। আটিংগালক ট্ৰাভাংকোৰ ৰাজপৰিয়ালৰ পূৰ্বপুৰুষৰ ভেটি বুলিও গণ্য কৰা হৈছিল। ভি. নাগম আয়া আৰু এ. শ্ৰীধৰ মেনন আদি ইতিহাসবিদসকলৰ মতে আটিংগাল কোনো পৃথক ৰাজ্য নাছিল। ই আছিল কেৱল পৰিয়ালৰ মুখিয়াল পুৰুষজনে (ৰজাই) ৰাজপৰিয়ালৰ মহিলাসকলক দিয়া সম্পত্তি আৰু প্ৰদেশ। যিহেতু ট্ৰাভাংকোৰৰ ৰজাসকল আটিংগালৰ ৰাণীসকলৰ পুত্ৰ আছিল, সেয়েহে তেওঁলোকক ৰাজপৰিয়াল আৰু জনসাধাৰণে বহুত সন্মান কৰিছিল। এই সন্মান আৰু উচ্চ মৰ্যাদাৰ বাবেই আটিংগালৰ ৰাণীসকল কোনোবা এক সময়ত সাৰ্বভৌম শাসক আছিল বুলি এটা ভুল ধাৰণাৰ সৃষ্টি হৈছিল। বহু বিদেশী ইতিহাসবিদ আৰু পৰিব্ৰাজকৰ লেখাই এই ভুল ধাৰণাটো আৰু বেছি দৃঢ় কৰি তুলিছিল। যদি তেওঁলোকৰ হাতত কিবা ক্ষমতা আছিল, তেন্তে তাকো মহাৰাজ শ্ৰী অনিঝাম তিৰুনাল বীৰবালা মাৰ্তণ্ড বৰ্মাই কাঢ়ি লৈছিল। বহু আটিংগালৰ ৰাণীয়ে নিজৰ মৰ্যাদাৰ অপব্যৱহাৰ কৰিছিল। তেওঁলোকে শাসনত থকা ট্ৰাভাংকোৰৰ ৰজাৰ সৈতে আলোচনা নকৰাকৈয়ে বিদেশী শক্তিসমূহৰ সৈতে বিপদজনক চুক্তিত স্বাক্ষৰ কৰিছিল। মহাৰাজ শ্ৰী অনিঝাম তিৰুনাল মাৰ্তণ্ড বৰ্মাই ৰাজ্যৰ নিৰাপত্তাৰ প্ৰতি অহা ভাবুকিৰ কথা অনুমান কৰিব পাৰিছিল। তেওঁ আটিংগালৰ ৰাণীসকলৰ ক্ষমতা স্থায়ীভাৱে কৰ্তন কৰে আৰু তেওঁলোকক সম্পূৰ্ণৰূপে ৰজাৰ অধীনলৈ আনে। ইয়াৰ ফলত আটিংগালৰ ৰাণীসকলে পৰিয়ালৰ সম্পত্তিৰ ওপৰত থকা সকলো ব্যক্তিগত অধিকাৰ হেৰুৱায়। তেওঁলোকৰ ক্ষমতা কেৱল সেই সম্পত্তিসমূহৰ তদাৰককাৰী হিচাপেই সীমিত হৈ পৰে।<ref>''Kerala District Gazetteers Trivandrum'' by A. Sreedhara Menon, pages 190 to 192</ref><ref name="Supreme Court">{{cite journal|author=N Ojha |title=Revathinnal Balagopala Varma vs His Highness Shri Padmanabhadasa ... on 28 November, 1991|journal=Supreme Court of India|date=28 November 1991|url=http://indiankanoon.org/doc/1999764/}}</ref> কেৰালাৰ ইতিহাসবিদ অধ্যাপক এ. শ্ৰীধৰ মেননে লিখিছে: "মাৰ্তণ্ড বৰ্মাই তেওঁৰ শাসনকালৰ আৰম্ভণিতে তথাকথিত আটিংগাল 'ৰাণী-ৰাজ্য'ৰ ওপৰত পোনপটীয়া নিয়ন্ত্ৰণ গ্ৰহণ কৰিছিল। এইটো কোনো অন্তৰ্ভুক্তিকৰণ বা বিজয় নাছিল। এইটো আছিল আটিংগালৰ সৈতে ট্ৰাভাংকোৰৰ একত্ৰীকৰণ। আটিংগালৰ ৰাণীসকলে সাৰ্বভৌম ক্ষমতা প্ৰয়োগ কৰিছিল বুলি কৰা ধাৰণাটো ভুল। আচল কথাটো হ’ল যে ৰাজনৈতিক বিষয়ত ৰাণীসকলৰ কোনো সাৰ্বভৌম অধিকাৰ নাছিল। ৰাণীসকলে স্থাৱৰ সম্পত্তিৰ ওপৰত যিকোনো অধিকাৰ প্ৰদান কৰিবলৈ হ’লে তাৰ বৈধতাৰ বাবে ৰজাৰ পূৰ্বৰ সন্মতি বা পৰৱৰ্তী অনুমোদনৰ প্ৰয়োজন আছিল। তথাকথিত আটিংগাল ৰাণী-ৰাজ্যৰ উৎপত্তি পঞ্চম শতিকাত হৈছিল। সেই সময়ত ভেনাদ পৰিয়াললৈ দুগৰাকী ৰাজকুঁৱৰীক দত্তক লোৱা হৈছিল। তেতিয়া আটিংগাল আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে থকা কিছুমান সম্পত্তিৰ ৰাজহ তেওঁলোকক দিয়া হৈছিল। তেতিয়াৰেপৰা ট্ৰাভাংকোৰৰ শাসকীয় পৰিয়ালৰ মহিলা সদস্যসকলক আটিংগালৰ ৰাণী বুলি জনা গৈছিল। কেৱল এই মহিলাসকলৰ পুত্ৰ সন্তানসকলেহে সিংহাসনৰ উত্তৰাধিকাৰী হ’ব পাৰিছিল। যেতিয়া মাৰ্তণ্ড বৰ্মাই আটিংগালৰ সম্পত্তিসমূহৰ ওপৰত পোনপটীয়া নিয়ন্ত্ৰণ লোৱাৰ সিদ্ধান্ত লৈছিল, তেতিয়া তেওঁ কোনো সাৰ্বভৌম ৰাজ্যৰ বিষয়ত হস্তক্ষেপ কৰা নাছিল। ৰাজপৰিয়ালৰ মুখিয়াল আৰু ৰাজ্যৰ শাসক হিচাপে তেওঁৰ নিজৰ ৰাজ্যৰে এটা অংশৰ বিষয়ত হস্তক্ষেপ কৰাৰ সম্পূৰ্ণ অধিকাৰ আছিল। ৰাণীগৰাকীৰ কোনো সুকীয়া ভূ-খণ্ড বা প্ৰজা নাছিল। তেওঁৰ হাতত থকা ক্ষমতা কেৱল সম্পত্তিৰ ৰাজহ নিয়ন্ত্ৰণ কৰাৰ মাজতে সীমাবদ্ধ আছিল। তেওঁ প্ৰয়োগ কৰা এই ক্ষমতাসমূহ ৰাজ্যৰ সাৰ্বভৌম ৰজাইহে তেওঁক অৰ্পণ কৰিছিল।" <ref name="Supreme Court"/><ref>''Kerala District Gazetteers Trivandrum'' by A. Sreedhara Menong, pages 190 to 192</ref> ==ত্ৰিপ্পাদিদানম আৰু শ্ৰী পদ্মনাভদাস== [[File:TVM aps temple.jpg|thumb|ৰাজপৰিয়ালৰ ইষ্টদেৱতাৰ নামত উৎসৰ্গিত [[পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰ]]]] [[File:Marthanda Vurmah Maha Rajah Making Over The Kingdom To Padmanabha Swamy.png|thumb|left|মহাৰাজ মাৰ্তণ্ড বৰ্মাই আনুষ্ঠানিকভাৱে নিজৰ ৰাজ্য পদ্মনাভস্বামীক দান কৰিছে]] মহাৰাজ শ্ৰী অনিঝাম তিৰুনালে ১৭৫০ চনৰ ৩ জানুৱাৰীত ট্ৰাভাংকোৰ ৰাজ্যখন তেওঁৰ পৰিয়ালৰ ইষ্টদেৱতা শ্ৰী পদ্মনাভস্বামীৰ চৰণত উৎসৰ্গা কৰিছিল। তাৰ পিছৰেপৰা তেওঁক শ্ৰী পদ্মনাভদাস বাঞ্চিপাল মহাৰাজ শ্ৰী অনিঝাম তিৰুনাল বীৰবালা মাৰ্তণ্ড বৰ্মা কুলাশেখৰপেৰুমাল বুলি জনা গৈছিল। ট্ৰাভাংকোৰৰ ৰজাসকলে "শ্ৰী পদ্মনাভদাস" উপাধি গ্ৰহণ কৰিছিল। তেওঁলোকে দেৱতাৰ সেৱক হিচাপে ৰাজ্যখন শাসন কৰিছিল। মন্দিৰলৈ কৰা ৰাজ্যৰ এই গুৰুত্বপূৰ্ণ দানক "ত্ৰিপাদীদামন" বা "ত্ৰিপ্পাদিদানম" বুলি জনা গৈছিল।<ref>Travancore State Manual Vol II by Velu Pillai page 348</ref> ইয়াৰ ফলত সমগ্ৰ ট্ৰাভাংকোৰ ট্ৰাভাংকোৰ ৰাজপৰিয়ালৰ আৰাধ্য দেৱতা শ্ৰী পদ্মনাভস্বামীৰ সম্পত্তি হৈ পৰিছিল। অৰ্থাৎ এই ঠাইখন ''"ভগৱানৰ নিজৰ দেশ"'' (God's Own Country) হৈ পৰিছিল।<ref>{{cite book|last=Gauri Lakshmi Bayi|first=Aswathi Thirunal|title=Sreepadmanabhaswami Kshetram|year=1998|publisher=The State Institute of Languages|location=Thiruvananthapuram|isbn=978-81-7638-028-7|pages=168–172}}</ref> বহুতে ভুলকৈ বিশ্বাস কৰে যে ৰাজপৰিয়ালৰ পুৰুষ সদস্যসকলৰ নামৰ আগত "শ্ৰী পদ্মনাভদাস" উপাধিৰ ব্যৱহাৰ ত্ৰিপ্পাদিদানমৰ পিছৰপৰাহে আৰম্ভ হৈছিল। কিন্তু এই উপাধিটো ১৬ শতিকাৰপৰাই প্ৰচলিত আছিল। ১৭২৫ চনত মহাৰাজ কাৰ্তিক তিৰুনাল ৰাম বৰ্মাৰ (ধৰ্মৰাজা) প্ৰথম জন্মদিনৰ অনুষ্ঠানত তেওঁক "শ্ৰী পদ্মনাভদাস" বুলি উল্লেখ কৰা হৈছিল। এই অনুষ্ঠানটো মহাৰাজ অনিঝাম তিৰুনাল বীৰবালা মাৰ্তণ্ড বৰ্মাৰ ত্ৰিপ্পাদিদানমৰ (১৭৫০) বহু আগৰ আছিল। ট্ৰাভাংকোৰৰ প্ৰতিজন ৰজাৰ নামৰ আগত "শ্ৰী পদ্মনাভদাস" যোগ কৰা হয়। আনহাতে ৰাজপৰিয়ালৰ মহিলাসকলক "শ্ৰী পদ্মনাভসেৱিনী" বুলি কোৱা হয়। "শ্ৰী পদ্মনাভদাস" উপাধি লাভৰ যোগ্যতা অৰ্জন কৰিবলৈ ৰাজপৰিয়ালৰ নতুন পুৰুষ সদস্যসকলৰ জন্মৰ সময়ত কিছুমান বিশেষ নীতি-নিয়ম সম্পন্ন কৰিব লাগে। ৰাজপৰিয়ালৰ প্ৰতিজন পুৰুষ সদস্যৰ প্ৰথম জন্মদিনত তেওঁক [[পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰ|শ্ৰী পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰ]]ৰ 'অট্টাক্কালমণ্ডপম'ত বহুওৱা হয়। তাৰ পিছত শিশুটিৰ ওপৰত মন্দিৰৰ পৱিত্ৰ পানী ছতিয়াই দিয়া হয়। এই অনুষ্ঠানটো সম্পন্ন হোৱাৰ পিছতহে ৰাজকুমাৰজনক আনুষ্ঠানিকভাৱে "শ্ৰী পদ্মনাভদাস" বুলি ঘোষণা কৰা হয়। মহিলা সদস্যসকলৰ বাবেও "পাদিয়েট্টাম" নামৰ এটা অনুষ্ঠান অনুষ্ঠিত কৰা হয়। এই অনুষ্ঠানটো কেৱল তেওঁলোকৰ "পল্লীকেট্টু"ৰ (ট্ৰাভাংকোৰৰ ৰাজকুমাৰী আৰু ৰাণীসকলৰ বিবাহ) পিছতহে কৰা হয়। কেৱল এই ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানসমূহ সম্পন্ন কৰা পুৰুষ আৰু মহিলা সদস্যসকলকহে মন্দিৰৰ কাৰ্যকলাপত অংশগ্ৰহণ কৰিবলৈ দিয়া হয়। লগতে তেওঁলোকক মন্দিৰ আৰু ৰাজপৰিয়ালৰ সৈতে জড়িত উপাধিসমূহ আৰু সন্মান প্ৰদান কৰা হয়।<ref>{{cite book|last=Aswathy Thirunal|first=Gauri Lakshmi Bai|title=Sree Padmanabhaswamy Kshetram|year=1998|publisher=The State Institute of Languages, Kerala|location=Thiruvananthapuram|isbn=978-81-7638-028-7|pages=168–170, 179–180, 595–602}}</ref><ref>Travancore State Manual Vol II by Velu Pillai</ref> ==দত্তক গ্ৰহণ প্ৰথা== [[File:Rani Bharani Thirunal Lakshmi Bayi of Travancore (1848–1901).jpg|thumb|left|মহাৰাণী ভৰণী তিৰুনাল লক্ষ্মী বাঈক সম্পৰ্কীয় কোলাথিৰী ৰাজপৰিয়ালৰপৰা দত্তক লোৱা হৈছিল]] ৰাজপৰিয়ালৰ মহিলাসকলক "আটিংগালৰ ৰাণী" বুলি কোৱা হয়। তেওঁলোকৰ উপাধিবোৰ আছিল ক্ৰমে— ''আটিংগাল মুথা থাম্পুৰাতী'' (আটিংগালৰ জ্যেষ্ঠা ৰাণী), ''আটিংগাল এলায়া থাম্পুৰাতী'' (আটিংগালৰ কনিষ্ঠা ৰাণী) আৰু ''আটিংগাল কচু থাম্পুৰাতী'' (আটিংগালৰ প্ৰথম ৰাজকুমাৰী)।<ref>Travancore State Manal Vol II by Velu Pillai page 121</ref> ট্ৰাভাংকোৰ ৰাজপৰিয়ালত প্ৰথম দত্তক লোৱাৰ প্ৰথা ১৪ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে কোলাথিৰী পৰিয়ালৰপৰা আৰম্ভ হৈছিল। কাৰণ কোলাথিৰীসকলক ট্ৰাভাংকোৰ ৰাজবংশৰ ভগ্নী ৰাজবংশ বুলি গণ্য কৰা হয়।<ref>{{Cite web|url=http://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/2594/10/10_chapter1.pdf|title=Shodhganga : a reservoir of Indian theses @ INFLIBNET}}</ref> এই দত্তক প্ৰথাৰ ফলস্বৰূপে ৰাজপৰিয়ালটো চাৰিটা শাখাত বিভক্ত হৈ পৰিছিল। সেইবোৰ হ’ল— [[তিৰুৱনন্তপুৰম]]ৰ শাখা, কোট্টাৰাকৰাৰ ‘এলায়াদাতু’ স্বৰূপম শাখা, নেডুমাংগাডৰ ‘পেৰাকা থাভাঝী’ শাখা আৰু কুইলন (কোল্লাম) শাখা। পিছৰ দুটা শাখা ১৮ শতিকাৰ ভিতৰত বিলুপ্ত হৈ যায়। আনহাতে কোট্টাৰাকৰাৰ শেষৰগৰাকী ৰাণী মহাৰাজ অনিঝাম তিৰুনাল মাৰ্তণ্ড বৰ্মাৰ সৈতে যুদ্ধ হোৱাৰ পিছত পলাই গৈছিল।<ref>Travancore State Manual Vol II by Velu Pillai page 301</ref> ১৬৩০ চনত [[কোচিন ৰাজপৰিয়াল]]ৰপৰা দুজন পুৰুষ সদস্যক দত্তক লোৱা হৈছিল।<ref>Travancore State Manual Vol II by Velu Pillai page 202</ref> ইয়াৰ ফলত ৰাজপৰিয়ালৰ বিভিন্ন শাখাৰ মাজত মতবিৰোধৰ সৃষ্টি হৈছিল। পিছত ১৬৮৪ চনত উমাযাম্মা ৰাণীয়ে কোলাথিৰী পৰিয়ালৰপৰা এজন পুৰুষ আৰু দুগৰাকী মহিলা সদস্যক দত্তক লয়। ইয়াৰ পিছৰ সকলোবোৰ দত্তক গ্ৰহণ এই কোলাথিৰী পৰিয়ালৰপৰাই কৰা হৈছিল।<ref>Travancore State Manual Vol II by Velu Pillai page 228</ref> ১৬৮৮ চনত ৰাজা ৰাম বৰ্মাসহ দুজন পুৰুষ আৰু দুগৰাকী মহিলা সদস্যক দত্তক লোৱা হয়। এই ৰাজকুমাৰীসকলৰ এগৰাকীৰ গৰ্ভতে ট্ৰাভাংকোৰৰ বিখ্যাত ৰজা অনিঝাম তিৰুনাল মাৰ্তণ্ড বৰ্মাৰ জন্ম হৈছিল।<ref>Travancore State Manual Vol II by Velu Pillai page 232</ref> ১৭১৮ চনত এগৰাকী ৰাজকুমাৰীক দত্তক লোৱা হয়। তেওঁৰ পুত্ৰই আছিল পৰৱৰ্তী সময়ৰ ৰজা কাৰ্তিক তিৰুনাল ৰাম বৰ্মা ধৰ্ম ৰাজা। ১৭৪৮ চনত পুনৰ চাৰিগৰাকী ৰাজকুঁৱৰীক দত্তক লোৱা হয় আৰু বলাৰাম বৰ্মা (১৭৯৮–১৮১০) এই বংশৰে অন্তৰ্গত আছিল।<ref>Travancore State Manual Vol II by Velu Pillai page 347</ref> ১৭৮৮ চনৰ পৰৱৰ্তী দত্তক প্ৰথাৰ ফলত বিখ্যাত মহাৰাণী গৌৰী লক্ষ্মী বাঈ আৰু গৌৰী পাৰ্বতী বাঈৰ আগমন ঘটে। লগতে ১৯২৪ চনলৈকে সকলো পুৰুষ শাসক এই ধাৰাৰপৰাই আহিছিল। এই ধাৰাৰ শেষ শাসকজন আছিল মহাৰাজ মূলম তিৰুনাল।<ref name="auto1">Travancore State Manual Vol II by Velu Pillai page 399</ref> ১৮৫৭ চনত ১৭৯০ চনৰপৰাই মাভেলিকৰাত বসবাস কৰা কোলাথিৰী পৰিয়ালৰ এটা শাখাৰপৰা ৰাণী লক্ষ্মী বাঈকে ধৰি দুগৰাকী ৰাজকুঁৱৰীক দত্তক লোৱা হৈছিল। কিন্তু ১৯০১ চনৰ ভিতৰত এই দুয়োগৰাকী ৰাজকুঁৱৰী আৰু তেওঁলোকৰ সকলো সন্তানৰ মৃত্যু হয়।<ref>Travancore State Manual Vol II by Velu Pillai page 582</ref> এই দত্তক গ্ৰহণসমূহ ট্ৰাভাংকোৰৰ উত্তৰাধিকাৰী আইনৰ বিৰোধী আছিল।<ref name="auto">See Manu Pillai Chapter 2 in The Ivory Throne, Harper Collins, India 2016.</ref> ১৯০০ চনত পুনৰ মাভেলিকৰাৰপৰা দুগৰাকী ৰাজকুঁৱৰীক দত্তক লোৱা হয়। তেওঁলোক আছিল ৰাজা ৰবি বৰ্মাৰ নাতিনী— সেথু লক্ষ্মী বাঈ আৰু সেথু পাৰ্বতী বাঈ। এই সেথু পাৰ্বতী বাঈয়েই ট্ৰাভাংকোৰৰ শেষ শাসক মহাৰাজ শ্ৰী চিত্ৰ তিৰুনাল বলাৰাম বৰ্মাক জন্ম দিছিল।<ref>Travancore State Manual Vol II by Velu Pillai page 706</ref><ref>{{cite news|title=The Queen, The Palace and The College: Sagas Untold - History of Maharani Sethu Lakshmi Bayi, the Lalindloch Palace and the College of Agriculture, Vellayani. |date=2023 |doi=10.5281/zenodo.8098563 |url=https://doi.org/10.5281/zenodo.8098563 |last1=Adarsh |first1=S. |last2=Chacko |first2=Arun |author3=Radhakrishnan A. G |last4=Noor Fidha P. K. |first4=V. }}</ref> একেবাৰে শেষৰটো দত্তক গ্ৰহণৰ ঘটনা ১৯৯৪ চনত ঘটিছিল। সেই সময়ত ৰাজকুমাৰী অশ্বথী তিৰুনাল গৌৰী লক্ষ্মী বাঈয়ে লেখা পাৰ্বতী বাঈ নামৰ এগৰাকী ৰাজকুমাৰীক দত্তক লৈছিল।<ref>{{cite news|newspaper=[[India Today]]|url=https://www.indiatoday.in/magazine/eyecatchers/story/19941215-lekha-varma-adopted-by-travancore-royal-family-becomes-heiress-to-its-millions-810004-1994-12-14|title=Heir unapparent – Lekha Varma, adopted by Travancore royal family, becomes heiress to its millions|access-date=2017-08-10}}</ref> বৰ্তমান তেওঁ ভাৰত আৰু বিদেশৰ মাজত যাতায়াত কৰি থাকে। ==উপাধি আৰু মৰ্যাদাত্ৰম== ৰাজপৰিয়ালৰ প্ৰতিজন সদস্যই দুটাকৈ নাম লাভ কৰে— এটা আনুষ্ঠানিক ব্যক্তিগত নাম আৰু আনটো তেওঁলোকৰ জন্মৰ ‘নক্ষত্ৰ’ বা ‘তিৰুনাল’ৰ সৈতে জড়িত নাম (যেনে: মহাৰাজ স্বতি তিৰুনাল ৰাম বৰ্মা)। [[File:Sree Padmanabhasevini Maharani Gowri Lakshmi Bayi.jpg|thumbnail|left| পঞ্জীভুক্ত কৰা অনুসৰি আযিল্যাম তিৰুনাল মহাৰাণী গৌৰী লক্ষ্মী বাঈ হৈছে ট্ৰাভাংকোৰৰ একমাত্ৰ ৰাণী, যিয়ে নিজৰ অধিকাৰত ৰাজ্য শাসন কৰিছিল। ]] [[File:Chithira Thirunal Balarama Varma.jpg|thumb|চিত্ৰ তিৰুনাল বলাৰাম বৰ্মা – ট্ৰাভাংকোৰৰ শেষ শাসক মহাৰাজ]] * ৰাজপৰিয়ালৰ আটাইতকৈ জ্যেষ্ঠ পুৰুষ সদস্য বা ‘বলিয়া থাম্পুৰান’জন হ’ল ৰাজপৰিয়ালৰ মুৰব্বী। আটিংগালৰ ৰাণীৰ গৰ্ভত নাৰী ধাৰাত জন্ম লোৱা এই জ্যেষ্ঠ পুৰুষজনেই— ''শ্ৰী পদ্মনাভদাস বাঞ্চি পালা (ব্যক্তিগত নাম) বৰ্মা কুলাশেখৰ পেৰুমাল কিৰীটাপতি মান্নে চুলতান মহাৰাজ ৰাজা ৰামৰাজা বাহাদুৰ, চামছেৰ জং, ট্ৰাভাংকোৰৰ মহাৰাজ'' উপাধিৰে ৰজা হয়। * যুৱৰাজ বা উত্তৰাধিকাৰীজনক ''মহাৰাজকুমাৰ (ব্যক্তিগত নাম) বৰ্মা, ট্ৰাভাংকোৰৰ এলিয়া ৰাজা'' বুলি জনা যায়। * ৰাজপৰিয়ালৰ আটাইতকৈ জ্যেষ্ঠা মহিলাগৰাকী হ’ল ‘আটিংগাল মুথা থাম্পুৰান’। তেওঁক ''শ্ৰী পদ্মনাভসেৱিনী বাঞ্চিধৰ্ম বৰ্ধিনী ৰাজা ৰাজেশ্বৰী মহাৰাণী (ব্যক্তিগত নাম) বাঈ, ট্ৰাভাংকোৰৰ জ্যেষ্ঠা মহাৰাণী'' বুলি জনা যায় আৰু তেওঁক ‘হাৰ হাইনেছ’ (Her Highness) সম্বোধন কৰা হয়। কনিষ্ঠা মহাৰাণীগৰাকী হ’ল ‘আটিংগাল এলায়া থাম্পুৰান’। যদি তেওঁ শাসনত থকা ৰাজকুমাৰৰ মাতৃ হয়, তেন্তে তেওঁক ''শ্ৰী পদ্মনাভসেবিনী বাঞ্চিপাল দ্যুমণি ৰাজা ৰাজেশ্বৰী মহাৰাণী (ব্যক্তিগত নাম) বাঈ, ট্ৰাভাংকোৰৰ কনিষ্ঠা মহাৰাণী'' বুলি জনা যায় আৰু তেওঁকো ‘হাৰ হাইনেছ’ বুলি সম্বোধন কৰা হয়। প্ৰথম ৰাজকুমাৰীগৰাকীক ‘কচু থাম্পুৰান’ বুলি জনা যায় আৰু তেওঁৰ সম্পূৰ্ণ উপাধিটো হ’ল ''(ব্যক্তিগত নাম) শ্ৰী পদ্মনাভসেবিনী বাঞ্চিধৰ্ম বৰ্ধিনী আটিংগাল কচু থাম্পুৰান''। * জ্যেষ্ঠা আৰু কনিষ্ঠা মহাৰাণীৰ স্বামীসকলক ক্ৰমে ''বলিয়া কোয়ী থাম্পুৰান'' আৰু ''কচু কোয়ী থাম্পুৰান'' বুলি জনা যায়। তেওঁলোকক শাসকীয় পৰিয়ালৰ সৈতে ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্ক থকা চাৰি বা পাঁচটা ৰাজপৰিয়ালৰ (বা ‘প্ৰাসাদ’) পৰা বাছনি কৰা হৈছিল। মহাৰাণী ভৰণী তিৰুনাল লক্ষ্মী বাঈৰ স্বামী কেৰালা বৰ্মা বলিয়া কোইল থাম্পুৰান আৰু মহাৰাণী কাৰ্তিক তিৰুনাল লক্ষ্মী বাঈৰ স্বামী কৰ্নেল জি. ভি. ৰাজাই নিজা প্ৰচেষ্টাৰে বিখ্যাত হৈ পৰিছিল। * মহাৰাজসকলৰ পত্নীসকল সাধাৰণতে আম্মাভেডু বংশৰ নায়াৰ সম্প্ৰদায়ৰ মহিলা আছিল। সেইবাবেই তেওঁলোকক অভিজাত শ্ৰেণীৰ বুলি গণ্য কৰা হৈছিল, ৰাজকীয় শ্ৰেণীৰ নহয়। তেওঁলোকক আম্মাচ্চী পনপিল্লাই আম্মা বুলি জনা গৈছিল আৰু তেওঁলোকে ''(মাতৃৰ ঘৰৰ নাম) আম্মাচ্চী পনপিল্লাই আম্মা শ্ৰীমতী (ব্যক্তিগত নাম) পিল্লাই'' উপাধি লাভ কৰিছিল। মাৰুমাক্কথায়াম আইন অক্ষুণ্ণ ৰাখিবলৈ মহাৰাজসকলক কেৱল ‘মৰ্গনেটিক’ (অসমান মৰ্যাদাৰ বিবাহ) বিবাহৰহে অনুমতি দিয়া হৈছিল। মাৰুমাক্কথায়াম আইন অনুসৰি ট্ৰাভাংকোৰৰ মহাৰাজসকলৰ সন্তানসকলে সিংহাসনৰ উত্তৰাধিকাৰী হ’ব নোৱাৰিছিল। কাৰণ তেওঁলোক তেওঁলোকৰ নায়াৰ মাতৃৰ পৰিয়ালৰ অন্তৰ্গত আছিল আৰু তেওঁলোক ৰাজকীয় শ্ৰেণীৰ নাছিল। ইয়াৰ পৰিৱৰ্তে তেওঁলোকে এক অভিজাত উপাধিহে লাভ কৰিছিল, যাৰ নাম আছিল ''থাম্পী আৰু কচাম্মা''। শাসকীয় ৰজাসকলৰ পুত্ৰসকলক ''শ্ৰী (মাতৃৰ ঘৰৰ নাম) (ব্যক্তিগত নাম) চেম্পকৰমন থাম্পী'' বুলি জনা গৈছিল। ৰজাসকলৰ জীয়ৰীসকলক ''(মাতৃৰ ঘৰৰ নাম) আম্মাভেটিল শ্ৰীমতী (ব্যক্তিগত নাম) পিল্লাই কচাম্মা'' বুলি জনা গৈছিল। আম্মাচ্চীসকলৰ বংশধৰসকলে থানকাচ্চী (মহিলা) আৰু থাম্পী (পুৰুষ) উপাধি পাইছিল।<ref>{{cite book|last=Dr. Ivy Peter|first=Dr. D. Peter|title=Liberation of the Oppressed a Continuous Struggle- A Case Study (since 1822 A.D)|date=November 2009|publisher=Kanyakumari Institute of Development Studies|location=Nagercoil|pages=24–26}}</ref> ===উত্তৰাধিকাৰী আৰু উত্তৰাধিকাৰৰ ধাৰা=== ট্ৰাভাংকোৰ ৰাজপৰিয়ালে মাৰুমাক্কথায়াম অনুসৰণ কৰে। মাৰুমাক্কথায়াম শাসকজনৰ ভগ্নীৰ সন্তানৰ জৰিয়তে উত্তৰাধিকাৰ লাভ কৰা এটা মাতৃতান্ত্ৰিক ব্যৱস্থা।<ref>Cultural Heritage of Kerala By A. Sreedhara Menon : "The Marumakkathayam system was followed till recently by several Hindu communities like the Kshatriyus, Ambalavasis and Nairs....succession in the Travancore and Cochin royal families took place in the female line, the eldest male member ascending the throne."</ref><ref>{{cite book|last=Sreedhara Menon|first=A.|title=Cultural Heritage of Kerala|date=1978|publisher=DCBooks|location=Kottayam, Kerala|pages=233–234}}</ref> ট্ৰাভাংকোৰৰ শেষ শাসক মহাৰাজজন আছিল চিত্ৰ তিৰুনাল বলাৰাম বৰ্মা। ১৯৯১ চনৰ ২০ জুলাইত তেওঁৰ ষ্ট্ৰোক হৈ মৃত্যু হৈছিল। তেওঁৰ কনিষ্ঠ ভাতৃ উত্ৰাডম তিৰুনাল মাৰ্তণ্ড বৰ্মাৰ ২০১৩ চনৰ ১৬ ডিচেম্বৰৰ পুৱা এটি ব্যক্তিগত চিকিৎসালয়ত মৃত্যু হয়। তেওঁৰ পিছত মহাৰাণী কাৰ্তিক তিৰুনাল লক্ষ্মী বাঈ আৰু জি. ভি. ৰাজাৰ পুত্ৰ মূলম তিৰুনাল ৰাম বৰ্মাই উত্তৰাধিকাৰী হিচাপে কাৰ্যভাৰ গ্ৰহণ কৰে। ৰাজপৰিয়ালৰ এজন সদস্যৰ বিৱৰণ অনুসৰি, পৰৱৰ্তী উত্তৰাধিকাৰৰ শাৰীত থাকিব তেওঁৰ সতি-সন্ততি [[বেংগালুৰু]] শাখাৰ ট্ৰাভাংকোৰৰ ৰাজকুমাৰী উত্ৰম তিৰুনাল ললিতাম্বা বাঈৰ (মহাৰাণী পূৰাডম তিৰুনাল সেথু লক্ষ্মী বাঈৰ কন্যা) পুত্ৰ ৰেৱতী তিৰুনাল বালগোপাল বৰ্মা আৰু ট্ৰাভাংকোৰ শাখাৰ ৰাজকুমাৰ ৰবি, ৰাজকুমাৰ ৰঘু আৰু ৰাজকুমাৰ আদিত্য।<ref>New Light on Swathi Thirunal, Dr. R. P. Raja a nephew of Maharani Sethu Parvathi of Travancore, Centre for Interdisciplinary Studies 2006</ref> ==বিবাহ আৰু অন্যান্য ৰীতি-নীতি== ৰাজকুমাৰীসকলৰ বিবাহক ‘পল্লীকেট্টু’ বুলি জনা যায়।<ref>{{cite web|url=http://www.mayyam.com/hub/viewtopic.php?p=1412646 |title=Maharani Passed Away |publisher=Mayyam.com |date=8 June 2008 |access-date=2012-03-09}}</ref> ===মহাদান অনুষ্ঠানৰ অৱসান=== [[File:Marthanda Vurmah Maha Rajah entering the Golden Tub.png|thumb|হিৰণ্যগৰ্ভ অনুষ্ঠানৰ সময়ত মাৰ্তণ্ড বৰ্মাই সোণৰ পাত্ৰত প্ৰৱেশ কৰিছে]] [[File:Marthanda Vurmah Maha Raja Performing Thulapurusha Danum.png|thumb|left|তুলাপুৰুষ দানম অনুষ্ঠান সম্পন্ন কৰা অৱস্থাত মাৰ্তণ্ড বৰ্মা]] ট্ৰাভাংকোৰৰ প্ৰাক্তন ৰাজপৰিয়ালটো মূলতঃ [[নায়াৰ]] সম্প্ৰদায়ৰ আছিল।<ref>{{cite news |last1=Pillai |first1=Manu S |title=Of cows, courts and princes |url=https://www.thehindu.com/features/magazine/Of-cows-courts-and-princes/article14630727.ece |work=The Hindu |date=10 September 2016 |access-date=4 October 2019}}</ref> তেওঁলোকে ছেৰা উপাধি লাভ কৰিবলৈ ছেৰা বংশৰ ধাৰা গ্ৰহণ কৰিছিল। তেওঁলোকে মাজে-মাজে ১৬টা মহাদান (মহৎ দানশীল কাৰ্য) সম্পন্ন কৰিছিল। ইয়াৰ ভিতৰত আছিল হিৰণ্য-গৰ্ভা, হিৰণ্য-কামধেনু আৰু হিৰণ্যাশ্বৰতা। এই অনুষ্ঠানবোৰত হাজাৰ হাজাৰ [[ব্ৰাহ্মণ|ব্ৰাহ্মণক]] বহুমূলীয়া উপহাৰ দিয়াৰ উপৰি প্ৰত্যেককে ন্যূনতম ১ কাজাঞ্চ (৭৮.৬৫ গ্ৰাম) সোণ প্ৰদান কৰা হৈছিল। ইয়াৰ মূল উদ্দেশ্য আছিল যাতে মহাৰাজজনক (ৰাজপৰিয়ালৰ আন সদস্যসকলক বাদ দি) এজন ধৰ্মীয়ভাৱে বৈধ শাসক বুলি গণ্য কৰিব পৰা যায়। কেৰালাত বৰ্ণ ব্যৱস্থাৰ পথ-প্ৰদৰ্শক ব্ৰাহ্মণসকলে সামৰিক কৰ্তব্য আৰু সুৰক্ষাৰ বাবে শূদ্ৰসকলক নিযুক্তি দিছিল। কাৰণ ভাৰতৰ উত্তৰ প্ৰান্তৰ দৰে কেৰালাত চাৰিমুখীয়া বৰ্ণ ব্যৱস্থা নাছিল। লগতে তাত সুৰক্ষা বা নেতৃত্বৰ বাবে কোনো ক্ষত্ৰিয় বা সামৰিক গোটো নাছিল। বৰ্ণৰফালৰপৰা মহাৰাজ আৰু তেওঁৰ পৰিয়ালটো আছিল ‘কিৰ্যাথিল নায়াৰ’ অৰ্থাৎ সামৰিক কৰ্তব্য পালন কৰা ‘সৎ শূদ্ৰ’। তেওঁলোক কোনো [[ক্ষত্ৰিয়]] নাছিল। ব্ৰাহ্মণসকলৰপৰা ধৰ্মীয় স্বীকৃতি লাভ কৰিবলৈ তেওঁলোকে হিৰণ্যগৰ্ভম (যাৰ আক্ষৰিক অৰ্থ হৈছে সোণৰ কণীৰপৰা পুনৰ জন্ম লোৱা) আৰু তুলাপুৰুষ দানম বা তুলাভাৰম (য’ত মহাৰাজৰ শৰীৰৰ ওজনৰ সৈতে মিলাই সোণ, ঐশ্বৰ্য আৰু উপহাৰসমূহ তুলাচনীত ওজন কৰা হৈছিল আৰু পুৰোহিতসকলক দান কৰা হৈছিল) নামৰ এটা প্ৰতীকী পুনৰ জন্মৰ অনুষ্ঠানৰ মাজেৰে যাবলগীয়া হৈছিল। এই ৰীতি-নীতিসমূহ সম্পন্ন হোৱাৰ পিছত ব্ৰাহ্মণসকলে শাসকজনক বৈধ বুলি গণ্য কৰিছিল। কেৱল তেনে মহাৰাজহে পৰম্পৰাগতভাৱে লগুন পৰিধান কৰাৰ যোগ্য বিবেচিত হৈছিল।<ref name="ASo00">''A Social History of India'' – (Ashish Publishing House: {{ISBN|81-7648-170-X}} / {{ISBN|81-7648-170-X}}, Jan 2000).</ref> <ref>{{Cite book |last=Pillai |first=Manu S. |url=https://books.google.co.in/books?id=j32PDQAAQBAJ&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false |title=The Ivory Throne: Chronicles of the House of Travancore |date=2016-01-22 |publisher=Harper Collins |isbn=978-93-5177-643-7 |language=nl}}</ref><ref>{{Cite web |title=ഹിരണ്യഗര്‍ഭച്ചടങ്ങിന് ഡച്ചുകാരോട് ചോദിച്ചത് 10,000 കഴിഞ്ച് സ്വര്‍ണം KERALAM Paramparyam - Mathrubhumi Special |url=http://www.mathrubhumi.com/paramparyam/story.php?id=230343 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140224230755/http://www.mathrubhumi.com/paramparyam/story.php?id=230343 |archive-date=2014-02-24 |access-date=2026-05-02 |website=www.mathrubhumi.com}}</ref> ১৮৪৮ চনত ব্ৰিটিছ ভাৰতৰ তদানীন্তন গভৰ্ণৰ জেনেৰেল মাৰ্কুছ অব ডেলহাউছীয়ে জানিব পাৰিছিল যে শাসকসকলৰ এই মহাদানসমূহৰ বাবেই ট্ৰাভাংকোৰৰ আৰ্থিক অৱস্থা অত্যন্ত শোচনীয় হৈ পৰিছিল।<ref name="Adm88">Sadasivan, S.N., 1988, ''Administration and social development in Kerala: A study in administrative sociology'', New Delhi, Indian Institute of Public Administration</ref> লৰ্ড ডেলহাউছীয়ে মাদ্ৰাজ প্ৰেছিডেন্সীৰ গভৰ্ণৰ লৰ্ড হেৰিছক নিৰ্দেশ দিছিল যে ট্ৰাভাংকোৰৰ তৎকালীন ৰজা মাৰ্তণ্ড বৰ্মাই (উত্ৰাম তিৰুনাল ১৮৪৭–৬০) যদি এই প্ৰথা বন্ধ নকৰে, তেন্তে মাদ্ৰাজ প্ৰেছিডেন্সীয়ে তেওঁৰ ৰাজ্যৰ শাসনভাৱ নিজৰ হাতলৈ ল’ব। ইয়াৰ পিছৰেপৰা মহাদানৰ এই প্ৰথা বন্ধ হৈ পৰে। শ্ৰী মূলম তিৰুনালকে ধৰি ট্ৰাভাংকোৰৰ সকলো ৰজাই ‘হিৰণ্যগৰ্ভম’ আৰু ‘তুলাপুৰুষদানম’ অনুষ্ঠান পাতিছিল। মহাৰাজ চিত্ৰ তিৰুনাল বলাৰাম বৰ্মা আছিল ট্ৰাভাংকোৰৰ একমাত্ৰ ৰজা, যিয়ে ‘হিৰণ্যগৰ্ভম’ বা ‘তুলাপুৰুষদানম’ অনুষ্ঠান পতা নাছিল। কাৰণ তেওঁ এইবোৰক অত্যন্ত ব্যয়-বহুল অনুষ্ঠান বুলি গণ্য কৰিছিল। ইয়াৰ ফলত তেওঁ এগৰাকী নায়াৰ হৈয়েই ৰৈছিল।<ref>{{cite web |url=http://www.mathrubhumi.com/paramparyam/story.php?id=230343|title=ഹിരണ്യഗര്‍ഭച്ചടങ്ങിന് ഡച്ചുകാരോട് ചോദിച്ചത് 10,000 കഴിഞ്ച് സ്വര്‍ണം KERALAM Paramparyam - Mathrubhumi Special|access-date=2014-02-20|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140224230755/http://www.mathrubhumi.com/paramparyam/story.php?id=230343|archive-date=24 February 2014|df=dmy-all}}</ref> ==পৰিয়ালৰ সদস্যসকল== [[File:Prince Ashwathi Thirunal Rama Varma.jpg|thumb|ৰাজকুমাৰ অশ্বথী তিৰুনাল ৰাম বৰ্মা এগৰাকী প্ৰসিদ্ধ ভাৰতীয় শাস্ত্ৰীয় সংগীতজ্ঞ, কণ্ঠশিল্পী, বীণা বাদক আৰু লেখক। ]] উত্ৰাডম তিৰুনাল মাৰ্তণ্ড বৰ্মা কায়ামকুলামৰ আম্মাচ্চী পনপিল্লাই আম্মা শ্ৰীমতী ৰাধাদেৱী পন্দালাইক (মাদ্ৰাজৰ লেফটেনেণ্ট-কৰ্ণেল কৃষ্ণন গোপীনাথন পন্দালাইৰ কন্যা) বিবাহ কৰাইছিল। তেওঁলোকৰ এজন পুত্ৰ অনন্তপদ্মনাভন থাম্পী আৰু এগৰাকী জীয়ৰী পাৰ্বতীদেৱী কচাম্মা আছে। ২০১৩ চনৰ ১৬ ডিচেম্বৰত মৃত্যু হোৱাৰ পূৰ্বলৈকে তেওঁ ত্ৰিবান্দ্ৰমৰ পট্টম প্ৰাসাদত বাস কৰিছিল।<ref>{{cite news|title=Sree Uthradom Thirunal Marthanda Varma – obituary|url=https://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/10528924/Sree-Uthradom-Thirunal-Marthanda-Varma-obituary.html|newspaper=[[The Daily Telegraph]]|access-date=28 November 2014|date=19 December 2013}}</ref><ref>{{cite news|title=An Avid Shutterbug, Driving Enthusiast, Sanskrit Scholar|url=http://www.newindianexpress.com/states/kerala/An-Avid-Shutterbug-Driving-Enthusiast-Sanskrit-Scholar/2013/12/17/article1949554.ece|archive-url=https://web.archive.org/web/20140112053545/http://www.newindianexpress.com/states/kerala/An-Avid-Shutterbug-Driving-Enthusiast-Sanskrit-Scholar/2013/12/17/article1949554.ece|url-status=dead|archive-date=12 January 2014|agency=Express News Service|date=17 December 2013|work = The New Indian Express}}</ref> ট্ৰাভাংকোৰ ৰাজপৰিয়ালৰ বৰ্তমানৰ মুৰব্বী হৈছে শ্ৰী পদ্মনাভদাস শ্ৰী মূলম তিৰুনাল ৰাম বৰ্মা। তেওঁৰ জন্ম ১৯৪৯ চনৰ ১২ জুনত [[কৌডিয়াৰ প্ৰাসাদ]]ত হৈছিল। তেওঁ মহাৰাণী কাৰ্তিক তিৰুনাল লক্ষ্মী বাঈ আৰু পুঞ্জাৰ প্ৰাসাদৰ লেফটেনেণ্ট-কৰ্ণেল পি.আৰ. গোদাবৰ্মা ৰাজাৰ কনিষ্ঠ পুত্ৰ আছিল। ১৯৯১ চনৰ ২০ জুলাইত মহাৰাজ শ্ৰী চিত্ৰ তিৰুনাল বলাৰাম বৰ্মাৰ মৃত্যুৰ পাছত তেওঁ নামত যুৱৰাজ বা ‘এলিয়া ৰাজা’ হয়। মূলম তিৰুনাল ৰাম বৰ্মা ত্ৰিবান্দ্ৰমৰ মাৰ ইভানিঅ’ছ কলেজৰপৰা পদাৰ্থ বিজ্ঞানৰ স্নাতক আৰু তেওঁ লণ্ডনত ব্যৱসায় পৰিচালনাও অধ্যয়ন কৰিছিল। শিক্ষা সমাপ্ত কৰি তেওঁ ১৯৭১ চনত মাংগালোৰৰ এচপিনৱাল এণ্ড কোম্পানী লিমিটেডত যোগদান কৰে। তেওঁ তাত এগৰাকী পৰামৰ্শদাতা আৰু বিভিন্ন কাৰ্যবাহী পদত কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল। যেনে— ২০০৪–২০০৫ চনত অতিৰিক্ত সঞ্চালক, ২০০৫–২০০৭ চনত পৰিকল্পনা সঞ্চালক, ২০০৫ চনৰপৰা এচপিনৱাল এণ্ড কোম্পানী (ট্ৰাভাংকোৰ) লিমিটেডৰ কাৰ্যবাহী সঞ্চালক, ২০০৫ চনৰপৰা এচপিনৱাল প্ৰমাতা গোটৰ সদস্য আৰু ২০০৮ চনৰপৰা মাংগালোৰৰ এচপিনৱাল এণ্ড কোম্পানী লিমিটেডৰ পৰিচালন সঞ্চালক। ১৯৭৬ চনত তেওঁ কিলিমানুৰ প্ৰাসাদৰ আম্মাচ্চী পনপিল্লাই আম্মা শ্ৰীমতী ৰেমা বৰ্মাক বিবাহ কৰায় যদিও ২০০২ চনত তেওঁলোকৰ বিবাহ বিচ্ছেদ হয়।<ref>Prince Adithya Varma, son of Raja Raja Varma and Gauri Lekshmi Bhayi, witnessed a wedding at the Palace when he was 5-year-old. It was the Prince's uncle Ramavarma's marriage.</ref><ref>{{cite web|last1=Street|first1=Wedding|title=Royal Wedding|url=http://www.weddingstreet.in/royal.htm|website=Wedding Street|access-date=24 November 2014|archive-date=2 December 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141202054639/http://www.weddingstreet.in/royal.htm|url-status=dead}}</ref> ৰাজকুমাৰী অশ্বথী তিৰুনাল গৌৰী লক্ষ্মী বাঈৰ বিবাহ তিৰুৱাল্লাৰ পালিক্কৰা ৱেষ্ট প্ৰাসাদৰ প্ৰয়াত শ্ৰী সুকুমাৰন ৰাজা ৰাজা বৰ্মাৰ সৈতে হৈছিল। ২০০৫ চনৰ ৩০ ডিচেম্বৰত কেৰালাৰ ওচিৰা জিলা চিকিৎসালয়ত এটা মটৰ গাড়ী দুৰ্ঘটনাত পতিত হৈ তেওঁৰ মৃত্যু হয়। এই দম্পতীহালৰ তিনিটি সন্তান আছে— ৰাজকুমাৰ পূৰুৰুত্তাটী তিৰুনাল মাৰ্তণ্ড বৰ্মা, ৰাজকুমাৰ অবিট্টম তিৰুনাল আদিত্য বৰ্মা আৰু ৰাজকুমাৰী ভৰণী তিৰুনাল লেখা পাৰ্বতী বাঈ (দত্তক)। ৰাজকুমাৰ পূৰুৰুত্তাটী তিৰুনাল মাৰ্তণ্ড বৰ্মাই আম্মাচ্চী পনপিল্লাই আম্মা শ্ৰীমতী গোপিকা নায়াৰক অৰ্থাৎ কালাইমামণি গোপিকা মাৰ্তণ্ড বৰ্মা বা গোপিকা বৰ্মাক বিবাহ কৰাইছিল। তেওঁ এগৰাকী [[মোহিনীঅট্টম]] নৃত্যশিল্পী হোৱাৰ লগতে দাস্য নৃত্য বিদ্যালয়ৰ পৰিচালিকা আৰু চেন্নাইৰ এবিলিটি ফাউণ্ডেশ্যনৰ উপদেষ্টা বোৰ্ডৰ সদস্য। তেওঁলোকৰ এজন পুত্ৰ শ্ৰী বিষ্ণু থাম্পী আছে। ৰাজকুমাৰ অবিট্টম তিৰুনাল আদিত্য বৰ্মাই ২০০০ চনত কত্তায়মৰ মাৰিয়াপল্লী প্ৰাসাদৰ শ্ৰীমতী ৰেশ্মী বৰ্মাক বিবাহ কৰায়।<ref>"The SRIPADMANABHA Royal Indoor Courts is a dream come true as far as I'm concerned. My wife Reshmi who hails from Mariapalli Palace, Kottayam"- SRIPADMANABHA Royal Indoor Courts, by Prince Aditya Varma</ref> [[ভাৰতৰ সংবিধান|ভাৰতৰ ২৬ নং সাংবিধানিক সংশোধনী]]ৰ জৰিয়তে প্ৰাক্তন [[দেশীয় ৰাজ্য]]সমূহৰ মহাৰাজসকলৰ শাসকীয় মৰ্যাদা সমাপ্ত কৰা হয়। লগতে তেওঁলোকৰ প্ৰিভী পাৰ্চ লাভ কৰাৰ অধিকাৰ আৰু যিকোনো বিশেষ প্ৰশাসনিক কৰ্তৃত্ব বিলুপ্ত কৰা হয়। অৱশ্যে ১৯৪৭ চনত ভাৰত চৰকাৰ আৰু ৰজাসকলৰ মাজত স্বাক্ষৰিত চুক্তিৰ অন্যান্য চৰ্তসমূহ আইনীভাৱে এতিয়াও বাহাল আছে। ১৯৫৬ চনলৈকে চিত্ৰ তিৰুনাল বলাৰাম বৰ্মাই তিৰু-কোচিৰ ‘ৰাজপ্ৰমুখ’ হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল। পিছত ১৯৭১ চনত পৰিয়ালে তেওঁলোকৰ প্ৰিভী পাৰ্চ আৰু অন্যান্য বিশেষাধিকাৰ হেৰুৱায়। কিন্তু [[পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰ|শ্ৰী পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰ]]ত থকা পৰিয়ালটোৰ অধিকাৰক সন্মান জনোৱা হয়। বৰ্তমান পৰিয়ালৰ মুৰব্বী শ্ৰী পদ্মনাভদাস শ্ৰী মূলম তিৰুনাল ৰাম বৰ্মাই ট্ৰাভাংকোৰৰ নাম থকা মহাৰাজ আৰু ত্ৰিবান্দ্ৰমৰ [[পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰ|শ্ৰী পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰ]]ৰ ন্যাসৰক্ষী হিচাপে মন্দিৰৰ প্ৰতি থকা নিজৰ কৰ্তব্য পালন কৰি আহিছে, যদিও মন্দিৰৰ প্ৰশাসনত তেওঁৰ কোনো ভূমিকা নাই।<ref>{{Cite web | archive-url=https://web.archive.org/web/20080916193910/http://www.hinduonnet.com/thehindu/mag/2003/03/30/stories/2003033000700700.htm | archive-date=2008-09-16| title=Royal vignettes: Travancore - Simplicity graces this House | url=http://www.hinduonnet.com/thehindu/mag/2003/03/30/stories/2003033000700700.htm}}</ref> ==ৰাজপ্ৰাসাদসমূহ== ১৯৭১ চনৰ সাংবিধানিক সংশোধনীৰ পিছত, ৰাজপৰিয়ালৰ সা-সম্পত্তিসমূহ ভাগ কৰা হয়। এইসমূহ মহাৰাণী সেথু লক্ষ্মী বাঈ আৰু মহাৰাণী সেথু পাৰ্বতী বাঈৰ শাখাৰ মাজত দুটা সমান ভাগত বিভক্ত কৰা হৈছিল। অৱশ্যে পূজাপুৰাত অৱস্থিত স্যাটেলমণ্ড প্ৰাসাদৰ মালিকীস্বত্বক লৈ সেথু লক্ষ্মী বাঈৰ নাতি বালগোপাল বৰ্মা আৰু মহাৰাজ শ্ৰী চিত্ৰ তিৰুনাল বলাৰাম বৰ্মাৰ মাজত কিছুমান আইনী বিবাদ চলি আছিল। এই সন্দৰ্ভত [[ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়|ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়ে]] প্ৰদান কৰা ৰায় অনুসৰি, সম্পত্তি বিভাজনৰ চৰ্তসমূহ ৰাজপৰিয়ালৰ দুয়োটা শাখাৰ সকলো সদস্যই গ্ৰহণ কৰিছিল। কিন্তু পিছত বালগোপাল বৰ্মাই (ৰেৱতী নল), যি সম্পত্তি বিভাজনৰ সময়ত নাবালক আছিল, অভিযোগ কৰে যে শ্ৰী চিত্ৰ তিৰুনালে বেআইনীভাৱে পূজাপূৰা স্যাটেলমণ্ড প্ৰাসাদ সম্পত্তিটো কাঢ়ি লৈছিল, যিটো আচলতে তেওঁৰ আইতাক সেথু লক্ষ্মী বাঈৰ আছিল। শ্ৰী চিত্ৰ তিৰুনালে ১৯৭৪ চনত এখন নতুন চিকিৎসা কেন্দ্ৰ নিৰ্মাণ কৰিবলৈ এই প্ৰাসাদটো কেৰালা চৰকাৰক দান কৰিছিল, যিটো বৰ্তমানৰ বিখ্যাত শ্ৰী চিত্ৰ তিৰুনাল ইনষ্টিটিউট ফৰ মেডিকেল ছায়েন্সেছ এণ্ড টেকন’লজী। বালগোপাল বৰ্মাই (ৰেৱতী নল) এইবুলিও অভিযোগ কৰিছিল যে শ্ৰী চিত্ৰ তিৰুনালে আটিংগালৰ জ্যেষ্ঠা ৰাণী হিচাপে সেথু লক্ষ্মী বাঈৰ থকা পৰম্পৰাগত অধিকাৰসমূহো বেআইনীভাৱে কাঢ়ি লৈছিল। ন্যায়ালয়ে ১৯৯১ চনত চূড়ান্ত ৰায়দান কৰাৰ সময়ত এই যুক্তিও খাৰিজ কৰে। ৩০-ৰ দশকত সেথু লক্ষ্মী বাঈৰ গোচৰটো তদানীন্তন ভাৰতৰ ভাইচৰয়ৰ ওচৰত দাখিল কৰা হৈছিল যদিও তেওঁ ইয়াক খাৰিজ কৰিছিল। কাৰণ ট্ৰাভাংকোৰৰ প্ৰাক্তন মহাৰাজ অনিঝাম তিৰুনাল মাৰ্তণ্ড বৰ্মাই ১৮ শতিকাতে আটিংগালৰ ৰাণীসকলৰ সকলো ক্ষমতা কৰ্তন কৰিছিল। ৰেৱতী নল বালগোপাল বৰ্মাই তেওঁৰ এই আপত্তি প্ৰথমে কেৰালাৰ উচ্চ ন্যায়ালয়লৈ আৰু পিছলৈ [[ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়|ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়]]লৈ লৈ গৈছিল। অৱশ্যে দুয়োখন আদালততে ৰায়দান শ্ৰী চিত্ৰ তিৰুনালৰ সপক্ষে আহে আৰু আবেদনকাৰী ৰেৱতী নলৰ গোচৰটো ১৯৯১ চনত ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ চূড়ান্ত ৰায়ৰদ্বাৰা খাৰিজ কৰা হয়।<ref name="Supreme Court" /> মহাৰাজই ত্ৰিবান্দ্ৰমৰ '''শ্ৰী চিত্ৰ তিৰুনাল ইনষ্টিটিউট ফৰ মেডিকেল ছায়েন্সেছ এণ্ড টেকন’লজী''' গঠনৰ বাবে এই ‘স্যাটেলমণ্ড প্ৰাসাদ’ দান কৰিছিল।<ref>{{cite web|url=http://www.sctimst.ac.in/About%20SCTIMST/Organisation/Biomedical%20Technology%20Wing/|title=Biomedical Technology Wing|website=Sctimst.ac.in|access-date=2017-08-10}}</ref> ১৯৯১ চনত [[ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়|ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়]]ৰ চূড়ান্ত ৰায়দানৰ পিছত মহাৰাজ শ্ৰী চিত্ৰ তিৰুনালে এই গোচৰত জয়লাভ কৰে।<ref name="Supreme Court" /> বৰ্তমান কেৱল সেথু পাৰ্বতী বাঈৰ বংশধৰসকলেহে কৌডিয়াৰ প্ৰাসাদত বাস কৰে, কিয়নো এইটো তেওঁৰ আইনী উত্তৰাধিকাৰী আৰু তেওঁলোকৰ বংশধৰসকলৰ সম্পত্তি। তেওঁলোক সকলোৱে [[ত্ৰিবান্দ্ৰম]]ত (তিৰুৱনন্তপুৰম) বাস কৰে আৰু তেওঁলোকেই তেওঁলোকৰ প্ৰাচীন ৰাজবংশৰ পৰম্পৰা আৰু ৰীতি-নীতিসমূহ জীয়াই ৰাখিছে, যাৰ ভিতৰত বিখ্যাত [[পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰ|শ্ৰী পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰ]]ৰ চোৱা-চিতাও অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="The Deccan Chronicle News Web">{{cite web|newspaper=[[The Deccan Chronicle]]|url=http://www.deccanchronicle.com/140103/news-current-affairs/article/moolam-thirunal-anointed-head-travancore-royal-house|archive-url=https://web.archive.org/web/20140104063512/http://deccanchronicle.com/140103/news-current-affairs/article/moolam-thirunal-anointed-head-travancore-royal-house|url-status=dead|archive-date=4 January 2014|title=Moolam Thirunal anointed as head of Travancore royal house|date=3 January 2014}}</ref><ref name="The Hindu News Website">{{cite news |date=4 January 2013 |title=Moolam Tirunal Rama Varma is Travancore royal family head |url=http://www.thehindu.com/news/national/kerala/moolam-tirunal-rama-varma-is-travancore-royal-family-head/article5536401.ece |access-date=2014-01-13 |newspaper=[[The Hindu]] |location=Chennai, India}}</ref> {{Gallery |width=160 | height=170 |align=center |File:Padmanabhapuram 4a.JPG |[[পদ্মনাভপুৰম প্ৰাসাদ]] |File:Palace of Trivandrum.jpg |[[কৌডিয়াৰ প্ৰাসাদ]], সেথু পাৰ্বতী বাঈৰ বংশধৰসকলৰ বাসস্থান |File:Koyikkal palace.jpg |[[কায়িক্কল প্ৰাসাদ]] |File:A. Bhakti Vilas 0.jpg |[[ভক্তি বিলাস]] |File:Kanakakkunnu-palace-trivandrum.jpg |[[কনকাকুন্নু প্ৰাসাদ]] |File:Krishnapuram Palace.jpg |[[কৃষ্ণপুৰম প্ৰাসাদ]] |File:Aluva palace.jpg |[[অলুৱা প্ৰাসাদ]] |File:Residence of the Maharaja of Travancore at Thevalli in Quilon.jpg |[[থেভেল্লী প্ৰাসাদ]] |File:0507-KuthiraMalika-Dinakarr.jpg |[[কুথিৰামালিকা|কুথিৰামালিকা প্ৰাসাদ]] |File:Kovalam Palace Exterior - Dusk Opt.1 - Copy-min.jpg |[[হালচিয়ন দুৰ্গ|কোৱালম কট্টাৰম]] }} ==ট্ৰাভাংকোৰৰ মহাৰাজসকলৰ তালিকা== [[File:De Lannoy Surrender.JPG|thumb|ডাচ সেনাধ্যক্ষ ডি লেনয়ে কোলাচেলৰ যুদ্ধত ৰজা অনিঝাম তিৰুনাল বীৰবালা মাৰ্তণ্ড বৰ্মাৰ (ট্ৰাভাংকোৰ ৰাজ্যৰ প্ৰতিষ্ঠাপক) ওচৰত আত্মসমৰ্পণ কৰিছে। পদ্মনাভপুৰম প্ৰাসাদত থকা চিত্ৰণ। ]] #অনিঝাম তিৰুনাল বীৰবালা মাৰ্তণ্ড বৰ্মা ১৭২৯–১৭৫৮ #কাৰ্তিক তিৰুনাল ৰাম বৰ্মা (ধৰ্ম ৰাজা) ১৭৫৮–১৭৯৮ #অবিট্টম তিৰুনাল বলাৰাম বৰ্মা ১৭৯৮–১৮১০ #গৌৰী লক্ষ্মী বাঈ ১৮১০–১৮১৫ (পুত্ৰ সন্তানৰ জন্মলৈকে শাসনভাৰ লৈছিল, ১৮১০–১৩; তেওঁৰ নৱজাত পুত্ৰৰ হৈ ৰাজপ্ৰতিনিধি বা ৰিজেণ্ট, ১৮১৩–১৮১৫) #*গৌৰী পাৰ্বতী বাঈ (ভাগিনৰ হৈ ৰাজপ্ৰতিনিধি) ১৮১৫–১৮২৯ #স্বতি তিৰুনাল ৰাম বৰ্মা ১৮২৯–১৮৪৬ (১৮১৩ চনত জন্মৰেপৰা ৰজা, ১৮১৫ চনত অভিষেক হৈছিল, ১৮২৯ চনৰপৰা ১৮৪৬ চনলৈ শাসন কৰিছিল) #উত্ত্ৰম তিৰুনাল মাৰ্তণ্ড বৰ্মা ১৮৪৬–১৮৬০ #আযিল্যাম তিৰুনাল ৰাম বৰ্মা ১৮show–১৮৮০ #বিশাখম তিৰুনাল ৰাম বৰ্মা ১৮৮০–১৮৮৫ #শ্ৰী মূলম তিৰুনাল ৰাম বৰ্মা ১৮৮৫–১৯২৪ #*সেথু লক্ষ্মী বাঈ (ভাগিনৰ হৈ ৰাজপ্ৰতিনিধি) ১৯২৪–১৯৩১ #চিত্ৰ তিৰুনাল বলাৰাম বৰ্মা (১৯১২ চনত জন্ম, ১৯২৪ চনত উত্তৰাধিকাৰী লাভ, ১৯৩১ চনত শাসনভাৰ গ্ৰহণ, ১৯৪৯ চনলৈকে শাসন কৰিছিল, ১৯৭১ চনলৈকে নাম থকা মহাৰাজ আছিল, ১৯৯১ চনত মৃত্যু হয়) ==অধিক পঢ়িবলৈ== * {{cite book|last=Menon|first= P. Shungoonny |title=A History of Travancore from the Earliest Times|url=https://archive.org|year=1879|publisher=Higginbotham & Co., Madras}} ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{commons category|Travancore Royal Family| ট্ৰাভাংকোৰ ৰাজপৰিয়াল}} * [https://youtube.com ট্ৰাভাংকোৰ-এ ছাগা অব বেনেভিলেন্স Youtube.com] * [https://youtube.com হাৰ হাইনেছ দ্য প্ৰিন্সেছ অব ট্ৰাভাংকোৰ গৌৰী পাৰ্বতী বাঈ Youtube.com] [[শ্ৰেণী:কেৰালা]] gx06a5lirj5qam1cqq2gwsbbwwkk62s 627303 627240 2026-08-14T23:53:18Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 8 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 627303 wikitext text/x-wiki {{Infobox family | surname = ট্ৰাভাংকোৰ ৰাজবংশ | coat of arms = Travancore Emblem.jpg | coat_of_arms_size = 140px | country = [[ট্ৰাভাংকোৰ]] | region = [[কেৰালা]], [[তামিলনাডু]] | parent house = ভেনাদ ৰাজবংশ | titles = ট্ৰাভাংকোৰৰ মহাৰাজ | final ruler = শ্ৰী চিত্ৰ তিৰুনাল বলাৰাম বৰ্মা | founder = মাৰ্তণ্ড বৰ্মা ১ | founding year = ১৭২৯ | deposition = ১৯৪৯ }} {{ভাল প্ৰবন্ধ}} '''ট্ৰাভাংকোৰ ৰাজপৰিয়াল''' [[ট্ৰাভাংকোৰ ৰাজ্য]]ৰ শাসক ৰাজবংশ আছিল। তেওঁলোকে ১৭৮৮ চনত [[ব্ৰিটিছ]]ৰ সৈতে এটা চুক্তি স্বাক্ষৰ কৰি ব্ৰিটিছ আধিপত্য মানি লৈছিল। পিছত ১৮০५ চনত তেওঁলোকে চুক্তিখন পুনৰ সংশোধন কৰে, যাৰ ফলত ৰাজকীয় কৰ্তৃত্ব হ্ৰাস পায় আৰু ট্ৰাভাংকোৰে ৰাজনৈতিক স্বাধীনতা হেৰুৱায়।<ref>{{Cite web | url=https://socialsciencejournal.in | title=Travancore and the friendship alliance with the British and its consequences | author1=S Sajin | author2=T G Seema Gopal}}</ref><ref>{{cite journal | url=https://jstor.org | jstor=44139406 | title=A New Look on Travancore Revolt | last1=Nair | first1=T. P. Sankarankutty | journal=Proceedings of the Indian History Congress | date=13 February 1978 | volume=39 | pages=627–633 }}</ref> ১৯৪৯ চনত ট্ৰাভাংকোৰ [[স্বতন্ত্ৰ ভাৰত]]ৰ লগত একত্ৰিত হোৱাৰ সময়ত তেওঁলোকে সাধাৰণ জনসাধাৰণৰ ওপৰত থকা শাসনৰ অধিকাৰ ত্যাগ কৰিবলগীয়া হৈছিল। লগতে [[ভাৰতৰ সংবিধান|ভাৰতীয় সংবিধান]] অনুসৰি ১৯৭১ চনত তেওঁলোকৰ ৰাজনৈতিক পেঞ্চন, প্ৰিভী পাৰ্চ বিশেষত্ব আৰু ৰাজকীয় উপাধিসমূহ বিলুপ্ত কৰা হৈছিল<ref>{{Cite web |title=Article 18: Abolition of titles |url=https://constitutionofindia.net |access-date=2026-05-02 |website=Constitution of India |language=en-US}}</ref>। এই ৰাজপৰিয়ালটোক বিকল্পভাৱে '''কুপাক স্বৰূপম''', '''থ্ৰিপপ্পুৰ স্বৰূপম''', '''ভেনাদ স্বৰূপম''', '''বাঞ্চি স্বৰূপম''' আদি নামেৰেও জনা গৈছিল। বৰ্তমান ইয়াৰ কেন্দ্ৰস্থান ভাৰতৰ কেৰালাৰ [[তিৰুৱনন্তপুৰম]]ত অৱস্থিত। ১৮ শতিকাত ট্ৰাভাংকোৰৰ ৰাজপৰিয়ালে [[কান্নুৰ]]ৰ [[কোলাথুনাড়ু]] আৰু বৰ্তমানৰ [[মালপ্পুৰম জিলা]]ৰ [[পৰপ্পানাদ]]ৰ ৰাজপৰিয়ালৰপৰা কিছুমান সদস্যক দত্তক হিচাপে তুলি লৈছিল।<ref>Travancore State Manual</ref> [[File:Raja Ravi Varma (1848-1906) - The Maharani of Travancore - RCIN 404097 - Royal Collection.jpg|thumb|ট্ৰাভাংকোৰৰ মহাৰাণী - [[ৰাজা ৰবি বৰ্মা]]ৰ (১৮৪৮–১৯০৬)দ্বাৰা অংকিত চিত্ৰ]] ==বংশৰ ইতিহাস আৰু জনশ্ৰুতি== [[File:Installation of Bhanu Vicrama as King of Kerala.png|thumb|পৰশুৰামৰদ্বাৰা কেৰালাৰ ৰজা হিচাপে ভানু বিক্ৰমৰ অভিষেক]] এই পৰিয়ালটো প্ৰাচীন [[নায়াৰ]]সকলৰপৰা বংশোদ্ভূত।<ref>per Wigram, H., Malabar Law and Custom High Court of Judicature Madras 1900 See Introduction at page xvi. Wigram also comments that they might perhaps be "the oldest aristocracy in the world."</ref> ভেনাদ মুখ্যভূমিৰ প্ৰথম লিপিবদ্ধ শিলালিপিটো পোৱা যায় [[ইহুদী]] আৰু ছেইণ্ট থমাছ খ্ৰীষ্টান ব্যৱসায়ীসকলক দিয়া ভূমি আৰু বিশেষাধিকাৰৰ তামৰ ফলিত।<ref>Logan, W., "The Malabar Manual", 1887 at page 265</ref> এই অনুদানসমূহ কেৰালাৰ শাসকসকল অৰ্থাৎ পশ্চিম উপকূলৰ দক্ষিণ ভাৰতীয় ৰাজ্যসমূহৰ পেৰুমাল ভাইচৰয়সকলে কেৰালা শাসন কৰিবলৈ নিয়োগ কৰিছিল আৰু ইয়াত ভেনাদৰ তৎকালীন প্ৰধানকে ধৰি নায়াৰ প্ৰধানসকলে সাক্ষ্য প্ৰদান কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Gough |first=Kathleen |chapter=Nayar: Central Kerala |editor1=David Murray Schneider |editor2=Kathleen Gough |title=Matrilineal Kinship |date=1961 |publisher=University of California Press |isbn=9780520025295 |pages=302–303}}</ref>{{sfn|Gough|1961|p=303}} আৰম্ভণিৰ কালত, কুলীন বংশসমূহে ক্ষমতা লাভ কৰাৰ সময়ত,<ref name="auto2">{{harvnb|Gough|1961|p=373}}</ref> যেনেকৈ বিজয়ৰ জৰিয়তে পূৰ্বৰ পৰিয়াল বা তাৰাভাডৰপৰা বিচ্ছিন্ন হৈ পয়া সৰু গোটে পদবী লাভ কৰিছিল, তেনে ক্ষেত্ৰত এই গোটসমূহে পূৰ্বৰ বংশ আৰু গোতৰ সৈতে সম্পৰ্ক ছিন্ন কৰি স্বতন্ত্ৰ জাতি হিচাপে নিজকে উচ্চ আচাৰ-অনুষ্ঠানিক মৰ্যাদা প্ৰদান কৰা দেখা যায়।<ref name="auto2"/> এই আখ্যানসমূহ সম্ভৱত ৰাজবংশৰ মৰ্যাদা বৃদ্ধি কৰাৰ বাবেই সৃষ্টি কৰা হৈছিল। বৰ্তমানৰ জনশ্ৰুতি অনুসৰি, ট্ৰাভাংকোৰ ৰাজপৰিয়ালৰ আদি প্ৰতিষ্ঠাপক সদস্যসকল<ref name=hindu>{{cite news|last=SANTHANAM|first=KAUSALYA|title=Royal vignettes: Travancore – Simplicity graces this House|url=http://hindu.com/|archive-url=https://web.archive.org/web/20110404124139/http://hindu.com|url-status=dead|archive-date=4 April 2011|access-date=11 January 2012|newspaper=[[The Hindu]]|date=30 March 2003|location=Chennai, India|archivedate=15 July 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140715161245/http://hindu.com/|deadurl=yes}}</ref> [[নৰ্মদা]] নদীৰ পাৰৰপৰা কেৰলালৈ আহিছিল বুলি কোৱা হয়। আন এটা দাবী হ’ল যে [[পৰশুৰাম]] নিজে এই বংশৰ প্ৰথম চৰকাৰী শাসকক মুকুট পিন্ধাইছিল। আনহাতে, দক্ষিণ ভাৰতৰ তিনিখন মণ্ডলা ৰাজ্য অৰ্থাৎ ‘ছেৰা মণ্ডকম’, ‘[[পাণ্ড্য]] মণ্ডকম’ আৰু ‘[[চোল]] মণ্ডকম’ৰ পৰৱৰ্তী [[ছেৰা ৰাজবংশ|ছেৰাসকলৰ]] বংশধৰ বুলি কৰা দাবীৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি ইয়াৰ ইতিহাস ৮২০ খ্ৰীষ্টাব্দলৈকে পিছলৈ নিব পাৰি বুলিও কোৱা হয়। আন এক কিংবদন্তি অনুসৰি ছেৰা পৰিয়ালৰ এটা শাখাক কেৰালা অঞ্চলৰ একেবাৰে উত্তৰলৈ পঠিওৱা হৈছিল, য’ত তেওঁলোকে বসতি স্থাপন কৰি ‘মুশ্বিকা’ ৰাজপৰিয়াল বা পৰৱৰ্তী সময়ত [[কোলাথিৰী]] নামেৰে পৰিচিত হৈছিল আৰু আন এটা শাখাক পাণ্ড্যৰ আক্ৰমণ প্ৰতিহত কৰিবলৈ দক্ষিণলৈ পঠিওৱা হৈছিল। ছেৰা ৰাজবংশৰ দুটা শাখাৰ এটা শাখা ভেনাদ কুইলনলৈ স্থানান্তৰিত হয় আৰু তাত আয় ৰাজ্যৰ লগত মিলি পৰে। সংগ্ৰামধীৰ ৰবি বৰ্মন কুলশেখৰা (১২৬৬–১৩১৪) আছিল এই ছেৰা-আয় বংশৰ আটাইতকৈ বিখ্যাত শাসক। এই ছেৰা-আয় বংশৰ নামানুসৰি বহু ঠাইৰ নামকৰণ কৰা হৈছে। ৰবি বৰ্মনে পাণ্ড্য আৰু চোলসকলৰ ৰাজ‍্য আক্ৰমণ কৰি [[মাদুৰাই]] আৰু [[কাঞ্চীপুৰম]]ত সাম্ৰাজ্যিক অভিষেক সম্পন্ন কৰিছিল আৰু এই অঞ্চলত পাণ্ড্য আধিপত্য উৎখাত কৰিছিল।<ref>Travancore State Manual Vol II by Velu Pillai pages 104–105</ref> অৱশ্যে তেওঁৰ সফলতা বেছিদিন স্থায়ী নহ’ল আৰু তেওঁৰ পিছত উত্তৰসূৰীসকলে পাণ্ড্য আৰু চোলৰ এই জয়ৰ অধিগ্ৰহণসমূহ বলাই ৰাখিব নোৱাৰিলে। সংগ্ৰামধীৰ ৰবি বৰ্মন কুলাশেখৰাই ১৩০৫ খ্ৰীষ্টাব্দত সম্পৰ্কীয় কোলাথিৰী বংশৰ আটিংগাল আৰু কিন্নুমেল ৰাণী নামৰ দুগৰাকী ৰাজকুঁৱৰীক তুলি লৈছিল। ৰবি বৰ্মনৰ পিছৰ ৰজাসকলৰ শাখাটোৱে মাতৃতান্ত্ৰিক উত্তৰাধিকাৰৰ মাৰুমাক্কথায়াম আইন অনুসৰি চলিছিল।<ref>Native Life in Travancore Vol I by Rev:Samuel Mateer, AD 1883, pages 388</ref> নাৰী বংশৰ ধাৰাবাহিকতা এইদৰেই চলি থাকিল। বংশৰ ধাৰাবাহিকতা বৰ্তি ৰাখিবলৈ যেতিয়াই নাৰী সদস্য নাথাকিল, তেতিয়াই কোলাথিৰী পৰিয়ালৰপৰা ৰাজকুঁৱৰী দত্তক লোৱা হৈছিল, যাৰ শেহতীয়া দত্তক গ্ৰহণ হৈছিল ১৯৯৪ চনত।<ref>{{cite web |url=http://hinduonnet.com/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20101120023711/http://hinduonnet.com |url-status=dead |archive-date=20 November 2010 |title=The Hindu : New member in Travancore family |publisher=Hinduonnet.com |date=25 November 2000 |access-date=2012-03-09 |archivedate=12 May 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200512065346/http://hinduonnet.com/ |deadurl=yes }}</ref> ১৭ শতিকাৰ শেষৰফালে ৰাজত্ব কৰা উমাযাম্মা ৰাণী এগৰাকী প্ৰধান শাসক আছিল। আধুনিক ট্ৰাভাংকোৰৰ নিৰ্মাতা মাৰ্তণ্ড বৰ্মা আৰু ধৰ্ম ৰাজা শক্তিশালী শাসক আছিল। দুয়োগৰাকীয়ে ৰাজ্যত ৰাজতন্ত্ৰৰ শক্তি পুনৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল আৰু আভিজাত্যৰ ক্ষমতা ধ্বংস কৰিছিল। ১৯ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰফালে এই ৰাজ্যখন ব্ৰিটিছৰ অধীনত এখন [[দেশীয় ৰাজ্য]]লৈ পৰিণত হয়। ব্ৰিটিছ চৰকাৰে ট্ৰাভাংকোৰৰ মহাৰাজক ট্ৰাভাংকোৰৰ বাহিৰত ১৯ জাঁই গুলীৰ চেলুট আৰু স্থানীয়ভাৱে তথা মন্দিৰৰ উৎসৱত সৰ্বোচ্চ ২১ জাঁই গুলীৰ চেলুট প্ৰদান কৰিছিল। ১৯ শতিকাৰ অন্যতম জনপ্ৰিয় শাসক আছিল স্বতি তিৰুনাল। তেওঁ প্ৰশাসন আৰু সংগীত দুয়োটা ক্ষেত্ৰতে অৱদান আগবঢ়াইছিল। শ্ৰী চিত্ৰ তিৰুনাল বলাৰাম বৰ্মাৰ শাসনকালত মন্দিৰ প্ৰৱেশ ঘোষণাৰ দৰে সংস্কাৰমূলক পদক্ষেপ গ্ৰহণ কৰা হৈছিল। এ. শ্ৰীধৰ মেননে তেওঁক 'ট্ৰাভাংকোৰ ঔদ্যোগীকৰণৰ পিতৃ' বুলি অভিহিত কৰিছিল। ভি. পি. মেননে তেওঁৰ গ্ৰন্থত উল্লেখ কৰিছে যে শ্ৰী চিত্ৰ তিৰুনালৰ शासनকালত ট্ৰাভাংকোৰ ব্ৰিটিছ সাম্ৰাজ্যৰ ভিতৰত দ্বিতীয় সৰ্বাধিক চহকী [[দেশীয় ৰাজ্য]] হিচাপে পৰিগণিত হৈছিল।<ref>{{cite news |title=Marthanda Varma could have been Kerala's Henry Ford but for family compulsions : "Travancore was the second wealthiest princely state after Nizam's Hyderabad when it joined the Indian union. "|url=http://indiatimes.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20140105080123/http://indiatimes.com|url-status=dead|archive-date=5 January 2014|agency=Economic Times (Indiantimes.com)|publisher=Bennett, Coleman & Co. Ltd}}</ref><ref>"During his rule the revenues of the State were nearly quadrupled from a little over Rs 21/20&nbsp; million to over Rs 91/20&nbsp; million."-THE STORY OF THE INTEGRATION OF THE INDIAN STATES by V. P. Menon</ref><ref>{{cite book|last=A. SREEDHARA|first=Menon|title=A Survey of Kerala History|year=2007|publisher=D. C. Books|location=Kottayam|isbn=978-81-264-1578-6|pages=272–273}}</ref> ==আটিংগালৰ একত্ৰীকৰণ== এই পৰিয়ালৰ মহিলাসকলক সাধাৰণতে আটিংগালৰ ৰাণী বুলি জনা গৈছিল। আটিংগালক ট্ৰাভাংকোৰ ৰাজপৰিয়ালৰ পূৰ্বপুৰুষৰ ভেটি বুলিও গণ্য কৰা হৈছিল। ভি. নাগম আয়া আৰু এ. শ্ৰীধৰ মেনন আদি ইতিহাসবিদসকলৰ মতে আটিংগাল কোনো পৃথক ৰাজ্য নাছিল। ই আছিল কেৱল পৰিয়ালৰ মুখিয়াল পুৰুষজনে (ৰজাই) ৰাজপৰিয়ালৰ মহিলাসকলক দিয়া সম্পত্তি আৰু প্ৰদেশ। যিহেতু ট্ৰাভাংকোৰৰ ৰজাসকল আটিংগালৰ ৰাণীসকলৰ পুত্ৰ আছিল, সেয়েহে তেওঁলোকক ৰাজপৰিয়াল আৰু জনসাধাৰণে বহুত সন্মান কৰিছিল। এই সন্মান আৰু উচ্চ মৰ্যাদাৰ বাবেই আটিংগালৰ ৰাণীসকল কোনোবা এক সময়ত সাৰ্বভৌম শাসক আছিল বুলি এটা ভুল ধাৰণাৰ সৃষ্টি হৈছিল। বহু বিদেশী ইতিহাসবিদ আৰু পৰিব্ৰাজকৰ লেখাই এই ভুল ধাৰণাটো আৰু বেছি দৃঢ় কৰি তুলিছিল। যদি তেওঁলোকৰ হাতত কিবা ক্ষমতা আছিল, তেন্তে তাকো মহাৰাজ শ্ৰী অনিঝাম তিৰুনাল বীৰবালা মাৰ্তণ্ড বৰ্মাই কাঢ়ি লৈছিল। বহু আটিংগালৰ ৰাণীয়ে নিজৰ মৰ্যাদাৰ অপব্যৱহাৰ কৰিছিল। তেওঁলোকে শাসনত থকা ট্ৰাভাংকোৰৰ ৰজাৰ সৈতে আলোচনা নকৰাকৈয়ে বিদেশী শক্তিসমূহৰ সৈতে বিপদজনক চুক্তিত স্বাক্ষৰ কৰিছিল। মহাৰাজ শ্ৰী অনিঝাম তিৰুনাল মাৰ্তণ্ড বৰ্মাই ৰাজ্যৰ নিৰাপত্তাৰ প্ৰতি অহা ভাবুকিৰ কথা অনুমান কৰিব পাৰিছিল। তেওঁ আটিংগালৰ ৰাণীসকলৰ ক্ষমতা স্থায়ীভাৱে কৰ্তন কৰে আৰু তেওঁলোকক সম্পূৰ্ণৰূপে ৰজাৰ অধীনলৈ আনে। ইয়াৰ ফলত আটিংগালৰ ৰাণীসকলে পৰিয়ালৰ সম্পত্তিৰ ওপৰত থকা সকলো ব্যক্তিগত অধিকাৰ হেৰুৱায়। তেওঁলোকৰ ক্ষমতা কেৱল সেই সম্পত্তিসমূহৰ তদাৰককাৰী হিচাপেই সীমিত হৈ পৰে।<ref>''Kerala District Gazetteers Trivandrum'' by A. Sreedhara Menon, pages 190 to 192</ref><ref name="Supreme Court">{{cite journal|author=N Ojha |title=Revathinnal Balagopala Varma vs His Highness Shri Padmanabhadasa ... on 28 November, 1991|journal=Supreme Court of India|date=28 November 1991|url=http://indiankanoon.org/doc/1999764/}}</ref> কেৰালাৰ ইতিহাসবিদ অধ্যাপক এ. শ্ৰীধৰ মেননে লিখিছে: "মাৰ্তণ্ড বৰ্মাই তেওঁৰ শাসনকালৰ আৰম্ভণিতে তথাকথিত আটিংগাল 'ৰাণী-ৰাজ্য'ৰ ওপৰত পোনপটীয়া নিয়ন্ত্ৰণ গ্ৰহণ কৰিছিল। এইটো কোনো অন্তৰ্ভুক্তিকৰণ বা বিজয় নাছিল। এইটো আছিল আটিংগালৰ সৈতে ট্ৰাভাংকোৰৰ একত্ৰীকৰণ। আটিংগালৰ ৰাণীসকলে সাৰ্বভৌম ক্ষমতা প্ৰয়োগ কৰিছিল বুলি কৰা ধাৰণাটো ভুল। আচল কথাটো হ’ল যে ৰাজনৈতিক বিষয়ত ৰাণীসকলৰ কোনো সাৰ্বভৌম অধিকাৰ নাছিল। ৰাণীসকলে স্থাৱৰ সম্পত্তিৰ ওপৰত যিকোনো অধিকাৰ প্ৰদান কৰিবলৈ হ’লে তাৰ বৈধতাৰ বাবে ৰজাৰ পূৰ্বৰ সন্মতি বা পৰৱৰ্তী অনুমোদনৰ প্ৰয়োজন আছিল। তথাকথিত আটিংগাল ৰাণী-ৰাজ্যৰ উৎপত্তি পঞ্চম শতিকাত হৈছিল। সেই সময়ত ভেনাদ পৰিয়াললৈ দুগৰাকী ৰাজকুঁৱৰীক দত্তক লোৱা হৈছিল। তেতিয়া আটিংগাল আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে থকা কিছুমান সম্পত্তিৰ ৰাজহ তেওঁলোকক দিয়া হৈছিল। তেতিয়াৰেপৰা ট্ৰাভাংকোৰৰ শাসকীয় পৰিয়ালৰ মহিলা সদস্যসকলক আটিংগালৰ ৰাণী বুলি জনা গৈছিল। কেৱল এই মহিলাসকলৰ পুত্ৰ সন্তানসকলেহে সিংহাসনৰ উত্তৰাধিকাৰী হ’ব পাৰিছিল। যেতিয়া মাৰ্তণ্ড বৰ্মাই আটিংগালৰ সম্পত্তিসমূহৰ ওপৰত পোনপটীয়া নিয়ন্ত্ৰণ লোৱাৰ সিদ্ধান্ত লৈছিল, তেতিয়া তেওঁ কোনো সাৰ্বভৌম ৰাজ্যৰ বিষয়ত হস্তক্ষেপ কৰা নাছিল। ৰাজপৰিয়ালৰ মুখিয়াল আৰু ৰাজ্যৰ শাসক হিচাপে তেওঁৰ নিজৰ ৰাজ্যৰে এটা অংশৰ বিষয়ত হস্তক্ষেপ কৰাৰ সম্পূৰ্ণ অধিকাৰ আছিল। ৰাণীগৰাকীৰ কোনো সুকীয়া ভূ-খণ্ড বা প্ৰজা নাছিল। তেওঁৰ হাতত থকা ক্ষমতা কেৱল সম্পত্তিৰ ৰাজহ নিয়ন্ত্ৰণ কৰাৰ মাজতে সীমাবদ্ধ আছিল। তেওঁ প্ৰয়োগ কৰা এই ক্ষমতাসমূহ ৰাজ্যৰ সাৰ্বভৌম ৰজাইহে তেওঁক অৰ্পণ কৰিছিল।" <ref name="Supreme Court"/><ref>''Kerala District Gazetteers Trivandrum'' by A. Sreedhara Menong, pages 190 to 192</ref> ==ত্ৰিপ্পাদিদানম আৰু শ্ৰী পদ্মনাভদাস== [[File:TVM aps temple.jpg|thumb|ৰাজপৰিয়ালৰ ইষ্টদেৱতাৰ নামত উৎসৰ্গিত [[পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰ]]]] [[File:Marthanda Vurmah Maha Rajah Making Over The Kingdom To Padmanabha Swamy.png|thumb|left|মহাৰাজ মাৰ্তণ্ড বৰ্মাই আনুষ্ঠানিকভাৱে নিজৰ ৰাজ্য পদ্মনাভস্বামীক দান কৰিছে]] মহাৰাজ শ্ৰী অনিঝাম তিৰুনালে ১৭৫০ চনৰ ৩ জানুৱাৰীত ট্ৰাভাংকোৰ ৰাজ্যখন তেওঁৰ পৰিয়ালৰ ইষ্টদেৱতা শ্ৰী পদ্মনাভস্বামীৰ চৰণত উৎসৰ্গা কৰিছিল। তাৰ পিছৰেপৰা তেওঁক শ্ৰী পদ্মনাভদাস বাঞ্চিপাল মহাৰাজ শ্ৰী অনিঝাম তিৰুনাল বীৰবালা মাৰ্তণ্ড বৰ্মা কুলাশেখৰপেৰুমাল বুলি জনা গৈছিল। ট্ৰাভাংকোৰৰ ৰজাসকলে "শ্ৰী পদ্মনাভদাস" উপাধি গ্ৰহণ কৰিছিল। তেওঁলোকে দেৱতাৰ সেৱক হিচাপে ৰাজ্যখন শাসন কৰিছিল। মন্দিৰলৈ কৰা ৰাজ্যৰ এই গুৰুত্বপূৰ্ণ দানক "ত্ৰিপাদীদামন" বা "ত্ৰিপ্পাদিদানম" বুলি জনা গৈছিল।<ref>Travancore State Manual Vol II by Velu Pillai page 348</ref> ইয়াৰ ফলত সমগ্ৰ ট্ৰাভাংকোৰ ট্ৰাভাংকোৰ ৰাজপৰিয়ালৰ আৰাধ্য দেৱতা শ্ৰী পদ্মনাভস্বামীৰ সম্পত্তি হৈ পৰিছিল। অৰ্থাৎ এই ঠাইখন ''"ভগৱানৰ নিজৰ দেশ"'' (God's Own Country) হৈ পৰিছিল।<ref>{{cite book|last=Gauri Lakshmi Bayi|first=Aswathi Thirunal|title=Sreepadmanabhaswami Kshetram|year=1998|publisher=The State Institute of Languages|location=Thiruvananthapuram|isbn=978-81-7638-028-7|pages=168–172}}</ref> বহুতে ভুলকৈ বিশ্বাস কৰে যে ৰাজপৰিয়ালৰ পুৰুষ সদস্যসকলৰ নামৰ আগত "শ্ৰী পদ্মনাভদাস" উপাধিৰ ব্যৱহাৰ ত্ৰিপ্পাদিদানমৰ পিছৰপৰাহে আৰম্ভ হৈছিল। কিন্তু এই উপাধিটো ১৬ শতিকাৰপৰাই প্ৰচলিত আছিল। ১৭২৫ চনত মহাৰাজ কাৰ্তিক তিৰুনাল ৰাম বৰ্মাৰ (ধৰ্মৰাজা) প্ৰথম জন্মদিনৰ অনুষ্ঠানত তেওঁক "শ্ৰী পদ্মনাভদাস" বুলি উল্লেখ কৰা হৈছিল। এই অনুষ্ঠানটো মহাৰাজ অনিঝাম তিৰুনাল বীৰবালা মাৰ্তণ্ড বৰ্মাৰ ত্ৰিপ্পাদিদানমৰ (১৭৫০) বহু আগৰ আছিল। ট্ৰাভাংকোৰৰ প্ৰতিজন ৰজাৰ নামৰ আগত "শ্ৰী পদ্মনাভদাস" যোগ কৰা হয়। আনহাতে ৰাজপৰিয়ালৰ মহিলাসকলক "শ্ৰী পদ্মনাভসেৱিনী" বুলি কোৱা হয়। "শ্ৰী পদ্মনাভদাস" উপাধি লাভৰ যোগ্যতা অৰ্জন কৰিবলৈ ৰাজপৰিয়ালৰ নতুন পুৰুষ সদস্যসকলৰ জন্মৰ সময়ত কিছুমান বিশেষ নীতি-নিয়ম সম্পন্ন কৰিব লাগে। ৰাজপৰিয়ালৰ প্ৰতিজন পুৰুষ সদস্যৰ প্ৰথম জন্মদিনত তেওঁক [[পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰ|শ্ৰী পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰ]]ৰ 'অট্টাক্কালমণ্ডপম'ত বহুওৱা হয়। তাৰ পিছত শিশুটিৰ ওপৰত মন্দিৰৰ পৱিত্ৰ পানী ছতিয়াই দিয়া হয়। এই অনুষ্ঠানটো সম্পন্ন হোৱাৰ পিছতহে ৰাজকুমাৰজনক আনুষ্ঠানিকভাৱে "শ্ৰী পদ্মনাভদাস" বুলি ঘোষণা কৰা হয়। মহিলা সদস্যসকলৰ বাবেও "পাদিয়েট্টাম" নামৰ এটা অনুষ্ঠান অনুষ্ঠিত কৰা হয়। এই অনুষ্ঠানটো কেৱল তেওঁলোকৰ "পল্লীকেট্টু"ৰ (ট্ৰাভাংকোৰৰ ৰাজকুমাৰী আৰু ৰাণীসকলৰ বিবাহ) পিছতহে কৰা হয়। কেৱল এই ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানসমূহ সম্পন্ন কৰা পুৰুষ আৰু মহিলা সদস্যসকলকহে মন্দিৰৰ কাৰ্যকলাপত অংশগ্ৰহণ কৰিবলৈ দিয়া হয়। লগতে তেওঁলোকক মন্দিৰ আৰু ৰাজপৰিয়ালৰ সৈতে জড়িত উপাধিসমূহ আৰু সন্মান প্ৰদান কৰা হয়।<ref>{{cite book|last=Aswathy Thirunal|first=Gauri Lakshmi Bai|title=Sree Padmanabhaswamy Kshetram|year=1998|publisher=The State Institute of Languages, Kerala|location=Thiruvananthapuram|isbn=978-81-7638-028-7|pages=168–170, 179–180, 595–602}}</ref><ref>Travancore State Manual Vol II by Velu Pillai</ref> ==দত্তক গ্ৰহণ প্ৰথা== [[File:Rani Bharani Thirunal Lakshmi Bayi of Travancore (1848–1901).jpg|thumb|left|মহাৰাণী ভৰণী তিৰুনাল লক্ষ্মী বাঈক সম্পৰ্কীয় কোলাথিৰী ৰাজপৰিয়ালৰপৰা দত্তক লোৱা হৈছিল]] ৰাজপৰিয়ালৰ মহিলাসকলক "আটিংগালৰ ৰাণী" বুলি কোৱা হয়। তেওঁলোকৰ উপাধিবোৰ আছিল ক্ৰমে— ''আটিংগাল মুথা থাম্পুৰাতী'' (আটিংগালৰ জ্যেষ্ঠা ৰাণী), ''আটিংগাল এলায়া থাম্পুৰাতী'' (আটিংগালৰ কনিষ্ঠা ৰাণী) আৰু ''আটিংগাল কচু থাম্পুৰাতী'' (আটিংগালৰ প্ৰথম ৰাজকুমাৰী)।<ref>Travancore State Manal Vol II by Velu Pillai page 121</ref> ট্ৰাভাংকোৰ ৰাজপৰিয়ালত প্ৰথম দত্তক লোৱাৰ প্ৰথা ১৪ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে কোলাথিৰী পৰিয়ালৰপৰা আৰম্ভ হৈছিল। কাৰণ কোলাথিৰীসকলক ট্ৰাভাংকোৰ ৰাজবংশৰ ভগ্নী ৰাজবংশ বুলি গণ্য কৰা হয়।<ref>{{Cite web|url=http://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/2594/10/10_chapter1.pdf|title=Shodhganga : a reservoir of Indian theses @ INFLIBNET}}</ref> এই দত্তক প্ৰথাৰ ফলস্বৰূপে ৰাজপৰিয়ালটো চাৰিটা শাখাত বিভক্ত হৈ পৰিছিল। সেইবোৰ হ’ল— [[তিৰুৱনন্তপুৰম]]ৰ শাখা, কোট্টাৰাকৰাৰ ‘এলায়াদাতু’ স্বৰূপম শাখা, নেডুমাংগাডৰ ‘পেৰাকা থাভাঝী’ শাখা আৰু কুইলন (কোল্লাম) শাখা। পিছৰ দুটা শাখা ১৮ শতিকাৰ ভিতৰত বিলুপ্ত হৈ যায়। আনহাতে কোট্টাৰাকৰাৰ শেষৰগৰাকী ৰাণী মহাৰাজ অনিঝাম তিৰুনাল মাৰ্তণ্ড বৰ্মাৰ সৈতে যুদ্ধ হোৱাৰ পিছত পলাই গৈছিল।<ref>Travancore State Manual Vol II by Velu Pillai page 301</ref> ১৬৩০ চনত [[কোচিন ৰাজপৰিয়াল]]ৰপৰা দুজন পুৰুষ সদস্যক দত্তক লোৱা হৈছিল।<ref>Travancore State Manual Vol II by Velu Pillai page 202</ref> ইয়াৰ ফলত ৰাজপৰিয়ালৰ বিভিন্ন শাখাৰ মাজত মতবিৰোধৰ সৃষ্টি হৈছিল। পিছত ১৬৮৪ চনত উমাযাম্মা ৰাণীয়ে কোলাথিৰী পৰিয়ালৰপৰা এজন পুৰুষ আৰু দুগৰাকী মহিলা সদস্যক দত্তক লয়। ইয়াৰ পিছৰ সকলোবোৰ দত্তক গ্ৰহণ এই কোলাথিৰী পৰিয়ালৰপৰাই কৰা হৈছিল।<ref>Travancore State Manual Vol II by Velu Pillai page 228</ref> ১৬৮৮ চনত ৰাজা ৰাম বৰ্মাসহ দুজন পুৰুষ আৰু দুগৰাকী মহিলা সদস্যক দত্তক লোৱা হয়। এই ৰাজকুমাৰীসকলৰ এগৰাকীৰ গৰ্ভতে ট্ৰাভাংকোৰৰ বিখ্যাত ৰজা অনিঝাম তিৰুনাল মাৰ্তণ্ড বৰ্মাৰ জন্ম হৈছিল।<ref>Travancore State Manual Vol II by Velu Pillai page 232</ref> ১৭১৮ চনত এগৰাকী ৰাজকুমাৰীক দত্তক লোৱা হয়। তেওঁৰ পুত্ৰই আছিল পৰৱৰ্তী সময়ৰ ৰজা কাৰ্তিক তিৰুনাল ৰাম বৰ্মা ধৰ্ম ৰাজা। ১৭৪৮ চনত পুনৰ চাৰিগৰাকী ৰাজকুঁৱৰীক দত্তক লোৱা হয় আৰু বলাৰাম বৰ্মা (১৭৯৮–১৮১০) এই বংশৰে অন্তৰ্গত আছিল।<ref>Travancore State Manual Vol II by Velu Pillai page 347</ref> ১৭৮৮ চনৰ পৰৱৰ্তী দত্তক প্ৰথাৰ ফলত বিখ্যাত মহাৰাণী গৌৰী লক্ষ্মী বাঈ আৰু গৌৰী পাৰ্বতী বাঈৰ আগমন ঘটে। লগতে ১৯২৪ চনলৈকে সকলো পুৰুষ শাসক এই ধাৰাৰপৰাই আহিছিল। এই ধাৰাৰ শেষ শাসকজন আছিল মহাৰাজ মূলম তিৰুনাল।<ref name="auto1">Travancore State Manual Vol II by Velu Pillai page 399</ref> ১৮৫৭ চনত ১৭৯০ চনৰপৰাই মাভেলিকৰাত বসবাস কৰা কোলাথিৰী পৰিয়ালৰ এটা শাখাৰপৰা ৰাণী লক্ষ্মী বাঈকে ধৰি দুগৰাকী ৰাজকুঁৱৰীক দত্তক লোৱা হৈছিল। কিন্তু ১৯০১ চনৰ ভিতৰত এই দুয়োগৰাকী ৰাজকুঁৱৰী আৰু তেওঁলোকৰ সকলো সন্তানৰ মৃত্যু হয়।<ref>Travancore State Manual Vol II by Velu Pillai page 582</ref> এই দত্তক গ্ৰহণসমূহ ট্ৰাভাংকোৰৰ উত্তৰাধিকাৰী আইনৰ বিৰোধী আছিল।<ref name="auto">See Manu Pillai Chapter 2 in The Ivory Throne, Harper Collins, India 2016.</ref> ১৯০০ চনত পুনৰ মাভেলিকৰাৰপৰা দুগৰাকী ৰাজকুঁৱৰীক দত্তক লোৱা হয়। তেওঁলোক আছিল ৰাজা ৰবি বৰ্মাৰ নাতিনী— সেথু লক্ষ্মী বাঈ আৰু সেথু পাৰ্বতী বাঈ। এই সেথু পাৰ্বতী বাঈয়েই ট্ৰাভাংকোৰৰ শেষ শাসক মহাৰাজ শ্ৰী চিত্ৰ তিৰুনাল বলাৰাম বৰ্মাক জন্ম দিছিল।<ref>Travancore State Manual Vol II by Velu Pillai page 706</ref><ref>{{cite news|title=The Queen, The Palace and The College: Sagas Untold - History of Maharani Sethu Lakshmi Bayi, the Lalindloch Palace and the College of Agriculture, Vellayani. |date=2023 |doi=10.5281/zenodo.8098563 |url=https://doi.org/10.5281/zenodo.8098563 |last1=Adarsh |first1=S. |last2=Chacko |first2=Arun |author3=Radhakrishnan A. G |last4=Noor Fidha P. K. |first4=V. }}</ref> একেবাৰে শেষৰটো দত্তক গ্ৰহণৰ ঘটনা ১৯৯৪ চনত ঘটিছিল। সেই সময়ত ৰাজকুমাৰী অশ্বথী তিৰুনাল গৌৰী লক্ষ্মী বাঈয়ে লেখা পাৰ্বতী বাঈ নামৰ এগৰাকী ৰাজকুমাৰীক দত্তক লৈছিল।<ref>{{cite news|newspaper=[[India Today]]|url=https://www.indiatoday.in/magazine/eyecatchers/story/19941215-lekha-varma-adopted-by-travancore-royal-family-becomes-heiress-to-its-millions-810004-1994-12-14|title=Heir unapparent – Lekha Varma, adopted by Travancore royal family, becomes heiress to its millions|access-date=2017-08-10}}</ref> বৰ্তমান তেওঁ ভাৰত আৰু বিদেশৰ মাজত যাতায়াত কৰি থাকে। ==উপাধি আৰু মৰ্যাদাত্ৰম== ৰাজপৰিয়ালৰ প্ৰতিজন সদস্যই দুটাকৈ নাম লাভ কৰে— এটা আনুষ্ঠানিক ব্যক্তিগত নাম আৰু আনটো তেওঁলোকৰ জন্মৰ ‘নক্ষত্ৰ’ বা ‘তিৰুনাল’ৰ সৈতে জড়িত নাম (যেনে: মহাৰাজ স্বতি তিৰুনাল ৰাম বৰ্মা)। [[File:Sree Padmanabhasevini Maharani Gowri Lakshmi Bayi.jpg|thumbnail|left| পঞ্জীভুক্ত কৰা অনুসৰি আযিল্যাম তিৰুনাল মহাৰাণী গৌৰী লক্ষ্মী বাঈ হৈছে ট্ৰাভাংকোৰৰ একমাত্ৰ ৰাণী, যিয়ে নিজৰ অধিকাৰত ৰাজ্য শাসন কৰিছিল। ]] [[File:Chithira Thirunal Balarama Varma.jpg|thumb|চিত্ৰ তিৰুনাল বলাৰাম বৰ্মা – ট্ৰাভাংকোৰৰ শেষ শাসক মহাৰাজ]] * ৰাজপৰিয়ালৰ আটাইতকৈ জ্যেষ্ঠ পুৰুষ সদস্য বা ‘বলিয়া থাম্পুৰান’জন হ’ল ৰাজপৰিয়ালৰ মুৰব্বী। আটিংগালৰ ৰাণীৰ গৰ্ভত নাৰী ধাৰাত জন্ম লোৱা এই জ্যেষ্ঠ পুৰুষজনেই— ''শ্ৰী পদ্মনাভদাস বাঞ্চি পালা (ব্যক্তিগত নাম) বৰ্মা কুলাশেখৰ পেৰুমাল কিৰীটাপতি মান্নে চুলতান মহাৰাজ ৰাজা ৰামৰাজা বাহাদুৰ, চামছেৰ জং, ট্ৰাভাংকোৰৰ মহাৰাজ'' উপাধিৰে ৰজা হয়। * যুৱৰাজ বা উত্তৰাধিকাৰীজনক ''মহাৰাজকুমাৰ (ব্যক্তিগত নাম) বৰ্মা, ট্ৰাভাংকোৰৰ এলিয়া ৰাজা'' বুলি জনা যায়। * ৰাজপৰিয়ালৰ আটাইতকৈ জ্যেষ্ঠা মহিলাগৰাকী হ’ল ‘আটিংগাল মুথা থাম্পুৰান’। তেওঁক ''শ্ৰী পদ্মনাভসেৱিনী বাঞ্চিধৰ্ম বৰ্ধিনী ৰাজা ৰাজেশ্বৰী মহাৰাণী (ব্যক্তিগত নাম) বাঈ, ট্ৰাভাংকোৰৰ জ্যেষ্ঠা মহাৰাণী'' বুলি জনা যায় আৰু তেওঁক ‘হাৰ হাইনেছ’ (Her Highness) সম্বোধন কৰা হয়। কনিষ্ঠা মহাৰাণীগৰাকী হ’ল ‘আটিংগাল এলায়া থাম্পুৰান’। যদি তেওঁ শাসনত থকা ৰাজকুমাৰৰ মাতৃ হয়, তেন্তে তেওঁক ''শ্ৰী পদ্মনাভসেবিনী বাঞ্চিপাল দ্যুমণি ৰাজা ৰাজেশ্বৰী মহাৰাণী (ব্যক্তিগত নাম) বাঈ, ট্ৰাভাংকোৰৰ কনিষ্ঠা মহাৰাণী'' বুলি জনা যায় আৰু তেওঁকো ‘হাৰ হাইনেছ’ বুলি সম্বোধন কৰা হয়। প্ৰথম ৰাজকুমাৰীগৰাকীক ‘কচু থাম্পুৰান’ বুলি জনা যায় আৰু তেওঁৰ সম্পূৰ্ণ উপাধিটো হ’ল ''(ব্যক্তিগত নাম) শ্ৰী পদ্মনাভসেবিনী বাঞ্চিধৰ্ম বৰ্ধিনী আটিংগাল কচু থাম্পুৰান''। * জ্যেষ্ঠা আৰু কনিষ্ঠা মহাৰাণীৰ স্বামীসকলক ক্ৰমে ''বলিয়া কোয়ী থাম্পুৰান'' আৰু ''কচু কোয়ী থাম্পুৰান'' বুলি জনা যায়। তেওঁলোকক শাসকীয় পৰিয়ালৰ সৈতে ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্ক থকা চাৰি বা পাঁচটা ৰাজপৰিয়ালৰ (বা ‘প্ৰাসাদ’) পৰা বাছনি কৰা হৈছিল। মহাৰাণী ভৰণী তিৰুনাল লক্ষ্মী বাঈৰ স্বামী কেৰালা বৰ্মা বলিয়া কোইল থাম্পুৰান আৰু মহাৰাণী কাৰ্তিক তিৰুনাল লক্ষ্মী বাঈৰ স্বামী কৰ্নেল জি. ভি. ৰাজাই নিজা প্ৰচেষ্টাৰে বিখ্যাত হৈ পৰিছিল। * মহাৰাজসকলৰ পত্নীসকল সাধাৰণতে আম্মাভেডু বংশৰ নায়াৰ সম্প্ৰদায়ৰ মহিলা আছিল। সেইবাবেই তেওঁলোকক অভিজাত শ্ৰেণীৰ বুলি গণ্য কৰা হৈছিল, ৰাজকীয় শ্ৰেণীৰ নহয়। তেওঁলোকক আম্মাচ্চী পনপিল্লাই আম্মা বুলি জনা গৈছিল আৰু তেওঁলোকে ''(মাতৃৰ ঘৰৰ নাম) আম্মাচ্চী পনপিল্লাই আম্মা শ্ৰীমতী (ব্যক্তিগত নাম) পিল্লাই'' উপাধি লাভ কৰিছিল। মাৰুমাক্কথায়াম আইন অক্ষুণ্ণ ৰাখিবলৈ মহাৰাজসকলক কেৱল ‘মৰ্গনেটিক’ (অসমান মৰ্যাদাৰ বিবাহ) বিবাহৰহে অনুমতি দিয়া হৈছিল। মাৰুমাক্কথায়াম আইন অনুসৰি ট্ৰাভাংকোৰৰ মহাৰাজসকলৰ সন্তানসকলে সিংহাসনৰ উত্তৰাধিকাৰী হ’ব নোৱাৰিছিল। কাৰণ তেওঁলোক তেওঁলোকৰ নায়াৰ মাতৃৰ পৰিয়ালৰ অন্তৰ্গত আছিল আৰু তেওঁলোক ৰাজকীয় শ্ৰেণীৰ নাছিল। ইয়াৰ পৰিৱৰ্তে তেওঁলোকে এক অভিজাত উপাধিহে লাভ কৰিছিল, যাৰ নাম আছিল ''থাম্পী আৰু কচাম্মা''। শাসকীয় ৰজাসকলৰ পুত্ৰসকলক ''শ্ৰী (মাতৃৰ ঘৰৰ নাম) (ব্যক্তিগত নাম) চেম্পকৰমন থাম্পী'' বুলি জনা গৈছিল। ৰজাসকলৰ জীয়ৰীসকলক ''(মাতৃৰ ঘৰৰ নাম) আম্মাভেটিল শ্ৰীমতী (ব্যক্তিগত নাম) পিল্লাই কচাম্মা'' বুলি জনা গৈছিল। আম্মাচ্চীসকলৰ বংশধৰসকলে থানকাচ্চী (মহিলা) আৰু থাম্পী (পুৰুষ) উপাধি পাইছিল।<ref>{{cite book|last=Dr. Ivy Peter|first=Dr. D. Peter|title=Liberation of the Oppressed a Continuous Struggle- A Case Study (since 1822 A.D)|date=November 2009|publisher=Kanyakumari Institute of Development Studies|location=Nagercoil|pages=24–26}}</ref> ===উত্তৰাধিকাৰী আৰু উত্তৰাধিকাৰৰ ধাৰা=== ট্ৰাভাংকোৰ ৰাজপৰিয়ালে মাৰুমাক্কথায়াম অনুসৰণ কৰে। মাৰুমাক্কথায়াম শাসকজনৰ ভগ্নীৰ সন্তানৰ জৰিয়তে উত্তৰাধিকাৰ লাভ কৰা এটা মাতৃতান্ত্ৰিক ব্যৱস্থা।<ref>Cultural Heritage of Kerala By A. Sreedhara Menon : "The Marumakkathayam system was followed till recently by several Hindu communities like the Kshatriyus, Ambalavasis and Nairs....succession in the Travancore and Cochin royal families took place in the female line, the eldest male member ascending the throne."</ref><ref>{{cite book|last=Sreedhara Menon|first=A.|title=Cultural Heritage of Kerala|date=1978|publisher=DCBooks|location=Kottayam, Kerala|pages=233–234}}</ref> ট্ৰাভাংকোৰৰ শেষ শাসক মহাৰাজজন আছিল চিত্ৰ তিৰুনাল বলাৰাম বৰ্মা। ১৯৯১ চনৰ ২০ জুলাইত তেওঁৰ ষ্ট্ৰোক হৈ মৃত্যু হৈছিল। তেওঁৰ কনিষ্ঠ ভাতৃ উত্ৰাডম তিৰুনাল মাৰ্তণ্ড বৰ্মাৰ ২০১৩ চনৰ ১৬ ডিচেম্বৰৰ পুৱা এটি ব্যক্তিগত চিকিৎসালয়ত মৃত্যু হয়। তেওঁৰ পিছত মহাৰাণী কাৰ্তিক তিৰুনাল লক্ষ্মী বাঈ আৰু জি. ভি. ৰাজাৰ পুত্ৰ মূলম তিৰুনাল ৰাম বৰ্মাই উত্তৰাধিকাৰী হিচাপে কাৰ্যভাৰ গ্ৰহণ কৰে। ৰাজপৰিয়ালৰ এজন সদস্যৰ বিৱৰণ অনুসৰি, পৰৱৰ্তী উত্তৰাধিকাৰৰ শাৰীত থাকিব তেওঁৰ সতি-সন্ততি [[বেংগালুৰু]] শাখাৰ ট্ৰাভাংকোৰৰ ৰাজকুমাৰী উত্ৰম তিৰুনাল ললিতাম্বা বাঈৰ (মহাৰাণী পূৰাডম তিৰুনাল সেথু লক্ষ্মী বাঈৰ কন্যা) পুত্ৰ ৰেৱতী তিৰুনাল বালগোপাল বৰ্মা আৰু ট্ৰাভাংকোৰ শাখাৰ ৰাজকুমাৰ ৰবি, ৰাজকুমাৰ ৰঘু আৰু ৰাজকুমাৰ আদিত্য।<ref>New Light on Swathi Thirunal, Dr. R. P. Raja a nephew of Maharani Sethu Parvathi of Travancore, Centre for Interdisciplinary Studies 2006</ref> ==বিবাহ আৰু অন্যান্য ৰীতি-নীতি== ৰাজকুমাৰীসকলৰ বিবাহক ‘পল্লীকেট্টু’ বুলি জনা যায়।<ref>{{cite web|url=http://www.mayyam.com/hub/viewtopic.php?p=1412646 |title=Maharani Passed Away |publisher=Mayyam.com |date=8 June 2008 |access-date=2012-03-09}}</ref> ===মহাদান অনুষ্ঠানৰ অৱসান=== [[File:Marthanda Vurmah Maha Rajah entering the Golden Tub.png|thumb|হিৰণ্যগৰ্ভ অনুষ্ঠানৰ সময়ত মাৰ্তণ্ড বৰ্মাই সোণৰ পাত্ৰত প্ৰৱেশ কৰিছে]] [[File:Marthanda Vurmah Maha Raja Performing Thulapurusha Danum.png|thumb|left|তুলাপুৰুষ দানম অনুষ্ঠান সম্পন্ন কৰা অৱস্থাত মাৰ্তণ্ড বৰ্মা]] ট্ৰাভাংকোৰৰ প্ৰাক্তন ৰাজপৰিয়ালটো মূলতঃ [[নায়াৰ]] সম্প্ৰদায়ৰ আছিল।<ref>{{cite news |last1=Pillai |first1=Manu S |title=Of cows, courts and princes |url=https://www.thehindu.com/features/magazine/Of-cows-courts-and-princes/article14630727.ece |work=The Hindu |date=10 September 2016 |access-date=4 October 2019}}</ref> তেওঁলোকে ছেৰা উপাধি লাভ কৰিবলৈ ছেৰা বংশৰ ধাৰা গ্ৰহণ কৰিছিল। তেওঁলোকে মাজে-মাজে ১৬টা মহাদান (মহৎ দানশীল কাৰ্য) সম্পন্ন কৰিছিল। ইয়াৰ ভিতৰত আছিল হিৰণ্য-গৰ্ভা, হিৰণ্য-কামধেনু আৰু হিৰণ্যাশ্বৰতা। এই অনুষ্ঠানবোৰত হাজাৰ হাজাৰ [[ব্ৰাহ্মণ|ব্ৰাহ্মণক]] বহুমূলীয়া উপহাৰ দিয়াৰ উপৰি প্ৰত্যেককে ন্যূনতম ১ কাজাঞ্চ (৭৮.৬৫ গ্ৰাম) সোণ প্ৰদান কৰা হৈছিল। ইয়াৰ মূল উদ্দেশ্য আছিল যাতে মহাৰাজজনক (ৰাজপৰিয়ালৰ আন সদস্যসকলক বাদ দি) এজন ধৰ্মীয়ভাৱে বৈধ শাসক বুলি গণ্য কৰিব পৰা যায়। কেৰালাত বৰ্ণ ব্যৱস্থাৰ পথ-প্ৰদৰ্শক ব্ৰাহ্মণসকলে সামৰিক কৰ্তব্য আৰু সুৰক্ষাৰ বাবে শূদ্ৰসকলক নিযুক্তি দিছিল। কাৰণ ভাৰতৰ উত্তৰ প্ৰান্তৰ দৰে কেৰালাত চাৰিমুখীয়া বৰ্ণ ব্যৱস্থা নাছিল। লগতে তাত সুৰক্ষা বা নেতৃত্বৰ বাবে কোনো ক্ষত্ৰিয় বা সামৰিক গোটো নাছিল। বৰ্ণৰফালৰপৰা মহাৰাজ আৰু তেওঁৰ পৰিয়ালটো আছিল ‘কিৰ্যাথিল নায়াৰ’ অৰ্থাৎ সামৰিক কৰ্তব্য পালন কৰা ‘সৎ শূদ্ৰ’। তেওঁলোক কোনো [[ক্ষত্ৰিয়]] নাছিল। ব্ৰাহ্মণসকলৰপৰা ধৰ্মীয় স্বীকৃতি লাভ কৰিবলৈ তেওঁলোকে হিৰণ্যগৰ্ভম (যাৰ আক্ষৰিক অৰ্থ হৈছে সোণৰ কণীৰপৰা পুনৰ জন্ম লোৱা) আৰু তুলাপুৰুষ দানম বা তুলাভাৰম (য’ত মহাৰাজৰ শৰীৰৰ ওজনৰ সৈতে মিলাই সোণ, ঐশ্বৰ্য আৰু উপহাৰসমূহ তুলাচনীত ওজন কৰা হৈছিল আৰু পুৰোহিতসকলক দান কৰা হৈছিল) নামৰ এটা প্ৰতীকী পুনৰ জন্মৰ অনুষ্ঠানৰ মাজেৰে যাবলগীয়া হৈছিল। এই ৰীতি-নীতিসমূহ সম্পন্ন হোৱাৰ পিছত ব্ৰাহ্মণসকলে শাসকজনক বৈধ বুলি গণ্য কৰিছিল। কেৱল তেনে মহাৰাজহে পৰম্পৰাগতভাৱে লগুন পৰিধান কৰাৰ যোগ্য বিবেচিত হৈছিল।<ref name="ASo00">''A Social History of India'' – (Ashish Publishing House: {{ISBN|81-7648-170-X}} / {{ISBN|81-7648-170-X}}, Jan 2000).</ref> <ref>{{Cite book |last=Pillai |first=Manu S. |url=https://books.google.co.in/books?id=j32PDQAAQBAJ&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false |title=The Ivory Throne: Chronicles of the House of Travancore |date=2016-01-22 |publisher=Harper Collins |isbn=978-93-5177-643-7 |language=nl}}</ref><ref>{{Cite web |title=ഹിരണ്യഗര്‍ഭച്ചടങ്ങിന് ഡച്ചുകാരോട് ചോദിച്ചത് 10,000 കഴിഞ്ച് സ്വര്‍ണം KERALAM Paramparyam - Mathrubhumi Special |url=http://www.mathrubhumi.com/paramparyam/story.php?id=230343 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140224230755/http://www.mathrubhumi.com/paramparyam/story.php?id=230343 |archive-date=2014-02-24 |access-date=2026-05-02 |website=www.mathrubhumi.com |archivedate=2014-02-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140224230755/http://www.mathrubhumi.com/paramparyam/story.php?id=230343 |deadurl=yes }}</ref> ১৮৪৮ চনত ব্ৰিটিছ ভাৰতৰ তদানীন্তন গভৰ্ণৰ জেনেৰেল মাৰ্কুছ অব ডেলহাউছীয়ে জানিব পাৰিছিল যে শাসকসকলৰ এই মহাদানসমূহৰ বাবেই ট্ৰাভাংকোৰৰ আৰ্থিক অৱস্থা অত্যন্ত শোচনীয় হৈ পৰিছিল।<ref name="Adm88">Sadasivan, S.N., 1988, ''Administration and social development in Kerala: A study in administrative sociology'', New Delhi, Indian Institute of Public Administration</ref> লৰ্ড ডেলহাউছীয়ে মাদ্ৰাজ প্ৰেছিডেন্সীৰ গভৰ্ণৰ লৰ্ড হেৰিছক নিৰ্দেশ দিছিল যে ট্ৰাভাংকোৰৰ তৎকালীন ৰজা মাৰ্তণ্ড বৰ্মাই (উত্ৰাম তিৰুনাল ১৮৪৭–৬০) যদি এই প্ৰথা বন্ধ নকৰে, তেন্তে মাদ্ৰাজ প্ৰেছিডেন্সীয়ে তেওঁৰ ৰাজ্যৰ শাসনভাৱ নিজৰ হাতলৈ ল’ব। ইয়াৰ পিছৰেপৰা মহাদানৰ এই প্ৰথা বন্ধ হৈ পৰে। শ্ৰী মূলম তিৰুনালকে ধৰি ট্ৰাভাংকোৰৰ সকলো ৰজাই ‘হিৰণ্যগৰ্ভম’ আৰু ‘তুলাপুৰুষদানম’ অনুষ্ঠান পাতিছিল। মহাৰাজ চিত্ৰ তিৰুনাল বলাৰাম বৰ্মা আছিল ট্ৰাভাংকোৰৰ একমাত্ৰ ৰজা, যিয়ে ‘হিৰণ্যগৰ্ভম’ বা ‘তুলাপুৰুষদানম’ অনুষ্ঠান পতা নাছিল। কাৰণ তেওঁ এইবোৰক অত্যন্ত ব্যয়-বহুল অনুষ্ঠান বুলি গণ্য কৰিছিল। ইয়াৰ ফলত তেওঁ এগৰাকী নায়াৰ হৈয়েই ৰৈছিল।<ref>{{cite web|url=http://www.mathrubhumi.com/paramparyam/story.php?id=230343|title=ഹിരണ്യഗര്‍ഭച്ചടങ്ങിന് ഡച്ചുകാരോട് ചോദിച്ചത് 10,000 കഴിഞ്ച് സ്വര്‍ണം KERALAM Paramparyam - Mathrubhumi Special|access-date=2014-02-20|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140224230755/http://www.mathrubhumi.com/paramparyam/story.php?id=230343|archive-date=24 February 2014|df=dmy-all|archivedate=2014-02-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140224230755/http://www.mathrubhumi.com/paramparyam/story.php?id=230343|deadurl=yes}}</ref> ==পৰিয়ালৰ সদস্যসকল== [[File:Prince Ashwathi Thirunal Rama Varma.jpg|thumb|ৰাজকুমাৰ অশ্বথী তিৰুনাল ৰাম বৰ্মা এগৰাকী প্ৰসিদ্ধ ভাৰতীয় শাস্ত্ৰীয় সংগীতজ্ঞ, কণ্ঠশিল্পী, বীণা বাদক আৰু লেখক। ]] উত্ৰাডম তিৰুনাল মাৰ্তণ্ড বৰ্মা কায়ামকুলামৰ আম্মাচ্চী পনপিল্লাই আম্মা শ্ৰীমতী ৰাধাদেৱী পন্দালাইক (মাদ্ৰাজৰ লেফটেনেণ্ট-কৰ্ণেল কৃষ্ণন গোপীনাথন পন্দালাইৰ কন্যা) বিবাহ কৰাইছিল। তেওঁলোকৰ এজন পুত্ৰ অনন্তপদ্মনাভন থাম্পী আৰু এগৰাকী জীয়ৰী পাৰ্বতীদেৱী কচাম্মা আছে। ২০১৩ চনৰ ১৬ ডিচেম্বৰত মৃত্যু হোৱাৰ পূৰ্বলৈকে তেওঁ ত্ৰিবান্দ্ৰমৰ পট্টম প্ৰাসাদত বাস কৰিছিল।<ref>{{cite news|title=Sree Uthradom Thirunal Marthanda Varma – obituary|url=https://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/10528924/Sree-Uthradom-Thirunal-Marthanda-Varma-obituary.html|newspaper=[[The Daily Telegraph]]|access-date=28 November 2014|date=19 December 2013}}</ref><ref>{{cite news|title=An Avid Shutterbug, Driving Enthusiast, Sanskrit Scholar|url=http://www.newindianexpress.com/states/kerala/An-Avid-Shutterbug-Driving-Enthusiast-Sanskrit-Scholar/2013/12/17/article1949554.ece|archive-url=https://web.archive.org/web/20140112053545/http://www.newindianexpress.com/states/kerala/An-Avid-Shutterbug-Driving-Enthusiast-Sanskrit-Scholar/2013/12/17/article1949554.ece|url-status=dead|archive-date=12 January 2014|agency=Express News Service|date=17 December 2013|work=The New Indian Express|access-date=13 August 2026|archivedate=12 January 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140112053545/http://www.newindianexpress.com/states/kerala/An-Avid-Shutterbug-Driving-Enthusiast-Sanskrit-Scholar/2013/12/17/article1949554.ece|deadurl=yes}}</ref> ট্ৰাভাংকোৰ ৰাজপৰিয়ালৰ বৰ্তমানৰ মুৰব্বী হৈছে শ্ৰী পদ্মনাভদাস শ্ৰী মূলম তিৰুনাল ৰাম বৰ্মা। তেওঁৰ জন্ম ১৯৪৯ চনৰ ১২ জুনত [[কৌডিয়াৰ প্ৰাসাদ]]ত হৈছিল। তেওঁ মহাৰাণী কাৰ্তিক তিৰুনাল লক্ষ্মী বাঈ আৰু পুঞ্জাৰ প্ৰাসাদৰ লেফটেনেণ্ট-কৰ্ণেল পি.আৰ. গোদাবৰ্মা ৰাজাৰ কনিষ্ঠ পুত্ৰ আছিল। ১৯৯১ চনৰ ২০ জুলাইত মহাৰাজ শ্ৰী চিত্ৰ তিৰুনাল বলাৰাম বৰ্মাৰ মৃত্যুৰ পাছত তেওঁ নামত যুৱৰাজ বা ‘এলিয়া ৰাজা’ হয়। মূলম তিৰুনাল ৰাম বৰ্মা ত্ৰিবান্দ্ৰমৰ মাৰ ইভানিঅ’ছ কলেজৰপৰা পদাৰ্থ বিজ্ঞানৰ স্নাতক আৰু তেওঁ লণ্ডনত ব্যৱসায় পৰিচালনাও অধ্যয়ন কৰিছিল। শিক্ষা সমাপ্ত কৰি তেওঁ ১৯৭১ চনত মাংগালোৰৰ এচপিনৱাল এণ্ড কোম্পানী লিমিটেডত যোগদান কৰে। তেওঁ তাত এগৰাকী পৰামৰ্শদাতা আৰু বিভিন্ন কাৰ্যবাহী পদত কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল। যেনে— ২০০৪–২০০৫ চনত অতিৰিক্ত সঞ্চালক, ২০০৫–২০০৭ চনত পৰিকল্পনা সঞ্চালক, ২০০৫ চনৰপৰা এচপিনৱাল এণ্ড কোম্পানী (ট্ৰাভাংকোৰ) লিমিটেডৰ কাৰ্যবাহী সঞ্চালক, ২০০৫ চনৰপৰা এচপিনৱাল প্ৰমাতা গোটৰ সদস্য আৰু ২০০৮ চনৰপৰা মাংগালোৰৰ এচপিনৱাল এণ্ড কোম্পানী লিমিটেডৰ পৰিচালন সঞ্চালক। ১৯৭৬ চনত তেওঁ কিলিমানুৰ প্ৰাসাদৰ আম্মাচ্চী পনপিল্লাই আম্মা শ্ৰীমতী ৰেমা বৰ্মাক বিবাহ কৰায় যদিও ২০০২ চনত তেওঁলোকৰ বিবাহ বিচ্ছেদ হয়।<ref>Prince Adithya Varma, son of Raja Raja Varma and Gauri Lekshmi Bhayi, witnessed a wedding at the Palace when he was 5-year-old. It was the Prince's uncle Ramavarma's marriage.</ref><ref>{{cite web|last1=Street|first1=Wedding|title=Royal Wedding|url=http://www.weddingstreet.in/royal.htm|website=Wedding Street|access-date=24 November 2014|archive-date=2 December 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141202054639/http://www.weddingstreet.in/royal.htm|url-status=dead|archivedate=2 December 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141202054639/http://www.weddingstreet.in/royal.htm|deadurl=yes}}</ref> ৰাজকুমাৰী অশ্বথী তিৰুনাল গৌৰী লক্ষ্মী বাঈৰ বিবাহ তিৰুৱাল্লাৰ পালিক্কৰা ৱেষ্ট প্ৰাসাদৰ প্ৰয়াত শ্ৰী সুকুমাৰন ৰাজা ৰাজা বৰ্মাৰ সৈতে হৈছিল। ২০০৫ চনৰ ৩০ ডিচেম্বৰত কেৰালাৰ ওচিৰা জিলা চিকিৎসালয়ত এটা মটৰ গাড়ী দুৰ্ঘটনাত পতিত হৈ তেওঁৰ মৃত্যু হয়। এই দম্পতীহালৰ তিনিটি সন্তান আছে— ৰাজকুমাৰ পূৰুৰুত্তাটী তিৰুনাল মাৰ্তণ্ড বৰ্মা, ৰাজকুমাৰ অবিট্টম তিৰুনাল আদিত্য বৰ্মা আৰু ৰাজকুমাৰী ভৰণী তিৰুনাল লেখা পাৰ্বতী বাঈ (দত্তক)। ৰাজকুমাৰ পূৰুৰুত্তাটী তিৰুনাল মাৰ্তণ্ড বৰ্মাই আম্মাচ্চী পনপিল্লাই আম্মা শ্ৰীমতী গোপিকা নায়াৰক অৰ্থাৎ কালাইমামণি গোপিকা মাৰ্তণ্ড বৰ্মা বা গোপিকা বৰ্মাক বিবাহ কৰাইছিল। তেওঁ এগৰাকী [[মোহিনীঅট্টম]] নৃত্যশিল্পী হোৱাৰ লগতে দাস্য নৃত্য বিদ্যালয়ৰ পৰিচালিকা আৰু চেন্নাইৰ এবিলিটি ফাউণ্ডেশ্যনৰ উপদেষ্টা বোৰ্ডৰ সদস্য। তেওঁলোকৰ এজন পুত্ৰ শ্ৰী বিষ্ণু থাম্পী আছে। ৰাজকুমাৰ অবিট্টম তিৰুনাল আদিত্য বৰ্মাই ২০০০ চনত কত্তায়মৰ মাৰিয়াপল্লী প্ৰাসাদৰ শ্ৰীমতী ৰেশ্মী বৰ্মাক বিবাহ কৰায়।<ref>"The SRIPADMANABHA Royal Indoor Courts is a dream come true as far as I'm concerned. My wife Reshmi who hails from Mariapalli Palace, Kottayam"- SRIPADMANABHA Royal Indoor Courts, by Prince Aditya Varma</ref> [[ভাৰতৰ সংবিধান|ভাৰতৰ ২৬ নং সাংবিধানিক সংশোধনী]]ৰ জৰিয়তে প্ৰাক্তন [[দেশীয় ৰাজ্য]]সমূহৰ মহাৰাজসকলৰ শাসকীয় মৰ্যাদা সমাপ্ত কৰা হয়। লগতে তেওঁলোকৰ প্ৰিভী পাৰ্চ লাভ কৰাৰ অধিকাৰ আৰু যিকোনো বিশেষ প্ৰশাসনিক কৰ্তৃত্ব বিলুপ্ত কৰা হয়। অৱশ্যে ১৯৪৭ চনত ভাৰত চৰকাৰ আৰু ৰজাসকলৰ মাজত স্বাক্ষৰিত চুক্তিৰ অন্যান্য চৰ্তসমূহ আইনীভাৱে এতিয়াও বাহাল আছে। ১৯৫৬ চনলৈকে চিত্ৰ তিৰুনাল বলাৰাম বৰ্মাই তিৰু-কোচিৰ ‘ৰাজপ্ৰমুখ’ হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল। পিছত ১৯৭১ চনত পৰিয়ালে তেওঁলোকৰ প্ৰিভী পাৰ্চ আৰু অন্যান্য বিশেষাধিকাৰ হেৰুৱায়। কিন্তু [[পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰ|শ্ৰী পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰ]]ত থকা পৰিয়ালটোৰ অধিকাৰক সন্মান জনোৱা হয়। বৰ্তমান পৰিয়ালৰ মুৰব্বী শ্ৰী পদ্মনাভদাস শ্ৰী মূলম তিৰুনাল ৰাম বৰ্মাই ট্ৰাভাংকোৰৰ নাম থকা মহাৰাজ আৰু ত্ৰিবান্দ্ৰমৰ [[পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰ|শ্ৰী পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰ]]ৰ ন্যাসৰক্ষী হিচাপে মন্দিৰৰ প্ৰতি থকা নিজৰ কৰ্তব্য পালন কৰি আহিছে, যদিও মন্দিৰৰ প্ৰশাসনত তেওঁৰ কোনো ভূমিকা নাই।<ref>{{Cite web | archive-url=https://web.archive.org/web/20080916193910/http://www.hinduonnet.com/thehindu/mag/2003/03/30/stories/2003033000700700.htm | archive-date=2008-09-16 | title=Royal vignettes: Travancore - Simplicity graces this House | url=http://www.hinduonnet.com/thehindu/mag/2003/03/30/stories/2003033000700700.htm | access-date=2026-08-13 | archivedate=2008-09-16 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20080916193910/http://www.hinduonnet.com/thehindu/mag/2003/03/30/stories/2003033000700700.htm | deadurl=yes }}</ref> ==ৰাজপ্ৰাসাদসমূহ== ১৯৭১ চনৰ সাংবিধানিক সংশোধনীৰ পিছত, ৰাজপৰিয়ালৰ সা-সম্পত্তিসমূহ ভাগ কৰা হয়। এইসমূহ মহাৰাণী সেথু লক্ষ্মী বাঈ আৰু মহাৰাণী সেথু পাৰ্বতী বাঈৰ শাখাৰ মাজত দুটা সমান ভাগত বিভক্ত কৰা হৈছিল। অৱশ্যে পূজাপুৰাত অৱস্থিত স্যাটেলমণ্ড প্ৰাসাদৰ মালিকীস্বত্বক লৈ সেথু লক্ষ্মী বাঈৰ নাতি বালগোপাল বৰ্মা আৰু মহাৰাজ শ্ৰী চিত্ৰ তিৰুনাল বলাৰাম বৰ্মাৰ মাজত কিছুমান আইনী বিবাদ চলি আছিল। এই সন্দৰ্ভত [[ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়|ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়ে]] প্ৰদান কৰা ৰায় অনুসৰি, সম্পত্তি বিভাজনৰ চৰ্তসমূহ ৰাজপৰিয়ালৰ দুয়োটা শাখাৰ সকলো সদস্যই গ্ৰহণ কৰিছিল। কিন্তু পিছত বালগোপাল বৰ্মাই (ৰেৱতী নল), যি সম্পত্তি বিভাজনৰ সময়ত নাবালক আছিল, অভিযোগ কৰে যে শ্ৰী চিত্ৰ তিৰুনালে বেআইনীভাৱে পূজাপূৰা স্যাটেলমণ্ড প্ৰাসাদ সম্পত্তিটো কাঢ়ি লৈছিল, যিটো আচলতে তেওঁৰ আইতাক সেথু লক্ষ্মী বাঈৰ আছিল। শ্ৰী চিত্ৰ তিৰুনালে ১৯৭৪ চনত এখন নতুন চিকিৎসা কেন্দ্ৰ নিৰ্মাণ কৰিবলৈ এই প্ৰাসাদটো কেৰালা চৰকাৰক দান কৰিছিল, যিটো বৰ্তমানৰ বিখ্যাত শ্ৰী চিত্ৰ তিৰুনাল ইনষ্টিটিউট ফৰ মেডিকেল ছায়েন্সেছ এণ্ড টেকন’লজী। বালগোপাল বৰ্মাই (ৰেৱতী নল) এইবুলিও অভিযোগ কৰিছিল যে শ্ৰী চিত্ৰ তিৰুনালে আটিংগালৰ জ্যেষ্ঠা ৰাণী হিচাপে সেথু লক্ষ্মী বাঈৰ থকা পৰম্পৰাগত অধিকাৰসমূহো বেআইনীভাৱে কাঢ়ি লৈছিল। ন্যায়ালয়ে ১৯৯১ চনত চূড়ান্ত ৰায়দান কৰাৰ সময়ত এই যুক্তিও খাৰিজ কৰে। ৩০-ৰ দশকত সেথু লক্ষ্মী বাঈৰ গোচৰটো তদানীন্তন ভাৰতৰ ভাইচৰয়ৰ ওচৰত দাখিল কৰা হৈছিল যদিও তেওঁ ইয়াক খাৰিজ কৰিছিল। কাৰণ ট্ৰাভাংকোৰৰ প্ৰাক্তন মহাৰাজ অনিঝাম তিৰুনাল মাৰ্তণ্ড বৰ্মাই ১৮ শতিকাতে আটিংগালৰ ৰাণীসকলৰ সকলো ক্ষমতা কৰ্তন কৰিছিল। ৰেৱতী নল বালগোপাল বৰ্মাই তেওঁৰ এই আপত্তি প্ৰথমে কেৰালাৰ উচ্চ ন্যায়ালয়লৈ আৰু পিছলৈ [[ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়|ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়]]লৈ লৈ গৈছিল। অৱশ্যে দুয়োখন আদালততে ৰায়দান শ্ৰী চিত্ৰ তিৰুনালৰ সপক্ষে আহে আৰু আবেদনকাৰী ৰেৱতী নলৰ গোচৰটো ১৯৯১ চনত ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ চূড়ান্ত ৰায়ৰদ্বাৰা খাৰিজ কৰা হয়।<ref name="Supreme Court" /> মহাৰাজই ত্ৰিবান্দ্ৰমৰ '''শ্ৰী চিত্ৰ তিৰুনাল ইনষ্টিটিউট ফৰ মেডিকেল ছায়েন্সেছ এণ্ড টেকন’লজী''' গঠনৰ বাবে এই ‘স্যাটেলমণ্ড প্ৰাসাদ’ দান কৰিছিল।<ref>{{cite web|url=http://www.sctimst.ac.in/About%20SCTIMST/Organisation/Biomedical%20Technology%20Wing/|title=Biomedical Technology Wing|website=Sctimst.ac.in|access-date=2017-08-10}}</ref> ১৯৯১ চনত [[ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়|ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়]]ৰ চূড়ান্ত ৰায়দানৰ পিছত মহাৰাজ শ্ৰী চিত্ৰ তিৰুনালে এই গোচৰত জয়লাভ কৰে।<ref name="Supreme Court" /> বৰ্তমান কেৱল সেথু পাৰ্বতী বাঈৰ বংশধৰসকলেহে কৌডিয়াৰ প্ৰাসাদত বাস কৰে, কিয়নো এইটো তেওঁৰ আইনী উত্তৰাধিকাৰী আৰু তেওঁলোকৰ বংশধৰসকলৰ সম্পত্তি। তেওঁলোক সকলোৱে [[ত্ৰিবান্দ্ৰম]]ত (তিৰুৱনন্তপুৰম) বাস কৰে আৰু তেওঁলোকেই তেওঁলোকৰ প্ৰাচীন ৰাজবংশৰ পৰম্পৰা আৰু ৰীতি-নীতিসমূহ জীয়াই ৰাখিছে, যাৰ ভিতৰত বিখ্যাত [[পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰ|শ্ৰী পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰ]]ৰ চোৱা-চিতাও অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="The Deccan Chronicle News Web">{{cite web|newspaper=[[The Deccan Chronicle]]|url=http://www.deccanchronicle.com/140103/news-current-affairs/article/moolam-thirunal-anointed-head-travancore-royal-house|archive-url=https://web.archive.org/web/20140104063512/http://deccanchronicle.com/140103/news-current-affairs/article/moolam-thirunal-anointed-head-travancore-royal-house|url-status=dead|archive-date=4 January 2014|title=Moolam Thirunal anointed as head of Travancore royal house|date=3 January 2014|access-date=13 August 2026|archivedate=4 January 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140104063512/http://deccanchronicle.com/140103/news-current-affairs/article/moolam-thirunal-anointed-head-travancore-royal-house|deadurl=yes}}</ref><ref name="The Hindu News Website">{{cite news |date=4 January 2013 |title=Moolam Tirunal Rama Varma is Travancore royal family head |url=http://www.thehindu.com/news/national/kerala/moolam-tirunal-rama-varma-is-travancore-royal-family-head/article5536401.ece |access-date=2014-01-13 |newspaper=[[The Hindu]] |location=Chennai, India}}</ref> {{Gallery |width=160 | height=170 |align=center |File:Padmanabhapuram 4a.JPG |[[পদ্মনাভপুৰম প্ৰাসাদ]] |File:Palace of Trivandrum.jpg |[[কৌডিয়াৰ প্ৰাসাদ]], সেথু পাৰ্বতী বাঈৰ বংশধৰসকলৰ বাসস্থান |File:Koyikkal palace.jpg |[[কায়িক্কল প্ৰাসাদ]] |File:A. Bhakti Vilas 0.jpg |[[ভক্তি বিলাস]] |File:Kanakakkunnu-palace-trivandrum.jpg |[[কনকাকুন্নু প্ৰাসাদ]] |File:Krishnapuram Palace.jpg |[[কৃষ্ণপুৰম প্ৰাসাদ]] |File:Aluva palace.jpg |[[অলুৱা প্ৰাসাদ]] |File:Residence of the Maharaja of Travancore at Thevalli in Quilon.jpg |[[থেভেল্লী প্ৰাসাদ]] |File:0507-KuthiraMalika-Dinakarr.jpg |[[কুথিৰামালিকা|কুথিৰামালিকা প্ৰাসাদ]] |File:Kovalam Palace Exterior - Dusk Opt.1 - Copy-min.jpg |[[হালচিয়ন দুৰ্গ|কোৱালম কট্টাৰম]] }} ==ট্ৰাভাংকোৰৰ মহাৰাজসকলৰ তালিকা== [[File:De Lannoy Surrender.JPG|thumb|ডাচ সেনাধ্যক্ষ ডি লেনয়ে কোলাচেলৰ যুদ্ধত ৰজা অনিঝাম তিৰুনাল বীৰবালা মাৰ্তণ্ড বৰ্মাৰ (ট্ৰাভাংকোৰ ৰাজ্যৰ প্ৰতিষ্ঠাপক) ওচৰত আত্মসমৰ্পণ কৰিছে। পদ্মনাভপুৰম প্ৰাসাদত থকা চিত্ৰণ। ]] #অনিঝাম তিৰুনাল বীৰবালা মাৰ্তণ্ড বৰ্মা ১৭২৯–১৭৫৮ #কাৰ্তিক তিৰুনাল ৰাম বৰ্মা (ধৰ্ম ৰাজা) ১৭৫৮–১৭৯৮ #অবিট্টম তিৰুনাল বলাৰাম বৰ্মা ১৭৯৮–১৮১০ #গৌৰী লক্ষ্মী বাঈ ১৮১০–১৮১৫ (পুত্ৰ সন্তানৰ জন্মলৈকে শাসনভাৰ লৈছিল, ১৮১০–১৩; তেওঁৰ নৱজাত পুত্ৰৰ হৈ ৰাজপ্ৰতিনিধি বা ৰিজেণ্ট, ১৮১৩–১৮১৫) #*গৌৰী পাৰ্বতী বাঈ (ভাগিনৰ হৈ ৰাজপ্ৰতিনিধি) ১৮১৫–১৮২৯ #স্বতি তিৰুনাল ৰাম বৰ্মা ১৮২৯–১৮৪৬ (১৮১৩ চনত জন্মৰেপৰা ৰজা, ১৮১৫ চনত অভিষেক হৈছিল, ১৮২৯ চনৰপৰা ১৮৪৬ চনলৈ শাসন কৰিছিল) #উত্ত্ৰম তিৰুনাল মাৰ্তণ্ড বৰ্মা ১৮৪৬–১৮৬০ #আযিল্যাম তিৰুনাল ৰাম বৰ্মা ১৮show–১৮৮০ #বিশাখম তিৰুনাল ৰাম বৰ্মা ১৮৮০–১৮৮৫ #শ্ৰী মূলম তিৰুনাল ৰাম বৰ্মা ১৮৮৫–১৯২৪ #*সেথু লক্ষ্মী বাঈ (ভাগিনৰ হৈ ৰাজপ্ৰতিনিধি) ১৯২৪–১৯৩১ #চিত্ৰ তিৰুনাল বলাৰাম বৰ্মা (১৯১২ চনত জন্ম, ১৯২৪ চনত উত্তৰাধিকাৰী লাভ, ১৯৩১ চনত শাসনভাৰ গ্ৰহণ, ১৯৪৯ চনলৈকে শাসন কৰিছিল, ১৯৭১ চনলৈকে নাম থকা মহাৰাজ আছিল, ১৯৯১ চনত মৃত্যু হয়) ==অধিক পঢ়িবলৈ== * {{cite book|last=Menon|first= P. Shungoonny |title=A History of Travancore from the Earliest Times|url=https://archive.org|year=1879|publisher=Higginbotham & Co., Madras}} ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{commons category|Travancore Royal Family| ট্ৰাভাংকোৰ ৰাজপৰিয়াল}} * [https://youtube.com ট্ৰাভাংকোৰ-এ ছাগা অব বেনেভিলেন্স Youtube.com] * [https://youtube.com হাৰ হাইনেছ দ্য প্ৰিন্সেছ অব ট্ৰাভাংকোৰ গৌৰী পাৰ্বতী বাঈ Youtube.com] [[শ্ৰেণী:কেৰালা]] detlluvwvk9h4dbkvzo40eqvkkucou2 0 138704 627311 626860 2026-08-15T01:42:47Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 627311 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = নীলেশ্বৰম | official_name = নীলেশ্বৰ / নীলেশ্বৰম | native_name_lang = | image_skyline = Nileshwar palace building -May 2023 2.jpg | image_caption = নীলেশ্বৰ ৰাজপ্ৰাসাদ | nickname = কাছাৰগোড জিলাৰ সাংস্কৃতিক ৰাজধানী | settlement_type = চহৰ/পৌৰসভা | pushpin_map = India Kerala #India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = কেৰালাৰ স্থান, ভাৰত | coordinates = {{coord|12.26|N|75.13|E|display=inline,title}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = ৰাজ্য | subdivision_name1 = [[কেৰালা]]<ref name="Info" /> | subdivision_type2 = জিলা | subdivision_name2 =কাছাৰগোড জিলা <ref name="Info" /> | subdivision_type3 = তালুক | subdivision_name3 = হোছদুৰ্গ <ref name="Info" /> | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = পৌৰসভা | governing_body = নীলেশ্বৰ পৌৰসভা | leader_title = অধ্যক্ষ | leader_name = পি.পি. মহম্মদ ৰফি (CPIM) | leader_title1 =উপাধ্যক্ষ | leader_name1 =পি.এম. সন্ধ্যা (CPIM) | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = 26.23 | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 39,752 | population_as_of = 2011 | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = <ref>{{Cite web |url=https://www.kudumbashree.org/sub-district/881033/20 |title=Profile - Nileshwar Municipality |website=kudumbashree.org}}</ref> | demographics_type1 = Languages | demographics1_title1 = Official | demographics1_info1 = [[Malayalam]] | leader_name2 = [[Sandeep Varier]] ([[Indian National Congress|INC]]) | leader_title2 = [[Thrikaripur Assembly constituency|MLA]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 671314<ref name="Info" /> | area_code_type = Telephone code | area_code = 0467 | registration_plate = KL-60 | website = | footnotes = }} '''নীলেশ্বৰম ({{lang-en|Nileshwaram}})''', যাক নীলেশ্বৰ বা নীলেশ্বৰম বুলিও কোৱা হয়, [[ভাৰত]]ৰ [[কেৰালা]] ৰাজ্যৰ কাছাৰগোড় জিলাৰ এখন পৌৰসভা আৰু গুৰুত্বপূৰ্ণ নগৰ। <ref name="Info">{{cite web | url=https://pincode.net.in/KERALA/KASARGOD/N/NILESHWAR | title=Nileshwar| website=pincode.net | access-date=24 November 2016 }}</ref><ref name=Kavya>{{cite news | url=http://english.manoramaonline.com/in-depth/kerala-assembly-elections-2016/off-beat/kavya-madhavan-voting-right-kerala-polls.html | title=Who is Kavya Madhavan campaigning for? | date=7 April 2016 | website=Manoramaonline| access-date=24 November 2016 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.kudumbashree.org/sub-district/881033/20 |title=Kudumbashree {{!}} City Profile in PMAY - Nileshwar |website=www.kudumbashree.org |access-date=2026-08-09}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://mybharat.gov.in/Gov/Urban-Local-Body/nileshwar-municipality |title=NILESHWAR MUNICIPALITY |website=MyBharat |access-date=2026-08-09}}</ref> কাছাৰগোড় জিলাৰ তিনিখন পৌৰসভাৰ ভিতৰত নীলেশ্বৰম অন্যতম; আন দুখন হৈছে কাছাৰগোড় আৰু কাঞ্জনগড়।<ref>{{cite web | url=http://www.kasargod.nic.in/administration/pangrama.htm | title=There are 38 Grama Panchayats in Kasaragod District | website=kasaragod.nic.in | access-date=24 November 2016 | archive-url=https://web.archive.org/web/20141006142922/http://kasargod.nic.in/administration/pangrama.htm | archive-date=6 October 2014 | url-status=dead | archivedate=6 October 2014 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20141006142922/http://kasargod.nic.in/administration/pangrama.htm | deadurl=yes }}</ref> নীলেশ্বৰম কাভ্বায়ী বেকৱাটাৰ আৰু নীলেশ্বৰম নদীৰ মোহনাৰ ওচৰত অৱস্থিত। কাছাৰগোড়ক কেৰালাৰ আটাইতকৈ উত্তৰৰ জিলা হিচাপে গণ্য কৰা হয় আৰু নীলেশ্বৰমক জিলাখনৰ সাংস্কৃতিক ৰাজধানী বুলি অভিহিত কৰা হয়।<ref name="Neeleswaram fete">{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/neeleswaram-fete-to-showcase-its-heritage/article2645520.ece | title=Neeleswaram fete to showcase its heritage | author=The Hindu staff reporter | website=The Hindu | date=21 November 2011 | access-date=24 November 2016 }}</ref> কেৰালাৰ প্ৰথম মুখ্যমন্ত্ৰী আৰু কমিউনিষ্ট নেতা ই. এম. এছ. নাম্বূদিৰিপাদে নীলেশ্বৰম বিধানসভা সমষ্টিৰপৰা নিৰ্বাচনত প্ৰতিদ্বন্দ্বিতা কৰিছিল। কামৰণ নায়ৰ নামৰ নেতায়ো এই সমষ্টিৰপৰা নিৰ্বাচনত প্ৰতিদ্বন্দ্বিতা কৰিছিল। ==ইতিহাস== নীলেশ্বৰম, বা নীলেশ্বৰ, নামটো নীলকণ্ঠেশ্বৰমৰ সংক্ষিপ্ত ৰূপ বুলি ধৰা হয়। মধ্যযুগৰ শেষৰফালে অভ্যন্তৰীণ মতবিৰোধৰ ফলত কোলাথিৰি ৰাজ্য কেইবাখনো স্বতন্ত্ৰ ৰাজকীয় অঞ্চলত বিভক্ত হৈছিল।<ref>{{Cite book|title=Malabar Manual (Volume-I)|last=Logan|first=William|publisher=Asian Educational Services|year=2010|isbn=9788120604476|location=New Delhi|pages=631–666}}</ref> এই অঞ্চলসমূহৰ ভিতৰত কদথানাডু (ভাদকাৰা), ৰণ্ডাথাৰা বা পোয়ানাড (ধৰ্মদম), কোট্টায়ম (থালাচেৰী), নীলেশ্বৰম, ইৰুভাঝিনাডু (পানুৰ), কুৰুমব্ৰনাড আদি উল্লেখযোগ্য। বৰ্তমানৰ হোছদুৰ্গ তালুক (কাঞ্জনগাড) আৰু ভেল্লাৰিকুণ্ডু অঞ্চলৰ বহু অংশ নীলেশ্বৰম ৰাজবংশৰ অন্তৰ্গত আছিল। এই ৰাজবংশৰ সম্পৰ্ক কোলাথুনাডুৰ কোলাথিৰি বংশ আৰু কালিকটৰ জমোৰিনসকলৰ সৈতে আছিল। <ref name="Neeleswaram fete"/> ঐতিহাসিকভাৱে নীলেশ্বৰম আছিল নীলেশ্বৰ ৰাজাসকলৰ ৰাজধানী বা ৰাজকীয় আসন। নীলেশ্বৰ ৰাজাসকল আৰু বেদনোৰ নাইকসকলৰ মাজত এই অঞ্চলত সংঘাতো সংঘটিত হৈছিল। নীলেশ্বৰম ইয়াৰ কাভু বা পৱিত্ৰ উপবনসমূহৰ বাবে বিশেষভাৱে পৰিচিত। প্ৰতি বছৰে অনুষ্ঠিত মন্দিৰ উৎসৱৰ ঋতুৰ বৃহৎ সমাপ্তি অনুষ্ঠান এই অঞ্চলত অনুষ্ঠিত হয়। মন্নমপুৰাথু কাভু ইয়াৰ আটাইতকৈ বিখ্যাত পৱিত্ৰ উপবনসমূহৰ অন্যতম। নীলেশ্বৰম তেয়্যম নামৰ আচাৰ-অনুষ্ঠানভিত্তিক লোকশিল্পৰ বাবেও বিখ্যাত। তদুপৰি, [[কেৰালা]]ত ''‘চেংগেংগু’ (ৰঙা বামন নাৰিকল)''ৰ খেতিৰ বাবে খ্যাত হোৱা প্ৰথমখন নগৰ হিচাপেও নীলেশ্বৰমৰ নাম উল্লেখ কৰা হয়। ১৯১৮ চনত ৰাজাহ্‌ছ হাইস্কুল স্থাপন কৰা হৈছিল। এই স্কুলখন উত্তৰ [[কেৰালা]]ৰ এই ধৰণৰ প্ৰথম পৰ্যায়ৰ বিদ্যালয়সমূহৰ ভিতৰত অন্যতম আছিল। বিদ্যালয়খনত [[মহাত্মা গান্ধী]]য়ে ১৯২৮ চনত মাংগালুৰুলৈ যাত্ৰা কৰাৰ সময়ত ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকললৈ লিখা এখন চিঠি সংৰক্ষিত হৈ আছে। এই চিঠিখন জাতীয় আন্দোলনৰ প্ৰতি জনসাধাৰণক একত্ৰিত হোৱাৰ বাবে কৰা বৃহৎ আহ্বানৰ অংশ আছিল। ২০২৪ চনত থেৰু আঞ্ছূটাম্বলম বীৰেৰকাভু মন্দিৰত আতচবাজীৰ ঘটনাত প্ৰায় ১৫০জন লোক আহত হৈছিল। <ref>{{cite web|url=https://thesouthfirst.com/kerala/explosion-at-fireworks-storage-unit-in-kasargods-anjoottambalam-veerarkavu-kaliyattam-festival-154-injured/|title=Explosion at fireworks storage unit in Kasargod’s Anjoottambalam Veerarkavu Kaliyattam Festival, 154 injured|publisher=The South First}}</ref> ==প্ৰশাসন== [[File:Local Self Governance in Kasaragod District.svg|300px|thumbnail|কাছাৰগোড জিলাৰ স্থানীয় সংস্থা ]] নীলেশ্বৰম পৌৰ চহৰখন নীলেশ্বৰম পৌৰসভাৰদ্বাৰা পৰিচালিত হয়। পৌৰসভাখনৰ নেতৃত্বত এগৰাকী সভাপতি আৰু এগৰাকী উপ-সভাপতি থাকে। chairperson.<ref>{{Cite web | title={{!}} Nileshwar Municipality | url=https://nileshwarmunicipality.lsgkerala.gov.in/en | access-date=2026-07-08 | website=nileshwarmunicipality.lsgkerala.gov.in}}</ref> নীলেশ্বৰমৰ চৌপাশৰ পঞ্চায়তসমূহ নীলেশ্বৰম ব্লক পঞ্চায়তৰ অধীনত পৰিচালিত হয়। ৰাজনৈতিকভাৱে নীলেশ্বৰম থ্ৰিক্কৰিপুৰ বিধানসভা সমষ্টিৰ অন্তৰ্গত আৰু এই সমষ্টিটো কাছাৰগোড লোকসভা সমষ্টিৰ অংশ।<ref>{{cite web |url = http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S11/KL_Dist_PC_AC.pdf |title = Assembly Constituencies - Corresponding Districts and Parliamentary Constituencies |accessdate = 2008-10-18 |work = Kerala |publisher = Election Commission of India |url-status = dead |archiveurl = https://web.archive.org/web/20090304011026/http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S11/KL_Dist_PC_AC.pdf |archivedate = 2009-03-04 }}</ref> ===পৌৰসভাৰ ৱাৰ্ড=== নীলেশ্বৰ পৌৰসভা নিম্নলিখিত ৩২টা ৱাৰ্ডেৰে গঠিত:<ref>{{Cite web |url=http://www.nileshwar.lsgkerala.gov.in/council |title=Council - Nileshwar Municipality |website=lsgkerala.gov.in}}</ref> {| class="wikitable" |+ |- ! width="20px" |ৱাৰ্ড নং. ! width="80px" |নাম ! width="20px" |ৱাৰ্ড নং. ! width="80px" |নাম |- | ১ | পদিনহাতম কোঝুভাল পশ্চিম | ২ | পদিনহাতম কোঝুভাল পূব |- | ৩ | কিঝাক্কান কোঝুভাল | ৪ | পলাক্কাট |- | ৫ | চিৰাপ্পুৰম | ৬ | পট্টেনা |- | ৭ | সুবৰ্ণৱলী | ৮ | পলাথাদম |- | ৯ | পালয়ী | ১০ | বল্লিককুন্নু |- | ১১ | চাথামথু | ১২ | পূৱলমকাই |- | ১৩ | কুঁহিপুলিক্কল | ১৪ | কৰ্যামকোডে |- | ১৫ | পেৰ’ল | ১৬ | থেচেৰী |- | ১৭ | পল্লিকৰা প্ৰথম | ১৮ | পল্লিকৰা দ্বিতীয় |- | ১৯ | কাৰুভাচেৰী | ২০ | কয়াম্বুৰাম |- | ২১ | অনাচল | ২২ | কোট্টপ্পুৰম |- | ২৩ | কাদিনহিমুলা | ২৪ | পুৰাথেকাই |- | ২৫ | থাইকাদপ্পুৰম দক্ষিণ | ২৬ | থাইকাডাপ্পুৰম কেন্দ্ৰ |- | ২৭ | থাইকাদপ্পুৰম উত্তৰ | ২৮ | থাইকাদপ্পুৰম সাগৰীয় পথ |- | ২৯ | থাইকাডাপ্পুৰম ষ্ট’ৰ | ৩০ | কোতৰাচল |- | ৩১ | কানিচিৰা | ৩২ | নীলেশ্বৰম টাউন |} ==ধৰ্ম== নীলেশ্বৰমৰ অধিকাংশ লোক [[হিন্দু]] ধৰ্মাৱলম্বী। ইয়াৰ পিছত [[খ্ৰীষ্টান]] আৰু [[মুছলমান]] লোকৰ সংখ্যা উল্লেখযোগ্য। তুলনামূলকভাৱে কমসংখ্যক [[জৈন]] আৰু [[বৌদ্ধ]] ধৰ্মাৱলম্বী লোকো ইয়াত বাস কৰে।<ref>{{cite web | url=http://www.nileshwar.com/inside/people.html | title=People of Nileshwar | website=Nileshwar.com | access-date=23 November 2016 }}</ref> নীলেশ্বৰম নামটো থালিয়িল শিৱ মন্দিৰৰ দেৱতা নীলকণ্ঠেশ্বৰৰ নামৰপৰা উদ্ভৱ হোৱা বুলি ধৰা হয়। চহৰখনৰ সংস্কৃতিৰ ওপৰত ইয়াৰ মন্দিৰসমূহৰ যথেষ্ট প্ৰভাৱ আছে। ইয়াৰ উল্লেখযোগ্য মন্দিৰসমূহৰ ভিতৰত থালিয়িল শিৱ মন্দিৰ, মন্নমপুৰথ কাৱু, শ্ৰী গোপালকৃষ্ণ মন্দিৰ আৰু বৈকুণ্ঠ মন্দিৰ অন্যতম।<ref>{{cite web | url=http://www.nileshwar.com/inside/temple.htmll | title=Temple | website=Nileshwar.com | access-date=23 November 2016 }}</ref> == পৰিবহণ == নীলেশ্বৰম চহৰখন ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ ৬৬ (পূৰ্বৰ NH-17)-ৰ কাষত কোচি আৰু পানভেলৰ মাজত অৱস্থিত। ব্যক্তিগত আৰু কেৰালা ৰাজ্যিক পথ পৰিবহণ নিগম (KSRTC)-ৰ বাছে এৰ্ণাকুলাম, কোজিকোড, মাংগালুৰু, মাইছূৰ আৰু বেংগালুৰু আদি বহু চহৰলৈ যাতায়াতৰ সুবিধা প্ৰদান কৰে। নীলেশ্বৰম ৰে'ল ষ্টেচনৰপৰা ৰে'ল সেৱাও উপলব্ধ। চহৰখনৰ উত্তৰে মাংগালুৰু আৰু দক্ষিণে কান্নুৰ বিমানবন্দৰ অৱস্থিত। == চিত্ৰসমূহ == <Gallery> File:Nileshwar Chira.jpg|কোভিলাকাম চিৰা (পুখুৰী) File:Thali Shiva Temple-Nileshwar-Kasaragod-kerala 10.jpg|থালি শিৱ মন্দিৰ,নীলেশ্বৰম File:Shree Gopalakrishna Deity, Nileshwaram.jpg|নীলেশ্বৰমত শ্ৰী গোপালকৃষ্ণৰ প্ৰতিমূৰ্তি File:Railway Station Nileshwar.jpg|ৰেলৱে ষ্টেচন, নীলেশ্বৰম File:Nileshwar palace.jpg|নীলেশ্বৰম ৰাজপ্ৰাসাদ File:Kottappuram-nileshwaram-house-boat.jpg|নীলেশ্বৰামৰ পিছফালৰ পানীত থকা এটা ''কেত্টুৱল্লাম'' File:skyline from municipal bus stand raja road.jpg|নীলেশ্বৰম বাছ আস্থান </Gallery> ==তথ্যৰ উৎস== {{reflist}} ==অধিক পঢ়ক== * {{cite book|last=Bhat|first=N. Shyam|title=South Kanara, 1799-1860: A Study in Colonial Administration and Regional Response|url=https://books.google.com/books?id=Z0nZzbFDSAoC&pg=PA57|date=1 January 1998|publisher=Mittal Publications|isbn=978-81-7099-586-9}} * {{cite book|last1=Cotton|first1=James Sutherland|last2=Burn|first2=Sir Richard|last3=Meyer|first3=Sir William Stevenson|title=Imperial Gazetteer of India|url=https://archive.org/details/bub_gb_O39DAAAAYAAJ|year=1908|publisher=Clarendon Press|page=[https://archive.org/details/bub_gb_O39DAAAAYAAJ/page/n95 85]|chapter=Nileshwar}} * {{cite book|last=Lohuizen|first=Jan van|title=The Dutch East India Company and Mysore, 1762–1790|url=https://books.google.com/books?id=ck7zCAAAQBAJ&pg=PA30|date=14 November 2014|publisher=Springer|isbn=978-94-017-6846-7|page=30}} {{commons category}} [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ নগৰ মহানগৰ]] [[শ্ৰেণী:কেৰালা]] 3p36prnijay0ajshtpzyqhnxe763th7 0 138705 627315 626895 2026-08-15T02:03:27Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 627315 wikitext text/x-wiki {{Short description|Indian queen consort (1875–1963)}} [[File:Parukutti_Nethyar_Amma.jpg|thumb|মহাৰাণী পাৰুকুট্টি নেথিয়াৰ আম্মা]] '''পাৰুকুট্টি নেথিয়াৰ আম্মা ({{lang-en|Parukutty Nethyar Amma}})'''(৫ জুলাই ১৮৭৫ – ২৫ ফেব্ৰুৱাৰী ১৯৬৩)<ref>{{cite book |last1=Raghu Palat & Pushpa Palat |title=Destiny's Child: The undefeatable reign of Cochin's Parukutty Neithyaramma |date=2022 |publisher=Penguin Random House India Pvt Ltd |location=[[Gurugram]], Haryana, India |isbn=9780670096305}}</ref> আছিল [[কোচিন]] ৰাজ্যৰ শাসক মহাৰাজ ষোড়শ ৰাম বৰ্মাৰ পত্নী। তেওঁক সাধাৰণতে মাদ্ৰাছিল থীপেট্টা থাম্পুৰান নামেৰে জনা গৈছিল। ষোড়শ ৰাম বৰ্মাই ১৯১৪ চনৰপৰা ১৯৩২ চনলৈ কোচিন ৰাজ্য শাসন কৰিছিল। পাৰুকুট্টি নেথিয়াৰ আম্মা কোচিনৰ লেডী ৰাম বৰ্মা নামেৰেও পৰিচিত আছিল।<ref name=autogenerated1>{{cite web |url=http://www.crfhs.org/familytree/familyhistory1.php?caption_id=4&flg=0 |title=Cochin Royal Family History – Post-1715 |year=2007 |access-date=6 January 2008 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20090114111206/http://www.crfhs.org/familytree/familyhistory1.php?caption_id=4&flg=0 |archive-date=14 January 2009 |archivedate=14 January 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090114111206/http://www.crfhs.org/familytree/familyhistory1.php?caption_id=4&flg=0 |deadurl=yes }}</ref> নেথিয়াৰ আম্মা কুৰুৰ নাম্বূদিৰিপাদৰ কন্যা আছিল। তেওঁ পালাক্কাডৰ ৰজাসকলক পৰম্পৰাগতভাৱে অভিষেক কৰোৱাৰ অধিকাৰ থকা এটা পৰিয়ালৰ সদস্য আছিল। তেওঁৰ মাতৃ [[থ্ৰিচূৰ]]ৰ অভিজাত ভাদাক্কে কুৰুপ্পাথ মেনন পৰিয়ালৰ পাদিঞ্জাৰে শ্ৰাম্ভি শাখাৰ আছিল।<ref>{{Cite web|url=http://kuruppathheritage.com/history|archive-url=https://web.archive.org/web/20200415190958/http://kuruppathheritage.com/history|url-status=dead|archive-date=2020-04-15|title=Kuruppath {{!}} History|date=2020-04-15|access-date=2020-04-15}}</ref>১৮৮৮ চনত, মাত্ৰ ১৪ বছৰ বয়সতে তেওঁ সেই সময়ত সিংহাসনৰ উত্তৰাধিকাৰৰ ক্ষেত্ৰত চতুৰ্থ স্থানত থকা মহাৰাজৰ সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হয়। কোৱা হয় যে চোট্টানিক্কাৰা মন্দিৰৰ দেৱীৰপৰা তেওঁ বিশেষ আশীৰ্বাদ লাভ কৰিছিল। ভাগ্যৰ পৰিহাসত তেওঁৰ স্বামীয়ে পূৰ্বৱৰ্তী শাসক পঞ্চদশ ৰাম বৰ্মাৰ সিংহাসন ত্যাগৰ ফলত কোচিনৰ সিংহাসনত আৰোহণ কৰে। মহাৰাজ এগৰাকী পণ্ডিত আছিল আৰু সাপৰ কামোৰৰ চিকিৎসা তথা গাৱলি শাস্ত্ৰ নামেৰে পৰিচিত জেঠিৰ ভাষা বুজাৰ দৰে বিভিন্ন বিষয়তো তেওঁৰ আগ্ৰহ আছিল। সেয়েহে ৰাজ্যৰ আৰ্থিক ব্যৱস্থাপনাৰ দায়িত্ব নেথিয়াৰ আম্মাই গ্ৰহণ কৰে। তেওঁৰ নেতৃত্বত চৰকাৰী কৰ্মচাৰীসকলৰ দৰমহা চাৰিগুণলৈ বৃদ্ধি পায় আৰু ৰাজ্যৰ ৰাজহ বৃদ্ধি পোৱাত তেওঁ ১৭টা বন্দুকৰ অভিবাদন লাভ কৰে। জনকল্যাণমূলক কামৰ বাবে ১৯১৯ চনত ব্ৰিটিছ ৰজা পঞ্চম জৰ্জে পাৰুকুট্টি নেথিয়াৰ আম্মাক কাইজাৰ-ই-হিন্দ পদক প্ৰদান কৰে। ইয়াৰ পিছত তেওঁ কোচিনৰ লেডী ৰাম বৰ্মা নামেৰে পৰিচিত হৈ পৰে। <ref>{{Cite web|url=http://discovery.nationalarchives.gov.uk/results/r?_q=Naithyarammah+AND+%22British+Library,+Asia,+Pacific+and+Africa+Collections%22&_hb=oth|title=The Discovery Service|first=The National|last=Archives|website=discovery.nationalarchives.gov.uk}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.geni.com/people/Parukutty-Nethyar-Amma-Vadakke-Kurupath/6000000005617117141#:~:text=About%20Parukutty%20Nethyar%20Amma%20Vadakke%20Kurupath&text=Her%20mother%20belonged%20to%20the,Devi%20at%20the%20Chottanikkara%20Temple.|title = Parukutty Nethyar Amma Vadakke Kurupath|publisher=geni.com|accessdate=7 May 2023}}</ref> নেথিয়াৰ আম্মা কেৱল এগৰাকী দক্ষ প্ৰশাসকেই নাছিল, তেওঁ এগৰাকী জাতীয়তাবাদীও আছিল। ব্ৰিটিছসকলৰ দৃষ্টিত এগৰাকী আদৰ্শ ৰাজহুৱা ব্যক্তিত্ব হিচাপে পৰিচিত হোৱাৰপৰা পিছলৈ [[মহাত্মা গান্ধী]] আৰু ভাৰতীয় জাতীয়তাবাদীসকলৰ সৈতে তেওঁৰ সম্পৰ্কৰ বাবে তেওঁ ঔপনিৱেশিক চৰকাৰৰ অসন্তুষ্টিৰ কাৰণ হৈ পৰে। এটা ব্ৰিটিছ চোৰাংচোৱা প্ৰতিৱেদনত উল্লেখ কৰা হৈছিল যে “হিল পেলেচ জাতীয়তাবাদী কাৰ্যকলাপৰ কেন্দ্ৰ হৈ পৰিছে আৰু খাদী বোৱাৰ ক্ষেত্ৰত সহায় কৰিবলৈ যঁতৰত সূতা কটা প্ৰৱৰ্তন কৰা হৈছে।” এই তথ্য ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰীয় আৰ্কাইভত সংৰক্ষিত ''Fortnightly Intelligence Reports'' ত পোৱা যায়। [[কোচিন]] ৰাজ্যৰ ইতিহাসৰ আন এটা তুলনামূলকভাৱে কম পৰিচিত ঘটনা আছিল মহাৰাজক সিংহাসন ত্যাগ কৰিবলৈ বাধ্য কৰাৰ বাবে ব্ৰিটিছ চৰকাৰ আৰু ভাইচৰয়ে কৰা প্ৰচেষ্টা। মহাৰাজক মানসিকভাৱে অসুস্থ বুলি প্ৰমাণ কৰাৰ চেষ্টা কৰা হৈছিল। এই উদ্দেশ্যে [[লণ্ডন]]ৰপৰা এজন চিকিৎসককো অনা হৈছিল। কিন্তু চিকিৎসকজনে মত প্ৰকাশ কৰিছিল যে মহাৰাজ কেৱল এগৰাকী বৃদ্ধ ব্যক্তি, যি সোনকালে ভাগৰি পৰে। মহাৰাজক সিংহাসন ত্যাগ কৰোৱাৰ এই প্ৰচেষ্টাৰ সৈতে নেথিয়াৰ আম্মাৰ ক্ৰমবৰ্ধমান ৰাজনৈতিক প্ৰভাৱৰ সম্পৰ্ক আছিল। বিশেষকৈ জাতীয়তাবাদী মহলত তেওঁৰ প্ৰভাৱ ক্ৰমে বৃদ্ধি পোৱাটোৱে ব্ৰিটিছ চৰকাৰক উদ্বিগ্ন কৰি তুলিছিল। <ref name=autogenerated1 /> [[কোচিন]]ত ভাৰতীয় জাতীয় [[কংগ্ৰেছ দল]]ৰ নেতৃত্বত আছিল কুৰুৰ নীলকান্তন নাম্বূদিৰিপাদ, যি নেথিয়াৰ আম্মাৰ সম্পৰ্কীয় ভাই আছিল। গান্ধীৰ চিঠি-পত্ৰসমূহ সন্নিৱিষ্ট ''কলেকটেড ৱৰ্কছ'' (Collected Works)ত মহাৰাজৰ কন্যা ভি. কে. বিলাসিনী আম্মা আৰু [[মহাত্মা গান্ধী]]ৰ মাজৰ চিঠি-পত্ৰৰ উল্লেখ আছে। আন এগৰাকী কন্যা ভি. কে. ৰত্নম্মাৰ বিবাহ হৈছিল আৰ. এম. পালাটৰ সৈতে।<ref name=autogenerated1 /> আৰ. এম. পালাট এগৰাকী ৰাজনীতিবিদ আছিল আৰু তেওঁ কংগ্ৰেছৰ প্ৰাক্তন সভাপতি তথা প্ৰখ্যাত জাতীয়তাবাদী ছাৰ চি. শংকৰন নায়াৰৰ পুত্ৰ আছিল। মহাৰাজৰ জ্যেষ্ঠ পুত্ৰ ভি. কে. ৰমন মেননে অক্সফৰ্ডত অধ্যয়ন কৰিছিল। তেওঁৰ বিবাহ তিৰুত্থিপল্লী পায়াথিল মাধৱীৰ সৈতে হৈছিল আৰু তেওঁলোকৰ এজন পুত্ৰ আছিল ভি. কে. টি. ৰমন মেনন। মহাৰাজৰ দ্বিতীয় পুত্ৰ ভি. কে. অৰবিন্দাক্ষ মেননৰ বিবাহ হৈছিল মালতীৰ সৈতে। মালতী আছিল ত্ৰিচুৰৰ এগৰাকী বিশিষ্ট ঠিকাদাৰ ভি. কে. নাৰায়ণ মেননৰ কন্যা। তেওঁৰ “পাণ্ডিয়ালা” নামৰ ঘৰত [[জৱাহৰলাল নেহেৰু]], [[কমলা নেহেৰু]] আৰু [[ইন্দিৰা গান্ধী]]য়ে [[শ্ৰীলংকা]]লৈ যোৱাৰ পথত বিশ্ৰাম লৈছিল। [[মহাত্মা গান্ধী]]য়ে যেতিয়া [[কোচিন]] ভ্ৰমণ কৰিছিল, তেতিয়া তেওঁক ৰাজ্যিক অতিথি হিচাপে আদৰণি জনোৱা হৈছিল। নেথিয়াৰ আম্মাৰ পুত্ৰ অৰবিন্দাক্ষ মেননক ব্যক্তিগতভাৱে গান্ধীৰ সৈতে থাকি তেওঁক সংগ দিবলৈ দায়িত্ব দিয়া হৈছিল। অতি সোনকালেই পাৰুকুট্টি নেথিয়াৰ আম্মা বিনা প্ৰতিদ্বন্দ্বিতাৰে নিৰ্বাচিত হয়। এই ঘটনাই ভাৰতত ব্ৰিটিছ স্বাৰ্থৰ বাবে এক গুৰুত্বপূৰ্ণ বাধাৰ সৃষ্টি কৰিছিল।<ref name=autogenerated1 /> মহাৰাজৰ মৃত্যুৰ পাছত নেথিয়াৰ আম্মাই প্ৰথমে নিজৰ জন্মস্থান ত্ৰিচুৰত, পৈতৃক ঘৰ পদিঞ্জাৰে শ্ৰাম্বিৰ ওচৰত নিজে নিৰ্মাণ কৰা ৰাজপ্ৰাসাদত অৱসৰ জীৱন কটাবলৈ লয়। তেওঁৰ জ্যেষ্ঠ কন্যা ৰত্নমৰ নামেৰে এই ঘৰটোৰ নাম ৰত্না বিলাস ৰখা হৈছিল। ইয়াৰ পিছত নেথিয়াৰ আম্মাই বিদেশত এক দীঘলীয়া ভ্ৰমণলৈ যায়। এই ভ্ৰমণত তেওঁ নিজৰ নাতি শংকৰন পালাটকো লগত লৈ যায়। শংকৰনক [[ছুইজাৰলেণ্ড]]ৰ লে ৰোজে (Le Rosey) বিদ্যালয়ত নামভৰ্তি কৰোৱা হয় আৰু পিছত [[ইংলেণ্ড]]ৰ ''চাৰ্টাৰহাউছ'' বিদ্যালয়ত শিক্ষা গ্ৰহণ কৰে। বিদেশ ভ্ৰমণৰ পিছত নেথিয়াৰ আম্মা [[ভাৰত]]লৈ উভতি আহে আৰু ত্ৰিচুৰ আৰু কুনুৰৰ মাজত সময় কটাবলৈ ধৰে। কুনুৰত তেওঁ দুখন চাহবাগিছা আৰু এটা চাহ কাৰখানা ক্ৰয় কৰিছিল। <ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/life-and-style/a-century-in-service/article26201102.ece|title=A century in service|first=Priyadershini|last=S|newspaper=The Hindu|date=7 February 2019|via=www.thehindu.com}}</ref> ==তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== #Chinmaya Archives https://archives.chinmayamission.com Parukutty Amma | Chinmaya Archives #https://www.thehindu.com/books/a-book-on-parukutty-neithyaramma-the-queen-consort-of-cochin-state/article65353500.ece/amp/ #https://www.timesnownews.com/lifestyle/people/parukutty-neithyaramma-the-unstoppable-maharani-of-cochin-article-111059224 {{DEFAULTSORT:Parukutty Nethyar Amma}} [[শ্ৰেণী:শাসক]] [[শ্ৰেণী:কেৰালাৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:ইতিহাস]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] otnbna27vnyut16i5uq4cqhop22fxqa 0 138707 627411 626922 2026-08-15T06:57:10Z কুমুদ ঘোষ 42738 627411 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} {{Short description|Species of bird}} {{Use dmy dates|date=January 2020}} {{Use Indian English|date=January 2020}} {{speciesbox | name = মালাবাৰ ধূসৰ ধনেশ Malabar grey hornbill | status = VU | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name="iucn status 19 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2020 |title=''Ocyceros griseus'' |volume=2020 |article-number=e.T22682421A182384253 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T22682421A182384253.en |access-date=19 November 2021}}</ref> | image = Ocyceros griseus -India-6-4c.jpg | image2=Ocyceros griseus -Kerala, India -male-8a.jpg | image2_caption=A female (top) with dark base to the lower mandible, and a male (below), both in Kerala, India | genus = Ocyceros | species = griseus | authority = ([[John Latham (ornithologist)|Latham]], 1790) | synonyms = ''Tockus griseus''<br/>''Lophoceros griseus'' | range_map = MalabarGreyHornbillMap.png | range_map_caption = {{colorbull|black|r||14|}}&nbsp;recorded locations }} '''মালাবাৰ ধূসৰ ধনেশ''' ({{lang-en|Malabar grey hornbill}}; বৈ‍জ্ঞানিক নামঃ ''Ocyceros griseus'') হ্'ল প্ৰধানকৈ দক্ষিণ ভাৰতৰ পশ্চিম ঘাটত পোৱা এবিধ ধনেশ চৰাই। ইহঁতৰ ঠোঁট অতি ডাঙৰ যদিও আন ধনেশ প্ৰজাতিৰ দৰে ইহঁতৰ শিৰস্ত্ৰাণ নাথাকে। ইহঁতক প্ৰধানকৈ ঘন অৰণ্যত পোৱা যায়। ইহঁতে মূলতঃ ৰবৰ, তামোল, কফি বাগানত বাস কৰে।<ref>{{cite journal |date=November 2008 |title=Sustaining biodiversity in ancient tropical countryside |journal=Proc. Natl. Acad. Sci. |volume=105 |pages=17852–17854 |doi=10.1073/pnas.0808874105 |pmid=18981411 |last1=Ranganathan |first1=J |last2=Daniels |first2=RJ |last3=Chandran |first3=MD |last4=Ehrlich |first4=PR |last5=Daily |first5=GC |issue=46|pmc=2577706|doi-access=free }}</ref> ইহঁত সৰু সৰু গোটত ঘূৰি ফুৰে, মূলতঃ ডিমৰু আৰু অন্যান্য ফল খাই জীয়াই থাকে। জোৰেৰে কৰা সিহঁতৰ চিঞৰ-বাখৰ আৰু হুলস্থুলীয়া হাঁহিৰ ফলত স্থানীয় লোকে সিহঁতক চিনি পোৱাটো সহজ হৈ পৰে। == বিৱৰণ == ==তথ্যসূত্ৰ== q4c9q4ytz03pe79ld456pzs90pckcl8 627412 627411 2026-08-15T06:58:34Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* বিৱৰণ */ 627412 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} {{Short description|Species of bird}} {{Use dmy dates|date=January 2020}} {{Use Indian English|date=January 2020}} {{speciesbox | name = মালাবাৰ ধূসৰ ধনেশ Malabar grey hornbill | status = VU | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name="iucn status 19 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2020 |title=''Ocyceros griseus'' |volume=2020 |article-number=e.T22682421A182384253 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T22682421A182384253.en |access-date=19 November 2021}}</ref> | image = Ocyceros griseus -India-6-4c.jpg | image2=Ocyceros griseus -Kerala, India -male-8a.jpg | image2_caption=A female (top) with dark base to the lower mandible, and a male (below), both in Kerala, India | genus = Ocyceros | species = griseus | authority = ([[John Latham (ornithologist)|Latham]], 1790) | synonyms = ''Tockus griseus''<br/>''Lophoceros griseus'' | range_map = MalabarGreyHornbillMap.png | range_map_caption = {{colorbull|black|r||14|}}&nbsp;recorded locations }} '''মালাবাৰ ধূসৰ ধনেশ''' ({{lang-en|Malabar grey hornbill}}; বৈ‍জ্ঞানিক নামঃ ''Ocyceros griseus'') হ্'ল প্ৰধানকৈ দক্ষিণ ভাৰতৰ পশ্চিম ঘাটত পোৱা এবিধ ধনেশ চৰাই। ইহঁতৰ ঠোঁট অতি ডাঙৰ যদিও আন ধনেশ প্ৰজাতিৰ দৰে ইহঁতৰ শিৰস্ত্ৰাণ নাথাকে। ইহঁতক প্ৰধানকৈ ঘন অৰণ্যত পোৱা যায়। ইহঁতে মূলতঃ ৰবৰ, তামোল, কফি বাগানত বাস কৰে।<ref>{{cite journal |date=November 2008 |title=Sustaining biodiversity in ancient tropical countryside |journal=Proc. Natl. Acad. Sci. |volume=105 |pages=17852–17854 |doi=10.1073/pnas.0808874105 |pmid=18981411 |last1=Ranganathan |first1=J |last2=Daniels |first2=RJ |last3=Chandran |first3=MD |last4=Ehrlich |first4=PR |last5=Daily |first5=GC |issue=46|pmc=2577706|doi-access=free }}</ref> ইহঁত সৰু সৰু গোটত ঘূৰি ফুৰে, মূলতঃ ডিমৰু আৰু অন্যান্য ফল খাই জীয়াই থাকে। জোৰেৰে কৰা সিহঁতৰ চিঞৰ-বাখৰ আৰু হুলস্থুলীয়া হাঁহিৰ ফলত স্থানীয় লোকে সিহঁতক চিনি পোৱাটো সহজ হৈ পৰে। == বিৱৰণ == মালাবাৰ ধূসৰ ধনেশ এবিধ ডাঙৰ ধনেশ আৰু ইয়াৰ আকাৰ মধ্যমীয়া। ==তথ্যসূত্ৰ== 8hi2z0xe6zs7izi90bo647oh98bpqnt 627413 627412 2026-08-15T06:59:53Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* বিৱৰণ */ 627413 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} {{Short description|Species of bird}} {{Use dmy dates|date=January 2020}} {{Use Indian English|date=January 2020}} {{speciesbox | name = মালাবাৰ ধূসৰ ধনেশ Malabar grey hornbill | status = VU | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name="iucn status 19 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2020 |title=''Ocyceros griseus'' |volume=2020 |article-number=e.T22682421A182384253 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T22682421A182384253.en |access-date=19 November 2021}}</ref> | image = Ocyceros griseus -India-6-4c.jpg | image2=Ocyceros griseus -Kerala, India -male-8a.jpg | image2_caption=A female (top) with dark base to the lower mandible, and a male (below), both in Kerala, India | genus = Ocyceros | species = griseus | authority = ([[John Latham (ornithologist)|Latham]], 1790) | synonyms = ''Tockus griseus''<br/>''Lophoceros griseus'' | range_map = MalabarGreyHornbillMap.png | range_map_caption = {{colorbull|black|r||14|}}&nbsp;recorded locations }} '''মালাবাৰ ধূসৰ ধনেশ''' ({{lang-en|Malabar grey hornbill}}; বৈ‍জ্ঞানিক নামঃ ''Ocyceros griseus'') হ্'ল প্ৰধানকৈ দক্ষিণ ভাৰতৰ পশ্চিম ঘাটত পোৱা এবিধ ধনেশ চৰাই। ইহঁতৰ ঠোঁট অতি ডাঙৰ যদিও আন ধনেশ প্ৰজাতিৰ দৰে ইহঁতৰ শিৰস্ত্ৰাণ নাথাকে। ইহঁতক প্ৰধানকৈ ঘন অৰণ্যত পোৱা যায়। ইহঁতে মূলতঃ ৰবৰ, তামোল, কফি বাগানত বাস কৰে।<ref>{{cite journal |date=November 2008 |title=Sustaining biodiversity in ancient tropical countryside |journal=Proc. Natl. Acad. Sci. |volume=105 |pages=17852–17854 |doi=10.1073/pnas.0808874105 |pmid=18981411 |last1=Ranganathan |first1=J |last2=Daniels |first2=RJ |last3=Chandran |first3=MD |last4=Ehrlich |first4=PR |last5=Daily |first5=GC |issue=46|pmc=2577706|doi-access=free }}</ref> ইহঁত সৰু সৰু গোটত ঘূৰি ফুৰে, মূলতঃ ডিমৰু আৰু অন্যান্য ফল খাই জীয়াই থাকে। জোৰেৰে কৰা সিহঁতৰ চিঞৰ-বাখৰ আৰু হুলস্থুলীয়া হাঁহিৰ ফলত স্থানীয় লোকে সিহঁতক চিনি পোৱাটো সহজ হৈ পৰে। == বিৱৰণ == মালাবাৰ ধূসৰ ধনেশ এবিধ ডাঙৰ চৰাই আৰু ==তথ্যসূত্ৰ== qb0dss1egmqgzcyzuknv22j8gqyg6mp 627414 627413 2026-08-15T07:01:31Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* বিৱৰণ */ 627414 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} {{Short description|Species of bird}} {{Use dmy dates|date=January 2020}} {{Use Indian English|date=January 2020}} {{speciesbox | name = মালাবাৰ ধূসৰ ধনেশ Malabar grey hornbill | status = VU | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name="iucn status 19 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2020 |title=''Ocyceros griseus'' |volume=2020 |article-number=e.T22682421A182384253 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T22682421A182384253.en |access-date=19 November 2021}}</ref> | image = Ocyceros griseus -India-6-4c.jpg | image2=Ocyceros griseus -Kerala, India -male-8a.jpg | image2_caption=A female (top) with dark base to the lower mandible, and a male (below), both in Kerala, India | genus = Ocyceros | species = griseus | authority = ([[John Latham (ornithologist)|Latham]], 1790) | synonyms = ''Tockus griseus''<br/>''Lophoceros griseus'' | range_map = MalabarGreyHornbillMap.png | range_map_caption = {{colorbull|black|r||14|}}&nbsp;recorded locations }} '''মালাবাৰ ধূসৰ ধনেশ''' ({{lang-en|Malabar grey hornbill}}; বৈ‍জ্ঞানিক নামঃ ''Ocyceros griseus'') হ্'ল প্ৰধানকৈ দক্ষিণ ভাৰতৰ পশ্চিম ঘাটত পোৱা এবিধ ধনেশ চৰাই। ইহঁতৰ ঠোঁট অতি ডাঙৰ যদিও আন ধনেশ প্ৰজাতিৰ দৰে ইহঁতৰ শিৰস্ত্ৰাণ নাথাকে। ইহঁতক প্ৰধানকৈ ঘন অৰণ্যত পোৱা যায়। ইহঁতে মূলতঃ ৰবৰ, তামোল, কফি বাগানত বাস কৰে।<ref>{{cite journal |date=November 2008 |title=Sustaining biodiversity in ancient tropical countryside |journal=Proc. Natl. Acad. Sci. |volume=105 |pages=17852–17854 |doi=10.1073/pnas.0808874105 |pmid=18981411 |last1=Ranganathan |first1=J |last2=Daniels |first2=RJ |last3=Chandran |first3=MD |last4=Ehrlich |first4=PR |last5=Daily |first5=GC |issue=46|pmc=2577706|doi-access=free }}</ref> ইহঁত সৰু সৰু গোটত ঘূৰি ফুৰে, মূলতঃ ডিমৰু আৰু অন্যান্য ফল খাই জীয়াই থাকে। জোৰেৰে কৰা সিহঁতৰ চিঞৰ-বাখৰ আৰু হুলস্থুলীয়া হাঁহিৰ ফলত স্থানীয় লোকে সিহঁতক চিনি পোৱাটো সহজ হৈ পৰে। == বিৱৰণ == মালাবাৰ ধূসৰ ধনেশ এবিধ ডাঙৰ চৰাই কিন্তু ৪৫ৰ পৰা ৫৮ চে.মি. (১৮ৰ পৰা ২৩ ইঞ্চি) দীঘল তথাপিও ই এতিয়াও এছিয়াৰ ধনেশৰ ভিতৰত আটাইতকৈ সৰু। ==তথ্যসূত্ৰ== pccrn0bd7p3vvw1wsxp8dgkifo34tgm 0 138709 627342 626923 2026-08-15T03:50:24Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 627342 wikitext text/x-wiki {{Infobox river | name = মণিমালা নদী | native_name = {{native name|ml|മണിമലയാർ}} | other_name = পুল্লাকায়াৰ, ভাল্লাপুঝা, ভাল্লাভাইপুঝা | etymology = | image = File:River Manimala Cheruvally.jpg | image_size = | image_caption = চেষুভেল্লীৰ সমীপত মণিমালা নদী | image_alt = | map = | map_size = | map_caption = | map_alt = | subdivision_type1 = [[দেশ]] | subdivision_name1 = [[ভাৰত]] | subdivision_type2 = [[ভাৰতৰ ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয়শাসিত অঞ্চল|ৰাজ্য]] | subdivision_name2 = [[কেৰালা]] | subdivision_type3 = [[জিলাসমূহ]] | subdivision_name3 = [[কোট্টায়ম]], [[পত্তনমতিট্টা]], [[আলেপ্পী|আলাপ্পুঝা]] | subdivision_type4 = [[চহৰসমূহ]] | subdivision_name4 = [[পীৰমেদু]], [[মুন্দাকায়ম]], [[এৰুমেলী]], [[মণিমালা]], [[কাঞ্জীৰাপ্পল্লী]], [[মল্লপ্পল্লী]], [[ভেন্নিক্কুলাম]], [[কাল্লুপ্পাৰা]], [[কাভিয়ুৰ]], [[ভাল্লামকুলাম]], [[তিৰুভাল্লা]], [[তালাভাদী]], [[কিদাংগৰা]], [[পুলিনকুন্নু]], [[এডাথুয়া]], [[চম্পাকুলাম]] আদি | subdivision_type5 = | subdivision_name5 = <!---------------------- BASIN --> | source1_location = মুথাভৰা পাহাৰ, [[পশ্চিম ঘাট পৰ্বতমালা]] | source1_coordinates = | source1_elevation = {{cvt|2500|ft|m}} | mouth_location = [[ভেম্বনাড হ্ৰদ]] | mouth_coordinates = | mouth_elevation = | altitude_difference = | progression = | river_system = | basin_size_km2 = 802.90 | basin_landmarks = কাল্লুপ্পাৰা ভাগৱতী মন্দিৰ, [[কাভিয়ুৰ মহাদেৱ মন্দিৰ]], নান্নুৰ দেৱী মন্দিৰ। | basin_population = <!---------------------- PHYSICAL CHARACTERISTICS --> | length_km = 91.73 | width_min = | width_avg = | width_max = | depth_min = | depth_avg = | depth_max = | discharge1_location = | discharge1_min = | discharge1_avg = | discharge1_max = }} '''মণিমালা নদী''' বা '''মণিমালায়াৰ''' হৈছে দক্ষিণ [[কেৰালা]]ৰ মাজেৰে বৈ যোৱা এখন ৯২ কিলোমিটাৰ দীঘল নদী। উপগ্ৰহীয় মানচিত্ৰ জনপ্ৰিয় হোৱাৰ পূৰ্বে এই নদীখনক ভুলবশতঃ পাম্বা নদীৰ উপনৈ বুলি গণ্য কৰা হৈছিল। কিন্তু বৈজ্ঞানিক প্ৰমাণ অনুসৰি মণিমালা নদী পাম্বা নদীত পতিত নহয়; বৰঞ্চ পাম্বা নদীৰ এটা শাখা কাল্লুঙ্কাল নামৰ ঠাইত মণিমালা নদীৰ সৈতে মিলিত হয় আৰু পিছলৈ নেদুমপুৰমৰ পৰা পুনৰ ফাটি ওলাই নীৰনম, তালাভাদী, এডাথুয়া, চংগনকাৰী, চম্পাকুলাম, নেদুমুদী, চেন্নামকাৰী আৰু কাইনাকাৰীৰ মাজেৰে বৈ গৈ অৱশেষত ভেম্বনাড হ্ৰদত পৰে। এই শাখাটোৱে পুনৰ চেন্নামকাৰীৰ ওচৰত মণিমালা নদীৰ সৈতে এটা চুটি কিন্তু বহল সংযোগ স্থাপন কৰে, যাক 'মুন্নাট্টুমুখম' বুলি জনা যায়। ভৌগোলিক দিশৰ পৰা মণিমালা এখন স্বতন্ত্ৰ আৰু সুকীয়া নদী। ইয়াৰ উৎপত্তি কেৰালাৰ ইদুক্কি জিলাৰ পীৰমেদুত থকা [[পশ্চিম ঘাট পৰ্বতমালা]]ৰ মুথাভৰা পাহাৰত (সাগৰ পৃষ্ঠৰ পৰা ১১৫৬ মিটাৰ উচ্চতাত) হৈছে। নদীখনৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় ৯০ কিলোমিটাৰ আৰু ইয়াৰ অৱবাহিকাৰ মাটিকালি প্ৰায় ৮৪৭ বৰ্গ কিলোমিটাৰ। এই নদীখন ইদুক্কি, কোট্টায়ম, পত্তনমতিট্টা আৰু আলাপ্পুঝা (আলেপ্পী) জিলাৰ মাজেৰে প্ৰবাহিত হৈছে।<ref>{{cite web|url=http://puzhakal0.tripod.com/river.html|title=About the Rivers of Kerala|access-date=14 February 2010|archivedate=16 July 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120716182531/http://puzhakal0.tripod.com/river.html|deadurl=yes}}</ref> এই নদীৰ পাৰত য়েন্দায়াৰ, কুট্টিক্কল, মুন্দাকায়ম, এৰুমেলী, মণিমালা, কোট্টাংগল, কুলাথুৰমুজী, ভাইপুৰ, মল্লপ্পল্লী, কিঝভাইপুৰ, থুৰুথিকাড, কোমালাম, কাল্লুপ্পাৰা, ভাল্লামকুলাম, কাট্টোডে, কুত্তুৰ (তিৰুভাল্লা চহৰৰ উপকণ্ঠ অঞ্চল), পুলিকীঝ, নেদুমপুৰম, নীৰাট্টুপুৰম, অমিচাকৰী, মুত্তাৰে, কিদাংগৰা, পুলিনকুন্নু, ভেলিয়ানাদু, ৰামনকাৰী আৰু মাঙ্কোম্পু আদি স্থান অৱস্থিত। কিদাংগৰাৰ পিছত মণিমালা নদী দুটা শাখাত বিভক্ত হয় আৰু ভেম্বনাড হ্ৰদত পতিত হয়। মীনচিল, পাম্বা, মণিমালা আৰু আছানকোভিল—এই চাৰিখন কেৰালাৰ এনে প্ৰধান নদী যাৰ সাগৰৰ সৈতে পোনপটীয়া সংযোগ নাই, কাৰণ এই আটাইকেইখন নদী বিশাল ভেম্বনাড হ্ৰদত পৰে। == ঐতিহাসিক আৰু অৰ্থনৈতিক গুৰুত্ব == ঐতিহাসিকভাৱে নীৰনমক মণিমালা নদী আৰু পাম্বা নদীৰ সংযোগস্থলত অৱস্থিত এক প্ৰাচীন অন্তৰ্দেশীয় বন্দৰ হিচাপে জনা যায়। নদীৰ পাৰৰ কাভিয়ুৰত প্ৰাচীন শিলা-কুটিৰ গুহা মন্দিৰসমূহ এতিয়াও দেখিবলৈ পোৱা যায়। মণিমালা নদী মধ্য ট্ৰাংকৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ জলপথ হিচাপে পৰিগণিত হৈ আহিছে। কোট্টায়ম-ইদুক্কি পাহাৰীয়া অঞ্চলৰ পৰা উৎপত্তি হৈ পশ্চিমলৈ বৈ অহা এই নদীখন মণিমালা জংচনত সমভূমিত প্ৰৱেশ কৰে আৰু তাৰ পিছত মধ্যভূমিৰ সমভূমি আৰু কুত্তনাডৰ বিখ্যাত ধানখেতি প্ৰধান অঞ্চলৰ মাজেৰে প্ৰবাহিত হয়। বৰ্তমান নদীৰ তলিৰ পৰা অনিয়ন্ত্ৰিত বালি খননৰ ফলত নদীখনৰ জলপথসমূহৰ ক্ষতি সাধন হৈছে আৰু প্ৰদূষণো এক ডাঙৰ সমস্যা হৈ পৰিছে। ==চিত্ৰ ভঁৰাল== <gallery> File:Manimalayar river @ Pazhayidam.jpg|পাজহা্য়িদম দলঙৰ পৰা দেখা মণিমালা নদীৰ দৃশ্য File:Canoe in Manimalayar.JPG|মণিমালা নদীৰ বুকুত এখন নাও (Canoe) File:Manimala River.jpg|মণিমালা চহৰত নদীখনৰ দৃশ্য File:The Manimala river in Kerala.jpg|কেৰালাৰ পত্তনমতিট্টা জিলাৰ এৰাভিপেৰুৰৰ পৰা তোলা নদীখনৰ দৃশ্য </gallery> == তথ্যসূত্ৰ == {{Reflist}} {{coord|9|21|N|76|33|E|display=title|region:IN_type:river_source:GNS-enwiki}} [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ নদী]] [[শ্ৰেণী:কেৰালা]] t613a0ig47ta39ye8xrrek6ae20g2ky 0 138710 627300 626942 2026-08-14T22:19:38Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 627300 wikitext text/x-wiki {{Short description|Bhagavathi temple in Ernakulam District, Kerala, India}} {{Infobox temple | name = চোত্তানীক্কাৰ ভগৱতী মন্দিৰ | image = Chottanikkara Temple.jpg | alt = | caption = চোত্তানীক্কাৰ মন্দিৰ | pushpin_map = India Kerala | pushpin_caption = Bhagavathy Temple, [[Chottanikkara]], Ernakulam, Kerala | coordinates = {{coord|9|55|59.4|N|76|23|29.1|E|type:landmark_region:IN|display=inline,title}} | other_names = | native_name = ചോറ്റാനിക്കര ഭഗവതി ക്ഷേത്രം | country = {{flag|India}} | state = [[কেৰালা]] | district = এৰ্নাকুলাম জিলা | location = চোত্তানীক্কাৰ | elevation_m = 52.47 | deity = Chottanikkara Bhagavathy ([[Lakshmi]]) with [[Narayana]] | Direction_posture = | Pushakarani = | Vimanam = | Poets = | Prathyaksham = | festival = Makam Thozhal, Navarathri, Thrikkarthika, Deepavali | architecture = পৰম্পৰাগত কেৰেলাৰ স্থাপত্য | temple_quantity = Two | monument_quantity = | inscriptions = | creator = | website = {{URL|https://chottanikkarabhagavathy.org/}} | native_name_lang = ml }} '''চোত্তানীক্কাৰ ভগৱতী মন্দিৰ ({{lang-en|Chottanikkara Bhagavathy Temple}}) ''' কেৰালাৰ এৰ্ণাকুলাম জিলাৰ চোত্তানিক্কাৰা গাঁৱত অৱস্থিত ভগৱতী দেৱীৰ নামত উৎসৰ্গিত এটা হিন্দু মন্দিৰ।<ref name=":0">{{Cite web |title=Chottanikkara Bhagavathy |url=https://www.chottanikkarabhagavathy.org/ |access-date=2026-06-13 |website=www.chottanikkarabhagavathy.org}}</ref><ref>{{Cite web |title=Experience the Chottanikkara Bhagavathy Temple Kochi |url=https://www.incredibleindia.gov.in/en/kerala/kochi/chottanikkara-bhagavathy-temple |access-date=2026-06-13 |website=Incredible India |language=en}}</ref> কোচিন দেৱস্বম ব’ৰ্ডে মন্দিৰটো পৰিচালনা কৰে। ব’ৰ্ডৰ অধীনত থকা ৪০৯টা মন্দিৰৰ ভিতৰত এইটো অন্যতম গুৰুত্বপূৰ্ণ তীৰ্থস্থান।<ref>{{Cite web |title=About CDB - Cochin Devaswom Board |url=https://www.cochindevaswomboard.org/aboutus.html |access-date=2026-06-13 |website=www.cochindevaswomboard.org}}</ref> মন্দিৰটোৰ প্ৰধান দেৱী হৈছে দিব্য মাতৃ, যাক ৰাজৰাজেশ্বৰী (আদিপৰাশক্তি) ৰূপে পূজা কৰা হয়। দিনটোৰ বিভিন্ন সময়ত তেওঁক তিনিটা ভিন্ন ৰূপত উপাসনা কৰা হয়। ৰাতিপুৱা ভাগত সৰস্বতী ৰূপত, দুপৰীয়া বেলা লক্ষ্মী ৰূপত আৰু সন্ধিয়া বেলা দুৰ্গা ৰূপত।<ref name=":0" /><ref>{{Cite journal |last=Mangattu |first=Manu |date=July 2013 |title=Chottanikkara Temple – God's Abode in God's Own Country |url=https://www.researchgate.net/publication/326560580_Chottanikkara_Temple_-_God's_Abode_in_God's_Own_Country |journal=ResearchGate |doi=10.13140/RG.2.2.13450.36806}}</ref> দেৱীৰ মূৰ্তিৰ সৈতে একেটা বেদীতে মহাবিষ্ণুৰ মূৰ্তিও স্থাপিত হৈ আছে। সেইবাবে দুয়োকে একেলগে লক্ষ্মী-নাৰায়ণ, আম্মেনাৰায়ণ, দেৱীনাৰায়ণ আৰু ভদ্ৰনাৰায়ণ আদি নামেৰে অভিহিত কৰা হয়।<ref name=":0" /><ref name=":1">{{Cite web |last=admintest |date=2024-07-11 |title=Chottanikara – ecoheritage.cpreec.org |url=https://ecoheritage.cpreec.org/chottanikara/ |access-date=2026-06-15 |language=en-US}}</ref> একেটা বেদীতে ব্ৰহ্মা, শিৱ, গণপতি, সুব্ৰহ্মণ্য আৰু শাস্তাৰ মূৰ্তিও আছে। স্থাপত্যগতভাৱে মন্দিৰৰ মূল দেৱী স্বয়ম্ভূ অৰ্থাৎ ‘নিজে প্ৰকাশিত’ বুলি বিশ্বাস কৰা এটা লেতেৰাইট শিলাৰ গঠনৰূপে বিদ্যমান। এই পৱিত্ৰ শিলাখনক ৰুদ্ৰাক্ষ শিলা বুলি কোৱা হয়। <ref name=":0" /><ref name=":1" /> ==কিংবদন্তি== মন্দিৰটো যি অঞ্চলত অৱস্থিত, সেই অঞ্চলটো এসময়ত ঘন অৰণ্যৰে পৰিপূৰ্ণ আছিল। <ref name=":1" /> সেই অৰণ্যত কান্নাপ্পন নামৰ এজন জনজাতীয় লোক বাস কৰিছিল। তেওঁ দেৱী মহাকালীৰ একনিষ্ঠ ভক্ত আছিল আৰু প্ৰতি শুকুৰবাৰে দেৱীৰ পূজাৰ দিন হিচাপে গণ্য কৰা দিনটোত—আনুষ্ঠানিকভাৱে এটা ম’হ বলি দিছিল। এদিন তেওঁ অৰণ্যৰ ওচৰত এটা পোৱালি গৰু দেখা পালে। তেওঁ পোৱালিটোক ধৰি নিজৰ শিলৰ বেদীলৈ লৈ গ’ল। পোৱালিটোক বলি দিবলৈ লোৱাৰ ঠিক আগমুহূৰ্তত তেওঁৰ জীয়ৰী পাভিজামে তেওঁক বাধা দি বলি নিদিবলৈ অনুৰোধ কৰিলে। জীয়েকক বৰ ভালপোৱা কান্নাপ্পনে তাইৰ অনুৰোধ মানি পোৱালিটো তাইক পোহনীয়া জন্তু হিচাপে ৰাখিবলৈ দিলে। দুৰ্ভাগ্যবশতঃ কেইদিনমান পাছতে পাভিজামৰ মৃত্যু হ’ল। সম্ভৱতঃ সাপৰ দংশনৰ ফলত তেওঁৰ মৃত্যু হৈছিল। কান্নাপ্পন শোকত ভাগি পৰিল আৰু জীয়েকৰ মৃতদেহ সৎকাৰ কৰাৰ সিদ্ধান্ত ল’লে। কিন্তু আচৰিতভাৱে সৎকাৰৰ পূৰ্বেই তেওঁৰ জীয়েকৰ মৃতদেহ অন্তৰ্ধান হৈ গ’ল। ওচৰৰ এজন পুৰোহিতে তেওঁক এই ঘটনাৰ কাৰণ ব্যাখ্যা কৰিলে। তেওঁৰ মতে, কান্নাপ্পনে আগতে পোৱালি গৰুবোৰক সিহঁতৰ মাতৃৰপৰা জোৰকৈ আঁতৰাই আনি বলি দিছিল। সেই পাপৰ শাস্তি হিচাপেই জীয়েকৰ মৃত্যুৰ সময়ত তেওঁ একে ধৰণৰ পৰিণতিৰ সন্মুখীন হৈছিল। কান্নাপ্পনে পোৱালিটোক বিচাৰিবলৈ গৈ দেখিলে যে য’ত পোৱালিটোক বলি দিবলৈ বেদী স্থাপন কৰা হৈছিল, সেই ঠাইত এতিয়া এটা উজ্জ্বল শিলৰ বেদী দেখা গৈছে। পুৰোহিতে তেওঁক বুজাই দিলে যে সেই পোৱালিটোৱে দেৱতা ভগৱান [[বিষ্ণু]] আৰু [[লক্ষ্মী]]ৰ ঐশ্বৰিক যুগলৰ প্ৰতীক আছিল। পুৰোহিতে কান্নাপ্পনক নিজৰ পাপ মোচনৰ বাবে প্ৰতিদিনে সেই বেদীৰ সন্মুখত প্ৰাৰ্থনা কৰিবলৈ পৰামৰ্শ দিলে।<ref name="indusscrolls.com">{{cite web |title=Removing Evil Spirits at Chottanikkara Temple In Kerala |url=https://indusscrolls.com/removing-evil-spirits-at-chottanikkara-temple-in-kerala |access-date=March 13, 2022 |website=Indus Scrolls}}</ref><ref name=":1" /> == চলচ্চিত্ৰ অভিযোজন == *চোত্তনীক্কাৰ আম্মা<ref>{{cite web|url=http://www.malayalachalachithram.com/movie.php?i=641|title=Chottanikkara Amma|accessdate=2014-09-25|publisher=www.malayalachalachithram.com}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.nthwall.com/ml/Chottaanikkara-Amma-1976/9465403379|title=Chottanikkara Amma|accessdate=2014-09-25|publisher=.nthwall.com|archive-url=https://archive.today/20140925130232/http://www.nthwall.com/ml/Chottaanikkara-Amma-1976/9465403379|archive-date=25 September 2014|url-status=dead|archivedate=2024-11-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20241130101653/http://www.nthwall.com/ml/Chottaanikkara-Amma-1976/9465403379|deadurl=yes}}</ref> *আম্মে নাৰায়ণ <ref>{{cite web|url=http://www.malayalachalachithram.com/movie.php?i=1576|title=Amme Naaraayana|accessdate=2014-10-20|publisher=www.malayalachalachithram.com}}</ref><ref>{{cite web|url=http://malayalasangeetham.info/s.php?6054 |title=Amme Naaraayana |accessdate=2014-10-20 |publisher=malayalasangeetham.info |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141021001239/http://malayalasangeetham.info/s.php?6054 |archivedate=21 October 2014 }}</ref> *আম্মে ভাগৱতী == তথ্যৰ উৎস == {{reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ == {{commons category|Chottanikkara Temple}} * [http://www.chottanikkarabhagavathy.org Official temple page] [[শ্ৰেণী:মন্দিৰ]] [[শ্ৰেণী:হিন্দু ধৰ্ম]] [[শ্ৰেণী:কেৰালাত পৰ্যটন]] f5ylpz7bgzzm9heezu1qlcgvjoenmuq 0 138712 627286 627117 2026-08-14T20:33:38Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 8 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 627286 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = কাছাৰগোড় | settlement_type = চহৰ | other_name = | image_skyline = {{Photomontage | photo1a = Bakel Fort Beach Kasaragod4.jpg | photo2a = Kottappuram-nileshwaram-house-boat.jpg | photo2b = The oldest photo of Masjid.JPG | photo2c = Chandragiri River.jpg | photo3a = Bekal Fort Kasargod.jpg | photo3b = Arikady fort.jpg | photo3c = Chandrigiri Fort -Kasaragod -Kerala -file 1001.jpg | photo4a = Ranipuram hill.jpg | spacing = 1 | color_border = black | color = white | size = 210 | foot_montage = '''শীৰ্ষৰপৰা ঘড়ীৰ কাঁটাৰ দিশত:'''<br />বেকাল সমুদ্ৰতীৰ, [[চন্দ্ৰগিৰি নদী]], চন্দ্ৰগিৰি দুৰ্গ, ৰাণিপুৰম, [[বেকাল দুৰ্গ]], [[নীলেশ্বৰম]]ৰ কাভয়ী জলমগ্ন স্থান, [[মালিকদিনাৰ মছজিদ]], আৰু [[আৰিকাডি দুৰ্গ]] }} | nicknames = ''সাতটা ভাষাৰ ভূমি, ঈশ্বৰৰ ভূমি''<ref name="seven">{{Cite web|url=https://kerala.gov.in|title=Cazrod - the land of seven languages|access-date=12 September 2020|website=invest kerala|publisher=Government of Kerala}}</ref> | mapframe = yes | mapframe-zoom = 7 | map_alt = | map_caption = কেৰালাত কাছাৰগোড় | pushpin_map = | pushpin_label_position = r | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | coordinates = {{coord|12.5|N|75.0|E|display=inline,title}} | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = ৰাজ্য | subdivision_type2 = [[জিলা]] | subdivision_name1 = {{seal|Kerala}} | subdivision_name2 = [[কাছাৰগোড জিলা|কাছাৰগোড]] | established_title = পৌৰসভা প্ৰতিষ্ঠা | established_date = ১৯৬৬ | founder = | named_for = | government_type = [[পৌৰসভা]] | governing_body = কাছাৰগোড পৌৰসভা | leader_title = অধ্যক্ষ | leader_name = ছাহীনাই চেলিম ([[ইউপিয়েলএম]]) | leader_title1 = উপাধ্যক্ষ | leader_name1 = কে এম হেনিফা | leader_title2 = | leader_name2 = | leader_title3 = [[সংসদ সদস্য, লোকসভা|এমপি]] | leader_name3 = ৰাজমোহন উন্নীতান | leader_title4 = [[বিধায়ক|বিধায়ক]] | leader_name4 = এন এ নেল্লিক্কুন্নু | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_total_km2 = ১৬.৭ | area_metro_km2 = ৯৩.৩ | area_rank = | elevation_footnotes = | elevation_m = ১৯ | population_total = ৫৪,১৭২ | population_as_of = | population_footnotes = | population_density_km2 = auto | population_metro = ১৯২,৮৫৬ | population_rank = | population_demonym = | blank_name = চৰকাৰী ভাষা | blank_info = {{bulletlist|[[মালয়ালম ভাষা|মালয়ালম]]<ref>{{cite web |title=The Kerala Official Language (Legislation) Act, 1969 |url=http://lawsofindia.org |archive-url=https://web.archive.org/web/20140911111246/http://lawsofindia.org |url-status=usurped |archive-date=11 September 2014 |website=PRS Legislative Research |access-date=19 July 2018}}</ref>|[[ইংৰাজী ভাষা|ইংৰাজী]]<ref name="langoff">{{cite web|title=52nd Report of the Commissioner for Linguistic Minorities in India|url=http://nclm.nic.in|website=nclm.nic.in|publisher=[[সংখ্যালঘু পৰিক্ৰমা মন্ত্ৰ্যালয়]]|access-date=29 March 2019|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170525141614/http://nclm.nic.in|archive-date=25 May 2017}}</ref>}} | timezone1 = [[ভাৰতীয় মান সময়|আইএছটি]] | utc_offset1 = +৫:৩০ | postal_code_type = পিন কোড | postal_code = ৬৭১১২১ | area_code = +৯১ ৪৯৯৪ | area_code_type = টেলিফোন | registration_plate = কেএল-১৪ | website = {{URL|http://kasargod.nic.in|kasargod.nic.in}} | footnotes = | unemployment_rate = | official_name = কাছাৰগোড় }} '''কাছাৰগোড়''' {{en|Kasaragod}}ভাৰতৰ [[কেৰালা]] ৰাজ্যৰ [[কাছাৰগোড জিলা|কাছাৰগোড জিলা]]ৰ অন্তৰ্গত এখন পৌৰ চহৰ তথা প্ৰশাসনিক সদৰ।<ref>{{Cite web |url=https://keralatourism.org |title=Overview {{!}} About Kasaragod {{!}} Investment Opportunities {{!}} Business Opportunities {{!}} Travel and Tourism {{!}} BRDC {{!}} Kerala |website=Invest in Kasaragod |language=en |access-date=2026-08-07}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://incredibleindia.gov.in |title=Kasargod |website=Incredible India |language=en |access-date=2026-08-07 }}{{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ১৯৬৬ চনত প্ৰতিষ্ঠিত এই চহৰখন জিলাখনৰ প্ৰথমখন পৌৰ চহৰ আছিল।<ref>{{Cite web |title=കാസർകോട് |url=https://manoramaonline.com |access-date=2025-02-25 |website=കാസർകോട് |language=ml}}</ref> ই কেৰালাৰ আটাইতকৈ উত্তৰ প্ৰান্তৰ জিলা আৰু ইয়াক ''সপ্ত ভাষা সংগম ভূমি'' বুলিও জনা যায়।<ref name="seven"/> [[পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালা]]ৰ চহকী জৈৱ-বৈচিত্ৰ্যৰ মাজত অস্থিত এই ঠাইখন চন্দ্ৰগিৰি দুৰ্গ, আৰু [[বেকাল দুৰ্গ]],<ref>{{cite web|url=http://keralaczma.gov.in|title=Draft Map|publisher=keralaczma.gov.in|date=2012|access-date=22 January 2021|archive-date=28 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210128164432/http://keralaczma.gov.in|url-status=dead}}</ref> [[চন্দ্ৰগিৰি নদী]], বুৰঞ্জীপ্ৰসিদ্ধ কোলাথিৰী ৰজাসকল, ৰাণিপুৰম পাহাৰ আৰু কোট্টানচেৰী পাহাৰৰ প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশৰ বাবে বিখ্যাত। ইয়াৰ উপৰি ইয়াত [[মাদিয়ান কুলম মন্দিৰ]], মধুৰ মন্দিৰ, অনন্তপুৰ হ্ৰদ মন্দিৰ আৰু মালিকদিনাৰ মছজিদৰ দৰে ঐতিহাসিক তথা ধৰ্মীয় স্থান আছে। ঐতিহাসিক এঝিমালা পাহাৰ [[নীলেশ্বৰম]]ৰ কাভয়ী জলমগ্ন স্থানৰ দক্ষিণ অংশত অৱস্থিত। কাছাৰগোড় [[কান্নুৰ]] চহৰ নিগমৰ ৯০ কিলোমিটাৰ উত্তৰত আৰু [[মেংগালুৰু]]ৰ ৫০ কিলোমিটাৰ দক্ষিণত অৱস্থিত। [[কাছাৰগোড জিলা|কাছাৰগোড জিলা]]ত কেৰালাৰ ভিতৰত সৰ্বাধিকসংখ্যক নদী (১২খন) আছে।<ref name="chaturmoovendanadi" /> এই চহৰখন সেই মোহনাটোত অৱস্থিত য’ত জিলাখনৰ দীৰ্ঘতম নদী [[চন্দ্ৰগিৰি নদী]] [[আৰৱ সাগৰ]]ত পৰেহি। কাছাৰগোডত [[আৰিকাডি দুৰ্গ]], [[বেকাল দুৰ্গ]], [[চন্দ্ৰগিৰি দুৰ্গ, কেৰালা|চন্দ্ৰগিৰি দুৰ্গ]] আৰু [[হোসদুৰ্গ দুৰ্গ]]কে ধৰি কেইবাটাও দুৰ্গ আছে। বেকাল দুৰ্গ কেৰালাৰ সৰ্ববৃহৎ আৰু আটাইতকৈ সুৰক্ষিত দুৰ্গ।<ref>{{Cite web |title=Bekal Fort - largest and best preserved forts in Kerala {{!}} Kerala Tourism |url=https://keralatourism.org |access-date=2025-02-25 |website=www.keralatourism.org |language=en}}</ref> [[তালকাবেৰী বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য]] থকা [[তালকাবেৰী]], য’ত ৮০৫ কিলোমিটাৰ দৈৰ্ঘ্যৰ [[কাবেৰী নদী]]ৰ উৎপত্তি হৈছে, কেৰালা-[[কৰ্ণাটক]] সীমান্তৰ ৰাণিপুৰমৰ কাষতে অৱস্থিত। ৰবাৰ্ট কেল্ডৱেলৰ মতে ১৯ শতিকাত মালয়ালম ভাষাৰ প্ৰচলন উত্তৰে মেংগালুৰুৰ কাষৰীয়া চন্দ্ৰগিৰী (নদী আৰু দুৰ্গ)ৰপৰা দক্ষিণে ত্ৰিবান্দ্ৰমৰ [[নেয়াৰ নদী]]লৈ আৰু পশ্চিমে [[মালাবাৰ উপকূল]]ৰপৰা পূৰ্বে [[পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালা]]লৈ বিস্তৃত আছিল।<ref>{{Cite book |last=Caldwell |first=Robert |url=https://google.com |title=A Comparative Grammar of the Dravidian Or South-Indian Family of Languages |publisher=Asian Educational Services |year=1998 |isbn=978-81-206-0117-8 |pages=6, 16, 17–19, 20, 21–25, 31 |language=en |quote=Malayalam is spoken along the Malabar coast, on the western side of the Ghauts, or Malaya range of mountains, from the vicinity of Chandragiri (river and fort) near Mangalore, where it supersedes Canarese and Tuļu, to Trivandrum, where it begins to be superseded by Tamil. The people by whom this language is spoken in the native states of Travancore and Cochin, and in the East India Company's districts of Malabar and Canara, may be estimated at two and a half millions. (Pages 6, 16, 20, 31)}}</ref>{{refn|group=note|“মলাবাৰ উপকূলৰ কাষে কাষে মালয়ালম ভাষা কোৱা হয়। ই পৰ্বতমালাৰ পশ্চিম দিশত অৱস্থিত। মেংগালুৰুৰ ৰ ওচৰৰ চন্দ্ৰগিৰিৰ (নদী আৰু দুৰ্গ) পৰা ত্ৰিবান্দ্ৰমলৈকে এই ভাষা প্ৰচলিত। চন্দ্ৰগিৰি অঞ্চলত ই কানাড়া আৰু তুলু ভাষাৰ স্থান লয়। ত্ৰিবান্দ্ৰম অঞ্চলত তামিল ভাষাই ইয়াৰ স্থান ল'বলৈ আৰম্ভ কৰে। ট্ৰাভাংকোৰ আৰু কোচিনৰ থলুৱা ৰাজ্যসমূহত এই ভাষা কোৱা হয়। ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ মলাবাৰ আৰু কানাড়া জিলাতো ইয়াৰ প্ৰচলন আছে। এই ভাষা কোৱা লোকৰ সংখ্যা প্ৰায় পঁচিছ লাখ বুলি অনুমান কৰা হৈছে।” (পৃষ্ঠা ৭) "কোট্টায়াৰ: এইখন ‘আই’ বা ‘পাৰালিয়া’ দেশৰ এখন ঠাইৰ নাম (যিখন দক্ষিণ ট্ৰাভাংকোৰৰ সৈতে একে)। টলেমিয়ে ইয়াক ‘কোট্টিয়াৰা মেট্ৰ’পলিছ’ বুলি কৈছিল। প্লিনিয়ে ইয়াক ‘কোট্টোৰা’ বুলি উল্লেখ কৰিছিল। এই চহৰখন প্ৰকৃততে ‘কোট্টায়াৰ’ হয়। ইউৰোপীয়সকলে ইয়াক সাধাৰণতে ‘কোটৌৰ’ বুলি লিখে। এইখন দক্ষিণ ট্ৰাভাংকোৰৰ প্ৰধান চহৰ। গ্ৰীকসকলৰ সময়ৰ দৰেই এতিয়াও এই চহৰখন বাণিজ্যৰ বাবে বিখ্যাত। এই ঠাইৰ নামটো তামিল শব্দ ‘কোদ-উ’ আৰু ‘আৰু’ৰপৰা আহিছে। ‘কোদ-উ’ মানে দুৰ্গ বা বেৰা আৰু ‘আৰু’ মানে নদী। তামিল আৰু মালয়ালম ভাষাৰ এটা নিয়ম আছে। যেতিয়া ‘কোদ’ শব্দটো যৌগিক শব্দৰ প্ৰথম অংশ হয়, তেতিয়া বিশেষণৰ ৰূপ দিবলৈ শেষৰ আখৰটো দুগুণ কৰিব লাগে। আন এটা নিয়ম অনুসৰি দুগুণ হ’লে ঘোষ ধ্বনি অঘোষ ধ্বনিলৈ সলনি হয়। গতিকে নিয়ম অনুসৰি ‘কোদ-আৰা’ শব্দটো ‘কোট্ট-আৰা’ হয়। গ্ৰীকসকলৰ সময়তো বৰ্তমানৰ দৰেই একে ধ্বনিগত নিয়ম প্ৰচলিত আছিল। গ্ৰীক লেখকসকলে চহৰখনৰ নামৰ শেষৰ অংশটো ‘আৰু’ৰ সলনি ‘আৰা’ বুলি লিখিছিল। তামিল ভাষাত ‘আৰু’ আৰু মালয়ালম ভাষাত ‘আৰা’ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। কোটৌৰ অঞ্চলত মালয়ালম ভাষাৰ উপভাষাগত বৈশিষ্ট্যই তামিল ভাষাৰ স্থান ল’বলৈ আৰম্ভ কৰে। গ্ৰীকসকলৰ সময়তেও এই একেই অৱস্থা আছিল।” (পৃষ্ঠা ৬২-৬৩)<ref>{{Cite book |last=Caldwell |first=Robert |url=https://archive.org/details/dli.CiXIV42 |title=A Comparative Grammar of the Dravidian Or South-Indian Family of Languages |publisher=Harrison and sons |year=1856 |pages=7, 62–63 |language=en}}</ref>}} ==নামকৰণ== এই নামটো কানাড়া শব্দ ‘কাছাৰ’ অৰ্থাৎ "কুচিলা গছ" (Strychnos nux-vomica) আৰু ‘গোড়’ অৰ্থাৎ "প্ৰাচীৰ" বা "বেৰা"ৰপৰা অহা বুলি কোৱা হয়। মালয়ালম ভাষাত কাছাৰগোড়ক ‘কাঞ্জিৰাক্কোড়ু’ (অৰ্থাৎ কুচিলা গছৰ ভূমি) বুলি জনা গৈছিল। ইয়াত প্ৰচুৰ পৰিমাণে পোৱা ‘কাছাৰকা’ গছক (কানাড়া নাম) মালয়ালম ভাষাত ‘কাঞ্জিৰম’ বুলি কোৱা হয়।<ref name="Kanhirakode">{{cite book | author = S. Muhammad Hussain Nainar |year=1942 | title= Tuhfat-al-Mujahidin: An Historical Work in The Arabic Language |publisher=University of Madras |page=97 | url= https://archive.org/details/Tuhfat-al-MujahidinAnHistoricalWorkInTheArabicLanguage |access-date=10 July 2021}}</ref><ref name="kasargod.nic.in">{{cite web |title=About District {{!}} Website of Kasargod {{!}} India |url=https://kasargod.nic.in/about-district/ |access-date=9 July 2021}}</ref> ১৬ শতিকালৈকে কাছাৰগোড় কুম্বলা ৰাজবংশৰ অধীনত আছিল। এই বংশটো কান্নুৰত কেন্দ্ৰস্থিত কোলাথুনাড়ু ৰাজ্যৰ কৰতলীয়া আছিল।<ref name="askh">{{cite book |last1=Sreedhara Menon |first1=A. |title=A Survey of Kerala History |year=2007 |publisher=DC Books |location=Kottayam |isbn=9788126415786 |edition=2007 |url=https://dcbookstore.com/books/a-survey-of-kerala-history}}</ref> খ্ৰীষ্টীয় ১৬ শতিকাত কানাড়া ৰাজ্যসমূহে ইয়াৰ বন্দৰ আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে থকা অঞ্চলসমূহৰ ওপৰত মনোযোগ কেন্দ্ৰীভূত কৰিছিল।<ref name="history">{{cite web |title=Kasaragod History |url=http://www.ksd.kerala.gov.in/hist.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080925134038/http://www.ksd.kerala.gov.in/hist.htm |archive-date=25 September 2008 |access-date=11 March 2009 |publisher=Government of Kerala |archivedate=1 July 2006 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060701114712/http://www.ksd.kerala.gov.in/hist.htm |deadurl=yes }}</ref><ref>{{Cite book|last=Steever|first=Sanford B.|url=https://books.google.com/books?id=n2DxBwAAQBAJ|title=The Dravidian Languages|publisher=Taylor & Francis|date=15 April 2015|isbn=9781136911644|pages=158–159}}</ref><ref>{{Cite book|last=Bhat|first=N. Shyam|title=South Kanara, 1799-1860, A Study in Colonial Administration and Regional Response|publisher=Mittal Publications|year=1998|isbn=9788170995869|pages=6}}</ref><ref>{{Cite book|last=Caldwell|first=Robert|title=A Comparative Grammar of the Dravidian Or South-Indian Family of Languages|publisher=Asian Educational Services|year=1998|isbn=9788120601178|pages=31|language=English}}</ref> ==ইতিহাস== ===প্ৰাচীন যুগ=== [[File:Anantapura Lake Temple.jpg|left|thumbnail|কুম্বলাৰ অনন্তপুৰত থকা অনন্তপুৰ হ্ৰদ মন্দিৰ]] সংগম যুগৰ প্ৰাচীন তামিল সাহিত্যসমূহত উল্লেখ আছে যে এই জিলাখনৰ অন্তৰ্গত অঞ্চলটো ‘পুঝিনাদু’ৰ অংশ আছিল। এই অঞ্চলটো কোঝিকোড়ৰ পৰা মঙলুৰুলৈকে বিস্তৃত উপকূলীয় অঞ্চলটোক লৈ গঠিত আছিল। ৰাজনৈতিকভাৱে এই অঞ্চলটো ‘এঝিমালা ৰাজ্য’ৰ অন্তৰ্গত আছিল আৰু ইয়াৰ ৰাজধানী বৰ্তমানৰ কান্নুৰ জিলাৰ এঝিমালাত আছিল। এঝিমালাৰ আটাইতকৈ বিখ্যাত ৰজাজন আছিল নান্নান, যাৰ ৰাজ্য গুডালুৰ আৰু কইম্বাটুৰৰ উত্তৰ অংশলৈকে বিস্তৃত আছিল। পূব দিশৰ মুষিকা বংশৰ অঞ্চলসমূহক (বৰ্তমানৰ ৱায়ানাড-গুডালুৰ অঞ্চল আৰু কোডাগুৰ কিছু অংশ) সামৰি লোৱা কৰ্কনাডৰ সৈতে পূঝিনাদৰ ৰাজধানী এঝিমালাত আছিল। মুষিকা ৰজাসকলক নান্নানৰ বংশধৰ বুলি গণ্য কৰা হৈছিল। ১৪ শতিকাৰ ভিতৰত মুষিকা ৰাজ্যখন কোলাথিৰীনাড আৰু ইয়াৰ শাসকসকলক কোলাথিৰী বুলি জনা গৈছিল। কোলাথুনাডু ৰাজ্য ক্ষমতাৰ শিখৰত থকাৰ সময়ত ই উত্তৰে মঙলুৰুৰ নেত্ৰাৱতী নদীৰ পৰা<ref name="Kola Swaroopam">{{cite book |last1=Sreedhara Menon |first1=A. |title=''Kerala Charitram'' |year=2007 |publisher=DC Books |location=Kottayam |isbn=978-8126415885 |edition=2007 |page=175 |url=https://books.google.com/books?id=FAlXPgAACAAJ&q=%E0%B4%95%E0%B5%87%E0%B4%B0%E0%B4%B3+%E0%B4%9A%E0%B4%B0%E0%B4%BF%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%82 |access-date=19 July 2020}}</ref> দক্ষিণে কোঝিকোড়ৰ কোৰাপ্পুঝা নদীলৈকে বিস্তৃত আছিল। ইয়াৰ পশ্চিমে আৰৱ সাগৰ আৰু পূব সীমান্তত কোডাগু পাহাৰ আছিল। ইয়াৰ উপৰি আৰৱ সাগৰত অৱস্থিত লাক্ষাদ্বীপৰ বিচ্ছিন্ন দ্বীপসমূহো ইয়াৰ অন্তৰ্গত আছিল।<ref name="Census_Handbook">{{Cite book|title=District Census Handbook, Kasaragod (2011)|publisher=Directorate of Census Operation, Kerala|location=Thiruvananthapuram|pages=9|url=https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/3201_PART_B_KASARAGOD.pdf}}</ref> ===মধ্য যুগ=== [[File:Malikdeenar Mosque in the Morning.jpg|left|thumbnail|কাছাৰগোড়ৰ থালাংগাৰাত অৱস্থিত মালিক দিনাৰ মছজিদ ভাৰতৰ অন্যতম পুৰণি মছজিদ।]] [[File:Maipady palace.jpg|left|thumbnail|মাইপাড়ী প্ৰসাদ]] মঙলুৰু চহৰৰ পৰা প্ৰায় ৫০ কিলোমিটাৰ দক্ষিণে অৱস্থিত কাছাৰগোড় পুৰণি কালত এক গুৰুত্বপূৰ্ণ বাণিজ্য কেন্দ্ৰ আছিল। পুৰণি মালয়ালম ভাষাত ৰচিত সম্ভৱতঃ আটাইতকৈ পুৰণি সাহিত্যিক কৃতি ‘ৰামচৰিতম’ (খ্ৰীষ্টীয় ১২শ শতিকা) কাছাৰগোড় জিলাতে ৰচনা কৰা হৈছিল বুলি ধাৰণা কৰা হয়। কাৰণ ইয়াৰ পাণ্ডুলিপিসমূহ নিলেশ্বৰমৰ পৰা উদ্ধাৰ কৰা হৈছিল আৰু এই কবিতাত কুম্বলাৰ অনন্তপুৰ হ্ৰদ মন্দিৰৰ বিষয়ে বিতং উল্লেখ আছে।<ref name="kasaragod">{{Cite web |url=http://sdeuoc.ac.in/sites/default/files/sde_videos/SLM-MA-Mal-Aadyakala%20Malayala%20kavitha%20%281%29.pdf |title=Aadyakla Malayala kavitha |access-date=9 June 2021 |archive-date=8 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210608091936/http://sdeuoc.ac.in/sites/default/files/sde_videos/SLM-MA-Mal-Aadyakala%20Malayala%20kavitha%20%281%29.pdf |url-status=dead |archivedate=8 June 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210608091936/http://sdeuoc.ac.in/sites/default/files/sde_videos/SLM-MA-Mal-Aadyakala%20Malayala%20kavitha%20%281%29.pdf |deadurl=yes }}</ref> আৰৱসকলে কাছাৰগোড়ক ‘হাৰ্কৱিলিয়া’ নামেৰে জানিছিল।<ref name="history"/> কাছাৰগোড় চহৰত থকা মালিক দিনাৰ মছজিদ ভাৰতীয় উপমহাদেশৰ আটাইতকৈ পুৰণি মছজিদসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম।<ref name="ch">Pg 58, Cultural heritage of [[Kerala]]: an introduction, A. Sreedhara Menon, East-West Publications, 1978</ref> ‘কিসসাত শকাৰৱতী ফাৰ্মাদ’ নামৰ গ্ৰন্থখনৰ মতে কোডুংগেলুৰ, কোল্লাম, মাদায়ী, বাৰকুৰ, মঙলুৰু, কাছাৰগোড়, কান্নুৰ, ধৰ্মাদম, পান্থালয়িনী আৰু চালিয়ামত থকা মছজিদসমূহ মালিক দিনাৰৰ দিনত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। এইসমূহ ভাৰতীয় উপমহাদেশৰ আটাইতকৈ পুৰণি মছজিদ।<ref>Prange, Sebastian R. ''Monsoon Islam: Trade and Faith on the Medieval Malabar Coast.'' Cambridge University Press, 2018. 98.</ref> বিশ্বাস কৰা হয় যে মালিক দিনাৰৰ মৃত্যু কাছাৰগোড় চহৰৰ থালাংগাৰাত হৈছিল।<ref name="ch"/> ৯ম আৰু ১৪ শতিকাৰ ভিতৰত কেৰালালৈ অহা বহু আৰৱ পৰিব্ৰাজকে কাছাৰগোড় ভ্ৰমণ কৰিছিল, কিয়নো তেতিয়া ই এক গুৰুত্বপূৰ্ণ বাণিজ্য কেন্দ্ৰ আছিল। ১৫১৪ চনত কাছাৰগোড় চহৰৰ ওচৰৰ কুম্বলা ভ্ৰমণ কৰা পৰ্তুগীজ পৰিব্ৰাজক দুৱাৰ্টে বাৰবোছাই উল্লেখ কৰিছিল যে মালদ্বীপলৈ জৰতা বা ৰছীৰ বিনিময়ত চাউল ৰপ্তানি কৰা হৈছিল।<ref name="history" /> বাৰবোছাৰ মতে ভাৰতৰ দক্ষিণ-পশ্চিম মলাবাৰ উপকূলৰ উত্তৰে চন্দ্ৰগিৰিৰ পৰা দক্ষিণে কন্যাকুমাৰীলৈকে বাস কৰা লোকসকলে এক সুকীয়া ভাষা কৈছিল, যাক তেওঁলোকে ‘মালিয়ামা’ (মালয়ালম) বুলি অভিহিত কৰিছিল।<ref>{{Cite book |last=Barbosa |first=Duarte |title=The Book of Duarte Barbosa: An Account of the countries bordering on the Indian Ocean and their inhabitants (Volume 2) |publisher=Asian Educational Services |year=1989 |isbn=9788120604476 |pages=1–7 |language=en |quote=Per Barbosa, Malabar begins at the point where the kingdom of Narasyngua or Vijayanagar ends, that is at Cumbola (Cambola) on the Chandragiri river. But, as he (Barbosa) says, the Malayalam language extends as far north as the Chandragiri, and Malabar may be reckoned as extending south from this point to Cape Comorin.}}</ref><ref>{{Cite web |last1=Barbosa |first1=Duarte |last2=Dames |first2=Mansel Longworth |year=1918 |title=The Book of Duarte Barbosa: An Account of the countries bordering on the Indian Ocean and their inhabitants - Volume I |url=https://indianculture.gov.in/libraries/pdf.js/web/viewer.html?file=https://indianculture.gov.in/system/files/digitalFilesICWeb/nlirepository/23567/61%2520B%2520275%2520%2528ii%2529%252021.pdf#page=301&zoom=60,0,1344 |access-date=24 April 2022 |website=indianculture.gov.in |publisher=Asian Educational Services |pages=194–198}}</ref> খ্ৰীষ্টীয় ১৬ শতিকালৈকে কাছাৰগোড় চহৰখন মালয়ালম ভাষাত ‘কাঞ্জিৰাক্কোড়ু’ (সম্ভৱতঃ ইয়াৰ অৰ্থ আছিল ‘কুচিলা গছৰ ভূমি’) নামেৰে জনাজাত আছিল।<ref name="Kanhirakode"/> বিজয়নগৰ সাম্ৰাজ্যৰ কৰ্ণাটকীয় বিজয়ৰ পূৰ্বে, চন্দ্ৰগিৰি নদী আৰু নেত্ৰাৱতী নদীৰ মাজত অৱস্থিত দক্ষিণ তুলুনাডু অঞ্চলত কুম্বলাৰ ‘মাইপাড়ী প্ৰসাদ’ৰ পৰা শাসন কৰা কুম্বলা ৰাজবংশও উত্তৰ মলাবাৰৰ কোলাথুনাডু ৰাজ্যৰ কৰতলীয়া আছিল।<ref>{{cite book | author = M. Vijayanunni | title= 1981 Census Handbook- Kasaragod District | publisher=Directorate of Census Operations, Kerala | url= http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/5757/1/51134_1981_KAS.pdf }}</ref> কুম্বলা ৰাজবংশৰ বংশধৰসকল মালয়ালী নায়াৰ আৰু তুলুভা ব্ৰাহ্মণৰ এক মিশ্ৰিত ৰূপ আছিল।<ref name="askh"/> তেওঁলোকে কেৰালাৰ চেৰামান পেৰুমালসকলৰ পৰা নিজৰ উৎপত্তি হোৱা বুলিও দাবী কৰিছিল।<ref name="askh"/> ফ্ৰান্সিছ বুচানন-হেমিল্টনে উল্লেখ কৰিছে যে কুম্বলা ৰাজবংশৰ ৰীতি-নীতিসমূহ তৎকালীন মালয়ালী ৰজাসকলৰ সৈতে একে আছিল।<ref name="askh"/> অভ্যন্তৰীণ মতানৈক্যৰ ফলস্বৰূপে কোলাথুনাডু সাম্ৰাজ্য দহখন স্বতন্ত্ৰ সৰু ৰাজ্যত বিভক্ত হৈ পৰিছিল, যেনে— কদথনাডু (ভডকৰা), ৰন্দথৰা বা পয়ানাদ (ধৰ্মাদম), কোট্টায়াম ৰাজ্য (তালাছেৰী), নিলেশ্বৰম, ইৰুভাঝিনাদু (পানুৰ) আৰু কুৰুমব্ৰানাড আদি।<ref name="Logan">{{Cite book|title=Malabar Manual (Volume-I)|last=Logan|first=William|publisher=Asian Educational Services|year=2010|isbn=9788120604476|location=New Delhi|pages=631–666}}</ref> মধ্যযুগৰ আৰম্ভণিতে বৰ্তমানৰ হোসদুৰ্গ তালুক (কানহাংগাড) আৰু বেল্লাৰীকুণ্ডুৰ বহু অংশ নিলেশ্বৰম ৰাজবংশৰ অন্তৰ্গত আছিল। তেওঁলোক কোলাথুনাডু আৰু কালিকটৰ জামোৰিন দুয়োৰে আত্মীয় আছিল।<ref name="Neeleswaram fete">{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/neeleswaram-fete-to-showcase-its-heritage/article2645520.ece | title=Neeleswaram fete to showcase its heritage | author=The Hindu staff reporter | website=The Hindu | date=21 November 2011 | access-date=24 November 2016 }}</ref> চন্দ্ৰগিৰি নদীৰ উত্তৰৰ অঞ্চলসমূহ (বৰ্তমানৰ মাঞ্জেশ্বৰম আৰু কাছাৰগোড় তালুক) কুম্বলা ৰাজবংশই শাসন কৰিছিল।<ref name="askh"/> চন্দ্ৰগিৰি দুৰ্গটো কাছাৰগোড় চহৰৰ ঠিক বিপৰীতে, [[চন্দ্ৰগিৰি নদী]]ৰ মোহনাৰ দক্ষিণ পাৰত নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। কাছাৰগোড় আৰু কানহাংগাডৰ সোঁমাজত অৱস্থিত বেকলৰ পাল্লিক্কৰাত থকা [[বেকাল দুৰ্গ]]টো কেৰালাৰ সৰ্ববৃহৎ দুৰ্গ। ইয়াক ১৬৫০ চনত কেলাডীৰ শিৱাপ্পা নায়কে নিৰ্মাণ কৰিছিল।<ref name="Bekal">{{cite news |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/a-portion-of-kasaragods-bekal-forts-observation-post-caves-in/article28993345.ece/ |title= A Portion of Kasaragod's Bekal Forts Observation Post Caves in |date=12 August 2019 |work=The Hindu}}</ref> {{wide image|SeaFromBakel.jpg|1200px|কেৰালাৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ দুৰ্গ বেকাল দুৰ্গৰ ভিতৰৰ পৰা এক পেনোৰামিক দৃশ্য}} ===ঔপনিৱেশিক যুগ=== [[File:Valiyaparamba Beach sun set.jpg|thumbnail|বলিয়াপৰম্ব সমুদ্ৰতীৰত সূৰ্যাস্ত]] [[File:Buchanan Journey map.jpg|left|thumbnail|১৮০৭ চনত ফ্ৰান্সিছ বুচানন-হেমিল্টনে অংকন কৰা [[মলাবাৰ জিলা]]ৰ (মালয়ালম জিলা) এখন মেপ। পূৰ্বৰ ব্ৰিটিছ [[দক্ষিণ কানাড়া]] জিলাৰ চন্দ্ৰগিৰি নদীৰ দক্ষিণৰ কাছাৰগোড় তালুকৰ এটা অংশও মালয়ালম অঞ্চলত (নীলা ৰং কৰা অংশটোৰ ঠিক ওপৰত) অন্তৰ্ভুক্ত আছিল।]] ৱেলিংটনৰ প্ৰথম ডিউক আৰ্থাৰ ৱেলছলীৰ পাৰিবাৰিক চিকিৎসক ফ্ৰান্সিছ বুচাননে ১৮০০ চনত কাছাৰগোড় ভ্ৰমণ কৰিছিল।<ref name="history" /> তেওঁ নিজৰ ভ্ৰমণ বৃত্তান্তত অথিৰাপৰম্বু, কাভয়ী জলমগ্ন স্থান, নীলেশ্বৰম, বেকাল, চন্দ্ৰগিৰি আৰু মাঞ্জেশ্বৰ আদি স্থানৰ তথ্য লিপিবদ্ধ কৰিছিল।<ref name="history" /> হোসদুৰ্গ আৰু বেল্লাৰীকুণ্ডু কোলাথুনাডুৰ (চন্দ্ৰগিৰি নদীৰ দক্ষিণে) অংশ আছিল আৰু কাছাৰগোড় তথা মাঞ্জেশ্বৰম তুলুনাডু অঞ্চলৰ (চন্দ্ৰগিৰি নদীৰ উত্তৰে) অন্তৰ্গত আছিল।<ref>{{Cite book|last=Buchanan|first=Francis Hamilton|date=1807|title=A Journey from Madras Through the Countries of Mysore, Canara, and Malabar|publisher=Cadell|url=https://books.google.com/books?id=jD1NAAAAcAAJ}}</ref><ref>{{Cite web|last=M.|first=Amruth|date=2004|title=Forest-Agriculture Linkage and its Implications on Forest Management: A study of Delampady panchayat|url=http://www.cds.ac.in/krpcds/publication/downloads/69.pdf}}</ref> ১৭৬৩ চনত হায়দৰ আলীয়ে ইক্কেৰী নায়কসকলৰ ৰাজধানী বেদনুৰ (বিদনুৰ) আক্ৰমণ কৰে। তেওঁৰ পুত্ৰ [[টিপু চুলতান|টিপু চুলতানে]] কেৰালাৰ মলাবাৰ অঞ্চলৰ বহু অংশ আক্ৰমণ কৰিছিল। ১৭৯২ চনৰ শ্ৰীৰংগপত্তনমৰ সন্ধি অনুসৰি টিপুৱে কানাড়াৰ বাহিৰে সমগ্ৰ মলাবাৰ অঞ্চল [[ব্ৰিটিছ ভাৰত|ব্ৰিটিছ]]ৰ হাতত অৰ্পণ কৰে। টিপু চুলতানৰ মৃত্যুৰ পিছতহে ব্ৰিটিছে কানাড়া দখল কৰিছিল।<ref name="history" /> কোৱা হয় যে ‘কিনাপুৰ মোলম’ (শ্ৰী ধৰ্ম শাস্তা মন্দিৰ) পুৰণি কেৰালাৰ ৬৪খন ব্ৰাহ্মণ গাঁৱৰ অন্যতম ‘কৰিন্থলম’ৰ অন্তৰ্গত। প্ৰথমাৱস্থাত দক্ষিণ কানাড়া জিলাক বম্বে প্ৰেছিডেন্সীৰ অধীনত ৰখা হৈছিল।<ref name="ksd_81">{{cite book | author = M. Vijayanunni | title= 1981 Census Handbook- Kasaragod District | publisher=Directorate of Census Operations, Kerala |page=11 | url= http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/5757/1/51134_1981_KAS.pdf }}</ref> পিছলৈ ১৮৬২ চনত ১৬ এপ্ৰিলত দক্ষিণ কানাড়াক মাদ্ৰাজ প্ৰেছিডেন্সীলৈ স্থানান্তৰ কৰা হয় আৰু পূৰ্বৰ বেকাল তালুকৰ ঠাইত কাছাৰগোড় তালুক গঠন কৰা হয়।<ref name="ksd_81"/> কাছাৰগোড় কেৱল মেংগালুৰু তালুকৰ পিছতে দক্ষিণ কানাড়াৰ দ্বিতীয় সৰ্বাধিক জনসংখ্যা থকা তালুক আছিল আৰু ই দ্বিতীয় বৃহত্তম তালুকো আছিল।<ref name="ml1951">{{cite book | author = Government of Madras | year=1953 | title= 1951 Census Handbook- South Canara District | publisher=Madras Government Press | url= http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/6023/1/7746_1951.pdf }}</ref> ===স্বাধীনত্তোৰ যুগ=== [[File:Malkassignboard.JPG|thumbnail|কাছাৰগোড় চহৰৰ এটা পথৰ নিৰ্দেশক বোৰ্ড]] কেৰালা গঠন হোৱাৰ পূৰ্বে কাছাৰগোড় পূৰ্বৰ মাদ্ৰাজ প্ৰেছিডেন্সীৰ দক্ষিণ কানাড়া জিলাৰ এটা অংশ আছিল।<ref name="gpckasaragod.ac.in"/> অৱশ্যে খ্ৰীষ্টীয় ১৯ শতিকাত কাছাৰগোড় তালুকত এই অঞ্চলটোক দক্ষিণ কানাড়াৰপৰা পৃথক কৰি মলাবাৰ জিলাৰ সৈতে একত্ৰিত কৰাৰ বাবে বহু সংগ্ৰাম হৈছিল, কিয়নো দক্ষিণ কানাড়াৰ ভিতৰত এইটোৱেই আছিল একমাত্ৰ মালয়ালম ভাষাভাষী সংখ্যাগৰিষ্ঠ অঞ্চল। ১৯৫৬ চনৰ ১ নৱেম্বৰত ৰাজ্য পুনৰ গঠন আৰু কেৰালা প্ৰতিষ্ঠা হোৱাৰ পিছত কাছাৰগোড় কেৰালাৰ [[কান্নুৰ জিলা]]ৰ অংশ হৈ পৰে।<ref>{{cite web |url= http://kasargod.nic.in/profile/afterdisform.htm |title= Kasargod After District Formation |publisher= Kasargod District |access-date= 11 March 2009 |archive-url= https://web.archive.org/web/20090410025049/http://kasargod.nic.in/profile/afterdisform.htm |archive-date= 10 April 2009 |url-status= dead }}</ref> পিছলৈ প্ৰশাসনৰ সুবিধাৰ বাবে কাছাৰগোড়ক দুটা তালুকত বিভক্ত কৰা হয়— কাছাৰগোড় আৰু হোসদুৰ্গ। ১৯৮৪ চনত কাছাৰগোড়ক এখন জিলা হিচাপে ঘোষণা কৰা হয়।<ref name="gpckasaragod.ac.in"/> কেৰালাৰ সৈতে কাছাৰগোড়ক অন্তৰ্ভুক্ত কৰাটো এটা বিতৰ্কিত বিষয় হৈ আহিছে, কিয়নো ইয়াত তুলু আৰু কানাড়া ভাষা কোৱা বুজনসংখ্যক লোক আছে। ১৯৫১ চনৰ ভাৰতৰ লোকপিয়লৰ সময়ত জিলাখনৰ মাত্ৰ ৭২.০% জনসংখ্যায়হে নিজৰ মাতৃভাষা [[মালয়ালম ভাষা|মালয়ালম]] বুলি বাছি লৈছিল।<ref name="census1951"/> ১৪.২% লোকে [[তুলু ভাষা|তুলু]] আৰু ৬.৩% লোকে কানাড়া ভাষা বাছি লৈছিল।<ref name="census1951"/> কিন্তু মন কৰিবলগীয়া যে ২০১১ চনৰ লোকপিয়লৰ প্ৰতিৱেদন অনুসৰি জিলাখনৰ মুঠ জনসংখ্যাৰ ক্ৰমে মাত্ৰ ৮.৮% আৰু ৪.২% লোকেহে তুলু আৰু কানাড়াক নিজৰ মাতৃভাষা হিচাপে কয়। ২০১২ চনত উম্মেন চান্দীৰ দ্বিতীয় চৰকাৰে কেৰালাৰ এই আটাইতকৈ উত্তৰ প্ৰান্তৰ জিলাখনৰ অনগ্ৰসৰতা আৰু সমস্যাসমূহ অধ্যয়ন কৰিবলৈ আৰু জিলাখনৰ বাবে এক বিশেষ পেকেজ প্ৰস্তুত কৰিবলৈ প্ৰাক্তন মুখ্য সচিব পি. প্ৰভাকৰণৰ নেতৃত্বত এটা আয়োগ গঠন কৰে।<ref name="thehindu-kasaragod-package"/> ২০১৩ চনত জিলাখনত আৰু দুটা তালুক ক্ৰমে— মাঞ্জেশ্বৰম আৰু বেল্লাৰীকুণ্ডু গঠন কৰা হয়।<ref name="tal"/><ref name="gpckasaragod.ac.in">{{Cite web |title=About Kasaragod – Government Polytechnic College, Kasaragod |url=http://gpckasaragod.ac.in/about-kasaragod/#:~:text=Before%20the%20formation%20of%20Kerala,district%20in%20the%20year%201984. |access-date=2025-03-12 |language=en-US}}</ref><ref name="census1951">{{cite book | author = J. I. Arputhanathan | year=1955 | title= South Kanara, The Nilgiris, Malabar and Coimbatore Districts (Village-wise Mother-tongue Data for Bilingual or Multilingual Taluks) | publisher=Madras Government Press | url= http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/6447/1/50056_1951_SOU.pdf}}</ref><ref name="tal">{{Cite news|title=12 new taluks to be formed in Kerala|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/12-new-taluks-to-be-formed-in-kerala/article4530074.ece|last=|date=21 March 2013|work=The Hindu}}</ref> ==ভূগোল== === জলবায়ু === কোপেন জলবায়ু শ্ৰেণীবিভাজন অনুসৰি কাছাৰগোড় চহৰে এক উষ্ণমণ্ডলীয় মৌচমী জলবায়ু অনুভৱ কৰে। ইয়াত বাৰ্ষিক গড়ে {{cvt|3825|mm|in}} বৰষুণ হয়। {{Weather box/concise C | location=কাছাৰগোড়, কেৰালা | source=Climate-Data.org<ref name="Climate-Data.org"> "CLIMATE: KASARAGOD", Climate-Data.org. Web: [http://en.climate-data.org/location/34993/].</ref> | 31.4|31.5|32.2|32.7|32.2|29.3|28.2|28.4|28.8|30.0|31.0|31.5<!--highs--> | 21.7|22.8|24.3|25.9|25.7|23.9|23.4|23.6|23.5|23.8|23.1|22.0<!--lows--> | 1|1|5|55|262|1002|1190|647|338|229|77|18<!--rain--> }} ===নদীসমূহ=== কেৰালাৰ ভিতৰত কাছাৰগোড় জিলাতে আটাইতকেই বেছিসংখ্যক নদী আছে— ১২খন।<ref name="chaturmoovendanadi">{{Cite web|url=https://www.keralatourism.org/bekal/rivers-kasaragod.php|title=Rivers in Kasargod|access-date=12 September 2020|website=Kerala Tourism}}</ref> এই সকলোবোৰ নদীয়েই পশ্চিম দিশলৈ বৈ যোৱা নদী।<ref name="Nammanadi">{{cite book | author = Government of India | year=2014–15 | title= District Census Handbook - Kasaragod (Part-A) 2011 | publisher=Directorate of Census Operations, Kerala | url= https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/3201_PART_A_KASARAGOD.pdf }}</ref> এইসমূহৰ ভিতৰত আটাইতকৈ দীঘল নদীখন হৈছে [[চন্দ্ৰগিৰি নদী]] (১০৫ কিলোমিটাৰ দীঘল)।<ref>{{Cite web |title=Rivers, Kasaragod, Kerala, India |url=https://www.keralatourism.org/bekal/rivers-kasaragod.php |access-date=2025-03-12 |website=Kerala Tourism - Bekal |language=en}}</ref> কাছাৰগোড় চহৰখন চন্দ্ৰগিৰি নদীৰ মোহনা অঞ্চলত অৱস্থিত। ই থালাংগাৰাত [[আৰৱ সাগৰ]]ত পতিত হৈছে।<ref name="Nammanadi"/> ইয়াৰ পাৰতে [[চন্দ্ৰগিৰি দুৰ্গ, কেৰালা|চন্দ্ৰগিৰি দুৰ্গ]] নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। এই নদীখনৰ উৎপত্তি [[কোডাগু]]ৰ (কুৰ্গ) পাত্তিমালাত হৈছে।<ref name="Nammanadi"/> কেৰালাৰ আটাইতকৈ সৰু নদীখনো এই জিলাতে অৱস্থিত। {| class="wikitable sortable" style="line-height:20px; text-align:center; " |+কাছাৰগোড়ৰ নদীসমূহ<ref name="Nammanadi"/> |- | rowspan="2" colspan="2" bgcolor="DodgerBlue" |[[কেৰালাৰ নদীসমূহৰ তালিকা|<span style="color:white; ">'''নদী'''</span>]] | rowspan="2" bgcolor="DodgerBlue" |[[নদী|<span style="color:white; ">'''উৎস'''</span>]] | colspan="2" bgcolor="DodgerBlue" |[[নদী|<span style="color:white; ">'''দৈৰ্ঘ্য (কিলোমিটাৰ)'''</span>]] |- | bgcolor="DodgerBlue" |[[নদী|<span style="color:white; ">'''মুঠ'''</span>]] | bgcolor="DodgerBlue" |[[নদী|<span style="color:white; ">'''নৌ-পৰিবহণযোগ্য'''</span>]] |- ! 1 | [[মাঞ্জেশ্বৰ নদী]] | কদন্দূৰ পাহাৰ | ১৬ | ৩ |- ! 2 | [[উপ্পলা নদী]] | কুডিপাডি পাহাৰ, [[বীৰকাম্বা]] | ৫০ | ''অপ্ৰযোজ্য'' |- ! 3 | [[শিৰীয়া নদী]] | কনকাড পাহাৰ, আনেগুণ্ডি সংৰক্ষিত বনাঞ্চল | ৬১ | ৫ |- ! 4 | [[কুম্বলা নদী]] | য়েদানাদ | ১১ | ৩ |- ! 5 | [[মোগ্ৰাল নদী]] | কনলুৰ, [[কাৰডকা]] সংৰক্ষিত বনাঞ্চল | ৩৪ | ''অপ্ৰযোজ্য'' |- ! 6 | [[চন্দ্ৰগিৰি নদী]] | পট্টি বনাঞ্চল, [[তালকাবেৰী বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য]] | ১০৫ | ১৩ |- ! 7 | [[কালনাড নদী]] | চেট্টিয়াঞ্চল | ৮ | ''অপ্ৰযোজ্য'' |- ! 8 | [[বেকল নদী]] | কানীয়াদকা | ১১ | ''অপ্ৰযোজ্য'' |- ! 9 | চিত্তৰি নদী | কুণ্ডিয়া | ২৫ | ''অপ্ৰযোজ্য'' |- ! 10 | [[নীলেশ্বৰম নদী]]<br />(তেজস্বিনী নদী) | [[কিনানুৰ]], [[তালকাবেৰী বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য]] | ৪৭ | ১১ |- ! 11 | [[কাৰিয়াংগোড নদী]] | পদিনলকাড, [[কোডাগু জিলা|কুৰ্গ পাহাৰ]] | ৬৪ | ২৪ |- ! 12 | [[কাভয়ী জলমগ্ন স্থান|কাভয়ী নদী]] | [[চীমেনী]] | ২৩ | ১০ |} ==বিজ্ঞান আৰু গৱেষণা== [[File:Central University of Kerala Campus 07.jpg|thumbnail|জিলাখনত অৱস্থিত কেৰালা কেন্দ্ৰীয় বিশ্ববিদ্যালয়। ]] [[File:CPCRI Main Building.jpg|left|thumbnail|১৯১৬ চনত কাছাৰগোড়ত অৱস্থিত কেন্দ্ৰীয় ৰোপণ শস্য গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান, প্ৰতিষ্ঠা হৈছিল। ]] [[File:Government college kasaragod 03.jpg|thumbnail|১৯৫৭ চনত প্ৰতিষ্ঠা হোৱা চৰকাৰী মহাবিদ্যালয় কাছাৰগোড়। ]] কাছাৰগোড় জিলাখন কান্নুৰ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ ক্ষেত্ৰাধিকাৰৰ অধীনত আছিল। ইয়াত কেন্দ্ৰীয় ৰোপণ শস্য গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান অৱস্থিত। এই প্ৰতিষ্ঠানটো প্ৰথমতে ১৯১৬ চনত নাৰিকল গৱেষণা কেন্দ্ৰ হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=CPCRI 🌴 |url=https://cpcriagribiz.in/home/commer#:~:text=The%20headquarters%20of%20the%20institute,through%20innovative%20technology%20transfer%20initiatives. |access-date=2025-03-12 |website=cpcriagribiz.in}}</ref> ই ভাৰতীয় কৃষি গৱেষণা পৰিষদৰ অধীনস্থ ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰীয় কৃষি গৱেষণা ব্যৱস্থাৰ এটা অংশ।<ref name=CPCRI>{{cite web | url =http://cpcri.gov.in/index.php/2014-03-04-05-40-42/2014-06-30-11-03-48/about-institute/ | title =About Institute | website =CPCRI.in | publisher =Central Plantation Crops Research Institute | access-date =25 January 2016 | quote ="The Coconut Research Station at Kasaragod in Kerala was initially established in 1916 by the then Government of Madras and subsequently it was taken over by the Indian Central Coconut Committee in 1948" | archive-date =1 February 2016 | archive-url =https://web.archive.org/web/20160201175742/http://cpcri.gov.in/index.php/2014-03-04-05-40-42/2014-06-30-11-03-48/about-institute/ | url-status =dead | archivedate =2016-02-01 | archiveurl =https://web.archive.org/web/20160201175742/http://cpcri.gov.in/index.php/2014-03-04-05-40-42/2014-06-30-11-03-48/about-institute/ | deadurl =yes }}</ref> প্ৰতিষ্ঠানটোৰ মতে কেৰালা ৰাজ্যখন "দেশৰ প্ৰধান নাৰিকল উৎপাদনকাৰী অঞ্চলসমূহৰ কেন্দ্ৰবিন্দুত অৱস্থিত।" ইয়াৰ উপৰি ইয়াত ইণ্ডিয়ান ছচাইটি ফৰ প্লেণ্টেশ্যন ক্ৰপছৰ কাৰ্যালয়ো আছে। এই সংস্থাই ‘জাৰ্ণাল অব প্লেণ্টেশ্যন ক্ৰপছ’ প্ৰকাশ কৰে আৰু এই বিষয়ত সন্মিলনৰো আয়োজন কৰে।<ref name=ISPC>{{cite web | url =http://indsocplantationcrops.in/ | title =Indian Society for Plantation Crops| website =indsocplantationcrops.in | publisher = Indian Society for Plantation Crops| access-date =25 January 2016 }}</ref> কাছাৰগোড়ৰ পেৰিয়া পাহাৰত কেৰালা কেন্দ্ৰীয় বিশ্ববিদ্যালয় অৱস্থিত। * কাছাৰগোড়ত অৱস্থিত কেন্দ্ৰীয় ৰোপণ শস্য গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান ১৯১৬ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web |url=http://www.cpcri.gov.in/ |title=Central Plantation Crops Research Institute(CPCRI) |publisher=cpcri |date= |access-date=24 September 2012 |archive-date=9 October 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121009103916/http://www.cpcri.gov.in/ |url-status=dead |archivedate=9 October 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121009103916/http://www.cpcri.gov.in/ |deadurl=yes }}</ref> * চৰকাৰী মহাবিদ্যালয় কাছাৰগোড় ১৯৫৭ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। * কেৰালা কেন্দ্ৰীয় বিশ্ববিদ্যালয় ২০০৯ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল।<ref name="site_ref1">[https://web.archive.org/web/20150202231030/http://cukerala.ac.in/index.php?option=com_content&view=article&id=6&Itemid=141&lang=en Description on official website]</ref><ref name="foo">[https://web.archive.org/web/20130722022223/http://www.cukerala.ac.in/docs/Prospectus-2013-Central-University-of-Kerala.pdf Prospectus of Central University of Kerala]</ref> * মালিকদিনাৰ ইনষ্টিটিউট অব মেনেজমেণ্ট ষ্টাডিজ কাছাৰগোড়ৰ সীথামগোলীত অৱস্থিত।<ref>{{Cite web |url=http://malikdeenarmba.com/index.php |title=Archived copy |access-date=3 June 2021 |archive-date=18 August 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190818090136/http://www.malikdeenarmba.com/index.php |url-status=dead |archivedate=18 August 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190818090136/http://www.malikdeenarmba.com/index.php |deadurl=yes }}</ref> * লাল বাহাদূৰ শাস্ত্ৰী অভিযান্ত্ৰিক মহাবিদ্যালয় কাছাৰগোড় ১৯৯৩ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। * খানছা ৱুমেনছ কলেজ ফৰ এডভান্সড ষ্টাডিজ, কাছাৰগোড় * জামিয়া ছা আদিয়া আৰ্টছ এণ্ড ছায়েন্স কলেজ, কাছাৰগোড় * শৰাফ আৰ্টছ এণ্ড ছায়েন্স কলেজ, পদন্না * জয়নব মেমৰিয়েল বি.এড° চেণ্টাৰ, কাছাৰগোড় * পিপলছ আৰ্টছ এণ্ড ছায়েন্স কলেজ, মুন্নাড, কাছাৰগোড় * ক'-অপাৰেটিভ আৰ্টছ এণ্ড ছায়েন্স কলেজ, বাডিয়াডকা, কাছাৰগোড় * ছেইণ্ট গ্ৰেগৰিয়াছ কলেজ অব ইঞ্জিনিয়াৰিং, পেৰ্লা, কাছাৰগোড় ==যাতায়াত== [[File:Kasaragod Railway Station (4601247110).jpg|thumbnail|কাছাৰগোড় ৰেল ষ্টেচন মেংগালুৰু-শ্বোৰানুৰ ৰেল পথত অৱস্থিত। ই পালক্কাদ ৰেল সংমণ্ডলৰ অধীনস্থ। ]] ভাৰতৰ পশ্চিম উপকূলক মুম্বাইৰপৰা কন্যাকুমাৰীৰ সৈতে সংযোগ কৰা ৬৬ নং ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ জিলাখনৰ উপকূলীয় অঞ্চলৰ মাজেৰে পাৰ হৈ গৈছে। এই পথে মাঞ্জেশ্বৰ, উপ্পলা, কুম্বলা, কাছাৰগোড়, উদমা, বেকল, কানহাংগাড, নীলেশ্বৰম আৰু ত্ৰিকৰিপুৰ আদি প্ৰধান উপকূলীয় চহৰসমূহক সংযোগ কৰিছে।<ref>{{cite news|url=http://economictimes.indiatimes.com/news/economy/infrastructure/all-new-national-highways-to-be-made-of-concrete-nitin-gadkari/articleshow/45718060.cms|title=All new national highways to be made of concrete: Nitin Gadkari|work=timesofindia-economictimes}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.deccanchronicle.com/nation/current-affairs/270817/national-highway-work-gains-speed-in-kerala.html|title = National Highway work gains speed in Kerala|date = 27 August 2017}}</ref><ref>{{cite web |title=Home |url=http://english.manoramaonline.com/news/kerala/kasaragod-thiruvananthapuram-nh-six-lane-track.html |website=OnManorama |access-date=19 November 2021}}</ref> এই ঘাইপথটোৱে থালপ্পাডী হৈ জিলাখনত প্ৰৱেশ কৰে আৰু পায়্যানুৰ হৈ বাহিৰ ওলায়। কাছাৰগোড় আৰু কানহাংগাডৰপৰা আৰম্ভ বা শেষ হোৱা কিছুমান কেৰালাৰ ৰাজ্যিক ঘাইপথো আছে।<ref>{{cite web| url=http://spb.kerala.gov.in/images/er/er14/Chapter5/Appendix/5-2.pdf| title=Economic review 2015| access-date=27 February 2016}}{{dead link|date=April 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> কাছাৰগোড়ৰ প্ৰধান জিলা পথসমূহৰ মুঠ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় ১৪৬০ কিলোমিটাৰ। জিলাখনৰ প্ৰতি ১০,০০০ লোকৰ বিপৰীতে প্ৰায় ১১.২ কিলোমিটাৰ পথ আছে।<ref name="eco">{{Cite book|title=Economic Review 2020 - Volume I|last=Government of Kerala|publisher=Kerala State Planning Board|year=2021|location=Thiruvananthapuram|url=https://spb.kerala.gov.in/sites/default/files/2021-01/English-Vol-1_0.pdf}}</ref> কেৰালা ৰাজ্যিক পথ পৰিবহণ নিগমৰ (কেএছআৰটিচি) সেৱা পৰিচালনাৰ বাবে জিলাখনত বাছ আস্থান আছে।<ref>{{cite web |url=http://www.keralartc.com/html/aboutus.html |title=All about KSRTC |publisher=Keralartc.com |access-date=16 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180625184242/http://www.keralartc.com/html/aboutus.html |archive-date=25 June 2018 |url-status=dead |archivedate=25 June 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180625184242/http://www.keralartc.com/html/aboutus.html |deadurl=yes }}</ref> জিলাখনৰ উপকূলীয় অঞ্চলৰ মাজেৰে ৰেলপথ পাৰ হৈ গৈছে। কাছাৰগোড় ৰেল ষ্টেচন দক্ষিণ ৰেল মণ্ডলৰ পালক্কাদ ৰেল সংমণ্ডলৰ অন্তৰ্গত মঙলুৰু-শ্বোৰানুৰ পথত অৱস্থিত।<ref>{{Cite web|url=http://www.sr.indianrailways.gov.in/uploads/files/1401249938942-b-Salient.pdf|title=SALIENT FEATURES OF PALGHAT DIVISION|website=sr.indianrailways.gov.in/|publisher=Southern Railway}}</ref> কেৰালাৰ ১৩টা সৰু বন্দৰৰ ভিতৰত তিনিটা বন্দৰ ক্ৰমে— মাঞ্জেশ্বৰ, কাছাৰগোড় আৰু নীলেশ্বৰম এই জিলাতে অৱস্থিত।{{sfn|Chandran|2018|p=424}} ইয়াৰ নিকটৱৰ্তী আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰসমূহ মঙলুৰু (৬৫ কিলোমিটাৰ দূৰত) আৰু কান্নুৰত (১১০ কিলোমিটাৰ দূৰত) অৱস্থিত। ==জনগাঁথনি== {{Pie chart |thumb = right |caption = '''কাছাৰগোড় চহৰৰ ধৰ্মসমূহ''' (২০১১)<ref name="census2011">{{cite web |title=Religion – Kerala, Districts and Sub-districts |url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/C-01/DDW32C-01%20MDDS.XLS |work=Census of India 2011 |publisher=Office of the Registrar General}}</ref> |label1 = [[ইছলাম ধৰ্ম|ইছলাম]] |value1 = 54.65 |color1 = Green |label2 = [[হিন্দু ধৰ্ম|হিন্দু]] |value2 = 43.56 |color2 = DarkOrange |label3 = [[খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম|খ্ৰীষ্টান]] |value3 = 1.58 |color3 = Blue |label4 = অন্যান্য |value4 = 0.22 |color4 = Black }} ২০১১ চনৰ ভাৰতৰ লোকপিয়ল অনুসৰি কাছাৰগোড় পৌৰসভাৰ মুঠ জনসংখ্যা আছিল ৫৪,১৭২ জন, যাৰ ভিতৰত ২৬,৩১৯ জন পুৰুষ আৰু ২৭,৮৫৩ গৰাকী মহিলা আছিল। কাছাৰগোড় পৌৰসভাখন {{cvt|16.69|km2}} এলেকাত বিস্তৃত হৈ আছে আৰু ইয়াত ১০,২০২টা পৰিয়ালে বসবাস কৰে। প্ৰতি ৫ বছৰৰ মূৰে মূৰে নিৰ্বাচন অনুষ্ঠিত হ'বলগীয়া ৩৫টা ৱাৰ্ডত পৌৰসভাখনক বিভক্ত কৰা হৈছে। জিলাখনৰ লিংগ অনুপাত আছিল ১০৫৮ গৰাকী মহিলা (প্ৰতি ১০০০ জন পুৰুষৰ বিপৰীতে), যিটো ৰাজ্যিক গড় ১০৮৪ তকৈ কম। ০-৬ বছৰ বয়সৰ শিশুৰ সংখ্যা আছিল ৭,২৩৪ জন (১৩.৪%), যাৰ ভিতৰত ৩,৭১৬ জন ল'ৰা আৰু ৩,৫১৮জনী ছোৱালী আছিল। কাছাৰগোড় চহৰৰ সাক্ষৰতাৰ হাৰ আছিল ৯৪.৭৬%, যিটো ৰাজ্যিক গড় ৯৪% তকৈ বেছি। পুৰুষৰ সাক্ষৰতাৰ হাৰ ৯৬.৫% আৰু মহিলাৰ সাক্ষৰতাৰ হাৰ ৯৩.১% আছিল।<ref>{{cite book |last1=Kerala |first1=Directorate of Census Operations |title=District Census Handbook, Kasaragod |publisher=Directorate of Census Operations, Kerala |location=Thiruvananthapuram |page=86,87 |url=https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/3201_PART_B_KASARAGOD.pdf |access-date=14 July 2020}}</ref> {{bar box | title = কাছাৰগোড় তালুকৰ ভাষাসমূহ<ref name="Language">{{cite web |title=Census of India - Language |url=http://censusindia.gov.in/2011census/C-16.html |website= censusindia.gov.in |access-date= 17 April 2020}}</ref> | titlebar = #FCD116 | left1 = ভাষা | right1 = ভাষী লোক | float = right | bars = {{bar percent|[[মালয়ালম ভাষা|মালয়ালম]]|red|70.5}} {{bar percent|[[তুলু ভাষা|তুলু]]|black|16.2}} {{bar percent|[[কানাড়া ভাষা|কানাড়া]]|blue|6.4}} {{bar percent|[[মাৰাঠী ভাষা|মাৰাঠী]]|yellow|2.7}} {{bar percent|[[কোংকণী ভাষা|কোংকণী]]|orange|2.3}} {{bar percent|অন্যান্য|grey|1.9}} | caption = ভাষাসমূহৰ বিতৰণ<br /> {{small|উৎস: ২০১১ চনৰ লোকপিয়ল}} }} ==ৰাজনীতি== [[File:Local Self Governance in Kasaragod District.svg|thumbnail|কাছাৰগোড়ে [[কাছাৰগোড় জিলা|কাছাৰগোড় জিলা]]ৰ প্ৰশাসনিক সদৰ হিচাপে কাম কৰে। ]] কাছাৰগোড় পৌৰসভাৰ বৰ্তমানৰ পৌৰ অধ্যক্ষ হৈছে আইইউএমএল (IUML)-ৰ অধিবক্তা ভি. এম. মুনীৰ আৰু উপাধ্যক্ষ হৈছে চামছীদা ফিৰোজ।<ref>{{Cite web|url=https://lsgkerala.gov.in/en/lbelection/electdmemberdet/2020/224|title=Kasaragod Municipality Election (2020)|website=lsgkerala.gov.in}}</ref> প্ৰধান ৰাজনৈতিক দলসমূহ হৈছে ইণ্ডিয়ান ইউনিয়ন মুছলিম লীগ, চিপিআই(এম), ভাৰতীয় ৰাষ্ট্ৰীয় কংগ্ৰেছ, চিপিআই আৰু বিজেপি। উত্তৰ কাছাৰগোড় অঞ্চলত আইইউএমএল-ৰ প্ৰভাৱ বেছি আৰু ইয়াৰ পিছতে বিজেপিৰ স্থান। আনহাতে দক্ষিণ অংশত চিপিআই(এম)-ৰ প্ৰভাৱ সৰ্বাধিক। কাছাৰগোড় বিধানসভা সমষ্টিৰ বৰ্তমানৰ বিধায়ক হৈছে এন. এ. নেল্লিক্কুন্নু। এই সমষ্টিটো কাছাৰগোড় লোকসভা সমষ্টিৰ অন্তৰ্গত। ২০১৯ চনৰ নিৰ্বাচন অনুসৰি [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]]ৰ সদস্য ৰাজমোহন উন্নীতান কাছাৰগোড়ৰ বৰ্তমানৰ সাংসদ।<ref>{{cite web|url=http://kasargod.nic.in/administration/mp.htm |title=Kasaragod Parliament Constituency |access-date=18 October 2009 |work=Kerala |publisher=Election Commission of India |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080621111710/http://kasargod.nic.in/administration/mp.htm |archive-date=21 June 2008 }}</ref> জিলাখনৰ মাঞ্জেশ্বৰম তালুকত [[কানাড়া ভাষা|কানাড়া ভাষাক]] ভাষিক সংখ্যালঘুৰ মৰ্যাদা প্ৰদান কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web |title=Kasargod: Success for Kannadigas - Manjeshwar gets linguistic minority status |url=https://www.daijiworld.com/news/newsDisplay.aspx?newsID=708067 |access-date=2024-10-18 |website=www.daijiworld.com |language=en}}</ref> == অনগ্ৰসৰতা == [[File:Kalikkadavu (4472443272).jpg|left|thumbnail|ত্ৰিকৰিপুৰ চহৰ]] কাছাৰগোড় জিলা কেৰালাৰ একেবাৰে উত্তৰ প্ৰান্তৰ জিলা। ই ৰাজ্যৰ দক্ষিণ প্ৰান্তত অৱস্থিত ৰাজধানী [[তিৰুৱনন্তপুৰম]]ৰপৰা বহু দূৰত অৱস্থিত। মাঞ্জেশ্বৰম চহৰখন ৰাজধানী তিৰুৱনন্তপুৰমৰপৰা প্ৰায় ৬০০ কিলোমিটাৰ উত্তৰত, মঙলুৰুৰপৰা প্ৰায় ৩০ কিলোমিটাৰ দক্ষিণত, প্ৰতিৱেশী ৰাজ্য [[কৰ্ণাটক]]ৰ ৰাজধানী [[বেংগালুৰু]]ৰপৰা প্ৰায় ৩৫০ কিলোমিটাৰ পশ্চিমে আৰু [[মুম্বাই]] চহৰৰপৰা প্ৰায় ৯৫০ কিলোমিটাৰ দক্ষিণে অৱস্থিত। ২০১২ চনত উম্মেন চান্দীৰ দ্বিতীয় চৰকাৰে কেৰালাৰ এই আটাইতকৈ উত্তৰ প্ৰান্তৰ জিলাখনৰ অনগ্ৰসৰতা আৰু সমস্যাসমূহ অধ্যয়ন কৰিবলৈ আৰু জিলাখনৰ বাবে এক বিশেষ পেকেজ প্ৰস্তুত কৰিবলৈ প্ৰাক্তন মুখ্য সচিব পি. প্ৰভাকৰণৰ নেতৃত্বত এটা আয়োগ গঠন কৰে।<ref name="thehindu-kasaragod-package">{{Cite news|title=Commission to draw up package for Kasaragod|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/Commission-to-draw-up-package-for-Kasaragod/article12890231.ece|last=Roy Mathew|date=24 May 2012|work=The Hindu}}</ref> ২০১৩ চনত জিলাখনত মাঞ্জেশ্বৰম আৰু বেল্লাৰীকুণ্ডু নামৰ আৰু দুটা তালুক গঠন কৰা হয়।<ref name="tal" /> ইয়াৰ পূৰ্বে জিলাখনত মাত্ৰ দুটাহে তালুক আছিল। চান্দীৰ দ্বিতীয় চৰকাৰৰ দিনতে চীমেনীত গেছভিত্তিক বিদ্যুৎ প্ৰকল্প স্থাপনৰ সিদ্ধান্ত লোৱা হৈছিল।<ref name="power">{{Cite news|title=Kerala to get three gas-based power projects|url=https://www.projectstoday.com/News/Kerala-to-get-three-gas-based-power-projects|last=|date=26 August 2013|work=Projects Today}}</ref> ২০১৩ চনত ৰাজ্যৰ সকলো ১৪খন জিলাতে অন্ততঃ এখনকৈ চৰকাৰী চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় থকাটো নিশ্চিত কৰাৰ নতুন চৰকাৰী নীতিৰ অংশ হিচাপে কাছাৰগোড় জিলাৰ বাবে এখন চৰকাৰী চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়ৰ অনুমোদন জনোৱা হৈছিল।<ref>{{Cite news|title=MCI recognition for Manjeri medical college|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/mci-recognition-for-manjeri-medical-college/article27029294.ece|last=Special Currespondent|date=4 May 2019|work=The Hindu}}</ref><ref>{{Cite news|title=A new government medical college in Kerala after 31 years|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/a-new-government-medical-college-in-kerala-after-31-years/article5082996.ece|last=Staff Reporter|date=2 September 2013|work=The Hindu}}</ref> ==পৰ্যটন== {{wide image|Kottappuram-nileshwaram-walking bridge.jpg|400px|কোট্টাপ্পুৰম খোজকঢ়া দলং, [[নীলেশ্বৰম]]}} [[File:Edayilakkad.jpg|thumbnail|[[বলিয়াপৰম্ব]]ত থকা [[এদায়ীলাক্কাড]] দ্বীপ]] * অনন্তপুৰ হ্ৰদ মন্দিৰ * আৰিকাডি দুৰ্গ * [[বেকাল দুৰ্গ]]<ref>{{Cite news|title=5 Lesser Known Forts in India|url=https://www.outlookindia.com/outlooktraveller/explore/story/70545/5-lesser-known-forts-in-india-part-two|last=Simran Gill|date=14 June 2020|access-date=12 September 2020|work=Outlook India}}</ref> * চন্দ্ৰগিৰি দুৰ্গ<ref>{{cite book |title=Kerala Sanchaaram |last=Divakaran |first=Kattakada |year=2005 |publisher= Z Library |location=Thiruvananthapuram|page=925 }}</ref> *এদায়ীলাক্কাড দ্বীপ<ref>{{cite web |url=http://sisem.in/docs/ICZM_Kerala_concept_note_2015.pdf |title=Proposal Submitted to Government of India: Integrated Coastal Zone Management |year=2015 |website=sisem.in |publisher=Government of Kerala |page=60 |quote=The area has rich biodiversity. The sacred grove viz. Edayilakkad island preserves many rare and endemic species. |access-date=12 September 2020 }}{{Dead link|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * কানৱা তীৰ্থ সমুদ্ৰতীৰ * কাপ্পিল সমুদ্ৰতীৰ<ref>{{Cite news|title=6 Lesser-Known Places in Kerala for a Weekend Break|url=https://www.outlookindia.com/outlooktraveller/explore/story/70710/6-offbeat-and-lesser-known-locations-to-visit-in-kerala|last=Vishnu Mohan|date=27 July 2020|access-date=12 September 2020|work=Outlook India}}</ref> * কোট্টানচেৰী পাহাৰ * [[মালিকদিনাৰ মছজিদ]] * মাইপাড়ী প্ৰসাদ<ref>{{Cite news|title=Finding everland|url=https://www.deccanherald.com/content/477974/finding-everland.html|last=Giridhar Khasnis|date=17 May 2015|access-date=12 September 2020|work=Deccan Herald}}</ref> * [[নীলেশ্বৰম]] মোহনা সমুদ্ৰতীৰ * আৰ লেডী অব ছৰ’জ গীৰ্জা * পাল্লিক্কৰা সমুদ্ৰতীৰ * ৰাণিপুৰম পাহাৰীয়া স্থান * বলিয়াপৰম্ব দ্বীপ {{wide image|SeaFromBakel.jpg|1200px|বেকাল দুৰ্গৰ ভিতৰৰপৰা এক পেনোৰামিক দৃশ্য}} == কেইগৰাকীমান উল্লেখযোগ্য ব্যক্তি == [[File:Panathur town.jpg|thumbnail|পানাথুৰ জিলাখনৰ এখন গুৰুত্বপূৰ্ণ পাহাৰীয়া চহৰ (পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালাৰ কাষত)। ]] [[File:Badiyadka Town Night View.jpg|thumbnail|বাডিয়াডকা চহৰৰ নৈশ দৃশ্য]] * [[অম্বিকাসুতন মাংগাদ]] – মালয়ালম লেখক * [[অনিল কুম্বলে]] – প্ৰাক্তন ভাৰতীয় ক্ৰিকেটাৰ, প্ৰশিক্ষক আৰু ধাৰাভাষ্যকাৰ * [[আৰ্য (অভিনেতা)|আৰ্য]] – ভাৰতীয় অভিনেতা * [[আচিফ কোট্টায়িল]] – ভাৰতীয় ফুটবলাৰ * [[বেল্লীকোথ ৰঘুনাথ শেনয়]] – ভাৰতীয় অৰ্থনীতিবিদ * [[ডি. কে. চৌতা]] – ভাৰতীয় ব্যৱসায়ী * [[ই. চন্দ্ৰশেখৰন]] – কেৰালাৰ মন্ত্ৰী * [[কে. কে. বেণুগোপাল]] – ভাৰতৰ এটৰ্নী জেনেৰেল * [[কানায়ী কুঁহিৰমন]] – ভাৰতীয় শিল্পী * [[কাব্য মাধৱন]] – ভাৰতীয় অভিনেত্ৰী * [[কায়্যাৰ কিণ্হাণ্ণা ৰায়]] – ভাৰতীয় স্বাধীনতা সংগ্ৰামী * [[মহিমা নম্বিয়াৰ]] – ভাৰতীয় অভিনেত্ৰী * [[মিৰশ্বাদ মিচু]] – ভাৰতীয় ফুটবল গ’লৰক্ষক * [[মহম্মদ ৰফী (ফুটবলাৰ)|মহম্মদ ৰফী]] – ভাৰতীয় ফুটবলাৰ * [[মহম্মদ আজহাৰুদ্দিন (ক্ৰিকেটাৰ)|মহম্মদ আজহাৰুদ্দিন]] – ভাৰতীয় ক্ৰিকেটাৰ * [[পি. কুঁহিৰমন নায়াৰ]] – মালয়ালম কবি * [[পল্লথডকা প্ৰমোদা কুমাৰী]] – বিজ্ঞানী * [[প্ৰকাশ বাৰে]] – অভিনেতা * [[ৰূপেশ শেট্টী]] – কানাড়া আৰু তুলু চলচ্চিত্ৰ জগতৰ অভিনেতা, মঙলুৰুৰ ৰেডিঅ’ জকিপ্ৰসিদ্ধ আৰু মডেল * [[সন্তোষ এচিক্কানম]] – মালয়ালম চুটিগল্প লেখক * [[ছাৰা আবুকাৰ]] – কানাড়া লেখিকা * [[সত্য (তামিল অভিনেতা)|সত্য]] – ভাৰতীয় অভিনেতা * [[বৈশাখন (পৰিচালক)|বৈশাখন]] – মালয়ালম চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক == তথ্যসূত্ৰ == {{Reflist}} == টোকা == {{Reflist|group=note}} == অধিক পঢ়িক == === সাধাৰণ === {{refbegin}} * {{Cite book|title=Mathrubhumi Yearbook Plus - 2019|publisher=P. V. Chandran, Managing Editor, Mathrubhumi Printing & Publishing Company Limited, Kozhikode|year=2018|location=Kozhikode|last=Chandran |first=VP|edition=Malayalam}} {{refend}} * ''Manorama Yearbook 1995'' (Malayalam Edition) {{ISSN|0970-9096}}. * ''Manorama Yearbook 2003'' (English Edition) {{ISBN|81-900461-8-7}}. === ইতিহাস === * {{Citation | author = S. Muhammad Hussain Nainar | year=1942 | title= Tuhfat-al-Mujahidin: An Historical Work in The Arabic Language | publisher=University of Madras | url= https://archive.org/details/Tuhfat-al-MujahidinAnHistoricalWorkInTheArabicLanguage }} * {{Citation | author = J. Sturrock | year=1894 | title= Madras District Manuals - South Canara (Volume-I) | publisher=Madras Government Press | url= https://archive.org/details/dli.csl.3200/page/n1/mode/2up }} * {{Citation | author = Harold A. Stuart | year=1895 | title= Madras District Manuals - South Canara (Volume-II) | publisher=Madras Government Press | url= https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.281736/mode/2up }} * {{Citation | author = Government of Madras | year=1905 | title= Madras District Gazetteers: Statistical Appendix for South Canara District | publisher=Madras Government Press | url= https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.177471/page/n1/mode/2up }} * {{Citation | author = Government of Madras | year=1915 | title= Madras District Gazetteers South Canara (Volume-II) | publisher=Madras Government Press | url= https://archive.org/details/dli.ministry.16591/page/n5/mode/2up }} === ভাষা === * {{Citation | author=J. I. Arputhanathan | year=1955 | title=South Kanara, The Nilgiris, Malabar and Coimbatore Districts (Village-wise Mother-tongue Data for Bilingual or Multilingual Taluks) | publisher=Madras Government Press | url=https://www.tamildigitallibrary.in/admin/assets/book/TVA_BOK_0013294_Census_of_India_1951.pdf | access-date=2026-08-14 | archivedate=2025-05-04 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20250504133444/https://www.tamildigitallibrary.in/admin/assets/book/TVA_BOK_0013294_Census_of_India_1951.pdf }} === জিলা লোকপিয়ল হাতপুথি === * {{Citation | author = Government of Madras | year=1953 | title= 1951 Census Handbook- South Canara District | publisher=Madras Government Press | url= http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/6023/1/7746_1951.pdf }} * {{Citation | author = M. K. Devassy | year=1965 | title= 1961 Census Handbook- Cannanore District | publisher=Directorate of Census Operations, Kerala and The Union Territory of Laccadive, Minicoy, and Amindivi Islands | url= http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/5668/1/22055_1961_CAN.pdf }} * {{Citation | author = K. Narayanan | year=1973 | title= 1971 Census Handbook- Cannanore District (Part-A&B) | publisher=Directorate of Census Operations, Kerala | url= http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/5695/1/25255_1971_CAN.pdf }} * {{Citation | author = K.Narayanan | year=1973 | title= 1971 Census Handbook- Cannanore District (Part-C) | publisher=Directorate of Census Operations, Kerala | url= http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/5711/1/28874_1971_CAN.pdf }} * {{Citation | author = M. Vijayanunni | year=1983 | title= 1981 Census Handbook- Cannanore District (Part-A&B) | publisher=Directorate of Census Operations, Kerala | url= http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/5747/1/27978_1981_CAN.pdf }} * {{Citation | author = M. Vijayanunni | title= 1981 Census Handbook- Kasaragod District | publisher=Directorate of Census Operations, Kerala | url= http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/5757/1/51134_1981_KAS.pdf }} * {{Citation | author = N. M. Samuel | year=1993 | title= 1991 Census Handbook- Kasaragod District (Part-A&B) | publisher=Directorate of Census Operations, Kerala | url= http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/5784/1/35807_1991_KAS.pdf }} * {{Citation | author = Sheela Thomas | year=2003 | title= 2001 Census Handbook- Kasaragod District (Part-A&B) | publisher=Directorate of Census Operations, Kerala | url= http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/5791/1/37444_2001_KAS.pdf }} * {{Citation | author = Government of India | year=2014–15 | title= District Census Handbook - Kasaragod (Part-A) 2011 | publisher=Directorate of Census Operations, Kerala | url= https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/3201_PART_A_KASARAGOD.pdf }} * {{Citation | author = Government of India | year=2014–15 | title= District Census Handbook - Kasaragod (Part-B) 2011 | publisher=Directorate of Census Operations, Kerala | url= https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/3201_PART_B_KASARAGOD.pdf }} == বাহ্যিক সংযোগ == {{Commons category|Kasaragod|কাছাৰগোড়}} * {{wikivoyage|Kasaragod|কাছাৰগোড়}} * [http://www.cpcri.gov.in/ CPCRI] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121009103916/http://www.cpcri.gov.in/ |date=9 October 2012 }} * [http://kasargod.nic.in/ জিলা প্ৰশাসনৰ চৰকাৰী ৱেবছাইট] * [https://invest.kerala.gov.in/?district=kasaragod] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210422162255/https://invest.kerala.gov.in/?district=kasaragod |date=2021-04-22 }} [[শ্ৰেণী:কেৰালা]] 9qduxk59l8q2isxpi4rioovnu5wxlmt 0 138713 627391 626977 2026-08-15T05:51:09Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 627391 wikitext text/x-wiki {{Short description|Indian film actor}} {{Infobox person | name = সাজিন গোপু | occupation = {{hlist|Actor}} | years_active = ২০১৫–বৰ্তমান | known_for = | birth_name = সাজিন গোপু | birth_date = | image = | caption = Sajin Gopu in 2023 | birth_place = আলুভা, [[কেৰালা]], ভাৰত | alma_mater = ডি পল ইনষ্টিটিউট অৱ চাইন্স এণ্ড টেকন'লজি }} ' '''সাজিন গোপু ({{lang-en|Sajin Gopu}})''' এগৰাকী ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ অভিনেতা, তেওঁ মূলতঃ [[মালয়ালম]] [[চলচ্চিত্ৰ]] উদ্যোগত কাম কৰে। আলুভাৰ বাসিন্দা সাজিন গোপুৱে ২০১৫ চনত ''মুম্বাই টেক্মী'' চলচ্চিত্ৰত এটা সৰু চৰিত্ৰত অভিনয় কৰি চলচ্চিত্ৰ জগতত আত্মপ্ৰকাশ কৰে।<ref>{{Cite web |title='പുതപ്പിക്കും ഞാൻ': അർജുനെ കാണുമ്പോഴേ ചിരി വരും: രോമാഞ്ചത്തിലെ 'നിരൂപ്' അഭിമുഖം |url=https://www.manoramaonline.com/movies/interview/2023/02/13/chat-with-sajin-gopu.html |access-date=2023-05-09 |website=www.manoramaonline.com}}</ref> ২০২১ চনত ''চুৰুলী'' চলচ্চিত্ৰৰ জৰিয়তে তেওঁ প্ৰথমবাৰৰ বাবে বিশেষ পৰিচিতি লাভ কৰে। একে বছৰতে ''জান.ই.মেন'' চলচ্চিত্ৰতো অভিনয় কৰে। ইয়াৰ পিছত ২০২৩ চনত ''ৰোমাঞ্চম'' চলচ্চিত্ৰত অভিনয় কৰি তেওঁ অধিক জনপ্ৰিয়তা অৰ্জন কৰে।<ref>{{Cite web |title='ഇനി ചെയ്യുന്ന വേഷങ്ങൾ വ്യത്യസ്തമായിരിക്കും; നെഗറ്റീവും ഹ്യൂമറും സീരിയസ്സുമെല്ലാം ചെയ്യും': അഭിമുഖം: സജിൻ ഗോപു - ജൂട്ടു |url=https://malayalam.samayam.com/malayalam-cinema/movie-news/sajin-gopu-interview/articleshow/98728348.cms |access-date=2023-05-09 |website=Samayam Malayalam |language=ml}}</ref> ==প্ৰাৰম্ভিক জীৱন== সাজিন গোপুৰ জন্ম কেৰালাৰ আলুভাত। দেউতাক গোপালকৃষ্ণন আৰু মাতৃ প্ৰমিলাৰ জ্যেষ্ঠ পুত্ৰ। তেওঁ আলুভাৰ এছ.এন.ডি.পি. (SNDP) বিদ্যালয়ত মাধ্যমিক শিক্ষা গ্ৰহণ কৰাৰ পাছত আলুভা বয়জ হায়াৰ ছেকেণ্ডাৰী স্কুলৰপৰা উচ্চতৰ মাধ্যমিক শিক্ষা সম্পূৰ্ণ কৰে। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ আংগামালিৰ ডি পল ইনষ্টিটিউট অৱ ছায়েন্স এণ্ড টেকন'লজিত মহাবিদ্যালয়ীয়া শিক্ষা গ্ৰহণ কৰে।<ref>{{Cite web |last=Desk |first=M. V. |title=സജിന്‍റെ സിനിമാവഴികൾ... |url=https://www.metrovaartha.com/entertainment/sajin-gopu-interview-read-entertainment-movies |access-date=2023-05-09 |website=Metrovaartha |date=20 April 2023 |language=ml}}</ref> ==কৰ্মজীৱন== সাজিন গোপুৱে ২০১৫ চনত ''মুম্বাই টেক্সি'' চলচ্চিত্ৰৰ জৰিয়তে ডাঙৰ পৰ্দাত অভিনয়ৰ আৰম্ভণি কৰে।<ref>{{Cite web |last=അനു |date=2023-03-26 |title=ടീമിനൊപ്പമായാലും ഒറ്റയ്ക്ക് നിന്നാലും സീനില്‍ ശരിക്കും ഡോമിനേറ്റ് ചെയ്യും!! ! |url=https://ml.b4blaze.com/nibin-post-about-sajin-gopu/ |access-date=2023-05-09 |website=Malayalam Film News Portal |language=en-US |archive-date=9 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230509180427/https://ml.b4blaze.com/nibin-post-about-sajin-gopu/ |url-status=dead |archivedate=2023-05-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230509180427/https://ml.b4blaze.com/nibin-post-about-sajin-gopu/ |deadurl=yes }}</ref> এই চলচ্চিত্ৰখনত তেওঁ এটা সৰু চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল। ইয়াৰ পিছত তেওঁ ''থিলোথামা'' চলচ্চিত্ৰতো এটা সৰু চৰিত্ৰত অভিনয় কৰে। ২০২১ চনত লিজো জোচে পেলিচেৰী পৰিচালিত ''চুৰুলী'' চলচ্চিত্ৰত জীপ চালকৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰাটো সাজিন গোপুৰ অভিনয় জীৱনৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref>{{Cite web |title=ചുരുളിയിലെ ജീപ്പ് ഡ്രൈവർ, ജാനേമന്നിലെ സജിയണ്ണൻ; സജിൻ ഗോപുവിന് ഇത് ഡബിൾ ലോട്ടറി |url=https://www.manoramaonline.com/movies/interview/2021/11/25/interview-with-actor-sajin-gopu.html |access-date=2023-05-09 |website=ManoramaOnline |language=ml}}</ref> একে বছৰতে তেওঁ Jan.E.Man চলচ্চিত্ৰত সাজি ভাইপিনৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰে। এই চৰিত্ৰত তেওঁৰ অভিনয়ে সমালোচকসকলৰ প্ৰশংসা লাভ কৰে।<ref>{{Cite web |title=Sajin Gopu: Lijo Jose Pellissery is on every actor's bucket list |url=https://www.cinemaexpress.com/malayalam/interviews/2021/nov/22/sajin-gopu-lijo-jose-pellissery-is-on-every-actors-bucket-list-27989.html |access-date=2023-05-09 |website=[[Cinema Express]] |date=22 November 2021 |language=en}}</ref> ২০২৩ চনত সাজিন গোপুৱে হৰৰ-ক’মেডি চলচ্চিত্ৰ ''ৰোমাঞ্চম''ত অন্যতম মুখ্য চৰিত্ৰত অভিনয় কৰে। <ref>{{Cite web |title=വിതരണക്കാർപോലും തഴഞ്ഞ ചിത്രം; 5 കോടിയിൽ താഴെ മുതൽ മുടക്ക്; 'രോമാഞ്ചം' 50 കോടി ക്ലബ്ബിൽ |url=https://www.manoramaonline.com/movies/movie-news/2023/02/27/romancham-bumber-hit.html |access-date=2023-05-09 |website=ManoramaOnline |language=ml}}</ref> চলচ্চিত্ৰখনত তেওঁৰ অভিনীত নিৰূপ চৰিত্ৰটো দৰ্শকৰ মাজত যথেষ্ট জনপ্ৰিয় হয়। ২০২৪ চনত Jithu Madhavan পৰিচালিত গেংষ্টাৰ-একচন কমেডি চলচ্চিত্ৰ ''আৱেশম''ত আম্বানৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰি সাজিন গোপুৱে বিশেষ প্ৰশংসা লাভ কৰে।<ref>{{Cite news |last=M |first=Athira |date=2024-04-25 |title=Sajin Gopu on 'Aavesham': 'Playing Ambaan was a tightrope walk' |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/actor-sajin-gopu-on-playing-the-goofy-rowdy-in-the-blockbuster-malayalam-film-aavesham-starring-fahadh-faasil/article68100711.ece |access-date=2024-09-08 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> তেওঁৰ অভিনয় সমালোচক আৰু দৰ্শক উভয়ৰে মাজত সমাদৃত হয়। ''দ্য নিউ ইণ্ডিয়ান এক্মপ্ৰেছ''ৰ সমালোচক ভিগণেশ মধুৱে আম্বান চৰিত্ৰটোক শক্তিশালী অথচ শিশুসুলভ মনৰ এক হাস্যৰসাত্মক চৰিত্ৰ হিচাপে উল্লেখ কৰি সাজিন গোপুৰ অভিনয়ক প্ৰশংসা কৰিছিল। তেওঁ উল্লেখ কৰিছিল যে সাজিনৰ অভিনয়ে Fahadh Faasilৰ উচ্ছৃংখল অভিনয়ৰ সৈতে সুন্দৰভাৱে সামঞ্জস্য ৰাখিছিল।<ref>{{Cite web |last=Madhu |first=Vignesh |date=2024-04-12 |title='Aavesham' movie review: Fahadh & Sajin Gopu scream through this laugh riot |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/review/2024/Apr/12/aavesham-movie-review-fahadh-sajin-gopu-scream-through-this-laugh-riot |access-date=2024-09-08 |website=The New Indian Express |language=en}}</ref> == ফিল্ম'গ্ৰাফী == {{Pending films key}} {| class="wikitable sortable" |+ ! scope="col" | বছৰ ! scope="col" | শীৰ্ষক ! scope="col" | ভূমিকা ! scope="col" class="unsortable" | Notes |- | rowspan=2 | ২০১৫|| ''মুম্বাই টেক্সি '' ||সন্ত্ৰাসবাদী জিয়া থাকবীৰ || চলচ্চিত্ৰত আত্মপ্ৰকাশ |- | ''থিলোথামা '' || ৰবি|| |- |২০১৬ |''মাৰুভূমিয়িলে আনা '' |সুঘুৰ বন্ধু |Uncredited fole |- | rowspan=2 | ২০২১ || ''চুৰুলী'' || জীপ ড্ৰাইভাৰ ||<ref name="churuli">{{Cite web |title=Lijo Jose Pellissery is on every actor's bucket list: Churuli actor Sajin Gopu |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2021/nov/23/lijo-jose-pellisseryis-on-every-actors-bucket-list-churuli-actor-sajin-gopu-2386820.html |access-date=2023-05-09 |website=The New Indian Express|date=23 November 2021 }}</ref> |- | ''জান.ই.মেন '' ||সাজী ভাইপিন ||<ref name="churuli"/> |- | rowspan=3 | ২০২৩ || ''ৰোমাঞ্চম'' || নিৰূপ||<ref>{{Cite web |title=Director Jithu Madhavan wants to see his blockbuster Romancham remade in other languages I Exclusive |url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/romancham-director-jithu-madhavan-wants-to-see-his-blockbuster-romancham-remade-in-other-languages-i-exclusive-2340246-2023-02-27 |access-date=2023-05-09 |website=India Today |date=27 February 2023 |language=en}}</ref> |- | ''নেইমাৰ (চলচ্চিত্ৰ) '' || কান্নান ||<ref>{{Cite web |date=2023-05-04 |title=Hit duo Mathew Thomas and Naslen K Gafoor set to return with Neymar |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/mathew-thomas-naslen-k-gafoor-latest-film-neymar-8591967/ |access-date=2023-05-12 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> |- | ''চাভেৰ '' || আচিফ ||<ref>{{Cite web |date=2023-09-22 |title=Chaaver trailer: Kunchacko Boban promises a high-energy, tension-filled actioner |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/chaaver-trailer-kunchacko-boban-promises-a-high-energy-tension-filled-actioner-8951800/ |access-date=2024-03-04 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> |- | ২০২৪|| '' আৱেশম (২০২৪ চনৰ ছবি) '' || অম্বন ||<ref>{{Cite news |date=2024-01-26 |title='Aavesham' teaser: Fahadh Faasil, Jithu Madhavan promise a wacky ride |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/aavesham-teaser-fahadh-faasil-jithu-madhavan-promise-a-wacky-ride/article67779459.ece |access-date=2024-03-04 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> |- | rowspan=4 | ২০২৫|| ''পোনমান'' ||মাৰিয়ানো ||<ref>{{Cite news |date=2024-08-19 |title='Ponman' first look unveiled: Basil Joseph continues to shine after recent success |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/ponman-first-look-unveiled-basil-joseph-continues-to-shine-after-recent-success/articleshow/112616132.cms |access-date=2024-09-08 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> |- | ''পাইনকিলি '' || সুকু সুজিঠকুমাৰ ||<ref>{{Cite web |date=2024-12-02 |title=Sajin Gopu-Anaswara Rajan Film Title, First Look Revealed! |url=https://www.timesnownews.com/entertainment-news/malayalam/sajin-gopu-anaswara-rajan-film-title-first-look-revealed-article-115906113 |access-date=2024-12-02 |website=Times Now |language=en}}</ref> |- |''ওৰু দুৰূহা সাহাচাৰ্যাথিল '' || ৰাজেন প্ৰসাদ||<ref>{{Cite web |last=Madhu |first=Vignesh |date=2025-03-08 |title=It's a wrap for Kunchacko Boban's Oru Durooha Saahacharyathil |url=https://www.cinemaexpress.com/malayalam/news/2025/Mar/08/its-a-wrap-for-kunchacko-bobans-oru-durooha-saahacharyathil |access-date=2025-03-08 |website=Cinema Express |language=en}}</ref> |- |{{pending film|Dhoomakethu}}|| {{TableTBA}} |<ref>{{Cite web |date=2025-12-01 |title=Title poster of ‘Dhoomakethu’ revealed, with Nikhila Vimal, Shine Tom and Sajin Gopu leading the cast |url=https://english.mathrubhumi.com/movies-music/news/dhoomakethu-movie-title-poster-release-le613nj9 |access-date=2025-12-08 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-12-01 |title=Nikhila Vimal, Shine Tom Chacko, Sajin Gopu and others to lead Dhoomakethu |url=https://www.cinemaexpress.com/malayalam/news/2025/Dec/01/nikhila-vimal-shine-tom-chacko-sajin-gopu-and-others-to-lead-dhoomakethu |access-date=2025-12-08 |website=Cinema Express |language=en}}</ref> |- |} ==সন্মান== {| class="wikitable" |- ! বছৰ ! পুৰস্কাৰ!! শ্ৰেণী!! চলচ্চিত্ৰ ! ফলাফল ! উৎস |- |২০২৪ |মাঝাভিল মনোৰঞ্জন বঁটা |বছৰৰ মনোৰঞ্জক |আৱেশম (২০২৪ চলচ্চিত্ৰ) |{{won}} |<ref>{{Cite web |title=Mazhavil Entertainment Awards 2024: Jagathy is ultimate entertainer; Urvashi, Sathyan Anthikad honoured |url=https://www.onmanorama.com/entertainment/entertainment-news/2024/08/21/mazhavil-entertainment-awards-jagathy-sreekumar-mohanlal-mammootty-amma.html |access-date=2025-09-10 |website=Mazhavil Entertainment Awards 2024: Jagathy is ultimate entertainer; Urvashi, Sathyan Anthikad honoured |language=en}}</ref> |} == References == {{reflist}} == External links == *{{IMDb name|id=nm13205277}} {{DEFAULTSORT:Gopu, Sajin}} [[শ্ৰেণী:অভিনেতা]] [[শ্ৰেণী:কেৰালাৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় ব্যক্তি]] kj02cq4l77mtijahff420rduwazfh1s 0 138714 627255 626976 2026-08-14T18:38:20Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 627255 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = অঞ্জৰাকণ্ডী | native_name = | native_name_lang = | other_name = আঞ্চাৰাকণ্ডী | nickname = | settlement_type = পিয়ল চহৰ (Census Town) | image_skyline = File:‘തെയ്യം’, കക്കുന്നത്ത് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം.JPG | image_alt = | image_caption = অঞ্জৰাকণ্ডীত প্ৰদৰ্শিত 'থেইয়াম' নৃত্য | pushpin_map = India Kerala#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = কেৰালাত ইয়াৰ অৱস্থিতি | coordinates = {{coord|11|52|56|N|75|30|35|E|display=inline,title}} | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = [[ভাৰত]] | subdivision_type1 = [[ভাৰতৰ ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয়শাসিত অঞ্চল|ৰাজ্য]] | subdivision_name1 = [[কেৰালা]] | subdivision_type2 = [[জিলাসমূহ|জিলা]] | subdivision_name2 = কান্নুৰ জিলা | established_title = | established_date = | founder = | named_for = | government_type = [[পঞ্চায়তী ৰাজ]] | governing_body = অঞ্জৰাকণ্ডী গ্ৰাম পঞ্চায়ত | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = 15.45 | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 23030 | population_as_of = 2011 | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = <ref>{{cite web|url=https://www.citypopulation.de/en/india/kerala/|title = Kerala (India): Districts, Cities and Towns - Population Statistics, Charts and Map}}</ref> | demographics_type1 = ভাষা | demographics1_title1 = চৰকাৰী | demographics1_info1 = [[মালয়ালম ভাষা|মালয়ালম]], [[ইংৰাজী]] | timezone1 = [[ভাৰতীয় মান সময়|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[পিন ক'ড]] | postal_code = 670612 | registration_plate = KL-13(পুৰণি), KL-58 | website = | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-KL]] | footnotes = }} '''অঞ্জৰাকণ্ডী''' ([[ইংৰাজী]]: Anjarakandy) ভাৰতৰ [[কেৰালা]] ৰাজ্যৰ কান্নুৰ জিলাত অৱস্থিত এখন পিয়ল চহৰ আৰু গ্ৰাম পঞ্চায়ত।<ref>{{Cite web |url=https://www.keralatourism.org/routes-locations/anjarakandy--i-/id/692 |title=Anjarakandy (i), Anjarakandy Panchayat, Kannur District, Kerala, India |website=Kerala Tourism |language=en |access-date=2026-08-05}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.webindia123.com/city/kerala/kannur/destinations/touristattractions/anjarakandy.htm |title=Anjarakandy,Kannur City Guide Tourist attractions Kerala |website=www.webindia123.com |access-date=2026-08-05}}</ref> অঞ্জৰাকণ্ডী চহৰৰ মাজেৰে অঞ্জৰাকণ্ডী নদী বৈ গৈছে।<ref>{{cite web|url=https://lsgkerala.gov.in/electionupdates/deStatusLB.php?distID=13|title = DE Status}}</ref> == ইতিহাস == এই গাঁওখনত ১৭৬৭ চনত [[ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানী]]য়ে প্ৰতিষ্ঠা কৰা বিখ্যাত ''অঞ্জৰাকণ্ডী দালচেনি বাগিচা'' (Cinnamon Estate) অৱস্থিত।<ref name="Hindu1">{{cite news | url=http://www.hindu.com/2005/10/26/stories/2005102616230400.htm | archive-url=https://web.archive.org/web/20070628220226/http://www.hindu.com/2005/10/26/stories/2005102616230400.htm | url-status=dead | archive-date=28 June 2007 | title=Plantations add spice to the fun | date=26 October 2005 | access-date=16 June 2018 | first=S. Anil | newspaper=[[The Hindu]] | last=Radhakrishnan | archivedate=28 June 2007 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20070628220226/http://www.hindu.com/2005/10/26/stories/2005102616230400.htm | deadurl=yes }}</ref> [[এছিয়া]]ৰ ভিতৰতে অন্যতম বৃহৎ হিচাপে পৰিগণিত এই দালচেনি বাগান আৰু ইয়াৰ সৈতে জড়িত তেল নিষ্কাশন প্ৰকল্পটো আজিও সক্ৰিয় হৈ আছে। স্থানীয় ৰজা পাজহাছী ৰাজা আৰু ব্ৰিটিছ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ মাজত এই বাগানখনৰ নিয়ন্ত্ৰণক লৈ যুদ্ধ হৈছিল।<ref>[http://india.gov.in/knowindia/touristplaces_kerala.php Indian Govt, Travel & Tourism - Kerala] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20090802213358/http://india.gov.in/knowindia/touristplaces_kerala.php |date=2 August 2009 }}</ref> ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ লৰ্ড ব্ৰাউনে এই দালচেনি বাগানখন আৰম্ভ কৰাৰ সময়ত ভূমি লেনদেনৰ তথ্য সংৰক্ষণ কৰিবলৈ এক বিশেষ ব্যৱস্থা হাতত লৈছিল, যিয়ে পৰৱৰ্তী সময়ত ব্ৰিটিছ ভাৰতত ভূমি পঞ্জীয়ন বিভাগ (Land Registration Department) গঠনৰ পথ প্ৰশস্ত কৰিছিল। এই ঐতিহাসিক ভূমি পঞ্জীয়ন কাৰ্যালয়টো ১৭৬৭ চনতে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল।<ref name=reg/> ই এছিয়াৰ ভিতৰতে প্ৰথম ভূমি পঞ্জীয়ন কাৰ্যালয় বুলি জনা যায়।<ref name="reg">[http://www.keralaregistration.gov.in/index.php?option=com_content&task=view&id=14&Itemid=28 രജിസ്ട്രേഷന്‍ വകുപ്പ്] keralaregistration.gov.in</ref> == জনগাঁথনি == ২০১১ চনৰ ভাৰতৰ পিয়ল অনুসৰি, অঞ্জৰাকণ্ডীৰ মুঠ জনসংখ্যা আছিল ২৩,০৩০ জন, যাৰ ভিতৰত ১০,৬৪৬ জন (৪৬.২%) পুৰুষ আৰু ১২,৩৮৪ জন (৫৩.৮%) মহিলা। এই পিয়ল চহৰখন ১৫.৪৫ বৰ্গ কিলোমিটাৰ এলেকাত বিস্তৃত হৈ আছে আৰু ইয়াত প্ৰায় ৫,২৪৫টা পৰিয়াল বাস কৰে। ইয়াত মহিলাৰ অনুপাত ৰাজ্যিক গড়তকৈ অধিক আছিল। অঞ্জৰাকণ্ডীৰ গড় সাক্ষৰতাৰ হাৰ ৯৭.৩%, যিটো কেৰালাৰ ৰাজ্যিক গড় হাৰতকৈ (৯৪%) বেছি। পুৰুষৰ সাক্ষৰতাৰ হাৰ ৯৮.৫% আৰু মহিলাৰ সাক্ষৰতাৰ হাৰ ৯৬.৩%।<ref>{{cite book |last1=Kerala |first1=Directorate of Census Operations |title=District Census Handbook, Kannur |publisher=Directorate of Census Operations, Kerala |location=Thiruvananthapuram |page=192,193 |url=https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/3202_PART_B_KANNUR.pdf |access-date=14 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200628011809/https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/3202_PART_B_KANNUR.pdf|archive-date=June 28, 2020}}</ref> === ধৰ্ম === ২০১১ চনৰ ধৰ্মীয় পৰিসংখ্যা অনুসৰি, অঞ্জৰাকণ্ডী চহৰৰ মুঠ জনসংখ্যাৰ ৮২.৭৫% [[হিন্দু]] ধৰ্মাৱলম্বী, ১৬.৮% [[ইছলাম]] ধৰ্মাৱলম্বী আৰু ০.৪৫% অন্যান্য ধৰ্মৰ লোক।<ref name=census2011>{{cite web |title=Religion – Kerala, Districts and Sub-districts |url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/C-01/DDW32C-01%20MDDS.XLS |work=Census of India 2011 |publisher=Office of the Registrar General}}</ref> == শিক্ষানুষ্ঠান == * মালাবাৰ ইনষ্টিটিউট অৱ টেকন’লজী (MIT)<ref>[https://www.mitkannur.ac.in Official Website of MIT Anjarakandy]</ref> * কান্নুৰ মেডিকেল কলেজ, অঞ্জৰাকণ্ডী (২০০৬ চনত প্ৰতিষ্ঠিত ৫০০ বিছনাযুক্ত চুপাৰ স্পেচিয়েলিটি হাস্পতাল) * কান্নুৰ ডেণ্টেল কলেজ == যাতায়াত == কান্নুৰ চহৰৰ মাজেৰে ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ পাৰ হৈ গৈছে, যাৰদ্বাৰা উত্তৰ দিশে মাংগালোৰ, [[গোৱা]] আৰু [[মুম্বাই]] তথা দক্ষিণ দিশে [[কোচিন]] আৰু [[তিৰুৱনন্তপুৰম]] সংলগ্ন হৈছে। চহৰখনৰ নিকটৱৰ্তী প্ৰধান পথসমূহ হৈছে থাঝে চোৱা-মাট্টানুৰ পথ (যিয়ে কান্নুৰ আৰু কান্নুৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰক সংযোগ কৰে) আৰু থলাচেৰী-ইৰিক্কুৰ পথ (যিয়ে [[মহীশূৰ]] আৰু [[বাংগালোৰ]] চহৰলৈ সংযোগ কৰে)। ইয়াৰ আটাইতকৈ নিকটৱৰ্তী ৰে’ল ষ্টেচন হৈছে থলাচেৰী। আটাইতকৈ ওচৰৰ বিমানবন্দৰটো হৈছে কান্নুৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰ, যি অঞ্জৰাকণ্ডী চহৰৰপৰা মাত্ৰ ৯ কিলোমিটাৰ দূৰত্বত অৱস্থিত। == তথ্যসূত্ৰ == {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:কেৰালা]] el08cc0iaatnls24nfugu8gqlxa1n3f 4 138718 627385 627167 2026-08-15T05:43:22Z Kandarpajit Kallol 6257 627385 wikitext text/x-wiki <div style="background:#ffffff; font-family:serif; margin:20px auto; padding:15px; border-radius:10px; max-width:100%;"> <div style="text-align: center; font-size:200%; color:maroon;">'''হেৰিটেজ এক্ৰছ বৰ্ডাৰছ'''</div> <div style="text-align: center; font-size:130%; color:green;">''(সীমান্তৰ সিপাৰে ঐতিহ্য)''</div> {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:center;" ! বিষয় ! তথ্য |- | [[File:Google Calendar icon (2015-2020).svg|32px|alt=সময়সীমা]] | '''সময়সীমা'''<br />১৫–২৪ আগষ্ট ২০২৬ (৯ দিন) |- | [[File:WP25 Wikipedia Globe - blue.svg|32px|alt=ভাষা]] | '''ভাষা'''<br />ভাৰতীয় আৰু ইউক্ৰেইনৰ ভাষাৰ ৱিকিপিডিয়া ''([[অসমীয়া]], [[হিন্দী]], [[কন্নড়]], [[মালয়ালম]], [[পঞ্জাবী]], [[তামিল]], [[তুলু]], [[তেলুগু]] আৰু ইউক্ৰেইনীয়ান)'' |- | [[File:Noun Project Museum Icon 598061.svg|32px|alt=বিষয়বস্তু]] | '''বিষয়বস্তু'''<br />[[ইউনেস্ক']] বিশ্ব ঐতিহ্য |- | [[File:Community group icon.svg|32px|alt=অংশগ্ৰহণকাৰী]] | '''অংশগ্ৰহণকাৰী'''<br />ভাৰতীয় আৰু ইউক্ৰেইনৰ সম্প্ৰদায়সমূহ |- | [[File:Plain scarlet arrow icons 4.png|32px|alt=স্বীকৃতি]] | '''স্বীকৃতি'''<br />প্ৰমাণপত্ৰ, উপহাৰ আৰু স্বীকৃতি |} ==অভিযানৰ বিষয়ে== [[চিত্ৰ:হেৰিটেজ এক্ৰছ বৰ্ডাৰছ.png]] '''হেৰিটেজ এক্ৰছ বৰ্ডাৰছ''' হৈছে এক বহুভাষিক ৱিকিপিডিয়া সম্পাদনা-অভিযান, যিয়ে ভাৰতীয় আৰু ইউক্ৰেইনৰ সম্প্ৰদায়সমূহক একত্ৰিত কৰি সাংস্কৃতিক ঐতিহ্যৰ প্ৰতি তেওঁলোকৰ উমৈহতীয়া আগ্ৰহ উদ্‌যাপন কৰে। '''এই অভিযান ১৫ আগষ্ট ২০২৬, [[ভাৰত]]ৰ স্বাধীনতা দিৱসত আৰম্ভ হ'ব আৰু ২৪ আগষ্ট ২০২৬, [[ইউক্ৰেইন]]ৰ স্বাধীনতা দিৱসত সমাপ্ত হ'ব।''' এই অভিযানৰ মূল লক্ষ্য হৈছে বিভিন্ন ভাষাৰ মাজত জ্ঞানৰ আদান-প্ৰদান। [[ভাৰতীয় ভাষা]]ৰ সম্প্ৰদায়সমূহক ইউক্ৰেইনৰ সাংস্কৃতিক ঐতিহ্য সম্পৰ্কীয় বিষয়বস্তু উন্নত কৰিবলৈ উৎসাহিত কৰা হৈছে, আনহাতে ইউক্ৰেইনৰ সম্প্ৰদায়ক ভাৰতীয় সাংস্কৃতিক ঐতিহ্য সম্পৰ্কীয় বিষয়বস্তু উন্নত কৰিবলৈ উৎসাহিত কৰা হৈছে। অংশগ্ৰহণকাৰীসকলে অভিযানৰ কৰ্মতালিকাত থকা অন্যান্য যোগ্য বিষয়সমূহৰ ওপৰতো কাম কৰিব পাৰে। ==অংশগ্ৰহণৰ পদ্ধতি== # '''ৱিকিমিডিয়া একাউণ্টত লগ ইন কৰক বা নতুন একাউণ্ট সৃষ্টি কৰক।''' # [https://meta.wikimedia.org/wiki/Event:Heritage_Across_Borders '''মেটা পৃষ্ঠালৈ গৈ'''] '''"Register for event"ত ক্লিক কৰক।''' # '''অংশগ্ৰহণকাৰীসকলে অভিযানৰ কৰ্মতালিকাৰ পৰা এটা বিষয় বাছনি কৰিব লাগে।''' # '''[https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:EventDetails/4246 অনুষ্ঠানৰ পৃষ্ঠালৈ গৈ কৰ্মতালিকা বাছনি কৰক]''' (কৰ্মতালিকাত ভাৰত আৰু ইউক্ৰেইনৰ UNESCO বিশ্ব ঐতিহ্যৰ সৈতে সম্পৰ্কিত প্ৰস্তাৱিত প্ৰবন্ধসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।) নাইবা তলত থকা '''কৰ্মতালিকা অনুচ্ছেদটো চাওক'''। # '''কৰ্মতালিকাৰ পৰা এটা প্ৰবন্ধ বাছনি কৰি অসমীয়া ৱিকিপিডিয়ালৈ অনুবাদ কৰক বা প্ৰবন্ধটো উন্নত কৰক।''' # '''১৫ আগষ্টৰ পৰা ২৪ আগষ্ট ২০২৬ৰ ভিতৰত প্ৰবন্ধ সৃষ্টি বা উন্নত কৰক।''' # {{Clickable button 2|url={{fullurl:ৱিকিপিডিয়া:হেৰিটেজ এক্ৰছ বৰ্ডাৰছ/প্ৰবন্ধসমূহ}}| '''ইয়াত ক্লিক কৰি প্ৰবন্ধ জমা দিয়ক'''}} ==কৰ্মতালিকা== #[[প্ৰাচীন আৰু আদিম কাৰ্পেথিয়ান বীচ বন আৰু ইউৰোপৰ অন্যান্য অঞ্চল]] ([[:en:Ancient and Primeval Beech Forests of the Carpathians and Other Regions of Europe|Ancient and Primeval Beech Forests of the Carpathians and Other Regions of Europe]]) #[[ছেইণ্ট ছফিয়া কেথেড্ৰেলৰ ঘণ্টা স্তম্ভ]] ([[:en:Bell Tower of Saint Sophia Cathedral|Bell Tower of Saint Sophia Cathedral]]) #[[কাৰ্পেথিয়ান বায়'স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভ]] ([[:en:Carpathian Biosphere Reserve|Carpathian Biosphere Reserve]]) #[[খেৰচোনেছ]] ([[:en:Chersonesus|Chersonesus]]) #[[উঝ'কৰ ছেইণ্ট মাইকেল দ্য আৰ্কএঞ্জেল গীৰ্জা]] ([[:en:Church of the Archangel Michael, Uzhok|Church of the Archangel Michael, Uzhok]]) #[[বেৰেষ্টোভেৰ ছেভিয়ৰ গীৰ্জা]] ([[:en:Church of the Saviour at Berestove|Church of the Saviour at Berestove]]) #[[ডিচেণ্ট অৱ দ্য হলি স্পিৰিট গীৰ্জা]] ([[:en:Descent of the Holy Spirit Church|Descent of the Holy Spirit Church]]) #[[গোৰ্গানি প্ৰকৃতি সংৰক্ষিত এলেকা]] ([[:en:Gorgany Nature Reserve|Gorgany Nature Reserve]]) #[[অডেছাৰ ঐতিহাসিক কেন্দ্ৰ]] ([[:en:Historic Centre of Odesa|Historic Centre of Odesa]]) #[[ঝোভকভাৰ হলি ট্ৰিনিটি গীৰ্জা]] ([[:en:Holy Trinity Church, Zhovkva|Holy Trinity Church, Zhovkva]]) #[[কিয়েভ পেচাৰ্ছ্ক লাভ্ৰা]] ([[:en:Kyiv Pechersk Lavra|Kyiv Pechersk Lavra]]) #[[লভিভ]] ([[:en:Lviv|Lviv]]) #[[পডিলস্কি টভট্ৰি ৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰকৃতি উদ্যান]] ([[:en:Podilski Tovtry National Nature Park|Podilski Tovtry National Nature Park]]) #[[লভিভৰ পুৰণি চহৰ]] ([[:en:Old Town (Lviv)|Old Town (Lviv)]]) #[[বুকোভিনিয়ান আৰু ডালমেটিয়ান মেট্ৰ'পলিটানসকলৰ বাসভৱন]] ([[:en:Residence of Bukovinian and Dalmatian Metropolitans|Residence of Bukovinian and Dalmatian Metropolitans]]) #[[ৰ'জট'চিয়া বায়'স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভ]] ([[:en:Roztochia Biosphere Reserve|Roztochia Biosphere Reserve]]) #[[লভিভৰ ছেইণ্ট জৰ্জ কেথেড্ৰেল]] ([[:en:St. George's Cathedral, Lviv|St. George's Cathedral, Lviv]]) #[[কিয়েভৰ ছেইণ্ট ছফিয়া কেথেড্ৰেল]] ([[:en:Saint Sophia Cathedral, Kyiv|Saint Sophia Cathedral, Kyiv]]) #[[ষ্ট্ৰুভে জিঅ'ডেটিক আৰ্ক]] ([[:en:Struve Geodetic Arc|Struve Geodetic Arc]]) #[[চিনেভিৰ ৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰকৃতি উদ্যান]] ([[:en:Synevyr National Nature Park|Synevyr National Nature Park]]) #[[উহোলকা-শ্বিৰ'কি লুহৰ আদিম বীচ বন]] ([[:en:Uholka-Shyrokyi Luh primeval beech forest|Uholka-Shyrokyi Luh primeval beech forest]]) #[[কাৰ্পেথিয়ান অঞ্চলৰ কাঠৰ ত্সেৰ্কভা, পোলেণ্ড আৰু ইউক্ৰেইন]] ([[:en:Wooden Tserkvas of the Carpathian Region in Poland and Ukraine|Wooden Tserkvas of the Carpathian Region in Poland and Ukraine]]) #[[জাখাৰোভানি ক্ৰাই ৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰকৃতি উদ্যান]] ([[:en:Zacharovanyi Krai National Nature Park|Zacharovanyi Krai National Nature Park]]) #[[উঝ'কৰ ছেইণ্ট মাইকেল দ্য আৰ্কএঞ্জেল গীৰ্জা]] ([[:en:Church of the Archangel Michael, Uzhok|Church of the Archangel Michael, Uzhok]]) #[[ইয়াছিনিয়াৰ এছেনচন গীৰ্জা]] ([[:en:Church of the Ascension, Yasinia|Church of the Ascension, Yasinia]]) #[[মাটকিভৰ ব্লেছড ভাৰ্জিন মেৰীৰ ছিনেক্সিছ গীৰ্জা]] ([[:en:Church of the Synaxis of the Blessed Virgin Mary, Matkiv|Church of the Synaxis of the Blessed Virgin Mary, Matkiv]]) #[[ডিচেণ্ট অৱ দ্য হলি স্পিৰিট গীৰ্জা]] ([[:en:Descent of the Holy Spirit Church|Descent of the Holy Spirit Church]]) #[[ঝোভকভাৰ হলি ট্ৰিনিটি গীৰ্জা]] ([[:en:Holy Trinity Church, Zhovkva|Holy Trinity Church, Zhovkva]]) #[[ড্ৰ'হোবিচৰ ছেইণ্ট জৰ্জ গীৰ্জা]] ([[:en:St. George's Church, Drohobych|St. George's Church, Drohobych]]) #[[বাখচিছাৰাই প্ৰাসাদ]] ([[:en:Bakhchysarai Palace|Bakhchysarai Palace]]) #[[ডেৰঝপ্ৰম]] ([[:en:Derzhprom|Derzhprom]]) #[[কুকুটেনি–ট্ৰিপিলিয়া সংস্কৃতি]] ([[:en:Cucuteni–Trypillia culture|Cucuteni–Trypillia culture]]) #[[টিৰাছ]] ([[:en:Tyras|Tyras]]) #[[বিলহোৰোদ-ডনিষ্ট্ৰ'ভস্কি দুৰ্গ]] ([[:en:Bilhorod-Dnistrovskyi|Bilhorod-Dnistrovskyi]]) #[[ষ্টোন টুম্ব]] ([[:en:Stone Tomb|Stone Tomb]]) #[[তাৰাছ শ্বেভচেংকোৰ সমাধি]] ([[:en:Taras Shevchenko Memorial|Taras Shevchenko Memorial]]) #[[আছকানিয়া-নোভা]] ([[:en:Askania-Nova|Askania-Nova]]) #[[ছ'ফিয়িভকা উদ্যান]] ([[:en:Sofiyivka Park|Sofiyivka Park]]) #[[বাখচিছাৰাই]] ([[:en:Bakhchysarai|Bakhchysarai]]) ==পইণ্ট গণনা পদ্ধতি== অভিযানৰ সময়ছোৱাত কৰা যোগ্য অৱদানৰ বাবে অংশগ্ৰহণকাৰীসকলে পইণ্ট লাভ কৰিব: ;'''+১ পইণ্ট''' যোগ্য নতুন বা বৰ্তমানৰ ৱিকিপিডিয়া প্ৰবন্ধত '''প্ৰতি ২০০ শব্দৰ নতুনকৈ সংযোজিত সমলৰ বাবে''', যাতে বিভিন্ন ভাষাৰ মাজত ন্যায্য তুলনা কৰিব পৰা যায়। '''উদাহৰণ:''' * ২০০ শব্দ সংযোজন = ১ পইণ্ট * ৪০০ শব্দ সংযোজন = ২ পইণ্ট * ৫০০ শব্দ সংযোজন = ২ পইণ্ট * ৭০০ শব্দ সংযোজন = ৩ পইণ্ট * ১,০০০ শব্দ সংযোজন = ৫ পইণ্ট ;'''+২ পইণ্ট''' প্ৰতিটো '''উল্লেখযোগ্যভাৱে উন্নত কৰা প্ৰবন্ধৰ বাবে'''. এই ২টা বোনাচ পইণ্ট শব্দভিত্তিক পইণ্টৰ সৈতে যোগ কৰা হ'ব; ই শব্দভিত্তিক পইণ্টৰ স্থান নলয়। :উল্লেখযোগ্য উন্নতিৰ অৰ্থ হৈছে উৎসসম্বলিত গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰিমাণৰ বিশ্বকোষীয় সমল সংযোজন কৰা, প্ৰবন্ধৰ গাঁথনি বা পঠনযোগ্যতা যথেষ্ট উন্নত কৰা, গুৰুত্বপূৰ্ণ অনুপস্থিত তথ্য সংযোজন কৰা, অথবা ইয়াৰ সৈতে তুলনীয় আন কোনো গুৰুত্বপূৰ্ণ উন্নতি কৰা, যি কেৱল সৰু-সুৰা সম্পাদনাৰ সীমাৰ বাহিৰত যায়। '''উদাহৰণ:''' * ৬০০টা নতুন শব্দ সংযোজন = ৩ পইণ্ট। * ৬০০টা নতুন শব্দ সংযোজন আৰু প্ৰবন্ধটো উল্লেখযোগ্যভাৱে উন্নত কৰা = ৫ পইণ্ট (৩ + ২ বোনাচ পইণ্ট)। * ১,০০০টা নতুন শব্দ সংযোজন আৰু প্ৰবন্ধটো উল্লেখযোগ্যভাৱে উন্নত কৰা = ৭ পইণ্ট (৫ + ২ বোনাচ পইণ্ট)। * ৩০০টা নতুন শব্দ সংযোজন নকৰাকৈ এটা বিদ্যমান প্ৰবন্ধৰ গাঁথনি আৰু মান উল্লেখযোগ্যভাৱে উন্নত কৰিলে ২টা বোনাচ পইণ্টৰ বাবে যোগ্য হ'ব পাৰে, যদিহে উন্নতিটো স্পষ্টভাৱে প্ৰমাণ কৰিব পৰা যায়। ===পইণ্ট লাভৰ বাবে যোগ্যতাৰ চৰ্ত=== * '''নতুনকৈ সৃষ্টি কৰা প্ৰবন্ধত''' কমেও '''৫০০টা শব্দৰ''' পঠনযোগ্য আৰু বিষয়বস্তুসমৃদ্ধ সমল থাকিব লাগিব। * '''বিদ্যমান প্ৰবন্ধত''' শব্দভিত্তিক পইণ্ট লাভৰ বাবে কমেও ৩০০টা নতুন বিষয়বস্তুসমৃদ্ধ সমল সংযোজন কৰিব লাগিব। ৩০০টা নতুন শব্দ সংযোজন নকৰিলেও, অৱদানটো স্পষ্টভাৱে প্ৰমাণ কৰিব পৰা উল্লেখযোগ্য উন্নতি হ'লে ২টা পইণ্টৰ উল্লেখযোগ্য-উন্নতি বোনাচ লাভ কৰিব পাৰে। * সকলো বিষয়বস্তুসমৃদ্ধ তথ্যৰ প্ৰয়োজন অনুসৰি '''নিৰ্ভৰযোগ্য উৎস'''ৰ দ্বাৰা সমৰ্থন থাকিব লাগিব। * অৱদানসমূহ সংশ্লিষ্ট ভাষাৰ ৱিকিপিডিয়াৰ '''নীতি আৰু নিৰ্দেশনা''' অনুসৰি হ'ব লাগিব। '''সৰু-সুৰা সম্পাদনা''' — যেনে বানান বা টাইপৰ ভুল সংশোধন, ফৰ্মেটিং পৰিৱৰ্তন, শ্ৰেণী সংযোজন, অথবা কেৱল কোনো এটা লিংক সংযোজন — নিজাববীয়াকৈ উল্লেখযোগ্য উন্নতি হিচাপে গণ্য নহ'ব। ==পুৰস্কাৰ আৰু স্বীকৃতি== যিসকল অংশগ্ৰহণকাৰীৰ অৱদান অভিযানৰ চৰ্তসমূহ পূৰণ কৰিব, তেওঁলোকে স্বীকৃতি লাভৰ বাবে যোগ্য হ'ব: * যোগ্য সকলো অংশগ্ৰহণকাৰীৰ বাবে '''ডিজিটেল প্ৰমাণপত্ৰ'''। * সৰ্বাধিক পইণ্ট লাভ কৰা তিনিগৰাকী অংশগ্ৰহণকাৰীৰ বাবে '''অনলাইন শ্বপিং ভাউচাৰ''' (ভাৰতীয় ভাষাৰ সম্প্ৰদায় আৰু ইউক্ৰেইনৰ সম্প্ৰদায়ৰ বাবে পৃথক ৰেংকিং): ** '''১ম স্থান''' — ১০০$ / ₹১০,০০০ ** '''২য় স্থান''' — ৫০$ / ₹৫,০০০ ** '''৩য় স্থান''' — ৩০$ / ₹৩,০০০ অভিযানৰ ফলাফল পৰ্যালোচনা আৰু নিশ্চিত কৰাৰ পিছত আয়োজকসকলে যোগ্য অংশগ্ৰহণকাৰীসকলৰ সৈতে যোগাযোগ কৰিব। ===সমন্বয়ক=== '''[[সদস্য:Nayan j Nath|নয়নজ্যোতি নাথ]]''' ===আয়োজক=== '''[[সদস্য:Kandarpajit Kallol|কন্দৰ্পজিৎ কল্লোল]]''' ===সহযোগিতা=== {| cellpadding="4" cellspacing="10" style="margin:auto;" |[[File:Embassy of Ukraine in the Republic of India.svg|200px|link=]] |[[File:Wikimedia Ukraine logo horiz pms.svg|200px|link=]] |} ===সমন্বয় সহযোগিতা=== {| cellpadding="4" cellspacing="10" style="margin:auto;" |[[File:Wikimedia Foundation logo - vertical.svg|150px|link=https://wikimediafoundation.org]] |[[File:Open Knowledge Initiatives logo.png|150px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/IIITH-OKI]] |} ==সহায়তা আৰু প্ৰশ্ন== অভিযান সম্পৰ্কীয় সাধাৰণ প্ৰশ্নৰ বাবে [https://meta.wikimedia.org/wiki/Event_talk:Heritage_Across_Borders ''অনুষ্ঠানৰ আলোচনা পৃষ্ঠা''] ব্যৱহাৰ কৰক। [[শ্ৰেণী:ৱিকিপিডিয়া সম্পাদনা মেলা]] phxtdtv9u10tc0fnkwhaavsz5udc1jh 627396 627385 2026-08-15T05:57:17Z Kandarpajit Kallol 6257 /* কৰ্মতালিকা */ 627396 wikitext text/x-wiki <div style="background:#ffffff; font-family:serif; margin:20px auto; padding:15px; border-radius:10px; max-width:100%;"> <div style="text-align: center; font-size:200%; color:maroon;">'''হেৰিটেজ এক্ৰছ বৰ্ডাৰছ'''</div> <div style="text-align: center; font-size:130%; color:green;">''(সীমান্তৰ সিপাৰে ঐতিহ্য)''</div> {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:center;" ! বিষয় ! তথ্য |- | [[File:Google Calendar icon (2015-2020).svg|32px|alt=সময়সীমা]] | '''সময়সীমা'''<br />১৫–২৪ আগষ্ট ২০২৬ (৯ দিন) |- | [[File:WP25 Wikipedia Globe - blue.svg|32px|alt=ভাষা]] | '''ভাষা'''<br />ভাৰতীয় আৰু ইউক্ৰেইনৰ ভাষাৰ ৱিকিপিডিয়া ''([[অসমীয়া]], [[হিন্দী]], [[কন্নড়]], [[মালয়ালম]], [[পঞ্জাবী]], [[তামিল]], [[তুলু]], [[তেলুগু]] আৰু ইউক্ৰেইনীয়ান)'' |- | [[File:Noun Project Museum Icon 598061.svg|32px|alt=বিষয়বস্তু]] | '''বিষয়বস্তু'''<br />[[ইউনেস্ক']] বিশ্ব ঐতিহ্য |- | [[File:Community group icon.svg|32px|alt=অংশগ্ৰহণকাৰী]] | '''অংশগ্ৰহণকাৰী'''<br />ভাৰতীয় আৰু ইউক্ৰেইনৰ সম্প্ৰদায়সমূহ |- | [[File:Plain scarlet arrow icons 4.png|32px|alt=স্বীকৃতি]] | '''স্বীকৃতি'''<br />প্ৰমাণপত্ৰ, উপহাৰ আৰু স্বীকৃতি |} ==অভিযানৰ বিষয়ে== [[চিত্ৰ:হেৰিটেজ এক্ৰছ বৰ্ডাৰছ.png]] '''হেৰিটেজ এক্ৰছ বৰ্ডাৰছ''' হৈছে এক বহুভাষিক ৱিকিপিডিয়া সম্পাদনা-অভিযান, যিয়ে ভাৰতীয় আৰু ইউক্ৰেইনৰ সম্প্ৰদায়সমূহক একত্ৰিত কৰি সাংস্কৃতিক ঐতিহ্যৰ প্ৰতি তেওঁলোকৰ উমৈহতীয়া আগ্ৰহ উদ্‌যাপন কৰে। '''এই অভিযান ১৫ আগষ্ট ২০২৬, [[ভাৰত]]ৰ স্বাধীনতা দিৱসত আৰম্ভ হ'ব আৰু ২৪ আগষ্ট ২০২৬, [[ইউক্ৰেইন]]ৰ স্বাধীনতা দিৱসত সমাপ্ত হ'ব।''' এই অভিযানৰ মূল লক্ষ্য হৈছে বিভিন্ন ভাষাৰ মাজত জ্ঞানৰ আদান-প্ৰদান। [[ভাৰতীয় ভাষা]]ৰ সম্প্ৰদায়সমূহক ইউক্ৰেইনৰ সাংস্কৃতিক ঐতিহ্য সম্পৰ্কীয় বিষয়বস্তু উন্নত কৰিবলৈ উৎসাহিত কৰা হৈছে, আনহাতে ইউক্ৰেইনৰ সম্প্ৰদায়ক ভাৰতীয় সাংস্কৃতিক ঐতিহ্য সম্পৰ্কীয় বিষয়বস্তু উন্নত কৰিবলৈ উৎসাহিত কৰা হৈছে। অংশগ্ৰহণকাৰীসকলে অভিযানৰ কৰ্মতালিকাত থকা অন্যান্য যোগ্য বিষয়সমূহৰ ওপৰতো কাম কৰিব পাৰে। ==অংশগ্ৰহণৰ পদ্ধতি== # '''ৱিকিমিডিয়া একাউণ্টত লগ ইন কৰক বা নতুন একাউণ্ট সৃষ্টি কৰক।''' # [https://meta.wikimedia.org/wiki/Event:Heritage_Across_Borders '''মেটা পৃষ্ঠালৈ গৈ'''] '''"Register for event"ত ক্লিক কৰক।''' # '''অংশগ্ৰহণকাৰীসকলে অভিযানৰ কৰ্মতালিকাৰ পৰা এটা বিষয় বাছনি কৰিব লাগে।''' # '''[https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:EventDetails/4246 অনুষ্ঠানৰ পৃষ্ঠালৈ গৈ কৰ্মতালিকা বাছনি কৰক]''' (কৰ্মতালিকাত ভাৰত আৰু ইউক্ৰেইনৰ UNESCO বিশ্ব ঐতিহ্যৰ সৈতে সম্পৰ্কিত প্ৰস্তাৱিত প্ৰবন্ধসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।) নাইবা তলত থকা '''কৰ্মতালিকা অনুচ্ছেদটো চাওক'''। # '''কৰ্মতালিকাৰ পৰা এটা প্ৰবন্ধ বাছনি কৰি অসমীয়া ৱিকিপিডিয়ালৈ অনুবাদ কৰক বা প্ৰবন্ধটো উন্নত কৰক।''' # '''১৫ আগষ্টৰ পৰা ২৪ আগষ্ট ২০২৬ৰ ভিতৰত প্ৰবন্ধ সৃষ্টি বা উন্নত কৰক।''' # {{Clickable button 2|url={{fullurl:ৱিকিপিডিয়া:হেৰিটেজ এক্ৰছ বৰ্ডাৰছ/প্ৰবন্ধসমূহ}}| '''ইয়াত ক্লিক কৰি প্ৰবন্ধ জমা দিয়ক'''}} ==কৰ্মতালিকা== #[[প্ৰাচীন আৰু আদিম কাৰ্পেথিয়ান বীচ বন আৰু ইউৰোপৰ অন্যান্য অঞ্চল]] ([[:en:Ancient and Primeval Beech Forests of the Carpathians and Other Regions of Europe|Ancient and Primeval Beech Forests of the Carpathians and Other Regions of Europe]]) #[[ছেইণ্ট ছফিয়া কেথেড্ৰেলৰ ঘণ্টা স্তম্ভ]] ([[:en:Bell Tower of Saint Sophia Cathedral|Bell Tower of Saint Sophia Cathedral]]) #[[কাৰ্পেথিয়ান বায়'স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভ]] ([[:en:Carpathian Biosphere Reserve|Carpathian Biosphere Reserve]]) #[[খেৰচোনেছ]] ([[:en:Chersonesus|Chersonesus]]) #[[উঝ'কৰ ছেইণ্ট মাইকেল দ্য আৰ্কএঞ্জেল গীৰ্জা]] ([[:en:Church of the Archangel Michael, Uzhok|Church of the Archangel Michael, Uzhok]]) #[[বেৰেষ্টোভেৰ ছেভিয়ৰ গীৰ্জা]] ([[:en:Church of the Saviour at Berestove|Church of the Saviour at Berestove]]) #[[ডিচেণ্ট অৱ দ্য হলি স্পিৰিট গীৰ্জা]] ([[:en:Descent of the Holy Spirit Church|Descent of the Holy Spirit Church]]) #[[গোৰ্গানি প্ৰকৃতি সংৰক্ষিত এলেকা]] ([[:en:Gorgany Nature Reserve|Gorgany Nature Reserve]]) #[[অডেছাৰ ঐতিহাসিক কেন্দ্ৰ]] ([[:en:Historic Centre of Odesa|Historic Centre of Odesa]]) #[[ঝোভকভাৰ হলি ট্ৰিনিটি গীৰ্জা]] ([[:en:Holy Trinity Church, Zhovkva|Holy Trinity Church, Zhovkva]]) #[[কিয়েভ পেচাৰ্ছ্ক লাভ্ৰা]] ([[:en:Kyiv Pechersk Lavra|Kyiv Pechersk Lavra]]) #[[লভিভ]] ([[:en:Lviv|Lviv]]) #[[পডিলস্কি টভট্ৰি ৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰকৃতি উদ্যান]] ([[:en:Podilski Tovtry National Nature Park|Podilski Tovtry National Nature Park]]) #[[লভিভৰ পুৰণি চহৰ]] ([[:en:Old Town (Lviv)|Old Town (Lviv)]]) #[[বুকোভিনিয়ান আৰু ডালমেটিয়ান মেট্ৰ'পলিটানসকলৰ বাসভৱন]] ([[:en:Residence of Bukovinian and Dalmatian Metropolitans|Residence of Bukovinian and Dalmatian Metropolitans]]) #[[ৰ'জট'চিয়া বায়'স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভ]] ([[:en:Roztochia Biosphere Reserve|Roztochia Biosphere Reserve]]) #[[লভিভৰ ছেইণ্ট জৰ্জ কেথেড্ৰেল]] ([[:en:St. George's Cathedral, Lviv|St. George's Cathedral, Lviv]]) #[[কিয়েভৰ ছেইণ্ট ছফিয়া কেথেড্ৰেল]] ([[:en:Saint Sophia Cathedral, Kyiv|Saint Sophia Cathedral, Kyiv]]) #[[ষ্ট্ৰুভে জিঅ'ডেটিক আৰ্ক]] ([[:en:Struve Geodetic Arc|Struve Geodetic Arc]]) #[[চিনেভিৰ ৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰকৃতি উদ্যান]] ([[:en:Synevyr National Nature Park|Synevyr National Nature Park]]) #[[উহোলকা-শ্বিৰ'কি লুহৰ আদিম বীচ বন]] ([[:en:Uholka-Shyrokyi Luh primeval beech forest|Uholka-Shyrokyi Luh primeval beech forest]]) #[[কাৰ্পেথিয়ান অঞ্চলৰ কাঠৰ ত্সেৰ্কভা, পোলেণ্ড আৰু ইউক্ৰেইন]] ([[:en:Wooden Tserkvas of the Carpathian Region in Poland and Ukraine|Wooden Tserkvas of the Carpathian Region in Poland and Ukraine]]) #[[জাখাৰোভানি ক্ৰাই ৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰকৃতি উদ্যান]] ([[:en:Zacharovanyi Krai National Nature Park|Zacharovanyi Krai National Nature Park]]) #[[উঝ'কৰ ছেইণ্ট মাইকেল দ্য আৰ্কএঞ্জেল গীৰ্জা]] ([[:en:Church of the Archangel Michael, Uzhok|Church of the Archangel Michael, Uzhok]]) #[[ইয়াছিনিয়াৰ এছেনচন গীৰ্জা]] ([[:en:Church of the Ascension, Yasinia|Church of the Ascension, Yasinia]]) #[[মাটকিভৰ ব্লেছড ভাৰ্জিন মেৰীৰ ছিনেক্সিছ গীৰ্জা]] ([[:en:Church of the Synaxis of the Blessed Virgin Mary, Matkiv|Church of the Synaxis of the Blessed Virgin Mary, Matkiv]]) #[[ডিচেণ্ট অৱ দ্য হলি স্পিৰিট গীৰ্জা]] ([[:en:Descent of the Holy Spirit Church|Descent of the Holy Spirit Church]]) #[[ঝোভকভাৰ হলি ট্ৰিনিটি গীৰ্জা]] ([[:en:Holy Trinity Church, Zhovkva|Holy Trinity Church, Zhovkva]]) #[[ড্ৰ'হোবিচৰ ছেইণ্ট জৰ্জ গীৰ্জা]] ([[:en:St. George's Church, Drohobych|St. George's Church, Drohobych]]) #[[বাখচিছাৰাই প্ৰাসাদ]] ([[:en:Bakhchysarai Palace|Bakhchysarai Palace]]) #[[ডেৰঝপ্ৰম]] ([[:en:Derzhprom|Derzhprom]]) #[[কুকুটেনি–ট্ৰিপিলিয়া সংস্কৃতি]] ([[:en:Cucuteni–Trypillia culture|Cucuteni–Trypillia culture]]) #[[টিৰাছ]] ([[:en:Tyras|Tyras]]) #[[বিলহোৰোদ-ডনিষ্ট্ৰ'ভস্কি দুৰ্গ]] ([[:en:Bilhorod-Dnistrovskyi|Bilhorod-Dnistrovskyi]]) #[[ষ্টোন টুম্ব]] ([[:en:Stone Tomb|Stone Tomb]]) #[[তাৰাছ শ্বেভচেংকোৰ সমাধি]] ([[:en:Taras Shevchenko Memorial|Taras Shevchenko Memorial]]) #[[আছকানিয়া-নোভা]] ([[:en:Askania-Nova|Askania-Nova]]) #[[ছ'ফিয়িভকা উদ্যান]] ([[:en:Sofiyivka Park|Sofiyivka Park]]) #[[বাখচিছাৰাই]] ([[:en:Bakhchysarai|Bakhchysarai]]) ''ওপৰৰ তালিকাখনৰ বাহিৰেও ইউক্ৰেইনৰ ঐতিহ্য সম্পৰ্কীয় আন বেলেগে প্ৰবন্ধ বিচাৰি উলিয়াই অনুবাদ কৰিব পাৰিব।'' ==পইণ্ট গণনা পদ্ধতি== অভিযানৰ সময়ছোৱাত কৰা যোগ্য অৱদানৰ বাবে অংশগ্ৰহণকাৰীসকলে পইণ্ট লাভ কৰিব: ;'''+১ পইণ্ট''' যোগ্য নতুন বা বৰ্তমানৰ ৱিকিপিডিয়া প্ৰবন্ধত '''প্ৰতি ২০০ শব্দৰ নতুনকৈ সংযোজিত সমলৰ বাবে''', যাতে বিভিন্ন ভাষাৰ মাজত ন্যায্য তুলনা কৰিব পৰা যায়। '''উদাহৰণ:''' * ২০০ শব্দ সংযোজন = ১ পইণ্ট * ৪০০ শব্দ সংযোজন = ২ পইণ্ট * ৫০০ শব্দ সংযোজন = ২ পইণ্ট * ৭০০ শব্দ সংযোজন = ৩ পইণ্ট * ১,০০০ শব্দ সংযোজন = ৫ পইণ্ট ;'''+২ পইণ্ট''' প্ৰতিটো '''উল্লেখযোগ্যভাৱে উন্নত কৰা প্ৰবন্ধৰ বাবে'''. এই ২টা বোনাচ পইণ্ট শব্দভিত্তিক পইণ্টৰ সৈতে যোগ কৰা হ'ব; ই শব্দভিত্তিক পইণ্টৰ স্থান নলয়। :উল্লেখযোগ্য উন্নতিৰ অৰ্থ হৈছে উৎসসম্বলিত গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰিমাণৰ বিশ্বকোষীয় সমল সংযোজন কৰা, প্ৰবন্ধৰ গাঁথনি বা পঠনযোগ্যতা যথেষ্ট উন্নত কৰা, গুৰুত্বপূৰ্ণ অনুপস্থিত তথ্য সংযোজন কৰা, অথবা ইয়াৰ সৈতে তুলনীয় আন কোনো গুৰুত্বপূৰ্ণ উন্নতি কৰা, যি কেৱল সৰু-সুৰা সম্পাদনাৰ সীমাৰ বাহিৰত যায়। '''উদাহৰণ:''' * ৬০০টা নতুন শব্দ সংযোজন = ৩ পইণ্ট। * ৬০০টা নতুন শব্দ সংযোজন আৰু প্ৰবন্ধটো উল্লেখযোগ্যভাৱে উন্নত কৰা = ৫ পইণ্ট (৩ + ২ বোনাচ পইণ্ট)। * ১,০০০টা নতুন শব্দ সংযোজন আৰু প্ৰবন্ধটো উল্লেখযোগ্যভাৱে উন্নত কৰা = ৭ পইণ্ট (৫ + ২ বোনাচ পইণ্ট)। * ৩০০টা নতুন শব্দ সংযোজন নকৰাকৈ এটা বিদ্যমান প্ৰবন্ধৰ গাঁথনি আৰু মান উল্লেখযোগ্যভাৱে উন্নত কৰিলে ২টা বোনাচ পইণ্টৰ বাবে যোগ্য হ'ব পাৰে, যদিহে উন্নতিটো স্পষ্টভাৱে প্ৰমাণ কৰিব পৰা যায়। ===পইণ্ট লাভৰ বাবে যোগ্যতাৰ চৰ্ত=== * '''নতুনকৈ সৃষ্টি কৰা প্ৰবন্ধত''' কমেও '''৫০০টা শব্দৰ''' পঠনযোগ্য আৰু বিষয়বস্তুসমৃদ্ধ সমল থাকিব লাগিব। * '''বিদ্যমান প্ৰবন্ধত''' শব্দভিত্তিক পইণ্ট লাভৰ বাবে কমেও ৩০০টা নতুন বিষয়বস্তুসমৃদ্ধ সমল সংযোজন কৰিব লাগিব। ৩০০টা নতুন শব্দ সংযোজন নকৰিলেও, অৱদানটো স্পষ্টভাৱে প্ৰমাণ কৰিব পৰা উল্লেখযোগ্য উন্নতি হ'লে ২টা পইণ্টৰ উল্লেখযোগ্য-উন্নতি বোনাচ লাভ কৰিব পাৰে। * সকলো বিষয়বস্তুসমৃদ্ধ তথ্যৰ প্ৰয়োজন অনুসৰি '''নিৰ্ভৰযোগ্য উৎস'''ৰ দ্বাৰা সমৰ্থন থাকিব লাগিব। * অৱদানসমূহ সংশ্লিষ্ট ভাষাৰ ৱিকিপিডিয়াৰ '''নীতি আৰু নিৰ্দেশনা''' অনুসৰি হ'ব লাগিব। '''সৰু-সুৰা সম্পাদনা''' — যেনে বানান বা টাইপৰ ভুল সংশোধন, ফৰ্মেটিং পৰিৱৰ্তন, শ্ৰেণী সংযোজন, অথবা কেৱল কোনো এটা লিংক সংযোজন — নিজাববীয়াকৈ উল্লেখযোগ্য উন্নতি হিচাপে গণ্য নহ'ব। ==পুৰস্কাৰ আৰু স্বীকৃতি== যিসকল অংশগ্ৰহণকাৰীৰ অৱদান অভিযানৰ চৰ্তসমূহ পূৰণ কৰিব, তেওঁলোকে স্বীকৃতি লাভৰ বাবে যোগ্য হ'ব: * যোগ্য সকলো অংশগ্ৰহণকাৰীৰ বাবে '''ডিজিটেল প্ৰমাণপত্ৰ'''। * সৰ্বাধিক পইণ্ট লাভ কৰা তিনিগৰাকী অংশগ্ৰহণকাৰীৰ বাবে '''অনলাইন শ্বপিং ভাউচাৰ''' (ভাৰতীয় ভাষাৰ সম্প্ৰদায় আৰু ইউক্ৰেইনৰ সম্প্ৰদায়ৰ বাবে পৃথক ৰেংকিং): ** '''১ম স্থান''' — ১০০$ / ₹১০,০০০ ** '''২য় স্থান''' — ৫০$ / ₹৫,০০০ ** '''৩য় স্থান''' — ৩০$ / ₹৩,০০০ অভিযানৰ ফলাফল পৰ্যালোচনা আৰু নিশ্চিত কৰাৰ পিছত আয়োজকসকলে যোগ্য অংশগ্ৰহণকাৰীসকলৰ সৈতে যোগাযোগ কৰিব। ===সমন্বয়ক=== '''[[সদস্য:Nayan j Nath|নয়নজ্যোতি নাথ]]''' ===আয়োজক=== '''[[সদস্য:Kandarpajit Kallol|কন্দৰ্পজিৎ কল্লোল]]''' ===সহযোগিতা=== {| cellpadding="4" cellspacing="10" style="margin:auto;" |[[File:Embassy of Ukraine in the Republic of India.svg|200px|link=]] |[[File:Wikimedia Ukraine logo horiz pms.svg|200px|link=]] |} ===সমন্বয় সহযোগিতা=== {| cellpadding="4" cellspacing="10" style="margin:auto;" |[[File:Wikimedia Foundation logo - vertical.svg|150px|link=https://wikimediafoundation.org]] |[[File:Open Knowledge Initiatives logo.png|150px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/IIITH-OKI]] |} ==সহায়তা আৰু প্ৰশ্ন== অভিযান সম্পৰ্কীয় সাধাৰণ প্ৰশ্নৰ বাবে [https://meta.wikimedia.org/wiki/Event_talk:Heritage_Across_Borders ''অনুষ্ঠানৰ আলোচনা পৃষ্ঠা''] ব্যৱহাৰ কৰক। [[শ্ৰেণী:ৱিকিপিডিয়া সম্পাদনা মেলা]] ga4wo5udxzjtnt3sf50gmb9hqh6axm9 627407 627396 2026-08-15T06:22:43Z Kandarpajit Kallol 6257 627407 wikitext text/x-wiki <div style="background:#ffffff; font-family:serif; margin:20px auto; padding:15px; border-radius:10px; max-width:100%;"> <div style="text-align: center; font-size:200%; color:maroon;">'''হেৰিটেজ এক্ৰছ বৰ্ডাৰছ'''</div> <div style="text-align: center; font-size:130%; color:green;">''(সীমান্তৰ সিপাৰে ঐতিহ্য)''</div> {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:center;" ! বিষয় ! তথ্য |- | [[File:Google Calendar icon (2015-2020).svg|32px|alt=সময়সীমা]] | '''সময়সীমা'''<br />১৫–২৪ আগষ্ট ২০২৬ (৯ দিন) |- | [[File:WP25 Wikipedia Globe - blue.svg|32px|alt=ভাষা]] | '''ভাষা'''<br />ভাৰতীয় আৰু ইউক্ৰেইনৰ ভাষাৰ ৱিকিপিডিয়া ''([[অসমীয়া]], [[হিন্দী]], [[কন্নড়]], [[মালয়ালম]], [[পঞ্জাবী]], [[তামিল]], [[তুলু]], [[তেলুগু]] আৰু ইউক্ৰেইনীয়ান)'' |- | [[File:Noun Project Museum Icon 598061.svg|32px|alt=বিষয়বস্তু]] | '''বিষয়বস্তু'''<br />[[ইউনেস্ক']] বিশ্ব ঐতিহ্য |- | [[File:Community group icon.svg|32px|alt=অংশগ্ৰহণকাৰী]] | '''অংশগ্ৰহণকাৰী'''<br />ভাৰতীয় আৰু ইউক্ৰেইনৰ সম্প্ৰদায়সমূহ |- | [[File:Plain scarlet arrow icons 4.png|32px|alt=স্বীকৃতি]] | '''স্বীকৃতি'''<br />প্ৰমাণপত্ৰ, উপহাৰ আৰু স্বীকৃতি |} [[চিত্ৰ:হেৰিটেজ এক্ৰছ বৰ্ডাৰছ.png]] ==অভিযানৰ বিষয়ে== '''হেৰিটেজ এক্ৰছ বৰ্ডাৰছ''' হৈছে এক বহুভাষিক ৱিকিপিডিয়া সম্পাদনা-অভিযান, যিয়ে ভাৰতীয় আৰু ইউক্ৰেইনৰ সম্প্ৰদায়সমূহক একত্ৰিত কৰি সাংস্কৃতিক ঐতিহ্যৰ প্ৰতি তেওঁলোকৰ উমৈহতীয়া আগ্ৰহ উদ্‌যাপন কৰে। '''এই অভিযান ১৫ আগষ্ট ২০২৬, [[ভাৰত]]ৰ স্বাধীনতা দিৱসত আৰম্ভ হ'ব আৰু ২৪ আগষ্ট ২০২৬, [[ইউক্ৰেইন]]ৰ স্বাধীনতা দিৱসত সমাপ্ত হ'ব।''' এই অভিযানৰ মূল লক্ষ্য হৈছে বিভিন্ন ভাষাৰ মাজত জ্ঞানৰ আদান-প্ৰদান। [[ভাৰতীয় ভাষা]]ৰ সম্প্ৰদায়সমূহক ইউক্ৰেইনৰ সাংস্কৃতিক ঐতিহ্য সম্পৰ্কীয় বিষয়বস্তু উন্নত কৰিবলৈ উৎসাহিত কৰা হৈছে, আনহাতে ইউক্ৰেইনৰ সম্প্ৰদায়ক ভাৰতীয় সাংস্কৃতিক ঐতিহ্য সম্পৰ্কীয় বিষয়বস্তু উন্নত কৰিবলৈ উৎসাহিত কৰা হৈছে। অংশগ্ৰহণকাৰীসকলে অভিযানৰ কৰ্মতালিকাত থকা অন্যান্য যোগ্য বিষয়সমূহৰ ওপৰতো কাম কৰিব পাৰে। ==অংশগ্ৰহণৰ পদ্ধতি== # '''ৱিকিমিডিয়া একাউণ্টত লগ ইন কৰক বা নতুন একাউণ্ট সৃষ্টি কৰক।''' # [https://meta.wikimedia.org/wiki/Event:Heritage_Across_Borders '''মেটা পৃষ্ঠালৈ গৈ'''] '''"Register for event"ত ক্লিক কৰক।''' # '''অংশগ্ৰহণকাৰীসকলে অভিযানৰ কৰ্মতালিকাৰ পৰা এটা বিষয় বাছনি কৰিব লাগে।''' # '''[https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:EventDetails/4246 অনুষ্ঠানৰ পৃষ্ঠালৈ গৈ কৰ্মতালিকা বাছনি কৰক]''' (কৰ্মতালিকাত ভাৰত আৰু ইউক্ৰেইনৰ UNESCO বিশ্ব ঐতিহ্যৰ সৈতে সম্পৰ্কিত প্ৰস্তাৱিত প্ৰবন্ধসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।) নাইবা তলত থকা '''কৰ্মতালিকা অনুচ্ছেদটো চাওক'''। # '''কৰ্মতালিকাৰ পৰা এটা প্ৰবন্ধ বাছনি কৰি অসমীয়া ৱিকিপিডিয়ালৈ অনুবাদ কৰক বা প্ৰবন্ধটো উন্নত কৰক।''' # '''১৫ আগষ্টৰ পৰা ২৪ আগষ্ট ২০২৬ৰ ভিতৰত প্ৰবন্ধ সৃষ্টি বা উন্নত কৰক।''' # {{Clickable button 2|url={{fullurl:ৱিকিপিডিয়া:হেৰিটেজ এক্ৰছ বৰ্ডাৰছ/প্ৰবন্ধসমূহ}}| '''ইয়াত ক্লিক কৰি প্ৰবন্ধ জমা দিয়ক'''}} ==কৰ্মতালিকা== #[[প্ৰাচীন আৰু আদিম কাৰ্পেথিয়ান বীচ বন আৰু ইউৰোপৰ অন্যান্য অঞ্চল]] ([[:en:Ancient and Primeval Beech Forests of the Carpathians and Other Regions of Europe|Ancient and Primeval Beech Forests of the Carpathians and Other Regions of Europe]]) #[[ছেইণ্ট ছফিয়া কেথেড্ৰেলৰ ঘণ্টা স্তম্ভ]] ([[:en:Bell Tower of Saint Sophia Cathedral|Bell Tower of Saint Sophia Cathedral]]) #[[কাৰ্পেথিয়ান বায়'স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভ]] ([[:en:Carpathian Biosphere Reserve|Carpathian Biosphere Reserve]]) #[[খেৰচোনেছ]] ([[:en:Chersonesus|Chersonesus]]) #[[উঝ'কৰ ছেইণ্ট মাইকেল দ্য আৰ্কএঞ্জেল গীৰ্জা]] ([[:en:Church of the Archangel Michael, Uzhok|Church of the Archangel Michael, Uzhok]]) #[[বেৰেষ্টোভেৰ ছেভিয়ৰ গীৰ্জা]] ([[:en:Church of the Saviour at Berestove|Church of the Saviour at Berestove]]) #[[ডিচেণ্ট অৱ দ্য হলি স্পিৰিট গীৰ্জা]] ([[:en:Descent of the Holy Spirit Church|Descent of the Holy Spirit Church]]) #[[গোৰ্গানি প্ৰকৃতি সংৰক্ষিত এলেকা]] ([[:en:Gorgany Nature Reserve|Gorgany Nature Reserve]]) #[[অডেছাৰ ঐতিহাসিক কেন্দ্ৰ]] ([[:en:Historic Centre of Odesa|Historic Centre of Odesa]]) #[[ঝোভকভাৰ হলি ট্ৰিনিটি গীৰ্জা]] ([[:en:Holy Trinity Church, Zhovkva|Holy Trinity Church, Zhovkva]]) #[[কিয়েভ পেচাৰ্ছ্ক লাভ্ৰা]] ([[:en:Kyiv Pechersk Lavra|Kyiv Pechersk Lavra]]) #[[লভিভ]] ([[:en:Lviv|Lviv]]) #[[পডিলস্কি টভট্ৰি ৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰকৃতি উদ্যান]] ([[:en:Podilski Tovtry National Nature Park|Podilski Tovtry National Nature Park]]) #[[লভিভৰ পুৰণি চহৰ]] ([[:en:Old Town (Lviv)|Old Town (Lviv)]]) #[[বুকোভিনিয়ান আৰু ডালমেটিয়ান মেট্ৰ'পলিটানসকলৰ বাসভৱন]] ([[:en:Residence of Bukovinian and Dalmatian Metropolitans|Residence of Bukovinian and Dalmatian Metropolitans]]) #[[ৰ'জট'চিয়া বায়'স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভ]] ([[:en:Roztochia Biosphere Reserve|Roztochia Biosphere Reserve]]) #[[লভিভৰ ছেইণ্ট জৰ্জ কেথেড্ৰেল]] ([[:en:St. George's Cathedral, Lviv|St. George's Cathedral, Lviv]]) #[[কিয়েভৰ ছেইণ্ট ছফিয়া কেথেড্ৰেল]] ([[:en:Saint Sophia Cathedral, Kyiv|Saint Sophia Cathedral, Kyiv]]) #[[ষ্ট্ৰুভে জিঅ'ডেটিক আৰ্ক]] ([[:en:Struve Geodetic Arc|Struve Geodetic Arc]]) #[[চিনেভিৰ ৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰকৃতি উদ্যান]] ([[:en:Synevyr National Nature Park|Synevyr National Nature Park]]) #[[উহোলকা-শ্বিৰ'কি লুহৰ আদিম বীচ বন]] ([[:en:Uholka-Shyrokyi Luh primeval beech forest|Uholka-Shyrokyi Luh primeval beech forest]]) #[[কাৰ্পেথিয়ান অঞ্চলৰ কাঠৰ ত্সেৰ্কভা, পোলেণ্ড আৰু ইউক্ৰেইন]] ([[:en:Wooden Tserkvas of the Carpathian Region in Poland and Ukraine|Wooden Tserkvas of the Carpathian Region in Poland and Ukraine]]) #[[জাখাৰোভানি ক্ৰাই ৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰকৃতি উদ্যান]] ([[:en:Zacharovanyi Krai National Nature Park|Zacharovanyi Krai National Nature Park]]) #[[উঝ'কৰ ছেইণ্ট মাইকেল দ্য আৰ্কএঞ্জেল গীৰ্জা]] ([[:en:Church of the Archangel Michael, Uzhok|Church of the Archangel Michael, Uzhok]]) #[[ইয়াছিনিয়াৰ এছেনচন গীৰ্জা]] ([[:en:Church of the Ascension, Yasinia|Church of the Ascension, Yasinia]]) #[[মাটকিভৰ ব্লেছড ভাৰ্জিন মেৰীৰ ছিনেক্সিছ গীৰ্জা]] ([[:en:Church of the Synaxis of the Blessed Virgin Mary, Matkiv|Church of the Synaxis of the Blessed Virgin Mary, Matkiv]]) #[[ডিচেণ্ট অৱ দ্য হলি স্পিৰিট গীৰ্জা]] ([[:en:Descent of the Holy Spirit Church|Descent of the Holy Spirit Church]]) #[[ঝোভকভাৰ হলি ট্ৰিনিটি গীৰ্জা]] ([[:en:Holy Trinity Church, Zhovkva|Holy Trinity Church, Zhovkva]]) #[[ড্ৰ'হোবিচৰ ছেইণ্ট জৰ্জ গীৰ্জা]] ([[:en:St. George's Church, Drohobych|St. George's Church, Drohobych]]) #[[বাখচিছাৰাই প্ৰাসাদ]] ([[:en:Bakhchysarai Palace|Bakhchysarai Palace]]) #[[ডেৰঝপ্ৰম]] ([[:en:Derzhprom|Derzhprom]]) #[[কুকুটেনি–ট্ৰিপিলিয়া সংস্কৃতি]] ([[:en:Cucuteni–Trypillia culture|Cucuteni–Trypillia culture]]) #[[টিৰাছ]] ([[:en:Tyras|Tyras]]) #[[বিলহোৰোদ-ডনিষ্ট্ৰ'ভস্কি দুৰ্গ]] ([[:en:Bilhorod-Dnistrovskyi|Bilhorod-Dnistrovskyi]]) #[[ষ্টোন টুম্ব]] ([[:en:Stone Tomb|Stone Tomb]]) #[[তাৰাছ শ্বেভচেংকোৰ সমাধি]] ([[:en:Taras Shevchenko Memorial|Taras Shevchenko Memorial]]) #[[আছকানিয়া-নোভা]] ([[:en:Askania-Nova|Askania-Nova]]) #[[ছ'ফিয়িভকা উদ্যান]] ([[:en:Sofiyivka Park|Sofiyivka Park]]) #[[বাখচিছাৰাই]] ([[:en:Bakhchysarai|Bakhchysarai]]) ''ওপৰৰ তালিকাখনৰ বাহিৰেও ইউক্ৰেইনৰ ঐতিহ্য সম্পৰ্কীয় আন বেলেগে প্ৰবন্ধ বিচাৰি উলিয়াই অনুবাদ কৰিব পাৰিব।'' ==পইণ্ট গণনা পদ্ধতি== অভিযানৰ সময়ছোৱাত কৰা যোগ্য অৱদানৰ বাবে অংশগ্ৰহণকাৰীসকলে পইণ্ট লাভ কৰিব: ;'''+১ পইণ্ট''' যোগ্য নতুন বা বৰ্তমানৰ ৱিকিপিডিয়া প্ৰবন্ধত '''প্ৰতি ২০০ শব্দৰ নতুনকৈ সংযোজিত সমলৰ বাবে''', যাতে বিভিন্ন ভাষাৰ মাজত ন্যায্য তুলনা কৰিব পৰা যায়। '''উদাহৰণ:''' * ২০০ শব্দ সংযোজন = ১ পইণ্ট * ৪০০ শব্দ সংযোজন = ২ পইণ্ট * ৫০০ শব্দ সংযোজন = ২ পইণ্ট * ৭০০ শব্দ সংযোজন = ৩ পইণ্ট * ১,০০০ শব্দ সংযোজন = ৫ পইণ্ট ;'''+২ পইণ্ট''' প্ৰতিটো '''উল্লেখযোগ্যভাৱে উন্নত কৰা প্ৰবন্ধৰ বাবে'''. এই ২টা বোনাচ পইণ্ট শব্দভিত্তিক পইণ্টৰ সৈতে যোগ কৰা হ'ব; ই শব্দভিত্তিক পইণ্টৰ স্থান নলয়। :উল্লেখযোগ্য উন্নতিৰ অৰ্থ হৈছে উৎসসম্বলিত গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰিমাণৰ বিশ্বকোষীয় সমল সংযোজন কৰা, প্ৰবন্ধৰ গাঁথনি বা পঠনযোগ্যতা যথেষ্ট উন্নত কৰা, গুৰুত্বপূৰ্ণ অনুপস্থিত তথ্য সংযোজন কৰা, অথবা ইয়াৰ সৈতে তুলনীয় আন কোনো গুৰুত্বপূৰ্ণ উন্নতি কৰা, যি কেৱল সৰু-সুৰা সম্পাদনাৰ সীমাৰ বাহিৰত যায়। '''উদাহৰণ:''' * ৬০০টা নতুন শব্দ সংযোজন = ৩ পইণ্ট। * ৬০০টা নতুন শব্দ সংযোজন আৰু প্ৰবন্ধটো উল্লেখযোগ্যভাৱে উন্নত কৰা = ৫ পইণ্ট (৩ + ২ বোনাচ পইণ্ট)। * ১,০০০টা নতুন শব্দ সংযোজন আৰু প্ৰবন্ধটো উল্লেখযোগ্যভাৱে উন্নত কৰা = ৭ পইণ্ট (৫ + ২ বোনাচ পইণ্ট)। * ৩০০টা নতুন শব্দ সংযোজন নকৰাকৈ এটা বিদ্যমান প্ৰবন্ধৰ গাঁথনি আৰু মান উল্লেখযোগ্যভাৱে উন্নত কৰিলে ২টা বোনাচ পইণ্টৰ বাবে যোগ্য হ'ব পাৰে, যদিহে উন্নতিটো স্পষ্টভাৱে প্ৰমাণ কৰিব পৰা যায়। ===পইণ্ট লাভৰ বাবে যোগ্যতাৰ চৰ্ত=== * '''নতুনকৈ সৃষ্টি কৰা প্ৰবন্ধত''' কমেও '''৫০০টা শব্দৰ''' পঠনযোগ্য আৰু বিষয়বস্তুসমৃদ্ধ সমল থাকিব লাগিব। * '''বিদ্যমান প্ৰবন্ধত''' শব্দভিত্তিক পইণ্ট লাভৰ বাবে কমেও ৩০০টা নতুন বিষয়বস্তুসমৃদ্ধ সমল সংযোজন কৰিব লাগিব। ৩০০টা নতুন শব্দ সংযোজন নকৰিলেও, অৱদানটো স্পষ্টভাৱে প্ৰমাণ কৰিব পৰা উল্লেখযোগ্য উন্নতি হ'লে ২টা পইণ্টৰ উল্লেখযোগ্য-উন্নতি বোনাচ লাভ কৰিব পাৰে। * সকলো বিষয়বস্তুসমৃদ্ধ তথ্যৰ প্ৰয়োজন অনুসৰি '''নিৰ্ভৰযোগ্য উৎস'''ৰ দ্বাৰা সমৰ্থন থাকিব লাগিব। * অৱদানসমূহ সংশ্লিষ্ট ভাষাৰ ৱিকিপিডিয়াৰ '''নীতি আৰু নিৰ্দেশনা''' অনুসৰি হ'ব লাগিব। '''সৰু-সুৰা সম্পাদনা''' — যেনে বানান বা টাইপৰ ভুল সংশোধন, ফৰ্মেটিং পৰিৱৰ্তন, শ্ৰেণী সংযোজন, অথবা কেৱল কোনো এটা লিংক সংযোজন — নিজাববীয়াকৈ উল্লেখযোগ্য উন্নতি হিচাপে গণ্য নহ'ব। ==পুৰস্কাৰ আৰু স্বীকৃতি== যিসকল অংশগ্ৰহণকাৰীৰ অৱদান অভিযানৰ চৰ্তসমূহ পূৰণ কৰিব, তেওঁলোকে স্বীকৃতি লাভৰ বাবে যোগ্য হ'ব: * যোগ্য সকলো অংশগ্ৰহণকাৰীৰ বাবে '''ডিজিটেল প্ৰমাণপত্ৰ'''। * সৰ্বাধিক পইণ্ট লাভ কৰা তিনিগৰাকী অংশগ্ৰহণকাৰীৰ বাবে '''অনলাইন শ্বপিং ভাউচাৰ''' (ভাৰতীয় ভাষাৰ সম্প্ৰদায় আৰু ইউক্ৰেইনৰ সম্প্ৰদায়ৰ বাবে পৃথক ৰেংকিং): ** '''১ম স্থান''' — ১০০$ / ₹১০,০০০ ** '''২য় স্থান''' — ৫০$ / ₹৫,০০০ ** '''৩য় স্থান''' — ৩০$ / ₹৩,০০০ অভিযানৰ ফলাফল পৰ্যালোচনা আৰু নিশ্চিত কৰাৰ পিছত আয়োজকসকলে যোগ্য অংশগ্ৰহণকাৰীসকলৰ সৈতে যোগাযোগ কৰিব। ===সমন্বয়ক=== '''[[সদস্য:Nayan j Nath|নয়নজ্যোতি নাথ]]''' ===আয়োজক=== '''[[সদস্য:Kandarpajit Kallol|কন্দৰ্পজিৎ কল্লোল]]''' ===সহযোগিতা=== {| cellpadding="4" cellspacing="10" style="margin:auto;" |[[File:Embassy of Ukraine in the Republic of India.svg|200px|link=]] |[[File:Wikimedia Ukraine logo horiz pms.svg|200px|link=]] |} ===সমন্বয় সহযোগিতা=== {| cellpadding="4" cellspacing="10" style="margin:auto;" |[[File:Wikimedia Foundation logo - vertical.svg|150px|link=https://wikimediafoundation.org]] |[[File:Open Knowledge Initiatives logo.png|150px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/IIITH-OKI]] |} ==সহায়তা আৰু প্ৰশ্ন== অভিযান সম্পৰ্কীয় সাধাৰণ প্ৰশ্নৰ বাবে [https://meta.wikimedia.org/wiki/Event_talk:Heritage_Across_Borders ''অনুষ্ঠানৰ আলোচনা পৃষ্ঠা''] ব্যৱহাৰ কৰক। [[শ্ৰেণী:ৱিকিপিডিয়া সম্পাদনা মেলা]] dnkksmu3ifcf5d64r14jn7qu2g79ghw 627408 627407 2026-08-15T06:25:55Z Kandarpajit Kallol 6257 627408 wikitext text/x-wiki [[চিত্ৰ:হেৰিটেজ এক্ৰছ বৰ্ডাৰছ.png]] {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:center;" ! বিষয় ! তথ্য |- | [[File:Google Calendar icon (2015-2020).svg|32px|alt=সময়সীমা]] | '''সময়সীমা'''<br />১৫–২৪ আগষ্ট ২০২৬ (৯ দিন) |- | [[File:WP25 Wikipedia Globe - blue.svg|32px|alt=ভাষা]] | '''ভাষা'''<br />ভাৰতীয় আৰু ইউক্ৰেইনৰ ভাষাৰ ৱিকিপিডিয়া ''([[অসমীয়া]], [[হিন্দী]], [[কন্নড়]], [[মালয়ালম]], [[পঞ্জাবী]], [[তামিল]], [[তুলু]], [[তেলুগু]] আৰু ইউক্ৰেইনীয়ান)'' |- | [[File:Noun Project Museum Icon 598061.svg|32px|alt=বিষয়বস্তু]] | '''বিষয়বস্তু'''<br />[[ইউনেস্ক']] বিশ্ব ঐতিহ্য |- | [[File:Community group icon.svg|32px|alt=অংশগ্ৰহণকাৰী]] | '''অংশগ্ৰহণকাৰী'''<br />ভাৰতীয় আৰু ইউক্ৰেইনৰ সম্প্ৰদায়সমূহ |- | [[File:Plain scarlet arrow icons 4.png|32px|alt=স্বীকৃতি]] | '''স্বীকৃতি'''<br />প্ৰমাণপত্ৰ, উপহাৰ আৰু স্বীকৃতি |} ==অভিযানৰ বিষয়ে== '''হেৰিটেজ এক্ৰছ বৰ্ডাৰছ''' (সীমান্তৰ সিপাৰে ঐতিহ্য) হৈছে এক বহুভাষিক ৱিকিপিডিয়া সম্পাদনা-অভিযান, যিয়ে ভাৰতীয় আৰু ইউক্ৰেইনৰ সম্প্ৰদায়সমূহক একত্ৰিত কৰি সাংস্কৃতিক ঐতিহ্যৰ প্ৰতি তেওঁলোকৰ উমৈহতীয়া আগ্ৰহ উদ্‌যাপন কৰে। '''এই অভিযান ১৫ আগষ্ট ২০২৬, [[ভাৰত]]ৰ স্বাধীনতা দিৱসত আৰম্ভ হ'ব আৰু ২৪ আগষ্ট ২০২৬, [[ইউক্ৰেইন]]ৰ স্বাধীনতা দিৱসত সমাপ্ত হ'ব।''' এই অভিযানৰ মূল লক্ষ্য হৈছে বিভিন্ন ভাষাৰ মাজত জ্ঞানৰ আদান-প্ৰদান। [[ভাৰতীয় ভাষা]]ৰ সম্প্ৰদায়সমূহক ইউক্ৰেইনৰ সাংস্কৃতিক ঐতিহ্য সম্পৰ্কীয় বিষয়বস্তু উন্নত কৰিবলৈ উৎসাহিত কৰা হৈছে, আনহাতে ইউক্ৰেইনৰ সম্প্ৰদায়ক ভাৰতীয় সাংস্কৃতিক ঐতিহ্য সম্পৰ্কীয় বিষয়বস্তু উন্নত কৰিবলৈ উৎসাহিত কৰা হৈছে। অংশগ্ৰহণকাৰীসকলে অভিযানৰ কৰ্মতালিকাত থকা অন্যান্য যোগ্য বিষয়সমূহৰ ওপৰতো কাম কৰিব পাৰে। ==অংশগ্ৰহণৰ পদ্ধতি== # '''ৱিকিমিডিয়া একাউণ্টত লগ ইন কৰক বা নতুন একাউণ্ট সৃষ্টি কৰক।''' # [https://meta.wikimedia.org/wiki/Event:Heritage_Across_Borders '''মেটা পৃষ্ঠালৈ গৈ'''] '''"Register for event"ত ক্লিক কৰক।''' # '''অংশগ্ৰহণকাৰীসকলে অভিযানৰ কৰ্মতালিকাৰ পৰা এটা বিষয় বাছনি কৰিব লাগে।''' # '''[https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:EventDetails/4246 অনুষ্ঠানৰ পৃষ্ঠালৈ গৈ কৰ্মতালিকা বাছনি কৰক]''' (কৰ্মতালিকাত ভাৰত আৰু ইউক্ৰেইনৰ UNESCO বিশ্ব ঐতিহ্যৰ সৈতে সম্পৰ্কিত প্ৰস্তাৱিত প্ৰবন্ধসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।) নাইবা তলত থকা '''কৰ্মতালিকা অনুচ্ছেদটো চাওক'''। # '''কৰ্মতালিকাৰ পৰা এটা প্ৰবন্ধ বাছনি কৰি অসমীয়া ৱিকিপিডিয়ালৈ অনুবাদ কৰক বা প্ৰবন্ধটো উন্নত কৰক।''' # '''১৫ আগষ্টৰ পৰা ২৪ আগষ্ট ২০২৬ৰ ভিতৰত প্ৰবন্ধ সৃষ্টি বা উন্নত কৰক।''' # {{Clickable button 2|url={{fullurl:ৱিকিপিডিয়া:হেৰিটেজ এক্ৰছ বৰ্ডাৰছ/প্ৰবন্ধসমূহ}}| '''ইয়াত ক্লিক কৰি প্ৰবন্ধ জমা দিয়ক'''}} ==কৰ্মতালিকা== #[[প্ৰাচীন আৰু আদিম কাৰ্পেথিয়ান বীচ বন আৰু ইউৰোপৰ অন্যান্য অঞ্চল]] ([[:en:Ancient and Primeval Beech Forests of the Carpathians and Other Regions of Europe|Ancient and Primeval Beech Forests of the Carpathians and Other Regions of Europe]]) #[[ছেইণ্ট ছফিয়া কেথেড্ৰেলৰ ঘণ্টা স্তম্ভ]] ([[:en:Bell Tower of Saint Sophia Cathedral|Bell Tower of Saint Sophia Cathedral]]) #[[কাৰ্পেথিয়ান বায়'স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভ]] ([[:en:Carpathian Biosphere Reserve|Carpathian Biosphere Reserve]]) #[[খেৰচোনেছ]] ([[:en:Chersonesus|Chersonesus]]) #[[উঝ'কৰ ছেইণ্ট মাইকেল দ্য আৰ্কএঞ্জেল গীৰ্জা]] ([[:en:Church of the Archangel Michael, Uzhok|Church of the Archangel Michael, Uzhok]]) #[[বেৰেষ্টোভেৰ ছেভিয়ৰ গীৰ্জা]] ([[:en:Church of the Saviour at Berestove|Church of the Saviour at Berestove]]) #[[ডিচেণ্ট অৱ দ্য হলি স্পিৰিট গীৰ্জা]] ([[:en:Descent of the Holy Spirit Church|Descent of the Holy Spirit Church]]) #[[গোৰ্গানি প্ৰকৃতি সংৰক্ষিত এলেকা]] ([[:en:Gorgany Nature Reserve|Gorgany Nature Reserve]]) #[[অডেছাৰ ঐতিহাসিক কেন্দ্ৰ]] ([[:en:Historic Centre of Odesa|Historic Centre of Odesa]]) #[[ঝোভকভাৰ হলি ট্ৰিনিটি গীৰ্জা]] ([[:en:Holy Trinity Church, Zhovkva|Holy Trinity Church, Zhovkva]]) #[[কিয়েভ পেচাৰ্ছ্ক লাভ্ৰা]] ([[:en:Kyiv Pechersk Lavra|Kyiv Pechersk Lavra]]) #[[লভিভ]] ([[:en:Lviv|Lviv]]) #[[পডিলস্কি টভট্ৰি ৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰকৃতি উদ্যান]] ([[:en:Podilski Tovtry National Nature Park|Podilski Tovtry National Nature Park]]) #[[লভিভৰ পুৰণি চহৰ]] ([[:en:Old Town (Lviv)|Old Town (Lviv)]]) #[[বুকোভিনিয়ান আৰু ডালমেটিয়ান মেট্ৰ'পলিটানসকলৰ বাসভৱন]] ([[:en:Residence of Bukovinian and Dalmatian Metropolitans|Residence of Bukovinian and Dalmatian Metropolitans]]) #[[ৰ'জট'চিয়া বায়'স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভ]] ([[:en:Roztochia Biosphere Reserve|Roztochia Biosphere Reserve]]) #[[লভিভৰ ছেইণ্ট জৰ্জ কেথেড্ৰেল]] ([[:en:St. George's Cathedral, Lviv|St. George's Cathedral, Lviv]]) #[[কিয়েভৰ ছেইণ্ট ছফিয়া কেথেড্ৰেল]] ([[:en:Saint Sophia Cathedral, Kyiv|Saint Sophia Cathedral, Kyiv]]) #[[ষ্ট্ৰুভে জিঅ'ডেটিক আৰ্ক]] ([[:en:Struve Geodetic Arc|Struve Geodetic Arc]]) #[[চিনেভিৰ ৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰকৃতি উদ্যান]] ([[:en:Synevyr National Nature Park|Synevyr National Nature Park]]) #[[উহোলকা-শ্বিৰ'কি লুহৰ আদিম বীচ বন]] ([[:en:Uholka-Shyrokyi Luh primeval beech forest|Uholka-Shyrokyi Luh primeval beech forest]]) #[[কাৰ্পেথিয়ান অঞ্চলৰ কাঠৰ ত্সেৰ্কভা, পোলেণ্ড আৰু ইউক্ৰেইন]] ([[:en:Wooden Tserkvas of the Carpathian Region in Poland and Ukraine|Wooden Tserkvas of the Carpathian Region in Poland and Ukraine]]) #[[জাখাৰোভানি ক্ৰাই ৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰকৃতি উদ্যান]] ([[:en:Zacharovanyi Krai National Nature Park|Zacharovanyi Krai National Nature Park]]) #[[উঝ'কৰ ছেইণ্ট মাইকেল দ্য আৰ্কএঞ্জেল গীৰ্জা]] ([[:en:Church of the Archangel Michael, Uzhok|Church of the Archangel Michael, Uzhok]]) #[[ইয়াছিনিয়াৰ এছেনচন গীৰ্জা]] ([[:en:Church of the Ascension, Yasinia|Church of the Ascension, Yasinia]]) #[[মাটকিভৰ ব্লেছড ভাৰ্জিন মেৰীৰ ছিনেক্সিছ গীৰ্জা]] ([[:en:Church of the Synaxis of the Blessed Virgin Mary, Matkiv|Church of the Synaxis of the Blessed Virgin Mary, Matkiv]]) #[[ডিচেণ্ট অৱ দ্য হলি স্পিৰিট গীৰ্জা]] ([[:en:Descent of the Holy Spirit Church|Descent of the Holy Spirit Church]]) #[[ঝোভকভাৰ হলি ট্ৰিনিটি গীৰ্জা]] ([[:en:Holy Trinity Church, Zhovkva|Holy Trinity Church, Zhovkva]]) #[[ড্ৰ'হোবিচৰ ছেইণ্ট জৰ্জ গীৰ্জা]] ([[:en:St. George's Church, Drohobych|St. George's Church, Drohobych]]) #[[বাখচিছাৰাই প্ৰাসাদ]] ([[:en:Bakhchysarai Palace|Bakhchysarai Palace]]) #[[ডেৰঝপ্ৰম]] ([[:en:Derzhprom|Derzhprom]]) #[[কুকুটেনি–ট্ৰিপিলিয়া সংস্কৃতি]] ([[:en:Cucuteni–Trypillia culture|Cucuteni–Trypillia culture]]) #[[টিৰাছ]] ([[:en:Tyras|Tyras]]) #[[বিলহোৰোদ-ডনিষ্ট্ৰ'ভস্কি দুৰ্গ]] ([[:en:Bilhorod-Dnistrovskyi|Bilhorod-Dnistrovskyi]]) #[[ষ্টোন টুম্ব]] ([[:en:Stone Tomb|Stone Tomb]]) #[[তাৰাছ শ্বেভচেংকোৰ সমাধি]] ([[:en:Taras Shevchenko Memorial|Taras Shevchenko Memorial]]) #[[আছকানিয়া-নোভা]] ([[:en:Askania-Nova|Askania-Nova]]) #[[ছ'ফিয়িভকা উদ্যান]] ([[:en:Sofiyivka Park|Sofiyivka Park]]) #[[বাখচিছাৰাই]] ([[:en:Bakhchysarai|Bakhchysarai]]) ''ওপৰৰ তালিকাখনৰ বাহিৰেও ইউক্ৰেইনৰ ঐতিহ্য সম্পৰ্কীয় আন বেলেগে প্ৰবন্ধ বিচাৰি উলিয়াই অনুবাদ কৰিব পাৰিব।'' ==পইণ্ট গণনা পদ্ধতি== অভিযানৰ সময়ছোৱাত কৰা যোগ্য অৱদানৰ বাবে অংশগ্ৰহণকাৰীসকলে পইণ্ট লাভ কৰিব: ;'''+১ পইণ্ট''' যোগ্য নতুন বা বৰ্তমানৰ ৱিকিপিডিয়া প্ৰবন্ধত '''প্ৰতি ২০০ শব্দৰ নতুনকৈ সংযোজিত সমলৰ বাবে''', যাতে বিভিন্ন ভাষাৰ মাজত ন্যায্য তুলনা কৰিব পৰা যায়। '''উদাহৰণ:''' * ২০০ শব্দ সংযোজন = ১ পইণ্ট * ৪০০ শব্দ সংযোজন = ২ পইণ্ট * ৫০০ শব্দ সংযোজন = ২ পইণ্ট * ৭০০ শব্দ সংযোজন = ৩ পইণ্ট * ১,০০০ শব্দ সংযোজন = ৫ পইণ্ট ;'''+২ পইণ্ট''' প্ৰতিটো '''উল্লেখযোগ্যভাৱে উন্নত কৰা প্ৰবন্ধৰ বাবে'''. এই ২টা বোনাচ পইণ্ট শব্দভিত্তিক পইণ্টৰ সৈতে যোগ কৰা হ'ব; ই শব্দভিত্তিক পইণ্টৰ স্থান নলয়। :উল্লেখযোগ্য উন্নতিৰ অৰ্থ হৈছে উৎসসম্বলিত গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰিমাণৰ বিশ্বকোষীয় সমল সংযোজন কৰা, প্ৰবন্ধৰ গাঁথনি বা পঠনযোগ্যতা যথেষ্ট উন্নত কৰা, গুৰুত্বপূৰ্ণ অনুপস্থিত তথ্য সংযোজন কৰা, অথবা ইয়াৰ সৈতে তুলনীয় আন কোনো গুৰুত্বপূৰ্ণ উন্নতি কৰা, যি কেৱল সৰু-সুৰা সম্পাদনাৰ সীমাৰ বাহিৰত যায়। '''উদাহৰণ:''' * ৬০০টা নতুন শব্দ সংযোজন = ৩ পইণ্ট। * ৬০০টা নতুন শব্দ সংযোজন আৰু প্ৰবন্ধটো উল্লেখযোগ্যভাৱে উন্নত কৰা = ৫ পইণ্ট (৩ + ২ বোনাচ পইণ্ট)। * ১,০০০টা নতুন শব্দ সংযোজন আৰু প্ৰবন্ধটো উল্লেখযোগ্যভাৱে উন্নত কৰা = ৭ পইণ্ট (৫ + ২ বোনাচ পইণ্ট)। * ৩০০টা নতুন শব্দ সংযোজন নকৰাকৈ এটা বিদ্যমান প্ৰবন্ধৰ গাঁথনি আৰু মান উল্লেখযোগ্যভাৱে উন্নত কৰিলে ২টা বোনাচ পইণ্টৰ বাবে যোগ্য হ'ব পাৰে, যদিহে উন্নতিটো স্পষ্টভাৱে প্ৰমাণ কৰিব পৰা যায়। ===পইণ্ট লাভৰ বাবে যোগ্যতাৰ চৰ্ত=== * '''নতুনকৈ সৃষ্টি কৰা প্ৰবন্ধত''' কমেও '''৫০০টা শব্দৰ''' পঠনযোগ্য আৰু বিষয়বস্তুসমৃদ্ধ সমল থাকিব লাগিব। * '''বিদ্যমান প্ৰবন্ধত''' শব্দভিত্তিক পইণ্ট লাভৰ বাবে কমেও ৩০০টা নতুন বিষয়বস্তুসমৃদ্ধ সমল সংযোজন কৰিব লাগিব। ৩০০টা নতুন শব্দ সংযোজন নকৰিলেও, অৱদানটো স্পষ্টভাৱে প্ৰমাণ কৰিব পৰা উল্লেখযোগ্য উন্নতি হ'লে ২টা পইণ্টৰ উল্লেখযোগ্য-উন্নতি বোনাচ লাভ কৰিব পাৰে। * সকলো বিষয়বস্তুসমৃদ্ধ তথ্যৰ প্ৰয়োজন অনুসৰি '''নিৰ্ভৰযোগ্য উৎস'''ৰ দ্বাৰা সমৰ্থন থাকিব লাগিব। * অৱদানসমূহ সংশ্লিষ্ট ভাষাৰ ৱিকিপিডিয়াৰ '''নীতি আৰু নিৰ্দেশনা''' অনুসৰি হ'ব লাগিব। '''সৰু-সুৰা সম্পাদনা''' — যেনে বানান বা টাইপৰ ভুল সংশোধন, ফৰ্মেটিং পৰিৱৰ্তন, শ্ৰেণী সংযোজন, অথবা কেৱল কোনো এটা লিংক সংযোজন — নিজাববীয়াকৈ উল্লেখযোগ্য উন্নতি হিচাপে গণ্য নহ'ব। ==পুৰস্কাৰ আৰু স্বীকৃতি== যিসকল অংশগ্ৰহণকাৰীৰ অৱদান অভিযানৰ চৰ্তসমূহ পূৰণ কৰিব, তেওঁলোকে স্বীকৃতি লাভৰ বাবে যোগ্য হ'ব: * যোগ্য সকলো অংশগ্ৰহণকাৰীৰ বাবে '''ডিজিটেল প্ৰমাণপত্ৰ'''। * সৰ্বাধিক পইণ্ট লাভ কৰা তিনিগৰাকী অংশগ্ৰহণকাৰীৰ বাবে '''অনলাইন শ্বপিং ভাউচাৰ''' (ভাৰতীয় ভাষাৰ সম্প্ৰদায় আৰু ইউক্ৰেইনৰ সম্প্ৰদায়ৰ বাবে পৃথক ৰেংকিং): ** '''১ম স্থান''' — ১০০$ / ₹১০,০০০ ** '''২য় স্থান''' — ৫০$ / ₹৫,০০০ ** '''৩য় স্থান''' — ৩০$ / ₹৩,০০০ অভিযানৰ ফলাফল পৰ্যালোচনা আৰু নিশ্চিত কৰাৰ পিছত আয়োজকসকলে যোগ্য অংশগ্ৰহণকাৰীসকলৰ সৈতে যোগাযোগ কৰিব। ===সমন্বয়ক=== '''[[সদস্য:Nayan j Nath|নয়নজ্যোতি নাথ]]''' ===আয়োজক=== '''[[সদস্য:Kandarpajit Kallol|কন্দৰ্পজিৎ কল্লোল]]''' ===সহযোগিতা=== {| cellpadding="4" cellspacing="10" style="margin:auto;" |[[File:Embassy of Ukraine in the Republic of India.svg|200px|link=]] |[[File:Wikimedia Ukraine logo horiz pms.svg|200px|link=]] |} ===সমন্বয় সহযোগিতা=== {| cellpadding="4" cellspacing="10" style="margin:auto;" |[[File:Wikimedia Foundation logo - vertical.svg|150px|link=https://wikimediafoundation.org]] |[[File:Open Knowledge Initiatives logo.png|150px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/IIITH-OKI]] |} ==সহায়তা আৰু প্ৰশ্ন== অভিযান সম্পৰ্কীয় সাধাৰণ প্ৰশ্নৰ বাবে [https://meta.wikimedia.org/wiki/Event_talk:Heritage_Across_Borders ''অনুষ্ঠানৰ আলোচনা পৃষ্ঠা''] ব্যৱহাৰ কৰক। [[শ্ৰেণী:ৱিকিপিডিয়া সম্পাদনা মেলা]] rwmu47l7xiv8o6q3wt03yhq08uw5032 627409 627408 2026-08-15T06:27:46Z Kandarpajit Kallol 6257 627409 wikitext text/x-wiki <div style="background:#ffffff; font-family:serif; margin:20px auto; padding:15px; border-radius:10px; max-width:100%;"> <div style="text-align: center; font-size:200%; color:maroon;">'''হেৰিটেজ এক্ৰছ বৰ্ডাৰছ'''</div> [[চিত্ৰ:হেৰিটেজ এক্ৰছ বৰ্ডাৰছ.png]] {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:center;" ! বিষয় ! তথ্য |- | [[File:Google Calendar icon (2015-2020).svg|32px|alt=সময়সীমা]] | '''সময়সীমা'''<br />১৫–২৪ আগষ্ট ২০২৬ (৯ দিন) |- | [[File:WP25 Wikipedia Globe - blue.svg|32px|alt=ভাষা]] | '''ভাষা'''<br />ভাৰতীয় আৰু ইউক্ৰেইনৰ ভাষাৰ ৱিকিপিডিয়া ''([[অসমীয়া]], [[হিন্দী]], [[কন্নড়]], [[মালয়ালম]], [[পঞ্জাবী]], [[তামিল]], [[তুলু]], [[তেলুগু]] আৰু ইউক্ৰেইনীয়ান)'' |- | [[File:Noun Project Museum Icon 598061.svg|32px|alt=বিষয়বস্তু]] | '''বিষয়বস্তু'''<br />[[ইউনেস্ক']] বিশ্ব ঐতিহ্য |- | [[File:Community group icon.svg|32px|alt=অংশগ্ৰহণকাৰী]] | '''অংশগ্ৰহণকাৰী'''<br />ভাৰতীয় আৰু ইউক্ৰেইনৰ সম্প্ৰদায়সমূহ |- | [[File:Plain scarlet arrow icons 4.png|32px|alt=স্বীকৃতি]] | '''স্বীকৃতি'''<br />প্ৰমাণপত্ৰ, উপহাৰ আৰু স্বীকৃতি |} ==অভিযানৰ বিষয়ে== '''হেৰিটেজ এক্ৰছ বৰ্ডাৰছ''' ''(সীমান্তৰ সিপাৰে ঐতিহ্য)'' হৈছে এক বহুভাষিক ৱিকিপিডিয়া সম্পাদনা-অভিযান, যিয়ে ভাৰতীয় আৰু ইউক্ৰেইনৰ সম্প্ৰদায়সমূহক একত্ৰিত কৰি সাংস্কৃতিক ঐতিহ্যৰ প্ৰতি তেওঁলোকৰ উমৈহতীয়া আগ্ৰহ উদ্‌যাপন কৰে। '''এই অভিযান ১৫ আগষ্ট ২০২৬, [[ভাৰত]]ৰ স্বাধীনতা দিৱসত আৰম্ভ হ'ব আৰু ২৪ আগষ্ট ২০২৬, [[ইউক্ৰেইন]]ৰ স্বাধীনতা দিৱসত সমাপ্ত হ'ব।''' এই অভিযানৰ মূল লক্ষ্য হৈছে বিভিন্ন ভাষাৰ মাজত জ্ঞানৰ আদান-প্ৰদান। [[ভাৰতীয় ভাষা]]ৰ সম্প্ৰদায়সমূহক ইউক্ৰেইনৰ সাংস্কৃতিক ঐতিহ্য সম্পৰ্কীয় বিষয়বস্তু উন্নত কৰিবলৈ উৎসাহিত কৰা হৈছে, আনহাতে ইউক্ৰেইনৰ সম্প্ৰদায়ক ভাৰতীয় সাংস্কৃতিক ঐতিহ্য সম্পৰ্কীয় বিষয়বস্তু উন্নত কৰিবলৈ উৎসাহিত কৰা হৈছে। অংশগ্ৰহণকাৰীসকলে অভিযানৰ কৰ্মতালিকাত থকা অন্যান্য যোগ্য বিষয়সমূহৰ ওপৰতো কাম কৰিব পাৰে। ==অংশগ্ৰহণৰ পদ্ধতি== # '''ৱিকিমিডিয়া একাউণ্টত লগ ইন কৰক বা নতুন একাউণ্ট সৃষ্টি কৰক।''' # [https://meta.wikimedia.org/wiki/Event:Heritage_Across_Borders '''মেটা পৃষ্ঠালৈ গৈ'''] '''"Register for event"ত ক্লিক কৰক।''' # '''অংশগ্ৰহণকাৰীসকলে অভিযানৰ কৰ্মতালিকাৰ পৰা এটা বিষয় বাছনি কৰিব লাগে।''' # '''[https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:EventDetails/4246 অনুষ্ঠানৰ পৃষ্ঠালৈ গৈ কৰ্মতালিকা বাছনি কৰক]''' (কৰ্মতালিকাত ভাৰত আৰু ইউক্ৰেইনৰ UNESCO বিশ্ব ঐতিহ্যৰ সৈতে সম্পৰ্কিত প্ৰস্তাৱিত প্ৰবন্ধসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।) নাইবা তলত থকা '''কৰ্মতালিকা অনুচ্ছেদটো চাওক'''। # '''কৰ্মতালিকাৰ পৰা এটা প্ৰবন্ধ বাছনি কৰি অসমীয়া ৱিকিপিডিয়ালৈ অনুবাদ কৰক বা প্ৰবন্ধটো উন্নত কৰক।''' # '''১৫ আগষ্টৰ পৰা ২৪ আগষ্ট ২০২৬ৰ ভিতৰত প্ৰবন্ধ সৃষ্টি বা উন্নত কৰক।''' # {{Clickable button 2|url={{fullurl:ৱিকিপিডিয়া:হেৰিটেজ এক্ৰছ বৰ্ডাৰছ/প্ৰবন্ধসমূহ}}| '''ইয়াত ক্লিক কৰি প্ৰবন্ধ জমা দিয়ক'''}} ==কৰ্মতালিকা== #[[প্ৰাচীন আৰু আদিম কাৰ্পেথিয়ান বীচ বন আৰু ইউৰোপৰ অন্যান্য অঞ্চল]] ([[:en:Ancient and Primeval Beech Forests of the Carpathians and Other Regions of Europe|Ancient and Primeval Beech Forests of the Carpathians and Other Regions of Europe]]) #[[ছেইণ্ট ছফিয়া কেথেড্ৰেলৰ ঘণ্টা স্তম্ভ]] ([[:en:Bell Tower of Saint Sophia Cathedral|Bell Tower of Saint Sophia Cathedral]]) #[[কাৰ্পেথিয়ান বায়'স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভ]] ([[:en:Carpathian Biosphere Reserve|Carpathian Biosphere Reserve]]) #[[খেৰচোনেছ]] ([[:en:Chersonesus|Chersonesus]]) #[[উঝ'কৰ ছেইণ্ট মাইকেল দ্য আৰ্কএঞ্জেল গীৰ্জা]] ([[:en:Church of the Archangel Michael, Uzhok|Church of the Archangel Michael, Uzhok]]) #[[বেৰেষ্টোভেৰ ছেভিয়ৰ গীৰ্জা]] ([[:en:Church of the Saviour at Berestove|Church of the Saviour at Berestove]]) #[[ডিচেণ্ট অৱ দ্য হলি স্পিৰিট গীৰ্জা]] ([[:en:Descent of the Holy Spirit Church|Descent of the Holy Spirit Church]]) #[[গোৰ্গানি প্ৰকৃতি সংৰক্ষিত এলেকা]] ([[:en:Gorgany Nature Reserve|Gorgany Nature Reserve]]) #[[অডেছাৰ ঐতিহাসিক কেন্দ্ৰ]] ([[:en:Historic Centre of Odesa|Historic Centre of Odesa]]) #[[ঝোভকভাৰ হলি ট্ৰিনিটি গীৰ্জা]] ([[:en:Holy Trinity Church, Zhovkva|Holy Trinity Church, Zhovkva]]) #[[কিয়েভ পেচাৰ্ছ্ক লাভ্ৰা]] ([[:en:Kyiv Pechersk Lavra|Kyiv Pechersk Lavra]]) #[[লভিভ]] ([[:en:Lviv|Lviv]]) #[[পডিলস্কি টভট্ৰি ৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰকৃতি উদ্যান]] ([[:en:Podilski Tovtry National Nature Park|Podilski Tovtry National Nature Park]]) #[[লভিভৰ পুৰণি চহৰ]] ([[:en:Old Town (Lviv)|Old Town (Lviv)]]) #[[বুকোভিনিয়ান আৰু ডালমেটিয়ান মেট্ৰ'পলিটানসকলৰ বাসভৱন]] ([[:en:Residence of Bukovinian and Dalmatian Metropolitans|Residence of Bukovinian and Dalmatian Metropolitans]]) #[[ৰ'জট'চিয়া বায়'স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভ]] ([[:en:Roztochia Biosphere Reserve|Roztochia Biosphere Reserve]]) #[[লভিভৰ ছেইণ্ট জৰ্জ কেথেড্ৰেল]] ([[:en:St. George's Cathedral, Lviv|St. George's Cathedral, Lviv]]) #[[কিয়েভৰ ছেইণ্ট ছফিয়া কেথেড্ৰেল]] ([[:en:Saint Sophia Cathedral, Kyiv|Saint Sophia Cathedral, Kyiv]]) #[[ষ্ট্ৰুভে জিঅ'ডেটিক আৰ্ক]] ([[:en:Struve Geodetic Arc|Struve Geodetic Arc]]) #[[চিনেভিৰ ৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰকৃতি উদ্যান]] ([[:en:Synevyr National Nature Park|Synevyr National Nature Park]]) #[[উহোলকা-শ্বিৰ'কি লুহৰ আদিম বীচ বন]] ([[:en:Uholka-Shyrokyi Luh primeval beech forest|Uholka-Shyrokyi Luh primeval beech forest]]) #[[কাৰ্পেথিয়ান অঞ্চলৰ কাঠৰ ত্সেৰ্কভা, পোলেণ্ড আৰু ইউক্ৰেইন]] ([[:en:Wooden Tserkvas of the Carpathian Region in Poland and Ukraine|Wooden Tserkvas of the Carpathian Region in Poland and Ukraine]]) #[[জাখাৰোভানি ক্ৰাই ৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰকৃতি উদ্যান]] ([[:en:Zacharovanyi Krai National Nature Park|Zacharovanyi Krai National Nature Park]]) #[[উঝ'কৰ ছেইণ্ট মাইকেল দ্য আৰ্কএঞ্জেল গীৰ্জা]] ([[:en:Church of the Archangel Michael, Uzhok|Church of the Archangel Michael, Uzhok]]) #[[ইয়াছিনিয়াৰ এছেনচন গীৰ্জা]] ([[:en:Church of the Ascension, Yasinia|Church of the Ascension, Yasinia]]) #[[মাটকিভৰ ব্লেছড ভাৰ্জিন মেৰীৰ ছিনেক্সিছ গীৰ্জা]] ([[:en:Church of the Synaxis of the Blessed Virgin Mary, Matkiv|Church of the Synaxis of the Blessed Virgin Mary, Matkiv]]) #[[ডিচেণ্ট অৱ দ্য হলি স্পিৰিট গীৰ্জা]] ([[:en:Descent of the Holy Spirit Church|Descent of the Holy Spirit Church]]) #[[ঝোভকভাৰ হলি ট্ৰিনিটি গীৰ্জা]] ([[:en:Holy Trinity Church, Zhovkva|Holy Trinity Church, Zhovkva]]) #[[ড্ৰ'হোবিচৰ ছেইণ্ট জৰ্জ গীৰ্জা]] ([[:en:St. George's Church, Drohobych|St. George's Church, Drohobych]]) #[[বাখচিছাৰাই প্ৰাসাদ]] ([[:en:Bakhchysarai Palace|Bakhchysarai Palace]]) #[[ডেৰঝপ্ৰম]] ([[:en:Derzhprom|Derzhprom]]) #[[কুকুটেনি–ট্ৰিপিলিয়া সংস্কৃতি]] ([[:en:Cucuteni–Trypillia culture|Cucuteni–Trypillia culture]]) #[[টিৰাছ]] ([[:en:Tyras|Tyras]]) #[[বিলহোৰোদ-ডনিষ্ট্ৰ'ভস্কি দুৰ্গ]] ([[:en:Bilhorod-Dnistrovskyi|Bilhorod-Dnistrovskyi]]) #[[ষ্টোন টুম্ব]] ([[:en:Stone Tomb|Stone Tomb]]) #[[তাৰাছ শ্বেভচেংকোৰ সমাধি]] ([[:en:Taras Shevchenko Memorial|Taras Shevchenko Memorial]]) #[[আছকানিয়া-নোভা]] ([[:en:Askania-Nova|Askania-Nova]]) #[[ছ'ফিয়িভকা উদ্যান]] ([[:en:Sofiyivka Park|Sofiyivka Park]]) #[[বাখচিছাৰাই]] ([[:en:Bakhchysarai|Bakhchysarai]]) ''ওপৰৰ তালিকাখনৰ বাহিৰেও ইউক্ৰেইনৰ ঐতিহ্য সম্পৰ্কীয় আন বেলেগে প্ৰবন্ধ বিচাৰি উলিয়াই অনুবাদ কৰিব পাৰিব।'' ==পইণ্ট গণনা পদ্ধতি== অভিযানৰ সময়ছোৱাত কৰা যোগ্য অৱদানৰ বাবে অংশগ্ৰহণকাৰীসকলে পইণ্ট লাভ কৰিব: ;'''+১ পইণ্ট''' যোগ্য নতুন বা বৰ্তমানৰ ৱিকিপিডিয়া প্ৰবন্ধত '''প্ৰতি ২০০ শব্দৰ নতুনকৈ সংযোজিত সমলৰ বাবে''', যাতে বিভিন্ন ভাষাৰ মাজত ন্যায্য তুলনা কৰিব পৰা যায়। '''উদাহৰণ:''' * ২০০ শব্দ সংযোজন = ১ পইণ্ট * ৪০০ শব্দ সংযোজন = ২ পইণ্ট * ৫০০ শব্দ সংযোজন = ২ পইণ্ট * ৭০০ শব্দ সংযোজন = ৩ পইণ্ট * ১,০০০ শব্দ সংযোজন = ৫ পইণ্ট ;'''+২ পইণ্ট''' প্ৰতিটো '''উল্লেখযোগ্যভাৱে উন্নত কৰা প্ৰবন্ধৰ বাবে'''. এই ২টা বোনাচ পইণ্ট শব্দভিত্তিক পইণ্টৰ সৈতে যোগ কৰা হ'ব; ই শব্দভিত্তিক পইণ্টৰ স্থান নলয়। :উল্লেখযোগ্য উন্নতিৰ অৰ্থ হৈছে উৎসসম্বলিত গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰিমাণৰ বিশ্বকোষীয় সমল সংযোজন কৰা, প্ৰবন্ধৰ গাঁথনি বা পঠনযোগ্যতা যথেষ্ট উন্নত কৰা, গুৰুত্বপূৰ্ণ অনুপস্থিত তথ্য সংযোজন কৰা, অথবা ইয়াৰ সৈতে তুলনীয় আন কোনো গুৰুত্বপূৰ্ণ উন্নতি কৰা, যি কেৱল সৰু-সুৰা সম্পাদনাৰ সীমাৰ বাহিৰত যায়। '''উদাহৰণ:''' * ৬০০টা নতুন শব্দ সংযোজন = ৩ পইণ্ট। * ৬০০টা নতুন শব্দ সংযোজন আৰু প্ৰবন্ধটো উল্লেখযোগ্যভাৱে উন্নত কৰা = ৫ পইণ্ট (৩ + ২ বোনাচ পইণ্ট)। * ১,০০০টা নতুন শব্দ সংযোজন আৰু প্ৰবন্ধটো উল্লেখযোগ্যভাৱে উন্নত কৰা = ৭ পইণ্ট (৫ + ২ বোনাচ পইণ্ট)। * ৩০০টা নতুন শব্দ সংযোজন নকৰাকৈ এটা বিদ্যমান প্ৰবন্ধৰ গাঁথনি আৰু মান উল্লেখযোগ্যভাৱে উন্নত কৰিলে ২টা বোনাচ পইণ্টৰ বাবে যোগ্য হ'ব পাৰে, যদিহে উন্নতিটো স্পষ্টভাৱে প্ৰমাণ কৰিব পৰা যায়। ===পইণ্ট লাভৰ বাবে যোগ্যতাৰ চৰ্ত=== * '''নতুনকৈ সৃষ্টি কৰা প্ৰবন্ধত''' কমেও '''৫০০টা শব্দৰ''' পঠনযোগ্য আৰু বিষয়বস্তুসমৃদ্ধ সমল থাকিব লাগিব। * '''বিদ্যমান প্ৰবন্ধত''' শব্দভিত্তিক পইণ্ট লাভৰ বাবে কমেও ৩০০টা নতুন বিষয়বস্তুসমৃদ্ধ সমল সংযোজন কৰিব লাগিব। ৩০০টা নতুন শব্দ সংযোজন নকৰিলেও, অৱদানটো স্পষ্টভাৱে প্ৰমাণ কৰিব পৰা উল্লেখযোগ্য উন্নতি হ'লে ২টা পইণ্টৰ উল্লেখযোগ্য-উন্নতি বোনাচ লাভ কৰিব পাৰে। * সকলো বিষয়বস্তুসমৃদ্ধ তথ্যৰ প্ৰয়োজন অনুসৰি '''নিৰ্ভৰযোগ্য উৎস'''ৰ দ্বাৰা সমৰ্থন থাকিব লাগিব। * অৱদানসমূহ সংশ্লিষ্ট ভাষাৰ ৱিকিপিডিয়াৰ '''নীতি আৰু নিৰ্দেশনা''' অনুসৰি হ'ব লাগিব। '''সৰু-সুৰা সম্পাদনা''' — যেনে বানান বা টাইপৰ ভুল সংশোধন, ফৰ্মেটিং পৰিৱৰ্তন, শ্ৰেণী সংযোজন, অথবা কেৱল কোনো এটা লিংক সংযোজন — নিজাববীয়াকৈ উল্লেখযোগ্য উন্নতি হিচাপে গণ্য নহ'ব। ==পুৰস্কাৰ আৰু স্বীকৃতি== যিসকল অংশগ্ৰহণকাৰীৰ অৱদান অভিযানৰ চৰ্তসমূহ পূৰণ কৰিব, তেওঁলোকে স্বীকৃতি লাভৰ বাবে যোগ্য হ'ব: * যোগ্য সকলো অংশগ্ৰহণকাৰীৰ বাবে '''ডিজিটেল প্ৰমাণপত্ৰ'''। * সৰ্বাধিক পইণ্ট লাভ কৰা তিনিগৰাকী অংশগ্ৰহণকাৰীৰ বাবে '''অনলাইন শ্বপিং ভাউচাৰ''' (ভাৰতীয় ভাষাৰ সম্প্ৰদায় আৰু ইউক্ৰেইনৰ সম্প্ৰদায়ৰ বাবে পৃথক ৰেংকিং): ** '''১ম স্থান''' — ১০০$ / ₹১০,০০০ ** '''২য় স্থান''' — ৫০$ / ₹৫,০০০ ** '''৩য় স্থান''' — ৩০$ / ₹৩,০০০ অভিযানৰ ফলাফল পৰ্যালোচনা আৰু নিশ্চিত কৰাৰ পিছত আয়োজকসকলে যোগ্য অংশগ্ৰহণকাৰীসকলৰ সৈতে যোগাযোগ কৰিব। ===সমন্বয়ক=== '''[[সদস্য:Nayan j Nath|নয়নজ্যোতি নাথ]]''' ===আয়োজক=== '''[[সদস্য:Kandarpajit Kallol|কন্দৰ্পজিৎ কল্লোল]]''' ===সহযোগিতা=== {| cellpadding="4" cellspacing="10" style="margin:auto;" |[[File:Embassy of Ukraine in the Republic of India.svg|200px|link=]] |[[File:Wikimedia Ukraine logo horiz pms.svg|200px|link=]] |} ===সমন্বয় সহযোগিতা=== {| cellpadding="4" cellspacing="10" style="margin:auto;" |[[File:Wikimedia Foundation logo - vertical.svg|150px|link=https://wikimediafoundation.org]] |[[File:Open Knowledge Initiatives logo.png|150px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/IIITH-OKI]] |} ==সহায়তা আৰু প্ৰশ্ন== অভিযান সম্পৰ্কীয় সাধাৰণ প্ৰশ্নৰ বাবে [https://meta.wikimedia.org/wiki/Event_talk:Heritage_Across_Borders ''অনুষ্ঠানৰ আলোচনা পৃষ্ঠা''] ব্যৱহাৰ কৰক। [[শ্ৰেণী:ৱিকিপিডিয়া সম্পাদনা মেলা]] 9qgam6c9imb31aly72pvypqn7v3gfzu 627431 627409 2026-08-15T08:01:10Z Kandarpajit Kallol 6257 627431 wikitext text/x-wiki <div style="background:#ffffff; font-family:serif; margin:20px auto; padding:15px; border-radius:10px; max-width:100%;"> <div style="text-align: center; font-size:200%; color:maroon;">'''হেৰিটেজ এক্ৰছ বৰ্ডাৰছ'''</div> [[চিত্ৰ:হেৰিটেজ এক্ৰছ বৰ্ডাৰছ.png]] {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:center;" ! বিষয় ! তথ্য |- | [[File:Google Calendar icon (2015-2020).svg|32px|alt=সময়সীমা]] | '''সময়সীমা'''<br />১৫–২৪ আগষ্ট ২০২৬ (৯ দিন) |- | [[File:WP25 Wikipedia Globe - blue.svg|32px|alt=ভাষা]] | '''ভাষা'''<br />ভাৰতীয় আৰু ইউক্ৰেইনৰ ভাষাৰ ৱিকিপিডিয়া ''([[অসমীয়া]], [[হিন্দী]], [[কন্নড়]], [[মালয়ালম]], [[পঞ্জাবী]], [[তামিল]], [[তুলু]], [[তেলুগু]] আৰু ইউক্ৰেইনীয়ান)'' |- | [[File:Noun Project Museum Icon 598061.svg|32px|alt=বিষয়বস্তু]] | '''বিষয়বস্তু'''<br />[[ইউনেস্ক']] বিশ্ব ঐতিহ্য |- | [[File:Community group icon.svg|32px|alt=অংশগ্ৰহণকাৰী]] | '''অংশগ্ৰহণকাৰী'''<br />ভাৰতীয় আৰু ইউক্ৰেইনৰ সম্প্ৰদায়সমূহ |- | [[File:Plain scarlet arrow icons 4.png|32px|alt=স্বীকৃতি]] | '''স্বীকৃতি'''<br />প্ৰমাণপত্ৰ, উপহাৰ আৰু স্বীকৃতি |} ==অভিযানৰ বিষয়ে== '''হেৰিটেজ এক্ৰছ বৰ্ডাৰছ''' ''(সীমান্তৰ সিপাৰে ঐতিহ্য)'' হৈছে এক বহুভাষিক ৱিকিপিডিয়া সম্পাদনা-অভিযান, যিয়ে ভাৰতীয় আৰু ইউক্ৰেইনৰ সম্প্ৰদায়সমূহক একত্ৰিত কৰি সাংস্কৃতিক ঐতিহ্যৰ প্ৰতি তেওঁলোকৰ উমৈহতীয়া আগ্ৰহ উদ্‌যাপন কৰে। '''এই অভিযান ১৫ আগষ্ট ২০২৬, [[ভাৰত]]ৰ স্বাধীনতা দিৱসত আৰম্ভ হ'ব আৰু ২৪ আগষ্ট ২০২৬, [[ইউক্ৰেইন]]ৰ স্বাধীনতা দিৱসত সমাপ্ত হ'ব।''' এই অভিযানৰ মূল লক্ষ্য হৈছে বিভিন্ন ভাষাৰ মাজত জ্ঞানৰ আদান-প্ৰদান। [[ভাৰতীয় ভাষা]]ৰ সম্প্ৰদায়সমূহক ইউক্ৰেইনৰ সাংস্কৃতিক ঐতিহ্য সম্পৰ্কীয় বিষয়বস্তু উন্নত কৰিবলৈ উৎসাহিত কৰা হৈছে, আনহাতে ইউক্ৰেইনৰ সম্প্ৰদায়ক ভাৰতীয় সাংস্কৃতিক ঐতিহ্য সম্পৰ্কীয় বিষয়বস্তু উন্নত কৰিবলৈ উৎসাহিত কৰা হৈছে। অংশগ্ৰহণকাৰীসকলে অভিযানৰ কৰ্মতালিকাত থকা অন্যান্য যোগ্য বিষয়সমূহৰ ওপৰতো কাম কৰিব পাৰে। এই সম্পাদনা মেলাত ভাৰতীয় ভাষাৰ ৱিকিপিডিয়াৰ সদস্যসকলে ইউক্ৰেইনৰ ঐতিহ্য সম্পৰ্কীয় প্ৰবন্ধবোৰ লিখিব লাগিব। আনহাতে ইউক্ৰেইনৰ ভাষাৰ ৱিকিপিডিয়াৰ সদস্যসকলে সিহঁতৰ ভাষাত ভাৰতৰ ঐতিহ্য সম্পৰ্কীয় প্ৰবন্ধবিলাক লিখিব। ==অংশগ্ৰহণৰ পদ্ধতি== # '''ৱিকিমিডিয়া একাউণ্টত লগ ইন কৰক বা নতুন একাউণ্ট সৃষ্টি কৰক।''' # [https://meta.wikimedia.org/wiki/Event:Heritage_Across_Borders '''মেটা পৃষ্ঠালৈ গৈ'''] '''"Register for event"ত ক্লিক কৰক।''' # '''অংশগ্ৰহণকাৰীসকলে অভিযানৰ কৰ্মতালিকাৰ পৰা এটা বিষয় বাছনি কৰিব লাগে।''' # '''[https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:EventDetails/4246 অনুষ্ঠানৰ পৃষ্ঠালৈ গৈ কৰ্মতালিকা বাছনি কৰক]''' (কৰ্মতালিকাত ভাৰত আৰু ইউক্ৰেইনৰ UNESCO বিশ্ব ঐতিহ্যৰ সৈতে সম্পৰ্কিত প্ৰস্তাৱিত প্ৰবন্ধসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।) নাইবা তলত থকা '''কৰ্মতালিকা অনুচ্ছেদটো চাওক'''। # '''কৰ্মতালিকাৰ পৰা এটা প্ৰবন্ধ বাছনি কৰি অসমীয়া ৱিকিপিডিয়ালৈ অনুবাদ কৰক বা প্ৰবন্ধটো উন্নত কৰক।''' # '''১৫ আগষ্টৰ পৰা ২৪ আগষ্ট ২০২৬ৰ ভিতৰত প্ৰবন্ধ সৃষ্টি বা উন্নত কৰক।''' # {{Clickable button 2|url={{fullurl:ৱিকিপিডিয়া:হেৰিটেজ এক্ৰছ বৰ্ডাৰছ/প্ৰবন্ধসমূহ}}| '''ইয়াত ক্লিক কৰি প্ৰবন্ধ জমা দিয়ক'''}} ==কৰ্মতালিকা== #[[প্ৰাচীন আৰু আদিম কাৰ্পেথিয়ান বীচ বন আৰু ইউৰোপৰ অন্যান্য অঞ্চল]] ([[:en:Ancient and Primeval Beech Forests of the Carpathians and Other Regions of Europe|Ancient and Primeval Beech Forests of the Carpathians and Other Regions of Europe]]) #[[ছেইণ্ট ছফিয়া কেথেড্ৰেলৰ ঘণ্টা স্তম্ভ]] ([[:en:Bell Tower of Saint Sophia Cathedral|Bell Tower of Saint Sophia Cathedral]]) #[[কাৰ্পেথিয়ান বায়'স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভ]] ([[:en:Carpathian Biosphere Reserve|Carpathian Biosphere Reserve]]) #[[খেৰচোনেছ]] ([[:en:Chersonesus|Chersonesus]]) #[[উঝ'কৰ ছেইণ্ট মাইকেল দ্য আৰ্কএঞ্জেল গীৰ্জা]] ([[:en:Church of the Archangel Michael, Uzhok|Church of the Archangel Michael, Uzhok]]) #[[বেৰেষ্টোভেৰ ছেভিয়ৰ গীৰ্জা]] ([[:en:Church of the Saviour at Berestove|Church of the Saviour at Berestove]]) #[[ডিচেণ্ট অৱ দ্য হলি স্পিৰিট গীৰ্জা]] ([[:en:Descent of the Holy Spirit Church|Descent of the Holy Spirit Church]]) #[[গোৰ্গানি প্ৰকৃতি সংৰক্ষিত এলেকা]] ([[:en:Gorgany Nature Reserve|Gorgany Nature Reserve]]) #[[অডেছাৰ ঐতিহাসিক কেন্দ্ৰ]] ([[:en:Historic Centre of Odesa|Historic Centre of Odesa]]) #[[ঝোভকভাৰ হলি ট্ৰিনিটি গীৰ্জা]] ([[:en:Holy Trinity Church, Zhovkva|Holy Trinity Church, Zhovkva]]) #[[কিয়েভ পেচাৰ্ছ্ক লাভ্ৰা]] ([[:en:Kyiv Pechersk Lavra|Kyiv Pechersk Lavra]]) #[[লভিভ]] ([[:en:Lviv|Lviv]]) #[[পডিলস্কি টভট্ৰি ৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰকৃতি উদ্যান]] ([[:en:Podilski Tovtry National Nature Park|Podilski Tovtry National Nature Park]]) #[[লভিভৰ পুৰণি চহৰ]] ([[:en:Old Town (Lviv)|Old Town (Lviv)]]) #[[বুকোভিনিয়ান আৰু ডালমেটিয়ান মেট্ৰ'পলিটানসকলৰ বাসভৱন]] ([[:en:Residence of Bukovinian and Dalmatian Metropolitans|Residence of Bukovinian and Dalmatian Metropolitans]]) #[[ৰ'জট'চিয়া বায়'স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভ]] ([[:en:Roztochia Biosphere Reserve|Roztochia Biosphere Reserve]]) #[[লভিভৰ ছেইণ্ট জৰ্জ কেথেড্ৰেল]] ([[:en:St. George's Cathedral, Lviv|St. George's Cathedral, Lviv]]) #[[কিয়েভৰ ছেইণ্ট ছফিয়া কেথেড্ৰেল]] ([[:en:Saint Sophia Cathedral, Kyiv|Saint Sophia Cathedral, Kyiv]]) #[[ষ্ট্ৰুভে জিঅ'ডেটিক আৰ্ক]] ([[:en:Struve Geodetic Arc|Struve Geodetic Arc]]) #[[চিনেভিৰ ৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰকৃতি উদ্যান]] ([[:en:Synevyr National Nature Park|Synevyr National Nature Park]]) #[[উহোলকা-শ্বিৰ'কি লুহৰ আদিম বীচ বন]] ([[:en:Uholka-Shyrokyi Luh primeval beech forest|Uholka-Shyrokyi Luh primeval beech forest]]) #[[কাৰ্পেথিয়ান অঞ্চলৰ কাঠৰ ত্সেৰ্কভা, পোলেণ্ড আৰু ইউক্ৰেইন]] ([[:en:Wooden Tserkvas of the Carpathian Region in Poland and Ukraine|Wooden Tserkvas of the Carpathian Region in Poland and Ukraine]]) #[[জাখাৰোভানি ক্ৰাই ৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰকৃতি উদ্যান]] ([[:en:Zacharovanyi Krai National Nature Park|Zacharovanyi Krai National Nature Park]]) #[[উঝ'কৰ ছেইণ্ট মাইকেল দ্য আৰ্কএঞ্জেল গীৰ্জা]] ([[:en:Church of the Archangel Michael, Uzhok|Church of the Archangel Michael, Uzhok]]) #[[ইয়াছিনিয়াৰ এছেনচন গীৰ্জা]] ([[:en:Church of the Ascension, Yasinia|Church of the Ascension, Yasinia]]) #[[মাটকিভৰ ব্লেছড ভাৰ্জিন মেৰীৰ ছিনেক্সিছ গীৰ্জা]] ([[:en:Church of the Synaxis of the Blessed Virgin Mary, Matkiv|Church of the Synaxis of the Blessed Virgin Mary, Matkiv]]) #[[ডিচেণ্ট অৱ দ্য হলি স্পিৰিট গীৰ্জা]] ([[:en:Descent of the Holy Spirit Church|Descent of the Holy Spirit Church]]) #[[ঝোভকভাৰ হলি ট্ৰিনিটি গীৰ্জা]] ([[:en:Holy Trinity Church, Zhovkva|Holy Trinity Church, Zhovkva]]) #[[ড্ৰ'হোবিচৰ ছেইণ্ট জৰ্জ গীৰ্জা]] ([[:en:St. George's Church, Drohobych|St. George's Church, Drohobych]]) #[[বাখচিছাৰাই প্ৰাসাদ]] ([[:en:Bakhchysarai Palace|Bakhchysarai Palace]]) #[[ডেৰঝপ্ৰম]] ([[:en:Derzhprom|Derzhprom]]) #[[কুকুটেনি–ট্ৰিপিলিয়া সংস্কৃতি]] ([[:en:Cucuteni–Trypillia culture|Cucuteni–Trypillia culture]]) #[[টিৰাছ]] ([[:en:Tyras|Tyras]]) #[[বিলহোৰোদ-ডনিষ্ট্ৰ'ভস্কি দুৰ্গ]] ([[:en:Bilhorod-Dnistrovskyi|Bilhorod-Dnistrovskyi]]) #[[ষ্টোন টুম্ব]] ([[:en:Stone Tomb|Stone Tomb]]) #[[তাৰাছ শ্বেভচেংকোৰ সমাধি]] ([[:en:Taras Shevchenko Memorial|Taras Shevchenko Memorial]]) #[[আছকানিয়া-নোভা]] ([[:en:Askania-Nova|Askania-Nova]]) #[[ছ'ফিয়িভকা উদ্যান]] ([[:en:Sofiyivka Park|Sofiyivka Park]]) #[[বাখচিছাৰাই]] ([[:en:Bakhchysarai|Bakhchysarai]]) ''ওপৰৰ তালিকাখনৰ বাহিৰেও ইউক্ৰেইনৰ ঐতিহ্য সম্পৰ্কীয় আন বেলেগে প্ৰবন্ধ বিচাৰি উলিয়াই অনুবাদ কৰিব পাৰিব।'' ==পইণ্ট গণনা পদ্ধতি== অভিযানৰ সময়ছোৱাত কৰা যোগ্য অৱদানৰ বাবে অংশগ্ৰহণকাৰীসকলে পইণ্ট লাভ কৰিব: ;'''+১ পইণ্ট''' যোগ্য নতুন বা বৰ্তমানৰ ৱিকিপিডিয়া প্ৰবন্ধত '''প্ৰতি ২০০ শব্দৰ নতুনকৈ সংযোজিত সমলৰ বাবে''', যাতে বিভিন্ন ভাষাৰ মাজত ন্যায্য তুলনা কৰিব পৰা যায়। '''উদাহৰণ:''' * ২০০ শব্দ সংযোজন = ১ পইণ্ট * ৪০০ শব্দ সংযোজন = ২ পইণ্ট * ৫০০ শব্দ সংযোজন = ২ পইণ্ট * ৭০০ শব্দ সংযোজন = ৩ পইণ্ট * ১,০০০ শব্দ সংযোজন = ৫ পইণ্ট ;'''+২ পইণ্ট''' প্ৰতিটো '''উল্লেখযোগ্যভাৱে উন্নত কৰা প্ৰবন্ধৰ বাবে'''. এই ২টা বোনাচ পইণ্ট শব্দভিত্তিক পইণ্টৰ সৈতে যোগ কৰা হ'ব; ই শব্দভিত্তিক পইণ্টৰ স্থান নলয়। :উল্লেখযোগ্য উন্নতিৰ অৰ্থ হৈছে উৎসসম্বলিত গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰিমাণৰ বিশ্বকোষীয় সমল সংযোজন কৰা, প্ৰবন্ধৰ গাঁথনি বা পঠনযোগ্যতা যথেষ্ট উন্নত কৰা, গুৰুত্বপূৰ্ণ অনুপস্থিত তথ্য সংযোজন কৰা, অথবা ইয়াৰ সৈতে তুলনীয় আন কোনো গুৰুত্বপূৰ্ণ উন্নতি কৰা, যি কেৱল সৰু-সুৰা সম্পাদনাৰ সীমাৰ বাহিৰত যায়। '''উদাহৰণ:''' * ৬০০টা নতুন শব্দ সংযোজন = ৩ পইণ্ট। * ৬০০টা নতুন শব্দ সংযোজন আৰু প্ৰবন্ধটো উল্লেখযোগ্যভাৱে উন্নত কৰা = ৫ পইণ্ট (৩ + ২ বোনাচ পইণ্ট)। * ১,০০০টা নতুন শব্দ সংযোজন আৰু প্ৰবন্ধটো উল্লেখযোগ্যভাৱে উন্নত কৰা = ৭ পইণ্ট (৫ + ২ বোনাচ পইণ্ট)। * ৩০০টা নতুন শব্দ সংযোজন নকৰাকৈ এটা বিদ্যমান প্ৰবন্ধৰ গাঁথনি আৰু মান উল্লেখযোগ্যভাৱে উন্নত কৰিলে ২টা বোনাচ পইণ্টৰ বাবে যোগ্য হ'ব পাৰে, যদিহে উন্নতিটো স্পষ্টভাৱে প্ৰমাণ কৰিব পৰা যায়। ===পইণ্ট লাভৰ বাবে যোগ্যতাৰ চৰ্ত=== * '''নতুনকৈ সৃষ্টি কৰা প্ৰবন্ধত''' কমেও '''৫০০টা শব্দৰ''' পঠনযোগ্য আৰু বিষয়বস্তুসমৃদ্ধ সমল থাকিব লাগিব। * '''বিদ্যমান প্ৰবন্ধত''' শব্দভিত্তিক পইণ্ট লাভৰ বাবে কমেও ৩০০টা নতুন বিষয়বস্তুসমৃদ্ধ সমল সংযোজন কৰিব লাগিব। ৩০০টা নতুন শব্দ সংযোজন নকৰিলেও, অৱদানটো স্পষ্টভাৱে প্ৰমাণ কৰিব পৰা উল্লেখযোগ্য উন্নতি হ'লে ২টা পইণ্টৰ উল্লেখযোগ্য-উন্নতি বোনাচ লাভ কৰিব পাৰে। * সকলো বিষয়বস্তুসমৃদ্ধ তথ্যৰ প্ৰয়োজন অনুসৰি '''নিৰ্ভৰযোগ্য উৎস'''ৰ দ্বাৰা সমৰ্থন থাকিব লাগিব। * অৱদানসমূহ সংশ্লিষ্ট ভাষাৰ ৱিকিপিডিয়াৰ '''নীতি আৰু নিৰ্দেশনা''' অনুসৰি হ'ব লাগিব। '''সৰু-সুৰা সম্পাদনা''' — যেনে বানান বা টাইপৰ ভুল সংশোধন, ফৰ্মেটিং পৰিৱৰ্তন, শ্ৰেণী সংযোজন, অথবা কেৱল কোনো এটা লিংক সংযোজন — নিজাববীয়াকৈ উল্লেখযোগ্য উন্নতি হিচাপে গণ্য নহ'ব। ==পুৰস্কাৰ আৰু স্বীকৃতি== যিসকল অংশগ্ৰহণকাৰীৰ অৱদান অভিযানৰ চৰ্তসমূহ পূৰণ কৰিব, তেওঁলোকে স্বীকৃতি লাভৰ বাবে যোগ্য হ'ব: * যোগ্য সকলো অংশগ্ৰহণকাৰীৰ বাবে '''ডিজিটেল প্ৰমাণপত্ৰ'''। * সৰ্বাধিক পইণ্ট লাভ কৰা তিনিগৰাকী অংশগ্ৰহণকাৰীৰ বাবে '''অনলাইন শ্বপিং ভাউচাৰ''' (ভাৰতীয় ভাষাৰ সম্প্ৰদায় আৰু ইউক্ৰেইনৰ সম্প্ৰদায়ৰ বাবে পৃথক ৰেংকিং): ** '''১ম স্থান''' — ১০০$ / ₹১০,০০০ ** '''২য় স্থান''' — ৫০$ / ₹৫,০০০ ** '''৩য় স্থান''' — ৩০$ / ₹৩,০০০ অভিযানৰ ফলাফল পৰ্যালোচনা আৰু নিশ্চিত কৰাৰ পিছত আয়োজকসকলে যোগ্য অংশগ্ৰহণকাৰীসকলৰ সৈতে যোগাযোগ কৰিব। ===সমন্বয়ক=== '''[[সদস্য:Nayan j Nath|নয়নজ্যোতি নাথ]]''' ===আয়োজক=== '''[[সদস্য:Kandarpajit Kallol|কন্দৰ্পজিৎ কল্লোল]]''' ===সহযোগিতা=== {| cellpadding="4" cellspacing="10" style="margin:auto;" |[[File:Embassy of Ukraine in the Republic of India.svg|200px|link=]] |[[File:Wikimedia Ukraine logo horiz pms.svg|200px|link=]] |} ===সমন্বয় সহযোগিতা=== {| cellpadding="4" cellspacing="10" style="margin:auto;" |[[File:Wikimedia Foundation logo - vertical.svg|150px|link=https://wikimediafoundation.org]] |[[File:Open Knowledge Initiatives logo.png|150px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/IIITH-OKI]] |} ==সহায়তা আৰু প্ৰশ্ন== অভিযান সম্পৰ্কীয় সাধাৰণ প্ৰশ্নৰ বাবে [https://meta.wikimedia.org/wiki/Event_talk:Heritage_Across_Borders ''অনুষ্ঠানৰ আলোচনা পৃষ্ঠা''] ব্যৱহাৰ কৰক। [[শ্ৰেণী:ৱিকিপিডিয়া সম্পাদনা মেলা]] gbw0q1o2pmgy14lpxstj1dc3xozr2f7 627442 627431 2026-08-15T08:19:33Z Kandarpajit Kallol 6257 added [[Category:ইউক্ৰেইনৰ বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ]] using [[WP:HC|HotCat]] 627442 wikitext text/x-wiki <div style="background:#ffffff; font-family:serif; margin:20px auto; padding:15px; border-radius:10px; max-width:100%;"> <div style="text-align: center; font-size:200%; color:maroon;">'''হেৰিটেজ এক্ৰছ বৰ্ডাৰছ'''</div> [[চিত্ৰ:হেৰিটেজ এক্ৰছ বৰ্ডাৰছ.png]] {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:center;" ! বিষয় ! তথ্য |- | [[File:Google Calendar icon (2015-2020).svg|32px|alt=সময়সীমা]] | '''সময়সীমা'''<br />১৫–২৪ আগষ্ট ২০২৬ (৯ দিন) |- | [[File:WP25 Wikipedia Globe - blue.svg|32px|alt=ভাষা]] | '''ভাষা'''<br />ভাৰতীয় আৰু ইউক্ৰেইনৰ ভাষাৰ ৱিকিপিডিয়া ''([[অসমীয়া]], [[হিন্দী]], [[কন্নড়]], [[মালয়ালম]], [[পঞ্জাবী]], [[তামিল]], [[তুলু]], [[তেলুগু]] আৰু ইউক্ৰেইনীয়ান)'' |- | [[File:Noun Project Museum Icon 598061.svg|32px|alt=বিষয়বস্তু]] | '''বিষয়বস্তু'''<br />[[ইউনেস্ক']] বিশ্ব ঐতিহ্য |- | [[File:Community group icon.svg|32px|alt=অংশগ্ৰহণকাৰী]] | '''অংশগ্ৰহণকাৰী'''<br />ভাৰতীয় আৰু ইউক্ৰেইনৰ সম্প্ৰদায়সমূহ |- | [[File:Plain scarlet arrow icons 4.png|32px|alt=স্বীকৃতি]] | '''স্বীকৃতি'''<br />প্ৰমাণপত্ৰ, উপহাৰ আৰু স্বীকৃতি |} ==অভিযানৰ বিষয়ে== '''হেৰিটেজ এক্ৰছ বৰ্ডাৰছ''' ''(সীমান্তৰ সিপাৰে ঐতিহ্য)'' হৈছে এক বহুভাষিক ৱিকিপিডিয়া সম্পাদনা-অভিযান, যিয়ে ভাৰতীয় আৰু ইউক্ৰেইনৰ সম্প্ৰদায়সমূহক একত্ৰিত কৰি সাংস্কৃতিক ঐতিহ্যৰ প্ৰতি তেওঁলোকৰ উমৈহতীয়া আগ্ৰহ উদ্‌যাপন কৰে। '''এই অভিযান ১৫ আগষ্ট ২০২৬, [[ভাৰত]]ৰ স্বাধীনতা দিৱসত আৰম্ভ হ'ব আৰু ২৪ আগষ্ট ২০২৬, [[ইউক্ৰেইন]]ৰ স্বাধীনতা দিৱসত সমাপ্ত হ'ব।''' এই অভিযানৰ মূল লক্ষ্য হৈছে বিভিন্ন ভাষাৰ মাজত জ্ঞানৰ আদান-প্ৰদান। [[ভাৰতীয় ভাষা]]ৰ সম্প্ৰদায়সমূহক ইউক্ৰেইনৰ সাংস্কৃতিক ঐতিহ্য সম্পৰ্কীয় বিষয়বস্তু উন্নত কৰিবলৈ উৎসাহিত কৰা হৈছে, আনহাতে ইউক্ৰেইনৰ সম্প্ৰদায়ক ভাৰতীয় সাংস্কৃতিক ঐতিহ্য সম্পৰ্কীয় বিষয়বস্তু উন্নত কৰিবলৈ উৎসাহিত কৰা হৈছে। অংশগ্ৰহণকাৰীসকলে অভিযানৰ কৰ্মতালিকাত থকা অন্যান্য যোগ্য বিষয়সমূহৰ ওপৰতো কাম কৰিব পাৰে। এই সম্পাদনা মেলাত ভাৰতীয় ভাষাৰ ৱিকিপিডিয়াৰ সদস্যসকলে ইউক্ৰেইনৰ ঐতিহ্য সম্পৰ্কীয় প্ৰবন্ধবোৰ লিখিব লাগিব। আনহাতে ইউক্ৰেইনৰ ভাষাৰ ৱিকিপিডিয়াৰ সদস্যসকলে সিহঁতৰ ভাষাত ভাৰতৰ ঐতিহ্য সম্পৰ্কীয় প্ৰবন্ধবিলাক লিখিব। ==অংশগ্ৰহণৰ পদ্ধতি== # '''ৱিকিমিডিয়া একাউণ্টত লগ ইন কৰক বা নতুন একাউণ্ট সৃষ্টি কৰক।''' # [https://meta.wikimedia.org/wiki/Event:Heritage_Across_Borders '''মেটা পৃষ্ঠালৈ গৈ'''] '''"Register for event"ত ক্লিক কৰক।''' # '''অংশগ্ৰহণকাৰীসকলে অভিযানৰ কৰ্মতালিকাৰ পৰা এটা বিষয় বাছনি কৰিব লাগে।''' # '''[https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:EventDetails/4246 অনুষ্ঠানৰ পৃষ্ঠালৈ গৈ কৰ্মতালিকা বাছনি কৰক]''' (কৰ্মতালিকাত ভাৰত আৰু ইউক্ৰেইনৰ UNESCO বিশ্ব ঐতিহ্যৰ সৈতে সম্পৰ্কিত প্ৰস্তাৱিত প্ৰবন্ধসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।) নাইবা তলত থকা '''কৰ্মতালিকা অনুচ্ছেদটো চাওক'''। # '''কৰ্মতালিকাৰ পৰা এটা প্ৰবন্ধ বাছনি কৰি অসমীয়া ৱিকিপিডিয়ালৈ অনুবাদ কৰক বা প্ৰবন্ধটো উন্নত কৰক।''' # '''১৫ আগষ্টৰ পৰা ২৪ আগষ্ট ২০২৬ৰ ভিতৰত প্ৰবন্ধ সৃষ্টি বা উন্নত কৰক।''' # {{Clickable button 2|url={{fullurl:ৱিকিপিডিয়া:হেৰিটেজ এক্ৰছ বৰ্ডাৰছ/প্ৰবন্ধসমূহ}}| '''ইয়াত ক্লিক কৰি প্ৰবন্ধ জমা দিয়ক'''}} ==কৰ্মতালিকা== #[[প্ৰাচীন আৰু আদিম কাৰ্পেথিয়ান বীচ বন আৰু ইউৰোপৰ অন্যান্য অঞ্চল]] ([[:en:Ancient and Primeval Beech Forests of the Carpathians and Other Regions of Europe|Ancient and Primeval Beech Forests of the Carpathians and Other Regions of Europe]]) #[[ছেইণ্ট ছফিয়া কেথেড্ৰেলৰ ঘণ্টা স্তম্ভ]] ([[:en:Bell Tower of Saint Sophia Cathedral|Bell Tower of Saint Sophia Cathedral]]) #[[কাৰ্পেথিয়ান বায়'স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভ]] ([[:en:Carpathian Biosphere Reserve|Carpathian Biosphere Reserve]]) #[[খেৰচোনেছ]] ([[:en:Chersonesus|Chersonesus]]) #[[উঝ'কৰ ছেইণ্ট মাইকেল দ্য আৰ্কএঞ্জেল গীৰ্জা]] ([[:en:Church of the Archangel Michael, Uzhok|Church of the Archangel Michael, Uzhok]]) #[[বেৰেষ্টোভেৰ ছেভিয়ৰ গীৰ্জা]] ([[:en:Church of the Saviour at Berestove|Church of the Saviour at Berestove]]) #[[ডিচেণ্ট অৱ দ্য হলি স্পিৰিট গীৰ্জা]] ([[:en:Descent of the Holy Spirit Church|Descent of the Holy Spirit Church]]) #[[গোৰ্গানি প্ৰকৃতি সংৰক্ষিত এলেকা]] ([[:en:Gorgany Nature Reserve|Gorgany Nature Reserve]]) #[[অডেছাৰ ঐতিহাসিক কেন্দ্ৰ]] ([[:en:Historic Centre of Odesa|Historic Centre of Odesa]]) #[[ঝোভকভাৰ হলি ট্ৰিনিটি গীৰ্জা]] ([[:en:Holy Trinity Church, Zhovkva|Holy Trinity Church, Zhovkva]]) #[[কিয়েভ পেচাৰ্ছ্ক লাভ্ৰা]] ([[:en:Kyiv Pechersk Lavra|Kyiv Pechersk Lavra]]) #[[লভিভ]] ([[:en:Lviv|Lviv]]) #[[পডিলস্কি টভট্ৰি ৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰকৃতি উদ্যান]] ([[:en:Podilski Tovtry National Nature Park|Podilski Tovtry National Nature Park]]) #[[লভিভৰ পুৰণি চহৰ]] ([[:en:Old Town (Lviv)|Old Town (Lviv)]]) #[[বুকোভিনিয়ান আৰু ডালমেটিয়ান মেট্ৰ'পলিটানসকলৰ বাসভৱন]] ([[:en:Residence of Bukovinian and Dalmatian Metropolitans|Residence of Bukovinian and Dalmatian Metropolitans]]) #[[ৰ'জট'চিয়া বায়'স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভ]] ([[:en:Roztochia Biosphere Reserve|Roztochia Biosphere Reserve]]) #[[লভিভৰ ছেইণ্ট জৰ্জ কেথেড্ৰেল]] ([[:en:St. George's Cathedral, Lviv|St. George's Cathedral, Lviv]]) #[[কিয়েভৰ ছেইণ্ট ছফিয়া কেথেড্ৰেল]] ([[:en:Saint Sophia Cathedral, Kyiv|Saint Sophia Cathedral, Kyiv]]) #[[ষ্ট্ৰুভে জিঅ'ডেটিক আৰ্ক]] ([[:en:Struve Geodetic Arc|Struve Geodetic Arc]]) #[[চিনেভিৰ ৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰকৃতি উদ্যান]] ([[:en:Synevyr National Nature Park|Synevyr National Nature Park]]) #[[উহোলকা-শ্বিৰ'কি লুহৰ আদিম বীচ বন]] ([[:en:Uholka-Shyrokyi Luh primeval beech forest|Uholka-Shyrokyi Luh primeval beech forest]]) #[[কাৰ্পেথিয়ান অঞ্চলৰ কাঠৰ ত্সেৰ্কভা, পোলেণ্ড আৰু ইউক্ৰেইন]] ([[:en:Wooden Tserkvas of the Carpathian Region in Poland and Ukraine|Wooden Tserkvas of the Carpathian Region in Poland and Ukraine]]) #[[জাখাৰোভানি ক্ৰাই ৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰকৃতি উদ্যান]] ([[:en:Zacharovanyi Krai National Nature Park|Zacharovanyi Krai National Nature Park]]) #[[উঝ'কৰ ছেইণ্ট মাইকেল দ্য আৰ্কএঞ্জেল গীৰ্জা]] ([[:en:Church of the Archangel Michael, Uzhok|Church of the Archangel Michael, Uzhok]]) #[[ইয়াছিনিয়াৰ এছেনচন গীৰ্জা]] ([[:en:Church of the Ascension, Yasinia|Church of the Ascension, Yasinia]]) #[[মাটকিভৰ ব্লেছড ভাৰ্জিন মেৰীৰ ছিনেক্সিছ গীৰ্জা]] ([[:en:Church of the Synaxis of the Blessed Virgin Mary, Matkiv|Church of the Synaxis of the Blessed Virgin Mary, Matkiv]]) #[[ডিচেণ্ট অৱ দ্য হলি স্পিৰিট গীৰ্জা]] ([[:en:Descent of the Holy Spirit Church|Descent of the Holy Spirit Church]]) #[[ঝোভকভাৰ হলি ট্ৰিনিটি গীৰ্জা]] ([[:en:Holy Trinity Church, Zhovkva|Holy Trinity Church, Zhovkva]]) #[[ড্ৰ'হোবিচৰ ছেইণ্ট জৰ্জ গীৰ্জা]] ([[:en:St. George's Church, Drohobych|St. George's Church, Drohobych]]) #[[বাখচিছাৰাই প্ৰাসাদ]] ([[:en:Bakhchysarai Palace|Bakhchysarai Palace]]) #[[ডেৰঝপ্ৰম]] ([[:en:Derzhprom|Derzhprom]]) #[[কুকুটেনি–ট্ৰিপিলিয়া সংস্কৃতি]] ([[:en:Cucuteni–Trypillia culture|Cucuteni–Trypillia culture]]) #[[টিৰাছ]] ([[:en:Tyras|Tyras]]) #[[বিলহোৰোদ-ডনিষ্ট্ৰ'ভস্কি দুৰ্গ]] ([[:en:Bilhorod-Dnistrovskyi|Bilhorod-Dnistrovskyi]]) #[[ষ্টোন টুম্ব]] ([[:en:Stone Tomb|Stone Tomb]]) #[[তাৰাছ শ্বেভচেংকোৰ সমাধি]] ([[:en:Taras Shevchenko Memorial|Taras Shevchenko Memorial]]) #[[আছকানিয়া-নোভা]] ([[:en:Askania-Nova|Askania-Nova]]) #[[ছ'ফিয়িভকা উদ্যান]] ([[:en:Sofiyivka Park|Sofiyivka Park]]) #[[বাখচিছাৰাই]] ([[:en:Bakhchysarai|Bakhchysarai]]) ''ওপৰৰ তালিকাখনৰ বাহিৰেও ইউক্ৰেইনৰ ঐতিহ্য সম্পৰ্কীয় আন বেলেগে প্ৰবন্ধ বিচাৰি উলিয়াই অনুবাদ কৰিব পাৰিব।'' ==পইণ্ট গণনা পদ্ধতি== অভিযানৰ সময়ছোৱাত কৰা যোগ্য অৱদানৰ বাবে অংশগ্ৰহণকাৰীসকলে পইণ্ট লাভ কৰিব: ;'''+১ পইণ্ট''' যোগ্য নতুন বা বৰ্তমানৰ ৱিকিপিডিয়া প্ৰবন্ধত '''প্ৰতি ২০০ শব্দৰ নতুনকৈ সংযোজিত সমলৰ বাবে''', যাতে বিভিন্ন ভাষাৰ মাজত ন্যায্য তুলনা কৰিব পৰা যায়। '''উদাহৰণ:''' * ২০০ শব্দ সংযোজন = ১ পইণ্ট * ৪০০ শব্দ সংযোজন = ২ পইণ্ট * ৫০০ শব্দ সংযোজন = ২ পইণ্ট * ৭০০ শব্দ সংযোজন = ৩ পইণ্ট * ১,০০০ শব্দ সংযোজন = ৫ পইণ্ট ;'''+২ পইণ্ট''' প্ৰতিটো '''উল্লেখযোগ্যভাৱে উন্নত কৰা প্ৰবন্ধৰ বাবে'''. এই ২টা বোনাচ পইণ্ট শব্দভিত্তিক পইণ্টৰ সৈতে যোগ কৰা হ'ব; ই শব্দভিত্তিক পইণ্টৰ স্থান নলয়। :উল্লেখযোগ্য উন্নতিৰ অৰ্থ হৈছে উৎসসম্বলিত গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰিমাণৰ বিশ্বকোষীয় সমল সংযোজন কৰা, প্ৰবন্ধৰ গাঁথনি বা পঠনযোগ্যতা যথেষ্ট উন্নত কৰা, গুৰুত্বপূৰ্ণ অনুপস্থিত তথ্য সংযোজন কৰা, অথবা ইয়াৰ সৈতে তুলনীয় আন কোনো গুৰুত্বপূৰ্ণ উন্নতি কৰা, যি কেৱল সৰু-সুৰা সম্পাদনাৰ সীমাৰ বাহিৰত যায়। '''উদাহৰণ:''' * ৬০০টা নতুন শব্দ সংযোজন = ৩ পইণ্ট। * ৬০০টা নতুন শব্দ সংযোজন আৰু প্ৰবন্ধটো উল্লেখযোগ্যভাৱে উন্নত কৰা = ৫ পইণ্ট (৩ + ২ বোনাচ পইণ্ট)। * ১,০০০টা নতুন শব্দ সংযোজন আৰু প্ৰবন্ধটো উল্লেখযোগ্যভাৱে উন্নত কৰা = ৭ পইণ্ট (৫ + ২ বোনাচ পইণ্ট)। * ৩০০টা নতুন শব্দ সংযোজন নকৰাকৈ এটা বিদ্যমান প্ৰবন্ধৰ গাঁথনি আৰু মান উল্লেখযোগ্যভাৱে উন্নত কৰিলে ২টা বোনাচ পইণ্টৰ বাবে যোগ্য হ'ব পাৰে, যদিহে উন্নতিটো স্পষ্টভাৱে প্ৰমাণ কৰিব পৰা যায়। ===পইণ্ট লাভৰ বাবে যোগ্যতাৰ চৰ্ত=== * '''নতুনকৈ সৃষ্টি কৰা প্ৰবন্ধত''' কমেও '''৫০০টা শব্দৰ''' পঠনযোগ্য আৰু বিষয়বস্তুসমৃদ্ধ সমল থাকিব লাগিব। * '''বিদ্যমান প্ৰবন্ধত''' শব্দভিত্তিক পইণ্ট লাভৰ বাবে কমেও ৩০০টা নতুন বিষয়বস্তুসমৃদ্ধ সমল সংযোজন কৰিব লাগিব। ৩০০টা নতুন শব্দ সংযোজন নকৰিলেও, অৱদানটো স্পষ্টভাৱে প্ৰমাণ কৰিব পৰা উল্লেখযোগ্য উন্নতি হ'লে ২টা পইণ্টৰ উল্লেখযোগ্য-উন্নতি বোনাচ লাভ কৰিব পাৰে। * সকলো বিষয়বস্তুসমৃদ্ধ তথ্যৰ প্ৰয়োজন অনুসৰি '''নিৰ্ভৰযোগ্য উৎস'''ৰ দ্বাৰা সমৰ্থন থাকিব লাগিব। * অৱদানসমূহ সংশ্লিষ্ট ভাষাৰ ৱিকিপিডিয়াৰ '''নীতি আৰু নিৰ্দেশনা''' অনুসৰি হ'ব লাগিব। '''সৰু-সুৰা সম্পাদনা''' — যেনে বানান বা টাইপৰ ভুল সংশোধন, ফৰ্মেটিং পৰিৱৰ্তন, শ্ৰেণী সংযোজন, অথবা কেৱল কোনো এটা লিংক সংযোজন — নিজাববীয়াকৈ উল্লেখযোগ্য উন্নতি হিচাপে গণ্য নহ'ব। ==পুৰস্কাৰ আৰু স্বীকৃতি== যিসকল অংশগ্ৰহণকাৰীৰ অৱদান অভিযানৰ চৰ্তসমূহ পূৰণ কৰিব, তেওঁলোকে স্বীকৃতি লাভৰ বাবে যোগ্য হ'ব: * যোগ্য সকলো অংশগ্ৰহণকাৰীৰ বাবে '''ডিজিটেল প্ৰমাণপত্ৰ'''। * সৰ্বাধিক পইণ্ট লাভ কৰা তিনিগৰাকী অংশগ্ৰহণকাৰীৰ বাবে '''অনলাইন শ্বপিং ভাউচাৰ''' (ভাৰতীয় ভাষাৰ সম্প্ৰদায় আৰু ইউক্ৰেইনৰ সম্প্ৰদায়ৰ বাবে পৃথক ৰেংকিং): ** '''১ম স্থান''' — ১০০$ / ₹১০,০০০ ** '''২য় স্থান''' — ৫০$ / ₹৫,০০০ ** '''৩য় স্থান''' — ৩০$ / ₹৩,০০০ অভিযানৰ ফলাফল পৰ্যালোচনা আৰু নিশ্চিত কৰাৰ পিছত আয়োজকসকলে যোগ্য অংশগ্ৰহণকাৰীসকলৰ সৈতে যোগাযোগ কৰিব। ===সমন্বয়ক=== '''[[সদস্য:Nayan j Nath|নয়নজ্যোতি নাথ]]''' ===আয়োজক=== '''[[সদস্য:Kandarpajit Kallol|কন্দৰ্পজিৎ কল্লোল]]''' ===সহযোগিতা=== {| cellpadding="4" cellspacing="10" style="margin:auto;" |[[File:Embassy of Ukraine in the Republic of India.svg|200px|link=]] |[[File:Wikimedia Ukraine logo horiz pms.svg|200px|link=]] |} ===সমন্বয় সহযোগিতা=== {| cellpadding="4" cellspacing="10" style="margin:auto;" |[[File:Wikimedia Foundation logo - vertical.svg|150px|link=https://wikimediafoundation.org]] |[[File:Open Knowledge Initiatives logo.png|150px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/IIITH-OKI]] |} ==সহায়তা আৰু প্ৰশ্ন== অভিযান সম্পৰ্কীয় সাধাৰণ প্ৰশ্নৰ বাবে [https://meta.wikimedia.org/wiki/Event_talk:Heritage_Across_Borders ''অনুষ্ঠানৰ আলোচনা পৃষ্ঠা''] ব্যৱহাৰ কৰক। [[শ্ৰেণী:ৱিকিপিডিয়া সম্পাদনা মেলা]] [[শ্ৰেণী:ইউক্ৰেইনৰ বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ]] 5u7yt7h6lofq0pdafk1jurzc9hh85ot 627443 627442 2026-08-15T08:23:23Z Kandarpajit Kallol 6257 /* কৰ্মতালিকা */ 627443 wikitext text/x-wiki <div style="background:#ffffff; font-family:serif; margin:20px auto; padding:15px; border-radius:10px; max-width:100%;"> <div style="text-align: center; font-size:200%; color:maroon;">'''হেৰিটেজ এক্ৰছ বৰ্ডাৰছ'''</div> [[চিত্ৰ:হেৰিটেজ এক্ৰছ বৰ্ডাৰছ.png]] {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:center;" ! বিষয় ! তথ্য |- | [[File:Google Calendar icon (2015-2020).svg|32px|alt=সময়সীমা]] | '''সময়সীমা'''<br />১৫–২৪ আগষ্ট ২০২৬ (৯ দিন) |- | [[File:WP25 Wikipedia Globe - blue.svg|32px|alt=ভাষা]] | '''ভাষা'''<br />ভাৰতীয় আৰু ইউক্ৰেইনৰ ভাষাৰ ৱিকিপিডিয়া ''([[অসমীয়া]], [[হিন্দী]], [[কন্নড়]], [[মালয়ালম]], [[পঞ্জাবী]], [[তামিল]], [[তুলু]], [[তেলুগু]] আৰু ইউক্ৰেইনীয়ান)'' |- | [[File:Noun Project Museum Icon 598061.svg|32px|alt=বিষয়বস্তু]] | '''বিষয়বস্তু'''<br />[[ইউনেস্ক']] বিশ্ব ঐতিহ্য |- | [[File:Community group icon.svg|32px|alt=অংশগ্ৰহণকাৰী]] | '''অংশগ্ৰহণকাৰী'''<br />ভাৰতীয় আৰু ইউক্ৰেইনৰ সম্প্ৰদায়সমূহ |- | [[File:Plain scarlet arrow icons 4.png|32px|alt=স্বীকৃতি]] | '''স্বীকৃতি'''<br />প্ৰমাণপত্ৰ, উপহাৰ আৰু স্বীকৃতি |} ==অভিযানৰ বিষয়ে== '''হেৰিটেজ এক্ৰছ বৰ্ডাৰছ''' ''(সীমান্তৰ সিপাৰে ঐতিহ্য)'' হৈছে এক বহুভাষিক ৱিকিপিডিয়া সম্পাদনা-অভিযান, যিয়ে ভাৰতীয় আৰু ইউক্ৰেইনৰ সম্প্ৰদায়সমূহক একত্ৰিত কৰি সাংস্কৃতিক ঐতিহ্যৰ প্ৰতি তেওঁলোকৰ উমৈহতীয়া আগ্ৰহ উদ্‌যাপন কৰে। '''এই অভিযান ১৫ আগষ্ট ২০২৬, [[ভাৰত]]ৰ স্বাধীনতা দিৱসত আৰম্ভ হ'ব আৰু ২৪ আগষ্ট ২০২৬, [[ইউক্ৰেইন]]ৰ স্বাধীনতা দিৱসত সমাপ্ত হ'ব।''' এই অভিযানৰ মূল লক্ষ্য হৈছে বিভিন্ন ভাষাৰ মাজত জ্ঞানৰ আদান-প্ৰদান। [[ভাৰতীয় ভাষা]]ৰ সম্প্ৰদায়সমূহক ইউক্ৰেইনৰ সাংস্কৃতিক ঐতিহ্য সম্পৰ্কীয় বিষয়বস্তু উন্নত কৰিবলৈ উৎসাহিত কৰা হৈছে, আনহাতে ইউক্ৰেইনৰ সম্প্ৰদায়ক ভাৰতীয় সাংস্কৃতিক ঐতিহ্য সম্পৰ্কীয় বিষয়বস্তু উন্নত কৰিবলৈ উৎসাহিত কৰা হৈছে। অংশগ্ৰহণকাৰীসকলে অভিযানৰ কৰ্মতালিকাত থকা অন্যান্য যোগ্য বিষয়সমূহৰ ওপৰতো কাম কৰিব পাৰে। এই সম্পাদনা মেলাত ভাৰতীয় ভাষাৰ ৱিকিপিডিয়াৰ সদস্যসকলে ইউক্ৰেইনৰ ঐতিহ্য সম্পৰ্কীয় প্ৰবন্ধবোৰ লিখিব লাগিব। আনহাতে ইউক্ৰেইনৰ ভাষাৰ ৱিকিপিডিয়াৰ সদস্যসকলে সিহঁতৰ ভাষাত ভাৰতৰ ঐতিহ্য সম্পৰ্কীয় প্ৰবন্ধবিলাক লিখিব। ==অংশগ্ৰহণৰ পদ্ধতি== # '''ৱিকিমিডিয়া একাউণ্টত লগ ইন কৰক বা নতুন একাউণ্ট সৃষ্টি কৰক।''' # [https://meta.wikimedia.org/wiki/Event:Heritage_Across_Borders '''মেটা পৃষ্ঠালৈ গৈ'''] '''"Register for event"ত ক্লিক কৰক।''' # '''অংশগ্ৰহণকাৰীসকলে অভিযানৰ কৰ্মতালিকাৰ পৰা এটা বিষয় বাছনি কৰিব লাগে।''' # '''[https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:EventDetails/4246 অনুষ্ঠানৰ পৃষ্ঠালৈ গৈ কৰ্মতালিকা বাছনি কৰক]''' (কৰ্মতালিকাত ভাৰত আৰু ইউক্ৰেইনৰ UNESCO বিশ্ব ঐতিহ্যৰ সৈতে সম্পৰ্কিত প্ৰস্তাৱিত প্ৰবন্ধসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।) নাইবা তলত থকা '''কৰ্মতালিকা অনুচ্ছেদটো চাওক'''। # '''কৰ্মতালিকাৰ পৰা এটা প্ৰবন্ধ বাছনি কৰি অসমীয়া ৱিকিপিডিয়ালৈ অনুবাদ কৰক বা প্ৰবন্ধটো উন্নত কৰক।''' # '''১৫ আগষ্টৰ পৰা ২৪ আগষ্ট ২০২৬ৰ ভিতৰত প্ৰবন্ধ সৃষ্টি বা উন্নত কৰক।''' # {{Clickable button 2|url={{fullurl:ৱিকিপিডিয়া:হেৰিটেজ এক্ৰছ বৰ্ডাৰছ/প্ৰবন্ধসমূহ}}| '''ইয়াত ক্লিক কৰি প্ৰবন্ধ জমা দিয়ক'''}} ==কৰ্মতালিকা== #[[প্ৰাচীন আৰু আদিম কাৰ্পেথিয়ান বীচ বন আৰু ইউৰোপৰ অন্যান্য অঞ্চল]] ([[:en:Ancient and Primeval Beech Forests of the Carpathians and Other Regions of Europe|Ancient and Primeval Beech Forests of the Carpathians and Other Regions of Europe]]) #[[ছেইণ্ট ছফিয়া কেথেড্ৰেলৰ ঘণ্টা স্তম্ভ]] ([[:en:Bell Tower of Saint Sophia Cathedral|Bell Tower of Saint Sophia Cathedral]]) #[[কাৰ্পেথিয়ান বায়'স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভ]] ([[:en:Carpathian Biosphere Reserve|Carpathian Biosphere Reserve]]) #[[খেৰচোনেছ]] ([[:en:Chersonesus|Chersonesus]]) #[[উঝ'কৰ ছেইণ্ট মাইকেল দ্য আৰ্কএঞ্জেল গীৰ্জা]] ([[:en:Church of the Archangel Michael, Uzhok|Church of the Archangel Michael, Uzhok]]) #[[বেৰেষ্টোভেৰ ছেভিয়ৰ গীৰ্জা]] ([[:en:Church of the Saviour at Berestove|Church of the Saviour at Berestove]]) #[[ডিচেণ্ট অৱ দ্য হলি স্পিৰিট গীৰ্জা]] ([[:en:Descent of the Holy Spirit Church|Descent of the Holy Spirit Church]]) #[[গোৰ্গানি প্ৰকৃতি সংৰক্ষিত এলেকা]] ([[:en:Gorgany Nature Reserve|Gorgany Nature Reserve]]) #[[অডেছাৰ ঐতিহাসিক কেন্দ্ৰ]] ([[:en:Historic Centre of Odesa|Historic Centre of Odesa]]) #[[ঝোভকভাৰ হলি ট্ৰিনিটি গীৰ্জা]] ([[:en:Holy Trinity Church, Zhovkva|Holy Trinity Church, Zhovkva]]) #[[কিয়েভ পেচাৰ্ছ্ক লাভ্ৰা]] ([[:en:Kyiv Pechersk Lavra|Kyiv Pechersk Lavra]]) #[[লভিভ]] ([[:en:Lviv|Lviv]]) #[[পডিলস্কি টভট্ৰি ৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰকৃতি উদ্যান]] ([[:en:Podilski Tovtry National Nature Park|Podilski Tovtry National Nature Park]]) #[[লভিভৰ পুৰণি চহৰ]] ([[:en:Old Town (Lviv)|Old Town (Lviv)]]) #[[বুকোভিনিয়ান আৰু ডালমেটিয়ান মেট্ৰ'পলিটানসকলৰ বাসভৱন]] ([[:en:Residence of Bukovinian and Dalmatian Metropolitans|Residence of Bukovinian and Dalmatian Metropolitans]]) #[[ৰ'জট'চিয়া বায়'স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভ]] ([[:en:Roztochia Biosphere Reserve|Roztochia Biosphere Reserve]]) #[[লভিভৰ ছেইণ্ট জৰ্জ কেথেড্ৰেল]] ([[:en:St. George's Cathedral, Lviv|St. George's Cathedral, Lviv]]) #[[কিয়েভৰ ছেইণ্ট ছফিয়া কেথেড্ৰেল]] ([[:en:Saint Sophia Cathedral, Kyiv|Saint Sophia Cathedral, Kyiv]]) #[[ষ্ট্ৰুভে জিঅ'ডেটিক আৰ্ক]] ([[:en:Struve Geodetic Arc|Struve Geodetic Arc]]) #[[চিনেভিৰ ৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰকৃতি উদ্যান]] ([[:en:Synevyr National Nature Park|Synevyr National Nature Park]]) #[[উহোলকা-শ্বিৰ'কি লুহৰ আদিম বীচ বন]] ([[:en:Uholka-Shyrokyi Luh primeval beech forest|Uholka-Shyrokyi Luh primeval beech forest]]) #[[কাৰ্পেথিয়ান অঞ্চলৰ কাঠৰ ত্সেৰ্কভা, পোলেণ্ড আৰু ইউক্ৰেইন]] ([[:en:Wooden Tserkvas of the Carpathian Region in Poland and Ukraine|Wooden Tserkvas of the Carpathian Region in Poland and Ukraine]]) #[[জাখাৰোভানি ক্ৰাই ৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰকৃতি উদ্যান]] ([[:en:Zacharovanyi Krai National Nature Park|Zacharovanyi Krai National Nature Park]]) #[[উঝ'কৰ ছেইণ্ট মাইকেল দ্য আৰ্কএঞ্জেল গীৰ্জা]] ([[:en:Church of the Archangel Michael, Uzhok|Church of the Archangel Michael, Uzhok]]) #[[ইয়াছিনিয়াৰ এছেনচন গীৰ্জা]] ([[:en:Church of the Ascension, Yasinia|Church of the Ascension, Yasinia]]) #[[মাটকিভৰ ব্লেছড ভাৰ্জিন মেৰীৰ ছিনেক্সিছ গীৰ্জা]] ([[:en:Church of the Synaxis of the Blessed Virgin Mary, Matkiv|Church of the Synaxis of the Blessed Virgin Mary, Matkiv]]) #[[ডিচেণ্ট অৱ দ্য হলি স্পিৰিট গীৰ্জা]] ([[:en:Descent of the Holy Spirit Church|Descent of the Holy Spirit Church]]) #[[ঝোভকভাৰ হলি ট্ৰিনিটি গীৰ্জা]] ([[:en:Holy Trinity Church, Zhovkva|Holy Trinity Church, Zhovkva]]) #[[ড্ৰ'হোবিচৰ ছেইণ্ট জৰ্জ গীৰ্জা]] ([[:en:St. George's Church, Drohobych|St. George's Church, Drohobych]]) #[[বাখচিছাৰাই প্ৰাসাদ]] ([[:en:Bakhchysarai Palace|Bakhchysarai Palace]]) #[[ডেৰঝপ্ৰম]] ([[:en:Derzhprom|Derzhprom]]) #[[কুকুটেনি–ট্ৰিপিলিয়া সংস্কৃতি]] ([[:en:Cucuteni–Trypillia culture|Cucuteni–Trypillia culture]]) #[[টিৰাছ]] ([[:en:Tyras|Tyras]]) #[[বিলহোৰোদ-ডনিষ্ট্ৰ'ভস্কি দুৰ্গ]] ([[:en:Bilhorod-Dnistrovskyi|Bilhorod-Dnistrovskyi]]) #[[ষ্টোন টুম্ব]] ([[:en:Stone Tomb|Stone Tomb]]) #[[তাৰাছ শ্বেভচেংকোৰ সমাধি]] ([[:en:Taras Shevchenko Memorial|Taras Shevchenko Memorial]]) #[[আছকানিয়া-নোভা]] ([[:en:Askania-Nova|Askania-Nova]]) #[[ছ'ফিয়িভকা উদ্যান]] ([[:en:Sofiyivka Park|Sofiyivka Park]]) #[[বাখচিছাৰাই]] ([[:en:Bakhchysarai|Bakhchysarai]]) ''ওপৰৰ তালিকাখনৰ বাহিৰেও ইউক্ৰেইনৰ ঐতিহ্য সম্পৰ্কীয় আন বেলেগে প্ৰবন্ধ বিচাৰি উলিয়াই এই তালিকাখনত যোগ কৰিব তথা অনুবাদ কৰিব পাৰিব।'' ==পইণ্ট গণনা পদ্ধতি== অভিযানৰ সময়ছোৱাত কৰা যোগ্য অৱদানৰ বাবে অংশগ্ৰহণকাৰীসকলে পইণ্ট লাভ কৰিব: ;'''+১ পইণ্ট''' যোগ্য নতুন বা বৰ্তমানৰ ৱিকিপিডিয়া প্ৰবন্ধত '''প্ৰতি ২০০ শব্দৰ নতুনকৈ সংযোজিত সমলৰ বাবে''', যাতে বিভিন্ন ভাষাৰ মাজত ন্যায্য তুলনা কৰিব পৰা যায়। '''উদাহৰণ:''' * ২০০ শব্দ সংযোজন = ১ পইণ্ট * ৪০০ শব্দ সংযোজন = ২ পইণ্ট * ৫০০ শব্দ সংযোজন = ২ পইণ্ট * ৭০০ শব্দ সংযোজন = ৩ পইণ্ট * ১,০০০ শব্দ সংযোজন = ৫ পইণ্ট ;'''+২ পইণ্ট''' প্ৰতিটো '''উল্লেখযোগ্যভাৱে উন্নত কৰা প্ৰবন্ধৰ বাবে'''. এই ২টা বোনাচ পইণ্ট শব্দভিত্তিক পইণ্টৰ সৈতে যোগ কৰা হ'ব; ই শব্দভিত্তিক পইণ্টৰ স্থান নলয়। :উল্লেখযোগ্য উন্নতিৰ অৰ্থ হৈছে উৎসসম্বলিত গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰিমাণৰ বিশ্বকোষীয় সমল সংযোজন কৰা, প্ৰবন্ধৰ গাঁথনি বা পঠনযোগ্যতা যথেষ্ট উন্নত কৰা, গুৰুত্বপূৰ্ণ অনুপস্থিত তথ্য সংযোজন কৰা, অথবা ইয়াৰ সৈতে তুলনীয় আন কোনো গুৰুত্বপূৰ্ণ উন্নতি কৰা, যি কেৱল সৰু-সুৰা সম্পাদনাৰ সীমাৰ বাহিৰত যায়। '''উদাহৰণ:''' * ৬০০টা নতুন শব্দ সংযোজন = ৩ পইণ্ট। * ৬০০টা নতুন শব্দ সংযোজন আৰু প্ৰবন্ধটো উল্লেখযোগ্যভাৱে উন্নত কৰা = ৫ পইণ্ট (৩ + ২ বোনাচ পইণ্ট)। * ১,০০০টা নতুন শব্দ সংযোজন আৰু প্ৰবন্ধটো উল্লেখযোগ্যভাৱে উন্নত কৰা = ৭ পইণ্ট (৫ + ২ বোনাচ পইণ্ট)। * ৩০০টা নতুন শব্দ সংযোজন নকৰাকৈ এটা বিদ্যমান প্ৰবন্ধৰ গাঁথনি আৰু মান উল্লেখযোগ্যভাৱে উন্নত কৰিলে ২টা বোনাচ পইণ্টৰ বাবে যোগ্য হ'ব পাৰে, যদিহে উন্নতিটো স্পষ্টভাৱে প্ৰমাণ কৰিব পৰা যায়। ===পইণ্ট লাভৰ বাবে যোগ্যতাৰ চৰ্ত=== * '''নতুনকৈ সৃষ্টি কৰা প্ৰবন্ধত''' কমেও '''৫০০টা শব্দৰ''' পঠনযোগ্য আৰু বিষয়বস্তুসমৃদ্ধ সমল থাকিব লাগিব। * '''বিদ্যমান প্ৰবন্ধত''' শব্দভিত্তিক পইণ্ট লাভৰ বাবে কমেও ৩০০টা নতুন বিষয়বস্তুসমৃদ্ধ সমল সংযোজন কৰিব লাগিব। ৩০০টা নতুন শব্দ সংযোজন নকৰিলেও, অৱদানটো স্পষ্টভাৱে প্ৰমাণ কৰিব পৰা উল্লেখযোগ্য উন্নতি হ'লে ২টা পইণ্টৰ উল্লেখযোগ্য-উন্নতি বোনাচ লাভ কৰিব পাৰে। * সকলো বিষয়বস্তুসমৃদ্ধ তথ্যৰ প্ৰয়োজন অনুসৰি '''নিৰ্ভৰযোগ্য উৎস'''ৰ দ্বাৰা সমৰ্থন থাকিব লাগিব। * অৱদানসমূহ সংশ্লিষ্ট ভাষাৰ ৱিকিপিডিয়াৰ '''নীতি আৰু নিৰ্দেশনা''' অনুসৰি হ'ব লাগিব। '''সৰু-সুৰা সম্পাদনা''' — যেনে বানান বা টাইপৰ ভুল সংশোধন, ফৰ্মেটিং পৰিৱৰ্তন, শ্ৰেণী সংযোজন, অথবা কেৱল কোনো এটা লিংক সংযোজন — নিজাববীয়াকৈ উল্লেখযোগ্য উন্নতি হিচাপে গণ্য নহ'ব। ==পুৰস্কাৰ আৰু স্বীকৃতি== যিসকল অংশগ্ৰহণকাৰীৰ অৱদান অভিযানৰ চৰ্তসমূহ পূৰণ কৰিব, তেওঁলোকে স্বীকৃতি লাভৰ বাবে যোগ্য হ'ব: * যোগ্য সকলো অংশগ্ৰহণকাৰীৰ বাবে '''ডিজিটেল প্ৰমাণপত্ৰ'''। * সৰ্বাধিক পইণ্ট লাভ কৰা তিনিগৰাকী অংশগ্ৰহণকাৰীৰ বাবে '''অনলাইন শ্বপিং ভাউচাৰ''' (ভাৰতীয় ভাষাৰ সম্প্ৰদায় আৰু ইউক্ৰেইনৰ সম্প্ৰদায়ৰ বাবে পৃথক ৰেংকিং): ** '''১ম স্থান''' — ১০০$ / ₹১০,০০০ ** '''২য় স্থান''' — ৫০$ / ₹৫,০০০ ** '''৩য় স্থান''' — ৩০$ / ₹৩,০০০ অভিযানৰ ফলাফল পৰ্যালোচনা আৰু নিশ্চিত কৰাৰ পিছত আয়োজকসকলে যোগ্য অংশগ্ৰহণকাৰীসকলৰ সৈতে যোগাযোগ কৰিব। ===সমন্বয়ক=== '''[[সদস্য:Nayan j Nath|নয়নজ্যোতি নাথ]]''' ===আয়োজক=== '''[[সদস্য:Kandarpajit Kallol|কন্দৰ্পজিৎ কল্লোল]]''' ===সহযোগিতা=== {| cellpadding="4" cellspacing="10" style="margin:auto;" |[[File:Embassy of Ukraine in the Republic of India.svg|200px|link=]] |[[File:Wikimedia Ukraine logo horiz pms.svg|200px|link=]] |} ===সমন্বয় সহযোগিতা=== {| cellpadding="4" cellspacing="10" style="margin:auto;" |[[File:Wikimedia Foundation logo - vertical.svg|150px|link=https://wikimediafoundation.org]] |[[File:Open Knowledge Initiatives logo.png|150px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/IIITH-OKI]] |} ==সহায়তা আৰু প্ৰশ্ন== অভিযান সম্পৰ্কীয় সাধাৰণ প্ৰশ্নৰ বাবে [https://meta.wikimedia.org/wiki/Event_talk:Heritage_Across_Borders ''অনুষ্ঠানৰ আলোচনা পৃষ্ঠা''] ব্যৱহাৰ কৰক। [[শ্ৰেণী:ৱিকিপিডিয়া সম্পাদনা মেলা]] [[শ্ৰেণী:ইউক্ৰেইনৰ বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ]] sl4mfmynjkoxoe8kickyfwblw6a305x 0 138721 627239 627033 2026-08-14T17:10:08Z Jyoti Chiring 34123 627239 wikitext text/x-wiki {{Infobox geographical indication | name = ৱায়ানাদ জীৰাকশালা চাউল | image = | alt = | caption = | alternative names = | description =ৱায়ানাদ জীৰকশালা চাউল হৈছে [[কেৰালা]]ত খেতি কৰা সুগন্ধি চাউল। | type =[[সুগন্ধি চাউল]] | area = ৱায়ানাড জিলা | country = [[ভাৰত]] | registered = ৪ অক্টোবৰ ২০১০ | material = | official website ={{URL|https://search.ipindia.gov.in/GirPublic/Application/Details/186|ipindia.gov.in}}}} '''ৱায়ানাদ জীৰাকশালা চাউল''' {{Lang-en|: Wayanad Jeerakasala rice}},হৈছে সোণালী হালধীয়া ৰঙৰ পৰম্পৰাগত, অবাছমতী, মধ্যমীয়া দানাযুক্ত সুগন্ধি চাউল, প্ৰধানকৈ ভাৰতৰ কেৰেলা ৰাজ্যত উৎপাদিত।<ref>{{cite book |last1=Laladhas |first1=K. P. |last2=Nilayangode |first2=Preetha |last3=Oommen |first3=Oommen V. |title=Biodiversity for Sustainable Development |date=15 November 2016 |publisher=Springer |isbn=978-3-319-42162-9 |page=232 |url=https://books.google.com/books?id=8ceADQAAQBAJ&dq=Wayanad+Jeerakasala+rice&pg=PA232 |access-date=15 December 2024 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Organization |first1=World Intellectual Property |title=Food Security and Intellectual Property - How the Private and the Public Sectors Use IP to Enhance Agricultural Productivity |date=29 September 2011 |publisher=WIPO |isbn=978-92-805-2122-1 |url=https://books.google.com/books?id=4JfuDwAAQBAJ&dq=Wayanad+Jeerakasala+rice&pg=PA72 |access-date=15 December 2024 |language=en}}</ref><ref>{{cite news |last1=Manoj |first1=E. M. |title=Wayanad farmer creates Ashoka Chakra using tambo art |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/wayanad-farmer-creates-ashoka-chakra-using-tambo-art-to-promote-rice-cultivation/article66064466.ece |access-date=15 December 2024 |work=The Hindu |date=28 October 2022 |language=en-IN}}</ref> ৱায়ানাড জিলাত ই এক সাধাৰণ আৰু বহুলভাৱে খেতি কৰা শস্য।<ref>{{cite book |last1=Verma |first1=Deepak Kumar |last2=Srivastav |first2=Prem Prakash |last3=Nadaf |first3=Altafhusain B. |title=Rice Science: Biotechnological and Molecular Advancements |date=7 December 2018 |publisher=CRC Press |isbn=978-1-351-13656-3 |url=https://books.google.com/books?id=yAF-DwAAQBAJ&dq=Wayanad+Jeerakasala+rice&pg=PT39 |access-date=15 December 2024 |language=en}}</ref><ref>{{cite news |last1=Manoj |first1=E. M. |title=On a 13-acre Wayanad park, rice is the star |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/on-a-13-acre-wayanad-park-rice-is-the-star/article30030514.ece |access-date=15 December 2024 |work=The Hindu |date=20 November 2019 |language=en-IN}}</ref><ref>{{cite book |last1=Lalitha |first1=N. |last2=Vinayan |first2=Soumya |title=Regional Products and Rural Livelihoods: A Study on Geographical Indications from India |date=4 January 2019 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-909537-7 |url=https://books.google.com/books?id=ivqNDwAAQBAJ&dq=Wayanad+Jeerakasala+rice&pg=PT71 |access-date=15 December 2024 |language=en}}</ref> একে অঞ্চলৰ আন এটা জাত [[ৱায়ানাদ গান্ধকশালা চাউল]] চন্দন কাঠৰ দৰে সুগন্ধৰ বাবে পৰিচিত, আনহাতে ৱায়ানাদ জীৰাকশালা ধান দেখাত আৰু সোৱাদ দুয়োটা দিশতে জিৰাৰ গুটিৰ সৈতে মিল খায়।<ref>{{cite book |last1=Sharma |first1=Shatanjiw Das |last2=Rao |first2=Udayagiri Prasada |title=Genetic Improvement of Rice Varieties of India |date=2004 |publisher=Today and Tomorrow's Printers and Publishers |isbn=978-1-55528-291-2 |page=700 |url=https://books.google.com/books?id=dPhGAAAAYAAJ&q=Jeerakasala+payasam |access-date=15 December 2024 |language=en}}</ref> ইয়াৰ ভৌগোলিক সূচক টেগৰ স্বীকৃতিৰ অধীনত ইয়াক "ৱায়ানাদ জীৰকশালা চাউল" বুলি কোৱা হয়।<ref name=":4" /> ==নাম== ৱায়ানাড জীৰাকাছালা চাউল ৱায়ানাডৰ এক বহুমূলীয়া শস্য আৰু ইয়াৰ নাম এই স্থানৰ নামেৰেই ৰখা হৈছে। "জীৰকা(ম)" মানে জিৰা আৰু জীৰাকশালা হৈছে জীৰাকাম প্ৰক্ৰিয়াকৰণ কৰা ঠাই বা কোঠা। ==বিৱৰণ== Wayanad Jeerakasala Rice সম্পৰ্কে বৈশিষ্ট্য আৰু তথ্যৰ তালিকা: ==বৈশিষ্ট্যসমূহ== ৱায়ানাদ জীৰাকশালা চাউল জিৰাৰ সুগন্ধি আৰু সুগন্ধিৰ বাবে বিখ্যাত।<ref>{{cite book |last1=Sharma |first1=Shatanjiw Das |last2=Rao |first2=Udayagiri Prasada |title=Genetic Improvement of Rice Varieties of India |date=2004 |publisher=Today and Tomorrow's Printers and Publishers |isbn=978-1-55528-291-2 |url=https://books.google.com/books?id=dPhGAAAAYAAJ&q=jeerakasala+cumin |access-date=17 December 2024 |language=en}}</ref> ইয়াৰ স্বকীয়তাৰ কাৰণ জলবায়ুৰ পৰিস্থিতি, জাতৰ চৰিত্ৰ আৰু জৈৱিক খেতি পদ্ধতি। ৱায়ানাডৰ উপত্যকাৰ তলত খেতি কৰা কম উষ্ণতাৰ জলবায়ুৰ ব্যৱস্থাৰ বাবেই এই সুগন্ধিযুক্ত ধানৰ জৈৱিক খেতি কৰিবলৈ উৎসাহিত কৰে।<ref name=":4" /><ref>{{cite book |last1=Roy |first1=Chandan |title=The Role of Intellectual Property Rights in Agriculture and Allied Sciences |date=17 July 2018 |publisher=CRC Press |isbn=978-1-351-12526-0 |url=https://books.google.com/books?id=jDNlDwAAQBAJ&dq=Wayanad+Jeerakasala+rice&pg=PT170 |access-date=15 December 2024 |language=en}}</ref> ==খেতি কৰা== ৱায়ানাদ জীৰাকশালা ধানৰ খেতি খাৰিফ শস্যৰ বতৰত পৰম্পৰাগত জ্ঞান আৰু পদ্ধতি ব্যৱহাৰ কৰি কৰা হয়।<ref>{{cite web |last1=Thomas |first1=Aleena |title=Why climate change studies on rice production are important in Wayanad |url=https://www.downtoearth.org.in/agriculture/why-climate-change-studies-on-rice-production-are-important-in-wayanad-74387 |website=Down To Earth |access-date=15 December 2024 |language=en |date=25 November 2020}}</ref> কুৰিচিয়া আৰু কুৰুমাকে ধৰি ৱায়ানাদৰ জনগোষ্ঠীসমূহে জীৱিকা আৰু খাদ্য সুৰক্ষাৰ বাবে ধানৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে।<ref>{{cite journal |last1=Gopikrishna Warrier |first1=S. |title=Rice genome under threat in unique rice growing valley |url=https://www.nature.com/articles/nindia.2016.9 |journal=Nature India |access-date=17 December 2024 |language=en |doi=10.1038/nindia.2016.9 |date=23 January 2016|url-access=subscription }}</ref> ৱায়ানাড চেট্টি, কুৰিচিয়া আৰু কুৰুমা জনজাতীয় গোটসমূহে পৰম্পৰাগতভাৱে এই জাতৰ খেতি কৰে, ভৱিষ্যত প্ৰজন্মৰ বাবে ইয়াক সংৰক্ষণ কৰিবলৈ প্ৰতিশ্ৰুতিবদ্ধ।<ref>{{cite web |last1=Freese |first1=Tina |title=Kerala's 72-YO 'Guardian of Native Paddy' has Saved 54 Rice Varieties in 20 Years |url=https://thebetterindia.com/307285/cheruvayal-raman-wayanad-kerala-farmer-saves-native-paddy-rice-seeds-video/ |website=The Better India |access-date=15 December 2024 |date=26 December 2022}}</ref> ==ব্যৱহাৰ== এই চাউল ঘিউ চাউল প্ৰস্তুত কৰাত ব্যৱহাৰ কৰা হয়, যাক "নেইচোৰে" বুলিও কোৱা হয়, যিটো কেৰালাৰ মুছলমানসকলৰ এক সুস্বাদু খাদ্য আৰু ই মাপিলাহৰ এটা প্ৰধান খাদ্য।<ref name=":4">{{cite book |last1=Bhattacharya |first1=Niharika Sahoo |title=Geographical Indication Protection in India: The Evolving Paradigm |date=13 September 2022 |publisher=Springer Nature |isbn=978-981-19-4296-9 |url=https://books.google.com/books?id=BdiIEAAAQBAJ&dq=Wayanad+Jeerakasala+rice&pg=PA201 |access-date=15 December 2024 |language=en}}</ref> ৱায়ানাদ জীৰকশালা চাউল উপপুমা, পায়াছাম, পুট্টু, আৰু চাউলৰ টুকুৰা (আভাল) প্ৰস্তুত কৰিবলৈও ব্যৱহাৰ কৰা হয়। <ref>{{cite news |last1=Service |first1=Express News |title=Organic farm expo in Ernakulam evokes good response |url=https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2022/Apr/10/organic-farm-expo-in-ernakulam-evokes-good-response-2440481.html |access-date=15 December 2024 |work=The New Indian Express |date=10 April 2022 |language=en}}</ref> ==ভৌগোলিক ইংগিত== ইয়াক ভাৰতৰ কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ অধীনস্থ ভৌগোলিক সূচক পঞ্জীয়নৰ পৰা ২০১০ চনৰ ৪ অক্টোবৰত ভৌগোলিক সূচক (GI) মৰ্যাদা টেগ প্ৰদান কৰা হৈছিল আৰু ই ২০২৯ চনৰ ২২ ছেপ্টেম্বৰলৈকে বৈধ।<ref>{{cite news |last1=Kallungal |first1=Dhinesh |title=Indigenous Kaipad Rice Gets Geographical Indications Tag |url=https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2014/Jun/09/indigenous-kaipad-rice-gets-geographical-indications-tag-622813.html |access-date=15 December 2024 |work=The New Indian Express |date=9 June 2014 |language=en}}</ref> থ্ৰিছুৰ আৰু ৱায়ানাদৰ পৰা কেৰেলা কৃষি বিশ্ববিদ্যালয়ে ৱায়ানাদৰ পৰা জিলা সুগন্ধা নেল্লুলপদাকা কাৰ্শকা সমিতিয়ে ৱায়ানাড জীৰকশালা ধানৰ জি আই পঞ্জীয়নৰ প্ৰস্তাৱ আগবঢ়ায়।<ref>{{cite book |last1=Mohanty |first1=Samarendu |last2=Chengappa |first2=P. G. |last3=Hedge |first3=Mruthunjaya |last4=Ladha |first4=J. K. |last5=Baruah |first5=Sampriti |last6=Kannan |first6=Elumalai |last7=Manjunatha |first7=A. V. |title=The Future Rice Strategy for India |date=7 June 2017 |publisher=Academic Press |isbn=978-0-12-809297-2 |url=https://books.google.com/books?id=Iv2pDQAAQBAJ&dq=Wayanad+Jeerakasala+rice&pg=PA295 |access-date=15 December 2024 |language=en}}</ref><ref>{{cite news |title=Kerala Agri University tops among institutions securing GI tags for proposed products |url=https://english.mathrubhumi.com/features/agriculture/kerala-agri-university-tops-among-institutions-securing-gi-tags-for-proposed-products-1.8155923 |access-date=15 December 2024 |work=English.Mathrubhumi |date=22 December 2022 |language=en}}</ref> ২০০৯ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহত আবেদন দাখিল কৰাৰ পিছত ২০১০ চনত চেন্নাইৰ ভৌগোলিক সূচক পঞ্জীয়নে ধানক জি আই টেগ প্ৰদান কৰে, যাৰ ফলত এই অঞ্চলত উৎপাদিত ধানৰ বাবেহে "ৱায়ানাদ জীৰাকশালা ধান" নামটো ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref>{{cite book |last1=Blakeney |first1=Michael |last2=Siddique |first2=Kadambot H. M. |title=Local Knowledge, Intellectual Property and Agricultural Innovation |date=22 June 2020 |publisher=Springer Nature |isbn=978-981-15-4611-2 |url=https://books.google.com/books?id=T9fsDwAAQBAJ&dq=Wayanad+Jeerakasala+rice&pg=PA206 |access-date=15 December 2024 |language=en}}</ref> এইদৰে ই কেৰালাৰ পৰা পোক্কালি চাউলৰ পিছত তৃতীয় ধানৰ জাত আৰু জি আই টেগ লাভ কৰা কেৰালাৰ পৰা অহা ২০ নং প্ৰকাৰৰ সামগ্ৰী হিচাপে পৰিগণিত হয়। জি আই টেগে চাউলক অবৈধ বিক্ৰী আৰু বিপণনৰ পৰা ৰক্ষা কৰে, আৰু ইয়াক আইনী সুৰক্ষা আৰু এক অনন্য পৰিচয় দিয়ে। ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} pq6464pygw02ulptv9a7eu24ru253wj 0 138722 627275 627059 2026-08-14T19:49:15Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 627275 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = ইৰাকাল | image = | caption = | director = [[কে জি জৰ্জ]] | producer = সুকুমাৰণ | writer = কে জি জৰ্জ | narrator = | starring = | music = এম বি শ্ৰীনিবাসন | cinematography = বেণু | editing = এম এন অপ্পু | studio = এম এচ ফিল্মছ | distributor = গান্ধীমথি ৰিলিজ | released = {{Film date|1985|9|17|df=y}} | runtime = | country = ভাৰত | language = মালায়লম }} '''ইৰাকাল''' ({{lang-en|Irakal}}) হৈছে ১৯৮৫ চনৰ এখন ভাৰতীয় [[মালয়ালম ভাষা|মালায়ালম]] ভাষাৰ মনস্তাত্ত্বিক থ্ৰিলাৰ চলচ্চিত্ৰ। [[কে জি জৰ্জ|কে. জি. জৰ্জে]] ছবিখনৰ চিত্ৰনাট্য লিখাৰ লগতে পৰিচালনাও কৰিছিল৷ ছবিখনৰ প্ৰযোজক আছিল সুকুমাৰন। ছবিখনত কে. বি. গণেশ কুমাৰ, থিলাকন, সুকুমাৰন, অশোকন আৰু ৰাধাই অভিনয় কৰিছে ।<ref>{{cite web|url=http://www.malayalachalachithram.com/movie.php?i=1769|title=Irakal|accessdate=2014-10-07|publisher=www.malayalachalachithram.com}}</ref><ref>{{cite web|url=http://malayalasangeetham.info/m.php?4240|title=Irakal|accessdate=2014-10-07|publisher=malayalasangeetham.info|archive-date=21 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141021191113/http://malayalasangeetham.info/m.php?4240|url-status=dead|archivedate=2014-10-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141021191113/http://malayalasangeetham.info/m.php?4240|deadurl=yes}}</ref> "দ্বিতীয় শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ" আৰু "শ্ৰেষ্ঠ কাহিনী" শাখাত ছবিখনে দুটা কেৰালা ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটা লাভ কৰিছিল৷ ইৰাকালক মালয়ালম চলচ্চিত্ৰৰ প্ৰথমখন ডাৰ্ক মুভি হিচাপে গণ্য কৰা হয় আৰু ই মালয়ালম চলচ্চিত্ৰৰ এখন ধ্ৰুপদী ছবি হিচাপে পৰিগণিত।<ref>{{Cite web|date=2017-09-12|title=From 'Sadayam' to 'Kaiyoppu': 10 Malayalam films that flopped but have a cult status|url=https://www.thenewsminute.com/article/sadayam-kaiyoppu-10-malayalam-films-flopped-have-cult-status-68294|access-date=2021-06-13|website=The News Minute|language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=https://scroll.in/reel/1056495/start-the-week-with-a-film-kg-georges-irakal-is-a-singular-study-of-a-psycho|title=Start the week with a film: KG George's 'Irakal' is a singular study of a psycho|date=25 September 2023 |publisher=Scroll}}</ref> ==কাহিনী== এজন নিৰ্মম ছিৰিয়ান খ্ৰীষ্টান ৰবৰ ব্যৱসায়ী, মেথিউছ ওৰফে মথুকুট্টিয়ে ব্যৱসায়িক বিচক্ষণতা আৰু আৰক্ষী তথা শ্ৰমিক সংঘৰ নেতাসকলক উৎকোচ দি নিজৰ এক বিশাল ব্যৱসায়িক সাম্ৰাজ্য গঢ়ি তোলে। তেওঁৰ ব্যৱসায়ৰ ভিতৰত গাঞ্জা আৰু অবৈধভাৱে প্ৰস্তুত কৰা মদো অন্তৰ্ভুক্ত। তেওঁৰ ডাঙৰ পুত্ৰ কোশী ব্যৱসায় আৰু অবৈধ কাৰ্যকলাপৰ দ্বিতীয়জন মুখ্য ব্যক্তি আৰু পিতৃৰ দৰেই নিৰ্মম তথা হিংস্ৰ। দ্বিতীয় পুত্ৰ ছানী মদপী, কিন্তু তুলনামূলকভাৱে সাধাৰণ স্বভাৱৰ মানুহ৷ তেওঁ পিতৃৰ নিয়ন্ত্ৰণৰ পৰা ওলাই আহিবলৈ চেষ্টা কৰে। মাজে মাজে তেওঁ বিদ্ৰোহ কৰে যদিও নিজৰ পথ নিজে বাছি লোৱাৰ বাবে তেওঁ যথেষ্ট অদক্ষ আৰু এলেহুৱা। মথুকুট্টিৰ একমাত্ৰ কন্যা এনীৰ যৌনাসক্তি আছে আৰু স্বামী এণ্ড্ৰুজ বা কন্যাৰ প্ৰতি তেওঁৰ কোনো বিশেষ অনুভূতি নাই। তেওঁৰ স্বামীও এনীৰ উচ্ছৃংখল জীৱনশৈলীত অতিষ্ঠ হৈ পৰিছে। প্ৰতি মাহে এনী স্বামীৰ সৈতে কিবা কাজিয়া হোৱা বুলি অজুহাত দেখুৱাই মাকৰ পৰিয়ালৰ ঘৰলৈ আহে, যাতে মথুকুট্টিৰ বিশ্বস্ত লোক আৰু ৰবৰ ব্যৱসায়ৰ কৰ্মচাৰী উণ্ণুণিৰ সৈতে গোপনে যৌন সম্পৰ্ক স্থাপন কৰিব পাৰে। মথুকুট্টি আৰু কোশীয়ে এনীৰ এই জীৱনশৈলীৰ বিষয়ে একো নাজানে। তেওঁলোকে বৰং এণ্ড্ৰুজক স্বভাৱতে অত্যধিক সন্দেহপৰায়ণ বুলি ভাবে। বিবাহিত জীৱনত সমস্যাৰ বাবে এণ্ড্ৰুজেই দোষী বুলি ভাবি তেওঁলোকে এনীৰ স্বামীক কোনো সংকোচ নকৰাকৈ ভৰ্ৎসনা কৰে। এণ্ড্ৰুজে পুনৰ মিলনৰ বাবে অনুষ্ঠিত বৈঠকলৈ আহিবলৈ অস্বীকাৰ কৰাত কোশীয়ে তেওঁক মাৰধৰো কৰে। মথুকুট্টিৰ কনিষ্ঠ পুত্ৰ বেবী এজন অভিযান্ত্ৰিক ছাত্ৰ। কলেজত থাকোঁতেই তেওঁ হত্যাকাণ্ড আৰু ৰক্তপাতৰ কল্পনা কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। [[ৰেগিং|ৰেগিঙ]]ৰ সময়ত তেওঁৰ অসামাজিক আচৰণৰ প্ৰাৰম্ভিক লক্ষণ প্ৰকাশ পায়। এদিন তেওঁ বৈদ্যুতিক তাঁৰেৰে এজন কনিষ্ঠ ছাত্ৰৰ ডিঙি চেপি ধৰে। ছাত্ৰজনক গুৰুতৰ অৱস্থাত চিকিৎসালয়ত ভৰ্তি কৰোৱা হয় আৰু বেবীক কলেজৰ পৰা নিলম্বন কৰা হয়। বাতৰি কাকতত ঘটনাটো প্ৰকাশ পোৱাৰ পিছত তেওঁৰ পৰিয়ালে ঘটনাটো জানিব পাৰে যদিও ইয়াক কেৱল নিয়ন্ত্ৰণৰ বাহিৰলৈ যোৱা এটা ৰেগিঙৰ ঘটনা বুলি উলাই কৰে। বেবীয়ে সেই ঘটনাৰ স্মৃতি হিচাপে বৈদ্যুতিক তাঁৰডাল সদায় নিজৰ বেগত ৰাখে। তেওঁ গাঞ্জাৰ আসক্ত আৰু তেওঁৰ মানসিক সমস্যাৰ কোনো স্পষ্ট বাহ্যিক লক্ষণ দেখা নাযায়। তেওঁৰ খুৰাকে (এজন বিচপ) ভতিজাৰ মাজত কিবা এটা অস্বাভাৱিকতা অনুভৱ কৰে যদিও তেওঁৰ সৈতে যোগাযোগ স্থাপন কৰিব নোৱাৰে। বেবীয়ে উণ্ণুণিৰ সৈতে এনীৰ সম্পৰ্কৰ কথা লক্ষ্য কৰে আৰু তেওঁক হত্যা কৰাৰ সিদ্ধান্ত লয়। এনীৰ সৈতে উণ্ণুণিয়ে সাক্ষাৎ কৰা সঁজুলি ৰখা ঘৰত বেবীয়ে তেওঁক ডিঙি চেপি হত্যা কৰে। পিছত হত্যাটোক আত্মহত্যা যেন দেখুৱাবলৈ মৃতদেহটো ওলোমাই দিয়ে। পৰিয়ালে মৃতদেহটো উদ্ধাৰ কৰাৰ পিছত আৰক্ষীৰ তদন্তক বিভ্ৰান্ত কৰিবলৈ মৃতদেহটো আঁতৰাই পেলায়। বেবীয়ে সঘনাই হিংস্ৰ সপোন দেখে, পিতৃৰ ৰাইফেলখন লৈ সদায় খেলি থাকে আৰু বৈদ্যুতিক তাঁৰ আৰু বন্দুক ব্যৱহাৰ কৰি এনীক হত্যা কৰাৰ কল্পনা বাৰে বাৰে কৰে। দৰিদ্ৰ পৰিয়ালৰ গাঁৱৰ ছোৱালী নিৰ্মলাৰ প্ৰতি তেওঁৰ আকৰ্ষণ জন্মে। নিৰ্মলাইও বেবীক ভাল পায় যদিও দুয়োৰে মাজত থকা জাতি আৰু শ্ৰেণীগত ব্যৱধানৰ বিষয়ে তাই সম্পূৰ্ণ সচেতন। পাছত নিৰ্মলাৰ স্থানীয় দোকানী বালনৰ সৈতে বাগদান হয় আৰু তাই বেবীৰ সৈতে সম্পৰ্ক ছেদ কৰে। বেবীয়ে নিজৰ প্ৰিয় অস্ত্ৰ বৈদ্যুতিক তাঁৰেৰে বালনৰ ডিঙি চেপি হত্যা কৰে। দোকানৰ পৰা টকা লৈ ঘটনাটো লুটপাতৰ সময়ত হোৱা হত্যাকাণ্ড যেন দেখুৱাই দিয়াত হত্যাটো অমীমাংসিত হৈ থাকে। নিৰ্মলাৰ সন্দেহ হয় যে বালনৰ হত্যাৰ আঁৰত বেবী জড়িত। নদীৰ পাৰত তেওঁলোকৰ সাক্ষাৎ হোৱাত তাই বেবীক মুখামুখি প্ৰশ্ন কৰে। বেবীয়ে তাইকো হত্যা কৰিবলৈ চেষ্টা কৰে যদিও নিৰ্মলা কোনোপধ্যে তাৰ পৰা পলাই যাবলৈ সক্ষম হয় আৰু বেবীৰ প্ৰকৃত উদ্দেশ্য সম্পূৰ্ণৰূপে বুজি নাপায়। পিছত নিৰ্মলাৰ মাকে তাইৰ বিয়া ৰাঘৱনৰ সৈতে ঠিক কৰে। ৰাঘৱন এজন ৰবৰ গছত কাম কৰা শ্ৰমিক আৰু বেবীৰ বন্ধু। বেবীয়ে ৰাঘৱনকো ডিঙি চেপি হত্যা কৰিবলৈ চেষ্টা কৰে যদিও ব্যৰ্থ হয়। ৰাঘৱনে বেবীৰ মুখখন দেখা পায়, কাৰণ তেওঁ পিন্ধি থকা মুখা খহি পৰে। তেওঁ আৰক্ষীক ঘটনাটোৰ বিষয়ে জনায়। আৰক্ষীয়ে বেবীক বিচাৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে আৰু বেবীয়ে আত্মগোপন কৰে। পৰিয়ালেও তেওঁক বিচাৰি থকাৰ সময়তে বেবী হঠাতে ৰিভলভাৰ লৈ ঘূৰি আহে। কোশীয়ে তেওঁক বাধা দিবলৈ আগবাঢ়ি অহাত বেবীয়ে তেওঁলৈ গুলী চলায়। পিতৃ মথুকুট্টিয়েও বেবীক ৰখাবলৈ চিঞৰাত তেওঁলৈও বেবীয়ে গুলী চলায়। মথুকুট্টিয়ে গুলীৰ পৰা বাচি যায় যদিও কোশী গুলীবিদ্ধ হয়, অৱশ্যে আঘাতটো মাৰাত্মক নাছিল। ইয়াৰ পিছত হোৱা হতাহতিৰ মাজতে মথুকুট্টিয়ে নিজৰ ৰাইফলেৰে বেবীক গুলীয়াই হত্যা কৰে। ==বিশ্লেষণ== ছবিখনে হিংস্ৰতাৰ মনস্তত্ত্বৰ এক গভীৰ অনুসন্ধান আগবঢ়াইছে। ছবিখনৰ অন্তৰ্নিহিত বক্তব্যত সেই সময়ৰ দেশৰ ৰাজনৈতিক পৰিস্থিতিৰো প্ৰতিফলন দেখা যায়, বিশেষকৈ [[ভাৰতৰ জৰুৰীকালীন অৱস্থা, ১৯৭৫|জৰুৰীকালীন অৱস্থা]]ক ছবিখনত আলোকপাত কৰা হয়৷ যদিও পৰিচালক জৰ্জে এই কথা পোনপটীয়াকৈ কোৱা নাই, তথাপি ছবিখনত [[ইন্দিৰা গান্ধী]] আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ [[সঞ্জয় গান্ধী]]ক ক্ৰমে থিলাকন আৰু গণেশৰ চৰিত্ৰৰ জৰিয়তে প্ৰতীকীভাৱে উপস্থাপন কৰা হৈছে। <ref>{{cite web|url=http://thefridaymania.com/honour-for-an-influential-filmmaker/|title=Honour for an influential filmmaker|date=17 September 2016|accessdate=13 April 2021|work=Friday Mania|first=Sreejith|last=Kamalanayanan}}</ref> চলচ্চিত্ৰ সমালোচক কে. বি. বেণুৱে ছবিখনৰ কাহিনী আৰু কুডাথাই চাইয়ানাইড হত্যাকাণ্ডৰ মাজত সাদৃশ্য লক্ষ্য কৰিছিল। বহু সমালোচকৰ মতে, ইৰাকাল জৰ্জৰ অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ সৃষ্টি। <ref>{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2019/oct/07/case-evokes-thread-of-psychological-thriller-irakal-2044123.html|title=Case evokes thread of psychological thriller 'Irakal'|date=7 October 2019 }}</ref> আনহাতে, কিছুমান সমালোচকে মত প্ৰকাশ কৰিছে যে ২০২১ চনৰ চলচ্চিত্ৰ জোজি-এ বিষয়বস্তুৰ ক্ষেত্ৰত ইৰাকালৰ পৰা অনুপ্ৰেৰণা লাভ কৰিব পাৰে।<ref>{{cite web|url=https://www.thenewsminute.com/article/joji-and-irakal-alike-theme-different-tone-146901|work=thenewsminute|title='Joji' and 'Irakal': Alike in theme, different in tone|last=Menon|first=Neelima|date=10 April 2021|access-date=13 April 2021}}</ref> ==বঁটা== ছবিখনে চাৰিটা কেৰালা ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটা লাভ কৰিছিল—দ্বিতীয় শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ, শ্ৰীবিদ্যাৰ বাবে দ্বিতীয় শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰী, থিলাকনৰ বাবে দ্বিতীয় শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা আৰু কে. জি. জৰ্জৰ বাবে শ্ৰেষ্ঠ কাহিনী বঁটা ছবিখনে লাভ কৰিছিল। <ref>{{cite web |url=http://www.prd.kerala.gov.in/stateawards2.htm |title=+++++++++++++ official website of INFORMATION AND PUBLIC RELATION DEPARTMENT OF KERALA +++++++++++++ |accessdate=2011-02-19 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20091119014326/http://www.prd.kerala.gov.in/stateawards2.htm |archivedate=19 November 2009 |df=dmy-all }}</ref> ২০১৬ চনত ছবিখনৰ চিত্ৰনাট্য ৰচনাৰ বাবে জৰ্জক মুট্টাথু বাৰ্কি বঁটা প্ৰদান কৰা হয়। এই সন্মানীয় বঁটাৰ ইতিহাসত প্ৰথমবাৰৰ বাবে এখন চলচ্চিত্ৰৰ চিত্ৰনাট্যক বঁটাৰ বাবে নিৰ্বাচিত কৰা হৈছিল।<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Kochi/muttathu-varkey-award/article8662362.ece|title=MUTTATHU VARKEY AWARD|date=29 May 2016|newspaper=The Hindu|accessdate=30 September 2017}}</ref> == তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:মালয়ালম চলচ্চিত্ৰ]] gmckt3x667zw6pxburyfogwiwy8hkfr 0 138723 627284 627088 2026-08-14T20:17:26Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 627284 wikitext text/x-wiki {{Short description|Indian Catholic religious sister (1831–1913)}} {{Infobox person | honorific_prefix = ধন্য | name = এলিছৱা ভাকাইল | image = Mother Eliswa.png | caption = | birth_date = ১৫ অক্টোবৰ ১৮৩১ চন | birth_place = ওচানথুৰুথ, এৰ্নাকুলাম, কেৰালা, ভাৰত | death_date = ১৮ জুলাই ১৯১৩ (বয়স ৮১) | death_place = বাৰপুঝা, ভাৰতৰ কেৰেলাৰ এৰ্নাকুলাম | venerated_in = | titles = | major_shrine = | attributes = }} '''এলিছা ভাকাইল ({{lang-en|Eliswa Vakayil}}) ''' (ধৰ্মীয় নাম ধন্য কুমাৰী মেৰী এলিছা; ১৫ অক্টোবৰ ১৮৩১ – ১৮ জুলাই ১৯১৩) [[কেৰালা]]ৰ এগৰাকী ধৰ্মীয় সন্ন্যাসিনী আছিল। তেওঁ [[ভাৰত]]ৰ মহিলাসকলৰ বাবে প্ৰথমটো স্বদেশী কাৰ্মেলাইট ধৰ্মীয় সম্প্ৰদায় ''ডিছকেলচড কাৰ্মেলাইটছৰ তৃতীয় সংঘ'' (TOCD)প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত এই সংঘটো ''টেৰেছিয়ান কাৰ্মেলাইট ছিষ্টাৰ্ছ'' আৰু ''কংগ্ৰেগেচন অৱ দ্য মাদাৰ অৱ কাৰ্মেল ''(CMC) হিচাপে বিকশিত হয়।<ref name="vatican-causesanti"/><ref name="kcbc"/><ref name="agenzia-fides"/><ref name="thehindu"/> পোপ ফ্ৰান্সিছে ২০২৩ চনত এলিছা ভাকাইলক ‘ভেনাৰেবল’ (Venerable) হিচাপে ঘোষণা কৰে। ২০২৫ চনৰ ৮ নৱেম্বৰত কেৰালাৰ ভল্লাৰপদমস্থিত নেচনেল শ্ৰাইন বেচিলিকা অৱ আৱাৰ লেডী অৱ ৰেনছমত তেওঁৰ ধন্য ঘোষণা (Beatification) অনুষ্ঠিত হয়। <ref name="catholic-connect"/><ref name="the-hindu"/>.<ref name="vatican-causesanti"/><ref name="kcbc"/><ref name="agenzia-fides"/><ref name="thehindu"/> তেওঁ কেৰালাৰ ধৰ্মীয় ইতিহাসত বিশেষ গুৰুত্বপূৰ্ণ ব্যক্তি হিচাপে পৰিগণিত।<ref name="catholic-connect"/><ref name="the-hindu"/> ==প্ৰাৰম্ভিক জীৱন আৰু ধৰ্মীয় আহ্বান== এলিছা ভাকাইলৰ জন্ম ১৮৩১ চনৰ ১৫ অক্টোবৰত কেৰালাৰ এৰ্ণাকুলাম জিলাৰ ক্ৰুজ মিলাগ্ৰেছ পেৰিছৰ অন্তৰ্গত ওচানথুৰুথ গাঁৱত হৈছিল। তেওঁ থোম্মান আৰু থান্দা দম্পতীৰ আঠটা সন্তানৰ ভিতৰত জ্যেষ্ঠ সন্তান আছিল। তেওঁলোক ভ্যপ্পিচেৰী পৰিয়ালৰ সদস্য আছিল।<ref name="san-miguel-new"/><ref name="agenzia-fides"/>ভ্যপ্পিচেৰী পৰিয়ালটো সেই সময়ৰ এটা ধনী আৰু সন্মানীয় ‘কেপিথান’ পৰিয়াল আছিল। পৰিয়ালটোৱে এলিছাৰ শিক্ষাৰ ব্যৱস্থা কৰিছিল। সেই সময়ত এই অঞ্চলৰ কেথলিক ছোৱালীৰ বাবে শিক্ষা লাভৰ সুযোগ সাধাৰণ নাছিল। সেয়েহে এলিছাই লাভ কৰা শিক্ষা তেওঁৰ জীৱনৰ পৰৱৰ্তী সময়ত ধৰ্মীয় আৰু সামাজিক সেৱাৰ ক্ষেত্ৰত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল।<ref name="thehindu"/> ১৮৪৭ চনত ১৬ বছৰ বয়সত ভাকাইলৰ পৰিয়ালৰ সিদ্ধান্ত অনুসৰি ভাৰিথু ভাকাইলৰ সৈতে তেওঁৰ বিবাহ হয়। তেওঁলোকৰ এগৰাকী কন্যা সন্তান জন্মগ্ৰহণ কৰে। কন্যাগৰাকীৰ নাম আছিল আন্না আৰু তেওঁৰ জন্ম হৈছিল ১৮৫০ চনৰ ২১ এপ্ৰিলত। বিবাহৰ প্ৰায় ডেৰ বছৰৰ পাছতে তেওঁৰ স্বামীৰ মৃত্যু হয়। ফলত ২০ বছৰ বয়সতে ১৮ মাহীয়া কন্যা সন্তানসহ তেওঁ বিধৱা হয়।<ref name="agenzia-fides"/>পুনৰ বিবাহ কৰিবলৈ তেওঁক উৎসাহিত কৰা হৈছিল যদিও ভাকাইলে নীৰৱ প্ৰাৰ্থনা আৰু সেৱামূলক জীৱন বাছি লয়। তেওঁ পৰিয়ালৰ ঘৰৰ ওচৰত নিৰ্মাণ কৰা এটা সাধাৰণ পঁজাত এঘাৰ বছৰৰো অধিক সময় প্ৰাৰ্থনা আৰু দৰিদ্ৰ-দুখীয়াৰ সেৱাত অতিবাহিত কৰে। ১৮৬২ চনত তেওঁ ঈশ্বৰৰ প্ৰতি নিজৰ জীৱন উৎসৰ্গা কৰাৰ ইচ্ছাৰ কথা ইটালীৰ ডিস্কেলচড কাৰ্মেলাইট মিছনেৰী লিঅ'পল্ড বেকাৰোক জনায়। বেকাৰো তেওঁৰ আধ্যাত্মিক পথ-প্ৰদৰ্শক হয় আৰু তেওঁক ধৰ্মীয় সংঘ প্ৰতিষ্ঠা কৰাত সহায় কৰে।<ref name="kcbc"/> ==টেৰেছিয়ান কাৰ্মেলাইট ভগ্নীসংঘৰ প্ৰতিষ্ঠা== ভাকাইলৰ কন্যা আন্না আৰু কনিষ্ঠ ভগ্নী থ্ৰেছিয়াই তেওঁৰ সৈতে যোগদান কৰাৰ পাছত তেওঁলোকে ধৰ্মীয় জীৱন আৰম্ভ কৰে। তেওঁলোকৰ প্ৰথমটো আশ্ৰম আছিল কুনাম্মাভুত ভাকাইলৰ নিজা মাটিত বাঁহৰ চাটাইৰে নিৰ্মাণ কৰা এটা সাধাৰণ পঁজা। তাত তেওঁলোকে মাউণ্ট কাৰ্মেলৰ আমাৰ আইৰ তৃতীয় সংঘৰ নিয়ম অনুসৰণ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে।<ref name="kcbc"/> ১৮৬৬ চনৰ ১২ ফেব্ৰুৱাৰীত তেতিয়াৰ ভেৰাপলি ধৰ্মপ্ৰদেশৰ ধৰ্মীয় প্ৰতিনিধি আৰ্চবিশ্বপ বাৰ্নাৰ্ডিন বাচিনেল্লিয়ে ডকুমেণ্টাম এৰেকচিঅনিছ নামৰ প্ৰতিষ্ঠা-পত্ৰ জাৰি কৰি এই ধৰ্মীয় সংঘটোক আনুষ্ঠানিক স্বীকৃতি প্ৰদান কৰে।<ref name="kcbc"/><ref name="san-miguel-new"/><ref>https://press.vatican.va/content/salastampa/en/bollettino/pubblico/2025/04/14/250414b.html</ref> সংঘটোৰ সদস্যৰ সংখ্যা বৃদ্ধি পোৱাৰ লগে লগে ১৮৬৭ চনৰ মাৰ্চ মাহত এটা অধিক স্থায়ী আশ্ৰম-ভৱন নিৰ্মাণ কৰা হয় আৰু ইয়াক আশীৰ্বাদ কৰা হয়। ১৮৬৮ চনৰ জুলাই মাহত প্ৰথমবাৰ ভগ্নীসকলে ধৰ্মীয় শপত গ্ৰহণ কৰে।<ref name="kcbc"/> ভাকাইলৰ উদাৰ আৰু সকলোকে সামৰি লোৱা দৃষ্টিভংগীৰ ফলত পিছলৈ ছিৰো-মালাবাৰ ধৰ্মীয় ৰীতি অনুসৰণ কৰা ভগ্নীসকলকো এই সংঘত যোগদান কৰিবলৈ সুযোগ দিয়া হয়। এইদৰে এলিছৱা ভাকাইলে কেৰালাত মহিলাসকলৰ ধৰ্মীয় জীৱনৰ বাবে এক গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰতিষ্ঠানৰ ভেটি স্থাপন কৰে।<ref name="kcbc"/> ==উত্তৰাধিকাৰ== ১৮৮৭ চনত মালাবাৰত ধৰ্মীয় আচাৰ-পদ্ধতিৰ বিভাজন হোৱাৰ পিছত, ১৮৯০ চনৰ ১৭ ছেপ্টেম্বৰত পৱিত্ৰ আসনৰ এক নিৰ্দেশ জাৰি হয়। সেই নিৰ্দেশ অনুসৰি ভাকাইলসহ লেটিন আচাৰ-পদ্ধতিৰ ভগ্নীসকলে কনভেণ্ট আৰু ইয়াৰ সম্পত্তি ছিৰিয়ান ভগ্নীসকলৰ হাতত এৰি যাবলগীয়া হয়। এই ছিৰিয়ান ভগ্নীসকলেই পিছলৈ ''কংগ্ৰেগেচন অৱ দ্য মাদাৰ অৱ কাৰ্মেল ''(CMC) গঠন কৰে। ১৮৯০ চনৰ ১১ নৱেম্বৰত লেটিন শাখাই ভাৰাপুঝা (ভেৰাপলি)ৰ ছেইণ্ট জোচেফছ কনভেণ্টত পুনৰ প্ৰতিষ্ঠা লাভ কৰে। পিছলৈ এই শাখাই কংগ্ৰেগেচন অৱ টেৰেছিয়ান কাৰ্মেলাইটছ (CTC) হিচাপে পৰিচিত হয়। ১৮৯২ চনত তাত আনুষ্ঠানিক নবিশ-প্ৰশিক্ষণ কেন্দ্ৰ স্থাপন হোৱাৰ পিছত ভাকাইল ইয়াৰ প্ৰথম নবিছ প্ৰশিক্ষিকা হিচাপে দায়িত্ব পালন কৰে। <ref name="kcbc"/> এইদৰে মূল ধৰ্মীয় সংঘটো দুটা স্বাধীন সংঘত বিভক্ত হৈ বিকশিত হয়। সেয়া হ'ল লেটিন আচাৰ-পদ্ধতিৰ কংগ্ৰেগেচন অৱ টেৰেছিয়ান কাৰ্মেলাইটছ (CTC)।<ref name="kcbc"/> ছিৰো-মালাবাৰ আচাৰ-পদ্ধতিৰ ''কংগ্ৰেগেচন অৱ দ্য মাদাৰ অৱ কাৰ্মেল (CMC)'' ভাকাইলৰ প্ৰতিষ্ঠামূলক কৰ্মৰ স্থায়ী প্ৰভাৱ এই দুয়োটা স্বাধীন সংঘৰ মাজত আজিও বিদ্যমান। দুয়োটা সংঘই তেওঁৰ আধ্যাত্মিক আৰু সামাজিক আদৰ্শক আগবঢ়াই লৈ গৈছে। তেওঁৰ ব্যক্তিগত মূলমন্ত্ৰ আছিল “কেৱল ঈশ্বৰেই যথেষ্ট”, যি ছেইণ্ট টেৰেছা অৱ আভিলাৰ আদৰ্শৰ সৈতে একে সুৰত মিলা দেখা যায়।<ref name="san-miguel-new"/><ref name="kcbc"/> ==এলিছা ভাকাইলৰ ধন্য ঘোষণা আৰু ধন্যীকৰণৰ প্ৰক্ৰিয়া== [[File:Tomb of Servant of God Mother Eliswa Vakayil of BVM CTC.jpg|thumb|পূজনীয় এলিছৱা ভাকাইলৰ সমাধি]] [[File:Servant-of-god-Mother-Eliswa.jpg|thumb|সমাধিৰ চেপেলৰ প্ৰৱেশদ্বাৰ]] এলিছা ভাকাইলৰ মৃত্যু ১৯১৩ চনৰ ১৮ জুলাইত ৮১ বছৰ বয়সত হয়। প্ৰথমতে তেওঁৰ নশ্বৰ দেহ ভাৰাপুঝা (ভেৰাপলি)ৰ ''মাউণ্ট কাৰ্মেল আৰু চেণ্ট জোচেফৰ আৱাৰ লেডীৰ বেচিলিকা ''ৰ সন্মুখত সমাধিস্থ কৰা হৈছিল। পিছত তেওঁৰ নশ্বৰ দেহ ভাৰাপুঝাৰ ছেইণ্ট জোচেফ কনভেণ্টৰ ‘স্মৃতি মন্দিৰম’ নামৰ সমাধি-প্ৰাৰ্থনাগৃহলৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়। পৰৱৰ্তী সময়ত এই সমাধিস্থল ভক্তসকলৰ বাবে এক তীৰ্থস্থানত পৰিণত হয়।<ref name="thehindu"/> এলিছা ভাকাইলক ধন্য ঘোষণা কৰাৰ প্ৰক্ৰিয়া ২০০৮ চনত আৰম্ভ কৰা হয় আৰু তেওঁক ‘ঈশ্বৰৰ সেৱিকা’ হিচাপে ঘোষণা কৰা হয়। ২০১৭ চনৰ ৭ এপ্ৰিলত ধৰ্মীয় প্ৰদেশীয় অনুসন্ধান সম্পূৰ্ণ হয়।<ref name="ccbi"/><ref name="radio-veritas"/> ২০২৩ চনৰ ৮ নৱেম্বৰত পোপ ফ্ৰান্সিছে এলিছা ভাকাইলক ‘শ্ৰদ্ধেয়’ হিচাপে ঘোষণা কৰে। ২০২৫ চনৰ ১৪ এপ্ৰিলত পোপ ফ্ৰান্সিছে তেওঁৰ মধ্যস্থতাৰ জৰিয়তে সংঘটিত হোৱা বুলি স্বীকৃত এটা অলৌকিক ঘটনাৰ অনুমোদন জনায়।<ref name="global-sisters-report"/> ইয়াৰ পিছত ২০২৫ চনৰ ৮ নৱেম্বৰত ভাৰালপাডমৰ ''নেচনেল শ্ৰাইন বেচিলিকা অৱ আৱাৰ লেডী অৱ ৰেনছম'' (National Shrine Basilica of Our Lady of Ransom)ত এলিছা ভাকাইলক ধন্য (Blessed) ঘোষণা কৰা হয়। পোপ লিঅ’ চতুৰ্দশৰ হৈ কাৰ্ডিনেল ছেবাষ্টিয়ান ফ্ৰান্সিছে এই ধন্যীকৰণ অনুষ্ঠান সম্পন্ন কৰে।<ref name="global-sisters-report"/> == References == <references> <ref name="san-miguel-new">{{cite book |last=Sanmiguel |first=Victor |title=Three Century Kerala Carmelite Mission 1656-1975 |publisher=Theresian Press |year=1986 |pages=72–74 |url=https://gpura.org/item/1986-three-century-kerala-carmelite-mission-victor-sanmiguel |access-date=2025-10-04}}</ref> <ref name="thehindu">{{cite news |last1=Surendranath |first1=Nidhi |date=2013-07-19 |title=A saint who pioneered girls' education remembered |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/news/cities/Kochi/a-saint-who-pioneered-girls-education-remembered/article4928799.ece |issn=0971-751X |access-date=2025-10-04}}</ref> <ref name="vatican-causesanti">{{cite web |title=Eliswa of the Blessed Virgin Mary (née: Eliswa Vakayil) |url=https://www.causesanti.va/it/santi-e-beati/eliswa-della-beata-vergine-maria-al-secolo-eliswa-vakayil.html |publisher=Dicastery for the Causes of Saints | access-date=2025-09-25}}</ref> <ref name="kcbc">{{cite web |title=The Congregation of Teresian Carmelites |url=https://kcbc.co.in/KCBC/ReligiousDetails/52 |publisher=KCBC |access-date=2025-09-18 |archivedate=2025-08-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250811225738/https://kcbc.co.in/KCBC/ReligiousDetails/52 |deadurl=yes }}</ref> <ref name="ctc-history">{{cite web |url=https://ctcsisters.com/index.php/venerable-mother-eliswa-vakayil/ |title=Venerable Mother Eliswa Vakayil (Foundress of CTC) |website=ctcsisters.com |publisher=Congregation of Teresian Carmelites |access-date=2021-06-09}}</ref> <ref name="ccbi">{{cite web |last1=Alathara |first1=Stephen |title=Mother Eliswa has been made Venerable |date=8 November 2023 |publisher=Conference of Catholic Bishops of India |url=https://ccbi.in/mother-eliswa-has-been-made-venerable/ }}{{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <ref name="agenzia-fides">{{cite news |last1=Chinnappan |first1=Roobini |date=2023-12-28 |title=The legacy of mother Eliswa, a woman who worked for the emancipation and education of women in India |work=Agenzia Fides |url=https://www.fides.org/en/news/74641-ASIA_INDIA_The_legacy_of_mother_Eliswa_a_woman_who_worked_for_the_emancipation_and_education_of_women_in_India}}</ref> <ref name="radio-veritas">{{cite news |last1=Selvam |first1=Anbu |title=Pope declares Indian Nun Mother Eliswa a Venerable |work=Radio Veritas Asia |date=9 November 2023 |url=https://www.rvasia.org/asian-news/pope-declares-indian-nun-mother-eliswa-venerable}}</ref> <ref name="the-hindu">{{cite news|title=Mother Eliswa Vakayil, first nun of Kerala’s Catholic Church, declared Blessed|work=The Hindu |date=8 November 2025 |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/mother-eliswa-vakayil-first-nun-of-keralas-catholic-church-declared-blessed/article70256925.ece}}</ref> <ref name="catholic-connect">{{cite news |title=Venerable Mother Eliswa to be Declared 'Blessed' in Vallarpadam on 8 November |work=Catholic Connect |date=6 September 2025 |url=https://catholicconnect.in/news/venerable-mother-eliswa-to-be-declared-blessed-in-vallarpadam-on-8-november/}}</ref> <ref name="global-sisters-report">{{cite news |last1=Menachery |first1=Varghese |date=April 18, 2025 |title=Indian Catholic nun, Mother Eliswa Vakayil, moves closer to sainthood |work=Global Sisters Report |url=https://www.globalsistersreport.org/religious-life/indian-catholic-nun-mother-eliswa-vakayil-moves-closer-sainthood |access-date=October 1, 2025}}</ref> </references> {{DEFAULTSORT:Vakayil, Eliswa}} [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় নাৰী]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম]] 0txx3284i17jdat551kfwl7m3g6ianp 0 138724 627313 627076 2026-08-15T01:47:06Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 627313 wikitext text/x-wiki '''নোক্কেথাধুৰথু কান্নুম নাট্টু''' ({{lang-en|Nokkethadhoorathu Kannum Nattu}})অৰ্থ :চকুৰে যিমান দূৰলৈকে দেখা যায়, তালৈ চাই) হৈছে ১৯৮৪ চনত মুক্তি পোৱা এখন ভাৰতীয় মালয়ালম ভাষাৰ নাট্যধৰ্মী চলচ্চিত্ৰ। ছবিখনৰ কাহিনী, চিত্ৰনাট্য আৰু পৰিচালনা ফাজিলৰ। মুখ্য চৰিত্ৰত [[পদ্মিনী (অভিনেত্ৰী)|পদ্মিনী]], নাধিয়া ময়ডু, আৰু [[মোহনলাল|মোহনলালে]] অভিনয় কৰিছে৷ ছবিখনৰ মূল গীতসমূহৰ সংগীত পৰিচালনা কৰিছিল জেৰি অমলদেৱে৷ আৰু নেপথ্য সংগীত জনছনে ৰচনা কৰিছিল। এই ছবিখনৰ জৰিয়তে নাদিয়াই মালয়ালম চলচ্চিত্ৰ জগতত আৰু অভিনয়জীৱনত আত্মপ্ৰকাশ কৰে। আনহাতে, দীৰ্ঘদিনৰ বিৰতিৰ পিছত পদ্মিনীৰো এই ছবিখনৰ জৰিয়তে প্ৰত্যাৱৰ্তন ঘটে। নোক্কেথাধুৰথু কান্নুম নাট্টু সেই বছৰৰ সৰ্বাধিক উপাৰ্জন কৰা মালয়ালম চলচ্চিত্ৰ আছিল আৰু ছবিখনে ছবিগৃহত ২০০ দিনতকৈ অধিক সময় চলিছিল। ছবিখনে জনপ্ৰিয় আবেদন আৰু নান্দনিক মূল্যৰ শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰৰ বাবে প্ৰদান কৰা কেৰালা ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটা লাভ কৰে৷ নাদিয়াই শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰী—মালয়ালম শাখাত ফিল্মফেয়াৰ বঁটা লাভ কৰে৷ পিছলৈ ছবিখন কেইবাটাও ভাষাত পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা হয়। ফজিলে নিজেই ১৯৮৫ চনত ইয়াক তামিল ভাষাত ''পুৱে পোচুদা ৱা'' নামেৰে পুনৰ নিৰ্মাণ কৰে। ১৯৮৬ চনত জন্ধ্যালাই ইয়াক তেলুগু ভাষাত ''মুদ্দুলা মানাৱাৰালু'' নামেৰে পুনৰ নিৰ্মাণ কৰে। ইয়াৰ উপৰি ১৯৯২ চনত ছবিখনৰ <ref>{{cite web|url=https://www.thenewsminute.com/article/nokkethadhoorathu-kannum-nattu-revisiting-malayalam-film-launched-nadhiya-111284|title='Nokkethadhoorathu Kannum Nattu': Revisiting the Malayalam film that launched Nadhiya|date=27 October 2019|publisher= The News Minute }}</ref> হিন্দী সংস্কৰণ পায়লে মুক্তি পায়। ==নিৰ্মাণ== ছবিখনৰ কিছু অংশৰ দৃশ্যগ্ৰহণ উদয়া ষ্টুডিঅ'ত কৰা হৈছিল। ইয়াৰ ভিতৰত লাথিৰী পথিৰী পুন্থিৰী চেপ্পো গীতটোৰ নৃত্যৰ দৃশ্য আৰু এটা খ্ৰীষ্টমাছৰ দৃশ্য উল্লেখযোগ্য। সেই দৃশ্যটোৰ দৃশ্যগ্ৰহণৰ সময়ত সহ-নৃত্যশিল্পী এগৰাকীৰ হাতত থকা স্পাৰ্কলাৰৰ জুইৰ স্ফুলিংগই নাদিয়া ময়ডুৰ হাতত লাগি যায়। ফলত তেওঁৰ হাতত এটা দাগ পৰে, যিটো তাৰ পিছতো ৰৈ যায়<ref name="new">{{cite news|last=Sebastian|first=Shevlin|title=A burnt arm|url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2016/nov/08/a-burnt-arm-1536387--1.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20170218063508/http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2016/nov/08/a-burnt-arm-1536387--1.html|url-status=dead|archive-date=18 February 2017|access-date=17 February 2017|work=[[The New Indian Express]]|date=8 November 2016|archivedate=18 February 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170218063508/http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2016/nov/08/a-burnt-arm-1536387--1.html|deadurl=yes}}</ref> নোক্কেথাধুৰথু কান্নুম নাট্টু আছিল নাদিয়া ময়ডুৰ অভিনয় জীৱনৰ প্ৰথম ছবি আৰু দীৰ্ঘ বিৰতিৰ পিছত পদ্মিনীৰ চলচ্চিত্ৰলৈ প্ৰত্যাৱৰ্তনৰ ছবিও আছিল। ২০১৭ চনলৈকে এইখনেই পৰিচালক ফজিলৰ অভিনয় কৰা একমাত্ৰ ছবি আছিল। তেওঁ ছবিখনত এটা সৰু চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল; পিছলৈ ২০১৯ চনৰ লুচিফাৰ ছবিত তেওঁ পুনৰ এটা সৰু চৰিত্ৰত অভিনয় কৰে।<ref name="fazil">{{cite news|last=Manmadhan|first=Prema|title=His experiments with cinema|url=http://www.thehindu.com/thehindu/fr/2005/12/23/stories/2005122301990100.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20091005171221/http://www.thehindu.com/thehindu/fr/2005/12/23/stories/2005122301990100.htm|url-status=dead|archive-date=5 October 2009|access-date=17 February 2017|work=[[The Hindu]]|date=23 December 2005}}</ref> ছবিখনত নাদিয়া ময়ডুৰ কণ্ঠ ভাগ্যলক্ষ্মীয়ে ডাবিং কৰিছিল।<ref>{{cite news|last=M.|first=Athira|title=Making herself heard|url=http://www.thehindu.com/features/cinema/making-herself-heard/article4484366.ece|access-date=17 February 2017|work=[[The Hindu]]|date=7 March 2013}}</ref> এই ছবিখনৰ জৰিয়তে পৰিচালকদ্বয় চিদ্দিকী-লালৰো চলচ্চিত্ৰ জগতত আত্মপ্ৰকাশ ঘটে। তেওঁলোক সেই সময়ত ফজিলৰ সহকাৰী পৰিচালক হিচাপে কাম কৰিছিল।<ref>{{cite news|last=Manmadhan|first=Prema|url=http://www.thehindu.com/thehindu/fr/2005/10/28/stories/2005102801150100.htm|title=King Midas of Malayalam films|work=[[The Hindu]]|date=28 October 2005|access-date=9 March 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20060629025145/http://www.hindu.com/fr/2005/10/28/stories/2005102801150100.htm|archive-date=29 June 2006}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/nadia-moidu-it-surprises-me-when-teenagers-still-talk-about-nokketha-doorathu-kannum-nattu/articleshow/64304070.cms|title = Nadia Moidu: It surprises me when teenagers still talk about 'Nokketha Doorathu Kannum Nattu' - Times of India| newspaper=The Times of India | date=25 May 2018 }}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * {{IMDb title|0214996}} * [http://www.malayalachalachithram.com/movie.php?i=1776 ''Nokkethadhoorathu Kannum Nattu'' at Malayalachalachithram] * [http://malayalasangeetham.info/m.php?4493 ''Nokkethadhoorathu Kannum Nattu'' at Malayalasangeetham] * {{usurped|1=[https://web.archive.org/web/20141021184713/http://spicyonion.com/title/nokkathaa-dhoorathu-kannum-nattu-malayalam-movie/ ''Nokkethadhoorathu Kannum Nattu'' at Spicyonion]}} * [https://web.archive.org/web/20120205120354/http://malayalam.deepikaglobal.com/feature/Featuredetails.asp?ncode=3077&feature_cat=Cat19 Article about the film in ''Deepika''] [[শ্ৰেণী:মালয়ালম চলচ্চিত্ৰ]] [[শ্ৰেণী:ফিল্মফেয়াৰ বঁটা বিজয়ী]] lp5a7dtqg6bgocmuekp9q3vupvwcqgw 0 138728 627330 627102 2026-08-15T02:56:46Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 627330 wikitext text/x-wiki {{short description|Indian film maker (born 1976)}} {{Infobox person | name = বিনু শশীধৰণ | image =Binu Sasidharan.jpg | imagesize = | caption = মালয়ালম ছবি ''ওৱান্স আপন এ টাইম'' নিৰ্মাণৰ সময়ত ৰাষ্ট্ৰীয় বঁটা বিজয়ী চেলিম কুমাৰৰ সৈতে বিনু শশীধৰণ | birth_name = | birth_date = ১৭ নৱেম্বৰ ১৯৭৬ | birth_place = আলুভা, [[কেৰালা]]। | death_date = | death_place = | othername = | years_active = ২০০৮ – বৰ্তমান | spouse = অম্বিকা বিনু | website = | occupation = চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক, স্বতন্ত্ৰ পৰামৰ্শদাতা }} '''বিনু শশীধৰণ ({{lang-en|Binu Sasidharan}}) ''' (জন্ম: ১৭ নৱেম্বৰ ১৯৭৬) এগৰাকী ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাতা। তেওঁ [[মালয়ালম]] চলচ্চিত্ৰ উদ্যোগত কৰা কামৰ বাবে পৰিচিত।<ref>{{cite news|url=https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2013/apr/22/once-upon-a-time-470375.html|title=Once upon a time...|date=22 April 2013|newspaper=The New Indian Express|access-date=9 October 2018|first=Parvathy|last=Nambidi}}</ref> ২০১৩ চনত মুক্তিপ্ৰাপ্ত ''ৱান্স আপন এ টাইম'' [[চলচ্চিত্ৰ]]খনৰ জৰিয়তে তেওঁ পূৰ্ণদৈৰ্ঘ্যৰ চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাতা হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰে। এই চলচ্চিত্ৰখনক মালয়ালম ভাষাৰ প্ৰথম পূৰ্ণদৈৰ্ঘ্যৰ এনিমেটেড চলচ্চিত্ৰ হিচাপে অভিহিত কৰা হয়। ইয়াৰ পূৰ্বে বিনু শশীধৰণে চিআইডি মুছা চলচ্চিত্ৰখনৰ এনিমেটেড সংস্কৰণ চিআইডি মুছা ০০৭ (ঘৰুৱা ভিডিঅ’ৰ বাবে) পৰিচালনা কৰিছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ কুট্টিচাথান নামৰ মালয়ালম ভাষাৰ প্ৰথম এনিমেটেড ষ্টেৰিঅ’স্কোপিক ত্ৰিমাত্ৰিক ভিডিঅ’ চলচ্চিত্ৰখন নিৰ্মাণ কৰে। এই চলচ্চিত্ৰখন ঘৰুৱা থিয়েটাৰত প্ৰদৰ্শনৰ বাবে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/regional/malayalam/previews/Once-Upon-A-Time-Animation/articleshow/20225933.cms|archive-url=https://web.archive.org/web/20130706084507/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-05-23/previews/39474341_1_film-salim-kumar-animation|url-status=live|archive-date=2013-07-06|work=[[The Times of India]]|title=Once Upon A Time (Animation)}}</ref> <ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/features/cinema/adventures-of-rahul/article4742599.ece|title=Adventures of Rahul|work=The Hindu|date=23 May 2013 }}</ref> ==প্ৰাথমিক জীৱন== বিনুৰ জন্ম হৈছিল [[কেৰেলা]]ৰ এৰ্নাকুলাম জিলাৰ আলুভাৰ দেশোমত। ১৯৯৯ চনত কালাডীৰ শ্ৰী শংকৰা মহাবিদ্যালয়ৰপৰা বাণিজ্য শাখাত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰে।<ref>{{cite web|url=http://www.manoramanews.com/cgi-bin/mmonline.dll/portal/ep/mmtvContentView.do?BV_ID=@@@&programId=9958892&contentId=14174675|title=Manorama News|publisher=|access-date=4 June 2013|archive-date=8 December 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131208171346/http://www.manoramanews.com/cgi-bin/mmonline.dll/portal/ep/mmtvContentView.do?BV_ID=@@@&programId=9958892&contentId=14174675|url-status=dead|archivedate=8 December 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131208171346/http://www.manoramanews.com/cgi-bin/mmonline.dll/portal/ep/mmtvContentView.do?BV_ID=@@@&programId=9958892&contentId=14174675|deadurl=yes}}</ref> ==কেৰিয়াৰ== ১৯৯৯ চনত শিক্ষা সমাপ্ত কৰাৰ পাছত বিনুৱে ফ্ৰীলান্স ডিজাইনাৰ আৰু এনিমেটৰ হিচাপে নিজৰ কেৰিয়াৰ আৰম্ভ কৰে। ২০০২ চনত তেওঁ অলপ সময়ৰ বাবে আলুৱাৰ ইউনিয়ন খ্ৰীষ্টান কলেজত ৱেব বিষয়ৰ অতিথি শিক্ষক হিচাপেও কাম কৰিছিল। ২০০৪ চনত তেওঁ [[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ]]ভিত্তিক এটা বহুজাতিক কোম্পানীত গ্ৰাফিক ডিজাইনাৰ হিচাপে যোগদান কৰে। ইয়াৰ পিছত ২০০৫ চনত তেওঁ নিজৰ জন্মস্থানত ''ৱায়াৰফ্ৰেম এনিমেচন'' নামৰ এটা এনিমেচন ষ্টুডিঅ’ প্ৰতিষ্ঠা কৰে আৰু একে সময়তে স্বাধীন ক্ৰিয়েটিভ পৰামৰ্শদাতা হিচাপে কাম আৰম্ভ কৰে। প্ৰায় ১৪বছৰীয়া তেওঁৰ চমু কৰ্মজীৱনত তেওঁ বিভিন্ন চলচ্চিত্ৰ, বিজ্ঞাপন আৰু টেলিভিছন প্ৰকল্পত কাম কৰিছে।<ref>{{cite web|url=http://www.hindu.com/mp/2007/03/31/stories/2007033100890100.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20121109051356/http://www.hindu.com/mp/2007/03/31/stories/2007033100890100.htm|url-status=dead|archive-date=2012-11-09|work=[[The Hindu]]|date=2007-03-31|title=Animated 'CID Moosa'|access-date=2026-08-14|archivedate=2012-11-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121109051356/http://www.hindu.com/mp/2007/03/31/stories/2007033100890100.htm|deadurl=yes}}</ref> <ref>{{cite web|url=http://www.hindu.com/2007/03/02/stories/2007030201410200.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20080304160259/http://www.hindu.com/2007/03/02/stories/2007030201410200.htm|url-status=dead|archive-date=2008-03-04|work=[[The Hindu]]|date=2007-03-02|title='CID Moosa' in animation series|access-date=2026-08-14|archivedate=2008-03-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080304160259/http://www.hindu.com/2007/03/02/stories/2007030201410200.htm|deadurl=yes}}</ref> <ref>{{cite web|url=https://www.reallusion.com/reallusiontv/featuredstory/binu.aspx|title='Featured Artist - Binu Sasidharan'|work=Reallusion}}</ref> ==ফিল্মগ্ৰাফী== *''ৱান্স আপন এ টাইম ''(২০১৩ ছবি) *''চিআইডি মুছা ০০৭'' *''কুট্টিচাথান'' ==তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Sasidharan, Binu}} [[শ্ৰেণী:চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক]] [[শ্ৰেণী:কেৰালাৰ ব্যক্তি]] qfhcsu12s6cs1cuwbc9k6goq8ihlaul 0 138732 627264 627162 2026-08-14T19:09:44Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 627264 wikitext text/x-wiki {{Short description|Beach and fishing harbour in Kollam district, Kerala, India}} {{Infobox | name = Azheekal Beach | other_name = Azheekkal Beach | image = File:Azheeckal Beach, Kayamkulam.jpg | caption = Azheekkal Beach | pushpin_map = India Kerala | location = [[Azheekal]], [[Oachira]] (via [[Karunagappally]] Taluk), [[Kollam district|Kollam]], [[Kerala]] | coordinates = {{coord|9|07|55.9164|N|76|27|49.9392|E|display=inline}} | range = [[Alappad peninsula]] | part_of = [[Arabian Sea]] | water_bodies = [[T. S. Canal]] (to the east) | length = 660&nbsp; m <ref name="KT">{{cite web |title=Azheekkal Beach |url=https://www.keralatourism.org/destination/azheekkal-beach/609/ |website=Kerala Tourism |access-date=10 November 2025}}</ref> | type = Beach | free_label_1 = Hazard rating | free_data_1 = Low | free_label_2 = Nearest Transport | free_data_2 = [[Karunagappalli railway station|Karunagappally]] {{rint|rail}} - 17&nbsp; km<br>[[Oachira railway station|Oachira]] {{rint|rail}} - 9&nbsp; km<br>[[Trivandrum International Airport|Trivandrum Airport]] {{rint|air}} - 110 km | embedded = {{succession links|left=[[Thirumullavaram Beach]]|right=[[Thrikkunnapuzha|Thrikkunnapuzha Beach]]}} }} '''আজহিকাল সমুদ্ৰতট ({{lang-en|Azheekal Beach}})''' [[ভাৰত]]ৰ [[কেৰালা]] ৰাজ্যৰ কোল্লাম জিলাৰ কৰুণাগাপল্লী তালুকত [[আৰৱ সাগৰ]]ৰ পাৰত অৱস্থিত এটা উপকূলীয় ভূ-আকাৰ।<ref>{{Cite web |url=https://www.dtpckollam.com/destination/azheekal-beach-azheekal-mangrove-forest |title=Azheekal Beach (Azheekal Mangrove Forest) {{!}} DTPC |website=DTPC kollam |language=en |access-date=2026-07-28}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://traveleva.in/kollam-d333/azheekal-beach-kerala-retreat-a3901 |title=Azheekal Beach Kerala Retreat - Kollam {{!}} Timings, Entry Fee, Best Time To Visit {{!}} Traveleva |website=traveleva.in |language=en |access-date=2026-07-28}}</ref><ref>{{Cite web |author=Biju E. Paul |url=https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2024/Mar/05/keralas-nooranad-leprosy-asylum-marks-historic-first-residents-enjoy-a-day-out-at-azheekal-beach |title=Kerala's Nooranad leprosy asylum marks historic first: Residents enjoy a day out at Azheekal Beach |date=2024-03-05 |website=The New Indian Express |language=en |access-date=2026-07-28}}</ref> ই আলাপ্পাড উপদ্বীপৰ উত্তৰ প্ৰান্তত অৱস্থিত। আলাপ্পাড হৈছে সাগৰ আৰু টি. এছ. কেনেলৰ মাজত থকা এটা দীঘলীয়া ভূমিখণ্ড। আজহিকাল অঞ্চলটোত আজহিকাল মাছমৰা বন্দৰ অৱস্থিত আৰু ই স্থানীয় মাছমৰা উদ্যোগৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰ। ২০০৪ চনৰ ভাৰত মহাসাগৰীয় ভূমিকম্প আৰু ছুনামিৰ পিছত এই সমুদ্ৰতটক অধিক বিপদাপন্ন উপকূলীয় অঞ্চল হিচাপে চিনাক্ত কৰা হয়। বৰ্তমান এই অঞ্চলটো উপকূলীয় খহনীয়া আৰু খনিজ বালি খননৰ প্ৰভাৱৰ বাবে পৰিৱেশবিজ্ঞানীসকলৰ গৱেষণাৰ বিষয় হৈ পৰিছে। <ref name="EJAtlas_Mining">{{cite web |title=Save Alappad, Stop Sand Mining, Kerala, India |url=https://ejatlas.org/print/save-alappad-stop-mining |website=EJAtlas |access-date=10 November 2025}}</ref> ==স্থান আৰু ভূগোল== এই সমুদ্ৰতট আৰব সাগৰ আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় জলপথ–৩-ৰ টি. এছ. কেনেলৰ মাজত অৱস্থিত আলাপ্পাড উপদ্বীপত অৱস্থিত।<ref name="Onmanorama_Erosion">{{cite news |last=Elankath |first=J. |title=Kerala village Alappad: Sea erosion continues despite coastal defences |url=https://www.onmanorama.com/news/kerala/2018/11/07/kerala-village-alappad-sea-erosion.html |work=Onmanorama |date=13 December 2020 |access-date=10 November 2025}}</ref> উপদ্বীপটোৰ কেইবাটাও স্থানত প্ৰস্থ ৫০ মিটাৰতকৈও কম। আজহিকাল সমুদ্ৰতট কায়ামকুলামৰপৰা প্ৰায় ১২ কিলোমিটাৰ আৰু কৰুণাগাপল্লীৰপৰা প্ৰায় ১৪ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত। সমুদ্ৰতটটোৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় ৬৬০ মিটাৰ। == মৎস্য উদ্যোগ == স্থানীয় অৰ্থনীতি মূলত আজহিকাল মাছ ধৰা বন্দৰক কেন্দ্ৰ কৰি গঢ় লৈ উঠিছে। এই বন্দৰে প্ৰায় ১৮০খন মটৰচালিত নাওক সহায়তা কৰে। ইয়াৰে অধিকাংশ নাও ১৫ হৰ্চপাৱাৰতকৈ কম ক্ষমতাসম্পন্ন আৰু মন’ফিলামেণ্ট গিলনেট ব্যৱহাৰ কৰে। <ref name="ResearchGate_Vulnerability">{{cite journal |last=Sudhakaran |first=S. |last2=Varsha |first2=C. |title=Climate Change Vulnerabilities on Livelihood of Fishing and Allied Communities of Southwest Coast of India |journal=ResearchGate |url=https://www.researchgate.net/publication/392232016_Climate_Change_Vulnerabilities_on_Livelihood_of_Fishing_and_allied_Communities_of_Southwest_Coast_of_India |access-date=10 November 2025}}</ref> বন্দৰটো কোল্লাম জিলাৰ মৎস্য উদ্যোগৰ মাছ অৱতৰণ আৰু বিতৰণৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰ। এই মৎস্যখণ্ডত প্ৰত্যক্ষভাৱে অনুমাণিক ১ লাখ লোক কৰ্মৰত।<ref name="ResearchGate_Vulnerability"/> == পৰিৱেশ পৰিৱৰ্তন আৰু খনন == তথ্য অনুসৰি আলাপ্পাড উপদ্বীপৰ মাটি-কালি যথেষ্ট হ্ৰাস পাইছে। ১৯৫৫ চনৰ লিথ’গ্ৰাফিক মানচিত্ৰত গাঁওখনৰ মাটি-কালি ৮৯.৫ বৰ্গকিলোমিটাৰ বুলি নথিভুক্ত কৰা হৈছিল; <ref name="IJSR_AreaLoss">{{cite journal |last=Anonymous |title=The Area of Village Has Shrunk From 89.5 Sq Km to 7.6 Sq Km. in 20 Years |journal=[[International Journal of Scientific Research]] |url=https://www.ijsr.net/archive/v10i7/SR21713123229.pdf |access-date=10 November 2025}}</ref> কিন্তু ২০১৮ চনত ইয়াৰ মাটি-কালি মাত্ৰ ৮.৯ বৰ্গকিলোমিটাৰ বুলি জোখা হয়। ১৯৭৩ চনৰপৰা ২০২০ চনৰ ভিতৰত উপকূলৰ ৫৯.২৪ শতাংশ অংশত খহনীয়া সংঘটিত হৈছে।<ref name="ShorelineChange">{{cite journal |last=Selvan |first=C. C. |title=Shoreline change analysis along the Kerala coast |journal=[[Journal of Coastal Conservation]] |volume=24 |issue=5 |pages=1–15 |date=2020 |url=https://www.researchgate.net/figure/a-Shoreline-change-result-on-either-side-of-Azheekkal-Fishing-Harbour-b-Long-term_fig6_337877488 |access-date=10 November 2025}}</ref> স্থানীয় বাসিন্দাসকলে এই ভূমি হ্ৰাসৰ বাবে চৰকাৰী খণ্ডৰ প্ৰতিষ্ঠান, যেনে ইণ্ডিয়ান ৰেয়াৰ আৰ্থছ লিমিটেড (IREL) আৰু কেৰালা মিনাৰেলছ এণ্ড মেটালছ লিমিটেড (KMML)-এ কৰা খনিজ বালিৰ খননক দায়ী কৰে। এই প্ৰতিষ্ঠানসমূহে অনুমাণিক ১২.৭ কোটি টন মজুত থকা খনিজ বালিৰপৰা ইলমেনাইট, ৰুটাইল আৰু জিৰকন আদি খনিজ আহৰণ কৰে। গৱেষণাৰপৰা এইটোও ইংগিত পোৱা গৈছে যে খনন কাৰ্যই স্থানীয় ভূ-গৰ্ভস্থ জলাধাৰত লৱণীয়া পানীৰ অনুপ্ৰৱেশ বৃদ্ধি কৰাত অৰিহণা যোগাব পাৰে।<ref name="SajanGroundwater">{{cite journal |last=Sajan |first=S. |last2=Sreebha |first2=S. |title=Tsunami on Kerala coast: a study of groundwater quality |journal=[[Environmental Monitoring and Assessment]] |volume=185 |issue=12 |pages=9907–9925 |date=2013 |url=https://www.researchgate.net/publication/238100396_Tsunami_on_Kerala_coast_a_study_of_groundwater_quality_along_the_Arattupuzha_and_Alappad_coast |doi=10.1007/s10661-013-3329-0 |access-date=10 November 2025}}</ref> ==২০০৪ চনৰ চুনামীৰ প্ৰভাৱ == আজহিকাল আৰু আলাপ্পাড অঞ্চলত ২০০৪ চনৰ ভাৰত মহাসাগৰীয় ভূমিকম্প আৰু ছুনামিৰ ফলত ১৩২ৰপৰা ১৪৯জন লোকৰ মৃত্যু হৈছিল। এই দুৰ্যোগত গাঁওখনৰ ২,১৯৪টা ঘৰ সম্পূৰ্ণৰূপে ধ্বংস হয় আৰু আন প্ৰায় ৩,০০০টা ঘৰ ক্ষতিগ্ৰস্ত হয়।<ref name="History_Tsunami">{{cite web |last=Roos |first=D. |title=The 2004 Tsunami Wiped Away Towns |website=HISTORY |date=2 October 2018 |url=https://www.history.com/articles/deadliest-tsunami-2004-indian-ocean |access-date=10 November 2025}}</ref> গৱেষণাৰপৰা জানিব পৰা যায় যে অঞ্চলটোৰ ভৌগোলিকভাৱে সংকীৰ্ণ অৱস্থান আৰু প্ৰাকৃতিক বালিৰ বাধসমূহ হ্ৰাস পোৱাৰ ফলত বসতিপূৰ্ণ অঞ্চলসমূহ ছুনামিৰ ঢৌৰ প্ৰতি অধিক অসুৰক্ষিত হৈ পৰিছিল। দীৰ্ঘম্যাদী অধ্যয়নত ছুনামিৰপৰা বাচি যোৱা লোকসকলৰ মাজত প’ষ্ট-ট্ৰমেটিক ষ্ট্ৰেছ ডিছঅৰ্ডাৰ (PTSD)-ৰ লক্ষণো চিনাক্ত কৰা হৈছিল; এই সম্পৰ্কে ছুনামিৰ প্ৰায় এটা দশকৰ পাছত কৰা মূল্যায়নসমূহত উল্লেখ কৰা হয়।<ref name="MentalHealth">{{cite journal |last=Kumar |first=M. S. |title=Long-term mental health outcomes following the 2004 Asian tsunami disaster |journal=[[Indian Journal of Psychiatry]] |volume=59 |issue=4 |pages=438–444 |date=2017 |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5314937/ |access-date=10 November 2025}}</ref> [[File:Azheekal beach 4.jpg|thumb|আজহিকাল সমুদ্ৰতট]] == পৰ্যটন আৰু জনগাঁথনি == এই সমুদ্ৰতটটো স্থানীয় পৰ্যটনৰ এক আকৰ্ষণীয় স্থান আৰু ইয়াত সাগৰৰফালে আগবঢ়া এটা জেটী আছে। ইয়াত সাঁতোৰা আৰু সৰু নাও চলোৱাৰ দৰে কাৰ্যকলাপ কৰা হয়। সাধাৰণ বতৰ আৰু স্বাভাৱিক পৰিস্থিতিত সংশ্লিষ্ট সংস্থাসমূহে অঞ্চলটোৰ বিপদৰ মাত্ৰা কম বুলি নিৰ্ধাৰণ কৰে।<ref name="Sandee">{{cite web |title=Azheekkal South Beach |url=https://sandee.com/india/kerala/azheekal/azheekkal-south-beach |website=Sandee |access-date=10 November 2025}}</ref><ref name="WorldBeachGuide">{{cite web |title=Azheekal Beach Weather |url=https://www.worldbeachguide.com/india/azheekal-beach-weather.htm |website=World Beach Guide |access-date=10 November 2025 }}{{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> এই অঞ্চলৰ জনসংখ্যাৰ এটা বৃহৎ অংশ পৰম্পৰাগত মৎস্যজীৱী সম্প্ৰদায়ৰ। ইয়াৰ ভিতৰত হিন্দু ধীৱৰা আৰু আৰায়া সম্প্ৰদায় উল্লেখযোগ্য। ইয়াৰ উপৰি লেটিন কেথলিক আৰু এঝাভা সম্প্ৰদায়ৰ লোকো ইয়াত বসবাস কৰে।<ref name="Hindu_Alappad">{{cite news |last=Menon |first=A. S. |title=Coastal community life under threat |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/coastal-community-life-under-threat/article25586676.ece |work=[[The Hindu]] |date=25 November 2018 |access-date=10 November 2025}}</ref> ==তথ্যৰ উৎস == {{reflist}} == বাহ্যিক সংযোগ == {{commons category|Azheekal Beach}} * [https://www.keralatourism.org/destination/azheekkal-beach/609/ Azheekkal Beach on Kerala Tourism] [[শ্ৰেণী:কেৰালাত পৰ্যটন]] 1b4g9i6dbolizeeo7oo6xlsfwbjkpnd 0 138734 627288 627137 2026-08-14T20:49:10Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 627288 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = কুন্নাথুৰ পাড়ি | native_name = | native_name_lang = | other_name = | nickname = | settlement_type = গাওঁ | image_skyline = Muthappan. Dec 2024.jpg | image_alt = | image_caption =কুন্নাথুৰ পাড়িত তিৰুৱপ্পান | pushpin_map = India Kerala#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = কেৰালা, ভাৰতত অৱস্থান | coordinates = {{coord|12.0786|N|75.6199|E|display=inline,title}} | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = ৰাজ্য | subdivision_name1 = [[কেৰালা]] | subdivision_type2 = জিলা | subdivision_name2 = কান্নুৰ জিলা | established_title = | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = পইয়াবুৰ পঞ্চায়ত | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = | population_as_of = | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ভাষা | demographics1_title1 = চৰকাৰী | demographics1_info1 = [[মালয়ালম]], ইংৰাজী | timezone1 = [[ভাৰতীয় মান সময়|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = | postal_code = | registration_plate = | website = | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-KL]] | footnotes = }} '''কুন্নাথুৰ পাড়ি''' {{en|Kunnathoor Padi}} কেৰালাৰ কান্নুৰ জিলাৰ পইয়াবুৰ গ্ৰাম পঞ্চায়তত থকা এখন গাওঁ। এই ঠাইখন হিন্দু লোকদেৱতা শ্ৰী মুথপ্পানৰ মূল ঐতিহাসিক আশ্ৰয়স্থল বা আৰূঢম।<ref>{{Cite web |url=https://keralatourism.org |title=Kunnathurpadi Muthappan Devasthanam, Kannur {{!}} Theyyam Festival |website=www.keralatourism.org |language=en |access-date=2026-08-11}}</ref><ref>{{Cite web |author=Elizabath |url=https://nativeplanet.com |title=മുത്തപ്പന്റെ ആരൂഢമായ കുന്നത്തൂര്‍ പാടി |date=2023-01-02 |website=://nativeplanet.com |language=ml |access-date=2026-08-11}}</ref> ই [[পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালা]]ৰ উদুম্বুমালাৰ ওপৰত সাগৰ পৃষ্ঠৰপৰা ৩,০০০ ফুট উচ্চতাত অৱস্থিত। ইতিহাসত এই অঞ্চলটো মান্নাৰ ৰাজবংশৰদ্বাৰা শাসিত হৈছিল। পৰম্পৰাগত বিশ্বাস অনুসৰি এই সময়ছোৱা শ্ৰী মুথপ্পানৰ ভ্ৰমণৰ যুগৰ লগত মিলে। কুন্নুন্মন ইদাতিল থিয়্যাৰ পৰিয়ালে এই ঠাইৰ তৰফৰপৰা কাম কৰিছিল আৰু তেওঁলোকৰপৰাই কুন্নাথুৰ পাড়ি নামটো আহিছে।<ref>Karippath, R. (2018). ''Theyy''.''aprapancham'' (Malayalam). Mathrubhumi Books. ISBN 978-9386822444.</ref> সাধাৰণ মন্দিৰৰ দৰে ইয়াত কোনো স্থায়ী ঘৰ বা অট্টালিকা নাই। সকলো পূজা আৰু বাৰ্ষিক উৎসৱ এখন মুকলি বনাঞ্চলৰ মাজে মাজে পালন কৰা হয়। বিশ্বাস কৰা হয় যে শ্ৰী মুথপ্পানে কৈছিল— সৰি পৰা পাত, এটা নিজৰা, এটা ডাঙৰ পাহাৰ, এটা গোলাকাৰ শিল আৰু গছ-গছনিয়েই মোৰ বাবে যথেষ্ট। উৎসৱৰ দিনবোৰত তাত এটা অস্থায়ী পঁজা বা মডাপূৰা সজা হয়। ==ইতিহাস== কুন্নাথুৰ পাড়ি নামেৰে জনাজাত এই অৰণ্যমজ় তথা পাহাৰীয়া অঞ্চলটো এটা ঐতিহাসিক ধৰ্মীয় স্থান বা আৰূঢম। এই স্থানটো উত্তৰ মলাবাৰৰ আঞ্চলিক শাসকীয় ৰাজবংশসমূহৰ সৈতে অতি ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত।<ref name="ghh">{{cite web |last=MA Rajeev Kumar |date=6 April 2022 |title=Neglected and forgotten: Remains of Mannanar dynasty crumbling |url=https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2022/apr/06/neglected-and-forgotten-remains-of-mannanar-dynasty-crumbling-2438459.html |work=The New Indian Express}}</ref> এই অঞ্চলটো ওচৰৰে পুৰালি পাহাৰৰপৰা শাসন চলোৱা প্ৰাচীন কুট্টান ৰাজবংশৰ সৈতে যুক্ত আছিল।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Be3PCvzf-BYC&dq=kuttan+tiyya&pg=PA349|title=A Social History of India|isbn=9788176481700|page=349|last1=Sadasivan|first1=S. N.|year=2000|publisher=APH }}</ref><ref name="ghj">M.V Vishnu Nambutiri, (2001) ''Life and Culture of Thiyyas in the extreme North of Kerala'', sree sankaracharya university, page-68,69</ref> পিছলৈ ই এটা প্ৰধান থিয়্যা বংশ তথা মান্নাৰ ৰাজপৰিয়ালৰ কেন্দ্ৰীয় ধৰ্মীয় স্থান হৈ পৰে। পৰম্পৰাগত বিশ্বাস অনুসৰি মান্নাৰ প্ৰাসাদখনেই আছিল শ্ৰী মুথপ্পানৰ পোহনীয়া ককাদেউতাকৰ জন্মস্থান।<ref name="12rr">{{Cite web|last=V. Lissy Mathew| url=https://keralabookstore.com/book/kathivanoor-veeran/12272/|title=Kathivanoor Veeran|access-date=2020-11-07|pages=90–91}}</ref> পাহাৰৰ ওপৰত পাটিকুতিয়াম্মাৰ এটা ধৰ্মীয় স্থান আছে, য’ত কিছুমান সুকীয়া নীতি-নিয়ম পালন কৰা হয়। ৩০ দিনীয়া বাৰ্ষিক উৎসৱৰ সময়ত মান্নাৰ শাসকসকলে পৰম্পৰাগতভাৱে থিনাক্কাঞ্জী (বাজৰাৰ জাউঁ) খাই ব্ৰত পালন কৰিবলগীয়া হৈছিল। কেৱল মান্নাৰ ৰজা আৰু তেওঁৰ ৰাণীৰ (পাটনি) বাবেহে নিৰ্দিষ্ট আসনত বহাৰ অনুমতি আছিল। ভ্ৰমণলৈ অহা আন সকলো অভিজাত ব্যক্তি আৰু নাগৰিকে মাটিত পৰি থকা বনৰীয়া পাতৰ ওপৰত বহিবলগীয়া হৈছিল। এই স্থানৰ পৰম্পৰাগত পুৰোহিতসকল (শান্তিকাৰ) মান্দাকুৰুপ আৰু ৰায়ৰুকুৰুপ উপাধিধাৰী দুটা থিয়্যা বংশৰ অন্তৰ্গত। ব্ৰিটিছ ঔপনিৱেশিক শাসনৰ অধীনত ইয়াৰ পৰম্পৰাগত প্ৰশাসনিক আৰু আচাৰ-অনুষ্ঠানৰ গাঁথনি সলনি হৈছিল। ১৯০২ চনত শেষ মান্নাৰ শাসক কুঞ্জিকেলপ্পান মান্নাৰৰ হত্যাকাণ্ডৰ পিছত ব্ৰিটিছ চৰকাৰে এই ৰাজবংশৰ ভূ-খণ্ডসমূহ জব্দ কৰে। পৰৱৰ্তী সময়ত কাৰাক্কতিদম নয়নাৰ পৰিয়ালে স্থানীয় মন্দিৰসমূহত সোণ বন্ধকত থৈ থলাছেৰীৰ ব্ৰিটিছ ঘাটিৰপৰা এই অঞ্চলৰ কৰ সংগ্ৰহ কৰাৰ অধিকাৰ লাভ কৰে। এই কৰ সংগ্ৰহকাৰী ভূমিকাৰ জৰিয়তে কুন্নাথুৰ পাড়ি ধৰ্মীয় স্থানৰ পৰিচালনাৰ দায়িত্ব কাৰাক্কতিদম নয়নাৰসকলৰ হাতলৈ হস্তান্তৰ কৰা হয়।<ref>Karippath, R. (2018). ''Theyy''.''aprapancham'' (Malayalam). Mathrubhumi Books. ISBN 978-9386822444.</ref> ভাৰতৰ স্বাধীনতাৰ পিছত এই ব্যৱস্থাৰ বাবে কিছুমান আইনী বিবাদৰ সৃষ্টি হৈছিল। কাৰাক্কতিদম নয়নাৰ পৰিয়ালে ব্ৰিটিছ কৰ সংগ্ৰহকাৰী হিচাপে থকা তেওঁলোকৰ ঐতিহাসিক ভূমিকাৰ কথা উল্লেখ কৰি ইয়াৰ সৈতে জড়িত আন এটা ধৰ্মীয় স্থান পৰাচীনিক্কাডাভু মুথপ্পান মডাপুৰাৰ ওপৰত মালিকীস্বত্ব দাবী কৰিছিল। পৰাচীনিক্কাডাভু পৰিয়ালে আদালতত এই দাবীক প্ৰত্যাহ্বান জনায় আৰু আদালতে নয়নাৰ পৰিয়ালৰ মালিকীস্বত্বৰ দাবী খাৰিজ কৰে।<ref>Karippath, R. (2018). ''Theyy''.''aprapancham'' (Malayalam). Mathrubhumi Books. ISBN 978-9386822444.</ref> ==বাৰ্ষিক উৎসৱ== বাৰ্ষিক উৎসৱৰ সময়ত বনাঞ্চলৰ মুকলি ঠাইত এখন অস্থায়ী শ্ৰীকোভিল (গৰ্ভগৃহ) সজা হয়। ইয়াক মডাপূৰা বুলি জনা যায়। এই স্থানত এখন প্ৰাকৃতিক মুকলি ঘাঁহনি আৰু এটা কেন্দ্ৰীয় গুহা আছে। ইয়াৰ দুয়োকাষে এজোপাকৈ তাল গছ আছে। মডাপুৰাৰ পশ্চিম দিশত এটা শিল, এটা পাথৰৰ আস্থান আৰু এটা মাটিৰ পিঠম বা মঞ্চ আছে। উত্তৰ দিশত থিৰুৱংকদাবু নামৰ এটা প্ৰাকৃতিক নিজৰা আছে। ইয়াৰ সিপাৰে আদিপাদী অৱস্থিত। মুখ্য পুৰোহিতসকলে বিভিন্ন পৱিত্ৰকৰণ বা শুদ্ধি পূজা কৰে। ইয়াৰ ভিতৰত শুদ্ধি, পশুদানম, পুণ্যাহম, গণপতি হোম আৰু ভগৱতী সেৱা অন্তৰ্ভুক্ত। শ্ৰী মুথপ্পানৰ মালয়িৰাক্কাল (আহ্বানমূলক নীতি-নিয়ম) পুৰালিমালা মন্দিৰ কৰ্তৃপক্ষৰদ্বাৰা পৰিচালনা কৰা হয়। ইয়াৰ বিপৰীতে অন্যান্য মডাপুৰাসমূহত এই নিয়ম সাধাৰণতে কুন্নাথুৰ পাড়িৰ পুৰোহিতসকলে নিজেই সম্পন্ন কৰে। শ্ৰী মুথপ্পানৰ অন্যান্য বেছিভাগ কেন্দ্ৰৰ বিপৰীতে ইয়াত তিৰুৱপ্পান আৰু ভেল্লাট্টাম (দেৱতাৰ দুটা আচাৰগত ৰূপ) কুন্নাথুৰ পাড়িত একে সময়তে ওলাই নাহে। এই উৎসৱ মালয়ালম ধনু মাহত আৰম্ভ হয় আৰু মকৰ মাহত শেষ হয়। ইংৰাজী কেলেণ্ডাৰ অনুসৰি এই সময়ছোৱা ডিচেম্বৰৰ মাজভাগৰপৰা জানুৱাৰীৰ মাজভাগৰ ভিতৰত পৰে। ==পূজাৰ তথ্য== শ্ৰী মুথপ্পান কেৰালাৰ কান্নুৰ জিলাত পূজা কৰা এজন [[হিন্দু দেৱতা]]। মুথপ্পান আৰু তিৰুৱপ্পান [[শিৱ]] আৰু [[বিষ্ণু]]ৰ ৰূপ বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। সেয়েহে মুথপ্পানে বেদত বৰ্ণনা কৰা সৰ্বোচ্চ ঈশ্বৰ ব্ৰহ্মৰ ধাৰণাটো প্ৰতিফলিত কৰে।<ref name=autogenerated1>[http://parassinikadavumuthappan.com Parassinikadavu Sri Muthappan Temple<!-- Bot generated title -->]</ref> মুথপ্পানৰ পূজা অন্যান্য হিন্দু মন্দিৰৰ দৰে বৈদিক বা সাত্বিক নিয়মেৰে নহয়। ইয়াত মূৰ্তি পূজাৰ সলনি মুথপ্পানৰ এক বিশেষ নৃত্য বা আচাৰ-অনুষ্ঠান পালন কৰা হয়। মুথপ্পানক মাছ প্ৰসাদ হিচাপে দিয়া হয়। সকলো জাতি, ধৰ্ম আৰু দেশৰ লোকক মন্দিৰলৈ আহিবলৈ অনুমতি দিয়া হয়।<ref name=autogenerated1 /> মুথপ্পান এই পূজাৰ মূল দেৱতা। মুথপ্পান [[থেয়্যাম]]ৰ শিল্পীসকল কেৰালাৰ জনজাতি সম্প্ৰদায়ৰ অন্তৰ্গত।<ref>{{Cite web|url=http://mathrubhumi.com|title=പ്രകൃതിയോടിണങ്ങി മണ്‍പീഠം; ഇത് കുന്നത്തൂര്‍പാടിയുടെ പ്രത്യേകത |work=Mathrubhumi }}</ref> শ্ৰী মুথপ্পানৰ আৰূঢম কুন্নাথুৰ পাড়ি কান্নুৰ জিলাৰ তালিপাৰাম্বা তালুকৰ পইয়াবুৰ গাঁৱত অৱস্থিত। কুন্নাথুৰ পাড়িৰ উৎসৱ মালয়ালম মাহ ধনুৰপৰা আৰম্ভ হৈ মকৰ মাহত শেষ হয়। এই উৎসৱ এখন মুকলি বনাঞ্চলত পালন কৰা হয়। কাৰণ শ্ৰী মুথপ্পানে কৈছিল— সৰি পৰা পাত, এটা নিজৰা, এটা ডাঙৰ পাহাৰ, এটা গোলাকাৰ শিল আৰু গছ-গছনিয়েই মোৰ বাবে যথেষ্ট। কুন্নাথুৰ পাড়িত মুথপ্পানৰ কোনো স্থায়ী মন্দিৰ নাই। এই ঠাইখন পশ্চিমঘাট পাহাৰৰ উদুম্বুমালাৰ ওপৰত ৩,০০০ ফুট উচ্চতাত সেউজীয়া প্ৰকৃতিৰ মাজত আছে। বনাঞ্চলৰ মাজত মুকলি ঠাই আৰু এটা গুহা আছে। উৎসৱৰ সময়ত তাত এখন অস্থায়ী মডাপূৰা সজা হয়, যাক শ্ৰীকোভিল বোলে। মডাপুৰাৰ পশ্চিম দিশত শিল, এটা পাথৰৰ আস্থান আৰু এটা মাটিৰ পিঠম আছে। গুহাটোৰ দুয়োকাষে এজোপাকৈ তাল গছ আছে। উত্তৰফালে তিৰুৱংকদাবু নামৰ এটা নিজৰা আছে। ইয়াৰ সিপাৰে আদিপাদী আছে। মুখ্য পুৰোহিতসকলে শুদ্ধি পূজা আৰু হোম কৰে। শ্ৰী মুথপ্পানক আহ্বান কৰাৰ কাম পুৰালিমালাৰদ্বাৰা কৰা হয়। আন সকলো মডাপুৰাত এই কাম কুন্নাথুৰ পাড়িৰদ্বাৰা কৰা হয়। ==শ্ৰী মুথপ্পানক আহ্বান== [[File:Puralimala-muthappan-temple.jpg|thumb|পুৰালিমালা মুথপ্পান মন্দিৰ]] কুন্নাথুৰ পাড়িত শ্ৰী মুথপ্পানক আহ্বান কৰাৰ নিয়ম (মালয়িৰাক্কাল) পুৰালিমালাৰপৰা কৰা হয়, আনহাতে পুৰালিমালাত এই নিয়ম কুন্নাথুৰ পাড়িৰপৰা কৰা হয়। বাকী সকলো মডাপুৰাত এই কাম কুন্নাথুৰ পাড়িৰপৰাই কৰা হয়।<ref>{{Cite web |url=http://shreemuthappansurat.com/other%20temple.html |title=Shree Muthappan Seva Samithi, Surat<!-- Bot generated title --> |access-date=24 February 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140524112258/http://shreemuthappansurat.com/other%20temple.html |archive-date=24 May 2014 |url-status=dead |archivedate=24 May 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140524112258/http://shreemuthappansurat.com/other%20temple.html |deadurl=yes }}</ref> উৎসৱৰ প্ৰথম দিনা কুন্নাথুৰ পাড়িত চাৰিটা থেয়্যাম আহে— পুথিয়া শ্ৰী মুথপ্পান, পুৰমকালা শ্ৰী মুথপ্পান, নাদুবাজিশান দাইভাম আৰু তিৰুৱপ্পান। বনান সম্প্ৰদায়ৰ লোকসকলৰ মতে শ্ৰী মুথপ্পানৰ পাঁচটা ৰূপ আছে, যাক আইভাৰ মুথপ্পান বুলি কোৱা হয়। মুথপ্পানে পালিভেট্টা কৰে আৰু প্ৰসাদ গ্ৰহণ কৰে। ইয়াৰ এটা ৰূপত দেৱতাই তেওঁৰ কাঁড়ডালেৰে গ্ৰেনাইট শিলত মূল-মন্ত্ৰ লিখাৰ দৃশ্য দেখুওৱা হয়। কুন্নাথুৰ পাড়িৰ এটা বিশেষ নিয়ম হ’ল যে আন ঠাইৰ দৰে ইয়াত তিৰুৱপ্পান আৰু ভেল্লাট্টাম একে সময়তে দেখা নিদিয়ে। দেৱতা ৰাতি আহে আৰু ৰাতিয়েই যায়। পৱিত্ৰ নৃত্য শেষ হোৱাৰ পিছত তেওঁ মঞ্চত বহি নয়নাৰকো তেওঁৰ সন্মুখত বহিবলৈ কয়। শ্ৰী মুথপ্পানে পট্টোলা পাঠ কৰে। ই দেৱতাৰ ইতিহাস আৰু ভক্তসকলৰ সৈতে তেওঁৰ সম্পৰ্কৰ কথা কয়। ইয়াৰ পিছত ভাণ্ডাৰ অনা হয়। ভক্তসকলে ভাণ্ডাৰত পোনপটীয়াকৈ একো নিদি দিয়ে। তেওঁলোকে উপহাৰসমূহ দেৱতাৰ হাতত দিয়ে আৰু দেৱতাই সেইবোৰ ভাণ্ডাৰত ৰাখে। ইয়াৰ পিছত উৎসৱৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশটো আৰম্ভ হয়। শ্ৰী মুথপ্পানে ভক্তসকলৰ দুখ-বেদনা শুনে, তেওঁলোকক সান্ত্বনা দিয়ে আৰু আশীৰ্বাদ দিয়ে। তাৰ পিছতহে ভেল্লাট্টাম দেখা দিয়ে। ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{commons category|Kunnathoor Padi}} * [http://parassinikadavumuthappan.com পৰাচীনিক্কাডাভু শ্ৰী মুথপ্পান মন্দিৰ] [[শ্ৰেণী:কেৰালাৰ উৎসৱ]] 8o1vlxlfgrbgqa9ez4l6paoq5cd0xwr 0 138739 627177 2026-08-14T14:13:33Z Pranamikaadhikary 27435 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 627177 wikitext text/x-wiki সাধাৰণতে মানুহৰ প্ৰস্ৰাৱৰ ৰং খেৰৰ দৰে হালধীয়া হয়।[1] খেৰৰ হালধীয়া ৰঙৰ উপৰি প্ৰস্ৰাৱৰ আন ৰঙে কেতিয়াবা মানুহৰ কোনো অস্বাভাৱিকতা—এটা অন্তৰ্নিহিত ৰোগজনিত অৱস্থা—প্ৰতিফলিত কৰে।[1] cy0zlpppo98jgue7orksniff33egdeb 627178 627177 2026-08-14T14:19:40Z Pranamikaadhikary 27435 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 627178 wikitext text/x-wiki সাধাৰণতে মানুহৰ প্ৰস্ৰাৱৰ ৰং খেৰৰ দৰে হালধীয়া হয়।[1] খেৰৰ হালধীয়া ৰঙৰ উপৰি প্ৰস্ৰাৱৰ আন ৰঙে কেতিয়াবা মানুহৰ কোনো অস্বাভাৱিকতা—এটা অন্তৰ্নিহিত ৰোগজনিত অৱস্থা—প্ৰতিফলিত কৰে।[1] ==লক্ষণ== প্ৰস্ৰাৱৰ ৰং অস্বাভাৱিক হোৱাৰ লক্ষণ আৰু ধৰণসমূহ তলত দিয়া ধৰণে দেখুওৱা হৈছে। * খেৰৰ হালধীয়া ৰঙৰ বাহিৰে আন অস্পষ্ট প্ৰস্ৰাৱৰ ৰং দীৰ্ঘদিন ধৰি চলি আহিছে।[1] *একোবাৰ প্ৰস্ৰাৱত তেজ পৰ্যবেক্ষণ কৰা হয়।[1] *স্পষ্ট, গাঢ় বাদামী ৰঙৰ প্ৰস্ৰাৱ।[1] ক্লিনিকেল অস্বাভাৱিক প্ৰস্ৰাৱৰ ৰঙৰ বিপদজনক কাৰকসমূহ হ’ল বৃদ্ধ বয়স, ক্লান্তিকৰ শাৰীৰিক শ্ৰম আৰু ইয়াৰ সৈতে জড়িত চিকিৎসাৰ পাৰিবাৰিক ইতিহাস।[2] tfzbf8ykn5y7ls73n6up1ordnjlskcb 627179 627178 2026-08-14T14:25:28Z Pranamikaadhikary 27435 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 627179 wikitext text/x-wiki সাধাৰণতে মানুহৰ প্ৰস্ৰাৱৰ ৰং খেৰৰ দৰে হালধীয়া হয়।[1] খেৰৰ হালধীয়া ৰঙৰ উপৰি প্ৰস্ৰাৱৰ আন ৰঙে কেতিয়াবা মানুহৰ কোনো অস্বাভাৱিকতা—এটা অন্তৰ্নিহিত ৰোগজনিত অৱস্থা—প্ৰতিফলিত কৰে।[1] ==লক্ষণ== প্ৰস্ৰাৱৰ ৰং অস্বাভাৱিক হোৱাৰ লক্ষণ আৰু ধৰণসমূহ তলত দিয়া ধৰণে দেখুওৱা হৈছে। * খেৰৰ হালধীয়া ৰঙৰ বাহিৰে আন অস্পষ্ট প্ৰস্ৰাৱৰ ৰং দীৰ্ঘদিন ধৰি চলি আহিছে।[1] *একোবাৰ প্ৰস্ৰাৱত তেজ পৰ্যবেক্ষণ কৰা হয়।[1] *স্পষ্ট, গাঢ় বাদামী ৰঙৰ প্ৰস্ৰাৱ।[1] ক্লিনিকেল অস্বাভাৱিক প্ৰস্ৰাৱৰ ৰঙৰ বিপদজনক কাৰকসমূহ হ’ল বৃদ্ধ বয়স, ক্লান্তিকৰ শাৰীৰিক শ্ৰম আৰু ইয়াৰ সৈতে জড়িত চিকিৎসাৰ পাৰিবাৰিক ইতিহাস।[2] ==কাৰণ== ৰোগ সংক্ৰমণ, ঔষধ বা খাদ্য আদিয়ে প্ৰস্ৰাৱৰ ৰং সাময়িকভাৱে প্ৰভাবিত কৰিব পাৰে।[1] উদাহৰণস্বৰূপে, ডাৱৰীয়া বা গাখীৰৰ দৰে প্ৰস্ৰাৱৰ লগত সাধাৰণতে বেয়া গোন্ধে সম্ভৱতঃ প্ৰস্ৰাৱৰ সংক্ৰমণ,[1] স্ফটিক, চৰ্বি, শ্বেত ৰক্তকণিকা, ৰক্তকণিকা বা শ্লেষ্মাৰ অত্যধিক নিৰ্গমনৰ ইংগিত দিয়ে।[1] ক’লা প্ৰস্ৰাৱ দেখাত বাদামী কিন্তু স্পষ্ট হ’ব পাৰে হেপাটাইটিছ বা চিৰ’ছিছৰ দৰে যকৃতৰ গুৰুতৰ ৰোগৰ সতৰ্কবাণী। য’ত, প্ৰস্ৰাৱৰ জৰিয়তে বিলিৰুবিনৰ অতিৰিক্ত পৰিমাণ নিৰ্গত হয়।[1] যদি প্ৰস্ৰাৱ গোলাপী, ৰঙা বা পাতল বাদামী ৰঙৰ দেখা যায় তেন্তে সাধাৰণতে বুট, ব্লেকবেৰী, কিছুমান খাদ্য ৰং, হেমোলাইটিক এনিমিয়া, বৃক্কৰ অক্ষমতা, প্ৰস্ৰাৱৰ সংক্ৰমণ, ঔষধ, পৰ্ফাইৰিয়া, পেটৰ ভিতৰত ৰক্তক্ষৰণ, যোনিৰপৰা ৰক্তক্ষৰণ, মূত্ৰাশয় বা বৃক্কৰ পথত অৱস্থিত নিওপ্লাজমৰ ফলত হয়।[1] যদি প্ৰস্ৰাৱ গাঢ় হালধীয়া বা কমলা ৰঙৰ দৰে দেখা যায়, তেন্তে ইয়াৰ কাৰণ হ'ব পাৰে শেহতীয়াকৈ ৰাইব'ফ্লেভিন যুক্ত খাদ্য পৰিপূৰক,[3] কেৰটিন, ফেনাজ'পাইৰিডিন, ৰিফাম্পিন, ৱাৰফেৰিন বা ৰেচক ঔষধৰ ব্যৱহাৰ।[1] প্ৰস্ৰাৱৰ ৰং সেউজীয়া বা নীলালৈ সলনি হোৱাৰ কাৰণ বা অৰিহণা যোগোৱা কাৰকসমূহ হ'ল খাদ্য আৰু ঔষধত দেখা পোৱা কৃত্ৰিম ৰং, বিলিৰুবিনৰ উপস্থিতি, মিথাইলিন নীলাৰ দৰে ঔষধ আৰু প্ৰস্ৰাৱৰ সংক্ৰমণ।[1] kmmbts57j6shufc9zxfqcv2r30qwigi 627180 627179 2026-08-14T14:29:14Z Pranamikaadhikary 27435 /* কাৰণ */ 627180 wikitext text/x-wiki সাধাৰণতে মানুহৰ প্ৰস্ৰাৱৰ ৰং খেৰৰ দৰে হালধীয়া হয়।[1] খেৰৰ হালধীয়া ৰঙৰ উপৰি প্ৰস্ৰাৱৰ আন ৰঙে কেতিয়াবা মানুহৰ কোনো অস্বাভাৱিকতা—এটা অন্তৰ্নিহিত ৰোগজনিত অৱস্থা—প্ৰতিফলিত কৰে।[1] ==লক্ষণ== প্ৰস্ৰাৱৰ ৰং অস্বাভাৱিক হোৱাৰ লক্ষণ আৰু ধৰণসমূহ তলত দিয়া ধৰণে দেখুওৱা হৈছে। * খেৰৰ হালধীয়া ৰঙৰ বাহিৰে আন অস্পষ্ট প্ৰস্ৰাৱৰ ৰং দীৰ্ঘদিন ধৰি চলি আহিছে।[1] *একোবাৰ প্ৰস্ৰাৱত তেজ পৰ্যবেক্ষণ কৰা হয়।[1] *স্পষ্ট, গাঢ় বাদামী ৰঙৰ প্ৰস্ৰাৱ।[1] ক্লিনিকেল অস্বাভাৱিক প্ৰস্ৰাৱৰ ৰঙৰ বিপদজনক কাৰকসমূহ হ’ল বৃদ্ধ বয়স, ক্লান্তিকৰ শাৰীৰিক শ্ৰম আৰু ইয়াৰ সৈতে জড়িত চিকিৎসাৰ পাৰিবাৰিক ইতিহাস।[2] ==কাৰণ== ৰোগ সংক্ৰমণ, ঔষধ বা খাদ্য আদিয়ে প্ৰস্ৰাৱৰ ৰং সাময়িকভাৱে প্ৰভাবিত কৰিব পাৰে।[1] উদাহৰণস্বৰূপে, ডাৱৰীয়া বা গাখীৰৰ দৰে প্ৰস্ৰাৱৰ লগত সাধাৰণতে বেয়া গোন্ধে সম্ভৱতঃ প্ৰস্ৰাৱৰ সংক্ৰমণ,[1] স্ফটিক, চৰ্বি, শ্বেত ৰক্তকণিকা, ৰক্তকণিকা বা শ্লেষ্মাৰ অত্যধিক নিৰ্গমনৰ ইংগিত দিয়ে।[1] ক’লা প্ৰস্ৰাৱ দেখাত বাদামী কিন্তু স্পষ্ট হ’ব পাৰে হেপাটাইটিছ বা চিৰ’ছিছৰ দৰে যকৃতৰ গুৰুতৰ ৰোগৰ সতৰ্কবাণী। য’ত, প্ৰস্ৰাৱৰ জৰিয়তে বিলিৰুবিনৰ অতিৰিক্ত পৰিমাণ নিৰ্গত হয়।[1] যদি প্ৰস্ৰাৱ গোলাপী, ৰঙা বা পাতল বাদামী ৰঙৰ দেখা যায় তেন্তে সাধাৰণতে বুট, ব্লেকবেৰী, কিছুমান খাদ্য ৰং, হেমোলাইটিক এনিমিয়া, বৃক্কৰ অক্ষমতা, প্ৰস্ৰাৱৰ সংক্ৰমণ, ঔষধ, পৰ্ফাইৰিয়া, পেটৰ ভিতৰত ৰক্তক্ষৰণ, যোনিৰপৰা ৰক্তক্ষৰণ, মূত্ৰাশয় বা বৃক্কৰ পথত অৱস্থিত নিওপ্লাজমৰ ফলত হয়।[1] যদি প্ৰস্ৰাৱ গাঢ় হালধীয়া বা কমলা ৰঙৰ দৰে দেখা যায়, তেন্তে ইয়াৰ কাৰণ হ'ব পাৰে শেহতীয়াকৈ ৰাইব'ফ্লেভিন যুক্ত খাদ্য পৰিপূৰক,[3] কেৰটিন, ফেনাজ'পাইৰিডিন, ৰিফাম্পিন, ৱাৰফেৰিন বা ৰেচক ঔষধৰ ব্যৱহাৰ।[1] প্ৰস্ৰাৱৰ ৰং সেউজীয়া বা নীলালৈ সলনি হোৱাৰ কাৰণ বা অৰিহণা যোগোৱা কাৰকসমূহ হ'ল, খাদ্য আৰু ঔষধত দেখা পোৱা কৃত্ৰিম ৰং, বিলিৰুবিনৰ উপস্থিতি, মিথাইলিন ব্লুৰ দৰে ঔষধ আৰু প্ৰস্ৰাৱ নলীৰ সংক্ৰমণ।[1] 71uf313sz0fqcc1q9fyhi8mwhtojkw3 627181 627180 2026-08-14T14:31:55Z Pranamikaadhikary 27435 /* কাৰণ */ 627181 wikitext text/x-wiki সাধাৰণতে মানুহৰ প্ৰস্ৰাৱৰ ৰং খেৰৰ দৰে হালধীয়া হয়।[1] খেৰৰ হালধীয়া ৰঙৰ উপৰি প্ৰস্ৰাৱৰ আন ৰঙে কেতিয়াবা মানুহৰ কোনো অস্বাভাৱিকতা—এটা অন্তৰ্নিহিত ৰোগজনিত অৱস্থা—প্ৰতিফলিত কৰে।[1] ==লক্ষণ== প্ৰস্ৰাৱৰ ৰং অস্বাভাৱিক হোৱাৰ লক্ষণ আৰু ধৰণসমূহ তলত দিয়া ধৰণে দেখুওৱা হৈছে। * খেৰৰ হালধীয়া ৰঙৰ বাহিৰে আন অস্পষ্ট প্ৰস্ৰাৱৰ ৰং দীৰ্ঘদিন ধৰি চলি আহিছে।[1] *একোবাৰ প্ৰস্ৰাৱত তেজ পৰ্যবেক্ষণ কৰা হয়।[1] *স্পষ্ট, গাঢ় বাদামী ৰঙৰ প্ৰস্ৰাৱ।[1] ক্লিনিকেল অস্বাভাৱিক প্ৰস্ৰাৱৰ ৰঙৰ বিপদজনক কাৰকসমূহ হ’ল বৃদ্ধ বয়স, ক্লান্তিকৰ শাৰীৰিক শ্ৰম আৰু ইয়াৰ সৈতে জড়িত চিকিৎসাৰ পাৰিবাৰিক ইতিহাস।[2] ==কাৰণ== ৰোগ সংক্ৰমণ, ঔষধ বা খাদ্য আদিয়ে প্ৰস্ৰাৱৰ ৰং সাময়িকভাৱে প্ৰভাবিত কৰিব পাৰে।[1] উদাহৰণস্বৰূপে, ডাৱৰীয়া বা গাখীৰৰ দৰে প্ৰস্ৰাৱৰ লগত সাধাৰণতে বেয়া গোন্ধে সম্ভৱতঃ প্ৰস্ৰাৱৰ সংক্ৰমণ,[1] স্ফটিক, চৰ্বি, শ্বেত ৰক্তকণিকা, ৰক্তকণিকা বা শ্লেষ্মাৰ অত্যধিক নিৰ্গমনৰ ইংগিত দিয়ে।[1] ক’লা প্ৰস্ৰাৱ দেখাত বাদামী কিন্তু স্পষ্ট হ’ব পাৰে হেপাটাইটিছ বা চিৰ’ছিছৰ দৰে যকৃতৰ গুৰুতৰ ৰোগৰ সতৰ্কবাণী। য’ত, প্ৰস্ৰাৱৰ জৰিয়তে বিলিৰুবিনৰ অতিৰিক্ত পৰিমাণ নিৰ্গত হয়।[1] যদি প্ৰস্ৰাৱ গোলাপী, ৰঙা বা পাতল বাদামী ৰঙৰ দেখা যায় তেন্তে সাধাৰণতে বুট, ব্লেকবেৰী, কিছুমান খাদ্য ৰং, হেমোলাইটিক এনিমিয়া, বৃক্কৰ অক্ষমতা, প্ৰস্ৰাৱৰ সংক্ৰমণ, ঔষধ, পৰ্ফাইৰিয়া, পেটৰ ভিতৰত ৰক্তক্ষৰণ, যোনিৰপৰা ৰক্তক্ষৰণ, মূত্ৰাশয় বা বৃক্কৰ পথত অৱস্থিত নিওপ্লাজমৰ ফলত হয়।[1] যদি প্ৰস্ৰাৱ গাঢ় হালধীয়া বা কমলা ৰঙৰ দৰে দেখা যায়, তেন্তে ইয়াৰ কাৰণ হ'ব পাৰে শেহতীয়াকৈ ৰাইব'ফ্লেভিন যুক্ত খাদ্য পৰিপূৰক,[3] কেৰটিন, ফেনাজ'পাইৰিডিন, ৰিফাম্পিন, ৱাৰফেৰিন বা ৰেচক ঔষধৰ ব্যৱহাৰ।[1] প্ৰস্ৰাৱৰ ৰং সেউজীয়া বা নীলালৈ সলনি হোৱাৰ কাৰণ বা অৰিহণা যোগোৱা কাৰকসমূহ হ'ল, খাদ্য আৰু ঔষধত দেখা পোৱা কৃত্ৰিম ৰং, বিলিৰুবিনৰ উপস্থিতি, মিথাইলিন ব্লুৰ দৰে ঔষধ আৰু প্ৰস্ৰাৱ নলীৰ সংক্ৰমণ।[1] ==নিদান== চিকিৎসকে পৰিস্থিতিৰ সম্পূৰ্ণ ছবিখন পোৱাত সহায়ক হোৱাকৈ কিছুমান পৰীক্ষা দিব পাৰে, যেনে তেজৰ পৰীক্ষা, যকৃতৰ কাৰ্য্যক্ষমতা পৰীক্ষা, বৃক্ক আৰু মূত্ৰাশয়ৰ বাবে আল্ট্ৰাছাউণ্ড, প্ৰস্ৰাৱ বিশ্লেষণ,[4] সংক্ৰমণৰ বাবে প্ৰস্ৰাৱৰ সংৰক্ষণ আৰু চিষ্টোস্কপি।[1] চিকিৎসকে ৰোগ নিৰ্ণয় কৰাৰ আগতে ৰোগৰ ইতিহাস জানিবলৈ তথ্য সংগ্ৰহ কৰিবলৈ প্ৰস্ৰাৱ সংগ্ৰহৰ বাবে ক’ব পাৰে।[5] 97jqiehklt9ju0rl5udt2qs7okoq3pj 627182 627181 2026-08-14T14:32:33Z Pranamikaadhikary 27435 627182 wikitext text/x-wiki [[File:Urine_samples_of_varying_colour_and_clarity.jpg | thumb | 220x124px | right | alt= Five urine samples, ranging from clear and slightly yellow to opaque and red | Urine samples of varying color and clarity from a study on body fluids. The two samples on the left are considered normal.]] সাধাৰণতে মানুহৰ প্ৰস্ৰাৱৰ ৰং খেৰৰ দৰে হালধীয়া হয়।[1] খেৰৰ হালধীয়া ৰঙৰ উপৰি প্ৰস্ৰাৱৰ আন ৰঙে কেতিয়াবা মানুহৰ কোনো অস্বাভাৱিকতা—এটা অন্তৰ্নিহিত ৰোগজনিত অৱস্থা—প্ৰতিফলিত কৰে।[1] ==লক্ষণ== প্ৰস্ৰাৱৰ ৰং অস্বাভাৱিক হোৱাৰ লক্ষণ আৰু ধৰণসমূহ তলত দিয়া ধৰণে দেখুওৱা হৈছে। * খেৰৰ হালধীয়া ৰঙৰ বাহিৰে আন অস্পষ্ট প্ৰস্ৰাৱৰ ৰং দীৰ্ঘদিন ধৰি চলি আহিছে।[1] *একোবাৰ প্ৰস্ৰাৱত তেজ পৰ্যবেক্ষণ কৰা হয়।[1] *স্পষ্ট, গাঢ় বাদামী ৰঙৰ প্ৰস্ৰাৱ।[1] ক্লিনিকেল অস্বাভাৱিক প্ৰস্ৰাৱৰ ৰঙৰ বিপদজনক কাৰকসমূহ হ’ল বৃদ্ধ বয়স, ক্লান্তিকৰ শাৰীৰিক শ্ৰম আৰু ইয়াৰ সৈতে জড়িত চিকিৎসাৰ পাৰিবাৰিক ইতিহাস।[2] ==কাৰণ== ৰোগ সংক্ৰমণ, ঔষধ বা খাদ্য আদিয়ে প্ৰস্ৰাৱৰ ৰং সাময়িকভাৱে প্ৰভাবিত কৰিব পাৰে।[1] উদাহৰণস্বৰূপে, ডাৱৰীয়া বা গাখীৰৰ দৰে প্ৰস্ৰাৱৰ লগত সাধাৰণতে বেয়া গোন্ধে সম্ভৱতঃ প্ৰস্ৰাৱৰ সংক্ৰমণ,[1] স্ফটিক, চৰ্বি, শ্বেত ৰক্তকণিকা, ৰক্তকণিকা বা শ্লেষ্মাৰ অত্যধিক নিৰ্গমনৰ ইংগিত দিয়ে।[1] ক’লা প্ৰস্ৰাৱ দেখাত বাদামী কিন্তু স্পষ্ট হ’ব পাৰে হেপাটাইটিছ বা চিৰ’ছিছৰ দৰে যকৃতৰ গুৰুতৰ ৰোগৰ সতৰ্কবাণী। য’ত, প্ৰস্ৰাৱৰ জৰিয়তে বিলিৰুবিনৰ অতিৰিক্ত পৰিমাণ নিৰ্গত হয়।[1] যদি প্ৰস্ৰাৱ গোলাপী, ৰঙা বা পাতল বাদামী ৰঙৰ দেখা যায় তেন্তে সাধাৰণতে বুট, ব্লেকবেৰী, কিছুমান খাদ্য ৰং, হেমোলাইটিক এনিমিয়া, বৃক্কৰ অক্ষমতা, প্ৰস্ৰাৱৰ সংক্ৰমণ, ঔষধ, পৰ্ফাইৰিয়া, পেটৰ ভিতৰত ৰক্তক্ষৰণ, যোনিৰপৰা ৰক্তক্ষৰণ, মূত্ৰাশয় বা বৃক্কৰ পথত অৱস্থিত নিওপ্লাজমৰ ফলত হয়।[1] যদি প্ৰস্ৰাৱ গাঢ় হালধীয়া বা কমলা ৰঙৰ দৰে দেখা যায়, তেন্তে ইয়াৰ কাৰণ হ'ব পাৰে শেহতীয়াকৈ ৰাইব'ফ্লেভিন যুক্ত খাদ্য পৰিপূৰক,[3] কেৰটিন, ফেনাজ'পাইৰিডিন, ৰিফাম্পিন, ৱাৰফেৰিন বা ৰেচক ঔষধৰ ব্যৱহাৰ।[1] প্ৰস্ৰাৱৰ ৰং সেউজীয়া বা নীলালৈ সলনি হোৱাৰ কাৰণ বা অৰিহণা যোগোৱা কাৰকসমূহ হ'ল, খাদ্য আৰু ঔষধত দেখা পোৱা কৃত্ৰিম ৰং, বিলিৰুবিনৰ উপস্থিতি, মিথাইলিন ব্লুৰ দৰে ঔষধ আৰু প্ৰস্ৰাৱ নলীৰ সংক্ৰমণ।[1] ==নিদান== চিকিৎসকে পৰিস্থিতিৰ সম্পূৰ্ণ ছবিখন পোৱাত সহায়ক হোৱাকৈ কিছুমান পৰীক্ষা দিব পাৰে, যেনে তেজৰ পৰীক্ষা, যকৃতৰ কাৰ্য্যক্ষমতা পৰীক্ষা, বৃক্ক আৰু মূত্ৰাশয়ৰ বাবে আল্ট্ৰাছাউণ্ড, প্ৰস্ৰাৱ বিশ্লেষণ,[4] সংক্ৰমণৰ বাবে প্ৰস্ৰাৱৰ সংৰক্ষণ আৰু চিষ্টোস্কপি।[1] চিকিৎসকে ৰোগ নিৰ্ণয় কৰাৰ আগতে ৰোগৰ ইতিহাস জানিবলৈ তথ্য সংগ্ৰহ কৰিবলৈ প্ৰস্ৰাৱ সংগ্ৰহৰ বাবে ক’ব পাৰে।[5] owceythcdw3cs88zndil44ptlt6dat4 627183 627182 2026-08-14T14:33:48Z Pranamikaadhikary 27435 627183 wikitext text/x-wiki [[File:Urine_samples_of_varying_colour_and_clarity.jpg | thumb | 220x124px | right | alt= Five urine samples, ranging from clear and slightly yellow to opaque and red | শৰীৰৰ তৰল পদাৰ্থৰ ওপৰত কৰা এক অধ্যয়নৰ বিভিন্ন ৰং আৰু স্পষ্ট প্ৰস্ৰাৱৰ নমুনা। বাওঁফালে থকা নমুনা দুটাক স্বাভাৱিক বুলি ধৰা হয়।]] সাধাৰণতে মানুহৰ প্ৰস্ৰাৱৰ ৰং খেৰৰ দৰে হালধীয়া হয়।[1] খেৰৰ হালধীয়া ৰঙৰ উপৰি প্ৰস্ৰাৱৰ আন ৰঙে কেতিয়াবা মানুহৰ কোনো অস্বাভাৱিকতা—এটা অন্তৰ্নিহিত ৰোগজনিত অৱস্থা—প্ৰতিফলিত কৰে।[1] ==লক্ষণ== প্ৰস্ৰাৱৰ ৰং অস্বাভাৱিক হোৱাৰ লক্ষণ আৰু ধৰণসমূহ তলত দিয়া ধৰণে দেখুওৱা হৈছে। * খেৰৰ হালধীয়া ৰঙৰ বাহিৰে আন অস্পষ্ট প্ৰস্ৰাৱৰ ৰং দীৰ্ঘদিন ধৰি চলি আহিছে।[1] *একোবাৰ প্ৰস্ৰাৱত তেজ পৰ্যবেক্ষণ কৰা হয়।[1] *স্পষ্ট, গাঢ় বাদামী ৰঙৰ প্ৰস্ৰাৱ।[1] ক্লিনিকেল অস্বাভাৱিক প্ৰস্ৰাৱৰ ৰঙৰ বিপদজনক কাৰকসমূহ হ’ল বৃদ্ধ বয়স, ক্লান্তিকৰ শাৰীৰিক শ্ৰম আৰু ইয়াৰ সৈতে জড়িত চিকিৎসাৰ পাৰিবাৰিক ইতিহাস।[2] ==কাৰণ== ৰোগ সংক্ৰমণ, ঔষধ বা খাদ্য আদিয়ে প্ৰস্ৰাৱৰ ৰং সাময়িকভাৱে প্ৰভাবিত কৰিব পাৰে।[1] উদাহৰণস্বৰূপে, ডাৱৰীয়া বা গাখীৰৰ দৰে প্ৰস্ৰাৱৰ লগত সাধাৰণতে বেয়া গোন্ধে সম্ভৱতঃ প্ৰস্ৰাৱৰ সংক্ৰমণ,[1] স্ফটিক, চৰ্বি, শ্বেত ৰক্তকণিকা, ৰক্তকণিকা বা শ্লেষ্মাৰ অত্যধিক নিৰ্গমনৰ ইংগিত দিয়ে।[1] ক’লা প্ৰস্ৰাৱ দেখাত বাদামী কিন্তু স্পষ্ট হ’ব পাৰে হেপাটাইটিছ বা চিৰ’ছিছৰ দৰে যকৃতৰ গুৰুতৰ ৰোগৰ সতৰ্কবাণী। য’ত, প্ৰস্ৰাৱৰ জৰিয়তে বিলিৰুবিনৰ অতিৰিক্ত পৰিমাণ নিৰ্গত হয়।[1] যদি প্ৰস্ৰাৱ গোলাপী, ৰঙা বা পাতল বাদামী ৰঙৰ দেখা যায় তেন্তে সাধাৰণতে বুট, ব্লেকবেৰী, কিছুমান খাদ্য ৰং, হেমোলাইটিক এনিমিয়া, বৃক্কৰ অক্ষমতা, প্ৰস্ৰাৱৰ সংক্ৰমণ, ঔষধ, পৰ্ফাইৰিয়া, পেটৰ ভিতৰত ৰক্তক্ষৰণ, যোনিৰপৰা ৰক্তক্ষৰণ, মূত্ৰাশয় বা বৃক্কৰ পথত অৱস্থিত নিওপ্লাজমৰ ফলত হয়।[1] যদি প্ৰস্ৰাৱ গাঢ় হালধীয়া বা কমলা ৰঙৰ দৰে দেখা যায়, তেন্তে ইয়াৰ কাৰণ হ'ব পাৰে শেহতীয়াকৈ ৰাইব'ফ্লেভিন যুক্ত খাদ্য পৰিপূৰক,[3] কেৰটিন, ফেনাজ'পাইৰিডিন, ৰিফাম্পিন, ৱাৰফেৰিন বা ৰেচক ঔষধৰ ব্যৱহাৰ।[1] প্ৰস্ৰাৱৰ ৰং সেউজীয়া বা নীলালৈ সলনি হোৱাৰ কাৰণ বা অৰিহণা যোগোৱা কাৰকসমূহ হ'ল, খাদ্য আৰু ঔষধত দেখা পোৱা কৃত্ৰিম ৰং, বিলিৰুবিনৰ উপস্থিতি, মিথাইলিন ব্লুৰ দৰে ঔষধ আৰু প্ৰস্ৰাৱ নলীৰ সংক্ৰমণ।[1] ==নিদান== চিকিৎসকে পৰিস্থিতিৰ সম্পূৰ্ণ ছবিখন পোৱাত সহায়ক হোৱাকৈ কিছুমান পৰীক্ষা দিব পাৰে, যেনে তেজৰ পৰীক্ষা, যকৃতৰ কাৰ্য্যক্ষমতা পৰীক্ষা, বৃক্ক আৰু মূত্ৰাশয়ৰ বাবে আল্ট্ৰাছাউণ্ড, প্ৰস্ৰাৱ বিশ্লেষণ,[4] সংক্ৰমণৰ বাবে প্ৰস্ৰাৱৰ সংৰক্ষণ আৰু চিষ্টোস্কপি।[1] চিকিৎসকে ৰোগ নিৰ্ণয় কৰাৰ আগতে ৰোগৰ ইতিহাস জানিবলৈ তথ্য সংগ্ৰহ কৰিবলৈ প্ৰস্ৰাৱ সংগ্ৰহৰ বাবে ক’ব পাৰে।[5] mcdt096uhxjignplcn19xor3ptj4tnk 627184 627183 2026-08-14T14:36:22Z Pranamikaadhikary 27435 627184 wikitext text/x-wiki [[File:Urine_samples_of_varying_colour_and_clarity.jpg | thumb | 220x124px | right | alt= Five urine samples, ranging from clear and slightly yellow to opaque and red | শৰীৰৰ তৰল পদাৰ্থৰ ওপৰত কৰা এক অধ্যয়নৰ বিভিন্ন ৰং আৰু স্পষ্ট প্ৰস্ৰাৱৰ নমুনা। বাওঁফালে থকা নমুনা দুটাক স্বাভাৱিক বুলি ধৰা হয়।]] সাধাৰণতে মানুহৰ প্ৰস্ৰাৱৰ ৰং খেৰৰ দৰে হালধীয়া হয়।<ref name="abnormal color: MedlinePlus Medical Encyclopedia 2019">{{cite web | title=Urine - abnormal color| website=MedlinePlus Medical Encyclopedia | date=2023-07-01| url=https://medlineplus.gov/ency/article/003139.htm | access-date=2024-07-18}}</ref> খেৰৰ হালধীয়া ৰঙৰ উপৰি প্ৰস্ৰাৱৰ আন ৰঙে কেতিয়াবা মানুহৰ কোনো অস্বাভাৱিকতা—এটা অন্তৰ্নিহিত ৰোগজনিত অৱস্থা—প্ৰতিফলিত কৰে।<ref name="abnormal color: MedlinePlus Medical Encyclopedia 2019"/> ==লক্ষণ== প্ৰস্ৰাৱৰ ৰং অস্বাভাৱিক হোৱাৰ লক্ষণ আৰু ধৰণসমূহ তলত দিয়া ধৰণে দেখুওৱা হৈছে। * খেৰৰ হালধীয়া ৰঙৰ বাহিৰে আন অস্পষ্ট প্ৰস্ৰাৱৰ ৰং দীৰ্ঘদিন ধৰি চলি আহিছে।<ref name="abnormal color: MedlinePlus Medical Encyclopedia 2019"/> *একোবাৰ প্ৰস্ৰাৱত তেজ পৰ্যবেক্ষণ কৰা হয়।<ref name="abnormal color: MedlinePlus Medical Encyclopedia 2019"/> *স্পষ্ট, গাঢ় বাদামী ৰঙৰ প্ৰস্ৰাৱ।<ref name="abnormal color: MedlinePlus Medical Encyclopedia 2019"/> ক্লিনিকেল অস্বাভাৱিক প্ৰস্ৰাৱৰ ৰঙৰ বিপদজনক কাৰকসমূহ হ’ল বৃদ্ধ বয়স, ক্লান্তিকৰ শাৰীৰিক শ্ৰম আৰু ইয়াৰ সৈতে জড়িত চিকিৎসাৰ পাৰিবাৰিক ইতিহাস।<ref name="Mayo Clinic">{{cite web | title=Symptoms and causes | website=Mayo Clinic | url=https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/urine-color/symptoms-causes/syc-20367333?p=1 | access-date=2019-02-10}}</ref> ==কাৰণ== ৰোগ সংক্ৰমণ, ঔষধ বা খাদ্য আদিয়ে প্ৰস্ৰাৱৰ ৰং সাময়িকভাৱে প্ৰভাবিত কৰিব পাৰে।<ref name="abnormal color: MedlinePlus Medical Encyclopedia 2019"/> উদাহৰণস্বৰূপে, ডাৱৰীয়া বা গাখীৰৰ দৰে প্ৰস্ৰাৱৰ লগত সাধাৰণতে বেয়া গোন্ধে সম্ভৱতঃ প্ৰস্ৰাৱৰ সংক্ৰমণ,<ref name="abnormal color: MedlinePlus Medical Encyclopedia 2019"/> স্ফটিক, চৰ্বি, শ্বেত ৰক্তকণিকা, ৰক্তকণিকা বা শ্লেষ্মাৰ অত্যধিক নিৰ্গমনৰ ইংগিত দিয়ে।<ref name="abnormal color: MedlinePlus Medical Encyclopedia 2019"/> ক’লা প্ৰস্ৰাৱ দেখাত বাদামী কিন্তু স্পষ্ট হ’ব পাৰে হেপাটাইটিছ বা চিৰ’ছিছৰ দৰে যকৃতৰ গুৰুতৰ ৰোগৰ সতৰ্কবাণী। য’ত, প্ৰস্ৰাৱৰ জৰিয়তে বিলিৰুবিনৰ অতিৰিক্ত পৰিমাণ নিৰ্গত হয়।<ref name="abnormal color: MedlinePlus Medical Encyclopedia 2019"/> যদি প্ৰস্ৰাৱ গোলাপী, ৰঙা বা পাতল বাদামী ৰঙৰ দেখা যায় তেন্তে সাধাৰণতে বুট, ব্লেকবেৰী, কিছুমান খাদ্য ৰং, হেমোলাইটিক এনিমিয়া, বৃক্কৰ অক্ষমতা, প্ৰস্ৰাৱৰ সংক্ৰমণ, ঔষধ, পৰ্ফাইৰিয়া, পেটৰ ভিতৰত ৰক্তক্ষৰণ, যোনিৰ ৰক্তক্ষৰণ, মূত্ৰাশয় বা বৃক্কৰ পথত অৱস্থিত নিওপ্লাজমৰ ফলত হয়।<ref name="abnormal color: MedlinePlus Medical Encyclopedia 2019"/> যদি প্ৰস্ৰাৱ গাঢ় হালধীয়া বা কমলা ৰঙৰ দৰে দেখা যায়, তেন্তে ইয়াৰ কাৰণ হ'ব পাৰে শেহতীয়াকৈ ৰাইব'ফ্লেভিন যুক্ত খাদ্য পৰিপূৰক,[3] কেৰটিন, ফেনাজ'পাইৰিডিন, ৰিফাম্পিন, ৱাৰফেৰিন বা ৰেচক ঔষধৰ ব্যৱহাৰ।<ref name="abnormal color: MedlinePlus Medical Encyclopedia 2019"/> প্ৰস্ৰাৱৰ ৰং সেউজীয়া বা নীলালৈ সলনি হোৱাৰ কাৰণ বা অৰিহণা যোগোৱা কাৰকসমূহ হ'ল, খাদ্য আৰু ঔষধত দেখা পোৱা কৃত্ৰিম ৰং, বিলিৰুবিনৰ উপস্থিতি, মিথাইলিন ব্লুৰ দৰে ঔষধ আৰু প্ৰস্ৰাৱ নলীৰ সংক্ৰমণ।<ref name="abnormal color: MedlinePlus Medical Encyclopedia 2019"/> ==নিদান== চিকিৎসকে পৰিস্থিতিৰ সম্পূৰ্ণ ছবিখন পোৱাত সহায়ক হোৱাকৈ কিছুমান পৰীক্ষা দিব পাৰে, যেনে তেজৰ পৰীক্ষা, যকৃতৰ কাৰ্য্যক্ষমতা পৰীক্ষা, বৃক্ক আৰু মূত্ৰাশয়ৰ বাবে আল্ট্ৰাছাউণ্ড, প্ৰস্ৰাৱ বিশ্লেষণ,[4] সংক্ৰমণৰ বাবে প্ৰস্ৰাৱৰ সংৰক্ষণ আৰু চিষ্টোস্কপি।<ref name="abnormal color: MedlinePlus Medical Encyclopedia 2019"/> চিকিৎসকে ৰোগ নিৰ্ণয় কৰাৰ আগতে ৰোগৰ ইতিহাস জানিবলৈ তথ্য সংগ্ৰহ কৰিবলৈ প্ৰস্ৰাৱ সংগ্ৰহৰ বাবে ক’ব পাৰে।[5] 85ioozvv9ydhk1yjcmmvlohs0v0ktbb 627185 627184 2026-08-14T14:37:18Z Pranamikaadhikary 27435 /* কাৰণ */ 627185 wikitext text/x-wiki [[File:Urine_samples_of_varying_colour_and_clarity.jpg | thumb | 220x124px | right | alt= Five urine samples, ranging from clear and slightly yellow to opaque and red | শৰীৰৰ তৰল পদাৰ্থৰ ওপৰত কৰা এক অধ্যয়নৰ বিভিন্ন ৰং আৰু স্পষ্ট প্ৰস্ৰাৱৰ নমুনা। বাওঁফালে থকা নমুনা দুটাক স্বাভাৱিক বুলি ধৰা হয়।]] সাধাৰণতে মানুহৰ প্ৰস্ৰাৱৰ ৰং খেৰৰ দৰে হালধীয়া হয়।<ref name="abnormal color: MedlinePlus Medical Encyclopedia 2019">{{cite web | title=Urine - abnormal color| website=MedlinePlus Medical Encyclopedia | date=2023-07-01| url=https://medlineplus.gov/ency/article/003139.htm | access-date=2024-07-18}}</ref> খেৰৰ হালধীয়া ৰঙৰ উপৰি প্ৰস্ৰাৱৰ আন ৰঙে কেতিয়াবা মানুহৰ কোনো অস্বাভাৱিকতা—এটা অন্তৰ্নিহিত ৰোগজনিত অৱস্থা—প্ৰতিফলিত কৰে।<ref name="abnormal color: MedlinePlus Medical Encyclopedia 2019"/> ==লক্ষণ== প্ৰস্ৰাৱৰ ৰং অস্বাভাৱিক হোৱাৰ লক্ষণ আৰু ধৰণসমূহ তলত দিয়া ধৰণে দেখুওৱা হৈছে। * খেৰৰ হালধীয়া ৰঙৰ বাহিৰে আন অস্পষ্ট প্ৰস্ৰাৱৰ ৰং দীৰ্ঘদিন ধৰি চলি আহিছে।<ref name="abnormal color: MedlinePlus Medical Encyclopedia 2019"/> *একোবাৰ প্ৰস্ৰাৱত তেজ পৰ্যবেক্ষণ কৰা হয়।<ref name="abnormal color: MedlinePlus Medical Encyclopedia 2019"/> *স্পষ্ট, গাঢ় বাদামী ৰঙৰ প্ৰস্ৰাৱ।<ref name="abnormal color: MedlinePlus Medical Encyclopedia 2019"/> ক্লিনিকেল অস্বাভাৱিক প্ৰস্ৰাৱৰ ৰঙৰ বিপদজনক কাৰকসমূহ হ’ল বৃদ্ধ বয়স, ক্লান্তিকৰ শাৰীৰিক শ্ৰম আৰু ইয়াৰ সৈতে জড়িত চিকিৎসাৰ পাৰিবাৰিক ইতিহাস।<ref name="Mayo Clinic">{{cite web | title=Symptoms and causes | website=Mayo Clinic | url=https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/urine-color/symptoms-causes/syc-20367333?p=1 | access-date=2019-02-10}}</ref> ==কাৰণ== ৰোগ সংক্ৰমণ, ঔষধ বা খাদ্য আদিয়ে প্ৰস্ৰাৱৰ ৰং সাময়িকভাৱে প্ৰভাবিত কৰিব পাৰে।<ref name="abnormal color: MedlinePlus Medical Encyclopedia 2019"/> উদাহৰণস্বৰূপে, ডাৱৰীয়া বা গাখীৰৰ দৰে প্ৰস্ৰাৱৰ লগত সাধাৰণতে বেয়া গোন্ধে সম্ভৱতঃ প্ৰস্ৰাৱৰ সংক্ৰমণ,<ref name="abnormal color: MedlinePlus Medical Encyclopedia 2019"/> স্ফটিক, চৰ্বি, শ্বেত ৰক্তকণিকা, ৰক্তকণিকা বা শ্লেষ্মাৰ অত্যধিক নিৰ্গমনৰ ইংগিত দিয়ে।<ref name="abnormal color: MedlinePlus Medical Encyclopedia 2019"/> ক’লা প্ৰস্ৰাৱ দেখাত বাদামী কিন্তু স্পষ্ট হ’ব পাৰে হেপাটাইটিছ বা চিৰ’ছিছৰ দৰে যকৃতৰ গুৰুতৰ ৰোগৰ সতৰ্কবাণী। য’ত, প্ৰস্ৰাৱৰ জৰিয়তে বিলিৰুবিনৰ অতিৰিক্ত পৰিমাণ নিৰ্গত হয়।<ref name="abnormal color: MedlinePlus Medical Encyclopedia 2019"/> যদি প্ৰস্ৰাৱ গোলাপী, ৰঙা বা পাতল বাদামী ৰঙৰ দেখা যায় তেন্তে সাধাৰণতে বুট, ব্লেকবেৰী, কিছুমান খাদ্য ৰং, হেমোলাইটিক এনিমিয়া, বৃক্কৰ অক্ষমতা, প্ৰস্ৰাৱৰ সংক্ৰমণ, ঔষধ, পৰ্ফাইৰিয়া, পেটৰ ভিতৰত ৰক্তক্ষৰণ, যোনিৰ ৰক্তক্ষৰণ, মূত্ৰাশয় বা বৃক্কৰ পথত অৱস্থিত নিওপ্লাজমৰ ফলত হয়।<ref name="abnormal color: MedlinePlus Medical Encyclopedia 2019"/> যদি প্ৰস্ৰাৱ গাঢ় হালধীয়া বা কমলা ৰঙৰ দৰে দেখা যায়, তেন্তে ইয়াৰ কাৰণ হ'ব পাৰে শেহতীয়াকৈ ৰাইব'ফ্লেভিন যুক্ত খাদ্য পৰিপূৰক,<ref name="MayoClinic">{{cite web |url=https://www.mayoclinic.org/drugs-supplements/riboflavin-oral-route/side-effects/drg-20065810 |title=Riboflavin (Oral Route) |last= |first= |date=February 2021 |website=Mayo Clinic |access-date=11 December 2021}}</ref> কেৰটিন, ফেনাজ'পাইৰিডিন, ৰিফাম্পিন, ৱাৰফেৰিন বা ৰেচক ঔষধৰ ব্যৱহাৰ।<ref name="abnormal color: MedlinePlus Medical Encyclopedia 2019"/> প্ৰস্ৰাৱৰ ৰং সেউজীয়া বা নীলালৈ সলনি হোৱাৰ কাৰণ বা অৰিহণা যোগোৱা কাৰকসমূহ হ'ল, খাদ্য আৰু ঔষধত দেখা পোৱা কৃত্ৰিম ৰং, বিলিৰুবিনৰ উপস্থিতি, মিথাইলিন ব্লুৰ দৰে ঔষধ আৰু প্ৰস্ৰাৱ নলীৰ সংক্ৰমণ।<ref name="abnormal color: MedlinePlus Medical Encyclopedia 2019"/> ==নিদান== চিকিৎসকে পৰিস্থিতিৰ সম্পূৰ্ণ ছবিখন পোৱাত সহায়ক হোৱাকৈ কিছুমান পৰীক্ষা দিব পাৰে, যেনে তেজৰ পৰীক্ষা, যকৃতৰ কাৰ্য্যক্ষমতা পৰীক্ষা, বৃক্ক আৰু মূত্ৰাশয়ৰ বাবে আল্ট্ৰাছাউণ্ড, প্ৰস্ৰাৱ বিশ্লেষণ,[4] সংক্ৰমণৰ বাবে প্ৰস্ৰাৱৰ সংৰক্ষণ আৰু চিষ্টোস্কপি।<ref name="abnormal color: MedlinePlus Medical Encyclopedia 2019"/> চিকিৎসকে ৰোগ নিৰ্ণয় কৰাৰ আগতে ৰোগৰ ইতিহাস জানিবলৈ তথ্য সংগ্ৰহ কৰিবলৈ প্ৰস্ৰাৱ সংগ্ৰহৰ বাবে ক’ব পাৰে।[5] dk05ouglf8jujq6o8uokg7fbwmt4zx8 627186 627185 2026-08-14T14:38:05Z Pranamikaadhikary 27435 /* নিদান */ 627186 wikitext text/x-wiki [[File:Urine_samples_of_varying_colour_and_clarity.jpg | thumb | 220x124px | right | alt= Five urine samples, ranging from clear and slightly yellow to opaque and red | শৰীৰৰ তৰল পদাৰ্থৰ ওপৰত কৰা এক অধ্যয়নৰ বিভিন্ন ৰং আৰু স্পষ্ট প্ৰস্ৰাৱৰ নমুনা। বাওঁফালে থকা নমুনা দুটাক স্বাভাৱিক বুলি ধৰা হয়।]] সাধাৰণতে মানুহৰ প্ৰস্ৰাৱৰ ৰং খেৰৰ দৰে হালধীয়া হয়।<ref name="abnormal color: MedlinePlus Medical Encyclopedia 2019">{{cite web | title=Urine - abnormal color| website=MedlinePlus Medical Encyclopedia | date=2023-07-01| url=https://medlineplus.gov/ency/article/003139.htm | access-date=2024-07-18}}</ref> খেৰৰ হালধীয়া ৰঙৰ উপৰি প্ৰস্ৰাৱৰ আন ৰঙে কেতিয়াবা মানুহৰ কোনো অস্বাভাৱিকতা—এটা অন্তৰ্নিহিত ৰোগজনিত অৱস্থা—প্ৰতিফলিত কৰে।<ref name="abnormal color: MedlinePlus Medical Encyclopedia 2019"/> ==লক্ষণ== প্ৰস্ৰাৱৰ ৰং অস্বাভাৱিক হোৱাৰ লক্ষণ আৰু ধৰণসমূহ তলত দিয়া ধৰণে দেখুওৱা হৈছে। * খেৰৰ হালধীয়া ৰঙৰ বাহিৰে আন অস্পষ্ট প্ৰস্ৰাৱৰ ৰং দীৰ্ঘদিন ধৰি চলি আহিছে।<ref name="abnormal color: MedlinePlus Medical Encyclopedia 2019"/> *একোবাৰ প্ৰস্ৰাৱত তেজ পৰ্যবেক্ষণ কৰা হয়।<ref name="abnormal color: MedlinePlus Medical Encyclopedia 2019"/> *স্পষ্ট, গাঢ় বাদামী ৰঙৰ প্ৰস্ৰাৱ।<ref name="abnormal color: MedlinePlus Medical Encyclopedia 2019"/> ক্লিনিকেল অস্বাভাৱিক প্ৰস্ৰাৱৰ ৰঙৰ বিপদজনক কাৰকসমূহ হ’ল বৃদ্ধ বয়স, ক্লান্তিকৰ শাৰীৰিক শ্ৰম আৰু ইয়াৰ সৈতে জড়িত চিকিৎসাৰ পাৰিবাৰিক ইতিহাস।<ref name="Mayo Clinic">{{cite web | title=Symptoms and causes | website=Mayo Clinic | url=https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/urine-color/symptoms-causes/syc-20367333?p=1 | access-date=2019-02-10}}</ref> ==কাৰণ== ৰোগ সংক্ৰমণ, ঔষধ বা খাদ্য আদিয়ে প্ৰস্ৰাৱৰ ৰং সাময়িকভাৱে প্ৰভাবিত কৰিব পাৰে।<ref name="abnormal color: MedlinePlus Medical Encyclopedia 2019"/> উদাহৰণস্বৰূপে, ডাৱৰীয়া বা গাখীৰৰ দৰে প্ৰস্ৰাৱৰ লগত সাধাৰণতে বেয়া গোন্ধে সম্ভৱতঃ প্ৰস্ৰাৱৰ সংক্ৰমণ,<ref name="abnormal color: MedlinePlus Medical Encyclopedia 2019"/> স্ফটিক, চৰ্বি, শ্বেত ৰক্তকণিকা, ৰক্তকণিকা বা শ্লেষ্মাৰ অত্যধিক নিৰ্গমনৰ ইংগিত দিয়ে।<ref name="abnormal color: MedlinePlus Medical Encyclopedia 2019"/> ক’লা প্ৰস্ৰাৱ দেখাত বাদামী কিন্তু স্পষ্ট হ’ব পাৰে হেপাটাইটিছ বা চিৰ’ছিছৰ দৰে যকৃতৰ গুৰুতৰ ৰোগৰ সতৰ্কবাণী। য’ত, প্ৰস্ৰাৱৰ জৰিয়তে বিলিৰুবিনৰ অতিৰিক্ত পৰিমাণ নিৰ্গত হয়।<ref name="abnormal color: MedlinePlus Medical Encyclopedia 2019"/> যদি প্ৰস্ৰাৱ গোলাপী, ৰঙা বা পাতল বাদামী ৰঙৰ দেখা যায় তেন্তে সাধাৰণতে বুট, ব্লেকবেৰী, কিছুমান খাদ্য ৰং, হেমোলাইটিক এনিমিয়া, বৃক্কৰ অক্ষমতা, প্ৰস্ৰাৱৰ সংক্ৰমণ, ঔষধ, পৰ্ফাইৰিয়া, পেটৰ ভিতৰত ৰক্তক্ষৰণ, যোনিৰ ৰক্তক্ষৰণ, মূত্ৰাশয় বা বৃক্কৰ পথত অৱস্থিত নিওপ্লাজমৰ ফলত হয়।<ref name="abnormal color: MedlinePlus Medical Encyclopedia 2019"/> যদি প্ৰস্ৰাৱ গাঢ় হালধীয়া বা কমলা ৰঙৰ দৰে দেখা যায়, তেন্তে ইয়াৰ কাৰণ হ'ব পাৰে শেহতীয়াকৈ ৰাইব'ফ্লেভিন যুক্ত খাদ্য পৰিপূৰক,<ref name="MayoClinic">{{cite web |url=https://www.mayoclinic.org/drugs-supplements/riboflavin-oral-route/side-effects/drg-20065810 |title=Riboflavin (Oral Route) |last= |first= |date=February 2021 |website=Mayo Clinic |access-date=11 December 2021}}</ref> কেৰটিন, ফেনাজ'পাইৰিডিন, ৰিফাম্পিন, ৱাৰফেৰিন বা ৰেচক ঔষধৰ ব্যৱহাৰ।<ref name="abnormal color: MedlinePlus Medical Encyclopedia 2019"/> প্ৰস্ৰাৱৰ ৰং সেউজীয়া বা নীলালৈ সলনি হোৱাৰ কাৰণ বা অৰিহণা যোগোৱা কাৰকসমূহ হ'ল, খাদ্য আৰু ঔষধত দেখা পোৱা কৃত্ৰিম ৰং, বিলিৰুবিনৰ উপস্থিতি, মিথাইলিন ব্লুৰ দৰে ঔষধ আৰু প্ৰস্ৰাৱ নলীৰ সংক্ৰমণ।<ref name="abnormal color: MedlinePlus Medical Encyclopedia 2019"/> ==নিদান== চিকিৎসকে পৰিস্থিতিৰ সম্পূৰ্ণ ছবিখন পোৱাত সহায়ক হোৱাকৈ কিছুমান পৰীক্ষা দিব পাৰে, যেনে তেজৰ পৰীক্ষা, যকৃতৰ কাৰ্য্যক্ষমতা পৰীক্ষা, বৃক্ক আৰু মূত্ৰাশয়ৰ বাবে আল্ট্ৰাছাউণ্ড, প্ৰস্ৰাৱ বিশ্লেষণ,<ref name="MedlinePlus 2019">{{cite web | title=Urine and Urination - Urine | website=MedlinePlus | date=2019-02-07 | url=https://medlineplus.gov/urineandurination.html | access-date=2019-02-10}}</ref> সংক্ৰমণৰ বাবে প্ৰস্ৰাৱৰ সংৰক্ষণ আৰু চিষ্টোস্কপি।<ref name="abnormal color: MedlinePlus Medical Encyclopedia 2019"/> চিকিৎসকে ৰোগ নিৰ্ণয় কৰাৰ আগতে ৰোগৰ ইতিহাস জানিবলৈ তথ্য সংগ্ৰহ কৰিবলৈ প্ৰস্ৰাৱ সংগ্ৰহৰ বাবে ক’ব পাৰে।<ref name="Aycock Kass 2012 pp. 43–47">{{cite journal | last1=Aycock | first1=Ryan D. | last2=Kass | first2=Dara A. | title=Abnormal Urine Color | journal=Southern Medical Journal | publisher=Southern Medical Association | volume=105 | issue=1 | year=2012 | issn=0038-4348 | pmid=22189666 | doi=10.1097/smj.0b013e31823c413e | pages=43–47| s2cid=1992030 }}</ref> om1b9n055j5v62yxoqt0f425591yjvr 627187 627186 2026-08-14T14:38:21Z Pranamikaadhikary 27435 /* নিদান */ 627187 wikitext text/x-wiki [[File:Urine_samples_of_varying_colour_and_clarity.jpg | thumb | 220x124px | right | alt= Five urine samples, ranging from clear and slightly yellow to opaque and red | শৰীৰৰ তৰল পদাৰ্থৰ ওপৰত কৰা এক অধ্যয়নৰ বিভিন্ন ৰং আৰু স্পষ্ট প্ৰস্ৰাৱৰ নমুনা। বাওঁফালে থকা নমুনা দুটাক স্বাভাৱিক বুলি ধৰা হয়।]] সাধাৰণতে মানুহৰ প্ৰস্ৰাৱৰ ৰং খেৰৰ দৰে হালধীয়া হয়।<ref name="abnormal color: MedlinePlus Medical Encyclopedia 2019">{{cite web | title=Urine - abnormal color| website=MedlinePlus Medical Encyclopedia | date=2023-07-01| url=https://medlineplus.gov/ency/article/003139.htm | access-date=2024-07-18}}</ref> খেৰৰ হালধীয়া ৰঙৰ উপৰি প্ৰস্ৰাৱৰ আন ৰঙে কেতিয়াবা মানুহৰ কোনো অস্বাভাৱিকতা—এটা অন্তৰ্নিহিত ৰোগজনিত অৱস্থা—প্ৰতিফলিত কৰে।<ref name="abnormal color: MedlinePlus Medical Encyclopedia 2019"/> ==লক্ষণ== প্ৰস্ৰাৱৰ ৰং অস্বাভাৱিক হোৱাৰ লক্ষণ আৰু ধৰণসমূহ তলত দিয়া ধৰণে দেখুওৱা হৈছে। * খেৰৰ হালধীয়া ৰঙৰ বাহিৰে আন অস্পষ্ট প্ৰস্ৰাৱৰ ৰং দীৰ্ঘদিন ধৰি চলি আহিছে।<ref name="abnormal color: MedlinePlus Medical Encyclopedia 2019"/> *একোবাৰ প্ৰস্ৰাৱত তেজ পৰ্যবেক্ষণ কৰা হয়।<ref name="abnormal color: MedlinePlus Medical Encyclopedia 2019"/> *স্পষ্ট, গাঢ় বাদামী ৰঙৰ প্ৰস্ৰাৱ।<ref name="abnormal color: MedlinePlus Medical Encyclopedia 2019"/> ক্লিনিকেল অস্বাভাৱিক প্ৰস্ৰাৱৰ ৰঙৰ বিপদজনক কাৰকসমূহ হ’ল বৃদ্ধ বয়স, ক্লান্তিকৰ শাৰীৰিক শ্ৰম আৰু ইয়াৰ সৈতে জড়িত চিকিৎসাৰ পাৰিবাৰিক ইতিহাস।<ref name="Mayo Clinic">{{cite web | title=Symptoms and causes | website=Mayo Clinic | url=https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/urine-color/symptoms-causes/syc-20367333?p=1 | access-date=2019-02-10}}</ref> ==কাৰণ== ৰোগ সংক্ৰমণ, ঔষধ বা খাদ্য আদিয়ে প্ৰস্ৰাৱৰ ৰং সাময়িকভাৱে প্ৰভাবিত কৰিব পাৰে।<ref name="abnormal color: MedlinePlus Medical Encyclopedia 2019"/> উদাহৰণস্বৰূপে, ডাৱৰীয়া বা গাখীৰৰ দৰে প্ৰস্ৰাৱৰ লগত সাধাৰণতে বেয়া গোন্ধে সম্ভৱতঃ প্ৰস্ৰাৱৰ সংক্ৰমণ,<ref name="abnormal color: MedlinePlus Medical Encyclopedia 2019"/> স্ফটিক, চৰ্বি, শ্বেত ৰক্তকণিকা, ৰক্তকণিকা বা শ্লেষ্মাৰ অত্যধিক নিৰ্গমনৰ ইংগিত দিয়ে।<ref name="abnormal color: MedlinePlus Medical Encyclopedia 2019"/> ক’লা প্ৰস্ৰাৱ দেখাত বাদামী কিন্তু স্পষ্ট হ’ব পাৰে হেপাটাইটিছ বা চিৰ’ছিছৰ দৰে যকৃতৰ গুৰুতৰ ৰোগৰ সতৰ্কবাণী। য’ত, প্ৰস্ৰাৱৰ জৰিয়তে বিলিৰুবিনৰ অতিৰিক্ত পৰিমাণ নিৰ্গত হয়।<ref name="abnormal color: MedlinePlus Medical Encyclopedia 2019"/> যদি প্ৰস্ৰাৱ গোলাপী, ৰঙা বা পাতল বাদামী ৰঙৰ দেখা যায় তেন্তে সাধাৰণতে বুট, ব্লেকবেৰী, কিছুমান খাদ্য ৰং, হেমোলাইটিক এনিমিয়া, বৃক্কৰ অক্ষমতা, প্ৰস্ৰাৱৰ সংক্ৰমণ, ঔষধ, পৰ্ফাইৰিয়া, পেটৰ ভিতৰত ৰক্তক্ষৰণ, যোনিৰ ৰক্তক্ষৰণ, মূত্ৰাশয় বা বৃক্কৰ পথত অৱস্থিত নিওপ্লাজমৰ ফলত হয়।<ref name="abnormal color: MedlinePlus Medical Encyclopedia 2019"/> যদি প্ৰস্ৰাৱ গাঢ় হালধীয়া বা কমলা ৰঙৰ দৰে দেখা যায়, তেন্তে ইয়াৰ কাৰণ হ'ব পাৰে শেহতীয়াকৈ ৰাইব'ফ্লেভিন যুক্ত খাদ্য পৰিপূৰক,<ref name="MayoClinic">{{cite web |url=https://www.mayoclinic.org/drugs-supplements/riboflavin-oral-route/side-effects/drg-20065810 |title=Riboflavin (Oral Route) |last= |first= |date=February 2021 |website=Mayo Clinic |access-date=11 December 2021}}</ref> কেৰটিন, ফেনাজ'পাইৰিডিন, ৰিফাম্পিন, ৱাৰফেৰিন বা ৰেচক ঔষধৰ ব্যৱহাৰ।<ref name="abnormal color: MedlinePlus Medical Encyclopedia 2019"/> প্ৰস্ৰাৱৰ ৰং সেউজীয়া বা নীলালৈ সলনি হোৱাৰ কাৰণ বা অৰিহণা যোগোৱা কাৰকসমূহ হ'ল, খাদ্য আৰু ঔষধত দেখা পোৱা কৃত্ৰিম ৰং, বিলিৰুবিনৰ উপস্থিতি, মিথাইলিন ব্লুৰ দৰে ঔষধ আৰু প্ৰস্ৰাৱ নলীৰ সংক্ৰমণ।<ref name="abnormal color: MedlinePlus Medical Encyclopedia 2019"/> ==নিদান== চিকিৎসকে পৰিস্থিতিৰ সম্পূৰ্ণ ছবিখন পোৱাত সহায়ক হোৱাকৈ কিছুমান পৰীক্ষা দিব পাৰে, যেনে তেজৰ পৰীক্ষা, যকৃতৰ কাৰ্য্যক্ষমতা পৰীক্ষা, বৃক্ক আৰু মূত্ৰাশয়ৰ বাবে আল্ট্ৰাছাউণ্ড, প্ৰস্ৰাৱ বিশ্লেষণ,<ref name="MedlinePlus 2019">{{cite web | title=Urine and Urination - Urine | website=MedlinePlus | date=2019-02-07 | url=https://medlineplus.gov/urineandurination.html | access-date=2019-02-10}}</ref> সংক্ৰমণৰ বাবে প্ৰস্ৰাৱৰ সংৰক্ষণ আৰু চিষ্টোস্কপি।<ref name="abnormal color: MedlinePlus Medical Encyclopedia 2019"/> চিকিৎসকে ৰোগ নিৰ্ণয় কৰাৰ আগতে ৰোগৰ ইতিহাস জানিবলৈ তথ্য সংগ্ৰহ কৰিবলৈ প্ৰস্ৰাৱ সংগ্ৰহৰ বাবে ক’ব পাৰে।<ref name="Aycock Kass 2012 pp. 43–47">{{cite journal | last1=Aycock | first1=Ryan D. | last2=Kass | first2=Dara A. | title=Abnormal Urine Color | journal=Southern Medical Journal | publisher=Southern Medical Association | volume=105 | issue=1 | year=2012 | issn=0038-4348 | pmid=22189666 | doi=10.1097/smj.0b013e31823c413e | pages=43–47| s2cid=1992030 }}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== h0aytca6b25bygrvqz1hy2c5qeczgzg 627188 627187 2026-08-14T14:38:54Z Pranamikaadhikary 27435 added [[Category:শৰীৰতত্ত্ব]] using [[WP:HC|HotCat]] 627188 wikitext text/x-wiki [[File:Urine_samples_of_varying_colour_and_clarity.jpg | thumb | 220x124px | right | alt= Five urine samples, ranging from clear and slightly yellow to opaque and red | শৰীৰৰ তৰল পদাৰ্থৰ ওপৰত কৰা এক অধ্যয়নৰ বিভিন্ন ৰং আৰু স্পষ্ট প্ৰস্ৰাৱৰ নমুনা। বাওঁফালে থকা নমুনা দুটাক স্বাভাৱিক বুলি ধৰা হয়।]] সাধাৰণতে মানুহৰ প্ৰস্ৰাৱৰ ৰং খেৰৰ দৰে হালধীয়া হয়।<ref name="abnormal color: MedlinePlus Medical Encyclopedia 2019">{{cite web | title=Urine - abnormal color| website=MedlinePlus Medical Encyclopedia | date=2023-07-01| url=https://medlineplus.gov/ency/article/003139.htm | access-date=2024-07-18}}</ref> খেৰৰ হালধীয়া ৰঙৰ উপৰি প্ৰস্ৰাৱৰ আন ৰঙে কেতিয়াবা মানুহৰ কোনো অস্বাভাৱিকতা—এটা অন্তৰ্নিহিত ৰোগজনিত অৱস্থা—প্ৰতিফলিত কৰে।<ref name="abnormal color: MedlinePlus Medical Encyclopedia 2019"/> ==লক্ষণ== প্ৰস্ৰাৱৰ ৰং অস্বাভাৱিক হোৱাৰ লক্ষণ আৰু ধৰণসমূহ তলত দিয়া ধৰণে দেখুওৱা হৈছে। * খেৰৰ হালধীয়া ৰঙৰ বাহিৰে আন অস্পষ্ট প্ৰস্ৰাৱৰ ৰং দীৰ্ঘদিন ধৰি চলি আহিছে।<ref name="abnormal color: MedlinePlus Medical Encyclopedia 2019"/> *একোবাৰ প্ৰস্ৰাৱত তেজ পৰ্যবেক্ষণ কৰা হয়।<ref name="abnormal color: MedlinePlus Medical Encyclopedia 2019"/> *স্পষ্ট, গাঢ় বাদামী ৰঙৰ প্ৰস্ৰাৱ।<ref name="abnormal color: MedlinePlus Medical Encyclopedia 2019"/> ক্লিনিকেল অস্বাভাৱিক প্ৰস্ৰাৱৰ ৰঙৰ বিপদজনক কাৰকসমূহ হ’ল বৃদ্ধ বয়স, ক্লান্তিকৰ শাৰীৰিক শ্ৰম আৰু ইয়াৰ সৈতে জড়িত চিকিৎসাৰ পাৰিবাৰিক ইতিহাস।<ref name="Mayo Clinic">{{cite web | title=Symptoms and causes | website=Mayo Clinic | url=https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/urine-color/symptoms-causes/syc-20367333?p=1 | access-date=2019-02-10}}</ref> ==কাৰণ== ৰোগ সংক্ৰমণ, ঔষধ বা খাদ্য আদিয়ে প্ৰস্ৰাৱৰ ৰং সাময়িকভাৱে প্ৰভাবিত কৰিব পাৰে।<ref name="abnormal color: MedlinePlus Medical Encyclopedia 2019"/> উদাহৰণস্বৰূপে, ডাৱৰীয়া বা গাখীৰৰ দৰে প্ৰস্ৰাৱৰ লগত সাধাৰণতে বেয়া গোন্ধে সম্ভৱতঃ প্ৰস্ৰাৱৰ সংক্ৰমণ,<ref name="abnormal color: MedlinePlus Medical Encyclopedia 2019"/> স্ফটিক, চৰ্বি, শ্বেত ৰক্তকণিকা, ৰক্তকণিকা বা শ্লেষ্মাৰ অত্যধিক নিৰ্গমনৰ ইংগিত দিয়ে।<ref name="abnormal color: MedlinePlus Medical Encyclopedia 2019"/> ক’লা প্ৰস্ৰাৱ দেখাত বাদামী কিন্তু স্পষ্ট হ’ব পাৰে হেপাটাইটিছ বা চিৰ’ছিছৰ দৰে যকৃতৰ গুৰুতৰ ৰোগৰ সতৰ্কবাণী। য’ত, প্ৰস্ৰাৱৰ জৰিয়তে বিলিৰুবিনৰ অতিৰিক্ত পৰিমাণ নিৰ্গত হয়।<ref name="abnormal color: MedlinePlus Medical Encyclopedia 2019"/> যদি প্ৰস্ৰাৱ গোলাপী, ৰঙা বা পাতল বাদামী ৰঙৰ দেখা যায় তেন্তে সাধাৰণতে বুট, ব্লেকবেৰী, কিছুমান খাদ্য ৰং, হেমোলাইটিক এনিমিয়া, বৃক্কৰ অক্ষমতা, প্ৰস্ৰাৱৰ সংক্ৰমণ, ঔষধ, পৰ্ফাইৰিয়া, পেটৰ ভিতৰত ৰক্তক্ষৰণ, যোনিৰ ৰক্তক্ষৰণ, মূত্ৰাশয় বা বৃক্কৰ পথত অৱস্থিত নিওপ্লাজমৰ ফলত হয়।<ref name="abnormal color: MedlinePlus Medical Encyclopedia 2019"/> যদি প্ৰস্ৰাৱ গাঢ় হালধীয়া বা কমলা ৰঙৰ দৰে দেখা যায়, তেন্তে ইয়াৰ কাৰণ হ'ব পাৰে শেহতীয়াকৈ ৰাইব'ফ্লেভিন যুক্ত খাদ্য পৰিপূৰক,<ref name="MayoClinic">{{cite web |url=https://www.mayoclinic.org/drugs-supplements/riboflavin-oral-route/side-effects/drg-20065810 |title=Riboflavin (Oral Route) |last= |first= |date=February 2021 |website=Mayo Clinic |access-date=11 December 2021}}</ref> কেৰটিন, ফেনাজ'পাইৰিডিন, ৰিফাম্পিন, ৱাৰফেৰিন বা ৰেচক ঔষধৰ ব্যৱহাৰ।<ref name="abnormal color: MedlinePlus Medical Encyclopedia 2019"/> প্ৰস্ৰাৱৰ ৰং সেউজীয়া বা নীলালৈ সলনি হোৱাৰ কাৰণ বা অৰিহণা যোগোৱা কাৰকসমূহ হ'ল, খাদ্য আৰু ঔষধত দেখা পোৱা কৃত্ৰিম ৰং, বিলিৰুবিনৰ উপস্থিতি, মিথাইলিন ব্লুৰ দৰে ঔষধ আৰু প্ৰস্ৰাৱ নলীৰ সংক্ৰমণ।<ref name="abnormal color: MedlinePlus Medical Encyclopedia 2019"/> ==নিদান== চিকিৎসকে পৰিস্থিতিৰ সম্পূৰ্ণ ছবিখন পোৱাত সহায়ক হোৱাকৈ কিছুমান পৰীক্ষা দিব পাৰে, যেনে তেজৰ পৰীক্ষা, যকৃতৰ কাৰ্য্যক্ষমতা পৰীক্ষা, বৃক্ক আৰু মূত্ৰাশয়ৰ বাবে আল্ট্ৰাছাউণ্ড, প্ৰস্ৰাৱ বিশ্লেষণ,<ref name="MedlinePlus 2019">{{cite web | title=Urine and Urination - Urine | website=MedlinePlus | date=2019-02-07 | url=https://medlineplus.gov/urineandurination.html | access-date=2019-02-10}}</ref> সংক্ৰমণৰ বাবে প্ৰস্ৰাৱৰ সংৰক্ষণ আৰু চিষ্টোস্কপি।<ref name="abnormal color: MedlinePlus Medical Encyclopedia 2019"/> চিকিৎসকে ৰোগ নিৰ্ণয় কৰাৰ আগতে ৰোগৰ ইতিহাস জানিবলৈ তথ্য সংগ্ৰহ কৰিবলৈ প্ৰস্ৰাৱ সংগ্ৰহৰ বাবে ক’ব পাৰে।<ref name="Aycock Kass 2012 pp. 43–47">{{cite journal | last1=Aycock | first1=Ryan D. | last2=Kass | first2=Dara A. | title=Abnormal Urine Color | journal=Southern Medical Journal | publisher=Southern Medical Association | volume=105 | issue=1 | year=2012 | issn=0038-4348 | pmid=22189666 | doi=10.1097/smj.0b013e31823c413e | pages=43–47| s2cid=1992030 }}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:শৰীৰতত্ত্ব]] 62dikn0p4ijl1kk033n8vl7dc9j84nn 627189 627188 2026-08-14T14:39:05Z Pranamikaadhikary 27435 added [[Category:ৰোগৰ চিহ্ন আৰু লক্ষণ]] using [[WP:HC|HotCat]] 627189 wikitext text/x-wiki [[File:Urine_samples_of_varying_colour_and_clarity.jpg | thumb | 220x124px | right | alt= Five urine samples, ranging from clear and slightly yellow to opaque and red | শৰীৰৰ তৰল পদাৰ্থৰ ওপৰত কৰা এক অধ্যয়নৰ বিভিন্ন ৰং আৰু স্পষ্ট প্ৰস্ৰাৱৰ নমুনা। বাওঁফালে থকা নমুনা দুটাক স্বাভাৱিক বুলি ধৰা হয়।]] সাধাৰণতে মানুহৰ প্ৰস্ৰাৱৰ ৰং খেৰৰ দৰে হালধীয়া হয়।<ref name="abnormal color: MedlinePlus Medical Encyclopedia 2019">{{cite web | title=Urine - abnormal color| website=MedlinePlus Medical Encyclopedia | date=2023-07-01| url=https://medlineplus.gov/ency/article/003139.htm | access-date=2024-07-18}}</ref> খেৰৰ হালধীয়া ৰঙৰ উপৰি প্ৰস্ৰাৱৰ আন ৰঙে কেতিয়াবা মানুহৰ কোনো অস্বাভাৱিকতা—এটা অন্তৰ্নিহিত ৰোগজনিত অৱস্থা—প্ৰতিফলিত কৰে।<ref name="abnormal color: MedlinePlus Medical Encyclopedia 2019"/> ==লক্ষণ== প্ৰস্ৰাৱৰ ৰং অস্বাভাৱিক হোৱাৰ লক্ষণ আৰু ধৰণসমূহ তলত দিয়া ধৰণে দেখুওৱা হৈছে। * খেৰৰ হালধীয়া ৰঙৰ বাহিৰে আন অস্পষ্ট প্ৰস্ৰাৱৰ ৰং দীৰ্ঘদিন ধৰি চলি আহিছে।<ref name="abnormal color: MedlinePlus Medical Encyclopedia 2019"/> *একোবাৰ প্ৰস্ৰাৱত তেজ পৰ্যবেক্ষণ কৰা হয়।<ref name="abnormal color: MedlinePlus Medical Encyclopedia 2019"/> *স্পষ্ট, গাঢ় বাদামী ৰঙৰ প্ৰস্ৰাৱ।<ref name="abnormal color: MedlinePlus Medical Encyclopedia 2019"/> ক্লিনিকেল অস্বাভাৱিক প্ৰস্ৰাৱৰ ৰঙৰ বিপদজনক কাৰকসমূহ হ’ল বৃদ্ধ বয়স, ক্লান্তিকৰ শাৰীৰিক শ্ৰম আৰু ইয়াৰ সৈতে জড়িত চিকিৎসাৰ পাৰিবাৰিক ইতিহাস।<ref name="Mayo Clinic">{{cite web | title=Symptoms and causes | website=Mayo Clinic | url=https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/urine-color/symptoms-causes/syc-20367333?p=1 | access-date=2019-02-10}}</ref> ==কাৰণ== ৰোগ সংক্ৰমণ, ঔষধ বা খাদ্য আদিয়ে প্ৰস্ৰাৱৰ ৰং সাময়িকভাৱে প্ৰভাবিত কৰিব পাৰে।<ref name="abnormal color: MedlinePlus Medical Encyclopedia 2019"/> উদাহৰণস্বৰূপে, ডাৱৰীয়া বা গাখীৰৰ দৰে প্ৰস্ৰাৱৰ লগত সাধাৰণতে বেয়া গোন্ধে সম্ভৱতঃ প্ৰস্ৰাৱৰ সংক্ৰমণ,<ref name="abnormal color: MedlinePlus Medical Encyclopedia 2019"/> স্ফটিক, চৰ্বি, শ্বেত ৰক্তকণিকা, ৰক্তকণিকা বা শ্লেষ্মাৰ অত্যধিক নিৰ্গমনৰ ইংগিত দিয়ে।<ref name="abnormal color: MedlinePlus Medical Encyclopedia 2019"/> ক’লা প্ৰস্ৰাৱ দেখাত বাদামী কিন্তু স্পষ্ট হ’ব পাৰে হেপাটাইটিছ বা চিৰ’ছিছৰ দৰে যকৃতৰ গুৰুতৰ ৰোগৰ সতৰ্কবাণী। য’ত, প্ৰস্ৰাৱৰ জৰিয়তে বিলিৰুবিনৰ অতিৰিক্ত পৰিমাণ নিৰ্গত হয়।<ref name="abnormal color: MedlinePlus Medical Encyclopedia 2019"/> যদি প্ৰস্ৰাৱ গোলাপী, ৰঙা বা পাতল বাদামী ৰঙৰ দেখা যায় তেন্তে সাধাৰণতে বুট, ব্লেকবেৰী, কিছুমান খাদ্য ৰং, হেমোলাইটিক এনিমিয়া, বৃক্কৰ অক্ষমতা, প্ৰস্ৰাৱৰ সংক্ৰমণ, ঔষধ, পৰ্ফাইৰিয়া, পেটৰ ভিতৰত ৰক্তক্ষৰণ, যোনিৰ ৰক্তক্ষৰণ, মূত্ৰাশয় বা বৃক্কৰ পথত অৱস্থিত নিওপ্লাজমৰ ফলত হয়।<ref name="abnormal color: MedlinePlus Medical Encyclopedia 2019"/> যদি প্ৰস্ৰাৱ গাঢ় হালধীয়া বা কমলা ৰঙৰ দৰে দেখা যায়, তেন্তে ইয়াৰ কাৰণ হ'ব পাৰে শেহতীয়াকৈ ৰাইব'ফ্লেভিন যুক্ত খাদ্য পৰিপূৰক,<ref name="MayoClinic">{{cite web |url=https://www.mayoclinic.org/drugs-supplements/riboflavin-oral-route/side-effects/drg-20065810 |title=Riboflavin (Oral Route) |last= |first= |date=February 2021 |website=Mayo Clinic |access-date=11 December 2021}}</ref> কেৰটিন, ফেনাজ'পাইৰিডিন, ৰিফাম্পিন, ৱাৰফেৰিন বা ৰেচক ঔষধৰ ব্যৱহাৰ।<ref name="abnormal color: MedlinePlus Medical Encyclopedia 2019"/> প্ৰস্ৰাৱৰ ৰং সেউজীয়া বা নীলালৈ সলনি হোৱাৰ কাৰণ বা অৰিহণা যোগোৱা কাৰকসমূহ হ'ল, খাদ্য আৰু ঔষধত দেখা পোৱা কৃত্ৰিম ৰং, বিলিৰুবিনৰ উপস্থিতি, মিথাইলিন ব্লুৰ দৰে ঔষধ আৰু প্ৰস্ৰাৱ নলীৰ সংক্ৰমণ।<ref name="abnormal color: MedlinePlus Medical Encyclopedia 2019"/> ==নিদান== চিকিৎসকে পৰিস্থিতিৰ সম্পূৰ্ণ ছবিখন পোৱাত সহায়ক হোৱাকৈ কিছুমান পৰীক্ষা দিব পাৰে, যেনে তেজৰ পৰীক্ষা, যকৃতৰ কাৰ্য্যক্ষমতা পৰীক্ষা, বৃক্ক আৰু মূত্ৰাশয়ৰ বাবে আল্ট্ৰাছাউণ্ড, প্ৰস্ৰাৱ বিশ্লেষণ,<ref name="MedlinePlus 2019">{{cite web | title=Urine and Urination - Urine | website=MedlinePlus | date=2019-02-07 | url=https://medlineplus.gov/urineandurination.html | access-date=2019-02-10}}</ref> সংক্ৰমণৰ বাবে প্ৰস্ৰাৱৰ সংৰক্ষণ আৰু চিষ্টোস্কপি।<ref name="abnormal color: MedlinePlus Medical Encyclopedia 2019"/> চিকিৎসকে ৰোগ নিৰ্ণয় কৰাৰ আগতে ৰোগৰ ইতিহাস জানিবলৈ তথ্য সংগ্ৰহ কৰিবলৈ প্ৰস্ৰাৱ সংগ্ৰহৰ বাবে ক’ব পাৰে।<ref name="Aycock Kass 2012 pp. 43–47">{{cite journal | last1=Aycock | first1=Ryan D. | last2=Kass | first2=Dara A. | title=Abnormal Urine Color | journal=Southern Medical Journal | publisher=Southern Medical Association | volume=105 | issue=1 | year=2012 | issn=0038-4348 | pmid=22189666 | doi=10.1097/smj.0b013e31823c413e | pages=43–47| s2cid=1992030 }}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:শৰীৰতত্ত্ব]] [[শ্ৰেণী:ৰোগৰ চিহ্ন আৰু লক্ষণ]] 2d9ut9gcp8a8r49v10qycsox0p1gwd9 0 138740 627190 2026-08-14T14:44:35Z Pranamikaadhikary 27435 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 627190 wikitext text/x-wiki ৰঙা বা গোলাপী ৰঙৰ প্ৰস্ৰাৱ বাহিৰ হৈ যোৱাটোৱেই হৈছে বিটুৰিয়া। ই বীট বা বীটৰ নিষ্কাশিত ৰস বা বীটৰ বিটালিন ৰঞ্জক পদাৰ্থৰে ৰং কৰা খাদ্য খোৱাৰ পাছত হয়।[1] বিটালিন ৰঞ্জক পদাৰ্থ যেনে বিটানিন নিৰ্গত হোৱাৰ ফলত এই ৰং হয়। ব্যক্তিৰ মাজত আৰু বিভিন্ন খাদ্য খোৱাৰ সময়ত ইয়াৰ ৰং অতি পৰিৱৰ্তনশীল আৰু ইয়াৰ তীব্ৰতা পাতল গোলাপী ৰঙৰ প্ৰস্ৰাৱৰপৰা শক্তিশালী ৰঙৰ গভীৰ ৰঙা প্ৰস্ৰাৱলৈকে ভিন্ন হ'ব পাৰে।[1] এই অৱস্থাটো সুস্থ আৰু বীটৰ খাদ্য পৰিহাৰ কৰিলে তৎক্ষণাত বিলুপ্ত হয়।[1] প্ৰায় ১০-১৪% জনসাধাৰণৰ ক্ষেত্ৰত বিটুৰিয়া হয়, আইৰণৰ অভাৱ, বিপজ্জনক ৰক্তহীনতা বা পাচন ৰোগ থকা লোকৰ ক্ষেত্ৰত ইয়াৰ সঘনতা আৰু তীব্ৰতা অধিক হয়।[1] okrsboek81wo8utgvvlbw85imqo4ef0 627191 627190 2026-08-14T14:47:06Z Pranamikaadhikary 27435 627191 wikitext text/x-wiki ৰঙা বা গোলাপী ৰঙৰ প্ৰস্ৰাৱ বাহিৰ হৈ যোৱাটোৱেই হৈছে বিটুৰিয়া। ই বীট বা বীটৰ নিষ্কাশিত ৰস বা বীটৰ বিটালিন ৰঞ্জক পদাৰ্থৰে ৰং কৰা খাদ্য খোৱাৰ পাছত হয়।[1] বিটালিন ৰঞ্জক পদাৰ্থ যেনে বিটানিন নিৰ্গত হোৱাৰ ফলত এই ৰং হয়। ব্যক্তিৰ মাজত আৰু বিভিন্ন খাদ্য খোৱাৰ সময়ত ইয়াৰ ৰং অতি পৰিৱৰ্তনশীল আৰু ইয়াৰ তীব্ৰতা পাতল গোলাপী ৰঙৰ প্ৰস্ৰাৱৰপৰা শক্তিশালী ৰঙৰ গভীৰ ৰঙা প্ৰস্ৰাৱলৈকে ভিন্ন হ'ব পাৰে।[1] এই অৱস্থাটো সুস্থ আৰু বীটৰ খাদ্য পৰিহাৰ কৰিলে তৎক্ষণাত বিলুপ্ত হয়।[1] প্ৰায় ১০-১৪% জনসাধাৰণৰ ক্ষেত্ৰত বিটুৰিয়া হয়, আইৰণৰ অভাৱ, বিপজ্জনক ৰক্তহীনতা বা পাচন ৰোগ থকা লোকৰ ক্ষেত্ৰত ইয়াৰ সঘনতা আৰু তীব্ৰতা অধিক হয়।[1] প্ৰবল অম্লীয় পৰিস্থিতিত এই ৰঞ্জক পদাৰ্থটো অক্সিডেটিভ অৱক্ষয়ৰ প্ৰতি সংবেদনশীল। গতিকে প্ৰস্ৰাৱৰ ৰং পেটৰ এচিডিটি আৰু থকাৰ সময়ৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে, লগতে খাদ্যত বিটালিন সুৰক্ষাকাৰী পদাৰ্থ যেনে অক্সালিক এচিডৰ উপস্থিতিৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে।[2][3] মলৰ সৈতে ওলাই যোৱা অশোষিত ৰঞ্জক পদাৰ্থৰ বাবে বিটুৰিয়া প্ৰায়ে ৰঙা বা গোলাপী ৰঙৰ মলৰ সৈতে বাহিৰ হয়।[4] szrgerbet7ni5thyj0ziqtzr4mmgbgv 627192 627191 2026-08-14T14:48:08Z Pranamikaadhikary 27435 627192 wikitext text/x-wiki [[File:Betanin.svg|thumb|[[Betanin]], a beet pigment causing urine coloring]] ৰঙা বা গোলাপী ৰঙৰ প্ৰস্ৰাৱ বাহিৰ হৈ যোৱাটোৱেই হৈছে বিটুৰিয়া। ই বীট বা বীটৰ নিষ্কাশিত ৰস বা বীটৰ বিটালিন ৰঞ্জক পদাৰ্থৰে ৰং কৰা খাদ্য খোৱাৰ পাছত হয়।[1] বিটালিন ৰঞ্জক পদাৰ্থ যেনে বিটানিন নিৰ্গত হোৱাৰ ফলত এই ৰং হয়। ব্যক্তিৰ মাজত আৰু বিভিন্ন খাদ্য খোৱাৰ সময়ত ইয়াৰ ৰং অতি পৰিৱৰ্তনশীল আৰু ইয়াৰ তীব্ৰতা পাতল গোলাপী ৰঙৰ প্ৰস্ৰাৱৰপৰা শক্তিশালী ৰঙৰ গভীৰ ৰঙা প্ৰস্ৰাৱলৈকে ভিন্ন হ'ব পাৰে।[1] এই অৱস্থাটো সুস্থ আৰু বীটৰ খাদ্য পৰিহাৰ কৰিলে তৎক্ষণাত বিলুপ্ত হয়।[1] প্ৰায় ১০-১৪% জনসাধাৰণৰ ক্ষেত্ৰত বিটুৰিয়া হয়, আইৰণৰ অভাৱ, বিপজ্জনক ৰক্তহীনতা বা পাচন ৰোগ থকা লোকৰ ক্ষেত্ৰত ইয়াৰ সঘনতা আৰু তীব্ৰতা অধিক হয়।[1] প্ৰবল অম্লীয় পৰিস্থিতিত এই ৰঞ্জক পদাৰ্থটো অক্সিডেটিভ অৱক্ষয়ৰ প্ৰতি সংবেদনশীল। গতিকে প্ৰস্ৰাৱৰ ৰং পেটৰ এচিডিটি আৰু থকাৰ সময়ৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে, লগতে খাদ্যত বিটালিন সুৰক্ষাকাৰী পদাৰ্থ যেনে অক্সালিক এচিডৰ উপস্থিতিৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে।[2][3] মলৰ সৈতে ওলাই যোৱা অশোষিত ৰঞ্জক পদাৰ্থৰ বাবে বিটুৰিয়া প্ৰায়ে ৰঙা বা গোলাপী ৰঙৰ মলৰ সৈতে বাহিৰ হয়।[4] a6o8i639de59okms9p8tmbwwvh3e9mc 627193 627192 2026-08-14T14:48:58Z Pranamikaadhikary 27435 627193 wikitext text/x-wiki [[File:Betanin.svg|thumb|বিটানিন, বীটৰ ৰং যিয়ে প্ৰস্ৰাৱৰ ৰং সৃষ্টি কৰে]] ৰঙা বা গোলাপী ৰঙৰ প্ৰস্ৰাৱ বাহিৰ হৈ যোৱাটোৱেই হৈছে বিটুৰিয়া। ই বীট বা বীটৰ নিষ্কাশিত ৰস বা বীটৰ বিটালিন ৰঞ্জক পদাৰ্থৰে ৰং কৰা খাদ্য খোৱাৰ পাছত হয়।[1] বিটালিন ৰঞ্জক পদাৰ্থ যেনে বিটানিন নিৰ্গত হোৱাৰ ফলত এই ৰং হয়। ব্যক্তিৰ মাজত আৰু বিভিন্ন খাদ্য খোৱাৰ সময়ত ইয়াৰ ৰং অতি পৰিৱৰ্তনশীল আৰু ইয়াৰ তীব্ৰতা পাতল গোলাপী ৰঙৰ প্ৰস্ৰাৱৰপৰা শক্তিশালী ৰঙৰ গভীৰ ৰঙা প্ৰস্ৰাৱলৈকে ভিন্ন হ'ব পাৰে।[1] এই অৱস্থাটো সুস্থ আৰু বীটৰ খাদ্য পৰিহাৰ কৰিলে তৎক্ষণাত বিলুপ্ত হয়।[1] প্ৰায় ১০-১৪% জনসাধাৰণৰ ক্ষেত্ৰত বিটুৰিয়া হয়, আইৰণৰ অভাৱ, বিপজ্জনক ৰক্তহীনতা বা পাচন ৰোগ থকা লোকৰ ক্ষেত্ৰত ইয়াৰ সঘনতা আৰু তীব্ৰতা অধিক হয়।[1] প্ৰবল অম্লীয় পৰিস্থিতিত এই ৰঞ্জক পদাৰ্থটো অক্সিডেটিভ অৱক্ষয়ৰ প্ৰতি সংবেদনশীল। গতিকে প্ৰস্ৰাৱৰ ৰং পেটৰ এচিডিটি আৰু থকাৰ সময়ৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে, লগতে খাদ্যত বিটালিন সুৰক্ষাকাৰী পদাৰ্থ যেনে অক্সালিক এচিডৰ উপস্থিতিৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে।[2][3] মলৰ সৈতে ওলাই যোৱা অশোষিত ৰঞ্জক পদাৰ্থৰ বাবে বিটুৰিয়া প্ৰায়ে ৰঙা বা গোলাপী ৰঙৰ মলৰ সৈতে বাহিৰ হয়।[4] 431patmt09f99zjanmst1o408xwjcjc 627194 627193 2026-08-14T14:49:27Z Pranamikaadhikary 27435 627194 wikitext text/x-wiki [[File:Betanin.svg|thumb|[[বিটানিন]], বীটৰ ৰং যিয়ে প্ৰস্ৰাৱৰ ৰং সৃষ্টি কৰে]] ৰঙা বা গোলাপী ৰঙৰ প্ৰস্ৰাৱ বাহিৰ হৈ যোৱাটোৱেই হৈছে বিটুৰিয়া। ই বীট বা বীটৰ নিষ্কাশিত ৰস বা বীটৰ বিটালিন ৰঞ্জক পদাৰ্থৰে ৰং কৰা খাদ্য খোৱাৰ পাছত হয়।[1] বিটালিন ৰঞ্জক পদাৰ্থ যেনে বিটানিন নিৰ্গত হোৱাৰ ফলত এই ৰং হয়। ব্যক্তিৰ মাজত আৰু বিভিন্ন খাদ্য খোৱাৰ সময়ত ইয়াৰ ৰং অতি পৰিৱৰ্তনশীল আৰু ইয়াৰ তীব্ৰতা পাতল গোলাপী ৰঙৰ প্ৰস্ৰাৱৰপৰা শক্তিশালী ৰঙৰ গভীৰ ৰঙা প্ৰস্ৰাৱলৈকে ভিন্ন হ'ব পাৰে।[1] এই অৱস্থাটো সুস্থ আৰু বীটৰ খাদ্য পৰিহাৰ কৰিলে তৎক্ষণাত বিলুপ্ত হয়।[1] প্ৰায় ১০-১৪% জনসাধাৰণৰ ক্ষেত্ৰত বিটুৰিয়া হয়, আইৰণৰ অভাৱ, বিপজ্জনক ৰক্তহীনতা বা পাচন ৰোগ থকা লোকৰ ক্ষেত্ৰত ইয়াৰ সঘনতা আৰু তীব্ৰতা অধিক হয়।[1] প্ৰবল অম্লীয় পৰিস্থিতিত এই ৰঞ্জক পদাৰ্থটো অক্সিডেটিভ অৱক্ষয়ৰ প্ৰতি সংবেদনশীল। গতিকে প্ৰস্ৰাৱৰ ৰং পেটৰ এচিডিটি আৰু থকাৰ সময়ৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে, লগতে খাদ্যত বিটালিন সুৰক্ষাকাৰী পদাৰ্থ যেনে অক্সালিক এচিডৰ উপস্থিতিৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে।[2][3] মলৰ সৈতে ওলাই যোৱা অশোষিত ৰঞ্জক পদাৰ্থৰ বাবে বিটুৰিয়া প্ৰায়ে ৰঙা বা গোলাপী ৰঙৰ মলৰ সৈতে বাহিৰ হয়।[4] 32levvkx61m6bql67wr783l88lo1i0w 627195 627194 2026-08-14T14:51:39Z Pranamikaadhikary 27435 627195 wikitext text/x-wiki [[File:Betanin.svg|thumb|[[বিটানিন]], বীটৰ ৰং যিয়ে প্ৰস্ৰাৱৰ ৰং সৃষ্টি কৰে]] ৰঙা বা গোলাপী ৰঙৰ প্ৰস্ৰাৱ বাহিৰ হৈ যোৱাটোৱেই হৈছে বিটুৰিয়া। ই বীট বা বীটৰ নিষ্কাশিত ৰস বা বীটৰ বিটালিন ৰঞ্জক পদাৰ্থৰে ৰং কৰা খাদ্য খোৱাৰ পাছত হয়।<ref name="sauder">{{cite web |author1=Sauder HM, Rawla P |title=Beeturia |url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK537012/ |publisher=StatPearls, US National Library of Medicine |access-date=29 May 2024 |date=22 May 2023}}</ref> বিটালিন ৰঞ্জক পদাৰ্থ যেনে বিটানিন নিৰ্গত হোৱাৰ ফলত এই ৰং হয়। ব্যক্তিৰ মাজত আৰু বিভিন্ন খাদ্য খোৱাৰ সময়ত ইয়াৰ ৰং অতি পৰিৱৰ্তনশীল আৰু ইয়াৰ তীব্ৰতা পাতল গোলাপী ৰঙৰ প্ৰস্ৰাৱৰপৰা শক্তিশালী ৰঙৰ গভীৰ ৰঙা প্ৰস্ৰাৱলৈকে ভিন্ন হ'ব পাৰে।<ref name=sauder/> এই অৱস্থাটো সুস্থ আৰু বীটৰ খাদ্য পৰিহাৰ কৰিলে তৎক্ষণাত বিলুপ্ত হয়।<ref name=sauder/> প্ৰায় ১০-১৪% জনসাধাৰণৰ ক্ষেত্ৰত বিটুৰিয়া হয়, আইৰণৰ অভাৱ, বিপজ্জনক ৰক্তহীনতা বা পাচন ৰোগ থকা লোকৰ ক্ষেত্ৰত ইয়াৰ সঘনতা আৰু তীব্ৰতা অধিক হয়।<ref name=sauder/> প্ৰবল অম্লীয় পৰিস্থিতিত এই ৰঞ্জক পদাৰ্থটো অক্সিডেটিভ অৱক্ষয়ৰ প্ৰতি সংবেদনশীল। গতিকে প্ৰস্ৰাৱৰ ৰং পেটৰ এচিডিটি আৰু থকাৰ সময়ৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে, লগতে খাদ্যত বিটালিন সুৰক্ষাকাৰী পদাৰ্থ যেনে অক্সালিক এচিডৰ উপস্থিতিৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে।<ref name="Mitchell">{{cite journal | last=Mitchell |first = S. C. | date = 2001 | title = Food idiosyncrasies: beetroot and asparagus | journal = Drug Metab. Dispos. | volume = 29 | issue = 4 | pages = 539–543 | pmid = 11259347 | url = http://dmd.aspetjournals.org/content/29/4/539.abstract }}</ref><ref name="Watts">{{cite journal | pmid = 8148871 |year=1993 | last1 = Watts | first1 = AR | last2 = Lennard | first2 = MS | last3 = Mason | first3 = SL | last4 = Tucker | first4 = GT | last5 = Woods | first5 = HF | title = Beeturia and the biological fate of beetroot pigments | doi=10.1097/00008571-199312000-00004 | volume = 3 | issue = 6 | pages = 302–11 | journal = Pharmacogenetics }}</ref> মলৰ সৈতে ওলাই যোৱা অশোষিত ৰঞ্জক পদাৰ্থৰ বাবে বিটুৰিয়া প্ৰায়ে ৰঙা বা গোলাপী ৰঙৰ মলৰ সৈতে বাহিৰ হয়।<ref name="Eastwood">{{cite journal | last1 = Eastwood | first1 = MA | last2 = Nyhlin | first2 = H | date = 1995 | title = Beeturia and colonic oxalic acid | journal = QJM | pmid = 7493168 | volume = 88 | issue = 10 | pages = 711–7 }}</ref> ap14tn6wr14hnph9dhh0cvqjkgjkrec 627196 627195 2026-08-14T14:52:53Z Pranamikaadhikary 27435 627196 wikitext text/x-wiki [[File:Betanin.svg|thumb|[[বিটানিন]], বীটৰ ৰং যিয়ে প্ৰস্ৰাৱৰ ৰং সৃষ্টি কৰে]] ৰঙা বা গোলাপী ৰঙৰ প্ৰস্ৰাৱ বাহিৰ হৈ যোৱাটোৱেই হৈছে বিটুৰিয়া। ই বীট বা বীটৰ নিষ্কাশিত ৰস বা বীটৰ বিটালিন ৰঞ্জক পদাৰ্থৰে ৰং কৰা খাদ্য খোৱাৰ পাছত হয়।<ref name="sauder">{{cite web |author1=Sauder HM, Rawla P |title=Beeturia |url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK537012/ |publisher=StatPearls, US National Library of Medicine |access-date=29 May 2024 |date=22 May 2023}}</ref> বিটালিন ৰঞ্জক পদাৰ্থ যেনে বিটানিন নিৰ্গত হোৱাৰ ফলত এই ৰং হয়। ব্যক্তিৰ মাজত আৰু বিভিন্ন খাদ্য খোৱাৰ সময়ত ইয়াৰ ৰং অতি পৰিৱৰ্তনশীল আৰু ইয়াৰ তীব্ৰতা পাতল গোলাপী ৰঙৰ প্ৰস্ৰাৱৰপৰা শক্তিশালী ৰঙৰ গভীৰ ৰঙা প্ৰস্ৰাৱলৈকে ভিন্ন হ'ব পাৰে।<ref name=sauder/> এই অৱস্থাটো সুস্থ আৰু বীটৰ খাদ্য পৰিহাৰ কৰিলে তৎক্ষণাত বিলুপ্ত হয়।<ref name=sauder/> প্ৰায় ১০-১৪% জনসাধাৰণৰ ক্ষেত্ৰত বিটুৰিয়া হয়, আইৰণৰ অভাৱ, বিপজ্জনক ৰক্তহীনতা বা পাচন ৰোগ থকা লোকৰ ক্ষেত্ৰত ইয়াৰ সঘনতা আৰু তীব্ৰতা অধিক হয়।<ref name=sauder/> প্ৰবল অম্লীয় পৰিস্থিতিত এই ৰঞ্জক পদাৰ্থটো অক্সিডেটিভ অৱক্ষয়ৰ প্ৰতি সংবেদনশীল। গতিকে প্ৰস্ৰাৱৰ ৰং পেটৰ এচিডিটি আৰু থকাৰ সময়ৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে, লগতে খাদ্যত বিটালিন সুৰক্ষাকাৰী পদাৰ্থ যেনে অক্সালিক এচিডৰ উপস্থিতিৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে।<ref name="Mitchell">{{cite journal | last=Mitchell |first = S. C. | date = 2001 | title = Food idiosyncrasies: beetroot and asparagus | journal = Drug Metab. Dispos. | volume = 29 | issue = 4 | pages = 539–543 | pmid = 11259347 | url = http://dmd.aspetjournals.org/content/29/4/539.abstract }}</ref><ref name="Watts">{{cite journal | pmid = 8148871 |year=1993 | last1 = Watts | first1 = AR | last2 = Lennard | first2 = MS | last3 = Mason | first3 = SL | last4 = Tucker | first4 = GT | last5 = Woods | first5 = HF | title = Beeturia and the biological fate of beetroot pigments | doi=10.1097/00008571-199312000-00004 | volume = 3 | issue = 6 | pages = 302–11 | journal = Pharmacogenetics }}</ref> মলৰ সৈতে ওলাই যোৱা অশোষিত ৰঞ্জক পদাৰ্থৰ বাবে বিটুৰিয়া প্ৰায়ে ৰঙা বা গোলাপী ৰঙৰ মলৰ সৈতে বাহিৰ হয়।<ref name="Eastwood">{{cite journal | last1 = Eastwood | first1 = MA | last2 = Nyhlin | first2 = H | date = 1995 | title = Beeturia and colonic oxalic acid | journal = QJM | pmid = 7493168 | volume = 88 | issue = 10 | pages = 711–7 }}</ref> ==কাৰণ== sgjh0ymmdy1zuci9wskwv44r6apjp1w 627197 627196 2026-08-14T14:53:08Z Pranamikaadhikary 27435 /* কাৰণ */ 627197 wikitext text/x-wiki [[File:Betanin.svg|thumb|[[বিটানিন]], বীটৰ ৰং যিয়ে প্ৰস্ৰাৱৰ ৰং সৃষ্টি কৰে]] ৰঙা বা গোলাপী ৰঙৰ প্ৰস্ৰাৱ বাহিৰ হৈ যোৱাটোৱেই হৈছে বিটুৰিয়া। ই বীট বা বীটৰ নিষ্কাশিত ৰস বা বীটৰ বিটালিন ৰঞ্জক পদাৰ্থৰে ৰং কৰা খাদ্য খোৱাৰ পাছত হয়।<ref name="sauder">{{cite web |author1=Sauder HM, Rawla P |title=Beeturia |url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK537012/ |publisher=StatPearls, US National Library of Medicine |access-date=29 May 2024 |date=22 May 2023}}</ref> বিটালিন ৰঞ্জক পদাৰ্থ যেনে বিটানিন নিৰ্গত হোৱাৰ ফলত এই ৰং হয়। ব্যক্তিৰ মাজত আৰু বিভিন্ন খাদ্য খোৱাৰ সময়ত ইয়াৰ ৰং অতি পৰিৱৰ্তনশীল আৰু ইয়াৰ তীব্ৰতা পাতল গোলাপী ৰঙৰ প্ৰস্ৰাৱৰপৰা শক্তিশালী ৰঙৰ গভীৰ ৰঙা প্ৰস্ৰাৱলৈকে ভিন্ন হ'ব পাৰে।<ref name=sauder/> এই অৱস্থাটো সুস্থ আৰু বীটৰ খাদ্য পৰিহাৰ কৰিলে তৎক্ষণাত বিলুপ্ত হয়।<ref name=sauder/> প্ৰায় ১০-১৪% জনসাধাৰণৰ ক্ষেত্ৰত বিটুৰিয়া হয়, আইৰণৰ অভাৱ, বিপজ্জনক ৰক্তহীনতা বা পাচন ৰোগ থকা লোকৰ ক্ষেত্ৰত ইয়াৰ সঘনতা আৰু তীব্ৰতা অধিক হয়।<ref name=sauder/> প্ৰবল অম্লীয় পৰিস্থিতিত এই ৰঞ্জক পদাৰ্থটো অক্সিডেটিভ অৱক্ষয়ৰ প্ৰতি সংবেদনশীল। গতিকে প্ৰস্ৰাৱৰ ৰং পেটৰ এচিডিটি আৰু থকাৰ সময়ৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে, লগতে খাদ্যত বিটালিন সুৰক্ষাকাৰী পদাৰ্থ যেনে অক্সালিক এচিডৰ উপস্থিতিৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে।<ref name="Mitchell">{{cite journal | last=Mitchell |first = S. C. | date = 2001 | title = Food idiosyncrasies: beetroot and asparagus | journal = Drug Metab. Dispos. | volume = 29 | issue = 4 | pages = 539–543 | pmid = 11259347 | url = http://dmd.aspetjournals.org/content/29/4/539.abstract }}</ref><ref name="Watts">{{cite journal | pmid = 8148871 |year=1993 | last1 = Watts | first1 = AR | last2 = Lennard | first2 = MS | last3 = Mason | first3 = SL | last4 = Tucker | first4 = GT | last5 = Woods | first5 = HF | title = Beeturia and the biological fate of beetroot pigments | doi=10.1097/00008571-199312000-00004 | volume = 3 | issue = 6 | pages = 302–11 | journal = Pharmacogenetics }}</ref> মলৰ সৈতে ওলাই যোৱা অশোষিত ৰঞ্জক পদাৰ্থৰ বাবে বিটুৰিয়া প্ৰায়ে ৰঙা বা গোলাপী ৰঙৰ মলৰ সৈতে বাহিৰ হয়।<ref name="Eastwood">{{cite journal | last1 = Eastwood | first1 = MA | last2 = Nyhlin | first2 = H | date = 1995 | title = Beeturia and colonic oxalic acid | journal = QJM | pmid = 7493168 | volume = 88 | issue = 10 | pages = 711–7 }}</ref> ==কাৰণ== ==তথ্যসূত্ৰ== a9l69877lsaio4a4zw9ebbxiy98q4nm 627198 627197 2026-08-14T14:54:39Z Pranamikaadhikary 27435 /* কাৰণ */ 627198 wikitext text/x-wiki [[File:Betanin.svg|thumb|[[বিটানিন]], বীটৰ ৰং যিয়ে প্ৰস্ৰাৱৰ ৰং সৃষ্টি কৰে]] ৰঙা বা গোলাপী ৰঙৰ প্ৰস্ৰাৱ বাহিৰ হৈ যোৱাটোৱেই হৈছে বিটুৰিয়া। ই বীট বা বীটৰ নিষ্কাশিত ৰস বা বীটৰ বিটালিন ৰঞ্জক পদাৰ্থৰে ৰং কৰা খাদ্য খোৱাৰ পাছত হয়।<ref name="sauder">{{cite web |author1=Sauder HM, Rawla P |title=Beeturia |url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK537012/ |publisher=StatPearls, US National Library of Medicine |access-date=29 May 2024 |date=22 May 2023}}</ref> বিটালিন ৰঞ্জক পদাৰ্থ যেনে বিটানিন নিৰ্গত হোৱাৰ ফলত এই ৰং হয়। ব্যক্তিৰ মাজত আৰু বিভিন্ন খাদ্য খোৱাৰ সময়ত ইয়াৰ ৰং অতি পৰিৱৰ্তনশীল আৰু ইয়াৰ তীব্ৰতা পাতল গোলাপী ৰঙৰ প্ৰস্ৰাৱৰপৰা শক্তিশালী ৰঙৰ গভীৰ ৰঙা প্ৰস্ৰাৱলৈকে ভিন্ন হ'ব পাৰে।<ref name=sauder/> এই অৱস্থাটো সুস্থ আৰু বীটৰ খাদ্য পৰিহাৰ কৰিলে তৎক্ষণাত বিলুপ্ত হয়।<ref name=sauder/> প্ৰায় ১০-১৪% জনসাধাৰণৰ ক্ষেত্ৰত বিটুৰিয়া হয়, আইৰণৰ অভাৱ, বিপজ্জনক ৰক্তহীনতা বা পাচন ৰোগ থকা লোকৰ ক্ষেত্ৰত ইয়াৰ সঘনতা আৰু তীব্ৰতা অধিক হয়।<ref name=sauder/> প্ৰবল অম্লীয় পৰিস্থিতিত এই ৰঞ্জক পদাৰ্থটো অক্সিডেটিভ অৱক্ষয়ৰ প্ৰতি সংবেদনশীল। গতিকে প্ৰস্ৰাৱৰ ৰং পেটৰ এচিডিটি আৰু থকাৰ সময়ৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে, লগতে খাদ্যত বিটালিন সুৰক্ষাকাৰী পদাৰ্থ যেনে অক্সালিক এচিডৰ উপস্থিতিৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে।<ref name="Mitchell">{{cite journal | last=Mitchell |first = S. C. | date = 2001 | title = Food idiosyncrasies: beetroot and asparagus | journal = Drug Metab. Dispos. | volume = 29 | issue = 4 | pages = 539–543 | pmid = 11259347 | url = http://dmd.aspetjournals.org/content/29/4/539.abstract }}</ref><ref name="Watts">{{cite journal | pmid = 8148871 |year=1993 | last1 = Watts | first1 = AR | last2 = Lennard | first2 = MS | last3 = Mason | first3 = SL | last4 = Tucker | first4 = GT | last5 = Woods | first5 = HF | title = Beeturia and the biological fate of beetroot pigments | doi=10.1097/00008571-199312000-00004 | volume = 3 | issue = 6 | pages = 302–11 | journal = Pharmacogenetics }}</ref> মলৰ সৈতে ওলাই যোৱা অশোষিত ৰঞ্জক পদাৰ্থৰ বাবে বিটুৰিয়া প্ৰায়ে ৰঙা বা গোলাপী ৰঙৰ মলৰ সৈতে বাহিৰ হয়।<ref name="Eastwood">{{cite journal | last1 = Eastwood | first1 = MA | last2 = Nyhlin | first2 = H | date = 1995 | title = Beeturia and colonic oxalic acid | journal = QJM | pmid = 7493168 | volume = 88 | issue = 10 | pages = 711–7 }}</ref> ==কাৰণ== বিটুৰিয়াত দেখা ৰঙা ৰংটো শৰীৰৰ মাজেৰে পাৰ হৈ যোৱা বীটত পোৱা বিটানিনৰ দৰে বিটালিন ৰঞ্জক পদাৰ্থৰ উপস্থিতিৰ বাবে হয়।[2][3] ৰংবোৰ বৃহদান্ত্ৰত শোষিত হয়।[2] বিটালিন হৈছে অক্সিডেচন-সংবেদনশীল ৰেডক্স সূচক যিবোৰ হাইড্ৰক্লৰিক এচিড, ফেৰিক আয়ন আৰু কলনিক বেক্টেৰিয়াৰ প্ৰস্তুতিৰ দ্বাৰা ৰংহীন হৈ পৰে।[4] আন্ত্ৰিক উদ্ভিদে ৰঞ্জক পদাৰ্থৰ বিভাজনত এতিয়াও মূল্যায়ন নোহোৱা ভূমিকা পালন কৰে।[1] ==তথ্যসূত্ৰ== ejupski12ta95p9un7b7iiralod77of 627199 627198 2026-08-14T14:59:05Z Pranamikaadhikary 27435 /* কাৰণ */ 627199 wikitext text/x-wiki [[File:Betanin.svg|thumb|[[বিটানিন]], বীটৰ ৰং যিয়ে প্ৰস্ৰাৱৰ ৰং সৃষ্টি কৰে]] ৰঙা বা গোলাপী ৰঙৰ প্ৰস্ৰাৱ বাহিৰ হৈ যোৱাটোৱেই হৈছে বিটুৰিয়া। ই বীট বা বীটৰ নিষ্কাশিত ৰস বা বীটৰ বিটালিন ৰঞ্জক পদাৰ্থৰে ৰং কৰা খাদ্য খোৱাৰ পাছত হয়।<ref name="sauder">{{cite web |author1=Sauder HM, Rawla P |title=Beeturia |url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK537012/ |publisher=StatPearls, US National Library of Medicine |access-date=29 May 2024 |date=22 May 2023}}</ref> বিটালিন ৰঞ্জক পদাৰ্থ যেনে বিটানিন নিৰ্গত হোৱাৰ ফলত এই ৰং হয়। ব্যক্তিৰ মাজত আৰু বিভিন্ন খাদ্য খোৱাৰ সময়ত ইয়াৰ ৰং অতি পৰিৱৰ্তনশীল আৰু ইয়াৰ তীব্ৰতা পাতল গোলাপী ৰঙৰ প্ৰস্ৰাৱৰপৰা শক্তিশালী ৰঙৰ গভীৰ ৰঙা প্ৰস্ৰাৱলৈকে ভিন্ন হ'ব পাৰে।<ref name=sauder/> এই অৱস্থাটো সুস্থ আৰু বীটৰ খাদ্য পৰিহাৰ কৰিলে তৎক্ষণাত বিলুপ্ত হয়।<ref name=sauder/> প্ৰায় ১০-১৪% জনসাধাৰণৰ ক্ষেত্ৰত বিটুৰিয়া হয়, আইৰণৰ অভাৱ, বিপজ্জনক ৰক্তহীনতা বা পাচন ৰোগ থকা লোকৰ ক্ষেত্ৰত ইয়াৰ সঘনতা আৰু তীব্ৰতা অধিক হয়।<ref name=sauder/> প্ৰবল অম্লীয় পৰিস্থিতিত এই ৰঞ্জক পদাৰ্থটো অক্সিডেটিভ অৱক্ষয়ৰ প্ৰতি সংবেদনশীল। গতিকে প্ৰস্ৰাৱৰ ৰং পেটৰ এচিডিটি আৰু থকাৰ সময়ৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে, লগতে খাদ্যত বিটালিন সুৰক্ষাকাৰী পদাৰ্থ যেনে অক্সালিক এচিডৰ উপস্থিতিৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে।<ref name="Mitchell">{{cite journal | last=Mitchell |first = S. C. | date = 2001 | title = Food idiosyncrasies: beetroot and asparagus | journal = Drug Metab. Dispos. | volume = 29 | issue = 4 | pages = 539–543 | pmid = 11259347 | url = http://dmd.aspetjournals.org/content/29/4/539.abstract }}</ref><ref name="Watts">{{cite journal | pmid = 8148871 |year=1993 | last1 = Watts | first1 = AR | last2 = Lennard | first2 = MS | last3 = Mason | first3 = SL | last4 = Tucker | first4 = GT | last5 = Woods | first5 = HF | title = Beeturia and the biological fate of beetroot pigments | doi=10.1097/00008571-199312000-00004 | volume = 3 | issue = 6 | pages = 302–11 | journal = Pharmacogenetics }}</ref> মলৰ সৈতে ওলাই যোৱা অশোষিত ৰঞ্জক পদাৰ্থৰ বাবে বিটুৰিয়া প্ৰায়ে ৰঙা বা গোলাপী ৰঙৰ মলৰ সৈতে বাহিৰ হয়।<ref name="Eastwood">{{cite journal | last1 = Eastwood | first1 = MA | last2 = Nyhlin | first2 = H | date = 1995 | title = Beeturia and colonic oxalic acid | journal = QJM | pmid = 7493168 | volume = 88 | issue = 10 | pages = 711–7 }}</ref> ==কাৰণ== [[File:Uncommon beetroot colours.jpg|thumb|A selection of differently colored beetroot varieties]] বিটুৰিয়াত দেখা ৰঙা ৰংটো শৰীৰৰ মাজেৰে পাৰ হৈ যোৱা বীটত পোৱা বিটানিনৰ দৰে বিটালিন ৰঞ্জক পদাৰ্থৰ উপস্থিতিৰ বাবে হয়।[2][3] ৰংবোৰ বৃহদান্ত্ৰত শোষিত হয়।[2] বিটালিন হৈছে অক্সিডেচন-সংবেদনশীল ৰেডক্স সূচক যিবোৰ হাইড্ৰক্লৰিক এচিড, ফেৰিক আয়ন আৰু কলনিক বেক্টেৰিয়াৰ প্ৰস্তুতিৰ দ্বাৰা ৰংহীন হৈ পৰে।[4] [[আন্ত্ৰিক অণুজীৱ|আন্ত্ৰিক উদ্ভিদে]] ৰঞ্জক পদাৰ্থৰ বিভাজনত পালন কৰা ভূমিকা এতিয়াও মূল্যায়ন কৰা হোৱা নাই।[1] ==তথ্যসূত্ৰ== aug4r2ep8jkpy91hfob9v9mf51jrq07 627202 627199 2026-08-14T15:00:17Z Pranamikaadhikary 27435 /* কাৰণ */ 627202 wikitext text/x-wiki [[File:Betanin.svg|thumb|[[বিটানিন]], বীটৰ ৰং যিয়ে প্ৰস্ৰাৱৰ ৰং সৃষ্টি কৰে]] ৰঙা বা গোলাপী ৰঙৰ প্ৰস্ৰাৱ বাহিৰ হৈ যোৱাটোৱেই হৈছে বিটুৰিয়া। ই বীট বা বীটৰ নিষ্কাশিত ৰস বা বীটৰ বিটালিন ৰঞ্জক পদাৰ্থৰে ৰং কৰা খাদ্য খোৱাৰ পাছত হয়।<ref name="sauder">{{cite web |author1=Sauder HM, Rawla P |title=Beeturia |url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK537012/ |publisher=StatPearls, US National Library of Medicine |access-date=29 May 2024 |date=22 May 2023}}</ref> বিটালিন ৰঞ্জক পদাৰ্থ যেনে বিটানিন নিৰ্গত হোৱাৰ ফলত এই ৰং হয়। ব্যক্তিৰ মাজত আৰু বিভিন্ন খাদ্য খোৱাৰ সময়ত ইয়াৰ ৰং অতি পৰিৱৰ্তনশীল আৰু ইয়াৰ তীব্ৰতা পাতল গোলাপী ৰঙৰ প্ৰস্ৰাৱৰপৰা শক্তিশালী ৰঙৰ গভীৰ ৰঙা প্ৰস্ৰাৱলৈকে ভিন্ন হ'ব পাৰে।<ref name=sauder/> এই অৱস্থাটো সুস্থ আৰু বীটৰ খাদ্য পৰিহাৰ কৰিলে তৎক্ষণাত বিলুপ্ত হয়।<ref name=sauder/> প্ৰায় ১০-১৪% জনসাধাৰণৰ ক্ষেত্ৰত বিটুৰিয়া হয়, আইৰণৰ অভাৱ, বিপজ্জনক ৰক্তহীনতা বা পাচন ৰোগ থকা লোকৰ ক্ষেত্ৰত ইয়াৰ সঘনতা আৰু তীব্ৰতা অধিক হয়।<ref name=sauder/> প্ৰবল অম্লীয় পৰিস্থিতিত এই ৰঞ্জক পদাৰ্থটো অক্সিডেটিভ অৱক্ষয়ৰ প্ৰতি সংবেদনশীল। গতিকে প্ৰস্ৰাৱৰ ৰং পেটৰ এচিডিটি আৰু থকাৰ সময়ৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে, লগতে খাদ্যত বিটালিন সুৰক্ষাকাৰী পদাৰ্থ যেনে অক্সালিক এচিডৰ উপস্থিতিৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে।<ref name="Mitchell">{{cite journal | last=Mitchell |first = S. C. | date = 2001 | title = Food idiosyncrasies: beetroot and asparagus | journal = Drug Metab. Dispos. | volume = 29 | issue = 4 | pages = 539–543 | pmid = 11259347 | url = http://dmd.aspetjournals.org/content/29/4/539.abstract }}</ref><ref name="Watts">{{cite journal | pmid = 8148871 |year=1993 | last1 = Watts | first1 = AR | last2 = Lennard | first2 = MS | last3 = Mason | first3 = SL | last4 = Tucker | first4 = GT | last5 = Woods | first5 = HF | title = Beeturia and the biological fate of beetroot pigments | doi=10.1097/00008571-199312000-00004 | volume = 3 | issue = 6 | pages = 302–11 | journal = Pharmacogenetics }}</ref> মলৰ সৈতে ওলাই যোৱা অশোষিত ৰঞ্জক পদাৰ্থৰ বাবে বিটুৰিয়া প্ৰায়ে ৰঙা বা গোলাপী ৰঙৰ মলৰ সৈতে বাহিৰ হয়।<ref name="Eastwood">{{cite journal | last1 = Eastwood | first1 = MA | last2 = Nyhlin | first2 = H | date = 1995 | title = Beeturia and colonic oxalic acid | journal = QJM | pmid = 7493168 | volume = 88 | issue = 10 | pages = 711–7 }}</ref> ==কাৰণ== [[File:Uncommon beetroot colours.jpg|thumb|বীটৰ বিভিন্ন ৰঙৰ জাতৰ নিৰ্বাচন]] বিটুৰিয়াত দেখা ৰঙা ৰংটো শৰীৰৰ মাজেৰে পাৰ হৈ যোৱা বীটত পোৱা বিটানিনৰ দৰে বিটালিন ৰঞ্জক পদাৰ্থৰ উপস্থিতিৰ বাবে হয়।[2][3] ৰংবোৰ বৃহদান্ত্ৰত শোষিত হয়।[2] বিটালিন হৈছে অক্সিডেচন-সংবেদনশীল ৰেডক্স সূচক যিবোৰ হাইড্ৰক্লৰিক এচিড, ফেৰিক আয়ন আৰু কলনিক বেক্টেৰিয়াৰ প্ৰস্তুতিৰ দ্বাৰা ৰংহীন হৈ পৰে।[4] [[আন্ত্ৰিক অণুজীৱ|আন্ত্ৰিক উদ্ভিদে]] ৰঞ্জক পদাৰ্থৰ বিভাজনত পালন কৰা ভূমিকা এতিয়াও মূল্যায়ন কৰা হোৱা নাই।[1] ==তথ্যসূত্ৰ== prc1ejlgbbkakxe3b2cshjlb86af91j 627204 627202 2026-08-14T15:01:47Z Pranamikaadhikary 27435 /* কাৰণ */ 627204 wikitext text/x-wiki [[File:Betanin.svg|thumb|[[বিটানিন]], বীটৰ ৰং যিয়ে প্ৰস্ৰাৱৰ ৰং সৃষ্টি কৰে]] ৰঙা বা গোলাপী ৰঙৰ প্ৰস্ৰাৱ বাহিৰ হৈ যোৱাটোৱেই হৈছে বিটুৰিয়া। ই বীট বা বীটৰ নিষ্কাশিত ৰস বা বীটৰ বিটালিন ৰঞ্জক পদাৰ্থৰে ৰং কৰা খাদ্য খোৱাৰ পাছত হয়।<ref name="sauder">{{cite web |author1=Sauder HM, Rawla P |title=Beeturia |url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK537012/ |publisher=StatPearls, US National Library of Medicine |access-date=29 May 2024 |date=22 May 2023}}</ref> বিটালিন ৰঞ্জক পদাৰ্থ যেনে বিটানিন নিৰ্গত হোৱাৰ ফলত এই ৰং হয়। ব্যক্তিৰ মাজত আৰু বিভিন্ন খাদ্য খোৱাৰ সময়ত ইয়াৰ ৰং অতি পৰিৱৰ্তনশীল আৰু ইয়াৰ তীব্ৰতা পাতল গোলাপী ৰঙৰ প্ৰস্ৰাৱৰপৰা শক্তিশালী ৰঙৰ গভীৰ ৰঙা প্ৰস্ৰাৱলৈকে ভিন্ন হ'ব পাৰে।<ref name=sauder/> এই অৱস্থাটো সুস্থ আৰু বীটৰ খাদ্য পৰিহাৰ কৰিলে তৎক্ষণাত বিলুপ্ত হয়।<ref name=sauder/> প্ৰায় ১০-১৪% জনসাধাৰণৰ ক্ষেত্ৰত বিটুৰিয়া হয়, আইৰণৰ অভাৱ, বিপজ্জনক ৰক্তহীনতা বা পাচন ৰোগ থকা লোকৰ ক্ষেত্ৰত ইয়াৰ সঘনতা আৰু তীব্ৰতা অধিক হয়।<ref name=sauder/> প্ৰবল অম্লীয় পৰিস্থিতিত এই ৰঞ্জক পদাৰ্থটো অক্সিডেটিভ অৱক্ষয়ৰ প্ৰতি সংবেদনশীল। গতিকে প্ৰস্ৰাৱৰ ৰং পেটৰ এচিডিটি আৰু থকাৰ সময়ৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে, লগতে খাদ্যত বিটালিন সুৰক্ষাকাৰী পদাৰ্থ যেনে অক্সালিক এচিডৰ উপস্থিতিৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে।<ref name="Mitchell">{{cite journal | last=Mitchell |first = S. C. | date = 2001 | title = Food idiosyncrasies: beetroot and asparagus | journal = Drug Metab. Dispos. | volume = 29 | issue = 4 | pages = 539–543 | pmid = 11259347 | url = http://dmd.aspetjournals.org/content/29/4/539.abstract }}</ref><ref name="Watts">{{cite journal | pmid = 8148871 |year=1993 | last1 = Watts | first1 = AR | last2 = Lennard | first2 = MS | last3 = Mason | first3 = SL | last4 = Tucker | first4 = GT | last5 = Woods | first5 = HF | title = Beeturia and the biological fate of beetroot pigments | doi=10.1097/00008571-199312000-00004 | volume = 3 | issue = 6 | pages = 302–11 | journal = Pharmacogenetics }}</ref> মলৰ সৈতে ওলাই যোৱা অশোষিত ৰঞ্জক পদাৰ্থৰ বাবে বিটুৰিয়া প্ৰায়ে ৰঙা বা গোলাপী ৰঙৰ মলৰ সৈতে বাহিৰ হয়।<ref name="Eastwood">{{cite journal | last1 = Eastwood | first1 = MA | last2 = Nyhlin | first2 = H | date = 1995 | title = Beeturia and colonic oxalic acid | journal = QJM | pmid = 7493168 | volume = 88 | issue = 10 | pages = 711–7 }}</ref> ==কাৰণ== [[File:Uncommon beetroot colours.jpg|thumb|বীটৰ বিভিন্ন ৰঙৰ জাতৰ নিৰ্বাচন]] বিটুৰিয়াত দেখা ৰঙা ৰংটো শৰীৰৰ মাজেৰে পাৰ হৈ যোৱা বীটত পোৱা বিটানিনৰ দৰে বিটালিন ৰঞ্জক পদাৰ্থৰ উপস্থিতিৰ বাবে হয়।<ref name="Mitchell"/><ref name="Watts"/> ৰংবোৰ বৃহদান্ত্ৰত শোষিত হয়।<ref name="Mitchell"/> বিটালিন হৈছে অক্সিডেচন-সংবেদনশীল ৰেডক্স সূচক যিবোৰ হাইড্ৰক্লৰিক এচিড, ফেৰিক আয়ন আৰু কলনিক বেক্টেৰিয়াৰ প্ৰস্তুতিৰ দ্বাৰা ৰংহীন হৈ পৰে।<ref name="Eastwood"/> [[আন্ত্ৰিক অণুজীৱ|আন্ত্ৰিক উদ্ভিদে]] ৰঞ্জক পদাৰ্থৰ বিভাজনত পালন কৰা ভূমিকা এতিয়াও মূল্যায়ন কৰা হোৱা নাই।<ref name=sauder/> ==তথ্যসূত্ৰ== nj668xifvwo7nz5w7ri9cavvzh3h5u6 627205 627204 2026-08-14T15:04:00Z Pranamikaadhikary 27435 /* কাৰণ */ 627205 wikitext text/x-wiki [[File:Betanin.svg|thumb|[[বিটানিন]], বীটৰ ৰং যিয়ে প্ৰস্ৰাৱৰ ৰং সৃষ্টি কৰে]] ৰঙা বা গোলাপী ৰঙৰ প্ৰস্ৰাৱ বাহিৰ হৈ যোৱাটোৱেই হৈছে বিটুৰিয়া। ই বীট বা বীটৰ নিষ্কাশিত ৰস বা বীটৰ বিটালিন ৰঞ্জক পদাৰ্থৰে ৰং কৰা খাদ্য খোৱাৰ পাছত হয়।<ref name="sauder">{{cite web |author1=Sauder HM, Rawla P |title=Beeturia |url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK537012/ |publisher=StatPearls, US National Library of Medicine |access-date=29 May 2024 |date=22 May 2023}}</ref> বিটালিন ৰঞ্জক পদাৰ্থ যেনে বিটানিন নিৰ্গত হোৱাৰ ফলত এই ৰং হয়। ব্যক্তিৰ মাজত আৰু বিভিন্ন খাদ্য খোৱাৰ সময়ত ইয়াৰ ৰং অতি পৰিৱৰ্তনশীল আৰু ইয়াৰ তীব্ৰতা পাতল গোলাপী ৰঙৰ প্ৰস্ৰাৱৰপৰা শক্তিশালী ৰঙৰ গভীৰ ৰঙা প্ৰস্ৰাৱলৈকে ভিন্ন হ'ব পাৰে।<ref name=sauder/> এই অৱস্থাটো সুস্থ আৰু বীটৰ খাদ্য পৰিহাৰ কৰিলে তৎক্ষণাত বিলুপ্ত হয়।<ref name=sauder/> প্ৰায় ১০-১৪% জনসাধাৰণৰ ক্ষেত্ৰত বিটুৰিয়া হয়, আইৰণৰ অভাৱ, বিপজ্জনক ৰক্তহীনতা বা পাচন ৰোগ থকা লোকৰ ক্ষেত্ৰত ইয়াৰ সঘনতা আৰু তীব্ৰতা অধিক হয়।<ref name=sauder/> প্ৰবল অম্লীয় পৰিস্থিতিত এই ৰঞ্জক পদাৰ্থটো অক্সিডেটিভ অৱক্ষয়ৰ প্ৰতি সংবেদনশীল। গতিকে প্ৰস্ৰাৱৰ ৰং পেটৰ এচিডিটি আৰু থকাৰ সময়ৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে, লগতে খাদ্যত বিটালিন সুৰক্ষাকাৰী পদাৰ্থ যেনে অক্সালিক এচিডৰ উপস্থিতিৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে।<ref name="Mitchell">{{cite journal | last=Mitchell |first = S. C. | date = 2001 | title = Food idiosyncrasies: beetroot and asparagus | journal = Drug Metab. Dispos. | volume = 29 | issue = 4 | pages = 539–543 | pmid = 11259347 | url = http://dmd.aspetjournals.org/content/29/4/539.abstract }}</ref><ref name="Watts">{{cite journal | pmid = 8148871 |year=1993 | last1 = Watts | first1 = AR | last2 = Lennard | first2 = MS | last3 = Mason | first3 = SL | last4 = Tucker | first4 = GT | last5 = Woods | first5 = HF | title = Beeturia and the biological fate of beetroot pigments | doi=10.1097/00008571-199312000-00004 | volume = 3 | issue = 6 | pages = 302–11 | journal = Pharmacogenetics }}</ref> মলৰ সৈতে ওলাই যোৱা অশোষিত ৰঞ্জক পদাৰ্থৰ বাবে বিটুৰিয়া প্ৰায়ে ৰঙা বা গোলাপী ৰঙৰ মলৰ সৈতে বাহিৰ হয়।<ref name="Eastwood">{{cite journal | last1 = Eastwood | first1 = MA | last2 = Nyhlin | first2 = H | date = 1995 | title = Beeturia and colonic oxalic acid | journal = QJM | pmid = 7493168 | volume = 88 | issue = 10 | pages = 711–7 }}</ref> ==কাৰণ== [[File:Uncommon beetroot colours.jpg|thumb|বীটৰ বিভিন্ন ৰঙৰ জাতৰ নিৰ্বাচন]] বিটুৰিয়াত দেখা ৰঙা ৰংটো শৰীৰৰ মাজেৰে পাৰ হৈ যোৱা বীটত পোৱা বিটানিনৰ দৰে বিটালিন ৰঞ্জক পদাৰ্থৰ উপস্থিতিৰ বাবে হয়।<ref name="Mitchell"/><ref name="Watts"/> ৰংবোৰ বৃহদান্ত্ৰত শোষিত হয়।<ref name="Mitchell"/> বিটালিন হৈছে অক্সিডেচন-সংবেদনশীল ৰেডক্স সূচক যিবোৰ হাইড্ৰক্লৰিক এচিড, ফেৰিক আয়ন আৰু কলনিক বেক্টেৰিয়াৰ প্ৰস্তুতিৰ দ্বাৰা ৰংহীন হৈ পৰে।<ref name="Eastwood"/> [[আন্ত্ৰিক অণুজীৱ|আন্ত্ৰিক উদ্ভিদে]] ৰঞ্জক পদাৰ্থৰ বিভাজনত পালন কৰা ভূমিকা এতিয়াও মূল্যায়ন কৰা হোৱা নাই।<ref name=sauder/> ==ভিন্নতামূলক নিদান== বিপজ্জনক ৰক্তহীনতা আৰু আইৰণৰ অভাৱত থকা লোকৰ ক্ষেত্ৰত বিটুৰিয়াৰ প্ৰাদুৰ্ভাৱ বৃদ্ধি পায়।[1][3] যকৃতৰ বিপাকীয় ক্ৰিয়াৰ অভাৱ বা বৃক্কই শৰীৰৰ পৰা কৰা নিষ্কাশনৰ লগত কোনো সম্পৰ্ক জনা নাযায়।[3] কোনো প্ৰত্যক্ষ জিনীয় প্ৰভাৱ জনা নাযায়, আৰু কোনো একক জিনৰ ভিন্নতা নাই যিয়ে নিষ্কাশক আৰু অনিঃসৰণকাৰীক পৃথক কৰে।[2][5] ==তথ্যসূত্ৰ== ozb3po0xz7glonuqs4cbdm7929x5qzc 627206 627205 2026-08-14T15:05:21Z Pranamikaadhikary 27435 /* ভিন্নতামূলক নিদান */ 627206 wikitext text/x-wiki [[File:Betanin.svg|thumb|[[বিটানিন]], বীটৰ ৰং যিয়ে প্ৰস্ৰাৱৰ ৰং সৃষ্টি কৰে]] ৰঙা বা গোলাপী ৰঙৰ প্ৰস্ৰাৱ বাহিৰ হৈ যোৱাটোৱেই হৈছে বিটুৰিয়া। ই বীট বা বীটৰ নিষ্কাশিত ৰস বা বীটৰ বিটালিন ৰঞ্জক পদাৰ্থৰে ৰং কৰা খাদ্য খোৱাৰ পাছত হয়।<ref name="sauder">{{cite web |author1=Sauder HM, Rawla P |title=Beeturia |url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK537012/ |publisher=StatPearls, US National Library of Medicine |access-date=29 May 2024 |date=22 May 2023}}</ref> বিটালিন ৰঞ্জক পদাৰ্থ যেনে বিটানিন নিৰ্গত হোৱাৰ ফলত এই ৰং হয়। ব্যক্তিৰ মাজত আৰু বিভিন্ন খাদ্য খোৱাৰ সময়ত ইয়াৰ ৰং অতি পৰিৱৰ্তনশীল আৰু ইয়াৰ তীব্ৰতা পাতল গোলাপী ৰঙৰ প্ৰস্ৰাৱৰপৰা শক্তিশালী ৰঙৰ গভীৰ ৰঙা প্ৰস্ৰাৱলৈকে ভিন্ন হ'ব পাৰে।<ref name=sauder/> এই অৱস্থাটো সুস্থ আৰু বীটৰ খাদ্য পৰিহাৰ কৰিলে তৎক্ষণাত বিলুপ্ত হয়।<ref name=sauder/> প্ৰায় ১০-১৪% জনসাধাৰণৰ ক্ষেত্ৰত বিটুৰিয়া হয়, আইৰণৰ অভাৱ, বিপজ্জনক ৰক্তহীনতা বা পাচন ৰোগ থকা লোকৰ ক্ষেত্ৰত ইয়াৰ সঘনতা আৰু তীব্ৰতা অধিক হয়।<ref name=sauder/> প্ৰবল অম্লীয় পৰিস্থিতিত এই ৰঞ্জক পদাৰ্থটো অক্সিডেটিভ অৱক্ষয়ৰ প্ৰতি সংবেদনশীল। গতিকে প্ৰস্ৰাৱৰ ৰং পেটৰ এচিডিটি আৰু থকাৰ সময়ৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে, লগতে খাদ্যত বিটালিন সুৰক্ষাকাৰী পদাৰ্থ যেনে অক্সালিক এচিডৰ উপস্থিতিৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে।<ref name="Mitchell">{{cite journal | last=Mitchell |first = S. C. | date = 2001 | title = Food idiosyncrasies: beetroot and asparagus | journal = Drug Metab. Dispos. | volume = 29 | issue = 4 | pages = 539–543 | pmid = 11259347 | url = http://dmd.aspetjournals.org/content/29/4/539.abstract }}</ref><ref name="Watts">{{cite journal | pmid = 8148871 |year=1993 | last1 = Watts | first1 = AR | last2 = Lennard | first2 = MS | last3 = Mason | first3 = SL | last4 = Tucker | first4 = GT | last5 = Woods | first5 = HF | title = Beeturia and the biological fate of beetroot pigments | doi=10.1097/00008571-199312000-00004 | volume = 3 | issue = 6 | pages = 302–11 | journal = Pharmacogenetics }}</ref> মলৰ সৈতে ওলাই যোৱা অশোষিত ৰঞ্জক পদাৰ্থৰ বাবে বিটুৰিয়া প্ৰায়ে ৰঙা বা গোলাপী ৰঙৰ মলৰ সৈতে বাহিৰ হয়।<ref name="Eastwood">{{cite journal | last1 = Eastwood | first1 = MA | last2 = Nyhlin | first2 = H | date = 1995 | title = Beeturia and colonic oxalic acid | journal = QJM | pmid = 7493168 | volume = 88 | issue = 10 | pages = 711–7 }}</ref> ==কাৰণ== [[File:Uncommon beetroot colours.jpg|thumb|বীটৰ বিভিন্ন ৰঙৰ জাতৰ নিৰ্বাচন]] বিটুৰিয়াত দেখা ৰঙা ৰংটো শৰীৰৰ মাজেৰে পাৰ হৈ যোৱা বীটত পোৱা বিটানিনৰ দৰে বিটালিন ৰঞ্জক পদাৰ্থৰ উপস্থিতিৰ বাবে হয়।<ref name="Mitchell"/><ref name="Watts"/> ৰংবোৰ বৃহদান্ত্ৰত শোষিত হয়।<ref name="Mitchell"/> বিটালিন হৈছে অক্সিডেচন-সংবেদনশীল ৰেডক্স সূচক যিবোৰ হাইড্ৰক্লৰিক এচিড, ফেৰিক আয়ন আৰু কলনিক বেক্টেৰিয়াৰ প্ৰস্তুতিৰ দ্বাৰা ৰংহীন হৈ পৰে।<ref name="Eastwood"/> [[আন্ত্ৰিক অণুজীৱ|আন্ত্ৰিক উদ্ভিদে]] ৰঞ্জক পদাৰ্থৰ বিভাজনত পালন কৰা ভূমিকা এতিয়াও মূল্যায়ন কৰা হোৱা নাই।<ref name=sauder/> ==ভিন্নতামূলক নিদান== বিপজ্জনক ৰক্তহীনতা আৰু আইৰণৰ অভাৱত থকা লোকৰ ক্ষেত্ৰত বিটুৰিয়াৰ প্ৰাদুৰ্ভাৱ বৃদ্ধি পায়।<ref name=sauder/><ref name=Watts/> যকৃতৰ বিপাকীয় ক্ৰিয়াৰ অভাৱ বা বৃক্কই শৰীৰৰ পৰা কৰা নিষ্কাশনৰ লগত কোনো সম্পৰ্ক জনা নাযায়।<ref name=Watts/> কোনো প্ৰত্যক্ষ জিনীয় প্ৰভাৱ জনা নাযায়, আৰু কোনো একক জিনৰ ভিন্নতা নাই যিয়ে নিষ্কাশক আৰু অনিঃসৰণকাৰীক পৃথক কৰে।<ref name="Mitchell"/><ref name="Myths">{{cite web |last=McDonald |first=J. H. |date=2011 |title=Myths of Human Genetics: Beeturia |publisher=Sparky House Publishing |location=Baltimore, Maryland |url=http://udel.edu/~mcdonald/mythbeeturia.html |access-date=July 7, 2015}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== cwqk0lz99mmlnng0hhy38rq2uv1zsku 627209 627206 2026-08-14T15:10:21Z Pranamikaadhikary 27435 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 627209 wikitext text/x-wiki [[File:Betanin.svg|thumb|[[বিটানিন]], বীটৰ ৰং যিয়ে প্ৰস্ৰাৱৰ ৰং সৃষ্টি কৰে]] ৰঙা বা গোলাপী ৰঙৰ প্ৰস্ৰাৱ বাহিৰ হৈ যোৱাটোৱেই হৈছে বিটুৰিয়া। ই বীট বা বীটৰ নিষ্কাশিত ৰস বা বীটৰ বিটালিন ৰঞ্জক পদাৰ্থৰে ৰং কৰা খাদ্য খোৱাৰ পাছত হয়।<ref name="sauder">{{cite web |author1=Sauder HM, Rawla P |title=Beeturia |url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK537012/ |publisher=StatPearls, US National Library of Medicine |access-date=29 May 2024 |date=22 May 2023}}</ref> বিটালিন ৰঞ্জক পদাৰ্থ যেনে বিটানিন নিৰ্গত হোৱাৰ ফলত এই ৰং হয়। ব্যক্তিৰ মাজত আৰু বিভিন্ন খাদ্য খোৱাৰ সময়ত ইয়াৰ ৰং অতি পৰিৱৰ্তনশীল আৰু ইয়াৰ তীব্ৰতা পাতল গোলাপী ৰঙৰ প্ৰস্ৰাৱৰপৰা শক্তিশালী ৰঙৰ গভীৰ ৰঙা প্ৰস্ৰাৱলৈকে ভিন্ন হ'ব পাৰে।<ref name=sauder/> এই অৱস্থাটো সুস্থ আৰু বীটৰ খাদ্য পৰিহাৰ কৰিলে তৎক্ষণাত বিলুপ্ত হয়।<ref name=sauder/> প্ৰায় ১০-১৪% জনসাধাৰণৰ ক্ষেত্ৰত বিটুৰিয়া হয়, আইৰণৰ অভাৱ, বিপজ্জনক ৰক্তহীনতা বা পাচন ৰোগ থকা লোকৰ ক্ষেত্ৰত ইয়াৰ সঘনতা আৰু তীব্ৰতা অধিক হয়।<ref name=sauder/> প্ৰবল অম্লীয় পৰিস্থিতিত এই ৰঞ্জক পদাৰ্থটো অক্সিডেটিভ অৱক্ষয়ৰ প্ৰতি সংবেদনশীল। গতিকে প্ৰস্ৰাৱৰ ৰং পেটৰ এচিডিটি আৰু থকাৰ সময়ৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে, লগতে খাদ্যত বিটালিন সুৰক্ষাকাৰী পদাৰ্থ যেনে অক্সালিক এচিডৰ উপস্থিতিৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে।<ref name="Mitchell">{{cite journal | last=Mitchell |first = S. C. | date = 2001 | title = Food idiosyncrasies: beetroot and asparagus | journal = Drug Metab. Dispos. | volume = 29 | issue = 4 | pages = 539–543 | pmid = 11259347 | url = http://dmd.aspetjournals.org/content/29/4/539.abstract }}</ref><ref name="Watts">{{cite journal | pmid = 8148871 |year=1993 | last1 = Watts | first1 = AR | last2 = Lennard | first2 = MS | last3 = Mason | first3 = SL | last4 = Tucker | first4 = GT | last5 = Woods | first5 = HF | title = Beeturia and the biological fate of beetroot pigments | doi=10.1097/00008571-199312000-00004 | volume = 3 | issue = 6 | pages = 302–11 | journal = Pharmacogenetics }}</ref> মলৰ সৈতে ওলাই যোৱা অশোষিত ৰঞ্জক পদাৰ্থৰ বাবে বিটুৰিয়া প্ৰায়ে ৰঙা বা গোলাপী ৰঙৰ মলৰ সৈতে বাহিৰ হয়।<ref name="Eastwood">{{cite journal | last1 = Eastwood | first1 = MA | last2 = Nyhlin | first2 = H | date = 1995 | title = Beeturia and colonic oxalic acid | journal = QJM | pmid = 7493168 | volume = 88 | issue = 10 | pages = 711–7 }}</ref> ==কাৰণ== [[File:Uncommon beetroot colours.jpg|thumb|বীটৰ বিভিন্ন ৰঙৰ জাতৰ নিৰ্বাচন]] বিটুৰিয়াত দেখা ৰঙা ৰংটো শৰীৰৰ মাজেৰে পাৰ হৈ যোৱা বীটত পোৱা বিটানিনৰ দৰে বিটালিন ৰঞ্জক পদাৰ্থৰ উপস্থিতিৰ বাবে হয়।<ref name="Mitchell"/><ref name="Watts"/> ৰংবোৰ বৃহদান্ত্ৰত শোষিত হয়।<ref name="Mitchell"/> বিটালিন হৈছে অক্সিডেচন-সংবেদনশীল ৰেডক্স সূচক যিবোৰ হাইড্ৰক্লৰিক এচিড, ফেৰিক আয়ন আৰু কলনিক বেক্টেৰিয়াৰ প্ৰস্তুতিৰ দ্বাৰা ৰংহীন হৈ পৰে।<ref name="Eastwood"/> [[আন্ত্ৰিক অণুজীৱ|আন্ত্ৰিক উদ্ভিদে]] ৰঞ্জক পদাৰ্থৰ বিভাজনত পালন কৰা ভূমিকা এতিয়াও মূল্যায়ন কৰা হোৱা নাই।<ref name=sauder/> ==ভিন্নতামূলক নিদান== বিপজ্জনক ৰক্তহীনতা আৰু আইৰণৰ অভাৱত থকা লোকৰ ক্ষেত্ৰত বিটুৰিয়াৰ প্ৰাদুৰ্ভাৱ বৃদ্ধি পায়।<ref name=sauder/><ref name=Watts/> যকৃতৰ বিপাকীয় ক্ৰিয়াৰ অভাৱ বা বৃক্কই শৰীৰৰপৰা কৰা নিষ্কাশনৰ লগত কোনো সম্পৰ্ক জনা নাযায়।<ref name=Watts/> কোনো প্ৰত্যক্ষ জিনীয় প্ৰভাৱ জনা নাযায়, আৰু কোনো একক জিনৰ ভিন্নতা নাই যিয়ে নিষ্কাশক আৰু অনিঃসৰণকাৰীক পৃথক কৰে।<ref name="Mitchell"/><ref name="Myths">{{cite web |last=McDonald |first=J. H. |date=2011 |title=Myths of Human Genetics: Beeturia |publisher=Sparky House Publishing |location=Baltimore, Maryland |url=http://udel.edu/~mcdonald/mythbeeturia.html |access-date=July 7, 2015}}</ref> ==কাৰকসমূহ== নিৰ্গত হোৱা ৰঞ্জক পদাৰ্থৰ পৰিসৰ খাদ্যৰ বীট ৰঞ্জক পদাৰ্থৰ পৰিমাণৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে, য’ত কিছুমান প্ৰক্ৰিয়াকৃত খাদ্যত খাদ্য সংযোজক হিচাপে বীটৰ নিষ্কাশিত ৰস যোগ কৰা খাদ্যও আছে।[2] বীটৰ খাদ্যসমূহৰ সংৰক্ষণৰ অৱস্থা, পোহৰ, তাপ আৰু অক্সিজেনৰ সংস্পৰ্শ আৰু বাৰে বাৰে ফ্ৰীজত সংৰক্ষণ চক্ৰই বীট ৰঞ্জক পদাৰ্থৰ অৱক্ষয় ঘটাব পাৰে।[2] পেটৰ এচিডিটি আৰু প্ৰস্ৰাৱ কৰা সময়ৰ অন্তৰে প্ৰস্ৰাৱৰ ৰঙৰ তীব্ৰতাত প্ৰভাৱ পেলাব পাৰে।[1][2][3] খাদ্যত আৰু অন্ত্ৰৰপৰা যোৱাৰ সময়ত ব বীটৰ ৰং ৰক্ষাকাৰী পদাৰ্থ যেনে অক্সালিক এচিডৰ উপস্থিতিয়ে প্ৰস্ৰাৱত ৰঙৰ তীব্ৰতা বৃদ্ধি কৰে।[1] ঔষধে পেটৰ এচিডিটিত প্ৰভাৱ পেলাব পাৰে, যেনে প্ৰ'টন পাম্প ইনহিবিটাৰ, যাৰ ফলত প্ৰস্ৰাৱৰ ৰং প্ৰভাবিত হ'ব পাৰে।[2] ==তথ্যসূত্ৰ== 6zf4j9og61ce6rf6lzwk4x9z3ggvaud 627210 627209 2026-08-14T15:11:35Z Pranamikaadhikary 27435 /* কাৰকসমূহ */ 627210 wikitext text/x-wiki [[File:Betanin.svg|thumb|[[বিটানিন]], বীটৰ ৰং যিয়ে প্ৰস্ৰাৱৰ ৰং সৃষ্টি কৰে]] ৰঙা বা গোলাপী ৰঙৰ প্ৰস্ৰাৱ বাহিৰ হৈ যোৱাটোৱেই হৈছে বিটুৰিয়া। ই বীট বা বীটৰ নিষ্কাশিত ৰস বা বীটৰ বিটালিন ৰঞ্জক পদাৰ্থৰে ৰং কৰা খাদ্য খোৱাৰ পাছত হয়।<ref name="sauder">{{cite web |author1=Sauder HM, Rawla P |title=Beeturia |url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK537012/ |publisher=StatPearls, US National Library of Medicine |access-date=29 May 2024 |date=22 May 2023}}</ref> বিটালিন ৰঞ্জক পদাৰ্থ যেনে বিটানিন নিৰ্গত হোৱাৰ ফলত এই ৰং হয়। ব্যক্তিৰ মাজত আৰু বিভিন্ন খাদ্য খোৱাৰ সময়ত ইয়াৰ ৰং অতি পৰিৱৰ্তনশীল আৰু ইয়াৰ তীব্ৰতা পাতল গোলাপী ৰঙৰ প্ৰস্ৰাৱৰপৰা শক্তিশালী ৰঙৰ গভীৰ ৰঙা প্ৰস্ৰাৱলৈকে ভিন্ন হ'ব পাৰে।<ref name=sauder/> এই অৱস্থাটো সুস্থ আৰু বীটৰ খাদ্য পৰিহাৰ কৰিলে তৎক্ষণাত বিলুপ্ত হয়।<ref name=sauder/> প্ৰায় ১০-১৪% জনসাধাৰণৰ ক্ষেত্ৰত বিটুৰিয়া হয়, আইৰণৰ অভাৱ, বিপজ্জনক ৰক্তহীনতা বা পাচন ৰোগ থকা লোকৰ ক্ষেত্ৰত ইয়াৰ সঘনতা আৰু তীব্ৰতা অধিক হয়।<ref name=sauder/> প্ৰবল অম্লীয় পৰিস্থিতিত এই ৰঞ্জক পদাৰ্থটো অক্সিডেটিভ অৱক্ষয়ৰ প্ৰতি সংবেদনশীল। গতিকে প্ৰস্ৰাৱৰ ৰং পেটৰ এচিডিটি আৰু থকাৰ সময়ৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে, লগতে খাদ্যত বিটালিন সুৰক্ষাকাৰী পদাৰ্থ যেনে অক্সালিক এচিডৰ উপস্থিতিৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে।<ref name="Mitchell">{{cite journal | last=Mitchell |first = S. C. | date = 2001 | title = Food idiosyncrasies: beetroot and asparagus | journal = Drug Metab. Dispos. | volume = 29 | issue = 4 | pages = 539–543 | pmid = 11259347 | url = http://dmd.aspetjournals.org/content/29/4/539.abstract }}</ref><ref name="Watts">{{cite journal | pmid = 8148871 |year=1993 | last1 = Watts | first1 = AR | last2 = Lennard | first2 = MS | last3 = Mason | first3 = SL | last4 = Tucker | first4 = GT | last5 = Woods | first5 = HF | title = Beeturia and the biological fate of beetroot pigments | doi=10.1097/00008571-199312000-00004 | volume = 3 | issue = 6 | pages = 302–11 | journal = Pharmacogenetics }}</ref> মলৰ সৈতে ওলাই যোৱা অশোষিত ৰঞ্জক পদাৰ্থৰ বাবে বিটুৰিয়া প্ৰায়ে ৰঙা বা গোলাপী ৰঙৰ মলৰ সৈতে বাহিৰ হয়।<ref name="Eastwood">{{cite journal | last1 = Eastwood | first1 = MA | last2 = Nyhlin | first2 = H | date = 1995 | title = Beeturia and colonic oxalic acid | journal = QJM | pmid = 7493168 | volume = 88 | issue = 10 | pages = 711–7 }}</ref> ==কাৰণ== [[File:Uncommon beetroot colours.jpg|thumb|বীটৰ বিভিন্ন ৰঙৰ জাতৰ নিৰ্বাচন]] বিটুৰিয়াত দেখা ৰঙা ৰংটো শৰীৰৰ মাজেৰে পাৰ হৈ যোৱা বীটত পোৱা বিটানিনৰ দৰে বিটালিন ৰঞ্জক পদাৰ্থৰ উপস্থিতিৰ বাবে হয়।<ref name="Mitchell"/><ref name="Watts"/> ৰংবোৰ বৃহদান্ত্ৰত শোষিত হয়।<ref name="Mitchell"/> বিটালিন হৈছে অক্সিডেচন-সংবেদনশীল ৰেডক্স সূচক যিবোৰ হাইড্ৰক্লৰিক এচিড, ফেৰিক আয়ন আৰু কলনিক বেক্টেৰিয়াৰ প্ৰস্তুতিৰ দ্বাৰা ৰংহীন হৈ পৰে।<ref name="Eastwood"/> [[আন্ত্ৰিক অণুজীৱ|আন্ত্ৰিক উদ্ভিদে]] ৰঞ্জক পদাৰ্থৰ বিভাজনত পালন কৰা ভূমিকা এতিয়াও মূল্যায়ন কৰা হোৱা নাই।<ref name=sauder/> ==ভিন্নতামূলক নিদান== বিপজ্জনক ৰক্তহীনতা আৰু আইৰণৰ অভাৱত থকা লোকৰ ক্ষেত্ৰত বিটুৰিয়াৰ প্ৰাদুৰ্ভাৱ বৃদ্ধি পায়।<ref name=sauder/><ref name=Watts/> যকৃতৰ বিপাকীয় ক্ৰিয়াৰ অভাৱ বা বৃক্কই শৰীৰৰপৰা কৰা নিষ্কাশনৰ লগত কোনো সম্পৰ্ক জনা নাযায়।<ref name=Watts/> কোনো প্ৰত্যক্ষ জিনীয় প্ৰভাৱ জনা নাযায়, আৰু কোনো একক জিনৰ ভিন্নতা নাই যিয়ে নিষ্কাশক আৰু অনিঃসৰণকাৰীক পৃথক কৰে।<ref name="Mitchell"/><ref name="Myths">{{cite web |last=McDonald |first=J. H. |date=2011 |title=Myths of Human Genetics: Beeturia |publisher=Sparky House Publishing |location=Baltimore, Maryland |url=http://udel.edu/~mcdonald/mythbeeturia.html |access-date=July 7, 2015}}</ref> ==কাৰকসমূহ== নিৰ্গত হোৱা ৰঞ্জক পদাৰ্থৰ পৰিসৰ খাদ্যৰ বীট ৰঞ্জক পদাৰ্থৰ পৰিমাণৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে, য’ত কিছুমান প্ৰক্ৰিয়াকৃত খাদ্যত খাদ্য সংযোজক হিচাপে বীটৰ নিষ্কাশিত ৰস যোগ কৰা খাদ্যও আছে।<ref name="Mitchell"/> বীটৰ খাদ্যসমূহৰ সংৰক্ষণৰ অৱস্থা, পোহৰ, তাপ আৰু অক্সিজেনৰ সংস্পৰ্শ আৰু বাৰে বাৰে ফ্ৰীজত সংৰক্ষণ চক্ৰই বীট ৰঞ্জক পদাৰ্থৰ অৱক্ষয় ঘটাব পাৰে।<ref name="Mitchell"/> পেটৰ এচিডিটি আৰু প্ৰস্ৰাৱ কৰা সময়ৰ অন্তৰে প্ৰস্ৰাৱৰ ৰঙৰ তীব্ৰতাত প্ৰভাৱ পেলাব পাৰে।<ref name=sauder/><ref name="Mitchell"/><ref name="Watts"/> খাদ্যত আৰু অন্ত্ৰৰপৰা যোৱাৰ সময়ত ব বীটৰ ৰং ৰক্ষাকাৰী পদাৰ্থ যেনে অক্সালিক এচিডৰ উপস্থিতিয়ে প্ৰস্ৰাৱত ৰঙৰ তীব্ৰতা বৃদ্ধি কৰে।<ref name=sauder/> ঔষধে পেটৰ এচিডিটিত প্ৰভাৱ পেলাব পাৰে, যেনে প্ৰ’টন পাম্প ইনহিবিটাৰ, যাৰ ফলত প্ৰস্ৰাৱৰ ৰং প্ৰভাবিত হ'ব পাৰে।<ref name="Mitchell"/> ==তথ্যসূত্ৰ== 3i8wtspb5av46lev7k3n80vawloo79b 627211 627210 2026-08-14T15:13:46Z Pranamikaadhikary 27435 627211 wikitext text/x-wiki [[File:Betanin.svg|thumb|[[বিটানিন]], বীটৰ ৰং যিয়ে প্ৰস্ৰাৱৰ ৰং সৃষ্টি কৰে]] ৰঙা বা গোলাপী ৰঙৰ প্ৰস্ৰাৱ বাহিৰ হৈ যোৱাটোৱেই হৈছে বিটুৰিয়া। ই বীট বা বীটৰ নিষ্কাশিত ৰস বা বীটৰ [[বিটালিন ৰঞ্জক পদাৰ্থ]]ৰে [[ৰং কৰা খাদ্য]] খোৱাৰ পাছত হয়।<ref name="sauder">{{cite web |author1=Sauder HM, Rawla P |title=Beeturia |url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK537012/ |publisher=StatPearls, US National Library of Medicine |access-date=29 May 2024 |date=22 May 2023}}</ref> বিটালিন ৰঞ্জক পদাৰ্থ যেনে [[বিটানিন]] নিৰ্গত হোৱাৰ ফলত এই ৰং হয়। ব্যক্তিৰ মাজত আৰু বিভিন্ন খাদ্য খোৱাৰ সময়ত ইয়াৰ ৰং অতি পৰিৱৰ্তনশীল আৰু ইয়াৰ তীব্ৰতা পাতল গোলাপী ৰঙৰ প্ৰস্ৰাৱৰপৰা শক্তিশালী ৰঙৰ গভীৰ ৰঙা প্ৰস্ৰাৱলৈকে ভিন্ন হ'ব পাৰে।<ref name=sauder/> এই অৱস্থাটো সুস্থ আৰু বীটৰ খাদ্য পৰিহাৰ কৰিলে তৎক্ষণাত বিলুপ্ত হয়।<ref name=sauder/> প্ৰায় ১০-১৪% জনসাধাৰণৰ ক্ষেত্ৰত বিটুৰিয়া হয়, আইৰণৰ অভাৱ, বিপজ্জনক ৰক্তহীনতা বা পাচন ৰোগ থকা লোকৰ ক্ষেত্ৰত ইয়াৰ সঘনতা আৰু তীব্ৰতা অধিক হয়।<ref name=sauder/> প্ৰবল অম্লীয় পৰিস্থিতিত এই ৰঞ্জক পদাৰ্থটো অক্সিডেটিভ অৱক্ষয়ৰ প্ৰতি সংবেদনশীল। গতিকে [[প্ৰস্ৰাৱ]]ৰ ৰং পেটৰ এচিডিটি আৰু থকাৰ সময়ৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে, লগতে খাদ্যত বিটালিন সুৰক্ষাকাৰী পদাৰ্থ যেনে অক্সালিক এচিডৰ উপস্থিতিৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে।<ref name="Mitchell">{{cite journal | last=Mitchell |first = S. C. | date = 2001 | title = Food idiosyncrasies: beetroot and asparagus | journal = Drug Metab. Dispos. | volume = 29 | issue = 4 | pages = 539–543 | pmid = 11259347 | url = http://dmd.aspetjournals.org/content/29/4/539.abstract }}</ref><ref name="Watts">{{cite journal | pmid = 8148871 |year=1993 | last1 = Watts | first1 = AR | last2 = Lennard | first2 = MS | last3 = Mason | first3 = SL | last4 = Tucker | first4 = GT | last5 = Woods | first5 = HF | title = Beeturia and the biological fate of beetroot pigments | doi=10.1097/00008571-199312000-00004 | volume = 3 | issue = 6 | pages = 302–11 | journal = Pharmacogenetics }}</ref> মলৰ সৈতে ওলাই যোৱা অশোষিত ৰঞ্জক পদাৰ্থৰ বাবে বিটুৰিয়া প্ৰায়ে ৰঙা বা গোলাপী ৰঙৰ মলৰ সৈতে বাহিৰ হয়।<ref name="Eastwood">{{cite journal | last1 = Eastwood | first1 = MA | last2 = Nyhlin | first2 = H | date = 1995 | title = Beeturia and colonic oxalic acid | journal = QJM | pmid = 7493168 | volume = 88 | issue = 10 | pages = 711–7 }}</ref> ==কাৰণ== [[File:Uncommon beetroot colours.jpg|thumb|বীটৰ বিভিন্ন ৰঙৰ জাতৰ নিৰ্বাচন]] বিটুৰিয়াত দেখা ৰঙা ৰংটো শৰীৰৰ মাজেৰে পাৰ হৈ যোৱা বীটত পোৱা বিটানিনৰ দৰে বিটালিন ৰঞ্জক পদাৰ্থৰ উপস্থিতিৰ বাবে হয়।<ref name="Mitchell"/><ref name="Watts"/> ৰংবোৰ বৃহদান্ত্ৰত শোষিত হয়।<ref name="Mitchell"/> বিটালিন হৈছে অক্সিডেচন-সংবেদনশীল ৰেডক্স সূচক যিবোৰ হাইড্ৰক্লৰিক এচিড, ফেৰিক আয়ন আৰু কলনিক বেক্টেৰিয়াৰ প্ৰস্তুতিৰ দ্বাৰা ৰংহীন হৈ পৰে।<ref name="Eastwood"/> [[আন্ত্ৰিক অণুজীৱ|আন্ত্ৰিক উদ্ভিদে]] ৰঞ্জক পদাৰ্থৰ বিভাজনত পালন কৰা ভূমিকা এতিয়াও মূল্যায়ন কৰা হোৱা নাই।<ref name=sauder/> ==ভিন্নতামূলক নিদান== বিপজ্জনক ৰক্তহীনতা আৰু আইৰণৰ অভাৱত থকা লোকৰ ক্ষেত্ৰত বিটুৰিয়াৰ প্ৰাদুৰ্ভাৱ বৃদ্ধি পায়।<ref name=sauder/><ref name=Watts/> যকৃতৰ বিপাকীয় ক্ৰিয়াৰ অভাৱ বা বৃক্কই শৰীৰৰপৰা কৰা নিষ্কাশনৰ লগত কোনো সম্পৰ্ক জনা নাযায়।<ref name=Watts/> কোনো প্ৰত্যক্ষ জিনীয় প্ৰভাৱ জনা নাযায়, আৰু কোনো একক জিনৰ ভিন্নতা নাই যিয়ে নিষ্কাশক আৰু অনিঃসৰণকাৰীক পৃথক কৰে।<ref name="Mitchell"/><ref name="Myths">{{cite web |last=McDonald |first=J. H. |date=2011 |title=Myths of Human Genetics: Beeturia |publisher=Sparky House Publishing |location=Baltimore, Maryland |url=http://udel.edu/~mcdonald/mythbeeturia.html |access-date=July 7, 2015}}</ref> ==কাৰকসমূহ== নিৰ্গত হোৱা ৰঞ্জক পদাৰ্থৰ পৰিসৰ খাদ্যৰ বীট ৰঞ্জক পদাৰ্থৰ পৰিমাণৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে, য’ত কিছুমান প্ৰক্ৰিয়াকৃত খাদ্যত খাদ্য সংযোজক হিচাপে বীটৰ নিষ্কাশিত ৰস যোগ কৰা খাদ্যও আছে।<ref name="Mitchell"/> বীটৰ খাদ্যসমূহৰ সংৰক্ষণৰ অৱস্থা, পোহৰ, তাপ আৰু অক্সিজেনৰ সংস্পৰ্শ আৰু বাৰে বাৰে ফ্ৰীজত সংৰক্ষণ চক্ৰই বীট ৰঞ্জক পদাৰ্থৰ অৱক্ষয় ঘটাব পাৰে।<ref name="Mitchell"/> পেটৰ এচিডিটি আৰু প্ৰস্ৰাৱ কৰা সময়ৰ অন্তৰে প্ৰস্ৰাৱৰ ৰঙৰ তীব্ৰতাত প্ৰভাৱ পেলাব পাৰে।<ref name=sauder/><ref name="Mitchell"/><ref name="Watts"/> খাদ্যত আৰু অন্ত্ৰৰপৰা যোৱাৰ সময়ত ব বীটৰ ৰং ৰক্ষাকাৰী পদাৰ্থ যেনে অক্সালিক এচিডৰ উপস্থিতিয়ে প্ৰস্ৰাৱত ৰঙৰ তীব্ৰতা বৃদ্ধি কৰে।<ref name=sauder/> ঔষধে পেটৰ এচিডিটিত প্ৰভাৱ পেলাব পাৰে, যেনে প্ৰ’টন পাম্প ইনহিবিটাৰ, যাৰ ফলত প্ৰস্ৰাৱৰ ৰং প্ৰভাবিত হ'ব পাৰে।<ref name="Mitchell"/> ==তথ্যসূত্ৰ== j4qr5gdzng5c94qns0szjd2xvk8u5hl 627212 627211 2026-08-14T15:14:07Z Pranamikaadhikary 27435 added [[Category:ৰোগৰ চিহ্ন আৰু লক্ষণ]] using [[WP:HC|HotCat]] 627212 wikitext text/x-wiki [[File:Betanin.svg|thumb|[[বিটানিন]], বীটৰ ৰং যিয়ে প্ৰস্ৰাৱৰ ৰং সৃষ্টি কৰে]] ৰঙা বা গোলাপী ৰঙৰ প্ৰস্ৰাৱ বাহিৰ হৈ যোৱাটোৱেই হৈছে বিটুৰিয়া। ই বীট বা বীটৰ নিষ্কাশিত ৰস বা বীটৰ [[বিটালিন ৰঞ্জক পদাৰ্থ]]ৰে [[ৰং কৰা খাদ্য]] খোৱাৰ পাছত হয়।<ref name="sauder">{{cite web |author1=Sauder HM, Rawla P |title=Beeturia |url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK537012/ |publisher=StatPearls, US National Library of Medicine |access-date=29 May 2024 |date=22 May 2023}}</ref> বিটালিন ৰঞ্জক পদাৰ্থ যেনে [[বিটানিন]] নিৰ্গত হোৱাৰ ফলত এই ৰং হয়। ব্যক্তিৰ মাজত আৰু বিভিন্ন খাদ্য খোৱাৰ সময়ত ইয়াৰ ৰং অতি পৰিৱৰ্তনশীল আৰু ইয়াৰ তীব্ৰতা পাতল গোলাপী ৰঙৰ প্ৰস্ৰাৱৰপৰা শক্তিশালী ৰঙৰ গভীৰ ৰঙা প্ৰস্ৰাৱলৈকে ভিন্ন হ'ব পাৰে।<ref name=sauder/> এই অৱস্থাটো সুস্থ আৰু বীটৰ খাদ্য পৰিহাৰ কৰিলে তৎক্ষণাত বিলুপ্ত হয়।<ref name=sauder/> প্ৰায় ১০-১৪% জনসাধাৰণৰ ক্ষেত্ৰত বিটুৰিয়া হয়, আইৰণৰ অভাৱ, বিপজ্জনক ৰক্তহীনতা বা পাচন ৰোগ থকা লোকৰ ক্ষেত্ৰত ইয়াৰ সঘনতা আৰু তীব্ৰতা অধিক হয়।<ref name=sauder/> প্ৰবল অম্লীয় পৰিস্থিতিত এই ৰঞ্জক পদাৰ্থটো অক্সিডেটিভ অৱক্ষয়ৰ প্ৰতি সংবেদনশীল। গতিকে [[প্ৰস্ৰাৱ]]ৰ ৰং পেটৰ এচিডিটি আৰু থকাৰ সময়ৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে, লগতে খাদ্যত বিটালিন সুৰক্ষাকাৰী পদাৰ্থ যেনে অক্সালিক এচিডৰ উপস্থিতিৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে।<ref name="Mitchell">{{cite journal | last=Mitchell |first = S. C. | date = 2001 | title = Food idiosyncrasies: beetroot and asparagus | journal = Drug Metab. Dispos. | volume = 29 | issue = 4 | pages = 539–543 | pmid = 11259347 | url = http://dmd.aspetjournals.org/content/29/4/539.abstract }}</ref><ref name="Watts">{{cite journal | pmid = 8148871 |year=1993 | last1 = Watts | first1 = AR | last2 = Lennard | first2 = MS | last3 = Mason | first3 = SL | last4 = Tucker | first4 = GT | last5 = Woods | first5 = HF | title = Beeturia and the biological fate of beetroot pigments | doi=10.1097/00008571-199312000-00004 | volume = 3 | issue = 6 | pages = 302–11 | journal = Pharmacogenetics }}</ref> মলৰ সৈতে ওলাই যোৱা অশোষিত ৰঞ্জক পদাৰ্থৰ বাবে বিটুৰিয়া প্ৰায়ে ৰঙা বা গোলাপী ৰঙৰ মলৰ সৈতে বাহিৰ হয়।<ref name="Eastwood">{{cite journal | last1 = Eastwood | first1 = MA | last2 = Nyhlin | first2 = H | date = 1995 | title = Beeturia and colonic oxalic acid | journal = QJM | pmid = 7493168 | volume = 88 | issue = 10 | pages = 711–7 }}</ref> ==কাৰণ== [[File:Uncommon beetroot colours.jpg|thumb|বীটৰ বিভিন্ন ৰঙৰ জাতৰ নিৰ্বাচন]] বিটুৰিয়াত দেখা ৰঙা ৰংটো শৰীৰৰ মাজেৰে পাৰ হৈ যোৱা বীটত পোৱা বিটানিনৰ দৰে বিটালিন ৰঞ্জক পদাৰ্থৰ উপস্থিতিৰ বাবে হয়।<ref name="Mitchell"/><ref name="Watts"/> ৰংবোৰ বৃহদান্ত্ৰত শোষিত হয়।<ref name="Mitchell"/> বিটালিন হৈছে অক্সিডেচন-সংবেদনশীল ৰেডক্স সূচক যিবোৰ হাইড্ৰক্লৰিক এচিড, ফেৰিক আয়ন আৰু কলনিক বেক্টেৰিয়াৰ প্ৰস্তুতিৰ দ্বাৰা ৰংহীন হৈ পৰে।<ref name="Eastwood"/> [[আন্ত্ৰিক অণুজীৱ|আন্ত্ৰিক উদ্ভিদে]] ৰঞ্জক পদাৰ্থৰ বিভাজনত পালন কৰা ভূমিকা এতিয়াও মূল্যায়ন কৰা হোৱা নাই।<ref name=sauder/> ==ভিন্নতামূলক নিদান== বিপজ্জনক ৰক্তহীনতা আৰু আইৰণৰ অভাৱত থকা লোকৰ ক্ষেত্ৰত বিটুৰিয়াৰ প্ৰাদুৰ্ভাৱ বৃদ্ধি পায়।<ref name=sauder/><ref name=Watts/> যকৃতৰ বিপাকীয় ক্ৰিয়াৰ অভাৱ বা বৃক্কই শৰীৰৰপৰা কৰা নিষ্কাশনৰ লগত কোনো সম্পৰ্ক জনা নাযায়।<ref name=Watts/> কোনো প্ৰত্যক্ষ জিনীয় প্ৰভাৱ জনা নাযায়, আৰু কোনো একক জিনৰ ভিন্নতা নাই যিয়ে নিষ্কাশক আৰু অনিঃসৰণকাৰীক পৃথক কৰে।<ref name="Mitchell"/><ref name="Myths">{{cite web |last=McDonald |first=J. H. |date=2011 |title=Myths of Human Genetics: Beeturia |publisher=Sparky House Publishing |location=Baltimore, Maryland |url=http://udel.edu/~mcdonald/mythbeeturia.html |access-date=July 7, 2015}}</ref> ==কাৰকসমূহ== নিৰ্গত হোৱা ৰঞ্জক পদাৰ্থৰ পৰিসৰ খাদ্যৰ বীট ৰঞ্জক পদাৰ্থৰ পৰিমাণৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে, য’ত কিছুমান প্ৰক্ৰিয়াকৃত খাদ্যত খাদ্য সংযোজক হিচাপে বীটৰ নিষ্কাশিত ৰস যোগ কৰা খাদ্যও আছে।<ref name="Mitchell"/> বীটৰ খাদ্যসমূহৰ সংৰক্ষণৰ অৱস্থা, পোহৰ, তাপ আৰু অক্সিজেনৰ সংস্পৰ্শ আৰু বাৰে বাৰে ফ্ৰীজত সংৰক্ষণ চক্ৰই বীট ৰঞ্জক পদাৰ্থৰ অৱক্ষয় ঘটাব পাৰে।<ref name="Mitchell"/> পেটৰ এচিডিটি আৰু প্ৰস্ৰাৱ কৰা সময়ৰ অন্তৰে প্ৰস্ৰাৱৰ ৰঙৰ তীব্ৰতাত প্ৰভাৱ পেলাব পাৰে।<ref name=sauder/><ref name="Mitchell"/><ref name="Watts"/> খাদ্যত আৰু অন্ত্ৰৰপৰা যোৱাৰ সময়ত ব বীটৰ ৰং ৰক্ষাকাৰী পদাৰ্থ যেনে অক্সালিক এচিডৰ উপস্থিতিয়ে প্ৰস্ৰাৱত ৰঙৰ তীব্ৰতা বৃদ্ধি কৰে।<ref name=sauder/> ঔষধে পেটৰ এচিডিটিত প্ৰভাৱ পেলাব পাৰে, যেনে প্ৰ’টন পাম্প ইনহিবিটাৰ, যাৰ ফলত প্ৰস্ৰাৱৰ ৰং প্ৰভাবিত হ'ব পাৰে।<ref name="Mitchell"/> ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:ৰোগৰ চিহ্ন আৰু লক্ষণ]] 1297xfa6lwiedlmw8ua3yanp2rrkn93 627213 627212 2026-08-14T15:14:18Z Pranamikaadhikary 27435 added [[Category:শৰীৰতত্ত্ব]] using [[WP:HC|HotCat]] 627213 wikitext text/x-wiki [[File:Betanin.svg|thumb|[[বিটানিন]], বীটৰ ৰং যিয়ে প্ৰস্ৰাৱৰ ৰং সৃষ্টি কৰে]] ৰঙা বা গোলাপী ৰঙৰ প্ৰস্ৰাৱ বাহিৰ হৈ যোৱাটোৱেই হৈছে বিটুৰিয়া। ই বীট বা বীটৰ নিষ্কাশিত ৰস বা বীটৰ [[বিটালিন ৰঞ্জক পদাৰ্থ]]ৰে [[ৰং কৰা খাদ্য]] খোৱাৰ পাছত হয়।<ref name="sauder">{{cite web |author1=Sauder HM, Rawla P |title=Beeturia |url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK537012/ |publisher=StatPearls, US National Library of Medicine |access-date=29 May 2024 |date=22 May 2023}}</ref> বিটালিন ৰঞ্জক পদাৰ্থ যেনে [[বিটানিন]] নিৰ্গত হোৱাৰ ফলত এই ৰং হয়। ব্যক্তিৰ মাজত আৰু বিভিন্ন খাদ্য খোৱাৰ সময়ত ইয়াৰ ৰং অতি পৰিৱৰ্তনশীল আৰু ইয়াৰ তীব্ৰতা পাতল গোলাপী ৰঙৰ প্ৰস্ৰাৱৰপৰা শক্তিশালী ৰঙৰ গভীৰ ৰঙা প্ৰস্ৰাৱলৈকে ভিন্ন হ'ব পাৰে।<ref name=sauder/> এই অৱস্থাটো সুস্থ আৰু বীটৰ খাদ্য পৰিহাৰ কৰিলে তৎক্ষণাত বিলুপ্ত হয়।<ref name=sauder/> প্ৰায় ১০-১৪% জনসাধাৰণৰ ক্ষেত্ৰত বিটুৰিয়া হয়, আইৰণৰ অভাৱ, বিপজ্জনক ৰক্তহীনতা বা পাচন ৰোগ থকা লোকৰ ক্ষেত্ৰত ইয়াৰ সঘনতা আৰু তীব্ৰতা অধিক হয়।<ref name=sauder/> প্ৰবল অম্লীয় পৰিস্থিতিত এই ৰঞ্জক পদাৰ্থটো অক্সিডেটিভ অৱক্ষয়ৰ প্ৰতি সংবেদনশীল। গতিকে [[প্ৰস্ৰাৱ]]ৰ ৰং পেটৰ এচিডিটি আৰু থকাৰ সময়ৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে, লগতে খাদ্যত বিটালিন সুৰক্ষাকাৰী পদাৰ্থ যেনে অক্সালিক এচিডৰ উপস্থিতিৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে।<ref name="Mitchell">{{cite journal | last=Mitchell |first = S. C. | date = 2001 | title = Food idiosyncrasies: beetroot and asparagus | journal = Drug Metab. Dispos. | volume = 29 | issue = 4 | pages = 539–543 | pmid = 11259347 | url = http://dmd.aspetjournals.org/content/29/4/539.abstract }}</ref><ref name="Watts">{{cite journal | pmid = 8148871 |year=1993 | last1 = Watts | first1 = AR | last2 = Lennard | first2 = MS | last3 = Mason | first3 = SL | last4 = Tucker | first4 = GT | last5 = Woods | first5 = HF | title = Beeturia and the biological fate of beetroot pigments | doi=10.1097/00008571-199312000-00004 | volume = 3 | issue = 6 | pages = 302–11 | journal = Pharmacogenetics }}</ref> মলৰ সৈতে ওলাই যোৱা অশোষিত ৰঞ্জক পদাৰ্থৰ বাবে বিটুৰিয়া প্ৰায়ে ৰঙা বা গোলাপী ৰঙৰ মলৰ সৈতে বাহিৰ হয়।<ref name="Eastwood">{{cite journal | last1 = Eastwood | first1 = MA | last2 = Nyhlin | first2 = H | date = 1995 | title = Beeturia and colonic oxalic acid | journal = QJM | pmid = 7493168 | volume = 88 | issue = 10 | pages = 711–7 }}</ref> ==কাৰণ== [[File:Uncommon beetroot colours.jpg|thumb|বীটৰ বিভিন্ন ৰঙৰ জাতৰ নিৰ্বাচন]] বিটুৰিয়াত দেখা ৰঙা ৰংটো শৰীৰৰ মাজেৰে পাৰ হৈ যোৱা বীটত পোৱা বিটানিনৰ দৰে বিটালিন ৰঞ্জক পদাৰ্থৰ উপস্থিতিৰ বাবে হয়।<ref name="Mitchell"/><ref name="Watts"/> ৰংবোৰ বৃহদান্ত্ৰত শোষিত হয়।<ref name="Mitchell"/> বিটালিন হৈছে অক্সিডেচন-সংবেদনশীল ৰেডক্স সূচক যিবোৰ হাইড্ৰক্লৰিক এচিড, ফেৰিক আয়ন আৰু কলনিক বেক্টেৰিয়াৰ প্ৰস্তুতিৰ দ্বাৰা ৰংহীন হৈ পৰে।<ref name="Eastwood"/> [[আন্ত্ৰিক অণুজীৱ|আন্ত্ৰিক উদ্ভিদে]] ৰঞ্জক পদাৰ্থৰ বিভাজনত পালন কৰা ভূমিকা এতিয়াও মূল্যায়ন কৰা হোৱা নাই।<ref name=sauder/> ==ভিন্নতামূলক নিদান== বিপজ্জনক ৰক্তহীনতা আৰু আইৰণৰ অভাৱত থকা লোকৰ ক্ষেত্ৰত বিটুৰিয়াৰ প্ৰাদুৰ্ভাৱ বৃদ্ধি পায়।<ref name=sauder/><ref name=Watts/> যকৃতৰ বিপাকীয় ক্ৰিয়াৰ অভাৱ বা বৃক্কই শৰীৰৰপৰা কৰা নিষ্কাশনৰ লগত কোনো সম্পৰ্ক জনা নাযায়।<ref name=Watts/> কোনো প্ৰত্যক্ষ জিনীয় প্ৰভাৱ জনা নাযায়, আৰু কোনো একক জিনৰ ভিন্নতা নাই যিয়ে নিষ্কাশক আৰু অনিঃসৰণকাৰীক পৃথক কৰে।<ref name="Mitchell"/><ref name="Myths">{{cite web |last=McDonald |first=J. H. |date=2011 |title=Myths of Human Genetics: Beeturia |publisher=Sparky House Publishing |location=Baltimore, Maryland |url=http://udel.edu/~mcdonald/mythbeeturia.html |access-date=July 7, 2015}}</ref> ==কাৰকসমূহ== নিৰ্গত হোৱা ৰঞ্জক পদাৰ্থৰ পৰিসৰ খাদ্যৰ বীট ৰঞ্জক পদাৰ্থৰ পৰিমাণৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে, য’ত কিছুমান প্ৰক্ৰিয়াকৃত খাদ্যত খাদ্য সংযোজক হিচাপে বীটৰ নিষ্কাশিত ৰস যোগ কৰা খাদ্যও আছে।<ref name="Mitchell"/> বীটৰ খাদ্যসমূহৰ সংৰক্ষণৰ অৱস্থা, পোহৰ, তাপ আৰু অক্সিজেনৰ সংস্পৰ্শ আৰু বাৰে বাৰে ফ্ৰীজত সংৰক্ষণ চক্ৰই বীট ৰঞ্জক পদাৰ্থৰ অৱক্ষয় ঘটাব পাৰে।<ref name="Mitchell"/> পেটৰ এচিডিটি আৰু প্ৰস্ৰাৱ কৰা সময়ৰ অন্তৰে প্ৰস্ৰাৱৰ ৰঙৰ তীব্ৰতাত প্ৰভাৱ পেলাব পাৰে।<ref name=sauder/><ref name="Mitchell"/><ref name="Watts"/> খাদ্যত আৰু অন্ত্ৰৰপৰা যোৱাৰ সময়ত ব বীটৰ ৰং ৰক্ষাকাৰী পদাৰ্থ যেনে অক্সালিক এচিডৰ উপস্থিতিয়ে প্ৰস্ৰাৱত ৰঙৰ তীব্ৰতা বৃদ্ধি কৰে।<ref name=sauder/> ঔষধে পেটৰ এচিডিটিত প্ৰভাৱ পেলাব পাৰে, যেনে প্ৰ’টন পাম্প ইনহিবিটাৰ, যাৰ ফলত প্ৰস্ৰাৱৰ ৰং প্ৰভাবিত হ'ব পাৰে।<ref name="Mitchell"/> ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:ৰোগৰ চিহ্ন আৰু লক্ষণ]] [[শ্ৰেণী:শৰীৰতত্ত্ব]] ek6uozfa5yw5rzgavisojk2axenx88f 3 138741 627201 2026-08-14T15:00:07Z Dr-Taher 22394 পৃষ্ঠা [[সদস্য বাৰ্তা:Abdumustafa]]ৰ পৰা [[সদস্য বাৰ্তা:عبدالرحمن159]]লৈ Dr-Taherয়ে স্থানান্তৰ কৰিলে: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Abdumustafa|Abdumustafa]]" to "[[Special:CentralAuth/عبدالرحمن159|عبدالرحمن159]]" 627201 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[সদস্য বাৰ্তা:عبدالرحمن159]] 3tfnokkj0ho1jthxhnuk3wo82d4wtnk 0 138742 627203 2026-08-14T15:01:41Z AjayDas 12623 নতুন পৃষ্ঠা: {{Infobox settlement | name = কোট্টায়াম | settlement_type = [[চহৰ]] | image_skyline = Kottayam Collage.jpg | image_alt = | image_caption = ওপৰৰ পৰা তললৈ, বাওঁফালৰ পৰা সোঁফাললৈ: তিৰুনাক্কৰাৰ এম চি মেথিউ স্মাৰক, অক্ষৰশিলপম, ইম্মাকুলেট হাৰ... 627203 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = কোট্টায়াম | settlement_type = [[চহৰ]] | image_skyline = Kottayam Collage.jpg | image_alt = | image_caption = ওপৰৰ পৰা তললৈ, বাওঁফালৰ পৰা সোঁফাললৈ: তিৰুনাক্কৰাৰ এম চি মেথিউ স্মাৰক, অক্ষৰশিলপম, ইম্মাকুলেট হাৰ্ট অৱ মেৰী কেথেড্ৰেল, ক'দিমথা নাও ঘাট, কোট্টায়াম চৰকাৰী চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়, চি এম এছ কলেজ কোট্টায়াম | native_name_lang = ml | pushpin_map = India Kerala#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = কোট্টায়াম ([[কেৰালা]]) | coordinates = {{coord|9|35|29.8|N|76|31|19.9|E|display=inline,title}}[https://toolforge.org] | subdivision_type = [[দেশ]] | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[ভাৰতৰ ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয়শাসিত অঞ্চলসমূহ|ৰাজ্য]] | subdivision_name1 = [[কেৰালা]] | subdivision_type2 = [[ভাৰতৰ জিলাসমূহ|জিলা]] | subdivision_name2 = [[কোট্টায়াম জিলা|কোট্টায়াম]] | subdivision_type3 = অঞ্চল | subdivision_name3 = মধ্য ট্ৰাভাংকেৰ | subdivision_type4 = প্ৰতিষ্ঠা | subdivision_name4 = ১৯২১ | subdivision_type5 = [[চৰকাৰী ভাষা]] | subdivision_name5 = [[মালয়ালম]] | subdivision_type6 = থলুৱা ভাষা | subdivision_name6 = [[মালয়ালম]] | founder = | named_for = | government_type = [[কেৰালাৰ পৌৰসভা|পৌৰসভা]] | governing_body = [[কেৰালাৰ পৌৰসভা|কোট্টায়াম পৌৰসভা]] | leader_title = পৌৰ অধ্যক্ষ | leader_name = বিন্সি চেবাষ্টিয়ান | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_total_km2 = ৫৫.৫ | area_metro_km2 = ১৮৬.৬৫ | area_rank = | elevation_footnotes = | elevation_m = ৪৭.৯৬ | population_footnotes = <ref>{{cite web |url=https://citypopulation.de |title=Urban agglomeration & cities in Kerala}}</ref><ref>{{cite web |url=https://census2011.co.in |title=Kottayam Urban agglomeration population}}</ref> | population_total = ১৩৬,৮১২ | population_metro = ৩৫৭,৩০২ | population_as_of = ২০১১ | population_rank = কেৰালাত অষ্টম স্থান | population_density_km2 = auto | population_density_metro_km2 = auto | population_demonym = কোট্টায়ামকাৰ | timezone1 = [[ভাৰতীয় মান সময়|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[পিন কোড]] | postal_code = ৬৮৬০০১ | area_code_type = [[টেলিফোন]] কোড | area_code = +91 481-XXXXXXX | registration_plate = KL-05 | blank1_name_sec1 = [[লিঙ্গ অনুপাত]] | blank1_info_sec1 = ১০৭৫ গৰাকী মহিলা / ১০০০ গৰাকী পুৰুষ / ♂ / ♀ | blank2_name_sec1 = [[সাক্ষৰতাৰ হাৰ]] | blank2_info_sec1 = ৯৯.৬৬% | blank3_name_sec1 = [[মানৱ উন্নয়ন সূচকাংক|HDI]] | blank3_info_sec1 = ০.৮৩১ (অতি উচ্চ) | website = {{URL|www.kottayammunicipality.lsgkerala.gov.in}} {{URL|kottayam.nic.in}} | official_name = }} '''কোট্টায়াম''' {{en|Kottayam}} ভাৰতৰ [[কেৰালা]] ৰাজ্যৰ [[কোট্টায়াম জিলা|কোট্টায়াম জিলা]]ত অৱস্থিত এখন চহৰ।<ref>{{Cite web |url=https://britannica.com |title=Kottayam {{!}} India, Map, History, & Facts {{!}} Britannica |website=://britannica.com |language=en |access-date=2026-08-07}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://kottayam.com |title=Kottayam, Kottayam Hotels, Kottayam Kerala, Hotels in Kottayam, Kottayam Hotel, Kottayam India, Kottayam RealEstate |website=://kottayam.com |language=en |access-date=2026-08-07}}</ref> এই চহৰখন জিলাখনৰ সদৰ ঠাই আৰু ৰাজ্যৰ ৰাজধানী [[তিৰুৱনন্তপুৰম]]ৰ পৰা প্ৰায় ১৫১ কিলোমিটাৰ উত্তৰত অৱস্থিত। ২০১১ চনৰ ভাৰতীয় লোকপিয়ল অনুসৰি কোট্টায়ামৰ জনসংখ্যা হৈছে ১৩৬,৮১২ জন আৰু জনবসতিৰ ঘনত্ব প্ৰতি বৰ্গ কিলোমিটাৰত ২৪৭০ জন।<ref>{{Cite web |title=Kottayam District Population Census 2011 - 2021 - 2025, Kerala literacy sex ratio and density |url=https://census2011.co.in |access-date=2025-03-12 |website=www.census2011.co.in}}</ref> কোট্টায়ামক "অক্ষৰৰ চহৰ" বুলিও জনা যায়, কিয়নো মালয়ালম ভাষাৰ কেইবাখনো প্ৰথমখন দৈনিক সংবাদ পত্ৰ যেনে— ''দীপিকা'', ''মালয়ালা মনোৰমা'', আৰু ''মঙ্গলম'' এই কোট্টায়াম চহৰৰ পৰাই আৰম্ভ হৈছিল আৰু ইয়াত ইয়াৰ মুখ্য কাৰ্যালয় আছে। লগতে ইয়াত বহুতো প্ৰকাশন গৃহ আছে।<ref>{{cite web |title=City of Letters |url=https://kottayam.gov.in |website=Official Website of Kottayam |access-date=10 July 2026}}</ref> 35kaq4c8vye94dpl3jwvu39q4447ypb 627207 627203 2026-08-14T15:05:26Z AjayDas 12623 /* */ 627207 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = কোট্টায়াম | settlement_type = [[চহৰ]] | image_skyline = Kottayam Collage.jpg | image_alt = | image_caption = ওপৰৰ পৰা তললৈ, বাওঁফালৰ পৰা সোঁফাললৈ: তিৰুনাক্কৰাৰ এম চি মেথিউ স্মাৰক, অক্ষৰশিলপম, ইম্মাকুলেট হাৰ্ট অৱ মেৰী কেথেড্ৰেল, ক'দিমথা নাও ঘাট, কোট্টায়াম চৰকাৰী চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়, চি এম এছ কলেজ কোট্টায়াম | native_name_lang = ml | pushpin_map = India Kerala#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = কোট্টায়াম ([[কেৰালা]]) | coordinates = {{coord|9|35|29.8|N|76|31|19.9|E|display=inline,title}}[https://toolforge.org] | subdivision_type = [[দেশ]] | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[ভাৰতৰ ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয়শাসিত অঞ্চলসমূহ|ৰাজ্য]] | subdivision_name1 = [[কেৰালা]] | subdivision_type2 = [[ভাৰতৰ জিলাসমূহ|জিলা]] | subdivision_name2 = [[কোট্টায়াম জিলা|কোট্টায়াম]] | subdivision_type3 = অঞ্চল | subdivision_name3 = মধ্য ট্ৰাভাংকেৰ | subdivision_type4 = প্ৰতিষ্ঠা | subdivision_name4 = ১৯২১ | subdivision_type5 = [[চৰকাৰী ভাষা]] | subdivision_name5 = [[মালয়ালম]] | subdivision_type6 = থলুৱা ভাষা | subdivision_name6 = [[মালয়ালম]] | founder = | named_for = | government_type = [[কেৰালাৰ পৌৰসভা|পৌৰসভা]] | governing_body = [[কেৰালাৰ পৌৰসভা|কোট্টায়াম পৌৰসভা]] | leader_title = পৌৰ অধ্যক্ষ | leader_name = বিন্সি চেবাষ্টিয়ান | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_total_km2 = ৫৫.৫ | area_metro_km2 = ১৮৬.৬৫ | area_rank = | elevation_footnotes = | elevation_m = ৪৭.৯৬ | population_footnotes = <ref>{{cite web |url=https://citypopulation.de |title=Urban agglomeration & cities in Kerala}}</ref><ref>{{cite web |url=https://census2011.co.in |title=Kottayam Urban agglomeration population}}</ref> | population_total = ১৩৬,৮১২ | population_metro = ৩৫৭,৩০২ | population_as_of = ২০১১ | population_rank = কেৰালাত অষ্টম স্থান | population_density_km2 = auto | population_density_metro_km2 = auto | population_demonym = কোট্টায়ামকাৰ | timezone1 = [[ভাৰতীয় মান সময়|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[পিন কোড]] | postal_code = ৬৮৬০০১ | area_code_type = [[টেলিফোন]] কোড | area_code = +91 481-XXXXXXX | registration_plate = KL-05 | blank1_name_sec1 = [[লিঙ্গ অনুপাত]] | blank1_info_sec1 = ১০৭৫ গৰাকী মহিলা / ১০০০ গৰাকী পুৰুষ / ♂ / ♀ | blank2_name_sec1 = [[সাক্ষৰতাৰ হাৰ]] | blank2_info_sec1 = ৯৯.৬৬% | blank3_name_sec1 = [[মানৱ উন্নয়ন সূচকাংক|HDI]] | blank3_info_sec1 = ০.৮৩১ (অতি উচ্চ) | website = {{URL|www.kottayammunicipality.lsgkerala.gov.in}} {{URL|kottayam.nic.in}} | official_name = }} '''কোট্টায়াম''' {{en|Kottayam}} ভাৰতৰ [[কেৰালা]] ৰাজ্যৰ [[কোট্টায়াম জিলা|কোট্টায়াম জিলা]]ত অৱস্থিত এখন চহৰ।<ref>{{Cite web |url=https://britannica.com |title=Kottayam {{!}} India, Map, History, & Facts {{!}} Britannica |website=://britannica.com |language=en |access-date=2026-08-07}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://kottayam.com |title=Kottayam, Kottayam Hotels, Kottayam Kerala, Hotels in Kottayam, Kottayam Hotel, Kottayam India, Kottayam RealEstate |website=://kottayam.com |language=en |access-date=2026-08-07}}</ref> এই চহৰখন জিলাখনৰ সদৰ ঠাই আৰু ৰাজ্যৰ ৰাজধানী [[তিৰুৱনন্তপুৰম]]ৰ পৰা প্ৰায় ১৫১ কিলোমিটাৰ উত্তৰত অৱস্থিত। ২০১১ চনৰ ভাৰতীয় লোকপিয়ল অনুসৰি কোট্টায়ামৰ জনসংখ্যা হৈছে ১৩৬,৮১২ জন আৰু জনবসতিৰ ঘনত্ব প্ৰতি বৰ্গ কিলোমিটাৰত ২৪৭০ জন।<ref>{{Cite web |title=Kottayam District Population Census 2011 - 2021 - 2025, Kerala literacy sex ratio and density |url=https://census2011.co.in |access-date=2025-03-12 |website=www.census2011.co.in}}</ref> কোট্টায়ামক "অক্ষৰৰ চহৰ" বুলিও জনা যায়, কিয়নো মালয়ালম ভাষাৰ কেইবাখনো প্ৰথমখন দৈনিক সংবাদ পত্ৰ যেনে— ''দীপিকা'', ''মালয়ালা মনোৰমা'', আৰু ''মঙ্গলম'' এই কোট্টায়াম চহৰৰ পৰাই আৰম্ভ হৈছিল আৰু ইয়াত ইয়াৰ মুখ্য কাৰ্যালয় আছে। লগতে ইয়াত বহুতো প্ৰকাশন গৃহ আছে।<ref>{{cite web |title=City of Letters |url=https://kottayam.gov.in |website=Official Website of Kottayam |access-date=10 July 2026}}</ref> ==ব্যুৎপত্তি== থেক্কুমকুৰ শাসকৰ ৰাজপ্ৰসাদটো ''থালিয়িলকোট্টা'' নামৰ এটা দুৰ্গৰ দ্বাৰা সুৰক্ষিত আছিল। বিশ্বাস কৰা হয় যে ''কোট্টায়াম'' নামটো মালয়ালম শব্দ ''কোট্টা'' (যাৰ অৰ্থ দুৰ্গ) আৰু ''আকম'' (যাৰ অৰ্থ ভিতৰ) এই দুয়োটাৰ সংমিশ্ৰণত আহিছে।<ref>{{Cite web |title=Kottayam etymology |url=https://kottayam.nic.in.}}</ref> ইয়াৰ সংযুক্ত ৰূপ ''কোট্টায়ক্ককম'' (കോട്ടയ്ക്കകം) বুলি কোৱা হয়, যাৰ অৰ্থ হ’ল "দুৰ্গৰ ভিতৰত"।<ref name="About Kottayam">{{Cite web|date=3 April 2020|title=About Kottayam|url=https://kottayam.nic.in|access-date=9 April 2020|website=Kottayam}}</ref><ref name="Kurien">{{cite thesis |last=Kurien |first=Lucyamma |date=May 2000 |chapter-url= http://inflibnet.ac.in |title=The structure and functioning of gram sabhas: a study focussed on the district of Kottayam|chapter=Chapter IV: The functioning of gram sabha: General Features |publisher=Mahatma Gandhi University |pages=116–206}}</ref><ref>{{cite web |title=Kottayam District |quote=Kottayam is a compound word- kotta+akam which means the interior of a fort. Rulers of Munjanad and Thekkumkur had their headquarters at Thazhathangadi in the present Kottayam town. Marthanda Varma of Travancore attacked Thekkumkur and destroyed the palace and the Thaliyil fort. The remnants of palace and forts are still seen here. |url=http://kerala.gov.in |archive-url=https://web.archive.org/web/20110610040842/http://kerala.gov.in |archive-date=10 June 2011}}</ref> 9qu8n7r2cdynf36i6xobec5a3zzzknu 627208 627207 2026-08-14T15:09:33Z AjayDas 12623 /* ব্যুৎপত্তি */ 627208 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = কোট্টায়াম | settlement_type = [[চহৰ]] | image_skyline = Kottayam Collage.jpg | image_alt = | image_caption = ওপৰৰ পৰা তললৈ, বাওঁফালৰ পৰা সোঁফাললৈ: তিৰুনাক্কৰাৰ এম চি মেথিউ স্মাৰক, অক্ষৰশিলপম, ইম্মাকুলেট হাৰ্ট অৱ মেৰী কেথেড্ৰেল, ক'দিমথা নাও ঘাট, কোট্টায়াম চৰকাৰী চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়, চি এম এছ কলেজ কোট্টায়াম | native_name_lang = ml | pushpin_map = India Kerala#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = কোট্টায়াম ([[কেৰালা]]) | coordinates = {{coord|9|35|29.8|N|76|31|19.9|E|display=inline,title}}[https://toolforge.org] | subdivision_type = [[দেশ]] | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[ভাৰতৰ ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয়শাসিত অঞ্চলসমূহ|ৰাজ্য]] | subdivision_name1 = [[কেৰালা]] | subdivision_type2 = [[ভাৰতৰ জিলাসমূহ|জিলা]] | subdivision_name2 = [[কোট্টায়াম জিলা|কোট্টায়াম]] | subdivision_type3 = অঞ্চল | subdivision_name3 = মধ্য ট্ৰাভাংকেৰ | subdivision_type4 = প্ৰতিষ্ঠা | subdivision_name4 = ১৯২১ | subdivision_type5 = [[চৰকাৰী ভাষা]] | subdivision_name5 = [[মালয়ালম]] | subdivision_type6 = থলুৱা ভাষা | subdivision_name6 = [[মালয়ালম]] | founder = | named_for = | government_type = [[কেৰালাৰ পৌৰসভা|পৌৰসভা]] | governing_body = [[কেৰালাৰ পৌৰসভা|কোট্টায়াম পৌৰসভা]] | leader_title = পৌৰ অধ্যক্ষ | leader_name = বিন্সি চেবাষ্টিয়ান | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_total_km2 = ৫৫.৫ | area_metro_km2 = ১৮৬.৬৫ | area_rank = | elevation_footnotes = | elevation_m = ৪৭.৯৬ | population_footnotes = <ref>{{cite web |url=https://citypopulation.de |title=Urban agglomeration & cities in Kerala}}</ref><ref>{{cite web |url=https://census2011.co.in |title=Kottayam Urban agglomeration population}}</ref> | population_total = ১৩৬,৮১২ | population_metro = ৩৫৭,৩০২ | population_as_of = ২০১১ | population_rank = কেৰালাত অষ্টম স্থান | population_density_km2 = auto | population_density_metro_km2 = auto | population_demonym = কোট্টায়ামকাৰ | timezone1 = [[ভাৰতীয় মান সময়|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[পিন কোড]] | postal_code = ৬৮৬০০১ | area_code_type = [[টেলিফোন]] কোড | area_code = +91 481-XXXXXXX | registration_plate = KL-05 | blank1_name_sec1 = [[লিঙ্গ অনুপাত]] | blank1_info_sec1 = ১০৭৫ গৰাকী মহিলা / ১০০০ গৰাকী পুৰুষ / ♂ / ♀ | blank2_name_sec1 = [[সাক্ষৰতাৰ হাৰ]] | blank2_info_sec1 = ৯৯.৬৬% | blank3_name_sec1 = [[মানৱ উন্নয়ন সূচকাংক|HDI]] | blank3_info_sec1 = ০.৮৩১ (অতি উচ্চ) | website = {{URL|www.kottayammunicipality.lsgkerala.gov.in}} {{URL|kottayam.nic.in}} | official_name = }} '''কোট্টায়াম''' {{en|Kottayam}} ভাৰতৰ [[কেৰালা]] ৰাজ্যৰ [[কোট্টায়াম জিলা|কোট্টায়াম জিলা]]ত অৱস্থিত এখন চহৰ।<ref>{{Cite web |url=https://britannica.com |title=Kottayam {{!}} India, Map, History, & Facts {{!}} Britannica |website=://britannica.com |language=en |access-date=2026-08-07}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://kottayam.com |title=Kottayam, Kottayam Hotels, Kottayam Kerala, Hotels in Kottayam, Kottayam Hotel, Kottayam India, Kottayam RealEstate |website=://kottayam.com |language=en |access-date=2026-08-07}}</ref> এই চহৰখন জিলাখনৰ সদৰ ঠাই আৰু ৰাজ্যৰ ৰাজধানী [[তিৰুৱনন্তপুৰম]]ৰ পৰা প্ৰায় ১৫১ কিলোমিটাৰ উত্তৰত অৱস্থিত। ২০১১ চনৰ ভাৰতীয় লোকপিয়ল অনুসৰি কোট্টায়ামৰ জনসংখ্যা হৈছে ১৩৬,৮১২ জন আৰু জনবসতিৰ ঘনত্ব প্ৰতি বৰ্গ কিলোমিটাৰত ২৪৭০ জন।<ref>{{Cite web |title=Kottayam District Population Census 2011 - 2021 - 2025, Kerala literacy sex ratio and density |url=https://census2011.co.in |access-date=2025-03-12 |website=www.census2011.co.in}}</ref> কোট্টায়ামক "অক্ষৰৰ চহৰ" বুলিও জনা যায়, কিয়নো মালয়ালম ভাষাৰ কেইবাখনো প্ৰথমখন দৈনিক সংবাদ পত্ৰ যেনে— ''দীপিকা'', ''মালয়ালা মনোৰমা'', আৰু ''মঙ্গলম'' এই কোট্টায়াম চহৰৰ পৰাই আৰম্ভ হৈছিল আৰু ইয়াত ইয়াৰ মুখ্য কাৰ্যালয় আছে। লগতে ইয়াত বহুতো প্ৰকাশন গৃহ আছে।<ref>{{cite web |title=City of Letters |url=https://kottayam.gov.in |website=Official Website of Kottayam |access-date=10 July 2026}}</ref> ==ব্যুৎপত্তি== থেক্কুমকুৰ শাসকৰ ৰাজপ্ৰসাদটো ''থালিয়িলকোট্টা'' নামৰ এটা দুৰ্গৰ দ্বাৰা সুৰক্ষিত আছিল। বিশ্বাস কৰা হয় যে ''কোট্টায়াম'' নামটো মালয়ালম শব্দ ''কোট্টা'' (যাৰ অৰ্থ দুৰ্গ) আৰু ''আকম'' (যাৰ অৰ্থ ভিতৰ) এই দুয়োটাৰ সংমিশ্ৰণত আহিছে।<ref>{{Cite web |title=Kottayam etymology |url=https://kottayam.nic.in.}}</ref> ইয়াৰ সংযুক্ত ৰূপ ''কোট্টায়ক্ককম'' (കോട്ടയ്ക്കകം) বুলি কোৱা হয়, যাৰ অৰ্থ হ’ল "দুৰ্গৰ ভিতৰত"।<ref name="About Kottayam">{{Cite web|date=3 April 2020|title=About Kottayam|url=https://kottayam.nic.in|access-date=9 April 2020|website=Kottayam}}</ref><ref name="Kurien">{{cite thesis |last=Kurien |first=Lucyamma |date=May 2000 |chapter-url= http://inflibnet.ac.in |title=The structure and functioning of gram sabhas: a study focussed on the district of Kottayam|chapter=Chapter IV: The functioning of gram sabha: General Features |publisher=Mahatma Gandhi University |pages=116–206}}</ref><ref>{{cite web |title=Kottayam District |quote=Kottayam is a compound word- kotta+akam which means the interior of a fort. Rulers of Munjanad and Thekkumkur had their headquarters at Thazhathangadi in the present Kottayam town. Marthanda Varma of Travancore attacked Thekkumkur and destroyed the palace and the Thaliyil fort. The remnants of palace and forts are still seen here. |url=http://kerala.gov.in |archive-url=https://web.archive.org/web/20110610040842/http://kerala.gov.in |archive-date=10 June 2011}}</ref> ==ইতিহাস== === থেক্কুমকুৰ শাসন (১১০৩ - ১৭৫৩) === খ্ৰীষ্টীয় নৱম শতিকাৰ আৰম্ভণিৰে পৰা থেক্কুমকুৰ আৰু কোট্টায়ামৰ ইতিহাস প্ৰায় একেই আছিল। কোট্টায়াম তেতিয়া কুলশেখৰ সাম্ৰাজ্যৰ (৮০০ খ্ৰীষ্টাব্দ – ১১০৩ খ্ৰীষ্টাব্দ) অন্তৰ্গত ভেম্পোলিনাদৰ এটা অংশ আছিল। ১১০৩ চনৰ ভিতৰত ভেম্পোলিনাদ ৰাজ্যখন থেক্কুমকুৰ আৰু ৱাডাক্কুমকুৰ নামৰ দুখন ৰাজ্যত বিভক্ত হৈ পৰে। পিছৰ ৰাজ্যখন কোচিনৰ কৰতলীয়া হৈছিল।<ref name="ReferenceA">P. Shungoonny Menon - A HISTORY OF TRAVANCORE - First edition: 1878, New edition: 1983, Page 130, 131 - {{ISBN|978-8170200406}}</ref><ref>{{cite book |author=K.N Gopala Pillai Kuruppum Veettil|title=Thekkumkur Rani (Queen of Thekkumkur) |url=https://archive.org/details/ThekkumkoorRani/page/n7 |access-date=2 December 2019|year=1948|publisher=The Hindustan Publishing House, Trivandrum, Publisher: Thomas George BA|pages=224–}}</ref> এই ৰাজবংশৰ ৰাজপ্ৰসাদ প্ৰথমাৱস্থাত কোট্টায়ামৰ ভেন্নিমালাত আছিল। ইয়াক থালিয়িলকোট্টা নামৰ এটা দুৰ্গই সুৰক্ষিত কৰি ৰাখিছিল। ইয়াৰ ফলত এই অঞ্চলটো দুৰ্গটোৰ নামেৰেই জনাজাত হৈ পৰিছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত থেক্কুমকুৰৰ ৰজাসকলে কোট্টায়াম চহৰৰ উপকণ্ঠ অঞ্চল কুমৰানাল্লুৰৰ ওচৰৰ নাত্তাছেৰীলৈ নিজৰ ৰাজধানী স্থানান্তৰ কৰে। বিশ্বাস কৰা হয় যে থেক্কুমকুৰ ৰাজবংশই থাঝাথাংগাড়ীৰ পৰা কোট্টায়াম শাসন কৰিছিল। পৰ্তুগীজ আৰু ডাচসকলে এই দুয়োখন ৰাজ্যৰ সৈতে ব্যৱসায়িক সম্পৰ্ক স্থাপন কৰিছিল। তেওঁলোকে মূলতঃ জালুক আৰু অন্যান্য মচলাৰ ব্যৱসায় কৰিছিল। ১৭৪১ চনৰ ট্ৰাভাংকোৰ-ডাচ যুদ্ধত ট্ৰাভাংকোৰ ৰাজ্যৰ হাতত ডাচ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানী পৰাজিত হয়। ইয়াৰ পিছত মাৰ্ত্তণ্ড বৰ্মাৰ সামৰিক অভিযান থেক্কুমকুৰকে ধৰি উত্তৰৰ প্ৰতিৱেশী ৰাজ্যসমূহৰ বিৰুদ্ধে আগবাঢ়িছিল। === ট্ৰাভাংকোৰ শাসন (১৭৫৩ - ১৯৪৯)=== যদিও থেক্কুমকুৰে ৰাজ্য ৰক্ষাৰ বাবে চেম্পাকাছেৰী আৰু ৱাডাক্কুমকুৰৰ সৈতে মিত্ৰতা কৰিছিল, তথাপিও অৱশেষত সকলোবোৰ অঞ্চল ট্ৰাভাংকোৰৰ সৈতে চামিল কৰা হয়। আন এটা উৎসৰ মতে থেক্কুমকুৰৰ শাসকে ট্ৰাভাংকোৰৰ বিৰুদ্ধে প্ৰথমে কায়ামকুলাম ৰাজ্য আৰু তাৰ পিছত আম্বালপুঝা সৰু ৰাজ্যৰ পক্ষ লৈছিল। আম্বালপুঝাৰ পতনৰ পিছতো থেক্কুমকুৰৰ শাসকে ট্ৰাভাংকোৰৰ সৈতে বুজাবুজিলৈ আহিবলৈ অমান্তি হয়। ইয়াৰ বাবে ১৭৫০ চনৰ ১১ ছেপ্টেম্বৰত মাৰ্ত্তণ্ড বৰ্মাৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী তথা সেনাধ্যক্ষ ৰামায়্যন দালাৱাই থেক্কুমকুৰৰ ৰাজধানী দখল কৰে। অৱশেষত ১৭৫৩ চনত এই ৰাজ্যখন ট্ৰাভাংকোৰৰ সৈতে একত্ৰিত কৰা হয়। ১৯ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে কেইবাখনো অসমান চুক্তিৰ পিছত ট্ৰাভাংকোৰ ব্ৰিটেইনৰ কৰতলীয়া ৰাজ্য হৈ পৰে। ১৮১৭ চনত চাৰ্চ মিছনেৰী ছচাইটিয়ে কেৰালাৰ প্ৰথমখন পশ্চিমীয়া শৈলীৰ মহাবিদ্যালয় হিচাপে চি এম এছ কলেজ প্ৰতিষ্ঠা কৰে। চৰকাৰী প্ৰশাসনৰ বাবে প্ৰশাসক তৈয়াৰ কৰিবলৈ ট্ৰাভাংকোৰ চৰকাৰে এই পদক্ষেপক আদৰণি জনাইছিল।<ref name="cms">{{cite news|title=Setting standards of excellence: UGC recognition has added to CMS College's list of merits.|date=4 January 2005|url= http://www.hindu.com/edu/2005/01/04/stories/2005010400140400.htm |accessdate=5 April 2010|archive-date=15 March 2005|archive-url=https://web.archive.org/web/20050315182258/http://www.hindu.com/edu/2005/01/04/stories/2005010400140400.htm|url-status=dead |work=[[The Hindu]]}}</ref> [[File:Gandhi at vaikom satyagraha-2.jpg|thumb|[[ভাইকম সত্যাগ্ৰহ]]ত [[মহাত্মা গান্ধী]]]] ===সমসাময়িক যুগ (১৯৪৯ - বৰ্তমান)=== কোট্টায়াম ট্ৰাভাংকোৰ এটা ৰাজহ বিভাগ হৈ পৰে।<ref name="Kurien" /> দেৱীকুলাম নামৰ এটা পঞ্চম বিভাগ কিছু সময়ৰ বাবে আছিল যদিও পিছলৈ ইয়াক কোট্টায়ামৰ সৈতে যোগ কৰা হয়। ১৯৪৯ চনৰ জুলাই মাহত কোট্টায়াম জিলাখন আনুষ্ঠানিকভাৱে প্ৰতিষ্ঠা কৰা হয়।<ref>{{Cite web|url=http://kottayam.nic.in/#|title = Kottayam District, Government of Kerala | Kottayam, the Land of Letters | India}}</ref> 4jy9edelk0mtpysfhjcmfo3z6y6i2ig 627214 627208 2026-08-14T15:23:51Z AjayDas 12623 /* সমসাময়িক যুগ (১৯৪৯ - বৰ্তমান) */ 627214 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = কোট্টায়াম | settlement_type = [[চহৰ]] | image_skyline = Kottayam Collage.jpg | image_alt = | image_caption = ওপৰৰ পৰা তললৈ, বাওঁফালৰ পৰা সোঁফাললৈ: তিৰুনাক্কৰাৰ এম চি মেথিউ স্মাৰক, অক্ষৰশিলপম, ইম্মাকুলেট হাৰ্ট অৱ মেৰী কেথেড্ৰেল, ক'দিমথা নাও ঘাট, কোট্টায়াম চৰকাৰী চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়, চি এম এছ কলেজ কোট্টায়াম | native_name_lang = ml | pushpin_map = India Kerala#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = কোট্টায়াম ([[কেৰালা]]) | coordinates = {{coord|9|35|29.8|N|76|31|19.9|E|display=inline,title}}[https://toolforge.org] | subdivision_type = [[দেশ]] | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[ভাৰতৰ ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয়শাসিত অঞ্চলসমূহ|ৰাজ্য]] | subdivision_name1 = [[কেৰালা]] | subdivision_type2 = [[ভাৰতৰ জিলাসমূহ|জিলা]] | subdivision_name2 = [[কোট্টায়াম জিলা|কোট্টায়াম]] | subdivision_type3 = অঞ্চল | subdivision_name3 = মধ্য ট্ৰাভাংকেৰ | subdivision_type4 = প্ৰতিষ্ঠা | subdivision_name4 = ১৯২১ | subdivision_type5 = [[চৰকাৰী ভাষা]] | subdivision_name5 = [[মালয়ালম]] | subdivision_type6 = থলুৱা ভাষা | subdivision_name6 = [[মালয়ালম]] | founder = | named_for = | government_type = [[কেৰালাৰ পৌৰসভা|পৌৰসভা]] | governing_body = [[কেৰালাৰ পৌৰসভা|কোট্টায়াম পৌৰসভা]] | leader_title = পৌৰ অধ্যক্ষ | leader_name = বিন্সি চেবাষ্টিয়ান | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_total_km2 = ৫৫.৫ | area_metro_km2 = ১৮৬.৬৫ | area_rank = | elevation_footnotes = | elevation_m = ৪৭.৯৬ | population_footnotes = <ref>{{cite web |url=https://citypopulation.de |title=Urban agglomeration & cities in Kerala}}</ref><ref>{{cite web |url=https://census2011.co.in |title=Kottayam Urban agglomeration population}}</ref> | population_total = ১৩৬,৮১২ | population_metro = ৩৫৭,৩০২ | population_as_of = ২০১১ | population_rank = কেৰালাত অষ্টম স্থান | population_density_km2 = auto | population_density_metro_km2 = auto | population_demonym = কোট্টায়ামকাৰ | timezone1 = [[ভাৰতীয় মান সময়|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[পিন কোড]] | postal_code = ৬৮৬০০১ | area_code_type = [[টেলিফোন]] কোড | area_code = +91 481-XXXXXXX | registration_plate = KL-05 | blank1_name_sec1 = [[লিঙ্গ অনুপাত]] | blank1_info_sec1 = ১০৭৫ গৰাকী মহিলা / ১০০০ গৰাকী পুৰুষ / ♂ / ♀ | blank2_name_sec1 = [[সাক্ষৰতাৰ হাৰ]] | blank2_info_sec1 = ৯৯.৬৬% | blank3_name_sec1 = [[মানৱ উন্নয়ন সূচকাংক|HDI]] | blank3_info_sec1 = ০.৮৩১ (অতি উচ্চ) | website = {{URL|www.kottayammunicipality.lsgkerala.gov.in}} {{URL|kottayam.nic.in}} | official_name = }} '''কোট্টায়াম''' {{en|Kottayam}} ভাৰতৰ [[কেৰালা]] ৰাজ্যৰ [[কোট্টায়াম জিলা|কোট্টায়াম জিলা]]ত অৱস্থিত এখন চহৰ।<ref>{{Cite web |url=https://britannica.com |title=Kottayam {{!}} India, Map, History, & Facts {{!}} Britannica |website=://britannica.com |language=en |access-date=2026-08-07}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://kottayam.com |title=Kottayam, Kottayam Hotels, Kottayam Kerala, Hotels in Kottayam, Kottayam Hotel, Kottayam India, Kottayam RealEstate |website=://kottayam.com |language=en |access-date=2026-08-07}}</ref> এই চহৰখন জিলাখনৰ সদৰ ঠাই আৰু ৰাজ্যৰ ৰাজধানী [[তিৰুৱনন্তপুৰম]]ৰ পৰা প্ৰায় ১৫১ কিলোমিটাৰ উত্তৰত অৱস্থিত। ২০১১ চনৰ ভাৰতীয় লোকপিয়ল অনুসৰি কোট্টায়ামৰ জনসংখ্যা হৈছে ১৩৬,৮১২ জন আৰু জনবসতিৰ ঘনত্ব প্ৰতি বৰ্গ কিলোমিটাৰত ২৪৭০ জন।<ref>{{Cite web |title=Kottayam District Population Census 2011 - 2021 - 2025, Kerala literacy sex ratio and density |url=https://census2011.co.in |access-date=2025-03-12 |website=www.census2011.co.in}}</ref> কোট্টায়ামক "অক্ষৰৰ চহৰ" বুলিও জনা যায়, কিয়নো মালয়ালম ভাষাৰ কেইবাখনো প্ৰথমখন দৈনিক সংবাদ পত্ৰ যেনে— ''দীপিকা'', ''মালয়ালা মনোৰমা'', আৰু ''মঙ্গলম'' এই কোট্টায়াম চহৰৰ পৰাই আৰম্ভ হৈছিল আৰু ইয়াত ইয়াৰ মুখ্য কাৰ্যালয় আছে। লগতে ইয়াত বহুতো প্ৰকাশন গৃহ আছে।<ref>{{cite web |title=City of Letters |url=https://kottayam.gov.in |website=Official Website of Kottayam |access-date=10 July 2026}}</ref> ==ব্যুৎপত্তি== থেক্কুমকুৰ শাসকৰ ৰাজপ্ৰসাদটো ''থালিয়িলকোট্টা'' নামৰ এটা দুৰ্গৰ দ্বাৰা সুৰক্ষিত আছিল। বিশ্বাস কৰা হয় যে ''কোট্টায়াম'' নামটো মালয়ালম শব্দ ''কোট্টা'' (যাৰ অৰ্থ দুৰ্গ) আৰু ''আকম'' (যাৰ অৰ্থ ভিতৰ) এই দুয়োটাৰ সংমিশ্ৰণত আহিছে।<ref>{{Cite web |title=Kottayam etymology |url=https://kottayam.nic.in.}}</ref> ইয়াৰ সংযুক্ত ৰূপ ''কোট্টায়ক্ককম'' (കോട്ടയ്ക്കകം) বুলি কোৱা হয়, যাৰ অৰ্থ হ’ল "দুৰ্গৰ ভিতৰত"।<ref name="About Kottayam">{{Cite web|date=3 April 2020|title=About Kottayam|url=https://kottayam.nic.in|access-date=9 April 2020|website=Kottayam}}</ref><ref name="Kurien">{{cite thesis |last=Kurien |first=Lucyamma |date=May 2000 |chapter-url= http://inflibnet.ac.in |title=The structure and functioning of gram sabhas: a study focussed on the district of Kottayam|chapter=Chapter IV: The functioning of gram sabha: General Features |publisher=Mahatma Gandhi University |pages=116–206}}</ref><ref>{{cite web |title=Kottayam District |quote=Kottayam is a compound word- kotta+akam which means the interior of a fort. Rulers of Munjanad and Thekkumkur had their headquarters at Thazhathangadi in the present Kottayam town. Marthanda Varma of Travancore attacked Thekkumkur and destroyed the palace and the Thaliyil fort. The remnants of palace and forts are still seen here. |url=http://kerala.gov.in |archive-url=https://web.archive.org/web/20110610040842/http://kerala.gov.in |archive-date=10 June 2011}}</ref> ==ইতিহাস== === থেক্কুমকুৰ শাসন (১১০৩ - ১৭৫৩) === খ্ৰীষ্টীয় নৱম শতিকাৰ আৰম্ভণিৰে পৰা থেক্কুমকুৰ আৰু কোট্টায়ামৰ ইতিহাস প্ৰায় একেই আছিল। কোট্টায়াম তেতিয়া কুলশেখৰ সাম্ৰাজ্যৰ (৮০০ খ্ৰীষ্টাব্দ – ১১০৩ খ্ৰীষ্টাব্দ) অন্তৰ্গত ভেম্পোলিনাদৰ এটা অংশ আছিল। ১১০৩ চনৰ ভিতৰত ভেম্পোলিনাদ ৰাজ্যখন থেক্কুমকুৰ আৰু ৱাডাক্কুমকুৰ নামৰ দুখন ৰাজ্যত বিভক্ত হৈ পৰে। পিছৰ ৰাজ্যখন কোচিনৰ কৰতলীয়া হৈছিল।<ref name="ReferenceA">P. Shungoonny Menon - A HISTORY OF TRAVANCORE - First edition: 1878, New edition: 1983, Page 130, 131 - {{ISBN|978-8170200406}}</ref><ref>{{cite book |author=K.N Gopala Pillai Kuruppum Veettil|title=Thekkumkur Rani (Queen of Thekkumkur) |url=https://archive.org/details/ThekkumkoorRani/page/n7 |access-date=2 December 2019|year=1948|publisher=The Hindustan Publishing House, Trivandrum, Publisher: Thomas George BA|pages=224–}}</ref> এই ৰাজবংশৰ ৰাজপ্ৰসাদ প্ৰথমাৱস্থাত কোট্টায়ামৰ ভেন্নিমালাত আছিল। ইয়াক থালিয়িলকোট্টা নামৰ এটা দুৰ্গই সুৰক্ষিত কৰি ৰাখিছিল। ইয়াৰ ফলত এই অঞ্চলটো দুৰ্গটোৰ নামেৰেই জনাজাত হৈ পৰিছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত থেক্কুমকুৰৰ ৰজাসকলে কোট্টায়াম চহৰৰ উপকণ্ঠ অঞ্চল কুমৰানাল্লুৰৰ ওচৰৰ নাত্তাছেৰীলৈ নিজৰ ৰাজধানী স্থানান্তৰ কৰে। বিশ্বাস কৰা হয় যে থেক্কুমকুৰ ৰাজবংশই থাঝাথাংগাড়ীৰ পৰা কোট্টায়াম শাসন কৰিছিল। পৰ্তুগীজ আৰু ডাচসকলে এই দুয়োখন ৰাজ্যৰ সৈতে ব্যৱসায়িক সম্পৰ্ক স্থাপন কৰিছিল। তেওঁলোকে মূলতঃ জালুক আৰু অন্যান্য মচলাৰ ব্যৱসায় কৰিছিল। ১৭৪১ চনৰ ট্ৰাভাংকোৰ-ডাচ যুদ্ধত ট্ৰাভাংকোৰ ৰাজ্যৰ হাতত ডাচ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানী পৰাজিত হয়। ইয়াৰ পিছত মাৰ্ত্তণ্ড বৰ্মাৰ সামৰিক অভিযান থেক্কুমকুৰকে ধৰি উত্তৰৰ প্ৰতিৱেশী ৰাজ্যসমূহৰ বিৰুদ্ধে আগবাঢ়িছিল। === ট্ৰাভাংকোৰ শাসন (১৭৫৩ - ১৯৪৯)=== যদিও থেক্কুমকুৰে ৰাজ্য ৰক্ষাৰ বাবে চেম্পাকাছেৰী আৰু ৱাডাক্কুমকুৰৰ সৈতে মিত্ৰতা কৰিছিল, তথাপিও অৱশেষত সকলোবোৰ অঞ্চল ট্ৰাভাংকোৰৰ সৈতে চামিল কৰা হয়। আন এটা উৎসৰ মতে থেক্কুমকুৰৰ শাসকে ট্ৰাভাংকোৰৰ বিৰুদ্ধে প্ৰথমে কায়ামকুলাম ৰাজ্য আৰু তাৰ পিছত আম্বালপুঝা সৰু ৰাজ্যৰ পক্ষ লৈছিল। আম্বালপুঝাৰ পতনৰ পিছতো থেক্কুমকুৰৰ শাসকে ট্ৰাভাংকোৰৰ সৈতে বুজাবুজিলৈ আহিবলৈ অমান্তি হয়। ইয়াৰ বাবে ১৭৫০ চনৰ ১১ ছেপ্টেম্বৰত মাৰ্ত্তণ্ড বৰ্মাৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী তথা সেনাধ্যক্ষ ৰামায়্যন দালাৱাই থেক্কুমকুৰৰ ৰাজধানী দখল কৰে। অৱশেষত ১৭৫৩ চনত এই ৰাজ্যখন ট্ৰাভাংকোৰৰ সৈতে একত্ৰিত কৰা হয়। ১৯ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে কেইবাখনো অসমান চুক্তিৰ পিছত ট্ৰাভাংকোৰ ব্ৰিটেইনৰ কৰতলীয়া ৰাজ্য হৈ পৰে। ১৮১৭ চনত চাৰ্চ মিছনেৰী ছচাইটিয়ে কেৰালাৰ প্ৰথমখন পশ্চিমীয়া শৈলীৰ মহাবিদ্যালয় হিচাপে চি এম এছ কলেজ প্ৰতিষ্ঠা কৰে। চৰকাৰী প্ৰশাসনৰ বাবে প্ৰশাসক তৈয়াৰ কৰিবলৈ ট্ৰাভাংকোৰ চৰকাৰে এই পদক্ষেপক আদৰণি জনাইছিল।<ref name="cms">{{cite news|title=Setting standards of excellence: UGC recognition has added to CMS College's list of merits.|date=4 January 2005|url= http://www.hindu.com/edu/2005/01/04/stories/2005010400140400.htm |accessdate=5 April 2010|archive-date=15 March 2005|archive-url=https://web.archive.org/web/20050315182258/http://www.hindu.com/edu/2005/01/04/stories/2005010400140400.htm|url-status=dead |work=[[The Hindu]]}}</ref> [[File:Gandhi at vaikom satyagraha-2.jpg|thumb|[[ভাইকম সত্যাগ্ৰহ]]ত [[মহাত্মা গান্ধী]]]] ===সমসাময়িক যুগ (১৯৪৯ - বৰ্তমান)=== কোট্টায়াম ট্ৰাভাংকোৰ এটা ৰাজহ বিভাগ হৈ পৰে।<ref name="Kurien" /> দেৱীকুলাম নামৰ এটা পঞ্চম বিভাগ কিছু সময়ৰ বাবে আছিল যদিও পিছলৈ ইয়াক কোট্টায়ামৰ সৈতে যোগ কৰা হয়। ১৯৪৯ চনৰ জুলাই মাহত কোট্টায়াম জিলাখন আনুষ্ঠানিকভাৱে প্ৰতিষ্ঠা কৰা হয়।<ref>{{Cite web|url=http://kottayam.nic.in/#|title = Kottayam District, Government of Kerala | Kottayam, the Land of Letters | India}}</ref> == ভৌগোলিক অৱস্থান == [[File:Purple Swamphen (Porphyrio poliocephalus) 22-Mar-2007 10-12-15 AM.jpg|thumb|right|[[ভেম্বনাদ হ্ৰদ]], কোট্টায়ামত তোলা [[কামচৰাই]])]] কোট্টায়ামৰ গড় উচ্চতা সাগৰ পৃষ্ঠৰ পৰা ৩ মিটাৰ।<ref>{{Cite web |title=Kottayam Travel Guide: Useful information to visit Kottayam. 8 Reviews |url=http://www.placesonline.com/asia/india/kerala/kottayam/introduction.asp |access-date=18 August 2013 |archive-date=18 August 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160818134129/http://www.placesonline.com/asia/india/kerala/kottayam/introduction.asp |url-status=dead }}</ref> ই [[ইদুক্কি জিলা]]ৰ [[পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালা]]ৰ কেইবাখনো নিজৰাৰ পৰা গঠিত হোৱা [[মিনাচিল নদী]]ৰ অৱবাহিকা আৰু [[ভেম্বানাদ]] জলাশয়ৰ অৱবাহিকাত অৱস্থিত। কুমাৰাকমত ভেম্বানাদ হ্ৰদত মিলিত হোৱা মিনাচিল নদীৰ অন্তৰ্দেহী মুখনিৰ কাষতে চহৰখন অৱস্থিত। কেৰালাৰ উচ্চতাভিত্তিক স্থান বিভাজন অনুসৰি কোট্টায়ামক মধ্যভূমি অঞ্চল হিচাপে শ্ৰেণীভুক্ত কৰা হৈছে। ইয়াৰ সাধাৰণ মাটিৰ প্ৰকাৰ হ'ল [[পলসুৱা মাটি]] মাটি। উদ্ভিদৰাজি মূলতঃ ক্ৰান্তীয় চিৰসেউজীয়া আৰু আৰ্দ্ৰ পৰ্ণপাতি প্ৰকৃতিৰ। জিলাখনত পাহাৰ, জলাশয় আৰু ধানখেতিৰ পথাৰৰ এক সংমিশ্ৰণ দেখা যায়।<ref>{{Cite web |date=2025-06-24 |title=Kottayam {{!}} India, Map, History, & Facts {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Kottayam |access-date=2025-06-25 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> কোট্টায়াম পৌৰসভাৰ অধীনৰ মাটিকালি হ'ল ৫৫.৪০ বৰ্গ কিলোমিটাৰ। কোট্টায়াম জিলাৰ সদৰ স্থান কোট্টায়াম চহৰখন কেৰালাৰ মধ্য অংশত, মধ্য ট্ৰাভাংকুৰ অঞ্চলত অৱস্থিত। ই উত্তৰ অক্ষংশ ৯° ২৯' ৪৬" আৰু ৯° ৩৭' ৫৯" ৰ মাজত তথা পূব দ্ৰাঘিমাংশ ৭৬° ২৯' ২২" আৰু ৭৬° ৩৪' ২৪" ৰ মাজত অৱস্থিত।<ref>{{Cite web |title=Kottayam Municipality |url=https://kottayammunicipality.lsgkerala.gov.in/en/lb%20at%20a%20glance}}</ref> ===জলবায়ু=== কোপেন জলবায়ু শ্ৰেণীবিভাজন অনুসৰি কোট্টায়ামত ক্ৰান্তীয় মৌচুমী জলবায়ু বিৰাজ কৰে। এই জিলাৰ জলবায়ু মৃদু আৰু আনন্দদায়ক। [[বিষুৱ ৰেখা]]ৰ কাষত অৱস্থান কৰাৰ বাবে কোট্টায়ামত ঋতুভিত্তিক উষ্ণতাৰ পৰিৱৰ্তন কম হয় আৰু গোটেই বছৰজুৰি মধ্যমৰ পৰা উচ্চ মাত্ৰাৰ আৰ্দ্ৰতা থাকে। কোট্টায়াম জিলাৰ দক্ষিণে [[পঠানমথিট্টা জিলা|পঠানমথিট্টা জিলা]], পশ্চিমে [[আলাপ্পুয়া জিলা|আলাপ্পুয়া জিলা]], উত্তৰে [[এৰ্ণাকুলাম জিলা|এৰ্ণাকুলাম জিলা]] আৰু পূব তথা উত্তৰ-পূবে [[ইদুক্কি জিলা]] অৱস্থিত। {{Weather box | location = Kottayam (1991–2020, extremes 1970–present) | metric first = Y | single line = Y | Jan record high C = 37.0 | Feb record high C = 38.6 | Mar record high C = 38.6 | Apr record high C = 38.3 | May record high C = 37.2 | Jun record high C = 35.9 | Jul record high C = 34.7 | Aug record high C = 35.5 | Sep record high C = 35.0 | Oct record high C = 35.0 | Nov record high C = 36.0 | Dec record high C = 35.6 | year record high C = 38.5 | Jan high C = 32.9 | Feb high C = 33.6 | Mar high C = 34.4 | Apr high C = 34.0 | May high C = 33.0 | Jun high C = 30.3 | Jul high C = 29.6 | Aug high C = 30.1 | Sep high C = 30.9 | Oct high C = 31.2 | Nov high C = 31.5 | Dec high C = 32.4 | year high C = 32.0 | Jan low C = 22.2 | Feb low C = 22.8 | Mar low C = 23.8 | Apr low C = 24.2 | May low C = 24.0 | Jun low C = 22.9 | Jul low C = 22.7 | Aug low C = 22.9 | Sep low C = 23.2 | Oct low C = 23.1 | Nov low C = 23.1 | Dec low C = 22.4 | year low C = 23.1 | Jan record low C = 16.0 | Feb record low C = 16.0 | Mar record low C = 18.5 | Apr record low C = 20.2 | May record low C = 16.9 | Jun record low C = 18.0 | Jul record low C = 18.1 | Aug record low C = 16.9 | Sep record low C = 20.2 | Oct record low C = 19.2 | Nov record low C = 18.1 | Dec record low C = 16.0 | year record low C = 16.0 | rain colour = green | Jan rain mm = 8.1 | Feb rain mm = 18.7 | Mar rain mm = 66.4 | Apr rain mm = 151.3 | May rain mm = 257.2 | Jun rain mm = 585.9 | Jul rain mm = 534.0 | Aug rain mm = 406.6 | Sep rain mm = 275.6 | Oct rain mm = 362.2 | Nov rain mm = 182.1 | Dec rain mm = 45.5 | year rain mm = 2893.8 | Jan rain days = 0.7 | Feb rain days = 1.4 | Mar rain days = 3.5 | Apr rain days = 8.7 | May rain days = 10.6 | Jun rain days = 21.2 | Jul rain days = 22.6 | Aug rain days = 17.5 | Sep rain days = 13.6 | Oct rain days = 14.9 | Nov rain days = 9.3 | Dec rain days = 2.6 | year rain days = 126.6 |time day = 17:30 [[ভাৰতীয় মান সময়]] | Jan humidity = 60 | Feb humidity = 59 | Mar humidity = 61 | Apr humidity = 68 | May humidity = 71 | Jun humidity = 79 | Jul humidity = 80 | Aug humidity = 78 | Sep humidity = 76 | Oct humidity = 76 | Nov humidity = 75 | Dec humidity = 66 |year humidity = 71 |source 1 = [[ভাৰতীয় বতৰ বিজ্ঞান বিভাগ]]<ref>{{cite web | url = https://imdpune.gov.in/library/public/Climatological%20Tables%201991-2020.pdf | title = Climatological Tables of Observatories in India 1991-2020 | publisher = [[ভাৰতীয় বতৰ বিজ্ঞান বিভাগ]] | access-date = April 8, 2024 }}</ref><ref name=IMDnormals> {{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20200205040301/http://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | archive-date = 5 February 2020 | url = https://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | title = Station: Kottayam Climatological Table 1981–2010 | work = Climatological Normals 1981–2010 | publisher = ভাৰতীয় বতৰ বিজ্ঞান বিভাগ | date = January 2015 | pages = 433–434 | access-date = 29 February 2020}}</ref><ref name=IMDextremes> {{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20200205042509/http://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | archive-date = 5 February 2020 | url = https://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | title = Extremes of Temperature & Rainfall for Indian Stations (Up to 2012) | publisher = ভাৰতীয় বতৰ বিজ্ঞান বিভাগ | date = December 2016 | page = M107 | access-date = 29 February 2020}}</ref> }} '''কৃষি''' কোট্টায়াম জিলা কেৰালাৰ প্ৰাকৃতিক ৰবৰ খেতিৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰ। ভাৰত চৰকাৰৰ এখন বিধিগত সংস্থা ৰবৰ ব’ৰ্ডৰ মুখ্য কাৰ্যালয় কোট্টায়ামত অৱস্থিত, যি ৰবৰ উদ্যোগৰ বিকাশত প্ৰধান ভূমিকা পালন কৰে।<ref>{{cite web |title=Rubber Board |url=https://rubberboard.gov.in/ |publisher=Rubber Board |access-date=13 July 2026}}</ref> ৰবৰ হ'ল ইয়াৰ প্ৰধান নগদী শস্য আৰু জিলাখনে কেৰালাৰ উৎপাদনত যথেষ্ট বৰঙণি যোগায়। ভাৰতৰ প্ৰাকৃতিক ৰবৰ উৎপাদনৰ অধিকাংশই কেৰালাত উৎপাদিত হয়।<ref>{{cite journal |last=Vijayalekshmi |first=P J |title=Natural Rubber Production in Kerala |journal=International Journal of Social Science and Economic Research |date=2022 |url=https://ijsser.org/2022files/ijsser_07__142.pdf |access-date=13 July 2026}}</ref> ৰবৰৰ উপৰিও অন্যান্য শস্যৰ ভিতৰত [[নাৰিকল]], [[কল]], [[আনাৰস]], [[জালুক]] আৰু বিভিন্ন মচলা অন্তৰ্ভুক্ত। অতিৰিক্ত আয়ৰ বাবে ৰবৰ বাগিচাত শাক-পাচলি আৰু আন শস্যৰ আন্তঃখেতি কৰাত উৎসাহ দিয়া হয়।<ref>{{cite news |title=Farmers swap rubber for exotic fruits, chasing higher profits |url=https://india.mongabay.com/2025/08/what-a-shift-in-farming-from-rubber-to-exotic-fruit-trees-could-mean-for-kerala/ |work=Mongabay |date=8 August 2025 |access-date=13 July 2026}}</ref> d1qcbvbbnoahe0ytv05fmw065vjxk2z 627215 627214 2026-08-14T15:24:17Z AjayDas 12623 /* ভৌগোলিক অৱস্থান */ 627215 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = কোট্টায়াম | settlement_type = [[চহৰ]] | image_skyline = Kottayam Collage.jpg | image_alt = | image_caption = ওপৰৰ পৰা তললৈ, বাওঁফালৰ পৰা সোঁফাললৈ: তিৰুনাক্কৰাৰ এম চি মেথিউ স্মাৰক, অক্ষৰশিলপম, ইম্মাকুলেট হাৰ্ট অৱ মেৰী কেথেড্ৰেল, ক'দিমথা নাও ঘাট, কোট্টায়াম চৰকাৰী চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়, চি এম এছ কলেজ কোট্টায়াম | native_name_lang = ml | pushpin_map = India Kerala#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = কোট্টায়াম ([[কেৰালা]]) | coordinates = {{coord|9|35|29.8|N|76|31|19.9|E|display=inline,title}}[https://toolforge.org] | subdivision_type = [[দেশ]] | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[ভাৰতৰ ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয়শাসিত অঞ্চলসমূহ|ৰাজ্য]] | subdivision_name1 = [[কেৰালা]] | subdivision_type2 = [[ভাৰতৰ জিলাসমূহ|জিলা]] | subdivision_name2 = [[কোট্টায়াম জিলা|কোট্টায়াম]] | subdivision_type3 = অঞ্চল | subdivision_name3 = মধ্য ট্ৰাভাংকেৰ | subdivision_type4 = প্ৰতিষ্ঠা | subdivision_name4 = ১৯২১ | subdivision_type5 = [[চৰকাৰী ভাষা]] | subdivision_name5 = [[মালয়ালম]] | subdivision_type6 = থলুৱা ভাষা | subdivision_name6 = [[মালয়ালম]] | founder = | named_for = | government_type = [[কেৰালাৰ পৌৰসভা|পৌৰসভা]] | governing_body = [[কেৰালাৰ পৌৰসভা|কোট্টায়াম পৌৰসভা]] | leader_title = পৌৰ অধ্যক্ষ | leader_name = বিন্সি চেবাষ্টিয়ান | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_total_km2 = ৫৫.৫ | area_metro_km2 = ১৮৬.৬৫ | area_rank = | elevation_footnotes = | elevation_m = ৪৭.৯৬ | population_footnotes = <ref>{{cite web |url=https://citypopulation.de |title=Urban agglomeration & cities in Kerala}}</ref><ref>{{cite web |url=https://census2011.co.in |title=Kottayam Urban agglomeration population}}</ref> | population_total = ১৩৬,৮১২ | population_metro = ৩৫৭,৩০২ | population_as_of = ২০১১ | population_rank = কেৰালাত অষ্টম স্থান | population_density_km2 = auto | population_density_metro_km2 = auto | population_demonym = কোট্টায়ামকাৰ | timezone1 = [[ভাৰতীয় মান সময়|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[পিন কোড]] | postal_code = ৬৮৬০০১ | area_code_type = [[টেলিফোন]] কোড | area_code = +91 481-XXXXXXX | registration_plate = KL-05 | blank1_name_sec1 = [[লিঙ্গ অনুপাত]] | blank1_info_sec1 = ১০৭৫ গৰাকী মহিলা / ১০০০ গৰাকী পুৰুষ / ♂ / ♀ | blank2_name_sec1 = [[সাক্ষৰতাৰ হাৰ]] | blank2_info_sec1 = ৯৯.৬৬% | blank3_name_sec1 = [[মানৱ উন্নয়ন সূচকাংক|HDI]] | blank3_info_sec1 = ০.৮৩১ (অতি উচ্চ) | website = {{URL|www.kottayammunicipality.lsgkerala.gov.in}} {{URL|kottayam.nic.in}} | official_name = }} '''কোট্টায়াম''' {{en|Kottayam}} ভাৰতৰ [[কেৰালা]] ৰাজ্যৰ [[কোট্টায়াম জিলা|কোট্টায়াম জিলা]]ত অৱস্থিত এখন চহৰ।<ref>{{Cite web |url=https://britannica.com |title=Kottayam {{!}} India, Map, History, & Facts {{!}} Britannica |website=://britannica.com |language=en |access-date=2026-08-07}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://kottayam.com |title=Kottayam, Kottayam Hotels, Kottayam Kerala, Hotels in Kottayam, Kottayam Hotel, Kottayam India, Kottayam RealEstate |website=://kottayam.com |language=en |access-date=2026-08-07}}</ref> এই চহৰখন জিলাখনৰ সদৰ ঠাই আৰু ৰাজ্যৰ ৰাজধানী [[তিৰুৱনন্তপুৰম]]ৰ পৰা প্ৰায় ১৫১ কিলোমিটাৰ উত্তৰত অৱস্থিত। ২০১১ চনৰ ভাৰতীয় লোকপিয়ল অনুসৰি কোট্টায়ামৰ জনসংখ্যা হৈছে ১৩৬,৮১২ জন আৰু জনবসতিৰ ঘনত্ব প্ৰতি বৰ্গ কিলোমিটাৰত ২৪৭০ জন।<ref>{{Cite web |title=Kottayam District Population Census 2011 - 2021 - 2025, Kerala literacy sex ratio and density |url=https://census2011.co.in |access-date=2025-03-12 |website=www.census2011.co.in}}</ref> কোট্টায়ামক "অক্ষৰৰ চহৰ" বুলিও জনা যায়, কিয়নো মালয়ালম ভাষাৰ কেইবাখনো প্ৰথমখন দৈনিক সংবাদ পত্ৰ যেনে— ''দীপিকা'', ''মালয়ালা মনোৰমা'', আৰু ''মঙ্গলম'' এই কোট্টায়াম চহৰৰ পৰাই আৰম্ভ হৈছিল আৰু ইয়াত ইয়াৰ মুখ্য কাৰ্যালয় আছে। লগতে ইয়াত বহুতো প্ৰকাশন গৃহ আছে।<ref>{{cite web |title=City of Letters |url=https://kottayam.gov.in |website=Official Website of Kottayam |access-date=10 July 2026}}</ref> ==ব্যুৎপত্তি== থেক্কুমকুৰ শাসকৰ ৰাজপ্ৰসাদটো ''থালিয়িলকোট্টা'' নামৰ এটা দুৰ্গৰ দ্বাৰা সুৰক্ষিত আছিল। বিশ্বাস কৰা হয় যে ''কোট্টায়াম'' নামটো মালয়ালম শব্দ ''কোট্টা'' (যাৰ অৰ্থ দুৰ্গ) আৰু ''আকম'' (যাৰ অৰ্থ ভিতৰ) এই দুয়োটাৰ সংমিশ্ৰণত আহিছে।<ref>{{Cite web |title=Kottayam etymology |url=https://kottayam.nic.in.}}</ref> ইয়াৰ সংযুক্ত ৰূপ ''কোট্টায়ক্ককম'' (കോട്ടയ്ക്കകം) বুলি কোৱা হয়, যাৰ অৰ্থ হ’ল "দুৰ্গৰ ভিতৰত"।<ref name="About Kottayam">{{Cite web|date=3 April 2020|title=About Kottayam|url=https://kottayam.nic.in|access-date=9 April 2020|website=Kottayam}}</ref><ref name="Kurien">{{cite thesis |last=Kurien |first=Lucyamma |date=May 2000 |chapter-url= http://inflibnet.ac.in |title=The structure and functioning of gram sabhas: a study focussed on the district of Kottayam|chapter=Chapter IV: The functioning of gram sabha: General Features |publisher=Mahatma Gandhi University |pages=116–206}}</ref><ref>{{cite web |title=Kottayam District |quote=Kottayam is a compound word- kotta+akam which means the interior of a fort. Rulers of Munjanad and Thekkumkur had their headquarters at Thazhathangadi in the present Kottayam town. Marthanda Varma of Travancore attacked Thekkumkur and destroyed the palace and the Thaliyil fort. The remnants of palace and forts are still seen here. |url=http://kerala.gov.in |archive-url=https://web.archive.org/web/20110610040842/http://kerala.gov.in |archive-date=10 June 2011}}</ref> ==ইতিহাস== === থেক্কুমকুৰ শাসন (১১০৩ - ১৭৫৩) === খ্ৰীষ্টীয় নৱম শতিকাৰ আৰম্ভণিৰে পৰা থেক্কুমকুৰ আৰু কোট্টায়ামৰ ইতিহাস প্ৰায় একেই আছিল। কোট্টায়াম তেতিয়া কুলশেখৰ সাম্ৰাজ্যৰ (৮০০ খ্ৰীষ্টাব্দ – ১১০৩ খ্ৰীষ্টাব্দ) অন্তৰ্গত ভেম্পোলিনাদৰ এটা অংশ আছিল। ১১০৩ চনৰ ভিতৰত ভেম্পোলিনাদ ৰাজ্যখন থেক্কুমকুৰ আৰু ৱাডাক্কুমকুৰ নামৰ দুখন ৰাজ্যত বিভক্ত হৈ পৰে। পিছৰ ৰাজ্যখন কোচিনৰ কৰতলীয়া হৈছিল।<ref name="ReferenceA">P. Shungoonny Menon - A HISTORY OF TRAVANCORE - First edition: 1878, New edition: 1983, Page 130, 131 - {{ISBN|978-8170200406}}</ref><ref>{{cite book |author=K.N Gopala Pillai Kuruppum Veettil|title=Thekkumkur Rani (Queen of Thekkumkur) |url=https://archive.org/details/ThekkumkoorRani/page/n7 |access-date=2 December 2019|year=1948|publisher=The Hindustan Publishing House, Trivandrum, Publisher: Thomas George BA|pages=224–}}</ref> এই ৰাজবংশৰ ৰাজপ্ৰসাদ প্ৰথমাৱস্থাত কোট্টায়ামৰ ভেন্নিমালাত আছিল। ইয়াক থালিয়িলকোট্টা নামৰ এটা দুৰ্গই সুৰক্ষিত কৰি ৰাখিছিল। ইয়াৰ ফলত এই অঞ্চলটো দুৰ্গটোৰ নামেৰেই জনাজাত হৈ পৰিছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত থেক্কুমকুৰৰ ৰজাসকলে কোট্টায়াম চহৰৰ উপকণ্ঠ অঞ্চল কুমৰানাল্লুৰৰ ওচৰৰ নাত্তাছেৰীলৈ নিজৰ ৰাজধানী স্থানান্তৰ কৰে। বিশ্বাস কৰা হয় যে থেক্কুমকুৰ ৰাজবংশই থাঝাথাংগাড়ীৰ পৰা কোট্টায়াম শাসন কৰিছিল। পৰ্তুগীজ আৰু ডাচসকলে এই দুয়োখন ৰাজ্যৰ সৈতে ব্যৱসায়িক সম্পৰ্ক স্থাপন কৰিছিল। তেওঁলোকে মূলতঃ জালুক আৰু অন্যান্য মচলাৰ ব্যৱসায় কৰিছিল। ১৭৪১ চনৰ ট্ৰাভাংকোৰ-ডাচ যুদ্ধত ট্ৰাভাংকোৰ ৰাজ্যৰ হাতত ডাচ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানী পৰাজিত হয়। ইয়াৰ পিছত মাৰ্ত্তণ্ড বৰ্মাৰ সামৰিক অভিযান থেক্কুমকুৰকে ধৰি উত্তৰৰ প্ৰতিৱেশী ৰাজ্যসমূহৰ বিৰুদ্ধে আগবাঢ়িছিল। === ট্ৰাভাংকোৰ শাসন (১৭৫৩ - ১৯৪৯)=== যদিও থেক্কুমকুৰে ৰাজ্য ৰক্ষাৰ বাবে চেম্পাকাছেৰী আৰু ৱাডাক্কুমকুৰৰ সৈতে মিত্ৰতা কৰিছিল, তথাপিও অৱশেষত সকলোবোৰ অঞ্চল ট্ৰাভাংকোৰৰ সৈতে চামিল কৰা হয়। আন এটা উৎসৰ মতে থেক্কুমকুৰৰ শাসকে ট্ৰাভাংকোৰৰ বিৰুদ্ধে প্ৰথমে কায়ামকুলাম ৰাজ্য আৰু তাৰ পিছত আম্বালপুঝা সৰু ৰাজ্যৰ পক্ষ লৈছিল। আম্বালপুঝাৰ পতনৰ পিছতো থেক্কুমকুৰৰ শাসকে ট্ৰাভাংকোৰৰ সৈতে বুজাবুজিলৈ আহিবলৈ অমান্তি হয়। ইয়াৰ বাবে ১৭৫০ চনৰ ১১ ছেপ্টেম্বৰত মাৰ্ত্তণ্ড বৰ্মাৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী তথা সেনাধ্যক্ষ ৰামায়্যন দালাৱাই থেক্কুমকুৰৰ ৰাজধানী দখল কৰে। অৱশেষত ১৭৫৩ চনত এই ৰাজ্যখন ট্ৰাভাংকোৰৰ সৈতে একত্ৰিত কৰা হয়। ১৯ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে কেইবাখনো অসমান চুক্তিৰ পিছত ট্ৰাভাংকোৰ ব্ৰিটেইনৰ কৰতলীয়া ৰাজ্য হৈ পৰে। ১৮১৭ চনত চাৰ্চ মিছনেৰী ছচাইটিয়ে কেৰালাৰ প্ৰথমখন পশ্চিমীয়া শৈলীৰ মহাবিদ্যালয় হিচাপে চি এম এছ কলেজ প্ৰতিষ্ঠা কৰে। চৰকাৰী প্ৰশাসনৰ বাবে প্ৰশাসক তৈয়াৰ কৰিবলৈ ট্ৰাভাংকোৰ চৰকাৰে এই পদক্ষেপক আদৰণি জনাইছিল।<ref name="cms">{{cite news|title=Setting standards of excellence: UGC recognition has added to CMS College's list of merits.|date=4 January 2005|url= http://www.hindu.com/edu/2005/01/04/stories/2005010400140400.htm |accessdate=5 April 2010|archive-date=15 March 2005|archive-url=https://web.archive.org/web/20050315182258/http://www.hindu.com/edu/2005/01/04/stories/2005010400140400.htm|url-status=dead |work=[[The Hindu]]}}</ref> [[File:Gandhi at vaikom satyagraha-2.jpg|thumb|[[ভাইকম সত্যাগ্ৰহ]]ত [[মহাত্মা গান্ধী]]]] ===সমসাময়িক যুগ (১৯৪৯ - বৰ্তমান)=== কোট্টায়াম ট্ৰাভাংকোৰ এটা ৰাজহ বিভাগ হৈ পৰে।<ref name="Kurien" /> দেৱীকুলাম নামৰ এটা পঞ্চম বিভাগ কিছু সময়ৰ বাবে আছিল যদিও পিছলৈ ইয়াক কোট্টায়ামৰ সৈতে যোগ কৰা হয়। ১৯৪৯ চনৰ জুলাই মাহত কোট্টায়াম জিলাখন আনুষ্ঠানিকভাৱে প্ৰতিষ্ঠা কৰা হয়।<ref>{{Cite web|url=http://kottayam.nic.in/#|title = Kottayam District, Government of Kerala | Kottayam, the Land of Letters | India}}</ref> == ভৌগোলিক অৱস্থান == [[File:Purple Swamphen (Porphyrio poliocephalus) 22-Mar-2007 10-12-15 AM.jpg|thumb|right|[[ভেম্বনাদ হ্ৰদ]], কোট্টায়ামত তোলা [[কামচৰাই]]]] কোট্টায়ামৰ গড় উচ্চতা সাগৰ পৃষ্ঠৰ পৰা ৩ মিটাৰ।<ref>{{Cite web |title=Kottayam Travel Guide: Useful information to visit Kottayam. 8 Reviews |url=http://www.placesonline.com/asia/india/kerala/kottayam/introduction.asp |access-date=18 August 2013 |archive-date=18 August 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160818134129/http://www.placesonline.com/asia/india/kerala/kottayam/introduction.asp |url-status=dead }}</ref> ই [[ইদুক্কি জিলা]]ৰ [[পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালা]]ৰ কেইবাখনো নিজৰাৰ পৰা গঠিত হোৱা [[মিনাচিল নদী]]ৰ অৱবাহিকা আৰু [[ভেম্বানাদ]] জলাশয়ৰ অৱবাহিকাত অৱস্থিত। কুমাৰাকমত ভেম্বানাদ হ্ৰদত মিলিত হোৱা মিনাচিল নদীৰ অন্তৰ্দেহী মুখনিৰ কাষতে চহৰখন অৱস্থিত। কেৰালাৰ উচ্চতাভিত্তিক স্থান বিভাজন অনুসৰি কোট্টায়ামক মধ্যভূমি অঞ্চল হিচাপে শ্ৰেণীভুক্ত কৰা হৈছে। ইয়াৰ সাধাৰণ মাটিৰ প্ৰকাৰ হ'ল [[পলসুৱা মাটি]] মাটি। উদ্ভিদৰাজি মূলতঃ ক্ৰান্তীয় চিৰসেউজীয়া আৰু আৰ্দ্ৰ পৰ্ণপাতি প্ৰকৃতিৰ। জিলাখনত পাহাৰ, জলাশয় আৰু ধানখেতিৰ পথাৰৰ এক সংমিশ্ৰণ দেখা যায়।<ref>{{Cite web |date=2025-06-24 |title=Kottayam {{!}} India, Map, History, & Facts {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Kottayam |access-date=2025-06-25 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> কোট্টায়াম পৌৰসভাৰ অধীনৰ মাটিকালি হ'ল ৫৫.৪০ বৰ্গ কিলোমিটাৰ। কোট্টায়াম জিলাৰ সদৰ স্থান কোট্টায়াম চহৰখন কেৰালাৰ মধ্য অংশত, মধ্য ট্ৰাভাংকুৰ অঞ্চলত অৱস্থিত। ই উত্তৰ অক্ষংশ ৯° ২৯' ৪৬" আৰু ৯° ৩৭' ৫৯" ৰ মাজত তথা পূব দ্ৰাঘিমাংশ ৭৬° ২৯' ২২" আৰু ৭৬° ৩৪' ২৪" ৰ মাজত অৱস্থিত।<ref>{{Cite web |title=Kottayam Municipality |url=https://kottayammunicipality.lsgkerala.gov.in/en/lb%20at%20a%20glance}}</ref> ===জলবায়ু=== কোপেন জলবায়ু শ্ৰেণীবিভাজন অনুসৰি কোট্টায়ামত ক্ৰান্তীয় মৌচুমী জলবায়ু বিৰাজ কৰে। এই জিলাৰ জলবায়ু মৃদু আৰু আনন্দদায়ক। [[বিষুৱ ৰেখা]]ৰ কাষত অৱস্থান কৰাৰ বাবে কোট্টায়ামত ঋতুভিত্তিক উষ্ণতাৰ পৰিৱৰ্তন কম হয় আৰু গোটেই বছৰজুৰি মধ্যমৰ পৰা উচ্চ মাত্ৰাৰ আৰ্দ্ৰতা থাকে। কোট্টায়াম জিলাৰ দক্ষিণে [[পঠানমথিট্টা জিলা|পঠানমথিট্টা জিলা]], পশ্চিমে [[আলাপ্পুয়া জিলা|আলাপ্পুয়া জিলা]], উত্তৰে [[এৰ্ণাকুলাম জিলা|এৰ্ণাকুলাম জিলা]] আৰু পূব তথা উত্তৰ-পূবে [[ইদুক্কি জিলা]] অৱস্থিত। {{Weather box | location = Kottayam (1991–2020, extremes 1970–present) | metric first = Y | single line = Y | Jan record high C = 37.0 | Feb record high C = 38.6 | Mar record high C = 38.6 | Apr record high C = 38.3 | May record high C = 37.2 | Jun record high C = 35.9 | Jul record high C = 34.7 | Aug record high C = 35.5 | Sep record high C = 35.0 | Oct record high C = 35.0 | Nov record high C = 36.0 | Dec record high C = 35.6 | year record high C = 38.5 | Jan high C = 32.9 | Feb high C = 33.6 | Mar high C = 34.4 | Apr high C = 34.0 | May high C = 33.0 | Jun high C = 30.3 | Jul high C = 29.6 | Aug high C = 30.1 | Sep high C = 30.9 | Oct high C = 31.2 | Nov high C = 31.5 | Dec high C = 32.4 | year high C = 32.0 | Jan low C = 22.2 | Feb low C = 22.8 | Mar low C = 23.8 | Apr low C = 24.2 | May low C = 24.0 | Jun low C = 22.9 | Jul low C = 22.7 | Aug low C = 22.9 | Sep low C = 23.2 | Oct low C = 23.1 | Nov low C = 23.1 | Dec low C = 22.4 | year low C = 23.1 | Jan record low C = 16.0 | Feb record low C = 16.0 | Mar record low C = 18.5 | Apr record low C = 20.2 | May record low C = 16.9 | Jun record low C = 18.0 | Jul record low C = 18.1 | Aug record low C = 16.9 | Sep record low C = 20.2 | Oct record low C = 19.2 | Nov record low C = 18.1 | Dec record low C = 16.0 | year record low C = 16.0 | rain colour = green | Jan rain mm = 8.1 | Feb rain mm = 18.7 | Mar rain mm = 66.4 | Apr rain mm = 151.3 | May rain mm = 257.2 | Jun rain mm = 585.9 | Jul rain mm = 534.0 | Aug rain mm = 406.6 | Sep rain mm = 275.6 | Oct rain mm = 362.2 | Nov rain mm = 182.1 | Dec rain mm = 45.5 | year rain mm = 2893.8 | Jan rain days = 0.7 | Feb rain days = 1.4 | Mar rain days = 3.5 | Apr rain days = 8.7 | May rain days = 10.6 | Jun rain days = 21.2 | Jul rain days = 22.6 | Aug rain days = 17.5 | Sep rain days = 13.6 | Oct rain days = 14.9 | Nov rain days = 9.3 | Dec rain days = 2.6 | year rain days = 126.6 |time day = 17:30 [[ভাৰতীয় মান সময়]] | Jan humidity = 60 | Feb humidity = 59 | Mar humidity = 61 | Apr humidity = 68 | May humidity = 71 | Jun humidity = 79 | Jul humidity = 80 | Aug humidity = 78 | Sep humidity = 76 | Oct humidity = 76 | Nov humidity = 75 | Dec humidity = 66 |year humidity = 71 |source 1 = [[ভাৰতীয় বতৰ বিজ্ঞান বিভাগ]]<ref>{{cite web | url = https://imdpune.gov.in/library/public/Climatological%20Tables%201991-2020.pdf | title = Climatological Tables of Observatories in India 1991-2020 | publisher = [[ভাৰতীয় বতৰ বিজ্ঞান বিভাগ]] | access-date = April 8, 2024 }}</ref><ref name=IMDnormals> {{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20200205040301/http://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | archive-date = 5 February 2020 | url = https://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | title = Station: Kottayam Climatological Table 1981–2010 | work = Climatological Normals 1981–2010 | publisher = ভাৰতীয় বতৰ বিজ্ঞান বিভাগ | date = January 2015 | pages = 433–434 | access-date = 29 February 2020}}</ref><ref name=IMDextremes> {{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20200205042509/http://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | archive-date = 5 February 2020 | url = https://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | title = Extremes of Temperature & Rainfall for Indian Stations (Up to 2012) | publisher = ভাৰতীয় বতৰ বিজ্ঞান বিভাগ | date = December 2016 | page = M107 | access-date = 29 February 2020}}</ref> }} '''কৃষি''' কোট্টায়াম জিলা কেৰালাৰ প্ৰাকৃতিক ৰবৰ খেতিৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰ। ভাৰত চৰকাৰৰ এখন বিধিগত সংস্থা ৰবৰ ব’ৰ্ডৰ মুখ্য কাৰ্যালয় কোট্টায়ামত অৱস্থিত, যি ৰবৰ উদ্যোগৰ বিকাশত প্ৰধান ভূমিকা পালন কৰে।<ref>{{cite web |title=Rubber Board |url=https://rubberboard.gov.in/ |publisher=Rubber Board |access-date=13 July 2026}}</ref> ৰবৰ হ'ল ইয়াৰ প্ৰধান নগদী শস্য আৰু জিলাখনে কেৰালাৰ উৎপাদনত যথেষ্ট বৰঙণি যোগায়। ভাৰতৰ প্ৰাকৃতিক ৰবৰ উৎপাদনৰ অধিকাংশই কেৰালাত উৎপাদিত হয়।<ref>{{cite journal |last=Vijayalekshmi |first=P J |title=Natural Rubber Production in Kerala |journal=International Journal of Social Science and Economic Research |date=2022 |url=https://ijsser.org/2022files/ijsser_07__142.pdf |access-date=13 July 2026}}</ref> ৰবৰৰ উপৰিও অন্যান্য শস্যৰ ভিতৰত [[নাৰিকল]], [[কল]], [[আনাৰস]], [[জালুক]] আৰু বিভিন্ন মচলা অন্তৰ্ভুক্ত। অতিৰিক্ত আয়ৰ বাবে ৰবৰ বাগিচাত শাক-পাচলি আৰু আন শস্যৰ আন্তঃখেতি কৰাত উৎসাহ দিয়া হয়।<ref>{{cite news |title=Farmers swap rubber for exotic fruits, chasing higher profits |url=https://india.mongabay.com/2025/08/what-a-shift-in-farming-from-rubber-to-exotic-fruit-trees-could-mean-for-kerala/ |work=Mongabay |date=8 August 2025 |access-date=13 July 2026}}</ref> tew0134xs1101enwvbgnsna54yxm814 627216 627215 2026-08-14T15:24:35Z AjayDas 12623 /* ভৌগোলিক অৱস্থান */ 627216 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = কোট্টায়াম | settlement_type = [[চহৰ]] | image_skyline = Kottayam Collage.jpg | image_alt = | image_caption = ওপৰৰ পৰা তললৈ, বাওঁফালৰ পৰা সোঁফাললৈ: তিৰুনাক্কৰাৰ এম চি মেথিউ স্মাৰক, অক্ষৰশিলপম, ইম্মাকুলেট হাৰ্ট অৱ মেৰী কেথেড্ৰেল, ক'দিমথা নাও ঘাট, কোট্টায়াম চৰকাৰী চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়, চি এম এছ কলেজ কোট্টায়াম | native_name_lang = ml | pushpin_map = India Kerala#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = কোট্টায়াম ([[কেৰালা]]) | coordinates = {{coord|9|35|29.8|N|76|31|19.9|E|display=inline,title}}[https://toolforge.org] | subdivision_type = [[দেশ]] | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[ভাৰতৰ ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয়শাসিত অঞ্চলসমূহ|ৰাজ্য]] | subdivision_name1 = [[কেৰালা]] | subdivision_type2 = [[ভাৰতৰ জিলাসমূহ|জিলা]] | subdivision_name2 = [[কোট্টায়াম জিলা|কোট্টায়াম]] | subdivision_type3 = অঞ্চল | subdivision_name3 = মধ্য ট্ৰাভাংকেৰ | subdivision_type4 = প্ৰতিষ্ঠা | subdivision_name4 = ১৯২১ | subdivision_type5 = [[চৰকাৰী ভাষা]] | subdivision_name5 = [[মালয়ালম]] | subdivision_type6 = থলুৱা ভাষা | subdivision_name6 = [[মালয়ালম]] | founder = | named_for = | government_type = [[কেৰালাৰ পৌৰসভা|পৌৰসভা]] | governing_body = [[কেৰালাৰ পৌৰসভা|কোট্টায়াম পৌৰসভা]] | leader_title = পৌৰ অধ্যক্ষ | leader_name = বিন্সি চেবাষ্টিয়ান | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_total_km2 = ৫৫.৫ | area_metro_km2 = ১৮৬.৬৫ | area_rank = | elevation_footnotes = | elevation_m = ৪৭.৯৬ | population_footnotes = <ref>{{cite web |url=https://citypopulation.de |title=Urban agglomeration & cities in Kerala}}</ref><ref>{{cite web |url=https://census2011.co.in |title=Kottayam Urban agglomeration population}}</ref> | population_total = ১৩৬,৮১২ | population_metro = ৩৫৭,৩০২ | population_as_of = ২০১১ | population_rank = কেৰালাত অষ্টম স্থান | population_density_km2 = auto | population_density_metro_km2 = auto | population_demonym = কোট্টায়ামকাৰ | timezone1 = [[ভাৰতীয় মান সময়|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[পিন কোড]] | postal_code = ৬৮৬০০১ | area_code_type = [[টেলিফোন]] কোড | area_code = +91 481-XXXXXXX | registration_plate = KL-05 | blank1_name_sec1 = [[লিঙ্গ অনুপাত]] | blank1_info_sec1 = ১০৭৫ গৰাকী মহিলা / ১০০০ গৰাকী পুৰুষ / ♂ / ♀ | blank2_name_sec1 = [[সাক্ষৰতাৰ হাৰ]] | blank2_info_sec1 = ৯৯.৬৬% | blank3_name_sec1 = [[মানৱ উন্নয়ন সূচকাংক|HDI]] | blank3_info_sec1 = ০.৮৩১ (অতি উচ্চ) | website = {{URL|www.kottayammunicipality.lsgkerala.gov.in}} {{URL|kottayam.nic.in}} | official_name = }} '''কোট্টায়াম''' {{en|Kottayam}} ভাৰতৰ [[কেৰালা]] ৰাজ্যৰ [[কোট্টায়াম জিলা|কোট্টায়াম জিলা]]ত অৱস্থিত এখন চহৰ।<ref>{{Cite web |url=https://britannica.com |title=Kottayam {{!}} India, Map, History, & Facts {{!}} Britannica |website=://britannica.com |language=en |access-date=2026-08-07}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://kottayam.com |title=Kottayam, Kottayam Hotels, Kottayam Kerala, Hotels in Kottayam, Kottayam Hotel, Kottayam India, Kottayam RealEstate |website=://kottayam.com |language=en |access-date=2026-08-07}}</ref> এই চহৰখন জিলাখনৰ সদৰ ঠাই আৰু ৰাজ্যৰ ৰাজধানী [[তিৰুৱনন্তপুৰম]]ৰ পৰা প্ৰায় ১৫১ কিলোমিটাৰ উত্তৰত অৱস্থিত। ২০১১ চনৰ ভাৰতীয় লোকপিয়ল অনুসৰি কোট্টায়ামৰ জনসংখ্যা হৈছে ১৩৬,৮১২ জন আৰু জনবসতিৰ ঘনত্ব প্ৰতি বৰ্গ কিলোমিটাৰত ২৪৭০ জন।<ref>{{Cite web |title=Kottayam District Population Census 2011 - 2021 - 2025, Kerala literacy sex ratio and density |url=https://census2011.co.in |access-date=2025-03-12 |website=www.census2011.co.in}}</ref> কোট্টায়ামক "অক্ষৰৰ চহৰ" বুলিও জনা যায়, কিয়নো মালয়ালম ভাষাৰ কেইবাখনো প্ৰথমখন দৈনিক সংবাদ পত্ৰ যেনে— ''দীপিকা'', ''মালয়ালা মনোৰমা'', আৰু ''মঙ্গলম'' এই কোট্টায়াম চহৰৰ পৰাই আৰম্ভ হৈছিল আৰু ইয়াত ইয়াৰ মুখ্য কাৰ্যালয় আছে। লগতে ইয়াত বহুতো প্ৰকাশন গৃহ আছে।<ref>{{cite web |title=City of Letters |url=https://kottayam.gov.in |website=Official Website of Kottayam |access-date=10 July 2026}}</ref> ==ব্যুৎপত্তি== থেক্কুমকুৰ শাসকৰ ৰাজপ্ৰসাদটো ''থালিয়িলকোট্টা'' নামৰ এটা দুৰ্গৰ দ্বাৰা সুৰক্ষিত আছিল। বিশ্বাস কৰা হয় যে ''কোট্টায়াম'' নামটো মালয়ালম শব্দ ''কোট্টা'' (যাৰ অৰ্থ দুৰ্গ) আৰু ''আকম'' (যাৰ অৰ্থ ভিতৰ) এই দুয়োটাৰ সংমিশ্ৰণত আহিছে।<ref>{{Cite web |title=Kottayam etymology |url=https://kottayam.nic.in.}}</ref> ইয়াৰ সংযুক্ত ৰূপ ''কোট্টায়ক্ককম'' (കോട്ടയ്ക്കകം) বুলি কোৱা হয়, যাৰ অৰ্থ হ’ল "দুৰ্গৰ ভিতৰত"।<ref name="About Kottayam">{{Cite web|date=3 April 2020|title=About Kottayam|url=https://kottayam.nic.in|access-date=9 April 2020|website=Kottayam}}</ref><ref name="Kurien">{{cite thesis |last=Kurien |first=Lucyamma |date=May 2000 |chapter-url= http://inflibnet.ac.in |title=The structure and functioning of gram sabhas: a study focussed on the district of Kottayam|chapter=Chapter IV: The functioning of gram sabha: General Features |publisher=Mahatma Gandhi University |pages=116–206}}</ref><ref>{{cite web |title=Kottayam District |quote=Kottayam is a compound word- kotta+akam which means the interior of a fort. Rulers of Munjanad and Thekkumkur had their headquarters at Thazhathangadi in the present Kottayam town. Marthanda Varma of Travancore attacked Thekkumkur and destroyed the palace and the Thaliyil fort. The remnants of palace and forts are still seen here. |url=http://kerala.gov.in |archive-url=https://web.archive.org/web/20110610040842/http://kerala.gov.in |archive-date=10 June 2011}}</ref> ==ইতিহাস== === থেক্কুমকুৰ শাসন (১১০৩ - ১৭৫৩) === খ্ৰীষ্টীয় নৱম শতিকাৰ আৰম্ভণিৰে পৰা থেক্কুমকুৰ আৰু কোট্টায়ামৰ ইতিহাস প্ৰায় একেই আছিল। কোট্টায়াম তেতিয়া কুলশেখৰ সাম্ৰাজ্যৰ (৮০০ খ্ৰীষ্টাব্দ – ১১০৩ খ্ৰীষ্টাব্দ) অন্তৰ্গত ভেম্পোলিনাদৰ এটা অংশ আছিল। ১১০৩ চনৰ ভিতৰত ভেম্পোলিনাদ ৰাজ্যখন থেক্কুমকুৰ আৰু ৱাডাক্কুমকুৰ নামৰ দুখন ৰাজ্যত বিভক্ত হৈ পৰে। পিছৰ ৰাজ্যখন কোচিনৰ কৰতলীয়া হৈছিল।<ref name="ReferenceA">P. Shungoonny Menon - A HISTORY OF TRAVANCORE - First edition: 1878, New edition: 1983, Page 130, 131 - {{ISBN|978-8170200406}}</ref><ref>{{cite book |author=K.N Gopala Pillai Kuruppum Veettil|title=Thekkumkur Rani (Queen of Thekkumkur) |url=https://archive.org/details/ThekkumkoorRani/page/n7 |access-date=2 December 2019|year=1948|publisher=The Hindustan Publishing House, Trivandrum, Publisher: Thomas George BA|pages=224–}}</ref> এই ৰাজবংশৰ ৰাজপ্ৰসাদ প্ৰথমাৱস্থাত কোট্টায়ামৰ ভেন্নিমালাত আছিল। ইয়াক থালিয়িলকোট্টা নামৰ এটা দুৰ্গই সুৰক্ষিত কৰি ৰাখিছিল। ইয়াৰ ফলত এই অঞ্চলটো দুৰ্গটোৰ নামেৰেই জনাজাত হৈ পৰিছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত থেক্কুমকুৰৰ ৰজাসকলে কোট্টায়াম চহৰৰ উপকণ্ঠ অঞ্চল কুমৰানাল্লুৰৰ ওচৰৰ নাত্তাছেৰীলৈ নিজৰ ৰাজধানী স্থানান্তৰ কৰে। বিশ্বাস কৰা হয় যে থেক্কুমকুৰ ৰাজবংশই থাঝাথাংগাড়ীৰ পৰা কোট্টায়াম শাসন কৰিছিল। পৰ্তুগীজ আৰু ডাচসকলে এই দুয়োখন ৰাজ্যৰ সৈতে ব্যৱসায়িক সম্পৰ্ক স্থাপন কৰিছিল। তেওঁলোকে মূলতঃ জালুক আৰু অন্যান্য মচলাৰ ব্যৱসায় কৰিছিল। ১৭৪১ চনৰ ট্ৰাভাংকোৰ-ডাচ যুদ্ধত ট্ৰাভাংকোৰ ৰাজ্যৰ হাতত ডাচ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানী পৰাজিত হয়। ইয়াৰ পিছত মাৰ্ত্তণ্ড বৰ্মাৰ সামৰিক অভিযান থেক্কুমকুৰকে ধৰি উত্তৰৰ প্ৰতিৱেশী ৰাজ্যসমূহৰ বিৰুদ্ধে আগবাঢ়িছিল। === ট্ৰাভাংকোৰ শাসন (১৭৫৩ - ১৯৪৯)=== যদিও থেক্কুমকুৰে ৰাজ্য ৰক্ষাৰ বাবে চেম্পাকাছেৰী আৰু ৱাডাক্কুমকুৰৰ সৈতে মিত্ৰতা কৰিছিল, তথাপিও অৱশেষত সকলোবোৰ অঞ্চল ট্ৰাভাংকোৰৰ সৈতে চামিল কৰা হয়। আন এটা উৎসৰ মতে থেক্কুমকুৰৰ শাসকে ট্ৰাভাংকোৰৰ বিৰুদ্ধে প্ৰথমে কায়ামকুলাম ৰাজ্য আৰু তাৰ পিছত আম্বালপুঝা সৰু ৰাজ্যৰ পক্ষ লৈছিল। আম্বালপুঝাৰ পতনৰ পিছতো থেক্কুমকুৰৰ শাসকে ট্ৰাভাংকোৰৰ সৈতে বুজাবুজিলৈ আহিবলৈ অমান্তি হয়। ইয়াৰ বাবে ১৭৫০ চনৰ ১১ ছেপ্টেম্বৰত মাৰ্ত্তণ্ড বৰ্মাৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী তথা সেনাধ্যক্ষ ৰামায়্যন দালাৱাই থেক্কুমকুৰৰ ৰাজধানী দখল কৰে। অৱশেষত ১৭৫৩ চনত এই ৰাজ্যখন ট্ৰাভাংকোৰৰ সৈতে একত্ৰিত কৰা হয়। ১৯ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে কেইবাখনো অসমান চুক্তিৰ পিছত ট্ৰাভাংকোৰ ব্ৰিটেইনৰ কৰতলীয়া ৰাজ্য হৈ পৰে। ১৮১৭ চনত চাৰ্চ মিছনেৰী ছচাইটিয়ে কেৰালাৰ প্ৰথমখন পশ্চিমীয়া শৈলীৰ মহাবিদ্যালয় হিচাপে চি এম এছ কলেজ প্ৰতিষ্ঠা কৰে। চৰকাৰী প্ৰশাসনৰ বাবে প্ৰশাসক তৈয়াৰ কৰিবলৈ ট্ৰাভাংকোৰ চৰকাৰে এই পদক্ষেপক আদৰণি জনাইছিল।<ref name="cms">{{cite news|title=Setting standards of excellence: UGC recognition has added to CMS College's list of merits.|date=4 January 2005|url= http://www.hindu.com/edu/2005/01/04/stories/2005010400140400.htm |accessdate=5 April 2010|archive-date=15 March 2005|archive-url=https://web.archive.org/web/20050315182258/http://www.hindu.com/edu/2005/01/04/stories/2005010400140400.htm|url-status=dead |work=[[The Hindu]]}}</ref> [[File:Gandhi at vaikom satyagraha-2.jpg|thumb|[[ভাইকম সত্যাগ্ৰহ]]ত [[মহাত্মা গান্ধী]]]] ===সমসাময়িক যুগ (১৯৪৯ - বৰ্তমান)=== কোট্টায়াম ট্ৰাভাংকোৰ এটা ৰাজহ বিভাগ হৈ পৰে।<ref name="Kurien" /> দেৱীকুলাম নামৰ এটা পঞ্চম বিভাগ কিছু সময়ৰ বাবে আছিল যদিও পিছলৈ ইয়াক কোট্টায়ামৰ সৈতে যোগ কৰা হয়। ১৯৪৯ চনৰ জুলাই মাহত কোট্টায়াম জিলাখন আনুষ্ঠানিকভাৱে প্ৰতিষ্ঠা কৰা হয়।<ref>{{Cite web|url=http://kottayam.nic.in/#|title = Kottayam District, Government of Kerala | Kottayam, the Land of Letters | India}}</ref> == ভৌগোলিক অৱস্থান == [[File:Purple Swamphen (Porphyrio poliocephalus) 22-Mar-2007 10-12-15 AM.jpg|thumb|right|[[ভেম্বনাদ হ্ৰদ]], কোট্টায়ামত তোলা [[কামচৰাই]]]] কোট্টায়ামৰ গড় উচ্চতা সাগৰ পৃষ্ঠৰ পৰা ৩ মিটাৰ।<ref>{{Cite web |title=Kottayam Travel Guide: Useful information to visit Kottayam. 8 Reviews |url=http://www.placesonline.com/asia/india/kerala/kottayam/introduction.asp |access-date=18 August 2013 |archive-date=18 August 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160818134129/http://www.placesonline.com/asia/india/kerala/kottayam/introduction.asp |url-status=dead }}</ref> ই [[ইদুক্কি জিলা]]ৰ [[পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালা]]ৰ কেইবাখনো নিজৰাৰ পৰা গঠিত হোৱা [[মিনাচিল নদী]]ৰ অৱবাহিকা আৰু [[ভেম্বনাদ]] জলাশয়ৰ অৱবাহিকাত অৱস্থিত। কুমাৰাকমত ভেম্বানাদ হ্ৰদত মিলিত হোৱা মিনাচিল নদীৰ অন্তৰ্দেহী মুখনিৰ কাষতে চহৰখন অৱস্থিত। কেৰালাৰ উচ্চতাভিত্তিক স্থান বিভাজন অনুসৰি কোট্টায়ামক মধ্যভূমি অঞ্চল হিচাপে শ্ৰেণীভুক্ত কৰা হৈছে। ইয়াৰ সাধাৰণ মাটিৰ প্ৰকাৰ হ'ল [[পলসুৱা মাটি]] মাটি। উদ্ভিদৰাজি মূলতঃ ক্ৰান্তীয় চিৰসেউজীয়া আৰু আৰ্দ্ৰ পৰ্ণপাতি প্ৰকৃতিৰ। জিলাখনত পাহাৰ, জলাশয় আৰু ধানখেতিৰ পথাৰৰ এক সংমিশ্ৰণ দেখা যায়।<ref>{{Cite web |date=2025-06-24 |title=Kottayam {{!}} India, Map, History, & Facts {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Kottayam |access-date=2025-06-25 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> কোট্টায়াম পৌৰসভাৰ অধীনৰ মাটিকালি হ'ল ৫৫.৪০ বৰ্গ কিলোমিটাৰ। কোট্টায়াম জিলাৰ সদৰ স্থান কোট্টায়াম চহৰখন কেৰালাৰ মধ্য অংশত, মধ্য ট্ৰাভাংকুৰ অঞ্চলত অৱস্থিত। ই উত্তৰ অক্ষংশ ৯° ২৯' ৪৬" আৰু ৯° ৩৭' ৫৯" ৰ মাজত তথা পূব দ্ৰাঘিমাংশ ৭৬° ২৯' ২২" আৰু ৭৬° ৩৪' ২৪" ৰ মাজত অৱস্থিত।<ref>{{Cite web |title=Kottayam Municipality |url=https://kottayammunicipality.lsgkerala.gov.in/en/lb%20at%20a%20glance}}</ref> ===জলবায়ু=== কোপেন জলবায়ু শ্ৰেণীবিভাজন অনুসৰি কোট্টায়ামত ক্ৰান্তীয় মৌচুমী জলবায়ু বিৰাজ কৰে। এই জিলাৰ জলবায়ু মৃদু আৰু আনন্দদায়ক। [[বিষুৱ ৰেখা]]ৰ কাষত অৱস্থান কৰাৰ বাবে কোট্টায়ামত ঋতুভিত্তিক উষ্ণতাৰ পৰিৱৰ্তন কম হয় আৰু গোটেই বছৰজুৰি মধ্যমৰ পৰা উচ্চ মাত্ৰাৰ আৰ্দ্ৰতা থাকে। কোট্টায়াম জিলাৰ দক্ষিণে [[পঠানমথিট্টা জিলা|পঠানমথিট্টা জিলা]], পশ্চিমে [[আলাপ্পুয়া জিলা|আলাপ্পুয়া জিলা]], উত্তৰে [[এৰ্ণাকুলাম জিলা|এৰ্ণাকুলাম জিলা]] আৰু পূব তথা উত্তৰ-পূবে [[ইদুক্কি জিলা]] অৱস্থিত। {{Weather box | location = Kottayam (1991–2020, extremes 1970–present) | metric first = Y | single line = Y | Jan record high C = 37.0 | Feb record high C = 38.6 | Mar record high C = 38.6 | Apr record high C = 38.3 | May record high C = 37.2 | Jun record high C = 35.9 | Jul record high C = 34.7 | Aug record high C = 35.5 | Sep record high C = 35.0 | Oct record high C = 35.0 | Nov record high C = 36.0 | Dec record high C = 35.6 | year record high C = 38.5 | Jan high C = 32.9 | Feb high C = 33.6 | Mar high C = 34.4 | Apr high C = 34.0 | May high C = 33.0 | Jun high C = 30.3 | Jul high C = 29.6 | Aug high C = 30.1 | Sep high C = 30.9 | Oct high C = 31.2 | Nov high C = 31.5 | Dec high C = 32.4 | year high C = 32.0 | Jan low C = 22.2 | Feb low C = 22.8 | Mar low C = 23.8 | Apr low C = 24.2 | May low C = 24.0 | Jun low C = 22.9 | Jul low C = 22.7 | Aug low C = 22.9 | Sep low C = 23.2 | Oct low C = 23.1 | Nov low C = 23.1 | Dec low C = 22.4 | year low C = 23.1 | Jan record low C = 16.0 | Feb record low C = 16.0 | Mar record low C = 18.5 | Apr record low C = 20.2 | May record low C = 16.9 | Jun record low C = 18.0 | Jul record low C = 18.1 | Aug record low C = 16.9 | Sep record low C = 20.2 | Oct record low C = 19.2 | Nov record low C = 18.1 | Dec record low C = 16.0 | year record low C = 16.0 | rain colour = green | Jan rain mm = 8.1 | Feb rain mm = 18.7 | Mar rain mm = 66.4 | Apr rain mm = 151.3 | May rain mm = 257.2 | Jun rain mm = 585.9 | Jul rain mm = 534.0 | Aug rain mm = 406.6 | Sep rain mm = 275.6 | Oct rain mm = 362.2 | Nov rain mm = 182.1 | Dec rain mm = 45.5 | year rain mm = 2893.8 | Jan rain days = 0.7 | Feb rain days = 1.4 | Mar rain days = 3.5 | Apr rain days = 8.7 | May rain days = 10.6 | Jun rain days = 21.2 | Jul rain days = 22.6 | Aug rain days = 17.5 | Sep rain days = 13.6 | Oct rain days = 14.9 | Nov rain days = 9.3 | Dec rain days = 2.6 | year rain days = 126.6 |time day = 17:30 [[ভাৰতীয় মান সময়]] | Jan humidity = 60 | Feb humidity = 59 | Mar humidity = 61 | Apr humidity = 68 | May humidity = 71 | Jun humidity = 79 | Jul humidity = 80 | Aug humidity = 78 | Sep humidity = 76 | Oct humidity = 76 | Nov humidity = 75 | Dec humidity = 66 |year humidity = 71 |source 1 = [[ভাৰতীয় বতৰ বিজ্ঞান বিভাগ]]<ref>{{cite web | url = https://imdpune.gov.in/library/public/Climatological%20Tables%201991-2020.pdf | title = Climatological Tables of Observatories in India 1991-2020 | publisher = [[ভাৰতীয় বতৰ বিজ্ঞান বিভাগ]] | access-date = April 8, 2024 }}</ref><ref name=IMDnormals> {{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20200205040301/http://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | archive-date = 5 February 2020 | url = https://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | title = Station: Kottayam Climatological Table 1981–2010 | work = Climatological Normals 1981–2010 | publisher = ভাৰতীয় বতৰ বিজ্ঞান বিভাগ | date = January 2015 | pages = 433–434 | access-date = 29 February 2020}}</ref><ref name=IMDextremes> {{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20200205042509/http://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | archive-date = 5 February 2020 | url = https://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | title = Extremes of Temperature & Rainfall for Indian Stations (Up to 2012) | publisher = ভাৰতীয় বতৰ বিজ্ঞান বিভাগ | date = December 2016 | page = M107 | access-date = 29 February 2020}}</ref> }} '''কৃষি''' কোট্টায়াম জিলা কেৰালাৰ প্ৰাকৃতিক ৰবৰ খেতিৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰ। ভাৰত চৰকাৰৰ এখন বিধিগত সংস্থা ৰবৰ ব’ৰ্ডৰ মুখ্য কাৰ্যালয় কোট্টায়ামত অৱস্থিত, যি ৰবৰ উদ্যোগৰ বিকাশত প্ৰধান ভূমিকা পালন কৰে।<ref>{{cite web |title=Rubber Board |url=https://rubberboard.gov.in/ |publisher=Rubber Board |access-date=13 July 2026}}</ref> ৰবৰ হ'ল ইয়াৰ প্ৰধান নগদী শস্য আৰু জিলাখনে কেৰালাৰ উৎপাদনত যথেষ্ট বৰঙণি যোগায়। ভাৰতৰ প্ৰাকৃতিক ৰবৰ উৎপাদনৰ অধিকাংশই কেৰালাত উৎপাদিত হয়।<ref>{{cite journal |last=Vijayalekshmi |first=P J |title=Natural Rubber Production in Kerala |journal=International Journal of Social Science and Economic Research |date=2022 |url=https://ijsser.org/2022files/ijsser_07__142.pdf |access-date=13 July 2026}}</ref> ৰবৰৰ উপৰিও অন্যান্য শস্যৰ ভিতৰত [[নাৰিকল]], [[কল]], [[আনাৰস]], [[জালুক]] আৰু বিভিন্ন মচলা অন্তৰ্ভুক্ত। অতিৰিক্ত আয়ৰ বাবে ৰবৰ বাগিচাত শাক-পাচলি আৰু আন শস্যৰ আন্তঃখেতি কৰাত উৎসাহ দিয়া হয়।<ref>{{cite news |title=Farmers swap rubber for exotic fruits, chasing higher profits |url=https://india.mongabay.com/2025/08/what-a-shift-in-farming-from-rubber-to-exotic-fruit-trees-could-mean-for-kerala/ |work=Mongabay |date=8 August 2025 |access-date=13 July 2026}}</ref> aoh7ldtjwjopvnkxxb6duyo7zu5azfn 627217 627216 2026-08-14T15:27:00Z AjayDas 12623 /* জলবায়ু */ 627217 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = কোট্টায়াম | settlement_type = [[চহৰ]] | image_skyline = Kottayam Collage.jpg | image_alt = | image_caption = ওপৰৰ পৰা তললৈ, বাওঁফালৰ পৰা সোঁফাললৈ: তিৰুনাক্কৰাৰ এম চি মেথিউ স্মাৰক, অক্ষৰশিলপম, ইম্মাকুলেট হাৰ্ট অৱ মেৰী কেথেড্ৰেল, ক'দিমথা নাও ঘাট, কোট্টায়াম চৰকাৰী চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়, চি এম এছ কলেজ কোট্টায়াম | native_name_lang = ml | pushpin_map = India Kerala#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = কোট্টায়াম ([[কেৰালা]]) | coordinates = {{coord|9|35|29.8|N|76|31|19.9|E|display=inline,title}}[https://toolforge.org] | subdivision_type = [[দেশ]] | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[ভাৰতৰ ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয়শাসিত অঞ্চলসমূহ|ৰাজ্য]] | subdivision_name1 = [[কেৰালা]] | subdivision_type2 = [[ভাৰতৰ জিলাসমূহ|জিলা]] | subdivision_name2 = [[কোট্টায়াম জিলা|কোট্টায়াম]] | subdivision_type3 = অঞ্চল | subdivision_name3 = মধ্য ট্ৰাভাংকেৰ | subdivision_type4 = প্ৰতিষ্ঠা | subdivision_name4 = ১৯২১ | subdivision_type5 = [[চৰকাৰী ভাষা]] | subdivision_name5 = [[মালয়ালম]] | subdivision_type6 = থলুৱা ভাষা | subdivision_name6 = [[মালয়ালম]] | founder = | named_for = | government_type = [[কেৰালাৰ পৌৰসভা|পৌৰসভা]] | governing_body = [[কেৰালাৰ পৌৰসভা|কোট্টায়াম পৌৰসভা]] | leader_title = পৌৰ অধ্যক্ষ | leader_name = বিন্সি চেবাষ্টিয়ান | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_total_km2 = ৫৫.৫ | area_metro_km2 = ১৮৬.৬৫ | area_rank = | elevation_footnotes = | elevation_m = ৪৭.৯৬ | population_footnotes = <ref>{{cite web |url=https://citypopulation.de |title=Urban agglomeration & cities in Kerala}}</ref><ref>{{cite web |url=https://census2011.co.in |title=Kottayam Urban agglomeration population}}</ref> | population_total = ১৩৬,৮১২ | population_metro = ৩৫৭,৩০২ | population_as_of = ২০১১ | population_rank = কেৰালাত অষ্টম স্থান | population_density_km2 = auto | population_density_metro_km2 = auto | population_demonym = কোট্টায়ামকাৰ | timezone1 = [[ভাৰতীয় মান সময়|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[পিন কোড]] | postal_code = ৬৮৬০০১ | area_code_type = [[টেলিফোন]] কোড | area_code = +91 481-XXXXXXX | registration_plate = KL-05 | blank1_name_sec1 = [[লিঙ্গ অনুপাত]] | blank1_info_sec1 = ১০৭৫ গৰাকী মহিলা / ১০০০ গৰাকী পুৰুষ / ♂ / ♀ | blank2_name_sec1 = [[সাক্ষৰতাৰ হাৰ]] | blank2_info_sec1 = ৯৯.৬৬% | blank3_name_sec1 = [[মানৱ উন্নয়ন সূচকাংক|HDI]] | blank3_info_sec1 = ০.৮৩১ (অতি উচ্চ) | website = {{URL|www.kottayammunicipality.lsgkerala.gov.in}} {{URL|kottayam.nic.in}} | official_name = }} '''কোট্টায়াম''' {{en|Kottayam}} ভাৰতৰ [[কেৰালা]] ৰাজ্যৰ [[কোট্টায়াম জিলা|কোট্টায়াম জিলা]]ত অৱস্থিত এখন চহৰ।<ref>{{Cite web |url=https://britannica.com |title=Kottayam {{!}} India, Map, History, & Facts {{!}} Britannica |website=://britannica.com |language=en |access-date=2026-08-07}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://kottayam.com |title=Kottayam, Kottayam Hotels, Kottayam Kerala, Hotels in Kottayam, Kottayam Hotel, Kottayam India, Kottayam RealEstate |website=://kottayam.com |language=en |access-date=2026-08-07}}</ref> এই চহৰখন জিলাখনৰ সদৰ ঠাই আৰু ৰাজ্যৰ ৰাজধানী [[তিৰুৱনন্তপুৰম]]ৰ পৰা প্ৰায় ১৫১ কিলোমিটাৰ উত্তৰত অৱস্থিত। ২০১১ চনৰ ভাৰতীয় লোকপিয়ল অনুসৰি কোট্টায়ামৰ জনসংখ্যা হৈছে ১৩৬,৮১২ জন আৰু জনবসতিৰ ঘনত্ব প্ৰতি বৰ্গ কিলোমিটাৰত ২৪৭০ জন।<ref>{{Cite web |title=Kottayam District Population Census 2011 - 2021 - 2025, Kerala literacy sex ratio and density |url=https://census2011.co.in |access-date=2025-03-12 |website=www.census2011.co.in}}</ref> কোট্টায়ামক "অক্ষৰৰ চহৰ" বুলিও জনা যায়, কিয়নো মালয়ালম ভাষাৰ কেইবাখনো প্ৰথমখন দৈনিক সংবাদ পত্ৰ যেনে— ''দীপিকা'', ''মালয়ালা মনোৰমা'', আৰু ''মঙ্গলম'' এই কোট্টায়াম চহৰৰ পৰাই আৰম্ভ হৈছিল আৰু ইয়াত ইয়াৰ মুখ্য কাৰ্যালয় আছে। লগতে ইয়াত বহুতো প্ৰকাশন গৃহ আছে।<ref>{{cite web |title=City of Letters |url=https://kottayam.gov.in |website=Official Website of Kottayam |access-date=10 July 2026}}</ref> ==ব্যুৎপত্তি== থেক্কুমকুৰ শাসকৰ ৰাজপ্ৰসাদটো ''থালিয়িলকোট্টা'' নামৰ এটা দুৰ্গৰ দ্বাৰা সুৰক্ষিত আছিল। বিশ্বাস কৰা হয় যে ''কোট্টায়াম'' নামটো মালয়ালম শব্দ ''কোট্টা'' (যাৰ অৰ্থ দুৰ্গ) আৰু ''আকম'' (যাৰ অৰ্থ ভিতৰ) এই দুয়োটাৰ সংমিশ্ৰণত আহিছে।<ref>{{Cite web |title=Kottayam etymology |url=https://kottayam.nic.in.}}</ref> ইয়াৰ সংযুক্ত ৰূপ ''কোট্টায়ক্ককম'' (കോട്ടയ്ക്കകം) বুলি কোৱা হয়, যাৰ অৰ্থ হ’ল "দুৰ্গৰ ভিতৰত"।<ref name="About Kottayam">{{Cite web|date=3 April 2020|title=About Kottayam|url=https://kottayam.nic.in|access-date=9 April 2020|website=Kottayam}}</ref><ref name="Kurien">{{cite thesis |last=Kurien |first=Lucyamma |date=May 2000 |chapter-url= http://inflibnet.ac.in |title=The structure and functioning of gram sabhas: a study focussed on the district of Kottayam|chapter=Chapter IV: The functioning of gram sabha: General Features |publisher=Mahatma Gandhi University |pages=116–206}}</ref><ref>{{cite web |title=Kottayam District |quote=Kottayam is a compound word- kotta+akam which means the interior of a fort. Rulers of Munjanad and Thekkumkur had their headquarters at Thazhathangadi in the present Kottayam town. Marthanda Varma of Travancore attacked Thekkumkur and destroyed the palace and the Thaliyil fort. The remnants of palace and forts are still seen here. |url=http://kerala.gov.in |archive-url=https://web.archive.org/web/20110610040842/http://kerala.gov.in |archive-date=10 June 2011}}</ref> ==ইতিহাস== === থেক্কুমকুৰ শাসন (১১০৩ - ১৭৫৩) === খ্ৰীষ্টীয় নৱম শতিকাৰ আৰম্ভণিৰে পৰা থেক্কুমকুৰ আৰু কোট্টায়ামৰ ইতিহাস প্ৰায় একেই আছিল। কোট্টায়াম তেতিয়া কুলশেখৰ সাম্ৰাজ্যৰ (৮০০ খ্ৰীষ্টাব্দ – ১১০৩ খ্ৰীষ্টাব্দ) অন্তৰ্গত ভেম্পোলিনাদৰ এটা অংশ আছিল। ১১০৩ চনৰ ভিতৰত ভেম্পোলিনাদ ৰাজ্যখন থেক্কুমকুৰ আৰু ৱাডাক্কুমকুৰ নামৰ দুখন ৰাজ্যত বিভক্ত হৈ পৰে। পিছৰ ৰাজ্যখন কোচিনৰ কৰতলীয়া হৈছিল।<ref name="ReferenceA">P. Shungoonny Menon - A HISTORY OF TRAVANCORE - First edition: 1878, New edition: 1983, Page 130, 131 - {{ISBN|978-8170200406}}</ref><ref>{{cite book |author=K.N Gopala Pillai Kuruppum Veettil|title=Thekkumkur Rani (Queen of Thekkumkur) |url=https://archive.org/details/ThekkumkoorRani/page/n7 |access-date=2 December 2019|year=1948|publisher=The Hindustan Publishing House, Trivandrum, Publisher: Thomas George BA|pages=224–}}</ref> এই ৰাজবংশৰ ৰাজপ্ৰসাদ প্ৰথমাৱস্থাত কোট্টায়ামৰ ভেন্নিমালাত আছিল। ইয়াক থালিয়িলকোট্টা নামৰ এটা দুৰ্গই সুৰক্ষিত কৰি ৰাখিছিল। ইয়াৰ ফলত এই অঞ্চলটো দুৰ্গটোৰ নামেৰেই জনাজাত হৈ পৰিছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত থেক্কুমকুৰৰ ৰজাসকলে কোট্টায়াম চহৰৰ উপকণ্ঠ অঞ্চল কুমৰানাল্লুৰৰ ওচৰৰ নাত্তাছেৰীলৈ নিজৰ ৰাজধানী স্থানান্তৰ কৰে। বিশ্বাস কৰা হয় যে থেক্কুমকুৰ ৰাজবংশই থাঝাথাংগাড়ীৰ পৰা কোট্টায়াম শাসন কৰিছিল। পৰ্তুগীজ আৰু ডাচসকলে এই দুয়োখন ৰাজ্যৰ সৈতে ব্যৱসায়িক সম্পৰ্ক স্থাপন কৰিছিল। তেওঁলোকে মূলতঃ জালুক আৰু অন্যান্য মচলাৰ ব্যৱসায় কৰিছিল। ১৭৪১ চনৰ ট্ৰাভাংকোৰ-ডাচ যুদ্ধত ট্ৰাভাংকোৰ ৰাজ্যৰ হাতত ডাচ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানী পৰাজিত হয়। ইয়াৰ পিছত মাৰ্ত্তণ্ড বৰ্মাৰ সামৰিক অভিযান থেক্কুমকুৰকে ধৰি উত্তৰৰ প্ৰতিৱেশী ৰাজ্যসমূহৰ বিৰুদ্ধে আগবাঢ়িছিল। === ট্ৰাভাংকোৰ শাসন (১৭৫৩ - ১৯৪৯)=== যদিও থেক্কুমকুৰে ৰাজ্য ৰক্ষাৰ বাবে চেম্পাকাছেৰী আৰু ৱাডাক্কুমকুৰৰ সৈতে মিত্ৰতা কৰিছিল, তথাপিও অৱশেষত সকলোবোৰ অঞ্চল ট্ৰাভাংকোৰৰ সৈতে চামিল কৰা হয়। আন এটা উৎসৰ মতে থেক্কুমকুৰৰ শাসকে ট্ৰাভাংকোৰৰ বিৰুদ্ধে প্ৰথমে কায়ামকুলাম ৰাজ্য আৰু তাৰ পিছত আম্বালপুঝা সৰু ৰাজ্যৰ পক্ষ লৈছিল। আম্বালপুঝাৰ পতনৰ পিছতো থেক্কুমকুৰৰ শাসকে ট্ৰাভাংকোৰৰ সৈতে বুজাবুজিলৈ আহিবলৈ অমান্তি হয়। ইয়াৰ বাবে ১৭৫০ চনৰ ১১ ছেপ্টেম্বৰত মাৰ্ত্তণ্ড বৰ্মাৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী তথা সেনাধ্যক্ষ ৰামায়্যন দালাৱাই থেক্কুমকুৰৰ ৰাজধানী দখল কৰে। অৱশেষত ১৭৫৩ চনত এই ৰাজ্যখন ট্ৰাভাংকোৰৰ সৈতে একত্ৰিত কৰা হয়। ১৯ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে কেইবাখনো অসমান চুক্তিৰ পিছত ট্ৰাভাংকোৰ ব্ৰিটেইনৰ কৰতলীয়া ৰাজ্য হৈ পৰে। ১৮১৭ চনত চাৰ্চ মিছনেৰী ছচাইটিয়ে কেৰালাৰ প্ৰথমখন পশ্চিমীয়া শৈলীৰ মহাবিদ্যালয় হিচাপে চি এম এছ কলেজ প্ৰতিষ্ঠা কৰে। চৰকাৰী প্ৰশাসনৰ বাবে প্ৰশাসক তৈয়াৰ কৰিবলৈ ট্ৰাভাংকোৰ চৰকাৰে এই পদক্ষেপক আদৰণি জনাইছিল।<ref name="cms">{{cite news|title=Setting standards of excellence: UGC recognition has added to CMS College's list of merits.|date=4 January 2005|url= http://www.hindu.com/edu/2005/01/04/stories/2005010400140400.htm |accessdate=5 April 2010|archive-date=15 March 2005|archive-url=https://web.archive.org/web/20050315182258/http://www.hindu.com/edu/2005/01/04/stories/2005010400140400.htm|url-status=dead |work=[[The Hindu]]}}</ref> [[File:Gandhi at vaikom satyagraha-2.jpg|thumb|[[ভাইকম সত্যাগ্ৰহ]]ত [[মহাত্মা গান্ধী]]]] ===সমসাময়িক যুগ (১৯৪৯ - বৰ্তমান)=== কোট্টায়াম ট্ৰাভাংকোৰ এটা ৰাজহ বিভাগ হৈ পৰে।<ref name="Kurien" /> দেৱীকুলাম নামৰ এটা পঞ্চম বিভাগ কিছু সময়ৰ বাবে আছিল যদিও পিছলৈ ইয়াক কোট্টায়ামৰ সৈতে যোগ কৰা হয়। ১৯৪৯ চনৰ জুলাই মাহত কোট্টায়াম জিলাখন আনুষ্ঠানিকভাৱে প্ৰতিষ্ঠা কৰা হয়।<ref>{{Cite web|url=http://kottayam.nic.in/#|title = Kottayam District, Government of Kerala | Kottayam, the Land of Letters | India}}</ref> == ভৌগোলিক অৱস্থান == [[File:Purple Swamphen (Porphyrio poliocephalus) 22-Mar-2007 10-12-15 AM.jpg|thumb|right|[[ভেম্বনাদ হ্ৰদ]], কোট্টায়ামত তোলা [[কামচৰাই]]]] কোট্টায়ামৰ গড় উচ্চতা সাগৰ পৃষ্ঠৰ পৰা ৩ মিটাৰ।<ref>{{Cite web |title=Kottayam Travel Guide: Useful information to visit Kottayam. 8 Reviews |url=http://www.placesonline.com/asia/india/kerala/kottayam/introduction.asp |access-date=18 August 2013 |archive-date=18 August 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160818134129/http://www.placesonline.com/asia/india/kerala/kottayam/introduction.asp |url-status=dead }}</ref> ই [[ইদুক্কি জিলা]]ৰ [[পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালা]]ৰ কেইবাখনো নিজৰাৰ পৰা গঠিত হোৱা [[মিনাচিল নদী]]ৰ অৱবাহিকা আৰু [[ভেম্বনাদ]] জলাশয়ৰ অৱবাহিকাত অৱস্থিত। কুমাৰাকমত ভেম্বানাদ হ্ৰদত মিলিত হোৱা মিনাচিল নদীৰ অন্তৰ্দেহী মুখনিৰ কাষতে চহৰখন অৱস্থিত। কেৰালাৰ উচ্চতাভিত্তিক স্থান বিভাজন অনুসৰি কোট্টায়ামক মধ্যভূমি অঞ্চল হিচাপে শ্ৰেণীভুক্ত কৰা হৈছে। ইয়াৰ সাধাৰণ মাটিৰ প্ৰকাৰ হ'ল [[পলসুৱা মাটি]] মাটি। উদ্ভিদৰাজি মূলতঃ ক্ৰান্তীয় চিৰসেউজীয়া আৰু আৰ্দ্ৰ পৰ্ণপাতি প্ৰকৃতিৰ। জিলাখনত পাহাৰ, জলাশয় আৰু ধানখেতিৰ পথাৰৰ এক সংমিশ্ৰণ দেখা যায়।<ref>{{Cite web |date=2025-06-24 |title=Kottayam {{!}} India, Map, History, & Facts {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Kottayam |access-date=2025-06-25 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> কোট্টায়াম পৌৰসভাৰ অধীনৰ মাটিকালি হ'ল ৫৫.৪০ বৰ্গ কিলোমিটাৰ। কোট্টায়াম জিলাৰ সদৰ স্থান কোট্টায়াম চহৰখন কেৰালাৰ মধ্য অংশত, মধ্য ট্ৰাভাংকুৰ অঞ্চলত অৱস্থিত। ই উত্তৰ অক্ষংশ ৯° ২৯' ৪৬" আৰু ৯° ৩৭' ৫৯" ৰ মাজত তথা পূব দ্ৰাঘিমাংশ ৭৬° ২৯' ২২" আৰু ৭৬° ৩৪' ২৪" ৰ মাজত অৱস্থিত।<ref>{{Cite web |title=Kottayam Municipality |url=https://kottayammunicipality.lsgkerala.gov.in/en/lb%20at%20a%20glance}}</ref> ===জলবায়ু=== কোপেন জলবায়ু শ্ৰেণীবিভাজন অনুসৰি কোট্টায়ামত ক্ৰান্তীয় মৌচুমী জলবায়ু বিৰাজ কৰে। এই জিলাৰ জলবায়ু মৃদু আৰু আনন্দদায়ক। [[বিষুৱ ৰেখা]]ৰ কাষত অৱস্থান কৰাৰ বাবে কোট্টায়ামত ঋতুভিত্তিক উষ্ণতাৰ পৰিৱৰ্তন কম হয় আৰু গোটেই বছৰজুৰি মধ্যমৰ পৰা উচ্চ মাত্ৰাৰ আৰ্দ্ৰতা থাকে। কোট্টায়াম জিলাৰ দক্ষিণে [[পঠানমথিট্টা জিলা|পঠানমথিট্টা জিলা]], পশ্চিমে [[আলাপ্পুয়া জিলা|আলাপ্পুয়া জিলা]], উত্তৰে [[এৰ্ণাকুলাম জিলা|এৰ্ণাকুলাম জিলা]] আৰু পূব তথা উত্তৰ-পূবে [[ইদুক্কি জিলা]] অৱস্থিত। {{Weather box | location = Kottayam (1991–2020, extremes 1970–present) | metric first = Y | single line = Y | Jan record high C = 37.0 | Feb record high C = 38.6 | Mar record high C = 38.6 | Apr record high C = 38.3 | May record high C = 37.2 | Jun record high C = 35.9 | Jul record high C = 34.7 | Aug record high C = 35.5 | Sep record high C = 35.0 | Oct record high C = 35.0 | Nov record high C = 36.0 | Dec record high C = 35.6 | year record high C = 38.5 | Jan high C = 32.9 | Feb high C = 33.6 | Mar high C = 34.4 | Apr high C = 34.0 | May high C = 33.0 | Jun high C = 30.3 | Jul high C = 29.6 | Aug high C = 30.1 | Sep high C = 30.9 | Oct high C = 31.2 | Nov high C = 31.5 | Dec high C = 32.4 | year high C = 32.0 | Jan low C = 22.2 | Feb low C = 22.8 | Mar low C = 23.8 | Apr low C = 24.2 | May low C = 24.0 | Jun low C = 22.9 | Jul low C = 22.7 | Aug low C = 22.9 | Sep low C = 23.2 | Oct low C = 23.1 | Nov low C = 23.1 | Dec low C = 22.4 | year low C = 23.1 | Jan record low C = 16.0 | Feb record low C = 16.0 | Mar record low C = 18.5 | Apr record low C = 20.2 | May record low C = 16.9 | Jun record low C = 18.0 | Jul record low C = 18.1 | Aug record low C = 16.9 | Sep record low C = 20.2 | Oct record low C = 19.2 | Nov record low C = 18.1 | Dec record low C = 16.0 | year record low C = 16.0 | rain colour = green | Jan rain mm = 8.1 | Feb rain mm = 18.7 | Mar rain mm = 66.4 | Apr rain mm = 151.3 | May rain mm = 257.2 | Jun rain mm = 585.9 | Jul rain mm = 534.0 | Aug rain mm = 406.6 | Sep rain mm = 275.6 | Oct rain mm = 362.2 | Nov rain mm = 182.1 | Dec rain mm = 45.5 | year rain mm = 2893.8 | Jan rain days = 0.7 | Feb rain days = 1.4 | Mar rain days = 3.5 | Apr rain days = 8.7 | May rain days = 10.6 | Jun rain days = 21.2 | Jul rain days = 22.6 | Aug rain days = 17.5 | Sep rain days = 13.6 | Oct rain days = 14.9 | Nov rain days = 9.3 | Dec rain days = 2.6 | year rain days = 126.6 |time day = 17:30 [[ভাৰতীয় মান সময়]] | Jan humidity = 60 | Feb humidity = 59 | Mar humidity = 61 | Apr humidity = 68 | May humidity = 71 | Jun humidity = 79 | Jul humidity = 80 | Aug humidity = 78 | Sep humidity = 76 | Oct humidity = 76 | Nov humidity = 75 | Dec humidity = 66 |year humidity = 71 |source 1 = [[ভাৰতীয় বতৰ বিজ্ঞান বিভাগ]]<ref>{{cite web | url = https://imdpune.gov.in/library/public/Climatological%20Tables%201991-2020.pdf | title = Climatological Tables of Observatories in India 1991-2020 | publisher = [[ভাৰতীয় বতৰ বিজ্ঞান বিভাগ]] | access-date = April 8, 2024 }}</ref><ref name=IMDnormals> {{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20200205040301/http://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | archive-date = 5 February 2020 | url = https://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | title = Station: Kottayam Climatological Table 1981–2010 | work = Climatological Normals 1981–2010 | publisher = ভাৰতীয় বতৰ বিজ্ঞান বিভাগ | date = January 2015 | pages = 433–434 | access-date = 29 February 2020}}</ref><ref name=IMDextremes> {{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20200205042509/http://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | archive-date = 5 February 2020 | url = https://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | title = Extremes of Temperature & Rainfall for Indian Stations (Up to 2012) | publisher = ভাৰতীয় বতৰ বিজ্ঞান বিভাগ | date = December 2016 | page = M107 | access-date = 29 February 2020}}</ref> }} '''কৃষি''' কোট্টায়াম জিলা কেৰালাৰ প্ৰাকৃতিক ৰবৰ খেতিৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰ। ভাৰত চৰকাৰৰ এখন বিধিগত সংস্থা ৰবৰ ব’ৰ্ডৰ মুখ্য কাৰ্যালয় কোট্টায়ামত অৱস্থিত, যি ৰবৰ উদ্যোগৰ বিকাশত প্ৰধান ভূমিকা পালন কৰে।<ref>{{cite web |title=Rubber Board |url=https://rubberboard.gov.in/ |publisher=Rubber Board |access-date=13 July 2026}}</ref> ৰবৰ হ'ল ইয়াৰ প্ৰধান নগদী শস্য আৰু জিলাখনে কেৰালাৰ উৎপাদনত যথেষ্ট বৰঙণি যোগায়। ভাৰতৰ প্ৰাকৃতিক ৰবৰ উৎপাদনৰ অধিকাংশই কেৰালাত উৎপাদিত হয়।<ref>{{cite journal |last=Vijayalekshmi |first=P J |title=Natural Rubber Production in Kerala |journal=International Journal of Social Science and Economic Research |date=2022 |url=https://ijsser.org/2022files/ijsser_07__142.pdf |access-date=13 July 2026}}</ref> ৰবৰৰ উপৰিও অন্যান্য শস্যৰ ভিতৰত [[নাৰিকল]], [[কল]], [[আনাৰস]], [[জালুক]] আৰু বিভিন্ন মচলা অন্তৰ্ভুক্ত। অতিৰিক্ত আয়ৰ বাবে ৰবৰ বাগিচাত শাক-পাচলি আৰু আন শস্যৰ আন্তঃখেতি কৰাত উৎসাহ দিয়া হয়।<ref>{{cite news |title=Farmers swap rubber for exotic fruits, chasing higher profits |url=https://india.mongabay.com/2025/08/what-a-shift-in-farming-from-rubber-to-exotic-fruit-trees-could-mean-for-kerala/ |work=Mongabay |date=8 August 2025 |access-date=13 July 2026}}</ref> == জনগাঁথনি == {{Historical populations|type=India |align=left | 1901|১৭৫৫২ | 1911|১৫১৪১ | 1921|১৮৮৩৩ | 1931|২৫২৩৬ | 1941|৩৩৩৬৪ | 1951|৪৪২০৪ | 1961|৫২৬৮৫ | 1971|৫৯৭১৪ | 1981|৬৪৪৩১ | 1991|৮৯৬২৫ | 2001|১২৯৮৯৪ | 2011|১৭২৮৭৮ }} ২০০১ চনৰ ভাৰতীয় [[লোকপিয়ল]] অনুসৰি,<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-url=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-date=16 June 2004|title= Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|access-date=1 November 2008|publisher= Census Commission of India}}</ref> কোট্টায়াম নগৰীয় সমষ্টিকৰণৰ জনসংখ্যা আছিল ১৭২,৮৭৮ জন, আৰু কোট্টায়াম জিলাৰ জনসংখ্যা আছিল ১,৯৭৪,৫৫১ জন। কোট্টায়াম পৌৰসভাৰ জনসংখ্যা আছিল ১৩৬,৮১২ জন। ইয়াৰ ৬০% পুৰুষ আৰু ৩৮% মহিলা। জিলাখনত জনসংখ্যা বৃদ্ধিৰ হাৰ কমাৰ দিশে আছিল।<ref>{{cite book |first=Srikumar |last=Chattopadhyay |title=Striving for Sustainability: Environmental Stress and Democratic Initiatives in Kerala |publisher= Concept Publishing |year=2006 |url=https://books.google.com/books?id=gOrvghLklKoC |isbn=9788180692949 |page=157}}</ref> কোট্টায়াম জিলা সাক্ষৰতাত প্ৰথম স্থানত আছে।<ref name="Kurien" /> {{bar box |title=কোট্টায়ামৰ ধৰ্মসমূহ (২০১১)<ref>{{cite web | url=http://www.census2011.co.in/data/religion/district/280-kottayam.html | title=Towns in Kottayam - Religion 2011 | publisher=Indian Population Census 2011 | access-date=22 September 2016 }}</ref> |titlebar=#Fcd116 |float=right |bars= {{bar percent|[[হিন্দু]]|orange|৪৯.৮১}} {{bar percent|[[খ্ৰীষ্টান]]|blue|৪৩.৪৮}} {{bar percent|[[মুছলমান]]|green|৬.৪১}} {{bar percent|[[বৌদ্ধ]]|yellow|০.০২}} {{bar percent|[[জেইন]]|yellow|০.০০}} {{bar percent|[[শিখ]]|pink|০.০১}} {{bar percent|অন্যান্য|black|০.০৩}} {{bar percent|উপলব্ধ নহয়|grey|০.২৩}} |caption=ধৰ্মৰ বন্টন }} [[অনুসূচিত জাতি আৰু অনুসূচিত জনজাতি]] ক্ৰমে ৬.৭৩% আৰু ০.৩১% গঠন কৰিছিল।<ref name="Census of India">{{Cite web|url=http://www.census2011.co.in/data/town/803296-kottayam-kerala.html|title = Kottayam Municipality City Population Census 2011-2021 | Kerala}}</ref> m8w883o98wbmup21s2jff7nhr3liwc8 627218 627217 2026-08-14T15:27:51Z AjayDas 12623 /* জনগাঁথনি */ 627218 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = কোট্টায়াম | settlement_type = [[চহৰ]] | image_skyline = Kottayam Collage.jpg | image_alt = | image_caption = ওপৰৰ পৰা তললৈ, বাওঁফালৰ পৰা সোঁফাললৈ: তিৰুনাক্কৰাৰ এম চি মেথিউ স্মাৰক, অক্ষৰশিলপম, ইম্মাকুলেট হাৰ্ট অৱ মেৰী কেথেড্ৰেল, ক'দিমথা নাও ঘাট, কোট্টায়াম চৰকাৰী চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়, চি এম এছ কলেজ কোট্টায়াম | native_name_lang = ml | pushpin_map = India Kerala#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = কোট্টায়াম ([[কেৰালা]]) | coordinates = {{coord|9|35|29.8|N|76|31|19.9|E|display=inline,title}}[https://toolforge.org] | subdivision_type = [[দেশ]] | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[ভাৰতৰ ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয়শাসিত অঞ্চলসমূহ|ৰাজ্য]] | subdivision_name1 = [[কেৰালা]] | subdivision_type2 = [[ভাৰতৰ জিলাসমূহ|জিলা]] | subdivision_name2 = [[কোট্টায়াম জিলা|কোট্টায়াম]] | subdivision_type3 = অঞ্চল | subdivision_name3 = মধ্য ট্ৰাভাংকেৰ | subdivision_type4 = প্ৰতিষ্ঠা | subdivision_name4 = ১৯২১ | subdivision_type5 = [[চৰকাৰী ভাষা]] | subdivision_name5 = [[মালয়ালম]] | subdivision_type6 = থলুৱা ভাষা | subdivision_name6 = [[মালয়ালম]] | founder = | named_for = | government_type = [[কেৰালাৰ পৌৰসভা|পৌৰসভা]] | governing_body = [[কেৰালাৰ পৌৰসভা|কোট্টায়াম পৌৰসভা]] | leader_title = পৌৰ অধ্যক্ষ | leader_name = বিন্সি চেবাষ্টিয়ান | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_total_km2 = ৫৫.৫ | area_metro_km2 = ১৮৬.৬৫ | area_rank = | elevation_footnotes = | elevation_m = ৪৭.৯৬ | population_footnotes = <ref>{{cite web |url=https://citypopulation.de |title=Urban agglomeration & cities in Kerala}}</ref><ref>{{cite web |url=https://census2011.co.in |title=Kottayam Urban agglomeration population}}</ref> | population_total = ১৩৬,৮১২ | population_metro = ৩৫৭,৩০২ | population_as_of = ২০১১ | population_rank = কেৰালাত অষ্টম স্থান | population_density_km2 = auto | population_density_metro_km2 = auto | population_demonym = কোট্টায়ামকাৰ | timezone1 = [[ভাৰতীয় মান সময়|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[পিন কোড]] | postal_code = ৬৮৬০০১ | area_code_type = [[টেলিফোন]] কোড | area_code = +91 481-XXXXXXX | registration_plate = KL-05 | blank1_name_sec1 = [[লিঙ্গ অনুপাত]] | blank1_info_sec1 = ১০৭৫ গৰাকী মহিলা / ১০০০ গৰাকী পুৰুষ / ♂ / ♀ | blank2_name_sec1 = [[সাক্ষৰতাৰ হাৰ]] | blank2_info_sec1 = ৯৯.৬৬% | blank3_name_sec1 = [[মানৱ উন্নয়ন সূচকাংক|HDI]] | blank3_info_sec1 = ০.৮৩১ (অতি উচ্চ) | website = {{URL|www.kottayammunicipality.lsgkerala.gov.in}} {{URL|kottayam.nic.in}} | official_name = }} '''কোট্টায়াম''' {{en|Kottayam}} ভাৰতৰ [[কেৰালা]] ৰাজ্যৰ [[কোট্টায়াম জিলা|কোট্টায়াম জিলা]]ত অৱস্থিত এখন চহৰ।<ref>{{Cite web |url=https://britannica.com |title=Kottayam {{!}} India, Map, History, & Facts {{!}} Britannica |website=://britannica.com |language=en |access-date=2026-08-07}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://kottayam.com |title=Kottayam, Kottayam Hotels, Kottayam Kerala, Hotels in Kottayam, Kottayam Hotel, Kottayam India, Kottayam RealEstate |website=://kottayam.com |language=en |access-date=2026-08-07}}</ref> এই চহৰখন জিলাখনৰ সদৰ ঠাই আৰু ৰাজ্যৰ ৰাজধানী [[তিৰুৱনন্তপুৰম]]ৰ পৰা প্ৰায় ১৫১ কিলোমিটাৰ উত্তৰত অৱস্থিত। ২০১১ চনৰ ভাৰতীয় লোকপিয়ল অনুসৰি কোট্টায়ামৰ জনসংখ্যা হৈছে ১৩৬,৮১২ জন আৰু জনবসতিৰ ঘনত্ব প্ৰতি বৰ্গ কিলোমিটাৰত ২৪৭০ জন।<ref>{{Cite web |title=Kottayam District Population Census 2011 - 2021 - 2025, Kerala literacy sex ratio and density |url=https://census2011.co.in |access-date=2025-03-12 |website=www.census2011.co.in}}</ref> কোট্টায়ামক "অক্ষৰৰ চহৰ" বুলিও জনা যায়, কিয়নো মালয়ালম ভাষাৰ কেইবাখনো প্ৰথমখন দৈনিক সংবাদ পত্ৰ যেনে— ''দীপিকা'', ''মালয়ালা মনোৰমা'', আৰু ''মঙ্গলম'' এই কোট্টায়াম চহৰৰ পৰাই আৰম্ভ হৈছিল আৰু ইয়াত ইয়াৰ মুখ্য কাৰ্যালয় আছে। লগতে ইয়াত বহুতো প্ৰকাশন গৃহ আছে।<ref>{{cite web |title=City of Letters |url=https://kottayam.gov.in |website=Official Website of Kottayam |access-date=10 July 2026}}</ref> ==ব্যুৎপত্তি== থেক্কুমকুৰ শাসকৰ ৰাজপ্ৰসাদটো ''থালিয়িলকোট্টা'' নামৰ এটা দুৰ্গৰ দ্বাৰা সুৰক্ষিত আছিল। বিশ্বাস কৰা হয় যে ''কোট্টায়াম'' নামটো মালয়ালম শব্দ ''কোট্টা'' (যাৰ অৰ্থ দুৰ্গ) আৰু ''আকম'' (যাৰ অৰ্থ ভিতৰ) এই দুয়োটাৰ সংমিশ্ৰণত আহিছে।<ref>{{Cite web |title=Kottayam etymology |url=https://kottayam.nic.in.}}</ref> ইয়াৰ সংযুক্ত ৰূপ ''কোট্টায়ক্ককম'' (കോട്ടയ്ക്കകം) বুলি কোৱা হয়, যাৰ অৰ্থ হ’ল "দুৰ্গৰ ভিতৰত"।<ref name="About Kottayam">{{Cite web|date=3 April 2020|title=About Kottayam|url=https://kottayam.nic.in|access-date=9 April 2020|website=Kottayam}}</ref><ref name="Kurien">{{cite thesis |last=Kurien |first=Lucyamma |date=May 2000 |chapter-url= http://inflibnet.ac.in |title=The structure and functioning of gram sabhas: a study focussed on the district of Kottayam|chapter=Chapter IV: The functioning of gram sabha: General Features |publisher=Mahatma Gandhi University |pages=116–206}}</ref><ref>{{cite web |title=Kottayam District |quote=Kottayam is a compound word- kotta+akam which means the interior of a fort. Rulers of Munjanad and Thekkumkur had their headquarters at Thazhathangadi in the present Kottayam town. Marthanda Varma of Travancore attacked Thekkumkur and destroyed the palace and the Thaliyil fort. The remnants of palace and forts are still seen here. |url=http://kerala.gov.in |archive-url=https://web.archive.org/web/20110610040842/http://kerala.gov.in |archive-date=10 June 2011}}</ref> ==ইতিহাস== === থেক্কুমকুৰ শাসন (১১০৩ - ১৭৫৩) === খ্ৰীষ্টীয় নৱম শতিকাৰ আৰম্ভণিৰে পৰা থেক্কুমকুৰ আৰু কোট্টায়ামৰ ইতিহাস প্ৰায় একেই আছিল। কোট্টায়াম তেতিয়া কুলশেখৰ সাম্ৰাজ্যৰ (৮০০ খ্ৰীষ্টাব্দ – ১১০৩ খ্ৰীষ্টাব্দ) অন্তৰ্গত ভেম্পোলিনাদৰ এটা অংশ আছিল। ১১০৩ চনৰ ভিতৰত ভেম্পোলিনাদ ৰাজ্যখন থেক্কুমকুৰ আৰু ৱাডাক্কুমকুৰ নামৰ দুখন ৰাজ্যত বিভক্ত হৈ পৰে। পিছৰ ৰাজ্যখন কোচিনৰ কৰতলীয়া হৈছিল।<ref name="ReferenceA">P. Shungoonny Menon - A HISTORY OF TRAVANCORE - First edition: 1878, New edition: 1983, Page 130, 131 - {{ISBN|978-8170200406}}</ref><ref>{{cite book |author=K.N Gopala Pillai Kuruppum Veettil|title=Thekkumkur Rani (Queen of Thekkumkur) |url=https://archive.org/details/ThekkumkoorRani/page/n7 |access-date=2 December 2019|year=1948|publisher=The Hindustan Publishing House, Trivandrum, Publisher: Thomas George BA|pages=224–}}</ref> এই ৰাজবংশৰ ৰাজপ্ৰসাদ প্ৰথমাৱস্থাত কোট্টায়ামৰ ভেন্নিমালাত আছিল। ইয়াক থালিয়িলকোট্টা নামৰ এটা দুৰ্গই সুৰক্ষিত কৰি ৰাখিছিল। ইয়াৰ ফলত এই অঞ্চলটো দুৰ্গটোৰ নামেৰেই জনাজাত হৈ পৰিছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত থেক্কুমকুৰৰ ৰজাসকলে কোট্টায়াম চহৰৰ উপকণ্ঠ অঞ্চল কুমৰানাল্লুৰৰ ওচৰৰ নাত্তাছেৰীলৈ নিজৰ ৰাজধানী স্থানান্তৰ কৰে। বিশ্বাস কৰা হয় যে থেক্কুমকুৰ ৰাজবংশই থাঝাথাংগাড়ীৰ পৰা কোট্টায়াম শাসন কৰিছিল। পৰ্তুগীজ আৰু ডাচসকলে এই দুয়োখন ৰাজ্যৰ সৈতে ব্যৱসায়িক সম্পৰ্ক স্থাপন কৰিছিল। তেওঁলোকে মূলতঃ জালুক আৰু অন্যান্য মচলাৰ ব্যৱসায় কৰিছিল। ১৭৪১ চনৰ ট্ৰাভাংকোৰ-ডাচ যুদ্ধত ট্ৰাভাংকোৰ ৰাজ্যৰ হাতত ডাচ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানী পৰাজিত হয়। ইয়াৰ পিছত মাৰ্ত্তণ্ড বৰ্মাৰ সামৰিক অভিযান থেক্কুমকুৰকে ধৰি উত্তৰৰ প্ৰতিৱেশী ৰাজ্যসমূহৰ বিৰুদ্ধে আগবাঢ়িছিল। === ট্ৰাভাংকোৰ শাসন (১৭৫৩ - ১৯৪৯)=== যদিও থেক্কুমকুৰে ৰাজ্য ৰক্ষাৰ বাবে চেম্পাকাছেৰী আৰু ৱাডাক্কুমকুৰৰ সৈতে মিত্ৰতা কৰিছিল, তথাপিও অৱশেষত সকলোবোৰ অঞ্চল ট্ৰাভাংকোৰৰ সৈতে চামিল কৰা হয়। আন এটা উৎসৰ মতে থেক্কুমকুৰৰ শাসকে ট্ৰাভাংকোৰৰ বিৰুদ্ধে প্ৰথমে কায়ামকুলাম ৰাজ্য আৰু তাৰ পিছত আম্বালপুঝা সৰু ৰাজ্যৰ পক্ষ লৈছিল। আম্বালপুঝাৰ পতনৰ পিছতো থেক্কুমকুৰৰ শাসকে ট্ৰাভাংকোৰৰ সৈতে বুজাবুজিলৈ আহিবলৈ অমান্তি হয়। ইয়াৰ বাবে ১৭৫০ চনৰ ১১ ছেপ্টেম্বৰত মাৰ্ত্তণ্ড বৰ্মাৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী তথা সেনাধ্যক্ষ ৰামায়্যন দালাৱাই থেক্কুমকুৰৰ ৰাজধানী দখল কৰে। অৱশেষত ১৭৫৩ চনত এই ৰাজ্যখন ট্ৰাভাংকোৰৰ সৈতে একত্ৰিত কৰা হয়। ১৯ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে কেইবাখনো অসমান চুক্তিৰ পিছত ট্ৰাভাংকোৰ ব্ৰিটেইনৰ কৰতলীয়া ৰাজ্য হৈ পৰে। ১৮১৭ চনত চাৰ্চ মিছনেৰী ছচাইটিয়ে কেৰালাৰ প্ৰথমখন পশ্চিমীয়া শৈলীৰ মহাবিদ্যালয় হিচাপে চি এম এছ কলেজ প্ৰতিষ্ঠা কৰে। চৰকাৰী প্ৰশাসনৰ বাবে প্ৰশাসক তৈয়াৰ কৰিবলৈ ট্ৰাভাংকোৰ চৰকাৰে এই পদক্ষেপক আদৰণি জনাইছিল।<ref name="cms">{{cite news|title=Setting standards of excellence: UGC recognition has added to CMS College's list of merits.|date=4 January 2005|url= http://www.hindu.com/edu/2005/01/04/stories/2005010400140400.htm |accessdate=5 April 2010|archive-date=15 March 2005|archive-url=https://web.archive.org/web/20050315182258/http://www.hindu.com/edu/2005/01/04/stories/2005010400140400.htm|url-status=dead |work=[[The Hindu]]}}</ref> [[File:Gandhi at vaikom satyagraha-2.jpg|thumb|[[ভাইকম সত্যাগ্ৰহ]]ত [[মহাত্মা গান্ধী]]]] ===সমসাময়িক যুগ (১৯৪৯ - বৰ্তমান)=== কোট্টায়াম ট্ৰাভাংকোৰ এটা ৰাজহ বিভাগ হৈ পৰে।<ref name="Kurien" /> দেৱীকুলাম নামৰ এটা পঞ্চম বিভাগ কিছু সময়ৰ বাবে আছিল যদিও পিছলৈ ইয়াক কোট্টায়ামৰ সৈতে যোগ কৰা হয়। ১৯৪৯ চনৰ জুলাই মাহত কোট্টায়াম জিলাখন আনুষ্ঠানিকভাৱে প্ৰতিষ্ঠা কৰা হয়।<ref>{{Cite web|url=http://kottayam.nic.in/#|title = Kottayam District, Government of Kerala | Kottayam, the Land of Letters | India}}</ref> == ভৌগোলিক অৱস্থান == [[File:Purple Swamphen (Porphyrio poliocephalus) 22-Mar-2007 10-12-15 AM.jpg|thumb|right|[[ভেম্বনাদ হ্ৰদ]], কোট্টায়ামত তোলা [[কামচৰাই]]]] কোট্টায়ামৰ গড় উচ্চতা সাগৰ পৃষ্ঠৰ পৰা ৩ মিটাৰ।<ref>{{Cite web |title=Kottayam Travel Guide: Useful information to visit Kottayam. 8 Reviews |url=http://www.placesonline.com/asia/india/kerala/kottayam/introduction.asp |access-date=18 August 2013 |archive-date=18 August 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160818134129/http://www.placesonline.com/asia/india/kerala/kottayam/introduction.asp |url-status=dead }}</ref> ই [[ইদুক্কি জিলা]]ৰ [[পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালা]]ৰ কেইবাখনো নিজৰাৰ পৰা গঠিত হোৱা [[মিনাচিল নদী]]ৰ অৱবাহিকা আৰু [[ভেম্বনাদ]] জলাশয়ৰ অৱবাহিকাত অৱস্থিত। কুমাৰাকমত ভেম্বানাদ হ্ৰদত মিলিত হোৱা মিনাচিল নদীৰ অন্তৰ্দেহী মুখনিৰ কাষতে চহৰখন অৱস্থিত। কেৰালাৰ উচ্চতাভিত্তিক স্থান বিভাজন অনুসৰি কোট্টায়ামক মধ্যভূমি অঞ্চল হিচাপে শ্ৰেণীভুক্ত কৰা হৈছে। ইয়াৰ সাধাৰণ মাটিৰ প্ৰকাৰ হ'ল [[পলসুৱা মাটি]] মাটি। উদ্ভিদৰাজি মূলতঃ ক্ৰান্তীয় চিৰসেউজীয়া আৰু আৰ্দ্ৰ পৰ্ণপাতি প্ৰকৃতিৰ। জিলাখনত পাহাৰ, জলাশয় আৰু ধানখেতিৰ পথাৰৰ এক সংমিশ্ৰণ দেখা যায়।<ref>{{Cite web |date=2025-06-24 |title=Kottayam {{!}} India, Map, History, & Facts {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Kottayam |access-date=2025-06-25 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> কোট্টায়াম পৌৰসভাৰ অধীনৰ মাটিকালি হ'ল ৫৫.৪০ বৰ্গ কিলোমিটাৰ। কোট্টায়াম জিলাৰ সদৰ স্থান কোট্টায়াম চহৰখন কেৰালাৰ মধ্য অংশত, মধ্য ট্ৰাভাংকুৰ অঞ্চলত অৱস্থিত। ই উত্তৰ অক্ষংশ ৯° ২৯' ৪৬" আৰু ৯° ৩৭' ৫৯" ৰ মাজত তথা পূব দ্ৰাঘিমাংশ ৭৬° ২৯' ২২" আৰু ৭৬° ৩৪' ২৪" ৰ মাজত অৱস্থিত।<ref>{{Cite web |title=Kottayam Municipality |url=https://kottayammunicipality.lsgkerala.gov.in/en/lb%20at%20a%20glance}}</ref> ===জলবায়ু=== কোপেন জলবায়ু শ্ৰেণীবিভাজন অনুসৰি কোট্টায়ামত ক্ৰান্তীয় মৌচুমী জলবায়ু বিৰাজ কৰে। এই জিলাৰ জলবায়ু মৃদু আৰু আনন্দদায়ক। [[বিষুৱ ৰেখা]]ৰ কাষত অৱস্থান কৰাৰ বাবে কোট্টায়ামত ঋতুভিত্তিক উষ্ণতাৰ পৰিৱৰ্তন কম হয় আৰু গোটেই বছৰজুৰি মধ্যমৰ পৰা উচ্চ মাত্ৰাৰ আৰ্দ্ৰতা থাকে। কোট্টায়াম জিলাৰ দক্ষিণে [[পঠানমথিট্টা জিলা|পঠানমথিট্টা জিলা]], পশ্চিমে [[আলাপ্পুয়া জিলা|আলাপ্পুয়া জিলা]], উত্তৰে [[এৰ্ণাকুলাম জিলা|এৰ্ণাকুলাম জিলা]] আৰু পূব তথা উত্তৰ-পূবে [[ইদুক্কি জিলা]] অৱস্থিত। {{Weather box | location = Kottayam (1991–2020, extremes 1970–present) | metric first = Y | single line = Y | Jan record high C = 37.0 | Feb record high C = 38.6 | Mar record high C = 38.6 | Apr record high C = 38.3 | May record high C = 37.2 | Jun record high C = 35.9 | Jul record high C = 34.7 | Aug record high C = 35.5 | Sep record high C = 35.0 | Oct record high C = 35.0 | Nov record high C = 36.0 | Dec record high C = 35.6 | year record high C = 38.5 | Jan high C = 32.9 | Feb high C = 33.6 | Mar high C = 34.4 | Apr high C = 34.0 | May high C = 33.0 | Jun high C = 30.3 | Jul high C = 29.6 | Aug high C = 30.1 | Sep high C = 30.9 | Oct high C = 31.2 | Nov high C = 31.5 | Dec high C = 32.4 | year high C = 32.0 | Jan low C = 22.2 | Feb low C = 22.8 | Mar low C = 23.8 | Apr low C = 24.2 | May low C = 24.0 | Jun low C = 22.9 | Jul low C = 22.7 | Aug low C = 22.9 | Sep low C = 23.2 | Oct low C = 23.1 | Nov low C = 23.1 | Dec low C = 22.4 | year low C = 23.1 | Jan record low C = 16.0 | Feb record low C = 16.0 | Mar record low C = 18.5 | Apr record low C = 20.2 | May record low C = 16.9 | Jun record low C = 18.0 | Jul record low C = 18.1 | Aug record low C = 16.9 | Sep record low C = 20.2 | Oct record low C = 19.2 | Nov record low C = 18.1 | Dec record low C = 16.0 | year record low C = 16.0 | rain colour = green | Jan rain mm = 8.1 | Feb rain mm = 18.7 | Mar rain mm = 66.4 | Apr rain mm = 151.3 | May rain mm = 257.2 | Jun rain mm = 585.9 | Jul rain mm = 534.0 | Aug rain mm = 406.6 | Sep rain mm = 275.6 | Oct rain mm = 362.2 | Nov rain mm = 182.1 | Dec rain mm = 45.5 | year rain mm = 2893.8 | Jan rain days = 0.7 | Feb rain days = 1.4 | Mar rain days = 3.5 | Apr rain days = 8.7 | May rain days = 10.6 | Jun rain days = 21.2 | Jul rain days = 22.6 | Aug rain days = 17.5 | Sep rain days = 13.6 | Oct rain days = 14.9 | Nov rain days = 9.3 | Dec rain days = 2.6 | year rain days = 126.6 |time day = 17:30 [[ভাৰতীয় মান সময়]] | Jan humidity = 60 | Feb humidity = 59 | Mar humidity = 61 | Apr humidity = 68 | May humidity = 71 | Jun humidity = 79 | Jul humidity = 80 | Aug humidity = 78 | Sep humidity = 76 | Oct humidity = 76 | Nov humidity = 75 | Dec humidity = 66 |year humidity = 71 |source 1 = [[ভাৰতীয় বতৰ বিজ্ঞান বিভাগ]]<ref>{{cite web | url = https://imdpune.gov.in/library/public/Climatological%20Tables%201991-2020.pdf | title = Climatological Tables of Observatories in India 1991-2020 | publisher = [[ভাৰতীয় বতৰ বিজ্ঞান বিভাগ]] | access-date = April 8, 2024 }}</ref><ref name=IMDnormals> {{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20200205040301/http://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | archive-date = 5 February 2020 | url = https://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | title = Station: Kottayam Climatological Table 1981–2010 | work = Climatological Normals 1981–2010 | publisher = ভাৰতীয় বতৰ বিজ্ঞান বিভাগ | date = January 2015 | pages = 433–434 | access-date = 29 February 2020}}</ref><ref name=IMDextremes> {{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20200205042509/http://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | archive-date = 5 February 2020 | url = https://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | title = Extremes of Temperature & Rainfall for Indian Stations (Up to 2012) | publisher = ভাৰতীয় বতৰ বিজ্ঞান বিভাগ | date = December 2016 | page = M107 | access-date = 29 February 2020}}</ref> }} '''কৃষি''' কোট্টায়াম জিলা কেৰালাৰ প্ৰাকৃতিক ৰবৰ খেতিৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰ। ভাৰত চৰকাৰৰ এখন বিধিগত সংস্থা ৰবৰ ব’ৰ্ডৰ মুখ্য কাৰ্যালয় কোট্টায়ামত অৱস্থিত, যি ৰবৰ উদ্যোগৰ বিকাশত প্ৰধান ভূমিকা পালন কৰে।<ref>{{cite web |title=Rubber Board |url=https://rubberboard.gov.in/ |publisher=Rubber Board |access-date=13 July 2026}}</ref> ৰবৰ হ'ল ইয়াৰ প্ৰধান নগদী শস্য আৰু জিলাখনে কেৰালাৰ উৎপাদনত যথেষ্ট বৰঙণি যোগায়। ভাৰতৰ প্ৰাকৃতিক ৰবৰ উৎপাদনৰ অধিকাংশই কেৰালাত উৎপাদিত হয়।<ref>{{cite journal |last=Vijayalekshmi |first=P J |title=Natural Rubber Production in Kerala |journal=International Journal of Social Science and Economic Research |date=2022 |url=https://ijsser.org/2022files/ijsser_07__142.pdf |access-date=13 July 2026}}</ref> ৰবৰৰ উপৰিও অন্যান্য শস্যৰ ভিতৰত [[নাৰিকল]], [[কল]], [[আনাৰস]], [[জালুক]] আৰু বিভিন্ন মচলা অন্তৰ্ভুক্ত। অতিৰিক্ত আয়ৰ বাবে ৰবৰ বাগিচাত শাক-পাচলি আৰু আন শস্যৰ আন্তঃখেতি কৰাত উৎসাহ দিয়া হয়।<ref>{{cite news |title=Farmers swap rubber for exotic fruits, chasing higher profits |url=https://india.mongabay.com/2025/08/what-a-shift-in-farming-from-rubber-to-exotic-fruit-trees-could-mean-for-kerala/ |work=Mongabay |date=8 August 2025 |access-date=13 July 2026}}</ref> == জনগাঁথনি == {{Historical populations|type=India |align=left | 1901|17552 | 1911|15141 | 1921|18833 | 1931|25236 | 1941|33364 | 1951|44204 | 1961|52685 | 1971|59714 | 1981|64431 | 1991|89625 | 2001|129894 | 2011|172878 }} ২০০১ চনৰ ভাৰতীয় [[লোকপিয়ল]] অনুসৰি,<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-url=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-date=16 June 2004|title= Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|access-date=1 November 2008|publisher= Census Commission of India}}</ref> কোট্টায়াম নগৰীয় সমষ্টিকৰণৰ জনসংখ্যা আছিল ১৭২,৮৭৮ জন, আৰু কোট্টায়াম জিলাৰ জনসংখ্যা আছিল ১,৯৭৪,৫৫১ জন। কোট্টায়াম পৌৰসভাৰ জনসংখ্যা আছিল ১৩৬,৮১২ জন। ইয়াৰ ৬০% পুৰুষ আৰু ৩৮% মহিলা। জিলাখনত জনসংখ্যা বৃদ্ধিৰ হাৰ কমাৰ দিশে আছিল।<ref>{{cite book |first=Srikumar |last=Chattopadhyay |title=Striving for Sustainability: Environmental Stress and Democratic Initiatives in Kerala |publisher= Concept Publishing |year=2006 |url=https://books.google.com/books?id=gOrvghLklKoC |isbn=9788180692949 |page=157}}</ref> কোট্টায়াম জিলা সাক্ষৰতাত প্ৰথম স্থানত আছে।<ref name="Kurien" /> {{bar box |title=কোট্টায়ামৰ ধৰ্মসমূহ (২০১১)<ref>{{cite web | url=http://www.census2011.co.in/data/religion/district/280-kottayam.html | title=Towns in Kottayam - Religion 2011 | publisher=Indian Population Census 2011 | access-date=22 September 2016 }}</ref> |titlebar=#Fcd116 |float=right |bars= {{bar percent|[[হিন্দু]]|orange|৪৯.৮১}} {{bar percent|[[খ্ৰীষ্টান]]|blue|৪৩.৪৮}} {{bar percent|[[মুছলমান]]|green|৬.৪১}} {{bar percent|[[বৌদ্ধ]]|yellow|০.০২}} {{bar percent|[[জেইন]]|yellow|০.০০}} {{bar percent|[[শিখ]]|pink|০.০১}} {{bar percent|অন্যান্য|black|০.০৩}} {{bar percent|উপলব্ধ নহয়|grey|০.২৩}} |caption=ধৰ্মৰ বন্টন }} [[অনুসূচিত জাতি আৰু অনুসূচিত জনজাতি]] ক্ৰমে ৬.৭৩% আৰু ০.৩১% গঠন কৰিছিল।<ref name="Census of India">{{Cite web|url=http://www.census2011.co.in/data/town/803296-kottayam-kerala.html|title = Kottayam Municipality City Population Census 2011-2021 | Kerala}}</ref> 5x8oc5ahsb1kosbfgwvzwngnfacw8zd 627219 627218 2026-08-14T15:28:46Z AjayDas 12623 /* জনগাঁথনি */ 627219 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = কোট্টায়াম | settlement_type = [[চহৰ]] | image_skyline = Kottayam Collage.jpg | image_alt = | image_caption = ওপৰৰ পৰা তললৈ, বাওঁফালৰ পৰা সোঁফাললৈ: তিৰুনাক্কৰাৰ এম চি মেথিউ স্মাৰক, অক্ষৰশিলপম, ইম্মাকুলেট হাৰ্ট অৱ মেৰী কেথেড্ৰেল, ক'দিমথা নাও ঘাট, কোট্টায়াম চৰকাৰী চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়, চি এম এছ কলেজ কোট্টায়াম | native_name_lang = ml | pushpin_map = India Kerala#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = কোট্টায়াম ([[কেৰালা]]) | coordinates = {{coord|9|35|29.8|N|76|31|19.9|E|display=inline,title}}[https://toolforge.org] | subdivision_type = [[দেশ]] | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[ভাৰতৰ ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয়শাসিত অঞ্চলসমূহ|ৰাজ্য]] | subdivision_name1 = [[কেৰালা]] | subdivision_type2 = [[ভাৰতৰ জিলাসমূহ|জিলা]] | subdivision_name2 = [[কোট্টায়াম জিলা|কোট্টায়াম]] | subdivision_type3 = অঞ্চল | subdivision_name3 = মধ্য ট্ৰাভাংকেৰ | subdivision_type4 = প্ৰতিষ্ঠা | subdivision_name4 = ১৯২১ | subdivision_type5 = [[চৰকাৰী ভাষা]] | subdivision_name5 = [[মালয়ালম]] | subdivision_type6 = থলুৱা ভাষা | subdivision_name6 = [[মালয়ালম]] | founder = | named_for = | government_type = [[কেৰালাৰ পৌৰসভা|পৌৰসভা]] | governing_body = [[কেৰালাৰ পৌৰসভা|কোট্টায়াম পৌৰসভা]] | leader_title = পৌৰ অধ্যক্ষ | leader_name = বিন্সি চেবাষ্টিয়ান | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_total_km2 = ৫৫.৫ | area_metro_km2 = ১৮৬.৬৫ | area_rank = | elevation_footnotes = | elevation_m = ৪৭.৯৬ | population_footnotes = <ref>{{cite web |url=https://citypopulation.de |title=Urban agglomeration & cities in Kerala}}</ref><ref>{{cite web |url=https://census2011.co.in |title=Kottayam Urban agglomeration population}}</ref> | population_total = ১৩৬,৮১২ | population_metro = ৩৫৭,৩০২ | population_as_of = ২০১১ | population_rank = কেৰালাত অষ্টম স্থান | population_density_km2 = auto | population_density_metro_km2 = auto | population_demonym = কোট্টায়ামকাৰ | timezone1 = [[ভাৰতীয় মান সময়|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[পিন কোড]] | postal_code = ৬৮৬০০১ | area_code_type = [[টেলিফোন]] কোড | area_code = +91 481-XXXXXXX | registration_plate = KL-05 | blank1_name_sec1 = [[লিঙ্গ অনুপাত]] | blank1_info_sec1 = ১০৭৫ গৰাকী মহিলা / ১০০০ গৰাকী পুৰুষ / ♂ / ♀ | blank2_name_sec1 = [[সাক্ষৰতাৰ হাৰ]] | blank2_info_sec1 = ৯৯.৬৬% | blank3_name_sec1 = [[মানৱ উন্নয়ন সূচকাংক|HDI]] | blank3_info_sec1 = ০.৮৩১ (অতি উচ্চ) | website = {{URL|www.kottayammunicipality.lsgkerala.gov.in}} {{URL|kottayam.nic.in}} | official_name = }} '''কোট্টায়াম''' {{en|Kottayam}} ভাৰতৰ [[কেৰালা]] ৰাজ্যৰ [[কোট্টায়াম জিলা|কোট্টায়াম জিলা]]ত অৱস্থিত এখন চহৰ।<ref>{{Cite web |url=https://britannica.com |title=Kottayam {{!}} India, Map, History, & Facts {{!}} Britannica |website=://britannica.com |language=en |access-date=2026-08-07}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://kottayam.com |title=Kottayam, Kottayam Hotels, Kottayam Kerala, Hotels in Kottayam, Kottayam Hotel, Kottayam India, Kottayam RealEstate |website=://kottayam.com |language=en |access-date=2026-08-07}}</ref> এই চহৰখন জিলাখনৰ সদৰ ঠাই আৰু ৰাজ্যৰ ৰাজধানী [[তিৰুৱনন্তপুৰম]]ৰ পৰা প্ৰায় ১৫১ কিলোমিটাৰ উত্তৰত অৱস্থিত। ২০১১ চনৰ ভাৰতীয় লোকপিয়ল অনুসৰি কোট্টায়ামৰ জনসংখ্যা হৈছে ১৩৬,৮১২ জন আৰু জনবসতিৰ ঘনত্ব প্ৰতি বৰ্গ কিলোমিটাৰত ২৪৭০ জন।<ref>{{Cite web |title=Kottayam District Population Census 2011 - 2021 - 2025, Kerala literacy sex ratio and density |url=https://census2011.co.in |access-date=2025-03-12 |website=www.census2011.co.in}}</ref> কোট্টায়ামক "অক্ষৰৰ চহৰ" বুলিও জনা যায়, কিয়নো মালয়ালম ভাষাৰ কেইবাখনো প্ৰথমখন দৈনিক সংবাদ পত্ৰ যেনে— ''দীপিকা'', ''মালয়ালা মনোৰমা'', আৰু ''মঙ্গলম'' এই কোট্টায়াম চহৰৰ পৰাই আৰম্ভ হৈছিল আৰু ইয়াত ইয়াৰ মুখ্য কাৰ্যালয় আছে। লগতে ইয়াত বহুতো প্ৰকাশন গৃহ আছে।<ref>{{cite web |title=City of Letters |url=https://kottayam.gov.in |website=Official Website of Kottayam |access-date=10 July 2026}}</ref> ==ব্যুৎপত্তি== থেক্কুমকুৰ শাসকৰ ৰাজপ্ৰসাদটো ''থালিয়িলকোট্টা'' নামৰ এটা দুৰ্গৰ দ্বাৰা সুৰক্ষিত আছিল। বিশ্বাস কৰা হয় যে ''কোট্টায়াম'' নামটো মালয়ালম শব্দ ''কোট্টা'' (যাৰ অৰ্থ দুৰ্গ) আৰু ''আকম'' (যাৰ অৰ্থ ভিতৰ) এই দুয়োটাৰ সংমিশ্ৰণত আহিছে।<ref>{{Cite web |title=Kottayam etymology |url=https://kottayam.nic.in.}}</ref> ইয়াৰ সংযুক্ত ৰূপ ''কোট্টায়ক্ককম'' (കോട്ടയ്ക്കകം) বুলি কোৱা হয়, যাৰ অৰ্থ হ’ল "দুৰ্গৰ ভিতৰত"।<ref name="About Kottayam">{{Cite web|date=3 April 2020|title=About Kottayam|url=https://kottayam.nic.in|access-date=9 April 2020|website=Kottayam}}</ref><ref name="Kurien">{{cite thesis |last=Kurien |first=Lucyamma |date=May 2000 |chapter-url= http://inflibnet.ac.in |title=The structure and functioning of gram sabhas: a study focussed on the district of Kottayam|chapter=Chapter IV: The functioning of gram sabha: General Features |publisher=Mahatma Gandhi University |pages=116–206}}</ref><ref>{{cite web |title=Kottayam District |quote=Kottayam is a compound word- kotta+akam which means the interior of a fort. Rulers of Munjanad and Thekkumkur had their headquarters at Thazhathangadi in the present Kottayam town. Marthanda Varma of Travancore attacked Thekkumkur and destroyed the palace and the Thaliyil fort. The remnants of palace and forts are still seen here. |url=http://kerala.gov.in |archive-url=https://web.archive.org/web/20110610040842/http://kerala.gov.in |archive-date=10 June 2011}}</ref> ==ইতিহাস== === থেক্কুমকুৰ শাসন (১১০৩ - ১৭৫৩) === খ্ৰীষ্টীয় নৱম শতিকাৰ আৰম্ভণিৰে পৰা থেক্কুমকুৰ আৰু কোট্টায়ামৰ ইতিহাস প্ৰায় একেই আছিল। কোট্টায়াম তেতিয়া কুলশেখৰ সাম্ৰাজ্যৰ (৮০০ খ্ৰীষ্টাব্দ – ১১০৩ খ্ৰীষ্টাব্দ) অন্তৰ্গত ভেম্পোলিনাদৰ এটা অংশ আছিল। ১১০৩ চনৰ ভিতৰত ভেম্পোলিনাদ ৰাজ্যখন থেক্কুমকুৰ আৰু ৱাডাক্কুমকুৰ নামৰ দুখন ৰাজ্যত বিভক্ত হৈ পৰে। পিছৰ ৰাজ্যখন কোচিনৰ কৰতলীয়া হৈছিল।<ref name="ReferenceA">P. Shungoonny Menon - A HISTORY OF TRAVANCORE - First edition: 1878, New edition: 1983, Page 130, 131 - {{ISBN|978-8170200406}}</ref><ref>{{cite book |author=K.N Gopala Pillai Kuruppum Veettil|title=Thekkumkur Rani (Queen of Thekkumkur) |url=https://archive.org/details/ThekkumkoorRani/page/n7 |access-date=2 December 2019|year=1948|publisher=The Hindustan Publishing House, Trivandrum, Publisher: Thomas George BA|pages=224–}}</ref> এই ৰাজবংশৰ ৰাজপ্ৰসাদ প্ৰথমাৱস্থাত কোট্টায়ামৰ ভেন্নিমালাত আছিল। ইয়াক থালিয়িলকোট্টা নামৰ এটা দুৰ্গই সুৰক্ষিত কৰি ৰাখিছিল। ইয়াৰ ফলত এই অঞ্চলটো দুৰ্গটোৰ নামেৰেই জনাজাত হৈ পৰিছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত থেক্কুমকুৰৰ ৰজাসকলে কোট্টায়াম চহৰৰ উপকণ্ঠ অঞ্চল কুমৰানাল্লুৰৰ ওচৰৰ নাত্তাছেৰীলৈ নিজৰ ৰাজধানী স্থানান্তৰ কৰে। বিশ্বাস কৰা হয় যে থেক্কুমকুৰ ৰাজবংশই থাঝাথাংগাড়ীৰ পৰা কোট্টায়াম শাসন কৰিছিল। পৰ্তুগীজ আৰু ডাচসকলে এই দুয়োখন ৰাজ্যৰ সৈতে ব্যৱসায়িক সম্পৰ্ক স্থাপন কৰিছিল। তেওঁলোকে মূলতঃ জালুক আৰু অন্যান্য মচলাৰ ব্যৱসায় কৰিছিল। ১৭৪১ চনৰ ট্ৰাভাংকোৰ-ডাচ যুদ্ধত ট্ৰাভাংকোৰ ৰাজ্যৰ হাতত ডাচ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানী পৰাজিত হয়। ইয়াৰ পিছত মাৰ্ত্তণ্ড বৰ্মাৰ সামৰিক অভিযান থেক্কুমকুৰকে ধৰি উত্তৰৰ প্ৰতিৱেশী ৰাজ্যসমূহৰ বিৰুদ্ধে আগবাঢ়িছিল। === ট্ৰাভাংকোৰ শাসন (১৭৫৩ - ১৯৪৯)=== যদিও থেক্কুমকুৰে ৰাজ্য ৰক্ষাৰ বাবে চেম্পাকাছেৰী আৰু ৱাডাক্কুমকুৰৰ সৈতে মিত্ৰতা কৰিছিল, তথাপিও অৱশেষত সকলোবোৰ অঞ্চল ট্ৰাভাংকোৰৰ সৈতে চামিল কৰা হয়। আন এটা উৎসৰ মতে থেক্কুমকুৰৰ শাসকে ট্ৰাভাংকোৰৰ বিৰুদ্ধে প্ৰথমে কায়ামকুলাম ৰাজ্য আৰু তাৰ পিছত আম্বালপুঝা সৰু ৰাজ্যৰ পক্ষ লৈছিল। আম্বালপুঝাৰ পতনৰ পিছতো থেক্কুমকুৰৰ শাসকে ট্ৰাভাংকোৰৰ সৈতে বুজাবুজিলৈ আহিবলৈ অমান্তি হয়। ইয়াৰ বাবে ১৭৫০ চনৰ ১১ ছেপ্টেম্বৰত মাৰ্ত্তণ্ড বৰ্মাৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী তথা সেনাধ্যক্ষ ৰামায়্যন দালাৱাই থেক্কুমকুৰৰ ৰাজধানী দখল কৰে। অৱশেষত ১৭৫৩ চনত এই ৰাজ্যখন ট্ৰাভাংকোৰৰ সৈতে একত্ৰিত কৰা হয়। ১৯ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে কেইবাখনো অসমান চুক্তিৰ পিছত ট্ৰাভাংকোৰ ব্ৰিটেইনৰ কৰতলীয়া ৰাজ্য হৈ পৰে। ১৮১৭ চনত চাৰ্চ মিছনেৰী ছচাইটিয়ে কেৰালাৰ প্ৰথমখন পশ্চিমীয়া শৈলীৰ মহাবিদ্যালয় হিচাপে চি এম এছ কলেজ প্ৰতিষ্ঠা কৰে। চৰকাৰী প্ৰশাসনৰ বাবে প্ৰশাসক তৈয়াৰ কৰিবলৈ ট্ৰাভাংকোৰ চৰকাৰে এই পদক্ষেপক আদৰণি জনাইছিল।<ref name="cms">{{cite news|title=Setting standards of excellence: UGC recognition has added to CMS College's list of merits.|date=4 January 2005|url= http://www.hindu.com/edu/2005/01/04/stories/2005010400140400.htm |accessdate=5 April 2010|archive-date=15 March 2005|archive-url=https://web.archive.org/web/20050315182258/http://www.hindu.com/edu/2005/01/04/stories/2005010400140400.htm|url-status=dead |work=[[The Hindu]]}}</ref> [[File:Gandhi at vaikom satyagraha-2.jpg|thumb|[[ভাইকম সত্যাগ্ৰহ]]ত [[মহাত্মা গান্ধী]]]] ===সমসাময়িক যুগ (১৯৪৯ - বৰ্তমান)=== কোট্টায়াম ট্ৰাভাংকোৰ এটা ৰাজহ বিভাগ হৈ পৰে।<ref name="Kurien" /> দেৱীকুলাম নামৰ এটা পঞ্চম বিভাগ কিছু সময়ৰ বাবে আছিল যদিও পিছলৈ ইয়াক কোট্টায়ামৰ সৈতে যোগ কৰা হয়। ১৯৪৯ চনৰ জুলাই মাহত কোট্টায়াম জিলাখন আনুষ্ঠানিকভাৱে প্ৰতিষ্ঠা কৰা হয়।<ref>{{Cite web|url=http://kottayam.nic.in/#|title = Kottayam District, Government of Kerala | Kottayam, the Land of Letters | India}}</ref> == ভৌগোলিক অৱস্থান == [[File:Purple Swamphen (Porphyrio poliocephalus) 22-Mar-2007 10-12-15 AM.jpg|thumb|right|[[ভেম্বনাদ হ্ৰদ]], কোট্টায়ামত তোলা [[কামচৰাই]]]] কোট্টায়ামৰ গড় উচ্চতা সাগৰ পৃষ্ঠৰ পৰা ৩ মিটাৰ।<ref>{{Cite web |title=Kottayam Travel Guide: Useful information to visit Kottayam. 8 Reviews |url=http://www.placesonline.com/asia/india/kerala/kottayam/introduction.asp |access-date=18 August 2013 |archive-date=18 August 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160818134129/http://www.placesonline.com/asia/india/kerala/kottayam/introduction.asp |url-status=dead }}</ref> ই [[ইদুক্কি জিলা]]ৰ [[পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালা]]ৰ কেইবাখনো নিজৰাৰ পৰা গঠিত হোৱা [[মিনাচিল নদী]]ৰ অৱবাহিকা আৰু [[ভেম্বনাদ]] জলাশয়ৰ অৱবাহিকাত অৱস্থিত। কুমাৰাকমত ভেম্বানাদ হ্ৰদত মিলিত হোৱা মিনাচিল নদীৰ অন্তৰ্দেহী মুখনিৰ কাষতে চহৰখন অৱস্থিত। কেৰালাৰ উচ্চতাভিত্তিক স্থান বিভাজন অনুসৰি কোট্টায়ামক মধ্যভূমি অঞ্চল হিচাপে শ্ৰেণীভুক্ত কৰা হৈছে। ইয়াৰ সাধাৰণ মাটিৰ প্ৰকাৰ হ'ল [[পলসুৱা মাটি]] মাটি। উদ্ভিদৰাজি মূলতঃ ক্ৰান্তীয় চিৰসেউজীয়া আৰু আৰ্দ্ৰ পৰ্ণপাতি প্ৰকৃতিৰ। জিলাখনত পাহাৰ, জলাশয় আৰু ধানখেতিৰ পথাৰৰ এক সংমিশ্ৰণ দেখা যায়।<ref>{{Cite web |date=2025-06-24 |title=Kottayam {{!}} India, Map, History, & Facts {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Kottayam |access-date=2025-06-25 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> কোট্টায়াম পৌৰসভাৰ অধীনৰ মাটিকালি হ'ল ৫৫.৪০ বৰ্গ কিলোমিটাৰ। কোট্টায়াম জিলাৰ সদৰ স্থান কোট্টায়াম চহৰখন কেৰালাৰ মধ্য অংশত, মধ্য ট্ৰাভাংকুৰ অঞ্চলত অৱস্থিত। ই উত্তৰ অক্ষংশ ৯° ২৯' ৪৬" আৰু ৯° ৩৭' ৫৯" ৰ মাজত তথা পূব দ্ৰাঘিমাংশ ৭৬° ২৯' ২২" আৰু ৭৬° ৩৪' ২৪" ৰ মাজত অৱস্থিত।<ref>{{Cite web |title=Kottayam Municipality |url=https://kottayammunicipality.lsgkerala.gov.in/en/lb%20at%20a%20glance}}</ref> ===জলবায়ু=== কোপেন জলবায়ু শ্ৰেণীবিভাজন অনুসৰি কোট্টায়ামত ক্ৰান্তীয় মৌচুমী জলবায়ু বিৰাজ কৰে। এই জিলাৰ জলবায়ু মৃদু আৰু আনন্দদায়ক। [[বিষুৱ ৰেখা]]ৰ কাষত অৱস্থান কৰাৰ বাবে কোট্টায়ামত ঋতুভিত্তিক উষ্ণতাৰ পৰিৱৰ্তন কম হয় আৰু গোটেই বছৰজুৰি মধ্যমৰ পৰা উচ্চ মাত্ৰাৰ আৰ্দ্ৰতা থাকে। কোট্টায়াম জিলাৰ দক্ষিণে [[পঠানমথিট্টা জিলা|পঠানমথিট্টা জিলা]], পশ্চিমে [[আলাপ্পুয়া জিলা|আলাপ্পুয়া জিলা]], উত্তৰে [[এৰ্ণাকুলাম জিলা|এৰ্ণাকুলাম জিলা]] আৰু পূব তথা উত্তৰ-পূবে [[ইদুক্কি জিলা]] অৱস্থিত। {{Weather box | location = Kottayam (1991–2020, extremes 1970–present) | metric first = Y | single line = Y | Jan record high C = 37.0 | Feb record high C = 38.6 | Mar record high C = 38.6 | Apr record high C = 38.3 | May record high C = 37.2 | Jun record high C = 35.9 | Jul record high C = 34.7 | Aug record high C = 35.5 | Sep record high C = 35.0 | Oct record high C = 35.0 | Nov record high C = 36.0 | Dec record high C = 35.6 | year record high C = 38.5 | Jan high C = 32.9 | Feb high C = 33.6 | Mar high C = 34.4 | Apr high C = 34.0 | May high C = 33.0 | Jun high C = 30.3 | Jul high C = 29.6 | Aug high C = 30.1 | Sep high C = 30.9 | Oct high C = 31.2 | Nov high C = 31.5 | Dec high C = 32.4 | year high C = 32.0 | Jan low C = 22.2 | Feb low C = 22.8 | Mar low C = 23.8 | Apr low C = 24.2 | May low C = 24.0 | Jun low C = 22.9 | Jul low C = 22.7 | Aug low C = 22.9 | Sep low C = 23.2 | Oct low C = 23.1 | Nov low C = 23.1 | Dec low C = 22.4 | year low C = 23.1 | Jan record low C = 16.0 | Feb record low C = 16.0 | Mar record low C = 18.5 | Apr record low C = 20.2 | May record low C = 16.9 | Jun record low C = 18.0 | Jul record low C = 18.1 | Aug record low C = 16.9 | Sep record low C = 20.2 | Oct record low C = 19.2 | Nov record low C = 18.1 | Dec record low C = 16.0 | year record low C = 16.0 | rain colour = green | Jan rain mm = 8.1 | Feb rain mm = 18.7 | Mar rain mm = 66.4 | Apr rain mm = 151.3 | May rain mm = 257.2 | Jun rain mm = 585.9 | Jul rain mm = 534.0 | Aug rain mm = 406.6 | Sep rain mm = 275.6 | Oct rain mm = 362.2 | Nov rain mm = 182.1 | Dec rain mm = 45.5 | year rain mm = 2893.8 | Jan rain days = 0.7 | Feb rain days = 1.4 | Mar rain days = 3.5 | Apr rain days = 8.7 | May rain days = 10.6 | Jun rain days = 21.2 | Jul rain days = 22.6 | Aug rain days = 17.5 | Sep rain days = 13.6 | Oct rain days = 14.9 | Nov rain days = 9.3 | Dec rain days = 2.6 | year rain days = 126.6 |time day = 17:30 [[ভাৰতীয় মান সময়]] | Jan humidity = 60 | Feb humidity = 59 | Mar humidity = 61 | Apr humidity = 68 | May humidity = 71 | Jun humidity = 79 | Jul humidity = 80 | Aug humidity = 78 | Sep humidity = 76 | Oct humidity = 76 | Nov humidity = 75 | Dec humidity = 66 |year humidity = 71 |source 1 = [[ভাৰতীয় বতৰ বিজ্ঞান বিভাগ]]<ref>{{cite web | url = https://imdpune.gov.in/library/public/Climatological%20Tables%201991-2020.pdf | title = Climatological Tables of Observatories in India 1991-2020 | publisher = [[ভাৰতীয় বতৰ বিজ্ঞান বিভাগ]] | access-date = April 8, 2024 }}</ref><ref name=IMDnormals> {{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20200205040301/http://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | archive-date = 5 February 2020 | url = https://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | title = Station: Kottayam Climatological Table 1981–2010 | work = Climatological Normals 1981–2010 | publisher = ভাৰতীয় বতৰ বিজ্ঞান বিভাগ | date = January 2015 | pages = 433–434 | access-date = 29 February 2020}}</ref><ref name=IMDextremes> {{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20200205042509/http://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | archive-date = 5 February 2020 | url = https://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | title = Extremes of Temperature & Rainfall for Indian Stations (Up to 2012) | publisher = ভাৰতীয় বতৰ বিজ্ঞান বিভাগ | date = December 2016 | page = M107 | access-date = 29 February 2020}}</ref> }} '''কৃষি''' কোট্টায়াম জিলা কেৰালাৰ প্ৰাকৃতিক ৰবৰ খেতিৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰ। ভাৰত চৰকাৰৰ এখন বিধিগত সংস্থা ৰবৰ ব’ৰ্ডৰ মুখ্য কাৰ্যালয় কোট্টায়ামত অৱস্থিত, যি ৰবৰ উদ্যোগৰ বিকাশত প্ৰধান ভূমিকা পালন কৰে।<ref>{{cite web |title=Rubber Board |url=https://rubberboard.gov.in/ |publisher=Rubber Board |access-date=13 July 2026}}</ref> ৰবৰ হ'ল ইয়াৰ প্ৰধান নগদী শস্য আৰু জিলাখনে কেৰালাৰ উৎপাদনত যথেষ্ট বৰঙণি যোগায়। ভাৰতৰ প্ৰাকৃতিক ৰবৰ উৎপাদনৰ অধিকাংশই কেৰালাত উৎপাদিত হয়।<ref>{{cite journal |last=Vijayalekshmi |first=P J |title=Natural Rubber Production in Kerala |journal=International Journal of Social Science and Economic Research |date=2022 |url=https://ijsser.org/2022files/ijsser_07__142.pdf |access-date=13 July 2026}}</ref> ৰবৰৰ উপৰিও অন্যান্য শস্যৰ ভিতৰত [[নাৰিকল]], [[কল]], [[আনাৰস]], [[জালুক]] আৰু বিভিন্ন মচলা অন্তৰ্ভুক্ত। অতিৰিক্ত আয়ৰ বাবে ৰবৰ বাগিচাত শাক-পাচলি আৰু আন শস্যৰ আন্তঃখেতি কৰাত উৎসাহ দিয়া হয়।<ref>{{cite news |title=Farmers swap rubber for exotic fruits, chasing higher profits |url=https://india.mongabay.com/2025/08/what-a-shift-in-farming-from-rubber-to-exotic-fruit-trees-could-mean-for-kerala/ |work=Mongabay |date=8 August 2025 |access-date=13 July 2026}}</ref> == জনগাঁথনি == {{Historical populations|type=India |align=left | 1901|17552 | 1911|15141 | 1921|18833 | 1931|25236 | 1941|33364 | 1951|44204 | 1961|52685 | 1971|59714 | 1981|64431 | 1991|89625 | 2001|129894 | 2011|172878 }} ২০০১ চনৰ ভাৰতীয় [[লোকপিয়ল]] অনুসৰি,<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-url=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-date=16 June 2004|title= Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|access-date=1 November 2008|publisher= Census Commission of India}}</ref> কোট্টায়াম নগৰীয় সমষ্টিকৰণৰ জনসংখ্যা আছিল ১৭২,৮৭৮ জন, আৰু কোট্টায়াম জিলাৰ জনসংখ্যা আছিল ১,৯৭৪,৫৫১ জন। কোট্টায়াম পৌৰসভাৰ জনসংখ্যা আছিল ১৩৬,৮১২ জন। ইয়াৰ ৬০% পুৰুষ আৰু ৩৮% মহিলা। জিলাখনত জনসংখ্যা বৃদ্ধিৰ হাৰ কমাৰ দিশে আছিল।<ref>{{cite book |first=Srikumar |last=Chattopadhyay |title=Striving for Sustainability: Environmental Stress and Democratic Initiatives in Kerala |publisher= Concept Publishing |year=2006 |url=https://books.google.com/books?id=gOrvghLklKoC |isbn=9788180692949 |page=157}}</ref> কোট্টায়াম জিলা সাক্ষৰতাত প্ৰথম স্থানত আছে।<ref name="Kurien" /> {{bar box |title=কোট্টায়ামৰ ধৰ্মসমূহ (২০১১)<ref>{{cite web | url=http://www.census2011.co.in/data/religion/district/280-kottayam.html | title=Towns in Kottayam - Religion 2011 | publisher=Indian Population Census 2011 | access-date=22 September 2016 }}</ref> |titlebar=#Fcd116 |float=right |bars= {{bar percent|[[হিন্দু]]|orange|৪৯.৮১}} {{bar percent|[[খ্ৰীষ্টান]]|blue|৪৩.৪৮}} {{bar percent|[[মুছলমান]]|green|৬.৪১}} {{bar percent|[[বৌদ্ধ]]|yellow|০.০২}} {{bar percent|[[জেইন]]|yellow|০.০০}} {{bar percent|[[শিখ]]|pink|০.০১}} {{bar percent|অন্যান্য|black|০.০৩}} {{bar percent|উপলব্ধ নহয়|grey|০.২৩}} |caption=ধৰ্মৰ বন্টন }} [[অনুসূচীত জাতি আৰু অনুসূচীত জনজাতি]] ক্ৰমে ৬.৭৩% আৰু ০.৩১% গঠন কৰিছিল।<ref name="Census of India">{{Cite web|url=http://www.census2011.co.in/data/town/803296-kottayam-kerala.html|title = Kottayam Municipality City Population Census 2011-2021 | Kerala}}</ref> twg21gcbjmhs1jo9mokwilo9uauyy68 627221 627219 2026-08-14T15:38:50Z AjayDas 12623 /* জনগাঁথনি */ 627221 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = কোট্টায়াম | settlement_type = [[চহৰ]] | image_skyline = Kottayam Collage.jpg | image_alt = | image_caption = ওপৰৰ পৰা তললৈ, বাওঁফালৰ পৰা সোঁফাললৈ: তিৰুনাক্কৰাৰ এম চি মেথিউ স্মাৰক, অক্ষৰশিলপম, ইম্মাকুলেট হাৰ্ট অৱ মেৰী কেথেড্ৰেল, ক'দিমথা নাও ঘাট, কোট্টায়াম চৰকাৰী চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়, চি এম এছ কলেজ কোট্টায়াম | native_name_lang = ml | pushpin_map = India Kerala#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = কোট্টায়াম ([[কেৰালা]]) | coordinates = {{coord|9|35|29.8|N|76|31|19.9|E|display=inline,title}}[https://toolforge.org] | subdivision_type = [[দেশ]] | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[ভাৰতৰ ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয়শাসিত অঞ্চলসমূহ|ৰাজ্য]] | subdivision_name1 = [[কেৰালা]] | subdivision_type2 = [[ভাৰতৰ জিলাসমূহ|জিলা]] | subdivision_name2 = [[কোট্টায়াম জিলা|কোট্টায়াম]] | subdivision_type3 = অঞ্চল | subdivision_name3 = মধ্য ট্ৰাভাংকেৰ | subdivision_type4 = প্ৰতিষ্ঠা | subdivision_name4 = ১৯২১ | subdivision_type5 = [[চৰকাৰী ভাষা]] | subdivision_name5 = [[মালয়ালম]] | subdivision_type6 = থলুৱা ভাষা | subdivision_name6 = [[মালয়ালম]] | founder = | named_for = | government_type = [[কেৰালাৰ পৌৰসভা|পৌৰসভা]] | governing_body = [[কেৰালাৰ পৌৰসভা|কোট্টায়াম পৌৰসভা]] | leader_title = পৌৰ অধ্যক্ষ | leader_name = বিন্সি চেবাষ্টিয়ান | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_total_km2 = ৫৫.৫ | area_metro_km2 = ১৮৬.৬৫ | area_rank = | elevation_footnotes = | elevation_m = ৪৭.৯৬ | population_footnotes = <ref>{{cite web |url=https://citypopulation.de |title=Urban agglomeration & cities in Kerala}}</ref><ref>{{cite web |url=https://census2011.co.in |title=Kottayam Urban agglomeration population}}</ref> | population_total = ১৩৬,৮১২ | population_metro = ৩৫৭,৩০২ | population_as_of = ২০১১ | population_rank = কেৰালাত অষ্টম স্থান | population_density_km2 = auto | population_density_metro_km2 = auto | population_demonym = কোট্টায়ামকাৰ | timezone1 = [[ভাৰতীয় মান সময়|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[পিন কোড]] | postal_code = ৬৮৬০০১ | area_code_type = [[টেলিফোন]] কোড | area_code = +91 481-XXXXXXX | registration_plate = KL-05 | blank1_name_sec1 = [[লিঙ্গ অনুপাত]] | blank1_info_sec1 = ১০৭৫ গৰাকী মহিলা / ১০০০ গৰাকী পুৰুষ / ♂ / ♀ | blank2_name_sec1 = [[সাক্ষৰতাৰ হাৰ]] | blank2_info_sec1 = ৯৯.৬৬% | blank3_name_sec1 = [[মানৱ উন্নয়ন সূচকাংক|HDI]] | blank3_info_sec1 = ০.৮৩১ (অতি উচ্চ) | website = {{URL|www.kottayammunicipality.lsgkerala.gov.in}} {{URL|kottayam.nic.in}} | official_name = }} '''কোট্টায়াম''' {{en|Kottayam}} ভাৰতৰ [[কেৰালা]] ৰাজ্যৰ [[কোট্টায়াম জিলা|কোট্টায়াম জিলা]]ত অৱস্থিত এখন চহৰ।<ref>{{Cite web |url=https://britannica.com |title=Kottayam {{!}} India, Map, History, & Facts {{!}} Britannica |website=://britannica.com |language=en |access-date=2026-08-07}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://kottayam.com |title=Kottayam, Kottayam Hotels, Kottayam Kerala, Hotels in Kottayam, Kottayam Hotel, Kottayam India, Kottayam RealEstate |website=://kottayam.com |language=en |access-date=2026-08-07}}</ref> এই চহৰখন জিলাখনৰ সদৰ ঠাই আৰু ৰাজ্যৰ ৰাজধানী [[তিৰুৱনন্তপুৰম]]ৰ পৰা প্ৰায় ১৫১ কিলোমিটাৰ উত্তৰত অৱস্থিত। ২০১১ চনৰ ভাৰতীয় লোকপিয়ল অনুসৰি কোট্টায়ামৰ জনসংখ্যা হৈছে ১৩৬,৮১২ জন আৰু জনবসতিৰ ঘনত্ব প্ৰতি বৰ্গ কিলোমিটাৰত ২৪৭০ জন।<ref>{{Cite web |title=Kottayam District Population Census 2011 - 2021 - 2025, Kerala literacy sex ratio and density |url=https://census2011.co.in |access-date=2025-03-12 |website=www.census2011.co.in}}</ref> কোট্টায়ামক "অক্ষৰৰ চহৰ" বুলিও জনা যায়, কিয়নো মালয়ালম ভাষাৰ কেইবাখনো প্ৰথমখন দৈনিক সংবাদ পত্ৰ যেনে— ''দীপিকা'', ''মালয়ালা মনোৰমা'', আৰু ''মঙ্গলম'' এই কোট্টায়াম চহৰৰ পৰাই আৰম্ভ হৈছিল আৰু ইয়াত ইয়াৰ মুখ্য কাৰ্যালয় আছে। লগতে ইয়াত বহুতো প্ৰকাশন গৃহ আছে।<ref>{{cite web |title=City of Letters |url=https://kottayam.gov.in |website=Official Website of Kottayam |access-date=10 July 2026}}</ref> ==ব্যুৎপত্তি== থেক্কুমকুৰ শাসকৰ ৰাজপ্ৰসাদটো ''থালিয়িলকোট্টা'' নামৰ এটা দুৰ্গৰ দ্বাৰা সুৰক্ষিত আছিল। বিশ্বাস কৰা হয় যে ''কোট্টায়াম'' নামটো মালয়ালম শব্দ ''কোট্টা'' (যাৰ অৰ্থ দুৰ্গ) আৰু ''আকম'' (যাৰ অৰ্থ ভিতৰ) এই দুয়োটাৰ সংমিশ্ৰণত আহিছে।<ref>{{Cite web |title=Kottayam etymology |url=https://kottayam.nic.in.}}</ref> ইয়াৰ সংযুক্ত ৰূপ ''কোট্টায়ক্ককম'' (കോട്ടയ്ക്കകം) বুলি কোৱা হয়, যাৰ অৰ্থ হ’ল "দুৰ্গৰ ভিতৰত"।<ref name="About Kottayam">{{Cite web|date=3 April 2020|title=About Kottayam|url=https://kottayam.nic.in|access-date=9 April 2020|website=Kottayam}}</ref><ref name="Kurien">{{cite thesis |last=Kurien |first=Lucyamma |date=May 2000 |chapter-url= http://inflibnet.ac.in |title=The structure and functioning of gram sabhas: a study focussed on the district of Kottayam|chapter=Chapter IV: The functioning of gram sabha: General Features |publisher=Mahatma Gandhi University |pages=116–206}}</ref><ref>{{cite web |title=Kottayam District |quote=Kottayam is a compound word- kotta+akam which means the interior of a fort. Rulers of Munjanad and Thekkumkur had their headquarters at Thazhathangadi in the present Kottayam town. Marthanda Varma of Travancore attacked Thekkumkur and destroyed the palace and the Thaliyil fort. The remnants of palace and forts are still seen here. |url=http://kerala.gov.in |archive-url=https://web.archive.org/web/20110610040842/http://kerala.gov.in |archive-date=10 June 2011}}</ref> ==ইতিহাস== === থেক্কুমকুৰ শাসন (১১০৩ - ১৭৫৩) === খ্ৰীষ্টীয় নৱম শতিকাৰ আৰম্ভণিৰে পৰা থেক্কুমকুৰ আৰু কোট্টায়ামৰ ইতিহাস প্ৰায় একেই আছিল। কোট্টায়াম তেতিয়া কুলশেখৰ সাম্ৰাজ্যৰ (৮০০ খ্ৰীষ্টাব্দ – ১১০৩ খ্ৰীষ্টাব্দ) অন্তৰ্গত ভেম্পোলিনাদৰ এটা অংশ আছিল। ১১০৩ চনৰ ভিতৰত ভেম্পোলিনাদ ৰাজ্যখন থেক্কুমকুৰ আৰু ৱাডাক্কুমকুৰ নামৰ দুখন ৰাজ্যত বিভক্ত হৈ পৰে। পিছৰ ৰাজ্যখন কোচিনৰ কৰতলীয়া হৈছিল।<ref name="ReferenceA">P. Shungoonny Menon - A HISTORY OF TRAVANCORE - First edition: 1878, New edition: 1983, Page 130, 131 - {{ISBN|978-8170200406}}</ref><ref>{{cite book |author=K.N Gopala Pillai Kuruppum Veettil|title=Thekkumkur Rani (Queen of Thekkumkur) |url=https://archive.org/details/ThekkumkoorRani/page/n7 |access-date=2 December 2019|year=1948|publisher=The Hindustan Publishing House, Trivandrum, Publisher: Thomas George BA|pages=224–}}</ref> এই ৰাজবংশৰ ৰাজপ্ৰসাদ প্ৰথমাৱস্থাত কোট্টায়ামৰ ভেন্নিমালাত আছিল। ইয়াক থালিয়িলকোট্টা নামৰ এটা দুৰ্গই সুৰক্ষিত কৰি ৰাখিছিল। ইয়াৰ ফলত এই অঞ্চলটো দুৰ্গটোৰ নামেৰেই জনাজাত হৈ পৰিছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত থেক্কুমকুৰৰ ৰজাসকলে কোট্টায়াম চহৰৰ উপকণ্ঠ অঞ্চল কুমৰানাল্লুৰৰ ওচৰৰ নাত্তাছেৰীলৈ নিজৰ ৰাজধানী স্থানান্তৰ কৰে। বিশ্বাস কৰা হয় যে থেক্কুমকুৰ ৰাজবংশই থাঝাথাংগাড়ীৰ পৰা কোট্টায়াম শাসন কৰিছিল। পৰ্তুগীজ আৰু ডাচসকলে এই দুয়োখন ৰাজ্যৰ সৈতে ব্যৱসায়িক সম্পৰ্ক স্থাপন কৰিছিল। তেওঁলোকে মূলতঃ জালুক আৰু অন্যান্য মচলাৰ ব্যৱসায় কৰিছিল। ১৭৪১ চনৰ ট্ৰাভাংকোৰ-ডাচ যুদ্ধত ট্ৰাভাংকোৰ ৰাজ্যৰ হাতত ডাচ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানী পৰাজিত হয়। ইয়াৰ পিছত মাৰ্ত্তণ্ড বৰ্মাৰ সামৰিক অভিযান থেক্কুমকুৰকে ধৰি উত্তৰৰ প্ৰতিৱেশী ৰাজ্যসমূহৰ বিৰুদ্ধে আগবাঢ়িছিল। === ট্ৰাভাংকোৰ শাসন (১৭৫৩ - ১৯৪৯)=== যদিও থেক্কুমকুৰে ৰাজ্য ৰক্ষাৰ বাবে চেম্পাকাছেৰী আৰু ৱাডাক্কুমকুৰৰ সৈতে মিত্ৰতা কৰিছিল, তথাপিও অৱশেষত সকলোবোৰ অঞ্চল ট্ৰাভাংকোৰৰ সৈতে চামিল কৰা হয়। আন এটা উৎসৰ মতে থেক্কুমকুৰৰ শাসকে ট্ৰাভাংকোৰৰ বিৰুদ্ধে প্ৰথমে কায়ামকুলাম ৰাজ্য আৰু তাৰ পিছত আম্বালপুঝা সৰু ৰাজ্যৰ পক্ষ লৈছিল। আম্বালপুঝাৰ পতনৰ পিছতো থেক্কুমকুৰৰ শাসকে ট্ৰাভাংকোৰৰ সৈতে বুজাবুজিলৈ আহিবলৈ অমান্তি হয়। ইয়াৰ বাবে ১৭৫০ চনৰ ১১ ছেপ্টেম্বৰত মাৰ্ত্তণ্ড বৰ্মাৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী তথা সেনাধ্যক্ষ ৰামায়্যন দালাৱাই থেক্কুমকুৰৰ ৰাজধানী দখল কৰে। অৱশেষত ১৭৫৩ চনত এই ৰাজ্যখন ট্ৰাভাংকোৰৰ সৈতে একত্ৰিত কৰা হয়। ১৯ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে কেইবাখনো অসমান চুক্তিৰ পিছত ট্ৰাভাংকোৰ ব্ৰিটেইনৰ কৰতলীয়া ৰাজ্য হৈ পৰে। ১৮১৭ চনত চাৰ্চ মিছনেৰী ছচাইটিয়ে কেৰালাৰ প্ৰথমখন পশ্চিমীয়া শৈলীৰ মহাবিদ্যালয় হিচাপে চি এম এছ কলেজ প্ৰতিষ্ঠা কৰে। চৰকাৰী প্ৰশাসনৰ বাবে প্ৰশাসক তৈয়াৰ কৰিবলৈ ট্ৰাভাংকোৰ চৰকাৰে এই পদক্ষেপক আদৰণি জনাইছিল।<ref name="cms">{{cite news|title=Setting standards of excellence: UGC recognition has added to CMS College's list of merits.|date=4 January 2005|url= http://www.hindu.com/edu/2005/01/04/stories/2005010400140400.htm |accessdate=5 April 2010|archive-date=15 March 2005|archive-url=https://web.archive.org/web/20050315182258/http://www.hindu.com/edu/2005/01/04/stories/2005010400140400.htm|url-status=dead |work=[[The Hindu]]}}</ref> [[File:Gandhi at vaikom satyagraha-2.jpg|thumb|[[ভাইকম সত্যাগ্ৰহ]]ত [[মহাত্মা গান্ধী]]]] ===সমসাময়িক যুগ (১৯৪৯ - বৰ্তমান)=== কোট্টায়াম ট্ৰাভাংকোৰ এটা ৰাজহ বিভাগ হৈ পৰে।<ref name="Kurien" /> দেৱীকুলাম নামৰ এটা পঞ্চম বিভাগ কিছু সময়ৰ বাবে আছিল যদিও পিছলৈ ইয়াক কোট্টায়ামৰ সৈতে যোগ কৰা হয়। ১৯৪৯ চনৰ জুলাই মাহত কোট্টায়াম জিলাখন আনুষ্ঠানিকভাৱে প্ৰতিষ্ঠা কৰা হয়।<ref>{{Cite web|url=http://kottayam.nic.in/#|title = Kottayam District, Government of Kerala | Kottayam, the Land of Letters | India}}</ref> == ভৌগোলিক অৱস্থান == [[File:Purple Swamphen (Porphyrio poliocephalus) 22-Mar-2007 10-12-15 AM.jpg|thumb|right|[[ভেম্বনাদ হ্ৰদ]], কোট্টায়ামত তোলা [[কামচৰাই]]]] কোট্টায়ামৰ গড় উচ্চতা সাগৰ পৃষ্ঠৰ পৰা ৩ মিটাৰ।<ref>{{Cite web |title=Kottayam Travel Guide: Useful information to visit Kottayam. 8 Reviews |url=http://www.placesonline.com/asia/india/kerala/kottayam/introduction.asp |access-date=18 August 2013 |archive-date=18 August 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160818134129/http://www.placesonline.com/asia/india/kerala/kottayam/introduction.asp |url-status=dead }}</ref> ই [[ইদুক্কি জিলা]]ৰ [[পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালা]]ৰ কেইবাখনো নিজৰাৰ পৰা গঠিত হোৱা [[মিনাচিল নদী]]ৰ অৱবাহিকা আৰু [[ভেম্বনাদ]] জলাশয়ৰ অৱবাহিকাত অৱস্থিত। কুমাৰাকমত ভেম্বানাদ হ্ৰদত মিলিত হোৱা মিনাচিল নদীৰ অন্তৰ্দেহী মুখনিৰ কাষতে চহৰখন অৱস্থিত। কেৰালাৰ উচ্চতাভিত্তিক স্থান বিভাজন অনুসৰি কোট্টায়ামক মধ্যভূমি অঞ্চল হিচাপে শ্ৰেণীভুক্ত কৰা হৈছে। ইয়াৰ সাধাৰণ মাটিৰ প্ৰকাৰ হ'ল [[পলসুৱা মাটি]] মাটি। উদ্ভিদৰাজি মূলতঃ ক্ৰান্তীয় চিৰসেউজীয়া আৰু আৰ্দ্ৰ পৰ্ণপাতি প্ৰকৃতিৰ। জিলাখনত পাহাৰ, জলাশয় আৰু ধানখেতিৰ পথাৰৰ এক সংমিশ্ৰণ দেখা যায়।<ref>{{Cite web |date=2025-06-24 |title=Kottayam {{!}} India, Map, History, & Facts {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Kottayam |access-date=2025-06-25 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> কোট্টায়াম পৌৰসভাৰ অধীনৰ মাটিকালি হ'ল ৫৫.৪০ বৰ্গ কিলোমিটাৰ। কোট্টায়াম জিলাৰ সদৰ স্থান কোট্টায়াম চহৰখন কেৰালাৰ মধ্য অংশত, মধ্য ট্ৰাভাংকুৰ অঞ্চলত অৱস্থিত। ই উত্তৰ অক্ষংশ ৯° ২৯' ৪৬" আৰু ৯° ৩৭' ৫৯" ৰ মাজত তথা পূব দ্ৰাঘিমাংশ ৭৬° ২৯' ২২" আৰু ৭৬° ৩৪' ২৪" ৰ মাজত অৱস্থিত।<ref>{{Cite web |title=Kottayam Municipality |url=https://kottayammunicipality.lsgkerala.gov.in/en/lb%20at%20a%20glance}}</ref> ===জলবায়ু=== কোপেন জলবায়ু শ্ৰেণীবিভাজন অনুসৰি কোট্টায়ামত ক্ৰান্তীয় মৌচুমী জলবায়ু বিৰাজ কৰে। এই জিলাৰ জলবায়ু মৃদু আৰু আনন্দদায়ক। [[বিষুৱ ৰেখা]]ৰ কাষত অৱস্থান কৰাৰ বাবে কোট্টায়ামত ঋতুভিত্তিক উষ্ণতাৰ পৰিৱৰ্তন কম হয় আৰু গোটেই বছৰজুৰি মধ্যমৰ পৰা উচ্চ মাত্ৰাৰ আৰ্দ্ৰতা থাকে। কোট্টায়াম জিলাৰ দক্ষিণে [[পঠানমথিট্টা জিলা|পঠানমথিট্টা জিলা]], পশ্চিমে [[আলাপ্পুয়া জিলা|আলাপ্পুয়া জিলা]], উত্তৰে [[এৰ্ণাকুলাম জিলা|এৰ্ণাকুলাম জিলা]] আৰু পূব তথা উত্তৰ-পূবে [[ইদুক্কি জিলা]] অৱস্থিত। {{Weather box | location = Kottayam (1991–2020, extremes 1970–present) | metric first = Y | single line = Y | Jan record high C = 37.0 | Feb record high C = 38.6 | Mar record high C = 38.6 | Apr record high C = 38.3 | May record high C = 37.2 | Jun record high C = 35.9 | Jul record high C = 34.7 | Aug record high C = 35.5 | Sep record high C = 35.0 | Oct record high C = 35.0 | Nov record high C = 36.0 | Dec record high C = 35.6 | year record high C = 38.5 | Jan high C = 32.9 | Feb high C = 33.6 | Mar high C = 34.4 | Apr high C = 34.0 | May high C = 33.0 | Jun high C = 30.3 | Jul high C = 29.6 | Aug high C = 30.1 | Sep high C = 30.9 | Oct high C = 31.2 | Nov high C = 31.5 | Dec high C = 32.4 | year high C = 32.0 | Jan low C = 22.2 | Feb low C = 22.8 | Mar low C = 23.8 | Apr low C = 24.2 | May low C = 24.0 | Jun low C = 22.9 | Jul low C = 22.7 | Aug low C = 22.9 | Sep low C = 23.2 | Oct low C = 23.1 | Nov low C = 23.1 | Dec low C = 22.4 | year low C = 23.1 | Jan record low C = 16.0 | Feb record low C = 16.0 | Mar record low C = 18.5 | Apr record low C = 20.2 | May record low C = 16.9 | Jun record low C = 18.0 | Jul record low C = 18.1 | Aug record low C = 16.9 | Sep record low C = 20.2 | Oct record low C = 19.2 | Nov record low C = 18.1 | Dec record low C = 16.0 | year record low C = 16.0 | rain colour = green | Jan rain mm = 8.1 | Feb rain mm = 18.7 | Mar rain mm = 66.4 | Apr rain mm = 151.3 | May rain mm = 257.2 | Jun rain mm = 585.9 | Jul rain mm = 534.0 | Aug rain mm = 406.6 | Sep rain mm = 275.6 | Oct rain mm = 362.2 | Nov rain mm = 182.1 | Dec rain mm = 45.5 | year rain mm = 2893.8 | Jan rain days = 0.7 | Feb rain days = 1.4 | Mar rain days = 3.5 | Apr rain days = 8.7 | May rain days = 10.6 | Jun rain days = 21.2 | Jul rain days = 22.6 | Aug rain days = 17.5 | Sep rain days = 13.6 | Oct rain days = 14.9 | Nov rain days = 9.3 | Dec rain days = 2.6 | year rain days = 126.6 |time day = 17:30 [[ভাৰতীয় মান সময়]] | Jan humidity = 60 | Feb humidity = 59 | Mar humidity = 61 | Apr humidity = 68 | May humidity = 71 | Jun humidity = 79 | Jul humidity = 80 | Aug humidity = 78 | Sep humidity = 76 | Oct humidity = 76 | Nov humidity = 75 | Dec humidity = 66 |year humidity = 71 |source 1 = [[ভাৰতীয় বতৰ বিজ্ঞান বিভাগ]]<ref>{{cite web | url = https://imdpune.gov.in/library/public/Climatological%20Tables%201991-2020.pdf | title = Climatological Tables of Observatories in India 1991-2020 | publisher = [[ভাৰতীয় বতৰ বিজ্ঞান বিভাগ]] | access-date = April 8, 2024 }}</ref><ref name=IMDnormals> {{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20200205040301/http://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | archive-date = 5 February 2020 | url = https://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | title = Station: Kottayam Climatological Table 1981–2010 | work = Climatological Normals 1981–2010 | publisher = ভাৰতীয় বতৰ বিজ্ঞান বিভাগ | date = January 2015 | pages = 433–434 | access-date = 29 February 2020}}</ref><ref name=IMDextremes> {{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20200205042509/http://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | archive-date = 5 February 2020 | url = https://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | title = Extremes of Temperature & Rainfall for Indian Stations (Up to 2012) | publisher = ভাৰতীয় বতৰ বিজ্ঞান বিভাগ | date = December 2016 | page = M107 | access-date = 29 February 2020}}</ref> }} '''কৃষি''' কোট্টায়াম জিলা কেৰালাৰ প্ৰাকৃতিক ৰবৰ খেতিৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰ। ভাৰত চৰকাৰৰ এখন বিধিগত সংস্থা ৰবৰ ব’ৰ্ডৰ মুখ্য কাৰ্যালয় কোট্টায়ামত অৱস্থিত, যি ৰবৰ উদ্যোগৰ বিকাশত প্ৰধান ভূমিকা পালন কৰে।<ref>{{cite web |title=Rubber Board |url=https://rubberboard.gov.in/ |publisher=Rubber Board |access-date=13 July 2026}}</ref> ৰবৰ হ'ল ইয়াৰ প্ৰধান নগদী শস্য আৰু জিলাখনে কেৰালাৰ উৎপাদনত যথেষ্ট বৰঙণি যোগায়। ভাৰতৰ প্ৰাকৃতিক ৰবৰ উৎপাদনৰ অধিকাংশই কেৰালাত উৎপাদিত হয়।<ref>{{cite journal |last=Vijayalekshmi |first=P J |title=Natural Rubber Production in Kerala |journal=International Journal of Social Science and Economic Research |date=2022 |url=https://ijsser.org/2022files/ijsser_07__142.pdf |access-date=13 July 2026}}</ref> ৰবৰৰ উপৰিও অন্যান্য শস্যৰ ভিতৰত [[নাৰিকল]], [[কল]], [[আনাৰস]], [[জালুক]] আৰু বিভিন্ন মচলা অন্তৰ্ভুক্ত। অতিৰিক্ত আয়ৰ বাবে ৰবৰ বাগিচাত শাক-পাচলি আৰু আন শস্যৰ আন্তঃখেতি কৰাত উৎসাহ দিয়া হয়।<ref>{{cite news |title=Farmers swap rubber for exotic fruits, chasing higher profits |url=https://india.mongabay.com/2025/08/what-a-shift-in-farming-from-rubber-to-exotic-fruit-trees-could-mean-for-kerala/ |work=Mongabay |date=8 August 2025 |access-date=13 July 2026}}</ref> == জনগাঁথনি == {{Historical populations|type=India |align=left | 1901|17552 | 1911|15141 | 1921|18833 | 1931|25236 | 1941|33364 | 1951|44204 | 1961|52685 | 1971|59714 | 1981|64431 | 1991|89625 | 2001|129894 | 2011|172878 }} ২০০১ চনৰ ভাৰতীয় [[লোকপিয়ল]] অনুসৰি,<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-url=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-date=16 June 2004|title= Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|access-date=1 November 2008|publisher= Census Commission of India}}</ref> কোট্টায়াম নগৰীয় সমষ্টিকৰণৰ জনসংখ্যা আছিল ১৭২,৮৭৮ জন, আৰু কোট্টায়াম জিলাৰ জনসংখ্যা আছিল ১,৯৭৪,৫৫১ জন। কোট্টায়াম পৌৰসভাৰ জনসংখ্যা আছিল ১৩৬,৮১২ জন। ইয়াৰ ৬০% পুৰুষ আৰু ৩৮% মহিলা। জিলাখনত জনসংখ্যা বৃদ্ধিৰ হাৰ কমাৰ দিশে আছিল।<ref>{{cite book |first=Srikumar |last=Chattopadhyay |title=Striving for Sustainability: Environmental Stress and Democratic Initiatives in Kerala |publisher= Concept Publishing |year=2006 |url=https://books.google.com/books?id=gOrvghLklKoC |isbn=9788180692949 |page=157}}</ref> কোট্টায়াম জিলা সাক্ষৰতাত প্ৰথম স্থানত আছে।<ref name="Kurien" /> {{bar box |title=কোট্টায়ামৰ ধৰ্মসমূহ (২০১১)<ref>{{cite web | url=http://www.census2011.co.in/data/religion/district/280-kottayam.html | title=Towns in Kottayam - Religion 2011 | publisher=Indian Population Census 2011 | access-date=22 September 2016 }}</ref> |titlebar=#Fcd116 |float=right |bars= {{bar percent|[[হিন্দু]]|orange|৪৯.৮১}} {{bar percent|[[খ্ৰীষ্টান]]|blue|৪৩.৪৮}} {{bar percent|[[মুছলমান]]|green|৬.৪১}} {{bar percent|[[বৌদ্ধ]]|yellow|০.০২}} {{bar percent|[[জেইন]]|yellow|০.০০}} {{bar percent|[[শিখ]]|pink|০.০১}} {{bar percent|অন্যান্য|black|০.০৩}} {{bar percent|উপলব্ধ নহয়|grey|০.২৩}} |caption=ধৰ্মৰ বন্টন }} [[অনুসূচীত জাতি আৰু অনুসূচীত জনজাতি]] ক্ৰমে ৬.৭৩% আৰু ০.৩১% গঠন কৰিছিল।<ref name="Census of India">{{Cite web|url=http://www.census2011.co.in/data/town/803296-kottayam-kerala.html|title = Kottayam Municipality City Population Census 2011-2021 | Kerala}}</ref> ==সাহিত্য== ''জ্ঞাননিক্ষেপম'' কেৰালাৰ স্থানীয় লোকসকলৰ দ্বাৰা প্ৰকাশিত প্ৰথমখন বাতৰি কাকত আছিল। ১৮৪৮ চনত কোট্টায়ামৰ চি এম এছ প্ৰেছৰ পৰা এই কাকতখন প্ৰকাশ পাইছিল।<ref>{{Cite web |url=http://www.prd.kerala.gov.in/d_ktmcontent.htm |title=official website of Information and Public Relation Department |access-date=19 July 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110610040842/http://www.prd.kerala.gov.in/d_ktmcontent.htm |archive-date=10 June 2011 |url-status=dead }}</ref> কোট্টায়ামে বহুতো বিখ্যাত লেখক, সাংবাদিক আৰু শিল্পী জন্ম দিছে। ঔপন্যাসিক মুত্তাট্টু ভার্কে আৰু কবি পাল নাৰায়নণ নায়াৰ দুয়োজনেই কোট্টায়ামৰ স্থানীয় লোক। অপৰাধ উপন্যাসৰ লেখক কোট্টায়াম পুষ্পনাথ কোট্টায়ামত বাস কৰিছিল। তেওঁ ২০১৮ চনৰ ২ মে'ত বাৰ্ধক্যজনিত ৰোগত আক্ৰান্ত হৈ মৃত্যুবৰণ কৰে।<ref>{{Cite web |date=2018-05-02 |title=Malayalam detective fiction writer Kottayam Pushpanath passes away |url=https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2018/May/02/malayalam-detective-fiction-writer-kottayam-pushpanath-passes-away-1809160.html |access-date=2025-03-12 |website=The New Indian Express |language=en}}</ref> ভাৰতীয়-ইংৰাজী ঔপন্যাসিক [[অৰুন্ধতী ৰয়]] কোট্টায়ামৰ নিবাসী<ref>{{Cite web |date=2023-10-11 |title=From the India Today archives (1997) {{!}} Arundhati Roy: The princess of prose |url=https://www.indiatoday.in/india-today-insight/story/from-the-india-today-archives-1997-arundhati-roy-the-princess-of-prose-2447601-2023-10-11 |access-date=2025-03-12 |website=India Today |language=en}}</ref> আৰু তেওঁৰ বুকাৰ বঁটা বিজয়ী অৰ্ধ-আত্মজীৱনীমূলক উপন্যাস ''[[দ্য গড অৱ স্মল থিংছ]]''-ত কোট্টায়ামৰ আইমানমত কটোৱা শৈশৱৰ অভিজ্ঞতাৰ কথা উল্লেখ আছে। গল্পকাৰ তথা চিত্ৰনাট্যকাৰ উন্নি আৰ.-ও কোট্টায়ামৰেই। ১০০% সাক্ষৰতা লাভ কৰা কোট্টায়ামেই আছিল ভাৰতৰ প্ৰথমখন চহৰ।<ref>{{Cite web|url=https://kottayam.nic.in/about-district/|title=About District|date=3 April 2020|website=Government of Kerala|access-date=10 April 2020}}</ref> ট্ৰাভাংকোৰ ৰাজ্যৰ উত্তৰ বিভাগৰ দেৱান পেছকাৰ (সংগ্ৰাহক) টি ৰামা ৰাওৱে ১৮৮২ চনত কোট্টায়াম পৱ্লিক লাইব্ৰেৰী প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।<ref>{{Cite web |title=About Us – Kottayam Public Library |url=https://www.kottayampubliclibrary.org/about-us/ |access-date=2023-11-22 |language=en-US}}</ref> ==শিক্ষা== ১৭ শতিকাত কোট্টায়ামত এখন ডাচ স্কুল আৰম্ভ কৰা হৈছিল। এই স্কুলখন বেছিদিন চলা নাছিল। কেৰালাৰ প্ৰথমখন ইংৰাজী স্কুল আৰু ভাৰতৰ প্ৰথমখন মহাবিদ্যালয় ১৮১৭ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ইংলেণ্ডৰ চাৰ্চ মিছনেৰী ছচাইটিৰ দ্বাৰা কৰ্ণেল জন মুন্‌ৰোৰ নেতৃত্বত ইয়াক চি এম এছ কলেজ হিচাপে স্থাপন কৰা হৈছিল।<ref name="cms"/> বৰ্তমান চি এম এছ কলেজ কোট্টায়াম আৰু চাইৰো মলাবাৰ কেথলিক গীৰ্জাৰ সহায়ত চহৰৰ পৰা ১৭ কিলোমিটাৰ দূৰৈৰ চেংগাননাছেৰীত প্ৰতিষ্ঠা হোৱা ছেইণ্ট বাৰ্চমেনছ কলেজ জিলাখনৰ শিক্ষা ক্ষেত্ৰত এক ডাঙৰ মাইলৰ খুঁটি। ইয়াৰ ফলস্বৰূপে কোট্টায়াম ১৯৮৯ চনত ১০০% সাক্ষৰতা লাভ কৰা ভাৰতৰ প্ৰথমখন চহৰ হৈ পৰে।<ref>{{Cite web|author=KPM Basheer |url=https://www.thehindubusinessline.com/news/City-of-letters-sets-itself-a-new-milestone/article20809376.ece|title=City of letters sets itself a new milestone|date=1 July 2014 |website=BusinessLine |accessdate=5 December 2023}}</ref> চৰকাৰী চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়, কোট্টায়াম কেৰালাৰ অন্যতম বিখ্যাত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়। ইয়াৰ উপৰিও মহাত্মা গান্ধী বিশ্ববিদ্যালয়, কেৰালা কোট্টায়ামতে অৱস্থিত। কোট্টায়ামত কেইবাখনো অন্য মহাবিদ্যালয় আৰু বিশ্ববিদ্যালয় আছে। ছিৰিয়াক অধ্যয়নৰ বাবে বিশ্বৰ অন্যতম বিখ্যাত প্ৰতিষ্ঠান ছেইণ্ট এফ্ৰেম ইকুমেনিকেল ৰিচাৰ্চ ইনষ্টিটিউটো ইয়াতে অৱস্থিত।<ref>{{Cite web|url=https://seeri.org/ |title=SEERI – Home Page|accessdate=27 August 2025}}</ref> ইয়াত ১৪ খন অভিযান্ত্ৰিক মহাবিদ্যালয় আছে। চৰকাৰী অভিযান্ত্ৰিক মহাবিদ্যালয় - ৰাজীৱ গান্ধী ইনষ্টিটিউট অব টেকন'লজী কোট্টায়ামৰ পৰা ১৪ কিলোমিটাৰ পূবত অৱস্থিত পাম্পাডীত আছে। ৰাষ্ট্ৰীয় গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰতিষ্ঠান ভাৰতীয় তথ্য প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান, কোট্টায়াম পালা চহৰৰ ওচৰত কোট্টায়ামৰ পৰা প্ৰায় {{convert|30|km|abbr=on}} দূৰত অৱস্থিত। ভাৰতীয় গণ সংযোগ প্ৰতিষ্ঠান (IIMC)-ৰ এটা আঞ্চলিক কেন্দ্ৰও কোট্টায়ামৰ পাম্পাডীৰ ওচৰতে আছে। l695f5okf4x008u8tbezqqugeqi1mv4 627224 627221 2026-08-14T15:42:26Z AjayDas 12623 /* শিক্ষা */ 627224 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = কোট্টায়াম | settlement_type = [[চহৰ]] | image_skyline = Kottayam Collage.jpg | image_alt = | image_caption = ওপৰৰ পৰা তললৈ, বাওঁফালৰ পৰা সোঁফাললৈ: তিৰুনাক্কৰাৰ এম চি মেথিউ স্মাৰক, অক্ষৰশিলপম, ইম্মাকুলেট হাৰ্ট অৱ মেৰী কেথেড্ৰেল, ক'দিমথা নাও ঘাট, কোট্টায়াম চৰকাৰী চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়, চি এম এছ কলেজ কোট্টায়াম | native_name_lang = ml | pushpin_map = India Kerala#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = কোট্টায়াম ([[কেৰালা]]) | coordinates = {{coord|9|35|29.8|N|76|31|19.9|E|display=inline,title}}[https://toolforge.org] | subdivision_type = [[দেশ]] | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[ভাৰতৰ ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয়শাসিত অঞ্চলসমূহ|ৰাজ্য]] | subdivision_name1 = [[কেৰালা]] | subdivision_type2 = [[ভাৰতৰ জিলাসমূহ|জিলা]] | subdivision_name2 = [[কোট্টায়াম জিলা|কোট্টায়াম]] | subdivision_type3 = অঞ্চল | subdivision_name3 = মধ্য ট্ৰাভাংকেৰ | subdivision_type4 = প্ৰতিষ্ঠা | subdivision_name4 = ১৯২১ | subdivision_type5 = [[চৰকাৰী ভাষা]] | subdivision_name5 = [[মালয়ালম]] | subdivision_type6 = থলুৱা ভাষা | subdivision_name6 = [[মালয়ালম]] | founder = | named_for = | government_type = [[কেৰালাৰ পৌৰসভা|পৌৰসভা]] | governing_body = [[কেৰালাৰ পৌৰসভা|কোট্টায়াম পৌৰসভা]] | leader_title = পৌৰ অধ্যক্ষ | leader_name = বিন্সি চেবাষ্টিয়ান | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_total_km2 = ৫৫.৫ | area_metro_km2 = ১৮৬.৬৫ | area_rank = | elevation_footnotes = | elevation_m = ৪৭.৯৬ | population_footnotes = <ref>{{cite web |url=https://citypopulation.de |title=Urban agglomeration & cities in Kerala}}</ref><ref>{{cite web |url=https://census2011.co.in |title=Kottayam Urban agglomeration population}}</ref> | population_total = ১৩৬,৮১২ | population_metro = ৩৫৭,৩০২ | population_as_of = ২০১১ | population_rank = কেৰালাত অষ্টম স্থান | population_density_km2 = auto | population_density_metro_km2 = auto | population_demonym = কোট্টায়ামকাৰ | timezone1 = [[ভাৰতীয় মান সময়|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[পিন কোড]] | postal_code = ৬৮৬০০১ | area_code_type = [[টেলিফোন]] কোড | area_code = +91 481-XXXXXXX | registration_plate = KL-05 | blank1_name_sec1 = [[লিঙ্গ অনুপাত]] | blank1_info_sec1 = ১০৭৫ গৰাকী মহিলা / ১০০০ গৰাকী পুৰুষ / ♂ / ♀ | blank2_name_sec1 = [[সাক্ষৰতাৰ হাৰ]] | blank2_info_sec1 = ৯৯.৬৬% | blank3_name_sec1 = [[মানৱ উন্নয়ন সূচকাংক|HDI]] | blank3_info_sec1 = ০.৮৩১ (অতি উচ্চ) | website = {{URL|www.kottayammunicipality.lsgkerala.gov.in}} {{URL|kottayam.nic.in}} | official_name = }} '''কোট্টায়াম''' {{en|Kottayam}} ভাৰতৰ [[কেৰালা]] ৰাজ্যৰ [[কোট্টায়াম জিলা|কোট্টায়াম জিলা]]ত অৱস্থিত এখন চহৰ।<ref>{{Cite web |url=https://britannica.com |title=Kottayam {{!}} India, Map, History, & Facts {{!}} Britannica |website=://britannica.com |language=en |access-date=2026-08-07}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://kottayam.com |title=Kottayam, Kottayam Hotels, Kottayam Kerala, Hotels in Kottayam, Kottayam Hotel, Kottayam India, Kottayam RealEstate |website=://kottayam.com |language=en |access-date=2026-08-07}}</ref> এই চহৰখন জিলাখনৰ সদৰ ঠাই আৰু ৰাজ্যৰ ৰাজধানী [[তিৰুৱনন্তপুৰম]]ৰ পৰা প্ৰায় ১৫১ কিলোমিটাৰ উত্তৰত অৱস্থিত। ২০১১ চনৰ ভাৰতীয় লোকপিয়ল অনুসৰি কোট্টায়ামৰ জনসংখ্যা হৈছে ১৩৬,৮১২ জন আৰু জনবসতিৰ ঘনত্ব প্ৰতি বৰ্গ কিলোমিটাৰত ২৪৭০ জন।<ref>{{Cite web |title=Kottayam District Population Census 2011 - 2021 - 2025, Kerala literacy sex ratio and density |url=https://census2011.co.in |access-date=2025-03-12 |website=www.census2011.co.in}}</ref> কোট্টায়ামক "অক্ষৰৰ চহৰ" বুলিও জনা যায়, কিয়নো মালয়ালম ভাষাৰ কেইবাখনো প্ৰথমখন দৈনিক সংবাদ পত্ৰ যেনে— ''দীপিকা'', ''মালয়ালা মনোৰমা'', আৰু ''মঙ্গলম'' এই কোট্টায়াম চহৰৰ পৰাই আৰম্ভ হৈছিল আৰু ইয়াত ইয়াৰ মুখ্য কাৰ্যালয় আছে। লগতে ইয়াত বহুতো প্ৰকাশন গৃহ আছে।<ref>{{cite web |title=City of Letters |url=https://kottayam.gov.in |website=Official Website of Kottayam |access-date=10 July 2026}}</ref> ==ব্যুৎপত্তি== থেক্কুমকুৰ শাসকৰ ৰাজপ্ৰসাদটো ''থালিয়িলকোট্টা'' নামৰ এটা দুৰ্গৰ দ্বাৰা সুৰক্ষিত আছিল। বিশ্বাস কৰা হয় যে ''কোট্টায়াম'' নামটো মালয়ালম শব্দ ''কোট্টা'' (যাৰ অৰ্থ দুৰ্গ) আৰু ''আকম'' (যাৰ অৰ্থ ভিতৰ) এই দুয়োটাৰ সংমিশ্ৰণত আহিছে।<ref>{{Cite web |title=Kottayam etymology |url=https://kottayam.nic.in.}}</ref> ইয়াৰ সংযুক্ত ৰূপ ''কোট্টায়ক্ককম'' (കോട്ടയ്ക്കകം) বুলি কোৱা হয়, যাৰ অৰ্থ হ’ল "দুৰ্গৰ ভিতৰত"।<ref name="About Kottayam">{{Cite web|date=3 April 2020|title=About Kottayam|url=https://kottayam.nic.in|access-date=9 April 2020|website=Kottayam}}</ref><ref name="Kurien">{{cite thesis |last=Kurien |first=Lucyamma |date=May 2000 |chapter-url= http://inflibnet.ac.in |title=The structure and functioning of gram sabhas: a study focussed on the district of Kottayam|chapter=Chapter IV: The functioning of gram sabha: General Features |publisher=Mahatma Gandhi University |pages=116–206}}</ref><ref>{{cite web |title=Kottayam District |quote=Kottayam is a compound word- kotta+akam which means the interior of a fort. Rulers of Munjanad and Thekkumkur had their headquarters at Thazhathangadi in the present Kottayam town. Marthanda Varma of Travancore attacked Thekkumkur and destroyed the palace and the Thaliyil fort. The remnants of palace and forts are still seen here. |url=http://kerala.gov.in |archive-url=https://web.archive.org/web/20110610040842/http://kerala.gov.in |archive-date=10 June 2011}}</ref> ==ইতিহাস== === থেক্কুমকুৰ শাসন (১১০৩ - ১৭৫৩) === খ্ৰীষ্টীয় নৱম শতিকাৰ আৰম্ভণিৰে পৰা থেক্কুমকুৰ আৰু কোট্টায়ামৰ ইতিহাস প্ৰায় একেই আছিল। কোট্টায়াম তেতিয়া কুলশেখৰ সাম্ৰাজ্যৰ (৮০০ খ্ৰীষ্টাব্দ – ১১০৩ খ্ৰীষ্টাব্দ) অন্তৰ্গত ভেম্পোলিনাদৰ এটা অংশ আছিল। ১১০৩ চনৰ ভিতৰত ভেম্পোলিনাদ ৰাজ্যখন থেক্কুমকুৰ আৰু ৱাডাক্কুমকুৰ নামৰ দুখন ৰাজ্যত বিভক্ত হৈ পৰে। পিছৰ ৰাজ্যখন কোচিনৰ কৰতলীয়া হৈছিল।<ref name="ReferenceA">P. Shungoonny Menon - A HISTORY OF TRAVANCORE - First edition: 1878, New edition: 1983, Page 130, 131 - {{ISBN|978-8170200406}}</ref><ref>{{cite book |author=K.N Gopala Pillai Kuruppum Veettil|title=Thekkumkur Rani (Queen of Thekkumkur) |url=https://archive.org/details/ThekkumkoorRani/page/n7 |access-date=2 December 2019|year=1948|publisher=The Hindustan Publishing House, Trivandrum, Publisher: Thomas George BA|pages=224–}}</ref> এই ৰাজবংশৰ ৰাজপ্ৰসাদ প্ৰথমাৱস্থাত কোট্টায়ামৰ ভেন্নিমালাত আছিল। ইয়াক থালিয়িলকোট্টা নামৰ এটা দুৰ্গই সুৰক্ষিত কৰি ৰাখিছিল। ইয়াৰ ফলত এই অঞ্চলটো দুৰ্গটোৰ নামেৰেই জনাজাত হৈ পৰিছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত থেক্কুমকুৰৰ ৰজাসকলে কোট্টায়াম চহৰৰ উপকণ্ঠ অঞ্চল কুমৰানাল্লুৰৰ ওচৰৰ নাত্তাছেৰীলৈ নিজৰ ৰাজধানী স্থানান্তৰ কৰে। বিশ্বাস কৰা হয় যে থেক্কুমকুৰ ৰাজবংশই থাঝাথাংগাড়ীৰ পৰা কোট্টায়াম শাসন কৰিছিল। পৰ্তুগীজ আৰু ডাচসকলে এই দুয়োখন ৰাজ্যৰ সৈতে ব্যৱসায়িক সম্পৰ্ক স্থাপন কৰিছিল। তেওঁলোকে মূলতঃ জালুক আৰু অন্যান্য মচলাৰ ব্যৱসায় কৰিছিল। ১৭৪১ চনৰ ট্ৰাভাংকোৰ-ডাচ যুদ্ধত ট্ৰাভাংকোৰ ৰাজ্যৰ হাতত ডাচ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানী পৰাজিত হয়। ইয়াৰ পিছত মাৰ্ত্তণ্ড বৰ্মাৰ সামৰিক অভিযান থেক্কুমকুৰকে ধৰি উত্তৰৰ প্ৰতিৱেশী ৰাজ্যসমূহৰ বিৰুদ্ধে আগবাঢ়িছিল। === ট্ৰাভাংকোৰ শাসন (১৭৫৩ - ১৯৪৯)=== যদিও থেক্কুমকুৰে ৰাজ্য ৰক্ষাৰ বাবে চেম্পাকাছেৰী আৰু ৱাডাক্কুমকুৰৰ সৈতে মিত্ৰতা কৰিছিল, তথাপিও অৱশেষত সকলোবোৰ অঞ্চল ট্ৰাভাংকোৰৰ সৈতে চামিল কৰা হয়। আন এটা উৎসৰ মতে থেক্কুমকুৰৰ শাসকে ট্ৰাভাংকোৰৰ বিৰুদ্ধে প্ৰথমে কায়ামকুলাম ৰাজ্য আৰু তাৰ পিছত আম্বালপুঝা সৰু ৰাজ্যৰ পক্ষ লৈছিল। আম্বালপুঝাৰ পতনৰ পিছতো থেক্কুমকুৰৰ শাসকে ট্ৰাভাংকোৰৰ সৈতে বুজাবুজিলৈ আহিবলৈ অমান্তি হয়। ইয়াৰ বাবে ১৭৫০ চনৰ ১১ ছেপ্টেম্বৰত মাৰ্ত্তণ্ড বৰ্মাৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী তথা সেনাধ্যক্ষ ৰামায়্যন দালাৱাই থেক্কুমকুৰৰ ৰাজধানী দখল কৰে। অৱশেষত ১৭৫৩ চনত এই ৰাজ্যখন ট্ৰাভাংকোৰৰ সৈতে একত্ৰিত কৰা হয়। ১৯ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে কেইবাখনো অসমান চুক্তিৰ পিছত ট্ৰাভাংকোৰ ব্ৰিটেইনৰ কৰতলীয়া ৰাজ্য হৈ পৰে। ১৮১৭ চনত চাৰ্চ মিছনেৰী ছচাইটিয়ে কেৰালাৰ প্ৰথমখন পশ্চিমীয়া শৈলীৰ মহাবিদ্যালয় হিচাপে চি এম এছ কলেজ প্ৰতিষ্ঠা কৰে। চৰকাৰী প্ৰশাসনৰ বাবে প্ৰশাসক তৈয়াৰ কৰিবলৈ ট্ৰাভাংকোৰ চৰকাৰে এই পদক্ষেপক আদৰণি জনাইছিল।<ref name="cms">{{cite news|title=Setting standards of excellence: UGC recognition has added to CMS College's list of merits.|date=4 January 2005|url= http://www.hindu.com/edu/2005/01/04/stories/2005010400140400.htm |accessdate=5 April 2010|archive-date=15 March 2005|archive-url=https://web.archive.org/web/20050315182258/http://www.hindu.com/edu/2005/01/04/stories/2005010400140400.htm|url-status=dead |work=[[The Hindu]]}}</ref> [[File:Gandhi at vaikom satyagraha-2.jpg|thumb|[[ভাইকম সত্যাগ্ৰহ]]ত [[মহাত্মা গান্ধী]]]] ===সমসাময়িক যুগ (১৯৪৯ - বৰ্তমান)=== কোট্টায়াম ট্ৰাভাংকোৰ এটা ৰাজহ বিভাগ হৈ পৰে।<ref name="Kurien" /> দেৱীকুলাম নামৰ এটা পঞ্চম বিভাগ কিছু সময়ৰ বাবে আছিল যদিও পিছলৈ ইয়াক কোট্টায়ামৰ সৈতে যোগ কৰা হয়। ১৯৪৯ চনৰ জুলাই মাহত কোট্টায়াম জিলাখন আনুষ্ঠানিকভাৱে প্ৰতিষ্ঠা কৰা হয়।<ref>{{Cite web|url=http://kottayam.nic.in/#|title = Kottayam District, Government of Kerala | Kottayam, the Land of Letters | India}}</ref> == ভৌগোলিক অৱস্থান == [[File:Purple Swamphen (Porphyrio poliocephalus) 22-Mar-2007 10-12-15 AM.jpg|thumb|right|[[ভেম্বনাদ হ্ৰদ]], কোট্টায়ামত তোলা [[কামচৰাই]]]] কোট্টায়ামৰ গড় উচ্চতা সাগৰ পৃষ্ঠৰ পৰা ৩ মিটাৰ।<ref>{{Cite web |title=Kottayam Travel Guide: Useful information to visit Kottayam. 8 Reviews |url=http://www.placesonline.com/asia/india/kerala/kottayam/introduction.asp |access-date=18 August 2013 |archive-date=18 August 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160818134129/http://www.placesonline.com/asia/india/kerala/kottayam/introduction.asp |url-status=dead }}</ref> ই [[ইদুক্কি জিলা]]ৰ [[পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালা]]ৰ কেইবাখনো নিজৰাৰ পৰা গঠিত হোৱা [[মিনাচিল নদী]]ৰ অৱবাহিকা আৰু [[ভেম্বনাদ]] জলাশয়ৰ অৱবাহিকাত অৱস্থিত। কুমাৰাকমত ভেম্বানাদ হ্ৰদত মিলিত হোৱা মিনাচিল নদীৰ অন্তৰ্দেহী মুখনিৰ কাষতে চহৰখন অৱস্থিত। কেৰালাৰ উচ্চতাভিত্তিক স্থান বিভাজন অনুসৰি কোট্টায়ামক মধ্যভূমি অঞ্চল হিচাপে শ্ৰেণীভুক্ত কৰা হৈছে। ইয়াৰ সাধাৰণ মাটিৰ প্ৰকাৰ হ'ল [[পলসুৱা মাটি]] মাটি। উদ্ভিদৰাজি মূলতঃ ক্ৰান্তীয় চিৰসেউজীয়া আৰু আৰ্দ্ৰ পৰ্ণপাতি প্ৰকৃতিৰ। জিলাখনত পাহাৰ, জলাশয় আৰু ধানখেতিৰ পথাৰৰ এক সংমিশ্ৰণ দেখা যায়।<ref>{{Cite web |date=2025-06-24 |title=Kottayam {{!}} India, Map, History, & Facts {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Kottayam |access-date=2025-06-25 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> কোট্টায়াম পৌৰসভাৰ অধীনৰ মাটিকালি হ'ল ৫৫.৪০ বৰ্গ কিলোমিটাৰ। কোট্টায়াম জিলাৰ সদৰ স্থান কোট্টায়াম চহৰখন কেৰালাৰ মধ্য অংশত, মধ্য ট্ৰাভাংকুৰ অঞ্চলত অৱস্থিত। ই উত্তৰ অক্ষংশ ৯° ২৯' ৪৬" আৰু ৯° ৩৭' ৫৯" ৰ মাজত তথা পূব দ্ৰাঘিমাংশ ৭৬° ২৯' ২২" আৰু ৭৬° ৩৪' ২৪" ৰ মাজত অৱস্থিত।<ref>{{Cite web |title=Kottayam Municipality |url=https://kottayammunicipality.lsgkerala.gov.in/en/lb%20at%20a%20glance}}</ref> ===জলবায়ু=== কোপেন জলবায়ু শ্ৰেণীবিভাজন অনুসৰি কোট্টায়ামত ক্ৰান্তীয় মৌচুমী জলবায়ু বিৰাজ কৰে। এই জিলাৰ জলবায়ু মৃদু আৰু আনন্দদায়ক। [[বিষুৱ ৰেখা]]ৰ কাষত অৱস্থান কৰাৰ বাবে কোট্টায়ামত ঋতুভিত্তিক উষ্ণতাৰ পৰিৱৰ্তন কম হয় আৰু গোটেই বছৰজুৰি মধ্যমৰ পৰা উচ্চ মাত্ৰাৰ আৰ্দ্ৰতা থাকে। কোট্টায়াম জিলাৰ দক্ষিণে [[পঠানমথিট্টা জিলা|পঠানমথিট্টা জিলা]], পশ্চিমে [[আলাপ্পুয়া জিলা|আলাপ্পুয়া জিলা]], উত্তৰে [[এৰ্ণাকুলাম জিলা|এৰ্ণাকুলাম জিলা]] আৰু পূব তথা উত্তৰ-পূবে [[ইদুক্কি জিলা]] অৱস্থিত। {{Weather box | location = Kottayam (1991–2020, extremes 1970–present) | metric first = Y | single line = Y | Jan record high C = 37.0 | Feb record high C = 38.6 | Mar record high C = 38.6 | Apr record high C = 38.3 | May record high C = 37.2 | Jun record high C = 35.9 | Jul record high C = 34.7 | Aug record high C = 35.5 | Sep record high C = 35.0 | Oct record high C = 35.0 | Nov record high C = 36.0 | Dec record high C = 35.6 | year record high C = 38.5 | Jan high C = 32.9 | Feb high C = 33.6 | Mar high C = 34.4 | Apr high C = 34.0 | May high C = 33.0 | Jun high C = 30.3 | Jul high C = 29.6 | Aug high C = 30.1 | Sep high C = 30.9 | Oct high C = 31.2 | Nov high C = 31.5 | Dec high C = 32.4 | year high C = 32.0 | Jan low C = 22.2 | Feb low C = 22.8 | Mar low C = 23.8 | Apr low C = 24.2 | May low C = 24.0 | Jun low C = 22.9 | Jul low C = 22.7 | Aug low C = 22.9 | Sep low C = 23.2 | Oct low C = 23.1 | Nov low C = 23.1 | Dec low C = 22.4 | year low C = 23.1 | Jan record low C = 16.0 | Feb record low C = 16.0 | Mar record low C = 18.5 | Apr record low C = 20.2 | May record low C = 16.9 | Jun record low C = 18.0 | Jul record low C = 18.1 | Aug record low C = 16.9 | Sep record low C = 20.2 | Oct record low C = 19.2 | Nov record low C = 18.1 | Dec record low C = 16.0 | year record low C = 16.0 | rain colour = green | Jan rain mm = 8.1 | Feb rain mm = 18.7 | Mar rain mm = 66.4 | Apr rain mm = 151.3 | May rain mm = 257.2 | Jun rain mm = 585.9 | Jul rain mm = 534.0 | Aug rain mm = 406.6 | Sep rain mm = 275.6 | Oct rain mm = 362.2 | Nov rain mm = 182.1 | Dec rain mm = 45.5 | year rain mm = 2893.8 | Jan rain days = 0.7 | Feb rain days = 1.4 | Mar rain days = 3.5 | Apr rain days = 8.7 | May rain days = 10.6 | Jun rain days = 21.2 | Jul rain days = 22.6 | Aug rain days = 17.5 | Sep rain days = 13.6 | Oct rain days = 14.9 | Nov rain days = 9.3 | Dec rain days = 2.6 | year rain days = 126.6 |time day = 17:30 [[ভাৰতীয় মান সময়]] | Jan humidity = 60 | Feb humidity = 59 | Mar humidity = 61 | Apr humidity = 68 | May humidity = 71 | Jun humidity = 79 | Jul humidity = 80 | Aug humidity = 78 | Sep humidity = 76 | Oct humidity = 76 | Nov humidity = 75 | Dec humidity = 66 |year humidity = 71 |source 1 = [[ভাৰতীয় বতৰ বিজ্ঞান বিভাগ]]<ref>{{cite web | url = https://imdpune.gov.in/library/public/Climatological%20Tables%201991-2020.pdf | title = Climatological Tables of Observatories in India 1991-2020 | publisher = [[ভাৰতীয় বতৰ বিজ্ঞান বিভাগ]] | access-date = April 8, 2024 }}</ref><ref name=IMDnormals> {{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20200205040301/http://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | archive-date = 5 February 2020 | url = https://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | title = Station: Kottayam Climatological Table 1981–2010 | work = Climatological Normals 1981–2010 | publisher = ভাৰতীয় বতৰ বিজ্ঞান বিভাগ | date = January 2015 | pages = 433–434 | access-date = 29 February 2020}}</ref><ref name=IMDextremes> {{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20200205042509/http://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | archive-date = 5 February 2020 | url = https://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | title = Extremes of Temperature & Rainfall for Indian Stations (Up to 2012) | publisher = ভাৰতীয় বতৰ বিজ্ঞান বিভাগ | date = December 2016 | page = M107 | access-date = 29 February 2020}}</ref> }} '''কৃষি''' কোট্টায়াম জিলা কেৰালাৰ প্ৰাকৃতিক ৰবৰ খেতিৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰ। ভাৰত চৰকাৰৰ এখন বিধিগত সংস্থা ৰবৰ ব’ৰ্ডৰ মুখ্য কাৰ্যালয় কোট্টায়ামত অৱস্থিত, যি ৰবৰ উদ্যোগৰ বিকাশত প্ৰধান ভূমিকা পালন কৰে।<ref>{{cite web |title=Rubber Board |url=https://rubberboard.gov.in/ |publisher=Rubber Board |access-date=13 July 2026}}</ref> ৰবৰ হ'ল ইয়াৰ প্ৰধান নগদী শস্য আৰু জিলাখনে কেৰালাৰ উৎপাদনত যথেষ্ট বৰঙণি যোগায়। ভাৰতৰ প্ৰাকৃতিক ৰবৰ উৎপাদনৰ অধিকাংশই কেৰালাত উৎপাদিত হয়।<ref>{{cite journal |last=Vijayalekshmi |first=P J |title=Natural Rubber Production in Kerala |journal=International Journal of Social Science and Economic Research |date=2022 |url=https://ijsser.org/2022files/ijsser_07__142.pdf |access-date=13 July 2026}}</ref> ৰবৰৰ উপৰিও অন্যান্য শস্যৰ ভিতৰত [[নাৰিকল]], [[কল]], [[আনাৰস]], [[জালুক]] আৰু বিভিন্ন মচলা অন্তৰ্ভুক্ত। অতিৰিক্ত আয়ৰ বাবে ৰবৰ বাগিচাত শাক-পাচলি আৰু আন শস্যৰ আন্তঃখেতি কৰাত উৎসাহ দিয়া হয়।<ref>{{cite news |title=Farmers swap rubber for exotic fruits, chasing higher profits |url=https://india.mongabay.com/2025/08/what-a-shift-in-farming-from-rubber-to-exotic-fruit-trees-could-mean-for-kerala/ |work=Mongabay |date=8 August 2025 |access-date=13 July 2026}}</ref> == জনগাঁথনি == {{Historical populations|type=India |align=left | 1901|17552 | 1911|15141 | 1921|18833 | 1931|25236 | 1941|33364 | 1951|44204 | 1961|52685 | 1971|59714 | 1981|64431 | 1991|89625 | 2001|129894 | 2011|172878 }} ২০০১ চনৰ ভাৰতীয় [[লোকপিয়ল]] অনুসৰি,<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-url=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-date=16 June 2004|title= Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|access-date=1 November 2008|publisher= Census Commission of India}}</ref> কোট্টায়াম নগৰীয় সমষ্টিকৰণৰ জনসংখ্যা আছিল ১৭২,৮৭৮ জন, আৰু কোট্টায়াম জিলাৰ জনসংখ্যা আছিল ১,৯৭৪,৫৫১ জন। কোট্টায়াম পৌৰসভাৰ জনসংখ্যা আছিল ১৩৬,৮১২ জন। ইয়াৰ ৬০% পুৰুষ আৰু ৩৮% মহিলা। জিলাখনত জনসংখ্যা বৃদ্ধিৰ হাৰ কমাৰ দিশে আছিল।<ref>{{cite book |first=Srikumar |last=Chattopadhyay |title=Striving for Sustainability: Environmental Stress and Democratic Initiatives in Kerala |publisher= Concept Publishing |year=2006 |url=https://books.google.com/books?id=gOrvghLklKoC |isbn=9788180692949 |page=157}}</ref> কোট্টায়াম জিলা সাক্ষৰতাত প্ৰথম স্থানত আছে।<ref name="Kurien" /> {{bar box |title=কোট্টায়ামৰ ধৰ্মসমূহ (২০১১)<ref>{{cite web | url=http://www.census2011.co.in/data/religion/district/280-kottayam.html | title=Towns in Kottayam - Religion 2011 | publisher=Indian Population Census 2011 | access-date=22 September 2016 }}</ref> |titlebar=#Fcd116 |float=right |bars= {{bar percent|[[হিন্দু]]|orange|৪৯.৮১}} {{bar percent|[[খ্ৰীষ্টান]]|blue|৪৩.৪৮}} {{bar percent|[[মুছলমান]]|green|৬.৪১}} {{bar percent|[[বৌদ্ধ]]|yellow|০.০২}} {{bar percent|[[জেইন]]|yellow|০.০০}} {{bar percent|[[শিখ]]|pink|০.০১}} {{bar percent|অন্যান্য|black|০.০৩}} {{bar percent|উপলব্ধ নহয়|grey|০.২৩}} |caption=ধৰ্মৰ বন্টন }} [[অনুসূচীত জাতি আৰু অনুসূচীত জনজাতি]] ক্ৰমে ৬.৭৩% আৰু ০.৩১% গঠন কৰিছিল।<ref name="Census of India">{{Cite web|url=http://www.census2011.co.in/data/town/803296-kottayam-kerala.html|title = Kottayam Municipality City Population Census 2011-2021 | Kerala}}</ref> ==সাহিত্য== ''জ্ঞাননিক্ষেপম'' কেৰালাৰ স্থানীয় লোকসকলৰ দ্বাৰা প্ৰকাশিত প্ৰথমখন বাতৰি কাকত আছিল। ১৮৪৮ চনত কোট্টায়ামৰ চি এম এছ প্ৰেছৰ পৰা এই কাকতখন প্ৰকাশ পাইছিল।<ref>{{Cite web |url=http://www.prd.kerala.gov.in/d_ktmcontent.htm |title=official website of Information and Public Relation Department |access-date=19 July 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110610040842/http://www.prd.kerala.gov.in/d_ktmcontent.htm |archive-date=10 June 2011 |url-status=dead }}</ref> কোট্টায়ামে বহুতো বিখ্যাত লেখক, সাংবাদিক আৰু শিল্পী জন্ম দিছে। ঔপন্যাসিক মুত্তাট্টু ভার্কে আৰু কবি পাল নাৰায়নণ নায়াৰ দুয়োজনেই কোট্টায়ামৰ স্থানীয় লোক। অপৰাধ উপন্যাসৰ লেখক কোট্টায়াম পুষ্পনাথ কোট্টায়ামত বাস কৰিছিল। তেওঁ ২০১৮ চনৰ ২ মে'ত বাৰ্ধক্যজনিত ৰোগত আক্ৰান্ত হৈ মৃত্যুবৰণ কৰে।<ref>{{Cite web |date=2018-05-02 |title=Malayalam detective fiction writer Kottayam Pushpanath passes away |url=https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2018/May/02/malayalam-detective-fiction-writer-kottayam-pushpanath-passes-away-1809160.html |access-date=2025-03-12 |website=The New Indian Express |language=en}}</ref> ভাৰতীয়-ইংৰাজী ঔপন্যাসিক [[অৰুন্ধতী ৰয়]] কোট্টায়ামৰ নিবাসী<ref>{{Cite web |date=2023-10-11 |title=From the India Today archives (1997) {{!}} Arundhati Roy: The princess of prose |url=https://www.indiatoday.in/india-today-insight/story/from-the-india-today-archives-1997-arundhati-roy-the-princess-of-prose-2447601-2023-10-11 |access-date=2025-03-12 |website=India Today |language=en}}</ref> আৰু তেওঁৰ বুকাৰ বঁটা বিজয়ী অৰ্ধ-আত্মজীৱনীমূলক উপন্যাস ''[[দ্য গড অৱ স্মল থিংছ]]''-ত কোট্টায়ামৰ আইমানমত কটোৱা শৈশৱৰ অভিজ্ঞতাৰ কথা উল্লেখ আছে। গল্পকাৰ তথা চিত্ৰনাট্যকাৰ উন্নি আৰ.-ও কোট্টায়ামৰেই। ১০০% সাক্ষৰতা লাভ কৰা কোট্টায়ামেই আছিল ভাৰতৰ প্ৰথমখন চহৰ।<ref>{{Cite web|url=https://kottayam.nic.in/about-district/|title=About District|date=3 April 2020|website=Government of Kerala|access-date=10 April 2020}}</ref> ট্ৰাভাংকোৰ ৰাজ্যৰ উত্তৰ বিভাগৰ দেৱান পেছকাৰ (সংগ্ৰাহক) টি ৰামা ৰাওৱে ১৮৮২ চনত কোট্টায়াম পৱ্লিক লাইব্ৰেৰী প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।<ref>{{Cite web |title=About Us – Kottayam Public Library |url=https://www.kottayampubliclibrary.org/about-us/ |access-date=2023-11-22 |language=en-US}}</ref> ==শিক্ষা== ১৭ শতিকাত কোট্টায়ামত এখন ডাচ স্কুল আৰম্ভ কৰা হৈছিল। এই স্কুলখন বেছিদিন চলা নাছিল। কেৰালাৰ প্ৰথমখন ইংৰাজী স্কুল আৰু ভাৰতৰ প্ৰথমখন মহাবিদ্যালয় ১৮১৭ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ইংলেণ্ডৰ চাৰ্চ মিছনেৰী ছচাইটিৰ দ্বাৰা কৰ্ণেল জন মুন্‌ৰোৰ নেতৃত্বত ইয়াক চি এম এছ কলেজ হিচাপে স্থাপন কৰা হৈছিল।<ref name="cms"/> বৰ্তমান চি এম এছ কলেজ কোট্টায়াম আৰু চাইৰো মলাবাৰ কেথলিক গীৰ্জাৰ সহায়ত চহৰৰ পৰা ১৭ কিলোমিটাৰ দূৰৈৰ চেংগাননাছেৰীত প্ৰতিষ্ঠা হোৱা ছেইণ্ট বাৰ্চমেনছ কলেজ জিলাখনৰ শিক্ষা ক্ষেত্ৰত এক ডাঙৰ মাইলৰ খুঁটি। ইয়াৰ ফলস্বৰূপে কোট্টায়াম ১৯৮৯ চনত ১০০% সাক্ষৰতা লাভ কৰা ভাৰতৰ প্ৰথমখন চহৰ হৈ পৰে।<ref>{{Cite web|author=KPM Basheer |url=https://www.thehindubusinessline.com/news/City-of-letters-sets-itself-a-new-milestone/article20809376.ece|title=City of letters sets itself a new milestone|date=1 July 2014 |website=BusinessLine |accessdate=5 December 2023}}</ref> চৰকাৰী চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়, কোট্টায়াম কেৰালাৰ অন্যতম বিখ্যাত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়। ইয়াৰ উপৰিও মহাত্মা গান্ধী বিশ্ববিদ্যালয়, কেৰালা কোট্টায়ামতে অৱস্থিত। কোট্টায়ামত কেইবাখনো অন্য মহাবিদ্যালয় আৰু বিশ্ববিদ্যালয় আছে। ছিৰিয়াক অধ্যয়নৰ বাবে বিশ্বৰ অন্যতম বিখ্যাত প্ৰতিষ্ঠান ছেইণ্ট এফ্ৰেম ইকুমেনিকেল ৰিচাৰ্চ ইনষ্টিটিউটো ইয়াতে অৱস্থিত।<ref>{{Cite web|url=https://seeri.org/ |title=SEERI – Home Page|accessdate=27 August 2025}}</ref> ইয়াত ১৪ খন অভিযান্ত্ৰিক মহাবিদ্যালয় আছে। চৰকাৰী অভিযান্ত্ৰিক মহাবিদ্যালয় - ৰাজীৱ গান্ধী ইনষ্টিটিউট অব টেকন'লজী কোট্টায়ামৰ পৰা ১৪ কিলোমিটাৰ পূবত অৱস্থিত পাম্পাডীত আছে। ৰাষ্ট্ৰীয় গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰতিষ্ঠান ভাৰতীয় তথ্য প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান, কোট্টায়াম পালা চহৰৰ ওচৰত কোট্টায়ামৰ পৰা প্ৰায় {{convert|30|km|abbr=on}} দূৰত অৱস্থিত। ভাৰতীয় গণ সংযোগ প্ৰতিষ্ঠান (IIMC)-ৰ এটা আঞ্চলিক কেন্দ্ৰও কোট্টায়ামৰ পাম্পাডীৰ ওচৰতে আছে। ==সংবাদ মাধ্যম== ১৮২১ চনত ব্ৰিটিছ মিছনেৰী বেঞ্জামিন বেইলিয়ে কোট্টায়ামত কেৰালাৰ প্ৰথমটো মুদ্ৰণালয় চি.এম.এছ. প্ৰেছ স্থাপন কৰে। তেতিয়াৰে পৰা এই চহৰখনে ৰাজ্যখনৰ বাতৰি কাকত আৰু পুথি প্ৰকাশনৰ ক্ষেত্ৰত আগভাগ লৈ আহিছে। কোট্টায়ামৰ পৰা প্ৰকাশিত [[মালয়ালম মনোৰমা|''মালয়ালম মনোৰমা'']] বাতৰি কাকতখন ভাৰতৰ সৰ্বাধিক বিক্ৰী হোৱা দৈনিক কাকতবোৰৰ অন্যতম।<ref>[http://www.auditbureau.org/files/JD%202019%20Highest%20Circulated%20(across%20languages).pdf 2019 Highest Circulated Dailies, Weeklies & Magazines amongst Member Publications (across languages)] Audit Bureau</ref> কোট্টায়ামত অৱস্থিত মনোৰমা গ্ৰুপে মনোৰমা অনলাইন, মনোৰমা নিউজ চেনেল, ''দ্য ৱিক'' আলোচনী আৰু অন্যান্য প্ৰকাশনসমূহ পৰিচালনা কৰে। কোট্টায়ামৰ পৰা ''মাতৃভূমি'', ''দেশভিমনি'', ''দীপিকা'', ''মাধ্যমিক'' আদি আন প্রধান মালয়ালম বাতৰি কাকতো প্ৰকাশ পায়। ইয়াৰোপৰি ডি. চি. বুকছ, লাবছ ইণ্ডিয়া পাব্লিকেশ্বনছ আদি প্ৰকাশন গৃহ ইয়াতে আছে। কেৰালাত প্ৰকাশ হোৱা কিতাপৰ প্ৰায় ৭০ শতাংশ কোট্টায়ামত প্ৰকাশ হয়।<ref>{{Cite web |url=http://kerala.gov.in |title=Official website of the Kottayam District |access-date=19 July 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081002192424/http://kerala.gov.in |archive-date=2 October 2008 |url-status=dead }}</ref> ১৯৪৫ চনত কেইজনমান লেখক মিলে সাহিত্য প্ৰৱৰ্তক সমবায় সমিতি গঠন কৰিছিল। ==ক্ৰীড়া== কোট্টায়ামত মাৰিয়ান ট্ৰফী, গিৰিদীপম ট্ৰফী আদি কেইবাখনো বাৰ্ষিক বাস্কেটবল প্ৰতিযোগিতা অনুষ্ঠিত হয়। ইয়াৰ মূল খেলপথাৰ দুখন হ'ল নেহৰু ষ্টেডিয়াম আৰু ৰাজীৱ গান্ধী ইনডৰ ষ্টেডিয়াম। এই অঞ্চলৰ এটা পুৰণি আৰু বিখ্যাত খেল হ'ল নাদান পান্থুকাভালি। n8c9onvghkx8j77tzlzl8rqdwdp5gwq 627226 627224 2026-08-14T15:51:32Z AjayDas 12623 /* ক্ৰীড়া */ 627226 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = কোট্টায়াম | settlement_type = [[চহৰ]] | image_skyline = Kottayam Collage.jpg | image_alt = | image_caption = ওপৰৰ পৰা তললৈ, বাওঁফালৰ পৰা সোঁফাললৈ: তিৰুনাক্কৰাৰ এম চি মেথিউ স্মাৰক, অক্ষৰশিলপম, ইম্মাকুলেট হাৰ্ট অৱ মেৰী কেথেড্ৰেল, ক'দিমথা নাও ঘাট, কোট্টায়াম চৰকাৰী চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়, চি এম এছ কলেজ কোট্টায়াম | native_name_lang = ml | pushpin_map = India Kerala#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = কোট্টায়াম ([[কেৰালা]]) | coordinates = {{coord|9|35|29.8|N|76|31|19.9|E|display=inline,title}}[https://toolforge.org] | subdivision_type = [[দেশ]] | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[ভাৰতৰ ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয়শাসিত অঞ্চলসমূহ|ৰাজ্য]] | subdivision_name1 = [[কেৰালা]] | subdivision_type2 = [[ভাৰতৰ জিলাসমূহ|জিলা]] | subdivision_name2 = [[কোট্টায়াম জিলা|কোট্টায়াম]] | subdivision_type3 = অঞ্চল | subdivision_name3 = মধ্য ট্ৰাভাংকেৰ | subdivision_type4 = প্ৰতিষ্ঠা | subdivision_name4 = ১৯২১ | subdivision_type5 = [[চৰকাৰী ভাষা]] | subdivision_name5 = [[মালয়ালম]] | subdivision_type6 = থলুৱা ভাষা | subdivision_name6 = [[মালয়ালম]] | founder = | named_for = | government_type = [[কেৰালাৰ পৌৰসভা|পৌৰসভা]] | governing_body = [[কেৰালাৰ পৌৰসভা|কোট্টায়াম পৌৰসভা]] | leader_title = পৌৰ অধ্যক্ষ | leader_name = বিন্সি চেবাষ্টিয়ান | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_total_km2 = ৫৫.৫ | area_metro_km2 = ১৮৬.৬৫ | area_rank = | elevation_footnotes = | elevation_m = ৪৭.৯৬ | population_footnotes = <ref>{{cite web |url=https://citypopulation.de |title=Urban agglomeration & cities in Kerala}}</ref><ref>{{cite web |url=https://census2011.co.in |title=Kottayam Urban agglomeration population}}</ref> | population_total = ১৩৬,৮১২ | population_metro = ৩৫৭,৩০২ | population_as_of = ২০১১ | population_rank = কেৰালাত অষ্টম স্থান | population_density_km2 = auto | population_density_metro_km2 = auto | population_demonym = কোট্টায়ামকাৰ | timezone1 = [[ভাৰতীয় মান সময়|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[পিন কোড]] | postal_code = ৬৮৬০০১ | area_code_type = [[টেলিফোন]] কোড | area_code = +91 481-XXXXXXX | registration_plate = KL-05 | blank1_name_sec1 = [[লিঙ্গ অনুপাত]] | blank1_info_sec1 = ১০৭৫ গৰাকী মহিলা / ১০০০ গৰাকী পুৰুষ / ♂ / ♀ | blank2_name_sec1 = [[সাক্ষৰতাৰ হাৰ]] | blank2_info_sec1 = ৯৯.৬৬% | blank3_name_sec1 = [[মানৱ উন্নয়ন সূচকাংক|HDI]] | blank3_info_sec1 = ০.৮৩১ (অতি উচ্চ) | website = {{URL|www.kottayammunicipality.lsgkerala.gov.in}} {{URL|kottayam.nic.in}} | official_name = }} '''কোট্টায়াম''' {{en|Kottayam}} ভাৰতৰ [[কেৰালা]] ৰাজ্যৰ [[কোট্টায়াম জিলা|কোট্টায়াম জিলা]]ত অৱস্থিত এখন চহৰ।<ref>{{Cite web |url=https://britannica.com |title=Kottayam {{!}} India, Map, History, & Facts {{!}} Britannica |website=://britannica.com |language=en |access-date=2026-08-07}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://kottayam.com |title=Kottayam, Kottayam Hotels, Kottayam Kerala, Hotels in Kottayam, Kottayam Hotel, Kottayam India, Kottayam RealEstate |website=://kottayam.com |language=en |access-date=2026-08-07}}</ref> এই চহৰখন জিলাখনৰ সদৰ ঠাই আৰু ৰাজ্যৰ ৰাজধানী [[তিৰুৱনন্তপুৰম]]ৰ পৰা প্ৰায় ১৫১ কিলোমিটাৰ উত্তৰত অৱস্থিত। ২০১১ চনৰ ভাৰতীয় লোকপিয়ল অনুসৰি কোট্টায়ামৰ জনসংখ্যা হৈছে ১৩৬,৮১২ জন আৰু জনবসতিৰ ঘনত্ব প্ৰতি বৰ্গ কিলোমিটাৰত ২৪৭০ জন।<ref>{{Cite web |title=Kottayam District Population Census 2011 - 2021 - 2025, Kerala literacy sex ratio and density |url=https://census2011.co.in |access-date=2025-03-12 |website=www.census2011.co.in}}</ref> কোট্টায়ামক "অক্ষৰৰ চহৰ" বুলিও জনা যায়, কিয়নো মালয়ালম ভাষাৰ কেইবাখনো প্ৰথমখন দৈনিক সংবাদ পত্ৰ যেনে— ''দীপিকা'', ''মালয়ালা মনোৰমা'', আৰু ''মঙ্গলম'' এই কোট্টায়াম চহৰৰ পৰাই আৰম্ভ হৈছিল আৰু ইয়াত ইয়াৰ মুখ্য কাৰ্যালয় আছে। লগতে ইয়াত বহুতো প্ৰকাশন গৃহ আছে।<ref>{{cite web |title=City of Letters |url=https://kottayam.gov.in |website=Official Website of Kottayam |access-date=10 July 2026}}</ref> ==ব্যুৎপত্তি== থেক্কুমকুৰ শাসকৰ ৰাজপ্ৰসাদটো ''থালিয়িলকোট্টা'' নামৰ এটা দুৰ্গৰ দ্বাৰা সুৰক্ষিত আছিল। বিশ্বাস কৰা হয় যে ''কোট্টায়াম'' নামটো মালয়ালম শব্দ ''কোট্টা'' (যাৰ অৰ্থ দুৰ্গ) আৰু ''আকম'' (যাৰ অৰ্থ ভিতৰ) এই দুয়োটাৰ সংমিশ্ৰণত আহিছে।<ref>{{Cite web |title=Kottayam etymology |url=https://kottayam.nic.in.}}</ref> ইয়াৰ সংযুক্ত ৰূপ ''কোট্টায়ক্ককম'' (കോട്ടയ്ക്കകം) বুলি কোৱা হয়, যাৰ অৰ্থ হ’ল "দুৰ্গৰ ভিতৰত"।<ref name="About Kottayam">{{Cite web|date=3 April 2020|title=About Kottayam|url=https://kottayam.nic.in|access-date=9 April 2020|website=Kottayam}}</ref><ref name="Kurien">{{cite thesis |last=Kurien |first=Lucyamma |date=May 2000 |chapter-url= http://inflibnet.ac.in |title=The structure and functioning of gram sabhas: a study focussed on the district of Kottayam|chapter=Chapter IV: The functioning of gram sabha: General Features |publisher=Mahatma Gandhi University |pages=116–206}}</ref><ref>{{cite web |title=Kottayam District |quote=Kottayam is a compound word- kotta+akam which means the interior of a fort. Rulers of Munjanad and Thekkumkur had their headquarters at Thazhathangadi in the present Kottayam town. Marthanda Varma of Travancore attacked Thekkumkur and destroyed the palace and the Thaliyil fort. The remnants of palace and forts are still seen here. |url=http://kerala.gov.in |archive-url=https://web.archive.org/web/20110610040842/http://kerala.gov.in |archive-date=10 June 2011}}</ref> ==ইতিহাস== === থেক্কুমকুৰ শাসন (১১০৩ - ১৭৫৩) === খ্ৰীষ্টীয় নৱম শতিকাৰ আৰম্ভণিৰে পৰা থেক্কুমকুৰ আৰু কোট্টায়ামৰ ইতিহাস প্ৰায় একেই আছিল। কোট্টায়াম তেতিয়া কুলশেখৰ সাম্ৰাজ্যৰ (৮০০ খ্ৰীষ্টাব্দ – ১১০৩ খ্ৰীষ্টাব্দ) অন্তৰ্গত ভেম্পোলিনাদৰ এটা অংশ আছিল। ১১০৩ চনৰ ভিতৰত ভেম্পোলিনাদ ৰাজ্যখন থেক্কুমকুৰ আৰু ৱাডাক্কুমকুৰ নামৰ দুখন ৰাজ্যত বিভক্ত হৈ পৰে। পিছৰ ৰাজ্যখন কোচিনৰ কৰতলীয়া হৈছিল।<ref name="ReferenceA">P. Shungoonny Menon - A HISTORY OF TRAVANCORE - First edition: 1878, New edition: 1983, Page 130, 131 - {{ISBN|978-8170200406}}</ref><ref>{{cite book |author=K.N Gopala Pillai Kuruppum Veettil|title=Thekkumkur Rani (Queen of Thekkumkur) |url=https://archive.org/details/ThekkumkoorRani/page/n7 |access-date=2 December 2019|year=1948|publisher=The Hindustan Publishing House, Trivandrum, Publisher: Thomas George BA|pages=224–}}</ref> এই ৰাজবংশৰ ৰাজপ্ৰসাদ প্ৰথমাৱস্থাত কোট্টায়ামৰ ভেন্নিমালাত আছিল। ইয়াক থালিয়িলকোট্টা নামৰ এটা দুৰ্গই সুৰক্ষিত কৰি ৰাখিছিল। ইয়াৰ ফলত এই অঞ্চলটো দুৰ্গটোৰ নামেৰেই জনাজাত হৈ পৰিছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত থেক্কুমকুৰৰ ৰজাসকলে কোট্টায়াম চহৰৰ উপকণ্ঠ অঞ্চল কুমৰানাল্লুৰৰ ওচৰৰ নাত্তাছেৰীলৈ নিজৰ ৰাজধানী স্থানান্তৰ কৰে। বিশ্বাস কৰা হয় যে থেক্কুমকুৰ ৰাজবংশই থাঝাথাংগাড়ীৰ পৰা কোট্টায়াম শাসন কৰিছিল। পৰ্তুগীজ আৰু ডাচসকলে এই দুয়োখন ৰাজ্যৰ সৈতে ব্যৱসায়িক সম্পৰ্ক স্থাপন কৰিছিল। তেওঁলোকে মূলতঃ জালুক আৰু অন্যান্য মচলাৰ ব্যৱসায় কৰিছিল। ১৭৪১ চনৰ ট্ৰাভাংকোৰ-ডাচ যুদ্ধত ট্ৰাভাংকোৰ ৰাজ্যৰ হাতত ডাচ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানী পৰাজিত হয়। ইয়াৰ পিছত মাৰ্ত্তণ্ড বৰ্মাৰ সামৰিক অভিযান থেক্কুমকুৰকে ধৰি উত্তৰৰ প্ৰতিৱেশী ৰাজ্যসমূহৰ বিৰুদ্ধে আগবাঢ়িছিল। === ট্ৰাভাংকোৰ শাসন (১৭৫৩ - ১৯৪৯)=== যদিও থেক্কুমকুৰে ৰাজ্য ৰক্ষাৰ বাবে চেম্পাকাছেৰী আৰু ৱাডাক্কুমকুৰৰ সৈতে মিত্ৰতা কৰিছিল, তথাপিও অৱশেষত সকলোবোৰ অঞ্চল ট্ৰাভাংকোৰৰ সৈতে চামিল কৰা হয়। আন এটা উৎসৰ মতে থেক্কুমকুৰৰ শাসকে ট্ৰাভাংকোৰৰ বিৰুদ্ধে প্ৰথমে কায়ামকুলাম ৰাজ্য আৰু তাৰ পিছত আম্বালপুঝা সৰু ৰাজ্যৰ পক্ষ লৈছিল। আম্বালপুঝাৰ পতনৰ পিছতো থেক্কুমকুৰৰ শাসকে ট্ৰাভাংকোৰৰ সৈতে বুজাবুজিলৈ আহিবলৈ অমান্তি হয়। ইয়াৰ বাবে ১৭৫০ চনৰ ১১ ছেপ্টেম্বৰত মাৰ্ত্তণ্ড বৰ্মাৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী তথা সেনাধ্যক্ষ ৰামায়্যন দালাৱাই থেক্কুমকুৰৰ ৰাজধানী দখল কৰে। অৱশেষত ১৭৫৩ চনত এই ৰাজ্যখন ট্ৰাভাংকোৰৰ সৈতে একত্ৰিত কৰা হয়। ১৯ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে কেইবাখনো অসমান চুক্তিৰ পিছত ট্ৰাভাংকোৰ ব্ৰিটেইনৰ কৰতলীয়া ৰাজ্য হৈ পৰে। ১৮১৭ চনত চাৰ্চ মিছনেৰী ছচাইটিয়ে কেৰালাৰ প্ৰথমখন পশ্চিমীয়া শৈলীৰ মহাবিদ্যালয় হিচাপে চি এম এছ কলেজ প্ৰতিষ্ঠা কৰে। চৰকাৰী প্ৰশাসনৰ বাবে প্ৰশাসক তৈয়াৰ কৰিবলৈ ট্ৰাভাংকোৰ চৰকাৰে এই পদক্ষেপক আদৰণি জনাইছিল।<ref name="cms">{{cite news|title=Setting standards of excellence: UGC recognition has added to CMS College's list of merits.|date=4 January 2005|url= http://www.hindu.com/edu/2005/01/04/stories/2005010400140400.htm |accessdate=5 April 2010|archive-date=15 March 2005|archive-url=https://web.archive.org/web/20050315182258/http://www.hindu.com/edu/2005/01/04/stories/2005010400140400.htm|url-status=dead |work=[[The Hindu]]}}</ref> [[File:Gandhi at vaikom satyagraha-2.jpg|thumb|[[ভাইকম সত্যাগ্ৰহ]]ত [[মহাত্মা গান্ধী]]]] ===সমসাময়িক যুগ (১৯৪৯ - বৰ্তমান)=== কোট্টায়াম ট্ৰাভাংকোৰ এটা ৰাজহ বিভাগ হৈ পৰে।<ref name="Kurien" /> দেৱীকুলাম নামৰ এটা পঞ্চম বিভাগ কিছু সময়ৰ বাবে আছিল যদিও পিছলৈ ইয়াক কোট্টায়ামৰ সৈতে যোগ কৰা হয়। ১৯৪৯ চনৰ জুলাই মাহত কোট্টায়াম জিলাখন আনুষ্ঠানিকভাৱে প্ৰতিষ্ঠা কৰা হয়।<ref>{{Cite web|url=http://kottayam.nic.in/#|title = Kottayam District, Government of Kerala | Kottayam, the Land of Letters | India}}</ref> == ভৌগোলিক অৱস্থান == [[File:Purple Swamphen (Porphyrio poliocephalus) 22-Mar-2007 10-12-15 AM.jpg|thumb|right|[[ভেম্বনাদ হ্ৰদ]], কোট্টায়ামত তোলা [[কামচৰাই]]]] কোট্টায়ামৰ গড় উচ্চতা সাগৰ পৃষ্ঠৰ পৰা ৩ মিটাৰ।<ref>{{Cite web |title=Kottayam Travel Guide: Useful information to visit Kottayam. 8 Reviews |url=http://www.placesonline.com/asia/india/kerala/kottayam/introduction.asp |access-date=18 August 2013 |archive-date=18 August 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160818134129/http://www.placesonline.com/asia/india/kerala/kottayam/introduction.asp |url-status=dead }}</ref> ই [[ইদুক্কি জিলা]]ৰ [[পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালা]]ৰ কেইবাখনো নিজৰাৰ পৰা গঠিত হোৱা [[মিনাচিল নদী]]ৰ অৱবাহিকা আৰু [[ভেম্বনাদ]] জলাশয়ৰ অৱবাহিকাত অৱস্থিত। কুমাৰাকমত ভেম্বানাদ হ্ৰদত মিলিত হোৱা মিনাচিল নদীৰ অন্তৰ্দেহী মুখনিৰ কাষতে চহৰখন অৱস্থিত। কেৰালাৰ উচ্চতাভিত্তিক স্থান বিভাজন অনুসৰি কোট্টায়ামক মধ্যভূমি অঞ্চল হিচাপে শ্ৰেণীভুক্ত কৰা হৈছে। ইয়াৰ সাধাৰণ মাটিৰ প্ৰকাৰ হ'ল [[পলসুৱা মাটি]] মাটি। উদ্ভিদৰাজি মূলতঃ ক্ৰান্তীয় চিৰসেউজীয়া আৰু আৰ্দ্ৰ পৰ্ণপাতি প্ৰকৃতিৰ। জিলাখনত পাহাৰ, জলাশয় আৰু ধানখেতিৰ পথাৰৰ এক সংমিশ্ৰণ দেখা যায়।<ref>{{Cite web |date=2025-06-24 |title=Kottayam {{!}} India, Map, History, & Facts {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Kottayam |access-date=2025-06-25 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> কোট্টায়াম পৌৰসভাৰ অধীনৰ মাটিকালি হ'ল ৫৫.৪০ বৰ্গ কিলোমিটাৰ। কোট্টায়াম জিলাৰ সদৰ স্থান কোট্টায়াম চহৰখন কেৰালাৰ মধ্য অংশত, মধ্য ট্ৰাভাংকুৰ অঞ্চলত অৱস্থিত। ই উত্তৰ অক্ষংশ ৯° ২৯' ৪৬" আৰু ৯° ৩৭' ৫৯" ৰ মাজত তথা পূব দ্ৰাঘিমাংশ ৭৬° ২৯' ২২" আৰু ৭৬° ৩৪' ২৪" ৰ মাজত অৱস্থিত।<ref>{{Cite web |title=Kottayam Municipality |url=https://kottayammunicipality.lsgkerala.gov.in/en/lb%20at%20a%20glance}}</ref> ===জলবায়ু=== কোপেন জলবায়ু শ্ৰেণীবিভাজন অনুসৰি কোট্টায়ামত ক্ৰান্তীয় মৌচুমী জলবায়ু বিৰাজ কৰে। এই জিলাৰ জলবায়ু মৃদু আৰু আনন্দদায়ক। [[বিষুৱ ৰেখা]]ৰ কাষত অৱস্থান কৰাৰ বাবে কোট্টায়ামত ঋতুভিত্তিক উষ্ণতাৰ পৰিৱৰ্তন কম হয় আৰু গোটেই বছৰজুৰি মধ্যমৰ পৰা উচ্চ মাত্ৰাৰ আৰ্দ্ৰতা থাকে। কোট্টায়াম জিলাৰ দক্ষিণে [[পঠানমথিট্টা জিলা|পঠানমথিট্টা জিলা]], পশ্চিমে [[আলাপ্পুয়া জিলা|আলাপ্পুয়া জিলা]], উত্তৰে [[এৰ্ণাকুলাম জিলা|এৰ্ণাকুলাম জিলা]] আৰু পূব তথা উত্তৰ-পূবে [[ইদুক্কি জিলা]] অৱস্থিত। {{Weather box | location = Kottayam (1991–2020, extremes 1970–present) | metric first = Y | single line = Y | Jan record high C = 37.0 | Feb record high C = 38.6 | Mar record high C = 38.6 | Apr record high C = 38.3 | May record high C = 37.2 | Jun record high C = 35.9 | Jul record high C = 34.7 | Aug record high C = 35.5 | Sep record high C = 35.0 | Oct record high C = 35.0 | Nov record high C = 36.0 | Dec record high C = 35.6 | year record high C = 38.5 | Jan high C = 32.9 | Feb high C = 33.6 | Mar high C = 34.4 | Apr high C = 34.0 | May high C = 33.0 | Jun high C = 30.3 | Jul high C = 29.6 | Aug high C = 30.1 | Sep high C = 30.9 | Oct high C = 31.2 | Nov high C = 31.5 | Dec high C = 32.4 | year high C = 32.0 | Jan low C = 22.2 | Feb low C = 22.8 | Mar low C = 23.8 | Apr low C = 24.2 | May low C = 24.0 | Jun low C = 22.9 | Jul low C = 22.7 | Aug low C = 22.9 | Sep low C = 23.2 | Oct low C = 23.1 | Nov low C = 23.1 | Dec low C = 22.4 | year low C = 23.1 | Jan record low C = 16.0 | Feb record low C = 16.0 | Mar record low C = 18.5 | Apr record low C = 20.2 | May record low C = 16.9 | Jun record low C = 18.0 | Jul record low C = 18.1 | Aug record low C = 16.9 | Sep record low C = 20.2 | Oct record low C = 19.2 | Nov record low C = 18.1 | Dec record low C = 16.0 | year record low C = 16.0 | rain colour = green | Jan rain mm = 8.1 | Feb rain mm = 18.7 | Mar rain mm = 66.4 | Apr rain mm = 151.3 | May rain mm = 257.2 | Jun rain mm = 585.9 | Jul rain mm = 534.0 | Aug rain mm = 406.6 | Sep rain mm = 275.6 | Oct rain mm = 362.2 | Nov rain mm = 182.1 | Dec rain mm = 45.5 | year rain mm = 2893.8 | Jan rain days = 0.7 | Feb rain days = 1.4 | Mar rain days = 3.5 | Apr rain days = 8.7 | May rain days = 10.6 | Jun rain days = 21.2 | Jul rain days = 22.6 | Aug rain days = 17.5 | Sep rain days = 13.6 | Oct rain days = 14.9 | Nov rain days = 9.3 | Dec rain days = 2.6 | year rain days = 126.6 |time day = 17:30 [[ভাৰতীয় মান সময়]] | Jan humidity = 60 | Feb humidity = 59 | Mar humidity = 61 | Apr humidity = 68 | May humidity = 71 | Jun humidity = 79 | Jul humidity = 80 | Aug humidity = 78 | Sep humidity = 76 | Oct humidity = 76 | Nov humidity = 75 | Dec humidity = 66 |year humidity = 71 |source 1 = [[ভাৰতীয় বতৰ বিজ্ঞান বিভাগ]]<ref>{{cite web | url = https://imdpune.gov.in/library/public/Climatological%20Tables%201991-2020.pdf | title = Climatological Tables of Observatories in India 1991-2020 | publisher = [[ভাৰতীয় বতৰ বিজ্ঞান বিভাগ]] | access-date = April 8, 2024 }}</ref><ref name=IMDnormals> {{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20200205040301/http://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | archive-date = 5 February 2020 | url = https://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | title = Station: Kottayam Climatological Table 1981–2010 | work = Climatological Normals 1981–2010 | publisher = ভাৰতীয় বতৰ বিজ্ঞান বিভাগ | date = January 2015 | pages = 433–434 | access-date = 29 February 2020}}</ref><ref name=IMDextremes> {{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20200205042509/http://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | archive-date = 5 February 2020 | url = https://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | title = Extremes of Temperature & Rainfall for Indian Stations (Up to 2012) | publisher = ভাৰতীয় বতৰ বিজ্ঞান বিভাগ | date = December 2016 | page = M107 | access-date = 29 February 2020}}</ref> }} '''কৃষি''' কোট্টায়াম জিলা কেৰালাৰ প্ৰাকৃতিক ৰবৰ খেতিৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰ। ভাৰত চৰকাৰৰ এখন বিধিগত সংস্থা ৰবৰ ব’ৰ্ডৰ মুখ্য কাৰ্যালয় কোট্টায়ামত অৱস্থিত, যি ৰবৰ উদ্যোগৰ বিকাশত প্ৰধান ভূমিকা পালন কৰে।<ref>{{cite web |title=Rubber Board |url=https://rubberboard.gov.in/ |publisher=Rubber Board |access-date=13 July 2026}}</ref> ৰবৰ হ'ল ইয়াৰ প্ৰধান নগদী শস্য আৰু জিলাখনে কেৰালাৰ উৎপাদনত যথেষ্ট বৰঙণি যোগায়। ভাৰতৰ প্ৰাকৃতিক ৰবৰ উৎপাদনৰ অধিকাংশই কেৰালাত উৎপাদিত হয়।<ref>{{cite journal |last=Vijayalekshmi |first=P J |title=Natural Rubber Production in Kerala |journal=International Journal of Social Science and Economic Research |date=2022 |url=https://ijsser.org/2022files/ijsser_07__142.pdf |access-date=13 July 2026}}</ref> ৰবৰৰ উপৰিও অন্যান্য শস্যৰ ভিতৰত [[নাৰিকল]], [[কল]], [[আনাৰস]], [[জালুক]] আৰু বিভিন্ন মচলা অন্তৰ্ভুক্ত। অতিৰিক্ত আয়ৰ বাবে ৰবৰ বাগিচাত শাক-পাচলি আৰু আন শস্যৰ আন্তঃখেতি কৰাত উৎসাহ দিয়া হয়।<ref>{{cite news |title=Farmers swap rubber for exotic fruits, chasing higher profits |url=https://india.mongabay.com/2025/08/what-a-shift-in-farming-from-rubber-to-exotic-fruit-trees-could-mean-for-kerala/ |work=Mongabay |date=8 August 2025 |access-date=13 July 2026}}</ref> == জনগাঁথনি == {{Historical populations|type=India |align=left | 1901|17552 | 1911|15141 | 1921|18833 | 1931|25236 | 1941|33364 | 1951|44204 | 1961|52685 | 1971|59714 | 1981|64431 | 1991|89625 | 2001|129894 | 2011|172878 }} ২০০১ চনৰ ভাৰতীয় [[লোকপিয়ল]] অনুসৰি,<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-url=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-date=16 June 2004|title= Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|access-date=1 November 2008|publisher= Census Commission of India}}</ref> কোট্টায়াম নগৰীয় সমষ্টিকৰণৰ জনসংখ্যা আছিল ১৭২,৮৭৮ জন, আৰু কোট্টায়াম জিলাৰ জনসংখ্যা আছিল ১,৯৭৪,৫৫১ জন। কোট্টায়াম পৌৰসভাৰ জনসংখ্যা আছিল ১৩৬,৮১২ জন। ইয়াৰ ৬০% পুৰুষ আৰু ৩৮% মহিলা। জিলাখনত জনসংখ্যা বৃদ্ধিৰ হাৰ কমাৰ দিশে আছিল।<ref>{{cite book |first=Srikumar |last=Chattopadhyay |title=Striving for Sustainability: Environmental Stress and Democratic Initiatives in Kerala |publisher= Concept Publishing |year=2006 |url=https://books.google.com/books?id=gOrvghLklKoC |isbn=9788180692949 |page=157}}</ref> কোট্টায়াম জিলা সাক্ষৰতাত প্ৰথম স্থানত আছে।<ref name="Kurien" /> {{bar box |title=কোট্টায়ামৰ ধৰ্মসমূহ (২০১১)<ref>{{cite web | url=http://www.census2011.co.in/data/religion/district/280-kottayam.html | title=Towns in Kottayam - Religion 2011 | publisher=Indian Population Census 2011 | access-date=22 September 2016 }}</ref> |titlebar=#Fcd116 |float=right |bars= {{bar percent|[[হিন্দু]]|orange|৪৯.৮১}} {{bar percent|[[খ্ৰীষ্টান]]|blue|৪৩.৪৮}} {{bar percent|[[মুছলমান]]|green|৬.৪১}} {{bar percent|[[বৌদ্ধ]]|yellow|০.০২}} {{bar percent|[[জেইন]]|yellow|০.০০}} {{bar percent|[[শিখ]]|pink|০.০১}} {{bar percent|অন্যান্য|black|০.০৩}} {{bar percent|উপলব্ধ নহয়|grey|০.২৩}} |caption=ধৰ্মৰ বন্টন }} [[অনুসূচীত জাতি আৰু অনুসূচীত জনজাতি]] ক্ৰমে ৬.৭৩% আৰু ০.৩১% গঠন কৰিছিল।<ref name="Census of India">{{Cite web|url=http://www.census2011.co.in/data/town/803296-kottayam-kerala.html|title = Kottayam Municipality City Population Census 2011-2021 | Kerala}}</ref> ==সাহিত্য== ''জ্ঞাননিক্ষেপম'' কেৰালাৰ স্থানীয় লোকসকলৰ দ্বাৰা প্ৰকাশিত প্ৰথমখন বাতৰি কাকত আছিল। ১৮৪৮ চনত কোট্টায়ামৰ চি এম এছ প্ৰেছৰ পৰা এই কাকতখন প্ৰকাশ পাইছিল।<ref>{{Cite web |url=http://www.prd.kerala.gov.in/d_ktmcontent.htm |title=official website of Information and Public Relation Department |access-date=19 July 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110610040842/http://www.prd.kerala.gov.in/d_ktmcontent.htm |archive-date=10 June 2011 |url-status=dead }}</ref> কোট্টায়ামে বহুতো বিখ্যাত লেখক, সাংবাদিক আৰু শিল্পী জন্ম দিছে। ঔপন্যাসিক মুত্তাট্টু ভার্কে আৰু কবি পাল নাৰায়নণ নায়াৰ দুয়োজনেই কোট্টায়ামৰ স্থানীয় লোক। অপৰাধ উপন্যাসৰ লেখক কোট্টায়াম পুষ্পনাথ কোট্টায়ামত বাস কৰিছিল। তেওঁ ২০১৮ চনৰ ২ মে'ত বাৰ্ধক্যজনিত ৰোগত আক্ৰান্ত হৈ মৃত্যুবৰণ কৰে।<ref>{{Cite web |date=2018-05-02 |title=Malayalam detective fiction writer Kottayam Pushpanath passes away |url=https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2018/May/02/malayalam-detective-fiction-writer-kottayam-pushpanath-passes-away-1809160.html |access-date=2025-03-12 |website=The New Indian Express |language=en}}</ref> ভাৰতীয়-ইংৰাজী ঔপন্যাসিক [[অৰুন্ধতী ৰয়]] কোট্টায়ামৰ নিবাসী<ref>{{Cite web |date=2023-10-11 |title=From the India Today archives (1997) {{!}} Arundhati Roy: The princess of prose |url=https://www.indiatoday.in/india-today-insight/story/from-the-india-today-archives-1997-arundhati-roy-the-princess-of-prose-2447601-2023-10-11 |access-date=2025-03-12 |website=India Today |language=en}}</ref> আৰু তেওঁৰ বুকাৰ বঁটা বিজয়ী অৰ্ধ-আত্মজীৱনীমূলক উপন্যাস ''[[দ্য গড অৱ স্মল থিংছ]]''-ত কোট্টায়ামৰ আইমানমত কটোৱা শৈশৱৰ অভিজ্ঞতাৰ কথা উল্লেখ আছে। গল্পকাৰ তথা চিত্ৰনাট্যকাৰ উন্নি আৰ.-ও কোট্টায়ামৰেই। ১০০% সাক্ষৰতা লাভ কৰা কোট্টায়ামেই আছিল ভাৰতৰ প্ৰথমখন চহৰ।<ref>{{Cite web|url=https://kottayam.nic.in/about-district/|title=About District|date=3 April 2020|website=Government of Kerala|access-date=10 April 2020}}</ref> ট্ৰাভাংকোৰ ৰাজ্যৰ উত্তৰ বিভাগৰ দেৱান পেছকাৰ (সংগ্ৰাহক) টি ৰামা ৰাওৱে ১৮৮২ চনত কোট্টায়াম পৱ্লিক লাইব্ৰেৰী প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।<ref>{{Cite web |title=About Us – Kottayam Public Library |url=https://www.kottayampubliclibrary.org/about-us/ |access-date=2023-11-22 |language=en-US}}</ref> ==শিক্ষা== ১৭ শতিকাত কোট্টায়ামত এখন ডাচ স্কুল আৰম্ভ কৰা হৈছিল। এই স্কুলখন বেছিদিন চলা নাছিল। কেৰালাৰ প্ৰথমখন ইংৰাজী স্কুল আৰু ভাৰতৰ প্ৰথমখন মহাবিদ্যালয় ১৮১৭ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ইংলেণ্ডৰ চাৰ্চ মিছনেৰী ছচাইটিৰ দ্বাৰা কৰ্ণেল জন মুন্‌ৰোৰ নেতৃত্বত ইয়াক চি এম এছ কলেজ হিচাপে স্থাপন কৰা হৈছিল।<ref name="cms"/> বৰ্তমান চি এম এছ কলেজ কোট্টায়াম আৰু চাইৰো মলাবাৰ কেথলিক গীৰ্জাৰ সহায়ত চহৰৰ পৰা ১৭ কিলোমিটাৰ দূৰৈৰ চেংগাননাছেৰীত প্ৰতিষ্ঠা হোৱা ছেইণ্ট বাৰ্চমেনছ কলেজ জিলাখনৰ শিক্ষা ক্ষেত্ৰত এক ডাঙৰ মাইলৰ খুঁটি। ইয়াৰ ফলস্বৰূপে কোট্টায়াম ১৯৮৯ চনত ১০০% সাক্ষৰতা লাভ কৰা ভাৰতৰ প্ৰথমখন চহৰ হৈ পৰে।<ref>{{Cite web|author=KPM Basheer |url=https://www.thehindubusinessline.com/news/City-of-letters-sets-itself-a-new-milestone/article20809376.ece|title=City of letters sets itself a new milestone|date=1 July 2014 |website=BusinessLine |accessdate=5 December 2023}}</ref> চৰকাৰী চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়, কোট্টায়াম কেৰালাৰ অন্যতম বিখ্যাত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়। ইয়াৰ উপৰিও মহাত্মা গান্ধী বিশ্ববিদ্যালয়, কেৰালা কোট্টায়ামতে অৱস্থিত। কোট্টায়ামত কেইবাখনো অন্য মহাবিদ্যালয় আৰু বিশ্ববিদ্যালয় আছে। ছিৰিয়াক অধ্যয়নৰ বাবে বিশ্বৰ অন্যতম বিখ্যাত প্ৰতিষ্ঠান ছেইণ্ট এফ্ৰেম ইকুমেনিকেল ৰিচাৰ্চ ইনষ্টিটিউটো ইয়াতে অৱস্থিত।<ref>{{Cite web|url=https://seeri.org/ |title=SEERI – Home Page|accessdate=27 August 2025}}</ref> ইয়াত ১৪ খন অভিযান্ত্ৰিক মহাবিদ্যালয় আছে। চৰকাৰী অভিযান্ত্ৰিক মহাবিদ্যালয় - ৰাজীৱ গান্ধী ইনষ্টিটিউট অব টেকন'লজী কোট্টায়ামৰ পৰা ১৪ কিলোমিটাৰ পূবত অৱস্থিত পাম্পাডীত আছে। ৰাষ্ট্ৰীয় গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰতিষ্ঠান ভাৰতীয় তথ্য প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান, কোট্টায়াম পালা চহৰৰ ওচৰত কোট্টায়ামৰ পৰা প্ৰায় {{convert|30|km|abbr=on}} দূৰত অৱস্থিত। ভাৰতীয় গণ সংযোগ প্ৰতিষ্ঠান (IIMC)-ৰ এটা আঞ্চলিক কেন্দ্ৰও কোট্টায়ামৰ পাম্পাডীৰ ওচৰতে আছে। ==সংবাদ মাধ্যম== ১৮২১ চনত ব্ৰিটিছ মিছনেৰী বেঞ্জামিন বেইলিয়ে কোট্টায়ামত কেৰালাৰ প্ৰথমটো মুদ্ৰণালয় চি.এম.এছ. প্ৰেছ স্থাপন কৰে। তেতিয়াৰে পৰা এই চহৰখনে ৰাজ্যখনৰ বাতৰি কাকত আৰু পুথি প্ৰকাশনৰ ক্ষেত্ৰত আগভাগ লৈ আহিছে। কোট্টায়ামৰ পৰা প্ৰকাশিত [[মালয়ালম মনোৰমা|''মালয়ালম মনোৰমা'']] বাতৰি কাকতখন ভাৰতৰ সৰ্বাধিক বিক্ৰী হোৱা দৈনিক কাকতবোৰৰ অন্যতম।<ref>[http://www.auditbureau.org/files/JD%202019%20Highest%20Circulated%20(across%20languages).pdf 2019 Highest Circulated Dailies, Weeklies & Magazines amongst Member Publications (across languages)] Audit Bureau</ref> কোট্টায়ামত অৱস্থিত মনোৰমা গ্ৰুপে মনোৰমা অনলাইন, মনোৰমা নিউজ চেনেল, ''দ্য ৱিক'' আলোচনী আৰু অন্যান্য প্ৰকাশনসমূহ পৰিচালনা কৰে। কোট্টায়ামৰ পৰা ''মাতৃভূমি'', ''দেশভিমনি'', ''দীপিকা'', ''মাধ্যমিক'' আদি আন প্রধান মালয়ালম বাতৰি কাকতো প্ৰকাশ পায়। ইয়াৰোপৰি ডি. চি. বুকছ, লাবছ ইণ্ডিয়া পাব্লিকেশ্বনছ আদি প্ৰকাশন গৃহ ইয়াতে আছে। কেৰালাত প্ৰকাশ হোৱা কিতাপৰ প্ৰায় ৭০ শতাংশ কোট্টায়ামত প্ৰকাশ হয়।<ref>{{Cite web |url=http://kerala.gov.in |title=Official website of the Kottayam District |access-date=19 July 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081002192424/http://kerala.gov.in |archive-date=2 October 2008 |url-status=dead }}</ref> ১৯৪৫ চনত কেইজনমান লেখক মিলে সাহিত্য প্ৰৱৰ্তক সমবায় সমিতি গঠন কৰিছিল। ==ক্ৰীড়া== কোট্টায়ামত মাৰিয়ান ট্ৰফী, গিৰিদীপম ট্ৰফী আদি কেইবাখনো বাৰ্ষিক বাস্কেটবল প্ৰতিযোগিতা অনুষ্ঠিত হয়। ইয়াৰ মূল খেলপথাৰ দুখন হ'ল নেহৰু ষ্টেডিয়াম আৰু ৰাজীৱ গান্ধী ইনডৰ ষ্টেডিয়াম। এই অঞ্চলৰ এটা পুৰণি আৰু বিখ্যাত খেল হ'ল নাদান পান্থুকাভালি। ==শাসন ব্যৱস্থা== কোট্টায়াম জিলাৰ মহকুমা বা তালুকসমূহ হ'ল: * চংগাননাছেৰী * কানজিৰাপ্পল্লী * কোট্টায়াম * মিনাচিল * [[ভাইকম]]<ref>{{Cite web |title=Government of Kerala |url=https://kottayam.nic.in/en/administrative-setup/}}</ref> === বিধানমণ্ডল === ১৯৯৪ চনৰ কেৰালা পৌৰসভা আইন কাৰ্য্যকৰী হোৱাৰ পিছত কোট্টায়াম জিলাৰ ছখন পৌৰসভাৰ ভিতৰত কোট্টায়ামাও অন্যতম হিচাপে গঠিত হয়। প্ৰতি পাঁচ বছৰৰ মূৰত স্থানীয় চৰকাৰী নিৰ্বাচনৰ লগত সংগতি ৰাখি ৫২ টা ৱাৰ্ডৰ পৰা পৌৰ পৰিষদৰ সদস্যসকলক নিৰ্বাচিত কৰা হয়। পৌৰসভাৰ কাৰ্য্যবাহী প্ৰধান হ'ল সভাপতিজন। কোট্টায়াম চহৰখন কোট্টায়াম বিধানসভা সমষ্টি আৰু [[কোট্টায়াম (লোকসভা সমষ্টি)|কোট্টায়াম লোকসভা সমষ্টি]]ৰ অন্তৰ্ভুক্ত। ===কাৰ্য্যবাহী বিভাগ=== {{Multiple image | align = right | direction = horizontal | image1 = KottayamCollectorate.jpg|thumb | caption1 = কোট্টায়াম আয়ুক্তালয় }} [[কোট্টায়াম জিলা]]ৰ আয়ুক্তালয় কোট্টায়াম চহৰত অৱস্থিত। বৰ্তমানৰ জিলা আয়ুক্ত হ'ল শ্ৰী চেতন কুমাৰ মীনা আই.এ.এছ.। শ্ৰী এছ. শ্ৰীজিথ আই.এ.এছ.য়ে অতিৰিক্ত জিলা দণ্ডাধীশ আৰু উপায়ুক্ত হিচাপে কাৰ্য্যনিৰ্বাহ কৰি আছে। জিলা আদালতকে ধৰি কোট্টায়ামৰ বহুতো প্ৰশাসনিক কাৰ্যালয় এই কালেক্টৰেট চৌহদৰ ভিতৰতে অৱস্থিত। ===ন্যায়পালিকা=== ভাৰতৰ বিভিন্ন ৰাজ্যৰ দিৱান হিচাপে কৰ্ণেল জন মুন্‌ৰোৰ কাৰ্য্যকালত পাঁচখন আদালত স্থাপন কৰা হৈছিল। ইয়াৰে এখন কোট্টায়াম জিলাৰ উত্তৰ-পশ্চিম অংশৰ [[ভাইকম]]ত স্থাপন কৰা হৈছিল। ট্ৰাভাংকোৰৰ মহাৰাজ শ্ৰী মূলম থিৰুনালৰ দিনত ১৯১০ চনত কোট্টায়ামত জিলা আদালত স্থাপন কৰা হয়। ২০১০ চনত এই আদালতখনে শতবৰ্ষ উদযাপন কৰে। কোট্টায়াম চহৰত জিলা সত্ৰ ন‍‍্যায়ালয় প্ৰশাসনিক কেন্দ্ৰ হিচাপে লৈ ন্যায়ালয়ৰ জিলা সদৰ কার্যালয় স্থাপন কৰা হৈছে। ন্যায় প্ৰদান ব্যৱস্থাত আঠখন মুঞ্চিফ আদালত, দহখন জুডিচিয়েল ফাৰ্ষ্ট ক্লাছ মেজিষ্ট্ৰেট আদালত, তিনিখন চাব কোৰ্ট, এখন মুখ্য জুডিচিয়েল মেজিষ্ট্ৰেট আদালত আৰু তিনিখন অতিৰিক্ত জিলা আদালত আছে। ইয়াৰোপৰি দুখন ম'টৰ দুৰ্ঘটনা দাবী ন্যায়াধিকৰণ, ভিজিলেন্স গোচৰৰ বাবে এখন বিশেষ আদালত আৰু দুখন পাৰিবাৰিক আদালতো জিলাখনত চলি আছে। 5juofxc71oaq5s2s1wpo9mqmuuw4kbd 627227 627226 2026-08-14T16:21:51Z AjayDas 12623 /* ন্যায়পালিকা */ 627227 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = কোট্টায়াম | settlement_type = [[চহৰ]] | image_skyline = Kottayam Collage.jpg | image_alt = | image_caption = ওপৰৰ পৰা তললৈ, বাওঁফালৰ পৰা সোঁফাললৈ: তিৰুনাক্কৰাৰ এম চি মেথিউ স্মাৰক, অক্ষৰশিলপম, ইম্মাকুলেট হাৰ্ট অৱ মেৰী কেথেড্ৰেল, ক'দিমথা নাও ঘাট, কোট্টায়াম চৰকাৰী চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়, চি এম এছ কলেজ কোট্টায়াম | native_name_lang = ml | pushpin_map = India Kerala#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = কোট্টায়াম ([[কেৰালা]]) | coordinates = {{coord|9|35|29.8|N|76|31|19.9|E|display=inline,title}}[https://toolforge.org] | subdivision_type = [[দেশ]] | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[ভাৰতৰ ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয়শাসিত অঞ্চলসমূহ|ৰাজ্য]] | subdivision_name1 = [[কেৰালা]] | subdivision_type2 = [[ভাৰতৰ জিলাসমূহ|জিলা]] | subdivision_name2 = [[কোট্টায়াম জিলা|কোট্টায়াম]] | subdivision_type3 = অঞ্চল | subdivision_name3 = মধ্য ট্ৰাভাংকেৰ | subdivision_type4 = প্ৰতিষ্ঠা | subdivision_name4 = ১৯২১ | subdivision_type5 = [[চৰকাৰী ভাষা]] | subdivision_name5 = [[মালয়ালম]] | subdivision_type6 = থলুৱা ভাষা | subdivision_name6 = [[মালয়ালম]] | founder = | named_for = | government_type = [[কেৰালাৰ পৌৰসভা|পৌৰসভা]] | governing_body = [[কেৰালাৰ পৌৰসভা|কোট্টায়াম পৌৰসভা]] | leader_title = পৌৰ অধ্যক্ষ | leader_name = বিন্সি চেবাষ্টিয়ান | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_total_km2 = ৫৫.৫ | area_metro_km2 = ১৮৬.৬৫ | area_rank = | elevation_footnotes = | elevation_m = ৪৭.৯৬ | population_footnotes = <ref>{{cite web |url=https://citypopulation.de |title=Urban agglomeration & cities in Kerala}}</ref><ref>{{cite web |url=https://census2011.co.in |title=Kottayam Urban agglomeration population}}</ref> | population_total = ১৩৬,৮১২ | population_metro = ৩৫৭,৩০২ | population_as_of = ২০১১ | population_rank = কেৰালাত অষ্টম স্থান | population_density_km2 = auto | population_density_metro_km2 = auto | population_demonym = কোট্টায়ামকাৰ | timezone1 = [[ভাৰতীয় মান সময়|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[পিন কোড]] | postal_code = ৬৮৬০০১ | area_code_type = [[টেলিফোন]] কোড | area_code = +91 481-XXXXXXX | registration_plate = KL-05 | blank1_name_sec1 = [[লিঙ্গ অনুপাত]] | blank1_info_sec1 = ১০৭৫ গৰাকী মহিলা / ১০০০ গৰাকী পুৰুষ / ♂ / ♀ | blank2_name_sec1 = [[সাক্ষৰতাৰ হাৰ]] | blank2_info_sec1 = ৯৯.৬৬% | blank3_name_sec1 = [[মানৱ উন্নয়ন সূচকাংক|HDI]] | blank3_info_sec1 = ০.৮৩১ (অতি উচ্চ) | website = {{URL|www.kottayammunicipality.lsgkerala.gov.in}} {{URL|kottayam.nic.in}} | official_name = }} '''কোট্টায়াম''' {{en|Kottayam}} ভাৰতৰ [[কেৰালা]] ৰাজ্যৰ [[কোট্টায়াম জিলা|কোট্টায়াম জিলা]]ত অৱস্থিত এখন চহৰ।<ref>{{Cite web |url=https://britannica.com |title=Kottayam {{!}} India, Map, History, & Facts {{!}} Britannica |website=://britannica.com |language=en |access-date=2026-08-07}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://kottayam.com |title=Kottayam, Kottayam Hotels, Kottayam Kerala, Hotels in Kottayam, Kottayam Hotel, Kottayam India, Kottayam RealEstate |website=://kottayam.com |language=en |access-date=2026-08-07}}</ref> এই চহৰখন জিলাখনৰ সদৰ ঠাই আৰু ৰাজ্যৰ ৰাজধানী [[তিৰুৱনন্তপুৰম]]ৰ পৰা প্ৰায় ১৫১ কিলোমিটাৰ উত্তৰত অৱস্থিত। ২০১১ চনৰ ভাৰতীয় লোকপিয়ল অনুসৰি কোট্টায়ামৰ জনসংখ্যা হৈছে ১৩৬,৮১২ জন আৰু জনবসতিৰ ঘনত্ব প্ৰতি বৰ্গ কিলোমিটাৰত ২৪৭০ জন।<ref>{{Cite web |title=Kottayam District Population Census 2011 - 2021 - 2025, Kerala literacy sex ratio and density |url=https://census2011.co.in |access-date=2025-03-12 |website=www.census2011.co.in}}</ref> কোট্টায়ামক "অক্ষৰৰ চহৰ" বুলিও জনা যায়, কিয়নো মালয়ালম ভাষাৰ কেইবাখনো প্ৰথমখন দৈনিক সংবাদ পত্ৰ যেনে— ''দীপিকা'', ''মালয়ালা মনোৰমা'', আৰু ''মঙ্গলম'' এই কোট্টায়াম চহৰৰ পৰাই আৰম্ভ হৈছিল আৰু ইয়াত ইয়াৰ মুখ্য কাৰ্যালয় আছে। লগতে ইয়াত বহুতো প্ৰকাশন গৃহ আছে।<ref>{{cite web |title=City of Letters |url=https://kottayam.gov.in |website=Official Website of Kottayam |access-date=10 July 2026}}</ref> ==ব্যুৎপত্তি== থেক্কুমকুৰ শাসকৰ ৰাজপ্ৰসাদটো ''থালিয়িলকোট্টা'' নামৰ এটা দুৰ্গৰ দ্বাৰা সুৰক্ষিত আছিল। বিশ্বাস কৰা হয় যে ''কোট্টায়াম'' নামটো মালয়ালম শব্দ ''কোট্টা'' (যাৰ অৰ্থ দুৰ্গ) আৰু ''আকম'' (যাৰ অৰ্থ ভিতৰ) এই দুয়োটাৰ সংমিশ্ৰণত আহিছে।<ref>{{Cite web |title=Kottayam etymology |url=https://kottayam.nic.in.}}</ref> ইয়াৰ সংযুক্ত ৰূপ ''কোট্টায়ক্ককম'' (കോട്ടയ്ക്കകം) বুলি কোৱা হয়, যাৰ অৰ্থ হ’ল "দুৰ্গৰ ভিতৰত"।<ref name="About Kottayam">{{Cite web|date=3 April 2020|title=About Kottayam|url=https://kottayam.nic.in|access-date=9 April 2020|website=Kottayam}}</ref><ref name="Kurien">{{cite thesis |last=Kurien |first=Lucyamma |date=May 2000 |chapter-url= http://inflibnet.ac.in |title=The structure and functioning of gram sabhas: a study focussed on the district of Kottayam|chapter=Chapter IV: The functioning of gram sabha: General Features |publisher=Mahatma Gandhi University |pages=116–206}}</ref><ref>{{cite web |title=Kottayam District |quote=Kottayam is a compound word- kotta+akam which means the interior of a fort. Rulers of Munjanad and Thekkumkur had their headquarters at Thazhathangadi in the present Kottayam town. Marthanda Varma of Travancore attacked Thekkumkur and destroyed the palace and the Thaliyil fort. The remnants of palace and forts are still seen here. |url=http://kerala.gov.in |archive-url=https://web.archive.org/web/20110610040842/http://kerala.gov.in |archive-date=10 June 2011}}</ref> ==ইতিহাস== === থেক্কুমকুৰ শাসন (১১০৩ - ১৭৫৩) === খ্ৰীষ্টীয় নৱম শতিকাৰ আৰম্ভণিৰে পৰা থেক্কুমকুৰ আৰু কোট্টায়ামৰ ইতিহাস প্ৰায় একেই আছিল। কোট্টায়াম তেতিয়া কুলশেখৰ সাম্ৰাজ্যৰ (৮০০ খ্ৰীষ্টাব্দ – ১১০৩ খ্ৰীষ্টাব্দ) অন্তৰ্গত ভেম্পোলিনাদৰ এটা অংশ আছিল। ১১০৩ চনৰ ভিতৰত ভেম্পোলিনাদ ৰাজ্যখন থেক্কুমকুৰ আৰু ৱাডাক্কুমকুৰ নামৰ দুখন ৰাজ্যত বিভক্ত হৈ পৰে। পিছৰ ৰাজ্যখন কোচিনৰ কৰতলীয়া হৈছিল।<ref name="ReferenceA">P. Shungoonny Menon - A HISTORY OF TRAVANCORE - First edition: 1878, New edition: 1983, Page 130, 131 - {{ISBN|978-8170200406}}</ref><ref>{{cite book |author=K.N Gopala Pillai Kuruppum Veettil|title=Thekkumkur Rani (Queen of Thekkumkur) |url=https://archive.org/details/ThekkumkoorRani/page/n7 |access-date=2 December 2019|year=1948|publisher=The Hindustan Publishing House, Trivandrum, Publisher: Thomas George BA|pages=224–}}</ref> এই ৰাজবংশৰ ৰাজপ্ৰসাদ প্ৰথমাৱস্থাত কোট্টায়ামৰ ভেন্নিমালাত আছিল। ইয়াক থালিয়িলকোট্টা নামৰ এটা দুৰ্গই সুৰক্ষিত কৰি ৰাখিছিল। ইয়াৰ ফলত এই অঞ্চলটো দুৰ্গটোৰ নামেৰেই জনাজাত হৈ পৰিছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত থেক্কুমকুৰৰ ৰজাসকলে কোট্টায়াম চহৰৰ উপকণ্ঠ অঞ্চল কুমৰানাল্লুৰৰ ওচৰৰ নাত্তাছেৰীলৈ নিজৰ ৰাজধানী স্থানান্তৰ কৰে। বিশ্বাস কৰা হয় যে থেক্কুমকুৰ ৰাজবংশই থাঝাথাংগাড়ীৰ পৰা কোট্টায়াম শাসন কৰিছিল। পৰ্তুগীজ আৰু ডাচসকলে এই দুয়োখন ৰাজ্যৰ সৈতে ব্যৱসায়িক সম্পৰ্ক স্থাপন কৰিছিল। তেওঁলোকে মূলতঃ জালুক আৰু অন্যান্য মচলাৰ ব্যৱসায় কৰিছিল। ১৭৪১ চনৰ ট্ৰাভাংকোৰ-ডাচ যুদ্ধত ট্ৰাভাংকোৰ ৰাজ্যৰ হাতত ডাচ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানী পৰাজিত হয়। ইয়াৰ পিছত মাৰ্ত্তণ্ড বৰ্মাৰ সামৰিক অভিযান থেক্কুমকুৰকে ধৰি উত্তৰৰ প্ৰতিৱেশী ৰাজ্যসমূহৰ বিৰুদ্ধে আগবাঢ়িছিল। === ট্ৰাভাংকোৰ শাসন (১৭৫৩ - ১৯৪৯)=== যদিও থেক্কুমকুৰে ৰাজ্য ৰক্ষাৰ বাবে চেম্পাকাছেৰী আৰু ৱাডাক্কুমকুৰৰ সৈতে মিত্ৰতা কৰিছিল, তথাপিও অৱশেষত সকলোবোৰ অঞ্চল ট্ৰাভাংকোৰৰ সৈতে চামিল কৰা হয়। আন এটা উৎসৰ মতে থেক্কুমকুৰৰ শাসকে ট্ৰাভাংকোৰৰ বিৰুদ্ধে প্ৰথমে কায়ামকুলাম ৰাজ্য আৰু তাৰ পিছত আম্বালপুঝা সৰু ৰাজ্যৰ পক্ষ লৈছিল। আম্বালপুঝাৰ পতনৰ পিছতো থেক্কুমকুৰৰ শাসকে ট্ৰাভাংকোৰৰ সৈতে বুজাবুজিলৈ আহিবলৈ অমান্তি হয়। ইয়াৰ বাবে ১৭৫০ চনৰ ১১ ছেপ্টেম্বৰত মাৰ্ত্তণ্ড বৰ্মাৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী তথা সেনাধ্যক্ষ ৰামায়্যন দালাৱাই থেক্কুমকুৰৰ ৰাজধানী দখল কৰে। অৱশেষত ১৭৫৩ চনত এই ৰাজ্যখন ট্ৰাভাংকোৰৰ সৈতে একত্ৰিত কৰা হয়। ১৯ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে কেইবাখনো অসমান চুক্তিৰ পিছত ট্ৰাভাংকোৰ ব্ৰিটেইনৰ কৰতলীয়া ৰাজ্য হৈ পৰে। ১৮১৭ চনত চাৰ্চ মিছনেৰী ছচাইটিয়ে কেৰালাৰ প্ৰথমখন পশ্চিমীয়া শৈলীৰ মহাবিদ্যালয় হিচাপে চি এম এছ কলেজ প্ৰতিষ্ঠা কৰে। চৰকাৰী প্ৰশাসনৰ বাবে প্ৰশাসক তৈয়াৰ কৰিবলৈ ট্ৰাভাংকোৰ চৰকাৰে এই পদক্ষেপক আদৰণি জনাইছিল।<ref name="cms">{{cite news|title=Setting standards of excellence: UGC recognition has added to CMS College's list of merits.|date=4 January 2005|url= http://www.hindu.com/edu/2005/01/04/stories/2005010400140400.htm |accessdate=5 April 2010|archive-date=15 March 2005|archive-url=https://web.archive.org/web/20050315182258/http://www.hindu.com/edu/2005/01/04/stories/2005010400140400.htm|url-status=dead |work=[[The Hindu]]}}</ref> [[File:Gandhi at vaikom satyagraha-2.jpg|thumb|[[ভাইকম সত্যাগ্ৰহ]]ত [[মহাত্মা গান্ধী]]]] ===সমসাময়িক যুগ (১৯৪৯ - বৰ্তমান)=== কোট্টায়াম ট্ৰাভাংকোৰ এটা ৰাজহ বিভাগ হৈ পৰে।<ref name="Kurien" /> দেৱীকুলাম নামৰ এটা পঞ্চম বিভাগ কিছু সময়ৰ বাবে আছিল যদিও পিছলৈ ইয়াক কোট্টায়ামৰ সৈতে যোগ কৰা হয়। ১৯৪৯ চনৰ জুলাই মাহত কোট্টায়াম জিলাখন আনুষ্ঠানিকভাৱে প্ৰতিষ্ঠা কৰা হয়।<ref>{{Cite web|url=http://kottayam.nic.in/#|title = Kottayam District, Government of Kerala | Kottayam, the Land of Letters | India}}</ref> == ভৌগোলিক অৱস্থান == [[File:Purple Swamphen (Porphyrio poliocephalus) 22-Mar-2007 10-12-15 AM.jpg|thumb|right|[[ভেম্বনাদ হ্ৰদ]], কোট্টায়ামত তোলা [[কামচৰাই]]]] কোট্টায়ামৰ গড় উচ্চতা সাগৰ পৃষ্ঠৰ পৰা ৩ মিটাৰ।<ref>{{Cite web |title=Kottayam Travel Guide: Useful information to visit Kottayam. 8 Reviews |url=http://www.placesonline.com/asia/india/kerala/kottayam/introduction.asp |access-date=18 August 2013 |archive-date=18 August 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160818134129/http://www.placesonline.com/asia/india/kerala/kottayam/introduction.asp |url-status=dead }}</ref> ই [[ইদুক্কি জিলা]]ৰ [[পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালা]]ৰ কেইবাখনো নিজৰাৰ পৰা গঠিত হোৱা [[মিনাচিল নদী]]ৰ অৱবাহিকা আৰু [[ভেম্বনাদ]] জলাশয়ৰ অৱবাহিকাত অৱস্থিত। কুমাৰাকমত ভেম্বানাদ হ্ৰদত মিলিত হোৱা মিনাচিল নদীৰ অন্তৰ্দেহী মুখনিৰ কাষতে চহৰখন অৱস্থিত। কেৰালাৰ উচ্চতাভিত্তিক স্থান বিভাজন অনুসৰি কোট্টায়ামক মধ্যভূমি অঞ্চল হিচাপে শ্ৰেণীভুক্ত কৰা হৈছে। ইয়াৰ সাধাৰণ মাটিৰ প্ৰকাৰ হ'ল [[পলসুৱা মাটি]] মাটি। উদ্ভিদৰাজি মূলতঃ ক্ৰান্তীয় চিৰসেউজীয়া আৰু আৰ্দ্ৰ পৰ্ণপাতি প্ৰকৃতিৰ। জিলাখনত পাহাৰ, জলাশয় আৰু ধানখেতিৰ পথাৰৰ এক সংমিশ্ৰণ দেখা যায়।<ref>{{Cite web |date=2025-06-24 |title=Kottayam {{!}} India, Map, History, & Facts {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Kottayam |access-date=2025-06-25 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> কোট্টায়াম পৌৰসভাৰ অধীনৰ মাটিকালি হ'ল ৫৫.৪০ বৰ্গ কিলোমিটাৰ। কোট্টায়াম জিলাৰ সদৰ স্থান কোট্টায়াম চহৰখন কেৰালাৰ মধ্য অংশত, মধ্য ট্ৰাভাংকুৰ অঞ্চলত অৱস্থিত। ই উত্তৰ অক্ষংশ ৯° ২৯' ৪৬" আৰু ৯° ৩৭' ৫৯" ৰ মাজত তথা পূব দ্ৰাঘিমাংশ ৭৬° ২৯' ২২" আৰু ৭৬° ৩৪' ২৪" ৰ মাজত অৱস্থিত।<ref>{{Cite web |title=Kottayam Municipality |url=https://kottayammunicipality.lsgkerala.gov.in/en/lb%20at%20a%20glance}}</ref> ===জলবায়ু=== কোপেন জলবায়ু শ্ৰেণীবিভাজন অনুসৰি কোট্টায়ামত ক্ৰান্তীয় মৌচুমী জলবায়ু বিৰাজ কৰে। এই জিলাৰ জলবায়ু মৃদু আৰু আনন্দদায়ক। [[বিষুৱ ৰেখা]]ৰ কাষত অৱস্থান কৰাৰ বাবে কোট্টায়ামত ঋতুভিত্তিক উষ্ণতাৰ পৰিৱৰ্তন কম হয় আৰু গোটেই বছৰজুৰি মধ্যমৰ পৰা উচ্চ মাত্ৰাৰ আৰ্দ্ৰতা থাকে। কোট্টায়াম জিলাৰ দক্ষিণে [[পঠানমথিট্টা জিলা|পঠানমথিট্টা জিলা]], পশ্চিমে [[আলাপ্পুয়া জিলা|আলাপ্পুয়া জিলা]], উত্তৰে [[এৰ্ণাকুলাম জিলা|এৰ্ণাকুলাম জিলা]] আৰু পূব তথা উত্তৰ-পূবে [[ইদুক্কি জিলা]] অৱস্থিত। {{Weather box | location = Kottayam (1991–2020, extremes 1970–present) | metric first = Y | single line = Y | Jan record high C = 37.0 | Feb record high C = 38.6 | Mar record high C = 38.6 | Apr record high C = 38.3 | May record high C = 37.2 | Jun record high C = 35.9 | Jul record high C = 34.7 | Aug record high C = 35.5 | Sep record high C = 35.0 | Oct record high C = 35.0 | Nov record high C = 36.0 | Dec record high C = 35.6 | year record high C = 38.5 | Jan high C = 32.9 | Feb high C = 33.6 | Mar high C = 34.4 | Apr high C = 34.0 | May high C = 33.0 | Jun high C = 30.3 | Jul high C = 29.6 | Aug high C = 30.1 | Sep high C = 30.9 | Oct high C = 31.2 | Nov high C = 31.5 | Dec high C = 32.4 | year high C = 32.0 | Jan low C = 22.2 | Feb low C = 22.8 | Mar low C = 23.8 | Apr low C = 24.2 | May low C = 24.0 | Jun low C = 22.9 | Jul low C = 22.7 | Aug low C = 22.9 | Sep low C = 23.2 | Oct low C = 23.1 | Nov low C = 23.1 | Dec low C = 22.4 | year low C = 23.1 | Jan record low C = 16.0 | Feb record low C = 16.0 | Mar record low C = 18.5 | Apr record low C = 20.2 | May record low C = 16.9 | Jun record low C = 18.0 | Jul record low C = 18.1 | Aug record low C = 16.9 | Sep record low C = 20.2 | Oct record low C = 19.2 | Nov record low C = 18.1 | Dec record low C = 16.0 | year record low C = 16.0 | rain colour = green | Jan rain mm = 8.1 | Feb rain mm = 18.7 | Mar rain mm = 66.4 | Apr rain mm = 151.3 | May rain mm = 257.2 | Jun rain mm = 585.9 | Jul rain mm = 534.0 | Aug rain mm = 406.6 | Sep rain mm = 275.6 | Oct rain mm = 362.2 | Nov rain mm = 182.1 | Dec rain mm = 45.5 | year rain mm = 2893.8 | Jan rain days = 0.7 | Feb rain days = 1.4 | Mar rain days = 3.5 | Apr rain days = 8.7 | May rain days = 10.6 | Jun rain days = 21.2 | Jul rain days = 22.6 | Aug rain days = 17.5 | Sep rain days = 13.6 | Oct rain days = 14.9 | Nov rain days = 9.3 | Dec rain days = 2.6 | year rain days = 126.6 |time day = 17:30 [[ভাৰতীয় মান সময়]] | Jan humidity = 60 | Feb humidity = 59 | Mar humidity = 61 | Apr humidity = 68 | May humidity = 71 | Jun humidity = 79 | Jul humidity = 80 | Aug humidity = 78 | Sep humidity = 76 | Oct humidity = 76 | Nov humidity = 75 | Dec humidity = 66 |year humidity = 71 |source 1 = [[ভাৰতীয় বতৰ বিজ্ঞান বিভাগ]]<ref>{{cite web | url = https://imdpune.gov.in/library/public/Climatological%20Tables%201991-2020.pdf | title = Climatological Tables of Observatories in India 1991-2020 | publisher = [[ভাৰতীয় বতৰ বিজ্ঞান বিভাগ]] | access-date = April 8, 2024 }}</ref><ref name=IMDnormals> {{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20200205040301/http://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | archive-date = 5 February 2020 | url = https://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | title = Station: Kottayam Climatological Table 1981–2010 | work = Climatological Normals 1981–2010 | publisher = ভাৰতীয় বতৰ বিজ্ঞান বিভাগ | date = January 2015 | pages = 433–434 | access-date = 29 February 2020}}</ref><ref name=IMDextremes> {{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20200205042509/http://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | archive-date = 5 February 2020 | url = https://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | title = Extremes of Temperature & Rainfall for Indian Stations (Up to 2012) | publisher = ভাৰতীয় বতৰ বিজ্ঞান বিভাগ | date = December 2016 | page = M107 | access-date = 29 February 2020}}</ref> }} '''কৃষি''' কোট্টায়াম জিলা কেৰালাৰ প্ৰাকৃতিক ৰবৰ খেতিৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰ। ভাৰত চৰকাৰৰ এখন বিধিগত সংস্থা ৰবৰ ব’ৰ্ডৰ মুখ্য কাৰ্যালয় কোট্টায়ামত অৱস্থিত, যি ৰবৰ উদ্যোগৰ বিকাশত প্ৰধান ভূমিকা পালন কৰে।<ref>{{cite web |title=Rubber Board |url=https://rubberboard.gov.in/ |publisher=Rubber Board |access-date=13 July 2026}}</ref> ৰবৰ হ'ল ইয়াৰ প্ৰধান নগদী শস্য আৰু জিলাখনে কেৰালাৰ উৎপাদনত যথেষ্ট বৰঙণি যোগায়। ভাৰতৰ প্ৰাকৃতিক ৰবৰ উৎপাদনৰ অধিকাংশই কেৰালাত উৎপাদিত হয়।<ref>{{cite journal |last=Vijayalekshmi |first=P J |title=Natural Rubber Production in Kerala |journal=International Journal of Social Science and Economic Research |date=2022 |url=https://ijsser.org/2022files/ijsser_07__142.pdf |access-date=13 July 2026}}</ref> ৰবৰৰ উপৰিও অন্যান্য শস্যৰ ভিতৰত [[নাৰিকল]], [[কল]], [[আনাৰস]], [[জালুক]] আৰু বিভিন্ন মচলা অন্তৰ্ভুক্ত। অতিৰিক্ত আয়ৰ বাবে ৰবৰ বাগিচাত শাক-পাচলি আৰু আন শস্যৰ আন্তঃখেতি কৰাত উৎসাহ দিয়া হয়।<ref>{{cite news |title=Farmers swap rubber for exotic fruits, chasing higher profits |url=https://india.mongabay.com/2025/08/what-a-shift-in-farming-from-rubber-to-exotic-fruit-trees-could-mean-for-kerala/ |work=Mongabay |date=8 August 2025 |access-date=13 July 2026}}</ref> == জনগাঁথনি == {{Historical populations|type=India |align=left | 1901|17552 | 1911|15141 | 1921|18833 | 1931|25236 | 1941|33364 | 1951|44204 | 1961|52685 | 1971|59714 | 1981|64431 | 1991|89625 | 2001|129894 | 2011|172878 }} ২০০১ চনৰ ভাৰতীয় [[লোকপিয়ল]] অনুসৰি,<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-url=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-date=16 June 2004|title= Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|access-date=1 November 2008|publisher= Census Commission of India}}</ref> কোট্টায়াম নগৰীয় সমষ্টিকৰণৰ জনসংখ্যা আছিল ১৭২,৮৭৮ জন, আৰু কোট্টায়াম জিলাৰ জনসংখ্যা আছিল ১,৯৭৪,৫৫১ জন। কোট্টায়াম পৌৰসভাৰ জনসংখ্যা আছিল ১৩৬,৮১২ জন। ইয়াৰ ৬০% পুৰুষ আৰু ৩৮% মহিলা। জিলাখনত জনসংখ্যা বৃদ্ধিৰ হাৰ কমাৰ দিশে আছিল।<ref>{{cite book |first=Srikumar |last=Chattopadhyay |title=Striving for Sustainability: Environmental Stress and Democratic Initiatives in Kerala |publisher= Concept Publishing |year=2006 |url=https://books.google.com/books?id=gOrvghLklKoC |isbn=9788180692949 |page=157}}</ref> কোট্টায়াম জিলা সাক্ষৰতাত প্ৰথম স্থানত আছে।<ref name="Kurien" /> {{bar box |title=কোট্টায়ামৰ ধৰ্মসমূহ (২০১১)<ref>{{cite web | url=http://www.census2011.co.in/data/religion/district/280-kottayam.html | title=Towns in Kottayam - Religion 2011 | publisher=Indian Population Census 2011 | access-date=22 September 2016 }}</ref> |titlebar=#Fcd116 |float=right |bars= {{bar percent|[[হিন্দু]]|orange|৪৯.৮১}} {{bar percent|[[খ্ৰীষ্টান]]|blue|৪৩.৪৮}} {{bar percent|[[মুছলমান]]|green|৬.৪১}} {{bar percent|[[বৌদ্ধ]]|yellow|০.০২}} {{bar percent|[[জেইন]]|yellow|০.০০}} {{bar percent|[[শিখ]]|pink|০.০১}} {{bar percent|অন্যান্য|black|০.০৩}} {{bar percent|উপলব্ধ নহয়|grey|০.২৩}} |caption=ধৰ্মৰ বন্টন }} [[অনুসূচীত জাতি আৰু অনুসূচীত জনজাতি]] ক্ৰমে ৬.৭৩% আৰু ০.৩১% গঠন কৰিছিল।<ref name="Census of India">{{Cite web|url=http://www.census2011.co.in/data/town/803296-kottayam-kerala.html|title = Kottayam Municipality City Population Census 2011-2021 | Kerala}}</ref> ==সাহিত্য== ''জ্ঞাননিক্ষেপম'' কেৰালাৰ স্থানীয় লোকসকলৰ দ্বাৰা প্ৰকাশিত প্ৰথমখন বাতৰি কাকত আছিল। ১৮৪৮ চনত কোট্টায়ামৰ চি এম এছ প্ৰেছৰ পৰা এই কাকতখন প্ৰকাশ পাইছিল।<ref>{{Cite web |url=http://www.prd.kerala.gov.in/d_ktmcontent.htm |title=official website of Information and Public Relation Department |access-date=19 July 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110610040842/http://www.prd.kerala.gov.in/d_ktmcontent.htm |archive-date=10 June 2011 |url-status=dead }}</ref> কোট্টায়ামে বহুতো বিখ্যাত লেখক, সাংবাদিক আৰু শিল্পী জন্ম দিছে। ঔপন্যাসিক মুত্তাট্টু ভার্কে আৰু কবি পাল নাৰায়নণ নায়াৰ দুয়োজনেই কোট্টায়ামৰ স্থানীয় লোক। অপৰাধ উপন্যাসৰ লেখক কোট্টায়াম পুষ্পনাথ কোট্টায়ামত বাস কৰিছিল। তেওঁ ২০১৮ চনৰ ২ মে'ত বাৰ্ধক্যজনিত ৰোগত আক্ৰান্ত হৈ মৃত্যুবৰণ কৰে।<ref>{{Cite web |date=2018-05-02 |title=Malayalam detective fiction writer Kottayam Pushpanath passes away |url=https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2018/May/02/malayalam-detective-fiction-writer-kottayam-pushpanath-passes-away-1809160.html |access-date=2025-03-12 |website=The New Indian Express |language=en}}</ref> ভাৰতীয়-ইংৰাজী ঔপন্যাসিক [[অৰুন্ধতী ৰয়]] কোট্টায়ামৰ নিবাসী<ref>{{Cite web |date=2023-10-11 |title=From the India Today archives (1997) {{!}} Arundhati Roy: The princess of prose |url=https://www.indiatoday.in/india-today-insight/story/from-the-india-today-archives-1997-arundhati-roy-the-princess-of-prose-2447601-2023-10-11 |access-date=2025-03-12 |website=India Today |language=en}}</ref> আৰু তেওঁৰ বুকাৰ বঁটা বিজয়ী অৰ্ধ-আত্মজীৱনীমূলক উপন্যাস ''[[দ্য গড অৱ স্মল থিংছ]]''-ত কোট্টায়ামৰ আইমানমত কটোৱা শৈশৱৰ অভিজ্ঞতাৰ কথা উল্লেখ আছে। গল্পকাৰ তথা চিত্ৰনাট্যকাৰ উন্নি আৰ.-ও কোট্টায়ামৰেই। ১০০% সাক্ষৰতা লাভ কৰা কোট্টায়ামেই আছিল ভাৰতৰ প্ৰথমখন চহৰ।<ref>{{Cite web|url=https://kottayam.nic.in/about-district/|title=About District|date=3 April 2020|website=Government of Kerala|access-date=10 April 2020}}</ref> ট্ৰাভাংকোৰ ৰাজ্যৰ উত্তৰ বিভাগৰ দেৱান পেছকাৰ (সংগ্ৰাহক) টি ৰামা ৰাওৱে ১৮৮২ চনত কোট্টায়াম পৱ্লিক লাইব্ৰেৰী প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।<ref>{{Cite web |title=About Us – Kottayam Public Library |url=https://www.kottayampubliclibrary.org/about-us/ |access-date=2023-11-22 |language=en-US}}</ref> ==শিক্ষা== ১৭ শতিকাত কোট্টায়ামত এখন ডাচ স্কুল আৰম্ভ কৰা হৈছিল। এই স্কুলখন বেছিদিন চলা নাছিল। কেৰালাৰ প্ৰথমখন ইংৰাজী স্কুল আৰু ভাৰতৰ প্ৰথমখন মহাবিদ্যালয় ১৮১৭ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ইংলেণ্ডৰ চাৰ্চ মিছনেৰী ছচাইটিৰ দ্বাৰা কৰ্ণেল জন মুন্‌ৰোৰ নেতৃত্বত ইয়াক চি এম এছ কলেজ হিচাপে স্থাপন কৰা হৈছিল।<ref name="cms"/> বৰ্তমান চি এম এছ কলেজ কোট্টায়াম আৰু চাইৰো মলাবাৰ কেথলিক গীৰ্জাৰ সহায়ত চহৰৰ পৰা ১৭ কিলোমিটাৰ দূৰৈৰ চেংগাননাছেৰীত প্ৰতিষ্ঠা হোৱা ছেইণ্ট বাৰ্চমেনছ কলেজ জিলাখনৰ শিক্ষা ক্ষেত্ৰত এক ডাঙৰ মাইলৰ খুঁটি। ইয়াৰ ফলস্বৰূপে কোট্টায়াম ১৯৮৯ চনত ১০০% সাক্ষৰতা লাভ কৰা ভাৰতৰ প্ৰথমখন চহৰ হৈ পৰে।<ref>{{Cite web|author=KPM Basheer |url=https://www.thehindubusinessline.com/news/City-of-letters-sets-itself-a-new-milestone/article20809376.ece|title=City of letters sets itself a new milestone|date=1 July 2014 |website=BusinessLine |accessdate=5 December 2023}}</ref> চৰকাৰী চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়, কোট্টায়াম কেৰালাৰ অন্যতম বিখ্যাত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়। ইয়াৰ উপৰিও মহাত্মা গান্ধী বিশ্ববিদ্যালয়, কেৰালা কোট্টায়ামতে অৱস্থিত। কোট্টায়ামত কেইবাখনো অন্য মহাবিদ্যালয় আৰু বিশ্ববিদ্যালয় আছে। ছিৰিয়াক অধ্যয়নৰ বাবে বিশ্বৰ অন্যতম বিখ্যাত প্ৰতিষ্ঠান ছেইণ্ট এফ্ৰেম ইকুমেনিকেল ৰিচাৰ্চ ইনষ্টিটিউটো ইয়াতে অৱস্থিত।<ref>{{Cite web|url=https://seeri.org/ |title=SEERI – Home Page|accessdate=27 August 2025}}</ref> ইয়াত ১৪ খন অভিযান্ত্ৰিক মহাবিদ্যালয় আছে। চৰকাৰী অভিযান্ত্ৰিক মহাবিদ্যালয় - ৰাজীৱ গান্ধী ইনষ্টিটিউট অব টেকন'লজী কোট্টায়ামৰ পৰা ১৪ কিলোমিটাৰ পূবত অৱস্থিত পাম্পাডীত আছে। ৰাষ্ট্ৰীয় গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰতিষ্ঠান ভাৰতীয় তথ্য প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান, কোট্টায়াম পালা চহৰৰ ওচৰত কোট্টায়ামৰ পৰা প্ৰায় {{convert|30|km|abbr=on}} দূৰত অৱস্থিত। ভাৰতীয় গণ সংযোগ প্ৰতিষ্ঠান (IIMC)-ৰ এটা আঞ্চলিক কেন্দ্ৰও কোট্টায়ামৰ পাম্পাডীৰ ওচৰতে আছে। ==সংবাদ মাধ্যম== ১৮২১ চনত ব্ৰিটিছ মিছনেৰী বেঞ্জামিন বেইলিয়ে কোট্টায়ামত কেৰালাৰ প্ৰথমটো মুদ্ৰণালয় চি.এম.এছ. প্ৰেছ স্থাপন কৰে। তেতিয়াৰে পৰা এই চহৰখনে ৰাজ্যখনৰ বাতৰি কাকত আৰু পুথি প্ৰকাশনৰ ক্ষেত্ৰত আগভাগ লৈ আহিছে। কোট্টায়ামৰ পৰা প্ৰকাশিত [[মালয়ালম মনোৰমা|''মালয়ালম মনোৰমা'']] বাতৰি কাকতখন ভাৰতৰ সৰ্বাধিক বিক্ৰী হোৱা দৈনিক কাকতবোৰৰ অন্যতম।<ref>[http://www.auditbureau.org/files/JD%202019%20Highest%20Circulated%20(across%20languages).pdf 2019 Highest Circulated Dailies, Weeklies & Magazines amongst Member Publications (across languages)] Audit Bureau</ref> কোট্টায়ামত অৱস্থিত মনোৰমা গ্ৰুপে মনোৰমা অনলাইন, মনোৰমা নিউজ চেনেল, ''দ্য ৱিক'' আলোচনী আৰু অন্যান্য প্ৰকাশনসমূহ পৰিচালনা কৰে। কোট্টায়ামৰ পৰা ''মাতৃভূমি'', ''দেশভিমনি'', ''দীপিকা'', ''মাধ্যমিক'' আদি আন প্রধান মালয়ালম বাতৰি কাকতো প্ৰকাশ পায়। ইয়াৰোপৰি ডি. চি. বুকছ, লাবছ ইণ্ডিয়া পাব্লিকেশ্বনছ আদি প্ৰকাশন গৃহ ইয়াতে আছে। কেৰালাত প্ৰকাশ হোৱা কিতাপৰ প্ৰায় ৭০ শতাংশ কোট্টায়ামত প্ৰকাশ হয়।<ref>{{Cite web |url=http://kerala.gov.in |title=Official website of the Kottayam District |access-date=19 July 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081002192424/http://kerala.gov.in |archive-date=2 October 2008 |url-status=dead }}</ref> ১৯৪৫ চনত কেইজনমান লেখক মিলে সাহিত্য প্ৰৱৰ্তক সমবায় সমিতি গঠন কৰিছিল। ==ক্ৰীড়া== কোট্টায়ামত মাৰিয়ান ট্ৰফী, গিৰিদীপম ট্ৰফী আদি কেইবাখনো বাৰ্ষিক বাস্কেটবল প্ৰতিযোগিতা অনুষ্ঠিত হয়। ইয়াৰ মূল খেলপথাৰ দুখন হ'ল নেহৰু ষ্টেডিয়াম আৰু ৰাজীৱ গান্ধী ইনডৰ ষ্টেডিয়াম। এই অঞ্চলৰ এটা পুৰণি আৰু বিখ্যাত খেল হ'ল নাদান পান্থুকাভালি। ==শাসন ব্যৱস্থা== কোট্টায়াম জিলাৰ মহকুমা বা তালুকসমূহ হ'ল: * চংগাননাছেৰী * কানজিৰাপ্পল্লী * কোট্টায়াম * মিনাচিল * [[ভাইকম]]<ref>{{Cite web |title=Government of Kerala |url=https://kottayam.nic.in/en/administrative-setup/}}</ref> === বিধানমণ্ডল === ১৯৯৪ চনৰ কেৰালা পৌৰসভা আইন কাৰ্য্যকৰী হোৱাৰ পিছত কোট্টায়াম জিলাৰ ছখন পৌৰসভাৰ ভিতৰত কোট্টায়ামাও অন্যতম হিচাপে গঠিত হয়। প্ৰতি পাঁচ বছৰৰ মূৰত স্থানীয় চৰকাৰী নিৰ্বাচনৰ লগত সংগতি ৰাখি ৫২ টা ৱাৰ্ডৰ পৰা পৌৰ পৰিষদৰ সদস্যসকলক নিৰ্বাচিত কৰা হয়। পৌৰসভাৰ কাৰ্য্যবাহী প্ৰধান হ'ল সভাপতিজন। কোট্টায়াম চহৰখন কোট্টায়াম বিধানসভা সমষ্টি আৰু [[কোট্টায়াম (লোকসভা সমষ্টি)|কোট্টায়াম লোকসভা সমষ্টি]]ৰ অন্তৰ্ভুক্ত। ===কাৰ্য্যবাহী বিভাগ=== {{Multiple image | align = right | direction = horizontal | image1 = KottayamCollectorate.jpg|thumb | caption1 = কোট্টায়াম আয়ুক্তালয় }} [[কোট্টায়াম জিলা]]ৰ আয়ুক্তালয় কোট্টায়াম চহৰত অৱস্থিত। বৰ্তমানৰ জিলা আয়ুক্ত হ'ল শ্ৰী চেতন কুমাৰ মীনা আই.এ.এছ.। শ্ৰী এছ. শ্ৰীজিথ আই.এ.এছ.য়ে অতিৰিক্ত জিলা দণ্ডাধীশ আৰু উপায়ুক্ত হিচাপে কাৰ্য্যনিৰ্বাহ কৰি আছে। জিলা আদালতকে ধৰি কোট্টায়ামৰ বহুতো প্ৰশাসনিক কাৰ্যালয় এই কালেক্টৰেট চৌহদৰ ভিতৰতে অৱস্থিত। ===ন্যায়পালিকা=== ভাৰতৰ বিভিন্ন ৰাজ্যৰ দিৱান হিচাপে কৰ্ণেল জন মুন্‌ৰোৰ কাৰ্য্যকালত পাঁচখন আদালত স্থাপন কৰা হৈছিল। ইয়াৰে এখন কোট্টায়াম জিলাৰ উত্তৰ-পশ্চিম অংশৰ [[ভাইকম]]ত স্থাপন কৰা হৈছিল। ট্ৰাভাংকোৰৰ মহাৰাজ শ্ৰী মূলম থিৰুনালৰ দিনত ১৯১০ চনত কোট্টায়ামত জিলা আদালত স্থাপন কৰা হয়। ২০১০ চনত এই আদালতখনে শতবৰ্ষ উদযাপন কৰে। কোট্টায়াম চহৰত জিলা সত্ৰ ন‍‍্যায়ালয় প্ৰশাসনিক কেন্দ্ৰ হিচাপে লৈ ন্যায়ালয়ৰ জিলা সদৰ কার্যালয় স্থাপন কৰা হৈছে। ন্যায় প্ৰদান ব্যৱস্থাত আঠখন মুঞ্চিফ আদালত, দহখন জুডিচিয়েল ফাৰ্ষ্ট ক্লাছ মেজিষ্ট্ৰেট আদালত, তিনিখন চাব কোৰ্ট, এখন মুখ্য জুডিচিয়েল মেজিষ্ট্ৰেট আদালত আৰু তিনিখন অতিৰিক্ত জিলা আদালত আছে। ইয়াৰোপৰি দুখন ম'টৰ দুৰ্ঘটনা দাবী ন্যায়াধিকৰণ, ভিজিলেন্স গোচৰৰ বাবে এখন বিশেষ আদালত আৰু দুখন পাৰিবাৰিক আদালতো জিলাখনত চলি আছে। ==ৰাজনীতি== [[File:Thiruvanchoor Radhakrishnan.jpg|thumb|upright|থুৰুভঞ্চুৰ ৰাধাকৃষ্ণণ, কোটায়ামৰ বৰ্তমানৰ বিধায়ক]] কোটায়ামৰ প্ৰধান ৰাজনৈতিক দলসমূহ হ'ল [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] (INC), [[ভাৰতীয় কমিউনিষ্ট পাৰ্টি (মাক্সিষ্ট)]] (CPI(M)), [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]] (BJP) আৰু [[কেৰালা কংগ্ৰেছ]]। কোটায়ামত শ্ৰমিক ইউনিয়নৰ আন্দোলনসমূহো অতি জনপ্ৰিয়। কোটায়ামৰ বৰ্তমানৰ বিধায়কজন হ'ল [[থুৰুভঞ্চুৰ ৰাধাকৃষ্ণণ]]।<ref>{{cite web |url=http://eci.gov.in |title=Assembly Constituencies - Corresponding Districts and Parliamentary Constituencies |access-date=2008-10-19 |work=Kerala |publisher=[[ভাৰত নিৰ্বাচন আয়োগ]] |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090304011026/http://eci.gov.in |archive-date=4 March 2009 }}</ref> তেখেতে ২০১১ চনৰ পৰা এই সমষ্টিৰ প্ৰতিনিধিত্ব কৰি আহিছে।<ref>{{cite web |url=http://eci.gov.in |title=Assembly Constituencies - Corresponding Districts and Parliamentary Constituencies |access-date=2008-10-19 |work=Kerala |publisher=[[ভাৰত নিৰ্বাচন আয়োগ]] |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090304011026/http://eci.gov.in |archive-date=4 March 2009 }}</ref> তেওঁ [[কেৰালা বিধানসভাৰ]] বৰ্তমানৰ অধ্যক্ষ পদতো অধিস্থিত। {| class="wikitable" |- ! বৰ্ষ !! এ চি নং !! সমষ্টিৰ নাম !! শ্ৰেণী !! বিজয়ী !! লিংগ !! দল !! ভোট !! ৰাণাৰ আপ !! লিংগ !! দল !! ভোট |- | ১৯৫৭ || ৪১ || কোটায়াম || জি ই এন || ভাস্কৰন নায়াৰ পি. || এম || চি পি আই || ২৩০২১ || গোবিন্দন নায়াৰ এম. পি. || এম || আই এন চি || ২০৭৫০ |- | ১৯৬০ || ৪১ || কোটায়াম || জি ই এন || এম. পি. গোবিন্দন নায়াৰ || এম || আই এন চি || ২৯০২০ || এন. ৰাঘৱ কুৰুপ || এম || চি পি আই || ২৭৮৬৩ |- | ১৯৬৫ || ৮৪ || কোটায়াম || জি ই এন || এম. কে. জৰ্জ || এম || চি পি আই (এম) || ১৭৮৮০ || এম. পি. গোবিন্দন নায়াৰ || এম || আই এন চি || ১৪৩৯৬ |- | ১৯৬৭ || ৮৪ || কোটায়াম || জি ই এন || এম. কে. জৰ্জ || এম || চি পি এম || ২৫২৯৮ || এম. পি. গোবিন্দন নায়াৰ || এম || আই এন চি || ১৬১৮৮ |- | ১৯৭০ || ৮৪ || কোটায়াম || জি ই এন || এম. থমাছ || এম || চি পি এম || ২৬১৪৭ || কে. জৰ্জ থমাছ || এম || এন চি অ' || ১৪১৯০ |- | ১৯৭৭ || ৯০ || কোটায়াম || জি ই এন || পি. পি. জৰ্জ || এম || চি পি আই || ৩৫৬৮৩ || এম. থমাছ || এম || চি পি এম || ৩২১০৭ |- | ১৯৮০ || ৯০ || কোটায়াম || জি ই এন || কে. এম. আব্ৰাহাম || এম || চি পি এম || ৩৭৫৮৮ || পি. বি. আৰ. পিল্লাই || এম || জে এন পি || ২৫৬২৪ |- | ১৯৮২ || ৯০ || কোটায়াম || জি ই এন || এন. শ্ৰীনিবাসন || এম || আই এন ডি || ৩৮৮৮৬ || কে. এম. আব্ৰাহাম || এম || চি পি এম || ৩৩৫৪৮ |- | ১৯৮৭ || ৯০ || কোটায়াম || জি ই এন || টি. কে. ৰামকৃষ্ণন || এম || চি পি এম || ৫৫২২২ || থুৰুভঞ্চুৰ ৰাধাকৃষ্ণণ || এম || আই এন চি || ৪৫৮৯৬ |- | ১৯৯১ || ৯০ || কোটায়াম || জি ই এন || টি. কে. ৰামকৃষ্ণন || এম || চি পি এম || ৫৪১৮২ || চেৰিয়ান ফিলিপ || এম || আই এন চি || ৫১০০০ |- | ১৯৯৬ || ৯০ || কোটায়াম || জি ই এন || টি. কে. ৰামকৃষ্ণন || এম || চি পি এম || ৫২৬০৯ || মোহন শংকৰ || এম || আই এন চি || ৪৫৫৪৫ |- | ২০০১ || ৯০ || কোটায়াম || জি ই এন || মাৰ্চি ৰবি || এফ || আই এন চি || ৫৭৭৯৫ || বৈকম বিশ্বন || এম || চি পি এম || ৪৫৯৫৪ |- | ২০০৬ || ৯০ || কোটায়াম || জি ই এন || ভি. এন. বাশৱন || এম || চি পি আই (এম) || ৪৭৭৩১ || অজয় ​​থৰাইল || এম || আই এন চি || ৪৭২৪৯ |- | ২০১১ || ৯৭ || কোটায়াম || জি ই এন || থুৰুভঞ্চুৰ ৰাধাকৃষ্ণণ || এম || আই এন চি || ৫৩৮২৫ || ভি. এন. বাশৱন || এম || চি পি এম || ৫৩১১৪ |} == তথ্যসূত্ৰ == {{Reflist}} == বাহ্যিক সংযোগ == {{Commons category|Kottayam}} {{wikivoyage|Kottayam}} <!-- অনুগ্রহ কৰি বাণিজ্যিক বা ব্যক্তিগত চাইটৰ লিংক পষ্ট নকৰিব। কেৱল চৰকাৰী আৰু পৰ্যটন চাইটসমূহ ৰাখক। --> * [http://kottayam.nic.in/ কোটায়াম জিলাৰ চৰকাৰী ৱেবছাইট] * [https://www.britannica.com/EBchecked/topic/322904/Kottayam ব্ৰিটেনিকাত কোটায়ামৰ সন্দৰ্ভ] * [http://www.mapsofindia.com/maps/kerala/districts/kottayam.htm কোটায়াম জিলাৰ মানচিত্ৰ, MapsOfIndia.com] h0majdet1xp9forpvzymmuk98s27wf0 627228 627227 2026-08-14T16:23:18Z AjayDas 12623 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 627228 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = কোট্টায়াম | settlement_type = [[চহৰ]] | image_skyline = Kottayam Collage.jpg | image_alt = | image_caption = ওপৰৰপৰা তললৈ, বাঁওফালৰপৰা সোঁফাললৈ: তিৰুনাক্কৰাৰ এম চি মেথিউ স্মাৰক, অক্ষৰশিলপম, ইম্মাকুলেট হাৰ্ট অৱ মেৰী কেথেড্ৰেল, ক'দিমথা নাও ঘাট, কোট্টায়াম চৰকাৰী চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়, চি এম এছ কলেজ কোট্টায়াম | native_name_lang = ml | pushpin_map = India Kerala#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = কোট্টায়াম ([[কেৰালা]]) | coordinates = {{coord|9|35|29.8|N|76|31|19.9|E|display=inline,title}}[https://toolforge.org] | subdivision_type = [[দেশ]] | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[ভাৰতৰ ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয়শাসিত অঞ্চলসমূহ|ৰাজ্য]] | subdivision_name1 = [[কেৰালা]] | subdivision_type2 = [[ভাৰতৰ জিলাসমূহ|জিলা]] | subdivision_name2 = [[কোট্টায়াম জিলা|কোট্টায়াম]] | subdivision_type3 = অঞ্চল | subdivision_name3 = মধ্য ট্ৰাভাংকেৰ | subdivision_type4 = প্ৰতিষ্ঠা | subdivision_name4 = ১৯২১ | subdivision_type5 = [[চৰকাৰী ভাষা]] | subdivision_name5 = [[মালয়ালম]] | subdivision_type6 = থলুৱা ভাষা | subdivision_name6 = [[মালয়ালম]] | founder = | named_for = | government_type = [[কেৰালাৰ পৌৰসভা|পৌৰসভা]] | governing_body = [[কেৰালাৰ পৌৰসভা|কোট্টায়াম পৌৰসভা]] | leader_title = পৌৰ অধ্যক্ষ | leader_name = বিন্সি চেবাষ্টিয়ান | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_total_km2 = ৫৫.৫ | area_metro_km2 = ১৮৬.৬৫ | area_rank = | elevation_footnotes = | elevation_m = ৪৭.৯৬ | population_footnotes = <ref>{{cite web |url=https://citypopulation.de |title=Urban agglomeration & cities in Kerala}}</ref><ref>{{cite web |url=https://census2011.co.in |title=Kottayam Urban agglomeration population}}</ref> | population_total = ১৩৬,৮১২ | population_metro = ৩৫৭,৩০২ | population_as_of = ২০১১ | population_rank = কেৰালাত অষ্টম স্থান | population_density_km2 = auto | population_density_metro_km2 = auto | population_demonym = কোট্টায়ামকাৰ | timezone1 = [[ভাৰতীয় মান সময়|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[পিন কোড]] | postal_code = ৬৮৬০০১ | area_code_type = [[টেলিফোন]] কোড | area_code = +91 481-XXXXXXX | registration_plate = KL-05 | blank1_name_sec1 = [[লিঙ্গ অনুপাত]] | blank1_info_sec1 = ১০৭৫ গৰাকী মহিলা / ১০০০ গৰাকী পুৰুষ / ♂ / ♀ | blank2_name_sec1 = [[সাক্ষৰতাৰ হাৰ]] | blank2_info_sec1 = ৯৯.৬৬% | blank3_name_sec1 = [[মানৱ উন্নয়ন সূচকাংক|HDI]] | blank3_info_sec1 = ০.৮৩১ (অতি উচ্চ) | website = {{URL|www.kottayammunicipality.lsgkerala.gov.in}} {{URL|kottayam.nic.in}} | official_name = }} '''কোট্টায়াম''' {{en|Kottayam}} ভাৰতৰ [[কেৰালা]] ৰাজ্যৰ [[কোট্টায়াম জিলা|কোট্টায়াম জিলা]]ত অৱস্থিত এখন চহৰ।<ref>{{Cite web |url=https://britannica.com |title=Kottayam {{!}} India, Map, History, & Facts {{!}} Britannica |website=://britannica.com |language=en |access-date=2026-08-07}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://kottayam.com |title=Kottayam, Kottayam Hotels, Kottayam Kerala, Hotels in Kottayam, Kottayam Hotel, Kottayam India, Kottayam RealEstate |website=://kottayam.com |language=en |access-date=2026-08-07}}</ref> এই চহৰখন জিলাখনৰ সদৰ ঠাই আৰু ৰাজ্যৰ ৰাজধানী [[তিৰুৱনন্তপুৰম]]ৰপৰা প্ৰায় ১৫১ কিলোমিটাৰ উত্তৰত অৱস্থিত। ২০১১ চনৰ ভাৰতীয় লোকপিয়ল অনুসৰি কোট্টায়ামৰ জনসংখ্যা হৈছে ১৩৬,৮১২ জন আৰু জনবসতিৰ ঘনত্ব প্ৰতি বৰ্গ কিলোমিটাৰত ২৪৭০ জন।<ref>{{Cite web |title=Kottayam District Population Census 2011 - 2021 - 2025, Kerala literacy sex ratio and density |url=https://census2011.co.in |access-date=2025-03-12 |website=www.census2011.co.in}}</ref> কোট্টায়ামক "অক্ষৰৰ চহৰ" বুলিও জনা যায়, কিয়নো মালয়ালম ভাষাৰ কেইবাখনো প্ৰথমখন দৈনিক সংবাদ পত্ৰ যেনে— ''দীপিকা'', ''মালয়ালা মনোৰমা'', আৰু ''মঙ্গলম'' এই কোট্টায়াম চহৰৰপৰাই আৰম্ভ হৈছিল আৰু ইয়াত ইয়াৰ মুখ্য কাৰ্যালয় আছে। লগতে ইয়াত বহুতো প্ৰকাশন গৃহ আছে।<ref>{{cite web |title=City of Letters |url=https://kottayam.gov.in |website=Official Website of Kottayam |access-date=10 July 2026}}</ref> ==ব্যুৎপত্তি== থেক্কুমকুৰ শাসকৰ ৰাজপ্ৰাসাদটো ''থালিয়িলকোট্টা'' নামৰ এটা দুৰ্গৰদ্বাৰা সুৰক্ষিত আছিল। বিশ্বাস কৰা হয় যে ''কোট্টায়াম'' নামটো মালয়ালম শব্দ ''কোট্টা'' (যাৰ অৰ্থ দুৰ্গ) আৰু ''আকম'' (যাৰ অৰ্থ ভিতৰ) এই দুয়োটাৰ সংমিশ্ৰণত আহিছে।<ref>{{Cite web |title=Kottayam etymology |url=https://kottayam.nic.in.}}</ref> ইয়াৰ সংযুক্ত ৰূপ ''কোট্টায়ক্ককম'' (കോട്ടയ്ക്കകം) বুলি কোৱা হয়, যাৰ অৰ্থ হ’ল "দুৰ্গৰ ভিতৰত।" <ref name="About Kottayam">{{Cite web|date=3 April 2020|title=About Kottayam|url=https://kottayam.nic.in|access-date=9 April 2020|website=Kottayam}}</ref><ref name="Kurien">{{cite thesis |last=Kurien |first=Lucyamma |date=May 2000 |chapter-url= http://inflibnet.ac.in |title=The structure and functioning of gram sabhas: a study focussed on the district of Kottayam|chapter=Chapter IV: The functioning of gram sabha: General Features |publisher=Mahatma Gandhi University |pages=116–206}}</ref><ref>{{cite web |title=Kottayam District |quote=Kottayam is a compound word- kotta+akam which means the interior of a fort. Rulers of Munjanad and Thekkumkur had their headquarters at Thazhathangadi in the present Kottayam town. Marthanda Varma of Travancore attacked Thekkumkur and destroyed the palace and the Thaliyil fort. The remnants of palace and forts are still seen here. |url=http://kerala.gov.in |archive-url=https://web.archive.org/web/20110610040842/http://kerala.gov.in |archive-date=10 June 2011}}</ref> ==ইতিহাস== === থেক্কুমকুৰ শাসন (১১০৩ - ১৭৫৩) === খ্ৰীষ্টীয় নৱম শতিকাৰ আৰম্ভণিৰেপৰা থেক্কুমকুৰ আৰু কোট্টায়ামৰ ইতিহাস প্ৰায় একেই আছিল। কোট্টায়াম তেতিয়া কুলশেখৰ সাম্ৰাজ্যৰ (৮০০ খ্ৰীষ্টাব্দ – ১১০৩ খ্ৰীষ্টাব্দ) অন্তৰ্গত ভেম্পোলিনাদৰ এটা অংশ আছিল। ১১০৩ চনৰ ভিতৰত ভেম্পোলিনাদ ৰাজ্যখন থেক্কুমকুৰ আৰু ৱাডাক্কুমকুৰ নামৰ দুখন ৰাজ্যত বিভক্ত হৈ পৰে। পিছৰ ৰাজ্যখন কোচিনৰ কৰতলীয়া হৈছিল।<ref name="ReferenceA">P. Shungoonny Menon - A HISTORY OF TRAVANCORE - First edition: 1878, New edition: 1983, Page 130, 131 - {{ISBN|978-8170200406}}</ref><ref>{{cite book |author=K.N Gopala Pillai Kuruppum Veettil|title=Thekkumkur Rani (Queen of Thekkumkur) |url=https://archive.org/details/ThekkumkoorRani/page/n7 |access-date=2 December 2019|year=1948|publisher=The Hindustan Publishing House, Trivandrum, Publisher: Thomas George BA|pages=224–}}</ref> এই ৰাজবংশৰ ৰাজপ্ৰাসাদ প্ৰথমাৱস্থাত কোট্টায়ামৰ ভেন্নিমালাত আছিল। ইয়াক থালিয়িলকোট্টা নামৰ এটা দুৰ্গই সুৰক্ষিত কৰি ৰাখিছিল। ইয়াৰ ফলত এই অঞ্চলটো দুৰ্গটোৰ নামেৰেই জনাজাত হৈ পৰিছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত থেক্কুমকুৰৰ ৰজাসকলে কোট্টায়াম চহৰৰ উপকণ্ঠ অঞ্চল কুমৰানাল্লুৰৰ ওচৰৰ নাত্তাছেৰীলৈ নিজৰ ৰাজধানী স্থানান্তৰ কৰে। বিশ্বাস কৰা হয় যে থেক্কুমকুৰ ৰাজবংশই থাঝাথাংগাড়ীৰপৰা কোট্টায়াম শাসন কৰিছিল। পৰ্তুগীজ আৰু ডাচসকলে এই দুয়োখন ৰাজ্যৰ সৈতে ব্যাৱসায়িক সম্পৰ্ক স্থাপন কৰিছিল। তেওঁলোকে মূলতঃ জালুক আৰু অন্যান্য মচলাৰ ব্যৱসায় কৰিছিল। ১৭৪১ চনৰ ট্ৰাভাংকোৰ-ডাচ যুদ্ধত ট্ৰাভাংকোৰ ৰাজ্যৰ হাতত ডাচ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানী পৰাজিত হয়। ইয়াৰ পিছত মাৰ্তণ্ড বৰ্মাৰ সামৰিক অভিযান থেক্কুমকুৰকে ধৰি উত্তৰৰ প্ৰতিৱেশী ৰাজ্যসমূহৰ বিৰুদ্ধে আগবাঢ়িছিল। === ট্ৰাভাংকোৰ শাসন (১৭৫৩ - ১৯৪৯)=== যদিও থেক্কুমকুৰে ৰাজ্য ৰক্ষাৰ বাবে চেম্পাকাছেৰী আৰু ৱাডাক্কুমকুৰৰ সৈতে মিত্ৰতা কৰিছিল, তথাপি অৱশেষত সকলোবোৰ অঞ্চল ট্ৰাভাংকোৰৰ সৈতে চামিল কৰা হয়। আন এটা উৎসৰ মতে থেক্কুমকুৰৰ শাসকে ট্ৰাভাংকোৰৰ বিৰুদ্ধে প্ৰথমে কায়ামকুলাম ৰাজ্য আৰু তাৰ পিছত আম্বালপুঝা সৰু ৰাজ্যৰপক্ষ লৈছিল। আম্বালপুঝাৰ পতনৰ পিছতো থেক্কুমকুৰৰ শাসকে ট্ৰাভাংকোৰৰ সৈতে বুজা-বুজিলৈ আহিবলৈ অমান্তি হয়। ইয়াৰ বাবে ১৭৫০ চনৰ ১১ ছেপ্টেম্বৰত মাৰ্তণ্ড বৰ্মাৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী তথা সেনাধ্যক্ষ ৰামায়্যন দালাৱাই থেক্কুমকুৰৰ ৰাজধানী দখল কৰে। অৱশেষত ১৭৫৩ চনত এই ৰাজ্যখন ট্ৰাভাংকোৰৰ সৈতে একত্ৰিত কৰা হয়। ১৯ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে কেইবাখনো অসমান চুক্তিৰ পিছত ট্ৰাভাংকোৰ ব্ৰিটেইনৰ কৰতলীয়া ৰাজ্য হৈ পৰে। ১৮১৭ চনত চাৰ্চ মিছনেৰী ছচাইটিয়ে কেৰালাৰ প্ৰথমখন পশ্চিমীয়া শৈলীৰ মহাবিদ্যালয় হিচাপে চি এম এছ কলেজ প্ৰতিষ্ঠা কৰে। চৰকাৰী প্ৰশাসনৰ বাবে প্ৰশাসক তৈয়াৰ কৰিবলৈ ট্ৰাভাংকোৰ চৰকাৰে এই পদক্ষেপক আদৰণি জনাইছিল।<ref name="cms">{{cite news|title=Setting standards of excellence: UGC recognition has added to CMS College's list of merits.|date=4 January 2005|url= http://www.hindu.com/edu/2005/01/04/stories/2005010400140400.htm |accessdate=5 April 2010|archive-date=15 March 2005|archive-url=https://web.archive.org/web/20050315182258/http://www.hindu.com/edu/2005/01/04/stories/2005010400140400.htm|url-status=dead |work=[[The Hindu]]}}</ref> [[File:Gandhi at vaikom satyagraha-2.jpg|thumb|[[ভাইকম সত্যাগ্ৰহ]]ত [[মহাত্মা গান্ধী]]]] ===সমসাময়িক যুগ (১৯৪৯ - বৰ্তমান)=== কোট্টায়াম ট্ৰাভাংকোৰ এটা ৰাজহ বিভাগ হৈ পৰে।<ref name="Kurien" /> দেৱীকুলাম নামৰ এটা পঞ্চম বিভাগ কিছুসময়ৰ বাবে আছিল যদিও পিছলৈ ইয়াক কোট্টায়ামৰ সৈতে যোগ কৰা হয়। ১৯৪৯ চনৰ জুলাই মাহত কোট্টায়াম জিলাখন আনুষ্ঠানিকভাৱে প্ৰতিষ্ঠা কৰা হয়।<ref>{{Cite web|url=http://kottayam.nic.in/#|title = Kottayam District, Government of Kerala | Kottayam, the Land of Letters | India}}</ref> == ভৌগোলিক অৱস্থান == [[File:Purple Swamphen (Porphyrio poliocephalus) 22-Mar-2007 10-12-15 AM.jpg|thumb|right|[[ভেম্বনাদ হ্ৰদ]], কোট্টায়ামত তোলা [[কামচৰাই]]]] কোট্টায়ামৰ গড় উচ্চতা সাগৰ পৃষ্ঠৰপৰা ৩ মিটাৰ।<ref>{{Cite web |title=Kottayam Travel Guide: Useful information to visit Kottayam. 8 Reviews |url=http://www.placesonline.com/asia/india/kerala/kottayam/introduction.asp |access-date=18 August 2013 |archive-date=18 August 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160818134129/http://www.placesonline.com/asia/india/kerala/kottayam/introduction.asp |url-status=dead }}</ref> ই [[ইদুক্কি জিলা]]ৰ [[পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালা]]ৰ কেইবাখনো নিজৰাৰপৰা গঠিত হোৱা [[মিনাছিল নদী]]ৰ অৱবাহিকা আৰু [[ভেম্বনাদ]] জলাশয়ৰ অৱবাহিকাত অৱস্থিত। কুমাৰাকমত ভেম্বানাদ হ্ৰদত মিলিত হোৱা মিনাছিল নদীৰ অন্তৰ্দেহী মুখনিৰ কাষতে চহৰখন অৱস্থিত। কেৰালাৰ উচ্চতাভিত্তিক স্থান বিভাজন অনুসৰি কোট্টায়ামক মধ্যভূমি অঞ্চল হিচাপে শ্ৰেণীভুক্ত কৰা হৈছে। ইয়াৰ সাধাৰণ মাটিৰ প্ৰকাৰ হ'ল [[পলসুৱা মাটি]] মাটি। উদ্ভিদৰাজি মূলতঃ ক্ৰান্তীয় চিৰসেউজীয়া আৰু আৰ্দ্ৰ পৰ্ণপাতি প্ৰকৃতিৰ। জিলাখনত পাহাৰ, জলাশয় আৰু ধানখেতিৰ পথাৰৰ এক সংমিশ্ৰণ দেখা যায়।<ref>{{Cite web |date=2025-06-24 |title=Kottayam {{!}} India, Map, History, & Facts {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Kottayam |access-date=2025-06-25 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> কোট্টায়াম পৌৰসভাৰ অধীনৰ মাটি-কালি হ'ল ৫৫.৪০ বৰ্গ কিলোমিটাৰ। কোট্টায়াম জিলাৰ সদৰ স্থান কোট্টায়াম চহৰখন কেৰালাৰ মধ্য অংশত, মধ্য ট্ৰাভাংকুৰ অঞ্চলত অৱস্থিত। ই উত্তৰ অক্ষংশ ৯° ২৯' ৪৬" আৰু ৯° ৩৭' ৫৯" ৰ মাজত তথা পূব দ্ৰাঘিমাংশ ৭৬° ২৯' ২২" আৰু ৭৬° ৩৪' ২৪" ৰ মাজত অৱস্থিত।<ref>{{Cite web |title=Kottayam Municipality |url=https://kottayammunicipality.lsgkerala.gov.in/en/lb%20at%20a%20glance}}</ref> ===জলবায়ু=== কোপেন জলবায়ু শ্ৰেণীবিভাজন অনুসৰি কোট্টায়ামত ক্ৰান্তীয় মৌচুমী জলবায়ু বিৰাজ কৰে। এই জিলাৰ জলবায়ু মৃদু আৰু আনন্দদায়ক। [[বিষুৱ ৰেখা]]ৰ কাষত অৱস্থান কৰাৰ বাবে কোট্টায়ামত ঋতুভিত্তিক উষ্ণতাৰ পৰিৱৰ্তন কম হয় আৰু গোটেই বছৰজুৰি মধ্যমৰপৰা উচ্চ মাত্ৰাৰ আৰ্দ্ৰতা থাকে। কোট্টায়াম জিলাৰ দক্ষিণে [[পঠানমথিট্টা জিলা|পঠানমথিট্টা জিলা]], পশ্চিমে [[আলাপ্পুয়া জিলা|আলাপ্পুয়া জিলা]], উত্তৰে [[এৰ্ণাকুলাম জিলা|এৰ্ণাকুলাম জিলা]] আৰু পূব তথা উত্তৰ-পূবে [[ইদুক্কি জিলা]] অৱস্থিত। {{Weather box | location = Kottayam (1991–2020, extremes 1970–present) | metric first = Y | single line = Y | Jan record high C = 37.0 | Feb record high C = 38.6 | Mar record high C = 38.6 | Apr record high C = 38.3 | May record high C = 37.2 | Jun record high C = 35.9 | Jul record high C = 34.7 | Aug record high C = 35.5 | Sep record high C = 35.0 | Oct record high C = 35.0 | Nov record high C = 36.0 | Dec record high C = 35.6 | year record high C = 38.5 | Jan high C = 32.9 | Feb high C = 33.6 | Mar high C = 34.4 | Apr high C = 34.0 | May high C = 33.0 | Jun high C = 30.3 | Jul high C = 29.6 | Aug high C = 30.1 | Sep high C = 30.9 | Oct high C = 31.2 | Nov high C = 31.5 | Dec high C = 32.4 | year high C = 32.0 | Jan low C = 22.2 | Feb low C = 22.8 | Mar low C = 23.8 | Apr low C = 24.2 | May low C = 24.0 | Jun low C = 22.9 | Jul low C = 22.7 | Aug low C = 22.9 | Sep low C = 23.2 | Oct low C = 23.1 | Nov low C = 23.1 | Dec low C = 22.4 | year low C = 23.1 | Jan record low C = 16.0 | Feb record low C = 16.0 | Mar record low C = 18.5 | Apr record low C = 20.2 | May record low C = 16.9 | Jun record low C = 18.0 | Jul record low C = 18.1 | Aug record low C = 16.9 | Sep record low C = 20.2 | Oct record low C = 19.2 | Nov record low C = 18.1 | Dec record low C = 16.0 | year record low C = 16.0 | rain colour = green | Jan rain mm = 8.1 | Feb rain mm = 18.7 | Mar rain mm = 66.4 | Apr rain mm = 151.3 | May rain mm = 257.2 | Jun rain mm = 585.9 | Jul rain mm = 534.0 | Aug rain mm = 406.6 | Sep rain mm = 275.6 | Oct rain mm = 362.2 | Nov rain mm = 182.1 | Dec rain mm = 45.5 | year rain mm = 2893.8 | Jan rain days = 0.7 | Feb rain days = 1.4 | Mar rain days = 3.5 | Apr rain days = 8.7 | May rain days = 10.6 | Jun rain days = 21.2 | Jul rain days = 22.6 | Aug rain days = 17.5 | Sep rain days = 13.6 | Oct rain days = 14.9 | Nov rain days = 9.3 | Dec rain days = 2.6 | year rain days = 126.6 |time day = 17:30 [[ভাৰতীয় মান সময়]] | Jan humidity = 60 | Feb humidity = 59 | Mar humidity = 61 | Apr humidity = 68 | May humidity = 71 | Jun humidity = 79 | Jul humidity = 80 | Aug humidity = 78 | Sep humidity = 76 | Oct humidity = 76 | Nov humidity = 75 | Dec humidity = 66 |year humidity = 71 |source 1 = [[ভাৰতীয় বতৰ বিজ্ঞান বিভাগ]]<ref>{{cite web | url = https://imdpune.gov.in/library/public/Climatological%20Tables%201991-2020.pdf | title = Climatological Tables of Observatories in India 1991-2020 | publisher = [[ভাৰতীয় বতৰ বিজ্ঞান বিভাগ]] | access-date = April 8, 2024 }}</ref><ref name=IMDnormals> {{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20200205040301/http://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | archive-date = 5 February 2020 | url = https://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | title = Station: Kottayam Climatological Table 1981–2010 | work = Climatological Normals 1981–2010 | publisher = ভাৰতীয় বতৰ বিজ্ঞান বিভাগ | date = January 2015 | pages = 433–434 | access-date = 29 February 2020}}</ref><ref name=IMDextremes> {{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20200205042509/http://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | archive-date = 5 February 2020 | url = https://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | title = Extremes of Temperature & Rainfall for Indian Stations (Up to 2012) | publisher = ভাৰতীয় বতৰ বিজ্ঞান বিভাগ | date = December 2016 | page = M107 | access-date = 29 February 2020}}</ref> }} '''কৃষি''' কোট্টায়াম জিলা কেৰালাৰ প্ৰাকৃতিক ৰবৰ খেতিৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰ। ভাৰত চৰকাৰৰ এখন বিধিগত সংস্থা ৰবৰ ব’ৰ্ডৰ মুখ্য কাৰ্যালয় কোট্টায়ামত অৱস্থিত, যি ৰবৰ উদ্যোগৰ বিকাশত প্ৰধান ভূমিকা পালন কৰে।<ref>{{cite web |title=Rubber Board |url=https://rubberboard.gov.in/ |publisher=Rubber Board |access-date=13 July 2026}}</ref> ৰবৰ হ'ল ইয়াৰ প্ৰধান নগদী শস্য আৰু জিলাখনে কেৰালাৰ উৎপাদনত যথেষ্ট বৰঙনি যোগায়। ভাৰতৰ প্ৰাকৃতিক ৰবৰ উৎপাদনৰ অধিকাংশই কেৰালাত উৎপাদিত হয়।<ref>{{cite journal |last=Vijayalekshmi |first=P J |title=Natural Rubber Production in Kerala |journal=International Journal of Social Science and Economic Research |date=2022 |url=https://ijsser.org/2022files/ijsser_07__142.pdf |access-date=13 July 2026}}</ref> ৰবৰৰ উপৰি অন্যান্য শস্যৰ ভিতৰত [[নাৰিকল]], [[কল]], [[আনাৰস]], [[জালুক]] আৰু বিভিন্ন মচলা অন্তৰ্ভুক্ত। অতিৰিক্ত আয়ৰ বাবে ৰবৰ বাগিছাত শাক-পাচলি আৰু আন শস্যৰ আন্তঃখেতি কৰাত উৎসাহ দিয়া হয়।<ref>{{cite news |title=Farmers swap rubber for exotic fruits, chasing higher profits |url=https://india.mongabay.com/2025/08/what-a-shift-in-farming-from-rubber-to-exotic-fruit-trees-could-mean-for-kerala/ |work=Mongabay |date=8 August 2025 |access-date=13 July 2026}}</ref> == জনগাঁথনি == {{Historical populations|type=India |align=left | 1901|17552 | 1911|15141 | 1921|18833 | 1931|25236 | 1941|33364 | 1951|44204 | 1961|52685 | 1971|59714 | 1981|64431 | 1991|89625 | 2001|129894 | 2011|172878 }} ২০০১ চনৰ ভাৰতীয় [[লোকপিয়ল]] অনুসৰি,<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-url=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-date=16 June 2004|title= Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|access-date=1 November 2008|publisher= Census Commission of India}}</ref> কোট্টায়াম নগৰীয় সমষ্টিকৰণৰ জনসংখ্যা আছিল ১৭২,৮৭৮ জন, আৰু কোট্টায়াম জিলাৰ জনসংখ্যা আছিল ১,৯৭৪,৫৫১ জন। কোট্টায়াম পৌৰসভাৰ জনসংখ্যা আছিল ১৩৬,৮১২ জন। ইয়াৰ ৬০% পুৰুষ আৰু ৩৮% মহিলা। জিলাখনত জনসংখ্যা বৃদ্ধিৰ হাৰ কমাৰ দিশে আছিল।<ref>{{cite book |first=Srikumar |last=Chattopadhyay |title=Striving for Sustainability: Environmental Stress and Democratic Initiatives in Kerala |publisher= Concept Publishing |year=2006 |url=https://books.google.com/books?id=gOrvghLklKoC |isbn=9788180692949 |page=157}}</ref> কোট্টায়াম জিলা সাক্ষৰতাত প্ৰথম স্থানত আছে।<ref name="Kurien" /> {{bar box |title=কোট্টায়ামৰ ধৰ্মসমূহ (২০১১)<ref>{{cite web | url=http://www.census2011.co.in/data/religion/district/280-kottayam.html | title=Towns in Kottayam - Religion 2011 | publisher=Indian Population Census 2011 | access-date=22 September 2016 }}</ref> |titlebar=#Fcd116 |float=right |bars= {{bar percent|[[হিন্দু]]|orange|৪৯.৮১}} {{bar percent|[[খ্ৰীষ্টান]]|blue|৪৩.৪৮}} {{bar percent|[[মুছলমান]]|green|৬.৪১}} {{bar percent|[[বৌদ্ধ]]|yellow|০.০২}} {{bar percent|[[জেইন]]|yellow|০.০০}} {{bar percent|[[শিখ]]|pink|০.০১}} {{bar percent|অন্যান্য|black|০.০৩}} {{bar percent|উপলব্ধ নহয়|grey|০.২৩}} |caption=ধৰ্মৰ বণ্টন }} [[অনুসূচীত জাতি আৰু অনুসূচীত জনজাতি]] ক্ৰমে ৬.৭৩% আৰু ০.৩১% গঠন কৰিছিল।<ref name="Census of India">{{Cite web|url=http://www.census2011.co.in/data/town/803296-kottayam-kerala.html|title = Kottayam Municipality City Population Census 2011-2021 | Kerala}}</ref> ==সাহিত্য== ''জ্ঞাননিক্ষেপম'' কেৰালাৰ স্থানীয় লোকসকলৰদ্বাৰা প্ৰকাশিত প্ৰথমখন বাতৰি কাকত আছিল। ১৮৪৮ চনত কোট্টায়ামৰ চি এম এছ প্ৰেছৰপৰা এই কাকতখন প্ৰকাশ পাইছিল।<ref>{{Cite web |url=http://www.prd.kerala.gov.in/d_ktmcontent.htm |title=official website of Information and Public Relation Department |access-date=19 July 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110610040842/http://www.prd.kerala.gov.in/d_ktmcontent.htm |archive-date=10 June 2011 |url-status=dead }}</ref> কোট্টায়ামে বহুতো বিখ্যাত লেখক, সাংবাদিক আৰু শিল্পী জন্ম দিছে। ঔপন্যাসিক মুত্তাট্টু ভাৰ্কে আৰু কবি পাল নাৰায়ণণ নায়াৰ দুয়োজনেই কোট্টায়ামৰ স্থানীয় লোক। অপৰাধ উপন্যাসৰ লেখক কোট্টায়াম পুষ্পনাথ কোট্টায়ামত বাস কৰিছিল। তেওঁ ২০১৮ চনৰ ২ মে'ত বাৰ্ধক্যজনিত ৰোগত আক্ৰান্ত হৈ মৃত্যুবৰণ কৰে।<ref>{{Cite web |date=2018-05-02 |title=Malayalam detective fiction writer Kottayam Pushpanath passes away |url=https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2018/May/02/malayalam-detective-fiction-writer-kottayam-pushpanath-passes-away-1809160.html |access-date=2025-03-12 |website=The New Indian Express |language=en}}</ref> ভাৰতীয়-ইংৰাজী ঔপন্যাসিক [[অৰুন্ধতী ৰয়]] কোট্টায়ামৰ নিবাসী<ref>{{Cite web |date=2023-10-11 |title=From the India Today archives (1997) {{!}} Arundhati Roy: The princess of prose |url=https://www.indiatoday.in/india-today-insight/story/from-the-india-today-archives-1997-arundhati-roy-the-princess-of-prose-2447601-2023-10-11 |access-date=2025-03-12 |website=India Today |language=en}}</ref> আৰু তেওঁৰ বুকাৰ বঁটা বিজয়ী অৰ্ধ-আত্মজীৱনীমূলক উপন্যাস ''[[দ্য গড অৱ স্মল থিংছ]]''-ত কোট্টায়ামৰ আইমানমত কটোৱা শৈশৱৰ অভিজ্ঞতাৰ কথা উল্লেখ আছে। গল্পকাৰ তথা চিত্ৰনাট্যকাৰ উন্নি আৰ.-ও কোট্টায়ামৰেই। ১০০% সাক্ষৰতা লাভ কৰা কোট্টায়ামেই আছিল ভাৰতৰ প্ৰথমখন চহৰ।<ref>{{Cite web|url=https://kottayam.nic.in/about-district/|title=About District|date=3 April 2020|website=Government of Kerala|access-date=10 April 2020}}</ref> ট্ৰাভাংকোৰ ৰাজ্যৰ উত্তৰ বিভাগৰ দেৱান পেছকাৰ (সংগ্ৰাহক) টি ৰামা ৰাওৱে ১৮৮২ চনত কোট্টায়াম পৱ্লিক লাইব্ৰেৰী প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।<ref>{{Cite web |title=About Us – Kottayam Public Library |url=https://www.kottayampubliclibrary.org/about-us/ |access-date=2023-11-22 |language=en-US}}</ref> ==শিক্ষা== ১৭ শতিকাত কোট্টায়ামত এখন ডাচ স্কুল আৰম্ভ কৰা হৈছিল। এই স্কুলখন বেছিদিন চলা নাছিল। কেৰালাৰ প্ৰথমখন ইংৰাজী স্কুল আৰু ভাৰতৰ প্ৰথমখন মহাবিদ্যালয় ১৮১৭ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ইংলেণ্ডৰ চাৰ্চ মিছনেৰী ছচাইটিৰদ্বাৰা কৰ্ণেল জন মুন্‌ৰোৰ নেতৃত্বত ইয়াক চি এম এছ কলেজ হিচাপে স্থাপন কৰা হৈছিল।<ref name="cms"/> বৰ্তমান চি এম এছ কলেজ কোট্টায়াম আৰু চাইৰো মলাবাৰ কেথলিক গীৰ্জাৰ সহায়ত চহৰৰপৰা ১৭ কিলোমিটাৰ দূৰৈৰ চেংগাননাছেৰীত প্ৰতিষ্ঠা হোৱা ছেইণ্ট বাৰ্চমেনছ কলেজ জিলাখনৰ শিক্ষা ক্ষেত্ৰত এক ডাঙৰ মাইলৰ খুঁটি। ইয়াৰ ফলস্বৰূপে কোট্টায়াম ১৯৮৯ চনত ১০০% সাক্ষৰতা লাভ কৰা ভাৰতৰ প্ৰথমখন চহৰ হৈ পৰে।<ref>{{Cite web|author=KPM Basheer |url=https://www.thehindubusinessline.com/news/City-of-letters-sets-itself-a-new-milestone/article20809376.ece|title=City of letters sets itself a new milestone|date=1 July 2014 |website=BusinessLine |accessdate=5 December 2023}}</ref> চৰকাৰী চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়, কোট্টায়াম কেৰালাৰ অন্যতম বিখ্যাত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়। ইয়াৰ উপৰি মহাত্মা গান্ধী বিশ্ববিদ্যালয়, কেৰালা কোট্টায়ামতে অৱস্থিত। কোট্টায়ামত কেইবাখনো অন্য মহাবিদ্যালয় আৰু বিশ্ববিদ্যালয় আছে। ছিৰিয়াক অধ্যয়নৰ বাবে বিশ্বৰ অন্যতম বিখ্যাত প্ৰতিষ্ঠান ছেইণ্ট এফ্ৰেম ইকুমেনিকেল ৰিচাৰ্চ ইনষ্টিটিউটো ইয়াতে অৱস্থিত।<ref>{{Cite web|url=https://seeri.org/ |title=SEERI – Home Page|accessdate=27 August 2025}}</ref> ইয়াত ১৪খন অভিযান্ত্ৰিক মহাবিদ্যালয় আছে। চৰকাৰী অভিযান্ত্ৰিক মহাবিদ্যালয় - ৰাজীৱ গান্ধী ইনষ্টিটিউট অব টেকন'লজী কোট্টায়ামৰপৰা ১৪ কিলোমিটাৰ পূবত অৱস্থিত পাম্পাডীত আছে। ৰাষ্ট্ৰীয় গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰতিষ্ঠান ভাৰতীয় তথ্য প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান, কোট্টায়াম পালা চহৰৰ ওচৰত কোট্টায়ামৰপৰা প্ৰায় {{convert|30|km|abbr=on}} দূৰত অৱস্থিত। ভাৰতীয় গণ সংযোগ প্ৰতিষ্ঠান (IIMC)-ৰ এটা আঞ্চলিক কেন্দ্ৰও কোট্টায়ামৰ পাম্পাডীৰ ওচৰতে আছে। ==সংবাদ মাধ্যম== ১৮২১ চনত ব্ৰিটিছ মিছনেৰী বেঞ্জামিন বেইলিয়ে কোট্টায়ামত কেৰালাৰ প্ৰথমটো মুদ্ৰণালয় চি.এম.এছ. প্ৰেছ স্থাপন কৰে। তেতিয়াৰেপৰা এই চহৰখনে ৰাজ্যখনৰ বাতৰি কাকত আৰু পুথি প্ৰকাশনৰ ক্ষেত্ৰত আগভাগ লৈ আহিছে। কোট্টায়ামৰপৰা প্ৰকাশিত [[মালয়ালম মনোৰমা|''মালয়ালম মনোৰমা'']] বাতৰি কাকতখন ভাৰতৰ সৰ্বাধিক বিক্ৰী হোৱা দৈনিক কাকতবোৰৰ অন্যতম।<ref>[http://www.auditbureau.org/files/JD%202019%20Highest%20Circulated%20(across%20languages).pdf 2019 Highest Circulated Dailies, Weeklies & Magazines amongst Member Publications (across languages)] Audit Bureau</ref> কোট্টায়ামত অৱস্থিত মনোৰমা গ্ৰুপে মনোৰমা অনলাইন, মনোৰমা নিউজ চেনেল, ''দ্য ৱিক'' আলোচনী আৰু অন্যান্য প্ৰকাশনসমূহ পৰিচালনা কৰে। কোট্টায়ামৰপৰা ''মাতৃভূমি'', ''দেশভিমনি'', ''দীপিকা'', ''মাধ্যমিক'' আদি আন প্ৰধান মালয়ালম বাতৰি কাকতো প্ৰকাশ পায়। ইয়াৰ উপৰি ডি. চি. বুকছ, লাবছ ইণ্ডিয়া পাব্লিকেশ্বনছ আদি প্ৰকাশন গৃহ ইয়াতে আছে। কেৰালাত প্ৰকাশ হোৱা কিতাপৰ প্ৰায় ৭০ শতাংশ কোট্টায়ামত প্ৰকাশ হয়।<ref>{{Cite web |url=http://kerala.gov.in |title=Official website of the Kottayam District |access-date=19 July 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081002192424/http://kerala.gov.in |archive-date=2 October 2008 |url-status=dead }}</ref> ১৯৪৫ চনত কেইজনমান লেখক মিলে সাহিত্য প্ৰৱৰ্তক সমবায় সমিতি গঠন কৰিছিল। ==ক্ৰীড়া== কোট্টায়ামত মাৰিয়ান ট্ৰফী, গিৰিদীপম ট্ৰফী আদি কেইবাখনো বাৰ্ষিক বাস্কেটবল প্ৰতিযোগিতা অনুষ্ঠিত হয়। ইয়াৰ মূল খেলপথাৰ দুখন হ'ল নেহৰু ষ্টেডিয়াম আৰু ৰাজীৱ গান্ধী ইনডৰ ষ্টেডিয়াম। এই অঞ্চলৰ এটা পুৰণি আৰু বিখ্যাত খেল হ'ল নাদান পান্থুকাভালি। ==শাসন-ব্যৱস্থা== কোট্টায়াম জিলাৰ মহকুমা বা তালুকসমূহ হ'ল: * চংগাননাছেৰী * কানজিৰাপ্পল্লী * কোট্টায়াম * মিনাচিল * [[ভাইকম]]<ref>{{Cite web |title=Government of Kerala |url=https://kottayam.nic.in/en/administrative-setup/}}</ref> === বিধানমণ্ডল === ১৯৯৪ চনৰ কেৰালা পৌৰসভা আইন কাৰ্য্যকৰী হোৱাৰ পিছত কোট্টায়াম জিলাৰ ছখন পৌৰসভাৰ ভিতৰত কোট্টায়ামাও অন্যতম হিচাপে গঠিত হয়। প্ৰতি পাঁচ বছৰৰ মূৰত স্থানীয় চৰকাৰী নিৰ্বাচনৰ লগত সংগতি ৰাখি ৫২টা ৱাৰ্ডৰপৰা পৌৰ পৰিষদৰ সদস্যসকলক নিৰ্বাচিত কৰা হয়। পৌৰসভাৰ কাৰ্য্যবাহী প্ৰধান হ'ল সভাপতিজন। কোট্টায়াম চহৰখন কোট্টায়াম বিধানসভা সমষ্টি আৰু [[কোট্টায়াম (লোকসভা সমষ্টি)|কোট্টায়াম লোকসভা সমষ্টি]]ৰ অন্তৰ্ভুক্ত। ===কাৰ্য্যবাহী বিভাগ=== {{Multiple image | align = right | direction = horizontal | image1 = KottayamCollectorate.jpg|thumb | caption1 = কোট্টায়াম আয়ুক্তালয় }} [[কোট্টায়াম জিলা]]ৰ আয়ুক্তালয় কোট্টায়াম চহৰত অৱস্থিত। বৰ্তমানৰ জিলা আয়ুক্ত হ'ল শ্ৰী চেতন কুমাৰ মীনা আই.এ.এছ.। শ্ৰী এছ. শ্ৰীজিথ আই.এ.এছ.য়ে অতিৰিক্ত জিলা দণ্ডাধীশ আৰু উপায়ুক্ত হিচাপে কাৰ্য্যনিৰ্বাহ কৰি আছে। জিলা আদালতকে ধৰি কোট্টায়ামৰ বহুতো প্ৰশাসনিক কাৰ্যালয় এই কালেক্টৰেট চৌহদৰ ভিতৰতে অৱস্থিত। ===ন্যায়পালিকা=== ভাৰতৰ বিভিন্ন ৰাজ্যৰ দিৱান হিচাপে কৰ্ণেল জন মুন্‌ৰোৰ কাৰ্য্যকালত পাঁচখন আদালত স্থাপন কৰা হৈছিল। ইয়াৰে এখন কোট্টায়াম জিলাৰ উত্তৰ-পশ্চিম অংশৰ [[ভাইকম]]ত স্থাপন কৰা হৈছিল। ট্ৰাভাংকোৰৰ মহাৰাজ শ্ৰী মূলম থিৰুনালৰ দিনত ১৯১০ চনত কোট্টায়ামত জিলা আদালত স্থাপন কৰা হয়। ২০১০ চনত এই আদালতখনে শতবৰ্ষ উদ্‌যাপন কৰে। কোট্টায়াম চহৰত জিলা সত্ৰ ন‍‍্যায়ালয় প্ৰশাসনিক কেন্দ্ৰ হিচাপে লৈ ন্যায়ালয়ৰ জিলা সদৰ কাৰ্যালয় স্থাপন কৰা হৈছে। ন্যায় প্ৰদান ব্যৱস্থাত আঠখন মুঞ্চিফ আদালত, দহখন জুডিচিয়েল ফাৰ্ষ্ট ক্লাছ মেজিষ্ট্ৰেট আদালত, তিনিখন চাব কোৰ্ট, এখন মুখ্য জুডিচিয়েল মেজিষ্ট্ৰেট আদালত আৰু তিনিখন অতিৰিক্ত জিলা আদালত আছে। ইয়াৰ উপৰি দুখন ম'টৰ দুৰ্ঘটনা দাবী ন্যায়াধিকৰণ, ভিজিলেন্স গোচৰৰ বাবে এখন বিশেষ আদালত আৰু দুখন পাৰিবাৰিক আদালতো জিলাখনত চলি আছে। ==ৰাজনীতি== [[File:Thiruvanchoor Radhakrishnan.jpg|thumb|upright|থুৰুভঞ্চুৰ ৰাধাকৃষ্ণণ, কোট্টায়ামৰ বৰ্তমানৰ বিধায়ক]] কোট্টায়ামৰ প্ৰধান ৰাজনৈতিক দলসমূহ হ'ল [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] (INC), [[ভাৰতীয় কমিউনিষ্ট পাৰ্টি (মাক্সিষ্ট)]] (CPI(M)), [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]] (BJP) আৰু [[কেৰালা কংগ্ৰেছ]]। কোট্টায়ামত শ্ৰমিক ইউনিয়নৰ আন্দোলনসমূহো অতি জনপ্ৰিয়। কোট্টায়ামৰ বৰ্তমানৰ বিধায়কজন হ'ল [[থুৰুভঞ্চুৰ ৰাধাকৃষ্ণণ]]।<ref>{{cite web |url=http://eci.gov.in |title=Assembly Constituencies - Corresponding Districts and Parliamentary Constituencies |access-date=2008-10-19 |work=Kerala |publisher=[[ভাৰত নিৰ্বাচন আয়োগ]] |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090304011026/http://eci.gov.in |archive-date=4 March 2009 }}</ref> তেখেতে ২০১১ চনৰপৰা এই সমষ্টিৰ প্ৰতিনিধিত্ব কৰি আহিছে।<ref>{{cite web |url=http://eci.gov.in |title=Assembly Constituencies - Corresponding Districts and Parliamentary Constituencies |access-date=2008-10-19 |work=Kerala |publisher=[[ভাৰত নিৰ্বাচন আয়োগ]] |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090304011026/http://eci.gov.in |archive-date=4 March 2009 }}</ref> তেওঁ [[কেৰালা বিধানসভাৰ]] বৰ্তমানৰ অধ্যক্ষ পদতো অধিষ্ঠিত। {| class="wikitable" |- ! বৰ্ষ!! এ চি নং!! সমষ্টিৰ নাম!! শ্ৰেণী!! বিজয়ী!! লিংগ!! দল!! ভোট!! ৰাণাৰ আপ!! লিংগ!! দল!! ভোট |- | ১৯৫৭ || ৪১ || কোট্টায়াম || জি ই এন || ভাস্কৰন নায়াৰ পি. || এম || চি পি আই || ২৩০২১ || গোবিন্দন নায়াৰ এম. পি. || এম || আই এন চি || ২০৭৫০ |- | ১৯৬০ || ৪১ || কোট্টায়াম || জি ই এন || এম. পি. গোবিন্দন নায়াৰ || এম || আই এন চি || ২৯০২০ || এন. ৰাঘৱ কুৰুপ || এম || চি পি আই || ২৭৮৬৩ |- | ১৯৬৫ || ৮৪ || কোট্টায়াম || জি ই এন || এম. কে. জৰ্জ || এম || চি পি আই (এম) || ১৭৮৮০ || এম. পি. গোবিন্দন নায়াৰ || এম || আই এন চি || ১৪৩৯৬ |- | ১৯৬৭ || ৮৪ || কোট্টায়াম || জি ই এন || এম. কে. জৰ্জ || এম || চি পি এম || ২৫২৯৮ || এম. পি. গোবিন্দন নায়াৰ || এম || আই এন চি || ১৬১৮৮ |- | ১৯৭০ || ৮৪ || কোট্টায়াম || জি ই এন || এম. থমাছ || এম || চি পি এম || ২৬১৪৭ || কে. জৰ্জ থমাছ || এম || এন চি অ' || ১৪১৯০ |- | ১৯৭৭ || ৯০ || কোট্টায়াম || জি ই এন || পি. পি. জৰ্জ || এম || চি পি আই || ৩৫৬৮৩ || এম. থমাছ || এম || চি পি এম || ৩২১০৭ |- | ১৯৮০ || ৯০ || কোট্টায়াম || জি ই এন || কে. এম. আব্ৰাহাম || এম || চি পি এম || ৩৭৫৮৮ || পি. বি. আৰ. পিল্লাই || এম || জে এন পি || ২৫৬২৪ |- | ১৯৮২ || ৯০ || কোট্টায়াম || জি ই এন || এন. শ্ৰীনিবাসন || এম || আই এন ডি || ৩৮৮৮৬ || কে. এম. আব্ৰাহাম || এম || চি পি এম || ৩৩৫৪৮ |- | ১৯৮৭ || ৯০ || কোট্টায়াম || জি ই এন || টি. কে. ৰামকৃষ্ণন || এম || চি পি এম || ৫৫২২২ || থুৰুভঞ্চুৰ ৰাধাকৃষ্ণণ || এম || আই এন চি || ৪৫৮৯৬ |- | ১৯৯১ || ৯০ || কোট্টায়াম || জি ই এন || টি. কে. ৰামকৃষ্ণন || এম || চি পি এম || ৫৪১৮২ || চেৰিয়ান ফিলিপ || এম || আই এন চি || ৫১০০০ |- | ১৯৯৬ || ৯০ || কোট্টায়াম || জি ই এন || টি. কে. ৰামকৃষ্ণন || এম || চি পি এম || ৫২৬০৯ || মোহন শংকৰ || এম || আই এন চি || ৪৫৫৪৫ |- | ২০০১ || ৯০ || কোট্টায়াম || জি ই এন || মাৰ্চি ৰবি || এফ || আই এন চি || ৫৭৭৯৫ || বৈকম বিশ্বন || এম || চি পি এম || ৪৫৯৫৪ |- | ২০০৬ || ৯০ || কোট্টায়াম || জি ই এন || ভি. এন. বাশৱন || এম || চি পি আই (এম) || ৪৭৭৩১ || অজয় ​​থৰাইল || এম || আই এন চি || ৪৭২৪৯ |- | ২০১১ || ৯৭ || কোট্টায়াম || জি ই এন || থুৰুভঞ্চুৰ ৰাধাকৃষ্ণণ || এম || আই এন চি || ৫৩৮২৫ || ভি. এন. বাশৱন || এম || চি পি এম || ৫৩১১৪ |} == তথ্যসূত্ৰ == {{Reflist}} == বাহ্যিক সংযোগ == {{Commons category|Kottayam}} {{wikivoyage|Kottayam}} <!-- অনুগ্ৰহ কৰি বাণিজ্যিক বা ব্যক্তিগত চাইটৰ লিংক পষ্ট নকৰিব। কেৱল চৰকাৰী আৰু পৰ্যটন চাইটসমূহ ৰাখক। --> * [http://kottayam.nic.in/ কোট্টায়াম জিলাৰ চৰকাৰী ৱেবছাইট] * [https://www.britannica.com/EBchecked/topic/322904/Kottayam ব্ৰিটেনিকাত কোট্টায়ামৰ সন্দৰ্ভ] * [http://www.mapsofindia.com/maps/kerala/districts/kottayam.htm কোট্টায়াম জিলাৰ মানচিত্ৰ, MapsOfIndia.com] 7e0o0l5sikcux1vigj3fv9q2yky73bb 627229 627228 2026-08-14T16:23:53Z AjayDas 12623 added [[Category:কেৰালা]] using [[WP:HC|HotCat]] 627229 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = কোট্টায়াম | settlement_type = [[চহৰ]] | image_skyline = Kottayam Collage.jpg | image_alt = | image_caption = ওপৰৰপৰা তললৈ, বাঁওফালৰপৰা সোঁফাললৈ: তিৰুনাক্কৰাৰ এম চি মেথিউ স্মাৰক, অক্ষৰশিলপম, ইম্মাকুলেট হাৰ্ট অৱ মেৰী কেথেড্ৰেল, ক'দিমথা নাও ঘাট, কোট্টায়াম চৰকাৰী চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়, চি এম এছ কলেজ কোট্টায়াম | native_name_lang = ml | pushpin_map = India Kerala#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = কোট্টায়াম ([[কেৰালা]]) | coordinates = {{coord|9|35|29.8|N|76|31|19.9|E|display=inline,title}}[https://toolforge.org] | subdivision_type = [[দেশ]] | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[ভাৰতৰ ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয়শাসিত অঞ্চলসমূহ|ৰাজ্য]] | subdivision_name1 = [[কেৰালা]] | subdivision_type2 = [[ভাৰতৰ জিলাসমূহ|জিলা]] | subdivision_name2 = [[কোট্টায়াম জিলা|কোট্টায়াম]] | subdivision_type3 = অঞ্চল | subdivision_name3 = মধ্য ট্ৰাভাংকেৰ | subdivision_type4 = প্ৰতিষ্ঠা | subdivision_name4 = ১৯২১ | subdivision_type5 = [[চৰকাৰী ভাষা]] | subdivision_name5 = [[মালয়ালম]] | subdivision_type6 = থলুৱা ভাষা | subdivision_name6 = [[মালয়ালম]] | founder = | named_for = | government_type = [[কেৰালাৰ পৌৰসভা|পৌৰসভা]] | governing_body = [[কেৰালাৰ পৌৰসভা|কোট্টায়াম পৌৰসভা]] | leader_title = পৌৰ অধ্যক্ষ | leader_name = বিন্সি চেবাষ্টিয়ান | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_total_km2 = ৫৫.৫ | area_metro_km2 = ১৮৬.৬৫ | area_rank = | elevation_footnotes = | elevation_m = ৪৭.৯৬ | population_footnotes = <ref>{{cite web |url=https://citypopulation.de |title=Urban agglomeration & cities in Kerala}}</ref><ref>{{cite web |url=https://census2011.co.in |title=Kottayam Urban agglomeration population}}</ref> | population_total = ১৩৬,৮১২ | population_metro = ৩৫৭,৩০২ | population_as_of = ২০১১ | population_rank = কেৰালাত অষ্টম স্থান | population_density_km2 = auto | population_density_metro_km2 = auto | population_demonym = কোট্টায়ামকাৰ | timezone1 = [[ভাৰতীয় মান সময়|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[পিন কোড]] | postal_code = ৬৮৬০০১ | area_code_type = [[টেলিফোন]] কোড | area_code = +91 481-XXXXXXX | registration_plate = KL-05 | blank1_name_sec1 = [[লিঙ্গ অনুপাত]] | blank1_info_sec1 = ১০৭৫ গৰাকী মহিলা / ১০০০ গৰাকী পুৰুষ / ♂ / ♀ | blank2_name_sec1 = [[সাক্ষৰতাৰ হাৰ]] | blank2_info_sec1 = ৯৯.৬৬% | blank3_name_sec1 = [[মানৱ উন্নয়ন সূচকাংক|HDI]] | blank3_info_sec1 = ০.৮৩১ (অতি উচ্চ) | website = {{URL|www.kottayammunicipality.lsgkerala.gov.in}} {{URL|kottayam.nic.in}} | official_name = }} '''কোট্টায়াম''' {{en|Kottayam}} ভাৰতৰ [[কেৰালা]] ৰাজ্যৰ [[কোট্টায়াম জিলা|কোট্টায়াম জিলা]]ত অৱস্থিত এখন চহৰ।<ref>{{Cite web |url=https://britannica.com |title=Kottayam {{!}} India, Map, History, & Facts {{!}} Britannica |website=://britannica.com |language=en |access-date=2026-08-07}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://kottayam.com |title=Kottayam, Kottayam Hotels, Kottayam Kerala, Hotels in Kottayam, Kottayam Hotel, Kottayam India, Kottayam RealEstate |website=://kottayam.com |language=en |access-date=2026-08-07}}</ref> এই চহৰখন জিলাখনৰ সদৰ ঠাই আৰু ৰাজ্যৰ ৰাজধানী [[তিৰুৱনন্তপুৰম]]ৰপৰা প্ৰায় ১৫১ কিলোমিটাৰ উত্তৰত অৱস্থিত। ২০১১ চনৰ ভাৰতীয় লোকপিয়ল অনুসৰি কোট্টায়ামৰ জনসংখ্যা হৈছে ১৩৬,৮১২ জন আৰু জনবসতিৰ ঘনত্ব প্ৰতি বৰ্গ কিলোমিটাৰত ২৪৭০ জন।<ref>{{Cite web |title=Kottayam District Population Census 2011 - 2021 - 2025, Kerala literacy sex ratio and density |url=https://census2011.co.in |access-date=2025-03-12 |website=www.census2011.co.in}}</ref> কোট্টায়ামক "অক্ষৰৰ চহৰ" বুলিও জনা যায়, কিয়নো মালয়ালম ভাষাৰ কেইবাখনো প্ৰথমখন দৈনিক সংবাদ পত্ৰ যেনে— ''দীপিকা'', ''মালয়ালা মনোৰমা'', আৰু ''মঙ্গলম'' এই কোট্টায়াম চহৰৰপৰাই আৰম্ভ হৈছিল আৰু ইয়াত ইয়াৰ মুখ্য কাৰ্যালয় আছে। লগতে ইয়াত বহুতো প্ৰকাশন গৃহ আছে।<ref>{{cite web |title=City of Letters |url=https://kottayam.gov.in |website=Official Website of Kottayam |access-date=10 July 2026}}</ref> ==ব্যুৎপত্তি== থেক্কুমকুৰ শাসকৰ ৰাজপ্ৰাসাদটো ''থালিয়িলকোট্টা'' নামৰ এটা দুৰ্গৰদ্বাৰা সুৰক্ষিত আছিল। বিশ্বাস কৰা হয় যে ''কোট্টায়াম'' নামটো মালয়ালম শব্দ ''কোট্টা'' (যাৰ অৰ্থ দুৰ্গ) আৰু ''আকম'' (যাৰ অৰ্থ ভিতৰ) এই দুয়োটাৰ সংমিশ্ৰণত আহিছে।<ref>{{Cite web |title=Kottayam etymology |url=https://kottayam.nic.in.}}</ref> ইয়াৰ সংযুক্ত ৰূপ ''কোট্টায়ক্ককম'' (കോട്ടയ്ക്കകം) বুলি কোৱা হয়, যাৰ অৰ্থ হ’ল "দুৰ্গৰ ভিতৰত।" <ref name="About Kottayam">{{Cite web|date=3 April 2020|title=About Kottayam|url=https://kottayam.nic.in|access-date=9 April 2020|website=Kottayam}}</ref><ref name="Kurien">{{cite thesis |last=Kurien |first=Lucyamma |date=May 2000 |chapter-url= http://inflibnet.ac.in |title=The structure and functioning of gram sabhas: a study focussed on the district of Kottayam|chapter=Chapter IV: The functioning of gram sabha: General Features |publisher=Mahatma Gandhi University |pages=116–206}}</ref><ref>{{cite web |title=Kottayam District |quote=Kottayam is a compound word- kotta+akam which means the interior of a fort. Rulers of Munjanad and Thekkumkur had their headquarters at Thazhathangadi in the present Kottayam town. Marthanda Varma of Travancore attacked Thekkumkur and destroyed the palace and the Thaliyil fort. The remnants of palace and forts are still seen here. |url=http://kerala.gov.in |archive-url=https://web.archive.org/web/20110610040842/http://kerala.gov.in |archive-date=10 June 2011}}</ref> ==ইতিহাস== === থেক্কুমকুৰ শাসন (১১০৩ - ১৭৫৩) === খ্ৰীষ্টীয় নৱম শতিকাৰ আৰম্ভণিৰেপৰা থেক্কুমকুৰ আৰু কোট্টায়ামৰ ইতিহাস প্ৰায় একেই আছিল। কোট্টায়াম তেতিয়া কুলশেখৰ সাম্ৰাজ্যৰ (৮০০ খ্ৰীষ্টাব্দ – ১১০৩ খ্ৰীষ্টাব্দ) অন্তৰ্গত ভেম্পোলিনাদৰ এটা অংশ আছিল। ১১০৩ চনৰ ভিতৰত ভেম্পোলিনাদ ৰাজ্যখন থেক্কুমকুৰ আৰু ৱাডাক্কুমকুৰ নামৰ দুখন ৰাজ্যত বিভক্ত হৈ পৰে। পিছৰ ৰাজ্যখন কোচিনৰ কৰতলীয়া হৈছিল।<ref name="ReferenceA">P. Shungoonny Menon - A HISTORY OF TRAVANCORE - First edition: 1878, New edition: 1983, Page 130, 131 - {{ISBN|978-8170200406}}</ref><ref>{{cite book |author=K.N Gopala Pillai Kuruppum Veettil|title=Thekkumkur Rani (Queen of Thekkumkur) |url=https://archive.org/details/ThekkumkoorRani/page/n7 |access-date=2 December 2019|year=1948|publisher=The Hindustan Publishing House, Trivandrum, Publisher: Thomas George BA|pages=224–}}</ref> এই ৰাজবংশৰ ৰাজপ্ৰাসাদ প্ৰথমাৱস্থাত কোট্টায়ামৰ ভেন্নিমালাত আছিল। ইয়াক থালিয়িলকোট্টা নামৰ এটা দুৰ্গই সুৰক্ষিত কৰি ৰাখিছিল। ইয়াৰ ফলত এই অঞ্চলটো দুৰ্গটোৰ নামেৰেই জনাজাত হৈ পৰিছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত থেক্কুমকুৰৰ ৰজাসকলে কোট্টায়াম চহৰৰ উপকণ্ঠ অঞ্চল কুমৰানাল্লুৰৰ ওচৰৰ নাত্তাছেৰীলৈ নিজৰ ৰাজধানী স্থানান্তৰ কৰে। বিশ্বাস কৰা হয় যে থেক্কুমকুৰ ৰাজবংশই থাঝাথাংগাড়ীৰপৰা কোট্টায়াম শাসন কৰিছিল। পৰ্তুগীজ আৰু ডাচসকলে এই দুয়োখন ৰাজ্যৰ সৈতে ব্যাৱসায়িক সম্পৰ্ক স্থাপন কৰিছিল। তেওঁলোকে মূলতঃ জালুক আৰু অন্যান্য মচলাৰ ব্যৱসায় কৰিছিল। ১৭৪১ চনৰ ট্ৰাভাংকোৰ-ডাচ যুদ্ধত ট্ৰাভাংকোৰ ৰাজ্যৰ হাতত ডাচ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানী পৰাজিত হয়। ইয়াৰ পিছত মাৰ্তণ্ড বৰ্মাৰ সামৰিক অভিযান থেক্কুমকুৰকে ধৰি উত্তৰৰ প্ৰতিৱেশী ৰাজ্যসমূহৰ বিৰুদ্ধে আগবাঢ়িছিল। === ট্ৰাভাংকোৰ শাসন (১৭৫৩ - ১৯৪৯)=== যদিও থেক্কুমকুৰে ৰাজ্য ৰক্ষাৰ বাবে চেম্পাকাছেৰী আৰু ৱাডাক্কুমকুৰৰ সৈতে মিত্ৰতা কৰিছিল, তথাপি অৱশেষত সকলোবোৰ অঞ্চল ট্ৰাভাংকোৰৰ সৈতে চামিল কৰা হয়। আন এটা উৎসৰ মতে থেক্কুমকুৰৰ শাসকে ট্ৰাভাংকোৰৰ বিৰুদ্ধে প্ৰথমে কায়ামকুলাম ৰাজ্য আৰু তাৰ পিছত আম্বালপুঝা সৰু ৰাজ্যৰপক্ষ লৈছিল। আম্বালপুঝাৰ পতনৰ পিছতো থেক্কুমকুৰৰ শাসকে ট্ৰাভাংকোৰৰ সৈতে বুজা-বুজিলৈ আহিবলৈ অমান্তি হয়। ইয়াৰ বাবে ১৭৫০ চনৰ ১১ ছেপ্টেম্বৰত মাৰ্তণ্ড বৰ্মাৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী তথা সেনাধ্যক্ষ ৰামায়্যন দালাৱাই থেক্কুমকুৰৰ ৰাজধানী দখল কৰে। অৱশেষত ১৭৫৩ চনত এই ৰাজ্যখন ট্ৰাভাংকোৰৰ সৈতে একত্ৰিত কৰা হয়। ১৯ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে কেইবাখনো অসমান চুক্তিৰ পিছত ট্ৰাভাংকোৰ ব্ৰিটেইনৰ কৰতলীয়া ৰাজ্য হৈ পৰে। ১৮১৭ চনত চাৰ্চ মিছনেৰী ছচাইটিয়ে কেৰালাৰ প্ৰথমখন পশ্চিমীয়া শৈলীৰ মহাবিদ্যালয় হিচাপে চি এম এছ কলেজ প্ৰতিষ্ঠা কৰে। চৰকাৰী প্ৰশাসনৰ বাবে প্ৰশাসক তৈয়াৰ কৰিবলৈ ট্ৰাভাংকোৰ চৰকাৰে এই পদক্ষেপক আদৰণি জনাইছিল।<ref name="cms">{{cite news|title=Setting standards of excellence: UGC recognition has added to CMS College's list of merits.|date=4 January 2005|url= http://www.hindu.com/edu/2005/01/04/stories/2005010400140400.htm |accessdate=5 April 2010|archive-date=15 March 2005|archive-url=https://web.archive.org/web/20050315182258/http://www.hindu.com/edu/2005/01/04/stories/2005010400140400.htm|url-status=dead |work=[[The Hindu]]}}</ref> [[File:Gandhi at vaikom satyagraha-2.jpg|thumb|[[ভাইকম সত্যাগ্ৰহ]]ত [[মহাত্মা গান্ধী]]]] ===সমসাময়িক যুগ (১৯৪৯ - বৰ্তমান)=== কোট্টায়াম ট্ৰাভাংকোৰ এটা ৰাজহ বিভাগ হৈ পৰে।<ref name="Kurien" /> দেৱীকুলাম নামৰ এটা পঞ্চম বিভাগ কিছুসময়ৰ বাবে আছিল যদিও পিছলৈ ইয়াক কোট্টায়ামৰ সৈতে যোগ কৰা হয়। ১৯৪৯ চনৰ জুলাই মাহত কোট্টায়াম জিলাখন আনুষ্ঠানিকভাৱে প্ৰতিষ্ঠা কৰা হয়।<ref>{{Cite web|url=http://kottayam.nic.in/#|title = Kottayam District, Government of Kerala | Kottayam, the Land of Letters | India}}</ref> == ভৌগোলিক অৱস্থান == [[File:Purple Swamphen (Porphyrio poliocephalus) 22-Mar-2007 10-12-15 AM.jpg|thumb|right|[[ভেম্বনাদ হ্ৰদ]], কোট্টায়ামত তোলা [[কামচৰাই]]]] কোট্টায়ামৰ গড় উচ্চতা সাগৰ পৃষ্ঠৰপৰা ৩ মিটাৰ।<ref>{{Cite web |title=Kottayam Travel Guide: Useful information to visit Kottayam. 8 Reviews |url=http://www.placesonline.com/asia/india/kerala/kottayam/introduction.asp |access-date=18 August 2013 |archive-date=18 August 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160818134129/http://www.placesonline.com/asia/india/kerala/kottayam/introduction.asp |url-status=dead }}</ref> ই [[ইদুক্কি জিলা]]ৰ [[পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালা]]ৰ কেইবাখনো নিজৰাৰপৰা গঠিত হোৱা [[মিনাছিল নদী]]ৰ অৱবাহিকা আৰু [[ভেম্বনাদ]] জলাশয়ৰ অৱবাহিকাত অৱস্থিত। কুমাৰাকমত ভেম্বানাদ হ্ৰদত মিলিত হোৱা মিনাছিল নদীৰ অন্তৰ্দেহী মুখনিৰ কাষতে চহৰখন অৱস্থিত। কেৰালাৰ উচ্চতাভিত্তিক স্থান বিভাজন অনুসৰি কোট্টায়ামক মধ্যভূমি অঞ্চল হিচাপে শ্ৰেণীভুক্ত কৰা হৈছে। ইয়াৰ সাধাৰণ মাটিৰ প্ৰকাৰ হ'ল [[পলসুৱা মাটি]] মাটি। উদ্ভিদৰাজি মূলতঃ ক্ৰান্তীয় চিৰসেউজীয়া আৰু আৰ্দ্ৰ পৰ্ণপাতি প্ৰকৃতিৰ। জিলাখনত পাহাৰ, জলাশয় আৰু ধানখেতিৰ পথাৰৰ এক সংমিশ্ৰণ দেখা যায়।<ref>{{Cite web |date=2025-06-24 |title=Kottayam {{!}} India, Map, History, & Facts {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Kottayam |access-date=2025-06-25 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> কোট্টায়াম পৌৰসভাৰ অধীনৰ মাটি-কালি হ'ল ৫৫.৪০ বৰ্গ কিলোমিটাৰ। কোট্টায়াম জিলাৰ সদৰ স্থান কোট্টায়াম চহৰখন কেৰালাৰ মধ্য অংশত, মধ্য ট্ৰাভাংকুৰ অঞ্চলত অৱস্থিত। ই উত্তৰ অক্ষংশ ৯° ২৯' ৪৬" আৰু ৯° ৩৭' ৫৯" ৰ মাজত তথা পূব দ্ৰাঘিমাংশ ৭৬° ২৯' ২২" আৰু ৭৬° ৩৪' ২৪" ৰ মাজত অৱস্থিত।<ref>{{Cite web |title=Kottayam Municipality |url=https://kottayammunicipality.lsgkerala.gov.in/en/lb%20at%20a%20glance}}</ref> ===জলবায়ু=== কোপেন জলবায়ু শ্ৰেণীবিভাজন অনুসৰি কোট্টায়ামত ক্ৰান্তীয় মৌচুমী জলবায়ু বিৰাজ কৰে। এই জিলাৰ জলবায়ু মৃদু আৰু আনন্দদায়ক। [[বিষুৱ ৰেখা]]ৰ কাষত অৱস্থান কৰাৰ বাবে কোট্টায়ামত ঋতুভিত্তিক উষ্ণতাৰ পৰিৱৰ্তন কম হয় আৰু গোটেই বছৰজুৰি মধ্যমৰপৰা উচ্চ মাত্ৰাৰ আৰ্দ্ৰতা থাকে। কোট্টায়াম জিলাৰ দক্ষিণে [[পঠানমথিট্টা জিলা|পঠানমথিট্টা জিলা]], পশ্চিমে [[আলাপ্পুয়া জিলা|আলাপ্পুয়া জিলা]], উত্তৰে [[এৰ্ণাকুলাম জিলা|এৰ্ণাকুলাম জিলা]] আৰু পূব তথা উত্তৰ-পূবে [[ইদুক্কি জিলা]] অৱস্থিত। {{Weather box | location = Kottayam (1991–2020, extremes 1970–present) | metric first = Y | single line = Y | Jan record high C = 37.0 | Feb record high C = 38.6 | Mar record high C = 38.6 | Apr record high C = 38.3 | May record high C = 37.2 | Jun record high C = 35.9 | Jul record high C = 34.7 | Aug record high C = 35.5 | Sep record high C = 35.0 | Oct record high C = 35.0 | Nov record high C = 36.0 | Dec record high C = 35.6 | year record high C = 38.5 | Jan high C = 32.9 | Feb high C = 33.6 | Mar high C = 34.4 | Apr high C = 34.0 | May high C = 33.0 | Jun high C = 30.3 | Jul high C = 29.6 | Aug high C = 30.1 | Sep high C = 30.9 | Oct high C = 31.2 | Nov high C = 31.5 | Dec high C = 32.4 | year high C = 32.0 | Jan low C = 22.2 | Feb low C = 22.8 | Mar low C = 23.8 | Apr low C = 24.2 | May low C = 24.0 | Jun low C = 22.9 | Jul low C = 22.7 | Aug low C = 22.9 | Sep low C = 23.2 | Oct low C = 23.1 | Nov low C = 23.1 | Dec low C = 22.4 | year low C = 23.1 | Jan record low C = 16.0 | Feb record low C = 16.0 | Mar record low C = 18.5 | Apr record low C = 20.2 | May record low C = 16.9 | Jun record low C = 18.0 | Jul record low C = 18.1 | Aug record low C = 16.9 | Sep record low C = 20.2 | Oct record low C = 19.2 | Nov record low C = 18.1 | Dec record low C = 16.0 | year record low C = 16.0 | rain colour = green | Jan rain mm = 8.1 | Feb rain mm = 18.7 | Mar rain mm = 66.4 | Apr rain mm = 151.3 | May rain mm = 257.2 | Jun rain mm = 585.9 | Jul rain mm = 534.0 | Aug rain mm = 406.6 | Sep rain mm = 275.6 | Oct rain mm = 362.2 | Nov rain mm = 182.1 | Dec rain mm = 45.5 | year rain mm = 2893.8 | Jan rain days = 0.7 | Feb rain days = 1.4 | Mar rain days = 3.5 | Apr rain days = 8.7 | May rain days = 10.6 | Jun rain days = 21.2 | Jul rain days = 22.6 | Aug rain days = 17.5 | Sep rain days = 13.6 | Oct rain days = 14.9 | Nov rain days = 9.3 | Dec rain days = 2.6 | year rain days = 126.6 |time day = 17:30 [[ভাৰতীয় মান সময়]] | Jan humidity = 60 | Feb humidity = 59 | Mar humidity = 61 | Apr humidity = 68 | May humidity = 71 | Jun humidity = 79 | Jul humidity = 80 | Aug humidity = 78 | Sep humidity = 76 | Oct humidity = 76 | Nov humidity = 75 | Dec humidity = 66 |year humidity = 71 |source 1 = [[ভাৰতীয় বতৰ বিজ্ঞান বিভাগ]]<ref>{{cite web | url = https://imdpune.gov.in/library/public/Climatological%20Tables%201991-2020.pdf | title = Climatological Tables of Observatories in India 1991-2020 | publisher = [[ভাৰতীয় বতৰ বিজ্ঞান বিভাগ]] | access-date = April 8, 2024 }}</ref><ref name=IMDnormals> {{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20200205040301/http://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | archive-date = 5 February 2020 | url = https://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | title = Station: Kottayam Climatological Table 1981–2010 | work = Climatological Normals 1981–2010 | publisher = ভাৰতীয় বতৰ বিজ্ঞান বিভাগ | date = January 2015 | pages = 433–434 | access-date = 29 February 2020}}</ref><ref name=IMDextremes> {{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20200205042509/http://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | archive-date = 5 February 2020 | url = https://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | title = Extremes of Temperature & Rainfall for Indian Stations (Up to 2012) | publisher = ভাৰতীয় বতৰ বিজ্ঞান বিভাগ | date = December 2016 | page = M107 | access-date = 29 February 2020}}</ref> }} '''কৃষি''' কোট্টায়াম জিলা কেৰালাৰ প্ৰাকৃতিক ৰবৰ খেতিৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰ। ভাৰত চৰকাৰৰ এখন বিধিগত সংস্থা ৰবৰ ব’ৰ্ডৰ মুখ্য কাৰ্যালয় কোট্টায়ামত অৱস্থিত, যি ৰবৰ উদ্যোগৰ বিকাশত প্ৰধান ভূমিকা পালন কৰে।<ref>{{cite web |title=Rubber Board |url=https://rubberboard.gov.in/ |publisher=Rubber Board |access-date=13 July 2026}}</ref> ৰবৰ হ'ল ইয়াৰ প্ৰধান নগদী শস্য আৰু জিলাখনে কেৰালাৰ উৎপাদনত যথেষ্ট বৰঙনি যোগায়। ভাৰতৰ প্ৰাকৃতিক ৰবৰ উৎপাদনৰ অধিকাংশই কেৰালাত উৎপাদিত হয়।<ref>{{cite journal |last=Vijayalekshmi |first=P J |title=Natural Rubber Production in Kerala |journal=International Journal of Social Science and Economic Research |date=2022 |url=https://ijsser.org/2022files/ijsser_07__142.pdf |access-date=13 July 2026}}</ref> ৰবৰৰ উপৰি অন্যান্য শস্যৰ ভিতৰত [[নাৰিকল]], [[কল]], [[আনাৰস]], [[জালুক]] আৰু বিভিন্ন মচলা অন্তৰ্ভুক্ত। অতিৰিক্ত আয়ৰ বাবে ৰবৰ বাগিছাত শাক-পাচলি আৰু আন শস্যৰ আন্তঃখেতি কৰাত উৎসাহ দিয়া হয়।<ref>{{cite news |title=Farmers swap rubber for exotic fruits, chasing higher profits |url=https://india.mongabay.com/2025/08/what-a-shift-in-farming-from-rubber-to-exotic-fruit-trees-could-mean-for-kerala/ |work=Mongabay |date=8 August 2025 |access-date=13 July 2026}}</ref> == জনগাঁথনি == {{Historical populations|type=India |align=left | 1901|17552 | 1911|15141 | 1921|18833 | 1931|25236 | 1941|33364 | 1951|44204 | 1961|52685 | 1971|59714 | 1981|64431 | 1991|89625 | 2001|129894 | 2011|172878 }} ২০০১ চনৰ ভাৰতীয় [[লোকপিয়ল]] অনুসৰি,<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-url=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-date=16 June 2004|title= Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|access-date=1 November 2008|publisher= Census Commission of India}}</ref> কোট্টায়াম নগৰীয় সমষ্টিকৰণৰ জনসংখ্যা আছিল ১৭২,৮৭৮ জন, আৰু কোট্টায়াম জিলাৰ জনসংখ্যা আছিল ১,৯৭৪,৫৫১ জন। কোট্টায়াম পৌৰসভাৰ জনসংখ্যা আছিল ১৩৬,৮১২ জন। ইয়াৰ ৬০% পুৰুষ আৰু ৩৮% মহিলা। জিলাখনত জনসংখ্যা বৃদ্ধিৰ হাৰ কমাৰ দিশে আছিল।<ref>{{cite book |first=Srikumar |last=Chattopadhyay |title=Striving for Sustainability: Environmental Stress and Democratic Initiatives in Kerala |publisher= Concept Publishing |year=2006 |url=https://books.google.com/books?id=gOrvghLklKoC |isbn=9788180692949 |page=157}}</ref> কোট্টায়াম জিলা সাক্ষৰতাত প্ৰথম স্থানত আছে।<ref name="Kurien" /> {{bar box |title=কোট্টায়ামৰ ধৰ্মসমূহ (২০১১)<ref>{{cite web | url=http://www.census2011.co.in/data/religion/district/280-kottayam.html | title=Towns in Kottayam - Religion 2011 | publisher=Indian Population Census 2011 | access-date=22 September 2016 }}</ref> |titlebar=#Fcd116 |float=right |bars= {{bar percent|[[হিন্দু]]|orange|৪৯.৮১}} {{bar percent|[[খ্ৰীষ্টান]]|blue|৪৩.৪৮}} {{bar percent|[[মুছলমান]]|green|৬.৪১}} {{bar percent|[[বৌদ্ধ]]|yellow|০.০২}} {{bar percent|[[জেইন]]|yellow|০.০০}} {{bar percent|[[শিখ]]|pink|০.০১}} {{bar percent|অন্যান্য|black|০.০৩}} {{bar percent|উপলব্ধ নহয়|grey|০.২৩}} |caption=ধৰ্মৰ বণ্টন }} [[অনুসূচীত জাতি আৰু অনুসূচীত জনজাতি]] ক্ৰমে ৬.৭৩% আৰু ০.৩১% গঠন কৰিছিল।<ref name="Census of India">{{Cite web|url=http://www.census2011.co.in/data/town/803296-kottayam-kerala.html|title = Kottayam Municipality City Population Census 2011-2021 | Kerala}}</ref> ==সাহিত্য== ''জ্ঞাননিক্ষেপম'' কেৰালাৰ স্থানীয় লোকসকলৰদ্বাৰা প্ৰকাশিত প্ৰথমখন বাতৰি কাকত আছিল। ১৮৪৮ চনত কোট্টায়ামৰ চি এম এছ প্ৰেছৰপৰা এই কাকতখন প্ৰকাশ পাইছিল।<ref>{{Cite web |url=http://www.prd.kerala.gov.in/d_ktmcontent.htm |title=official website of Information and Public Relation Department |access-date=19 July 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110610040842/http://www.prd.kerala.gov.in/d_ktmcontent.htm |archive-date=10 June 2011 |url-status=dead }}</ref> কোট্টায়ামে বহুতো বিখ্যাত লেখক, সাংবাদিক আৰু শিল্পী জন্ম দিছে। ঔপন্যাসিক মুত্তাট্টু ভাৰ্কে আৰু কবি পাল নাৰায়ণণ নায়াৰ দুয়োজনেই কোট্টায়ামৰ স্থানীয় লোক। অপৰাধ উপন্যাসৰ লেখক কোট্টায়াম পুষ্পনাথ কোট্টায়ামত বাস কৰিছিল। তেওঁ ২০১৮ চনৰ ২ মে'ত বাৰ্ধক্যজনিত ৰোগত আক্ৰান্ত হৈ মৃত্যুবৰণ কৰে।<ref>{{Cite web |date=2018-05-02 |title=Malayalam detective fiction writer Kottayam Pushpanath passes away |url=https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2018/May/02/malayalam-detective-fiction-writer-kottayam-pushpanath-passes-away-1809160.html |access-date=2025-03-12 |website=The New Indian Express |language=en}}</ref> ভাৰতীয়-ইংৰাজী ঔপন্যাসিক [[অৰুন্ধতী ৰয়]] কোট্টায়ামৰ নিবাসী<ref>{{Cite web |date=2023-10-11 |title=From the India Today archives (1997) {{!}} Arundhati Roy: The princess of prose |url=https://www.indiatoday.in/india-today-insight/story/from-the-india-today-archives-1997-arundhati-roy-the-princess-of-prose-2447601-2023-10-11 |access-date=2025-03-12 |website=India Today |language=en}}</ref> আৰু তেওঁৰ বুকাৰ বঁটা বিজয়ী অৰ্ধ-আত্মজীৱনীমূলক উপন্যাস ''[[দ্য গড অৱ স্মল থিংছ]]''-ত কোট্টায়ামৰ আইমানমত কটোৱা শৈশৱৰ অভিজ্ঞতাৰ কথা উল্লেখ আছে। গল্পকাৰ তথা চিত্ৰনাট্যকাৰ উন্নি আৰ.-ও কোট্টায়ামৰেই। ১০০% সাক্ষৰতা লাভ কৰা কোট্টায়ামেই আছিল ভাৰতৰ প্ৰথমখন চহৰ।<ref>{{Cite web|url=https://kottayam.nic.in/about-district/|title=About District|date=3 April 2020|website=Government of Kerala|access-date=10 April 2020}}</ref> ট্ৰাভাংকোৰ ৰাজ্যৰ উত্তৰ বিভাগৰ দেৱান পেছকাৰ (সংগ্ৰাহক) টি ৰামা ৰাওৱে ১৮৮২ চনত কোট্টায়াম পৱ্লিক লাইব্ৰেৰী প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।<ref>{{Cite web |title=About Us – Kottayam Public Library |url=https://www.kottayampubliclibrary.org/about-us/ |access-date=2023-11-22 |language=en-US}}</ref> ==শিক্ষা== ১৭ শতিকাত কোট্টায়ামত এখন ডাচ স্কুল আৰম্ভ কৰা হৈছিল। এই স্কুলখন বেছিদিন চলা নাছিল। কেৰালাৰ প্ৰথমখন ইংৰাজী স্কুল আৰু ভাৰতৰ প্ৰথমখন মহাবিদ্যালয় ১৮১৭ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ইংলেণ্ডৰ চাৰ্চ মিছনেৰী ছচাইটিৰদ্বাৰা কৰ্ণেল জন মুন্‌ৰোৰ নেতৃত্বত ইয়াক চি এম এছ কলেজ হিচাপে স্থাপন কৰা হৈছিল।<ref name="cms"/> বৰ্তমান চি এম এছ কলেজ কোট্টায়াম আৰু চাইৰো মলাবাৰ কেথলিক গীৰ্জাৰ সহায়ত চহৰৰপৰা ১৭ কিলোমিটাৰ দূৰৈৰ চেংগাননাছেৰীত প্ৰতিষ্ঠা হোৱা ছেইণ্ট বাৰ্চমেনছ কলেজ জিলাখনৰ শিক্ষা ক্ষেত্ৰত এক ডাঙৰ মাইলৰ খুঁটি। ইয়াৰ ফলস্বৰূপে কোট্টায়াম ১৯৮৯ চনত ১০০% সাক্ষৰতা লাভ কৰা ভাৰতৰ প্ৰথমখন চহৰ হৈ পৰে।<ref>{{Cite web|author=KPM Basheer |url=https://www.thehindubusinessline.com/news/City-of-letters-sets-itself-a-new-milestone/article20809376.ece|title=City of letters sets itself a new milestone|date=1 July 2014 |website=BusinessLine |accessdate=5 December 2023}}</ref> চৰকাৰী চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়, কোট্টায়াম কেৰালাৰ অন্যতম বিখ্যাত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়। ইয়াৰ উপৰি মহাত্মা গান্ধী বিশ্ববিদ্যালয়, কেৰালা কোট্টায়ামতে অৱস্থিত। কোট্টায়ামত কেইবাখনো অন্য মহাবিদ্যালয় আৰু বিশ্ববিদ্যালয় আছে। ছিৰিয়াক অধ্যয়নৰ বাবে বিশ্বৰ অন্যতম বিখ্যাত প্ৰতিষ্ঠান ছেইণ্ট এফ্ৰেম ইকুমেনিকেল ৰিচাৰ্চ ইনষ্টিটিউটো ইয়াতে অৱস্থিত।<ref>{{Cite web|url=https://seeri.org/ |title=SEERI – Home Page|accessdate=27 August 2025}}</ref> ইয়াত ১৪খন অভিযান্ত্ৰিক মহাবিদ্যালয় আছে। চৰকাৰী অভিযান্ত্ৰিক মহাবিদ্যালয় - ৰাজীৱ গান্ধী ইনষ্টিটিউট অব টেকন'লজী কোট্টায়ামৰপৰা ১৪ কিলোমিটাৰ পূবত অৱস্থিত পাম্পাডীত আছে। ৰাষ্ট্ৰীয় গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰতিষ্ঠান ভাৰতীয় তথ্য প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান, কোট্টায়াম পালা চহৰৰ ওচৰত কোট্টায়ামৰপৰা প্ৰায় {{convert|30|km|abbr=on}} দূৰত অৱস্থিত। ভাৰতীয় গণ সংযোগ প্ৰতিষ্ঠান (IIMC)-ৰ এটা আঞ্চলিক কেন্দ্ৰও কোট্টায়ামৰ পাম্পাডীৰ ওচৰতে আছে। ==সংবাদ মাধ্যম== ১৮২১ চনত ব্ৰিটিছ মিছনেৰী বেঞ্জামিন বেইলিয়ে কোট্টায়ামত কেৰালাৰ প্ৰথমটো মুদ্ৰণালয় চি.এম.এছ. প্ৰেছ স্থাপন কৰে। তেতিয়াৰেপৰা এই চহৰখনে ৰাজ্যখনৰ বাতৰি কাকত আৰু পুথি প্ৰকাশনৰ ক্ষেত্ৰত আগভাগ লৈ আহিছে। কোট্টায়ামৰপৰা প্ৰকাশিত [[মালয়ালম মনোৰমা|''মালয়ালম মনোৰমা'']] বাতৰি কাকতখন ভাৰতৰ সৰ্বাধিক বিক্ৰী হোৱা দৈনিক কাকতবোৰৰ অন্যতম।<ref>[http://www.auditbureau.org/files/JD%202019%20Highest%20Circulated%20(across%20languages).pdf 2019 Highest Circulated Dailies, Weeklies & Magazines amongst Member Publications (across languages)] Audit Bureau</ref> কোট্টায়ামত অৱস্থিত মনোৰমা গ্ৰুপে মনোৰমা অনলাইন, মনোৰমা নিউজ চেনেল, ''দ্য ৱিক'' আলোচনী আৰু অন্যান্য প্ৰকাশনসমূহ পৰিচালনা কৰে। কোট্টায়ামৰপৰা ''মাতৃভূমি'', ''দেশভিমনি'', ''দীপিকা'', ''মাধ্যমিক'' আদি আন প্ৰধান মালয়ালম বাতৰি কাকতো প্ৰকাশ পায়। ইয়াৰ উপৰি ডি. চি. বুকছ, লাবছ ইণ্ডিয়া পাব্লিকেশ্বনছ আদি প্ৰকাশন গৃহ ইয়াতে আছে। কেৰালাত প্ৰকাশ হোৱা কিতাপৰ প্ৰায় ৭০ শতাংশ কোট্টায়ামত প্ৰকাশ হয়।<ref>{{Cite web |url=http://kerala.gov.in |title=Official website of the Kottayam District |access-date=19 July 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081002192424/http://kerala.gov.in |archive-date=2 October 2008 |url-status=dead }}</ref> ১৯৪৫ চনত কেইজনমান লেখক মিলে সাহিত্য প্ৰৱৰ্তক সমবায় সমিতি গঠন কৰিছিল। ==ক্ৰীড়া== কোট্টায়ামত মাৰিয়ান ট্ৰফী, গিৰিদীপম ট্ৰফী আদি কেইবাখনো বাৰ্ষিক বাস্কেটবল প্ৰতিযোগিতা অনুষ্ঠিত হয়। ইয়াৰ মূল খেলপথাৰ দুখন হ'ল নেহৰু ষ্টেডিয়াম আৰু ৰাজীৱ গান্ধী ইনডৰ ষ্টেডিয়াম। এই অঞ্চলৰ এটা পুৰণি আৰু বিখ্যাত খেল হ'ল নাদান পান্থুকাভালি। ==শাসন-ব্যৱস্থা== কোট্টায়াম জিলাৰ মহকুমা বা তালুকসমূহ হ'ল: * চংগাননাছেৰী * কানজিৰাপ্পল্লী * কোট্টায়াম * মিনাচিল * [[ভাইকম]]<ref>{{Cite web |title=Government of Kerala |url=https://kottayam.nic.in/en/administrative-setup/}}</ref> === বিধানমণ্ডল === ১৯৯৪ চনৰ কেৰালা পৌৰসভা আইন কাৰ্য্যকৰী হোৱাৰ পিছত কোট্টায়াম জিলাৰ ছখন পৌৰসভাৰ ভিতৰত কোট্টায়ামাও অন্যতম হিচাপে গঠিত হয়। প্ৰতি পাঁচ বছৰৰ মূৰত স্থানীয় চৰকাৰী নিৰ্বাচনৰ লগত সংগতি ৰাখি ৫২টা ৱাৰ্ডৰপৰা পৌৰ পৰিষদৰ সদস্যসকলক নিৰ্বাচিত কৰা হয়। পৌৰসভাৰ কাৰ্য্যবাহী প্ৰধান হ'ল সভাপতিজন। কোট্টায়াম চহৰখন কোট্টায়াম বিধানসভা সমষ্টি আৰু [[কোট্টায়াম (লোকসভা সমষ্টি)|কোট্টায়াম লোকসভা সমষ্টি]]ৰ অন্তৰ্ভুক্ত। ===কাৰ্য্যবাহী বিভাগ=== {{Multiple image | align = right | direction = horizontal | image1 = KottayamCollectorate.jpg|thumb | caption1 = কোট্টায়াম আয়ুক্তালয় }} [[কোট্টায়াম জিলা]]ৰ আয়ুক্তালয় কোট্টায়াম চহৰত অৱস্থিত। বৰ্তমানৰ জিলা আয়ুক্ত হ'ল শ্ৰী চেতন কুমাৰ মীনা আই.এ.এছ.। শ্ৰী এছ. শ্ৰীজিথ আই.এ.এছ.য়ে অতিৰিক্ত জিলা দণ্ডাধীশ আৰু উপায়ুক্ত হিচাপে কাৰ্য্যনিৰ্বাহ কৰি আছে। জিলা আদালতকে ধৰি কোট্টায়ামৰ বহুতো প্ৰশাসনিক কাৰ্যালয় এই কালেক্টৰেট চৌহদৰ ভিতৰতে অৱস্থিত। ===ন্যায়পালিকা=== ভাৰতৰ বিভিন্ন ৰাজ্যৰ দিৱান হিচাপে কৰ্ণেল জন মুন্‌ৰোৰ কাৰ্য্যকালত পাঁচখন আদালত স্থাপন কৰা হৈছিল। ইয়াৰে এখন কোট্টায়াম জিলাৰ উত্তৰ-পশ্চিম অংশৰ [[ভাইকম]]ত স্থাপন কৰা হৈছিল। ট্ৰাভাংকোৰৰ মহাৰাজ শ্ৰী মূলম থিৰুনালৰ দিনত ১৯১০ চনত কোট্টায়ামত জিলা আদালত স্থাপন কৰা হয়। ২০১০ চনত এই আদালতখনে শতবৰ্ষ উদ্‌যাপন কৰে। কোট্টায়াম চহৰত জিলা সত্ৰ ন‍‍্যায়ালয় প্ৰশাসনিক কেন্দ্ৰ হিচাপে লৈ ন্যায়ালয়ৰ জিলা সদৰ কাৰ্যালয় স্থাপন কৰা হৈছে। ন্যায় প্ৰদান ব্যৱস্থাত আঠখন মুঞ্চিফ আদালত, দহখন জুডিচিয়েল ফাৰ্ষ্ট ক্লাছ মেজিষ্ট্ৰেট আদালত, তিনিখন চাব কোৰ্ট, এখন মুখ্য জুডিচিয়েল মেজিষ্ট্ৰেট আদালত আৰু তিনিখন অতিৰিক্ত জিলা আদালত আছে। ইয়াৰ উপৰি দুখন ম'টৰ দুৰ্ঘটনা দাবী ন্যায়াধিকৰণ, ভিজিলেন্স গোচৰৰ বাবে এখন বিশেষ আদালত আৰু দুখন পাৰিবাৰিক আদালতো জিলাখনত চলি আছে। ==ৰাজনীতি== [[File:Thiruvanchoor Radhakrishnan.jpg|thumb|upright|থুৰুভঞ্চুৰ ৰাধাকৃষ্ণণ, কোট্টায়ামৰ বৰ্তমানৰ বিধায়ক]] কোট্টায়ামৰ প্ৰধান ৰাজনৈতিক দলসমূহ হ'ল [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] (INC), [[ভাৰতীয় কমিউনিষ্ট পাৰ্টি (মাক্সিষ্ট)]] (CPI(M)), [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]] (BJP) আৰু [[কেৰালা কংগ্ৰেছ]]। কোট্টায়ামত শ্ৰমিক ইউনিয়নৰ আন্দোলনসমূহো অতি জনপ্ৰিয়। কোট্টায়ামৰ বৰ্তমানৰ বিধায়কজন হ'ল [[থুৰুভঞ্চুৰ ৰাধাকৃষ্ণণ]]।<ref>{{cite web |url=http://eci.gov.in |title=Assembly Constituencies - Corresponding Districts and Parliamentary Constituencies |access-date=2008-10-19 |work=Kerala |publisher=[[ভাৰত নিৰ্বাচন আয়োগ]] |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090304011026/http://eci.gov.in |archive-date=4 March 2009 }}</ref> তেখেতে ২০১১ চনৰপৰা এই সমষ্টিৰ প্ৰতিনিধিত্ব কৰি আহিছে।<ref>{{cite web |url=http://eci.gov.in |title=Assembly Constituencies - Corresponding Districts and Parliamentary Constituencies |access-date=2008-10-19 |work=Kerala |publisher=[[ভাৰত নিৰ্বাচন আয়োগ]] |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090304011026/http://eci.gov.in |archive-date=4 March 2009 }}</ref> তেওঁ [[কেৰালা বিধানসভাৰ]] বৰ্তমানৰ অধ্যক্ষ পদতো অধিষ্ঠিত। {| class="wikitable" |- ! বৰ্ষ!! এ চি নং!! সমষ্টিৰ নাম!! শ্ৰেণী!! বিজয়ী!! লিংগ!! দল!! ভোট!! ৰাণাৰ আপ!! লিংগ!! দল!! ভোট |- | ১৯৫৭ || ৪১ || কোট্টায়াম || জি ই এন || ভাস্কৰন নায়াৰ পি. || এম || চি পি আই || ২৩০২১ || গোবিন্দন নায়াৰ এম. পি. || এম || আই এন চি || ২০৭৫০ |- | ১৯৬০ || ৪১ || কোট্টায়াম || জি ই এন || এম. পি. গোবিন্দন নায়াৰ || এম || আই এন চি || ২৯০২০ || এন. ৰাঘৱ কুৰুপ || এম || চি পি আই || ২৭৮৬৩ |- | ১৯৬৫ || ৮৪ || কোট্টায়াম || জি ই এন || এম. কে. জৰ্জ || এম || চি পি আই (এম) || ১৭৮৮০ || এম. পি. গোবিন্দন নায়াৰ || এম || আই এন চি || ১৪৩৯৬ |- | ১৯৬৭ || ৮৪ || কোট্টায়াম || জি ই এন || এম. কে. জৰ্জ || এম || চি পি এম || ২৫২৯৮ || এম. পি. গোবিন্দন নায়াৰ || এম || আই এন চি || ১৬১৮৮ |- | ১৯৭০ || ৮৪ || কোট্টায়াম || জি ই এন || এম. থমাছ || এম || চি পি এম || ২৬১৪৭ || কে. জৰ্জ থমাছ || এম || এন চি অ' || ১৪১৯০ |- | ১৯৭৭ || ৯০ || কোট্টায়াম || জি ই এন || পি. পি. জৰ্জ || এম || চি পি আই || ৩৫৬৮৩ || এম. থমাছ || এম || চি পি এম || ৩২১০৭ |- | ১৯৮০ || ৯০ || কোট্টায়াম || জি ই এন || কে. এম. আব্ৰাহাম || এম || চি পি এম || ৩৭৫৮৮ || পি. বি. আৰ. পিল্লাই || এম || জে এন পি || ২৫৬২৪ |- | ১৯৮২ || ৯০ || কোট্টায়াম || জি ই এন || এন. শ্ৰীনিবাসন || এম || আই এন ডি || ৩৮৮৮৬ || কে. এম. আব্ৰাহাম || এম || চি পি এম || ৩৩৫৪৮ |- | ১৯৮৭ || ৯০ || কোট্টায়াম || জি ই এন || টি. কে. ৰামকৃষ্ণন || এম || চি পি এম || ৫৫২২২ || থুৰুভঞ্চুৰ ৰাধাকৃষ্ণণ || এম || আই এন চি || ৪৫৮৯৬ |- | ১৯৯১ || ৯০ || কোট্টায়াম || জি ই এন || টি. কে. ৰামকৃষ্ণন || এম || চি পি এম || ৫৪১৮২ || চেৰিয়ান ফিলিপ || এম || আই এন চি || ৫১০০০ |- | ১৯৯৬ || ৯০ || কোট্টায়াম || জি ই এন || টি. কে. ৰামকৃষ্ণন || এম || চি পি এম || ৫২৬০৯ || মোহন শংকৰ || এম || আই এন চি || ৪৫৫৪৫ |- | ২০০১ || ৯০ || কোট্টায়াম || জি ই এন || মাৰ্চি ৰবি || এফ || আই এন চি || ৫৭৭৯৫ || বৈকম বিশ্বন || এম || চি পি এম || ৪৫৯৫৪ |- | ২০০৬ || ৯০ || কোট্টায়াম || জি ই এন || ভি. এন. বাশৱন || এম || চি পি আই (এম) || ৪৭৭৩১ || অজয় ​​থৰাইল || এম || আই এন চি || ৪৭২৪৯ |- | ২০১১ || ৯৭ || কোট্টায়াম || জি ই এন || থুৰুভঞ্চুৰ ৰাধাকৃষ্ণণ || এম || আই এন চি || ৫৩৮২৫ || ভি. এন. বাশৱন || এম || চি পি এম || ৫৩১১৪ |} == তথ্যসূত্ৰ == {{Reflist}} == বাহ্যিক সংযোগ == {{Commons category|Kottayam}} {{wikivoyage|Kottayam}} <!-- অনুগ্ৰহ কৰি বাণিজ্যিক বা ব্যক্তিগত চাইটৰ লিংক পষ্ট নকৰিব। কেৱল চৰকাৰী আৰু পৰ্যটন চাইটসমূহ ৰাখক। --> * [http://kottayam.nic.in/ কোট্টায়াম জিলাৰ চৰকাৰী ৱেবছাইট] * [https://www.britannica.com/EBchecked/topic/322904/Kottayam ব্ৰিটেনিকাত কোট্টায়ামৰ সন্দৰ্ভ] * [http://www.mapsofindia.com/maps/kerala/districts/kottayam.htm কোট্টায়াম জিলাৰ মানচিত্ৰ, MapsOfIndia.com] [[শ্ৰেণী:কেৰালা]] loim05v4ay2bz3u1qrbie4spfva2ziw 627292 627229 2026-08-14T21:04:51Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 627292 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = কোট্টায়াম | settlement_type = [[চহৰ]] | image_skyline = Kottayam Collage.jpg | image_alt = | image_caption = ওপৰৰপৰা তললৈ, বাঁওফালৰপৰা সোঁফাললৈ: তিৰুনাক্কৰাৰ এম চি মেথিউ স্মাৰক, অক্ষৰশিলপম, ইম্মাকুলেট হাৰ্ট অৱ মেৰী কেথেড্ৰেল, ক'দিমথা নাও ঘাট, কোট্টায়াম চৰকাৰী চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়, চি এম এছ কলেজ কোট্টায়াম | native_name_lang = ml | pushpin_map = India Kerala#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = কোট্টায়াম ([[কেৰালা]]) | coordinates = {{coord|9|35|29.8|N|76|31|19.9|E|display=inline,title}}[https://toolforge.org] | subdivision_type = [[দেশ]] | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[ভাৰতৰ ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয়শাসিত অঞ্চলসমূহ|ৰাজ্য]] | subdivision_name1 = [[কেৰালা]] | subdivision_type2 = [[ভাৰতৰ জিলাসমূহ|জিলা]] | subdivision_name2 = [[কোট্টায়াম জিলা|কোট্টায়াম]] | subdivision_type3 = অঞ্চল | subdivision_name3 = মধ্য ট্ৰাভাংকেৰ | subdivision_type4 = প্ৰতিষ্ঠা | subdivision_name4 = ১৯২১ | subdivision_type5 = [[চৰকাৰী ভাষা]] | subdivision_name5 = [[মালয়ালম]] | subdivision_type6 = থলুৱা ভাষা | subdivision_name6 = [[মালয়ালম]] | founder = | named_for = | government_type = [[কেৰালাৰ পৌৰসভা|পৌৰসভা]] | governing_body = [[কেৰালাৰ পৌৰসভা|কোট্টায়াম পৌৰসভা]] | leader_title = পৌৰ অধ্যক্ষ | leader_name = বিন্সি চেবাষ্টিয়ান | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_total_km2 = ৫৫.৫ | area_metro_km2 = ১৮৬.৬৫ | area_rank = | elevation_footnotes = | elevation_m = ৪৭.৯৬ | population_footnotes = <ref>{{cite web |url=https://citypopulation.de |title=Urban agglomeration & cities in Kerala}}</ref><ref>{{cite web |url=https://census2011.co.in |title=Kottayam Urban agglomeration population}}</ref> | population_total = ১৩৬,৮১২ | population_metro = ৩৫৭,৩০২ | population_as_of = ২০১১ | population_rank = কেৰালাত অষ্টম স্থান | population_density_km2 = auto | population_density_metro_km2 = auto | population_demonym = কোট্টায়ামকাৰ | timezone1 = [[ভাৰতীয় মান সময়|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[পিন কোড]] | postal_code = ৬৮৬০০১ | area_code_type = [[টেলিফোন]] কোড | area_code = +91 481-XXXXXXX | registration_plate = KL-05 | blank1_name_sec1 = [[লিঙ্গ অনুপাত]] | blank1_info_sec1 = ১০৭৫ গৰাকী মহিলা / ১০০০ গৰাকী পুৰুষ / ♂ / ♀ | blank2_name_sec1 = [[সাক্ষৰতাৰ হাৰ]] | blank2_info_sec1 = ৯৯.৬৬% | blank3_name_sec1 = [[মানৱ উন্নয়ন সূচকাংক|HDI]] | blank3_info_sec1 = ০.৮৩১ (অতি উচ্চ) | website = {{URL|www.kottayammunicipality.lsgkerala.gov.in}} {{URL|kottayam.nic.in}} | official_name = }} '''কোট্টায়াম''' {{en|Kottayam}} ভাৰতৰ [[কেৰালা]] ৰাজ্যৰ [[কোট্টায়াম জিলা|কোট্টায়াম জিলা]]ত অৱস্থিত এখন চহৰ।<ref>{{Cite web |url=https://britannica.com |title=Kottayam {{!}} India, Map, History, & Facts {{!}} Britannica |website=://britannica.com |language=en |access-date=2026-08-07}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://kottayam.com |title=Kottayam, Kottayam Hotels, Kottayam Kerala, Hotels in Kottayam, Kottayam Hotel, Kottayam India, Kottayam RealEstate |website=://kottayam.com |language=en |access-date=2026-08-07}}</ref> এই চহৰখন জিলাখনৰ সদৰ ঠাই আৰু ৰাজ্যৰ ৰাজধানী [[তিৰুৱনন্তপুৰম]]ৰপৰা প্ৰায় ১৫১ কিলোমিটাৰ উত্তৰত অৱস্থিত। ২০১১ চনৰ ভাৰতীয় লোকপিয়ল অনুসৰি কোট্টায়ামৰ জনসংখ্যা হৈছে ১৩৬,৮১২ জন আৰু জনবসতিৰ ঘনত্ব প্ৰতি বৰ্গ কিলোমিটাৰত ২৪৭০ জন।<ref>{{Cite web |title=Kottayam District Population Census 2011 - 2021 - 2025, Kerala literacy sex ratio and density |url=https://census2011.co.in |access-date=2025-03-12 |website=www.census2011.co.in}}</ref> কোট্টায়ামক "অক্ষৰৰ চহৰ" বুলিও জনা যায়, কিয়নো মালয়ালম ভাষাৰ কেইবাখনো প্ৰথমখন দৈনিক সংবাদ পত্ৰ যেনে— ''দীপিকা'', ''মালয়ালা মনোৰমা'', আৰু ''মঙ্গলম'' এই কোট্টায়াম চহৰৰপৰাই আৰম্ভ হৈছিল আৰু ইয়াত ইয়াৰ মুখ্য কাৰ্যালয় আছে। লগতে ইয়াত বহুতো প্ৰকাশন গৃহ আছে।<ref>{{cite web |title=City of Letters |url=https://kottayam.gov.in |website=Official Website of Kottayam |access-date=10 July 2026}}</ref> ==ব্যুৎপত্তি== থেক্কুমকুৰ শাসকৰ ৰাজপ্ৰাসাদটো ''থালিয়িলকোট্টা'' নামৰ এটা দুৰ্গৰদ্বাৰা সুৰক্ষিত আছিল। বিশ্বাস কৰা হয় যে ''কোট্টায়াম'' নামটো মালয়ালম শব্দ ''কোট্টা'' (যাৰ অৰ্থ দুৰ্গ) আৰু ''আকম'' (যাৰ অৰ্থ ভিতৰ) এই দুয়োটাৰ সংমিশ্ৰণত আহিছে।<ref>{{Cite web |title=Kottayam etymology |url=https://kottayam.nic.in.}}</ref> ইয়াৰ সংযুক্ত ৰূপ ''কোট্টায়ক্ককম'' (കോട്ടയ്ക്കകം) বুলি কোৱা হয়, যাৰ অৰ্থ হ’ল "দুৰ্গৰ ভিতৰত।" <ref name="About Kottayam">{{Cite web|date=3 April 2020|title=About Kottayam|url=https://kottayam.nic.in|access-date=9 April 2020|website=Kottayam}}</ref><ref name="Kurien">{{cite thesis |last=Kurien |first=Lucyamma |date=May 2000 |chapter-url= http://inflibnet.ac.in |title=The structure and functioning of gram sabhas: a study focussed on the district of Kottayam|chapter=Chapter IV: The functioning of gram sabha: General Features |publisher=Mahatma Gandhi University |pages=116–206}}</ref><ref>{{cite web |title=Kottayam District |quote=Kottayam is a compound word- kotta+akam which means the interior of a fort. Rulers of Munjanad and Thekkumkur had their headquarters at Thazhathangadi in the present Kottayam town. Marthanda Varma of Travancore attacked Thekkumkur and destroyed the palace and the Thaliyil fort. The remnants of palace and forts are still seen here. |url=http://kerala.gov.in |archive-url=https://web.archive.org/web/20110610040842/http://kerala.gov.in |archive-date=10 June 2011}}</ref> ==ইতিহাস== === থেক্কুমকুৰ শাসন (১১০৩ - ১৭৫৩) === খ্ৰীষ্টীয় নৱম শতিকাৰ আৰম্ভণিৰেপৰা থেক্কুমকুৰ আৰু কোট্টায়ামৰ ইতিহাস প্ৰায় একেই আছিল। কোট্টায়াম তেতিয়া কুলশেখৰ সাম্ৰাজ্যৰ (৮০০ খ্ৰীষ্টাব্দ – ১১০৩ খ্ৰীষ্টাব্দ) অন্তৰ্গত ভেম্পোলিনাদৰ এটা অংশ আছিল। ১১০৩ চনৰ ভিতৰত ভেম্পোলিনাদ ৰাজ্যখন থেক্কুমকুৰ আৰু ৱাডাক্কুমকুৰ নামৰ দুখন ৰাজ্যত বিভক্ত হৈ পৰে। পিছৰ ৰাজ্যখন কোচিনৰ কৰতলীয়া হৈছিল।<ref name="ReferenceA">P. Shungoonny Menon - A HISTORY OF TRAVANCORE - First edition: 1878, New edition: 1983, Page 130, 131 - {{ISBN|978-8170200406}}</ref><ref>{{cite book |author=K.N Gopala Pillai Kuruppum Veettil|title=Thekkumkur Rani (Queen of Thekkumkur) |url=https://archive.org/details/ThekkumkoorRani/page/n7 |access-date=2 December 2019|year=1948|publisher=The Hindustan Publishing House, Trivandrum, Publisher: Thomas George BA|pages=224–}}</ref> এই ৰাজবংশৰ ৰাজপ্ৰাসাদ প্ৰথমাৱস্থাত কোট্টায়ামৰ ভেন্নিমালাত আছিল। ইয়াক থালিয়িলকোট্টা নামৰ এটা দুৰ্গই সুৰক্ষিত কৰি ৰাখিছিল। ইয়াৰ ফলত এই অঞ্চলটো দুৰ্গটোৰ নামেৰেই জনাজাত হৈ পৰিছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত থেক্কুমকুৰৰ ৰজাসকলে কোট্টায়াম চহৰৰ উপকণ্ঠ অঞ্চল কুমৰানাল্লুৰৰ ওচৰৰ নাত্তাছেৰীলৈ নিজৰ ৰাজধানী স্থানান্তৰ কৰে। বিশ্বাস কৰা হয় যে থেক্কুমকুৰ ৰাজবংশই থাঝাথাংগাড়ীৰপৰা কোট্টায়াম শাসন কৰিছিল। পৰ্তুগীজ আৰু ডাচসকলে এই দুয়োখন ৰাজ্যৰ সৈতে ব্যাৱসায়িক সম্পৰ্ক স্থাপন কৰিছিল। তেওঁলোকে মূলতঃ জালুক আৰু অন্যান্য মচলাৰ ব্যৱসায় কৰিছিল। ১৭৪১ চনৰ ট্ৰাভাংকোৰ-ডাচ যুদ্ধত ট্ৰাভাংকোৰ ৰাজ্যৰ হাতত ডাচ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানী পৰাজিত হয়। ইয়াৰ পিছত মাৰ্তণ্ড বৰ্মাৰ সামৰিক অভিযান থেক্কুমকুৰকে ধৰি উত্তৰৰ প্ৰতিৱেশী ৰাজ্যসমূহৰ বিৰুদ্ধে আগবাঢ়িছিল। === ট্ৰাভাংকোৰ শাসন (১৭৫৩ - ১৯৪৯)=== যদিও থেক্কুমকুৰে ৰাজ্য ৰক্ষাৰ বাবে চেম্পাকাছেৰী আৰু ৱাডাক্কুমকুৰৰ সৈতে মিত্ৰতা কৰিছিল, তথাপি অৱশেষত সকলোবোৰ অঞ্চল ট্ৰাভাংকোৰৰ সৈতে চামিল কৰা হয়। আন এটা উৎসৰ মতে থেক্কুমকুৰৰ শাসকে ট্ৰাভাংকোৰৰ বিৰুদ্ধে প্ৰথমে কায়ামকুলাম ৰাজ্য আৰু তাৰ পিছত আম্বালপুঝা সৰু ৰাজ্যৰপক্ষ লৈছিল। আম্বালপুঝাৰ পতনৰ পিছতো থেক্কুমকুৰৰ শাসকে ট্ৰাভাংকোৰৰ সৈতে বুজা-বুজিলৈ আহিবলৈ অমান্তি হয়। ইয়াৰ বাবে ১৭৫০ চনৰ ১১ ছেপ্টেম্বৰত মাৰ্তণ্ড বৰ্মাৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী তথা সেনাধ্যক্ষ ৰামায়্যন দালাৱাই থেক্কুমকুৰৰ ৰাজধানী দখল কৰে। অৱশেষত ১৭৫৩ চনত এই ৰাজ্যখন ট্ৰাভাংকোৰৰ সৈতে একত্ৰিত কৰা হয়। ১৯ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে কেইবাখনো অসমান চুক্তিৰ পিছত ট্ৰাভাংকোৰ ব্ৰিটেইনৰ কৰতলীয়া ৰাজ্য হৈ পৰে। ১৮১৭ চনত চাৰ্চ মিছনেৰী ছচাইটিয়ে কেৰালাৰ প্ৰথমখন পশ্চিমীয়া শৈলীৰ মহাবিদ্যালয় হিচাপে চি এম এছ কলেজ প্ৰতিষ্ঠা কৰে। চৰকাৰী প্ৰশাসনৰ বাবে প্ৰশাসক তৈয়াৰ কৰিবলৈ ট্ৰাভাংকোৰ চৰকাৰে এই পদক্ষেপক আদৰণি জনাইছিল।<ref name="cms">{{cite news|title=Setting standards of excellence: UGC recognition has added to CMS College's list of merits.|date=4 January 2005|url=http://www.hindu.com/edu/2005/01/04/stories/2005010400140400.htm|accessdate=5 April 2010|archive-date=15 March 2005|archive-url=https://web.archive.org/web/20050315182258/http://www.hindu.com/edu/2005/01/04/stories/2005010400140400.htm|url-status=dead|work=[[The Hindu]]|archivedate=15 March 2005|archiveurl=https://web.archive.org/web/20050315182258/http://www.hindu.com/edu/2005/01/04/stories/2005010400140400.htm|deadurl=yes}}</ref> [[File:Gandhi at vaikom satyagraha-2.jpg|thumb|[[ভাইকম সত্যাগ্ৰহ]]ত [[মহাত্মা গান্ধী]]]] ===সমসাময়িক যুগ (১৯৪৯ - বৰ্তমান)=== কোট্টায়াম ট্ৰাভাংকোৰ এটা ৰাজহ বিভাগ হৈ পৰে।<ref name="Kurien" /> দেৱীকুলাম নামৰ এটা পঞ্চম বিভাগ কিছুসময়ৰ বাবে আছিল যদিও পিছলৈ ইয়াক কোট্টায়ামৰ সৈতে যোগ কৰা হয়। ১৯৪৯ চনৰ জুলাই মাহত কোট্টায়াম জিলাখন আনুষ্ঠানিকভাৱে প্ৰতিষ্ঠা কৰা হয়।<ref>{{Cite web|url=http://kottayam.nic.in/#|title = Kottayam District, Government of Kerala | Kottayam, the Land of Letters | India}}</ref> == ভৌগোলিক অৱস্থান == [[File:Purple Swamphen (Porphyrio poliocephalus) 22-Mar-2007 10-12-15 AM.jpg|thumb|right|[[ভেম্বনাদ হ্ৰদ]], কোট্টায়ামত তোলা [[কামচৰাই]]]] কোট্টায়ামৰ গড় উচ্চতা সাগৰ পৃষ্ঠৰপৰা ৩ মিটাৰ।<ref>{{Cite web |title=Kottayam Travel Guide: Useful information to visit Kottayam. 8 Reviews |url=http://www.placesonline.com/asia/india/kerala/kottayam/introduction.asp |access-date=18 August 2013 |archive-date=18 August 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160818134129/http://www.placesonline.com/asia/india/kerala/kottayam/introduction.asp |url-status=dead |archivedate=18 August 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160818134129/http://www.placesonline.com/asia/india/kerala/kottayam/introduction.asp |deadurl=yes }}</ref> ই [[ইদুক্কি জিলা]]ৰ [[পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালা]]ৰ কেইবাখনো নিজৰাৰপৰা গঠিত হোৱা [[মিনাছিল নদী]]ৰ অৱবাহিকা আৰু [[ভেম্বনাদ]] জলাশয়ৰ অৱবাহিকাত অৱস্থিত। কুমাৰাকমত ভেম্বানাদ হ্ৰদত মিলিত হোৱা মিনাছিল নদীৰ অন্তৰ্দেহী মুখনিৰ কাষতে চহৰখন অৱস্থিত। কেৰালাৰ উচ্চতাভিত্তিক স্থান বিভাজন অনুসৰি কোট্টায়ামক মধ্যভূমি অঞ্চল হিচাপে শ্ৰেণীভুক্ত কৰা হৈছে। ইয়াৰ সাধাৰণ মাটিৰ প্ৰকাৰ হ'ল [[পলসুৱা মাটি]] মাটি। উদ্ভিদৰাজি মূলতঃ ক্ৰান্তীয় চিৰসেউজীয়া আৰু আৰ্দ্ৰ পৰ্ণপাতি প্ৰকৃতিৰ। জিলাখনত পাহাৰ, জলাশয় আৰু ধানখেতিৰ পথাৰৰ এক সংমিশ্ৰণ দেখা যায়।<ref>{{Cite web |date=2025-06-24 |title=Kottayam {{!}} India, Map, History, & Facts {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Kottayam |access-date=2025-06-25 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> কোট্টায়াম পৌৰসভাৰ অধীনৰ মাটি-কালি হ'ল ৫৫.৪০ বৰ্গ কিলোমিটাৰ। কোট্টায়াম জিলাৰ সদৰ স্থান কোট্টায়াম চহৰখন কেৰালাৰ মধ্য অংশত, মধ্য ট্ৰাভাংকুৰ অঞ্চলত অৱস্থিত। ই উত্তৰ অক্ষংশ ৯° ২৯' ৪৬" আৰু ৯° ৩৭' ৫৯" ৰ মাজত তথা পূব দ্ৰাঘিমাংশ ৭৬° ২৯' ২২" আৰু ৭৬° ৩৪' ২৪" ৰ মাজত অৱস্থিত।<ref>{{Cite web |title=Kottayam Municipality |url=https://kottayammunicipality.lsgkerala.gov.in/en/lb%20at%20a%20glance}}</ref> ===জলবায়ু=== কোপেন জলবায়ু শ্ৰেণীবিভাজন অনুসৰি কোট্টায়ামত ক্ৰান্তীয় মৌচুমী জলবায়ু বিৰাজ কৰে। এই জিলাৰ জলবায়ু মৃদু আৰু আনন্দদায়ক। [[বিষুৱ ৰেখা]]ৰ কাষত অৱস্থান কৰাৰ বাবে কোট্টায়ামত ঋতুভিত্তিক উষ্ণতাৰ পৰিৱৰ্তন কম হয় আৰু গোটেই বছৰজুৰি মধ্যমৰপৰা উচ্চ মাত্ৰাৰ আৰ্দ্ৰতা থাকে। কোট্টায়াম জিলাৰ দক্ষিণে [[পঠানমথিট্টা জিলা|পঠানমথিট্টা জিলা]], পশ্চিমে [[আলাপ্পুয়া জিলা|আলাপ্পুয়া জিলা]], উত্তৰে [[এৰ্ণাকুলাম জিলা|এৰ্ণাকুলাম জিলা]] আৰু পূব তথা উত্তৰ-পূবে [[ইদুক্কি জিলা]] অৱস্থিত। {{Weather box | location = Kottayam (1991–2020, extremes 1970–present) | metric first = Y | single line = Y | Jan record high C = 37.0 | Feb record high C = 38.6 | Mar record high C = 38.6 | Apr record high C = 38.3 | May record high C = 37.2 | Jun record high C = 35.9 | Jul record high C = 34.7 | Aug record high C = 35.5 | Sep record high C = 35.0 | Oct record high C = 35.0 | Nov record high C = 36.0 | Dec record high C = 35.6 | year record high C = 38.5 | Jan high C = 32.9 | Feb high C = 33.6 | Mar high C = 34.4 | Apr high C = 34.0 | May high C = 33.0 | Jun high C = 30.3 | Jul high C = 29.6 | Aug high C = 30.1 | Sep high C = 30.9 | Oct high C = 31.2 | Nov high C = 31.5 | Dec high C = 32.4 | year high C = 32.0 | Jan low C = 22.2 | Feb low C = 22.8 | Mar low C = 23.8 | Apr low C = 24.2 | May low C = 24.0 | Jun low C = 22.9 | Jul low C = 22.7 | Aug low C = 22.9 | Sep low C = 23.2 | Oct low C = 23.1 | Nov low C = 23.1 | Dec low C = 22.4 | year low C = 23.1 | Jan record low C = 16.0 | Feb record low C = 16.0 | Mar record low C = 18.5 | Apr record low C = 20.2 | May record low C = 16.9 | Jun record low C = 18.0 | Jul record low C = 18.1 | Aug record low C = 16.9 | Sep record low C = 20.2 | Oct record low C = 19.2 | Nov record low C = 18.1 | Dec record low C = 16.0 | year record low C = 16.0 | rain colour = green | Jan rain mm = 8.1 | Feb rain mm = 18.7 | Mar rain mm = 66.4 | Apr rain mm = 151.3 | May rain mm = 257.2 | Jun rain mm = 585.9 | Jul rain mm = 534.0 | Aug rain mm = 406.6 | Sep rain mm = 275.6 | Oct rain mm = 362.2 | Nov rain mm = 182.1 | Dec rain mm = 45.5 | year rain mm = 2893.8 | Jan rain days = 0.7 | Feb rain days = 1.4 | Mar rain days = 3.5 | Apr rain days = 8.7 | May rain days = 10.6 | Jun rain days = 21.2 | Jul rain days = 22.6 | Aug rain days = 17.5 | Sep rain days = 13.6 | Oct rain days = 14.9 | Nov rain days = 9.3 | Dec rain days = 2.6 | year rain days = 126.6 |time day = 17:30 [[ভাৰতীয় মান সময়]] | Jan humidity = 60 | Feb humidity = 59 | Mar humidity = 61 | Apr humidity = 68 | May humidity = 71 | Jun humidity = 79 | Jul humidity = 80 | Aug humidity = 78 | Sep humidity = 76 | Oct humidity = 76 | Nov humidity = 75 | Dec humidity = 66 |year humidity = 71 |source 1 = [[ভাৰতীয় বতৰ বিজ্ঞান বিভাগ]]<ref>{{cite web | url = https://imdpune.gov.in/library/public/Climatological%20Tables%201991-2020.pdf | title = Climatological Tables of Observatories in India 1991-2020 | publisher = [[ভাৰতীয় বতৰ বিজ্ঞান বিভাগ]] | access-date = April 8, 2024 }}</ref><ref name=IMDnormals> {{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20200205040301/http://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | archive-date = 5 February 2020 | url = https://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | title = Station: Kottayam Climatological Table 1981–2010 | work = Climatological Normals 1981–2010 | publisher = ভাৰতীয় বতৰ বিজ্ঞান বিভাগ | date = January 2015 | pages = 433–434 | access-date = 29 February 2020}}</ref><ref name=IMDextremes> {{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20200205042509/http://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | archive-date = 5 February 2020 | url = https://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | title = Extremes of Temperature & Rainfall for Indian Stations (Up to 2012) | publisher = ভাৰতীয় বতৰ বিজ্ঞান বিভাগ | date = December 2016 | page = M107 | access-date = 29 February 2020}}</ref> }} '''কৃষি''' কোট্টায়াম জিলা কেৰালাৰ প্ৰাকৃতিক ৰবৰ খেতিৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰ। ভাৰত চৰকাৰৰ এখন বিধিগত সংস্থা ৰবৰ ব’ৰ্ডৰ মুখ্য কাৰ্যালয় কোট্টায়ামত অৱস্থিত, যি ৰবৰ উদ্যোগৰ বিকাশত প্ৰধান ভূমিকা পালন কৰে।<ref>{{cite web |title=Rubber Board |url=https://rubberboard.gov.in/ |publisher=Rubber Board |access-date=13 July 2026}}</ref> ৰবৰ হ'ল ইয়াৰ প্ৰধান নগদী শস্য আৰু জিলাখনে কেৰালাৰ উৎপাদনত যথেষ্ট বৰঙনি যোগায়। ভাৰতৰ প্ৰাকৃতিক ৰবৰ উৎপাদনৰ অধিকাংশই কেৰালাত উৎপাদিত হয়।<ref>{{cite journal |last=Vijayalekshmi |first=P J |title=Natural Rubber Production in Kerala |journal=International Journal of Social Science and Economic Research |date=2022 |url=https://ijsser.org/2022files/ijsser_07__142.pdf |access-date=13 July 2026}}</ref> ৰবৰৰ উপৰি অন্যান্য শস্যৰ ভিতৰত [[নাৰিকল]], [[কল]], [[আনাৰস]], [[জালুক]] আৰু বিভিন্ন মচলা অন্তৰ্ভুক্ত। অতিৰিক্ত আয়ৰ বাবে ৰবৰ বাগিছাত শাক-পাচলি আৰু আন শস্যৰ আন্তঃখেতি কৰাত উৎসাহ দিয়া হয়।<ref>{{cite news |title=Farmers swap rubber for exotic fruits, chasing higher profits |url=https://india.mongabay.com/2025/08/what-a-shift-in-farming-from-rubber-to-exotic-fruit-trees-could-mean-for-kerala/ |work=Mongabay |date=8 August 2025 |access-date=13 July 2026}}</ref> == জনগাঁথনি == {{Historical populations|type=India |align=left | 1901|17552 | 1911|15141 | 1921|18833 | 1931|25236 | 1941|33364 | 1951|44204 | 1961|52685 | 1971|59714 | 1981|64431 | 1991|89625 | 2001|129894 | 2011|172878 }} ২০০১ চনৰ ভাৰতীয় [[লোকপিয়ল]] অনুসৰি,<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-url=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-date=16 June 2004|title= Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|access-date=1 November 2008|publisher= Census Commission of India}}</ref> কোট্টায়াম নগৰীয় সমষ্টিকৰণৰ জনসংখ্যা আছিল ১৭২,৮৭৮ জন, আৰু কোট্টায়াম জিলাৰ জনসংখ্যা আছিল ১,৯৭৪,৫৫১ জন। কোট্টায়াম পৌৰসভাৰ জনসংখ্যা আছিল ১৩৬,৮১২ জন। ইয়াৰ ৬০% পুৰুষ আৰু ৩৮% মহিলা। জিলাখনত জনসংখ্যা বৃদ্ধিৰ হাৰ কমাৰ দিশে আছিল।<ref>{{cite book |first=Srikumar |last=Chattopadhyay |title=Striving for Sustainability: Environmental Stress and Democratic Initiatives in Kerala |publisher= Concept Publishing |year=2006 |url=https://books.google.com/books?id=gOrvghLklKoC |isbn=9788180692949 |page=157}}</ref> কোট্টায়াম জিলা সাক্ষৰতাত প্ৰথম স্থানত আছে।<ref name="Kurien" /> {{bar box |title=কোট্টায়ামৰ ধৰ্মসমূহ (২০১১)<ref>{{cite web | url=http://www.census2011.co.in/data/religion/district/280-kottayam.html | title=Towns in Kottayam - Religion 2011 | publisher=Indian Population Census 2011 | access-date=22 September 2016 }}</ref> |titlebar=#Fcd116 |float=right |bars= {{bar percent|[[হিন্দু]]|orange|৪৯.৮১}} {{bar percent|[[খ্ৰীষ্টান]]|blue|৪৩.৪৮}} {{bar percent|[[মুছলমান]]|green|৬.৪১}} {{bar percent|[[বৌদ্ধ]]|yellow|০.০২}} {{bar percent|[[জেইন]]|yellow|০.০০}} {{bar percent|[[শিখ]]|pink|০.০১}} {{bar percent|অন্যান্য|black|০.০৩}} {{bar percent|উপলব্ধ নহয়|grey|০.২৩}} |caption=ধৰ্মৰ বণ্টন }} [[অনুসূচীত জাতি আৰু অনুসূচীত জনজাতি]] ক্ৰমে ৬.৭৩% আৰু ০.৩১% গঠন কৰিছিল।<ref name="Census of India">{{Cite web|url=http://www.census2011.co.in/data/town/803296-kottayam-kerala.html|title = Kottayam Municipality City Population Census 2011-2021 | Kerala}}</ref> ==সাহিত্য== ''জ্ঞাননিক্ষেপম'' কেৰালাৰ স্থানীয় লোকসকলৰদ্বাৰা প্ৰকাশিত প্ৰথমখন বাতৰি কাকত আছিল। ১৮৪৮ চনত কোট্টায়ামৰ চি এম এছ প্ৰেছৰপৰা এই কাকতখন প্ৰকাশ পাইছিল।<ref>{{Cite web |url=http://www.prd.kerala.gov.in/d_ktmcontent.htm |title=official website of Information and Public Relation Department |access-date=19 July 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110610040842/http://www.prd.kerala.gov.in/d_ktmcontent.htm |archive-date=10 June 2011 |url-status=dead |archivedate=10 June 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110610040842/http://www.prd.kerala.gov.in/d_ktmcontent.htm |deadurl=yes }}</ref> কোট্টায়ামে বহুতো বিখ্যাত লেখক, সাংবাদিক আৰু শিল্পী জন্ম দিছে। ঔপন্যাসিক মুত্তাট্টু ভাৰ্কে আৰু কবি পাল নাৰায়ণণ নায়াৰ দুয়োজনেই কোট্টায়ামৰ স্থানীয় লোক। অপৰাধ উপন্যাসৰ লেখক কোট্টায়াম পুষ্পনাথ কোট্টায়ামত বাস কৰিছিল। তেওঁ ২০১৮ চনৰ ২ মে'ত বাৰ্ধক্যজনিত ৰোগত আক্ৰান্ত হৈ মৃত্যুবৰণ কৰে।<ref>{{Cite web |date=2018-05-02 |title=Malayalam detective fiction writer Kottayam Pushpanath passes away |url=https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2018/May/02/malayalam-detective-fiction-writer-kottayam-pushpanath-passes-away-1809160.html |access-date=2025-03-12 |website=The New Indian Express |language=en}}</ref> ভাৰতীয়-ইংৰাজী ঔপন্যাসিক [[অৰুন্ধতী ৰয়]] কোট্টায়ামৰ নিবাসী<ref>{{Cite web |date=2023-10-11 |title=From the India Today archives (1997) {{!}} Arundhati Roy: The princess of prose |url=https://www.indiatoday.in/india-today-insight/story/from-the-india-today-archives-1997-arundhati-roy-the-princess-of-prose-2447601-2023-10-11 |access-date=2025-03-12 |website=India Today |language=en}}</ref> আৰু তেওঁৰ বুকাৰ বঁটা বিজয়ী অৰ্ধ-আত্মজীৱনীমূলক উপন্যাস ''[[দ্য গড অৱ স্মল থিংছ]]''-ত কোট্টায়ামৰ আইমানমত কটোৱা শৈশৱৰ অভিজ্ঞতাৰ কথা উল্লেখ আছে। গল্পকাৰ তথা চিত্ৰনাট্যকাৰ উন্নি আৰ.-ও কোট্টায়ামৰেই। ১০০% সাক্ষৰতা লাভ কৰা কোট্টায়ামেই আছিল ভাৰতৰ প্ৰথমখন চহৰ।<ref>{{Cite web|url=https://kottayam.nic.in/about-district/|title=About District|date=3 April 2020|website=Government of Kerala|access-date=10 April 2020}}</ref> ট্ৰাভাংকোৰ ৰাজ্যৰ উত্তৰ বিভাগৰ দেৱান পেছকাৰ (সংগ্ৰাহক) টি ৰামা ৰাওৱে ১৮৮২ চনত কোট্টায়াম পৱ্লিক লাইব্ৰেৰী প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।<ref>{{Cite web |title=About Us – Kottayam Public Library |url=https://www.kottayampubliclibrary.org/about-us/ |access-date=2023-11-22 |language=en-US}}</ref> ==শিক্ষা== ১৭ শতিকাত কোট্টায়ামত এখন ডাচ স্কুল আৰম্ভ কৰা হৈছিল। এই স্কুলখন বেছিদিন চলা নাছিল। কেৰালাৰ প্ৰথমখন ইংৰাজী স্কুল আৰু ভাৰতৰ প্ৰথমখন মহাবিদ্যালয় ১৮১৭ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ইংলেণ্ডৰ চাৰ্চ মিছনেৰী ছচাইটিৰদ্বাৰা কৰ্ণেল জন মুন্‌ৰোৰ নেতৃত্বত ইয়াক চি এম এছ কলেজ হিচাপে স্থাপন কৰা হৈছিল।<ref name="cms"/> বৰ্তমান চি এম এছ কলেজ কোট্টায়াম আৰু চাইৰো মলাবাৰ কেথলিক গীৰ্জাৰ সহায়ত চহৰৰপৰা ১৭ কিলোমিটাৰ দূৰৈৰ চেংগাননাছেৰীত প্ৰতিষ্ঠা হোৱা ছেইণ্ট বাৰ্চমেনছ কলেজ জিলাখনৰ শিক্ষা ক্ষেত্ৰত এক ডাঙৰ মাইলৰ খুঁটি। ইয়াৰ ফলস্বৰূপে কোট্টায়াম ১৯৮৯ চনত ১০০% সাক্ষৰতা লাভ কৰা ভাৰতৰ প্ৰথমখন চহৰ হৈ পৰে।<ref>{{Cite web|author=KPM Basheer |url=https://www.thehindubusinessline.com/news/City-of-letters-sets-itself-a-new-milestone/article20809376.ece|title=City of letters sets itself a new milestone|date=1 July 2014 |website=BusinessLine |accessdate=5 December 2023}}</ref> চৰকাৰী চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়, কোট্টায়াম কেৰালাৰ অন্যতম বিখ্যাত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়। ইয়াৰ উপৰি মহাত্মা গান্ধী বিশ্ববিদ্যালয়, কেৰালা কোট্টায়ামতে অৱস্থিত। কোট্টায়ামত কেইবাখনো অন্য মহাবিদ্যালয় আৰু বিশ্ববিদ্যালয় আছে। ছিৰিয়াক অধ্যয়নৰ বাবে বিশ্বৰ অন্যতম বিখ্যাত প্ৰতিষ্ঠান ছেইণ্ট এফ্ৰেম ইকুমেনিকেল ৰিচাৰ্চ ইনষ্টিটিউটো ইয়াতে অৱস্থিত।<ref>{{Cite web|url=https://seeri.org/ |title=SEERI – Home Page|accessdate=27 August 2025}}</ref> ইয়াত ১৪খন অভিযান্ত্ৰিক মহাবিদ্যালয় আছে। চৰকাৰী অভিযান্ত্ৰিক মহাবিদ্যালয় - ৰাজীৱ গান্ধী ইনষ্টিটিউট অব টেকন'লজী কোট্টায়ামৰপৰা ১৪ কিলোমিটাৰ পূবত অৱস্থিত পাম্পাডীত আছে। ৰাষ্ট্ৰীয় গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰতিষ্ঠান ভাৰতীয় তথ্য প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান, কোট্টায়াম পালা চহৰৰ ওচৰত কোট্টায়ামৰপৰা প্ৰায় {{convert|30|km|abbr=on}} দূৰত অৱস্থিত। ভাৰতীয় গণ সংযোগ প্ৰতিষ্ঠান (IIMC)-ৰ এটা আঞ্চলিক কেন্দ্ৰও কোট্টায়ামৰ পাম্পাডীৰ ওচৰতে আছে। ==সংবাদ মাধ্যম== ১৮২১ চনত ব্ৰিটিছ মিছনেৰী বেঞ্জামিন বেইলিয়ে কোট্টায়ামত কেৰালাৰ প্ৰথমটো মুদ্ৰণালয় চি.এম.এছ. প্ৰেছ স্থাপন কৰে। তেতিয়াৰেপৰা এই চহৰখনে ৰাজ্যখনৰ বাতৰি কাকত আৰু পুথি প্ৰকাশনৰ ক্ষেত্ৰত আগভাগ লৈ আহিছে। কোট্টায়ামৰপৰা প্ৰকাশিত [[মালয়ালম মনোৰমা|''মালয়ালম মনোৰমা'']] বাতৰি কাকতখন ভাৰতৰ সৰ্বাধিক বিক্ৰী হোৱা দৈনিক কাকতবোৰৰ অন্যতম।<ref>[http://www.auditbureau.org/files/JD%202019%20Highest%20Circulated%20(across%20languages).pdf 2019 Highest Circulated Dailies, Weeklies & Magazines amongst Member Publications (across languages)] Audit Bureau</ref> কোট্টায়ামত অৱস্থিত মনোৰমা গ্ৰুপে মনোৰমা অনলাইন, মনোৰমা নিউজ চেনেল, ''দ্য ৱিক'' আলোচনী আৰু অন্যান্য প্ৰকাশনসমূহ পৰিচালনা কৰে। কোট্টায়ামৰপৰা ''মাতৃভূমি'', ''দেশভিমনি'', ''দীপিকা'', ''মাধ্যমিক'' আদি আন প্ৰধান মালয়ালম বাতৰি কাকতো প্ৰকাশ পায়। ইয়াৰ উপৰি ডি. চি. বুকছ, লাবছ ইণ্ডিয়া পাব্লিকেশ্বনছ আদি প্ৰকাশন গৃহ ইয়াতে আছে। কেৰালাত প্ৰকাশ হোৱা কিতাপৰ প্ৰায় ৭০ শতাংশ কোট্টায়ামত প্ৰকাশ হয়।<ref>{{Cite web |url=http://kerala.gov.in |title=Official website of the Kottayam District |access-date=19 July 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081002192424/http://kerala.gov.in |archive-date=2 October 2008 |url-status=dead }}</ref> ১৯৪৫ চনত কেইজনমান লেখক মিলে সাহিত্য প্ৰৱৰ্তক সমবায় সমিতি গঠন কৰিছিল। ==ক্ৰীড়া== কোট্টায়ামত মাৰিয়ান ট্ৰফী, গিৰিদীপম ট্ৰফী আদি কেইবাখনো বাৰ্ষিক বাস্কেটবল প্ৰতিযোগিতা অনুষ্ঠিত হয়। ইয়াৰ মূল খেলপথাৰ দুখন হ'ল নেহৰু ষ্টেডিয়াম আৰু ৰাজীৱ গান্ধী ইনডৰ ষ্টেডিয়াম। এই অঞ্চলৰ এটা পুৰণি আৰু বিখ্যাত খেল হ'ল নাদান পান্থুকাভালি। ==শাসন-ব্যৱস্থা== কোট্টায়াম জিলাৰ মহকুমা বা তালুকসমূহ হ'ল: * চংগাননাছেৰী * কানজিৰাপ্পল্লী * কোট্টায়াম * মিনাচিল * [[ভাইকম]]<ref>{{Cite web |title=Government of Kerala |url=https://kottayam.nic.in/en/administrative-setup/}}</ref> === বিধানমণ্ডল === ১৯৯৪ চনৰ কেৰালা পৌৰসভা আইন কাৰ্য্যকৰী হোৱাৰ পিছত কোট্টায়াম জিলাৰ ছখন পৌৰসভাৰ ভিতৰত কোট্টায়ামাও অন্যতম হিচাপে গঠিত হয়। প্ৰতি পাঁচ বছৰৰ মূৰত স্থানীয় চৰকাৰী নিৰ্বাচনৰ লগত সংগতি ৰাখি ৫২টা ৱাৰ্ডৰপৰা পৌৰ পৰিষদৰ সদস্যসকলক নিৰ্বাচিত কৰা হয়। পৌৰসভাৰ কাৰ্য্যবাহী প্ৰধান হ'ল সভাপতিজন। কোট্টায়াম চহৰখন কোট্টায়াম বিধানসভা সমষ্টি আৰু [[কোট্টায়াম (লোকসভা সমষ্টি)|কোট্টায়াম লোকসভা সমষ্টি]]ৰ অন্তৰ্ভুক্ত। ===কাৰ্য্যবাহী বিভাগ=== {{Multiple image | align = right | direction = horizontal | image1 = KottayamCollectorate.jpg|thumb | caption1 = কোট্টায়াম আয়ুক্তালয় }} [[কোট্টায়াম জিলা]]ৰ আয়ুক্তালয় কোট্টায়াম চহৰত অৱস্থিত। বৰ্তমানৰ জিলা আয়ুক্ত হ'ল শ্ৰী চেতন কুমাৰ মীনা আই.এ.এছ.। শ্ৰী এছ. শ্ৰীজিথ আই.এ.এছ.য়ে অতিৰিক্ত জিলা দণ্ডাধীশ আৰু উপায়ুক্ত হিচাপে কাৰ্য্যনিৰ্বাহ কৰি আছে। জিলা আদালতকে ধৰি কোট্টায়ামৰ বহুতো প্ৰশাসনিক কাৰ্যালয় এই কালেক্টৰেট চৌহদৰ ভিতৰতে অৱস্থিত। ===ন্যায়পালিকা=== ভাৰতৰ বিভিন্ন ৰাজ্যৰ দিৱান হিচাপে কৰ্ণেল জন মুন্‌ৰোৰ কাৰ্য্যকালত পাঁচখন আদালত স্থাপন কৰা হৈছিল। ইয়াৰে এখন কোট্টায়াম জিলাৰ উত্তৰ-পশ্চিম অংশৰ [[ভাইকম]]ত স্থাপন কৰা হৈছিল। ট্ৰাভাংকোৰৰ মহাৰাজ শ্ৰী মূলম থিৰুনালৰ দিনত ১৯১০ চনত কোট্টায়ামত জিলা আদালত স্থাপন কৰা হয়। ২০১০ চনত এই আদালতখনে শতবৰ্ষ উদ্‌যাপন কৰে। কোট্টায়াম চহৰত জিলা সত্ৰ ন‍‍্যায়ালয় প্ৰশাসনিক কেন্দ্ৰ হিচাপে লৈ ন্যায়ালয়ৰ জিলা সদৰ কাৰ্যালয় স্থাপন কৰা হৈছে। ন্যায় প্ৰদান ব্যৱস্থাত আঠখন মুঞ্চিফ আদালত, দহখন জুডিচিয়েল ফাৰ্ষ্ট ক্লাছ মেজিষ্ট্ৰেট আদালত, তিনিখন চাব কোৰ্ট, এখন মুখ্য জুডিচিয়েল মেজিষ্ট্ৰেট আদালত আৰু তিনিখন অতিৰিক্ত জিলা আদালত আছে। ইয়াৰ উপৰি দুখন ম'টৰ দুৰ্ঘটনা দাবী ন্যায়াধিকৰণ, ভিজিলেন্স গোচৰৰ বাবে এখন বিশেষ আদালত আৰু দুখন পাৰিবাৰিক আদালতো জিলাখনত চলি আছে। ==ৰাজনীতি== [[File:Thiruvanchoor Radhakrishnan.jpg|thumb|upright|থুৰুভঞ্চুৰ ৰাধাকৃষ্ণণ, কোট্টায়ামৰ বৰ্তমানৰ বিধায়ক]] কোট্টায়ামৰ প্ৰধান ৰাজনৈতিক দলসমূহ হ'ল [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] (INC), [[ভাৰতীয় কমিউনিষ্ট পাৰ্টি (মাক্সিষ্ট)]] (CPI(M)), [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]] (BJP) আৰু [[কেৰালা কংগ্ৰেছ]]। কোট্টায়ামত শ্ৰমিক ইউনিয়নৰ আন্দোলনসমূহো অতি জনপ্ৰিয়। কোট্টায়ামৰ বৰ্তমানৰ বিধায়কজন হ'ল [[থুৰুভঞ্চুৰ ৰাধাকৃষ্ণণ]]।<ref>{{cite web |url=http://eci.gov.in |title=Assembly Constituencies - Corresponding Districts and Parliamentary Constituencies |access-date=2008-10-19 |work=Kerala |publisher=[[ভাৰত নিৰ্বাচন আয়োগ]] |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090304011026/http://eci.gov.in |archive-date=4 March 2009 }}</ref> তেখেতে ২০১১ চনৰপৰা এই সমষ্টিৰ প্ৰতিনিধিত্ব কৰি আহিছে।<ref>{{cite web |url=http://eci.gov.in |title=Assembly Constituencies - Corresponding Districts and Parliamentary Constituencies |access-date=2008-10-19 |work=Kerala |publisher=[[ভাৰত নিৰ্বাচন আয়োগ]] |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090304011026/http://eci.gov.in |archive-date=4 March 2009 }}</ref> তেওঁ [[কেৰালা বিধানসভাৰ]] বৰ্তমানৰ অধ্যক্ষ পদতো অধিষ্ঠিত। {| class="wikitable" |- ! বৰ্ষ!! এ চি নং!! সমষ্টিৰ নাম!! শ্ৰেণী!! বিজয়ী!! লিংগ!! দল!! ভোট!! ৰাণাৰ আপ!! লিংগ!! দল!! ভোট |- | ১৯৫৭ || ৪১ || কোট্টায়াম || জি ই এন || ভাস্কৰন নায়াৰ পি. || এম || চি পি আই || ২৩০২১ || গোবিন্দন নায়াৰ এম. পি. || এম || আই এন চি || ২০৭৫০ |- | ১৯৬০ || ৪১ || কোট্টায়াম || জি ই এন || এম. পি. গোবিন্দন নায়াৰ || এম || আই এন চি || ২৯০২০ || এন. ৰাঘৱ কুৰুপ || এম || চি পি আই || ২৭৮৬৩ |- | ১৯৬৫ || ৮৪ || কোট্টায়াম || জি ই এন || এম. কে. জৰ্জ || এম || চি পি আই (এম) || ১৭৮৮০ || এম. পি. গোবিন্দন নায়াৰ || এম || আই এন চি || ১৪৩৯৬ |- | ১৯৬৭ || ৮৪ || কোট্টায়াম || জি ই এন || এম. কে. জৰ্জ || এম || চি পি এম || ২৫২৯৮ || এম. পি. গোবিন্দন নায়াৰ || এম || আই এন চি || ১৬১৮৮ |- | ১৯৭০ || ৮৪ || কোট্টায়াম || জি ই এন || এম. থমাছ || এম || চি পি এম || ২৬১৪৭ || কে. জৰ্জ থমাছ || এম || এন চি অ' || ১৪১৯০ |- | ১৯৭৭ || ৯০ || কোট্টায়াম || জি ই এন || পি. পি. জৰ্জ || এম || চি পি আই || ৩৫৬৮৩ || এম. থমাছ || এম || চি পি এম || ৩২১০৭ |- | ১৯৮০ || ৯০ || কোট্টায়াম || জি ই এন || কে. এম. আব্ৰাহাম || এম || চি পি এম || ৩৭৫৮৮ || পি. বি. আৰ. পিল্লাই || এম || জে এন পি || ২৫৬২৪ |- | ১৯৮২ || ৯০ || কোট্টায়াম || জি ই এন || এন. শ্ৰীনিবাসন || এম || আই এন ডি || ৩৮৮৮৬ || কে. এম. আব্ৰাহাম || এম || চি পি এম || ৩৩৫৪৮ |- | ১৯৮৭ || ৯০ || কোট্টায়াম || জি ই এন || টি. কে. ৰামকৃষ্ণন || এম || চি পি এম || ৫৫২২২ || থুৰুভঞ্চুৰ ৰাধাকৃষ্ণণ || এম || আই এন চি || ৪৫৮৯৬ |- | ১৯৯১ || ৯০ || কোট্টায়াম || জি ই এন || টি. কে. ৰামকৃষ্ণন || এম || চি পি এম || ৫৪১৮২ || চেৰিয়ান ফিলিপ || এম || আই এন চি || ৫১০০০ |- | ১৯৯৬ || ৯০ || কোট্টায়াম || জি ই এন || টি. কে. ৰামকৃষ্ণন || এম || চি পি এম || ৫২৬০৯ || মোহন শংকৰ || এম || আই এন চি || ৪৫৫৪৫ |- | ২০০১ || ৯০ || কোট্টায়াম || জি ই এন || মাৰ্চি ৰবি || এফ || আই এন চি || ৫৭৭৯৫ || বৈকম বিশ্বন || এম || চি পি এম || ৪৫৯৫৪ |- | ২০০৬ || ৯০ || কোট্টায়াম || জি ই এন || ভি. এন. বাশৱন || এম || চি পি আই (এম) || ৪৭৭৩১ || অজয় ​​থৰাইল || এম || আই এন চি || ৪৭২৪৯ |- | ২০১১ || ৯৭ || কোট্টায়াম || জি ই এন || থুৰুভঞ্চুৰ ৰাধাকৃষ্ণণ || এম || আই এন চি || ৫৩৮২৫ || ভি. এন. বাশৱন || এম || চি পি এম || ৫৩১১৪ |} == তথ্যসূত্ৰ == {{Reflist}} == বাহ্যিক সংযোগ == {{Commons category|Kottayam}} {{wikivoyage|Kottayam}} <!-- অনুগ্ৰহ কৰি বাণিজ্যিক বা ব্যক্তিগত চাইটৰ লিংক পষ্ট নকৰিব। কেৱল চৰকাৰী আৰু পৰ্যটন চাইটসমূহ ৰাখক। --> * [http://kottayam.nic.in/ কোট্টায়াম জিলাৰ চৰকাৰী ৱেবছাইট] * [https://www.britannica.com/EBchecked/topic/322904/Kottayam ব্ৰিটেনিকাত কোট্টায়ামৰ সন্দৰ্ভ] * [http://www.mapsofindia.com/maps/kerala/districts/kottayam.htm কোট্টায়াম জিলাৰ মানচিত্ৰ, MapsOfIndia.com] [[শ্ৰেণী:কেৰালা]] gghlpu73w1fa2fdsu5qpjbxvzuu24x6 0 138743 627230 2026-08-14T16:24:43Z AjayDas 12623 [[কোট্টায়াম]]-লৈ পুনৰ্নিৰ্দেশ কৰা হ'ল 627230 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[কোট্টায়াম]] 0qqgo13mncm1lm74vgebu2xs2b8y2pz 0 138744 627231 2026-08-14T16:39:50Z নৰুনা বৰুৱা 44897 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 627231 wikitext text/x-wiki {{Short description|Popular beach in India}} {{Infobox | name = Thirumullavaram Beach<br>തിരുമുല്ലവാരം ബീച്ച് | other_name = | image = Thirumullavaram DTPC Notification board.jpg | image_size = | alt = | caption = Navigation Board at Thirumullavaram Beach | pushpin_map = India Kollam#Kerala | map_width = | map_caption = | pushpin_alt = | pushpin_relief = | pushpin_label = | mark = | marker_size = | location = [[Thirumullavaram]], [[Kollam]], [[India]] | grid_ref = | grid_ref_UK = | grid_ref_Ireland = | coordinates = {{coord|8|53|41|N|76|33|13|E|display=inline}} | coordinates_ref = | range = | part_of = | water_bodies = | length = 100+&nbsp; m | formed_by = | type = Beach | free_label_1 = Patrolled by | free_data_1 = | free_label_2 = Hazard rating | free_data_2 = <span style="color:#090">'''Low'''</span> | free_label_3 = Access | free_data_3 = [[Kollam KSRTC Bus Station|Bus Station]] {{rint|bus}} - 4.2&nbsp; km,<br>[[Kollam Junction railway station|Railway Station]] {{rint|rail}} - 5.5&nbsp; km, <br>[[Kollam KSWTD Ferry Terminal|Ferry Terminal]] {{rint|ferry}} - 4.2&nbsp; km | embedded = {{succession links|left=[[Kollam Beach]]|right=[[Azheekal Beach]]}} }} '''থিৰুমুল্লাভাৰম সমুদ্ৰতট ({{lang-en|Thirumullavaram Beach}})''' [[কেৰালা]]ৰ [[কোল্লাম]] চহৰৰ অন্যতম জনপ্ৰিয় সমুদ্ৰতট আৰু ৰাজ্যখনৰ এটা উল্লেখযোগ্য পৰ্যটনস্থলী।<ref>[http://www.swadeshnews.com/lifestyle/gods-own-country-kerala God’s own country : Kerala]</ref> এই সমুদ্ৰতট থিৰুমুল্লাভৰম অঞ্চলত অৱস্থিত আৰু [[কোল্লাম]] চহৰৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ চুবুৰী। থিৰুমুল্লাভাৰম সমুদ্ৰতট কাৰ্কিডাকা ভাৱুবলি (Karkidaka Vavubali) ধৰ্মীয় আচাৰ পালনৰ বাবে বিশেষভাৱে বিখ্যাত। <ref>[http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/thirumullavaram-readying-for-vavubali/article3644487.ece Thirumullavaram readying for Vavubali]</ref> প্ৰতি বছৰে হাজাৰ হাজাৰ ভক্তই সমুদ্ৰতটলৈ আহি ভাৱুবলি তৰ্পণম (Vavubali Tharpanam) পালন কৰে। দক্ষিণ [[ভাৰত]]ৰ অন্যতম আকৰ্ষণীয় সমুদ্ৰতট হিচাপেও ইয়াৰ বিশেষ পৰিচয় আছে। ==থিৰুমুল্লাভাৰম সমুদ্ৰতটৰ গুৰুত্ব== থিৰুমুল্লাভাৰম সমুদ্ৰতট কোল্লামৰ দুটা প্ৰধান সমুদ্ৰতটৰ ভিতৰত অন্যতম। কোল্লামক ‘বিশ্বৰ কাজু ৰাজধানী’ বুলিও জনা যায়।<ref>{{cite web|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/kollams-cashew-crunch/article23701507.ece |title=Kollam’s cashew crunch |publisher=The Hindu |date=28 April 2018 |access-date=10 August 2018}}</ref> সমুদ্ৰতটৰ অঞ্চলটো নাৰিকল গছেৰে পৰিপূৰ্ণ হোৱাৰ বাবে ইয়াত ছাঁ, নিৰ্জনতা আৰু শান্ত পৰিৱেশ পোৱা যায়। সেয়ে পুৱাৰ খোজকঢ়াৰ বাবে এই ঠাই বিশেষ উপযোগী।<ref>[http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/thirumullavaram-readying-for-vavubali/article3644487.ece Thirumullavaram readying for Vavubali]</ref> সমুদ্ৰতটটো সাঁতোৰা আৰু সূৰ্যস্নানৰ বাবেও উপযোগী বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। কেৰালাৰ বিভিন্ন প্ৰধান পথৰ সৈতে ইয়াৰ ভাল যোগাযোগ থকাৰ বাবে পৰ্যটকসকলে সহজে ইয়ালৈ আহিব পাৰে। <ref>[http://www.rainbowskill.com/medium/the-most-beautiful-thirumullavaram-beach-in-kerala.php The most beautiful Thirumullavaram Beach in Kerala]</ref> ইয়াৰ আন এক আকৰ্ষণ হৈছে স্থানীয় খাদ্য। নাৰিকল, ইলাচি, জালুক, লৱং, ডালচেনি আৰু আদিৰ দৰে মচলাৰে প্ৰস্তুত কৰা স্থানীয় খাদ্যই পৰ্যটকক আকৰ্ষণ কৰে। সমুদ্ৰতটৰপৰা প্ৰায় ১.৫ কিলোমিটাৰ সাগৰৰ ভিতৰত থকা নাৰাঝ্চা পাৰা (Njarazhcha Para) নামৰ জলপাহাৰটোও উল্লেখযোগ্য। ‘নাৰাঝ্চা পাৰা’ৰ অৰ্থ হৈছে ‘দেওবাৰৰ শিল’। ভাটাৰ সময়ত এই শিলটো সমুদ্ৰতটৰপৰা স্পষ্টকৈ দেখা যায়। ২০১৮ চনত [[ভাৰত]]ৰ কেন্দ্ৰীয় সামুদ্ৰিক মীন গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান (CMFRI)-ৰ এক অধ্যয়ন প্ৰতিৱেদন অনুসৰি, থিৰুমুল্লাভাৰম সমুদ্ৰতট ভাৰতৰ ১৬টা সুসংৰক্ষিত সমুদ্ৰতটৰ ভিতৰত অন্যতম আৰু কেৰালাৰ ভিতৰত শীৰ্ষস্থানীয় সমুদ্ৰতট হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছিল। <ref>{{cite web|url=https://travel.manoramaonline.com/travel/travel-news/2018/08/14/kerala-has-sisteen-of-indias-best-beaches.html| title=Kerala has 16 of India's best-kept beaches |publisher=On Manorama |date=15 August 2018 |access-date=16 August 2018}}</ref> ==অৱস্থান== এই সমুদ্ৰতটটো কোল্লাম চহৰৰ কেন্দ্ৰৰপৰা প্ৰায় ৬ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত।<ref>[http://www.keralatourslane.ezeetips.com/kerala-beaches/thirumullavaram-beach.html Thirumullavaram Beach - Kerala Tours]</ref> ই এটা জনপ্ৰিয় পিকনিক কেন্দ্ৰ আৰু কোল্লাম চহৰৰ সৈতে নিয়মীয়া বাছ সেৱাৰে সংযুক্ত। কোল্লাম KSRTC বাছ ষ্টেচন ইয়াৰপৰা প্ৰায় ৫ কিলোমিটাৰ দূৰত। নিকটতম ৰে'ল ষ্টেচন হৈছে কোল্লাম জংচন ৰেলৱে ষ্টেচন, এই ষ্টেচন প্ৰায় ৭ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত। নিকটতম বিমানবন্দৰ হৈছে তিৰুৱনন্তপুৰম আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰ আৰু বিমানবন্দৰটো ইয়াৰপৰা প্ৰায় ৮০ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত। ===প্ৰধান পথ-গন্তব্যসমূহ=== # থাংগাচেৰী — ৩ কিলোমিটাৰ # কোল্লাম KSRTC বাছ ষ্টেচন — ৫ কিলোমিটাৰ # কোল্লাম সমুদ্ৰতট — ৬ কিলোমিটাৰ # চিন্নাকাডা — ৬ কিলোমিটাৰ # কোল্লাম জংচন ৰে'ল ষ্টেচন — ৭ কিলোমিটাৰ # কৰুণাগাপল্লী — ২২ কিলোমিটাৰ # পৰাভূৰ — ২৯ কিলোমিটাৰ #পৰাভূৰ ৰে'ল ষ্টেচন — ২৯ কিলোমিটাৰ # থেক্কুম্ভাগম সমুদ্ৰতট — ৩৩ কিলোমিটাৰ {{wide image|Thirumullavaram Panorama Sep 2015.jpg|1950px|থিৰুমুল্লাভাৰম সমুদ্ৰতটৰ এক মনোমোহা দৃশ্য, ২০১৫ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহত }} ==তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{commons category|Thirumullavarum}} 3o3urrauvrplfwix2hjsmm28rqex77o 627233 627231 2026-08-14T16:42:44Z নৰুনা বৰুৱা 44897 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 627233 wikitext text/x-wiki '''থিৰুমুল্লাভাৰম সমুদ্ৰতট ({{lang-en|Thirumullavaram Beach}})''' [[কেৰালা]]ৰ [[কোল্লাম]] চহৰৰ অন্যতম জনপ্ৰিয় সমুদ্ৰতট আৰু ৰাজ্যখনৰ এটা উল্লেখযোগ্য পৰ্যটনস্থলী।<ref>[http://www.swadeshnews.com/lifestyle/gods-own-country-kerala God’s own country : Kerala]</ref> এই সমুদ্ৰতট থিৰুমুল্লাভৰম অঞ্চলত অৱস্থিত আৰু [[কোল্লাম]] চহৰৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ চুবুৰী। থিৰুমুল্লাভাৰম সমুদ্ৰতট কাৰ্কিডাকা ভাৱুবলি (Karkidaka Vavubali) ধৰ্মীয় আচাৰ পালনৰ বাবে বিশেষভাৱে বিখ্যাত। <ref>[http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/thirumullavaram-readying-for-vavubali/article3644487.ece Thirumullavaram readying for Vavubali]</ref> প্ৰতি বছৰে হাজাৰ হাজাৰ ভক্তই সমুদ্ৰতটলৈ আহি ভাৱুবলি তৰ্পণম (Vavubali Tharpanam) পালন কৰে। দক্ষিণ [[ভাৰত]]ৰ অন্যতম আকৰ্ষণীয় সমুদ্ৰতট হিচাপেও ইয়াৰ বিশেষ পৰিচয় আছে। ==থিৰুমুল্লাভাৰম সমুদ্ৰতটৰ গুৰুত্ব== থিৰুমুল্লাভাৰম সমুদ্ৰতট কোল্লামৰ দুটা প্ৰধান সমুদ্ৰতটৰ ভিতৰত অন্যতম। কোল্লামক ‘বিশ্বৰ কাজু ৰাজধানী’ বুলিও জনা যায়।<ref>{{cite web|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/kollams-cashew-crunch/article23701507.ece |title=Kollam’s cashew crunch |publisher=The Hindu |date=28 April 2018 |access-date=10 August 2018}}</ref> সমুদ্ৰতটৰ অঞ্চলটো নাৰিকল গছেৰে পৰিপূৰ্ণ হোৱাৰ বাবে ইয়াত ছাঁ, নিৰ্জনতা আৰু শান্ত পৰিৱেশ পোৱা যায়। সেয়ে পুৱাৰ খোজকঢ়াৰ বাবে এই ঠাই বিশেষ উপযোগী।<ref>[http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/thirumullavaram-readying-for-vavubali/article3644487.ece Thirumullavaram readying for Vavubali]</ref> সমুদ্ৰতটটো সাঁতোৰা আৰু সূৰ্যস্নানৰ বাবেও উপযোগী বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। কেৰালাৰ বিভিন্ন প্ৰধান পথৰ সৈতে ইয়াৰ ভাল যোগাযোগ থকাৰ বাবে পৰ্যটকসকলে সহজে ইয়ালৈ আহিব পাৰে। <ref>[http://www.rainbowskill.com/medium/the-most-beautiful-thirumullavaram-beach-in-kerala.php The most beautiful Thirumullavaram Beach in Kerala]</ref> ইয়াৰ আন এক আকৰ্ষণ হৈছে স্থানীয় খাদ্য। নাৰিকল, ইলাচি, জালুক, লৱং, ডালচেনি আৰু আদিৰ দৰে মচলাৰে প্ৰস্তুত কৰা স্থানীয় খাদ্যই পৰ্যটকক আকৰ্ষণ কৰে। সমুদ্ৰতটৰপৰা প্ৰায় ১.৫ কিলোমিটাৰ সাগৰৰ ভিতৰত থকা নাৰাঝ্চা পাৰা (Njarazhcha Para) নামৰ জলপাহাৰটোও উল্লেখযোগ্য। ‘নাৰাঝ্চা পাৰা’ৰ অৰ্থ হৈছে ‘দেওবাৰৰ শিল’। ভাটাৰ সময়ত এই শিলটো সমুদ্ৰতটৰপৰা স্পষ্টকৈ দেখা যায়। ২০১৮ চনত [[ভাৰত]]ৰ কেন্দ্ৰীয় সামুদ্ৰিক মীন গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান (CMFRI)-ৰ এক অধ্যয়ন প্ৰতিৱেদন অনুসৰি, থিৰুমুল্লাভাৰম সমুদ্ৰতট ভাৰতৰ ১৬টা সুসংৰক্ষিত সমুদ্ৰতটৰ ভিতৰত অন্যতম আৰু কেৰালাৰ ভিতৰত শীৰ্ষস্থানীয় সমুদ্ৰতট হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছিল। <ref>{{cite web|url=https://travel.manoramaonline.com/travel/travel-news/2018/08/14/kerala-has-sisteen-of-indias-best-beaches.html| title=Kerala has 16 of India's best-kept beaches |publisher=On Manorama |date=15 August 2018 |access-date=16 August 2018}}</ref> ==অৱস্থান== এই সমুদ্ৰতটটো কোল্লাম চহৰৰ কেন্দ্ৰৰপৰা প্ৰায় ৬ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত।<ref>[http://www.keralatourslane.ezeetips.com/kerala-beaches/thirumullavaram-beach.html Thirumullavaram Beach - Kerala Tours]</ref> ই এটা জনপ্ৰিয় পিকনিক কেন্দ্ৰ আৰু কোল্লাম চহৰৰ সৈতে নিয়মীয়া বাছ সেৱাৰে সংযুক্ত। কোল্লাম KSRTC বাছ ষ্টেচন ইয়াৰপৰা প্ৰায় ৫ কিলোমিটাৰ দূৰত। নিকটতম ৰে'ল ষ্টেচন হৈছে কোল্লাম জংচন ৰেলৱে ষ্টেচন, এই ষ্টেচন প্ৰায় ৭ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত। নিকটতম বিমানবন্দৰ হৈছে তিৰুৱনন্তপুৰম আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰ আৰু বিমানবন্দৰটো ইয়াৰপৰা প্ৰায় ৮০ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত। ===প্ৰধান পথ-গন্তব্যসমূহ=== # থাংগাচেৰী — ৩ কিলোমিটাৰ # কোল্লাম KSRTC বাছ ষ্টেচন — ৫ কিলোমিটাৰ # কোল্লাম সমুদ্ৰতট — ৬ কিলোমিটাৰ # চিন্নাকাডা — ৬ কিলোমিটাৰ # কোল্লাম জংচন ৰে'ল ষ্টেচন — ৭ কিলোমিটাৰ # কৰুণাগাপল্লী — ২২ কিলোমিটাৰ # পৰাভূৰ — ২৯ কিলোমিটাৰ #পৰাভূৰ ৰে'ল ষ্টেচন — ২৯ কিলোমিটাৰ # থেক্কুম্ভাগম সমুদ্ৰতট — ৩৩ কিলোমিটাৰ {{wide image|Thirumullavaram Panorama Sep 2015.jpg|1950px|থিৰুমুল্লাভাৰম সমুদ্ৰতটৰ এক মনোমোহা দৃশ্য, ২০১৫ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহত }} ==তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{commons category|Thirumullavarum}} gt6k89j0rtufc501kaxl1jhxnpe0gsf 627234 627233 2026-08-14T16:44:53Z নৰুনা বৰুৱা 44897 added [[Category:কেৰালাত পৰ্যটন]] using [[WP:HC|HotCat]] 627234 wikitext text/x-wiki '''থিৰুমুল্লাভাৰম সমুদ্ৰতট ({{lang-en|Thirumullavaram Beach}})''' [[কেৰালা]]ৰ [[কোল্লাম]] চহৰৰ অন্যতম জনপ্ৰিয় সমুদ্ৰতট আৰু ৰাজ্যখনৰ এটা উল্লেখযোগ্য পৰ্যটনস্থলী।<ref>[http://www.swadeshnews.com/lifestyle/gods-own-country-kerala God’s own country : Kerala]</ref> এই সমুদ্ৰতট থিৰুমুল্লাভৰম অঞ্চলত অৱস্থিত আৰু [[কোল্লাম]] চহৰৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ চুবুৰী। থিৰুমুল্লাভাৰম সমুদ্ৰতট কাৰ্কিডাকা ভাৱুবলি (Karkidaka Vavubali) ধৰ্মীয় আচাৰ পালনৰ বাবে বিশেষভাৱে বিখ্যাত। <ref>[http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/thirumullavaram-readying-for-vavubali/article3644487.ece Thirumullavaram readying for Vavubali]</ref> প্ৰতি বছৰে হাজাৰ হাজাৰ ভক্তই সমুদ্ৰতটলৈ আহি ভাৱুবলি তৰ্পণম (Vavubali Tharpanam) পালন কৰে। দক্ষিণ [[ভাৰত]]ৰ অন্যতম আকৰ্ষণীয় সমুদ্ৰতট হিচাপেও ইয়াৰ বিশেষ পৰিচয় আছে। ==থিৰুমুল্লাভাৰম সমুদ্ৰতটৰ গুৰুত্ব== থিৰুমুল্লাভাৰম সমুদ্ৰতট কোল্লামৰ দুটা প্ৰধান সমুদ্ৰতটৰ ভিতৰত অন্যতম। কোল্লামক ‘বিশ্বৰ কাজু ৰাজধানী’ বুলিও জনা যায়।<ref>{{cite web|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/kollams-cashew-crunch/article23701507.ece |title=Kollam’s cashew crunch |publisher=The Hindu |date=28 April 2018 |access-date=10 August 2018}}</ref> সমুদ্ৰতটৰ অঞ্চলটো নাৰিকল গছেৰে পৰিপূৰ্ণ হোৱাৰ বাবে ইয়াত ছাঁ, নিৰ্জনতা আৰু শান্ত পৰিৱেশ পোৱা যায়। সেয়ে পুৱাৰ খোজকঢ়াৰ বাবে এই ঠাই বিশেষ উপযোগী।<ref>[http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/thirumullavaram-readying-for-vavubali/article3644487.ece Thirumullavaram readying for Vavubali]</ref> সমুদ্ৰতটটো সাঁতোৰা আৰু সূৰ্যস্নানৰ বাবেও উপযোগী বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। কেৰালাৰ বিভিন্ন প্ৰধান পথৰ সৈতে ইয়াৰ ভাল যোগাযোগ থকাৰ বাবে পৰ্যটকসকলে সহজে ইয়ালৈ আহিব পাৰে। <ref>[http://www.rainbowskill.com/medium/the-most-beautiful-thirumullavaram-beach-in-kerala.php The most beautiful Thirumullavaram Beach in Kerala]</ref> ইয়াৰ আন এক আকৰ্ষণ হৈছে স্থানীয় খাদ্য। নাৰিকল, ইলাচি, জালুক, লৱং, ডালচেনি আৰু আদিৰ দৰে মচলাৰে প্ৰস্তুত কৰা স্থানীয় খাদ্যই পৰ্যটকক আকৰ্ষণ কৰে। সমুদ্ৰতটৰপৰা প্ৰায় ১.৫ কিলোমিটাৰ সাগৰৰ ভিতৰত থকা নাৰাঝ্চা পাৰা (Njarazhcha Para) নামৰ জলপাহাৰটোও উল্লেখযোগ্য। ‘নাৰাঝ্চা পাৰা’ৰ অৰ্থ হৈছে ‘দেওবাৰৰ শিল’। ভাটাৰ সময়ত এই শিলটো সমুদ্ৰতটৰপৰা স্পষ্টকৈ দেখা যায়। ২০১৮ চনত [[ভাৰত]]ৰ কেন্দ্ৰীয় সামুদ্ৰিক মীন গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান (CMFRI)-ৰ এক অধ্যয়ন প্ৰতিৱেদন অনুসৰি, থিৰুমুল্লাভাৰম সমুদ্ৰতট ভাৰতৰ ১৬টা সুসংৰক্ষিত সমুদ্ৰতটৰ ভিতৰত অন্যতম আৰু কেৰালাৰ ভিতৰত শীৰ্ষস্থানীয় সমুদ্ৰতট হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছিল। <ref>{{cite web|url=https://travel.manoramaonline.com/travel/travel-news/2018/08/14/kerala-has-sisteen-of-indias-best-beaches.html| title=Kerala has 16 of India's best-kept beaches |publisher=On Manorama |date=15 August 2018 |access-date=16 August 2018}}</ref> ==অৱস্থান== এই সমুদ্ৰতটটো কোল্লাম চহৰৰ কেন্দ্ৰৰপৰা প্ৰায় ৬ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত।<ref>[http://www.keralatourslane.ezeetips.com/kerala-beaches/thirumullavaram-beach.html Thirumullavaram Beach - Kerala Tours]</ref> ই এটা জনপ্ৰিয় পিকনিক কেন্দ্ৰ আৰু কোল্লাম চহৰৰ সৈতে নিয়মীয়া বাছ সেৱাৰে সংযুক্ত। কোল্লাম KSRTC বাছ ষ্টেচন ইয়াৰপৰা প্ৰায় ৫ কিলোমিটাৰ দূৰত। নিকটতম ৰে'ল ষ্টেচন হৈছে কোল্লাম জংচন ৰেলৱে ষ্টেচন, এই ষ্টেচন প্ৰায় ৭ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত। নিকটতম বিমানবন্দৰ হৈছে তিৰুৱনন্তপুৰম আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰ আৰু বিমানবন্দৰটো ইয়াৰপৰা প্ৰায় ৮০ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত। ===প্ৰধান পথ-গন্তব্যসমূহ=== # থাংগাচেৰী — ৩ কিলোমিটাৰ # কোল্লাম KSRTC বাছ ষ্টেচন — ৫ কিলোমিটাৰ # কোল্লাম সমুদ্ৰতট — ৬ কিলোমিটাৰ # চিন্নাকাডা — ৬ কিলোমিটাৰ # কোল্লাম জংচন ৰে'ল ষ্টেচন — ৭ কিলোমিটাৰ # কৰুণাগাপল্লী — ২২ কিলোমিটাৰ # পৰাভূৰ — ২৯ কিলোমিটাৰ #পৰাভূৰ ৰে'ল ষ্টেচন — ২৯ কিলোমিটাৰ # থেক্কুম্ভাগম সমুদ্ৰতট — ৩৩ কিলোমিটাৰ {{wide image|Thirumullavaram Panorama Sep 2015.jpg|1950px|থিৰুমুল্লাভাৰম সমুদ্ৰতটৰ এক মনোমোহা দৃশ্য, ২০১৫ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহত }} ==তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{commons category|Thirumullavarum}} [[শ্ৰেণী:কেৰালাত পৰ্যটন]] aantx16rv8irji1um6zlcjwjfcduma4 627235 627234 2026-08-14T16:45:49Z নৰুনা বৰুৱা 44897 /* বাহ্যিক সংযোগ */ 627235 wikitext text/x-wiki '''থিৰুমুল্লাভাৰম সমুদ্ৰতট ({{lang-en|Thirumullavaram Beach}})''' [[কেৰালা]]ৰ [[কোল্লাম]] চহৰৰ অন্যতম জনপ্ৰিয় সমুদ্ৰতট আৰু ৰাজ্যখনৰ এটা উল্লেখযোগ্য পৰ্যটনস্থলী।<ref>[http://www.swadeshnews.com/lifestyle/gods-own-country-kerala God’s own country : Kerala]</ref> এই সমুদ্ৰতট থিৰুমুল্লাভৰম অঞ্চলত অৱস্থিত আৰু [[কোল্লাম]] চহৰৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ চুবুৰী। থিৰুমুল্লাভাৰম সমুদ্ৰতট কাৰ্কিডাকা ভাৱুবলি (Karkidaka Vavubali) ধৰ্মীয় আচাৰ পালনৰ বাবে বিশেষভাৱে বিখ্যাত। <ref>[http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/thirumullavaram-readying-for-vavubali/article3644487.ece Thirumullavaram readying for Vavubali]</ref> প্ৰতি বছৰে হাজাৰ হাজাৰ ভক্তই সমুদ্ৰতটলৈ আহি ভাৱুবলি তৰ্পণম (Vavubali Tharpanam) পালন কৰে। দক্ষিণ [[ভাৰত]]ৰ অন্যতম আকৰ্ষণীয় সমুদ্ৰতট হিচাপেও ইয়াৰ বিশেষ পৰিচয় আছে। ==থিৰুমুল্লাভাৰম সমুদ্ৰতটৰ গুৰুত্ব== থিৰুমুল্লাভাৰম সমুদ্ৰতট কোল্লামৰ দুটা প্ৰধান সমুদ্ৰতটৰ ভিতৰত অন্যতম। কোল্লামক ‘বিশ্বৰ কাজু ৰাজধানী’ বুলিও জনা যায়।<ref>{{cite web|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/kollams-cashew-crunch/article23701507.ece |title=Kollam’s cashew crunch |publisher=The Hindu |date=28 April 2018 |access-date=10 August 2018}}</ref> সমুদ্ৰতটৰ অঞ্চলটো নাৰিকল গছেৰে পৰিপূৰ্ণ হোৱাৰ বাবে ইয়াত ছাঁ, নিৰ্জনতা আৰু শান্ত পৰিৱেশ পোৱা যায়। সেয়ে পুৱাৰ খোজকঢ়াৰ বাবে এই ঠাই বিশেষ উপযোগী।<ref>[http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/thirumullavaram-readying-for-vavubali/article3644487.ece Thirumullavaram readying for Vavubali]</ref> সমুদ্ৰতটটো সাঁতোৰা আৰু সূৰ্যস্নানৰ বাবেও উপযোগী বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। কেৰালাৰ বিভিন্ন প্ৰধান পথৰ সৈতে ইয়াৰ ভাল যোগাযোগ থকাৰ বাবে পৰ্যটকসকলে সহজে ইয়ালৈ আহিব পাৰে। <ref>[http://www.rainbowskill.com/medium/the-most-beautiful-thirumullavaram-beach-in-kerala.php The most beautiful Thirumullavaram Beach in Kerala]</ref> ইয়াৰ আন এক আকৰ্ষণ হৈছে স্থানীয় খাদ্য। নাৰিকল, ইলাচি, জালুক, লৱং, ডালচেনি আৰু আদিৰ দৰে মচলাৰে প্ৰস্তুত কৰা স্থানীয় খাদ্যই পৰ্যটকক আকৰ্ষণ কৰে। সমুদ্ৰতটৰপৰা প্ৰায় ১.৫ কিলোমিটাৰ সাগৰৰ ভিতৰত থকা নাৰাঝ্চা পাৰা (Njarazhcha Para) নামৰ জলপাহাৰটোও উল্লেখযোগ্য। ‘নাৰাঝ্চা পাৰা’ৰ অৰ্থ হৈছে ‘দেওবাৰৰ শিল’। ভাটাৰ সময়ত এই শিলটো সমুদ্ৰতটৰপৰা স্পষ্টকৈ দেখা যায়। ২০১৮ চনত [[ভাৰত]]ৰ কেন্দ্ৰীয় সামুদ্ৰিক মীন গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান (CMFRI)-ৰ এক অধ্যয়ন প্ৰতিৱেদন অনুসৰি, থিৰুমুল্লাভাৰম সমুদ্ৰতট ভাৰতৰ ১৬টা সুসংৰক্ষিত সমুদ্ৰতটৰ ভিতৰত অন্যতম আৰু কেৰালাৰ ভিতৰত শীৰ্ষস্থানীয় সমুদ্ৰতট হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছিল। <ref>{{cite web|url=https://travel.manoramaonline.com/travel/travel-news/2018/08/14/kerala-has-sisteen-of-indias-best-beaches.html| title=Kerala has 16 of India's best-kept beaches |publisher=On Manorama |date=15 August 2018 |access-date=16 August 2018}}</ref> ==অৱস্থান== এই সমুদ্ৰতটটো কোল্লাম চহৰৰ কেন্দ্ৰৰপৰা প্ৰায় ৬ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত।<ref>[http://www.keralatourslane.ezeetips.com/kerala-beaches/thirumullavaram-beach.html Thirumullavaram Beach - Kerala Tours]</ref> ই এটা জনপ্ৰিয় পিকনিক কেন্দ্ৰ আৰু কোল্লাম চহৰৰ সৈতে নিয়মীয়া বাছ সেৱাৰে সংযুক্ত। কোল্লাম KSRTC বাছ ষ্টেচন ইয়াৰপৰা প্ৰায় ৫ কিলোমিটাৰ দূৰত। নিকটতম ৰে'ল ষ্টেচন হৈছে কোল্লাম জংচন ৰেলৱে ষ্টেচন, এই ষ্টেচন প্ৰায় ৭ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত। নিকটতম বিমানবন্দৰ হৈছে তিৰুৱনন্তপুৰম আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰ আৰু বিমানবন্দৰটো ইয়াৰপৰা প্ৰায় ৮০ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত। ===প্ৰধান পথ-গন্তব্যসমূহ=== # থাংগাচেৰী — ৩ কিলোমিটাৰ # কোল্লাম KSRTC বাছ ষ্টেচন — ৫ কিলোমিটাৰ # কোল্লাম সমুদ্ৰতট — ৬ কিলোমিটাৰ # চিন্নাকাডা — ৬ কিলোমিটাৰ # কোল্লাম জংচন ৰে'ল ষ্টেচন — ৭ কিলোমিটাৰ # কৰুণাগাপল্লী — ২২ কিলোমিটাৰ # পৰাভূৰ — ২৯ কিলোমিটাৰ #পৰাভূৰ ৰে'ল ষ্টেচন — ২৯ কিলোমিটাৰ # থেক্কুম্ভাগম সমুদ্ৰতট — ৩৩ কিলোমিটাৰ {{wide image|Thirumullavaram Panorama Sep 2015.jpg|1950px|থিৰুমুল্লাভাৰম সমুদ্ৰতটৰ এক মনোমোহা দৃশ্য, ২০১৫ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহত }} ==তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{commons category|Thirumullavarum}} #Kerala Tourism https://www.keralatourism.org Thirumullavaram beach in Kollam [[শ্ৰেণী:কেৰালাত পৰ্যটন]] tain0uwf6x4ie7gfvahwe53oad0o8ih 627236 627235 2026-08-14T16:47:06Z নৰুনা বৰুৱা 44897 /* বাহ্যিক সংযোগ */ 627236 wikitext text/x-wiki '''থিৰুমুল্লাভাৰম সমুদ্ৰতট ({{lang-en|Thirumullavaram Beach}})''' [[কেৰালা]]ৰ [[কোল্লাম]] চহৰৰ অন্যতম জনপ্ৰিয় সমুদ্ৰতট আৰু ৰাজ্যখনৰ এটা উল্লেখযোগ্য পৰ্যটনস্থলী।<ref>[http://www.swadeshnews.com/lifestyle/gods-own-country-kerala God’s own country : Kerala]</ref> এই সমুদ্ৰতট থিৰুমুল্লাভৰম অঞ্চলত অৱস্থিত আৰু [[কোল্লাম]] চহৰৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ চুবুৰী। থিৰুমুল্লাভাৰম সমুদ্ৰতট কাৰ্কিডাকা ভাৱুবলি (Karkidaka Vavubali) ধৰ্মীয় আচাৰ পালনৰ বাবে বিশেষভাৱে বিখ্যাত। <ref>[http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/thirumullavaram-readying-for-vavubali/article3644487.ece Thirumullavaram readying for Vavubali]</ref> প্ৰতি বছৰে হাজাৰ হাজাৰ ভক্তই সমুদ্ৰতটলৈ আহি ভাৱুবলি তৰ্পণম (Vavubali Tharpanam) পালন কৰে। দক্ষিণ [[ভাৰত]]ৰ অন্যতম আকৰ্ষণীয় সমুদ্ৰতট হিচাপেও ইয়াৰ বিশেষ পৰিচয় আছে। ==থিৰুমুল্লাভাৰম সমুদ্ৰতটৰ গুৰুত্ব== থিৰুমুল্লাভাৰম সমুদ্ৰতট কোল্লামৰ দুটা প্ৰধান সমুদ্ৰতটৰ ভিতৰত অন্যতম। কোল্লামক ‘বিশ্বৰ কাজু ৰাজধানী’ বুলিও জনা যায়।<ref>{{cite web|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/kollams-cashew-crunch/article23701507.ece |title=Kollam’s cashew crunch |publisher=The Hindu |date=28 April 2018 |access-date=10 August 2018}}</ref> সমুদ্ৰতটৰ অঞ্চলটো নাৰিকল গছেৰে পৰিপূৰ্ণ হোৱাৰ বাবে ইয়াত ছাঁ, নিৰ্জনতা আৰু শান্ত পৰিৱেশ পোৱা যায়। সেয়ে পুৱাৰ খোজকঢ়াৰ বাবে এই ঠাই বিশেষ উপযোগী।<ref>[http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/thirumullavaram-readying-for-vavubali/article3644487.ece Thirumullavaram readying for Vavubali]</ref> সমুদ্ৰতটটো সাঁতোৰা আৰু সূৰ্যস্নানৰ বাবেও উপযোগী বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। কেৰালাৰ বিভিন্ন প্ৰধান পথৰ সৈতে ইয়াৰ ভাল যোগাযোগ থকাৰ বাবে পৰ্যটকসকলে সহজে ইয়ালৈ আহিব পাৰে। <ref>[http://www.rainbowskill.com/medium/the-most-beautiful-thirumullavaram-beach-in-kerala.php The most beautiful Thirumullavaram Beach in Kerala]</ref> ইয়াৰ আন এক আকৰ্ষণ হৈছে স্থানীয় খাদ্য। নাৰিকল, ইলাচি, জালুক, লৱং, ডালচেনি আৰু আদিৰ দৰে মচলাৰে প্ৰস্তুত কৰা স্থানীয় খাদ্যই পৰ্যটকক আকৰ্ষণ কৰে। সমুদ্ৰতটৰপৰা প্ৰায় ১.৫ কিলোমিটাৰ সাগৰৰ ভিতৰত থকা নাৰাঝ্চা পাৰা (Njarazhcha Para) নামৰ জলপাহাৰটোও উল্লেখযোগ্য। ‘নাৰাঝ্চা পাৰা’ৰ অৰ্থ হৈছে ‘দেওবাৰৰ শিল’। ভাটাৰ সময়ত এই শিলটো সমুদ্ৰতটৰপৰা স্পষ্টকৈ দেখা যায়। ২০১৮ চনত [[ভাৰত]]ৰ কেন্দ্ৰীয় সামুদ্ৰিক মীন গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান (CMFRI)-ৰ এক অধ্যয়ন প্ৰতিৱেদন অনুসৰি, থিৰুমুল্লাভাৰম সমুদ্ৰতট ভাৰতৰ ১৬টা সুসংৰক্ষিত সমুদ্ৰতটৰ ভিতৰত অন্যতম আৰু কেৰালাৰ ভিতৰত শীৰ্ষস্থানীয় সমুদ্ৰতট হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছিল। <ref>{{cite web|url=https://travel.manoramaonline.com/travel/travel-news/2018/08/14/kerala-has-sisteen-of-indias-best-beaches.html| title=Kerala has 16 of India's best-kept beaches |publisher=On Manorama |date=15 August 2018 |access-date=16 August 2018}}</ref> ==অৱস্থান== এই সমুদ্ৰতটটো কোল্লাম চহৰৰ কেন্দ্ৰৰপৰা প্ৰায় ৬ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত।<ref>[http://www.keralatourslane.ezeetips.com/kerala-beaches/thirumullavaram-beach.html Thirumullavaram Beach - Kerala Tours]</ref> ই এটা জনপ্ৰিয় পিকনিক কেন্দ্ৰ আৰু কোল্লাম চহৰৰ সৈতে নিয়মীয়া বাছ সেৱাৰে সংযুক্ত। কোল্লাম KSRTC বাছ ষ্টেচন ইয়াৰপৰা প্ৰায় ৫ কিলোমিটাৰ দূৰত। নিকটতম ৰে'ল ষ্টেচন হৈছে কোল্লাম জংচন ৰেলৱে ষ্টেচন, এই ষ্টেচন প্ৰায় ৭ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত। নিকটতম বিমানবন্দৰ হৈছে তিৰুৱনন্তপুৰম আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰ আৰু বিমানবন্দৰটো ইয়াৰপৰা প্ৰায় ৮০ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত। ===প্ৰধান পথ-গন্তব্যসমূহ=== # থাংগাচেৰী — ৩ কিলোমিটাৰ # কোল্লাম KSRTC বাছ ষ্টেচন — ৫ কিলোমিটাৰ # কোল্লাম সমুদ্ৰতট — ৬ কিলোমিটাৰ # চিন্নাকাডা — ৬ কিলোমিটাৰ # কোল্লাম জংচন ৰে'ল ষ্টেচন — ৭ কিলোমিটাৰ # কৰুণাগাপল্লী — ২২ কিলোমিটাৰ # পৰাভূৰ — ২৯ কিলোমিটাৰ #পৰাভূৰ ৰে'ল ষ্টেচন — ২৯ কিলোমিটাৰ # থেক্কুম্ভাগম সমুদ্ৰতট — ৩৩ কিলোমিটাৰ {{wide image|Thirumullavaram Panorama Sep 2015.jpg|1950px|থিৰুমুল্লাভাৰম সমুদ্ৰতটৰ এক মনোমোহা দৃশ্য, ২০১৫ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহত }} ==তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{commons category|Thirumullavarum}} #https://www.keralatourism.org Thirumullavaram beach in Kollam #https://www.avathi.com Thirumullavaram Beach [[শ্ৰেণী:কেৰালাত পৰ্যটন]] 4exh1gfuko9v3cxmrx2a7w92r8nerku 627306 627236 2026-08-15T00:32:25Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 627306 wikitext text/x-wiki '''থিৰুমুল্লাভাৰম সমুদ্ৰতট ({{lang-en|Thirumullavaram Beach}})''' [[কেৰালা]]ৰ [[কোল্লাম]] চহৰৰ অন্যতম জনপ্ৰিয় সমুদ্ৰতট আৰু ৰাজ্যখনৰ এটা উল্লেখযোগ্য পৰ্যটনস্থলী।<ref>{{Cite web |title=God’s own country : Kerala |url=http://www.swadeshnews.com/lifestyle/gods-own-country-kerala |access-date=2026-08-14 |archivedate=2014-10-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141014225537/http://www.swadeshnews.com/lifestyle/gods-own-country-kerala |deadurl=yes }}</ref> এই সমুদ্ৰতট থিৰুমুল্লাভৰম অঞ্চলত অৱস্থিত আৰু [[কোল্লাম]] চহৰৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ চুবুৰী। থিৰুমুল্লাভাৰম সমুদ্ৰতট কাৰ্কিডাকা ভাৱুবলি (Karkidaka Vavubali) ধৰ্মীয় আচাৰ পালনৰ বাবে বিশেষভাৱে বিখ্যাত। <ref>[http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/thirumullavaram-readying-for-vavubali/article3644487.ece Thirumullavaram readying for Vavubali]</ref> প্ৰতি বছৰে হাজাৰ হাজাৰ ভক্তই সমুদ্ৰতটলৈ আহি ভাৱুবলি তৰ্পণম (Vavubali Tharpanam) পালন কৰে। দক্ষিণ [[ভাৰত]]ৰ অন্যতম আকৰ্ষণীয় সমুদ্ৰতট হিচাপেও ইয়াৰ বিশেষ পৰিচয় আছে। ==থিৰুমুল্লাভাৰম সমুদ্ৰতটৰ গুৰুত্ব== থিৰুমুল্লাভাৰম সমুদ্ৰতট কোল্লামৰ দুটা প্ৰধান সমুদ্ৰতটৰ ভিতৰত অন্যতম। কোল্লামক ‘বিশ্বৰ কাজু ৰাজধানী’ বুলিও জনা যায়।<ref>{{cite web|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/kollams-cashew-crunch/article23701507.ece |title=Kollam’s cashew crunch |publisher=The Hindu |date=28 April 2018 |access-date=10 August 2018}}</ref> সমুদ্ৰতটৰ অঞ্চলটো নাৰিকল গছেৰে পৰিপূৰ্ণ হোৱাৰ বাবে ইয়াত ছাঁ, নিৰ্জনতা আৰু শান্ত পৰিৱেশ পোৱা যায়। সেয়ে পুৱাৰ খোজকঢ়াৰ বাবে এই ঠাই বিশেষ উপযোগী।<ref>[http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/thirumullavaram-readying-for-vavubali/article3644487.ece Thirumullavaram readying for Vavubali]</ref> সমুদ্ৰতটটো সাঁতোৰা আৰু সূৰ্যস্নানৰ বাবেও উপযোগী বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। কেৰালাৰ বিভিন্ন প্ৰধান পথৰ সৈতে ইয়াৰ ভাল যোগাযোগ থকাৰ বাবে পৰ্যটকসকলে সহজে ইয়ালৈ আহিব পাৰে। <ref>[http://www.rainbowskill.com/medium/the-most-beautiful-thirumullavaram-beach-in-kerala.php The most beautiful Thirumullavaram Beach in Kerala]</ref> ইয়াৰ আন এক আকৰ্ষণ হৈছে স্থানীয় খাদ্য। নাৰিকল, ইলাচি, জালুক, লৱং, ডালচেনি আৰু আদিৰ দৰে মচলাৰে প্ৰস্তুত কৰা স্থানীয় খাদ্যই পৰ্যটকক আকৰ্ষণ কৰে। সমুদ্ৰতটৰপৰা প্ৰায় ১.৫ কিলোমিটাৰ সাগৰৰ ভিতৰত থকা নাৰাঝ্চা পাৰা (Njarazhcha Para) নামৰ জলপাহাৰটোও উল্লেখযোগ্য। ‘নাৰাঝ্চা পাৰা’ৰ অৰ্থ হৈছে ‘দেওবাৰৰ শিল’। ভাটাৰ সময়ত এই শিলটো সমুদ্ৰতটৰপৰা স্পষ্টকৈ দেখা যায়। ২০১৮ চনত [[ভাৰত]]ৰ কেন্দ্ৰীয় সামুদ্ৰিক মীন গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান (CMFRI)-ৰ এক অধ্যয়ন প্ৰতিৱেদন অনুসৰি, থিৰুমুল্লাভাৰম সমুদ্ৰতট ভাৰতৰ ১৬টা সুসংৰক্ষিত সমুদ্ৰতটৰ ভিতৰত অন্যতম আৰু কেৰালাৰ ভিতৰত শীৰ্ষস্থানীয় সমুদ্ৰতট হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছিল। <ref>{{cite web|url=https://travel.manoramaonline.com/travel/travel-news/2018/08/14/kerala-has-sisteen-of-indias-best-beaches.html| title=Kerala has 16 of India's best-kept beaches |publisher=On Manorama |date=15 August 2018 |access-date=16 August 2018}}</ref> ==অৱস্থান== এই সমুদ্ৰতটটো কোল্লাম চহৰৰ কেন্দ্ৰৰপৰা প্ৰায় ৬ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত।<ref>{{Cite web |title=Thirumullavaram Beach - Kerala Tours |url=http://www.keralatourslane.ezeetips.com/kerala-beaches/thirumullavaram-beach.html |access-date=2026-08-14 |archivedate=2014-10-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141017090326/http://www.keralatourslane.ezeetips.com/kerala-beaches/thirumullavaram-beach.html |deadurl=yes }}</ref> ই এটা জনপ্ৰিয় পিকনিক কেন্দ্ৰ আৰু কোল্লাম চহৰৰ সৈতে নিয়মীয়া বাছ সেৱাৰে সংযুক্ত। কোল্লাম KSRTC বাছ ষ্টেচন ইয়াৰপৰা প্ৰায় ৫ কিলোমিটাৰ দূৰত। নিকটতম ৰে'ল ষ্টেচন হৈছে কোল্লাম জংচন ৰেলৱে ষ্টেচন, এই ষ্টেচন প্ৰায় ৭ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত। নিকটতম বিমানবন্দৰ হৈছে তিৰুৱনন্তপুৰম আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰ আৰু বিমানবন্দৰটো ইয়াৰপৰা প্ৰায় ৮০ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত। ===প্ৰধান পথ-গন্তব্যসমূহ=== # থাংগাচেৰী — ৩ কিলোমিটাৰ # কোল্লাম KSRTC বাছ ষ্টেচন — ৫ কিলোমিটাৰ # কোল্লাম সমুদ্ৰতট — ৬ কিলোমিটাৰ # চিন্নাকাডা — ৬ কিলোমিটাৰ # কোল্লাম জংচন ৰে'ল ষ্টেচন — ৭ কিলোমিটাৰ # কৰুণাগাপল্লী — ২২ কিলোমিটাৰ # পৰাভূৰ — ২৯ কিলোমিটাৰ #পৰাভূৰ ৰে'ল ষ্টেচন — ২৯ কিলোমিটাৰ # থেক্কুম্ভাগম সমুদ্ৰতট — ৩৩ কিলোমিটাৰ {{wide image|Thirumullavaram Panorama Sep 2015.jpg|1950px|থিৰুমুল্লাভাৰম সমুদ্ৰতটৰ এক মনোমোহা দৃশ্য, ২০১৫ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহত }} ==তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{commons category|Thirumullavarum}} #https://www.keralatourism.org Thirumullavaram beach in Kollam #https://www.avathi.com Thirumullavaram Beach [[শ্ৰেণী:কেৰালাত পৰ্যটন]] n30458jyh5wq35e41vwffeedkn7oxjv 0 138745 627232 2026-08-14T16:42:03Z নৰুনা বৰুৱা 44897 [[থিৰুমুল্লাভাৰম সমুদ্ৰতট]]-লৈ পুনৰ্নিৰ্দেশ কৰা হ'ল 627232 wikitext text/x-wiki #REDIRECT[[থিৰুমুল্লাভাৰম সমুদ্ৰতট]] 8gme9wv707r06elj4sgsna1s2gud51v 0 138746 627242 2026-08-14T17:14:39Z যদুমণি 32127 মাটানচেৰী 627242 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = মাটানচেৰী | native_name = কোচিন ডি চিমা | native_name_lang = [[Cochin Portuguese Creole]] | other_name = | nickname = | settlement_type = [[Municipal corporation (India)#Wards Committee (Legislature)|ৱাৰ্ড]] | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | total_width = 320 | image_style = | perrow = 1/1/1 | image1 = Jew Street Mattancherry, Fort Kochi, Ernakulam, Kerala, India IMG 20190526 150112.jpg | image2 = Clock Tower Jewish Synagogue, Fort Kochi.jpg | image3 = Mattancherry Palace DSC 0909.JPG }} | image_alt = | image_caption =১. ইহুদী ষ্ট্ৰীট, মাটানচেৰী ২.[[পৰাদেশী ছিনাগগ]] ৩.[[মাটানচেৰী পেলেচ|ডাচ পেলেচ]] | pushpin_map = India Kerala | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = Location in Kerala, India | coordinates = {{coord|9|57|45|N|76|15|15|E|display=inline,title}} | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = ভাৰত | subdivision_type1 = [[States and territories of India|ৰাজ্য]] | subdivision_name1 = [[কেৰেলা]] | subdivision_type2 = [[List of districts of India|জিলা]] | subdivision_name2 = [[Ernakulam district|এৰ্নাকুলাম]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 10144 | population_as_of = | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = Languages | demographics1_title1 = Official | demographics1_info1 = [[Malayalam language|Malayalam]], English | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 682002 | registration_plate = KL-43 | blank1_name_sec1 = Nearest city | blank1_info_sec1 = | website = | footnotes = }}মাটানচেৰী<ref>{{Cite web|url=https://www.keralatourism.org/kochi/mattancherry-kochi.php|title=Mattancherry, Ernakulam, Kerala, India|website=Kerala Tourism - Kochi|language=en|access-date=2026-08-10}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://watermetro.co.in/|title=Kochi Water Metro {{!}} Mattancherry|website=Kochi Water Metro|language=en|access-date=2026-08-10}}</ref> ( মালয়ালম ভাষাত: [mɐʈːaːɲd͡ʒeːɾi]; কোচিন পৰ্তুগীজ ক্ৰিয়েল: Cochim de Cima [ˈkoʃĩ ðɨ ˈsĩmɐ]) কেৰালাৰ কোচিৰ এটা ঐতিহাসিক ৱাৰ্ড। চহৰৰ মাজমজিয়াৰ পৰা প্ৰায় ৯ কিলোমিটাৰ দক্ষিণ-পশ্চিমে। ইহুদী কোৱাৰ্টাৰত জীৱনৰ কেন্দ্ৰবিন্দু আছিল পাৰাডেছি ছিনাগগকে ধৰি বহুতো ঐতিহাসিক আৰু সাংস্কৃতিক তাৎপৰ্য্যপূৰ্ণ স্থান মাটাঞ্চেৰীত। কোচিন ইহুদী আৰু পাৰাদেশী ইহুদীৰ উপৰিও মত্তনচেৰীত কংকানী আৰু গুজৰাটীও থাকে, মত্তনচেৰীৰ গুজৰাটী ৰাস্তাটো কেৰালি গুজৰাটীৰ বাবে এক সাংস্কৃতিক আইকন।<ref>{{cite web|url=https://www.keralatourism.org/kochi/konkani-community-kochi.php|title=Konkanis, Mattancherry, Migrant Communities, Ernakulam, Kerala, India}}</ref><ref>{{Cite web|title=The Hindu : It's Dandiya time again|url=http://www.hinduonnet.com/thehindu/mp/2002/10/07/stories/2002100700380200.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20080323152659/http://www.hinduonnet.com/thehindu/mp/2002/10/07/stories/2002100700380200.htm|archive-date=2008-03-23|access-date=2025-06-30}}</ref> == জনগাঁথনি == ২০১১ চনৰ লোকপিয়লৰ তথ্য অনুসৰি, মাটানচেৰীৰ মুঠ জনসংখ্যা আছিল ১০,১৪৪ জন। লিংগভিত্তিক বিভাজন লক্ষ্য কৰিলে দেখা যায় যে এই মুঠ জনসংখ্যাৰ ভিতৰত ৫০৩৫ জন পুৰুষ আৰু ৫১০৯ গৰাকী মহিলা আছিল, যিয়ে অঞ্চলটোত পুৰুষতকৈ মহিলাৰ সংখ্যা সামান্য অধিক থকাৰ এক সমতুল্য লিংগ অনুপাত সূচায়। ইয়াৰ উপৰি, মুঠ জনসংখ্যাৰ ১০.৬৯ শতাংশ বাসিন্দা আছিল ০ ৰ পৰা ৬ বছৰ বয়সৰ শিশু, যিয়ে মাটানচেৰীৰ কনিষ্ঠ প্ৰজন্মৰ জনসংখ্যাৰ অনুপাত দাঙি ধৰে। সামাজিক গঠন আৰু শিক্ষাৰ প্ৰসাৰৰ ক্ষেত্ৰত, লোকপিয়লৰ তথ্যই মাটানচেৰীৰ এক বিশেষ ছবিয়ে স্পষ্ট কৰে। অংক অনুসৰি, ইয়াৰ বাসিন্দা সকলৰ মাত্ৰ ১.০০ শতাংশ লোক অনুসূচিত জাতিৰ অন্তৰ্ভুক্ত আছিল, আনহাতে অনুসূচিত জনজাতিৰ জনসংখ্যা আছিল ০.০০ শতাংশ। আনহাতে, অঞ্চলটোৰ শৈক্ষিক অগ্ৰগতি যথেষ্ট সন্তোষজনক; ইয়াত মুঠ সাক্ষৰতাৰ হাৰ আছিল ৮৫.৭০ শতাংশ। ইয়াৰ ভিতৰত পুৰুষৰ সাক্ষৰতাৰ হাৰ ৮৬.৮০ শতাংশ আৰু মহিলাৰ সাক্ষৰতাৰ হাৰ ৮৪.৬২ শতাংশ আছিল, যিয়ে পুৰুষ আৰু মহিলা উভয়ৰে মাজতে উচ্চ সাক্ষৰতাৰ হাৰ প্ৰকাশ কৰে।<ref>{{cite book|title=District Census Handbook: Ernakulam|url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/645/download/2228/DH_2011_3208_PART_B_DCHB_ERNAKULAM.pdf|publisher=Directorate of Census Operations, Kerala|year=2011|access-date=30 March 2025}}</ref> । == উল্লেখযোগ্য স্থানসমূহ == মাটানচেৰীৰ বহুতো ল্যাণ্ডমাৰ্ক ৰাষ্ট্ৰীয় গুৰুত্বপূৰ্ণ স্মৃতিসৌধ হিচাপে তালিকাভুক্ত কৰা হৈছে, আৰু উল্লেখযোগ্য ল্যাণ্ডমাৰ্কসমূহৰ ভিতৰত আছে: * চেম্পিটাপালী, ১৬ শতিকাৰ তামৰ চালযুক্ত মছজিদ,<ref>{{Cite web|url=https://kochicity.keralapolice.gov.in/wings/police_stations/Mattanchery-ps|title=Kochi Cuty: India masjid|work=Kerala Police}}</ref>কেৰালা-ইছলামিক শৈলীত নিৰ্মিত।<ref name="sahapedia">{{cite web|url=https://map.sahapedia.org/article/Chembitta-Palli/3533|title=Chembitta Palli|work=Shapedia|date=February 2022|access-date=22 January 2025}}</ref> * গুজৰাটী ষ্ট্ৰীট * হলি ক্ৰছ চাৰ্চ, মাটানচেৰী * ইহুদী চহৰ * কদবুম্ভগম মত্তনচেৰী ছিনাগগ * কোচি জৈন মন্দিৰ, এটা জৈন মন্দিৰ * কোচিৰ ৰজাসকলৰ পূৰ্বৰ বাসগৃহ। ১৫৫৫ চনত কোচিনৰ ৰজা বীৰা কেৰালা বৰ্মাই (১৫৩৭–১৫৬৫) নিৰ্মাণ কৰা এই ৰাজপ্ৰসাদটো ১৬৬৩ চনত ডাচসকলে সংস্কাৰ কৰি ‘ডাচ প্ৰাসাদ’ নামেৰে পৰিচিত হয়। আজি ভাৰতত কোচিৰ ৰজাসকলৰ প্ৰতিকৃতি আৰু বহুতো অনন্য মিউৰেল আছে। এই স্থানত মাটানচেৰী পেলেচ মিউজিয়ামো আছে। * আৱাৰ লেডি অৱ লাইফ চাৰ্চ * পাৰাদেশী ছিনাগগ - ভাৰতৰ আটাইতকৈ পুৰণি কাৰ্যক্ষম ছিনাগগ,<ref name="roughguide">{{cite book|last=Abram|first=David|title=The [[Rough Guide]] to Kerala|date=November 2010|edition=2nd|publisher=[[Penguin Books]]|location=London, United Kingdom|isbn=978-1-84836-541-4|page=181}}|</ref> এই ছিনাগগটো ১৫৬৮ চনত কোচিৰ পাৰাদেশী ইহুদী জনসাধাৰণে নিৰ্মাণ কৰিছিল। ইয়াক কোচি ইহুদী ছিনাগগ আৰু মাটানচেৰী ছিনাগগ বুলিও জনা যায়। বৰ্তমান পুৰণি কোচিৰ ইহুদী ষ্ট্ৰীট নামেৰে জনাজাত এই ছিনাগগটো অৱস্থিত। কোচিৰ ৰজা ৰাম বৰ্মাই ইহুদী সম্প্ৰদায়ক দান কৰা স্থানত মত্তনচেৰী প্ৰাসাদৰ সমীপত নিৰ্মাণ কৰা এই ছিনাগগটো। ৰাজপ্ৰসাদ মন্দিৰ আৰু এই ছিনাগগৰ মাজত মাত্ৰ এখন দেৱাল। * থেক্কুম্ভাগম মত্তনচেৰী ছিনাগগ == আলোকচিত্ৰ == <gallery width="400px" height="430px" align="center"> File:The Paradesi Synagogue during Covid-19 pandemic.jpg|কেৰালাৰ অতি কম সক্ৰিয় ছিনাগগসমূহৰ ভিতৰত পাৰাদেশী ছিনাগগ অন্যতম File:Intl Police museum.jpg|মাটানচেৰীত আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যটন আৰক্ষী সংগ্ৰহালয় File:Traditional Mattancherry Sweets.jpg|পৰম্পৰাগত মাটানচেৰী মিঠাই [[Gujarati cuisine|গুজৰাঠী]] File:Our Lady of Life's Church in Mattancherry.jpg|ঐতিহাসিক কুনান ক্ৰছ শপতৰ স্থান মাটানচেৰীৰ আৱাৰ লেডী অৱ লাইফৰ গীৰ্জা। </gallery> == তথ্যসূত্ৰ == g7rdyw9lllmb059asd0ija89fa121bw 627346 627242 2026-08-15T04:07:58Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 627346 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = মাটানচেৰী | native_name = কোচিন ডি চিমা | native_name_lang = [[Cochin Portuguese Creole]] | other_name = | nickname = | settlement_type = [[Municipal corporation (India)#Wards Committee (Legislature)|ৱাৰ্ড]] | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | total_width = 320 | image_style = | perrow = 1/1/1 | image1 = Jew Street Mattancherry, Fort Kochi, Ernakulam, Kerala, India IMG 20190526 150112.jpg | image2 = Clock Tower Jewish Synagogue, Fort Kochi.jpg | image3 = Mattancherry Palace DSC 0909.JPG }} | image_alt = | image_caption =১. ইহুদী ষ্ট্ৰীট, মাটানচেৰী ২.[[পৰাদেশী ছিনাগগ]] ৩.[[মাটানচেৰী পেলেচ|ডাচ পেলেচ]] | pushpin_map = India Kerala | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = Location in Kerala, India | coordinates = {{coord|9|57|45|N|76|15|15|E|display=inline,title}} | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = ভাৰত | subdivision_type1 = [[States and territories of India|ৰাজ্য]] | subdivision_name1 = [[কেৰেলা]] | subdivision_type2 = [[List of districts of India|জিলা]] | subdivision_name2 = [[Ernakulam district|এৰ্নাকুলাম]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 10144 | population_as_of = | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = Languages | demographics1_title1 = Official | demographics1_info1 = [[Malayalam language|Malayalam]], English | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 682002 | registration_plate = KL-43 | blank1_name_sec1 = Nearest city | blank1_info_sec1 = | website = | footnotes = }}মাটানচেৰী<ref>{{Cite web|url=https://www.keralatourism.org/kochi/mattancherry-kochi.php|title=Mattancherry, Ernakulam, Kerala, India|website=Kerala Tourism - Kochi|language=en|access-date=2026-08-10}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://watermetro.co.in/|title=Kochi Water Metro {{!}} Mattancherry|website=Kochi Water Metro|language=en|access-date=2026-08-10}}</ref> ( মালয়ালম ভাষাত: [mɐʈːaːɲd͡ʒeːɾi]; কোচিন পৰ্তুগীজ ক্ৰিয়েল: Cochim de Cima [ˈkoʃĩ ðɨ ˈsĩmɐ]) কেৰালাৰ কোচিৰ এটা ঐতিহাসিক ৱাৰ্ড। চহৰৰ মাজমজিয়াৰ পৰা প্ৰায় ৯ কিলোমিটাৰ দক্ষিণ-পশ্চিমে। ইহুদী কোৱাৰ্টাৰত জীৱনৰ কেন্দ্ৰবিন্দু আছিল পাৰাডেছি ছিনাগগকে ধৰি বহুতো ঐতিহাসিক আৰু সাংস্কৃতিক তাৎপৰ্য্যপূৰ্ণ স্থান মাটাঞ্চেৰীত। কোচিন ইহুদী আৰু পাৰাদেশী ইহুদীৰ উপৰিও মত্তনচেৰীত কংকানী আৰু গুজৰাটীও থাকে, মত্তনচেৰীৰ গুজৰাটী ৰাস্তাটো কেৰালি গুজৰাটীৰ বাবে এক সাংস্কৃতিক আইকন।<ref>{{cite web|url=https://www.keralatourism.org/kochi/konkani-community-kochi.php|title=Konkanis, Mattancherry, Migrant Communities, Ernakulam, Kerala, India}}</ref><ref>{{Cite web|title=The Hindu : It's Dandiya time again|url=http://www.hinduonnet.com/thehindu/mp/2002/10/07/stories/2002100700380200.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20080323152659/http://www.hinduonnet.com/thehindu/mp/2002/10/07/stories/2002100700380200.htm|archive-date=2008-03-23|access-date=2025-06-30|archivedate=2008-03-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080323152659/http://www.hinduonnet.com/thehindu/mp/2002/10/07/stories/2002100700380200.htm|deadurl=yes}}</ref> == জনগাঁথনি == ২০১১ চনৰ লোকপিয়লৰ তথ্য অনুসৰি, মাটানচেৰীৰ মুঠ জনসংখ্যা আছিল ১০,১৪৪ জন। লিংগভিত্তিক বিভাজন লক্ষ্য কৰিলে দেখা যায় যে এই মুঠ জনসংখ্যাৰ ভিতৰত ৫০৩৫ জন পুৰুষ আৰু ৫১০৯ গৰাকী মহিলা আছিল, যিয়ে অঞ্চলটোত পুৰুষতকৈ মহিলাৰ সংখ্যা সামান্য অধিক থকাৰ এক সমতুল্য লিংগ অনুপাত সূচায়। ইয়াৰ উপৰি, মুঠ জনসংখ্যাৰ ১০.৬৯ শতাংশ বাসিন্দা আছিল ০ ৰ পৰা ৬ বছৰ বয়সৰ শিশু, যিয়ে মাটানচেৰীৰ কনিষ্ঠ প্ৰজন্মৰ জনসংখ্যাৰ অনুপাত দাঙি ধৰে। সামাজিক গঠন আৰু শিক্ষাৰ প্ৰসাৰৰ ক্ষেত্ৰত, লোকপিয়লৰ তথ্যই মাটানচেৰীৰ এক বিশেষ ছবিয়ে স্পষ্ট কৰে। অংক অনুসৰি, ইয়াৰ বাসিন্দা সকলৰ মাত্ৰ ১.০০ শতাংশ লোক অনুসূচিত জাতিৰ অন্তৰ্ভুক্ত আছিল, আনহাতে অনুসূচিত জনজাতিৰ জনসংখ্যা আছিল ০.০০ শতাংশ। আনহাতে, অঞ্চলটোৰ শৈক্ষিক অগ্ৰগতি যথেষ্ট সন্তোষজনক; ইয়াত মুঠ সাক্ষৰতাৰ হাৰ আছিল ৮৫.৭০ শতাংশ। ইয়াৰ ভিতৰত পুৰুষৰ সাক্ষৰতাৰ হাৰ ৮৬.৮০ শতাংশ আৰু মহিলাৰ সাক্ষৰতাৰ হাৰ ৮৪.৬২ শতাংশ আছিল, যিয়ে পুৰুষ আৰু মহিলা উভয়ৰে মাজতে উচ্চ সাক্ষৰতাৰ হাৰ প্ৰকাশ কৰে।<ref>{{cite book|title=District Census Handbook: Ernakulam|url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/645/download/2228/DH_2011_3208_PART_B_DCHB_ERNAKULAM.pdf|publisher=Directorate of Census Operations, Kerala|year=2011|access-date=30 March 2025}}</ref> । == উল্লেখযোগ্য স্থানসমূহ == মাটানচেৰীৰ বহুতো ল্যাণ্ডমাৰ্ক ৰাষ্ট্ৰীয় গুৰুত্বপূৰ্ণ স্মৃতিসৌধ হিচাপে তালিকাভুক্ত কৰা হৈছে, আৰু উল্লেখযোগ্য ল্যাণ্ডমাৰ্কসমূহৰ ভিতৰত আছে: * চেম্পিটাপালী, ১৬ শতিকাৰ তামৰ চালযুক্ত মছজিদ,<ref>{{Cite web|url=https://kochicity.keralapolice.gov.in/wings/police_stations/Mattanchery-ps|title=Kochi Cuty: India masjid|work=Kerala Police}}</ref>কেৰালা-ইছলামিক শৈলীত নিৰ্মিত।<ref name="sahapedia">{{cite web|url=https://map.sahapedia.org/article/Chembitta-Palli/3533|title=Chembitta Palli|work=Shapedia|date=February 2022|access-date=22 January 2025}}</ref> * গুজৰাটী ষ্ট্ৰীট * হলি ক্ৰছ চাৰ্চ, মাটানচেৰী * ইহুদী চহৰ * কদবুম্ভগম মত্তনচেৰী ছিনাগগ * কোচি জৈন মন্দিৰ, এটা জৈন মন্দিৰ * কোচিৰ ৰজাসকলৰ পূৰ্বৰ বাসগৃহ। ১৫৫৫ চনত কোচিনৰ ৰজা বীৰা কেৰালা বৰ্মাই (১৫৩৭–১৫৬৫) নিৰ্মাণ কৰা এই ৰাজপ্ৰসাদটো ১৬৬৩ চনত ডাচসকলে সংস্কাৰ কৰি ‘ডাচ প্ৰাসাদ’ নামেৰে পৰিচিত হয়। আজি ভাৰতত কোচিৰ ৰজাসকলৰ প্ৰতিকৃতি আৰু বহুতো অনন্য মিউৰেল আছে। এই স্থানত মাটানচেৰী পেলেচ মিউজিয়ামো আছে। * আৱাৰ লেডি অৱ লাইফ চাৰ্চ * পাৰাদেশী ছিনাগগ - ভাৰতৰ আটাইতকৈ পুৰণি কাৰ্যক্ষম ছিনাগগ,<ref name="roughguide">{{cite book|last=Abram|first=David|title=The [[Rough Guide]] to Kerala|date=November 2010|edition=2nd|publisher=[[Penguin Books]]|location=London, United Kingdom|isbn=978-1-84836-541-4|page=181}}|</ref> এই ছিনাগগটো ১৫৬৮ চনত কোচিৰ পাৰাদেশী ইহুদী জনসাধাৰণে নিৰ্মাণ কৰিছিল। ইয়াক কোচি ইহুদী ছিনাগগ আৰু মাটানচেৰী ছিনাগগ বুলিও জনা যায়। বৰ্তমান পুৰণি কোচিৰ ইহুদী ষ্ট্ৰীট নামেৰে জনাজাত এই ছিনাগগটো অৱস্থিত। কোচিৰ ৰজা ৰাম বৰ্মাই ইহুদী সম্প্ৰদায়ক দান কৰা স্থানত মত্তনচেৰী প্ৰাসাদৰ সমীপত নিৰ্মাণ কৰা এই ছিনাগগটো। ৰাজপ্ৰসাদ মন্দিৰ আৰু এই ছিনাগগৰ মাজত মাত্ৰ এখন দেৱাল। * থেক্কুম্ভাগম মত্তনচেৰী ছিনাগগ == আলোকচিত্ৰ == <gallery width="400px" height="430px" align="center"> File:The Paradesi Synagogue during Covid-19 pandemic.jpg|কেৰালাৰ অতি কম সক্ৰিয় ছিনাগগসমূহৰ ভিতৰত পাৰাদেশী ছিনাগগ অন্যতম File:Intl Police museum.jpg|মাটানচেৰীত আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যটন আৰক্ষী সংগ্ৰহালয় File:Traditional Mattancherry Sweets.jpg|পৰম্পৰাগত মাটানচেৰী মিঠাই [[Gujarati cuisine|গুজৰাঠী]] File:Our Lady of Life's Church in Mattancherry.jpg|ঐতিহাসিক কুনান ক্ৰছ শপতৰ স্থান মাটানচেৰীৰ আৱাৰ লেডী অৱ লাইফৰ গীৰ্জা। </gallery> == তথ্যসূত্ৰ == dkdkx2krirz2zhtqxlj86pyyqfx6oxz 0 138747 627243 2026-08-14T17:34:11Z নৰুনা বৰুৱা 44897 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 627243 wikitext text/x-wiki {{Short description|Important beach in Trivandrum}} {{Infobox | name = Shankhumugham Beach | other_name = | image = Shankumugam Beach.jpg | image_size = | alt = | caption = Shankumugham beach, [[Thiruvananthapuram]] | pushpin_map = Kerala | map_width = | map_caption = | pushpin_alt = | pushpin_relief = | pushpin_label = | mark = | marker_size = | location = Thiruvananthapuram, Kerala, India | grid_ref = | grid_ref_UK = | grid_ref_Ireland = | coordinates = {{coord|8.48112950|N|76.91237030|E|display=inline,title}} | coordinates_ref = | range = | part_of = | water_bodies = | length = | formed_by = | type = Beach | free_label_1 = Patrolled by | free_data_1 = [[Kerala Police]]; [[Lifeguard|Beach Lifeguards]] | free_label_2 = Hazard rating | free_data_2 = | free_label_3 = Access | free_data_3 = | embedded = {{succession links|left=|right=}} }} [[File:ശംഖുമുഖം കടൽത്തീരത്തെ മത്സ്യകന്യക ശില്പം.jpg|thumb|তিৰুৱনন্তপুৰমৰ শংকুমুঘাম সমুদ্ৰতটত সাগৰকন্যাকা]] '''শংকুমুঘাম সমুদ্ৰতট ({{lang-en|Shankumugham Beach}})''',দক্ষিণ [[ভাৰত]]ৰ [[কেৰালা]] ৰাজ্যৰ [[তিৰুৱনন্তপুৰম]] জিলাত অৱস্থিত এটা জনপ্ৰিয় সমুদ্ৰতট। ই তিৰুৱনন্তপুৰম চহৰৰ পশ্চিম দিশত অৱস্থিত আৰু তিৰুৱনন্তপুৰম আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰৰ অতি ওচৰত।<ref>{{Cite web |url=https://www.keralatourism.org/destination/shankhumugham-beach-thiruvananthapuram/224/ |title=Shankhumugham Beach - Ideal Beach Destination to Watch Sunset {{!}} Thiruvananthapuram destinations {{!}} Kerala Tourism |website=www.keralatourism.org |language=en |access-date=2026-07-29}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://trivandrum.nic.in/en/tourist-place/sankhumugham-beach/ |title=SANKHUMUGHAM BEACH {{!}} District Thiruvananthapuram, Government of Kerala {{!}} India |language=en-US |access-date=2026-07-29}}</ref><ref>{{Cite web |author=Copyright-The World Beach Guide |url=https://www.worldbeachguide.com/india/shankumugham-beach.htm |title=Shankumugham Beach / Kerala / India |website=World Beach Guide |language=en |access-date=2026-07-29}}</ref> শংকুমুঘাম সমুদ্ৰতটক নগৰখনৰ অধিষ্ঠাত্ৰী দেৱতা শ্ৰী অনন্তপদ্মনাভনৰ ‘আৰাট্টুকদৱু’ অৰ্থাৎ পৱিত্ৰ স্নানৰ স্থান হিচাপে গণ্য কৰা হয়। city.<ref>{{Cite web|title=Arattu Mandapam, Shanghumugham|url=https://www.keralatourism.org/destination/arattu-mandapam/599|access-date=2020-09-07|website=Kerala Tourism|language=en}}</ref> বিশেষ বিশেষ উপলক্ষ্যত হাজাৰ হাজাৰ হিন্দু ভক্তই ইয়াত ‘বলি তৰ্পণম’ নামৰ ধৰ্মীয় আচাৰ পালন কৰে। <ref>{{Cite web|title=Thousands offer Bali Tharpanam on Karkidaka Vavu|url=https://english.mathrubhumi.com/news/kerala/thousands-offer-bali-tharpanam-on-karkidaka-vavu-karkidaka-vavu-thirunelli-thirunnavaya-1.2109274|access-date=2020-09-07|website=Mathrubhumi|language=en}}</ref> গণেশ চতুৰ্থীৰ সময়তো শংখুমুঘাম এক গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থান। এই উপলক্ষ্যত গণেশৰ বিগ্ৰহ বিসৰ্জন বা ‘গণেশ নিমজ্জন’ ইয়াত অনুষ্ঠিত কৰা হয়। <ref>{{cite web |title=Ganeshotsavam procession tomorrow |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/ganeshotsavam-procession-tomorrow/articleshow/70967457.cms |publisher=Times of India |access-date=4 September 2019}}</ref><ref>{{cite web |title=Ganesh Visarjan 2021 |url=https://www.deccanherald.com/india/ganesh-visarjan-2021-devotees-immerse-idols-of-lord-ganesha-1031489-1558164 |publisher=Deccan Herald |access-date=20 September 2021}}</ref> [[তিৰুৱনন্তপুৰম]]ত অনুষ্ঠিত আৰাট্টু দিৱসত শ্ৰী পদ্মনাভস্বামী, শ্ৰী নৰসিংহ আৰু শ্ৰীকৃষ্ণৰ বিগ্ৰহ শোভাযাত্ৰাৰে শংখুমুখম সমুদ্ৰতটত থকা লাক্ষাদ্বীপ সাগৰলৈ লৈ যোৱা হয়। <ref>{{Cite web|title=Alpashi and Painkuni Arattu festival of Sree Padamanabhaswamy Temple {{!}} Festivals of Kerala|url=http://www.keralaculture.org/|access-date=2020-09-07|website=www.keralaculture.org|language=en}}</ref> বৰ্তমান নামমাত্ৰ ৰাজপদত থকা ত্ৰাৱাঙ্কোৰৰ মহাৰাজই হাতত ৰাজতৰোৱাল লৈ এই শোভাযাত্ৰাৰ নেতৃত্ব দিয়ে। তেওঁৰ সৈতে ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্য, সশস্ত্ৰ নিৰাপত্তাৰক্ষী, মন্দিৰ কৰ্তৃপক্ষ, অশ্বাৰোহী আৰক্ষী আৰু অন্যান্য বিষয়াসকলে অংশগ্ৰহণ কৰে।<ref>{{Cite web|title=Alpashi festival comes to a close|url=https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2018/nov/15/alpashi-festival-comes-to-a-close-1898337.html|access-date=2020-09-07|website=The New Indian Express}}</ref> শংখুমুখমত ধৰ্মীয় বিধি অনুসৰি বিগ্ৰহসমূহৰ আৰাট্টু (আনুষ্ঠানিক স্নান) সম্পন্ন কৰাৰ পাছত পুনৰ শোভাযাত্ৰাৰে মন্দিৰলৈ লৈ যোৱা হয়। ইয়াৰ লগে লগে উৎসৱৰ সামৰণি ঘটে। শংখুমুখম সমুদ্ৰতটৰ এটা উল্লেখযোগ্য আকৰ্ষণ হৈছে শিল্পী কানায়ি কুঞ্জিৰামনে নিৰ্মাণ কৰা ‘সাগৰকন্যকা’ নামৰ জলকন্যাৰ ভাস্কৰ্য।<ref>{{Cite web|title=Backwaters - Kerala, Kerala Travel, Real Estate, Kerala Matrimonial|url=http://www.kerala.com/pages/keralabackwaters-thiruvananthapuram|access-date=2020-09-07|website=www.kerala.com}}</ref> এই বিশাল ভাস্কৰ্যটোৰ দৈৰ্ঘ্য ৩৫ মিটাৰতকৈও অধিক। ইয়াত শিশুসকলৰ বাবে ''জৱাহৰলাল নেহৰু যান-বাহন সংকেত উদ্যান'' নামৰ এখন উদ্যানো অৱস্থিত।<ref>{{Cite web|title=Thiruvananthapuram: Traffic park to get a lease of life|url=https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2019/may/25/thiruvananthapuram-traffic-park-to-get-a-lease-of-life-1981335.html|access-date=2020-09-07|website=The New Indian Express}}</ref> এই উদ্যানত খেলি-ধূলি কৰাৰ মাজেৰে শিশুসকলে যান-বাহনৰ বিভিন্ন ট্ৰেফিক নিয়ম সহজভাৱে শিকিব পাৰে। সৰু শিশুসকলৰ বাবে উদ্যানখনত চাইকেল চলোৱাৰ সুবিধাও আছে। ভাৰতীয় বায়ুসেনাৰ দক্ষিণ বায়ু কমাণ্ডৰ সামৰিক এলেকা আৰু বিমানবন্দৰৰ এটা অংশ শংখুমুঘাম সমুদ্ৰতটৰ ওচৰত অৱস্থিত। <ref>{{Cite web|title=On cloud nine: Differently-abled students visit Air Force Station|url=https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2019/oct/10/on-cloud-nine-differently-abled-students-visit-air-force-station-2045427.html|access-date=2020-09-07|website=The New Indian Express}}</ref> ==উপকূলীয় খহনীয়া আৰু সমুদ্ৰতটত প্ৰভাৱ== [[তিৰুৱনন্তপুৰম]]ৰ উপকূলীয় অঞ্চলত হোৱা উপকূলীয় খহনীয়াৰ ফলত শংখুমুঘাম সমুদ্ৰতটৰ বালিচৰ আৰু মুঠ সমুদ্ৰতটৰ এলেকা যথেষ্ট হ্ৰাস পাইছে। ২০২২ চনত প্ৰকাশিত এক অধ্যয়নৰ মতে, শংখুমুখম সমুদ্ৰতটক সামৰি লোৱা এই অঞ্চলত প্ৰতি বছৰে গড়ে ৪.৭৩ মিটাৰ পৰ্যন্ত উপকূলীয় খহনীয়া সংঘটিত হৈছিল।<ref>{{Cite web|title=Thiruvananthapuram's famed beaches could vanish in just five years.|url=https://www.onmanorama.com/news/kerala/2022/07/26/coastal-erosion-impact-thiruvananthapuram-beaches-five-year-warning.html|access-date=2023-06-24|website=Manorama online}}</ref> অত্যধিক খহনীয়াৰ ফলত সমুদ্ৰতটৰ কাষেৰে যোৱা শংখুমুঘাম- বিমানবন্দৰ পথটো বন্ধ কৰি দিবলগীয়া হৈছিল।<ref>{{Cite web|title=Passengers walk to Trivandrum airport lugging baggage, thanks to bad roads.|url=https://www.thenewsminute.com/article/passengers-walk-trivandrum-airport-lugging-baggage-thanks-bad-roads-a-155148|access-date=2023-06-24|website=The News Minute}}</ref> [[File:Remains of the Shanghumugham airport road after sea erosion.jpg|thumb|সাগৰৰ খহনীয়াৰ পিছত শংকুমুঘাম বিমানবন্দৰৰ পথৰ অৱশিষ্ট ]] ==কেনেদৰে যাব পাৰি== *নিকটতম চহৰ হ'ল [[তিৰুৱনন্তপুৰম]], ৮ কিলোমিটাৰ দূৰত্ব। *নিকটতম ৰে'ল ষ্টেচন হৈছে তিৰুৱনন্তপুৰম কেন্দ্ৰীয় ৰে'ল ষ্টেচন আৰু কোচুভেলি ৰে'ল ষ্টেচন। *নিকটতম বিমানবন্দৰ হৈছে তিৰুৱনন্তপুৰম আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰ। *নিকটতম বাছ আস্থান হৈছে তিৰুৱনন্তপুৰম কেন্দ্ৰীয় বাছ আস্থান। ==চিত্ৰসমূহ== <gallery class="center"> File:Sh-beach1.jpg | আৰতু মাণ্ডপাম File:Jalakanyaka at Shankumugham beach.JPG | সাগৰকন্যাক বা জলাকন্যাক File:High tide warning at Shankumugham beach.JPG|বাৰিষাৰ এটা দিনত সমুদ্ৰতটত জোৱাৰৰ সতৰ্কবাণী File:Chacha Nehru Traffic Training Park, Thiruvananthapuram.JPG|চাচা নেহৰু যান-বাহন প্ৰশিক্ষণ উদ্যান File:A sculpture at Shankumugham beach.JPG|সাগৰৰ পাৰত এটা ভাস্কৰ্য্য File:Shankumukham beach, Thiruvananthapuram, Kerala 12 48 21 211000.jpeg </gallery> ==তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{commons category|Shankumugham Beach}} *[https://www.youtube.com/watch?v=l9GSbVurcS4 A short YouTube Video narrating things to be visited At Shankumugham beach] i3rbpaqx8g0vgo86tcyck88rs9e7max 627244 627243 2026-08-14T17:34:47Z নৰুনা বৰুৱা 44897 627244 wikitext text/x-wiki {{Short description|Important beach in Trivandrum}} {{Infobox | name = Shankhumugham Beach | other_name = | image = Shankumugam Beach.jpg | image_size = | alt = | caption = Shankumugham beach, [[Thiruvananthapuram]] | pushpin_map = Kerala | map_width = | map_caption = | pushpin_alt = | pushpin_relief = | pushpin_label = | mark = | marker_size = | location = Thiruvananthapuram, Kerala, India | grid_ref = | grid_ref_UK = | grid_ref_Ireland = | coordinates = {{coord|8.48112950|N|76.91237030|E|display=inline,title}} | coordinates_ref = | range = | part_of = | water_bodies = | length = | formed_by = | type = Beach | free_label_1 = Patrolled by | free_data_1 = [[Kerala Police]]; [[Lifeguard|Beach Lifeguards]] | free_label_2 = Hazard rating | free_data_2 = | free_label_3 = Access | free_data_3 = | embedded = {{succession links|left=|right=}} }} [[File:ശംഖുമുഖം കടൽത്തീരത്തെ മത്സ്യകന്യക ശില്പം.jpg|thumb|তিৰুৱনন্তপুৰমৰ শংকুমুঘাম সমুদ্ৰতটত সাগৰকন্যাকা]] '''শংকুমুঘাম সমুদ্ৰতট ({{lang-en|Shankumugham Beach}})''',দক্ষিণ [[ভাৰত]]ৰ [[কেৰালা]] ৰাজ্যৰ [[তিৰুৱনন্তপুৰম]] জিলাত অৱস্থিত এটা জনপ্ৰিয় সমুদ্ৰতট। ই তিৰুৱনন্তপুৰম চহৰৰ পশ্চিম দিশত অৱস্থিত আৰু তিৰুৱনন্তপুৰম আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰৰ অতি ওচৰত।<ref>{{Cite web |url=https://www.keralatourism.org/destination/shankhumugham-beach-thiruvananthapuram/224/ |title=Shankhumugham Beach - Ideal Beach Destination to Watch Sunset {{!}} Thiruvananthapuram destinations {{!}} Kerala Tourism |website=www.keralatourism.org |language=en |access-date=2026-07-29}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://trivandrum.nic.in/en/tourist-place/sankhumugham-beach/ |title=SANKHUMUGHAM BEACH {{!}} District Thiruvananthapuram, Government of Kerala {{!}} India |language=en-US |access-date=2026-07-29}}</ref><ref>{{Cite web |author=Copyright-The World Beach Guide |url=https://www.worldbeachguide.com/india/shankumugham-beach.htm |title=Shankumugham Beach / Kerala / India |website=World Beach Guide |language=en |access-date=2026-07-29}}</ref> শংকুমুঘাম সমুদ্ৰতটক নগৰখনৰ অধিষ্ঠাত্ৰী দেৱতা শ্ৰী অনন্তপদ্মনাভনৰ ‘আৰাট্টুকদৱু’ অৰ্থাৎ পৱিত্ৰ স্নানৰ স্থান হিচাপে গণ্য কৰা হয়। <ref>{{Cite web|title=Arattu Mandapam, Shanghumugham|url=https://www.keralatourism.org/destination/arattu-mandapam/599|access-date=2020-09-07|website=Kerala Tourism|language=en}}</ref> বিশেষ বিশেষ উপলক্ষ্যত হাজাৰ হাজাৰ হিন্দু ভক্তই ইয়াত ‘বলি তৰ্পণম’ নামৰ ধৰ্মীয় আচাৰ পালন কৰে। <ref>{{Cite web|title=Thousands offer Bali Tharpanam on Karkidaka Vavu|url=https://english.mathrubhumi.com/news/kerala/thousands-offer-bali-tharpanam-on-karkidaka-vavu-karkidaka-vavu-thirunelli-thirunnavaya-1.2109274|access-date=2020-09-07|website=Mathrubhumi|language=en}}</ref> গণেশ চতুৰ্থীৰ সময়তো শংখুমুঘাম এক গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থান। এই উপলক্ষ্যত গণেশৰ বিগ্ৰহ বিসৰ্জন বা ‘গণেশ নিমজ্জন’ ইয়াত অনুষ্ঠিত কৰা হয়। <ref>{{cite web |title=Ganeshotsavam procession tomorrow |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/ganeshotsavam-procession-tomorrow/articleshow/70967457.cms |publisher=Times of India |access-date=4 September 2019}}</ref><ref>{{cite web |title=Ganesh Visarjan 2021 |url=https://www.deccanherald.com/india/ganesh-visarjan-2021-devotees-immerse-idols-of-lord-ganesha-1031489-1558164 |publisher=Deccan Herald |access-date=20 September 2021}}</ref> [[তিৰুৱনন্তপুৰম]]ত অনুষ্ঠিত আৰাট্টু দিৱসত শ্ৰী পদ্মনাভস্বামী, শ্ৰী নৰসিংহ আৰু শ্ৰীকৃষ্ণৰ বিগ্ৰহ শোভাযাত্ৰাৰে শংখুমুখম সমুদ্ৰতটত থকা লাক্ষাদ্বীপ সাগৰলৈ লৈ যোৱা হয়। <ref>{{Cite web|title=Alpashi and Painkuni Arattu festival of Sree Padamanabhaswamy Temple {{!}} Festivals of Kerala|url=http://www.keralaculture.org/|access-date=2020-09-07|website=www.keralaculture.org|language=en}}</ref> বৰ্তমান নামমাত্ৰ ৰাজপদত থকা ত্ৰাৱাঙ্কোৰৰ মহাৰাজই হাতত ৰাজতৰোৱাল লৈ এই শোভাযাত্ৰাৰ নেতৃত্ব দিয়ে। তেওঁৰ সৈতে ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্য, সশস্ত্ৰ নিৰাপত্তাৰক্ষী, মন্দিৰ কৰ্তৃপক্ষ, অশ্বাৰোহী আৰক্ষী আৰু অন্যান্য বিষয়াসকলে অংশগ্ৰহণ কৰে।<ref>{{Cite web|title=Alpashi festival comes to a close|url=https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2018/nov/15/alpashi-festival-comes-to-a-close-1898337.html|access-date=2020-09-07|website=The New Indian Express}}</ref> শংখুমুখমত ধৰ্মীয় বিধি অনুসৰি বিগ্ৰহসমূহৰ আৰাট্টু (আনুষ্ঠানিক স্নান) সম্পন্ন কৰাৰ পাছত পুনৰ শোভাযাত্ৰাৰে মন্দিৰলৈ লৈ যোৱা হয়। ইয়াৰ লগে লগে উৎসৱৰ সামৰণি ঘটে। শংখুমুখম সমুদ্ৰতটৰ এটা উল্লেখযোগ্য আকৰ্ষণ হৈছে শিল্পী কানায়ি কুঞ্জিৰামনে নিৰ্মাণ কৰা ‘সাগৰকন্যকা’ নামৰ জলকন্যাৰ ভাস্কৰ্য।<ref>{{Cite web|title=Backwaters - Kerala, Kerala Travel, Real Estate, Kerala Matrimonial|url=http://www.kerala.com/pages/keralabackwaters-thiruvananthapuram|access-date=2020-09-07|website=www.kerala.com}}</ref> এই বিশাল ভাস্কৰ্যটোৰ দৈৰ্ঘ্য ৩৫ মিটাৰতকৈও অধিক। ইয়াত শিশুসকলৰ বাবে ''জৱাহৰলাল নেহৰু যান-বাহন সংকেত উদ্যান'' নামৰ এখন উদ্যানো অৱস্থিত।<ref>{{Cite web|title=Thiruvananthapuram: Traffic park to get a lease of life|url=https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2019/may/25/thiruvananthapuram-traffic-park-to-get-a-lease-of-life-1981335.html|access-date=2020-09-07|website=The New Indian Express}}</ref> এই উদ্যানত খেলি-ধূলি কৰাৰ মাজেৰে শিশুসকলে যান-বাহনৰ বিভিন্ন ট্ৰেফিক নিয়ম সহজভাৱে শিকিব পাৰে। সৰু শিশুসকলৰ বাবে উদ্যানখনত চাইকেল চলোৱাৰ সুবিধাও আছে। ভাৰতীয় বায়ুসেনাৰ দক্ষিণ বায়ু কমাণ্ডৰ সামৰিক এলেকা আৰু বিমানবন্দৰৰ এটা অংশ শংখুমুঘাম সমুদ্ৰতটৰ ওচৰত অৱস্থিত। <ref>{{Cite web|title=On cloud nine: Differently-abled students visit Air Force Station|url=https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2019/oct/10/on-cloud-nine-differently-abled-students-visit-air-force-station-2045427.html|access-date=2020-09-07|website=The New Indian Express}}</ref> ==উপকূলীয় খহনীয়া আৰু সমুদ্ৰতটত প্ৰভাৱ== [[তিৰুৱনন্তপুৰম]]ৰ উপকূলীয় অঞ্চলত হোৱা উপকূলীয় খহনীয়াৰ ফলত শংখুমুঘাম সমুদ্ৰতটৰ বালিচৰ আৰু মুঠ সমুদ্ৰতটৰ এলেকা যথেষ্ট হ্ৰাস পাইছে। ২০২২ চনত প্ৰকাশিত এক অধ্যয়নৰ মতে, শংখুমুখম সমুদ্ৰতটক সামৰি লোৱা এই অঞ্চলত প্ৰতি বছৰে গড়ে ৪.৭৩ মিটাৰ পৰ্যন্ত উপকূলীয় খহনীয়া সংঘটিত হৈছিল।<ref>{{Cite web|title=Thiruvananthapuram's famed beaches could vanish in just five years.|url=https://www.onmanorama.com/news/kerala/2022/07/26/coastal-erosion-impact-thiruvananthapuram-beaches-five-year-warning.html|access-date=2023-06-24|website=Manorama online}}</ref> অত্যধিক খহনীয়াৰ ফলত সমুদ্ৰতটৰ কাষেৰে যোৱা শংখুমুঘাম- বিমানবন্দৰ পথটো বন্ধ কৰি দিবলগীয়া হৈছিল।<ref>{{Cite web|title=Passengers walk to Trivandrum airport lugging baggage, thanks to bad roads.|url=https://www.thenewsminute.com/article/passengers-walk-trivandrum-airport-lugging-baggage-thanks-bad-roads-a-155148|access-date=2023-06-24|website=The News Minute}}</ref> [[File:Remains of the Shanghumugham airport road after sea erosion.jpg|thumb|সাগৰৰ খহনীয়াৰ পিছত শংকুমুঘাম বিমানবন্দৰৰ পথৰ অৱশিষ্ট ]] ==কেনেদৰে যাব পাৰি== *নিকটতম চহৰ হ'ল [[তিৰুৱনন্তপুৰম]], ৮ কিলোমিটাৰ দূৰত্ব। *নিকটতম ৰে'ল ষ্টেচন হৈছে তিৰুৱনন্তপুৰম কেন্দ্ৰীয় ৰে'ল ষ্টেচন আৰু কোচুভেলি ৰে'ল ষ্টেচন। *নিকটতম বিমানবন্দৰ হৈছে তিৰুৱনন্তপুৰম আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰ। *নিকটতম বাছ আস্থান হৈছে তিৰুৱনন্তপুৰম কেন্দ্ৰীয় বাছ আস্থান। ==চিত্ৰসমূহ== <gallery class="center"> File:Sh-beach1.jpg | আৰতু মাণ্ডপাম File:Jalakanyaka at Shankumugham beach.JPG | সাগৰকন্যাক বা জলাকন্যাক File:High tide warning at Shankumugham beach.JPG|বাৰিষাৰ এটা দিনত সমুদ্ৰতটত জোৱাৰৰ সতৰ্কবাণী File:Chacha Nehru Traffic Training Park, Thiruvananthapuram.JPG|চাচা নেহৰু যান-বাহন প্ৰশিক্ষণ উদ্যান File:A sculpture at Shankumugham beach.JPG|সাগৰৰ পাৰত এটা ভাস্কৰ্য্য File:Shankumukham beach, Thiruvananthapuram, Kerala 12 48 21 211000.jpeg </gallery> ==তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{commons category|Shankumugham Beach}} *[https://www.youtube.com/watch?v=l9GSbVurcS4 A short YouTube Video narrating things to be visited At Shankumugham beach] akgc7ytzc73xa1zvtmosi2rtoqpp0ov 627245 627244 2026-08-14T17:35:06Z নৰুনা বৰুৱা 44897 added [[Category:কেৰালাত পৰ্যটন]] using [[WP:HC|HotCat]] 627245 wikitext text/x-wiki {{Short description|Important beach in Trivandrum}} {{Infobox | name = Shankhumugham Beach | other_name = | image = Shankumugam Beach.jpg | image_size = | alt = | caption = Shankumugham beach, [[Thiruvananthapuram]] | pushpin_map = Kerala | map_width = | map_caption = | pushpin_alt = | pushpin_relief = | pushpin_label = | mark = | marker_size = | location = Thiruvananthapuram, Kerala, India | grid_ref = | grid_ref_UK = | grid_ref_Ireland = | coordinates = {{coord|8.48112950|N|76.91237030|E|display=inline,title}} | coordinates_ref = | range = | part_of = | water_bodies = | length = | formed_by = | type = Beach | free_label_1 = Patrolled by | free_data_1 = [[Kerala Police]]; [[Lifeguard|Beach Lifeguards]] | free_label_2 = Hazard rating | free_data_2 = | free_label_3 = Access | free_data_3 = | embedded = {{succession links|left=|right=}} }} [[File:ശംഖുമുഖം കടൽത്തീരത്തെ മത്സ്യകന്യക ശില്പം.jpg|thumb|তিৰুৱনন্তপুৰমৰ শংকুমুঘাম সমুদ্ৰতটত সাগৰকন্যাকা]] '''শংকুমুঘাম সমুদ্ৰতট ({{lang-en|Shankumugham Beach}})''',দক্ষিণ [[ভাৰত]]ৰ [[কেৰালা]] ৰাজ্যৰ [[তিৰুৱনন্তপুৰম]] জিলাত অৱস্থিত এটা জনপ্ৰিয় সমুদ্ৰতট। ই তিৰুৱনন্তপুৰম চহৰৰ পশ্চিম দিশত অৱস্থিত আৰু তিৰুৱনন্তপুৰম আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰৰ অতি ওচৰত।<ref>{{Cite web |url=https://www.keralatourism.org/destination/shankhumugham-beach-thiruvananthapuram/224/ |title=Shankhumugham Beach - Ideal Beach Destination to Watch Sunset {{!}} Thiruvananthapuram destinations {{!}} Kerala Tourism |website=www.keralatourism.org |language=en |access-date=2026-07-29}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://trivandrum.nic.in/en/tourist-place/sankhumugham-beach/ |title=SANKHUMUGHAM BEACH {{!}} District Thiruvananthapuram, Government of Kerala {{!}} India |language=en-US |access-date=2026-07-29}}</ref><ref>{{Cite web |author=Copyright-The World Beach Guide |url=https://www.worldbeachguide.com/india/shankumugham-beach.htm |title=Shankumugham Beach / Kerala / India |website=World Beach Guide |language=en |access-date=2026-07-29}}</ref> শংকুমুঘাম সমুদ্ৰতটক নগৰখনৰ অধিষ্ঠাত্ৰী দেৱতা শ্ৰী অনন্তপদ্মনাভনৰ ‘আৰাট্টুকদৱু’ অৰ্থাৎ পৱিত্ৰ স্নানৰ স্থান হিচাপে গণ্য কৰা হয়। <ref>{{Cite web|title=Arattu Mandapam, Shanghumugham|url=https://www.keralatourism.org/destination/arattu-mandapam/599|access-date=2020-09-07|website=Kerala Tourism|language=en}}</ref> বিশেষ বিশেষ উপলক্ষ্যত হাজাৰ হাজাৰ হিন্দু ভক্তই ইয়াত ‘বলি তৰ্পণম’ নামৰ ধৰ্মীয় আচাৰ পালন কৰে। <ref>{{Cite web|title=Thousands offer Bali Tharpanam on Karkidaka Vavu|url=https://english.mathrubhumi.com/news/kerala/thousands-offer-bali-tharpanam-on-karkidaka-vavu-karkidaka-vavu-thirunelli-thirunnavaya-1.2109274|access-date=2020-09-07|website=Mathrubhumi|language=en}}</ref> গণেশ চতুৰ্থীৰ সময়তো শংখুমুঘাম এক গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থান। এই উপলক্ষ্যত গণেশৰ বিগ্ৰহ বিসৰ্জন বা ‘গণেশ নিমজ্জন’ ইয়াত অনুষ্ঠিত কৰা হয়। <ref>{{cite web |title=Ganeshotsavam procession tomorrow |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/ganeshotsavam-procession-tomorrow/articleshow/70967457.cms |publisher=Times of India |access-date=4 September 2019}}</ref><ref>{{cite web |title=Ganesh Visarjan 2021 |url=https://www.deccanherald.com/india/ganesh-visarjan-2021-devotees-immerse-idols-of-lord-ganesha-1031489-1558164 |publisher=Deccan Herald |access-date=20 September 2021}}</ref> [[তিৰুৱনন্তপুৰম]]ত অনুষ্ঠিত আৰাট্টু দিৱসত শ্ৰী পদ্মনাভস্বামী, শ্ৰী নৰসিংহ আৰু শ্ৰীকৃষ্ণৰ বিগ্ৰহ শোভাযাত্ৰাৰে শংখুমুখম সমুদ্ৰতটত থকা লাক্ষাদ্বীপ সাগৰলৈ লৈ যোৱা হয়। <ref>{{Cite web|title=Alpashi and Painkuni Arattu festival of Sree Padamanabhaswamy Temple {{!}} Festivals of Kerala|url=http://www.keralaculture.org/|access-date=2020-09-07|website=www.keralaculture.org|language=en}}</ref> বৰ্তমান নামমাত্ৰ ৰাজপদত থকা ত্ৰাৱাঙ্কোৰৰ মহাৰাজই হাতত ৰাজতৰোৱাল লৈ এই শোভাযাত্ৰাৰ নেতৃত্ব দিয়ে। তেওঁৰ সৈতে ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্য, সশস্ত্ৰ নিৰাপত্তাৰক্ষী, মন্দিৰ কৰ্তৃপক্ষ, অশ্বাৰোহী আৰক্ষী আৰু অন্যান্য বিষয়াসকলে অংশগ্ৰহণ কৰে।<ref>{{Cite web|title=Alpashi festival comes to a close|url=https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2018/nov/15/alpashi-festival-comes-to-a-close-1898337.html|access-date=2020-09-07|website=The New Indian Express}}</ref> শংখুমুখমত ধৰ্মীয় বিধি অনুসৰি বিগ্ৰহসমূহৰ আৰাট্টু (আনুষ্ঠানিক স্নান) সম্পন্ন কৰাৰ পাছত পুনৰ শোভাযাত্ৰাৰে মন্দিৰলৈ লৈ যোৱা হয়। ইয়াৰ লগে লগে উৎসৱৰ সামৰণি ঘটে। শংখুমুখম সমুদ্ৰতটৰ এটা উল্লেখযোগ্য আকৰ্ষণ হৈছে শিল্পী কানায়ি কুঞ্জিৰামনে নিৰ্মাণ কৰা ‘সাগৰকন্যকা’ নামৰ জলকন্যাৰ ভাস্কৰ্য।<ref>{{Cite web|title=Backwaters - Kerala, Kerala Travel, Real Estate, Kerala Matrimonial|url=http://www.kerala.com/pages/keralabackwaters-thiruvananthapuram|access-date=2020-09-07|website=www.kerala.com}}</ref> এই বিশাল ভাস্কৰ্যটোৰ দৈৰ্ঘ্য ৩৫ মিটাৰতকৈও অধিক। ইয়াত শিশুসকলৰ বাবে ''জৱাহৰলাল নেহৰু যান-বাহন সংকেত উদ্যান'' নামৰ এখন উদ্যানো অৱস্থিত।<ref>{{Cite web|title=Thiruvananthapuram: Traffic park to get a lease of life|url=https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2019/may/25/thiruvananthapuram-traffic-park-to-get-a-lease-of-life-1981335.html|access-date=2020-09-07|website=The New Indian Express}}</ref> এই উদ্যানত খেলি-ধূলি কৰাৰ মাজেৰে শিশুসকলে যান-বাহনৰ বিভিন্ন ট্ৰেফিক নিয়ম সহজভাৱে শিকিব পাৰে। সৰু শিশুসকলৰ বাবে উদ্যানখনত চাইকেল চলোৱাৰ সুবিধাও আছে। ভাৰতীয় বায়ুসেনাৰ দক্ষিণ বায়ু কমাণ্ডৰ সামৰিক এলেকা আৰু বিমানবন্দৰৰ এটা অংশ শংখুমুঘাম সমুদ্ৰতটৰ ওচৰত অৱস্থিত। <ref>{{Cite web|title=On cloud nine: Differently-abled students visit Air Force Station|url=https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2019/oct/10/on-cloud-nine-differently-abled-students-visit-air-force-station-2045427.html|access-date=2020-09-07|website=The New Indian Express}}</ref> ==উপকূলীয় খহনীয়া আৰু সমুদ্ৰতটত প্ৰভাৱ== [[তিৰুৱনন্তপুৰম]]ৰ উপকূলীয় অঞ্চলত হোৱা উপকূলীয় খহনীয়াৰ ফলত শংখুমুঘাম সমুদ্ৰতটৰ বালিচৰ আৰু মুঠ সমুদ্ৰতটৰ এলেকা যথেষ্ট হ্ৰাস পাইছে। ২০২২ চনত প্ৰকাশিত এক অধ্যয়নৰ মতে, শংখুমুখম সমুদ্ৰতটক সামৰি লোৱা এই অঞ্চলত প্ৰতি বছৰে গড়ে ৪.৭৩ মিটাৰ পৰ্যন্ত উপকূলীয় খহনীয়া সংঘটিত হৈছিল।<ref>{{Cite web|title=Thiruvananthapuram's famed beaches could vanish in just five years.|url=https://www.onmanorama.com/news/kerala/2022/07/26/coastal-erosion-impact-thiruvananthapuram-beaches-five-year-warning.html|access-date=2023-06-24|website=Manorama online}}</ref> অত্যধিক খহনীয়াৰ ফলত সমুদ্ৰতটৰ কাষেৰে যোৱা শংখুমুঘাম- বিমানবন্দৰ পথটো বন্ধ কৰি দিবলগীয়া হৈছিল।<ref>{{Cite web|title=Passengers walk to Trivandrum airport lugging baggage, thanks to bad roads.|url=https://www.thenewsminute.com/article/passengers-walk-trivandrum-airport-lugging-baggage-thanks-bad-roads-a-155148|access-date=2023-06-24|website=The News Minute}}</ref> [[File:Remains of the Shanghumugham airport road after sea erosion.jpg|thumb|সাগৰৰ খহনীয়াৰ পিছত শংকুমুঘাম বিমানবন্দৰৰ পথৰ অৱশিষ্ট ]] ==কেনেদৰে যাব পাৰি== *নিকটতম চহৰ হ'ল [[তিৰুৱনন্তপুৰম]], ৮ কিলোমিটাৰ দূৰত্ব। *নিকটতম ৰে'ল ষ্টেচন হৈছে তিৰুৱনন্তপুৰম কেন্দ্ৰীয় ৰে'ল ষ্টেচন আৰু কোচুভেলি ৰে'ল ষ্টেচন। *নিকটতম বিমানবন্দৰ হৈছে তিৰুৱনন্তপুৰম আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰ। *নিকটতম বাছ আস্থান হৈছে তিৰুৱনন্তপুৰম কেন্দ্ৰীয় বাছ আস্থান। ==চিত্ৰসমূহ== <gallery class="center"> File:Sh-beach1.jpg | আৰতু মাণ্ডপাম File:Jalakanyaka at Shankumugham beach.JPG | সাগৰকন্যাক বা জলাকন্যাক File:High tide warning at Shankumugham beach.JPG|বাৰিষাৰ এটা দিনত সমুদ্ৰতটত জোৱাৰৰ সতৰ্কবাণী File:Chacha Nehru Traffic Training Park, Thiruvananthapuram.JPG|চাচা নেহৰু যান-বাহন প্ৰশিক্ষণ উদ্যান File:A sculpture at Shankumugham beach.JPG|সাগৰৰ পাৰত এটা ভাস্কৰ্য্য File:Shankumukham beach, Thiruvananthapuram, Kerala 12 48 21 211000.jpeg </gallery> ==তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{commons category|Shankumugham Beach}} *[https://www.youtube.com/watch?v=l9GSbVurcS4 A short YouTube Video narrating things to be visited At Shankumugham beach] [[শ্ৰেণী:কেৰালাত পৰ্যটন]] col0855ssdioro0lj8k9bql16mdkh6p 0 138748 627247 2026-08-14T18:10:22Z নৰুনা বৰুৱা 44897 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 627247 wikitext text/x-wiki {{Short description|Indian actor (born 1990)}} {{Infobox person | name = বিনীশ বাষ্টিন | image = Bineesh Bastin.jpg | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1990|06|15}} | birth_place = [[কোচি]], [[কেৰালা]], ভাৰত | citizenship = ভাৰতীয় | education = | alma_mater = কোচিৰ ছেইণ্ট এলবাৰ্ট কলেজ | occupation = অভিনেতা | years_active = ২০০৯ - বৰ্তমান | spouse=থাৰা ৰেজি জন <ref>{{cite news |title =സ്നേഹത്തിന്റെയും വിശ്വസ്തതയുടേയും അടയാളം; നടൻ ബിനീഷ് ബാസ്റ്റിൻ വിവാഹിതനായി |url=https://www.asianetnews.com/spiceentertainment/actor-bineesh-bastin-get-married-wedding-photo-articleshow-oixmeit |publisher = asianetnews |date =2 February 2026 |accessdate =2 February 2026 |language =Malayalam }}</ref> | website = {{URL|bineeshbastin.com}} | youtube_handle = @BineeshBastinOfficial | youtube_display_name = Bineesh Bastin | youtube_years_active = | youtube_genre = | youtube_subscribers = 428K<!-- PLEASE DO NOT CHANGE WITHOUT UPDATING stats_update BELOW --> | youtube_views = 45.1 million<!-- PLEASE DO NOT CHANGE WITHOUT UPDATING stats_update BELOW --> | stats_update = May 2025 }} }} '''বিনীশ বাষ্টিন ({{lang-en| Bineesh Bastin }})'''; (জন্ম: ১৫ জুন ১৯৯০) এজন ভাৰতীয় অভিনেতা। বিনীশ বাষ্টিনে [[মালয়ালম]] আৰু [[তামিল]] ছবিত কাম কৰে। থেৰীত অভিনয় কৰা চৰিত্ৰৰ বাবে তেওঁ বেছিকৈ পৰিচিত।<ref>{{Cite web |last=s |first=aravind k |date=21 April 2016 |title=Bineesh's New Bastion {{!}} Bineesh's New Bastion |url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/mollywood/210416/bineesh-s-new-bastion.html |access-date=23 April 2025 |website=Deccan Chronicle |language=en}}</ref> ==ফিল্মগ্ৰাফী== {|class="wikitable" ! বছৰ ! শীৰ্ষক ! ভূমিকা ! টোকা ! {{refh}} |- |২০০৯ |''এঞ্জেল জন '' | |rowspan="2"|uncredited | |- |২০১২ |''থাপ্পানা '' | | |- |rowspan="4"|২০১৬ |''কট্টুমাক্কান '' | | | |- |''থেৰি (চলচ্চিত্ৰ)'' |চেতনৰ গুণ্ডা | |<ref>{{Cite web |title=Bineesh Bastin - The baddie from Kochi in Vijay's 'Theri' |url=https://www.onmanorama.com/entertainment/interview/bineesh-bastin-on-playing-villain-in-vijay-movie-theri.html |access-date=23 April 2025 |website=onmanorama.com}}</ref> |- |''ডাম (২০১৬ চনৰ ছবি) '' |নজান্দু | | |- |''কট্টপ্পানাইলে ৰিথৱিক ৰোশন '' |স্থিৰম গুণ্ডা | | |- |২০১৮ |''থিকুচিয়াম পানীথুলিয়ম'' | | |<ref>{{cite news |title =കമ്മിഷണറായി പി.സി ജോർജ്; തീക്കുച്ചിയും പനിത്തുള്ളിയും ട്രെയിലർ |url =https://www.manoramaonline.com/movies/new-releases/2018/07/20/Theekuchiyum-Panithulliyum-Official-Trailer.html |publisher = manoramaonline |accessdate =1 December 2025 |language =malayalam }}</ref> |- |২০১৯ |''পোৰিঞ্জু মৰিয়াম জোচে '' |প্ৰিন্সৰ হেঞ্চমেন | | |- |২০২১ |''মাডি (চলচ্চিত্ৰ) '' |নোহৰ হেঞ্চমেন | | |- |rowspan="2"|২০২২ |''টুৱেণ্টি ৱান গ্ৰামছ'' |টিপাৰ টনি | | |- |''আলিবাবা নলপাথোন্নমনৰ পুত্ৰ '' |চুমো ৰবি | | |- |rowspan="2"|২০২৪ |''কল্লনমাৰুদে বীদু '' |ফাদাৰ ডমিনিক | | |- |''বেড বয়জ (চলচ্চিত্ৰ)'' | | | |- |} ==বিতৰ্ক== ২০১৯ চনৰ অক্টোবৰ মাহত ৰাষ্ট্ৰীয় বঁটা বিজয়ী চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাতা অনিল ৰাধাকৃষ্ণন মেননে <ref>{{Cite web |date=1 November 2019 |title=Bineesh Bastin alleges Anil Radhakrishna Menon refused to share stage with him; director denies |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/bineesh-bastin-anil-radhakrishna-menon-viral-video-6097906/lite/ |access-date=23 April 2025 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> পালাক্কাডৰ চৰকাৰী মেডিকেল কলেজত অনুষ্ঠিত এটা অনুষ্ঠানত অভিনেতা বাষ্টিনৰ সৈতে একেটা মঞ্চত উঠিবলৈ অস্বীকাৰ কৰিছিল। দুয়োকে অনুষ্ঠানটোলৈ আমন্ত্ৰণ জনোৱা হৈছিল। মেননে মন্তব্য কৰিছিল যে বাষ্টিন কোনো ‘A-Tier’ তালিকাৰ অভিনেতা নহয়। কলেজ কৰ্তৃপক্ষই বাষ্টিনক অনুষ্ঠানস্থলী এৰি যাবলৈ কৈছিল আৰু অন্যথা আৰক্ষীক মাতিব বুলি সতৰ্ক কৰিছিল। ইয়াৰ পিছত বাষ্টিন মঞ্চলৈ গৈ মেননে ভাষণ দি থকাৰ সময়ত মজিয়াত বহি পৰিছিল।<ref>{{Cite news |title=Video: Filmmaker Anil Radhakrishnan Menon refuses to share the stage with Bineesh Bastin, who is winning hearts with his emotional speech |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/video-filmmaker-anil-radhakrishnan-menon-refuses-to-share-the-stage-with-bineesh-bastin-who-is-winning-hearts-with-his-emotional-speech/articleshow/71849506.cms |access-date=23 April 2025 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite web |title=Bineesh Bastin's video goes viral after he faces embarrassing incident at a college function |url=https://www.onmanorama.com/entertainment/entertainment-news/2019/11/01/anil-radhakrishnan-menon-bineesh-bastin-college-event-protest.html |access-date=23 April 2025 |website=onmanorama.com}}</ref><ref>{{Cite web |date=11 November 2019 |title='Not a Menon but I'm human too': Actor Bineesh Bastin protests as director refuses to share stage with him |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2019/Nov/01/not-a-menon-but-im-human-too-actor-bineesh-bastin-protests-as-director-refuses-to-share-stage-2055655.html |access-date=23 April 2025 |website=The New Indian Express |language=en}}</ref> ==বিতৰ্ক== ==তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== *{{IMDb name|nm8525205}} *{{YouTube|c=ajRkS0gyOF8iUD7c|Bineesh Bastin}} {{DEFAULTSORT:Bastin, Bineesh}} kkrz6xeceie0708im3scxk3p8b048pw 627248 627247 2026-08-14T18:10:48Z নৰুনা বৰুৱা 44897 627248 wikitext text/x-wiki {{Short description|Indian actor (born 1990)}} {{Infobox person | name = বিনীশ বাষ্টিন | image = Bineesh Bastin.jpg | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1990|06|15}} | birth_place = [[কোচি]], [[কেৰালা]], ভাৰত | citizenship = ভাৰতীয় | education = | alma_mater = কোচিৰ ছেইণ্ট এলবাৰ্ট কলেজ | occupation = অভিনেতা | years_active = ২০০৯ - বৰ্তমান | spouse=থাৰা ৰেজি জন <ref>{{cite news |title =സ്നേഹത്തിന്റെയും വിശ്വസ്തതയുടേയും അടയാളം; നടൻ ബിനീഷ് ബാസ്റ്റിൻ വിവാഹിതനായി |url=https://www.asianetnews.com/spiceentertainment/actor-bineesh-bastin-get-married-wedding-photo-articleshow-oixmeit |publisher = asianetnews |date =2 February 2026 |accessdate =2 February 2026 |language =Malayalam }}</ref> | website = {{URL|bineeshbastin.com}} | youtube_handle = @BineeshBastinOfficial | youtube_display_name = Bineesh Bastin | youtube_years_active = | youtube_genre = | youtube_subscribers = 428K<!-- PLEASE DO NOT CHANGE WITHOUT UPDATING stats_update BELOW --> | youtube_views = 45.1 million<!-- PLEASE DO NOT CHANGE WITHOUT UPDATING stats_update BELOW --> | stats_update = May 2025 }} '''বিনীশ বাষ্টিন ({{lang-en| Bineesh Bastin }})'''; (জন্ম: ১৫ জুন ১৯৯০) এজন ভাৰতীয় অভিনেতা। বিনীশ বাষ্টিনে [[মালয়ালম]] আৰু [[তামিল]] ছবিত কাম কৰে। থেৰীত অভিনয় কৰা চৰিত্ৰৰ বাবে তেওঁ বেছিকৈ পৰিচিত।<ref>{{Cite web |last=s |first=aravind k |date=21 April 2016 |title=Bineesh's New Bastion {{!}} Bineesh's New Bastion |url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/mollywood/210416/bineesh-s-new-bastion.html |access-date=23 April 2025 |website=Deccan Chronicle |language=en}}</ref> ==ফিল্মগ্ৰাফী== {|class="wikitable" ! বছৰ ! শীৰ্ষক ! ভূমিকা ! টোকা ! {{refh}} |- |২০০৯ |''এঞ্জেল জন '' | |rowspan="2"|uncredited | |- |২০১২ |''থাপ্পানা '' | | |- |rowspan="4"|২০১৬ |''কট্টুমাক্কান '' | | | |- |''থেৰি (চলচ্চিত্ৰ)'' |চেতনৰ গুণ্ডা | |<ref>{{Cite web |title=Bineesh Bastin - The baddie from Kochi in Vijay's 'Theri' |url=https://www.onmanorama.com/entertainment/interview/bineesh-bastin-on-playing-villain-in-vijay-movie-theri.html |access-date=23 April 2025 |website=onmanorama.com}}</ref> |- |''ডাম (২০১৬ চনৰ ছবি) '' |নজান্দু | | |- |''কট্টপ্পানাইলে ৰিথৱিক ৰোশন '' |স্থিৰম গুণ্ডা | | |- |২০১৮ |''থিকুচিয়াম পানীথুলিয়ম'' | | |<ref>{{cite news |title =കമ്മിഷണറായി പി.സി ജോർജ്; തീക്കുച്ചിയും പനിത്തുള്ളിയും ട്രെയിലർ |url =https://www.manoramaonline.com/movies/new-releases/2018/07/20/Theekuchiyum-Panithulliyum-Official-Trailer.html |publisher = manoramaonline |accessdate =1 December 2025 |language =malayalam }}</ref> |- |২০১৯ |''পোৰিঞ্জু মৰিয়াম জোচে '' |প্ৰিন্সৰ হেঞ্চমেন | | |- |২০২১ |''মাডি (চলচ্চিত্ৰ) '' |নোহৰ হেঞ্চমেন | | |- |rowspan="2"|২০২২ |''টুৱেণ্টি ৱান গ্ৰামছ'' |টিপাৰ টনি | | |- |''আলিবাবা নলপাথোন্নমনৰ পুত্ৰ '' |চুমো ৰবি | | |- |rowspan="2"|২০২৪ |''কল্লনমাৰুদে বীদু '' |ফাদাৰ ডমিনিক | | |- |''বেড বয়জ (চলচ্চিত্ৰ)'' | | | |- |} ==বিতৰ্ক== ২০১৯ চনৰ অক্টোবৰ মাহত ৰাষ্ট্ৰীয় বঁটা বিজয়ী চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাতা অনিল ৰাধাকৃষ্ণন মেননে <ref>{{Cite web |date=1 November 2019 |title=Bineesh Bastin alleges Anil Radhakrishna Menon refused to share stage with him; director denies |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/bineesh-bastin-anil-radhakrishna-menon-viral-video-6097906/lite/ |access-date=23 April 2025 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> পালাক্কাডৰ চৰকাৰী মেডিকেল কলেজত অনুষ্ঠিত এটা অনুষ্ঠানত অভিনেতা বাষ্টিনৰ সৈতে একেটা মঞ্চত উঠিবলৈ অস্বীকাৰ কৰিছিল। দুয়োকে অনুষ্ঠানটোলৈ আমন্ত্ৰণ জনোৱা হৈছিল। মেননে মন্তব্য কৰিছিল যে বাষ্টিন কোনো ‘A-Tier’ তালিকাৰ অভিনেতা নহয়। কলেজ কৰ্তৃপক্ষই বাষ্টিনক অনুষ্ঠানস্থলী এৰি যাবলৈ কৈছিল আৰু অন্যথা আৰক্ষীক মাতিব বুলি সতৰ্ক কৰিছিল। ইয়াৰ পিছত বাষ্টিন মঞ্চলৈ গৈ মেননে ভাষণ দি থকাৰ সময়ত মজিয়াত বহি পৰিছিল।<ref>{{Cite news |title=Video: Filmmaker Anil Radhakrishnan Menon refuses to share the stage with Bineesh Bastin, who is winning hearts with his emotional speech |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/video-filmmaker-anil-radhakrishnan-menon-refuses-to-share-the-stage-with-bineesh-bastin-who-is-winning-hearts-with-his-emotional-speech/articleshow/71849506.cms |access-date=23 April 2025 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite web |title=Bineesh Bastin's video goes viral after he faces embarrassing incident at a college function |url=https://www.onmanorama.com/entertainment/entertainment-news/2019/11/01/anil-radhakrishnan-menon-bineesh-bastin-college-event-protest.html |access-date=23 April 2025 |website=onmanorama.com}}</ref><ref>{{Cite web |date=11 November 2019 |title='Not a Menon but I'm human too': Actor Bineesh Bastin protests as director refuses to share stage with him |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2019/Nov/01/not-a-menon-but-im-human-too-actor-bineesh-bastin-protests-as-director-refuses-to-share-stage-2055655.html |access-date=23 April 2025 |website=The New Indian Express |language=en}}</ref> ==বিতৰ্ক== ==তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== *{{IMDb name|nm8525205}} *{{YouTube|c=ajRkS0gyOF8iUD7c|Bineesh Bastin}} {{DEFAULTSORT:Bastin, Bineesh}} msl52kay90u98owaa1zrfl5yk1we1zg 627249 627248 2026-08-14T18:14:23Z নৰুনা বৰুৱা 44897 added [[Category:ভাৰতীয় ব্যক্তি]] using [[WP:HC|HotCat]] 627249 wikitext text/x-wiki {{Short description|Indian actor (born 1990)}} {{Infobox person | name = বিনীশ বাষ্টিন | image = Bineesh Bastin.jpg | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1990|06|15}} | birth_place = [[কোচি]], [[কেৰালা]], ভাৰত | citizenship = ভাৰতীয় | education = | alma_mater = কোচিৰ ছেইণ্ট এলবাৰ্ট কলেজ | occupation = অভিনেতা | years_active = ২০০৯ - বৰ্তমান | spouse=থাৰা ৰেজি জন <ref>{{cite news |title =സ്നേഹത്തിന്റെയും വിശ്വസ്തതയുടേയും അടയാളം; നടൻ ബിനീഷ് ബാസ്റ്റിൻ വിവാഹിതനായി |url=https://www.asianetnews.com/spiceentertainment/actor-bineesh-bastin-get-married-wedding-photo-articleshow-oixmeit |publisher = asianetnews |date =2 February 2026 |accessdate =2 February 2026 |language =Malayalam }}</ref> | website = {{URL|bineeshbastin.com}} | youtube_handle = @BineeshBastinOfficial | youtube_display_name = Bineesh Bastin | youtube_years_active = | youtube_genre = | youtube_subscribers = 428K<!-- PLEASE DO NOT CHANGE WITHOUT UPDATING stats_update BELOW --> | youtube_views = 45.1 million<!-- PLEASE DO NOT CHANGE WITHOUT UPDATING stats_update BELOW --> | stats_update = May 2025 }} '''বিনীশ বাষ্টিন ({{lang-en| Bineesh Bastin }})'''; (জন্ম: ১৫ জুন ১৯৯০) এজন ভাৰতীয় অভিনেতা। বিনীশ বাষ্টিনে [[মালয়ালম]] আৰু [[তামিল]] ছবিত কাম কৰে। থেৰীত অভিনয় কৰা চৰিত্ৰৰ বাবে তেওঁ বেছিকৈ পৰিচিত।<ref>{{Cite web |last=s |first=aravind k |date=21 April 2016 |title=Bineesh's New Bastion {{!}} Bineesh's New Bastion |url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/mollywood/210416/bineesh-s-new-bastion.html |access-date=23 April 2025 |website=Deccan Chronicle |language=en}}</ref> ==ফিল্মগ্ৰাফী== {|class="wikitable" ! বছৰ ! শীৰ্ষক ! ভূমিকা ! টোকা ! {{refh}} |- |২০০৯ |''এঞ্জেল জন '' | |rowspan="2"|uncredited | |- |২০১২ |''থাপ্পানা '' | | |- |rowspan="4"|২০১৬ |''কট্টুমাক্কান '' | | | |- |''থেৰি (চলচ্চিত্ৰ)'' |চেতনৰ গুণ্ডা | |<ref>{{Cite web |title=Bineesh Bastin - The baddie from Kochi in Vijay's 'Theri' |url=https://www.onmanorama.com/entertainment/interview/bineesh-bastin-on-playing-villain-in-vijay-movie-theri.html |access-date=23 April 2025 |website=onmanorama.com}}</ref> |- |''ডাম (২০১৬ চনৰ ছবি) '' |নজান্দু | | |- |''কট্টপ্পানাইলে ৰিথৱিক ৰোশন '' |স্থিৰম গুণ্ডা | | |- |২০১৮ |''থিকুচিয়াম পানীথুলিয়ম'' | | |<ref>{{cite news |title =കമ്മിഷണറായി പി.സി ജോർജ്; തീക്കുച്ചിയും പനിത്തുള്ളിയും ട്രെയിലർ |url =https://www.manoramaonline.com/movies/new-releases/2018/07/20/Theekuchiyum-Panithulliyum-Official-Trailer.html |publisher = manoramaonline |accessdate =1 December 2025 |language =malayalam }}</ref> |- |২০১৯ |''পোৰিঞ্জু মৰিয়াম জোচে '' |প্ৰিন্সৰ হেঞ্চমেন | | |- |২০২১ |''মাডি (চলচ্চিত্ৰ) '' |নোহৰ হেঞ্চমেন | | |- |rowspan="2"|২০২২ |''টুৱেণ্টি ৱান গ্ৰামছ'' |টিপাৰ টনি | | |- |''আলিবাবা নলপাথোন্নমনৰ পুত্ৰ '' |চুমো ৰবি | | |- |rowspan="2"|২০২৪ |''কল্লনমাৰুদে বীদু '' |ফাদাৰ ডমিনিক | | |- |''বেড বয়জ (চলচ্চিত্ৰ)'' | | | |- |} ==বিতৰ্ক== ২০১৯ চনৰ অক্টোবৰ মাহত ৰাষ্ট্ৰীয় বঁটা বিজয়ী চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাতা অনিল ৰাধাকৃষ্ণন মেননে <ref>{{Cite web |date=1 November 2019 |title=Bineesh Bastin alleges Anil Radhakrishna Menon refused to share stage with him; director denies |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/bineesh-bastin-anil-radhakrishna-menon-viral-video-6097906/lite/ |access-date=23 April 2025 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> পালাক্কাডৰ চৰকাৰী মেডিকেল কলেজত অনুষ্ঠিত এটা অনুষ্ঠানত অভিনেতা বাষ্টিনৰ সৈতে একেটা মঞ্চত উঠিবলৈ অস্বীকাৰ কৰিছিল। দুয়োকে অনুষ্ঠানটোলৈ আমন্ত্ৰণ জনোৱা হৈছিল। মেননে মন্তব্য কৰিছিল যে বাষ্টিন কোনো ‘A-Tier’ তালিকাৰ অভিনেতা নহয়। কলেজ কৰ্তৃপক্ষই বাষ্টিনক অনুষ্ঠানস্থলী এৰি যাবলৈ কৈছিল আৰু অন্যথা আৰক্ষীক মাতিব বুলি সতৰ্ক কৰিছিল। ইয়াৰ পিছত বাষ্টিন মঞ্চলৈ গৈ মেননে ভাষণ দি থকাৰ সময়ত মজিয়াত বহি পৰিছিল।<ref>{{Cite news |title=Video: Filmmaker Anil Radhakrishnan Menon refuses to share the stage with Bineesh Bastin, who is winning hearts with his emotional speech |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/video-filmmaker-anil-radhakrishnan-menon-refuses-to-share-the-stage-with-bineesh-bastin-who-is-winning-hearts-with-his-emotional-speech/articleshow/71849506.cms |access-date=23 April 2025 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite web |title=Bineesh Bastin's video goes viral after he faces embarrassing incident at a college function |url=https://www.onmanorama.com/entertainment/entertainment-news/2019/11/01/anil-radhakrishnan-menon-bineesh-bastin-college-event-protest.html |access-date=23 April 2025 |website=onmanorama.com}}</ref><ref>{{Cite web |date=11 November 2019 |title='Not a Menon but I'm human too': Actor Bineesh Bastin protests as director refuses to share stage with him |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2019/Nov/01/not-a-menon-but-im-human-too-actor-bineesh-bastin-protests-as-director-refuses-to-share-stage-2055655.html |access-date=23 April 2025 |website=The New Indian Express |language=en}}</ref> ==বিতৰ্ক== ==তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== *{{IMDb name|nm8525205}} *{{YouTube|c=ajRkS0gyOF8iUD7c|Bineesh Bastin}} {{DEFAULTSORT:Bastin, Bineesh}} [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় ব্যক্তি]] q9154q27ne2rtc7819t7r7cc41risu1 627250 627249 2026-08-14T18:14:39Z নৰুনা বৰুৱা 44897 added [[Category:কেৰালাৰ ব্যক্তি]] using [[WP:HC|HotCat]] 627250 wikitext text/x-wiki {{Short description|Indian actor (born 1990)}} {{Infobox person | name = বিনীশ বাষ্টিন | image = Bineesh Bastin.jpg | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1990|06|15}} | birth_place = [[কোচি]], [[কেৰালা]], ভাৰত | citizenship = ভাৰতীয় | education = | alma_mater = কোচিৰ ছেইণ্ট এলবাৰ্ট কলেজ | occupation = অভিনেতা | years_active = ২০০৯ - বৰ্তমান | spouse=থাৰা ৰেজি জন <ref>{{cite news |title =സ്നേഹത്തിന്റെയും വിശ്വസ്തതയുടേയും അടയാളം; നടൻ ബിനീഷ് ബാസ്റ്റിൻ വിവാഹിതനായി |url=https://www.asianetnews.com/spiceentertainment/actor-bineesh-bastin-get-married-wedding-photo-articleshow-oixmeit |publisher = asianetnews |date =2 February 2026 |accessdate =2 February 2026 |language =Malayalam }}</ref> | website = {{URL|bineeshbastin.com}} | youtube_handle = @BineeshBastinOfficial | youtube_display_name = Bineesh Bastin | youtube_years_active = | youtube_genre = | youtube_subscribers = 428K<!-- PLEASE DO NOT CHANGE WITHOUT UPDATING stats_update BELOW --> | youtube_views = 45.1 million<!-- PLEASE DO NOT CHANGE WITHOUT UPDATING stats_update BELOW --> | stats_update = May 2025 }} '''বিনীশ বাষ্টিন ({{lang-en| Bineesh Bastin }})'''; (জন্ম: ১৫ জুন ১৯৯০) এজন ভাৰতীয় অভিনেতা। বিনীশ বাষ্টিনে [[মালয়ালম]] আৰু [[তামিল]] ছবিত কাম কৰে। থেৰীত অভিনয় কৰা চৰিত্ৰৰ বাবে তেওঁ বেছিকৈ পৰিচিত।<ref>{{Cite web |last=s |first=aravind k |date=21 April 2016 |title=Bineesh's New Bastion {{!}} Bineesh's New Bastion |url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/mollywood/210416/bineesh-s-new-bastion.html |access-date=23 April 2025 |website=Deccan Chronicle |language=en}}</ref> ==ফিল্মগ্ৰাফী== {|class="wikitable" ! বছৰ ! শীৰ্ষক ! ভূমিকা ! টোকা ! {{refh}} |- |২০০৯ |''এঞ্জেল জন '' | |rowspan="2"|uncredited | |- |২০১২ |''থাপ্পানা '' | | |- |rowspan="4"|২০১৬ |''কট্টুমাক্কান '' | | | |- |''থেৰি (চলচ্চিত্ৰ)'' |চেতনৰ গুণ্ডা | |<ref>{{Cite web |title=Bineesh Bastin - The baddie from Kochi in Vijay's 'Theri' |url=https://www.onmanorama.com/entertainment/interview/bineesh-bastin-on-playing-villain-in-vijay-movie-theri.html |access-date=23 April 2025 |website=onmanorama.com}}</ref> |- |''ডাম (২০১৬ চনৰ ছবি) '' |নজান্দু | | |- |''কট্টপ্পানাইলে ৰিথৱিক ৰোশন '' |স্থিৰম গুণ্ডা | | |- |২০১৮ |''থিকুচিয়াম পানীথুলিয়ম'' | | |<ref>{{cite news |title =കമ്മിഷണറായി പി.സി ജോർജ്; തീക്കുച്ചിയും പനിത്തുള്ളിയും ട്രെയിലർ |url =https://www.manoramaonline.com/movies/new-releases/2018/07/20/Theekuchiyum-Panithulliyum-Official-Trailer.html |publisher = manoramaonline |accessdate =1 December 2025 |language =malayalam }}</ref> |- |২০১৯ |''পোৰিঞ্জু মৰিয়াম জোচে '' |প্ৰিন্সৰ হেঞ্চমেন | | |- |২০২১ |''মাডি (চলচ্চিত্ৰ) '' |নোহৰ হেঞ্চমেন | | |- |rowspan="2"|২০২২ |''টুৱেণ্টি ৱান গ্ৰামছ'' |টিপাৰ টনি | | |- |''আলিবাবা নলপাথোন্নমনৰ পুত্ৰ '' |চুমো ৰবি | | |- |rowspan="2"|২০২৪ |''কল্লনমাৰুদে বীদু '' |ফাদাৰ ডমিনিক | | |- |''বেড বয়জ (চলচ্চিত্ৰ)'' | | | |- |} ==বিতৰ্ক== ২০১৯ চনৰ অক্টোবৰ মাহত ৰাষ্ট্ৰীয় বঁটা বিজয়ী চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাতা অনিল ৰাধাকৃষ্ণন মেননে <ref>{{Cite web |date=1 November 2019 |title=Bineesh Bastin alleges Anil Radhakrishna Menon refused to share stage with him; director denies |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/bineesh-bastin-anil-radhakrishna-menon-viral-video-6097906/lite/ |access-date=23 April 2025 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> পালাক্কাডৰ চৰকাৰী মেডিকেল কলেজত অনুষ্ঠিত এটা অনুষ্ঠানত অভিনেতা বাষ্টিনৰ সৈতে একেটা মঞ্চত উঠিবলৈ অস্বীকাৰ কৰিছিল। দুয়োকে অনুষ্ঠানটোলৈ আমন্ত্ৰণ জনোৱা হৈছিল। মেননে মন্তব্য কৰিছিল যে বাষ্টিন কোনো ‘A-Tier’ তালিকাৰ অভিনেতা নহয়। কলেজ কৰ্তৃপক্ষই বাষ্টিনক অনুষ্ঠানস্থলী এৰি যাবলৈ কৈছিল আৰু অন্যথা আৰক্ষীক মাতিব বুলি সতৰ্ক কৰিছিল। ইয়াৰ পিছত বাষ্টিন মঞ্চলৈ গৈ মেননে ভাষণ দি থকাৰ সময়ত মজিয়াত বহি পৰিছিল।<ref>{{Cite news |title=Video: Filmmaker Anil Radhakrishnan Menon refuses to share the stage with Bineesh Bastin, who is winning hearts with his emotional speech |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/video-filmmaker-anil-radhakrishnan-menon-refuses-to-share-the-stage-with-bineesh-bastin-who-is-winning-hearts-with-his-emotional-speech/articleshow/71849506.cms |access-date=23 April 2025 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite web |title=Bineesh Bastin's video goes viral after he faces embarrassing incident at a college function |url=https://www.onmanorama.com/entertainment/entertainment-news/2019/11/01/anil-radhakrishnan-menon-bineesh-bastin-college-event-protest.html |access-date=23 April 2025 |website=onmanorama.com}}</ref><ref>{{Cite web |date=11 November 2019 |title='Not a Menon but I'm human too': Actor Bineesh Bastin protests as director refuses to share stage with him |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2019/Nov/01/not-a-menon-but-im-human-too-actor-bineesh-bastin-protests-as-director-refuses-to-share-stage-2055655.html |access-date=23 April 2025 |website=The New Indian Express |language=en}}</ref> ==বিতৰ্ক== ==তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== *{{IMDb name|nm8525205}} *{{YouTube|c=ajRkS0gyOF8iUD7c|Bineesh Bastin}} {{DEFAULTSORT:Bastin, Bineesh}} [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:কেৰালাৰ ব্যক্তি]] 3wwjfbdagaonzhhn9yub87cf8njam0m 627251 627250 2026-08-14T18:14:55Z নৰুনা বৰুৱা 44897 added [[Category:অভিনেতা]] using [[WP:HC|HotCat]] 627251 wikitext text/x-wiki {{Short description|Indian actor (born 1990)}} {{Infobox person | name = বিনীশ বাষ্টিন | image = Bineesh Bastin.jpg | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1990|06|15}} | birth_place = [[কোচি]], [[কেৰালা]], ভাৰত | citizenship = ভাৰতীয় | education = | alma_mater = কোচিৰ ছেইণ্ট এলবাৰ্ট কলেজ | occupation = অভিনেতা | years_active = ২০০৯ - বৰ্তমান | spouse=থাৰা ৰেজি জন <ref>{{cite news |title =സ്നേഹത്തിന്റെയും വിശ്വസ്തതയുടേയും അടയാളം; നടൻ ബിനീഷ് ബാസ്റ്റിൻ വിവാഹിതനായി |url=https://www.asianetnews.com/spiceentertainment/actor-bineesh-bastin-get-married-wedding-photo-articleshow-oixmeit |publisher = asianetnews |date =2 February 2026 |accessdate =2 February 2026 |language =Malayalam }}</ref> | website = {{URL|bineeshbastin.com}} | youtube_handle = @BineeshBastinOfficial | youtube_display_name = Bineesh Bastin | youtube_years_active = | youtube_genre = | youtube_subscribers = 428K<!-- PLEASE DO NOT CHANGE WITHOUT UPDATING stats_update BELOW --> | youtube_views = 45.1 million<!-- PLEASE DO NOT CHANGE WITHOUT UPDATING stats_update BELOW --> | stats_update = May 2025 }} '''বিনীশ বাষ্টিন ({{lang-en| Bineesh Bastin }})'''; (জন্ম: ১৫ জুন ১৯৯০) এজন ভাৰতীয় অভিনেতা। বিনীশ বাষ্টিনে [[মালয়ালম]] আৰু [[তামিল]] ছবিত কাম কৰে। থেৰীত অভিনয় কৰা চৰিত্ৰৰ বাবে তেওঁ বেছিকৈ পৰিচিত।<ref>{{Cite web |last=s |first=aravind k |date=21 April 2016 |title=Bineesh's New Bastion {{!}} Bineesh's New Bastion |url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/mollywood/210416/bineesh-s-new-bastion.html |access-date=23 April 2025 |website=Deccan Chronicle |language=en}}</ref> ==ফিল্মগ্ৰাফী== {|class="wikitable" ! বছৰ ! শীৰ্ষক ! ভূমিকা ! টোকা ! {{refh}} |- |২০০৯ |''এঞ্জেল জন '' | |rowspan="2"|uncredited | |- |২০১২ |''থাপ্পানা '' | | |- |rowspan="4"|২০১৬ |''কট্টুমাক্কান '' | | | |- |''থেৰি (চলচ্চিত্ৰ)'' |চেতনৰ গুণ্ডা | |<ref>{{Cite web |title=Bineesh Bastin - The baddie from Kochi in Vijay's 'Theri' |url=https://www.onmanorama.com/entertainment/interview/bineesh-bastin-on-playing-villain-in-vijay-movie-theri.html |access-date=23 April 2025 |website=onmanorama.com}}</ref> |- |''ডাম (২০১৬ চনৰ ছবি) '' |নজান্দু | | |- |''কট্টপ্পানাইলে ৰিথৱিক ৰোশন '' |স্থিৰম গুণ্ডা | | |- |২০১৮ |''থিকুচিয়াম পানীথুলিয়ম'' | | |<ref>{{cite news |title =കമ്മിഷണറായി പി.സി ജോർജ്; തീക്കുച്ചിയും പനിത്തുള്ളിയും ട്രെയിലർ |url =https://www.manoramaonline.com/movies/new-releases/2018/07/20/Theekuchiyum-Panithulliyum-Official-Trailer.html |publisher = manoramaonline |accessdate =1 December 2025 |language =malayalam }}</ref> |- |২০১৯ |''পোৰিঞ্জু মৰিয়াম জোচে '' |প্ৰিন্সৰ হেঞ্চমেন | | |- |২০২১ |''মাডি (চলচ্চিত্ৰ) '' |নোহৰ হেঞ্চমেন | | |- |rowspan="2"|২০২২ |''টুৱেণ্টি ৱান গ্ৰামছ'' |টিপাৰ টনি | | |- |''আলিবাবা নলপাথোন্নমনৰ পুত্ৰ '' |চুমো ৰবি | | |- |rowspan="2"|২০২৪ |''কল্লনমাৰুদে বীদু '' |ফাদাৰ ডমিনিক | | |- |''বেড বয়জ (চলচ্চিত্ৰ)'' | | | |- |} ==বিতৰ্ক== ২০১৯ চনৰ অক্টোবৰ মাহত ৰাষ্ট্ৰীয় বঁটা বিজয়ী চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাতা অনিল ৰাধাকৃষ্ণন মেননে <ref>{{Cite web |date=1 November 2019 |title=Bineesh Bastin alleges Anil Radhakrishna Menon refused to share stage with him; director denies |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/bineesh-bastin-anil-radhakrishna-menon-viral-video-6097906/lite/ |access-date=23 April 2025 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> পালাক্কাডৰ চৰকাৰী মেডিকেল কলেজত অনুষ্ঠিত এটা অনুষ্ঠানত অভিনেতা বাষ্টিনৰ সৈতে একেটা মঞ্চত উঠিবলৈ অস্বীকাৰ কৰিছিল। দুয়োকে অনুষ্ঠানটোলৈ আমন্ত্ৰণ জনোৱা হৈছিল। মেননে মন্তব্য কৰিছিল যে বাষ্টিন কোনো ‘A-Tier’ তালিকাৰ অভিনেতা নহয়। কলেজ কৰ্তৃপক্ষই বাষ্টিনক অনুষ্ঠানস্থলী এৰি যাবলৈ কৈছিল আৰু অন্যথা আৰক্ষীক মাতিব বুলি সতৰ্ক কৰিছিল। ইয়াৰ পিছত বাষ্টিন মঞ্চলৈ গৈ মেননে ভাষণ দি থকাৰ সময়ত মজিয়াত বহি পৰিছিল।<ref>{{Cite news |title=Video: Filmmaker Anil Radhakrishnan Menon refuses to share the stage with Bineesh Bastin, who is winning hearts with his emotional speech |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/video-filmmaker-anil-radhakrishnan-menon-refuses-to-share-the-stage-with-bineesh-bastin-who-is-winning-hearts-with-his-emotional-speech/articleshow/71849506.cms |access-date=23 April 2025 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite web |title=Bineesh Bastin's video goes viral after he faces embarrassing incident at a college function |url=https://www.onmanorama.com/entertainment/entertainment-news/2019/11/01/anil-radhakrishnan-menon-bineesh-bastin-college-event-protest.html |access-date=23 April 2025 |website=onmanorama.com}}</ref><ref>{{Cite web |date=11 November 2019 |title='Not a Menon but I'm human too': Actor Bineesh Bastin protests as director refuses to share stage with him |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2019/Nov/01/not-a-menon-but-im-human-too-actor-bineesh-bastin-protests-as-director-refuses-to-share-stage-2055655.html |access-date=23 April 2025 |website=The New Indian Express |language=en}}</ref> ==বিতৰ্ক== ==তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== *{{IMDb name|nm8525205}} *{{YouTube|c=ajRkS0gyOF8iUD7c|Bineesh Bastin}} {{DEFAULTSORT:Bastin, Bineesh}} [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:কেৰালাৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:অভিনেতা]] 7dn7kz6mtgfxggatsebegrbeaw0sjnd 627252 627251 2026-08-14T18:15:15Z নৰুনা বৰুৱা 44897 added [[Category:পুৰুষ]] using [[WP:HC|HotCat]] 627252 wikitext text/x-wiki {{Short description|Indian actor (born 1990)}} {{Infobox person | name = বিনীশ বাষ্টিন | image = Bineesh Bastin.jpg | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1990|06|15}} | birth_place = [[কোচি]], [[কেৰালা]], ভাৰত | citizenship = ভাৰতীয় | education = | alma_mater = কোচিৰ ছেইণ্ট এলবাৰ্ট কলেজ | occupation = অভিনেতা | years_active = ২০০৯ - বৰ্তমান | spouse=থাৰা ৰেজি জন <ref>{{cite news |title =സ്നേഹത്തിന്റെയും വിശ്വസ്തതയുടേയും അടയാളം; നടൻ ബിനീഷ് ബാസ്റ്റിൻ വിവാഹിതനായി |url=https://www.asianetnews.com/spiceentertainment/actor-bineesh-bastin-get-married-wedding-photo-articleshow-oixmeit |publisher = asianetnews |date =2 February 2026 |accessdate =2 February 2026 |language =Malayalam }}</ref> | website = {{URL|bineeshbastin.com}} | youtube_handle = @BineeshBastinOfficial | youtube_display_name = Bineesh Bastin | youtube_years_active = | youtube_genre = | youtube_subscribers = 428K<!-- PLEASE DO NOT CHANGE WITHOUT UPDATING stats_update BELOW --> | youtube_views = 45.1 million<!-- PLEASE DO NOT CHANGE WITHOUT UPDATING stats_update BELOW --> | stats_update = May 2025 }} '''বিনীশ বাষ্টিন ({{lang-en| Bineesh Bastin }})'''; (জন্ম: ১৫ জুন ১৯৯০) এজন ভাৰতীয় অভিনেতা। বিনীশ বাষ্টিনে [[মালয়ালম]] আৰু [[তামিল]] ছবিত কাম কৰে। থেৰীত অভিনয় কৰা চৰিত্ৰৰ বাবে তেওঁ বেছিকৈ পৰিচিত।<ref>{{Cite web |last=s |first=aravind k |date=21 April 2016 |title=Bineesh's New Bastion {{!}} Bineesh's New Bastion |url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/mollywood/210416/bineesh-s-new-bastion.html |access-date=23 April 2025 |website=Deccan Chronicle |language=en}}</ref> ==ফিল্মগ্ৰাফী== {|class="wikitable" ! বছৰ ! শীৰ্ষক ! ভূমিকা ! টোকা ! {{refh}} |- |২০০৯ |''এঞ্জেল জন '' | |rowspan="2"|uncredited | |- |২০১২ |''থাপ্পানা '' | | |- |rowspan="4"|২০১৬ |''কট্টুমাক্কান '' | | | |- |''থেৰি (চলচ্চিত্ৰ)'' |চেতনৰ গুণ্ডা | |<ref>{{Cite web |title=Bineesh Bastin - The baddie from Kochi in Vijay's 'Theri' |url=https://www.onmanorama.com/entertainment/interview/bineesh-bastin-on-playing-villain-in-vijay-movie-theri.html |access-date=23 April 2025 |website=onmanorama.com}}</ref> |- |''ডাম (২০১৬ চনৰ ছবি) '' |নজান্দু | | |- |''কট্টপ্পানাইলে ৰিথৱিক ৰোশন '' |স্থিৰম গুণ্ডা | | |- |২০১৮ |''থিকুচিয়াম পানীথুলিয়ম'' | | |<ref>{{cite news |title =കമ്മിഷണറായി പി.സി ജോർജ്; തീക്കുച്ചിയും പനിത്തുള്ളിയും ട്രെയിലർ |url =https://www.manoramaonline.com/movies/new-releases/2018/07/20/Theekuchiyum-Panithulliyum-Official-Trailer.html |publisher = manoramaonline |accessdate =1 December 2025 |language =malayalam }}</ref> |- |২০১৯ |''পোৰিঞ্জু মৰিয়াম জোচে '' |প্ৰিন্সৰ হেঞ্চমেন | | |- |২০২১ |''মাডি (চলচ্চিত্ৰ) '' |নোহৰ হেঞ্চমেন | | |- |rowspan="2"|২০২২ |''টুৱেণ্টি ৱান গ্ৰামছ'' |টিপাৰ টনি | | |- |''আলিবাবা নলপাথোন্নমনৰ পুত্ৰ '' |চুমো ৰবি | | |- |rowspan="2"|২০২৪ |''কল্লনমাৰুদে বীদু '' |ফাদাৰ ডমিনিক | | |- |''বেড বয়জ (চলচ্চিত্ৰ)'' | | | |- |} ==বিতৰ্ক== ২০১৯ চনৰ অক্টোবৰ মাহত ৰাষ্ট্ৰীয় বঁটা বিজয়ী চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাতা অনিল ৰাধাকৃষ্ণন মেননে <ref>{{Cite web |date=1 November 2019 |title=Bineesh Bastin alleges Anil Radhakrishna Menon refused to share stage with him; director denies |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/bineesh-bastin-anil-radhakrishna-menon-viral-video-6097906/lite/ |access-date=23 April 2025 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> পালাক্কাডৰ চৰকাৰী মেডিকেল কলেজত অনুষ্ঠিত এটা অনুষ্ঠানত অভিনেতা বাষ্টিনৰ সৈতে একেটা মঞ্চত উঠিবলৈ অস্বীকাৰ কৰিছিল। দুয়োকে অনুষ্ঠানটোলৈ আমন্ত্ৰণ জনোৱা হৈছিল। মেননে মন্তব্য কৰিছিল যে বাষ্টিন কোনো ‘A-Tier’ তালিকাৰ অভিনেতা নহয়। কলেজ কৰ্তৃপক্ষই বাষ্টিনক অনুষ্ঠানস্থলী এৰি যাবলৈ কৈছিল আৰু অন্যথা আৰক্ষীক মাতিব বুলি সতৰ্ক কৰিছিল। ইয়াৰ পিছত বাষ্টিন মঞ্চলৈ গৈ মেননে ভাষণ দি থকাৰ সময়ত মজিয়াত বহি পৰিছিল।<ref>{{Cite news |title=Video: Filmmaker Anil Radhakrishnan Menon refuses to share the stage with Bineesh Bastin, who is winning hearts with his emotional speech |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/video-filmmaker-anil-radhakrishnan-menon-refuses-to-share-the-stage-with-bineesh-bastin-who-is-winning-hearts-with-his-emotional-speech/articleshow/71849506.cms |access-date=23 April 2025 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite web |title=Bineesh Bastin's video goes viral after he faces embarrassing incident at a college function |url=https://www.onmanorama.com/entertainment/entertainment-news/2019/11/01/anil-radhakrishnan-menon-bineesh-bastin-college-event-protest.html |access-date=23 April 2025 |website=onmanorama.com}}</ref><ref>{{Cite web |date=11 November 2019 |title='Not a Menon but I'm human too': Actor Bineesh Bastin protests as director refuses to share stage with him |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2019/Nov/01/not-a-menon-but-im-human-too-actor-bineesh-bastin-protests-as-director-refuses-to-share-stage-2055655.html |access-date=23 April 2025 |website=The New Indian Express |language=en}}</ref> ==বিতৰ্ক== ==তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== *{{IMDb name|nm8525205}} *{{YouTube|c=ajRkS0gyOF8iUD7c|Bineesh Bastin}} {{DEFAULTSORT:Bastin, Bineesh}} [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:কেৰালাৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:অভিনেতা]] [[শ্ৰেণী:পুৰুষ]] re1vjza6s8erwgb2d8xcnneey6g1sfz 0 138749 627254 2026-08-14T18:36:37Z যদুমণি 32127 বিষুক্কনি 627254 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = বিষুক্কনি | image = | caption = | director = জে. শশীকুমাৰ | based_on = ''[[কাৰপাগম]]''দ্বাৰা [[কে. এছ গোপালকৃষ্ণন]] | producer = আৰ এম সুন্দৰম | screenplay = [[শ্ৰীকুমাৰন থাম্পী]] | story = [[কে. এছ গোপালকৃষ্ণন]] | starring = [[প্ৰেম নাজিৰ]]<br />[[শৰদা (অভিনেত্ৰী|শৰদা]]<br />[[বিধুবালা]]<br/> [[থিক্কুৰিছি সুকুমাৰন নাইৰ]]<br />[[শংকৰড়ী]] | music = [[ছালিল চৌধুৰী]] | cinematography = [[জে. উইলিয়ামছ (চিনেমাটোগ্ৰাফাৰ)|জে. উইলিয়ামছ]] | editing = বাবু ৰাও | studio = আৰ এম এছ প্ৰডাকচন | released = {{Film date|1977|4|14|df=y}} | country = ভাৰত | language = মালয়ালম }}'বিষুক্কানী' (Vishukkani) হৈছে ১৯৭৭ চনত মুক্তিপ্ৰাপ্ত জে. শশীকুমাৰৰদ্বাৰা পৰিচালিত আৰু আৰ. এম. সুন্দৰমৰদ্বাৰা প্ৰযোজিত এখন ভাৰতীয় মালয়ালম ভাষাৰ ছবি। ছবিখনত অভিনয় কৰিছে প্ৰেম নাজিৰ, শাৰদা, থিক্কুৰিছী সুকুমাৰন নাইৰ আৰু শংকৰাডিয়ে। এইখন তামিল ছবি 'কৰ্পগম'ৰ (Karpagam) পুনৰ্নিৰ্মাণ (remake)।<ref>{{Cite news|last=Vijayakumar|first=B.|date=14 April 2014|title=Vishukkani (1977)|work=[[The Hindu]]|url=https://www.thehindu.com/features/metroplus/vishukkani-1977/article5910234.ece|url-status=live|access-date=7 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221007052519/https://www.thehindu.com/features/metroplus/vishukkani-1977/article5910234.ece|archive-date=7 October 2022}}</ref> == কাহিনীৰ সাৰাংশ == ৰাজেন্দ্ৰ পণিক্কৰ (থিক্কুৰিছী সুকুমাৰন নাইৰ) গাঁৱৰ এজন প্ৰভাৱশালী কৃষক, যি তেওঁৰ জীয়ৰী ৰাধিকা (বিধুবালা) আৰু পুত্ৰ ৰাধাকৃষ্ণণৰ (এম. জি. সোমন) সৈতে বসবাস কৰে। গোপী (প্ৰেম নাজিৰ) নামৰ এজন দক্ষ ডেকা কৃষকে ৰাধিকাক বিবাহ কৰায় আৰু পণিক্কৰৰ অনুৰোধমৰ্মে ঘৰ-সংসাৰ তথা খেতি-বাতিৰ দায়িত্ব গ্ৰহণ কৰে। ইফালে, ৰাধাকৃষ্ণণে জয়া (শ্ৰীলতা নম্বুথিৰী) নামৰ এগৰাকী প্ৰৱঞ্চক চহৰীয়া ব্যক্তি প্ৰভাকৰণ পিল্লাইৰ (শংকৰাডি) জীয়ৰীক বিয়া কৰায়, যিয়ে পণিক্কৰৰ সম্পত্তি হস্তগত কৰিবলৈ ষড়যন্ত্ৰ কৰি থাকে। জয়াৰ 'অম্বিলী' নামৰ এগৰাকী কন্যা সন্তানৰ জন্ম হয় যদিও তাই শিশুটিক অৱহেলা কৰে। ৰাধিকা নিজে সন্তানহীন হোৱা সত্ত্বেও অম্বিলীক অতি মৰমেৰে ডাঙৰ-দীঘল কৰে, যাৰ ফলত অম্বিলীয়ে ৰাধিকা আৰু গোপীক নিজৰ প্ৰকৃত পিতৃ-মাতৃ বুলি ভাবিবলৈ লয়। কিন্তু ভনীয়েকৰ প্ৰতি হিংসা আৰু শহুৰেকৰ কু-পৰামৰ্শত ৰাধাকৃষ্ণণে নিজৰ সম্পত্তিৰ ভাগ বিচাৰি জয়া আৰু অম্বিলীক লৈ ঘৰৰপৰা আঁতৰি যায়। ৰাধিকা শোকাস্তব্ধ হৈ পৰে আৰু মানসিক বিষাদগ্ৰস্ততাত ভোগে। অৱশেষত, অম্বিলীক পুনৰ পণিক্কৰৰ পৰিয়াললৈ ঘূৰাই অনা হয়। এক কৰুণ পৰিস্থিতিত, অম্বিলীক এটা ষাঁড় গৰুৰ আক্ৰমণৰপৰা ৰক্ষা কৰিবলৈ গৈ ৰাধিকাৰ মৃত্যু হয়। শোকাতুৰ পণিক্কৰে অম্বিলীৰ দেখা-শুনাৰ বাবে গোপীক পুনৰ বিবাহ কৰাবলৈ বাধ্য কৰায়। গোপীয়ে অৱসৰপ্ৰাপ্ত জিলা সংগ্ৰাহকৰ জীয়ৰী তথা ৰাধিকাৰ বান্ধৱী ৰজনীক (শাৰদা) বিয়া কৰায়। আৰম্ভণিতে আঁতৰি থাকিলেও ক্ৰমে ৰজনী অম্বিলীৰ সৈতে নিবিড়ভাৱে বান্ধ খাই পৰে। কিন্তু গোপীয়ে আৱেগিকভাৱে দূৰত্ব বজাই ৰাখে। ইফালে, ৰাধাকৃষ্ণণ আৰু প্ৰভাকৰণ পিল্লায়ে পণিক্কৰক প্ৰৱঞ্চনা কৰাৰ পৰিকল্পনা কৰে—কিন্তু তেওঁলোকৰ এই চেষ্টা ব্যৰ্থ হয়। তাৰ উপৰি, প্ৰভাকৰণ পিল্লায়ে গোপীক আক্ৰমণ কৰিবলৈ গুণ্ডা নিয়োগ কৰে। এদিন নিশা পথাৰত বিপদৰফালে ঢাৱমান হোৱা অম্বিলীয়ে গোপীৰ ওপৰত হোৱা আক্ৰমণ প্ৰত্যক্ষ কৰে। ৰজনী সঠিক সময়ত উপস্থিত হৈ এখন জ্বলন্ত গৃহৰপৰা গোপী আৰু অম্বিলী উভয়কে উদ্ধাৰ কৰে, আনকি নিজে কটাৰীৰ আঘাতো মূৰ পাতি লয়। আৰক্ষী উপস্থিত হৈ অপৰাধীসকলক গ্ৰেপ্তাৰ কৰে। চিকিৎসালয়ত অম্বিলীয়ে ৰজনীক "মা" বুলি মতাৰ লগে লগে ৰজনীৰ চেতনা ঘূৰি আহে। নিজৰ ভুল বুজি পোৱা ৰাধাকৃষ্ণণ আৰু জয়া পৰিয়ালৰ সৈতে পুনৰ একত্ৰিত হয় আৰু ছবিখনৰ কাহিনীৰ এক আৱেগিক আৰু সুখকৰ সমাপ্তি ঘটে। == চৰিত্ৰ == * গোপীৰ চৰিত্ৰত প্ৰেম নাজিৰ\ৰাজনীৰ চৰিত্ৰত শাৰদা * ৰাধিকাৰ চৰিত্ৰত বিধুবালা * ৰাজেন্দ্ৰ পানীকৰৰ চৰিত্ৰত থিক্কুৰিছি সুকুমৰণ নাইৰ * কুৰুপৰ চৰিত্ৰত আদূৰ ভাছি * প্ৰভাকৰন পিল্লাই হিচাপে শংকৰড়ী * ৰাধাকৃষ্ণনৰ চৰিত্ৰত এম জি সোমন * জয়াৰ চৰিত্ৰত শ্ৰীলথা নম্বুথিৰি * কালেক্টৰ জনাৰ্ধনন নাইৰ হিচাপে বীৰাণ * গীতাৰ চৰিত্ৰত ৰীনা * কডুভাকুলাম এণ্টনি * আম্বিলি হিচাপে মাষ্টৰ কুমাৰ == সংগীত == সংগীত সলিল চৌধুৰী আৰু গীতৰ কথা লিখিছিল শ্ৰীকুমাৰন থাম্পীয়ে।<ref>{{Cite web|title=വിഷുക്കണി (1977)|url=https://malayalasangeetham.info/m.php?1439|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220517004848/https://malayalasangeetham.info/m.php?1439|archive-date=17 May 2022|access-date=7 October 2022|website=malayalasangeetham.info|language=ml}}</ref> {| class="wikitable" style="font-size:95%; " ! Song!! Singers |- | "কন্নিল পৌভু" || [[বাণী জয়ৰাম]] |- | "মালাৰকোডি মেৰু" || [[কে. জে জেছুদাছ]] |- | "মালাৰকোডি মেৰু" || [[এছ. জনাকী]] |- | "মুন্নোট্টু মুন্নোট্টু" || কে জে য়েছুডাছ, কোৰাছ |- | "পন্নুশাছিন" || [[পৃ. জয়চন্দ্ৰন]] |- | "পূভিলি পূভিলি" || কে জে য়েছুডাছ, কোৰাছ |- | "ৰাপ্পাদি পাদুন্না" || [[পৃ. সুশীলা]] |} ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} == বাহ্যিক সংযোগসমূহ == * {{IMDb title|0281350}} [[Category:1977 Malayalam-language films]] [[Category:1977 Indian films]] [[Category:1977 films]] [[Category:Films directed by J. Sasikumar]] [[Category:Films scored by Salil Chowdhury]] [[Category:Malayalam remakes of Tamil films]] r29tx2tobf2mrr77ta18i1ames3xlkx 627280 627254 2026-08-14T20:00:00Z JyotiPN 22102 removed [[Category:1977 Malayalam-language films]] using [[WP:HC|HotCat]] 627280 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = বিষুক্কনি | image = | caption = | director = জে. শশীকুমাৰ | based_on = ''[[কাৰপাগম]]''দ্বাৰা [[কে. এছ গোপালকৃষ্ণন]] | producer = আৰ এম সুন্দৰম | screenplay = [[শ্ৰীকুমাৰন থাম্পী]] | story = [[কে. এছ গোপালকৃষ্ণন]] | starring = [[প্ৰেম নাজিৰ]]<br />[[শৰদা (অভিনেত্ৰী|শৰদা]]<br />[[বিধুবালা]]<br/> [[থিক্কুৰিছি সুকুমাৰন নাইৰ]]<br />[[শংকৰড়ী]] | music = [[ছালিল চৌধুৰী]] | cinematography = [[জে. উইলিয়ামছ (চিনেমাটোগ্ৰাফাৰ)|জে. উইলিয়ামছ]] | editing = বাবু ৰাও | studio = আৰ এম এছ প্ৰডাকচন | released = {{Film date|1977|4|14|df=y}} | country = ভাৰত | language = মালয়ালম }}'বিষুক্কানী' (Vishukkani) হৈছে ১৯৭৭ চনত মুক্তিপ্ৰাপ্ত জে. শশীকুমাৰৰদ্বাৰা পৰিচালিত আৰু আৰ. এম. সুন্দৰমৰদ্বাৰা প্ৰযোজিত এখন ভাৰতীয় মালয়ালম ভাষাৰ ছবি। ছবিখনত অভিনয় কৰিছে প্ৰেম নাজিৰ, শাৰদা, থিক্কুৰিছী সুকুমাৰন নাইৰ আৰু শংকৰাডিয়ে। এইখন তামিল ছবি 'কৰ্পগম'ৰ (Karpagam) পুনৰ্নিৰ্মাণ (remake)।<ref>{{Cite news|last=Vijayakumar|first=B.|date=14 April 2014|title=Vishukkani (1977)|work=[[The Hindu]]|url=https://www.thehindu.com/features/metroplus/vishukkani-1977/article5910234.ece|url-status=live|access-date=7 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221007052519/https://www.thehindu.com/features/metroplus/vishukkani-1977/article5910234.ece|archive-date=7 October 2022}}</ref> == কাহিনীৰ সাৰাংশ == ৰাজেন্দ্ৰ পণিক্কৰ (থিক্কুৰিছী সুকুমাৰন নাইৰ) গাঁৱৰ এজন প্ৰভাৱশালী কৃষক, যি তেওঁৰ জীয়ৰী ৰাধিকা (বিধুবালা) আৰু পুত্ৰ ৰাধাকৃষ্ণণৰ (এম. জি. সোমন) সৈতে বসবাস কৰে। গোপী (প্ৰেম নাজিৰ) নামৰ এজন দক্ষ ডেকা কৃষকে ৰাধিকাক বিবাহ কৰায় আৰু পণিক্কৰৰ অনুৰোধমৰ্মে ঘৰ-সংসাৰ তথা খেতি-বাতিৰ দায়িত্ব গ্ৰহণ কৰে। ইফালে, ৰাধাকৃষ্ণণে জয়া (শ্ৰীলতা নম্বুথিৰী) নামৰ এগৰাকী প্ৰৱঞ্চক চহৰীয়া ব্যক্তি প্ৰভাকৰণ পিল্লাইৰ (শংকৰাডি) জীয়ৰীক বিয়া কৰায়, যিয়ে পণিক্কৰৰ সম্পত্তি হস্তগত কৰিবলৈ ষড়যন্ত্ৰ কৰি থাকে। জয়াৰ 'অম্বিলী' নামৰ এগৰাকী কন্যা সন্তানৰ জন্ম হয় যদিও তাই শিশুটিক অৱহেলা কৰে। ৰাধিকা নিজে সন্তানহীন হোৱা সত্ত্বেও অম্বিলীক অতি মৰমেৰে ডাঙৰ-দীঘল কৰে, যাৰ ফলত অম্বিলীয়ে ৰাধিকা আৰু গোপীক নিজৰ প্ৰকৃত পিতৃ-মাতৃ বুলি ভাবিবলৈ লয়। কিন্তু ভনীয়েকৰ প্ৰতি হিংসা আৰু শহুৰেকৰ কু-পৰামৰ্শত ৰাধাকৃষ্ণণে নিজৰ সম্পত্তিৰ ভাগ বিচাৰি জয়া আৰু অম্বিলীক লৈ ঘৰৰপৰা আঁতৰি যায়। ৰাধিকা শোকাস্তব্ধ হৈ পৰে আৰু মানসিক বিষাদগ্ৰস্ততাত ভোগে। অৱশেষত, অম্বিলীক পুনৰ পণিক্কৰৰ পৰিয়াললৈ ঘূৰাই অনা হয়। এক কৰুণ পৰিস্থিতিত, অম্বিলীক এটা ষাঁড় গৰুৰ আক্ৰমণৰপৰা ৰক্ষা কৰিবলৈ গৈ ৰাধিকাৰ মৃত্যু হয়। শোকাতুৰ পণিক্কৰে অম্বিলীৰ দেখা-শুনাৰ বাবে গোপীক পুনৰ বিবাহ কৰাবলৈ বাধ্য কৰায়। গোপীয়ে অৱসৰপ্ৰাপ্ত জিলা সংগ্ৰাহকৰ জীয়ৰী তথা ৰাধিকাৰ বান্ধৱী ৰজনীক (শাৰদা) বিয়া কৰায়। আৰম্ভণিতে আঁতৰি থাকিলেও ক্ৰমে ৰজনী অম্বিলীৰ সৈতে নিবিড়ভাৱে বান্ধ খাই পৰে। কিন্তু গোপীয়ে আৱেগিকভাৱে দূৰত্ব বজাই ৰাখে। ইফালে, ৰাধাকৃষ্ণণ আৰু প্ৰভাকৰণ পিল্লায়ে পণিক্কৰক প্ৰৱঞ্চনা কৰাৰ পৰিকল্পনা কৰে—কিন্তু তেওঁলোকৰ এই চেষ্টা ব্যৰ্থ হয়। তাৰ উপৰি, প্ৰভাকৰণ পিল্লায়ে গোপীক আক্ৰমণ কৰিবলৈ গুণ্ডা নিয়োগ কৰে। এদিন নিশা পথাৰত বিপদৰফালে ঢাৱমান হোৱা অম্বিলীয়ে গোপীৰ ওপৰত হোৱা আক্ৰমণ প্ৰত্যক্ষ কৰে। ৰজনী সঠিক সময়ত উপস্থিত হৈ এখন জ্বলন্ত গৃহৰপৰা গোপী আৰু অম্বিলী উভয়কে উদ্ধাৰ কৰে, আনকি নিজে কটাৰীৰ আঘাতো মূৰ পাতি লয়। আৰক্ষী উপস্থিত হৈ অপৰাধীসকলক গ্ৰেপ্তাৰ কৰে। চিকিৎসালয়ত অম্বিলীয়ে ৰজনীক "মা" বুলি মতাৰ লগে লগে ৰজনীৰ চেতনা ঘূৰি আহে। নিজৰ ভুল বুজি পোৱা ৰাধাকৃষ্ণণ আৰু জয়া পৰিয়ালৰ সৈতে পুনৰ একত্ৰিত হয় আৰু ছবিখনৰ কাহিনীৰ এক আৱেগিক আৰু সুখকৰ সমাপ্তি ঘটে। == চৰিত্ৰ == * গোপীৰ চৰিত্ৰত প্ৰেম নাজিৰ\ৰাজনীৰ চৰিত্ৰত শাৰদা * ৰাধিকাৰ চৰিত্ৰত বিধুবালা * ৰাজেন্দ্ৰ পানীকৰৰ চৰিত্ৰত থিক্কুৰিছি সুকুমৰণ নাইৰ * কুৰুপৰ চৰিত্ৰত আদূৰ ভাছি * প্ৰভাকৰন পিল্লাই হিচাপে শংকৰড়ী * ৰাধাকৃষ্ণনৰ চৰিত্ৰত এম জি সোমন * জয়াৰ চৰিত্ৰত শ্ৰীলথা নম্বুথিৰি * কালেক্টৰ জনাৰ্ধনন নাইৰ হিচাপে বীৰাণ * গীতাৰ চৰিত্ৰত ৰীনা * কডুভাকুলাম এণ্টনি * আম্বিলি হিচাপে মাষ্টৰ কুমাৰ == সংগীত == সংগীত সলিল চৌধুৰী আৰু গীতৰ কথা লিখিছিল শ্ৰীকুমাৰন থাম্পীয়ে।<ref>{{Cite web|title=വിഷുക്കണി (1977)|url=https://malayalasangeetham.info/m.php?1439|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220517004848/https://malayalasangeetham.info/m.php?1439|archive-date=17 May 2022|access-date=7 October 2022|website=malayalasangeetham.info|language=ml}}</ref> {| class="wikitable" style="font-size:95%; " ! Song!! Singers |- | "কন্নিল পৌভু" || [[বাণী জয়ৰাম]] |- | "মালাৰকোডি মেৰু" || [[কে. জে জেছুদাছ]] |- | "মালাৰকোডি মেৰু" || [[এছ. জনাকী]] |- | "মুন্নোট্টু মুন্নোট্টু" || কে জে য়েছুডাছ, কোৰাছ |- | "পন্নুশাছিন" || [[পৃ. জয়চন্দ্ৰন]] |- | "পূভিলি পূভিলি" || কে জে য়েছুডাছ, কোৰাছ |- | "ৰাপ্পাদি পাদুন্না" || [[পৃ. সুশীলা]] |} ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} == বাহ্যিক সংযোগসমূহ == * {{IMDb title|0281350}} [[শ্ৰেণী:মালয়ালম ভাষাৰ চিনেমা]] 1ff77mj36s8c851dqevud6iulr2i9ym 627281 627280 2026-08-14T20:02:02Z JyotiPN 22102 removed [[Category:মালয়ালম ভাষাৰ চিনেমা]]; added [[Category:মালয়ালম চলচ্চিত্ৰ]] using [[WP:HC|HotCat]] 627281 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = বিষুক্কনি | image = | caption = | director = জে. শশীকুমাৰ | based_on = ''[[কাৰপাগম]]''দ্বাৰা [[কে. এছ গোপালকৃষ্ণন]] | producer = আৰ এম সুন্দৰম | screenplay = [[শ্ৰীকুমাৰন থাম্পী]] | story = [[কে. এছ গোপালকৃষ্ণন]] | starring = [[প্ৰেম নাজিৰ]]<br />[[শৰদা (অভিনেত্ৰী|শৰদা]]<br />[[বিধুবালা]]<br/> [[থিক্কুৰিছি সুকুমাৰন নাইৰ]]<br />[[শংকৰড়ী]] | music = [[ছালিল চৌধুৰী]] | cinematography = [[জে. উইলিয়ামছ (চিনেমাটোগ্ৰাফাৰ)|জে. উইলিয়ামছ]] | editing = বাবু ৰাও | studio = আৰ এম এছ প্ৰডাকচন | released = {{Film date|1977|4|14|df=y}} | country = ভাৰত | language = মালয়ালম }}'বিষুক্কানী' (Vishukkani) হৈছে ১৯৭৭ চনত মুক্তিপ্ৰাপ্ত জে. শশীকুমাৰৰদ্বাৰা পৰিচালিত আৰু আৰ. এম. সুন্দৰমৰদ্বাৰা প্ৰযোজিত এখন ভাৰতীয় মালয়ালম ভাষাৰ ছবি। ছবিখনত অভিনয় কৰিছে প্ৰেম নাজিৰ, শাৰদা, থিক্কুৰিছী সুকুমাৰন নাইৰ আৰু শংকৰাডিয়ে। এইখন তামিল ছবি 'কৰ্পগম'ৰ (Karpagam) পুনৰ্নিৰ্মাণ (remake)।<ref>{{Cite news|last=Vijayakumar|first=B.|date=14 April 2014|title=Vishukkani (1977)|work=[[The Hindu]]|url=https://www.thehindu.com/features/metroplus/vishukkani-1977/article5910234.ece|url-status=live|access-date=7 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221007052519/https://www.thehindu.com/features/metroplus/vishukkani-1977/article5910234.ece|archive-date=7 October 2022}}</ref> == কাহিনীৰ সাৰাংশ == ৰাজেন্দ্ৰ পণিক্কৰ (থিক্কুৰিছী সুকুমাৰন নাইৰ) গাঁৱৰ এজন প্ৰভাৱশালী কৃষক, যি তেওঁৰ জীয়ৰী ৰাধিকা (বিধুবালা) আৰু পুত্ৰ ৰাধাকৃষ্ণণৰ (এম. জি. সোমন) সৈতে বসবাস কৰে। গোপী (প্ৰেম নাজিৰ) নামৰ এজন দক্ষ ডেকা কৃষকে ৰাধিকাক বিবাহ কৰায় আৰু পণিক্কৰৰ অনুৰোধমৰ্মে ঘৰ-সংসাৰ তথা খেতি-বাতিৰ দায়িত্ব গ্ৰহণ কৰে। ইফালে, ৰাধাকৃষ্ণণে জয়া (শ্ৰীলতা নম্বুথিৰী) নামৰ এগৰাকী প্ৰৱঞ্চক চহৰীয়া ব্যক্তি প্ৰভাকৰণ পিল্লাইৰ (শংকৰাডি) জীয়ৰীক বিয়া কৰায়, যিয়ে পণিক্কৰৰ সম্পত্তি হস্তগত কৰিবলৈ ষড়যন্ত্ৰ কৰি থাকে। জয়াৰ 'অম্বিলী' নামৰ এগৰাকী কন্যা সন্তানৰ জন্ম হয় যদিও তাই শিশুটিক অৱহেলা কৰে। ৰাধিকা নিজে সন্তানহীন হোৱা সত্ত্বেও অম্বিলীক অতি মৰমেৰে ডাঙৰ-দীঘল কৰে, যাৰ ফলত অম্বিলীয়ে ৰাধিকা আৰু গোপীক নিজৰ প্ৰকৃত পিতৃ-মাতৃ বুলি ভাবিবলৈ লয়। কিন্তু ভনীয়েকৰ প্ৰতি হিংসা আৰু শহুৰেকৰ কু-পৰামৰ্শত ৰাধাকৃষ্ণণে নিজৰ সম্পত্তিৰ ভাগ বিচাৰি জয়া আৰু অম্বিলীক লৈ ঘৰৰপৰা আঁতৰি যায়। ৰাধিকা শোকাস্তব্ধ হৈ পৰে আৰু মানসিক বিষাদগ্ৰস্ততাত ভোগে। অৱশেষত, অম্বিলীক পুনৰ পণিক্কৰৰ পৰিয়াললৈ ঘূৰাই অনা হয়। এক কৰুণ পৰিস্থিতিত, অম্বিলীক এটা ষাঁড় গৰুৰ আক্ৰমণৰপৰা ৰক্ষা কৰিবলৈ গৈ ৰাধিকাৰ মৃত্যু হয়। শোকাতুৰ পণিক্কৰে অম্বিলীৰ দেখা-শুনাৰ বাবে গোপীক পুনৰ বিবাহ কৰাবলৈ বাধ্য কৰায়। গোপীয়ে অৱসৰপ্ৰাপ্ত জিলা সংগ্ৰাহকৰ জীয়ৰী তথা ৰাধিকাৰ বান্ধৱী ৰজনীক (শাৰদা) বিয়া কৰায়। আৰম্ভণিতে আঁতৰি থাকিলেও ক্ৰমে ৰজনী অম্বিলীৰ সৈতে নিবিড়ভাৱে বান্ধ খাই পৰে। কিন্তু গোপীয়ে আৱেগিকভাৱে দূৰত্ব বজাই ৰাখে। ইফালে, ৰাধাকৃষ্ণণ আৰু প্ৰভাকৰণ পিল্লায়ে পণিক্কৰক প্ৰৱঞ্চনা কৰাৰ পৰিকল্পনা কৰে—কিন্তু তেওঁলোকৰ এই চেষ্টা ব্যৰ্থ হয়। তাৰ উপৰি, প্ৰভাকৰণ পিল্লায়ে গোপীক আক্ৰমণ কৰিবলৈ গুণ্ডা নিয়োগ কৰে। এদিন নিশা পথাৰত বিপদৰফালে ঢাৱমান হোৱা অম্বিলীয়ে গোপীৰ ওপৰত হোৱা আক্ৰমণ প্ৰত্যক্ষ কৰে। ৰজনী সঠিক সময়ত উপস্থিত হৈ এখন জ্বলন্ত গৃহৰপৰা গোপী আৰু অম্বিলী উভয়কে উদ্ধাৰ কৰে, আনকি নিজে কটাৰীৰ আঘাতো মূৰ পাতি লয়। আৰক্ষী উপস্থিত হৈ অপৰাধীসকলক গ্ৰেপ্তাৰ কৰে। চিকিৎসালয়ত অম্বিলীয়ে ৰজনীক "মা" বুলি মতাৰ লগে লগে ৰজনীৰ চেতনা ঘূৰি আহে। নিজৰ ভুল বুজি পোৱা ৰাধাকৃষ্ণণ আৰু জয়া পৰিয়ালৰ সৈতে পুনৰ একত্ৰিত হয় আৰু ছবিখনৰ কাহিনীৰ এক আৱেগিক আৰু সুখকৰ সমাপ্তি ঘটে। == চৰিত্ৰ == * গোপীৰ চৰিত্ৰত প্ৰেম নাজিৰ\ৰাজনীৰ চৰিত্ৰত শাৰদা * ৰাধিকাৰ চৰিত্ৰত বিধুবালা * ৰাজেন্দ্ৰ পানীকৰৰ চৰিত্ৰত থিক্কুৰিছি সুকুমৰণ নাইৰ * কুৰুপৰ চৰিত্ৰত আদূৰ ভাছি * প্ৰভাকৰন পিল্লাই হিচাপে শংকৰড়ী * ৰাধাকৃষ্ণনৰ চৰিত্ৰত এম জি সোমন * জয়াৰ চৰিত্ৰত শ্ৰীলথা নম্বুথিৰি * কালেক্টৰ জনাৰ্ধনন নাইৰ হিচাপে বীৰাণ * গীতাৰ চৰিত্ৰত ৰীনা * কডুভাকুলাম এণ্টনি * আম্বিলি হিচাপে মাষ্টৰ কুমাৰ == সংগীত == সংগীত সলিল চৌধুৰী আৰু গীতৰ কথা লিখিছিল শ্ৰীকুমাৰন থাম্পীয়ে।<ref>{{Cite web|title=വിഷുക്കണി (1977)|url=https://malayalasangeetham.info/m.php?1439|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220517004848/https://malayalasangeetham.info/m.php?1439|archive-date=17 May 2022|access-date=7 October 2022|website=malayalasangeetham.info|language=ml}}</ref> {| class="wikitable" style="font-size:95%; " ! Song!! Singers |- | "কন্নিল পৌভু" || [[বাণী জয়ৰাম]] |- | "মালাৰকোডি মেৰু" || [[কে. জে জেছুদাছ]] |- | "মালাৰকোডি মেৰু" || [[এছ. জনাকী]] |- | "মুন্নোট্টু মুন্নোট্টু" || কে জে য়েছুডাছ, কোৰাছ |- | "পন্নুশাছিন" || [[পৃ. জয়চন্দ্ৰন]] |- | "পূভিলি পূভিলি" || কে জে য়েছুডাছ, কোৰাছ |- | "ৰাপ্পাদি পাদুন্না" || [[পৃ. সুশীলা]] |} ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} == বাহ্যিক সংযোগসমূহ == * {{IMDb title|0281350}} [[শ্ৰেণী:মালয়ালম চলচ্চিত্ৰ]] cn8bog5ho5pk14ysvc1neyq88fx732q 627331 627281 2026-08-15T03:03:13Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 627331 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = বিষুক্কনি | image = | caption = | director = জে. শশীকুমাৰ | based_on = ''[[কাৰপাগম]]''দ্বাৰা [[কে. এছ গোপালকৃষ্ণন]] | producer = আৰ এম সুন্দৰম | screenplay = [[শ্ৰীকুমাৰন থাম্পী]] | story = [[কে. এছ গোপালকৃষ্ণন]] | starring = [[প্ৰেম নাজিৰ]]<br />[[শৰদা (অভিনেত্ৰী|শৰদা]]<br />[[বিধুবালা]]<br/> [[থিক্কুৰিছি সুকুমাৰন নাইৰ]]<br />[[শংকৰড়ী]] | music = [[ছালিল চৌধুৰী]] | cinematography = [[জে. উইলিয়ামছ (চিনেমাটোগ্ৰাফাৰ)|জে. উইলিয়ামছ]] | editing = বাবু ৰাও | studio = আৰ এম এছ প্ৰডাকচন | released = {{Film date|1977|4|14|df=y}} | country = ভাৰত | language = মালয়ালম }}'বিষুক্কানী' (Vishukkani) হৈছে ১৯৭৭ চনত মুক্তিপ্ৰাপ্ত জে. শশীকুমাৰৰদ্বাৰা পৰিচালিত আৰু আৰ. এম. সুন্দৰমৰদ্বাৰা প্ৰযোজিত এখন ভাৰতীয় মালয়ালম ভাষাৰ ছবি। ছবিখনত অভিনয় কৰিছে প্ৰেম নাজিৰ, শাৰদা, থিক্কুৰিছী সুকুমাৰন নাইৰ আৰু শংকৰাডিয়ে। এইখন তামিল ছবি 'কৰ্পগম'ৰ (Karpagam) পুনৰ্নিৰ্মাণ (remake)।<ref>{{Cite news|last=Vijayakumar|first=B.|date=14 April 2014|title=Vishukkani (1977)|work=[[The Hindu]]|url=https://www.thehindu.com/features/metroplus/vishukkani-1977/article5910234.ece|url-status=live|access-date=7 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221007052519/https://www.thehindu.com/features/metroplus/vishukkani-1977/article5910234.ece|archive-date=7 October 2022}}</ref> == কাহিনীৰ সাৰাংশ == ৰাজেন্দ্ৰ পণিক্কৰ (থিক্কুৰিছী সুকুমাৰন নাইৰ) গাঁৱৰ এজন প্ৰভাৱশালী কৃষক, যি তেওঁৰ জীয়ৰী ৰাধিকা (বিধুবালা) আৰু পুত্ৰ ৰাধাকৃষ্ণণৰ (এম. জি. সোমন) সৈতে বসবাস কৰে। গোপী (প্ৰেম নাজিৰ) নামৰ এজন দক্ষ ডেকা কৃষকে ৰাধিকাক বিবাহ কৰায় আৰু পণিক্কৰৰ অনুৰোধমৰ্মে ঘৰ-সংসাৰ তথা খেতি-বাতিৰ দায়িত্ব গ্ৰহণ কৰে। ইফালে, ৰাধাকৃষ্ণণে জয়া (শ্ৰীলতা নম্বুথিৰী) নামৰ এগৰাকী প্ৰৱঞ্চক চহৰীয়া ব্যক্তি প্ৰভাকৰণ পিল্লাইৰ (শংকৰাডি) জীয়ৰীক বিয়া কৰায়, যিয়ে পণিক্কৰৰ সম্পত্তি হস্তগত কৰিবলৈ ষড়যন্ত্ৰ কৰি থাকে। জয়াৰ 'অম্বিলী' নামৰ এগৰাকী কন্যা সন্তানৰ জন্ম হয় যদিও তাই শিশুটিক অৱহেলা কৰে। ৰাধিকা নিজে সন্তানহীন হোৱা সত্ত্বেও অম্বিলীক অতি মৰমেৰে ডাঙৰ-দীঘল কৰে, যাৰ ফলত অম্বিলীয়ে ৰাধিকা আৰু গোপীক নিজৰ প্ৰকৃত পিতৃ-মাতৃ বুলি ভাবিবলৈ লয়। কিন্তু ভনীয়েকৰ প্ৰতি হিংসা আৰু শহুৰেকৰ কু-পৰামৰ্শত ৰাধাকৃষ্ণণে নিজৰ সম্পত্তিৰ ভাগ বিচাৰি জয়া আৰু অম্বিলীক লৈ ঘৰৰপৰা আঁতৰি যায়। ৰাধিকা শোকাস্তব্ধ হৈ পৰে আৰু মানসিক বিষাদগ্ৰস্ততাত ভোগে। অৱশেষত, অম্বিলীক পুনৰ পণিক্কৰৰ পৰিয়াললৈ ঘূৰাই অনা হয়। এক কৰুণ পৰিস্থিতিত, অম্বিলীক এটা ষাঁড় গৰুৰ আক্ৰমণৰপৰা ৰক্ষা কৰিবলৈ গৈ ৰাধিকাৰ মৃত্যু হয়। শোকাতুৰ পণিক্কৰে অম্বিলীৰ দেখা-শুনাৰ বাবে গোপীক পুনৰ বিবাহ কৰাবলৈ বাধ্য কৰায়। গোপীয়ে অৱসৰপ্ৰাপ্ত জিলা সংগ্ৰাহকৰ জীয়ৰী তথা ৰাধিকাৰ বান্ধৱী ৰজনীক (শাৰদা) বিয়া কৰায়। আৰম্ভণিতে আঁতৰি থাকিলেও ক্ৰমে ৰজনী অম্বিলীৰ সৈতে নিবিড়ভাৱে বান্ধ খাই পৰে। কিন্তু গোপীয়ে আৱেগিকভাৱে দূৰত্ব বজাই ৰাখে। ইফালে, ৰাধাকৃষ্ণণ আৰু প্ৰভাকৰণ পিল্লায়ে পণিক্কৰক প্ৰৱঞ্চনা কৰাৰ পৰিকল্পনা কৰে—কিন্তু তেওঁলোকৰ এই চেষ্টা ব্যৰ্থ হয়। তাৰ উপৰি, প্ৰভাকৰণ পিল্লায়ে গোপীক আক্ৰমণ কৰিবলৈ গুণ্ডা নিয়োগ কৰে। এদিন নিশা পথাৰত বিপদৰফালে ঢাৱমান হোৱা অম্বিলীয়ে গোপীৰ ওপৰত হোৱা আক্ৰমণ প্ৰত্যক্ষ কৰে। ৰজনী সঠিক সময়ত উপস্থিত হৈ এখন জ্বলন্ত গৃহৰপৰা গোপী আৰু অম্বিলী উভয়কে উদ্ধাৰ কৰে, আনকি নিজে কটাৰীৰ আঘাতো মূৰ পাতি লয়। আৰক্ষী উপস্থিত হৈ অপৰাধীসকলক গ্ৰেপ্তাৰ কৰে। চিকিৎসালয়ত অম্বিলীয়ে ৰজনীক "মা" বুলি মতাৰ লগে লগে ৰজনীৰ চেতনা ঘূৰি আহে। নিজৰ ভুল বুজি পোৱা ৰাধাকৃষ্ণণ আৰু জয়া পৰিয়ালৰ সৈতে পুনৰ একত্ৰিত হয় আৰু ছবিখনৰ কাহিনীৰ এক আৱেগিক আৰু সুখকৰ সমাপ্তি ঘটে। == চৰিত্ৰ == * গোপীৰ চৰিত্ৰত প্ৰেম নাজিৰ\ৰাজনীৰ চৰিত্ৰত শাৰদা * ৰাধিকাৰ চৰিত্ৰত বিধুবালা * ৰাজেন্দ্ৰ পানীকৰৰ চৰিত্ৰত থিক্কুৰিছি সুকুমৰণ নাইৰ * কুৰুপৰ চৰিত্ৰত আদূৰ ভাছি * প্ৰভাকৰন পিল্লাই হিচাপে শংকৰড়ী * ৰাধাকৃষ্ণনৰ চৰিত্ৰত এম জি সোমন * জয়াৰ চৰিত্ৰত শ্ৰীলথা নম্বুথিৰি * কালেক্টৰ জনাৰ্ধনন নাইৰ হিচাপে বীৰাণ * গীতাৰ চৰিত্ৰত ৰীনা * কডুভাকুলাম এণ্টনি * আম্বিলি হিচাপে মাষ্টৰ কুমাৰ == সংগীত == সংগীত সলিল চৌধুৰী আৰু গীতৰ কথা লিখিছিল শ্ৰীকুমাৰন থাম্পীয়ে।<ref>{{Cite web|title=വിഷുക്കണി (1977)|url=https://malayalasangeetham.info/m.php?1439|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220517004848/https://malayalasangeetham.info/m.php?1439|archive-date=17 May 2022|access-date=7 October 2022|website=malayalasangeetham.info|language=ml|archivedate=17 May 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220517004848/https://malayalasangeetham.info/m.php?1439|deadurl=yes}}</ref> {| class="wikitable" style="font-size:95%; " ! Song!! Singers |- | "কন্নিল পৌভু" || [[বাণী জয়ৰাম]] |- | "মালাৰকোডি মেৰু" || [[কে. জে জেছুদাছ]] |- | "মালাৰকোডি মেৰু" || [[এছ. জনাকী]] |- | "মুন্নোট্টু মুন্নোট্টু" || কে জে য়েছুডাছ, কোৰাছ |- | "পন্নুশাছিন" || [[পৃ. জয়চন্দ্ৰন]] |- | "পূভিলি পূভিলি" || কে জে য়েছুডাছ, কোৰাছ |- | "ৰাপ্পাদি পাদুন্না" || [[পৃ. সুশীলা]] |} ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} == বাহ্যিক সংযোগসমূহ == * {{IMDb title|0281350}} [[শ্ৰেণী:মালয়ালম চলচ্চিত্ৰ]] nxz7wmyazfp6tit85asw6mxk5ldyv90 0 138750 627258 2026-08-14T18:46:23Z নৰুনা বৰুৱা 44897 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 627258 wikitext text/x-wiki {{Short description|none}} '''কোল্লাম বা কুইলন চহৰ ({{lang-en|Kollam or Quilon }})'''ক [[আৰৱ সাগৰ]]ৰ ৰাজকুমাৰ নামেৰেও জনা যায়। ই আৰব সাগৰ আৰু অষ্টমুদি হ্ৰদৰ পাৰত অৱস্থিত। কোল্লাম পৌৰ নিগমৰ এক বৃহৎ অংশ অষ্টমুদি হ্ৰদে আগুৰি আছে। [[অষ্টমুদি হ্ৰদ]] [[কেৰালা]]ৰ সৰ্বাধিক পৰ্যটক-আকৰ্ষিত জলভূমি আৰু হ্ৰদসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম। ইয়াৰ এক অনন্য জলাভূমি পৰিৱেশতন্ত্ৰ আছে। হ্ৰদটো তালগছৰ পাতৰ দৰে, কেতিয়াবা অক্টোপাছৰ দৰে আকৃতিৰ এক বিশাল জলাশয়। কেৰালাৰ ভেম্বানাড মোহনাৰ পৰিৱেশতন্ত্ৰৰ পিছতে অষ্টমুদি ৰাজ্যখনৰ অন্যতম বৃহৎ জলভূমি পৰিৱেশতন্ত্ৰ। স্থানীয় [[মালয়ালম]] ভাষাত অষ্টমুদি শব্দৰ অৰ্থ হৈছে ‘আঠটা শাখাযুক্ত’—অষ্টৰ অৰ্থ ‘আঠ’ আৰু মুদিৰ অৰ্থ ‘শাখা’ বা ‘শিৰা’। এই নামটোৱে হ্ৰদটোৰ ভৌগোলিক আকৃতিৰ ইংগিত দিয়ে, কিয়নো হ্ৰদটো বহুতো শাখাত বিভক্ত হৈ আছে। অষ্টমুদি হ্ৰদক কেৰালাৰ জলভূমিসমূহৰ প্ৰৱেশদ্বাৰ বুলিও কোৱা হয়। এই হ্ৰদটো হাউছবোট ভ্ৰমণ আৰু জলভূমি-ভিত্তিক পৰ্যটন নিবাসৰ বাবে বিশেষভাৱে জনপ্ৰিয়। <ref name="back_water">{{cite web |url=http://www.hotelskerala.com/ashtamudi/facilities.htm |title=Ashtamudi Resort Kollam, Ashtamudi Kollam, Quilon (Kollam), Kerala, India- hotelskerala.com |access-date=2008-10-14 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080602234840/http://www.hotelskerala.com/ashtamudi/facilities.htm |archive-date=2008-06-02 }} Back water Retreat Ashtamudi</ref><ref name=wwf_Ind>{{cite web |url=http://www.wwfindia.org/about_wwf/what_we_do/freshwater_wetlands/our_work/ramsar_sites/ashtamudi_lake.cfm |title=WWF - Ashtamudi Lake |access-date=2007-11-20 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20071217210838/http://www.wwfindia.org/about_wwf/what_we_do/freshwater_wetlands/our_work/ramsar_sites/ashtamudi_lake.cfm |archive-date=2007-12-17 }} Ashtamudi Lake</ref><ref name=kere_nis>{{cite web |url=http://www.kerenvis.nic.in/water/Ramsar%20cites.pdf |title=Archived copy |access-date=2011-02-07 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110721171629/http://www.kerenvis.nic.in/water/Ramsar%20cites.pdf |archive-date=2011-07-21 }}</ref> [[File:UninhabitedIslandinMunroe.JPG|thumb|right|মুনৰোৰ জনবসতিহীন দ্বীপ]] [[File:The Raviz, Kollam.jpg|right|thumb|কোল্লামৰ পাঁচতাৰকা হোটেল ‘দ্য ৰাভিজ’ (The Raviz) থেৱাল্লিৰ ওচৰত অৱস্থিত এটা দ্বীপসদৃশ ভূ-খণ্ডত নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। হোটেলখন আষ্টামুড়ি হ্ৰদৰ পাৰত অৱস্থিত আৰু চাৰিওফালৰ জলভাগৰ বাবে ইয়াৰ পৰিৱেশটো দ্বীপৰ দৰে দেখা যায়। ]] কোল্লামৰ সকলো দ্বীপেই [[অষ্টমুদি হ্ৰদ]]ত অৱস্থিত। অষ্টমুদি হ্ৰদত বহুতো দ্বীপ আছে। এই দ্বীপসমূহৰ ভিতৰত মুনৰো দ্বীপ আৰু চাভাৰা থেক্কুমভাগম অন্যতম গুৰুত্বপূৰ্ণ দ্বীপ। দ্বীপসমূহ অষ্টমুদি হ্ৰদৰ দৃষ্টিনন্দন সৌন্দৰ্যৰ অন্যতম আকৰ্ষণীয় বৈশিষ্ট্য। এই দ্বীপসমূহৰ অধিকাংশই কেৰালা ৰাজ্যৰ সম্ভাৱনাময় পৰ্যটনস্থলী হিচাপে বিবেচিত হয়। আনকি ভাৰতীয় ৰে'লৱেয়েও কোল্লামৰ অন্যতম দ্বীপ পাল্লান্থুৰুথিক পৰ্যটন প্ৰকল্পৰ বাবে উন্নয়ন কৰাৰ পৰিকল্পনা কৰিছিল।<ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/pune/Bhushi-dam-area-may-get-a-holiday-resort/articleshow/38503817.cms |title=Bhushi dam area may get a holiday resort | newspaper=Times of India | date=17 July 2014 | first=Manish | last=Umbrajkar |access-date=9 September 2018 }}</ref> কোল্লামৰ দ্বীপসমূহৰ ভিতৰত ডাঙৰ-সৰু দুয়ো ধৰণৰ দ্বীপ আছে। কিছুমান দ্বীপত মানুহে বসবাস কৰে, আনহাতে কিছুমান দ্বীপ জনবসতিহীন। কোল্লামৰ উল্লেখযোগ্য দ্বীপসমূহ হ'ল: <ref>{{cite web|url=http://www.ashtamudilake.com/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20090814152442/http://www.ashtamudilake.com/ |url-status=usurped |archive-date=14 August 2009 |title=KOLLAM - THE PRINCE OF ARABIAN SEA - The Hindu |access-date=11 March 2015}}</ref> [[File:A top view of Ashtamudi backwaters.jpg|right|thumb|আকাশৰপৰা মৰা অষ্টমুদি হ্ৰদৰ দৃশ্য]] {{div col|colwidth=30em}} *মনৰো দ্বীপ *চাভাৰা থেক্কুমভাগম *পাল্লান্থুৰুথি *ছেইণ্ট ছেবাষ্টিয়ান দ্বীপ *ছান থোমে দ্বীপ (থমাছথুৰুথ) *ভিনচেণ্ট দ্বীপ<ref>{{cite web|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Kochi/mangrove-swathes-in-two-districts-to-become-efl/article7060273.ece |title=Select mangrove swathes to become EFL |work=The Hindu |access-date=11 March 2015}}</ref> *আৱাৰ লেডী অৱ ফাতিমা দ্বীপ (ফাতিমাথুৰুথ) *পেঝুমথুৰুথ *কাক্কাথুৰুথ *পট্টামথুৰুথ *পালিয়ান্থুৰুথ (পাল্লিয়ামথুৰুথ) *নীট্টুম থুৰুথ *পুথেন্থুৰুথ *পুথুৰুথ *পান্নায়ক্কাথুৰুথ *ভেলুথুৰুথ *নীলেশ্বৰম থুৰুথ *চীকেন্থুৰুথ *কেৰোলিথুৰুথ *কানাক্কান্থুৰুথ *পুষ্পমঙ্গলমথুৰুথ *জোছেফথুৰুথ <ref>{{cite web|url=http://www.thehindu.com/news/national/kerala/eating-into-ashtamudi-with-impunity/article8047592.ece |title=Eating into Ashtamudi, with impunity |work=The Hindu |date=30 December 2015 |access-date=31 December 2015}}</ref> {{div col end|2}} ==উপকূলীয় নিয়ন্ত্ৰণ মণ্ডল (CRZ) আইনৰ প্ৰভাৱ== ভাৰতৰ এখন উপকূলীয় চহৰ হিচাপে কোল্লাম চহৰ আৰু ইয়াৰ কাষৰীয়া দ্বীপসমূহৰ উন্নয়নৰ ক্ষেত্ৰত উপকূলীয় নিয়ন্ত্ৰণ মণ্ডল (CRZ) আইনৰ যথেষ্ট গুৰুত্ব আছে। ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ নিৰ্দেশ অনুসৰি চৰকাৰে গঠন কৰা উপকূলীয় জিলা সমিতিসমূহে দাখিল কৰা তৃতীয়খন প্ৰতিৱেদন অনুসৰি, কেৰালা ৰাজ্যত মুঠ ২৬,২৫৯টা উলংঘন চিনাক্ত কৰা হৈছিল। ইয়াৰ ভিতৰত কোল্লাম জিলাতেই সৰ্বাধিক ৪,৮৬৮টা উলংঘন চিনাক্ত কৰা হয়।<ref>{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/over-26000-crz-violations-identified-in-10-coastal-districts/articleshow/73163065.cms |title=Kerala: Over 26,000 CRZ violations identified in 10 coastal districts |publisher=Times of India |date=9 January 2020 |access-date=3 February 2020}}</ref> ২০২০ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত কোল্লামৰ ১৮৪টা দ্বীপক উপকূলীয় নিয়ন্ত্ৰণ মণ্ডলৰ নিয়মৰ অধীনলৈ অনা হয়। এই দ্বীপসমূহত নতুন নিৰ্মাণকাৰ্যৰ অনুমতি সৰ্বোচ্চ জোৱাৰৰেখাৰপৰা স্থলভাগৰফালে ৫০ মিটাৰ পৰ্যন্ত অঞ্চলৰ ভিতৰতহে প্ৰদান কৰা হ'ব পাৰে। এই নিয়মে কোল্লামৰ দ্বীপসমূহত নতুন ঘৰ-বাৰী, আন্তঃগাঁথনি আৰু অন্যান্য নিৰ্মাণকাৰ্যৰ ওপৰত গুৰুত্বপূৰ্ণ নিয়ন্ত্ৰণ আৰোপ কৰিছে। <ref>{{cite web|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/in-kerala-2130-islands-brought-under-crz-regime/article30723865.ece |title=In Kerala, 2,130 islands brought under CRZ regime |work=The Hindu |date=3 February 2020 |access-date=3 February 2020}}</ref> ==তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} ob73h2f6dpj9yg1pnh84mnb52hrmme0 627259 627258 2026-08-14T18:46:53Z নৰুনা বৰুৱা 44897 added [[Category:কেৰালাত পৰ্যটন]] using [[WP:HC|HotCat]] 627259 wikitext text/x-wiki {{Short description|none}} '''কোল্লাম বা কুইলন চহৰ ({{lang-en|Kollam or Quilon }})'''ক [[আৰৱ সাগৰ]]ৰ ৰাজকুমাৰ নামেৰেও জনা যায়। ই আৰব সাগৰ আৰু অষ্টমুদি হ্ৰদৰ পাৰত অৱস্থিত। কোল্লাম পৌৰ নিগমৰ এক বৃহৎ অংশ অষ্টমুদি হ্ৰদে আগুৰি আছে। [[অষ্টমুদি হ্ৰদ]] [[কেৰালা]]ৰ সৰ্বাধিক পৰ্যটক-আকৰ্ষিত জলভূমি আৰু হ্ৰদসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম। ইয়াৰ এক অনন্য জলাভূমি পৰিৱেশতন্ত্ৰ আছে। হ্ৰদটো তালগছৰ পাতৰ দৰে, কেতিয়াবা অক্টোপাছৰ দৰে আকৃতিৰ এক বিশাল জলাশয়। কেৰালাৰ ভেম্বানাড মোহনাৰ পৰিৱেশতন্ত্ৰৰ পিছতে অষ্টমুদি ৰাজ্যখনৰ অন্যতম বৃহৎ জলভূমি পৰিৱেশতন্ত্ৰ। স্থানীয় [[মালয়ালম]] ভাষাত অষ্টমুদি শব্দৰ অৰ্থ হৈছে ‘আঠটা শাখাযুক্ত’—অষ্টৰ অৰ্থ ‘আঠ’ আৰু মুদিৰ অৰ্থ ‘শাখা’ বা ‘শিৰা’। এই নামটোৱে হ্ৰদটোৰ ভৌগোলিক আকৃতিৰ ইংগিত দিয়ে, কিয়নো হ্ৰদটো বহুতো শাখাত বিভক্ত হৈ আছে। অষ্টমুদি হ্ৰদক কেৰালাৰ জলভূমিসমূহৰ প্ৰৱেশদ্বাৰ বুলিও কোৱা হয়। এই হ্ৰদটো হাউছবোট ভ্ৰমণ আৰু জলভূমি-ভিত্তিক পৰ্যটন নিবাসৰ বাবে বিশেষভাৱে জনপ্ৰিয়। <ref name="back_water">{{cite web |url=http://www.hotelskerala.com/ashtamudi/facilities.htm |title=Ashtamudi Resort Kollam, Ashtamudi Kollam, Quilon (Kollam), Kerala, India- hotelskerala.com |access-date=2008-10-14 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080602234840/http://www.hotelskerala.com/ashtamudi/facilities.htm |archive-date=2008-06-02 }} Back water Retreat Ashtamudi</ref><ref name=wwf_Ind>{{cite web |url=http://www.wwfindia.org/about_wwf/what_we_do/freshwater_wetlands/our_work/ramsar_sites/ashtamudi_lake.cfm |title=WWF - Ashtamudi Lake |access-date=2007-11-20 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20071217210838/http://www.wwfindia.org/about_wwf/what_we_do/freshwater_wetlands/our_work/ramsar_sites/ashtamudi_lake.cfm |archive-date=2007-12-17 }} Ashtamudi Lake</ref><ref name=kere_nis>{{cite web |url=http://www.kerenvis.nic.in/water/Ramsar%20cites.pdf |title=Archived copy |access-date=2011-02-07 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110721171629/http://www.kerenvis.nic.in/water/Ramsar%20cites.pdf |archive-date=2011-07-21 }}</ref> [[File:UninhabitedIslandinMunroe.JPG|thumb|right|মুনৰোৰ জনবসতিহীন দ্বীপ]] [[File:The Raviz, Kollam.jpg|right|thumb|কোল্লামৰ পাঁচতাৰকা হোটেল ‘দ্য ৰাভিজ’ (The Raviz) থেৱাল্লিৰ ওচৰত অৱস্থিত এটা দ্বীপসদৃশ ভূ-খণ্ডত নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। হোটেলখন আষ্টামুড়ি হ্ৰদৰ পাৰত অৱস্থিত আৰু চাৰিওফালৰ জলভাগৰ বাবে ইয়াৰ পৰিৱেশটো দ্বীপৰ দৰে দেখা যায়। ]] কোল্লামৰ সকলো দ্বীপেই [[অষ্টমুদি হ্ৰদ]]ত অৱস্থিত। অষ্টমুদি হ্ৰদত বহুতো দ্বীপ আছে। এই দ্বীপসমূহৰ ভিতৰত মুনৰো দ্বীপ আৰু চাভাৰা থেক্কুমভাগম অন্যতম গুৰুত্বপূৰ্ণ দ্বীপ। দ্বীপসমূহ অষ্টমুদি হ্ৰদৰ দৃষ্টিনন্দন সৌন্দৰ্যৰ অন্যতম আকৰ্ষণীয় বৈশিষ্ট্য। এই দ্বীপসমূহৰ অধিকাংশই কেৰালা ৰাজ্যৰ সম্ভাৱনাময় পৰ্যটনস্থলী হিচাপে বিবেচিত হয়। আনকি ভাৰতীয় ৰে'লৱেয়েও কোল্লামৰ অন্যতম দ্বীপ পাল্লান্থুৰুথিক পৰ্যটন প্ৰকল্পৰ বাবে উন্নয়ন কৰাৰ পৰিকল্পনা কৰিছিল।<ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/pune/Bhushi-dam-area-may-get-a-holiday-resort/articleshow/38503817.cms |title=Bhushi dam area may get a holiday resort | newspaper=Times of India | date=17 July 2014 | first=Manish | last=Umbrajkar |access-date=9 September 2018 }}</ref> কোল্লামৰ দ্বীপসমূহৰ ভিতৰত ডাঙৰ-সৰু দুয়ো ধৰণৰ দ্বীপ আছে। কিছুমান দ্বীপত মানুহে বসবাস কৰে, আনহাতে কিছুমান দ্বীপ জনবসতিহীন। কোল্লামৰ উল্লেখযোগ্য দ্বীপসমূহ হ'ল: <ref>{{cite web|url=http://www.ashtamudilake.com/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20090814152442/http://www.ashtamudilake.com/ |url-status=usurped |archive-date=14 August 2009 |title=KOLLAM - THE PRINCE OF ARABIAN SEA - The Hindu |access-date=11 March 2015}}</ref> [[File:A top view of Ashtamudi backwaters.jpg|right|thumb|আকাশৰপৰা মৰা অষ্টমুদি হ্ৰদৰ দৃশ্য]] {{div col|colwidth=30em}} *মনৰো দ্বীপ *চাভাৰা থেক্কুমভাগম *পাল্লান্থুৰুথি *ছেইণ্ট ছেবাষ্টিয়ান দ্বীপ *ছান থোমে দ্বীপ (থমাছথুৰুথ) *ভিনচেণ্ট দ্বীপ<ref>{{cite web|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Kochi/mangrove-swathes-in-two-districts-to-become-efl/article7060273.ece |title=Select mangrove swathes to become EFL |work=The Hindu |access-date=11 March 2015}}</ref> *আৱাৰ লেডী অৱ ফাতিমা দ্বীপ (ফাতিমাথুৰুথ) *পেঝুমথুৰুথ *কাক্কাথুৰুথ *পট্টামথুৰুথ *পালিয়ান্থুৰুথ (পাল্লিয়ামথুৰুথ) *নীট্টুম থুৰুথ *পুথেন্থুৰুথ *পুথুৰুথ *পান্নায়ক্কাথুৰুথ *ভেলুথুৰুথ *নীলেশ্বৰম থুৰুথ *চীকেন্থুৰুথ *কেৰোলিথুৰুথ *কানাক্কান্থুৰুথ *পুষ্পমঙ্গলমথুৰুথ *জোছেফথুৰুথ <ref>{{cite web|url=http://www.thehindu.com/news/national/kerala/eating-into-ashtamudi-with-impunity/article8047592.ece |title=Eating into Ashtamudi, with impunity |work=The Hindu |date=30 December 2015 |access-date=31 December 2015}}</ref> {{div col end|2}} ==উপকূলীয় নিয়ন্ত্ৰণ মণ্ডল (CRZ) আইনৰ প্ৰভাৱ== ভাৰতৰ এখন উপকূলীয় চহৰ হিচাপে কোল্লাম চহৰ আৰু ইয়াৰ কাষৰীয়া দ্বীপসমূহৰ উন্নয়নৰ ক্ষেত্ৰত উপকূলীয় নিয়ন্ত্ৰণ মণ্ডল (CRZ) আইনৰ যথেষ্ট গুৰুত্ব আছে। ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ নিৰ্দেশ অনুসৰি চৰকাৰে গঠন কৰা উপকূলীয় জিলা সমিতিসমূহে দাখিল কৰা তৃতীয়খন প্ৰতিৱেদন অনুসৰি, কেৰালা ৰাজ্যত মুঠ ২৬,২৫৯টা উলংঘন চিনাক্ত কৰা হৈছিল। ইয়াৰ ভিতৰত কোল্লাম জিলাতেই সৰ্বাধিক ৪,৮৬৮টা উলংঘন চিনাক্ত কৰা হয়।<ref>{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/over-26000-crz-violations-identified-in-10-coastal-districts/articleshow/73163065.cms |title=Kerala: Over 26,000 CRZ violations identified in 10 coastal districts |publisher=Times of India |date=9 January 2020 |access-date=3 February 2020}}</ref> ২০২০ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত কোল্লামৰ ১৮৪টা দ্বীপক উপকূলীয় নিয়ন্ত্ৰণ মণ্ডলৰ নিয়মৰ অধীনলৈ অনা হয়। এই দ্বীপসমূহত নতুন নিৰ্মাণকাৰ্যৰ অনুমতি সৰ্বোচ্চ জোৱাৰৰেখাৰপৰা স্থলভাগৰফালে ৫০ মিটাৰ পৰ্যন্ত অঞ্চলৰ ভিতৰতহে প্ৰদান কৰা হ'ব পাৰে। এই নিয়মে কোল্লামৰ দ্বীপসমূহত নতুন ঘৰ-বাৰী, আন্তঃগাঁথনি আৰু অন্যান্য নিৰ্মাণকাৰ্যৰ ওপৰত গুৰুত্বপূৰ্ণ নিয়ন্ত্ৰণ আৰোপ কৰিছে। <ref>{{cite web|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/in-kerala-2130-islands-brought-under-crz-regime/article30723865.ece |title=In Kerala, 2,130 islands brought under CRZ regime |work=The Hindu |date=3 February 2020 |access-date=3 February 2020}}</ref> ==তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:কেৰালাত পৰ্যটন]] 91q0u15xgw31rge2uytbre177hsq2oi 627295 627259 2026-08-14T21:08:29Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 627295 wikitext text/x-wiki {{Short description|none}} '''কোল্লাম বা কুইলন চহৰ ({{lang-en|Kollam or Quilon }})'''ক [[আৰৱ সাগৰ]]ৰ ৰাজকুমাৰ নামেৰেও জনা যায়। ই আৰব সাগৰ আৰু অষ্টমুদি হ্ৰদৰ পাৰত অৱস্থিত। কোল্লাম পৌৰ নিগমৰ এক বৃহৎ অংশ অষ্টমুদি হ্ৰদে আগুৰি আছে। [[অষ্টমুদি হ্ৰদ]] [[কেৰালা]]ৰ সৰ্বাধিক পৰ্যটক-আকৰ্ষিত জলভূমি আৰু হ্ৰদসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম। ইয়াৰ এক অনন্য জলাভূমি পৰিৱেশতন্ত্ৰ আছে। হ্ৰদটো তালগছৰ পাতৰ দৰে, কেতিয়াবা অক্টোপাছৰ দৰে আকৃতিৰ এক বিশাল জলাশয়। কেৰালাৰ ভেম্বানাড মোহনাৰ পৰিৱেশতন্ত্ৰৰ পিছতে অষ্টমুদি ৰাজ্যখনৰ অন্যতম বৃহৎ জলভূমি পৰিৱেশতন্ত্ৰ। স্থানীয় [[মালয়ালম]] ভাষাত অষ্টমুদি শব্দৰ অৰ্থ হৈছে ‘আঠটা শাখাযুক্ত’—অষ্টৰ অৰ্থ ‘আঠ’ আৰু মুদিৰ অৰ্থ ‘শাখা’ বা ‘শিৰা’। এই নামটোৱে হ্ৰদটোৰ ভৌগোলিক আকৃতিৰ ইংগিত দিয়ে, কিয়নো হ্ৰদটো বহুতো শাখাত বিভক্ত হৈ আছে। অষ্টমুদি হ্ৰদক কেৰালাৰ জলভূমিসমূহৰ প্ৰৱেশদ্বাৰ বুলিও কোৱা হয়। এই হ্ৰদটো হাউছবোট ভ্ৰমণ আৰু জলভূমি-ভিত্তিক পৰ্যটন নিবাসৰ বাবে বিশেষভাৱে জনপ্ৰিয়। <ref name="back_water">{{cite web |url=http://www.hotelskerala.com/ashtamudi/facilities.htm |title=Ashtamudi Resort Kollam, Ashtamudi Kollam, Quilon (Kollam), Kerala, India- hotelskerala.com |access-date=2008-10-14 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080602234840/http://www.hotelskerala.com/ashtamudi/facilities.htm |archive-date=2008-06-02 }} Back water Retreat Ashtamudi</ref><ref name=wwf_Ind>{{cite web |url=http://www.wwfindia.org/about_wwf/what_we_do/freshwater_wetlands/our_work/ramsar_sites/ashtamudi_lake.cfm |title=WWF - Ashtamudi Lake |access-date=2007-11-20 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20071217210838/http://www.wwfindia.org/about_wwf/what_we_do/freshwater_wetlands/our_work/ramsar_sites/ashtamudi_lake.cfm |archive-date=2007-12-17 }} Ashtamudi Lake</ref><ref name=kere_nis>{{cite web |url=http://www.kerenvis.nic.in/water/Ramsar%20cites.pdf |title=Archived copy |access-date=2011-02-07 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110721171629/http://www.kerenvis.nic.in/water/Ramsar%20cites.pdf |archive-date=2011-07-21 }}</ref> [[File:UninhabitedIslandinMunroe.JPG|thumb|right|মুনৰোৰ জনবসতিহীন দ্বীপ]] [[File:The Raviz, Kollam.jpg|right|thumb|কোল্লামৰ পাঁচতাৰকা হোটেল ‘দ্য ৰাভিজ’ (The Raviz) থেৱাল্লিৰ ওচৰত অৱস্থিত এটা দ্বীপসদৃশ ভূ-খণ্ডত নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। হোটেলখন আষ্টামুড়ি হ্ৰদৰ পাৰত অৱস্থিত আৰু চাৰিওফালৰ জলভাগৰ বাবে ইয়াৰ পৰিৱেশটো দ্বীপৰ দৰে দেখা যায়। ]] কোল্লামৰ সকলো দ্বীপেই [[অষ্টমুদি হ্ৰদ]]ত অৱস্থিত। অষ্টমুদি হ্ৰদত বহুতো দ্বীপ আছে। এই দ্বীপসমূহৰ ভিতৰত মুনৰো দ্বীপ আৰু চাভাৰা থেক্কুমভাগম অন্যতম গুৰুত্বপূৰ্ণ দ্বীপ। দ্বীপসমূহ অষ্টমুদি হ্ৰদৰ দৃষ্টিনন্দন সৌন্দৰ্যৰ অন্যতম আকৰ্ষণীয় বৈশিষ্ট্য। এই দ্বীপসমূহৰ অধিকাংশই কেৰালা ৰাজ্যৰ সম্ভাৱনাময় পৰ্যটনস্থলী হিচাপে বিবেচিত হয়। আনকি ভাৰতীয় ৰে'লৱেয়েও কোল্লামৰ অন্যতম দ্বীপ পাল্লান্থুৰুথিক পৰ্যটন প্ৰকল্পৰ বাবে উন্নয়ন কৰাৰ পৰিকল্পনা কৰিছিল।<ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/pune/Bhushi-dam-area-may-get-a-holiday-resort/articleshow/38503817.cms |title=Bhushi dam area may get a holiday resort | newspaper=Times of India | date=17 July 2014 | first=Manish | last=Umbrajkar |access-date=9 September 2018 }}</ref> কোল্লামৰ দ্বীপসমূহৰ ভিতৰত ডাঙৰ-সৰু দুয়ো ধৰণৰ দ্বীপ আছে। কিছুমান দ্বীপত মানুহে বসবাস কৰে, আনহাতে কিছুমান দ্বীপ জনবসতিহীন। কোল্লামৰ উল্লেখযোগ্য দ্বীপসমূহ হ'ল: <ref>{{cite web |url=http://www.ashtamudilake.com/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20090814152442/http://www.ashtamudilake.com/ |url-status=usurped |archive-date=14 August 2009 |title=KOLLAM - THE PRINCE OF ARABIAN SEA - The Hindu |access-date=11 March 2015 |archivedate=14 August 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090814152442/http://www.ashtamudilake.com/ |deadurl=yes }}</ref> [[File:A top view of Ashtamudi backwaters.jpg|right|thumb|আকাশৰপৰা মৰা অষ্টমুদি হ্ৰদৰ দৃশ্য]] {{div col|colwidth=30em}} *মনৰো দ্বীপ *চাভাৰা থেক্কুমভাগম *পাল্লান্থুৰুথি *ছেইণ্ট ছেবাষ্টিয়ান দ্বীপ *ছান থোমে দ্বীপ (থমাছথুৰুথ) *ভিনচেণ্ট দ্বীপ<ref>{{cite web|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Kochi/mangrove-swathes-in-two-districts-to-become-efl/article7060273.ece |title=Select mangrove swathes to become EFL |work=The Hindu |access-date=11 March 2015}}</ref> *আৱাৰ লেডী অৱ ফাতিমা দ্বীপ (ফাতিমাথুৰুথ) *পেঝুমথুৰুথ *কাক্কাথুৰুথ *পট্টামথুৰুথ *পালিয়ান্থুৰুথ (পাল্লিয়ামথুৰুথ) *নীট্টুম থুৰুথ *পুথেন্থুৰুথ *পুথুৰুথ *পান্নায়ক্কাথুৰুথ *ভেলুথুৰুথ *নীলেশ্বৰম থুৰুথ *চীকেন্থুৰুথ *কেৰোলিথুৰুথ *কানাক্কান্থুৰুথ *পুষ্পমঙ্গলমথুৰুথ *জোছেফথুৰুথ <ref>{{cite web|url=http://www.thehindu.com/news/national/kerala/eating-into-ashtamudi-with-impunity/article8047592.ece |title=Eating into Ashtamudi, with impunity |work=The Hindu |date=30 December 2015 |access-date=31 December 2015}}</ref> {{div col end|2}} ==উপকূলীয় নিয়ন্ত্ৰণ মণ্ডল (CRZ) আইনৰ প্ৰভাৱ== ভাৰতৰ এখন উপকূলীয় চহৰ হিচাপে কোল্লাম চহৰ আৰু ইয়াৰ কাষৰীয়া দ্বীপসমূহৰ উন্নয়নৰ ক্ষেত্ৰত উপকূলীয় নিয়ন্ত্ৰণ মণ্ডল (CRZ) আইনৰ যথেষ্ট গুৰুত্ব আছে। ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ নিৰ্দেশ অনুসৰি চৰকাৰে গঠন কৰা উপকূলীয় জিলা সমিতিসমূহে দাখিল কৰা তৃতীয়খন প্ৰতিৱেদন অনুসৰি, কেৰালা ৰাজ্যত মুঠ ২৬,২৫৯টা উলংঘন চিনাক্ত কৰা হৈছিল। ইয়াৰ ভিতৰত কোল্লাম জিলাতেই সৰ্বাধিক ৪,৮৬৮টা উলংঘন চিনাক্ত কৰা হয়।<ref>{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/over-26000-crz-violations-identified-in-10-coastal-districts/articleshow/73163065.cms |title=Kerala: Over 26,000 CRZ violations identified in 10 coastal districts |publisher=Times of India |date=9 January 2020 |access-date=3 February 2020}}</ref> ২০২০ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত কোল্লামৰ ১৮৪টা দ্বীপক উপকূলীয় নিয়ন্ত্ৰণ মণ্ডলৰ নিয়মৰ অধীনলৈ অনা হয়। এই দ্বীপসমূহত নতুন নিৰ্মাণকাৰ্যৰ অনুমতি সৰ্বোচ্চ জোৱাৰৰেখাৰপৰা স্থলভাগৰফালে ৫০ মিটাৰ পৰ্যন্ত অঞ্চলৰ ভিতৰতহে প্ৰদান কৰা হ'ব পাৰে। এই নিয়মে কোল্লামৰ দ্বীপসমূহত নতুন ঘৰ-বাৰী, আন্তঃগাঁথনি আৰু অন্যান্য নিৰ্মাণকাৰ্যৰ ওপৰত গুৰুত্বপূৰ্ণ নিয়ন্ত্ৰণ আৰোপ কৰিছে। <ref>{{cite web|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/in-kerala-2130-islands-brought-under-crz-regime/article30723865.ece |title=In Kerala, 2,130 islands brought under CRZ regime |work=The Hindu |date=3 February 2020 |access-date=3 February 2020}}</ref> ==তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:কেৰালাত পৰ্যটন]] njzob2niq0kajg89rzmuh6g2ipsdspg 0 138751 627267 2026-08-14T19:19:40Z নৰুনা বৰুৱা 44897 নতুন পৃষ্ঠা: {{Short description|Indian actress}} {{Infobox person | name = অঞ্জনা মেনন | image = | caption = | birth_name = | birth_place = অংগমলী, [[কেৰালা]], ভাৰত | citizenship = | occupation = চলচ্চিত্ৰ অভিনেত্ৰী | years_active = ২০১১–বৰ্তমান | parents = }} '''অঞ্জনা মেনন ({{lang-en|Anjana Menon}})'... 627267 wikitext text/x-wiki {{Short description|Indian actress}} {{Infobox person | name = অঞ্জনা মেনন | image = | caption = | birth_name = | birth_place = অংগমলী, [[কেৰালা]], ভাৰত | citizenship = | occupation = চলচ্চিত্ৰ অভিনেত্ৰী | years_active = ২০১১–বৰ্তমান | parents = }} '''অঞ্জনা মেনন ({{lang-en|Anjana Menon}})''' এগৰাকী ভাৰতীয় অভিনেত্ৰী, যিয়ে মূলতঃ [[মালয়ালম]] চলচ্চিত্ৰত অভিনয় কৰে। তেওঁ ২০১১ চনত মুক্তি লাভ কৰা মালয়ালম চলচ্চিত্ৰ ''ট্ৰেফিক'ৰ জৰিয়তে অভিনয় জগতত আত্মপ্ৰকাশ কৰে। <ref>{{cite web|title=Anjana Menon Profile and Photo Gallery|url=http://www.firstshowreview.com/2015/12/anjana-menon-profile-and-photo-gallery.html|access-date=2015-12-14}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/features/cinema/on-location-3-dots-connecting-the-dots/article4339802.ece|title = On Location: 3 Dots — Connecting the dots|newspaper = The Hindu|date = 24 January 2013|last1 = George|first1 = Vijay}}</ref> ==কৰ্মজীৱন== তেওঁৰ চলচ্চিত্ৰ কেৰিয়াৰৰ আৰম্ভণি হয় যেতিয়া পৰিচালক ৰাজেশ পিল্লাইয়ে ট্ৰেফিক (২০১১) চলচ্চিত্ৰত অভিনয়ৰ বাবে তেওঁক ফোন কৰে। ট্ৰেফিকৰ পিছত তেওঁ সুগীথ পৰিচালিত ৩ ডটছ চলচ্চিত্ৰত বিজু মেননৰ বিপৰীতে অভিনয় কৰে। এই চলচ্চিত্ৰখনত তেওঁ এগৰাকী স্বতন্ত্ৰচেতা বিধৱাৰ চৰিত্ৰ ৰূপায়ণ কৰে ইয়াৰ উপৰি তেওঁ ত্ৰিভাষিক চলচ্চিত্ৰ ৰেড এলাৰ্টত এগৰাকী আৰক্ষী বিষয়াৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰে। <ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/anjana-to-don-the-khaki-next/articleshow/47367379.cms|title = Anjana to don the khaki next - Times of India|website = [[The Times of India]]| date=21 May 2015}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/everyone-cheered-my-bike-stunts-anjana-menon/articleshow/35167888.cms|title=Everyone cheered my bike stunts: Anjana Menon - Times of India|website=[[The Times of India]]|date=16 May 2014 }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2015/Aug/11/anjana-menon-playing-a-tough-cop-797698.html|title = Anjana Menon Playing a Tough Cop - the New Indian Express| date=August 2015}}</ref> ==ফিল্মগ্ৰাফী== {| class="wikitable" |- ! বছৰ ! শীৰ্ষক ! ভূমিকা ! ভাষা ! টোকা |- | 2011 || ''[[Traffic (2011 film)|Traffic]]'' || Vyga || [[Malayalam]] || |- | rowspan="3" | 2013 || ''[[3 Dots]]'' || Grace || rowspan="3" | Malayalam || |- | ''Black Ticket'' || Annmary ||<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/previews/black-ticket/articleshow/21333020.cms|title = Black Ticket - Times of India|website = [[The Times of India]]| date=25 July 2013 }}</ref> |- | ''Police Maaman'' || Girly ||{{Citation needed|date=November 2022}} |- | rowspan="3"|2015 || ''[[Red Alert (2015 film)|Red Alert]]'' || rowspan="3"| DCP Bhuvaneswari|| [[Kannada]] || rowspan="3"|Multilingual film |- | ''High Alert'' || Malayalam |- | ''Red Alert'' || [[Telugu language|Telugu]] |- | rowspan="2" | 2017 || ''[[1971: Beyond Borders]]'' || Military Nurse || rowspan="4" | Malayalam || |- | ''[[Zacharia Pothen Jeevichirippundu]]'' || Shabnam || |- |2018 || ''[[Neeli (2018 film)|Neeli]]'' || Spiritual Lady || |- |2021 ||''Meezan ''|| Sulekha || |} ==তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} {{authority control}} {{DEFAULTSORT:Menon, Anjana}} psptzxqxih04lq4lgy9fpt45el21pfo 627269 627267 2026-08-14T19:35:26Z নৰুনা বৰুৱা 44897 /* ফিল্মগ্ৰাফী */ 627269 wikitext text/x-wiki {{Short description|Indian actress}} {{Infobox person | name = অঞ্জনা মেনন | image = | caption = | birth_name = | birth_place = অংগমলী, [[কেৰালা]], ভাৰত | citizenship = | occupation = চলচ্চিত্ৰ অভিনেত্ৰী | years_active = ২০১১–বৰ্তমান | parents = }} '''অঞ্জনা মেনন ({{lang-en|Anjana Menon}})''' এগৰাকী ভাৰতীয় অভিনেত্ৰী, যিয়ে মূলতঃ [[মালয়ালম]] চলচ্চিত্ৰত অভিনয় কৰে। তেওঁ ২০১১ চনত মুক্তি লাভ কৰা মালয়ালম চলচ্চিত্ৰ ''ট্ৰেফিক'ৰ জৰিয়তে অভিনয় জগতত আত্মপ্ৰকাশ কৰে। <ref>{{cite web|title=Anjana Menon Profile and Photo Gallery|url=http://www.firstshowreview.com/2015/12/anjana-menon-profile-and-photo-gallery.html|access-date=2015-12-14}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/features/cinema/on-location-3-dots-connecting-the-dots/article4339802.ece|title = On Location: 3 Dots — Connecting the dots|newspaper = The Hindu|date = 24 January 2013|last1 = George|first1 = Vijay}}</ref> ==কৰ্মজীৱন== তেওঁৰ চলচ্চিত্ৰ কেৰিয়াৰৰ আৰম্ভণি হয় যেতিয়া পৰিচালক ৰাজেশ পিল্লাইয়ে ট্ৰেফিক (২০১১) চলচ্চিত্ৰত অভিনয়ৰ বাবে তেওঁক ফোন কৰে। ট্ৰেফিকৰ পিছত তেওঁ সুগীথ পৰিচালিত ৩ ডটছ চলচ্চিত্ৰত বিজু মেননৰ বিপৰীতে অভিনয় কৰে। এই চলচ্চিত্ৰখনত তেওঁ এগৰাকী স্বতন্ত্ৰচেতা বিধৱাৰ চৰিত্ৰ ৰূপায়ণ কৰে ইয়াৰ উপৰি তেওঁ ত্ৰিভাষিক চলচ্চিত্ৰ ৰেড এলাৰ্টত এগৰাকী আৰক্ষী বিষয়াৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰে। <ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/anjana-to-don-the-khaki-next/articleshow/47367379.cms|title = Anjana to don the khaki next - Times of India|website = [[The Times of India]]| date=21 May 2015}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/everyone-cheered-my-bike-stunts-anjana-menon/articleshow/35167888.cms|title=Everyone cheered my bike stunts: Anjana Menon - Times of India|website=[[The Times of India]]|date=16 May 2014 }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2015/Aug/11/anjana-menon-playing-a-tough-cop-797698.html|title = Anjana Menon Playing a Tough Cop - the New Indian Express| date=August 2015}}</ref> ==ফিল্মগ্ৰাফী== {| class="wikitable" |- ! বছৰ ! শীৰ্ষক ! ভূমিকা ! ভাষা ! টোকা |- | ২০১১ চনৰ || ''ট্ৰেফিক (২০১১ ছবি)'' || ব্যগ || [[মালয়ালম]] || |- | rowspan="৩" | ২০১৩ চনৰ || ''৩ বিন্দু'' || কৃপা || rowspan="3" | মালয়ালম || |- | ''ব্লেক টিকট'' || আনমাৰী ||<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/previews/black-ticket/articleshow/21333020.cms|title = Black Ticket - Times of India|website = [[The Times of India]]| date=25 July 2013 }}</ref> |- | ''পুলিচ মামন'' || গাৰ্লি || |- | rowspan="3"|২০১৫ || ''[[ৰেড এলাৰ্ট (২০১৫ ছবি)|ৰেড এলাৰ্ট]]'' || rowspan="3"| ডিচিপি ভুৱনেশ্বৰী|| [[কানাড়া]] || rowspan="3" |বহুভাষিক ছবি |- | ''হাই এলাৰ্ট'' || মালয়ালম |- | ''ৰেড এলাৰ্ট'' || [[তেলেগু ভাষা|তেলেগু]] |- | rowspan="2" | ২০১৭ চনৰ || ''১৯৭১: সীমাৰ বাহিৰত'' || সামৰিক নাৰ্ছ || rowspan="4" | মালয়ালম || |- | ''জাচাৰিয়া পোথেন জীভিচিৰিপুণ্ডু'' || শ্ববনাম || |- |২০১৮ || ''নীলী (২০১৮ ছবি)'' || আধ্যাত্মিক ভদ্ৰমহিলা || |- |২০২১ ||''মীজান ''|| সুলেখা || |} ==তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} {{authority control}} {{DEFAULTSORT:Menon, Anjana}} boqp3mvgfnussj73ti7sbvbnsgsa52v 627270 627269 2026-08-14T19:36:34Z নৰুনা বৰুৱা 44897 added [[Category:ভাৰতৰ নাৰী]] using [[WP:HC|HotCat]] 627270 wikitext text/x-wiki {{Short description|Indian actress}} {{Infobox person | name = অঞ্জনা মেনন | image = | caption = | birth_name = | birth_place = অংগমলী, [[কেৰালা]], ভাৰত | citizenship = | occupation = চলচ্চিত্ৰ অভিনেত্ৰী | years_active = ২০১১–বৰ্তমান | parents = }} '''অঞ্জনা মেনন ({{lang-en|Anjana Menon}})''' এগৰাকী ভাৰতীয় অভিনেত্ৰী, যিয়ে মূলতঃ [[মালয়ালম]] চলচ্চিত্ৰত অভিনয় কৰে। তেওঁ ২০১১ চনত মুক্তি লাভ কৰা মালয়ালম চলচ্চিত্ৰ ''ট্ৰেফিক'ৰ জৰিয়তে অভিনয় জগতত আত্মপ্ৰকাশ কৰে। <ref>{{cite web|title=Anjana Menon Profile and Photo Gallery|url=http://www.firstshowreview.com/2015/12/anjana-menon-profile-and-photo-gallery.html|access-date=2015-12-14}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/features/cinema/on-location-3-dots-connecting-the-dots/article4339802.ece|title = On Location: 3 Dots — Connecting the dots|newspaper = The Hindu|date = 24 January 2013|last1 = George|first1 = Vijay}}</ref> ==কৰ্মজীৱন== তেওঁৰ চলচ্চিত্ৰ কেৰিয়াৰৰ আৰম্ভণি হয় যেতিয়া পৰিচালক ৰাজেশ পিল্লাইয়ে ট্ৰেফিক (২০১১) চলচ্চিত্ৰত অভিনয়ৰ বাবে তেওঁক ফোন কৰে। ট্ৰেফিকৰ পিছত তেওঁ সুগীথ পৰিচালিত ৩ ডটছ চলচ্চিত্ৰত বিজু মেননৰ বিপৰীতে অভিনয় কৰে। এই চলচ্চিত্ৰখনত তেওঁ এগৰাকী স্বতন্ত্ৰচেতা বিধৱাৰ চৰিত্ৰ ৰূপায়ণ কৰে ইয়াৰ উপৰি তেওঁ ত্ৰিভাষিক চলচ্চিত্ৰ ৰেড এলাৰ্টত এগৰাকী আৰক্ষী বিষয়াৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰে। <ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/anjana-to-don-the-khaki-next/articleshow/47367379.cms|title = Anjana to don the khaki next - Times of India|website = [[The Times of India]]| date=21 May 2015}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/everyone-cheered-my-bike-stunts-anjana-menon/articleshow/35167888.cms|title=Everyone cheered my bike stunts: Anjana Menon - Times of India|website=[[The Times of India]]|date=16 May 2014 }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2015/Aug/11/anjana-menon-playing-a-tough-cop-797698.html|title = Anjana Menon Playing a Tough Cop - the New Indian Express| date=August 2015}}</ref> ==ফিল্মগ্ৰাফী== {| class="wikitable" |- ! বছৰ ! শীৰ্ষক ! ভূমিকা ! ভাষা ! টোকা |- | ২০১১ চনৰ || ''ট্ৰেফিক (২০১১ ছবি)'' || ব্যগ || [[মালয়ালম]] || |- | rowspan="৩" | ২০১৩ চনৰ || ''৩ বিন্দু'' || কৃপা || rowspan="3" | মালয়ালম || |- | ''ব্লেক টিকট'' || আনমাৰী ||<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/previews/black-ticket/articleshow/21333020.cms|title = Black Ticket - Times of India|website = [[The Times of India]]| date=25 July 2013 }}</ref> |- | ''পুলিচ মামন'' || গাৰ্লি || |- | rowspan="3"|২০১৫ || ''[[ৰেড এলাৰ্ট (২০১৫ ছবি)|ৰেড এলাৰ্ট]]'' || rowspan="3"| ডিচিপি ভুৱনেশ্বৰী|| [[কানাড়া]] || rowspan="3" |বহুভাষিক ছবি |- | ''হাই এলাৰ্ট'' || মালয়ালম |- | ''ৰেড এলাৰ্ট'' || [[তেলেগু ভাষা|তেলেগু]] |- | rowspan="2" | ২০১৭ চনৰ || ''১৯৭১: সীমাৰ বাহিৰত'' || সামৰিক নাৰ্ছ || rowspan="4" | মালয়ালম || |- | ''জাচাৰিয়া পোথেন জীভিচিৰিপুণ্ডু'' || শ্ববনাম || |- |২০১৮ || ''নীলী (২০১৮ ছবি)'' || আধ্যাত্মিক ভদ্ৰমহিলা || |- |২০২১ ||''মীজান ''|| সুলেখা || |} ==তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} {{authority control}} {{DEFAULTSORT:Menon, Anjana}} [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ নাৰী]] mzqe4s0udahc44lqkayrlpjoesk8gm2 627272 627270 2026-08-14T19:37:07Z নৰুনা বৰুৱা 44897 added [[Category:কেৰালাৰ ব্যক্তি]] using [[WP:HC|HotCat]] 627272 wikitext text/x-wiki {{Short description|Indian actress}} {{Infobox person | name = অঞ্জনা মেনন | image = | caption = | birth_name = | birth_place = অংগমলী, [[কেৰালা]], ভাৰত | citizenship = | occupation = চলচ্চিত্ৰ অভিনেত্ৰী | years_active = ২০১১–বৰ্তমান | parents = }} '''অঞ্জনা মেনন ({{lang-en|Anjana Menon}})''' এগৰাকী ভাৰতীয় অভিনেত্ৰী, যিয়ে মূলতঃ [[মালয়ালম]] চলচ্চিত্ৰত অভিনয় কৰে। তেওঁ ২০১১ চনত মুক্তি লাভ কৰা মালয়ালম চলচ্চিত্ৰ ''ট্ৰেফিক'ৰ জৰিয়তে অভিনয় জগতত আত্মপ্ৰকাশ কৰে। <ref>{{cite web|title=Anjana Menon Profile and Photo Gallery|url=http://www.firstshowreview.com/2015/12/anjana-menon-profile-and-photo-gallery.html|access-date=2015-12-14}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/features/cinema/on-location-3-dots-connecting-the-dots/article4339802.ece|title = On Location: 3 Dots — Connecting the dots|newspaper = The Hindu|date = 24 January 2013|last1 = George|first1 = Vijay}}</ref> ==কৰ্মজীৱন== তেওঁৰ চলচ্চিত্ৰ কেৰিয়াৰৰ আৰম্ভণি হয় যেতিয়া পৰিচালক ৰাজেশ পিল্লাইয়ে ট্ৰেফিক (২০১১) চলচ্চিত্ৰত অভিনয়ৰ বাবে তেওঁক ফোন কৰে। ট্ৰেফিকৰ পিছত তেওঁ সুগীথ পৰিচালিত ৩ ডটছ চলচ্চিত্ৰত বিজু মেননৰ বিপৰীতে অভিনয় কৰে। এই চলচ্চিত্ৰখনত তেওঁ এগৰাকী স্বতন্ত্ৰচেতা বিধৱাৰ চৰিত্ৰ ৰূপায়ণ কৰে ইয়াৰ উপৰি তেওঁ ত্ৰিভাষিক চলচ্চিত্ৰ ৰেড এলাৰ্টত এগৰাকী আৰক্ষী বিষয়াৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰে। <ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/anjana-to-don-the-khaki-next/articleshow/47367379.cms|title = Anjana to don the khaki next - Times of India|website = [[The Times of India]]| date=21 May 2015}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/everyone-cheered-my-bike-stunts-anjana-menon/articleshow/35167888.cms|title=Everyone cheered my bike stunts: Anjana Menon - Times of India|website=[[The Times of India]]|date=16 May 2014 }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2015/Aug/11/anjana-menon-playing-a-tough-cop-797698.html|title = Anjana Menon Playing a Tough Cop - the New Indian Express| date=August 2015}}</ref> ==ফিল্মগ্ৰাফী== {| class="wikitable" |- ! বছৰ ! শীৰ্ষক ! ভূমিকা ! ভাষা ! টোকা |- | ২০১১ চনৰ || ''ট্ৰেফিক (২০১১ ছবি)'' || ব্যগ || [[মালয়ালম]] || |- | rowspan="৩" | ২০১৩ চনৰ || ''৩ বিন্দু'' || কৃপা || rowspan="3" | মালয়ালম || |- | ''ব্লেক টিকট'' || আনমাৰী ||<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/previews/black-ticket/articleshow/21333020.cms|title = Black Ticket - Times of India|website = [[The Times of India]]| date=25 July 2013 }}</ref> |- | ''পুলিচ মামন'' || গাৰ্লি || |- | rowspan="3"|২০১৫ || ''[[ৰেড এলাৰ্ট (২০১৫ ছবি)|ৰেড এলাৰ্ট]]'' || rowspan="3"| ডিচিপি ভুৱনেশ্বৰী|| [[কানাড়া]] || rowspan="3" |বহুভাষিক ছবি |- | ''হাই এলাৰ্ট'' || মালয়ালম |- | ''ৰেড এলাৰ্ট'' || [[তেলেগু ভাষা|তেলেগু]] |- | rowspan="2" | ২০১৭ চনৰ || ''১৯৭১: সীমাৰ বাহিৰত'' || সামৰিক নাৰ্ছ || rowspan="4" | মালয়ালম || |- | ''জাচাৰিয়া পোথেন জীভিচিৰিপুণ্ডু'' || শ্ববনাম || |- |২০১৮ || ''নীলী (২০১৮ ছবি)'' || আধ্যাত্মিক ভদ্ৰমহিলা || |- |২০২১ ||''মীজান ''|| সুলেখা || |} ==তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} {{authority control}} {{DEFAULTSORT:Menon, Anjana}} [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ নাৰী]] [[শ্ৰেণী:কেৰালাৰ ব্যক্তি]] kkuenbnok5kw5g5r1s188gmg57ideid 627273 627272 2026-08-14T19:37:23Z নৰুনা বৰুৱা 44897 added [[Category:অভিনেত্ৰী]] using [[WP:HC|HotCat]] 627273 wikitext text/x-wiki {{Short description|Indian actress}} {{Infobox person | name = অঞ্জনা মেনন | image = | caption = | birth_name = | birth_place = অংগমলী, [[কেৰালা]], ভাৰত | citizenship = | occupation = চলচ্চিত্ৰ অভিনেত্ৰী | years_active = ২০১১–বৰ্তমান | parents = }} '''অঞ্জনা মেনন ({{lang-en|Anjana Menon}})''' এগৰাকী ভাৰতীয় অভিনেত্ৰী, যিয়ে মূলতঃ [[মালয়ালম]] চলচ্চিত্ৰত অভিনয় কৰে। তেওঁ ২০১১ চনত মুক্তি লাভ কৰা মালয়ালম চলচ্চিত্ৰ ''ট্ৰেফিক'ৰ জৰিয়তে অভিনয় জগতত আত্মপ্ৰকাশ কৰে। <ref>{{cite web|title=Anjana Menon Profile and Photo Gallery|url=http://www.firstshowreview.com/2015/12/anjana-menon-profile-and-photo-gallery.html|access-date=2015-12-14}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/features/cinema/on-location-3-dots-connecting-the-dots/article4339802.ece|title = On Location: 3 Dots — Connecting the dots|newspaper = The Hindu|date = 24 January 2013|last1 = George|first1 = Vijay}}</ref> ==কৰ্মজীৱন== তেওঁৰ চলচ্চিত্ৰ কেৰিয়াৰৰ আৰম্ভণি হয় যেতিয়া পৰিচালক ৰাজেশ পিল্লাইয়ে ট্ৰেফিক (২০১১) চলচ্চিত্ৰত অভিনয়ৰ বাবে তেওঁক ফোন কৰে। ট্ৰেফিকৰ পিছত তেওঁ সুগীথ পৰিচালিত ৩ ডটছ চলচ্চিত্ৰত বিজু মেননৰ বিপৰীতে অভিনয় কৰে। এই চলচ্চিত্ৰখনত তেওঁ এগৰাকী স্বতন্ত্ৰচেতা বিধৱাৰ চৰিত্ৰ ৰূপায়ণ কৰে ইয়াৰ উপৰি তেওঁ ত্ৰিভাষিক চলচ্চিত্ৰ ৰেড এলাৰ্টত এগৰাকী আৰক্ষী বিষয়াৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰে। <ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/anjana-to-don-the-khaki-next/articleshow/47367379.cms|title = Anjana to don the khaki next - Times of India|website = [[The Times of India]]| date=21 May 2015}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/everyone-cheered-my-bike-stunts-anjana-menon/articleshow/35167888.cms|title=Everyone cheered my bike stunts: Anjana Menon - Times of India|website=[[The Times of India]]|date=16 May 2014 }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2015/Aug/11/anjana-menon-playing-a-tough-cop-797698.html|title = Anjana Menon Playing a Tough Cop - the New Indian Express| date=August 2015}}</ref> ==ফিল্মগ্ৰাফী== {| class="wikitable" |- ! বছৰ ! শীৰ্ষক ! ভূমিকা ! ভাষা ! টোকা |- | ২০১১ চনৰ || ''ট্ৰেফিক (২০১১ ছবি)'' || ব্যগ || [[মালয়ালম]] || |- | rowspan="৩" | ২০১৩ চনৰ || ''৩ বিন্দু'' || কৃপা || rowspan="3" | মালয়ালম || |- | ''ব্লেক টিকট'' || আনমাৰী ||<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/previews/black-ticket/articleshow/21333020.cms|title = Black Ticket - Times of India|website = [[The Times of India]]| date=25 July 2013 }}</ref> |- | ''পুলিচ মামন'' || গাৰ্লি || |- | rowspan="3"|২০১৫ || ''[[ৰেড এলাৰ্ট (২০১৫ ছবি)|ৰেড এলাৰ্ট]]'' || rowspan="3"| ডিচিপি ভুৱনেশ্বৰী|| [[কানাড়া]] || rowspan="3" |বহুভাষিক ছবি |- | ''হাই এলাৰ্ট'' || মালয়ালম |- | ''ৰেড এলাৰ্ট'' || [[তেলেগু ভাষা|তেলেগু]] |- | rowspan="2" | ২০১৭ চনৰ || ''১৯৭১: সীমাৰ বাহিৰত'' || সামৰিক নাৰ্ছ || rowspan="4" | মালয়ালম || |- | ''জাচাৰিয়া পোথেন জীভিচিৰিপুণ্ডু'' || শ্ববনাম || |- |২০১৮ || ''নীলী (২০১৮ ছবি)'' || আধ্যাত্মিক ভদ্ৰমহিলা || |- |২০২১ ||''মীজান ''|| সুলেখা || |} ==তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} {{authority control}} {{DEFAULTSORT:Menon, Anjana}} [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ নাৰী]] [[শ্ৰেণী:কেৰালাৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:অভিনেত্ৰী]] 4qcyignjysjof8lb81xvvi6bs14l2ca 627274 627273 2026-08-14T19:38:29Z নৰুনা বৰুৱা 44897 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 627274 wikitext text/x-wiki {{Short description|Indian actress}} {{Infobox person | name = অঞ্জনা মেনন | image = | caption = | birth_name = | birth_place = অংগমলী, [[কেৰালা]], ভাৰত | citizenship = | occupation = চলচ্চিত্ৰ অভিনেত্ৰী | years_active = ২০১১–বৰ্তমান | parents = }} '''অঞ্জনা মেনন ({{lang-en|Anjana Menon}})''' এগৰাকী ভাৰতীয় অভিনেত্ৰী, যিয়ে মূলতঃ [[মালয়ালম]] চলচ্চিত্ৰত অভিনয় কৰে। তেওঁ ২০১১ চনত মুক্তি লাভ কৰা মালয়ালম চলচ্চিত্ৰ ''ট্ৰেফিক'ৰ জৰিয়তে অভিনয় জগতত আত্মপ্ৰকাশ কৰে। <ref>{{cite web|title=Anjana Menon Profile and Photo Gallery|url=http://www.firstshowreview.com/2015/12/anjana-menon-profile-and-photo-gallery.html|access-date=2015-12-14}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/features/cinema/on-location-3-dots-connecting-the-dots/article4339802.ece|title = On Location: 3 Dots — Connecting the dots|newspaper = The Hindu|date = 24 January 2013|last1 = George|first1 = Vijay}}</ref> ==কৰ্মজীৱন== তেওঁৰ চলচ্চিত্ৰ কেৰিয়াৰৰ আৰম্ভণি হয় যেতিয়া পৰিচালক ৰাজেশ পিল্লায়ে ট্ৰেফিক (২০১১) চলচ্চিত্ৰত অভিনয়ৰ বাবে তেওঁক ফোন কৰে। ট্ৰেফিকৰ পিছত তেওঁ সুগীথ পৰিচালিত ৩ ডটছ চলচ্চিত্ৰত বিজু মেননৰ বিপৰীতে অভিনয় কৰে। এই চলচ্চিত্ৰখনত তেওঁ এগৰাকী স্বতন্ত্ৰচেতা বিধৱাৰ চৰিত্ৰ ৰূপায়ণ কৰে ইয়াৰ উপৰি তেওঁ ত্ৰিভাষিক চলচ্চিত্ৰ ৰেড এলাৰ্টত এগৰাকী আৰক্ষী বিষয়াৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰে। <ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/anjana-to-don-the-khaki-next/articleshow/47367379.cms|title = Anjana to don the khaki next - Times of India|website = [[The Times of India]]| date=21 May 2015}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/everyone-cheered-my-bike-stunts-anjana-menon/articleshow/35167888.cms|title=Everyone cheered my bike stunts: Anjana Menon - Times of India|website=[[The Times of India]]|date=16 May 2014 }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2015/Aug/11/anjana-menon-playing-a-tough-cop-797698.html|title = Anjana Menon Playing a Tough Cop - the New Indian Express| date=August 2015}}</ref> ==ফিল্মগ্ৰাফী== {| class="wikitable" |- ! বছৰ ! শীৰ্ষক ! ভূমিকা ! ভাষা ! টোকা |- | ২০১১ চনৰ || ''ট্ৰেফিক (২০১১ ছবি)'' || ব্যগ || [[মালয়ালম]] || |- | rowspan="৩" | ২০১৩ চনৰ || ''৩ বিন্দু'' || কৃপা || rowspan="3" | মালয়ালম || |- | ''ব্লেক টিকট'' || আনমাৰী ||<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/previews/black-ticket/articleshow/21333020.cms|title = Black Ticket - Times of India|website = [[The Times of India]]| date=25 July 2013 }}</ref> |- | ''পুলিচ মামন'' || গাৰ্লি || |- | rowspan="3"|২০১৫ || ''[[ৰেড এলাৰ্ট (২০১৫ ছবি)|ৰেড এলাৰ্ট]]'' || rowspan="3"| ডিচিপি ভুৱনেশ্বৰী|| [[কানাড়া]] || rowspan="3" |বহুভাষিক ছবি |- | ''হাই এলাৰ্ট'' || মালয়ালম |- | ''ৰেড এলাৰ্ট'' || [[তেলেগু ভাষা|তেলেগু]] |- | rowspan="2" | ২০১৭ চনৰ || ''১৯৭১: সীমাৰ বাহিৰত'' || সামৰিক নাৰ্ছ || rowspan="4" | মালয়ালম || |- | ''জাচাৰিয়া পোথেন জীভিচিৰিপুণ্ডু'' || শ্ববনাম || |- |২০১৮ || ''নীলী (২০১৮ ছবি)'' || আধ্যাত্মিক ভদ্ৰমহিলা || |- |২০২১ ||''মীজান ''|| সুলেখা || |} ==তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} {{authority control}} {{DEFAULTSORT:Menon, Anjana}} [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ নাৰী]] [[শ্ৰেণী:কেৰালাৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:অভিনেত্ৰী]] nca7wj8u62wynajj5ngik1tvyelol5n 0 138752 627317 2026-08-15T02:10:32Z নৰুনা বৰুৱা 44897 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 627317 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = আলাকোডে | official_name = | other_name = | nickname = | settlement_type = চহৰ | image_skyline = File:Water creek near alakode.jpg | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Kerala#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = কান্নুৰত স্থান, ভাৰত | coordinates = {{coord|12.1910|N|75.4673|E|display=inline,title}} | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = ৰাজ্য | subdivision_name1 = [[কেৰালা]] | subdivision_type2 = জিলা | subdivision_name2 = কান্নুৰ জিলা | subdivision_type3 = তালুক | subdivision_name3 = তালিপাৰম্বা তালুক | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = গাওঁ পঞ্চায়ত | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = ৭০.৭৭ | elevation_footnotes = <ref>{{cite web |url=https://en-in.topographic-map.com/maps/bgm0/Alakode/ |title=alakode elevation map |website=topographic-map.com}}</ref> | elevation_m = ৮৫ | population_total = ৩৪,৮৭৮ | population_as_of = ২০১১ | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = Languages | demographics1_title1 = Official | demographics1_info1 = [[Malayalam language|Malayalam]], English | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 670571 | area_code_type = Telephone code | area_code = 04602 | registration_plate = KL 59 | blank1_name_sec1 = [[Literacy]] | blank1_info_sec1 = 95.38% | blank2_name_sec1 = [[Niyamasabha]] constituency | blank2_info_sec1 = [[Irikkur (State Assembly constituency)|Irikkur]] | blank3_name_sec1 = [[Lok Sabha]] constituency | blank3_info_sec1 = [[Kannur (Lok Sabha constituency)|Kannur]] | website = https://www.lsgkerala.in/alakode | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-KL]] | footnotes = }} [[File:Alakode Town 2022.jpg|thumb|আলাকোডে চহৰ]] [[File:Alakode Road.jpg|thumb|আৰাংগমত আলাকোডে পথ ]] '''আলকোডে ({{lang-en|Alakode}})''' [[ভাৰত]]ৰ [[কেৰালা]] ৰাজ্যৰ কান্নুৰ জিলাৰ এখন বিকাশশীল চহৰ আৰু গাঁও পঞ্চায়ত।<ref>{{Cite web |url=https://kerala.villagecodes.in/kannur/taliparamba-58905632/alakode-05632627190/ |title=Alakode Village Code 627190, Taliparamba Taluk, Kerala |website=Kerala Village Codes |language=en-IN |access-date=2026-08-04}}</ref> এই চহৰ তালিপৰাম্বা-মানাকাডাভু–কুৰ্গ পথত অৱস্থিত আৰু জিলা সদৰ কান্নুৰৰপৰা প্ৰায় ৪৬ কিলোমিটাৰ (২৯ মাইল) উত্তৰত অৱস্থিত। আলকোডে মালাবাৰ প্ৰব্ৰজনৰ অন্যতম গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰ আছিল।<ref name="censusindia">{{cite web|url=http://www.census2011.co.in/data/village/627190-alakode-kerala.html |title=Census of India : Alakode Population - Kannur, Kerala |work=Registrar General & Census Commissioner, India}}</ref> আলকোডেৰ ওচৰ-পাঁজৰৰ কেইবাটাও অঞ্চল ইয়াৰ সৈতে সংলগ্ন, যেনে ৰায়াৰোম, আৰাংগাম, থেৰ্থালি আৰু নেল্লিপাৰা। ==জনসংখ্যাগত তথ্য== ২০১১ চনৰ ভাৰতীয় লোকপিয়ল অনুসৰি, আলকোডেৰ মুঠ জনসংখ্যা আছিল ৩৩,১৭৩ জন। ইয়াৰে ১৬,২৮৯ জন পুৰুষ আৰু ১৬,৮৮৪ জন মহিলা। আলকোডে গাঁওখনৰ মুঠ মাটি-কালি ৭২.৬৮ বৰ্গ কিলোমিটাৰ (৭,২৬,৮০,০০০ বৰ্গ মিটাৰ) আৰু ইয়াত ৮,০০৭টা পৰিয়াল বসবাস কৰে। ০–৬ বছৰ বয়সৰ শিশুৰ সংখ্যা আছিল ৩,৩১৮ জন, যি গাঁওখনৰ মুঠ জনসংখ্যাৰ ১০.০০%। আলকোডেৰ গড় লিংগ অনুপাত আছিল ১,০২৩, যিটো কেৰালাৰ ৰাজ্যিক গড় ১,০৮৪তকৈ কম। আলকোডেৰ সাক্ষৰতাৰ হাৰ আছিল ৯৫.৩৮%, আনহাতে কেৰালাৰ সাক্ষৰতাৰ হাৰ আছিল ৯৪.০০%। পুৰুষৰ সাক্ষৰতাৰ হাৰ ৯৬.৮৭%, আনহাতে মহিলাৰ সাক্ষৰতাৰ হাৰ আছিল ৯৩.৯৬%। <ref>{{cite book |last1=Kerala |first1=Directorate of Census Operations |title=District Census Handbook, Kannur |publisher=Directorate of Census Operations, Kerala |location=Thiruvananthapuram |page=154,155 |url=https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/3202_PART_B_KANNUR.pdf |access-date=14 July 2020}}</ref> ==প্ৰশাসন== আলকোডে গ্ৰাম পঞ্চায়ত তালিপৰাম্বা ব্লক পঞ্চায়তৰ অন্তৰ্গত। আলকোডে পঞ্চায়তৰ প্ৰশাসনিক অধীনত আলকোডে, থিমিৰি আৰু ভেল্লাড গাঁও আছে। ৰাজনৈতিকভাৱে আলকোডে কান্নুৰ লোকসভা সমষ্টিৰ অন্তৰ্গত ইৰিক্কুৰ বিধানসভা সমষ্টিৰ অংশ। <ref>{{cite web |url = http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S11/KL_Dist_PC_AC.pdf |title = Assembly Constituencies - Corresponding Districts and Parliamentary Constituencies |accessdate = 2008-10-18 |work = Kerala |publisher = Election Commission of India |url-status = dead |archiveurl = https://web.archive.org/web/20090304011026/http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S11/KL_Dist_PC_AC.pdf |archivedate = 2009-03-04 }}</ref><ref>{{cite web |title=Niyamasabha constituencies of Kannur |url=http://www.ceo.kerala.gov.in/kannur.html |website=ceo.kerala.gov.in |access-date=24 August 2021 |archive-date=23 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210423160037/http://www.ceo.kerala.gov.in/kannur.html |url-status=dead }}</ref> ==পৰিবহণ== কেৰালাৰ হিল হাইৱে (SH 59) আলকোডে চহৰৰ মাজেৰে পাৰ হৈ গৈছে। এই পথটোৱে আলকোডেক চেৰুপুঝা, কাৰুভাঞ্চাল, চেম্পেৰি, পায়্যাভূৰ, ইৰিট্টি আদি চহৰ আৰু নগৰৰ সৈতে সংযোগ কৰিছে। উলিক্কাল বা ইৰিট্টিৰ পূব দিশেৰে মহীশূৰ আৰু বেংগালুৰুলৈ যাব পাৰি।<ref>{{cite news |url=https://english.mathrubhumi.com/news/kerala/hill-highway-in-kerala-dpr-ready-for-just-79-kms-english-news-1.1353756 |title=Hill Highway in Kerala; DPR ready for just 79 kms |work=[[Mathrubhumi]] |access-date=13 September 2016}}</ref>তালিপৰাম্বা–কুৰ্গ সীমান্ত পথ আলকোডেৰ আন এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ পথ। এই পথে আলকোডেক তালিপৰাম্বা আৰু মানাকাডাভুৰ সৈতে সংযোগ কৰিছে। ৬৬ নং ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ তালিপৰাম্বা চহৰৰ মাজেৰে পাৰ হৈ গৈছে। এই পথে উত্তৰ দিশে গোৱা আৰু মুম্বাই, আৰু দক্ষিণ দিশে [[কোচি]] আৰু [[তিৰুৱনন্তপুৰম]]লৈ যাতায়াত কৰিব পাৰি। আলকোডেৰ নিকটতম ৰে'ল ষ্টেচন হৈছে কন্নাপুৰম আৰু কান্নুৰ, যি শোৰানুৰ–মাংগালুৰু ৰে'লপথৰ অন্তৰ্গত। আলকোডেৰপৰা প্ৰায় ৪৬.৫ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত কান্নুৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰ হৈছে নিকটতম আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰ। মাংগালুৰু বিমানবন্দৰ আৰু কেলিকট আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰও ওচৰৰ আন দুটা বিমান যাতায়াতৰ বিকল্প। ==অৰ্থনীতি== আলকোডেৰ অধিকাংশ লোক কৃষিকাৰ্য অথবা ব্যৱসায়ৰ সৈতে জড়িত। এই অঞ্চলটো ৰবৰ, শুকান নাৰিকলৰ শাঁহ (ড্ৰাই ক’প্ৰা), জালুক, তামোলৰ গুটি আদি পাহাৰীয়া কৃষিজাত সামগ্ৰী ভাৰতৰ উত্তৰ অংশত অৱস্থিত বিভিন্ন উদ্যোগলৈ ৰপ্তানি কৰাৰ বাবে পৰিচিত। আলকোডে মালাবাৰ প্ৰব্ৰজনৰ অন্যতম গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰ। ১৯৪০ আৰু ১৯৫০ৰ দশকত উত্তৰ ট্ৰাভাঙ্কোৰ অঞ্চলৰপৰা বহু লোক আলকোডেলৈ প্ৰব্ৰজন কৰি আহিছিল। এই প্ৰব্ৰজনকাৰীসকলে অঞ্চলটোৰ স্থানীয় অৰ্থনীতিৰ বিকাশত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল। ==শিক্ষা== * মেৰী মাথা আৰ্টছ এণ্ড ছায়েন্স কলেজ, আলাকোডে <ref>{{Cite web |url=https://www.vidyatime.com/degree-colleges/4/kerala/kannur/ |title=List of degree colleges in Kannur-Kerala |website=vidyatime.com}}</ref> * ছেইণ্ট মেৰী কনভেণ্ট ছিনিয়ৰ ছেক. স্কুল, আলাকোড * এন এছ এছ এইচ এছ এছ, আলাকোড <ref>{{Cite web|url=http://www.dhsekerala.gov.in/schoolist.aspx?dcode=13|title=Higher Secondary Education Portal|website=www.dhsekerala.gov.in}}</ref> * নিৰ্মলা ইউ পি স্কুল ==বেংকিং== * ভাৰতীয় ষ্টেট বেংক * ফেডাৰেল বেংক * কেনাৰা বেংক (পূৰ্বতে চিণ্ডিকেট বেংক) * কেৰালা বেংক * কেৰেলা গ্ৰেমিন বেংক * আলাকোড সেৱা সমবায় বেংক * তালিপাৰম্বা পিচিআৰডি বেংক, আলাকোড * এইচ ডি এফ চি বেংক ==তথ্যৰ উৎস== {{Commons category}} {{Reflist}} ig4xypsk0edd622so1o8xwhev31ium1 627318 627317 2026-08-15T02:11:09Z নৰুনা বৰুৱা 44897 added [[Category:কেৰালা]] using [[WP:HC|HotCat]] 627318 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = আলাকোডে | official_name = | other_name = | nickname = | settlement_type = চহৰ | image_skyline = File:Water creek near alakode.jpg | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Kerala#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = কান্নুৰত স্থান, ভাৰত | coordinates = {{coord|12.1910|N|75.4673|E|display=inline,title}} | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = ৰাজ্য | subdivision_name1 = [[কেৰালা]] | subdivision_type2 = জিলা | subdivision_name2 = কান্নুৰ জিলা | subdivision_type3 = তালুক | subdivision_name3 = তালিপাৰম্বা তালুক | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = গাওঁ পঞ্চায়ত | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = ৭০.৭৭ | elevation_footnotes = <ref>{{cite web |url=https://en-in.topographic-map.com/maps/bgm0/Alakode/ |title=alakode elevation map |website=topographic-map.com}}</ref> | elevation_m = ৮৫ | population_total = ৩৪,৮৭৮ | population_as_of = ২০১১ | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = Languages | demographics1_title1 = Official | demographics1_info1 = [[Malayalam language|Malayalam]], English | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 670571 | area_code_type = Telephone code | area_code = 04602 | registration_plate = KL 59 | blank1_name_sec1 = [[Literacy]] | blank1_info_sec1 = 95.38% | blank2_name_sec1 = [[Niyamasabha]] constituency | blank2_info_sec1 = [[Irikkur (State Assembly constituency)|Irikkur]] | blank3_name_sec1 = [[Lok Sabha]] constituency | blank3_info_sec1 = [[Kannur (Lok Sabha constituency)|Kannur]] | website = https://www.lsgkerala.in/alakode | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-KL]] | footnotes = }} [[File:Alakode Town 2022.jpg|thumb|আলাকোডে চহৰ]] [[File:Alakode Road.jpg|thumb|আৰাংগমত আলাকোডে পথ ]] '''আলকোডে ({{lang-en|Alakode}})''' [[ভাৰত]]ৰ [[কেৰালা]] ৰাজ্যৰ কান্নুৰ জিলাৰ এখন বিকাশশীল চহৰ আৰু গাঁও পঞ্চায়ত।<ref>{{Cite web |url=https://kerala.villagecodes.in/kannur/taliparamba-58905632/alakode-05632627190/ |title=Alakode Village Code 627190, Taliparamba Taluk, Kerala |website=Kerala Village Codes |language=en-IN |access-date=2026-08-04}}</ref> এই চহৰ তালিপৰাম্বা-মানাকাডাভু–কুৰ্গ পথত অৱস্থিত আৰু জিলা সদৰ কান্নুৰৰপৰা প্ৰায় ৪৬ কিলোমিটাৰ (২৯ মাইল) উত্তৰত অৱস্থিত। আলকোডে মালাবাৰ প্ৰব্ৰজনৰ অন্যতম গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰ আছিল।<ref name="censusindia">{{cite web|url=http://www.census2011.co.in/data/village/627190-alakode-kerala.html |title=Census of India : Alakode Population - Kannur, Kerala |work=Registrar General & Census Commissioner, India}}</ref> আলকোডেৰ ওচৰ-পাঁজৰৰ কেইবাটাও অঞ্চল ইয়াৰ সৈতে সংলগ্ন, যেনে ৰায়াৰোম, আৰাংগাম, থেৰ্থালি আৰু নেল্লিপাৰা। ==জনসংখ্যাগত তথ্য== ২০১১ চনৰ ভাৰতীয় লোকপিয়ল অনুসৰি, আলকোডেৰ মুঠ জনসংখ্যা আছিল ৩৩,১৭৩ জন। ইয়াৰে ১৬,২৮৯ জন পুৰুষ আৰু ১৬,৮৮৪ জন মহিলা। আলকোডে গাঁওখনৰ মুঠ মাটি-কালি ৭২.৬৮ বৰ্গ কিলোমিটাৰ (৭,২৬,৮০,০০০ বৰ্গ মিটাৰ) আৰু ইয়াত ৮,০০৭টা পৰিয়াল বসবাস কৰে। ০–৬ বছৰ বয়সৰ শিশুৰ সংখ্যা আছিল ৩,৩১৮ জন, যি গাঁওখনৰ মুঠ জনসংখ্যাৰ ১০.০০%। আলকোডেৰ গড় লিংগ অনুপাত আছিল ১,০২৩, যিটো কেৰালাৰ ৰাজ্যিক গড় ১,০৮৪তকৈ কম। আলকোডেৰ সাক্ষৰতাৰ হাৰ আছিল ৯৫.৩৮%, আনহাতে কেৰালাৰ সাক্ষৰতাৰ হাৰ আছিল ৯৪.০০%। পুৰুষৰ সাক্ষৰতাৰ হাৰ ৯৬.৮৭%, আনহাতে মহিলাৰ সাক্ষৰতাৰ হাৰ আছিল ৯৩.৯৬%। <ref>{{cite book |last1=Kerala |first1=Directorate of Census Operations |title=District Census Handbook, Kannur |publisher=Directorate of Census Operations, Kerala |location=Thiruvananthapuram |page=154,155 |url=https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/3202_PART_B_KANNUR.pdf |access-date=14 July 2020}}</ref> ==প্ৰশাসন== আলকোডে গ্ৰাম পঞ্চায়ত তালিপৰাম্বা ব্লক পঞ্চায়তৰ অন্তৰ্গত। আলকোডে পঞ্চায়তৰ প্ৰশাসনিক অধীনত আলকোডে, থিমিৰি আৰু ভেল্লাড গাঁও আছে। ৰাজনৈতিকভাৱে আলকোডে কান্নুৰ লোকসভা সমষ্টিৰ অন্তৰ্গত ইৰিক্কুৰ বিধানসভা সমষ্টিৰ অংশ। <ref>{{cite web |url = http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S11/KL_Dist_PC_AC.pdf |title = Assembly Constituencies - Corresponding Districts and Parliamentary Constituencies |accessdate = 2008-10-18 |work = Kerala |publisher = Election Commission of India |url-status = dead |archiveurl = https://web.archive.org/web/20090304011026/http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S11/KL_Dist_PC_AC.pdf |archivedate = 2009-03-04 }}</ref><ref>{{cite web |title=Niyamasabha constituencies of Kannur |url=http://www.ceo.kerala.gov.in/kannur.html |website=ceo.kerala.gov.in |access-date=24 August 2021 |archive-date=23 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210423160037/http://www.ceo.kerala.gov.in/kannur.html |url-status=dead }}</ref> ==পৰিবহণ== কেৰালাৰ হিল হাইৱে (SH 59) আলকোডে চহৰৰ মাজেৰে পাৰ হৈ গৈছে। এই পথটোৱে আলকোডেক চেৰুপুঝা, কাৰুভাঞ্চাল, চেম্পেৰি, পায়্যাভূৰ, ইৰিট্টি আদি চহৰ আৰু নগৰৰ সৈতে সংযোগ কৰিছে। উলিক্কাল বা ইৰিট্টিৰ পূব দিশেৰে মহীশূৰ আৰু বেংগালুৰুলৈ যাব পাৰি।<ref>{{cite news |url=https://english.mathrubhumi.com/news/kerala/hill-highway-in-kerala-dpr-ready-for-just-79-kms-english-news-1.1353756 |title=Hill Highway in Kerala; DPR ready for just 79 kms |work=[[Mathrubhumi]] |access-date=13 September 2016}}</ref>তালিপৰাম্বা–কুৰ্গ সীমান্ত পথ আলকোডেৰ আন এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ পথ। এই পথে আলকোডেক তালিপৰাম্বা আৰু মানাকাডাভুৰ সৈতে সংযোগ কৰিছে। ৬৬ নং ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ তালিপৰাম্বা চহৰৰ মাজেৰে পাৰ হৈ গৈছে। এই পথে উত্তৰ দিশে গোৱা আৰু মুম্বাই, আৰু দক্ষিণ দিশে [[কোচি]] আৰু [[তিৰুৱনন্তপুৰম]]লৈ যাতায়াত কৰিব পাৰি। আলকোডেৰ নিকটতম ৰে'ল ষ্টেচন হৈছে কন্নাপুৰম আৰু কান্নুৰ, যি শোৰানুৰ–মাংগালুৰু ৰে'লপথৰ অন্তৰ্গত। আলকোডেৰপৰা প্ৰায় ৪৬.৫ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত কান্নুৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰ হৈছে নিকটতম আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰ। মাংগালুৰু বিমানবন্দৰ আৰু কেলিকট আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰও ওচৰৰ আন দুটা বিমান যাতায়াতৰ বিকল্প। ==অৰ্থনীতি== আলকোডেৰ অধিকাংশ লোক কৃষিকাৰ্য অথবা ব্যৱসায়ৰ সৈতে জড়িত। এই অঞ্চলটো ৰবৰ, শুকান নাৰিকলৰ শাঁহ (ড্ৰাই ক’প্ৰা), জালুক, তামোলৰ গুটি আদি পাহাৰীয়া কৃষিজাত সামগ্ৰী ভাৰতৰ উত্তৰ অংশত অৱস্থিত বিভিন্ন উদ্যোগলৈ ৰপ্তানি কৰাৰ বাবে পৰিচিত। আলকোডে মালাবাৰ প্ৰব্ৰজনৰ অন্যতম গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰ। ১৯৪০ আৰু ১৯৫০ৰ দশকত উত্তৰ ট্ৰাভাঙ্কোৰ অঞ্চলৰপৰা বহু লোক আলকোডেলৈ প্ৰব্ৰজন কৰি আহিছিল। এই প্ৰব্ৰজনকাৰীসকলে অঞ্চলটোৰ স্থানীয় অৰ্থনীতিৰ বিকাশত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল। ==শিক্ষা== * মেৰী মাথা আৰ্টছ এণ্ড ছায়েন্স কলেজ, আলাকোডে <ref>{{Cite web |url=https://www.vidyatime.com/degree-colleges/4/kerala/kannur/ |title=List of degree colleges in Kannur-Kerala |website=vidyatime.com}}</ref> * ছেইণ্ট মেৰী কনভেণ্ট ছিনিয়ৰ ছেক. স্কুল, আলাকোড * এন এছ এছ এইচ এছ এছ, আলাকোড <ref>{{Cite web|url=http://www.dhsekerala.gov.in/schoolist.aspx?dcode=13|title=Higher Secondary Education Portal|website=www.dhsekerala.gov.in}}</ref> * নিৰ্মলা ইউ পি স্কুল ==বেংকিং== * ভাৰতীয় ষ্টেট বেংক * ফেডাৰেল বেংক * কেনাৰা বেংক (পূৰ্বতে চিণ্ডিকেট বেংক) * কেৰালা বেংক * কেৰেলা গ্ৰেমিন বেংক * আলাকোড সেৱা সমবায় বেংক * তালিপাৰম্বা পিচিআৰডি বেংক, আলাকোড * এইচ ডি এফ চি বেংক ==তথ্যৰ উৎস== {{Commons category}} {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:কেৰালা]] 6t2zgjqd36dhgtutzia4h2cf7tpviso 627321 627318 2026-08-15T02:18:29Z নৰুনা বৰুৱা 44897 added [[Category:কেৰালাত পৰ্যটন]] using [[WP:HC|HotCat]] 627321 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = আলাকোডে | official_name = | other_name = | nickname = | settlement_type = চহৰ | image_skyline = File:Water creek near alakode.jpg | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Kerala#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = কান্নুৰত স্থান, ভাৰত | coordinates = {{coord|12.1910|N|75.4673|E|display=inline,title}} | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = ৰাজ্য | subdivision_name1 = [[কেৰালা]] | subdivision_type2 = জিলা | subdivision_name2 = কান্নুৰ জিলা | subdivision_type3 = তালুক | subdivision_name3 = তালিপাৰম্বা তালুক | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = গাওঁ পঞ্চায়ত | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = ৭০.৭৭ | elevation_footnotes = <ref>{{cite web |url=https://en-in.topographic-map.com/maps/bgm0/Alakode/ |title=alakode elevation map |website=topographic-map.com}}</ref> | elevation_m = ৮৫ | population_total = ৩৪,৮৭৮ | population_as_of = ২০১১ | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = Languages | demographics1_title1 = Official | demographics1_info1 = [[Malayalam language|Malayalam]], English | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 670571 | area_code_type = Telephone code | area_code = 04602 | registration_plate = KL 59 | blank1_name_sec1 = [[Literacy]] | blank1_info_sec1 = 95.38% | blank2_name_sec1 = [[Niyamasabha]] constituency | blank2_info_sec1 = [[Irikkur (State Assembly constituency)|Irikkur]] | blank3_name_sec1 = [[Lok Sabha]] constituency | blank3_info_sec1 = [[Kannur (Lok Sabha constituency)|Kannur]] | website = https://www.lsgkerala.in/alakode | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-KL]] | footnotes = }} [[File:Alakode Town 2022.jpg|thumb|আলাকোডে চহৰ]] [[File:Alakode Road.jpg|thumb|আৰাংগমত আলাকোডে পথ ]] '''আলকোডে ({{lang-en|Alakode}})''' [[ভাৰত]]ৰ [[কেৰালা]] ৰাজ্যৰ কান্নুৰ জিলাৰ এখন বিকাশশীল চহৰ আৰু গাঁও পঞ্চায়ত।<ref>{{Cite web |url=https://kerala.villagecodes.in/kannur/taliparamba-58905632/alakode-05632627190/ |title=Alakode Village Code 627190, Taliparamba Taluk, Kerala |website=Kerala Village Codes |language=en-IN |access-date=2026-08-04}}</ref> এই চহৰ তালিপৰাম্বা-মানাকাডাভু–কুৰ্গ পথত অৱস্থিত আৰু জিলা সদৰ কান্নুৰৰপৰা প্ৰায় ৪৬ কিলোমিটাৰ (২৯ মাইল) উত্তৰত অৱস্থিত। আলকোডে মালাবাৰ প্ৰব্ৰজনৰ অন্যতম গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰ আছিল।<ref name="censusindia">{{cite web|url=http://www.census2011.co.in/data/village/627190-alakode-kerala.html |title=Census of India : Alakode Population - Kannur, Kerala |work=Registrar General & Census Commissioner, India}}</ref> আলকোডেৰ ওচৰ-পাঁজৰৰ কেইবাটাও অঞ্চল ইয়াৰ সৈতে সংলগ্ন, যেনে ৰায়াৰোম, আৰাংগাম, থেৰ্থালি আৰু নেল্লিপাৰা। ==জনসংখ্যাগত তথ্য== ২০১১ চনৰ ভাৰতীয় লোকপিয়ল অনুসৰি, আলকোডেৰ মুঠ জনসংখ্যা আছিল ৩৩,১৭৩ জন। ইয়াৰে ১৬,২৮৯ জন পুৰুষ আৰু ১৬,৮৮৪ জন মহিলা। আলকোডে গাঁওখনৰ মুঠ মাটি-কালি ৭২.৬৮ বৰ্গ কিলোমিটাৰ (৭,২৬,৮০,০০০ বৰ্গ মিটাৰ) আৰু ইয়াত ৮,০০৭টা পৰিয়াল বসবাস কৰে। ০–৬ বছৰ বয়সৰ শিশুৰ সংখ্যা আছিল ৩,৩১৮ জন, যি গাঁওখনৰ মুঠ জনসংখ্যাৰ ১০.০০%। আলকোডেৰ গড় লিংগ অনুপাত আছিল ১,০২৩, যিটো কেৰালাৰ ৰাজ্যিক গড় ১,০৮৪তকৈ কম। আলকোডেৰ সাক্ষৰতাৰ হাৰ আছিল ৯৫.৩৮%, আনহাতে কেৰালাৰ সাক্ষৰতাৰ হাৰ আছিল ৯৪.০০%। পুৰুষৰ সাক্ষৰতাৰ হাৰ ৯৬.৮৭%, আনহাতে মহিলাৰ সাক্ষৰতাৰ হাৰ আছিল ৯৩.৯৬%। <ref>{{cite book |last1=Kerala |first1=Directorate of Census Operations |title=District Census Handbook, Kannur |publisher=Directorate of Census Operations, Kerala |location=Thiruvananthapuram |page=154,155 |url=https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/3202_PART_B_KANNUR.pdf |access-date=14 July 2020}}</ref> ==প্ৰশাসন== আলকোডে গ্ৰাম পঞ্চায়ত তালিপৰাম্বা ব্লক পঞ্চায়তৰ অন্তৰ্গত। আলকোডে পঞ্চায়তৰ প্ৰশাসনিক অধীনত আলকোডে, থিমিৰি আৰু ভেল্লাড গাঁও আছে। ৰাজনৈতিকভাৱে আলকোডে কান্নুৰ লোকসভা সমষ্টিৰ অন্তৰ্গত ইৰিক্কুৰ বিধানসভা সমষ্টিৰ অংশ। <ref>{{cite web |url = http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S11/KL_Dist_PC_AC.pdf |title = Assembly Constituencies - Corresponding Districts and Parliamentary Constituencies |accessdate = 2008-10-18 |work = Kerala |publisher = Election Commission of India |url-status = dead |archiveurl = https://web.archive.org/web/20090304011026/http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S11/KL_Dist_PC_AC.pdf |archivedate = 2009-03-04 }}</ref><ref>{{cite web |title=Niyamasabha constituencies of Kannur |url=http://www.ceo.kerala.gov.in/kannur.html |website=ceo.kerala.gov.in |access-date=24 August 2021 |archive-date=23 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210423160037/http://www.ceo.kerala.gov.in/kannur.html |url-status=dead }}</ref> ==পৰিবহণ== কেৰালাৰ হিল হাইৱে (SH 59) আলকোডে চহৰৰ মাজেৰে পাৰ হৈ গৈছে। এই পথটোৱে আলকোডেক চেৰুপুঝা, কাৰুভাঞ্চাল, চেম্পেৰি, পায়্যাভূৰ, ইৰিট্টি আদি চহৰ আৰু নগৰৰ সৈতে সংযোগ কৰিছে। উলিক্কাল বা ইৰিট্টিৰ পূব দিশেৰে মহীশূৰ আৰু বেংগালুৰুলৈ যাব পাৰি।<ref>{{cite news |url=https://english.mathrubhumi.com/news/kerala/hill-highway-in-kerala-dpr-ready-for-just-79-kms-english-news-1.1353756 |title=Hill Highway in Kerala; DPR ready for just 79 kms |work=[[Mathrubhumi]] |access-date=13 September 2016}}</ref>তালিপৰাম্বা–কুৰ্গ সীমান্ত পথ আলকোডেৰ আন এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ পথ। এই পথে আলকোডেক তালিপৰাম্বা আৰু মানাকাডাভুৰ সৈতে সংযোগ কৰিছে। ৬৬ নং ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ তালিপৰাম্বা চহৰৰ মাজেৰে পাৰ হৈ গৈছে। এই পথে উত্তৰ দিশে গোৱা আৰু মুম্বাই, আৰু দক্ষিণ দিশে [[কোচি]] আৰু [[তিৰুৱনন্তপুৰম]]লৈ যাতায়াত কৰিব পাৰি। আলকোডেৰ নিকটতম ৰে'ল ষ্টেচন হৈছে কন্নাপুৰম আৰু কান্নুৰ, যি শোৰানুৰ–মাংগালুৰু ৰে'লপথৰ অন্তৰ্গত। আলকোডেৰপৰা প্ৰায় ৪৬.৫ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত কান্নুৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰ হৈছে নিকটতম আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰ। মাংগালুৰু বিমানবন্দৰ আৰু কেলিকট আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰও ওচৰৰ আন দুটা বিমান যাতায়াতৰ বিকল্প। ==অৰ্থনীতি== আলকোডেৰ অধিকাংশ লোক কৃষিকাৰ্য অথবা ব্যৱসায়ৰ সৈতে জড়িত। এই অঞ্চলটো ৰবৰ, শুকান নাৰিকলৰ শাঁহ (ড্ৰাই ক’প্ৰা), জালুক, তামোলৰ গুটি আদি পাহাৰীয়া কৃষিজাত সামগ্ৰী ভাৰতৰ উত্তৰ অংশত অৱস্থিত বিভিন্ন উদ্যোগলৈ ৰপ্তানি কৰাৰ বাবে পৰিচিত। আলকোডে মালাবাৰ প্ৰব্ৰজনৰ অন্যতম গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰ। ১৯৪০ আৰু ১৯৫০ৰ দশকত উত্তৰ ট্ৰাভাঙ্কোৰ অঞ্চলৰপৰা বহু লোক আলকোডেলৈ প্ৰব্ৰজন কৰি আহিছিল। এই প্ৰব্ৰজনকাৰীসকলে অঞ্চলটোৰ স্থানীয় অৰ্থনীতিৰ বিকাশত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল। ==শিক্ষা== * মেৰী মাথা আৰ্টছ এণ্ড ছায়েন্স কলেজ, আলাকোডে <ref>{{Cite web |url=https://www.vidyatime.com/degree-colleges/4/kerala/kannur/ |title=List of degree colleges in Kannur-Kerala |website=vidyatime.com}}</ref> * ছেইণ্ট মেৰী কনভেণ্ট ছিনিয়ৰ ছেক. স্কুল, আলাকোড * এন এছ এছ এইচ এছ এছ, আলাকোড <ref>{{Cite web|url=http://www.dhsekerala.gov.in/schoolist.aspx?dcode=13|title=Higher Secondary Education Portal|website=www.dhsekerala.gov.in}}</ref> * নিৰ্মলা ইউ পি স্কুল ==বেংকিং== * ভাৰতীয় ষ্টেট বেংক * ফেডাৰেল বেংক * কেনাৰা বেংক (পূৰ্বতে চিণ্ডিকেট বেংক) * কেৰালা বেংক * কেৰেলা গ্ৰেমিন বেংক * আলাকোড সেৱা সমবায় বেংক * তালিপাৰম্বা পিচিআৰডি বেংক, আলাকোড * এইচ ডি এফ চি বেংক ==তথ্যৰ উৎস== {{Commons category}} {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:কেৰালা]] [[শ্ৰেণী:কেৰালাত পৰ্যটন]] gbloutl6cjq2pc0gl8igd1xi2rgiuaq 0 138753 627325 2026-08-15T02:50:37Z নৰুনা বৰুৱা 44897 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 627325 wikitext text/x-wiki {{Short description|Region in Kochi, Kerala, India}} {{Infobox settlement | name = আলুভা | other_name = Alwaye (colonial name) | native_name = | settlement_type = [[Municipalities of Kerala|Municipality]] In [[Kochi]]<ref name="auto">{{cite web |url=https://lsgkerala.gov.in/system/files/2017-10/localbodies.pdf |title=Grama Panchayaths |website=lsgkerala.gov.in |access-date=2025-04-16}}</ref> | image_skyline = {{Photomontage | photo1a = Aluva manappuram temple - panoramio.jpg | photo2a = Statue of Mahathma Gandhi Aluva.JPG | photo2b = Aluva New Bridge.jpg | photo3a = Federal bank head office aluva.JPG | photo3b = Aluva metro station, Kerala, India.jpg | photo4a = Aluva Puzha from railway bridge.jpg | photo4b = Marthandavarma bridge Aluva 1.JPG | photo5a = Aluva Municipal Office.JPG | spacing = 2 | space = 2 | position = centre | color_border = white | color = white | size = 270 | foot_montage = Clockwise from top: [[Aluva Mahadeva Temple|Mahadeva Temple]]; New Bridge; [[Aluva metro station]]; Marthandavarma Bridge; Municipal Office; [[Periyar river]]; [[Federal Bank]] Headquarters; Gandhi Statue }} | image_alt = | image_caption = | nickname = | image_map = | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = India Kerala#India | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = Location in Kerala, India | coordinates = {{coord|10.1167|N|76.3500|E|display=inline,title}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[States and territories of India|State]] | subdivision_name1 = [[Kerala]] | subdivision_type2 = [[List of districts of India|District]] | subdivision_name2 = [[Ernakulam district|Ernakulam]] | established_title = Established | established_date = 1921 | founder = | named_for = | government_type = [[Municipality]] | governing_body = Aluva Municipality | leader_party = [[Indian National Congress]] | leader_title = Chairperson | leader_name = Saiji Jolly | leader_title1 = | leader_name1 = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_total_km2 = 7.18 | area_rank = | elevation_footnotes = | elevation_m = 8 | population_total = 22428 | population_as_of = 2011 | population_footnotes = | population_density_km2 = 3358 | population_rank = | population_demonym = | demographics_type1 = Languages | demographics1_title1 = Official | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 6831xx | area_code = 0484 | area_code_type = Telephone code | registration_plate = KL 41 | blank1_name_sec1 = [[Human sex ratio|Sex ratio]] | blank1_info_sec1 = 1000:1050 [[male|♂]]/[[female|♀]] | website = {{URL|https://aluvamunicipality.lsgkerala.gov.in/en}} | footnotes = | demographics1_info1 = [[Malayalam language|Malayalam]], [[English language|English]] | leader_name2 = TBD | leader_title2 = Deputy chairperson | official_name = }} '''আলুভা ({{lang-en|Aluva}})''' পূৰ্বতে অলৱেই নামেৰে জনাজাত, ভাৰতৰ কেৰালা ৰাজ্যৰ কোচি মহানগৰীৰ উত্তৰ অংশৰ এখন প্ৰধান চহৰ আৰু পৌৰসভা। পূৰ্বতে অলৱেই নামেৰে জনাজাত, ভাৰতৰ কেৰালা ৰাজ্যৰ কোচি মহানগৰীৰ উত্তৰ অংশৰ এখন প্ৰধান চহৰ আৰু পৌৰসভা। <ref name="auto"/><ref>{{Cite web |url=https://www.keralatourism.org/routes-locations/aluva/id/362 |title=Aluva, Ernakulam District, Kerala, India |website=Kerala Tourism |language=en |access-date=2026-08-05}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.kudumbashree.org/sub-district/881007/20 |title=Kudumbashree {{!}} City Profile in PMAY - Aluva |website=www.kudumbashree.org |access-date=2026-08-05}}</ref> [[পেৰিয়াৰ নদী]]ৰ পাৰত অৱস্থিত আলুভাই এৰ্নাকুলাম জিলাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ আৱাসিক, বাণিজ্যিক আৰু পৰিবহণ কেন্দ্ৰ হিচাপে পৰিচিত। এই চহৰ আলুভা তালুকৰ প্ৰশাসনিক সদৰ। কেন্দ্ৰীয় [[কোচি]]ৰ উত্তৰ-পূব দিশত অৱস্থিত আলুৱাক দীৰ্ঘদিন ধৰি কোচি আৰু মধ্য কেৰালাৰ মাজৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰৱেশদ্বাৰ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। আলুভা ইয়াৰ সাংস্কৃতিক, ধৰ্মীয় আৰু ঐতিহাসিক গুৰুত্বৰ বাবে পৰিচিত। ইয়াৰ বাৰ্ষিক আলুৱা শিৱৰাত্ৰি উৎসৱ বিশেষভাৱে উল্লেখযোগ্য। কেৰালাৰ অন্যতম বৃহৎ ধৰ্মীয় সমাৱেশ হিচাপে পৰিগণিত এই উৎসৱ [[পেৰিয়াৰ নদী]]ৰ বালিচৰত অনুষ্ঠিত হয়।<ref>{{cite web|url=https://www.kerala-tourism.org/kerala-monuments/alwaye-palace.html |title=Alwaye Palace Aluva – Aluva Palace Kerala |publisher=Kerala-tourism.org |access-date=26 March 2014}}</ref>আলুভা শ্ৰী নাৰায়ণ গুৰুৰ সৈতেও ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত। তেওঁ ১৯১৩ চনত আলুৱাত অদ্বৈত আশ্ৰম প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। ইয়াৰ ফলত আলুভা সামাজিক সংস্কাৰ আৰু আধ্যাত্মিক চিন্তাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰ হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref>{{cite web |url=http://www.sndp.org/Html/BiographyByDrSOmana.html#ADVAITA-ASHRAM |title=Biography by Dr. S. Omana |publisher=Sndp.org |date=20 September 1928 |access-date=26 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20000903124015/http://www.sndp.org/Html/BiographyByDrSOmana.html#ADVAITA-ASHRAM |archive-date=3 September 2000 |url-status=dead}}</ref> ঐতিহাসিকভাৱে আলুভা পেৰিয়াৰ নদীৰ পাৰত গঢ় লৈ উঠা এক গুৰুত্বপূৰ্ণ জনবসতি। পৰৱৰ্তী সময়ত ই বাণিজ্য, শিক্ষা আৰু উদ্যোগৰ এক উল্লেখযোগ্য কেন্দ্ৰ হিচাপে বিকশিত হয়। আলুভাই আলুভা তালুকৰ প্ৰশাসনিক কেন্দ্ৰ হিচাপেও কাম কৰে। ১৯৫৬ চনত মুকুন্দপুৰম, কানায়ন্নুৰ, কুন্নাথুনাড আৰু নৰ্থ পাৰাভুৰ আদি গাঁওসমূহৰ তালুক একত্ৰিত কৰি আলুৱা তালুক গঠন কৰা হৈছিল। [[কোচি]] নগৰীয়া সমষ্টিৰ অংশ হোৱাৰ পাছতো আলুৱাই এখন স্বায়ত্তশাসিত পৌৰসভা হিচাপে নিজৰ প্ৰশাসনিক ভূমিকা অব্যাহত ৰাখিছে আৰু কেৰালাৰ অন্যতম গুৰুত্বপূৰ্ণ নগৰ কেন্দ্ৰ হিচাপে পৰিগণিত হৈ আহিছে। এৰ্নাকুলাম গ্ৰাম্য আৰক্ষী জিলাৰ জিলা আৰক্ষী প্ৰধানৰ কাৰ্যালয়, লোকনিৰ্মাণ বিভাগৰ অধীক্ষক অভিযন্তাৰ কাৰ্যালয় আৰু জিলা শিক্ষা বিষয়াৰ কাৰ্যালয়ো আলুভাত অৱস্থিত। ইয়াৰ উপৰি, কোচি মেট্ৰ’ ৰে’লৰ প্ৰথম পৰ্যায়ৰ উত্তৰ দিশৰ আৰম্ভণি স্থান আলুৱা। এই প্ৰথম পৰ্যায়ৰ মেট্ৰ’ সেৱা ২০১৭ চনৰ জুন মাহত আৰম্ভ হৈছিল। ==নামৰ উৎপত্তি== আলুভা নামটোৰ উৎপত্তি সম্পৰ্কে কেইবাশতিকাজুৰি বিভিন্ন ধৰণৰ মতামত আৰু অনুমান প্ৰচলিত হৈ আহিছে। ইয়াৰ ভিতৰত এটা বহুলভাৱে গ্ৰহণযোগ্য মত হিন্দু দেৱতা [[শিৱ]]ৰ সৈতে জড়িত এক পৌৰাণিক কাহিনীৰ ওপৰত আধাৰিত। পৌৰাণিক কাহিনী অনুসৰি, পৃথিৱীক ৰক্ষা কৰিবলৈ শিৱই কালকূট বিষ পান কৰিছিল। কোৱা হয় যে বিষটো (আলম) মুখত (ভা) ধাৰণ কৰি থকাৰ বাবেই শিৱৰ সৈতে আলুভা নামটোৰ সম্পৰ্ক স্থাপন হৈছে। পৰৱৰ্তী সময়ত ভগৱান শিৱ আলুভাৰ এটা মন্দিৰত অধিষ্ঠিত দেৱতা হিচাপে পূজিত হোৱা বুলি বিশ্বাস কৰা হয়।<ref name="aluvamunicipality.in">{{cite web |title=ആമുഖം &#124; Aluva Municipality |url=http://www.aluvamunicipality.in/about |access-date=26 March 2014 |publisher=Aluvamunicipality.in}}</ref> ভগৱান শিৱৰ সন্মানত প্ৰতি বছৰে শিৱৰাত্ৰি উৎসৱ উদ্‌যাপন কৰা হয়। আজিও কিছুমান প্ৰচাৰপত্ৰ আৰু ৱেবছাইটত আলুৱাক ইয়াৰ ঔপনিৱেশিক নাম (Alwaye) ''আলৱে'' নামেৰে উল্লেখ কৰা দেখা যায়। ==ইতিহাস== প্ৰত্নতাত্ত্বিক প্ৰমাণ অনুসৰি, খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ২৫০ চনৰপৰাই আলুৱাত জনবসতি থকাৰ প্ৰমাণ পোৱা যায়।<ref>{{cite web|url=http://www.aluvamunicipality.in/ml/history |title=ചരിത്രം &#124; Aluva Municipality |publisher=Aluvamunicipality.in |access-date=26 March 2014}}</ref> ১৩৪১ খ্ৰীষ্টাব্দলৈকে আলুৱা কাক্কানাড আৰু আলাংগাড পৰ্যন্ত বিস্তৃত এক সংলগ্ন ভূ-খণ্ডৰ অংশ আছিল। সেই সময়লৈকে অঞ্চলটো ঘন জনবসতিপূৰ্ণ হৈ পৰিছিল আৰু ই একে সময়তে অৱকাশ যাপনৰ স্থান আৰু বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰ হিচাপে বিকশিত হৈছিল। আলুভাত [[পেৰিয়াৰ নদী]]ৰপৰা দুটা শাখাত বিভক্ত হোৱা মংগলাপ্পুঝা দক্ষিণ ভাৰতৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰ হিচাপে পৰিচিত আছিল।<ref>{{cite web|url=https://www.ashextourism.com/kerala/aluva_kerala.htm |title=Kerala |publisher=Ashextourism.com |date=13 May 1999 |access-date=26 March 2014}}</ref> ভাৰত স্বাধীন হোৱাৰ পূৰ্বে আলুৱা ত্ৰাৱাঙ্কোৰ ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত আছিল আৰু ৰাজপৰিয়ালৰ চৰকাৰী গ্ৰীষ্মকালীন বাসস্থান হিচাপে ব্যৱহৃত হৈছিল। বিংশ শতিকাত [[কোচি]]ত [[ইহুদী]] সম্প্ৰদায়ৰ লোকসকলৰ বসতি থকাৰ সময়তো তেওঁলোকৰ কিছুমান লোকে পেৰিয়াৰ নদীৰ পাৰত আলুৱাত অৱকাশ যাপনৰ বাবে ঘৰ নিৰ্মাণ কৰি ৰাখিছিল।<ref>Weil, S. 2009 'The Place of Alwaye in Modern Cochin Jewish History', Journal of Modern Jewish Studies 8 (3): 319–335.</ref> == Politics == Aluva is a constituency in the [[Kerala Legislative Assembly]] and forms part of the [[Chalakudy]] (Lok Sabha constituency); [[Anwar Sadath]] serves as the [[Member of the Legislative Assembly (India)|MLA]] of Aluva since 2011.<ref>{{cite web |url=http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S11/KL_Dist_PC_AC.pdf |title=Assembly Constituencies – Corresponding Districts and Parliamentary Constituencies |access-date=19 October 2008 |work=Kerala |publisher=Election Commission of India |archive-url=https://web.archive.org/web/20081030085443/http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S11/KL_Dist_PC_AC.pdf |archive-date=30 October 2008 |url-status=dead }}</ref> It is also part of the [[Chalakudy (Lok Sabha constituency)]], represented by [[Member of Parliament, Lok Sabha|MP]] [[Benny Behanan]]. Administratively, Aluva is governed as a [[municipality]].<ref name=municipality>{{cite web|url=http://ernakulam.nic.in/admin.asp?typ=2&titl=Local%20Administration|title=Local Administration – Ernakulam District|publisher=NIC Ernakulam (Govt. of India)|access-date=21 April 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110719051111/http://ernakulam.nic.in/admin.asp?typ=2&titl=Local%20Administration|archive-date=19 July 2011|url-status=dead}}</ref> The current municipal council is led by the Indian National Congress Party under Saiji Jolly, who was elected in December 2025. == Travel == Aluva is well connected to other parts of India via air, road, and rail. === Air === [[Cochin International Airport]] is located {{convert|15|km|mi|abbr=on}} from the town centre and offers both domestic and international connections.<ref>{{Cite web |last=E |first=Krishna Kumar K. |date=2025-08-16 |title=Airport on course to get multimodal connectivity |url=https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2025/Aug/16/airport-on-course-to-get-multimodal-connectivity |access-date=2026-06-11 |website=The New Indian Express |language=en}}</ref> [[File:Aluva Railway Station.JPG|thumb|Aluva Railway Station]] === Rail === ==== Train ==== [[File:Aluva Railway Station.jpg|thumb|Entry of Aluva Railway Station]] [[Aluva railway station|Aluva Railway Station]] (IR Code: AWY) is a grade-A station and the third busiest in Kochi after [[Ernakulam Junction railway station]] and [[Ernakulam Town railway station]]. Every passenger and express train bound for southern Kerala stops here. Travelers from the [[Idukki district]] typically use Aluva railway station, as the topography of Idukki does not allow the disrict to have a railway station. Notably, no trains originate or terminate at Aluva Railway Station. Additionally, a smaller station, [[Chowara]], is located approximately {{Convert|4|km|mi|abbr=on}} from the Aluva railway station. ==== Metro ==== [[Kochi Metro]] Phase 1 starts at the Aluva Bypass and operates till [[Thrippunithura|Tripunithura]]. The construction of the project was started in mid-2013 and commenced its operations on 19 June 2017.<ref name="Greeshma Sukumaran-2017">{{cite news |last=Greeshma Sukumaran |date=17 June 2017 |title=Kochi Metro inauguration: PM Modi flags off rail service, takes maiden ride with CM Pinarayi Vijayan, 'Metro Man' Sreedharan |work=International Business Times |url=https://www.ibtimes.co.in/kochi-metro-inauguration-live-pm-modi-flag-off-rail-service-today-cm-pinarayi-metro-man-731109 |access-date=3 September 2017}}</ref> [[Kochi Metro]] Rail Limited is a project of the Kerala Government undertaken by [[Kochi Metro#Controversy over DMRC's role|DMRC]] aside from Aluva Flyover. [[Aluva metro station]] is the northern terminus of Phase 1.<ref name="Greeshma Sukumaran-2017" /> The metro system's third phase is supposed to extend the line further north from Aluva to the northern suburb [[Angamaly]] in order to connect to the [[Cochin International Airport]].[[File:Train at Aluva Metro Station.jpg|thumb|Train at Aluva Metro Station]] === Bus === [[File:Municipal Bus station aluva.JPG|300px|thumb|Rajiv Gandhi bus station]] [[File:Aluva Bus terminal.jpg|300px|thumb |Renovated Aluva KSRTC Busterminal]] Rajiv Gandhi Central Bus Station is one of the largest private bus terminals in Kochi and Kerala. It acts as a node for Kochi city buses, with intra-city services to city regions such as [[Fort Kochi]], [[Tripunithura]], [[Kakkanad]] etc. [[Aluva KSRTC bus station]] is also one of the important KSRTC bus stations in central Kerala.<ref name="KSRTC Aluva Depo">{{cite web|url=http://www.keralartc.com/html/unit.html|title=KSRTC Aluva Depot|publisher=KSRTC Aluva Depot Contacts|access-date=8 March 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171107221531/http://keralartc.com/html/unit.html|archive-date=7 November 2017|url-status=dead}}</ref> The daily passenger buses of [[Karnataka State Road Transport Corporation]] and [[Tamil Nadu State Transport Corporation]] have routes to places such as [[Mysore]], [[Mangaluru]], [[Bengaluru]], [[Tiruchirappalli]], [[Coimbatore]], [[Salem district]], [[Palani]], and [[Kodaikanal]]. Privately operated inter-state buses<ref name="Interstate Private Bus Service">{{cite web|url=http://www.sonatravels.in|title=Sona Travels|publisher=Private Bus Operator Aluva}}</ref> to Bangalore, Chennai, Mysore, Mumbai, and other cities have stops in points of Aluva. [[Kochi Metro Rail Limited]] also runs a feeder bus service from [[Aluva metro station]] to [[Cochin International Airport]] using [[electric bus]]. === Ferry === Aluva is a stop for [[National Waterway 3]]; the waterway connects to [[Thiruvananthapuram]] in the south and to [[Kottappuram, Thrissur]] in the north. '''Landmarks''' * [[Marthanda Varma Bridge|Marthanda Varma Bridge Aluva]] * [[Aluva Mahadeva Temple]] * == সংস্কৃতি== Aluva's culture has been influenced by the people native to it and by those attracted to it due to factors such as its proximity to the Periyar River. Several Malayalam movie songs are dedicated to the Periyar River. Poets such as [[Changampuzha Krishna Pillai|Changapuzha Krishna Pillai]], [[G. Sankara Kurup]], [[Balachandran Chullikkadu]], critic Kuttipuzha Krishnapilla, and novelist [[Subhash Chandran|Subash Chandran]] are from Aluva and lived there. Though not from the Aluva area, [[Vayalar Ramavarma]] and [[O. N. V. Kurup|O.N.V. Kurup]] also wrote about Periyar, as Aluva influenced their writing.<ref>{{Cite web |title=Premam Aluva Puzha Song, ft. Nivin Pauly, Anupama Parameswaran |url=https://timesofindia.indiatimes.com/premam-aluva-puzha-song-ft-nivin-pauly-anupama-parameswaran/videoshow/61186943.cms |access-date=2026-06-11 |website=The Times of India |language=en}}</ref> Several newspapers and magazines were published in Aluva during the print era. Continuing with the tradition of published writing, the first online magazine and blogging platform was started in Aluva by puzha.com, which still exists on the Internet. == ব্যৱসায়== [[File:Federal bank head office aluva.JPG|thumb|ফেডাৰেল বেংকৰ মুখ্য কাৰ্যালয়, আলুভা ]] আলুভা কেইবাটাও ব্যৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠানৰ মুখ্য কাৰ্যালয়ৰ স্থান হিচাপে পৰিচিত। আলুৱা ইয়াৰ “আলুৱা পুকায়িল্লাথা আদুপ্পু” (ধোঁৱাবিহীন চৌকা)-ৰ বাবেও বিখ্যাত। এই ধোঁৱাবিহীন চৌকাটো আলৱে ছেটেলমেণ্ট চাৰ্চে উদ্ভাৱন কৰিছিল।ফেডাৰেল বেংকৰ মুখ্য কাৰ্যালয় আলুৱাত অৱস্থিত। ইয়াৰ উপৰি, কেৰালা ষ্টেট চিভিল ছাৰ্ভিচ একাডেমীয়েও আলুভাত এটা শাখা স্থাপন কৰিছে। ==আলুভাৰ উল্লেশযোগ্য ব্যক্তি== {{columns-list| * দিলীপ (চলচ্চিত্ৰ অভিনেতা) * [[জন আব্ৰাহাম]] (বলিউডৰ অভিনেতা) * নিভিন পলি (চলচ্চিত্ৰ অভিনেতা) * আমালা পল (চলচ্চিত্ৰ অভিনেত্ৰী) * পাৰ্ল মানি (চলচ্চিত্ৰ অভিনেত্ৰী, টিভি আয়োজক) * ভাৰ্গীজ পায়্যাপ্প্লি পলাক্কাপ্পিলি * বাবুৰাজ (অভিনেতা) * এম কে মেকাৰ পিলে (শিল্পবিদ) * এম এম আব্দুল খাদৰ (কেৰালাৰ প্ৰাক্তন এডভোকেট জেনেৰেল) * এম এম পাৰিদ পিল্লাই (কেৰালাৰ প্ৰাক্তন মুখ্য ন্যায়াধীশ) * কালমণ্ডলম হৰিদাস (সংগীতজ্ঞ) * ছাইনুদ্দিন (অভিনেতা) * ছিজু উইলছন (চলচ্চিত্ৰ অভিনেতা) * এন এফ ভাৰ্গেজ (চলচ্চিত্ৰ অভিনেতা) * আজমল আমিৰ (চলচ্চিত্ৰ অভিনেতা) * আলফন্স পুথ্ৰেন (চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক) * শৰফ উ ধীন (চলচ্চিত্ৰ অভিনেতা) * শ্বাবাৰীশ বৰ্মা (চলচ্চিত্ৰ অভিনেতা, কবি, গায়ক) * ভেনু ভি ডেছম (কবি) * টিনি টম (চলচ্চিত্ৰ অভিনেতা, কমেডিয়ান) * সীতাৰমণ শঙ্কৰনাৰায়ণ আয়েৰ (প্ৰকৃতি কৰ্মী) * এন কে দেশম (কবি) * জি.এন. গোপাল (দবা খেলুৱৈ) * কৃষ্ণ শংকৰ (চলচ্চিত্ৰ অভিনেতা) * সাজিন গোপু (অভিনেতা) * শ্ৰীতা শিৱাদাস (অভিনেতা) }} == চিত্ৰসমূহ == <gallery mode=packed> File:Rajagiri Hospital.jpg|[[Rajagiri Hospital|Rajagiri Hospital, Aluva]] File:AluvaShivaTemple.JPG|Aluva Manapuram File:Aluva Municipal Office.JPG|Municipal Office Aluva File:Aluva muncipailty.jpg|Private Bus Terminal Aluva File:Aluva Guest House Entrance.JPG|Aluva Palace Entrance File:Aluva Sree Krishna Swami Temple Front.JPG|Sree Krishna Temple Aluva File:Federal bank head office aluva.JPG|Federal Bank HO Aluva File:UC College Aluva.JPG|UC College Aluva File:Mahathma Gandhi Municipal Town Hall Aluva.JPG|Town Hall Aluva File:Aluva-Bridge.JPG|Marthanda Varma Bridge Aluva </gallery> ==অৱস্থান == {{Geographic Location |title = '''Neighbouring regions of Aluva''' |Northwest = [[North Paravur]] |North = [[Chengamanad, Ernakulam district|Chengamanad]] |Northeast = [[Angamaly]] |West = [[Kalamassery]] |Centre = Aluva |East = [[Perumbavoor]] |Southwest = [[Vytilla]] |South = [[Kakkanad]], [[Thrippunithura]] |Southeast = [[Muvattupuzha]], [[piravom]] }} == তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ == * [https://web.archive.org/web/20191013043120/https://keralapanchayatelection2020.keralas.info/ Remaining Date for Aluva Municipality Election 2020] * [http://dattaanjaneya.org/ Temples in Aluva] * [http://dattaanjaneya.org/ Hanuman temples in kerala] * [http://dattaanjaneya.org/famous-temple-india Temples in Kochi] {{Commons category}} 6rpgpfx5ur9hft0v21v1yv6hpfegh5o 627327 627325 2026-08-15T02:51:08Z নৰুনা বৰুৱা 44897 পৃষ্ঠা [[অলুভা]]ৰ পৰা [[আলুভা]]লৈ নৰুনা বৰুৱায়ে স্থানান্তৰ কৰিলে 627325 wikitext text/x-wiki {{Short description|Region in Kochi, Kerala, India}} {{Infobox settlement | name = আলুভা | other_name = Alwaye (colonial name) | native_name = | settlement_type = [[Municipalities of Kerala|Municipality]] In [[Kochi]]<ref name="auto">{{cite web |url=https://lsgkerala.gov.in/system/files/2017-10/localbodies.pdf |title=Grama Panchayaths |website=lsgkerala.gov.in |access-date=2025-04-16}}</ref> | image_skyline = {{Photomontage | photo1a = Aluva manappuram temple - panoramio.jpg | photo2a = Statue of Mahathma Gandhi Aluva.JPG | photo2b = Aluva New Bridge.jpg | photo3a = Federal bank head office aluva.JPG | photo3b = Aluva metro station, Kerala, India.jpg | photo4a = Aluva Puzha from railway bridge.jpg | photo4b = Marthandavarma bridge Aluva 1.JPG | photo5a = Aluva Municipal Office.JPG | spacing = 2 | space = 2 | position = centre | color_border = white | color = white | size = 270 | foot_montage = Clockwise from top: [[Aluva Mahadeva Temple|Mahadeva Temple]]; New Bridge; [[Aluva metro station]]; Marthandavarma Bridge; Municipal Office; [[Periyar river]]; [[Federal Bank]] Headquarters; Gandhi Statue }} | image_alt = | image_caption = | nickname = | image_map = | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = India Kerala#India | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = Location in Kerala, India | coordinates = {{coord|10.1167|N|76.3500|E|display=inline,title}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[States and territories of India|State]] | subdivision_name1 = [[Kerala]] | subdivision_type2 = [[List of districts of India|District]] | subdivision_name2 = [[Ernakulam district|Ernakulam]] | established_title = Established | established_date = 1921 | founder = | named_for = | government_type = [[Municipality]] | governing_body = Aluva Municipality | leader_party = [[Indian National Congress]] | leader_title = Chairperson | leader_name = Saiji Jolly | leader_title1 = | leader_name1 = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_total_km2 = 7.18 | area_rank = | elevation_footnotes = | elevation_m = 8 | population_total = 22428 | population_as_of = 2011 | population_footnotes = | population_density_km2 = 3358 | population_rank = | population_demonym = | demographics_type1 = Languages | demographics1_title1 = Official | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 6831xx | area_code = 0484 | area_code_type = Telephone code | registration_plate = KL 41 | blank1_name_sec1 = [[Human sex ratio|Sex ratio]] | blank1_info_sec1 = 1000:1050 [[male|♂]]/[[female|♀]] | website = {{URL|https://aluvamunicipality.lsgkerala.gov.in/en}} | footnotes = | demographics1_info1 = [[Malayalam language|Malayalam]], [[English language|English]] | leader_name2 = TBD | leader_title2 = Deputy chairperson | official_name = }} '''আলুভা ({{lang-en|Aluva}})''' পূৰ্বতে অলৱেই নামেৰে জনাজাত, ভাৰতৰ কেৰালা ৰাজ্যৰ কোচি মহানগৰীৰ উত্তৰ অংশৰ এখন প্ৰধান চহৰ আৰু পৌৰসভা। পূৰ্বতে অলৱেই নামেৰে জনাজাত, ভাৰতৰ কেৰালা ৰাজ্যৰ কোচি মহানগৰীৰ উত্তৰ অংশৰ এখন প্ৰধান চহৰ আৰু পৌৰসভা। <ref name="auto"/><ref>{{Cite web |url=https://www.keralatourism.org/routes-locations/aluva/id/362 |title=Aluva, Ernakulam District, Kerala, India |website=Kerala Tourism |language=en |access-date=2026-08-05}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.kudumbashree.org/sub-district/881007/20 |title=Kudumbashree {{!}} City Profile in PMAY - Aluva |website=www.kudumbashree.org |access-date=2026-08-05}}</ref> [[পেৰিয়াৰ নদী]]ৰ পাৰত অৱস্থিত আলুভাই এৰ্নাকুলাম জিলাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ আৱাসিক, বাণিজ্যিক আৰু পৰিবহণ কেন্দ্ৰ হিচাপে পৰিচিত। এই চহৰ আলুভা তালুকৰ প্ৰশাসনিক সদৰ। কেন্দ্ৰীয় [[কোচি]]ৰ উত্তৰ-পূব দিশত অৱস্থিত আলুৱাক দীৰ্ঘদিন ধৰি কোচি আৰু মধ্য কেৰালাৰ মাজৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰৱেশদ্বাৰ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। আলুভা ইয়াৰ সাংস্কৃতিক, ধৰ্মীয় আৰু ঐতিহাসিক গুৰুত্বৰ বাবে পৰিচিত। ইয়াৰ বাৰ্ষিক আলুৱা শিৱৰাত্ৰি উৎসৱ বিশেষভাৱে উল্লেখযোগ্য। কেৰালাৰ অন্যতম বৃহৎ ধৰ্মীয় সমাৱেশ হিচাপে পৰিগণিত এই উৎসৱ [[পেৰিয়াৰ নদী]]ৰ বালিচৰত অনুষ্ঠিত হয়।<ref>{{cite web|url=https://www.kerala-tourism.org/kerala-monuments/alwaye-palace.html |title=Alwaye Palace Aluva – Aluva Palace Kerala |publisher=Kerala-tourism.org |access-date=26 March 2014}}</ref>আলুভা শ্ৰী নাৰায়ণ গুৰুৰ সৈতেও ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত। তেওঁ ১৯১৩ চনত আলুৱাত অদ্বৈত আশ্ৰম প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। ইয়াৰ ফলত আলুভা সামাজিক সংস্কাৰ আৰু আধ্যাত্মিক চিন্তাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰ হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref>{{cite web |url=http://www.sndp.org/Html/BiographyByDrSOmana.html#ADVAITA-ASHRAM |title=Biography by Dr. S. Omana |publisher=Sndp.org |date=20 September 1928 |access-date=26 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20000903124015/http://www.sndp.org/Html/BiographyByDrSOmana.html#ADVAITA-ASHRAM |archive-date=3 September 2000 |url-status=dead}}</ref> ঐতিহাসিকভাৱে আলুভা পেৰিয়াৰ নদীৰ পাৰত গঢ় লৈ উঠা এক গুৰুত্বপূৰ্ণ জনবসতি। পৰৱৰ্তী সময়ত ই বাণিজ্য, শিক্ষা আৰু উদ্যোগৰ এক উল্লেখযোগ্য কেন্দ্ৰ হিচাপে বিকশিত হয়। আলুভাই আলুভা তালুকৰ প্ৰশাসনিক কেন্দ্ৰ হিচাপেও কাম কৰে। ১৯৫৬ চনত মুকুন্দপুৰম, কানায়ন্নুৰ, কুন্নাথুনাড আৰু নৰ্থ পাৰাভুৰ আদি গাঁওসমূহৰ তালুক একত্ৰিত কৰি আলুৱা তালুক গঠন কৰা হৈছিল। [[কোচি]] নগৰীয়া সমষ্টিৰ অংশ হোৱাৰ পাছতো আলুৱাই এখন স্বায়ত্তশাসিত পৌৰসভা হিচাপে নিজৰ প্ৰশাসনিক ভূমিকা অব্যাহত ৰাখিছে আৰু কেৰালাৰ অন্যতম গুৰুত্বপূৰ্ণ নগৰ কেন্দ্ৰ হিচাপে পৰিগণিত হৈ আহিছে। এৰ্নাকুলাম গ্ৰাম্য আৰক্ষী জিলাৰ জিলা আৰক্ষী প্ৰধানৰ কাৰ্যালয়, লোকনিৰ্মাণ বিভাগৰ অধীক্ষক অভিযন্তাৰ কাৰ্যালয় আৰু জিলা শিক্ষা বিষয়াৰ কাৰ্যালয়ো আলুভাত অৱস্থিত। ইয়াৰ উপৰি, কোচি মেট্ৰ’ ৰে’লৰ প্ৰথম পৰ্যায়ৰ উত্তৰ দিশৰ আৰম্ভণি স্থান আলুৱা। এই প্ৰথম পৰ্যায়ৰ মেট্ৰ’ সেৱা ২০১৭ চনৰ জুন মাহত আৰম্ভ হৈছিল। ==নামৰ উৎপত্তি== আলুভা নামটোৰ উৎপত্তি সম্পৰ্কে কেইবাশতিকাজুৰি বিভিন্ন ধৰণৰ মতামত আৰু অনুমান প্ৰচলিত হৈ আহিছে। ইয়াৰ ভিতৰত এটা বহুলভাৱে গ্ৰহণযোগ্য মত হিন্দু দেৱতা [[শিৱ]]ৰ সৈতে জড়িত এক পৌৰাণিক কাহিনীৰ ওপৰত আধাৰিত। পৌৰাণিক কাহিনী অনুসৰি, পৃথিৱীক ৰক্ষা কৰিবলৈ শিৱই কালকূট বিষ পান কৰিছিল। কোৱা হয় যে বিষটো (আলম) মুখত (ভা) ধাৰণ কৰি থকাৰ বাবেই শিৱৰ সৈতে আলুভা নামটোৰ সম্পৰ্ক স্থাপন হৈছে। পৰৱৰ্তী সময়ত ভগৱান শিৱ আলুভাৰ এটা মন্দিৰত অধিষ্ঠিত দেৱতা হিচাপে পূজিত হোৱা বুলি বিশ্বাস কৰা হয়।<ref name="aluvamunicipality.in">{{cite web |title=ആമുഖം &#124; Aluva Municipality |url=http://www.aluvamunicipality.in/about |access-date=26 March 2014 |publisher=Aluvamunicipality.in}}</ref> ভগৱান শিৱৰ সন্মানত প্ৰতি বছৰে শিৱৰাত্ৰি উৎসৱ উদ্‌যাপন কৰা হয়। আজিও কিছুমান প্ৰচাৰপত্ৰ আৰু ৱেবছাইটত আলুৱাক ইয়াৰ ঔপনিৱেশিক নাম (Alwaye) ''আলৱে'' নামেৰে উল্লেখ কৰা দেখা যায়। ==ইতিহাস== প্ৰত্নতাত্ত্বিক প্ৰমাণ অনুসৰি, খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ২৫০ চনৰপৰাই আলুৱাত জনবসতি থকাৰ প্ৰমাণ পোৱা যায়।<ref>{{cite web|url=http://www.aluvamunicipality.in/ml/history |title=ചരിത്രം &#124; Aluva Municipality |publisher=Aluvamunicipality.in |access-date=26 March 2014}}</ref> ১৩৪১ খ্ৰীষ্টাব্দলৈকে আলুৱা কাক্কানাড আৰু আলাংগাড পৰ্যন্ত বিস্তৃত এক সংলগ্ন ভূ-খণ্ডৰ অংশ আছিল। সেই সময়লৈকে অঞ্চলটো ঘন জনবসতিপূৰ্ণ হৈ পৰিছিল আৰু ই একে সময়তে অৱকাশ যাপনৰ স্থান আৰু বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰ হিচাপে বিকশিত হৈছিল। আলুভাত [[পেৰিয়াৰ নদী]]ৰপৰা দুটা শাখাত বিভক্ত হোৱা মংগলাপ্পুঝা দক্ষিণ ভাৰতৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰ হিচাপে পৰিচিত আছিল।<ref>{{cite web|url=https://www.ashextourism.com/kerala/aluva_kerala.htm |title=Kerala |publisher=Ashextourism.com |date=13 May 1999 |access-date=26 March 2014}}</ref> ভাৰত স্বাধীন হোৱাৰ পূৰ্বে আলুৱা ত্ৰাৱাঙ্কোৰ ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত আছিল আৰু ৰাজপৰিয়ালৰ চৰকাৰী গ্ৰীষ্মকালীন বাসস্থান হিচাপে ব্যৱহৃত হৈছিল। বিংশ শতিকাত [[কোচি]]ত [[ইহুদী]] সম্প্ৰদায়ৰ লোকসকলৰ বসতি থকাৰ সময়তো তেওঁলোকৰ কিছুমান লোকে পেৰিয়াৰ নদীৰ পাৰত আলুৱাত অৱকাশ যাপনৰ বাবে ঘৰ নিৰ্মাণ কৰি ৰাখিছিল।<ref>Weil, S. 2009 'The Place of Alwaye in Modern Cochin Jewish History', Journal of Modern Jewish Studies 8 (3): 319–335.</ref> == Politics == Aluva is a constituency in the [[Kerala Legislative Assembly]] and forms part of the [[Chalakudy]] (Lok Sabha constituency); [[Anwar Sadath]] serves as the [[Member of the Legislative Assembly (India)|MLA]] of Aluva since 2011.<ref>{{cite web |url=http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S11/KL_Dist_PC_AC.pdf |title=Assembly Constituencies – Corresponding Districts and Parliamentary Constituencies |access-date=19 October 2008 |work=Kerala |publisher=Election Commission of India |archive-url=https://web.archive.org/web/20081030085443/http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S11/KL_Dist_PC_AC.pdf |archive-date=30 October 2008 |url-status=dead }}</ref> It is also part of the [[Chalakudy (Lok Sabha constituency)]], represented by [[Member of Parliament, Lok Sabha|MP]] [[Benny Behanan]]. Administratively, Aluva is governed as a [[municipality]].<ref name=municipality>{{cite web|url=http://ernakulam.nic.in/admin.asp?typ=2&titl=Local%20Administration|title=Local Administration – Ernakulam District|publisher=NIC Ernakulam (Govt. of India)|access-date=21 April 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110719051111/http://ernakulam.nic.in/admin.asp?typ=2&titl=Local%20Administration|archive-date=19 July 2011|url-status=dead}}</ref> The current municipal council is led by the Indian National Congress Party under Saiji Jolly, who was elected in December 2025. == Travel == Aluva is well connected to other parts of India via air, road, and rail. === Air === [[Cochin International Airport]] is located {{convert|15|km|mi|abbr=on}} from the town centre and offers both domestic and international connections.<ref>{{Cite web |last=E |first=Krishna Kumar K. |date=2025-08-16 |title=Airport on course to get multimodal connectivity |url=https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2025/Aug/16/airport-on-course-to-get-multimodal-connectivity |access-date=2026-06-11 |website=The New Indian Express |language=en}}</ref> [[File:Aluva Railway Station.JPG|thumb|Aluva Railway Station]] === Rail === ==== Train ==== [[File:Aluva Railway Station.jpg|thumb|Entry of Aluva Railway Station]] [[Aluva railway station|Aluva Railway Station]] (IR Code: AWY) is a grade-A station and the third busiest in Kochi after [[Ernakulam Junction railway station]] and [[Ernakulam Town railway station]]. Every passenger and express train bound for southern Kerala stops here. Travelers from the [[Idukki district]] typically use Aluva railway station, as the topography of Idukki does not allow the disrict to have a railway station. Notably, no trains originate or terminate at Aluva Railway Station. Additionally, a smaller station, [[Chowara]], is located approximately {{Convert|4|km|mi|abbr=on}} from the Aluva railway station. ==== Metro ==== [[Kochi Metro]] Phase 1 starts at the Aluva Bypass and operates till [[Thrippunithura|Tripunithura]]. The construction of the project was started in mid-2013 and commenced its operations on 19 June 2017.<ref name="Greeshma Sukumaran-2017">{{cite news |last=Greeshma Sukumaran |date=17 June 2017 |title=Kochi Metro inauguration: PM Modi flags off rail service, takes maiden ride with CM Pinarayi Vijayan, 'Metro Man' Sreedharan |work=International Business Times |url=https://www.ibtimes.co.in/kochi-metro-inauguration-live-pm-modi-flag-off-rail-service-today-cm-pinarayi-metro-man-731109 |access-date=3 September 2017}}</ref> [[Kochi Metro]] Rail Limited is a project of the Kerala Government undertaken by [[Kochi Metro#Controversy over DMRC's role|DMRC]] aside from Aluva Flyover. [[Aluva metro station]] is the northern terminus of Phase 1.<ref name="Greeshma Sukumaran-2017" /> The metro system's third phase is supposed to extend the line further north from Aluva to the northern suburb [[Angamaly]] in order to connect to the [[Cochin International Airport]].[[File:Train at Aluva Metro Station.jpg|thumb|Train at Aluva Metro Station]] === Bus === [[File:Municipal Bus station aluva.JPG|300px|thumb|Rajiv Gandhi bus station]] [[File:Aluva Bus terminal.jpg|300px|thumb |Renovated Aluva KSRTC Busterminal]] Rajiv Gandhi Central Bus Station is one of the largest private bus terminals in Kochi and Kerala. It acts as a node for Kochi city buses, with intra-city services to city regions such as [[Fort Kochi]], [[Tripunithura]], [[Kakkanad]] etc. [[Aluva KSRTC bus station]] is also one of the important KSRTC bus stations in central Kerala.<ref name="KSRTC Aluva Depo">{{cite web|url=http://www.keralartc.com/html/unit.html|title=KSRTC Aluva Depot|publisher=KSRTC Aluva Depot Contacts|access-date=8 March 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171107221531/http://keralartc.com/html/unit.html|archive-date=7 November 2017|url-status=dead}}</ref> The daily passenger buses of [[Karnataka State Road Transport Corporation]] and [[Tamil Nadu State Transport Corporation]] have routes to places such as [[Mysore]], [[Mangaluru]], [[Bengaluru]], [[Tiruchirappalli]], [[Coimbatore]], [[Salem district]], [[Palani]], and [[Kodaikanal]]. Privately operated inter-state buses<ref name="Interstate Private Bus Service">{{cite web|url=http://www.sonatravels.in|title=Sona Travels|publisher=Private Bus Operator Aluva}}</ref> to Bangalore, Chennai, Mysore, Mumbai, and other cities have stops in points of Aluva. [[Kochi Metro Rail Limited]] also runs a feeder bus service from [[Aluva metro station]] to [[Cochin International Airport]] using [[electric bus]]. === Ferry === Aluva is a stop for [[National Waterway 3]]; the waterway connects to [[Thiruvananthapuram]] in the south and to [[Kottappuram, Thrissur]] in the north. '''Landmarks''' * [[Marthanda Varma Bridge|Marthanda Varma Bridge Aluva]] * [[Aluva Mahadeva Temple]] * == সংস্কৃতি== Aluva's culture has been influenced by the people native to it and by those attracted to it due to factors such as its proximity to the Periyar River. Several Malayalam movie songs are dedicated to the Periyar River. Poets such as [[Changampuzha Krishna Pillai|Changapuzha Krishna Pillai]], [[G. Sankara Kurup]], [[Balachandran Chullikkadu]], critic Kuttipuzha Krishnapilla, and novelist [[Subhash Chandran|Subash Chandran]] are from Aluva and lived there. Though not from the Aluva area, [[Vayalar Ramavarma]] and [[O. N. V. Kurup|O.N.V. Kurup]] also wrote about Periyar, as Aluva influenced their writing.<ref>{{Cite web |title=Premam Aluva Puzha Song, ft. Nivin Pauly, Anupama Parameswaran |url=https://timesofindia.indiatimes.com/premam-aluva-puzha-song-ft-nivin-pauly-anupama-parameswaran/videoshow/61186943.cms |access-date=2026-06-11 |website=The Times of India |language=en}}</ref> Several newspapers and magazines were published in Aluva during the print era. Continuing with the tradition of published writing, the first online magazine and blogging platform was started in Aluva by puzha.com, which still exists on the Internet. == ব্যৱসায়== [[File:Federal bank head office aluva.JPG|thumb|ফেডাৰেল বেংকৰ মুখ্য কাৰ্যালয়, আলুভা ]] আলুভা কেইবাটাও ব্যৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠানৰ মুখ্য কাৰ্যালয়ৰ স্থান হিচাপে পৰিচিত। আলুৱা ইয়াৰ “আলুৱা পুকায়িল্লাথা আদুপ্পু” (ধোঁৱাবিহীন চৌকা)-ৰ বাবেও বিখ্যাত। এই ধোঁৱাবিহীন চৌকাটো আলৱে ছেটেলমেণ্ট চাৰ্চে উদ্ভাৱন কৰিছিল।ফেডাৰেল বেংকৰ মুখ্য কাৰ্যালয় আলুৱাত অৱস্থিত। ইয়াৰ উপৰি, কেৰালা ষ্টেট চিভিল ছাৰ্ভিচ একাডেমীয়েও আলুভাত এটা শাখা স্থাপন কৰিছে। ==আলুভাৰ উল্লেশযোগ্য ব্যক্তি== {{columns-list| * দিলীপ (চলচ্চিত্ৰ অভিনেতা) * [[জন আব্ৰাহাম]] (বলিউডৰ অভিনেতা) * নিভিন পলি (চলচ্চিত্ৰ অভিনেতা) * আমালা পল (চলচ্চিত্ৰ অভিনেত্ৰী) * পাৰ্ল মানি (চলচ্চিত্ৰ অভিনেত্ৰী, টিভি আয়োজক) * ভাৰ্গীজ পায়্যাপ্প্লি পলাক্কাপ্পিলি * বাবুৰাজ (অভিনেতা) * এম কে মেকাৰ পিলে (শিল্পবিদ) * এম এম আব্দুল খাদৰ (কেৰালাৰ প্ৰাক্তন এডভোকেট জেনেৰেল) * এম এম পাৰিদ পিল্লাই (কেৰালাৰ প্ৰাক্তন মুখ্য ন্যায়াধীশ) * কালমণ্ডলম হৰিদাস (সংগীতজ্ঞ) * ছাইনুদ্দিন (অভিনেতা) * ছিজু উইলছন (চলচ্চিত্ৰ অভিনেতা) * এন এফ ভাৰ্গেজ (চলচ্চিত্ৰ অভিনেতা) * আজমল আমিৰ (চলচ্চিত্ৰ অভিনেতা) * আলফন্স পুথ্ৰেন (চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক) * শৰফ উ ধীন (চলচ্চিত্ৰ অভিনেতা) * শ্বাবাৰীশ বৰ্মা (চলচ্চিত্ৰ অভিনেতা, কবি, গায়ক) * ভেনু ভি ডেছম (কবি) * টিনি টম (চলচ্চিত্ৰ অভিনেতা, কমেডিয়ান) * সীতাৰমণ শঙ্কৰনাৰায়ণ আয়েৰ (প্ৰকৃতি কৰ্মী) * এন কে দেশম (কবি) * জি.এন. গোপাল (দবা খেলুৱৈ) * কৃষ্ণ শংকৰ (চলচ্চিত্ৰ অভিনেতা) * সাজিন গোপু (অভিনেতা) * শ্ৰীতা শিৱাদাস (অভিনেতা) }} == চিত্ৰসমূহ == <gallery mode=packed> File:Rajagiri Hospital.jpg|[[Rajagiri Hospital|Rajagiri Hospital, Aluva]] File:AluvaShivaTemple.JPG|Aluva Manapuram File:Aluva Municipal Office.JPG|Municipal Office Aluva File:Aluva muncipailty.jpg|Private Bus Terminal Aluva File:Aluva Guest House Entrance.JPG|Aluva Palace Entrance File:Aluva Sree Krishna Swami Temple Front.JPG|Sree Krishna Temple Aluva File:Federal bank head office aluva.JPG|Federal Bank HO Aluva File:UC College Aluva.JPG|UC College Aluva File:Mahathma Gandhi Municipal Town Hall Aluva.JPG|Town Hall Aluva File:Aluva-Bridge.JPG|Marthanda Varma Bridge Aluva </gallery> ==অৱস্থান == {{Geographic Location |title = '''Neighbouring regions of Aluva''' |Northwest = [[North Paravur]] |North = [[Chengamanad, Ernakulam district|Chengamanad]] |Northeast = [[Angamaly]] |West = [[Kalamassery]] |Centre = Aluva |East = [[Perumbavoor]] |Southwest = [[Vytilla]] |South = [[Kakkanad]], [[Thrippunithura]] |Southeast = [[Muvattupuzha]], [[piravom]] }} == তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ == * [https://web.archive.org/web/20191013043120/https://keralapanchayatelection2020.keralas.info/ Remaining Date for Aluva Municipality Election 2020] * [http://dattaanjaneya.org/ Temples in Aluva] * [http://dattaanjaneya.org/ Hanuman temples in kerala] * [http://dattaanjaneya.org/famous-temple-india Temples in Kochi] {{Commons category}} 6rpgpfx5ur9hft0v21v1yv6hpfegh5o 627347 627327 2026-08-15T04:15:32Z নৰুনা বৰুৱা 44897 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 627347 wikitext text/x-wiki {{Short description|Region in Kochi, Kerala, India}} {{Infobox settlement | name = আলুভা | other_name = Alwaye (colonial name) | native_name = | settlement_type = [[Municipalities of Kerala|Municipality]] In [[Kochi]]<ref name="auto">{{cite web |url=https://lsgkerala.gov.in/system/files/2017-10/localbodies.pdf |title=Grama Panchayaths |website=lsgkerala.gov.in |access-date=2025-04-16}}</ref> | image_skyline = {{Photomontage | photo1a = Aluva manappuram temple - panoramio.jpg | photo2a = Statue of Mahathma Gandhi Aluva.JPG | photo2b = Aluva New Bridge.jpg | photo3a = Federal bank head office aluva.JPG | photo3b = Aluva metro station, Kerala, India.jpg | photo4a = Aluva Puzha from railway bridge.jpg | photo4b = Marthandavarma bridge Aluva 1.JPG | photo5a = Aluva Municipal Office.JPG | spacing = 2 | space = 2 | position = centre | color_border = white | color = white | size = 270 | foot_montage = Clockwise from top: [[Aluva Mahadeva Temple|Mahadeva Temple]]; New Bridge; [[Aluva metro station]]; Marthandavarma Bridge; Municipal Office; [[Periyar river]]; [[Federal Bank]] Headquarters; Gandhi Statue }} | image_alt = | image_caption = | nickname = | image_map = | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = India Kerala#India | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = Location in Kerala, India | coordinates = {{coord|10.1167|N|76.3500|E|display=inline,title}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[States and territories of India|State]] | subdivision_name1 = [[Kerala]] | subdivision_type2 = [[List of districts of India|District]] | subdivision_name2 = [[Ernakulam district|Ernakulam]] | established_title = Established | established_date = 1921 | founder = | named_for = | government_type = [[Municipality]] | governing_body = Aluva Municipality | leader_party = [[Indian National Congress]] | leader_title = Chairperson | leader_name = Saiji Jolly | leader_title1 = | leader_name1 = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_total_km2 = 7.18 | area_rank = | elevation_footnotes = | elevation_m = 8 | population_total = 22428 | population_as_of = 2011 | population_footnotes = | population_density_km2 = 3358 | population_rank = | population_demonym = | demographics_type1 = Languages | demographics1_title1 = Official | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 6831xx | area_code = 0484 | area_code_type = Telephone code | registration_plate = KL 41 | blank1_name_sec1 = [[Human sex ratio|Sex ratio]] | blank1_info_sec1 = 1000:1050 [[male|♂]]/[[female|♀]] | website = {{URL|https://aluvamunicipality.lsgkerala.gov.in/en}} | footnotes = | demographics1_info1 = [[Malayalam language|Malayalam]], [[English language|English]] | leader_name2 = TBD | leader_title2 = Deputy chairperson | official_name = }} '''আলুভা ({{lang-en|Aluva}})''' পূৰ্বতে অলৱেই নামেৰে জনাজাত, ভাৰতৰ কেৰালা ৰাজ্যৰ কোচি মহানগৰীৰ উত্তৰ অংশৰ এখন প্ৰধান চহৰ আৰু পৌৰসভা। পূৰ্বতে অলৱেই নামেৰে জনাজাত, ভাৰতৰ কেৰালা ৰাজ্যৰ কোচি মহানগৰীৰ উত্তৰ অংশৰ এখন প্ৰধান চহৰ আৰু পৌৰসভা। <ref name="auto"/><ref>{{Cite web |url=https://www.keralatourism.org/routes-locations/aluva/id/362 |title=Aluva, Ernakulam District, Kerala, India |website=Kerala Tourism |language=en |access-date=2026-08-05}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.kudumbashree.org/sub-district/881007/20 |title=Kudumbashree {{!}} City Profile in PMAY - Aluva |website=www.kudumbashree.org |access-date=2026-08-05}}</ref> [[পেৰিয়াৰ নদী]]ৰ পাৰত অৱস্থিত আলুভাই এৰ্নাকুলাম জিলাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ আৱাসিক, বাণিজ্যিক আৰু পৰিবহণ কেন্দ্ৰ হিচাপে পৰিচিত। এই চহৰ আলুভা তালুকৰ প্ৰশাসনিক সদৰ। কেন্দ্ৰীয় [[কোচি]]ৰ উত্তৰ-পূব দিশত অৱস্থিত আলুৱাক দীৰ্ঘদিন ধৰি কোচি আৰু মধ্য কেৰালাৰ মাজৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰৱেশদ্বাৰ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। আলুভা ইয়াৰ সাংস্কৃতিক, ধৰ্মীয় আৰু ঐতিহাসিক গুৰুত্বৰ বাবে পৰিচিত। ইয়াৰ বাৰ্ষিক আলুৱা শিৱৰাত্ৰি উৎসৱ বিশেষভাৱে উল্লেখযোগ্য। কেৰালাৰ অন্যতম বৃহৎ ধৰ্মীয় সমাৱেশ হিচাপে পৰিগণিত এই উৎসৱ [[পেৰিয়াৰ নদী]]ৰ বালিচৰত অনুষ্ঠিত হয়।<ref>{{cite web|url=https://www.kerala-tourism.org/kerala-monuments/alwaye-palace.html |title=Alwaye Palace Aluva – Aluva Palace Kerala |publisher=Kerala-tourism.org |access-date=26 March 2014}}</ref>আলুভা শ্ৰী নাৰায়ণ গুৰুৰ সৈতেও ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত। তেওঁ ১৯১৩ চনত আলুৱাত অদ্বৈত আশ্ৰম প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। ইয়াৰ ফলত আলুভা সামাজিক সংস্কাৰ আৰু আধ্যাত্মিক চিন্তাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰ হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref>{{cite web |url=http://www.sndp.org/Html/BiographyByDrSOmana.html#ADVAITA-ASHRAM |title=Biography by Dr. S. Omana |publisher=Sndp.org |date=20 September 1928 |access-date=26 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20000903124015/http://www.sndp.org/Html/BiographyByDrSOmana.html#ADVAITA-ASHRAM |archive-date=3 September 2000 |url-status=dead}}</ref> ঐতিহাসিকভাৱে আলুভা পেৰিয়াৰ নদীৰ পাৰত গঢ় লৈ উঠা এক গুৰুত্বপূৰ্ণ জনবসতি। পৰৱৰ্তী সময়ত ই বাণিজ্য, শিক্ষা আৰু উদ্যোগৰ এক উল্লেখযোগ্য কেন্দ্ৰ হিচাপে বিকশিত হয়। আলুভাই আলুভা তালুকৰ প্ৰশাসনিক কেন্দ্ৰ হিচাপেও কাম কৰে। ১৯৫৬ চনত মুকুন্দপুৰম, কানায়ন্নুৰ, কুন্নাথুনাড আৰু নৰ্থ পাৰাভুৰ আদি গাঁওসমূহৰ তালুক একত্ৰিত কৰি আলুৱা তালুক গঠন কৰা হৈছিল। [[কোচি]] নগৰীয়া সমষ্টিৰ অংশ হোৱাৰ পাছতো আলুৱাই এখন স্বায়ত্তশাসিত পৌৰসভা হিচাপে নিজৰ প্ৰশাসনিক ভূমিকা অব্যাহত ৰাখিছে আৰু কেৰালাৰ অন্যতম গুৰুত্বপূৰ্ণ নগৰ কেন্দ্ৰ হিচাপে পৰিগণিত হৈ আহিছে। এৰ্নাকুলাম গ্ৰাম্য আৰক্ষী জিলাৰ জিলা আৰক্ষী প্ৰধানৰ কাৰ্যালয়, লোকনিৰ্মাণ বিভাগৰ অধীক্ষক অভিযন্তাৰ কাৰ্যালয় আৰু জিলা শিক্ষা বিষয়াৰ কাৰ্যালয়ো আলুভাত অৱস্থিত। ইয়াৰ উপৰি, কোচি মেট্ৰ’ ৰে’লৰ প্ৰথম পৰ্যায়ৰ উত্তৰ দিশৰ আৰম্ভণি স্থান আলুৱা। এই প্ৰথম পৰ্যায়ৰ মেট্ৰ’ সেৱা ২০১৭ চনৰ জুন মাহত আৰম্ভ হৈছিল। ==নামৰ উৎপত্তি== আলুভা নামটোৰ উৎপত্তি সম্পৰ্কে কেইবাশতিকাজুৰি বিভিন্ন ধৰণৰ মতামত আৰু অনুমান প্ৰচলিত হৈ আহিছে। ইয়াৰ ভিতৰত এটা বহুলভাৱে গ্ৰহণযোগ্য মত হিন্দু দেৱতা [[শিৱ]]ৰ সৈতে জড়িত এক পৌৰাণিক কাহিনীৰ ওপৰত আধাৰিত। পৌৰাণিক কাহিনী অনুসৰি, পৃথিৱীক ৰক্ষা কৰিবলৈ শিৱই কালকূট বিষ পান কৰিছিল। কোৱা হয় যে বিষটো (আলম) মুখত (ভা) ধাৰণ কৰি থকাৰ বাবেই শিৱৰ সৈতে আলুভা নামটোৰ সম্পৰ্ক স্থাপন হৈছে। পৰৱৰ্তী সময়ত ভগৱান শিৱ আলুভাৰ এটা মন্দিৰত অধিষ্ঠিত দেৱতা হিচাপে পূজিত হোৱা বুলি বিশ্বাস কৰা হয়।<ref name="aluvamunicipality.in">{{cite web |title=ആമുഖം &#124; Aluva Municipality |url=http://www.aluvamunicipality.in/about |access-date=26 March 2014 |publisher=Aluvamunicipality.in}}</ref> ভগৱান শিৱৰ সন্মানত প্ৰতি বছৰে শিৱৰাত্ৰি উৎসৱ উদ্‌যাপন কৰা হয়। আজিও কিছুমান প্ৰচাৰপত্ৰ আৰু ৱেবছাইটত আলুৱাক ইয়াৰ ঔপনিৱেশিক নাম (Alwaye) ''আলৱে'' নামেৰে উল্লেখ কৰা দেখা যায়। ==ইতিহাস== প্ৰত্নতাত্ত্বিক প্ৰমাণ অনুসৰি, খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ২৫০ চনৰপৰাই আলুৱাত জনবসতি থকাৰ প্ৰমাণ পোৱা যায়।<ref>{{cite web|url=http://www.aluvamunicipality.in/ml/history |title=ചരിത്രം &#124; Aluva Municipality |publisher=Aluvamunicipality.in |access-date=26 March 2014}}</ref> ১৩৪১ খ্ৰীষ্টাব্দলৈকে আলুৱা কাক্কানাড আৰু আলাংগাড পৰ্যন্ত বিস্তৃত এক সংলগ্ন ভূ-খণ্ডৰ অংশ আছিল। সেই সময়লৈকে অঞ্চলটো ঘন জনবসতিপূৰ্ণ হৈ পৰিছিল আৰু ই একে সময়তে অৱকাশ যাপনৰ স্থান আৰু বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰ হিচাপে বিকশিত হৈছিল। আলুভাত [[পেৰিয়াৰ নদী]]ৰপৰা দুটা শাখাত বিভক্ত হোৱা মংগলাপ্পুঝা দক্ষিণ ভাৰতৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰ হিচাপে পৰিচিত আছিল।<ref>{{cite web|url=https://www.ashextourism.com/kerala/aluva_kerala.htm |title=Kerala |publisher=Ashextourism.com |date=13 May 1999 |access-date=26 March 2014}}</ref> ভাৰত স্বাধীন হোৱাৰ পূৰ্বে আলুৱা ত্ৰাৱাঙ্কোৰ ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত আছিল আৰু ৰাজপৰিয়ালৰ চৰকাৰী গ্ৰীষ্মকালীন বাসস্থান হিচাপে ব্যৱহৃত হৈছিল। বিংশ শতিকাত [[কোচি]]ত [[ইহুদী]] সম্প্ৰদায়ৰ লোকসকলৰ বসতি থকাৰ সময়তো তেওঁলোকৰ কিছুমান লোকে পেৰিয়াৰ নদীৰ পাৰত আলুৱাত অৱকাশ যাপনৰ বাবে ঘৰ নিৰ্মাণ কৰি ৰাখিছিল।<ref>Weil, S. 2009 'The Place of Alwaye in Modern Cochin Jewish History', Journal of Modern Jewish Studies 8 (3): 319–335.</ref> ==ৰাজনীতি== আলুভা কেৰালা বিধানসভাৰ এটা সমষ্টি আৰু ই চালাকুডী লোকসভা সমষ্টিৰ অন্তৰ্গত। ২০১১ চনৰপৰা অনৱাৰ ছাদাথ আলুভা বিধানসভা সমষ্টিৰ বিধায়ক (MLA) হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰি আহিছে। <ref>{{cite web |url=http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S11/KL_Dist_PC_AC.pdf |title=Assembly Constituencies – Corresponding Districts and Parliamentary Constituencies |access-date=19 October 2008 |work=Kerala |publisher=Election Commission of India |archive-url=https://web.archive.org/web/20081030085443/http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S11/KL_Dist_PC_AC.pdf |archive-date=30 October 2008 |url-status=dead }}</ref> আলুভা চালাকুডী লোকসভা সমষ্টিৰো অংশ, যাক সাংসদ (MP) বেনি বেহানান প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। প্ৰশাসনিকভাৱে আলুভা এখন পৌৰসভা হিচাপে পৰিচালিত হয়। <ref name=municipality>{{cite web|url=http://ernakulam.nic.in/admin.asp?typ=2&titl=Local%20Administration|title=Local Administration – Ernakulam District|publisher=NIC Ernakulam (Govt. of India)|access-date=21 April 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110719051111/http://ernakulam.nic.in/admin.asp?typ=2&titl=Local%20Administration|archive-date=19 July 2011|url-status=dead}}</ref> বৰ্তমানৰ পৌৰসভা পৰিষদখন ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ দলৰ নেতৃত্বত আছে। ২০২৫ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত চাইজি জ’লীক পৌৰসভাৰ অধ্যক্ষ হিচাপে নিৰ্বাচিত কৰা হয়। == Travel == Aluva is well connected to other parts of India via air, road, and rail. === Air === [[Cochin International Airport]] is located {{convert|15|km|mi|abbr=on}} from the town centre and offers both domestic and international connections.<ref>{{Cite web |last=E |first=Krishna Kumar K. |date=2025-08-16 |title=Airport on course to get multimodal connectivity |url=https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2025/Aug/16/airport-on-course-to-get-multimodal-connectivity |access-date=2026-06-11 |website=The New Indian Express |language=en}}</ref> [[File:Aluva Railway Station.JPG|thumb|Aluva Railway Station]] === Rail === ==== Train ==== [[File:Aluva Railway Station.jpg|thumb|Entry of Aluva Railway Station]] [[Aluva railway station|Aluva Railway Station]] (IR Code: AWY) is a grade-A station and the third busiest in Kochi after [[Ernakulam Junction railway station]] and [[Ernakulam Town railway station]]. Every passenger and express train bound for southern Kerala stops here. Travelers from the [[Idukki district]] typically use Aluva railway station, as the topography of Idukki does not allow the disrict to have a railway station. Notably, no trains originate or terminate at Aluva Railway Station. Additionally, a smaller station, [[Chowara]], is located approximately {{Convert|4|km|mi|abbr=on}} from the Aluva railway station. ==== Metro ==== [[Kochi Metro]] Phase 1 starts at the Aluva Bypass and operates till [[Thrippunithura|Tripunithura]]. The construction of the project was started in mid-2013 and commenced its operations on 19 June 2017.<ref name="Greeshma Sukumaran-2017">{{cite news |last=Greeshma Sukumaran |date=17 June 2017 |title=Kochi Metro inauguration: PM Modi flags off rail service, takes maiden ride with CM Pinarayi Vijayan, 'Metro Man' Sreedharan |work=International Business Times |url=https://www.ibtimes.co.in/kochi-metro-inauguration-live-pm-modi-flag-off-rail-service-today-cm-pinarayi-metro-man-731109 |access-date=3 September 2017}}</ref> [[Kochi Metro]] Rail Limited is a project of the Kerala Government undertaken by [[Kochi Metro#Controversy over DMRC's role|DMRC]] aside from Aluva Flyover. [[Aluva metro station]] is the northern terminus of Phase 1.<ref name="Greeshma Sukumaran-2017" /> The metro system's third phase is supposed to extend the line further north from Aluva to the northern suburb [[Angamaly]] in order to connect to the [[Cochin International Airport]].[[File:Train at Aluva Metro Station.jpg|thumb|Train at Aluva Metro Station]] === Bus === [[File:Municipal Bus station aluva.JPG|300px|thumb|Rajiv Gandhi bus station]] [[File:Aluva Bus terminal.jpg|300px|thumb |Renovated Aluva KSRTC Busterminal]] Rajiv Gandhi Central Bus Station is one of the largest private bus terminals in Kochi and Kerala. It acts as a node for Kochi city buses, with intra-city services to city regions such as [[Fort Kochi]], [[Tripunithura]], [[Kakkanad]] etc. [[Aluva KSRTC bus station]] is also one of the important KSRTC bus stations in central Kerala.<ref name="KSRTC Aluva Depo">{{cite web|url=http://www.keralartc.com/html/unit.html|title=KSRTC Aluva Depot|publisher=KSRTC Aluva Depot Contacts|access-date=8 March 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171107221531/http://keralartc.com/html/unit.html|archive-date=7 November 2017|url-status=dead}}</ref> The daily passenger buses of [[Karnataka State Road Transport Corporation]] and [[Tamil Nadu State Transport Corporation]] have routes to places such as [[Mysore]], [[Mangaluru]], [[Bengaluru]], [[Tiruchirappalli]], [[Coimbatore]], [[Salem district]], [[Palani]], and [[Kodaikanal]]. Privately operated inter-state buses<ref name="Interstate Private Bus Service">{{cite web|url=http://www.sonatravels.in|title=Sona Travels|publisher=Private Bus Operator Aluva}}</ref> to Bangalore, Chennai, Mysore, Mumbai, and other cities have stops in points of Aluva. [[Kochi Metro Rail Limited]] also runs a feeder bus service from [[Aluva metro station]] to [[Cochin International Airport]] using [[electric bus]]. === Ferry === Aluva is a stop for [[National Waterway 3]]; the waterway connects to [[Thiruvananthapuram]] in the south and to [[Kottappuram, Thrissur]] in the north. '''Landmarks''' * [[Marthanda Varma Bridge|Marthanda Varma Bridge Aluva]] * [[Aluva Mahadeva Temple]] * == সংস্কৃতি== Aluva's culture has been influenced by the people native to it and by those attracted to it due to factors such as its proximity to the Periyar River. Several Malayalam movie songs are dedicated to the Periyar River. Poets such as [[Changampuzha Krishna Pillai|Changapuzha Krishna Pillai]], [[G. Sankara Kurup]], [[Balachandran Chullikkadu]], critic Kuttipuzha Krishnapilla, and novelist [[Subhash Chandran|Subash Chandran]] are from Aluva and lived there. Though not from the Aluva area, [[Vayalar Ramavarma]] and [[O. N. V. Kurup|O.N.V. Kurup]] also wrote about Periyar, as Aluva influenced their writing.<ref>{{Cite web |title=Premam Aluva Puzha Song, ft. Nivin Pauly, Anupama Parameswaran |url=https://timesofindia.indiatimes.com/premam-aluva-puzha-song-ft-nivin-pauly-anupama-parameswaran/videoshow/61186943.cms |access-date=2026-06-11 |website=The Times of India |language=en}}</ref> Several newspapers and magazines were published in Aluva during the print era. Continuing with the tradition of published writing, the first online magazine and blogging platform was started in Aluva by puzha.com, which still exists on the Internet. == ব্যৱসায়== [[File:Federal bank head office aluva.JPG|thumb|ফেডাৰেল বেংকৰ মুখ্য কাৰ্যালয়, আলুভা ]] আলুভা কেইবাটাও ব্যৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠানৰ মুখ্য কাৰ্যালয়ৰ স্থান হিচাপে পৰিচিত। আলুৱা ইয়াৰ “আলুৱা পুকায়িল্লাথা আদুপ্পু” (ধোঁৱাবিহীন চৌকা)-ৰ বাবেও বিখ্যাত। এই ধোঁৱাবিহীন চৌকাটো আলৱে ছেটেলমেণ্ট চাৰ্চে উদ্ভাৱন কৰিছিল।ফেডাৰেল বেংকৰ মুখ্য কাৰ্যালয় আলুৱাত অৱস্থিত। ইয়াৰ উপৰি, কেৰালা ষ্টেট চিভিল ছাৰ্ভিচ একাডেমীয়েও আলুভাত এটা শাখা স্থাপন কৰিছে। ==আলুভাৰ উল্লেশযোগ্য ব্যক্তি== {{columns-list| * দিলীপ (চলচ্চিত্ৰ অভিনেতা) * [[জন আব্ৰাহাম]] (বলিউডৰ অভিনেতা) * নিভিন পলি (চলচ্চিত্ৰ অভিনেতা) * আমালা পল (চলচ্চিত্ৰ অভিনেত্ৰী) * পাৰ্ল মানি (চলচ্চিত্ৰ অভিনেত্ৰী, টিভি আয়োজক) * ভাৰ্গীজ পায়্যাপ্প্লি পলাক্কাপ্পিলি * বাবুৰাজ (অভিনেতা) * এম কে মেকাৰ পিলে (শিল্পবিদ) * এম এম আব্দুল খাদৰ (কেৰালাৰ প্ৰাক্তন এডভোকেট জেনেৰেল) * এম এম পাৰিদ পিল্লাই (কেৰালাৰ প্ৰাক্তন মুখ্য ন্যায়াধীশ) * কালমণ্ডলম হৰিদাস (সংগীতজ্ঞ) * ছাইনুদ্দিন (অভিনেতা) * ছিজু উইলছন (চলচ্চিত্ৰ অভিনেতা) * এন এফ ভাৰ্গেজ (চলচ্চিত্ৰ অভিনেতা) * আজমল আমিৰ (চলচ্চিত্ৰ অভিনেতা) * আলফন্স পুথ্ৰেন (চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক) * শৰফ উ ধীন (চলচ্চিত্ৰ অভিনেতা) * শ্বাবাৰীশ বৰ্মা (চলচ্চিত্ৰ অভিনেতা, কবি, গায়ক) * ভেনু ভি ডেছম (কবি) * টিনি টম (চলচ্চিত্ৰ অভিনেতা, কমেডিয়ান) * সীতাৰমণ শঙ্কৰনাৰায়ণ আয়েৰ (প্ৰকৃতি কৰ্মী) * এন কে দেশম (কবি) * জি.এন. গোপাল (দবা খেলুৱৈ) * কৃষ্ণ শংকৰ (চলচ্চিত্ৰ অভিনেতা) * সাজিন গোপু (অভিনেতা) * শ্ৰীতা শিৱাদাস (অভিনেতা) }} == চিত্ৰসমূহ == <gallery mode=packed> File:Rajagiri Hospital.jpg|[[Rajagiri Hospital|Rajagiri Hospital, Aluva]] File:AluvaShivaTemple.JPG|Aluva Manapuram File:Aluva Municipal Office.JPG|Municipal Office Aluva File:Aluva muncipailty.jpg|Private Bus Terminal Aluva File:Aluva Guest House Entrance.JPG|Aluva Palace Entrance File:Aluva Sree Krishna Swami Temple Front.JPG|Sree Krishna Temple Aluva File:Federal bank head office aluva.JPG|Federal Bank HO Aluva File:UC College Aluva.JPG|UC College Aluva File:Mahathma Gandhi Municipal Town Hall Aluva.JPG|Town Hall Aluva File:Aluva-Bridge.JPG|Marthanda Varma Bridge Aluva </gallery> ==অৱস্থান == {{Geographic Location |title = '''Neighbouring regions of Aluva''' |Northwest = [[North Paravur]] |North = [[Chengamanad, Ernakulam district|Chengamanad]] |Northeast = [[Angamaly]] |West = [[Kalamassery]] |Centre = Aluva |East = [[Perumbavoor]] |Southwest = [[Vytilla]] |South = [[Kakkanad]], [[Thrippunithura]] |Southeast = [[Muvattupuzha]], [[piravom]] }} == তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ == * [https://web.archive.org/web/20191013043120/https://keralapanchayatelection2020.keralas.info/ Remaining Date for Aluva Municipality Election 2020] * [http://dattaanjaneya.org/ Temples in Aluva] * [http://dattaanjaneya.org/ Hanuman temples in kerala] * [http://dattaanjaneya.org/famous-temple-india Temples in Kochi] {{Commons category}} m1b62ve53pjoz9gsotmgtbzuy7j6j25 627351 627347 2026-08-15T04:28:15Z নৰুনা বৰুৱা 44897 /* Travel */ 627351 wikitext text/x-wiki {{Short description|Region in Kochi, Kerala, India}} {{Infobox settlement | name = আলুভা | other_name = Alwaye (colonial name) | native_name = | settlement_type = [[Municipalities of Kerala|Municipality]] In [[Kochi]]<ref name="auto">{{cite web |url=https://lsgkerala.gov.in/system/files/2017-10/localbodies.pdf |title=Grama Panchayaths |website=lsgkerala.gov.in |access-date=2025-04-16}}</ref> | image_skyline = {{Photomontage | photo1a = Aluva manappuram temple - panoramio.jpg | photo2a = Statue of Mahathma Gandhi Aluva.JPG | photo2b = Aluva New Bridge.jpg | photo3a = Federal bank head office aluva.JPG | photo3b = Aluva metro station, Kerala, India.jpg | photo4a = Aluva Puzha from railway bridge.jpg | photo4b = Marthandavarma bridge Aluva 1.JPG | photo5a = Aluva Municipal Office.JPG | spacing = 2 | space = 2 | position = centre | color_border = white | color = white | size = 270 | foot_montage = Clockwise from top: [[Aluva Mahadeva Temple|Mahadeva Temple]]; New Bridge; [[Aluva metro station]]; Marthandavarma Bridge; Municipal Office; [[Periyar river]]; [[Federal Bank]] Headquarters; Gandhi Statue }} | image_alt = | image_caption = | nickname = | image_map = | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = India Kerala#India | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = Location in Kerala, India | coordinates = {{coord|10.1167|N|76.3500|E|display=inline,title}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[States and territories of India|State]] | subdivision_name1 = [[Kerala]] | subdivision_type2 = [[List of districts of India|District]] | subdivision_name2 = [[Ernakulam district|Ernakulam]] | established_title = Established | established_date = 1921 | founder = | named_for = | government_type = [[Municipality]] | governing_body = Aluva Municipality | leader_party = [[Indian National Congress]] | leader_title = Chairperson | leader_name = Saiji Jolly | leader_title1 = | leader_name1 = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_total_km2 = 7.18 | area_rank = | elevation_footnotes = | elevation_m = 8 | population_total = 22428 | population_as_of = 2011 | population_footnotes = | population_density_km2 = 3358 | population_rank = | population_demonym = | demographics_type1 = Languages | demographics1_title1 = Official | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 6831xx | area_code = 0484 | area_code_type = Telephone code | registration_plate = KL 41 | blank1_name_sec1 = [[Human sex ratio|Sex ratio]] | blank1_info_sec1 = 1000:1050 [[male|♂]]/[[female|♀]] | website = {{URL|https://aluvamunicipality.lsgkerala.gov.in/en}} | footnotes = | demographics1_info1 = [[Malayalam language|Malayalam]], [[English language|English]] | leader_name2 = TBD | leader_title2 = Deputy chairperson | official_name = }} '''আলুভা ({{lang-en|Aluva}})''' পূৰ্বতে অলৱেই নামেৰে জনাজাত, ভাৰতৰ কেৰালা ৰাজ্যৰ কোচি মহানগৰীৰ উত্তৰ অংশৰ এখন প্ৰধান চহৰ আৰু পৌৰসভা। পূৰ্বতে অলৱেই নামেৰে জনাজাত, ভাৰতৰ কেৰালা ৰাজ্যৰ কোচি মহানগৰীৰ উত্তৰ অংশৰ এখন প্ৰধান চহৰ আৰু পৌৰসভা। <ref name="auto"/><ref>{{Cite web |url=https://www.keralatourism.org/routes-locations/aluva/id/362 |title=Aluva, Ernakulam District, Kerala, India |website=Kerala Tourism |language=en |access-date=2026-08-05}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.kudumbashree.org/sub-district/881007/20 |title=Kudumbashree {{!}} City Profile in PMAY - Aluva |website=www.kudumbashree.org |access-date=2026-08-05}}</ref> [[পেৰিয়াৰ নদী]]ৰ পাৰত অৱস্থিত আলুভাই এৰ্নাকুলাম জিলাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ আৱাসিক, বাণিজ্যিক আৰু পৰিবহণ কেন্দ্ৰ হিচাপে পৰিচিত। এই চহৰ আলুভা তালুকৰ প্ৰশাসনিক সদৰ। কেন্দ্ৰীয় [[কোচি]]ৰ উত্তৰ-পূব দিশত অৱস্থিত আলুৱাক দীৰ্ঘদিন ধৰি কোচি আৰু মধ্য কেৰালাৰ মাজৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰৱেশদ্বাৰ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। আলুভা ইয়াৰ সাংস্কৃতিক, ধৰ্মীয় আৰু ঐতিহাসিক গুৰুত্বৰ বাবে পৰিচিত। ইয়াৰ বাৰ্ষিক আলুৱা শিৱৰাত্ৰি উৎসৱ বিশেষভাৱে উল্লেখযোগ্য। কেৰালাৰ অন্যতম বৃহৎ ধৰ্মীয় সমাৱেশ হিচাপে পৰিগণিত এই উৎসৱ [[পেৰিয়াৰ নদী]]ৰ বালিচৰত অনুষ্ঠিত হয়।<ref>{{cite web|url=https://www.kerala-tourism.org/kerala-monuments/alwaye-palace.html |title=Alwaye Palace Aluva – Aluva Palace Kerala |publisher=Kerala-tourism.org |access-date=26 March 2014}}</ref>আলুভা শ্ৰী নাৰায়ণ গুৰুৰ সৈতেও ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত। তেওঁ ১৯১৩ চনত আলুৱাত অদ্বৈত আশ্ৰম প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। ইয়াৰ ফলত আলুভা সামাজিক সংস্কাৰ আৰু আধ্যাত্মিক চিন্তাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰ হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref>{{cite web |url=http://www.sndp.org/Html/BiographyByDrSOmana.html#ADVAITA-ASHRAM |title=Biography by Dr. S. Omana |publisher=Sndp.org |date=20 September 1928 |access-date=26 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20000903124015/http://www.sndp.org/Html/BiographyByDrSOmana.html#ADVAITA-ASHRAM |archive-date=3 September 2000 |url-status=dead}}</ref> ঐতিহাসিকভাৱে আলুভা পেৰিয়াৰ নদীৰ পাৰত গঢ় লৈ উঠা এক গুৰুত্বপূৰ্ণ জনবসতি। পৰৱৰ্তী সময়ত ই বাণিজ্য, শিক্ষা আৰু উদ্যোগৰ এক উল্লেখযোগ্য কেন্দ্ৰ হিচাপে বিকশিত হয়। আলুভাই আলুভা তালুকৰ প্ৰশাসনিক কেন্দ্ৰ হিচাপেও কাম কৰে। ১৯৫৬ চনত মুকুন্দপুৰম, কানায়ন্নুৰ, কুন্নাথুনাড আৰু নৰ্থ পাৰাভুৰ আদি গাঁওসমূহৰ তালুক একত্ৰিত কৰি আলুৱা তালুক গঠন কৰা হৈছিল। [[কোচি]] নগৰীয়া সমষ্টিৰ অংশ হোৱাৰ পাছতো আলুৱাই এখন স্বায়ত্তশাসিত পৌৰসভা হিচাপে নিজৰ প্ৰশাসনিক ভূমিকা অব্যাহত ৰাখিছে আৰু কেৰালাৰ অন্যতম গুৰুত্বপূৰ্ণ নগৰ কেন্দ্ৰ হিচাপে পৰিগণিত হৈ আহিছে। এৰ্নাকুলাম গ্ৰাম্য আৰক্ষী জিলাৰ জিলা আৰক্ষী প্ৰধানৰ কাৰ্যালয়, লোকনিৰ্মাণ বিভাগৰ অধীক্ষক অভিযন্তাৰ কাৰ্যালয় আৰু জিলা শিক্ষা বিষয়াৰ কাৰ্যালয়ো আলুভাত অৱস্থিত। ইয়াৰ উপৰি, কোচি মেট্ৰ’ ৰে’লৰ প্ৰথম পৰ্যায়ৰ উত্তৰ দিশৰ আৰম্ভণি স্থান আলুৱা। এই প্ৰথম পৰ্যায়ৰ মেট্ৰ’ সেৱা ২০১৭ চনৰ জুন মাহত আৰম্ভ হৈছিল। ==নামৰ উৎপত্তি== আলুভা নামটোৰ উৎপত্তি সম্পৰ্কে কেইবাশতিকাজুৰি বিভিন্ন ধৰণৰ মতামত আৰু অনুমান প্ৰচলিত হৈ আহিছে। ইয়াৰ ভিতৰত এটা বহুলভাৱে গ্ৰহণযোগ্য মত হিন্দু দেৱতা [[শিৱ]]ৰ সৈতে জড়িত এক পৌৰাণিক কাহিনীৰ ওপৰত আধাৰিত। পৌৰাণিক কাহিনী অনুসৰি, পৃথিৱীক ৰক্ষা কৰিবলৈ শিৱই কালকূট বিষ পান কৰিছিল। কোৱা হয় যে বিষটো (আলম) মুখত (ভা) ধাৰণ কৰি থকাৰ বাবেই শিৱৰ সৈতে আলুভা নামটোৰ সম্পৰ্ক স্থাপন হৈছে। পৰৱৰ্তী সময়ত ভগৱান শিৱ আলুভাৰ এটা মন্দিৰত অধিষ্ঠিত দেৱতা হিচাপে পূজিত হোৱা বুলি বিশ্বাস কৰা হয়।<ref name="aluvamunicipality.in">{{cite web |title=ആമുഖം &#124; Aluva Municipality |url=http://www.aluvamunicipality.in/about |access-date=26 March 2014 |publisher=Aluvamunicipality.in}}</ref> ভগৱান শিৱৰ সন্মানত প্ৰতি বছৰে শিৱৰাত্ৰি উৎসৱ উদ্‌যাপন কৰা হয়। আজিও কিছুমান প্ৰচাৰপত্ৰ আৰু ৱেবছাইটত আলুৱাক ইয়াৰ ঔপনিৱেশিক নাম (Alwaye) ''আলৱে'' নামেৰে উল্লেখ কৰা দেখা যায়। ==ইতিহাস== প্ৰত্নতাত্ত্বিক প্ৰমাণ অনুসৰি, খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ২৫০ চনৰপৰাই আলুৱাত জনবসতি থকাৰ প্ৰমাণ পোৱা যায়।<ref>{{cite web|url=http://www.aluvamunicipality.in/ml/history |title=ചരിത്രം &#124; Aluva Municipality |publisher=Aluvamunicipality.in |access-date=26 March 2014}}</ref> ১৩৪১ খ্ৰীষ্টাব্দলৈকে আলুৱা কাক্কানাড আৰু আলাংগাড পৰ্যন্ত বিস্তৃত এক সংলগ্ন ভূ-খণ্ডৰ অংশ আছিল। সেই সময়লৈকে অঞ্চলটো ঘন জনবসতিপূৰ্ণ হৈ পৰিছিল আৰু ই একে সময়তে অৱকাশ যাপনৰ স্থান আৰু বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰ হিচাপে বিকশিত হৈছিল। আলুভাত [[পেৰিয়াৰ নদী]]ৰপৰা দুটা শাখাত বিভক্ত হোৱা মংগলাপ্পুঝা দক্ষিণ ভাৰতৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰ হিচাপে পৰিচিত আছিল।<ref>{{cite web|url=https://www.ashextourism.com/kerala/aluva_kerala.htm |title=Kerala |publisher=Ashextourism.com |date=13 May 1999 |access-date=26 March 2014}}</ref> ভাৰত স্বাধীন হোৱাৰ পূৰ্বে আলুৱা ত্ৰাৱাঙ্কোৰ ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত আছিল আৰু ৰাজপৰিয়ালৰ চৰকাৰী গ্ৰীষ্মকালীন বাসস্থান হিচাপে ব্যৱহৃত হৈছিল। বিংশ শতিকাত [[কোচি]]ত [[ইহুদী]] সম্প্ৰদায়ৰ লোকসকলৰ বসতি থকাৰ সময়তো তেওঁলোকৰ কিছুমান লোকে পেৰিয়াৰ নদীৰ পাৰত আলুৱাত অৱকাশ যাপনৰ বাবে ঘৰ নিৰ্মাণ কৰি ৰাখিছিল।<ref>Weil, S. 2009 'The Place of Alwaye in Modern Cochin Jewish History', Journal of Modern Jewish Studies 8 (3): 319–335.</ref> ==ৰাজনীতি== আলুভা কেৰালা বিধানসভাৰ এটা সমষ্টি আৰু ই চালাকুডী লোকসভা সমষ্টিৰ অন্তৰ্গত। ২০১১ চনৰপৰা অনৱাৰ ছাদাথ আলুভা বিধানসভা সমষ্টিৰ বিধায়ক (MLA) হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰি আহিছে। <ref>{{cite web |url=http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S11/KL_Dist_PC_AC.pdf |title=Assembly Constituencies – Corresponding Districts and Parliamentary Constituencies |access-date=19 October 2008 |work=Kerala |publisher=Election Commission of India |archive-url=https://web.archive.org/web/20081030085443/http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S11/KL_Dist_PC_AC.pdf |archive-date=30 October 2008 |url-status=dead }}</ref> আলুভা চালাকুডী লোকসভা সমষ্টিৰো অংশ, যাক সাংসদ (MP) বেনি বেহানান প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। প্ৰশাসনিকভাৱে আলুভা এখন পৌৰসভা হিচাপে পৰিচালিত হয়। <ref name=municipality>{{cite web|url=http://ernakulam.nic.in/admin.asp?typ=2&titl=Local%20Administration|title=Local Administration – Ernakulam District|publisher=NIC Ernakulam (Govt. of India)|access-date=21 April 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110719051111/http://ernakulam.nic.in/admin.asp?typ=2&titl=Local%20Administration|archive-date=19 July 2011|url-status=dead}}</ref> বৰ্তমানৰ পৌৰসভা পৰিষদখন ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ দলৰ নেতৃত্বত আছে। ২০২৫ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত চাইজি জ’লীক পৌৰসভাৰ অধ্যক্ষ হিচাপে নিৰ্বাচিত কৰা হয়। ==যাতায়াত== আলুভা বিমান, পথ আৰু ৰে'ল এই তিনিওটা মাধ্যমৰ জৰিয়তে ভাৰতৰ অন্যান্য প্ৰান্তৰ সৈতে সুসংযুক্ত। ===বিমান সেৱা=== কোচিন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰ আলুভা চহৰৰ কেন্দ্ৰৰ পৰা প্ৰায় ১৫ কিলোমিটাৰ (৯.৩ মাইল) দূৰত অৱস্থিত। বিমানবন্দৰটোৱে ঘৰুৱা আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় দুয়োধৰণৰ বিমান সেৱা আগবঢ়ায়।<ref>{{Cite web |last=E |first=Krishna Kumar K. |date=2025-08-16 |title=Airport on course to get multimodal connectivity |url=https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2025/Aug/16/airport-on-course-to-get-multimodal-connectivity |access-date=2026-06-11 |website=The New Indian Express |language=en}}</ref> [[File:Aluva Railway Station.JPG|thumb|আলুভা ৰেল ষ্টেচন]] ===ৰে'ল=== ====ৰে'লগাড়ী==== [[File:Aluva Railway Station.jpg|thumb|আলুভা ৰেল ষ্টেচনৰ প্ৰৱেশ পথ]] আলুভা ৰে'ল ষ্টেচন (IR Code: AWY) এটা গ্ৰেড-এ শ্ৰেণীৰ ষ্টেচন আৰু এই ষ্টেচন এৰ্নাকুলাম জংচন ৰেলৱে ষ্টেচন আৰু এৰ্নাকুলাম টাউন ৰেলৱে ষ্টেচনৰ পিছত [[কোচি]]ত তৃতীয় ব্যস্ততম ৰে'ল ষ্টেচন। দক্ষিণ কেৰালালৈ যোৱা সকলো যাত্ৰীবাহী আৰু এক্সপ্ৰেছ ৰে'ল ইয়াত ৰয়। ইডুক্কি জিলাৰ ভূ-প্ৰকৃতিৰ বাবে জিলাখনত কোনো ৰে'ল ষ্টেচন নাই। সেয়েহে ইডুক্কি জিলাৰ যাত্ৰীসকলে সাধাৰণতে আলুভা ৰে'ল ষ্টেচন ব্যৱহাৰ কৰে। উল্লেখযোগ্য যে কোনো ৰে'লগাড়ীয়েই আলুভা ৰে'ল ষ্টেচনৰ পৰা যাত্ৰা আৰম্ভ নকৰে বা ইয়াতেই যাত্ৰা সমাপ্ত নকৰে। ইয়াৰ উপৰি, চৌৱাৰা নামৰ এটা সৰু ৰে'ল ষ্টেচন আলুভা ৰে'ল ষ্টেচনৰ পৰা প্ৰায় ৪ কিলোমিটাৰ (২.৫ মাইল) দূৰত অৱস্থিত। ==== Metro ==== [[Kochi Metro]] Phase 1 starts at the Aluva Bypass and operates till [[Thrippunithura|Tripunithura]]. The construction of the project was started in mid-2013 and commenced its operations on 19 June 2017.<ref name="Greeshma Sukumaran-2017">{{cite news |last=Greeshma Sukumaran |date=17 June 2017 |title=Kochi Metro inauguration: PM Modi flags off rail service, takes maiden ride with CM Pinarayi Vijayan, 'Metro Man' Sreedharan |work=International Business Times |url=https://www.ibtimes.co.in/kochi-metro-inauguration-live-pm-modi-flag-off-rail-service-today-cm-pinarayi-metro-man-731109 |access-date=3 September 2017}}</ref> [[Kochi Metro]] Rail Limited is a project of the Kerala Government undertaken by [[Kochi Metro#Controversy over DMRC's role|DMRC]] aside from Aluva Flyover. [[Aluva metro station]] is the northern terminus of Phase 1.<ref name="Greeshma Sukumaran-2017" /> The metro system's third phase is supposed to extend the line further north from Aluva to the northern suburb [[Angamaly]] in order to connect to the [[Cochin International Airport]].[[File:Train at Aluva Metro Station.jpg|thumb|Train at Aluva Metro Station]] === Bus === [[File:Municipal Bus station aluva.JPG|300px|thumb|Rajiv Gandhi bus station]] [[File:Aluva Bus terminal.jpg|300px|thumb |Renovated Aluva KSRTC Busterminal]] Rajiv Gandhi Central Bus Station is one of the largest private bus terminals in Kochi and Kerala. It acts as a node for Kochi city buses, with intra-city services to city regions such as [[Fort Kochi]], [[Tripunithura]], [[Kakkanad]] etc. [[Aluva KSRTC bus station]] is also one of the important KSRTC bus stations in central Kerala.<ref name="KSRTC Aluva Depo">{{cite web|url=http://www.keralartc.com/html/unit.html|title=KSRTC Aluva Depot|publisher=KSRTC Aluva Depot Contacts|access-date=8 March 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171107221531/http://keralartc.com/html/unit.html|archive-date=7 November 2017|url-status=dead}}</ref> The daily passenger buses of [[Karnataka State Road Transport Corporation]] and [[Tamil Nadu State Transport Corporation]] have routes to places such as [[Mysore]], [[Mangaluru]], [[Bengaluru]], [[Tiruchirappalli]], [[Coimbatore]], [[Salem district]], [[Palani]], and [[Kodaikanal]]. Privately operated inter-state buses<ref name="Interstate Private Bus Service">{{cite web|url=http://www.sonatravels.in|title=Sona Travels|publisher=Private Bus Operator Aluva}}</ref> to Bangalore, Chennai, Mysore, Mumbai, and other cities have stops in points of Aluva. [[Kochi Metro Rail Limited]] also runs a feeder bus service from [[Aluva metro station]] to [[Cochin International Airport]] using [[electric bus]]. === Ferry === Aluva is a stop for [[National Waterway 3]]; the waterway connects to [[Thiruvananthapuram]] in the south and to [[Kottappuram, Thrissur]] in the north. '''Landmarks''' * [[Marthanda Varma Bridge|Marthanda Varma Bridge Aluva]] * [[Aluva Mahadeva Temple]] * == সংস্কৃতি== Aluva's culture has been influenced by the people native to it and by those attracted to it due to factors such as its proximity to the Periyar River. Several Malayalam movie songs are dedicated to the Periyar River. Poets such as [[Changampuzha Krishna Pillai|Changapuzha Krishna Pillai]], [[G. Sankara Kurup]], [[Balachandran Chullikkadu]], critic Kuttipuzha Krishnapilla, and novelist [[Subhash Chandran|Subash Chandran]] are from Aluva and lived there. Though not from the Aluva area, [[Vayalar Ramavarma]] and [[O. N. V. Kurup|O.N.V. Kurup]] also wrote about Periyar, as Aluva influenced their writing.<ref>{{Cite web |title=Premam Aluva Puzha Song, ft. Nivin Pauly, Anupama Parameswaran |url=https://timesofindia.indiatimes.com/premam-aluva-puzha-song-ft-nivin-pauly-anupama-parameswaran/videoshow/61186943.cms |access-date=2026-06-11 |website=The Times of India |language=en}}</ref> Several newspapers and magazines were published in Aluva during the print era. Continuing with the tradition of published writing, the first online magazine and blogging platform was started in Aluva by puzha.com, which still exists on the Internet. == ব্যৱসায়== [[File:Federal bank head office aluva.JPG|thumb|ফেডাৰেল বেংকৰ মুখ্য কাৰ্যালয়, আলুভা ]] আলুভা কেইবাটাও ব্যৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠানৰ মুখ্য কাৰ্যালয়ৰ স্থান হিচাপে পৰিচিত। আলুৱা ইয়াৰ “আলুৱা পুকায়িল্লাথা আদুপ্পু” (ধোঁৱাবিহীন চৌকা)-ৰ বাবেও বিখ্যাত। এই ধোঁৱাবিহীন চৌকাটো আলৱে ছেটেলমেণ্ট চাৰ্চে উদ্ভাৱন কৰিছিল।ফেডাৰেল বেংকৰ মুখ্য কাৰ্যালয় আলুৱাত অৱস্থিত। ইয়াৰ উপৰি, কেৰালা ষ্টেট চিভিল ছাৰ্ভিচ একাডেমীয়েও আলুভাত এটা শাখা স্থাপন কৰিছে। ==আলুভাৰ উল্লেশযোগ্য ব্যক্তি== {{columns-list| * দিলীপ (চলচ্চিত্ৰ অভিনেতা) * [[জন আব্ৰাহাম]] (বলিউডৰ অভিনেতা) * নিভিন পলি (চলচ্চিত্ৰ অভিনেতা) * আমালা পল (চলচ্চিত্ৰ অভিনেত্ৰী) * পাৰ্ল মানি (চলচ্চিত্ৰ অভিনেত্ৰী, টিভি আয়োজক) * ভাৰ্গীজ পায়্যাপ্প্লি পলাক্কাপ্পিলি * বাবুৰাজ (অভিনেতা) * এম কে মেকাৰ পিলে (শিল্পবিদ) * এম এম আব্দুল খাদৰ (কেৰালাৰ প্ৰাক্তন এডভোকেট জেনেৰেল) * এম এম পাৰিদ পিল্লাই (কেৰালাৰ প্ৰাক্তন মুখ্য ন্যায়াধীশ) * কালমণ্ডলম হৰিদাস (সংগীতজ্ঞ) * ছাইনুদ্দিন (অভিনেতা) * ছিজু উইলছন (চলচ্চিত্ৰ অভিনেতা) * এন এফ ভাৰ্গেজ (চলচ্চিত্ৰ অভিনেতা) * আজমল আমিৰ (চলচ্চিত্ৰ অভিনেতা) * আলফন্স পুথ্ৰেন (চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক) * শৰফ উ ধীন (চলচ্চিত্ৰ অভিনেতা) * শ্বাবাৰীশ বৰ্মা (চলচ্চিত্ৰ অভিনেতা, কবি, গায়ক) * ভেনু ভি ডেছম (কবি) * টিনি টম (চলচ্চিত্ৰ অভিনেতা, কমেডিয়ান) * সীতাৰমণ শঙ্কৰনাৰায়ণ আয়েৰ (প্ৰকৃতি কৰ্মী) * এন কে দেশম (কবি) * জি.এন. গোপাল (দবা খেলুৱৈ) * কৃষ্ণ শংকৰ (চলচ্চিত্ৰ অভিনেতা) * সাজিন গোপু (অভিনেতা) * শ্ৰীতা শিৱাদাস (অভিনেতা) }} == চিত্ৰসমূহ == <gallery mode=packed> File:Rajagiri Hospital.jpg|[[Rajagiri Hospital|Rajagiri Hospital, Aluva]] File:AluvaShivaTemple.JPG|Aluva Manapuram File:Aluva Municipal Office.JPG|Municipal Office Aluva File:Aluva muncipailty.jpg|Private Bus Terminal Aluva File:Aluva Guest House Entrance.JPG|Aluva Palace Entrance File:Aluva Sree Krishna Swami Temple Front.JPG|Sree Krishna Temple Aluva File:Federal bank head office aluva.JPG|Federal Bank HO Aluva File:UC College Aluva.JPG|UC College Aluva File:Mahathma Gandhi Municipal Town Hall Aluva.JPG|Town Hall Aluva File:Aluva-Bridge.JPG|Marthanda Varma Bridge Aluva </gallery> ==অৱস্থান == {{Geographic Location |title = '''Neighbouring regions of Aluva''' |Northwest = [[North Paravur]] |North = [[Chengamanad, Ernakulam district|Chengamanad]] |Northeast = [[Angamaly]] |West = [[Kalamassery]] |Centre = Aluva |East = [[Perumbavoor]] |Southwest = [[Vytilla]] |South = [[Kakkanad]], [[Thrippunithura]] |Southeast = [[Muvattupuzha]], [[piravom]] }} == তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ == * [https://web.archive.org/web/20191013043120/https://keralapanchayatelection2020.keralas.info/ Remaining Date for Aluva Municipality Election 2020] * [http://dattaanjaneya.org/ Temples in Aluva] * [http://dattaanjaneya.org/ Hanuman temples in kerala] * [http://dattaanjaneya.org/famous-temple-india Temples in Kochi] {{Commons category}} dg0zzp137rnejm7i9bnmfkd86iikcyv 627352 627351 2026-08-15T04:33:18Z নৰুনা বৰুৱা 44897 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 627352 wikitext text/x-wiki {{Short description|Region in Kochi, Kerala, India}} {{Infobox settlement | name = আলুভা | other_name = Alwaye (colonial name) | native_name = | settlement_type = [[Municipalities of Kerala|Municipality]] In [[Kochi]]<ref name="auto">{{cite web |url=https://lsgkerala.gov.in/system/files/2017-10/localbodies.pdf |title=Grama Panchayaths |website=lsgkerala.gov.in |access-date=2025-04-16}}</ref> | image_skyline = {{Photomontage | photo1a = Aluva manappuram temple - panoramio.jpg | photo2a = Statue of Mahathma Gandhi Aluva.JPG | photo2b = Aluva New Bridge.jpg | photo3a = Federal bank head office aluva.JPG | photo3b = Aluva metro station, Kerala, India.jpg | photo4a = Aluva Puzha from railway bridge.jpg | photo4b = Marthandavarma bridge Aluva 1.JPG | photo5a = Aluva Municipal Office.JPG | spacing = 2 | space = 2 | position = centre | color_border = white | color = white | size = 270 | foot_montage = Clockwise from top: [[Aluva Mahadeva Temple|Mahadeva Temple]]; New Bridge; [[Aluva metro station]]; Marthandavarma Bridge; Municipal Office; [[Periyar river]]; [[Federal Bank]] Headquarters; Gandhi Statue }} | image_alt = | image_caption = | nickname = | image_map = | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = India Kerala#India | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = Location in Kerala, India | coordinates = {{coord|10.1167|N|76.3500|E|display=inline,title}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[States and territories of India|State]] | subdivision_name1 = [[Kerala]] | subdivision_type2 = [[List of districts of India|District]] | subdivision_name2 = [[Ernakulam district|Ernakulam]] | established_title = Established | established_date = 1921 | founder = | named_for = | government_type = [[Municipality]] | governing_body = Aluva Municipality | leader_party = [[Indian National Congress]] | leader_title = Chairperson | leader_name = Saiji Jolly | leader_title1 = | leader_name1 = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_total_km2 = 7.18 | area_rank = | elevation_footnotes = | elevation_m = 8 | population_total = 22428 | population_as_of = 2011 | population_footnotes = | population_density_km2 = 3358 | population_rank = | population_demonym = | demographics_type1 = Languages | demographics1_title1 = Official | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 6831xx | area_code = 0484 | area_code_type = Telephone code | registration_plate = KL 41 | blank1_name_sec1 = [[Human sex ratio|Sex ratio]] | blank1_info_sec1 = 1000:1050 [[male|♂]]/[[female|♀]] | website = {{URL|https://aluvamunicipality.lsgkerala.gov.in/en}} | footnotes = | demographics1_info1 = [[Malayalam language|Malayalam]], [[English language|English]] | leader_name2 = TBD | leader_title2 = Deputy chairperson | official_name = }} '''আলুভা ({{lang-en|Aluva}})''' পূৰ্বতে অলৱেই নামেৰে জনাজাত, ভাৰতৰ কেৰালা ৰাজ্যৰ কোচি মহানগৰীৰ উত্তৰ অংশৰ এখন প্ৰধান চহৰ আৰু পৌৰসভা। পূৰ্বতে অলৱেই নামেৰে জনাজাত, ভাৰতৰ কেৰালা ৰাজ্যৰ কোচি মহানগৰীৰ উত্তৰ অংশৰ এখন প্ৰধান চহৰ আৰু পৌৰসভা। <ref name="auto"/><ref>{{Cite web |url=https://www.keralatourism.org/routes-locations/aluva/id/362 |title=Aluva, Ernakulam District, Kerala, India |website=Kerala Tourism |language=en |access-date=2026-08-05}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.kudumbashree.org/sub-district/881007/20 |title=Kudumbashree {{!}} City Profile in PMAY - Aluva |website=www.kudumbashree.org |access-date=2026-08-05}}</ref> [[পেৰিয়াৰ নদী]]ৰ পাৰত অৱস্থিত আলুভাই এৰ্নাকুলাম জিলাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ আৱাসিক, বাণিজ্যিক আৰু পৰিবহণ কেন্দ্ৰ হিচাপে পৰিচিত। এই চহৰ আলুভা তালুকৰ প্ৰশাসনিক সদৰ। কেন্দ্ৰীয় [[কোচি]]ৰ উত্তৰ-পূব দিশত অৱস্থিত আলুৱাক দীৰ্ঘদিন ধৰি কোচি আৰু মধ্য কেৰালাৰ মাজৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰৱেশদ্বাৰ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। আলুভা ইয়াৰ সাংস্কৃতিক, ধৰ্মীয় আৰু ঐতিহাসিক গুৰুত্বৰ বাবে পৰিচিত। ইয়াৰ বাৰ্ষিক আলুৱা শিৱৰাত্ৰি উৎসৱ বিশেষভাৱে উল্লেখযোগ্য। কেৰালাৰ অন্যতম বৃহৎ ধৰ্মীয় সমাৱেশ হিচাপে পৰিগণিত এই উৎসৱ [[পেৰিয়াৰ নদী]]ৰ বালিচৰত অনুষ্ঠিত হয়।<ref>{{cite web|url=https://www.kerala-tourism.org/kerala-monuments/alwaye-palace.html |title=Alwaye Palace Aluva – Aluva Palace Kerala |publisher=Kerala-tourism.org |access-date=26 March 2014}}</ref>আলুভা শ্ৰী নাৰায়ণ গুৰুৰ সৈতেও ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত। তেওঁ ১৯১৩ চনত আলুৱাত অদ্বৈত আশ্ৰম প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। ইয়াৰ ফলত আলুভা সামাজিক সংস্কাৰ আৰু আধ্যাত্মিক চিন্তাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰ হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref>{{cite web |url=http://www.sndp.org/Html/BiographyByDrSOmana.html#ADVAITA-ASHRAM |title=Biography by Dr. S. Omana |publisher=Sndp.org |date=20 September 1928 |access-date=26 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20000903124015/http://www.sndp.org/Html/BiographyByDrSOmana.html#ADVAITA-ASHRAM |archive-date=3 September 2000 |url-status=dead}}</ref> ঐতিহাসিকভাৱে আলুভা পেৰিয়াৰ নদীৰ পাৰত গঢ় লৈ উঠা এক গুৰুত্বপূৰ্ণ জনবসতি। পৰৱৰ্তী সময়ত ই বাণিজ্য, শিক্ষা আৰু উদ্যোগৰ এক উল্লেখযোগ্য কেন্দ্ৰ হিচাপে বিকশিত হয়। আলুভাই আলুভা তালুকৰ প্ৰশাসনিক কেন্দ্ৰ হিচাপেও কাম কৰে। ১৯৫৬ চনত মুকুন্দপুৰম, কানায়ন্নুৰ, কুন্নাথুনাড আৰু নৰ্থ পাৰাভুৰ আদি গাঁওসমূহৰ তালুক একত্ৰিত কৰি আলুৱা তালুক গঠন কৰা হৈছিল। [[কোচি]] নগৰীয়া সমষ্টিৰ অংশ হোৱাৰ পাছতো আলুৱাই এখন স্বায়ত্তশাসিত পৌৰসভা হিচাপে নিজৰ প্ৰশাসনিক ভূমিকা অব্যাহত ৰাখিছে আৰু কেৰালাৰ অন্যতম গুৰুত্বপূৰ্ণ নগৰ কেন্দ্ৰ হিচাপে পৰিগণিত হৈ আহিছে। এৰ্নাকুলাম গ্ৰাম্য আৰক্ষী জিলাৰ জিলা আৰক্ষী প্ৰধানৰ কাৰ্যালয়, লোকনিৰ্মাণ বিভাগৰ অধীক্ষক অভিযন্তাৰ কাৰ্যালয় আৰু জিলা শিক্ষা বিষয়াৰ কাৰ্যালয়ো আলুভাত অৱস্থিত। ইয়াৰ উপৰি, কোচি মেট্ৰ’ ৰে’লৰ প্ৰথম পৰ্যায়ৰ উত্তৰ দিশৰ আৰম্ভণি স্থান আলুৱা। এই প্ৰথম পৰ্যায়ৰ মেট্ৰ’ সেৱা ২০১৭ চনৰ জুন মাহত আৰম্ভ হৈছিল। ==নামৰ উৎপত্তি== আলুভা নামটোৰ উৎপত্তি সম্পৰ্কে কেইবাশতিকাজুৰি বিভিন্ন ধৰণৰ মতামত আৰু অনুমান প্ৰচলিত হৈ আহিছে। ইয়াৰ ভিতৰত এটা বহুলভাৱে গ্ৰহণযোগ্য মত হিন্দু দেৱতা [[শিৱ]]ৰ সৈতে জড়িত এক পৌৰাণিক কাহিনীৰ ওপৰত আধাৰিত। পৌৰাণিক কাহিনী অনুসৰি, পৃথিৱীক ৰক্ষা কৰিবলৈ শিৱই কালকূট বিষ পান কৰিছিল। কোৱা হয় যে বিষটো (আলম) মুখত (ভা) ধাৰণ কৰি থকাৰ বাবেই শিৱৰ সৈতে আলুভা নামটোৰ সম্পৰ্ক স্থাপন হৈছে। পৰৱৰ্তী সময়ত ভগৱান শিৱ আলুভাৰ এটা মন্দিৰত অধিষ্ঠিত দেৱতা হিচাপে পূজিত হোৱা বুলি বিশ্বাস কৰা হয়।<ref name="aluvamunicipality.in">{{cite web |title=ആമുഖം &#124; Aluva Municipality |url=http://www.aluvamunicipality.in/about |access-date=26 March 2014 |publisher=Aluvamunicipality.in}}</ref> ভগৱান শিৱৰ সন্মানত প্ৰতি বছৰে শিৱৰাত্ৰি উৎসৱ উদ্‌যাপন কৰা হয়। আজিও কিছুমান প্ৰচাৰপত্ৰ আৰু ৱেবছাইটত আলুৱাক ইয়াৰ ঔপনিৱেশিক নাম (Alwaye) ''আলৱে'' নামেৰে উল্লেখ কৰা দেখা যায়। ==ইতিহাস== প্ৰত্নতাত্ত্বিক প্ৰমাণ অনুসৰি, খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ২৫০ চনৰপৰাই আলুৱাত জনবসতি থকাৰ প্ৰমাণ পোৱা যায়।<ref>{{cite web|url=http://www.aluvamunicipality.in/ml/history |title=ചരിത്രം &#124; Aluva Municipality |publisher=Aluvamunicipality.in |access-date=26 March 2014}}</ref> ১৩৪১ খ্ৰীষ্টাব্দলৈকে আলুৱা কাক্কানাড আৰু আলাংগাড পৰ্যন্ত বিস্তৃত এক সংলগ্ন ভূ-খণ্ডৰ অংশ আছিল। সেই সময়লৈকে অঞ্চলটো ঘন জনবসতিপূৰ্ণ হৈ পৰিছিল আৰু ই একে সময়তে অৱকাশ যাপনৰ স্থান আৰু বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰ হিচাপে বিকশিত হৈছিল। আলুভাত [[পেৰিয়াৰ নদী]]ৰপৰা দুটা শাখাত বিভক্ত হোৱা মংগলাপ্পুঝা দক্ষিণ ভাৰতৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰ হিচাপে পৰিচিত আছিল।<ref>{{cite web|url=https://www.ashextourism.com/kerala/aluva_kerala.htm |title=Kerala |publisher=Ashextourism.com |date=13 May 1999 |access-date=26 March 2014}}</ref> ভাৰত স্বাধীন হোৱাৰ পূৰ্বে আলুৱা ত্ৰাৱাঙ্কোৰ ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত আছিল আৰু ৰাজপৰিয়ালৰ চৰকাৰী গ্ৰীষ্মকালীন বাসস্থান হিচাপে ব্যৱহৃত হৈছিল। বিংশ শতিকাত [[কোচি]]ত [[ইহুদী]] সম্প্ৰদায়ৰ লোকসকলৰ বসতি থকাৰ সময়তো তেওঁলোকৰ কিছুমান লোকে পেৰিয়াৰ নদীৰ পাৰত আলুৱাত অৱকাশ যাপনৰ বাবে ঘৰ নিৰ্মাণ কৰি ৰাখিছিল।<ref>Weil, S. 2009 'The Place of Alwaye in Modern Cochin Jewish History', Journal of Modern Jewish Studies 8 (3): 319–335.</ref> ==ৰাজনীতি== আলুভা কেৰালা বিধানসভাৰ এটা সমষ্টি আৰু ই চালাকুডী লোকসভা সমষ্টিৰ অন্তৰ্গত। ২০১১ চনৰপৰা অনৱাৰ ছাদাথ আলুভা বিধানসভা সমষ্টিৰ বিধায়ক (MLA) হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰি আহিছে। <ref>{{cite web |url=http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S11/KL_Dist_PC_AC.pdf |title=Assembly Constituencies – Corresponding Districts and Parliamentary Constituencies |access-date=19 October 2008 |work=Kerala |publisher=Election Commission of India |archive-url=https://web.archive.org/web/20081030085443/http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S11/KL_Dist_PC_AC.pdf |archive-date=30 October 2008 |url-status=dead }}</ref> আলুভা চালাকুডী লোকসভা সমষ্টিৰো অংশ, যাক সাংসদ (MP) বেনি বেহানান প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। প্ৰশাসনিকভাৱে আলুভা এখন পৌৰসভা হিচাপে পৰিচালিত হয়। <ref name=municipality>{{cite web|url=http://ernakulam.nic.in/admin.asp?typ=2&titl=Local%20Administration|title=Local Administration – Ernakulam District|publisher=NIC Ernakulam (Govt. of India)|access-date=21 April 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110719051111/http://ernakulam.nic.in/admin.asp?typ=2&titl=Local%20Administration|archive-date=19 July 2011|url-status=dead}}</ref> বৰ্তমানৰ পৌৰসভা পৰিষদখন ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ দলৰ নেতৃত্বত আছে। ২০২৫ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত চাইজি জ’লীক পৌৰসভাৰ অধ্যক্ষ হিচাপে নিৰ্বাচিত কৰা হয়। ==যাতায়াত== আলুভা বিমান, পথ আৰু ৰে'ল এই তিনিওটা মাধ্যমৰ জৰিয়তে ভাৰতৰ অন্যান্য প্ৰান্তৰ সৈতে সুসংযুক্ত। ===বিমান সেৱা=== কোচিন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰ আলুভা চহৰৰ কেন্দ্ৰৰ পৰা প্ৰায় ১৫ কিলোমিটাৰ (৯.৩ মাইল) দূৰত অৱস্থিত। বিমানবন্দৰটোৱে ঘৰুৱা আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় দুয়োধৰণৰ বিমান সেৱা আগবঢ়ায়।<ref>{{Cite web |last=E |first=Krishna Kumar K. |date=2025-08-16 |title=Airport on course to get multimodal connectivity |url=https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2025/Aug/16/airport-on-course-to-get-multimodal-connectivity |access-date=2026-06-11 |website=The New Indian Express |language=en}}</ref> [[File:Aluva Railway Station.JPG|thumb|আলুভা ৰেল ষ্টেচন]] ===ৰে'ল=== ====ৰে'লগাড়ী==== [[File:Aluva Railway Station.jpg|thumb|আলুভা ৰেল ষ্টেচনৰ প্ৰৱেশ পথ]] আলুভা ৰে'ল ষ্টেচন (IR Code: AWY) এটা গ্ৰেড-এ শ্ৰেণীৰ ষ্টেচন আৰু এই ষ্টেচন এৰ্নাকুলাম জংচন ৰেলৱে ষ্টেচন আৰু এৰ্নাকুলাম টাউন ৰেলৱে ষ্টেচনৰ পিছত [[কোচি]]ত তৃতীয় ব্যস্ততম ৰে'ল ষ্টেচন। দক্ষিণ কেৰালালৈ যোৱা সকলো যাত্ৰীবাহী আৰু এক্সপ্ৰেছ ৰে'ল ইয়াত ৰয়। ইডুক্কি জিলাৰ ভূ-প্ৰকৃতিৰ বাবে জিলাখনত কোনো ৰে'ল ষ্টেচন নাই। সেয়েহে ইডুক্কি জিলাৰ যাত্ৰীসকলে সাধাৰণতে আলুভা ৰে'ল ষ্টেচন ব্যৱহাৰ কৰে। উল্লেখযোগ্য যে কোনো ৰে'লগাড়ীয়েই আলুভা ৰে'ল ষ্টেচনৰ পৰা যাত্ৰা আৰম্ভ নকৰে বা ইয়াতেই যাত্ৰা সমাপ্ত নকৰে। ইয়াৰ উপৰি, চৌৱাৰা নামৰ এটা সৰু ৰে'ল ষ্টেচন আলুভা ৰে'ল ষ্টেচনৰ পৰা প্ৰায় ৪ কিলোমিটাৰ (২.৫ মাইল) দূৰত অৱস্থিত। ===মেট্ৰ’=== কোচি মেট্ৰ’ৰ প্ৰথম পৰ্যায় আলুভা বাইপাছৰপৰা আৰম্ভ হৈ ত্ৰিপুনিথুৰালৈ চলাচল কৰে। এই প্ৰকল্পৰ নিৰ্মাণকাৰ্য ২০১৩ চনৰ মাজভাগত আৰম্ভ হৈছিল আৰু ২০১৭ চনৰ ১৯ জুনত মেট্ৰ’ সেৱা আৰম্ভ হয়।<ref name="Greeshma Sukumaran-2017">{{cite news |last=Greeshma Sukumaran |date=17 June 2017 |title=Kochi Metro inauguration: PM Modi flags off rail service, takes maiden ride with CM Pinarayi Vijayan, 'Metro Man' Sreedharan |work=International Business Times |url=https://www.ibtimes.co.in/kochi-metro-inauguration-live-pm-modi-flag-off-rail-service-today-cm-pinarayi-metro-man-731109 |access-date=3 September 2017}}</ref> কোচি মেট্ৰ’ ৰে’ল লিমিটেড হৈছে কেৰালা চৰকাৰৰ এটা প্ৰকল্প। আলুভা উৰণীয়া সেতুৰ বাহিৰে এই প্ৰকল্পটো দিল্লী মেট্ৰ’ ৰে’ল নিগমৰ সহযোগত ৰূপায়ণ কৰা হৈছিল। আলুভা মেট্ৰ’ ষ্টেচন হৈছে প্ৰথম পৰ্যায়ৰ উত্তৰ প্ৰান্তৰ টাৰ্মিনেল।<ref name="Greeshma Sukumaran-2017" />মেট্ৰ’ ব্যৱস্থাৰ তৃতীয় পৰ্যায়ত আলুভাৰপৰা উত্তৰ দিশলৈ ৰে’লপথ সম্প্ৰসাৰণ কৰি অংগামালিলৈ নিয়াৰ পৰিকল্পনা কৰা হৈছে। ইয়াৰ জৰিয়তে কোচিন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰৰ সৈতে মেট্ৰ’ ৰে’লৰ সংযোগ স্থাপন কৰাৰ লক্ষ্য ৰখা হৈছে। [[File:Train at Aluva Metro Station.jpg|thumb|আলুভা মেট্ৰ’ ষ্টেচনত ৰেল]] === Bus === [[File:Municipal Bus station aluva.JPG|300px|thumb|Rajiv Gandhi bus station]] [[File:Aluva Bus terminal.jpg|300px|thumb |Renovated Aluva KSRTC Busterminal]] Rajiv Gandhi Central Bus Station is one of the largest private bus terminals in Kochi and Kerala. It acts as a node for Kochi city buses, with intra-city services to city regions such as [[Fort Kochi]], [[Tripunithura]], [[Kakkanad]] etc. [[Aluva KSRTC bus station]] is also one of the important KSRTC bus stations in central Kerala.<ref name="KSRTC Aluva Depo">{{cite web|url=http://www.keralartc.com/html/unit.html|title=KSRTC Aluva Depot|publisher=KSRTC Aluva Depot Contacts|access-date=8 March 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171107221531/http://keralartc.com/html/unit.html|archive-date=7 November 2017|url-status=dead}}</ref> The daily passenger buses of [[Karnataka State Road Transport Corporation]] and [[Tamil Nadu State Transport Corporation]] have routes to places such as [[Mysore]], [[Mangaluru]], [[Bengaluru]], [[Tiruchirappalli]], [[Coimbatore]], [[Salem district]], [[Palani]], and [[Kodaikanal]]. Privately operated inter-state buses<ref name="Interstate Private Bus Service">{{cite web|url=http://www.sonatravels.in|title=Sona Travels|publisher=Private Bus Operator Aluva}}</ref> to Bangalore, Chennai, Mysore, Mumbai, and other cities have stops in points of Aluva. [[Kochi Metro Rail Limited]] also runs a feeder bus service from [[Aluva metro station]] to [[Cochin International Airport]] using [[electric bus]]. === Ferry === Aluva is a stop for [[National Waterway 3]]; the waterway connects to [[Thiruvananthapuram]] in the south and to [[Kottappuram, Thrissur]] in the north. '''Landmarks''' * [[Marthanda Varma Bridge|Marthanda Varma Bridge Aluva]] * [[Aluva Mahadeva Temple]] * == সংস্কৃতি== Aluva's culture has been influenced by the people native to it and by those attracted to it due to factors such as its proximity to the Periyar River. Several Malayalam movie songs are dedicated to the Periyar River. Poets such as [[Changampuzha Krishna Pillai|Changapuzha Krishna Pillai]], [[G. Sankara Kurup]], [[Balachandran Chullikkadu]], critic Kuttipuzha Krishnapilla, and novelist [[Subhash Chandran|Subash Chandran]] are from Aluva and lived there. Though not from the Aluva area, [[Vayalar Ramavarma]] and [[O. N. V. Kurup|O.N.V. Kurup]] also wrote about Periyar, as Aluva influenced their writing.<ref>{{Cite web |title=Premam Aluva Puzha Song, ft. Nivin Pauly, Anupama Parameswaran |url=https://timesofindia.indiatimes.com/premam-aluva-puzha-song-ft-nivin-pauly-anupama-parameswaran/videoshow/61186943.cms |access-date=2026-06-11 |website=The Times of India |language=en}}</ref> Several newspapers and magazines were published in Aluva during the print era. Continuing with the tradition of published writing, the first online magazine and blogging platform was started in Aluva by puzha.com, which still exists on the Internet. == ব্যৱসায়== [[File:Federal bank head office aluva.JPG|thumb|ফেডাৰেল বেংকৰ মুখ্য কাৰ্যালয়, আলুভা ]] আলুভা কেইবাটাও ব্যৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠানৰ মুখ্য কাৰ্যালয়ৰ স্থান হিচাপে পৰিচিত। আলুৱা ইয়াৰ “আলুৱা পুকায়িল্লাথা আদুপ্পু” (ধোঁৱাবিহীন চৌকা)-ৰ বাবেও বিখ্যাত। এই ধোঁৱাবিহীন চৌকাটো আলৱে ছেটেলমেণ্ট চাৰ্চে উদ্ভাৱন কৰিছিল।ফেডাৰেল বেংকৰ মুখ্য কাৰ্যালয় আলুৱাত অৱস্থিত। ইয়াৰ উপৰি, কেৰালা ষ্টেট চিভিল ছাৰ্ভিচ একাডেমীয়েও আলুভাত এটা শাখা স্থাপন কৰিছে। ==আলুভাৰ উল্লেশযোগ্য ব্যক্তি== {{columns-list| * দিলীপ (চলচ্চিত্ৰ অভিনেতা) * [[জন আব্ৰাহাম]] (বলিউডৰ অভিনেতা) * নিভিন পলি (চলচ্চিত্ৰ অভিনেতা) * আমালা পল (চলচ্চিত্ৰ অভিনেত্ৰী) * পাৰ্ল মানি (চলচ্চিত্ৰ অভিনেত্ৰী, টিভি আয়োজক) * ভাৰ্গীজ পায়্যাপ্প্লি পলাক্কাপ্পিলি * বাবুৰাজ (অভিনেতা) * এম কে মেকাৰ পিলে (শিল্পবিদ) * এম এম আব্দুল খাদৰ (কেৰালাৰ প্ৰাক্তন এডভোকেট জেনেৰেল) * এম এম পাৰিদ পিল্লাই (কেৰালাৰ প্ৰাক্তন মুখ্য ন্যায়াধীশ) * কালমণ্ডলম হৰিদাস (সংগীতজ্ঞ) * ছাইনুদ্দিন (অভিনেতা) * ছিজু উইলছন (চলচ্চিত্ৰ অভিনেতা) * এন এফ ভাৰ্গেজ (চলচ্চিত্ৰ অভিনেতা) * আজমল আমিৰ (চলচ্চিত্ৰ অভিনেতা) * আলফন্স পুথ্ৰেন (চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক) * শৰফ উ ধীন (চলচ্চিত্ৰ অভিনেতা) * শ্বাবাৰীশ বৰ্মা (চলচ্চিত্ৰ অভিনেতা, কবি, গায়ক) * ভেনু ভি ডেছম (কবি) * টিনি টম (চলচ্চিত্ৰ অভিনেতা, কমেডিয়ান) * সীতাৰমণ শঙ্কৰনাৰায়ণ আয়েৰ (প্ৰকৃতি কৰ্মী) * এন কে দেশম (কবি) * জি.এন. গোপাল (দবা খেলুৱৈ) * কৃষ্ণ শংকৰ (চলচ্চিত্ৰ অভিনেতা) * সাজিন গোপু (অভিনেতা) * শ্ৰীতা শিৱাদাস (অভিনেতা) }} == চিত্ৰসমূহ == <gallery mode=packed> File:Rajagiri Hospital.jpg|[[Rajagiri Hospital|Rajagiri Hospital, Aluva]] File:AluvaShivaTemple.JPG|Aluva Manapuram File:Aluva Municipal Office.JPG|Municipal Office Aluva File:Aluva muncipailty.jpg|Private Bus Terminal Aluva File:Aluva Guest House Entrance.JPG|Aluva Palace Entrance File:Aluva Sree Krishna Swami Temple Front.JPG|Sree Krishna Temple Aluva File:Federal bank head office aluva.JPG|Federal Bank HO Aluva File:UC College Aluva.JPG|UC College Aluva File:Mahathma Gandhi Municipal Town Hall Aluva.JPG|Town Hall Aluva File:Aluva-Bridge.JPG|Marthanda Varma Bridge Aluva </gallery> ==অৱস্থান == {{Geographic Location |title = '''Neighbouring regions of Aluva''' |Northwest = [[North Paravur]] |North = [[Chengamanad, Ernakulam district|Chengamanad]] |Northeast = [[Angamaly]] |West = [[Kalamassery]] |Centre = Aluva |East = [[Perumbavoor]] |Southwest = [[Vytilla]] |South = [[Kakkanad]], [[Thrippunithura]] |Southeast = [[Muvattupuzha]], [[piravom]] }} == তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ == * [https://web.archive.org/web/20191013043120/https://keralapanchayatelection2020.keralas.info/ Remaining Date for Aluva Municipality Election 2020] * [http://dattaanjaneya.org/ Temples in Aluva] * [http://dattaanjaneya.org/ Hanuman temples in kerala] * [http://dattaanjaneya.org/famous-temple-india Temples in Kochi] {{Commons category}} ahrcc0saldi7c3w562ys8p2jmzi4j5v 627355 627352 2026-08-15T04:45:14Z নৰুনা বৰুৱা 44897 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 627355 wikitext text/x-wiki {{Short description|Region in Kochi, Kerala, India}} {{Infobox settlement | name = আলুভা | other_name = Alwaye (colonial name) | native_name = | settlement_type = [[Municipalities of Kerala|Municipality]] In [[Kochi]]<ref name="auto">{{cite web |url=https://lsgkerala.gov.in/system/files/2017-10/localbodies.pdf |title=Grama Panchayaths |website=lsgkerala.gov.in |access-date=2025-04-16}}</ref> | image_skyline = {{Photomontage | photo1a = Aluva manappuram temple - panoramio.jpg | photo2a = Statue of Mahathma Gandhi Aluva.JPG | photo2b = Aluva New Bridge.jpg | photo3a = Federal bank head office aluva.JPG | photo3b = Aluva metro station, Kerala, India.jpg | photo4a = Aluva Puzha from railway bridge.jpg | photo4b = Marthandavarma bridge Aluva 1.JPG | photo5a = Aluva Municipal Office.JPG | spacing = 2 | space = 2 | position = centre | color_border = white | color = white | size = 270 | foot_montage = Clockwise from top: [[Aluva Mahadeva Temple|Mahadeva Temple]]; New Bridge; [[Aluva metro station]]; Marthandavarma Bridge; Municipal Office; [[Periyar river]]; [[Federal Bank]] Headquarters; Gandhi Statue }} | image_alt = | image_caption = | nickname = | image_map = | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = India Kerala#India | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = Location in Kerala, India | coordinates = {{coord|10.1167|N|76.3500|E|display=inline,title}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[States and territories of India|State]] | subdivision_name1 = [[Kerala]] | subdivision_type2 = [[List of districts of India|District]] | subdivision_name2 = [[Ernakulam district|Ernakulam]] | established_title = Established | established_date = 1921 | founder = | named_for = | government_type = [[Municipality]] | governing_body = Aluva Municipality | leader_party = [[Indian National Congress]] | leader_title = Chairperson | leader_name = Saiji Jolly | leader_title1 = | leader_name1 = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_total_km2 = 7.18 | area_rank = | elevation_footnotes = | elevation_m = 8 | population_total = 22428 | population_as_of = 2011 | population_footnotes = | population_density_km2 = 3358 | population_rank = | population_demonym = | demographics_type1 = Languages | demographics1_title1 = Official | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 6831xx | area_code = 0484 | area_code_type = Telephone code | registration_plate = KL 41 | blank1_name_sec1 = [[Human sex ratio|Sex ratio]] | blank1_info_sec1 = 1000:1050 [[male|♂]]/[[female|♀]] | website = {{URL|https://aluvamunicipality.lsgkerala.gov.in/en}} | footnotes = | demographics1_info1 = [[Malayalam language|Malayalam]], [[English language|English]] | leader_name2 = TBD | leader_title2 = Deputy chairperson | official_name = }} '''আলুভা ({{lang-en|Aluva}})''' পূৰ্বতে অলৱেই নামেৰে জনাজাত, ভাৰতৰ কেৰালা ৰাজ্যৰ কোচি মহানগৰীৰ উত্তৰ অংশৰ এখন প্ৰধান চহৰ আৰু পৌৰসভা। পূৰ্বতে অলৱেই নামেৰে জনাজাত, ভাৰতৰ কেৰালা ৰাজ্যৰ কোচি মহানগৰীৰ উত্তৰ অংশৰ এখন প্ৰধান চহৰ আৰু পৌৰসভা। <ref name="auto"/><ref>{{Cite web |url=https://www.keralatourism.org/routes-locations/aluva/id/362 |title=Aluva, Ernakulam District, Kerala, India |website=Kerala Tourism |language=en |access-date=2026-08-05}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.kudumbashree.org/sub-district/881007/20 |title=Kudumbashree {{!}} City Profile in PMAY - Aluva |website=www.kudumbashree.org |access-date=2026-08-05}}</ref> [[পেৰিয়াৰ নদী]]ৰ পাৰত অৱস্থিত আলুভাই এৰ্নাকুলাম জিলাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ আৱাসিক, বাণিজ্যিক আৰু পৰিবহণ কেন্দ্ৰ হিচাপে পৰিচিত। এই চহৰ আলুভা তালুকৰ প্ৰশাসনিক সদৰ। কেন্দ্ৰীয় [[কোচি]]ৰ উত্তৰ-পূব দিশত অৱস্থিত আলুৱাক দীৰ্ঘদিন ধৰি কোচি আৰু মধ্য কেৰালাৰ মাজৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰৱেশদ্বাৰ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। আলুভা ইয়াৰ সাংস্কৃতিক, ধৰ্মীয় আৰু ঐতিহাসিক গুৰুত্বৰ বাবে পৰিচিত। ইয়াৰ বাৰ্ষিক আলুৱা শিৱৰাত্ৰি উৎসৱ বিশেষভাৱে উল্লেখযোগ্য। কেৰালাৰ অন্যতম বৃহৎ ধৰ্মীয় সমাৱেশ হিচাপে পৰিগণিত এই উৎসৱ [[পেৰিয়াৰ নদী]]ৰ বালিচৰত অনুষ্ঠিত হয়।<ref>{{cite web|url=https://www.kerala-tourism.org/kerala-monuments/alwaye-palace.html |title=Alwaye Palace Aluva – Aluva Palace Kerala |publisher=Kerala-tourism.org |access-date=26 March 2014}}</ref>আলুভা শ্ৰী নাৰায়ণ গুৰুৰ সৈতেও ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত। তেওঁ ১৯১৩ চনত আলুৱাত অদ্বৈত আশ্ৰম প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। ইয়াৰ ফলত আলুভা সামাজিক সংস্কাৰ আৰু আধ্যাত্মিক চিন্তাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰ হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref>{{cite web |url=http://www.sndp.org/Html/BiographyByDrSOmana.html#ADVAITA-ASHRAM |title=Biography by Dr. S. Omana |publisher=Sndp.org |date=20 September 1928 |access-date=26 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20000903124015/http://www.sndp.org/Html/BiographyByDrSOmana.html#ADVAITA-ASHRAM |archive-date=3 September 2000 |url-status=dead}}</ref> ঐতিহাসিকভাৱে আলুভা পেৰিয়াৰ নদীৰ পাৰত গঢ় লৈ উঠা এক গুৰুত্বপূৰ্ণ জনবসতি। পৰৱৰ্তী সময়ত ই বাণিজ্য, শিক্ষা আৰু উদ্যোগৰ এক উল্লেখযোগ্য কেন্দ্ৰ হিচাপে বিকশিত হয়। আলুভাই আলুভা তালুকৰ প্ৰশাসনিক কেন্দ্ৰ হিচাপেও কাম কৰে। ১৯৫৬ চনত মুকুন্দপুৰম, কানায়ন্নুৰ, কুন্নাথুনাড আৰু নৰ্থ পাৰাভুৰ আদি গাঁওসমূহৰ তালুক একত্ৰিত কৰি আলুৱা তালুক গঠন কৰা হৈছিল। [[কোচি]] নগৰীয়া সমষ্টিৰ অংশ হোৱাৰ পাছতো আলুৱাই এখন স্বায়ত্তশাসিত পৌৰসভা হিচাপে নিজৰ প্ৰশাসনিক ভূমিকা অব্যাহত ৰাখিছে আৰু কেৰালাৰ অন্যতম গুৰুত্বপূৰ্ণ নগৰ কেন্দ্ৰ হিচাপে পৰিগণিত হৈ আহিছে। এৰ্নাকুলাম গ্ৰাম্য আৰক্ষী জিলাৰ জিলা আৰক্ষী প্ৰধানৰ কাৰ্যালয়, লোকনিৰ্মাণ বিভাগৰ অধীক্ষক অভিযন্তাৰ কাৰ্যালয় আৰু জিলা শিক্ষা বিষয়াৰ কাৰ্যালয়ো আলুভাত অৱস্থিত। ইয়াৰ উপৰি, কোচি মেট্ৰ’ ৰে’লৰ প্ৰথম পৰ্যায়ৰ উত্তৰ দিশৰ আৰম্ভণি স্থান আলুৱা। এই প্ৰথম পৰ্যায়ৰ মেট্ৰ’ সেৱা ২০১৭ চনৰ জুন মাহত আৰম্ভ হৈছিল। ==নামৰ উৎপত্তি== আলুভা নামটোৰ উৎপত্তি সম্পৰ্কে কেইবাশতিকাজুৰি বিভিন্ন ধৰণৰ মতামত আৰু অনুমান প্ৰচলিত হৈ আহিছে। ইয়াৰ ভিতৰত এটা বহুলভাৱে গ্ৰহণযোগ্য মত হিন্দু দেৱতা [[শিৱ]]ৰ সৈতে জড়িত এক পৌৰাণিক কাহিনীৰ ওপৰত আধাৰিত। পৌৰাণিক কাহিনী অনুসৰি, পৃথিৱীক ৰক্ষা কৰিবলৈ শিৱই কালকূট বিষ পান কৰিছিল। কোৱা হয় যে বিষটো (আলম) মুখত (ভা) ধাৰণ কৰি থকাৰ বাবেই শিৱৰ সৈতে আলুভা নামটোৰ সম্পৰ্ক স্থাপন হৈছে। পৰৱৰ্তী সময়ত ভগৱান শিৱ আলুভাৰ এটা মন্দিৰত অধিষ্ঠিত দেৱতা হিচাপে পূজিত হোৱা বুলি বিশ্বাস কৰা হয়।<ref name="aluvamunicipality.in">{{cite web |title=ആമുഖം &#124; Aluva Municipality |url=http://www.aluvamunicipality.in/about |access-date=26 March 2014 |publisher=Aluvamunicipality.in}}</ref> ভগৱান শিৱৰ সন্মানত প্ৰতি বছৰে শিৱৰাত্ৰি উৎসৱ উদ্‌যাপন কৰা হয়। আজিও কিছুমান প্ৰচাৰপত্ৰ আৰু ৱেবছাইটত আলুৱাক ইয়াৰ ঔপনিৱেশিক নাম (Alwaye) ''আলৱে'' নামেৰে উল্লেখ কৰা দেখা যায়। ==ইতিহাস== প্ৰত্নতাত্ত্বিক প্ৰমাণ অনুসৰি, খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ২৫০ চনৰপৰাই আলুৱাত জনবসতি থকাৰ প্ৰমাণ পোৱা যায়।<ref>{{cite web|url=http://www.aluvamunicipality.in/ml/history |title=ചരിത്രം &#124; Aluva Municipality |publisher=Aluvamunicipality.in |access-date=26 March 2014}}</ref> ১৩৪১ খ্ৰীষ্টাব্দলৈকে আলুৱা কাক্কানাড আৰু আলাংগাড পৰ্যন্ত বিস্তৃত এক সংলগ্ন ভূ-খণ্ডৰ অংশ আছিল। সেই সময়লৈকে অঞ্চলটো ঘন জনবসতিপূৰ্ণ হৈ পৰিছিল আৰু ই একে সময়তে অৱকাশ যাপনৰ স্থান আৰু বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰ হিচাপে বিকশিত হৈছিল। আলুভাত [[পেৰিয়াৰ নদী]]ৰপৰা দুটা শাখাত বিভক্ত হোৱা মংগলাপ্পুঝা দক্ষিণ ভাৰতৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰ হিচাপে পৰিচিত আছিল।<ref>{{cite web|url=https://www.ashextourism.com/kerala/aluva_kerala.htm |title=Kerala |publisher=Ashextourism.com |date=13 May 1999 |access-date=26 March 2014}}</ref> ভাৰত স্বাধীন হোৱাৰ পূৰ্বে আলুৱা ত্ৰাৱাঙ্কোৰ ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত আছিল আৰু ৰাজপৰিয়ালৰ চৰকাৰী গ্ৰীষ্মকালীন বাসস্থান হিচাপে ব্যৱহৃত হৈছিল। বিংশ শতিকাত [[কোচি]]ত [[ইহুদী]] সম্প্ৰদায়ৰ লোকসকলৰ বসতি থকাৰ সময়তো তেওঁলোকৰ কিছুমান লোকে পেৰিয়াৰ নদীৰ পাৰত আলুৱাত অৱকাশ যাপনৰ বাবে ঘৰ নিৰ্মাণ কৰি ৰাখিছিল।<ref>Weil, S. 2009 'The Place of Alwaye in Modern Cochin Jewish History', Journal of Modern Jewish Studies 8 (3): 319–335.</ref> ==ৰাজনীতি== আলুভা কেৰালা বিধানসভাৰ এটা সমষ্টি আৰু ই চালাকুডী লোকসভা সমষ্টিৰ অন্তৰ্গত। ২০১১ চনৰপৰা অনৱাৰ ছাদাথ আলুভা বিধানসভা সমষ্টিৰ বিধায়ক (MLA) হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰি আহিছে। <ref>{{cite web |url=http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S11/KL_Dist_PC_AC.pdf |title=Assembly Constituencies – Corresponding Districts and Parliamentary Constituencies |access-date=19 October 2008 |work=Kerala |publisher=Election Commission of India |archive-url=https://web.archive.org/web/20081030085443/http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S11/KL_Dist_PC_AC.pdf |archive-date=30 October 2008 |url-status=dead }}</ref> আলুভা চালাকুডী লোকসভা সমষ্টিৰো অংশ, যাক সাংসদ (MP) বেনি বেহানান প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। প্ৰশাসনিকভাৱে আলুভা এখন পৌৰসভা হিচাপে পৰিচালিত হয়। <ref name=municipality>{{cite web|url=http://ernakulam.nic.in/admin.asp?typ=2&titl=Local%20Administration|title=Local Administration – Ernakulam District|publisher=NIC Ernakulam (Govt. of India)|access-date=21 April 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110719051111/http://ernakulam.nic.in/admin.asp?typ=2&titl=Local%20Administration|archive-date=19 July 2011|url-status=dead}}</ref> বৰ্তমানৰ পৌৰসভা পৰিষদখন ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ দলৰ নেতৃত্বত আছে। ২০২৫ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত চাইজি জ’লীক পৌৰসভাৰ অধ্যক্ষ হিচাপে নিৰ্বাচিত কৰা হয়। ==যাতায়াত== আলুভা বিমান, পথ আৰু ৰে'ল এই তিনিওটা মাধ্যমৰ জৰিয়তে ভাৰতৰ অন্যান্য প্ৰান্তৰ সৈতে সুসংযুক্ত। ===বিমান সেৱা=== কোচিন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰ আলুভা চহৰৰ কেন্দ্ৰৰপৰা প্ৰায় ১৫ কিলোমিটাৰ (৯.৩ মাইল) দূৰত অৱস্থিত। বিমানবন্দৰটোৱে ঘৰুৱা আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় দুয়োধৰণৰ বিমান সেৱা আগবঢ়ায়।<ref>{{Cite web |last=E |first=Krishna Kumar K. |date=2025-08-16 |title=Airport on course to get multimodal connectivity |url=https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2025/Aug/16/airport-on-course-to-get-multimodal-connectivity |access-date=2026-06-11 |website=The New Indian Express |language=en}}</ref> [[File:Aluva Railway Station.JPG|thumb|আলুভা ৰেল ষ্টেচন]] ===ৰে'ল=== ====ৰে'লগাড়ী==== [[File:Aluva Railway Station.jpg|thumb|আলুভা ৰেল ষ্টেচনৰ প্ৰৱেশ পথ]] আলুভা ৰে'ল ষ্টেচন (IR Code: AWY) এটা গ্ৰেড-এ শ্ৰেণীৰ ষ্টেচন আৰু এই ষ্টেচন এৰ্নাকুলাম জংচন ৰেলৱে ষ্টেচন আৰু এৰ্নাকুলাম টাউন ৰেলৱে ষ্টেচনৰ পিছত [[কোচি]]ত তৃতীয় ব্যস্ততম ৰে'ল ষ্টেচন। দক্ষিণ কেৰালালৈ যোৱা সকলো যাত্ৰীবাহী আৰু এক্সপ্ৰেছ ৰে'ল ইয়াত ৰয়। ইডুক্কি জিলাৰ ভূ-প্ৰকৃতিৰ বাবে জিলাখনত কোনো ৰে'ল ষ্টেচন নাই। সেয়েহে ইডুক্কি জিলাৰ যাত্ৰীসকলে সাধাৰণতে আলুভা ৰে'ল ষ্টেচন ব্যৱহাৰ কৰে। উল্লেখযোগ্য যে কোনো ৰে'লগাড়ীয়েই আলুভা ৰে'ল ষ্টেচনৰপৰা যাত্ৰা আৰম্ভ নকৰে বা ইয়াতেই যাত্ৰা সমাপ্ত নকৰে। ইয়াৰ উপৰি, চৌৱাৰা নামৰ এটা সৰু ৰে'ল ষ্টেচন আলুভা ৰে'ল ষ্টেচনৰপৰা প্ৰায় ৪ কিলোমিটাৰ (২.৫ মাইল) দূৰত অৱস্থিত। ===মেট্ৰ’=== কোচি মেট্ৰ’ৰ প্ৰথম পৰ্যায় আলুভা বাইপাছৰপৰা আৰম্ভ হৈ ত্ৰিপুনিথুৰালৈ চলাচল কৰে। এই প্ৰকল্পৰ নিৰ্মাণকাৰ্য ২০১৩ চনৰ মাজভাগত আৰম্ভ হৈছিল আৰু ২০১৭ চনৰ ১৯ জুনত মেট্ৰ’ সেৱা আৰম্ভ হয়।<ref name="Greeshma Sukumaran-2017">{{cite news |last=Greeshma Sukumaran |date=17 June 2017 |title=Kochi Metro inauguration: PM Modi flags off rail service, takes maiden ride with CM Pinarayi Vijayan, 'Metro Man' Sreedharan |work=International Business Times |url=https://www.ibtimes.co.in/kochi-metro-inauguration-live-pm-modi-flag-off-rail-service-today-cm-pinarayi-metro-man-731109 |access-date=3 September 2017}}</ref> কোচি মেট্ৰ’ ৰে’ল লিমিটেড হৈছে কেৰালা চৰকাৰৰ এটা প্ৰকল্প। আলুভা উৰণীয়া সেতুৰ বাহিৰে এই প্ৰকল্পটো দিল্লী মেট্ৰ’ ৰে’ল নিগমৰ সহযোগত ৰূপায়ণ কৰা হৈছিল। আলুভা মেট্ৰ’ ষ্টেচন হৈছে প্ৰথম পৰ্যায়ৰ উত্তৰ প্ৰান্তৰ টাৰ্মিনেল।<ref name="Greeshma Sukumaran-2017" />মেট্ৰ’ ব্যৱস্থাৰ তৃতীয় পৰ্যায়ত আলুভাৰপৰা উত্তৰ দিশলৈ ৰে’লপথ সম্প্ৰসাৰণ কৰি অংগামালিলৈ নিয়াৰ পৰিকল্পনা কৰা হৈছে। ইয়াৰ জৰিয়তে কোচিন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰৰ সৈতে মেট্ৰ’ ৰে’লৰ সংযোগ স্থাপন কৰাৰ লক্ষ্য ৰখা হৈছে। [[File:Train at Aluva Metro Station.jpg|thumb|আলুভা মেট্ৰ’ ষ্টেচনত ৰেল]] ===বাছ=== [[File:Municipal Bus station aluva.JPG|300px|thumb|ৰাজীৱ গান্ধী বাছ আস্থান]] [[File:Aluva Bus terminal.jpg|300px|thumb |উন্নয়ন কৰা আলুভা কে এছ আৰ টি চি বাছ টাৰ্মিনেল]] ৰাজীৱ গান্ধী কেন্দ্ৰীয় বাছ আস্থান কোচিত অৱস্থিত ব্যক্তিগত বাছ আস্থানসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম বৃহৎ আৰু কেৰালাৰো অন্যতম গুৰুত্বপূৰ্ণ বাছ আস্থান। ই কোচি চহৰৰ বাছ সেৱাৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ সংযোগস্থল হিচাপে কাম কৰে। ইয়াৰপৰা ফ’ৰ্ট কোচি, ত্ৰিপুনিথুৰা, কক্কানাড আদি চহৰৰ বিভিন্ন অঞ্চললৈ আন্তঃচহৰ বাছ সেৱা চলাচল কৰে। আলুভা কে এছ আৰ টি চি বাছ আস্থান মধ্য কেৰালাৰ অন্যতম গুৰুত্বপূৰ্ণ কে এছ আৰ টি চি বাছ আস্থান। কৰ্ণাটক ৰাজ্য পথ পৰিবহণ নিগম আৰু তামিলনাডু ৰাজ্য পথ পৰিবহণ নিগমৰ দৈনিক যাত্ৰীবাহী বাছসমূহে আলুভাৰ সৈতে মাইছূৰ, মাংগালুৰু, বেংগালুৰু, তিৰুচিৰাপল্লী, কোয়েম্বাটুৰ, ছালেম, পালানি আৰু কোডাইকানাল আদি ঠাই সংযোগ কৰে। ব্যক্তিগতভাৱে পৰিচালিত আন্তঃৰাজ্যিক বাছসমূহেও আলুভাৰ বিভিন্ন স্থানত ৰখা কৰে। <ref name="Interstate Private Bus Service">{{cite web|url=http://www.sonatravels.in|title=Sona Travels|publisher=Private Bus Operator Aluva}}</ref> এই বাছসমূহে বেংগালুৰু, চেন্নাই, মাইছূৰ, মুম্বাই আদি চহৰলৈ যাতায়াত কৰে। কোচি মেট্ৰ’ ৰে’ল লিমিটেডে আলুভা মেট্ৰ’ ষ্টেচনৰপৰা কোচিন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰলৈ বৈদ্যুতিক বাছৰ জৰিয়তে সংযোগী বাছ সেৱাও চলায়। ===জলপথ=== আলুভা ৰাষ্ট্ৰীয় জলপথ ৩-ৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ ষ্টপ। এই জলপথে দক্ষিণ দিশত তিৰুৱনন্তপুৰম আৰু উত্তৰ দিশত কোট্টাপুৰম, ত্ৰিছূৰৰ সৈতে সংযোগ স্থাপন কৰে। ===উল্লেখযোগ্য স্থান=== *মাৰ্তাণ্ড বৰ্মা সেতু, আলুভা *আলুভা মহাদেৱ মন্দিৰ == সংস্কৃতি== আলুভাৰ সংস্কৃতি ইয়াৰ স্থানীয় বাসিন্দাসকলৰ লগতে [[পেৰিয়াৰ নদী]]ৰ নিকটৱৰ্তী অৱস্থানৰ দৰে বিভিন্ন কাৰণত ইয়ালৈ আহি বসতি স্থাপন কৰা লোকসকলৰ দ্বাৰাও প্ৰভাৱিত হৈছে। পেৰিয়াৰ নদীক লৈ কেইবাটাও [[মালয়ালম]] [[চলচ্চিত্ৰ]]ৰ গীত ৰচনা কৰা হৈছে। চাংগামপুঝা কৃষ্ণ পিল্লাই, জি. শংকৰ কুৰুপ, বালচন্দ্ৰন চুল্লিক্কাডু, সমালোচক কুট্টিপুঝা কৃষ্ণপিল্লা আৰু ঔপন্যাসিক সুভাষ চন্দ্ৰন আলুভাৰ পৰা অহা আৰু তেওঁলোকে আলুভাত বসবাস কৰিছিল। যদিও ভায়লাৰ ৰামবৰ্মা আৰু অ’. এন. ভি. কুৰুপ আলুভাৰ লোক নাছিল, তথাপি আলুভাই তেওঁলোকৰ লেখনীত প্ৰভাৱ পেলোৱাৰ বাবে তেওঁলোকেও পেৰিয়াৰ নদীক লৈ লিখিছিল।<ref>{{Cite web |title=Premam Aluva Puzha Song, ft. Nivin Pauly, Anupama Parameswaran |url=https://timesofindia.indiatimes.com/premam-aluva-puzha-song-ft-nivin-pauly-anupama-parameswaran/videoshow/61186943.cms |access-date=2026-06-11 |website=The Times of India |language=en}}</ref> মুদ্ৰণ যুগত আলুভাৰ পৰা কেইবাখনো বাতৰি কাকত আৰু আলোচনী প্ৰকাশ পাইছিল। প্ৰকাশিত লেখাৰ এই পৰম্পৰা অব্যাহত ৰাখি puzha.com এ আলুভাৰ পৰা প্ৰথমটো অনলাইন আলোচনী আৰু ব্লগিং মঞ্চ আৰম্ভ কৰিছিল। এই অনলাইন মঞ্চটো এতিয়াও ইণ্টাৰনেটত সক্ৰিয় হৈ আছে। == ব্যৱসায়== [[File:Federal bank head office aluva.JPG|thumb|ফেডাৰেল বেংকৰ মুখ্য কাৰ্যালয়, আলুভা ]] আলুভা কেইবাটাও ব্যাৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠানৰ মুখ্য কাৰ্যালয়ৰ স্থান হিচাপে পৰিচিত। আলুৱা ইয়াৰ “আলুৱা পুকায়িল্লাথা আদুপ্পু” (ধোঁৱাবিহীন চৌকা)-ৰ বাবেও বিখ্যাত। এই ধোঁৱাবিহীন চৌকাটো আলৱে ছেটেলমেণ্ট চাৰ্চে উদ্ভাৱন কৰিছিল। ফেডাৰেল বেংকৰ মুখ্য কাৰ্যালয় আলুৱাত অৱস্থিত। ইয়াৰ উপৰি, কেৰালা ষ্টেট চিভিল ছাৰ্ভিচ একাডেমীয়েও আলুভাত এটা শাখা স্থাপন কৰিছে। ==আলুভাৰ উল্লেশযোগ্য ব্যক্তি== {{columns-list| * দিলীপ (চলচ্চিত্ৰ অভিনেতা) * [[জন আব্ৰাহাম]] (বলিউডৰ অভিনেতা) * নিভিন পলি (চলচ্চিত্ৰ অভিনেতা) * আমালা পল (চলচ্চিত্ৰ অভিনেত্ৰী) * পাৰ্ল মানি (চলচ্চিত্ৰ অভিনেত্ৰী, টিভি আয়োজক) * ভাৰ্গীজ পায়্যাপ্প্লি পলাক্কাপ্পিলি * বাবুৰাজ (অভিনেতা) * এম কে মেকাৰ পিলে (শিল্পবিদ) * এম এম আব্দুল খাদৰ (কেৰালাৰ প্ৰাক্তন এডভোকেট জেনেৰেল) * এম এম পাৰিদ পিল্লাই (কেৰালাৰ প্ৰাক্তন মুখ্য ন্যায়াধীশ) * কালমণ্ডলম হৰিদাস (সংগীতজ্ঞ) * ছাইনুদ্দিন (অভিনেতা) * ছিজু উইলছন (চলচ্চিত্ৰ অভিনেতা) * এন এফ ভাৰ্গেজ (চলচ্চিত্ৰ অভিনেতা) * আজমল আমিৰ (চলচ্চিত্ৰ অভিনেতা) * আলফন্স পুথ্ৰেন (চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক) * শৰফ উ ধীন (চলচ্চিত্ৰ অভিনেতা) * শ্বাবাৰীশ বৰ্মা (চলচ্চিত্ৰ অভিনেতা, কবি, গায়ক) * ভেনু ভি ডেছম (কবি) * টিনি টম (চলচ্চিত্ৰ অভিনেতা, কমেডিয়ান) * সীতাৰমণ শঙ্কৰনাৰায়ণ আয়েৰ (প্ৰকৃতি কৰ্মী) * এন কে দেশম (কবি) * জি.এন. গোপাল (দবা খেলুৱৈ) * কৃষ্ণ শংকৰ (চলচ্চিত্ৰ অভিনেতা) * সাজিন গোপু (অভিনেতা) * শ্ৰীতা শিৱাদাস (অভিনেতা) }} == চিত্ৰসমূহ == <gallery mode=packed> File:Rajagiri Hospital.jpg|[[Rajagiri Hospital|Rajagiri Hospital, Aluva]] File:AluvaShivaTemple.JPG|Aluva Manapuram File:Aluva Municipal Office.JPG|Municipal Office Aluva File:Aluva muncipailty.jpg|Private Bus Terminal Aluva File:Aluva Guest House Entrance.JPG|Aluva Palace Entrance File:Aluva Sree Krishna Swami Temple Front.JPG|Sree Krishna Temple Aluva File:Federal bank head office aluva.JPG|Federal Bank HO Aluva File:UC College Aluva.JPG|UC College Aluva File:Mahathma Gandhi Municipal Town Hall Aluva.JPG|Town Hall Aluva File:Aluva-Bridge.JPG|Marthanda Varma Bridge Aluva </gallery> ==অৱস্থান == {{Geographic Location |title = '''Neighbouring regions of Aluva''' |Northwest = [[North Paravur]] |North = [[Chengamanad, Ernakulam district|Chengamanad]] |Northeast = [[Angamaly]] |West = [[Kalamassery]] |Centre = Aluva |East = [[Perumbavoor]] |Southwest = [[Vytilla]] |South = [[Kakkanad]], [[Thrippunithura]] |Southeast = [[Muvattupuzha]], [[piravom]] }} == তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ == * [https://web.archive.org/web/20191013043120/https://keralapanchayatelection2020.keralas.info/ Remaining Date for Aluva Municipality Election 2020] * [http://dattaanjaneya.org/ Temples in Aluva] * [http://dattaanjaneya.org/ Hanuman temples in kerala] * [http://dattaanjaneya.org/famous-temple-india Temples in Kochi] {{Commons category}} cyip0iwbl1yb58y13vxtyua15w48zga 627358 627355 2026-08-15T04:51:18Z নৰুনা বৰুৱা 44897 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 627358 wikitext text/x-wiki {{Short description|Region in Kochi, Kerala, India}} {{Infobox settlement | name = আলুভা | other_name = Alwaye (colonial name) | native_name = | settlement_type = [[Municipalities of Kerala|Municipality]] In [[Kochi]]<ref name="auto">{{cite web |url=https://lsgkerala.gov.in/system/files/2017-10/localbodies.pdf |title=Grama Panchayaths |website=lsgkerala.gov.in |access-date=2025-04-16}}</ref> | image_skyline = {{Photomontage | photo1a = Aluva manappuram temple - panoramio.jpg | photo2a = Statue of Mahathma Gandhi Aluva.JPG | photo2b = Aluva New Bridge.jpg | photo3a = Federal bank head office aluva.JPG | photo3b = Aluva metro station, Kerala, India.jpg | photo4a = Aluva Puzha from railway bridge.jpg | photo4b = Marthandavarma bridge Aluva 1.JPG | photo5a = Aluva Municipal Office.JPG | spacing = 2 | space = 2 | position = centre | color_border = white | color = white | size = 270 | foot_montage = Clockwise from top: [[Aluva Mahadeva Temple|Mahadeva Temple]]; New Bridge; [[Aluva metro station]]; Marthandavarma Bridge; Municipal Office; [[Periyar river]]; [[Federal Bank]] Headquarters; Gandhi Statue }} | image_alt = | image_caption = | nickname = | image_map = | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = India Kerala#India | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = Location in Kerala, India | coordinates = {{coord|10.1167|N|76.3500|E|display=inline,title}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[States and territories of India|State]] | subdivision_name1 = [[Kerala]] | subdivision_type2 = [[List of districts of India|District]] | subdivision_name2 = [[Ernakulam district|Ernakulam]] | established_title = Established | established_date = 1921 | founder = | named_for = | government_type = [[Municipality]] | governing_body = Aluva Municipality | leader_party = [[Indian National Congress]] | leader_title = Chairperson | leader_name = Saiji Jolly | leader_title1 = | leader_name1 = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_total_km2 = 7.18 | area_rank = | elevation_footnotes = | elevation_m = 8 | population_total = 22428 | population_as_of = 2011 | population_footnotes = | population_density_km2 = 3358 | population_rank = | population_demonym = | demographics_type1 = Languages | demographics1_title1 = Official | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 6831xx | area_code = 0484 | area_code_type = Telephone code | registration_plate = KL 41 | blank1_name_sec1 = [[Human sex ratio|Sex ratio]] | blank1_info_sec1 = 1000:1050 [[male|♂]]/[[female|♀]] | website = {{URL|https://aluvamunicipality.lsgkerala.gov.in/en}} | footnotes = | demographics1_info1 = [[Malayalam language|Malayalam]], [[English language|English]] | leader_name2 = TBD | leader_title2 = Deputy chairperson | official_name = }} '''আলুভা ({{lang-en|Aluva}})''' পূৰ্বতে অলৱেই নামেৰে জনাজাত, ভাৰতৰ কেৰালা ৰাজ্যৰ কোচি মহানগৰীৰ উত্তৰ অংশৰ এখন প্ৰধান চহৰ আৰু পৌৰসভা। পূৰ্বতে অলৱেই নামেৰে জনাজাত, ভাৰতৰ কেৰালা ৰাজ্যৰ কোচি মহানগৰীৰ উত্তৰ অংশৰ এখন প্ৰধান চহৰ আৰু পৌৰসভা। <ref name="auto"/><ref>{{Cite web |url=https://www.keralatourism.org/routes-locations/aluva/id/362 |title=Aluva, Ernakulam District, Kerala, India |website=Kerala Tourism |language=en |access-date=2026-08-05}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.kudumbashree.org/sub-district/881007/20 |title=Kudumbashree {{!}} City Profile in PMAY - Aluva |website=www.kudumbashree.org |access-date=2026-08-05}}</ref> [[পেৰিয়াৰ নদী]]ৰ পাৰত অৱস্থিত আলুভাই এৰ্নাকুলাম জিলাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ আৱাসিক, বাণিজ্যিক আৰু পৰিবহণ কেন্দ্ৰ হিচাপে পৰিচিত। এই চহৰ আলুভা তালুকৰ প্ৰশাসনিক সদৰ। কেন্দ্ৰীয় [[কোচি]]ৰ উত্তৰ-পূব দিশত অৱস্থিত আলুৱাক দীৰ্ঘদিন ধৰি কোচি আৰু মধ্য কেৰালাৰ মাজৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰৱেশদ্বাৰ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। আলুভা ইয়াৰ সাংস্কৃতিক, ধৰ্মীয় আৰু ঐতিহাসিক গুৰুত্বৰ বাবে পৰিচিত। ইয়াৰ বাৰ্ষিক আলুৱা শিৱৰাত্ৰি উৎসৱ বিশেষভাৱে উল্লেখযোগ্য। কেৰালাৰ অন্যতম বৃহৎ ধৰ্মীয় সমাৱেশ হিচাপে পৰিগণিত এই উৎসৱ [[পেৰিয়াৰ নদী]]ৰ বালিচৰত অনুষ্ঠিত হয়।<ref>{{cite web|url=https://www.kerala-tourism.org/kerala-monuments/alwaye-palace.html |title=Alwaye Palace Aluva – Aluva Palace Kerala |publisher=Kerala-tourism.org |access-date=26 March 2014}}</ref>আলুভা শ্ৰী নাৰায়ণ গুৰুৰ সৈতেও ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত। তেওঁ ১৯১৩ চনত আলুৱাত অদ্বৈত আশ্ৰম প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। ইয়াৰ ফলত আলুভা সামাজিক সংস্কাৰ আৰু আধ্যাত্মিক চিন্তাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰ হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref>{{cite web |url=http://www.sndp.org/Html/BiographyByDrSOmana.html#ADVAITA-ASHRAM |title=Biography by Dr. S. Omana |publisher=Sndp.org |date=20 September 1928 |access-date=26 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20000903124015/http://www.sndp.org/Html/BiographyByDrSOmana.html#ADVAITA-ASHRAM |archive-date=3 September 2000 |url-status=dead}}</ref> ঐতিহাসিকভাৱে আলুভা পেৰিয়াৰ নদীৰ পাৰত গঢ় লৈ উঠা এক গুৰুত্বপূৰ্ণ জনবসতি। পৰৱৰ্তী সময়ত ই বাণিজ্য, শিক্ষা আৰু উদ্যোগৰ এক উল্লেখযোগ্য কেন্দ্ৰ হিচাপে বিকশিত হয়। আলুভাই আলুভা তালুকৰ প্ৰশাসনিক কেন্দ্ৰ হিচাপেও কাম কৰে। ১৯৫৬ চনত মুকুন্দপুৰম, কানায়ন্নুৰ, কুন্নাথুনাড আৰু নৰ্থ পাৰাভুৰ আদি গাঁওসমূহৰ তালুক একত্ৰিত কৰি আলুৱা তালুক গঠন কৰা হৈছিল। [[কোচি]] নগৰীয়া সমষ্টিৰ অংশ হোৱাৰ পাছতো আলুৱাই এখন স্বায়ত্তশাসিত পৌৰসভা হিচাপে নিজৰ প্ৰশাসনিক ভূমিকা অব্যাহত ৰাখিছে আৰু কেৰালাৰ অন্যতম গুৰুত্বপূৰ্ণ নগৰ কেন্দ্ৰ হিচাপে পৰিগণিত হৈ আহিছে। এৰ্নাকুলাম গ্ৰাম্য আৰক্ষী জিলাৰ জিলা আৰক্ষী প্ৰধানৰ কাৰ্যালয়, লোকনিৰ্মাণ বিভাগৰ অধীক্ষক অভিযন্তাৰ কাৰ্যালয় আৰু জিলা শিক্ষা বিষয়াৰ কাৰ্যালয়ো আলুভাত অৱস্থিত। ইয়াৰ উপৰি, কোচি মেট্ৰ’ ৰে’লৰ প্ৰথম পৰ্যায়ৰ উত্তৰ দিশৰ আৰম্ভণি স্থান আলুৱা। এই প্ৰথম পৰ্যায়ৰ মেট্ৰ’ সেৱা ২০১৭ চনৰ জুন মাহত আৰম্ভ হৈছিল। ==নামৰ উৎপত্তি== আলুভা নামটোৰ উৎপত্তি সম্পৰ্কে কেইবাশতিকাজুৰি বিভিন্ন ধৰণৰ মতামত আৰু অনুমান প্ৰচলিত হৈ আহিছে। ইয়াৰ ভিতৰত এটা বহুলভাৱে গ্ৰহণযোগ্য মত হিন্দু দেৱতা [[শিৱ]]ৰ সৈতে জড়িত এক পৌৰাণিক কাহিনীৰ ওপৰত আধাৰিত। পৌৰাণিক কাহিনী অনুসৰি, পৃথিৱীক ৰক্ষা কৰিবলৈ শিৱই কালকূট বিষ পান কৰিছিল। কোৱা হয় যে বিষটো (আলম) মুখত (ভা) ধাৰণ কৰি থকাৰ বাবেই শিৱৰ সৈতে আলুভা নামটোৰ সম্পৰ্ক স্থাপন হৈছে। পৰৱৰ্তী সময়ত ভগৱান শিৱ আলুভাৰ এটা মন্দিৰত অধিষ্ঠিত দেৱতা হিচাপে পূজিত হোৱা বুলি বিশ্বাস কৰা হয়।<ref name="aluvamunicipality.in">{{cite web |title=ആമുഖം &#124; Aluva Municipality |url=http://www.aluvamunicipality.in/about |access-date=26 March 2014 |publisher=Aluvamunicipality.in}}</ref> ভগৱান শিৱৰ সন্মানত প্ৰতি বছৰে শিৱৰাত্ৰি উৎসৱ উদ্‌যাপন কৰা হয়। আজিও কিছুমান প্ৰচাৰপত্ৰ আৰু ৱেবছাইটত আলুৱাক ইয়াৰ ঔপনিৱেশিক নাম (Alwaye) ''আলৱে'' নামেৰে উল্লেখ কৰা দেখা যায়। ==ইতিহাস== প্ৰত্নতাত্ত্বিক প্ৰমাণ অনুসৰি, খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ২৫০ চনৰপৰাই আলুৱাত জনবসতি থকাৰ প্ৰমাণ পোৱা যায়।<ref>{{cite web|url=http://www.aluvamunicipality.in/ml/history |title=ചരിത്രം &#124; Aluva Municipality |publisher=Aluvamunicipality.in |access-date=26 March 2014}}</ref> ১৩৪১ খ্ৰীষ্টাব্দলৈকে আলুৱা কাক্কানাড আৰু আলাংগাড পৰ্যন্ত বিস্তৃত এক সংলগ্ন ভূ-খণ্ডৰ অংশ আছিল। সেই সময়লৈকে অঞ্চলটো ঘন জনবসতিপূৰ্ণ হৈ পৰিছিল আৰু ই একে সময়তে অৱকাশ যাপনৰ স্থান আৰু বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰ হিচাপে বিকশিত হৈছিল। আলুভাত [[পেৰিয়াৰ নদী]]ৰপৰা দুটা শাখাত বিভক্ত হোৱা মংগলাপ্পুঝা দক্ষিণ ভাৰতৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰ হিচাপে পৰিচিত আছিল।<ref>{{cite web|url=https://www.ashextourism.com/kerala/aluva_kerala.htm |title=Kerala |publisher=Ashextourism.com |date=13 May 1999 |access-date=26 March 2014}}</ref> ভাৰত স্বাধীন হোৱাৰ পূৰ্বে আলুৱা ত্ৰাৱাঙ্কোৰ ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত আছিল আৰু ৰাজপৰিয়ালৰ চৰকাৰী গ্ৰীষ্মকালীন বাসস্থান হিচাপে ব্যৱহৃত হৈছিল। বিংশ শতিকাত [[কোচি]]ত [[ইহুদী]] সম্প্ৰদায়ৰ লোকসকলৰ বসতি থকাৰ সময়তো তেওঁলোকৰ কিছুমান লোকে পেৰিয়াৰ নদীৰ পাৰত আলুৱাত অৱকাশ যাপনৰ বাবে ঘৰ নিৰ্মাণ কৰি ৰাখিছিল।<ref>Weil, S. 2009 'The Place of Alwaye in Modern Cochin Jewish History', Journal of Modern Jewish Studies 8 (3): 319–335.</ref> ==ৰাজনীতি== আলুভা কেৰালা বিধানসভাৰ এটা সমষ্টি আৰু ই চালাকুডী লোকসভা সমষ্টিৰ অন্তৰ্গত। ২০১১ চনৰপৰা অনৱাৰ ছাদাথ আলুভা বিধানসভা সমষ্টিৰ বিধায়ক (MLA) হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰি আহিছে। <ref>{{cite web |url=http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S11/KL_Dist_PC_AC.pdf |title=Assembly Constituencies – Corresponding Districts and Parliamentary Constituencies |access-date=19 October 2008 |work=Kerala |publisher=Election Commission of India |archive-url=https://web.archive.org/web/20081030085443/http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S11/KL_Dist_PC_AC.pdf |archive-date=30 October 2008 |url-status=dead }}</ref> আলুভা চালাকুডী লোকসভা সমষ্টিৰো অংশ, যাক সাংসদ (MP) বেনি বেহানান প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। প্ৰশাসনিকভাৱে আলুভা এখন পৌৰসভা হিচাপে পৰিচালিত হয়। <ref name=municipality>{{cite web|url=http://ernakulam.nic.in/admin.asp?typ=2&titl=Local%20Administration|title=Local Administration – Ernakulam District|publisher=NIC Ernakulam (Govt. of India)|access-date=21 April 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110719051111/http://ernakulam.nic.in/admin.asp?typ=2&titl=Local%20Administration|archive-date=19 July 2011|url-status=dead}}</ref> বৰ্তমানৰ পৌৰসভা পৰিষদখন ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ দলৰ নেতৃত্বত আছে। ২০২৫ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত চাইজি জ’লীক পৌৰসভাৰ অধ্যক্ষ হিচাপে নিৰ্বাচিত কৰা হয়। ==যাতায়াত== আলুভা বিমান, পথ আৰু ৰে'ল এই তিনিওটা মাধ্যমৰ জৰিয়তে ভাৰতৰ অন্যান্য প্ৰান্তৰ সৈতে সুসংযুক্ত। ===বিমান সেৱা=== কোচিন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰ আলুভা চহৰৰ কেন্দ্ৰৰপৰা প্ৰায় ১৫ কিলোমিটাৰ (৯.৩ মাইল) দূৰত অৱস্থিত। বিমানবন্দৰটোৱে ঘৰুৱা আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় দুয়োধৰণৰ বিমান সেৱা আগবঢ়ায়।<ref>{{Cite web |last=E |first=Krishna Kumar K. |date=2025-08-16 |title=Airport on course to get multimodal connectivity |url=https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2025/Aug/16/airport-on-course-to-get-multimodal-connectivity |access-date=2026-06-11 |website=The New Indian Express |language=en}}</ref> [[File:Aluva Railway Station.JPG|thumb|আলুভা ৰেল ষ্টেচন]] ===ৰে'ল=== ====ৰে'লগাড়ী==== [[File:Aluva Railway Station.jpg|thumb|আলুভা ৰেল ষ্টেচনৰ প্ৰৱেশ পথ]] আলুভা ৰে'ল ষ্টেচন (IR Code: AWY) এটা গ্ৰেড-এ শ্ৰেণীৰ ষ্টেচন আৰু এই ষ্টেচন এৰ্নাকুলাম জংচন ৰেলৱে ষ্টেচন আৰু এৰ্নাকুলাম টাউন ৰেলৱে ষ্টেচনৰ পিছত [[কোচি]]ত তৃতীয় ব্যস্ততম ৰে'ল ষ্টেচন। দক্ষিণ কেৰালালৈ যোৱা সকলো যাত্ৰীবাহী আৰু এক্সপ্ৰেছ ৰে'ল ইয়াত ৰয়। ইডুক্কি জিলাৰ ভূ-প্ৰকৃতিৰ বাবে জিলাখনত কোনো ৰে'ল ষ্টেচন নাই। সেয়েহে ইডুক্কি জিলাৰ যাত্ৰীসকলে সাধাৰণতে আলুভা ৰে'ল ষ্টেচন ব্যৱহাৰ কৰে। উল্লেখযোগ্য যে কোনো ৰে'লগাড়ীয়েই আলুভা ৰে'ল ষ্টেচনৰপৰা যাত্ৰা আৰম্ভ নকৰে বা ইয়াতেই যাত্ৰা সমাপ্ত নকৰে। ইয়াৰ উপৰি, চৌৱাৰা নামৰ এটা সৰু ৰে'ল ষ্টেচন আলুভা ৰে'ল ষ্টেচনৰপৰা প্ৰায় ৪ কিলোমিটাৰ (২.৫ মাইল) দূৰত অৱস্থিত। ===মেট্ৰ’=== কোচি মেট্ৰ’ৰ প্ৰথম পৰ্যায় আলুভা বাইপাছৰপৰা আৰম্ভ হৈ ত্ৰিপুনিথুৰালৈ চলাচল কৰে। এই প্ৰকল্পৰ নিৰ্মাণকাৰ্য ২০১৩ চনৰ মাজভাগত আৰম্ভ হৈছিল আৰু ২০১৭ চনৰ ১৯ জুনত মেট্ৰ’ সেৱা আৰম্ভ হয়।<ref name="Greeshma Sukumaran-2017">{{cite news |last=Greeshma Sukumaran |date=17 June 2017 |title=Kochi Metro inauguration: PM Modi flags off rail service, takes maiden ride with CM Pinarayi Vijayan, 'Metro Man' Sreedharan |work=International Business Times |url=https://www.ibtimes.co.in/kochi-metro-inauguration-live-pm-modi-flag-off-rail-service-today-cm-pinarayi-metro-man-731109 |access-date=3 September 2017}}</ref> কোচি মেট্ৰ’ ৰে’ল লিমিটেড হৈছে কেৰালা চৰকাৰৰ এটা প্ৰকল্প। আলুভা উৰণীয়া সেতুৰ বাহিৰে এই প্ৰকল্পটো দিল্লী মেট্ৰ’ ৰে’ল নিগমৰ সহযোগত ৰূপায়ণ কৰা হৈছিল। আলুভা মেট্ৰ’ ষ্টেচন হৈছে প্ৰথম পৰ্যায়ৰ উত্তৰ প্ৰান্তৰ টাৰ্মিনেল।<ref name="Greeshma Sukumaran-2017" />মেট্ৰ’ ব্যৱস্থাৰ তৃতীয় পৰ্যায়ত আলুভাৰপৰা উত্তৰ দিশলৈ ৰে’লপথ সম্প্ৰসাৰণ কৰি অংগামালিলৈ নিয়াৰ পৰিকল্পনা কৰা হৈছে। ইয়াৰ জৰিয়তে কোচিন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰৰ সৈতে মেট্ৰ’ ৰে’লৰ সংযোগ স্থাপন কৰাৰ লক্ষ্য ৰখা হৈছে। [[File:Train at Aluva Metro Station.jpg|thumb|আলুভা মেট্ৰ’ ষ্টেচনত ৰেল]] ===বাছ=== [[File:Municipal Bus station aluva.JPG|300px|thumb|ৰাজীৱ গান্ধী বাছ আস্থান]] [[File:Aluva Bus terminal.jpg|300px|thumb |উন্নয়ন কৰা আলুভা কে এছ আৰ টি চি বাছ টাৰ্মিনেল]] ৰাজীৱ গান্ধী কেন্দ্ৰীয় বাছ আস্থান কোচিত অৱস্থিত ব্যক্তিগত বাছ আস্থানসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম বৃহৎ আৰু কেৰালাৰো অন্যতম গুৰুত্বপূৰ্ণ বাছ আস্থান। ই কোচি চহৰৰ বাছ সেৱাৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ সংযোগস্থল হিচাপে কাম কৰে। ইয়াৰপৰা ফ’ৰ্ট কোচি, ত্ৰিপুনিথুৰা, কক্কানাড আদি চহৰৰ বিভিন্ন অঞ্চললৈ আন্তঃচহৰ বাছ সেৱা চলাচল কৰে। আলুভা কে এছ আৰ টি চি বাছ আস্থান মধ্য কেৰালাৰ অন্যতম গুৰুত্বপূৰ্ণ কে এছ আৰ টি চি বাছ আস্থান। কৰ্ণাটক ৰাজ্য পথ পৰিবহণ নিগম আৰু তামিলনাডু ৰাজ্য পথ পৰিবহণ নিগমৰ দৈনিক যাত্ৰীবাহী বাছসমূহে আলুভাৰ সৈতে মাইছূৰ, মাংগালুৰু, বেংগালুৰু, তিৰুচিৰাপল্লী, কোয়েম্বাটুৰ, ছালেম, পালানি আৰু কোডাইকানাল আদি ঠাই সংযোগ কৰে। ব্যক্তিগতভাৱে পৰিচালিত আন্তঃৰাজ্যিক বাছসমূহেও আলুভাৰ বিভিন্ন স্থানত ৰখা কৰে। <ref name="Interstate Private Bus Service">{{cite web|url=http://www.sonatravels.in|title=Sona Travels|publisher=Private Bus Operator Aluva}}</ref> এই বাছসমূহে বেংগালুৰু, চেন্নাই, মাইছূৰ, মুম্বাই আদি চহৰলৈ যাতায়াত কৰে। কোচি মেট্ৰ’ ৰে’ল লিমিটেডে আলুভা মেট্ৰ’ ষ্টেচনৰপৰা কোচিন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰলৈ বৈদ্যুতিক বাছৰ জৰিয়তে সংযোগী বাছ সেৱাও চলায়। ===জলপথ=== আলুভা ৰাষ্ট্ৰীয় জলপথ ৩-ৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ ষ্টপ। এই জলপথে দক্ষিণ দিশত তিৰুৱনন্তপুৰম আৰু উত্তৰ দিশত কোট্টাপুৰম, ত্ৰিছূৰৰ সৈতে সংযোগ স্থাপন কৰে। ===উল্লেখযোগ্য স্থান=== *মাৰ্তাণ্ড বৰ্মা সেতু, আলুভা *আলুভা মহাদেৱ মন্দিৰ == সংস্কৃতি== আলুভাৰ সংস্কৃতি ইয়াৰ স্থানীয় বাসিন্দাসকলৰ লগতে [[পেৰিয়াৰ নদী]]ৰ নিকটৱৰ্তী অৱস্থানৰ দৰে বিভিন্ন কাৰণত ইয়ালৈ আহি বসতি স্থাপন কৰা লোকসকলৰ দ্বাৰাও প্ৰভাৱিত হৈছে। পেৰিয়াৰ নদীক লৈ কেইবাটাও [[মালয়ালম]] [[চলচ্চিত্ৰ]]ৰ গীত ৰচনা কৰা হৈছে। চাংগামপুঝা কৃষ্ণ পিল্লাই, জি. শংকৰ কুৰুপ, বালচন্দ্ৰন চুল্লিক্কাডু, সমালোচক কুট্টিপুঝা কৃষ্ণপিল্লা আৰু ঔপন্যাসিক সুভাষ চন্দ্ৰন আলুভাৰ পৰা অহা আৰু তেওঁলোকে আলুভাত বসবাস কৰিছিল। যদিও ভায়লাৰ ৰামবৰ্মা আৰু অ’. এন. ভি. কুৰুপ আলুভাৰ লোক নাছিল, তথাপি আলুভাই তেওঁলোকৰ লেখনীত প্ৰভাৱ পেলোৱাৰ বাবে তেওঁলোকেও পেৰিয়াৰ নদীক লৈ লিখিছিল।<ref>{{Cite web |title=Premam Aluva Puzha Song, ft. Nivin Pauly, Anupama Parameswaran |url=https://timesofindia.indiatimes.com/premam-aluva-puzha-song-ft-nivin-pauly-anupama-parameswaran/videoshow/61186943.cms |access-date=2026-06-11 |website=The Times of India |language=en}}</ref> মুদ্ৰণ যুগত আলুভাৰ পৰা কেইবাখনো বাতৰি কাকত আৰু আলোচনী প্ৰকাশ পাইছিল। প্ৰকাশিত লেখাৰ এই পৰম্পৰা অব্যাহত ৰাখি puzha.com এ আলুভাৰ পৰা প্ৰথমটো অনলাইন আলোচনী আৰু ব্লগিং মঞ্চ আৰম্ভ কৰিছিল। এই অনলাইন মঞ্চটো এতিয়াও ইণ্টাৰনেটত সক্ৰিয় হৈ আছে। == ব্যৱসায়== [[File:Federal bank head office aluva.JPG|thumb|ফেডাৰেল বেংকৰ মুখ্য কাৰ্যালয়, আলুভা ]] আলুভা কেইবাটাও ব্যাৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠানৰ মুখ্য কাৰ্যালয়ৰ স্থান হিচাপে পৰিচিত। আলুৱা ইয়াৰ “আলুৱা পুকায়িল্লাথা আদুপ্পু” (ধোঁৱাবিহীন চৌকা)-ৰ বাবেও বিখ্যাত। এই ধোঁৱাবিহীন চৌকাটো আলৱে ছেটেলমেণ্ট চাৰ্চে উদ্ভাৱন কৰিছিল। ফেডাৰেল বেংকৰ মুখ্য কাৰ্যালয় আলুৱাত অৱস্থিত। ইয়াৰ উপৰি, কেৰালা ষ্টেট চিভিল ছাৰ্ভিচ একাডেমীয়েও আলুভাত এটা শাখা স্থাপন কৰিছে। ==আলুভাৰ উল্লেশযোগ্য ব্যক্তি== {{columns-list| * দিলীপ (চলচ্চিত্ৰ অভিনেতা) * [[জন আব্ৰাহাম]] (বলিউডৰ অভিনেতা) * নিভিন পলি (চলচ্চিত্ৰ অভিনেতা) * আমালা পল (চলচ্চিত্ৰ অভিনেত্ৰী) * পাৰ্ল মানি (চলচ্চিত্ৰ অভিনেত্ৰী, টিভি আয়োজক) * ভাৰ্গীজ পায়্যাপ্প্লি পলাক্কাপ্পিলি * বাবুৰাজ (অভিনেতা) * এম কে মেকাৰ পিলে (শিল্পবিদ) * এম এম আব্দুল খাদৰ (কেৰালাৰ প্ৰাক্তন এডভোকেট জেনেৰেল) * এম এম পাৰিদ পিল্লাই (কেৰালাৰ প্ৰাক্তন মুখ্য ন্যায়াধীশ) * কালমণ্ডলম হৰিদাস (সংগীতজ্ঞ) * ছাইনুদ্দিন (অভিনেতা) * ছিজু উইলছন (চলচ্চিত্ৰ অভিনেতা) * এন এফ ভাৰ্গেজ (চলচ্চিত্ৰ অভিনেতা) * আজমল আমিৰ (চলচ্চিত্ৰ অভিনেতা) * আলফন্স পুথ্ৰেন (চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক) * শৰফ উ ধীন (চলচ্চিত্ৰ অভিনেতা) * শ্বাবাৰীশ বৰ্মা (চলচ্চিত্ৰ অভিনেতা, কবি, গায়ক) * ভেনু ভি ডেছম (কবি) * টিনি টম (চলচ্চিত্ৰ অভিনেতা, কমেডিয়ান) * সীতাৰমণ শঙ্কৰনাৰায়ণ আয়েৰ (প্ৰকৃতি কৰ্মী) * এন কে দেশম (কবি) * জি.এন. গোপাল (দবা খেলুৱৈ) * কৃষ্ণ শংকৰ (চলচ্চিত্ৰ অভিনেতা) * সাজিন গোপু (অভিনেতা) * শ্ৰীতা শিৱাদাস (অভিনেতা) }} == চিত্ৰসমূহ == <gallery mode=packed> File:Rajagiri Hospital.jpg|ৰাজাগিৰি চিকিৎসালয়, আলুভা File:AluvaShivaTemple.JPG|আলুভা মানপ্পুৰম File:Aluva Municipal Office.JPG|পৌৰসভাৰ কাৰ্যালয় আলুভা File:Aluva muncipailty.jpg|ব্যক্তিগত বাছ টাৰ্মিনেল আলুভা File:Aluva Guest House Entrance.JPG|আলুভা প্ৰাসাদৰ প্ৰৱেশদ্বাৰ File:Aluva Sree Krishna Swami Temple Front.JPG|শ্ৰী কৃষ্ণ মন্দিৰ আলুভা File:Federal bank head office aluva.JPG|ফেডাৰেল বেংকৰ মুখ্য কাৰ্যালয়, আলুভা File:UC College Aluva.JPG|ইউ চি কলেজ আলুভা File:Mahathma Gandhi Municipal Town Hall Aluva.JPG|আলুভাৰ টাউন হ'ল File:Aluva-Bridge.JPG|মাৰ্থাণ্ডা ভাৰ্মা ব্ৰীজ আলুভা </gallery> ==অৱস্থান == {{Geographic Location |title = '''Neighbouring regions of Aluva''' |Northwest = [[North Paravur]] |North = [[Chengamanad, Ernakulam district|Chengamanad]] |Northeast = [[Angamaly]] |West = [[Kalamassery]] |Centre = Aluva |East = [[Perumbavoor]] |Southwest = [[Vytilla]] |South = [[Kakkanad]], [[Thrippunithura]] |Southeast = [[Muvattupuzha]], [[piravom]] }} == তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ == * [https://web.archive.org/web/20191013043120/https://keralapanchayatelection2020.keralas.info/ Remaining Date for Aluva Municipality Election 2020] * [http://dattaanjaneya.org/ Temples in Aluva] * [http://dattaanjaneya.org/ Hanuman temples in kerala] * [http://dattaanjaneya.org/famous-temple-india Temples in Kochi] {{Commons category}} nzy73364fn55vynsiaihct7uhpsxomk 627360 627358 2026-08-15T04:54:47Z নৰুনা বৰুৱা 44897 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 627360 wikitext text/x-wiki {{Short description|Region in Kochi, Kerala, India}} {{Infobox settlement | name = আলুভা | other_name = Alwaye (colonial name) | native_name = | settlement_type = [[Municipalities of Kerala|Municipality]] In [[Kochi]]<ref name="auto">{{cite web |url=https://lsgkerala.gov.in/system/files/2017-10/localbodies.pdf |title=Grama Panchayaths |website=lsgkerala.gov.in |access-date=2025-04-16}}</ref> | image_skyline = {{Photomontage | photo1a = Aluva manappuram temple - panoramio.jpg | photo2a = Statue of Mahathma Gandhi Aluva.JPG | photo2b = Aluva New Bridge.jpg | photo3a = Federal bank head office aluva.JPG | photo3b = Aluva metro station, Kerala, India.jpg | photo4a = Aluva Puzha from railway bridge.jpg | photo4b = Marthandavarma bridge Aluva 1.JPG | photo5a = Aluva Municipal Office.JPG | spacing = 2 | space = 2 | position = centre | color_border = white | color = white | size = 270 | foot_montage = Clockwise from top: [[Aluva Mahadeva Temple|Mahadeva Temple]]; New Bridge; [[Aluva metro station]]; Marthandavarma Bridge; Municipal Office; [[Periyar river]]; [[Federal Bank]] Headquarters; Gandhi Statue }} | image_alt = | image_caption = | nickname = | image_map = | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = India Kerala#India | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = Location in Kerala, India | coordinates = {{coord|10.1167|N|76.3500|E|display=inline,title}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[States and territories of India|State]] | subdivision_name1 = [[Kerala]] | subdivision_type2 = [[List of districts of India|District]] | subdivision_name2 = [[Ernakulam district|Ernakulam]] | established_title = Established | established_date = 1921 | founder = | named_for = | government_type = [[Municipality]] | governing_body = Aluva Municipality | leader_party = [[Indian National Congress]] | leader_title = Chairperson | leader_name = Saiji Jolly | leader_title1 = | leader_name1 = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_total_km2 = 7.18 | area_rank = | elevation_footnotes = | elevation_m = 8 | population_total = 22428 | population_as_of = 2011 | population_footnotes = | population_density_km2 = 3358 | population_rank = | population_demonym = | demographics_type1 = Languages | demographics1_title1 = Official | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 6831xx | area_code = 0484 | area_code_type = Telephone code | registration_plate = KL 41 | blank1_name_sec1 = [[Human sex ratio|Sex ratio]] | blank1_info_sec1 = 1000:1050 [[male|♂]]/[[female|♀]] | website = {{URL|https://aluvamunicipality.lsgkerala.gov.in/en}} | footnotes = | demographics1_info1 = [[Malayalam language|Malayalam]], [[English language|English]] | leader_name2 = TBD | leader_title2 = Deputy chairperson | official_name = }} '''আলুভা ({{lang-en|Aluva}})''' পূৰ্বতে অলৱেই নামেৰে জনাজাত, ভাৰতৰ কেৰালা ৰাজ্যৰ কোচি মহানগৰীৰ উত্তৰ অংশৰ এখন প্ৰধান চহৰ আৰু পৌৰসভা। পূৰ্বতে অলৱেই নামেৰে জনাজাত, ভাৰতৰ কেৰালা ৰাজ্যৰ কোচি মহানগৰীৰ উত্তৰ অংশৰ এখন প্ৰধান চহৰ আৰু পৌৰসভা। <ref name="auto"/><ref>{{Cite web |url=https://www.keralatourism.org/routes-locations/aluva/id/362 |title=Aluva, Ernakulam District, Kerala, India |website=Kerala Tourism |language=en |access-date=2026-08-05}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.kudumbashree.org/sub-district/881007/20 |title=Kudumbashree {{!}} City Profile in PMAY - Aluva |website=www.kudumbashree.org |access-date=2026-08-05}}</ref> [[পেৰিয়াৰ নদী]]ৰ পাৰত অৱস্থিত আলুভাই এৰ্নাকুলাম জিলাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ আৱাসিক, বাণিজ্যিক আৰু পৰিবহণ কেন্দ্ৰ হিচাপে পৰিচিত। এই চহৰ আলুভা তালুকৰ প্ৰশাসনিক সদৰ। কেন্দ্ৰীয় [[কোচি]]ৰ উত্তৰ-পূব দিশত অৱস্থিত আলুৱাক দীৰ্ঘদিন ধৰি কোচি আৰু মধ্য কেৰালাৰ মাজৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰৱেশদ্বাৰ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। আলুভা ইয়াৰ সাংস্কৃতিক, ধৰ্মীয় আৰু ঐতিহাসিক গুৰুত্বৰ বাবে পৰিচিত। ইয়াৰ বাৰ্ষিক আলুৱা শিৱৰাত্ৰি উৎসৱ বিশেষভাৱে উল্লেখযোগ্য। কেৰালাৰ অন্যতম বৃহৎ ধৰ্মীয় সমাৱেশ হিচাপে পৰিগণিত এই উৎসৱ [[পেৰিয়াৰ নদী]]ৰ বালিচৰত অনুষ্ঠিত হয়।<ref>{{cite web|url=https://www.kerala-tourism.org/kerala-monuments/alwaye-palace.html |title=Alwaye Palace Aluva – Aluva Palace Kerala |publisher=Kerala-tourism.org |access-date=26 March 2014}}</ref>আলুভা শ্ৰী নাৰায়ণ গুৰুৰ সৈতেও ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত। তেওঁ ১৯১৩ চনত আলুৱাত অদ্বৈত আশ্ৰম প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। ইয়াৰ ফলত আলুভা সামাজিক সংস্কাৰ আৰু আধ্যাত্মিক চিন্তাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰ হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref>{{cite web |url=http://www.sndp.org/Html/BiographyByDrSOmana.html#ADVAITA-ASHRAM |title=Biography by Dr. S. Omana |publisher=Sndp.org |date=20 September 1928 |access-date=26 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20000903124015/http://www.sndp.org/Html/BiographyByDrSOmana.html#ADVAITA-ASHRAM |archive-date=3 September 2000 |url-status=dead}}</ref> ঐতিহাসিকভাৱে আলুভা পেৰিয়াৰ নদীৰ পাৰত গঢ় লৈ উঠা এক গুৰুত্বপূৰ্ণ জনবসতি। পৰৱৰ্তী সময়ত ই বাণিজ্য, শিক্ষা আৰু উদ্যোগৰ এক উল্লেখযোগ্য কেন্দ্ৰ হিচাপে বিকশিত হয়। আলুভাই আলুভা তালুকৰ প্ৰশাসনিক কেন্দ্ৰ হিচাপেও কাম কৰে। ১৯৫৬ চনত মুকুন্দপুৰম, কানায়ন্নুৰ, কুন্নাথুনাড আৰু নৰ্থ পাৰাভুৰ আদি গাঁওসমূহৰ তালুক একত্ৰিত কৰি আলুৱা তালুক গঠন কৰা হৈছিল। [[কোচি]] নগৰীয়া সমষ্টিৰ অংশ হোৱাৰ পাছতো আলুৱাই এখন স্বায়ত্তশাসিত পৌৰসভা হিচাপে নিজৰ প্ৰশাসনিক ভূমিকা অব্যাহত ৰাখিছে আৰু কেৰালাৰ অন্যতম গুৰুত্বপূৰ্ণ নগৰ কেন্দ্ৰ হিচাপে পৰিগণিত হৈ আহিছে। এৰ্নাকুলাম গ্ৰাম্য আৰক্ষী জিলাৰ জিলা আৰক্ষী প্ৰধানৰ কাৰ্যালয়, লোকনিৰ্মাণ বিভাগৰ অধীক্ষক অভিযন্তাৰ কাৰ্যালয় আৰু জিলা শিক্ষা বিষয়াৰ কাৰ্যালয়ো আলুভাত অৱস্থিত। ইয়াৰ উপৰি, কোচি মেট্ৰ’ ৰে’লৰ প্ৰথম পৰ্যায়ৰ উত্তৰ দিশৰ আৰম্ভণি স্থান আলুৱা। এই প্ৰথম পৰ্যায়ৰ মেট্ৰ’ সেৱা ২০১৭ চনৰ জুন মাহত আৰম্ভ হৈছিল। ==নামৰ উৎপত্তি== আলুভা নামটোৰ উৎপত্তি সম্পৰ্কে কেইবাশতিকাজুৰি বিভিন্ন ধৰণৰ মতামত আৰু অনুমান প্ৰচলিত হৈ আহিছে। ইয়াৰ ভিতৰত এটা বহুলভাৱে গ্ৰহণযোগ্য মত হিন্দু দেৱতা [[শিৱ]]ৰ সৈতে জড়িত এক পৌৰাণিক কাহিনীৰ ওপৰত আধাৰিত। পৌৰাণিক কাহিনী অনুসৰি, পৃথিৱীক ৰক্ষা কৰিবলৈ শিৱই কালকূট বিষ পান কৰিছিল। কোৱা হয় যে বিষটো (আলম) মুখত (ভা) ধাৰণ কৰি থকাৰ বাবেই শিৱৰ সৈতে আলুভা নামটোৰ সম্পৰ্ক স্থাপন হৈছে। পৰৱৰ্তী সময়ত ভগৱান শিৱ আলুভাৰ এটা মন্দিৰত অধিষ্ঠিত দেৱতা হিচাপে পূজিত হোৱা বুলি বিশ্বাস কৰা হয়।<ref name="aluvamunicipality.in">{{cite web |title=ആമുഖം &#124; Aluva Municipality |url=http://www.aluvamunicipality.in/about |access-date=26 March 2014 |publisher=Aluvamunicipality.in}}</ref> ভগৱান শিৱৰ সন্মানত প্ৰতি বছৰে শিৱৰাত্ৰি উৎসৱ উদ্‌যাপন কৰা হয়। আজিও কিছুমান প্ৰচাৰপত্ৰ আৰু ৱেবছাইটত আলুৱাক ইয়াৰ ঔপনিৱেশিক নাম (Alwaye) ''আলৱে'' নামেৰে উল্লেখ কৰা দেখা যায়। ==ইতিহাস== প্ৰত্নতাত্ত্বিক প্ৰমাণ অনুসৰি, খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ২৫০ চনৰপৰাই আলুৱাত জনবসতি থকাৰ প্ৰমাণ পোৱা যায়।<ref>{{cite web|url=http://www.aluvamunicipality.in/ml/history |title=ചരിത്രം &#124; Aluva Municipality |publisher=Aluvamunicipality.in |access-date=26 March 2014}}</ref> ১৩৪১ খ্ৰীষ্টাব্দলৈকে আলুৱা কাক্কানাড আৰু আলাংগাড পৰ্যন্ত বিস্তৃত এক সংলগ্ন ভূ-খণ্ডৰ অংশ আছিল। সেই সময়লৈকে অঞ্চলটো ঘন জনবসতিপূৰ্ণ হৈ পৰিছিল আৰু ই একে সময়তে অৱকাশ যাপনৰ স্থান আৰু বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰ হিচাপে বিকশিত হৈছিল। আলুভাত [[পেৰিয়াৰ নদী]]ৰপৰা দুটা শাখাত বিভক্ত হোৱা মংগলাপ্পুঝা দক্ষিণ ভাৰতৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰ হিচাপে পৰিচিত আছিল।<ref>{{cite web|url=https://www.ashextourism.com/kerala/aluva_kerala.htm |title=Kerala |publisher=Ashextourism.com |date=13 May 1999 |access-date=26 March 2014}}</ref> ভাৰত স্বাধীন হোৱাৰ পূৰ্বে আলুৱা ত্ৰাৱাঙ্কোৰ ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত আছিল আৰু ৰাজপৰিয়ালৰ চৰকাৰী গ্ৰীষ্মকালীন বাসস্থান হিচাপে ব্যৱহৃত হৈছিল। বিংশ শতিকাত [[কোচি]]ত [[ইহুদী]] সম্প্ৰদায়ৰ লোকসকলৰ বসতি থকাৰ সময়তো তেওঁলোকৰ কিছুমান লোকে পেৰিয়াৰ নদীৰ পাৰত আলুৱাত অৱকাশ যাপনৰ বাবে ঘৰ নিৰ্মাণ কৰি ৰাখিছিল।<ref>Weil, S. 2009 'The Place of Alwaye in Modern Cochin Jewish History', Journal of Modern Jewish Studies 8 (3): 319–335.</ref> ==ৰাজনীতি== আলুভা কেৰালা বিধানসভাৰ এটা সমষ্টি আৰু ই চালাকুডী লোকসভা সমষ্টিৰ অন্তৰ্গত। ২০১১ চনৰপৰা অনৱাৰ ছাদাথ আলুভা বিধানসভা সমষ্টিৰ বিধায়ক (MLA) হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰি আহিছে। <ref>{{cite web |url=http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S11/KL_Dist_PC_AC.pdf |title=Assembly Constituencies – Corresponding Districts and Parliamentary Constituencies |access-date=19 October 2008 |work=Kerala |publisher=Election Commission of India |archive-url=https://web.archive.org/web/20081030085443/http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S11/KL_Dist_PC_AC.pdf |archive-date=30 October 2008 |url-status=dead }}</ref> আলুভা চালাকুডী লোকসভা সমষ্টিৰো অংশ, যাক সাংসদ (MP) বেনি বেহানান প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। প্ৰশাসনিকভাৱে আলুভা এখন পৌৰসভা হিচাপে পৰিচালিত হয়। <ref name=municipality>{{cite web|url=http://ernakulam.nic.in/admin.asp?typ=2&titl=Local%20Administration|title=Local Administration – Ernakulam District|publisher=NIC Ernakulam (Govt. of India)|access-date=21 April 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110719051111/http://ernakulam.nic.in/admin.asp?typ=2&titl=Local%20Administration|archive-date=19 July 2011|url-status=dead}}</ref> বৰ্তমানৰ পৌৰসভা পৰিষদখন ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ দলৰ নেতৃত্বত আছে। ২০২৫ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত চাইজি জ’লীক পৌৰসভাৰ অধ্যক্ষ হিচাপে নিৰ্বাচিত কৰা হয়। ==যাতায়াত== আলুভা বিমান, পথ আৰু ৰে'ল এই তিনিওটা মাধ্যমৰ জৰিয়তে ভাৰতৰ অন্যান্য প্ৰান্তৰ সৈতে সুসংযুক্ত। ===বিমান সেৱা=== কোচিন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰ আলুভা চহৰৰ কেন্দ্ৰৰপৰা প্ৰায় ১৫ কিলোমিটাৰ (৯.৩ মাইল) দূৰত অৱস্থিত। বিমানবন্দৰটোৱে ঘৰুৱা আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় দুয়োধৰণৰ বিমান সেৱা আগবঢ়ায়।<ref>{{Cite web |last=E |first=Krishna Kumar K. |date=2025-08-16 |title=Airport on course to get multimodal connectivity |url=https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2025/Aug/16/airport-on-course-to-get-multimodal-connectivity |access-date=2026-06-11 |website=The New Indian Express |language=en}}</ref> [[File:Aluva Railway Station.JPG|thumb|আলুভা ৰেল ষ্টেচন]] ===ৰে'ল=== ====ৰে'লগাড়ী==== [[File:Aluva Railway Station.jpg|thumb|আলুভা ৰেল ষ্টেচনৰ প্ৰৱেশ পথ]] আলুভা ৰে'ল ষ্টেচন (IR Code: AWY) এটা গ্ৰেড-এ শ্ৰেণীৰ ষ্টেচন আৰু এই ষ্টেচন এৰ্নাকুলাম জংচন ৰেলৱে ষ্টেচন আৰু এৰ্নাকুলাম টাউন ৰেলৱে ষ্টেচনৰ পিছত [[কোচি]]ত তৃতীয় ব্যস্ততম ৰে'ল ষ্টেচন। দক্ষিণ কেৰালালৈ যোৱা সকলো যাত্ৰীবাহী আৰু এক্সপ্ৰেছ ৰে'ল ইয়াত ৰয়। ইডুক্কি জিলাৰ ভূ-প্ৰকৃতিৰ বাবে জিলাখনত কোনো ৰে'ল ষ্টেচন নাই। সেয়েহে ইডুক্কি জিলাৰ যাত্ৰীসকলে সাধাৰণতে আলুভা ৰে'ল ষ্টেচন ব্যৱহাৰ কৰে। উল্লেখযোগ্য যে কোনো ৰে'লগাড়ীয়েই আলুভা ৰে'ল ষ্টেচনৰপৰা যাত্ৰা আৰম্ভ নকৰে বা ইয়াতেই যাত্ৰা সমাপ্ত নকৰে। ইয়াৰ উপৰি, চৌৱাৰা নামৰ এটা সৰু ৰে'ল ষ্টেচন আলুভা ৰে'ল ষ্টেচনৰপৰা প্ৰায় ৪ কিলোমিটাৰ (২.৫ মাইল) দূৰত অৱস্থিত। ===মেট্ৰ’=== কোচি মেট্ৰ’ৰ প্ৰথম পৰ্যায় আলুভা বাইপাছৰপৰা আৰম্ভ হৈ ত্ৰিপুনিথুৰালৈ চলাচল কৰে। এই প্ৰকল্পৰ নিৰ্মাণকাৰ্য ২০১৩ চনৰ মাজভাগত আৰম্ভ হৈছিল আৰু ২০১৭ চনৰ ১৯ জুনত মেট্ৰ’ সেৱা আৰম্ভ হয়।<ref name="Greeshma Sukumaran-2017">{{cite news |last=Greeshma Sukumaran |date=17 June 2017 |title=Kochi Metro inauguration: PM Modi flags off rail service, takes maiden ride with CM Pinarayi Vijayan, 'Metro Man' Sreedharan |work=International Business Times |url=https://www.ibtimes.co.in/kochi-metro-inauguration-live-pm-modi-flag-off-rail-service-today-cm-pinarayi-metro-man-731109 |access-date=3 September 2017}}</ref> কোচি মেট্ৰ’ ৰে’ল লিমিটেড হৈছে কেৰালা চৰকাৰৰ এটা প্ৰকল্প। আলুভা উৰণীয়া সেতুৰ বাহিৰে এই প্ৰকল্পটো দিল্লী মেট্ৰ’ ৰে’ল নিগমৰ সহযোগত ৰূপায়ণ কৰা হৈছিল। আলুভা মেট্ৰ’ ষ্টেচন হৈছে প্ৰথম পৰ্যায়ৰ উত্তৰ প্ৰান্তৰ টাৰ্মিনেল।<ref name="Greeshma Sukumaran-2017" />মেট্ৰ’ ব্যৱস্থাৰ তৃতীয় পৰ্যায়ত আলুভাৰপৰা উত্তৰ দিশলৈ ৰে’লপথ সম্প্ৰসাৰণ কৰি অংগামালিলৈ নিয়াৰ পৰিকল্পনা কৰা হৈছে। ইয়াৰ জৰিয়তে কোচিন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰৰ সৈতে মেট্ৰ’ ৰে’লৰ সংযোগ স্থাপন কৰাৰ লক্ষ্য ৰখা হৈছে। [[File:Train at Aluva Metro Station.jpg|thumb|আলুভা মেট্ৰ’ ষ্টেচনত ৰেল]] ===বাছ=== [[File:Municipal Bus station aluva.JPG|300px|thumb|ৰাজীৱ গান্ধী বাছ আস্থান]] [[File:Aluva Bus terminal.jpg|300px|thumb |উন্নয়ন কৰা আলুভা কে এছ আৰ টি চি বাছ টাৰ্মিনেল]] ৰাজীৱ গান্ধী কেন্দ্ৰীয় বাছ আস্থান কোচিত অৱস্থিত ব্যক্তিগত বাছ আস্থানসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম বৃহৎ আৰু কেৰালাৰো অন্যতম গুৰুত্বপূৰ্ণ বাছ আস্থান। ই কোচি চহৰৰ বাছ সেৱাৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ সংযোগস্থল হিচাপে কাম কৰে। ইয়াৰপৰা ফ’ৰ্ট কোচি, ত্ৰিপুনিথুৰা, কক্কানাড আদি চহৰৰ বিভিন্ন অঞ্চললৈ আন্তঃচহৰ বাছ সেৱা চলাচল কৰে। আলুভা কে এছ আৰ টি চি বাছ আস্থান মধ্য কেৰালাৰ অন্যতম গুৰুত্বপূৰ্ণ কে এছ আৰ টি চি বাছ আস্থান। কৰ্ণাটক ৰাজ্য পথ পৰিবহণ নিগম আৰু তামিলনাডু ৰাজ্য পথ পৰিবহণ নিগমৰ দৈনিক যাত্ৰীবাহী বাছসমূহে আলুভাৰ সৈতে মাইছূৰ, মাংগালুৰু, বেংগালুৰু, তিৰুচিৰাপল্লী, কোয়েম্বাটুৰ, ছালেম, পালানি আৰু কোডাইকানাল আদি ঠাই সংযোগ কৰে। ব্যক্তিগতভাৱে পৰিচালিত আন্তঃৰাজ্যিক বাছসমূহেও আলুভাৰ বিভিন্ন স্থানত ৰখা কৰে। <ref name="Interstate Private Bus Service">{{cite web|url=http://www.sonatravels.in|title=Sona Travels|publisher=Private Bus Operator Aluva}}</ref> এই বাছসমূহে বেংগালুৰু, চেন্নাই, মাইছূৰ, মুম্বাই আদি চহৰলৈ যাতায়াত কৰে। কোচি মেট্ৰ’ ৰে’ল লিমিটেডে আলুভা মেট্ৰ’ ষ্টেচনৰপৰা কোচিন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰলৈ বৈদ্যুতিক বাছৰ জৰিয়তে সংযোগী বাছ সেৱাও চলায়। ===জলপথ=== আলুভা ৰাষ্ট্ৰীয় জলপথ ৩-ৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ ষ্টপ। এই জলপথে দক্ষিণ দিশত তিৰুৱনন্তপুৰম আৰু উত্তৰ দিশত কোট্টাপুৰম, ত্ৰিছূৰৰ সৈতে সংযোগ স্থাপন কৰে। ===উল্লেখযোগ্য স্থান=== *মাৰ্তাণ্ড বৰ্মা সেতু, আলুভা *আলুভা মহাদেৱ মন্দিৰ == সংস্কৃতি== আলুভাৰ সংস্কৃতি ইয়াৰ স্থানীয় বাসিন্দাসকলৰ লগতে [[পেৰিয়াৰ নদী]]ৰ নিকটৱৰ্তী অৱস্থানৰ দৰে বিভিন্ন কাৰণত ইয়ালৈ আহি বসতি স্থাপন কৰা লোকসকলৰ দ্বাৰাও প্ৰভাৱিত হৈছে। পেৰিয়াৰ নদীক লৈ কেইবাটাও [[মালয়ালম]] [[চলচ্চিত্ৰ]]ৰ গীত ৰচনা কৰা হৈছে। চাংগামপুঝা কৃষ্ণ পিল্লাই, জি. শংকৰ কুৰুপ, বালচন্দ্ৰন চুল্লিক্কাডু, সমালোচক কুট্টিপুঝা কৃষ্ণপিল্লা আৰু ঔপন্যাসিক সুভাষ চন্দ্ৰন আলুভাৰ পৰা অহা আৰু তেওঁলোকে আলুভাত বসবাস কৰিছিল। যদিও ভায়লাৰ ৰামবৰ্মা আৰু অ’. এন. ভি. কুৰুপ আলুভাৰ লোক নাছিল, তথাপি আলুভাই তেওঁলোকৰ লেখনীত প্ৰভাৱ পেলোৱাৰ বাবে তেওঁলোকেও পেৰিয়াৰ নদীক লৈ লিখিছিল।<ref>{{Cite web |title=Premam Aluva Puzha Song, ft. Nivin Pauly, Anupama Parameswaran |url=https://timesofindia.indiatimes.com/premam-aluva-puzha-song-ft-nivin-pauly-anupama-parameswaran/videoshow/61186943.cms |access-date=2026-06-11 |website=The Times of India |language=en}}</ref> মুদ্ৰণ যুগত আলুভাৰ পৰা কেইবাখনো বাতৰি কাকত আৰু আলোচনী প্ৰকাশ পাইছিল। প্ৰকাশিত লেখাৰ এই পৰম্পৰা অব্যাহত ৰাখি puzha.com এ আলুভাৰ পৰা প্ৰথমটো অনলাইন আলোচনী আৰু ব্লগিং মঞ্চ আৰম্ভ কৰিছিল। এই অনলাইন মঞ্চটো এতিয়াও ইণ্টাৰনেটত সক্ৰিয় হৈ আছে। == ব্যৱসায়== [[File:Federal bank head office aluva.JPG|thumb|ফেডাৰেল বেংকৰ মুখ্য কাৰ্যালয়, আলুভা ]] আলুভা কেইবাটাও ব্যাৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠানৰ মুখ্য কাৰ্যালয়ৰ স্থান হিচাপে পৰিচিত। আলুৱা ইয়াৰ “আলুৱা পুকায়িল্লাথা আদুপ্পু” (ধোঁৱাবিহীন চৌকা)-ৰ বাবেও বিখ্যাত। এই ধোঁৱাবিহীন চৌকাটো আলৱে ছেটেলমেণ্ট চাৰ্চে উদ্ভাৱন কৰিছিল। ফেডাৰেল বেংকৰ মুখ্য কাৰ্যালয় আলুৱাত অৱস্থিত। ইয়াৰ উপৰি, কেৰালা ষ্টেট চিভিল ছাৰ্ভিচ একাডেমীয়েও আলুভাত এটা শাখা স্থাপন কৰিছে। ==আলুভাৰ উল্লেশযোগ্য ব্যক্তি== {{columns-list| * দিলীপ (চলচ্চিত্ৰ অভিনেতা) * [[জন আব্ৰাহাম]] (বলিউডৰ অভিনেতা) * নিভিন পলি (চলচ্চিত্ৰ অভিনেতা) * আমালা পল (চলচ্চিত্ৰ অভিনেত্ৰী) * পাৰ্ল মানি (চলচ্চিত্ৰ অভিনেত্ৰী, টিভি আয়োজক) * ভাৰ্গীজ পায়্যাপ্প্লি পলাক্কাপ্পিলি * বাবুৰাজ (অভিনেতা) * এম কে মেকাৰ পিলে (শিল্পবিদ) * এম এম আব্দুল খাদৰ (কেৰালাৰ প্ৰাক্তন এডভোকেট জেনেৰেল) * এম এম পাৰিদ পিল্লাই (কেৰালাৰ প্ৰাক্তন মুখ্য ন্যায়াধীশ) * কালমণ্ডলম হৰিদাস (সংগীতজ্ঞ) * ছাইনুদ্দিন (অভিনেতা) * ছিজু উইলছন (চলচ্চিত্ৰ অভিনেতা) * এন এফ ভাৰ্গেজ (চলচ্চিত্ৰ অভিনেতা) * আজমল আমিৰ (চলচ্চিত্ৰ অভিনেতা) * আলফন্স পুথ্ৰেন (চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক) * শৰফ উ ধীন (চলচ্চিত্ৰ অভিনেতা) * শ্বাবাৰীশ বৰ্মা (চলচ্চিত্ৰ অভিনেতা, কবি, গায়ক) * ভেনু ভি ডেছম (কবি) * টিনি টম (চলচ্চিত্ৰ অভিনেতা, কমেডিয়ান) * সীতাৰমণ শঙ্কৰনাৰায়ণ আয়েৰ (প্ৰকৃতি কৰ্মী) * এন কে দেশম (কবি) * জি.এন. গোপাল (দবা খেলুৱৈ) * কৃষ্ণ শংকৰ (চলচ্চিত্ৰ অভিনেতা) * সাজিন গোপু (অভিনেতা) * শ্ৰীতা শিৱাদাস (অভিনেতা) }} == চিত্ৰসমূহ == <gallery mode=packed> File:Rajagiri Hospital.jpg|ৰাজাগিৰি চিকিৎসালয়, আলুভা File:AluvaShivaTemple.JPG|আলুভা মানপ্পুৰম File:Aluva Municipal Office.JPG|পৌৰসভাৰ কাৰ্যালয় আলুভা File:Aluva muncipailty.jpg|ব্যক্তিগত বাছ টাৰ্মিনেল আলুভা File:Aluva Guest House Entrance.JPG|আলুভা প্ৰাসাদৰ প্ৰৱেশদ্বাৰ File:Aluva Sree Krishna Swami Temple Front.JPG|শ্ৰী কৃষ্ণ মন্দিৰ আলুভা File:Federal bank head office aluva.JPG|ফেডাৰেল বেংকৰ মুখ্য কাৰ্যালয়, আলুভা File:UC College Aluva.JPG|ইউ চি কলেজ আলুভা File:Mahathma Gandhi Municipal Town Hall Aluva.JPG|আলুভাৰ টাউন হ'ল File:Aluva-Bridge.JPG|মাৰ্থাণ্ডা ভাৰ্মা ব্ৰীজ আলুভা </gallery> ==অৱস্থান == {{Geographic Location |title = '''আলুভাৰ চুবুৰীয়া অঞ্চল ''' |Northwest = উত্তৰ পাৰাভুৰ |North = চেংগামানদ, এৰ্নাকুলাম জিলা |Northeast = অংগমলী |West = কালামছেৰী |Centre = আলুভা |East = পেৰুম্বাভুৰ |Southwest = ভিটিলা |South = কক্কানাদ, থ্ৰিপপুনিথুৰা |Southeast = মুভাট্টুপূজা, পিৰাভোম }} == তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ == * [https://web.archive.org/web/20191013043120/https://keralapanchayatelection2020.keralas.info/ Remaining Date for Aluva Municipality Election 2020] * [http://dattaanjaneya.org/ Temples in Aluva] * [http://dattaanjaneya.org/ Hanuman temples in kerala] * [http://dattaanjaneya.org/famous-temple-india Temples in Kochi] {{Commons category}} 18xka573uz3e6zg49grmrtllfqgkm36 627366 627360 2026-08-15T04:59:19Z নৰুনা বৰুৱা 44897 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 627366 wikitext text/x-wiki {{Short description|Region in Kochi, Kerala, India}} {{Infobox settlement | name = আলুভা | other_name = Alwaye (colonial name) | native_name = | settlement_type = [[Municipalities of Kerala|Municipality]] In [[Kochi]]<ref name="auto">{{cite web |url=https://lsgkerala.gov.in/system/files/2017-10/localbodies.pdf |title=Grama Panchayaths |website=lsgkerala.gov.in |access-date=2025-04-16}}</ref> | image_skyline = {{Photomontage | photo1a = Aluva manappuram temple - panoramio.jpg | photo2a = Statue of Mahathma Gandhi Aluva.JPG | photo2b = Aluva New Bridge.jpg | photo3a = Federal bank head office aluva.JPG | photo3b = Aluva metro station, Kerala, India.jpg | photo4a = Aluva Puzha from railway bridge.jpg | photo4b = Marthandavarma bridge Aluva 1.JPG | photo5a = Aluva Municipal Office.JPG | spacing = 2 | space = 2 | position = centre | color_border = white | color = white | size = 270 | foot_montage =ওপৰৰপৰা ঘড়ীৰ কাঁটাৰ দিশত: মহাদেৱ মন্দিৰ; নিউ ব্ৰীজ; আলুভা মেট্ৰ' ষ্টেচন; মাৰ্থাণ্ডবৰ্মা দলং; পৌৰসভাৰ কাৰ্যালয়; পেৰিয়াৰ নদী; ফেডাৰেল বেংকৰ মুখ্য কাৰ্যালয়; গান্ধীৰ মূৰ্তি }} | image_alt = | image_caption = | nickname = | image_map = | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = India Kerala#India | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = কেৰালাত স্থান, ভাৰত | coordinates = {{coord|10.1167|N|76.3500|E|display=inline,title}} | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = ৰাজ্য | subdivision_name1 = [[কেৰালা]] | subdivision_type2 = জিলা | subdivision_name2 = এৰ্নাকুলাম জিলা | established_title = স্থাপিত | established_date = ১৯২১ | founder = | named_for = | government_type = পৌৰসভা | governing_body = আলুভা পৌৰসভা | leader_party = ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ | leader_title = অধ্যক্ষ | leader_name = ছাইজী জলী | leader_title1 = | leader_name1 = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_total_km2 = 7.18 | area_rank = | elevation_footnotes = | elevation_m = 8 | population_total = 22428 | population_as_of = 2011 | population_footnotes = | population_density_km2 = 3358 | population_rank = | population_demonym = | demographics_type1 = Languages | demographics1_title1 = Official | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 6831xx | area_code = 0484 | area_code_type = Telephone code | registration_plate = KL 41 | blank1_name_sec1 = [[Human sex ratio|Sex ratio]] | blank1_info_sec1 = 1000:1050 [[male|♂]]/[[female|♀]] | website = {{URL|https://aluvamunicipality.lsgkerala.gov.in/en}} | footnotes = | demographics1_info1 = [[Malayalam language|Malayalam]], [[English language|English]] | leader_name2 = TBD | leader_title2 = Deputy chairperson | official_name = }} '''আলুভা ({{lang-en|Aluva}})''' পূৰ্বতে অলৱেই নামেৰে জনাজাত, ভাৰতৰ কেৰালা ৰাজ্যৰ কোচি মহানগৰীৰ উত্তৰ অংশৰ এখন প্ৰধান চহৰ আৰু পৌৰসভা। পূৰ্বতে অলৱেই নামেৰে জনাজাত, ভাৰতৰ কেৰালা ৰাজ্যৰ কোচি মহানগৰীৰ উত্তৰ অংশৰ এখন প্ৰধান চহৰ আৰু পৌৰসভা। <ref name="auto"/><ref>{{Cite web |url=https://www.keralatourism.org/routes-locations/aluva/id/362 |title=Aluva, Ernakulam District, Kerala, India |website=Kerala Tourism |language=en |access-date=2026-08-05}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.kudumbashree.org/sub-district/881007/20 |title=Kudumbashree {{!}} City Profile in PMAY - Aluva |website=www.kudumbashree.org |access-date=2026-08-05}}</ref> [[পেৰিয়াৰ নদী]]ৰ পাৰত অৱস্থিত আলুভাই এৰ্নাকুলাম জিলাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ আৱাসিক, বাণিজ্যিক আৰু পৰিবহণ কেন্দ্ৰ হিচাপে পৰিচিত। এই চহৰ আলুভা তালুকৰ প্ৰশাসনিক সদৰ। কেন্দ্ৰীয় [[কোচি]]ৰ উত্তৰ-পূব দিশত অৱস্থিত আলুৱাক দীৰ্ঘদিন ধৰি কোচি আৰু মধ্য কেৰালাৰ মাজৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰৱেশদ্বাৰ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। আলুভা ইয়াৰ সাংস্কৃতিক, ধৰ্মীয় আৰু ঐতিহাসিক গুৰুত্বৰ বাবে পৰিচিত। ইয়াৰ বাৰ্ষিক আলুৱা শিৱৰাত্ৰি উৎসৱ বিশেষভাৱে উল্লেখযোগ্য। কেৰালাৰ অন্যতম বৃহৎ ধৰ্মীয় সমাৱেশ হিচাপে পৰিগণিত এই উৎসৱ [[পেৰিয়াৰ নদী]]ৰ বালিচৰত অনুষ্ঠিত হয়।<ref>{{cite web|url=https://www.kerala-tourism.org/kerala-monuments/alwaye-palace.html |title=Alwaye Palace Aluva – Aluva Palace Kerala |publisher=Kerala-tourism.org |access-date=26 March 2014}}</ref>আলুভা শ্ৰী নাৰায়ণ গুৰুৰ সৈতেও ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত। তেওঁ ১৯১৩ চনত আলুৱাত অদ্বৈত আশ্ৰম প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। ইয়াৰ ফলত আলুভা সামাজিক সংস্কাৰ আৰু আধ্যাত্মিক চিন্তাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰ হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref>{{cite web |url=http://www.sndp.org/Html/BiographyByDrSOmana.html#ADVAITA-ASHRAM |title=Biography by Dr. S. Omana |publisher=Sndp.org |date=20 September 1928 |access-date=26 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20000903124015/http://www.sndp.org/Html/BiographyByDrSOmana.html#ADVAITA-ASHRAM |archive-date=3 September 2000 |url-status=dead}}</ref> ঐতিহাসিকভাৱে আলুভা পেৰিয়াৰ নদীৰ পাৰত গঢ় লৈ উঠা এক গুৰুত্বপূৰ্ণ জনবসতি। পৰৱৰ্তী সময়ত ই বাণিজ্য, শিক্ষা আৰু উদ্যোগৰ এক উল্লেখযোগ্য কেন্দ্ৰ হিচাপে বিকশিত হয়। আলুভাই আলুভা তালুকৰ প্ৰশাসনিক কেন্দ্ৰ হিচাপেও কাম কৰে। ১৯৫৬ চনত মুকুন্দপুৰম, কানায়ন্নুৰ, কুন্নাথুনাড আৰু নৰ্থ পাৰাভুৰ আদি গাঁওসমূহৰ তালুক একত্ৰিত কৰি আলুৱা তালুক গঠন কৰা হৈছিল। [[কোচি]] নগৰীয়া সমষ্টিৰ অংশ হোৱাৰ পাছতো আলুৱাই এখন স্বায়ত্তশাসিত পৌৰসভা হিচাপে নিজৰ প্ৰশাসনিক ভূমিকা অব্যাহত ৰাখিছে আৰু কেৰালাৰ অন্যতম গুৰুত্বপূৰ্ণ নগৰ কেন্দ্ৰ হিচাপে পৰিগণিত হৈ আহিছে। এৰ্নাকুলাম গ্ৰাম্য আৰক্ষী জিলাৰ জিলা আৰক্ষী প্ৰধানৰ কাৰ্যালয়, লোকনিৰ্মাণ বিভাগৰ অধীক্ষক অভিযন্তাৰ কাৰ্যালয় আৰু জিলা শিক্ষা বিষয়াৰ কাৰ্যালয়ো আলুভাত অৱস্থিত। ইয়াৰ উপৰি, কোচি মেট্ৰ’ ৰে’লৰ প্ৰথম পৰ্যায়ৰ উত্তৰ দিশৰ আৰম্ভণি স্থান আলুৱা। এই প্ৰথম পৰ্যায়ৰ মেট্ৰ’ সেৱা ২০১৭ চনৰ জুন মাহত আৰম্ভ হৈছিল। ==নামৰ উৎপত্তি== আলুভা নামটোৰ উৎপত্তি সম্পৰ্কে কেইবাশতিকাজুৰি বিভিন্ন ধৰণৰ মতামত আৰু অনুমান প্ৰচলিত হৈ আহিছে। ইয়াৰ ভিতৰত এটা বহুলভাৱে গ্ৰহণযোগ্য মত হিন্দু দেৱতা [[শিৱ]]ৰ সৈতে জড়িত এক পৌৰাণিক কাহিনীৰ ওপৰত আধাৰিত। পৌৰাণিক কাহিনী অনুসৰি, পৃথিৱীক ৰক্ষা কৰিবলৈ শিৱই কালকূট বিষ পান কৰিছিল। কোৱা হয় যে বিষটো (আলম) মুখত (ভা) ধাৰণ কৰি থকাৰ বাবেই শিৱৰ সৈতে আলুভা নামটোৰ সম্পৰ্ক স্থাপন হৈছে। পৰৱৰ্তী সময়ত ভগৱান শিৱ আলুভাৰ এটা মন্দিৰত অধিষ্ঠিত দেৱতা হিচাপে পূজিত হোৱা বুলি বিশ্বাস কৰা হয়।<ref name="aluvamunicipality.in">{{cite web |title=ആമുഖം &#124; Aluva Municipality |url=http://www.aluvamunicipality.in/about |access-date=26 March 2014 |publisher=Aluvamunicipality.in}}</ref> ভগৱান শিৱৰ সন্মানত প্ৰতি বছৰে শিৱৰাত্ৰি উৎসৱ উদ্‌যাপন কৰা হয়। আজিও কিছুমান প্ৰচাৰপত্ৰ আৰু ৱেবছাইটত আলুৱাক ইয়াৰ ঔপনিৱেশিক নাম (Alwaye) ''আলৱে'' নামেৰে উল্লেখ কৰা দেখা যায়। ==ইতিহাস== প্ৰত্নতাত্ত্বিক প্ৰমাণ অনুসৰি, খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ২৫০ চনৰপৰাই আলুৱাত জনবসতি থকাৰ প্ৰমাণ পোৱা যায়।<ref>{{cite web|url=http://www.aluvamunicipality.in/ml/history |title=ചരിത്രം &#124; Aluva Municipality |publisher=Aluvamunicipality.in |access-date=26 March 2014}}</ref> ১৩৪১ খ্ৰীষ্টাব্দলৈকে আলুৱা কাক্কানাড আৰু আলাংগাড পৰ্যন্ত বিস্তৃত এক সংলগ্ন ভূ-খণ্ডৰ অংশ আছিল। সেই সময়লৈকে অঞ্চলটো ঘন জনবসতিপূৰ্ণ হৈ পৰিছিল আৰু ই একে সময়তে অৱকাশ যাপনৰ স্থান আৰু বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰ হিচাপে বিকশিত হৈছিল। আলুভাত [[পেৰিয়াৰ নদী]]ৰপৰা দুটা শাখাত বিভক্ত হোৱা মংগলাপ্পুঝা দক্ষিণ ভাৰতৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰ হিচাপে পৰিচিত আছিল।<ref>{{cite web|url=https://www.ashextourism.com/kerala/aluva_kerala.htm |title=Kerala |publisher=Ashextourism.com |date=13 May 1999 |access-date=26 March 2014}}</ref> ভাৰত স্বাধীন হোৱাৰ পূৰ্বে আলুৱা ত্ৰাৱাঙ্কোৰ ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত আছিল আৰু ৰাজপৰিয়ালৰ চৰকাৰী গ্ৰীষ্মকালীন বাসস্থান হিচাপে ব্যৱহৃত হৈছিল। বিংশ শতিকাত [[কোচি]]ত [[ইহুদী]] সম্প্ৰদায়ৰ লোকসকলৰ বসতি থকাৰ সময়তো তেওঁলোকৰ কিছুমান লোকে পেৰিয়াৰ নদীৰ পাৰত আলুৱাত অৱকাশ যাপনৰ বাবে ঘৰ নিৰ্মাণ কৰি ৰাখিছিল।<ref>Weil, S. 2009 'The Place of Alwaye in Modern Cochin Jewish History', Journal of Modern Jewish Studies 8 (3): 319–335.</ref> ==ৰাজনীতি== আলুভা কেৰালা বিধানসভাৰ এটা সমষ্টি আৰু ই চালাকুডী লোকসভা সমষ্টিৰ অন্তৰ্গত। ২০১১ চনৰপৰা অনৱাৰ ছাদাথ আলুভা বিধানসভা সমষ্টিৰ বিধায়ক (MLA) হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰি আহিছে। <ref>{{cite web |url=http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S11/KL_Dist_PC_AC.pdf |title=Assembly Constituencies – Corresponding Districts and Parliamentary Constituencies |access-date=19 October 2008 |work=Kerala |publisher=Election Commission of India |archive-url=https://web.archive.org/web/20081030085443/http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S11/KL_Dist_PC_AC.pdf |archive-date=30 October 2008 |url-status=dead }}</ref> আলুভা চালাকুডী লোকসভা সমষ্টিৰো অংশ, যাক সাংসদ (MP) বেনি বেহানান প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। প্ৰশাসনিকভাৱে আলুভা এখন পৌৰসভা হিচাপে পৰিচালিত হয়। <ref name=municipality>{{cite web|url=http://ernakulam.nic.in/admin.asp?typ=2&titl=Local%20Administration|title=Local Administration – Ernakulam District|publisher=NIC Ernakulam (Govt. of India)|access-date=21 April 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110719051111/http://ernakulam.nic.in/admin.asp?typ=2&titl=Local%20Administration|archive-date=19 July 2011|url-status=dead}}</ref> বৰ্তমানৰ পৌৰসভা পৰিষদখন ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ দলৰ নেতৃত্বত আছে। ২০২৫ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত চাইজি জ’লীক পৌৰসভাৰ অধ্যক্ষ হিচাপে নিৰ্বাচিত কৰা হয়। ==যাতায়াত== আলুভা বিমান, পথ আৰু ৰে'ল এই তিনিওটা মাধ্যমৰ জৰিয়তে ভাৰতৰ অন্যান্য প্ৰান্তৰ সৈতে সুসংযুক্ত। ===বিমান সেৱা=== কোচিন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰ আলুভা চহৰৰ কেন্দ্ৰৰপৰা প্ৰায় ১৫ কিলোমিটাৰ (৯.৩ মাইল) দূৰত অৱস্থিত। বিমানবন্দৰটোৱে ঘৰুৱা আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় দুয়োধৰণৰ বিমান সেৱা আগবঢ়ায়।<ref>{{Cite web |last=E |first=Krishna Kumar K. |date=2025-08-16 |title=Airport on course to get multimodal connectivity |url=https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2025/Aug/16/airport-on-course-to-get-multimodal-connectivity |access-date=2026-06-11 |website=The New Indian Express |language=en}}</ref> [[File:Aluva Railway Station.JPG|thumb|আলুভা ৰেল ষ্টেচন]] ===ৰে'ল=== ====ৰে'লগাড়ী==== [[File:Aluva Railway Station.jpg|thumb|আলুভা ৰেল ষ্টেচনৰ প্ৰৱেশ পথ]] আলুভা ৰে'ল ষ্টেচন (IR Code: AWY) এটা গ্ৰেড-এ শ্ৰেণীৰ ষ্টেচন আৰু এই ষ্টেচন এৰ্নাকুলাম জংচন ৰেলৱে ষ্টেচন আৰু এৰ্নাকুলাম টাউন ৰেলৱে ষ্টেচনৰ পিছত [[কোচি]]ত তৃতীয় ব্যস্ততম ৰে'ল ষ্টেচন। দক্ষিণ কেৰালালৈ যোৱা সকলো যাত্ৰীবাহী আৰু এক্সপ্ৰেছ ৰে'ল ইয়াত ৰয়। ইডুক্কি জিলাৰ ভূ-প্ৰকৃতিৰ বাবে জিলাখনত কোনো ৰে'ল ষ্টেচন নাই। সেয়েহে ইডুক্কি জিলাৰ যাত্ৰীসকলে সাধাৰণতে আলুভা ৰে'ল ষ্টেচন ব্যৱহাৰ কৰে। উল্লেখযোগ্য যে কোনো ৰে'লগাড়ীয়েই আলুভা ৰে'ল ষ্টেচনৰপৰা যাত্ৰা আৰম্ভ নকৰে বা ইয়াতেই যাত্ৰা সমাপ্ত নকৰে। ইয়াৰ উপৰি, চৌৱাৰা নামৰ এটা সৰু ৰে'ল ষ্টেচন আলুভা ৰে'ল ষ্টেচনৰপৰা প্ৰায় ৪ কিলোমিটাৰ (২.৫ মাইল) দূৰত অৱস্থিত। ===মেট্ৰ’=== কোচি মেট্ৰ’ৰ প্ৰথম পৰ্যায় আলুভা বাইপাছৰপৰা আৰম্ভ হৈ ত্ৰিপুনিথুৰালৈ চলাচল কৰে। এই প্ৰকল্পৰ নিৰ্মাণকাৰ্য ২০১৩ চনৰ মাজভাগত আৰম্ভ হৈছিল আৰু ২০১৭ চনৰ ১৯ জুনত মেট্ৰ’ সেৱা আৰম্ভ হয়।<ref name="Greeshma Sukumaran-2017">{{cite news |last=Greeshma Sukumaran |date=17 June 2017 |title=Kochi Metro inauguration: PM Modi flags off rail service, takes maiden ride with CM Pinarayi Vijayan, 'Metro Man' Sreedharan |work=International Business Times |url=https://www.ibtimes.co.in/kochi-metro-inauguration-live-pm-modi-flag-off-rail-service-today-cm-pinarayi-metro-man-731109 |access-date=3 September 2017}}</ref> কোচি মেট্ৰ’ ৰে’ল লিমিটেড হৈছে কেৰালা চৰকাৰৰ এটা প্ৰকল্প। আলুভা উৰণীয়া সেতুৰ বাহিৰে এই প্ৰকল্পটো দিল্লী মেট্ৰ’ ৰে’ল নিগমৰ সহযোগত ৰূপায়ণ কৰা হৈছিল। আলুভা মেট্ৰ’ ষ্টেচন হৈছে প্ৰথম পৰ্যায়ৰ উত্তৰ প্ৰান্তৰ টাৰ্মিনেল।<ref name="Greeshma Sukumaran-2017" />মেট্ৰ’ ব্যৱস্থাৰ তৃতীয় পৰ্যায়ত আলুভাৰপৰা উত্তৰ দিশলৈ ৰে’লপথ সম্প্ৰসাৰণ কৰি অংগামালিলৈ নিয়াৰ পৰিকল্পনা কৰা হৈছে। ইয়াৰ জৰিয়তে কোচিন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰৰ সৈতে মেট্ৰ’ ৰে’লৰ সংযোগ স্থাপন কৰাৰ লক্ষ্য ৰখা হৈছে। [[File:Train at Aluva Metro Station.jpg|thumb|আলুভা মেট্ৰ’ ষ্টেচনত ৰেল]] ===বাছ=== [[File:Municipal Bus station aluva.JPG|300px|thumb|ৰাজীৱ গান্ধী বাছ আস্থান]] [[File:Aluva Bus terminal.jpg|300px|thumb |উন্নয়ন কৰা আলুভা কে এছ আৰ টি চি বাছ টাৰ্মিনেল]] ৰাজীৱ গান্ধী কেন্দ্ৰীয় বাছ আস্থান কোচিত অৱস্থিত ব্যক্তিগত বাছ আস্থানসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম বৃহৎ আৰু কেৰালাৰো অন্যতম গুৰুত্বপূৰ্ণ বাছ আস্থান। ই কোচি চহৰৰ বাছ সেৱাৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ সংযোগস্থল হিচাপে কাম কৰে। ইয়াৰপৰা ফ’ৰ্ট কোচি, ত্ৰিপুনিথুৰা, কক্কানাড আদি চহৰৰ বিভিন্ন অঞ্চললৈ আন্তঃচহৰ বাছ সেৱা চলাচল কৰে। আলুভা কে এছ আৰ টি চি বাছ আস্থান মধ্য কেৰালাৰ অন্যতম গুৰুত্বপূৰ্ণ কে এছ আৰ টি চি বাছ আস্থান। কৰ্ণাটক ৰাজ্য পথ পৰিবহণ নিগম আৰু তামিলনাডু ৰাজ্য পথ পৰিবহণ নিগমৰ দৈনিক যাত্ৰীবাহী বাছসমূহে আলুভাৰ সৈতে মাইছূৰ, মাংগালুৰু, বেংগালুৰু, তিৰুচিৰাপল্লী, কোয়েম্বাটুৰ, ছালেম, পালানি আৰু কোডাইকানাল আদি ঠাই সংযোগ কৰে। ব্যক্তিগতভাৱে পৰিচালিত আন্তঃৰাজ্যিক বাছসমূহেও আলুভাৰ বিভিন্ন স্থানত ৰখা কৰে। <ref name="Interstate Private Bus Service">{{cite web|url=http://www.sonatravels.in|title=Sona Travels|publisher=Private Bus Operator Aluva}}</ref> এই বাছসমূহে বেংগালুৰু, চেন্নাই, মাইছূৰ, মুম্বাই আদি চহৰলৈ যাতায়াত কৰে। কোচি মেট্ৰ’ ৰে’ল লিমিটেডে আলুভা মেট্ৰ’ ষ্টেচনৰপৰা কোচিন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰলৈ বৈদ্যুতিক বাছৰ জৰিয়তে সংযোগী বাছ সেৱাও চলায়। ===জলপথ=== আলুভা ৰাষ্ট্ৰীয় জলপথ ৩-ৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ ষ্টপ। এই জলপথে দক্ষিণ দিশত তিৰুৱনন্তপুৰম আৰু উত্তৰ দিশত কোট্টাপুৰম, ত্ৰিছূৰৰ সৈতে সংযোগ স্থাপন কৰে। ===উল্লেখযোগ্য স্থান=== *মাৰ্তাণ্ড বৰ্মা সেতু, আলুভা *আলুভা মহাদেৱ মন্দিৰ == সংস্কৃতি== আলুভাৰ সংস্কৃতি ইয়াৰ স্থানীয় বাসিন্দাসকলৰ লগতে [[পেৰিয়াৰ নদী]]ৰ নিকটৱৰ্তী অৱস্থানৰ দৰে বিভিন্ন কাৰণত ইয়ালৈ আহি বসতি স্থাপন কৰা লোকসকলৰদ্বাৰাও প্ৰভাবিত হৈছে। পেৰিয়াৰ নদীক লৈ কেইবাটাও [[মালয়ালম]] [[চলচ্চিত্ৰ]]ৰ গীত ৰচনা কৰা হৈছে। চাংগামপুঝা কৃষ্ণ পিল্লাই, জি. শংকৰ কুৰুপ, বালচন্দ্ৰন চুল্লিক্কাডু, সমালোচক কুট্টিপুঝা কৃষ্ণপিল্লা আৰু ঔপন্যাসিক সুভাষ চন্দ্ৰন আলুভাৰপৰা অহা আৰু তেওঁলোকে আলুভাত বসবাস কৰিছিল। যদিও ভায়লাৰ ৰামবৰ্মা আৰু অ’. এন. ভি. কুৰুপ আলুভাৰ লোক নাছিল, তথাপি আলুভাই তেওঁলোকৰ লেখনীত প্ৰভাৱ পেলোৱাৰ বাবে তেওঁলোকেও পেৰিয়াৰ নদীক লৈ লিখিছিল।<ref>{{Cite web |title=Premam Aluva Puzha Song, ft. Nivin Pauly, Anupama Parameswaran |url=https://timesofindia.indiatimes.com/premam-aluva-puzha-song-ft-nivin-pauly-anupama-parameswaran/videoshow/61186943.cms |access-date=2026-06-11 |website=The Times of India |language=en}}</ref> মুদ্ৰণ যুগত আলুভাৰপৰা কেইবাখনো বাতৰি কাকত আৰু আলোচনী প্ৰকাশ পাইছিল। প্ৰকাশিত লেখাৰ এই পৰম্পৰা অব্যাহত ৰাখি puzha.com এ আলুভাৰপৰা প্ৰথমটো অনলাইন আলোচনী আৰু ব্লগিং মঞ্চ আৰম্ভ কৰিছিল। এই অনলাইন মঞ্চটো এতিয়াও ইণ্টাৰনেটত সক্ৰিয় হৈ আছে। == ব্যৱসায়== [[File:Federal bank head office aluva.JPG|thumb|ফেডাৰেল বেংকৰ মুখ্য কাৰ্যালয়, আলুভা ]] আলুভা কেইবাটাও ব্যাৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠানৰ মুখ্য কাৰ্যালয়ৰ স্থান হিচাপে পৰিচিত। আলুৱা ইয়াৰ “আলুৱা পুকায়িল্লাথা আদুপ্পু” (ধোঁৱাবিহীন চৌকা)-ৰ বাবেও বিখ্যাত। এই ধোঁৱাবিহীন চৌকাটো আলৱে ছেটেলমেণ্ট চাৰ্চে উদ্ভাৱন কৰিছিল। ফেডাৰেল বেংকৰ মুখ্য কাৰ্যালয় আলুৱাত অৱস্থিত। ইয়াৰ উপৰি, কেৰালা ষ্টেট চিভিল ছাৰ্ভিচ একাডেমীয়েও আলুভাত এটা শাখা স্থাপন কৰিছে। ==আলুভাৰ উল্লেশযোগ্য ব্যক্তি== {{columns-list| * দিলীপ (চলচ্চিত্ৰ অভিনেতা) * [[জন আব্ৰাহাম]] (বলিউডৰ অভিনেতা) * নিভিন পলি (চলচ্চিত্ৰ অভিনেতা) * আমালা পল (চলচ্চিত্ৰ অভিনেত্ৰী) * পাৰ্ল মানি (চলচ্চিত্ৰ অভিনেত্ৰী, টিভি আয়োজক) * ভাৰ্গীজ পায়্যাপ্প্লি পলাক্কাপ্পিলি * বাবুৰাজ (অভিনেতা) * এম কে মেকাৰ পিলে (শিল্পবিদ) * এম এম আব্দুল খাদৰ (কেৰালাৰ প্ৰাক্তন এডভোকেট জেনেৰেল) * এম এম পাৰিদ পিল্লাই (কেৰালাৰ প্ৰাক্তন মুখ্য ন্যায়াধীশ) * কালমণ্ডলম হৰিদাস (সংগীতজ্ঞ) * ছাইনুদ্দিন (অভিনেতা) * ছিজু উইলছন (চলচ্চিত্ৰ অভিনেতা) * এন এফ ভাৰ্গেজ (চলচ্চিত্ৰ অভিনেতা) * আজমল আমিৰ (চলচ্চিত্ৰ অভিনেতা) * আলফন্স পুথ্ৰেন (চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক) * শৰফ উ ধীন (চলচ্চিত্ৰ অভিনেতা) * শ্বাবাৰীশ বৰ্মা (চলচ্চিত্ৰ অভিনেতা, কবি, গায়ক) * ভেনু ভি ডেছম (কবি) * টিনি টম (চলচ্চিত্ৰ অভিনেতা, কমেডিয়ান) * সীতাৰমণ শঙ্কৰনাৰায়ণ আয়েৰ (প্ৰকৃতি কৰ্মী) * এন কে দেশম (কবি) * জি.এন. গোপাল (দবা খেলুৱৈ) * কৃষ্ণ শংকৰ (চলচ্চিত্ৰ অভিনেতা) * সাজিন গোপু (অভিনেতা) * শ্ৰীতা শিৱাদাস (অভিনেতা) }} == চিত্ৰসমূহ == <gallery mode=packed> File:Rajagiri Hospital.jpg|ৰাজাগিৰি চিকিৎসালয়, আলুভা File:AluvaShivaTemple.JPG|আলুভা মানপ্পুৰম File:Aluva Municipal Office.JPG|পৌৰসভাৰ কাৰ্যালয় আলুভা File:Aluva muncipailty.jpg|ব্যক্তিগত বাছ টাৰ্মিনেল আলুভা File:Aluva Guest House Entrance.JPG|আলুভা প্ৰাসাদৰ প্ৰৱেশদ্বাৰ File:Aluva Sree Krishna Swami Temple Front.JPG|শ্ৰী কৃষ্ণ মন্দিৰ আলুভা File:Federal bank head office aluva.JPG|ফেডাৰেল বেংকৰ মুখ্য কাৰ্যালয়, আলুভা File:UC College Aluva.JPG|ইউ চি কলেজ আলুভা File:Mahathma Gandhi Municipal Town Hall Aluva.JPG|আলুভাৰ টাউন হ'ল File:Aluva-Bridge.JPG|মাৰ্থাণ্ডা ভাৰ্মা ব্ৰীজ আলুভা </gallery> ==অৱস্থান == {{Geographic Location |title = '''আলুভাৰ চুবুৰীয়া অঞ্চল ''' |Northwest = উত্তৰ পাৰাভুৰ |North = চেংগামানদ, এৰ্নাকুলাম জিলা |Northeast = অংগমলী |West = কালামছেৰী |Centre = আলুভা |East = পেৰুম্বাভুৰ |Southwest = ভিটিলা |South = কক্কানাদ, থ্ৰিপপুনিথুৰা |Southeast = মুভাট্টুপূজা, পিৰাভোম }} == তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ == * [https://web.archive.org/web/20191013043120/https://keralapanchayatelection2020.keralas.info/ Remaining Date for Aluva Municipality Election 2020] * [http://dattaanjaneya.org/ Temples in Aluva] * [http://dattaanjaneya.org/ Hanuman temples in kerala] * [http://dattaanjaneya.org/famous-temple-india Temples in Kochi] {{Commons category}} 5gplb7ve9kp080zr5vhxgssjc4f4nch 627367 627366 2026-08-15T05:01:25Z নৰুনা বৰুৱা 44897 627367 wikitext text/x-wiki {{Short description|Region in Kochi, Kerala, India}} {{Infobox settlement | name = আলুভা | other_name = আলাৱে (ঔপনিৱেশিক নাম) | native_name = | settlement_type =পৌৰসভা ,কোচি <ref name="auto">{{cite web |url=https://lsgkerala.gov.in/system/files/2017-10/localbodies.pdf |title=Grama Panchayaths |website=lsgkerala.gov.in |access-date=2025-04-16}}</ref> | image_skyline = {{Photomontage | photo1a = Aluva manappuram temple - panoramio.jpg | photo2a = Statue of Mahathma Gandhi Aluva.JPG | photo2b = Aluva New Bridge.jpg | photo3a = Federal bank head office aluva.JPG | photo3b = Aluva metro station, Kerala, India.jpg | photo4a = Aluva Puzha from railway bridge.jpg | photo4b = Marthandavarma bridge Aluva 1.JPG | photo5a = Aluva Municipal Office.JPG | spacing = 2 | space = 2 | position = centre | color_border = white | color = white | size = 270 | foot_montage =ওপৰৰপৰা ঘড়ীৰ কাঁটাৰ দিশত: মহাদেৱ মন্দিৰ; নিউ ব্ৰীজ; আলুভা মেট্ৰ' ষ্টেচন; মাৰ্থাণ্ডবৰ্মা দলং; পৌৰসভাৰ কাৰ্যালয়; পেৰিয়াৰ নদী; ফেডাৰেল বেংকৰ মুখ্য কাৰ্যালয়; গান্ধীৰ মূৰ্তি }} | image_alt = | image_caption = | nickname = | image_map = | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = India Kerala#India | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = কেৰালাত স্থান, ভাৰত | coordinates = {{coord|10.1167|N|76.3500|E|display=inline,title}} | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = ৰাজ্য | subdivision_name1 = [[কেৰালা]] | subdivision_type2 = জিলা | subdivision_name2 = এৰ্নাকুলাম জিলা | established_title = স্থাপিত | established_date = ১৯২১ | founder = | named_for = | government_type = পৌৰসভা | governing_body = আলুভা পৌৰসভা | leader_party = ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ | leader_title = অধ্যক্ষ | leader_name = ছাইজী জলী | leader_title1 = | leader_name1 = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_total_km2 = 7.18 | area_rank = | elevation_footnotes = | elevation_m = 8 | population_total = 22428 | population_as_of = 2011 | population_footnotes = | population_density_km2 = 3358 | population_rank = | population_demonym = | demographics_type1 = Languages | demographics1_title1 = Official | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 6831xx | area_code = 0484 | area_code_type = Telephone code | registration_plate = KL 41 | blank1_name_sec1 = [[Human sex ratio|Sex ratio]] | blank1_info_sec1 = 1000:1050 [[male|♂]]/[[female|♀]] | website = {{URL|https://aluvamunicipality.lsgkerala.gov.in/en}} | footnotes = | demographics1_info1 = [[Malayalam language|Malayalam]], [[English language|English]] | leader_name2 = TBD | leader_title2 = Deputy chairperson | official_name = }} '''আলুভা ({{lang-en|Aluva}})''' পূৰ্বতে অলৱেই নামেৰে জনাজাত, ভাৰতৰ কেৰালা ৰাজ্যৰ কোচি মহানগৰীৰ উত্তৰ অংশৰ এখন প্ৰধান চহৰ আৰু পৌৰসভা। পূৰ্বতে অলৱেই নামেৰে জনাজাত, ভাৰতৰ কেৰালা ৰাজ্যৰ কোচি মহানগৰীৰ উত্তৰ অংশৰ এখন প্ৰধান চহৰ আৰু পৌৰসভা। <ref name="auto"/><ref>{{Cite web |url=https://www.keralatourism.org/routes-locations/aluva/id/362 |title=Aluva, Ernakulam District, Kerala, India |website=Kerala Tourism |language=en |access-date=2026-08-05}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.kudumbashree.org/sub-district/881007/20 |title=Kudumbashree {{!}} City Profile in PMAY - Aluva |website=www.kudumbashree.org |access-date=2026-08-05}}</ref> [[পেৰিয়াৰ নদী]]ৰ পাৰত অৱস্থিত আলুভাই এৰ্নাকুলাম জিলাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ আৱাসিক, বাণিজ্যিক আৰু পৰিবহণ কেন্দ্ৰ হিচাপে পৰিচিত। এই চহৰ আলুভা তালুকৰ প্ৰশাসনিক সদৰ। কেন্দ্ৰীয় [[কোচি]]ৰ উত্তৰ-পূব দিশত অৱস্থিত আলুৱাক দীৰ্ঘদিন ধৰি কোচি আৰু মধ্য কেৰালাৰ মাজৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰৱেশদ্বাৰ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। আলুভা ইয়াৰ সাংস্কৃতিক, ধৰ্মীয় আৰু ঐতিহাসিক গুৰুত্বৰ বাবে পৰিচিত। ইয়াৰ বাৰ্ষিক আলুৱা শিৱৰাত্ৰি উৎসৱ বিশেষভাৱে উল্লেখযোগ্য। কেৰালাৰ অন্যতম বৃহৎ ধৰ্মীয় সমাৱেশ হিচাপে পৰিগণিত এই উৎসৱ [[পেৰিয়াৰ নদী]]ৰ বালিচৰত অনুষ্ঠিত হয়।<ref>{{cite web|url=https://www.kerala-tourism.org/kerala-monuments/alwaye-palace.html |title=Alwaye Palace Aluva – Aluva Palace Kerala |publisher=Kerala-tourism.org |access-date=26 March 2014}}</ref>আলুভা শ্ৰী নাৰায়ণ গুৰুৰ সৈতেও ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত। তেওঁ ১৯১৩ চনত আলুৱাত অদ্বৈত আশ্ৰম প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। ইয়াৰ ফলত আলুভা সামাজিক সংস্কাৰ আৰু আধ্যাত্মিক চিন্তাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰ হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref>{{cite web |url=http://www.sndp.org/Html/BiographyByDrSOmana.html#ADVAITA-ASHRAM |title=Biography by Dr. S. Omana |publisher=Sndp.org |date=20 September 1928 |access-date=26 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20000903124015/http://www.sndp.org/Html/BiographyByDrSOmana.html#ADVAITA-ASHRAM |archive-date=3 September 2000 |url-status=dead}}</ref> ঐতিহাসিকভাৱে আলুভা পেৰিয়াৰ নদীৰ পাৰত গঢ় লৈ উঠা এক গুৰুত্বপূৰ্ণ জনবসতি। পৰৱৰ্তী সময়ত ই বাণিজ্য, শিক্ষা আৰু উদ্যোগৰ এক উল্লেখযোগ্য কেন্দ্ৰ হিচাপে বিকশিত হয়। আলুভাই আলুভা তালুকৰ প্ৰশাসনিক কেন্দ্ৰ হিচাপেও কাম কৰে। ১৯৫৬ চনত মুকুন্দপুৰম, কানায়ন্নুৰ, কুন্নাথুনাড আৰু নৰ্থ পাৰাভুৰ আদি গাঁওসমূহৰ তালুক একত্ৰিত কৰি আলুৱা তালুক গঠন কৰা হৈছিল। [[কোচি]] নগৰীয়া সমষ্টিৰ অংশ হোৱাৰ পাছতো আলুৱাই এখন স্বায়ত্তশাসিত পৌৰসভা হিচাপে নিজৰ প্ৰশাসনিক ভূমিকা অব্যাহত ৰাখিছে আৰু কেৰালাৰ অন্যতম গুৰুত্বপূৰ্ণ নগৰ কেন্দ্ৰ হিচাপে পৰিগণিত হৈ আহিছে। এৰ্নাকুলাম গ্ৰাম্য আৰক্ষী জিলাৰ জিলা আৰক্ষী প্ৰধানৰ কাৰ্যালয়, লোকনিৰ্মাণ বিভাগৰ অধীক্ষক অভিযন্তাৰ কাৰ্যালয় আৰু জিলা শিক্ষা বিষয়াৰ কাৰ্যালয়ো আলুভাত অৱস্থিত। ইয়াৰ উপৰি, কোচি মেট্ৰ’ ৰে’লৰ প্ৰথম পৰ্যায়ৰ উত্তৰ দিশৰ আৰম্ভণি স্থান আলুৱা। এই প্ৰথম পৰ্যায়ৰ মেট্ৰ’ সেৱা ২০১৭ চনৰ জুন মাহত আৰম্ভ হৈছিল। ==নামৰ উৎপত্তি== আলুভা নামটোৰ উৎপত্তি সম্পৰ্কে কেইবাশতিকাজুৰি বিভিন্ন ধৰণৰ মতামত আৰু অনুমান প্ৰচলিত হৈ আহিছে। ইয়াৰ ভিতৰত এটা বহুলভাৱে গ্ৰহণযোগ্য মত হিন্দু দেৱতা [[শিৱ]]ৰ সৈতে জড়িত এক পৌৰাণিক কাহিনীৰ ওপৰত আধাৰিত। পৌৰাণিক কাহিনী অনুসৰি, পৃথিৱীক ৰক্ষা কৰিবলৈ শিৱই কালকূট বিষ পান কৰিছিল। কোৱা হয় যে বিষটো (আলম) মুখত (ভা) ধাৰণ কৰি থকাৰ বাবেই শিৱৰ সৈতে আলুভা নামটোৰ সম্পৰ্ক স্থাপন হৈছে। পৰৱৰ্তী সময়ত ভগৱান শিৱ আলুভাৰ এটা মন্দিৰত অধিষ্ঠিত দেৱতা হিচাপে পূজিত হোৱা বুলি বিশ্বাস কৰা হয়।<ref name="aluvamunicipality.in">{{cite web |title=ആമുഖം &#124; Aluva Municipality |url=http://www.aluvamunicipality.in/about |access-date=26 March 2014 |publisher=Aluvamunicipality.in}}</ref> ভগৱান শিৱৰ সন্মানত প্ৰতি বছৰে শিৱৰাত্ৰি উৎসৱ উদ্‌যাপন কৰা হয়। আজিও কিছুমান প্ৰচাৰপত্ৰ আৰু ৱেবছাইটত আলুৱাক ইয়াৰ ঔপনিৱেশিক নাম (Alwaye) ''আলৱে'' নামেৰে উল্লেখ কৰা দেখা যায়। ==ইতিহাস== প্ৰত্নতাত্ত্বিক প্ৰমাণ অনুসৰি, খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ২৫০ চনৰপৰাই আলুৱাত জনবসতি থকাৰ প্ৰমাণ পোৱা যায়।<ref>{{cite web|url=http://www.aluvamunicipality.in/ml/history |title=ചരിത്രം &#124; Aluva Municipality |publisher=Aluvamunicipality.in |access-date=26 March 2014}}</ref> ১৩৪১ খ্ৰীষ্টাব্দলৈকে আলুৱা কাক্কানাড আৰু আলাংগাড পৰ্যন্ত বিস্তৃত এক সংলগ্ন ভূ-খণ্ডৰ অংশ আছিল। সেই সময়লৈকে অঞ্চলটো ঘন জনবসতিপূৰ্ণ হৈ পৰিছিল আৰু ই একে সময়তে অৱকাশ যাপনৰ স্থান আৰু বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰ হিচাপে বিকশিত হৈছিল। আলুভাত [[পেৰিয়াৰ নদী]]ৰপৰা দুটা শাখাত বিভক্ত হোৱা মংগলাপ্পুঝা দক্ষিণ ভাৰতৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰ হিচাপে পৰিচিত আছিল।<ref>{{cite web|url=https://www.ashextourism.com/kerala/aluva_kerala.htm |title=Kerala |publisher=Ashextourism.com |date=13 May 1999 |access-date=26 March 2014}}</ref> ভাৰত স্বাধীন হোৱাৰ পূৰ্বে আলুৱা ত্ৰাৱাঙ্কোৰ ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত আছিল আৰু ৰাজপৰিয়ালৰ চৰকাৰী গ্ৰীষ্মকালীন বাসস্থান হিচাপে ব্যৱহৃত হৈছিল। বিংশ শতিকাত [[কোচি]]ত [[ইহুদী]] সম্প্ৰদায়ৰ লোকসকলৰ বসতি থকাৰ সময়তো তেওঁলোকৰ কিছুমান লোকে পেৰিয়াৰ নদীৰ পাৰত আলুৱাত অৱকাশ যাপনৰ বাবে ঘৰ নিৰ্মাণ কৰি ৰাখিছিল।<ref>Weil, S. 2009 'The Place of Alwaye in Modern Cochin Jewish History', Journal of Modern Jewish Studies 8 (3): 319–335.</ref> ==ৰাজনীতি== আলুভা কেৰালা বিধানসভাৰ এটা সমষ্টি আৰু ই চালাকুডী লোকসভা সমষ্টিৰ অন্তৰ্গত। ২০১১ চনৰপৰা অনৱাৰ ছাদাথ আলুভা বিধানসভা সমষ্টিৰ বিধায়ক (MLA) হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰি আহিছে। <ref>{{cite web |url=http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S11/KL_Dist_PC_AC.pdf |title=Assembly Constituencies – Corresponding Districts and Parliamentary Constituencies |access-date=19 October 2008 |work=Kerala |publisher=Election Commission of India |archive-url=https://web.archive.org/web/20081030085443/http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S11/KL_Dist_PC_AC.pdf |archive-date=30 October 2008 |url-status=dead }}</ref> আলুভা চালাকুডী লোকসভা সমষ্টিৰো অংশ, যাক সাংসদ (MP) বেনি বেহানান প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। প্ৰশাসনিকভাৱে আলুভা এখন পৌৰসভা হিচাপে পৰিচালিত হয়। <ref name=municipality>{{cite web|url=http://ernakulam.nic.in/admin.asp?typ=2&titl=Local%20Administration|title=Local Administration – Ernakulam District|publisher=NIC Ernakulam (Govt. of India)|access-date=21 April 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110719051111/http://ernakulam.nic.in/admin.asp?typ=2&titl=Local%20Administration|archive-date=19 July 2011|url-status=dead}}</ref> বৰ্তমানৰ পৌৰসভা পৰিষদখন ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ দলৰ নেতৃত্বত আছে। ২০২৫ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত চাইজি জ’লীক পৌৰসভাৰ অধ্যক্ষ হিচাপে নিৰ্বাচিত কৰা হয়। ==যাতায়াত== আলুভা বিমান, পথ আৰু ৰে'ল এই তিনিওটা মাধ্যমৰ জৰিয়তে ভাৰতৰ অন্যান্য প্ৰান্তৰ সৈতে সুসংযুক্ত। ===বিমান সেৱা=== কোচিন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰ আলুভা চহৰৰ কেন্দ্ৰৰপৰা প্ৰায় ১৫ কিলোমিটাৰ (৯.৩ মাইল) দূৰত অৱস্থিত। বিমানবন্দৰটোৱে ঘৰুৱা আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় দুয়োধৰণৰ বিমান সেৱা আগবঢ়ায়।<ref>{{Cite web |last=E |first=Krishna Kumar K. |date=2025-08-16 |title=Airport on course to get multimodal connectivity |url=https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2025/Aug/16/airport-on-course-to-get-multimodal-connectivity |access-date=2026-06-11 |website=The New Indian Express |language=en}}</ref> [[File:Aluva Railway Station.JPG|thumb|আলুভা ৰেল ষ্টেচন]] ===ৰে'ল=== ====ৰে'লগাড়ী==== [[File:Aluva Railway Station.jpg|thumb|আলুভা ৰেল ষ্টেচনৰ প্ৰৱেশ পথ]] আলুভা ৰে'ল ষ্টেচন (IR Code: AWY) এটা গ্ৰেড-এ শ্ৰেণীৰ ষ্টেচন আৰু এই ষ্টেচন এৰ্নাকুলাম জংচন ৰেলৱে ষ্টেচন আৰু এৰ্নাকুলাম টাউন ৰেলৱে ষ্টেচনৰ পিছত [[কোচি]]ত তৃতীয় ব্যস্ততম ৰে'ল ষ্টেচন। দক্ষিণ কেৰালালৈ যোৱা সকলো যাত্ৰীবাহী আৰু এক্সপ্ৰেছ ৰে'ল ইয়াত ৰয়। ইডুক্কি জিলাৰ ভূ-প্ৰকৃতিৰ বাবে জিলাখনত কোনো ৰে'ল ষ্টেচন নাই। সেয়েহে ইডুক্কি জিলাৰ যাত্ৰীসকলে সাধাৰণতে আলুভা ৰে'ল ষ্টেচন ব্যৱহাৰ কৰে। উল্লেখযোগ্য যে কোনো ৰে'লগাড়ীয়েই আলুভা ৰে'ল ষ্টেচনৰপৰা যাত্ৰা আৰম্ভ নকৰে বা ইয়াতেই যাত্ৰা সমাপ্ত নকৰে। ইয়াৰ উপৰি, চৌৱাৰা নামৰ এটা সৰু ৰে'ল ষ্টেচন আলুভা ৰে'ল ষ্টেচনৰপৰা প্ৰায় ৪ কিলোমিটাৰ (২.৫ মাইল) দূৰত অৱস্থিত। ===মেট্ৰ’=== কোচি মেট্ৰ’ৰ প্ৰথম পৰ্যায় আলুভা বাইপাছৰপৰা আৰম্ভ হৈ ত্ৰিপুনিথুৰালৈ চলাচল কৰে। এই প্ৰকল্পৰ নিৰ্মাণকাৰ্য ২০১৩ চনৰ মাজভাগত আৰম্ভ হৈছিল আৰু ২০১৭ চনৰ ১৯ জুনত মেট্ৰ’ সেৱা আৰম্ভ হয়।<ref name="Greeshma Sukumaran-2017">{{cite news |last=Greeshma Sukumaran |date=17 June 2017 |title=Kochi Metro inauguration: PM Modi flags off rail service, takes maiden ride with CM Pinarayi Vijayan, 'Metro Man' Sreedharan |work=International Business Times |url=https://www.ibtimes.co.in/kochi-metro-inauguration-live-pm-modi-flag-off-rail-service-today-cm-pinarayi-metro-man-731109 |access-date=3 September 2017}}</ref> কোচি মেট্ৰ’ ৰে’ল লিমিটেড হৈছে কেৰালা চৰকাৰৰ এটা প্ৰকল্প। আলুভা উৰণীয়া সেতুৰ বাহিৰে এই প্ৰকল্পটো দিল্লী মেট্ৰ’ ৰে’ল নিগমৰ সহযোগত ৰূপায়ণ কৰা হৈছিল। আলুভা মেট্ৰ’ ষ্টেচন হৈছে প্ৰথম পৰ্যায়ৰ উত্তৰ প্ৰান্তৰ টাৰ্মিনেল।<ref name="Greeshma Sukumaran-2017" />মেট্ৰ’ ব্যৱস্থাৰ তৃতীয় পৰ্যায়ত আলুভাৰপৰা উত্তৰ দিশলৈ ৰে’লপথ সম্প্ৰসাৰণ কৰি অংগামালিলৈ নিয়াৰ পৰিকল্পনা কৰা হৈছে। ইয়াৰ জৰিয়তে কোচিন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰৰ সৈতে মেট্ৰ’ ৰে’লৰ সংযোগ স্থাপন কৰাৰ লক্ষ্য ৰখা হৈছে। [[File:Train at Aluva Metro Station.jpg|thumb|আলুভা মেট্ৰ’ ষ্টেচনত ৰেল]] ===বাছ=== [[File:Municipal Bus station aluva.JPG|300px|thumb|ৰাজীৱ গান্ধী বাছ আস্থান]] [[File:Aluva Bus terminal.jpg|300px|thumb |উন্নয়ন কৰা আলুভা কে এছ আৰ টি চি বাছ টাৰ্মিনেল]] ৰাজীৱ গান্ধী কেন্দ্ৰীয় বাছ আস্থান কোচিত অৱস্থিত ব্যক্তিগত বাছ আস্থানসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম বৃহৎ আৰু কেৰালাৰো অন্যতম গুৰুত্বপূৰ্ণ বাছ আস্থান। ই কোচি চহৰৰ বাছ সেৱাৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ সংযোগস্থল হিচাপে কাম কৰে। ইয়াৰপৰা ফ’ৰ্ট কোচি, ত্ৰিপুনিথুৰা, কক্কানাড আদি চহৰৰ বিভিন্ন অঞ্চললৈ আন্তঃচহৰ বাছ সেৱা চলাচল কৰে। আলুভা কে এছ আৰ টি চি বাছ আস্থান মধ্য কেৰালাৰ অন্যতম গুৰুত্বপূৰ্ণ কে এছ আৰ টি চি বাছ আস্থান। কৰ্ণাটক ৰাজ্য পথ পৰিবহণ নিগম আৰু তামিলনাডু ৰাজ্য পথ পৰিবহণ নিগমৰ দৈনিক যাত্ৰীবাহী বাছসমূহে আলুভাৰ সৈতে মাইছূৰ, মাংগালুৰু, বেংগালুৰু, তিৰুচিৰাপল্লী, কোয়েম্বাটুৰ, ছালেম, পালানি আৰু কোডাইকানাল আদি ঠাই সংযোগ কৰে। ব্যক্তিগতভাৱে পৰিচালিত আন্তঃৰাজ্যিক বাছসমূহেও আলুভাৰ বিভিন্ন স্থানত ৰখা কৰে। <ref name="Interstate Private Bus Service">{{cite web|url=http://www.sonatravels.in|title=Sona Travels|publisher=Private Bus Operator Aluva}}</ref> এই বাছসমূহে বেংগালুৰু, চেন্নাই, মাইছূৰ, মুম্বাই আদি চহৰলৈ যাতায়াত কৰে। কোচি মেট্ৰ’ ৰে’ল লিমিটেডে আলুভা মেট্ৰ’ ষ্টেচনৰপৰা কোচিন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰলৈ বৈদ্যুতিক বাছৰ জৰিয়তে সংযোগী বাছ সেৱাও চলায়। ===জলপথ=== আলুভা ৰাষ্ট্ৰীয় জলপথ ৩-ৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ ষ্টপ। এই জলপথে দক্ষিণ দিশত তিৰুৱনন্তপুৰম আৰু উত্তৰ দিশত কোট্টাপুৰম, ত্ৰিছূৰৰ সৈতে সংযোগ স্থাপন কৰে। ===উল্লেখযোগ্য স্থান=== *মাৰ্তাণ্ড বৰ্মা সেতু, আলুভা *আলুভা মহাদেৱ মন্দিৰ == সংস্কৃতি== আলুভাৰ সংস্কৃতি ইয়াৰ স্থানীয় বাসিন্দাসকলৰ লগতে [[পেৰিয়াৰ নদী]]ৰ নিকটৱৰ্তী অৱস্থানৰ দৰে বিভিন্ন কাৰণত ইয়ালৈ আহি বসতি স্থাপন কৰা লোকসকলৰদ্বাৰাও প্ৰভাবিত হৈছে। পেৰিয়াৰ নদীক লৈ কেইবাটাও [[মালয়ালম]] [[চলচ্চিত্ৰ]]ৰ গীত ৰচনা কৰা হৈছে। চাংগামপুঝা কৃষ্ণ পিল্লাই, জি. শংকৰ কুৰুপ, বালচন্দ্ৰন চুল্লিক্কাডু, সমালোচক কুট্টিপুঝা কৃষ্ণপিল্লা আৰু ঔপন্যাসিক সুভাষ চন্দ্ৰন আলুভাৰপৰা অহা আৰু তেওঁলোকে আলুভাত বসবাস কৰিছিল। যদিও ভায়লাৰ ৰামবৰ্মা আৰু অ’. এন. ভি. কুৰুপ আলুভাৰ লোক নাছিল, তথাপি আলুভাই তেওঁলোকৰ লেখনীত প্ৰভাৱ পেলোৱাৰ বাবে তেওঁলোকেও পেৰিয়াৰ নদীক লৈ লিখিছিল।<ref>{{Cite web |title=Premam Aluva Puzha Song, ft. Nivin Pauly, Anupama Parameswaran |url=https://timesofindia.indiatimes.com/premam-aluva-puzha-song-ft-nivin-pauly-anupama-parameswaran/videoshow/61186943.cms |access-date=2026-06-11 |website=The Times of India |language=en}}</ref> মুদ্ৰণ যুগত আলুভাৰপৰা কেইবাখনো বাতৰি কাকত আৰু আলোচনী প্ৰকাশ পাইছিল। প্ৰকাশিত লেখাৰ এই পৰম্পৰা অব্যাহত ৰাখি puzha.com এ আলুভাৰপৰা প্ৰথমটো অনলাইন আলোচনী আৰু ব্লগিং মঞ্চ আৰম্ভ কৰিছিল। এই অনলাইন মঞ্চটো এতিয়াও ইণ্টাৰনেটত সক্ৰিয় হৈ আছে। == ব্যৱসায়== [[File:Federal bank head office aluva.JPG|thumb|ফেডাৰেল বেংকৰ মুখ্য কাৰ্যালয়, আলুভা ]] আলুভা কেইবাটাও ব্যাৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠানৰ মুখ্য কাৰ্যালয়ৰ স্থান হিচাপে পৰিচিত। আলুৱা ইয়াৰ “আলুৱা পুকায়িল্লাথা আদুপ্পু” (ধোঁৱাবিহীন চৌকা)-ৰ বাবেও বিখ্যাত। এই ধোঁৱাবিহীন চৌকাটো আলৱে ছেটেলমেণ্ট চাৰ্চে উদ্ভাৱন কৰিছিল। ফেডাৰেল বেংকৰ মুখ্য কাৰ্যালয় আলুৱাত অৱস্থিত। ইয়াৰ উপৰি, কেৰালা ষ্টেট চিভিল ছাৰ্ভিচ একাডেমীয়েও আলুভাত এটা শাখা স্থাপন কৰিছে। ==আলুভাৰ উল্লেশযোগ্য ব্যক্তি== {{columns-list| * দিলীপ (চলচ্চিত্ৰ অভিনেতা) * [[জন আব্ৰাহাম]] (বলিউডৰ অভিনেতা) * নিভিন পলি (চলচ্চিত্ৰ অভিনেতা) * আমালা পল (চলচ্চিত্ৰ অভিনেত্ৰী) * পাৰ্ল মানি (চলচ্চিত্ৰ অভিনেত্ৰী, টিভি আয়োজক) * ভাৰ্গীজ পায়্যাপ্প্লি পলাক্কাপ্পিলি * বাবুৰাজ (অভিনেতা) * এম কে মেকাৰ পিলে (শিল্পবিদ) * এম এম আব্দুল খাদৰ (কেৰালাৰ প্ৰাক্তন এডভোকেট জেনেৰেল) * এম এম পাৰিদ পিল্লাই (কেৰালাৰ প্ৰাক্তন মুখ্য ন্যায়াধীশ) * কালমণ্ডলম হৰিদাস (সংগীতজ্ঞ) * ছাইনুদ্দিন (অভিনেতা) * ছিজু উইলছন (চলচ্চিত্ৰ অভিনেতা) * এন এফ ভাৰ্গেজ (চলচ্চিত্ৰ অভিনেতা) * আজমল আমিৰ (চলচ্চিত্ৰ অভিনেতা) * আলফন্স পুথ্ৰেন (চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক) * শৰফ উ ধীন (চলচ্চিত্ৰ অভিনেতা) * শ্বাবাৰীশ বৰ্মা (চলচ্চিত্ৰ অভিনেতা, কবি, গায়ক) * ভেনু ভি ডেছম (কবি) * টিনি টম (চলচ্চিত্ৰ অভিনেতা, কমেডিয়ান) * সীতাৰমণ শঙ্কৰনাৰায়ণ আয়েৰ (প্ৰকৃতি কৰ্মী) * এন কে দেশম (কবি) * জি.এন. গোপাল (দবা খেলুৱৈ) * কৃষ্ণ শংকৰ (চলচ্চিত্ৰ অভিনেতা) * সাজিন গোপু (অভিনেতা) * শ্ৰীতা শিৱাদাস (অভিনেতা) }} == চিত্ৰসমূহ == <gallery mode=packed> File:Rajagiri Hospital.jpg|ৰাজাগিৰি চিকিৎসালয়, আলুভা File:AluvaShivaTemple.JPG|আলুভা মানপ্পুৰম File:Aluva Municipal Office.JPG|পৌৰসভাৰ কাৰ্যালয় আলুভা File:Aluva muncipailty.jpg|ব্যক্তিগত বাছ টাৰ্মিনেল আলুভা File:Aluva Guest House Entrance.JPG|আলুভা প্ৰাসাদৰ প্ৰৱেশদ্বাৰ File:Aluva Sree Krishna Swami Temple Front.JPG|শ্ৰী কৃষ্ণ মন্দিৰ আলুভা File:Federal bank head office aluva.JPG|ফেডাৰেল বেংকৰ মুখ্য কাৰ্যালয়, আলুভা File:UC College Aluva.JPG|ইউ চি কলেজ আলুভা File:Mahathma Gandhi Municipal Town Hall Aluva.JPG|আলুভাৰ টাউন হ'ল File:Aluva-Bridge.JPG|মাৰ্থাণ্ডা ভাৰ্মা ব্ৰীজ আলুভা </gallery> ==অৱস্থান == {{Geographic Location |title = '''আলুভাৰ চুবুৰীয়া অঞ্চল ''' |Northwest = উত্তৰ পাৰাভুৰ |North = চেংগামানদ, এৰ্নাকুলাম জিলা |Northeast = অংগমলী |West = কালামছেৰী |Centre = আলুভা |East = পেৰুম্বাভুৰ |Southwest = ভিটিলা |South = কক্কানাদ, থ্ৰিপপুনিথুৰা |Southeast = মুভাট্টুপূজা, পিৰাভোম }} == তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ == * [https://web.archive.org/web/20191013043120/https://keralapanchayatelection2020.keralas.info/ Remaining Date for Aluva Municipality Election 2020] * [http://dattaanjaneya.org/ Temples in Aluva] * [http://dattaanjaneya.org/ Hanuman temples in kerala] * [http://dattaanjaneya.org/famous-temple-india Temples in Kochi] {{Commons category}} 3wa3cp1d7kzda3gaf1rbwc457sds18c 627369 627367 2026-08-15T05:01:47Z নৰুনা বৰুৱা 44897 added [[Category:কেৰালাত পৰ্যটন]] using [[WP:HC|HotCat]] 627369 wikitext text/x-wiki {{Short description|Region in Kochi, Kerala, India}} {{Infobox settlement | name = আলুভা | other_name = আলাৱে (ঔপনিৱেশিক নাম) | native_name = | settlement_type =পৌৰসভা ,কোচি <ref name="auto">{{cite web |url=https://lsgkerala.gov.in/system/files/2017-10/localbodies.pdf |title=Grama Panchayaths |website=lsgkerala.gov.in |access-date=2025-04-16}}</ref> | image_skyline = {{Photomontage | photo1a = Aluva manappuram temple - panoramio.jpg | photo2a = Statue of Mahathma Gandhi Aluva.JPG | photo2b = Aluva New Bridge.jpg | photo3a = Federal bank head office aluva.JPG | photo3b = Aluva metro station, Kerala, India.jpg | photo4a = Aluva Puzha from railway bridge.jpg | photo4b = Marthandavarma bridge Aluva 1.JPG | photo5a = Aluva Municipal Office.JPG | spacing = 2 | space = 2 | position = centre | color_border = white | color = white | size = 270 | foot_montage =ওপৰৰপৰা ঘড়ীৰ কাঁটাৰ দিশত: মহাদেৱ মন্দিৰ; নিউ ব্ৰীজ; আলুভা মেট্ৰ' ষ্টেচন; মাৰ্থাণ্ডবৰ্মা দলং; পৌৰসভাৰ কাৰ্যালয়; পেৰিয়াৰ নদী; ফেডাৰেল বেংকৰ মুখ্য কাৰ্যালয়; গান্ধীৰ মূৰ্তি }} | image_alt = | image_caption = | nickname = | image_map = | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = India Kerala#India | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = কেৰালাত স্থান, ভাৰত | coordinates = {{coord|10.1167|N|76.3500|E|display=inline,title}} | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = ৰাজ্য | subdivision_name1 = [[কেৰালা]] | subdivision_type2 = জিলা | subdivision_name2 = এৰ্নাকুলাম জিলা | established_title = স্থাপিত | established_date = ১৯২১ | founder = | named_for = | government_type = পৌৰসভা | governing_body = আলুভা পৌৰসভা | leader_party = ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ | leader_title = অধ্যক্ষ | leader_name = ছাইজী জলী | leader_title1 = | leader_name1 = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_total_km2 = 7.18 | area_rank = | elevation_footnotes = | elevation_m = 8 | population_total = 22428 | population_as_of = 2011 | population_footnotes = | population_density_km2 = 3358 | population_rank = | population_demonym = | demographics_type1 = Languages | demographics1_title1 = Official | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 6831xx | area_code = 0484 | area_code_type = Telephone code | registration_plate = KL 41 | blank1_name_sec1 = [[Human sex ratio|Sex ratio]] | blank1_info_sec1 = 1000:1050 [[male|♂]]/[[female|♀]] | website = {{URL|https://aluvamunicipality.lsgkerala.gov.in/en}} | footnotes = | demographics1_info1 = [[Malayalam language|Malayalam]], [[English language|English]] | leader_name2 = TBD | leader_title2 = Deputy chairperson | official_name = }} '''আলুভা ({{lang-en|Aluva}})''' পূৰ্বতে অলৱেই নামেৰে জনাজাত, ভাৰতৰ কেৰালা ৰাজ্যৰ কোচি মহানগৰীৰ উত্তৰ অংশৰ এখন প্ৰধান চহৰ আৰু পৌৰসভা। পূৰ্বতে অলৱেই নামেৰে জনাজাত, ভাৰতৰ কেৰালা ৰাজ্যৰ কোচি মহানগৰীৰ উত্তৰ অংশৰ এখন প্ৰধান চহৰ আৰু পৌৰসভা। <ref name="auto"/><ref>{{Cite web |url=https://www.keralatourism.org/routes-locations/aluva/id/362 |title=Aluva, Ernakulam District, Kerala, India |website=Kerala Tourism |language=en |access-date=2026-08-05}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.kudumbashree.org/sub-district/881007/20 |title=Kudumbashree {{!}} City Profile in PMAY - Aluva |website=www.kudumbashree.org |access-date=2026-08-05}}</ref> [[পেৰিয়াৰ নদী]]ৰ পাৰত অৱস্থিত আলুভাই এৰ্নাকুলাম জিলাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ আৱাসিক, বাণিজ্যিক আৰু পৰিবহণ কেন্দ্ৰ হিচাপে পৰিচিত। এই চহৰ আলুভা তালুকৰ প্ৰশাসনিক সদৰ। কেন্দ্ৰীয় [[কোচি]]ৰ উত্তৰ-পূব দিশত অৱস্থিত আলুৱাক দীৰ্ঘদিন ধৰি কোচি আৰু মধ্য কেৰালাৰ মাজৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰৱেশদ্বাৰ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। আলুভা ইয়াৰ সাংস্কৃতিক, ধৰ্মীয় আৰু ঐতিহাসিক গুৰুত্বৰ বাবে পৰিচিত। ইয়াৰ বাৰ্ষিক আলুৱা শিৱৰাত্ৰি উৎসৱ বিশেষভাৱে উল্লেখযোগ্য। কেৰালাৰ অন্যতম বৃহৎ ধৰ্মীয় সমাৱেশ হিচাপে পৰিগণিত এই উৎসৱ [[পেৰিয়াৰ নদী]]ৰ বালিচৰত অনুষ্ঠিত হয়।<ref>{{cite web|url=https://www.kerala-tourism.org/kerala-monuments/alwaye-palace.html |title=Alwaye Palace Aluva – Aluva Palace Kerala |publisher=Kerala-tourism.org |access-date=26 March 2014}}</ref>আলুভা শ্ৰী নাৰায়ণ গুৰুৰ সৈতেও ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত। তেওঁ ১৯১৩ চনত আলুৱাত অদ্বৈত আশ্ৰম প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। ইয়াৰ ফলত আলুভা সামাজিক সংস্কাৰ আৰু আধ্যাত্মিক চিন্তাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰ হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref>{{cite web |url=http://www.sndp.org/Html/BiographyByDrSOmana.html#ADVAITA-ASHRAM |title=Biography by Dr. S. Omana |publisher=Sndp.org |date=20 September 1928 |access-date=26 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20000903124015/http://www.sndp.org/Html/BiographyByDrSOmana.html#ADVAITA-ASHRAM |archive-date=3 September 2000 |url-status=dead}}</ref> ঐতিহাসিকভাৱে আলুভা পেৰিয়াৰ নদীৰ পাৰত গঢ় লৈ উঠা এক গুৰুত্বপূৰ্ণ জনবসতি। পৰৱৰ্তী সময়ত ই বাণিজ্য, শিক্ষা আৰু উদ্যোগৰ এক উল্লেখযোগ্য কেন্দ্ৰ হিচাপে বিকশিত হয়। আলুভাই আলুভা তালুকৰ প্ৰশাসনিক কেন্দ্ৰ হিচাপেও কাম কৰে। ১৯৫৬ চনত মুকুন্দপুৰম, কানায়ন্নুৰ, কুন্নাথুনাড আৰু নৰ্থ পাৰাভুৰ আদি গাঁওসমূহৰ তালুক একত্ৰিত কৰি আলুৱা তালুক গঠন কৰা হৈছিল। [[কোচি]] নগৰীয়া সমষ্টিৰ অংশ হোৱাৰ পাছতো আলুৱাই এখন স্বায়ত্তশাসিত পৌৰসভা হিচাপে নিজৰ প্ৰশাসনিক ভূমিকা অব্যাহত ৰাখিছে আৰু কেৰালাৰ অন্যতম গুৰুত্বপূৰ্ণ নগৰ কেন্দ্ৰ হিচাপে পৰিগণিত হৈ আহিছে। এৰ্নাকুলাম গ্ৰাম্য আৰক্ষী জিলাৰ জিলা আৰক্ষী প্ৰধানৰ কাৰ্যালয়, লোকনিৰ্মাণ বিভাগৰ অধীক্ষক অভিযন্তাৰ কাৰ্যালয় আৰু জিলা শিক্ষা বিষয়াৰ কাৰ্যালয়ো আলুভাত অৱস্থিত। ইয়াৰ উপৰি, কোচি মেট্ৰ’ ৰে’লৰ প্ৰথম পৰ্যায়ৰ উত্তৰ দিশৰ আৰম্ভণি স্থান আলুৱা। এই প্ৰথম পৰ্যায়ৰ মেট্ৰ’ সেৱা ২০১৭ চনৰ জুন মাহত আৰম্ভ হৈছিল। ==নামৰ উৎপত্তি== আলুভা নামটোৰ উৎপত্তি সম্পৰ্কে কেইবাশতিকাজুৰি বিভিন্ন ধৰণৰ মতামত আৰু অনুমান প্ৰচলিত হৈ আহিছে। ইয়াৰ ভিতৰত এটা বহুলভাৱে গ্ৰহণযোগ্য মত হিন্দু দেৱতা [[শিৱ]]ৰ সৈতে জড়িত এক পৌৰাণিক কাহিনীৰ ওপৰত আধাৰিত। পৌৰাণিক কাহিনী অনুসৰি, পৃথিৱীক ৰক্ষা কৰিবলৈ শিৱই কালকূট বিষ পান কৰিছিল। কোৱা হয় যে বিষটো (আলম) মুখত (ভা) ধাৰণ কৰি থকাৰ বাবেই শিৱৰ সৈতে আলুভা নামটোৰ সম্পৰ্ক স্থাপন হৈছে। পৰৱৰ্তী সময়ত ভগৱান শিৱ আলুভাৰ এটা মন্দিৰত অধিষ্ঠিত দেৱতা হিচাপে পূজিত হোৱা বুলি বিশ্বাস কৰা হয়।<ref name="aluvamunicipality.in">{{cite web |title=ആമുഖം &#124; Aluva Municipality |url=http://www.aluvamunicipality.in/about |access-date=26 March 2014 |publisher=Aluvamunicipality.in}}</ref> ভগৱান শিৱৰ সন্মানত প্ৰতি বছৰে শিৱৰাত্ৰি উৎসৱ উদ্‌যাপন কৰা হয়। আজিও কিছুমান প্ৰচাৰপত্ৰ আৰু ৱেবছাইটত আলুৱাক ইয়াৰ ঔপনিৱেশিক নাম (Alwaye) ''আলৱে'' নামেৰে উল্লেখ কৰা দেখা যায়। ==ইতিহাস== প্ৰত্নতাত্ত্বিক প্ৰমাণ অনুসৰি, খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ২৫০ চনৰপৰাই আলুৱাত জনবসতি থকাৰ প্ৰমাণ পোৱা যায়।<ref>{{cite web|url=http://www.aluvamunicipality.in/ml/history |title=ചരിത്രം &#124; Aluva Municipality |publisher=Aluvamunicipality.in |access-date=26 March 2014}}</ref> ১৩৪১ খ্ৰীষ্টাব্দলৈকে আলুৱা কাক্কানাড আৰু আলাংগাড পৰ্যন্ত বিস্তৃত এক সংলগ্ন ভূ-খণ্ডৰ অংশ আছিল। সেই সময়লৈকে অঞ্চলটো ঘন জনবসতিপূৰ্ণ হৈ পৰিছিল আৰু ই একে সময়তে অৱকাশ যাপনৰ স্থান আৰু বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰ হিচাপে বিকশিত হৈছিল। আলুভাত [[পেৰিয়াৰ নদী]]ৰপৰা দুটা শাখাত বিভক্ত হোৱা মংগলাপ্পুঝা দক্ষিণ ভাৰতৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰ হিচাপে পৰিচিত আছিল।<ref>{{cite web|url=https://www.ashextourism.com/kerala/aluva_kerala.htm |title=Kerala |publisher=Ashextourism.com |date=13 May 1999 |access-date=26 March 2014}}</ref> ভাৰত স্বাধীন হোৱাৰ পূৰ্বে আলুৱা ত্ৰাৱাঙ্কোৰ ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত আছিল আৰু ৰাজপৰিয়ালৰ চৰকাৰী গ্ৰীষ্মকালীন বাসস্থান হিচাপে ব্যৱহৃত হৈছিল। বিংশ শতিকাত [[কোচি]]ত [[ইহুদী]] সম্প্ৰদায়ৰ লোকসকলৰ বসতি থকাৰ সময়তো তেওঁলোকৰ কিছুমান লোকে পেৰিয়াৰ নদীৰ পাৰত আলুৱাত অৱকাশ যাপনৰ বাবে ঘৰ নিৰ্মাণ কৰি ৰাখিছিল।<ref>Weil, S. 2009 'The Place of Alwaye in Modern Cochin Jewish History', Journal of Modern Jewish Studies 8 (3): 319–335.</ref> ==ৰাজনীতি== আলুভা কেৰালা বিধানসভাৰ এটা সমষ্টি আৰু ই চালাকুডী লোকসভা সমষ্টিৰ অন্তৰ্গত। ২০১১ চনৰপৰা অনৱাৰ ছাদাথ আলুভা বিধানসভা সমষ্টিৰ বিধায়ক (MLA) হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰি আহিছে। <ref>{{cite web |url=http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S11/KL_Dist_PC_AC.pdf |title=Assembly Constituencies – Corresponding Districts and Parliamentary Constituencies |access-date=19 October 2008 |work=Kerala |publisher=Election Commission of India |archive-url=https://web.archive.org/web/20081030085443/http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S11/KL_Dist_PC_AC.pdf |archive-date=30 October 2008 |url-status=dead }}</ref> আলুভা চালাকুডী লোকসভা সমষ্টিৰো অংশ, যাক সাংসদ (MP) বেনি বেহানান প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। প্ৰশাসনিকভাৱে আলুভা এখন পৌৰসভা হিচাপে পৰিচালিত হয়। <ref name=municipality>{{cite web|url=http://ernakulam.nic.in/admin.asp?typ=2&titl=Local%20Administration|title=Local Administration – Ernakulam District|publisher=NIC Ernakulam (Govt. of India)|access-date=21 April 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110719051111/http://ernakulam.nic.in/admin.asp?typ=2&titl=Local%20Administration|archive-date=19 July 2011|url-status=dead}}</ref> বৰ্তমানৰ পৌৰসভা পৰিষদখন ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ দলৰ নেতৃত্বত আছে। ২০২৫ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত চাইজি জ’লীক পৌৰসভাৰ অধ্যক্ষ হিচাপে নিৰ্বাচিত কৰা হয়। ==যাতায়াত== আলুভা বিমান, পথ আৰু ৰে'ল এই তিনিওটা মাধ্যমৰ জৰিয়তে ভাৰতৰ অন্যান্য প্ৰান্তৰ সৈতে সুসংযুক্ত। ===বিমান সেৱা=== কোচিন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰ আলুভা চহৰৰ কেন্দ্ৰৰপৰা প্ৰায় ১৫ কিলোমিটাৰ (৯.৩ মাইল) দূৰত অৱস্থিত। বিমানবন্দৰটোৱে ঘৰুৱা আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় দুয়োধৰণৰ বিমান সেৱা আগবঢ়ায়।<ref>{{Cite web |last=E |first=Krishna Kumar K. |date=2025-08-16 |title=Airport on course to get multimodal connectivity |url=https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2025/Aug/16/airport-on-course-to-get-multimodal-connectivity |access-date=2026-06-11 |website=The New Indian Express |language=en}}</ref> [[File:Aluva Railway Station.JPG|thumb|আলুভা ৰেল ষ্টেচন]] ===ৰে'ল=== ====ৰে'লগাড়ী==== [[File:Aluva Railway Station.jpg|thumb|আলুভা ৰেল ষ্টেচনৰ প্ৰৱেশ পথ]] আলুভা ৰে'ল ষ্টেচন (IR Code: AWY) এটা গ্ৰেড-এ শ্ৰেণীৰ ষ্টেচন আৰু এই ষ্টেচন এৰ্নাকুলাম জংচন ৰেলৱে ষ্টেচন আৰু এৰ্নাকুলাম টাউন ৰেলৱে ষ্টেচনৰ পিছত [[কোচি]]ত তৃতীয় ব্যস্ততম ৰে'ল ষ্টেচন। দক্ষিণ কেৰালালৈ যোৱা সকলো যাত্ৰীবাহী আৰু এক্সপ্ৰেছ ৰে'ল ইয়াত ৰয়। ইডুক্কি জিলাৰ ভূ-প্ৰকৃতিৰ বাবে জিলাখনত কোনো ৰে'ল ষ্টেচন নাই। সেয়েহে ইডুক্কি জিলাৰ যাত্ৰীসকলে সাধাৰণতে আলুভা ৰে'ল ষ্টেচন ব্যৱহাৰ কৰে। উল্লেখযোগ্য যে কোনো ৰে'লগাড়ীয়েই আলুভা ৰে'ল ষ্টেচনৰপৰা যাত্ৰা আৰম্ভ নকৰে বা ইয়াতেই যাত্ৰা সমাপ্ত নকৰে। ইয়াৰ উপৰি, চৌৱাৰা নামৰ এটা সৰু ৰে'ল ষ্টেচন আলুভা ৰে'ল ষ্টেচনৰপৰা প্ৰায় ৪ কিলোমিটাৰ (২.৫ মাইল) দূৰত অৱস্থিত। ===মেট্ৰ’=== কোচি মেট্ৰ’ৰ প্ৰথম পৰ্যায় আলুভা বাইপাছৰপৰা আৰম্ভ হৈ ত্ৰিপুনিথুৰালৈ চলাচল কৰে। এই প্ৰকল্পৰ নিৰ্মাণকাৰ্য ২০১৩ চনৰ মাজভাগত আৰম্ভ হৈছিল আৰু ২০১৭ চনৰ ১৯ জুনত মেট্ৰ’ সেৱা আৰম্ভ হয়।<ref name="Greeshma Sukumaran-2017">{{cite news |last=Greeshma Sukumaran |date=17 June 2017 |title=Kochi Metro inauguration: PM Modi flags off rail service, takes maiden ride with CM Pinarayi Vijayan, 'Metro Man' Sreedharan |work=International Business Times |url=https://www.ibtimes.co.in/kochi-metro-inauguration-live-pm-modi-flag-off-rail-service-today-cm-pinarayi-metro-man-731109 |access-date=3 September 2017}}</ref> কোচি মেট্ৰ’ ৰে’ল লিমিটেড হৈছে কেৰালা চৰকাৰৰ এটা প্ৰকল্প। আলুভা উৰণীয়া সেতুৰ বাহিৰে এই প্ৰকল্পটো দিল্লী মেট্ৰ’ ৰে’ল নিগমৰ সহযোগত ৰূপায়ণ কৰা হৈছিল। আলুভা মেট্ৰ’ ষ্টেচন হৈছে প্ৰথম পৰ্যায়ৰ উত্তৰ প্ৰান্তৰ টাৰ্মিনেল।<ref name="Greeshma Sukumaran-2017" />মেট্ৰ’ ব্যৱস্থাৰ তৃতীয় পৰ্যায়ত আলুভাৰপৰা উত্তৰ দিশলৈ ৰে’লপথ সম্প্ৰসাৰণ কৰি অংগামালিলৈ নিয়াৰ পৰিকল্পনা কৰা হৈছে। ইয়াৰ জৰিয়তে কোচিন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰৰ সৈতে মেট্ৰ’ ৰে’লৰ সংযোগ স্থাপন কৰাৰ লক্ষ্য ৰখা হৈছে। [[File:Train at Aluva Metro Station.jpg|thumb|আলুভা মেট্ৰ’ ষ্টেচনত ৰেল]] ===বাছ=== [[File:Municipal Bus station aluva.JPG|300px|thumb|ৰাজীৱ গান্ধী বাছ আস্থান]] [[File:Aluva Bus terminal.jpg|300px|thumb |উন্নয়ন কৰা আলুভা কে এছ আৰ টি চি বাছ টাৰ্মিনেল]] ৰাজীৱ গান্ধী কেন্দ্ৰীয় বাছ আস্থান কোচিত অৱস্থিত ব্যক্তিগত বাছ আস্থানসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম বৃহৎ আৰু কেৰালাৰো অন্যতম গুৰুত্বপূৰ্ণ বাছ আস্থান। ই কোচি চহৰৰ বাছ সেৱাৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ সংযোগস্থল হিচাপে কাম কৰে। ইয়াৰপৰা ফ’ৰ্ট কোচি, ত্ৰিপুনিথুৰা, কক্কানাড আদি চহৰৰ বিভিন্ন অঞ্চললৈ আন্তঃচহৰ বাছ সেৱা চলাচল কৰে। আলুভা কে এছ আৰ টি চি বাছ আস্থান মধ্য কেৰালাৰ অন্যতম গুৰুত্বপূৰ্ণ কে এছ আৰ টি চি বাছ আস্থান। কৰ্ণাটক ৰাজ্য পথ পৰিবহণ নিগম আৰু তামিলনাডু ৰাজ্য পথ পৰিবহণ নিগমৰ দৈনিক যাত্ৰীবাহী বাছসমূহে আলুভাৰ সৈতে মাইছূৰ, মাংগালুৰু, বেংগালুৰু, তিৰুচিৰাপল্লী, কোয়েম্বাটুৰ, ছালেম, পালানি আৰু কোডাইকানাল আদি ঠাই সংযোগ কৰে। ব্যক্তিগতভাৱে পৰিচালিত আন্তঃৰাজ্যিক বাছসমূহেও আলুভাৰ বিভিন্ন স্থানত ৰখা কৰে। <ref name="Interstate Private Bus Service">{{cite web|url=http://www.sonatravels.in|title=Sona Travels|publisher=Private Bus Operator Aluva}}</ref> এই বাছসমূহে বেংগালুৰু, চেন্নাই, মাইছূৰ, মুম্বাই আদি চহৰলৈ যাতায়াত কৰে। কোচি মেট্ৰ’ ৰে’ল লিমিটেডে আলুভা মেট্ৰ’ ষ্টেচনৰপৰা কোচিন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰলৈ বৈদ্যুতিক বাছৰ জৰিয়তে সংযোগী বাছ সেৱাও চলায়। ===জলপথ=== আলুভা ৰাষ্ট্ৰীয় জলপথ ৩-ৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ ষ্টপ। এই জলপথে দক্ষিণ দিশত তিৰুৱনন্তপুৰম আৰু উত্তৰ দিশত কোট্টাপুৰম, ত্ৰিছূৰৰ সৈতে সংযোগ স্থাপন কৰে। ===উল্লেখযোগ্য স্থান=== *মাৰ্তাণ্ড বৰ্মা সেতু, আলুভা *আলুভা মহাদেৱ মন্দিৰ == সংস্কৃতি== আলুভাৰ সংস্কৃতি ইয়াৰ স্থানীয় বাসিন্দাসকলৰ লগতে [[পেৰিয়াৰ নদী]]ৰ নিকটৱৰ্তী অৱস্থানৰ দৰে বিভিন্ন কাৰণত ইয়ালৈ আহি বসতি স্থাপন কৰা লোকসকলৰদ্বাৰাও প্ৰভাবিত হৈছে। পেৰিয়াৰ নদীক লৈ কেইবাটাও [[মালয়ালম]] [[চলচ্চিত্ৰ]]ৰ গীত ৰচনা কৰা হৈছে। চাংগামপুঝা কৃষ্ণ পিল্লাই, জি. শংকৰ কুৰুপ, বালচন্দ্ৰন চুল্লিক্কাডু, সমালোচক কুট্টিপুঝা কৃষ্ণপিল্লা আৰু ঔপন্যাসিক সুভাষ চন্দ্ৰন আলুভাৰপৰা অহা আৰু তেওঁলোকে আলুভাত বসবাস কৰিছিল। যদিও ভায়লাৰ ৰামবৰ্মা আৰু অ’. এন. ভি. কুৰুপ আলুভাৰ লোক নাছিল, তথাপি আলুভাই তেওঁলোকৰ লেখনীত প্ৰভাৱ পেলোৱাৰ বাবে তেওঁলোকেও পেৰিয়াৰ নদীক লৈ লিখিছিল।<ref>{{Cite web |title=Premam Aluva Puzha Song, ft. Nivin Pauly, Anupama Parameswaran |url=https://timesofindia.indiatimes.com/premam-aluva-puzha-song-ft-nivin-pauly-anupama-parameswaran/videoshow/61186943.cms |access-date=2026-06-11 |website=The Times of India |language=en}}</ref> মুদ্ৰণ যুগত আলুভাৰপৰা কেইবাখনো বাতৰি কাকত আৰু আলোচনী প্ৰকাশ পাইছিল। প্ৰকাশিত লেখাৰ এই পৰম্পৰা অব্যাহত ৰাখি puzha.com এ আলুভাৰপৰা প্ৰথমটো অনলাইন আলোচনী আৰু ব্লগিং মঞ্চ আৰম্ভ কৰিছিল। এই অনলাইন মঞ্চটো এতিয়াও ইণ্টাৰনেটত সক্ৰিয় হৈ আছে। == ব্যৱসায়== [[File:Federal bank head office aluva.JPG|thumb|ফেডাৰেল বেংকৰ মুখ্য কাৰ্যালয়, আলুভা ]] আলুভা কেইবাটাও ব্যাৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠানৰ মুখ্য কাৰ্যালয়ৰ স্থান হিচাপে পৰিচিত। আলুৱা ইয়াৰ “আলুৱা পুকায়িল্লাথা আদুপ্পু” (ধোঁৱাবিহীন চৌকা)-ৰ বাবেও বিখ্যাত। এই ধোঁৱাবিহীন চৌকাটো আলৱে ছেটেলমেণ্ট চাৰ্চে উদ্ভাৱন কৰিছিল। ফেডাৰেল বেংকৰ মুখ্য কাৰ্যালয় আলুৱাত অৱস্থিত। ইয়াৰ উপৰি, কেৰালা ষ্টেট চিভিল ছাৰ্ভিচ একাডেমীয়েও আলুভাত এটা শাখা স্থাপন কৰিছে। ==আলুভাৰ উল্লেশযোগ্য ব্যক্তি== {{columns-list| * দিলীপ (চলচ্চিত্ৰ অভিনেতা) * [[জন আব্ৰাহাম]] (বলিউডৰ অভিনেতা) * নিভিন পলি (চলচ্চিত্ৰ অভিনেতা) * আমালা পল (চলচ্চিত্ৰ অভিনেত্ৰী) * পাৰ্ল মানি (চলচ্চিত্ৰ অভিনেত্ৰী, টিভি আয়োজক) * ভাৰ্গীজ পায়্যাপ্প্লি পলাক্কাপ্পিলি * বাবুৰাজ (অভিনেতা) * এম কে মেকাৰ পিলে (শিল্পবিদ) * এম এম আব্দুল খাদৰ (কেৰালাৰ প্ৰাক্তন এডভোকেট জেনেৰেল) * এম এম পাৰিদ পিল্লাই (কেৰালাৰ প্ৰাক্তন মুখ্য ন্যায়াধীশ) * কালমণ্ডলম হৰিদাস (সংগীতজ্ঞ) * ছাইনুদ্দিন (অভিনেতা) * ছিজু উইলছন (চলচ্চিত্ৰ অভিনেতা) * এন এফ ভাৰ্গেজ (চলচ্চিত্ৰ অভিনেতা) * আজমল আমিৰ (চলচ্চিত্ৰ অভিনেতা) * আলফন্স পুথ্ৰেন (চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক) * শৰফ উ ধীন (চলচ্চিত্ৰ অভিনেতা) * শ্বাবাৰীশ বৰ্মা (চলচ্চিত্ৰ অভিনেতা, কবি, গায়ক) * ভেনু ভি ডেছম (কবি) * টিনি টম (চলচ্চিত্ৰ অভিনেতা, কমেডিয়ান) * সীতাৰমণ শঙ্কৰনাৰায়ণ আয়েৰ (প্ৰকৃতি কৰ্মী) * এন কে দেশম (কবি) * জি.এন. গোপাল (দবা খেলুৱৈ) * কৃষ্ণ শংকৰ (চলচ্চিত্ৰ অভিনেতা) * সাজিন গোপু (অভিনেতা) * শ্ৰীতা শিৱাদাস (অভিনেতা) }} == চিত্ৰসমূহ == <gallery mode=packed> File:Rajagiri Hospital.jpg|ৰাজাগিৰি চিকিৎসালয়, আলুভা File:AluvaShivaTemple.JPG|আলুভা মানপ্পুৰম File:Aluva Municipal Office.JPG|পৌৰসভাৰ কাৰ্যালয় আলুভা File:Aluva muncipailty.jpg|ব্যক্তিগত বাছ টাৰ্মিনেল আলুভা File:Aluva Guest House Entrance.JPG|আলুভা প্ৰাসাদৰ প্ৰৱেশদ্বাৰ File:Aluva Sree Krishna Swami Temple Front.JPG|শ্ৰী কৃষ্ণ মন্দিৰ আলুভা File:Federal bank head office aluva.JPG|ফেডাৰেল বেংকৰ মুখ্য কাৰ্যালয়, আলুভা File:UC College Aluva.JPG|ইউ চি কলেজ আলুভা File:Mahathma Gandhi Municipal Town Hall Aluva.JPG|আলুভাৰ টাউন হ'ল File:Aluva-Bridge.JPG|মাৰ্থাণ্ডা ভাৰ্মা ব্ৰীজ আলুভা </gallery> ==অৱস্থান == {{Geographic Location |title = '''আলুভাৰ চুবুৰীয়া অঞ্চল ''' |Northwest = উত্তৰ পাৰাভুৰ |North = চেংগামানদ, এৰ্নাকুলাম জিলা |Northeast = অংগমলী |West = কালামছেৰী |Centre = আলুভা |East = পেৰুম্বাভুৰ |Southwest = ভিটিলা |South = কক্কানাদ, থ্ৰিপপুনিথুৰা |Southeast = মুভাট্টুপূজা, পিৰাভোম }} == তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ == * [https://web.archive.org/web/20191013043120/https://keralapanchayatelection2020.keralas.info/ Remaining Date for Aluva Municipality Election 2020] * [http://dattaanjaneya.org/ Temples in Aluva] * [http://dattaanjaneya.org/ Hanuman temples in kerala] * [http://dattaanjaneya.org/famous-temple-india Temples in Kochi] {{Commons category}} [[শ্ৰেণী:কেৰালাত পৰ্যটন]] ttzou8ciaxv1lh5jdijh20eodfbaav2 627370 627369 2026-08-15T05:02:38Z নৰুনা বৰুৱা 44897 added [[Category:ভাৰতৰ অঞ্চলসমূহ]] using [[WP:HC|HotCat]] 627370 wikitext text/x-wiki {{Short description|Region in Kochi, Kerala, India}} {{Infobox settlement | name = আলুভা | other_name = আলাৱে (ঔপনিৱেশিক নাম) | native_name = | settlement_type =পৌৰসভা ,কোচি <ref name="auto">{{cite web |url=https://lsgkerala.gov.in/system/files/2017-10/localbodies.pdf |title=Grama Panchayaths |website=lsgkerala.gov.in |access-date=2025-04-16}}</ref> | image_skyline = {{Photomontage | photo1a = Aluva manappuram temple - panoramio.jpg | photo2a = Statue of Mahathma Gandhi Aluva.JPG | photo2b = Aluva New Bridge.jpg | photo3a = Federal bank head office aluva.JPG | photo3b = Aluva metro station, Kerala, India.jpg | photo4a = Aluva Puzha from railway bridge.jpg | photo4b = Marthandavarma bridge Aluva 1.JPG | photo5a = Aluva Municipal Office.JPG | spacing = 2 | space = 2 | position = centre | color_border = white | color = white | size = 270 | foot_montage =ওপৰৰপৰা ঘড়ীৰ কাঁটাৰ দিশত: মহাদেৱ মন্দিৰ; নিউ ব্ৰীজ; আলুভা মেট্ৰ' ষ্টেচন; মাৰ্থাণ্ডবৰ্মা দলং; পৌৰসভাৰ কাৰ্যালয়; পেৰিয়াৰ নদী; ফেডাৰেল বেংকৰ মুখ্য কাৰ্যালয়; গান্ধীৰ মূৰ্তি }} | image_alt = | image_caption = | nickname = | image_map = | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = India Kerala#India | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = কেৰালাত স্থান, ভাৰত | coordinates = {{coord|10.1167|N|76.3500|E|display=inline,title}} | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = ৰাজ্য | subdivision_name1 = [[কেৰালা]] | subdivision_type2 = জিলা | subdivision_name2 = এৰ্নাকুলাম জিলা | established_title = স্থাপিত | established_date = ১৯২১ | founder = | named_for = | government_type = পৌৰসভা | governing_body = আলুভা পৌৰসভা | leader_party = ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ | leader_title = অধ্যক্ষ | leader_name = ছাইজী জলী | leader_title1 = | leader_name1 = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_total_km2 = 7.18 | area_rank = | elevation_footnotes = | elevation_m = 8 | population_total = 22428 | population_as_of = 2011 | population_footnotes = | population_density_km2 = 3358 | population_rank = | population_demonym = | demographics_type1 = Languages | demographics1_title1 = Official | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 6831xx | area_code = 0484 | area_code_type = Telephone code | registration_plate = KL 41 | blank1_name_sec1 = [[Human sex ratio|Sex ratio]] | blank1_info_sec1 = 1000:1050 [[male|♂]]/[[female|♀]] | website = {{URL|https://aluvamunicipality.lsgkerala.gov.in/en}} | footnotes = | demographics1_info1 = [[Malayalam language|Malayalam]], [[English language|English]] | leader_name2 = TBD | leader_title2 = Deputy chairperson | official_name = }} '''আলুভা ({{lang-en|Aluva}})''' পূৰ্বতে অলৱেই নামেৰে জনাজাত, ভাৰতৰ কেৰালা ৰাজ্যৰ কোচি মহানগৰীৰ উত্তৰ অংশৰ এখন প্ৰধান চহৰ আৰু পৌৰসভা। পূৰ্বতে অলৱেই নামেৰে জনাজাত, ভাৰতৰ কেৰালা ৰাজ্যৰ কোচি মহানগৰীৰ উত্তৰ অংশৰ এখন প্ৰধান চহৰ আৰু পৌৰসভা। <ref name="auto"/><ref>{{Cite web |url=https://www.keralatourism.org/routes-locations/aluva/id/362 |title=Aluva, Ernakulam District, Kerala, India |website=Kerala Tourism |language=en |access-date=2026-08-05}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.kudumbashree.org/sub-district/881007/20 |title=Kudumbashree {{!}} City Profile in PMAY - Aluva |website=www.kudumbashree.org |access-date=2026-08-05}}</ref> [[পেৰিয়াৰ নদী]]ৰ পাৰত অৱস্থিত আলুভাই এৰ্নাকুলাম জিলাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ আৱাসিক, বাণিজ্যিক আৰু পৰিবহণ কেন্দ্ৰ হিচাপে পৰিচিত। এই চহৰ আলুভা তালুকৰ প্ৰশাসনিক সদৰ। কেন্দ্ৰীয় [[কোচি]]ৰ উত্তৰ-পূব দিশত অৱস্থিত আলুৱাক দীৰ্ঘদিন ধৰি কোচি আৰু মধ্য কেৰালাৰ মাজৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰৱেশদ্বাৰ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। আলুভা ইয়াৰ সাংস্কৃতিক, ধৰ্মীয় আৰু ঐতিহাসিক গুৰুত্বৰ বাবে পৰিচিত। ইয়াৰ বাৰ্ষিক আলুৱা শিৱৰাত্ৰি উৎসৱ বিশেষভাৱে উল্লেখযোগ্য। কেৰালাৰ অন্যতম বৃহৎ ধৰ্মীয় সমাৱেশ হিচাপে পৰিগণিত এই উৎসৱ [[পেৰিয়াৰ নদী]]ৰ বালিচৰত অনুষ্ঠিত হয়।<ref>{{cite web|url=https://www.kerala-tourism.org/kerala-monuments/alwaye-palace.html |title=Alwaye Palace Aluva – Aluva Palace Kerala |publisher=Kerala-tourism.org |access-date=26 March 2014}}</ref>আলুভা শ্ৰী নাৰায়ণ গুৰুৰ সৈতেও ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত। তেওঁ ১৯১৩ চনত আলুৱাত অদ্বৈত আশ্ৰম প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। ইয়াৰ ফলত আলুভা সামাজিক সংস্কাৰ আৰু আধ্যাত্মিক চিন্তাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰ হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref>{{cite web |url=http://www.sndp.org/Html/BiographyByDrSOmana.html#ADVAITA-ASHRAM |title=Biography by Dr. S. Omana |publisher=Sndp.org |date=20 September 1928 |access-date=26 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20000903124015/http://www.sndp.org/Html/BiographyByDrSOmana.html#ADVAITA-ASHRAM |archive-date=3 September 2000 |url-status=dead}}</ref> ঐতিহাসিকভাৱে আলুভা পেৰিয়াৰ নদীৰ পাৰত গঢ় লৈ উঠা এক গুৰুত্বপূৰ্ণ জনবসতি। পৰৱৰ্তী সময়ত ই বাণিজ্য, শিক্ষা আৰু উদ্যোগৰ এক উল্লেখযোগ্য কেন্দ্ৰ হিচাপে বিকশিত হয়। আলুভাই আলুভা তালুকৰ প্ৰশাসনিক কেন্দ্ৰ হিচাপেও কাম কৰে। ১৯৫৬ চনত মুকুন্দপুৰম, কানায়ন্নুৰ, কুন্নাথুনাড আৰু নৰ্থ পাৰাভুৰ আদি গাঁওসমূহৰ তালুক একত্ৰিত কৰি আলুৱা তালুক গঠন কৰা হৈছিল। [[কোচি]] নগৰীয়া সমষ্টিৰ অংশ হোৱাৰ পাছতো আলুৱাই এখন স্বায়ত্তশাসিত পৌৰসভা হিচাপে নিজৰ প্ৰশাসনিক ভূমিকা অব্যাহত ৰাখিছে আৰু কেৰালাৰ অন্যতম গুৰুত্বপূৰ্ণ নগৰ কেন্দ্ৰ হিচাপে পৰিগণিত হৈ আহিছে। এৰ্নাকুলাম গ্ৰাম্য আৰক্ষী জিলাৰ জিলা আৰক্ষী প্ৰধানৰ কাৰ্যালয়, লোকনিৰ্মাণ বিভাগৰ অধীক্ষক অভিযন্তাৰ কাৰ্যালয় আৰু জিলা শিক্ষা বিষয়াৰ কাৰ্যালয়ো আলুভাত অৱস্থিত। ইয়াৰ উপৰি, কোচি মেট্ৰ’ ৰে’লৰ প্ৰথম পৰ্যায়ৰ উত্তৰ দিশৰ আৰম্ভণি স্থান আলুৱা। এই প্ৰথম পৰ্যায়ৰ মেট্ৰ’ সেৱা ২০১৭ চনৰ জুন মাহত আৰম্ভ হৈছিল। ==নামৰ উৎপত্তি== আলুভা নামটোৰ উৎপত্তি সম্পৰ্কে কেইবাশতিকাজুৰি বিভিন্ন ধৰণৰ মতামত আৰু অনুমান প্ৰচলিত হৈ আহিছে। ইয়াৰ ভিতৰত এটা বহুলভাৱে গ্ৰহণযোগ্য মত হিন্দু দেৱতা [[শিৱ]]ৰ সৈতে জড়িত এক পৌৰাণিক কাহিনীৰ ওপৰত আধাৰিত। পৌৰাণিক কাহিনী অনুসৰি, পৃথিৱীক ৰক্ষা কৰিবলৈ শিৱই কালকূট বিষ পান কৰিছিল। কোৱা হয় যে বিষটো (আলম) মুখত (ভা) ধাৰণ কৰি থকাৰ বাবেই শিৱৰ সৈতে আলুভা নামটোৰ সম্পৰ্ক স্থাপন হৈছে। পৰৱৰ্তী সময়ত ভগৱান শিৱ আলুভাৰ এটা মন্দিৰত অধিষ্ঠিত দেৱতা হিচাপে পূজিত হোৱা বুলি বিশ্বাস কৰা হয়।<ref name="aluvamunicipality.in">{{cite web |title=ആമുഖം &#124; Aluva Municipality |url=http://www.aluvamunicipality.in/about |access-date=26 March 2014 |publisher=Aluvamunicipality.in}}</ref> ভগৱান শিৱৰ সন্মানত প্ৰতি বছৰে শিৱৰাত্ৰি উৎসৱ উদ্‌যাপন কৰা হয়। আজিও কিছুমান প্ৰচাৰপত্ৰ আৰু ৱেবছাইটত আলুৱাক ইয়াৰ ঔপনিৱেশিক নাম (Alwaye) ''আলৱে'' নামেৰে উল্লেখ কৰা দেখা যায়। ==ইতিহাস== প্ৰত্নতাত্ত্বিক প্ৰমাণ অনুসৰি, খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ২৫০ চনৰপৰাই আলুৱাত জনবসতি থকাৰ প্ৰমাণ পোৱা যায়।<ref>{{cite web|url=http://www.aluvamunicipality.in/ml/history |title=ചരിത്രം &#124; Aluva Municipality |publisher=Aluvamunicipality.in |access-date=26 March 2014}}</ref> ১৩৪১ খ্ৰীষ্টাব্দলৈকে আলুৱা কাক্কানাড আৰু আলাংগাড পৰ্যন্ত বিস্তৃত এক সংলগ্ন ভূ-খণ্ডৰ অংশ আছিল। সেই সময়লৈকে অঞ্চলটো ঘন জনবসতিপূৰ্ণ হৈ পৰিছিল আৰু ই একে সময়তে অৱকাশ যাপনৰ স্থান আৰু বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰ হিচাপে বিকশিত হৈছিল। আলুভাত [[পেৰিয়াৰ নদী]]ৰপৰা দুটা শাখাত বিভক্ত হোৱা মংগলাপ্পুঝা দক্ষিণ ভাৰতৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰ হিচাপে পৰিচিত আছিল।<ref>{{cite web|url=https://www.ashextourism.com/kerala/aluva_kerala.htm |title=Kerala |publisher=Ashextourism.com |date=13 May 1999 |access-date=26 March 2014}}</ref> ভাৰত স্বাধীন হোৱাৰ পূৰ্বে আলুৱা ত্ৰাৱাঙ্কোৰ ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত আছিল আৰু ৰাজপৰিয়ালৰ চৰকাৰী গ্ৰীষ্মকালীন বাসস্থান হিচাপে ব্যৱহৃত হৈছিল। বিংশ শতিকাত [[কোচি]]ত [[ইহুদী]] সম্প্ৰদায়ৰ লোকসকলৰ বসতি থকাৰ সময়তো তেওঁলোকৰ কিছুমান লোকে পেৰিয়াৰ নদীৰ পাৰত আলুৱাত অৱকাশ যাপনৰ বাবে ঘৰ নিৰ্মাণ কৰি ৰাখিছিল।<ref>Weil, S. 2009 'The Place of Alwaye in Modern Cochin Jewish History', Journal of Modern Jewish Studies 8 (3): 319–335.</ref> ==ৰাজনীতি== আলুভা কেৰালা বিধানসভাৰ এটা সমষ্টি আৰু ই চালাকুডী লোকসভা সমষ্টিৰ অন্তৰ্গত। ২০১১ চনৰপৰা অনৱাৰ ছাদাথ আলুভা বিধানসভা সমষ্টিৰ বিধায়ক (MLA) হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰি আহিছে। <ref>{{cite web |url=http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S11/KL_Dist_PC_AC.pdf |title=Assembly Constituencies – Corresponding Districts and Parliamentary Constituencies |access-date=19 October 2008 |work=Kerala |publisher=Election Commission of India |archive-url=https://web.archive.org/web/20081030085443/http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S11/KL_Dist_PC_AC.pdf |archive-date=30 October 2008 |url-status=dead }}</ref> আলুভা চালাকুডী লোকসভা সমষ্টিৰো অংশ, যাক সাংসদ (MP) বেনি বেহানান প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। প্ৰশাসনিকভাৱে আলুভা এখন পৌৰসভা হিচাপে পৰিচালিত হয়। <ref name=municipality>{{cite web|url=http://ernakulam.nic.in/admin.asp?typ=2&titl=Local%20Administration|title=Local Administration – Ernakulam District|publisher=NIC Ernakulam (Govt. of India)|access-date=21 April 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110719051111/http://ernakulam.nic.in/admin.asp?typ=2&titl=Local%20Administration|archive-date=19 July 2011|url-status=dead}}</ref> বৰ্তমানৰ পৌৰসভা পৰিষদখন ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ দলৰ নেতৃত্বত আছে। ২০২৫ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত চাইজি জ’লীক পৌৰসভাৰ অধ্যক্ষ হিচাপে নিৰ্বাচিত কৰা হয়। ==যাতায়াত== আলুভা বিমান, পথ আৰু ৰে'ল এই তিনিওটা মাধ্যমৰ জৰিয়তে ভাৰতৰ অন্যান্য প্ৰান্তৰ সৈতে সুসংযুক্ত। ===বিমান সেৱা=== কোচিন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰ আলুভা চহৰৰ কেন্দ্ৰৰপৰা প্ৰায় ১৫ কিলোমিটাৰ (৯.৩ মাইল) দূৰত অৱস্থিত। বিমানবন্দৰটোৱে ঘৰুৱা আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় দুয়োধৰণৰ বিমান সেৱা আগবঢ়ায়।<ref>{{Cite web |last=E |first=Krishna Kumar K. |date=2025-08-16 |title=Airport on course to get multimodal connectivity |url=https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2025/Aug/16/airport-on-course-to-get-multimodal-connectivity |access-date=2026-06-11 |website=The New Indian Express |language=en}}</ref> [[File:Aluva Railway Station.JPG|thumb|আলুভা ৰেল ষ্টেচন]] ===ৰে'ল=== ====ৰে'লগাড়ী==== [[File:Aluva Railway Station.jpg|thumb|আলুভা ৰেল ষ্টেচনৰ প্ৰৱেশ পথ]] আলুভা ৰে'ল ষ্টেচন (IR Code: AWY) এটা গ্ৰেড-এ শ্ৰেণীৰ ষ্টেচন আৰু এই ষ্টেচন এৰ্নাকুলাম জংচন ৰেলৱে ষ্টেচন আৰু এৰ্নাকুলাম টাউন ৰেলৱে ষ্টেচনৰ পিছত [[কোচি]]ত তৃতীয় ব্যস্ততম ৰে'ল ষ্টেচন। দক্ষিণ কেৰালালৈ যোৱা সকলো যাত্ৰীবাহী আৰু এক্সপ্ৰেছ ৰে'ল ইয়াত ৰয়। ইডুক্কি জিলাৰ ভূ-প্ৰকৃতিৰ বাবে জিলাখনত কোনো ৰে'ল ষ্টেচন নাই। সেয়েহে ইডুক্কি জিলাৰ যাত্ৰীসকলে সাধাৰণতে আলুভা ৰে'ল ষ্টেচন ব্যৱহাৰ কৰে। উল্লেখযোগ্য যে কোনো ৰে'লগাড়ীয়েই আলুভা ৰে'ল ষ্টেচনৰপৰা যাত্ৰা আৰম্ভ নকৰে বা ইয়াতেই যাত্ৰা সমাপ্ত নকৰে। ইয়াৰ উপৰি, চৌৱাৰা নামৰ এটা সৰু ৰে'ল ষ্টেচন আলুভা ৰে'ল ষ্টেচনৰপৰা প্ৰায় ৪ কিলোমিটাৰ (২.৫ মাইল) দূৰত অৱস্থিত। ===মেট্ৰ’=== কোচি মেট্ৰ’ৰ প্ৰথম পৰ্যায় আলুভা বাইপাছৰপৰা আৰম্ভ হৈ ত্ৰিপুনিথুৰালৈ চলাচল কৰে। এই প্ৰকল্পৰ নিৰ্মাণকাৰ্য ২০১৩ চনৰ মাজভাগত আৰম্ভ হৈছিল আৰু ২০১৭ চনৰ ১৯ জুনত মেট্ৰ’ সেৱা আৰম্ভ হয়।<ref name="Greeshma Sukumaran-2017">{{cite news |last=Greeshma Sukumaran |date=17 June 2017 |title=Kochi Metro inauguration: PM Modi flags off rail service, takes maiden ride with CM Pinarayi Vijayan, 'Metro Man' Sreedharan |work=International Business Times |url=https://www.ibtimes.co.in/kochi-metro-inauguration-live-pm-modi-flag-off-rail-service-today-cm-pinarayi-metro-man-731109 |access-date=3 September 2017}}</ref> কোচি মেট্ৰ’ ৰে’ল লিমিটেড হৈছে কেৰালা চৰকাৰৰ এটা প্ৰকল্প। আলুভা উৰণীয়া সেতুৰ বাহিৰে এই প্ৰকল্পটো দিল্লী মেট্ৰ’ ৰে’ল নিগমৰ সহযোগত ৰূপায়ণ কৰা হৈছিল। আলুভা মেট্ৰ’ ষ্টেচন হৈছে প্ৰথম পৰ্যায়ৰ উত্তৰ প্ৰান্তৰ টাৰ্মিনেল।<ref name="Greeshma Sukumaran-2017" />মেট্ৰ’ ব্যৱস্থাৰ তৃতীয় পৰ্যায়ত আলুভাৰপৰা উত্তৰ দিশলৈ ৰে’লপথ সম্প্ৰসাৰণ কৰি অংগামালিলৈ নিয়াৰ পৰিকল্পনা কৰা হৈছে। ইয়াৰ জৰিয়তে কোচিন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰৰ সৈতে মেট্ৰ’ ৰে’লৰ সংযোগ স্থাপন কৰাৰ লক্ষ্য ৰখা হৈছে। [[File:Train at Aluva Metro Station.jpg|thumb|আলুভা মেট্ৰ’ ষ্টেচনত ৰেল]] ===বাছ=== [[File:Municipal Bus station aluva.JPG|300px|thumb|ৰাজীৱ গান্ধী বাছ আস্থান]] [[File:Aluva Bus terminal.jpg|300px|thumb |উন্নয়ন কৰা আলুভা কে এছ আৰ টি চি বাছ টাৰ্মিনেল]] ৰাজীৱ গান্ধী কেন্দ্ৰীয় বাছ আস্থান কোচিত অৱস্থিত ব্যক্তিগত বাছ আস্থানসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম বৃহৎ আৰু কেৰালাৰো অন্যতম গুৰুত্বপূৰ্ণ বাছ আস্থান। ই কোচি চহৰৰ বাছ সেৱাৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ সংযোগস্থল হিচাপে কাম কৰে। ইয়াৰপৰা ফ’ৰ্ট কোচি, ত্ৰিপুনিথুৰা, কক্কানাড আদি চহৰৰ বিভিন্ন অঞ্চললৈ আন্তঃচহৰ বাছ সেৱা চলাচল কৰে। আলুভা কে এছ আৰ টি চি বাছ আস্থান মধ্য কেৰালাৰ অন্যতম গুৰুত্বপূৰ্ণ কে এছ আৰ টি চি বাছ আস্থান। কৰ্ণাটক ৰাজ্য পথ পৰিবহণ নিগম আৰু তামিলনাডু ৰাজ্য পথ পৰিবহণ নিগমৰ দৈনিক যাত্ৰীবাহী বাছসমূহে আলুভাৰ সৈতে মাইছূৰ, মাংগালুৰু, বেংগালুৰু, তিৰুচিৰাপল্লী, কোয়েম্বাটুৰ, ছালেম, পালানি আৰু কোডাইকানাল আদি ঠাই সংযোগ কৰে। ব্যক্তিগতভাৱে পৰিচালিত আন্তঃৰাজ্যিক বাছসমূহেও আলুভাৰ বিভিন্ন স্থানত ৰখা কৰে। <ref name="Interstate Private Bus Service">{{cite web|url=http://www.sonatravels.in|title=Sona Travels|publisher=Private Bus Operator Aluva}}</ref> এই বাছসমূহে বেংগালুৰু, চেন্নাই, মাইছূৰ, মুম্বাই আদি চহৰলৈ যাতায়াত কৰে। কোচি মেট্ৰ’ ৰে’ল লিমিটেডে আলুভা মেট্ৰ’ ষ্টেচনৰপৰা কোচিন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰলৈ বৈদ্যুতিক বাছৰ জৰিয়তে সংযোগী বাছ সেৱাও চলায়। ===জলপথ=== আলুভা ৰাষ্ট্ৰীয় জলপথ ৩-ৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ ষ্টপ। এই জলপথে দক্ষিণ দিশত তিৰুৱনন্তপুৰম আৰু উত্তৰ দিশত কোট্টাপুৰম, ত্ৰিছূৰৰ সৈতে সংযোগ স্থাপন কৰে। ===উল্লেখযোগ্য স্থান=== *মাৰ্তাণ্ড বৰ্মা সেতু, আলুভা *আলুভা মহাদেৱ মন্দিৰ == সংস্কৃতি== আলুভাৰ সংস্কৃতি ইয়াৰ স্থানীয় বাসিন্দাসকলৰ লগতে [[পেৰিয়াৰ নদী]]ৰ নিকটৱৰ্তী অৱস্থানৰ দৰে বিভিন্ন কাৰণত ইয়ালৈ আহি বসতি স্থাপন কৰা লোকসকলৰদ্বাৰাও প্ৰভাবিত হৈছে। পেৰিয়াৰ নদীক লৈ কেইবাটাও [[মালয়ালম]] [[চলচ্চিত্ৰ]]ৰ গীত ৰচনা কৰা হৈছে। চাংগামপুঝা কৃষ্ণ পিল্লাই, জি. শংকৰ কুৰুপ, বালচন্দ্ৰন চুল্লিক্কাডু, সমালোচক কুট্টিপুঝা কৃষ্ণপিল্লা আৰু ঔপন্যাসিক সুভাষ চন্দ্ৰন আলুভাৰপৰা অহা আৰু তেওঁলোকে আলুভাত বসবাস কৰিছিল। যদিও ভায়লাৰ ৰামবৰ্মা আৰু অ’. এন. ভি. কুৰুপ আলুভাৰ লোক নাছিল, তথাপি আলুভাই তেওঁলোকৰ লেখনীত প্ৰভাৱ পেলোৱাৰ বাবে তেওঁলোকেও পেৰিয়াৰ নদীক লৈ লিখিছিল।<ref>{{Cite web |title=Premam Aluva Puzha Song, ft. Nivin Pauly, Anupama Parameswaran |url=https://timesofindia.indiatimes.com/premam-aluva-puzha-song-ft-nivin-pauly-anupama-parameswaran/videoshow/61186943.cms |access-date=2026-06-11 |website=The Times of India |language=en}}</ref> মুদ্ৰণ যুগত আলুভাৰপৰা কেইবাখনো বাতৰি কাকত আৰু আলোচনী প্ৰকাশ পাইছিল। প্ৰকাশিত লেখাৰ এই পৰম্পৰা অব্যাহত ৰাখি puzha.com এ আলুভাৰপৰা প্ৰথমটো অনলাইন আলোচনী আৰু ব্লগিং মঞ্চ আৰম্ভ কৰিছিল। এই অনলাইন মঞ্চটো এতিয়াও ইণ্টাৰনেটত সক্ৰিয় হৈ আছে। == ব্যৱসায়== [[File:Federal bank head office aluva.JPG|thumb|ফেডাৰেল বেংকৰ মুখ্য কাৰ্যালয়, আলুভা ]] আলুভা কেইবাটাও ব্যাৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠানৰ মুখ্য কাৰ্যালয়ৰ স্থান হিচাপে পৰিচিত। আলুৱা ইয়াৰ “আলুৱা পুকায়িল্লাথা আদুপ্পু” (ধোঁৱাবিহীন চৌকা)-ৰ বাবেও বিখ্যাত। এই ধোঁৱাবিহীন চৌকাটো আলৱে ছেটেলমেণ্ট চাৰ্চে উদ্ভাৱন কৰিছিল। ফেডাৰেল বেংকৰ মুখ্য কাৰ্যালয় আলুৱাত অৱস্থিত। ইয়াৰ উপৰি, কেৰালা ষ্টেট চিভিল ছাৰ্ভিচ একাডেমীয়েও আলুভাত এটা শাখা স্থাপন কৰিছে। ==আলুভাৰ উল্লেশযোগ্য ব্যক্তি== {{columns-list| * দিলীপ (চলচ্চিত্ৰ অভিনেতা) * [[জন আব্ৰাহাম]] (বলিউডৰ অভিনেতা) * নিভিন পলি (চলচ্চিত্ৰ অভিনেতা) * আমালা পল (চলচ্চিত্ৰ অভিনেত্ৰী) * পাৰ্ল মানি (চলচ্চিত্ৰ অভিনেত্ৰী, টিভি আয়োজক) * ভাৰ্গীজ পায়্যাপ্প্লি পলাক্কাপ্পিলি * বাবুৰাজ (অভিনেতা) * এম কে মেকাৰ পিলে (শিল্পবিদ) * এম এম আব্দুল খাদৰ (কেৰালাৰ প্ৰাক্তন এডভোকেট জেনেৰেল) * এম এম পাৰিদ পিল্লাই (কেৰালাৰ প্ৰাক্তন মুখ্য ন্যায়াধীশ) * কালমণ্ডলম হৰিদাস (সংগীতজ্ঞ) * ছাইনুদ্দিন (অভিনেতা) * ছিজু উইলছন (চলচ্চিত্ৰ অভিনেতা) * এন এফ ভাৰ্গেজ (চলচ্চিত্ৰ অভিনেতা) * আজমল আমিৰ (চলচ্চিত্ৰ অভিনেতা) * আলফন্স পুথ্ৰেন (চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক) * শৰফ উ ধীন (চলচ্চিত্ৰ অভিনেতা) * শ্বাবাৰীশ বৰ্মা (চলচ্চিত্ৰ অভিনেতা, কবি, গায়ক) * ভেনু ভি ডেছম (কবি) * টিনি টম (চলচ্চিত্ৰ অভিনেতা, কমেডিয়ান) * সীতাৰমণ শঙ্কৰনাৰায়ণ আয়েৰ (প্ৰকৃতি কৰ্মী) * এন কে দেশম (কবি) * জি.এন. গোপাল (দবা খেলুৱৈ) * কৃষ্ণ শংকৰ (চলচ্চিত্ৰ অভিনেতা) * সাজিন গোপু (অভিনেতা) * শ্ৰীতা শিৱাদাস (অভিনেতা) }} == চিত্ৰসমূহ == <gallery mode=packed> File:Rajagiri Hospital.jpg|ৰাজাগিৰি চিকিৎসালয়, আলুভা File:AluvaShivaTemple.JPG|আলুভা মানপ্পুৰম File:Aluva Municipal Office.JPG|পৌৰসভাৰ কাৰ্যালয় আলুভা File:Aluva muncipailty.jpg|ব্যক্তিগত বাছ টাৰ্মিনেল আলুভা File:Aluva Guest House Entrance.JPG|আলুভা প্ৰাসাদৰ প্ৰৱেশদ্বাৰ File:Aluva Sree Krishna Swami Temple Front.JPG|শ্ৰী কৃষ্ণ মন্দিৰ আলুভা File:Federal bank head office aluva.JPG|ফেডাৰেল বেংকৰ মুখ্য কাৰ্যালয়, আলুভা File:UC College Aluva.JPG|ইউ চি কলেজ আলুভা File:Mahathma Gandhi Municipal Town Hall Aluva.JPG|আলুভাৰ টাউন হ'ল File:Aluva-Bridge.JPG|মাৰ্থাণ্ডা ভাৰ্মা ব্ৰীজ আলুভা </gallery> ==অৱস্থান == {{Geographic Location |title = '''আলুভাৰ চুবুৰীয়া অঞ্চল ''' |Northwest = উত্তৰ পাৰাভুৰ |North = চেংগামানদ, এৰ্নাকুলাম জিলা |Northeast = অংগমলী |West = কালামছেৰী |Centre = আলুভা |East = পেৰুম্বাভুৰ |Southwest = ভিটিলা |South = কক্কানাদ, থ্ৰিপপুনিথুৰা |Southeast = মুভাট্টুপূজা, পিৰাভোম }} == তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ == * [https://web.archive.org/web/20191013043120/https://keralapanchayatelection2020.keralas.info/ Remaining Date for Aluva Municipality Election 2020] * [http://dattaanjaneya.org/ Temples in Aluva] * [http://dattaanjaneya.org/ Hanuman temples in kerala] * [http://dattaanjaneya.org/famous-temple-india Temples in Kochi] {{Commons category}} [[শ্ৰেণী:কেৰালাত পৰ্যটন]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ অঞ্চলসমূহ]] 3ug95662311jkm5gjfou2fuizyn037b 627371 627370 2026-08-15T05:05:15Z নৰুনা বৰুৱা 44897 627371 wikitext text/x-wiki {{Short description|Region in Kochi, Kerala, India}} {{Infobox settlement | name = আলুভা | other_name = আলাৱেই (ঔপনিৱেশিক নাম) | native_name = | settlement_type =পৌৰসভা ,কোচি <ref name="auto">{{cite web |url=https://lsgkerala.gov.in/system/files/2017-10/localbodies.pdf |title=Grama Panchayaths |website=lsgkerala.gov.in |access-date=2025-04-16}}</ref> | image_skyline = {{Photomontage | photo1a = Aluva manappuram temple - panoramio.jpg | photo2a = Statue of Mahathma Gandhi Aluva.JPG | photo2b = Aluva New Bridge.jpg | photo3a = Federal bank head office aluva.JPG | photo3b = Aluva metro station, Kerala, India.jpg | photo4a = Aluva Puzha from railway bridge.jpg | photo4b = Marthandavarma bridge Aluva 1.JPG | photo5a = Aluva Municipal Office.JPG | spacing = 2 | space = 2 | position = centre | color_border = white | color = white | size = 270 | foot_montage =ওপৰৰপৰা ঘড়ীৰ কাঁটাৰ দিশত: মহাদেৱ মন্দিৰ; নিউ ব্ৰীজ; আলুভা মেট্ৰ' ষ্টেচন; মাৰ্থাণ্ডবৰ্মা দলং; পৌৰসভাৰ কাৰ্যালয়; পেৰিয়াৰ নদী; ফেডাৰেল বেংকৰ মুখ্য কাৰ্যালয়; গান্ধীৰ মূৰ্তি }} | image_alt = | image_caption = | nickname = | image_map = | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = India Kerala#India | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = কেৰালাত স্থান, ভাৰত | coordinates = {{coord|10.1167|N|76.3500|E|display=inline,title}} | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = ৰাজ্য | subdivision_name1 = [[কেৰালা]] | subdivision_type2 = জিলা | subdivision_name2 = এৰ্নাকুলাম জিলা | established_title = স্থাপিত | established_date = ১৯২১ | founder = | named_for = | government_type = পৌৰসভা | governing_body = আলুভা পৌৰসভা | leader_party = ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ | leader_title = অধ্যক্ষ | leader_name = ছাইজী জলী | leader_title1 = | leader_name1 = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_total_km2 = 7.18 | area_rank = | elevation_footnotes = | elevation_m = 8 | population_total = 22428 | population_as_of = 2011 | population_footnotes = | population_density_km2 = 3358 | population_rank = | population_demonym = | demographics_type1 = Languages | demographics1_title1 = Official | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 6831xx | area_code = 0484 | area_code_type = Telephone code | registration_plate = KL 41 | blank1_name_sec1 = [[Human sex ratio|Sex ratio]] | blank1_info_sec1 = 1000:1050 [[male|♂]]/[[female|♀]] | website = {{URL|https://aluvamunicipality.lsgkerala.gov.in/en}} | footnotes = | demographics1_info1 = [[Malayalam language|Malayalam]], [[English language|English]] | leader_name2 = TBD | leader_title2 = Deputy chairperson | official_name = }} '''আলুভা ({{lang-en|Aluva}})''' পূৰ্বতে অলৱেই নামেৰে জনাজাত, [[ভাৰত]]ৰ [[কেৰালা]] ৰাজ্যৰ [[কোচি]] মহানগৰীৰ উত্তৰ অংশৰ এখন প্ৰধান চহৰ আৰু পৌৰসভা। পূৰ্বতে অলৱেই নামেৰে জনাজাত, ভাৰতৰ কেৰালা ৰাজ্যৰ কোচি মহানগৰীৰ উত্তৰ অংশৰ এখন প্ৰধান চহৰ আৰু পৌৰসভা। <ref name="auto"/><ref>{{Cite web |url=https://www.keralatourism.org/routes-locations/aluva/id/362 |title=Aluva, Ernakulam District, Kerala, India |website=Kerala Tourism |language=en |access-date=2026-08-05}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.kudumbashree.org/sub-district/881007/20 |title=Kudumbashree {{!}} City Profile in PMAY - Aluva |website=www.kudumbashree.org |access-date=2026-08-05}}</ref> [[পেৰিয়াৰ নদী]]ৰ পাৰত অৱস্থিত আলুভাই এৰ্নাকুলাম জিলাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ আৱাসিক, বাণিজ্যিক আৰু পৰিবহণ কেন্দ্ৰ হিচাপে পৰিচিত। এই চহৰ আলুভা তালুকৰ প্ৰশাসনিক সদৰ। কেন্দ্ৰীয় [[কোচি]]ৰ উত্তৰ-পূব দিশত অৱস্থিত আলুৱাক দীৰ্ঘদিন ধৰি কোচি আৰু মধ্য কেৰালাৰ মাজৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰৱেশদ্বাৰ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। আলুভা ইয়াৰ সাংস্কৃতিক, ধৰ্মীয় আৰু ঐতিহাসিক গুৰুত্বৰ বাবে পৰিচিত। ইয়াৰ বাৰ্ষিক আলুৱা শিৱৰাত্ৰি উৎসৱ বিশেষভাৱে উল্লেখযোগ্য। কেৰালাৰ অন্যতম বৃহৎ ধৰ্মীয় সমাৱেশ হিচাপে পৰিগণিত এই উৎসৱ [[পেৰিয়াৰ নদী]]ৰ বালিচৰত অনুষ্ঠিত হয়।<ref>{{cite web|url=https://www.kerala-tourism.org/kerala-monuments/alwaye-palace.html |title=Alwaye Palace Aluva – Aluva Palace Kerala |publisher=Kerala-tourism.org |access-date=26 March 2014}}</ref>আলুভা শ্ৰী নাৰায়ণ গুৰুৰ সৈতেও ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত। তেওঁ ১৯১৩ চনত আলুৱাত অদ্বৈত আশ্ৰম প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। ইয়াৰ ফলত আলুভা সামাজিক সংস্কাৰ আৰু আধ্যাত্মিক চিন্তাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰ হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref>{{cite web |url=http://www.sndp.org/Html/BiographyByDrSOmana.html#ADVAITA-ASHRAM |title=Biography by Dr. S. Omana |publisher=Sndp.org |date=20 September 1928 |access-date=26 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20000903124015/http://www.sndp.org/Html/BiographyByDrSOmana.html#ADVAITA-ASHRAM |archive-date=3 September 2000 |url-status=dead}}</ref> ঐতিহাসিকভাৱে আলুভা পেৰিয়াৰ নদীৰ পাৰত গঢ় লৈ উঠা এক গুৰুত্বপূৰ্ণ জনবসতি। পৰৱৰ্তী সময়ত ই বাণিজ্য, শিক্ষা আৰু উদ্যোগৰ এক উল্লেখযোগ্য কেন্দ্ৰ হিচাপে বিকশিত হয়। আলুভাই আলুভা তালুকৰ প্ৰশাসনিক কেন্দ্ৰ হিচাপেও কাম কৰে। ১৯৫৬ চনত মুকুন্দপুৰম, কানায়ন্নুৰ, কুন্নাথুনাড আৰু নৰ্থ পাৰাভুৰ আদি গাঁওসমূহৰ তালুক একত্ৰিত কৰি আলুৱা তালুক গঠন কৰা হৈছিল। [[কোচি]] নগৰীয়া সমষ্টিৰ অংশ হোৱাৰ পাছতো আলুৱাই এখন স্বায়ত্তশাসিত পৌৰসভা হিচাপে নিজৰ প্ৰশাসনিক ভূমিকা অব্যাহত ৰাখিছে আৰু কেৰালাৰ অন্যতম গুৰুত্বপূৰ্ণ নগৰ কেন্দ্ৰ হিচাপে পৰিগণিত হৈ আহিছে। এৰ্নাকুলাম গ্ৰাম্য আৰক্ষী জিলাৰ জিলা আৰক্ষী প্ৰধানৰ কাৰ্যালয়, লোকনিৰ্মাণ বিভাগৰ অধীক্ষক অভিযন্তাৰ কাৰ্যালয় আৰু জিলা শিক্ষা বিষয়াৰ কাৰ্যালয়ো আলুভাত অৱস্থিত। ইয়াৰ উপৰি, কোচি মেট্ৰ’ ৰে’লৰ প্ৰথম পৰ্যায়ৰ উত্তৰ দিশৰ আৰম্ভণি স্থান আলুৱা। এই প্ৰথম পৰ্যায়ৰ মেট্ৰ’ সেৱা ২০১৭ চনৰ জুন মাহত আৰম্ভ হৈছিল। ==নামৰ উৎপত্তি== আলুভা নামটোৰ উৎপত্তি সম্পৰ্কে কেইবাশতিকাজুৰি বিভিন্ন ধৰণৰ মতামত আৰু অনুমান প্ৰচলিত হৈ আহিছে। ইয়াৰ ভিতৰত এটা বহুলভাৱে গ্ৰহণযোগ্য মত হিন্দু দেৱতা [[শিৱ]]ৰ সৈতে জড়িত এক পৌৰাণিক কাহিনীৰ ওপৰত আধাৰিত। পৌৰাণিক কাহিনী অনুসৰি, পৃথিৱীক ৰক্ষা কৰিবলৈ শিৱই কালকূট বিষ পান কৰিছিল। কোৱা হয় যে বিষটো (আলম) মুখত (ভা) ধাৰণ কৰি থকাৰ বাবেই শিৱৰ সৈতে আলুভা নামটোৰ সম্পৰ্ক স্থাপন হৈছে। পৰৱৰ্তী সময়ত ভগৱান শিৱ আলুভাৰ এটা মন্দিৰত অধিষ্ঠিত দেৱতা হিচাপে পূজিত হোৱা বুলি বিশ্বাস কৰা হয়।<ref name="aluvamunicipality.in">{{cite web |title=ആമുഖം &#124; Aluva Municipality |url=http://www.aluvamunicipality.in/about |access-date=26 March 2014 |publisher=Aluvamunicipality.in}}</ref> ভগৱান শিৱৰ সন্মানত প্ৰতি বছৰে শিৱৰাত্ৰি উৎসৱ উদ্‌যাপন কৰা হয়। আজিও কিছুমান প্ৰচাৰপত্ৰ আৰু ৱেবছাইটত আলুৱাক ইয়াৰ ঔপনিৱেশিক নাম (Alwaye) ''আলৱে'' নামেৰে উল্লেখ কৰা দেখা যায়। ==ইতিহাস== প্ৰত্নতাত্ত্বিক প্ৰমাণ অনুসৰি, খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ২৫০ চনৰপৰাই আলুৱাত জনবসতি থকাৰ প্ৰমাণ পোৱা যায়।<ref>{{cite web|url=http://www.aluvamunicipality.in/ml/history |title=ചരിത്രം &#124; Aluva Municipality |publisher=Aluvamunicipality.in |access-date=26 March 2014}}</ref> ১৩৪১ খ্ৰীষ্টাব্দলৈকে আলুৱা কাক্কানাড আৰু আলাংগাড পৰ্যন্ত বিস্তৃত এক সংলগ্ন ভূ-খণ্ডৰ অংশ আছিল। সেই সময়লৈকে অঞ্চলটো ঘন জনবসতিপূৰ্ণ হৈ পৰিছিল আৰু ই একে সময়তে অৱকাশ যাপনৰ স্থান আৰু বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰ হিচাপে বিকশিত হৈছিল। আলুভাত [[পেৰিয়াৰ নদী]]ৰপৰা দুটা শাখাত বিভক্ত হোৱা মংগলাপ্পুঝা দক্ষিণ ভাৰতৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰ হিচাপে পৰিচিত আছিল।<ref>{{cite web|url=https://www.ashextourism.com/kerala/aluva_kerala.htm |title=Kerala |publisher=Ashextourism.com |date=13 May 1999 |access-date=26 March 2014}}</ref> ভাৰত স্বাধীন হোৱাৰ পূৰ্বে আলুৱা ত্ৰাৱাঙ্কোৰ ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত আছিল আৰু ৰাজপৰিয়ালৰ চৰকাৰী গ্ৰীষ্মকালীন বাসস্থান হিচাপে ব্যৱহৃত হৈছিল। বিংশ শতিকাত [[কোচি]]ত [[ইহুদী]] সম্প্ৰদায়ৰ লোকসকলৰ বসতি থকাৰ সময়তো তেওঁলোকৰ কিছুমান লোকে পেৰিয়াৰ নদীৰ পাৰত আলুৱাত অৱকাশ যাপনৰ বাবে ঘৰ নিৰ্মাণ কৰি ৰাখিছিল।<ref>Weil, S. 2009 'The Place of Alwaye in Modern Cochin Jewish History', Journal of Modern Jewish Studies 8 (3): 319–335.</ref> ==ৰাজনীতি== আলুভা কেৰালা বিধানসভাৰ এটা সমষ্টি আৰু ই চালাকুডী লোকসভা সমষ্টিৰ অন্তৰ্গত। ২০১১ চনৰপৰা অনৱাৰ ছাদাথ আলুভা বিধানসভা সমষ্টিৰ বিধায়ক (MLA) হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰি আহিছে। <ref>{{cite web |url=http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S11/KL_Dist_PC_AC.pdf |title=Assembly Constituencies – Corresponding Districts and Parliamentary Constituencies |access-date=19 October 2008 |work=Kerala |publisher=Election Commission of India |archive-url=https://web.archive.org/web/20081030085443/http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S11/KL_Dist_PC_AC.pdf |archive-date=30 October 2008 |url-status=dead }}</ref> আলুভা চালাকুডী লোকসভা সমষ্টিৰো অংশ, যাক সাংসদ (MP) বেনি বেহানান প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। প্ৰশাসনিকভাৱে আলুভা এখন পৌৰসভা হিচাপে পৰিচালিত হয়। <ref name=municipality>{{cite web|url=http://ernakulam.nic.in/admin.asp?typ=2&titl=Local%20Administration|title=Local Administration – Ernakulam District|publisher=NIC Ernakulam (Govt. of India)|access-date=21 April 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110719051111/http://ernakulam.nic.in/admin.asp?typ=2&titl=Local%20Administration|archive-date=19 July 2011|url-status=dead}}</ref> বৰ্তমানৰ পৌৰসভা পৰিষদখন ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ দলৰ নেতৃত্বত আছে। ২০২৫ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত চাইজি জ’লীক পৌৰসভাৰ অধ্যক্ষ হিচাপে নিৰ্বাচিত কৰা হয়। ==যাতায়াত== আলুভা বিমান, পথ আৰু ৰে'ল এই তিনিওটা মাধ্যমৰ জৰিয়তে ভাৰতৰ অন্যান্য প্ৰান্তৰ সৈতে সুসংযুক্ত। ===বিমান সেৱা=== কোচিন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰ আলুভা চহৰৰ কেন্দ্ৰৰপৰা প্ৰায় ১৫ কিলোমিটাৰ (৯.৩ মাইল) দূৰত অৱস্থিত। বিমানবন্দৰটোৱে ঘৰুৱা আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় দুয়োধৰণৰ বিমান সেৱা আগবঢ়ায়।<ref>{{Cite web |last=E |first=Krishna Kumar K. |date=2025-08-16 |title=Airport on course to get multimodal connectivity |url=https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2025/Aug/16/airport-on-course-to-get-multimodal-connectivity |access-date=2026-06-11 |website=The New Indian Express |language=en}}</ref> [[File:Aluva Railway Station.JPG|thumb|আলুভা ৰেল ষ্টেচন]] ===ৰে'ল=== ====ৰে'লগাড়ী==== [[File:Aluva Railway Station.jpg|thumb|আলুভা ৰেল ষ্টেচনৰ প্ৰৱেশ পথ]] আলুভা ৰে'ল ষ্টেচন (IR Code: AWY) এটা গ্ৰেড-এ শ্ৰেণীৰ ষ্টেচন আৰু এই ষ্টেচন এৰ্নাকুলাম জংচন ৰেলৱে ষ্টেচন আৰু এৰ্নাকুলাম টাউন ৰেলৱে ষ্টেচনৰ পিছত [[কোচি]]ত তৃতীয় ব্যস্ততম ৰে'ল ষ্টেচন। দক্ষিণ কেৰালালৈ যোৱা সকলো যাত্ৰীবাহী আৰু এক্সপ্ৰেছ ৰে'ল ইয়াত ৰয়। ইডুক্কি জিলাৰ ভূ-প্ৰকৃতিৰ বাবে জিলাখনত কোনো ৰে'ল ষ্টেচন নাই। সেয়েহে ইডুক্কি জিলাৰ যাত্ৰীসকলে সাধাৰণতে আলুভা ৰে'ল ষ্টেচন ব্যৱহাৰ কৰে। উল্লেখযোগ্য যে কোনো ৰে'লগাড়ীয়েই আলুভা ৰে'ল ষ্টেচনৰপৰা যাত্ৰা আৰম্ভ নকৰে বা ইয়াতেই যাত্ৰা সমাপ্ত নকৰে। ইয়াৰ উপৰি, চৌৱাৰা নামৰ এটা সৰু ৰে'ল ষ্টেচন আলুভা ৰে'ল ষ্টেচনৰপৰা প্ৰায় ৪ কিলোমিটাৰ (২.৫ মাইল) দূৰত অৱস্থিত। ===মেট্ৰ’=== কোচি মেট্ৰ’ৰ প্ৰথম পৰ্যায় আলুভা বাইপাছৰপৰা আৰম্ভ হৈ ত্ৰিপুনিথুৰালৈ চলাচল কৰে। এই প্ৰকল্পৰ নিৰ্মাণকাৰ্য ২০১৩ চনৰ মাজভাগত আৰম্ভ হৈছিল আৰু ২০১৭ চনৰ ১৯ জুনত মেট্ৰ’ সেৱা আৰম্ভ হয়।<ref name="Greeshma Sukumaran-2017">{{cite news |last=Greeshma Sukumaran |date=17 June 2017 |title=Kochi Metro inauguration: PM Modi flags off rail service, takes maiden ride with CM Pinarayi Vijayan, 'Metro Man' Sreedharan |work=International Business Times |url=https://www.ibtimes.co.in/kochi-metro-inauguration-live-pm-modi-flag-off-rail-service-today-cm-pinarayi-metro-man-731109 |access-date=3 September 2017}}</ref> কোচি মেট্ৰ’ ৰে’ল লিমিটেড হৈছে কেৰালা চৰকাৰৰ এটা প্ৰকল্প। আলুভা উৰণীয়া সেতুৰ বাহিৰে এই প্ৰকল্পটো দিল্লী মেট্ৰ’ ৰে’ল নিগমৰ সহযোগত ৰূপায়ণ কৰা হৈছিল। আলুভা মেট্ৰ’ ষ্টেচন হৈছে প্ৰথম পৰ্যায়ৰ উত্তৰ প্ৰান্তৰ টাৰ্মিনেল।<ref name="Greeshma Sukumaran-2017" />মেট্ৰ’ ব্যৱস্থাৰ তৃতীয় পৰ্যায়ত আলুভাৰপৰা উত্তৰ দিশলৈ ৰে’লপথ সম্প্ৰসাৰণ কৰি অংগামালিলৈ নিয়াৰ পৰিকল্পনা কৰা হৈছে। ইয়াৰ জৰিয়তে কোচিন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰৰ সৈতে মেট্ৰ’ ৰে’লৰ সংযোগ স্থাপন কৰাৰ লক্ষ্য ৰখা হৈছে। [[File:Train at Aluva Metro Station.jpg|thumb|আলুভা মেট্ৰ’ ষ্টেচনত ৰেল]] ===বাছ=== [[File:Municipal Bus station aluva.JPG|300px|thumb|ৰাজীৱ গান্ধী বাছ আস্থান]] [[File:Aluva Bus terminal.jpg|300px|thumb |উন্নয়ন কৰা আলুভা কে এছ আৰ টি চি বাছ টাৰ্মিনেল]] ৰাজীৱ গান্ধী কেন্দ্ৰীয় বাছ আস্থান কোচিত অৱস্থিত ব্যক্তিগত বাছ আস্থানসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম বৃহৎ আৰু কেৰালাৰো অন্যতম গুৰুত্বপূৰ্ণ বাছ আস্থান। ই কোচি চহৰৰ বাছ সেৱাৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ সংযোগস্থল হিচাপে কাম কৰে। ইয়াৰপৰা ফ’ৰ্ট কোচি, ত্ৰিপুনিথুৰা, কক্কানাড আদি চহৰৰ বিভিন্ন অঞ্চললৈ আন্তঃচহৰ বাছ সেৱা চলাচল কৰে। আলুভা কে এছ আৰ টি চি বাছ আস্থান মধ্য কেৰালাৰ অন্যতম গুৰুত্বপূৰ্ণ কে এছ আৰ টি চি বাছ আস্থান। কৰ্ণাটক ৰাজ্য পথ পৰিবহণ নিগম আৰু তামিলনাডু ৰাজ্য পথ পৰিবহণ নিগমৰ দৈনিক যাত্ৰীবাহী বাছসমূহে আলুভাৰ সৈতে মাইছূৰ, মাংগালুৰু, বেংগালুৰু, তিৰুচিৰাপল্লী, কোয়েম্বাটুৰ, ছালেম, পালানি আৰু কোডাইকানাল আদি ঠাই সংযোগ কৰে। ব্যক্তিগতভাৱে পৰিচালিত আন্তঃৰাজ্যিক বাছসমূহেও আলুভাৰ বিভিন্ন স্থানত ৰখা কৰে। <ref name="Interstate Private Bus Service">{{cite web|url=http://www.sonatravels.in|title=Sona Travels|publisher=Private Bus Operator Aluva}}</ref> এই বাছসমূহে বেংগালুৰু, চেন্নাই, মাইছূৰ, মুম্বাই আদি চহৰলৈ যাতায়াত কৰে। কোচি মেট্ৰ’ ৰে’ল লিমিটেডে আলুভা মেট্ৰ’ ষ্টেচনৰপৰা কোচিন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰলৈ বৈদ্যুতিক বাছৰ জৰিয়তে সংযোগী বাছ সেৱাও চলায়। ===জলপথ=== আলুভা ৰাষ্ট্ৰীয় জলপথ ৩-ৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ ষ্টপ। এই জলপথে দক্ষিণ দিশত তিৰুৱনন্তপুৰম আৰু উত্তৰ দিশত কোট্টাপুৰম, ত্ৰিছূৰৰ সৈতে সংযোগ স্থাপন কৰে। ===উল্লেখযোগ্য স্থান=== *মাৰ্তাণ্ড বৰ্মা সেতু, আলুভা *আলুভা মহাদেৱ মন্দিৰ == সংস্কৃতি== আলুভাৰ সংস্কৃতি ইয়াৰ স্থানীয় বাসিন্দাসকলৰ লগতে [[পেৰিয়াৰ নদী]]ৰ নিকটৱৰ্তী অৱস্থানৰ দৰে বিভিন্ন কাৰণত ইয়ালৈ আহি বসতি স্থাপন কৰা লোকসকলৰদ্বাৰাও প্ৰভাবিত হৈছে। পেৰিয়াৰ নদীক লৈ কেইবাটাও [[মালয়ালম]] [[চলচ্চিত্ৰ]]ৰ গীত ৰচনা কৰা হৈছে। চাংগামপুঝা কৃষ্ণ পিল্লাই, জি. শংকৰ কুৰুপ, বালচন্দ্ৰন চুল্লিক্কাডু, সমালোচক কুট্টিপুঝা কৃষ্ণপিল্লা আৰু ঔপন্যাসিক সুভাষ চন্দ্ৰন আলুভাৰপৰা অহা আৰু তেওঁলোকে আলুভাত বসবাস কৰিছিল। যদিও ভায়লাৰ ৰামবৰ্মা আৰু অ’. এন. ভি. কুৰুপ আলুভাৰ লোক নাছিল, তথাপি আলুভাই তেওঁলোকৰ লেখনীত প্ৰভাৱ পেলোৱাৰ বাবে তেওঁলোকেও পেৰিয়াৰ নদীক লৈ লিখিছিল।<ref>{{Cite web |title=Premam Aluva Puzha Song, ft. Nivin Pauly, Anupama Parameswaran |url=https://timesofindia.indiatimes.com/premam-aluva-puzha-song-ft-nivin-pauly-anupama-parameswaran/videoshow/61186943.cms |access-date=2026-06-11 |website=The Times of India |language=en}}</ref> মুদ্ৰণ যুগত আলুভাৰপৰা কেইবাখনো বাতৰি কাকত আৰু আলোচনী প্ৰকাশ পাইছিল। প্ৰকাশিত লেখাৰ এই পৰম্পৰা অব্যাহত ৰাখি puzha.com এ আলুভাৰপৰা প্ৰথমটো অনলাইন আলোচনী আৰু ব্লগিং মঞ্চ আৰম্ভ কৰিছিল। এই অনলাইন মঞ্চটো এতিয়াও ইণ্টাৰনেটত সক্ৰিয় হৈ আছে। == ব্যৱসায়== [[File:Federal bank head office aluva.JPG|thumb|ফেডাৰেল বেংকৰ মুখ্য কাৰ্যালয়, আলুভা ]] আলুভা কেইবাটাও ব্যাৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠানৰ মুখ্য কাৰ্যালয়ৰ স্থান হিচাপে পৰিচিত। আলুৱা ইয়াৰ “আলুৱা পুকায়িল্লাথা আদুপ্পু” (ধোঁৱাবিহীন চৌকা)-ৰ বাবেও বিখ্যাত। এই ধোঁৱাবিহীন চৌকাটো আলৱে ছেটেলমেণ্ট চাৰ্চে উদ্ভাৱন কৰিছিল। ফেডাৰেল বেংকৰ মুখ্য কাৰ্যালয় আলুৱাত অৱস্থিত। ইয়াৰ উপৰি, কেৰালা ষ্টেট চিভিল ছাৰ্ভিচ একাডেমীয়েও আলুভাত এটা শাখা স্থাপন কৰিছে। ==আলুভাৰ উল্লেশযোগ্য ব্যক্তি== {{columns-list| * দিলীপ (চলচ্চিত্ৰ অভিনেতা) * [[জন আব্ৰাহাম]] (বলিউডৰ অভিনেতা) * নিভিন পলি (চলচ্চিত্ৰ অভিনেতা) * আমালা পল (চলচ্চিত্ৰ অভিনেত্ৰী) * পাৰ্ল মানি (চলচ্চিত্ৰ অভিনেত্ৰী, টিভি আয়োজক) * ভাৰ্গীজ পায়্যাপ্প্লি পলাক্কাপ্পিলি * বাবুৰাজ (অভিনেতা) * এম কে মেকাৰ পিলে (শিল্পবিদ) * এম এম আব্দুল খাদৰ (কেৰালাৰ প্ৰাক্তন এডভোকেট জেনেৰেল) * এম এম পাৰিদ পিল্লাই (কেৰালাৰ প্ৰাক্তন মুখ্য ন্যায়াধীশ) * কালমণ্ডলম হৰিদাস (সংগীতজ্ঞ) * ছাইনুদ্দিন (অভিনেতা) * ছিজু উইলছন (চলচ্চিত্ৰ অভিনেতা) * এন এফ ভাৰ্গেজ (চলচ্চিত্ৰ অভিনেতা) * আজমল আমিৰ (চলচ্চিত্ৰ অভিনেতা) * আলফন্স পুথ্ৰেন (চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক) * শৰফ উ ধীন (চলচ্চিত্ৰ অভিনেতা) * শ্বাবাৰীশ বৰ্মা (চলচ্চিত্ৰ অভিনেতা, কবি, গায়ক) * ভেনু ভি ডেছম (কবি) * টিনি টম (চলচ্চিত্ৰ অভিনেতা, কমেডিয়ান) * সীতাৰমণ শঙ্কৰনাৰায়ণ আয়েৰ (প্ৰকৃতি কৰ্মী) * এন কে দেশম (কবি) * জি.এন. গোপাল (দবা খেলুৱৈ) * কৃষ্ণ শংকৰ (চলচ্চিত্ৰ অভিনেতা) * সাজিন গোপু (অভিনেতা) * শ্ৰীতা শিৱাদাস (অভিনেতা) }} == চিত্ৰসমূহ == <gallery mode=packed> File:Rajagiri Hospital.jpg|ৰাজাগিৰি চিকিৎসালয়, আলুভা File:AluvaShivaTemple.JPG|আলুভা মানপ্পুৰম File:Aluva Municipal Office.JPG|পৌৰসভাৰ কাৰ্যালয় আলুভা File:Aluva muncipailty.jpg|ব্যক্তিগত বাছ টাৰ্মিনেল আলুভা File:Aluva Guest House Entrance.JPG|আলুভা প্ৰাসাদৰ প্ৰৱেশদ্বাৰ File:Aluva Sree Krishna Swami Temple Front.JPG|শ্ৰী কৃষ্ণ মন্দিৰ আলুভা File:Federal bank head office aluva.JPG|ফেডাৰেল বেংকৰ মুখ্য কাৰ্যালয়, আলুভা File:UC College Aluva.JPG|ইউ চি কলেজ আলুভা File:Mahathma Gandhi Municipal Town Hall Aluva.JPG|আলুভাৰ টাউন হ'ল File:Aluva-Bridge.JPG|মাৰ্থাণ্ডা ভাৰ্মা ব্ৰীজ আলুভা </gallery> ==অৱস্থান == {{Geographic Location |title = '''আলুভাৰ চুবুৰীয়া অঞ্চল ''' |Northwest = উত্তৰ পাৰাভুৰ |North = চেংগামানদ, এৰ্নাকুলাম জিলা |Northeast = অংগমলী |West = কালামছেৰী |Centre = আলুভা |East = পেৰুম্বাভুৰ |Southwest = ভিটিলা |South = কক্কানাদ, থ্ৰিপপুনিথুৰা |Southeast = মুভাট্টুপূজা, পিৰাভোম }} == তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ == * [https://web.archive.org/web/20191013043120/https://keralapanchayatelection2020.keralas.info/ Remaining Date for Aluva Municipality Election 2020] * [http://dattaanjaneya.org/ Temples in Aluva] * [http://dattaanjaneya.org/ Hanuman temples in kerala] * [http://dattaanjaneya.org/famous-temple-india Temples in Kochi] {{Commons category}} [[শ্ৰেণী:কেৰালাত পৰ্যটন]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ অঞ্চলসমূহ]] 88waucvs69bayfm2avwxckam4umj62z 627373 627371 2026-08-15T05:08:14Z নৰুনা বৰুৱা 44897 added [[Category:কেৰালা]] using [[WP:HC|HotCat]] 627373 wikitext text/x-wiki {{Short description|Region in Kochi, Kerala, India}} {{Infobox settlement | name = আলুভা | other_name = আলাৱেই (ঔপনিৱেশিক নাম) | native_name = | settlement_type =পৌৰসভা ,কোচি <ref name="auto">{{cite web |url=https://lsgkerala.gov.in/system/files/2017-10/localbodies.pdf |title=Grama Panchayaths |website=lsgkerala.gov.in |access-date=2025-04-16}}</ref> | image_skyline = {{Photomontage | photo1a = Aluva manappuram temple - panoramio.jpg | photo2a = Statue of Mahathma Gandhi Aluva.JPG | photo2b = Aluva New Bridge.jpg | photo3a = Federal bank head office aluva.JPG | photo3b = Aluva metro station, Kerala, India.jpg | photo4a = Aluva Puzha from railway bridge.jpg | photo4b = Marthandavarma bridge Aluva 1.JPG | photo5a = Aluva Municipal Office.JPG | spacing = 2 | space = 2 | position = centre | color_border = white | color = white | size = 270 | foot_montage =ওপৰৰপৰা ঘড়ীৰ কাঁটাৰ দিশত: মহাদেৱ মন্দিৰ; নিউ ব্ৰীজ; আলুভা মেট্ৰ' ষ্টেচন; মাৰ্থাণ্ডবৰ্মা দলং; পৌৰসভাৰ কাৰ্যালয়; পেৰিয়াৰ নদী; ফেডাৰেল বেংকৰ মুখ্য কাৰ্যালয়; গান্ধীৰ মূৰ্তি }} | image_alt = | image_caption = | nickname = | image_map = | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = India Kerala#India | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = কেৰালাত স্থান, ভাৰত | coordinates = {{coord|10.1167|N|76.3500|E|display=inline,title}} | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = ৰাজ্য | subdivision_name1 = [[কেৰালা]] | subdivision_type2 = জিলা | subdivision_name2 = এৰ্নাকুলাম জিলা | established_title = স্থাপিত | established_date = ১৯২১ | founder = | named_for = | government_type = পৌৰসভা | governing_body = আলুভা পৌৰসভা | leader_party = ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ | leader_title = অধ্যক্ষ | leader_name = ছাইজী জলী | leader_title1 = | leader_name1 = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_total_km2 = 7.18 | area_rank = | elevation_footnotes = | elevation_m = 8 | population_total = 22428 | population_as_of = 2011 | population_footnotes = | population_density_km2 = 3358 | population_rank = | population_demonym = | demographics_type1 = Languages | demographics1_title1 = Official | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 6831xx | area_code = 0484 | area_code_type = Telephone code | registration_plate = KL 41 | blank1_name_sec1 = [[Human sex ratio|Sex ratio]] | blank1_info_sec1 = 1000:1050 [[male|♂]]/[[female|♀]] | website = {{URL|https://aluvamunicipality.lsgkerala.gov.in/en}} | footnotes = | demographics1_info1 = [[Malayalam language|Malayalam]], [[English language|English]] | leader_name2 = TBD | leader_title2 = Deputy chairperson | official_name = }} '''আলুভা ({{lang-en|Aluva}})''' পূৰ্বতে অলৱেই নামেৰে জনাজাত, [[ভাৰত]]ৰ [[কেৰালা]] ৰাজ্যৰ [[কোচি]] মহানগৰীৰ উত্তৰ অংশৰ এখন প্ৰধান চহৰ আৰু পৌৰসভা। পূৰ্বতে অলৱেই নামেৰে জনাজাত, ভাৰতৰ কেৰালা ৰাজ্যৰ কোচি মহানগৰীৰ উত্তৰ অংশৰ এখন প্ৰধান চহৰ আৰু পৌৰসভা। <ref name="auto"/><ref>{{Cite web |url=https://www.keralatourism.org/routes-locations/aluva/id/362 |title=Aluva, Ernakulam District, Kerala, India |website=Kerala Tourism |language=en |access-date=2026-08-05}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.kudumbashree.org/sub-district/881007/20 |title=Kudumbashree {{!}} City Profile in PMAY - Aluva |website=www.kudumbashree.org |access-date=2026-08-05}}</ref> [[পেৰিয়াৰ নদী]]ৰ পাৰত অৱস্থিত আলুভাই এৰ্নাকুলাম জিলাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ আৱাসিক, বাণিজ্যিক আৰু পৰিবহণ কেন্দ্ৰ হিচাপে পৰিচিত। এই চহৰ আলুভা তালুকৰ প্ৰশাসনিক সদৰ। কেন্দ্ৰীয় [[কোচি]]ৰ উত্তৰ-পূব দিশত অৱস্থিত আলুৱাক দীৰ্ঘদিন ধৰি কোচি আৰু মধ্য কেৰালাৰ মাজৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰৱেশদ্বাৰ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। আলুভা ইয়াৰ সাংস্কৃতিক, ধৰ্মীয় আৰু ঐতিহাসিক গুৰুত্বৰ বাবে পৰিচিত। ইয়াৰ বাৰ্ষিক আলুৱা শিৱৰাত্ৰি উৎসৱ বিশেষভাৱে উল্লেখযোগ্য। কেৰালাৰ অন্যতম বৃহৎ ধৰ্মীয় সমাৱেশ হিচাপে পৰিগণিত এই উৎসৱ [[পেৰিয়াৰ নদী]]ৰ বালিচৰত অনুষ্ঠিত হয়।<ref>{{cite web|url=https://www.kerala-tourism.org/kerala-monuments/alwaye-palace.html |title=Alwaye Palace Aluva – Aluva Palace Kerala |publisher=Kerala-tourism.org |access-date=26 March 2014}}</ref>আলুভা শ্ৰী নাৰায়ণ গুৰুৰ সৈতেও ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত। তেওঁ ১৯১৩ চনত আলুৱাত অদ্বৈত আশ্ৰম প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। ইয়াৰ ফলত আলুভা সামাজিক সংস্কাৰ আৰু আধ্যাত্মিক চিন্তাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰ হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref>{{cite web |url=http://www.sndp.org/Html/BiographyByDrSOmana.html#ADVAITA-ASHRAM |title=Biography by Dr. S. Omana |publisher=Sndp.org |date=20 September 1928 |access-date=26 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20000903124015/http://www.sndp.org/Html/BiographyByDrSOmana.html#ADVAITA-ASHRAM |archive-date=3 September 2000 |url-status=dead}}</ref> ঐতিহাসিকভাৱে আলুভা পেৰিয়াৰ নদীৰ পাৰত গঢ় লৈ উঠা এক গুৰুত্বপূৰ্ণ জনবসতি। পৰৱৰ্তী সময়ত ই বাণিজ্য, শিক্ষা আৰু উদ্যোগৰ এক উল্লেখযোগ্য কেন্দ্ৰ হিচাপে বিকশিত হয়। আলুভাই আলুভা তালুকৰ প্ৰশাসনিক কেন্দ্ৰ হিচাপেও কাম কৰে। ১৯৫৬ চনত মুকুন্দপুৰম, কানায়ন্নুৰ, কুন্নাথুনাড আৰু নৰ্থ পাৰাভুৰ আদি গাঁওসমূহৰ তালুক একত্ৰিত কৰি আলুৱা তালুক গঠন কৰা হৈছিল। [[কোচি]] নগৰীয়া সমষ্টিৰ অংশ হোৱাৰ পাছতো আলুৱাই এখন স্বায়ত্তশাসিত পৌৰসভা হিচাপে নিজৰ প্ৰশাসনিক ভূমিকা অব্যাহত ৰাখিছে আৰু কেৰালাৰ অন্যতম গুৰুত্বপূৰ্ণ নগৰ কেন্দ্ৰ হিচাপে পৰিগণিত হৈ আহিছে। এৰ্নাকুলাম গ্ৰাম্য আৰক্ষী জিলাৰ জিলা আৰক্ষী প্ৰধানৰ কাৰ্যালয়, লোকনিৰ্মাণ বিভাগৰ অধীক্ষক অভিযন্তাৰ কাৰ্যালয় আৰু জিলা শিক্ষা বিষয়াৰ কাৰ্যালয়ো আলুভাত অৱস্থিত। ইয়াৰ উপৰি, কোচি মেট্ৰ’ ৰে’লৰ প্ৰথম পৰ্যায়ৰ উত্তৰ দিশৰ আৰম্ভণি স্থান আলুৱা। এই প্ৰথম পৰ্যায়ৰ মেট্ৰ’ সেৱা ২০১৭ চনৰ জুন মাহত আৰম্ভ হৈছিল। ==নামৰ উৎপত্তি== আলুভা নামটোৰ উৎপত্তি সম্পৰ্কে কেইবাশতিকাজুৰি বিভিন্ন ধৰণৰ মতামত আৰু অনুমান প্ৰচলিত হৈ আহিছে। ইয়াৰ ভিতৰত এটা বহুলভাৱে গ্ৰহণযোগ্য মত হিন্দু দেৱতা [[শিৱ]]ৰ সৈতে জড়িত এক পৌৰাণিক কাহিনীৰ ওপৰত আধাৰিত। পৌৰাণিক কাহিনী অনুসৰি, পৃথিৱীক ৰক্ষা কৰিবলৈ শিৱই কালকূট বিষ পান কৰিছিল। কোৱা হয় যে বিষটো (আলম) মুখত (ভা) ধাৰণ কৰি থকাৰ বাবেই শিৱৰ সৈতে আলুভা নামটোৰ সম্পৰ্ক স্থাপন হৈছে। পৰৱৰ্তী সময়ত ভগৱান শিৱ আলুভাৰ এটা মন্দিৰত অধিষ্ঠিত দেৱতা হিচাপে পূজিত হোৱা বুলি বিশ্বাস কৰা হয়।<ref name="aluvamunicipality.in">{{cite web |title=ആമുഖം &#124; Aluva Municipality |url=http://www.aluvamunicipality.in/about |access-date=26 March 2014 |publisher=Aluvamunicipality.in}}</ref> ভগৱান শিৱৰ সন্মানত প্ৰতি বছৰে শিৱৰাত্ৰি উৎসৱ উদ্‌যাপন কৰা হয়। আজিও কিছুমান প্ৰচাৰপত্ৰ আৰু ৱেবছাইটত আলুৱাক ইয়াৰ ঔপনিৱেশিক নাম (Alwaye) ''আলৱে'' নামেৰে উল্লেখ কৰা দেখা যায়। ==ইতিহাস== প্ৰত্নতাত্ত্বিক প্ৰমাণ অনুসৰি, খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ২৫০ চনৰপৰাই আলুৱাত জনবসতি থকাৰ প্ৰমাণ পোৱা যায়।<ref>{{cite web|url=http://www.aluvamunicipality.in/ml/history |title=ചരിത്രം &#124; Aluva Municipality |publisher=Aluvamunicipality.in |access-date=26 March 2014}}</ref> ১৩৪১ খ্ৰীষ্টাব্দলৈকে আলুৱা কাক্কানাড আৰু আলাংগাড পৰ্যন্ত বিস্তৃত এক সংলগ্ন ভূ-খণ্ডৰ অংশ আছিল। সেই সময়লৈকে অঞ্চলটো ঘন জনবসতিপূৰ্ণ হৈ পৰিছিল আৰু ই একে সময়তে অৱকাশ যাপনৰ স্থান আৰু বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰ হিচাপে বিকশিত হৈছিল। আলুভাত [[পেৰিয়াৰ নদী]]ৰপৰা দুটা শাখাত বিভক্ত হোৱা মংগলাপ্পুঝা দক্ষিণ ভাৰতৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰ হিচাপে পৰিচিত আছিল।<ref>{{cite web|url=https://www.ashextourism.com/kerala/aluva_kerala.htm |title=Kerala |publisher=Ashextourism.com |date=13 May 1999 |access-date=26 March 2014}}</ref> ভাৰত স্বাধীন হোৱাৰ পূৰ্বে আলুৱা ত্ৰাৱাঙ্কোৰ ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত আছিল আৰু ৰাজপৰিয়ালৰ চৰকাৰী গ্ৰীষ্মকালীন বাসস্থান হিচাপে ব্যৱহৃত হৈছিল। বিংশ শতিকাত [[কোচি]]ত [[ইহুদী]] সম্প্ৰদায়ৰ লোকসকলৰ বসতি থকাৰ সময়তো তেওঁলোকৰ কিছুমান লোকে পেৰিয়াৰ নদীৰ পাৰত আলুৱাত অৱকাশ যাপনৰ বাবে ঘৰ নিৰ্মাণ কৰি ৰাখিছিল।<ref>Weil, S. 2009 'The Place of Alwaye in Modern Cochin Jewish History', Journal of Modern Jewish Studies 8 (3): 319–335.</ref> ==ৰাজনীতি== আলুভা কেৰালা বিধানসভাৰ এটা সমষ্টি আৰু ই চালাকুডী লোকসভা সমষ্টিৰ অন্তৰ্গত। ২০১১ চনৰপৰা অনৱাৰ ছাদাথ আলুভা বিধানসভা সমষ্টিৰ বিধায়ক (MLA) হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰি আহিছে। <ref>{{cite web |url=http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S11/KL_Dist_PC_AC.pdf |title=Assembly Constituencies – Corresponding Districts and Parliamentary Constituencies |access-date=19 October 2008 |work=Kerala |publisher=Election Commission of India |archive-url=https://web.archive.org/web/20081030085443/http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S11/KL_Dist_PC_AC.pdf |archive-date=30 October 2008 |url-status=dead }}</ref> আলুভা চালাকুডী লোকসভা সমষ্টিৰো অংশ, যাক সাংসদ (MP) বেনি বেহানান প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। প্ৰশাসনিকভাৱে আলুভা এখন পৌৰসভা হিচাপে পৰিচালিত হয়। <ref name=municipality>{{cite web|url=http://ernakulam.nic.in/admin.asp?typ=2&titl=Local%20Administration|title=Local Administration – Ernakulam District|publisher=NIC Ernakulam (Govt. of India)|access-date=21 April 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110719051111/http://ernakulam.nic.in/admin.asp?typ=2&titl=Local%20Administration|archive-date=19 July 2011|url-status=dead}}</ref> বৰ্তমানৰ পৌৰসভা পৰিষদখন ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ দলৰ নেতৃত্বত আছে। ২০২৫ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত চাইজি জ’লীক পৌৰসভাৰ অধ্যক্ষ হিচাপে নিৰ্বাচিত কৰা হয়। ==যাতায়াত== আলুভা বিমান, পথ আৰু ৰে'ল এই তিনিওটা মাধ্যমৰ জৰিয়তে ভাৰতৰ অন্যান্য প্ৰান্তৰ সৈতে সুসংযুক্ত। ===বিমান সেৱা=== কোচিন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰ আলুভা চহৰৰ কেন্দ্ৰৰপৰা প্ৰায় ১৫ কিলোমিটাৰ (৯.৩ মাইল) দূৰত অৱস্থিত। বিমানবন্দৰটোৱে ঘৰুৱা আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় দুয়োধৰণৰ বিমান সেৱা আগবঢ়ায়।<ref>{{Cite web |last=E |first=Krishna Kumar K. |date=2025-08-16 |title=Airport on course to get multimodal connectivity |url=https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2025/Aug/16/airport-on-course-to-get-multimodal-connectivity |access-date=2026-06-11 |website=The New Indian Express |language=en}}</ref> [[File:Aluva Railway Station.JPG|thumb|আলুভা ৰেল ষ্টেচন]] ===ৰে'ল=== ====ৰে'লগাড়ী==== [[File:Aluva Railway Station.jpg|thumb|আলুভা ৰেল ষ্টেচনৰ প্ৰৱেশ পথ]] আলুভা ৰে'ল ষ্টেচন (IR Code: AWY) এটা গ্ৰেড-এ শ্ৰেণীৰ ষ্টেচন আৰু এই ষ্টেচন এৰ্নাকুলাম জংচন ৰেলৱে ষ্টেচন আৰু এৰ্নাকুলাম টাউন ৰেলৱে ষ্টেচনৰ পিছত [[কোচি]]ত তৃতীয় ব্যস্ততম ৰে'ল ষ্টেচন। দক্ষিণ কেৰালালৈ যোৱা সকলো যাত্ৰীবাহী আৰু এক্সপ্ৰেছ ৰে'ল ইয়াত ৰয়। ইডুক্কি জিলাৰ ভূ-প্ৰকৃতিৰ বাবে জিলাখনত কোনো ৰে'ল ষ্টেচন নাই। সেয়েহে ইডুক্কি জিলাৰ যাত্ৰীসকলে সাধাৰণতে আলুভা ৰে'ল ষ্টেচন ব্যৱহাৰ কৰে। উল্লেখযোগ্য যে কোনো ৰে'লগাড়ীয়েই আলুভা ৰে'ল ষ্টেচনৰপৰা যাত্ৰা আৰম্ভ নকৰে বা ইয়াতেই যাত্ৰা সমাপ্ত নকৰে। ইয়াৰ উপৰি, চৌৱাৰা নামৰ এটা সৰু ৰে'ল ষ্টেচন আলুভা ৰে'ল ষ্টেচনৰপৰা প্ৰায় ৪ কিলোমিটাৰ (২.৫ মাইল) দূৰত অৱস্থিত। ===মেট্ৰ’=== কোচি মেট্ৰ’ৰ প্ৰথম পৰ্যায় আলুভা বাইপাছৰপৰা আৰম্ভ হৈ ত্ৰিপুনিথুৰালৈ চলাচল কৰে। এই প্ৰকল্পৰ নিৰ্মাণকাৰ্য ২০১৩ চনৰ মাজভাগত আৰম্ভ হৈছিল আৰু ২০১৭ চনৰ ১৯ জুনত মেট্ৰ’ সেৱা আৰম্ভ হয়।<ref name="Greeshma Sukumaran-2017">{{cite news |last=Greeshma Sukumaran |date=17 June 2017 |title=Kochi Metro inauguration: PM Modi flags off rail service, takes maiden ride with CM Pinarayi Vijayan, 'Metro Man' Sreedharan |work=International Business Times |url=https://www.ibtimes.co.in/kochi-metro-inauguration-live-pm-modi-flag-off-rail-service-today-cm-pinarayi-metro-man-731109 |access-date=3 September 2017}}</ref> কোচি মেট্ৰ’ ৰে’ল লিমিটেড হৈছে কেৰালা চৰকাৰৰ এটা প্ৰকল্প। আলুভা উৰণীয়া সেতুৰ বাহিৰে এই প্ৰকল্পটো দিল্লী মেট্ৰ’ ৰে’ল নিগমৰ সহযোগত ৰূপায়ণ কৰা হৈছিল। আলুভা মেট্ৰ’ ষ্টেচন হৈছে প্ৰথম পৰ্যায়ৰ উত্তৰ প্ৰান্তৰ টাৰ্মিনেল।<ref name="Greeshma Sukumaran-2017" />মেট্ৰ’ ব্যৱস্থাৰ তৃতীয় পৰ্যায়ত আলুভাৰপৰা উত্তৰ দিশলৈ ৰে’লপথ সম্প্ৰসাৰণ কৰি অংগামালিলৈ নিয়াৰ পৰিকল্পনা কৰা হৈছে। ইয়াৰ জৰিয়তে কোচিন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰৰ সৈতে মেট্ৰ’ ৰে’লৰ সংযোগ স্থাপন কৰাৰ লক্ষ্য ৰখা হৈছে। [[File:Train at Aluva Metro Station.jpg|thumb|আলুভা মেট্ৰ’ ষ্টেচনত ৰেল]] ===বাছ=== [[File:Municipal Bus station aluva.JPG|300px|thumb|ৰাজীৱ গান্ধী বাছ আস্থান]] [[File:Aluva Bus terminal.jpg|300px|thumb |উন্নয়ন কৰা আলুভা কে এছ আৰ টি চি বাছ টাৰ্মিনেল]] ৰাজীৱ গান্ধী কেন্দ্ৰীয় বাছ আস্থান কোচিত অৱস্থিত ব্যক্তিগত বাছ আস্থানসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম বৃহৎ আৰু কেৰালাৰো অন্যতম গুৰুত্বপূৰ্ণ বাছ আস্থান। ই কোচি চহৰৰ বাছ সেৱাৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ সংযোগস্থল হিচাপে কাম কৰে। ইয়াৰপৰা ফ’ৰ্ট কোচি, ত্ৰিপুনিথুৰা, কক্কানাড আদি চহৰৰ বিভিন্ন অঞ্চললৈ আন্তঃচহৰ বাছ সেৱা চলাচল কৰে। আলুভা কে এছ আৰ টি চি বাছ আস্থান মধ্য কেৰালাৰ অন্যতম গুৰুত্বপূৰ্ণ কে এছ আৰ টি চি বাছ আস্থান। কৰ্ণাটক ৰাজ্য পথ পৰিবহণ নিগম আৰু তামিলনাডু ৰাজ্য পথ পৰিবহণ নিগমৰ দৈনিক যাত্ৰীবাহী বাছসমূহে আলুভাৰ সৈতে মাইছূৰ, মাংগালুৰু, বেংগালুৰু, তিৰুচিৰাপল্লী, কোয়েম্বাটুৰ, ছালেম, পালানি আৰু কোডাইকানাল আদি ঠাই সংযোগ কৰে। ব্যক্তিগতভাৱে পৰিচালিত আন্তঃৰাজ্যিক বাছসমূহেও আলুভাৰ বিভিন্ন স্থানত ৰখা কৰে। <ref name="Interstate Private Bus Service">{{cite web|url=http://www.sonatravels.in|title=Sona Travels|publisher=Private Bus Operator Aluva}}</ref> এই বাছসমূহে বেংগালুৰু, চেন্নাই, মাইছূৰ, মুম্বাই আদি চহৰলৈ যাতায়াত কৰে। কোচি মেট্ৰ’ ৰে’ল লিমিটেডে আলুভা মেট্ৰ’ ষ্টেচনৰপৰা কোচিন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰলৈ বৈদ্যুতিক বাছৰ জৰিয়তে সংযোগী বাছ সেৱাও চলায়। ===জলপথ=== আলুভা ৰাষ্ট্ৰীয় জলপথ ৩-ৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ ষ্টপ। এই জলপথে দক্ষিণ দিশত তিৰুৱনন্তপুৰম আৰু উত্তৰ দিশত কোট্টাপুৰম, ত্ৰিছূৰৰ সৈতে সংযোগ স্থাপন কৰে। ===উল্লেখযোগ্য স্থান=== *মাৰ্তাণ্ড বৰ্মা সেতু, আলুভা *আলুভা মহাদেৱ মন্দিৰ == সংস্কৃতি== আলুভাৰ সংস্কৃতি ইয়াৰ স্থানীয় বাসিন্দাসকলৰ লগতে [[পেৰিয়াৰ নদী]]ৰ নিকটৱৰ্তী অৱস্থানৰ দৰে বিভিন্ন কাৰণত ইয়ালৈ আহি বসতি স্থাপন কৰা লোকসকলৰদ্বাৰাও প্ৰভাবিত হৈছে। পেৰিয়াৰ নদীক লৈ কেইবাটাও [[মালয়ালম]] [[চলচ্চিত্ৰ]]ৰ গীত ৰচনা কৰা হৈছে। চাংগামপুঝা কৃষ্ণ পিল্লাই, জি. শংকৰ কুৰুপ, বালচন্দ্ৰন চুল্লিক্কাডু, সমালোচক কুট্টিপুঝা কৃষ্ণপিল্লা আৰু ঔপন্যাসিক সুভাষ চন্দ্ৰন আলুভাৰপৰা অহা আৰু তেওঁলোকে আলুভাত বসবাস কৰিছিল। যদিও ভায়লাৰ ৰামবৰ্মা আৰু অ’. এন. ভি. কুৰুপ আলুভাৰ লোক নাছিল, তথাপি আলুভাই তেওঁলোকৰ লেখনীত প্ৰভাৱ পেলোৱাৰ বাবে তেওঁলোকেও পেৰিয়াৰ নদীক লৈ লিখিছিল।<ref>{{Cite web |title=Premam Aluva Puzha Song, ft. Nivin Pauly, Anupama Parameswaran |url=https://timesofindia.indiatimes.com/premam-aluva-puzha-song-ft-nivin-pauly-anupama-parameswaran/videoshow/61186943.cms |access-date=2026-06-11 |website=The Times of India |language=en}}</ref> মুদ্ৰণ যুগত আলুভাৰপৰা কেইবাখনো বাতৰি কাকত আৰু আলোচনী প্ৰকাশ পাইছিল। প্ৰকাশিত লেখাৰ এই পৰম্পৰা অব্যাহত ৰাখি puzha.com এ আলুভাৰপৰা প্ৰথমটো অনলাইন আলোচনী আৰু ব্লগিং মঞ্চ আৰম্ভ কৰিছিল। এই অনলাইন মঞ্চটো এতিয়াও ইণ্টাৰনেটত সক্ৰিয় হৈ আছে। == ব্যৱসায়== [[File:Federal bank head office aluva.JPG|thumb|ফেডাৰেল বেংকৰ মুখ্য কাৰ্যালয়, আলুভা ]] আলুভা কেইবাটাও ব্যাৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠানৰ মুখ্য কাৰ্যালয়ৰ স্থান হিচাপে পৰিচিত। আলুৱা ইয়াৰ “আলুৱা পুকায়িল্লাথা আদুপ্পু” (ধোঁৱাবিহীন চৌকা)-ৰ বাবেও বিখ্যাত। এই ধোঁৱাবিহীন চৌকাটো আলৱে ছেটেলমেণ্ট চাৰ্চে উদ্ভাৱন কৰিছিল। ফেডাৰেল বেংকৰ মুখ্য কাৰ্যালয় আলুৱাত অৱস্থিত। ইয়াৰ উপৰি, কেৰালা ষ্টেট চিভিল ছাৰ্ভিচ একাডেমীয়েও আলুভাত এটা শাখা স্থাপন কৰিছে। ==আলুভাৰ উল্লেশযোগ্য ব্যক্তি== {{columns-list| * দিলীপ (চলচ্চিত্ৰ অভিনেতা) * [[জন আব্ৰাহাম]] (বলিউডৰ অভিনেতা) * নিভিন পলি (চলচ্চিত্ৰ অভিনেতা) * আমালা পল (চলচ্চিত্ৰ অভিনেত্ৰী) * পাৰ্ল মানি (চলচ্চিত্ৰ অভিনেত্ৰী, টিভি আয়োজক) * ভাৰ্গীজ পায়্যাপ্প্লি পলাক্কাপ্পিলি * বাবুৰাজ (অভিনেতা) * এম কে মেকাৰ পিলে (শিল্পবিদ) * এম এম আব্দুল খাদৰ (কেৰালাৰ প্ৰাক্তন এডভোকেট জেনেৰেল) * এম এম পাৰিদ পিল্লাই (কেৰালাৰ প্ৰাক্তন মুখ্য ন্যায়াধীশ) * কালমণ্ডলম হৰিদাস (সংগীতজ্ঞ) * ছাইনুদ্দিন (অভিনেতা) * ছিজু উইলছন (চলচ্চিত্ৰ অভিনেতা) * এন এফ ভাৰ্গেজ (চলচ্চিত্ৰ অভিনেতা) * আজমল আমিৰ (চলচ্চিত্ৰ অভিনেতা) * আলফন্স পুথ্ৰেন (চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক) * শৰফ উ ধীন (চলচ্চিত্ৰ অভিনেতা) * শ্বাবাৰীশ বৰ্মা (চলচ্চিত্ৰ অভিনেতা, কবি, গায়ক) * ভেনু ভি ডেছম (কবি) * টিনি টম (চলচ্চিত্ৰ অভিনেতা, কমেডিয়ান) * সীতাৰমণ শঙ্কৰনাৰায়ণ আয়েৰ (প্ৰকৃতি কৰ্মী) * এন কে দেশম (কবি) * জি.এন. গোপাল (দবা খেলুৱৈ) * কৃষ্ণ শংকৰ (চলচ্চিত্ৰ অভিনেতা) * সাজিন গোপু (অভিনেতা) * শ্ৰীতা শিৱাদাস (অভিনেতা) }} == চিত্ৰসমূহ == <gallery mode=packed> File:Rajagiri Hospital.jpg|ৰাজাগিৰি চিকিৎসালয়, আলুভা File:AluvaShivaTemple.JPG|আলুভা মানপ্পুৰম File:Aluva Municipal Office.JPG|পৌৰসভাৰ কাৰ্যালয় আলুভা File:Aluva muncipailty.jpg|ব্যক্তিগত বাছ টাৰ্মিনেল আলুভা File:Aluva Guest House Entrance.JPG|আলুভা প্ৰাসাদৰ প্ৰৱেশদ্বাৰ File:Aluva Sree Krishna Swami Temple Front.JPG|শ্ৰী কৃষ্ণ মন্দিৰ আলুভা File:Federal bank head office aluva.JPG|ফেডাৰেল বেংকৰ মুখ্য কাৰ্যালয়, আলুভা File:UC College Aluva.JPG|ইউ চি কলেজ আলুভা File:Mahathma Gandhi Municipal Town Hall Aluva.JPG|আলুভাৰ টাউন হ'ল File:Aluva-Bridge.JPG|মাৰ্থাণ্ডা ভাৰ্মা ব্ৰীজ আলুভা </gallery> ==অৱস্থান == {{Geographic Location |title = '''আলুভাৰ চুবুৰীয়া অঞ্চল ''' |Northwest = উত্তৰ পাৰাভুৰ |North = চেংগামানদ, এৰ্নাকুলাম জিলা |Northeast = অংগমলী |West = কালামছেৰী |Centre = আলুভা |East = পেৰুম্বাভুৰ |Southwest = ভিটিলা |South = কক্কানাদ, থ্ৰিপপুনিথুৰা |Southeast = মুভাট্টুপূজা, পিৰাভোম }} == তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ == * [https://web.archive.org/web/20191013043120/https://keralapanchayatelection2020.keralas.info/ Remaining Date for Aluva Municipality Election 2020] * [http://dattaanjaneya.org/ Temples in Aluva] * [http://dattaanjaneya.org/ Hanuman temples in kerala] * [http://dattaanjaneya.org/famous-temple-india Temples in Kochi] {{Commons category}} [[শ্ৰেণী:কেৰালাত পৰ্যটন]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ অঞ্চলসমূহ]] [[শ্ৰেণী:কেৰালা]] 054vg22qmbhwfhphfnvbsrymnzw6udt 0 138754 627328 2026-08-15T02:51:09Z নৰুনা বৰুৱা 44897 পৃষ্ঠা [[অলুভা]]ৰ পৰা [[আলুভা]]লৈ নৰুনা বৰুৱায়ে স্থানান্তৰ কৰিলে 627328 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[আলুভা]] taesdgmqdrsvekwy6lusi6rhcqunwsf 0 138755 627333 2026-08-15T03:10:55Z AjayDas 12623 নতুন পৃষ্ঠা: {{Infobox religious building | building_name= বৃহদেশ্বৰ মন্দিৰ | image = Brihadisvara Temple during Maha Shivaratri-WUS03611 (edit).jpg | caption = মহা শিৱৰাত্ৰিৰ সময়ত বৃহদেশ্বৰ মন্দিৰ | native_name = தஞ்சைப் பெருவுடையார் கோயில் | pushpin_map = India #Tamil Nadu... 627333 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious building | building_name= বৃহদেশ্বৰ মন্দিৰ | image = Brihadisvara Temple during Maha Shivaratri-WUS03611 (edit).jpg | caption = মহা শিৱৰাত্ৰিৰ সময়ত বৃহদেশ্বৰ মন্দিৰ | native_name = தஞ்சைப் பெருவுடையார் கோயில் | pushpin_map = India #Tamil Nadu | pushpin_caption = ভাৰতৰ তামিলনাডুস্থিত অৱস্থান | coordinates = {{coord|10|46|58|N|79|07|54|E|type:landmark_region:IN|display=inline,title}} | religious_affiliation = [[হিন্দু ধৰ্ম]] | country = ভাৰত | state = [[তামিলনাডু]] | district = থানজাভুৰ জিলা | location = থানজাভুৰ | elevation_m = 65.83 | deity = [[শিৱ]] | festival = [[মহা শিৱৰাত্ৰি]] | architecture_style = [[চোল স্থাপত্য]] | inscriptions = [[তামিল ভাষা|তামিল]] | completed = ১০১০ খ্ৰীষ্টাব্দ<ref name=britbrihadthanj/><ref name=mitchell/> | creator = ৰাজাৰাজ প্ৰথম | footnotes = {{Infobox UNESCO World Heritage Site | child = yes | official_name = বৃহদেশ্বৰ মন্দিৰ চৌহদ, থানজাভুৰ | part_of = [[জীৱন্ত চোলা মন্দিৰসমূহ]] | criteria = {{UNESCO WHS type|(ii), (iii)}}(ii), (iii) | ID = 250bis-001 | year = ১৯৮৭ | extension = ২০০৪ | area = {{convert|18.07|ha|acre|abbr=on}} | buffer_zone = {{convert|9.58|ha|acre|abbr=on}} }} }} {{Hinduism}} '''বৃহদেশ্বৰ মন্দিৰ''' ({{lang-en|Brihadisvara Temple}}), ভাৰতৰ [[তামিলনাডু]]ৰ থানজাভুৰত [[কাবেৰী নদী]]ৰ দক্ষিণ পাৰত অৱস্থিত [[চোল স্থাপত্য]] শৈলীত নিৰ্মিত এটা শৈৱ [[হিন্দু মন্দিৰ]]। ইয়াক '''ৰাজৰাজেশ্বৰম''' ({{lit|[[ৰাজাৰাজ প্ৰথম|ৰাজাৰাজ]]ৰ প্ৰভু}}) বুলি কোৱা হৈছিল আৰু স্থানীয়ভাৱে '''''থানজাই পেৰিয়া কোভিল''''' ({{lit|থানজাভুৰৰ ডাঙৰ মন্দিৰ}}) আৰু '''''পেৰুভুডাইয়াৰ কোভিল''''' ({{literally|মহান প্ৰভুৰ মন্দিৰ}}) নামেৰে জনাজাত।<ref>{{Cite book |url=https://google.com |title=Rajaraja the Great: A Garland of Tributes |date=1984 |publisher=Department of Museums, Government Museum |language=en |access-date=25 October 2022 |archive-date=3 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230703190805/https://google.com |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite book |url=https://google.com |title=India Perspectives |date=1995 |publisher=PTI for the Ministry of External Affairs |language=en |access-date=25 October 2022 |archive-date=3 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230703190805/https://google.com |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite book |last=Rao |first=Raghunadha |url=https://google.com |title=Indian Heritage and Culture |publisher=Sterling Publishers |year=1989 |isbn=9788120709300 |pages=32 |language=English |access-date=18 March 2023 |archive-date=24 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230424002637/https://google.com |url-status=live }}</ref><ref name=britbrihadthanj>[https://britannica.com Thanjavur] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210807100315/https://britannica.com |date=7 August 2021 }}, Encyclopaedia Britannica</ref><ref name=asibrihadthanj/> ই হৈছে সৰ্ববৃহৎ হিন্দু মন্দিৰসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম আৰু তামিল স্থাপত্যৰ এক শ্ৰেষ্ঠ উদাহৰণ।<ref name="Great Living Chola Temples">{{cite web |url=https://unesco.org |title=Great Living Chola Temples |publisher=UNESCO |access-date=21 January 2008 |archive-date=5 January 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130105115252/https://unesco.org |url-status=live }}</ref><ref>{{cite book | first= John | last= Keay | author-link= John Keay | year= 2000 | title= India, a History | publisher= Harper Collins Publishers | location= New York, United States | isbn= 0-00-638784-5 | url= https://google.com | pages= xix | access-date= 15 November 2015 | archive-date= 3 July 2023 | archive-url= https://web.archive.org/web/20230703190805/https://web.archive.org/web/20230703190805/https://google.com | url-status= live }}</ref> ইয়াক ''দক্ষিণ মেৰু'' বুলিও কোৱা হয়।<ref>{{cite book|title=Temple Art, Icons And Culture Of India And South-East Asia|author=K. V. Raman|publisher=Sharada Publishing House, 2006|page=136}}</ref> [[চোল ৰাজবংশ|চোল সম্ৰাট]] [[ৰাজাৰাজ প্ৰথম]]ৰ দ্বাৰা ১০০৩ আৰু ১০১০ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ভিতৰত নিৰ্মিত এই মন্দিৰটো চোল যুগৰ [[গংগাইকোণ্ডা চোলাপুৰমৰ বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ]] আৰু [[ঐৰাৱতেশ্বৰ মন্দিৰ]]ৰ সৈতে ইউনেস্কোৰ [[বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ]]ৰ অন্তৰ্গত "[[জীৱন্ত চোলা মন্দিৰসমূহ]]"ৰ এটা অংশ।<ref name=UNESCO/> বাকী দুটা মন্দিৰ ক্ৰমে ইয়াৰ উত্তৰ-পূব দিশত প্ৰায় ৭০ কিলোমিটাৰ আৰু ৪০ কিলোমিটাৰ দূৰত্বত অৱস্থিত। এই একাদশ শতিকাৰ মন্দিৰটোৰ মূল স্মাৰকসমূহ এটা খাদৰ চাৰিওফালে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ ভিতৰত আছিল গোপুৰম, মূল মন্দিৰ, ইয়াৰ বিশাল টাৱাৰ, শিলালিপি, চিত্ৰকলা আৰু ভাস্কৰ্য্য, যিবোৰ প্ৰধানকৈ শৈৱ ধৰ্মৰ লগত জড়িত, কিন্তু বৈষ্ণৱ ধৰ্ম আৰু শক্তি ধৰ্মৰো অংশবিশেষ আছে। ইতিহাসত এই মন্দিৰটো ক্ষতিগ্ৰস্ত হৈছিল আৰু কিছুমান শিল্পকৰ্ম এতিয়া হেৰাই গৈছে। পৰৱৰ্তী শতিকাবোৰত অতিৰিক্ত মণ্ডপ আৰু স্মাৰক সংযোজন কৰা হৈছিল। মন্দিৰটো এতিয়া সুৰক্ষিত দেৱালৰ মাজত থিয় হৈ আছে যিবোৰ ষোল্ল শতিকাৰ পিছত সংযোজন কৰা হৈছিল।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=1–21}}<ref name=michell16/> গ্ৰেনাইট শিল ব্যৱহাৰ কৰি নিৰ্মিত, গৰ্ভগৃহৰ ওপৰৰ ''বিমান'' স্তম্ভটো দক্ষিণ ভাৰতৰ সৰ্বোচ্চ স্তম্ভসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম।<ref name=asibrihadthanj>{{cite web|title=The Archaeological Survey of India (ASI)|url=http://asi.nic.in|access-date=25 December 2012|archive-date=22 September 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130922114449/http://asi.nic.in|url-status=live}}</ref> মন্দিৰটোত এটা বিশাল স্তম্ভযুক্ত প্ৰাকাৰ আৰু ভাৰতৰ অন্যতম বৃহৎ [[শিৱলিংগ]] আছে।<ref name=asibrihadthanj/><ref name=UNESCO/>{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=20–21}} ইয়াক ভাস্কৰ্য্যৰ মানদণ্ডৰ বাবেও জনা যায়, লগতে একাদশ শতিকাত নটৰাজ, অৰ্থাৎ নৃত্যৰ প্ৰভু শিৱৰ পিতলৰ মূৰ্তি নিৰ্মাণ কৰা স্থান হিচাপেও প্ৰখ্যাত। এই চৌহদত [[নন্দী]], [[পাৰ্বতী]], [[কাৰ্তিক|মুৰুগন]], [[গণেশ]], সভাপতি, [[দক্ষিণামূৰ্তি]], চণ্ডেশ্বৰ নায়নাৰ, [[বৰাহী]], থিৰুভাৰুৰৰ থিয়াগাৰাজা, সিদ্ধাৰ কৰুভুৰাৰ আৰু অন্যান্যৰ মন্দিৰ অন্তৰ্ভুক্ত আছে।<ref name=UNESCO/>{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=16–29}} এই মন্দিৰটো তামিলনাডুৰ অন্যতম সৰ্বাধিক পৰিদৰ্শন কৰা পৰ্যটনস্থলী।<ref name="Gopal 1990 185">{{cite book|title=India through the ages|url=https://archive.org|last=Gopal|first=Madan|year= 1990| page= [https://archive.org/page/185 185]|editor=K.S. Gautam|publisher=Publication Division, Ministry of Information and Broadcasting, Government of India}}</ref> 4vifxscy94cl9azf90u1bwutyv2pgu4 627335 627333 2026-08-15T03:34:54Z AjayDas 12623 /* */ 627335 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious building | building_name= বৃহদেশ্বৰ মন্দিৰ | image = Brihadisvara Temple during Maha Shivaratri-WUS03611 (edit).jpg | caption = মহা শিৱৰাত্ৰিৰ সময়ত বৃহদেশ্বৰ মন্দিৰ | native_name = தஞ்சைப் பெருவுடையார் கோயில் | pushpin_map = India #Tamil Nadu | pushpin_caption = ভাৰতৰ তামিলনাডুস্থিত অৱস্থান | coordinates = {{coord|10|46|58|N|79|07|54|E|type:landmark_region:IN|display=inline,title}} | religious_affiliation = [[হিন্দু ধৰ্ম]] | country = ভাৰত | state = [[তামিলনাডু]] | district = থানজাভুৰ জিলা | location = থানজাভুৰ | elevation_m = 65.83 | deity = [[শিৱ]] | festival = [[মহা শিৱৰাত্ৰি]] | architecture_style = [[চোল স্থাপত্য]] | inscriptions = [[তামিল ভাষা|তামিল]] | completed = ১০১০ খ্ৰীষ্টাব্দ<ref name=britbrihadthanj/><ref name=mitchell/> | creator = ৰাজাৰাজ প্ৰথম | footnotes = {{Infobox UNESCO World Heritage Site | child = yes | official_name = বৃহদেশ্বৰ মন্দিৰ চৌহদ, থানজাভুৰ | part_of = [[জীৱন্ত চোলা মন্দিৰসমূহ]] | criteria = {{UNESCO WHS type|(ii), (iii)}}(ii), (iii) | ID = 250bis-001 | year = ১৯৮৭ | extension = ২০০৪ | area = {{convert|18.07|ha|acre|abbr=on}} | buffer_zone = {{convert|9.58|ha|acre|abbr=on}} }} }} {{Hinduism}} '''বৃহদেশ্বৰ মন্দিৰ''' ({{lang-en|Brihadisvara Temple}}), ভাৰতৰ [[তামিলনাডু]]ৰ থানজাভুৰত [[কাবেৰী নদী]]ৰ দক্ষিণ পাৰত অৱস্থিত [[চোল স্থাপত্য]] শৈলীত নিৰ্মিত এটা শৈৱ [[হিন্দু মন্দিৰ]]। ইয়াক '''ৰাজৰাজেশ্বৰম''' ({{lit|[[ৰাজাৰাজ প্ৰথম|ৰাজাৰাজ]]ৰ প্ৰভু}}) বুলি কোৱা হৈছিল আৰু স্থানীয়ভাৱে '''''থানজাই পেৰিয়া কোভিল''''' ({{lit|থানজাভুৰৰ ডাঙৰ মন্দিৰ}}) আৰু '''''পেৰুভুডাইয়াৰ কোভিল''''' ({{literally|মহান প্ৰভুৰ মন্দিৰ}}) নামেৰে জনাজাত।<ref>{{Cite book |url=https://google.com |title=Rajaraja the Great: A Garland of Tributes |date=1984 |publisher=Department of Museums, Government Museum |language=en |access-date=25 October 2022 |archive-date=3 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230703190805/https://google.com |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite book |url=https://google.com |title=India Perspectives |date=1995 |publisher=PTI for the Ministry of External Affairs |language=en |access-date=25 October 2022 |archive-date=3 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230703190805/https://google.com |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite book |last=Rao |first=Raghunadha |url=https://google.com |title=Indian Heritage and Culture |publisher=Sterling Publishers |year=1989 |isbn=9788120709300 |pages=32 |language=English |access-date=18 March 2023 |archive-date=24 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230424002637/https://google.com |url-status=live }}</ref><ref name=britbrihadthanj>[https://britannica.com Thanjavur] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210807100315/https://britannica.com |date=7 August 2021 }}, Encyclopaedia Britannica</ref><ref name=asibrihadthanj/> ই হৈছে সৰ্ববৃহৎ হিন্দু মন্দিৰসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম আৰু তামিল স্থাপত্যৰ এক শ্ৰেষ্ঠ উদাহৰণ।<ref name="Great Living Chola Temples">{{cite web |url=https://unesco.org |title=Great Living Chola Temples |publisher=UNESCO |access-date=21 January 2008 |archive-date=5 January 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130105115252/https://unesco.org |url-status=live }}</ref><ref>{{cite book | first= John | last= Keay | author-link= John Keay | year= 2000 | title= India, a History | publisher= Harper Collins Publishers | location= New York, United States | isbn= 0-00-638784-5 | url= https://google.com | pages= xix | access-date= 15 November 2015 | archive-date= 3 July 2023 | archive-url= https://web.archive.org/web/20230703190805/https://web.archive.org/web/20230703190805/https://google.com | url-status= live }}</ref> ইয়াক ''দক্ষিণ মেৰু'' বুলিও কোৱা হয়।<ref>{{cite book|title=Temple Art, Icons And Culture Of India And South-East Asia|author=K. V. Raman|publisher=Sharada Publishing House, 2006|page=136}}</ref> [[চোল ৰাজবংশ|চোল সম্ৰাট]] [[ৰাজাৰাজ প্ৰথম]]ৰ দ্বাৰা ১০০৩ আৰু ১০১০ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ভিতৰত নিৰ্মিত এই মন্দিৰটো চোল যুগৰ [[গংগাইকোণ্ডা চোলাপুৰমৰ বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ]] আৰু [[ঐৰাৱতেশ্বৰ মন্দিৰ]]ৰ সৈতে ইউনেস্কোৰ [[বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ]]ৰ অন্তৰ্গত "[[জীৱন্ত চোলা মন্দিৰসমূহ]]"ৰ এটা অংশ।<ref name=UNESCO/> বাকী দুটা মন্দিৰ ক্ৰমে ইয়াৰ উত্তৰ-পূব দিশত প্ৰায় ৭০ কিলোমিটাৰ আৰু ৪০ কিলোমিটাৰ দূৰত্বত অৱস্থিত। এই একাদশ শতিকাৰ মন্দিৰটোৰ মূল স্মাৰকসমূহ এটা খাদৰ চাৰিওফালে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ ভিতৰত আছিল গোপুৰম, মূল মন্দিৰ, ইয়াৰ বিশাল টাৱাৰ, শিলালিপি, চিত্ৰকলা আৰু ভাস্কৰ্য্য, যিবোৰ প্ৰধানকৈ শৈৱ ধৰ্মৰ লগত জড়িত, কিন্তু বৈষ্ণৱ ধৰ্ম আৰু শক্তি ধৰ্মৰো অংশবিশেষ আছে। ইতিহাসত এই মন্দিৰটো ক্ষতিগ্ৰস্ত হৈছিল আৰু কিছুমান শিল্পকৰ্ম এতিয়া হেৰাই গৈছে। পৰৱৰ্তী শতিকাবোৰত অতিৰিক্ত মণ্ডপ আৰু স্মাৰক সংযোজন কৰা হৈছিল। মন্দিৰটো এতিয়া সুৰক্ষিত দেৱালৰ মাজত থিয় হৈ আছে যিবোৰ ষোল্ল শতিকাৰ পিছত সংযোজন কৰা হৈছিল।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=1–21}}<ref name=michell16/> গ্ৰেনাইট শিল ব্যৱহাৰ কৰি নিৰ্মিত, গৰ্ভগৃহৰ ওপৰৰ ''বিমান'' স্তম্ভটো দক্ষিণ ভাৰতৰ সৰ্বোচ্চ স্তম্ভসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম।<ref name=asibrihadthanj>{{cite web|title=The Archaeological Survey of India (ASI)|url=http://asi.nic.in|access-date=25 December 2012|archive-date=22 September 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130922114449/http://asi.nic.in|url-status=live}}</ref> মন্দিৰটোত এটা বিশাল স্তম্ভযুক্ত প্ৰাকাৰ আৰু ভাৰতৰ অন্যতম বৃহৎ [[শিৱলিংগ]] আছে।<ref name=asibrihadthanj/><ref name=UNESCO/>{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=20–21}} ইয়াক ভাস্কৰ্য্যৰ মানদণ্ডৰ বাবেও জনা যায়, লগতে একাদশ শতিকাত নটৰাজ, অৰ্থাৎ নৃত্যৰ প্ৰভু শিৱৰ পিতলৰ মূৰ্তি নিৰ্মাণ কৰা স্থান হিচাপেও প্ৰখ্যাত। এই চৌহদত [[নন্দী]], [[পাৰ্বতী]], [[কাৰ্তিক|মুৰুগন]], [[গণেশ]], সভাপতি, [[দক্ষিণামূৰ্তি]], চণ্ডেশ্বৰ নায়নাৰ, [[বৰাহী]], থিৰুভাৰুৰৰ থিয়াগাৰাজা, সিদ্ধাৰ কৰুভুৰাৰ আৰু অন্যান্যৰ মন্দিৰ অন্তৰ্ভুক্ত আছে।<ref name=UNESCO/>{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=16–29}} এই মন্দিৰটো তামিলনাডুৰ অন্যতম সৰ্বাধিক পৰিদৰ্শন কৰা পৰ্যটনস্থলী।<ref name="Gopal 1990 185">{{cite book|title=India through the ages|url=https://archive.org|last=Gopal|first=Madan|year= 1990| page= [https://archive.org/page/185 185]|editor=K.S. Gautam|publisher=Publication Division, Ministry of Information and Broadcasting, Government of India}}</ref> ==নামকৰণ== এই মন্দিৰটো নিৰ্মাণ কৰোৱা ৰাজৰাজ চোলে ইয়াৰ নাম ৰাজৰাজেশ্বৰম ৰাখিছিল। ইয়াৰ অৰ্থ আছিল "ৰাজৰাজৰ দেৱতাৰ মন্দিৰ"।<ref>{{cite book |author=D. Raphael |title=Temples of Tamil Nadu, Works of Art |url=https://books.google.com/books?id=_rTqAAAAMAAJ |year=1996 |publisher=Ratnamala |isbn=978-955-9440-00-0 |page=9 |access-date=9 June 2019 |archive-date=10 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240310103506/https://books.google.com/books?id=_rTqAAAAMAAJ |url-status=live }}</ref> বৃহন্নয়াকী মন্দিৰৰ এটা পৰৱৰ্তী শিলালিপিত মন্দিৰটোৰ দেৱতাক পেৰিয়া উদাইয়া নায়নাৰ বুলি কোৱা হৈছে। এয়া আধুনিক নাম বৃহদেশ্বৰ আৰু পেৰুভুডাইয়াৰ কোভিলৰ উৎস বুলি গণ‍্য কৰা হয়।<ref>{{cite book |author=S. R. Balasubrahmanyam |title=Middle Chola Temples: Rajaraja I to Kulottunga I, A.D. 985-1070 |url=https://books.google.com/books?id=iVhJAQAAIAAJ |year=1975 |publisher=Thomson |page=87 |access-date=9 June 2019 |archive-date=9 June 2019 |archive-date=10 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240310103400/https://books.google.com/books?id=iVhJAQAAIAAJ |url-status=live }}</ref> romakdwh3ml0hdaq2vh4xk5mlcjfp4i 627336 627335 2026-08-15T03:37:35Z AjayDas 12623 /* নামকৰণ */ 627336 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious building | building_name= বৃহদেশ্বৰ মন্দিৰ | image = Brihadisvara Temple during Maha Shivaratri-WUS03611 (edit).jpg | caption = মহা শিৱৰাত্ৰিৰ সময়ত বৃহদেশ্বৰ মন্দিৰ | native_name = தஞ்சைப் பெருவுடையார் கோயில் | pushpin_map = India #Tamil Nadu | pushpin_caption = ভাৰতৰ তামিলনাডুস্থিত অৱস্থান | coordinates = {{coord|10|46|58|N|79|07|54|E|type:landmark_region:IN|display=inline,title}} | religious_affiliation = [[হিন্দু ধৰ্ম]] | country = ভাৰত | state = [[তামিলনাডু]] | district = থানজাভুৰ জিলা | location = থানজাভুৰ | elevation_m = 65.83 | deity = [[শিৱ]] | festival = [[মহা শিৱৰাত্ৰি]] | architecture_style = [[চোল স্থাপত্য]] | inscriptions = [[তামিল ভাষা|তামিল]] | completed = ১০১০ খ্ৰীষ্টাব্দ<ref name=britbrihadthanj/><ref name=mitchell/> | creator = ৰাজাৰাজ প্ৰথম | footnotes = {{Infobox UNESCO World Heritage Site | child = yes | official_name = বৃহদেশ্বৰ মন্দিৰ চৌহদ, থানজাভুৰ | part_of = [[জীৱন্ত চোলা মন্দিৰসমূহ]] | criteria = {{UNESCO WHS type|(ii), (iii)}}(ii), (iii) | ID = 250bis-001 | year = ১৯৮৭ | extension = ২০০৪ | area = {{convert|18.07|ha|acre|abbr=on}} | buffer_zone = {{convert|9.58|ha|acre|abbr=on}} }} }} {{Hinduism}} '''বৃহদেশ্বৰ মন্দিৰ''' ({{lang-en|Brihadisvara Temple}}), ভাৰতৰ [[তামিলনাডু]]ৰ থানজাভুৰত [[কাবেৰী নদী]]ৰ দক্ষিণ পাৰত অৱস্থিত [[চোল স্থাপত্য]] শৈলীত নিৰ্মিত এটা শৈৱ [[হিন্দু মন্দিৰ]]। ইয়াক '''ৰাজৰাজেশ্বৰম''' ({{lit|[[ৰাজাৰাজ প্ৰথম|ৰাজাৰাজ]]ৰ প্ৰভু}}) বুলি কোৱা হৈছিল আৰু স্থানীয়ভাৱে '''''থানজাই পেৰিয়া কোভিল''''' ({{lit|থানজাভুৰৰ ডাঙৰ মন্দিৰ}}) আৰু '''''পেৰুভুডাইয়াৰ কোভিল''''' ({{literally|মহান প্ৰভুৰ মন্দিৰ}}) নামেৰে জনাজাত।<ref>{{Cite book |url=https://google.com |title=Rajaraja the Great: A Garland of Tributes |date=1984 |publisher=Department of Museums, Government Museum |language=en |access-date=25 October 2022 |archive-date=3 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230703190805/https://google.com |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite book |url=https://google.com |title=India Perspectives |date=1995 |publisher=PTI for the Ministry of External Affairs |language=en |access-date=25 October 2022 |archive-date=3 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230703190805/https://google.com |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite book |last=Rao |first=Raghunadha |url=https://google.com |title=Indian Heritage and Culture |publisher=Sterling Publishers |year=1989 |isbn=9788120709300 |pages=32 |language=English |access-date=18 March 2023 |archive-date=24 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230424002637/https://google.com |url-status=live }}</ref><ref name=britbrihadthanj>[https://britannica.com Thanjavur] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210807100315/https://britannica.com |date=7 August 2021 }}, Encyclopaedia Britannica</ref><ref name=asibrihadthanj/> ই হৈছে সৰ্ববৃহৎ হিন্দু মন্দিৰসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম আৰু তামিল স্থাপত্যৰ এক শ্ৰেষ্ঠ উদাহৰণ।<ref name="Great Living Chola Temples">{{cite web |url=https://unesco.org |title=Great Living Chola Temples |publisher=UNESCO |access-date=21 January 2008 |archive-date=5 January 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130105115252/https://unesco.org |url-status=live }}</ref><ref>{{cite book | first= John | last= Keay | author-link= John Keay | year= 2000 | title= India, a History | publisher= Harper Collins Publishers | location= New York, United States | isbn= 0-00-638784-5 | url= https://google.com | pages= xix | access-date= 15 November 2015 | archive-date= 3 July 2023 | archive-url= https://web.archive.org/web/20230703190805/https://web.archive.org/web/20230703190805/https://google.com | url-status= live }}</ref> ইয়াক ''দক্ষিণ মেৰু'' বুলিও কোৱা হয়।<ref>{{cite book|title=Temple Art, Icons And Culture Of India And South-East Asia|author=K. V. Raman|publisher=Sharada Publishing House, 2006|page=136}}</ref> [[চোল ৰাজবংশ|চোল সম্ৰাট]] [[ৰাজাৰাজ প্ৰথম]]ৰ দ্বাৰা ১০০৩ আৰু ১০১০ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ভিতৰত নিৰ্মিত এই মন্দিৰটো চোল যুগৰ [[গংগাইকোণ্ডা চোলাপুৰমৰ বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ]] আৰু [[ঐৰাৱতেশ্বৰ মন্দিৰ]]ৰ সৈতে ইউনেস্কোৰ [[বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ]]ৰ অন্তৰ্গত "[[জীৱন্ত চোলা মন্দিৰসমূহ]]"ৰ এটা অংশ।<ref name=UNESCO/> বাকী দুটা মন্দিৰ ক্ৰমে ইয়াৰ উত্তৰ-পূব দিশত প্ৰায় ৭০ কিলোমিটাৰ আৰু ৪০ কিলোমিটাৰ দূৰত্বত অৱস্থিত। এই একাদশ শতিকাৰ মন্দিৰটোৰ মূল স্মাৰকসমূহ এটা খাদৰ চাৰিওফালে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ ভিতৰত আছিল গোপুৰম, মূল মন্দিৰ, ইয়াৰ বিশাল টাৱাৰ, শিলালিপি, চিত্ৰকলা আৰু ভাস্কৰ্য্য, যিবোৰ প্ৰধানকৈ শৈৱ ধৰ্মৰ লগত জড়িত, কিন্তু বৈষ্ণৱ ধৰ্ম আৰু শক্তি ধৰ্মৰো অংশবিশেষ আছে। ইতিহাসত এই মন্দিৰটো ক্ষতিগ্ৰস্ত হৈছিল আৰু কিছুমান শিল্পকৰ্ম এতিয়া হেৰাই গৈছে। পৰৱৰ্তী শতিকাবোৰত অতিৰিক্ত মণ্ডপ আৰু স্মাৰক সংযোজন কৰা হৈছিল। মন্দিৰটো এতিয়া সুৰক্ষিত দেৱালৰ মাজত থিয় হৈ আছে যিবোৰ ষোল্ল শতিকাৰ পিছত সংযোজন কৰা হৈছিল।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=1–21}}<ref name=michell16/> গ্ৰেনাইট শিল ব্যৱহাৰ কৰি নিৰ্মিত, গৰ্ভগৃহৰ ওপৰৰ ''বিমান'' স্তম্ভটো দক্ষিণ ভাৰতৰ সৰ্বোচ্চ স্তম্ভসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম।<ref name=asibrihadthanj>{{cite web|title=The Archaeological Survey of India (ASI)|url=http://asi.nic.in|access-date=25 December 2012|archive-date=22 September 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130922114449/http://asi.nic.in|url-status=live}}</ref> মন্দিৰটোত এটা বিশাল স্তম্ভযুক্ত প্ৰাকাৰ আৰু ভাৰতৰ অন্যতম বৃহৎ [[শিৱলিংগ]] আছে।<ref name=asibrihadthanj/><ref name=UNESCO/>{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=20–21}} ইয়াক ভাস্কৰ্য্যৰ মানদণ্ডৰ বাবেও জনা যায়, লগতে একাদশ শতিকাত নটৰাজ, অৰ্থাৎ নৃত্যৰ প্ৰভু শিৱৰ পিতলৰ মূৰ্তি নিৰ্মাণ কৰা স্থান হিচাপেও প্ৰখ্যাত। এই চৌহদত [[নন্দী]], [[পাৰ্বতী]], [[কাৰ্তিক|মুৰুগন]], [[গণেশ]], সভাপতি, [[দক্ষিণামূৰ্তি]], চণ্ডেশ্বৰ নায়নাৰ, [[বৰাহী]], থিৰুভাৰুৰৰ থিয়াগাৰাজা, সিদ্ধাৰ কৰুভুৰাৰ আৰু অন্যান্যৰ মন্দিৰ অন্তৰ্ভুক্ত আছে।<ref name=UNESCO/>{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=16–29}} এই মন্দিৰটো তামিলনাডুৰ অন্যতম সৰ্বাধিক পৰিদৰ্শন কৰা পৰ্যটনস্থলী।<ref name="Gopal 1990 185">{{cite book|title=India through the ages|url=https://archive.org|last=Gopal|first=Madan|year= 1990| page= [https://archive.org/page/185 185]|editor=K.S. Gautam|publisher=Publication Division, Ministry of Information and Broadcasting, Government of India}}</ref> ==নামকৰণ== [[ৰাজৰাজ প্ৰথম|ৰাজৰাজ চোলে]] এই মন্দিৰটো নিৰ্মাণ কৰাইছিল। তেওঁ ইয়াৰ নাম ৰাজৰাজেশ্বৰম (Rajarājeśvaram) ৰাখিছিল। ইয়াৰ অৰ্থ হৈছে ৰাজৰাজৰ দেৱতাৰ মন্দিৰ।<ref>{{cite book |author=D. Raphael |title=Temples of Tamil Nadu, Works of Art |url=https://google.com |year=1996 |publisher=Ratnamala |isbn=978-955-9440-00-0 |page=9 |access-date=9 June 2019 |archive-date=10 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240310103506/https://google.com |url-status=live }}</ref> পিছৰ এটা শিলালিপিত মন্দিৰটোৰ দেৱতাক পেৰিয়া উদাইয়া নায়নাৰ বুলি কোৱা হৈছে। এই নামটোৰ পৰাই বৰ্তমানৰ বৃহদেশ্বৰ আৰু পেৰুভুডাইয়াৰ কোভিল নাম দুটা আহিছে বুলি জনা যায়।<ref>{{cite book |author=S. R. Balasubrahmanyam |title=Middle Chola Temples: Rajaraja I to Kulottunga I, A.D. 985-1070 |url=https://google.com |year=1975 |publisher=Thomson |page=87 |access-date=9 June 2019 |archive-date=10 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240310103400/https://google.com |url-status=live }}</ref> ilmlgfxg1en027btv5ssgbjqjjjvz5v 627338 627336 2026-08-15T03:40:25Z AjayDas 12623 /* নামকৰণ */ 627338 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious building | building_name= বৃহদেশ্বৰ মন্দিৰ | image = Brihadisvara Temple during Maha Shivaratri-WUS03611 (edit).jpg | caption = মহা শিৱৰাত্ৰিৰ সময়ত বৃহদেশ্বৰ মন্দিৰ | native_name = தஞ்சைப் பெருவுடையார் கோயில் | pushpin_map = India #Tamil Nadu | pushpin_caption = ভাৰতৰ তামিলনাডুস্থিত অৱস্থান | coordinates = {{coord|10|46|58|N|79|07|54|E|type:landmark_region:IN|display=inline,title}} | religious_affiliation = [[হিন্দু ধৰ্ম]] | country = ভাৰত | state = [[তামিলনাডু]] | district = থানজাভুৰ জিলা | location = থানজাভুৰ | elevation_m = 65.83 | deity = [[শিৱ]] | festival = [[মহা শিৱৰাত্ৰি]] | architecture_style = [[চোল স্থাপত্য]] | inscriptions = [[তামিল ভাষা|তামিল]] | completed = ১০১০ খ্ৰীষ্টাব্দ<ref name=britbrihadthanj/><ref name=mitchell/> | creator = ৰাজাৰাজ প্ৰথম | footnotes = {{Infobox UNESCO World Heritage Site | child = yes | official_name = বৃহদেশ্বৰ মন্দিৰ চৌহদ, থানজাভুৰ | part_of = [[জীৱন্ত চোলা মন্দিৰসমূহ]] | criteria = {{UNESCO WHS type|(ii), (iii)}}(ii), (iii) | ID = 250bis-001 | year = ১৯৮৭ | extension = ২০০৪ | area = {{convert|18.07|ha|acre|abbr=on}} | buffer_zone = {{convert|9.58|ha|acre|abbr=on}} }} }} {{Hinduism}} '''বৃহদেশ্বৰ মন্দিৰ''' ({{lang-en|Brihadisvara Temple}}), ভাৰতৰ [[তামিলনাডু]]ৰ থানজাভুৰত [[কাবেৰী নদী]]ৰ দক্ষিণ পাৰত অৱস্থিত [[চোল স্থাপত্য]] শৈলীত নিৰ্মিত এটা শৈৱ [[হিন্দু মন্দিৰ]]। ইয়াক '''ৰাজৰাজেশ্বৰম''' ({{lit|[[ৰাজাৰাজ প্ৰথম|ৰাজাৰাজ]]ৰ প্ৰভু}}) বুলি কোৱা হৈছিল আৰু স্থানীয়ভাৱে '''''থানজাই পেৰিয়া কোভিল''''' ({{lit|থানজাভুৰৰ ডাঙৰ মন্দিৰ}}) আৰু '''''পেৰুভুডাইয়াৰ কোভিল''''' ({{literally|মহান প্ৰভুৰ মন্দিৰ}}) নামেৰে জনাজাত।<ref>{{Cite book |url=https://google.com |title=Rajaraja the Great: A Garland of Tributes |date=1984 |publisher=Department of Museums, Government Museum |language=en |access-date=25 October 2022 |archive-date=3 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230703190805/https://google.com |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite book |url=https://google.com |title=India Perspectives |date=1995 |publisher=PTI for the Ministry of External Affairs |language=en |access-date=25 October 2022 |archive-date=3 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230703190805/https://google.com |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite book |last=Rao |first=Raghunadha |url=https://google.com |title=Indian Heritage and Culture |publisher=Sterling Publishers |year=1989 |isbn=9788120709300 |pages=32 |language=English |access-date=18 March 2023 |archive-date=24 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230424002637/https://google.com |url-status=live }}</ref><ref name=britbrihadthanj>[https://britannica.com Thanjavur] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210807100315/https://britannica.com |date=7 August 2021 }}, Encyclopaedia Britannica</ref><ref name=asibrihadthanj/> ই হৈছে সৰ্ববৃহৎ হিন্দু মন্দিৰসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম আৰু তামিল স্থাপত্যৰ এক শ্ৰেষ্ঠ উদাহৰণ।<ref name="Great Living Chola Temples">{{cite web |url=https://unesco.org |title=Great Living Chola Temples |publisher=UNESCO |access-date=21 January 2008 |archive-date=5 January 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130105115252/https://unesco.org |url-status=live }}</ref><ref>{{cite book | first= John | last= Keay | author-link= John Keay | year= 2000 | title= India, a History | publisher= Harper Collins Publishers | location= New York, United States | isbn= 0-00-638784-5 | url= https://google.com | pages= xix | access-date= 15 November 2015 | archive-date= 3 July 2023 | archive-url= https://web.archive.org/web/20230703190805/https://web.archive.org/web/20230703190805/https://google.com | url-status= live }}</ref> ইয়াক ''দক্ষিণ মেৰু'' বুলিও কোৱা হয়।<ref>{{cite book|title=Temple Art, Icons And Culture Of India And South-East Asia|author=K. V. Raman|publisher=Sharada Publishing House, 2006|page=136}}</ref> [[চোল ৰাজবংশ|চোল সম্ৰাট]] [[ৰাজাৰাজ প্ৰথম]]ৰ দ্বাৰা ১০০৩ আৰু ১০১০ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ভিতৰত নিৰ্মিত এই মন্দিৰটো চোল যুগৰ [[গংগাইকোণ্ডা চোলাপুৰমৰ বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ]] আৰু [[ঐৰাৱতেশ্বৰ মন্দিৰ]]ৰ সৈতে ইউনেস্কোৰ [[বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ]]ৰ অন্তৰ্গত "[[জীৱন্ত চোলা মন্দিৰসমূহ]]"ৰ এটা অংশ।<ref name=UNESCO/> বাকী দুটা মন্দিৰ ক্ৰমে ইয়াৰ উত্তৰ-পূব দিশত প্ৰায় ৭০ কিলোমিটাৰ আৰু ৪০ কিলোমিটাৰ দূৰত্বত অৱস্থিত। এই একাদশ শতিকাৰ মন্দিৰটোৰ মূল স্মাৰকসমূহ এটা খাদৰ চাৰিওফালে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ ভিতৰত আছিল গোপুৰম, মূল মন্দিৰ, ইয়াৰ বিশাল টাৱাৰ, শিলালিপি, চিত্ৰকলা আৰু ভাস্কৰ্য্য, যিবোৰ প্ৰধানকৈ শৈৱ ধৰ্মৰ লগত জড়িত, কিন্তু বৈষ্ণৱ ধৰ্ম আৰু শক্তি ধৰ্মৰো অংশবিশেষ আছে। ইতিহাসত এই মন্দিৰটো ক্ষতিগ্ৰস্ত হৈছিল আৰু কিছুমান শিল্পকৰ্ম এতিয়া হেৰাই গৈছে। পৰৱৰ্তী শতিকাবোৰত অতিৰিক্ত মণ্ডপ আৰু স্মাৰক সংযোজন কৰা হৈছিল। মন্দিৰটো এতিয়া সুৰক্ষিত দেৱালৰ মাজত থিয় হৈ আছে যিবোৰ ষোল্ল শতিকাৰ পিছত সংযোজন কৰা হৈছিল।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=1–21}}<ref name=michell16/> গ্ৰেনাইট শিল ব্যৱহাৰ কৰি নিৰ্মিত, গৰ্ভগৃহৰ ওপৰৰ ''বিমান'' স্তম্ভটো দক্ষিণ ভাৰতৰ সৰ্বোচ্চ স্তম্ভসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম।<ref name=asibrihadthanj>{{cite web|title=The Archaeological Survey of India (ASI)|url=http://asi.nic.in|access-date=25 December 2012|archive-date=22 September 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130922114449/http://asi.nic.in|url-status=live}}</ref> মন্দিৰটোত এটা বিশাল স্তম্ভযুক্ত প্ৰাকাৰ আৰু ভাৰতৰ অন্যতম বৃহৎ [[শিৱলিংগ]] আছে।<ref name=asibrihadthanj/><ref name=UNESCO/>{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=20–21}} ইয়াক ভাস্কৰ্য্যৰ মানদণ্ডৰ বাবেও জনা যায়, লগতে একাদশ শতিকাত নটৰাজ, অৰ্থাৎ নৃত্যৰ প্ৰভু শিৱৰ পিতলৰ মূৰ্তি নিৰ্মাণ কৰা স্থান হিচাপেও প্ৰখ্যাত। এই চৌহদত [[নন্দী]], [[পাৰ্বতী]], [[কাৰ্তিক|মুৰুগন]], [[গণেশ]], সভাপতি, [[দক্ষিণামূৰ্তি]], চণ্ডেশ্বৰ নায়নাৰ, [[বৰাহী]], থিৰুভাৰুৰৰ থিয়াগাৰাজা, সিদ্ধাৰ কৰুভুৰাৰ আৰু অন্যান্যৰ মন্দিৰ অন্তৰ্ভুক্ত আছে।<ref name=UNESCO/>{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=16–29}} এই মন্দিৰটো তামিলনাডুৰ অন্যতম সৰ্বাধিক পৰিদৰ্শন কৰা পৰ্যটনস্থলী।<ref name="Gopal 1990 185">{{cite book|title=India through the ages|url=https://archive.org|last=Gopal|first=Madan|year= 1990| page= [https://archive.org/page/185 185]|editor=K.S. Gautam|publisher=Publication Division, Ministry of Information and Broadcasting, Government of India}}</ref> ==নামকৰণ== [[ৰাজৰাজ প্ৰথম|ৰাজৰাজ চোলে]] এই মন্দিৰটো নিৰ্মাণ কৰাইছিল। তেওঁ ইয়াৰ নাম ৰাজৰাজেশ্বৰম (Rajarājeśvaram) ৰাখিছিল। ইয়াৰ অৰ্থ হৈছে ৰাজৰাজৰ দেৱতাৰ মন্দিৰ।<ref>{{cite book |author=D. Raphael |title=Temples of Tamil Nadu, Works of Art |url=https://google.com |year=1996 |publisher=Ratnamala |isbn=978-955-9440-00-0 |page=9 |access-date=9 June 2019 |archive-date=10 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240310103506/https://google.com |url-status=live }}</ref> পিছৰ এটা শিলালিপিত মন্দিৰটোৰ দেৱতাক পেৰিয়া উদাইয়া নায়নাৰ বুলি কোৱা হৈছে। এই নামটোৰ পৰাই বৰ্তমানৰ বৃহদেশ্বৰ আৰু পেৰুভুডাইয়াৰ কোভিল নাম দুটা আহিছে বুলি জনা যায়।<ref>{{cite book |author=S. R. Balasubrahmanyam |title=Middle Chola Temples: Rajaraja I to Kulottunga I, A.D. 985-1070 |url=https://google.com |year=1975 |publisher=Thomson |page=87 |access-date=9 June 2019 |archive-date=10 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240310103400/https://google.com |url-status=live }}</ref> ==অৱস্থান== [[File:Brihadisvara Temple - Thanjavur peruvudaiyar kovil ttkcvrvb122k23iph (747).jpg|thumb|centre|400px|দেৱালৰ বাহিৰৰ পৰা দেখা পোৱা বৃহদেশ্বৰ মন্দিৰ চৌহদ]] পেৰুভুডাইয়াৰ মন্দিৰটো [[থানজাভুৰ]] চহৰত অৱস্থিত।<ref>{{Cite web|title=Brihadeeswara Temple|url=https://temple-mandir.in|access-date=2022-02-24|website=Brihadeeswara Temple|language=en-US|archive-date=24 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220224085645/https://temple-mandir.in|url-status=dead}}</ref> এই ঠাইখন [[চেন্নাই]]ৰ পৰা প্ৰায় ৩৫০ কিলোমিটাৰ দক্ষিণ-পশ্চিম দিশত পৰে। ৰে'ল, বাছ আৰু ঘাইপথৰ দ্বাৰা চহৰখন আন ডাঙৰ চহৰৰ লগত সংযুক্ত হৈ আছে।<ref name="road">{{cite web | url =http://nhai.org | page =2 | title =NH wise Details of NH in respect of Stretches entrusted to NHAI | access-date =17 December 2011 | work =Ministry of Road Transport & Highways, [[Government of India]] | publisher =[[National Highways Authority of India]] | archive-url =https://web.archive.org/web/20090225142615/http://nhai.org | archive-date =25 February 2009 | url-status =dead | df =dmy-all }}</ref><ref>{{cite web|url=http://tn.gov.in|title=Thanjavur bus routes|publisher=Municipality of Thanjavur|access-date=29 December 2012|archive-url=https://archive.org|archive-date=17 June 2013|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> ইয়াত এখন ওচৰৰ বিমানবন্দৰ আছে। তাৰ নাম [[তিৰুচিৰাপল্লী আন্তৰ্জাতিক বিমানবন্দৰ]]। এই বিমানবন্দৰটো ৫৫ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত।<ref>{{cite book|author=Ē. Kē Cēṣāttiri|title=Sri Brihadisvara: The Great Temple of Thānjavūr|url=https://google.com|year=2008|publisher=Nile|page=5}}</ref> এই মন্দিৰ আৰু চহৰখন [[কাবেৰী নদী]]ৰ বদ্বীপৰ আৰম্ভণিত আছে। একাদশ শতিকাত তামিল লোকে ইয়াত প্ৰথম জলসিঞ্চন ব্যৱস্থা নিৰ্মাণ কৰিছিল। তেওঁলোকে খেতি আৰু যাতায়াতৰ সুবিধাৰ বাবে এই কাম কৰিছিল।<ref>{{cite book|author=Marshall M. Bouton|title=Agrarian Radicalism in South India|url=https://google.com|year=2014|publisher=Princeton University Press|isbn=978-1-4008-5784-5|pages=72–78}}</ref> o9hen9h46iyrivcxygnymfgh3u4vtcq 627344 627338 2026-08-15T04:04:55Z AjayDas 12623 /* অৱস্থান */ 627344 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious building | building_name= বৃহদেশ্বৰ মন্দিৰ | image = Brihadisvara Temple during Maha Shivaratri-WUS03611 (edit).jpg | caption = মহা শিৱৰাত্ৰিৰ সময়ত বৃহদেশ্বৰ মন্দিৰ | native_name = தஞ்சைப் பெருவுடையார் கோயில் | pushpin_map = India #Tamil Nadu | pushpin_caption = ভাৰতৰ তামিলনাডুস্থিত অৱস্থান | coordinates = {{coord|10|46|58|N|79|07|54|E|type:landmark_region:IN|display=inline,title}} | religious_affiliation = [[হিন্দু ধৰ্ম]] | country = ভাৰত | state = [[তামিলনাডু]] | district = থানজাভুৰ জিলা | location = থানজাভুৰ | elevation_m = 65.83 | deity = [[শিৱ]] | festival = [[মহা শিৱৰাত্ৰি]] | architecture_style = [[চোল স্থাপত্য]] | inscriptions = [[তামিল ভাষা|তামিল]] | completed = ১০১০ খ্ৰীষ্টাব্দ<ref name=britbrihadthanj/><ref name=mitchell/> | creator = ৰাজাৰাজ প্ৰথম | footnotes = {{Infobox UNESCO World Heritage Site | child = yes | official_name = বৃহদেশ্বৰ মন্দিৰ চৌহদ, থানজাভুৰ | part_of = [[জীৱন্ত চোলা মন্দিৰসমূহ]] | criteria = {{UNESCO WHS type|(ii), (iii)}}(ii), (iii) | ID = 250bis-001 | year = ১৯৮৭ | extension = ২০০৪ | area = {{convert|18.07|ha|acre|abbr=on}} | buffer_zone = {{convert|9.58|ha|acre|abbr=on}} }} }} {{Hinduism}} '''বৃহদেশ্বৰ মন্দিৰ''' ({{lang-en|Brihadisvara Temple}}), ভাৰতৰ [[তামিলনাডু]]ৰ থানজাভুৰত [[কাবেৰী নদী]]ৰ দক্ষিণ পাৰত অৱস্থিত [[চোল স্থাপত্য]] শৈলীত নিৰ্মিত এটা শৈৱ [[হিন্দু মন্দিৰ]]। ইয়াক '''ৰাজৰাজেশ্বৰম''' ({{lit|[[ৰাজাৰাজ প্ৰথম|ৰাজাৰাজ]]ৰ প্ৰভু}}) বুলি কোৱা হৈছিল আৰু স্থানীয়ভাৱে '''''থানজাই পেৰিয়া কোভিল''''' ({{lit|থানজাভুৰৰ ডাঙৰ মন্দিৰ}}) আৰু '''''পেৰুভুডাইয়াৰ কোভিল''''' ({{literally|মহান প্ৰভুৰ মন্দিৰ}}) নামেৰে জনাজাত।<ref>{{Cite book |url=https://google.com |title=Rajaraja the Great: A Garland of Tributes |date=1984 |publisher=Department of Museums, Government Museum |language=en |access-date=25 October 2022 |archive-date=3 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230703190805/https://google.com |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite book |url=https://google.com |title=India Perspectives |date=1995 |publisher=PTI for the Ministry of External Affairs |language=en |access-date=25 October 2022 |archive-date=3 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230703190805/https://google.com |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite book |last=Rao |first=Raghunadha |url=https://google.com |title=Indian Heritage and Culture |publisher=Sterling Publishers |year=1989 |isbn=9788120709300 |pages=32 |language=English |access-date=18 March 2023 |archive-date=24 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230424002637/https://google.com |url-status=live }}</ref><ref name=britbrihadthanj>[https://britannica.com Thanjavur] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210807100315/https://britannica.com |date=7 August 2021 }}, Encyclopaedia Britannica</ref><ref name=asibrihadthanj/> ই হৈছে সৰ্ববৃহৎ হিন্দু মন্দিৰসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম আৰু তামিল স্থাপত্যৰ এক শ্ৰেষ্ঠ উদাহৰণ।<ref name="Great Living Chola Temples">{{cite web |url=https://unesco.org |title=Great Living Chola Temples |publisher=UNESCO |access-date=21 January 2008 |archive-date=5 January 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130105115252/https://unesco.org |url-status=live }}</ref><ref>{{cite book | first= John | last= Keay | author-link= John Keay | year= 2000 | title= India, a History | publisher= Harper Collins Publishers | location= New York, United States | isbn= 0-00-638784-5 | url= https://google.com | pages= xix | access-date= 15 November 2015 | archive-date= 3 July 2023 | archive-url= https://web.archive.org/web/20230703190805/https://web.archive.org/web/20230703190805/https://google.com | url-status= live }}</ref> ইয়াক ''দক্ষিণ মেৰু'' বুলিও কোৱা হয়।<ref>{{cite book|title=Temple Art, Icons And Culture Of India And South-East Asia|author=K. V. Raman|publisher=Sharada Publishing House, 2006|page=136}}</ref> [[চোল ৰাজবংশ|চোল সম্ৰাট]] [[ৰাজাৰাজ প্ৰথম]]ৰ দ্বাৰা ১০০৩ আৰু ১০১০ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ভিতৰত নিৰ্মিত এই মন্দিৰটো চোল যুগৰ [[গংগাইকোণ্ডা চোলাপুৰমৰ বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ]] আৰু [[ঐৰাৱতেশ্বৰ মন্দিৰ]]ৰ সৈতে ইউনেস্কোৰ [[বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ]]ৰ অন্তৰ্গত "[[জীৱন্ত চোলা মন্দিৰসমূহ]]"ৰ এটা অংশ।<ref name=UNESCO/> বাকী দুটা মন্দিৰ ক্ৰমে ইয়াৰ উত্তৰ-পূব দিশত প্ৰায় ৭০ কিলোমিটাৰ আৰু ৪০ কিলোমিটাৰ দূৰত্বত অৱস্থিত। এই একাদশ শতিকাৰ মন্দিৰটোৰ মূল স্মাৰকসমূহ এটা খাদৰ চাৰিওফালে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ ভিতৰত আছিল গোপুৰম, মূল মন্দিৰ, ইয়াৰ বিশাল টাৱাৰ, শিলালিপি, চিত্ৰকলা আৰু ভাস্কৰ্য্য, যিবোৰ প্ৰধানকৈ শৈৱ ধৰ্মৰ লগত জড়িত, কিন্তু বৈষ্ণৱ ধৰ্ম আৰু শক্তি ধৰ্মৰো অংশবিশেষ আছে। ইতিহাসত এই মন্দিৰটো ক্ষতিগ্ৰস্ত হৈছিল আৰু কিছুমান শিল্পকৰ্ম এতিয়া হেৰাই গৈছে। পৰৱৰ্তী শতিকাবোৰত অতিৰিক্ত মণ্ডপ আৰু স্মাৰক সংযোজন কৰা হৈছিল। মন্দিৰটো এতিয়া সুৰক্ষিত দেৱালৰ মাজত থিয় হৈ আছে যিবোৰ ষোল্ল শতিকাৰ পিছত সংযোজন কৰা হৈছিল।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=1–21}}<ref name=michell16/> গ্ৰেনাইট শিল ব্যৱহাৰ কৰি নিৰ্মিত, গৰ্ভগৃহৰ ওপৰৰ ''বিমান'' স্তম্ভটো দক্ষিণ ভাৰতৰ সৰ্বোচ্চ স্তম্ভসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম।<ref name=asibrihadthanj>{{cite web|title=The Archaeological Survey of India (ASI)|url=http://asi.nic.in|access-date=25 December 2012|archive-date=22 September 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130922114449/http://asi.nic.in|url-status=live}}</ref> মন্দিৰটোত এটা বিশাল স্তম্ভযুক্ত প্ৰাকাৰ আৰু ভাৰতৰ অন্যতম বৃহৎ [[শিৱলিংগ]] আছে।<ref name=asibrihadthanj/><ref name=UNESCO/>{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=20–21}} ইয়াক ভাস্কৰ্য্যৰ মানদণ্ডৰ বাবেও জনা যায়, লগতে একাদশ শতিকাত নটৰাজ, অৰ্থাৎ নৃত্যৰ প্ৰভু শিৱৰ পিতলৰ মূৰ্তি নিৰ্মাণ কৰা স্থান হিচাপেও প্ৰখ্যাত। এই চৌহদত [[নন্দী]], [[পাৰ্বতী]], [[কাৰ্তিক|মুৰুগন]], [[গণেশ]], সভাপতি, [[দক্ষিণামূৰ্তি]], চণ্ডেশ্বৰ নায়নাৰ, [[বৰাহী]], থিৰুভাৰুৰৰ থিয়াগাৰাজা, সিদ্ধাৰ কৰুভুৰাৰ আৰু অন্যান্যৰ মন্দিৰ অন্তৰ্ভুক্ত আছে।<ref name=UNESCO/>{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=16–29}} এই মন্দিৰটো তামিলনাডুৰ অন্যতম সৰ্বাধিক পৰিদৰ্শন কৰা পৰ্যটনস্থলী।<ref name="Gopal 1990 185">{{cite book|title=India through the ages|url=https://archive.org|last=Gopal|first=Madan|year= 1990| page= [https://archive.org/page/185 185]|editor=K.S. Gautam|publisher=Publication Division, Ministry of Information and Broadcasting, Government of India}}</ref> ==নামকৰণ== [[ৰাজৰাজ প্ৰথম|ৰাজৰাজ চোলে]] এই মন্দিৰটো নিৰ্মাণ কৰাইছিল। তেওঁ ইয়াৰ নাম ৰাজৰাজেশ্বৰম (Rajarājeśvaram) ৰাখিছিল। ইয়াৰ অৰ্থ হৈছে ৰাজৰাজৰ দেৱতাৰ মন্দিৰ।<ref>{{cite book |author=D. Raphael |title=Temples of Tamil Nadu, Works of Art |url=https://google.com |year=1996 |publisher=Ratnamala |isbn=978-955-9440-00-0 |page=9 |access-date=9 June 2019 |archive-date=10 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240310103506/https://google.com |url-status=live }}</ref> পিছৰ এটা শিলালিপিত মন্দিৰটোৰ দেৱতাক পেৰিয়া উদাইয়া নায়নাৰ বুলি কোৱা হৈছে। এই নামটোৰ পৰাই বৰ্তমানৰ বৃহদেশ্বৰ আৰু পেৰুভুডাইয়াৰ কোভিল নাম দুটা আহিছে বুলি জনা যায়।<ref>{{cite book |author=S. R. Balasubrahmanyam |title=Middle Chola Temples: Rajaraja I to Kulottunga I, A.D. 985-1070 |url=https://google.com |year=1975 |publisher=Thomson |page=87 |access-date=9 June 2019 |archive-date=10 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240310103400/https://google.com |url-status=live }}</ref> ==অৱস্থান== [[File:Brihadisvara Temple - Thanjavur peruvudaiyar kovil ttkcvrvb122k23iph (747).jpg|thumb|centre|400px|দেৱালৰ বাহিৰৰ পৰা দেখা পেৰুবুদাইয়াৰ মন্দিৰৰ চৌহদ]] পেৰুবুদাইয়াৰ মন্দিৰ<ref>{{Cite web|title=Brihadeeswara Temple|url=[https://brihadeeswara.temple-mandir.in/|access-date=2022-02-24|website=Brihadeeswara](https://brihadeeswara.temple-mandir.in/|access-date=2022-02-24|website=Brihadeeswara) Temple|language=en-US|archive-date=24 February 2022|archive-url=[https://web.archive.org/web/20220224085645/https://brihadeeswara.temple-mandir.in/|url-status=dead}}](https://web.archive.org/web/20220224085645/https://brihadeeswara.temple-mandir.in/|url-status=dead}})</ref> [[তাঞ্জাভুৰ]] চহৰত অৱস্থিত। ই [[চেন্নাই]]ৰ পৰা প্ৰায় {{convert|350|km}} দক্ষিণ-পশ্চিমে অৱস্থিত। ভাৰতীয় ৰে'লৱে, তামিলনাডু বাছ সেৱা আৰু [[তামিলনাডুৰ ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ|ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ]] [[NH 67|67]], [[National Highway 45C (India)|45C]], [[National Highway 226 (India)|226]] আৰু [[National Highway 226 (India)|226 Extn]]ৰ জৰিয়তে চহৰখন আন বহুতো মুখ্য চহৰৰ সৈতে প্ৰতিদিনে সংযুক্ত হৈ আছে।<ref name="road">{{cite web | url =[http://www.nhai.org/Doc/project-offer/Highways.pdf](http://www.nhai.org/Doc/project-offer/Highways.pdf) | page =2 | title =NH wise Details of NH in respect of Stretches entrusted to NHAI | access-date =17 December 2011 | work =Ministry of Road Transport & Highways, [[Government of India]] | publisher =[[National Highways Authority of India]] | archive-url =[https://web.archive.org/web/20090225142615/http://www.nhai.org/Doc/project-offer/Highways.pdf](https://web.archive.org/web/20090225142615/http://www.nhai.org/Doc/project-offer/Highways.pdf) | archive-date =25 February 2009 | url-status =dead | df =dmy-all }}</ref><ref>{{cite web|url=[http://www.municipality.tn.gov.in/thanjavur/city-routes.htm|title=Thanjavur](http://www.municipality.tn.gov.in/thanjavur/city-routes.htm|title=Thanjavur) bus routes|publisher=Municipality of Thanjavur|access-date=29 December 2012|archive-url=[https://web.archive.org/web/20130617131259/http://www.municipality.tn.gov.in/thanjavur/city-routes.htm|archive-date=17](https://web.archive.org/web/20130617131259/http://www.municipality.tn.gov.in/thanjavur/city-routes.htm|archive-date=17) June 2013|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> নিয়মীয়া সেৱা থকা আটাইতকৈ ওচৰৰ বিমানবন্দৰটো হৈছে [[তিৰুচিৰাপল্লী আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰ]] (আইএটিএ: টি আৰ জেড)। ই প্ৰায় {{convert|55|km}} দূৰত অৱস্থিত।<ref>{{cite book|author=Ē. Kē Cēṣāttiri|title=Sri Brihadisvara: The Great Temple of Thānjavūr|url=[https://books.google.com/books?id=FnXXAAAAMAAJ|year=2008|publisher=Nile|page=5}}](https://books.google.com/books?id=FnXXAAAAMAAJ|year=2008|publisher=Nile|page=5}})</ref> চহৰখন আৰু মন্দিৰটো স্থলভাগত অৱস্থিত যদিও [[কাবেৰী নদী]]ৰ বদ্বীপৰ আৰম্ভণিতে অৱস্থিত। সেয়েহে ইয়াৰ [[বংগোপসাগৰ]]লৈ আৰু তাৰ জৰিয়তে [[ভাৰত মহাসাগৰ]]লৈ যাতায়াতৰ সুবিধা আছে। মন্দিৰসমূহৰ সৈতে তামিল লোকসকলে একাদশ শতিকাত কৃষিকাৰ্যৰ বাবে প্ৰথমটো বৃহৎ জলসিঞ্চন ব্যৱস্থা নিৰ্মাণ কৰিছিল। এই ব্যৱস্থাই সামগ্ৰীৰ পৰিবহণ আৰু নগৰীয়া কেন্দ্ৰৰ মাজেৰে পানীৰ প্ৰবাহ নিয়ন্ত্ৰণ কৰাতো সহায় কৰিছিল।<ref>{{cite book|author=Marshall M. Bouton|title=Agrarian Radicalism in South India|url=[https://books.google.com/books?id=5-v_AwAAQBAJ&pg=PA72|year=2014|publisher=Princeton](https://books.google.com/books?id=5-v_AwAAQBAJ&pg=PA72|year=2014|publisher=Princeton) University Press|isbn=978-1-4008-5784-5|pages=72–78}}</ref> ==ইতিহাস== [[File:Raraja detail.png|thumb|left|200x200px|১০০৩–১০১০ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ভিতৰত মন্দিৰটো নিৰ্মাণ কৰা [[চোল ৰাজবংশ|চোল]] সম্ৰাট [[ৰাজৰাজ চোল প্ৰথম|ৰাজৰাজ প্ৰথম]]ৰ মূৰ্তি<ref name=britbrihadthanj/><ref name=mitchell/>]] পঞ্চমৰ পৰা নৱম শতিকালৈকে [[চালুক্য]]সকলৰ শাসনকালত [[দ্ৰাবিড় স্থাপত্য|তামিল]] মন্দিৰৰ স্থাপত্যশৈলীৰ বিভিন্ন ৰূপ বিকশিত হৈ থাকিল। ইয়াৰ উদাহৰণ [[আইহোল]], [[বাদামী গুহা মন্দিৰ|বাদামী]] আৰু [[পট্টদকল]]ত দেখা যায়। ইয়াৰ পিছত [[পল্লৱ]]সকলৰ শাসনকালত এই বিকাশ অব্যাহত থাকে। ইয়াৰ উদাহৰণ [[মহাবলীপুৰমৰ স্মৃতিসৌধসমূহৰ সমষ্টি|মামল্লপুৰম]] আৰু অন্যান্য স্মৃতিসৌধত দেখা যায়। ইয়াৰ পিছত ৮৫০ৰ পৰা ১২৮০ চনৰ ভিতৰত [[চোল]]সকল প্ৰধান ৰাজবংশ হিচাপে উত্থান ঘটে।<ref name=mitchell/>{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=1–2}} চোল যুগৰ আৰম্ভণিতে স্থাপত্যতকৈ নিজৰ ৰাজনৈতিক আৰু ভৌগোলিক সীমা সুৰক্ষিত কৰাত অধিক গুৰুত্ব দিয়া হৈছিল। দশম শতিকাত চোল সাম্ৰাজ্যত বহু-পৃষ্ঠযুক্ত [[স্তম্ভ]] আৰু বাহিৰলৈ ওলাই থকা বৰ্গাকাৰ [[Capital (architecture)|শীৰ্ষভাগ]]ৰ দৰে বৈশিষ্ট্য দেখা দিবলৈ আৰম্ভ কৰে। জৰ্জ মিচেলৰ মতে, ইয়াৰ পৰাই নতুন চোল স্থাপত্যশৈলীৰ আৰম্ভণি হৈছিল।<ref name=mitchell>{{harvnb|Michell|1988|pp=145–148}}</ref>{{refn|group=note|ডগলাছ বেৰেটে ১৯৭৫ চনত প্ৰকাশ কৰা চোল স্থাপত্যৰ ওপৰত গ্ৰন্থখনত কৈছে যে ৮৬৬ৰ পৰা ৯৪০ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ভিতৰত বিজয়ালয়ৰ সময়ৰ পৰা এটা নতুন শৈলীৰ উদ্ভৱ হৈছিল। বিজয়ালয় আছিল প্ৰথম চোল শাসক। বেৰেটৰ মতে, চোল শৈলী পল্লৱ পৰম্পৰাৰ পৰা বিকশিত হোৱা নাছিল।<ref name="Barrett1974">{{cite book|author=Douglas E. Barrett|title=Early Cola Architecture and Sculpture; 866-1014 A.D.|url=[https://books.google.com/books?id=s0J4QgAACAAJ|year=1974|publisher=Faber|isbn=978-0-571-10507-6|access-date=13](https://books.google.com/books?id=s0J4QgAACAAJ|year=1974|publisher=Faber|isbn=978-0-571-10507-6|access-date=13) November 2017|archive-date=10 March 2024|archive-url=[https://web.archive.org/web/20240310103400/https://books.google.com/books?id=s0J4QgAACAAJ|url-status=live}}](https://web.archive.org/web/20240310103400/https://books.google.com/books?id=s0J4QgAACAAJ|url-status=live}})</ref> গেৰী জে. শ্বিণ্ডলাৰৰ মতে, বেৰেটৰ এই কামত "অন্তহীন অনুমান আৰু বিতৰ্কৰ সুযোগ" থকা মতামত আগবঢ়োৱা হৈছে।<ref>{{cite journal | last=Schwindler | first=Gary J. | title=Review: Early Cola Architecture and Sculpture | journal=The Journal of Asian Studies | publisher=Cambridge University Press | volume=36 | issue=4 | year=1977 | doi=10.2307/2054437 | page=705| jstor=2054437 | s2cid=163896079 | doi-access=free }}</ref>}} এই দক্ষিণ ভাৰতীয় শৈলী ইয়াৰ আকাৰ আৰু সজ্জাৰ বিৱৰণৰ ক্ষেত্ৰত সৰ্বাধিক সম্পূৰ্ণ ৰূপত ১০০৩ৰ পৰা ১০১০ চনৰ ভিতৰত চোল ৰজা [[ৰাজৰাজ চোল প্ৰথম|ৰাজৰাজ প্ৰথমে]] নিৰ্মাণ কৰা বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰত দেখা যায়।<ref name=britbrihadthanj/><ref name=mitchell/> {{multiple image | total_width = 500 | align = centre | direction = horizontal | image1 = Brihadisvara Temple, Thanjavur by William Hodges.jpg | caption1 = | image2 = Brihadisvara Temple, Thanjavur by Henry Salt.jpg | caption2 = | footer = বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ, তাঞ্জাভুৰৰ প্ৰাৰম্ভিক ইউৰোপীয় চিত্ৰণ (১৮শ শতিকাৰ শেষৰ পৰা ১৯শ শতিকাৰ আৰম্ভণিলৈ)। }} ===সংযোজন, সংস্কাৰ আৰু মেৰামতি=== মুখ্য মন্দিৰ আৰু ইয়াৰ গোপুৰমসমূহ একাদশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ। ইয়াৰ পিছৰ ১,০০০ বছৰত মন্দিৰটোত সংযোজন, সংস্কাৰ আৰু মেৰামতি কৰা হৈছিল। আক্ৰমণ আৰু যুদ্ধৰ ফলতো মন্দিৰটোৰ ক্ষতি হৈছিল। বিশেষকৈ [[মাদুৰাই]] নিয়ন্ত্ৰণ কৰা মুছলমান [[চুলতান]] আৰু তাঞ্জাভুৰ নিয়ন্ত্ৰণ কৰা [[হিন্দু ৰজা]]সকলৰ মাজত হোৱা যুদ্ধৰ ফলত ক্ষতি হৈছিল।<ref name=michell16/>{{refn|group=note|তাঞ্জাভুৰ ওচৰ আৰু দূৰৰ মুছলমান আৰু হিন্দু দুয়োখন প্ৰতিবেশী ৰাজ্যৰ লক্ষ্য আছিল। [[দিল্লী চুলতানাত]]ৰ মালিক কাফুৰৰ নেতৃত্বত আলাউদ্দিন খিলজীৰ সেনাই দক্ষিণ ভাৰতত কৰা ভয়ংকৰ আক্ৰমণ আৰু লুণ্ঠনৰ পিছত ১৪শ শতিকাত [[মাদুৰাই চুলতানাত]] প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল।<ref>George Michell (2008), Architecture and Art of Southern India, Cambridge University Press, pages 9-13, 16-21</ref> পিছত দক্ষিণ ভাৰতৰ পূব আৰু পশ্চিম উপকূলৰ আদিল শাহী চুলতানাত, কুতুব শাহীসকল, ৰাণ্ডাউলা খান আৰু আনসকলে তাঞ্জাভুৰত আক্ৰমণ চলাইছিল। তেওঁলোকৰ কিছুমানে কেইবছৰমানৰ বাবে ইয়াক দখল কৰিও ৰাখিছিল।<ref name=michell16/>}} পিছত নিয়ন্ত্ৰণ পুনৰ লাভ কৰা হিন্দু ৰাজবংশসমূহে এই ক্ষতিসমূহ মেৰামতি কৰিছিল। কিছুমান ক্ষেত্ৰত শাসকসকলে পুৰণি ম্লান হৈ যোৱা চিত্ৰৰ ওপৰত নতুন দেৱালচিত্ৰ আঁকিবলৈ নিৰ্দেশ দি মন্দিৰটো সংস্কাৰ কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল। আন কিছুমান ক্ষেত্ৰত তেওঁলোকে নতুন মন্দিৰ সংযোজনৰ পৃষ্ঠপোষকতা কৰিছিল। [[কাৰ্তিকেয়]] (মুৰুগন), [[পাৰ্বতী]] (আম্মান) আৰু [[নন্দী]]ৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ মন্দিৰসমূহ ১৬শ আৰু ১৭শ শতিকাৰ নায়ক যুগৰ।<ref name=michell16>George Michell (2008), Architecture and Art of Southern India, Cambridge University Press, pages 16-21, 89-91</ref>{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=25–26}} একেদৰে [[দক্ষিণামূৰ্তি]]ৰ মন্দিৰটোও পিছত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=25–26}} তাঞ্জাভুৰৰ [[মাৰাঠা]]সকলে মন্দিৰটো ভালদৰে সংৰক্ষণ কৰিছিল। ==বিৱৰণ== ===স্থাপত্য=== {{multiple image | total_width = 400 | align = left | direction = horizontal | image1 = Brihadisvara Temple - Thanjavur peruvudaiyar kovil ttkcvrvb122k23iph (451).jpg | image2 = Brihadisvara Temple - Thanjavur peruvudaiyar kovil ttkcvrvb122k23iph (404).jpg | footer = তাঞ্জাভুৰৰ বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰৰ চৌহদৰ দৃশ্য }} পেৰুবুদাইয়াৰ মন্দিৰৰ পৰিকল্পনা আৰু নিৰ্মাণত [[কাৰ্টেছীয় স্থানাংক ব্যৱস্থা|অক্ষীয়]] আৰু [[সমমিতি|সমমিত]] [[জ্যামিতি]]ৰ নিয়ম ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে।<ref name=thapar>Thapar 2004, pp.43, 52–53</ref> ইয়াক পেৰুংকইল (মাদাক্কইল বুলিও কোৱা হয়) হিচাপে শ্ৰেণীবদ্ধ কৰা হয়। ই প্ৰাকৃতিক বা মানুহে নিৰ্মাণ কৰা টিলাৰ ওপৰত ওখ ভেটিত নিৰ্মাণ কৰা এটা ডাঙৰ মন্দিৰ।<ref>{{cite book|title=Alayam - The Hindu temple - An epitome of Hindu Culture|page=31|publisher=Sri Ramakrishna Math|location=Mylapore, Chennai|last=Reddy|first=G.Venkatramana Reddy|year=2010|isbn=978-81-7823-542-4}}</ref> মন্দিৰৰ চৌহদটো এটা আয়তক্ষেত্ৰ। ই প্ৰায় দুটা এটাৰ ওপৰত আনটো থকা বৰ্গৰ দৰে। ইয়াৰ পূব-পশ্চিম দৈৰ্ঘ্য {{convert|240.79|m}} আৰু উত্তৰ-দক্ষিণ প্ৰস্থ {{convert|121.92|m}}। এই স্থানত পাঁচটা মুখ্য অংশ আছে। সেইবোৰ হৈছে গৰ্ভগৃহ আৰু তাৰ ওপৰত থকা ওখ গঠন (''শ্ৰী বিমানা''), সন্মুখৰ নন্দী হল (''নন্দী-মণ্ডপম''), এই দুয়োটাৰ মাজৰ মুখ্য সমূহীয়া হল (''মুখমণ্ডপম''), বৃহৎ সমাৱেশ হল (''মহামণ্ডপম'') আৰু বৃহৎ হলটোক গৰ্ভগৃহৰ সৈতে সংযোগ কৰা মণ্ডপ (''অন্তৰালা'')।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=16–19}} মন্দিৰৰ চৌহদত এটা বহল স্তম্ভযুক্ত আৰু ঢকা বাৰাণ্ডা (''প্ৰাকাৰ'') আছে। ই বিশাল চোতালটো আগুৰি আছে আৰু ইয়াৰ পৰিধি প্ৰায় {{convert|450|m}}। ইয়াৰ মাজেৰে প্ৰদক্ষিণ কৰিব পাৰি। এই স্তম্ভযুক্ত বাৰাণ্ডাৰ বাহিৰত দুটা আৱৰণী দেৱাল আছে। বাহিৰৰ দেৱালখন প্ৰতিৰক্ষামূলক। ১৭৭৭ চনত ফৰাচী ঔপনিৱেশিক বাহিনীয়ে ইয়াত বন্দুকৰ গুলী চলাব পৰা ফুটা নিৰ্মাণ কৰিছিল আৰু মন্দিৰটো অস্ত্ৰাগাৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিছিল। তেওঁলোকে বাহিৰৰ দেৱালখন ওখ কৰি মন্দিৰৰ চৌহদটো পৃথক কৰি ৰাখিছিল। ইয়াৰ পূব মূৰত মূল গোপুৰম বা প্ৰৱেশদ্বাৰটো আছে। ইয়াৰ আকৃতি বেৰেলৰ ভল্টৰ দৰে। ই মূল মন্দিৰৰ ''বিমানা''ৰ আধাতকৈও সৰু। একাদশ শতিকাৰ পিছত মূল মন্দিৰত অতিৰিক্ত গঠন যোগ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ ভিতৰত উত্তৰ-পূব কোণৰ এটা মণ্ডপ আৰু চৌহদৰ বিভিন্ন স্থানত মানুহৰ প্ৰৱেশ আৰু প্ৰস্থানৰ বাবে নিৰ্মাণ কৰা অতিৰিক্ত গোপুৰম (প্ৰৱেশদ্বাৰ) আছিল।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=16–19}}<ref>{{cite book|author=Winand M. Callewaert|title=Gods and Temples in South India|url=[https://books.google.com/books?id=AXnXAAAAMAAJ|year=1995|publisher=Manohar|isbn=978-81-7304-107-5|pages=150–151|access-date=12](https://books.google.com/books?id=AXnXAAAAMAAJ|year=1995|publisher=Manohar|isbn=978-81-7304-107-5|pages=150–151|access-date=12) November 2017|archive-date=10 March 2024|archive-url=[https://web.archive.org/web/20240310103401/https://books.google.com/books?id=AXnXAAAAMAAJ|url-status=live}}](https://web.archive.org/web/20240310103401/https://books.google.com/books?id=AXnXAAAAMAAJ|url-status=live}})</ref> ঔপনিৱেশিক যুগ আৰম্ভ হোৱাৰ আগতে পাণ্ড্য, নায়ক, বিজয়নগৰ আৰু মাৰাঠা যুগত কিছুমান মন্দিৰ আৰু গঠন যোগ কৰা হৈছিল। এই নিৰ্মাতাসকলে মূল পৰিকল্পনা আৰু সমমিতিৰ নিয়মসমূহ মানি চলিছিল। মূল মন্দিৰৰ চোতালত মুখ্য গৰ্ভগৃহ আৰু নন্দী-মণ্ডপমৰ লগতে দুটা ডাঙৰ মন্দিৰ আছে। ইয়াৰে এটা কাৰ্তিকেয়ৰ আৰু আনটো পাৰ্বতীৰ বাবে। চৌহদটোত আৰু কেইবাটাও সৰু মন্দিৰ আছে।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=16–19}}<ref name=igncatanj>[[http://ignca.nic.in/pdf_data/bt_release_brochure.pdf](http://ignca.nic.in/pdf_data/bt_release_brochure.pdf) Tanjavur: Brhadisvara temple, The monument and the living tradition] {{WebArchive|url=[https://web.archive.org/web/20160330024138/http://www.ignca.nic.in/PDF_data/bt_release_brochure.pdf](https://web.archive.org/web/20160330024138/http://www.ignca.nic.in/PDF_data/bt_release_brochure.pdf) |date=30 March 2016 }}, Kapila Vatsyayan and R Nagaswamy et al, Indira Gandhi National Centre for the Arts, Government of India (2012), page 7</ref><ref>{{cite journal|title=Imperial Frontiers: Building Sacred Space in Sixteenth-Century South India|journal=The Art Bulletin|volume=90|issue=2|jstor=20619601|last=Branfoot|first=Crispin|year=2008|page=185|doi=10.1080/00043079.2008.10786389|s2cid=154135978}}</ref> পেৰুবুদাইয়াৰ মন্দিৰে দক্ষিণ ভাৰতৰ হিন্দু মন্দিৰৰ স্থাপত্য পৰম্পৰা অব্যাহত ৰাখিছিল। ইয়াত স্থাপত্য আৰু সজ্জাৰ উপাদান ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। কিন্তু ইয়াৰ আকাৰ একাদশ শতিকাৰ আগতে নিৰ্মাণ কৰা মন্দিৰসমূহতকৈ যথেষ্ট ডাঙৰ আছিল। চোল যুগৰ স্থপতি আৰু শিল্পীসকলে এই জ্ঞান অধিক বৃহৎ পৰিসৰত প্ৰয়োগ কৰি নিৰ্মাণ কৰাৰ কৌশল বিকশিত কৰিছিল। তেওঁলোকে বিশেষকৈ গধুৰ শিল ব্যৱহাৰ কৰি {{convert|63.4|m}} ওখ বিশাল ''[[বিমানা]]'' নিৰ্মাণ কৰিছিল।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=16–19}}<ref name=igncatanj/> {{multiple image | align = right | image1 = Brihadisvara Temple, Thanjavur, Tamil Nadu, India (2017).jpg | width1 = 248 | alt1 = | caption1 = নন্দী মণ্ডপম আৰু প্ৰৱেশদ্বাৰৰ গোপুৰমসমূহ, চোতালৰ পৰা উত্তৰ-পূব দিশৰ দৃশ্য | image2 = Thanjavur Brihadeeswara Temple Entrance.JPG | width2 = 110 | alt2 = | caption2 = প্ৰৱেশদ্বাৰৰ আন এটা দৃশ্য | footer = }} [[File:Gopuram of the Brihadisvara Temple, Thanjavur, Tamil Nadu, India (2016) 02.jpg|thumb|বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰৰ গোপুৰম]] মন্দিৰটো পূবমুখী। ইয়াৰ চাৰিওফালে এসময়ত পানীৰ পৰিখা আছিল। পিছত এই পৰিখা পুতি পেলোৱা হয়। এতিয়া এটা সুৰক্ষিত দেৱালে এই পৰিখাটো আগুৰি আছে। দুয়োখন দেৱালত অলংকৃত প্ৰৱেশদ্বাৰ আছে। এইবোৰক গোপুৰম বুলি কোৱা হয়। এইবোৰ শিলেৰে নিৰ্মাণ কৰা আৰু ইয়াত ওপৰৰ অংশত অলংকৰণ আছে। মুখ্য প্ৰৱেশদ্বাৰসমূহ পূবফালে আছে। প্ৰথমটোক ''কেৰালান্তকন তিৰুৱাসাল'' বুলি কোৱা হয়। ইয়াৰ অৰ্থ হৈছে "কেৰালান্তকনৰ পৱিত্ৰ দুৱাৰ"। কেৰালান্তকন আছিল মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰা ৰজা ৰাজৰাজৰ উপাধি। প্ৰায় {{convert|100|m}} আগত ভিতৰৰ চোতালৰ গোপুৰমটো আছে। ইয়াক ''ৰাজৰাজন তিৰুৱাসাল'' বুলি কোৱা হয়। এইটো ''কেৰালান্তকন তিৰুৱাসাল''তকৈ অধিক সজ্জিত। ইয়াৰ ''অধিষ্ঠানম''ত [[পুৰাণ]] আৰু অন্যান্য হিন্দু গ্ৰন্থৰ কাহিনী দেখুওৱা ভাস্কৰ্য আছে।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=16–19}} ভিতৰৰ পূব গোপুৰমৰ মাজেৰে এটা বিশাল চোতাললৈ যাব পাৰি। এই চোতালৰ সকলো মন্দিৰ পূব-পশ্চিম আৰু উত্তৰ-পশ্চিমৰ মুখ্য দিশ অনুসৰি স্থাপন কৰা হৈছে। চৌহদটোত পাঁচ মহলীয়া [[গোপুৰম]]ৰ মাজেৰে এটা অক্ষত প্ৰৱেশ কৰিব পাৰি। অথবা এটা সৰু স্বতন্ত্ৰ গোপুৰমৰ মাজেৰে পোনপটীয়াকৈ ডাঙৰ মুখ্য চোতাললৈ যাব পাৰি। মুখ্য প্ৰৱেশদ্বাৰৰ গোপুৰমটো ৩০ মিটাৰ ওখ। ই বিমানা‌তকৈ সৰু।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=16–29}} মুখ্য মন্দিৰ-সম্পৰ্কীয় স্মাৰক আৰু বিশাল টাৱাৰটো এই চোতালৰ মাজত অৱস্থিত।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=16–19}} শিৱক উৎসৰ্গিত মুখ্য মন্দিৰটোৰ চাৰিওফালে সৰু সৰু মন্দিৰ আছে। ইয়াৰে বেছিভাগ মন্দিৰ অক্ষীয়ভাৱে সজোৱা হৈছে। এইবোৰ শিৱৰ সহধৰ্মিণী [[পাৰ্বতী]], তেওঁৰ পুত্ৰ [[মুৰুগন]] আৰু [[গণেশ]], নন্দী, [[ৱৰাহী]], কৰুভুৰ দেৱ (ৰাজৰাজ চোলাৰ [[গুৰু]]), চণ্ডেশ্বৰ আৰু নটৰাজৰ নামত উৎসৰ্গিত।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=16–29}} নন্দী মণ্ডপমত এটা একেটা শিলৰ পৰা নিৰ্মিত বহি থকা ষাঁড় আছে। ই গৰ্ভগৃহৰ ফালে মুখ কৰি আছে। ইয়াৰ আৰু গৰ্ভগৃহৰ মাজত খটখটি আছে। এই খটখটিয়ে স্তম্ভযুক্ত বাৰাণ্ডা আৰু সমূহীয়া সমাৱেশ হললৈ লৈ যায়। তাৰ পিছত এটা ভিতৰুৱা মণ্ডপ আছে। এই মণ্ডপটোৱে ''প্ৰদক্ষিণ পথা'' বা প্ৰদক্ষিণৰ পথৰ সৈতে সংযোগ কৰে। ''মুখ-মণ্ডপম''ৰ ফালে মুখ কৰি থকা [[নন্দী]]ৰ ওজন প্ৰায় ২৫ টন।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|p=22, Quote: "It is 3.65 m high, 5.94 m long and 2.59 m broad, estimated to weigh 25 tons."}} ই এটা মাত্ৰ শিলৰ পৰা নিৰ্মাণ কৰা। ইয়াৰ উচ্চতা প্ৰায় ২ মিটাৰ, দৈৰ্ঘ্য ৬ মিটাৰ আৰু প্ৰস্থ ২.৫ মিটাৰ। নন্দীৰ মূৰ্তিটো একশিলীয়া। ই দেশখনৰ অন্যতম বৃহৎ নন্দীৰ মূৰ্তি।<ref name="Meena" /> 70wb2unv797tkyp8tkvcun05yio7jwv 627345 627344 2026-08-15T04:07:07Z AjayDas 12623 /* অৱস্থান */ 627345 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious building | building_name= বৃহদেশ্বৰ মন্দিৰ | image = Brihadisvara Temple during Maha Shivaratri-WUS03611 (edit).jpg | caption = মহা শিৱৰাত্ৰিৰ সময়ত বৃহদেশ্বৰ মন্দিৰ | native_name = தஞ்சைப் பெருவுடையார் கோயில் | pushpin_map = India #Tamil Nadu | pushpin_caption = ভাৰতৰ তামিলনাডুস্থিত অৱস্থান | coordinates = {{coord|10|46|58|N|79|07|54|E|type:landmark_region:IN|display=inline,title}} | religious_affiliation = [[হিন্দু ধৰ্ম]] | country = ভাৰত | state = [[তামিলনাডু]] | district = থানজাভুৰ জিলা | location = থানজাভুৰ | elevation_m = 65.83 | deity = [[শিৱ]] | festival = [[মহা শিৱৰাত্ৰি]] | architecture_style = [[চোল স্থাপত্য]] | inscriptions = [[তামিল ভাষা|তামিল]] | completed = ১০১০ খ্ৰীষ্টাব্দ<ref name=britbrihadthanj/><ref name=mitchell/> | creator = ৰাজাৰাজ প্ৰথম | footnotes = {{Infobox UNESCO World Heritage Site | child = yes | official_name = বৃহদেশ্বৰ মন্দিৰ চৌহদ, থানজাভুৰ | part_of = [[জীৱন্ত চোলা মন্দিৰসমূহ]] | criteria = {{UNESCO WHS type|(ii), (iii)}}(ii), (iii) | ID = 250bis-001 | year = ১৯৮৭ | extension = ২০০৪ | area = {{convert|18.07|ha|acre|abbr=on}} | buffer_zone = {{convert|9.58|ha|acre|abbr=on}} }} }} {{Hinduism}} '''বৃহদেশ্বৰ মন্দিৰ''' ({{lang-en|Brihadisvara Temple}}), ভাৰতৰ [[তামিলনাডু]]ৰ থানজাভুৰত [[কাবেৰী নদী]]ৰ দক্ষিণ পাৰত অৱস্থিত [[চোল স্থাপত্য]] শৈলীত নিৰ্মিত এটা শৈৱ [[হিন্দু মন্দিৰ]]। ইয়াক '''ৰাজৰাজেশ্বৰম''' ({{lit|[[ৰাজাৰাজ প্ৰথম|ৰাজাৰাজ]]ৰ প্ৰভু}}) বুলি কোৱা হৈছিল আৰু স্থানীয়ভাৱে '''''থানজাই পেৰিয়া কোভিল''''' ({{lit|থানজাভুৰৰ ডাঙৰ মন্দিৰ}}) আৰু '''''পেৰুভুডাইয়াৰ কোভিল''''' ({{literally|মহান প্ৰভুৰ মন্দিৰ}}) নামেৰে জনাজাত।<ref>{{Cite book |url=https://google.com |title=Rajaraja the Great: A Garland of Tributes |date=1984 |publisher=Department of Museums, Government Museum |language=en |access-date=25 October 2022 |archive-date=3 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230703190805/https://google.com |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite book |url=https://google.com |title=India Perspectives |date=1995 |publisher=PTI for the Ministry of External Affairs |language=en |access-date=25 October 2022 |archive-date=3 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230703190805/https://google.com |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite book |last=Rao |first=Raghunadha |url=https://google.com |title=Indian Heritage and Culture |publisher=Sterling Publishers |year=1989 |isbn=9788120709300 |pages=32 |language=English |access-date=18 March 2023 |archive-date=24 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230424002637/https://google.com |url-status=live }}</ref><ref name=britbrihadthanj>[https://britannica.com Thanjavur] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210807100315/https://britannica.com |date=7 August 2021 }}, Encyclopaedia Britannica</ref><ref name=asibrihadthanj/> ই হৈছে সৰ্ববৃহৎ হিন্দু মন্দিৰসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম আৰু তামিল স্থাপত্যৰ এক শ্ৰেষ্ঠ উদাহৰণ।<ref name="Great Living Chola Temples">{{cite web |url=https://unesco.org |title=Great Living Chola Temples |publisher=UNESCO |access-date=21 January 2008 |archive-date=5 January 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130105115252/https://unesco.org |url-status=live }}</ref><ref>{{cite book | first= John | last= Keay | author-link= John Keay | year= 2000 | title= India, a History | publisher= Harper Collins Publishers | location= New York, United States | isbn= 0-00-638784-5 | url= https://google.com | pages= xix | access-date= 15 November 2015 | archive-date= 3 July 2023 | archive-url= https://web.archive.org/web/20230703190805/https://web.archive.org/web/20230703190805/https://google.com | url-status= live }}</ref> ইয়াক ''দক্ষিণ মেৰু'' বুলিও কোৱা হয়।<ref>{{cite book|title=Temple Art, Icons And Culture Of India And South-East Asia|author=K. V. Raman|publisher=Sharada Publishing House, 2006|page=136}}</ref> [[চোল ৰাজবংশ|চোল সম্ৰাট]] [[ৰাজাৰাজ প্ৰথম]]ৰ দ্বাৰা ১০০৩ আৰু ১০১০ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ভিতৰত নিৰ্মিত এই মন্দিৰটো চোল যুগৰ [[গংগাইকোণ্ডা চোলাপুৰমৰ বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ]] আৰু [[ঐৰাৱতেশ্বৰ মন্দিৰ]]ৰ সৈতে ইউনেস্কোৰ [[বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ]]ৰ অন্তৰ্গত "[[জীৱন্ত চোলা মন্দিৰসমূহ]]"ৰ এটা অংশ।<ref name=UNESCO/> বাকী দুটা মন্দিৰ ক্ৰমে ইয়াৰ উত্তৰ-পূব দিশত প্ৰায় ৭০ কিলোমিটাৰ আৰু ৪০ কিলোমিটাৰ দূৰত্বত অৱস্থিত। এই একাদশ শতিকাৰ মন্দিৰটোৰ মূল স্মাৰকসমূহ এটা খাদৰ চাৰিওফালে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ ভিতৰত আছিল গোপুৰম, মূল মন্দিৰ, ইয়াৰ বিশাল টাৱাৰ, শিলালিপি, চিত্ৰকলা আৰু ভাস্কৰ্য্য, যিবোৰ প্ৰধানকৈ শৈৱ ধৰ্মৰ লগত জড়িত, কিন্তু বৈষ্ণৱ ধৰ্ম আৰু শক্তি ধৰ্মৰো অংশবিশেষ আছে। ইতিহাসত এই মন্দিৰটো ক্ষতিগ্ৰস্ত হৈছিল আৰু কিছুমান শিল্পকৰ্ম এতিয়া হেৰাই গৈছে। পৰৱৰ্তী শতিকাবোৰত অতিৰিক্ত মণ্ডপ আৰু স্মাৰক সংযোজন কৰা হৈছিল। মন্দিৰটো এতিয়া সুৰক্ষিত দেৱালৰ মাজত থিয় হৈ আছে যিবোৰ ষোল্ল শতিকাৰ পিছত সংযোজন কৰা হৈছিল।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=1–21}}<ref name=michell16/> গ্ৰেনাইট শিল ব্যৱহাৰ কৰি নিৰ্মিত, গৰ্ভগৃহৰ ওপৰৰ ''বিমান'' স্তম্ভটো দক্ষিণ ভাৰতৰ সৰ্বোচ্চ স্তম্ভসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম।<ref name=asibrihadthanj>{{cite web|title=The Archaeological Survey of India (ASI)|url=http://asi.nic.in|access-date=25 December 2012|archive-date=22 September 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130922114449/http://asi.nic.in|url-status=live}}</ref> মন্দিৰটোত এটা বিশাল স্তম্ভযুক্ত প্ৰাকাৰ আৰু ভাৰতৰ অন্যতম বৃহৎ [[শিৱলিংগ]] আছে।<ref name=asibrihadthanj/><ref name=UNESCO/>{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=20–21}} ইয়াক ভাস্কৰ্য্যৰ মানদণ্ডৰ বাবেও জনা যায়, লগতে একাদশ শতিকাত নটৰাজ, অৰ্থাৎ নৃত্যৰ প্ৰভু শিৱৰ পিতলৰ মূৰ্তি নিৰ্মাণ কৰা স্থান হিচাপেও প্ৰখ্যাত। এই চৌহদত [[নন্দী]], [[পাৰ্বতী]], [[কাৰ্তিক|মুৰুগন]], [[গণেশ]], সভাপতি, [[দক্ষিণামূৰ্তি]], চণ্ডেশ্বৰ নায়নাৰ, [[বৰাহী]], থিৰুভাৰুৰৰ থিয়াগাৰাজা, সিদ্ধাৰ কৰুভুৰাৰ আৰু অন্যান্যৰ মন্দিৰ অন্তৰ্ভুক্ত আছে।<ref name=UNESCO/>{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=16–29}} এই মন্দিৰটো তামিলনাডুৰ অন্যতম সৰ্বাধিক পৰিদৰ্শন কৰা পৰ্যটনস্থলী।<ref name="Gopal 1990 185">{{cite book|title=India through the ages|url=https://archive.org|last=Gopal|first=Madan|year= 1990| page= [https://archive.org/page/185 185]|editor=K.S. Gautam|publisher=Publication Division, Ministry of Information and Broadcasting, Government of India}}</ref> ==নামকৰণ== [[ৰাজৰাজ প্ৰথম|ৰাজৰাজ চোলে]] এই মন্দিৰটো নিৰ্মাণ কৰাইছিল। তেওঁ ইয়াৰ নাম ৰাজৰাজেশ্বৰম (Rajarājeśvaram) ৰাখিছিল। ইয়াৰ অৰ্থ হৈছে ৰাজৰাজৰ দেৱতাৰ মন্দিৰ।<ref>{{cite book |author=D. Raphael |title=Temples of Tamil Nadu, Works of Art |url=https://google.com |year=1996 |publisher=Ratnamala |isbn=978-955-9440-00-0 |page=9 |access-date=9 June 2019 |archive-date=10 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240310103506/https://google.com |url-status=live }}</ref> পিছৰ এটা শিলালিপিত মন্দিৰটোৰ দেৱতাক পেৰিয়া উদাইয়া নায়নাৰ বুলি কোৱা হৈছে। এই নামটোৰ পৰাই বৰ্তমানৰ বৃহদেশ্বৰ আৰু পেৰুভুডাইয়াৰ কোভিল নাম দুটা আহিছে বুলি জনা যায়।<ref>{{cite book |author=S. R. Balasubrahmanyam |title=Middle Chola Temples: Rajaraja I to Kulottunga I, A.D. 985-1070 |url=https://google.com |year=1975 |publisher=Thomson |page=87 |access-date=9 June 2019 |archive-date=10 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240310103400/https://google.com |url-status=live }}</ref> ==অৱস্থান== [[File:Brihadisvara Temple - Thanjavur peruvudaiyar kovil ttkcvrvb122k23iph (747).jpg|thumb|centre|400px|দেৱালৰ বাহিৰৰ পৰা দেখা পেৰুবুদাইয়াৰ মন্দিৰৰ চৌহদ]] পেৰুবুদাইয়াৰ মন্দিৰ<ref>{{Cite web|title=Brihadeeswara Temple|url=[https://brihadeeswara.temple-mandir.in/|access-date=2022-02-24|website=Brihadeeswara](https://brihadeeswara.temple-mandir.in/|access-date=2022-02-24|website=Brihadeeswara) Temple|language=en-US|archive-date=24 February 2022|archive-url=[https://web.archive.org/web/20220224085645/https://brihadeeswara.temple-mandir.in/|url-status=dead}}](https://web.archive.org/web/20220224085645/https://brihadeeswara.temple-mandir.in/|url-status=dead}})</ref> [[তাঞ্জাভুৰ]] চহৰত অৱস্থিত। ই [[চেন্নাই]]ৰ পৰা প্ৰায় {{convert|350|km}} দক্ষিণ-পশ্চিমে অৱস্থিত। ভাৰতীয় ৰে'লৱে, তামিলনাডু বাছ সেৱা আৰু ৬৭, ৪৫চি আৰু ২২৬নং ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথৰ জৰিয়তে চহৰখন আন বহুতো মুখ্য চহৰৰ সৈতে প্ৰতিদিনে সংযুক্ত হৈ আছে।<ref name="road">{{cite web | url =[http://www.nhai.org/Doc/project-offer/Highways.pdf](http://www.nhai.org/Doc/project-offer/Highways.pdf) | page =2 | title =NH wise Details of NH in respect of Stretches entrusted to NHAI | access-date =17 December 2011 | work =Ministry of Road Transport & Highways, [[Government of India]] | publisher =[[National Highways Authority of India]] | archive-url =[https://web.archive.org/web/20090225142615/http://www.nhai.org/Doc/project-offer/Highways.pdf](https://web.archive.org/web/20090225142615/http://www.nhai.org/Doc/project-offer/Highways.pdf) | archive-date =25 February 2009 | url-status =dead | df =dmy-all }}</ref><ref>{{cite web|url=[http://www.municipality.tn.gov.in/thanjavur/city-routes.htm|title=Thanjavur](http://www.municipality.tn.gov.in/thanjavur/city-routes.htm|title=Thanjavur) bus routes|publisher=Municipality of Thanjavur|access-date=29 December 2012|archive-url=[https://web.archive.org/web/20130617131259/http://www.municipality.tn.gov.in/thanjavur/city-routes.htm|archive-date=17](https://web.archive.org/web/20130617131259/http://www.municipality.tn.gov.in/thanjavur/city-routes.htm|archive-date=17) June 2013|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> নিয়মীয়া সেৱা থকা আটাইতকৈ ওচৰৰ বিমানবন্দৰটো হৈছে [[তিৰুচিৰাপল্লী আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰ]]। ই প্ৰায় {{convert|55|km}} দূৰত অৱস্থিত।<ref>{{cite book|author=Ē. Kē Cēṣāttiri|title=Sri Brihadisvara: The Great Temple of Thānjavūr|url=[https://books.google.com/books?id=FnXXAAAAMAAJ|year=2008|publisher=Nile|page=5}}](https://books.google.com/books?id=FnXXAAAAMAAJ|year=2008|publisher=Nile|page=5}})</ref> চহৰখন আৰু মন্দিৰটো স্থলভাগত অৱস্থিত যদিও [[কাবেৰী নদী]]ৰ বদ্বীপৰ আৰম্ভণিতে অৱস্থিত। সেয়েহে ইয়াৰ [[বংগোপসাগৰ]]লৈ আৰু তাৰ জৰিয়তে [[ভাৰত মহাসাগৰ]]লৈ যাতায়াতৰ সুবিধা আছে। মন্দিৰসমূহৰ সৈতে তামিল লোকসকলে একাদশ শতিকাত কৃষিকাৰ্যৰ বাবে প্ৰথমটো বৃহৎ জলসিঞ্চন ব্যৱস্থা নিৰ্মাণ কৰিছিল। এই ব্যৱস্থাই সামগ্ৰীৰ পৰিবহণ আৰু নগৰীয়া কেন্দ্ৰৰ মাজেৰে পানীৰ প্ৰবাহ নিয়ন্ত্ৰণ কৰাতো সহায় কৰিছিল।<ref>{{cite book|author=Marshall M. Bouton|title=Agrarian Radicalism in South India|url=[https://books.google.com/books?id=5-v_AwAAQBAJ&pg=PA72|year=2014|publisher=Princeton](https://books.google.com/books?id=5-v_AwAAQBAJ&pg=PA72|year=2014|publisher=Princeton) University Press|isbn=978-1-4008-5784-5|pages=72–78}}</ref> ==ইতিহাস== [[File:Raraja detail.png|thumb|left|200x200px|১০০৩–১০১০ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ভিতৰত মন্দিৰটো নিৰ্মাণ কৰা [[চোল ৰাজবংশ|চোল]] সম্ৰাট [[ৰাজৰাজ চোল প্ৰথম|ৰাজৰাজ প্ৰথম]]ৰ মূৰ্তি<ref name=britbrihadthanj/><ref name=mitchell/>]] পঞ্চমৰ পৰা নৱম শতিকালৈকে [[চালুক্য]]সকলৰ শাসনকালত [[দ্ৰাবিড় স্থাপত্য|তামিল]] মন্দিৰৰ স্থাপত্যশৈলীৰ বিভিন্ন ৰূপ বিকশিত হৈ থাকিল। ইয়াৰ উদাহৰণ [[আইহোল]], [[বাদামী গুহা মন্দিৰ|বাদামী]] আৰু [[পট্টদকল]]ত দেখা যায়। ইয়াৰ পিছত [[পল্লৱ]]সকলৰ শাসনকালত এই বিকাশ অব্যাহত থাকে। ইয়াৰ উদাহৰণ [[মহাবলীপুৰমৰ স্মৃতিসৌধসমূহৰ সমষ্টি|মামল্লপুৰম]] আৰু অন্যান্য স্মৃতিসৌধত দেখা যায়। ইয়াৰ পিছত ৮৫০ৰ পৰা ১২৮০ চনৰ ভিতৰত [[চোল]]সকল প্ৰধান ৰাজবংশ হিচাপে উত্থান ঘটে।<ref name=mitchell/>{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=1–2}} চোল যুগৰ আৰম্ভণিতে স্থাপত্যতকৈ নিজৰ ৰাজনৈতিক আৰু ভৌগোলিক সীমা সুৰক্ষিত কৰাত অধিক গুৰুত্ব দিয়া হৈছিল। দশম শতিকাত চোল সাম্ৰাজ্যত বহু-পৃষ্ঠযুক্ত [[স্তম্ভ]] আৰু বাহিৰলৈ ওলাই থকা বৰ্গাকাৰ [[Capital (architecture)|শীৰ্ষভাগ]]ৰ দৰে বৈশিষ্ট্য দেখা দিবলৈ আৰম্ভ কৰে। জৰ্জ মিচেলৰ মতে, ইয়াৰ পৰাই নতুন চোল স্থাপত্যশৈলীৰ আৰম্ভণি হৈছিল।<ref name=mitchell>{{harvnb|Michell|1988|pp=145–148}}</ref>{{refn|group=note|ডগলাছ বেৰেটে ১৯৭৫ চনত প্ৰকাশ কৰা চোল স্থাপত্যৰ ওপৰত গ্ৰন্থখনত কৈছে যে ৮৬৬ৰ পৰা ৯৪০ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ভিতৰত বিজয়ালয়ৰ সময়ৰ পৰা এটা নতুন শৈলীৰ উদ্ভৱ হৈছিল। বিজয়ালয় আছিল প্ৰথম চোল শাসক। বেৰেটৰ মতে, চোল শৈলী পল্লৱ পৰম্পৰাৰ পৰা বিকশিত হোৱা নাছিল।<ref name="Barrett1974">{{cite book|author=Douglas E. Barrett|title=Early Cola Architecture and Sculpture; 866-1014 A.D.|url=[https://books.google.com/books?id=s0J4QgAACAAJ|year=1974|publisher=Faber|isbn=978-0-571-10507-6|access-date=13](https://books.google.com/books?id=s0J4QgAACAAJ|year=1974|publisher=Faber|isbn=978-0-571-10507-6|access-date=13) November 2017|archive-date=10 March 2024|archive-url=[https://web.archive.org/web/20240310103400/https://books.google.com/books?id=s0J4QgAACAAJ|url-status=live}}](https://web.archive.org/web/20240310103400/https://books.google.com/books?id=s0J4QgAACAAJ|url-status=live}})</ref> গেৰী জে. শ্বিণ্ডলাৰৰ মতে, বেৰেটৰ এই কামত "অন্তহীন অনুমান আৰু বিতৰ্কৰ সুযোগ" থকা মতামত আগবঢ়োৱা হৈছে।<ref>{{cite journal | last=Schwindler | first=Gary J. | title=Review: Early Cola Architecture and Sculpture | journal=The Journal of Asian Studies | publisher=Cambridge University Press | volume=36 | issue=4 | year=1977 | doi=10.2307/2054437 | page=705| jstor=2054437 | s2cid=163896079 | doi-access=free }}</ref>}} এই দক্ষিণ ভাৰতীয় শৈলী ইয়াৰ আকাৰ আৰু সজ্জাৰ বিৱৰণৰ ক্ষেত্ৰত সৰ্বাধিক সম্পূৰ্ণ ৰূপত ১০০৩ৰ পৰা ১০১০ চনৰ ভিতৰত চোল ৰজা [[ৰাজৰাজ চোল প্ৰথম|ৰাজৰাজ প্ৰথমে]] নিৰ্মাণ কৰা বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰত দেখা যায়।<ref name=britbrihadthanj/><ref name=mitchell/> {{multiple image | total_width = 500 | align = centre | direction = horizontal | image1 = Brihadisvara Temple, Thanjavur by William Hodges.jpg | caption1 = | image2 = Brihadisvara Temple, Thanjavur by Henry Salt.jpg | caption2 = | footer = বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ, তাঞ্জাভুৰৰ প্ৰাৰম্ভিক ইউৰোপীয় চিত্ৰণ (১৮শ শতিকাৰ শেষৰ পৰা ১৯শ শতিকাৰ আৰম্ভণিলৈ)। }} ===সংযোজন, সংস্কাৰ আৰু মেৰামতি=== মুখ্য মন্দিৰ আৰু ইয়াৰ গোপুৰমসমূহ একাদশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ। ইয়াৰ পিছৰ ১,০০০ বছৰত মন্দিৰটোত সংযোজন, সংস্কাৰ আৰু মেৰামতি কৰা হৈছিল। আক্ৰমণ আৰু যুদ্ধৰ ফলতো মন্দিৰটোৰ ক্ষতি হৈছিল। বিশেষকৈ [[মাদুৰাই]] নিয়ন্ত্ৰণ কৰা মুছলমান [[চুলতান]] আৰু তাঞ্জাভুৰ নিয়ন্ত্ৰণ কৰা [[হিন্দু ৰজা]]সকলৰ মাজত হোৱা যুদ্ধৰ ফলত ক্ষতি হৈছিল।<ref name=michell16/>{{refn|group=note|তাঞ্জাভুৰ ওচৰ আৰু দূৰৰ মুছলমান আৰু হিন্দু দুয়োখন প্ৰতিবেশী ৰাজ্যৰ লক্ষ্য আছিল। [[দিল্লী চুলতানাত]]ৰ মালিক কাফুৰৰ নেতৃত্বত আলাউদ্দিন খিলজীৰ সেনাই দক্ষিণ ভাৰতত কৰা ভয়ংকৰ আক্ৰমণ আৰু লুণ্ঠনৰ পিছত ১৪শ শতিকাত [[মাদুৰাই চুলতানাত]] প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল।<ref>George Michell (2008), Architecture and Art of Southern India, Cambridge University Press, pages 9-13, 16-21</ref> পিছত দক্ষিণ ভাৰতৰ পূব আৰু পশ্চিম উপকূলৰ আদিল শাহী চুলতানাত, কুতুব শাহীসকল, ৰাণ্ডাউলা খান আৰু আনসকলে তাঞ্জাভুৰত আক্ৰমণ চলাইছিল। তেওঁলোকৰ কিছুমানে কেইবছৰমানৰ বাবে ইয়াক দখল কৰিও ৰাখিছিল।<ref name=michell16/>}} পিছত নিয়ন্ত্ৰণ পুনৰ লাভ কৰা হিন্দু ৰাজবংশসমূহে এই ক্ষতিসমূহ মেৰামতি কৰিছিল। কিছুমান ক্ষেত্ৰত শাসকসকলে পুৰণি ম্লান হৈ যোৱা চিত্ৰৰ ওপৰত নতুন দেৱালচিত্ৰ আঁকিবলৈ নিৰ্দেশ দি মন্দিৰটো সংস্কাৰ কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল। আন কিছুমান ক্ষেত্ৰত তেওঁলোকে নতুন মন্দিৰ সংযোজনৰ পৃষ্ঠপোষকতা কৰিছিল। [[কাৰ্তিকেয়]] (মুৰুগন), [[পাৰ্বতী]] (আম্মান) আৰু [[নন্দী]]ৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ মন্দিৰসমূহ ১৬শ আৰু ১৭শ শতিকাৰ নায়ক যুগৰ।<ref name=michell16>George Michell (2008), Architecture and Art of Southern India, Cambridge University Press, pages 16-21, 89-91</ref>{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=25–26}} একেদৰে [[দক্ষিণামূৰ্তি]]ৰ মন্দিৰটোও পিছত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=25–26}} তাঞ্জাভুৰৰ [[মাৰাঠা]]সকলে মন্দিৰটো ভালদৰে সংৰক্ষণ কৰিছিল। ==বিৱৰণ== ===স্থাপত্য=== {{multiple image | total_width = 400 | align = left | direction = horizontal | image1 = Brihadisvara Temple - Thanjavur peruvudaiyar kovil ttkcvrvb122k23iph (451).jpg | image2 = Brihadisvara Temple - Thanjavur peruvudaiyar kovil ttkcvrvb122k23iph (404).jpg | footer = তাঞ্জাভুৰৰ বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰৰ চৌহদৰ দৃশ্য }} পেৰুবুদাইয়াৰ মন্দিৰৰ পৰিকল্পনা আৰু নিৰ্মাণত [[কাৰ্টেছীয় স্থানাংক ব্যৱস্থা|অক্ষীয়]] আৰু [[সমমিতি|সমমিত]] [[জ্যামিতি]]ৰ নিয়ম ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে।<ref name=thapar>Thapar 2004, pp.43, 52–53</ref> ইয়াক পেৰুংকইল (মাদাক্কইল বুলিও কোৱা হয়) হিচাপে শ্ৰেণীবদ্ধ কৰা হয়। ই প্ৰাকৃতিক বা মানুহে নিৰ্মাণ কৰা টিলাৰ ওপৰত ওখ ভেটিত নিৰ্মাণ কৰা এটা ডাঙৰ মন্দিৰ।<ref>{{cite book|title=Alayam - The Hindu temple - An epitome of Hindu Culture|page=31|publisher=Sri Ramakrishna Math|location=Mylapore, Chennai|last=Reddy|first=G.Venkatramana Reddy|year=2010|isbn=978-81-7823-542-4}}</ref> মন্দিৰৰ চৌহদটো এটা আয়তক্ষেত্ৰ। ই প্ৰায় দুটা এটাৰ ওপৰত আনটো থকা বৰ্গৰ দৰে। ইয়াৰ পূব-পশ্চিম দৈৰ্ঘ্য {{convert|240.79|m}} আৰু উত্তৰ-দক্ষিণ প্ৰস্থ {{convert|121.92|m}}। এই স্থানত পাঁচটা মুখ্য অংশ আছে। সেইবোৰ হৈছে গৰ্ভগৃহ আৰু তাৰ ওপৰত থকা ওখ গঠন (''শ্ৰী বিমানা''), সন্মুখৰ নন্দী হল (''নন্দী-মণ্ডপম''), এই দুয়োটাৰ মাজৰ মুখ্য সমূহীয়া হল (''মুখমণ্ডপম''), বৃহৎ সমাৱেশ হল (''মহামণ্ডপম'') আৰু বৃহৎ হলটোক গৰ্ভগৃহৰ সৈতে সংযোগ কৰা মণ্ডপ (''অন্তৰালা'')।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=16–19}} মন্দিৰৰ চৌহদত এটা বহল স্তম্ভযুক্ত আৰু ঢকা বাৰাণ্ডা (''প্ৰাকাৰ'') আছে। ই বিশাল চোতালটো আগুৰি আছে আৰু ইয়াৰ পৰিধি প্ৰায় {{convert|450|m}}। ইয়াৰ মাজেৰে প্ৰদক্ষিণ কৰিব পাৰি। এই স্তম্ভযুক্ত বাৰাণ্ডাৰ বাহিৰত দুটা আৱৰণী দেৱাল আছে। বাহিৰৰ দেৱালখন প্ৰতিৰক্ষামূলক। ১৭৭৭ চনত ফৰাচী ঔপনিৱেশিক বাহিনীয়ে ইয়াত বন্দুকৰ গুলী চলাব পৰা ফুটা নিৰ্মাণ কৰিছিল আৰু মন্দিৰটো অস্ত্ৰাগাৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিছিল। তেওঁলোকে বাহিৰৰ দেৱালখন ওখ কৰি মন্দিৰৰ চৌহদটো পৃথক কৰি ৰাখিছিল। ইয়াৰ পূব মূৰত মূল গোপুৰম বা প্ৰৱেশদ্বাৰটো আছে। ইয়াৰ আকৃতি বেৰেলৰ ভল্টৰ দৰে। ই মূল মন্দিৰৰ ''বিমানা''ৰ আধাতকৈও সৰু। একাদশ শতিকাৰ পিছত মূল মন্দিৰত অতিৰিক্ত গঠন যোগ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ ভিতৰত উত্তৰ-পূব কোণৰ এটা মণ্ডপ আৰু চৌহদৰ বিভিন্ন স্থানত মানুহৰ প্ৰৱেশ আৰু প্ৰস্থানৰ বাবে নিৰ্মাণ কৰা অতিৰিক্ত গোপুৰম (প্ৰৱেশদ্বাৰ) আছিল।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=16–19}}<ref>{{cite book|author=Winand M. Callewaert|title=Gods and Temples in South India|url=[https://books.google.com/books?id=AXnXAAAAMAAJ|year=1995|publisher=Manohar|isbn=978-81-7304-107-5|pages=150–151|access-date=12](https://books.google.com/books?id=AXnXAAAAMAAJ|year=1995|publisher=Manohar|isbn=978-81-7304-107-5|pages=150–151|access-date=12) November 2017|archive-date=10 March 2024|archive-url=[https://web.archive.org/web/20240310103401/https://books.google.com/books?id=AXnXAAAAMAAJ|url-status=live}}](https://web.archive.org/web/20240310103401/https://books.google.com/books?id=AXnXAAAAMAAJ|url-status=live}})</ref> ঔপনিৱেশিক যুগ আৰম্ভ হোৱাৰ আগতে পাণ্ড্য, নায়ক, বিজয়নগৰ আৰু মাৰাঠা যুগত কিছুমান মন্দিৰ আৰু গঠন যোগ কৰা হৈছিল। এই নিৰ্মাতাসকলে মূল পৰিকল্পনা আৰু সমমিতিৰ নিয়মসমূহ মানি চলিছিল। মূল মন্দিৰৰ চোতালত মুখ্য গৰ্ভগৃহ আৰু নন্দী-মণ্ডপমৰ লগতে দুটা ডাঙৰ মন্দিৰ আছে। ইয়াৰে এটা কাৰ্তিকেয়ৰ আৰু আনটো পাৰ্বতীৰ বাবে। চৌহদটোত আৰু কেইবাটাও সৰু মন্দিৰ আছে।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=16–19}}<ref name=igncatanj>[[http://ignca.nic.in/pdf_data/bt_release_brochure.pdf](http://ignca.nic.in/pdf_data/bt_release_brochure.pdf) Tanjavur: Brhadisvara temple, The monument and the living tradition] {{WebArchive|url=[https://web.archive.org/web/20160330024138/http://www.ignca.nic.in/PDF_data/bt_release_brochure.pdf](https://web.archive.org/web/20160330024138/http://www.ignca.nic.in/PDF_data/bt_release_brochure.pdf) |date=30 March 2016 }}, Kapila Vatsyayan and R Nagaswamy et al, Indira Gandhi National Centre for the Arts, Government of India (2012), page 7</ref><ref>{{cite journal|title=Imperial Frontiers: Building Sacred Space in Sixteenth-Century South India|journal=The Art Bulletin|volume=90|issue=2|jstor=20619601|last=Branfoot|first=Crispin|year=2008|page=185|doi=10.1080/00043079.2008.10786389|s2cid=154135978}}</ref> পেৰুবুদাইয়াৰ মন্দিৰে দক্ষিণ ভাৰতৰ হিন্দু মন্দিৰৰ স্থাপত্য পৰম্পৰা অব্যাহত ৰাখিছিল। ইয়াত স্থাপত্য আৰু সজ্জাৰ উপাদান ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। কিন্তু ইয়াৰ আকাৰ একাদশ শতিকাৰ আগতে নিৰ্মাণ কৰা মন্দিৰসমূহতকৈ যথেষ্ট ডাঙৰ আছিল। চোল যুগৰ স্থপতি আৰু শিল্পীসকলে এই জ্ঞান অধিক বৃহৎ পৰিসৰত প্ৰয়োগ কৰি নিৰ্মাণ কৰাৰ কৌশল বিকশিত কৰিছিল। তেওঁলোকে বিশেষকৈ গধুৰ শিল ব্যৱহাৰ কৰি {{convert|63.4|m}} ওখ বিশাল ''[[বিমানা]]'' নিৰ্মাণ কৰিছিল।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=16–19}}<ref name=igncatanj/> {{multiple image | align = right | image1 = Brihadisvara Temple, Thanjavur, Tamil Nadu, India (2017).jpg | width1 = 248 | alt1 = | caption1 = নন্দী মণ্ডপম আৰু প্ৰৱেশদ্বাৰৰ গোপুৰমসমূহ, চোতালৰ পৰা উত্তৰ-পূব দিশৰ দৃশ্য | image2 = Thanjavur Brihadeeswara Temple Entrance.JPG | width2 = 110 | alt2 = | caption2 = প্ৰৱেশদ্বাৰৰ আন এটা দৃশ্য | footer = }} [[File:Gopuram of the Brihadisvara Temple, Thanjavur, Tamil Nadu, India (2016) 02.jpg|thumb|বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰৰ গোপুৰম]] মন্দিৰটো পূবমুখী। ইয়াৰ চাৰিওফালে এসময়ত পানীৰ পৰিখা আছিল। পিছত এই পৰিখা পুতি পেলোৱা হয়। এতিয়া এটা সুৰক্ষিত দেৱালে এই পৰিখাটো আগুৰি আছে। দুয়োখন দেৱালত অলংকৃত প্ৰৱেশদ্বাৰ আছে। এইবোৰক গোপুৰম বুলি কোৱা হয়। এইবোৰ শিলেৰে নিৰ্মাণ কৰা আৰু ইয়াত ওপৰৰ অংশত অলংকৰণ আছে। মুখ্য প্ৰৱেশদ্বাৰসমূহ পূবফালে আছে। প্ৰথমটোক ''কেৰালান্তকন তিৰুৱাসাল'' বুলি কোৱা হয়। ইয়াৰ অৰ্থ হৈছে "কেৰালান্তকনৰ পৱিত্ৰ দুৱাৰ"। কেৰালান্তকন আছিল মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰা ৰজা ৰাজৰাজৰ উপাধি। প্ৰায় {{convert|100|m}} আগত ভিতৰৰ চোতালৰ গোপুৰমটো আছে। ইয়াক ''ৰাজৰাজন তিৰুৱাসাল'' বুলি কোৱা হয়। এইটো ''কেৰালান্তকন তিৰুৱাসাল''তকৈ অধিক সজ্জিত। ইয়াৰ ''অধিষ্ঠানম''ত [[পুৰাণ]] আৰু অন্যান্য হিন্দু গ্ৰন্থৰ কাহিনী দেখুওৱা ভাস্কৰ্য আছে।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=16–19}} ভিতৰৰ পূব গোপুৰমৰ মাজেৰে এটা বিশাল চোতাললৈ যাব পাৰি। এই চোতালৰ সকলো মন্দিৰ পূব-পশ্চিম আৰু উত্তৰ-পশ্চিমৰ মুখ্য দিশ অনুসৰি স্থাপন কৰা হৈছে। চৌহদটোত পাঁচ মহলীয়া [[গোপুৰম]]ৰ মাজেৰে এটা অক্ষত প্ৰৱেশ কৰিব পাৰি। অথবা এটা সৰু স্বতন্ত্ৰ গোপুৰমৰ মাজেৰে পোনপটীয়াকৈ ডাঙৰ মুখ্য চোতাললৈ যাব পাৰি। মুখ্য প্ৰৱেশদ্বাৰৰ গোপুৰমটো ৩০ মিটাৰ ওখ। ই বিমানা‌তকৈ সৰু।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=16–29}} মুখ্য মন্দিৰ-সম্পৰ্কীয় স্মাৰক আৰু বিশাল টাৱাৰটো এই চোতালৰ মাজত অৱস্থিত।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=16–19}} শিৱক উৎসৰ্গিত মুখ্য মন্দিৰটোৰ চাৰিওফালে সৰু সৰু মন্দিৰ আছে। ইয়াৰে বেছিভাগ মন্দিৰ অক্ষীয়ভাৱে সজোৱা হৈছে। এইবোৰ শিৱৰ সহধৰ্মিণী [[পাৰ্বতী]], তেওঁৰ পুত্ৰ [[মুৰুগন]] আৰু [[গণেশ]], নন্দী, [[ৱৰাহী]], কৰুভুৰ দেৱ (ৰাজৰাজ চোলাৰ [[গুৰু]]), চণ্ডেশ্বৰ আৰু নটৰাজৰ নামত উৎসৰ্গিত।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=16–29}} নন্দী মণ্ডপমত এটা একেটা শিলৰ পৰা নিৰ্মিত বহি থকা ষাঁড় আছে। ই গৰ্ভগৃহৰ ফালে মুখ কৰি আছে। ইয়াৰ আৰু গৰ্ভগৃহৰ মাজত খটখটি আছে। এই খটখটিয়ে স্তম্ভযুক্ত বাৰাণ্ডা আৰু সমূহীয়া সমাৱেশ হললৈ লৈ যায়। তাৰ পিছত এটা ভিতৰুৱা মণ্ডপ আছে। এই মণ্ডপটোৱে ''প্ৰদক্ষিণ পথা'' বা প্ৰদক্ষিণৰ পথৰ সৈতে সংযোগ কৰে। ''মুখ-মণ্ডপম''ৰ ফালে মুখ কৰি থকা [[নন্দী]]ৰ ওজন প্ৰায় ২৫ টন।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|p=22, Quote: "It is 3.65 m high, 5.94 m long and 2.59 m broad, estimated to weigh 25 tons."}} ই এটা মাত্ৰ শিলৰ পৰা নিৰ্মাণ কৰা। ইয়াৰ উচ্চতা প্ৰায় ২ মিটাৰ, দৈৰ্ঘ্য ৬ মিটাৰ আৰু প্ৰস্থ ২.৫ মিটাৰ। নন্দীৰ মূৰ্তিটো একশিলীয়া। ই দেশখনৰ অন্যতম বৃহৎ নন্দীৰ মূৰ্তি।<ref name="Meena" /> sw2kctw01mel1bqw0bn2glrqjetkdxe 627350 627345 2026-08-15T04:23:31Z AjayDas 12623 /* বিৱৰণ */ 627350 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious building | building_name= বৃহদেশ্বৰ মন্দিৰ | image = Brihadisvara Temple during Maha Shivaratri-WUS03611 (edit).jpg | caption = মহা শিৱৰাত্ৰিৰ সময়ত বৃহদেশ্বৰ মন্দিৰ | native_name = தஞ்சைப் பெருவுடையார் கோயில் | pushpin_map = India #Tamil Nadu | pushpin_caption = ভাৰতৰ তামিলনাডুস্থিত অৱস্থান | coordinates = {{coord|10|46|58|N|79|07|54|E|type:landmark_region:IN|display=inline,title}} | religious_affiliation = [[হিন্দু ধৰ্ম]] | country = ভাৰত | state = [[তামিলনাডু]] | district = থানজাভুৰ জিলা | location = থানজাভুৰ | elevation_m = 65.83 | deity = [[শিৱ]] | festival = [[মহা শিৱৰাত্ৰি]] | architecture_style = [[চোল স্থাপত্য]] | inscriptions = [[তামিল ভাষা|তামিল]] | completed = ১০১০ খ্ৰীষ্টাব্দ<ref name=britbrihadthanj/><ref name=mitchell/> | creator = ৰাজাৰাজ প্ৰথম | footnotes = {{Infobox UNESCO World Heritage Site | child = yes | official_name = বৃহদেশ্বৰ মন্দিৰ চৌহদ, থানজাভুৰ | part_of = [[জীৱন্ত চোলা মন্দিৰসমূহ]] | criteria = {{UNESCO WHS type|(ii), (iii)}}(ii), (iii) | ID = 250bis-001 | year = ১৯৮৭ | extension = ২০০৪ | area = {{convert|18.07|ha|acre|abbr=on}} | buffer_zone = {{convert|9.58|ha|acre|abbr=on}} }} }} {{Hinduism}} '''বৃহদেশ্বৰ মন্দিৰ''' ({{lang-en|Brihadisvara Temple}}), ভাৰতৰ [[তামিলনাডু]]ৰ থানজাভুৰত [[কাবেৰী নদী]]ৰ দক্ষিণ পাৰত অৱস্থিত [[চোল স্থাপত্য]] শৈলীত নিৰ্মিত এটা শৈৱ [[হিন্দু মন্দিৰ]]। ইয়াক '''ৰাজৰাজেশ্বৰম''' ({{lit|[[ৰাজাৰাজ প্ৰথম|ৰাজাৰাজ]]ৰ প্ৰভু}}) বুলি কোৱা হৈছিল আৰু স্থানীয়ভাৱে '''''থানজাই পেৰিয়া কোভিল''''' ({{lit|থানজাভুৰৰ ডাঙৰ মন্দিৰ}}) আৰু '''''পেৰুভুডাইয়াৰ কোভিল''''' ({{literally|মহান প্ৰভুৰ মন্দিৰ}}) নামেৰে জনাজাত।<ref>{{Cite book |url=https://google.com |title=Rajaraja the Great: A Garland of Tributes |date=1984 |publisher=Department of Museums, Government Museum |language=en |access-date=25 October 2022 |archive-date=3 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230703190805/https://google.com |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite book |url=https://google.com |title=India Perspectives |date=1995 |publisher=PTI for the Ministry of External Affairs |language=en |access-date=25 October 2022 |archive-date=3 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230703190805/https://google.com |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite book |last=Rao |first=Raghunadha |url=https://google.com |title=Indian Heritage and Culture |publisher=Sterling Publishers |year=1989 |isbn=9788120709300 |pages=32 |language=English |access-date=18 March 2023 |archive-date=24 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230424002637/https://google.com |url-status=live }}</ref><ref name=britbrihadthanj>[https://britannica.com Thanjavur] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210807100315/https://britannica.com |date=7 August 2021 }}, Encyclopaedia Britannica</ref><ref name=asibrihadthanj/> ই হৈছে সৰ্ববৃহৎ হিন্দু মন্দিৰসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম আৰু তামিল স্থাপত্যৰ এক শ্ৰেষ্ঠ উদাহৰণ।<ref name="Great Living Chola Temples">{{cite web |url=https://unesco.org |title=Great Living Chola Temples |publisher=UNESCO |access-date=21 January 2008 |archive-date=5 January 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130105115252/https://unesco.org |url-status=live }}</ref><ref>{{cite book | first= John | last= Keay | author-link= John Keay | year= 2000 | title= India, a History | publisher= Harper Collins Publishers | location= New York, United States | isbn= 0-00-638784-5 | url= https://google.com | pages= xix | access-date= 15 November 2015 | archive-date= 3 July 2023 | archive-url= https://web.archive.org/web/20230703190805/https://web.archive.org/web/20230703190805/https://google.com | url-status= live }}</ref> ইয়াক ''দক্ষিণ মেৰু'' বুলিও কোৱা হয়।<ref>{{cite book|title=Temple Art, Icons And Culture Of India And South-East Asia|author=K. V. Raman|publisher=Sharada Publishing House, 2006|page=136}}</ref> [[চোল ৰাজবংশ|চোল সম্ৰাট]] [[ৰাজাৰাজ প্ৰথম]]ৰ দ্বাৰা ১০০৩ আৰু ১০১০ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ভিতৰত নিৰ্মিত এই মন্দিৰটো চোল যুগৰ [[গংগাইকোণ্ডা চোলাপুৰমৰ বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ]] আৰু [[ঐৰাৱতেশ্বৰ মন্দিৰ]]ৰ সৈতে ইউনেস্কোৰ [[বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ]]ৰ অন্তৰ্গত "[[জীৱন্ত চোলা মন্দিৰসমূহ]]"ৰ এটা অংশ।<ref name=UNESCO/> বাকী দুটা মন্দিৰ ক্ৰমে ইয়াৰ উত্তৰ-পূব দিশত প্ৰায় ৭০ কিলোমিটাৰ আৰু ৪০ কিলোমিটাৰ দূৰত্বত অৱস্থিত। এই একাদশ শতিকাৰ মন্দিৰটোৰ মূল স্মাৰকসমূহ এটা খাদৰ চাৰিওফালে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ ভিতৰত আছিল গোপুৰম, মূল মন্দিৰ, ইয়াৰ বিশাল টাৱাৰ, শিলালিপি, চিত্ৰকলা আৰু ভাস্কৰ্য্য, যিবোৰ প্ৰধানকৈ শৈৱ ধৰ্মৰ লগত জড়িত, কিন্তু বৈষ্ণৱ ধৰ্ম আৰু শক্তি ধৰ্মৰো অংশবিশেষ আছে। ইতিহাসত এই মন্দিৰটো ক্ষতিগ্ৰস্ত হৈছিল আৰু কিছুমান শিল্পকৰ্ম এতিয়া হেৰাই গৈছে। পৰৱৰ্তী শতিকাবোৰত অতিৰিক্ত মণ্ডপ আৰু স্মাৰক সংযোজন কৰা হৈছিল। মন্দিৰটো এতিয়া সুৰক্ষিত দেৱালৰ মাজত থিয় হৈ আছে যিবোৰ ষোল্ল শতিকাৰ পিছত সংযোজন কৰা হৈছিল।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=1–21}}<ref name=michell16/> গ্ৰেনাইট শিল ব্যৱহাৰ কৰি নিৰ্মিত, গৰ্ভগৃহৰ ওপৰৰ ''বিমান'' স্তম্ভটো দক্ষিণ ভাৰতৰ সৰ্বোচ্চ স্তম্ভসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম।<ref name=asibrihadthanj>{{cite web|title=The Archaeological Survey of India (ASI)|url=http://asi.nic.in|access-date=25 December 2012|archive-date=22 September 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130922114449/http://asi.nic.in|url-status=live}}</ref> মন্দিৰটোত এটা বিশাল স্তম্ভযুক্ত প্ৰাকাৰ আৰু ভাৰতৰ অন্যতম বৃহৎ [[শিৱলিংগ]] আছে।<ref name=asibrihadthanj/><ref name=UNESCO/>{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=20–21}} ইয়াক ভাস্কৰ্য্যৰ মানদণ্ডৰ বাবেও জনা যায়, লগতে একাদশ শতিকাত নটৰাজ, অৰ্থাৎ নৃত্যৰ প্ৰভু শিৱৰ পিতলৰ মূৰ্তি নিৰ্মাণ কৰা স্থান হিচাপেও প্ৰখ্যাত। এই চৌহদত [[নন্দী]], [[পাৰ্বতী]], [[কাৰ্তিক|মুৰুগন]], [[গণেশ]], সভাপতি, [[দক্ষিণামূৰ্তি]], চণ্ডেশ্বৰ নায়নাৰ, [[বৰাহী]], থিৰুভাৰুৰৰ থিয়াগাৰাজা, সিদ্ধাৰ কৰুভুৰাৰ আৰু অন্যান্যৰ মন্দিৰ অন্তৰ্ভুক্ত আছে।<ref name=UNESCO/>{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=16–29}} এই মন্দিৰটো তামিলনাডুৰ অন্যতম সৰ্বাধিক পৰিদৰ্শন কৰা পৰ্যটনস্থলী।<ref name="Gopal 1990 185">{{cite book|title=India through the ages|url=https://archive.org|last=Gopal|first=Madan|year= 1990| page= [https://archive.org/page/185 185]|editor=K.S. Gautam|publisher=Publication Division, Ministry of Information and Broadcasting, Government of India}}</ref> ==নামকৰণ== [[ৰাজৰাজ প্ৰথম|ৰাজৰাজ চোলে]] এই মন্দিৰটো নিৰ্মাণ কৰাইছিল। তেওঁ ইয়াৰ নাম ৰাজৰাজেশ্বৰম (Rajarājeśvaram) ৰাখিছিল। ইয়াৰ অৰ্থ হৈছে ৰাজৰাজৰ দেৱতাৰ মন্দিৰ।<ref>{{cite book |author=D. Raphael |title=Temples of Tamil Nadu, Works of Art |url=https://google.com |year=1996 |publisher=Ratnamala |isbn=978-955-9440-00-0 |page=9 |access-date=9 June 2019 |archive-date=10 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240310103506/https://google.com |url-status=live }}</ref> পিছৰ এটা শিলালিপিত মন্দিৰটোৰ দেৱতাক পেৰিয়া উদাইয়া নায়নাৰ বুলি কোৱা হৈছে। এই নামটোৰ পৰাই বৰ্তমানৰ বৃহদেশ্বৰ আৰু পেৰুভুডাইয়াৰ কোভিল নাম দুটা আহিছে বুলি জনা যায়।<ref>{{cite book |author=S. R. Balasubrahmanyam |title=Middle Chola Temples: Rajaraja I to Kulottunga I, A.D. 985-1070 |url=https://google.com |year=1975 |publisher=Thomson |page=87 |access-date=9 June 2019 |archive-date=10 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240310103400/https://google.com |url-status=live }}</ref> ==অৱস্থান== [[File:Brihadisvara Temple - Thanjavur peruvudaiyar kovil ttkcvrvb122k23iph (747).jpg|thumb|centre|400px|দেৱালৰ বাহিৰৰ পৰা দেখা পেৰুবুদাইয়াৰ মন্দিৰৰ চৌহদ]] পেৰুবুদাইয়াৰ মন্দিৰ<ref>{{Cite web|title=Brihadeeswara Temple|url=[https://brihadeeswara.temple-mandir.in/|access-date=2022-02-24|website=Brihadeeswara](https://brihadeeswara.temple-mandir.in/|access-date=2022-02-24|website=Brihadeeswara) Temple|language=en-US|archive-date=24 February 2022|archive-url=[https://web.archive.org/web/20220224085645/https://brihadeeswara.temple-mandir.in/|url-status=dead}}](https://web.archive.org/web/20220224085645/https://brihadeeswara.temple-mandir.in/|url-status=dead}})</ref> [[তাঞ্জাভুৰ]] চহৰত অৱস্থিত। ই [[চেন্নাই]]ৰ পৰা প্ৰায় {{convert|350|km}} দক্ষিণ-পশ্চিমে অৱস্থিত। ভাৰতীয় ৰে'লৱে, তামিলনাডু বাছ সেৱা আৰু ৬৭, ৪৫চি আৰু ২২৬নং ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথৰ জৰিয়তে চহৰখন আন বহুতো মুখ্য চহৰৰ সৈতে প্ৰতিদিনে সংযুক্ত হৈ আছে।<ref name="road">{{cite web | url =[http://www.nhai.org/Doc/project-offer/Highways.pdf](http://www.nhai.org/Doc/project-offer/Highways.pdf) | page =2 | title =NH wise Details of NH in respect of Stretches entrusted to NHAI | access-date =17 December 2011 | work =Ministry of Road Transport & Highways, [[Government of India]] | publisher =[[National Highways Authority of India]] | archive-url =[https://web.archive.org/web/20090225142615/http://www.nhai.org/Doc/project-offer/Highways.pdf](https://web.archive.org/web/20090225142615/http://www.nhai.org/Doc/project-offer/Highways.pdf) | archive-date =25 February 2009 | url-status =dead | df =dmy-all }}</ref><ref>{{cite web|url=[http://www.municipality.tn.gov.in/thanjavur/city-routes.htm|title=Thanjavur](http://www.municipality.tn.gov.in/thanjavur/city-routes.htm|title=Thanjavur) bus routes|publisher=Municipality of Thanjavur|access-date=29 December 2012|archive-url=[https://web.archive.org/web/20130617131259/http://www.municipality.tn.gov.in/thanjavur/city-routes.htm|archive-date=17](https://web.archive.org/web/20130617131259/http://www.municipality.tn.gov.in/thanjavur/city-routes.htm|archive-date=17) June 2013|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> নিয়মীয়া সেৱা থকা আটাইতকৈ ওচৰৰ বিমানবন্দৰটো হৈছে [[তিৰুচিৰাপল্লী আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰ]]। ই প্ৰায় {{convert|55|km}} দূৰত অৱস্থিত।<ref>{{cite book|author=Ē. Kē Cēṣāttiri|title=Sri Brihadisvara: The Great Temple of Thānjavūr|url=[https://books.google.com/books?id=FnXXAAAAMAAJ|year=2008|publisher=Nile|page=5}}](https://books.google.com/books?id=FnXXAAAAMAAJ|year=2008|publisher=Nile|page=5}})</ref> চহৰখন আৰু মন্দিৰটো স্থলভাগত অৱস্থিত যদিও [[কাবেৰী নদী]]ৰ বদ্বীপৰ আৰম্ভণিতে অৱস্থিত। সেয়েহে ইয়াৰ [[বংগোপসাগৰ]]লৈ আৰু তাৰ জৰিয়তে [[ভাৰত মহাসাগৰ]]লৈ যাতায়াতৰ সুবিধা আছে। মন্দিৰসমূহৰ সৈতে তামিল লোকসকলে একাদশ শতিকাত কৃষিকাৰ্যৰ বাবে প্ৰথমটো বৃহৎ জলসিঞ্চন ব্যৱস্থা নিৰ্মাণ কৰিছিল। এই ব্যৱস্থাই সামগ্ৰীৰ পৰিবহণ আৰু নগৰীয়া কেন্দ্ৰৰ মাজেৰে পানীৰ প্ৰবাহ নিয়ন্ত্ৰণ কৰাতো সহায় কৰিছিল।<ref>{{cite book|author=Marshall M. Bouton|title=Agrarian Radicalism in South India|url=[https://books.google.com/books?id=5-v_AwAAQBAJ&pg=PA72|year=2014|publisher=Princeton](https://books.google.com/books?id=5-v_AwAAQBAJ&pg=PA72|year=2014|publisher=Princeton) University Press|isbn=978-1-4008-5784-5|pages=72–78}}</ref> ==ইতিহাস== [[File:Raraja detail.png|thumb|left|200x200px|১০০৩–১০১০ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ভিতৰত মন্দিৰটো নিৰ্মাণ কৰা [[চোল ৰাজবংশ|চোল]] সম্ৰাট [[ৰাজৰাজ চোল প্ৰথম|ৰাজৰাজ প্ৰথম]]ৰ মূৰ্তি<ref name=britbrihadthanj/><ref name=mitchell/>]] পঞ্চমৰ পৰা নৱম শতিকালৈকে [[চালুক্য]]সকলৰ শাসনকালত [[দ্ৰাবিড় স্থাপত্য|তামিল]] মন্দিৰৰ স্থাপত্যশৈলীৰ বিভিন্ন ৰূপ বিকশিত হৈ থাকিল। ইয়াৰ উদাহৰণ [[আইহোল]], [[বাদামী গুহা মন্দিৰ|বাদামী]] আৰু [[পট্টদকল]]ত দেখা যায়। ইয়াৰ পিছত [[পল্লৱ]]সকলৰ শাসনকালত এই বিকাশ অব্যাহত থাকে। ইয়াৰ উদাহৰণ [[মহাবলীপুৰমৰ স্মৃতিসৌধসমূহৰ সমষ্টি|মামল্লপুৰম]] আৰু অন্যান্য স্মৃতিসৌধত দেখা যায়। ইয়াৰ পিছত ৮৫০ৰ পৰা ১২৮০ চনৰ ভিতৰত [[চোল]]সকল প্ৰধান ৰাজবংশ হিচাপে উত্থান ঘটে।<ref name=mitchell/>{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=1–2}} চোল যুগৰ আৰম্ভণিতে স্থাপত্যতকৈ নিজৰ ৰাজনৈতিক আৰু ভৌগোলিক সীমা সুৰক্ষিত কৰাত অধিক গুৰুত্ব দিয়া হৈছিল। দশম শতিকাত চোল সাম্ৰাজ্যত বহু-পৃষ্ঠযুক্ত [[স্তম্ভ]] আৰু বাহিৰলৈ ওলাই থকা বৰ্গাকাৰ [[Capital (architecture)|শীৰ্ষভাগ]]ৰ দৰে বৈশিষ্ট্য দেখা দিবলৈ আৰম্ভ কৰে। জৰ্জ মিচেলৰ মতে, ইয়াৰ পৰাই নতুন চোল স্থাপত্যশৈলীৰ আৰম্ভণি হৈছিল।<ref name=mitchell>{{harvnb|Michell|1988|pp=145–148}}</ref>{{refn|group=note|ডগলাছ বেৰেটে ১৯৭৫ চনত প্ৰকাশ কৰা চোল স্থাপত্যৰ ওপৰত গ্ৰন্থখনত কৈছে যে ৮৬৬ৰ পৰা ৯৪০ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ভিতৰত বিজয়ালয়ৰ সময়ৰ পৰা এটা নতুন শৈলীৰ উদ্ভৱ হৈছিল। বিজয়ালয় আছিল প্ৰথম চোল শাসক। বেৰেটৰ মতে, চোল শৈলী পল্লৱ পৰম্পৰাৰ পৰা বিকশিত হোৱা নাছিল।<ref name="Barrett1974">{{cite book|author=Douglas E. Barrett|title=Early Cola Architecture and Sculpture; 866-1014 A.D.|url=[https://books.google.com/books?id=s0J4QgAACAAJ|year=1974|publisher=Faber|isbn=978-0-571-10507-6|access-date=13](https://books.google.com/books?id=s0J4QgAACAAJ|year=1974|publisher=Faber|isbn=978-0-571-10507-6|access-date=13) November 2017|archive-date=10 March 2024|archive-url=[https://web.archive.org/web/20240310103400/https://books.google.com/books?id=s0J4QgAACAAJ|url-status=live}}](https://web.archive.org/web/20240310103400/https://books.google.com/books?id=s0J4QgAACAAJ|url-status=live}})</ref> গেৰী জে. শ্বিণ্ডলাৰৰ মতে, বেৰেটৰ এই কামত "অন্তহীন অনুমান আৰু বিতৰ্কৰ সুযোগ" থকা মতামত আগবঢ়োৱা হৈছে।<ref>{{cite journal | last=Schwindler | first=Gary J. | title=Review: Early Cola Architecture and Sculpture | journal=The Journal of Asian Studies | publisher=Cambridge University Press | volume=36 | issue=4 | year=1977 | doi=10.2307/2054437 | page=705| jstor=2054437 | s2cid=163896079 | doi-access=free }}</ref>}} এই দক্ষিণ ভাৰতীয় শৈলী ইয়াৰ আকাৰ আৰু সজ্জাৰ বিৱৰণৰ ক্ষেত্ৰত সৰ্বাধিক সম্পূৰ্ণ ৰূপত ১০০৩ৰ পৰা ১০১০ চনৰ ভিতৰত চোল ৰজা [[ৰাজৰাজ চোল প্ৰথম|ৰাজৰাজ প্ৰথমে]] নিৰ্মাণ কৰা বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰত দেখা যায়।<ref name=britbrihadthanj/><ref name=mitchell/> {{multiple image | total_width = 500 | align = centre | direction = horizontal | image1 = Brihadisvara Temple, Thanjavur by William Hodges.jpg | caption1 = | image2 = Brihadisvara Temple, Thanjavur by Henry Salt.jpg | caption2 = | footer = বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ, তাঞ্জাভুৰৰ প্ৰাৰম্ভিক ইউৰোপীয় চিত্ৰণ (১৮শ শতিকাৰ শেষৰ পৰা ১৯শ শতিকাৰ আৰম্ভণিলৈ)। }} ===সংযোজন, সংস্কাৰ আৰু মেৰামতি=== মুখ্য মন্দিৰ আৰু ইয়াৰ গোপুৰমসমূহ একাদশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ। ইয়াৰ পিছৰ ১,০০০ বছৰত মন্দিৰটোত সংযোজন, সংস্কাৰ আৰু মেৰামতি কৰা হৈছিল। আক্ৰমণ আৰু যুদ্ধৰ ফলতো মন্দিৰটোৰ ক্ষতি হৈছিল। বিশেষকৈ [[মাদুৰাই]] নিয়ন্ত্ৰণ কৰা মুছলমান [[চুলতান]] আৰু তাঞ্জাভুৰ নিয়ন্ত্ৰণ কৰা [[হিন্দু ৰজা]]সকলৰ মাজত হোৱা যুদ্ধৰ ফলত ক্ষতি হৈছিল।<ref name=michell16/>{{refn|group=note|তাঞ্জাভুৰ ওচৰ আৰু দূৰৰ মুছলমান আৰু হিন্দু দুয়োখন প্ৰতিবেশী ৰাজ্যৰ লক্ষ্য আছিল। [[দিল্লী চুলতানাত]]ৰ মালিক কাফুৰৰ নেতৃত্বত আলাউদ্দিন খিলজীৰ সেনাই দক্ষিণ ভাৰতত কৰা ভয়ংকৰ আক্ৰমণ আৰু লুণ্ঠনৰ পিছত ১৪শ শতিকাত [[মাদুৰাই চুলতানাত]] প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল।<ref>George Michell (2008), Architecture and Art of Southern India, Cambridge University Press, pages 9-13, 16-21</ref> পিছত দক্ষিণ ভাৰতৰ পূব আৰু পশ্চিম উপকূলৰ আদিল শাহী চুলতানাত, কুতুব শাহীসকল, ৰাণ্ডাউলা খান আৰু আনসকলে তাঞ্জাভুৰত আক্ৰমণ চলাইছিল। তেওঁলোকৰ কিছুমানে কেইবছৰমানৰ বাবে ইয়াক দখল কৰিও ৰাখিছিল।<ref name=michell16/>}} পিছত নিয়ন্ত্ৰণ পুনৰ লাভ কৰা হিন্দু ৰাজবংশসমূহে এই ক্ষতিসমূহ মেৰামতি কৰিছিল। কিছুমান ক্ষেত্ৰত শাসকসকলে পুৰণি ম্লান হৈ যোৱা চিত্ৰৰ ওপৰত নতুন দেৱালচিত্ৰ আঁকিবলৈ নিৰ্দেশ দি মন্দিৰটো সংস্কাৰ কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল। আন কিছুমান ক্ষেত্ৰত তেওঁলোকে নতুন মন্দিৰ সংযোজনৰ পৃষ্ঠপোষকতা কৰিছিল। [[কাৰ্তিকেয়]] (মুৰুগন), [[পাৰ্বতী]] (আম্মান) আৰু [[নন্দী]]ৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ মন্দিৰসমূহ ১৬শ আৰু ১৭শ শতিকাৰ নায়ক যুগৰ।<ref name=michell16>George Michell (2008), Architecture and Art of Southern India, Cambridge University Press, pages 16-21, 89-91</ref>{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=25–26}} একেদৰে [[দক্ষিণামূৰ্তি]]ৰ মন্দিৰটোও পিছত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=25–26}} তাঞ্জাভুৰৰ [[মাৰাঠা]]সকলে মন্দিৰটো ভালদৰে সংৰক্ষণ কৰিছিল। ==বিৱৰণ== ===স্থাপত্য=== {{multiple image | total_width = 400 | align = left | direction = horizontal | image1 = Brihadisvara Temple - Thanjavur peruvudaiyar kovil ttkcvrvb122k23iph (451).jpg | image2 = Brihadisvara Temple - Thanjavur peruvudaiyar kovil ttkcvrvb122k23iph (404).jpg | footer = তাঞ্জাভুৰৰ বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰৰ চৌহদৰ দৃশ্য }} পেৰুবুদাইয়াৰ মন্দিৰৰ পৰিকল্পনা আৰু নিৰ্মাণত [[কাৰ্টেছীয় স্থানাংক ব্যৱস্থা|অক্ষীয়]] আৰু [[সমমিতি|সমমিত]] [[জ্যামিতি]]ৰ নিয়ম ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে।<ref name=thapar>Thapar 2004, pp.43, 52–53</ref> ইয়াক পেৰুংকইল (মাদাক্কইল বুলিও কোৱা হয়) হিচাপে শ্ৰেণীবদ্ধ কৰা হয়। ই প্ৰাকৃতিক বা মানুহে নিৰ্মাণ কৰা টিলাৰ ওপৰত ওখ ভেটিত নিৰ্মাণ কৰা এটা ডাঙৰ মন্দিৰ।<ref>{{cite book|title=Alayam - The Hindu temple - An epitome of Hindu Culture|page=31|publisher=Sri Ramakrishna Math|location=Mylapore, Chennai|last=Reddy|first=G.Venkatramana Reddy|year=2010|isbn=978-81-7823-542-4}}</ref> মন্দিৰৰ চৌহদটো এটা আয়তক্ষেত্ৰ। ই প্ৰায় দুটা এটাৰ ওপৰত আনটো থকা বৰ্গৰ দৰে। ইয়াৰ পূব-পশ্চিম দৈৰ্ঘ্য {{convert|240.79|m}} আৰু উত্তৰ-দক্ষিণ প্ৰস্থ {{convert|121.92|m}}। এই স্থানত পাঁচটা মুখ্য অংশ আছে। সেইবোৰ হৈছে গৰ্ভগৃহ আৰু তাৰ ওপৰত থকা ওখ গঠন (''শ্ৰী বিমানা''), সন্মুখৰ নন্দী হল (''নন্দী-মণ্ডপম''), এই দুয়োটাৰ মাজৰ মুখ্য সমূহীয়া হল (''মুখমণ্ডপম''), বৃহৎ সমাৱেশ হল (''মহামণ্ডপম'') আৰু বৃহৎ হলটোক গৰ্ভগৃহৰ সৈতে সংযোগ কৰা মণ্ডপ (''অন্তৰাল'')।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=16–19}} মন্দিৰৰ চৌহদত এটা বহল স্তম্ভযুক্ত আৰু ঢকা বাৰাণ্ডা (''প্ৰাকাৰ'') আছে। ই বিশাল চোতালটো আগুৰি আছে আৰু ইয়াৰ পৰিধি প্ৰায় {{convert|450|m}}। ইয়াৰ মাজেৰে প্ৰদক্ষিণ কৰিব পাৰি। এই স্তম্ভযুক্ত বাৰাণ্ডাৰ বাহিৰত দুটা আৱৰণী দেৱাল আছে। বাহিৰৰ দেৱালখন প্ৰতিৰক্ষামূলক। ১৭৭৭ চনত ফৰাচী ঔপনিৱেশিক বাহিনীয়ে ইয়াত বন্দুকৰ গুলী চলাব পৰা ফুটা নিৰ্মাণ কৰিছিল আৰু মন্দিৰটো অস্ত্ৰাগাৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিছিল। তেওঁলোকে বাহিৰৰ দেৱালখন ওখ কৰি মন্দিৰৰ চৌহদটো পৃথক কৰি ৰাখিছিল। ইয়াৰ পূব মূৰত মূল গোপুৰম বা প্ৰৱেশদ্বাৰটো আছে। ইয়াৰ আকৃতি বেৰেলৰ ভল্টৰ দৰে। ই মূল মন্দিৰৰ ''বিমান''ৰ আধাতকৈও সৰু। একাদশ শতিকাৰ পিছত মূল মন্দিৰত অতিৰিক্ত গঠন যোগ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ ভিতৰত উত্তৰ-পূব কোণৰ এটা মণ্ডপ আৰু চৌহদৰ বিভিন্ন স্থানত মানুহৰ প্ৰৱেশ আৰু প্ৰস্থানৰ বাবে নিৰ্মাণ কৰা অতিৰিক্ত গোপুৰম (প্ৰৱেশদ্বাৰ) আছিল।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=16–19}}<ref>{{cite book|author=Winand M. Callewaert|title=Gods and Temples in South India|url=[https://books.google.com/books?id=AXnXAAAAMAAJ|year=1995|publisher=Manohar|isbn=978-81-7304-107-5|pages=150–151|access-date=12](https://books.google.com/books?id=AXnXAAAAMAAJ|year=1995|publisher=Manohar|isbn=978-81-7304-107-5|pages=150–151|access-date=12) November 2017|archive-date=10 March 2024|archive-url=[https://web.archive.org/web/20240310103401/https://books.google.com/books?id=AXnXAAAAMAAJ|url-status=live}}](https://web.archive.org/web/20240310103401/https://books.google.com/books?id=AXnXAAAAMAAJ|url-status=live}})</ref> ঔপনিৱেশিক যুগ আৰম্ভ হোৱাৰ আগতে পাণ্ড্য, নায়ক, বিজয়নগৰ আৰু মাৰাঠা যুগত কিছুমান মন্দিৰ আৰু গঠন যোগ কৰা হৈছিল। এই নিৰ্মাতাসকলে মূল পৰিকল্পনা আৰু সমমিতিৰ নিয়মসমূহ মানি চলিছিল। মূল মন্দিৰৰ চোতালত মুখ্য গৰ্ভগৃহ আৰু নন্দী-মণ্ডপমৰ লগতে দুটা ডাঙৰ মন্দিৰ আছে। ইয়াৰে এটা কাৰ্তিকেয়ৰ আৰু আনটো পাৰ্বতীৰ বাবে। চৌহদটোত আৰু কেইবাটাও সৰু মন্দিৰ আছে।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=16–19}}<ref name=igncatanj>[[http://ignca.nic.in/pdf_data/bt_release_brochure.pdf](http://ignca.nic.in/pdf_data/bt_release_brochure.pdf) Tanjavur: Brhadisvara temple, The monument and the living tradition] {{WebArchive|url=[https://web.archive.org/web/20160330024138/http://www.ignca.nic.in/PDF_data/bt_release_brochure.pdf](https://web.archive.org/web/20160330024138/http://www.ignca.nic.in/PDF_data/bt_release_brochure.pdf) |date=30 March 2016 }}, Kapila Vatsyayan and R Nagaswamy et al, Indira Gandhi National Centre for the Arts, Government of India (2012), page 7</ref><ref>{{cite journal|title=Imperial Frontiers: Building Sacred Space in Sixteenth-Century South India|journal=The Art Bulletin|volume=90|issue=2|jstor=20619601|last=Branfoot|first=Crispin|year=2008|page=185|doi=10.1080/00043079.2008.10786389|s2cid=154135978}}</ref> পেৰুবুদাইয়াৰ মন্দিৰে দক্ষিণ ভাৰতৰ হিন্দু মন্দিৰৰ স্থাপত্য পৰম্পৰা অব্যাহত ৰাখিছিল। ইয়াত স্থাপত্য আৰু সজ্জাৰ উপাদান ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। কিন্তু ইয়াৰ আকাৰ একাদশ শতিকাৰ আগতে নিৰ্মাণ কৰা মন্দিৰসমূহতকৈ যথেষ্ট ডাঙৰ আছিল। চোল যুগৰ স্থপতি আৰু শিল্পীসকলে এই জ্ঞান অধিক বৃহৎ পৰিসৰত প্ৰয়োগ কৰি নিৰ্মাণ কৰাৰ কৌশল বিকশিত কৰিছিল। তেওঁলোকে বিশেষকৈ গধুৰ শিল ব্যৱহাৰ কৰি {{convert|63.4|m}} ওখ বিশাল ''বিমান'' নিৰ্মাণ কৰিছিল।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=16–19}}<ref name=igncatanj/> {{multiple image | align = right | image1 = Brihadisvara Temple, Thanjavur, Tamil Nadu, India (2017).jpg | width1 = 248 | alt1 = | caption1 = নন্দী মণ্ডপম আৰু প্ৰৱেশদ্বাৰৰ গোপুৰমসমূহ, চোতালৰ পৰা উত্তৰ-পূব দিশৰ দৃশ্য | image2 = Thanjavur Brihadeeswara Temple Entrance.JPG | width2 = 110 | alt2 = | caption2 = প্ৰৱেশদ্বাৰৰ আন এটা দৃশ্য | footer = }} [[File:Gopuram of the Brihadisvara Temple, Thanjavur, Tamil Nadu, India (2016) 02.jpg|thumb|বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰৰ গোপুৰম]] মন্দিৰটো পূবমুখী। ইয়াৰ চাৰিওফালে এসময়ত পানীৰ পৰিখা আছিল। পিছত এই পৰিখা পুতি পেলোৱা হয়। এতিয়া এটা সুৰক্ষিত দেৱালে এই পৰিখাটো আগুৰি আছে। দুয়োখন দেৱালত অলংকৃত প্ৰৱেশদ্বাৰ আছে। এইবোৰক গোপুৰম বুলি কোৱা হয়। এইবোৰ শিলেৰে নিৰ্মাণ কৰা আৰু ইয়াত ওপৰৰ অংশত অলংকৰণ আছে। মুখ্য প্ৰৱেশদ্বাৰসমূহ পূবফালে আছে। প্ৰথমটোক ''কেৰালান্তকন তিৰুৱাসাল'' বুলি কোৱা হয়। ইয়াৰ অৰ্থ হৈছে "কেৰালান্তকনৰ পৱিত্ৰ দুৱাৰ"। কেৰালান্তকন আছিল মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰা ৰজা ৰাজৰাজৰ উপাধি। প্ৰায় {{convert|100|m}} আগত ভিতৰৰ চোতালৰ গোপুৰমটো আছে। ইয়াক ''ৰাজৰাজন তিৰুৱাসাল'' বুলি কোৱা হয়। এইটো ''কেৰালান্তকন তিৰুৱাসাল''তকৈ অধিক সজ্জিত। ইয়াৰ ''অধিষ্ঠানম''ত [[পুৰাণ]] আৰু অন্যান্য হিন্দু গ্ৰন্থৰ কাহিনী দেখুওৱা ভাস্কৰ্য আছে।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=16–19}} ভিতৰৰ পূব গোপুৰমৰ মাজেৰে এটা বিশাল চোতাললৈ যাব পাৰি। এই চোতালৰ সকলো মন্দিৰ পূব-পশ্চিম আৰু উত্তৰ-পশ্চিমৰ মুখ্য দিশ অনুসৰি স্থাপন কৰা হৈছে। চৌহদটোত পাঁচ মহলীয়া গোপুৰমৰ মাজেৰে এটা অক্ষত প্ৰৱেশ কৰিব পাৰি। অথবা এটা সৰু স্বতন্ত্ৰ গোপুৰমৰ মাজেৰে পোনপটীয়াকৈ ডাঙৰ মুখ্য চোতাললৈ যাব পাৰি। মুখ্য প্ৰৱেশদ্বাৰৰ গোপুৰমটো ৩০ মিটাৰ ওখ। ই বিমানা‌তকৈ সৰু।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=16–29}} মুখ্য মন্দিৰ-সম্পৰ্কীয় স্মাৰক আৰু বিশাল টাৱাৰটো এই চোতালৰ মাজত অৱস্থিত।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=16–19}} শিৱক উৎসৰ্গিত মুখ্য মন্দিৰটোৰ চাৰিওফালে সৰু সৰু মন্দিৰ আছে। ইয়াৰে বেছিভাগ মন্দিৰ অক্ষীয়ভাৱে সজোৱা হৈছে। এইবোৰ শিৱৰ সহধৰ্মিণী [[পাৰ্বতী]], তেওঁৰ পুত্ৰ [[মুৰুগন]] আৰু [[গণেশ]], নন্দী, [[বৰাহী]], কৰুভুৰ দেৱ (ৰাজৰাজ চোলাৰ [[গুৰু]]), চণ্ডেশ্বৰ আৰু নটৰাজৰ নামত উৎসৰ্গিত।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=16–29}} নন্দী মণ্ডপমত এটা একেটা শিলৰ পৰা নিৰ্মিত বহি থকা ষাঁড় আছে। ই গৰ্ভগৃহৰ ফালে মুখ কৰি আছে। ইয়াৰ আৰু গৰ্ভগৃহৰ মাজত খটখটি আছে। এই খটখটিয়ে স্তম্ভযুক্ত বাৰাণ্ডা আৰু সমূহীয়া সমাৱেশ হললৈ লৈ যায়। তাৰ পিছত এটা ভিতৰুৱা মণ্ডপ আছে। এই মণ্ডপটোৱে ''প্ৰদক্ষিণ পথ'' বা প্ৰদক্ষিণৰ পথৰ সৈতে সংযোগ কৰে। ''মুখ-মণ্ডপম''ৰ ফালে মুখ কৰি থকা [[নন্দী]]ৰ ওজন প্ৰায় ২৫ টন।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|p=22, Quote: "It is 3.65 m high, 5.94 m long and 2.59 m broad, estimated to weigh 25 tons."}} ই এটা মাত্ৰ শিলৰ পৰা নিৰ্মাণ কৰা। ইয়াৰ উচ্চতা প্ৰায় ২ মিটাৰ, দৈৰ্ঘ্য ৬ মিটাৰ আৰু প্ৰস্থ ২.৫ মিটাৰ। নন্দীৰ মূৰ্তিটো একশিলীয়া। ই দেশখনৰ অন্যতম বৃহৎ নন্দীৰ মূৰ্তি।<ref name="Meena" /> 7xa75ohm102kb3jho9auaaphrernprz 627353 627350 2026-08-15T04:35:23Z AjayDas 12623 /* স্থাপত্য */ 627353 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious building | building_name= বৃহদেশ্বৰ মন্দিৰ | image = Brihadisvara Temple during Maha Shivaratri-WUS03611 (edit).jpg | caption = মহা শিৱৰাত্ৰিৰ সময়ত বৃহদেশ্বৰ মন্দিৰ | native_name = தஞ்சைப் பெருவுடையார் கோயில் | pushpin_map = India #Tamil Nadu | pushpin_caption = ভাৰতৰ তামিলনাডুস্থিত অৱস্থান | coordinates = {{coord|10|46|58|N|79|07|54|E|type:landmark_region:IN|display=inline,title}} | religious_affiliation = [[হিন্দু ধৰ্ম]] | country = ভাৰত | state = [[তামিলনাডু]] | district = থানজাভুৰ জিলা | location = থানজাভুৰ | elevation_m = 65.83 | deity = [[শিৱ]] | festival = [[মহা শিৱৰাত্ৰি]] | architecture_style = [[চোল স্থাপত্য]] | inscriptions = [[তামিল ভাষা|তামিল]] | completed = ১০১০ খ্ৰীষ্টাব্দ<ref name=britbrihadthanj/><ref name=mitchell/> | creator = ৰাজাৰাজ প্ৰথম | footnotes = {{Infobox UNESCO World Heritage Site | child = yes | official_name = বৃহদেশ্বৰ মন্দিৰ চৌহদ, থানজাভুৰ | part_of = [[জীৱন্ত চোলা মন্দিৰসমূহ]] | criteria = {{UNESCO WHS type|(ii), (iii)}}(ii), (iii) | ID = 250bis-001 | year = ১৯৮৭ | extension = ২০০৪ | area = {{convert|18.07|ha|acre|abbr=on}} | buffer_zone = {{convert|9.58|ha|acre|abbr=on}} }} }} {{Hinduism}} '''বৃহদেশ্বৰ মন্দিৰ''' ({{lang-en|Brihadisvara Temple}}), ভাৰতৰ [[তামিলনাডু]]ৰ থানজাভুৰত [[কাবেৰী নদী]]ৰ দক্ষিণ পাৰত অৱস্থিত [[চোল স্থাপত্য]] শৈলীত নিৰ্মিত এটা শৈৱ [[হিন্দু মন্দিৰ]]। ইয়াক '''ৰাজৰাজেশ্বৰম''' ({{lit|[[ৰাজাৰাজ প্ৰথম|ৰাজাৰাজ]]ৰ প্ৰভু}}) বুলি কোৱা হৈছিল আৰু স্থানীয়ভাৱে '''''থানজাই পেৰিয়া কোভিল''''' ({{lit|থানজাভুৰৰ ডাঙৰ মন্দিৰ}}) আৰু '''''পেৰুভুডাইয়াৰ কোভিল''''' ({{literally|মহান প্ৰভুৰ মন্দিৰ}}) নামেৰে জনাজাত।<ref>{{Cite book |url=https://google.com |title=Rajaraja the Great: A Garland of Tributes |date=1984 |publisher=Department of Museums, Government Museum |language=en |access-date=25 October 2022 |archive-date=3 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230703190805/https://google.com |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite book |url=https://google.com |title=India Perspectives |date=1995 |publisher=PTI for the Ministry of External Affairs |language=en |access-date=25 October 2022 |archive-date=3 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230703190805/https://google.com |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite book |last=Rao |first=Raghunadha |url=https://google.com |title=Indian Heritage and Culture |publisher=Sterling Publishers |year=1989 |isbn=9788120709300 |pages=32 |language=English |access-date=18 March 2023 |archive-date=24 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230424002637/https://google.com |url-status=live }}</ref><ref name=britbrihadthanj>[https://britannica.com Thanjavur] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210807100315/https://britannica.com |date=7 August 2021 }}, Encyclopaedia Britannica</ref><ref name=asibrihadthanj/> ই হৈছে সৰ্ববৃহৎ হিন্দু মন্দিৰসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম আৰু তামিল স্থাপত্যৰ এক শ্ৰেষ্ঠ উদাহৰণ।<ref name="Great Living Chola Temples">{{cite web |url=https://unesco.org |title=Great Living Chola Temples |publisher=UNESCO |access-date=21 January 2008 |archive-date=5 January 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130105115252/https://unesco.org |url-status=live }}</ref><ref>{{cite book | first= John | last= Keay | author-link= John Keay | year= 2000 | title= India, a History | publisher= Harper Collins Publishers | location= New York, United States | isbn= 0-00-638784-5 | url= https://google.com | pages= xix | access-date= 15 November 2015 | archive-date= 3 July 2023 | archive-url= https://web.archive.org/web/20230703190805/https://web.archive.org/web/20230703190805/https://google.com | url-status= live }}</ref> ইয়াক ''দক্ষিণ মেৰু'' বুলিও কোৱা হয়।<ref>{{cite book|title=Temple Art, Icons And Culture Of India And South-East Asia|author=K. V. Raman|publisher=Sharada Publishing House, 2006|page=136}}</ref> [[চোল ৰাজবংশ|চোল সম্ৰাট]] [[ৰাজাৰাজ প্ৰথম]]ৰ দ্বাৰা ১০০৩ আৰু ১০১০ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ভিতৰত নিৰ্মিত এই মন্দিৰটো চোল যুগৰ [[গংগাইকোণ্ডা চোলাপুৰমৰ বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ]] আৰু [[ঐৰাৱতেশ্বৰ মন্দিৰ]]ৰ সৈতে ইউনেস্কোৰ [[বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ]]ৰ অন্তৰ্গত "[[জীৱন্ত চোলা মন্দিৰসমূহ]]"ৰ এটা অংশ।<ref name=UNESCO/> বাকী দুটা মন্দিৰ ক্ৰমে ইয়াৰ উত্তৰ-পূব দিশত প্ৰায় ৭০ কিলোমিটাৰ আৰু ৪০ কিলোমিটাৰ দূৰত্বত অৱস্থিত। এই একাদশ শতিকাৰ মন্দিৰটোৰ মূল স্মাৰকসমূহ এটা খাদৰ চাৰিওফালে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ ভিতৰত আছিল গোপুৰম, মূল মন্দিৰ, ইয়াৰ বিশাল টাৱাৰ, শিলালিপি, চিত্ৰকলা আৰু ভাস্কৰ্য্য, যিবোৰ প্ৰধানকৈ শৈৱ ধৰ্মৰ লগত জড়িত, কিন্তু বৈষ্ণৱ ধৰ্ম আৰু শক্তি ধৰ্মৰো অংশবিশেষ আছে। ইতিহাসত এই মন্দিৰটো ক্ষতিগ্ৰস্ত হৈছিল আৰু কিছুমান শিল্পকৰ্ম এতিয়া হেৰাই গৈছে। পৰৱৰ্তী শতিকাবোৰত অতিৰিক্ত মণ্ডপ আৰু স্মাৰক সংযোজন কৰা হৈছিল। মন্দিৰটো এতিয়া সুৰক্ষিত দেৱালৰ মাজত থিয় হৈ আছে যিবোৰ ষোল্ল শতিকাৰ পিছত সংযোজন কৰা হৈছিল।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=1–21}}<ref name=michell16/> গ্ৰেনাইট শিল ব্যৱহাৰ কৰি নিৰ্মিত, গৰ্ভগৃহৰ ওপৰৰ ''বিমান'' স্তম্ভটো দক্ষিণ ভাৰতৰ সৰ্বোচ্চ স্তম্ভসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম।<ref name=asibrihadthanj>{{cite web|title=The Archaeological Survey of India (ASI)|url=http://asi.nic.in|access-date=25 December 2012|archive-date=22 September 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130922114449/http://asi.nic.in|url-status=live}}</ref> মন্দিৰটোত এটা বিশাল স্তম্ভযুক্ত প্ৰাকাৰ আৰু ভাৰতৰ অন্যতম বৃহৎ [[শিৱলিংগ]] আছে।<ref name=asibrihadthanj/><ref name=UNESCO/>{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=20–21}} ইয়াক ভাস্কৰ্য্যৰ মানদণ্ডৰ বাবেও জনা যায়, লগতে একাদশ শতিকাত নটৰাজ, অৰ্থাৎ নৃত্যৰ প্ৰভু শিৱৰ পিতলৰ মূৰ্তি নিৰ্মাণ কৰা স্থান হিচাপেও প্ৰখ্যাত। এই চৌহদত [[নন্দী]], [[পাৰ্বতী]], [[কাৰ্তিক|মুৰুগন]], [[গণেশ]], সভাপতি, [[দক্ষিণামূৰ্তি]], চণ্ডেশ্বৰ নায়নাৰ, [[বৰাহী]], থিৰুভাৰুৰৰ থিয়াগাৰাজা, সিদ্ধাৰ কৰুভুৰাৰ আৰু অন্যান্যৰ মন্দিৰ অন্তৰ্ভুক্ত আছে।<ref name=UNESCO/>{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=16–29}} এই মন্দিৰটো তামিলনাডুৰ অন্যতম সৰ্বাধিক পৰিদৰ্শন কৰা পৰ্যটনস্থলী।<ref name="Gopal 1990 185">{{cite book|title=India through the ages|url=https://archive.org|last=Gopal|first=Madan|year= 1990| page= [https://archive.org/page/185 185]|editor=K.S. Gautam|publisher=Publication Division, Ministry of Information and Broadcasting, Government of India}}</ref> ==নামকৰণ== [[ৰাজৰাজ প্ৰথম|ৰাজৰাজ চোলে]] এই মন্দিৰটো নিৰ্মাণ কৰাইছিল। তেওঁ ইয়াৰ নাম ৰাজৰাজেশ্বৰম (Rajarājeśvaram) ৰাখিছিল। ইয়াৰ অৰ্থ হৈছে ৰাজৰাজৰ দেৱতাৰ মন্দিৰ।<ref>{{cite book |author=D. Raphael |title=Temples of Tamil Nadu, Works of Art |url=https://google.com |year=1996 |publisher=Ratnamala |isbn=978-955-9440-00-0 |page=9 |access-date=9 June 2019 |archive-date=10 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240310103506/https://google.com |url-status=live }}</ref> পিছৰ এটা শিলালিপিত মন্দিৰটোৰ দেৱতাক পেৰিয়া উদাইয়া নায়নাৰ বুলি কোৱা হৈছে। এই নামটোৰ পৰাই বৰ্তমানৰ বৃহদেশ্বৰ আৰু পেৰুভুডাইয়াৰ কোভিল নাম দুটা আহিছে বুলি জনা যায়।<ref>{{cite book |author=S. R. Balasubrahmanyam |title=Middle Chola Temples: Rajaraja I to Kulottunga I, A.D. 985-1070 |url=https://google.com |year=1975 |publisher=Thomson |page=87 |access-date=9 June 2019 |archive-date=10 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240310103400/https://google.com |url-status=live }}</ref> ==অৱস্থান== [[File:Brihadisvara Temple - Thanjavur peruvudaiyar kovil ttkcvrvb122k23iph (747).jpg|thumb|centre|400px|দেৱালৰ বাহিৰৰ পৰা দেখা পেৰুবুদাইয়াৰ মন্দিৰৰ চৌহদ]] পেৰুবুদাইয়াৰ মন্দিৰ<ref>{{Cite web|title=Brihadeeswara Temple|url=[https://brihadeeswara.temple-mandir.in/|access-date=2022-02-24|website=Brihadeeswara](https://brihadeeswara.temple-mandir.in/|access-date=2022-02-24|website=Brihadeeswara) Temple|language=en-US|archive-date=24 February 2022|archive-url=[https://web.archive.org/web/20220224085645/https://brihadeeswara.temple-mandir.in/|url-status=dead}}](https://web.archive.org/web/20220224085645/https://brihadeeswara.temple-mandir.in/|url-status=dead}})</ref> [[তাঞ্জাভুৰ]] চহৰত অৱস্থিত। ই [[চেন্নাই]]ৰ পৰা প্ৰায় {{convert|350|km}} দক্ষিণ-পশ্চিমে অৱস্থিত। ভাৰতীয় ৰে'লৱে, তামিলনাডু বাছ সেৱা আৰু ৬৭, ৪৫চি আৰু ২২৬নং ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথৰ জৰিয়তে চহৰখন আন বহুতো মুখ্য চহৰৰ সৈতে প্ৰতিদিনে সংযুক্ত হৈ আছে।<ref name="road">{{cite web | url =[http://www.nhai.org/Doc/project-offer/Highways.pdf](http://www.nhai.org/Doc/project-offer/Highways.pdf) | page =2 | title =NH wise Details of NH in respect of Stretches entrusted to NHAI | access-date =17 December 2011 | work =Ministry of Road Transport & Highways, [[Government of India]] | publisher =[[National Highways Authority of India]] | archive-url =[https://web.archive.org/web/20090225142615/http://www.nhai.org/Doc/project-offer/Highways.pdf](https://web.archive.org/web/20090225142615/http://www.nhai.org/Doc/project-offer/Highways.pdf) | archive-date =25 February 2009 | url-status =dead | df =dmy-all }}</ref><ref>{{cite web|url=[http://www.municipality.tn.gov.in/thanjavur/city-routes.htm|title=Thanjavur](http://www.municipality.tn.gov.in/thanjavur/city-routes.htm|title=Thanjavur) bus routes|publisher=Municipality of Thanjavur|access-date=29 December 2012|archive-url=[https://web.archive.org/web/20130617131259/http://www.municipality.tn.gov.in/thanjavur/city-routes.htm|archive-date=17](https://web.archive.org/web/20130617131259/http://www.municipality.tn.gov.in/thanjavur/city-routes.htm|archive-date=17) June 2013|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> নিয়মীয়া সেৱা থকা আটাইতকৈ ওচৰৰ বিমানবন্দৰটো হৈছে [[তিৰুচিৰাপল্লী আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰ]]। ই প্ৰায় {{convert|55|km}} দূৰত অৱস্থিত।<ref>{{cite book|author=Ē. Kē Cēṣāttiri|title=Sri Brihadisvara: The Great Temple of Thānjavūr|url=[https://books.google.com/books?id=FnXXAAAAMAAJ|year=2008|publisher=Nile|page=5}}](https://books.google.com/books?id=FnXXAAAAMAAJ|year=2008|publisher=Nile|page=5}})</ref> চহৰখন আৰু মন্দিৰটো স্থলভাগত অৱস্থিত যদিও [[কাবেৰী নদী]]ৰ বদ্বীপৰ আৰম্ভণিতে অৱস্থিত। সেয়েহে ইয়াৰ [[বংগোপসাগৰ]]লৈ আৰু তাৰ জৰিয়তে [[ভাৰত মহাসাগৰ]]লৈ যাতায়াতৰ সুবিধা আছে। মন্দিৰসমূহৰ সৈতে তামিল লোকসকলে একাদশ শতিকাত কৃষিকাৰ্যৰ বাবে প্ৰথমটো বৃহৎ জলসিঞ্চন ব্যৱস্থা নিৰ্মাণ কৰিছিল। এই ব্যৱস্থাই সামগ্ৰীৰ পৰিবহণ আৰু নগৰীয়া কেন্দ্ৰৰ মাজেৰে পানীৰ প্ৰবাহ নিয়ন্ত্ৰণ কৰাতো সহায় কৰিছিল।<ref>{{cite book|author=Marshall M. Bouton|title=Agrarian Radicalism in South India|url=[https://books.google.com/books?id=5-v_AwAAQBAJ&pg=PA72|year=2014|publisher=Princeton](https://books.google.com/books?id=5-v_AwAAQBAJ&pg=PA72|year=2014|publisher=Princeton) University Press|isbn=978-1-4008-5784-5|pages=72–78}}</ref> ==ইতিহাস== [[File:Raraja detail.png|thumb|left|200x200px|১০০৩–১০১০ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ভিতৰত মন্দিৰটো নিৰ্মাণ কৰা [[চোল ৰাজবংশ|চোল]] সম্ৰাট [[ৰাজৰাজ চোল প্ৰথম|ৰাজৰাজ প্ৰথম]]ৰ মূৰ্তি<ref name=britbrihadthanj/><ref name=mitchell/>]] পঞ্চমৰ পৰা নৱম শতিকালৈকে [[চালুক্য]]সকলৰ শাসনকালত [[দ্ৰাবিড় স্থাপত্য|তামিল]] মন্দিৰৰ স্থাপত্যশৈলীৰ বিভিন্ন ৰূপ বিকশিত হৈ থাকিল। ইয়াৰ উদাহৰণ [[আইহোল]], [[বাদামী গুহা মন্দিৰ|বাদামী]] আৰু [[পট্টদকল]]ত দেখা যায়। ইয়াৰ পিছত [[পল্লৱ]]সকলৰ শাসনকালত এই বিকাশ অব্যাহত থাকে। ইয়াৰ উদাহৰণ [[মহাবলীপুৰমৰ স্মৃতিসৌধসমূহৰ সমষ্টি|মামল্লপুৰম]] আৰু অন্যান্য স্মৃতিসৌধত দেখা যায়। ইয়াৰ পিছত ৮৫০ৰ পৰা ১২৮০ চনৰ ভিতৰত [[চোল]]সকল প্ৰধান ৰাজবংশ হিচাপে উত্থান ঘটে।<ref name=mitchell/>{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=1–2}} চোল যুগৰ আৰম্ভণিতে স্থাপত্যতকৈ নিজৰ ৰাজনৈতিক আৰু ভৌগোলিক সীমা সুৰক্ষিত কৰাত অধিক গুৰুত্ব দিয়া হৈছিল। দশম শতিকাত চোল সাম্ৰাজ্যত বহু-পৃষ্ঠযুক্ত [[স্তম্ভ]] আৰু বাহিৰলৈ ওলাই থকা বৰ্গাকাৰ [[Capital (architecture)|শীৰ্ষভাগ]]ৰ দৰে বৈশিষ্ট্য দেখা দিবলৈ আৰম্ভ কৰে। জৰ্জ মিচেলৰ মতে, ইয়াৰ পৰাই নতুন চোল স্থাপত্যশৈলীৰ আৰম্ভণি হৈছিল।<ref name=mitchell>{{harvnb|Michell|1988|pp=145–148}}</ref>{{refn|group=note|ডগলাছ বেৰেটে ১৯৭৫ চনত প্ৰকাশ কৰা চোল স্থাপত্যৰ ওপৰত গ্ৰন্থখনত কৈছে যে ৮৬৬ৰ পৰা ৯৪০ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ভিতৰত বিজয়ালয়ৰ সময়ৰ পৰা এটা নতুন শৈলীৰ উদ্ভৱ হৈছিল। বিজয়ালয় আছিল প্ৰথম চোল শাসক। বেৰেটৰ মতে, চোল শৈলী পল্লৱ পৰম্পৰাৰ পৰা বিকশিত হোৱা নাছিল।<ref name="Barrett1974">{{cite book|author=Douglas E. Barrett|title=Early Cola Architecture and Sculpture; 866-1014 A.D.|url=[https://books.google.com/books?id=s0J4QgAACAAJ|year=1974|publisher=Faber|isbn=978-0-571-10507-6|access-date=13](https://books.google.com/books?id=s0J4QgAACAAJ|year=1974|publisher=Faber|isbn=978-0-571-10507-6|access-date=13) November 2017|archive-date=10 March 2024|archive-url=[https://web.archive.org/web/20240310103400/https://books.google.com/books?id=s0J4QgAACAAJ|url-status=live}}](https://web.archive.org/web/20240310103400/https://books.google.com/books?id=s0J4QgAACAAJ|url-status=live}})</ref> গেৰী জে. শ্বিণ্ডলাৰৰ মতে, বেৰেটৰ এই কামত "অন্তহীন অনুমান আৰু বিতৰ্কৰ সুযোগ" থকা মতামত আগবঢ়োৱা হৈছে।<ref>{{cite journal | last=Schwindler | first=Gary J. | title=Review: Early Cola Architecture and Sculpture | journal=The Journal of Asian Studies | publisher=Cambridge University Press | volume=36 | issue=4 | year=1977 | doi=10.2307/2054437 | page=705| jstor=2054437 | s2cid=163896079 | doi-access=free }}</ref>}} এই দক্ষিণ ভাৰতীয় শৈলী ইয়াৰ আকাৰ আৰু সজ্জাৰ বিৱৰণৰ ক্ষেত্ৰত সৰ্বাধিক সম্পূৰ্ণ ৰূপত ১০০৩ৰ পৰা ১০১০ চনৰ ভিতৰত চোল ৰজা [[ৰাজৰাজ চোল প্ৰথম|ৰাজৰাজ প্ৰথমে]] নিৰ্মাণ কৰা বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰত দেখা যায়।<ref name=britbrihadthanj/><ref name=mitchell/> {{multiple image | total_width = 500 | align = centre | direction = horizontal | image1 = Brihadisvara Temple, Thanjavur by William Hodges.jpg | caption1 = | image2 = Brihadisvara Temple, Thanjavur by Henry Salt.jpg | caption2 = | footer = বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ, তাঞ্জাভুৰৰ প্ৰাৰম্ভিক ইউৰোপীয় চিত্ৰণ (১৮শ শতিকাৰ শেষৰ পৰা ১৯শ শতিকাৰ আৰম্ভণিলৈ)। }} ===সংযোজন, সংস্কাৰ আৰু মেৰামতি=== মুখ্য মন্দিৰ আৰু ইয়াৰ গোপুৰমসমূহ একাদশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ। ইয়াৰ পিছৰ ১,০০০ বছৰত মন্দিৰটোত সংযোজন, সংস্কাৰ আৰু মেৰামতি কৰা হৈছিল। আক্ৰমণ আৰু যুদ্ধৰ ফলতো মন্দিৰটোৰ ক্ষতি হৈছিল। বিশেষকৈ [[মাদুৰাই]] নিয়ন্ত্ৰণ কৰা মুছলমান [[চুলতান]] আৰু তাঞ্জাভুৰ নিয়ন্ত্ৰণ কৰা [[হিন্দু ৰজা]]সকলৰ মাজত হোৱা যুদ্ধৰ ফলত ক্ষতি হৈছিল।<ref name=michell16/>{{refn|group=note|তাঞ্জাভুৰ ওচৰ আৰু দূৰৰ মুছলমান আৰু হিন্দু দুয়োখন প্ৰতিবেশী ৰাজ্যৰ লক্ষ্য আছিল। [[দিল্লী চুলতানাত]]ৰ মালিক কাফুৰৰ নেতৃত্বত আলাউদ্দিন খিলজীৰ সেনাই দক্ষিণ ভাৰতত কৰা ভয়ংকৰ আক্ৰমণ আৰু লুণ্ঠনৰ পিছত ১৪শ শতিকাত [[মাদুৰাই চুলতানাত]] প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল।<ref>George Michell (2008), Architecture and Art of Southern India, Cambridge University Press, pages 9-13, 16-21</ref> পিছত দক্ষিণ ভাৰতৰ পূব আৰু পশ্চিম উপকূলৰ আদিল শাহী চুলতানাত, কুতুব শাহীসকল, ৰাণ্ডাউলা খান আৰু আনসকলে তাঞ্জাভুৰত আক্ৰমণ চলাইছিল। তেওঁলোকৰ কিছুমানে কেইবছৰমানৰ বাবে ইয়াক দখল কৰিও ৰাখিছিল।<ref name=michell16/>}} পিছত নিয়ন্ত্ৰণ পুনৰ লাভ কৰা হিন্দু ৰাজবংশসমূহে এই ক্ষতিসমূহ মেৰামতি কৰিছিল। কিছুমান ক্ষেত্ৰত শাসকসকলে পুৰণি ম্লান হৈ যোৱা চিত্ৰৰ ওপৰত নতুন দেৱালচিত্ৰ আঁকিবলৈ নিৰ্দেশ দি মন্দিৰটো সংস্কাৰ কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল। আন কিছুমান ক্ষেত্ৰত তেওঁলোকে নতুন মন্দিৰ সংযোজনৰ পৃষ্ঠপোষকতা কৰিছিল। [[কাৰ্তিকেয়]] (মুৰুগন), [[পাৰ্বতী]] (আম্মান) আৰু [[নন্দী]]ৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ মন্দিৰসমূহ ১৬শ আৰু ১৭শ শতিকাৰ নায়ক যুগৰ।<ref name=michell16>George Michell (2008), Architecture and Art of Southern India, Cambridge University Press, pages 16-21, 89-91</ref>{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=25–26}} একেদৰে [[দক্ষিণামূৰ্তি]]ৰ মন্দিৰটোও পিছত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=25–26}} তাঞ্জাভুৰৰ [[মাৰাঠা]]সকলে মন্দিৰটো ভালদৰে সংৰক্ষণ কৰিছিল। ==বিৱৰণ== ===স্থাপত্য=== {{multiple image | total_width = 400 | align = left | direction = horizontal | image1 = Brihadisvara Temple - Thanjavur peruvudaiyar kovil ttkcvrvb122k23iph (451).jpg | image2 = Brihadisvara Temple - Thanjavur peruvudaiyar kovil ttkcvrvb122k23iph (404).jpg | footer = তাঞ্জাভুৰৰ বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰৰ চৌহদৰ দৃশ্য }} পেৰুবুদাইয়াৰ মন্দিৰৰ পৰিকল্পনা আৰু নিৰ্মাণত [[কাৰ্টেছীয় স্থানাংক ব্যৱস্থা|অক্ষীয়]] আৰু [[সমমিতি|সমমিত]] [[জ্যামিতি]]ৰ নিয়ম ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে।<ref name=thapar>Thapar 2004, pp.43, 52–53</ref> ইয়াক পেৰুংকইল (মাদাক্কইল বুলিও কোৱা হয়) হিচাপে শ্ৰেণীবদ্ধ কৰা হয়। ই প্ৰাকৃতিক বা মানুহে নিৰ্মাণ কৰা টিলাৰ ওপৰত ওখ ভেটিত নিৰ্মাণ কৰা এটা ডাঙৰ মন্দিৰ।<ref>{{cite book|title=Alayam - The Hindu temple - An epitome of Hindu Culture|page=31|publisher=Sri Ramakrishna Math|location=Mylapore, Chennai|last=Reddy|first=G.Venkatramana Reddy|year=2010|isbn=978-81-7823-542-4}}</ref> মন্দিৰৰ চৌহদটো এটা আয়তক্ষেত্ৰ। ই প্ৰায় দুটা এটাৰ ওপৰত আনটো থকা বৰ্গৰ দৰে। ইয়াৰ পূব-পশ্চিম দৈৰ্ঘ্য {{convert|240.79|m}} আৰু উত্তৰ-দক্ষিণ প্ৰস্থ {{convert|121.92|m}}। এই স্থানত পাঁচটা মুখ্য অংশ আছে। সেইবোৰ হৈছে গৰ্ভগৃহ আৰু তাৰ ওপৰত থকা ওখ গঠন (''শ্ৰী বিমানা''), সন্মুখৰ নন্দী হল (''নন্দী-মণ্ডপম''), এই দুয়োটাৰ মাজৰ মুখ্য সমূহীয়া হল (''মুখমণ্ডপম''), বৃহৎ সমাৱেশ হল (''মহামণ্ডপম'') আৰু বৃহৎ হলটোক গৰ্ভগৃহৰ সৈতে সংযোগ কৰা মণ্ডপ (''অন্তৰাল'')।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=16–19}} মন্দিৰৰ চৌহদত এটা বহল স্তম্ভযুক্ত আৰু ঢকা বাৰাণ্ডা (''প্ৰাকাৰ'') আছে। ই বিশাল চোতালটো আগুৰি আছে আৰু ইয়াৰ পৰিধি প্ৰায় {{convert|450|m}}। ইয়াৰ মাজেৰে প্ৰদক্ষিণ কৰিব পাৰি। এই স্তম্ভযুক্ত বাৰাণ্ডাৰ বাহিৰত দুটা আৱৰণী দেৱাল আছে। বাহিৰৰ দেৱালখন প্ৰতিৰক্ষামূলক। ১৭৭৭ চনত ফৰাচী ঔপনিৱেশিক বাহিনীয়ে ইয়াত বন্দুকৰ গুলী চলাব পৰা ফুটা নিৰ্মাণ কৰিছিল আৰু মন্দিৰটো অস্ত্ৰাগাৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিছিল। তেওঁলোকে বাহিৰৰ দেৱালখন ওখ কৰি মন্দিৰৰ চৌহদটো পৃথক কৰি ৰাখিছিল। ইয়াৰ পূব মূৰত মূল গোপুৰম বা প্ৰৱেশদ্বাৰটো আছে। ইয়াৰ আকৃতি বেৰেলৰ ভল্টৰ দৰে। ই মূল মন্দিৰৰ ''বিমান''ৰ আধাতকৈও সৰু। একাদশ শতিকাৰ পিছত মূল মন্দিৰত অতিৰিক্ত গঠন যোগ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ ভিতৰত উত্তৰ-পূব কোণৰ এটা মণ্ডপ আৰু চৌহদৰ বিভিন্ন স্থানত মানুহৰ প্ৰৱেশ আৰু প্ৰস্থানৰ বাবে নিৰ্মাণ কৰা অতিৰিক্ত গোপুৰম (প্ৰৱেশদ্বাৰ) আছিল।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=16–19}}<ref>{{cite book|author=Winand M. Callewaert|title=Gods and Temples in South India|url=[https://books.google.com/books?id=AXnXAAAAMAAJ|year=1995|publisher=Manohar|isbn=978-81-7304-107-5|pages=150–151|access-date=12](https://books.google.com/books?id=AXnXAAAAMAAJ|year=1995|publisher=Manohar|isbn=978-81-7304-107-5|pages=150–151|access-date=12) November 2017|archive-date=10 March 2024|archive-url=[https://web.archive.org/web/20240310103401/https://books.google.com/books?id=AXnXAAAAMAAJ|url-status=live}}](https://web.archive.org/web/20240310103401/https://books.google.com/books?id=AXnXAAAAMAAJ|url-status=live}})</ref> ঔপনিৱেশিক যুগ আৰম্ভ হোৱাৰ আগতে পাণ্ড্য, নায়ক, বিজয়নগৰ আৰু মাৰাঠা যুগত কিছুমান মন্দিৰ আৰু গঠন যোগ কৰা হৈছিল। এই নিৰ্মাতাসকলে মূল পৰিকল্পনা আৰু সমমিতিৰ নিয়মসমূহ মানি চলিছিল। মূল মন্দিৰৰ চোতালত মুখ্য গৰ্ভগৃহ আৰু নন্দী-মণ্ডপমৰ লগতে দুটা ডাঙৰ মন্দিৰ আছে। ইয়াৰে এটা কাৰ্তিকেয়ৰ আৰু আনটো পাৰ্বতীৰ বাবে। চৌহদটোত আৰু কেইবাটাও সৰু মন্দিৰ আছে।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=16–19}}<ref name=igncatanj>[[http://ignca.nic.in/pdf_data/bt_release_brochure.pdf](http://ignca.nic.in/pdf_data/bt_release_brochure.pdf) Tanjavur: Brhadisvara temple, The monument and the living tradition] {{WebArchive|url=[https://web.archive.org/web/20160330024138/http://www.ignca.nic.in/PDF_data/bt_release_brochure.pdf](https://web.archive.org/web/20160330024138/http://www.ignca.nic.in/PDF_data/bt_release_brochure.pdf) |date=30 March 2016 }}, Kapila Vatsyayan and R Nagaswamy et al, Indira Gandhi National Centre for the Arts, Government of India (2012), page 7</ref><ref>{{cite journal|title=Imperial Frontiers: Building Sacred Space in Sixteenth-Century South India|journal=The Art Bulletin|volume=90|issue=2|jstor=20619601|last=Branfoot|first=Crispin|year=2008|page=185|doi=10.1080/00043079.2008.10786389|s2cid=154135978}}</ref> পেৰুবুদাইয়াৰ মন্দিৰে দক্ষিণ ভাৰতৰ হিন্দু মন্দিৰৰ স্থাপত্য পৰম্পৰা অব্যাহত ৰাখিছিল। ইয়াত স্থাপত্য আৰু সজ্জাৰ উপাদান ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। কিন্তু ইয়াৰ আকাৰ একাদশ শতিকাৰ আগতে নিৰ্মাণ কৰা মন্দিৰসমূহতকৈ যথেষ্ট ডাঙৰ আছিল। চোল যুগৰ স্থপতি আৰু শিল্পীসকলে এই জ্ঞান অধিক বৃহৎ পৰিসৰত প্ৰয়োগ কৰি নিৰ্মাণ কৰাৰ কৌশল বিকশিত কৰিছিল। তেওঁলোকে বিশেষকৈ গধুৰ শিল ব্যৱহাৰ কৰি {{convert|63.4|m}} ওখ বিশাল ''বিমান'' নিৰ্মাণ কৰিছিল।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=16–19}}<ref name=igncatanj/> {{multiple image | align = right | image1 = Brihadisvara Temple, Thanjavur, Tamil Nadu, India (2017).jpg | width1 = 248 | alt1 = | caption1 = নন্দী মণ্ডপম আৰু প্ৰৱেশদ্বাৰৰ গোপুৰমসমূহ, চোতালৰ পৰা উত্তৰ-পূব দিশৰ দৃশ্য | image2 = Thanjavur Brihadeeswara Temple Entrance.JPG | width2 = 110 | alt2 = | caption2 = প্ৰৱেশদ্বাৰৰ আন এটা দৃশ্য | footer = }} [[File:Gopuram of the Brihadisvara Temple, Thanjavur, Tamil Nadu, India (2016) 02.jpg|thumb|বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰৰ গোপুৰম]] মন্দিৰটো পূবমুখী। ইয়াৰ চাৰিওফালে এসময়ত পানীৰ পৰিখা আছিল। পিছত এই পৰিখা পুতি পেলোৱা হয়। এতিয়া এটা সুৰক্ষিত দেৱালে এই পৰিখাটো আগুৰি আছে। দুয়োখন দেৱালত অলংকৃত প্ৰৱেশদ্বাৰ আছে। এইবোৰক গোপুৰম বুলি কোৱা হয়। এইবোৰ শিলেৰে নিৰ্মাণ কৰা আৰু ইয়াত ওপৰৰ অংশত অলংকৰণ আছে। মুখ্য প্ৰৱেশদ্বাৰসমূহ পূবফালে আছে। প্ৰথমটোক ''কেৰালান্তকন তিৰুৱাসাল'' বুলি কোৱা হয়। ইয়াৰ অৰ্থ হৈছে "কেৰালান্তকনৰ পৱিত্ৰ দুৱাৰ"। কেৰালান্তকন আছিল মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰা ৰজা ৰাজৰাজৰ উপাধি। প্ৰায় {{convert|100|m}} আগত ভিতৰৰ চোতালৰ গোপুৰমটো আছে। ইয়াক ''ৰাজৰাজন তিৰুৱাসাল'' বুলি কোৱা হয়। এইটো ''কেৰালান্তকন তিৰুৱাসাল''তকৈ অধিক সজ্জিত। ইয়াৰ ''অধিষ্ঠানম''ত [[পুৰাণ]] আৰু অন্যান্য হিন্দু গ্ৰন্থৰ কাহিনী দেখুওৱা ভাস্কৰ্য আছে।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=16–19}} ভিতৰৰ পূব গোপুৰমৰ মাজেৰে এটা বিশাল চোতাললৈ যাব পাৰি। এই চোতালৰ সকলো মন্দিৰ পূব-পশ্চিম আৰু উত্তৰ-পশ্চিমৰ মুখ্য দিশ অনুসৰি স্থাপন কৰা হৈছে। চৌহদটোত পাঁচ মহলীয়া গোপুৰমৰ মাজেৰে এটা অক্ষত প্ৰৱেশ কৰিব পাৰি। অথবা এটা সৰু স্বতন্ত্ৰ গোপুৰমৰ মাজেৰে পোনপটীয়াকৈ ডাঙৰ মুখ্য চোতাললৈ যাব পাৰি। মুখ্য প্ৰৱেশদ্বাৰৰ গোপুৰমটো ৩০ মিটাৰ ওখ। ই বিমানা‌তকৈ সৰু।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=16–29}} মুখ্য মন্দিৰ-সম্পৰ্কীয় স্মাৰক আৰু বিশাল টাৱাৰটো এই চোতালৰ মাজত অৱস্থিত।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=16–19}} শিৱক উৎসৰ্গিত মুখ্য মন্দিৰটোৰ চাৰিওফালে সৰু সৰু মন্দিৰ আছে। ইয়াৰে বেছিভাগ মন্দিৰ অক্ষীয়ভাৱে সজোৱা হৈছে। এইবোৰ শিৱৰ সহধৰ্মিণী [[পাৰ্বতী]], তেওঁৰ পুত্ৰ [[মুৰুগন]] আৰু [[গণেশ]], নন্দী, [[বৰাহী]], কৰুভুৰ দেৱ (ৰাজৰাজ চোলাৰ [[গুৰু]]), চণ্ডেশ্বৰ আৰু নটৰাজৰ নামত উৎসৰ্গিত।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=16–29}} নন্দী মণ্ডপমত এটা একেটা শিলৰ পৰা নিৰ্মিত বহি থকা ষাঁড় আছে। ই গৰ্ভগৃহৰ ফালে মুখ কৰি আছে। ইয়াৰ আৰু গৰ্ভগৃহৰ মাজত খটখটি আছে। এই খটখটিয়ে স্তম্ভযুক্ত বাৰাণ্ডা আৰু সমূহীয়া সমাৱেশ হললৈ লৈ যায়। তাৰ পিছত এটা ভিতৰুৱা মণ্ডপ আছে। এই মণ্ডপটোৱে ''প্ৰদক্ষিণ পথ'' বা প্ৰদক্ষিণৰ পথৰ সৈতে সংযোগ কৰে। ''মুখ-মণ্ডপম''ৰ ফালে মুখ কৰি থকা [[নন্দী]]ৰ ওজন প্ৰায় ২৫ টন।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|p=22, Quote: "It is 3.65 m high, 5.94 m long and 2.59 m broad, estimated to weigh 25 tons."}} ই এটা মাত্ৰ শিলৰ পৰা নিৰ্মাণ কৰা। ইয়াৰ উচ্চতা প্ৰায় ২ মিটাৰ, দৈৰ্ঘ্য ৬ মিটাৰ আৰু প্ৰস্থ ২.৫ মিটাৰ। নন্দীৰ মূৰ্তিটো একশিলীয়া। ই দেশখনৰ অন্যতম বৃহৎ নন্দীৰ মূৰ্তি।<ref name="Meena" /> ===সংৰক্ষণ আৰু পুনৰুদ্ধাৰ=== বিশ্ব ঐতিহ্যৰ স্মৃতিসৌধ হিচাপে মন্দিৰ আৰু ইয়াৰ চৌহদ [[ভাৰতীয় পুৰাতত্ত্ব জৰীপ বিভাগ]]ৰ অধীনত আছে। এই বিভাগটো ভাৰত চৰকাৰৰ সংস্কৃতি মন্ত্ৰালয়ৰ অধীনত। ইয়াৰ উদ্দেশ্য হৈছে মন্দিৰটোৰ সুৰক্ষা, সংৰক্ষণ আৰু পুনৰুদ্ধাৰ নিশ্চিত কৰা। প্ৰাচীন এই আশ্চৰ্যকৰ স্থাপত্যৰ মহিমাৰ সৈতে সামঞ্জস্য ৰাখিবলৈ চাৰিওফালৰ সুবিধাসমূহ উন্নত কৰা হৈছে। ইয়াৰ ভিতৰত পোহৰ, নিৰ্দেশনা ফলক আৰু ভক্ত আৰু দৰ্শনাৰ্থীৰ বাবে সুবিধা আছে। স্মৃতিসৌধটোৰ পোহৰৰ ব্যৱস্থা এনেদৰে কৰা হৈছে যাতে শিলৰ স্বাভাৱিক ৰং আৰু মন্দিৰৰ সকলো কোণ সজাই তোলা ভাস্কৰ্যৰ ৰূপ অধিক স্পষ্ট হৈ উঠে। ভাৰতীয় পুৰাতত্ত্ব জৰীপ বিভাগে পুনৰুদ্ধাৰৰ কাম হাতত লৈছিল। বিভাগটোৱে ভাৰতীয় [[স্থপতি]] আৰু [[নক্সাকাৰ]] শীলা শ্ৰী প্ৰকাশক নক্সা প্ৰস্তুতিৰ নেতৃত্ব দিবলৈ নিযুক্তি দিছিল।<ref>{{cite web|url=[https://aceupdate.com/2015/02/18/architecture-is-ultimately-about-people/|title=Architecture](https://aceupdate.com/2015/02/18/architecture-is-ultimately-about-people/|title=Architecture) is Ultimately about People|date=18 February 2015|publisher=Architecture Construction & Engineering Update Magazine|access-date=15 November 2021|archive-date=15 November 2021|archive-url=[https://web.archive.org/web/20211115063746/https://aceupdate.com/2015/02/18/architecture-is-ultimately-about-people/|url-status=dead}}](https://web.archive.org/web/20211115063746/https://aceupdate.com/2015/02/18/architecture-is-ultimately-about-people/|url-status=dead}})</ref> ===গৰ্ভগৃহ আৰু শ্ৰী-বিমান=== {{multiple image | align = right | image1 = Brihadishvara temple back view.jpg | width1 = 180 | alt1 = | caption1 = | image2 = Thanjavur, Brihadishwara Temple (7013915633).jpg | width2 = 160 | alt2 = | caption2 = | footer = ''শ্ৰী-বিমান''ৰ বিভিন্ন দৃশ্য }} গৰ্ভগৃহটো পশ্চিমৰ বৰ্গাকাৰ অংশৰ মাজত অৱস্থিত। ইয়াক বৃহৎ দেৱালে আগুৰি আছে। এই দেৱালবোৰ তীক্ষ্ণভাৱে খোদিত ভাস্কৰ্য আৰু স্তম্ভিকাৰ দ্বাৰা বিভিন্ন স্তৰত বিভক্ত। ইয়াৰ ফলত গভীৰ খাঁজ আৰু উলম্ব অংশ সৃষ্টি হৈছে। গৰ্ভগৃহৰ প্ৰতিটো ফালত ভাস্কৰ্যযুক্ত এটা অংশ আছে।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=17–19}}<ref name=thapar/> গৰ্ভগৃহৰ ভিতৰত মুখ্য দেৱতা শিৱৰ এটা বিশাল শিলৰ [[লিংগ]] আছে। ইয়াক কৰুৱাৰাই বুলি কোৱা হয়। কৰুৱাৰাই এটা তামিল শব্দ। ইয়াৰ অৰ্থ হৈছে "গৰ্ভকক্ষ"। ভাৰতৰ আন অঞ্চলত এই স্থানক ''গৰ্ভগৃহ'' বুলি কোৱা হয়। কেৱল পুৰোহিতসকলেহে এই অতি ভিতৰুৱা কক্ষত প্ৰৱেশ কৰিব পাৰে।<ref>{{cite web |url=[http://www.indoarch.org/arch_glossary.php](http://www.indoarch.org/arch_glossary.php) |title=Architecture of the Indian Subcontinent – Glossary |access-date=24 January 2007 |archive-date=6 March 2012 |archive-url=[https://web.archive.org/web/20120306200130/http://www.indoarch.org/arch_glossary.php](https://web.archive.org/web/20120306200130/http://www.indoarch.org/arch_glossary.php) |url-status=usurped }}</ref> দ্ৰাবিড় স্থাপত্য শৈলীত গৰ্ভগৃহটো এটা সৰু বিমানৰ ৰূপত নিৰ্মাণ কৰা হয়। ইয়াত ভিতৰৰ দেৱাল আৰু বাহিৰৰ দেৱালে গৰ্ভগৃহৰ চাৰিওফালে প্ৰদক্ষিণৰ বাবে এটা পথ সৃষ্টি কৰিছে ([[প্ৰদক্ষিণ]])। প্ৰৱেশদ্বাৰটো অতি সুন্দৰভাৱে সজোৱা হৈছে। ভিতৰৰ কক্ষটো গৰ্ভগৃহ। ইয়াত বৃহৎ লিংগ স্থাপন কৰা হৈছে।<ref name=mitchell/> মুখ্য বিমান (শিখৰ) এটা বিশাল ১৬ মহলীয়া স্তম্ভাকৃতিৰ গঠন। ইয়াৰে ১৩টা মহলা ওপৰলৈ গৈ ক্ৰমে সৰু হৈ গৈছে। ই মুখ্য চোতালৰ ওপৰত প্ৰাধান্য বিস্তাৰ কৰিছে। ই {{convert|30.18|m}} বাহুৰ এটা বৰ্গাকাৰ ভেটিৰ ওপৰত অৱস্থিত।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=17–19}} টাৱাৰটো স্থাপত্যিক বিন্যাসৰ দিশৰ পৰা অতি সুন্দৰভাৱে সজোৱা হৈছে। ইয়াৰ প্ৰতিটো পৃষ্ঠত স্তম্ভিকা, উখহি থকা গাঁথনি আৰু সংলগ্ন স্তম্ভ ছন্দোবদ্ধভাৱে স্থাপন কৰা হৈছে।<ref name=ching2>Ching 2007, pp. 338–339</ref> ====দেৱতা আৰু নাট্যশাস্ত্ৰৰ নৃত্য মুদ্ৰা==== [[File:Shiva Nataraja Tanjore Bruxelles 02 10 2011 01.jpg|thumb|left|upright=0.6|তাঞ্জাভুৰৰ ব্ৰঞ্জৰ [[নটৰাজ]] মূৰ্তিৰ আৰ্হি। বহুতো সংগ্ৰহালয়ত পোৱা এই আৰ্হিটো এই মন্দিৰৰ গৰ্ভগৃহৰ বাবে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল।<ref name=kaimal392/>]] মন্দিৰটো বিশাল লিংগৰ ৰূপত শিৱৰ নামত উৎসৰ্গিত। এই লিংগ শিৱৰ বিমূৰ্ত আৰু নিৰাকাৰ প্ৰতিনিধিত্ব। ইয়াৰ উচ্চতা {{convert|8.7|m|ft|order=flip}}। ই গৰ্ভগৃহৰ দুটা মহলা জুৰি আছে।<ref name=asibrihadthanj/>{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=20–21}} ই ভাৰতৰ অন্যতম বৃহৎ একশিলীয়া লিংগ ভাস্কৰ্য।<ref name=Meena>{{cite book|title=Temples in South India|last=V.|first=Meena|publisher=Harikumar Arts|location=Kanniyakumari|year=1974|edition=1st|pages=23–24}}</ref> {| class="wikitable floatright" align=center style = " background: transparent; " |+ ''মহা-মণ্ডপম''ৰ দেৱালৰ ভাস্কৰ্যসমূহ{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=18–21}} |-style="text-align: center;" | width=120px style="background: #ffad66;" | উত্তৰ ফাল | width=120px style="background: #ffad66;" | দক্ষিণ ফাল |-style="text-align: center;" | [[ভৈৰৱ]] (শিৱ) | [[গণেশ]] |-style="text-align: center;" | মহিষাসুৰমৰ্দিনী ([[দুৰ্গা]]) | [[বিষ্ণু]] |-style="text-align: center;" | [[সৰস্বতী]] | [[গজলক্ষ্মী]] |} শৈৱ মন্দিৰটোত [[বৈষ্ণৱধৰ্ম]] আৰু [[শাক্তধৰ্ম]] পৰম্পৰাৰ মুখ্য দেৱতাসকলকো মুখ্য মন্দিৰৰ বৃহৎ মণ্ডপত স্থান দি সকলো প্ৰধান হিন্দু পৰম্পৰাক সন্মান জনোৱা হৈছে। দেৱতাসকলৰ বিন্যাস সাধাৰণতে সমমিত। কেৱল পূব প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ফালটো ইয়াৰ ব্যতিক্ৰম। ইয়াত দুৱাৰ আৰু যাতায়াতৰ পথৰ বাবে স্থান ৰখা হৈছে। মুখ্য দেৱতাসকলৰ উপৰি প্ৰতিটো ফালে ''[[দ্বাৰপাল]]'' (ৰক্ষক) আৰু আন বিভিন্ন ভাস্কৰ্য আছে। প্ৰৱেশমণ্ডপত জটিলভাৱে খোদিত তিনিটা শিলৰ ভাস্কৰ্য আৰু দেৱালচিত্ৰ আছে।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=18–21}} ভূমিমহলৰ গৰ্ভগৃহৰ দেৱালত তলত দিয়া ভাস্কৰ্যসমূহ আছে।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=18–21}} *পূব দেৱাল: [[লিংগোদ্ভৱ]], থিয় হৈ থকা শিৱ, পশুপতি-মূৰ্তি আৰু ''অৰ্ধ-মণ্ডপম''ৰ পৰা অহা পথৰ দুয়োকাষে দুটা দ্বাৰপাল *দক্ষিণ দেৱাল: ভিক্ষাটন, [[বীৰভদ্ৰ]], দক্ষিণামূৰ্তি, [[কালান্তক]], নটৰাজ{{refn|group=note|তামিল সাহিত্যত শিৱৰ নৃত্যৰ ৰূপৰ অধিপতিক আদৱল্লন বা কুট্টপেৰুমানাদিগল বুলি কোৱা হয়। চোল যুগৰ এই ব্ৰঞ্জৰ নটৰাজৰ আৰ্হি অতি জনপ্ৰিয় আৰু ইয়াৰ ওপৰত বহু অধ্যয়ন কৰা হৈছে। পিছৰ যুগৰ ''উণ্মৈভিলক্কম'' আৰু ''চিতম্বৰ মুম্মণি কোভিয়া'' আদি গ্ৰন্থতো ইয়াৰ গুৰুত্ব বৰ্ণনা কৰা হৈছে। ভাৰতীয় শিল্পত নটৰাজৰ ৰূপ চোল যুগৰ আগৰ শতিকাসমূহতো দেখা যায়।<ref name=kaimal392>Padma Kaimal (1999), [[https://www.jstor.org/stable/3051349](https://www.jstor.org/stable/3051349) Shiva Nataraja: Shifting Meanings of an Icon] {{Webarchive|url=[https://web.archive.org/web/20180928130833/https://www.jstor.org/stable/3051349](https://web.archive.org/web/20180928130833/https://www.jstor.org/stable/3051349) |date=28 September 2018 }}, The Art Bulletin, Vol. 81, No. 3, pages 394-395, Figure 3 on page 392</ref>}} আৰু দুটা দ্বাৰপাল *পশ্চিম দেৱাল: [[হৰিহৰ]] (আধা শিৱ আৰু আধা বিষ্ণু), লিংগোদ্ভৱ, ''প্ৰভাৱলী'' নথকা চন্দ্ৰশেখৰ, ''প্ৰভাৱলী'' থকা চন্দ্ৰশেখৰ আৰু দুটা দ্বাৰপাল *উত্তৰ দেৱাল: [[অৰ্ধনাৰীশ্বৰ]] (আধা শিৱ আৰু আধা পাৰ্বতী), পাৰ্বতী নথকা গংগাধৰ, পশুপতি-মূৰ্তি, শিৱ-আলিংগন-মূৰ্তি আৰু দুটা দ্বাৰপাল [[File:Top of Brihadisvara Temple, Thanjavur.jpg|thumb|180px|left|শিখৰ, এটা গম্বুজাকৃতিৰ চূড়া (২৫ টন), অষ্টভুজাকাৰ আৰু ৮০ টন ওজনৰ এটা মাত্ৰ গ্ৰেনাইটৰ খণ্ডৰ ওপৰত স্থাপিত।]] [[File:PeruvudaiyarKoyilThanjavurDancePostition.jpg|thumb|right|180px|ওপৰৰ মহলৰ কৰিডৰৰ বাহিৰৰ দেৱালত খোদিত ৮১টা নৃত্য ভংগীৰ এটা]] দ্বিতীয় মহলত শিৱৰ [[ত্ৰিপুৰান্তক]] ৰূপৰ বিভিন্ন ভংগী এই ভাস্কৰ্যসমূহৰ সৈতে মিলাকৈ দেখুওৱা হৈছে। এই মহলসমূহৰ ওপৰত ''শ্ৰী-বিমানা'' তেৰটা মহলা (''তলা'') ওপৰলৈ উঠিছে। এই মহলসমূহৰ ওপৰত ৮০ টন ওজনৰ এটা মাত্ৰ বৰ্গাকাৰ গ্ৰেনাইটৰ খণ্ড আছে। ইয়াৰ প্ৰতিটো বাহু {{convert|7.77|m}} দীঘল। এই খণ্ডৰ চাৰিওটা কোণত নন্দীৰ যোৰ আছে। প্ৰতিটো নন্দীৰ আকাৰ প্ৰায় {{convert|1.98|m}} × {{convert|1.68|m}}। এই গ্ৰেনাইটৰ খণ্ডৰ মাজৰ পৰা ''গ্ৰীৱা'', ''শিখৰ'' আৰু তামিল হিন্দু মন্দিৰৰ স্থাপত্যৰ চূড়া (''স্তূপি'') ওপৰলৈ উঠিছে। এই ''স্তূপি''ৰ উচ্চতা {{convert|3.81|m}}। ইয়াক প্ৰথমতে সোণেৰে আবৃত কৰা হৈছিল। এতিয়া তেনে কৰা হোৱা নাই। ওপৰৰ ''শিখৰ''টো গম্বুজৰ দৰে আৰু ইয়াৰ ওজন ২৫ টন।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=18–21}}<ref>{{cite web|url=[http://121.242.207.115/asi.nic.in/chola-temple-brhadisvara|title=Great](http://121.242.207.115/asi.nic.in/chola-temple-brhadisvara|title=Great) Living Chola Temples|publisher=Archaeological Survey of India|access-date=15 January 2019|archive-date=14 April 2019|archive-url=[https://web.archive.org/web/20190414195207/http://121.242.207.115/asi.nic.in/chola-temple-brhadisvara/|url-status=dead}}](https://web.archive.org/web/20190414195207/http://121.242.207.115/asi.nic.in/chola-temple-brhadisvara/|url-status=dead}})</ref> এই টাৱাৰৰ প্ৰতিটো মহল ''কূট'' আৰু ''শালা''ৰে সজোৱা হৈছে। এই মন্দিৰৰ ক্ৰমে সৰু হৈ যোৱা বৰ্গাকাৰ টাৱাৰৰ স্থাপত্য গংগাইকোণ্ডচোলীশ্বৰমৰ চোল মন্দিৰৰ টাৱাৰতকৈ পৃথক। ইয়াৰ টাৱাৰটো পোন, আনহাতে গংগাইকোণ্ডচোলীশ্বৰমৰ টাৱাৰটো বক্ৰ। মন্দিৰৰ শ্ৰী-বিমানাৰ বিশাল আকাৰে ইয়াক চহৰখনৰ এটা সুউচ্চ পৰিচয়চিহ্ন কৰি তুলিছে।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=18–21}} ''অধিতল''ৰ ওপৰৰ মহলৰ কৰিডৰৰ দেৱালত ১০৮টা নৃত্য ''কৰণা''ৰ ভিতৰত ৮১টা খোদিত কৰা হৈছে। এইবোৰ ''[[নাট্যশাস্ত্ৰ]]''ৰ নৃত্য ভংগী। এই গ্ৰন্থখন [[ভৰতনাট্যম]] নামৰ তামিলনাডুৰ ধ্ৰুপদী নৃত্যৰ ভিত্তি। ২৭টা অনুপস্থিত ''কৰণা''ৰ স্থানত শিলৰ খালী খণ্ড আছে। এইবোৰ কিয় খোদিত কৰা হোৱা নাছিল সেয়া স্পষ্ট নহয়। খোদিত ৮১টা ভংগীয়ে একাদশ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে এই ধ্ৰুপদী ভাৰতীয় নৃত্যশৈলীৰ গুৰুত্ব দেখুৱায়।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=20–21}} গৰ্ভগৃহটো বৰ্গাকাৰ আৰু এটা ভেটিৰ ওপৰত অৱস্থিত। ইয়াৰ ভেটিটো খোদিত কৰি গঢ় দিয়া হৈছে আৰু ইয়াৰ ডাঠতা {{convert|0.5|m}}। ইয়াত ক্ৰমে ১৪০ চেণ্টিমিটাৰ আৰু ৩৬০ চেণ্টিমিটাৰ ডাঠ ''উপপীঠম'' আৰু ''অধিষ্ঠানম'' আছে।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=20–21}} ===মণ্ডপ=== দুটা মণ্ডপ, অৰ্থাৎ ''মহা-মণ্ডপ'' আৰু ''মুখ-মণ্ডপ'', গৰ্ভগৃহ আৰু ''নন্দী মণ্ডপ''ৰ মাজত একে অক্ষত অৱস্থিত বৰ্গাকাৰ গঠনৰ। ''মহা-মণ্ডপ''ৰ প্ৰতিটো ফালে ছটাকৈ স্তম্ভ আছে।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=22–25}} ইয়াতো ভাস্কৰ্য আছে। ইয়াত ভিতংকৰ আৰু ৰাজৰাজ প্ৰথমৰ ব্ৰঞ্জৰ মূৰ্তি আছে। কিন্তু এইবোৰ বহু পিছত যোগ কৰা হৈছিল। ''মহা-মণ্ডপ''ৰ দুয়োকাষে দুটা বিশাল শিলৰ দ্বাৰপাল আছে। খটখটিৰ জৰিয়তে ই ''মুখ-মণ্ডপ''ৰ সৈতে সংযুক্ত। ''মুখ-মণ্ডপ''ৰ প্ৰৱেশদ্বাৰতো দ্বাৰপাল আছে। মণ্ডপৰ ভিতৰত ''[[দিকপাল]]'' বা প্ৰতিটো দিশৰ ৰক্ষক দেৱতাৰ বাবে আঠটা সৰু মন্দিৰ আছে। ইয়াৰ ভিতৰত [[অগ্নি]], [[ইন্দ্ৰ]], [[বৰুণ]], [[কুবেৰ]] আদি আছে। এইবোৰ চোল ৰজা ৰাজেন্দ্ৰ প্ৰথমৰ শাসনকালত স্থাপন কৰা হৈছিল।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=22–25}} শিলালিপিৰ পৰা জনা যায় যে চোল যুগত এই স্থানত প্ৰধান হিন্দু পৰম্পৰাসমূহৰ আন দেৱ-দেৱীৰ ভাস্কৰ্যও আছিল। কিন্তু এতিয়া সেইবোৰ নাই। মূল আঠটা মন্দিৰৰ ভিতৰত [[সূৰ্য]] (সূৰ্য দেৱতা), [[মাতৃকা|সপ্তমাতৃকা]] (সাত মাতৃ), গণেশ, মুৰুগন, [[জ্যেষ্ঠা (দেৱী)|জ্যেষ্ঠা]], [[চন্দ্ৰ]] (চন্দ্ৰ দেৱতা), চণ্ডেশ্বৰ আৰু ভৈৰৱৰ মন্দিৰ আছিল।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=22–25}} একেদৰে পশ্চিম দেৱালৰ কক্ষত ৰাজৰাজ প্ৰথমৰ যুগত নিৰ্মাণ কৰা এটা বিশাল গ্ৰেনাইটৰ গণেশ মূৰ্তি আছিল। কিন্তু এতিয়া এই মূৰ্তিটো ''তিৰুচ্চুৰু-মালিগাই'' (দক্ষিণ বাৰাণ্ডা)ত আছে। শাক্ত পৰম্পৰাৰ সাতগৰাকী মাতৃৰ ভিতৰত কেৱল [[বৰাহী]]ৰ মূৰ্তিটোৱেই ভগ্ন অৱস্থাত সংৰক্ষিত হৈ আছে। এতিয়া ইয়াৰ অৱশিষ্টসমূহ চোতালৰ দক্ষিণফালে থকা আধুনিক যুগৰ ইটাৰে নিৰ্মিত সৰু "বৰাহী মন্দিৰ"ত আছে। আন মাতৃসকলৰ মূল মূৰ্তি আৰু তেওঁলোকৰ মূল চোল যুগৰ মন্দিৰসমূহ নাই।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=22–25}} ===দেৱালচিত্ৰ=== {{multiple image | align = right | direction = horizontal | image1 = Rajaraja mural-2.jpg | width1 = 105 | caption1 = ৰাজৰাজ প্ৰথম আৰু তেওঁৰ গুৰুৰ এখন দেৱালচিত্ৰ | image2 = N-TN-C192 Nandi Mandapam ceiling with centuries old murals.jpg | width2 = 191 | caption2 = নন্দী মন্দিৰৰ ছাদত নায়ক যুগৰ দেৱালচিত্ৰ }} মন্দিৰৰ প্ৰদক্ষিণ পথৰ কাষত থকা গৰ্ভগৃহৰ দেৱালত চোল যুগৰ দেৱালচিত্ৰৰ এটা তলৰ স্তৰ আছে। এই দেৱালচিত্ৰসমূহ মজিয়াৰ পৰা ছাদলৈকে বিস্তৃত। ১৯৩১ চনত [[অন্নামলাই বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ এছ. কে. গোবিন্দস্বামীয়ে এইবোৰ আৱিষ্কাৰ কৰিছিল।<ref name=sriraman168/> চিত্ৰশিল্পীসকলে প্ৰাকৃতিক ৰং ব্যৱহাৰ কৰিছিল। তেওঁলোকে তিতি থকা চূণশিলৰ স্তৰটো শুকাই কঠিন হৈ থকাৰ সময়ত তাৰ ভিতৰত এই ৰং মিহলাই দিছিল। চোল যুগৰ দেৱালচিত্ৰসমূহৰ মূল বিষয় আছিল শৈৱধৰ্ম। এইবোৰ ২০০০ চনৰ দশকত পুনৰুদ্ধাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="paint">{{cite news| url= [http://www.thehindu.com/thehindu/fr/2003/02/28/stories/2003022801300600.htm|](http://www.thehindu.com/thehindu/fr/2003/02/28/stories/2003022801300600.htm|) title= ASI restores 400-year-old paintings| access-date= 22 June 2010| location= Chennai, India| work= [[The Hindu]]| date= 28 February 2010| archive-date= 17 November 2004| archive-url= [https://web.archive.org/web/20041117175953/http://www.thehindu.com/thehindu/fr/2003/02/28/stories/2003022801300600.htm|](https://web.archive.org/web/20041117175953/http://www.thehindu.com/thehindu/fr/2003/02/28/stories/2003022801300600.htm|) url-status= dead}}; [[http://www.thehindu.com/thehindu/mp/2005/06/20/stories/2005062000400500.htm](http://www.thehindu.com/thehindu/mp/2005/06/20/stories/2005062000400500.htm) Another report about Chola frescoes]{{dead link|date=April 2021|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}</ref> চোল যুগৰ দেৱালচিত্ৰৰ মুঠ এলেকা প্ৰায় {{convert|670|m2}}। ইয়াৰে ২০১০ চনলৈকে প্ৰায় {{convert|112|m2}} উন্মোচন কৰা হৈছিল। এই কামত এনে এটা পদ্ধতি ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল যিয়ে দুয়োটা চিত্ৰ সংৰক্ষণ কৰে। এই পদ্ধতি ভাৰতীয় পুৰাতত্ত্ব জৰীপ বিভাগে বিকশিত কৰিছিল।<ref name=sriraman168>PS Sriraman (2010), Digital photo documentation of murals at Brihadisvara Temple, Tanjavur: a tool for art historians in ''Space, Time, Place'' (Editors: Stefano Campana et al), pages 167-172</ref> এই দেৱালচিত্ৰসমূহত হিন্দু পৌৰাণিক কাহিনী দেখুওৱা হৈছে।<ref name=sriraman168/>{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=29–36}} বালসুব্ৰহ্মণ্যমৰ মতে, বেছিভাগ দেৱালচিত্ৰ শিৱৰ সৈতে সম্পৰ্কিত। কিন্তু একাদশ শতিকাৰ চোল যুগৰ দেৱালচিত্ৰসমূহত বিষ্ণু, দুৰ্গা আৰু আন দেৱতাকো দেখুওৱা হৈছে। ইয়াৰ লগতে চোল ৰাজপৰিয়াল, ৰাজদৰবাৰৰ জীৱন আৰু সাধাৰণ লোকৰ জীৱনৰ দৃশ্যও আছে।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=29–36}} {{multiple image | perrow = 2 | total_width = 400 | align = left | image1 = Mural2 Brihadeeswara.jpg | image2 = Mural detail Brihadeeswara.jpg | footer_align = center | footer = বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰৰ নন্দী মণ্ডপৰ ছাদৰ দেৱালচিত্ৰ }} পিছত মন্দিৰত কৰা নিৰ্মাণ, সংযোজন আৰু পৰিৱৰ্তনৰ ফলত মন্দিৰৰ ভিতৰত প্ৰাকৃতিক পোহৰৰ পৰিমাণ কমি গৈছিল। সেয়েহে দেৱালচিত্ৰসমূহ সীমিতভাৱে আলোকচিত্ৰত ধৰা হৈছিল আৰু সেইবোৰৰ ব্যাখ্যা কৰা হৈছিল। শ্ৰীৰামনৰ মতে, উন্নত আলোকচিত্ৰ গ্ৰহণৰ সঁজুলিৰে কৰা সম্পূৰ্ণ আলোকচিত্ৰই দেখুৱাইছে যে এই ঐতিহাসিক ব্যাখ্যাসমূহ ভুল আছিল।<ref name=sriraman168/> উদাহৰণস্বৰূপে, আগতে দক্ষিণামূৰ্তি শিৱ বুলি ব্যাখ্যা কৰা এখন দেৱালচিত্ৰ আচলতে বটগছৰ তলত ধ্যান কৰি থকা এজন ৰাজকীয় গুৰুৰ ধৰ্মনিৰপেক্ষ দৃশ্য। গছজোপাত ময়ূৰ, চৰাই, বান্দৰ, কেৰ্কেটুৱা আৰু ফেঁচা দেখুওৱা হৈছে। লগতে এটা ফেঁচাৰ দৰে সাপ দেখুওৱা হৈছে। জীৱ-জন্তু আৰু চৰাইবোৰ সাপটোক লৈ চিন্তিত হোৱা দেখা যায়। সাপটোৰ ওচৰৰ জীৱবোৰক অধিক চিন্তিত হোৱা দেখা যায়।<ref name=sriraman168/> এই চিত্ৰফলকৰ আন অংশতো একেদৰে এজন সাধুৰ কথা শুনি থকা ৰাজদৰবাৰ দেখুওৱা হৈছে। আন কিছুমান অংশত বিভিন্ন পোছাক পৰিধান কৰা মহিলাক বিভিন্ন নৃত্য ''মুদ্ৰা''ত দেখুওৱা হৈছে।<ref name=sriraman168/> গৰ্ভগৃহৰ ভিতৰৰ কিছুমান চিত্ৰ আৰু যাতায়াতৰ পথৰ দেৱালৰ কিছুমান চিত্ৰত এসময়ত জমা হোৱা কুঁহিয়াৰ বাবে ক্ষতি হৈছিল। কেইবাশ বছৰ ধৰি গৰ্ভগৃহত চাকিৰ ধোঁৱা আৰু কৰ্পূৰ জ্বলোৱাৰ ফলত সৃষ্টি হোৱা ধোঁৱা আৰু কুঁহিয়াৰৰ সংস্পৰ্শ অব্যাহত আছিল। ইয়াৰ ফলত প্ৰদক্ষিণ পথৰ দেৱালত থকা চোল যুগৰ চিত্ৰৰ কিছুমান অংশ যথেষ্ট ক্ষতিগ্ৰস্ত হৈছিল।<ref name="paint"/> ভাৰতীয় পুৰাতত্ত্ব জৰীপ বিভাগে পৃথিৱীত প্ৰথমবাৰৰ বাবে নিজৰ বিশেষ প্লাষ্টাৰ আঁতৰোৱা পদ্ধতি ব্যৱহাৰ কৰি ১০০০ বছৰ পুৰণি চোল যুগৰ দেৱালচিত্ৰৰ ওপৰত অংকিত ১৬খন নায়ক যুগৰ দেৱালচিত্ৰ পুনৰুদ্ধাৰ কৰিছিল।<ref name="paint"/> এই ৪০০ বছৰ পুৰণি দেৱালচিত্ৰসমূহ আঁহযুক্ত কাঁচৰ ফলকত স্থাপন কৰি এটা পৃথক মণ্ডপত প্ৰদৰ্শন কৰা হৈছে।<ref name="paint"/> ===শিলালিপি=== {{multiple image | total_width = 500 | align = centre | direction = horizontal | image1 = Tamil Inscriptions in Thanjavur Brahadeeshwara Temple written 1000 years ago.jpg | caption1 = বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰৰ তামিল শিলালিপি (প্ৰায় একাদশ শতিকা)। | image2 = 1010 CE Brihadishwara Shiva Temple, inscription, built by Rajaraja I, Thanjavur Tamil Nadu India.jpg | caption2 = মন্দিৰটোত একাদশ শতিকাৰ তামিল আৰু গ্ৰন্থ লিপিৰ শিলালিপি আছে। }} মন্দিৰৰ দেৱালত তামিল আৰু গ্ৰন্থ লিপিত বহুতো শিলালিপি আছে। ইয়াৰে বহুতো শিলালিপিৰ আৰম্ভণিতে সেই শিলালিপি খোদাই কৰিবলৈ অনুমতি দিয়া ৰজাৰ পৰম্পৰাগত সংস্কৃত আৰু তামিল ভাষাৰ ঐতিহাসিক পৰিচয় দিয়া হৈছে। ইয়াৰে বেছিভাগ শিলালিপিত মন্দিৰ বা মন্দিৰৰ কৰ্মচাৰীসকলক দিয়া দানৰ বিষয়ে উল্লেখ কৰা হৈছে। কিছুমান শিলালিপিত চহৰখনৰ বাসিন্দাসকলক দিয়া দানৰ কথাও উল্লেখ আছে।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=15, 25, 53 with footnotes}}<ref name=ayyar411/> মন্দিৰৰ চৌহদত [[ৰাজৰাজ চোল প্ৰথম]]ৰ ৬৪টা, [[ৰাজেন্দ্ৰ চোল প্ৰথম]]ৰ ২৯টা, [[বিক্ৰম চোল]]ৰ এটা, [[কুলোত্তুংগ প্ৰথম]]ৰ এটা আৰু [[ৰাজমহেন্দ্ৰ চোল|ৰাজমহেন্দ্ৰ]] ([[ৰাজেন্দ্ৰ চোল দ্বিতীয়|ৰাজেন্দ্ৰ দ্বিতীয়]])ৰ এটা শিলালিপি আছে। সম্ভৱতঃ [[পাণ্ড্য]] ৰজাৰ তিনিটা আৰু [[তাঞ্জাভুৰ নায়ক ৰাজ্য|নায়ক]] শাসক অচ্যুতাপ্প নায়ক আৰু মল্লাপ্প নায়কৰ দুটাকৈ শিলালিপিও আছে।<ref>{{cite book|title=The Great Chola Temples: Thanjavur, Gangaikondacholapuram, Darasuram|author=C. Sivaramamurti|publisher=Archaeological Survey of India, 2007 - Architecture, Chola - 96 pages|page=26}}</ref> {{multiple image | total_width = 700 | align = center | caption_align = center | image1 = Thirumagalpola.jpg | caption1 = ஸ்வஸ்திஸ்ரீ் திருமகள் போல பெருநில | image2 = Perunilachelviyun.jpg | caption2 = பெருநிலச் செல்வியுந் தனக்கேயுரிமை | image3 = Keyurimaipundamai.jpg | caption3 = கேயுரிமை பூண்டமை மனக்கொளக் | image4 = Kandalursaalai kalamaruttaruli.jpg | caption4 = காந்தளூர்ச் சாலைக் களமறூத்தருளி வேங்கை | image5 = Udaiyar Sri Rajaraja.jpg | caption5 = உடையார் ஸ்ரீராஜராஜ சோழன் | footer_align = center | footer = তাঞ্জাভুৰৰ বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰৰ পৰা ৰাজৰাজৰ শিলালিপিৰ অংশ (''প্ৰতিখন ছবিৰ প্ৰথম শাৰী'') }} ===মন্দিৰৰ কৰ্মচাৰী=== ১০১১ খ্ৰীষ্টাব্দৰ তাৰিখ থকা চৌহদৰ উত্তৰ দেৱালৰ এটা শিলালিপিত মন্দিৰত নিযুক্ত আৰু মন্দিৰৰ পৰা সহায় পোৱা লোকসকলৰ বিষয়ে বিতং তথ্য দিয়া হৈছে। শিলালিপিটোত তেওঁলোকৰ দৰমহা, কাম আৰু নাম উল্লেখ কৰা হৈছে। ইয়াত ৬০০ৰো অধিক লোকৰ নাম আছে। ইয়াৰ ভিতৰত পুৰোহিত, চাকি জ্বলোৱা লোক, ধোবী, দৰ্জী, অলংকাৰ নিৰ্মাতা, মৃৎশিল্পী, কাঠমিস্ত্ৰী, পবিত্ৰ ছাতি কঢ়িওৱা লোক, নৃত্যগুৰু, [[ভৰতনাট্যম]] নৃত্যশিল্পী, গায়ক, পুৰুষ আৰু মহিলা বাদ্যযন্ত্ৰী, পৰিৱেশন কৰা শিল্পীসকলৰ তত্ত্বাৱধায়ক, হিচাপৰক্ষক আদি আছিল। তেওঁলোকৰ দৰমহা মাটিৰ টুকুৰাৰ ৰূপত দিয়া হৈছিল। সেয়েহে মন্দিৰত তেওঁলোকৰ কাম সম্ভৱতঃ আংশিক সময়ৰ আছিল।<ref name=ayyar411/>{{sfn|Michell|1988|pp=59–60}} মন্দিৰত ''[[দেৱদাসী]]''সকলক নিযুক্ত কৰা হৈছিল। তেওঁলোক ভক্তিমূলক গীত গোৱা নৃত্যশিল্পী আছিল। মন্দিৰৰ বহুতো শিলালিপিত এনে দানৰ উল্লেখ আছে যাৰ উদ্দেশ্য আছিল "পূজাৰ ব্যৱস্থা কৰা, সন্ন্যাসীসকলৰ সভাৰ বাবে খাদ্য যোগান ধৰা আৰু মেৰামতিৰ কাম কৰা"। জৰ্জ মিচেলৰ মতে, তাঞ্জাভুৰৰ মন্দিৰটো ইয়াৰ ইতিহাসত এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ দাতব্য প্ৰতিষ্ঠান আছিল। ইয়াত প্ৰতিদিনে তীৰ্থযাত্ৰী, ভক্ত আৰু যাত্ৰীৰ বাবে বিনামূলীয়া খাদ্যৰ ব্যৱস্থা কৰা হৈছিল। হিন্দু উৎসৱৰ দিনত এই খাদ্যৰ ব্যৱস্থা অধিক বিশদ আছিল আৰু ব্ৰাহ্মণসকলক বিশেষভাৱে আমন্ত্ৰণ কৰি খাদ্য খুওৱা হৈছিল।<ref name=ayyar411>PV Jagadisa Ayyar (1993), South Indian Shrines, Asian Educational Services, {{ISBN|81-206-0151-3}}, pages 411-423</ref>{{sfn|Michell|1988|pp=59–60}} 0azq731pjj0i8vehqqxpouqek9jf626 627356 627353 2026-08-15T04:48:44Z AjayDas 12623 /* মন্দিৰৰ কৰ্মচাৰী */ 627356 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious building | building_name= বৃহদেশ্বৰ মন্দিৰ | image = Brihadisvara Temple during Maha Shivaratri-WUS03611 (edit).jpg | caption = মহা শিৱৰাত্ৰিৰ সময়ত বৃহদেশ্বৰ মন্দিৰ | native_name = தஞ்சைப் பெருவுடையார் கோயில் | pushpin_map = India #Tamil Nadu | pushpin_caption = ভাৰতৰ তামিলনাডুস্থিত অৱস্থান | coordinates = {{coord|10|46|58|N|79|07|54|E|type:landmark_region:IN|display=inline,title}} | religious_affiliation = [[হিন্দু ধৰ্ম]] | country = ভাৰত | state = [[তামিলনাডু]] | district = থানজাভুৰ জিলা | location = থানজাভুৰ | elevation_m = 65.83 | deity = [[শিৱ]] | festival = [[মহা শিৱৰাত্ৰি]] | architecture_style = [[চোল স্থাপত্য]] | inscriptions = [[তামিল ভাষা|তামিল]] | completed = ১০১০ খ্ৰীষ্টাব্দ<ref name=britbrihadthanj/><ref name=mitchell/> | creator = ৰাজাৰাজ প্ৰথম | footnotes = {{Infobox UNESCO World Heritage Site | child = yes | official_name = বৃহদেশ্বৰ মন্দিৰ চৌহদ, থানজাভুৰ | part_of = [[জীৱন্ত চোলা মন্দিৰসমূহ]] | criteria = {{UNESCO WHS type|(ii), (iii)}}(ii), (iii) | ID = 250bis-001 | year = ১৯৮৭ | extension = ২০০৪ | area = {{convert|18.07|ha|acre|abbr=on}} | buffer_zone = {{convert|9.58|ha|acre|abbr=on}} }} }} {{Hinduism}} '''বৃহদেশ্বৰ মন্দিৰ''' ({{lang-en|Brihadisvara Temple}}), ভাৰতৰ [[তামিলনাডু]]ৰ থানজাভুৰত [[কাবেৰী নদী]]ৰ দক্ষিণ পাৰত অৱস্থিত [[চোল স্থাপত্য]] শৈলীত নিৰ্মিত এটা শৈৱ [[হিন্দু মন্দিৰ]]। ইয়াক '''ৰাজৰাজেশ্বৰম''' ({{lit|[[ৰাজাৰাজ প্ৰথম|ৰাজাৰাজ]]ৰ প্ৰভু}}) বুলি কোৱা হৈছিল আৰু স্থানীয়ভাৱে '''''থানজাই পেৰিয়া কোভিল''''' ({{lit|থানজাভুৰৰ ডাঙৰ মন্দিৰ}}) আৰু '''''পেৰুভুডাইয়াৰ কোভিল''''' ({{literally|মহান প্ৰভুৰ মন্দিৰ}}) নামেৰে জনাজাত।<ref>{{Cite book |url=https://google.com |title=Rajaraja the Great: A Garland of Tributes |date=1984 |publisher=Department of Museums, Government Museum |language=en |access-date=25 October 2022 |archive-date=3 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230703190805/https://google.com |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite book |url=https://google.com |title=India Perspectives |date=1995 |publisher=PTI for the Ministry of External Affairs |language=en |access-date=25 October 2022 |archive-date=3 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230703190805/https://google.com |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite book |last=Rao |first=Raghunadha |url=https://google.com |title=Indian Heritage and Culture |publisher=Sterling Publishers |year=1989 |isbn=9788120709300 |pages=32 |language=English |access-date=18 March 2023 |archive-date=24 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230424002637/https://google.com |url-status=live }}</ref><ref name=britbrihadthanj>[https://britannica.com Thanjavur] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210807100315/https://britannica.com |date=7 August 2021 }}, Encyclopaedia Britannica</ref><ref name=asibrihadthanj/> ই হৈছে সৰ্ববৃহৎ হিন্দু মন্দিৰসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম আৰু তামিল স্থাপত্যৰ এক শ্ৰেষ্ঠ উদাহৰণ।<ref name="Great Living Chola Temples">{{cite web |url=https://unesco.org |title=Great Living Chola Temples |publisher=UNESCO |access-date=21 January 2008 |archive-date=5 January 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130105115252/https://unesco.org |url-status=live }}</ref><ref>{{cite book | first= John | last= Keay | author-link= John Keay | year= 2000 | title= India, a History | publisher= Harper Collins Publishers | location= New York, United States | isbn= 0-00-638784-5 | url= https://google.com | pages= xix | access-date= 15 November 2015 | archive-date= 3 July 2023 | archive-url= https://web.archive.org/web/20230703190805/https://web.archive.org/web/20230703190805/https://google.com | url-status= live }}</ref> ইয়াক ''দক্ষিণ মেৰু'' বুলিও কোৱা হয়।<ref>{{cite book|title=Temple Art, Icons And Culture Of India And South-East Asia|author=K. V. Raman|publisher=Sharada Publishing House, 2006|page=136}}</ref> [[চোল ৰাজবংশ|চোল সম্ৰাট]] [[ৰাজাৰাজ প্ৰথম]]ৰ দ্বাৰা ১০০৩ আৰু ১০১০ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ভিতৰত নিৰ্মিত এই মন্দিৰটো চোল যুগৰ [[গংগাইকোণ্ডা চোলাপুৰমৰ বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ]] আৰু [[ঐৰাৱতেশ্বৰ মন্দিৰ]]ৰ সৈতে ইউনেস্কোৰ [[বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ]]ৰ অন্তৰ্গত "[[জীৱন্ত চোলা মন্দিৰসমূহ]]"ৰ এটা অংশ।<ref name=UNESCO/> বাকী দুটা মন্দিৰ ক্ৰমে ইয়াৰ উত্তৰ-পূব দিশত প্ৰায় ৭০ কিলোমিটাৰ আৰু ৪০ কিলোমিটাৰ দূৰত্বত অৱস্থিত। এই একাদশ শতিকাৰ মন্দিৰটোৰ মূল স্মাৰকসমূহ এটা খাদৰ চাৰিওফালে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ ভিতৰত আছিল গোপুৰম, মূল মন্দিৰ, ইয়াৰ বিশাল টাৱাৰ, শিলালিপি, চিত্ৰকলা আৰু ভাস্কৰ্য্য, যিবোৰ প্ৰধানকৈ শৈৱ ধৰ্মৰ লগত জড়িত, কিন্তু বৈষ্ণৱ ধৰ্ম আৰু শক্তি ধৰ্মৰো অংশবিশেষ আছে। ইতিহাসত এই মন্দিৰটো ক্ষতিগ্ৰস্ত হৈছিল আৰু কিছুমান শিল্পকৰ্ম এতিয়া হেৰাই গৈছে। পৰৱৰ্তী শতিকাবোৰত অতিৰিক্ত মণ্ডপ আৰু স্মাৰক সংযোজন কৰা হৈছিল। মন্দিৰটো এতিয়া সুৰক্ষিত দেৱালৰ মাজত থিয় হৈ আছে যিবোৰ ষোল্ল শতিকাৰ পিছত সংযোজন কৰা হৈছিল।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=1–21}}<ref name=michell16/> গ্ৰেনাইট শিল ব্যৱহাৰ কৰি নিৰ্মিত, গৰ্ভগৃহৰ ওপৰৰ ''বিমান'' স্তম্ভটো দক্ষিণ ভাৰতৰ সৰ্বোচ্চ স্তম্ভসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম।<ref name=asibrihadthanj>{{cite web|title=The Archaeological Survey of India (ASI)|url=http://asi.nic.in|access-date=25 December 2012|archive-date=22 September 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130922114449/http://asi.nic.in|url-status=live}}</ref> মন্দিৰটোত এটা বিশাল স্তম্ভযুক্ত প্ৰাকাৰ আৰু ভাৰতৰ অন্যতম বৃহৎ [[শিৱলিংগ]] আছে।<ref name=asibrihadthanj/><ref name=UNESCO/>{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=20–21}} ইয়াক ভাস্কৰ্য্যৰ মানদণ্ডৰ বাবেও জনা যায়, লগতে একাদশ শতিকাত নটৰাজ, অৰ্থাৎ নৃত্যৰ প্ৰভু শিৱৰ পিতলৰ মূৰ্তি নিৰ্মাণ কৰা স্থান হিচাপেও প্ৰখ্যাত। এই চৌহদত [[নন্দী]], [[পাৰ্বতী]], [[কাৰ্তিক|মুৰুগন]], [[গণেশ]], সভাপতি, [[দক্ষিণামূৰ্তি]], চণ্ডেশ্বৰ নায়নাৰ, [[বৰাহী]], থিৰুভাৰুৰৰ থিয়াগাৰাজা, সিদ্ধাৰ কৰুভুৰাৰ আৰু অন্যান্যৰ মন্দিৰ অন্তৰ্ভুক্ত আছে।<ref name=UNESCO/>{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=16–29}} এই মন্দিৰটো তামিলনাডুৰ অন্যতম সৰ্বাধিক পৰিদৰ্শন কৰা পৰ্যটনস্থলী।<ref name="Gopal 1990 185">{{cite book|title=India through the ages|url=https://archive.org|last=Gopal|first=Madan|year= 1990| page= [https://archive.org/page/185 185]|editor=K.S. Gautam|publisher=Publication Division, Ministry of Information and Broadcasting, Government of India}}</ref> ==নামকৰণ== [[ৰাজৰাজ প্ৰথম|ৰাজৰাজ চোলে]] এই মন্দিৰটো নিৰ্মাণ কৰাইছিল। তেওঁ ইয়াৰ নাম ৰাজৰাজেশ্বৰম (Rajarājeśvaram) ৰাখিছিল। ইয়াৰ অৰ্থ হৈছে ৰাজৰাজৰ দেৱতাৰ মন্দিৰ।<ref>{{cite book |author=D. Raphael |title=Temples of Tamil Nadu, Works of Art |url=https://google.com |year=1996 |publisher=Ratnamala |isbn=978-955-9440-00-0 |page=9 |access-date=9 June 2019 |archive-date=10 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240310103506/https://google.com |url-status=live }}</ref> পিছৰ এটা শিলালিপিত মন্দিৰটোৰ দেৱতাক পেৰিয়া উদাইয়া নায়নাৰ বুলি কোৱা হৈছে। এই নামটোৰ পৰাই বৰ্তমানৰ বৃহদেশ্বৰ আৰু পেৰুভুডাইয়াৰ কোভিল নাম দুটা আহিছে বুলি জনা যায়।<ref>{{cite book |author=S. R. Balasubrahmanyam |title=Middle Chola Temples: Rajaraja I to Kulottunga I, A.D. 985-1070 |url=https://google.com |year=1975 |publisher=Thomson |page=87 |access-date=9 June 2019 |archive-date=10 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240310103400/https://google.com |url-status=live }}</ref> ==অৱস্থান== [[File:Brihadisvara Temple - Thanjavur peruvudaiyar kovil ttkcvrvb122k23iph (747).jpg|thumb|centre|400px|দেৱালৰ বাহিৰৰ পৰা দেখা পেৰুবুদাইয়াৰ মন্দিৰৰ চৌহদ]] পেৰুবুদাইয়াৰ মন্দিৰ<ref>{{Cite web|title=Brihadeeswara Temple|url=[https://brihadeeswara.temple-mandir.in/|access-date=2022-02-24|website=Brihadeeswara](https://brihadeeswara.temple-mandir.in/|access-date=2022-02-24|website=Brihadeeswara) Temple|language=en-US|archive-date=24 February 2022|archive-url=[https://web.archive.org/web/20220224085645/https://brihadeeswara.temple-mandir.in/|url-status=dead}}](https://web.archive.org/web/20220224085645/https://brihadeeswara.temple-mandir.in/|url-status=dead}})</ref> [[তাঞ্জাভুৰ]] চহৰত অৱস্থিত। ই [[চেন্নাই]]ৰ পৰা প্ৰায় {{convert|350|km}} দক্ষিণ-পশ্চিমে অৱস্থিত। ভাৰতীয় ৰে'লৱে, তামিলনাডু বাছ সেৱা আৰু ৬৭, ৪৫চি আৰু ২২৬নং ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথৰ জৰিয়তে চহৰখন আন বহুতো মুখ্য চহৰৰ সৈতে প্ৰতিদিনে সংযুক্ত হৈ আছে।<ref name="road">{{cite web | url =[http://www.nhai.org/Doc/project-offer/Highways.pdf](http://www.nhai.org/Doc/project-offer/Highways.pdf) | page =2 | title =NH wise Details of NH in respect of Stretches entrusted to NHAI | access-date =17 December 2011 | work =Ministry of Road Transport & Highways, [[Government of India]] | publisher =[[National Highways Authority of India]] | archive-url =[https://web.archive.org/web/20090225142615/http://www.nhai.org/Doc/project-offer/Highways.pdf](https://web.archive.org/web/20090225142615/http://www.nhai.org/Doc/project-offer/Highways.pdf) | archive-date =25 February 2009 | url-status =dead | df =dmy-all }}</ref><ref>{{cite web|url=[http://www.municipality.tn.gov.in/thanjavur/city-routes.htm|title=Thanjavur](http://www.municipality.tn.gov.in/thanjavur/city-routes.htm|title=Thanjavur) bus routes|publisher=Municipality of Thanjavur|access-date=29 December 2012|archive-url=[https://web.archive.org/web/20130617131259/http://www.municipality.tn.gov.in/thanjavur/city-routes.htm|archive-date=17](https://web.archive.org/web/20130617131259/http://www.municipality.tn.gov.in/thanjavur/city-routes.htm|archive-date=17) June 2013|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> নিয়মীয়া সেৱা থকা আটাইতকৈ ওচৰৰ বিমানবন্দৰটো হৈছে [[তিৰুচিৰাপল্লী আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰ]]। ই প্ৰায় {{convert|55|km}} দূৰত অৱস্থিত।<ref>{{cite book|author=Ē. Kē Cēṣāttiri|title=Sri Brihadisvara: The Great Temple of Thānjavūr|url=[https://books.google.com/books?id=FnXXAAAAMAAJ|year=2008|publisher=Nile|page=5}}](https://books.google.com/books?id=FnXXAAAAMAAJ|year=2008|publisher=Nile|page=5}})</ref> চহৰখন আৰু মন্দিৰটো স্থলভাগত অৱস্থিত যদিও [[কাবেৰী নদী]]ৰ বদ্বীপৰ আৰম্ভণিতে অৱস্থিত। সেয়েহে ইয়াৰ [[বংগোপসাগৰ]]লৈ আৰু তাৰ জৰিয়তে [[ভাৰত মহাসাগৰ]]লৈ যাতায়াতৰ সুবিধা আছে। মন্দিৰসমূহৰ সৈতে তামিল লোকসকলে একাদশ শতিকাত কৃষিকাৰ্যৰ বাবে প্ৰথমটো বৃহৎ জলসিঞ্চন ব্যৱস্থা নিৰ্মাণ কৰিছিল। এই ব্যৱস্থাই সামগ্ৰীৰ পৰিবহণ আৰু নগৰীয়া কেন্দ্ৰৰ মাজেৰে পানীৰ প্ৰবাহ নিয়ন্ত্ৰণ কৰাতো সহায় কৰিছিল।<ref>{{cite book|author=Marshall M. Bouton|title=Agrarian Radicalism in South India|url=[https://books.google.com/books?id=5-v_AwAAQBAJ&pg=PA72|year=2014|publisher=Princeton](https://books.google.com/books?id=5-v_AwAAQBAJ&pg=PA72|year=2014|publisher=Princeton) University Press|isbn=978-1-4008-5784-5|pages=72–78}}</ref> ==ইতিহাস== [[File:Raraja detail.png|thumb|left|200x200px|১০০৩–১০১০ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ভিতৰত মন্দিৰটো নিৰ্মাণ কৰা [[চোল ৰাজবংশ|চোল]] সম্ৰাট [[ৰাজৰাজ চোল প্ৰথম|ৰাজৰাজ প্ৰথম]]ৰ মূৰ্তি<ref name=britbrihadthanj/><ref name=mitchell/>]] পঞ্চমৰ পৰা নৱম শতিকালৈকে [[চালুক্য]]সকলৰ শাসনকালত [[দ্ৰাবিড় স্থাপত্য|তামিল]] মন্দিৰৰ স্থাপত্যশৈলীৰ বিভিন্ন ৰূপ বিকশিত হৈ থাকিল। ইয়াৰ উদাহৰণ [[আইহোল]], [[বাদামী গুহা মন্দিৰ|বাদামী]] আৰু [[পট্টদকল]]ত দেখা যায়। ইয়াৰ পিছত [[পল্লৱ]]সকলৰ শাসনকালত এই বিকাশ অব্যাহত থাকে। ইয়াৰ উদাহৰণ [[মহাবলীপুৰমৰ স্মৃতিসৌধসমূহৰ সমষ্টি|মামল্লপুৰম]] আৰু অন্যান্য স্মৃতিসৌধত দেখা যায়। ইয়াৰ পিছত ৮৫০ৰ পৰা ১২৮০ চনৰ ভিতৰত [[চোল]]সকল প্ৰধান ৰাজবংশ হিচাপে উত্থান ঘটে।<ref name=mitchell/>{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=1–2}} চোল যুগৰ আৰম্ভণিতে স্থাপত্যতকৈ নিজৰ ৰাজনৈতিক আৰু ভৌগোলিক সীমা সুৰক্ষিত কৰাত অধিক গুৰুত্ব দিয়া হৈছিল। দশম শতিকাত চোল সাম্ৰাজ্যত বহু-পৃষ্ঠযুক্ত [[স্তম্ভ]] আৰু বাহিৰলৈ ওলাই থকা বৰ্গাকাৰ [[Capital (architecture)|শীৰ্ষভাগ]]ৰ দৰে বৈশিষ্ট্য দেখা দিবলৈ আৰম্ভ কৰে। জৰ্জ মিচেলৰ মতে, ইয়াৰ পৰাই নতুন চোল স্থাপত্যশৈলীৰ আৰম্ভণি হৈছিল।<ref name=mitchell>{{harvnb|Michell|1988|pp=145–148}}</ref>{{refn|group=note|ডগলাছ বেৰেটে ১৯৭৫ চনত প্ৰকাশ কৰা চোল স্থাপত্যৰ ওপৰত গ্ৰন্থখনত কৈছে যে ৮৬৬ৰ পৰা ৯৪০ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ভিতৰত বিজয়ালয়ৰ সময়ৰ পৰা এটা নতুন শৈলীৰ উদ্ভৱ হৈছিল। বিজয়ালয় আছিল প্ৰথম চোল শাসক। বেৰেটৰ মতে, চোল শৈলী পল্লৱ পৰম্পৰাৰ পৰা বিকশিত হোৱা নাছিল।<ref name="Barrett1974">{{cite book|author=Douglas E. Barrett|title=Early Cola Architecture and Sculpture; 866-1014 A.D.|url=[https://books.google.com/books?id=s0J4QgAACAAJ|year=1974|publisher=Faber|isbn=978-0-571-10507-6|access-date=13](https://books.google.com/books?id=s0J4QgAACAAJ|year=1974|publisher=Faber|isbn=978-0-571-10507-6|access-date=13) November 2017|archive-date=10 March 2024|archive-url=[https://web.archive.org/web/20240310103400/https://books.google.com/books?id=s0J4QgAACAAJ|url-status=live}}](https://web.archive.org/web/20240310103400/https://books.google.com/books?id=s0J4QgAACAAJ|url-status=live}})</ref> গেৰী জে. শ্বিণ্ডলাৰৰ মতে, বেৰেটৰ এই কামত "অন্তহীন অনুমান আৰু বিতৰ্কৰ সুযোগ" থকা মতামত আগবঢ়োৱা হৈছে।<ref>{{cite journal | last=Schwindler | first=Gary J. | title=Review: Early Cola Architecture and Sculpture | journal=The Journal of Asian Studies | publisher=Cambridge University Press | volume=36 | issue=4 | year=1977 | doi=10.2307/2054437 | page=705| jstor=2054437 | s2cid=163896079 | doi-access=free }}</ref>}} এই দক্ষিণ ভাৰতীয় শৈলী ইয়াৰ আকাৰ আৰু সজ্জাৰ বিৱৰণৰ ক্ষেত্ৰত সৰ্বাধিক সম্পূৰ্ণ ৰূপত ১০০৩ৰ পৰা ১০১০ চনৰ ভিতৰত চোল ৰজা [[ৰাজৰাজ চোল প্ৰথম|ৰাজৰাজ প্ৰথমে]] নিৰ্মাণ কৰা বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰত দেখা যায়।<ref name=britbrihadthanj/><ref name=mitchell/> {{multiple image | total_width = 500 | align = centre | direction = horizontal | image1 = Brihadisvara Temple, Thanjavur by William Hodges.jpg | caption1 = | image2 = Brihadisvara Temple, Thanjavur by Henry Salt.jpg | caption2 = | footer = বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ, তাঞ্জাভুৰৰ প্ৰাৰম্ভিক ইউৰোপীয় চিত্ৰণ (১৮শ শতিকাৰ শেষৰ পৰা ১৯শ শতিকাৰ আৰম্ভণিলৈ)। }} ===সংযোজন, সংস্কাৰ আৰু মেৰামতি=== মুখ্য মন্দিৰ আৰু ইয়াৰ গোপুৰমসমূহ একাদশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ। ইয়াৰ পিছৰ ১,০০০ বছৰত মন্দিৰটোত সংযোজন, সংস্কাৰ আৰু মেৰামতি কৰা হৈছিল। আক্ৰমণ আৰু যুদ্ধৰ ফলতো মন্দিৰটোৰ ক্ষতি হৈছিল। বিশেষকৈ [[মাদুৰাই]] নিয়ন্ত্ৰণ কৰা মুছলমান [[চুলতান]] আৰু তাঞ্জাভুৰ নিয়ন্ত্ৰণ কৰা [[হিন্দু ৰজা]]সকলৰ মাজত হোৱা যুদ্ধৰ ফলত ক্ষতি হৈছিল।<ref name=michell16/>{{refn|group=note|তাঞ্জাভুৰ ওচৰ আৰু দূৰৰ মুছলমান আৰু হিন্দু দুয়োখন প্ৰতিবেশী ৰাজ্যৰ লক্ষ্য আছিল। [[দিল্লী চুলতানাত]]ৰ মালিক কাফুৰৰ নেতৃত্বত আলাউদ্দিন খিলজীৰ সেনাই দক্ষিণ ভাৰতত কৰা ভয়ংকৰ আক্ৰমণ আৰু লুণ্ঠনৰ পিছত ১৪শ শতিকাত [[মাদুৰাই চুলতানাত]] প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল।<ref>George Michell (2008), Architecture and Art of Southern India, Cambridge University Press, pages 9-13, 16-21</ref> পিছত দক্ষিণ ভাৰতৰ পূব আৰু পশ্চিম উপকূলৰ আদিল শাহী চুলতানাত, কুতুব শাহীসকল, ৰাণ্ডাউলা খান আৰু আনসকলে তাঞ্জাভুৰত আক্ৰমণ চলাইছিল। তেওঁলোকৰ কিছুমানে কেইবছৰমানৰ বাবে ইয়াক দখল কৰিও ৰাখিছিল।<ref name=michell16/>}} পিছত নিয়ন্ত্ৰণ পুনৰ লাভ কৰা হিন্দু ৰাজবংশসমূহে এই ক্ষতিসমূহ মেৰামতি কৰিছিল। কিছুমান ক্ষেত্ৰত শাসকসকলে পুৰণি ম্লান হৈ যোৱা চিত্ৰৰ ওপৰত নতুন দেৱালচিত্ৰ আঁকিবলৈ নিৰ্দেশ দি মন্দিৰটো সংস্কাৰ কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল। আন কিছুমান ক্ষেত্ৰত তেওঁলোকে নতুন মন্দিৰ সংযোজনৰ পৃষ্ঠপোষকতা কৰিছিল। [[কাৰ্তিকেয়]] (মুৰুগন), [[পাৰ্বতী]] (আম্মান) আৰু [[নন্দী]]ৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ মন্দিৰসমূহ ১৬শ আৰু ১৭শ শতিকাৰ নায়ক যুগৰ।<ref name=michell16>George Michell (2008), Architecture and Art of Southern India, Cambridge University Press, pages 16-21, 89-91</ref>{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=25–26}} একেদৰে [[দক্ষিণামূৰ্তি]]ৰ মন্দিৰটোও পিছত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=25–26}} তাঞ্জাভুৰৰ [[মাৰাঠা]]সকলে মন্দিৰটো ভালদৰে সংৰক্ষণ কৰিছিল। ==বিৱৰণ== ===স্থাপত্য=== {{multiple image | total_width = 400 | align = left | direction = horizontal | image1 = Brihadisvara Temple - Thanjavur peruvudaiyar kovil ttkcvrvb122k23iph (451).jpg | image2 = Brihadisvara Temple - Thanjavur peruvudaiyar kovil ttkcvrvb122k23iph (404).jpg | footer = তাঞ্জাভুৰৰ বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰৰ চৌহদৰ দৃশ্য }} পেৰুবুদাইয়াৰ মন্দিৰৰ পৰিকল্পনা আৰু নিৰ্মাণত [[কাৰ্টেছীয় স্থানাংক ব্যৱস্থা|অক্ষীয়]] আৰু [[সমমিতি|সমমিত]] [[জ্যামিতি]]ৰ নিয়ম ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে।<ref name=thapar>Thapar 2004, pp.43, 52–53</ref> ইয়াক পেৰুংকইল (মাদাক্কইল বুলিও কোৱা হয়) হিচাপে শ্ৰেণীবদ্ধ কৰা হয়। ই প্ৰাকৃতিক বা মানুহে নিৰ্মাণ কৰা টিলাৰ ওপৰত ওখ ভেটিত নিৰ্মাণ কৰা এটা ডাঙৰ মন্দিৰ।<ref>{{cite book|title=Alayam - The Hindu temple - An epitome of Hindu Culture|page=31|publisher=Sri Ramakrishna Math|location=Mylapore, Chennai|last=Reddy|first=G.Venkatramana Reddy|year=2010|isbn=978-81-7823-542-4}}</ref> মন্দিৰৰ চৌহদটো এটা আয়তক্ষেত্ৰ। ই প্ৰায় দুটা এটাৰ ওপৰত আনটো থকা বৰ্গৰ দৰে। ইয়াৰ পূব-পশ্চিম দৈৰ্ঘ্য {{convert|240.79|m}} আৰু উত্তৰ-দক্ষিণ প্ৰস্থ {{convert|121.92|m}}। এই স্থানত পাঁচটা মুখ্য অংশ আছে। সেইবোৰ হৈছে গৰ্ভগৃহ আৰু তাৰ ওপৰত থকা ওখ গঠন (''শ্ৰী বিমানা''), সন্মুখৰ নন্দী হল (''নন্দী-মণ্ডপম''), এই দুয়োটাৰ মাজৰ মুখ্য সমূহীয়া হল (''মুখমণ্ডপম''), বৃহৎ সমাৱেশ হল (''মহামণ্ডপম'') আৰু বৃহৎ হলটোক গৰ্ভগৃহৰ সৈতে সংযোগ কৰা মণ্ডপ (''অন্তৰাল'')।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=16–19}} মন্দিৰৰ চৌহদত এটা বহল স্তম্ভযুক্ত আৰু ঢকা বাৰাণ্ডা (''প্ৰাকাৰ'') আছে। ই বিশাল চোতালটো আগুৰি আছে আৰু ইয়াৰ পৰিধি প্ৰায় {{convert|450|m}}। ইয়াৰ মাজেৰে প্ৰদক্ষিণ কৰিব পাৰি। এই স্তম্ভযুক্ত বাৰাণ্ডাৰ বাহিৰত দুটা আৱৰণী দেৱাল আছে। বাহিৰৰ দেৱালখন প্ৰতিৰক্ষামূলক। ১৭৭৭ চনত ফৰাচী ঔপনিৱেশিক বাহিনীয়ে ইয়াত বন্দুকৰ গুলী চলাব পৰা ফুটা নিৰ্মাণ কৰিছিল আৰু মন্দিৰটো অস্ত্ৰাগাৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিছিল। তেওঁলোকে বাহিৰৰ দেৱালখন ওখ কৰি মন্দিৰৰ চৌহদটো পৃথক কৰি ৰাখিছিল। ইয়াৰ পূব মূৰত মূল গোপুৰম বা প্ৰৱেশদ্বাৰটো আছে। ইয়াৰ আকৃতি বেৰেলৰ ভল্টৰ দৰে। ই মূল মন্দিৰৰ ''বিমান''ৰ আধাতকৈও সৰু। একাদশ শতিকাৰ পিছত মূল মন্দিৰত অতিৰিক্ত গঠন যোগ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ ভিতৰত উত্তৰ-পূব কোণৰ এটা মণ্ডপ আৰু চৌহদৰ বিভিন্ন স্থানত মানুহৰ প্ৰৱেশ আৰু প্ৰস্থানৰ বাবে নিৰ্মাণ কৰা অতিৰিক্ত গোপুৰম (প্ৰৱেশদ্বাৰ) আছিল।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=16–19}}<ref>{{cite book|author=Winand M. Callewaert|title=Gods and Temples in South India|url=[https://books.google.com/books?id=AXnXAAAAMAAJ|year=1995|publisher=Manohar|isbn=978-81-7304-107-5|pages=150–151|access-date=12](https://books.google.com/books?id=AXnXAAAAMAAJ|year=1995|publisher=Manohar|isbn=978-81-7304-107-5|pages=150–151|access-date=12) November 2017|archive-date=10 March 2024|archive-url=[https://web.archive.org/web/20240310103401/https://books.google.com/books?id=AXnXAAAAMAAJ|url-status=live}}](https://web.archive.org/web/20240310103401/https://books.google.com/books?id=AXnXAAAAMAAJ|url-status=live}})</ref> ঔপনিৱেশিক যুগ আৰম্ভ হোৱাৰ আগতে পাণ্ড্য, নায়ক, বিজয়নগৰ আৰু মাৰাঠা যুগত কিছুমান মন্দিৰ আৰু গঠন যোগ কৰা হৈছিল। এই নিৰ্মাতাসকলে মূল পৰিকল্পনা আৰু সমমিতিৰ নিয়মসমূহ মানি চলিছিল। মূল মন্দিৰৰ চোতালত মুখ্য গৰ্ভগৃহ আৰু নন্দী-মণ্ডপমৰ লগতে দুটা ডাঙৰ মন্দিৰ আছে। ইয়াৰে এটা কাৰ্তিকেয়ৰ আৰু আনটো পাৰ্বতীৰ বাবে। চৌহদটোত আৰু কেইবাটাও সৰু মন্দিৰ আছে।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=16–19}}<ref name=igncatanj>[[http://ignca.nic.in/pdf_data/bt_release_brochure.pdf](http://ignca.nic.in/pdf_data/bt_release_brochure.pdf) Tanjavur: Brhadisvara temple, The monument and the living tradition] {{WebArchive|url=[https://web.archive.org/web/20160330024138/http://www.ignca.nic.in/PDF_data/bt_release_brochure.pdf](https://web.archive.org/web/20160330024138/http://www.ignca.nic.in/PDF_data/bt_release_brochure.pdf) |date=30 March 2016 }}, Kapila Vatsyayan and R Nagaswamy et al, Indira Gandhi National Centre for the Arts, Government of India (2012), page 7</ref><ref>{{cite journal|title=Imperial Frontiers: Building Sacred Space in Sixteenth-Century South India|journal=The Art Bulletin|volume=90|issue=2|jstor=20619601|last=Branfoot|first=Crispin|year=2008|page=185|doi=10.1080/00043079.2008.10786389|s2cid=154135978}}</ref> পেৰুবুদাইয়াৰ মন্দিৰে দক্ষিণ ভাৰতৰ হিন্দু মন্দিৰৰ স্থাপত্য পৰম্পৰা অব্যাহত ৰাখিছিল। ইয়াত স্থাপত্য আৰু সজ্জাৰ উপাদান ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। কিন্তু ইয়াৰ আকাৰ একাদশ শতিকাৰ আগতে নিৰ্মাণ কৰা মন্দিৰসমূহতকৈ যথেষ্ট ডাঙৰ আছিল। চোল যুগৰ স্থপতি আৰু শিল্পীসকলে এই জ্ঞান অধিক বৃহৎ পৰিসৰত প্ৰয়োগ কৰি নিৰ্মাণ কৰাৰ কৌশল বিকশিত কৰিছিল। তেওঁলোকে বিশেষকৈ গধুৰ শিল ব্যৱহাৰ কৰি {{convert|63.4|m}} ওখ বিশাল ''বিমান'' নিৰ্মাণ কৰিছিল।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=16–19}}<ref name=igncatanj/> {{multiple image | align = right | image1 = Brihadisvara Temple, Thanjavur, Tamil Nadu, India (2017).jpg | width1 = 248 | alt1 = | caption1 = নন্দী মণ্ডপম আৰু প্ৰৱেশদ্বাৰৰ গোপুৰমসমূহ, চোতালৰ পৰা উত্তৰ-পূব দিশৰ দৃশ্য | image2 = Thanjavur Brihadeeswara Temple Entrance.JPG | width2 = 110 | alt2 = | caption2 = প্ৰৱেশদ্বাৰৰ আন এটা দৃশ্য | footer = }} [[File:Gopuram of the Brihadisvara Temple, Thanjavur, Tamil Nadu, India (2016) 02.jpg|thumb|বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰৰ গোপুৰম]] মন্দিৰটো পূবমুখী। ইয়াৰ চাৰিওফালে এসময়ত পানীৰ পৰিখা আছিল। পিছত এই পৰিখা পুতি পেলোৱা হয়। এতিয়া এটা সুৰক্ষিত দেৱালে এই পৰিখাটো আগুৰি আছে। দুয়োখন দেৱালত অলংকৃত প্ৰৱেশদ্বাৰ আছে। এইবোৰক গোপুৰম বুলি কোৱা হয়। এইবোৰ শিলেৰে নিৰ্মাণ কৰা আৰু ইয়াত ওপৰৰ অংশত অলংকৰণ আছে। মুখ্য প্ৰৱেশদ্বাৰসমূহ পূবফালে আছে। প্ৰথমটোক ''কেৰালান্তকন তিৰুৱাসাল'' বুলি কোৱা হয়। ইয়াৰ অৰ্থ হৈছে "কেৰালান্তকনৰ পৱিত্ৰ দুৱাৰ"। কেৰালান্তকন আছিল মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰা ৰজা ৰাজৰাজৰ উপাধি। প্ৰায় {{convert|100|m}} আগত ভিতৰৰ চোতালৰ গোপুৰমটো আছে। ইয়াক ''ৰাজৰাজন তিৰুৱাসাল'' বুলি কোৱা হয়। এইটো ''কেৰালান্তকন তিৰুৱাসাল''তকৈ অধিক সজ্জিত। ইয়াৰ ''অধিষ্ঠানম''ত [[পুৰাণ]] আৰু অন্যান্য হিন্দু গ্ৰন্থৰ কাহিনী দেখুওৱা ভাস্কৰ্য আছে।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=16–19}} ভিতৰৰ পূব গোপুৰমৰ মাজেৰে এটা বিশাল চোতাললৈ যাব পাৰি। এই চোতালৰ সকলো মন্দিৰ পূব-পশ্চিম আৰু উত্তৰ-পশ্চিমৰ মুখ্য দিশ অনুসৰি স্থাপন কৰা হৈছে। চৌহদটোত পাঁচ মহলীয়া গোপুৰমৰ মাজেৰে এটা অক্ষত প্ৰৱেশ কৰিব পাৰি। অথবা এটা সৰু স্বতন্ত্ৰ গোপুৰমৰ মাজেৰে পোনপটীয়াকৈ ডাঙৰ মুখ্য চোতাললৈ যাব পাৰি। মুখ্য প্ৰৱেশদ্বাৰৰ গোপুৰমটো ৩০ মিটাৰ ওখ। ই বিমানা‌তকৈ সৰু।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=16–29}} মুখ্য মন্দিৰ-সম্পৰ্কীয় স্মাৰক আৰু বিশাল টাৱাৰটো এই চোতালৰ মাজত অৱস্থিত।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=16–19}} শিৱক উৎসৰ্গিত মুখ্য মন্দিৰটোৰ চাৰিওফালে সৰু সৰু মন্দিৰ আছে। ইয়াৰে বেছিভাগ মন্দিৰ অক্ষীয়ভাৱে সজোৱা হৈছে। এইবোৰ শিৱৰ সহধৰ্মিণী [[পাৰ্বতী]], তেওঁৰ পুত্ৰ [[মুৰুগন]] আৰু [[গণেশ]], নন্দী, [[বৰাহী]], কৰুভুৰ দেৱ (ৰাজৰাজ চোলাৰ [[গুৰু]]), চণ্ডেশ্বৰ আৰু নটৰাজৰ নামত উৎসৰ্গিত।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=16–29}} নন্দী মণ্ডপমত এটা একেটা শিলৰ পৰা নিৰ্মিত বহি থকা ষাঁড় আছে। ই গৰ্ভগৃহৰ ফালে মুখ কৰি আছে। ইয়াৰ আৰু গৰ্ভগৃহৰ মাজত খটখটি আছে। এই খটখটিয়ে স্তম্ভযুক্ত বাৰাণ্ডা আৰু সমূহীয়া সমাৱেশ হললৈ লৈ যায়। তাৰ পিছত এটা ভিতৰুৱা মণ্ডপ আছে। এই মণ্ডপটোৱে ''প্ৰদক্ষিণ পথ'' বা প্ৰদক্ষিণৰ পথৰ সৈতে সংযোগ কৰে। ''মুখ-মণ্ডপম''ৰ ফালে মুখ কৰি থকা [[নন্দী]]ৰ ওজন প্ৰায় ২৫ টন।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|p=22, Quote: "It is 3.65 m high, 5.94 m long and 2.59 m broad, estimated to weigh 25 tons."}} ই এটা মাত্ৰ শিলৰ পৰা নিৰ্মাণ কৰা। ইয়াৰ উচ্চতা প্ৰায় ২ মিটাৰ, দৈৰ্ঘ্য ৬ মিটাৰ আৰু প্ৰস্থ ২.৫ মিটাৰ। নন্দীৰ মূৰ্তিটো একশিলীয়া। ই দেশখনৰ অন্যতম বৃহৎ নন্দীৰ মূৰ্তি।<ref name="Meena" /> ===সংৰক্ষণ আৰু পুনৰুদ্ধাৰ=== বিশ্ব ঐতিহ্যৰ স্মৃতিসৌধ হিচাপে মন্দিৰ আৰু ইয়াৰ চৌহদ [[ভাৰতীয় পুৰাতত্ত্ব জৰীপ বিভাগ]]ৰ অধীনত আছে। এই বিভাগটো ভাৰত চৰকাৰৰ সংস্কৃতি মন্ত্ৰালয়ৰ অধীনত। ইয়াৰ উদ্দেশ্য হৈছে মন্দিৰটোৰ সুৰক্ষা, সংৰক্ষণ আৰু পুনৰুদ্ধাৰ নিশ্চিত কৰা। প্ৰাচীন এই আশ্চৰ্যকৰ স্থাপত্যৰ মহিমাৰ সৈতে সামঞ্জস্য ৰাখিবলৈ চাৰিওফালৰ সুবিধাসমূহ উন্নত কৰা হৈছে। ইয়াৰ ভিতৰত পোহৰ, নিৰ্দেশনা ফলক আৰু ভক্ত আৰু দৰ্শনাৰ্থীৰ বাবে সুবিধা আছে। স্মৃতিসৌধটোৰ পোহৰৰ ব্যৱস্থা এনেদৰে কৰা হৈছে যাতে শিলৰ স্বাভাৱিক ৰং আৰু মন্দিৰৰ সকলো কোণ সজাই তোলা ভাস্কৰ্যৰ ৰূপ অধিক স্পষ্ট হৈ উঠে। ভাৰতীয় পুৰাতত্ত্ব জৰীপ বিভাগে পুনৰুদ্ধাৰৰ কাম হাতত লৈছিল। বিভাগটোৱে ভাৰতীয় [[স্থপতি]] আৰু [[নক্সাকাৰ]] শীলা শ্ৰী প্ৰকাশক নক্সা প্ৰস্তুতিৰ নেতৃত্ব দিবলৈ নিযুক্তি দিছিল।<ref>{{cite web|url=[https://aceupdate.com/2015/02/18/architecture-is-ultimately-about-people/|title=Architecture](https://aceupdate.com/2015/02/18/architecture-is-ultimately-about-people/|title=Architecture) is Ultimately about People|date=18 February 2015|publisher=Architecture Construction & Engineering Update Magazine|access-date=15 November 2021|archive-date=15 November 2021|archive-url=[https://web.archive.org/web/20211115063746/https://aceupdate.com/2015/02/18/architecture-is-ultimately-about-people/|url-status=dead}}](https://web.archive.org/web/20211115063746/https://aceupdate.com/2015/02/18/architecture-is-ultimately-about-people/|url-status=dead}})</ref> ===গৰ্ভগৃহ আৰু শ্ৰী-বিমান=== {{multiple image | align = right | image1 = Brihadishvara temple back view.jpg | width1 = 180 | alt1 = | caption1 = | image2 = Thanjavur, Brihadishwara Temple (7013915633).jpg | width2 = 160 | alt2 = | caption2 = | footer = ''শ্ৰী-বিমান''ৰ বিভিন্ন দৃশ্য }} গৰ্ভগৃহটো পশ্চিমৰ বৰ্গাকাৰ অংশৰ মাজত অৱস্থিত। ইয়াক বৃহৎ দেৱালে আগুৰি আছে। এই দেৱালবোৰ তীক্ষ্ণভাৱে খোদিত ভাস্কৰ্য আৰু স্তম্ভিকাৰ দ্বাৰা বিভিন্ন স্তৰত বিভক্ত। ইয়াৰ ফলত গভীৰ খাঁজ আৰু উলম্ব অংশ সৃষ্টি হৈছে। গৰ্ভগৃহৰ প্ৰতিটো ফালত ভাস্কৰ্যযুক্ত এটা অংশ আছে।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=17–19}}<ref name=thapar/> গৰ্ভগৃহৰ ভিতৰত মুখ্য দেৱতা শিৱৰ এটা বিশাল শিলৰ [[লিংগ]] আছে। ইয়াক কৰুৱাৰাই বুলি কোৱা হয়। কৰুৱাৰাই এটা তামিল শব্দ। ইয়াৰ অৰ্থ হৈছে "গৰ্ভকক্ষ"। ভাৰতৰ আন অঞ্চলত এই স্থানক ''গৰ্ভগৃহ'' বুলি কোৱা হয়। কেৱল পুৰোহিতসকলেহে এই অতি ভিতৰুৱা কক্ষত প্ৰৱেশ কৰিব পাৰে।<ref>{{cite web |url=[http://www.indoarch.org/arch_glossary.php](http://www.indoarch.org/arch_glossary.php) |title=Architecture of the Indian Subcontinent – Glossary |access-date=24 January 2007 |archive-date=6 March 2012 |archive-url=[https://web.archive.org/web/20120306200130/http://www.indoarch.org/arch_glossary.php](https://web.archive.org/web/20120306200130/http://www.indoarch.org/arch_glossary.php) |url-status=usurped }}</ref> দ্ৰাবিড় স্থাপত্য শৈলীত গৰ্ভগৃহটো এটা সৰু বিমানৰ ৰূপত নিৰ্মাণ কৰা হয়। ইয়াত ভিতৰৰ দেৱাল আৰু বাহিৰৰ দেৱালে গৰ্ভগৃহৰ চাৰিওফালে প্ৰদক্ষিণৰ বাবে এটা পথ সৃষ্টি কৰিছে ([[প্ৰদক্ষিণ]])। প্ৰৱেশদ্বাৰটো অতি সুন্দৰভাৱে সজোৱা হৈছে। ভিতৰৰ কক্ষটো গৰ্ভগৃহ। ইয়াত বৃহৎ লিংগ স্থাপন কৰা হৈছে।<ref name=mitchell/> মুখ্য বিমান (শিখৰ) এটা বিশাল ১৬ মহলীয়া স্তম্ভাকৃতিৰ গঠন। ইয়াৰে ১৩টা মহলা ওপৰলৈ গৈ ক্ৰমে সৰু হৈ গৈছে। ই মুখ্য চোতালৰ ওপৰত প্ৰাধান্য বিস্তাৰ কৰিছে। ই {{convert|30.18|m}} বাহুৰ এটা বৰ্গাকাৰ ভেটিৰ ওপৰত অৱস্থিত।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=17–19}} টাৱাৰটো স্থাপত্যিক বিন্যাসৰ দিশৰ পৰা অতি সুন্দৰভাৱে সজোৱা হৈছে। ইয়াৰ প্ৰতিটো পৃষ্ঠত স্তম্ভিকা, উখহি থকা গাঁথনি আৰু সংলগ্ন স্তম্ভ ছন্দোবদ্ধভাৱে স্থাপন কৰা হৈছে।<ref name=ching2>Ching 2007, pp. 338–339</ref> ====দেৱতা আৰু নাট্যশাস্ত্ৰৰ নৃত্য মুদ্ৰা==== [[File:Shiva Nataraja Tanjore Bruxelles 02 10 2011 01.jpg|thumb|left|upright=0.6|তাঞ্জাভুৰৰ ব্ৰঞ্জৰ [[নটৰাজ]] মূৰ্তিৰ আৰ্হি। বহুতো সংগ্ৰহালয়ত পোৱা এই আৰ্হিটো এই মন্দিৰৰ গৰ্ভগৃহৰ বাবে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল।<ref name=kaimal392/>]] মন্দিৰটো বিশাল লিংগৰ ৰূপত শিৱৰ নামত উৎসৰ্গিত। এই লিংগ শিৱৰ বিমূৰ্ত আৰু নিৰাকাৰ প্ৰতিনিধিত্ব। ইয়াৰ উচ্চতা {{convert|8.7|m|ft|order=flip}}। ই গৰ্ভগৃহৰ দুটা মহলা জুৰি আছে।<ref name=asibrihadthanj/>{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=20–21}} ই ভাৰতৰ অন্যতম বৃহৎ একশিলীয়া লিংগ ভাস্কৰ্য।<ref name=Meena>{{cite book|title=Temples in South India|last=V.|first=Meena|publisher=Harikumar Arts|location=Kanniyakumari|year=1974|edition=1st|pages=23–24}}</ref> {| class="wikitable floatright" align=center style = " background: transparent; " |+ ''মহা-মণ্ডপম''ৰ দেৱালৰ ভাস্কৰ্যসমূহ{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=18–21}} |-style="text-align: center;" | width=120px style="background: #ffad66;" | উত্তৰ ফাল | width=120px style="background: #ffad66;" | দক্ষিণ ফাল |-style="text-align: center;" | [[ভৈৰৱ]] (শিৱ) | [[গণেশ]] |-style="text-align: center;" | মহিষাসুৰমৰ্দিনী ([[দুৰ্গা]]) | [[বিষ্ণু]] |-style="text-align: center;" | [[সৰস্বতী]] | [[গজলক্ষ্মী]] |} শৈৱ মন্দিৰটোত [[বৈষ্ণৱধৰ্ম]] আৰু [[শাক্তধৰ্ম]] পৰম্পৰাৰ মুখ্য দেৱতাসকলকো মুখ্য মন্দিৰৰ বৃহৎ মণ্ডপত স্থান দি সকলো প্ৰধান হিন্দু পৰম্পৰাক সন্মান জনোৱা হৈছে। দেৱতাসকলৰ বিন্যাস সাধাৰণতে সমমিত। কেৱল পূব প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ফালটো ইয়াৰ ব্যতিক্ৰম। ইয়াত দুৱাৰ আৰু যাতায়াতৰ পথৰ বাবে স্থান ৰখা হৈছে। মুখ্য দেৱতাসকলৰ উপৰি প্ৰতিটো ফালে ''[[দ্বাৰপাল]]'' (ৰক্ষক) আৰু আন বিভিন্ন ভাস্কৰ্য আছে। প্ৰৱেশমণ্ডপত জটিলভাৱে খোদিত তিনিটা শিলৰ ভাস্কৰ্য আৰু দেৱালচিত্ৰ আছে।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=18–21}} ভূমিমহলৰ গৰ্ভগৃহৰ দেৱালত তলত দিয়া ভাস্কৰ্যসমূহ আছে।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=18–21}} *পূব দেৱাল: [[লিংগোদ্ভৱ]], থিয় হৈ থকা শিৱ, পশুপতি-মূৰ্তি আৰু ''অৰ্ধ-মণ্ডপম''ৰ পৰা অহা পথৰ দুয়োকাষে দুটা দ্বাৰপাল *দক্ষিণ দেৱাল: ভিক্ষাটন, [[বীৰভদ্ৰ]], দক্ষিণামূৰ্তি, [[কালান্তক]], নটৰাজ{{refn|group=note|তামিল সাহিত্যত শিৱৰ নৃত্যৰ ৰূপৰ অধিপতিক আদৱল্লন বা কুট্টপেৰুমানাদিগল বুলি কোৱা হয়। চোল যুগৰ এই ব্ৰঞ্জৰ নটৰাজৰ আৰ্হি অতি জনপ্ৰিয় আৰু ইয়াৰ ওপৰত বহু অধ্যয়ন কৰা হৈছে। পিছৰ যুগৰ ''উণ্মৈভিলক্কম'' আৰু ''চিতম্বৰ মুম্মণি কোভিয়া'' আদি গ্ৰন্থতো ইয়াৰ গুৰুত্ব বৰ্ণনা কৰা হৈছে। ভাৰতীয় শিল্পত নটৰাজৰ ৰূপ চোল যুগৰ আগৰ শতিকাসমূহতো দেখা যায়।<ref name=kaimal392>Padma Kaimal (1999), [[https://www.jstor.org/stable/3051349](https://www.jstor.org/stable/3051349) Shiva Nataraja: Shifting Meanings of an Icon] {{Webarchive|url=[https://web.archive.org/web/20180928130833/https://www.jstor.org/stable/3051349](https://web.archive.org/web/20180928130833/https://www.jstor.org/stable/3051349) |date=28 September 2018 }}, The Art Bulletin, Vol. 81, No. 3, pages 394-395, Figure 3 on page 392</ref>}} আৰু দুটা দ্বাৰপাল *পশ্চিম দেৱাল: [[হৰিহৰ]] (আধা শিৱ আৰু আধা বিষ্ণু), লিংগোদ্ভৱ, ''প্ৰভাৱলী'' নথকা চন্দ্ৰশেখৰ, ''প্ৰভাৱলী'' থকা চন্দ্ৰশেখৰ আৰু দুটা দ্বাৰপাল *উত্তৰ দেৱাল: [[অৰ্ধনাৰীশ্বৰ]] (আধা শিৱ আৰু আধা পাৰ্বতী), পাৰ্বতী নথকা গংগাধৰ, পশুপতি-মূৰ্তি, শিৱ-আলিংগন-মূৰ্তি আৰু দুটা দ্বাৰপাল [[File:Top of Brihadisvara Temple, Thanjavur.jpg|thumb|180px|left|শিখৰ, এটা গম্বুজাকৃতিৰ চূড়া (২৫ টন), অষ্টভুজাকাৰ আৰু ৮০ টন ওজনৰ এটা মাত্ৰ গ্ৰেনাইটৰ খণ্ডৰ ওপৰত স্থাপিত।]] [[File:PeruvudaiyarKoyilThanjavurDancePostition.jpg|thumb|right|180px|ওপৰৰ মহলৰ কৰিডৰৰ বাহিৰৰ দেৱালত খোদিত ৮১টা নৃত্য ভংগীৰ এটা]] দ্বিতীয় মহলত শিৱৰ [[ত্ৰিপুৰান্তক]] ৰূপৰ বিভিন্ন ভংগী এই ভাস্কৰ্যসমূহৰ সৈতে মিলাকৈ দেখুওৱা হৈছে। এই মহলসমূহৰ ওপৰত ''শ্ৰী-বিমানা'' তেৰটা মহলা (''তলা'') ওপৰলৈ উঠিছে। এই মহলসমূহৰ ওপৰত ৮০ টন ওজনৰ এটা মাত্ৰ বৰ্গাকাৰ গ্ৰেনাইটৰ খণ্ড আছে। ইয়াৰ প্ৰতিটো বাহু {{convert|7.77|m}} দীঘল। এই খণ্ডৰ চাৰিওটা কোণত নন্দীৰ যোৰ আছে। প্ৰতিটো নন্দীৰ আকাৰ প্ৰায় {{convert|1.98|m}} × {{convert|1.68|m}}। এই গ্ৰেনাইটৰ খণ্ডৰ মাজৰ পৰা ''গ্ৰীৱা'', ''শিখৰ'' আৰু তামিল হিন্দু মন্দিৰৰ স্থাপত্যৰ চূড়া (''স্তূপি'') ওপৰলৈ উঠিছে। এই ''স্তূপি''ৰ উচ্চতা {{convert|3.81|m}}। ইয়াক প্ৰথমতে সোণেৰে আবৃত কৰা হৈছিল। এতিয়া তেনে কৰা হোৱা নাই। ওপৰৰ ''শিখৰ''টো গম্বুজৰ দৰে আৰু ইয়াৰ ওজন ২৫ টন।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=18–21}}<ref>{{cite web|url=[http://121.242.207.115/asi.nic.in/chola-temple-brhadisvara|title=Great](http://121.242.207.115/asi.nic.in/chola-temple-brhadisvara|title=Great) Living Chola Temples|publisher=Archaeological Survey of India|access-date=15 January 2019|archive-date=14 April 2019|archive-url=[https://web.archive.org/web/20190414195207/http://121.242.207.115/asi.nic.in/chola-temple-brhadisvara/|url-status=dead}}](https://web.archive.org/web/20190414195207/http://121.242.207.115/asi.nic.in/chola-temple-brhadisvara/|url-status=dead}})</ref> এই টাৱাৰৰ প্ৰতিটো মহল ''কূট'' আৰু ''শালা''ৰে সজোৱা হৈছে। এই মন্দিৰৰ ক্ৰমে সৰু হৈ যোৱা বৰ্গাকাৰ টাৱাৰৰ স্থাপত্য গংগাইকোণ্ডচোলীশ্বৰমৰ চোল মন্দিৰৰ টাৱাৰতকৈ পৃথক। ইয়াৰ টাৱাৰটো পোন, আনহাতে গংগাইকোণ্ডচোলীশ্বৰমৰ টাৱাৰটো বক্ৰ। মন্দিৰৰ শ্ৰী-বিমানাৰ বিশাল আকাৰে ইয়াক চহৰখনৰ এটা সুউচ্চ পৰিচয়চিহ্ন কৰি তুলিছে।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=18–21}} ''অধিতল''ৰ ওপৰৰ মহলৰ কৰিডৰৰ দেৱালত ১০৮টা নৃত্য ''কৰণা''ৰ ভিতৰত ৮১টা খোদিত কৰা হৈছে। এইবোৰ ''[[নাট্যশাস্ত্ৰ]]''ৰ নৃত্য ভংগী। এই গ্ৰন্থখন [[ভৰতনাট্যম]] নামৰ তামিলনাডুৰ ধ্ৰুপদী নৃত্যৰ ভিত্তি। ২৭টা অনুপস্থিত ''কৰণা''ৰ স্থানত শিলৰ খালী খণ্ড আছে। এইবোৰ কিয় খোদিত কৰা হোৱা নাছিল সেয়া স্পষ্ট নহয়। খোদিত ৮১টা ভংগীয়ে একাদশ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে এই ধ্ৰুপদী ভাৰতীয় নৃত্যশৈলীৰ গুৰুত্ব দেখুৱায়।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=20–21}} গৰ্ভগৃহটো বৰ্গাকাৰ আৰু এটা ভেটিৰ ওপৰত অৱস্থিত। ইয়াৰ ভেটিটো খোদিত কৰি গঢ় দিয়া হৈছে আৰু ইয়াৰ ডাঠতা {{convert|0.5|m}}। ইয়াত ক্ৰমে ১৪০ চেণ্টিমিটাৰ আৰু ৩৬০ চেণ্টিমিটাৰ ডাঠ ''উপপীঠম'' আৰু ''অধিষ্ঠানম'' আছে।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=20–21}} ===মণ্ডপ=== দুটা মণ্ডপ, অৰ্থাৎ ''মহা-মণ্ডপ'' আৰু ''মুখ-মণ্ডপ'', গৰ্ভগৃহ আৰু ''নন্দী মণ্ডপ''ৰ মাজত একে অক্ষত অৱস্থিত বৰ্গাকাৰ গঠনৰ। ''মহা-মণ্ডপ''ৰ প্ৰতিটো ফালে ছটাকৈ স্তম্ভ আছে।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=22–25}} ইয়াতো ভাস্কৰ্য আছে। ইয়াত ভিতংকৰ আৰু ৰাজৰাজ প্ৰথমৰ ব্ৰঞ্জৰ মূৰ্তি আছে। কিন্তু এইবোৰ বহু পিছত যোগ কৰা হৈছিল। ''মহা-মণ্ডপ''ৰ দুয়োকাষে দুটা বিশাল শিলৰ দ্বাৰপাল আছে। খটখটিৰ জৰিয়তে ই ''মুখ-মণ্ডপ''ৰ সৈতে সংযুক্ত। ''মুখ-মণ্ডপ''ৰ প্ৰৱেশদ্বাৰতো দ্বাৰপাল আছে। মণ্ডপৰ ভিতৰত ''[[দিকপাল]]'' বা প্ৰতিটো দিশৰ ৰক্ষক দেৱতাৰ বাবে আঠটা সৰু মন্দিৰ আছে। ইয়াৰ ভিতৰত [[অগ্নি]], [[ইন্দ্ৰ]], [[বৰুণ]], [[কুবেৰ]] আদি আছে। এইবোৰ চোল ৰজা ৰাজেন্দ্ৰ প্ৰথমৰ শাসনকালত স্থাপন কৰা হৈছিল।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=22–25}} শিলালিপিৰ পৰা জনা যায় যে চোল যুগত এই স্থানত প্ৰধান হিন্দু পৰম্পৰাসমূহৰ আন দেৱ-দেৱীৰ ভাস্কৰ্যও আছিল। কিন্তু এতিয়া সেইবোৰ নাই। মূল আঠটা মন্দিৰৰ ভিতৰত [[সূৰ্য]] (সূৰ্য দেৱতা), [[মাতৃকা|সপ্তমাতৃকা]] (সাত মাতৃ), গণেশ, মুৰুগন, [[জ্যেষ্ঠা (দেৱী)|জ্যেষ্ঠা]], [[চন্দ্ৰ]] (চন্দ্ৰ দেৱতা), চণ্ডেশ্বৰ আৰু ভৈৰৱৰ মন্দিৰ আছিল।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=22–25}} একেদৰে পশ্চিম দেৱালৰ কক্ষত ৰাজৰাজ প্ৰথমৰ যুগত নিৰ্মাণ কৰা এটা বিশাল গ্ৰেনাইটৰ গণেশ মূৰ্তি আছিল। কিন্তু এতিয়া এই মূৰ্তিটো ''তিৰুচ্চুৰু-মালিগাই'' (দক্ষিণ বাৰাণ্ডা)ত আছে। শাক্ত পৰম্পৰাৰ সাতগৰাকী মাতৃৰ ভিতৰত কেৱল [[বৰাহী]]ৰ মূৰ্তিটোৱেই ভগ্ন অৱস্থাত সংৰক্ষিত হৈ আছে। এতিয়া ইয়াৰ অৱশিষ্টসমূহ চোতালৰ দক্ষিণফালে থকা আধুনিক যুগৰ ইটাৰে নিৰ্মিত সৰু "বৰাহী মন্দিৰ"ত আছে। আন মাতৃসকলৰ মূল মূৰ্তি আৰু তেওঁলোকৰ মূল চোল যুগৰ মন্দিৰসমূহ নাই।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=22–25}} ===দেৱালচিত্ৰ=== {{multiple image | align = right | direction = horizontal | image1 = Rajaraja mural-2.jpg | width1 = 105 | caption1 = ৰাজৰাজ প্ৰথম আৰু তেওঁৰ গুৰুৰ এখন দেৱালচিত্ৰ | image2 = N-TN-C192 Nandi Mandapam ceiling with centuries old murals.jpg | width2 = 191 | caption2 = নন্দী মন্দিৰৰ ছাদত নায়ক যুগৰ দেৱালচিত্ৰ }} মন্দিৰৰ প্ৰদক্ষিণ পথৰ কাষত থকা গৰ্ভগৃহৰ দেৱালত চোল যুগৰ দেৱালচিত্ৰৰ এটা তলৰ স্তৰ আছে। এই দেৱালচিত্ৰসমূহ মজিয়াৰ পৰা ছাদলৈকে বিস্তৃত। ১৯৩১ চনত [[অন্নামলাই বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ এছ. কে. গোবিন্দস্বামীয়ে এইবোৰ আৱিষ্কাৰ কৰিছিল।<ref name=sriraman168/> চিত্ৰশিল্পীসকলে প্ৰাকৃতিক ৰং ব্যৱহাৰ কৰিছিল। তেওঁলোকে তিতি থকা চূণশিলৰ স্তৰটো শুকাই কঠিন হৈ থকাৰ সময়ত তাৰ ভিতৰত এই ৰং মিহলাই দিছিল। চোল যুগৰ দেৱালচিত্ৰসমূহৰ মূল বিষয় আছিল শৈৱধৰ্ম। এইবোৰ ২০০০ চনৰ দশকত পুনৰুদ্ধাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="paint">{{cite news| url= [http://www.thehindu.com/thehindu/fr/2003/02/28/stories/2003022801300600.htm|](http://www.thehindu.com/thehindu/fr/2003/02/28/stories/2003022801300600.htm|) title= ASI restores 400-year-old paintings| access-date= 22 June 2010| location= Chennai, India| work= [[The Hindu]]| date= 28 February 2010| archive-date= 17 November 2004| archive-url= [https://web.archive.org/web/20041117175953/http://www.thehindu.com/thehindu/fr/2003/02/28/stories/2003022801300600.htm|](https://web.archive.org/web/20041117175953/http://www.thehindu.com/thehindu/fr/2003/02/28/stories/2003022801300600.htm|) url-status= dead}}; [[http://www.thehindu.com/thehindu/mp/2005/06/20/stories/2005062000400500.htm](http://www.thehindu.com/thehindu/mp/2005/06/20/stories/2005062000400500.htm) Another report about Chola frescoes]{{dead link|date=April 2021|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}</ref> চোল যুগৰ দেৱালচিত্ৰৰ মুঠ এলেকা প্ৰায় {{convert|670|m2}}। ইয়াৰে ২০১০ চনলৈকে প্ৰায় {{convert|112|m2}} উন্মোচন কৰা হৈছিল। এই কামত এনে এটা পদ্ধতি ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল যিয়ে দুয়োটা চিত্ৰ সংৰক্ষণ কৰে। এই পদ্ধতি ভাৰতীয় পুৰাতত্ত্ব জৰীপ বিভাগে বিকশিত কৰিছিল।<ref name=sriraman168>PS Sriraman (2010), Digital photo documentation of murals at Brihadisvara Temple, Tanjavur: a tool for art historians in ''Space, Time, Place'' (Editors: Stefano Campana et al), pages 167-172</ref> এই দেৱালচিত্ৰসমূহত হিন্দু পৌৰাণিক কাহিনী দেখুওৱা হৈছে।<ref name=sriraman168/>{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=29–36}} বালসুব্ৰহ্মণ্যমৰ মতে, বেছিভাগ দেৱালচিত্ৰ শিৱৰ সৈতে সম্পৰ্কিত। কিন্তু একাদশ শতিকাৰ চোল যুগৰ দেৱালচিত্ৰসমূহত বিষ্ণু, দুৰ্গা আৰু আন দেৱতাকো দেখুওৱা হৈছে। ইয়াৰ লগতে চোল ৰাজপৰিয়াল, ৰাজদৰবাৰৰ জীৱন আৰু সাধাৰণ লোকৰ জীৱনৰ দৃশ্যও আছে।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=29–36}} {{multiple image | perrow = 2 | total_width = 400 | align = left | image1 = Mural2 Brihadeeswara.jpg | image2 = Mural detail Brihadeeswara.jpg | footer_align = center | footer = বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰৰ নন্দী মণ্ডপৰ ছাদৰ দেৱালচিত্ৰ }} পিছত মন্দিৰত কৰা নিৰ্মাণ, সংযোজন আৰু পৰিৱৰ্তনৰ ফলত মন্দিৰৰ ভিতৰত প্ৰাকৃতিক পোহৰৰ পৰিমাণ কমি গৈছিল। সেয়েহে দেৱালচিত্ৰসমূহ সীমিতভাৱে আলোকচিত্ৰত ধৰা হৈছিল আৰু সেইবোৰৰ ব্যাখ্যা কৰা হৈছিল। শ্ৰীৰামনৰ মতে, উন্নত আলোকচিত্ৰ গ্ৰহণৰ সঁজুলিৰে কৰা সম্পূৰ্ণ আলোকচিত্ৰই দেখুৱাইছে যে এই ঐতিহাসিক ব্যাখ্যাসমূহ ভুল আছিল।<ref name=sriraman168/> উদাহৰণস্বৰূপে, আগতে দক্ষিণামূৰ্তি শিৱ বুলি ব্যাখ্যা কৰা এখন দেৱালচিত্ৰ আচলতে বটগছৰ তলত ধ্যান কৰি থকা এজন ৰাজকীয় গুৰুৰ ধৰ্মনিৰপেক্ষ দৃশ্য। গছজোপাত ময়ূৰ, চৰাই, বান্দৰ, কেৰ্কেটুৱা আৰু ফেঁচা দেখুওৱা হৈছে। লগতে এটা ফেঁচাৰ দৰে সাপ দেখুওৱা হৈছে। জীৱ-জন্তু আৰু চৰাইবোৰ সাপটোক লৈ চিন্তিত হোৱা দেখা যায়। সাপটোৰ ওচৰৰ জীৱবোৰক অধিক চিন্তিত হোৱা দেখা যায়।<ref name=sriraman168/> এই চিত্ৰফলকৰ আন অংশতো একেদৰে এজন সাধুৰ কথা শুনি থকা ৰাজদৰবাৰ দেখুওৱা হৈছে। আন কিছুমান অংশত বিভিন্ন পোছাক পৰিধান কৰা মহিলাক বিভিন্ন নৃত্য ''মুদ্ৰা''ত দেখুওৱা হৈছে।<ref name=sriraman168/> গৰ্ভগৃহৰ ভিতৰৰ কিছুমান চিত্ৰ আৰু যাতায়াতৰ পথৰ দেৱালৰ কিছুমান চিত্ৰত এসময়ত জমা হোৱা কুঁহিয়াৰ বাবে ক্ষতি হৈছিল। কেইবাশ বছৰ ধৰি গৰ্ভগৃহত চাকিৰ ধোঁৱা আৰু কৰ্পূৰ জ্বলোৱাৰ ফলত সৃষ্টি হোৱা ধোঁৱা আৰু কুঁহিয়াৰৰ সংস্পৰ্শ অব্যাহত আছিল। ইয়াৰ ফলত প্ৰদক্ষিণ পথৰ দেৱালত থকা চোল যুগৰ চিত্ৰৰ কিছুমান অংশ যথেষ্ট ক্ষতিগ্ৰস্ত হৈছিল।<ref name="paint"/> ভাৰতীয় পুৰাতত্ত্ব জৰীপ বিভাগে পৃথিৱীত প্ৰথমবাৰৰ বাবে নিজৰ বিশেষ প্লাষ্টাৰ আঁতৰোৱা পদ্ধতি ব্যৱহাৰ কৰি ১০০০ বছৰ পুৰণি চোল যুগৰ দেৱালচিত্ৰৰ ওপৰত অংকিত ১৬খন নায়ক যুগৰ দেৱালচিত্ৰ পুনৰুদ্ধাৰ কৰিছিল।<ref name="paint"/> এই ৪০০ বছৰ পুৰণি দেৱালচিত্ৰসমূহ আঁহযুক্ত কাঁচৰ ফলকত স্থাপন কৰি এটা পৃথক মণ্ডপত প্ৰদৰ্শন কৰা হৈছে।<ref name="paint"/> ===শিলালিপি=== {{multiple image | total_width = 500 | align = centre | direction = horizontal | image1 = Tamil Inscriptions in Thanjavur Brahadeeshwara Temple written 1000 years ago.jpg | caption1 = বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰৰ তামিল শিলালিপি (প্ৰায় একাদশ শতিকা)। | image2 = 1010 CE Brihadishwara Shiva Temple, inscription, built by Rajaraja I, Thanjavur Tamil Nadu India.jpg | caption2 = মন্দিৰটোত একাদশ শতিকাৰ তামিল আৰু গ্ৰন্থ লিপিৰ শিলালিপি আছে। }} মন্দিৰৰ দেৱালত তামিল আৰু গ্ৰন্থ লিপিত বহুতো শিলালিপি আছে। ইয়াৰে বহুতো শিলালিপিৰ আৰম্ভণিতে সেই শিলালিপি খোদাই কৰিবলৈ অনুমতি দিয়া ৰজাৰ পৰম্পৰাগত সংস্কৃত আৰু তামিল ভাষাৰ ঐতিহাসিক পৰিচয় দিয়া হৈছে। ইয়াৰে বেছিভাগ শিলালিপিত মন্দিৰ বা মন্দিৰৰ কৰ্মচাৰীসকলক দিয়া দানৰ বিষয়ে উল্লেখ কৰা হৈছে। কিছুমান শিলালিপিত চহৰখনৰ বাসিন্দাসকলক দিয়া দানৰ কথাও উল্লেখ আছে।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=15, 25, 53 with footnotes}}<ref name=ayyar411/> মন্দিৰৰ চৌহদত [[ৰাজৰাজ চোল প্ৰথম]]ৰ ৬৪টা, [[ৰাজেন্দ্ৰ চোল প্ৰথম]]ৰ ২৯টা, [[বিক্ৰম চোল]]ৰ এটা, [[কুলোত্তুংগ প্ৰথম]]ৰ এটা আৰু [[ৰাজমহেন্দ্ৰ চোল|ৰাজমহেন্দ্ৰ]] ([[ৰাজেন্দ্ৰ চোল দ্বিতীয়|ৰাজেন্দ্ৰ দ্বিতীয়]])ৰ এটা শিলালিপি আছে। সম্ভৱতঃ [[পাণ্ড্য]] ৰজাৰ তিনিটা আৰু [[তাঞ্জাভুৰ নায়ক ৰাজ্য|নায়ক]] শাসক অচ্যুতাপ্প নায়ক আৰু মল্লাপ্প নায়কৰ দুটাকৈ শিলালিপিও আছে।<ref>{{cite book|title=The Great Chola Temples: Thanjavur, Gangaikondacholapuram, Darasuram|author=C. Sivaramamurti|publisher=Archaeological Survey of India, 2007 - Architecture, Chola - 96 pages|page=26}}</ref> {{multiple image | total_width = 700 | align = center | caption_align = center | image1 = Thirumagalpola.jpg | caption1 = ஸ்வஸ்திஸ்ரீ் திருமகள் போல பெருநில | image2 = Perunilachelviyun.jpg | caption2 = பெருநிலச் செல்வியுந் தனக்கேயுரிமை | image3 = Keyurimaipundamai.jpg | caption3 = கேயுரிமை பூண்டமை மனக்கொளக் | image4 = Kandalursaalai kalamaruttaruli.jpg | caption4 = காந்தளூர்ச் சாலைக் களமறூத்தருளி வேங்கை | image5 = Udaiyar Sri Rajaraja.jpg | caption5 = உடையார் ஸ்ரீராஜராஜ சோழன் | footer_align = center | footer = তাঞ্জাভুৰৰ বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰৰ পৰা ৰাজৰাজৰ শিলালিপিৰ অংশ (''প্ৰতিখন ছবিৰ প্ৰথম শাৰী'') }} ===মন্দিৰৰ কৰ্মচাৰী=== ১০১১ খ্ৰীষ্টাব্দৰ তাৰিখ থকা চৌহদৰ উত্তৰ দেৱালৰ এটা শিলালিপিত মন্দিৰত নিযুক্ত আৰু মন্দিৰৰ পৰা সহায় পোৱা লোকসকলৰ বিষয়ে বিতং তথ্য দিয়া হৈছে। শিলালিপিটোত তেওঁলোকৰ দৰমহা, কাম আৰু নাম উল্লেখ কৰা হৈছে। ইয়াত ৬০০ৰো অধিক লোকৰ নাম আছে। ইয়াৰ ভিতৰত পুৰোহিত, চাকি জ্বলোৱা লোক, ধোবী, দৰ্জী, অলংকাৰ নিৰ্মাতা, মৃৎশিল্পী, কাঠমিস্ত্ৰী, পবিত্ৰ ছাতি কঢ়িওৱা লোক, নৃত্যগুৰু, [[ভৰতনাট্যম]] নৃত্যশিল্পী, গায়ক, পুৰুষ আৰু মহিলা বাদ্যযন্ত্ৰী, পৰিৱেশন কৰা শিল্পীসকলৰ তত্ত্বাৱধায়ক, হিচাপৰক্ষক আদি আছিল। তেওঁলোকৰ দৰমহা মাটিৰ টুকুৰাৰ ৰূপত দিয়া হৈছিল। সেয়েহে মন্দিৰত তেওঁলোকৰ কাম সম্ভৱতঃ আংশিক সময়ৰ আছিল।<ref name=ayyar411/>{{sfn|Michell|1988|pp=59–60}} মন্দিৰত ''[[দেৱদাসী]]''সকলক নিযুক্ত কৰা হৈছিল। তেওঁলোক ভক্তিমূলক গীত গোৱা নৃত্যশিল্পী আছিল। মন্দিৰৰ বহুতো শিলালিপিত এনে দানৰ উল্লেখ আছে যাৰ উদ্দেশ্য আছিল "পূজাৰ ব্যৱস্থা কৰা, সন্ন্যাসীসকলৰ সভাৰ বাবে খাদ্য যোগান ধৰা আৰু মেৰামতিৰ কাম কৰা"। জৰ্জ মিচেলৰ মতে, তাঞ্জাভুৰৰ মন্দিৰটো ইয়াৰ ইতিহাসত এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ দাতব্য প্ৰতিষ্ঠান আছিল। ইয়াত প্ৰতিদিনে তীৰ্থযাত্ৰী, ভক্ত আৰু যাত্ৰীৰ বাবে বিনামূলীয়া খাদ্যৰ ব্যৱস্থা কৰা হৈছিল। হিন্দু উৎসৱৰ দিনত এই খাদ্যৰ ব্যৱস্থা অধিক বিশদ আছিল আৰু ব্ৰাহ্মণসকলক বিশেষভাৱে আমন্ত্ৰণ কৰি খাদ্য খুওৱা হৈছিল।<ref name=ayyar411>PV Jagadisa Ayyar (1993), South Indian Shrines, Asian Educational Services, {{ISBN|81-206-0151-3}}, pages 411-423</ref>{{sfn|Michell|1988|pp=59–60}} ==সহস্ৰাব্দ উদযাপন== <gallery mode="packed" heights="180"> File:1000 years Old Thanjavur Brihadeeshwara Temple View at Sunrise.jpg|১,০০০ বছৰ পুৰণি তাঞ্জাভুৰ বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ – সূৰ্যোদয়ৰ সময়ৰ দৃশ্য File:Thanjavur, Brihadishwara Temple, dance (6851706080).jpg|বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰত উদযাপনৰ বাবে সমবেত হোৱা নৃত্যশিল্পীসকল </gallery> ১০১০ খ্ৰীষ্টাব্দত চোল সম্ৰাট ৰাজৰাজ প্ৰথমে তাঞ্জাভুৰত নিৰ্মাণ কৰা এই মন্দিৰটো সাধাৰণতে বৃহৎ মন্দিৰ বুলি জনাজাত। ২০১০ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহত ইয়াৰ ১,০০০ বছৰ সম্পূৰ্ণ হয়। এই বিশাল স্থাপত্যৰ ১,০০০ বছৰ পূৰ্ণ হোৱাৰ উপলক্ষে ৰাজ্য চৰকাৰ আৰু চহৰখনত বহুতো সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠান অনুষ্ঠিত কৰা হৈছিল। ১০১০ খ্ৰীষ্টাব্দত ৰাজৰাজ প্ৰথমে (৯৮৫–১০১৪ খ্ৰীষ্টাব্দ) তেওঁৰ ২৫তম ৰাজত্বকালৰ ২৭৫তম দিনত গৰ্ভগৃহৰ ওপৰত থকা {{convert|59.82|m}} উচ্চতাৰ বিমানৰ চূড়ান্ত প্ৰতিষ্ঠাৰ বাবে সোণেৰে মেৰিওৱা কলসম (তামৰ পাত্ৰ বা চূড়া) অৰ্পণ কৰিছিল। সেই ঘটনাটোক স্মৰণ কৰিবলৈ এই উদযাপন কৰা হৈছিল।<ref name="jlbiadsf">{{cite news| url= [https://www.bbc.co.uk/news/world-south-asia-11406440|](https://www.bbc.co.uk/news/world-south-asia-11406440|) title= India's Big Temple marks 1,000th birthday| author= BBC News augue| access-date= 25 September 2010| date= 25 September 2010| archive-date= 26 September 2010| archive-url= [https://web.archive.org/web/20100926045640/http://www.bbc.co.uk/news/world-south-asia-11406440|](https://web.archive.org/web/20100926045640/http://www.bbc.co.uk/news/world-south-asia-11406440|) url-status= live}}</ref><ref name="asedgt">{{citation | title= Early Chola temples:Parantaka I to Rajaraja I, 907–985 A.D | author= PS. R. Balasubrahmanyam (1971), Orient Longman Publications}}</ref><ref name="sdbjt">{{citation | title= Rāja Rāja, the great:seminar proceedings | author= Ananthacharya Indological Research Institute (1984)}}</ref> ===ভৰতনাট্যম যজ্ঞ=== এই উপলক্ষে ৰাজ্য চৰকাৰে বিশিষ্ট নৃত্যশিল্পী [[পদ্মা সুব্ৰহ্মণ্যম|পদ্মা সুব্ৰহ্মণ্যম]]ৰ নেতৃত্বত [[ভৰতনাট্যম]] যজ্ঞ নামৰ ধ্ৰুপদী নৃত্য অনুষ্ঠানৰ আয়োজন কৰিছিল। এই অনুষ্ঠানটো ভাৰতীয় ভৰতনাট্যম শিল্পী সংস্থা (ABHAI) আৰু তাঞ্জাভুৰৰ বৃহন নাট্যাঞ্জলি ন্যাসে যুটীয়াভাৱে আয়োজন কৰিছিল। মন্দিৰ নিৰ্মাণৰ ১,০০০ বছৰ পূৰ্ণ হোৱাৰ উপলক্ষে নতুন দিল্লী, [[মুম্বাই]], [[পুনে]], [[তামিলনাডু]], [[অন্ধ্ৰপ্ৰদেশ]], [[কৰ্ণাটক]], [[কেৰালা]], [[ছিংগাপুৰ]], [[মালয়েছিয়া]] আৰু [[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ]]ৰ ১,০০০ গৰাকী নৃত্যশিল্পীয়ে একেলগে নৃত্য কৰিছিল। তেওঁলোকে কৰুভুৰ দেৱে (ৰাজৰাজৰ গুৰু) ৰচনা কৰা ঐশ্বৰিক সংগীত ''তিৰুৱিচাইপ্পা'' (তিৰুমুৰাইৰ নৱম খণ্ড)ৰ ৰেকৰ্ড কৰা ১১টা পদত নৃত্য কৰিছিল। ২০১০ চনৰ ২৬ ছেপ্টেম্বৰৰ পৰা দুদিনৰ বাবে সৰু চহৰখন সাংস্কৃতিক কেন্দ্ৰলৈ পৰিণত হৈছিল। এই সময়ছোৱাত পথশিল্পী আৰু নৃত্যশিল্পীসকলে সমগ্ৰ চহৰখনত অনুষ্ঠান পৰিৱেশন কৰিছিল।<ref name="DDY">{{cite web| url= [http://news.rediff.com/slide-show/2010/aug/16/slide-show-1-indias-biggest-temple-turns-1000-years.htm|](http://news.rediff.com/slide-show/2010/aug/16/slide-show-1-indias-biggest-temple-turns-1000-years.htm|) title= India's Biggest Temple turns 1000-years| author= Rediff News| access-date= 20 August 2010| archive-date= 18 August 2010| archive-url= [https://web.archive.org/web/20100818165702/http://news.rediff.com/slide-show/2010/aug/16/slide-show-1-indias-biggest-temple-turns-1000-years.htm|](https://web.archive.org/web/20100818165702/http://news.rediff.com/slide-show/2010/aug/16/slide-show-1-indias-biggest-temple-turns-1000-years.htm|) url-status= live}}</ref><ref name="dfgjoerY">{{cite news | url=[http://www.thehindu.com/news/states/tamil-nadu/article544804.ece](http://www.thehindu.com/news/states/tamil-nadu/article544804.ece) | title=A grand dance spectacle at the Thanjavur Big Temple | work=The Hindu | access-date=20 August 2010 | location=Chennai, India | date=1 August 2010 | first=T. S. | last=Subramanian | archive-url=[https://web.archive.org/web/20100804150451/http://www.thehindu.com/news/states/tamil-nadu/article544804.ece](https://web.archive.org/web/20100804150451/http://www.thehindu.com/news/states/tamil-nadu/article544804.ece) | archive-date=4 August 2010 | url-status=dead }}</ref> ===স্মাৰক ডাকটিকট আৰু মুদ্ৰা=== ২০১০ চনৰ ২৬ ছেপ্টেম্বৰত (বৃহৎ মন্দিৰৰ সহস্ৰাব্দ উদযাপনৰ পঞ্চম দিন) দেশৰ সাংস্কৃতিক, স্থাপত্য আৰু শিলালিপি সম্পৰ্কীয় ইতিহাসলৈ বৃহৎ মন্দিৰটোৰ অৱদানৰ স্বীকৃতি হিচাপে {{INR}} ৫ মূল্যৰ এটা বিশেষ ডাকটিকট মুকলি কৰা হয়। ডাকটিকটটোত {{convert|216|ft|m|order=flip}} উচ্চতাৰ বিশাল [[ৰাজগোপুৰম|ৰাজগোপুৰম]] দেখুওৱা হৈছিল। ভাৰতীয় ৰিজাৰ্ভ বেংকে এই উপলক্ষে মন্দিৰৰ আৰ্হি খোদিত কৰা {{INR}} ৫ মূল্যৰ এটা মুদ্ৰা মুকলি কৰি উদযাপনটো স্মৰণীয় কৰি তোলে।<ref name="sdlkqqqsf">{{cite web | url= [http://www.deccanherald.com/content/99918/stamp-coin-release-mark-1000.html](http://www.deccanherald.com/content/99918/stamp-coin-release-mark-1000.html) | title= Stamp, coin release mark 1,000 years of Big Temple | author= Deccan Herald (26 September 2010) | access-date= 26 September 2010 | archive-date= 6 October 2010 | archive-url= [https://web.archive.org/web/20101006063714/http://www.deccanherald.com/content/99918/stamp-coin-release-mark-1000.html](https://web.archive.org/web/20101006063714/http://www.deccanherald.com/content/99918/stamp-coin-release-mark-1000.html) | url-status= live }}</ref><ref name="ohjohjf">{{cite news | url= [http://www.hindu.com/2010/09/27/stories/2010092759620100.htm|](http://www.hindu.com/2010/09/27/stories/2010092759620100.htm|) archive-url= [https://web.archive.org/web/20100929172241/http://www.hindu.com/2010/09/27/stories/2010092759620100.htm|](https://web.archive.org/web/20100929172241/http://www.hindu.com/2010/09/27/stories/2010092759620100.htm|) url-status= dead| archive-date= 29 September 2010| title= Release of a special postal stamp and a five- rupee coin | access-date=27 September 2010 | location=Chennai, India | work= [[The Hindu]]| date=27 September 2010}}</ref> এ ৰাজা, ভাৰতৰ যোগাযোগ আৰু তথ্যপ্ৰযুক্তি মন্ত্ৰালয়ৰ কেবিনেট মন্ত্ৰীয়ে বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰৰ বিশেষ ডাকটিকটটো মুকলি কৰে। প্ৰথমটো ডাকটিকট জি কে ভাছানে, জাহাজ পৰিবহণ মন্ত্ৰালয়ৰ কেবিনেট মন্ত্ৰীয়ে গ্ৰহণ কৰে। মুম্বাই মুদ্ৰণালয়ে {{INR}} ৫ৰ মুদ্ৰাত থকা একে ছবিৰে ১,০০০ টকাৰ এটা স্মাৰক মুদ্ৰা জাৰি কৰিছিল। ই ভাৰত গণৰাজ্যৰ মুদ্ৰা ব্যৱস্থাত জাৰি কৰা প্ৰথম ১,০০০ টকাৰ মুদ্ৰা আছিল। এই মুদ্ৰাটো চলাচলৰ বাবে নথকা বৈধ মুদ্ৰা (NCLT) আছিল।<ref name="coin">{{cite news | url=[http://www.mumbaimint.in/mint/Noticeapril.pdf](http://www.mumbaimint.in/mint/Noticeapril.pdf) | title=Release of Commemorative Coin | date=3 July 2012 | access-date=24 April 2013 | archive-url=[https://web.archive.org/web/20130324014546/http://mumbaimint.in/mint/Noticeapril.pdf](https://web.archive.org/web/20130324014546/http://mumbaimint.in/mint/Noticeapril.pdf) | archive-date=24 March 2013 | url-status=dead }}</ref> ১৯৫৪ চনৰ ১ এপ্ৰিলত ভাৰতীয় ৰিজাৰ্ভ বেংকে {{INR}} ১,০০০ মূল্যৰ এখন নোট মুকলি কৰিছিল। ইয়াত বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰৰ বিস্তৃত দৃশ্য দেখুওৱা হৈছিল আৰু ইয়াৰ সাংস্কৃতিক ঐতিহ্য আৰু গুৰুত্ব প্ৰকাশ কৰা হৈছিল। ১৯৭৫ চনত তেতিয়াৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী [[ইন্দিৰা গান্ধী]]ৰ নেতৃত্বাধীন চৰকাৰে ক'লা ধন নিয়ন্ত্ৰণৰ উদ্দেশ্যে সকলো {{INR}} ১,০০০ মূল্যৰ নোট বিমুদ্ৰাকৰণ কৰিছিল। এই নোটসমূহ এতিয়া সংগ্ৰাহকৰ মাজত জনপ্ৰিয়।<ref name="ppwqqsf">{{cite web | url= [http://newindianexpress.com/states/tamil_nadu/article478148.ece](http://newindianexpress.com/states/tamil_nadu/article478148.ece) | title= INR 1000 note of 1954 popular in Tanjavur | author= Express Buzz, The Indian Express (26 September 2010) | access-date= 27 September 2010 | archive-date= 13 May 2016 | archive-url= [https://web.archive.org/web/20160513060520/http://www.newindianexpress.com/states/tamil_nadu/article478148.ece](https://web.archive.org/web/20160513060520/http://www.newindianexpress.com/states/tamil_nadu/article478148.ece) | url-status= dead }}</ref> ২০১০ চনত তেতিয়াৰ তামিলনাডুৰ মুখ্যমন্ত্ৰী এম কৰুনানিধিয়ে উচ্চ উৎপাদনক্ষম ধানৰ এটা প্ৰজাতি ''ছেম্মাই ধান''ৰ নাম মন্দিৰৰ নিৰ্মাতা ৰাজৰাজ চোলৰ সহস্ৰাব্দ বৰ্ষ উপলক্ষে ''ৰাজা ৰাজন-১,০০০'' ৰাখিছিল।<ref name="jjjsqwhnsdff">{{cite web | url= [http://news.in.msn.com/national/article.aspx?cp-documentid=4424908](http://news.in.msn.com/national/article.aspx?cp-documentid=4424908) | title= Semmai Paddy as "Raja Rajan-1000" | author= MSN News (26 September 2010) | access-date= 27 September 2010 }}{{Dead link|date=November 2019 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==গ্ৰহণযোগ্যতা== মন্দিৰটোৱে "স্থাপত্য, ভাস্কৰ্য, চিত্ৰকলা আৰু ব্ৰঞ্জৰ মূৰ্তি নিৰ্মাণত চোলসকলৰ উজ্জ্বল কৃতিত্বৰ সাক্ষ্য বহন কৰে"।<ref name="Great Living Chola Temples"/> সেই সময়ৰ বহুতো সমসাময়িক গ্ৰন্থত, যেনে ''মুভৰ উলা'' আৰু ''কলিংগট্টুপৰণি''ত, মন্দিৰটোৰ উল্লেখ আছে। চেটাৰ্জীৰ মতে, [[তামিল স্থাপত্য]]ই এই মন্দিৰ আৰু ইয়াৰ পিছত নিৰ্মাণ কৰা [[বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ, গংগাইকোণ্ডচোলপুৰম|বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ, গংগাইকোণ্ডচোলপুৰম]]ত নিজৰ সৰ্বোচ্চ ৰূপ লাভ কৰিছিল।<ref name=india>{{cite book|title=India Art and Architecture in ancient and medieval periods|publisher=Publications Division, Ministry of Information and Broadcasting, Government of India|location=New Delhi|editor=Roma Chatterjee|year=2016|page=32|isbn=978-81-230-2080-8}}</ref> ভাৰত চৰকাৰে মন্দিৰটোক ঐতিহ্যস্থল হিচাপে ঘোষণা কৰিছে। ভাৰতীয় পুৰাতত্ত্ব জৰীপ বিভাগে ইয়াক সংৰক্ষিত স্মৃতিসৌধ হিচাপে পৰিচালনা কৰে। মন্দিৰটো [[তামিলনাডু]]ৰ অন্যতম জনপ্ৰিয় পৰ্যটনস্থলী।<ref name="Gopal 1990 185"/> মন্দিৰটো [[গংগাইকোণ্ডচোলপুৰম]]ৰ বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ আৰু [[দাৰাসুৰম]]ৰ [[ঐৰাৱতেশ্বৰ মন্দিৰ]]ৰ সৈতে [[বিশ্ব ঐতিহ্য স্থান]] হিচাপে [[ইউনেস্কো]]ই ঘোষণা কৰিছে। এই তিনিওটা মন্দিৰক [[মহান জীৱন্ত চোল মন্দিৰসমূহ]] বুলি কোৱা হয়।<ref name=UNESCO>{{cite web|url=[https://whc.unesco.org/en/list/250/|title=Great](https://whc.unesco.org/en/list/250/|title=Great) Living Chola Temples|publisher=UNESCO World Heritage Centre|year=2004|access-date=28 November 2015|archive-date=12 September 2015|archive-url=[https://web.archive.org/web/20150912082313/https://whc.unesco.org/en/list/250|url-status=live}}](https://web.archive.org/web/20150912082313/https://whc.unesco.org/en/list/250|url-status=live}})</ref> এই তিনিওটা মন্দিৰৰ মাজত বহুতো সাদৃশ্য আছে। কিন্তু প্ৰতিটো মন্দিৰৰ নিজা বিশেষ নক্সা আৰু ভাস্কৰ্যৰ উপাদান আছে।<ref>{{cite book |first= P.V. Jagadisa |last=Ayyar |title=South Indian Shrines |publisher=Asian Educational Services |location=New Delhi |year=1993 |isbn=81-206-0151-3 |page=316}}</ref> এই তিনিওটা মন্দিৰ ১০মৰ পৰা ১২শ শতিকাৰ ভিতৰত চোলসকলে নিৰ্মাণ কৰিছিল। হিন্দুসকলে এতিয়াও এই মন্দিৰসমূহৰ ৰক্ষণাবেক্ষণ কৰে আৰু ব্যৱহাৰ কৰে। এই মন্দিৰসমূহক "মহান জীৱন্ত" বুলি কোৱা হয়, কাৰণ আধুনিক সময়তো এইবোৰত সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠান, তীৰ্থযাত্ৰা আৰু পূজাৰ কাৰ্য চলি আছে।<ref>{{cite news|url=[http://www.thehindu.com/features/friday-review/history-and-culture/inside-the-chola-temple/article3490256.ece|title=Inside](http://www.thehindu.com/features/friday-review/history-and-culture/inside-the-chola-temple/article3490256.ece|title=Inside) the Chola Temple|location=Coimbatore|newspaper=The Hindu|date=4 June 2012|last=Srinivasan|first=Pankaja|access-date=28 November 2015|archive-date=19 June 2014|archive-url=[https://web.archive.org/web/20140619081222/http://www.thehindu.com/features/friday-review/history-and-culture/inside-the-chola-temple/article3490256.ece|url-status=live}}](https://web.archive.org/web/20140619081222/http://www.thehindu.com/features/friday-review/history-and-culture/inside-the-chola-temple/article3490256.ece|url-status=live}})</ref> ===সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠান=== [[File:28apr10.jpg|thumb|২০১৫ চনৰ মন্দিৰ উৎসৱৰ শোভাযাত্ৰা]] তাঞ্জাভুৰৰ বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰত প্ৰতি বছৰে ফেব্ৰুৱাৰী মাহত [[মহাশিৱৰাত্ৰি|মহাশিৱৰাত্ৰি]]ৰ সময়ত নৃত্য উৎসৱ অনুষ্ঠিত হয়। ভাৰতীয় ধ্ৰুপদী নৃত্যৰ বিভিন্ন প্ৰধান শৈলীৰ শিল্পী আৰু আঞ্চলিক দলসমূহে ১০ দিনীয়া বৃহন নাট্যাঞ্জলি উৎসৱত নিজৰ নৃত্য পৰিৱেশন কৰে।<ref>[[http://www.brahannatyanjali.in/events.html](http://www.brahannatyanjali.in/events.html) Brahan Natyanjali] {{Webarchive|url=[https://web.archive.org/web/20200129054445/http://www.brahannatyanjali.in/events.html](https://web.archive.org/web/20200129054445/http://www.brahannatyanjali.in/events.html) |date=29 January 2020 }}, Thanjavur, Tamil Nadu</ref> ===ৰথ উৎসৱ=== মন্দিৰৰ ৰথটো ২০১৫ চনৰ ২০ এপ্ৰিলত [[ৰাম|শ্ৰী ৰামৰ]] মন্দিৰৰ সন্মুখৰ পৰা পৰীক্ষামূলকভাৱে চলোৱা হৈছিল। এই অনুষ্ঠান বৃহৎ সংখ্যক লোকে প্ৰত্যক্ষ কৰিছিল।<ref>[[http://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/trial-run-of-big-temple-car/article7124357.ece?ref=tpnews](http://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/trial-run-of-big-temple-car/article7124357.ece?ref=tpnews) Trial run of Big Temple car, Rolls; out after 100 years; maiden run on April 29] {{Webarchive|url=[https://web.archive.org/web/20180919003044/https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/trial-run-of-big-temple-car/article7124357.ece?ref=tpnews](https://web.archive.org/web/20180919003044/https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/trial-run-of-big-temple-car/article7124357.ece?ref=tpnews) |date=19 September 2018 }}, [[The Hindu]], 21 April 2015</ref> ন দিন পিছত মন্দিৰৰ ৰথৰ প্ৰথম শোভাযাত্ৰা অনুষ্ঠিত হয়। বাতৰি অনুসৰি, বিগত এশ বছৰত এই মন্দিৰত অনুষ্ঠিত হোৱা এইটোৱেই আছিল প্ৰথম এনে শোভাযাত্ৰা।<ref>[[http://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/big-temple-chariot-festival-held-after-100-years/article7156283.ece?mstac=0](http://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/big-temple-chariot-festival-held-after-100-years/article7156283.ece?mstac=0) Big temple chariot festival held after 100 years] {{Webarchive|url=[https://web.archive.org/web/20180919003049/https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/big-temple-chariot-festival-held-after-100-years/article7156283.ece?mstac=0](https://web.archive.org/web/20180919003049/https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/big-temple-chariot-festival-held-after-100-years/article7156283.ece?mstac=0) |date=19 September 2018 }}, [[The Hindu]], 30 April 2015</ref> ===উপন্যাস=== [[কল্কি কৃষ্ণমূৰ্তি]] নামৰ এজন প্ৰখ্যাত তামিল ঔপন্যাসিকে ৰাজৰাজৰ জীৱনৰ আধাৰত ''পোন্নিয়িন ছেলভন'' নামৰ এখন ঐতিহাসিক উপন্যাস লিখিছিল।<ref>{{cite news|title=Age hardly withers charm of Ponniyin Selvan|url=[http://www.thehindu.com/books/age-hardly-withers-charm-of-ponniyin-selvan/article2550847.ece|date=19](http://www.thehindu.com/books/age-hardly-withers-charm-of-ponniyin-selvan/article2550847.ece|date=19) October 2011|location=Chennai|last=A.|first=Srivathsan|access-date=9 May 2015|newspaper=The Hindu|archive-date=5 June 2017|archive-url=[https://web.archive.org/web/20170605103559/http://www.thehindu.com/books/age-hardly-withers-charm-of-ponniyin-selvan/article2550847.ece|url-status=live}}](https://web.archive.org/web/20170605103559/http://www.thehindu.com/books/age-hardly-withers-charm-of-ponniyin-selvan/article2550847.ece|url-status=live}})</ref> আন এজন তামিল লেখক বালাকুমাৰণে ৰাজৰাজ প্ৰথমৰ জীৱন আৰু মন্দিৰ নিৰ্মাণৰ বিষয়বস্তু লৈ ''উদয়াৰ'' নামৰ এখন উপন্যাস লিখিছিল।<ref>{{cite news|title=Special Coin to Remember Rajendra Chola|url=[http://www.newindianexpress.com/cities/chennai/Special-Coin-to-Remember-Rajendra-Chola/2014/02/04/article2036004.ece|publisher=The](http://www.newindianexpress.com/cities/chennai/Special-Coin-to-Remember-Rajendra-Chola/2014/02/04/article2036004.ece|publisher=The) New Indian Express|date=4 February 2014|location=Chennai|work=Express News Service|access-date=9 May 2015|archive-date=19 May 2015|archive-url=[https://web.archive.org/web/20150519130228/http://www.newindianexpress.com/cities/chennai/Special-Coin-to-Remember-Rajendra-Chola/2014/02/04/article2036004.ece|url-status=dead}}](https://web.archive.org/web/20150519130228/http://www.newindianexpress.com/cities/chennai/Special-Coin-to-Remember-Rajendra-Chola/2014/02/04/article2036004.ece|url-status=dead}})</ref> ==প্ৰশাসন== মন্দিৰটো বৰ্তমান বাবাজী ৰাজা ভোসলে ছত্ৰপতিৰ দ্বাৰা পৰিচালিত আৰু ব্যৱস্থাপিত হয়। তেওঁ তাঞ্জাভুৰ মাৰাঠা ৰাজ্য ৰাজপৰিয়ালৰ মুৰব্বী। তেওঁ তাঞ্জাভুৰ প্ৰাসাদ দেৱস্থানমৰ বংশানুক্ৰমিক ন্যাসৰক্ষক হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰে। এই প্ৰতিষ্ঠানটোৱে পূৰ্বৰ তাঞ্জোৰ অঞ্চলৰ ৮৮টা মন্দিৰৰ লগতে বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰৰো পৰিচালনা অব্যাহত ৰাখিছে। কিছুমান তামিল জাতীয়তাবাদ গোটে [[তামিলনাডু]] চৰকাৰক এই অধিকাৰ বাতিল কৰিবলৈ আবেদন কৰি আহিছে। তেওঁলোকৰ মতে, তেওঁ [[চোল]] বা [[তামিলসকল|তামিল]] বংশৰ নহয়। প্ৰতিবাদকাৰীসকলৰ এজন, যি বৃহৎ মন্দিৰ অধিকাৰ পুনৰুদ্ধাৰ সমিতিৰ সমন্বয়কো, তেওঁৰ মতে বাবাজী ভোসলে তাঞ্জাভুৰৰ মাৰাঠা ৰজাসকলৰ আইনগত উত্তৰাধিকাৰীও নহয়।<ref>{{cite web|url=[http://www.theweekendleader.com/Headlines/3247/tamil-groups-want-maratha-hold-over-thanjavur-big-temple-to-go.html|title=Tamil](http://www.theweekendleader.com/Headlines/3247/tamil-groups-want-maratha-hold-over-thanjavur-big-temple-to-go.html|title=Tamil) groups want Maratha hold over Thanjavur Big Temple to go|access-date=2018-05-12|archive-date=12 May 2018|archive-url=[https://web.archive.org/web/20180512112322/http://www.theweekendleader.com/Headlines/3247/tamil-groups-want-maratha-hold-over-thanjavur-big-temple-to-go.html|url-status=live}}](https://web.archive.org/web/20180512112322/http://www.theweekendleader.com/Headlines/3247/tamil-groups-want-maratha-hold-over-thanjavur-big-temple-to-go.html|url-status=live}})</ref> ==চিত্ৰসম্ভাৰ== মন্দিৰটোত বহুতো ভাস্কৰ্য, উত্থিত খোদিত চিত্ৰ আৰু দেৱালচিত্ৰ আছে।<ref name="Sivaramamurti1977p288">{{cite book|author=C. Sivaramamurti| title= L'Art en Inde|url= [https://books.google.com/books?id=WKgQAQAAMAAJ|year=](https://books.google.com/books?id=WKgQAQAAMAAJ|year=) 1977|publisher= H. N. Abrams|isbn=978-0-8109-0630-3 |pages=287–288, 427}}</ref> <gallery mode="packed" heights="150"> File:Brihadisvara Temple, Thanjavur, Tamil Nadu, India.jpg|তাঞ্জাভুৰ, তামিলনাডু, ভাৰতৰ বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ File:An elephant relief on the Brihadisvara Temple, Thanjavur.jpg|তাঞ্জাভুৰৰ বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰত হাতীৰ উত্থিত খোদিত চিত্ৰ File:Sculptures at the Brihadisvara Temple, Thanjavur, Tamil Nadu, India (2016) 04.jpg|ভিক্ষাৰ পাত্ৰ হাতত লৈ ভিক্ষু ৰূপত শিৱ (''সাধু'', [[ভিক্ষাটন]]) File:Brihadisvara Temple, Thanjavur, Tamil Nadu, India (2016) 100.jpg|alt=অৰ্ধনাৰীশ্বৰ (অৰ্ধেক শিৱ, অৰ্ধেক পাৰ্বতী), যি পুৰুষ আৰু নাৰী তত্ত্ব অবিচ্ছেদ্য বুলি প্ৰতীকায়িত কৰে।|[[অৰ্ধনাৰীশ্বৰ]] (অৰ্ধেক শিৱ, অৰ্ধেক পাৰ্বতী), যি পুৰুষ আৰু নাৰী তত্ত্ব অবিচ্ছেদ্য বুলি প্ৰতীকায়িত কৰে<ref>{{cite encyclopedia|url=[https://www.britannica.com/topic/Ardhanarishvara|title=Ardhanārīśvara|year=2011|encyclopedia=Encyclopædia](https://www.britannica.com/topic/Ardhanarishvara|title=Ardhanārīśvara|year=2011|encyclopedia=Encyclopædia) Britannica|access-date=27 December 2017|archive-date=15 August 2018|archive-url=[https://web.archive.org/web/20180815031629/https://www.britannica.com/topic/Ardhanarishvara|url-status=live}}](https://web.archive.org/web/20180815031629/https://www.britannica.com/topic/Ardhanarishvara|url-status=live}})</ref> File:Le temple de Brihadishwara (Tanjore, Inde) (13908795928).jpg|[[গণেশ]]ক মূল মন্দিৰ আৰু এটা পৃথক মন্দিৰ দুয়ো ঠাইতে দেখুওৱা হৈছে। File:Brihadeeswarar Temple 04.jpg|পিছফালে মন্দিৰৰ কৰিডৰ থকা পৃথক গণেশ মন্দিৰ File:Brihadisvara Temple, Thanjavur, Tamil Nadu, India (2009) 19.jpg|চোতালৰ উত্তৰ অংশত থকা সুব্ৰহ্মণ্যৰ মন্দিৰ। ইয়াক "মুৰুগন", "কাৰ্তিকেয়" বা "স্কন্দ" বুলিও কোৱা হয়। File:Chandeshvara shrine at the Brihadisvara Temple.jpg|[[চণ্ডেশ্বৰ]] মন্দিৰ। সোঁফালে মূল মন্দিৰৰ দেৱাল আৰু পিছফালে পূব গোপুৰম আছে। চণ্ডেশ্বৰ এজন ধ্যানমগ্ন যোগী আৰু নয়নমাৰ [[ভক্তি আন্দোলন]]ৰ সাধু। File:1010 CE Brihadishwara Temple, Hindu god Shiva, built by Rajaraja I, Thanjavur Tamil Nadu India (8).jpg|[[বিষ্ণু]]ৰ [[নৰসিংহ]] অৱতাৰ, যিয়ে মানুহক তেওঁলোকৰ ধৰ্মীয় বিশ্বাসৰ বাবে নিৰ্যাতন কৰা অসুৰক বধ কৰিছে File:1010 CE Brihadishwara Shiva Temple, yogini, built by Rajaraja I, Thanjavur Tamil Nadu India.jpg|[[লক্ষ্মী]]ৰ মূৰ্তি, সন্মানসহ প্ৰদৰ্শিত এখন বৈষ্ণৱ ভাস্কৰ্য File:Tanjore Paintings - Big temple 01.JPG|গজলক্ষ্মীৰ দেৱালচিত্ৰ, [[বৈষ্ণৱ ধৰ্ম]]ৰ বিষয়বস্তুৰ আন এটা শিল্পকৰ্ম File:Sculptures at the Brihadisvara Temple, Thanjavur, Tamil Nadu, India (2016) 01.jpg|শৈৱ মন্দিৰত থকা বিষ্ণুৰ ভাস্কৰ্য File:1010 CE Brihadishwara Shiva Temple, wall relief, built by Rajaraja I, Thanjavur Tamil Nadu India.jpg|[[যোগ]] আৰু ধ্যানৰ উত্থিত খোদিত চিত্ৰ; মন্দিৰটোত বহুতো লৌকিক আৰু সাধুৰ দৃশ্য দেখুওৱা হৈছে। File:Brihadeeswarar Temple 3407.jpg|গছত লুকাই গোপিকাসকলৰ কাপোৰ লৈ কৃষ্ণই কৰা ধেমালি File:Nandi Brihadeeswara.jpg|নন্দী মন্দিৰ File:Sculpture2 Brihadeeswara.jpg|ভাস্কৰ্য File:Sculpture3 Brihadeeswara.jpg|বিমানৰ বাহিৰৰ দেৱালৰ ভাস্কৰ্যৰ অংশ File:Relief Staircase, Brihadeeswara.jpg|খটখটিত থকা উত্থিত খোদিত চিত্ৰ File:Relief detail, Brihadeeswara.jpg|উত্থিত খোদিত চিত্ৰৰ অংশ File:Relief detail 2 Brihadeeswara.jpg|উত্থিত খোদিত চিত্ৰৰ অংশ File:Entrance Brihadeeswara.jpg|প্ৰৱেশদ্বাৰ File:Thanjavur Big Temple View.jpg|বিমানৰ দৃশ্য File:Brihadisvara Temple - Thanjavur peruvudaiyar kovil ttkcvrvb122k23iph (299).jpg|বিমানলৈ যোৱা এটা প্ৰৱেশদ্বাৰ File:Left side view Brihadeeswara.jpg|বাওঁফালৰ পৰা দেখা দৃশ্য File:The Big Temple - Thanjavur.jpg|ৰাতিৰ দৃশ্য File:Brihadeeswara Temple Gopuram at Night.jpg|ৰাতিৰ সময়ত বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰৰ গোপুৰম File:PeriyaKoil June 2016.jpg|তাঞ্জোৰ পেৰিয়া কইলত পুৱতি নিশাৰ দৃশ্য File:A yoga and meditation relief.jpg|[[যোগ]] আৰু ধ্যানৰ উত্থিত খোদিত চিত্ৰ File:Ta-scr.jpg|বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰৰ তামিল লিপিৰ শিলালিপি </gallery> ==টোকা== {{Reflist|group=note}} ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ===গ্ৰন্থপঞ্জী=== {{Refbegin|2}} *{{cite book|author=Prasanna Kumar Acharya|title=হিন্দু স্থাপত্যৰ বিশ্বকোষ|year=2010|publisher=Oxford University Press (Republished by Motilal Banarsidass)|url=[https://archive.org/stream/encyclopaediaofh07achauoft#page/n9/mode/2up|isbn=978-81-7536-534-6}}](https://archive.org/stream/encyclopaediaofh07achauoft#page/n9/mode/2up|isbn=978-81-7536-534-6}}) *{{cite book|author=Prasanna Kumar Acharya|title=হিন্দু স্থাপত্যৰ অভিধান: চিত্ৰসহ উদ্ধৃতিৰে সংস্কৃত স্থাপত্যশাস্ত্ৰীয় পৰিভাষাৰ আলোচনা|url=[https://books.google.com/books?id=rbayQwAACAAJ|year=1997|publisher=Oxford](https://books.google.com/books?id=rbayQwAACAAJ|year=1997|publisher=Oxford) University Press (Reprinted in 1997 by Motilal Banarsidass)|isbn=978-81-7536-113-3|access-date=3 December 2017|archive-date=11 November 2023|archive-url=[https://web.archive.org/web/20231111032500/https://books.google.com/books?id=rbayQwAACAAJ|url-status=live}}](https://web.archive.org/web/20231111032500/https://books.google.com/books?id=rbayQwAACAAJ|url-status=live}}) *{{cite book|author1=Vinayak Bharne|author2=Krupali Krusche|title=হিন্দু মন্দিৰৰ পুনৰ আৱিষ্কাৰ: ভাৰতৰ পৱিত্ৰ স্থাপত্য আৰু নগৰ পৰিকল্পনা|url=[https://books.google.com/books?id=CGukBgAAQBAJ|year=2014|publisher=Cambridge](https://books.google.com/books?id=CGukBgAAQBAJ|year=2014|publisher=Cambridge) Scholars Publishing|isbn=978-1-4438-6734-4|access-date=3 December 2017|archive-date=13 August 2023|archive-url=[https://web.archive.org/web/20230813200520/https://books.google.com/books?id=CGukBgAAQBAJ|url-status=live}}](https://web.archive.org/web/20230813200520/https://books.google.com/books?id=CGukBgAAQBAJ|url-status=live}}) * {{citation|author=S.R. Balasubrahmanyam|title =মধ্য চোল মন্দিৰসমূহ|publisher = Thomson Press| year=1975|isbn = 978-9060236079}} * {{cite book| first=Francis D.K.| last=Ching| year=2007| title=স্থাপত্যৰ বিশ্ব ইতিহাস| url=[https://archive.org/details/globalhistoryofa0000chin|](https://archive.org/details/globalhistoryofa0000chin|) url-access=registration| publisher=John Wiley and Sons| location=New York| pages=[[https://archive.org/details/globalhistoryofa0000chin/page/338](https://archive.org/details/globalhistoryofa0000chin/page/338) 338–339]| isbn=978-0-471-26892-5}} *{{cite book|author=Alice Boner|title=হিন্দু ভাস্কৰ্যৰ গঠননীতি: গুহা মন্দিৰৰ যুগ|url=[https://books.google.com/books?id=doQLZ21CGScC|year=1990|publisher=Motilal](https://books.google.com/books?id=doQLZ21CGScC|year=1990|publisher=Motilal) Banarsidass|isbn=978-81-208-0705-1|access-date=3 December 2017|archive-date=11 November 2023|archive-url=[https://web.archive.org/web/20231111032500/https://books.google.com/books?id=doQLZ21CGScC|url-status=live}}](https://web.archive.org/web/20231111032500/https://books.google.com/books?id=doQLZ21CGScC|url-status=live}}) *{{cite book|author1=Alice Boner|author2=Sadāśiva Rath Śarmā|title=শিল্প প্ৰকাশ|url=[https://books.google.com/books?id=itQUAAAAIAAJ|year=2005|publisher=Brill](https://books.google.com/books?id=itQUAAAAIAAJ|year=2005|publisher=Brill) Academic (Reprinted by Motilal Banarsidass)|isbn=978-8120820524|access-date=3 December 2017|archive-date=11 November 2023|archive-url=[https://web.archive.org/web/20231111031957/https://books.google.com/books?id=itQUAAAAIAAJ|url-status=live}}](https://web.archive.org/web/20231111031957/https://books.google.com/books?id=itQUAAAAIAAJ|url-status=live}}) *{{cite book|author1=A.K. Coomaraswamy|author2=Michael W. Meister|title=স্থাপত্য তত্ত্বৰ প্ৰবন্ধসমূহ|url=[https://books.google.com/books?id=5B1QAAAAMAAJ|year=1995|publisher=Indira](https://books.google.com/books?id=5B1QAAAAMAAJ|year=1995|publisher=Indira) Gandhi National Centre for the Arts|isbn=978-0-19-563805-9|access-date=3 December 2017|archive-date=11 November 2023|archive-url=[https://web.archive.org/web/20231111033002/https://books.google.com/books?id=5B1QAAAAMAAJ|url-status=live}}](https://web.archive.org/web/20231111033002/https://books.google.com/books?id=5B1QAAAAMAAJ|url-status=live}}) *Dehejia, V. (1997). ''ভাৰতীয় শিল্প''. Phaidon: London. {{ISBN|0-7148-3496-3}}. *{{cite book|author=Adam Hardy|title=ভাৰতীয় মন্দিৰ স্থাপত্য: ৰূপ আৰু পৰিৱৰ্তন|url=[https://books.google.com/books?id=aU0hCAS2-08C|year=1995|publisher=Abhinav](https://books.google.com/books?id=aU0hCAS2-08C|year=1995|publisher=Abhinav) Publications|isbn=978-81-7017-312-0|access-date=3 December 2017|archive-date=13 August 2023|archive-url=[https://web.archive.org/web/20230813200524/https://books.google.com/books?id=aU0hCAS2-08C|url-status=live}}](https://web.archive.org/web/20230813200524/https://books.google.com/books?id=aU0hCAS2-08C|url-status=live}}) *{{cite book|author=Adam Hardy|title=ভাৰতৰ মন্দিৰ স্থাপত্য|url=[https://books.google.com/books?id=ofUVAQAAIAAJ|year=2007|publisher=Wiley|isbn=978-0470028278|access-date=3](https://books.google.com/books?id=ofUVAQAAIAAJ|year=2007|publisher=Wiley|isbn=978-0470028278|access-date=3) December 2017|archive-date=11 November 2023|archive-url=[https://web.archive.org/web/20231111033002/https://books.google.com/books?id=ofUVAQAAIAAJ|url-status=live}}](https://web.archive.org/web/20231111033002/https://books.google.com/books?id=ofUVAQAAIAAJ|url-status=live}}) *{{cite book|author=Adam Hardy|title=মধ্যযুগীয় ভাৰতত মন্দিৰ স্থাপত্যৰ তত্ত্ব আৰু প্ৰয়োগ: ভোজৰ সমৰাঙ্গণসূত্ৰধাৰ আৰু ভোজপুৰৰ ৰেখাচিত্ৰ|url=[https://books.google.com/books?id=_oADrgEACAAJ|year=2015|publisher=Indira](https://books.google.com/books?id=_oADrgEACAAJ|year=2015|publisher=Indira) Gandhi National Centre for the Arts|isbn=978-93-81406-41-0|access-date=3 December 2017|archive-date=11 November 2023|archive-url=[https://web.archive.org/web/20231111033002/https://books.google.com/books?id=_oADrgEACAAJ|url-status=live}}](https://web.archive.org/web/20231111033002/https://books.google.com/books?id=_oADrgEACAAJ|url-status=live}}) *Harle, J.C., ''ভাৰতীয় উপমহাদেশৰ শিল্প আৰু স্থাপত্য'', ২য় সংস্কৰণ। 1994, Yale University Press Pelican History of Art, {{ISBN|0300062176}} *{{cite book|author=Monica Juneja|title=মধ্যযুগীয় ভাৰতৰ স্থাপত্য: ৰূপ, প্ৰসংগ আৰু ইতিহাস|url=[https://books.google.com/books?id=7N7VAAAAMAAJ|year=2001|publisher=Orient](https://books.google.com/books?id=7N7VAAAAMAAJ|year=2001|publisher=Orient) Blackswan|isbn=978-8178242286|access-date=3 December 2017|archive-date=11 November 2023|archive-url=[https://web.archive.org/web/20231111033003/https://books.google.com/books?id=7N7VAAAAMAAJ|url-status=live}}](https://web.archive.org/web/20231111033003/https://books.google.com/books?id=7N7VAAAAMAAJ|url-status=live}}) *{{cite book|author=Stella Kramrisch|title=হিন্দু মন্দিৰ খণ্ড ১|url=[https://books.google.com/books?id=NNcXrBlI9S0C|year=1976|publisher=Motilal](https://books.google.com/books?id=NNcXrBlI9S0C|year=1976|publisher=Motilal) Banarsidass (Reprinted 1946 Princeton University Press)|isbn=978-81-208-0223-0|access-date=3 December 2017|archive-date=10 November 2023|archive-url=[https://web.archive.org/web/20231110025834/https://books.google.com/books?id=NNcXrBlI9S0C|url-status=live}}](https://web.archive.org/web/20231110025834/https://books.google.com/books?id=NNcXrBlI9S0C|url-status=live}}) *{{cite book|author=Stella Kramrisch|title=হিন্দু মন্দিৰ খণ্ড ২|url=[https://books.google.com/books?id=8-aS52MgIkMC|year=1979|publisher=Motilal](https://books.google.com/books?id=8-aS52MgIkMC|year=1979|publisher=Motilal) Banarsidass (Reprinted 1946 Princeton University Press)|isbn=978-81-208-0224-7}} *{{cite book|author1=Michael W. Meister|author2=Madhusudan Dhaky|title=ভাৰতীয় মন্দিৰ স্থাপত্যৰ বিশ্বকোষ|url=[https://books.google.com/books?id=DRY3AQAAIAAJ|year=1986|publisher=American](https://books.google.com/books?id=DRY3AQAAIAAJ|year=1986|publisher=American) Institute of Indian Studies|isbn=978-0-8122-7992-4|access-date=3 December 2017|archive-date=11 November 2023|archive-url=[https://web.archive.org/web/20231111033003/https://books.google.com/books?id=DRY3AQAAIAAJ|url-status=live}}](https://web.archive.org/web/20231111033003/https://books.google.com/books?id=DRY3AQAAIAAJ|url-status=live}}) *{{cite book|author=George Michell|title=হিন্দু শিল্প আৰু স্থাপত্য|url=[https://archive.org/details/hinduartarchitec00mich|url-access=registration|year=2000|publisher=Thames](https://archive.org/details/hinduartarchitec00mich|url-access=registration|year=2000|publisher=Thames) & Hudson|isbn=978-0-500-20337-8}} * {{citation| last =Michell| first =George| title = হিন্দু মন্দিৰ: ইয়াৰ অৰ্থ আৰু ৰূপৰ পৰিচয়| publisher =University of Chicago Press| year =1988| location =Chicago| isbn = 0-226-53230-5}} * {{cite book| first= John| last= Man| year= 1999| title= ১০০০ খ্ৰীষ্টাব্দৰ বিশ্বৰ মানচিত্ৰ| publisher= Penguin Books| location= United Kingdom| isbn= 0-7946-0011-5| url= [https://books.google.com/books?id=j-CgtWP38nsC|](https://books.google.com/books?id=j-CgtWP38nsC|) access-date= 15 November 2015| archive-date= 10 March 2024| archive-url= [https://web.archive.org/web/20240310103400/https://books.google.com/books?id=j-CgtWP38nsC|](https://web.archive.org/web/20240310103400/https://books.google.com/books?id=j-CgtWP38nsC|) url-status= live}} * {{cite book| first= Binda| last= Thapar| year= 2004| title= ভাৰতীয় স্থাপত্যৰ পৰিচয় | publisher= Periplus Editions| location=Singapore| pages= 43, 52–53| isbn= 0-7946-0011-5}} *{{cite book|author=T. A. Gopinatha Rao|title=হিন্দু প্ৰতিমাবিজ্ঞানৰ উপাদানসমূহ|url=[https://books.google.com/books?id=MJD-KresBwIC|year=1993|publisher=Motilal](https://books.google.com/books?id=MJD-KresBwIC|year=1993|publisher=Motilal) Banarsidass|isbn=978-81-208-0878-2|access-date=3 December 2017|archive-date=11 November 2023|archive-url=[https://web.archive.org/web/20231111033003/https://books.google.com/books?id=MJD-KresBwIC|url-status=live}}](https://web.archive.org/web/20231111033003/https://books.google.com/books?id=MJD-KresBwIC|url-status=live}}) *{{cite book|author=Ajay J. Sinha|title=স্থপতিসকলৰ কল্পনা: ভাৰতৰ ধৰ্মীয় স্মৃতিসৌধত সৃষ্টিশীলতা|url=[https://books.google.com/books?id=WvqLzaSUGi8C|year=2000|publisher=University](https://books.google.com/books?id=WvqLzaSUGi8C|year=2000|publisher=University) of Delaware Press|isbn=978-0-87413-684-5|access-date=3 December 2017|archive-date=11 November 2023|archive-url=[https://web.archive.org/web/20231111033003/https://books.google.com/books?id=WvqLzaSUGi8C|url-status=live}}](https://web.archive.org/web/20231111033003/https://books.google.com/books?id=WvqLzaSUGi8C|url-status=live}}) *{{cite book|title=দক্ষিণ ভাৰতৰ মন্দিৰসমূহ|author=Burton Stein|isbn=978-0706904499|publisher=Vikas|url=[https://books.google.com/books?id=Hq5BngAACAAJ|year=1978|access-date=3](https://books.google.com/books?id=Hq5BngAACAAJ|year=1978|access-date=3) December 2017|archive-date=11 November 2023|archive-url=[https://web.archive.org/web/20231111033004/https://books.google.com/books?id=Hq5BngAACAAJ|url-status=live}}](https://web.archive.org/web/20231111033004/https://books.google.com/books?id=Hq5BngAACAAJ|url-status=live}}) *{{cite book|author=Burton Stein|title=নতুন কেমব্ৰিজ ভাৰত ইতিহাস: বিজয়নগৰ|url=[https://books.google.com/books?id=OpxeaYQbGDMC|year=1989|publisher=Cambridge](https://books.google.com/books?id=OpxeaYQbGDMC|year=1989|publisher=Cambridge) University Press|isbn=978-0-521-26693-2|access-date=3 December 2017|archive-date=11 November 2023|archive-url=[https://web.archive.org/web/20231111033010/https://books.google.com/books?id=OpxeaYQbGDMC|url-status=live}}](https://web.archive.org/web/20231111033010/https://books.google.com/books?id=OpxeaYQbGDMC|url-status=live}}) *{{cite book|author1=Burton Stein|author2=David Arnold|title=ভাৰতৰ ইতিহাস|url=[https://books.google.com/books?id=QY4zdTDwMAQC|year=2010|publisher=John](https://books.google.com/books?id=QY4zdTDwMAQC|year=2010|publisher=John) Wiley & Sons|isbn=978-1-4443-2351-1|access-date=3 December 2017|archive-date=12 July 2023|archive-url=[https://web.archive.org/web/20230712062730/https://books.google.com/books?id=QY4zdTDwMAQC|url-status=live}}](https://web.archive.org/web/20230712062730/https://books.google.com/books?id=QY4zdTDwMAQC|url-status=live}}) *{{cite book|author=Kapila Vatsyayan|title=ভাৰতীয় কলাৰ বৰ্গ আৰু বৃত্ত|url=[https://books.google.com/books?id=vwLJc3pBzzUC&pg=PR10|year=1997|publisher=Abhinav](https://books.google.com/books?id=vwLJc3pBzzUC&pg=PR10|year=1997|publisher=Abhinav) Publications|isbn=978-81-7017-362-5|access-date=3 December 2017|archive-date=11 November 2023|archive-url=[https://web.archive.org/web/20231111033504/https://web.archive.org/web/20231111033504/https://books.google.com/books?id=vwLJc3pBzzUC&pg=PR10#v=onepage&q&f=false|url-status=live}}](https://web.archive.org/web/20231111033504/https://web.archive.org/web/20231111033504/https://books.google.com/books?id=vwLJc3pBzzUC&pg=PR10#v=onepage&q&f=false|url-status=live}}) {{Refend}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Commons category|Brihadisvara Temple}} {{Wikivoyage listing|Thanjavur}} * [[https://ignca.gov.in/thanjavur-brhadisvara-temple/](https://ignca.gov.in/thanjavur-brhadisvara-temple/) তাঞ্জাভুৰ বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ], ভাৰত চৰকাৰৰ ইন্দিৰা গান্ধী ৰাষ্ট্ৰীয় কলা কেন্দ্ৰ * [[https://www.tamilnadutourism.tn.gov.in/destinations/brihadeeswara-temple](https://www.tamilnadutourism.tn.gov.in/destinations/brihadeeswara-temple) বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ], তামিলনাডু পৰ্যটন * [[https://indianculture.gov.in/stories/dakshina-meru-brihadeswara-temple](https://indianculture.gov.in/stories/dakshina-meru-brihadeswara-temple) দক্ষিণ মেৰু: বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ], ভাৰত চৰকাৰ * [[http://www.art-and-archaeology.com/india/thanjavur/bri01.html](http://www.art-and-archaeology.com/india/thanjavur/bri01.html) শিল্প আৰু পুৰাতত্ত্বৰ ৱেবছাইটত আলোকচিত্ৰসমূহ] * [[https://whc.unesco.org/en/list/250](https://whc.unesco.org/en/list/250) ইউনেস্কোৰ মহান জীৱন্ত চোল মন্দিৰসমূহ] ly69tf41814bzfl8v3mqx4x68f5b2du 627357 627356 2026-08-15T04:49:12Z AjayDas 12623 /* মন্দিৰৰ কৰ্মচাৰী */ 627357 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious building | building_name= বৃহদেশ্বৰ মন্দিৰ | image = Brihadisvara Temple during Maha Shivaratri-WUS03611 (edit).jpg | caption = মহা শিৱৰাত্ৰিৰ সময়ত বৃহদেশ্বৰ মন্দিৰ | native_name = தஞ்சைப் பெருவுடையார் கோயில் | pushpin_map = India #Tamil Nadu | pushpin_caption = ভাৰতৰ তামিলনাডুস্থিত অৱস্থান | coordinates = {{coord|10|46|58|N|79|07|54|E|type:landmark_region:IN|display=inline,title}} | religious_affiliation = [[হিন্দু ধৰ্ম]] | country = ভাৰত | state = [[তামিলনাডু]] | district = থানজাভুৰ জিলা | location = থানজাভুৰ | elevation_m = 65.83 | deity = [[শিৱ]] | festival = [[মহা শিৱৰাত্ৰি]] | architecture_style = [[চোল স্থাপত্য]] | inscriptions = [[তামিল ভাষা|তামিল]] | completed = ১০১০ খ্ৰীষ্টাব্দ<ref name=britbrihadthanj/><ref name=mitchell/> | creator = ৰাজাৰাজ প্ৰথম | footnotes = {{Infobox UNESCO World Heritage Site | child = yes | official_name = বৃহদেশ্বৰ মন্দিৰ চৌহদ, থানজাভুৰ | part_of = [[জীৱন্ত চোলা মন্দিৰসমূহ]] | criteria = {{UNESCO WHS type|(ii), (iii)}}(ii), (iii) | ID = 250bis-001 | year = ১৯৮৭ | extension = ২০০৪ | area = {{convert|18.07|ha|acre|abbr=on}} | buffer_zone = {{convert|9.58|ha|acre|abbr=on}} }} }} {{Hinduism}} '''বৃহদেশ্বৰ মন্দিৰ''' ({{lang-en|Brihadisvara Temple}}), ভাৰতৰ [[তামিলনাডু]]ৰ থানজাভুৰত [[কাবেৰী নদী]]ৰ দক্ষিণ পাৰত অৱস্থিত [[চোল স্থাপত্য]] শৈলীত নিৰ্মিত এটা শৈৱ [[হিন্দু মন্দিৰ]]। ইয়াক '''ৰাজৰাজেশ্বৰম''' ({{lit|[[ৰাজাৰাজ প্ৰথম|ৰাজাৰাজ]]ৰ প্ৰভু}}) বুলি কোৱা হৈছিল আৰু স্থানীয়ভাৱে '''''থানজাই পেৰিয়া কোভিল''''' ({{lit|থানজাভুৰৰ ডাঙৰ মন্দিৰ}}) আৰু '''''পেৰুভুডাইয়াৰ কোভিল''''' ({{literally|মহান প্ৰভুৰ মন্দিৰ}}) নামেৰে জনাজাত।<ref>{{Cite book |url=https://google.com |title=Rajaraja the Great: A Garland of Tributes |date=1984 |publisher=Department of Museums, Government Museum |language=en |access-date=25 October 2022 |archive-date=3 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230703190805/https://google.com |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite book |url=https://google.com |title=India Perspectives |date=1995 |publisher=PTI for the Ministry of External Affairs |language=en |access-date=25 October 2022 |archive-date=3 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230703190805/https://google.com |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite book |last=Rao |first=Raghunadha |url=https://google.com |title=Indian Heritage and Culture |publisher=Sterling Publishers |year=1989 |isbn=9788120709300 |pages=32 |language=English |access-date=18 March 2023 |archive-date=24 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230424002637/https://google.com |url-status=live }}</ref><ref name=britbrihadthanj>[https://britannica.com Thanjavur] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210807100315/https://britannica.com |date=7 August 2021 }}, Encyclopaedia Britannica</ref><ref name=asibrihadthanj/> ই হৈছে সৰ্ববৃহৎ হিন্দু মন্দিৰসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম আৰু তামিল স্থাপত্যৰ এক শ্ৰেষ্ঠ উদাহৰণ।<ref name="Great Living Chola Temples">{{cite web |url=https://unesco.org |title=Great Living Chola Temples |publisher=UNESCO |access-date=21 January 2008 |archive-date=5 January 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130105115252/https://unesco.org |url-status=live }}</ref><ref>{{cite book | first= John | last= Keay | author-link= John Keay | year= 2000 | title= India, a History | publisher= Harper Collins Publishers | location= New York, United States | isbn= 0-00-638784-5 | url= https://google.com | pages= xix | access-date= 15 November 2015 | archive-date= 3 July 2023 | archive-url= https://web.archive.org/web/20230703190805/https://web.archive.org/web/20230703190805/https://google.com | url-status= live }}</ref> ইয়াক ''দক্ষিণ মেৰু'' বুলিও কোৱা হয়।<ref>{{cite book|title=Temple Art, Icons And Culture Of India And South-East Asia|author=K. V. Raman|publisher=Sharada Publishing House, 2006|page=136}}</ref> [[চোল ৰাজবংশ|চোল সম্ৰাট]] [[ৰাজাৰাজ প্ৰথম]]ৰ দ্বাৰা ১০০৩ আৰু ১০১০ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ভিতৰত নিৰ্মিত এই মন্দিৰটো চোল যুগৰ [[গংগাইকোণ্ডা চোলাপুৰমৰ বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ]] আৰু [[ঐৰাৱতেশ্বৰ মন্দিৰ]]ৰ সৈতে ইউনেস্কোৰ [[বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ]]ৰ অন্তৰ্গত "[[জীৱন্ত চোলা মন্দিৰসমূহ]]"ৰ এটা অংশ।<ref name=UNESCO/> বাকী দুটা মন্দিৰ ক্ৰমে ইয়াৰ উত্তৰ-পূব দিশত প্ৰায় ৭০ কিলোমিটাৰ আৰু ৪০ কিলোমিটাৰ দূৰত্বত অৱস্থিত। এই একাদশ শতিকাৰ মন্দিৰটোৰ মূল স্মাৰকসমূহ এটা খাদৰ চাৰিওফালে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ ভিতৰত আছিল গোপুৰম, মূল মন্দিৰ, ইয়াৰ বিশাল টাৱাৰ, শিলালিপি, চিত্ৰকলা আৰু ভাস্কৰ্য্য, যিবোৰ প্ৰধানকৈ শৈৱ ধৰ্মৰ লগত জড়িত, কিন্তু বৈষ্ণৱ ধৰ্ম আৰু শক্তি ধৰ্মৰো অংশবিশেষ আছে। ইতিহাসত এই মন্দিৰটো ক্ষতিগ্ৰস্ত হৈছিল আৰু কিছুমান শিল্পকৰ্ম এতিয়া হেৰাই গৈছে। পৰৱৰ্তী শতিকাবোৰত অতিৰিক্ত মণ্ডপ আৰু স্মাৰক সংযোজন কৰা হৈছিল। মন্দিৰটো এতিয়া সুৰক্ষিত দেৱালৰ মাজত থিয় হৈ আছে যিবোৰ ষোল্ল শতিকাৰ পিছত সংযোজন কৰা হৈছিল।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=1–21}}<ref name=michell16/> গ্ৰেনাইট শিল ব্যৱহাৰ কৰি নিৰ্মিত, গৰ্ভগৃহৰ ওপৰৰ ''বিমান'' স্তম্ভটো দক্ষিণ ভাৰতৰ সৰ্বোচ্চ স্তম্ভসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম।<ref name=asibrihadthanj>{{cite web|title=The Archaeological Survey of India (ASI)|url=http://asi.nic.in|access-date=25 December 2012|archive-date=22 September 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130922114449/http://asi.nic.in|url-status=live}}</ref> মন্দিৰটোত এটা বিশাল স্তম্ভযুক্ত প্ৰাকাৰ আৰু ভাৰতৰ অন্যতম বৃহৎ [[শিৱলিংগ]] আছে।<ref name=asibrihadthanj/><ref name=UNESCO/>{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=20–21}} ইয়াক ভাস্কৰ্য্যৰ মানদণ্ডৰ বাবেও জনা যায়, লগতে একাদশ শতিকাত নটৰাজ, অৰ্থাৎ নৃত্যৰ প্ৰভু শিৱৰ পিতলৰ মূৰ্তি নিৰ্মাণ কৰা স্থান হিচাপেও প্ৰখ্যাত। এই চৌহদত [[নন্দী]], [[পাৰ্বতী]], [[কাৰ্তিক|মুৰুগন]], [[গণেশ]], সভাপতি, [[দক্ষিণামূৰ্তি]], চণ্ডেশ্বৰ নায়নাৰ, [[বৰাহী]], থিৰুভাৰুৰৰ থিয়াগাৰাজা, সিদ্ধাৰ কৰুভুৰাৰ আৰু অন্যান্যৰ মন্দিৰ অন্তৰ্ভুক্ত আছে।<ref name=UNESCO/>{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=16–29}} এই মন্দিৰটো তামিলনাডুৰ অন্যতম সৰ্বাধিক পৰিদৰ্শন কৰা পৰ্যটনস্থলী।<ref name="Gopal 1990 185">{{cite book|title=India through the ages|url=https://archive.org|last=Gopal|first=Madan|year= 1990| page= [https://archive.org/page/185 185]|editor=K.S. Gautam|publisher=Publication Division, Ministry of Information and Broadcasting, Government of India}}</ref> ==নামকৰণ== [[ৰাজৰাজ প্ৰথম|ৰাজৰাজ চোলে]] এই মন্দিৰটো নিৰ্মাণ কৰাইছিল। তেওঁ ইয়াৰ নাম ৰাজৰাজেশ্বৰম (Rajarājeśvaram) ৰাখিছিল। ইয়াৰ অৰ্থ হৈছে ৰাজৰাজৰ দেৱতাৰ মন্দিৰ।<ref>{{cite book |author=D. Raphael |title=Temples of Tamil Nadu, Works of Art |url=https://google.com |year=1996 |publisher=Ratnamala |isbn=978-955-9440-00-0 |page=9 |access-date=9 June 2019 |archive-date=10 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240310103506/https://google.com |url-status=live }}</ref> পিছৰ এটা শিলালিপিত মন্দিৰটোৰ দেৱতাক পেৰিয়া উদাইয়া নায়নাৰ বুলি কোৱা হৈছে। এই নামটোৰ পৰাই বৰ্তমানৰ বৃহদেশ্বৰ আৰু পেৰুভুডাইয়াৰ কোভিল নাম দুটা আহিছে বুলি জনা যায়।<ref>{{cite book |author=S. R. Balasubrahmanyam |title=Middle Chola Temples: Rajaraja I to Kulottunga I, A.D. 985-1070 |url=https://google.com |year=1975 |publisher=Thomson |page=87 |access-date=9 June 2019 |archive-date=10 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240310103400/https://google.com |url-status=live }}</ref> ==অৱস্থান== [[File:Brihadisvara Temple - Thanjavur peruvudaiyar kovil ttkcvrvb122k23iph (747).jpg|thumb|centre|400px|দেৱালৰ বাহিৰৰ পৰা দেখা পেৰুবুদাইয়াৰ মন্দিৰৰ চৌহদ]] পেৰুবুদাইয়াৰ মন্দিৰ<ref>{{Cite web|title=Brihadeeswara Temple|url=[https://brihadeeswara.temple-mandir.in/|access-date=2022-02-24|website=Brihadeeswara](https://brihadeeswara.temple-mandir.in/|access-date=2022-02-24|website=Brihadeeswara) Temple|language=en-US|archive-date=24 February 2022|archive-url=[https://web.archive.org/web/20220224085645/https://brihadeeswara.temple-mandir.in/|url-status=dead}}](https://web.archive.org/web/20220224085645/https://brihadeeswara.temple-mandir.in/|url-status=dead}})</ref> [[তাঞ্জাভুৰ]] চহৰত অৱস্থিত। ই [[চেন্নাই]]ৰ পৰা প্ৰায় {{convert|350|km}} দক্ষিণ-পশ্চিমে অৱস্থিত। ভাৰতীয় ৰে'লৱে, তামিলনাডু বাছ সেৱা আৰু ৬৭, ৪৫চি আৰু ২২৬নং ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথৰ জৰিয়তে চহৰখন আন বহুতো মুখ্য চহৰৰ সৈতে প্ৰতিদিনে সংযুক্ত হৈ আছে।<ref name="road">{{cite web | url =[http://www.nhai.org/Doc/project-offer/Highways.pdf](http://www.nhai.org/Doc/project-offer/Highways.pdf) | page =2 | title =NH wise Details of NH in respect of Stretches entrusted to NHAI | access-date =17 December 2011 | work =Ministry of Road Transport & Highways, [[Government of India]] | publisher =[[National Highways Authority of India]] | archive-url =[https://web.archive.org/web/20090225142615/http://www.nhai.org/Doc/project-offer/Highways.pdf](https://web.archive.org/web/20090225142615/http://www.nhai.org/Doc/project-offer/Highways.pdf) | archive-date =25 February 2009 | url-status =dead | df =dmy-all }}</ref><ref>{{cite web|url=[http://www.municipality.tn.gov.in/thanjavur/city-routes.htm|title=Thanjavur](http://www.municipality.tn.gov.in/thanjavur/city-routes.htm|title=Thanjavur) bus routes|publisher=Municipality of Thanjavur|access-date=29 December 2012|archive-url=[https://web.archive.org/web/20130617131259/http://www.municipality.tn.gov.in/thanjavur/city-routes.htm|archive-date=17](https://web.archive.org/web/20130617131259/http://www.municipality.tn.gov.in/thanjavur/city-routes.htm|archive-date=17) June 2013|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> নিয়মীয়া সেৱা থকা আটাইতকৈ ওচৰৰ বিমানবন্দৰটো হৈছে [[তিৰুচিৰাপল্লী আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰ]]। ই প্ৰায় {{convert|55|km}} দূৰত অৱস্থিত।<ref>{{cite book|author=Ē. Kē Cēṣāttiri|title=Sri Brihadisvara: The Great Temple of Thānjavūr|url=[https://books.google.com/books?id=FnXXAAAAMAAJ|year=2008|publisher=Nile|page=5}}](https://books.google.com/books?id=FnXXAAAAMAAJ|year=2008|publisher=Nile|page=5}})</ref> চহৰখন আৰু মন্দিৰটো স্থলভাগত অৱস্থিত যদিও [[কাবেৰী নদী]]ৰ বদ্বীপৰ আৰম্ভণিতে অৱস্থিত। সেয়েহে ইয়াৰ [[বংগোপসাগৰ]]লৈ আৰু তাৰ জৰিয়তে [[ভাৰত মহাসাগৰ]]লৈ যাতায়াতৰ সুবিধা আছে। মন্দিৰসমূহৰ সৈতে তামিল লোকসকলে একাদশ শতিকাত কৃষিকাৰ্যৰ বাবে প্ৰথমটো বৃহৎ জলসিঞ্চন ব্যৱস্থা নিৰ্মাণ কৰিছিল। এই ব্যৱস্থাই সামগ্ৰীৰ পৰিবহণ আৰু নগৰীয়া কেন্দ্ৰৰ মাজেৰে পানীৰ প্ৰবাহ নিয়ন্ত্ৰণ কৰাতো সহায় কৰিছিল।<ref>{{cite book|author=Marshall M. Bouton|title=Agrarian Radicalism in South India|url=[https://books.google.com/books?id=5-v_AwAAQBAJ&pg=PA72|year=2014|publisher=Princeton](https://books.google.com/books?id=5-v_AwAAQBAJ&pg=PA72|year=2014|publisher=Princeton) University Press|isbn=978-1-4008-5784-5|pages=72–78}}</ref> ==ইতিহাস== [[File:Raraja detail.png|thumb|left|200x200px|১০০৩–১০১০ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ভিতৰত মন্দিৰটো নিৰ্মাণ কৰা [[চোল ৰাজবংশ|চোল]] সম্ৰাট [[ৰাজৰাজ চোল প্ৰথম|ৰাজৰাজ প্ৰথম]]ৰ মূৰ্তি<ref name=britbrihadthanj/><ref name=mitchell/>]] পঞ্চমৰ পৰা নৱম শতিকালৈকে [[চালুক্য]]সকলৰ শাসনকালত [[দ্ৰাবিড় স্থাপত্য|তামিল]] মন্দিৰৰ স্থাপত্যশৈলীৰ বিভিন্ন ৰূপ বিকশিত হৈ থাকিল। ইয়াৰ উদাহৰণ [[আইহোল]], [[বাদামী গুহা মন্দিৰ|বাদামী]] আৰু [[পট্টদকল]]ত দেখা যায়। ইয়াৰ পিছত [[পল্লৱ]]সকলৰ শাসনকালত এই বিকাশ অব্যাহত থাকে। ইয়াৰ উদাহৰণ [[মহাবলীপুৰমৰ স্মৃতিসৌধসমূহৰ সমষ্টি|মামল্লপুৰম]] আৰু অন্যান্য স্মৃতিসৌধত দেখা যায়। ইয়াৰ পিছত ৮৫০ৰ পৰা ১২৮০ চনৰ ভিতৰত [[চোল]]সকল প্ৰধান ৰাজবংশ হিচাপে উত্থান ঘটে।<ref name=mitchell/>{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=1–2}} চোল যুগৰ আৰম্ভণিতে স্থাপত্যতকৈ নিজৰ ৰাজনৈতিক আৰু ভৌগোলিক সীমা সুৰক্ষিত কৰাত অধিক গুৰুত্ব দিয়া হৈছিল। দশম শতিকাত চোল সাম্ৰাজ্যত বহু-পৃষ্ঠযুক্ত [[স্তম্ভ]] আৰু বাহিৰলৈ ওলাই থকা বৰ্গাকাৰ [[Capital (architecture)|শীৰ্ষভাগ]]ৰ দৰে বৈশিষ্ট্য দেখা দিবলৈ আৰম্ভ কৰে। জৰ্জ মিচেলৰ মতে, ইয়াৰ পৰাই নতুন চোল স্থাপত্যশৈলীৰ আৰম্ভণি হৈছিল।<ref name=mitchell>{{harvnb|Michell|1988|pp=145–148}}</ref>{{refn|group=note|ডগলাছ বেৰেটে ১৯৭৫ চনত প্ৰকাশ কৰা চোল স্থাপত্যৰ ওপৰত গ্ৰন্থখনত কৈছে যে ৮৬৬ৰ পৰা ৯৪০ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ভিতৰত বিজয়ালয়ৰ সময়ৰ পৰা এটা নতুন শৈলীৰ উদ্ভৱ হৈছিল। বিজয়ালয় আছিল প্ৰথম চোল শাসক। বেৰেটৰ মতে, চোল শৈলী পল্লৱ পৰম্পৰাৰ পৰা বিকশিত হোৱা নাছিল।<ref name="Barrett1974">{{cite book|author=Douglas E. Barrett|title=Early Cola Architecture and Sculpture; 866-1014 A.D.|url=[https://books.google.com/books?id=s0J4QgAACAAJ|year=1974|publisher=Faber|isbn=978-0-571-10507-6|access-date=13](https://books.google.com/books?id=s0J4QgAACAAJ|year=1974|publisher=Faber|isbn=978-0-571-10507-6|access-date=13) November 2017|archive-date=10 March 2024|archive-url=[https://web.archive.org/web/20240310103400/https://books.google.com/books?id=s0J4QgAACAAJ|url-status=live}}](https://web.archive.org/web/20240310103400/https://books.google.com/books?id=s0J4QgAACAAJ|url-status=live}})</ref> গেৰী জে. শ্বিণ্ডলাৰৰ মতে, বেৰেটৰ এই কামত "অন্তহীন অনুমান আৰু বিতৰ্কৰ সুযোগ" থকা মতামত আগবঢ়োৱা হৈছে।<ref>{{cite journal | last=Schwindler | first=Gary J. | title=Review: Early Cola Architecture and Sculpture | journal=The Journal of Asian Studies | publisher=Cambridge University Press | volume=36 | issue=4 | year=1977 | doi=10.2307/2054437 | page=705| jstor=2054437 | s2cid=163896079 | doi-access=free }}</ref>}} এই দক্ষিণ ভাৰতীয় শৈলী ইয়াৰ আকাৰ আৰু সজ্জাৰ বিৱৰণৰ ক্ষেত্ৰত সৰ্বাধিক সম্পূৰ্ণ ৰূপত ১০০৩ৰ পৰা ১০১০ চনৰ ভিতৰত চোল ৰজা [[ৰাজৰাজ চোল প্ৰথম|ৰাজৰাজ প্ৰথমে]] নিৰ্মাণ কৰা বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰত দেখা যায়।<ref name=britbrihadthanj/><ref name=mitchell/> {{multiple image | total_width = 500 | align = centre | direction = horizontal | image1 = Brihadisvara Temple, Thanjavur by William Hodges.jpg | caption1 = | image2 = Brihadisvara Temple, Thanjavur by Henry Salt.jpg | caption2 = | footer = বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ, তাঞ্জাভুৰৰ প্ৰাৰম্ভিক ইউৰোপীয় চিত্ৰণ (১৮শ শতিকাৰ শেষৰ পৰা ১৯শ শতিকাৰ আৰম্ভণিলৈ)। }} ===সংযোজন, সংস্কাৰ আৰু মেৰামতি=== মুখ্য মন্দিৰ আৰু ইয়াৰ গোপুৰমসমূহ একাদশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ। ইয়াৰ পিছৰ ১,০০০ বছৰত মন্দিৰটোত সংযোজন, সংস্কাৰ আৰু মেৰামতি কৰা হৈছিল। আক্ৰমণ আৰু যুদ্ধৰ ফলতো মন্দিৰটোৰ ক্ষতি হৈছিল। বিশেষকৈ [[মাদুৰাই]] নিয়ন্ত্ৰণ কৰা মুছলমান [[চুলতান]] আৰু তাঞ্জাভুৰ নিয়ন্ত্ৰণ কৰা [[হিন্দু ৰজা]]সকলৰ মাজত হোৱা যুদ্ধৰ ফলত ক্ষতি হৈছিল।<ref name=michell16/>{{refn|group=note|তাঞ্জাভুৰ ওচৰ আৰু দূৰৰ মুছলমান আৰু হিন্দু দুয়োখন প্ৰতিবেশী ৰাজ্যৰ লক্ষ্য আছিল। [[দিল্লী চুলতানাত]]ৰ মালিক কাফুৰৰ নেতৃত্বত আলাউদ্দিন খিলজীৰ সেনাই দক্ষিণ ভাৰতত কৰা ভয়ংকৰ আক্ৰমণ আৰু লুণ্ঠনৰ পিছত ১৪শ শতিকাত [[মাদুৰাই চুলতানাত]] প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল।<ref>George Michell (2008), Architecture and Art of Southern India, Cambridge University Press, pages 9-13, 16-21</ref> পিছত দক্ষিণ ভাৰতৰ পূব আৰু পশ্চিম উপকূলৰ আদিল শাহী চুলতানাত, কুতুব শাহীসকল, ৰাণ্ডাউলা খান আৰু আনসকলে তাঞ্জাভুৰত আক্ৰমণ চলাইছিল। তেওঁলোকৰ কিছুমানে কেইবছৰমানৰ বাবে ইয়াক দখল কৰিও ৰাখিছিল।<ref name=michell16/>}} পিছত নিয়ন্ত্ৰণ পুনৰ লাভ কৰা হিন্দু ৰাজবংশসমূহে এই ক্ষতিসমূহ মেৰামতি কৰিছিল। কিছুমান ক্ষেত্ৰত শাসকসকলে পুৰণি ম্লান হৈ যোৱা চিত্ৰৰ ওপৰত নতুন দেৱালচিত্ৰ আঁকিবলৈ নিৰ্দেশ দি মন্দিৰটো সংস্কাৰ কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল। আন কিছুমান ক্ষেত্ৰত তেওঁলোকে নতুন মন্দিৰ সংযোজনৰ পৃষ্ঠপোষকতা কৰিছিল। [[কাৰ্তিকেয়]] (মুৰুগন), [[পাৰ্বতী]] (আম্মান) আৰু [[নন্দী]]ৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ মন্দিৰসমূহ ১৬শ আৰু ১৭শ শতিকাৰ নায়ক যুগৰ।<ref name=michell16>George Michell (2008), Architecture and Art of Southern India, Cambridge University Press, pages 16-21, 89-91</ref>{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=25–26}} একেদৰে [[দক্ষিণামূৰ্তি]]ৰ মন্দিৰটোও পিছত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=25–26}} তাঞ্জাভুৰৰ [[মাৰাঠা]]সকলে মন্দিৰটো ভালদৰে সংৰক্ষণ কৰিছিল। ==বিৱৰণ== ===স্থাপত্য=== {{multiple image | total_width = 400 | align = left | direction = horizontal | image1 = Brihadisvara Temple - Thanjavur peruvudaiyar kovil ttkcvrvb122k23iph (451).jpg | image2 = Brihadisvara Temple - Thanjavur peruvudaiyar kovil ttkcvrvb122k23iph (404).jpg | footer = তাঞ্জাভুৰৰ বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰৰ চৌহদৰ দৃশ্য }} পেৰুবুদাইয়াৰ মন্দিৰৰ পৰিকল্পনা আৰু নিৰ্মাণত [[কাৰ্টেছীয় স্থানাংক ব্যৱস্থা|অক্ষীয়]] আৰু [[সমমিতি|সমমিত]] [[জ্যামিতি]]ৰ নিয়ম ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে।<ref name=thapar>Thapar 2004, pp.43, 52–53</ref> ইয়াক পেৰুংকইল (মাদাক্কইল বুলিও কোৱা হয়) হিচাপে শ্ৰেণীবদ্ধ কৰা হয়। ই প্ৰাকৃতিক বা মানুহে নিৰ্মাণ কৰা টিলাৰ ওপৰত ওখ ভেটিত নিৰ্মাণ কৰা এটা ডাঙৰ মন্দিৰ।<ref>{{cite book|title=Alayam - The Hindu temple - An epitome of Hindu Culture|page=31|publisher=Sri Ramakrishna Math|location=Mylapore, Chennai|last=Reddy|first=G.Venkatramana Reddy|year=2010|isbn=978-81-7823-542-4}}</ref> মন্দিৰৰ চৌহদটো এটা আয়তক্ষেত্ৰ। ই প্ৰায় দুটা এটাৰ ওপৰত আনটো থকা বৰ্গৰ দৰে। ইয়াৰ পূব-পশ্চিম দৈৰ্ঘ্য {{convert|240.79|m}} আৰু উত্তৰ-দক্ষিণ প্ৰস্থ {{convert|121.92|m}}। এই স্থানত পাঁচটা মুখ্য অংশ আছে। সেইবোৰ হৈছে গৰ্ভগৃহ আৰু তাৰ ওপৰত থকা ওখ গঠন (''শ্ৰী বিমানা''), সন্মুখৰ নন্দী হল (''নন্দী-মণ্ডপম''), এই দুয়োটাৰ মাজৰ মুখ্য সমূহীয়া হল (''মুখমণ্ডপম''), বৃহৎ সমাৱেশ হল (''মহামণ্ডপম'') আৰু বৃহৎ হলটোক গৰ্ভগৃহৰ সৈতে সংযোগ কৰা মণ্ডপ (''অন্তৰাল'')।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=16–19}} মন্দিৰৰ চৌহদত এটা বহল স্তম্ভযুক্ত আৰু ঢকা বাৰাণ্ডা (''প্ৰাকাৰ'') আছে। ই বিশাল চোতালটো আগুৰি আছে আৰু ইয়াৰ পৰিধি প্ৰায় {{convert|450|m}}। ইয়াৰ মাজেৰে প্ৰদক্ষিণ কৰিব পাৰি। এই স্তম্ভযুক্ত বাৰাণ্ডাৰ বাহিৰত দুটা আৱৰণী দেৱাল আছে। বাহিৰৰ দেৱালখন প্ৰতিৰক্ষামূলক। ১৭৭৭ চনত ফৰাচী ঔপনিৱেশিক বাহিনীয়ে ইয়াত বন্দুকৰ গুলী চলাব পৰা ফুটা নিৰ্মাণ কৰিছিল আৰু মন্দিৰটো অস্ত্ৰাগাৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিছিল। তেওঁলোকে বাহিৰৰ দেৱালখন ওখ কৰি মন্দিৰৰ চৌহদটো পৃথক কৰি ৰাখিছিল। ইয়াৰ পূব মূৰত মূল গোপুৰম বা প্ৰৱেশদ্বাৰটো আছে। ইয়াৰ আকৃতি বেৰেলৰ ভল্টৰ দৰে। ই মূল মন্দিৰৰ ''বিমান''ৰ আধাতকৈও সৰু। একাদশ শতিকাৰ পিছত মূল মন্দিৰত অতিৰিক্ত গঠন যোগ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ ভিতৰত উত্তৰ-পূব কোণৰ এটা মণ্ডপ আৰু চৌহদৰ বিভিন্ন স্থানত মানুহৰ প্ৰৱেশ আৰু প্ৰস্থানৰ বাবে নিৰ্মাণ কৰা অতিৰিক্ত গোপুৰম (প্ৰৱেশদ্বাৰ) আছিল।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=16–19}}<ref>{{cite book|author=Winand M. Callewaert|title=Gods and Temples in South India|url=[https://books.google.com/books?id=AXnXAAAAMAAJ|year=1995|publisher=Manohar|isbn=978-81-7304-107-5|pages=150–151|access-date=12](https://books.google.com/books?id=AXnXAAAAMAAJ|year=1995|publisher=Manohar|isbn=978-81-7304-107-5|pages=150–151|access-date=12) November 2017|archive-date=10 March 2024|archive-url=[https://web.archive.org/web/20240310103401/https://books.google.com/books?id=AXnXAAAAMAAJ|url-status=live}}](https://web.archive.org/web/20240310103401/https://books.google.com/books?id=AXnXAAAAMAAJ|url-status=live}})</ref> ঔপনিৱেশিক যুগ আৰম্ভ হোৱাৰ আগতে পাণ্ড্য, নায়ক, বিজয়নগৰ আৰু মাৰাঠা যুগত কিছুমান মন্দিৰ আৰু গঠন যোগ কৰা হৈছিল। এই নিৰ্মাতাসকলে মূল পৰিকল্পনা আৰু সমমিতিৰ নিয়মসমূহ মানি চলিছিল। মূল মন্দিৰৰ চোতালত মুখ্য গৰ্ভগৃহ আৰু নন্দী-মণ্ডপমৰ লগতে দুটা ডাঙৰ মন্দিৰ আছে। ইয়াৰে এটা কাৰ্তিকেয়ৰ আৰু আনটো পাৰ্বতীৰ বাবে। চৌহদটোত আৰু কেইবাটাও সৰু মন্দিৰ আছে।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=16–19}}<ref name=igncatanj>[[http://ignca.nic.in/pdf_data/bt_release_brochure.pdf](http://ignca.nic.in/pdf_data/bt_release_brochure.pdf) Tanjavur: Brhadisvara temple, The monument and the living tradition] {{WebArchive|url=[https://web.archive.org/web/20160330024138/http://www.ignca.nic.in/PDF_data/bt_release_brochure.pdf](https://web.archive.org/web/20160330024138/http://www.ignca.nic.in/PDF_data/bt_release_brochure.pdf) |date=30 March 2016 }}, Kapila Vatsyayan and R Nagaswamy et al, Indira Gandhi National Centre for the Arts, Government of India (2012), page 7</ref><ref>{{cite journal|title=Imperial Frontiers: Building Sacred Space in Sixteenth-Century South India|journal=The Art Bulletin|volume=90|issue=2|jstor=20619601|last=Branfoot|first=Crispin|year=2008|page=185|doi=10.1080/00043079.2008.10786389|s2cid=154135978}}</ref> পেৰুবুদাইয়াৰ মন্দিৰে দক্ষিণ ভাৰতৰ হিন্দু মন্দিৰৰ স্থাপত্য পৰম্পৰা অব্যাহত ৰাখিছিল। ইয়াত স্থাপত্য আৰু সজ্জাৰ উপাদান ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। কিন্তু ইয়াৰ আকাৰ একাদশ শতিকাৰ আগতে নিৰ্মাণ কৰা মন্দিৰসমূহতকৈ যথেষ্ট ডাঙৰ আছিল। চোল যুগৰ স্থপতি আৰু শিল্পীসকলে এই জ্ঞান অধিক বৃহৎ পৰিসৰত প্ৰয়োগ কৰি নিৰ্মাণ কৰাৰ কৌশল বিকশিত কৰিছিল। তেওঁলোকে বিশেষকৈ গধুৰ শিল ব্যৱহাৰ কৰি {{convert|63.4|m}} ওখ বিশাল ''বিমান'' নিৰ্মাণ কৰিছিল।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=16–19}}<ref name=igncatanj/> {{multiple image | align = right | image1 = Brihadisvara Temple, Thanjavur, Tamil Nadu, India (2017).jpg | width1 = 248 | alt1 = | caption1 = নন্দী মণ্ডপম আৰু প্ৰৱেশদ্বাৰৰ গোপুৰমসমূহ, চোতালৰ পৰা উত্তৰ-পূব দিশৰ দৃশ্য | image2 = Thanjavur Brihadeeswara Temple Entrance.JPG | width2 = 110 | alt2 = | caption2 = প্ৰৱেশদ্বাৰৰ আন এটা দৃশ্য | footer = }} [[File:Gopuram of the Brihadisvara Temple, Thanjavur, Tamil Nadu, India (2016) 02.jpg|thumb|বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰৰ গোপুৰম]] মন্দিৰটো পূবমুখী। ইয়াৰ চাৰিওফালে এসময়ত পানীৰ পৰিখা আছিল। পিছত এই পৰিখা পুতি পেলোৱা হয়। এতিয়া এটা সুৰক্ষিত দেৱালে এই পৰিখাটো আগুৰি আছে। দুয়োখন দেৱালত অলংকৃত প্ৰৱেশদ্বাৰ আছে। এইবোৰক গোপুৰম বুলি কোৱা হয়। এইবোৰ শিলেৰে নিৰ্মাণ কৰা আৰু ইয়াত ওপৰৰ অংশত অলংকৰণ আছে। মুখ্য প্ৰৱেশদ্বাৰসমূহ পূবফালে আছে। প্ৰথমটোক ''কেৰালান্তকন তিৰুৱাসাল'' বুলি কোৱা হয়। ইয়াৰ অৰ্থ হৈছে "কেৰালান্তকনৰ পৱিত্ৰ দুৱাৰ"। কেৰালান্তকন আছিল মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰা ৰজা ৰাজৰাজৰ উপাধি। প্ৰায় {{convert|100|m}} আগত ভিতৰৰ চোতালৰ গোপুৰমটো আছে। ইয়াক ''ৰাজৰাজন তিৰুৱাসাল'' বুলি কোৱা হয়। এইটো ''কেৰালান্তকন তিৰুৱাসাল''তকৈ অধিক সজ্জিত। ইয়াৰ ''অধিষ্ঠানম''ত [[পুৰাণ]] আৰু অন্যান্য হিন্দু গ্ৰন্থৰ কাহিনী দেখুওৱা ভাস্কৰ্য আছে।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=16–19}} ভিতৰৰ পূব গোপুৰমৰ মাজেৰে এটা বিশাল চোতাললৈ যাব পাৰি। এই চোতালৰ সকলো মন্দিৰ পূব-পশ্চিম আৰু উত্তৰ-পশ্চিমৰ মুখ্য দিশ অনুসৰি স্থাপন কৰা হৈছে। চৌহদটোত পাঁচ মহলীয়া গোপুৰমৰ মাজেৰে এটা অক্ষত প্ৰৱেশ কৰিব পাৰি। অথবা এটা সৰু স্বতন্ত্ৰ গোপুৰমৰ মাজেৰে পোনপটীয়াকৈ ডাঙৰ মুখ্য চোতাললৈ যাব পাৰি। মুখ্য প্ৰৱেশদ্বাৰৰ গোপুৰমটো ৩০ মিটাৰ ওখ। ই বিমানা‌তকৈ সৰু।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=16–29}} মুখ্য মন্দিৰ-সম্পৰ্কীয় স্মাৰক আৰু বিশাল টাৱাৰটো এই চোতালৰ মাজত অৱস্থিত।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=16–19}} শিৱক উৎসৰ্গিত মুখ্য মন্দিৰটোৰ চাৰিওফালে সৰু সৰু মন্দিৰ আছে। ইয়াৰে বেছিভাগ মন্দিৰ অক্ষীয়ভাৱে সজোৱা হৈছে। এইবোৰ শিৱৰ সহধৰ্মিণী [[পাৰ্বতী]], তেওঁৰ পুত্ৰ [[মুৰুগন]] আৰু [[গণেশ]], নন্দী, [[বৰাহী]], কৰুভুৰ দেৱ (ৰাজৰাজ চোলাৰ [[গুৰু]]), চণ্ডেশ্বৰ আৰু নটৰাজৰ নামত উৎসৰ্গিত।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=16–29}} নন্দী মণ্ডপমত এটা একেটা শিলৰ পৰা নিৰ্মিত বহি থকা ষাঁড় আছে। ই গৰ্ভগৃহৰ ফালে মুখ কৰি আছে। ইয়াৰ আৰু গৰ্ভগৃহৰ মাজত খটখটি আছে। এই খটখটিয়ে স্তম্ভযুক্ত বাৰাণ্ডা আৰু সমূহীয়া সমাৱেশ হললৈ লৈ যায়। তাৰ পিছত এটা ভিতৰুৱা মণ্ডপ আছে। এই মণ্ডপটোৱে ''প্ৰদক্ষিণ পথ'' বা প্ৰদক্ষিণৰ পথৰ সৈতে সংযোগ কৰে। ''মুখ-মণ্ডপম''ৰ ফালে মুখ কৰি থকা [[নন্দী]]ৰ ওজন প্ৰায় ২৫ টন।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|p=22, Quote: "It is 3.65 m high, 5.94 m long and 2.59 m broad, estimated to weigh 25 tons."}} ই এটা মাত্ৰ শিলৰ পৰা নিৰ্মাণ কৰা। ইয়াৰ উচ্চতা প্ৰায় ২ মিটাৰ, দৈৰ্ঘ্য ৬ মিটাৰ আৰু প্ৰস্থ ২.৫ মিটাৰ। নন্দীৰ মূৰ্তিটো একশিলীয়া। ই দেশখনৰ অন্যতম বৃহৎ নন্দীৰ মূৰ্তি।<ref name="Meena" /> ===সংৰক্ষণ আৰু পুনৰুদ্ধাৰ=== বিশ্ব ঐতিহ্যৰ স্মৃতিসৌধ হিচাপে মন্দিৰ আৰু ইয়াৰ চৌহদ [[ভাৰতীয় পুৰাতত্ত্ব জৰীপ বিভাগ]]ৰ অধীনত আছে। এই বিভাগটো ভাৰত চৰকাৰৰ সংস্কৃতি মন্ত্ৰালয়ৰ অধীনত। ইয়াৰ উদ্দেশ্য হৈছে মন্দিৰটোৰ সুৰক্ষা, সংৰক্ষণ আৰু পুনৰুদ্ধাৰ নিশ্চিত কৰা। প্ৰাচীন এই আশ্চৰ্যকৰ স্থাপত্যৰ মহিমাৰ সৈতে সামঞ্জস্য ৰাখিবলৈ চাৰিওফালৰ সুবিধাসমূহ উন্নত কৰা হৈছে। ইয়াৰ ভিতৰত পোহৰ, নিৰ্দেশনা ফলক আৰু ভক্ত আৰু দৰ্শনাৰ্থীৰ বাবে সুবিধা আছে। স্মৃতিসৌধটোৰ পোহৰৰ ব্যৱস্থা এনেদৰে কৰা হৈছে যাতে শিলৰ স্বাভাৱিক ৰং আৰু মন্দিৰৰ সকলো কোণ সজাই তোলা ভাস্কৰ্যৰ ৰূপ অধিক স্পষ্ট হৈ উঠে। ভাৰতীয় পুৰাতত্ত্ব জৰীপ বিভাগে পুনৰুদ্ধাৰৰ কাম হাতত লৈছিল। বিভাগটোৱে ভাৰতীয় [[স্থপতি]] আৰু [[নক্সাকাৰ]] শীলা শ্ৰী প্ৰকাশক নক্সা প্ৰস্তুতিৰ নেতৃত্ব দিবলৈ নিযুক্তি দিছিল।<ref>{{cite web|url=[https://aceupdate.com/2015/02/18/architecture-is-ultimately-about-people/|title=Architecture](https://aceupdate.com/2015/02/18/architecture-is-ultimately-about-people/|title=Architecture) is Ultimately about People|date=18 February 2015|publisher=Architecture Construction & Engineering Update Magazine|access-date=15 November 2021|archive-date=15 November 2021|archive-url=[https://web.archive.org/web/20211115063746/https://aceupdate.com/2015/02/18/architecture-is-ultimately-about-people/|url-status=dead}}](https://web.archive.org/web/20211115063746/https://aceupdate.com/2015/02/18/architecture-is-ultimately-about-people/|url-status=dead}})</ref> ===গৰ্ভগৃহ আৰু শ্ৰী-বিমান=== {{multiple image | align = right | image1 = Brihadishvara temple back view.jpg | width1 = 180 | alt1 = | caption1 = | image2 = Thanjavur, Brihadishwara Temple (7013915633).jpg | width2 = 160 | alt2 = | caption2 = | footer = ''শ্ৰী-বিমান''ৰ বিভিন্ন দৃশ্য }} গৰ্ভগৃহটো পশ্চিমৰ বৰ্গাকাৰ অংশৰ মাজত অৱস্থিত। ইয়াক বৃহৎ দেৱালে আগুৰি আছে। এই দেৱালবোৰ তীক্ষ্ণভাৱে খোদিত ভাস্কৰ্য আৰু স্তম্ভিকাৰ দ্বাৰা বিভিন্ন স্তৰত বিভক্ত। ইয়াৰ ফলত গভীৰ খাঁজ আৰু উলম্ব অংশ সৃষ্টি হৈছে। গৰ্ভগৃহৰ প্ৰতিটো ফালত ভাস্কৰ্যযুক্ত এটা অংশ আছে।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=17–19}}<ref name=thapar/> গৰ্ভগৃহৰ ভিতৰত মুখ্য দেৱতা শিৱৰ এটা বিশাল শিলৰ [[লিংগ]] আছে। ইয়াক কৰুৱাৰাই বুলি কোৱা হয়। কৰুৱাৰাই এটা তামিল শব্দ। ইয়াৰ অৰ্থ হৈছে "গৰ্ভকক্ষ"। ভাৰতৰ আন অঞ্চলত এই স্থানক ''গৰ্ভগৃহ'' বুলি কোৱা হয়। কেৱল পুৰোহিতসকলেহে এই অতি ভিতৰুৱা কক্ষত প্ৰৱেশ কৰিব পাৰে।<ref>{{cite web |url=[http://www.indoarch.org/arch_glossary.php](http://www.indoarch.org/arch_glossary.php) |title=Architecture of the Indian Subcontinent – Glossary |access-date=24 January 2007 |archive-date=6 March 2012 |archive-url=[https://web.archive.org/web/20120306200130/http://www.indoarch.org/arch_glossary.php](https://web.archive.org/web/20120306200130/http://www.indoarch.org/arch_glossary.php) |url-status=usurped }}</ref> দ্ৰাবিড় স্থাপত্য শৈলীত গৰ্ভগৃহটো এটা সৰু বিমানৰ ৰূপত নিৰ্মাণ কৰা হয়। ইয়াত ভিতৰৰ দেৱাল আৰু বাহিৰৰ দেৱালে গৰ্ভগৃহৰ চাৰিওফালে প্ৰদক্ষিণৰ বাবে এটা পথ সৃষ্টি কৰিছে ([[প্ৰদক্ষিণ]])। প্ৰৱেশদ্বাৰটো অতি সুন্দৰভাৱে সজোৱা হৈছে। ভিতৰৰ কক্ষটো গৰ্ভগৃহ। ইয়াত বৃহৎ লিংগ স্থাপন কৰা হৈছে।<ref name=mitchell/> মুখ্য বিমান (শিখৰ) এটা বিশাল ১৬ মহলীয়া স্তম্ভাকৃতিৰ গঠন। ইয়াৰে ১৩টা মহলা ওপৰলৈ গৈ ক্ৰমে সৰু হৈ গৈছে। ই মুখ্য চোতালৰ ওপৰত প্ৰাধান্য বিস্তাৰ কৰিছে। ই {{convert|30.18|m}} বাহুৰ এটা বৰ্গাকাৰ ভেটিৰ ওপৰত অৱস্থিত।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=17–19}} টাৱাৰটো স্থাপত্যিক বিন্যাসৰ দিশৰ পৰা অতি সুন্দৰভাৱে সজোৱা হৈছে। ইয়াৰ প্ৰতিটো পৃষ্ঠত স্তম্ভিকা, উখহি থকা গাঁথনি আৰু সংলগ্ন স্তম্ভ ছন্দোবদ্ধভাৱে স্থাপন কৰা হৈছে।<ref name=ching2>Ching 2007, pp. 338–339</ref> ====দেৱতা আৰু নাট্যশাস্ত্ৰৰ নৃত্য মুদ্ৰা==== [[File:Shiva Nataraja Tanjore Bruxelles 02 10 2011 01.jpg|thumb|left|upright=0.6|তাঞ্জাভুৰৰ ব্ৰঞ্জৰ [[নটৰাজ]] মূৰ্তিৰ আৰ্হি। বহুতো সংগ্ৰহালয়ত পোৱা এই আৰ্হিটো এই মন্দিৰৰ গৰ্ভগৃহৰ বাবে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল।<ref name=kaimal392/>]] মন্দিৰটো বিশাল লিংগৰ ৰূপত শিৱৰ নামত উৎসৰ্গিত। এই লিংগ শিৱৰ বিমূৰ্ত আৰু নিৰাকাৰ প্ৰতিনিধিত্ব। ইয়াৰ উচ্চতা {{convert|8.7|m|ft|order=flip}}। ই গৰ্ভগৃহৰ দুটা মহলা জুৰি আছে।<ref name=asibrihadthanj/>{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=20–21}} ই ভাৰতৰ অন্যতম বৃহৎ একশিলীয়া লিংগ ভাস্কৰ্য।<ref name=Meena>{{cite book|title=Temples in South India|last=V.|first=Meena|publisher=Harikumar Arts|location=Kanniyakumari|year=1974|edition=1st|pages=23–24}}</ref> {| class="wikitable floatright" align=center style = " background: transparent; " |+ ''মহা-মণ্ডপম''ৰ দেৱালৰ ভাস্কৰ্যসমূহ{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=18–21}} |-style="text-align: center;" | width=120px style="background: #ffad66;" | উত্তৰ ফাল | width=120px style="background: #ffad66;" | দক্ষিণ ফাল |-style="text-align: center;" | [[ভৈৰৱ]] (শিৱ) | [[গণেশ]] |-style="text-align: center;" | মহিষাসুৰমৰ্দিনী ([[দুৰ্গা]]) | [[বিষ্ণু]] |-style="text-align: center;" | [[সৰস্বতী]] | [[গজলক্ষ্মী]] |} শৈৱ মন্দিৰটোত [[বৈষ্ণৱধৰ্ম]] আৰু [[শাক্তধৰ্ম]] পৰম্পৰাৰ মুখ্য দেৱতাসকলকো মুখ্য মন্দিৰৰ বৃহৎ মণ্ডপত স্থান দি সকলো প্ৰধান হিন্দু পৰম্পৰাক সন্মান জনোৱা হৈছে। দেৱতাসকলৰ বিন্যাস সাধাৰণতে সমমিত। কেৱল পূব প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ফালটো ইয়াৰ ব্যতিক্ৰম। ইয়াত দুৱাৰ আৰু যাতায়াতৰ পথৰ বাবে স্থান ৰখা হৈছে। মুখ্য দেৱতাসকলৰ উপৰি প্ৰতিটো ফালে ''[[দ্বাৰপাল]]'' (ৰক্ষক) আৰু আন বিভিন্ন ভাস্কৰ্য আছে। প্ৰৱেশমণ্ডপত জটিলভাৱে খোদিত তিনিটা শিলৰ ভাস্কৰ্য আৰু দেৱালচিত্ৰ আছে।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=18–21}} ভূমিমহলৰ গৰ্ভগৃহৰ দেৱালত তলত দিয়া ভাস্কৰ্যসমূহ আছে।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=18–21}} *পূব দেৱাল: [[লিংগোদ্ভৱ]], থিয় হৈ থকা শিৱ, পশুপতি-মূৰ্তি আৰু ''অৰ্ধ-মণ্ডপম''ৰ পৰা অহা পথৰ দুয়োকাষে দুটা দ্বাৰপাল *দক্ষিণ দেৱাল: ভিক্ষাটন, [[বীৰভদ্ৰ]], দক্ষিণামূৰ্তি, [[কালান্তক]], নটৰাজ{{refn|group=note|তামিল সাহিত্যত শিৱৰ নৃত্যৰ ৰূপৰ অধিপতিক আদৱল্লন বা কুট্টপেৰুমানাদিগল বুলি কোৱা হয়। চোল যুগৰ এই ব্ৰঞ্জৰ নটৰাজৰ আৰ্হি অতি জনপ্ৰিয় আৰু ইয়াৰ ওপৰত বহু অধ্যয়ন কৰা হৈছে। পিছৰ যুগৰ ''উণ্মৈভিলক্কম'' আৰু ''চিতম্বৰ মুম্মণি কোভিয়া'' আদি গ্ৰন্থতো ইয়াৰ গুৰুত্ব বৰ্ণনা কৰা হৈছে। ভাৰতীয় শিল্পত নটৰাজৰ ৰূপ চোল যুগৰ আগৰ শতিকাসমূহতো দেখা যায়।<ref name=kaimal392>Padma Kaimal (1999), [[https://www.jstor.org/stable/3051349](https://www.jstor.org/stable/3051349) Shiva Nataraja: Shifting Meanings of an Icon] {{Webarchive|url=[https://web.archive.org/web/20180928130833/https://www.jstor.org/stable/3051349](https://web.archive.org/web/20180928130833/https://www.jstor.org/stable/3051349) |date=28 September 2018 }}, The Art Bulletin, Vol. 81, No. 3, pages 394-395, Figure 3 on page 392</ref>}} আৰু দুটা দ্বাৰপাল *পশ্চিম দেৱাল: [[হৰিহৰ]] (আধা শিৱ আৰু আধা বিষ্ণু), লিংগোদ্ভৱ, ''প্ৰভাৱলী'' নথকা চন্দ্ৰশেখৰ, ''প্ৰভাৱলী'' থকা চন্দ্ৰশেখৰ আৰু দুটা দ্বাৰপাল *উত্তৰ দেৱাল: [[অৰ্ধনাৰীশ্বৰ]] (আধা শিৱ আৰু আধা পাৰ্বতী), পাৰ্বতী নথকা গংগাধৰ, পশুপতি-মূৰ্তি, শিৱ-আলিংগন-মূৰ্তি আৰু দুটা দ্বাৰপাল [[File:Top of Brihadisvara Temple, Thanjavur.jpg|thumb|180px|left|শিখৰ, এটা গম্বুজাকৃতিৰ চূড়া (২৫ টন), অষ্টভুজাকাৰ আৰু ৮০ টন ওজনৰ এটা মাত্ৰ গ্ৰেনাইটৰ খণ্ডৰ ওপৰত স্থাপিত।]] [[File:PeruvudaiyarKoyilThanjavurDancePostition.jpg|thumb|right|180px|ওপৰৰ মহলৰ কৰিডৰৰ বাহিৰৰ দেৱালত খোদিত ৮১টা নৃত্য ভংগীৰ এটা]] দ্বিতীয় মহলত শিৱৰ [[ত্ৰিপুৰান্তক]] ৰূপৰ বিভিন্ন ভংগী এই ভাস্কৰ্যসমূহৰ সৈতে মিলাকৈ দেখুওৱা হৈছে। এই মহলসমূহৰ ওপৰত ''শ্ৰী-বিমানা'' তেৰটা মহলা (''তলা'') ওপৰলৈ উঠিছে। এই মহলসমূহৰ ওপৰত ৮০ টন ওজনৰ এটা মাত্ৰ বৰ্গাকাৰ গ্ৰেনাইটৰ খণ্ড আছে। ইয়াৰ প্ৰতিটো বাহু {{convert|7.77|m}} দীঘল। এই খণ্ডৰ চাৰিওটা কোণত নন্দীৰ যোৰ আছে। প্ৰতিটো নন্দীৰ আকাৰ প্ৰায় {{convert|1.98|m}} × {{convert|1.68|m}}। এই গ্ৰেনাইটৰ খণ্ডৰ মাজৰ পৰা ''গ্ৰীৱা'', ''শিখৰ'' আৰু তামিল হিন্দু মন্দিৰৰ স্থাপত্যৰ চূড়া (''স্তূপি'') ওপৰলৈ উঠিছে। এই ''স্তূপি''ৰ উচ্চতা {{convert|3.81|m}}। ইয়াক প্ৰথমতে সোণেৰে আবৃত কৰা হৈছিল। এতিয়া তেনে কৰা হোৱা নাই। ওপৰৰ ''শিখৰ''টো গম্বুজৰ দৰে আৰু ইয়াৰ ওজন ২৫ টন।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=18–21}}<ref>{{cite web|url=[http://121.242.207.115/asi.nic.in/chola-temple-brhadisvara|title=Great](http://121.242.207.115/asi.nic.in/chola-temple-brhadisvara|title=Great) Living Chola Temples|publisher=Archaeological Survey of India|access-date=15 January 2019|archive-date=14 April 2019|archive-url=[https://web.archive.org/web/20190414195207/http://121.242.207.115/asi.nic.in/chola-temple-brhadisvara/|url-status=dead}}](https://web.archive.org/web/20190414195207/http://121.242.207.115/asi.nic.in/chola-temple-brhadisvara/|url-status=dead}})</ref> এই টাৱাৰৰ প্ৰতিটো মহল ''কূট'' আৰু ''শালা''ৰে সজোৱা হৈছে। এই মন্দিৰৰ ক্ৰমে সৰু হৈ যোৱা বৰ্গাকাৰ টাৱাৰৰ স্থাপত্য গংগাইকোণ্ডচোলীশ্বৰমৰ চোল মন্দিৰৰ টাৱাৰতকৈ পৃথক। ইয়াৰ টাৱাৰটো পোন, আনহাতে গংগাইকোণ্ডচোলীশ্বৰমৰ টাৱাৰটো বক্ৰ। মন্দিৰৰ শ্ৰী-বিমানাৰ বিশাল আকাৰে ইয়াক চহৰখনৰ এটা সুউচ্চ পৰিচয়চিহ্ন কৰি তুলিছে।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=18–21}} ''অধিতল''ৰ ওপৰৰ মহলৰ কৰিডৰৰ দেৱালত ১০৮টা নৃত্য ''কৰণা''ৰ ভিতৰত ৮১টা খোদিত কৰা হৈছে। এইবোৰ ''[[নাট্যশাস্ত্ৰ]]''ৰ নৃত্য ভংগী। এই গ্ৰন্থখন [[ভৰতনাট্যম]] নামৰ তামিলনাডুৰ ধ্ৰুপদী নৃত্যৰ ভিত্তি। ২৭টা অনুপস্থিত ''কৰণা''ৰ স্থানত শিলৰ খালী খণ্ড আছে। এইবোৰ কিয় খোদিত কৰা হোৱা নাছিল সেয়া স্পষ্ট নহয়। খোদিত ৮১টা ভংগীয়ে একাদশ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে এই ধ্ৰুপদী ভাৰতীয় নৃত্যশৈলীৰ গুৰুত্ব দেখুৱায়।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=20–21}} গৰ্ভগৃহটো বৰ্গাকাৰ আৰু এটা ভেটিৰ ওপৰত অৱস্থিত। ইয়াৰ ভেটিটো খোদিত কৰি গঢ় দিয়া হৈছে আৰু ইয়াৰ ডাঠতা {{convert|0.5|m}}। ইয়াত ক্ৰমে ১৪০ চেণ্টিমিটাৰ আৰু ৩৬০ চেণ্টিমিটাৰ ডাঠ ''উপপীঠম'' আৰু ''অধিষ্ঠানম'' আছে।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=20–21}} ===মণ্ডপ=== দুটা মণ্ডপ, অৰ্থাৎ ''মহা-মণ্ডপ'' আৰু ''মুখ-মণ্ডপ'', গৰ্ভগৃহ আৰু ''নন্দী মণ্ডপ''ৰ মাজত একে অক্ষত অৱস্থিত বৰ্গাকাৰ গঠনৰ। ''মহা-মণ্ডপ''ৰ প্ৰতিটো ফালে ছটাকৈ স্তম্ভ আছে।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=22–25}} ইয়াতো ভাস্কৰ্য আছে। ইয়াত ভিতংকৰ আৰু ৰাজৰাজ প্ৰথমৰ ব্ৰঞ্জৰ মূৰ্তি আছে। কিন্তু এইবোৰ বহু পিছত যোগ কৰা হৈছিল। ''মহা-মণ্ডপ''ৰ দুয়োকাষে দুটা বিশাল শিলৰ দ্বাৰপাল আছে। খটখটিৰ জৰিয়তে ই ''মুখ-মণ্ডপ''ৰ সৈতে সংযুক্ত। ''মুখ-মণ্ডপ''ৰ প্ৰৱেশদ্বাৰতো দ্বাৰপাল আছে। মণ্ডপৰ ভিতৰত ''[[দিকপাল]]'' বা প্ৰতিটো দিশৰ ৰক্ষক দেৱতাৰ বাবে আঠটা সৰু মন্দিৰ আছে। ইয়াৰ ভিতৰত [[অগ্নি]], [[ইন্দ্ৰ]], [[বৰুণ]], [[কুবেৰ]] আদি আছে। এইবোৰ চোল ৰজা ৰাজেন্দ্ৰ প্ৰথমৰ শাসনকালত স্থাপন কৰা হৈছিল।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=22–25}} শিলালিপিৰ পৰা জনা যায় যে চোল যুগত এই স্থানত প্ৰধান হিন্দু পৰম্পৰাসমূহৰ আন দেৱ-দেৱীৰ ভাস্কৰ্যও আছিল। কিন্তু এতিয়া সেইবোৰ নাই। মূল আঠটা মন্দিৰৰ ভিতৰত [[সূৰ্য]] (সূৰ্য দেৱতা), [[মাতৃকা|সপ্তমাতৃকা]] (সাত মাতৃ), গণেশ, মুৰুগন, [[জ্যেষ্ঠা (দেৱী)|জ্যেষ্ঠা]], [[চন্দ্ৰ]] (চন্দ্ৰ দেৱতা), চণ্ডেশ্বৰ আৰু ভৈৰৱৰ মন্দিৰ আছিল।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=22–25}} একেদৰে পশ্চিম দেৱালৰ কক্ষত ৰাজৰাজ প্ৰথমৰ যুগত নিৰ্মাণ কৰা এটা বিশাল গ্ৰেনাইটৰ গণেশ মূৰ্তি আছিল। কিন্তু এতিয়া এই মূৰ্তিটো ''তিৰুচ্চুৰু-মালিগাই'' (দক্ষিণ বাৰাণ্ডা)ত আছে। শাক্ত পৰম্পৰাৰ সাতগৰাকী মাতৃৰ ভিতৰত কেৱল [[বৰাহী]]ৰ মূৰ্তিটোৱেই ভগ্ন অৱস্থাত সংৰক্ষিত হৈ আছে। এতিয়া ইয়াৰ অৱশিষ্টসমূহ চোতালৰ দক্ষিণফালে থকা আধুনিক যুগৰ ইটাৰে নিৰ্মিত সৰু "বৰাহী মন্দিৰ"ত আছে। আন মাতৃসকলৰ মূল মূৰ্তি আৰু তেওঁলোকৰ মূল চোল যুগৰ মন্দিৰসমূহ নাই।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=22–25}} ===দেৱালচিত্ৰ=== {{multiple image | align = right | direction = horizontal | image1 = Rajaraja mural-2.jpg | width1 = 105 | caption1 = ৰাজৰাজ প্ৰথম আৰু তেওঁৰ গুৰুৰ এখন দেৱালচিত্ৰ | image2 = N-TN-C192 Nandi Mandapam ceiling with centuries old murals.jpg | width2 = 191 | caption2 = নন্দী মন্দিৰৰ ছাদত নায়ক যুগৰ দেৱালচিত্ৰ }} মন্দিৰৰ প্ৰদক্ষিণ পথৰ কাষত থকা গৰ্ভগৃহৰ দেৱালত চোল যুগৰ দেৱালচিত্ৰৰ এটা তলৰ স্তৰ আছে। এই দেৱালচিত্ৰসমূহ মজিয়াৰ পৰা ছাদলৈকে বিস্তৃত। ১৯৩১ চনত [[অন্নামলাই বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ এছ. কে. গোবিন্দস্বামীয়ে এইবোৰ আৱিষ্কাৰ কৰিছিল।<ref name=sriraman168/> চিত্ৰশিল্পীসকলে প্ৰাকৃতিক ৰং ব্যৱহাৰ কৰিছিল। তেওঁলোকে তিতি থকা চূণশিলৰ স্তৰটো শুকাই কঠিন হৈ থকাৰ সময়ত তাৰ ভিতৰত এই ৰং মিহলাই দিছিল। চোল যুগৰ দেৱালচিত্ৰসমূহৰ মূল বিষয় আছিল শৈৱধৰ্ম। এইবোৰ ২০০০ চনৰ দশকত পুনৰুদ্ধাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="paint">{{cite news| url= [http://www.thehindu.com/thehindu/fr/2003/02/28/stories/2003022801300600.htm|](http://www.thehindu.com/thehindu/fr/2003/02/28/stories/2003022801300600.htm|) title= ASI restores 400-year-old paintings| access-date= 22 June 2010| location= Chennai, India| work= [[The Hindu]]| date= 28 February 2010| archive-date= 17 November 2004| archive-url= [https://web.archive.org/web/20041117175953/http://www.thehindu.com/thehindu/fr/2003/02/28/stories/2003022801300600.htm|](https://web.archive.org/web/20041117175953/http://www.thehindu.com/thehindu/fr/2003/02/28/stories/2003022801300600.htm|) url-status= dead}}; [[http://www.thehindu.com/thehindu/mp/2005/06/20/stories/2005062000400500.htm](http://www.thehindu.com/thehindu/mp/2005/06/20/stories/2005062000400500.htm) Another report about Chola frescoes]{{dead link|date=April 2021|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}</ref> চোল যুগৰ দেৱালচিত্ৰৰ মুঠ এলেকা প্ৰায় {{convert|670|m2}}। ইয়াৰে ২০১০ চনলৈকে প্ৰায় {{convert|112|m2}} উন্মোচন কৰা হৈছিল। এই কামত এনে এটা পদ্ধতি ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল যিয়ে দুয়োটা চিত্ৰ সংৰক্ষণ কৰে। এই পদ্ধতি ভাৰতীয় পুৰাতত্ত্ব জৰীপ বিভাগে বিকশিত কৰিছিল।<ref name=sriraman168>PS Sriraman (2010), Digital photo documentation of murals at Brihadisvara Temple, Tanjavur: a tool for art historians in ''Space, Time, Place'' (Editors: Stefano Campana et al), pages 167-172</ref> এই দেৱালচিত্ৰসমূহত হিন্দু পৌৰাণিক কাহিনী দেখুওৱা হৈছে।<ref name=sriraman168/>{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=29–36}} বালসুব্ৰহ্মণ্যমৰ মতে, বেছিভাগ দেৱালচিত্ৰ শিৱৰ সৈতে সম্পৰ্কিত। কিন্তু একাদশ শতিকাৰ চোল যুগৰ দেৱালচিত্ৰসমূহত বিষ্ণু, দুৰ্গা আৰু আন দেৱতাকো দেখুওৱা হৈছে। ইয়াৰ লগতে চোল ৰাজপৰিয়াল, ৰাজদৰবাৰৰ জীৱন আৰু সাধাৰণ লোকৰ জীৱনৰ দৃশ্যও আছে।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=29–36}} {{multiple image | perrow = 2 | total_width = 400 | align = left | image1 = Mural2 Brihadeeswara.jpg | image2 = Mural detail Brihadeeswara.jpg | footer_align = center | footer = বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰৰ নন্দী মণ্ডপৰ ছাদৰ দেৱালচিত্ৰ }} পিছত মন্দিৰত কৰা নিৰ্মাণ, সংযোজন আৰু পৰিৱৰ্তনৰ ফলত মন্দিৰৰ ভিতৰত প্ৰাকৃতিক পোহৰৰ পৰিমাণ কমি গৈছিল। সেয়েহে দেৱালচিত্ৰসমূহ সীমিতভাৱে আলোকচিত্ৰত ধৰা হৈছিল আৰু সেইবোৰৰ ব্যাখ্যা কৰা হৈছিল। শ্ৰীৰামনৰ মতে, উন্নত আলোকচিত্ৰ গ্ৰহণৰ সঁজুলিৰে কৰা সম্পূৰ্ণ আলোকচিত্ৰই দেখুৱাইছে যে এই ঐতিহাসিক ব্যাখ্যাসমূহ ভুল আছিল।<ref name=sriraman168/> উদাহৰণস্বৰূপে, আগতে দক্ষিণামূৰ্তি শিৱ বুলি ব্যাখ্যা কৰা এখন দেৱালচিত্ৰ আচলতে বটগছৰ তলত ধ্যান কৰি থকা এজন ৰাজকীয় গুৰুৰ ধৰ্মনিৰপেক্ষ দৃশ্য। গছজোপাত ময়ূৰ, চৰাই, বান্দৰ, কেৰ্কেটুৱা আৰু ফেঁচা দেখুওৱা হৈছে। লগতে এটা ফেঁচাৰ দৰে সাপ দেখুওৱা হৈছে। জীৱ-জন্তু আৰু চৰাইবোৰ সাপটোক লৈ চিন্তিত হোৱা দেখা যায়। সাপটোৰ ওচৰৰ জীৱবোৰক অধিক চিন্তিত হোৱা দেখা যায়।<ref name=sriraman168/> এই চিত্ৰফলকৰ আন অংশতো একেদৰে এজন সাধুৰ কথা শুনি থকা ৰাজদৰবাৰ দেখুওৱা হৈছে। আন কিছুমান অংশত বিভিন্ন পোছাক পৰিধান কৰা মহিলাক বিভিন্ন নৃত্য ''মুদ্ৰা''ত দেখুওৱা হৈছে।<ref name=sriraman168/> গৰ্ভগৃহৰ ভিতৰৰ কিছুমান চিত্ৰ আৰু যাতায়াতৰ পথৰ দেৱালৰ কিছুমান চিত্ৰত এসময়ত জমা হোৱা কুঁহিয়াৰ বাবে ক্ষতি হৈছিল। কেইবাশ বছৰ ধৰি গৰ্ভগৃহত চাকিৰ ধোঁৱা আৰু কৰ্পূৰ জ্বলোৱাৰ ফলত সৃষ্টি হোৱা ধোঁৱা আৰু কুঁহিয়াৰৰ সংস্পৰ্শ অব্যাহত আছিল। ইয়াৰ ফলত প্ৰদক্ষিণ পথৰ দেৱালত থকা চোল যুগৰ চিত্ৰৰ কিছুমান অংশ যথেষ্ট ক্ষতিগ্ৰস্ত হৈছিল।<ref name="paint"/> ভাৰতীয় পুৰাতত্ত্ব জৰীপ বিভাগে পৃথিৱীত প্ৰথমবাৰৰ বাবে নিজৰ বিশেষ প্লাষ্টাৰ আঁতৰোৱা পদ্ধতি ব্যৱহাৰ কৰি ১০০০ বছৰ পুৰণি চোল যুগৰ দেৱালচিত্ৰৰ ওপৰত অংকিত ১৬খন নায়ক যুগৰ দেৱালচিত্ৰ পুনৰুদ্ধাৰ কৰিছিল।<ref name="paint"/> এই ৪০০ বছৰ পুৰণি দেৱালচিত্ৰসমূহ আঁহযুক্ত কাঁচৰ ফলকত স্থাপন কৰি এটা পৃথক মণ্ডপত প্ৰদৰ্শন কৰা হৈছে।<ref name="paint"/> ===শিলালিপি=== {{multiple image | total_width = 500 | align = centre | direction = horizontal | image1 = Tamil Inscriptions in Thanjavur Brahadeeshwara Temple written 1000 years ago.jpg | caption1 = বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰৰ তামিল শিলালিপি (প্ৰায় একাদশ শতিকা)। | image2 = 1010 CE Brihadishwara Shiva Temple, inscription, built by Rajaraja I, Thanjavur Tamil Nadu India.jpg | caption2 = মন্দিৰটোত একাদশ শতিকাৰ তামিল আৰু গ্ৰন্থ লিপিৰ শিলালিপি আছে। }} মন্দিৰৰ দেৱালত তামিল আৰু গ্ৰন্থ লিপিত বহুতো শিলালিপি আছে। ইয়াৰে বহুতো শিলালিপিৰ আৰম্ভণিতে সেই শিলালিপি খোদাই কৰিবলৈ অনুমতি দিয়া ৰজাৰ পৰম্পৰাগত সংস্কৃত আৰু তামিল ভাষাৰ ঐতিহাসিক পৰিচয় দিয়া হৈছে। ইয়াৰে বেছিভাগ শিলালিপিত মন্দিৰ বা মন্দিৰৰ কৰ্মচাৰীসকলক দিয়া দানৰ বিষয়ে উল্লেখ কৰা হৈছে। কিছুমান শিলালিপিত চহৰখনৰ বাসিন্দাসকলক দিয়া দানৰ কথাও উল্লেখ আছে।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=15, 25, 53 with footnotes}}<ref name=ayyar411/> মন্দিৰৰ চৌহদত [[ৰাজৰাজ চোল প্ৰথম]]ৰ ৬৪টা, [[ৰাজেন্দ্ৰ চোল প্ৰথম]]ৰ ২৯টা, [[বিক্ৰম চোল]]ৰ এটা, [[কুলোত্তুংগ প্ৰথম]]ৰ এটা আৰু [[ৰাজমহেন্দ্ৰ চোল|ৰাজমহেন্দ্ৰ]] ([[ৰাজেন্দ্ৰ চোল দ্বিতীয়|ৰাজেন্দ্ৰ দ্বিতীয়]])ৰ এটা শিলালিপি আছে। সম্ভৱতঃ [[পাণ্ড্য]] ৰজাৰ তিনিটা আৰু [[তাঞ্জাভুৰ নায়ক ৰাজ্য|নায়ক]] শাসক অচ্যুতাপ্প নায়ক আৰু মল্লাপ্প নায়কৰ দুটাকৈ শিলালিপিও আছে।<ref>{{cite book|title=The Great Chola Temples: Thanjavur, Gangaikondacholapuram, Darasuram|author=C. Sivaramamurti|publisher=Archaeological Survey of India, 2007 - Architecture, Chola - 96 pages|page=26}}</ref> {{multiple image | total_width = 700 | align = center | caption_align = center | image1 = Thirumagalpola.jpg | caption1 = ஸ்வஸ்திஸ்ரீ் திருமகள் போல பெருநில | image2 = Perunilachelviyun.jpg | caption2 = பெருநிலச் செல்வியுந் தனக்கேயுரிமை | image3 = Keyurimaipundamai.jpg | caption3 = கேயுரிமை பூண்டமை மனக்கொளக் | image4 = Kandalursaalai kalamaruttaruli.jpg | caption4 = காந்தளூர்ச் சாலைக் களமறூத்தருளி வேங்கை | image5 = Udaiyar Sri Rajaraja.jpg | caption5 = உடையார் ஸ்ரீராஜராஜ சோழன் | footer_align = center | footer = তাঞ্জাভুৰৰ বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰৰ পৰা ৰাজৰাজৰ শিলালিপিৰ অংশ (''প্ৰতিখন ছবিৰ প্ৰথম শাৰী'') }} ===মন্দিৰৰ কৰ্মচাৰী=== ১০১১ খ্ৰীষ্টাব্দৰ তাৰিখ থকা চৌহদৰ উত্তৰ দেৱালৰ এটা শিলালিপিত মন্দিৰত নিযুক্ত আৰু মন্দিৰৰ পৰা সহায় পোৱা লোকসকলৰ বিষয়ে বিতং তথ্য দিয়া হৈছে। শিলালিপিটোত তেওঁলোকৰ দৰমহা, কাম আৰু নাম উল্লেখ কৰা হৈছে। ইয়াত ৬০০ৰো অধিক লোকৰ নাম আছে। ইয়াৰ ভিতৰত পুৰোহিত, চাকি জ্বলোৱা লোক, ধোবী, দৰ্জী, অলংকাৰ নিৰ্মাতা, মৃৎশিল্পী, কাঠমিস্ত্ৰী, পবিত্ৰ ছাতি কঢ়িওৱা লোক, নৃত্যগুৰু, [[ভাৰতনাট্যম]] নৃত্যশিল্পী, গায়ক, পুৰুষ আৰু মহিলা বাদ্যযন্ত্ৰী, পৰিৱেশন কৰা শিল্পীসকলৰ তত্ত্বাৱধায়ক, হিচাপৰক্ষক আদি আছিল। তেওঁলোকৰ দৰমহা মাটিৰ টুকুৰাৰ ৰূপত দিয়া হৈছিল। সেয়েহে মন্দিৰত তেওঁলোকৰ কাম সম্ভৱতঃ আংশিক সময়ৰ আছিল।<ref name=ayyar411/>{{sfn|Michell|1988|pp=59–60}} মন্দিৰত ''[[দেৱদাসী]]''সকলক নিযুক্ত কৰা হৈছিল। তেওঁলোক ভক্তিমূলক গীত গোৱা নৃত্যশিল্পী আছিল। মন্দিৰৰ বহুতো শিলালিপিত এনে দানৰ উল্লেখ আছে যাৰ উদ্দেশ্য আছিল "পূজাৰ ব্যৱস্থা কৰা, সন্ন্যাসীসকলৰ সভাৰ বাবে খাদ্য যোগান ধৰা আৰু মেৰামতিৰ কাম কৰা"। জৰ্জ মিচেলৰ মতে, তাঞ্জাভুৰৰ মন্দিৰটো ইয়াৰ ইতিহাসত এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ দাতব্য প্ৰতিষ্ঠান আছিল। ইয়াত প্ৰতিদিনে তীৰ্থযাত্ৰী, ভক্ত আৰু যাত্ৰীৰ বাবে বিনামূলীয়া খাদ্যৰ ব্যৱস্থা কৰা হৈছিল। হিন্দু উৎসৱৰ দিনত এই খাদ্যৰ ব্যৱস্থা অধিক বিশদ আছিল আৰু ব্ৰাহ্মণসকলক বিশেষভাৱে আমন্ত্ৰণ কৰি খাদ্য খুওৱা হৈছিল।<ref name=ayyar411>PV Jagadisa Ayyar (1993), South Indian Shrines, Asian Educational Services, {{ISBN|81-206-0151-3}}, pages 411-423</ref>{{sfn|Michell|1988|pp=59–60}} ==সহস্ৰাব্দ উদযাপন== <gallery mode="packed" heights="180"> File:1000 years Old Thanjavur Brihadeeshwara Temple View at Sunrise.jpg|১,০০০ বছৰ পুৰণি তাঞ্জাভুৰ বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ – সূৰ্যোদয়ৰ সময়ৰ দৃশ্য File:Thanjavur, Brihadishwara Temple, dance (6851706080).jpg|বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰত উদযাপনৰ বাবে সমবেত হোৱা নৃত্যশিল্পীসকল </gallery> ১০১০ খ্ৰীষ্টাব্দত চোল সম্ৰাট ৰাজৰাজ প্ৰথমে তাঞ্জাভুৰত নিৰ্মাণ কৰা এই মন্দিৰটো সাধাৰণতে বৃহৎ মন্দিৰ বুলি জনাজাত। ২০১০ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহত ইয়াৰ ১,০০০ বছৰ সম্পূৰ্ণ হয়। এই বিশাল স্থাপত্যৰ ১,০০০ বছৰ পূৰ্ণ হোৱাৰ উপলক্ষে ৰাজ্য চৰকাৰ আৰু চহৰখনত বহুতো সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠান অনুষ্ঠিত কৰা হৈছিল। ১০১০ খ্ৰীষ্টাব্দত ৰাজৰাজ প্ৰথমে (৯৮৫–১০১৪ খ্ৰীষ্টাব্দ) তেওঁৰ ২৫তম ৰাজত্বকালৰ ২৭৫তম দিনত গৰ্ভগৃহৰ ওপৰত থকা {{convert|59.82|m}} উচ্চতাৰ বিমানৰ চূড়ান্ত প্ৰতিষ্ঠাৰ বাবে সোণেৰে মেৰিওৱা কলসম (তামৰ পাত্ৰ বা চূড়া) অৰ্পণ কৰিছিল। সেই ঘটনাটোক স্মৰণ কৰিবলৈ এই উদযাপন কৰা হৈছিল।<ref name="jlbiadsf">{{cite news| url= [https://www.bbc.co.uk/news/world-south-asia-11406440|](https://www.bbc.co.uk/news/world-south-asia-11406440|) title= India's Big Temple marks 1,000th birthday| author= BBC News augue| access-date= 25 September 2010| date= 25 September 2010| archive-date= 26 September 2010| archive-url= [https://web.archive.org/web/20100926045640/http://www.bbc.co.uk/news/world-south-asia-11406440|](https://web.archive.org/web/20100926045640/http://www.bbc.co.uk/news/world-south-asia-11406440|) url-status= live}}</ref><ref name="asedgt">{{citation | title= Early Chola temples:Parantaka I to Rajaraja I, 907–985 A.D | author= PS. R. Balasubrahmanyam (1971), Orient Longman Publications}}</ref><ref name="sdbjt">{{citation | title= Rāja Rāja, the great:seminar proceedings | author= Ananthacharya Indological Research Institute (1984)}}</ref> ===ভৰতনাট্যম যজ্ঞ=== এই উপলক্ষে ৰাজ্য চৰকাৰে বিশিষ্ট নৃত্যশিল্পী [[পদ্মা সুব্ৰহ্মণ্যম|পদ্মা সুব্ৰহ্মণ্যম]]ৰ নেতৃত্বত [[ভৰতনাট্যম]] যজ্ঞ নামৰ ধ্ৰুপদী নৃত্য অনুষ্ঠানৰ আয়োজন কৰিছিল। এই অনুষ্ঠানটো ভাৰতীয় ভৰতনাট্যম শিল্পী সংস্থা (ABHAI) আৰু তাঞ্জাভুৰৰ বৃহন নাট্যাঞ্জলি ন্যাসে যুটীয়াভাৱে আয়োজন কৰিছিল। মন্দিৰ নিৰ্মাণৰ ১,০০০ বছৰ পূৰ্ণ হোৱাৰ উপলক্ষে নতুন দিল্লী, [[মুম্বাই]], [[পুনে]], [[তামিলনাডু]], [[অন্ধ্ৰপ্ৰদেশ]], [[কৰ্ণাটক]], [[কেৰালা]], [[ছিংগাপুৰ]], [[মালয়েছিয়া]] আৰু [[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ]]ৰ ১,০০০ গৰাকী নৃত্যশিল্পীয়ে একেলগে নৃত্য কৰিছিল। তেওঁলোকে কৰুভুৰ দেৱে (ৰাজৰাজৰ গুৰু) ৰচনা কৰা ঐশ্বৰিক সংগীত ''তিৰুৱিচাইপ্পা'' (তিৰুমুৰাইৰ নৱম খণ্ড)ৰ ৰেকৰ্ড কৰা ১১টা পদত নৃত্য কৰিছিল। ২০১০ চনৰ ২৬ ছেপ্টেম্বৰৰ পৰা দুদিনৰ বাবে সৰু চহৰখন সাংস্কৃতিক কেন্দ্ৰলৈ পৰিণত হৈছিল। এই সময়ছোৱাত পথশিল্পী আৰু নৃত্যশিল্পীসকলে সমগ্ৰ চহৰখনত অনুষ্ঠান পৰিৱেশন কৰিছিল।<ref name="DDY">{{cite web| url= [http://news.rediff.com/slide-show/2010/aug/16/slide-show-1-indias-biggest-temple-turns-1000-years.htm|](http://news.rediff.com/slide-show/2010/aug/16/slide-show-1-indias-biggest-temple-turns-1000-years.htm|) title= India's Biggest Temple turns 1000-years| author= Rediff News| access-date= 20 August 2010| archive-date= 18 August 2010| archive-url= [https://web.archive.org/web/20100818165702/http://news.rediff.com/slide-show/2010/aug/16/slide-show-1-indias-biggest-temple-turns-1000-years.htm|](https://web.archive.org/web/20100818165702/http://news.rediff.com/slide-show/2010/aug/16/slide-show-1-indias-biggest-temple-turns-1000-years.htm|) url-status= live}}</ref><ref name="dfgjoerY">{{cite news | url=[http://www.thehindu.com/news/states/tamil-nadu/article544804.ece](http://www.thehindu.com/news/states/tamil-nadu/article544804.ece) | title=A grand dance spectacle at the Thanjavur Big Temple | work=The Hindu | access-date=20 August 2010 | location=Chennai, India | date=1 August 2010 | first=T. S. | last=Subramanian | archive-url=[https://web.archive.org/web/20100804150451/http://www.thehindu.com/news/states/tamil-nadu/article544804.ece](https://web.archive.org/web/20100804150451/http://www.thehindu.com/news/states/tamil-nadu/article544804.ece) | archive-date=4 August 2010 | url-status=dead }}</ref> ===স্মাৰক ডাকটিকট আৰু মুদ্ৰা=== ২০১০ চনৰ ২৬ ছেপ্টেম্বৰত (বৃহৎ মন্দিৰৰ সহস্ৰাব্দ উদযাপনৰ পঞ্চম দিন) দেশৰ সাংস্কৃতিক, স্থাপত্য আৰু শিলালিপি সম্পৰ্কীয় ইতিহাসলৈ বৃহৎ মন্দিৰটোৰ অৱদানৰ স্বীকৃতি হিচাপে {{INR}} ৫ মূল্যৰ এটা বিশেষ ডাকটিকট মুকলি কৰা হয়। ডাকটিকটটোত {{convert|216|ft|m|order=flip}} উচ্চতাৰ বিশাল [[ৰাজগোপুৰম|ৰাজগোপুৰম]] দেখুওৱা হৈছিল। ভাৰতীয় ৰিজাৰ্ভ বেংকে এই উপলক্ষে মন্দিৰৰ আৰ্হি খোদিত কৰা {{INR}} ৫ মূল্যৰ এটা মুদ্ৰা মুকলি কৰি উদযাপনটো স্মৰণীয় কৰি তোলে।<ref name="sdlkqqqsf">{{cite web | url= [http://www.deccanherald.com/content/99918/stamp-coin-release-mark-1000.html](http://www.deccanherald.com/content/99918/stamp-coin-release-mark-1000.html) | title= Stamp, coin release mark 1,000 years of Big Temple | author= Deccan Herald (26 September 2010) | access-date= 26 September 2010 | archive-date= 6 October 2010 | archive-url= [https://web.archive.org/web/20101006063714/http://www.deccanherald.com/content/99918/stamp-coin-release-mark-1000.html](https://web.archive.org/web/20101006063714/http://www.deccanherald.com/content/99918/stamp-coin-release-mark-1000.html) | url-status= live }}</ref><ref name="ohjohjf">{{cite news | url= [http://www.hindu.com/2010/09/27/stories/2010092759620100.htm|](http://www.hindu.com/2010/09/27/stories/2010092759620100.htm|) archive-url= [https://web.archive.org/web/20100929172241/http://www.hindu.com/2010/09/27/stories/2010092759620100.htm|](https://web.archive.org/web/20100929172241/http://www.hindu.com/2010/09/27/stories/2010092759620100.htm|) url-status= dead| archive-date= 29 September 2010| title= Release of a special postal stamp and a five- rupee coin | access-date=27 September 2010 | location=Chennai, India | work= [[The Hindu]]| date=27 September 2010}}</ref> এ ৰাজা, ভাৰতৰ যোগাযোগ আৰু তথ্যপ্ৰযুক্তি মন্ত্ৰালয়ৰ কেবিনেট মন্ত্ৰীয়ে বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰৰ বিশেষ ডাকটিকটটো মুকলি কৰে। প্ৰথমটো ডাকটিকট জি কে ভাছানে, জাহাজ পৰিবহণ মন্ত্ৰালয়ৰ কেবিনেট মন্ত্ৰীয়ে গ্ৰহণ কৰে। মুম্বাই মুদ্ৰণালয়ে {{INR}} ৫ৰ মুদ্ৰাত থকা একে ছবিৰে ১,০০০ টকাৰ এটা স্মাৰক মুদ্ৰা জাৰি কৰিছিল। ই ভাৰত গণৰাজ্যৰ মুদ্ৰা ব্যৱস্থাত জাৰি কৰা প্ৰথম ১,০০০ টকাৰ মুদ্ৰা আছিল। এই মুদ্ৰাটো চলাচলৰ বাবে নথকা বৈধ মুদ্ৰা (NCLT) আছিল।<ref name="coin">{{cite news | url=[http://www.mumbaimint.in/mint/Noticeapril.pdf](http://www.mumbaimint.in/mint/Noticeapril.pdf) | title=Release of Commemorative Coin | date=3 July 2012 | access-date=24 April 2013 | archive-url=[https://web.archive.org/web/20130324014546/http://mumbaimint.in/mint/Noticeapril.pdf](https://web.archive.org/web/20130324014546/http://mumbaimint.in/mint/Noticeapril.pdf) | archive-date=24 March 2013 | url-status=dead }}</ref> ১৯৫৪ চনৰ ১ এপ্ৰিলত ভাৰতীয় ৰিজাৰ্ভ বেংকে {{INR}} ১,০০০ মূল্যৰ এখন নোট মুকলি কৰিছিল। ইয়াত বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰৰ বিস্তৃত দৃশ্য দেখুওৱা হৈছিল আৰু ইয়াৰ সাংস্কৃতিক ঐতিহ্য আৰু গুৰুত্ব প্ৰকাশ কৰা হৈছিল। ১৯৭৫ চনত তেতিয়াৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী [[ইন্দিৰা গান্ধী]]ৰ নেতৃত্বাধীন চৰকাৰে ক'লা ধন নিয়ন্ত্ৰণৰ উদ্দেশ্যে সকলো {{INR}} ১,০০০ মূল্যৰ নোট বিমুদ্ৰাকৰণ কৰিছিল। এই নোটসমূহ এতিয়া সংগ্ৰাহকৰ মাজত জনপ্ৰিয়।<ref name="ppwqqsf">{{cite web | url= [http://newindianexpress.com/states/tamil_nadu/article478148.ece](http://newindianexpress.com/states/tamil_nadu/article478148.ece) | title= INR 1000 note of 1954 popular in Tanjavur | author= Express Buzz, The Indian Express (26 September 2010) | access-date= 27 September 2010 | archive-date= 13 May 2016 | archive-url= [https://web.archive.org/web/20160513060520/http://www.newindianexpress.com/states/tamil_nadu/article478148.ece](https://web.archive.org/web/20160513060520/http://www.newindianexpress.com/states/tamil_nadu/article478148.ece) | url-status= dead }}</ref> ২০১০ চনত তেতিয়াৰ তামিলনাডুৰ মুখ্যমন্ত্ৰী এম কৰুনানিধিয়ে উচ্চ উৎপাদনক্ষম ধানৰ এটা প্ৰজাতি ''ছেম্মাই ধান''ৰ নাম মন্দিৰৰ নিৰ্মাতা ৰাজৰাজ চোলৰ সহস্ৰাব্দ বৰ্ষ উপলক্ষে ''ৰাজা ৰাজন-১,০০০'' ৰাখিছিল।<ref name="jjjsqwhnsdff">{{cite web | url= [http://news.in.msn.com/national/article.aspx?cp-documentid=4424908](http://news.in.msn.com/national/article.aspx?cp-documentid=4424908) | title= Semmai Paddy as "Raja Rajan-1000" | author= MSN News (26 September 2010) | access-date= 27 September 2010 }}{{Dead link|date=November 2019 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==গ্ৰহণযোগ্যতা== মন্দিৰটোৱে "স্থাপত্য, ভাস্কৰ্য, চিত্ৰকলা আৰু ব্ৰঞ্জৰ মূৰ্তি নিৰ্মাণত চোলসকলৰ উজ্জ্বল কৃতিত্বৰ সাক্ষ্য বহন কৰে"।<ref name="Great Living Chola Temples"/> সেই সময়ৰ বহুতো সমসাময়িক গ্ৰন্থত, যেনে ''মুভৰ উলা'' আৰু ''কলিংগট্টুপৰণি''ত, মন্দিৰটোৰ উল্লেখ আছে। চেটাৰ্জীৰ মতে, [[তামিল স্থাপত্য]]ই এই মন্দিৰ আৰু ইয়াৰ পিছত নিৰ্মাণ কৰা [[বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ, গংগাইকোণ্ডচোলপুৰম|বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ, গংগাইকোণ্ডচোলপুৰম]]ত নিজৰ সৰ্বোচ্চ ৰূপ লাভ কৰিছিল।<ref name=india>{{cite book|title=India Art and Architecture in ancient and medieval periods|publisher=Publications Division, Ministry of Information and Broadcasting, Government of India|location=New Delhi|editor=Roma Chatterjee|year=2016|page=32|isbn=978-81-230-2080-8}}</ref> ভাৰত চৰকাৰে মন্দিৰটোক ঐতিহ্যস্থল হিচাপে ঘোষণা কৰিছে। ভাৰতীয় পুৰাতত্ত্ব জৰীপ বিভাগে ইয়াক সংৰক্ষিত স্মৃতিসৌধ হিচাপে পৰিচালনা কৰে। মন্দিৰটো [[তামিলনাডু]]ৰ অন্যতম জনপ্ৰিয় পৰ্যটনস্থলী।<ref name="Gopal 1990 185"/> মন্দিৰটো [[গংগাইকোণ্ডচোলপুৰম]]ৰ বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ আৰু [[দাৰাসুৰম]]ৰ [[ঐৰাৱতেশ্বৰ মন্দিৰ]]ৰ সৈতে [[বিশ্ব ঐতিহ্য স্থান]] হিচাপে [[ইউনেস্কো]]ই ঘোষণা কৰিছে। এই তিনিওটা মন্দিৰক [[মহান জীৱন্ত চোল মন্দিৰসমূহ]] বুলি কোৱা হয়।<ref name=UNESCO>{{cite web|url=[https://whc.unesco.org/en/list/250/|title=Great](https://whc.unesco.org/en/list/250/|title=Great) Living Chola Temples|publisher=UNESCO World Heritage Centre|year=2004|access-date=28 November 2015|archive-date=12 September 2015|archive-url=[https://web.archive.org/web/20150912082313/https://whc.unesco.org/en/list/250|url-status=live}}](https://web.archive.org/web/20150912082313/https://whc.unesco.org/en/list/250|url-status=live}})</ref> এই তিনিওটা মন্দিৰৰ মাজত বহুতো সাদৃশ্য আছে। কিন্তু প্ৰতিটো মন্দিৰৰ নিজা বিশেষ নক্সা আৰু ভাস্কৰ্যৰ উপাদান আছে।<ref>{{cite book |first= P.V. Jagadisa |last=Ayyar |title=South Indian Shrines |publisher=Asian Educational Services |location=New Delhi |year=1993 |isbn=81-206-0151-3 |page=316}}</ref> এই তিনিওটা মন্দিৰ ১০মৰ পৰা ১২শ শতিকাৰ ভিতৰত চোলসকলে নিৰ্মাণ কৰিছিল। হিন্দুসকলে এতিয়াও এই মন্দিৰসমূহৰ ৰক্ষণাবেক্ষণ কৰে আৰু ব্যৱহাৰ কৰে। এই মন্দিৰসমূহক "মহান জীৱন্ত" বুলি কোৱা হয়, কাৰণ আধুনিক সময়তো এইবোৰত সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠান, তীৰ্থযাত্ৰা আৰু পূজাৰ কাৰ্য চলি আছে।<ref>{{cite news|url=[http://www.thehindu.com/features/friday-review/history-and-culture/inside-the-chola-temple/article3490256.ece|title=Inside](http://www.thehindu.com/features/friday-review/history-and-culture/inside-the-chola-temple/article3490256.ece|title=Inside) the Chola Temple|location=Coimbatore|newspaper=The Hindu|date=4 June 2012|last=Srinivasan|first=Pankaja|access-date=28 November 2015|archive-date=19 June 2014|archive-url=[https://web.archive.org/web/20140619081222/http://www.thehindu.com/features/friday-review/history-and-culture/inside-the-chola-temple/article3490256.ece|url-status=live}}](https://web.archive.org/web/20140619081222/http://www.thehindu.com/features/friday-review/history-and-culture/inside-the-chola-temple/article3490256.ece|url-status=live}})</ref> ===সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠান=== [[File:28apr10.jpg|thumb|২০১৫ চনৰ মন্দিৰ উৎসৱৰ শোভাযাত্ৰা]] তাঞ্জাভুৰৰ বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰত প্ৰতি বছৰে ফেব্ৰুৱাৰী মাহত [[মহাশিৱৰাত্ৰি|মহাশিৱৰাত্ৰি]]ৰ সময়ত নৃত্য উৎসৱ অনুষ্ঠিত হয়। ভাৰতীয় ধ্ৰুপদী নৃত্যৰ বিভিন্ন প্ৰধান শৈলীৰ শিল্পী আৰু আঞ্চলিক দলসমূহে ১০ দিনীয়া বৃহন নাট্যাঞ্জলি উৎসৱত নিজৰ নৃত্য পৰিৱেশন কৰে।<ref>[[http://www.brahannatyanjali.in/events.html](http://www.brahannatyanjali.in/events.html) Brahan Natyanjali] {{Webarchive|url=[https://web.archive.org/web/20200129054445/http://www.brahannatyanjali.in/events.html](https://web.archive.org/web/20200129054445/http://www.brahannatyanjali.in/events.html) |date=29 January 2020 }}, Thanjavur, Tamil Nadu</ref> ===ৰথ উৎসৱ=== মন্দিৰৰ ৰথটো ২০১৫ চনৰ ২০ এপ্ৰিলত [[ৰাম|শ্ৰী ৰামৰ]] মন্দিৰৰ সন্মুখৰ পৰা পৰীক্ষামূলকভাৱে চলোৱা হৈছিল। এই অনুষ্ঠান বৃহৎ সংখ্যক লোকে প্ৰত্যক্ষ কৰিছিল।<ref>[[http://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/trial-run-of-big-temple-car/article7124357.ece?ref=tpnews](http://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/trial-run-of-big-temple-car/article7124357.ece?ref=tpnews) Trial run of Big Temple car, Rolls; out after 100 years; maiden run on April 29] {{Webarchive|url=[https://web.archive.org/web/20180919003044/https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/trial-run-of-big-temple-car/article7124357.ece?ref=tpnews](https://web.archive.org/web/20180919003044/https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/trial-run-of-big-temple-car/article7124357.ece?ref=tpnews) |date=19 September 2018 }}, [[The Hindu]], 21 April 2015</ref> ন দিন পিছত মন্দিৰৰ ৰথৰ প্ৰথম শোভাযাত্ৰা অনুষ্ঠিত হয়। বাতৰি অনুসৰি, বিগত এশ বছৰত এই মন্দিৰত অনুষ্ঠিত হোৱা এইটোৱেই আছিল প্ৰথম এনে শোভাযাত্ৰা।<ref>[[http://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/big-temple-chariot-festival-held-after-100-years/article7156283.ece?mstac=0](http://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/big-temple-chariot-festival-held-after-100-years/article7156283.ece?mstac=0) Big temple chariot festival held after 100 years] {{Webarchive|url=[https://web.archive.org/web/20180919003049/https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/big-temple-chariot-festival-held-after-100-years/article7156283.ece?mstac=0](https://web.archive.org/web/20180919003049/https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/big-temple-chariot-festival-held-after-100-years/article7156283.ece?mstac=0) |date=19 September 2018 }}, [[The Hindu]], 30 April 2015</ref> ===উপন্যাস=== [[কল্কি কৃষ্ণমূৰ্তি]] নামৰ এজন প্ৰখ্যাত তামিল ঔপন্যাসিকে ৰাজৰাজৰ জীৱনৰ আধাৰত ''পোন্নিয়িন ছেলভন'' নামৰ এখন ঐতিহাসিক উপন্যাস লিখিছিল।<ref>{{cite news|title=Age hardly withers charm of Ponniyin Selvan|url=[http://www.thehindu.com/books/age-hardly-withers-charm-of-ponniyin-selvan/article2550847.ece|date=19](http://www.thehindu.com/books/age-hardly-withers-charm-of-ponniyin-selvan/article2550847.ece|date=19) October 2011|location=Chennai|last=A.|first=Srivathsan|access-date=9 May 2015|newspaper=The Hindu|archive-date=5 June 2017|archive-url=[https://web.archive.org/web/20170605103559/http://www.thehindu.com/books/age-hardly-withers-charm-of-ponniyin-selvan/article2550847.ece|url-status=live}}](https://web.archive.org/web/20170605103559/http://www.thehindu.com/books/age-hardly-withers-charm-of-ponniyin-selvan/article2550847.ece|url-status=live}})</ref> আন এজন তামিল লেখক বালাকুমাৰণে ৰাজৰাজ প্ৰথমৰ জীৱন আৰু মন্দিৰ নিৰ্মাণৰ বিষয়বস্তু লৈ ''উদয়াৰ'' নামৰ এখন উপন্যাস লিখিছিল।<ref>{{cite news|title=Special Coin to Remember Rajendra Chola|url=[http://www.newindianexpress.com/cities/chennai/Special-Coin-to-Remember-Rajendra-Chola/2014/02/04/article2036004.ece|publisher=The](http://www.newindianexpress.com/cities/chennai/Special-Coin-to-Remember-Rajendra-Chola/2014/02/04/article2036004.ece|publisher=The) New Indian Express|date=4 February 2014|location=Chennai|work=Express News Service|access-date=9 May 2015|archive-date=19 May 2015|archive-url=[https://web.archive.org/web/20150519130228/http://www.newindianexpress.com/cities/chennai/Special-Coin-to-Remember-Rajendra-Chola/2014/02/04/article2036004.ece|url-status=dead}}](https://web.archive.org/web/20150519130228/http://www.newindianexpress.com/cities/chennai/Special-Coin-to-Remember-Rajendra-Chola/2014/02/04/article2036004.ece|url-status=dead}})</ref> ==প্ৰশাসন== মন্দিৰটো বৰ্তমান বাবাজী ৰাজা ভোসলে ছত্ৰপতিৰ দ্বাৰা পৰিচালিত আৰু ব্যৱস্থাপিত হয়। তেওঁ তাঞ্জাভুৰ মাৰাঠা ৰাজ্য ৰাজপৰিয়ালৰ মুৰব্বী। তেওঁ তাঞ্জাভুৰ প্ৰাসাদ দেৱস্থানমৰ বংশানুক্ৰমিক ন্যাসৰক্ষক হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰে। এই প্ৰতিষ্ঠানটোৱে পূৰ্বৰ তাঞ্জোৰ অঞ্চলৰ ৮৮টা মন্দিৰৰ লগতে বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰৰো পৰিচালনা অব্যাহত ৰাখিছে। কিছুমান তামিল জাতীয়তাবাদ গোটে [[তামিলনাডু]] চৰকাৰক এই অধিকাৰ বাতিল কৰিবলৈ আবেদন কৰি আহিছে। তেওঁলোকৰ মতে, তেওঁ [[চোল]] বা [[তামিলসকল|তামিল]] বংশৰ নহয়। প্ৰতিবাদকাৰীসকলৰ এজন, যি বৃহৎ মন্দিৰ অধিকাৰ পুনৰুদ্ধাৰ সমিতিৰ সমন্বয়কো, তেওঁৰ মতে বাবাজী ভোসলে তাঞ্জাভুৰৰ মাৰাঠা ৰজাসকলৰ আইনগত উত্তৰাধিকাৰীও নহয়।<ref>{{cite web|url=[http://www.theweekendleader.com/Headlines/3247/tamil-groups-want-maratha-hold-over-thanjavur-big-temple-to-go.html|title=Tamil](http://www.theweekendleader.com/Headlines/3247/tamil-groups-want-maratha-hold-over-thanjavur-big-temple-to-go.html|title=Tamil) groups want Maratha hold over Thanjavur Big Temple to go|access-date=2018-05-12|archive-date=12 May 2018|archive-url=[https://web.archive.org/web/20180512112322/http://www.theweekendleader.com/Headlines/3247/tamil-groups-want-maratha-hold-over-thanjavur-big-temple-to-go.html|url-status=live}}](https://web.archive.org/web/20180512112322/http://www.theweekendleader.com/Headlines/3247/tamil-groups-want-maratha-hold-over-thanjavur-big-temple-to-go.html|url-status=live}})</ref> ==চিত্ৰসম্ভাৰ== মন্দিৰটোত বহুতো ভাস্কৰ্য, উত্থিত খোদিত চিত্ৰ আৰু দেৱালচিত্ৰ আছে।<ref name="Sivaramamurti1977p288">{{cite book|author=C. Sivaramamurti| title= L'Art en Inde|url= [https://books.google.com/books?id=WKgQAQAAMAAJ|year=](https://books.google.com/books?id=WKgQAQAAMAAJ|year=) 1977|publisher= H. N. Abrams|isbn=978-0-8109-0630-3 |pages=287–288, 427}}</ref> <gallery mode="packed" heights="150"> File:Brihadisvara Temple, Thanjavur, Tamil Nadu, India.jpg|তাঞ্জাভুৰ, তামিলনাডু, ভাৰতৰ বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ File:An elephant relief on the Brihadisvara Temple, Thanjavur.jpg|তাঞ্জাভুৰৰ বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰত হাতীৰ উত্থিত খোদিত চিত্ৰ File:Sculptures at the Brihadisvara Temple, Thanjavur, Tamil Nadu, India (2016) 04.jpg|ভিক্ষাৰ পাত্ৰ হাতত লৈ ভিক্ষু ৰূপত শিৱ (''সাধু'', [[ভিক্ষাটন]]) File:Brihadisvara Temple, Thanjavur, Tamil Nadu, India (2016) 100.jpg|alt=অৰ্ধনাৰীশ্বৰ (অৰ্ধেক শিৱ, অৰ্ধেক পাৰ্বতী), যি পুৰুষ আৰু নাৰী তত্ত্ব অবিচ্ছেদ্য বুলি প্ৰতীকায়িত কৰে।|[[অৰ্ধনাৰীশ্বৰ]] (অৰ্ধেক শিৱ, অৰ্ধেক পাৰ্বতী), যি পুৰুষ আৰু নাৰী তত্ত্ব অবিচ্ছেদ্য বুলি প্ৰতীকায়িত কৰে<ref>{{cite encyclopedia|url=[https://www.britannica.com/topic/Ardhanarishvara|title=Ardhanārīśvara|year=2011|encyclopedia=Encyclopædia](https://www.britannica.com/topic/Ardhanarishvara|title=Ardhanārīśvara|year=2011|encyclopedia=Encyclopædia) Britannica|access-date=27 December 2017|archive-date=15 August 2018|archive-url=[https://web.archive.org/web/20180815031629/https://www.britannica.com/topic/Ardhanarishvara|url-status=live}}](https://web.archive.org/web/20180815031629/https://www.britannica.com/topic/Ardhanarishvara|url-status=live}})</ref> File:Le temple de Brihadishwara (Tanjore, Inde) (13908795928).jpg|[[গণেশ]]ক মূল মন্দিৰ আৰু এটা পৃথক মন্দিৰ দুয়ো ঠাইতে দেখুওৱা হৈছে। File:Brihadeeswarar Temple 04.jpg|পিছফালে মন্দিৰৰ কৰিডৰ থকা পৃথক গণেশ মন্দিৰ File:Brihadisvara Temple, Thanjavur, Tamil Nadu, India (2009) 19.jpg|চোতালৰ উত্তৰ অংশত থকা সুব্ৰহ্মণ্যৰ মন্দিৰ। ইয়াক "মুৰুগন", "কাৰ্তিকেয়" বা "স্কন্দ" বুলিও কোৱা হয়। File:Chandeshvara shrine at the Brihadisvara Temple.jpg|[[চণ্ডেশ্বৰ]] মন্দিৰ। সোঁফালে মূল মন্দিৰৰ দেৱাল আৰু পিছফালে পূব গোপুৰম আছে। চণ্ডেশ্বৰ এজন ধ্যানমগ্ন যোগী আৰু নয়নমাৰ [[ভক্তি আন্দোলন]]ৰ সাধু। File:1010 CE Brihadishwara Temple, Hindu god Shiva, built by Rajaraja I, Thanjavur Tamil Nadu India (8).jpg|[[বিষ্ণু]]ৰ [[নৰসিংহ]] অৱতাৰ, যিয়ে মানুহক তেওঁলোকৰ ধৰ্মীয় বিশ্বাসৰ বাবে নিৰ্যাতন কৰা অসুৰক বধ কৰিছে File:1010 CE Brihadishwara Shiva Temple, yogini, built by Rajaraja I, Thanjavur Tamil Nadu India.jpg|[[লক্ষ্মী]]ৰ মূৰ্তি, সন্মানসহ প্ৰদৰ্শিত এখন বৈষ্ণৱ ভাস্কৰ্য File:Tanjore Paintings - Big temple 01.JPG|গজলক্ষ্মীৰ দেৱালচিত্ৰ, [[বৈষ্ণৱ ধৰ্ম]]ৰ বিষয়বস্তুৰ আন এটা শিল্পকৰ্ম File:Sculptures at the Brihadisvara Temple, Thanjavur, Tamil Nadu, India (2016) 01.jpg|শৈৱ মন্দিৰত থকা বিষ্ণুৰ ভাস্কৰ্য File:1010 CE Brihadishwara Shiva Temple, wall relief, built by Rajaraja I, Thanjavur Tamil Nadu India.jpg|[[যোগ]] আৰু ধ্যানৰ উত্থিত খোদিত চিত্ৰ; মন্দিৰটোত বহুতো লৌকিক আৰু সাধুৰ দৃশ্য দেখুওৱা হৈছে। File:Brihadeeswarar Temple 3407.jpg|গছত লুকাই গোপিকাসকলৰ কাপোৰ লৈ কৃষ্ণই কৰা ধেমালি File:Nandi Brihadeeswara.jpg|নন্দী মন্দিৰ File:Sculpture2 Brihadeeswara.jpg|ভাস্কৰ্য File:Sculpture3 Brihadeeswara.jpg|বিমানৰ বাহিৰৰ দেৱালৰ ভাস্কৰ্যৰ অংশ File:Relief Staircase, Brihadeeswara.jpg|খটখটিত থকা উত্থিত খোদিত চিত্ৰ File:Relief detail, Brihadeeswara.jpg|উত্থিত খোদিত চিত্ৰৰ অংশ File:Relief detail 2 Brihadeeswara.jpg|উত্থিত খোদিত চিত্ৰৰ অংশ File:Entrance Brihadeeswara.jpg|প্ৰৱেশদ্বাৰ File:Thanjavur Big Temple View.jpg|বিমানৰ দৃশ্য File:Brihadisvara Temple - Thanjavur peruvudaiyar kovil ttkcvrvb122k23iph (299).jpg|বিমানলৈ যোৱা এটা প্ৰৱেশদ্বাৰ File:Left side view Brihadeeswara.jpg|বাওঁফালৰ পৰা দেখা দৃশ্য File:The Big Temple - Thanjavur.jpg|ৰাতিৰ দৃশ্য File:Brihadeeswara Temple Gopuram at Night.jpg|ৰাতিৰ সময়ত বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰৰ গোপুৰম File:PeriyaKoil June 2016.jpg|তাঞ্জোৰ পেৰিয়া কইলত পুৱতি নিশাৰ দৃশ্য File:A yoga and meditation relief.jpg|[[যোগ]] আৰু ধ্যানৰ উত্থিত খোদিত চিত্ৰ File:Ta-scr.jpg|বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰৰ তামিল লিপিৰ শিলালিপি </gallery> ==টোকা== {{Reflist|group=note}} ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ===গ্ৰন্থপঞ্জী=== {{Refbegin|2}} *{{cite book|author=Prasanna Kumar Acharya|title=হিন্দু স্থাপত্যৰ বিশ্বকোষ|year=2010|publisher=Oxford University Press (Republished by Motilal Banarsidass)|url=[https://archive.org/stream/encyclopaediaofh07achauoft#page/n9/mode/2up|isbn=978-81-7536-534-6}}](https://archive.org/stream/encyclopaediaofh07achauoft#page/n9/mode/2up|isbn=978-81-7536-534-6}}) *{{cite book|author=Prasanna Kumar Acharya|title=হিন্দু স্থাপত্যৰ অভিধান: চিত্ৰসহ উদ্ধৃতিৰে সংস্কৃত স্থাপত্যশাস্ত্ৰীয় পৰিভাষাৰ আলোচনা|url=[https://books.google.com/books?id=rbayQwAACAAJ|year=1997|publisher=Oxford](https://books.google.com/books?id=rbayQwAACAAJ|year=1997|publisher=Oxford) University Press (Reprinted in 1997 by Motilal Banarsidass)|isbn=978-81-7536-113-3|access-date=3 December 2017|archive-date=11 November 2023|archive-url=[https://web.archive.org/web/20231111032500/https://books.google.com/books?id=rbayQwAACAAJ|url-status=live}}](https://web.archive.org/web/20231111032500/https://books.google.com/books?id=rbayQwAACAAJ|url-status=live}}) *{{cite book|author1=Vinayak Bharne|author2=Krupali Krusche|title=হিন্দু মন্দিৰৰ পুনৰ আৱিষ্কাৰ: ভাৰতৰ পৱিত্ৰ স্থাপত্য আৰু নগৰ পৰিকল্পনা|url=[https://books.google.com/books?id=CGukBgAAQBAJ|year=2014|publisher=Cambridge](https://books.google.com/books?id=CGukBgAAQBAJ|year=2014|publisher=Cambridge) Scholars Publishing|isbn=978-1-4438-6734-4|access-date=3 December 2017|archive-date=13 August 2023|archive-url=[https://web.archive.org/web/20230813200520/https://books.google.com/books?id=CGukBgAAQBAJ|url-status=live}}](https://web.archive.org/web/20230813200520/https://books.google.com/books?id=CGukBgAAQBAJ|url-status=live}}) * {{citation|author=S.R. Balasubrahmanyam|title =মধ্য চোল মন্দিৰসমূহ|publisher = Thomson Press| year=1975|isbn = 978-9060236079}} * {{cite book| first=Francis D.K.| last=Ching| year=2007| title=স্থাপত্যৰ বিশ্ব ইতিহাস| url=[https://archive.org/details/globalhistoryofa0000chin|](https://archive.org/details/globalhistoryofa0000chin|) url-access=registration| publisher=John Wiley and Sons| location=New York| pages=[[https://archive.org/details/globalhistoryofa0000chin/page/338](https://archive.org/details/globalhistoryofa0000chin/page/338) 338–339]| isbn=978-0-471-26892-5}} *{{cite book|author=Alice Boner|title=হিন্দু ভাস্কৰ্যৰ গঠননীতি: গুহা মন্দিৰৰ যুগ|url=[https://books.google.com/books?id=doQLZ21CGScC|year=1990|publisher=Motilal](https://books.google.com/books?id=doQLZ21CGScC|year=1990|publisher=Motilal) Banarsidass|isbn=978-81-208-0705-1|access-date=3 December 2017|archive-date=11 November 2023|archive-url=[https://web.archive.org/web/20231111032500/https://books.google.com/books?id=doQLZ21CGScC|url-status=live}}](https://web.archive.org/web/20231111032500/https://books.google.com/books?id=doQLZ21CGScC|url-status=live}}) *{{cite book|author1=Alice Boner|author2=Sadāśiva Rath Śarmā|title=শিল্প প্ৰকাশ|url=[https://books.google.com/books?id=itQUAAAAIAAJ|year=2005|publisher=Brill](https://books.google.com/books?id=itQUAAAAIAAJ|year=2005|publisher=Brill) Academic (Reprinted by Motilal Banarsidass)|isbn=978-8120820524|access-date=3 December 2017|archive-date=11 November 2023|archive-url=[https://web.archive.org/web/20231111031957/https://books.google.com/books?id=itQUAAAAIAAJ|url-status=live}}](https://web.archive.org/web/20231111031957/https://books.google.com/books?id=itQUAAAAIAAJ|url-status=live}}) *{{cite book|author1=A.K. Coomaraswamy|author2=Michael W. Meister|title=স্থাপত্য তত্ত্বৰ প্ৰবন্ধসমূহ|url=[https://books.google.com/books?id=5B1QAAAAMAAJ|year=1995|publisher=Indira](https://books.google.com/books?id=5B1QAAAAMAAJ|year=1995|publisher=Indira) Gandhi National Centre for the Arts|isbn=978-0-19-563805-9|access-date=3 December 2017|archive-date=11 November 2023|archive-url=[https://web.archive.org/web/20231111033002/https://books.google.com/books?id=5B1QAAAAMAAJ|url-status=live}}](https://web.archive.org/web/20231111033002/https://books.google.com/books?id=5B1QAAAAMAAJ|url-status=live}}) *Dehejia, V. (1997). ''ভাৰতীয় শিল্প''. Phaidon: London. {{ISBN|0-7148-3496-3}}. *{{cite book|author=Adam Hardy|title=ভাৰতীয় মন্দিৰ স্থাপত্য: ৰূপ আৰু পৰিৱৰ্তন|url=[https://books.google.com/books?id=aU0hCAS2-08C|year=1995|publisher=Abhinav](https://books.google.com/books?id=aU0hCAS2-08C|year=1995|publisher=Abhinav) Publications|isbn=978-81-7017-312-0|access-date=3 December 2017|archive-date=13 August 2023|archive-url=[https://web.archive.org/web/20230813200524/https://books.google.com/books?id=aU0hCAS2-08C|url-status=live}}](https://web.archive.org/web/20230813200524/https://books.google.com/books?id=aU0hCAS2-08C|url-status=live}}) *{{cite book|author=Adam Hardy|title=ভাৰতৰ মন্দিৰ স্থাপত্য|url=[https://books.google.com/books?id=ofUVAQAAIAAJ|year=2007|publisher=Wiley|isbn=978-0470028278|access-date=3](https://books.google.com/books?id=ofUVAQAAIAAJ|year=2007|publisher=Wiley|isbn=978-0470028278|access-date=3) December 2017|archive-date=11 November 2023|archive-url=[https://web.archive.org/web/20231111033002/https://books.google.com/books?id=ofUVAQAAIAAJ|url-status=live}}](https://web.archive.org/web/20231111033002/https://books.google.com/books?id=ofUVAQAAIAAJ|url-status=live}}) *{{cite book|author=Adam Hardy|title=মধ্যযুগীয় ভাৰতত মন্দিৰ স্থাপত্যৰ তত্ত্ব আৰু প্ৰয়োগ: ভোজৰ সমৰাঙ্গণসূত্ৰধাৰ আৰু ভোজপুৰৰ ৰেখাচিত্ৰ|url=[https://books.google.com/books?id=_oADrgEACAAJ|year=2015|publisher=Indira](https://books.google.com/books?id=_oADrgEACAAJ|year=2015|publisher=Indira) Gandhi National Centre for the Arts|isbn=978-93-81406-41-0|access-date=3 December 2017|archive-date=11 November 2023|archive-url=[https://web.archive.org/web/20231111033002/https://books.google.com/books?id=_oADrgEACAAJ|url-status=live}}](https://web.archive.org/web/20231111033002/https://books.google.com/books?id=_oADrgEACAAJ|url-status=live}}) *Harle, J.C., ''ভাৰতীয় উপমহাদেশৰ শিল্প আৰু স্থাপত্য'', ২য় সংস্কৰণ। 1994, Yale University Press Pelican History of Art, {{ISBN|0300062176}} *{{cite book|author=Monica Juneja|title=মধ্যযুগীয় ভাৰতৰ স্থাপত্য: ৰূপ, প্ৰসংগ আৰু ইতিহাস|url=[https://books.google.com/books?id=7N7VAAAAMAAJ|year=2001|publisher=Orient](https://books.google.com/books?id=7N7VAAAAMAAJ|year=2001|publisher=Orient) Blackswan|isbn=978-8178242286|access-date=3 December 2017|archive-date=11 November 2023|archive-url=[https://web.archive.org/web/20231111033003/https://books.google.com/books?id=7N7VAAAAMAAJ|url-status=live}}](https://web.archive.org/web/20231111033003/https://books.google.com/books?id=7N7VAAAAMAAJ|url-status=live}}) *{{cite book|author=Stella Kramrisch|title=হিন্দু মন্দিৰ খণ্ড ১|url=[https://books.google.com/books?id=NNcXrBlI9S0C|year=1976|publisher=Motilal](https://books.google.com/books?id=NNcXrBlI9S0C|year=1976|publisher=Motilal) Banarsidass (Reprinted 1946 Princeton University Press)|isbn=978-81-208-0223-0|access-date=3 December 2017|archive-date=10 November 2023|archive-url=[https://web.archive.org/web/20231110025834/https://books.google.com/books?id=NNcXrBlI9S0C|url-status=live}}](https://web.archive.org/web/20231110025834/https://books.google.com/books?id=NNcXrBlI9S0C|url-status=live}}) *{{cite book|author=Stella Kramrisch|title=হিন্দু মন্দিৰ খণ্ড ২|url=[https://books.google.com/books?id=8-aS52MgIkMC|year=1979|publisher=Motilal](https://books.google.com/books?id=8-aS52MgIkMC|year=1979|publisher=Motilal) Banarsidass (Reprinted 1946 Princeton University Press)|isbn=978-81-208-0224-7}} *{{cite book|author1=Michael W. Meister|author2=Madhusudan Dhaky|title=ভাৰতীয় মন্দিৰ স্থাপত্যৰ বিশ্বকোষ|url=[https://books.google.com/books?id=DRY3AQAAIAAJ|year=1986|publisher=American](https://books.google.com/books?id=DRY3AQAAIAAJ|year=1986|publisher=American) Institute of Indian Studies|isbn=978-0-8122-7992-4|access-date=3 December 2017|archive-date=11 November 2023|archive-url=[https://web.archive.org/web/20231111033003/https://books.google.com/books?id=DRY3AQAAIAAJ|url-status=live}}](https://web.archive.org/web/20231111033003/https://books.google.com/books?id=DRY3AQAAIAAJ|url-status=live}}) *{{cite book|author=George Michell|title=হিন্দু শিল্প আৰু স্থাপত্য|url=[https://archive.org/details/hinduartarchitec00mich|url-access=registration|year=2000|publisher=Thames](https://archive.org/details/hinduartarchitec00mich|url-access=registration|year=2000|publisher=Thames) & Hudson|isbn=978-0-500-20337-8}} * {{citation| last =Michell| first =George| title = হিন্দু মন্দিৰ: ইয়াৰ অৰ্থ আৰু ৰূপৰ পৰিচয়| publisher =University of Chicago Press| year =1988| location =Chicago| isbn = 0-226-53230-5}} * {{cite book| first= John| last= Man| year= 1999| title= ১০০০ খ্ৰীষ্টাব্দৰ বিশ্বৰ মানচিত্ৰ| publisher= Penguin Books| location= United Kingdom| isbn= 0-7946-0011-5| url= [https://books.google.com/books?id=j-CgtWP38nsC|](https://books.google.com/books?id=j-CgtWP38nsC|) access-date= 15 November 2015| archive-date= 10 March 2024| archive-url= [https://web.archive.org/web/20240310103400/https://books.google.com/books?id=j-CgtWP38nsC|](https://web.archive.org/web/20240310103400/https://books.google.com/books?id=j-CgtWP38nsC|) url-status= live}} * {{cite book| first= Binda| last= Thapar| year= 2004| title= ভাৰতীয় স্থাপত্যৰ পৰিচয় | publisher= Periplus Editions| location=Singapore| pages= 43, 52–53| isbn= 0-7946-0011-5}} *{{cite book|author=T. A. Gopinatha Rao|title=হিন্দু প্ৰতিমাবিজ্ঞানৰ উপাদানসমূহ|url=[https://books.google.com/books?id=MJD-KresBwIC|year=1993|publisher=Motilal](https://books.google.com/books?id=MJD-KresBwIC|year=1993|publisher=Motilal) Banarsidass|isbn=978-81-208-0878-2|access-date=3 December 2017|archive-date=11 November 2023|archive-url=[https://web.archive.org/web/20231111033003/https://books.google.com/books?id=MJD-KresBwIC|url-status=live}}](https://web.archive.org/web/20231111033003/https://books.google.com/books?id=MJD-KresBwIC|url-status=live}}) *{{cite book|author=Ajay J. Sinha|title=স্থপতিসকলৰ কল্পনা: ভাৰতৰ ধৰ্মীয় স্মৃতিসৌধত সৃষ্টিশীলতা|url=[https://books.google.com/books?id=WvqLzaSUGi8C|year=2000|publisher=University](https://books.google.com/books?id=WvqLzaSUGi8C|year=2000|publisher=University) of Delaware Press|isbn=978-0-87413-684-5|access-date=3 December 2017|archive-date=11 November 2023|archive-url=[https://web.archive.org/web/20231111033003/https://books.google.com/books?id=WvqLzaSUGi8C|url-status=live}}](https://web.archive.org/web/20231111033003/https://books.google.com/books?id=WvqLzaSUGi8C|url-status=live}}) *{{cite book|title=দক্ষিণ ভাৰতৰ মন্দিৰসমূহ|author=Burton Stein|isbn=978-0706904499|publisher=Vikas|url=[https://books.google.com/books?id=Hq5BngAACAAJ|year=1978|access-date=3](https://books.google.com/books?id=Hq5BngAACAAJ|year=1978|access-date=3) December 2017|archive-date=11 November 2023|archive-url=[https://web.archive.org/web/20231111033004/https://books.google.com/books?id=Hq5BngAACAAJ|url-status=live}}](https://web.archive.org/web/20231111033004/https://books.google.com/books?id=Hq5BngAACAAJ|url-status=live}}) *{{cite book|author=Burton Stein|title=নতুন কেমব্ৰিজ ভাৰত ইতিহাস: বিজয়নগৰ|url=[https://books.google.com/books?id=OpxeaYQbGDMC|year=1989|publisher=Cambridge](https://books.google.com/books?id=OpxeaYQbGDMC|year=1989|publisher=Cambridge) University Press|isbn=978-0-521-26693-2|access-date=3 December 2017|archive-date=11 November 2023|archive-url=[https://web.archive.org/web/20231111033010/https://books.google.com/books?id=OpxeaYQbGDMC|url-status=live}}](https://web.archive.org/web/20231111033010/https://books.google.com/books?id=OpxeaYQbGDMC|url-status=live}}) *{{cite book|author1=Burton Stein|author2=David Arnold|title=ভাৰতৰ ইতিহাস|url=[https://books.google.com/books?id=QY4zdTDwMAQC|year=2010|publisher=John](https://books.google.com/books?id=QY4zdTDwMAQC|year=2010|publisher=John) Wiley & Sons|isbn=978-1-4443-2351-1|access-date=3 December 2017|archive-date=12 July 2023|archive-url=[https://web.archive.org/web/20230712062730/https://books.google.com/books?id=QY4zdTDwMAQC|url-status=live}}](https://web.archive.org/web/20230712062730/https://books.google.com/books?id=QY4zdTDwMAQC|url-status=live}}) *{{cite book|author=Kapila Vatsyayan|title=ভাৰতীয় কলাৰ বৰ্গ আৰু বৃত্ত|url=[https://books.google.com/books?id=vwLJc3pBzzUC&pg=PR10|year=1997|publisher=Abhinav](https://books.google.com/books?id=vwLJc3pBzzUC&pg=PR10|year=1997|publisher=Abhinav) Publications|isbn=978-81-7017-362-5|access-date=3 December 2017|archive-date=11 November 2023|archive-url=[https://web.archive.org/web/20231111033504/https://web.archive.org/web/20231111033504/https://books.google.com/books?id=vwLJc3pBzzUC&pg=PR10#v=onepage&q&f=false|url-status=live}}](https://web.archive.org/web/20231111033504/https://web.archive.org/web/20231111033504/https://books.google.com/books?id=vwLJc3pBzzUC&pg=PR10#v=onepage&q&f=false|url-status=live}}) {{Refend}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Commons category|Brihadisvara Temple}} {{Wikivoyage listing|Thanjavur}} * [[https://ignca.gov.in/thanjavur-brhadisvara-temple/](https://ignca.gov.in/thanjavur-brhadisvara-temple/) তাঞ্জাভুৰ বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ], ভাৰত চৰকাৰৰ ইন্দিৰা গান্ধী ৰাষ্ট্ৰীয় কলা কেন্দ্ৰ * [[https://www.tamilnadutourism.tn.gov.in/destinations/brihadeeswara-temple](https://www.tamilnadutourism.tn.gov.in/destinations/brihadeeswara-temple) বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ], তামিলনাডু পৰ্যটন * [[https://indianculture.gov.in/stories/dakshina-meru-brihadeswara-temple](https://indianculture.gov.in/stories/dakshina-meru-brihadeswara-temple) দক্ষিণ মেৰু: বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ], ভাৰত চৰকাৰ * [[http://www.art-and-archaeology.com/india/thanjavur/bri01.html](http://www.art-and-archaeology.com/india/thanjavur/bri01.html) শিল্প আৰু পুৰাতত্ত্বৰ ৱেবছাইটত আলোকচিত্ৰসমূহ] * [[https://whc.unesco.org/en/list/250](https://whc.unesco.org/en/list/250) ইউনেস্কোৰ মহান জীৱন্ত চোল মন্দিৰসমূহ] r1v18yjar7ewaio02e48mpldnolotiw 627361 627357 2026-08-15T04:55:27Z AjayDas 12623 /* */ 627361 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious building |building_name = বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ | image = Brihadisvara Temple during Maha Shivaratri-WUS03611 (edit).jpg | caption = [[মহা শিৱৰাত্ৰি]]ৰ সময়ত বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ | native_name = தஞ்சைப் பெருவுடையார் கோயில் | pushpin_map = India #Tamil Nadu | pushpin_caption = [[তামিলনাডু]], ভাৰতত অৱস্থান | coordinates = {{coord|10|46|58|N|79|07|54|E|type:landmark_region:IN|display=inline,title}} | religious_affiliation = [[হিন্দুধৰ্ম]] | country = ভাৰত | state = [[তামিলনাডু]] | district = [[থাঞ্জাভুৰ জিলা]] | location = [[থাঞ্জাভুৰ]] | elevation_m = 65.83 | deity = [[শিৱ]] | festival = [[মহা শিৱৰাত্ৰি]] | architecture_style = [[চোল স্থাপত্য]] | inscriptions = [[তামিল ভাষা|তামিল]] | completed = ১০১০ খ্ৰীষ্টাব্দ<ref name=britbrihadthanj/><ref name=mitchell/> | creator = [[ৰাজৰাজ চোল প্ৰথম|ৰাজৰাজ প্ৰথম]] | footnotes = {{Infobox UNESCO World Heritage Site | child = yes | official_name = থাঞ্জাভুৰৰ বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ কমপ্লেক্স | part_of = [[মহান জীৱন্ত চোল মন্দিৰসমূহ]] | criteria = {{UNESCO WHS type|(ii), (iii)}}(ii), (iii) | ID = 250bis-001 | year = ১৯৮৭ | extension = ২০০৪ | area = {{convert|18.07|ha|acre|abbr=on}} | buffer_zone = {{convert|9.58|ha|acre|abbr=on}} }} }} {{হিন্দু ধৰ্ম}} '''বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ''', ইয়াৰ নিৰ্মাতাই '''ৰাজৰাজেশ্বৰম''' ({{lit|[[ৰাজৰাজ চোল প্ৰথম|ৰাজৰাজ]]ৰ প্ৰভু}}) নামেৰে নামকৰণ কৰা আৰু স্থানীয়ভাৱে '''''থাঞ্জাই পেৰিয়া কোভিল''''' ({{lit|থাঞ্জাভুৰৰ বৃহৎ মন্দিৰ}}) আৰু '''''পেৰুৱুদৈয়াৰ কোভিল''''' ({{literally|মহান প্ৰভুৰ মন্দিৰ}}) নামেৰে পৰিচিত, হৈছে শৈৱ<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=GaYeAAAAMAAJ&q=brihadisvara+saiva+temple |title=ৰাজৰাজ দ্য গ্ৰেট: এ গাৰ্লেণ্ড অৱ ট্ৰিবিউটছ |date=1984 |publisher=মিউজিয়ামছ ডিপাৰ্টমেণ্ট, গভৰ্ণমেণ্ট মিউজিয়াম |language=en |access-date=25 October 2022 |archive-date=3 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230703190805/https://books.google.com/books?id=GaYeAAAAMAAJ&q=brihadisvara+saiva+temple |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=bqeyAAAAIAAJ&q=brihadisvara+saiva+temple |title=ইণ্ডিয়া পাৰ্ছপেক্টিভছ |date=1995 |publisher=পিটিআই ফৰ দ্য মিনিষ্ট্ৰী অৱ এক্সটাৰ্নেল এফেয়াৰ্ছ |language=en |access-date=25 October 2022 |archive-date=3 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230703190805/https://books.google.com/books?id=bqeyAAAAIAAJ&q=brihadisvara+saiva+temple |url-status=live }}</ref> [[হিন্দু মন্দিৰ]], যি [[চোল শিল্প আৰু স্থাপত্য|চোল স্থাপত্যশৈলী]]ত<ref>{{Cite book |last=Rao |first=Raghunadha |url=https://books.google.com/books?id=U-p8Zg62USYC&dq=brihadisvara+temple+tamil+architecture&pg=PA32 |title=ভাৰতীয় ঐতিহ্য আৰু সংস্কৃতি |publisher=ষ্টাৰ্লিং পাব্লিশ্বাৰ্ছ |year=1989 |isbn=9788120709300 |pages=32 |language=English |access-date=18 March 2023 |archive-date=24 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230424002637/https://books.google.com/books?id=U-p8Zg62USYC&dq=brihadisvara+temple+tamil+architecture&pg=PA32 |url-status=live }}</ref> নিৰ্মিত আৰু ভাৰতৰ [[কাবেৰী নদী]]ৰ দক্ষিণ পাৰৰ থাঞ্জাভুৰ, [[তামিলনাডু]], ভাৰতত অৱস্থিত।<ref name=britbrihadthanj>[https://www.britannica.com/place/Thanjavur-India থাঞ্জাভুৰ], এনচাইক্ল'পিডিয়া ব্ৰিটানিকা</ref><ref name=asibrihadthanj/> ই সৰ্ববৃহৎ হিন্দু মন্দিৰসমূহৰ অন্যতম আৰু [[তামিল স্থাপত্য]]ৰ এক উৎকৃষ্ট নিদৰ্শন।<ref name="Great Living Chola Temples">{{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/list/250 |title=মহান জীৱন্ত চোল মন্দিৰসমূহ |publisher=ইউনেস্ক' |access-date=21 January 2008 |archive-date=5 January 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130105115252/https://whc.unesco.org/en/list/250 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite book | first= John | last= Keay | author-link= John Keay | year= 2000 | title=ভাৰত: এখন ইতিহাস | publisher=হাৰ্পাৰ কলিন্স পাব্লিশ্বাৰ্ছ | location=নিউয়ৰ্ক, আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ | isbn= 0-00-638784-5 | url= https://books.google.com/books?id=3aeQqmcXBhoC | pages= xix | access-date= 15 November 2015 | archive-date= 3 July 2023 | archive-url= https://web.archive.org/web/20230703190805/https://books.google.com/books?id=3aeQqmcXBhoC | url-status= live }}</ref> ইয়াক ''দক্ষিণ মেৰু'' ([[মেৰু পৰ্বত|মেৰু]]ৰ [[দক্ষিণ ভাৰত|দক্ষিণ]] ৰূপ) বুলিও কোৱা হয়।<ref>{{cite book|title=ভাৰত আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ মন্দিৰ শিল্প, প্ৰতিমা আৰু সংস্কৃতি|author=কে. ভি. ৰামন|publisher=শাৰদা পাব্লিশ্বিং হাউছ|year=2006|page=136}}</ref> [[চোল বংশ|চোল]] সম্ৰাট [[ৰাজৰাজ চোল প্ৰথম|ৰাজৰাজ প্ৰথমে]] ১০০৩ৰ পৰা ১০১০ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ভিতৰত নিৰ্মাণ কৰা এই মন্দিৰটো [[ইউনেস্ক']]ৰ [[বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ]] "[[মহান জীৱন্ত চোল মন্দিৰসমূহ]]"ৰ অংশ; ইয়াৰ সৈতে চোল যুগৰ [[গংগাইকোণ্ড চোলপুৰমৰ বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ|গংগাইকোণ্ড চোলপুৰম মন্দিৰ]] আৰু [[ঐৰাৱতেশ্বৰ মন্দিৰ]] অন্তৰ্ভুক্ত, যিবোৰ ক্ৰমে ইয়াৰ উত্তৰ-পূবলৈ প্ৰায় {{convert|70|km}} আৰু {{convert|40|km}} দূৰত অৱস্থিত।<ref name=UNESCO/> এই একাদশ শতিকাৰ মন্দিৰৰ মূল স্থাপত্যসমূহ এটা পৰিখাৰ চাৰিওফালে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ইয়াত ''[[গোপুৰম|গোপুৰ]]'', মূল মন্দিৰ, ইয়াৰ বিশাল স্তম্ভ, শিলালিপি, দেৱালচিত্ৰ আৰু মূলতঃ [[শৈৱ ধৰ্ম|শৈৱ]] বিষয়ৰ সৈতে জড়িত ভাস্কৰ্য আছিল, যদিও [[বৈষ্ণৱ ধৰ্ম]] আৰু [[শাক্ত ধৰ্ম]]ৰো নিদৰ্শন আছিল। মন্দিৰটো ইতিহাসৰ বিভিন্ন সময়ত ক্ষতিগ্ৰস্ত হৈছিল আৰু কিছুমান শিল্পকৰ্ম এতিয়া নোহোৱা হৈছে। পৰৱৰ্তী শতিকাসমূহত অতিৰিক্ত [[মণ্ডপ]] আৰু স্মাৰক সংযোজন কৰা হৈছিল। মন্দিৰটো বৰ্তমান ১৬শ শতিকাৰ পিছত নিৰ্মাণ কৰা দুৰ্গসদৃশ দেৱালেৰে পৰিবেষ্টিত।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=1–21}}<ref name=michell16/> গ্ৰেনাইটেৰে নিৰ্মিত মন্দিৰটোৰ গৰ্ভগৃহৰ ওপৰৰ ''বিমান'' স্তম্ভটো দক্ষিণ ভাৰতৰ অন্যতম ওখ।<ref name=asibrihadthanj>{{cite web|title=ভাৰতীয় পুৰাতত্ত্ব জৰীপ|url=http://asi.nic.in/asi_monu_whs_cholabt.asp|access-date=25 December 2012|archive-date=22 September 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130922114449/http://asi.nic.in/asi_monu_whs_cholabt.asp|url-status=live}}</ref> মন্দিৰটোত এটা বিশাল স্তম্ভযুক্ত ''প্ৰকাৰ'' (কৰিডৰ) আৰু ভাৰতৰ অন্যতম বৃহৎ শিৱ [[লিংগ]] আছে।<ref name=asibrihadthanj/><ref name=UNESCO/>{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=20–21}} ইয়াৰ ভাস্কৰ্যৰ উৎকৃষ্ট মানৰ বাবেও ই বিখ্যাত; লগতে একাদশ শতিকাত [[নটৰাজ]], অৰ্থাৎ নৃত্যৰ প্ৰভু শিৱৰ ৰূপৰ পিতলৰ মূৰ্তি নিৰ্মাণৰ বাবে ইয়াক নিৰ্বাচন কৰা হৈছিল। মন্দিৰ কমপ্লেক্সত [[নন্দী]], [[পাৰ্বতী]], [[কাৰ্তিকেয়|মুৰুগন]], [[গণেশ]], সভাপতি, [[দক্ষিণামূৰ্তি]], [[চণ্ডেশ্বৰ নায়নাৰ|চণ্ডেশ্বৰ]], [[বৰাহী]], তিৰুৱাৰুৰৰ তিয়াগৰাজৰ লগতে [[সিদ্ধৰ]] [[কৰুভুৰাৰ|কৰুভূৰাৰ]] আৰু আনসকলৰ মন্দিৰ আছে।<ref name=UNESCO/>{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=16–29}} মন্দিৰটো [[তামিলনাডু]]ৰ অন্যতম সৰ্বাধিক পৰিদৰ্শিত পৰ্যটনস্থলী।<ref name="Gopal 1990 185">{{cite book|title=যুগে যুগে ভাৰত|url=https://archive.org/details/indiathroughages00mada|last=Gopal|first=Madan|year= 1990| page= [https://archive.org/details/indiathroughages00mada/page/185 185]|editor=K.S. Gautam|publisher=প্ৰকাশন বিভাগ, তথ্য আৰু সম্প্ৰচাৰ মন্ত্ৰালয়, ভাৰত চৰকাৰ}}</ref> ==নামকৰণ== [[ৰাজৰাজ প্ৰথম|ৰাজৰাজ চোলে]] এই মন্দিৰটো নিৰ্মাণ কৰাইছিল। তেওঁ ইয়াৰ নাম ৰাজৰাজেশ্বৰম (Rajarājeśvaram) ৰাখিছিল। ইয়াৰ অৰ্থ হৈছে ৰাজৰাজৰ দেৱতাৰ মন্দিৰ।<ref>{{cite book |author=D. Raphael |title=Temples of Tamil Nadu, Works of Art |url=https://google.com |year=1996 |publisher=Ratnamala |isbn=978-955-9440-00-0 |page=9 |access-date=9 June 2019 |archive-date=10 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240310103506/https://google.com |url-status=live }}</ref> পিছৰ এটা শিলালিপিত মন্দিৰটোৰ দেৱতাক পেৰিয়া উদাইয়া নায়নাৰ বুলি কোৱা হৈছে। এই নামটোৰ পৰাই বৰ্তমানৰ বৃহদেশ্বৰ আৰু পেৰুভুডাইয়াৰ কোভিল নাম দুটা আহিছে বুলি জনা যায়।<ref>{{cite book |author=S. R. Balasubrahmanyam |title=Middle Chola Temples: Rajaraja I to Kulottunga I, A.D. 985-1070 |url=https://google.com |year=1975 |publisher=Thomson |page=87 |access-date=9 June 2019 |archive-date=10 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240310103400/https://google.com |url-status=live }}</ref> ==অৱস্থান== [[File:Brihadisvara Temple - Thanjavur peruvudaiyar kovil ttkcvrvb122k23iph (747).jpg|thumb|centre|400px|দেৱালৰ বাহিৰৰ পৰা দেখা পেৰুবুদাইয়াৰ মন্দিৰৰ চৌহদ]] পেৰুবুদাইয়াৰ মন্দিৰ<ref>{{Cite web|title=Brihadeeswara Temple|url=[https://brihadeeswara.temple-mandir.in/|access-date=2022-02-24|website=Brihadeeswara](https://brihadeeswara.temple-mandir.in/|access-date=2022-02-24|website=Brihadeeswara) Temple|language=en-US|archive-date=24 February 2022|archive-url=[https://web.archive.org/web/20220224085645/https://brihadeeswara.temple-mandir.in/|url-status=dead}}](https://web.archive.org/web/20220224085645/https://brihadeeswara.temple-mandir.in/|url-status=dead}})</ref> [[তাঞ্জাভুৰ]] চহৰত অৱস্থিত। ই [[চেন্নাই]]ৰ পৰা প্ৰায় {{convert|350|km}} দক্ষিণ-পশ্চিমে অৱস্থিত। ভাৰতীয় ৰে'লৱে, তামিলনাডু বাছ সেৱা আৰু ৬৭, ৪৫চি আৰু ২২৬নং ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথৰ জৰিয়তে চহৰখন আন বহুতো মুখ্য চহৰৰ সৈতে প্ৰতিদিনে সংযুক্ত হৈ আছে।<ref name="road">{{cite web | url =[http://www.nhai.org/Doc/project-offer/Highways.pdf](http://www.nhai.org/Doc/project-offer/Highways.pdf) | page =2 | title =NH wise Details of NH in respect of Stretches entrusted to NHAI | access-date =17 December 2011 | work =Ministry of Road Transport & Highways, [[Government of India]] | publisher =[[National Highways Authority of India]] | archive-url =[https://web.archive.org/web/20090225142615/http://www.nhai.org/Doc/project-offer/Highways.pdf](https://web.archive.org/web/20090225142615/http://www.nhai.org/Doc/project-offer/Highways.pdf) | archive-date =25 February 2009 | url-status =dead | df =dmy-all }}</ref><ref>{{cite web|url=[http://www.municipality.tn.gov.in/thanjavur/city-routes.htm|title=Thanjavur](http://www.municipality.tn.gov.in/thanjavur/city-routes.htm|title=Thanjavur) bus routes|publisher=Municipality of Thanjavur|access-date=29 December 2012|archive-url=[https://web.archive.org/web/20130617131259/http://www.municipality.tn.gov.in/thanjavur/city-routes.htm|archive-date=17](https://web.archive.org/web/20130617131259/http://www.municipality.tn.gov.in/thanjavur/city-routes.htm|archive-date=17) June 2013|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> নিয়মীয়া সেৱা থকা আটাইতকৈ ওচৰৰ বিমানবন্দৰটো হৈছে [[তিৰুচিৰাপল্লী আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰ]]। ই প্ৰায় {{convert|55|km}} দূৰত অৱস্থিত।<ref>{{cite book|author=Ē. Kē Cēṣāttiri|title=Sri Brihadisvara: The Great Temple of Thānjavūr|url=[https://books.google.com/books?id=FnXXAAAAMAAJ|year=2008|publisher=Nile|page=5}}](https://books.google.com/books?id=FnXXAAAAMAAJ|year=2008|publisher=Nile|page=5}})</ref> চহৰখন আৰু মন্দিৰটো স্থলভাগত অৱস্থিত যদিও [[কাবেৰী নদী]]ৰ বদ্বীপৰ আৰম্ভণিতে অৱস্থিত। সেয়েহে ইয়াৰ [[বংগোপসাগৰ]]লৈ আৰু তাৰ জৰিয়তে [[ভাৰত মহাসাগৰ]]লৈ যাতায়াতৰ সুবিধা আছে। মন্দিৰসমূহৰ সৈতে তামিল লোকসকলে একাদশ শতিকাত কৃষিকাৰ্যৰ বাবে প্ৰথমটো বৃহৎ জলসিঞ্চন ব্যৱস্থা নিৰ্মাণ কৰিছিল। এই ব্যৱস্থাই সামগ্ৰীৰ পৰিবহণ আৰু নগৰীয়া কেন্দ্ৰৰ মাজেৰে পানীৰ প্ৰবাহ নিয়ন্ত্ৰণ কৰাতো সহায় কৰিছিল।<ref>{{cite book|author=Marshall M. Bouton|title=Agrarian Radicalism in South India|url=[https://books.google.com/books?id=5-v_AwAAQBAJ&pg=PA72|year=2014|publisher=Princeton](https://books.google.com/books?id=5-v_AwAAQBAJ&pg=PA72|year=2014|publisher=Princeton) University Press|isbn=978-1-4008-5784-5|pages=72–78}}</ref> ==ইতিহাস== [[File:Raraja detail.png|thumb|left|200x200px|১০০৩–১০১০ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ভিতৰত মন্দিৰটো নিৰ্মাণ কৰা [[চোল ৰাজবংশ|চোল]] সম্ৰাট [[ৰাজৰাজ চোল প্ৰথম|ৰাজৰাজ প্ৰথম]]ৰ মূৰ্তি<ref name=britbrihadthanj/><ref name=mitchell/>]] পঞ্চমৰ পৰা নৱম শতিকালৈকে [[চালুক্য]]সকলৰ শাসনকালত [[দ্ৰাবিড় স্থাপত্য|তামিল]] মন্দিৰৰ স্থাপত্যশৈলীৰ বিভিন্ন ৰূপ বিকশিত হৈ থাকিল। ইয়াৰ উদাহৰণ [[আইহোল]], [[বাদামী গুহা মন্দিৰ|বাদামী]] আৰু [[পট্টদকল]]ত দেখা যায়। ইয়াৰ পিছত [[পল্লৱ]]সকলৰ শাসনকালত এই বিকাশ অব্যাহত থাকে। ইয়াৰ উদাহৰণ [[মহাবলীপুৰমৰ স্মৃতিসৌধসমূহৰ সমষ্টি|মামল্লপুৰম]] আৰু অন্যান্য স্মৃতিসৌধত দেখা যায়। ইয়াৰ পিছত ৮৫০ৰ পৰা ১২৮০ চনৰ ভিতৰত [[চোল]]সকল প্ৰধান ৰাজবংশ হিচাপে উত্থান ঘটে।<ref name=mitchell/>{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=1–2}} চোল যুগৰ আৰম্ভণিতে স্থাপত্যতকৈ নিজৰ ৰাজনৈতিক আৰু ভৌগোলিক সীমা সুৰক্ষিত কৰাত অধিক গুৰুত্ব দিয়া হৈছিল। দশম শতিকাত চোল সাম্ৰাজ্যত বহু-পৃষ্ঠযুক্ত [[স্তম্ভ]] আৰু বাহিৰলৈ ওলাই থকা বৰ্গাকাৰ [[Capital (architecture)|শীৰ্ষভাগ]]ৰ দৰে বৈশিষ্ট্য দেখা দিবলৈ আৰম্ভ কৰে। জৰ্জ মিচেলৰ মতে, ইয়াৰ পৰাই নতুন চোল স্থাপত্যশৈলীৰ আৰম্ভণি হৈছিল।<ref name=mitchell>{{harvnb|Michell|1988|pp=145–148}}</ref>{{refn|group=note|ডগলাছ বেৰেটে ১৯৭৫ চনত প্ৰকাশ কৰা চোল স্থাপত্যৰ ওপৰত গ্ৰন্থখনত কৈছে যে ৮৬৬ৰ পৰা ৯৪০ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ভিতৰত বিজয়ালয়ৰ সময়ৰ পৰা এটা নতুন শৈলীৰ উদ্ভৱ হৈছিল। বিজয়ালয় আছিল প্ৰথম চোল শাসক। বেৰেটৰ মতে, চোল শৈলী পল্লৱ পৰম্পৰাৰ পৰা বিকশিত হোৱা নাছিল।<ref name="Barrett1974">{{cite book|author=Douglas E. Barrett|title=Early Cola Architecture and Sculpture; 866-1014 A.D.|url=[https://books.google.com/books?id=s0J4QgAACAAJ|year=1974|publisher=Faber|isbn=978-0-571-10507-6|access-date=13](https://books.google.com/books?id=s0J4QgAACAAJ|year=1974|publisher=Faber|isbn=978-0-571-10507-6|access-date=13) November 2017|archive-date=10 March 2024|archive-url=[https://web.archive.org/web/20240310103400/https://books.google.com/books?id=s0J4QgAACAAJ|url-status=live}}](https://web.archive.org/web/20240310103400/https://books.google.com/books?id=s0J4QgAACAAJ|url-status=live}})</ref> গেৰী জে. শ্বিণ্ডলাৰৰ মতে, বেৰেটৰ এই কামত "অন্তহীন অনুমান আৰু বিতৰ্কৰ সুযোগ" থকা মতামত আগবঢ়োৱা হৈছে।<ref>{{cite journal | last=Schwindler | first=Gary J. | title=Review: Early Cola Architecture and Sculpture | journal=The Journal of Asian Studies | publisher=Cambridge University Press | volume=36 | issue=4 | year=1977 | doi=10.2307/2054437 | page=705| jstor=2054437 | s2cid=163896079 | doi-access=free }}</ref>}} এই দক্ষিণ ভাৰতীয় শৈলী ইয়াৰ আকাৰ আৰু সজ্জাৰ বিৱৰণৰ ক্ষেত্ৰত সৰ্বাধিক সম্পূৰ্ণ ৰূপত ১০০৩ৰ পৰা ১০১০ চনৰ ভিতৰত চোল ৰজা [[ৰাজৰাজ চোল প্ৰথম|ৰাজৰাজ প্ৰথমে]] নিৰ্মাণ কৰা বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰত দেখা যায়।<ref name=britbrihadthanj/><ref name=mitchell/> {{multiple image | total_width = 500 | align = centre | direction = horizontal | image1 = Brihadisvara Temple, Thanjavur by William Hodges.jpg | caption1 = | image2 = Brihadisvara Temple, Thanjavur by Henry Salt.jpg | caption2 = | footer = বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ, তাঞ্জাভুৰৰ প্ৰাৰম্ভিক ইউৰোপীয় চিত্ৰণ (১৮শ শতিকাৰ শেষৰ পৰা ১৯শ শতিকাৰ আৰম্ভণিলৈ)। }} ===সংযোজন, সংস্কাৰ আৰু মেৰামতি=== মুখ্য মন্দিৰ আৰু ইয়াৰ গোপুৰমসমূহ একাদশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ। ইয়াৰ পিছৰ ১,০০০ বছৰত মন্দিৰটোত সংযোজন, সংস্কাৰ আৰু মেৰামতি কৰা হৈছিল। আক্ৰমণ আৰু যুদ্ধৰ ফলতো মন্দিৰটোৰ ক্ষতি হৈছিল। বিশেষকৈ [[মাদুৰাই]] নিয়ন্ত্ৰণ কৰা মুছলমান [[চুলতান]] আৰু তাঞ্জাভুৰ নিয়ন্ত্ৰণ কৰা [[হিন্দু ৰজা]]সকলৰ মাজত হোৱা যুদ্ধৰ ফলত ক্ষতি হৈছিল।<ref name=michell16/>{{refn|group=note|তাঞ্জাভুৰ ওচৰ আৰু দূৰৰ মুছলমান আৰু হিন্দু দুয়োখন প্ৰতিবেশী ৰাজ্যৰ লক্ষ্য আছিল। [[দিল্লী চুলতানাত]]ৰ মালিক কাফুৰৰ নেতৃত্বত আলাউদ্দিন খিলজীৰ সেনাই দক্ষিণ ভাৰতত কৰা ভয়ংকৰ আক্ৰমণ আৰু লুণ্ঠনৰ পিছত ১৪শ শতিকাত [[মাদুৰাই চুলতানাত]] প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল।<ref>George Michell (2008), Architecture and Art of Southern India, Cambridge University Press, pages 9-13, 16-21</ref> পিছত দক্ষিণ ভাৰতৰ পূব আৰু পশ্চিম উপকূলৰ আদিল শাহী চুলতানাত, কুতুব শাহীসকল, ৰাণ্ডাউলা খান আৰু আনসকলে তাঞ্জাভুৰত আক্ৰমণ চলাইছিল। তেওঁলোকৰ কিছুমানে কেইবছৰমানৰ বাবে ইয়াক দখল কৰিও ৰাখিছিল।<ref name=michell16/>}} পিছত নিয়ন্ত্ৰণ পুনৰ লাভ কৰা হিন্দু ৰাজবংশসমূহে এই ক্ষতিসমূহ মেৰামতি কৰিছিল। কিছুমান ক্ষেত্ৰত শাসকসকলে পুৰণি ম্লান হৈ যোৱা চিত্ৰৰ ওপৰত নতুন দেৱালচিত্ৰ আঁকিবলৈ নিৰ্দেশ দি মন্দিৰটো সংস্কাৰ কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল। আন কিছুমান ক্ষেত্ৰত তেওঁলোকে নতুন মন্দিৰ সংযোজনৰ পৃষ্ঠপোষকতা কৰিছিল। [[কাৰ্তিকেয়]] (মুৰুগন), [[পাৰ্বতী]] (আম্মান) আৰু [[নন্দী]]ৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ মন্দিৰসমূহ ১৬শ আৰু ১৭শ শতিকাৰ নায়ক যুগৰ।<ref name=michell16>George Michell (2008), Architecture and Art of Southern India, Cambridge University Press, pages 16-21, 89-91</ref>{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=25–26}} একেদৰে [[দক্ষিণামূৰ্তি]]ৰ মন্দিৰটোও পিছত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=25–26}} তাঞ্জাভুৰৰ [[মাৰাঠা]]সকলে মন্দিৰটো ভালদৰে সংৰক্ষণ কৰিছিল। ==বিৱৰণ== ===স্থাপত্য=== {{multiple image | total_width = 400 | align = left | direction = horizontal | image1 = Brihadisvara Temple - Thanjavur peruvudaiyar kovil ttkcvrvb122k23iph (451).jpg | image2 = Brihadisvara Temple - Thanjavur peruvudaiyar kovil ttkcvrvb122k23iph (404).jpg | footer = তাঞ্জাভুৰৰ বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰৰ চৌহদৰ দৃশ্য }} পেৰুবুদাইয়াৰ মন্দিৰৰ পৰিকল্পনা আৰু নিৰ্মাণত [[কাৰ্টেছীয় স্থানাংক ব্যৱস্থা|অক্ষীয়]] আৰু [[সমমিতি|সমমিত]] [[জ্যামিতি]]ৰ নিয়ম ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে।<ref name=thapar>Thapar 2004, pp.43, 52–53</ref> ইয়াক পেৰুংকইল (মাদাক্কইল বুলিও কোৱা হয়) হিচাপে শ্ৰেণীবদ্ধ কৰা হয়। ই প্ৰাকৃতিক বা মানুহে নিৰ্মাণ কৰা টিলাৰ ওপৰত ওখ ভেটিত নিৰ্মাণ কৰা এটা ডাঙৰ মন্দিৰ।<ref>{{cite book|title=Alayam - The Hindu temple - An epitome of Hindu Culture|page=31|publisher=Sri Ramakrishna Math|location=Mylapore, Chennai|last=Reddy|first=G.Venkatramana Reddy|year=2010|isbn=978-81-7823-542-4}}</ref> মন্দিৰৰ চৌহদটো এটা আয়তক্ষেত্ৰ। ই প্ৰায় দুটা এটাৰ ওপৰত আনটো থকা বৰ্গৰ দৰে। ইয়াৰ পূব-পশ্চিম দৈৰ্ঘ্য {{convert|240.79|m}} আৰু উত্তৰ-দক্ষিণ প্ৰস্থ {{convert|121.92|m}}। এই স্থানত পাঁচটা মুখ্য অংশ আছে। সেইবোৰ হৈছে গৰ্ভগৃহ আৰু তাৰ ওপৰত থকা ওখ গঠন (''শ্ৰী বিমানা''), সন্মুখৰ নন্দী হল (''নন্দী-মণ্ডপম''), এই দুয়োটাৰ মাজৰ মুখ্য সমূহীয়া হল (''মুখমণ্ডপম''), বৃহৎ সমাৱেশ হল (''মহামণ্ডপম'') আৰু বৃহৎ হলটোক গৰ্ভগৃহৰ সৈতে সংযোগ কৰা মণ্ডপ (''অন্তৰাল'')।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=16–19}} মন্দিৰৰ চৌহদত এটা বহল স্তম্ভযুক্ত আৰু ঢকা বাৰাণ্ডা (''প্ৰাকাৰ'') আছে। ই বিশাল চোতালটো আগুৰি আছে আৰু ইয়াৰ পৰিধি প্ৰায় {{convert|450|m}}। ইয়াৰ মাজেৰে প্ৰদক্ষিণ কৰিব পাৰি। এই স্তম্ভযুক্ত বাৰাণ্ডাৰ বাহিৰত দুটা আৱৰণী দেৱাল আছে। বাহিৰৰ দেৱালখন প্ৰতিৰক্ষামূলক। ১৭৭৭ চনত ফৰাচী ঔপনিৱেশিক বাহিনীয়ে ইয়াত বন্দুকৰ গুলী চলাব পৰা ফুটা নিৰ্মাণ কৰিছিল আৰু মন্দিৰটো অস্ত্ৰাগাৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিছিল। তেওঁলোকে বাহিৰৰ দেৱালখন ওখ কৰি মন্দিৰৰ চৌহদটো পৃথক কৰি ৰাখিছিল। ইয়াৰ পূব মূৰত মূল গোপুৰম বা প্ৰৱেশদ্বাৰটো আছে। ইয়াৰ আকৃতি বেৰেলৰ ভল্টৰ দৰে। ই মূল মন্দিৰৰ ''বিমান''ৰ আধাতকৈও সৰু। একাদশ শতিকাৰ পিছত মূল মন্দিৰত অতিৰিক্ত গঠন যোগ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ ভিতৰত উত্তৰ-পূব কোণৰ এটা মণ্ডপ আৰু চৌহদৰ বিভিন্ন স্থানত মানুহৰ প্ৰৱেশ আৰু প্ৰস্থানৰ বাবে নিৰ্মাণ কৰা অতিৰিক্ত গোপুৰম (প্ৰৱেশদ্বাৰ) আছিল।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=16–19}}<ref>{{cite book|author=Winand M. Callewaert|title=Gods and Temples in South India|url=[https://books.google.com/books?id=AXnXAAAAMAAJ|year=1995|publisher=Manohar|isbn=978-81-7304-107-5|pages=150–151|access-date=12](https://books.google.com/books?id=AXnXAAAAMAAJ|year=1995|publisher=Manohar|isbn=978-81-7304-107-5|pages=150–151|access-date=12) November 2017|archive-date=10 March 2024|archive-url=[https://web.archive.org/web/20240310103401/https://books.google.com/books?id=AXnXAAAAMAAJ|url-status=live}}](https://web.archive.org/web/20240310103401/https://books.google.com/books?id=AXnXAAAAMAAJ|url-status=live}})</ref> ঔপনিৱেশিক যুগ আৰম্ভ হোৱাৰ আগতে পাণ্ড্য, নায়ক, বিজয়নগৰ আৰু মাৰাঠা যুগত কিছুমান মন্দিৰ আৰু গঠন যোগ কৰা হৈছিল। এই নিৰ্মাতাসকলে মূল পৰিকল্পনা আৰু সমমিতিৰ নিয়মসমূহ মানি চলিছিল। মূল মন্দিৰৰ চোতালত মুখ্য গৰ্ভগৃহ আৰু নন্দী-মণ্ডপমৰ লগতে দুটা ডাঙৰ মন্দিৰ আছে। ইয়াৰে এটা কাৰ্তিকেয়ৰ আৰু আনটো পাৰ্বতীৰ বাবে। চৌহদটোত আৰু কেইবাটাও সৰু মন্দিৰ আছে।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=16–19}}<ref name=igncatanj>[[http://ignca.nic.in/pdf_data/bt_release_brochure.pdf](http://ignca.nic.in/pdf_data/bt_release_brochure.pdf) Tanjavur: Brhadisvara temple, The monument and the living tradition] {{WebArchive|url=[https://web.archive.org/web/20160330024138/http://www.ignca.nic.in/PDF_data/bt_release_brochure.pdf](https://web.archive.org/web/20160330024138/http://www.ignca.nic.in/PDF_data/bt_release_brochure.pdf) |date=30 March 2016 }}, Kapila Vatsyayan and R Nagaswamy et al, Indira Gandhi National Centre for the Arts, Government of India (2012), page 7</ref><ref>{{cite journal|title=Imperial Frontiers: Building Sacred Space in Sixteenth-Century South India|journal=The Art Bulletin|volume=90|issue=2|jstor=20619601|last=Branfoot|first=Crispin|year=2008|page=185|doi=10.1080/00043079.2008.10786389|s2cid=154135978}}</ref> পেৰুবুদাইয়াৰ মন্দিৰে দক্ষিণ ভাৰতৰ হিন্দু মন্দিৰৰ স্থাপত্য পৰম্পৰা অব্যাহত ৰাখিছিল। ইয়াত স্থাপত্য আৰু সজ্জাৰ উপাদান ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। কিন্তু ইয়াৰ আকাৰ একাদশ শতিকাৰ আগতে নিৰ্মাণ কৰা মন্দিৰসমূহতকৈ যথেষ্ট ডাঙৰ আছিল। চোল যুগৰ স্থপতি আৰু শিল্পীসকলে এই জ্ঞান অধিক বৃহৎ পৰিসৰত প্ৰয়োগ কৰি নিৰ্মাণ কৰাৰ কৌশল বিকশিত কৰিছিল। তেওঁলোকে বিশেষকৈ গধুৰ শিল ব্যৱহাৰ কৰি {{convert|63.4|m}} ওখ বিশাল ''বিমান'' নিৰ্মাণ কৰিছিল।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=16–19}}<ref name=igncatanj/> {{multiple image | align = right | image1 = Brihadisvara Temple, Thanjavur, Tamil Nadu, India (2017).jpg | width1 = 248 | alt1 = | caption1 = নন্দী মণ্ডপম আৰু প্ৰৱেশদ্বাৰৰ গোপুৰমসমূহ, চোতালৰ পৰা উত্তৰ-পূব দিশৰ দৃশ্য | image2 = Thanjavur Brihadeeswara Temple Entrance.JPG | width2 = 110 | alt2 = | caption2 = প্ৰৱেশদ্বাৰৰ আন এটা দৃশ্য | footer = }} [[File:Gopuram of the Brihadisvara Temple, Thanjavur, Tamil Nadu, India (2016) 02.jpg|thumb|বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰৰ গোপুৰম]] মন্দিৰটো পূবমুখী। ইয়াৰ চাৰিওফালে এসময়ত পানীৰ পৰিখা আছিল। পিছত এই পৰিখা পুতি পেলোৱা হয়। এতিয়া এটা সুৰক্ষিত দেৱালে এই পৰিখাটো আগুৰি আছে। দুয়োখন দেৱালত অলংকৃত প্ৰৱেশদ্বাৰ আছে। এইবোৰক গোপুৰম বুলি কোৱা হয়। এইবোৰ শিলেৰে নিৰ্মাণ কৰা আৰু ইয়াত ওপৰৰ অংশত অলংকৰণ আছে। মুখ্য প্ৰৱেশদ্বাৰসমূহ পূবফালে আছে। প্ৰথমটোক ''কেৰালান্তকন তিৰুৱাসাল'' বুলি কোৱা হয়। ইয়াৰ অৰ্থ হৈছে "কেৰালান্তকনৰ পৱিত্ৰ দুৱাৰ"। কেৰালান্তকন আছিল মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰা ৰজা ৰাজৰাজৰ উপাধি। প্ৰায় {{convert|100|m}} আগত ভিতৰৰ চোতালৰ গোপুৰমটো আছে। ইয়াক ''ৰাজৰাজন তিৰুৱাসাল'' বুলি কোৱা হয়। এইটো ''কেৰালান্তকন তিৰুৱাসাল''তকৈ অধিক সজ্জিত। ইয়াৰ ''অধিষ্ঠানম''ত [[পুৰাণ]] আৰু অন্যান্য হিন্দু গ্ৰন্থৰ কাহিনী দেখুওৱা ভাস্কৰ্য আছে।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=16–19}} ভিতৰৰ পূব গোপুৰমৰ মাজেৰে এটা বিশাল চোতাললৈ যাব পাৰি। এই চোতালৰ সকলো মন্দিৰ পূব-পশ্চিম আৰু উত্তৰ-পশ্চিমৰ মুখ্য দিশ অনুসৰি স্থাপন কৰা হৈছে। চৌহদটোত পাঁচ মহলীয়া গোপুৰমৰ মাজেৰে এটা অক্ষত প্ৰৱেশ কৰিব পাৰি। অথবা এটা সৰু স্বতন্ত্ৰ গোপুৰমৰ মাজেৰে পোনপটীয়াকৈ ডাঙৰ মুখ্য চোতাললৈ যাব পাৰি। মুখ্য প্ৰৱেশদ্বাৰৰ গোপুৰমটো ৩০ মিটাৰ ওখ। ই বিমানা‌তকৈ সৰু।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=16–29}} মুখ্য মন্দিৰ-সম্পৰ্কীয় স্মাৰক আৰু বিশাল টাৱাৰটো এই চোতালৰ মাজত অৱস্থিত।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=16–19}} শিৱক উৎসৰ্গিত মুখ্য মন্দিৰটোৰ চাৰিওফালে সৰু সৰু মন্দিৰ আছে। ইয়াৰে বেছিভাগ মন্দিৰ অক্ষীয়ভাৱে সজোৱা হৈছে। এইবোৰ শিৱৰ সহধৰ্মিণী [[পাৰ্বতী]], তেওঁৰ পুত্ৰ [[মুৰুগন]] আৰু [[গণেশ]], নন্দী, [[বৰাহী]], কৰুভুৰ দেৱ (ৰাজৰাজ চোলাৰ [[গুৰু]]), চণ্ডেশ্বৰ আৰু নটৰাজৰ নামত উৎসৰ্গিত।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=16–29}} নন্দী মণ্ডপমত এটা একেটা শিলৰ পৰা নিৰ্মিত বহি থকা ষাঁড় আছে। ই গৰ্ভগৃহৰ ফালে মুখ কৰি আছে। ইয়াৰ আৰু গৰ্ভগৃহৰ মাজত খটখটি আছে। এই খটখটিয়ে স্তম্ভযুক্ত বাৰাণ্ডা আৰু সমূহীয়া সমাৱেশ হললৈ লৈ যায়। তাৰ পিছত এটা ভিতৰুৱা মণ্ডপ আছে। এই মণ্ডপটোৱে ''প্ৰদক্ষিণ পথ'' বা প্ৰদক্ষিণৰ পথৰ সৈতে সংযোগ কৰে। ''মুখ-মণ্ডপম''ৰ ফালে মুখ কৰি থকা [[নন্দী]]ৰ ওজন প্ৰায় ২৫ টন।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|p=22, Quote: "It is 3.65 m high, 5.94 m long and 2.59 m broad, estimated to weigh 25 tons."}} ই এটা মাত্ৰ শিলৰ পৰা নিৰ্মাণ কৰা। ইয়াৰ উচ্চতা প্ৰায় ২ মিটাৰ, দৈৰ্ঘ্য ৬ মিটাৰ আৰু প্ৰস্থ ২.৫ মিটাৰ। নন্দীৰ মূৰ্তিটো একশিলীয়া। ই দেশখনৰ অন্যতম বৃহৎ নন্দীৰ মূৰ্তি।<ref name="Meena" /> ===সংৰক্ষণ আৰু পুনৰুদ্ধাৰ=== বিশ্ব ঐতিহ্যৰ স্মৃতিসৌধ হিচাপে মন্দিৰ আৰু ইয়াৰ চৌহদ [[ভাৰতীয় পুৰাতত্ত্ব জৰীপ বিভাগ]]ৰ অধীনত আছে। এই বিভাগটো ভাৰত চৰকাৰৰ সংস্কৃতি মন্ত্ৰালয়ৰ অধীনত। ইয়াৰ উদ্দেশ্য হৈছে মন্দিৰটোৰ সুৰক্ষা, সংৰক্ষণ আৰু পুনৰুদ্ধাৰ নিশ্চিত কৰা। প্ৰাচীন এই আশ্চৰ্যকৰ স্থাপত্যৰ মহিমাৰ সৈতে সামঞ্জস্য ৰাখিবলৈ চাৰিওফালৰ সুবিধাসমূহ উন্নত কৰা হৈছে। ইয়াৰ ভিতৰত পোহৰ, নিৰ্দেশনা ফলক আৰু ভক্ত আৰু দৰ্শনাৰ্থীৰ বাবে সুবিধা আছে। স্মৃতিসৌধটোৰ পোহৰৰ ব্যৱস্থা এনেদৰে কৰা হৈছে যাতে শিলৰ স্বাভাৱিক ৰং আৰু মন্দিৰৰ সকলো কোণ সজাই তোলা ভাস্কৰ্যৰ ৰূপ অধিক স্পষ্ট হৈ উঠে। ভাৰতীয় পুৰাতত্ত্ব জৰীপ বিভাগে পুনৰুদ্ধাৰৰ কাম হাতত লৈছিল। বিভাগটোৱে ভাৰতীয় [[স্থপতি]] আৰু [[নক্সাকাৰ]] শীলা শ্ৰী প্ৰকাশক নক্সা প্ৰস্তুতিৰ নেতৃত্ব দিবলৈ নিযুক্তি দিছিল।<ref>{{cite web|url=[https://aceupdate.com/2015/02/18/architecture-is-ultimately-about-people/|title=Architecture](https://aceupdate.com/2015/02/18/architecture-is-ultimately-about-people/|title=Architecture) is Ultimately about People|date=18 February 2015|publisher=Architecture Construction & Engineering Update Magazine|access-date=15 November 2021|archive-date=15 November 2021|archive-url=[https://web.archive.org/web/20211115063746/https://aceupdate.com/2015/02/18/architecture-is-ultimately-about-people/|url-status=dead}}](https://web.archive.org/web/20211115063746/https://aceupdate.com/2015/02/18/architecture-is-ultimately-about-people/|url-status=dead}})</ref> ===গৰ্ভগৃহ আৰু শ্ৰী-বিমান=== {{multiple image | align = right | image1 = Brihadishvara temple back view.jpg | width1 = 180 | alt1 = | caption1 = | image2 = Thanjavur, Brihadishwara Temple (7013915633).jpg | width2 = 160 | alt2 = | caption2 = | footer = ''শ্ৰী-বিমান''ৰ বিভিন্ন দৃশ্য }} গৰ্ভগৃহটো পশ্চিমৰ বৰ্গাকাৰ অংশৰ মাজত অৱস্থিত। ইয়াক বৃহৎ দেৱালে আগুৰি আছে। এই দেৱালবোৰ তীক্ষ্ণভাৱে খোদিত ভাস্কৰ্য আৰু স্তম্ভিকাৰ দ্বাৰা বিভিন্ন স্তৰত বিভক্ত। ইয়াৰ ফলত গভীৰ খাঁজ আৰু উলম্ব অংশ সৃষ্টি হৈছে। গৰ্ভগৃহৰ প্ৰতিটো ফালত ভাস্কৰ্যযুক্ত এটা অংশ আছে।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=17–19}}<ref name=thapar/> গৰ্ভগৃহৰ ভিতৰত মুখ্য দেৱতা শিৱৰ এটা বিশাল শিলৰ [[লিংগ]] আছে। ইয়াক কৰুৱাৰাই বুলি কোৱা হয়। কৰুৱাৰাই এটা তামিল শব্দ। ইয়াৰ অৰ্থ হৈছে "গৰ্ভকক্ষ"। ভাৰতৰ আন অঞ্চলত এই স্থানক ''গৰ্ভগৃহ'' বুলি কোৱা হয়। কেৱল পুৰোহিতসকলেহে এই অতি ভিতৰুৱা কক্ষত প্ৰৱেশ কৰিব পাৰে।<ref>{{cite web |url=[http://www.indoarch.org/arch_glossary.php](http://www.indoarch.org/arch_glossary.php) |title=Architecture of the Indian Subcontinent – Glossary |access-date=24 January 2007 |archive-date=6 March 2012 |archive-url=[https://web.archive.org/web/20120306200130/http://www.indoarch.org/arch_glossary.php](https://web.archive.org/web/20120306200130/http://www.indoarch.org/arch_glossary.php) |url-status=usurped }}</ref> দ্ৰাবিড় স্থাপত্য শৈলীত গৰ্ভগৃহটো এটা সৰু বিমানৰ ৰূপত নিৰ্মাণ কৰা হয়। ইয়াত ভিতৰৰ দেৱাল আৰু বাহিৰৰ দেৱালে গৰ্ভগৃহৰ চাৰিওফালে প্ৰদক্ষিণৰ বাবে এটা পথ সৃষ্টি কৰিছে ([[প্ৰদক্ষিণ]])। প্ৰৱেশদ্বাৰটো অতি সুন্দৰভাৱে সজোৱা হৈছে। ভিতৰৰ কক্ষটো গৰ্ভগৃহ। ইয়াত বৃহৎ লিংগ স্থাপন কৰা হৈছে।<ref name=mitchell/> মুখ্য বিমান (শিখৰ) এটা বিশাল ১৬ মহলীয়া স্তম্ভাকৃতিৰ গঠন। ইয়াৰে ১৩টা মহলা ওপৰলৈ গৈ ক্ৰমে সৰু হৈ গৈছে। ই মুখ্য চোতালৰ ওপৰত প্ৰাধান্য বিস্তাৰ কৰিছে। ই {{convert|30.18|m}} বাহুৰ এটা বৰ্গাকাৰ ভেটিৰ ওপৰত অৱস্থিত।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=17–19}} টাৱাৰটো স্থাপত্যিক বিন্যাসৰ দিশৰ পৰা অতি সুন্দৰভাৱে সজোৱা হৈছে। ইয়াৰ প্ৰতিটো পৃষ্ঠত স্তম্ভিকা, উখহি থকা গাঁথনি আৰু সংলগ্ন স্তম্ভ ছন্দোবদ্ধভাৱে স্থাপন কৰা হৈছে।<ref name=ching2>Ching 2007, pp. 338–339</ref> ====দেৱতা আৰু নাট্যশাস্ত্ৰৰ নৃত্য মুদ্ৰা==== [[File:Shiva Nataraja Tanjore Bruxelles 02 10 2011 01.jpg|thumb|left|upright=0.6|তাঞ্জাভুৰৰ ব্ৰঞ্জৰ [[নটৰাজ]] মূৰ্তিৰ আৰ্হি। বহুতো সংগ্ৰহালয়ত পোৱা এই আৰ্হিটো এই মন্দিৰৰ গৰ্ভগৃহৰ বাবে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল।<ref name=kaimal392/>]] মন্দিৰটো বিশাল লিংগৰ ৰূপত শিৱৰ নামত উৎসৰ্গিত। এই লিংগ শিৱৰ বিমূৰ্ত আৰু নিৰাকাৰ প্ৰতিনিধিত্ব। ইয়াৰ উচ্চতা {{convert|8.7|m|ft|order=flip}}। ই গৰ্ভগৃহৰ দুটা মহলা জুৰি আছে।<ref name=asibrihadthanj/>{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=20–21}} ই ভাৰতৰ অন্যতম বৃহৎ একশিলীয়া লিংগ ভাস্কৰ্য।<ref name=Meena>{{cite book|title=Temples in South India|last=V.|first=Meena|publisher=Harikumar Arts|location=Kanniyakumari|year=1974|edition=1st|pages=23–24}}</ref> {| class="wikitable floatright" align=center style = " background: transparent; " |+ ''মহা-মণ্ডপম''ৰ দেৱালৰ ভাস্কৰ্যসমূহ{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=18–21}} |-style="text-align: center;" | width=120px style="background: #ffad66;" | উত্তৰ ফাল | width=120px style="background: #ffad66;" | দক্ষিণ ফাল |-style="text-align: center;" | [[ভৈৰৱ]] (শিৱ) | [[গণেশ]] |-style="text-align: center;" | মহিষাসুৰমৰ্দিনী ([[দুৰ্গা]]) | [[বিষ্ণু]] |-style="text-align: center;" | [[সৰস্বতী]] | [[গজলক্ষ্মী]] |} শৈৱ মন্দিৰটোত [[বৈষ্ণৱধৰ্ম]] আৰু [[শাক্তধৰ্ম]] পৰম্পৰাৰ মুখ্য দেৱতাসকলকো মুখ্য মন্দিৰৰ বৃহৎ মণ্ডপত স্থান দি সকলো প্ৰধান হিন্দু পৰম্পৰাক সন্মান জনোৱা হৈছে। দেৱতাসকলৰ বিন্যাস সাধাৰণতে সমমিত। কেৱল পূব প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ফালটো ইয়াৰ ব্যতিক্ৰম। ইয়াত দুৱাৰ আৰু যাতায়াতৰ পথৰ বাবে স্থান ৰখা হৈছে। মুখ্য দেৱতাসকলৰ উপৰি প্ৰতিটো ফালে ''[[দ্বাৰপাল]]'' (ৰক্ষক) আৰু আন বিভিন্ন ভাস্কৰ্য আছে। প্ৰৱেশমণ্ডপত জটিলভাৱে খোদিত তিনিটা শিলৰ ভাস্কৰ্য আৰু দেৱালচিত্ৰ আছে।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=18–21}} ভূমিমহলৰ গৰ্ভগৃহৰ দেৱালত তলত দিয়া ভাস্কৰ্যসমূহ আছে।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=18–21}} *পূব দেৱাল: [[লিংগোদ্ভৱ]], থিয় হৈ থকা শিৱ, পশুপতি-মূৰ্তি আৰু ''অৰ্ধ-মণ্ডপম''ৰ পৰা অহা পথৰ দুয়োকাষে দুটা দ্বাৰপাল *দক্ষিণ দেৱাল: ভিক্ষাটন, [[বীৰভদ্ৰ]], দক্ষিণামূৰ্তি, [[কালান্তক]], নটৰাজ{{refn|group=note|তামিল সাহিত্যত শিৱৰ নৃত্যৰ ৰূপৰ অধিপতিক আদৱল্লন বা কুট্টপেৰুমানাদিগল বুলি কোৱা হয়। চোল যুগৰ এই ব্ৰঞ্জৰ নটৰাজৰ আৰ্হি অতি জনপ্ৰিয় আৰু ইয়াৰ ওপৰত বহু অধ্যয়ন কৰা হৈছে। পিছৰ যুগৰ ''উণ্মৈভিলক্কম'' আৰু ''চিতম্বৰ মুম্মণি কোভিয়া'' আদি গ্ৰন্থতো ইয়াৰ গুৰুত্ব বৰ্ণনা কৰা হৈছে। ভাৰতীয় শিল্পত নটৰাজৰ ৰূপ চোল যুগৰ আগৰ শতিকাসমূহতো দেখা যায়।<ref name=kaimal392>Padma Kaimal (1999), [[https://www.jstor.org/stable/3051349](https://www.jstor.org/stable/3051349) Shiva Nataraja: Shifting Meanings of an Icon] {{Webarchive|url=[https://web.archive.org/web/20180928130833/https://www.jstor.org/stable/3051349](https://web.archive.org/web/20180928130833/https://www.jstor.org/stable/3051349) |date=28 September 2018 }}, The Art Bulletin, Vol. 81, No. 3, pages 394-395, Figure 3 on page 392</ref>}} আৰু দুটা দ্বাৰপাল *পশ্চিম দেৱাল: [[হৰিহৰ]] (আধা শিৱ আৰু আধা বিষ্ণু), লিংগোদ্ভৱ, ''প্ৰভাৱলী'' নথকা চন্দ্ৰশেখৰ, ''প্ৰভাৱলী'' থকা চন্দ্ৰশেখৰ আৰু দুটা দ্বাৰপাল *উত্তৰ দেৱাল: [[অৰ্ধনাৰীশ্বৰ]] (আধা শিৱ আৰু আধা পাৰ্বতী), পাৰ্বতী নথকা গংগাধৰ, পশুপতি-মূৰ্তি, শিৱ-আলিংগন-মূৰ্তি আৰু দুটা দ্বাৰপাল [[File:Top of Brihadisvara Temple, Thanjavur.jpg|thumb|180px|left|শিখৰ, এটা গম্বুজাকৃতিৰ চূড়া (২৫ টন), অষ্টভুজাকাৰ আৰু ৮০ টন ওজনৰ এটা মাত্ৰ গ্ৰেনাইটৰ খণ্ডৰ ওপৰত স্থাপিত।]] [[File:PeruvudaiyarKoyilThanjavurDancePostition.jpg|thumb|right|180px|ওপৰৰ মহলৰ কৰিডৰৰ বাহিৰৰ দেৱালত খোদিত ৮১টা নৃত্য ভংগীৰ এটা]] দ্বিতীয় মহলত শিৱৰ [[ত্ৰিপুৰান্তক]] ৰূপৰ বিভিন্ন ভংগী এই ভাস্কৰ্যসমূহৰ সৈতে মিলাকৈ দেখুওৱা হৈছে। এই মহলসমূহৰ ওপৰত ''শ্ৰী-বিমানা'' তেৰটা মহলা (''তলা'') ওপৰলৈ উঠিছে। এই মহলসমূহৰ ওপৰত ৮০ টন ওজনৰ এটা মাত্ৰ বৰ্গাকাৰ গ্ৰেনাইটৰ খণ্ড আছে। ইয়াৰ প্ৰতিটো বাহু {{convert|7.77|m}} দীঘল। এই খণ্ডৰ চাৰিওটা কোণত নন্দীৰ যোৰ আছে। প্ৰতিটো নন্দীৰ আকাৰ প্ৰায় {{convert|1.98|m}} × {{convert|1.68|m}}। এই গ্ৰেনাইটৰ খণ্ডৰ মাজৰ পৰা ''গ্ৰীৱা'', ''শিখৰ'' আৰু তামিল হিন্দু মন্দিৰৰ স্থাপত্যৰ চূড়া (''স্তূপি'') ওপৰলৈ উঠিছে। এই ''স্তূপি''ৰ উচ্চতা {{convert|3.81|m}}। ইয়াক প্ৰথমতে সোণেৰে আবৃত কৰা হৈছিল। এতিয়া তেনে কৰা হোৱা নাই। ওপৰৰ ''শিখৰ''টো গম্বুজৰ দৰে আৰু ইয়াৰ ওজন ২৫ টন।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=18–21}}<ref>{{cite web|url=[http://121.242.207.115/asi.nic.in/chola-temple-brhadisvara|title=Great](http://121.242.207.115/asi.nic.in/chola-temple-brhadisvara|title=Great) Living Chola Temples|publisher=Archaeological Survey of India|access-date=15 January 2019|archive-date=14 April 2019|archive-url=[https://web.archive.org/web/20190414195207/http://121.242.207.115/asi.nic.in/chola-temple-brhadisvara/|url-status=dead}}](https://web.archive.org/web/20190414195207/http://121.242.207.115/asi.nic.in/chola-temple-brhadisvara/|url-status=dead}})</ref> এই টাৱাৰৰ প্ৰতিটো মহল ''কূট'' আৰু ''শালা''ৰে সজোৱা হৈছে। এই মন্দিৰৰ ক্ৰমে সৰু হৈ যোৱা বৰ্গাকাৰ টাৱাৰৰ স্থাপত্য গংগাইকোণ্ডচোলীশ্বৰমৰ চোল মন্দিৰৰ টাৱাৰতকৈ পৃথক। ইয়াৰ টাৱাৰটো পোন, আনহাতে গংগাইকোণ্ডচোলীশ্বৰমৰ টাৱাৰটো বক্ৰ। মন্দিৰৰ শ্ৰী-বিমানাৰ বিশাল আকাৰে ইয়াক চহৰখনৰ এটা সুউচ্চ পৰিচয়চিহ্ন কৰি তুলিছে।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=18–21}} ''অধিতল''ৰ ওপৰৰ মহলৰ কৰিডৰৰ দেৱালত ১০৮টা নৃত্য ''কৰণা''ৰ ভিতৰত ৮১টা খোদিত কৰা হৈছে। এইবোৰ ''[[নাট্যশাস্ত্ৰ]]''ৰ নৃত্য ভংগী। এই গ্ৰন্থখন [[ভৰতনাট্যম]] নামৰ তামিলনাডুৰ ধ্ৰুপদী নৃত্যৰ ভিত্তি। ২৭টা অনুপস্থিত ''কৰণা''ৰ স্থানত শিলৰ খালী খণ্ড আছে। এইবোৰ কিয় খোদিত কৰা হোৱা নাছিল সেয়া স্পষ্ট নহয়। খোদিত ৮১টা ভংগীয়ে একাদশ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে এই ধ্ৰুপদী ভাৰতীয় নৃত্যশৈলীৰ গুৰুত্ব দেখুৱায়।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=20–21}} গৰ্ভগৃহটো বৰ্গাকাৰ আৰু এটা ভেটিৰ ওপৰত অৱস্থিত। ইয়াৰ ভেটিটো খোদিত কৰি গঢ় দিয়া হৈছে আৰু ইয়াৰ ডাঠতা {{convert|0.5|m}}। ইয়াত ক্ৰমে ১৪০ চেণ্টিমিটাৰ আৰু ৩৬০ চেণ্টিমিটাৰ ডাঠ ''উপপীঠম'' আৰু ''অধিষ্ঠানম'' আছে।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=20–21}} ===মণ্ডপ=== দুটা মণ্ডপ, অৰ্থাৎ ''মহা-মণ্ডপ'' আৰু ''মুখ-মণ্ডপ'', গৰ্ভগৃহ আৰু ''নন্দী মণ্ডপ''ৰ মাজত একে অক্ষত অৱস্থিত বৰ্গাকাৰ গঠনৰ। ''মহা-মণ্ডপ''ৰ প্ৰতিটো ফালে ছটাকৈ স্তম্ভ আছে।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=22–25}} ইয়াতো ভাস্কৰ্য আছে। ইয়াত ভিতংকৰ আৰু ৰাজৰাজ প্ৰথমৰ ব্ৰঞ্জৰ মূৰ্তি আছে। কিন্তু এইবোৰ বহু পিছত যোগ কৰা হৈছিল। ''মহা-মণ্ডপ''ৰ দুয়োকাষে দুটা বিশাল শিলৰ দ্বাৰপাল আছে। খটখটিৰ জৰিয়তে ই ''মুখ-মণ্ডপ''ৰ সৈতে সংযুক্ত। ''মুখ-মণ্ডপ''ৰ প্ৰৱেশদ্বাৰতো দ্বাৰপাল আছে। মণ্ডপৰ ভিতৰত ''[[দিকপাল]]'' বা প্ৰতিটো দিশৰ ৰক্ষক দেৱতাৰ বাবে আঠটা সৰু মন্দিৰ আছে। ইয়াৰ ভিতৰত [[অগ্নি]], [[ইন্দ্ৰ]], [[বৰুণ]], [[কুবেৰ]] আদি আছে। এইবোৰ চোল ৰজা ৰাজেন্দ্ৰ প্ৰথমৰ শাসনকালত স্থাপন কৰা হৈছিল।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=22–25}} শিলালিপিৰ পৰা জনা যায় যে চোল যুগত এই স্থানত প্ৰধান হিন্দু পৰম্পৰাসমূহৰ আন দেৱ-দেৱীৰ ভাস্কৰ্যও আছিল। কিন্তু এতিয়া সেইবোৰ নাই। মূল আঠটা মন্দিৰৰ ভিতৰত [[সূৰ্য]] (সূৰ্য দেৱতা), [[মাতৃকা|সপ্তমাতৃকা]] (সাত মাতৃ), গণেশ, মুৰুগন, [[জ্যেষ্ঠা (দেৱী)|জ্যেষ্ঠা]], [[চন্দ্ৰ]] (চন্দ্ৰ দেৱতা), চণ্ডেশ্বৰ আৰু ভৈৰৱৰ মন্দিৰ আছিল।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=22–25}} একেদৰে পশ্চিম দেৱালৰ কক্ষত ৰাজৰাজ প্ৰথমৰ যুগত নিৰ্মাণ কৰা এটা বিশাল গ্ৰেনাইটৰ গণেশ মূৰ্তি আছিল। কিন্তু এতিয়া এই মূৰ্তিটো ''তিৰুচ্চুৰু-মালিগাই'' (দক্ষিণ বাৰাণ্ডা)ত আছে। শাক্ত পৰম্পৰাৰ সাতগৰাকী মাতৃৰ ভিতৰত কেৱল [[বৰাহী]]ৰ মূৰ্তিটোৱেই ভগ্ন অৱস্থাত সংৰক্ষিত হৈ আছে। এতিয়া ইয়াৰ অৱশিষ্টসমূহ চোতালৰ দক্ষিণফালে থকা আধুনিক যুগৰ ইটাৰে নিৰ্মিত সৰু "বৰাহী মন্দিৰ"ত আছে। আন মাতৃসকলৰ মূল মূৰ্তি আৰু তেওঁলোকৰ মূল চোল যুগৰ মন্দিৰসমূহ নাই।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=22–25}} ===দেৱালচিত্ৰ=== {{multiple image | align = right | direction = horizontal | image1 = Rajaraja mural-2.jpg | width1 = 105 | caption1 = ৰাজৰাজ প্ৰথম আৰু তেওঁৰ গুৰুৰ এখন দেৱালচিত্ৰ | image2 = N-TN-C192 Nandi Mandapam ceiling with centuries old murals.jpg | width2 = 191 | caption2 = নন্দী মন্দিৰৰ ছাদত নায়ক যুগৰ দেৱালচিত্ৰ }} মন্দিৰৰ প্ৰদক্ষিণ পথৰ কাষত থকা গৰ্ভগৃহৰ দেৱালত চোল যুগৰ দেৱালচিত্ৰৰ এটা তলৰ স্তৰ আছে। এই দেৱালচিত্ৰসমূহ মজিয়াৰ পৰা ছাদলৈকে বিস্তৃত। ১৯৩১ চনত [[অন্নামলাই বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ এছ. কে. গোবিন্দস্বামীয়ে এইবোৰ আৱিষ্কাৰ কৰিছিল।<ref name=sriraman168/> চিত্ৰশিল্পীসকলে প্ৰাকৃতিক ৰং ব্যৱহাৰ কৰিছিল। তেওঁলোকে তিতি থকা চূণশিলৰ স্তৰটো শুকাই কঠিন হৈ থকাৰ সময়ত তাৰ ভিতৰত এই ৰং মিহলাই দিছিল। চোল যুগৰ দেৱালচিত্ৰসমূহৰ মূল বিষয় আছিল শৈৱধৰ্ম। এইবোৰ ২০০০ চনৰ দশকত পুনৰুদ্ধাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="paint">{{cite news| url= [http://www.thehindu.com/thehindu/fr/2003/02/28/stories/2003022801300600.htm|](http://www.thehindu.com/thehindu/fr/2003/02/28/stories/2003022801300600.htm|) title= ASI restores 400-year-old paintings| access-date= 22 June 2010| location= Chennai, India| work= [[The Hindu]]| date= 28 February 2010| archive-date= 17 November 2004| archive-url= [https://web.archive.org/web/20041117175953/http://www.thehindu.com/thehindu/fr/2003/02/28/stories/2003022801300600.htm|](https://web.archive.org/web/20041117175953/http://www.thehindu.com/thehindu/fr/2003/02/28/stories/2003022801300600.htm|) url-status= dead}}; [[http://www.thehindu.com/thehindu/mp/2005/06/20/stories/2005062000400500.htm](http://www.thehindu.com/thehindu/mp/2005/06/20/stories/2005062000400500.htm) Another report about Chola frescoes]{{dead link|date=April 2021|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}</ref> চোল যুগৰ দেৱালচিত্ৰৰ মুঠ এলেকা প্ৰায় {{convert|670|m2}}। ইয়াৰে ২০১০ চনলৈকে প্ৰায় {{convert|112|m2}} উন্মোচন কৰা হৈছিল। এই কামত এনে এটা পদ্ধতি ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল যিয়ে দুয়োটা চিত্ৰ সংৰক্ষণ কৰে। এই পদ্ধতি ভাৰতীয় পুৰাতত্ত্ব জৰীপ বিভাগে বিকশিত কৰিছিল।<ref name=sriraman168>PS Sriraman (2010), Digital photo documentation of murals at Brihadisvara Temple, Tanjavur: a tool for art historians in ''Space, Time, Place'' (Editors: Stefano Campana et al), pages 167-172</ref> এই দেৱালচিত্ৰসমূহত হিন্দু পৌৰাণিক কাহিনী দেখুওৱা হৈছে।<ref name=sriraman168/>{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=29–36}} বালসুব্ৰহ্মণ্যমৰ মতে, বেছিভাগ দেৱালচিত্ৰ শিৱৰ সৈতে সম্পৰ্কিত। কিন্তু একাদশ শতিকাৰ চোল যুগৰ দেৱালচিত্ৰসমূহত বিষ্ণু, দুৰ্গা আৰু আন দেৱতাকো দেখুওৱা হৈছে। ইয়াৰ লগতে চোল ৰাজপৰিয়াল, ৰাজদৰবাৰৰ জীৱন আৰু সাধাৰণ লোকৰ জীৱনৰ দৃশ্যও আছে।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=29–36}} {{multiple image | perrow = 2 | total_width = 400 | align = left | image1 = Mural2 Brihadeeswara.jpg | image2 = Mural detail Brihadeeswara.jpg | footer_align = center | footer = বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰৰ নন্দী মণ্ডপৰ ছাদৰ দেৱালচিত্ৰ }} পিছত মন্দিৰত কৰা নিৰ্মাণ, সংযোজন আৰু পৰিৱৰ্তনৰ ফলত মন্দিৰৰ ভিতৰত প্ৰাকৃতিক পোহৰৰ পৰিমাণ কমি গৈছিল। সেয়েহে দেৱালচিত্ৰসমূহ সীমিতভাৱে আলোকচিত্ৰত ধৰা হৈছিল আৰু সেইবোৰৰ ব্যাখ্যা কৰা হৈছিল। শ্ৰীৰামনৰ মতে, উন্নত আলোকচিত্ৰ গ্ৰহণৰ সঁজুলিৰে কৰা সম্পূৰ্ণ আলোকচিত্ৰই দেখুৱাইছে যে এই ঐতিহাসিক ব্যাখ্যাসমূহ ভুল আছিল।<ref name=sriraman168/> উদাহৰণস্বৰূপে, আগতে দক্ষিণামূৰ্তি শিৱ বুলি ব্যাখ্যা কৰা এখন দেৱালচিত্ৰ আচলতে বটগছৰ তলত ধ্যান কৰি থকা এজন ৰাজকীয় গুৰুৰ ধৰ্মনিৰপেক্ষ দৃশ্য। গছজোপাত ময়ূৰ, চৰাই, বান্দৰ, কেৰ্কেটুৱা আৰু ফেঁচা দেখুওৱা হৈছে। লগতে এটা ফেঁচাৰ দৰে সাপ দেখুওৱা হৈছে। জীৱ-জন্তু আৰু চৰাইবোৰ সাপটোক লৈ চিন্তিত হোৱা দেখা যায়। সাপটোৰ ওচৰৰ জীৱবোৰক অধিক চিন্তিত হোৱা দেখা যায়।<ref name=sriraman168/> এই চিত্ৰফলকৰ আন অংশতো একেদৰে এজন সাধুৰ কথা শুনি থকা ৰাজদৰবাৰ দেখুওৱা হৈছে। আন কিছুমান অংশত বিভিন্ন পোছাক পৰিধান কৰা মহিলাক বিভিন্ন নৃত্য ''মুদ্ৰা''ত দেখুওৱা হৈছে।<ref name=sriraman168/> গৰ্ভগৃহৰ ভিতৰৰ কিছুমান চিত্ৰ আৰু যাতায়াতৰ পথৰ দেৱালৰ কিছুমান চিত্ৰত এসময়ত জমা হোৱা কুঁহিয়াৰ বাবে ক্ষতি হৈছিল। কেইবাশ বছৰ ধৰি গৰ্ভগৃহত চাকিৰ ধোঁৱা আৰু কৰ্পূৰ জ্বলোৱাৰ ফলত সৃষ্টি হোৱা ধোঁৱা আৰু কুঁহিয়াৰৰ সংস্পৰ্শ অব্যাহত আছিল। ইয়াৰ ফলত প্ৰদক্ষিণ পথৰ দেৱালত থকা চোল যুগৰ চিত্ৰৰ কিছুমান অংশ যথেষ্ট ক্ষতিগ্ৰস্ত হৈছিল।<ref name="paint"/> ভাৰতীয় পুৰাতত্ত্ব জৰীপ বিভাগে পৃথিৱীত প্ৰথমবাৰৰ বাবে নিজৰ বিশেষ প্লাষ্টাৰ আঁতৰোৱা পদ্ধতি ব্যৱহাৰ কৰি ১০০০ বছৰ পুৰণি চোল যুগৰ দেৱালচিত্ৰৰ ওপৰত অংকিত ১৬খন নায়ক যুগৰ দেৱালচিত্ৰ পুনৰুদ্ধাৰ কৰিছিল।<ref name="paint"/> এই ৪০০ বছৰ পুৰণি দেৱালচিত্ৰসমূহ আঁহযুক্ত কাঁচৰ ফলকত স্থাপন কৰি এটা পৃথক মণ্ডপত প্ৰদৰ্শন কৰা হৈছে।<ref name="paint"/> ===শিলালিপি=== {{multiple image | total_width = 500 | align = centre | direction = horizontal | image1 = Tamil Inscriptions in Thanjavur Brahadeeshwara Temple written 1000 years ago.jpg | caption1 = বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰৰ তামিল শিলালিপি (প্ৰায় একাদশ শতিকা)। | image2 = 1010 CE Brihadishwara Shiva Temple, inscription, built by Rajaraja I, Thanjavur Tamil Nadu India.jpg | caption2 = মন্দিৰটোত একাদশ শতিকাৰ তামিল আৰু গ্ৰন্থ লিপিৰ শিলালিপি আছে। }} মন্দিৰৰ দেৱালত তামিল আৰু গ্ৰন্থ লিপিত বহুতো শিলালিপি আছে। ইয়াৰে বহুতো শিলালিপিৰ আৰম্ভণিতে সেই শিলালিপি খোদাই কৰিবলৈ অনুমতি দিয়া ৰজাৰ পৰম্পৰাগত সংস্কৃত আৰু তামিল ভাষাৰ ঐতিহাসিক পৰিচয় দিয়া হৈছে। ইয়াৰে বেছিভাগ শিলালিপিত মন্দিৰ বা মন্দিৰৰ কৰ্মচাৰীসকলক দিয়া দানৰ বিষয়ে উল্লেখ কৰা হৈছে। কিছুমান শিলালিপিত চহৰখনৰ বাসিন্দাসকলক দিয়া দানৰ কথাও উল্লেখ আছে।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=15, 25, 53 with footnotes}}<ref name=ayyar411/> মন্দিৰৰ চৌহদত [[ৰাজৰাজ চোল প্ৰথম]]ৰ ৬৪টা, [[ৰাজেন্দ্ৰ চোল প্ৰথম]]ৰ ২৯টা, [[বিক্ৰম চোল]]ৰ এটা, [[কুলোত্তুংগ প্ৰথম]]ৰ এটা আৰু [[ৰাজমহেন্দ্ৰ চোল|ৰাজমহেন্দ্ৰ]] ([[ৰাজেন্দ্ৰ চোল দ্বিতীয়|ৰাজেন্দ্ৰ দ্বিতীয়]])ৰ এটা শিলালিপি আছে। সম্ভৱতঃ [[পাণ্ড্য]] ৰজাৰ তিনিটা আৰু [[তাঞ্জাভুৰ নায়ক ৰাজ্য|নায়ক]] শাসক অচ্যুতাপ্প নায়ক আৰু মল্লাপ্প নায়কৰ দুটাকৈ শিলালিপিও আছে।<ref>{{cite book|title=The Great Chola Temples: Thanjavur, Gangaikondacholapuram, Darasuram|author=C. Sivaramamurti|publisher=Archaeological Survey of India, 2007 - Architecture, Chola - 96 pages|page=26}}</ref> {{multiple image | total_width = 700 | align = center | caption_align = center | image1 = Thirumagalpola.jpg | caption1 = ஸ்வஸ்திஸ்ரீ் திருமகள் போல பெருநில | image2 = Perunilachelviyun.jpg | caption2 = பெருநிலச் செல்வியுந் தனக்கேயுரிமை | image3 = Keyurimaipundamai.jpg | caption3 = கேயுரிமை பூண்டமை மனக்கொளக் | image4 = Kandalursaalai kalamaruttaruli.jpg | caption4 = காந்தளூர்ச் சாலைக் களமறூத்தருளி வேங்கை | image5 = Udaiyar Sri Rajaraja.jpg | caption5 = உடையார் ஸ்ரீராஜராஜ சோழன் | footer_align = center | footer = তাঞ্জাভুৰৰ বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰৰ পৰা ৰাজৰাজৰ শিলালিপিৰ অংশ (''প্ৰতিখন ছবিৰ প্ৰথম শাৰী'') }} ===মন্দিৰৰ কৰ্মচাৰী=== ১০১১ খ্ৰীষ্টাব্দৰ তাৰিখ থকা চৌহদৰ উত্তৰ দেৱালৰ এটা শিলালিপিত মন্দিৰত নিযুক্ত আৰু মন্দিৰৰ পৰা সহায় পোৱা লোকসকলৰ বিষয়ে বিতং তথ্য দিয়া হৈছে। শিলালিপিটোত তেওঁলোকৰ দৰমহা, কাম আৰু নাম উল্লেখ কৰা হৈছে। ইয়াত ৬০০ৰো অধিক লোকৰ নাম আছে। ইয়াৰ ভিতৰত পুৰোহিত, চাকি জ্বলোৱা লোক, ধোবী, দৰ্জী, অলংকাৰ নিৰ্মাতা, মৃৎশিল্পী, কাঠমিস্ত্ৰী, পবিত্ৰ ছাতি কঢ়িওৱা লোক, নৃত্যগুৰু, [[ভাৰতনাট্যম]] নৃত্যশিল্পী, গায়ক, পুৰুষ আৰু মহিলা বাদ্যযন্ত্ৰী, পৰিৱেশন কৰা শিল্পীসকলৰ তত্ত্বাৱধায়ক, হিচাপৰক্ষক আদি আছিল। তেওঁলোকৰ দৰমহা মাটিৰ টুকুৰাৰ ৰূপত দিয়া হৈছিল। সেয়েহে মন্দিৰত তেওঁলোকৰ কাম সম্ভৱতঃ আংশিক সময়ৰ আছিল।<ref name=ayyar411/>{{sfn|Michell|1988|pp=59–60}} মন্দিৰত ''[[দেৱদাসী]]''সকলক নিযুক্ত কৰা হৈছিল। তেওঁলোক ভক্তিমূলক গীত গোৱা নৃত্যশিল্পী আছিল। মন্দিৰৰ বহুতো শিলালিপিত এনে দানৰ উল্লেখ আছে যাৰ উদ্দেশ্য আছিল "পূজাৰ ব্যৱস্থা কৰা, সন্ন্যাসীসকলৰ সভাৰ বাবে খাদ্য যোগান ধৰা আৰু মেৰামতিৰ কাম কৰা"। জৰ্জ মিচেলৰ মতে, তাঞ্জাভুৰৰ মন্দিৰটো ইয়াৰ ইতিহাসত এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ দাতব্য প্ৰতিষ্ঠান আছিল। ইয়াত প্ৰতিদিনে তীৰ্থযাত্ৰী, ভক্ত আৰু যাত্ৰীৰ বাবে বিনামূলীয়া খাদ্যৰ ব্যৱস্থা কৰা হৈছিল। হিন্দু উৎসৱৰ দিনত এই খাদ্যৰ ব্যৱস্থা অধিক বিশদ আছিল আৰু ব্ৰাহ্মণসকলক বিশেষভাৱে আমন্ত্ৰণ কৰি খাদ্য খুওৱা হৈছিল।<ref name=ayyar411>PV Jagadisa Ayyar (1993), South Indian Shrines, Asian Educational Services, {{ISBN|81-206-0151-3}}, pages 411-423</ref>{{sfn|Michell|1988|pp=59–60}} ==সহস্ৰাব্দ উদযাপন== <gallery mode="packed" heights="180"> File:1000 years Old Thanjavur Brihadeeshwara Temple View at Sunrise.jpg|১,০০০ বছৰ পুৰণি তাঞ্জাভুৰ বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ – সূৰ্যোদয়ৰ সময়ৰ দৃশ্য File:Thanjavur, Brihadishwara Temple, dance (6851706080).jpg|বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰত উদযাপনৰ বাবে সমবেত হোৱা নৃত্যশিল্পীসকল </gallery> ১০১০ খ্ৰীষ্টাব্দত চোল সম্ৰাট ৰাজৰাজ প্ৰথমে তাঞ্জাভুৰত নিৰ্মাণ কৰা এই মন্দিৰটো সাধাৰণতে বৃহৎ মন্দিৰ বুলি জনাজাত। ২০১০ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহত ইয়াৰ ১,০০০ বছৰ সম্পূৰ্ণ হয়। এই বিশাল স্থাপত্যৰ ১,০০০ বছৰ পূৰ্ণ হোৱাৰ উপলক্ষে ৰাজ্য চৰকাৰ আৰু চহৰখনত বহুতো সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠান অনুষ্ঠিত কৰা হৈছিল। ১০১০ খ্ৰীষ্টাব্দত ৰাজৰাজ প্ৰথমে (৯৮৫–১০১৪ খ্ৰীষ্টাব্দ) তেওঁৰ ২৫তম ৰাজত্বকালৰ ২৭৫তম দিনত গৰ্ভগৃহৰ ওপৰত থকা {{convert|59.82|m}} উচ্চতাৰ বিমানৰ চূড়ান্ত প্ৰতিষ্ঠাৰ বাবে সোণেৰে মেৰিওৱা কলসম (তামৰ পাত্ৰ বা চূড়া) অৰ্পণ কৰিছিল। সেই ঘটনাটোক স্মৰণ কৰিবলৈ এই উদযাপন কৰা হৈছিল।<ref name="jlbiadsf">{{cite news| url= [https://www.bbc.co.uk/news/world-south-asia-11406440|](https://www.bbc.co.uk/news/world-south-asia-11406440|) title= India's Big Temple marks 1,000th birthday| author= BBC News augue| access-date= 25 September 2010| date= 25 September 2010| archive-date= 26 September 2010| archive-url= [https://web.archive.org/web/20100926045640/http://www.bbc.co.uk/news/world-south-asia-11406440|](https://web.archive.org/web/20100926045640/http://www.bbc.co.uk/news/world-south-asia-11406440|) url-status= live}}</ref><ref name="asedgt">{{citation | title= Early Chola temples:Parantaka I to Rajaraja I, 907–985 A.D | author= PS. R. Balasubrahmanyam (1971), Orient Longman Publications}}</ref><ref name="sdbjt">{{citation | title= Rāja Rāja, the great:seminar proceedings | author= Ananthacharya Indological Research Institute (1984)}}</ref> ===ভৰতনাট্যম যজ্ঞ=== এই উপলক্ষে ৰাজ্য চৰকাৰে বিশিষ্ট নৃত্যশিল্পী [[পদ্মা সুব্ৰহ্মণ্যম|পদ্মা সুব্ৰহ্মণ্যম]]ৰ নেতৃত্বত [[ভৰতনাট্যম]] যজ্ঞ নামৰ ধ্ৰুপদী নৃত্য অনুষ্ঠানৰ আয়োজন কৰিছিল। এই অনুষ্ঠানটো ভাৰতীয় ভৰতনাট্যম শিল্পী সংস্থা (ABHAI) আৰু তাঞ্জাভুৰৰ বৃহন নাট্যাঞ্জলি ন্যাসে যুটীয়াভাৱে আয়োজন কৰিছিল। মন্দিৰ নিৰ্মাণৰ ১,০০০ বছৰ পূৰ্ণ হোৱাৰ উপলক্ষে নতুন দিল্লী, [[মুম্বাই]], [[পুনে]], [[তামিলনাডু]], [[অন্ধ্ৰপ্ৰদেশ]], [[কৰ্ণাটক]], [[কেৰালা]], [[ছিংগাপুৰ]], [[মালয়েছিয়া]] আৰু [[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ]]ৰ ১,০০০ গৰাকী নৃত্যশিল্পীয়ে একেলগে নৃত্য কৰিছিল। তেওঁলোকে কৰুভুৰ দেৱে (ৰাজৰাজৰ গুৰু) ৰচনা কৰা ঐশ্বৰিক সংগীত ''তিৰুৱিচাইপ্পা'' (তিৰুমুৰাইৰ নৱম খণ্ড)ৰ ৰেকৰ্ড কৰা ১১টা পদত নৃত্য কৰিছিল। ২০১০ চনৰ ২৬ ছেপ্টেম্বৰৰ পৰা দুদিনৰ বাবে সৰু চহৰখন সাংস্কৃতিক কেন্দ্ৰলৈ পৰিণত হৈছিল। এই সময়ছোৱাত পথশিল্পী আৰু নৃত্যশিল্পীসকলে সমগ্ৰ চহৰখনত অনুষ্ঠান পৰিৱেশন কৰিছিল।<ref name="DDY">{{cite web| url= [http://news.rediff.com/slide-show/2010/aug/16/slide-show-1-indias-biggest-temple-turns-1000-years.htm|](http://news.rediff.com/slide-show/2010/aug/16/slide-show-1-indias-biggest-temple-turns-1000-years.htm|) title= India's Biggest Temple turns 1000-years| author= Rediff News| access-date= 20 August 2010| archive-date= 18 August 2010| archive-url= [https://web.archive.org/web/20100818165702/http://news.rediff.com/slide-show/2010/aug/16/slide-show-1-indias-biggest-temple-turns-1000-years.htm|](https://web.archive.org/web/20100818165702/http://news.rediff.com/slide-show/2010/aug/16/slide-show-1-indias-biggest-temple-turns-1000-years.htm|) url-status= live}}</ref><ref name="dfgjoerY">{{cite news | url=[http://www.thehindu.com/news/states/tamil-nadu/article544804.ece](http://www.thehindu.com/news/states/tamil-nadu/article544804.ece) | title=A grand dance spectacle at the Thanjavur Big Temple | work=The Hindu | access-date=20 August 2010 | location=Chennai, India | date=1 August 2010 | first=T. S. | last=Subramanian | archive-url=[https://web.archive.org/web/20100804150451/http://www.thehindu.com/news/states/tamil-nadu/article544804.ece](https://web.archive.org/web/20100804150451/http://www.thehindu.com/news/states/tamil-nadu/article544804.ece) | archive-date=4 August 2010 | url-status=dead }}</ref> ===স্মাৰক ডাকটিকট আৰু মুদ্ৰা=== ২০১০ চনৰ ২৬ ছেপ্টেম্বৰত (বৃহৎ মন্দিৰৰ সহস্ৰাব্দ উদযাপনৰ পঞ্চম দিন) দেশৰ সাংস্কৃতিক, স্থাপত্য আৰু শিলালিপি সম্পৰ্কীয় ইতিহাসলৈ বৃহৎ মন্দিৰটোৰ অৱদানৰ স্বীকৃতি হিচাপে {{INR}} ৫ মূল্যৰ এটা বিশেষ ডাকটিকট মুকলি কৰা হয়। ডাকটিকটটোত {{convert|216|ft|m|order=flip}} উচ্চতাৰ বিশাল [[ৰাজগোপুৰম|ৰাজগোপুৰম]] দেখুওৱা হৈছিল। ভাৰতীয় ৰিজাৰ্ভ বেংকে এই উপলক্ষে মন্দিৰৰ আৰ্হি খোদিত কৰা {{INR}} ৫ মূল্যৰ এটা মুদ্ৰা মুকলি কৰি উদযাপনটো স্মৰণীয় কৰি তোলে।<ref name="sdlkqqqsf">{{cite web | url= [http://www.deccanherald.com/content/99918/stamp-coin-release-mark-1000.html](http://www.deccanherald.com/content/99918/stamp-coin-release-mark-1000.html) | title= Stamp, coin release mark 1,000 years of Big Temple | author= Deccan Herald (26 September 2010) | access-date= 26 September 2010 | archive-date= 6 October 2010 | archive-url= [https://web.archive.org/web/20101006063714/http://www.deccanherald.com/content/99918/stamp-coin-release-mark-1000.html](https://web.archive.org/web/20101006063714/http://www.deccanherald.com/content/99918/stamp-coin-release-mark-1000.html) | url-status= live }}</ref><ref name="ohjohjf">{{cite news | url= [http://www.hindu.com/2010/09/27/stories/2010092759620100.htm|](http://www.hindu.com/2010/09/27/stories/2010092759620100.htm|) archive-url= [https://web.archive.org/web/20100929172241/http://www.hindu.com/2010/09/27/stories/2010092759620100.htm|](https://web.archive.org/web/20100929172241/http://www.hindu.com/2010/09/27/stories/2010092759620100.htm|) url-status= dead| archive-date= 29 September 2010| title= Release of a special postal stamp and a five- rupee coin | access-date=27 September 2010 | location=Chennai, India | work= [[The Hindu]]| date=27 September 2010}}</ref> এ ৰাজা, ভাৰতৰ যোগাযোগ আৰু তথ্যপ্ৰযুক্তি মন্ত্ৰালয়ৰ কেবিনেট মন্ত্ৰীয়ে বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰৰ বিশেষ ডাকটিকটটো মুকলি কৰে। প্ৰথমটো ডাকটিকট জি কে ভাছানে, জাহাজ পৰিবহণ মন্ত্ৰালয়ৰ কেবিনেট মন্ত্ৰীয়ে গ্ৰহণ কৰে। মুম্বাই মুদ্ৰণালয়ে {{INR}} ৫ৰ মুদ্ৰাত থকা একে ছবিৰে ১,০০০ টকাৰ এটা স্মাৰক মুদ্ৰা জাৰি কৰিছিল। ই ভাৰত গণৰাজ্যৰ মুদ্ৰা ব্যৱস্থাত জাৰি কৰা প্ৰথম ১,০০০ টকাৰ মুদ্ৰা আছিল। এই মুদ্ৰাটো চলাচলৰ বাবে নথকা বৈধ মুদ্ৰা (NCLT) আছিল।<ref name="coin">{{cite news | url=[http://www.mumbaimint.in/mint/Noticeapril.pdf](http://www.mumbaimint.in/mint/Noticeapril.pdf) | title=Release of Commemorative Coin | date=3 July 2012 | access-date=24 April 2013 | archive-url=[https://web.archive.org/web/20130324014546/http://mumbaimint.in/mint/Noticeapril.pdf](https://web.archive.org/web/20130324014546/http://mumbaimint.in/mint/Noticeapril.pdf) | archive-date=24 March 2013 | url-status=dead }}</ref> ১৯৫৪ চনৰ ১ এপ্ৰিলত ভাৰতীয় ৰিজাৰ্ভ বেংকে {{INR}} ১,০০০ মূল্যৰ এখন নোট মুকলি কৰিছিল। ইয়াত বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰৰ বিস্তৃত দৃশ্য দেখুওৱা হৈছিল আৰু ইয়াৰ সাংস্কৃতিক ঐতিহ্য আৰু গুৰুত্ব প্ৰকাশ কৰা হৈছিল। ১৯৭৫ চনত তেতিয়াৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী [[ইন্দিৰা গান্ধী]]ৰ নেতৃত্বাধীন চৰকাৰে ক'লা ধন নিয়ন্ত্ৰণৰ উদ্দেশ্যে সকলো {{INR}} ১,০০০ মূল্যৰ নোট বিমুদ্ৰাকৰণ কৰিছিল। এই নোটসমূহ এতিয়া সংগ্ৰাহকৰ মাজত জনপ্ৰিয়।<ref name="ppwqqsf">{{cite web | url= [http://newindianexpress.com/states/tamil_nadu/article478148.ece](http://newindianexpress.com/states/tamil_nadu/article478148.ece) | title= INR 1000 note of 1954 popular in Tanjavur | author= Express Buzz, The Indian Express (26 September 2010) | access-date= 27 September 2010 | archive-date= 13 May 2016 | archive-url= [https://web.archive.org/web/20160513060520/http://www.newindianexpress.com/states/tamil_nadu/article478148.ece](https://web.archive.org/web/20160513060520/http://www.newindianexpress.com/states/tamil_nadu/article478148.ece) | url-status= dead }}</ref> ২০১০ চনত তেতিয়াৰ তামিলনাডুৰ মুখ্যমন্ত্ৰী এম কৰুনানিধিয়ে উচ্চ উৎপাদনক্ষম ধানৰ এটা প্ৰজাতি ''ছেম্মাই ধান''ৰ নাম মন্দিৰৰ নিৰ্মাতা ৰাজৰাজ চোলৰ সহস্ৰাব্দ বৰ্ষ উপলক্ষে ''ৰাজা ৰাজন-১,০০০'' ৰাখিছিল।<ref name="jjjsqwhnsdff">{{cite web | url= [http://news.in.msn.com/national/article.aspx?cp-documentid=4424908](http://news.in.msn.com/national/article.aspx?cp-documentid=4424908) | title= Semmai Paddy as "Raja Rajan-1000" | author= MSN News (26 September 2010) | access-date= 27 September 2010 }}{{Dead link|date=November 2019 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==গ্ৰহণযোগ্যতা== মন্দিৰটোৱে "স্থাপত্য, ভাস্কৰ্য, চিত্ৰকলা আৰু ব্ৰঞ্জৰ মূৰ্তি নিৰ্মাণত চোলসকলৰ উজ্জ্বল কৃতিত্বৰ সাক্ষ্য বহন কৰে"।<ref name="Great Living Chola Temples"/> সেই সময়ৰ বহুতো সমসাময়িক গ্ৰন্থত, যেনে ''মুভৰ উলা'' আৰু ''কলিংগট্টুপৰণি''ত, মন্দিৰটোৰ উল্লেখ আছে। চেটাৰ্জীৰ মতে, [[তামিল স্থাপত্য]]ই এই মন্দিৰ আৰু ইয়াৰ পিছত নিৰ্মাণ কৰা [[বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ, গংগাইকোণ্ডচোলপুৰম|বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ, গংগাইকোণ্ডচোলপুৰম]]ত নিজৰ সৰ্বোচ্চ ৰূপ লাভ কৰিছিল।<ref name=india>{{cite book|title=India Art and Architecture in ancient and medieval periods|publisher=Publications Division, Ministry of Information and Broadcasting, Government of India|location=New Delhi|editor=Roma Chatterjee|year=2016|page=32|isbn=978-81-230-2080-8}}</ref> ভাৰত চৰকাৰে মন্দিৰটোক ঐতিহ্যস্থল হিচাপে ঘোষণা কৰিছে। ভাৰতীয় পুৰাতত্ত্ব জৰীপ বিভাগে ইয়াক সংৰক্ষিত স্মৃতিসৌধ হিচাপে পৰিচালনা কৰে। মন্দিৰটো [[তামিলনাডু]]ৰ অন্যতম জনপ্ৰিয় পৰ্যটনস্থলী।<ref name="Gopal 1990 185"/> মন্দিৰটো [[গংগাইকোণ্ডচোলপুৰম]]ৰ বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ আৰু [[দাৰাসুৰম]]ৰ [[ঐৰাৱতেশ্বৰ মন্দিৰ]]ৰ সৈতে [[বিশ্ব ঐতিহ্য স্থান]] হিচাপে [[ইউনেস্কো]]ই ঘোষণা কৰিছে। এই তিনিওটা মন্দিৰক [[মহান জীৱন্ত চোল মন্দিৰসমূহ]] বুলি কোৱা হয়।<ref name=UNESCO>{{cite web|url=[https://whc.unesco.org/en/list/250/|title=Great](https://whc.unesco.org/en/list/250/|title=Great) Living Chola Temples|publisher=UNESCO World Heritage Centre|year=2004|access-date=28 November 2015|archive-date=12 September 2015|archive-url=[https://web.archive.org/web/20150912082313/https://whc.unesco.org/en/list/250|url-status=live}}](https://web.archive.org/web/20150912082313/https://whc.unesco.org/en/list/250|url-status=live}})</ref> এই তিনিওটা মন্দিৰৰ মাজত বহুতো সাদৃশ্য আছে। কিন্তু প্ৰতিটো মন্দিৰৰ নিজা বিশেষ নক্সা আৰু ভাস্কৰ্যৰ উপাদান আছে।<ref>{{cite book |first= P.V. Jagadisa |last=Ayyar |title=South Indian Shrines |publisher=Asian Educational Services |location=New Delhi |year=1993 |isbn=81-206-0151-3 |page=316}}</ref> এই তিনিওটা মন্দিৰ ১০মৰ পৰা ১২শ শতিকাৰ ভিতৰত চোলসকলে নিৰ্মাণ কৰিছিল। হিন্দুসকলে এতিয়াও এই মন্দিৰসমূহৰ ৰক্ষণাবেক্ষণ কৰে আৰু ব্যৱহাৰ কৰে। এই মন্দিৰসমূহক "মহান জীৱন্ত" বুলি কোৱা হয়, কাৰণ আধুনিক সময়তো এইবোৰত সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠান, তীৰ্থযাত্ৰা আৰু পূজাৰ কাৰ্য চলি আছে।<ref>{{cite news|url=[http://www.thehindu.com/features/friday-review/history-and-culture/inside-the-chola-temple/article3490256.ece|title=Inside](http://www.thehindu.com/features/friday-review/history-and-culture/inside-the-chola-temple/article3490256.ece|title=Inside) the Chola Temple|location=Coimbatore|newspaper=The Hindu|date=4 June 2012|last=Srinivasan|first=Pankaja|access-date=28 November 2015|archive-date=19 June 2014|archive-url=[https://web.archive.org/web/20140619081222/http://www.thehindu.com/features/friday-review/history-and-culture/inside-the-chola-temple/article3490256.ece|url-status=live}}](https://web.archive.org/web/20140619081222/http://www.thehindu.com/features/friday-review/history-and-culture/inside-the-chola-temple/article3490256.ece|url-status=live}})</ref> ===সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠান=== [[File:28apr10.jpg|thumb|২০১৫ চনৰ মন্দিৰ উৎসৱৰ শোভাযাত্ৰা]] তাঞ্জাভুৰৰ বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰত প্ৰতি বছৰে ফেব্ৰুৱাৰী মাহত [[মহাশিৱৰাত্ৰি|মহাশিৱৰাত্ৰি]]ৰ সময়ত নৃত্য উৎসৱ অনুষ্ঠিত হয়। ভাৰতীয় ধ্ৰুপদী নৃত্যৰ বিভিন্ন প্ৰধান শৈলীৰ শিল্পী আৰু আঞ্চলিক দলসমূহে ১০ দিনীয়া বৃহন নাট্যাঞ্জলি উৎসৱত নিজৰ নৃত্য পৰিৱেশন কৰে।<ref>[[http://www.brahannatyanjali.in/events.html](http://www.brahannatyanjali.in/events.html) Brahan Natyanjali] {{Webarchive|url=[https://web.archive.org/web/20200129054445/http://www.brahannatyanjali.in/events.html](https://web.archive.org/web/20200129054445/http://www.brahannatyanjali.in/events.html) |date=29 January 2020 }}, Thanjavur, Tamil Nadu</ref> ===ৰথ উৎসৱ=== মন্দিৰৰ ৰথটো ২০১৫ চনৰ ২০ এপ্ৰিলত [[ৰাম|শ্ৰী ৰামৰ]] মন্দিৰৰ সন্মুখৰ পৰা পৰীক্ষামূলকভাৱে চলোৱা হৈছিল। এই অনুষ্ঠান বৃহৎ সংখ্যক লোকে প্ৰত্যক্ষ কৰিছিল।<ref>[[http://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/trial-run-of-big-temple-car/article7124357.ece?ref=tpnews](http://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/trial-run-of-big-temple-car/article7124357.ece?ref=tpnews) Trial run of Big Temple car, Rolls; out after 100 years; maiden run on April 29] {{Webarchive|url=[https://web.archive.org/web/20180919003044/https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/trial-run-of-big-temple-car/article7124357.ece?ref=tpnews](https://web.archive.org/web/20180919003044/https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/trial-run-of-big-temple-car/article7124357.ece?ref=tpnews) |date=19 September 2018 }}, [[The Hindu]], 21 April 2015</ref> ন দিন পিছত মন্দিৰৰ ৰথৰ প্ৰথম শোভাযাত্ৰা অনুষ্ঠিত হয়। বাতৰি অনুসৰি, বিগত এশ বছৰত এই মন্দিৰত অনুষ্ঠিত হোৱা এইটোৱেই আছিল প্ৰথম এনে শোভাযাত্ৰা।<ref>[[http://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/big-temple-chariot-festival-held-after-100-years/article7156283.ece?mstac=0](http://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/big-temple-chariot-festival-held-after-100-years/article7156283.ece?mstac=0) Big temple chariot festival held after 100 years] {{Webarchive|url=[https://web.archive.org/web/20180919003049/https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/big-temple-chariot-festival-held-after-100-years/article7156283.ece?mstac=0](https://web.archive.org/web/20180919003049/https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/big-temple-chariot-festival-held-after-100-years/article7156283.ece?mstac=0) |date=19 September 2018 }}, [[The Hindu]], 30 April 2015</ref> ===উপন্যাস=== [[কল্কি কৃষ্ণমূৰ্তি]] নামৰ এজন প্ৰখ্যাত তামিল ঔপন্যাসিকে ৰাজৰাজৰ জীৱনৰ আধাৰত ''পোন্নিয়িন ছেলভন'' নামৰ এখন ঐতিহাসিক উপন্যাস লিখিছিল।<ref>{{cite news|title=Age hardly withers charm of Ponniyin Selvan|url=[http://www.thehindu.com/books/age-hardly-withers-charm-of-ponniyin-selvan/article2550847.ece|date=19](http://www.thehindu.com/books/age-hardly-withers-charm-of-ponniyin-selvan/article2550847.ece|date=19) October 2011|location=Chennai|last=A.|first=Srivathsan|access-date=9 May 2015|newspaper=The Hindu|archive-date=5 June 2017|archive-url=[https://web.archive.org/web/20170605103559/http://www.thehindu.com/books/age-hardly-withers-charm-of-ponniyin-selvan/article2550847.ece|url-status=live}}](https://web.archive.org/web/20170605103559/http://www.thehindu.com/books/age-hardly-withers-charm-of-ponniyin-selvan/article2550847.ece|url-status=live}})</ref> আন এজন তামিল লেখক বালাকুমাৰণে ৰাজৰাজ প্ৰথমৰ জীৱন আৰু মন্দিৰ নিৰ্মাণৰ বিষয়বস্তু লৈ ''উদয়াৰ'' নামৰ এখন উপন্যাস লিখিছিল।<ref>{{cite news|title=Special Coin to Remember Rajendra Chola|url=[http://www.newindianexpress.com/cities/chennai/Special-Coin-to-Remember-Rajendra-Chola/2014/02/04/article2036004.ece|publisher=The](http://www.newindianexpress.com/cities/chennai/Special-Coin-to-Remember-Rajendra-Chola/2014/02/04/article2036004.ece|publisher=The) New Indian Express|date=4 February 2014|location=Chennai|work=Express News Service|access-date=9 May 2015|archive-date=19 May 2015|archive-url=[https://web.archive.org/web/20150519130228/http://www.newindianexpress.com/cities/chennai/Special-Coin-to-Remember-Rajendra-Chola/2014/02/04/article2036004.ece|url-status=dead}}](https://web.archive.org/web/20150519130228/http://www.newindianexpress.com/cities/chennai/Special-Coin-to-Remember-Rajendra-Chola/2014/02/04/article2036004.ece|url-status=dead}})</ref> ==প্ৰশাসন== মন্দিৰটো বৰ্তমান বাবাজী ৰাজা ভোসলে ছত্ৰপতিৰ দ্বাৰা পৰিচালিত আৰু ব্যৱস্থাপিত হয়। তেওঁ তাঞ্জাভুৰ মাৰাঠা ৰাজ্য ৰাজপৰিয়ালৰ মুৰব্বী। তেওঁ তাঞ্জাভুৰ প্ৰাসাদ দেৱস্থানমৰ বংশানুক্ৰমিক ন্যাসৰক্ষক হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰে। এই প্ৰতিষ্ঠানটোৱে পূৰ্বৰ তাঞ্জোৰ অঞ্চলৰ ৮৮টা মন্দিৰৰ লগতে বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰৰো পৰিচালনা অব্যাহত ৰাখিছে। কিছুমান তামিল জাতীয়তাবাদ গোটে [[তামিলনাডু]] চৰকাৰক এই অধিকাৰ বাতিল কৰিবলৈ আবেদন কৰি আহিছে। তেওঁলোকৰ মতে, তেওঁ [[চোল]] বা [[তামিলসকল|তামিল]] বংশৰ নহয়। প্ৰতিবাদকাৰীসকলৰ এজন, যি বৃহৎ মন্দিৰ অধিকাৰ পুনৰুদ্ধাৰ সমিতিৰ সমন্বয়কো, তেওঁৰ মতে বাবাজী ভোসলে তাঞ্জাভুৰৰ মাৰাঠা ৰজাসকলৰ আইনগত উত্তৰাধিকাৰীও নহয়।<ref>{{cite web|url=[http://www.theweekendleader.com/Headlines/3247/tamil-groups-want-maratha-hold-over-thanjavur-big-temple-to-go.html|title=Tamil](http://www.theweekendleader.com/Headlines/3247/tamil-groups-want-maratha-hold-over-thanjavur-big-temple-to-go.html|title=Tamil) groups want Maratha hold over Thanjavur Big Temple to go|access-date=2018-05-12|archive-date=12 May 2018|archive-url=[https://web.archive.org/web/20180512112322/http://www.theweekendleader.com/Headlines/3247/tamil-groups-want-maratha-hold-over-thanjavur-big-temple-to-go.html|url-status=live}}](https://web.archive.org/web/20180512112322/http://www.theweekendleader.com/Headlines/3247/tamil-groups-want-maratha-hold-over-thanjavur-big-temple-to-go.html|url-status=live}})</ref> ==চিত্ৰসম্ভাৰ== মন্দিৰটোত বহুতো ভাস্কৰ্য, উত্থিত খোদিত চিত্ৰ আৰু দেৱালচিত্ৰ আছে।<ref name="Sivaramamurti1977p288">{{cite book|author=C. Sivaramamurti| title= L'Art en Inde|url= [https://books.google.com/books?id=WKgQAQAAMAAJ|year=](https://books.google.com/books?id=WKgQAQAAMAAJ|year=) 1977|publisher= H. N. Abrams|isbn=978-0-8109-0630-3 |pages=287–288, 427}}</ref> <gallery mode="packed" heights="150"> File:Brihadisvara Temple, Thanjavur, Tamil Nadu, India.jpg|তাঞ্জাভুৰ, তামিলনাডু, ভাৰতৰ বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ File:An elephant relief on the Brihadisvara Temple, Thanjavur.jpg|তাঞ্জাভুৰৰ বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰত হাতীৰ উত্থিত খোদিত চিত্ৰ File:Sculptures at the Brihadisvara Temple, Thanjavur, Tamil Nadu, India (2016) 04.jpg|ভিক্ষাৰ পাত্ৰ হাতত লৈ ভিক্ষু ৰূপত শিৱ (''সাধু'', [[ভিক্ষাটন]]) File:Brihadisvara Temple, Thanjavur, Tamil Nadu, India (2016) 100.jpg|alt=অৰ্ধনাৰীশ্বৰ (অৰ্ধেক শিৱ, অৰ্ধেক পাৰ্বতী), যি পুৰুষ আৰু নাৰী তত্ত্ব অবিচ্ছেদ্য বুলি প্ৰতীকায়িত কৰে।|[[অৰ্ধনাৰীশ্বৰ]] (অৰ্ধেক শিৱ, অৰ্ধেক পাৰ্বতী), যি পুৰুষ আৰু নাৰী তত্ত্ব অবিচ্ছেদ্য বুলি প্ৰতীকায়িত কৰে<ref>{{cite encyclopedia|url=[https://www.britannica.com/topic/Ardhanarishvara|title=Ardhanārīśvara|year=2011|encyclopedia=Encyclopædia](https://www.britannica.com/topic/Ardhanarishvara|title=Ardhanārīśvara|year=2011|encyclopedia=Encyclopædia) Britannica|access-date=27 December 2017|archive-date=15 August 2018|archive-url=[https://web.archive.org/web/20180815031629/https://www.britannica.com/topic/Ardhanarishvara|url-status=live}}](https://web.archive.org/web/20180815031629/https://www.britannica.com/topic/Ardhanarishvara|url-status=live}})</ref> File:Le temple de Brihadishwara (Tanjore, Inde) (13908795928).jpg|[[গণেশ]]ক মূল মন্দিৰ আৰু এটা পৃথক মন্দিৰ দুয়ো ঠাইতে দেখুওৱা হৈছে। File:Brihadeeswarar Temple 04.jpg|পিছফালে মন্দিৰৰ কৰিডৰ থকা পৃথক গণেশ মন্দিৰ File:Brihadisvara Temple, Thanjavur, Tamil Nadu, India (2009) 19.jpg|চোতালৰ উত্তৰ অংশত থকা সুব্ৰহ্মণ্যৰ মন্দিৰ। ইয়াক "মুৰুগন", "কাৰ্তিকেয়" বা "স্কন্দ" বুলিও কোৱা হয়। File:Chandeshvara shrine at the Brihadisvara Temple.jpg|[[চণ্ডেশ্বৰ]] মন্দিৰ। সোঁফালে মূল মন্দিৰৰ দেৱাল আৰু পিছফালে পূব গোপুৰম আছে। চণ্ডেশ্বৰ এজন ধ্যানমগ্ন যোগী আৰু নয়নমাৰ [[ভক্তি আন্দোলন]]ৰ সাধু। File:1010 CE Brihadishwara Temple, Hindu god Shiva, built by Rajaraja I, Thanjavur Tamil Nadu India (8).jpg|[[বিষ্ণু]]ৰ [[নৰসিংহ]] অৱতাৰ, যিয়ে মানুহক তেওঁলোকৰ ধৰ্মীয় বিশ্বাসৰ বাবে নিৰ্যাতন কৰা অসুৰক বধ কৰিছে File:1010 CE Brihadishwara Shiva Temple, yogini, built by Rajaraja I, Thanjavur Tamil Nadu India.jpg|[[লক্ষ্মী]]ৰ মূৰ্তি, সন্মানসহ প্ৰদৰ্শিত এখন বৈষ্ণৱ ভাস্কৰ্য File:Tanjore Paintings - Big temple 01.JPG|গজলক্ষ্মীৰ দেৱালচিত্ৰ, [[বৈষ্ণৱ ধৰ্ম]]ৰ বিষয়বস্তুৰ আন এটা শিল্পকৰ্ম File:Sculptures at the Brihadisvara Temple, Thanjavur, Tamil Nadu, India (2016) 01.jpg|শৈৱ মন্দিৰত থকা বিষ্ণুৰ ভাস্কৰ্য File:1010 CE Brihadishwara Shiva Temple, wall relief, built by Rajaraja I, Thanjavur Tamil Nadu India.jpg|[[যোগ]] আৰু ধ্যানৰ উত্থিত খোদিত চিত্ৰ; মন্দিৰটোত বহুতো লৌকিক আৰু সাধুৰ দৃশ্য দেখুওৱা হৈছে। File:Brihadeeswarar Temple 3407.jpg|গছত লুকাই গোপিকাসকলৰ কাপোৰ লৈ কৃষ্ণই কৰা ধেমালি File:Nandi Brihadeeswara.jpg|নন্দী মন্দিৰ File:Sculpture2 Brihadeeswara.jpg|ভাস্কৰ্য File:Sculpture3 Brihadeeswara.jpg|বিমানৰ বাহিৰৰ দেৱালৰ ভাস্কৰ্যৰ অংশ File:Relief Staircase, Brihadeeswara.jpg|খটখটিত থকা উত্থিত খোদিত চিত্ৰ File:Relief detail, Brihadeeswara.jpg|উত্থিত খোদিত চিত্ৰৰ অংশ File:Relief detail 2 Brihadeeswara.jpg|উত্থিত খোদিত চিত্ৰৰ অংশ File:Entrance Brihadeeswara.jpg|প্ৰৱেশদ্বাৰ File:Thanjavur Big Temple View.jpg|বিমানৰ দৃশ্য File:Brihadisvara Temple - Thanjavur peruvudaiyar kovil ttkcvrvb122k23iph (299).jpg|বিমানলৈ যোৱা এটা প্ৰৱেশদ্বাৰ File:Left side view Brihadeeswara.jpg|বাওঁফালৰ পৰা দেখা দৃশ্য File:The Big Temple - Thanjavur.jpg|ৰাতিৰ দৃশ্য File:Brihadeeswara Temple Gopuram at Night.jpg|ৰাতিৰ সময়ত বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰৰ গোপুৰম File:PeriyaKoil June 2016.jpg|তাঞ্জোৰ পেৰিয়া কইলত পুৱতি নিশাৰ দৃশ্য File:A yoga and meditation relief.jpg|[[যোগ]] আৰু ধ্যানৰ উত্থিত খোদিত চিত্ৰ File:Ta-scr.jpg|বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰৰ তামিল লিপিৰ শিলালিপি </gallery> ==টোকা== {{Reflist|group=note}} ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ===গ্ৰন্থপঞ্জী=== {{Refbegin|2}} *{{cite book|author=Prasanna Kumar Acharya|title=হিন্দু স্থাপত্যৰ বিশ্বকোষ|year=2010|publisher=Oxford University Press (Republished by Motilal Banarsidass)|url=[https://archive.org/stream/encyclopaediaofh07achauoft#page/n9/mode/2up|isbn=978-81-7536-534-6}}](https://archive.org/stream/encyclopaediaofh07achauoft#page/n9/mode/2up|isbn=978-81-7536-534-6}}) *{{cite book|author=Prasanna Kumar Acharya|title=হিন্দু স্থাপত্যৰ অভিধান: চিত্ৰসহ উদ্ধৃতিৰে সংস্কৃত স্থাপত্যশাস্ত্ৰীয় পৰিভাষাৰ আলোচনা|url=[https://books.google.com/books?id=rbayQwAACAAJ|year=1997|publisher=Oxford](https://books.google.com/books?id=rbayQwAACAAJ|year=1997|publisher=Oxford) University Press (Reprinted in 1997 by Motilal Banarsidass)|isbn=978-81-7536-113-3|access-date=3 December 2017|archive-date=11 November 2023|archive-url=[https://web.archive.org/web/20231111032500/https://books.google.com/books?id=rbayQwAACAAJ|url-status=live}}](https://web.archive.org/web/20231111032500/https://books.google.com/books?id=rbayQwAACAAJ|url-status=live}}) *{{cite book|author1=Vinayak Bharne|author2=Krupali Krusche|title=হিন্দু মন্দিৰৰ পুনৰ আৱিষ্কাৰ: ভাৰতৰ পৱিত্ৰ স্থাপত্য আৰু নগৰ পৰিকল্পনা|url=[https://books.google.com/books?id=CGukBgAAQBAJ|year=2014|publisher=Cambridge](https://books.google.com/books?id=CGukBgAAQBAJ|year=2014|publisher=Cambridge) Scholars Publishing|isbn=978-1-4438-6734-4|access-date=3 December 2017|archive-date=13 August 2023|archive-url=[https://web.archive.org/web/20230813200520/https://books.google.com/books?id=CGukBgAAQBAJ|url-status=live}}](https://web.archive.org/web/20230813200520/https://books.google.com/books?id=CGukBgAAQBAJ|url-status=live}}) * {{citation|author=S.R. Balasubrahmanyam|title =মধ্য চোল মন্দিৰসমূহ|publisher = Thomson Press| year=1975|isbn = 978-9060236079}} * {{cite book| first=Francis D.K.| last=Ching| year=2007| title=স্থাপত্যৰ বিশ্ব ইতিহাস| url=[https://archive.org/details/globalhistoryofa0000chin|](https://archive.org/details/globalhistoryofa0000chin|) url-access=registration| publisher=John Wiley and Sons| location=New York| pages=[[https://archive.org/details/globalhistoryofa0000chin/page/338](https://archive.org/details/globalhistoryofa0000chin/page/338) 338–339]| isbn=978-0-471-26892-5}} *{{cite book|author=Alice Boner|title=হিন্দু ভাস্কৰ্যৰ গঠননীতি: গুহা মন্দিৰৰ যুগ|url=[https://books.google.com/books?id=doQLZ21CGScC|year=1990|publisher=Motilal](https://books.google.com/books?id=doQLZ21CGScC|year=1990|publisher=Motilal) Banarsidass|isbn=978-81-208-0705-1|access-date=3 December 2017|archive-date=11 November 2023|archive-url=[https://web.archive.org/web/20231111032500/https://books.google.com/books?id=doQLZ21CGScC|url-status=live}}](https://web.archive.org/web/20231111032500/https://books.google.com/books?id=doQLZ21CGScC|url-status=live}}) *{{cite book|author1=Alice Boner|author2=Sadāśiva Rath Śarmā|title=শিল্প প্ৰকাশ|url=[https://books.google.com/books?id=itQUAAAAIAAJ|year=2005|publisher=Brill](https://books.google.com/books?id=itQUAAAAIAAJ|year=2005|publisher=Brill) Academic (Reprinted by Motilal Banarsidass)|isbn=978-8120820524|access-date=3 December 2017|archive-date=11 November 2023|archive-url=[https://web.archive.org/web/20231111031957/https://books.google.com/books?id=itQUAAAAIAAJ|url-status=live}}](https://web.archive.org/web/20231111031957/https://books.google.com/books?id=itQUAAAAIAAJ|url-status=live}}) *{{cite book|author1=A.K. Coomaraswamy|author2=Michael W. Meister|title=স্থাপত্য তত্ত্বৰ প্ৰবন্ধসমূহ|url=[https://books.google.com/books?id=5B1QAAAAMAAJ|year=1995|publisher=Indira](https://books.google.com/books?id=5B1QAAAAMAAJ|year=1995|publisher=Indira) Gandhi National Centre for the Arts|isbn=978-0-19-563805-9|access-date=3 December 2017|archive-date=11 November 2023|archive-url=[https://web.archive.org/web/20231111033002/https://books.google.com/books?id=5B1QAAAAMAAJ|url-status=live}}](https://web.archive.org/web/20231111033002/https://books.google.com/books?id=5B1QAAAAMAAJ|url-status=live}}) *Dehejia, V. (1997). ''ভাৰতীয় শিল্প''. Phaidon: London. {{ISBN|0-7148-3496-3}}. *{{cite book|author=Adam Hardy|title=ভাৰতীয় মন্দিৰ স্থাপত্য: ৰূপ আৰু পৰিৱৰ্তন|url=[https://books.google.com/books?id=aU0hCAS2-08C|year=1995|publisher=Abhinav](https://books.google.com/books?id=aU0hCAS2-08C|year=1995|publisher=Abhinav) Publications|isbn=978-81-7017-312-0|access-date=3 December 2017|archive-date=13 August 2023|archive-url=[https://web.archive.org/web/20230813200524/https://books.google.com/books?id=aU0hCAS2-08C|url-status=live}}](https://web.archive.org/web/20230813200524/https://books.google.com/books?id=aU0hCAS2-08C|url-status=live}}) *{{cite book|author=Adam Hardy|title=ভাৰতৰ মন্দিৰ স্থাপত্য|url=[https://books.google.com/books?id=ofUVAQAAIAAJ|year=2007|publisher=Wiley|isbn=978-0470028278|access-date=3](https://books.google.com/books?id=ofUVAQAAIAAJ|year=2007|publisher=Wiley|isbn=978-0470028278|access-date=3) December 2017|archive-date=11 November 2023|archive-url=[https://web.archive.org/web/20231111033002/https://books.google.com/books?id=ofUVAQAAIAAJ|url-status=live}}](https://web.archive.org/web/20231111033002/https://books.google.com/books?id=ofUVAQAAIAAJ|url-status=live}}) *{{cite book|author=Adam Hardy|title=মধ্যযুগীয় ভাৰতত মন্দিৰ স্থাপত্যৰ তত্ত্ব আৰু প্ৰয়োগ: ভোজৰ সমৰাঙ্গণসূত্ৰধাৰ আৰু ভোজপুৰৰ ৰেখাচিত্ৰ|url=[https://books.google.com/books?id=_oADrgEACAAJ|year=2015|publisher=Indira](https://books.google.com/books?id=_oADrgEACAAJ|year=2015|publisher=Indira) Gandhi National Centre for the Arts|isbn=978-93-81406-41-0|access-date=3 December 2017|archive-date=11 November 2023|archive-url=[https://web.archive.org/web/20231111033002/https://books.google.com/books?id=_oADrgEACAAJ|url-status=live}}](https://web.archive.org/web/20231111033002/https://books.google.com/books?id=_oADrgEACAAJ|url-status=live}}) *Harle, J.C., ''ভাৰতীয় উপমহাদেশৰ শিল্প আৰু স্থাপত্য'', ২য় সংস্কৰণ। 1994, Yale University Press Pelican History of Art, {{ISBN|0300062176}} *{{cite book|author=Monica Juneja|title=মধ্যযুগীয় ভাৰতৰ স্থাপত্য: ৰূপ, প্ৰসংগ আৰু ইতিহাস|url=[https://books.google.com/books?id=7N7VAAAAMAAJ|year=2001|publisher=Orient](https://books.google.com/books?id=7N7VAAAAMAAJ|year=2001|publisher=Orient) Blackswan|isbn=978-8178242286|access-date=3 December 2017|archive-date=11 November 2023|archive-url=[https://web.archive.org/web/20231111033003/https://books.google.com/books?id=7N7VAAAAMAAJ|url-status=live}}](https://web.archive.org/web/20231111033003/https://books.google.com/books?id=7N7VAAAAMAAJ|url-status=live}}) *{{cite book|author=Stella Kramrisch|title=হিন্দু মন্দিৰ খণ্ড ১|url=[https://books.google.com/books?id=NNcXrBlI9S0C|year=1976|publisher=Motilal](https://books.google.com/books?id=NNcXrBlI9S0C|year=1976|publisher=Motilal) Banarsidass (Reprinted 1946 Princeton University Press)|isbn=978-81-208-0223-0|access-date=3 December 2017|archive-date=10 November 2023|archive-url=[https://web.archive.org/web/20231110025834/https://books.google.com/books?id=NNcXrBlI9S0C|url-status=live}}](https://web.archive.org/web/20231110025834/https://books.google.com/books?id=NNcXrBlI9S0C|url-status=live}}) *{{cite book|author=Stella Kramrisch|title=হিন্দু মন্দিৰ খণ্ড ২|url=[https://books.google.com/books?id=8-aS52MgIkMC|year=1979|publisher=Motilal](https://books.google.com/books?id=8-aS52MgIkMC|year=1979|publisher=Motilal) Banarsidass (Reprinted 1946 Princeton University Press)|isbn=978-81-208-0224-7}} *{{cite book|author1=Michael W. Meister|author2=Madhusudan Dhaky|title=ভাৰতীয় মন্দিৰ স্থাপত্যৰ বিশ্বকোষ|url=[https://books.google.com/books?id=DRY3AQAAIAAJ|year=1986|publisher=American](https://books.google.com/books?id=DRY3AQAAIAAJ|year=1986|publisher=American) Institute of Indian Studies|isbn=978-0-8122-7992-4|access-date=3 December 2017|archive-date=11 November 2023|archive-url=[https://web.archive.org/web/20231111033003/https://books.google.com/books?id=DRY3AQAAIAAJ|url-status=live}}](https://web.archive.org/web/20231111033003/https://books.google.com/books?id=DRY3AQAAIAAJ|url-status=live}}) *{{cite book|author=George Michell|title=হিন্দু শিল্প আৰু স্থাপত্য|url=[https://archive.org/details/hinduartarchitec00mich|url-access=registration|year=2000|publisher=Thames](https://archive.org/details/hinduartarchitec00mich|url-access=registration|year=2000|publisher=Thames) & Hudson|isbn=978-0-500-20337-8}} * {{citation| last =Michell| first =George| title = হিন্দু মন্দিৰ: ইয়াৰ অৰ্থ আৰু ৰূপৰ পৰিচয়| publisher =University of Chicago Press| year =1988| location =Chicago| isbn = 0-226-53230-5}} * {{cite book| first= John| last= Man| year= 1999| title= ১০০০ খ্ৰীষ্টাব্দৰ বিশ্বৰ মানচিত্ৰ| publisher= Penguin Books| location= United Kingdom| isbn= 0-7946-0011-5| url= [https://books.google.com/books?id=j-CgtWP38nsC|](https://books.google.com/books?id=j-CgtWP38nsC|) access-date= 15 November 2015| archive-date= 10 March 2024| archive-url= [https://web.archive.org/web/20240310103400/https://books.google.com/books?id=j-CgtWP38nsC|](https://web.archive.org/web/20240310103400/https://books.google.com/books?id=j-CgtWP38nsC|) url-status= live}} * {{cite book| first= Binda| last= Thapar| year= 2004| title= ভাৰতীয় স্থাপত্যৰ পৰিচয় | publisher= Periplus Editions| location=Singapore| pages= 43, 52–53| isbn= 0-7946-0011-5}} *{{cite book|author=T. A. Gopinatha Rao|title=হিন্দু প্ৰতিমাবিজ্ঞানৰ উপাদানসমূহ|url=[https://books.google.com/books?id=MJD-KresBwIC|year=1993|publisher=Motilal](https://books.google.com/books?id=MJD-KresBwIC|year=1993|publisher=Motilal) Banarsidass|isbn=978-81-208-0878-2|access-date=3 December 2017|archive-date=11 November 2023|archive-url=[https://web.archive.org/web/20231111033003/https://books.google.com/books?id=MJD-KresBwIC|url-status=live}}](https://web.archive.org/web/20231111033003/https://books.google.com/books?id=MJD-KresBwIC|url-status=live}}) *{{cite book|author=Ajay J. Sinha|title=স্থপতিসকলৰ কল্পনা: ভাৰতৰ ধৰ্মীয় স্মৃতিসৌধত সৃষ্টিশীলতা|url=[https://books.google.com/books?id=WvqLzaSUGi8C|year=2000|publisher=University](https://books.google.com/books?id=WvqLzaSUGi8C|year=2000|publisher=University) of Delaware Press|isbn=978-0-87413-684-5|access-date=3 December 2017|archive-date=11 November 2023|archive-url=[https://web.archive.org/web/20231111033003/https://books.google.com/books?id=WvqLzaSUGi8C|url-status=live}}](https://web.archive.org/web/20231111033003/https://books.google.com/books?id=WvqLzaSUGi8C|url-status=live}}) *{{cite book|title=দক্ষিণ ভাৰতৰ মন্দিৰসমূহ|author=Burton Stein|isbn=978-0706904499|publisher=Vikas|url=[https://books.google.com/books?id=Hq5BngAACAAJ|year=1978|access-date=3](https://books.google.com/books?id=Hq5BngAACAAJ|year=1978|access-date=3) December 2017|archive-date=11 November 2023|archive-url=[https://web.archive.org/web/20231111033004/https://books.google.com/books?id=Hq5BngAACAAJ|url-status=live}}](https://web.archive.org/web/20231111033004/https://books.google.com/books?id=Hq5BngAACAAJ|url-status=live}}) *{{cite book|author=Burton Stein|title=নতুন কেমব্ৰিজ ভাৰত ইতিহাস: বিজয়নগৰ|url=[https://books.google.com/books?id=OpxeaYQbGDMC|year=1989|publisher=Cambridge](https://books.google.com/books?id=OpxeaYQbGDMC|year=1989|publisher=Cambridge) University Press|isbn=978-0-521-26693-2|access-date=3 December 2017|archive-date=11 November 2023|archive-url=[https://web.archive.org/web/20231111033010/https://books.google.com/books?id=OpxeaYQbGDMC|url-status=live}}](https://web.archive.org/web/20231111033010/https://books.google.com/books?id=OpxeaYQbGDMC|url-status=live}}) *{{cite book|author1=Burton Stein|author2=David Arnold|title=ভাৰতৰ ইতিহাস|url=[https://books.google.com/books?id=QY4zdTDwMAQC|year=2010|publisher=John](https://books.google.com/books?id=QY4zdTDwMAQC|year=2010|publisher=John) Wiley & Sons|isbn=978-1-4443-2351-1|access-date=3 December 2017|archive-date=12 July 2023|archive-url=[https://web.archive.org/web/20230712062730/https://books.google.com/books?id=QY4zdTDwMAQC|url-status=live}}](https://web.archive.org/web/20230712062730/https://books.google.com/books?id=QY4zdTDwMAQC|url-status=live}}) *{{cite book|author=Kapila Vatsyayan|title=ভাৰতীয় কলাৰ বৰ্গ আৰু বৃত্ত|url=[https://books.google.com/books?id=vwLJc3pBzzUC&pg=PR10|year=1997|publisher=Abhinav](https://books.google.com/books?id=vwLJc3pBzzUC&pg=PR10|year=1997|publisher=Abhinav) Publications|isbn=978-81-7017-362-5|access-date=3 December 2017|archive-date=11 November 2023|archive-url=[https://web.archive.org/web/20231111033504/https://web.archive.org/web/20231111033504/https://books.google.com/books?id=vwLJc3pBzzUC&pg=PR10#v=onepage&q&f=false|url-status=live}}](https://web.archive.org/web/20231111033504/https://web.archive.org/web/20231111033504/https://books.google.com/books?id=vwLJc3pBzzUC&pg=PR10#v=onepage&q&f=false|url-status=live}}) {{Refend}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Commons category|Brihadisvara Temple}} {{Wikivoyage listing|Thanjavur}} * [[https://ignca.gov.in/thanjavur-brhadisvara-temple/](https://ignca.gov.in/thanjavur-brhadisvara-temple/) তাঞ্জাভুৰ বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ], ভাৰত চৰকাৰৰ ইন্দিৰা গান্ধী ৰাষ্ট্ৰীয় কলা কেন্দ্ৰ * [[https://www.tamilnadutourism.tn.gov.in/destinations/brihadeeswara-temple](https://www.tamilnadutourism.tn.gov.in/destinations/brihadeeswara-temple) বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ], তামিলনাডু পৰ্যটন * [[https://indianculture.gov.in/stories/dakshina-meru-brihadeswara-temple](https://indianculture.gov.in/stories/dakshina-meru-brihadeswara-temple) দক্ষিণ মেৰু: বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ], ভাৰত চৰকাৰ * [[http://www.art-and-archaeology.com/india/thanjavur/bri01.html](http://www.art-and-archaeology.com/india/thanjavur/bri01.html) শিল্প আৰু পুৰাতত্ত্বৰ ৱেবছাইটত আলোকচিত্ৰসমূহ] * [[https://whc.unesco.org/en/list/250](https://whc.unesco.org/en/list/250) ইউনেস্কোৰ মহান জীৱন্ত চোল মন্দিৰসমূহ] oayl39h5wv1yhnzmsohfxr765dpcoxn 627363 627361 2026-08-15T04:57:54Z AjayDas 12623 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 627363 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious building |building_name = বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ | image = Brihadisvara Temple during Maha Shivaratri-WUS03611 (edit).jpg | caption = [[মহা শিৱৰাত্ৰি]]ৰ সময়ত বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ | native_name = தஞ்சைப் பெருவுடையார் கோயில் | pushpin_map = India #Tamil Nadu | pushpin_caption = [[তামিলনাডু]], ভাৰতত অৱস্থান | coordinates = {{coord|10|46|58|N|79|07|54|E|type:landmark_region:IN|display=inline,title}} | religious_affiliation = [[হিন্দুধৰ্ম]] | country = ভাৰত | state = [[তামিলনাডু]] | district = [[থাঞ্জাভুৰ জিলা]] | location = [[থাঞ্জাভুৰ]] | elevation_m = 65.83 | deity = [[শিৱ]] | festival = [[মহা শিৱৰাত্ৰি]] | architecture_style = [[চোল স্থাপত্য]] | inscriptions = [[তামিল ভাষা|তামিল]] | completed = ১০১০ খ্ৰীষ্টাব্দ<ref name=britbrihadthanj/><ref name=mitchell/> | creator = [[ৰাজাৰাজ চোল প্ৰথম|ৰাজাৰাজ প্ৰথম]] | footnotes = {{Infobox UNESCO World Heritage Site | child = yes | official_name = থাঞ্জাভুৰৰ বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ কমপ্লেক্স | part_of = [[মহান জীৱন্ত চোল মন্দিৰসমূহ]] | criteria = {{UNESCO WHS type|(ii), (iii)}}(ii), (iii) | ID = 250bis-001 | year = ১৯৮৭ | extension = ২০০৪ | area = {{convert|18.07|ha|acre|abbr=on}} | buffer_zone = {{convert|9.58|ha|acre|abbr=on}} }} }} {{হিন্দু ধৰ্ম}} '''বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ''', ইয়াৰ নিৰ্মাতাই '''ৰাজাৰাজেশ্বৰম''' ({{lit|[[ৰাজাৰাজ চোল প্ৰথম|ৰাজাৰাজ]]ৰ প্ৰভু}}) নামেৰে নামকৰণ কৰা আৰু স্থানীয়ভাৱে '''''থাঞ্জাই পেৰিয়া কোভিল''''' ({{lit|থাঞ্জাভুৰৰ বৃহৎ মন্দিৰ}}) আৰু '''''পেৰুৱুদৈয়াৰ কোভিল''''' ({{literally|মহান প্ৰভুৰ মন্দিৰ}}) নামেৰে পৰিচিত, হৈছে শৈৱ<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=GaYeAAAAMAAJ&q=brihadisvara+saiva+temple |title=ৰাজাৰাজ দ্য গ্ৰেট: এ গাৰ্লেণ্ড অৱ ট্ৰিবিউটছ |date=1984 |publisher=মিউজিয়ামছ ডিপাৰ্টমেণ্ট, গভৰ্ণমেণ্ট মিউজিয়াম |language=en |access-date=25 October 2022 |archive-date=3 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230703190805/https://books.google.com/books?id=GaYeAAAAMAAJ&q=brihadisvara+saiva+temple |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=bqeyAAAAIAAJ&q=brihadisvara+saiva+temple |title=ইণ্ডিয়া পাৰ্ছপেক্টিভছ |date=1995 |publisher=পিটিআই ফৰ দ্য মিনিষ্ট্ৰী অৱ এক্সটাৰ্নেল এফেয়াৰ্ছ |language=en |access-date=25 October 2022 |archive-date=3 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230703190805/https://books.google.com/books?id=bqeyAAAAIAAJ&q=brihadisvara+saiva+temple |url-status=live }}</ref> [[হিন্দু মন্দিৰ]], যি [[চোল শিল্প আৰু স্থাপত্য|চোল স্থাপত্যশৈলী]]ত<ref>{{Cite book |last=Rao |first=Raghunadha |url=https://books.google.com/books?id=U-p8Zg62USYC&dq=brihadisvara+temple+tamil+architecture&pg=PA32 |title=ভাৰতীয় ঐতিহ্য আৰু সংস্কৃতি |publisher=ষ্টাৰ্লিং পাব্লিশ্বাৰ্ছ |year=1989 |isbn=9788120709300 |pages=32 |language=English |access-date=18 March 2023 |archive-date=24 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230424002637/https://books.google.com/books?id=U-p8Zg62USYC&dq=brihadisvara+temple+tamil+architecture&pg=PA32 |url-status=live }}</ref> নিৰ্মিত আৰু ভাৰতৰ [[কাবেৰী নদী]]ৰ দক্ষিণ পাৰৰ থাঞ্জাভুৰ, [[তামিলনাডু]], ভাৰতত অৱস্থিত।<ref name=britbrihadthanj>[https://www.britannica.com/place/Thanjavur-India থাঞ্জাভুৰ], এনচাইক্ল'পিডিয়া ব্ৰিটানিকা</ref><ref name=asibrihadthanj/> ই সৰ্ববৃহৎ হিন্দু মন্দিৰসমূহৰ অন্যতম আৰু [[তামিল স্থাপত্য]]ৰ এক উৎকৃষ্ট নিদৰ্শন।<ref name="Great Living Chola Temples">{{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/list/250 |title=মহান জীৱন্ত চোল মন্দিৰসমূহ |publisher=ইউনেস্ক' |access-date=21 January 2008 |archive-date=5 January 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130105115252/https://whc.unesco.org/en/list/250 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite book | first= John | last= Keay | author-link= John Keay | year= 2000 | title=ভাৰত: এখন ইতিহাস | publisher=হাৰ্পাৰ কলিন্স পাব্লিশ্বাৰ্ছ | location=নিউয়ৰ্ক, আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ | isbn= 0-00-638784-5 | url= https://books.google.com/books?id=3aeQqmcXBhoC | pages= xix | access-date= 15 November 2015 | archive-date= 3 July 2023 | archive-url= https://web.archive.org/web/20230703190805/https://books.google.com/books?id=3aeQqmcXBhoC | url-status= live }}</ref> ইয়াক ''দক্ষিণ মেৰু'' ([[মেৰু পৰ্বত|মেৰু]]ৰ [[দক্ষিণ ভাৰত|দক্ষিণ]] ৰূপ) বুলিও কোৱা হয়।<ref>{{cite book|title=ভাৰত আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ মন্দিৰ শিল্প, প্ৰতিমা আৰু সংস্কৃতি|author=কে. ভি. ৰামন|publisher=শাৰদা পাব্লিশ্বিং হাউছ|year=2006|page=136}}</ref> [[চোল বংশ|চোল]] সম্ৰাট [[ৰাজাৰাজ চোল প্ৰথম|ৰাজাৰাজ প্ৰথমে]] ১০০৩ৰপৰা ১০১০ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ভিতৰত নিৰ্মাণ কৰা এই মন্দিৰটো [[ইউনেস্ক']]ৰ [[বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ]] "[[মহান জীৱন্ত চোল মন্দিৰসমূহ]]"ৰ অংশ; ইয়াৰ সৈতে চোল যুগৰ [[গংগাইকোণ্ড চোলপুৰমৰ বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ|গংগাইকোণ্ড চোলপুৰম মন্দিৰ]] আৰু [[ঐৰাৱতেশ্বৰ মন্দিৰ]] অন্তৰ্ভুক্ত, যিবোৰ ক্ৰমে ইয়াৰ উত্তৰ-পূবলৈ প্ৰায় {{convert|70|km}} আৰু {{convert|40|km}} দূৰত অৱস্থিত।<ref name=UNESCO/> এই একাদশ শতিকাৰ মন্দিৰৰ মূল স্থাপত্যসমূহ এটা পৰিখাৰ চাৰিওফালে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ইয়াত ''[[গোপুৰম|গোপুৰ]]'', মূল মন্দিৰ, ইয়াৰ বিশাল স্তম্ভ, শিলালিপি, দেৱালচিত্ৰ আৰু মূলতঃ [[শৈৱ ধৰ্ম|শৈৱ]] বিষয়ৰ সৈতে জড়িত ভাস্কৰ্য আছিল, যদিও [[বৈষ্ণৱ ধৰ্ম]] আৰু [[শাক্ত ধৰ্ম]]ৰো নিদৰ্শন আছিল। মন্দিৰটো ইতিহাসৰ বিভিন্ন সময়ত ক্ষতিগ্ৰস্ত হৈছিল আৰু কিছুমান শিল্পকৰ্ম এতিয়া নোহোৱা হৈছে। পৰৱৰ্তী শতিকাসমূহত অতিৰিক্ত [[মণ্ডপ]] আৰু স্মাৰক সংযোজন কৰা হৈছিল। মন্দিৰটো বৰ্তমান ১৬শ শতিকাৰ পিছত নিৰ্মাণ কৰা দুৰ্গসদৃশ দেৱালেৰে পৰিবেষ্টিত।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=1–21}}<ref name=michell16/> গ্ৰেনাইটেৰে নিৰ্মিত মন্দিৰটোৰ গৰ্ভগৃহৰ ওপৰৰ ''বিমান'' স্তম্ভটো দক্ষিণ ভাৰতৰ অন্যতম ওখ।<ref name=asibrihadthanj>{{cite web|title=ভাৰতীয় পুৰাতত্ত্ব জৰীপ|url=http://asi.nic.in/asi_monu_whs_cholabt.asp|access-date=25 December 2012|archive-date=22 September 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130922114449/http://asi.nic.in/asi_monu_whs_cholabt.asp|url-status=live}}</ref> মন্দিৰটোত এটা বিশাল স্তম্ভযুক্ত ''প্ৰকাৰ'' (কৰিডৰ) আৰু ভাৰতৰ অন্যতম বৃহৎ শিৱ [[লিংগ]] আছে।<ref name=asibrihadthanj/><ref name=UNESCO/>{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=20–21}} ইয়াৰ ভাস্কৰ্যৰ উৎকৃষ্ট মানৰ বাবেও ই বিখ্যাত; লগতে একাদশ শতিকাত [[নটৰাজ]], অৰ্থাৎ নৃত্যৰ প্ৰভু শিৱৰ ৰূপৰ পিতলৰ মূৰ্তি নিৰ্মাণৰ বাবে ইয়াক নিৰ্বাচন কৰা হৈছিল। মন্দিৰ কমপ্লেক্সত [[নন্দী]], [[পাৰ্বতী]], [[কাৰ্তিকেয়|মুৰুগন]], [[গণেশ]], সভাপতি, [[দক্ষিণামূৰ্তি]], [[চণ্ডেশ্বৰ নায়নাৰ|চণ্ডেশ্বৰ]], [[বৰাহী]], তিৰুৱাৰুৰৰ তিয়াগৰাজৰ লগতে [[সিদ্ধৰ]] [[কৰুভুৰাৰ|কৰুভূৰাৰ]] আৰু আনসকলৰ মন্দিৰ আছে।<ref name=UNESCO/>{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=16–29}} মন্দিৰটো [[তামিলনাডু]]ৰ অন্যতম সৰ্বাধিক পৰিদৰ্শিত পৰ্যটনস্থলী।<ref name="Gopal 1990 185">{{cite book|title=যুগে যুগে ভাৰত|url=https://archive.org/details/indiathroughages00mada|last=Gopal|first=Madan|year= 1990| page= [https://archive.org/details/indiathroughages00mada/page/185 185]|editor=K.S. Gautam|publisher=প্ৰকাশন বিভাগ, তথ্য আৰু সম্প্ৰচাৰ মন্ত্ৰ্যালয়, ভাৰত চৰকাৰ}}</ref> ==নামকৰণ== [[ৰাজাৰাজ প্ৰথম|ৰাজাৰাজ চোলে]] এই মন্দিৰটো নিৰ্মাণ কৰাইছিল। তেওঁ ইয়াৰ নাম ৰাজাৰাজেশ্বৰম (Rajarājeśvaram) ৰাখিছিল। ইয়াৰ অৰ্থ হৈছে ৰাজাৰাজৰ দেৱতাৰ মন্দিৰ।<ref>{{cite book |author=D. Raphael |title=Temples of Tamil Nadu, Works of Art |url=https://google.com |year=1996 |publisher=Ratnamala |isbn=978-955-9440-00-0 |page=9 |access-date=9 June 2019 |archive-date=10 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240310103506/https://google.com |url-status=live }}</ref> পিছৰ এটা শিলালিপিত মন্দিৰটোৰ দেৱতাক পেৰিয়া উদাইয়া নায়নাৰ বুলি কোৱা হৈছে। এই নামটোৰপৰাই বৰ্তমানৰ বৃহদেশ্বৰ আৰু পেৰুভুডাইয়াৰ কোভিল নাম দুটা আহিছে বুলি জনা যায়।<ref>{{cite book |author=S. R. Balasubrahmanyam |title=Middle Chola Temples: Rajaraja I to Kulottunga I, A.D. 985-1070 |url=https://google.com |year=1975 |publisher=Thomson |page=87 |access-date=9 June 2019 |archive-date=10 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240310103400/https://google.com |url-status=live }}</ref> ==অৱস্থান== [[File:Brihadisvara Temple - Thanjavur peruvudaiyar kovil ttkcvrvb122k23iph (747).jpg|thumb|centre|400px|দেৱালৰ বাহিৰৰপৰা দেখা পেৰুবুদাইয়াৰ মন্দিৰৰ চৌহদ]] পেৰুবুদাইয়াৰ মন্দিৰ<ref>{{Cite web|title=Brihadeeswara Temple|url=[https://brihadeeswara.temple-mandir.in/|access-date=2022-02-24|website=Brihadeeswara](https://brihadeeswara.temple-mandir.in/|access-date=2022-02-24|website=Brihadeeswara) Temple|language=en-US|archive-date=24 February 2022|archive-url=[https://web.archive.org/web/20220224085645/https://brihadeeswara.temple-mandir.in/|url-status=dead}}](https://web.archive.org/web/20220224085645/https://brihadeeswara.temple-mandir.in/|url-status=dead}})</ref> [[তাঞ্জাভুৰ]] চহৰত অৱস্থিত। ই [[চেন্নাই]]ৰপৰা প্ৰায় {{convert|350|km}} দক্ষিণ-পশ্চিমে অৱস্থিত। ভাৰতীয় ৰে'লৱে, তামিলনাডু বাছ সেৱা আৰু ৬৭, ৪৫চি আৰু ২২৬নং ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথৰ জৰিয়তে চহৰখন আন বহুতো মুখ্য চহৰৰ সৈতে প্ৰতিদিনে সংযুক্ত হৈ আছে।<ref name="road">{{cite web | url =[http://www.nhai.org/Doc/project-offer/Highways.pdf](http://www.nhai.org/Doc/project-offer/Highways.pdf) | page =2 | title =NH wise Details of NH in respect of Stretches entrusted to NHAI | access-date =17 December 2011 | work =Ministry of Road Transport & Highways, [[Government of India]] | publisher =[[National Highways Authority of India]] | archive-url =[https://web.archive.org/web/20090225142615/http://www.nhai.org/Doc/project-offer/Highways.pdf](https://web.archive.org/web/20090225142615/http://www.nhai.org/Doc/project-offer/Highways.pdf) | archive-date =25 February 2009 | url-status =dead | df =dmy-all }}</ref><ref>{{cite web|url=[http://www.municipality.tn.gov.in/thanjavur/city-routes.htm|title=Thanjavur](http://www.municipality.tn.gov.in/thanjavur/city-routes.htm|title=Thanjavur) bus routes|publisher=Municipality of Thanjavur|access-date=29 December 2012|archive-url=[https://web.archive.org/web/20130617131259/http://www.municipality.tn.gov.in/thanjavur/city-routes.htm|archive-date=17](https://web.archive.org/web/20130617131259/http://www.municipality.tn.gov.in/thanjavur/city-routes.htm|archive-date=17) June 2013|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> নিয়মীয়া সেৱা থকা আটাইতকৈ ওচৰৰ বিমানবন্দৰটো হৈছে [[তিৰুচিৰাপল্লী আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰ]]। ই প্ৰায় {{convert|55|km}} দূৰত অৱস্থিত।<ref>{{cite book|author=Ē. Kē Cēṣāttiri|title=Sri Brihadisvara: The Great Temple of Thānjavūr|url=[https://books.google.com/books?id=FnXXAAAAMAAJ|year=2008|publisher=Nile|page=5}}](https://books.google.com/books?id=FnXXAAAAMAAJ|year=2008|publisher=Nile|page=5}})</ref> চহৰখন আৰু মন্দিৰটো স্থলভাগত অৱস্থিত যদিও [[কাবেৰী নদী]]ৰ বদ্বীপৰ আৰম্ভণিতে অৱস্থিত। সেয়েহে ইয়াৰ [[বংগোপসাগৰ]]লৈ আৰু তাৰ জৰিয়তে [[ভাৰত মহাসাগৰ]]লৈ যাতায়াতৰ সুবিধা আছে। মন্দিৰসমূহৰ সৈতে তামিল লোকসকলে একাদশ শতিকাত কৃষিকাৰ্যৰ বাবে প্ৰথমটো বৃহৎ জলসিঞ্চন ব্যৱস্থা নিৰ্মাণ কৰিছিল। এই ব্যৱস্থাই সামগ্ৰীৰ পৰিবহণ আৰু নগৰীয়া কেন্দ্ৰৰ মাজেৰে পানীৰ প্ৰৱাহ নিয়ন্ত্ৰণ কৰাতো সহায় কৰিছিল।<ref>{{cite book|author=Marshall M. Bouton|title=Agrarian Radicalism in South India|url=[https://books.google.com/books?id=5-v_AwAAQBAJ&pg=PA72|year=2014|publisher=Princeton](https://books.google.com/books?id=5-v_AwAAQBAJ&pg=PA72|year=2014|publisher=Princeton) University Press|isbn=978-1-4008-5784-5|pages=72–78}}</ref> ==ইতিহাস== [[File:Raraja detail.png|thumb|left|200x200px|১০০৩–১০১০ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ভিতৰত মন্দিৰটো নিৰ্মাণ কৰা [[চোল ৰাজবংশ|চোল]] সম্ৰাট [[ৰাজাৰাজ চোল প্ৰথম|ৰাজাৰাজ প্ৰথম]]ৰ মূৰ্তি<ref name=britbrihadthanj/><ref name=mitchell/>]] পঞ্চমৰপৰা নৱম শতিকালৈকে [[চালুক্য]]সকলৰ শাসনকালত [[দ্ৰাবিড় স্থাপত্য|তামিল]] মন্দিৰৰ স্থাপত্যশৈলীৰ বিভিন্ন ৰূপ বিকশিত হৈ থাকিল। ইয়াৰ উদাহৰণ [[আইহোল]], [[বাদামী গুহা মন্দিৰ|বাদামী]] আৰু [[পট্টদকল]]ত দেখা যায়। ইয়াৰ পিছত [[পল্লৱ]]সকলৰ শাসনকালত এই বিকাশ অব্যাহত থাকে। ইয়াৰ উদাহৰণ [[মহাবলীপুৰমৰ স্মৃতিসৌধসমূহৰ সমষ্টি|মামল্লপুৰম]] আৰু অন্যান্য স্মৃতিসৌধত দেখা যায়। ইয়াৰ পিছত ৮৫০ৰপৰা ১২৮০ চনৰ ভিতৰত [[চোল]]সকল প্ৰধান ৰাজবংশ হিচাপে উত্থান ঘটে।<ref name=mitchell/>{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=1–2}} চোল যুগৰ আৰম্ভণিতে স্থাপত্যতকৈ নিজৰ ৰাজনৈতিক আৰু ভৌগোলিক সীমা সুৰক্ষিত কৰাত অধিক গুৰুত্ব দিয়া হৈছিল। দশম শতিকাত চোল সাম্ৰাজ্যত বহু-পৃষ্ঠযুক্ত [[স্তম্ভ]] আৰু বাহিৰলৈ ওলাই থকা বৰ্গাকাৰ [[Capital (architecture)|শীৰ্ষভাগ]]ৰ দৰে বৈশিষ্ট্য দেখা দিবলৈ আৰম্ভ কৰে। জৰ্জ মিচেলৰ মতে, ইয়াৰপৰাই নতুন চোল স্থাপত্যশৈলীৰ আৰম্ভণি হৈছিল।<ref name=mitchell>{{harvnb|Michell|1988|pp=145–148}}</ref>{{refn|group=note|ডগলাছ বেৰেটে ১৯৭৫ চনত প্ৰকাশ কৰা চোল স্থাপত্যৰ ওপৰত গ্ৰন্থখনত কৈছে যে ৮৬৬ৰপৰা ৯৪০ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ভিতৰত বিজয়ালয়ৰ সময়ৰপৰা এটা নতুন শৈলীৰ উদ্ভৱ হৈছিল। বিজয়ালয় আছিল প্ৰথম চোল শাসক। বেৰেটৰ মতে, চোল শৈলী পল্লৱ পৰম্পৰাৰপৰা বিকশিত হোৱা নাছিল।<ref name="Barrett1974">{{cite book|author=Douglas E. Barrett|title=Early Cola Architecture and Sculpture; 866-1014 A.D.|url=[https://books.google.com/books?id=s0J4QgAACAAJ|year=1974|publisher=Faber|isbn=978-0-571-10507-6|access-date=13](https://books.google.com/books?id=s0J4QgAACAAJ|year=1974|publisher=Faber|isbn=978-0-571-10507-6|access-date=13) November 2017|archive-date=10 March 2024|archive-url=[https://web.archive.org/web/20240310103400/https://books.google.com/books?id=s0J4QgAACAAJ|url-status=live}}](https://web.archive.org/web/20240310103400/https://books.google.com/books?id=s0J4QgAACAAJ|url-status=live}})</ref> গেৰী জে. শ্বিণ্ডলাৰৰ মতে, বেৰেটৰ এই কামত "অন্তহীন অনুমান আৰু বিতৰ্কৰ সুযোগ" থকা মতামত আগবঢ়োৱা হৈছে।<ref>{{cite journal | last=Schwindler | first=Gary J. | title=Review: Early Cola Architecture and Sculpture | journal=The Journal of Asian Studies | publisher=Cambridge University Press | volume=36 | issue=4 | year=1977 | doi=10.2307/2054437 | page=705| jstor=2054437 | s2cid=163896079 | doi-access=free }}</ref>}} এই দক্ষিণ ভাৰতীয় শৈলী ইয়াৰ আকাৰ আৰু সজ্জাৰ বিৱৰণৰ ক্ষেত্ৰত সৰ্বাধিক সম্পূৰ্ণ ৰূপত ১০০৩ৰপৰা ১০১০ চনৰ ভিতৰত চোল ৰজা [[ৰাজাৰাজ চোল প্ৰথম|ৰাজাৰাজ প্ৰথমে]] নিৰ্মাণ কৰা বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰত দেখা যায়।<ref name=britbrihadthanj/><ref name=mitchell/> {{multiple image | total_width = 500 | align = centre | direction = horizontal | image1 = Brihadisvara Temple, Thanjavur by William Hodges.jpg | caption1 = | image2 = Brihadisvara Temple, Thanjavur by Henry Salt.jpg | caption2 = | footer = বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ, তাঞ্জাভুৰৰ প্ৰাৰম্ভিক ইউৰোপীয় চিত্ৰণ (১৮শ শতিকাৰ শেষৰপৰা ১৯শ শতিকাৰ আৰম্ভণিলৈ)। }} ===সংযোজন, সংস্কাৰ আৰু মেৰামতি=== মুখ্য মন্দিৰ আৰু ইয়াৰ গোপুৰমসমূহ একাদশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ। ইয়াৰ পিছৰ ১,০০০ বছৰত মন্দিৰটোত সংযোজন, সংস্কাৰ আৰু মেৰামতি কৰা হৈছিল। আক্ৰমণ আৰু যুদ্ধৰ ফলতো মন্দিৰটোৰ ক্ষতি হৈছিল। বিশেষকৈ [[মাদুৰাই]] নিয়ন্ত্ৰণ কৰা মুছলমান [[চুলতান]] আৰু তাঞ্জাভুৰ নিয়ন্ত্ৰণ কৰা [[হিন্দু ৰজা]]সকলৰ মাজত হোৱা যুদ্ধৰ ফলত ক্ষতি হৈছিল।<ref name=michell16/>{{refn|group=note|তাঞ্জাভুৰ ওচৰ আৰু দূৰৰ মুছলমান আৰু হিন্দু দুয়োখন প্ৰতিবেশী ৰাজ্যৰ লক্ষ্য আছিল। [[দিল্লী চুলতানাত]]ৰ মালিক কাফুৰৰ নেতৃত্বত আলাউদ্দিন খিলজীৰ সেনাই দক্ষিণ ভাৰতত কৰা ভয়ংকৰ আক্ৰমণ আৰু লুণ্ঠনৰ পিছত ১৪শ শতিকাত [[মাদুৰাই চুলতানাত]] প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল।<ref>George Michell (2008), Architecture and Art of Southern India, Cambridge University Press, pages 9-13, 16-21</ref> পিছত দক্ষিণ ভাৰতৰ পূব আৰু পশ্চিম উপকূলৰ আদিল শাহী চুলতানাত, কুতুব শাহীসকল, ৰাণ্ডাউলা খান আৰু আনসকলে তাঞ্জাভুৰত আক্ৰমণ চলাইছিল। তেওঁলোকৰ কিছুমানে কেইবছৰমানৰ বাবে ইয়াক দখল কৰিও ৰাখিছিল।<ref name=michell16/>}} পিছত নিয়ন্ত্ৰণ পুনৰ লাভ কৰা হিন্দু ৰাজবংশসমূহে এই ক্ষতিসমূহ মেৰামতি কৰিছিল। কিছুমান ক্ষেত্ৰত শাসকসকলে পুৰণি ম্লান হৈ যোৱা চিত্ৰৰ ওপৰত নতুন দেৱালচিত্ৰ আঁকিবলৈ নিৰ্দেশ দি মন্দিৰটো সংস্কাৰ কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল। আন কিছুমান ক্ষেত্ৰত তেওঁলোকে নতুন মন্দিৰ সংযোজনৰ পৃষ্ঠপোষকতা কৰিছিল। [[কাৰ্তিকেয়]] (মুৰুগন), [[পাৰ্বতী]] (আম্মান) আৰু [[নন্দী]]ৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ মন্দিৰসমূহ ১৬শ আৰু ১৭শ শতিকাৰ নায়ক যুগৰ।<ref name=michell16>George Michell (2008), Architecture and Art of Southern India, Cambridge University Press, pages 16-21, 89-91</ref>{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=25–26}} একেদৰে [[দক্ষিণামূৰ্তি]]ৰ মন্দিৰটোও পিছত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=25–26}} তাঞ্জাভুৰৰ [[মাৰাঠা]]সকলে মন্দিৰটো ভালদৰে সংৰক্ষণ কৰিছিল। ==বিৱৰণ== ===স্থাপত্য=== {{multiple image | total_width = 400 | align = left | direction = horizontal | image1 = Brihadisvara Temple - Thanjavur peruvudaiyar kovil ttkcvrvb122k23iph (451).jpg | image2 = Brihadisvara Temple - Thanjavur peruvudaiyar kovil ttkcvrvb122k23iph (404).jpg | footer = তাঞ্জাভুৰৰ বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰৰ চৌহদৰ দৃশ্য }} পেৰুবুদাইয়াৰ মন্দিৰৰ পৰিকল্পনা আৰু নিৰ্মাণত [[কাৰ্টেছীয় স্থানাংক ব্যৱস্থা|অক্ষীয়]] আৰু [[সমমিতি|সমমিত]] [[জ্যামিতি]]ৰ নিয়ম ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে।<ref name=thapar>Thapar 2004, pp.43, 52–53</ref> ইয়াক পেৰুংকইল (মাদাক্কইল বুলিও কোৱা হয়) হিচাপে শ্ৰেণীবদ্ধ কৰা হয়। ই প্ৰাকৃতিক বা মানুহে নিৰ্মাণ কৰা টিলাৰ ওপৰত ওখ ভেটিত নিৰ্মাণ কৰা এটা ডাঙৰ মন্দিৰ।<ref>{{cite book|title=Alayam - The Hindu temple - An epitome of Hindu Culture|page=31|publisher=Sri Ramakrishna Math|location=Mylapore, Chennai|last=Reddy|first=G.Venkatramana Reddy|year=2010|isbn=978-81-7823-542-4}}</ref> মন্দিৰৰ চৌহদটো এটা আয়তক্ষেত্ৰ। ই প্ৰায় দুটা এটাৰ ওপৰত আনটো থকা বৰ্গৰ দৰে। ইয়াৰ পূব-পশ্চিম দৈৰ্ঘ্য {{convert|240.79|m}} আৰু উত্তৰ-দক্ষিণ প্ৰস্থ {{convert|121.92|m}}। এই স্থানত পাঁচটা মুখ্য অংশ আছে। সেইবোৰ হৈছে গৰ্ভগৃহ আৰু তাৰ ওপৰত থকা ওখ গঠন (''শ্ৰী বিমানা''), সন্মুখৰ নন্দী হল (''নন্দী-মণ্ডপম''), এই দুয়োটাৰ মাজৰ মুখ্য সমূহীয়া হল (''মুখমণ্ডপম''), বৃহৎ সমাৱেশ হল (''মহামণ্ডপম'') আৰু বৃহৎ হলটোক গৰ্ভগৃহৰ সৈতে সংযোগ কৰা মণ্ডপ (''অন্তৰাল'')।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=16–19}} মন্দিৰৰ চৌহদত এটা বহল স্তম্ভযুক্ত আৰু ঢকা বাৰাণ্ডা (''প্ৰাকাৰ'') আছে। ই বিশাল চোতালটো আগুৰি আছে আৰু ইয়াৰ পৰিধি প্ৰায় {{convert|450|m}}। ইয়াৰ মাজেৰে প্ৰদক্ষিণ কৰিব পাৰি। এই স্তম্ভযুক্ত বাৰাণ্ডাৰ বাহিৰত দুটা আৱৰণী দেৱাল আছে। বাহিৰৰ দেৱালখন প্ৰতিৰক্ষামূলক। ১৭৭৭ চনত ফৰাচী ঔপনিৱেশিক বাহিনীয়ে ইয়াত বন্দুকৰ গুলী চলাব পৰা ফুটা নিৰ্মাণ কৰিছিল আৰু মন্দিৰটো অস্ত্ৰাগাৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিছিল। তেওঁলোকে বাহিৰৰ দেৱালখন ওখ কৰি মন্দিৰৰ চৌহদটো পৃথক কৰি ৰাখিছিল। ইয়াৰ পূব মূৰত মূল গোপুৰম বা প্ৰৱেশদ্বাৰটো আছে। ইয়াৰ আকৃতি বেৰেলৰ ভল্টৰ দৰে। ই মূল মন্দিৰৰ ''বিমান''ৰ আধাতকৈও সৰু। একাদশ শতিকাৰ পিছত মূল মন্দিৰত অতিৰিক্ত গঠন যোগ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ ভিতৰত উত্তৰ-পূব কোণৰ এটা মণ্ডপ আৰু চৌহদৰ বিভিন্ন স্থানত মানুহৰ প্ৰৱেশ আৰু প্ৰস্থানৰ বাবে নিৰ্মাণ কৰা অতিৰিক্ত গোপুৰম (প্ৰৱেশদ্বাৰ) আছিল।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=16–19}}<ref>{{cite book|author=Winand M. Callewaert|title=Gods and Temples in South India|url=[https://books.google.com/books?id=AXnXAAAAMAAJ|year=1995|publisher=Manohar|isbn=978-81-7304-107-5|pages=150–151|access-date=12](https://books.google.com/books?id=AXnXAAAAMAAJ|year=1995|publisher=Manohar|isbn=978-81-7304-107-5|pages=150–151|access-date=12) November 2017|archive-date=10 March 2024|archive-url=[https://web.archive.org/web/20240310103401/https://books.google.com/books?id=AXnXAAAAMAAJ|url-status=live}}](https://web.archive.org/web/20240310103401/https://books.google.com/books?id=AXnXAAAAMAAJ|url-status=live}})</ref> ঔপনিৱেশিক যুগ আৰম্ভ হোৱাৰ আগতে পাণ্ড্য, নায়ক, বিজয়নগৰ আৰু মাৰাঠা যুগত কিছুমান মন্দিৰ আৰু গঠন যোগ কৰা হৈছিল। এই নিৰ্মাতাসকলে মূল পৰিকল্পনা আৰু সমমিতিৰ নিয়মসমূহ মানি চলিছিল। মূল মন্দিৰৰ চোতালত মুখ্য গৰ্ভগৃহ আৰু নন্দী-মণ্ডপমৰ লগতে দুটা ডাঙৰ মন্দিৰ আছে। ইয়াৰে এটা কাৰ্তিকেয়ৰ আৰু আনটো পাৰ্বতীৰ বাবে। চৌহদটোত আৰু কেইবাটাও সৰু মন্দিৰ আছে।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=16–19}}<ref name=igncatanj>[[http://ignca.nic.in/pdf_data/bt_release_brochure.pdf](http://ignca.nic.in/pdf_data/bt_release_brochure.pdf) Tanjavur: Brhadisvara temple, The monument and the living tradition] {{WebArchive|url=[https://web.archive.org/web/20160330024138/http://www.ignca.nic.in/PDF_data/bt_release_brochure.pdf](https://web.archive.org/web/20160330024138/http://www.ignca.nic.in/PDF_data/bt_release_brochure.pdf) |date=30 March 2016 }}, Kapila Vatsyayan and R Nagaswamy et al, Indira Gandhi National Centre for the Arts, Government of India (2012), page 7</ref><ref>{{cite journal|title=Imperial Frontiers: Building Sacred Space in Sixteenth-Century South India|journal=The Art Bulletin|volume=90|issue=2|jstor=20619601|last=Branfoot|first=Crispin|year=2008|page=185|doi=10.1080/00043079.2008.10786389|s2cid=154135978}}</ref> পেৰুবুদাইয়াৰ মন্দিৰে দক্ষিণ ভাৰতৰ হিন্দু মন্দিৰৰ স্থাপত্য পৰম্পৰা অব্যাহত ৰাখিছিল। ইয়াত স্থাপত্য আৰু সজ্জাৰ উপাদান ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। কিন্তু ইয়াৰ আকাৰ একাদশ শতিকাৰ আগতে নিৰ্মাণ কৰা মন্দিৰসমূহতকৈ যথেষ্ট ডাঙৰ আছিল। চোল যুগৰ স্থপতি আৰু শিল্পীসকলে এই জ্ঞান অধিক বৃহৎ পৰিসৰত প্ৰয়োগ কৰি নিৰ্মাণ কৰাৰ কৌশল বিকশিত কৰিছিল। তেওঁলোকে বিশেষকৈ গধুৰ শিল ব্যৱহাৰ কৰি {{convert|63.4|m}} ওখ বিশাল ''বিমান'' নিৰ্মাণ কৰিছিল।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=16–19}}<ref name=igncatanj/> {{multiple image | align = right | image1 = Brihadisvara Temple, Thanjavur, Tamil Nadu, India (2017).jpg | width1 = 248 | alt1 = | caption1 = নন্দী মণ্ডপম আৰু প্ৰৱেশদ্বাৰৰ গোপুৰমসমূহ, চোতালৰপৰা উত্তৰ-পূব দিশৰ দৃশ্য | image2 = Thanjavur Brihadeeswara Temple Entrance.JPG | width2 = 110 | alt2 = | caption2 = প্ৰৱেশদ্বাৰৰ আন এটা দৃশ্য | footer = }} [[File:Gopuram of the Brihadisvara Temple, Thanjavur, Tamil Nadu, India (2016) 02.jpg|thumb|বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰৰ গোপুৰম]] মন্দিৰটো পূবমুখী। ইয়াৰ চাৰিওফালে এসময়ত পানীৰ পৰিখা আছিল। পিছত এই পৰিখা পুতি পেলোৱা হয়। এতিয়া এটা সুৰক্ষিত দেৱালে এই পৰিখাটো আগুৰি আছে। দুয়োখন দেৱালত অলংকৃত প্ৰৱেশদ্বাৰ আছে। এইবোৰক গোপুৰম বুলি কোৱা হয়। এইবোৰ শিলেৰে নিৰ্মাণ কৰা আৰু ইয়াত ওপৰৰ অংশত অলংকৰণ আছে। মুখ্য প্ৰৱেশদ্বাৰসমূহ পূবফালে আছে। প্ৰথমটোক ''কেৰালান্তকন তিৰুৱাসাল'' বুলি কোৱা হয়। ইয়াৰ অৰ্থ হৈছে "কেৰালান্তকনৰ পৱিত্ৰ দুৱাৰ।" কেৰালান্তকন আছিল মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰা ৰজা ৰাজাৰাজৰ উপাধি। প্ৰায় {{convert|100|m}} আগত ভিতৰৰ চোতালৰ গোপুৰমটো আছে। ইয়াক ''ৰাজাৰাজন তিৰুৱাসাল'' বুলি কোৱা হয়। এইটো ''কেৰালান্তকন তিৰুৱাসাল''তকৈ অধিক সজ্জিত। ইয়াৰ ''অধিষ্ঠানম''ত [[পুৰাণ]] আৰু অন্যান্য হিন্দু গ্ৰন্থৰ কাহিনী দেখুওৱা ভাস্কৰ্য আছে।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=16–19}} ভিতৰৰ পূব গোপুৰমৰ মাজেৰে এটা বিশাল চোতাললৈ যাব পাৰি। এই চোতালৰ সকলো মন্দিৰ পূব-পশ্চিম আৰু উত্তৰ-পশ্চিমৰ মুখ্য দিশ অনুসৰি স্থাপন কৰা হৈছে। চৌহদটোত পাঁচ মহলীয়া গোপুৰমৰ মাজেৰে এটা অক্ষত প্ৰৱেশ কৰিব পাৰি। অথবা এটা সৰু স্বতন্ত্ৰ গোপুৰমৰ মাজেৰে পোনপটীয়াকৈ ডাঙৰ মুখ্য চোতাললৈ যাব পাৰি। মুখ্য প্ৰৱেশদ্বাৰৰ গোপুৰমটো ৩০ মিটাৰ ওখ। ই বিমানা‌তকৈ সৰু।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=16–29}} মুখ্য মন্দিৰ-সম্পৰ্কীয় স্মাৰক আৰু বিশাল টাৱাৰটো এই চোতালৰ মাজত অৱস্থিত।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=16–19}} শিৱক উৎসৰ্গিত মুখ্য মন্দিৰটোৰ চাৰিওফালে সৰু সৰু মন্দিৰ আছে। ইয়াৰে বেছিভাগ মন্দিৰ অক্ষীয়ভাৱে সজোৱা হৈছে। এইবোৰ শিৱৰ সহধৰ্মিণী [[পাৰ্বতী]], তেওঁৰ পুত্ৰ [[মুৰুগন]] আৰু [[গণেশ]], নন্দী, [[বৰাহী]], কৰুভুৰ দেৱ (ৰাজাৰাজ চোলাৰ [[গুৰু]]), চণ্ডেশ্বৰ আৰু নটৰাজৰ নামত উৎসৰ্গিত।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=16–29}} নন্দী মণ্ডপমত এটা একেটা শিলৰপৰা নিৰ্মিত বহি থকা ষাঁড় আছে। ই গৰ্ভগৃহৰফালে মুখ কৰি আছে। ইয়াৰ আৰু গৰ্ভগৃহৰ মাজত খট‌খটী আছে। এই খট‌খটীয়ে স্তম্ভযুক্ত বাৰাণ্ডা আৰু সমূহীয়া সমাৱেশ হললৈ লৈ যায়। তাৰ পিছত এটা ভিতৰুৱা মণ্ডপ আছে। এই মণ্ডপটোৱে ''প্ৰদক্ষিণ পথ'' বা প্ৰদক্ষিণৰ পথৰ সৈতে সংযোগ কৰে। ''মুখ-মণ্ডপম''ৰফালে মুখ কৰি থকা [[নন্দী]]ৰ ওজন প্ৰায় ২৫ টন।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|p=22, Quote: "It is 3.65 m high, 5.94 m long and 2.59 m broad, estimated to weigh 25 tons."}} ই এটা মাত্ৰ শিলৰপৰা নিৰ্মাণ কৰা। ইয়াৰ উচ্চতা প্ৰায় ২ মিটাৰ, দৈৰ্ঘ্য ৬ মিটাৰ আৰু প্ৰস্থ ২.৫ মিটাৰ। নন্দীৰ মূৰ্তিটো একশিলীয়া। ই দেশখনৰ অন্যতম বৃহৎ নন্দীৰ মূৰ্তি।<ref name="Meena" /> ===সংৰক্ষণ আৰু পুনৰুদ্ধাৰ=== বিশ্ব ঐতিহ্যৰ স্মৃতিসৌধ হিচাপে মন্দিৰ আৰু ইয়াৰ চৌহদ [[ভাৰতীয় পুৰাতত্ত্ব জৰীপ বিভাগ]]ৰ অধীনত আছে। এই বিভাগটো ভাৰত চৰকাৰৰ সংস্কৃতি মন্ত্ৰ্যালয়ৰ অধীনত। ইয়াৰ উদ্দেশ্য হৈছে মন্দিৰটোৰ সুৰক্ষা, সংৰক্ষণ আৰু পুনৰুদ্ধাৰ নিশ্চিত কৰা। প্ৰাচীন এই আশ্চৰ্যকৰ স্থাপত্যৰ মহিমাৰ সৈতে সামঞ্জস্য ৰাখিবলৈ চাৰিওফালৰ সুবিধাসমূহ উন্নত কৰা হৈছে। ইয়াৰ ভিতৰত পোহৰ, নিৰ্দেশনা ফলক আৰু ভক্ত আৰু দৰ্শনাৰ্থীৰ বাবে সুবিধা আছে। স্মৃতিসৌধটোৰ পোহৰৰ ব্যৱস্থা এনেদৰে কৰা হৈছে যাতে শিলৰ স্বাভাৱিক ৰং আৰু মন্দিৰৰ সকলো কোণ সজাই তোলা ভাস্কৰ্যৰ ৰূপ অধিক স্পষ্ট হৈ উঠে। ভাৰতীয় পুৰাতত্ত্ব জৰীপ বিভাগে পুনৰুদ্ধাৰৰ কাম হাতত লৈছিল। বিভাগটোৱে ভাৰতীয় [[স্থপতি]] আৰু [[নক্সাকাৰ]] শীলা শ্ৰী প্ৰকাশক নক্সা প্ৰস্তুতিৰ নেতৃত্ব দিবলৈ নিযুক্তি দিছিল।<ref>{{cite web|url=[https://aceupdate.com/2015/02/18/architecture-is-ultimately-about-people/|title=Architecture](https://aceupdate.com/2015/02/18/architecture-is-ultimately-about-people/|title=Architecture) is Ultimately about People|date=18 February 2015|publisher=Architecture Construction & Engineering Update Magazine|access-date=15 November 2021|archive-date=15 November 2021|archive-url=[https://web.archive.org/web/20211115063746/https://aceupdate.com/2015/02/18/architecture-is-ultimately-about-people/|url-status=dead}}](https://web.archive.org/web/20211115063746/https://aceupdate.com/2015/02/18/architecture-is-ultimately-about-people/|url-status=dead}})</ref> ===গৰ্ভগৃহ আৰু শ্ৰী-বিমান=== {{multiple image | align = right | image1 = Brihadishvara temple back view.jpg | width1 = 180 | alt1 = | caption1 = | image2 = Thanjavur, Brihadishwara Temple (7013915633).jpg | width2 = 160 | alt2 = | caption2 = | footer = ''শ্ৰী-বিমান''ৰ বিভিন্ন দৃশ্য }} গৰ্ভগৃহটো পশ্চিমৰ বৰ্গাকাৰ অংশৰ মাজত অৱস্থিত। ইয়াক বৃহৎ দেৱালে আগুৰি আছে। এই দেৱালবোৰ তীক্ষ্ণভাৱে খোদিত ভাস্কৰ্য আৰু স্তম্ভিকাৰদ্বাৰা বিভিন্ন স্তৰত বিভক্ত। ইয়াৰ ফলত গভীৰ খাঁজ আৰু উলম্ব অংশ সৃষ্টি হৈছে। গৰ্ভগৃহৰ প্ৰতিটো ফালত ভাস্কৰ্যযুক্ত এটা অংশ আছে।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=17–19}}<ref name=thapar/> গৰ্ভগৃহৰ ভিতৰত মুখ্য দেৱতা শিৱৰ এটা বিশাল শিলৰ [[লিংগ]] আছে। ইয়াক কৰুৱাৰাই বুলি কোৱা হয়। কৰুৱাৰাই এটা তামিল শব্দ। ইয়াৰ অৰ্থ হৈছে "গৰ্ভকক্ষ।" ভাৰতৰ আন অঞ্চলত এই স্থানক ''গৰ্ভগৃহ'' বুলি কোৱা হয়। কেৱল পুৰোহিতসকলেহে এই অতি ভিতৰুৱা কক্ষত প্ৰৱেশ কৰিব পাৰে।<ref>{{cite web |url=[http://www.indoarch.org/arch_glossary.php](http://www.indoarch.org/arch_glossary.php) |title=Architecture of the Indian Subcontinent – Glossary |access-date=24 January 2007 |archive-date=6 March 2012 |archive-url=[https://web.archive.org/web/20120306200130/http://www.indoarch.org/arch_glossary.php](https://web.archive.org/web/20120306200130/http://www.indoarch.org/arch_glossary.php) |url-status=usurped }}</ref> দ্ৰাবিড় স্থাপত্য শৈলীত গৰ্ভগৃহটো এটা সৰু বিমানৰ ৰূপত নিৰ্মাণ কৰা হয়। ইয়াত ভিতৰৰ দেৱাল আৰু বাহিৰৰ দেৱালে গৰ্ভগৃহৰ চাৰিওফালে প্ৰদক্ষিণৰ বাবে এটা পথ সৃষ্টি কৰিছে ([[প্ৰদক্ষিণ]])। প্ৰৱেশদ্বাৰটো অতি সুন্দৰভাৱে সজোৱা হৈছে। ভিতৰৰ কক্ষটো গৰ্ভগৃহ। ইয়াত বৃহৎ লিংগ স্থাপন কৰা হৈছে।<ref name=mitchell/> মুখ্য বিমান (শিখৰ) এটা বিশাল ১৬ মহলীয়া স্তম্ভাকৃতিৰ গঠন। ইয়াৰে ১৩টা মহলা ওপৰলৈ গৈ ক্ৰমে সৰু হৈ গৈছে। ই মুখ্য চোতালৰ ওপৰত প্ৰাধান্য বিস্তাৰ কৰিছে। ই {{convert|30.18|m}} বাহুৰ এটা বৰ্গাকাৰ ভেটিৰ ওপৰত অৱস্থিত।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=17–19}} টাৱাৰটো স্থাপত্যিক বিন্যাসৰ দিশৰপৰা অতি সুন্দৰভাৱে সজোৱা হৈছে। ইয়াৰ প্ৰতিটো পৃষ্ঠত স্তম্ভিকা, উখহি থকা গাঁথনি আৰু সংলগ্ন স্তম্ভ ছন্দোবদ্ধভাৱে স্থাপন কৰা হৈছে।<ref name=ching2>Ching 2007, pp. 338–339</ref> ====দেৱতা আৰু নাট্যশাস্ত্ৰৰ নৃত্য মুদ্ৰা==== [[File:Shiva Nataraja Tanjore Bruxelles 02 10 2011 01.jpg|thumb|left|upright=0.6|তাঞ্জাভুৰৰ ব্ৰঞ্জৰ [[নটৰাজ]] মূৰ্তিৰ আৰ্হি। বহুতো সংগ্ৰহালয়ত পোৱা এই আৰ্হিটো এই মন্দিৰৰ গৰ্ভগৃহৰ বাবে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল।<ref name=kaimal392/>]] মন্দিৰটো বিশাল লিংগৰ ৰূপত শিৱৰ নামত উৎসৰ্গিত। এই লিংগ শিৱৰ বিমূৰ্ত আৰু নিৰাকাৰ প্ৰতিনিধিত্ব। ইয়াৰ উচ্চতা {{convert|8.7|m|ft|order=flip}}। ই গৰ্ভগৃহৰ দুটা মহলা জুৰি আছে।<ref name=asibrihadthanj/>{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=20–21}} ই ভাৰতৰ অন্যতম বৃহৎ একশিলীয়া লিংগ ভাস্কৰ্য।<ref name=Meena>{{cite book|title=Temples in South India|last=V.|first=Meena|publisher=Harikumar Arts|location=Kanniyakumari|year=1974|edition=1st|pages=23–24}}</ref> {| class="wikitable floatright" align=center style = " background: transparent; " |+ ''মহা-মণ্ডপম''ৰ দেৱালৰ ভাস্কৰ্যসমূহ{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=18–21}} |-style="text-align: center; " | width=120px style="background: #ffad66; " | উত্তৰ ফাল | width=120px style="background: #ffad66; " | দক্ষিণ ফাল |-style="text-align: center; " | [[ভৈৰৱ]] (শিৱ) | [[গণেশ]] |-style="text-align: center; " | মহিষাসুৰমৰ্দিনী ([[দুৰ্গা]]) | [[বিষ্ণু]] |-style="text-align: center; " | [[সৰস্বতী]] | [[গজলক্ষ্মী]] |} শৈৱ মন্দিৰটোত [[বৈষ্ণৱধৰ্ম]] আৰু [[শাক্তধৰ্ম]] পৰম্পৰাৰ মুখ্য দেৱতাসকলকো মুখ্য মন্দিৰৰ বৃহৎ মণ্ডপত স্থান দি সকলো প্ৰধান হিন্দু পৰম্পৰাক সন্মান জনোৱা হৈছে। দেৱতাসকলৰ বিন্যাস সাধাৰণতে সমমিত। কেৱল পূব প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ফালটো ইয়াৰ ব্যতিক্ৰম। ইয়াত দুৱাৰ আৰু যাতায়াতৰ পথৰ বাবে স্থান ৰখা হৈছে। মুখ্য দেৱতাসকলৰ উপৰি প্ৰতিটো ফালে ''[[দ্বাৰপাল]]'' (ৰক্ষক) আৰু আন বিভিন্ন ভাস্কৰ্য আছে। প্ৰৱেশমণ্ডপত জটিলভাৱে খোদিত তিনিটা শিলৰ ভাস্কৰ্য আৰু দেৱালচিত্ৰ আছে।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=18–21}} ভূমিমহলৰ গৰ্ভগৃহৰ দেৱালত তলত দিয়া ভাস্কৰ্যসমূহ আছে।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=18–21}} *পূব দেৱাল: [[লিংগোদ্ভৱ]], থিয় হৈ থকা শিৱ, পশুপতি-মূৰ্তি আৰু ''অৰ্ধ-মণ্ডপম''ৰপৰা অহা পথৰ দুয়োকাষে দুটা দ্বাৰপাল *দক্ষিণ দেৱাল: ভিক্ষাটন, [[বীৰভদ্ৰ]], দক্ষিণামূৰ্তি, [[কালান্তক]], নটৰাজ{{refn|group=note|তামিল সাহিত্যত শিৱৰ নৃত্যৰ ৰূপৰ অধিপতিক আদৱল্লন বা কুট্টপেৰুমানাদিগল বুলি কোৱা হয়। চোল যুগৰ এই ব্ৰঞ্জৰ নটৰাজৰ আৰ্হি অতি জনপ্ৰিয় আৰু ইয়াৰ ওপৰত বহু অধ্যয়ন কৰা হৈছে। পিছৰ যুগৰ ''উণ্মৈভিলক্কম'' আৰু ''চিতম্বৰ মুম্মণি কোভিয়া'' আদি গ্ৰন্থতো ইয়াৰ গুৰুত্ব বৰ্ণনা কৰা হৈছে। ভাৰতীয় শিল্পত নটৰাজৰ ৰূপ চোল যুগৰ আগৰ শতিকাসমূহতো দেখা যায়।<ref name=kaimal392>Padma Kaimal (1999), [[https://www.jstor.org/stable/3051349](https://www.jstor.org/stable/3051349) Shiva Nataraja: Shifting Meanings of an Icon] {{Webarchive|url=[https://web.archive.org/web/20180928130833/https://www.jstor.org/stable/3051349](https://web.archive.org/web/20180928130833/https://www.jstor.org/stable/3051349) |date=28 September 2018 }}, The Art Bulletin, Vol. 81, No. 3, pages 394-395, Figure 3 on page 392</ref>}} আৰু দুটা দ্বাৰপাল *পশ্চিম দেৱাল: [[হৰিহৰ]] (আধা শিৱ আৰু আধা বিষ্ণু), লিংগোদ্ভৱ, ''প্ৰভাৱলী'' নথকা চন্দ্ৰশেখৰ, ''প্ৰভাৱলী'' থকা চন্দ্ৰশেখৰ আৰু দুটা দ্বাৰপাল *উত্তৰ দেৱাল: [[অৰ্ধনাৰীশ্বৰ]] (আধা শিৱ আৰু আধা পাৰ্বতী), পাৰ্বতী নথকা গংগাধৰ, পশুপতি-মূৰ্তি, শিৱ-আলিংগন-মূৰ্তি আৰু দুটা দ্বাৰপাল [[File:Top of Brihadisvara Temple, Thanjavur.jpg|thumb|180px|left|শিখৰ, এটা গম্বুজাকৃতিৰ চূড়া (২৫ টন), অষ্টভুজাকাৰ আৰু ৮০ টন ওজনৰ এটা মাত্ৰ গ্ৰেনাইটৰ খণ্ডৰ ওপৰত স্থাপিত। ]] [[File:PeruvudaiyarKoyilThanjavurDancePostition.jpg|thumb|right|180px|ওপৰৰ মহলৰ কৰিডৰৰ বাহিৰৰ দেৱালত খোদিত ৮১টা নৃত্য ভংগীৰ এটা]] দ্বিতীয় মহলত শিৱৰ [[ত্ৰিপুৰান্তক]] ৰূপৰ বিভিন্ন ভংগী এই ভাস্কৰ্যসমূহৰ সৈতে মিলাকৈ দেখুওৱা হৈছে। এই মহলসমূহৰ ওপৰত ''শ্ৰী-বিমানা'' তেৰটা মহলা (''তলা'') ওপৰলৈ উঠিছে। এই মহলসমূহৰ ওপৰত ৮০ টন ওজনৰ এটা মাত্ৰ বৰ্গাকাৰ গ্ৰেনাইটৰ খণ্ড আছে। ইয়াৰ প্ৰতিটো বাহু {{convert|7.77|m}} দীঘল। এই খণ্ডৰ চাৰিওটা কোণত নন্দীৰযোৰ আছে। প্ৰতিটো নন্দীৰ আকাৰ প্ৰায় {{convert|1.98|m}} × {{convert|1.68|m}}। এই গ্ৰেনাইটৰ খণ্ডৰ মাজৰপৰা ''গ্ৰীৱা'', ''শিখৰ'' আৰু তামিল হিন্দু মন্দিৰৰ স্থাপত্যৰ চূড়া (''স্তূপি'') ওপৰলৈ উঠিছে। এই ''স্তূপি''ৰ উচ্চতা {{convert|3.81|m}}। ইয়াক প্ৰথমতে সোণেৰে আবৃত কৰা হৈছিল। এতিয়া তেনে কৰা হোৱা নাই। ওপৰৰ ''শিখৰ''টো গম্বুজৰ দৰে আৰু ইয়াৰ ওজন ২৫ টন।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=18–21}}<ref>{{cite web|url=[http://121.242.207.115/asi.nic.in/chola-temple-brhadisvara|title=Great](http://121.242.207.115/asi.nic.in/chola-temple-brhadisvara|title=Great) Living Chola Temples|publisher=Archaeological Survey of India|access-date=15 January 2019|archive-date=14 April 2019|archive-url=[https://web.archive.org/web/20190414195207/http://121.242.207.115/asi.nic.in/chola-temple-brhadisvara/|url-status=dead}}](https://web.archive.org/web/20190414195207/http://121.242.207.115/asi.nic.in/chola-temple-brhadisvara/|url-status=dead}})</ref> এই টাৱাৰৰ প্ৰতিটো মহল ''কূট'' আৰু ''শালা''ৰে সজোৱা হৈছে। এই মন্দিৰৰ ক্ৰমে সৰু হৈ যোৱা বৰ্গাকাৰ টাৱাৰৰ স্থাপত্য গংগাইকোণ্ডচোলীশ্বৰমৰ চোল মন্দিৰৰ টাৱাৰতকৈ পৃথক। ইয়াৰ টাৱাৰটো পোন, আনহাতে গংগাইকোণ্ডচোলীশ্বৰমৰ টাৱাৰটো বক্ৰ। মন্দিৰৰ শ্ৰী-বিমানাৰ বিশাল আকাৰে ইয়াক চহৰখনৰ এটা সুউচ্চ পৰিচয়চিহ্ন কৰি তুলিছে।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=18–21}} ''অধিতল''ৰ ওপৰৰ মহলৰ কৰিডৰৰ দেৱালত ১০৮টা নৃত্য ''কৰণা''ৰ ভিতৰত ৮১টা খোদিত কৰা হৈছে। এইবোৰ ''[[নাট্যশাস্ত্ৰ]]''ৰ নৃত্য ভংগী। এই গ্ৰন্থখন [[ভৰতনাট্যম]] নামৰ তামিলনাডুৰ ধ্ৰুপদী নৃত্যৰ ভিত্তি। ২৭টা অনুপস্থিত ''কৰণা''ৰ স্থানত শিলৰ খালী খণ্ড আছে। এইবোৰ কিয় খোদিত কৰা হোৱা নাছিল সেয়া স্পষ্ট নহয়। খোদিত ৮১টা ভংগীয়ে একাদশ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে এই ধ্ৰুপদী ভাৰতীয় নৃত্যশৈলীৰ গুৰুত্ব দেখুৱায়।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=20–21}} গৰ্ভগৃহটো বৰ্গাকাৰ আৰু এটা ভেটিৰ ওপৰত অৱস্থিত। ইয়াৰ ভেটিটো খোদিত কৰি গঢ় দিয়া হৈছে আৰু ইয়াৰ ডাঠতা {{convert|0.5|m}}। ইয়াত ক্ৰমে ১৪০ চেণ্টিমিটাৰ আৰু ৩৬০ চেণ্টিমিটাৰ ডাঠ ''উপপীঠম'' আৰু ''অধিষ্ঠানম'' আছে।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=20–21}} ===মণ্ডপ=== দুটা মণ্ডপ, অৰ্থাৎ ''মহা-মণ্ডপ'' আৰু ''মুখ-মণ্ডপ'', গৰ্ভগৃহ আৰু ''নন্দী মণ্ডপ''ৰ মাজত একে অক্ষত অৱস্থিত বৰ্গাকাৰ গঠনৰ। ''মহা-মণ্ডপ''ৰ প্ৰতিটো ফালে ছটাকৈ স্তম্ভ আছে।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=22–25}} ইয়াতো ভাস্কৰ্য আছে। ইয়াত ভিতংকৰ আৰু ৰাজাৰাজ প্ৰথমৰ ব্ৰঞ্জৰ মূৰ্তি আছে। কিন্তু এইবোৰ বহু পিছত যোগ কৰা হৈছিল। ''মহা-মণ্ডপ''ৰ দুয়োকাষে দুটা বিশাল শিলৰ দ্বাৰপাল আছে। খট‌খটীৰ জৰিয়তে ই ''মুখ-মণ্ডপ''ৰ সৈতে সংযুক্ত। ''মুখ-মণ্ডপ''ৰ প্ৰৱেশদ্বাৰতো দ্বাৰপাল আছে। মণ্ডপৰ ভিতৰত ''[[দিকপাল]]'' বা প্ৰতিটো দিশৰ ৰক্ষক দেৱতাৰ বাবে আঠটা সৰু মন্দিৰ আছে। ইয়াৰ ভিতৰত [[অগ্নি]], [[ইন্দ্ৰ]], [[বৰুণ]], [[কুবেৰ]] আদি আছে। এইবোৰ চোল ৰজা ৰাজেন্দ্ৰ প্ৰথমৰ শাসনকালত স্থাপন কৰা হৈছিল।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=22–25}} শিলালিপিৰপৰা জনা যায় যে চোল যুগত এই স্থানত প্ৰধান হিন্দু পৰম্পৰাসমূহৰ আন দেৱ-দেৱীৰ ভাস্কৰ্যও আছিল। কিন্তু এতিয়া সেইবোৰ নাই। মূল আঠটা মন্দিৰৰ ভিতৰত [[সূৰ্য]] (সূৰ্য দেৱতা), [[মাতৃকা|সপ্তমাতৃকা]] (সাত মাতৃ), গণেশ, মুৰুগন, [[জ্যেষ্ঠা (দেৱী)|জ্যেষ্ঠা]], [[চন্দ্ৰ]] (চন্দ্ৰ দেৱতা), চণ্ডেশ্বৰ আৰু ভৈৰৱৰ মন্দিৰ আছিল।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=22–25}} একেদৰে পশ্চিম দেৱালৰ কক্ষত ৰাজাৰাজ প্ৰথমৰ যুগত নিৰ্মাণ কৰা এটা বিশাল গ্ৰেনাইটৰ গণেশ মূৰ্তি আছিল। কিন্তু এতিয়া এই মূৰ্তিটো ''তিৰুচ্চুৰু-মালিগাই'' (দক্ষিণ বাৰাণ্ডা)ত আছে। শাক্ত পৰম্পৰাৰ সাতগৰাকী মাতৃৰ ভিতৰত কেৱল [[বৰাহী]]ৰ মূৰ্তিটোৱেই ভগ্ন অৱস্থাত সংৰক্ষিত হৈ আছে। এতিয়া ইয়াৰ অৱশিষ্টসমূহ চোতালৰ দক্ষিণফালে থকা আধুনিক যুগৰ ইটাৰে নিৰ্মিত সৰু "বৰাহী মন্দিৰ"ত আছে। আন মাতৃসকলৰ মূল মূৰ্তি আৰু তেওঁলোকৰ মূল চোল যুগৰ মন্দিৰসমূহ নাই।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=22–25}} ===দেৱালচিত্ৰ=== {{multiple image | align = right | direction = horizontal | image1 = Rajaraja mural-2.jpg | width1 = 105 | caption1 = ৰাজাৰাজ প্ৰথম আৰু তেওঁৰ গুৰুৰ এখন দেৱালচিত্ৰ | image2 = N-TN-C192 Nandi Mandapam ceiling with centuries old murals.jpg | width2 = 191 | caption2 = নন্দী মন্দিৰৰ ছাদত নায়ক যুগৰ দেৱালচিত্ৰ }} মন্দিৰৰ প্ৰদক্ষিণ পথৰ কাষত থকা গৰ্ভগৃহৰ দেৱালত চোল যুগৰ দেৱালচিত্ৰৰ এটা তলৰ স্তৰ আছে। এই দেৱালচিত্ৰসমূহ মজিয়াৰপৰা ছাদলৈকে বিস্তৃত। ১৯৩১ চনত [[অন্নামলাই বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ এছ. কে. গোবিন্দস্বামীয়ে এইবোৰ আৱিষ্কাৰ কৰিছিল।<ref name=sriraman168/> চিত্ৰশিল্পীসকলে প্ৰাকৃতিক ৰং ব্যৱহাৰ কৰিছিল। তেওঁলোকে তিতি থকা চূণশিলৰ স্তৰটো শুকাই কঠিন হৈ থকাৰ সময়ত তাৰ ভিতৰত এই ৰং মিহলাই দিছিল। চোল যুগৰ দেৱালচিত্ৰসমূহৰ মূল বিষয় আছিল শৈৱধৰ্ম। এইবোৰ ২০০০ চনৰ দশকত পুনৰুদ্ধাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="paint">{{cite news| url= [http://www.thehindu.com/thehindu/fr/2003/02/28/stories/2003022801300600.htm|](http://www.thehindu.com/thehindu/fr/2003/02/28/stories/2003022801300600.htm|) title= ASI restores 400-year-old paintings| access-date= 22 June 2010| location= Chennai, India| work= [[The Hindu]]| date= 28 February 2010| archive-date= 17 November 2004| archive-url= [https://web.archive.org/web/20041117175953/http://www.thehindu.com/thehindu/fr/2003/02/28/stories/2003022801300600.htm|](https://web.archive.org/web/20041117175953/http://www.thehindu.com/thehindu/fr/2003/02/28/stories/2003022801300600.htm|) url-status= dead}}; [[http://www.thehindu.com/thehindu/mp/2005/06/20/stories/2005062000400500.htm](http://www.thehindu.com/thehindu/mp/2005/06/20/stories/2005062000400500.htm) Another report about Chola frescoes]{{dead link|date=April 2021|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}</ref> চোল যুগৰ দেৱালচিত্ৰৰ মুঠ এলেকা প্ৰায় {{convert|670|m2}}। ইয়াৰে ২০১০ চনলৈকে প্ৰায় {{convert|112|m2}} উন্মোচন কৰা হৈছিল। এই কামত এনে এটা পদ্ধতি ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল যিয়ে দুয়োটা চিত্ৰ সংৰক্ষণ কৰে। এই পদ্ধতি ভাৰতীয় পুৰাতত্ত্ব জৰীপ বিভাগে বিকশিত কৰিছিল।<ref name=sriraman168>PS Sriraman (2010), Digital photo documentation of murals at Brihadisvara Temple, Tanjavur: a tool for art historians in ''Space, Time, Place'' (Editors: Stefano Campana et al), pages 167-172</ref> এই দেৱালচিত্ৰসমূহত হিন্দু পৌৰাণিক কাহিনী দেখুওৱা হৈছে।<ref name=sriraman168/>{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=29–36}} বালসুব্ৰহ্মণ্যমৰ মতে, বেছিভাগ দেৱালচিত্ৰ শিৱৰ সৈতে সম্পৰ্কিত। কিন্তু একাদশ শতিকাৰ চোল যুগৰ দেৱালচিত্ৰসমূহত বিষ্ণু, দুৰ্গা আৰু আন দেৱতাকো দেখুওৱা হৈছে। ইয়াৰ লগতে চোল ৰাজপৰিয়াল, ৰাজদৰবাৰৰ জীৱন আৰু সাধাৰণ লোকৰ জীৱনৰ দৃশ্যও আছে।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=29–36}} {{multiple image | perrow = 2 | total_width = 400 | align = left | image1 = Mural2 Brihadeeswara.jpg | image2 = Mural detail Brihadeeswara.jpg | footer_align = center | footer = বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰৰ নন্দী মণ্ডপৰ ছাদৰ দেৱালচিত্ৰ }} পিছত মন্দিৰত কৰা নিৰ্মাণ, সংযোজন আৰু পৰিৱৰ্তনৰ ফলত মন্দিৰৰ ভিতৰত প্ৰাকৃতিক পোহৰৰ পৰিমাণ কমি গৈছিল। সেয়েহে দেৱালচিত্ৰসমূহ সীমিতভাৱে আলোকচিত্ৰত ধৰা হৈছিল আৰু সেইবোৰৰ ব্যাখ্যা কৰা হৈছিল। শ্ৰীৰামনৰ মতে, উন্নত আলোকচিত্ৰ গ্ৰহণৰ সঁজুলিৰে কৰা সম্পূৰ্ণ আলোকচিত্ৰই দেখুৱাইছে যে এই ঐতিহাসিক ব্যাখ্যাসমূহ ভুল আছিল।<ref name=sriraman168/> উদাহৰণস্বৰূপে, আগতে দক্ষিণামূৰ্তি শিৱ বুলি ব্যাখ্যা কৰা এখন দেৱালচিত্ৰ আচলতে বটগছৰ তলত ধ্যান কৰি থকা এজন ৰাজকীয় গুৰুৰ ধৰ্মনিৰপেক্ষ দৃশ্য। গছজোপাত ময়ূৰ, চৰাই, বান্দৰ, কেৰ্কেটুৱা আৰু ফেঁচা দেখুওৱা হৈছে। লগতে এটা ফেঁচাৰ দৰে সাপ দেখুওৱা হৈছে। জীৱ-জন্তু আৰু চৰাইবোৰ সাপটোক লৈ চিন্তিত হোৱা দেখা যায়। সাপটোৰ ওচৰৰ জীৱবোৰক অধিক চিন্তিত হোৱা দেখা যায়।<ref name=sriraman168/> এই চিত্ৰফলকৰ আন অংশতো একেদৰে এজন সাধুৰ কথা শুনি থকা ৰাজদৰবাৰ দেখুওৱা হৈছে। আন কিছুমান অংশত বিভিন্ন পোছাক পৰিধান কৰা মহিলাক বিভিন্ন নৃত্য ''মুদ্ৰা''ত দেখুওৱা হৈছে।<ref name=sriraman168/> গৰ্ভগৃহৰ ভিতৰৰ কিছুমান চিত্ৰ আৰু যাতায়াতৰ পথৰ দেৱালৰ কিছুমান চিত্ৰত এসময়ত জমা হোৱা কুঁহিয়াৰ বাবে ক্ষতি হৈছিল। কেইবাশ বছৰ ধৰি গৰ্ভগৃহত চাকিৰ ধোঁৱা আৰু কৰ্পূৰ জ্বলোৱাৰ ফলত সৃষ্টি হোৱা ধোঁৱা আৰু কুঁহিয়াৰৰ সংস্পৰ্শ অব্যাহত আছিল। ইয়াৰ ফলত প্ৰদক্ষিণ পথৰ দেৱালত থকা চোল যুগৰ চিত্ৰৰ কিছুমান অংশ যথেষ্ট ক্ষতিগ্ৰস্ত হৈছিল।<ref name="paint"/> ভাৰতীয় পুৰাতত্ত্ব জৰীপ বিভাগে পৃথিৱীত প্ৰথমবাৰৰ বাবে নিজৰ বিশেষ প্লাষ্টাৰ আঁতৰোৱা পদ্ধতি ব্যৱহাৰ কৰি ১০০০ বছৰ পুৰণি চোল যুগৰ দেৱালচিত্ৰৰ ওপৰত অংকিত ১৬খন নায়ক যুগৰ দেৱালচিত্ৰ পুনৰুদ্ধাৰ কৰিছিল।<ref name="paint"/> এই ৪০০ বছৰ পুৰণি দেৱালচিত্ৰসমূহ আঁহযুক্ত কাঁচৰ ফলকত স্থাপন কৰি এটা পৃথক মণ্ডপত প্ৰদৰ্শন কৰা হৈছে।<ref name="paint"/> ===শিলালিপি=== {{multiple image | total_width = 500 | align = centre | direction = horizontal | image1 = Tamil Inscriptions in Thanjavur Brahadeeshwara Temple written 1000 years ago.jpg | caption1 = বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰৰ তামিল শিলালিপি (প্ৰায় একাদশ শতিকা)। | image2 = 1010 CE Brihadishwara Shiva Temple, inscription, built by Rajaraja I, Thanjavur Tamil Nadu India.jpg | caption2 = মন্দিৰটোত একাদশ শতিকাৰ তামিল আৰু গ্ৰন্থ লিপিৰ শিলালিপি আছে। }} মন্দিৰৰ দেৱালত তামিল আৰু গ্ৰন্থ লিপিত বহুতো শিলালিপি আছে। ইয়াৰে বহুতো শিলালিপিৰ আৰম্ভণিতে সেই শিলালিপি খোদাই কৰিবলৈ অনুমতি দিয়া ৰজাৰ পৰম্পৰাগত সংস্কৃত আৰু তামিল ভাষাৰ ঐতিহাসিক পৰিচয় দিয়া হৈছে। ইয়াৰে বেছিভাগ শিলালিপিত মন্দিৰ বা মন্দিৰৰ কৰ্মচাৰীসকলক দিয়া দানৰ বিষয়ে উল্লেখ কৰা হৈছে। কিছুমান শিলালিপিত চহৰখনৰ বাসিন্দাসকলক দিয়া দানৰ কথাও উল্লেখ আছে।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=15, 25, 53 with footnotes}}<ref name=ayyar411/> মন্দিৰৰ চৌহদত [[ৰাজাৰাজ চোল প্ৰথম]]ৰ ৬৪টা, [[ৰাজেন্দ্ৰ চোল প্ৰথম]]ৰ ২৯টা, [[বিক্ৰম চোল]]ৰ এটা, [[কুলোত্তুংগ প্ৰথম]]ৰ এটা আৰু [[ৰাজমহেন্দ্ৰ চোল|ৰাজমহেন্দ্ৰ]] ([[ৰাজেন্দ্ৰ চোল দ্বিতীয়|ৰাজেন্দ্ৰ দ্বিতীয়]])ৰ এটা শিলালিপি আছে। সম্ভৱতঃ [[পাণ্ড্য]] ৰজাৰ তিনিটা আৰু [[তাঞ্জাভুৰ নায়ক ৰাজ্য|নায়ক]] শাসক অচ্যুতাপ্প নায়ক আৰু মল্লাপ্প নায়কৰ দুটাকৈ শিলালিপিও আছে।<ref>{{cite book|title=The Great Chola Temples: Thanjavur, Gangaikondacholapuram, Darasuram|author=C. Sivaramamurti|publisher=Archaeological Survey of India, 2007 - Architecture, Chola - 96 pages|page=26}}</ref> {{multiple image | total_width = 700 | align = center | caption_align = center | image1 = Thirumagalpola.jpg | caption1 = ஸ்வஸ்திஸ்ரீ் திருமகள் போல பெருநில | image2 = Perunilachelviyun.jpg | caption2 = பெருநிலச் செல்வியுந் தனக்கேயுரிமை | image3 = Keyurimaipundamai.jpg | caption3 = கேயுரிமை பூண்டமை மனக்கொளக் | image4 = Kandalursaalai kalamaruttaruli.jpg | caption4 = காந்தளூர்ச் சாலைக் களமறூத்தருளி வேங்கை | image5 = Udaiyar Sri Rajaraja.jpg | caption5 = உடையார் ஸ்ரீராஜராஜ சோழன் | footer_align = center | footer = তাঞ্জাভুৰৰ বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰৰপৰা ৰাজাৰাজৰ শিলালিপিৰ অংশ (''প্ৰতিখন ছবিৰ প্ৰথম শাৰী'') }} ===মন্দিৰৰ কৰ্মচাৰী=== ১০১১ খ্ৰীষ্টাব্দৰ তাৰিখ থকা চৌহদৰ উত্তৰ দেৱালৰ এটা শিলালিপিত মন্দিৰত নিযুক্ত আৰু মন্দিৰৰপৰা সহায় পোৱা লোকসকলৰ বিষয়ে বিতং তথ্য দিয়া হৈছে। শিলালিপিটোত তেওঁলোকৰ দৰমহা, কাম আৰু নাম উল্লেখ কৰা হৈছে। ইয়াত ৬০০ৰো অধিক লোকৰ নাম আছে। ইয়াৰ ভিতৰত পুৰোহিত, চাকি জ্বলোৱা লোক, ধোবী, দৰ্জী, অলংকাৰ নিৰ্মাতা, মৃৎশিল্পী, কাঠমিস্ত্ৰী, পৱিত্ৰ ছাতি কঢ়িওৱা লোক, নৃত্যগুৰু, [[ভাৰতনাট্যম]] নৃত্যশিল্পী, গায়ক, পুৰুষ আৰু মহিলা বাদ্যযন্ত্ৰী, পৰিৱেশন কৰা শিল্পীসকলৰ তত্ত্বাৱধায়ক, হিচাপৰক্ষক আদি আছিল। তেওঁলোকৰ দৰমহা মাটিৰ টুকুৰাৰ ৰূপত দিয়া হৈছিল। সেয়েহে মন্দিৰত তেওঁলোকৰ কাম সম্ভৱতঃ আংশিক সময়ৰ আছিল।<ref name=ayyar411/>{{sfn|Michell|1988|pp=59–60}} মন্দিৰত ''[[দেৱদাসী]]''সকলক নিযুক্ত কৰা হৈছিল। তেওঁলোক ভক্তিমূলক গীত গোৱা নৃত্যশিল্পী আছিল। মন্দিৰৰ বহুতো শিলালিপিত এনে দানৰ উল্লেখ আছে যাৰ উদ্দেশ্য আছিল "পূজাৰ ব্যৱস্থা কৰা, সন্ন্যাসীসকলৰ সভাৰ বাবে খাদ্য যোগান ধৰা আৰু মেৰামতিৰ কাম কৰা।" জৰ্জ মিচেলৰ মতে, তাঞ্জাভুৰৰ মন্দিৰটো ইয়াৰ ইতিহাসত এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ দাতব্য প্ৰতিষ্ঠান আছিল। ইয়াত প্ৰতিদিনে তীৰ্থযাত্ৰী, ভক্ত আৰু যাত্ৰীৰ বাবে বিনামূলীয়া খাদ্যৰ ব্যৱস্থা কৰা হৈছিল। হিন্দু উৎসৱৰ দিনত এই খাদ্যৰ ব্যৱস্থা অধিক বিশদ আছিল আৰু ব্ৰাহ্মণসকলক বিশেষভাৱে আমন্ত্ৰণ কৰি খাদ্য খুওৱা হৈছিল।<ref name=ayyar411>PV Jagadisa Ayyar (1993), South Indian Shrines, Asian Educational Services, {{ISBN|81-206-0151-3}}, pages 411-423</ref>{{sfn|Michell|1988|pp=59–60}} ==সহস্ৰাব্দ উদ্‌যাপন== <gallery mode="packed" heights="180"> File:1000 years Old Thanjavur Brihadeeshwara Temple View at Sunrise.jpg|১,০০০ বছৰ পুৰণি তাঞ্জাভুৰ বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ – সূৰ্যোদয়ৰ সময়ৰ দৃশ্য File:Thanjavur, Brihadishwara Temple, dance (6851706080).jpg|বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰত উদ্‌যাপনৰ বাবে সমবেত হোৱা নৃত্যশিল্পীসকল </gallery> ১০১০ খ্ৰীষ্টাব্দত চোল সম্ৰাট ৰাজাৰাজ প্ৰথমে তাঞ্জাভুৰত নিৰ্মাণ কৰা এই মন্দিৰটো সাধাৰণতে বৃহৎ মন্দিৰ বুলি জনাজাত। ২০১০ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহত ইয়াৰ ১,০০০ বছৰ সম্পূৰ্ণ হয়। এই বিশাল স্থাপত্যৰ ১,০০০ বছৰ পূৰ্ণ হোৱাৰ উপলক্ষ্যে ৰাজ্য চৰকাৰ আৰু চহৰখনত বহুতো সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠান অনুষ্ঠিত কৰা হৈছিল। ১০১০ খ্ৰীষ্টাব্দত ৰাজাৰাজ প্ৰথমে (৯৮৫–১০১৪ খ্ৰীষ্টাব্দ) তেওঁৰ ২৫তম ৰাজত্বকালৰ ২৭৫তম দিনত গৰ্ভগৃহৰ ওপৰত থকা {{convert|59.82|m}} উচ্চতাৰ বিমানৰ চূড়ান্ত প্ৰতিষ্ঠাৰ বাবে সোণেৰে মেৰিওৱা কলসম (তামৰ পাত্ৰ বা চূড়া) অৰ্পণ কৰিছিল। সেই ঘটনাটোক স্মৰণ কৰিবলৈ এই উদ্‌যাপন কৰা হৈছিল।<ref name="jlbiadsf">{{cite news| url= [https://www.bbc.co.uk/news/world-south-asia-11406440|](https://www.bbc.co.uk/news/world-south-asia-11406440|) title= India's Big Temple marks 1,000th birthday| author= BBC News augue| access-date= 25 September 2010| date= 25 September 2010| archive-date= 26 September 2010| archive-url= [https://web.archive.org/web/20100926045640/http://www.bbc.co.uk/news/world-south-asia-11406440|](https://web.archive.org/web/20100926045640/http://www.bbc.co.uk/news/world-south-asia-11406440|) url-status= live}}</ref><ref name="asedgt">{{citation | title= Early Chola temples:Parantaka I to Rajaraja I, 907–985 A.D | author= PS. R. Balasubrahmanyam (1971), Orient Longman Publications}}</ref><ref name="sdbjt">{{citation | title= Rāja Rāja, the great:seminar proceedings | author= Ananthacharya Indological Research Institute (1984)}}</ref> ===ভৰতনাট্যম যজ্ঞ=== এই উপলক্ষ্যে ৰাজ্য চৰকাৰে বিশিষ্ট নৃত্যশিল্পী [[পদ্মা সুব্ৰহ্মণ্যম|পদ্মা সুব্ৰহ্মণ্যম]]ৰ নেতৃত্বত [[ভৰতনাট্যম]] যজ্ঞ নামৰ ধ্ৰুপদী নৃত্য অনুষ্ঠানৰ আয়োজন কৰিছিল। এই অনুষ্ঠানটো ভাৰতীয় ভৰতনাট্যম শিল্পী সংস্থা (ABHAI) আৰু তাঞ্জাভুৰৰ বৃহন নাট্যাঞ্জলি ন্যাসে যুটীয়াভাৱে আয়োজন কৰিছিল। মন্দিৰ নিৰ্মাণৰ ১,০০০ বছৰ পূৰ্ণ হোৱাৰ উপলক্ষ্যে নতুন দিল্লী, [[মুম্বাই]], [[পুনে]], [[তামিলনাডু]], [[অন্ধ্ৰপ্ৰদেশ]], [[কৰ্ণাটক]], [[কেৰালা]], [[ছিংগাপুৰ]], [[মালয়েছিয়া]] আৰু [[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ]]ৰ ১,০০০ গৰাকী নৃত্যশিল্পীয়ে একেলগে নৃত্য কৰিছিল। তেওঁলোকে কৰুভুৰ দেৱে (ৰাজাৰাজৰ গুৰু) ৰচনা কৰা ঐশ্বৰিক সংগীত ''তিৰুৱিচাইপ্পা'' (তিৰুমুৰাইৰ নৱম খণ্ড)ৰ ৰেকৰ্ড কৰা ১১টা পদত নৃত্য কৰিছিল। ২০১০ চনৰ ২৬ ছেপ্টেম্বৰৰপৰা দুদিনৰ বাবে সৰু চহৰখন সাংস্কৃতিক কেন্দ্ৰলৈ পৰিণত হৈছিল। এই সময়ছোৱাত পথশিল্পী আৰু নৃত্যশিল্পীসকলে সমগ্ৰ চহৰখনত অনুষ্ঠান পৰিৱেশন কৰিছিল।<ref name="DDY">{{cite web| url= [http://news.rediff.com/slide-show/2010/aug/16/slide-show-1-indias-biggest-temple-turns-1000-years.htm|](http://news.rediff.com/slide-show/2010/aug/16/slide-show-1-indias-biggest-temple-turns-1000-years.htm|) title= India's Biggest Temple turns 1000-years| author= Rediff News| access-date= 20 August 2010| archive-date= 18 August 2010| archive-url= [https://web.archive.org/web/20100818165702/http://news.rediff.com/slide-show/2010/aug/16/slide-show-1-indias-biggest-temple-turns-1000-years.htm|](https://web.archive.org/web/20100818165702/http://news.rediff.com/slide-show/2010/aug/16/slide-show-1-indias-biggest-temple-turns-1000-years.htm|) url-status= live}}</ref><ref name="dfgjoerY">{{cite news | url=[http://www.thehindu.com/news/states/tamil-nadu/article544804.ece](http://www.thehindu.com/news/states/tamil-nadu/article544804.ece) | title=A grand dance spectacle at the Thanjavur Big Temple | work=The Hindu | access-date=20 August 2010 | location=Chennai, India | date=1 August 2010 | first=T. S. | last=Subramanian | archive-url=[https://web.archive.org/web/20100804150451/http://www.thehindu.com/news/states/tamil-nadu/article544804.ece](https://web.archive.org/web/20100804150451/http://www.thehindu.com/news/states/tamil-nadu/article544804.ece) | archive-date=4 August 2010 | url-status=dead }}</ref> ===স্মাৰক ডাকটিকট আৰু মুদ্ৰা=== ২০১০ চনৰ ২৬ ছেপ্টেম্বৰত (বৃহৎ মন্দিৰৰ সহস্ৰাব্দ উদ্‌যাপনৰ পঞ্চম দিন) দেশৰ সাংস্কৃতিক, স্থাপত্য আৰু শিলালিপি সম্পৰ্কীয় ইতিহাসলৈ বৃহৎ মন্দিৰটোৰ অৱদানৰ স্বীকৃতি হিচাপে {{INR}} ৫ মূল্যৰ এটা বিশেষ ডাকটিকট মুকলি কৰা হয়। ডাকটিকটটোত {{convert|216|ft|m|order=flip}} উচ্চতাৰ বিশাল [[ৰাজগোপুৰম|ৰাজগোপুৰম]] দেখুওৱা হৈছিল। ভাৰতীয় ৰিজাৰ্ভ বেংকে এই উপলক্ষ্যে মন্দিৰৰ আৰ্হি খোদিত কৰা {{INR}} ৫ মূল্যৰ এটা মুদ্ৰা মুকলি কৰি উদ্‌যাপনটো স্মৰণীয় কৰি তোলে।<ref name="sdlkqqqsf">{{cite web | url= [http://www.deccanherald.com/content/99918/stamp-coin-release-mark-1000.html](http://www.deccanherald.com/content/99918/stamp-coin-release-mark-1000.html) | title= Stamp, coin release mark 1,000 years of Big Temple | author= Deccan Herald (26 September 2010) | access-date= 26 September 2010 | archive-date= 6 October 2010 | archive-url= [https://web.archive.org/web/20101006063714/http://www.deccanherald.com/content/99918/stamp-coin-release-mark-1000.html](https://web.archive.org/web/20101006063714/http://www.deccanherald.com/content/99918/stamp-coin-release-mark-1000.html) | url-status= live }}</ref><ref name="ohjohjf">{{cite news | url= [http://www.hindu.com/2010/09/27/stories/2010092759620100.htm|](http://www.hindu.com/2010/09/27/stories/2010092759620100.htm|) archive-url= [https://web.archive.org/web/20100929172241/http://www.hindu.com/2010/09/27/stories/2010092759620100.htm|](https://web.archive.org/web/20100929172241/http://www.hindu.com/2010/09/27/stories/2010092759620100.htm|) url-status= dead| archive-date= 29 September 2010| title= Release of a special postal stamp and a five- rupee coin | access-date=27 September 2010 | location=Chennai, India | work= [[The Hindu]]| date=27 September 2010}}</ref> এ ৰাজা, ভাৰতৰ যোগাযোগ আৰু তথ্যপ্ৰযুক্তি মন্ত্ৰ্যালয়ৰ কেবিনেট মন্ত্ৰীয়ে বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰৰ বিশেষ ডাকটিকটটো মুকলি কৰে। প্ৰথমটো ডাকটিকট জি কে ভাছানে, জাহাজ পৰিবহণ মন্ত্ৰ্যালয়ৰ কেবিনেট মন্ত্ৰীয়ে গ্ৰহণ কৰে। মুম্বাই মুদ্ৰণালয়ে {{INR}} ৫ৰ মুদ্ৰাত থকা একে ছবিৰে ১,০০০ টকাৰ এটা স্মাৰক মুদ্ৰা জাৰি কৰিছিল। ই ভাৰত গণৰাজ্যৰ মুদ্ৰা ব্যৱস্থাত জাৰি কৰা প্ৰথম ১,০০০ টকাৰ মুদ্ৰা আছিল। এই মুদ্ৰাটো চলাচলৰ বাবে নথকা বৈধ মুদ্ৰা (NCLT) আছিল।<ref name="coin">{{cite news | url=[http://www.mumbaimint.in/mint/Noticeapril.pdf](http://www.mumbaimint.in/mint/Noticeapril.pdf) | title=Release of Commemorative Coin | date=3 July 2012 | access-date=24 April 2013 | archive-url=[https://web.archive.org/web/20130324014546/http://mumbaimint.in/mint/Noticeapril.pdf](https://web.archive.org/web/20130324014546/http://mumbaimint.in/mint/Noticeapril.pdf) | archive-date=24 March 2013 | url-status=dead }}</ref> ১৯৫৪ চনৰ ১ এপ্ৰিলত ভাৰতীয় ৰিজাৰ্ভ বেংকে {{INR}} ১,০০০ মূল্যৰ এখন নোট মুকলি কৰিছিল। ইয়াত বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰৰ বিস্তৃত দৃশ্য দেখুওৱা হৈছিল আৰু ইয়াৰ সাংস্কৃতিক ঐতিহ্য আৰু গুৰুত্ব প্ৰকাশ কৰা হৈছিল। ১৯৭৫ চনত তেতিয়াৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী [[ইন্দিৰা গান্ধী]]ৰ নেতৃত্বাধীন চৰকাৰে ক'লা ধন নিয়ন্ত্ৰণৰ উদ্দেশ্যে সকলো {{INR}} ১,০০০ মূল্যৰ নোট বিমুদ্ৰাকৰণ কৰিছিল। এই নোটসমূহ এতিয়া সংগ্ৰাহকৰ মাজত জনপ্ৰিয়।<ref name="ppwqqsf">{{cite web | url= [http://newindianexpress.com/states/tamil_nadu/article478148.ece](http://newindianexpress.com/states/tamil_nadu/article478148.ece) | title= INR 1000 note of 1954 popular in Tanjavur | author= Express Buzz, The Indian Express (26 September 2010) | access-date= 27 September 2010 | archive-date= 13 May 2016 | archive-url= [https://web.archive.org/web/20160513060520/http://www.newindianexpress.com/states/tamil_nadu/article478148.ece](https://web.archive.org/web/20160513060520/http://www.newindianexpress.com/states/tamil_nadu/article478148.ece) | url-status= dead }}</ref> ২০১০ চনত তেতিয়াৰ তামিলনাডুৰ মুখ্যমন্ত্ৰী এম কৰুণানিধিয়ে উচ্চ উৎপাদনক্ষম ধানৰ এটা প্ৰজাতি ''ছেম্মাই ধান''ৰ নাম মন্দিৰৰ নিৰ্মাতা ৰাজাৰাজ চোলৰ সহস্ৰাব্দ বৰ্ষ উপলক্ষ্যে ''ৰাজা ৰাজন-১,০০০'' ৰাখিছিল।<ref name="jjjsqwhnsdff">{{cite web | url= [http://news.in.msn.com/national/article.aspx?cp-documentid=4424908](http://news.in.msn.com/national/article.aspx?cp-documentid=4424908) | title= Semmai Paddy as "Raja Rajan-1000" | author= MSN News (26 September 2010) | access-date= 27 September 2010 }}{{Dead link|date=November 2019 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==গ্ৰহণযোগ্যতা== মন্দিৰটোৱে "স্থাপত্য, ভাস্কৰ্য, চিত্ৰকলা আৰু ব্ৰঞ্জৰ মূৰ্তি নিৰ্মাণত চোলসকলৰ উজ্জ্বল কৃতিত্বৰ সাক্ষ্য বহন কৰে।" <ref name="Great Living Chola Temples"/> সেই সময়ৰ বহুতো সমসাময়িক গ্ৰন্থত, যেনে ''মুভৰ উলা'' আৰু ''কলিংগট্টুপৰণি''ত, মন্দিৰটোৰ উল্লেখ আছে। চেটাৰ্জীৰ মতে, [[তামিল স্থাপত্য]]ই এই মন্দিৰ আৰু ইয়াৰ পিছত নিৰ্মাণ কৰা [[বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ, গংগাইকোণ্ডচোলপুৰম|বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ, গংগাইকোণ্ডচোলপুৰম]]ত নিজৰ সৰ্বোচ্চ ৰূপ লাভ কৰিছিল।<ref name=india>{{cite book|title=India Art and Architecture in ancient and medieval periods|publisher=Publications Division, Ministry of Information and Broadcasting, Government of India|location=New Delhi|editor=Roma Chatterjee|year=2016|page=32|isbn=978-81-230-2080-8}}</ref> ভাৰত চৰকাৰে মন্দিৰটোক ঐতিহ্যস্থল হিচাপে ঘোষণা কৰিছে। ভাৰতীয় পুৰাতত্ত্ব জৰীপ বিভাগে ইয়াক সংৰক্ষিত স্মৃতিসৌধ হিচাপে পৰিচালনা কৰে। মন্দিৰটো [[তামিলনাডু]]ৰ অন্যতম জনপ্ৰিয় পৰ্যটনস্থলী।<ref name="Gopal 1990 185"/> মন্দিৰটো [[গংগাইকোণ্ডচোলপুৰম]]ৰ বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ আৰু [[দাৰাসুৰম]]ৰ [[ঐৰাৱতেশ্বৰ মন্দিৰ]]ৰ সৈতে [[বিশ্ব ঐতিহ্য স্থান]] হিচাপে [[ইউনেস্কো]]ই ঘোষণা কৰিছে। এই তিনিওটা মন্দিৰক [[মহান জীৱন্ত চোল মন্দিৰসমূহ]] বুলি কোৱা হয়।<ref name=UNESCO>{{cite web|url=[https://whc.unesco.org/en/list/250/|title=Great](https://whc.unesco.org/en/list/250/|title=Great) Living Chola Temples|publisher=UNESCO World Heritage Centre|year=2004|access-date=28 November 2015|archive-date=12 September 2015|archive-url=[https://web.archive.org/web/20150912082313/https://whc.unesco.org/en/list/250|url-status=live}}](https://web.archive.org/web/20150912082313/https://whc.unesco.org/en/list/250|url-status=live}})</ref> এই তিনিওটা মন্দিৰৰ মাজত বহুতো সাদৃশ্য আছে। কিন্তু প্ৰতিটো মন্দিৰৰ নিজা বিশেষ নক্সা আৰু ভাস্কৰ্যৰ উপাদান আছে।<ref>{{cite book |first= P.V. Jagadisa |last=Ayyar |title=South Indian Shrines |publisher=Asian Educational Services |location=New Delhi |year=1993 |isbn=81-206-0151-3 |page=316}}</ref> এই তিনিওটা মন্দিৰ ১০মৰপৰা ১২শ শতিকাৰ ভিতৰত চোলসকলে নিৰ্মাণ কৰিছিল। হিন্দুসকলে এতিয়াও এই মন্দিৰসমূহৰ ৰক্ষণাবেক্ষণ কৰে আৰু ব্যৱহাৰ কৰে। এই মন্দিৰসমূহক "মহান জীৱন্ত" বুলি কোৱা হয়, কাৰণ আধুনিক সময়তো এইবোৰত সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠান, তীৰ্থযাত্ৰা আৰু পূজাৰ কাৰ্য চলি আছে।<ref>{{cite news|url=[http://www.thehindu.com/features/friday-review/history-and-culture/inside-the-chola-temple/article3490256.ece|title=Inside](http://www.thehindu.com/features/friday-review/history-and-culture/inside-the-chola-temple/article3490256.ece|title=Inside) the Chola Temple|location=Coimbatore|newspaper=The Hindu|date=4 June 2012|last=Srinivasan|first=Pankaja|access-date=28 November 2015|archive-date=19 June 2014|archive-url=[https://web.archive.org/web/20140619081222/http://www.thehindu.com/features/friday-review/history-and-culture/inside-the-chola-temple/article3490256.ece|url-status=live}}](https://web.archive.org/web/20140619081222/http://www.thehindu.com/features/friday-review/history-and-culture/inside-the-chola-temple/article3490256.ece|url-status=live}})</ref> ===সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠান=== [[File:28apr10.jpg|thumb|২০১৫ চনৰ মন্দিৰ উৎসৱৰ শোভাযাত্ৰা]] তাঞ্জাভুৰৰ বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰত প্ৰতি বছৰে ফেব্ৰুৱাৰী মাহত [[মহাশিৱৰাত্ৰি|মহাশিৱৰাত্ৰি]]ৰ সময়ত নৃত্য উৎসৱ অনুষ্ঠিত হয়। ভাৰতীয় ধ্ৰুপদী নৃত্যৰ বিভিন্ন প্ৰধান শৈলীৰ শিল্পী আৰু আঞ্চলিক দলসমূহে ১০ দিনীয়া বৃহন নাট্যাঞ্জলি উৎসৱত নিজৰ নৃত্য পৰিৱেশন কৰে।<ref>[[http://www.brahannatyanjali.in/events.html](http://www.brahannatyanjali.in/events.html) Brahan Natyanjali] {{Webarchive|url=[https://web.archive.org/web/20200129054445/http://www.brahannatyanjali.in/events.html](https://web.archive.org/web/20200129054445/http://www.brahannatyanjali.in/events.html) |date=29 January 2020 }}, Thanjavur, Tamil Nadu</ref> ===ৰথ উৎসৱ=== মন্দিৰৰ ৰথটো ২০১৫ চনৰ ২০ এপ্ৰিলত [[ৰাম|শ্ৰী ৰামৰ]] মন্দিৰৰ সন্মুখৰপৰা পৰীক্ষামূলকভাৱে চলোৱা হৈছিল। এই অনুষ্ঠান বৃহৎসংখ্যক লোকে প্ৰত্যক্ষ কৰিছিল।<ref>[[http://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/trial-run-of-big-temple-car/article7124357.ece?ref=tpnews](http://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/trial-run-of-big-temple-car/article7124357.ece?ref=tpnews) Trial run of Big Temple car, Rolls; out after 100 years; maiden run on April 29] {{Webarchive|url=[https://web.archive.org/web/20180919003044/https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/trial-run-of-big-temple-car/article7124357.ece?ref=tpnews](https://web.archive.org/web/20180919003044/https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/trial-run-of-big-temple-car/article7124357.ece?ref=tpnews) |date=19 September 2018 }}, [[The Hindu]], 21 April 2015</ref> ন দিন পাছত মন্দিৰৰ ৰথৰ প্ৰথম শোভাযাত্ৰা অনুষ্ঠিত হয়। বাতৰি অনুসৰি, বিগত এশ বছৰত এই মন্দিৰত অনুষ্ঠিত হোৱা এইটোৱেই আছিল প্ৰথম এনে শোভাযাত্ৰা।<ref>[[http://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/big-temple-chariot-festival-held-after-100-years/article7156283.ece?mstac=0](http://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/big-temple-chariot-festival-held-after-100-years/article7156283.ece?mstac=0) Big temple chariot festival held after 100 years] {{Webarchive|url=[https://web.archive.org/web/20180919003049/https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/big-temple-chariot-festival-held-after-100-years/article7156283.ece?mstac=0](https://web.archive.org/web/20180919003049/https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/big-temple-chariot-festival-held-after-100-years/article7156283.ece?mstac=0) |date=19 September 2018 }}, [[The Hindu]], 30 April 2015</ref> ===উপন্যাস=== [[কল্কি কৃষ্ণমূৰ্তি]] নামৰ এজন প্ৰখ্যাত তামিল ঔপন্যাসিকে ৰাজাৰাজৰ জীৱনৰ আধাৰত ''পোন্নিয়িন ছেলভন'' নামৰ এখন ঐতিহাসিক উপন্যাস লিখিছিল।<ref>{{cite news|title=Age hardly withers charm of Ponniyin Selvan|url=[http://www.thehindu.com/books/age-hardly-withers-charm-of-ponniyin-selvan/article2550847.ece|date=19](http://www.thehindu.com/books/age-hardly-withers-charm-of-ponniyin-selvan/article2550847.ece|date=19) October 2011|location=Chennai|last=A.|first=Srivathsan|access-date=9 May 2015|newspaper=The Hindu|archive-date=5 June 2017|archive-url=[https://web.archive.org/web/20170605103559/http://www.thehindu.com/books/age-hardly-withers-charm-of-ponniyin-selvan/article2550847.ece|url-status=live}}](https://web.archive.org/web/20170605103559/http://www.thehindu.com/books/age-hardly-withers-charm-of-ponniyin-selvan/article2550847.ece|url-status=live}})</ref> আন এজন তামিল লেখক বালাকুমাৰণে ৰাজাৰাজ প্ৰথমৰ জীৱন আৰু মন্দিৰ নিৰ্মাণৰ বিষয়-বস্তু লৈ ''উদয়াৰ'' নামৰ এখন উপন্যাস লিখিছিল।<ref>{{cite news|title=Special Coin to Remember Rajendra Chola|url=[http://www.newindianexpress.com/cities/chennai/Special-Coin-to-Remember-Rajendra-Chola/2014/02/04/article2036004.ece|publisher=The](http://www.newindianexpress.com/cities/chennai/Special-Coin-to-Remember-Rajendra-Chola/2014/02/04/article2036004.ece|publisher=The) New Indian Express|date=4 February 2014|location=Chennai|work=Express News Service|access-date=9 May 2015|archive-date=19 May 2015|archive-url=[https://web.archive.org/web/20150519130228/http://www.newindianexpress.com/cities/chennai/Special-Coin-to-Remember-Rajendra-Chola/2014/02/04/article2036004.ece|url-status=dead}}](https://web.archive.org/web/20150519130228/http://www.newindianexpress.com/cities/chennai/Special-Coin-to-Remember-Rajendra-Chola/2014/02/04/article2036004.ece|url-status=dead}})</ref> ==প্ৰশাসন== মন্দিৰটো বৰ্তমান বাবাজী ৰাজা ভোসলে ছত্ৰপতিৰদ্বাৰা পৰিচালিত আৰু ব্যৱস্থাপিত হয়। তেওঁ তাঞ্জাভুৰ মাৰাঠা ৰাজ্য ৰাজপৰিয়ালৰ মুৰব্বী। তেওঁ তাঞ্জাভুৰ প্ৰাসাদ দেৱস্থানমৰ বংশানুক্ৰমিক ন্যাসৰক্ষক হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰে। এই প্ৰতিষ্ঠানটোৱে পূৰ্বৰ তাঞ্জোৰ অঞ্চলৰ ৮৮টা মন্দিৰৰ লগতে বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰৰো পৰিচালনা অব্যাহত ৰাখিছে। কিছুমান তামিল জাতীয়তাবাদ গোটে [[তামিলনাডু]] চৰকাৰক এই অধিকাৰ বাতিল কৰিবলৈ আবেদন কৰি আহিছে। তেওঁলোকৰ মতে, তেওঁ [[চোল]] বা [[তামিলসকল|তামিল]] বংশৰ নহয়। প্ৰতিবাদকাৰীসকলৰ এজন, যি বৃহৎ মন্দিৰ অধিকাৰ পুনৰুদ্ধাৰ সমিতিৰ সমন্বয়কো, তেওঁৰ মতে বাবাজী ভোসলে তাঞ্জাভুৰৰ মাৰাঠা ৰজাসকলৰ আইনগত উত্তৰাধিকাৰীও নহয়।<ref>{{cite web|url=[http://www.theweekendleader.com/Headlines/3247/tamil-groups-want-maratha-hold-over-thanjavur-big-temple-to-go.html|title=Tamil](http://www.theweekendleader.com/Headlines/3247/tamil-groups-want-maratha-hold-over-thanjavur-big-temple-to-go.html|title=Tamil) groups want Maratha hold over Thanjavur Big Temple to go|access-date=2018-05-12|archive-date=12 May 2018|archive-url=[https://web.archive.org/web/20180512112322/http://www.theweekendleader.com/Headlines/3247/tamil-groups-want-maratha-hold-over-thanjavur-big-temple-to-go.html|url-status=live}}](https://web.archive.org/web/20180512112322/http://www.theweekendleader.com/Headlines/3247/tamil-groups-want-maratha-hold-over-thanjavur-big-temple-to-go.html|url-status=live}})</ref> ==চিত্ৰসম্ভাৰ== মন্দিৰটোত বহুতো ভাস্কৰ্য, উত্থিত খোদিত চিত্ৰ আৰু দেৱালচিত্ৰ আছে।<ref name="Sivaramamurti1977p288">{{cite book|author=C. Sivaramamurti| title= L'Art en Inde|url= [https://books.google.com/books?id=WKgQAQAAMAAJ|year=](https://books.google.com/books?id=WKgQAQAAMAAJ|year=) 1977|publisher= H. N. Abrams|isbn=978-0-8109-0630-3 |pages=287–288, 427}}</ref> <gallery mode="packed" heights="150"> File:Brihadisvara Temple, Thanjavur, Tamil Nadu, India.jpg|তাঞ্জাভুৰ, তামিলনাডু, ভাৰতৰ বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ File:An elephant relief on the Brihadisvara Temple, Thanjavur.jpg|তাঞ্জাভুৰৰ বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰত হাতীৰ উত্থিত খোদিত চিত্ৰ File:Sculptures at the Brihadisvara Temple, Thanjavur, Tamil Nadu, India (2016) 04.jpg|ভিক্ষাৰ পাত্ৰ হাতত লৈ ভিক্ষু ৰূপত শিৱ (''সাধু'', [[ভিক্ষাটন]]) File:Brihadisvara Temple, Thanjavur, Tamil Nadu, India (2016) 100.jpg|alt=অৰ্ধনাৰীশ্বৰ (অৰ্ধেক শিৱ, অৰ্ধেক পাৰ্বতী), যি পুৰুষ আৰু নাৰী তত্ত্ব অবিচ্ছেদ্য বুলি প্ৰতীকায়িত কৰে। |[[অৰ্ধনাৰীশ্বৰ]] (অৰ্ধেক শিৱ, অৰ্ধেক পাৰ্বতী), যি পুৰুষ আৰু নাৰী তত্ত্ব অবিচ্ছেদ্য বুলি প্ৰতীকায়িত কৰে<ref>{{cite encyclopedia|url=[https://www.britannica.com/topic/Ardhanarishvara|title=Ardhanārīśvara|year=2011|encyclopedia=Encyclopædia](https://www.britannica.com/topic/Ardhanarishvara|title=Ardhanārīśvara|year=2011|encyclopedia=Encyclopædia) Britannica|access-date=27 December 2017|archive-date=15 August 2018|archive-url=[https://web.archive.org/web/20180815031629/https://www.britannica.com/topic/Ardhanarishvara|url-status=live}}](https://web.archive.org/web/20180815031629/https://www.britannica.com/topic/Ardhanarishvara|url-status=live}})</ref> File:Le temple de Brihadishwara (Tanjore, Inde) (13908795928).jpg|[[গণেশ]]ক মূল মন্দিৰ আৰু এটা পৃথক মন্দিৰ দুয়ো ঠাইতে দেখুওৱা হৈছে। File:Brihadeeswarar Temple 04.jpg|পিছফালে মন্দিৰৰ কৰিডৰ থকা পৃথক গণেশ মন্দিৰ File:Brihadisvara Temple, Thanjavur, Tamil Nadu, India (2009) 19.jpg|চোতালৰ উত্তৰ অংশত থকা সুব্ৰহ্মণ্যৰ মন্দিৰ। ইয়াক "মুৰুগন", "কাৰ্তিকেয়" বা "স্কন্দ" বুলিও কোৱা হয়। File:Chandeshvara shrine at the Brihadisvara Temple.jpg|[[চণ্ডেশ্বৰ]] মন্দিৰ। সোঁফালে মূল মন্দিৰৰ দেৱাল আৰু পিছফালে পূব গোপুৰম আছে। চণ্ডেশ্বৰ এজন ধ্যানমগ্ন যোগী আৰু নয়নমাৰ [[ভক্তি আন্দোলন]]ৰ সাধু। File:1010 CE Brihadishwara Temple, Hindu god Shiva, built by Rajaraja I, Thanjavur Tamil Nadu India (8).jpg|[[বিষ্ণু]]ৰ [[নৰসিংহ]] অৱতাৰ, যিয়ে মানুহক তেওঁলোকৰ ধৰ্মীয় বিশ্বাসৰ বাবে নিৰ্যাতন কৰা অসুৰক বধ কৰিছে File:1010 CE Brihadishwara Shiva Temple, yogini, built by Rajaraja I, Thanjavur Tamil Nadu India.jpg|[[লক্ষ্মী]]ৰ মূৰ্তি, সন্মানসহ প্ৰদৰ্শিত এখন বৈষ্ণৱ ভাস্কৰ্য File:Tanjore Paintings - Big temple 01.JPG|গজলক্ষ্মীৰ দেৱালচিত্ৰ, [[বৈষ্ণৱ ধৰ্ম]]ৰ বিষয়-বস্তুৰ আন এটা শিল্পকৰ্ম File:Sculptures at the Brihadisvara Temple, Thanjavur, Tamil Nadu, India (2016) 01.jpg|শৈৱ মন্দিৰত থকা বিষ্ণুৰ ভাস্কৰ্য File:1010 CE Brihadishwara Shiva Temple, wall relief, built by Rajaraja I, Thanjavur Tamil Nadu India.jpg|[[যোগ]] আৰু ধ্যানৰ উত্থিত খোদিত চিত্ৰ; মন্দিৰটোত বহুতো লৌকিক আৰু সাধুৰ দৃশ্য দেখুওৱা হৈছে। File:Brihadeeswarar Temple 3407.jpg|গছত লুকাই গোপিকাসকলৰ কাপোৰ লৈ কৃষ্ণই কৰা ধেমালি File:Nandi Brihadeeswara.jpg|নন্দী মন্দিৰ File:Sculpture2 Brihadeeswara.jpg|ভাস্কৰ্য File:Sculpture3 Brihadeeswara.jpg|বিমানৰ বাহিৰৰ দেৱালৰ ভাস্কৰ্যৰ অংশ File:Relief Staircase, Brihadeeswara.jpg|খট‌খটীত থকা উত্থিত খোদিত চিত্ৰ File:Relief detail, Brihadeeswara.jpg|উত্থিত খোদিত চিত্ৰৰ অংশ File:Relief detail 2 Brihadeeswara.jpg|উত্থিত খোদিত চিত্ৰৰ অংশ File:Entrance Brihadeeswara.jpg|প্ৰৱেশদ্বাৰ File:Thanjavur Big Temple View.jpg|বিমানৰ দৃশ্য File:Brihadisvara Temple - Thanjavur peruvudaiyar kovil ttkcvrvb122k23iph (299).jpg|বিমানলৈ যোৱা এটা প্ৰৱেশদ্বাৰ File:Left side view Brihadeeswara.jpg| বাঁওফালৰপৰা দেখা দৃশ্য File:The Big Temple - Thanjavur.jpg|ৰাতিৰ দৃশ্য File:Brihadeeswara Temple Gopuram at Night.jpg|ৰাতিৰ সময়ত বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰৰ গোপুৰম File:PeriyaKoil June 2016.jpg|তাঞ্জোৰ পেৰিয়া কইলত পুৱতি নিশাৰ দৃশ্য File:A yoga and meditation relief.jpg|[[যোগ]] আৰু ধ্যানৰ উত্থিত খোদিত চিত্ৰ File:Ta-scr.jpg|বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰৰ তামিল লিপিৰ শিলালিপি </gallery> ==টোকা== {{Reflist|group=note}} ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ===গ্ৰন্থপঞ্জী=== {{Refbegin|2}} *{{cite book|author=Prasanna Kumar Acharya|title=হিন্দু স্থাপত্যৰ বিশ্বকোষ|year=2010|publisher=Oxford University Press (Republished by Motilal Banarsidass)|url=[https://archive.org/stream/encyclopaediaofh07achauoft#page/n9/mode/2up|isbn=978-81-7536-534-6}}](https://archive.org/stream/encyclopaediaofh07achauoft#page/n9/mode/2up|isbn=978-81-7536-534-6}}) *{{cite book|author=Prasanna Kumar Acharya|title=হিন্দু স্থাপত্যৰ অভিধান: চিত্ৰসহ উদ্ধৃতিৰে সংস্কৃত স্থাপত্যশাস্ত্ৰীয় পৰিভাষাৰ আলোচনা|url=[https://books.google.com/books?id=rbayQwAACAAJ|year=1997|publisher=Oxford](https://books.google.com/books?id=rbayQwAACAAJ|year=1997|publisher=Oxford) University Press (Reprinted in 1997 by Motilal Banarsidass)|isbn=978-81-7536-113-3|access-date=3 December 2017|archive-date=11 November 2023|archive-url=[https://web.archive.org/web/20231111032500/https://books.google.com/books?id=rbayQwAACAAJ|url-status=live}}](https://web.archive.org/web/20231111032500/https://books.google.com/books?id=rbayQwAACAAJ|url-status=live}}) *{{cite book|author1=Vinayak Bharne|author2=Krupali Krusche|title=হিন্দু মন্দিৰৰ পুনৰ আৱিষ্কাৰ: ভাৰতৰ পৱিত্ৰ স্থাপত্য আৰু নগৰ পৰিকল্পনা|url=[https://books.google.com/books?id=CGukBgAAQBAJ|year=2014|publisher=Cambridge](https://books.google.com/books?id=CGukBgAAQBAJ|year=2014|publisher=Cambridge) Scholars Publishing|isbn=978-1-4438-6734-4|access-date=3 December 2017|archive-date=13 August 2023|archive-url=[https://web.archive.org/web/20230813200520/https://books.google.com/books?id=CGukBgAAQBAJ|url-status=live}}](https://web.archive.org/web/20230813200520/https://books.google.com/books?id=CGukBgAAQBAJ|url-status=live}}) * {{citation|author=S.R. Balasubrahmanyam|title =মধ্য চোল মন্দিৰসমূহ|publisher = Thomson Press| year=1975|isbn = 978-9060236079}} * {{cite book| first=Francis D.K.| last=Ching| year=2007| title=স্থাপত্যৰ বিশ্ব ইতিহাস| url=[https://archive.org/details/globalhistoryofa0000chin|](https://archive.org/details/globalhistoryofa0000chin|) url-access=registration| publisher=John Wiley and Sons| location=New York| pages=[[https://archive.org/details/globalhistoryofa0000chin/page/338](https://archive.org/details/globalhistoryofa0000chin/page/338) 338–339]| isbn=978-0-471-26892-5}} *{{cite book|author=Alice Boner|title=হিন্দু ভাস্কৰ্যৰ গঠননীতি: গুহা মন্দিৰৰ যুগ|url=[https://books.google.com/books?id=doQLZ21CGScC|year=1990|publisher=Motilal](https://books.google.com/books?id=doQLZ21CGScC|year=1990|publisher=Motilal) Banarsidass|isbn=978-81-208-0705-1|access-date=3 December 2017|archive-date=11 November 2023|archive-url=[https://web.archive.org/web/20231111032500/https://books.google.com/books?id=doQLZ21CGScC|url-status=live}}](https://web.archive.org/web/20231111032500/https://books.google.com/books?id=doQLZ21CGScC|url-status=live}}) *{{cite book|author1=Alice Boner|author2=Sadāśiva Rath Śarmā|title=শিল্প প্ৰকাশ|url=[https://books.google.com/books?id=itQUAAAAIAAJ|year=2005|publisher=Brill](https://books.google.com/books?id=itQUAAAAIAAJ|year=2005|publisher=Brill) Academic (Reprinted by Motilal Banarsidass)|isbn=978-8120820524|access-date=3 December 2017|archive-date=11 November 2023|archive-url=[https://web.archive.org/web/20231111031957/https://books.google.com/books?id=itQUAAAAIAAJ|url-status=live}}](https://web.archive.org/web/20231111031957/https://books.google.com/books?id=itQUAAAAIAAJ|url-status=live}}) *{{cite book|author1=A.K. Coomaraswamy|author2=Michael W. Meister|title=স্থাপত্য তত্ত্বৰ প্ৰবন্ধসমূহ|url=[https://books.google.com/books?id=5B1QAAAAMAAJ|year=1995|publisher=Indira](https://books.google.com/books?id=5B1QAAAAMAAJ|year=1995|publisher=Indira) Gandhi National Centre for the Arts|isbn=978-0-19-563805-9|access-date=3 December 2017|archive-date=11 November 2023|archive-url=[https://web.archive.org/web/20231111033002/https://books.google.com/books?id=5B1QAAAAMAAJ|url-status=live}}](https://web.archive.org/web/20231111033002/https://books.google.com/books?id=5B1QAAAAMAAJ|url-status=live}}) *Dehejia, V. (1997). ''ভাৰতীয় শিল্প''. Phaidon: London. {{ISBN|0-7148-3496-3}}. *{{cite book|author=Adam Hardy|title=ভাৰতীয় মন্দিৰ স্থাপত্য: ৰূপ আৰু পৰিৱৰ্তন|url=[https://books.google.com/books?id=aU0hCAS2-08C|year=1995|publisher=Abhinav](https://books.google.com/books?id=aU0hCAS2-08C|year=1995|publisher=Abhinav) Publications|isbn=978-81-7017-312-0|access-date=3 December 2017|archive-date=13 August 2023|archive-url=[https://web.archive.org/web/20230813200524/https://books.google.com/books?id=aU0hCAS2-08C|url-status=live}}](https://web.archive.org/web/20230813200524/https://books.google.com/books?id=aU0hCAS2-08C|url-status=live}}) *{{cite book|author=Adam Hardy|title=ভাৰতৰ মন্দিৰ স্থাপত্য|url=[https://books.google.com/books?id=ofUVAQAAIAAJ|year=2007|publisher=Wiley|isbn=978-0470028278|access-date=3](https://books.google.com/books?id=ofUVAQAAIAAJ|year=2007|publisher=Wiley|isbn=978-0470028278|access-date=3) December 2017|archive-date=11 November 2023|archive-url=[https://web.archive.org/web/20231111033002/https://books.google.com/books?id=ofUVAQAAIAAJ|url-status=live}}](https://web.archive.org/web/20231111033002/https://books.google.com/books?id=ofUVAQAAIAAJ|url-status=live}}) *{{cite book|author=Adam Hardy|title=মধ্যযুগীয় ভাৰতত মন্দিৰ স্থাপত্যৰ তত্ত্ব আৰু প্ৰয়োগ: ভোজৰ সমৰাঙ্গণসূত্ৰধাৰ আৰু ভোজপুৰৰ ৰেখাচিত্ৰ|url=[https://books.google.com/books?id=_oADrgEACAAJ|year=2015|publisher=Indira](https://books.google.com/books?id=_oADrgEACAAJ|year=2015|publisher=Indira) Gandhi National Centre for the Arts|isbn=978-93-81406-41-0|access-date=3 December 2017|archive-date=11 November 2023|archive-url=[https://web.archive.org/web/20231111033002/https://books.google.com/books?id=_oADrgEACAAJ|url-status=live}}](https://web.archive.org/web/20231111033002/https://books.google.com/books?id=_oADrgEACAAJ|url-status=live}}) *Harle, J.C., ''ভাৰতীয় উপমহাদেশৰ শিল্প আৰু স্থাপত্য'', ২য় সংস্কৰণ। 1994, Yale University Press Pelican History of Art, {{ISBN|0300062176}} *{{cite book|author=Monica Juneja|title=মধ্যযুগীয় ভাৰতৰ স্থাপত্য: ৰূপ, প্ৰসংগ আৰু ইতিহাস|url=[https://books.google.com/books?id=7N7VAAAAMAAJ|year=2001|publisher=Orient](https://books.google.com/books?id=7N7VAAAAMAAJ|year=2001|publisher=Orient) Blackswan|isbn=978-8178242286|access-date=3 December 2017|archive-date=11 November 2023|archive-url=[https://web.archive.org/web/20231111033003/https://books.google.com/books?id=7N7VAAAAMAAJ|url-status=live}}](https://web.archive.org/web/20231111033003/https://books.google.com/books?id=7N7VAAAAMAAJ|url-status=live}}) *{{cite book|author=Stella Kramrisch|title=হিন্দু মন্দিৰ খণ্ড ১|url=[https://books.google.com/books?id=NNcXrBlI9S0C|year=1976|publisher=Motilal](https://books.google.com/books?id=NNcXrBlI9S0C|year=1976|publisher=Motilal) Banarsidass (Reprinted 1946 Princeton University Press)|isbn=978-81-208-0223-0|access-date=3 December 2017|archive-date=10 November 2023|archive-url=[https://web.archive.org/web/20231110025834/https://books.google.com/books?id=NNcXrBlI9S0C|url-status=live}}](https://web.archive.org/web/20231110025834/https://books.google.com/books?id=NNcXrBlI9S0C|url-status=live}}) *{{cite book|author=Stella Kramrisch|title=হিন্দু মন্দিৰ খণ্ড ২|url=[https://books.google.com/books?id=8-aS52MgIkMC|year=1979|publisher=Motilal](https://books.google.com/books?id=8-aS52MgIkMC|year=1979|publisher=Motilal) Banarsidass (Reprinted 1946 Princeton University Press)|isbn=978-81-208-0224-7}} *{{cite book|author1=Michael W. Meister|author2=Madhusudan Dhaky|title=ভাৰতীয় মন্দিৰ স্থাপত্যৰ বিশ্বকোষ|url=[https://books.google.com/books?id=DRY3AQAAIAAJ|year=1986|publisher=American](https://books.google.com/books?id=DRY3AQAAIAAJ|year=1986|publisher=American) Institute of Indian Studies|isbn=978-0-8122-7992-4|access-date=3 December 2017|archive-date=11 November 2023|archive-url=[https://web.archive.org/web/20231111033003/https://books.google.com/books?id=DRY3AQAAIAAJ|url-status=live}}](https://web.archive.org/web/20231111033003/https://books.google.com/books?id=DRY3AQAAIAAJ|url-status=live}}) *{{cite book|author=George Michell|title=হিন্দু শিল্প আৰু স্থাপত্য|url=[https://archive.org/details/hinduartarchitec00mich|url-access=registration|year=2000|publisher=Thames](https://archive.org/details/hinduartarchitec00mich|url-access=registration|year=2000|publisher=Thames) & Hudson|isbn=978-0-500-20337-8}} * {{citation| last =Michell| first =George| title = হিন্দু মন্দিৰ: ইয়াৰ অৰ্থ আৰু ৰূপৰ পৰিচয়| publisher =University of Chicago Press| year =1988| location =Chicago| isbn = 0-226-53230-5}} * {{cite book| first= John| last= Man| year= 1999| title= ১০০০ খ্ৰীষ্টাব্দৰ বিশ্বৰ মানচিত্ৰ| publisher= Penguin Books| location= United Kingdom| isbn= 0-7946-0011-5| url= [https://books.google.com/books?id=j-CgtWP38nsC|](https://books.google.com/books?id=j-CgtWP38nsC|) access-date= 15 November 2015| archive-date= 10 March 2024| archive-url= [https://web.archive.org/web/20240310103400/https://books.google.com/books?id=j-CgtWP38nsC|](https://web.archive.org/web/20240310103400/https://books.google.com/books?id=j-CgtWP38nsC|) url-status= live}} * {{cite book| first= Binda| last= Thapar| year= 2004| title= ভাৰতীয় স্থাপত্যৰ পৰিচয় | publisher= Periplus Editions| location=Singapore| pages= 43, 52–53| isbn= 0-7946-0011-5}} *{{cite book|author=T. A. Gopinatha Rao|title=হিন্দু প্ৰতিমাবিজ্ঞানৰ উপাদানসমূহ|url=[https://books.google.com/books?id=MJD-KresBwIC|year=1993|publisher=Motilal](https://books.google.com/books?id=MJD-KresBwIC|year=1993|publisher=Motilal) Banarsidass|isbn=978-81-208-0878-2|access-date=3 December 2017|archive-date=11 November 2023|archive-url=[https://web.archive.org/web/20231111033003/https://books.google.com/books?id=MJD-KresBwIC|url-status=live}}](https://web.archive.org/web/20231111033003/https://books.google.com/books?id=MJD-KresBwIC|url-status=live}}) *{{cite book|author=Ajay J. Sinha|title=স্থপতিসকলৰ কল্পনা: ভাৰতৰ ধৰ্মীয় স্মৃতিসৌধত সৃষ্টিশীলতা|url=[https://books.google.com/books?id=WvqLzaSUGi8C|year=2000|publisher=University](https://books.google.com/books?id=WvqLzaSUGi8C|year=2000|publisher=University) of Delaware Press|isbn=978-0-87413-684-5|access-date=3 December 2017|archive-date=11 November 2023|archive-url=[https://web.archive.org/web/20231111033003/https://books.google.com/books?id=WvqLzaSUGi8C|url-status=live}}](https://web.archive.org/web/20231111033003/https://books.google.com/books?id=WvqLzaSUGi8C|url-status=live}}) *{{cite book|title=দক্ষিণ ভাৰতৰ মন্দিৰসমূহ|author=Burton Stein|isbn=978-0706904499|publisher=Vikas|url=[https://books.google.com/books?id=Hq5BngAACAAJ|year=1978|access-date=3](https://books.google.com/books?id=Hq5BngAACAAJ|year=1978|access-date=3) December 2017|archive-date=11 November 2023|archive-url=[https://web.archive.org/web/20231111033004/https://books.google.com/books?id=Hq5BngAACAAJ|url-status=live}}](https://web.archive.org/web/20231111033004/https://books.google.com/books?id=Hq5BngAACAAJ|url-status=live}}) *{{cite book|author=Burton Stein|title=নতুন কেমব্ৰিজ ভাৰত ইতিহাস: বিজয়নগৰ|url=[https://books.google.com/books?id=OpxeaYQbGDMC|year=1989|publisher=Cambridge](https://books.google.com/books?id=OpxeaYQbGDMC|year=1989|publisher=Cambridge) University Press|isbn=978-0-521-26693-2|access-date=3 December 2017|archive-date=11 November 2023|archive-url=[https://web.archive.org/web/20231111033010/https://books.google.com/books?id=OpxeaYQbGDMC|url-status=live}}](https://web.archive.org/web/20231111033010/https://books.google.com/books?id=OpxeaYQbGDMC|url-status=live}}) *{{cite book|author1=Burton Stein|author2=David Arnold|title=ভাৰতৰ ইতিহাস|url=[https://books.google.com/books?id=QY4zdTDwMAQC|year=2010|publisher=John](https://books.google.com/books?id=QY4zdTDwMAQC|year=2010|publisher=John) Wiley & Sons|isbn=978-1-4443-2351-1|access-date=3 December 2017|archive-date=12 July 2023|archive-url=[https://web.archive.org/web/20230712062730/https://books.google.com/books?id=QY4zdTDwMAQC|url-status=live}}](https://web.archive.org/web/20230712062730/https://books.google.com/books?id=QY4zdTDwMAQC|url-status=live}}) *{{cite book|author=Kapila Vatsyayan|title=ভাৰতীয় কলাৰ বৰ্গ আৰু বৃত্ত|url=[https://books.google.com/books?id=vwLJc3pBzzUC&pg=PR10|year=1997|publisher=Abhinav](https://books.google.com/books?id=vwLJc3pBzzUC&pg=PR10|year=1997|publisher=Abhinav) Publications|isbn=978-81-7017-362-5|access-date=3 December 2017|archive-date=11 November 2023|archive-url=[https://web.archive.org/web/20231111033504/https://web.archive.org/web/20231111033504/https://books.google.com/books?id=vwLJc3pBzzUC&pg=PR10#v=onepage&q&f=false|url-status=live}}](https://web.archive.org/web/20231111033504/https://web.archive.org/web/20231111033504/https://books.google.com/books?id=vwLJc3pBzzUC&pg=PR10#v=onepage&q&f=false|url-status=live}}) {{Refend}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Commons category|Brihadisvara Temple}} {{Wikivoyage listing|Thanjavur}} * [[https://ignca.gov.in/thanjavur-brhadisvara-temple/](https://ignca.gov.in/thanjavur-brhadisvara-temple/) তাঞ্জাভুৰ বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ], ভাৰত চৰকাৰৰ ইন্দিৰা গান্ধী ৰাষ্ট্ৰীয় কলা কেন্দ্ৰ * [[https://www.tamilnadutourism.tn.gov.in/destinations/brihadeeswara-temple](https://www.tamilnadutourism.tn.gov.in/destinations/brihadeeswara-temple) বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ], তামিলনাডু পৰ্যটন * [[https://indianculture.gov.in/stories/dakshina-meru-brihadeswara-temple](https://indianculture.gov.in/stories/dakshina-meru-brihadeswara-temple) দক্ষিণ মেৰু: বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ], ভাৰত চৰকাৰ * [[http://www.art-and-archaeology.com/india/thanjavur/bri01.html](http://www.art-and-archaeology.com/india/thanjavur/bri01.html) শিল্প আৰু পুৰাতত্ত্বৰ ৱেবছাইটত আলোকচিত্ৰসমূহ] * [[https://whc.unesco.org/en/list/250](https://whc.unesco.org/en/list/250) ইউনেস্কোৰ মহান জীৱন্ত চোল মন্দিৰসমূহ] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ পৰ্যটনস্থলী]] [[শ্ৰেণী:হিন্দুধৰ্মৰ মঠ-মন্দিৰ]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ ধৰ্মীয় স্থান]] 6oi0fhmn1szbb3ozfpsqsxe7zui3zbi 627368 627363 2026-08-15T05:01:29Z AjayDas 12623 /* বাহ্যিক সংযোগ */ 627368 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious building |building_name = বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ | image = Brihadisvara Temple during Maha Shivaratri-WUS03611 (edit).jpg | caption = [[মহা শিৱৰাত্ৰি]]ৰ সময়ত বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ | native_name = தஞ்சைப் பெருவுடையார் கோயில் | pushpin_map = India #Tamil Nadu | pushpin_caption = [[তামিলনাডু]], ভাৰতত অৱস্থান | coordinates = {{coord|10|46|58|N|79|07|54|E|type:landmark_region:IN|display=inline,title}} | religious_affiliation = [[হিন্দুধৰ্ম]] | country = ভাৰত | state = [[তামিলনাডু]] | district = [[থাঞ্জাভুৰ জিলা]] | location = [[থাঞ্জাভুৰ]] | elevation_m = 65.83 | deity = [[শিৱ]] | festival = [[মহা শিৱৰাত্ৰি]] | architecture_style = [[চোল স্থাপত্য]] | inscriptions = [[তামিল ভাষা|তামিল]] | completed = ১০১০ খ্ৰীষ্টাব্দ<ref name=britbrihadthanj/><ref name=mitchell/> | creator = [[ৰাজাৰাজ চোল প্ৰথম|ৰাজাৰাজ প্ৰথম]] | footnotes = {{Infobox UNESCO World Heritage Site | child = yes | official_name = থাঞ্জাভুৰৰ বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ কমপ্লেক্স | part_of = [[মহান জীৱন্ত চোল মন্দিৰসমূহ]] | criteria = {{UNESCO WHS type|(ii), (iii)}}(ii), (iii) | ID = 250bis-001 | year = ১৯৮৭ | extension = ২০০৪ | area = {{convert|18.07|ha|acre|abbr=on}} | buffer_zone = {{convert|9.58|ha|acre|abbr=on}} }} }} {{হিন্দু ধৰ্ম}} '''বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ''', ইয়াৰ নিৰ্মাতাই '''ৰাজাৰাজেশ্বৰম''' ({{lit|[[ৰাজাৰাজ চোল প্ৰথম|ৰাজাৰাজ]]ৰ প্ৰভু}}) নামেৰে নামকৰণ কৰা আৰু স্থানীয়ভাৱে '''''থাঞ্জাই পেৰিয়া কোভিল''''' ({{lit|থাঞ্জাভুৰৰ বৃহৎ মন্দিৰ}}) আৰু '''''পেৰুৱুদৈয়াৰ কোভিল''''' ({{literally|মহান প্ৰভুৰ মন্দিৰ}}) নামেৰে পৰিচিত, হৈছে শৈৱ<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=GaYeAAAAMAAJ&q=brihadisvara+saiva+temple |title=ৰাজাৰাজ দ্য গ্ৰেট: এ গাৰ্লেণ্ড অৱ ট্ৰিবিউটছ |date=1984 |publisher=মিউজিয়ামছ ডিপাৰ্টমেণ্ট, গভৰ্ণমেণ্ট মিউজিয়াম |language=en |access-date=25 October 2022 |archive-date=3 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230703190805/https://books.google.com/books?id=GaYeAAAAMAAJ&q=brihadisvara+saiva+temple |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=bqeyAAAAIAAJ&q=brihadisvara+saiva+temple |title=ইণ্ডিয়া পাৰ্ছপেক্টিভছ |date=1995 |publisher=পিটিআই ফৰ দ্য মিনিষ্ট্ৰী অৱ এক্সটাৰ্নেল এফেয়াৰ্ছ |language=en |access-date=25 October 2022 |archive-date=3 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230703190805/https://books.google.com/books?id=bqeyAAAAIAAJ&q=brihadisvara+saiva+temple |url-status=live }}</ref> [[হিন্দু মন্দিৰ]], যি [[চোল শিল্প আৰু স্থাপত্য|চোল স্থাপত্যশৈলী]]ত<ref>{{Cite book |last=Rao |first=Raghunadha |url=https://books.google.com/books?id=U-p8Zg62USYC&dq=brihadisvara+temple+tamil+architecture&pg=PA32 |title=ভাৰতীয় ঐতিহ্য আৰু সংস্কৃতি |publisher=ষ্টাৰ্লিং পাব্লিশ্বাৰ্ছ |year=1989 |isbn=9788120709300 |pages=32 |language=English |access-date=18 March 2023 |archive-date=24 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230424002637/https://books.google.com/books?id=U-p8Zg62USYC&dq=brihadisvara+temple+tamil+architecture&pg=PA32 |url-status=live }}</ref> নিৰ্মিত আৰু ভাৰতৰ [[কাবেৰী নদী]]ৰ দক্ষিণ পাৰৰ থাঞ্জাভুৰ, [[তামিলনাডু]], ভাৰতত অৱস্থিত।<ref name=britbrihadthanj>[https://www.britannica.com/place/Thanjavur-India থাঞ্জাভুৰ], এনচাইক্ল'পিডিয়া ব্ৰিটানিকা</ref><ref name=asibrihadthanj/> ই সৰ্ববৃহৎ হিন্দু মন্দিৰসমূহৰ অন্যতম আৰু [[তামিল স্থাপত্য]]ৰ এক উৎকৃষ্ট নিদৰ্শন।<ref name="Great Living Chola Temples">{{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/list/250 |title=মহান জীৱন্ত চোল মন্দিৰসমূহ |publisher=ইউনেস্ক' |access-date=21 January 2008 |archive-date=5 January 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130105115252/https://whc.unesco.org/en/list/250 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite book | first= John | last= Keay | author-link= John Keay | year= 2000 | title=ভাৰত: এখন ইতিহাস | publisher=হাৰ্পাৰ কলিন্স পাব্লিশ্বাৰ্ছ | location=নিউয়ৰ্ক, আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ | isbn= 0-00-638784-5 | url= https://books.google.com/books?id=3aeQqmcXBhoC | pages= xix | access-date= 15 November 2015 | archive-date= 3 July 2023 | archive-url= https://web.archive.org/web/20230703190805/https://books.google.com/books?id=3aeQqmcXBhoC | url-status= live }}</ref> ইয়াক ''দক্ষিণ মেৰু'' ([[মেৰু পৰ্বত|মেৰু]]ৰ [[দক্ষিণ ভাৰত|দক্ষিণ]] ৰূপ) বুলিও কোৱা হয়।<ref>{{cite book|title=ভাৰত আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ মন্দিৰ শিল্প, প্ৰতিমা আৰু সংস্কৃতি|author=কে. ভি. ৰামন|publisher=শাৰদা পাব্লিশ্বিং হাউছ|year=2006|page=136}}</ref> [[চোল বংশ|চোল]] সম্ৰাট [[ৰাজাৰাজ চোল প্ৰথম|ৰাজাৰাজ প্ৰথমে]] ১০০৩ৰপৰা ১০১০ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ভিতৰত নিৰ্মাণ কৰা এই মন্দিৰটো [[ইউনেস্ক']]ৰ [[বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ]] "[[মহান জীৱন্ত চোল মন্দিৰসমূহ]]"ৰ অংশ; ইয়াৰ সৈতে চোল যুগৰ [[গংগাইকোণ্ড চোলপুৰমৰ বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ|গংগাইকোণ্ড চোলপুৰম মন্দিৰ]] আৰু [[ঐৰাৱতেশ্বৰ মন্দিৰ]] অন্তৰ্ভুক্ত, যিবোৰ ক্ৰমে ইয়াৰ উত্তৰ-পূবলৈ প্ৰায় {{convert|70|km}} আৰু {{convert|40|km}} দূৰত অৱস্থিত।<ref name=UNESCO/> এই একাদশ শতিকাৰ মন্দিৰৰ মূল স্থাপত্যসমূহ এটা পৰিখাৰ চাৰিওফালে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ইয়াত ''[[গোপুৰম|গোপুৰ]]'', মূল মন্দিৰ, ইয়াৰ বিশাল স্তম্ভ, শিলালিপি, দেৱালচিত্ৰ আৰু মূলতঃ [[শৈৱ ধৰ্ম|শৈৱ]] বিষয়ৰ সৈতে জড়িত ভাস্কৰ্য আছিল, যদিও [[বৈষ্ণৱ ধৰ্ম]] আৰু [[শাক্ত ধৰ্ম]]ৰো নিদৰ্শন আছিল। মন্দিৰটো ইতিহাসৰ বিভিন্ন সময়ত ক্ষতিগ্ৰস্ত হৈছিল আৰু কিছুমান শিল্পকৰ্ম এতিয়া নোহোৱা হৈছে। পৰৱৰ্তী শতিকাসমূহত অতিৰিক্ত [[মণ্ডপ]] আৰু স্মাৰক সংযোজন কৰা হৈছিল। মন্দিৰটো বৰ্তমান ১৬শ শতিকাৰ পিছত নিৰ্মাণ কৰা দুৰ্গসদৃশ দেৱালেৰে পৰিবেষ্টিত।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=1–21}}<ref name=michell16/> গ্ৰেনাইটেৰে নিৰ্মিত মন্দিৰটোৰ গৰ্ভগৃহৰ ওপৰৰ ''বিমান'' স্তম্ভটো দক্ষিণ ভাৰতৰ অন্যতম ওখ।<ref name=asibrihadthanj>{{cite web|title=ভাৰতীয় পুৰাতত্ত্ব জৰীপ|url=http://asi.nic.in/asi_monu_whs_cholabt.asp|access-date=25 December 2012|archive-date=22 September 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130922114449/http://asi.nic.in/asi_monu_whs_cholabt.asp|url-status=live}}</ref> মন্দিৰটোত এটা বিশাল স্তম্ভযুক্ত ''প্ৰকাৰ'' (কৰিডৰ) আৰু ভাৰতৰ অন্যতম বৃহৎ শিৱ [[লিংগ]] আছে।<ref name=asibrihadthanj/><ref name=UNESCO/>{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=20–21}} ইয়াৰ ভাস্কৰ্যৰ উৎকৃষ্ট মানৰ বাবেও ই বিখ্যাত; লগতে একাদশ শতিকাত [[নটৰাজ]], অৰ্থাৎ নৃত্যৰ প্ৰভু শিৱৰ ৰূপৰ পিতলৰ মূৰ্তি নিৰ্মাণৰ বাবে ইয়াক নিৰ্বাচন কৰা হৈছিল। মন্দিৰ কমপ্লেক্সত [[নন্দী]], [[পাৰ্বতী]], [[কাৰ্তিকেয়|মুৰুগন]], [[গণেশ]], সভাপতি, [[দক্ষিণামূৰ্তি]], [[চণ্ডেশ্বৰ নায়নাৰ|চণ্ডেশ্বৰ]], [[বৰাহী]], তিৰুৱাৰুৰৰ তিয়াগৰাজৰ লগতে [[সিদ্ধৰ]] [[কৰুভুৰাৰ|কৰুভূৰাৰ]] আৰু আনসকলৰ মন্দিৰ আছে।<ref name=UNESCO/>{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=16–29}} মন্দিৰটো [[তামিলনাডু]]ৰ অন্যতম সৰ্বাধিক পৰিদৰ্শিত পৰ্যটনস্থলী।<ref name="Gopal 1990 185">{{cite book|title=যুগে যুগে ভাৰত|url=https://archive.org/details/indiathroughages00mada|last=Gopal|first=Madan|year= 1990| page= [https://archive.org/details/indiathroughages00mada/page/185 185]|editor=K.S. Gautam|publisher=প্ৰকাশন বিভাগ, তথ্য আৰু সম্প্ৰচাৰ মন্ত্ৰ্যালয়, ভাৰত চৰকাৰ}}</ref> ==নামকৰণ== [[ৰাজাৰাজ প্ৰথম|ৰাজাৰাজ চোলে]] এই মন্দিৰটো নিৰ্মাণ কৰাইছিল। তেওঁ ইয়াৰ নাম ৰাজাৰাজেশ্বৰম (Rajarājeśvaram) ৰাখিছিল। ইয়াৰ অৰ্থ হৈছে ৰাজাৰাজৰ দেৱতাৰ মন্দিৰ।<ref>{{cite book |author=D. Raphael |title=Temples of Tamil Nadu, Works of Art |url=https://google.com |year=1996 |publisher=Ratnamala |isbn=978-955-9440-00-0 |page=9 |access-date=9 June 2019 |archive-date=10 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240310103506/https://google.com |url-status=live }}</ref> পিছৰ এটা শিলালিপিত মন্দিৰটোৰ দেৱতাক পেৰিয়া উদাইয়া নায়নাৰ বুলি কোৱা হৈছে। এই নামটোৰপৰাই বৰ্তমানৰ বৃহদেশ্বৰ আৰু পেৰুভুডাইয়াৰ কোভিল নাম দুটা আহিছে বুলি জনা যায়।<ref>{{cite book |author=S. R. Balasubrahmanyam |title=Middle Chola Temples: Rajaraja I to Kulottunga I, A.D. 985-1070 |url=https://google.com |year=1975 |publisher=Thomson |page=87 |access-date=9 June 2019 |archive-date=10 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240310103400/https://google.com |url-status=live }}</ref> ==অৱস্থান== [[File:Brihadisvara Temple - Thanjavur peruvudaiyar kovil ttkcvrvb122k23iph (747).jpg|thumb|centre|400px|দেৱালৰ বাহিৰৰপৰা দেখা পেৰুবুদাইয়াৰ মন্দিৰৰ চৌহদ]] পেৰুবুদাইয়াৰ মন্দিৰ<ref>{{Cite web|title=Brihadeeswara Temple|url=[https://brihadeeswara.temple-mandir.in/|access-date=2022-02-24|website=Brihadeeswara](https://brihadeeswara.temple-mandir.in/|access-date=2022-02-24|website=Brihadeeswara) Temple|language=en-US|archive-date=24 February 2022|archive-url=[https://web.archive.org/web/20220224085645/https://brihadeeswara.temple-mandir.in/|url-status=dead}}](https://web.archive.org/web/20220224085645/https://brihadeeswara.temple-mandir.in/|url-status=dead}})</ref> [[তাঞ্জাভুৰ]] চহৰত অৱস্থিত। ই [[চেন্নাই]]ৰপৰা প্ৰায় {{convert|350|km}} দক্ষিণ-পশ্চিমে অৱস্থিত। ভাৰতীয় ৰে'লৱে, তামিলনাডু বাছ সেৱা আৰু ৬৭, ৪৫চি আৰু ২২৬নং ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথৰ জৰিয়তে চহৰখন আন বহুতো মুখ্য চহৰৰ সৈতে প্ৰতিদিনে সংযুক্ত হৈ আছে।<ref name="road">{{cite web | url =[http://www.nhai.org/Doc/project-offer/Highways.pdf](http://www.nhai.org/Doc/project-offer/Highways.pdf) | page =2 | title =NH wise Details of NH in respect of Stretches entrusted to NHAI | access-date =17 December 2011 | work =Ministry of Road Transport & Highways, [[Government of India]] | publisher =[[National Highways Authority of India]] | archive-url =[https://web.archive.org/web/20090225142615/http://www.nhai.org/Doc/project-offer/Highways.pdf](https://web.archive.org/web/20090225142615/http://www.nhai.org/Doc/project-offer/Highways.pdf) | archive-date =25 February 2009 | url-status =dead | df =dmy-all }}</ref><ref>{{cite web|url=[http://www.municipality.tn.gov.in/thanjavur/city-routes.htm|title=Thanjavur](http://www.municipality.tn.gov.in/thanjavur/city-routes.htm|title=Thanjavur) bus routes|publisher=Municipality of Thanjavur|access-date=29 December 2012|archive-url=[https://web.archive.org/web/20130617131259/http://www.municipality.tn.gov.in/thanjavur/city-routes.htm|archive-date=17](https://web.archive.org/web/20130617131259/http://www.municipality.tn.gov.in/thanjavur/city-routes.htm|archive-date=17) June 2013|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> নিয়মীয়া সেৱা থকা আটাইতকৈ ওচৰৰ বিমানবন্দৰটো হৈছে [[তিৰুচিৰাপল্লী আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰ]]। ই প্ৰায় {{convert|55|km}} দূৰত অৱস্থিত।<ref>{{cite book|author=Ē. Kē Cēṣāttiri|title=Sri Brihadisvara: The Great Temple of Thānjavūr|url=[https://books.google.com/books?id=FnXXAAAAMAAJ|year=2008|publisher=Nile|page=5}}](https://books.google.com/books?id=FnXXAAAAMAAJ|year=2008|publisher=Nile|page=5}})</ref> চহৰখন আৰু মন্দিৰটো স্থলভাগত অৱস্থিত যদিও [[কাবেৰী নদী]]ৰ বদ্বীপৰ আৰম্ভণিতে অৱস্থিত। সেয়েহে ইয়াৰ [[বংগোপসাগৰ]]লৈ আৰু তাৰ জৰিয়তে [[ভাৰত মহাসাগৰ]]লৈ যাতায়াতৰ সুবিধা আছে। মন্দিৰসমূহৰ সৈতে তামিল লোকসকলে একাদশ শতিকাত কৃষিকাৰ্যৰ বাবে প্ৰথমটো বৃহৎ জলসিঞ্চন ব্যৱস্থা নিৰ্মাণ কৰিছিল। এই ব্যৱস্থাই সামগ্ৰীৰ পৰিবহণ আৰু নগৰীয়া কেন্দ্ৰৰ মাজেৰে পানীৰ প্ৰৱাহ নিয়ন্ত্ৰণ কৰাতো সহায় কৰিছিল।<ref>{{cite book|author=Marshall M. Bouton|title=Agrarian Radicalism in South India|url=[https://books.google.com/books?id=5-v_AwAAQBAJ&pg=PA72|year=2014|publisher=Princeton](https://books.google.com/books?id=5-v_AwAAQBAJ&pg=PA72|year=2014|publisher=Princeton) University Press|isbn=978-1-4008-5784-5|pages=72–78}}</ref> ==ইতিহাস== [[File:Raraja detail.png|thumb|left|200x200px|১০০৩–১০১০ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ভিতৰত মন্দিৰটো নিৰ্মাণ কৰা [[চোল ৰাজবংশ|চোল]] সম্ৰাট [[ৰাজাৰাজ চোল প্ৰথম|ৰাজাৰাজ প্ৰথম]]ৰ মূৰ্তি<ref name=britbrihadthanj/><ref name=mitchell/>]] পঞ্চমৰপৰা নৱম শতিকালৈকে [[চালুক্য]]সকলৰ শাসনকালত [[দ্ৰাবিড় স্থাপত্য|তামিল]] মন্দিৰৰ স্থাপত্যশৈলীৰ বিভিন্ন ৰূপ বিকশিত হৈ থাকিল। ইয়াৰ উদাহৰণ [[আইহোল]], [[বাদামী গুহা মন্দিৰ|বাদামী]] আৰু [[পট্টদকল]]ত দেখা যায়। ইয়াৰ পিছত [[পল্লৱ]]সকলৰ শাসনকালত এই বিকাশ অব্যাহত থাকে। ইয়াৰ উদাহৰণ [[মহাবলীপুৰমৰ স্মৃতিসৌধসমূহৰ সমষ্টি|মামল্লপুৰম]] আৰু অন্যান্য স্মৃতিসৌধত দেখা যায়। ইয়াৰ পিছত ৮৫০ৰপৰা ১২৮০ চনৰ ভিতৰত [[চোল]]সকল প্ৰধান ৰাজবংশ হিচাপে উত্থান ঘটে।<ref name=mitchell/>{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=1–2}} চোল যুগৰ আৰম্ভণিতে স্থাপত্যতকৈ নিজৰ ৰাজনৈতিক আৰু ভৌগোলিক সীমা সুৰক্ষিত কৰাত অধিক গুৰুত্ব দিয়া হৈছিল। দশম শতিকাত চোল সাম্ৰাজ্যত বহু-পৃষ্ঠযুক্ত [[স্তম্ভ]] আৰু বাহিৰলৈ ওলাই থকা বৰ্গাকাৰ [[Capital (architecture)|শীৰ্ষভাগ]]ৰ দৰে বৈশিষ্ট্য দেখা দিবলৈ আৰম্ভ কৰে। জৰ্জ মিচেলৰ মতে, ইয়াৰপৰাই নতুন চোল স্থাপত্যশৈলীৰ আৰম্ভণি হৈছিল।<ref name=mitchell>{{harvnb|Michell|1988|pp=145–148}}</ref>{{refn|group=note|ডগলাছ বেৰেটে ১৯৭৫ চনত প্ৰকাশ কৰা চোল স্থাপত্যৰ ওপৰত গ্ৰন্থখনত কৈছে যে ৮৬৬ৰপৰা ৯৪০ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ভিতৰত বিজয়ালয়ৰ সময়ৰপৰা এটা নতুন শৈলীৰ উদ্ভৱ হৈছিল। বিজয়ালয় আছিল প্ৰথম চোল শাসক। বেৰেটৰ মতে, চোল শৈলী পল্লৱ পৰম্পৰাৰপৰা বিকশিত হোৱা নাছিল।<ref name="Barrett1974">{{cite book|author=Douglas E. Barrett|title=Early Cola Architecture and Sculpture; 866-1014 A.D.|url=[https://books.google.com/books?id=s0J4QgAACAAJ|year=1974|publisher=Faber|isbn=978-0-571-10507-6|access-date=13](https://books.google.com/books?id=s0J4QgAACAAJ|year=1974|publisher=Faber|isbn=978-0-571-10507-6|access-date=13) November 2017|archive-date=10 March 2024|archive-url=[https://web.archive.org/web/20240310103400/https://books.google.com/books?id=s0J4QgAACAAJ|url-status=live}}](https://web.archive.org/web/20240310103400/https://books.google.com/books?id=s0J4QgAACAAJ|url-status=live}})</ref> গেৰী জে. শ্বিণ্ডলাৰৰ মতে, বেৰেটৰ এই কামত "অন্তহীন অনুমান আৰু বিতৰ্কৰ সুযোগ" থকা মতামত আগবঢ়োৱা হৈছে।<ref>{{cite journal | last=Schwindler | first=Gary J. | title=Review: Early Cola Architecture and Sculpture | journal=The Journal of Asian Studies | publisher=Cambridge University Press | volume=36 | issue=4 | year=1977 | doi=10.2307/2054437 | page=705| jstor=2054437 | s2cid=163896079 | doi-access=free }}</ref>}} এই দক্ষিণ ভাৰতীয় শৈলী ইয়াৰ আকাৰ আৰু সজ্জাৰ বিৱৰণৰ ক্ষেত্ৰত সৰ্বাধিক সম্পূৰ্ণ ৰূপত ১০০৩ৰপৰা ১০১০ চনৰ ভিতৰত চোল ৰজা [[ৰাজাৰাজ চোল প্ৰথম|ৰাজাৰাজ প্ৰথমে]] নিৰ্মাণ কৰা বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰত দেখা যায়।<ref name=britbrihadthanj/><ref name=mitchell/> {{multiple image | total_width = 500 | align = centre | direction = horizontal | image1 = Brihadisvara Temple, Thanjavur by William Hodges.jpg | caption1 = | image2 = Brihadisvara Temple, Thanjavur by Henry Salt.jpg | caption2 = | footer = বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ, তাঞ্জাভুৰৰ প্ৰাৰম্ভিক ইউৰোপীয় চিত্ৰণ (১৮শ শতিকাৰ শেষৰপৰা ১৯শ শতিকাৰ আৰম্ভণিলৈ)। }} ===সংযোজন, সংস্কাৰ আৰু মেৰামতি=== মুখ্য মন্দিৰ আৰু ইয়াৰ গোপুৰমসমূহ একাদশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ। ইয়াৰ পিছৰ ১,০০০ বছৰত মন্দিৰটোত সংযোজন, সংস্কাৰ আৰু মেৰামতি কৰা হৈছিল। আক্ৰমণ আৰু যুদ্ধৰ ফলতো মন্দিৰটোৰ ক্ষতি হৈছিল। বিশেষকৈ [[মাদুৰাই]] নিয়ন্ত্ৰণ কৰা মুছলমান [[চুলতান]] আৰু তাঞ্জাভুৰ নিয়ন্ত্ৰণ কৰা [[হিন্দু ৰজা]]সকলৰ মাজত হোৱা যুদ্ধৰ ফলত ক্ষতি হৈছিল।<ref name=michell16/>{{refn|group=note|তাঞ্জাভুৰ ওচৰ আৰু দূৰৰ মুছলমান আৰু হিন্দু দুয়োখন প্ৰতিবেশী ৰাজ্যৰ লক্ষ্য আছিল। [[দিল্লী চুলতানাত]]ৰ মালিক কাফুৰৰ নেতৃত্বত আলাউদ্দিন খিলজীৰ সেনাই দক্ষিণ ভাৰতত কৰা ভয়ংকৰ আক্ৰমণ আৰু লুণ্ঠনৰ পিছত ১৪শ শতিকাত [[মাদুৰাই চুলতানাত]] প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল।<ref>George Michell (2008), Architecture and Art of Southern India, Cambridge University Press, pages 9-13, 16-21</ref> পিছত দক্ষিণ ভাৰতৰ পূব আৰু পশ্চিম উপকূলৰ আদিল শাহী চুলতানাত, কুতুব শাহীসকল, ৰাণ্ডাউলা খান আৰু আনসকলে তাঞ্জাভুৰত আক্ৰমণ চলাইছিল। তেওঁলোকৰ কিছুমানে কেইবছৰমানৰ বাবে ইয়াক দখল কৰিও ৰাখিছিল।<ref name=michell16/>}} পিছত নিয়ন্ত্ৰণ পুনৰ লাভ কৰা হিন্দু ৰাজবংশসমূহে এই ক্ষতিসমূহ মেৰামতি কৰিছিল। কিছুমান ক্ষেত্ৰত শাসকসকলে পুৰণি ম্লান হৈ যোৱা চিত্ৰৰ ওপৰত নতুন দেৱালচিত্ৰ আঁকিবলৈ নিৰ্দেশ দি মন্দিৰটো সংস্কাৰ কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল। আন কিছুমান ক্ষেত্ৰত তেওঁলোকে নতুন মন্দিৰ সংযোজনৰ পৃষ্ঠপোষকতা কৰিছিল। [[কাৰ্তিকেয়]] (মুৰুগন), [[পাৰ্বতী]] (আম্মান) আৰু [[নন্দী]]ৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ মন্দিৰসমূহ ১৬শ আৰু ১৭শ শতিকাৰ নায়ক যুগৰ।<ref name=michell16>George Michell (2008), Architecture and Art of Southern India, Cambridge University Press, pages 16-21, 89-91</ref>{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=25–26}} একেদৰে [[দক্ষিণামূৰ্তি]]ৰ মন্দিৰটোও পিছত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=25–26}} তাঞ্জাভুৰৰ [[মাৰাঠা]]সকলে মন্দিৰটো ভালদৰে সংৰক্ষণ কৰিছিল। ==বিৱৰণ== ===স্থাপত্য=== {{multiple image | total_width = 400 | align = left | direction = horizontal | image1 = Brihadisvara Temple - Thanjavur peruvudaiyar kovil ttkcvrvb122k23iph (451).jpg | image2 = Brihadisvara Temple - Thanjavur peruvudaiyar kovil ttkcvrvb122k23iph (404).jpg | footer = তাঞ্জাভুৰৰ বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰৰ চৌহদৰ দৃশ্য }} পেৰুবুদাইয়াৰ মন্দিৰৰ পৰিকল্পনা আৰু নিৰ্মাণত [[কাৰ্টেছীয় স্থানাংক ব্যৱস্থা|অক্ষীয়]] আৰু [[সমমিতি|সমমিত]] [[জ্যামিতি]]ৰ নিয়ম ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে।<ref name=thapar>Thapar 2004, pp.43, 52–53</ref> ইয়াক পেৰুংকইল (মাদাক্কইল বুলিও কোৱা হয়) হিচাপে শ্ৰেণীবদ্ধ কৰা হয়। ই প্ৰাকৃতিক বা মানুহে নিৰ্মাণ কৰা টিলাৰ ওপৰত ওখ ভেটিত নিৰ্মাণ কৰা এটা ডাঙৰ মন্দিৰ।<ref>{{cite book|title=Alayam - The Hindu temple - An epitome of Hindu Culture|page=31|publisher=Sri Ramakrishna Math|location=Mylapore, Chennai|last=Reddy|first=G.Venkatramana Reddy|year=2010|isbn=978-81-7823-542-4}}</ref> মন্দিৰৰ চৌহদটো এটা আয়তক্ষেত্ৰ। ই প্ৰায় দুটা এটাৰ ওপৰত আনটো থকা বৰ্গৰ দৰে। ইয়াৰ পূব-পশ্চিম দৈৰ্ঘ্য {{convert|240.79|m}} আৰু উত্তৰ-দক্ষিণ প্ৰস্থ {{convert|121.92|m}}। এই স্থানত পাঁচটা মুখ্য অংশ আছে। সেইবোৰ হৈছে গৰ্ভগৃহ আৰু তাৰ ওপৰত থকা ওখ গঠন (''শ্ৰী বিমানা''), সন্মুখৰ নন্দী হল (''নন্দী-মণ্ডপম''), এই দুয়োটাৰ মাজৰ মুখ্য সমূহীয়া হল (''মুখমণ্ডপম''), বৃহৎ সমাৱেশ হল (''মহামণ্ডপম'') আৰু বৃহৎ হলটোক গৰ্ভগৃহৰ সৈতে সংযোগ কৰা মণ্ডপ (''অন্তৰাল'')।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=16–19}} মন্দিৰৰ চৌহদত এটা বহল স্তম্ভযুক্ত আৰু ঢকা বাৰাণ্ডা (''প্ৰাকাৰ'') আছে। ই বিশাল চোতালটো আগুৰি আছে আৰু ইয়াৰ পৰিধি প্ৰায় {{convert|450|m}}। ইয়াৰ মাজেৰে প্ৰদক্ষিণ কৰিব পাৰি। এই স্তম্ভযুক্ত বাৰাণ্ডাৰ বাহিৰত দুটা আৱৰণী দেৱাল আছে। বাহিৰৰ দেৱালখন প্ৰতিৰক্ষামূলক। ১৭৭৭ চনত ফৰাচী ঔপনিৱেশিক বাহিনীয়ে ইয়াত বন্দুকৰ গুলী চলাব পৰা ফুটা নিৰ্মাণ কৰিছিল আৰু মন্দিৰটো অস্ত্ৰাগাৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিছিল। তেওঁলোকে বাহিৰৰ দেৱালখন ওখ কৰি মন্দিৰৰ চৌহদটো পৃথক কৰি ৰাখিছিল। ইয়াৰ পূব মূৰত মূল গোপুৰম বা প্ৰৱেশদ্বাৰটো আছে। ইয়াৰ আকৃতি বেৰেলৰ ভল্টৰ দৰে। ই মূল মন্দিৰৰ ''বিমান''ৰ আধাতকৈও সৰু। একাদশ শতিকাৰ পিছত মূল মন্দিৰত অতিৰিক্ত গঠন যোগ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ ভিতৰত উত্তৰ-পূব কোণৰ এটা মণ্ডপ আৰু চৌহদৰ বিভিন্ন স্থানত মানুহৰ প্ৰৱেশ আৰু প্ৰস্থানৰ বাবে নিৰ্মাণ কৰা অতিৰিক্ত গোপুৰম (প্ৰৱেশদ্বাৰ) আছিল।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=16–19}}<ref>{{cite book|author=Winand M. Callewaert|title=Gods and Temples in South India|url=[https://books.google.com/books?id=AXnXAAAAMAAJ|year=1995|publisher=Manohar|isbn=978-81-7304-107-5|pages=150–151|access-date=12](https://books.google.com/books?id=AXnXAAAAMAAJ|year=1995|publisher=Manohar|isbn=978-81-7304-107-5|pages=150–151|access-date=12) November 2017|archive-date=10 March 2024|archive-url=[https://web.archive.org/web/20240310103401/https://books.google.com/books?id=AXnXAAAAMAAJ|url-status=live}}](https://web.archive.org/web/20240310103401/https://books.google.com/books?id=AXnXAAAAMAAJ|url-status=live}})</ref> ঔপনিৱেশিক যুগ আৰম্ভ হোৱাৰ আগতে পাণ্ড্য, নায়ক, বিজয়নগৰ আৰু মাৰাঠা যুগত কিছুমান মন্দিৰ আৰু গঠন যোগ কৰা হৈছিল। এই নিৰ্মাতাসকলে মূল পৰিকল্পনা আৰু সমমিতিৰ নিয়মসমূহ মানি চলিছিল। মূল মন্দিৰৰ চোতালত মুখ্য গৰ্ভগৃহ আৰু নন্দী-মণ্ডপমৰ লগতে দুটা ডাঙৰ মন্দিৰ আছে। ইয়াৰে এটা কাৰ্তিকেয়ৰ আৰু আনটো পাৰ্বতীৰ বাবে। চৌহদটোত আৰু কেইবাটাও সৰু মন্দিৰ আছে।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=16–19}}<ref name=igncatanj>[[http://ignca.nic.in/pdf_data/bt_release_brochure.pdf](http://ignca.nic.in/pdf_data/bt_release_brochure.pdf) Tanjavur: Brhadisvara temple, The monument and the living tradition] {{WebArchive|url=[https://web.archive.org/web/20160330024138/http://www.ignca.nic.in/PDF_data/bt_release_brochure.pdf](https://web.archive.org/web/20160330024138/http://www.ignca.nic.in/PDF_data/bt_release_brochure.pdf) |date=30 March 2016 }}, Kapila Vatsyayan and R Nagaswamy et al, Indira Gandhi National Centre for the Arts, Government of India (2012), page 7</ref><ref>{{cite journal|title=Imperial Frontiers: Building Sacred Space in Sixteenth-Century South India|journal=The Art Bulletin|volume=90|issue=2|jstor=20619601|last=Branfoot|first=Crispin|year=2008|page=185|doi=10.1080/00043079.2008.10786389|s2cid=154135978}}</ref> পেৰুবুদাইয়াৰ মন্দিৰে দক্ষিণ ভাৰতৰ হিন্দু মন্দিৰৰ স্থাপত্য পৰম্পৰা অব্যাহত ৰাখিছিল। ইয়াত স্থাপত্য আৰু সজ্জাৰ উপাদান ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। কিন্তু ইয়াৰ আকাৰ একাদশ শতিকাৰ আগতে নিৰ্মাণ কৰা মন্দিৰসমূহতকৈ যথেষ্ট ডাঙৰ আছিল। চোল যুগৰ স্থপতি আৰু শিল্পীসকলে এই জ্ঞান অধিক বৃহৎ পৰিসৰত প্ৰয়োগ কৰি নিৰ্মাণ কৰাৰ কৌশল বিকশিত কৰিছিল। তেওঁলোকে বিশেষকৈ গধুৰ শিল ব্যৱহাৰ কৰি {{convert|63.4|m}} ওখ বিশাল ''বিমান'' নিৰ্মাণ কৰিছিল।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=16–19}}<ref name=igncatanj/> {{multiple image | align = right | image1 = Brihadisvara Temple, Thanjavur, Tamil Nadu, India (2017).jpg | width1 = 248 | alt1 = | caption1 = নন্দী মণ্ডপম আৰু প্ৰৱেশদ্বাৰৰ গোপুৰমসমূহ, চোতালৰপৰা উত্তৰ-পূব দিশৰ দৃশ্য | image2 = Thanjavur Brihadeeswara Temple Entrance.JPG | width2 = 110 | alt2 = | caption2 = প্ৰৱেশদ্বাৰৰ আন এটা দৃশ্য | footer = }} [[File:Gopuram of the Brihadisvara Temple, Thanjavur, Tamil Nadu, India (2016) 02.jpg|thumb|বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰৰ গোপুৰম]] মন্দিৰটো পূবমুখী। ইয়াৰ চাৰিওফালে এসময়ত পানীৰ পৰিখা আছিল। পিছত এই পৰিখা পুতি পেলোৱা হয়। এতিয়া এটা সুৰক্ষিত দেৱালে এই পৰিখাটো আগুৰি আছে। দুয়োখন দেৱালত অলংকৃত প্ৰৱেশদ্বাৰ আছে। এইবোৰক গোপুৰম বুলি কোৱা হয়। এইবোৰ শিলেৰে নিৰ্মাণ কৰা আৰু ইয়াত ওপৰৰ অংশত অলংকৰণ আছে। মুখ্য প্ৰৱেশদ্বাৰসমূহ পূবফালে আছে। প্ৰথমটোক ''কেৰালান্তকন তিৰুৱাসাল'' বুলি কোৱা হয়। ইয়াৰ অৰ্থ হৈছে "কেৰালান্তকনৰ পৱিত্ৰ দুৱাৰ।" কেৰালান্তকন আছিল মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰা ৰজা ৰাজাৰাজৰ উপাধি। প্ৰায় {{convert|100|m}} আগত ভিতৰৰ চোতালৰ গোপুৰমটো আছে। ইয়াক ''ৰাজাৰাজন তিৰুৱাসাল'' বুলি কোৱা হয়। এইটো ''কেৰালান্তকন তিৰুৱাসাল''তকৈ অধিক সজ্জিত। ইয়াৰ ''অধিষ্ঠানম''ত [[পুৰাণ]] আৰু অন্যান্য হিন্দু গ্ৰন্থৰ কাহিনী দেখুওৱা ভাস্কৰ্য আছে।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=16–19}} ভিতৰৰ পূব গোপুৰমৰ মাজেৰে এটা বিশাল চোতাললৈ যাব পাৰি। এই চোতালৰ সকলো মন্দিৰ পূব-পশ্চিম আৰু উত্তৰ-পশ্চিমৰ মুখ্য দিশ অনুসৰি স্থাপন কৰা হৈছে। চৌহদটোত পাঁচ মহলীয়া গোপুৰমৰ মাজেৰে এটা অক্ষত প্ৰৱেশ কৰিব পাৰি। অথবা এটা সৰু স্বতন্ত্ৰ গোপুৰমৰ মাজেৰে পোনপটীয়াকৈ ডাঙৰ মুখ্য চোতাললৈ যাব পাৰি। মুখ্য প্ৰৱেশদ্বাৰৰ গোপুৰমটো ৩০ মিটাৰ ওখ। ই বিমানা‌তকৈ সৰু।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=16–29}} মুখ্য মন্দিৰ-সম্পৰ্কীয় স্মাৰক আৰু বিশাল টাৱাৰটো এই চোতালৰ মাজত অৱস্থিত।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=16–19}} শিৱক উৎসৰ্গিত মুখ্য মন্দিৰটোৰ চাৰিওফালে সৰু সৰু মন্দিৰ আছে। ইয়াৰে বেছিভাগ মন্দিৰ অক্ষীয়ভাৱে সজোৱা হৈছে। এইবোৰ শিৱৰ সহধৰ্মিণী [[পাৰ্বতী]], তেওঁৰ পুত্ৰ [[মুৰুগন]] আৰু [[গণেশ]], নন্দী, [[বৰাহী]], কৰুভুৰ দেৱ (ৰাজাৰাজ চোলাৰ [[গুৰু]]), চণ্ডেশ্বৰ আৰু নটৰাজৰ নামত উৎসৰ্গিত।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=16–29}} নন্দী মণ্ডপমত এটা একেটা শিলৰপৰা নিৰ্মিত বহি থকা ষাঁড় আছে। ই গৰ্ভগৃহৰফালে মুখ কৰি আছে। ইয়াৰ আৰু গৰ্ভগৃহৰ মাজত খট‌খটী আছে। এই খট‌খটীয়ে স্তম্ভযুক্ত বাৰাণ্ডা আৰু সমূহীয়া সমাৱেশ হললৈ লৈ যায়। তাৰ পিছত এটা ভিতৰুৱা মণ্ডপ আছে। এই মণ্ডপটোৱে ''প্ৰদক্ষিণ পথ'' বা প্ৰদক্ষিণৰ পথৰ সৈতে সংযোগ কৰে। ''মুখ-মণ্ডপম''ৰফালে মুখ কৰি থকা [[নন্দী]]ৰ ওজন প্ৰায় ২৫ টন।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|p=22, Quote: "It is 3.65 m high, 5.94 m long and 2.59 m broad, estimated to weigh 25 tons."}} ই এটা মাত্ৰ শিলৰপৰা নিৰ্মাণ কৰা। ইয়াৰ উচ্চতা প্ৰায় ২ মিটাৰ, দৈৰ্ঘ্য ৬ মিটাৰ আৰু প্ৰস্থ ২.৫ মিটাৰ। নন্দীৰ মূৰ্তিটো একশিলীয়া। ই দেশখনৰ অন্যতম বৃহৎ নন্দীৰ মূৰ্তি।<ref name="Meena" /> ===সংৰক্ষণ আৰু পুনৰুদ্ধাৰ=== বিশ্ব ঐতিহ্যৰ স্মৃতিসৌধ হিচাপে মন্দিৰ আৰু ইয়াৰ চৌহদ [[ভাৰতীয় পুৰাতত্ত্ব জৰীপ বিভাগ]]ৰ অধীনত আছে। এই বিভাগটো ভাৰত চৰকাৰৰ সংস্কৃতি মন্ত্ৰ্যালয়ৰ অধীনত। ইয়াৰ উদ্দেশ্য হৈছে মন্দিৰটোৰ সুৰক্ষা, সংৰক্ষণ আৰু পুনৰুদ্ধাৰ নিশ্চিত কৰা। প্ৰাচীন এই আশ্চৰ্যকৰ স্থাপত্যৰ মহিমাৰ সৈতে সামঞ্জস্য ৰাখিবলৈ চাৰিওফালৰ সুবিধাসমূহ উন্নত কৰা হৈছে। ইয়াৰ ভিতৰত পোহৰ, নিৰ্দেশনা ফলক আৰু ভক্ত আৰু দৰ্শনাৰ্থীৰ বাবে সুবিধা আছে। স্মৃতিসৌধটোৰ পোহৰৰ ব্যৱস্থা এনেদৰে কৰা হৈছে যাতে শিলৰ স্বাভাৱিক ৰং আৰু মন্দিৰৰ সকলো কোণ সজাই তোলা ভাস্কৰ্যৰ ৰূপ অধিক স্পষ্ট হৈ উঠে। ভাৰতীয় পুৰাতত্ত্ব জৰীপ বিভাগে পুনৰুদ্ধাৰৰ কাম হাতত লৈছিল। বিভাগটোৱে ভাৰতীয় [[স্থপতি]] আৰু [[নক্সাকাৰ]] শীলা শ্ৰী প্ৰকাশক নক্সা প্ৰস্তুতিৰ নেতৃত্ব দিবলৈ নিযুক্তি দিছিল।<ref>{{cite web|url=[https://aceupdate.com/2015/02/18/architecture-is-ultimately-about-people/|title=Architecture](https://aceupdate.com/2015/02/18/architecture-is-ultimately-about-people/|title=Architecture) is Ultimately about People|date=18 February 2015|publisher=Architecture Construction & Engineering Update Magazine|access-date=15 November 2021|archive-date=15 November 2021|archive-url=[https://web.archive.org/web/20211115063746/https://aceupdate.com/2015/02/18/architecture-is-ultimately-about-people/|url-status=dead}}](https://web.archive.org/web/20211115063746/https://aceupdate.com/2015/02/18/architecture-is-ultimately-about-people/|url-status=dead}})</ref> ===গৰ্ভগৃহ আৰু শ্ৰী-বিমান=== {{multiple image | align = right | image1 = Brihadishvara temple back view.jpg | width1 = 180 | alt1 = | caption1 = | image2 = Thanjavur, Brihadishwara Temple (7013915633).jpg | width2 = 160 | alt2 = | caption2 = | footer = ''শ্ৰী-বিমান''ৰ বিভিন্ন দৃশ্য }} গৰ্ভগৃহটো পশ্চিমৰ বৰ্গাকাৰ অংশৰ মাজত অৱস্থিত। ইয়াক বৃহৎ দেৱালে আগুৰি আছে। এই দেৱালবোৰ তীক্ষ্ণভাৱে খোদিত ভাস্কৰ্য আৰু স্তম্ভিকাৰদ্বাৰা বিভিন্ন স্তৰত বিভক্ত। ইয়াৰ ফলত গভীৰ খাঁজ আৰু উলম্ব অংশ সৃষ্টি হৈছে। গৰ্ভগৃহৰ প্ৰতিটো ফালত ভাস্কৰ্যযুক্ত এটা অংশ আছে।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=17–19}}<ref name=thapar/> গৰ্ভগৃহৰ ভিতৰত মুখ্য দেৱতা শিৱৰ এটা বিশাল শিলৰ [[লিংগ]] আছে। ইয়াক কৰুৱাৰাই বুলি কোৱা হয়। কৰুৱাৰাই এটা তামিল শব্দ। ইয়াৰ অৰ্থ হৈছে "গৰ্ভকক্ষ।" ভাৰতৰ আন অঞ্চলত এই স্থানক ''গৰ্ভগৃহ'' বুলি কোৱা হয়। কেৱল পুৰোহিতসকলেহে এই অতি ভিতৰুৱা কক্ষত প্ৰৱেশ কৰিব পাৰে।<ref>{{cite web |url=[http://www.indoarch.org/arch_glossary.php](http://www.indoarch.org/arch_glossary.php) |title=Architecture of the Indian Subcontinent – Glossary |access-date=24 January 2007 |archive-date=6 March 2012 |archive-url=[https://web.archive.org/web/20120306200130/http://www.indoarch.org/arch_glossary.php](https://web.archive.org/web/20120306200130/http://www.indoarch.org/arch_glossary.php) |url-status=usurped }}</ref> দ্ৰাবিড় স্থাপত্য শৈলীত গৰ্ভগৃহটো এটা সৰু বিমানৰ ৰূপত নিৰ্মাণ কৰা হয়। ইয়াত ভিতৰৰ দেৱাল আৰু বাহিৰৰ দেৱালে গৰ্ভগৃহৰ চাৰিওফালে প্ৰদক্ষিণৰ বাবে এটা পথ সৃষ্টি কৰিছে ([[প্ৰদক্ষিণ]])। প্ৰৱেশদ্বাৰটো অতি সুন্দৰভাৱে সজোৱা হৈছে। ভিতৰৰ কক্ষটো গৰ্ভগৃহ। ইয়াত বৃহৎ লিংগ স্থাপন কৰা হৈছে।<ref name=mitchell/> মুখ্য বিমান (শিখৰ) এটা বিশাল ১৬ মহলীয়া স্তম্ভাকৃতিৰ গঠন। ইয়াৰে ১৩টা মহলা ওপৰলৈ গৈ ক্ৰমে সৰু হৈ গৈছে। ই মুখ্য চোতালৰ ওপৰত প্ৰাধান্য বিস্তাৰ কৰিছে। ই {{convert|30.18|m}} বাহুৰ এটা বৰ্গাকাৰ ভেটিৰ ওপৰত অৱস্থিত।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=17–19}} টাৱাৰটো স্থাপত্যিক বিন্যাসৰ দিশৰপৰা অতি সুন্দৰভাৱে সজোৱা হৈছে। ইয়াৰ প্ৰতিটো পৃষ্ঠত স্তম্ভিকা, উখহি থকা গাঁথনি আৰু সংলগ্ন স্তম্ভ ছন্দোবদ্ধভাৱে স্থাপন কৰা হৈছে।<ref name=ching2>Ching 2007, pp. 338–339</ref> ====দেৱতা আৰু নাট্যশাস্ত্ৰৰ নৃত্য মুদ্ৰা==== [[File:Shiva Nataraja Tanjore Bruxelles 02 10 2011 01.jpg|thumb|left|upright=0.6|তাঞ্জাভুৰৰ ব্ৰঞ্জৰ [[নটৰাজ]] মূৰ্তিৰ আৰ্হি। বহুতো সংগ্ৰহালয়ত পোৱা এই আৰ্হিটো এই মন্দিৰৰ গৰ্ভগৃহৰ বাবে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল।<ref name=kaimal392/>]] মন্দিৰটো বিশাল লিংগৰ ৰূপত শিৱৰ নামত উৎসৰ্গিত। এই লিংগ শিৱৰ বিমূৰ্ত আৰু নিৰাকাৰ প্ৰতিনিধিত্ব। ইয়াৰ উচ্চতা {{convert|8.7|m|ft|order=flip}}। ই গৰ্ভগৃহৰ দুটা মহলা জুৰি আছে।<ref name=asibrihadthanj/>{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=20–21}} ই ভাৰতৰ অন্যতম বৃহৎ একশিলীয়া লিংগ ভাস্কৰ্য।<ref name=Meena>{{cite book|title=Temples in South India|last=V.|first=Meena|publisher=Harikumar Arts|location=Kanniyakumari|year=1974|edition=1st|pages=23–24}}</ref> {| class="wikitable floatright" align=center style = " background: transparent; " |+ ''মহা-মণ্ডপম''ৰ দেৱালৰ ভাস্কৰ্যসমূহ{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=18–21}} |-style="text-align: center; " | width=120px style="background: #ffad66; " | উত্তৰ ফাল | width=120px style="background: #ffad66; " | দক্ষিণ ফাল |-style="text-align: center; " | [[ভৈৰৱ]] (শিৱ) | [[গণেশ]] |-style="text-align: center; " | মহিষাসুৰমৰ্দিনী ([[দুৰ্গা]]) | [[বিষ্ণু]] |-style="text-align: center; " | [[সৰস্বতী]] | [[গজলক্ষ্মী]] |} শৈৱ মন্দিৰটোত [[বৈষ্ণৱধৰ্ম]] আৰু [[শাক্তধৰ্ম]] পৰম্পৰাৰ মুখ্য দেৱতাসকলকো মুখ্য মন্দিৰৰ বৃহৎ মণ্ডপত স্থান দি সকলো প্ৰধান হিন্দু পৰম্পৰাক সন্মান জনোৱা হৈছে। দেৱতাসকলৰ বিন্যাস সাধাৰণতে সমমিত। কেৱল পূব প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ফালটো ইয়াৰ ব্যতিক্ৰম। ইয়াত দুৱাৰ আৰু যাতায়াতৰ পথৰ বাবে স্থান ৰখা হৈছে। মুখ্য দেৱতাসকলৰ উপৰি প্ৰতিটো ফালে ''[[দ্বাৰপাল]]'' (ৰক্ষক) আৰু আন বিভিন্ন ভাস্কৰ্য আছে। প্ৰৱেশমণ্ডপত জটিলভাৱে খোদিত তিনিটা শিলৰ ভাস্কৰ্য আৰু দেৱালচিত্ৰ আছে।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=18–21}} ভূমিমহলৰ গৰ্ভগৃহৰ দেৱালত তলত দিয়া ভাস্কৰ্যসমূহ আছে।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=18–21}} *পূব দেৱাল: [[লিংগোদ্ভৱ]], থিয় হৈ থকা শিৱ, পশুপতি-মূৰ্তি আৰু ''অৰ্ধ-মণ্ডপম''ৰপৰা অহা পথৰ দুয়োকাষে দুটা দ্বাৰপাল *দক্ষিণ দেৱাল: ভিক্ষাটন, [[বীৰভদ্ৰ]], দক্ষিণামূৰ্তি, [[কালান্তক]], নটৰাজ{{refn|group=note|তামিল সাহিত্যত শিৱৰ নৃত্যৰ ৰূপৰ অধিপতিক আদৱল্লন বা কুট্টপেৰুমানাদিগল বুলি কোৱা হয়। চোল যুগৰ এই ব্ৰঞ্জৰ নটৰাজৰ আৰ্হি অতি জনপ্ৰিয় আৰু ইয়াৰ ওপৰত বহু অধ্যয়ন কৰা হৈছে। পিছৰ যুগৰ ''উণ্মৈভিলক্কম'' আৰু ''চিতম্বৰ মুম্মণি কোভিয়া'' আদি গ্ৰন্থতো ইয়াৰ গুৰুত্ব বৰ্ণনা কৰা হৈছে। ভাৰতীয় শিল্পত নটৰাজৰ ৰূপ চোল যুগৰ আগৰ শতিকাসমূহতো দেখা যায়।<ref name=kaimal392>Padma Kaimal (1999), [[https://www.jstor.org/stable/3051349](https://www.jstor.org/stable/3051349) Shiva Nataraja: Shifting Meanings of an Icon] {{Webarchive|url=[https://web.archive.org/web/20180928130833/https://www.jstor.org/stable/3051349](https://web.archive.org/web/20180928130833/https://www.jstor.org/stable/3051349) |date=28 September 2018 }}, The Art Bulletin, Vol. 81, No. 3, pages 394-395, Figure 3 on page 392</ref>}} আৰু দুটা দ্বাৰপাল *পশ্চিম দেৱাল: [[হৰিহৰ]] (আধা শিৱ আৰু আধা বিষ্ণু), লিংগোদ্ভৱ, ''প্ৰভাৱলী'' নথকা চন্দ্ৰশেখৰ, ''প্ৰভাৱলী'' থকা চন্দ্ৰশেখৰ আৰু দুটা দ্বাৰপাল *উত্তৰ দেৱাল: [[অৰ্ধনাৰীশ্বৰ]] (আধা শিৱ আৰু আধা পাৰ্বতী), পাৰ্বতী নথকা গংগাধৰ, পশুপতি-মূৰ্তি, শিৱ-আলিংগন-মূৰ্তি আৰু দুটা দ্বাৰপাল [[File:Top of Brihadisvara Temple, Thanjavur.jpg|thumb|180px|left|শিখৰ, এটা গম্বুজাকৃতিৰ চূড়া (২৫ টন), অষ্টভুজাকাৰ আৰু ৮০ টন ওজনৰ এটা মাত্ৰ গ্ৰেনাইটৰ খণ্ডৰ ওপৰত স্থাপিত। ]] [[File:PeruvudaiyarKoyilThanjavurDancePostition.jpg|thumb|right|180px|ওপৰৰ মহলৰ কৰিডৰৰ বাহিৰৰ দেৱালত খোদিত ৮১টা নৃত্য ভংগীৰ এটা]] দ্বিতীয় মহলত শিৱৰ [[ত্ৰিপুৰান্তক]] ৰূপৰ বিভিন্ন ভংগী এই ভাস্কৰ্যসমূহৰ সৈতে মিলাকৈ দেখুওৱা হৈছে। এই মহলসমূহৰ ওপৰত ''শ্ৰী-বিমানা'' তেৰটা মহলা (''তলা'') ওপৰলৈ উঠিছে। এই মহলসমূহৰ ওপৰত ৮০ টন ওজনৰ এটা মাত্ৰ বৰ্গাকাৰ গ্ৰেনাইটৰ খণ্ড আছে। ইয়াৰ প্ৰতিটো বাহু {{convert|7.77|m}} দীঘল। এই খণ্ডৰ চাৰিওটা কোণত নন্দীৰযোৰ আছে। প্ৰতিটো নন্দীৰ আকাৰ প্ৰায় {{convert|1.98|m}} × {{convert|1.68|m}}। এই গ্ৰেনাইটৰ খণ্ডৰ মাজৰপৰা ''গ্ৰীৱা'', ''শিখৰ'' আৰু তামিল হিন্দু মন্দিৰৰ স্থাপত্যৰ চূড়া (''স্তূপি'') ওপৰলৈ উঠিছে। এই ''স্তূপি''ৰ উচ্চতা {{convert|3.81|m}}। ইয়াক প্ৰথমতে সোণেৰে আবৃত কৰা হৈছিল। এতিয়া তেনে কৰা হোৱা নাই। ওপৰৰ ''শিখৰ''টো গম্বুজৰ দৰে আৰু ইয়াৰ ওজন ২৫ টন।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=18–21}}<ref>{{cite web|url=[http://121.242.207.115/asi.nic.in/chola-temple-brhadisvara|title=Great](http://121.242.207.115/asi.nic.in/chola-temple-brhadisvara|title=Great) Living Chola Temples|publisher=Archaeological Survey of India|access-date=15 January 2019|archive-date=14 April 2019|archive-url=[https://web.archive.org/web/20190414195207/http://121.242.207.115/asi.nic.in/chola-temple-brhadisvara/|url-status=dead}}](https://web.archive.org/web/20190414195207/http://121.242.207.115/asi.nic.in/chola-temple-brhadisvara/|url-status=dead}})</ref> এই টাৱাৰৰ প্ৰতিটো মহল ''কূট'' আৰু ''শালা''ৰে সজোৱা হৈছে। এই মন্দিৰৰ ক্ৰমে সৰু হৈ যোৱা বৰ্গাকাৰ টাৱাৰৰ স্থাপত্য গংগাইকোণ্ডচোলীশ্বৰমৰ চোল মন্দিৰৰ টাৱাৰতকৈ পৃথক। ইয়াৰ টাৱাৰটো পোন, আনহাতে গংগাইকোণ্ডচোলীশ্বৰমৰ টাৱাৰটো বক্ৰ। মন্দিৰৰ শ্ৰী-বিমানাৰ বিশাল আকাৰে ইয়াক চহৰখনৰ এটা সুউচ্চ পৰিচয়চিহ্ন কৰি তুলিছে।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=18–21}} ''অধিতল''ৰ ওপৰৰ মহলৰ কৰিডৰৰ দেৱালত ১০৮টা নৃত্য ''কৰণা''ৰ ভিতৰত ৮১টা খোদিত কৰা হৈছে। এইবোৰ ''[[নাট্যশাস্ত্ৰ]]''ৰ নৃত্য ভংগী। এই গ্ৰন্থখন [[ভৰতনাট্যম]] নামৰ তামিলনাডুৰ ধ্ৰুপদী নৃত্যৰ ভিত্তি। ২৭টা অনুপস্থিত ''কৰণা''ৰ স্থানত শিলৰ খালী খণ্ড আছে। এইবোৰ কিয় খোদিত কৰা হোৱা নাছিল সেয়া স্পষ্ট নহয়। খোদিত ৮১টা ভংগীয়ে একাদশ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে এই ধ্ৰুপদী ভাৰতীয় নৃত্যশৈলীৰ গুৰুত্ব দেখুৱায়।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=20–21}} গৰ্ভগৃহটো বৰ্গাকাৰ আৰু এটা ভেটিৰ ওপৰত অৱস্থিত। ইয়াৰ ভেটিটো খোদিত কৰি গঢ় দিয়া হৈছে আৰু ইয়াৰ ডাঠতা {{convert|0.5|m}}। ইয়াত ক্ৰমে ১৪০ চেণ্টিমিটাৰ আৰু ৩৬০ চেণ্টিমিটাৰ ডাঠ ''উপপীঠম'' আৰু ''অধিষ্ঠানম'' আছে।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=20–21}} ===মণ্ডপ=== দুটা মণ্ডপ, অৰ্থাৎ ''মহা-মণ্ডপ'' আৰু ''মুখ-মণ্ডপ'', গৰ্ভগৃহ আৰু ''নন্দী মণ্ডপ''ৰ মাজত একে অক্ষত অৱস্থিত বৰ্গাকাৰ গঠনৰ। ''মহা-মণ্ডপ''ৰ প্ৰতিটো ফালে ছটাকৈ স্তম্ভ আছে।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=22–25}} ইয়াতো ভাস্কৰ্য আছে। ইয়াত ভিতংকৰ আৰু ৰাজাৰাজ প্ৰথমৰ ব্ৰঞ্জৰ মূৰ্তি আছে। কিন্তু এইবোৰ বহু পিছত যোগ কৰা হৈছিল। ''মহা-মণ্ডপ''ৰ দুয়োকাষে দুটা বিশাল শিলৰ দ্বাৰপাল আছে। খট‌খটীৰ জৰিয়তে ই ''মুখ-মণ্ডপ''ৰ সৈতে সংযুক্ত। ''মুখ-মণ্ডপ''ৰ প্ৰৱেশদ্বাৰতো দ্বাৰপাল আছে। মণ্ডপৰ ভিতৰত ''[[দিকপাল]]'' বা প্ৰতিটো দিশৰ ৰক্ষক দেৱতাৰ বাবে আঠটা সৰু মন্দিৰ আছে। ইয়াৰ ভিতৰত [[অগ্নি]], [[ইন্দ্ৰ]], [[বৰুণ]], [[কুবেৰ]] আদি আছে। এইবোৰ চোল ৰজা ৰাজেন্দ্ৰ প্ৰথমৰ শাসনকালত স্থাপন কৰা হৈছিল।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=22–25}} শিলালিপিৰপৰা জনা যায় যে চোল যুগত এই স্থানত প্ৰধান হিন্দু পৰম্পৰাসমূহৰ আন দেৱ-দেৱীৰ ভাস্কৰ্যও আছিল। কিন্তু এতিয়া সেইবোৰ নাই। মূল আঠটা মন্দিৰৰ ভিতৰত [[সূৰ্য]] (সূৰ্য দেৱতা), [[মাতৃকা|সপ্তমাতৃকা]] (সাত মাতৃ), গণেশ, মুৰুগন, [[জ্যেষ্ঠা (দেৱী)|জ্যেষ্ঠা]], [[চন্দ্ৰ]] (চন্দ্ৰ দেৱতা), চণ্ডেশ্বৰ আৰু ভৈৰৱৰ মন্দিৰ আছিল।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=22–25}} একেদৰে পশ্চিম দেৱালৰ কক্ষত ৰাজাৰাজ প্ৰথমৰ যুগত নিৰ্মাণ কৰা এটা বিশাল গ্ৰেনাইটৰ গণেশ মূৰ্তি আছিল। কিন্তু এতিয়া এই মূৰ্তিটো ''তিৰুচ্চুৰু-মালিগাই'' (দক্ষিণ বাৰাণ্ডা)ত আছে। শাক্ত পৰম্পৰাৰ সাতগৰাকী মাতৃৰ ভিতৰত কেৱল [[বৰাহী]]ৰ মূৰ্তিটোৱেই ভগ্ন অৱস্থাত সংৰক্ষিত হৈ আছে। এতিয়া ইয়াৰ অৱশিষ্টসমূহ চোতালৰ দক্ষিণফালে থকা আধুনিক যুগৰ ইটাৰে নিৰ্মিত সৰু "বৰাহী মন্দিৰ"ত আছে। আন মাতৃসকলৰ মূল মূৰ্তি আৰু তেওঁলোকৰ মূল চোল যুগৰ মন্দিৰসমূহ নাই।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=22–25}} ===দেৱালচিত্ৰ=== {{multiple image | align = right | direction = horizontal | image1 = Rajaraja mural-2.jpg | width1 = 105 | caption1 = ৰাজাৰাজ প্ৰথম আৰু তেওঁৰ গুৰুৰ এখন দেৱালচিত্ৰ | image2 = N-TN-C192 Nandi Mandapam ceiling with centuries old murals.jpg | width2 = 191 | caption2 = নন্দী মন্দিৰৰ ছাদত নায়ক যুগৰ দেৱালচিত্ৰ }} মন্দিৰৰ প্ৰদক্ষিণ পথৰ কাষত থকা গৰ্ভগৃহৰ দেৱালত চোল যুগৰ দেৱালচিত্ৰৰ এটা তলৰ স্তৰ আছে। এই দেৱালচিত্ৰসমূহ মজিয়াৰপৰা ছাদলৈকে বিস্তৃত। ১৯৩১ চনত [[অন্নামলাই বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ এছ. কে. গোবিন্দস্বামীয়ে এইবোৰ আৱিষ্কাৰ কৰিছিল।<ref name=sriraman168/> চিত্ৰশিল্পীসকলে প্ৰাকৃতিক ৰং ব্যৱহাৰ কৰিছিল। তেওঁলোকে তিতি থকা চূণশিলৰ স্তৰটো শুকাই কঠিন হৈ থকাৰ সময়ত তাৰ ভিতৰত এই ৰং মিহলাই দিছিল। চোল যুগৰ দেৱালচিত্ৰসমূহৰ মূল বিষয় আছিল শৈৱধৰ্ম। এইবোৰ ২০০০ চনৰ দশকত পুনৰুদ্ধাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="paint">{{cite news| url= [http://www.thehindu.com/thehindu/fr/2003/02/28/stories/2003022801300600.htm|](http://www.thehindu.com/thehindu/fr/2003/02/28/stories/2003022801300600.htm|) title= ASI restores 400-year-old paintings| access-date= 22 June 2010| location= Chennai, India| work= [[The Hindu]]| date= 28 February 2010| archive-date= 17 November 2004| archive-url= [https://web.archive.org/web/20041117175953/http://www.thehindu.com/thehindu/fr/2003/02/28/stories/2003022801300600.htm|](https://web.archive.org/web/20041117175953/http://www.thehindu.com/thehindu/fr/2003/02/28/stories/2003022801300600.htm|) url-status= dead}}; [[http://www.thehindu.com/thehindu/mp/2005/06/20/stories/2005062000400500.htm](http://www.thehindu.com/thehindu/mp/2005/06/20/stories/2005062000400500.htm) Another report about Chola frescoes]{{dead link|date=April 2021|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}</ref> চোল যুগৰ দেৱালচিত্ৰৰ মুঠ এলেকা প্ৰায় {{convert|670|m2}}। ইয়াৰে ২০১০ চনলৈকে প্ৰায় {{convert|112|m2}} উন্মোচন কৰা হৈছিল। এই কামত এনে এটা পদ্ধতি ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল যিয়ে দুয়োটা চিত্ৰ সংৰক্ষণ কৰে। এই পদ্ধতি ভাৰতীয় পুৰাতত্ত্ব জৰীপ বিভাগে বিকশিত কৰিছিল।<ref name=sriraman168>PS Sriraman (2010), Digital photo documentation of murals at Brihadisvara Temple, Tanjavur: a tool for art historians in ''Space, Time, Place'' (Editors: Stefano Campana et al), pages 167-172</ref> এই দেৱালচিত্ৰসমূহত হিন্দু পৌৰাণিক কাহিনী দেখুওৱা হৈছে।<ref name=sriraman168/>{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=29–36}} বালসুব্ৰহ্মণ্যমৰ মতে, বেছিভাগ দেৱালচিত্ৰ শিৱৰ সৈতে সম্পৰ্কিত। কিন্তু একাদশ শতিকাৰ চোল যুগৰ দেৱালচিত্ৰসমূহত বিষ্ণু, দুৰ্গা আৰু আন দেৱতাকো দেখুওৱা হৈছে। ইয়াৰ লগতে চোল ৰাজপৰিয়াল, ৰাজদৰবাৰৰ জীৱন আৰু সাধাৰণ লোকৰ জীৱনৰ দৃশ্যও আছে।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=29–36}} {{multiple image | perrow = 2 | total_width = 400 | align = left | image1 = Mural2 Brihadeeswara.jpg | image2 = Mural detail Brihadeeswara.jpg | footer_align = center | footer = বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰৰ নন্দী মণ্ডপৰ ছাদৰ দেৱালচিত্ৰ }} পিছত মন্দিৰত কৰা নিৰ্মাণ, সংযোজন আৰু পৰিৱৰ্তনৰ ফলত মন্দিৰৰ ভিতৰত প্ৰাকৃতিক পোহৰৰ পৰিমাণ কমি গৈছিল। সেয়েহে দেৱালচিত্ৰসমূহ সীমিতভাৱে আলোকচিত্ৰত ধৰা হৈছিল আৰু সেইবোৰৰ ব্যাখ্যা কৰা হৈছিল। শ্ৰীৰামনৰ মতে, উন্নত আলোকচিত্ৰ গ্ৰহণৰ সঁজুলিৰে কৰা সম্পূৰ্ণ আলোকচিত্ৰই দেখুৱাইছে যে এই ঐতিহাসিক ব্যাখ্যাসমূহ ভুল আছিল।<ref name=sriraman168/> উদাহৰণস্বৰূপে, আগতে দক্ষিণামূৰ্তি শিৱ বুলি ব্যাখ্যা কৰা এখন দেৱালচিত্ৰ আচলতে বটগছৰ তলত ধ্যান কৰি থকা এজন ৰাজকীয় গুৰুৰ ধৰ্মনিৰপেক্ষ দৃশ্য। গছজোপাত ময়ূৰ, চৰাই, বান্দৰ, কেৰ্কেটুৱা আৰু ফেঁচা দেখুওৱা হৈছে। লগতে এটা ফেঁচাৰ দৰে সাপ দেখুওৱা হৈছে। জীৱ-জন্তু আৰু চৰাইবোৰ সাপটোক লৈ চিন্তিত হোৱা দেখা যায়। সাপটোৰ ওচৰৰ জীৱবোৰক অধিক চিন্তিত হোৱা দেখা যায়।<ref name=sriraman168/> এই চিত্ৰফলকৰ আন অংশতো একেদৰে এজন সাধুৰ কথা শুনি থকা ৰাজদৰবাৰ দেখুওৱা হৈছে। আন কিছুমান অংশত বিভিন্ন পোছাক পৰিধান কৰা মহিলাক বিভিন্ন নৃত্য ''মুদ্ৰা''ত দেখুওৱা হৈছে।<ref name=sriraman168/> গৰ্ভগৃহৰ ভিতৰৰ কিছুমান চিত্ৰ আৰু যাতায়াতৰ পথৰ দেৱালৰ কিছুমান চিত্ৰত এসময়ত জমা হোৱা কুঁহিয়াৰ বাবে ক্ষতি হৈছিল। কেইবাশ বছৰ ধৰি গৰ্ভগৃহত চাকিৰ ধোঁৱা আৰু কৰ্পূৰ জ্বলোৱাৰ ফলত সৃষ্টি হোৱা ধোঁৱা আৰু কুঁহিয়াৰৰ সংস্পৰ্শ অব্যাহত আছিল। ইয়াৰ ফলত প্ৰদক্ষিণ পথৰ দেৱালত থকা চোল যুগৰ চিত্ৰৰ কিছুমান অংশ যথেষ্ট ক্ষতিগ্ৰস্ত হৈছিল।<ref name="paint"/> ভাৰতীয় পুৰাতত্ত্ব জৰীপ বিভাগে পৃথিৱীত প্ৰথমবাৰৰ বাবে নিজৰ বিশেষ প্লাষ্টাৰ আঁতৰোৱা পদ্ধতি ব্যৱহাৰ কৰি ১০০০ বছৰ পুৰণি চোল যুগৰ দেৱালচিত্ৰৰ ওপৰত অংকিত ১৬খন নায়ক যুগৰ দেৱালচিত্ৰ পুনৰুদ্ধাৰ কৰিছিল।<ref name="paint"/> এই ৪০০ বছৰ পুৰণি দেৱালচিত্ৰসমূহ আঁহযুক্ত কাঁচৰ ফলকত স্থাপন কৰি এটা পৃথক মণ্ডপত প্ৰদৰ্শন কৰা হৈছে।<ref name="paint"/> ===শিলালিপি=== {{multiple image | total_width = 500 | align = centre | direction = horizontal | image1 = Tamil Inscriptions in Thanjavur Brahadeeshwara Temple written 1000 years ago.jpg | caption1 = বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰৰ তামিল শিলালিপি (প্ৰায় একাদশ শতিকা)। | image2 = 1010 CE Brihadishwara Shiva Temple, inscription, built by Rajaraja I, Thanjavur Tamil Nadu India.jpg | caption2 = মন্দিৰটোত একাদশ শতিকাৰ তামিল আৰু গ্ৰন্থ লিপিৰ শিলালিপি আছে। }} মন্দিৰৰ দেৱালত তামিল আৰু গ্ৰন্থ লিপিত বহুতো শিলালিপি আছে। ইয়াৰে বহুতো শিলালিপিৰ আৰম্ভণিতে সেই শিলালিপি খোদাই কৰিবলৈ অনুমতি দিয়া ৰজাৰ পৰম্পৰাগত সংস্কৃত আৰু তামিল ভাষাৰ ঐতিহাসিক পৰিচয় দিয়া হৈছে। ইয়াৰে বেছিভাগ শিলালিপিত মন্দিৰ বা মন্দিৰৰ কৰ্মচাৰীসকলক দিয়া দানৰ বিষয়ে উল্লেখ কৰা হৈছে। কিছুমান শিলালিপিত চহৰখনৰ বাসিন্দাসকলক দিয়া দানৰ কথাও উল্লেখ আছে।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=15, 25, 53 with footnotes}}<ref name=ayyar411/> মন্দিৰৰ চৌহদত [[ৰাজাৰাজ চোল প্ৰথম]]ৰ ৬৪টা, [[ৰাজেন্দ্ৰ চোল প্ৰথম]]ৰ ২৯টা, [[বিক্ৰম চোল]]ৰ এটা, [[কুলোত্তুংগ প্ৰথম]]ৰ এটা আৰু [[ৰাজমহেন্দ্ৰ চোল|ৰাজমহেন্দ্ৰ]] ([[ৰাজেন্দ্ৰ চোল দ্বিতীয়|ৰাজেন্দ্ৰ দ্বিতীয়]])ৰ এটা শিলালিপি আছে। সম্ভৱতঃ [[পাণ্ড্য]] ৰজাৰ তিনিটা আৰু [[তাঞ্জাভুৰ নায়ক ৰাজ্য|নায়ক]] শাসক অচ্যুতাপ্প নায়ক আৰু মল্লাপ্প নায়কৰ দুটাকৈ শিলালিপিও আছে।<ref>{{cite book|title=The Great Chola Temples: Thanjavur, Gangaikondacholapuram, Darasuram|author=C. Sivaramamurti|publisher=Archaeological Survey of India, 2007 - Architecture, Chola - 96 pages|page=26}}</ref> {{multiple image | total_width = 700 | align = center | caption_align = center | image1 = Thirumagalpola.jpg | caption1 = ஸ்வஸ்திஸ்ரீ் திருமகள் போல பெருநில | image2 = Perunilachelviyun.jpg | caption2 = பெருநிலச் செல்வியுந் தனக்கேயுரிமை | image3 = Keyurimaipundamai.jpg | caption3 = கேயுரிமை பூண்டமை மனக்கொளக் | image4 = Kandalursaalai kalamaruttaruli.jpg | caption4 = காந்தளூர்ச் சாலைக் களமறூத்தருளி வேங்கை | image5 = Udaiyar Sri Rajaraja.jpg | caption5 = உடையார் ஸ்ரீராஜராஜ சோழன் | footer_align = center | footer = তাঞ্জাভুৰৰ বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰৰপৰা ৰাজাৰাজৰ শিলালিপিৰ অংশ (''প্ৰতিখন ছবিৰ প্ৰথম শাৰী'') }} ===মন্দিৰৰ কৰ্মচাৰী=== ১০১১ খ্ৰীষ্টাব্দৰ তাৰিখ থকা চৌহদৰ উত্তৰ দেৱালৰ এটা শিলালিপিত মন্দিৰত নিযুক্ত আৰু মন্দিৰৰপৰা সহায় পোৱা লোকসকলৰ বিষয়ে বিতং তথ্য দিয়া হৈছে। শিলালিপিটোত তেওঁলোকৰ দৰমহা, কাম আৰু নাম উল্লেখ কৰা হৈছে। ইয়াত ৬০০ৰো অধিক লোকৰ নাম আছে। ইয়াৰ ভিতৰত পুৰোহিত, চাকি জ্বলোৱা লোক, ধোবী, দৰ্জী, অলংকাৰ নিৰ্মাতা, মৃৎশিল্পী, কাঠমিস্ত্ৰী, পৱিত্ৰ ছাতি কঢ়িওৱা লোক, নৃত্যগুৰু, [[ভাৰতনাট্যম]] নৃত্যশিল্পী, গায়ক, পুৰুষ আৰু মহিলা বাদ্যযন্ত্ৰী, পৰিৱেশন কৰা শিল্পীসকলৰ তত্ত্বাৱধায়ক, হিচাপৰক্ষক আদি আছিল। তেওঁলোকৰ দৰমহা মাটিৰ টুকুৰাৰ ৰূপত দিয়া হৈছিল। সেয়েহে মন্দিৰত তেওঁলোকৰ কাম সম্ভৱতঃ আংশিক সময়ৰ আছিল।<ref name=ayyar411/>{{sfn|Michell|1988|pp=59–60}} মন্দিৰত ''[[দেৱদাসী]]''সকলক নিযুক্ত কৰা হৈছিল। তেওঁলোক ভক্তিমূলক গীত গোৱা নৃত্যশিল্পী আছিল। মন্দিৰৰ বহুতো শিলালিপিত এনে দানৰ উল্লেখ আছে যাৰ উদ্দেশ্য আছিল "পূজাৰ ব্যৱস্থা কৰা, সন্ন্যাসীসকলৰ সভাৰ বাবে খাদ্য যোগান ধৰা আৰু মেৰামতিৰ কাম কৰা।" জৰ্জ মিচেলৰ মতে, তাঞ্জাভুৰৰ মন্দিৰটো ইয়াৰ ইতিহাসত এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ দাতব্য প্ৰতিষ্ঠান আছিল। ইয়াত প্ৰতিদিনে তীৰ্থযাত্ৰী, ভক্ত আৰু যাত্ৰীৰ বাবে বিনামূলীয়া খাদ্যৰ ব্যৱস্থা কৰা হৈছিল। হিন্দু উৎসৱৰ দিনত এই খাদ্যৰ ব্যৱস্থা অধিক বিশদ আছিল আৰু ব্ৰাহ্মণসকলক বিশেষভাৱে আমন্ত্ৰণ কৰি খাদ্য খুওৱা হৈছিল।<ref name=ayyar411>PV Jagadisa Ayyar (1993), South Indian Shrines, Asian Educational Services, {{ISBN|81-206-0151-3}}, pages 411-423</ref>{{sfn|Michell|1988|pp=59–60}} ==সহস্ৰাব্দ উদ্‌যাপন== <gallery mode="packed" heights="180"> File:1000 years Old Thanjavur Brihadeeshwara Temple View at Sunrise.jpg|১,০০০ বছৰ পুৰণি তাঞ্জাভুৰ বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ – সূৰ্যোদয়ৰ সময়ৰ দৃশ্য File:Thanjavur, Brihadishwara Temple, dance (6851706080).jpg|বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰত উদ্‌যাপনৰ বাবে সমবেত হোৱা নৃত্যশিল্পীসকল </gallery> ১০১০ খ্ৰীষ্টাব্দত চোল সম্ৰাট ৰাজাৰাজ প্ৰথমে তাঞ্জাভুৰত নিৰ্মাণ কৰা এই মন্দিৰটো সাধাৰণতে বৃহৎ মন্দিৰ বুলি জনাজাত। ২০১০ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহত ইয়াৰ ১,০০০ বছৰ সম্পূৰ্ণ হয়। এই বিশাল স্থাপত্যৰ ১,০০০ বছৰ পূৰ্ণ হোৱাৰ উপলক্ষ্যে ৰাজ্য চৰকাৰ আৰু চহৰখনত বহুতো সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠান অনুষ্ঠিত কৰা হৈছিল। ১০১০ খ্ৰীষ্টাব্দত ৰাজাৰাজ প্ৰথমে (৯৮৫–১০১৪ খ্ৰীষ্টাব্দ) তেওঁৰ ২৫তম ৰাজত্বকালৰ ২৭৫তম দিনত গৰ্ভগৃহৰ ওপৰত থকা {{convert|59.82|m}} উচ্চতাৰ বিমানৰ চূড়ান্ত প্ৰতিষ্ঠাৰ বাবে সোণেৰে মেৰিওৱা কলসম (তামৰ পাত্ৰ বা চূড়া) অৰ্পণ কৰিছিল। সেই ঘটনাটোক স্মৰণ কৰিবলৈ এই উদ্‌যাপন কৰা হৈছিল।<ref name="jlbiadsf">{{cite news| url= [https://www.bbc.co.uk/news/world-south-asia-11406440|](https://www.bbc.co.uk/news/world-south-asia-11406440|) title= India's Big Temple marks 1,000th birthday| author= BBC News augue| access-date= 25 September 2010| date= 25 September 2010| archive-date= 26 September 2010| archive-url= [https://web.archive.org/web/20100926045640/http://www.bbc.co.uk/news/world-south-asia-11406440|](https://web.archive.org/web/20100926045640/http://www.bbc.co.uk/news/world-south-asia-11406440|) url-status= live}}</ref><ref name="asedgt">{{citation | title= Early Chola temples:Parantaka I to Rajaraja I, 907–985 A.D | author= PS. R. Balasubrahmanyam (1971), Orient Longman Publications}}</ref><ref name="sdbjt">{{citation | title= Rāja Rāja, the great:seminar proceedings | author= Ananthacharya Indological Research Institute (1984)}}</ref> ===ভৰতনাট্যম যজ্ঞ=== এই উপলক্ষ্যে ৰাজ্য চৰকাৰে বিশিষ্ট নৃত্যশিল্পী [[পদ্মা সুব্ৰহ্মণ্যম|পদ্মা সুব্ৰহ্মণ্যম]]ৰ নেতৃত্বত [[ভৰতনাট্যম]] যজ্ঞ নামৰ ধ্ৰুপদী নৃত্য অনুষ্ঠানৰ আয়োজন কৰিছিল। এই অনুষ্ঠানটো ভাৰতীয় ভৰতনাট্যম শিল্পী সংস্থা (ABHAI) আৰু তাঞ্জাভুৰৰ বৃহন নাট্যাঞ্জলি ন্যাসে যুটীয়াভাৱে আয়োজন কৰিছিল। মন্দিৰ নিৰ্মাণৰ ১,০০০ বছৰ পূৰ্ণ হোৱাৰ উপলক্ষ্যে নতুন দিল্লী, [[মুম্বাই]], [[পুনে]], [[তামিলনাডু]], [[অন্ধ্ৰপ্ৰদেশ]], [[কৰ্ণাটক]], [[কেৰালা]], [[ছিংগাপুৰ]], [[মালয়েছিয়া]] আৰু [[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ]]ৰ ১,০০০ গৰাকী নৃত্যশিল্পীয়ে একেলগে নৃত্য কৰিছিল। তেওঁলোকে কৰুভুৰ দেৱে (ৰাজাৰাজৰ গুৰু) ৰচনা কৰা ঐশ্বৰিক সংগীত ''তিৰুৱিচাইপ্পা'' (তিৰুমুৰাইৰ নৱম খণ্ড)ৰ ৰেকৰ্ড কৰা ১১টা পদত নৃত্য কৰিছিল। ২০১০ চনৰ ২৬ ছেপ্টেম্বৰৰপৰা দুদিনৰ বাবে সৰু চহৰখন সাংস্কৃতিক কেন্দ্ৰলৈ পৰিণত হৈছিল। এই সময়ছোৱাত পথশিল্পী আৰু নৃত্যশিল্পীসকলে সমগ্ৰ চহৰখনত অনুষ্ঠান পৰিৱেশন কৰিছিল।<ref name="DDY">{{cite web| url= [http://news.rediff.com/slide-show/2010/aug/16/slide-show-1-indias-biggest-temple-turns-1000-years.htm|](http://news.rediff.com/slide-show/2010/aug/16/slide-show-1-indias-biggest-temple-turns-1000-years.htm|) title= India's Biggest Temple turns 1000-years| author= Rediff News| access-date= 20 August 2010| archive-date= 18 August 2010| archive-url= [https://web.archive.org/web/20100818165702/http://news.rediff.com/slide-show/2010/aug/16/slide-show-1-indias-biggest-temple-turns-1000-years.htm|](https://web.archive.org/web/20100818165702/http://news.rediff.com/slide-show/2010/aug/16/slide-show-1-indias-biggest-temple-turns-1000-years.htm|) url-status= live}}</ref><ref name="dfgjoerY">{{cite news | url=[http://www.thehindu.com/news/states/tamil-nadu/article544804.ece](http://www.thehindu.com/news/states/tamil-nadu/article544804.ece) | title=A grand dance spectacle at the Thanjavur Big Temple | work=The Hindu | access-date=20 August 2010 | location=Chennai, India | date=1 August 2010 | first=T. S. | last=Subramanian | archive-url=[https://web.archive.org/web/20100804150451/http://www.thehindu.com/news/states/tamil-nadu/article544804.ece](https://web.archive.org/web/20100804150451/http://www.thehindu.com/news/states/tamil-nadu/article544804.ece) | archive-date=4 August 2010 | url-status=dead }}</ref> ===স্মাৰক ডাকটিকট আৰু মুদ্ৰা=== ২০১০ চনৰ ২৬ ছেপ্টেম্বৰত (বৃহৎ মন্দিৰৰ সহস্ৰাব্দ উদ্‌যাপনৰ পঞ্চম দিন) দেশৰ সাংস্কৃতিক, স্থাপত্য আৰু শিলালিপি সম্পৰ্কীয় ইতিহাসলৈ বৃহৎ মন্দিৰটোৰ অৱদানৰ স্বীকৃতি হিচাপে {{INR}} ৫ মূল্যৰ এটা বিশেষ ডাকটিকট মুকলি কৰা হয়। ডাকটিকটটোত {{convert|216|ft|m|order=flip}} উচ্চতাৰ বিশাল [[ৰাজগোপুৰম|ৰাজগোপুৰম]] দেখুওৱা হৈছিল। ভাৰতীয় ৰিজাৰ্ভ বেংকে এই উপলক্ষ্যে মন্দিৰৰ আৰ্হি খোদিত কৰা {{INR}} ৫ মূল্যৰ এটা মুদ্ৰা মুকলি কৰি উদ্‌যাপনটো স্মৰণীয় কৰি তোলে।<ref name="sdlkqqqsf">{{cite web | url= [http://www.deccanherald.com/content/99918/stamp-coin-release-mark-1000.html](http://www.deccanherald.com/content/99918/stamp-coin-release-mark-1000.html) | title= Stamp, coin release mark 1,000 years of Big Temple | author= Deccan Herald (26 September 2010) | access-date= 26 September 2010 | archive-date= 6 October 2010 | archive-url= [https://web.archive.org/web/20101006063714/http://www.deccanherald.com/content/99918/stamp-coin-release-mark-1000.html](https://web.archive.org/web/20101006063714/http://www.deccanherald.com/content/99918/stamp-coin-release-mark-1000.html) | url-status= live }}</ref><ref name="ohjohjf">{{cite news | url= [http://www.hindu.com/2010/09/27/stories/2010092759620100.htm|](http://www.hindu.com/2010/09/27/stories/2010092759620100.htm|) archive-url= [https://web.archive.org/web/20100929172241/http://www.hindu.com/2010/09/27/stories/2010092759620100.htm|](https://web.archive.org/web/20100929172241/http://www.hindu.com/2010/09/27/stories/2010092759620100.htm|) url-status= dead| archive-date= 29 September 2010| title= Release of a special postal stamp and a five- rupee coin | access-date=27 September 2010 | location=Chennai, India | work= [[The Hindu]]| date=27 September 2010}}</ref> এ ৰাজা, ভাৰতৰ যোগাযোগ আৰু তথ্যপ্ৰযুক্তি মন্ত্ৰ্যালয়ৰ কেবিনেট মন্ত্ৰীয়ে বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰৰ বিশেষ ডাকটিকটটো মুকলি কৰে। প্ৰথমটো ডাকটিকট জি কে ভাছানে, জাহাজ পৰিবহণ মন্ত্ৰ্যালয়ৰ কেবিনেট মন্ত্ৰীয়ে গ্ৰহণ কৰে। মুম্বাই মুদ্ৰণালয়ে {{INR}} ৫ৰ মুদ্ৰাত থকা একে ছবিৰে ১,০০০ টকাৰ এটা স্মাৰক মুদ্ৰা জাৰি কৰিছিল। ই ভাৰত গণৰাজ্যৰ মুদ্ৰা ব্যৱস্থাত জাৰি কৰা প্ৰথম ১,০০০ টকাৰ মুদ্ৰা আছিল। এই মুদ্ৰাটো চলাচলৰ বাবে নথকা বৈধ মুদ্ৰা (NCLT) আছিল।<ref name="coin">{{cite news | url=[http://www.mumbaimint.in/mint/Noticeapril.pdf](http://www.mumbaimint.in/mint/Noticeapril.pdf) | title=Release of Commemorative Coin | date=3 July 2012 | access-date=24 April 2013 | archive-url=[https://web.archive.org/web/20130324014546/http://mumbaimint.in/mint/Noticeapril.pdf](https://web.archive.org/web/20130324014546/http://mumbaimint.in/mint/Noticeapril.pdf) | archive-date=24 March 2013 | url-status=dead }}</ref> ১৯৫৪ চনৰ ১ এপ্ৰিলত ভাৰতীয় ৰিজাৰ্ভ বেংকে {{INR}} ১,০০০ মূল্যৰ এখন নোট মুকলি কৰিছিল। ইয়াত বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰৰ বিস্তৃত দৃশ্য দেখুওৱা হৈছিল আৰু ইয়াৰ সাংস্কৃতিক ঐতিহ্য আৰু গুৰুত্ব প্ৰকাশ কৰা হৈছিল। ১৯৭৫ চনত তেতিয়াৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী [[ইন্দিৰা গান্ধী]]ৰ নেতৃত্বাধীন চৰকাৰে ক'লা ধন নিয়ন্ত্ৰণৰ উদ্দেশ্যে সকলো {{INR}} ১,০০০ মূল্যৰ নোট বিমুদ্ৰাকৰণ কৰিছিল। এই নোটসমূহ এতিয়া সংগ্ৰাহকৰ মাজত জনপ্ৰিয়।<ref name="ppwqqsf">{{cite web | url= [http://newindianexpress.com/states/tamil_nadu/article478148.ece](http://newindianexpress.com/states/tamil_nadu/article478148.ece) | title= INR 1000 note of 1954 popular in Tanjavur | author= Express Buzz, The Indian Express (26 September 2010) | access-date= 27 September 2010 | archive-date= 13 May 2016 | archive-url= [https://web.archive.org/web/20160513060520/http://www.newindianexpress.com/states/tamil_nadu/article478148.ece](https://web.archive.org/web/20160513060520/http://www.newindianexpress.com/states/tamil_nadu/article478148.ece) | url-status= dead }}</ref> ২০১০ চনত তেতিয়াৰ তামিলনাডুৰ মুখ্যমন্ত্ৰী এম কৰুণানিধিয়ে উচ্চ উৎপাদনক্ষম ধানৰ এটা প্ৰজাতি ''ছেম্মাই ধান''ৰ নাম মন্দিৰৰ নিৰ্মাতা ৰাজাৰাজ চোলৰ সহস্ৰাব্দ বৰ্ষ উপলক্ষ্যে ''ৰাজা ৰাজন-১,০০০'' ৰাখিছিল।<ref name="jjjsqwhnsdff">{{cite web | url= [http://news.in.msn.com/national/article.aspx?cp-documentid=4424908](http://news.in.msn.com/national/article.aspx?cp-documentid=4424908) | title= Semmai Paddy as "Raja Rajan-1000" | author= MSN News (26 September 2010) | access-date= 27 September 2010 }}{{Dead link|date=November 2019 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==গ্ৰহণযোগ্যতা== মন্দিৰটোৱে "স্থাপত্য, ভাস্কৰ্য, চিত্ৰকলা আৰু ব্ৰঞ্জৰ মূৰ্তি নিৰ্মাণত চোলসকলৰ উজ্জ্বল কৃতিত্বৰ সাক্ষ্য বহন কৰে।" <ref name="Great Living Chola Temples"/> সেই সময়ৰ বহুতো সমসাময়িক গ্ৰন্থত, যেনে ''মুভৰ উলা'' আৰু ''কলিংগট্টুপৰণি''ত, মন্দিৰটোৰ উল্লেখ আছে। চেটাৰ্জীৰ মতে, [[তামিল স্থাপত্য]]ই এই মন্দিৰ আৰু ইয়াৰ পিছত নিৰ্মাণ কৰা [[বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ, গংগাইকোণ্ডচোলপুৰম|বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ, গংগাইকোণ্ডচোলপুৰম]]ত নিজৰ সৰ্বোচ্চ ৰূপ লাভ কৰিছিল।<ref name=india>{{cite book|title=India Art and Architecture in ancient and medieval periods|publisher=Publications Division, Ministry of Information and Broadcasting, Government of India|location=New Delhi|editor=Roma Chatterjee|year=2016|page=32|isbn=978-81-230-2080-8}}</ref> ভাৰত চৰকাৰে মন্দিৰটোক ঐতিহ্যস্থল হিচাপে ঘোষণা কৰিছে। ভাৰতীয় পুৰাতত্ত্ব জৰীপ বিভাগে ইয়াক সংৰক্ষিত স্মৃতিসৌধ হিচাপে পৰিচালনা কৰে। মন্দিৰটো [[তামিলনাডু]]ৰ অন্যতম জনপ্ৰিয় পৰ্যটনস্থলী।<ref name="Gopal 1990 185"/> মন্দিৰটো [[গংগাইকোণ্ডচোলপুৰম]]ৰ বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ আৰু [[দাৰাসুৰম]]ৰ [[ঐৰাৱতেশ্বৰ মন্দিৰ]]ৰ সৈতে [[বিশ্ব ঐতিহ্য স্থান]] হিচাপে [[ইউনেস্কো]]ই ঘোষণা কৰিছে। এই তিনিওটা মন্দিৰক [[মহান জীৱন্ত চোল মন্দিৰসমূহ]] বুলি কোৱা হয়।<ref name=UNESCO>{{cite web|url=[https://whc.unesco.org/en/list/250/|title=Great](https://whc.unesco.org/en/list/250/|title=Great) Living Chola Temples|publisher=UNESCO World Heritage Centre|year=2004|access-date=28 November 2015|archive-date=12 September 2015|archive-url=[https://web.archive.org/web/20150912082313/https://whc.unesco.org/en/list/250|url-status=live}}](https://web.archive.org/web/20150912082313/https://whc.unesco.org/en/list/250|url-status=live}})</ref> এই তিনিওটা মন্দিৰৰ মাজত বহুতো সাদৃশ্য আছে। কিন্তু প্ৰতিটো মন্দিৰৰ নিজা বিশেষ নক্সা আৰু ভাস্কৰ্যৰ উপাদান আছে।<ref>{{cite book |first= P.V. Jagadisa |last=Ayyar |title=South Indian Shrines |publisher=Asian Educational Services |location=New Delhi |year=1993 |isbn=81-206-0151-3 |page=316}}</ref> এই তিনিওটা মন্দিৰ ১০মৰপৰা ১২শ শতিকাৰ ভিতৰত চোলসকলে নিৰ্মাণ কৰিছিল। হিন্দুসকলে এতিয়াও এই মন্দিৰসমূহৰ ৰক্ষণাবেক্ষণ কৰে আৰু ব্যৱহাৰ কৰে। এই মন্দিৰসমূহক "মহান জীৱন্ত" বুলি কোৱা হয়, কাৰণ আধুনিক সময়তো এইবোৰত সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠান, তীৰ্থযাত্ৰা আৰু পূজাৰ কাৰ্য চলি আছে।<ref>{{cite news|url=[http://www.thehindu.com/features/friday-review/history-and-culture/inside-the-chola-temple/article3490256.ece|title=Inside](http://www.thehindu.com/features/friday-review/history-and-culture/inside-the-chola-temple/article3490256.ece|title=Inside) the Chola Temple|location=Coimbatore|newspaper=The Hindu|date=4 June 2012|last=Srinivasan|first=Pankaja|access-date=28 November 2015|archive-date=19 June 2014|archive-url=[https://web.archive.org/web/20140619081222/http://www.thehindu.com/features/friday-review/history-and-culture/inside-the-chola-temple/article3490256.ece|url-status=live}}](https://web.archive.org/web/20140619081222/http://www.thehindu.com/features/friday-review/history-and-culture/inside-the-chola-temple/article3490256.ece|url-status=live}})</ref> ===সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠান=== [[File:28apr10.jpg|thumb|২০১৫ চনৰ মন্দিৰ উৎসৱৰ শোভাযাত্ৰা]] তাঞ্জাভুৰৰ বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰত প্ৰতি বছৰে ফেব্ৰুৱাৰী মাহত [[মহাশিৱৰাত্ৰি|মহাশিৱৰাত্ৰি]]ৰ সময়ত নৃত্য উৎসৱ অনুষ্ঠিত হয়। ভাৰতীয় ধ্ৰুপদী নৃত্যৰ বিভিন্ন প্ৰধান শৈলীৰ শিল্পী আৰু আঞ্চলিক দলসমূহে ১০ দিনীয়া বৃহন নাট্যাঞ্জলি উৎসৱত নিজৰ নৃত্য পৰিৱেশন কৰে।<ref>[[http://www.brahannatyanjali.in/events.html](http://www.brahannatyanjali.in/events.html) Brahan Natyanjali] {{Webarchive|url=[https://web.archive.org/web/20200129054445/http://www.brahannatyanjali.in/events.html](https://web.archive.org/web/20200129054445/http://www.brahannatyanjali.in/events.html) |date=29 January 2020 }}, Thanjavur, Tamil Nadu</ref> ===ৰথ উৎসৱ=== মন্দিৰৰ ৰথটো ২০১৫ চনৰ ২০ এপ্ৰিলত [[ৰাম|শ্ৰী ৰামৰ]] মন্দিৰৰ সন্মুখৰপৰা পৰীক্ষামূলকভাৱে চলোৱা হৈছিল। এই অনুষ্ঠান বৃহৎসংখ্যক লোকে প্ৰত্যক্ষ কৰিছিল।<ref>[[http://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/trial-run-of-big-temple-car/article7124357.ece?ref=tpnews](http://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/trial-run-of-big-temple-car/article7124357.ece?ref=tpnews) Trial run of Big Temple car, Rolls; out after 100 years; maiden run on April 29] {{Webarchive|url=[https://web.archive.org/web/20180919003044/https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/trial-run-of-big-temple-car/article7124357.ece?ref=tpnews](https://web.archive.org/web/20180919003044/https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/trial-run-of-big-temple-car/article7124357.ece?ref=tpnews) |date=19 September 2018 }}, [[The Hindu]], 21 April 2015</ref> ন দিন পাছত মন্দিৰৰ ৰথৰ প্ৰথম শোভাযাত্ৰা অনুষ্ঠিত হয়। বাতৰি অনুসৰি, বিগত এশ বছৰত এই মন্দিৰত অনুষ্ঠিত হোৱা এইটোৱেই আছিল প্ৰথম এনে শোভাযাত্ৰা।<ref>[[http://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/big-temple-chariot-festival-held-after-100-years/article7156283.ece?mstac=0](http://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/big-temple-chariot-festival-held-after-100-years/article7156283.ece?mstac=0) Big temple chariot festival held after 100 years] {{Webarchive|url=[https://web.archive.org/web/20180919003049/https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/big-temple-chariot-festival-held-after-100-years/article7156283.ece?mstac=0](https://web.archive.org/web/20180919003049/https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/big-temple-chariot-festival-held-after-100-years/article7156283.ece?mstac=0) |date=19 September 2018 }}, [[The Hindu]], 30 April 2015</ref> ===উপন্যাস=== [[কল্কি কৃষ্ণমূৰ্তি]] নামৰ এজন প্ৰখ্যাত তামিল ঔপন্যাসিকে ৰাজাৰাজৰ জীৱনৰ আধাৰত ''পোন্নিয়িন ছেলভন'' নামৰ এখন ঐতিহাসিক উপন্যাস লিখিছিল।<ref>{{cite news|title=Age hardly withers charm of Ponniyin Selvan|url=[http://www.thehindu.com/books/age-hardly-withers-charm-of-ponniyin-selvan/article2550847.ece|date=19](http://www.thehindu.com/books/age-hardly-withers-charm-of-ponniyin-selvan/article2550847.ece|date=19) October 2011|location=Chennai|last=A.|first=Srivathsan|access-date=9 May 2015|newspaper=The Hindu|archive-date=5 June 2017|archive-url=[https://web.archive.org/web/20170605103559/http://www.thehindu.com/books/age-hardly-withers-charm-of-ponniyin-selvan/article2550847.ece|url-status=live}}](https://web.archive.org/web/20170605103559/http://www.thehindu.com/books/age-hardly-withers-charm-of-ponniyin-selvan/article2550847.ece|url-status=live}})</ref> আন এজন তামিল লেখক বালাকুমাৰণে ৰাজাৰাজ প্ৰথমৰ জীৱন আৰু মন্দিৰ নিৰ্মাণৰ বিষয়-বস্তু লৈ ''উদয়াৰ'' নামৰ এখন উপন্যাস লিখিছিল।<ref>{{cite news|title=Special Coin to Remember Rajendra Chola|url=[http://www.newindianexpress.com/cities/chennai/Special-Coin-to-Remember-Rajendra-Chola/2014/02/04/article2036004.ece|publisher=The](http://www.newindianexpress.com/cities/chennai/Special-Coin-to-Remember-Rajendra-Chola/2014/02/04/article2036004.ece|publisher=The) New Indian Express|date=4 February 2014|location=Chennai|work=Express News Service|access-date=9 May 2015|archive-date=19 May 2015|archive-url=[https://web.archive.org/web/20150519130228/http://www.newindianexpress.com/cities/chennai/Special-Coin-to-Remember-Rajendra-Chola/2014/02/04/article2036004.ece|url-status=dead}}](https://web.archive.org/web/20150519130228/http://www.newindianexpress.com/cities/chennai/Special-Coin-to-Remember-Rajendra-Chola/2014/02/04/article2036004.ece|url-status=dead}})</ref> ==প্ৰশাসন== মন্দিৰটো বৰ্তমান বাবাজী ৰাজা ভোসলে ছত্ৰপতিৰদ্বাৰা পৰিচালিত আৰু ব্যৱস্থাপিত হয়। তেওঁ তাঞ্জাভুৰ মাৰাঠা ৰাজ্য ৰাজপৰিয়ালৰ মুৰব্বী। তেওঁ তাঞ্জাভুৰ প্ৰাসাদ দেৱস্থানমৰ বংশানুক্ৰমিক ন্যাসৰক্ষক হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰে। এই প্ৰতিষ্ঠানটোৱে পূৰ্বৰ তাঞ্জোৰ অঞ্চলৰ ৮৮টা মন্দিৰৰ লগতে বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰৰো পৰিচালনা অব্যাহত ৰাখিছে। কিছুমান তামিল জাতীয়তাবাদ গোটে [[তামিলনাডু]] চৰকাৰক এই অধিকাৰ বাতিল কৰিবলৈ আবেদন কৰি আহিছে। তেওঁলোকৰ মতে, তেওঁ [[চোল]] বা [[তামিলসকল|তামিল]] বংশৰ নহয়। প্ৰতিবাদকাৰীসকলৰ এজন, যি বৃহৎ মন্দিৰ অধিকাৰ পুনৰুদ্ধাৰ সমিতিৰ সমন্বয়কো, তেওঁৰ মতে বাবাজী ভোসলে তাঞ্জাভুৰৰ মাৰাঠা ৰজাসকলৰ আইনগত উত্তৰাধিকাৰীও নহয়।<ref>{{cite web|url=[http://www.theweekendleader.com/Headlines/3247/tamil-groups-want-maratha-hold-over-thanjavur-big-temple-to-go.html|title=Tamil](http://www.theweekendleader.com/Headlines/3247/tamil-groups-want-maratha-hold-over-thanjavur-big-temple-to-go.html|title=Tamil) groups want Maratha hold over Thanjavur Big Temple to go|access-date=2018-05-12|archive-date=12 May 2018|archive-url=[https://web.archive.org/web/20180512112322/http://www.theweekendleader.com/Headlines/3247/tamil-groups-want-maratha-hold-over-thanjavur-big-temple-to-go.html|url-status=live}}](https://web.archive.org/web/20180512112322/http://www.theweekendleader.com/Headlines/3247/tamil-groups-want-maratha-hold-over-thanjavur-big-temple-to-go.html|url-status=live}})</ref> ==চিত্ৰসম্ভাৰ== মন্দিৰটোত বহুতো ভাস্কৰ্য, উত্থিত খোদিত চিত্ৰ আৰু দেৱালচিত্ৰ আছে।<ref name="Sivaramamurti1977p288">{{cite book|author=C. Sivaramamurti| title= L'Art en Inde|url= [https://books.google.com/books?id=WKgQAQAAMAAJ|year=](https://books.google.com/books?id=WKgQAQAAMAAJ|year=) 1977|publisher= H. N. Abrams|isbn=978-0-8109-0630-3 |pages=287–288, 427}}</ref> <gallery mode="packed" heights="150"> File:Brihadisvara Temple, Thanjavur, Tamil Nadu, India.jpg|তাঞ্জাভুৰ, তামিলনাডু, ভাৰতৰ বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ File:An elephant relief on the Brihadisvara Temple, Thanjavur.jpg|তাঞ্জাভুৰৰ বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰত হাতীৰ উত্থিত খোদিত চিত্ৰ File:Sculptures at the Brihadisvara Temple, Thanjavur, Tamil Nadu, India (2016) 04.jpg|ভিক্ষাৰ পাত্ৰ হাতত লৈ ভিক্ষু ৰূপত শিৱ (''সাধু'', [[ভিক্ষাটন]]) File:Brihadisvara Temple, Thanjavur, Tamil Nadu, India (2016) 100.jpg|alt=অৰ্ধনাৰীশ্বৰ (অৰ্ধেক শিৱ, অৰ্ধেক পাৰ্বতী), যি পুৰুষ আৰু নাৰী তত্ত্ব অবিচ্ছেদ্য বুলি প্ৰতীকায়িত কৰে। |[[অৰ্ধনাৰীশ্বৰ]] (অৰ্ধেক শিৱ, অৰ্ধেক পাৰ্বতী), যি পুৰুষ আৰু নাৰী তত্ত্ব অবিচ্ছেদ্য বুলি প্ৰতীকায়িত কৰে<ref>{{cite encyclopedia|url=[https://www.britannica.com/topic/Ardhanarishvara|title=Ardhanārīśvara|year=2011|encyclopedia=Encyclopædia](https://www.britannica.com/topic/Ardhanarishvara|title=Ardhanārīśvara|year=2011|encyclopedia=Encyclopædia) Britannica|access-date=27 December 2017|archive-date=15 August 2018|archive-url=[https://web.archive.org/web/20180815031629/https://www.britannica.com/topic/Ardhanarishvara|url-status=live}}](https://web.archive.org/web/20180815031629/https://www.britannica.com/topic/Ardhanarishvara|url-status=live}})</ref> File:Le temple de Brihadishwara (Tanjore, Inde) (13908795928).jpg|[[গণেশ]]ক মূল মন্দিৰ আৰু এটা পৃথক মন্দিৰ দুয়ো ঠাইতে দেখুওৱা হৈছে। File:Brihadeeswarar Temple 04.jpg|পিছফালে মন্দিৰৰ কৰিডৰ থকা পৃথক গণেশ মন্দিৰ File:Brihadisvara Temple, Thanjavur, Tamil Nadu, India (2009) 19.jpg|চোতালৰ উত্তৰ অংশত থকা সুব্ৰহ্মণ্যৰ মন্দিৰ। ইয়াক "মুৰুগন", "কাৰ্তিকেয়" বা "স্কন্দ" বুলিও কোৱা হয়। File:Chandeshvara shrine at the Brihadisvara Temple.jpg|[[চণ্ডেশ্বৰ]] মন্দিৰ। সোঁফালে মূল মন্দিৰৰ দেৱাল আৰু পিছফালে পূব গোপুৰম আছে। চণ্ডেশ্বৰ এজন ধ্যানমগ্ন যোগী আৰু নয়নমাৰ [[ভক্তি আন্দোলন]]ৰ সাধু। File:1010 CE Brihadishwara Temple, Hindu god Shiva, built by Rajaraja I, Thanjavur Tamil Nadu India (8).jpg|[[বিষ্ণু]]ৰ [[নৰসিংহ]] অৱতাৰ, যিয়ে মানুহক তেওঁলোকৰ ধৰ্মীয় বিশ্বাসৰ বাবে নিৰ্যাতন কৰা অসুৰক বধ কৰিছে File:1010 CE Brihadishwara Shiva Temple, yogini, built by Rajaraja I, Thanjavur Tamil Nadu India.jpg|[[লক্ষ্মী]]ৰ মূৰ্তি, সন্মানসহ প্ৰদৰ্শিত এখন বৈষ্ণৱ ভাস্কৰ্য File:Tanjore Paintings - Big temple 01.JPG|গজলক্ষ্মীৰ দেৱালচিত্ৰ, [[বৈষ্ণৱ ধৰ্ম]]ৰ বিষয়-বস্তুৰ আন এটা শিল্পকৰ্ম File:Sculptures at the Brihadisvara Temple, Thanjavur, Tamil Nadu, India (2016) 01.jpg|শৈৱ মন্দিৰত থকা বিষ্ণুৰ ভাস্কৰ্য File:1010 CE Brihadishwara Shiva Temple, wall relief, built by Rajaraja I, Thanjavur Tamil Nadu India.jpg|[[যোগ]] আৰু ধ্যানৰ উত্থিত খোদিত চিত্ৰ; মন্দিৰটোত বহুতো লৌকিক আৰু সাধুৰ দৃশ্য দেখুওৱা হৈছে। File:Brihadeeswarar Temple 3407.jpg|গছত লুকাই গোপিকাসকলৰ কাপোৰ লৈ কৃষ্ণই কৰা ধেমালি File:Nandi Brihadeeswara.jpg|নন্দী মন্দিৰ File:Sculpture2 Brihadeeswara.jpg|ভাস্কৰ্য File:Sculpture3 Brihadeeswara.jpg|বিমানৰ বাহিৰৰ দেৱালৰ ভাস্কৰ্যৰ অংশ File:Relief Staircase, Brihadeeswara.jpg|খট‌খটীত থকা উত্থিত খোদিত চিত্ৰ File:Relief detail, Brihadeeswara.jpg|উত্থিত খোদিত চিত্ৰৰ অংশ File:Relief detail 2 Brihadeeswara.jpg|উত্থিত খোদিত চিত্ৰৰ অংশ File:Entrance Brihadeeswara.jpg|প্ৰৱেশদ্বাৰ File:Thanjavur Big Temple View.jpg|বিমানৰ দৃশ্য File:Brihadisvara Temple - Thanjavur peruvudaiyar kovil ttkcvrvb122k23iph (299).jpg|বিমানলৈ যোৱা এটা প্ৰৱেশদ্বাৰ File:Left side view Brihadeeswara.jpg| বাঁওফালৰপৰা দেখা দৃশ্য File:The Big Temple - Thanjavur.jpg|ৰাতিৰ দৃশ্য File:Brihadeeswara Temple Gopuram at Night.jpg|ৰাতিৰ সময়ত বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰৰ গোপুৰম File:PeriyaKoil June 2016.jpg|তাঞ্জোৰ পেৰিয়া কইলত পুৱতি নিশাৰ দৃশ্য File:A yoga and meditation relief.jpg|[[যোগ]] আৰু ধ্যানৰ উত্থিত খোদিত চিত্ৰ File:Ta-scr.jpg|বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰৰ তামিল লিপিৰ শিলালিপি </gallery> ==টোকা== {{Reflist|group=note}} ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ===গ্ৰন্থপঞ্জী=== {{Refbegin|2}} *{{cite book|author=Prasanna Kumar Acharya|title=হিন্দু স্থাপত্যৰ বিশ্বকোষ|year=2010|publisher=Oxford University Press (Republished by Motilal Banarsidass)|url=[https://archive.org/stream/encyclopaediaofh07achauoft#page/n9/mode/2up|isbn=978-81-7536-534-6}}](https://archive.org/stream/encyclopaediaofh07achauoft#page/n9/mode/2up|isbn=978-81-7536-534-6}}) *{{cite book|author=Prasanna Kumar Acharya|title=হিন্দু স্থাপত্যৰ অভিধান: চিত্ৰসহ উদ্ধৃতিৰে সংস্কৃত স্থাপত্যশাস্ত্ৰীয় পৰিভাষাৰ আলোচনা|url=[https://books.google.com/books?id=rbayQwAACAAJ|year=1997|publisher=Oxford](https://books.google.com/books?id=rbayQwAACAAJ|year=1997|publisher=Oxford) University Press (Reprinted in 1997 by Motilal Banarsidass)|isbn=978-81-7536-113-3|access-date=3 December 2017|archive-date=11 November 2023|archive-url=[https://web.archive.org/web/20231111032500/https://books.google.com/books?id=rbayQwAACAAJ|url-status=live}}](https://web.archive.org/web/20231111032500/https://books.google.com/books?id=rbayQwAACAAJ|url-status=live}}) *{{cite book|author1=Vinayak Bharne|author2=Krupali Krusche|title=হিন্দু মন্দিৰৰ পুনৰ আৱিষ্কাৰ: ভাৰতৰ পৱিত্ৰ স্থাপত্য আৰু নগৰ পৰিকল্পনা|url=[https://books.google.com/books?id=CGukBgAAQBAJ|year=2014|publisher=Cambridge](https://books.google.com/books?id=CGukBgAAQBAJ|year=2014|publisher=Cambridge) Scholars Publishing|isbn=978-1-4438-6734-4|access-date=3 December 2017|archive-date=13 August 2023|archive-url=[https://web.archive.org/web/20230813200520/https://books.google.com/books?id=CGukBgAAQBAJ|url-status=live}}](https://web.archive.org/web/20230813200520/https://books.google.com/books?id=CGukBgAAQBAJ|url-status=live}}) * {{citation|author=S.R. Balasubrahmanyam|title =মধ্য চোল মন্দিৰসমূহ|publisher = Thomson Press| year=1975|isbn = 978-9060236079}} * {{cite book| first=Francis D.K.| last=Ching| year=2007| title=স্থাপত্যৰ বিশ্ব ইতিহাস| url=[https://archive.org/details/globalhistoryofa0000chin|](https://archive.org/details/globalhistoryofa0000chin|) url-access=registration| publisher=John Wiley and Sons| location=New York| pages=[[https://archive.org/details/globalhistoryofa0000chin/page/338](https://archive.org/details/globalhistoryofa0000chin/page/338) 338–339]| isbn=978-0-471-26892-5}} *{{cite book|author=Alice Boner|title=হিন্দু ভাস্কৰ্যৰ গঠননীতি: গুহা মন্দিৰৰ যুগ|url=[https://books.google.com/books?id=doQLZ21CGScC|year=1990|publisher=Motilal](https://books.google.com/books?id=doQLZ21CGScC|year=1990|publisher=Motilal) Banarsidass|isbn=978-81-208-0705-1|access-date=3 December 2017|archive-date=11 November 2023|archive-url=[https://web.archive.org/web/20231111032500/https://books.google.com/books?id=doQLZ21CGScC|url-status=live}}](https://web.archive.org/web/20231111032500/https://books.google.com/books?id=doQLZ21CGScC|url-status=live}}) *{{cite book|author1=Alice Boner|author2=Sadāśiva Rath Śarmā|title=শিল্প প্ৰকাশ|url=[https://books.google.com/books?id=itQUAAAAIAAJ|year=2005|publisher=Brill](https://books.google.com/books?id=itQUAAAAIAAJ|year=2005|publisher=Brill) Academic (Reprinted by Motilal Banarsidass)|isbn=978-8120820524|access-date=3 December 2017|archive-date=11 November 2023|archive-url=[https://web.archive.org/web/20231111031957/https://books.google.com/books?id=itQUAAAAIAAJ|url-status=live}}](https://web.archive.org/web/20231111031957/https://books.google.com/books?id=itQUAAAAIAAJ|url-status=live}}) *{{cite book|author1=A.K. Coomaraswamy|author2=Michael W. Meister|title=স্থাপত্য তত্ত্বৰ প্ৰবন্ধসমূহ|url=[https://books.google.com/books?id=5B1QAAAAMAAJ|year=1995|publisher=Indira](https://books.google.com/books?id=5B1QAAAAMAAJ|year=1995|publisher=Indira) Gandhi National Centre for the Arts|isbn=978-0-19-563805-9|access-date=3 December 2017|archive-date=11 November 2023|archive-url=[https://web.archive.org/web/20231111033002/https://books.google.com/books?id=5B1QAAAAMAAJ|url-status=live}}](https://web.archive.org/web/20231111033002/https://books.google.com/books?id=5B1QAAAAMAAJ|url-status=live}}) *Dehejia, V. (1997). ''ভাৰতীয় শিল্প''. Phaidon: London. {{ISBN|0-7148-3496-3}}. *{{cite book|author=Adam Hardy|title=ভাৰতীয় মন্দিৰ স্থাপত্য: ৰূপ আৰু পৰিৱৰ্তন|url=[https://books.google.com/books?id=aU0hCAS2-08C|year=1995|publisher=Abhinav](https://books.google.com/books?id=aU0hCAS2-08C|year=1995|publisher=Abhinav) Publications|isbn=978-81-7017-312-0|access-date=3 December 2017|archive-date=13 August 2023|archive-url=[https://web.archive.org/web/20230813200524/https://books.google.com/books?id=aU0hCAS2-08C|url-status=live}}](https://web.archive.org/web/20230813200524/https://books.google.com/books?id=aU0hCAS2-08C|url-status=live}}) *{{cite book|author=Adam Hardy|title=ভাৰতৰ মন্দিৰ স্থাপত্য|url=[https://books.google.com/books?id=ofUVAQAAIAAJ|year=2007|publisher=Wiley|isbn=978-0470028278|access-date=3](https://books.google.com/books?id=ofUVAQAAIAAJ|year=2007|publisher=Wiley|isbn=978-0470028278|access-date=3) December 2017|archive-date=11 November 2023|archive-url=[https://web.archive.org/web/20231111033002/https://books.google.com/books?id=ofUVAQAAIAAJ|url-status=live}}](https://web.archive.org/web/20231111033002/https://books.google.com/books?id=ofUVAQAAIAAJ|url-status=live}}) *{{cite book|author=Adam Hardy|title=মধ্যযুগীয় ভাৰতত মন্দিৰ স্থাপত্যৰ তত্ত্ব আৰু প্ৰয়োগ: ভোজৰ সমৰাঙ্গণসূত্ৰধাৰ আৰু ভোজপুৰৰ ৰেখাচিত্ৰ|url=[https://books.google.com/books?id=_oADrgEACAAJ|year=2015|publisher=Indira](https://books.google.com/books?id=_oADrgEACAAJ|year=2015|publisher=Indira) Gandhi National Centre for the Arts|isbn=978-93-81406-41-0|access-date=3 December 2017|archive-date=11 November 2023|archive-url=[https://web.archive.org/web/20231111033002/https://books.google.com/books?id=_oADrgEACAAJ|url-status=live}}](https://web.archive.org/web/20231111033002/https://books.google.com/books?id=_oADrgEACAAJ|url-status=live}}) *Harle, J.C., ''ভাৰতীয় উপমহাদেশৰ শিল্প আৰু স্থাপত্য'', ২য় সংস্কৰণ। 1994, Yale University Press Pelican History of Art, {{ISBN|0300062176}} *{{cite book|author=Monica Juneja|title=মধ্যযুগীয় ভাৰতৰ স্থাপত্য: ৰূপ, প্ৰসংগ আৰু ইতিহাস|url=[https://books.google.com/books?id=7N7VAAAAMAAJ|year=2001|publisher=Orient](https://books.google.com/books?id=7N7VAAAAMAAJ|year=2001|publisher=Orient) Blackswan|isbn=978-8178242286|access-date=3 December 2017|archive-date=11 November 2023|archive-url=[https://web.archive.org/web/20231111033003/https://books.google.com/books?id=7N7VAAAAMAAJ|url-status=live}}](https://web.archive.org/web/20231111033003/https://books.google.com/books?id=7N7VAAAAMAAJ|url-status=live}}) *{{cite book|author=Stella Kramrisch|title=হিন্দু মন্দিৰ খণ্ড ১|url=[https://books.google.com/books?id=NNcXrBlI9S0C|year=1976|publisher=Motilal](https://books.google.com/books?id=NNcXrBlI9S0C|year=1976|publisher=Motilal) Banarsidass (Reprinted 1946 Princeton University Press)|isbn=978-81-208-0223-0|access-date=3 December 2017|archive-date=10 November 2023|archive-url=[https://web.archive.org/web/20231110025834/https://books.google.com/books?id=NNcXrBlI9S0C|url-status=live}}](https://web.archive.org/web/20231110025834/https://books.google.com/books?id=NNcXrBlI9S0C|url-status=live}}) *{{cite book|author=Stella Kramrisch|title=হিন্দু মন্দিৰ খণ্ড ২|url=[https://books.google.com/books?id=8-aS52MgIkMC|year=1979|publisher=Motilal](https://books.google.com/books?id=8-aS52MgIkMC|year=1979|publisher=Motilal) Banarsidass (Reprinted 1946 Princeton University Press)|isbn=978-81-208-0224-7}} *{{cite book|author1=Michael W. Meister|author2=Madhusudan Dhaky|title=ভাৰতীয় মন্দিৰ স্থাপত্যৰ বিশ্বকোষ|url=[https://books.google.com/books?id=DRY3AQAAIAAJ|year=1986|publisher=American](https://books.google.com/books?id=DRY3AQAAIAAJ|year=1986|publisher=American) Institute of Indian Studies|isbn=978-0-8122-7992-4|access-date=3 December 2017|archive-date=11 November 2023|archive-url=[https://web.archive.org/web/20231111033003/https://books.google.com/books?id=DRY3AQAAIAAJ|url-status=live}}](https://web.archive.org/web/20231111033003/https://books.google.com/books?id=DRY3AQAAIAAJ|url-status=live}}) *{{cite book|author=George Michell|title=হিন্দু শিল্প আৰু স্থাপত্য|url=[https://archive.org/details/hinduartarchitec00mich|url-access=registration|year=2000|publisher=Thames](https://archive.org/details/hinduartarchitec00mich|url-access=registration|year=2000|publisher=Thames) & Hudson|isbn=978-0-500-20337-8}} * {{citation| last =Michell| first =George| title = হিন্দু মন্দিৰ: ইয়াৰ অৰ্থ আৰু ৰূপৰ পৰিচয়| publisher =University of Chicago Press| year =1988| location =Chicago| isbn = 0-226-53230-5}} * {{cite book| first= John| last= Man| year= 1999| title= ১০০০ খ্ৰীষ্টাব্দৰ বিশ্বৰ মানচিত্ৰ| publisher= Penguin Books| location= United Kingdom| isbn= 0-7946-0011-5| url= [https://books.google.com/books?id=j-CgtWP38nsC|](https://books.google.com/books?id=j-CgtWP38nsC|) access-date= 15 November 2015| archive-date= 10 March 2024| archive-url= [https://web.archive.org/web/20240310103400/https://books.google.com/books?id=j-CgtWP38nsC|](https://web.archive.org/web/20240310103400/https://books.google.com/books?id=j-CgtWP38nsC|) url-status= live}} * {{cite book| first= Binda| last= Thapar| year= 2004| title= ভাৰতীয় স্থাপত্যৰ পৰিচয় | publisher= Periplus Editions| location=Singapore| pages= 43, 52–53| isbn= 0-7946-0011-5}} *{{cite book|author=T. A. Gopinatha Rao|title=হিন্দু প্ৰতিমাবিজ্ঞানৰ উপাদানসমূহ|url=[https://books.google.com/books?id=MJD-KresBwIC|year=1993|publisher=Motilal](https://books.google.com/books?id=MJD-KresBwIC|year=1993|publisher=Motilal) Banarsidass|isbn=978-81-208-0878-2|access-date=3 December 2017|archive-date=11 November 2023|archive-url=[https://web.archive.org/web/20231111033003/https://books.google.com/books?id=MJD-KresBwIC|url-status=live}}](https://web.archive.org/web/20231111033003/https://books.google.com/books?id=MJD-KresBwIC|url-status=live}}) *{{cite book|author=Ajay J. Sinha|title=স্থপতিসকলৰ কল্পনা: ভাৰতৰ ধৰ্মীয় স্মৃতিসৌধত সৃষ্টিশীলতা|url=[https://books.google.com/books?id=WvqLzaSUGi8C|year=2000|publisher=University](https://books.google.com/books?id=WvqLzaSUGi8C|year=2000|publisher=University) of Delaware Press|isbn=978-0-87413-684-5|access-date=3 December 2017|archive-date=11 November 2023|archive-url=[https://web.archive.org/web/20231111033003/https://books.google.com/books?id=WvqLzaSUGi8C|url-status=live}}](https://web.archive.org/web/20231111033003/https://books.google.com/books?id=WvqLzaSUGi8C|url-status=live}}) *{{cite book|title=দক্ষিণ ভাৰতৰ মন্দিৰসমূহ|author=Burton Stein|isbn=978-0706904499|publisher=Vikas|url=[https://books.google.com/books?id=Hq5BngAACAAJ|year=1978|access-date=3](https://books.google.com/books?id=Hq5BngAACAAJ|year=1978|access-date=3) December 2017|archive-date=11 November 2023|archive-url=[https://web.archive.org/web/20231111033004/https://books.google.com/books?id=Hq5BngAACAAJ|url-status=live}}](https://web.archive.org/web/20231111033004/https://books.google.com/books?id=Hq5BngAACAAJ|url-status=live}}) *{{cite book|author=Burton Stein|title=নতুন কেমব্ৰিজ ভাৰত ইতিহাস: বিজয়নগৰ|url=[https://books.google.com/books?id=OpxeaYQbGDMC|year=1989|publisher=Cambridge](https://books.google.com/books?id=OpxeaYQbGDMC|year=1989|publisher=Cambridge) University Press|isbn=978-0-521-26693-2|access-date=3 December 2017|archive-date=11 November 2023|archive-url=[https://web.archive.org/web/20231111033010/https://books.google.com/books?id=OpxeaYQbGDMC|url-status=live}}](https://web.archive.org/web/20231111033010/https://books.google.com/books?id=OpxeaYQbGDMC|url-status=live}}) *{{cite book|author1=Burton Stein|author2=David Arnold|title=ভাৰতৰ ইতিহাস|url=[https://books.google.com/books?id=QY4zdTDwMAQC|year=2010|publisher=John](https://books.google.com/books?id=QY4zdTDwMAQC|year=2010|publisher=John) Wiley & Sons|isbn=978-1-4443-2351-1|access-date=3 December 2017|archive-date=12 July 2023|archive-url=[https://web.archive.org/web/20230712062730/https://books.google.com/books?id=QY4zdTDwMAQC|url-status=live}}](https://web.archive.org/web/20230712062730/https://books.google.com/books?id=QY4zdTDwMAQC|url-status=live}}) *{{cite book|author=Kapila Vatsyayan|title=ভাৰতীয় কলাৰ বৰ্গ আৰু বৃত্ত|url=[https://books.google.com/books?id=vwLJc3pBzzUC&pg=PR10|year=1997|publisher=Abhinav](https://books.google.com/books?id=vwLJc3pBzzUC&pg=PR10|year=1997|publisher=Abhinav) Publications|isbn=978-81-7017-362-5|access-date=3 December 2017|archive-date=11 November 2023|archive-url=[https://web.archive.org/web/20231111033504/https://web.archive.org/web/20231111033504/https://books.google.com/books?id=vwLJc3pBzzUC&pg=PR10#v=onepage&q&f=false|url-status=live}}](https://web.archive.org/web/20231111033504/https://web.archive.org/web/20231111033504/https://books.google.com/books?id=vwLJc3pBzzUC&pg=PR10#v=onepage&q&f=false|url-status=live}}) {{Refend}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Commons category|Brihadisvara Temple|বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ}} {{Wikivoyage|Thanjavur|তাঞ্জাভুৰ}} * [https://ignca.gov.in/thanjavur-brhadisvara-temple/ তাঞ্জাভুৰ বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ], ভাৰত চৰকাৰৰ ইন্দিৰা গান্ধী ৰাষ্ট্ৰীয় কলা কেন্দ্ৰ * [https://www.tamilnadutourism.tn.gov.in/destinations/brihadeeswara-temple বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ], তামিলনাডু পৰ্যটন * [https://indianculture.gov.in/stories/dakshina-meru-brihadeswara-temple দক্ষিণ মেৰু: বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ], ভাৰত চৰকাৰ * [http://www.art-and-archaeology.com/india/thanjavur/bri01.html শিল্প আৰু পুৰাতত্ত্বৰ ৱেবছাইটত আলোকচিত্ৰসমূহ] * [https://whc.unesco.org/en/list/250 ইউনেস্কোৰ মহান জীৱন্ত চোল মন্দিৰসমূহ] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ পৰ্যটনস্থলী]] [[শ্ৰেণী:হিন্দুধৰ্মৰ মঠ-মন্দিৰ]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ ধৰ্মীয় স্থান]] gfevdkf2sbhb6qx5id19ur1kd10f9r2 627374 627368 2026-08-15T05:11:32Z AjayDas 12623 /* গ্ৰন্থপঞ্জী */ 627374 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious building |building_name = বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ | image = Brihadisvara Temple during Maha Shivaratri-WUS03611 (edit).jpg | caption = [[মহা শিৱৰাত্ৰি]]ৰ সময়ত বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ | native_name = தஞ்சைப் பெருவுடையார் கோயில் | pushpin_map = India #Tamil Nadu | pushpin_caption = [[তামিলনাডু]], ভাৰতত অৱস্থান | coordinates = {{coord|10|46|58|N|79|07|54|E|type:landmark_region:IN|display=inline,title}} | religious_affiliation = [[হিন্দুধৰ্ম]] | country = ভাৰত | state = [[তামিলনাডু]] | district = [[থাঞ্জাভুৰ জিলা]] | location = [[থাঞ্জাভুৰ]] | elevation_m = 65.83 | deity = [[শিৱ]] | festival = [[মহা শিৱৰাত্ৰি]] | architecture_style = [[চোল স্থাপত্য]] | inscriptions = [[তামিল ভাষা|তামিল]] | completed = ১০১০ খ্ৰীষ্টাব্দ<ref name=britbrihadthanj/><ref name=mitchell/> | creator = [[ৰাজাৰাজ চোল প্ৰথম|ৰাজাৰাজ প্ৰথম]] | footnotes = {{Infobox UNESCO World Heritage Site | child = yes | official_name = থাঞ্জাভুৰৰ বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ কমপ্লেক্স | part_of = [[মহান জীৱন্ত চোল মন্দিৰসমূহ]] | criteria = {{UNESCO WHS type|(ii), (iii)}}(ii), (iii) | ID = 250bis-001 | year = ১৯৮৭ | extension = ২০০৪ | area = {{convert|18.07|ha|acre|abbr=on}} | buffer_zone = {{convert|9.58|ha|acre|abbr=on}} }} }} {{হিন্দু ধৰ্ম}} '''বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ''', ইয়াৰ নিৰ্মাতাই '''ৰাজাৰাজেশ্বৰম''' ({{lit|[[ৰাজাৰাজ চোল প্ৰথম|ৰাজাৰাজ]]ৰ প্ৰভু}}) নামেৰে নামকৰণ কৰা আৰু স্থানীয়ভাৱে '''''থাঞ্জাই পেৰিয়া কোভিল''''' ({{lit|থাঞ্জাভুৰৰ বৃহৎ মন্দিৰ}}) আৰু '''''পেৰুৱুদৈয়াৰ কোভিল''''' ({{literally|মহান প্ৰভুৰ মন্দিৰ}}) নামেৰে পৰিচিত, হৈছে শৈৱ<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=GaYeAAAAMAAJ&q=brihadisvara+saiva+temple |title=ৰাজাৰাজ দ্য গ্ৰেট: এ গাৰ্লেণ্ড অৱ ট্ৰিবিউটছ |date=1984 |publisher=মিউজিয়ামছ ডিপাৰ্টমেণ্ট, গভৰ্ণমেণ্ট মিউজিয়াম |language=en |access-date=25 October 2022 |archive-date=3 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230703190805/https://books.google.com/books?id=GaYeAAAAMAAJ&q=brihadisvara+saiva+temple |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=bqeyAAAAIAAJ&q=brihadisvara+saiva+temple |title=ইণ্ডিয়া পাৰ্ছপেক্টিভছ |date=1995 |publisher=পিটিআই ফৰ দ্য মিনিষ্ট্ৰী অৱ এক্সটাৰ্নেল এফেয়াৰ্ছ |language=en |access-date=25 October 2022 |archive-date=3 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230703190805/https://books.google.com/books?id=bqeyAAAAIAAJ&q=brihadisvara+saiva+temple |url-status=live }}</ref> [[হিন্দু মন্দিৰ]], যি [[চোল শিল্প আৰু স্থাপত্য|চোল স্থাপত্যশৈলী]]ত<ref>{{Cite book |last=Rao |first=Raghunadha |url=https://books.google.com/books?id=U-p8Zg62USYC&dq=brihadisvara+temple+tamil+architecture&pg=PA32 |title=ভাৰতীয় ঐতিহ্য আৰু সংস্কৃতি |publisher=ষ্টাৰ্লিং পাব্লিশ্বাৰ্ছ |year=1989 |isbn=9788120709300 |pages=32 |language=English |access-date=18 March 2023 |archive-date=24 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230424002637/https://books.google.com/books?id=U-p8Zg62USYC&dq=brihadisvara+temple+tamil+architecture&pg=PA32 |url-status=live }}</ref> নিৰ্মিত আৰু ভাৰতৰ [[কাবেৰী নদী]]ৰ দক্ষিণ পাৰৰ থাঞ্জাভুৰ, [[তামিলনাডু]], ভাৰতত অৱস্থিত।<ref name=britbrihadthanj>[https://www.britannica.com/place/Thanjavur-India থাঞ্জাভুৰ], এনচাইক্ল'পিডিয়া ব্ৰিটানিকা</ref><ref name=asibrihadthanj/> ই সৰ্ববৃহৎ হিন্দু মন্দিৰসমূহৰ অন্যতম আৰু [[তামিল স্থাপত্য]]ৰ এক উৎকৃষ্ট নিদৰ্শন।<ref name="Great Living Chola Temples">{{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/list/250 |title=মহান জীৱন্ত চোল মন্দিৰসমূহ |publisher=ইউনেস্ক' |access-date=21 January 2008 |archive-date=5 January 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130105115252/https://whc.unesco.org/en/list/250 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite book | first= John | last= Keay | author-link= John Keay | year= 2000 | title=ভাৰত: এখন ইতিহাস | publisher=হাৰ্পাৰ কলিন্স পাব্লিশ্বাৰ্ছ | location=নিউয়ৰ্ক, আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ | isbn= 0-00-638784-5 | url= https://books.google.com/books?id=3aeQqmcXBhoC | pages= xix | access-date= 15 November 2015 | archive-date= 3 July 2023 | archive-url= https://web.archive.org/web/20230703190805/https://books.google.com/books?id=3aeQqmcXBhoC | url-status= live }}</ref> ইয়াক ''দক্ষিণ মেৰু'' ([[মেৰু পৰ্বত|মেৰু]]ৰ [[দক্ষিণ ভাৰত|দক্ষিণ]] ৰূপ) বুলিও কোৱা হয়।<ref>{{cite book|title=ভাৰত আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ মন্দিৰ শিল্প, প্ৰতিমা আৰু সংস্কৃতি|author=কে. ভি. ৰামন|publisher=শাৰদা পাব্লিশ্বিং হাউছ|year=2006|page=136}}</ref> [[চোল বংশ|চোল]] সম্ৰাট [[ৰাজাৰাজ চোল প্ৰথম|ৰাজাৰাজ প্ৰথমে]] ১০০৩ৰপৰা ১০১০ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ভিতৰত নিৰ্মাণ কৰা এই মন্দিৰটো [[ইউনেস্ক']]ৰ [[বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ]] "[[মহান জীৱন্ত চোল মন্দিৰসমূহ]]"ৰ অংশ; ইয়াৰ সৈতে চোল যুগৰ [[গংগাইকোণ্ড চোলপুৰমৰ বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ|গংগাইকোণ্ড চোলপুৰম মন্দিৰ]] আৰু [[ঐৰাৱতেশ্বৰ মন্দিৰ]] অন্তৰ্ভুক্ত, যিবোৰ ক্ৰমে ইয়াৰ উত্তৰ-পূবলৈ প্ৰায় {{convert|70|km}} আৰু {{convert|40|km}} দূৰত অৱস্থিত।<ref name=UNESCO/> এই একাদশ শতিকাৰ মন্দিৰৰ মূল স্থাপত্যসমূহ এটা পৰিখাৰ চাৰিওফালে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ইয়াত ''[[গোপুৰম|গোপুৰ]]'', মূল মন্দিৰ, ইয়াৰ বিশাল স্তম্ভ, শিলালিপি, দেৱালচিত্ৰ আৰু মূলতঃ [[শৈৱ ধৰ্ম|শৈৱ]] বিষয়ৰ সৈতে জড়িত ভাস্কৰ্য আছিল, যদিও [[বৈষ্ণৱ ধৰ্ম]] আৰু [[শাক্ত ধৰ্ম]]ৰো নিদৰ্শন আছিল। মন্দিৰটো ইতিহাসৰ বিভিন্ন সময়ত ক্ষতিগ্ৰস্ত হৈছিল আৰু কিছুমান শিল্পকৰ্ম এতিয়া নোহোৱা হৈছে। পৰৱৰ্তী শতিকাসমূহত অতিৰিক্ত [[মণ্ডপ]] আৰু স্মাৰক সংযোজন কৰা হৈছিল। মন্দিৰটো বৰ্তমান ১৬শ শতিকাৰ পিছত নিৰ্মাণ কৰা দুৰ্গসদৃশ দেৱালেৰে পৰিবেষ্টিত।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=1–21}}<ref name=michell16/> গ্ৰেনাইটেৰে নিৰ্মিত মন্দিৰটোৰ গৰ্ভগৃহৰ ওপৰৰ ''বিমান'' স্তম্ভটো দক্ষিণ ভাৰতৰ অন্যতম ওখ।<ref name=asibrihadthanj>{{cite web|title=ভাৰতীয় পুৰাতত্ত্ব জৰীপ|url=http://asi.nic.in/asi_monu_whs_cholabt.asp|access-date=25 December 2012|archive-date=22 September 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130922114449/http://asi.nic.in/asi_monu_whs_cholabt.asp|url-status=live}}</ref> মন্দিৰটোত এটা বিশাল স্তম্ভযুক্ত ''প্ৰকাৰ'' (কৰিডৰ) আৰু ভাৰতৰ অন্যতম বৃহৎ শিৱ [[লিংগ]] আছে।<ref name=asibrihadthanj/><ref name=UNESCO/>{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=20–21}} ইয়াৰ ভাস্কৰ্যৰ উৎকৃষ্ট মানৰ বাবেও ই বিখ্যাত; লগতে একাদশ শতিকাত [[নটৰাজ]], অৰ্থাৎ নৃত্যৰ প্ৰভু শিৱৰ ৰূপৰ পিতলৰ মূৰ্তি নিৰ্মাণৰ বাবে ইয়াক নিৰ্বাচন কৰা হৈছিল। মন্দিৰ কমপ্লেক্সত [[নন্দী]], [[পাৰ্বতী]], [[কাৰ্তিকেয়|মুৰুগন]], [[গণেশ]], সভাপতি, [[দক্ষিণামূৰ্তি]], [[চণ্ডেশ্বৰ নায়নাৰ|চণ্ডেশ্বৰ]], [[বৰাহী]], তিৰুৱাৰুৰৰ তিয়াগৰাজৰ লগতে [[সিদ্ধৰ]] [[কৰুভুৰাৰ|কৰুভূৰাৰ]] আৰু আনসকলৰ মন্দিৰ আছে।<ref name=UNESCO/>{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=16–29}} মন্দিৰটো [[তামিলনাডু]]ৰ অন্যতম সৰ্বাধিক পৰিদৰ্শিত পৰ্যটনস্থলী।<ref name="Gopal 1990 185">{{cite book|title=যুগে যুগে ভাৰত|url=https://archive.org/details/indiathroughages00mada|last=Gopal|first=Madan|year= 1990| page= [https://archive.org/details/indiathroughages00mada/page/185 185]|editor=K.S. Gautam|publisher=প্ৰকাশন বিভাগ, তথ্য আৰু সম্প্ৰচাৰ মন্ত্ৰ্যালয়, ভাৰত চৰকাৰ}}</ref> ==নামকৰণ== [[ৰাজাৰাজ প্ৰথম|ৰাজাৰাজ চোলে]] এই মন্দিৰটো নিৰ্মাণ কৰাইছিল। তেওঁ ইয়াৰ নাম ৰাজাৰাজেশ্বৰম (Rajarājeśvaram) ৰাখিছিল। ইয়াৰ অৰ্থ হৈছে ৰাজাৰাজৰ দেৱতাৰ মন্দিৰ।<ref>{{cite book |author=D. Raphael |title=Temples of Tamil Nadu, Works of Art |url=https://google.com |year=1996 |publisher=Ratnamala |isbn=978-955-9440-00-0 |page=9 |access-date=9 June 2019 |archive-date=10 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240310103506/https://google.com |url-status=live }}</ref> পিছৰ এটা শিলালিপিত মন্দিৰটোৰ দেৱতাক পেৰিয়া উদাইয়া নায়নাৰ বুলি কোৱা হৈছে। এই নামটোৰপৰাই বৰ্তমানৰ বৃহদেশ্বৰ আৰু পেৰুভুডাইয়াৰ কোভিল নাম দুটা আহিছে বুলি জনা যায়।<ref>{{cite book |author=S. R. Balasubrahmanyam |title=Middle Chola Temples: Rajaraja I to Kulottunga I, A.D. 985-1070 |url=https://google.com |year=1975 |publisher=Thomson |page=87 |access-date=9 June 2019 |archive-date=10 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240310103400/https://google.com |url-status=live }}</ref> ==অৱস্থান== [[File:Brihadisvara Temple - Thanjavur peruvudaiyar kovil ttkcvrvb122k23iph (747).jpg|thumb|centre|400px|দেৱালৰ বাহিৰৰপৰা দেখা পেৰুবুদাইয়াৰ মন্দিৰৰ চৌহদ]] পেৰুবুদাইয়াৰ মন্দিৰ<ref>{{Cite web|title=Brihadeeswara Temple|url=[https://brihadeeswara.temple-mandir.in/|access-date=2022-02-24|website=Brihadeeswara](https://brihadeeswara.temple-mandir.in/|access-date=2022-02-24|website=Brihadeeswara) Temple|language=en-US|archive-date=24 February 2022|archive-url=[https://web.archive.org/web/20220224085645/https://brihadeeswara.temple-mandir.in/|url-status=dead}}](https://web.archive.org/web/20220224085645/https://brihadeeswara.temple-mandir.in/|url-status=dead}})</ref> [[তাঞ্জাভুৰ]] চহৰত অৱস্থিত। ই [[চেন্নাই]]ৰপৰা প্ৰায় {{convert|350|km}} দক্ষিণ-পশ্চিমে অৱস্থিত। ভাৰতীয় ৰে'লৱে, তামিলনাডু বাছ সেৱা আৰু ৬৭, ৪৫চি আৰু ২২৬নং ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথৰ জৰিয়তে চহৰখন আন বহুতো মুখ্য চহৰৰ সৈতে প্ৰতিদিনে সংযুক্ত হৈ আছে।<ref name="road">{{cite web | url =[http://www.nhai.org/Doc/project-offer/Highways.pdf](http://www.nhai.org/Doc/project-offer/Highways.pdf) | page =2 | title =NH wise Details of NH in respect of Stretches entrusted to NHAI | access-date =17 December 2011 | work =Ministry of Road Transport & Highways, [[Government of India]] | publisher =[[National Highways Authority of India]] | archive-url =[https://web.archive.org/web/20090225142615/http://www.nhai.org/Doc/project-offer/Highways.pdf](https://web.archive.org/web/20090225142615/http://www.nhai.org/Doc/project-offer/Highways.pdf) | archive-date =25 February 2009 | url-status =dead | df =dmy-all }}</ref><ref>{{cite web|url=[http://www.municipality.tn.gov.in/thanjavur/city-routes.htm|title=Thanjavur](http://www.municipality.tn.gov.in/thanjavur/city-routes.htm|title=Thanjavur) bus routes|publisher=Municipality of Thanjavur|access-date=29 December 2012|archive-url=[https://web.archive.org/web/20130617131259/http://www.municipality.tn.gov.in/thanjavur/city-routes.htm|archive-date=17](https://web.archive.org/web/20130617131259/http://www.municipality.tn.gov.in/thanjavur/city-routes.htm|archive-date=17) June 2013|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> নিয়মীয়া সেৱা থকা আটাইতকৈ ওচৰৰ বিমানবন্দৰটো হৈছে [[তিৰুচিৰাপল্লী আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰ]]। ই প্ৰায় {{convert|55|km}} দূৰত অৱস্থিত।<ref>{{cite book|author=Ē. Kē Cēṣāttiri|title=Sri Brihadisvara: The Great Temple of Thānjavūr|url=[https://books.google.com/books?id=FnXXAAAAMAAJ|year=2008|publisher=Nile|page=5}}](https://books.google.com/books?id=FnXXAAAAMAAJ|year=2008|publisher=Nile|page=5}})</ref> চহৰখন আৰু মন্দিৰটো স্থলভাগত অৱস্থিত যদিও [[কাবেৰী নদী]]ৰ বদ্বীপৰ আৰম্ভণিতে অৱস্থিত। সেয়েহে ইয়াৰ [[বংগোপসাগৰ]]লৈ আৰু তাৰ জৰিয়তে [[ভাৰত মহাসাগৰ]]লৈ যাতায়াতৰ সুবিধা আছে। মন্দিৰসমূহৰ সৈতে তামিল লোকসকলে একাদশ শতিকাত কৃষিকাৰ্যৰ বাবে প্ৰথমটো বৃহৎ জলসিঞ্চন ব্যৱস্থা নিৰ্মাণ কৰিছিল। এই ব্যৱস্থাই সামগ্ৰীৰ পৰিবহণ আৰু নগৰীয়া কেন্দ্ৰৰ মাজেৰে পানীৰ প্ৰৱাহ নিয়ন্ত্ৰণ কৰাতো সহায় কৰিছিল।<ref>{{cite book|author=Marshall M. Bouton|title=Agrarian Radicalism in South India|url=[https://books.google.com/books?id=5-v_AwAAQBAJ&pg=PA72|year=2014|publisher=Princeton](https://books.google.com/books?id=5-v_AwAAQBAJ&pg=PA72|year=2014|publisher=Princeton) University Press|isbn=978-1-4008-5784-5|pages=72–78}}</ref> ==ইতিহাস== [[File:Raraja detail.png|thumb|left|200x200px|১০০৩–১০১০ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ভিতৰত মন্দিৰটো নিৰ্মাণ কৰা [[চোল ৰাজবংশ|চোল]] সম্ৰাট [[ৰাজাৰাজ চোল প্ৰথম|ৰাজাৰাজ প্ৰথম]]ৰ মূৰ্তি<ref name=britbrihadthanj/><ref name=mitchell/>]] পঞ্চমৰপৰা নৱম শতিকালৈকে [[চালুক্য]]সকলৰ শাসনকালত [[দ্ৰাবিড় স্থাপত্য|তামিল]] মন্দিৰৰ স্থাপত্যশৈলীৰ বিভিন্ন ৰূপ বিকশিত হৈ থাকিল। ইয়াৰ উদাহৰণ [[আইহোল]], [[বাদামী গুহা মন্দিৰ|বাদামী]] আৰু [[পট্টদকল]]ত দেখা যায়। ইয়াৰ পিছত [[পল্লৱ]]সকলৰ শাসনকালত এই বিকাশ অব্যাহত থাকে। ইয়াৰ উদাহৰণ [[মহাবলীপুৰমৰ স্মৃতিসৌধসমূহৰ সমষ্টি|মামল্লপুৰম]] আৰু অন্যান্য স্মৃতিসৌধত দেখা যায়। ইয়াৰ পিছত ৮৫০ৰপৰা ১২৮০ চনৰ ভিতৰত [[চোল]]সকল প্ৰধান ৰাজবংশ হিচাপে উত্থান ঘটে।<ref name=mitchell/>{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=1–2}} চোল যুগৰ আৰম্ভণিতে স্থাপত্যতকৈ নিজৰ ৰাজনৈতিক আৰু ভৌগোলিক সীমা সুৰক্ষিত কৰাত অধিক গুৰুত্ব দিয়া হৈছিল। দশম শতিকাত চোল সাম্ৰাজ্যত বহু-পৃষ্ঠযুক্ত [[স্তম্ভ]] আৰু বাহিৰলৈ ওলাই থকা বৰ্গাকাৰ [[Capital (architecture)|শীৰ্ষভাগ]]ৰ দৰে বৈশিষ্ট্য দেখা দিবলৈ আৰম্ভ কৰে। জৰ্জ মিচেলৰ মতে, ইয়াৰপৰাই নতুন চোল স্থাপত্যশৈলীৰ আৰম্ভণি হৈছিল।<ref name=mitchell>{{harvnb|Michell|1988|pp=145–148}}</ref>{{refn|group=note|ডগলাছ বেৰেটে ১৯৭৫ চনত প্ৰকাশ কৰা চোল স্থাপত্যৰ ওপৰত গ্ৰন্থখনত কৈছে যে ৮৬৬ৰপৰা ৯৪০ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ভিতৰত বিজয়ালয়ৰ সময়ৰপৰা এটা নতুন শৈলীৰ উদ্ভৱ হৈছিল। বিজয়ালয় আছিল প্ৰথম চোল শাসক। বেৰেটৰ মতে, চোল শৈলী পল্লৱ পৰম্পৰাৰপৰা বিকশিত হোৱা নাছিল।<ref name="Barrett1974">{{cite book|author=Douglas E. Barrett|title=Early Cola Architecture and Sculpture; 866-1014 A.D.|url=[https://books.google.com/books?id=s0J4QgAACAAJ|year=1974|publisher=Faber|isbn=978-0-571-10507-6|access-date=13](https://books.google.com/books?id=s0J4QgAACAAJ|year=1974|publisher=Faber|isbn=978-0-571-10507-6|access-date=13) November 2017|archive-date=10 March 2024|archive-url=[https://web.archive.org/web/20240310103400/https://books.google.com/books?id=s0J4QgAACAAJ|url-status=live}}](https://web.archive.org/web/20240310103400/https://books.google.com/books?id=s0J4QgAACAAJ|url-status=live}})</ref> গেৰী জে. শ্বিণ্ডলাৰৰ মতে, বেৰেটৰ এই কামত "অন্তহীন অনুমান আৰু বিতৰ্কৰ সুযোগ" থকা মতামত আগবঢ়োৱা হৈছে।<ref>{{cite journal | last=Schwindler | first=Gary J. | title=Review: Early Cola Architecture and Sculpture | journal=The Journal of Asian Studies | publisher=Cambridge University Press | volume=36 | issue=4 | year=1977 | doi=10.2307/2054437 | page=705| jstor=2054437 | s2cid=163896079 | doi-access=free }}</ref>}} এই দক্ষিণ ভাৰতীয় শৈলী ইয়াৰ আকাৰ আৰু সজ্জাৰ বিৱৰণৰ ক্ষেত্ৰত সৰ্বাধিক সম্পূৰ্ণ ৰূপত ১০০৩ৰপৰা ১০১০ চনৰ ভিতৰত চোল ৰজা [[ৰাজাৰাজ চোল প্ৰথম|ৰাজাৰাজ প্ৰথমে]] নিৰ্মাণ কৰা বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰত দেখা যায়।<ref name=britbrihadthanj/><ref name=mitchell/> {{multiple image | total_width = 500 | align = centre | direction = horizontal | image1 = Brihadisvara Temple, Thanjavur by William Hodges.jpg | caption1 = | image2 = Brihadisvara Temple, Thanjavur by Henry Salt.jpg | caption2 = | footer = বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ, তাঞ্জাভুৰৰ প্ৰাৰম্ভিক ইউৰোপীয় চিত্ৰণ (১৮শ শতিকাৰ শেষৰপৰা ১৯শ শতিকাৰ আৰম্ভণিলৈ)। }} ===সংযোজন, সংস্কাৰ আৰু মেৰামতি=== মুখ্য মন্দিৰ আৰু ইয়াৰ গোপুৰমসমূহ একাদশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ। ইয়াৰ পিছৰ ১,০০০ বছৰত মন্দিৰটোত সংযোজন, সংস্কাৰ আৰু মেৰামতি কৰা হৈছিল। আক্ৰমণ আৰু যুদ্ধৰ ফলতো মন্দিৰটোৰ ক্ষতি হৈছিল। বিশেষকৈ [[মাদুৰাই]] নিয়ন্ত্ৰণ কৰা মুছলমান [[চুলতান]] আৰু তাঞ্জাভুৰ নিয়ন্ত্ৰণ কৰা [[হিন্দু ৰজা]]সকলৰ মাজত হোৱা যুদ্ধৰ ফলত ক্ষতি হৈছিল।<ref name=michell16/>{{refn|group=note|তাঞ্জাভুৰ ওচৰ আৰু দূৰৰ মুছলমান আৰু হিন্দু দুয়োখন প্ৰতিবেশী ৰাজ্যৰ লক্ষ্য আছিল। [[দিল্লী চুলতানাত]]ৰ মালিক কাফুৰৰ নেতৃত্বত আলাউদ্দিন খিলজীৰ সেনাই দক্ষিণ ভাৰতত কৰা ভয়ংকৰ আক্ৰমণ আৰু লুণ্ঠনৰ পিছত ১৪শ শতিকাত [[মাদুৰাই চুলতানাত]] প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল।<ref>George Michell (2008), Architecture and Art of Southern India, Cambridge University Press, pages 9-13, 16-21</ref> পিছত দক্ষিণ ভাৰতৰ পূব আৰু পশ্চিম উপকূলৰ আদিল শাহী চুলতানাত, কুতুব শাহীসকল, ৰাণ্ডাউলা খান আৰু আনসকলে তাঞ্জাভুৰত আক্ৰমণ চলাইছিল। তেওঁলোকৰ কিছুমানে কেইবছৰমানৰ বাবে ইয়াক দখল কৰিও ৰাখিছিল।<ref name=michell16/>}} পিছত নিয়ন্ত্ৰণ পুনৰ লাভ কৰা হিন্দু ৰাজবংশসমূহে এই ক্ষতিসমূহ মেৰামতি কৰিছিল। কিছুমান ক্ষেত্ৰত শাসকসকলে পুৰণি ম্লান হৈ যোৱা চিত্ৰৰ ওপৰত নতুন দেৱালচিত্ৰ আঁকিবলৈ নিৰ্দেশ দি মন্দিৰটো সংস্কাৰ কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল। আন কিছুমান ক্ষেত্ৰত তেওঁলোকে নতুন মন্দিৰ সংযোজনৰ পৃষ্ঠপোষকতা কৰিছিল। [[কাৰ্তিকেয়]] (মুৰুগন), [[পাৰ্বতী]] (আম্মান) আৰু [[নন্দী]]ৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ মন্দিৰসমূহ ১৬শ আৰু ১৭শ শতিকাৰ নায়ক যুগৰ।<ref name=michell16>George Michell (2008), Architecture and Art of Southern India, Cambridge University Press, pages 16-21, 89-91</ref>{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=25–26}} একেদৰে [[দক্ষিণামূৰ্তি]]ৰ মন্দিৰটোও পিছত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=25–26}} তাঞ্জাভুৰৰ [[মাৰাঠা]]সকলে মন্দিৰটো ভালদৰে সংৰক্ষণ কৰিছিল। ==বিৱৰণ== ===স্থাপত্য=== {{multiple image | total_width = 400 | align = left | direction = horizontal | image1 = Brihadisvara Temple - Thanjavur peruvudaiyar kovil ttkcvrvb122k23iph (451).jpg | image2 = Brihadisvara Temple - Thanjavur peruvudaiyar kovil ttkcvrvb122k23iph (404).jpg | footer = তাঞ্জাভুৰৰ বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰৰ চৌহদৰ দৃশ্য }} পেৰুবুদাইয়াৰ মন্দিৰৰ পৰিকল্পনা আৰু নিৰ্মাণত [[কাৰ্টেছীয় স্থানাংক ব্যৱস্থা|অক্ষীয়]] আৰু [[সমমিতি|সমমিত]] [[জ্যামিতি]]ৰ নিয়ম ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে।<ref name=thapar>Thapar 2004, pp.43, 52–53</ref> ইয়াক পেৰুংকইল (মাদাক্কইল বুলিও কোৱা হয়) হিচাপে শ্ৰেণীবদ্ধ কৰা হয়। ই প্ৰাকৃতিক বা মানুহে নিৰ্মাণ কৰা টিলাৰ ওপৰত ওখ ভেটিত নিৰ্মাণ কৰা এটা ডাঙৰ মন্দিৰ।<ref>{{cite book|title=Alayam - The Hindu temple - An epitome of Hindu Culture|page=31|publisher=Sri Ramakrishna Math|location=Mylapore, Chennai|last=Reddy|first=G.Venkatramana Reddy|year=2010|isbn=978-81-7823-542-4}}</ref> মন্দিৰৰ চৌহদটো এটা আয়তক্ষেত্ৰ। ই প্ৰায় দুটা এটাৰ ওপৰত আনটো থকা বৰ্গৰ দৰে। ইয়াৰ পূব-পশ্চিম দৈৰ্ঘ্য {{convert|240.79|m}} আৰু উত্তৰ-দক্ষিণ প্ৰস্থ {{convert|121.92|m}}। এই স্থানত পাঁচটা মুখ্য অংশ আছে। সেইবোৰ হৈছে গৰ্ভগৃহ আৰু তাৰ ওপৰত থকা ওখ গঠন (''শ্ৰী বিমানা''), সন্মুখৰ নন্দী হল (''নন্দী-মণ্ডপম''), এই দুয়োটাৰ মাজৰ মুখ্য সমূহীয়া হল (''মুখমণ্ডপম''), বৃহৎ সমাৱেশ হল (''মহামণ্ডপম'') আৰু বৃহৎ হলটোক গৰ্ভগৃহৰ সৈতে সংযোগ কৰা মণ্ডপ (''অন্তৰাল'')।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=16–19}} মন্দিৰৰ চৌহদত এটা বহল স্তম্ভযুক্ত আৰু ঢকা বাৰাণ্ডা (''প্ৰাকাৰ'') আছে। ই বিশাল চোতালটো আগুৰি আছে আৰু ইয়াৰ পৰিধি প্ৰায় {{convert|450|m}}। ইয়াৰ মাজেৰে প্ৰদক্ষিণ কৰিব পাৰি। এই স্তম্ভযুক্ত বাৰাণ্ডাৰ বাহিৰত দুটা আৱৰণী দেৱাল আছে। বাহিৰৰ দেৱালখন প্ৰতিৰক্ষামূলক। ১৭৭৭ চনত ফৰাচী ঔপনিৱেশিক বাহিনীয়ে ইয়াত বন্দুকৰ গুলী চলাব পৰা ফুটা নিৰ্মাণ কৰিছিল আৰু মন্দিৰটো অস্ত্ৰাগাৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিছিল। তেওঁলোকে বাহিৰৰ দেৱালখন ওখ কৰি মন্দিৰৰ চৌহদটো পৃথক কৰি ৰাখিছিল। ইয়াৰ পূব মূৰত মূল গোপুৰম বা প্ৰৱেশদ্বাৰটো আছে। ইয়াৰ আকৃতি বেৰেলৰ ভল্টৰ দৰে। ই মূল মন্দিৰৰ ''বিমান''ৰ আধাতকৈও সৰু। একাদশ শতিকাৰ পিছত মূল মন্দিৰত অতিৰিক্ত গঠন যোগ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ ভিতৰত উত্তৰ-পূব কোণৰ এটা মণ্ডপ আৰু চৌহদৰ বিভিন্ন স্থানত মানুহৰ প্ৰৱেশ আৰু প্ৰস্থানৰ বাবে নিৰ্মাণ কৰা অতিৰিক্ত গোপুৰম (প্ৰৱেশদ্বাৰ) আছিল।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=16–19}}<ref>{{cite book|author=Winand M. Callewaert|title=Gods and Temples in South India|url=[https://books.google.com/books?id=AXnXAAAAMAAJ|year=1995|publisher=Manohar|isbn=978-81-7304-107-5|pages=150–151|access-date=12](https://books.google.com/books?id=AXnXAAAAMAAJ|year=1995|publisher=Manohar|isbn=978-81-7304-107-5|pages=150–151|access-date=12) November 2017|archive-date=10 March 2024|archive-url=[https://web.archive.org/web/20240310103401/https://books.google.com/books?id=AXnXAAAAMAAJ|url-status=live}}](https://web.archive.org/web/20240310103401/https://books.google.com/books?id=AXnXAAAAMAAJ|url-status=live}})</ref> ঔপনিৱেশিক যুগ আৰম্ভ হোৱাৰ আগতে পাণ্ড্য, নায়ক, বিজয়নগৰ আৰু মাৰাঠা যুগত কিছুমান মন্দিৰ আৰু গঠন যোগ কৰা হৈছিল। এই নিৰ্মাতাসকলে মূল পৰিকল্পনা আৰু সমমিতিৰ নিয়মসমূহ মানি চলিছিল। মূল মন্দিৰৰ চোতালত মুখ্য গৰ্ভগৃহ আৰু নন্দী-মণ্ডপমৰ লগতে দুটা ডাঙৰ মন্দিৰ আছে। ইয়াৰে এটা কাৰ্তিকেয়ৰ আৰু আনটো পাৰ্বতীৰ বাবে। চৌহদটোত আৰু কেইবাটাও সৰু মন্দিৰ আছে।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=16–19}}<ref name=igncatanj>[[http://ignca.nic.in/pdf_data/bt_release_brochure.pdf](http://ignca.nic.in/pdf_data/bt_release_brochure.pdf) Tanjavur: Brhadisvara temple, The monument and the living tradition] {{WebArchive|url=[https://web.archive.org/web/20160330024138/http://www.ignca.nic.in/PDF_data/bt_release_brochure.pdf](https://web.archive.org/web/20160330024138/http://www.ignca.nic.in/PDF_data/bt_release_brochure.pdf) |date=30 March 2016 }}, Kapila Vatsyayan and R Nagaswamy et al, Indira Gandhi National Centre for the Arts, Government of India (2012), page 7</ref><ref>{{cite journal|title=Imperial Frontiers: Building Sacred Space in Sixteenth-Century South India|journal=The Art Bulletin|volume=90|issue=2|jstor=20619601|last=Branfoot|first=Crispin|year=2008|page=185|doi=10.1080/00043079.2008.10786389|s2cid=154135978}}</ref> পেৰুবুদাইয়াৰ মন্দিৰে দক্ষিণ ভাৰতৰ হিন্দু মন্দিৰৰ স্থাপত্য পৰম্পৰা অব্যাহত ৰাখিছিল। ইয়াত স্থাপত্য আৰু সজ্জাৰ উপাদান ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। কিন্তু ইয়াৰ আকাৰ একাদশ শতিকাৰ আগতে নিৰ্মাণ কৰা মন্দিৰসমূহতকৈ যথেষ্ট ডাঙৰ আছিল। চোল যুগৰ স্থপতি আৰু শিল্পীসকলে এই জ্ঞান অধিক বৃহৎ পৰিসৰত প্ৰয়োগ কৰি নিৰ্মাণ কৰাৰ কৌশল বিকশিত কৰিছিল। তেওঁলোকে বিশেষকৈ গধুৰ শিল ব্যৱহাৰ কৰি {{convert|63.4|m}} ওখ বিশাল ''বিমান'' নিৰ্মাণ কৰিছিল।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=16–19}}<ref name=igncatanj/> {{multiple image | align = right | image1 = Brihadisvara Temple, Thanjavur, Tamil Nadu, India (2017).jpg | width1 = 248 | alt1 = | caption1 = নন্দী মণ্ডপম আৰু প্ৰৱেশদ্বাৰৰ গোপুৰমসমূহ, চোতালৰপৰা উত্তৰ-পূব দিশৰ দৃশ্য | image2 = Thanjavur Brihadeeswara Temple Entrance.JPG | width2 = 110 | alt2 = | caption2 = প্ৰৱেশদ্বাৰৰ আন এটা দৃশ্য | footer = }} [[File:Gopuram of the Brihadisvara Temple, Thanjavur, Tamil Nadu, India (2016) 02.jpg|thumb|বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰৰ গোপুৰম]] মন্দিৰটো পূবমুখী। ইয়াৰ চাৰিওফালে এসময়ত পানীৰ পৰিখা আছিল। পিছত এই পৰিখা পুতি পেলোৱা হয়। এতিয়া এটা সুৰক্ষিত দেৱালে এই পৰিখাটো আগুৰি আছে। দুয়োখন দেৱালত অলংকৃত প্ৰৱেশদ্বাৰ আছে। এইবোৰক গোপুৰম বুলি কোৱা হয়। এইবোৰ শিলেৰে নিৰ্মাণ কৰা আৰু ইয়াত ওপৰৰ অংশত অলংকৰণ আছে। মুখ্য প্ৰৱেশদ্বাৰসমূহ পূবফালে আছে। প্ৰথমটোক ''কেৰালান্তকন তিৰুৱাসাল'' বুলি কোৱা হয়। ইয়াৰ অৰ্থ হৈছে "কেৰালান্তকনৰ পৱিত্ৰ দুৱাৰ।" কেৰালান্তকন আছিল মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰা ৰজা ৰাজাৰাজৰ উপাধি। প্ৰায় {{convert|100|m}} আগত ভিতৰৰ চোতালৰ গোপুৰমটো আছে। ইয়াক ''ৰাজাৰাজন তিৰুৱাসাল'' বুলি কোৱা হয়। এইটো ''কেৰালান্তকন তিৰুৱাসাল''তকৈ অধিক সজ্জিত। ইয়াৰ ''অধিষ্ঠানম''ত [[পুৰাণ]] আৰু অন্যান্য হিন্দু গ্ৰন্থৰ কাহিনী দেখুওৱা ভাস্কৰ্য আছে।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=16–19}} ভিতৰৰ পূব গোপুৰমৰ মাজেৰে এটা বিশাল চোতাললৈ যাব পাৰি। এই চোতালৰ সকলো মন্দিৰ পূব-পশ্চিম আৰু উত্তৰ-পশ্চিমৰ মুখ্য দিশ অনুসৰি স্থাপন কৰা হৈছে। চৌহদটোত পাঁচ মহলীয়া গোপুৰমৰ মাজেৰে এটা অক্ষত প্ৰৱেশ কৰিব পাৰি। অথবা এটা সৰু স্বতন্ত্ৰ গোপুৰমৰ মাজেৰে পোনপটীয়াকৈ ডাঙৰ মুখ্য চোতাললৈ যাব পাৰি। মুখ্য প্ৰৱেশদ্বাৰৰ গোপুৰমটো ৩০ মিটাৰ ওখ। ই বিমানা‌তকৈ সৰু।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=16–29}} মুখ্য মন্দিৰ-সম্পৰ্কীয় স্মাৰক আৰু বিশাল টাৱাৰটো এই চোতালৰ মাজত অৱস্থিত।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=16–19}} শিৱক উৎসৰ্গিত মুখ্য মন্দিৰটোৰ চাৰিওফালে সৰু সৰু মন্দিৰ আছে। ইয়াৰে বেছিভাগ মন্দিৰ অক্ষীয়ভাৱে সজোৱা হৈছে। এইবোৰ শিৱৰ সহধৰ্মিণী [[পাৰ্বতী]], তেওঁৰ পুত্ৰ [[মুৰুগন]] আৰু [[গণেশ]], নন্দী, [[বৰাহী]], কৰুভুৰ দেৱ (ৰাজাৰাজ চোলাৰ [[গুৰু]]), চণ্ডেশ্বৰ আৰু নটৰাজৰ নামত উৎসৰ্গিত।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=16–29}} নন্দী মণ্ডপমত এটা একেটা শিলৰপৰা নিৰ্মিত বহি থকা ষাঁড় আছে। ই গৰ্ভগৃহৰফালে মুখ কৰি আছে। ইয়াৰ আৰু গৰ্ভগৃহৰ মাজত খট‌খটী আছে। এই খট‌খটীয়ে স্তম্ভযুক্ত বাৰাণ্ডা আৰু সমূহীয়া সমাৱেশ হললৈ লৈ যায়। তাৰ পিছত এটা ভিতৰুৱা মণ্ডপ আছে। এই মণ্ডপটোৱে ''প্ৰদক্ষিণ পথ'' বা প্ৰদক্ষিণৰ পথৰ সৈতে সংযোগ কৰে। ''মুখ-মণ্ডপম''ৰফালে মুখ কৰি থকা [[নন্দী]]ৰ ওজন প্ৰায় ২৫ টন।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|p=22, Quote: "It is 3.65 m high, 5.94 m long and 2.59 m broad, estimated to weigh 25 tons."}} ই এটা মাত্ৰ শিলৰপৰা নিৰ্মাণ কৰা। ইয়াৰ উচ্চতা প্ৰায় ২ মিটাৰ, দৈৰ্ঘ্য ৬ মিটাৰ আৰু প্ৰস্থ ২.৫ মিটাৰ। নন্দীৰ মূৰ্তিটো একশিলীয়া। ই দেশখনৰ অন্যতম বৃহৎ নন্দীৰ মূৰ্তি।<ref name="Meena" /> ===সংৰক্ষণ আৰু পুনৰুদ্ধাৰ=== বিশ্ব ঐতিহ্যৰ স্মৃতিসৌধ হিচাপে মন্দিৰ আৰু ইয়াৰ চৌহদ [[ভাৰতীয় পুৰাতত্ত্ব জৰীপ বিভাগ]]ৰ অধীনত আছে। এই বিভাগটো ভাৰত চৰকাৰৰ সংস্কৃতি মন্ত্ৰ্যালয়ৰ অধীনত। ইয়াৰ উদ্দেশ্য হৈছে মন্দিৰটোৰ সুৰক্ষা, সংৰক্ষণ আৰু পুনৰুদ্ধাৰ নিশ্চিত কৰা। প্ৰাচীন এই আশ্চৰ্যকৰ স্থাপত্যৰ মহিমাৰ সৈতে সামঞ্জস্য ৰাখিবলৈ চাৰিওফালৰ সুবিধাসমূহ উন্নত কৰা হৈছে। ইয়াৰ ভিতৰত পোহৰ, নিৰ্দেশনা ফলক আৰু ভক্ত আৰু দৰ্শনাৰ্থীৰ বাবে সুবিধা আছে। স্মৃতিসৌধটোৰ পোহৰৰ ব্যৱস্থা এনেদৰে কৰা হৈছে যাতে শিলৰ স্বাভাৱিক ৰং আৰু মন্দিৰৰ সকলো কোণ সজাই তোলা ভাস্কৰ্যৰ ৰূপ অধিক স্পষ্ট হৈ উঠে। ভাৰতীয় পুৰাতত্ত্ব জৰীপ বিভাগে পুনৰুদ্ধাৰৰ কাম হাতত লৈছিল। বিভাগটোৱে ভাৰতীয় [[স্থপতি]] আৰু [[নক্সাকাৰ]] শীলা শ্ৰী প্ৰকাশক নক্সা প্ৰস্তুতিৰ নেতৃত্ব দিবলৈ নিযুক্তি দিছিল।<ref>{{cite web|url=[https://aceupdate.com/2015/02/18/architecture-is-ultimately-about-people/|title=Architecture](https://aceupdate.com/2015/02/18/architecture-is-ultimately-about-people/|title=Architecture) is Ultimately about People|date=18 February 2015|publisher=Architecture Construction & Engineering Update Magazine|access-date=15 November 2021|archive-date=15 November 2021|archive-url=[https://web.archive.org/web/20211115063746/https://aceupdate.com/2015/02/18/architecture-is-ultimately-about-people/|url-status=dead}}](https://web.archive.org/web/20211115063746/https://aceupdate.com/2015/02/18/architecture-is-ultimately-about-people/|url-status=dead}})</ref> ===গৰ্ভগৃহ আৰু শ্ৰী-বিমান=== {{multiple image | align = right | image1 = Brihadishvara temple back view.jpg | width1 = 180 | alt1 = | caption1 = | image2 = Thanjavur, Brihadishwara Temple (7013915633).jpg | width2 = 160 | alt2 = | caption2 = | footer = ''শ্ৰী-বিমান''ৰ বিভিন্ন দৃশ্য }} গৰ্ভগৃহটো পশ্চিমৰ বৰ্গাকাৰ অংশৰ মাজত অৱস্থিত। ইয়াক বৃহৎ দেৱালে আগুৰি আছে। এই দেৱালবোৰ তীক্ষ্ণভাৱে খোদিত ভাস্কৰ্য আৰু স্তম্ভিকাৰদ্বাৰা বিভিন্ন স্তৰত বিভক্ত। ইয়াৰ ফলত গভীৰ খাঁজ আৰু উলম্ব অংশ সৃষ্টি হৈছে। গৰ্ভগৃহৰ প্ৰতিটো ফালত ভাস্কৰ্যযুক্ত এটা অংশ আছে।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=17–19}}<ref name=thapar/> গৰ্ভগৃহৰ ভিতৰত মুখ্য দেৱতা শিৱৰ এটা বিশাল শিলৰ [[লিংগ]] আছে। ইয়াক কৰুৱাৰাই বুলি কোৱা হয়। কৰুৱাৰাই এটা তামিল শব্দ। ইয়াৰ অৰ্থ হৈছে "গৰ্ভকক্ষ।" ভাৰতৰ আন অঞ্চলত এই স্থানক ''গৰ্ভগৃহ'' বুলি কোৱা হয়। কেৱল পুৰোহিতসকলেহে এই অতি ভিতৰুৱা কক্ষত প্ৰৱেশ কৰিব পাৰে।<ref>{{cite web |url=[http://www.indoarch.org/arch_glossary.php](http://www.indoarch.org/arch_glossary.php) |title=Architecture of the Indian Subcontinent – Glossary |access-date=24 January 2007 |archive-date=6 March 2012 |archive-url=[https://web.archive.org/web/20120306200130/http://www.indoarch.org/arch_glossary.php](https://web.archive.org/web/20120306200130/http://www.indoarch.org/arch_glossary.php) |url-status=usurped }}</ref> দ্ৰাবিড় স্থাপত্য শৈলীত গৰ্ভগৃহটো এটা সৰু বিমানৰ ৰূপত নিৰ্মাণ কৰা হয়। ইয়াত ভিতৰৰ দেৱাল আৰু বাহিৰৰ দেৱালে গৰ্ভগৃহৰ চাৰিওফালে প্ৰদক্ষিণৰ বাবে এটা পথ সৃষ্টি কৰিছে ([[প্ৰদক্ষিণ]])। প্ৰৱেশদ্বাৰটো অতি সুন্দৰভাৱে সজোৱা হৈছে। ভিতৰৰ কক্ষটো গৰ্ভগৃহ। ইয়াত বৃহৎ লিংগ স্থাপন কৰা হৈছে।<ref name=mitchell/> মুখ্য বিমান (শিখৰ) এটা বিশাল ১৬ মহলীয়া স্তম্ভাকৃতিৰ গঠন। ইয়াৰে ১৩টা মহলা ওপৰলৈ গৈ ক্ৰমে সৰু হৈ গৈছে। ই মুখ্য চোতালৰ ওপৰত প্ৰাধান্য বিস্তাৰ কৰিছে। ই {{convert|30.18|m}} বাহুৰ এটা বৰ্গাকাৰ ভেটিৰ ওপৰত অৱস্থিত।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=17–19}} টাৱাৰটো স্থাপত্যিক বিন্যাসৰ দিশৰপৰা অতি সুন্দৰভাৱে সজোৱা হৈছে। ইয়াৰ প্ৰতিটো পৃষ্ঠত স্তম্ভিকা, উখহি থকা গাঁথনি আৰু সংলগ্ন স্তম্ভ ছন্দোবদ্ধভাৱে স্থাপন কৰা হৈছে।<ref name=ching2>Ching 2007, pp. 338–339</ref> ====দেৱতা আৰু নাট্যশাস্ত্ৰৰ নৃত্য মুদ্ৰা==== [[File:Shiva Nataraja Tanjore Bruxelles 02 10 2011 01.jpg|thumb|left|upright=0.6|তাঞ্জাভুৰৰ ব্ৰঞ্জৰ [[নটৰাজ]] মূৰ্তিৰ আৰ্হি। বহুতো সংগ্ৰহালয়ত পোৱা এই আৰ্হিটো এই মন্দিৰৰ গৰ্ভগৃহৰ বাবে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল।<ref name=kaimal392/>]] মন্দিৰটো বিশাল লিংগৰ ৰূপত শিৱৰ নামত উৎসৰ্গিত। এই লিংগ শিৱৰ বিমূৰ্ত আৰু নিৰাকাৰ প্ৰতিনিধিত্ব। ইয়াৰ উচ্চতা {{convert|8.7|m|ft|order=flip}}। ই গৰ্ভগৃহৰ দুটা মহলা জুৰি আছে।<ref name=asibrihadthanj/>{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=20–21}} ই ভাৰতৰ অন্যতম বৃহৎ একশিলীয়া লিংগ ভাস্কৰ্য।<ref name=Meena>{{cite book|title=Temples in South India|last=V.|first=Meena|publisher=Harikumar Arts|location=Kanniyakumari|year=1974|edition=1st|pages=23–24}}</ref> {| class="wikitable floatright" align=center style = " background: transparent; " |+ ''মহা-মণ্ডপম''ৰ দেৱালৰ ভাস্কৰ্যসমূহ{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=18–21}} |-style="text-align: center; " | width=120px style="background: #ffad66; " | উত্তৰ ফাল | width=120px style="background: #ffad66; " | দক্ষিণ ফাল |-style="text-align: center; " | [[ভৈৰৱ]] (শিৱ) | [[গণেশ]] |-style="text-align: center; " | মহিষাসুৰমৰ্দিনী ([[দুৰ্গা]]) | [[বিষ্ণু]] |-style="text-align: center; " | [[সৰস্বতী]] | [[গজলক্ষ্মী]] |} শৈৱ মন্দিৰটোত [[বৈষ্ণৱধৰ্ম]] আৰু [[শাক্তধৰ্ম]] পৰম্পৰাৰ মুখ্য দেৱতাসকলকো মুখ্য মন্দিৰৰ বৃহৎ মণ্ডপত স্থান দি সকলো প্ৰধান হিন্দু পৰম্পৰাক সন্মান জনোৱা হৈছে। দেৱতাসকলৰ বিন্যাস সাধাৰণতে সমমিত। কেৱল পূব প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ফালটো ইয়াৰ ব্যতিক্ৰম। ইয়াত দুৱাৰ আৰু যাতায়াতৰ পথৰ বাবে স্থান ৰখা হৈছে। মুখ্য দেৱতাসকলৰ উপৰি প্ৰতিটো ফালে ''[[দ্বাৰপাল]]'' (ৰক্ষক) আৰু আন বিভিন্ন ভাস্কৰ্য আছে। প্ৰৱেশমণ্ডপত জটিলভাৱে খোদিত তিনিটা শিলৰ ভাস্কৰ্য আৰু দেৱালচিত্ৰ আছে।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=18–21}} ভূমিমহলৰ গৰ্ভগৃহৰ দেৱালত তলত দিয়া ভাস্কৰ্যসমূহ আছে।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=18–21}} *পূব দেৱাল: [[লিংগোদ্ভৱ]], থিয় হৈ থকা শিৱ, পশুপতি-মূৰ্তি আৰু ''অৰ্ধ-মণ্ডপম''ৰপৰা অহা পথৰ দুয়োকাষে দুটা দ্বাৰপাল *দক্ষিণ দেৱাল: ভিক্ষাটন, [[বীৰভদ্ৰ]], দক্ষিণামূৰ্তি, [[কালান্তক]], নটৰাজ{{refn|group=note|তামিল সাহিত্যত শিৱৰ নৃত্যৰ ৰূপৰ অধিপতিক আদৱল্লন বা কুট্টপেৰুমানাদিগল বুলি কোৱা হয়। চোল যুগৰ এই ব্ৰঞ্জৰ নটৰাজৰ আৰ্হি অতি জনপ্ৰিয় আৰু ইয়াৰ ওপৰত বহু অধ্যয়ন কৰা হৈছে। পিছৰ যুগৰ ''উণ্মৈভিলক্কম'' আৰু ''চিতম্বৰ মুম্মণি কোভিয়া'' আদি গ্ৰন্থতো ইয়াৰ গুৰুত্ব বৰ্ণনা কৰা হৈছে। ভাৰতীয় শিল্পত নটৰাজৰ ৰূপ চোল যুগৰ আগৰ শতিকাসমূহতো দেখা যায়।<ref name=kaimal392>Padma Kaimal (1999), [[https://www.jstor.org/stable/3051349](https://www.jstor.org/stable/3051349) Shiva Nataraja: Shifting Meanings of an Icon] {{Webarchive|url=[https://web.archive.org/web/20180928130833/https://www.jstor.org/stable/3051349](https://web.archive.org/web/20180928130833/https://www.jstor.org/stable/3051349) |date=28 September 2018 }}, The Art Bulletin, Vol. 81, No. 3, pages 394-395, Figure 3 on page 392</ref>}} আৰু দুটা দ্বাৰপাল *পশ্চিম দেৱাল: [[হৰিহৰ]] (আধা শিৱ আৰু আধা বিষ্ণু), লিংগোদ্ভৱ, ''প্ৰভাৱলী'' নথকা চন্দ্ৰশেখৰ, ''প্ৰভাৱলী'' থকা চন্দ্ৰশেখৰ আৰু দুটা দ্বাৰপাল *উত্তৰ দেৱাল: [[অৰ্ধনাৰীশ্বৰ]] (আধা শিৱ আৰু আধা পাৰ্বতী), পাৰ্বতী নথকা গংগাধৰ, পশুপতি-মূৰ্তি, শিৱ-আলিংগন-মূৰ্তি আৰু দুটা দ্বাৰপাল [[File:Top of Brihadisvara Temple, Thanjavur.jpg|thumb|180px|left|শিখৰ, এটা গম্বুজাকৃতিৰ চূড়া (২৫ টন), অষ্টভুজাকাৰ আৰু ৮০ টন ওজনৰ এটা মাত্ৰ গ্ৰেনাইটৰ খণ্ডৰ ওপৰত স্থাপিত। ]] [[File:PeruvudaiyarKoyilThanjavurDancePostition.jpg|thumb|right|180px|ওপৰৰ মহলৰ কৰিডৰৰ বাহিৰৰ দেৱালত খোদিত ৮১টা নৃত্য ভংগীৰ এটা]] দ্বিতীয় মহলত শিৱৰ [[ত্ৰিপুৰান্তক]] ৰূপৰ বিভিন্ন ভংগী এই ভাস্কৰ্যসমূহৰ সৈতে মিলাকৈ দেখুওৱা হৈছে। এই মহলসমূহৰ ওপৰত ''শ্ৰী-বিমানা'' তেৰটা মহলা (''তলা'') ওপৰলৈ উঠিছে। এই মহলসমূহৰ ওপৰত ৮০ টন ওজনৰ এটা মাত্ৰ বৰ্গাকাৰ গ্ৰেনাইটৰ খণ্ড আছে। ইয়াৰ প্ৰতিটো বাহু {{convert|7.77|m}} দীঘল। এই খণ্ডৰ চাৰিওটা কোণত নন্দীৰযোৰ আছে। প্ৰতিটো নন্দীৰ আকাৰ প্ৰায় {{convert|1.98|m}} × {{convert|1.68|m}}। এই গ্ৰেনাইটৰ খণ্ডৰ মাজৰপৰা ''গ্ৰীৱা'', ''শিখৰ'' আৰু তামিল হিন্দু মন্দিৰৰ স্থাপত্যৰ চূড়া (''স্তূপি'') ওপৰলৈ উঠিছে। এই ''স্তূপি''ৰ উচ্চতা {{convert|3.81|m}}। ইয়াক প্ৰথমতে সোণেৰে আবৃত কৰা হৈছিল। এতিয়া তেনে কৰা হোৱা নাই। ওপৰৰ ''শিখৰ''টো গম্বুজৰ দৰে আৰু ইয়াৰ ওজন ২৫ টন।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=18–21}}<ref>{{cite web|url=[http://121.242.207.115/asi.nic.in/chola-temple-brhadisvara|title=Great](http://121.242.207.115/asi.nic.in/chola-temple-brhadisvara|title=Great) Living Chola Temples|publisher=Archaeological Survey of India|access-date=15 January 2019|archive-date=14 April 2019|archive-url=[https://web.archive.org/web/20190414195207/http://121.242.207.115/asi.nic.in/chola-temple-brhadisvara/|url-status=dead}}](https://web.archive.org/web/20190414195207/http://121.242.207.115/asi.nic.in/chola-temple-brhadisvara/|url-status=dead}})</ref> এই টাৱাৰৰ প্ৰতিটো মহল ''কূট'' আৰু ''শালা''ৰে সজোৱা হৈছে। এই মন্দিৰৰ ক্ৰমে সৰু হৈ যোৱা বৰ্গাকাৰ টাৱাৰৰ স্থাপত্য গংগাইকোণ্ডচোলীশ্বৰমৰ চোল মন্দিৰৰ টাৱাৰতকৈ পৃথক। ইয়াৰ টাৱাৰটো পোন, আনহাতে গংগাইকোণ্ডচোলীশ্বৰমৰ টাৱাৰটো বক্ৰ। মন্দিৰৰ শ্ৰী-বিমানাৰ বিশাল আকাৰে ইয়াক চহৰখনৰ এটা সুউচ্চ পৰিচয়চিহ্ন কৰি তুলিছে।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=18–21}} ''অধিতল''ৰ ওপৰৰ মহলৰ কৰিডৰৰ দেৱালত ১০৮টা নৃত্য ''কৰণা''ৰ ভিতৰত ৮১টা খোদিত কৰা হৈছে। এইবোৰ ''[[নাট্যশাস্ত্ৰ]]''ৰ নৃত্য ভংগী। এই গ্ৰন্থখন [[ভৰতনাট্যম]] নামৰ তামিলনাডুৰ ধ্ৰুপদী নৃত্যৰ ভিত্তি। ২৭টা অনুপস্থিত ''কৰণা''ৰ স্থানত শিলৰ খালী খণ্ড আছে। এইবোৰ কিয় খোদিত কৰা হোৱা নাছিল সেয়া স্পষ্ট নহয়। খোদিত ৮১টা ভংগীয়ে একাদশ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে এই ধ্ৰুপদী ভাৰতীয় নৃত্যশৈলীৰ গুৰুত্ব দেখুৱায়।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=20–21}} গৰ্ভগৃহটো বৰ্গাকাৰ আৰু এটা ভেটিৰ ওপৰত অৱস্থিত। ইয়াৰ ভেটিটো খোদিত কৰি গঢ় দিয়া হৈছে আৰু ইয়াৰ ডাঠতা {{convert|0.5|m}}। ইয়াত ক্ৰমে ১৪০ চেণ্টিমিটাৰ আৰু ৩৬০ চেণ্টিমিটাৰ ডাঠ ''উপপীঠম'' আৰু ''অধিষ্ঠানম'' আছে।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=20–21}} ===মণ্ডপ=== দুটা মণ্ডপ, অৰ্থাৎ ''মহা-মণ্ডপ'' আৰু ''মুখ-মণ্ডপ'', গৰ্ভগৃহ আৰু ''নন্দী মণ্ডপ''ৰ মাজত একে অক্ষত অৱস্থিত বৰ্গাকাৰ গঠনৰ। ''মহা-মণ্ডপ''ৰ প্ৰতিটো ফালে ছটাকৈ স্তম্ভ আছে।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=22–25}} ইয়াতো ভাস্কৰ্য আছে। ইয়াত ভিতংকৰ আৰু ৰাজাৰাজ প্ৰথমৰ ব্ৰঞ্জৰ মূৰ্তি আছে। কিন্তু এইবোৰ বহু পিছত যোগ কৰা হৈছিল। ''মহা-মণ্ডপ''ৰ দুয়োকাষে দুটা বিশাল শিলৰ দ্বাৰপাল আছে। খট‌খটীৰ জৰিয়তে ই ''মুখ-মণ্ডপ''ৰ সৈতে সংযুক্ত। ''মুখ-মণ্ডপ''ৰ প্ৰৱেশদ্বাৰতো দ্বাৰপাল আছে। মণ্ডপৰ ভিতৰত ''[[দিকপাল]]'' বা প্ৰতিটো দিশৰ ৰক্ষক দেৱতাৰ বাবে আঠটা সৰু মন্দিৰ আছে। ইয়াৰ ভিতৰত [[অগ্নি]], [[ইন্দ্ৰ]], [[বৰুণ]], [[কুবেৰ]] আদি আছে। এইবোৰ চোল ৰজা ৰাজেন্দ্ৰ প্ৰথমৰ শাসনকালত স্থাপন কৰা হৈছিল।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=22–25}} শিলালিপিৰপৰা জনা যায় যে চোল যুগত এই স্থানত প্ৰধান হিন্দু পৰম্পৰাসমূহৰ আন দেৱ-দেৱীৰ ভাস্কৰ্যও আছিল। কিন্তু এতিয়া সেইবোৰ নাই। মূল আঠটা মন্দিৰৰ ভিতৰত [[সূৰ্য]] (সূৰ্য দেৱতা), [[মাতৃকা|সপ্তমাতৃকা]] (সাত মাতৃ), গণেশ, মুৰুগন, [[জ্যেষ্ঠা (দেৱী)|জ্যেষ্ঠা]], [[চন্দ্ৰ]] (চন্দ্ৰ দেৱতা), চণ্ডেশ্বৰ আৰু ভৈৰৱৰ মন্দিৰ আছিল।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=22–25}} একেদৰে পশ্চিম দেৱালৰ কক্ষত ৰাজাৰাজ প্ৰথমৰ যুগত নিৰ্মাণ কৰা এটা বিশাল গ্ৰেনাইটৰ গণেশ মূৰ্তি আছিল। কিন্তু এতিয়া এই মূৰ্তিটো ''তিৰুচ্চুৰু-মালিগাই'' (দক্ষিণ বাৰাণ্ডা)ত আছে। শাক্ত পৰম্পৰাৰ সাতগৰাকী মাতৃৰ ভিতৰত কেৱল [[বৰাহী]]ৰ মূৰ্তিটোৱেই ভগ্ন অৱস্থাত সংৰক্ষিত হৈ আছে। এতিয়া ইয়াৰ অৱশিষ্টসমূহ চোতালৰ দক্ষিণফালে থকা আধুনিক যুগৰ ইটাৰে নিৰ্মিত সৰু "বৰাহী মন্দিৰ"ত আছে। আন মাতৃসকলৰ মূল মূৰ্তি আৰু তেওঁলোকৰ মূল চোল যুগৰ মন্দিৰসমূহ নাই।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=22–25}} ===দেৱালচিত্ৰ=== {{multiple image | align = right | direction = horizontal | image1 = Rajaraja mural-2.jpg | width1 = 105 | caption1 = ৰাজাৰাজ প্ৰথম আৰু তেওঁৰ গুৰুৰ এখন দেৱালচিত্ৰ | image2 = N-TN-C192 Nandi Mandapam ceiling with centuries old murals.jpg | width2 = 191 | caption2 = নন্দী মন্দিৰৰ ছাদত নায়ক যুগৰ দেৱালচিত্ৰ }} মন্দিৰৰ প্ৰদক্ষিণ পথৰ কাষত থকা গৰ্ভগৃহৰ দেৱালত চোল যুগৰ দেৱালচিত্ৰৰ এটা তলৰ স্তৰ আছে। এই দেৱালচিত্ৰসমূহ মজিয়াৰপৰা ছাদলৈকে বিস্তৃত। ১৯৩১ চনত [[অন্নামলাই বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ এছ. কে. গোবিন্দস্বামীয়ে এইবোৰ আৱিষ্কাৰ কৰিছিল।<ref name=sriraman168/> চিত্ৰশিল্পীসকলে প্ৰাকৃতিক ৰং ব্যৱহাৰ কৰিছিল। তেওঁলোকে তিতি থকা চূণশিলৰ স্তৰটো শুকাই কঠিন হৈ থকাৰ সময়ত তাৰ ভিতৰত এই ৰং মিহলাই দিছিল। চোল যুগৰ দেৱালচিত্ৰসমূহৰ মূল বিষয় আছিল শৈৱধৰ্ম। এইবোৰ ২০০০ চনৰ দশকত পুনৰুদ্ধাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="paint">{{cite news| url= [http://www.thehindu.com/thehindu/fr/2003/02/28/stories/2003022801300600.htm|](http://www.thehindu.com/thehindu/fr/2003/02/28/stories/2003022801300600.htm|) title= ASI restores 400-year-old paintings| access-date= 22 June 2010| location= Chennai, India| work= [[The Hindu]]| date= 28 February 2010| archive-date= 17 November 2004| archive-url= [https://web.archive.org/web/20041117175953/http://www.thehindu.com/thehindu/fr/2003/02/28/stories/2003022801300600.htm|](https://web.archive.org/web/20041117175953/http://www.thehindu.com/thehindu/fr/2003/02/28/stories/2003022801300600.htm|) url-status= dead}}; [[http://www.thehindu.com/thehindu/mp/2005/06/20/stories/2005062000400500.htm](http://www.thehindu.com/thehindu/mp/2005/06/20/stories/2005062000400500.htm) Another report about Chola frescoes]{{dead link|date=April 2021|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}</ref> চোল যুগৰ দেৱালচিত্ৰৰ মুঠ এলেকা প্ৰায় {{convert|670|m2}}। ইয়াৰে ২০১০ চনলৈকে প্ৰায় {{convert|112|m2}} উন্মোচন কৰা হৈছিল। এই কামত এনে এটা পদ্ধতি ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল যিয়ে দুয়োটা চিত্ৰ সংৰক্ষণ কৰে। এই পদ্ধতি ভাৰতীয় পুৰাতত্ত্ব জৰীপ বিভাগে বিকশিত কৰিছিল।<ref name=sriraman168>PS Sriraman (2010), Digital photo documentation of murals at Brihadisvara Temple, Tanjavur: a tool for art historians in ''Space, Time, Place'' (Editors: Stefano Campana et al), pages 167-172</ref> এই দেৱালচিত্ৰসমূহত হিন্দু পৌৰাণিক কাহিনী দেখুওৱা হৈছে।<ref name=sriraman168/>{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=29–36}} বালসুব্ৰহ্মণ্যমৰ মতে, বেছিভাগ দেৱালচিত্ৰ শিৱৰ সৈতে সম্পৰ্কিত। কিন্তু একাদশ শতিকাৰ চোল যুগৰ দেৱালচিত্ৰসমূহত বিষ্ণু, দুৰ্গা আৰু আন দেৱতাকো দেখুওৱা হৈছে। ইয়াৰ লগতে চোল ৰাজপৰিয়াল, ৰাজদৰবাৰৰ জীৱন আৰু সাধাৰণ লোকৰ জীৱনৰ দৃশ্যও আছে।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=29–36}} {{multiple image | perrow = 2 | total_width = 400 | align = left | image1 = Mural2 Brihadeeswara.jpg | image2 = Mural detail Brihadeeswara.jpg | footer_align = center | footer = বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰৰ নন্দী মণ্ডপৰ ছাদৰ দেৱালচিত্ৰ }} পিছত মন্দিৰত কৰা নিৰ্মাণ, সংযোজন আৰু পৰিৱৰ্তনৰ ফলত মন্দিৰৰ ভিতৰত প্ৰাকৃতিক পোহৰৰ পৰিমাণ কমি গৈছিল। সেয়েহে দেৱালচিত্ৰসমূহ সীমিতভাৱে আলোকচিত্ৰত ধৰা হৈছিল আৰু সেইবোৰৰ ব্যাখ্যা কৰা হৈছিল। শ্ৰীৰামনৰ মতে, উন্নত আলোকচিত্ৰ গ্ৰহণৰ সঁজুলিৰে কৰা সম্পূৰ্ণ আলোকচিত্ৰই দেখুৱাইছে যে এই ঐতিহাসিক ব্যাখ্যাসমূহ ভুল আছিল।<ref name=sriraman168/> উদাহৰণস্বৰূপে, আগতে দক্ষিণামূৰ্তি শিৱ বুলি ব্যাখ্যা কৰা এখন দেৱালচিত্ৰ আচলতে বটগছৰ তলত ধ্যান কৰি থকা এজন ৰাজকীয় গুৰুৰ ধৰ্মনিৰপেক্ষ দৃশ্য। গছজোপাত ময়ূৰ, চৰাই, বান্দৰ, কেৰ্কেটুৱা আৰু ফেঁচা দেখুওৱা হৈছে। লগতে এটা ফেঁচাৰ দৰে সাপ দেখুওৱা হৈছে। জীৱ-জন্তু আৰু চৰাইবোৰ সাপটোক লৈ চিন্তিত হোৱা দেখা যায়। সাপটোৰ ওচৰৰ জীৱবোৰক অধিক চিন্তিত হোৱা দেখা যায়।<ref name=sriraman168/> এই চিত্ৰফলকৰ আন অংশতো একেদৰে এজন সাধুৰ কথা শুনি থকা ৰাজদৰবাৰ দেখুওৱা হৈছে। আন কিছুমান অংশত বিভিন্ন পোছাক পৰিধান কৰা মহিলাক বিভিন্ন নৃত্য ''মুদ্ৰা''ত দেখুওৱা হৈছে।<ref name=sriraman168/> গৰ্ভগৃহৰ ভিতৰৰ কিছুমান চিত্ৰ আৰু যাতায়াতৰ পথৰ দেৱালৰ কিছুমান চিত্ৰত এসময়ত জমা হোৱা কুঁহিয়াৰ বাবে ক্ষতি হৈছিল। কেইবাশ বছৰ ধৰি গৰ্ভগৃহত চাকিৰ ধোঁৱা আৰু কৰ্পূৰ জ্বলোৱাৰ ফলত সৃষ্টি হোৱা ধোঁৱা আৰু কুঁহিয়াৰৰ সংস্পৰ্শ অব্যাহত আছিল। ইয়াৰ ফলত প্ৰদক্ষিণ পথৰ দেৱালত থকা চোল যুগৰ চিত্ৰৰ কিছুমান অংশ যথেষ্ট ক্ষতিগ্ৰস্ত হৈছিল।<ref name="paint"/> ভাৰতীয় পুৰাতত্ত্ব জৰীপ বিভাগে পৃথিৱীত প্ৰথমবাৰৰ বাবে নিজৰ বিশেষ প্লাষ্টাৰ আঁতৰোৱা পদ্ধতি ব্যৱহাৰ কৰি ১০০০ বছৰ পুৰণি চোল যুগৰ দেৱালচিত্ৰৰ ওপৰত অংকিত ১৬খন নায়ক যুগৰ দেৱালচিত্ৰ পুনৰুদ্ধাৰ কৰিছিল।<ref name="paint"/> এই ৪০০ বছৰ পুৰণি দেৱালচিত্ৰসমূহ আঁহযুক্ত কাঁচৰ ফলকত স্থাপন কৰি এটা পৃথক মণ্ডপত প্ৰদৰ্শন কৰা হৈছে।<ref name="paint"/> ===শিলালিপি=== {{multiple image | total_width = 500 | align = centre | direction = horizontal | image1 = Tamil Inscriptions in Thanjavur Brahadeeshwara Temple written 1000 years ago.jpg | caption1 = বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰৰ তামিল শিলালিপি (প্ৰায় একাদশ শতিকা)। | image2 = 1010 CE Brihadishwara Shiva Temple, inscription, built by Rajaraja I, Thanjavur Tamil Nadu India.jpg | caption2 = মন্দিৰটোত একাদশ শতিকাৰ তামিল আৰু গ্ৰন্থ লিপিৰ শিলালিপি আছে। }} মন্দিৰৰ দেৱালত তামিল আৰু গ্ৰন্থ লিপিত বহুতো শিলালিপি আছে। ইয়াৰে বহুতো শিলালিপিৰ আৰম্ভণিতে সেই শিলালিপি খোদাই কৰিবলৈ অনুমতি দিয়া ৰজাৰ পৰম্পৰাগত সংস্কৃত আৰু তামিল ভাষাৰ ঐতিহাসিক পৰিচয় দিয়া হৈছে। ইয়াৰে বেছিভাগ শিলালিপিত মন্দিৰ বা মন্দিৰৰ কৰ্মচাৰীসকলক দিয়া দানৰ বিষয়ে উল্লেখ কৰা হৈছে। কিছুমান শিলালিপিত চহৰখনৰ বাসিন্দাসকলক দিয়া দানৰ কথাও উল্লেখ আছে।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=15, 25, 53 with footnotes}}<ref name=ayyar411/> মন্দিৰৰ চৌহদত [[ৰাজাৰাজ চোল প্ৰথম]]ৰ ৬৪টা, [[ৰাজেন্দ্ৰ চোল প্ৰথম]]ৰ ২৯টা, [[বিক্ৰম চোল]]ৰ এটা, [[কুলোত্তুংগ প্ৰথম]]ৰ এটা আৰু [[ৰাজমহেন্দ্ৰ চোল|ৰাজমহেন্দ্ৰ]] ([[ৰাজেন্দ্ৰ চোল দ্বিতীয়|ৰাজেন্দ্ৰ দ্বিতীয়]])ৰ এটা শিলালিপি আছে। সম্ভৱতঃ [[পাণ্ড্য]] ৰজাৰ তিনিটা আৰু [[তাঞ্জাভুৰ নায়ক ৰাজ্য|নায়ক]] শাসক অচ্যুতাপ্প নায়ক আৰু মল্লাপ্প নায়কৰ দুটাকৈ শিলালিপিও আছে।<ref>{{cite book|title=The Great Chola Temples: Thanjavur, Gangaikondacholapuram, Darasuram|author=C. Sivaramamurti|publisher=Archaeological Survey of India, 2007 - Architecture, Chola - 96 pages|page=26}}</ref> {{multiple image | total_width = 700 | align = center | caption_align = center | image1 = Thirumagalpola.jpg | caption1 = ஸ்வஸ்திஸ்ரீ் திருமகள் போல பெருநில | image2 = Perunilachelviyun.jpg | caption2 = பெருநிலச் செல்வியுந் தனக்கேயுரிமை | image3 = Keyurimaipundamai.jpg | caption3 = கேயுரிமை பூண்டமை மனக்கொளக் | image4 = Kandalursaalai kalamaruttaruli.jpg | caption4 = காந்தளூர்ச் சாலைக் களமறூத்தருளி வேங்கை | image5 = Udaiyar Sri Rajaraja.jpg | caption5 = உடையார் ஸ்ரீராஜராஜ சோழன் | footer_align = center | footer = তাঞ্জাভুৰৰ বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰৰপৰা ৰাজাৰাজৰ শিলালিপিৰ অংশ (''প্ৰতিখন ছবিৰ প্ৰথম শাৰী'') }} ===মন্দিৰৰ কৰ্মচাৰী=== ১০১১ খ্ৰীষ্টাব্দৰ তাৰিখ থকা চৌহদৰ উত্তৰ দেৱালৰ এটা শিলালিপিত মন্দিৰত নিযুক্ত আৰু মন্দিৰৰপৰা সহায় পোৱা লোকসকলৰ বিষয়ে বিতং তথ্য দিয়া হৈছে। শিলালিপিটোত তেওঁলোকৰ দৰমহা, কাম আৰু নাম উল্লেখ কৰা হৈছে। ইয়াত ৬০০ৰো অধিক লোকৰ নাম আছে। ইয়াৰ ভিতৰত পুৰোহিত, চাকি জ্বলোৱা লোক, ধোবী, দৰ্জী, অলংকাৰ নিৰ্মাতা, মৃৎশিল্পী, কাঠমিস্ত্ৰী, পৱিত্ৰ ছাতি কঢ়িওৱা লোক, নৃত্যগুৰু, [[ভাৰতনাট্যম]] নৃত্যশিল্পী, গায়ক, পুৰুষ আৰু মহিলা বাদ্যযন্ত্ৰী, পৰিৱেশন কৰা শিল্পীসকলৰ তত্ত্বাৱধায়ক, হিচাপৰক্ষক আদি আছিল। তেওঁলোকৰ দৰমহা মাটিৰ টুকুৰাৰ ৰূপত দিয়া হৈছিল। সেয়েহে মন্দিৰত তেওঁলোকৰ কাম সম্ভৱতঃ আংশিক সময়ৰ আছিল।<ref name=ayyar411/>{{sfn|Michell|1988|pp=59–60}} মন্দিৰত ''[[দেৱদাসী]]''সকলক নিযুক্ত কৰা হৈছিল। তেওঁলোক ভক্তিমূলক গীত গোৱা নৃত্যশিল্পী আছিল। মন্দিৰৰ বহুতো শিলালিপিত এনে দানৰ উল্লেখ আছে যাৰ উদ্দেশ্য আছিল "পূজাৰ ব্যৱস্থা কৰা, সন্ন্যাসীসকলৰ সভাৰ বাবে খাদ্য যোগান ধৰা আৰু মেৰামতিৰ কাম কৰা।" জৰ্জ মিচেলৰ মতে, তাঞ্জাভুৰৰ মন্দিৰটো ইয়াৰ ইতিহাসত এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ দাতব্য প্ৰতিষ্ঠান আছিল। ইয়াত প্ৰতিদিনে তীৰ্থযাত্ৰী, ভক্ত আৰু যাত্ৰীৰ বাবে বিনামূলীয়া খাদ্যৰ ব্যৱস্থা কৰা হৈছিল। হিন্দু উৎসৱৰ দিনত এই খাদ্যৰ ব্যৱস্থা অধিক বিশদ আছিল আৰু ব্ৰাহ্মণসকলক বিশেষভাৱে আমন্ত্ৰণ কৰি খাদ্য খুওৱা হৈছিল।<ref name=ayyar411>PV Jagadisa Ayyar (1993), South Indian Shrines, Asian Educational Services, {{ISBN|81-206-0151-3}}, pages 411-423</ref>{{sfn|Michell|1988|pp=59–60}} ==সহস্ৰাব্দ উদ্‌যাপন== <gallery mode="packed" heights="180"> File:1000 years Old Thanjavur Brihadeeshwara Temple View at Sunrise.jpg|১,০০০ বছৰ পুৰণি তাঞ্জাভুৰ বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ – সূৰ্যোদয়ৰ সময়ৰ দৃশ্য File:Thanjavur, Brihadishwara Temple, dance (6851706080).jpg|বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰত উদ্‌যাপনৰ বাবে সমবেত হোৱা নৃত্যশিল্পীসকল </gallery> ১০১০ খ্ৰীষ্টাব্দত চোল সম্ৰাট ৰাজাৰাজ প্ৰথমে তাঞ্জাভুৰত নিৰ্মাণ কৰা এই মন্দিৰটো সাধাৰণতে বৃহৎ মন্দিৰ বুলি জনাজাত। ২০১০ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহত ইয়াৰ ১,০০০ বছৰ সম্পূৰ্ণ হয়। এই বিশাল স্থাপত্যৰ ১,০০০ বছৰ পূৰ্ণ হোৱাৰ উপলক্ষ্যে ৰাজ্য চৰকাৰ আৰু চহৰখনত বহুতো সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠান অনুষ্ঠিত কৰা হৈছিল। ১০১০ খ্ৰীষ্টাব্দত ৰাজাৰাজ প্ৰথমে (৯৮৫–১০১৪ খ্ৰীষ্টাব্দ) তেওঁৰ ২৫তম ৰাজত্বকালৰ ২৭৫তম দিনত গৰ্ভগৃহৰ ওপৰত থকা {{convert|59.82|m}} উচ্চতাৰ বিমানৰ চূড়ান্ত প্ৰতিষ্ঠাৰ বাবে সোণেৰে মেৰিওৱা কলসম (তামৰ পাত্ৰ বা চূড়া) অৰ্পণ কৰিছিল। সেই ঘটনাটোক স্মৰণ কৰিবলৈ এই উদ্‌যাপন কৰা হৈছিল।<ref name="jlbiadsf">{{cite news| url= [https://www.bbc.co.uk/news/world-south-asia-11406440|](https://www.bbc.co.uk/news/world-south-asia-11406440|) title= India's Big Temple marks 1,000th birthday| author= BBC News augue| access-date= 25 September 2010| date= 25 September 2010| archive-date= 26 September 2010| archive-url= [https://web.archive.org/web/20100926045640/http://www.bbc.co.uk/news/world-south-asia-11406440|](https://web.archive.org/web/20100926045640/http://www.bbc.co.uk/news/world-south-asia-11406440|) url-status= live}}</ref><ref name="asedgt">{{citation | title= Early Chola temples:Parantaka I to Rajaraja I, 907–985 A.D | author= PS. R. Balasubrahmanyam (1971), Orient Longman Publications}}</ref><ref name="sdbjt">{{citation | title= Rāja Rāja, the great:seminar proceedings | author= Ananthacharya Indological Research Institute (1984)}}</ref> ===ভৰতনাট্যম যজ্ঞ=== এই উপলক্ষ্যে ৰাজ্য চৰকাৰে বিশিষ্ট নৃত্যশিল্পী [[পদ্মা সুব্ৰহ্মণ্যম|পদ্মা সুব্ৰহ্মণ্যম]]ৰ নেতৃত্বত [[ভৰতনাট্যম]] যজ্ঞ নামৰ ধ্ৰুপদী নৃত্য অনুষ্ঠানৰ আয়োজন কৰিছিল। এই অনুষ্ঠানটো ভাৰতীয় ভৰতনাট্যম শিল্পী সংস্থা (ABHAI) আৰু তাঞ্জাভুৰৰ বৃহন নাট্যাঞ্জলি ন্যাসে যুটীয়াভাৱে আয়োজন কৰিছিল। মন্দিৰ নিৰ্মাণৰ ১,০০০ বছৰ পূৰ্ণ হোৱাৰ উপলক্ষ্যে নতুন দিল্লী, [[মুম্বাই]], [[পুনে]], [[তামিলনাডু]], [[অন্ধ্ৰপ্ৰদেশ]], [[কৰ্ণাটক]], [[কেৰালা]], [[ছিংগাপুৰ]], [[মালয়েছিয়া]] আৰু [[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ]]ৰ ১,০০০ গৰাকী নৃত্যশিল্পীয়ে একেলগে নৃত্য কৰিছিল। তেওঁলোকে কৰুভুৰ দেৱে (ৰাজাৰাজৰ গুৰু) ৰচনা কৰা ঐশ্বৰিক সংগীত ''তিৰুৱিচাইপ্পা'' (তিৰুমুৰাইৰ নৱম খণ্ড)ৰ ৰেকৰ্ড কৰা ১১টা পদত নৃত্য কৰিছিল। ২০১০ চনৰ ২৬ ছেপ্টেম্বৰৰপৰা দুদিনৰ বাবে সৰু চহৰখন সাংস্কৃতিক কেন্দ্ৰলৈ পৰিণত হৈছিল। এই সময়ছোৱাত পথশিল্পী আৰু নৃত্যশিল্পীসকলে সমগ্ৰ চহৰখনত অনুষ্ঠান পৰিৱেশন কৰিছিল।<ref name="DDY">{{cite web| url= [http://news.rediff.com/slide-show/2010/aug/16/slide-show-1-indias-biggest-temple-turns-1000-years.htm|](http://news.rediff.com/slide-show/2010/aug/16/slide-show-1-indias-biggest-temple-turns-1000-years.htm|) title= India's Biggest Temple turns 1000-years| author= Rediff News| access-date= 20 August 2010| archive-date= 18 August 2010| archive-url= [https://web.archive.org/web/20100818165702/http://news.rediff.com/slide-show/2010/aug/16/slide-show-1-indias-biggest-temple-turns-1000-years.htm|](https://web.archive.org/web/20100818165702/http://news.rediff.com/slide-show/2010/aug/16/slide-show-1-indias-biggest-temple-turns-1000-years.htm|) url-status= live}}</ref><ref name="dfgjoerY">{{cite news | url=[http://www.thehindu.com/news/states/tamil-nadu/article544804.ece](http://www.thehindu.com/news/states/tamil-nadu/article544804.ece) | title=A grand dance spectacle at the Thanjavur Big Temple | work=The Hindu | access-date=20 August 2010 | location=Chennai, India | date=1 August 2010 | first=T. S. | last=Subramanian | archive-url=[https://web.archive.org/web/20100804150451/http://www.thehindu.com/news/states/tamil-nadu/article544804.ece](https://web.archive.org/web/20100804150451/http://www.thehindu.com/news/states/tamil-nadu/article544804.ece) | archive-date=4 August 2010 | url-status=dead }}</ref> ===স্মাৰক ডাকটিকট আৰু মুদ্ৰা=== ২০১০ চনৰ ২৬ ছেপ্টেম্বৰত (বৃহৎ মন্দিৰৰ সহস্ৰাব্দ উদ্‌যাপনৰ পঞ্চম দিন) দেশৰ সাংস্কৃতিক, স্থাপত্য আৰু শিলালিপি সম্পৰ্কীয় ইতিহাসলৈ বৃহৎ মন্দিৰটোৰ অৱদানৰ স্বীকৃতি হিচাপে {{INR}} ৫ মূল্যৰ এটা বিশেষ ডাকটিকট মুকলি কৰা হয়। ডাকটিকটটোত {{convert|216|ft|m|order=flip}} উচ্চতাৰ বিশাল [[ৰাজগোপুৰম|ৰাজগোপুৰম]] দেখুওৱা হৈছিল। ভাৰতীয় ৰিজাৰ্ভ বেংকে এই উপলক্ষ্যে মন্দিৰৰ আৰ্হি খোদিত কৰা {{INR}} ৫ মূল্যৰ এটা মুদ্ৰা মুকলি কৰি উদ্‌যাপনটো স্মৰণীয় কৰি তোলে।<ref name="sdlkqqqsf">{{cite web | url= [http://www.deccanherald.com/content/99918/stamp-coin-release-mark-1000.html](http://www.deccanherald.com/content/99918/stamp-coin-release-mark-1000.html) | title= Stamp, coin release mark 1,000 years of Big Temple | author= Deccan Herald (26 September 2010) | access-date= 26 September 2010 | archive-date= 6 October 2010 | archive-url= [https://web.archive.org/web/20101006063714/http://www.deccanherald.com/content/99918/stamp-coin-release-mark-1000.html](https://web.archive.org/web/20101006063714/http://www.deccanherald.com/content/99918/stamp-coin-release-mark-1000.html) | url-status= live }}</ref><ref name="ohjohjf">{{cite news | url= [http://www.hindu.com/2010/09/27/stories/2010092759620100.htm|](http://www.hindu.com/2010/09/27/stories/2010092759620100.htm|) archive-url= [https://web.archive.org/web/20100929172241/http://www.hindu.com/2010/09/27/stories/2010092759620100.htm|](https://web.archive.org/web/20100929172241/http://www.hindu.com/2010/09/27/stories/2010092759620100.htm|) url-status= dead| archive-date= 29 September 2010| title= Release of a special postal stamp and a five- rupee coin | access-date=27 September 2010 | location=Chennai, India | work= [[The Hindu]]| date=27 September 2010}}</ref> এ ৰাজা, ভাৰতৰ যোগাযোগ আৰু তথ্যপ্ৰযুক্তি মন্ত্ৰ্যালয়ৰ কেবিনেট মন্ত্ৰীয়ে বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰৰ বিশেষ ডাকটিকটটো মুকলি কৰে। প্ৰথমটো ডাকটিকট জি কে ভাছানে, জাহাজ পৰিবহণ মন্ত্ৰ্যালয়ৰ কেবিনেট মন্ত্ৰীয়ে গ্ৰহণ কৰে। মুম্বাই মুদ্ৰণালয়ে {{INR}} ৫ৰ মুদ্ৰাত থকা একে ছবিৰে ১,০০০ টকাৰ এটা স্মাৰক মুদ্ৰা জাৰি কৰিছিল। ই ভাৰত গণৰাজ্যৰ মুদ্ৰা ব্যৱস্থাত জাৰি কৰা প্ৰথম ১,০০০ টকাৰ মুদ্ৰা আছিল। এই মুদ্ৰাটো চলাচলৰ বাবে নথকা বৈধ মুদ্ৰা (NCLT) আছিল।<ref name="coin">{{cite news | url=[http://www.mumbaimint.in/mint/Noticeapril.pdf](http://www.mumbaimint.in/mint/Noticeapril.pdf) | title=Release of Commemorative Coin | date=3 July 2012 | access-date=24 April 2013 | archive-url=[https://web.archive.org/web/20130324014546/http://mumbaimint.in/mint/Noticeapril.pdf](https://web.archive.org/web/20130324014546/http://mumbaimint.in/mint/Noticeapril.pdf) | archive-date=24 March 2013 | url-status=dead }}</ref> ১৯৫৪ চনৰ ১ এপ্ৰিলত ভাৰতীয় ৰিজাৰ্ভ বেংকে {{INR}} ১,০০০ মূল্যৰ এখন নোট মুকলি কৰিছিল। ইয়াত বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰৰ বিস্তৃত দৃশ্য দেখুওৱা হৈছিল আৰু ইয়াৰ সাংস্কৃতিক ঐতিহ্য আৰু গুৰুত্ব প্ৰকাশ কৰা হৈছিল। ১৯৭৫ চনত তেতিয়াৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী [[ইন্দিৰা গান্ধী]]ৰ নেতৃত্বাধীন চৰকাৰে ক'লা ধন নিয়ন্ত্ৰণৰ উদ্দেশ্যে সকলো {{INR}} ১,০০০ মূল্যৰ নোট বিমুদ্ৰাকৰণ কৰিছিল। এই নোটসমূহ এতিয়া সংগ্ৰাহকৰ মাজত জনপ্ৰিয়।<ref name="ppwqqsf">{{cite web | url= [http://newindianexpress.com/states/tamil_nadu/article478148.ece](http://newindianexpress.com/states/tamil_nadu/article478148.ece) | title= INR 1000 note of 1954 popular in Tanjavur | author= Express Buzz, The Indian Express (26 September 2010) | access-date= 27 September 2010 | archive-date= 13 May 2016 | archive-url= [https://web.archive.org/web/20160513060520/http://www.newindianexpress.com/states/tamil_nadu/article478148.ece](https://web.archive.org/web/20160513060520/http://www.newindianexpress.com/states/tamil_nadu/article478148.ece) | url-status= dead }}</ref> ২০১০ চনত তেতিয়াৰ তামিলনাডুৰ মুখ্যমন্ত্ৰী এম কৰুণানিধিয়ে উচ্চ উৎপাদনক্ষম ধানৰ এটা প্ৰজাতি ''ছেম্মাই ধান''ৰ নাম মন্দিৰৰ নিৰ্মাতা ৰাজাৰাজ চোলৰ সহস্ৰাব্দ বৰ্ষ উপলক্ষ্যে ''ৰাজা ৰাজন-১,০০০'' ৰাখিছিল।<ref name="jjjsqwhnsdff">{{cite web | url= [http://news.in.msn.com/national/article.aspx?cp-documentid=4424908](http://news.in.msn.com/national/article.aspx?cp-documentid=4424908) | title= Semmai Paddy as "Raja Rajan-1000" | author= MSN News (26 September 2010) | access-date= 27 September 2010 }}{{Dead link|date=November 2019 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==গ্ৰহণযোগ্যতা== মন্দিৰটোৱে "স্থাপত্য, ভাস্কৰ্য, চিত্ৰকলা আৰু ব্ৰঞ্জৰ মূৰ্তি নিৰ্মাণত চোলসকলৰ উজ্জ্বল কৃতিত্বৰ সাক্ষ্য বহন কৰে।" <ref name="Great Living Chola Temples"/> সেই সময়ৰ বহুতো সমসাময়িক গ্ৰন্থত, যেনে ''মুভৰ উলা'' আৰু ''কলিংগট্টুপৰণি''ত, মন্দিৰটোৰ উল্লেখ আছে। চেটাৰ্জীৰ মতে, [[তামিল স্থাপত্য]]ই এই মন্দিৰ আৰু ইয়াৰ পিছত নিৰ্মাণ কৰা [[বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ, গংগাইকোণ্ডচোলপুৰম|বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ, গংগাইকোণ্ডচোলপুৰম]]ত নিজৰ সৰ্বোচ্চ ৰূপ লাভ কৰিছিল।<ref name=india>{{cite book|title=India Art and Architecture in ancient and medieval periods|publisher=Publications Division, Ministry of Information and Broadcasting, Government of India|location=New Delhi|editor=Roma Chatterjee|year=2016|page=32|isbn=978-81-230-2080-8}}</ref> ভাৰত চৰকাৰে মন্দিৰটোক ঐতিহ্যস্থল হিচাপে ঘোষণা কৰিছে। ভাৰতীয় পুৰাতত্ত্ব জৰীপ বিভাগে ইয়াক সংৰক্ষিত স্মৃতিসৌধ হিচাপে পৰিচালনা কৰে। মন্দিৰটো [[তামিলনাডু]]ৰ অন্যতম জনপ্ৰিয় পৰ্যটনস্থলী।<ref name="Gopal 1990 185"/> মন্দিৰটো [[গংগাইকোণ্ডচোলপুৰম]]ৰ বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ আৰু [[দাৰাসুৰম]]ৰ [[ঐৰাৱতেশ্বৰ মন্দিৰ]]ৰ সৈতে [[বিশ্ব ঐতিহ্য স্থান]] হিচাপে [[ইউনেস্কো]]ই ঘোষণা কৰিছে। এই তিনিওটা মন্দিৰক [[মহান জীৱন্ত চোল মন্দিৰসমূহ]] বুলি কোৱা হয়।<ref name=UNESCO>{{cite web|url=[https://whc.unesco.org/en/list/250/|title=Great](https://whc.unesco.org/en/list/250/|title=Great) Living Chola Temples|publisher=UNESCO World Heritage Centre|year=2004|access-date=28 November 2015|archive-date=12 September 2015|archive-url=[https://web.archive.org/web/20150912082313/https://whc.unesco.org/en/list/250|url-status=live}}](https://web.archive.org/web/20150912082313/https://whc.unesco.org/en/list/250|url-status=live}})</ref> এই তিনিওটা মন্দিৰৰ মাজত বহুতো সাদৃশ্য আছে। কিন্তু প্ৰতিটো মন্দিৰৰ নিজা বিশেষ নক্সা আৰু ভাস্কৰ্যৰ উপাদান আছে।<ref>{{cite book |first= P.V. Jagadisa |last=Ayyar |title=South Indian Shrines |publisher=Asian Educational Services |location=New Delhi |year=1993 |isbn=81-206-0151-3 |page=316}}</ref> এই তিনিওটা মন্দিৰ ১০মৰপৰা ১২শ শতিকাৰ ভিতৰত চোলসকলে নিৰ্মাণ কৰিছিল। হিন্দুসকলে এতিয়াও এই মন্দিৰসমূহৰ ৰক্ষণাবেক্ষণ কৰে আৰু ব্যৱহাৰ কৰে। এই মন্দিৰসমূহক "মহান জীৱন্ত" বুলি কোৱা হয়, কাৰণ আধুনিক সময়তো এইবোৰত সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠান, তীৰ্থযাত্ৰা আৰু পূজাৰ কাৰ্য চলি আছে।<ref>{{cite news|url=[http://www.thehindu.com/features/friday-review/history-and-culture/inside-the-chola-temple/article3490256.ece|title=Inside](http://www.thehindu.com/features/friday-review/history-and-culture/inside-the-chola-temple/article3490256.ece|title=Inside) the Chola Temple|location=Coimbatore|newspaper=The Hindu|date=4 June 2012|last=Srinivasan|first=Pankaja|access-date=28 November 2015|archive-date=19 June 2014|archive-url=[https://web.archive.org/web/20140619081222/http://www.thehindu.com/features/friday-review/history-and-culture/inside-the-chola-temple/article3490256.ece|url-status=live}}](https://web.archive.org/web/20140619081222/http://www.thehindu.com/features/friday-review/history-and-culture/inside-the-chola-temple/article3490256.ece|url-status=live}})</ref> ===সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠান=== [[File:28apr10.jpg|thumb|২০১৫ চনৰ মন্দিৰ উৎসৱৰ শোভাযাত্ৰা]] তাঞ্জাভুৰৰ বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰত প্ৰতি বছৰে ফেব্ৰুৱাৰী মাহত [[মহাশিৱৰাত্ৰি|মহাশিৱৰাত্ৰি]]ৰ সময়ত নৃত্য উৎসৱ অনুষ্ঠিত হয়। ভাৰতীয় ধ্ৰুপদী নৃত্যৰ বিভিন্ন প্ৰধান শৈলীৰ শিল্পী আৰু আঞ্চলিক দলসমূহে ১০ দিনীয়া বৃহন নাট্যাঞ্জলি উৎসৱত নিজৰ নৃত্য পৰিৱেশন কৰে।<ref>[[http://www.brahannatyanjali.in/events.html](http://www.brahannatyanjali.in/events.html) Brahan Natyanjali] {{Webarchive|url=[https://web.archive.org/web/20200129054445/http://www.brahannatyanjali.in/events.html](https://web.archive.org/web/20200129054445/http://www.brahannatyanjali.in/events.html) |date=29 January 2020 }}, Thanjavur, Tamil Nadu</ref> ===ৰথ উৎসৱ=== মন্দিৰৰ ৰথটো ২০১৫ চনৰ ২০ এপ্ৰিলত [[ৰাম|শ্ৰী ৰামৰ]] মন্দিৰৰ সন্মুখৰপৰা পৰীক্ষামূলকভাৱে চলোৱা হৈছিল। এই অনুষ্ঠান বৃহৎসংখ্যক লোকে প্ৰত্যক্ষ কৰিছিল।<ref>[[http://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/trial-run-of-big-temple-car/article7124357.ece?ref=tpnews](http://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/trial-run-of-big-temple-car/article7124357.ece?ref=tpnews) Trial run of Big Temple car, Rolls; out after 100 years; maiden run on April 29] {{Webarchive|url=[https://web.archive.org/web/20180919003044/https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/trial-run-of-big-temple-car/article7124357.ece?ref=tpnews](https://web.archive.org/web/20180919003044/https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/trial-run-of-big-temple-car/article7124357.ece?ref=tpnews) |date=19 September 2018 }}, [[The Hindu]], 21 April 2015</ref> ন দিন পাছত মন্দিৰৰ ৰথৰ প্ৰথম শোভাযাত্ৰা অনুষ্ঠিত হয়। বাতৰি অনুসৰি, বিগত এশ বছৰত এই মন্দিৰত অনুষ্ঠিত হোৱা এইটোৱেই আছিল প্ৰথম এনে শোভাযাত্ৰা।<ref>[[http://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/big-temple-chariot-festival-held-after-100-years/article7156283.ece?mstac=0](http://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/big-temple-chariot-festival-held-after-100-years/article7156283.ece?mstac=0) Big temple chariot festival held after 100 years] {{Webarchive|url=[https://web.archive.org/web/20180919003049/https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/big-temple-chariot-festival-held-after-100-years/article7156283.ece?mstac=0](https://web.archive.org/web/20180919003049/https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/big-temple-chariot-festival-held-after-100-years/article7156283.ece?mstac=0) |date=19 September 2018 }}, [[The Hindu]], 30 April 2015</ref> ===উপন্যাস=== [[কল্কি কৃষ্ণমূৰ্তি]] নামৰ এজন প্ৰখ্যাত তামিল ঔপন্যাসিকে ৰাজাৰাজৰ জীৱনৰ আধাৰত ''পোন্নিয়িন ছেলভন'' নামৰ এখন ঐতিহাসিক উপন্যাস লিখিছিল।<ref>{{cite news|title=Age hardly withers charm of Ponniyin Selvan|url=[http://www.thehindu.com/books/age-hardly-withers-charm-of-ponniyin-selvan/article2550847.ece|date=19](http://www.thehindu.com/books/age-hardly-withers-charm-of-ponniyin-selvan/article2550847.ece|date=19) October 2011|location=Chennai|last=A.|first=Srivathsan|access-date=9 May 2015|newspaper=The Hindu|archive-date=5 June 2017|archive-url=[https://web.archive.org/web/20170605103559/http://www.thehindu.com/books/age-hardly-withers-charm-of-ponniyin-selvan/article2550847.ece|url-status=live}}](https://web.archive.org/web/20170605103559/http://www.thehindu.com/books/age-hardly-withers-charm-of-ponniyin-selvan/article2550847.ece|url-status=live}})</ref> আন এজন তামিল লেখক বালাকুমাৰণে ৰাজাৰাজ প্ৰথমৰ জীৱন আৰু মন্দিৰ নিৰ্মাণৰ বিষয়-বস্তু লৈ ''উদয়াৰ'' নামৰ এখন উপন্যাস লিখিছিল।<ref>{{cite news|title=Special Coin to Remember Rajendra Chola|url=[http://www.newindianexpress.com/cities/chennai/Special-Coin-to-Remember-Rajendra-Chola/2014/02/04/article2036004.ece|publisher=The](http://www.newindianexpress.com/cities/chennai/Special-Coin-to-Remember-Rajendra-Chola/2014/02/04/article2036004.ece|publisher=The) New Indian Express|date=4 February 2014|location=Chennai|work=Express News Service|access-date=9 May 2015|archive-date=19 May 2015|archive-url=[https://web.archive.org/web/20150519130228/http://www.newindianexpress.com/cities/chennai/Special-Coin-to-Remember-Rajendra-Chola/2014/02/04/article2036004.ece|url-status=dead}}](https://web.archive.org/web/20150519130228/http://www.newindianexpress.com/cities/chennai/Special-Coin-to-Remember-Rajendra-Chola/2014/02/04/article2036004.ece|url-status=dead}})</ref> ==প্ৰশাসন== মন্দিৰটো বৰ্তমান বাবাজী ৰাজা ভোসলে ছত্ৰপতিৰদ্বাৰা পৰিচালিত আৰু ব্যৱস্থাপিত হয়। তেওঁ তাঞ্জাভুৰ মাৰাঠা ৰাজ্য ৰাজপৰিয়ালৰ মুৰব্বী। তেওঁ তাঞ্জাভুৰ প্ৰাসাদ দেৱস্থানমৰ বংশানুক্ৰমিক ন্যাসৰক্ষক হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰে। এই প্ৰতিষ্ঠানটোৱে পূৰ্বৰ তাঞ্জোৰ অঞ্চলৰ ৮৮টা মন্দিৰৰ লগতে বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰৰো পৰিচালনা অব্যাহত ৰাখিছে। কিছুমান তামিল জাতীয়তাবাদ গোটে [[তামিলনাডু]] চৰকাৰক এই অধিকাৰ বাতিল কৰিবলৈ আবেদন কৰি আহিছে। তেওঁলোকৰ মতে, তেওঁ [[চোল]] বা [[তামিলসকল|তামিল]] বংশৰ নহয়। প্ৰতিবাদকাৰীসকলৰ এজন, যি বৃহৎ মন্দিৰ অধিকাৰ পুনৰুদ্ধাৰ সমিতিৰ সমন্বয়কো, তেওঁৰ মতে বাবাজী ভোসলে তাঞ্জাভুৰৰ মাৰাঠা ৰজাসকলৰ আইনগত উত্তৰাধিকাৰীও নহয়।<ref>{{cite web|url=[http://www.theweekendleader.com/Headlines/3247/tamil-groups-want-maratha-hold-over-thanjavur-big-temple-to-go.html|title=Tamil](http://www.theweekendleader.com/Headlines/3247/tamil-groups-want-maratha-hold-over-thanjavur-big-temple-to-go.html|title=Tamil) groups want Maratha hold over Thanjavur Big Temple to go|access-date=2018-05-12|archive-date=12 May 2018|archive-url=[https://web.archive.org/web/20180512112322/http://www.theweekendleader.com/Headlines/3247/tamil-groups-want-maratha-hold-over-thanjavur-big-temple-to-go.html|url-status=live}}](https://web.archive.org/web/20180512112322/http://www.theweekendleader.com/Headlines/3247/tamil-groups-want-maratha-hold-over-thanjavur-big-temple-to-go.html|url-status=live}})</ref> ==চিত্ৰসম্ভাৰ== মন্দিৰটোত বহুতো ভাস্কৰ্য, উত্থিত খোদিত চিত্ৰ আৰু দেৱালচিত্ৰ আছে।<ref name="Sivaramamurti1977p288">{{cite book|author=C. Sivaramamurti| title= L'Art en Inde|url= [https://books.google.com/books?id=WKgQAQAAMAAJ|year=](https://books.google.com/books?id=WKgQAQAAMAAJ|year=) 1977|publisher= H. N. Abrams|isbn=978-0-8109-0630-3 |pages=287–288, 427}}</ref> <gallery mode="packed" heights="150"> File:Brihadisvara Temple, Thanjavur, Tamil Nadu, India.jpg|তাঞ্জাভুৰ, তামিলনাডু, ভাৰতৰ বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ File:An elephant relief on the Brihadisvara Temple, Thanjavur.jpg|তাঞ্জাভুৰৰ বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰত হাতীৰ উত্থিত খোদিত চিত্ৰ File:Sculptures at the Brihadisvara Temple, Thanjavur, Tamil Nadu, India (2016) 04.jpg|ভিক্ষাৰ পাত্ৰ হাতত লৈ ভিক্ষু ৰূপত শিৱ (''সাধু'', [[ভিক্ষাটন]]) File:Brihadisvara Temple, Thanjavur, Tamil Nadu, India (2016) 100.jpg|alt=অৰ্ধনাৰীশ্বৰ (অৰ্ধেক শিৱ, অৰ্ধেক পাৰ্বতী), যি পুৰুষ আৰু নাৰী তত্ত্ব অবিচ্ছেদ্য বুলি প্ৰতীকায়িত কৰে। |[[অৰ্ধনাৰীশ্বৰ]] (অৰ্ধেক শিৱ, অৰ্ধেক পাৰ্বতী), যি পুৰুষ আৰু নাৰী তত্ত্ব অবিচ্ছেদ্য বুলি প্ৰতীকায়িত কৰে<ref>{{cite encyclopedia|url=[https://www.britannica.com/topic/Ardhanarishvara|title=Ardhanārīśvara|year=2011|encyclopedia=Encyclopædia](https://www.britannica.com/topic/Ardhanarishvara|title=Ardhanārīśvara|year=2011|encyclopedia=Encyclopædia) Britannica|access-date=27 December 2017|archive-date=15 August 2018|archive-url=[https://web.archive.org/web/20180815031629/https://www.britannica.com/topic/Ardhanarishvara|url-status=live}}](https://web.archive.org/web/20180815031629/https://www.britannica.com/topic/Ardhanarishvara|url-status=live}})</ref> File:Le temple de Brihadishwara (Tanjore, Inde) (13908795928).jpg|[[গণেশ]]ক মূল মন্দিৰ আৰু এটা পৃথক মন্দিৰ দুয়ো ঠাইতে দেখুওৱা হৈছে। File:Brihadeeswarar Temple 04.jpg|পিছফালে মন্দিৰৰ কৰিডৰ থকা পৃথক গণেশ মন্দিৰ File:Brihadisvara Temple, Thanjavur, Tamil Nadu, India (2009) 19.jpg|চোতালৰ উত্তৰ অংশত থকা সুব্ৰহ্মণ্যৰ মন্দিৰ। ইয়াক "মুৰুগন", "কাৰ্তিকেয়" বা "স্কন্দ" বুলিও কোৱা হয়। File:Chandeshvara shrine at the Brihadisvara Temple.jpg|[[চণ্ডেশ্বৰ]] মন্দিৰ। সোঁফালে মূল মন্দিৰৰ দেৱাল আৰু পিছফালে পূব গোপুৰম আছে। চণ্ডেশ্বৰ এজন ধ্যানমগ্ন যোগী আৰু নয়নমাৰ [[ভক্তি আন্দোলন]]ৰ সাধু। File:1010 CE Brihadishwara Temple, Hindu god Shiva, built by Rajaraja I, Thanjavur Tamil Nadu India (8).jpg|[[বিষ্ণু]]ৰ [[নৰসিংহ]] অৱতাৰ, যিয়ে মানুহক তেওঁলোকৰ ধৰ্মীয় বিশ্বাসৰ বাবে নিৰ্যাতন কৰা অসুৰক বধ কৰিছে File:1010 CE Brihadishwara Shiva Temple, yogini, built by Rajaraja I, Thanjavur Tamil Nadu India.jpg|[[লক্ষ্মী]]ৰ মূৰ্তি, সন্মানসহ প্ৰদৰ্শিত এখন বৈষ্ণৱ ভাস্কৰ্য File:Tanjore Paintings - Big temple 01.JPG|গজলক্ষ্মীৰ দেৱালচিত্ৰ, [[বৈষ্ণৱ ধৰ্ম]]ৰ বিষয়-বস্তুৰ আন এটা শিল্পকৰ্ম File:Sculptures at the Brihadisvara Temple, Thanjavur, Tamil Nadu, India (2016) 01.jpg|শৈৱ মন্দিৰত থকা বিষ্ণুৰ ভাস্কৰ্য File:1010 CE Brihadishwara Shiva Temple, wall relief, built by Rajaraja I, Thanjavur Tamil Nadu India.jpg|[[যোগ]] আৰু ধ্যানৰ উত্থিত খোদিত চিত্ৰ; মন্দিৰটোত বহুতো লৌকিক আৰু সাধুৰ দৃশ্য দেখুওৱা হৈছে। File:Brihadeeswarar Temple 3407.jpg|গছত লুকাই গোপিকাসকলৰ কাপোৰ লৈ কৃষ্ণই কৰা ধেমালি File:Nandi Brihadeeswara.jpg|নন্দী মন্দিৰ File:Sculpture2 Brihadeeswara.jpg|ভাস্কৰ্য File:Sculpture3 Brihadeeswara.jpg|বিমানৰ বাহিৰৰ দেৱালৰ ভাস্কৰ্যৰ অংশ File:Relief Staircase, Brihadeeswara.jpg|খট‌খটীত থকা উত্থিত খোদিত চিত্ৰ File:Relief detail, Brihadeeswara.jpg|উত্থিত খোদিত চিত্ৰৰ অংশ File:Relief detail 2 Brihadeeswara.jpg|উত্থিত খোদিত চিত্ৰৰ অংশ File:Entrance Brihadeeswara.jpg|প্ৰৱেশদ্বাৰ File:Thanjavur Big Temple View.jpg|বিমানৰ দৃশ্য File:Brihadisvara Temple - Thanjavur peruvudaiyar kovil ttkcvrvb122k23iph (299).jpg|বিমানলৈ যোৱা এটা প্ৰৱেশদ্বাৰ File:Left side view Brihadeeswara.jpg| বাঁওফালৰপৰা দেখা দৃশ্য File:The Big Temple - Thanjavur.jpg|ৰাতিৰ দৃশ্য File:Brihadeeswara Temple Gopuram at Night.jpg|ৰাতিৰ সময়ত বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰৰ গোপুৰম File:PeriyaKoil June 2016.jpg|তাঞ্জোৰ পেৰিয়া কইলত পুৱতি নিশাৰ দৃশ্য File:A yoga and meditation relief.jpg|[[যোগ]] আৰু ধ্যানৰ উত্থিত খোদিত চিত্ৰ File:Ta-scr.jpg|বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰৰ তামিল লিপিৰ শিলালিপি </gallery> ==টোকা== {{Reflist|group=note}} ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ===গ্ৰন্থপঞ্জী=== {{Refbegin|2}} *{{cite book|author=Prasanna Kumar Acharya|title=An encyclopaedia of Hindu architecture|year=2010|publisher=Oxford University Press (Republished by Motilal Banarsidass)|url=https://archive.org/stream/encyclopaediaofh07achauoft#page/n9/mode/2up|isbn=978-81-7536-534-6}} *{{cite book|author=Prasanna Kumar Acharya|title=A Dictionary of Hindu Architecture: Treating of Sanskrit Architectural Terms with Illustrative Quotations|url=https://books.google.com/books?id=rbayQwAACAAJ|year=1997|publisher=Oxford University Press (Reprinted in 1997 by Motilal Banarsidass)|isbn=978-81-7536-113-3|access-date=3 December 2017|archive-date=11 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231111032500/https://books.google.com/books?id=rbayQwAACAAJ|url-status=live}} *{{cite book|author1=Vinayak Bharne|author2=Krupali Krusche|title=Rediscovering the Hindu Temple: The Sacred Architecture and Urbanism of India|url=https://books.google.com/books?id=CGukBgAAQBAJ|year=2014|publisher=Cambridge Scholars Publishing|isbn=978-1-4438-6734-4|access-date=3 December 2017|archive-date=13 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230813200520/https://books.google.com/books?id=CGukBgAAQBAJ|url-status=live}} * {{citation|author=S.R. Balasubrahmanyam|title = Middle Chola Temples|publisher = Thomson Press| year=1975|isbn = 978-9060236079}} * {{cite book| first=Francis D.K.| last=Ching| year=2007| title=A Global History of Architecture| url=https://archive.org/details/globalhistoryofa0000chin| url-access=registration| publisher=John Wiley and Sons| location=New York| pages=[https://archive.org/details/globalhistoryofa0000chin/page/338 338–339]| isbn=978-0-471-26892-5}} *{{cite book|author=Alice Boner|title=Principles of Composition in Hindu Sculpture: Cave Temple Period|url=https://books.google.com/books?id=doQLZ21CGScC|year=1990|publisher=Motilal Banarsidass|isbn=978-81-208-0705-1|access-date=3 December 2017|archive-date=11 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231111032500/https://books.google.com/books?id=doQLZ21CGScC|url-status=live}} *{{cite book|author1=Alice Boner|author2=Sadāśiva Rath Śarmā|title=Silpa Prakasa|url=https://books.google.com/books?id=itQUAAAAIAAJ|year=2005|publisher=Brill Academic (Reprinted by Motilal Banarsidass)|isbn=978-8120820524|access-date=3 December 2017|archive-date=11 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231111031957/https://books.google.com/books?id=itQUAAAAIAAJ|url-status=live}} *{{cite book|author1=A.K. Coomaraswamy|author2=Michael W. Meister|title=Essays in Architectural Theory|url=https://books.google.com/books?id=5B1QAAAAMAAJ|year=1995|publisher=Indira Gandhi National Centre for the Arts|isbn=978-0-19-563805-9|access-date=3 December 2017|archive-date=11 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231111033002/https://books.google.com/books?id=5B1QAAAAMAAJ|url-status=live}} *Dehejia, V. (1997). ''Indian Art''. Phaidon: London. {{ISBN|0-7148-3496-3}}. *{{cite book|author=Adam Hardy|title=Indian Temple Architecture: Form and Transformation|url=https://books.google.com/books?id=aU0hCAS2-08C|year=1995|publisher=Abhinav Publications|isbn=978-81-7017-312-0|access-date=3 December 2017|archive-date=13 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230813200524/https://books.google.com/books?id=aU0hCAS2-08C|url-status=live}} *{{cite book|author=Adam Hardy|title=The Temple Architecture of India|url=https://books.google.com/books?id=ofUVAQAAIAAJ|year=2007|publisher=Wiley|isbn=978-0470028278|access-date=3 December 2017|archive-date=11 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231111033002/https://books.google.com/books?id=ofUVAQAAIAAJ|url-status=live}} *{{cite book|author=Adam Hardy|title=Theory and Practice of Temple Architecture in Medieval India: Bhoja's Samarāṅgaṇasūtradhāra and the Bhojpur Line Drawings|url=https://books.google.com/books?id=_oADrgEACAAJ|year=2015|publisher=Indira Gandhi National Centre for the Arts|isbn=978-93-81406-41-0|access-date=3 December 2017|archive-date=11 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231111033002/https://books.google.com/books?id=_oADrgEACAAJ|url-status=live}} *Harle, J.C., ''The Art and Architecture of the Indian Subcontinent'', 2nd edn. 1994, Yale University Press Pelican History of Art, {{ISBN|0300062176}} *{{cite book|author=Monica Juneja|title=Architecture in Medieval India: Forms, Contexts, Histories|url=https://books.google.com/books?id=7N7VAAAAMAAJ|year=2001|publisher=Orient Blackswan|isbn=978-8178242286|access-date=3 December 2017|archive-date=11 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231111033003/https://books.google.com/books?id=7N7VAAAAMAAJ|url-status=live}} *{{cite book|author=Stella Kramrisch|title=The Hindu Temple Volume 1|url=https://books.google.com/books?id=NNcXrBlI9S0C|year=1976|publisher=Motilal Banarsidass (Reprinted 1946 Princeton University Press)|isbn=978-81-208-0223-0|access-date=3 December 2017|archive-date=10 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231110025834/https://books.google.com/books?id=NNcXrBlI9S0C|url-status=live}} *{{cite book|author=Stella Kramrisch|title=The Hindu Temple Volume 2|url=https://books.google.com/books?id=8-aS52MgIkMC|year=1979|publisher=Motilal Banarsidass (Reprinted 1946 Princeton University Press)|isbn=978-81-208-0224-7}} *{{cite book|author1=Michael W. Meister|author2=Madhusudan Dhaky|title=Encyclopaedia of Indian temple architecture|url=https://books.google.com/books?id=DRY3AQAAIAAJ|year=1986|publisher=American Institute of Indian Studies|isbn=978-0-8122-7992-4|access-date=3 December 2017|archive-date=11 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231111033003/https://books.google.com/books?id=DRY3AQAAIAAJ|url-status=live}} *{{cite book|author=George Michell|title=Hindu Art and Architecture|url=https://archive.org/details/hinduartarchitec00mich|url-access=registration|year=2000|publisher=Thames & Hudson|isbn=978-0-500-20337-8}} * {{citation| last =Michell| first =George| title = The Hindu Temple: An Introduction to Its Meaning and Forms| publisher =University of Chicago Press| year =1988| location =Chicago| isbn = 0-226-53230-5}} * {{cite book| first= John| last= Man| year= 1999| title= Atlas of the Year 1000| publisher= Penguin Books| location= United Kingdom| isbn= 0-7946-0011-5| url= https://books.google.com/books?id=j-CgtWP38nsC| access-date= 15 November 2015| archive-date= 10 March 2024| archive-url= https://web.archive.org/web/20240310103400/https://books.google.com/books?id=j-CgtWP38nsC| url-status= live}} * {{cite book| first= Binda| last= Thapar| year= 2004| title= Introduction to Indian Architecture | publisher= Periplus Editions| location=Singapore| pages= 43, 52–53| isbn= 0-7946-0011-5}} *{{cite book|author=T. A. Gopinatha Rao|title=Elements of Hindu iconography|url=https://books.google.com/books?id=MJD-KresBwIC|year=1993|publisher=Motilal Banarsidass|isbn=978-81-208-0878-2|access-date=3 December 2017|archive-date=11 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231111033003/https://books.google.com/books?id=MJD-KresBwIC|url-status=live}} *{{cite book|author=Ajay J. Sinha|title=Imagining Architects: Creativity in the Religious Monuments of India|url=https://books.google.com/books?id=WvqLzaSUGi8C|year=2000|publisher=University of Delaware Press|isbn=978-0-87413-684-5|access-date=3 December 2017|archive-date=11 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231111033003/https://books.google.com/books?id=WvqLzaSUGi8C|url-status=live}} *{{cite book|title=South Indian Temples|author=Burton Stein|isbn=978-0706904499|publisher=Vikas|url=https://books.google.com/books?id=Hq5BngAACAAJ|year=1978|access-date=3 December 2017|archive-date=11 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231111033004/https://books.google.com/books?id=Hq5BngAACAAJ|url-status=live}} *{{cite book|author=Burton Stein|title=The New Cambridge History of India: Vijayanagara|url=https://books.google.com/books?id=OpxeaYQbGDMC|year=1989|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-26693-2|access-date=3 December 2017|archive-date=11 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231111033010/https://books.google.com/books?id=OpxeaYQbGDMC|url-status=live}} *{{cite book|author1=Burton Stein|author2=David Arnold|title=A History of India|url=https://books.google.com/books?id=QY4zdTDwMAQC|year=2010|publisher=John Wiley & Sons|isbn=978-1-4443-2351-1|access-date=3 December 2017|archive-date=12 July 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230712062730/https://books.google.com/books?id=QY4zdTDwMAQC|url-status=live}} *{{cite book|author=Kapila Vatsyayan|title=The Square and the Circle of the Indian Arts|url=https://books.google.com/books?id=vwLJc3pBzzUC&pg=PR10|year=1997|publisher=Abhinav Publications|isbn=978-81-7017-362-5|access-date=3 December 2017|archive-date=11 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231111033504/https://books.google.com/books?id=vwLJc3pBzzUC&pg=PR10#v=onepage&q&f=false|url-status=live}} {{Refend}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Commons category|Brihadisvara Temple|বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ}} {{Wikivoyage|Thanjavur|তাঞ্জাভুৰ}} * [https://ignca.gov.in/thanjavur-brhadisvara-temple/ তাঞ্জাভুৰ বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ], ভাৰত চৰকাৰৰ ইন্দিৰা গান্ধী ৰাষ্ট্ৰীয় কলা কেন্দ্ৰ * [https://www.tamilnadutourism.tn.gov.in/destinations/brihadeeswara-temple বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ], তামিলনাডু পৰ্যটন * [https://indianculture.gov.in/stories/dakshina-meru-brihadeswara-temple দক্ষিণ মেৰু: বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ], ভাৰত চৰকাৰ * [http://www.art-and-archaeology.com/india/thanjavur/bri01.html শিল্প আৰু পুৰাতত্ত্বৰ ৱেবছাইটত আলোকচিত্ৰসমূহ] * [https://whc.unesco.org/en/list/250 ইউনেস্কোৰ মহান জীৱন্ত চোল মন্দিৰসমূহ] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ পৰ্যটনস্থলী]] [[শ্ৰেণী:হিন্দুধৰ্মৰ মঠ-মন্দিৰ]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ ধৰ্মীয় স্থান]] b1mmrbjrtcurtf78ljth1kg2isthry0 627377 627374 2026-08-15T05:15:49Z AjayDas 12623 /* চিত্ৰসম্ভাৰ */ 627377 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious building |building_name = বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ | image = Brihadisvara Temple during Maha Shivaratri-WUS03611 (edit).jpg | caption = [[মহা শিৱৰাত্ৰি]]ৰ সময়ত বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ | native_name = தஞ்சைப் பெருவுடையார் கோயில் | pushpin_map = India #Tamil Nadu | pushpin_caption = [[তামিলনাডু]], ভাৰতত অৱস্থান | coordinates = {{coord|10|46|58|N|79|07|54|E|type:landmark_region:IN|display=inline,title}} | religious_affiliation = [[হিন্দুধৰ্ম]] | country = ভাৰত | state = [[তামিলনাডু]] | district = [[থাঞ্জাভুৰ জিলা]] | location = [[থাঞ্জাভুৰ]] | elevation_m = 65.83 | deity = [[শিৱ]] | festival = [[মহা শিৱৰাত্ৰি]] | architecture_style = [[চোল স্থাপত্য]] | inscriptions = [[তামিল ভাষা|তামিল]] | completed = ১০১০ খ্ৰীষ্টাব্দ<ref name=britbrihadthanj/><ref name=mitchell/> | creator = [[ৰাজাৰাজ চোল প্ৰথম|ৰাজাৰাজ প্ৰথম]] | footnotes = {{Infobox UNESCO World Heritage Site | child = yes | official_name = থাঞ্জাভুৰৰ বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ কমপ্লেক্স | part_of = [[মহান জীৱন্ত চোল মন্দিৰসমূহ]] | criteria = {{UNESCO WHS type|(ii), (iii)}}(ii), (iii) | ID = 250bis-001 | year = ১৯৮৭ | extension = ২০০৪ | area = {{convert|18.07|ha|acre|abbr=on}} | buffer_zone = {{convert|9.58|ha|acre|abbr=on}} }} }} {{হিন্দু ধৰ্ম}} '''বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ''', ইয়াৰ নিৰ্মাতাই '''ৰাজাৰাজেশ্বৰম''' ({{lit|[[ৰাজাৰাজ চোল প্ৰথম|ৰাজাৰাজ]]ৰ প্ৰভু}}) নামেৰে নামকৰণ কৰা আৰু স্থানীয়ভাৱে '''''থাঞ্জাই পেৰিয়া কোভিল''''' ({{lit|থাঞ্জাভুৰৰ বৃহৎ মন্দিৰ}}) আৰু '''''পেৰুৱুদৈয়াৰ কোভিল''''' ({{literally|মহান প্ৰভুৰ মন্দিৰ}}) নামেৰে পৰিচিত, হৈছে শৈৱ<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=GaYeAAAAMAAJ&q=brihadisvara+saiva+temple |title=ৰাজাৰাজ দ্য গ্ৰেট: এ গাৰ্লেণ্ড অৱ ট্ৰিবিউটছ |date=1984 |publisher=মিউজিয়ামছ ডিপাৰ্টমেণ্ট, গভৰ্ণমেণ্ট মিউজিয়াম |language=en |access-date=25 October 2022 |archive-date=3 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230703190805/https://books.google.com/books?id=GaYeAAAAMAAJ&q=brihadisvara+saiva+temple |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=bqeyAAAAIAAJ&q=brihadisvara+saiva+temple |title=ইণ্ডিয়া পাৰ্ছপেক্টিভছ |date=1995 |publisher=পিটিআই ফৰ দ্য মিনিষ্ট্ৰী অৱ এক্সটাৰ্নেল এফেয়াৰ্ছ |language=en |access-date=25 October 2022 |archive-date=3 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230703190805/https://books.google.com/books?id=bqeyAAAAIAAJ&q=brihadisvara+saiva+temple |url-status=live }}</ref> [[হিন্দু মন্দিৰ]], যি [[চোল শিল্প আৰু স্থাপত্য|চোল স্থাপত্যশৈলী]]ত<ref>{{Cite book |last=Rao |first=Raghunadha |url=https://books.google.com/books?id=U-p8Zg62USYC&dq=brihadisvara+temple+tamil+architecture&pg=PA32 |title=ভাৰতীয় ঐতিহ্য আৰু সংস্কৃতি |publisher=ষ্টাৰ্লিং পাব্লিশ্বাৰ্ছ |year=1989 |isbn=9788120709300 |pages=32 |language=English |access-date=18 March 2023 |archive-date=24 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230424002637/https://books.google.com/books?id=U-p8Zg62USYC&dq=brihadisvara+temple+tamil+architecture&pg=PA32 |url-status=live }}</ref> নিৰ্মিত আৰু ভাৰতৰ [[কাবেৰী নদী]]ৰ দক্ষিণ পাৰৰ থাঞ্জাভুৰ, [[তামিলনাডু]], ভাৰতত অৱস্থিত।<ref name=britbrihadthanj>[https://www.britannica.com/place/Thanjavur-India থাঞ্জাভুৰ], এনচাইক্ল'পিডিয়া ব্ৰিটানিকা</ref><ref name=asibrihadthanj/> ই সৰ্ববৃহৎ হিন্দু মন্দিৰসমূহৰ অন্যতম আৰু [[তামিল স্থাপত্য]]ৰ এক উৎকৃষ্ট নিদৰ্শন।<ref name="Great Living Chola Temples">{{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/list/250 |title=মহান জীৱন্ত চোল মন্দিৰসমূহ |publisher=ইউনেস্ক' |access-date=21 January 2008 |archive-date=5 January 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130105115252/https://whc.unesco.org/en/list/250 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite book | first= John | last= Keay | author-link= John Keay | year= 2000 | title=ভাৰত: এখন ইতিহাস | publisher=হাৰ্পাৰ কলিন্স পাব্লিশ্বাৰ্ছ | location=নিউয়ৰ্ক, আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ | isbn= 0-00-638784-5 | url= https://books.google.com/books?id=3aeQqmcXBhoC | pages= xix | access-date= 15 November 2015 | archive-date= 3 July 2023 | archive-url= https://web.archive.org/web/20230703190805/https://books.google.com/books?id=3aeQqmcXBhoC | url-status= live }}</ref> ইয়াক ''দক্ষিণ মেৰু'' ([[মেৰু পৰ্বত|মেৰু]]ৰ [[দক্ষিণ ভাৰত|দক্ষিণ]] ৰূপ) বুলিও কোৱা হয়।<ref>{{cite book|title=ভাৰত আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ মন্দিৰ শিল্প, প্ৰতিমা আৰু সংস্কৃতি|author=কে. ভি. ৰামন|publisher=শাৰদা পাব্লিশ্বিং হাউছ|year=2006|page=136}}</ref> [[চোল বংশ|চোল]] সম্ৰাট [[ৰাজাৰাজ চোল প্ৰথম|ৰাজাৰাজ প্ৰথমে]] ১০০৩ৰপৰা ১০১০ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ভিতৰত নিৰ্মাণ কৰা এই মন্দিৰটো [[ইউনেস্ক']]ৰ [[বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ]] "[[মহান জীৱন্ত চোল মন্দিৰসমূহ]]"ৰ অংশ; ইয়াৰ সৈতে চোল যুগৰ [[গংগাইকোণ্ড চোলপুৰমৰ বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ|গংগাইকোণ্ড চোলপুৰম মন্দিৰ]] আৰু [[ঐৰাৱতেশ্বৰ মন্দিৰ]] অন্তৰ্ভুক্ত, যিবোৰ ক্ৰমে ইয়াৰ উত্তৰ-পূবলৈ প্ৰায় {{convert|70|km}} আৰু {{convert|40|km}} দূৰত অৱস্থিত।<ref name=UNESCO/> এই একাদশ শতিকাৰ মন্দিৰৰ মূল স্থাপত্যসমূহ এটা পৰিখাৰ চাৰিওফালে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ইয়াত ''[[গোপুৰম|গোপুৰ]]'', মূল মন্দিৰ, ইয়াৰ বিশাল স্তম্ভ, শিলালিপি, দেৱালচিত্ৰ আৰু মূলতঃ [[শৈৱ ধৰ্ম|শৈৱ]] বিষয়ৰ সৈতে জড়িত ভাস্কৰ্য আছিল, যদিও [[বৈষ্ণৱ ধৰ্ম]] আৰু [[শাক্ত ধৰ্ম]]ৰো নিদৰ্শন আছিল। মন্দিৰটো ইতিহাসৰ বিভিন্ন সময়ত ক্ষতিগ্ৰস্ত হৈছিল আৰু কিছুমান শিল্পকৰ্ম এতিয়া নোহোৱা হৈছে। পৰৱৰ্তী শতিকাসমূহত অতিৰিক্ত [[মণ্ডপ]] আৰু স্মাৰক সংযোজন কৰা হৈছিল। মন্দিৰটো বৰ্তমান ১৬শ শতিকাৰ পিছত নিৰ্মাণ কৰা দুৰ্গসদৃশ দেৱালেৰে পৰিবেষ্টিত।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=1–21}}<ref name=michell16/> গ্ৰেনাইটেৰে নিৰ্মিত মন্দিৰটোৰ গৰ্ভগৃহৰ ওপৰৰ ''বিমান'' স্তম্ভটো দক্ষিণ ভাৰতৰ অন্যতম ওখ।<ref name=asibrihadthanj>{{cite web|title=ভাৰতীয় পুৰাতত্ত্ব জৰীপ|url=http://asi.nic.in/asi_monu_whs_cholabt.asp|access-date=25 December 2012|archive-date=22 September 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130922114449/http://asi.nic.in/asi_monu_whs_cholabt.asp|url-status=live}}</ref> মন্দিৰটোত এটা বিশাল স্তম্ভযুক্ত ''প্ৰকাৰ'' (কৰিডৰ) আৰু ভাৰতৰ অন্যতম বৃহৎ শিৱ [[লিংগ]] আছে।<ref name=asibrihadthanj/><ref name=UNESCO/>{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=20–21}} ইয়াৰ ভাস্কৰ্যৰ উৎকৃষ্ট মানৰ বাবেও ই বিখ্যাত; লগতে একাদশ শতিকাত [[নটৰাজ]], অৰ্থাৎ নৃত্যৰ প্ৰভু শিৱৰ ৰূপৰ পিতলৰ মূৰ্তি নিৰ্মাণৰ বাবে ইয়াক নিৰ্বাচন কৰা হৈছিল। মন্দিৰ কমপ্লেক্সত [[নন্দী]], [[পাৰ্বতী]], [[কাৰ্তিকেয়|মুৰুগন]], [[গণেশ]], সভাপতি, [[দক্ষিণামূৰ্তি]], [[চণ্ডেশ্বৰ নায়নাৰ|চণ্ডেশ্বৰ]], [[বৰাহী]], তিৰুৱাৰুৰৰ তিয়াগৰাজৰ লগতে [[সিদ্ধৰ]] [[কৰুভুৰাৰ|কৰুভূৰাৰ]] আৰু আনসকলৰ মন্দিৰ আছে।<ref name=UNESCO/>{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=16–29}} মন্দিৰটো [[তামিলনাডু]]ৰ অন্যতম সৰ্বাধিক পৰিদৰ্শিত পৰ্যটনস্থলী।<ref name="Gopal 1990 185">{{cite book|title=যুগে যুগে ভাৰত|url=https://archive.org/details/indiathroughages00mada|last=Gopal|first=Madan|year= 1990| page= [https://archive.org/details/indiathroughages00mada/page/185 185]|editor=K.S. Gautam|publisher=প্ৰকাশন বিভাগ, তথ্য আৰু সম্প্ৰচাৰ মন্ত্ৰ্যালয়, ভাৰত চৰকাৰ}}</ref> ==নামকৰণ== [[ৰাজাৰাজ প্ৰথম|ৰাজাৰাজ চোলে]] এই মন্দিৰটো নিৰ্মাণ কৰাইছিল। তেওঁ ইয়াৰ নাম ৰাজাৰাজেশ্বৰম (Rajarājeśvaram) ৰাখিছিল। ইয়াৰ অৰ্থ হৈছে ৰাজাৰাজৰ দেৱতাৰ মন্দিৰ।<ref>{{cite book |author=D. Raphael |title=Temples of Tamil Nadu, Works of Art |url=https://google.com |year=1996 |publisher=Ratnamala |isbn=978-955-9440-00-0 |page=9 |access-date=9 June 2019 |archive-date=10 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240310103506/https://google.com |url-status=live }}</ref> পিছৰ এটা শিলালিপিত মন্দিৰটোৰ দেৱতাক পেৰিয়া উদাইয়া নায়নাৰ বুলি কোৱা হৈছে। এই নামটোৰপৰাই বৰ্তমানৰ বৃহদেশ্বৰ আৰু পেৰুভুডাইয়াৰ কোভিল নাম দুটা আহিছে বুলি জনা যায়।<ref>{{cite book |author=S. R. Balasubrahmanyam |title=Middle Chola Temples: Rajaraja I to Kulottunga I, A.D. 985-1070 |url=https://google.com |year=1975 |publisher=Thomson |page=87 |access-date=9 June 2019 |archive-date=10 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240310103400/https://google.com |url-status=live }}</ref> ==অৱস্থান== [[File:Brihadisvara Temple - Thanjavur peruvudaiyar kovil ttkcvrvb122k23iph (747).jpg|thumb|centre|400px|দেৱালৰ বাহিৰৰপৰা দেখা পেৰুবুদাইয়াৰ মন্দিৰৰ চৌহদ]] পেৰুবুদাইয়াৰ মন্দিৰ<ref>{{Cite web|title=Brihadeeswara Temple|url=[https://brihadeeswara.temple-mandir.in/|access-date=2022-02-24|website=Brihadeeswara](https://brihadeeswara.temple-mandir.in/|access-date=2022-02-24|website=Brihadeeswara) Temple|language=en-US|archive-date=24 February 2022|archive-url=[https://web.archive.org/web/20220224085645/https://brihadeeswara.temple-mandir.in/|url-status=dead}}](https://web.archive.org/web/20220224085645/https://brihadeeswara.temple-mandir.in/|url-status=dead}})</ref> [[তাঞ্জাভুৰ]] চহৰত অৱস্থিত। ই [[চেন্নাই]]ৰপৰা প্ৰায় {{convert|350|km}} দক্ষিণ-পশ্চিমে অৱস্থিত। ভাৰতীয় ৰে'লৱে, তামিলনাডু বাছ সেৱা আৰু ৬৭, ৪৫চি আৰু ২২৬নং ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথৰ জৰিয়তে চহৰখন আন বহুতো মুখ্য চহৰৰ সৈতে প্ৰতিদিনে সংযুক্ত হৈ আছে।<ref name="road">{{cite web | url =[http://www.nhai.org/Doc/project-offer/Highways.pdf](http://www.nhai.org/Doc/project-offer/Highways.pdf) | page =2 | title =NH wise Details of NH in respect of Stretches entrusted to NHAI | access-date =17 December 2011 | work =Ministry of Road Transport & Highways, [[Government of India]] | publisher =[[National Highways Authority of India]] | archive-url =[https://web.archive.org/web/20090225142615/http://www.nhai.org/Doc/project-offer/Highways.pdf](https://web.archive.org/web/20090225142615/http://www.nhai.org/Doc/project-offer/Highways.pdf) | archive-date =25 February 2009 | url-status =dead | df =dmy-all }}</ref><ref>{{cite web|url=[http://www.municipality.tn.gov.in/thanjavur/city-routes.htm|title=Thanjavur](http://www.municipality.tn.gov.in/thanjavur/city-routes.htm|title=Thanjavur) bus routes|publisher=Municipality of Thanjavur|access-date=29 December 2012|archive-url=[https://web.archive.org/web/20130617131259/http://www.municipality.tn.gov.in/thanjavur/city-routes.htm|archive-date=17](https://web.archive.org/web/20130617131259/http://www.municipality.tn.gov.in/thanjavur/city-routes.htm|archive-date=17) June 2013|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> নিয়মীয়া সেৱা থকা আটাইতকৈ ওচৰৰ বিমানবন্দৰটো হৈছে [[তিৰুচিৰাপল্লী আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰ]]। ই প্ৰায় {{convert|55|km}} দূৰত অৱস্থিত।<ref>{{cite book|author=Ē. Kē Cēṣāttiri|title=Sri Brihadisvara: The Great Temple of Thānjavūr|url=[https://books.google.com/books?id=FnXXAAAAMAAJ|year=2008|publisher=Nile|page=5}}](https://books.google.com/books?id=FnXXAAAAMAAJ|year=2008|publisher=Nile|page=5}})</ref> চহৰখন আৰু মন্দিৰটো স্থলভাগত অৱস্থিত যদিও [[কাবেৰী নদী]]ৰ বদ্বীপৰ আৰম্ভণিতে অৱস্থিত। সেয়েহে ইয়াৰ [[বংগোপসাগৰ]]লৈ আৰু তাৰ জৰিয়তে [[ভাৰত মহাসাগৰ]]লৈ যাতায়াতৰ সুবিধা আছে। মন্দিৰসমূহৰ সৈতে তামিল লোকসকলে একাদশ শতিকাত কৃষিকাৰ্যৰ বাবে প্ৰথমটো বৃহৎ জলসিঞ্চন ব্যৱস্থা নিৰ্মাণ কৰিছিল। এই ব্যৱস্থাই সামগ্ৰীৰ পৰিবহণ আৰু নগৰীয়া কেন্দ্ৰৰ মাজেৰে পানীৰ প্ৰৱাহ নিয়ন্ত্ৰণ কৰাতো সহায় কৰিছিল।<ref>{{cite book|author=Marshall M. Bouton|title=Agrarian Radicalism in South India|url=[https://books.google.com/books?id=5-v_AwAAQBAJ&pg=PA72|year=2014|publisher=Princeton](https://books.google.com/books?id=5-v_AwAAQBAJ&pg=PA72|year=2014|publisher=Princeton) University Press|isbn=978-1-4008-5784-5|pages=72–78}}</ref> ==ইতিহাস== [[File:Raraja detail.png|thumb|left|200x200px|১০০৩–১০১০ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ভিতৰত মন্দিৰটো নিৰ্মাণ কৰা [[চোল ৰাজবংশ|চোল]] সম্ৰাট [[ৰাজাৰাজ চোল প্ৰথম|ৰাজাৰাজ প্ৰথম]]ৰ মূৰ্তি<ref name=britbrihadthanj/><ref name=mitchell/>]] পঞ্চমৰপৰা নৱম শতিকালৈকে [[চালুক্য]]সকলৰ শাসনকালত [[দ্ৰাবিড় স্থাপত্য|তামিল]] মন্দিৰৰ স্থাপত্যশৈলীৰ বিভিন্ন ৰূপ বিকশিত হৈ থাকিল। ইয়াৰ উদাহৰণ [[আইহোল]], [[বাদামী গুহা মন্দিৰ|বাদামী]] আৰু [[পট্টদকল]]ত দেখা যায়। ইয়াৰ পিছত [[পল্লৱ]]সকলৰ শাসনকালত এই বিকাশ অব্যাহত থাকে। ইয়াৰ উদাহৰণ [[মহাবলীপুৰমৰ স্মৃতিসৌধসমূহৰ সমষ্টি|মামল্লপুৰম]] আৰু অন্যান্য স্মৃতিসৌধত দেখা যায়। ইয়াৰ পিছত ৮৫০ৰপৰা ১২৮০ চনৰ ভিতৰত [[চোল]]সকল প্ৰধান ৰাজবংশ হিচাপে উত্থান ঘটে।<ref name=mitchell/>{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=1–2}} চোল যুগৰ আৰম্ভণিতে স্থাপত্যতকৈ নিজৰ ৰাজনৈতিক আৰু ভৌগোলিক সীমা সুৰক্ষিত কৰাত অধিক গুৰুত্ব দিয়া হৈছিল। দশম শতিকাত চোল সাম্ৰাজ্যত বহু-পৃষ্ঠযুক্ত [[স্তম্ভ]] আৰু বাহিৰলৈ ওলাই থকা বৰ্গাকাৰ [[Capital (architecture)|শীৰ্ষভাগ]]ৰ দৰে বৈশিষ্ট্য দেখা দিবলৈ আৰম্ভ কৰে। জৰ্জ মিচেলৰ মতে, ইয়াৰপৰাই নতুন চোল স্থাপত্যশৈলীৰ আৰম্ভণি হৈছিল।<ref name=mitchell>{{harvnb|Michell|1988|pp=145–148}}</ref>{{refn|group=note|ডগলাছ বেৰেটে ১৯৭৫ চনত প্ৰকাশ কৰা চোল স্থাপত্যৰ ওপৰত গ্ৰন্থখনত কৈছে যে ৮৬৬ৰপৰা ৯৪০ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ভিতৰত বিজয়ালয়ৰ সময়ৰপৰা এটা নতুন শৈলীৰ উদ্ভৱ হৈছিল। বিজয়ালয় আছিল প্ৰথম চোল শাসক। বেৰেটৰ মতে, চোল শৈলী পল্লৱ পৰম্পৰাৰপৰা বিকশিত হোৱা নাছিল।<ref name="Barrett1974">{{cite book|author=Douglas E. Barrett|title=Early Cola Architecture and Sculpture; 866-1014 A.D.|url=[https://books.google.com/books?id=s0J4QgAACAAJ|year=1974|publisher=Faber|isbn=978-0-571-10507-6|access-date=13](https://books.google.com/books?id=s0J4QgAACAAJ|year=1974|publisher=Faber|isbn=978-0-571-10507-6|access-date=13) November 2017|archive-date=10 March 2024|archive-url=[https://web.archive.org/web/20240310103400/https://books.google.com/books?id=s0J4QgAACAAJ|url-status=live}}](https://web.archive.org/web/20240310103400/https://books.google.com/books?id=s0J4QgAACAAJ|url-status=live}})</ref> গেৰী জে. শ্বিণ্ডলাৰৰ মতে, বেৰেটৰ এই কামত "অন্তহীন অনুমান আৰু বিতৰ্কৰ সুযোগ" থকা মতামত আগবঢ়োৱা হৈছে।<ref>{{cite journal | last=Schwindler | first=Gary J. | title=Review: Early Cola Architecture and Sculpture | journal=The Journal of Asian Studies | publisher=Cambridge University Press | volume=36 | issue=4 | year=1977 | doi=10.2307/2054437 | page=705| jstor=2054437 | s2cid=163896079 | doi-access=free }}</ref>}} এই দক্ষিণ ভাৰতীয় শৈলী ইয়াৰ আকাৰ আৰু সজ্জাৰ বিৱৰণৰ ক্ষেত্ৰত সৰ্বাধিক সম্পূৰ্ণ ৰূপত ১০০৩ৰপৰা ১০১০ চনৰ ভিতৰত চোল ৰজা [[ৰাজাৰাজ চোল প্ৰথম|ৰাজাৰাজ প্ৰথমে]] নিৰ্মাণ কৰা বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰত দেখা যায়।<ref name=britbrihadthanj/><ref name=mitchell/> {{multiple image | total_width = 500 | align = centre | direction = horizontal | image1 = Brihadisvara Temple, Thanjavur by William Hodges.jpg | caption1 = | image2 = Brihadisvara Temple, Thanjavur by Henry Salt.jpg | caption2 = | footer = বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ, তাঞ্জাভুৰৰ প্ৰাৰম্ভিক ইউৰোপীয় চিত্ৰণ (১৮শ শতিকাৰ শেষৰপৰা ১৯শ শতিকাৰ আৰম্ভণিলৈ)। }} ===সংযোজন, সংস্কাৰ আৰু মেৰামতি=== মুখ্য মন্দিৰ আৰু ইয়াৰ গোপুৰমসমূহ একাদশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ। ইয়াৰ পিছৰ ১,০০০ বছৰত মন্দিৰটোত সংযোজন, সংস্কাৰ আৰু মেৰামতি কৰা হৈছিল। আক্ৰমণ আৰু যুদ্ধৰ ফলতো মন্দিৰটোৰ ক্ষতি হৈছিল। বিশেষকৈ [[মাদুৰাই]] নিয়ন্ত্ৰণ কৰা মুছলমান [[চুলতান]] আৰু তাঞ্জাভুৰ নিয়ন্ত্ৰণ কৰা [[হিন্দু ৰজা]]সকলৰ মাজত হোৱা যুদ্ধৰ ফলত ক্ষতি হৈছিল।<ref name=michell16/>{{refn|group=note|তাঞ্জাভুৰ ওচৰ আৰু দূৰৰ মুছলমান আৰু হিন্দু দুয়োখন প্ৰতিবেশী ৰাজ্যৰ লক্ষ্য আছিল। [[দিল্লী চুলতানাত]]ৰ মালিক কাফুৰৰ নেতৃত্বত আলাউদ্দিন খিলজীৰ সেনাই দক্ষিণ ভাৰতত কৰা ভয়ংকৰ আক্ৰমণ আৰু লুণ্ঠনৰ পিছত ১৪শ শতিকাত [[মাদুৰাই চুলতানাত]] প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল।<ref>George Michell (2008), Architecture and Art of Southern India, Cambridge University Press, pages 9-13, 16-21</ref> পিছত দক্ষিণ ভাৰতৰ পূব আৰু পশ্চিম উপকূলৰ আদিল শাহী চুলতানাত, কুতুব শাহীসকল, ৰাণ্ডাউলা খান আৰু আনসকলে তাঞ্জাভুৰত আক্ৰমণ চলাইছিল। তেওঁলোকৰ কিছুমানে কেইবছৰমানৰ বাবে ইয়াক দখল কৰিও ৰাখিছিল।<ref name=michell16/>}} পিছত নিয়ন্ত্ৰণ পুনৰ লাভ কৰা হিন্দু ৰাজবংশসমূহে এই ক্ষতিসমূহ মেৰামতি কৰিছিল। কিছুমান ক্ষেত্ৰত শাসকসকলে পুৰণি ম্লান হৈ যোৱা চিত্ৰৰ ওপৰত নতুন দেৱালচিত্ৰ আঁকিবলৈ নিৰ্দেশ দি মন্দিৰটো সংস্কাৰ কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল। আন কিছুমান ক্ষেত্ৰত তেওঁলোকে নতুন মন্দিৰ সংযোজনৰ পৃষ্ঠপোষকতা কৰিছিল। [[কাৰ্তিকেয়]] (মুৰুগন), [[পাৰ্বতী]] (আম্মান) আৰু [[নন্দী]]ৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ মন্দিৰসমূহ ১৬শ আৰু ১৭শ শতিকাৰ নায়ক যুগৰ।<ref name=michell16>George Michell (2008), Architecture and Art of Southern India, Cambridge University Press, pages 16-21, 89-91</ref>{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=25–26}} একেদৰে [[দক্ষিণামূৰ্তি]]ৰ মন্দিৰটোও পিছত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=25–26}} তাঞ্জাভুৰৰ [[মাৰাঠা]]সকলে মন্দিৰটো ভালদৰে সংৰক্ষণ কৰিছিল। ==বিৱৰণ== ===স্থাপত্য=== {{multiple image | total_width = 400 | align = left | direction = horizontal | image1 = Brihadisvara Temple - Thanjavur peruvudaiyar kovil ttkcvrvb122k23iph (451).jpg | image2 = Brihadisvara Temple - Thanjavur peruvudaiyar kovil ttkcvrvb122k23iph (404).jpg | footer = তাঞ্জাভুৰৰ বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰৰ চৌহদৰ দৃশ্য }} পেৰুবুদাইয়াৰ মন্দিৰৰ পৰিকল্পনা আৰু নিৰ্মাণত [[কাৰ্টেছীয় স্থানাংক ব্যৱস্থা|অক্ষীয়]] আৰু [[সমমিতি|সমমিত]] [[জ্যামিতি]]ৰ নিয়ম ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে।<ref name=thapar>Thapar 2004, pp.43, 52–53</ref> ইয়াক পেৰুংকইল (মাদাক্কইল বুলিও কোৱা হয়) হিচাপে শ্ৰেণীবদ্ধ কৰা হয়। ই প্ৰাকৃতিক বা মানুহে নিৰ্মাণ কৰা টিলাৰ ওপৰত ওখ ভেটিত নিৰ্মাণ কৰা এটা ডাঙৰ মন্দিৰ।<ref>{{cite book|title=Alayam - The Hindu temple - An epitome of Hindu Culture|page=31|publisher=Sri Ramakrishna Math|location=Mylapore, Chennai|last=Reddy|first=G.Venkatramana Reddy|year=2010|isbn=978-81-7823-542-4}}</ref> মন্দিৰৰ চৌহদটো এটা আয়তক্ষেত্ৰ। ই প্ৰায় দুটা এটাৰ ওপৰত আনটো থকা বৰ্গৰ দৰে। ইয়াৰ পূব-পশ্চিম দৈৰ্ঘ্য {{convert|240.79|m}} আৰু উত্তৰ-দক্ষিণ প্ৰস্থ {{convert|121.92|m}}। এই স্থানত পাঁচটা মুখ্য অংশ আছে। সেইবোৰ হৈছে গৰ্ভগৃহ আৰু তাৰ ওপৰত থকা ওখ গঠন (''শ্ৰী বিমানা''), সন্মুখৰ নন্দী হল (''নন্দী-মণ্ডপম''), এই দুয়োটাৰ মাজৰ মুখ্য সমূহীয়া হল (''মুখমণ্ডপম''), বৃহৎ সমাৱেশ হল (''মহামণ্ডপম'') আৰু বৃহৎ হলটোক গৰ্ভগৃহৰ সৈতে সংযোগ কৰা মণ্ডপ (''অন্তৰাল'')।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=16–19}} মন্দিৰৰ চৌহদত এটা বহল স্তম্ভযুক্ত আৰু ঢকা বাৰাণ্ডা (''প্ৰাকাৰ'') আছে। ই বিশাল চোতালটো আগুৰি আছে আৰু ইয়াৰ পৰিধি প্ৰায় {{convert|450|m}}। ইয়াৰ মাজেৰে প্ৰদক্ষিণ কৰিব পাৰি। এই স্তম্ভযুক্ত বাৰাণ্ডাৰ বাহিৰত দুটা আৱৰণী দেৱাল আছে। বাহিৰৰ দেৱালখন প্ৰতিৰক্ষামূলক। ১৭৭৭ চনত ফৰাচী ঔপনিৱেশিক বাহিনীয়ে ইয়াত বন্দুকৰ গুলী চলাব পৰা ফুটা নিৰ্মাণ কৰিছিল আৰু মন্দিৰটো অস্ত্ৰাগাৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিছিল। তেওঁলোকে বাহিৰৰ দেৱালখন ওখ কৰি মন্দিৰৰ চৌহদটো পৃথক কৰি ৰাখিছিল। ইয়াৰ পূব মূৰত মূল গোপুৰম বা প্ৰৱেশদ্বাৰটো আছে। ইয়াৰ আকৃতি বেৰেলৰ ভল্টৰ দৰে। ই মূল মন্দিৰৰ ''বিমান''ৰ আধাতকৈও সৰু। একাদশ শতিকাৰ পিছত মূল মন্দিৰত অতিৰিক্ত গঠন যোগ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ ভিতৰত উত্তৰ-পূব কোণৰ এটা মণ্ডপ আৰু চৌহদৰ বিভিন্ন স্থানত মানুহৰ প্ৰৱেশ আৰু প্ৰস্থানৰ বাবে নিৰ্মাণ কৰা অতিৰিক্ত গোপুৰম (প্ৰৱেশদ্বাৰ) আছিল।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=16–19}}<ref>{{cite book|author=Winand M. Callewaert|title=Gods and Temples in South India|url=[https://books.google.com/books?id=AXnXAAAAMAAJ|year=1995|publisher=Manohar|isbn=978-81-7304-107-5|pages=150–151|access-date=12](https://books.google.com/books?id=AXnXAAAAMAAJ|year=1995|publisher=Manohar|isbn=978-81-7304-107-5|pages=150–151|access-date=12) November 2017|archive-date=10 March 2024|archive-url=[https://web.archive.org/web/20240310103401/https://books.google.com/books?id=AXnXAAAAMAAJ|url-status=live}}](https://web.archive.org/web/20240310103401/https://books.google.com/books?id=AXnXAAAAMAAJ|url-status=live}})</ref> ঔপনিৱেশিক যুগ আৰম্ভ হোৱাৰ আগতে পাণ্ড্য, নায়ক, বিজয়নগৰ আৰু মাৰাঠা যুগত কিছুমান মন্দিৰ আৰু গঠন যোগ কৰা হৈছিল। এই নিৰ্মাতাসকলে মূল পৰিকল্পনা আৰু সমমিতিৰ নিয়মসমূহ মানি চলিছিল। মূল মন্দিৰৰ চোতালত মুখ্য গৰ্ভগৃহ আৰু নন্দী-মণ্ডপমৰ লগতে দুটা ডাঙৰ মন্দিৰ আছে। ইয়াৰে এটা কাৰ্তিকেয়ৰ আৰু আনটো পাৰ্বতীৰ বাবে। চৌহদটোত আৰু কেইবাটাও সৰু মন্দিৰ আছে।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=16–19}}<ref name=igncatanj>[[http://ignca.nic.in/pdf_data/bt_release_brochure.pdf](http://ignca.nic.in/pdf_data/bt_release_brochure.pdf) Tanjavur: Brhadisvara temple, The monument and the living tradition] {{WebArchive|url=[https://web.archive.org/web/20160330024138/http://www.ignca.nic.in/PDF_data/bt_release_brochure.pdf](https://web.archive.org/web/20160330024138/http://www.ignca.nic.in/PDF_data/bt_release_brochure.pdf) |date=30 March 2016 }}, Kapila Vatsyayan and R Nagaswamy et al, Indira Gandhi National Centre for the Arts, Government of India (2012), page 7</ref><ref>{{cite journal|title=Imperial Frontiers: Building Sacred Space in Sixteenth-Century South India|journal=The Art Bulletin|volume=90|issue=2|jstor=20619601|last=Branfoot|first=Crispin|year=2008|page=185|doi=10.1080/00043079.2008.10786389|s2cid=154135978}}</ref> পেৰুবুদাইয়াৰ মন্দিৰে দক্ষিণ ভাৰতৰ হিন্দু মন্দিৰৰ স্থাপত্য পৰম্পৰা অব্যাহত ৰাখিছিল। ইয়াত স্থাপত্য আৰু সজ্জাৰ উপাদান ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। কিন্তু ইয়াৰ আকাৰ একাদশ শতিকাৰ আগতে নিৰ্মাণ কৰা মন্দিৰসমূহতকৈ যথেষ্ট ডাঙৰ আছিল। চোল যুগৰ স্থপতি আৰু শিল্পীসকলে এই জ্ঞান অধিক বৃহৎ পৰিসৰত প্ৰয়োগ কৰি নিৰ্মাণ কৰাৰ কৌশল বিকশিত কৰিছিল। তেওঁলোকে বিশেষকৈ গধুৰ শিল ব্যৱহাৰ কৰি {{convert|63.4|m}} ওখ বিশাল ''বিমান'' নিৰ্মাণ কৰিছিল।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=16–19}}<ref name=igncatanj/> {{multiple image | align = right | image1 = Brihadisvara Temple, Thanjavur, Tamil Nadu, India (2017).jpg | width1 = 248 | alt1 = | caption1 = নন্দী মণ্ডপম আৰু প্ৰৱেশদ্বাৰৰ গোপুৰমসমূহ, চোতালৰপৰা উত্তৰ-পূব দিশৰ দৃশ্য | image2 = Thanjavur Brihadeeswara Temple Entrance.JPG | width2 = 110 | alt2 = | caption2 = প্ৰৱেশদ্বাৰৰ আন এটা দৃশ্য | footer = }} [[File:Gopuram of the Brihadisvara Temple, Thanjavur, Tamil Nadu, India (2016) 02.jpg|thumb|বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰৰ গোপুৰম]] মন্দিৰটো পূবমুখী। ইয়াৰ চাৰিওফালে এসময়ত পানীৰ পৰিখা আছিল। পিছত এই পৰিখা পুতি পেলোৱা হয়। এতিয়া এটা সুৰক্ষিত দেৱালে এই পৰিখাটো আগুৰি আছে। দুয়োখন দেৱালত অলংকৃত প্ৰৱেশদ্বাৰ আছে। এইবোৰক গোপুৰম বুলি কোৱা হয়। এইবোৰ শিলেৰে নিৰ্মাণ কৰা আৰু ইয়াত ওপৰৰ অংশত অলংকৰণ আছে। মুখ্য প্ৰৱেশদ্বাৰসমূহ পূবফালে আছে। প্ৰথমটোক ''কেৰালান্তকন তিৰুৱাসাল'' বুলি কোৱা হয়। ইয়াৰ অৰ্থ হৈছে "কেৰালান্তকনৰ পৱিত্ৰ দুৱাৰ।" কেৰালান্তকন আছিল মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰা ৰজা ৰাজাৰাজৰ উপাধি। প্ৰায় {{convert|100|m}} আগত ভিতৰৰ চোতালৰ গোপুৰমটো আছে। ইয়াক ''ৰাজাৰাজন তিৰুৱাসাল'' বুলি কোৱা হয়। এইটো ''কেৰালান্তকন তিৰুৱাসাল''তকৈ অধিক সজ্জিত। ইয়াৰ ''অধিষ্ঠানম''ত [[পুৰাণ]] আৰু অন্যান্য হিন্দু গ্ৰন্থৰ কাহিনী দেখুওৱা ভাস্কৰ্য আছে।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=16–19}} ভিতৰৰ পূব গোপুৰমৰ মাজেৰে এটা বিশাল চোতাললৈ যাব পাৰি। এই চোতালৰ সকলো মন্দিৰ পূব-পশ্চিম আৰু উত্তৰ-পশ্চিমৰ মুখ্য দিশ অনুসৰি স্থাপন কৰা হৈছে। চৌহদটোত পাঁচ মহলীয়া গোপুৰমৰ মাজেৰে এটা অক্ষত প্ৰৱেশ কৰিব পাৰি। অথবা এটা সৰু স্বতন্ত্ৰ গোপুৰমৰ মাজেৰে পোনপটীয়াকৈ ডাঙৰ মুখ্য চোতাললৈ যাব পাৰি। মুখ্য প্ৰৱেশদ্বাৰৰ গোপুৰমটো ৩০ মিটাৰ ওখ। ই বিমানা‌তকৈ সৰু।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=16–29}} মুখ্য মন্দিৰ-সম্পৰ্কীয় স্মাৰক আৰু বিশাল টাৱাৰটো এই চোতালৰ মাজত অৱস্থিত।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=16–19}} শিৱক উৎসৰ্গিত মুখ্য মন্দিৰটোৰ চাৰিওফালে সৰু সৰু মন্দিৰ আছে। ইয়াৰে বেছিভাগ মন্দিৰ অক্ষীয়ভাৱে সজোৱা হৈছে। এইবোৰ শিৱৰ সহধৰ্মিণী [[পাৰ্বতী]], তেওঁৰ পুত্ৰ [[মুৰুগন]] আৰু [[গণেশ]], নন্দী, [[বৰাহী]], কৰুভুৰ দেৱ (ৰাজাৰাজ চোলাৰ [[গুৰু]]), চণ্ডেশ্বৰ আৰু নটৰাজৰ নামত উৎসৰ্গিত।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=16–29}} নন্দী মণ্ডপমত এটা একেটা শিলৰপৰা নিৰ্মিত বহি থকা ষাঁড় আছে। ই গৰ্ভগৃহৰফালে মুখ কৰি আছে। ইয়াৰ আৰু গৰ্ভগৃহৰ মাজত খট‌খটী আছে। এই খট‌খটীয়ে স্তম্ভযুক্ত বাৰাণ্ডা আৰু সমূহীয়া সমাৱেশ হললৈ লৈ যায়। তাৰ পিছত এটা ভিতৰুৱা মণ্ডপ আছে। এই মণ্ডপটোৱে ''প্ৰদক্ষিণ পথ'' বা প্ৰদক্ষিণৰ পথৰ সৈতে সংযোগ কৰে। ''মুখ-মণ্ডপম''ৰফালে মুখ কৰি থকা [[নন্দী]]ৰ ওজন প্ৰায় ২৫ টন।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|p=22, Quote: "It is 3.65 m high, 5.94 m long and 2.59 m broad, estimated to weigh 25 tons."}} ই এটা মাত্ৰ শিলৰপৰা নিৰ্মাণ কৰা। ইয়াৰ উচ্চতা প্ৰায় ২ মিটাৰ, দৈৰ্ঘ্য ৬ মিটাৰ আৰু প্ৰস্থ ২.৫ মিটাৰ। নন্দীৰ মূৰ্তিটো একশিলীয়া। ই দেশখনৰ অন্যতম বৃহৎ নন্দীৰ মূৰ্তি।<ref name="Meena" /> ===সংৰক্ষণ আৰু পুনৰুদ্ধাৰ=== বিশ্ব ঐতিহ্যৰ স্মৃতিসৌধ হিচাপে মন্দিৰ আৰু ইয়াৰ চৌহদ [[ভাৰতীয় পুৰাতত্ত্ব জৰীপ বিভাগ]]ৰ অধীনত আছে। এই বিভাগটো ভাৰত চৰকাৰৰ সংস্কৃতি মন্ত্ৰ্যালয়ৰ অধীনত। ইয়াৰ উদ্দেশ্য হৈছে মন্দিৰটোৰ সুৰক্ষা, সংৰক্ষণ আৰু পুনৰুদ্ধাৰ নিশ্চিত কৰা। প্ৰাচীন এই আশ্চৰ্যকৰ স্থাপত্যৰ মহিমাৰ সৈতে সামঞ্জস্য ৰাখিবলৈ চাৰিওফালৰ সুবিধাসমূহ উন্নত কৰা হৈছে। ইয়াৰ ভিতৰত পোহৰ, নিৰ্দেশনা ফলক আৰু ভক্ত আৰু দৰ্শনাৰ্থীৰ বাবে সুবিধা আছে। স্মৃতিসৌধটোৰ পোহৰৰ ব্যৱস্থা এনেদৰে কৰা হৈছে যাতে শিলৰ স্বাভাৱিক ৰং আৰু মন্দিৰৰ সকলো কোণ সজাই তোলা ভাস্কৰ্যৰ ৰূপ অধিক স্পষ্ট হৈ উঠে। ভাৰতীয় পুৰাতত্ত্ব জৰীপ বিভাগে পুনৰুদ্ধাৰৰ কাম হাতত লৈছিল। বিভাগটোৱে ভাৰতীয় [[স্থপতি]] আৰু [[নক্সাকাৰ]] শীলা শ্ৰী প্ৰকাশক নক্সা প্ৰস্তুতিৰ নেতৃত্ব দিবলৈ নিযুক্তি দিছিল।<ref>{{cite web|url=[https://aceupdate.com/2015/02/18/architecture-is-ultimately-about-people/|title=Architecture](https://aceupdate.com/2015/02/18/architecture-is-ultimately-about-people/|title=Architecture) is Ultimately about People|date=18 February 2015|publisher=Architecture Construction & Engineering Update Magazine|access-date=15 November 2021|archive-date=15 November 2021|archive-url=[https://web.archive.org/web/20211115063746/https://aceupdate.com/2015/02/18/architecture-is-ultimately-about-people/|url-status=dead}}](https://web.archive.org/web/20211115063746/https://aceupdate.com/2015/02/18/architecture-is-ultimately-about-people/|url-status=dead}})</ref> ===গৰ্ভগৃহ আৰু শ্ৰী-বিমান=== {{multiple image | align = right | image1 = Brihadishvara temple back view.jpg | width1 = 180 | alt1 = | caption1 = | image2 = Thanjavur, Brihadishwara Temple (7013915633).jpg | width2 = 160 | alt2 = | caption2 = | footer = ''শ্ৰী-বিমান''ৰ বিভিন্ন দৃশ্য }} গৰ্ভগৃহটো পশ্চিমৰ বৰ্গাকাৰ অংশৰ মাজত অৱস্থিত। ইয়াক বৃহৎ দেৱালে আগুৰি আছে। এই দেৱালবোৰ তীক্ষ্ণভাৱে খোদিত ভাস্কৰ্য আৰু স্তম্ভিকাৰদ্বাৰা বিভিন্ন স্তৰত বিভক্ত। ইয়াৰ ফলত গভীৰ খাঁজ আৰু উলম্ব অংশ সৃষ্টি হৈছে। গৰ্ভগৃহৰ প্ৰতিটো ফালত ভাস্কৰ্যযুক্ত এটা অংশ আছে।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=17–19}}<ref name=thapar/> গৰ্ভগৃহৰ ভিতৰত মুখ্য দেৱতা শিৱৰ এটা বিশাল শিলৰ [[লিংগ]] আছে। ইয়াক কৰুৱাৰাই বুলি কোৱা হয়। কৰুৱাৰাই এটা তামিল শব্দ। ইয়াৰ অৰ্থ হৈছে "গৰ্ভকক্ষ।" ভাৰতৰ আন অঞ্চলত এই স্থানক ''গৰ্ভগৃহ'' বুলি কোৱা হয়। কেৱল পুৰোহিতসকলেহে এই অতি ভিতৰুৱা কক্ষত প্ৰৱেশ কৰিব পাৰে।<ref>{{cite web |url=[http://www.indoarch.org/arch_glossary.php](http://www.indoarch.org/arch_glossary.php) |title=Architecture of the Indian Subcontinent – Glossary |access-date=24 January 2007 |archive-date=6 March 2012 |archive-url=[https://web.archive.org/web/20120306200130/http://www.indoarch.org/arch_glossary.php](https://web.archive.org/web/20120306200130/http://www.indoarch.org/arch_glossary.php) |url-status=usurped }}</ref> দ্ৰাবিড় স্থাপত্য শৈলীত গৰ্ভগৃহটো এটা সৰু বিমানৰ ৰূপত নিৰ্মাণ কৰা হয়। ইয়াত ভিতৰৰ দেৱাল আৰু বাহিৰৰ দেৱালে গৰ্ভগৃহৰ চাৰিওফালে প্ৰদক্ষিণৰ বাবে এটা পথ সৃষ্টি কৰিছে ([[প্ৰদক্ষিণ]])। প্ৰৱেশদ্বাৰটো অতি সুন্দৰভাৱে সজোৱা হৈছে। ভিতৰৰ কক্ষটো গৰ্ভগৃহ। ইয়াত বৃহৎ লিংগ স্থাপন কৰা হৈছে।<ref name=mitchell/> মুখ্য বিমান (শিখৰ) এটা বিশাল ১৬ মহলীয়া স্তম্ভাকৃতিৰ গঠন। ইয়াৰে ১৩টা মহলা ওপৰলৈ গৈ ক্ৰমে সৰু হৈ গৈছে। ই মুখ্য চোতালৰ ওপৰত প্ৰাধান্য বিস্তাৰ কৰিছে। ই {{convert|30.18|m}} বাহুৰ এটা বৰ্গাকাৰ ভেটিৰ ওপৰত অৱস্থিত।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=17–19}} টাৱাৰটো স্থাপত্যিক বিন্যাসৰ দিশৰপৰা অতি সুন্দৰভাৱে সজোৱা হৈছে। ইয়াৰ প্ৰতিটো পৃষ্ঠত স্তম্ভিকা, উখহি থকা গাঁথনি আৰু সংলগ্ন স্তম্ভ ছন্দোবদ্ধভাৱে স্থাপন কৰা হৈছে।<ref name=ching2>Ching 2007, pp. 338–339</ref> ====দেৱতা আৰু নাট্যশাস্ত্ৰৰ নৃত্য মুদ্ৰা==== [[File:Shiva Nataraja Tanjore Bruxelles 02 10 2011 01.jpg|thumb|left|upright=0.6|তাঞ্জাভুৰৰ ব্ৰঞ্জৰ [[নটৰাজ]] মূৰ্তিৰ আৰ্হি। বহুতো সংগ্ৰহালয়ত পোৱা এই আৰ্হিটো এই মন্দিৰৰ গৰ্ভগৃহৰ বাবে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল।<ref name=kaimal392/>]] মন্দিৰটো বিশাল লিংগৰ ৰূপত শিৱৰ নামত উৎসৰ্গিত। এই লিংগ শিৱৰ বিমূৰ্ত আৰু নিৰাকাৰ প্ৰতিনিধিত্ব। ইয়াৰ উচ্চতা {{convert|8.7|m|ft|order=flip}}। ই গৰ্ভগৃহৰ দুটা মহলা জুৰি আছে।<ref name=asibrihadthanj/>{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=20–21}} ই ভাৰতৰ অন্যতম বৃহৎ একশিলীয়া লিংগ ভাস্কৰ্য।<ref name=Meena>{{cite book|title=Temples in South India|last=V.|first=Meena|publisher=Harikumar Arts|location=Kanniyakumari|year=1974|edition=1st|pages=23–24}}</ref> {| class="wikitable floatright" align=center style = " background: transparent; " |+ ''মহা-মণ্ডপম''ৰ দেৱালৰ ভাস্কৰ্যসমূহ{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=18–21}} |-style="text-align: center; " | width=120px style="background: #ffad66; " | উত্তৰ ফাল | width=120px style="background: #ffad66; " | দক্ষিণ ফাল |-style="text-align: center; " | [[ভৈৰৱ]] (শিৱ) | [[গণেশ]] |-style="text-align: center; " | মহিষাসুৰমৰ্দিনী ([[দুৰ্গা]]) | [[বিষ্ণু]] |-style="text-align: center; " | [[সৰস্বতী]] | [[গজলক্ষ্মী]] |} শৈৱ মন্দিৰটোত [[বৈষ্ণৱধৰ্ম]] আৰু [[শাক্তধৰ্ম]] পৰম্পৰাৰ মুখ্য দেৱতাসকলকো মুখ্য মন্দিৰৰ বৃহৎ মণ্ডপত স্থান দি সকলো প্ৰধান হিন্দু পৰম্পৰাক সন্মান জনোৱা হৈছে। দেৱতাসকলৰ বিন্যাস সাধাৰণতে সমমিত। কেৱল পূব প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ফালটো ইয়াৰ ব্যতিক্ৰম। ইয়াত দুৱাৰ আৰু যাতায়াতৰ পথৰ বাবে স্থান ৰখা হৈছে। মুখ্য দেৱতাসকলৰ উপৰি প্ৰতিটো ফালে ''[[দ্বাৰপাল]]'' (ৰক্ষক) আৰু আন বিভিন্ন ভাস্কৰ্য আছে। প্ৰৱেশমণ্ডপত জটিলভাৱে খোদিত তিনিটা শিলৰ ভাস্কৰ্য আৰু দেৱালচিত্ৰ আছে।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=18–21}} ভূমিমহলৰ গৰ্ভগৃহৰ দেৱালত তলত দিয়া ভাস্কৰ্যসমূহ আছে।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=18–21}} *পূব দেৱাল: [[লিংগোদ্ভৱ]], থিয় হৈ থকা শিৱ, পশুপতি-মূৰ্তি আৰু ''অৰ্ধ-মণ্ডপম''ৰপৰা অহা পথৰ দুয়োকাষে দুটা দ্বাৰপাল *দক্ষিণ দেৱাল: ভিক্ষাটন, [[বীৰভদ্ৰ]], দক্ষিণামূৰ্তি, [[কালান্তক]], নটৰাজ{{refn|group=note|তামিল সাহিত্যত শিৱৰ নৃত্যৰ ৰূপৰ অধিপতিক আদৱল্লন বা কুট্টপেৰুমানাদিগল বুলি কোৱা হয়। চোল যুগৰ এই ব্ৰঞ্জৰ নটৰাজৰ আৰ্হি অতি জনপ্ৰিয় আৰু ইয়াৰ ওপৰত বহু অধ্যয়ন কৰা হৈছে। পিছৰ যুগৰ ''উণ্মৈভিলক্কম'' আৰু ''চিতম্বৰ মুম্মণি কোভিয়া'' আদি গ্ৰন্থতো ইয়াৰ গুৰুত্ব বৰ্ণনা কৰা হৈছে। ভাৰতীয় শিল্পত নটৰাজৰ ৰূপ চোল যুগৰ আগৰ শতিকাসমূহতো দেখা যায়।<ref name=kaimal392>Padma Kaimal (1999), [[https://www.jstor.org/stable/3051349](https://www.jstor.org/stable/3051349) Shiva Nataraja: Shifting Meanings of an Icon] {{Webarchive|url=[https://web.archive.org/web/20180928130833/https://www.jstor.org/stable/3051349](https://web.archive.org/web/20180928130833/https://www.jstor.org/stable/3051349) |date=28 September 2018 }}, The Art Bulletin, Vol. 81, No. 3, pages 394-395, Figure 3 on page 392</ref>}} আৰু দুটা দ্বাৰপাল *পশ্চিম দেৱাল: [[হৰিহৰ]] (আধা শিৱ আৰু আধা বিষ্ণু), লিংগোদ্ভৱ, ''প্ৰভাৱলী'' নথকা চন্দ্ৰশেখৰ, ''প্ৰভাৱলী'' থকা চন্দ্ৰশেখৰ আৰু দুটা দ্বাৰপাল *উত্তৰ দেৱাল: [[অৰ্ধনাৰীশ্বৰ]] (আধা শিৱ আৰু আধা পাৰ্বতী), পাৰ্বতী নথকা গংগাধৰ, পশুপতি-মূৰ্তি, শিৱ-আলিংগন-মূৰ্তি আৰু দুটা দ্বাৰপাল [[File:Top of Brihadisvara Temple, Thanjavur.jpg|thumb|180px|left|শিখৰ, এটা গম্বুজাকৃতিৰ চূড়া (২৫ টন), অষ্টভুজাকাৰ আৰু ৮০ টন ওজনৰ এটা মাত্ৰ গ্ৰেনাইটৰ খণ্ডৰ ওপৰত স্থাপিত। ]] [[File:PeruvudaiyarKoyilThanjavurDancePostition.jpg|thumb|right|180px|ওপৰৰ মহলৰ কৰিডৰৰ বাহিৰৰ দেৱালত খোদিত ৮১টা নৃত্য ভংগীৰ এটা]] দ্বিতীয় মহলত শিৱৰ [[ত্ৰিপুৰান্তক]] ৰূপৰ বিভিন্ন ভংগী এই ভাস্কৰ্যসমূহৰ সৈতে মিলাকৈ দেখুওৱা হৈছে। এই মহলসমূহৰ ওপৰত ''শ্ৰী-বিমানা'' তেৰটা মহলা (''তলা'') ওপৰলৈ উঠিছে। এই মহলসমূহৰ ওপৰত ৮০ টন ওজনৰ এটা মাত্ৰ বৰ্গাকাৰ গ্ৰেনাইটৰ খণ্ড আছে। ইয়াৰ প্ৰতিটো বাহু {{convert|7.77|m}} দীঘল। এই খণ্ডৰ চাৰিওটা কোণত নন্দীৰযোৰ আছে। প্ৰতিটো নন্দীৰ আকাৰ প্ৰায় {{convert|1.98|m}} × {{convert|1.68|m}}। এই গ্ৰেনাইটৰ খণ্ডৰ মাজৰপৰা ''গ্ৰীৱা'', ''শিখৰ'' আৰু তামিল হিন্দু মন্দিৰৰ স্থাপত্যৰ চূড়া (''স্তূপি'') ওপৰলৈ উঠিছে। এই ''স্তূপি''ৰ উচ্চতা {{convert|3.81|m}}। ইয়াক প্ৰথমতে সোণেৰে আবৃত কৰা হৈছিল। এতিয়া তেনে কৰা হোৱা নাই। ওপৰৰ ''শিখৰ''টো গম্বুজৰ দৰে আৰু ইয়াৰ ওজন ২৫ টন।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=18–21}}<ref>{{cite web|url=[http://121.242.207.115/asi.nic.in/chola-temple-brhadisvara|title=Great](http://121.242.207.115/asi.nic.in/chola-temple-brhadisvara|title=Great) Living Chola Temples|publisher=Archaeological Survey of India|access-date=15 January 2019|archive-date=14 April 2019|archive-url=[https://web.archive.org/web/20190414195207/http://121.242.207.115/asi.nic.in/chola-temple-brhadisvara/|url-status=dead}}](https://web.archive.org/web/20190414195207/http://121.242.207.115/asi.nic.in/chola-temple-brhadisvara/|url-status=dead}})</ref> এই টাৱাৰৰ প্ৰতিটো মহল ''কূট'' আৰু ''শালা''ৰে সজোৱা হৈছে। এই মন্দিৰৰ ক্ৰমে সৰু হৈ যোৱা বৰ্গাকাৰ টাৱাৰৰ স্থাপত্য গংগাইকোণ্ডচোলীশ্বৰমৰ চোল মন্দিৰৰ টাৱাৰতকৈ পৃথক। ইয়াৰ টাৱাৰটো পোন, আনহাতে গংগাইকোণ্ডচোলীশ্বৰমৰ টাৱাৰটো বক্ৰ। মন্দিৰৰ শ্ৰী-বিমানাৰ বিশাল আকাৰে ইয়াক চহৰখনৰ এটা সুউচ্চ পৰিচয়চিহ্ন কৰি তুলিছে।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=18–21}} ''অধিতল''ৰ ওপৰৰ মহলৰ কৰিডৰৰ দেৱালত ১০৮টা নৃত্য ''কৰণা''ৰ ভিতৰত ৮১টা খোদিত কৰা হৈছে। এইবোৰ ''[[নাট্যশাস্ত্ৰ]]''ৰ নৃত্য ভংগী। এই গ্ৰন্থখন [[ভৰতনাট্যম]] নামৰ তামিলনাডুৰ ধ্ৰুপদী নৃত্যৰ ভিত্তি। ২৭টা অনুপস্থিত ''কৰণা''ৰ স্থানত শিলৰ খালী খণ্ড আছে। এইবোৰ কিয় খোদিত কৰা হোৱা নাছিল সেয়া স্পষ্ট নহয়। খোদিত ৮১টা ভংগীয়ে একাদশ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে এই ধ্ৰুপদী ভাৰতীয় নৃত্যশৈলীৰ গুৰুত্ব দেখুৱায়।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=20–21}} গৰ্ভগৃহটো বৰ্গাকাৰ আৰু এটা ভেটিৰ ওপৰত অৱস্থিত। ইয়াৰ ভেটিটো খোদিত কৰি গঢ় দিয়া হৈছে আৰু ইয়াৰ ডাঠতা {{convert|0.5|m}}। ইয়াত ক্ৰমে ১৪০ চেণ্টিমিটাৰ আৰু ৩৬০ চেণ্টিমিটাৰ ডাঠ ''উপপীঠম'' আৰু ''অধিষ্ঠানম'' আছে।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=20–21}} ===মণ্ডপ=== দুটা মণ্ডপ, অৰ্থাৎ ''মহা-মণ্ডপ'' আৰু ''মুখ-মণ্ডপ'', গৰ্ভগৃহ আৰু ''নন্দী মণ্ডপ''ৰ মাজত একে অক্ষত অৱস্থিত বৰ্গাকাৰ গঠনৰ। ''মহা-মণ্ডপ''ৰ প্ৰতিটো ফালে ছটাকৈ স্তম্ভ আছে।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=22–25}} ইয়াতো ভাস্কৰ্য আছে। ইয়াত ভিতংকৰ আৰু ৰাজাৰাজ প্ৰথমৰ ব্ৰঞ্জৰ মূৰ্তি আছে। কিন্তু এইবোৰ বহু পিছত যোগ কৰা হৈছিল। ''মহা-মণ্ডপ''ৰ দুয়োকাষে দুটা বিশাল শিলৰ দ্বাৰপাল আছে। খট‌খটীৰ জৰিয়তে ই ''মুখ-মণ্ডপ''ৰ সৈতে সংযুক্ত। ''মুখ-মণ্ডপ''ৰ প্ৰৱেশদ্বাৰতো দ্বাৰপাল আছে। মণ্ডপৰ ভিতৰত ''[[দিকপাল]]'' বা প্ৰতিটো দিশৰ ৰক্ষক দেৱতাৰ বাবে আঠটা সৰু মন্দিৰ আছে। ইয়াৰ ভিতৰত [[অগ্নি]], [[ইন্দ্ৰ]], [[বৰুণ]], [[কুবেৰ]] আদি আছে। এইবোৰ চোল ৰজা ৰাজেন্দ্ৰ প্ৰথমৰ শাসনকালত স্থাপন কৰা হৈছিল।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=22–25}} শিলালিপিৰপৰা জনা যায় যে চোল যুগত এই স্থানত প্ৰধান হিন্দু পৰম্পৰাসমূহৰ আন দেৱ-দেৱীৰ ভাস্কৰ্যও আছিল। কিন্তু এতিয়া সেইবোৰ নাই। মূল আঠটা মন্দিৰৰ ভিতৰত [[সূৰ্য]] (সূৰ্য দেৱতা), [[মাতৃকা|সপ্তমাতৃকা]] (সাত মাতৃ), গণেশ, মুৰুগন, [[জ্যেষ্ঠা (দেৱী)|জ্যেষ্ঠা]], [[চন্দ্ৰ]] (চন্দ্ৰ দেৱতা), চণ্ডেশ্বৰ আৰু ভৈৰৱৰ মন্দিৰ আছিল।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=22–25}} একেদৰে পশ্চিম দেৱালৰ কক্ষত ৰাজাৰাজ প্ৰথমৰ যুগত নিৰ্মাণ কৰা এটা বিশাল গ্ৰেনাইটৰ গণেশ মূৰ্তি আছিল। কিন্তু এতিয়া এই মূৰ্তিটো ''তিৰুচ্চুৰু-মালিগাই'' (দক্ষিণ বাৰাণ্ডা)ত আছে। শাক্ত পৰম্পৰাৰ সাতগৰাকী মাতৃৰ ভিতৰত কেৱল [[বৰাহী]]ৰ মূৰ্তিটোৱেই ভগ্ন অৱস্থাত সংৰক্ষিত হৈ আছে। এতিয়া ইয়াৰ অৱশিষ্টসমূহ চোতালৰ দক্ষিণফালে থকা আধুনিক যুগৰ ইটাৰে নিৰ্মিত সৰু "বৰাহী মন্দিৰ"ত আছে। আন মাতৃসকলৰ মূল মূৰ্তি আৰু তেওঁলোকৰ মূল চোল যুগৰ মন্দিৰসমূহ নাই।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=22–25}} ===দেৱালচিত্ৰ=== {{multiple image | align = right | direction = horizontal | image1 = Rajaraja mural-2.jpg | width1 = 105 | caption1 = ৰাজাৰাজ প্ৰথম আৰু তেওঁৰ গুৰুৰ এখন দেৱালচিত্ৰ | image2 = N-TN-C192 Nandi Mandapam ceiling with centuries old murals.jpg | width2 = 191 | caption2 = নন্দী মন্দিৰৰ ছাদত নায়ক যুগৰ দেৱালচিত্ৰ }} মন্দিৰৰ প্ৰদক্ষিণ পথৰ কাষত থকা গৰ্ভগৃহৰ দেৱালত চোল যুগৰ দেৱালচিত্ৰৰ এটা তলৰ স্তৰ আছে। এই দেৱালচিত্ৰসমূহ মজিয়াৰপৰা ছাদলৈকে বিস্তৃত। ১৯৩১ চনত [[অন্নামলাই বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ এছ. কে. গোবিন্দস্বামীয়ে এইবোৰ আৱিষ্কাৰ কৰিছিল।<ref name=sriraman168/> চিত্ৰশিল্পীসকলে প্ৰাকৃতিক ৰং ব্যৱহাৰ কৰিছিল। তেওঁলোকে তিতি থকা চূণশিলৰ স্তৰটো শুকাই কঠিন হৈ থকাৰ সময়ত তাৰ ভিতৰত এই ৰং মিহলাই দিছিল। চোল যুগৰ দেৱালচিত্ৰসমূহৰ মূল বিষয় আছিল শৈৱধৰ্ম। এইবোৰ ২০০০ চনৰ দশকত পুনৰুদ্ধাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="paint">{{cite news| url= [http://www.thehindu.com/thehindu/fr/2003/02/28/stories/2003022801300600.htm|](http://www.thehindu.com/thehindu/fr/2003/02/28/stories/2003022801300600.htm|) title= ASI restores 400-year-old paintings| access-date= 22 June 2010| location= Chennai, India| work= [[The Hindu]]| date= 28 February 2010| archive-date= 17 November 2004| archive-url= [https://web.archive.org/web/20041117175953/http://www.thehindu.com/thehindu/fr/2003/02/28/stories/2003022801300600.htm|](https://web.archive.org/web/20041117175953/http://www.thehindu.com/thehindu/fr/2003/02/28/stories/2003022801300600.htm|) url-status= dead}}; [[http://www.thehindu.com/thehindu/mp/2005/06/20/stories/2005062000400500.htm](http://www.thehindu.com/thehindu/mp/2005/06/20/stories/2005062000400500.htm) Another report about Chola frescoes]{{dead link|date=April 2021|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}</ref> চোল যুগৰ দেৱালচিত্ৰৰ মুঠ এলেকা প্ৰায় {{convert|670|m2}}। ইয়াৰে ২০১০ চনলৈকে প্ৰায় {{convert|112|m2}} উন্মোচন কৰা হৈছিল। এই কামত এনে এটা পদ্ধতি ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল যিয়ে দুয়োটা চিত্ৰ সংৰক্ষণ কৰে। এই পদ্ধতি ভাৰতীয় পুৰাতত্ত্ব জৰীপ বিভাগে বিকশিত কৰিছিল।<ref name=sriraman168>PS Sriraman (2010), Digital photo documentation of murals at Brihadisvara Temple, Tanjavur: a tool for art historians in ''Space, Time, Place'' (Editors: Stefano Campana et al), pages 167-172</ref> এই দেৱালচিত্ৰসমূহত হিন্দু পৌৰাণিক কাহিনী দেখুওৱা হৈছে।<ref name=sriraman168/>{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=29–36}} বালসুব্ৰহ্মণ্যমৰ মতে, বেছিভাগ দেৱালচিত্ৰ শিৱৰ সৈতে সম্পৰ্কিত। কিন্তু একাদশ শতিকাৰ চোল যুগৰ দেৱালচিত্ৰসমূহত বিষ্ণু, দুৰ্গা আৰু আন দেৱতাকো দেখুওৱা হৈছে। ইয়াৰ লগতে চোল ৰাজপৰিয়াল, ৰাজদৰবাৰৰ জীৱন আৰু সাধাৰণ লোকৰ জীৱনৰ দৃশ্যও আছে।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=29–36}} {{multiple image | perrow = 2 | total_width = 400 | align = left | image1 = Mural2 Brihadeeswara.jpg | image2 = Mural detail Brihadeeswara.jpg | footer_align = center | footer = বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰৰ নন্দী মণ্ডপৰ ছাদৰ দেৱালচিত্ৰ }} পিছত মন্দিৰত কৰা নিৰ্মাণ, সংযোজন আৰু পৰিৱৰ্তনৰ ফলত মন্দিৰৰ ভিতৰত প্ৰাকৃতিক পোহৰৰ পৰিমাণ কমি গৈছিল। সেয়েহে দেৱালচিত্ৰসমূহ সীমিতভাৱে আলোকচিত্ৰত ধৰা হৈছিল আৰু সেইবোৰৰ ব্যাখ্যা কৰা হৈছিল। শ্ৰীৰামনৰ মতে, উন্নত আলোকচিত্ৰ গ্ৰহণৰ সঁজুলিৰে কৰা সম্পূৰ্ণ আলোকচিত্ৰই দেখুৱাইছে যে এই ঐতিহাসিক ব্যাখ্যাসমূহ ভুল আছিল।<ref name=sriraman168/> উদাহৰণস্বৰূপে, আগতে দক্ষিণামূৰ্তি শিৱ বুলি ব্যাখ্যা কৰা এখন দেৱালচিত্ৰ আচলতে বটগছৰ তলত ধ্যান কৰি থকা এজন ৰাজকীয় গুৰুৰ ধৰ্মনিৰপেক্ষ দৃশ্য। গছজোপাত ময়ূৰ, চৰাই, বান্দৰ, কেৰ্কেটুৱা আৰু ফেঁচা দেখুওৱা হৈছে। লগতে এটা ফেঁচাৰ দৰে সাপ দেখুওৱা হৈছে। জীৱ-জন্তু আৰু চৰাইবোৰ সাপটোক লৈ চিন্তিত হোৱা দেখা যায়। সাপটোৰ ওচৰৰ জীৱবোৰক অধিক চিন্তিত হোৱা দেখা যায়।<ref name=sriraman168/> এই চিত্ৰফলকৰ আন অংশতো একেদৰে এজন সাধুৰ কথা শুনি থকা ৰাজদৰবাৰ দেখুওৱা হৈছে। আন কিছুমান অংশত বিভিন্ন পোছাক পৰিধান কৰা মহিলাক বিভিন্ন নৃত্য ''মুদ্ৰা''ত দেখুওৱা হৈছে।<ref name=sriraman168/> গৰ্ভগৃহৰ ভিতৰৰ কিছুমান চিত্ৰ আৰু যাতায়াতৰ পথৰ দেৱালৰ কিছুমান চিত্ৰত এসময়ত জমা হোৱা কুঁহিয়াৰ বাবে ক্ষতি হৈছিল। কেইবাশ বছৰ ধৰি গৰ্ভগৃহত চাকিৰ ধোঁৱা আৰু কৰ্পূৰ জ্বলোৱাৰ ফলত সৃষ্টি হোৱা ধোঁৱা আৰু কুঁহিয়াৰৰ সংস্পৰ্শ অব্যাহত আছিল। ইয়াৰ ফলত প্ৰদক্ষিণ পথৰ দেৱালত থকা চোল যুগৰ চিত্ৰৰ কিছুমান অংশ যথেষ্ট ক্ষতিগ্ৰস্ত হৈছিল।<ref name="paint"/> ভাৰতীয় পুৰাতত্ত্ব জৰীপ বিভাগে পৃথিৱীত প্ৰথমবাৰৰ বাবে নিজৰ বিশেষ প্লাষ্টাৰ আঁতৰোৱা পদ্ধতি ব্যৱহাৰ কৰি ১০০০ বছৰ পুৰণি চোল যুগৰ দেৱালচিত্ৰৰ ওপৰত অংকিত ১৬খন নায়ক যুগৰ দেৱালচিত্ৰ পুনৰুদ্ধাৰ কৰিছিল।<ref name="paint"/> এই ৪০০ বছৰ পুৰণি দেৱালচিত্ৰসমূহ আঁহযুক্ত কাঁচৰ ফলকত স্থাপন কৰি এটা পৃথক মণ্ডপত প্ৰদৰ্শন কৰা হৈছে।<ref name="paint"/> ===শিলালিপি=== {{multiple image | total_width = 500 | align = centre | direction = horizontal | image1 = Tamil Inscriptions in Thanjavur Brahadeeshwara Temple written 1000 years ago.jpg | caption1 = বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰৰ তামিল শিলালিপি (প্ৰায় একাদশ শতিকা)। | image2 = 1010 CE Brihadishwara Shiva Temple, inscription, built by Rajaraja I, Thanjavur Tamil Nadu India.jpg | caption2 = মন্দিৰটোত একাদশ শতিকাৰ তামিল আৰু গ্ৰন্থ লিপিৰ শিলালিপি আছে। }} মন্দিৰৰ দেৱালত তামিল আৰু গ্ৰন্থ লিপিত বহুতো শিলালিপি আছে। ইয়াৰে বহুতো শিলালিপিৰ আৰম্ভণিতে সেই শিলালিপি খোদাই কৰিবলৈ অনুমতি দিয়া ৰজাৰ পৰম্পৰাগত সংস্কৃত আৰু তামিল ভাষাৰ ঐতিহাসিক পৰিচয় দিয়া হৈছে। ইয়াৰে বেছিভাগ শিলালিপিত মন্দিৰ বা মন্দিৰৰ কৰ্মচাৰীসকলক দিয়া দানৰ বিষয়ে উল্লেখ কৰা হৈছে। কিছুমান শিলালিপিত চহৰখনৰ বাসিন্দাসকলক দিয়া দানৰ কথাও উল্লেখ আছে।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=15, 25, 53 with footnotes}}<ref name=ayyar411/> মন্দিৰৰ চৌহদত [[ৰাজাৰাজ চোল প্ৰথম]]ৰ ৬৪টা, [[ৰাজেন্দ্ৰ চোল প্ৰথম]]ৰ ২৯টা, [[বিক্ৰম চোল]]ৰ এটা, [[কুলোত্তুংগ প্ৰথম]]ৰ এটা আৰু [[ৰাজমহেন্দ্ৰ চোল|ৰাজমহেন্দ্ৰ]] ([[ৰাজেন্দ্ৰ চোল দ্বিতীয়|ৰাজেন্দ্ৰ দ্বিতীয়]])ৰ এটা শিলালিপি আছে। সম্ভৱতঃ [[পাণ্ড্য]] ৰজাৰ তিনিটা আৰু [[তাঞ্জাভুৰ নায়ক ৰাজ্য|নায়ক]] শাসক অচ্যুতাপ্প নায়ক আৰু মল্লাপ্প নায়কৰ দুটাকৈ শিলালিপিও আছে।<ref>{{cite book|title=The Great Chola Temples: Thanjavur, Gangaikondacholapuram, Darasuram|author=C. Sivaramamurti|publisher=Archaeological Survey of India, 2007 - Architecture, Chola - 96 pages|page=26}}</ref> {{multiple image | total_width = 700 | align = center | caption_align = center | image1 = Thirumagalpola.jpg | caption1 = ஸ்வஸ்திஸ்ரீ் திருமகள் போல பெருநில | image2 = Perunilachelviyun.jpg | caption2 = பெருநிலச் செல்வியுந் தனக்கேயுரிமை | image3 = Keyurimaipundamai.jpg | caption3 = கேயுரிமை பூண்டமை மனக்கொளக் | image4 = Kandalursaalai kalamaruttaruli.jpg | caption4 = காந்தளூர்ச் சாலைக் களமறூத்தருளி வேங்கை | image5 = Udaiyar Sri Rajaraja.jpg | caption5 = உடையார் ஸ்ரீராஜராஜ சோழன் | footer_align = center | footer = তাঞ্জাভুৰৰ বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰৰপৰা ৰাজাৰাজৰ শিলালিপিৰ অংশ (''প্ৰতিখন ছবিৰ প্ৰথম শাৰী'') }} ===মন্দিৰৰ কৰ্মচাৰী=== ১০১১ খ্ৰীষ্টাব্দৰ তাৰিখ থকা চৌহদৰ উত্তৰ দেৱালৰ এটা শিলালিপিত মন্দিৰত নিযুক্ত আৰু মন্দিৰৰপৰা সহায় পোৱা লোকসকলৰ বিষয়ে বিতং তথ্য দিয়া হৈছে। শিলালিপিটোত তেওঁলোকৰ দৰমহা, কাম আৰু নাম উল্লেখ কৰা হৈছে। ইয়াত ৬০০ৰো অধিক লোকৰ নাম আছে। ইয়াৰ ভিতৰত পুৰোহিত, চাকি জ্বলোৱা লোক, ধোবী, দৰ্জী, অলংকাৰ নিৰ্মাতা, মৃৎশিল্পী, কাঠমিস্ত্ৰী, পৱিত্ৰ ছাতি কঢ়িওৱা লোক, নৃত্যগুৰু, [[ভাৰতনাট্যম]] নৃত্যশিল্পী, গায়ক, পুৰুষ আৰু মহিলা বাদ্যযন্ত্ৰী, পৰিৱেশন কৰা শিল্পীসকলৰ তত্ত্বাৱধায়ক, হিচাপৰক্ষক আদি আছিল। তেওঁলোকৰ দৰমহা মাটিৰ টুকুৰাৰ ৰূপত দিয়া হৈছিল। সেয়েহে মন্দিৰত তেওঁলোকৰ কাম সম্ভৱতঃ আংশিক সময়ৰ আছিল।<ref name=ayyar411/>{{sfn|Michell|1988|pp=59–60}} মন্দিৰত ''[[দেৱদাসী]]''সকলক নিযুক্ত কৰা হৈছিল। তেওঁলোক ভক্তিমূলক গীত গোৱা নৃত্যশিল্পী আছিল। মন্দিৰৰ বহুতো শিলালিপিত এনে দানৰ উল্লেখ আছে যাৰ উদ্দেশ্য আছিল "পূজাৰ ব্যৱস্থা কৰা, সন্ন্যাসীসকলৰ সভাৰ বাবে খাদ্য যোগান ধৰা আৰু মেৰামতিৰ কাম কৰা।" জৰ্জ মিচেলৰ মতে, তাঞ্জাভুৰৰ মন্দিৰটো ইয়াৰ ইতিহাসত এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ দাতব্য প্ৰতিষ্ঠান আছিল। ইয়াত প্ৰতিদিনে তীৰ্থযাত্ৰী, ভক্ত আৰু যাত্ৰীৰ বাবে বিনামূলীয়া খাদ্যৰ ব্যৱস্থা কৰা হৈছিল। হিন্দু উৎসৱৰ দিনত এই খাদ্যৰ ব্যৱস্থা অধিক বিশদ আছিল আৰু ব্ৰাহ্মণসকলক বিশেষভাৱে আমন্ত্ৰণ কৰি খাদ্য খুওৱা হৈছিল।<ref name=ayyar411>PV Jagadisa Ayyar (1993), South Indian Shrines, Asian Educational Services, {{ISBN|81-206-0151-3}}, pages 411-423</ref>{{sfn|Michell|1988|pp=59–60}} ==সহস্ৰাব্দ উদ্‌যাপন== <gallery mode="packed" heights="180"> File:1000 years Old Thanjavur Brihadeeshwara Temple View at Sunrise.jpg|১,০০০ বছৰ পুৰণি তাঞ্জাভুৰ বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ – সূৰ্যোদয়ৰ সময়ৰ দৃশ্য File:Thanjavur, Brihadishwara Temple, dance (6851706080).jpg|বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰত উদ্‌যাপনৰ বাবে সমবেত হোৱা নৃত্যশিল্পীসকল </gallery> ১০১০ খ্ৰীষ্টাব্দত চোল সম্ৰাট ৰাজাৰাজ প্ৰথমে তাঞ্জাভুৰত নিৰ্মাণ কৰা এই মন্দিৰটো সাধাৰণতে বৃহৎ মন্দিৰ বুলি জনাজাত। ২০১০ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহত ইয়াৰ ১,০০০ বছৰ সম্পূৰ্ণ হয়। এই বিশাল স্থাপত্যৰ ১,০০০ বছৰ পূৰ্ণ হোৱাৰ উপলক্ষ্যে ৰাজ্য চৰকাৰ আৰু চহৰখনত বহুতো সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠান অনুষ্ঠিত কৰা হৈছিল। ১০১০ খ্ৰীষ্টাব্দত ৰাজাৰাজ প্ৰথমে (৯৮৫–১০১৪ খ্ৰীষ্টাব্দ) তেওঁৰ ২৫তম ৰাজত্বকালৰ ২৭৫তম দিনত গৰ্ভগৃহৰ ওপৰত থকা {{convert|59.82|m}} উচ্চতাৰ বিমানৰ চূড়ান্ত প্ৰতিষ্ঠাৰ বাবে সোণেৰে মেৰিওৱা কলসম (তামৰ পাত্ৰ বা চূড়া) অৰ্পণ কৰিছিল। সেই ঘটনাটোক স্মৰণ কৰিবলৈ এই উদ্‌যাপন কৰা হৈছিল।<ref name="jlbiadsf">{{cite news| url= [https://www.bbc.co.uk/news/world-south-asia-11406440|](https://www.bbc.co.uk/news/world-south-asia-11406440|) title= India's Big Temple marks 1,000th birthday| author= BBC News augue| access-date= 25 September 2010| date= 25 September 2010| archive-date= 26 September 2010| archive-url= [https://web.archive.org/web/20100926045640/http://www.bbc.co.uk/news/world-south-asia-11406440|](https://web.archive.org/web/20100926045640/http://www.bbc.co.uk/news/world-south-asia-11406440|) url-status= live}}</ref><ref name="asedgt">{{citation | title= Early Chola temples:Parantaka I to Rajaraja I, 907–985 A.D | author= PS. R. Balasubrahmanyam (1971), Orient Longman Publications}}</ref><ref name="sdbjt">{{citation | title= Rāja Rāja, the great:seminar proceedings | author= Ananthacharya Indological Research Institute (1984)}}</ref> ===ভৰতনাট্যম যজ্ঞ=== এই উপলক্ষ্যে ৰাজ্য চৰকাৰে বিশিষ্ট নৃত্যশিল্পী [[পদ্মা সুব্ৰহ্মণ্যম|পদ্মা সুব্ৰহ্মণ্যম]]ৰ নেতৃত্বত [[ভৰতনাট্যম]] যজ্ঞ নামৰ ধ্ৰুপদী নৃত্য অনুষ্ঠানৰ আয়োজন কৰিছিল। এই অনুষ্ঠানটো ভাৰতীয় ভৰতনাট্যম শিল্পী সংস্থা (ABHAI) আৰু তাঞ্জাভুৰৰ বৃহন নাট্যাঞ্জলি ন্যাসে যুটীয়াভাৱে আয়োজন কৰিছিল। মন্দিৰ নিৰ্মাণৰ ১,০০০ বছৰ পূৰ্ণ হোৱাৰ উপলক্ষ্যে নতুন দিল্লী, [[মুম্বাই]], [[পুনে]], [[তামিলনাডু]], [[অন্ধ্ৰপ্ৰদেশ]], [[কৰ্ণাটক]], [[কেৰালা]], [[ছিংগাপুৰ]], [[মালয়েছিয়া]] আৰু [[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ]]ৰ ১,০০০ গৰাকী নৃত্যশিল্পীয়ে একেলগে নৃত্য কৰিছিল। তেওঁলোকে কৰুভুৰ দেৱে (ৰাজাৰাজৰ গুৰু) ৰচনা কৰা ঐশ্বৰিক সংগীত ''তিৰুৱিচাইপ্পা'' (তিৰুমুৰাইৰ নৱম খণ্ড)ৰ ৰেকৰ্ড কৰা ১১টা পদত নৃত্য কৰিছিল। ২০১০ চনৰ ২৬ ছেপ্টেম্বৰৰপৰা দুদিনৰ বাবে সৰু চহৰখন সাংস্কৃতিক কেন্দ্ৰলৈ পৰিণত হৈছিল। এই সময়ছোৱাত পথশিল্পী আৰু নৃত্যশিল্পীসকলে সমগ্ৰ চহৰখনত অনুষ্ঠান পৰিৱেশন কৰিছিল।<ref name="DDY">{{cite web| url= [http://news.rediff.com/slide-show/2010/aug/16/slide-show-1-indias-biggest-temple-turns-1000-years.htm|](http://news.rediff.com/slide-show/2010/aug/16/slide-show-1-indias-biggest-temple-turns-1000-years.htm|) title= India's Biggest Temple turns 1000-years| author= Rediff News| access-date= 20 August 2010| archive-date= 18 August 2010| archive-url= [https://web.archive.org/web/20100818165702/http://news.rediff.com/slide-show/2010/aug/16/slide-show-1-indias-biggest-temple-turns-1000-years.htm|](https://web.archive.org/web/20100818165702/http://news.rediff.com/slide-show/2010/aug/16/slide-show-1-indias-biggest-temple-turns-1000-years.htm|) url-status= live}}</ref><ref name="dfgjoerY">{{cite news | url=[http://www.thehindu.com/news/states/tamil-nadu/article544804.ece](http://www.thehindu.com/news/states/tamil-nadu/article544804.ece) | title=A grand dance spectacle at the Thanjavur Big Temple | work=The Hindu | access-date=20 August 2010 | location=Chennai, India | date=1 August 2010 | first=T. S. | last=Subramanian | archive-url=[https://web.archive.org/web/20100804150451/http://www.thehindu.com/news/states/tamil-nadu/article544804.ece](https://web.archive.org/web/20100804150451/http://www.thehindu.com/news/states/tamil-nadu/article544804.ece) | archive-date=4 August 2010 | url-status=dead }}</ref> ===স্মাৰক ডাকটিকট আৰু মুদ্ৰা=== ২০১০ চনৰ ২৬ ছেপ্টেম্বৰত (বৃহৎ মন্দিৰৰ সহস্ৰাব্দ উদ্‌যাপনৰ পঞ্চম দিন) দেশৰ সাংস্কৃতিক, স্থাপত্য আৰু শিলালিপি সম্পৰ্কীয় ইতিহাসলৈ বৃহৎ মন্দিৰটোৰ অৱদানৰ স্বীকৃতি হিচাপে {{INR}} ৫ মূল্যৰ এটা বিশেষ ডাকটিকট মুকলি কৰা হয়। ডাকটিকটটোত {{convert|216|ft|m|order=flip}} উচ্চতাৰ বিশাল [[ৰাজগোপুৰম|ৰাজগোপুৰম]] দেখুওৱা হৈছিল। ভাৰতীয় ৰিজাৰ্ভ বেংকে এই উপলক্ষ্যে মন্দিৰৰ আৰ্হি খোদিত কৰা {{INR}} ৫ মূল্যৰ এটা মুদ্ৰা মুকলি কৰি উদ্‌যাপনটো স্মৰণীয় কৰি তোলে।<ref name="sdlkqqqsf">{{cite web | url= [http://www.deccanherald.com/content/99918/stamp-coin-release-mark-1000.html](http://www.deccanherald.com/content/99918/stamp-coin-release-mark-1000.html) | title= Stamp, coin release mark 1,000 years of Big Temple | author= Deccan Herald (26 September 2010) | access-date= 26 September 2010 | archive-date= 6 October 2010 | archive-url= [https://web.archive.org/web/20101006063714/http://www.deccanherald.com/content/99918/stamp-coin-release-mark-1000.html](https://web.archive.org/web/20101006063714/http://www.deccanherald.com/content/99918/stamp-coin-release-mark-1000.html) | url-status= live }}</ref><ref name="ohjohjf">{{cite news | url= [http://www.hindu.com/2010/09/27/stories/2010092759620100.htm|](http://www.hindu.com/2010/09/27/stories/2010092759620100.htm|) archive-url= [https://web.archive.org/web/20100929172241/http://www.hindu.com/2010/09/27/stories/2010092759620100.htm|](https://web.archive.org/web/20100929172241/http://www.hindu.com/2010/09/27/stories/2010092759620100.htm|) url-status= dead| archive-date= 29 September 2010| title= Release of a special postal stamp and a five- rupee coin | access-date=27 September 2010 | location=Chennai, India | work= [[The Hindu]]| date=27 September 2010}}</ref> এ ৰাজা, ভাৰতৰ যোগাযোগ আৰু তথ্যপ্ৰযুক্তি মন্ত্ৰ্যালয়ৰ কেবিনেট মন্ত্ৰীয়ে বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰৰ বিশেষ ডাকটিকটটো মুকলি কৰে। প্ৰথমটো ডাকটিকট জি কে ভাছানে, জাহাজ পৰিবহণ মন্ত্ৰ্যালয়ৰ কেবিনেট মন্ত্ৰীয়ে গ্ৰহণ কৰে। মুম্বাই মুদ্ৰণালয়ে {{INR}} ৫ৰ মুদ্ৰাত থকা একে ছবিৰে ১,০০০ টকাৰ এটা স্মাৰক মুদ্ৰা জাৰি কৰিছিল। ই ভাৰত গণৰাজ্যৰ মুদ্ৰা ব্যৱস্থাত জাৰি কৰা প্ৰথম ১,০০০ টকাৰ মুদ্ৰা আছিল। এই মুদ্ৰাটো চলাচলৰ বাবে নথকা বৈধ মুদ্ৰা (NCLT) আছিল।<ref name="coin">{{cite news | url=[http://www.mumbaimint.in/mint/Noticeapril.pdf](http://www.mumbaimint.in/mint/Noticeapril.pdf) | title=Release of Commemorative Coin | date=3 July 2012 | access-date=24 April 2013 | archive-url=[https://web.archive.org/web/20130324014546/http://mumbaimint.in/mint/Noticeapril.pdf](https://web.archive.org/web/20130324014546/http://mumbaimint.in/mint/Noticeapril.pdf) | archive-date=24 March 2013 | url-status=dead }}</ref> ১৯৫৪ চনৰ ১ এপ্ৰিলত ভাৰতীয় ৰিজাৰ্ভ বেংকে {{INR}} ১,০০০ মূল্যৰ এখন নোট মুকলি কৰিছিল। ইয়াত বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰৰ বিস্তৃত দৃশ্য দেখুওৱা হৈছিল আৰু ইয়াৰ সাংস্কৃতিক ঐতিহ্য আৰু গুৰুত্ব প্ৰকাশ কৰা হৈছিল। ১৯৭৫ চনত তেতিয়াৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী [[ইন্দিৰা গান্ধী]]ৰ নেতৃত্বাধীন চৰকাৰে ক'লা ধন নিয়ন্ত্ৰণৰ উদ্দেশ্যে সকলো {{INR}} ১,০০০ মূল্যৰ নোট বিমুদ্ৰাকৰণ কৰিছিল। এই নোটসমূহ এতিয়া সংগ্ৰাহকৰ মাজত জনপ্ৰিয়।<ref name="ppwqqsf">{{cite web | url= [http://newindianexpress.com/states/tamil_nadu/article478148.ece](http://newindianexpress.com/states/tamil_nadu/article478148.ece) | title= INR 1000 note of 1954 popular in Tanjavur | author= Express Buzz, The Indian Express (26 September 2010) | access-date= 27 September 2010 | archive-date= 13 May 2016 | archive-url= [https://web.archive.org/web/20160513060520/http://www.newindianexpress.com/states/tamil_nadu/article478148.ece](https://web.archive.org/web/20160513060520/http://www.newindianexpress.com/states/tamil_nadu/article478148.ece) | url-status= dead }}</ref> ২০১০ চনত তেতিয়াৰ তামিলনাডুৰ মুখ্যমন্ত্ৰী এম কৰুণানিধিয়ে উচ্চ উৎপাদনক্ষম ধানৰ এটা প্ৰজাতি ''ছেম্মাই ধান''ৰ নাম মন্দিৰৰ নিৰ্মাতা ৰাজাৰাজ চোলৰ সহস্ৰাব্দ বৰ্ষ উপলক্ষ্যে ''ৰাজা ৰাজন-১,০০০'' ৰাখিছিল।<ref name="jjjsqwhnsdff">{{cite web | url= [http://news.in.msn.com/national/article.aspx?cp-documentid=4424908](http://news.in.msn.com/national/article.aspx?cp-documentid=4424908) | title= Semmai Paddy as "Raja Rajan-1000" | author= MSN News (26 September 2010) | access-date= 27 September 2010 }}{{Dead link|date=November 2019 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==গ্ৰহণযোগ্যতা== মন্দিৰটোৱে "স্থাপত্য, ভাস্কৰ্য, চিত্ৰকলা আৰু ব্ৰঞ্জৰ মূৰ্তি নিৰ্মাণত চোলসকলৰ উজ্জ্বল কৃতিত্বৰ সাক্ষ্য বহন কৰে।" <ref name="Great Living Chola Temples"/> সেই সময়ৰ বহুতো সমসাময়িক গ্ৰন্থত, যেনে ''মুভৰ উলা'' আৰু ''কলিংগট্টুপৰণি''ত, মন্দিৰটোৰ উল্লেখ আছে। চেটাৰ্জীৰ মতে, [[তামিল স্থাপত্য]]ই এই মন্দিৰ আৰু ইয়াৰ পিছত নিৰ্মাণ কৰা [[বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ, গংগাইকোণ্ডচোলপুৰম|বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ, গংগাইকোণ্ডচোলপুৰম]]ত নিজৰ সৰ্বোচ্চ ৰূপ লাভ কৰিছিল।<ref name=india>{{cite book|title=India Art and Architecture in ancient and medieval periods|publisher=Publications Division, Ministry of Information and Broadcasting, Government of India|location=New Delhi|editor=Roma Chatterjee|year=2016|page=32|isbn=978-81-230-2080-8}}</ref> ভাৰত চৰকাৰে মন্দিৰটোক ঐতিহ্যস্থল হিচাপে ঘোষণা কৰিছে। ভাৰতীয় পুৰাতত্ত্ব জৰীপ বিভাগে ইয়াক সংৰক্ষিত স্মৃতিসৌধ হিচাপে পৰিচালনা কৰে। মন্দিৰটো [[তামিলনাডু]]ৰ অন্যতম জনপ্ৰিয় পৰ্যটনস্থলী।<ref name="Gopal 1990 185"/> মন্দিৰটো [[গংগাইকোণ্ডচোলপুৰম]]ৰ বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ আৰু [[দাৰাসুৰম]]ৰ [[ঐৰাৱতেশ্বৰ মন্দিৰ]]ৰ সৈতে [[বিশ্ব ঐতিহ্য স্থান]] হিচাপে [[ইউনেস্কো]]ই ঘোষণা কৰিছে। এই তিনিওটা মন্দিৰক [[মহান জীৱন্ত চোল মন্দিৰসমূহ]] বুলি কোৱা হয়।<ref name=UNESCO>{{cite web|url=[https://whc.unesco.org/en/list/250/|title=Great](https://whc.unesco.org/en/list/250/|title=Great) Living Chola Temples|publisher=UNESCO World Heritage Centre|year=2004|access-date=28 November 2015|archive-date=12 September 2015|archive-url=[https://web.archive.org/web/20150912082313/https://whc.unesco.org/en/list/250|url-status=live}}](https://web.archive.org/web/20150912082313/https://whc.unesco.org/en/list/250|url-status=live}})</ref> এই তিনিওটা মন্দিৰৰ মাজত বহুতো সাদৃশ্য আছে। কিন্তু প্ৰতিটো মন্দিৰৰ নিজা বিশেষ নক্সা আৰু ভাস্কৰ্যৰ উপাদান আছে।<ref>{{cite book |first= P.V. Jagadisa |last=Ayyar |title=South Indian Shrines |publisher=Asian Educational Services |location=New Delhi |year=1993 |isbn=81-206-0151-3 |page=316}}</ref> এই তিনিওটা মন্দিৰ ১০মৰপৰা ১২শ শতিকাৰ ভিতৰত চোলসকলে নিৰ্মাণ কৰিছিল। হিন্দুসকলে এতিয়াও এই মন্দিৰসমূহৰ ৰক্ষণাবেক্ষণ কৰে আৰু ব্যৱহাৰ কৰে। এই মন্দিৰসমূহক "মহান জীৱন্ত" বুলি কোৱা হয়, কাৰণ আধুনিক সময়তো এইবোৰত সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠান, তীৰ্থযাত্ৰা আৰু পূজাৰ কাৰ্য চলি আছে।<ref>{{cite news|url=[http://www.thehindu.com/features/friday-review/history-and-culture/inside-the-chola-temple/article3490256.ece|title=Inside](http://www.thehindu.com/features/friday-review/history-and-culture/inside-the-chola-temple/article3490256.ece|title=Inside) the Chola Temple|location=Coimbatore|newspaper=The Hindu|date=4 June 2012|last=Srinivasan|first=Pankaja|access-date=28 November 2015|archive-date=19 June 2014|archive-url=[https://web.archive.org/web/20140619081222/http://www.thehindu.com/features/friday-review/history-and-culture/inside-the-chola-temple/article3490256.ece|url-status=live}}](https://web.archive.org/web/20140619081222/http://www.thehindu.com/features/friday-review/history-and-culture/inside-the-chola-temple/article3490256.ece|url-status=live}})</ref> ===সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠান=== [[File:28apr10.jpg|thumb|২০১৫ চনৰ মন্দিৰ উৎসৱৰ শোভাযাত্ৰা]] তাঞ্জাভুৰৰ বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰত প্ৰতি বছৰে ফেব্ৰুৱাৰী মাহত [[মহাশিৱৰাত্ৰি|মহাশিৱৰাত্ৰি]]ৰ সময়ত নৃত্য উৎসৱ অনুষ্ঠিত হয়। ভাৰতীয় ধ্ৰুপদী নৃত্যৰ বিভিন্ন প্ৰধান শৈলীৰ শিল্পী আৰু আঞ্চলিক দলসমূহে ১০ দিনীয়া বৃহন নাট্যাঞ্জলি উৎসৱত নিজৰ নৃত্য পৰিৱেশন কৰে।<ref>[[http://www.brahannatyanjali.in/events.html](http://www.brahannatyanjali.in/events.html) Brahan Natyanjali] {{Webarchive|url=[https://web.archive.org/web/20200129054445/http://www.brahannatyanjali.in/events.html](https://web.archive.org/web/20200129054445/http://www.brahannatyanjali.in/events.html) |date=29 January 2020 }}, Thanjavur, Tamil Nadu</ref> ===ৰথ উৎসৱ=== মন্দিৰৰ ৰথটো ২০১৫ চনৰ ২০ এপ্ৰিলত [[ৰাম|শ্ৰী ৰামৰ]] মন্দিৰৰ সন্মুখৰপৰা পৰীক্ষামূলকভাৱে চলোৱা হৈছিল। এই অনুষ্ঠান বৃহৎসংখ্যক লোকে প্ৰত্যক্ষ কৰিছিল।<ref>[[http://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/trial-run-of-big-temple-car/article7124357.ece?ref=tpnews](http://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/trial-run-of-big-temple-car/article7124357.ece?ref=tpnews) Trial run of Big Temple car, Rolls; out after 100 years; maiden run on April 29] {{Webarchive|url=[https://web.archive.org/web/20180919003044/https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/trial-run-of-big-temple-car/article7124357.ece?ref=tpnews](https://web.archive.org/web/20180919003044/https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/trial-run-of-big-temple-car/article7124357.ece?ref=tpnews) |date=19 September 2018 }}, [[The Hindu]], 21 April 2015</ref> ন দিন পাছত মন্দিৰৰ ৰথৰ প্ৰথম শোভাযাত্ৰা অনুষ্ঠিত হয়। বাতৰি অনুসৰি, বিগত এশ বছৰত এই মন্দিৰত অনুষ্ঠিত হোৱা এইটোৱেই আছিল প্ৰথম এনে শোভাযাত্ৰা।<ref>[[http://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/big-temple-chariot-festival-held-after-100-years/article7156283.ece?mstac=0](http://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/big-temple-chariot-festival-held-after-100-years/article7156283.ece?mstac=0) Big temple chariot festival held after 100 years] {{Webarchive|url=[https://web.archive.org/web/20180919003049/https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/big-temple-chariot-festival-held-after-100-years/article7156283.ece?mstac=0](https://web.archive.org/web/20180919003049/https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/big-temple-chariot-festival-held-after-100-years/article7156283.ece?mstac=0) |date=19 September 2018 }}, [[The Hindu]], 30 April 2015</ref> ===উপন্যাস=== [[কল্কি কৃষ্ণমূৰ্তি]] নামৰ এজন প্ৰখ্যাত তামিল ঔপন্যাসিকে ৰাজাৰাজৰ জীৱনৰ আধাৰত ''পোন্নিয়িন ছেলভন'' নামৰ এখন ঐতিহাসিক উপন্যাস লিখিছিল।<ref>{{cite news|title=Age hardly withers charm of Ponniyin Selvan|url=[http://www.thehindu.com/books/age-hardly-withers-charm-of-ponniyin-selvan/article2550847.ece|date=19](http://www.thehindu.com/books/age-hardly-withers-charm-of-ponniyin-selvan/article2550847.ece|date=19) October 2011|location=Chennai|last=A.|first=Srivathsan|access-date=9 May 2015|newspaper=The Hindu|archive-date=5 June 2017|archive-url=[https://web.archive.org/web/20170605103559/http://www.thehindu.com/books/age-hardly-withers-charm-of-ponniyin-selvan/article2550847.ece|url-status=live}}](https://web.archive.org/web/20170605103559/http://www.thehindu.com/books/age-hardly-withers-charm-of-ponniyin-selvan/article2550847.ece|url-status=live}})</ref> আন এজন তামিল লেখক বালাকুমাৰণে ৰাজাৰাজ প্ৰথমৰ জীৱন আৰু মন্দিৰ নিৰ্মাণৰ বিষয়-বস্তু লৈ ''উদয়াৰ'' নামৰ এখন উপন্যাস লিখিছিল।<ref>{{cite news|title=Special Coin to Remember Rajendra Chola|url=[http://www.newindianexpress.com/cities/chennai/Special-Coin-to-Remember-Rajendra-Chola/2014/02/04/article2036004.ece|publisher=The](http://www.newindianexpress.com/cities/chennai/Special-Coin-to-Remember-Rajendra-Chola/2014/02/04/article2036004.ece|publisher=The) New Indian Express|date=4 February 2014|location=Chennai|work=Express News Service|access-date=9 May 2015|archive-date=19 May 2015|archive-url=[https://web.archive.org/web/20150519130228/http://www.newindianexpress.com/cities/chennai/Special-Coin-to-Remember-Rajendra-Chola/2014/02/04/article2036004.ece|url-status=dead}}](https://web.archive.org/web/20150519130228/http://www.newindianexpress.com/cities/chennai/Special-Coin-to-Remember-Rajendra-Chola/2014/02/04/article2036004.ece|url-status=dead}})</ref> ==প্ৰশাসন== মন্দিৰটো বৰ্তমান বাবাজী ৰাজা ভোসলে ছত্ৰপতিৰদ্বাৰা পৰিচালিত আৰু ব্যৱস্থাপিত হয়। তেওঁ তাঞ্জাভুৰ মাৰাঠা ৰাজ্য ৰাজপৰিয়ালৰ মুৰব্বী। তেওঁ তাঞ্জাভুৰ প্ৰাসাদ দেৱস্থানমৰ বংশানুক্ৰমিক ন্যাসৰক্ষক হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰে। এই প্ৰতিষ্ঠানটোৱে পূৰ্বৰ তাঞ্জোৰ অঞ্চলৰ ৮৮টা মন্দিৰৰ লগতে বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰৰো পৰিচালনা অব্যাহত ৰাখিছে। কিছুমান তামিল জাতীয়তাবাদ গোটে [[তামিলনাডু]] চৰকাৰক এই অধিকাৰ বাতিল কৰিবলৈ আবেদন কৰি আহিছে। তেওঁলোকৰ মতে, তেওঁ [[চোল]] বা [[তামিলসকল|তামিল]] বংশৰ নহয়। প্ৰতিবাদকাৰীসকলৰ এজন, যি বৃহৎ মন্দিৰ অধিকাৰ পুনৰুদ্ধাৰ সমিতিৰ সমন্বয়কো, তেওঁৰ মতে বাবাজী ভোসলে তাঞ্জাভুৰৰ মাৰাঠা ৰজাসকলৰ আইনগত উত্তৰাধিকাৰীও নহয়।<ref>{{cite web|url=[http://www.theweekendleader.com/Headlines/3247/tamil-groups-want-maratha-hold-over-thanjavur-big-temple-to-go.html|title=Tamil](http://www.theweekendleader.com/Headlines/3247/tamil-groups-want-maratha-hold-over-thanjavur-big-temple-to-go.html|title=Tamil) groups want Maratha hold over Thanjavur Big Temple to go|access-date=2018-05-12|archive-date=12 May 2018|archive-url=[https://web.archive.org/web/20180512112322/http://www.theweekendleader.com/Headlines/3247/tamil-groups-want-maratha-hold-over-thanjavur-big-temple-to-go.html|url-status=live}}](https://web.archive.org/web/20180512112322/http://www.theweekendleader.com/Headlines/3247/tamil-groups-want-maratha-hold-over-thanjavur-big-temple-to-go.html|url-status=live}})</ref> ==চিত্ৰসম্ভাৰ== মন্দিৰটোত বহুতো ভাস্কৰ্য, উত্থিত খোদিত চিত্ৰ আৰু দেৱালচিত্ৰ আছে।<ref name="Sivaramamurti1977p288">{{cite book|author=C. Sivaramamurti| title= L'Art en Inde|url= [https://books.google.com/books?id=WKgQAQAAMAAJ|year=](https://books.google.com/books?id=WKgQAQAAMAAJ|year=) 1977|publisher= H. N. Abrams|isbn=978-0-8109-0630-3 |pages=287–288, 427}}</ref> <gallery mode="packed" heights="150"> File:Brihadisvara Temple, Thanjavur, Tamil Nadu, India.jpg|তাঞ্জাভুৰ, তামিলনাডু, ভাৰতৰ বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ File:An elephant relief on the Brihadisvara Temple, Thanjavur.jpg|তাঞ্জাভুৰৰ বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰত হাতীৰ উত্থিত খোদিত চিত্ৰ File:Sculptures at the Brihadisvara Temple, Thanjavur, Tamil Nadu, India (2016) 04.jpg|ভিক্ষাৰ পাত্ৰ হাতত লৈ ভিক্ষু ৰূপত শিৱ (''সাধু'', [[ভিক্ষাটন]]) File:Brihadisvara Temple, Thanjavur, Tamil Nadu, India (2016) 100.jpg|alt=অৰ্ধনাৰীশ্বৰ (অৰ্ধেক শিৱ, অৰ্ধেক পাৰ্বতী), যি পুৰুষ আৰু নাৰী তত্ত্ব অবিচ্ছেদ্য বুলি প্ৰতীকায়িত কৰে। |[[অৰ্ধনাৰীশ্বৰ]] (অৰ্ধেক শিৱ, অৰ্ধেক পাৰ্বতী), যি পুৰুষ আৰু নাৰী তত্ত্ব অবিচ্ছেদ্য বুলি প্ৰতীকায়িত কৰে<ref>{{cite encyclopedia|url=https://www.britannica.com/topic/Ardhanarishvara|title=Ardhanārīśvara|year=2011|encyclopedia=Encyclopædia Britannica|access-date=27 December 2017|archive-date=15 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180815031629/https://www.britannica.com/topic/Ardhanarishvara}}</ref> File:Le temple de Brihadishwara (Tanjore, Inde) (13908795928).jpg|[[গণেশ]]ক মূল মন্দিৰ আৰু এটা পৃথক মন্দিৰ দুয়ো ঠাইতে দেখুওৱা হৈছে। File:Brihadeeswarar Temple 04.jpg|পিছফালে মন্দিৰৰ কৰিডৰ থকা পৃথক গণেশ মন্দিৰ File:Brihadisvara Temple, Thanjavur, Tamil Nadu, India (2009) 19.jpg|চোতালৰ উত্তৰ অংশত থকা সুব্ৰহ্মণ্যৰ মন্দিৰ। ইয়াক "মুৰুগন", "কাৰ্তিকেয়" বা "স্কন্দ" বুলিও কোৱা হয়। File:Chandeshvara shrine at the Brihadisvara Temple.jpg|[[চণ্ডেশ্বৰ]] মন্দিৰ। সোঁফালে মূল মন্দিৰৰ দেৱাল আৰু পিছফালে পূব গোপুৰম আছে। চণ্ডেশ্বৰ এজন ধ্যানমগ্ন যোগী আৰু নয়নমাৰ [[ভক্তি আন্দোলন]]ৰ সাধু। File:1010 CE Brihadishwara Temple, Hindu god Shiva, built by Rajaraja I, Thanjavur Tamil Nadu India (8).jpg|[[বিষ্ণু]]ৰ [[নৰসিংহ]] অৱতাৰ, যিয়ে মানুহক তেওঁলোকৰ ধৰ্মীয় বিশ্বাসৰ বাবে নিৰ্যাতন কৰা অসুৰক বধ কৰিছে File:1010 CE Brihadishwara Shiva Temple, yogini, built by Rajaraja I, Thanjavur Tamil Nadu India.jpg|[[লক্ষ্মী]]ৰ মূৰ্তি, সন্মানসহ প্ৰদৰ্শিত এখন বৈষ্ণৱ ভাস্কৰ্য File:Tanjore Paintings - Big temple 01.JPG|গজলক্ষ্মীৰ দেৱালচিত্ৰ, [[বৈষ্ণৱ ধৰ্ম]]ৰ বিষয়-বস্তুৰ আন এটা শিল্পকৰ্ম File:Sculptures at the Brihadisvara Temple, Thanjavur, Tamil Nadu, India (2016) 01.jpg|শৈৱ মন্দিৰত থকা বিষ্ণুৰ ভাস্কৰ্য File:1010 CE Brihadishwara Shiva Temple, wall relief, built by Rajaraja I, Thanjavur Tamil Nadu India.jpg|[[যোগ]] আৰু ধ্যানৰ উত্থিত খোদিত চিত্ৰ; মন্দিৰটোত বহুতো লৌকিক আৰু সাধুৰ দৃশ্য দেখুওৱা হৈছে। File:Brihadeeswarar Temple 3407.jpg|গছত লুকাই গোপিকাসকলৰ কাপোৰ লৈ কৃষ্ণই কৰা ধেমালি File:Nandi Brihadeeswara.jpg|নন্দী মন্দিৰ File:Sculpture2 Brihadeeswara.jpg|ভাস্কৰ্য File:Sculpture3 Brihadeeswara.jpg|বিমানৰ বাহিৰৰ দেৱালৰ ভাস্কৰ্যৰ অংশ File:Relief Staircase, Brihadeeswara.jpg|খট‌খটীত থকা উত্থিত খোদিত চিত্ৰ File:Relief detail, Brihadeeswara.jpg|উত্থিত খোদিত চিত্ৰৰ অংশ File:Relief detail 2 Brihadeeswara.jpg|উত্থিত খোদিত চিত্ৰৰ অংশ File:Entrance Brihadeeswara.jpg|প্ৰৱেশদ্বাৰ File:Thanjavur Big Temple View.jpg|বিমানৰ দৃশ্য File:Brihadisvara Temple - Thanjavur peruvudaiyar kovil ttkcvrvb122k23iph (299).jpg|বিমানলৈ যোৱা এটা প্ৰৱেশদ্বাৰ File:Left side view Brihadeeswara.jpg| বাঁওফালৰপৰা দেখা দৃশ্য File:The Big Temple - Thanjavur.jpg|ৰাতিৰ দৃশ্য File:Brihadeeswara Temple Gopuram at Night.jpg|ৰাতিৰ সময়ত বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰৰ গোপুৰম File:PeriyaKoil June 2016.jpg|তাঞ্জোৰ পেৰিয়া কইলত পুৱতি নিশাৰ দৃশ্য File:A yoga and meditation relief.jpg|[[যোগ]] আৰু ধ্যানৰ উত্থিত খোদিত চিত্ৰ File:Ta-scr.jpg|বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰৰ তামিল লিপিৰ শিলালিপি </gallery> ==টোকা== {{Reflist|group=note}} ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ===গ্ৰন্থপঞ্জী=== {{Refbegin|2}} *{{cite book|author=Prasanna Kumar Acharya|title=An encyclopaedia of Hindu architecture|year=2010|publisher=Oxford University Press (Republished by Motilal Banarsidass)|url=https://archive.org/stream/encyclopaediaofh07achauoft#page/n9/mode/2up|isbn=978-81-7536-534-6}} *{{cite book|author=Prasanna Kumar Acharya|title=A Dictionary of Hindu Architecture: Treating of Sanskrit Architectural Terms with Illustrative Quotations|url=https://books.google.com/books?id=rbayQwAACAAJ|year=1997|publisher=Oxford University Press (Reprinted in 1997 by Motilal Banarsidass)|isbn=978-81-7536-113-3|access-date=3 December 2017|archive-date=11 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231111032500/https://books.google.com/books?id=rbayQwAACAAJ|url-status=live}} *{{cite book|author1=Vinayak Bharne|author2=Krupali Krusche|title=Rediscovering the Hindu Temple: The Sacred Architecture and Urbanism of India|url=https://books.google.com/books?id=CGukBgAAQBAJ|year=2014|publisher=Cambridge Scholars Publishing|isbn=978-1-4438-6734-4|access-date=3 December 2017|archive-date=13 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230813200520/https://books.google.com/books?id=CGukBgAAQBAJ|url-status=live}} * {{citation|author=S.R. Balasubrahmanyam|title = Middle Chola Temples|publisher = Thomson Press| year=1975|isbn = 978-9060236079}} * {{cite book| first=Francis D.K.| last=Ching| year=2007| title=A Global History of Architecture| url=https://archive.org/details/globalhistoryofa0000chin| url-access=registration| publisher=John Wiley and Sons| location=New York| pages=[https://archive.org/details/globalhistoryofa0000chin/page/338 338–339]| isbn=978-0-471-26892-5}} *{{cite book|author=Alice Boner|title=Principles of Composition in Hindu Sculpture: Cave Temple Period|url=https://books.google.com/books?id=doQLZ21CGScC|year=1990|publisher=Motilal Banarsidass|isbn=978-81-208-0705-1|access-date=3 December 2017|archive-date=11 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231111032500/https://books.google.com/books?id=doQLZ21CGScC|url-status=live}} *{{cite book|author1=Alice Boner|author2=Sadāśiva Rath Śarmā|title=Silpa Prakasa|url=https://books.google.com/books?id=itQUAAAAIAAJ|year=2005|publisher=Brill Academic (Reprinted by Motilal Banarsidass)|isbn=978-8120820524|access-date=3 December 2017|archive-date=11 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231111031957/https://books.google.com/books?id=itQUAAAAIAAJ|url-status=live}} *{{cite book|author1=A.K. Coomaraswamy|author2=Michael W. Meister|title=Essays in Architectural Theory|url=https://books.google.com/books?id=5B1QAAAAMAAJ|year=1995|publisher=Indira Gandhi National Centre for the Arts|isbn=978-0-19-563805-9|access-date=3 December 2017|archive-date=11 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231111033002/https://books.google.com/books?id=5B1QAAAAMAAJ|url-status=live}} *Dehejia, V. (1997). ''Indian Art''. Phaidon: London. {{ISBN|0-7148-3496-3}}. *{{cite book|author=Adam Hardy|title=Indian Temple Architecture: Form and Transformation|url=https://books.google.com/books?id=aU0hCAS2-08C|year=1995|publisher=Abhinav Publications|isbn=978-81-7017-312-0|access-date=3 December 2017|archive-date=13 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230813200524/https://books.google.com/books?id=aU0hCAS2-08C|url-status=live}} *{{cite book|author=Adam Hardy|title=The Temple Architecture of India|url=https://books.google.com/books?id=ofUVAQAAIAAJ|year=2007|publisher=Wiley|isbn=978-0470028278|access-date=3 December 2017|archive-date=11 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231111033002/https://books.google.com/books?id=ofUVAQAAIAAJ|url-status=live}} *{{cite book|author=Adam Hardy|title=Theory and Practice of Temple Architecture in Medieval India: Bhoja's Samarāṅgaṇasūtradhāra and the Bhojpur Line Drawings|url=https://books.google.com/books?id=_oADrgEACAAJ|year=2015|publisher=Indira Gandhi National Centre for the Arts|isbn=978-93-81406-41-0|access-date=3 December 2017|archive-date=11 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231111033002/https://books.google.com/books?id=_oADrgEACAAJ|url-status=live}} *Harle, J.C., ''The Art and Architecture of the Indian Subcontinent'', 2nd edn. 1994, Yale University Press Pelican History of Art, {{ISBN|0300062176}} *{{cite book|author=Monica Juneja|title=Architecture in Medieval India: Forms, Contexts, Histories|url=https://books.google.com/books?id=7N7VAAAAMAAJ|year=2001|publisher=Orient Blackswan|isbn=978-8178242286|access-date=3 December 2017|archive-date=11 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231111033003/https://books.google.com/books?id=7N7VAAAAMAAJ|url-status=live}} *{{cite book|author=Stella Kramrisch|title=The Hindu Temple Volume 1|url=https://books.google.com/books?id=NNcXrBlI9S0C|year=1976|publisher=Motilal Banarsidass (Reprinted 1946 Princeton University Press)|isbn=978-81-208-0223-0|access-date=3 December 2017|archive-date=10 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231110025834/https://books.google.com/books?id=NNcXrBlI9S0C|url-status=live}} *{{cite book|author=Stella Kramrisch|title=The Hindu Temple Volume 2|url=https://books.google.com/books?id=8-aS52MgIkMC|year=1979|publisher=Motilal Banarsidass (Reprinted 1946 Princeton University Press)|isbn=978-81-208-0224-7}} *{{cite book|author1=Michael W. Meister|author2=Madhusudan Dhaky|title=Encyclopaedia of Indian temple architecture|url=https://books.google.com/books?id=DRY3AQAAIAAJ|year=1986|publisher=American Institute of Indian Studies|isbn=978-0-8122-7992-4|access-date=3 December 2017|archive-date=11 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231111033003/https://books.google.com/books?id=DRY3AQAAIAAJ|url-status=live}} *{{cite book|author=George Michell|title=Hindu Art and Architecture|url=https://archive.org/details/hinduartarchitec00mich|url-access=registration|year=2000|publisher=Thames & Hudson|isbn=978-0-500-20337-8}} * {{citation| last =Michell| first =George| title = The Hindu Temple: An Introduction to Its Meaning and Forms| publisher =University of Chicago Press| year =1988| location =Chicago| isbn = 0-226-53230-5}} * {{cite book| first= John| last= Man| year= 1999| title= Atlas of the Year 1000| publisher= Penguin Books| location= United Kingdom| isbn= 0-7946-0011-5| url= https://books.google.com/books?id=j-CgtWP38nsC| access-date= 15 November 2015| archive-date= 10 March 2024| archive-url= https://web.archive.org/web/20240310103400/https://books.google.com/books?id=j-CgtWP38nsC| url-status= live}} * {{cite book| first= Binda| last= Thapar| year= 2004| title= Introduction to Indian Architecture | publisher= Periplus Editions| location=Singapore| pages= 43, 52–53| isbn= 0-7946-0011-5}} *{{cite book|author=T. A. Gopinatha Rao|title=Elements of Hindu iconography|url=https://books.google.com/books?id=MJD-KresBwIC|year=1993|publisher=Motilal Banarsidass|isbn=978-81-208-0878-2|access-date=3 December 2017|archive-date=11 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231111033003/https://books.google.com/books?id=MJD-KresBwIC|url-status=live}} *{{cite book|author=Ajay J. Sinha|title=Imagining Architects: Creativity in the Religious Monuments of India|url=https://books.google.com/books?id=WvqLzaSUGi8C|year=2000|publisher=University of Delaware Press|isbn=978-0-87413-684-5|access-date=3 December 2017|archive-date=11 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231111033003/https://books.google.com/books?id=WvqLzaSUGi8C|url-status=live}} *{{cite book|title=South Indian Temples|author=Burton Stein|isbn=978-0706904499|publisher=Vikas|url=https://books.google.com/books?id=Hq5BngAACAAJ|year=1978|access-date=3 December 2017|archive-date=11 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231111033004/https://books.google.com/books?id=Hq5BngAACAAJ|url-status=live}} *{{cite book|author=Burton Stein|title=The New Cambridge History of India: Vijayanagara|url=https://books.google.com/books?id=OpxeaYQbGDMC|year=1989|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-26693-2|access-date=3 December 2017|archive-date=11 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231111033010/https://books.google.com/books?id=OpxeaYQbGDMC|url-status=live}} *{{cite book|author1=Burton Stein|author2=David Arnold|title=A History of India|url=https://books.google.com/books?id=QY4zdTDwMAQC|year=2010|publisher=John Wiley & Sons|isbn=978-1-4443-2351-1|access-date=3 December 2017|archive-date=12 July 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230712062730/https://books.google.com/books?id=QY4zdTDwMAQC|url-status=live}} *{{cite book|author=Kapila Vatsyayan|title=The Square and the Circle of the Indian Arts|url=https://books.google.com/books?id=vwLJc3pBzzUC&pg=PR10|year=1997|publisher=Abhinav Publications|isbn=978-81-7017-362-5|access-date=3 December 2017|archive-date=11 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231111033504/https://books.google.com/books?id=vwLJc3pBzzUC&pg=PR10#v=onepage&q&f=false|url-status=live}} {{Refend}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Commons category|Brihadisvara Temple|বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ}} {{Wikivoyage|Thanjavur|তাঞ্জাভুৰ}} * [https://ignca.gov.in/thanjavur-brhadisvara-temple/ তাঞ্জাভুৰ বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ], ভাৰত চৰকাৰৰ ইন্দিৰা গান্ধী ৰাষ্ট্ৰীয় কলা কেন্দ্ৰ * [https://www.tamilnadutourism.tn.gov.in/destinations/brihadeeswara-temple বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ], তামিলনাডু পৰ্যটন * [https://indianculture.gov.in/stories/dakshina-meru-brihadeswara-temple দক্ষিণ মেৰু: বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ], ভাৰত চৰকাৰ * [http://www.art-and-archaeology.com/india/thanjavur/bri01.html শিল্প আৰু পুৰাতত্ত্বৰ ৱেবছাইটত আলোকচিত্ৰসমূহ] * [https://whc.unesco.org/en/list/250 ইউনেস্কোৰ মহান জীৱন্ত চোল মন্দিৰসমূহ] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ পৰ্যটনস্থলী]] [[শ্ৰেণী:হিন্দুধৰ্মৰ মঠ-মন্দিৰ]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ ধৰ্মীয় স্থান]] ravqq1zzf3q10bser9zjeapc2dtd8k9 627378 627377 2026-08-15T05:17:47Z AjayDas 12623 /* উপন্যাস */ 627378 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious building |building_name = বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ | image = Brihadisvara Temple during Maha Shivaratri-WUS03611 (edit).jpg | caption = [[মহা শিৱৰাত্ৰি]]ৰ সময়ত বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ | native_name = தஞ்சைப் பெருவுடையார் கோயில் | pushpin_map = India #Tamil Nadu | pushpin_caption = [[তামিলনাডু]], ভাৰতত অৱস্থান | coordinates = {{coord|10|46|58|N|79|07|54|E|type:landmark_region:IN|display=inline,title}} | religious_affiliation = [[হিন্দুধৰ্ম]] | country = ভাৰত | state = [[তামিলনাডু]] | district = [[থাঞ্জাভুৰ জিলা]] | location = [[থাঞ্জাভুৰ]] | elevation_m = 65.83 | deity = [[শিৱ]] | festival = [[মহা শিৱৰাত্ৰি]] | architecture_style = [[চোল স্থাপত্য]] | inscriptions = [[তামিল ভাষা|তামিল]] | completed = ১০১০ খ্ৰীষ্টাব্দ<ref name=britbrihadthanj/><ref name=mitchell/> | creator = [[ৰাজাৰাজ চোল প্ৰথম|ৰাজাৰাজ প্ৰথম]] | footnotes = {{Infobox UNESCO World Heritage Site | child = yes | official_name = থাঞ্জাভুৰৰ বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ কমপ্লেক্স | part_of = [[মহান জীৱন্ত চোল মন্দিৰসমূহ]] | criteria = {{UNESCO WHS type|(ii), (iii)}}(ii), (iii) | ID = 250bis-001 | year = ১৯৮৭ | extension = ২০০৪ | area = {{convert|18.07|ha|acre|abbr=on}} | buffer_zone = {{convert|9.58|ha|acre|abbr=on}} }} }} {{হিন্দু ধৰ্ম}} '''বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ''', ইয়াৰ নিৰ্মাতাই '''ৰাজাৰাজেশ্বৰম''' ({{lit|[[ৰাজাৰাজ চোল প্ৰথম|ৰাজাৰাজ]]ৰ প্ৰভু}}) নামেৰে নামকৰণ কৰা আৰু স্থানীয়ভাৱে '''''থাঞ্জাই পেৰিয়া কোভিল''''' ({{lit|থাঞ্জাভুৰৰ বৃহৎ মন্দিৰ}}) আৰু '''''পেৰুৱুদৈয়াৰ কোভিল''''' ({{literally|মহান প্ৰভুৰ মন্দিৰ}}) নামেৰে পৰিচিত, হৈছে শৈৱ<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=GaYeAAAAMAAJ&q=brihadisvara+saiva+temple |title=ৰাজাৰাজ দ্য গ্ৰেট: এ গাৰ্লেণ্ড অৱ ট্ৰিবিউটছ |date=1984 |publisher=মিউজিয়ামছ ডিপাৰ্টমেণ্ট, গভৰ্ণমেণ্ট মিউজিয়াম |language=en |access-date=25 October 2022 |archive-date=3 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230703190805/https://books.google.com/books?id=GaYeAAAAMAAJ&q=brihadisvara+saiva+temple |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=bqeyAAAAIAAJ&q=brihadisvara+saiva+temple |title=ইণ্ডিয়া পাৰ্ছপেক্টিভছ |date=1995 |publisher=পিটিআই ফৰ দ্য মিনিষ্ট্ৰী অৱ এক্সটাৰ্নেল এফেয়াৰ্ছ |language=en |access-date=25 October 2022 |archive-date=3 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230703190805/https://books.google.com/books?id=bqeyAAAAIAAJ&q=brihadisvara+saiva+temple |url-status=live }}</ref> [[হিন্দু মন্দিৰ]], যি [[চোল শিল্প আৰু স্থাপত্য|চোল স্থাপত্যশৈলী]]ত<ref>{{Cite book |last=Rao |first=Raghunadha |url=https://books.google.com/books?id=U-p8Zg62USYC&dq=brihadisvara+temple+tamil+architecture&pg=PA32 |title=ভাৰতীয় ঐতিহ্য আৰু সংস্কৃতি |publisher=ষ্টাৰ্লিং পাব্লিশ্বাৰ্ছ |year=1989 |isbn=9788120709300 |pages=32 |language=English |access-date=18 March 2023 |archive-date=24 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230424002637/https://books.google.com/books?id=U-p8Zg62USYC&dq=brihadisvara+temple+tamil+architecture&pg=PA32 |url-status=live }}</ref> নিৰ্মিত আৰু ভাৰতৰ [[কাবেৰী নদী]]ৰ দক্ষিণ পাৰৰ থাঞ্জাভুৰ, [[তামিলনাডু]], ভাৰতত অৱস্থিত।<ref name=britbrihadthanj>[https://www.britannica.com/place/Thanjavur-India থাঞ্জাভুৰ], এনচাইক্ল'পিডিয়া ব্ৰিটানিকা</ref><ref name=asibrihadthanj/> ই সৰ্ববৃহৎ হিন্দু মন্দিৰসমূহৰ অন্যতম আৰু [[তামিল স্থাপত্য]]ৰ এক উৎকৃষ্ট নিদৰ্শন।<ref name="Great Living Chola Temples">{{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/list/250 |title=মহান জীৱন্ত চোল মন্দিৰসমূহ |publisher=ইউনেস্ক' |access-date=21 January 2008 |archive-date=5 January 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130105115252/https://whc.unesco.org/en/list/250 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite book | first= John | last= Keay | author-link= John Keay | year= 2000 | title=ভাৰত: এখন ইতিহাস | publisher=হাৰ্পাৰ কলিন্স পাব্লিশ্বাৰ্ছ | location=নিউয়ৰ্ক, আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ | isbn= 0-00-638784-5 | url= https://books.google.com/books?id=3aeQqmcXBhoC | pages= xix | access-date= 15 November 2015 | archive-date= 3 July 2023 | archive-url= https://web.archive.org/web/20230703190805/https://books.google.com/books?id=3aeQqmcXBhoC | url-status= live }}</ref> ইয়াক ''দক্ষিণ মেৰু'' ([[মেৰু পৰ্বত|মেৰু]]ৰ [[দক্ষিণ ভাৰত|দক্ষিণ]] ৰূপ) বুলিও কোৱা হয়।<ref>{{cite book|title=ভাৰত আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ মন্দিৰ শিল্প, প্ৰতিমা আৰু সংস্কৃতি|author=কে. ভি. ৰামন|publisher=শাৰদা পাব্লিশ্বিং হাউছ|year=2006|page=136}}</ref> [[চোল বংশ|চোল]] সম্ৰাট [[ৰাজাৰাজ চোল প্ৰথম|ৰাজাৰাজ প্ৰথমে]] ১০০৩ৰপৰা ১০১০ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ভিতৰত নিৰ্মাণ কৰা এই মন্দিৰটো [[ইউনেস্ক']]ৰ [[বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ]] "[[মহান জীৱন্ত চোল মন্দিৰসমূহ]]"ৰ অংশ; ইয়াৰ সৈতে চোল যুগৰ [[গংগাইকোণ্ড চোলপুৰমৰ বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ|গংগাইকোণ্ড চোলপুৰম মন্দিৰ]] আৰু [[ঐৰাৱতেশ্বৰ মন্দিৰ]] অন্তৰ্ভুক্ত, যিবোৰ ক্ৰমে ইয়াৰ উত্তৰ-পূবলৈ প্ৰায় {{convert|70|km}} আৰু {{convert|40|km}} দূৰত অৱস্থিত।<ref name=UNESCO/> এই একাদশ শতিকাৰ মন্দিৰৰ মূল স্থাপত্যসমূহ এটা পৰিখাৰ চাৰিওফালে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ইয়াত ''[[গোপুৰম|গোপুৰ]]'', মূল মন্দিৰ, ইয়াৰ বিশাল স্তম্ভ, শিলালিপি, দেৱালচিত্ৰ আৰু মূলতঃ [[শৈৱ ধৰ্ম|শৈৱ]] বিষয়ৰ সৈতে জড়িত ভাস্কৰ্য আছিল, যদিও [[বৈষ্ণৱ ধৰ্ম]] আৰু [[শাক্ত ধৰ্ম]]ৰো নিদৰ্শন আছিল। মন্দিৰটো ইতিহাসৰ বিভিন্ন সময়ত ক্ষতিগ্ৰস্ত হৈছিল আৰু কিছুমান শিল্পকৰ্ম এতিয়া নোহোৱা হৈছে। পৰৱৰ্তী শতিকাসমূহত অতিৰিক্ত [[মণ্ডপ]] আৰু স্মাৰক সংযোজন কৰা হৈছিল। মন্দিৰটো বৰ্তমান ১৬শ শতিকাৰ পিছত নিৰ্মাণ কৰা দুৰ্গসদৃশ দেৱালেৰে পৰিবেষ্টিত।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=1–21}}<ref name=michell16/> গ্ৰেনাইটেৰে নিৰ্মিত মন্দিৰটোৰ গৰ্ভগৃহৰ ওপৰৰ ''বিমান'' স্তম্ভটো দক্ষিণ ভাৰতৰ অন্যতম ওখ।<ref name=asibrihadthanj>{{cite web|title=ভাৰতীয় পুৰাতত্ত্ব জৰীপ|url=http://asi.nic.in/asi_monu_whs_cholabt.asp|access-date=25 December 2012|archive-date=22 September 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130922114449/http://asi.nic.in/asi_monu_whs_cholabt.asp|url-status=live}}</ref> মন্দিৰটোত এটা বিশাল স্তম্ভযুক্ত ''প্ৰকাৰ'' (কৰিডৰ) আৰু ভাৰতৰ অন্যতম বৃহৎ শিৱ [[লিংগ]] আছে।<ref name=asibrihadthanj/><ref name=UNESCO/>{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=20–21}} ইয়াৰ ভাস্কৰ্যৰ উৎকৃষ্ট মানৰ বাবেও ই বিখ্যাত; লগতে একাদশ শতিকাত [[নটৰাজ]], অৰ্থাৎ নৃত্যৰ প্ৰভু শিৱৰ ৰূপৰ পিতলৰ মূৰ্তি নিৰ্মাণৰ বাবে ইয়াক নিৰ্বাচন কৰা হৈছিল। মন্দিৰ কমপ্লেক্সত [[নন্দী]], [[পাৰ্বতী]], [[কাৰ্তিকেয়|মুৰুগন]], [[গণেশ]], সভাপতি, [[দক্ষিণামূৰ্তি]], [[চণ্ডেশ্বৰ নায়নাৰ|চণ্ডেশ্বৰ]], [[বৰাহী]], তিৰুৱাৰুৰৰ তিয়াগৰাজৰ লগতে [[সিদ্ধৰ]] [[কৰুভুৰাৰ|কৰুভূৰাৰ]] আৰু আনসকলৰ মন্দিৰ আছে।<ref name=UNESCO/>{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=16–29}} মন্দিৰটো [[তামিলনাডু]]ৰ অন্যতম সৰ্বাধিক পৰিদৰ্শিত পৰ্যটনস্থলী।<ref name="Gopal 1990 185">{{cite book|title=যুগে যুগে ভাৰত|url=https://archive.org/details/indiathroughages00mada|last=Gopal|first=Madan|year= 1990| page= [https://archive.org/details/indiathroughages00mada/page/185 185]|editor=K.S. Gautam|publisher=প্ৰকাশন বিভাগ, তথ্য আৰু সম্প্ৰচাৰ মন্ত্ৰ্যালয়, ভাৰত চৰকাৰ}}</ref> ==নামকৰণ== [[ৰাজাৰাজ প্ৰথম|ৰাজাৰাজ চোলে]] এই মন্দিৰটো নিৰ্মাণ কৰাইছিল। তেওঁ ইয়াৰ নাম ৰাজাৰাজেশ্বৰম (Rajarājeśvaram) ৰাখিছিল। ইয়াৰ অৰ্থ হৈছে ৰাজাৰাজৰ দেৱতাৰ মন্দিৰ।<ref>{{cite book |author=D. Raphael |title=Temples of Tamil Nadu, Works of Art |url=https://google.com |year=1996 |publisher=Ratnamala |isbn=978-955-9440-00-0 |page=9 |access-date=9 June 2019 |archive-date=10 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240310103506/https://google.com |url-status=live }}</ref> পিছৰ এটা শিলালিপিত মন্দিৰটোৰ দেৱতাক পেৰিয়া উদাইয়া নায়নাৰ বুলি কোৱা হৈছে। এই নামটোৰপৰাই বৰ্তমানৰ বৃহদেশ্বৰ আৰু পেৰুভুডাইয়াৰ কোভিল নাম দুটা আহিছে বুলি জনা যায়।<ref>{{cite book |author=S. R. Balasubrahmanyam |title=Middle Chola Temples: Rajaraja I to Kulottunga I, A.D. 985-1070 |url=https://google.com |year=1975 |publisher=Thomson |page=87 |access-date=9 June 2019 |archive-date=10 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240310103400/https://google.com |url-status=live }}</ref> ==অৱস্থান== [[File:Brihadisvara Temple - Thanjavur peruvudaiyar kovil ttkcvrvb122k23iph (747).jpg|thumb|centre|400px|দেৱালৰ বাহিৰৰপৰা দেখা পেৰুবুদাইয়াৰ মন্দিৰৰ চৌহদ]] পেৰুবুদাইয়াৰ মন্দিৰ<ref>{{Cite web|title=Brihadeeswara Temple|url=[https://brihadeeswara.temple-mandir.in/|access-date=2022-02-24|website=Brihadeeswara](https://brihadeeswara.temple-mandir.in/|access-date=2022-02-24|website=Brihadeeswara) Temple|language=en-US|archive-date=24 February 2022|archive-url=[https://web.archive.org/web/20220224085645/https://brihadeeswara.temple-mandir.in/|url-status=dead}}](https://web.archive.org/web/20220224085645/https://brihadeeswara.temple-mandir.in/|url-status=dead}})</ref> [[তাঞ্জাভুৰ]] চহৰত অৱস্থিত। ই [[চেন্নাই]]ৰপৰা প্ৰায় {{convert|350|km}} দক্ষিণ-পশ্চিমে অৱস্থিত। ভাৰতীয় ৰে'লৱে, তামিলনাডু বাছ সেৱা আৰু ৬৭, ৪৫চি আৰু ২২৬নং ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথৰ জৰিয়তে চহৰখন আন বহুতো মুখ্য চহৰৰ সৈতে প্ৰতিদিনে সংযুক্ত হৈ আছে।<ref name="road">{{cite web | url =[http://www.nhai.org/Doc/project-offer/Highways.pdf](http://www.nhai.org/Doc/project-offer/Highways.pdf) | page =2 | title =NH wise Details of NH in respect of Stretches entrusted to NHAI | access-date =17 December 2011 | work =Ministry of Road Transport & Highways, [[Government of India]] | publisher =[[National Highways Authority of India]] | archive-url =[https://web.archive.org/web/20090225142615/http://www.nhai.org/Doc/project-offer/Highways.pdf](https://web.archive.org/web/20090225142615/http://www.nhai.org/Doc/project-offer/Highways.pdf) | archive-date =25 February 2009 | url-status =dead | df =dmy-all }}</ref><ref>{{cite web|url=[http://www.municipality.tn.gov.in/thanjavur/city-routes.htm|title=Thanjavur](http://www.municipality.tn.gov.in/thanjavur/city-routes.htm|title=Thanjavur) bus routes|publisher=Municipality of Thanjavur|access-date=29 December 2012|archive-url=[https://web.archive.org/web/20130617131259/http://www.municipality.tn.gov.in/thanjavur/city-routes.htm|archive-date=17](https://web.archive.org/web/20130617131259/http://www.municipality.tn.gov.in/thanjavur/city-routes.htm|archive-date=17) June 2013|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> নিয়মীয়া সেৱা থকা আটাইতকৈ ওচৰৰ বিমানবন্দৰটো হৈছে [[তিৰুচিৰাপল্লী আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰ]]। ই প্ৰায় {{convert|55|km}} দূৰত অৱস্থিত।<ref>{{cite book|author=Ē. Kē Cēṣāttiri|title=Sri Brihadisvara: The Great Temple of Thānjavūr|url=[https://books.google.com/books?id=FnXXAAAAMAAJ|year=2008|publisher=Nile|page=5}}](https://books.google.com/books?id=FnXXAAAAMAAJ|year=2008|publisher=Nile|page=5}})</ref> চহৰখন আৰু মন্দিৰটো স্থলভাগত অৱস্থিত যদিও [[কাবেৰী নদী]]ৰ বদ্বীপৰ আৰম্ভণিতে অৱস্থিত। সেয়েহে ইয়াৰ [[বংগোপসাগৰ]]লৈ আৰু তাৰ জৰিয়তে [[ভাৰত মহাসাগৰ]]লৈ যাতায়াতৰ সুবিধা আছে। মন্দিৰসমূহৰ সৈতে তামিল লোকসকলে একাদশ শতিকাত কৃষিকাৰ্যৰ বাবে প্ৰথমটো বৃহৎ জলসিঞ্চন ব্যৱস্থা নিৰ্মাণ কৰিছিল। এই ব্যৱস্থাই সামগ্ৰীৰ পৰিবহণ আৰু নগৰীয়া কেন্দ্ৰৰ মাজেৰে পানীৰ প্ৰৱাহ নিয়ন্ত্ৰণ কৰাতো সহায় কৰিছিল।<ref>{{cite book|author=Marshall M. Bouton|title=Agrarian Radicalism in South India|url=[https://books.google.com/books?id=5-v_AwAAQBAJ&pg=PA72|year=2014|publisher=Princeton](https://books.google.com/books?id=5-v_AwAAQBAJ&pg=PA72|year=2014|publisher=Princeton) University Press|isbn=978-1-4008-5784-5|pages=72–78}}</ref> ==ইতিহাস== [[File:Raraja detail.png|thumb|left|200x200px|১০০৩–১০১০ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ভিতৰত মন্দিৰটো নিৰ্মাণ কৰা [[চোল ৰাজবংশ|চোল]] সম্ৰাট [[ৰাজাৰাজ চোল প্ৰথম|ৰাজাৰাজ প্ৰথম]]ৰ মূৰ্তি<ref name=britbrihadthanj/><ref name=mitchell/>]] পঞ্চমৰপৰা নৱম শতিকালৈকে [[চালুক্য]]সকলৰ শাসনকালত [[দ্ৰাবিড় স্থাপত্য|তামিল]] মন্দিৰৰ স্থাপত্যশৈলীৰ বিভিন্ন ৰূপ বিকশিত হৈ থাকিল। ইয়াৰ উদাহৰণ [[আইহোল]], [[বাদামী গুহা মন্দিৰ|বাদামী]] আৰু [[পট্টদকল]]ত দেখা যায়। ইয়াৰ পিছত [[পল্লৱ]]সকলৰ শাসনকালত এই বিকাশ অব্যাহত থাকে। ইয়াৰ উদাহৰণ [[মহাবলীপুৰমৰ স্মৃতিসৌধসমূহৰ সমষ্টি|মামল্লপুৰম]] আৰু অন্যান্য স্মৃতিসৌধত দেখা যায়। ইয়াৰ পিছত ৮৫০ৰপৰা ১২৮০ চনৰ ভিতৰত [[চোল]]সকল প্ৰধান ৰাজবংশ হিচাপে উত্থান ঘটে।<ref name=mitchell/>{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=1–2}} চোল যুগৰ আৰম্ভণিতে স্থাপত্যতকৈ নিজৰ ৰাজনৈতিক আৰু ভৌগোলিক সীমা সুৰক্ষিত কৰাত অধিক গুৰুত্ব দিয়া হৈছিল। দশম শতিকাত চোল সাম্ৰাজ্যত বহু-পৃষ্ঠযুক্ত [[স্তম্ভ]] আৰু বাহিৰলৈ ওলাই থকা বৰ্গাকাৰ [[Capital (architecture)|শীৰ্ষভাগ]]ৰ দৰে বৈশিষ্ট্য দেখা দিবলৈ আৰম্ভ কৰে। জৰ্জ মিচেলৰ মতে, ইয়াৰপৰাই নতুন চোল স্থাপত্যশৈলীৰ আৰম্ভণি হৈছিল।<ref name=mitchell>{{harvnb|Michell|1988|pp=145–148}}</ref>{{refn|group=note|ডগলাছ বেৰেটে ১৯৭৫ চনত প্ৰকাশ কৰা চোল স্থাপত্যৰ ওপৰত গ্ৰন্থখনত কৈছে যে ৮৬৬ৰপৰা ৯৪০ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ভিতৰত বিজয়ালয়ৰ সময়ৰপৰা এটা নতুন শৈলীৰ উদ্ভৱ হৈছিল। বিজয়ালয় আছিল প্ৰথম চোল শাসক। বেৰেটৰ মতে, চোল শৈলী পল্লৱ পৰম্পৰাৰপৰা বিকশিত হোৱা নাছিল।<ref name="Barrett1974">{{cite book|author=Douglas E. Barrett|title=Early Cola Architecture and Sculpture; 866-1014 A.D.|url=[https://books.google.com/books?id=s0J4QgAACAAJ|year=1974|publisher=Faber|isbn=978-0-571-10507-6|access-date=13](https://books.google.com/books?id=s0J4QgAACAAJ|year=1974|publisher=Faber|isbn=978-0-571-10507-6|access-date=13) November 2017|archive-date=10 March 2024|archive-url=[https://web.archive.org/web/20240310103400/https://books.google.com/books?id=s0J4QgAACAAJ|url-status=live}}](https://web.archive.org/web/20240310103400/https://books.google.com/books?id=s0J4QgAACAAJ|url-status=live}})</ref> গেৰী জে. শ্বিণ্ডলাৰৰ মতে, বেৰেটৰ এই কামত "অন্তহীন অনুমান আৰু বিতৰ্কৰ সুযোগ" থকা মতামত আগবঢ়োৱা হৈছে।<ref>{{cite journal | last=Schwindler | first=Gary J. | title=Review: Early Cola Architecture and Sculpture | journal=The Journal of Asian Studies | publisher=Cambridge University Press | volume=36 | issue=4 | year=1977 | doi=10.2307/2054437 | page=705| jstor=2054437 | s2cid=163896079 | doi-access=free }}</ref>}} এই দক্ষিণ ভাৰতীয় শৈলী ইয়াৰ আকাৰ আৰু সজ্জাৰ বিৱৰণৰ ক্ষেত্ৰত সৰ্বাধিক সম্পূৰ্ণ ৰূপত ১০০৩ৰপৰা ১০১০ চনৰ ভিতৰত চোল ৰজা [[ৰাজাৰাজ চোল প্ৰথম|ৰাজাৰাজ প্ৰথমে]] নিৰ্মাণ কৰা বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰত দেখা যায়।<ref name=britbrihadthanj/><ref name=mitchell/> {{multiple image | total_width = 500 | align = centre | direction = horizontal | image1 = Brihadisvara Temple, Thanjavur by William Hodges.jpg | caption1 = | image2 = Brihadisvara Temple, Thanjavur by Henry Salt.jpg | caption2 = | footer = বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ, তাঞ্জাভুৰৰ প্ৰাৰম্ভিক ইউৰোপীয় চিত্ৰণ (১৮শ শতিকাৰ শেষৰপৰা ১৯শ শতিকাৰ আৰম্ভণিলৈ)। }} ===সংযোজন, সংস্কাৰ আৰু মেৰামতি=== মুখ্য মন্দিৰ আৰু ইয়াৰ গোপুৰমসমূহ একাদশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ। ইয়াৰ পিছৰ ১,০০০ বছৰত মন্দিৰটোত সংযোজন, সংস্কাৰ আৰু মেৰামতি কৰা হৈছিল। আক্ৰমণ আৰু যুদ্ধৰ ফলতো মন্দিৰটোৰ ক্ষতি হৈছিল। বিশেষকৈ [[মাদুৰাই]] নিয়ন্ত্ৰণ কৰা মুছলমান [[চুলতান]] আৰু তাঞ্জাভুৰ নিয়ন্ত্ৰণ কৰা [[হিন্দু ৰজা]]সকলৰ মাজত হোৱা যুদ্ধৰ ফলত ক্ষতি হৈছিল।<ref name=michell16/>{{refn|group=note|তাঞ্জাভুৰ ওচৰ আৰু দূৰৰ মুছলমান আৰু হিন্দু দুয়োখন প্ৰতিবেশী ৰাজ্যৰ লক্ষ্য আছিল। [[দিল্লী চুলতানাত]]ৰ মালিক কাফুৰৰ নেতৃত্বত আলাউদ্দিন খিলজীৰ সেনাই দক্ষিণ ভাৰতত কৰা ভয়ংকৰ আক্ৰমণ আৰু লুণ্ঠনৰ পিছত ১৪শ শতিকাত [[মাদুৰাই চুলতানাত]] প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল।<ref>George Michell (2008), Architecture and Art of Southern India, Cambridge University Press, pages 9-13, 16-21</ref> পিছত দক্ষিণ ভাৰতৰ পূব আৰু পশ্চিম উপকূলৰ আদিল শাহী চুলতানাত, কুতুব শাহীসকল, ৰাণ্ডাউলা খান আৰু আনসকলে তাঞ্জাভুৰত আক্ৰমণ চলাইছিল। তেওঁলোকৰ কিছুমানে কেইবছৰমানৰ বাবে ইয়াক দখল কৰিও ৰাখিছিল।<ref name=michell16/>}} পিছত নিয়ন্ত্ৰণ পুনৰ লাভ কৰা হিন্দু ৰাজবংশসমূহে এই ক্ষতিসমূহ মেৰামতি কৰিছিল। কিছুমান ক্ষেত্ৰত শাসকসকলে পুৰণি ম্লান হৈ যোৱা চিত্ৰৰ ওপৰত নতুন দেৱালচিত্ৰ আঁকিবলৈ নিৰ্দেশ দি মন্দিৰটো সংস্কাৰ কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল। আন কিছুমান ক্ষেত্ৰত তেওঁলোকে নতুন মন্দিৰ সংযোজনৰ পৃষ্ঠপোষকতা কৰিছিল। [[কাৰ্তিকেয়]] (মুৰুগন), [[পাৰ্বতী]] (আম্মান) আৰু [[নন্দী]]ৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ মন্দিৰসমূহ ১৬শ আৰু ১৭শ শতিকাৰ নায়ক যুগৰ।<ref name=michell16>George Michell (2008), Architecture and Art of Southern India, Cambridge University Press, pages 16-21, 89-91</ref>{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=25–26}} একেদৰে [[দক্ষিণামূৰ্তি]]ৰ মন্দিৰটোও পিছত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=25–26}} তাঞ্জাভুৰৰ [[মাৰাঠা]]সকলে মন্দিৰটো ভালদৰে সংৰক্ষণ কৰিছিল। ==বিৱৰণ== ===স্থাপত্য=== {{multiple image | total_width = 400 | align = left | direction = horizontal | image1 = Brihadisvara Temple - Thanjavur peruvudaiyar kovil ttkcvrvb122k23iph (451).jpg | image2 = Brihadisvara Temple - Thanjavur peruvudaiyar kovil ttkcvrvb122k23iph (404).jpg | footer = তাঞ্জাভুৰৰ বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰৰ চৌহদৰ দৃশ্য }} পেৰুবুদাইয়াৰ মন্দিৰৰ পৰিকল্পনা আৰু নিৰ্মাণত [[কাৰ্টেছীয় স্থানাংক ব্যৱস্থা|অক্ষীয়]] আৰু [[সমমিতি|সমমিত]] [[জ্যামিতি]]ৰ নিয়ম ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে।<ref name=thapar>Thapar 2004, pp.43, 52–53</ref> ইয়াক পেৰুংকইল (মাদাক্কইল বুলিও কোৱা হয়) হিচাপে শ্ৰেণীবদ্ধ কৰা হয়। ই প্ৰাকৃতিক বা মানুহে নিৰ্মাণ কৰা টিলাৰ ওপৰত ওখ ভেটিত নিৰ্মাণ কৰা এটা ডাঙৰ মন্দিৰ।<ref>{{cite book|title=Alayam - The Hindu temple - An epitome of Hindu Culture|page=31|publisher=Sri Ramakrishna Math|location=Mylapore, Chennai|last=Reddy|first=G.Venkatramana Reddy|year=2010|isbn=978-81-7823-542-4}}</ref> মন্দিৰৰ চৌহদটো এটা আয়তক্ষেত্ৰ। ই প্ৰায় দুটা এটাৰ ওপৰত আনটো থকা বৰ্গৰ দৰে। ইয়াৰ পূব-পশ্চিম দৈৰ্ঘ্য {{convert|240.79|m}} আৰু উত্তৰ-দক্ষিণ প্ৰস্থ {{convert|121.92|m}}। এই স্থানত পাঁচটা মুখ্য অংশ আছে। সেইবোৰ হৈছে গৰ্ভগৃহ আৰু তাৰ ওপৰত থকা ওখ গঠন (''শ্ৰী বিমানা''), সন্মুখৰ নন্দী হল (''নন্দী-মণ্ডপম''), এই দুয়োটাৰ মাজৰ মুখ্য সমূহীয়া হল (''মুখমণ্ডপম''), বৃহৎ সমাৱেশ হল (''মহামণ্ডপম'') আৰু বৃহৎ হলটোক গৰ্ভগৃহৰ সৈতে সংযোগ কৰা মণ্ডপ (''অন্তৰাল'')।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=16–19}} মন্দিৰৰ চৌহদত এটা বহল স্তম্ভযুক্ত আৰু ঢকা বাৰাণ্ডা (''প্ৰাকাৰ'') আছে। ই বিশাল চোতালটো আগুৰি আছে আৰু ইয়াৰ পৰিধি প্ৰায় {{convert|450|m}}। ইয়াৰ মাজেৰে প্ৰদক্ষিণ কৰিব পাৰি। এই স্তম্ভযুক্ত বাৰাণ্ডাৰ বাহিৰত দুটা আৱৰণী দেৱাল আছে। বাহিৰৰ দেৱালখন প্ৰতিৰক্ষামূলক। ১৭৭৭ চনত ফৰাচী ঔপনিৱেশিক বাহিনীয়ে ইয়াত বন্দুকৰ গুলী চলাব পৰা ফুটা নিৰ্মাণ কৰিছিল আৰু মন্দিৰটো অস্ত্ৰাগাৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিছিল। তেওঁলোকে বাহিৰৰ দেৱালখন ওখ কৰি মন্দিৰৰ চৌহদটো পৃথক কৰি ৰাখিছিল। ইয়াৰ পূব মূৰত মূল গোপুৰম বা প্ৰৱেশদ্বাৰটো আছে। ইয়াৰ আকৃতি বেৰেলৰ ভল্টৰ দৰে। ই মূল মন্দিৰৰ ''বিমান''ৰ আধাতকৈও সৰু। একাদশ শতিকাৰ পিছত মূল মন্দিৰত অতিৰিক্ত গঠন যোগ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ ভিতৰত উত্তৰ-পূব কোণৰ এটা মণ্ডপ আৰু চৌহদৰ বিভিন্ন স্থানত মানুহৰ প্ৰৱেশ আৰু প্ৰস্থানৰ বাবে নিৰ্মাণ কৰা অতিৰিক্ত গোপুৰম (প্ৰৱেশদ্বাৰ) আছিল।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=16–19}}<ref>{{cite book|author=Winand M. Callewaert|title=Gods and Temples in South India|url=[https://books.google.com/books?id=AXnXAAAAMAAJ|year=1995|publisher=Manohar|isbn=978-81-7304-107-5|pages=150–151|access-date=12](https://books.google.com/books?id=AXnXAAAAMAAJ|year=1995|publisher=Manohar|isbn=978-81-7304-107-5|pages=150–151|access-date=12) November 2017|archive-date=10 March 2024|archive-url=[https://web.archive.org/web/20240310103401/https://books.google.com/books?id=AXnXAAAAMAAJ|url-status=live}}](https://web.archive.org/web/20240310103401/https://books.google.com/books?id=AXnXAAAAMAAJ|url-status=live}})</ref> ঔপনিৱেশিক যুগ আৰম্ভ হোৱাৰ আগতে পাণ্ড্য, নায়ক, বিজয়নগৰ আৰু মাৰাঠা যুগত কিছুমান মন্দিৰ আৰু গঠন যোগ কৰা হৈছিল। এই নিৰ্মাতাসকলে মূল পৰিকল্পনা আৰু সমমিতিৰ নিয়মসমূহ মানি চলিছিল। মূল মন্দিৰৰ চোতালত মুখ্য গৰ্ভগৃহ আৰু নন্দী-মণ্ডপমৰ লগতে দুটা ডাঙৰ মন্দিৰ আছে। ইয়াৰে এটা কাৰ্তিকেয়ৰ আৰু আনটো পাৰ্বতীৰ বাবে। চৌহদটোত আৰু কেইবাটাও সৰু মন্দিৰ আছে।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=16–19}}<ref name=igncatanj>[[http://ignca.nic.in/pdf_data/bt_release_brochure.pdf](http://ignca.nic.in/pdf_data/bt_release_brochure.pdf) Tanjavur: Brhadisvara temple, The monument and the living tradition] {{WebArchive|url=[https://web.archive.org/web/20160330024138/http://www.ignca.nic.in/PDF_data/bt_release_brochure.pdf](https://web.archive.org/web/20160330024138/http://www.ignca.nic.in/PDF_data/bt_release_brochure.pdf) |date=30 March 2016 }}, Kapila Vatsyayan and R Nagaswamy et al, Indira Gandhi National Centre for the Arts, Government of India (2012), page 7</ref><ref>{{cite journal|title=Imperial Frontiers: Building Sacred Space in Sixteenth-Century South India|journal=The Art Bulletin|volume=90|issue=2|jstor=20619601|last=Branfoot|first=Crispin|year=2008|page=185|doi=10.1080/00043079.2008.10786389|s2cid=154135978}}</ref> পেৰুবুদাইয়াৰ মন্দিৰে দক্ষিণ ভাৰতৰ হিন্দু মন্দিৰৰ স্থাপত্য পৰম্পৰা অব্যাহত ৰাখিছিল। ইয়াত স্থাপত্য আৰু সজ্জাৰ উপাদান ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। কিন্তু ইয়াৰ আকাৰ একাদশ শতিকাৰ আগতে নিৰ্মাণ কৰা মন্দিৰসমূহতকৈ যথেষ্ট ডাঙৰ আছিল। চোল যুগৰ স্থপতি আৰু শিল্পীসকলে এই জ্ঞান অধিক বৃহৎ পৰিসৰত প্ৰয়োগ কৰি নিৰ্মাণ কৰাৰ কৌশল বিকশিত কৰিছিল। তেওঁলোকে বিশেষকৈ গধুৰ শিল ব্যৱহাৰ কৰি {{convert|63.4|m}} ওখ বিশাল ''বিমান'' নিৰ্মাণ কৰিছিল।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=16–19}}<ref name=igncatanj/> {{multiple image | align = right | image1 = Brihadisvara Temple, Thanjavur, Tamil Nadu, India (2017).jpg | width1 = 248 | alt1 = | caption1 = নন্দী মণ্ডপম আৰু প্ৰৱেশদ্বাৰৰ গোপুৰমসমূহ, চোতালৰপৰা উত্তৰ-পূব দিশৰ দৃশ্য | image2 = Thanjavur Brihadeeswara Temple Entrance.JPG | width2 = 110 | alt2 = | caption2 = প্ৰৱেশদ্বাৰৰ আন এটা দৃশ্য | footer = }} [[File:Gopuram of the Brihadisvara Temple, Thanjavur, Tamil Nadu, India (2016) 02.jpg|thumb|বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰৰ গোপুৰম]] মন্দিৰটো পূবমুখী। ইয়াৰ চাৰিওফালে এসময়ত পানীৰ পৰিখা আছিল। পিছত এই পৰিখা পুতি পেলোৱা হয়। এতিয়া এটা সুৰক্ষিত দেৱালে এই পৰিখাটো আগুৰি আছে। দুয়োখন দেৱালত অলংকৃত প্ৰৱেশদ্বাৰ আছে। এইবোৰক গোপুৰম বুলি কোৱা হয়। এইবোৰ শিলেৰে নিৰ্মাণ কৰা আৰু ইয়াত ওপৰৰ অংশত অলংকৰণ আছে। মুখ্য প্ৰৱেশদ্বাৰসমূহ পূবফালে আছে। প্ৰথমটোক ''কেৰালান্তকন তিৰুৱাসাল'' বুলি কোৱা হয়। ইয়াৰ অৰ্থ হৈছে "কেৰালান্তকনৰ পৱিত্ৰ দুৱাৰ।" কেৰালান্তকন আছিল মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰা ৰজা ৰাজাৰাজৰ উপাধি। প্ৰায় {{convert|100|m}} আগত ভিতৰৰ চোতালৰ গোপুৰমটো আছে। ইয়াক ''ৰাজাৰাজন তিৰুৱাসাল'' বুলি কোৱা হয়। এইটো ''কেৰালান্তকন তিৰুৱাসাল''তকৈ অধিক সজ্জিত। ইয়াৰ ''অধিষ্ঠানম''ত [[পুৰাণ]] আৰু অন্যান্য হিন্দু গ্ৰন্থৰ কাহিনী দেখুওৱা ভাস্কৰ্য আছে।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=16–19}} ভিতৰৰ পূব গোপুৰমৰ মাজেৰে এটা বিশাল চোতাললৈ যাব পাৰি। এই চোতালৰ সকলো মন্দিৰ পূব-পশ্চিম আৰু উত্তৰ-পশ্চিমৰ মুখ্য দিশ অনুসৰি স্থাপন কৰা হৈছে। চৌহদটোত পাঁচ মহলীয়া গোপুৰমৰ মাজেৰে এটা অক্ষত প্ৰৱেশ কৰিব পাৰি। অথবা এটা সৰু স্বতন্ত্ৰ গোপুৰমৰ মাজেৰে পোনপটীয়াকৈ ডাঙৰ মুখ্য চোতাললৈ যাব পাৰি। মুখ্য প্ৰৱেশদ্বাৰৰ গোপুৰমটো ৩০ মিটাৰ ওখ। ই বিমানা‌তকৈ সৰু।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=16–29}} মুখ্য মন্দিৰ-সম্পৰ্কীয় স্মাৰক আৰু বিশাল টাৱাৰটো এই চোতালৰ মাজত অৱস্থিত।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=16–19}} শিৱক উৎসৰ্গিত মুখ্য মন্দিৰটোৰ চাৰিওফালে সৰু সৰু মন্দিৰ আছে। ইয়াৰে বেছিভাগ মন্দিৰ অক্ষীয়ভাৱে সজোৱা হৈছে। এইবোৰ শিৱৰ সহধৰ্মিণী [[পাৰ্বতী]], তেওঁৰ পুত্ৰ [[মুৰুগন]] আৰু [[গণেশ]], নন্দী, [[বৰাহী]], কৰুভুৰ দেৱ (ৰাজাৰাজ চোলাৰ [[গুৰু]]), চণ্ডেশ্বৰ আৰু নটৰাজৰ নামত উৎসৰ্গিত।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=16–29}} নন্দী মণ্ডপমত এটা একেটা শিলৰপৰা নিৰ্মিত বহি থকা ষাঁড় আছে। ই গৰ্ভগৃহৰফালে মুখ কৰি আছে। ইয়াৰ আৰু গৰ্ভগৃহৰ মাজত খট‌খটী আছে। এই খট‌খটীয়ে স্তম্ভযুক্ত বাৰাণ্ডা আৰু সমূহীয়া সমাৱেশ হললৈ লৈ যায়। তাৰ পিছত এটা ভিতৰুৱা মণ্ডপ আছে। এই মণ্ডপটোৱে ''প্ৰদক্ষিণ পথ'' বা প্ৰদক্ষিণৰ পথৰ সৈতে সংযোগ কৰে। ''মুখ-মণ্ডপম''ৰফালে মুখ কৰি থকা [[নন্দী]]ৰ ওজন প্ৰায় ২৫ টন।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|p=22, Quote: "It is 3.65 m high, 5.94 m long and 2.59 m broad, estimated to weigh 25 tons."}} ই এটা মাত্ৰ শিলৰপৰা নিৰ্মাণ কৰা। ইয়াৰ উচ্চতা প্ৰায় ২ মিটাৰ, দৈৰ্ঘ্য ৬ মিটাৰ আৰু প্ৰস্থ ২.৫ মিটাৰ। নন্দীৰ মূৰ্তিটো একশিলীয়া। ই দেশখনৰ অন্যতম বৃহৎ নন্দীৰ মূৰ্তি।<ref name="Meena" /> ===সংৰক্ষণ আৰু পুনৰুদ্ধাৰ=== বিশ্ব ঐতিহ্যৰ স্মৃতিসৌধ হিচাপে মন্দিৰ আৰু ইয়াৰ চৌহদ [[ভাৰতীয় পুৰাতত্ত্ব জৰীপ বিভাগ]]ৰ অধীনত আছে। এই বিভাগটো ভাৰত চৰকাৰৰ সংস্কৃতি মন্ত্ৰ্যালয়ৰ অধীনত। ইয়াৰ উদ্দেশ্য হৈছে মন্দিৰটোৰ সুৰক্ষা, সংৰক্ষণ আৰু পুনৰুদ্ধাৰ নিশ্চিত কৰা। প্ৰাচীন এই আশ্চৰ্যকৰ স্থাপত্যৰ মহিমাৰ সৈতে সামঞ্জস্য ৰাখিবলৈ চাৰিওফালৰ সুবিধাসমূহ উন্নত কৰা হৈছে। ইয়াৰ ভিতৰত পোহৰ, নিৰ্দেশনা ফলক আৰু ভক্ত আৰু দৰ্শনাৰ্থীৰ বাবে সুবিধা আছে। স্মৃতিসৌধটোৰ পোহৰৰ ব্যৱস্থা এনেদৰে কৰা হৈছে যাতে শিলৰ স্বাভাৱিক ৰং আৰু মন্দিৰৰ সকলো কোণ সজাই তোলা ভাস্কৰ্যৰ ৰূপ অধিক স্পষ্ট হৈ উঠে। ভাৰতীয় পুৰাতত্ত্ব জৰীপ বিভাগে পুনৰুদ্ধাৰৰ কাম হাতত লৈছিল। বিভাগটোৱে ভাৰতীয় [[স্থপতি]] আৰু [[নক্সাকাৰ]] শীলা শ্ৰী প্ৰকাশক নক্সা প্ৰস্তুতিৰ নেতৃত্ব দিবলৈ নিযুক্তি দিছিল।<ref>{{cite web|url=[https://aceupdate.com/2015/02/18/architecture-is-ultimately-about-people/|title=Architecture](https://aceupdate.com/2015/02/18/architecture-is-ultimately-about-people/|title=Architecture) is Ultimately about People|date=18 February 2015|publisher=Architecture Construction & Engineering Update Magazine|access-date=15 November 2021|archive-date=15 November 2021|archive-url=[https://web.archive.org/web/20211115063746/https://aceupdate.com/2015/02/18/architecture-is-ultimately-about-people/|url-status=dead}}](https://web.archive.org/web/20211115063746/https://aceupdate.com/2015/02/18/architecture-is-ultimately-about-people/|url-status=dead}})</ref> ===গৰ্ভগৃহ আৰু শ্ৰী-বিমান=== {{multiple image | align = right | image1 = Brihadishvara temple back view.jpg | width1 = 180 | alt1 = | caption1 = | image2 = Thanjavur, Brihadishwara Temple (7013915633).jpg | width2 = 160 | alt2 = | caption2 = | footer = ''শ্ৰী-বিমান''ৰ বিভিন্ন দৃশ্য }} গৰ্ভগৃহটো পশ্চিমৰ বৰ্গাকাৰ অংশৰ মাজত অৱস্থিত। ইয়াক বৃহৎ দেৱালে আগুৰি আছে। এই দেৱালবোৰ তীক্ষ্ণভাৱে খোদিত ভাস্কৰ্য আৰু স্তম্ভিকাৰদ্বাৰা বিভিন্ন স্তৰত বিভক্ত। ইয়াৰ ফলত গভীৰ খাঁজ আৰু উলম্ব অংশ সৃষ্টি হৈছে। গৰ্ভগৃহৰ প্ৰতিটো ফালত ভাস্কৰ্যযুক্ত এটা অংশ আছে।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=17–19}}<ref name=thapar/> গৰ্ভগৃহৰ ভিতৰত মুখ্য দেৱতা শিৱৰ এটা বিশাল শিলৰ [[লিংগ]] আছে। ইয়াক কৰুৱাৰাই বুলি কোৱা হয়। কৰুৱাৰাই এটা তামিল শব্দ। ইয়াৰ অৰ্থ হৈছে "গৰ্ভকক্ষ।" ভাৰতৰ আন অঞ্চলত এই স্থানক ''গৰ্ভগৃহ'' বুলি কোৱা হয়। কেৱল পুৰোহিতসকলেহে এই অতি ভিতৰুৱা কক্ষত প্ৰৱেশ কৰিব পাৰে।<ref>{{cite web |url=[http://www.indoarch.org/arch_glossary.php](http://www.indoarch.org/arch_glossary.php) |title=Architecture of the Indian Subcontinent – Glossary |access-date=24 January 2007 |archive-date=6 March 2012 |archive-url=[https://web.archive.org/web/20120306200130/http://www.indoarch.org/arch_glossary.php](https://web.archive.org/web/20120306200130/http://www.indoarch.org/arch_glossary.php) |url-status=usurped }}</ref> দ্ৰাবিড় স্থাপত্য শৈলীত গৰ্ভগৃহটো এটা সৰু বিমানৰ ৰূপত নিৰ্মাণ কৰা হয়। ইয়াত ভিতৰৰ দেৱাল আৰু বাহিৰৰ দেৱালে গৰ্ভগৃহৰ চাৰিওফালে প্ৰদক্ষিণৰ বাবে এটা পথ সৃষ্টি কৰিছে ([[প্ৰদক্ষিণ]])। প্ৰৱেশদ্বাৰটো অতি সুন্দৰভাৱে সজোৱা হৈছে। ভিতৰৰ কক্ষটো গৰ্ভগৃহ। ইয়াত বৃহৎ লিংগ স্থাপন কৰা হৈছে।<ref name=mitchell/> মুখ্য বিমান (শিখৰ) এটা বিশাল ১৬ মহলীয়া স্তম্ভাকৃতিৰ গঠন। ইয়াৰে ১৩টা মহলা ওপৰলৈ গৈ ক্ৰমে সৰু হৈ গৈছে। ই মুখ্য চোতালৰ ওপৰত প্ৰাধান্য বিস্তাৰ কৰিছে। ই {{convert|30.18|m}} বাহুৰ এটা বৰ্গাকাৰ ভেটিৰ ওপৰত অৱস্থিত।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=17–19}} টাৱাৰটো স্থাপত্যিক বিন্যাসৰ দিশৰপৰা অতি সুন্দৰভাৱে সজোৱা হৈছে। ইয়াৰ প্ৰতিটো পৃষ্ঠত স্তম্ভিকা, উখহি থকা গাঁথনি আৰু সংলগ্ন স্তম্ভ ছন্দোবদ্ধভাৱে স্থাপন কৰা হৈছে।<ref name=ching2>Ching 2007, pp. 338–339</ref> ====দেৱতা আৰু নাট্যশাস্ত্ৰৰ নৃত্য মুদ্ৰা==== [[File:Shiva Nataraja Tanjore Bruxelles 02 10 2011 01.jpg|thumb|left|upright=0.6|তাঞ্জাভুৰৰ ব্ৰঞ্জৰ [[নটৰাজ]] মূৰ্তিৰ আৰ্হি। বহুতো সংগ্ৰহালয়ত পোৱা এই আৰ্হিটো এই মন্দিৰৰ গৰ্ভগৃহৰ বাবে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল।<ref name=kaimal392/>]] মন্দিৰটো বিশাল লিংগৰ ৰূপত শিৱৰ নামত উৎসৰ্গিত। এই লিংগ শিৱৰ বিমূৰ্ত আৰু নিৰাকাৰ প্ৰতিনিধিত্ব। ইয়াৰ উচ্চতা {{convert|8.7|m|ft|order=flip}}। ই গৰ্ভগৃহৰ দুটা মহলা জুৰি আছে।<ref name=asibrihadthanj/>{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=20–21}} ই ভাৰতৰ অন্যতম বৃহৎ একশিলীয়া লিংগ ভাস্কৰ্য।<ref name=Meena>{{cite book|title=Temples in South India|last=V.|first=Meena|publisher=Harikumar Arts|location=Kanniyakumari|year=1974|edition=1st|pages=23–24}}</ref> {| class="wikitable floatright" align=center style = " background: transparent; " |+ ''মহা-মণ্ডপম''ৰ দেৱালৰ ভাস্কৰ্যসমূহ{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=18–21}} |-style="text-align: center; " | width=120px style="background: #ffad66; " | উত্তৰ ফাল | width=120px style="background: #ffad66; " | দক্ষিণ ফাল |-style="text-align: center; " | [[ভৈৰৱ]] (শিৱ) | [[গণেশ]] |-style="text-align: center; " | মহিষাসুৰমৰ্দিনী ([[দুৰ্গা]]) | [[বিষ্ণু]] |-style="text-align: center; " | [[সৰস্বতী]] | [[গজলক্ষ্মী]] |} শৈৱ মন্দিৰটোত [[বৈষ্ণৱধৰ্ম]] আৰু [[শাক্তধৰ্ম]] পৰম্পৰাৰ মুখ্য দেৱতাসকলকো মুখ্য মন্দিৰৰ বৃহৎ মণ্ডপত স্থান দি সকলো প্ৰধান হিন্দু পৰম্পৰাক সন্মান জনোৱা হৈছে। দেৱতাসকলৰ বিন্যাস সাধাৰণতে সমমিত। কেৱল পূব প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ফালটো ইয়াৰ ব্যতিক্ৰম। ইয়াত দুৱাৰ আৰু যাতায়াতৰ পথৰ বাবে স্থান ৰখা হৈছে। মুখ্য দেৱতাসকলৰ উপৰি প্ৰতিটো ফালে ''[[দ্বাৰপাল]]'' (ৰক্ষক) আৰু আন বিভিন্ন ভাস্কৰ্য আছে। প্ৰৱেশমণ্ডপত জটিলভাৱে খোদিত তিনিটা শিলৰ ভাস্কৰ্য আৰু দেৱালচিত্ৰ আছে।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=18–21}} ভূমিমহলৰ গৰ্ভগৃহৰ দেৱালত তলত দিয়া ভাস্কৰ্যসমূহ আছে।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=18–21}} *পূব দেৱাল: [[লিংগোদ্ভৱ]], থিয় হৈ থকা শিৱ, পশুপতি-মূৰ্তি আৰু ''অৰ্ধ-মণ্ডপম''ৰপৰা অহা পথৰ দুয়োকাষে দুটা দ্বাৰপাল *দক্ষিণ দেৱাল: ভিক্ষাটন, [[বীৰভদ্ৰ]], দক্ষিণামূৰ্তি, [[কালান্তক]], নটৰাজ{{refn|group=note|তামিল সাহিত্যত শিৱৰ নৃত্যৰ ৰূপৰ অধিপতিক আদৱল্লন বা কুট্টপেৰুমানাদিগল বুলি কোৱা হয়। চোল যুগৰ এই ব্ৰঞ্জৰ নটৰাজৰ আৰ্হি অতি জনপ্ৰিয় আৰু ইয়াৰ ওপৰত বহু অধ্যয়ন কৰা হৈছে। পিছৰ যুগৰ ''উণ্মৈভিলক্কম'' আৰু ''চিতম্বৰ মুম্মণি কোভিয়া'' আদি গ্ৰন্থতো ইয়াৰ গুৰুত্ব বৰ্ণনা কৰা হৈছে। ভাৰতীয় শিল্পত নটৰাজৰ ৰূপ চোল যুগৰ আগৰ শতিকাসমূহতো দেখা যায়।<ref name=kaimal392>Padma Kaimal (1999), [[https://www.jstor.org/stable/3051349](https://www.jstor.org/stable/3051349) Shiva Nataraja: Shifting Meanings of an Icon] {{Webarchive|url=[https://web.archive.org/web/20180928130833/https://www.jstor.org/stable/3051349](https://web.archive.org/web/20180928130833/https://www.jstor.org/stable/3051349) |date=28 September 2018 }}, The Art Bulletin, Vol. 81, No. 3, pages 394-395, Figure 3 on page 392</ref>}} আৰু দুটা দ্বাৰপাল *পশ্চিম দেৱাল: [[হৰিহৰ]] (আধা শিৱ আৰু আধা বিষ্ণু), লিংগোদ্ভৱ, ''প্ৰভাৱলী'' নথকা চন্দ্ৰশেখৰ, ''প্ৰভাৱলী'' থকা চন্দ্ৰশেখৰ আৰু দুটা দ্বাৰপাল *উত্তৰ দেৱাল: [[অৰ্ধনাৰীশ্বৰ]] (আধা শিৱ আৰু আধা পাৰ্বতী), পাৰ্বতী নথকা গংগাধৰ, পশুপতি-মূৰ্তি, শিৱ-আলিংগন-মূৰ্তি আৰু দুটা দ্বাৰপাল [[File:Top of Brihadisvara Temple, Thanjavur.jpg|thumb|180px|left|শিখৰ, এটা গম্বুজাকৃতিৰ চূড়া (২৫ টন), অষ্টভুজাকাৰ আৰু ৮০ টন ওজনৰ এটা মাত্ৰ গ্ৰেনাইটৰ খণ্ডৰ ওপৰত স্থাপিত। ]] [[File:PeruvudaiyarKoyilThanjavurDancePostition.jpg|thumb|right|180px|ওপৰৰ মহলৰ কৰিডৰৰ বাহিৰৰ দেৱালত খোদিত ৮১টা নৃত্য ভংগীৰ এটা]] দ্বিতীয় মহলত শিৱৰ [[ত্ৰিপুৰান্তক]] ৰূপৰ বিভিন্ন ভংগী এই ভাস্কৰ্যসমূহৰ সৈতে মিলাকৈ দেখুওৱা হৈছে। এই মহলসমূহৰ ওপৰত ''শ্ৰী-বিমানা'' তেৰটা মহলা (''তলা'') ওপৰলৈ উঠিছে। এই মহলসমূহৰ ওপৰত ৮০ টন ওজনৰ এটা মাত্ৰ বৰ্গাকাৰ গ্ৰেনাইটৰ খণ্ড আছে। ইয়াৰ প্ৰতিটো বাহু {{convert|7.77|m}} দীঘল। এই খণ্ডৰ চাৰিওটা কোণত নন্দীৰযোৰ আছে। প্ৰতিটো নন্দীৰ আকাৰ প্ৰায় {{convert|1.98|m}} × {{convert|1.68|m}}। এই গ্ৰেনাইটৰ খণ্ডৰ মাজৰপৰা ''গ্ৰীৱা'', ''শিখৰ'' আৰু তামিল হিন্দু মন্দিৰৰ স্থাপত্যৰ চূড়া (''স্তূপি'') ওপৰলৈ উঠিছে। এই ''স্তূপি''ৰ উচ্চতা {{convert|3.81|m}}। ইয়াক প্ৰথমতে সোণেৰে আবৃত কৰা হৈছিল। এতিয়া তেনে কৰা হোৱা নাই। ওপৰৰ ''শিখৰ''টো গম্বুজৰ দৰে আৰু ইয়াৰ ওজন ২৫ টন।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=18–21}}<ref>{{cite web|url=[http://121.242.207.115/asi.nic.in/chola-temple-brhadisvara|title=Great](http://121.242.207.115/asi.nic.in/chola-temple-brhadisvara|title=Great) Living Chola Temples|publisher=Archaeological Survey of India|access-date=15 January 2019|archive-date=14 April 2019|archive-url=[https://web.archive.org/web/20190414195207/http://121.242.207.115/asi.nic.in/chola-temple-brhadisvara/|url-status=dead}}](https://web.archive.org/web/20190414195207/http://121.242.207.115/asi.nic.in/chola-temple-brhadisvara/|url-status=dead}})</ref> এই টাৱাৰৰ প্ৰতিটো মহল ''কূট'' আৰু ''শালা''ৰে সজোৱা হৈছে। এই মন্দিৰৰ ক্ৰমে সৰু হৈ যোৱা বৰ্গাকাৰ টাৱাৰৰ স্থাপত্য গংগাইকোণ্ডচোলীশ্বৰমৰ চোল মন্দিৰৰ টাৱাৰতকৈ পৃথক। ইয়াৰ টাৱাৰটো পোন, আনহাতে গংগাইকোণ্ডচোলীশ্বৰমৰ টাৱাৰটো বক্ৰ। মন্দিৰৰ শ্ৰী-বিমানাৰ বিশাল আকাৰে ইয়াক চহৰখনৰ এটা সুউচ্চ পৰিচয়চিহ্ন কৰি তুলিছে।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=18–21}} ''অধিতল''ৰ ওপৰৰ মহলৰ কৰিডৰৰ দেৱালত ১০৮টা নৃত্য ''কৰণা''ৰ ভিতৰত ৮১টা খোদিত কৰা হৈছে। এইবোৰ ''[[নাট্যশাস্ত্ৰ]]''ৰ নৃত্য ভংগী। এই গ্ৰন্থখন [[ভৰতনাট্যম]] নামৰ তামিলনাডুৰ ধ্ৰুপদী নৃত্যৰ ভিত্তি। ২৭টা অনুপস্থিত ''কৰণা''ৰ স্থানত শিলৰ খালী খণ্ড আছে। এইবোৰ কিয় খোদিত কৰা হোৱা নাছিল সেয়া স্পষ্ট নহয়। খোদিত ৮১টা ভংগীয়ে একাদশ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে এই ধ্ৰুপদী ভাৰতীয় নৃত্যশৈলীৰ গুৰুত্ব দেখুৱায়।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=20–21}} গৰ্ভগৃহটো বৰ্গাকাৰ আৰু এটা ভেটিৰ ওপৰত অৱস্থিত। ইয়াৰ ভেটিটো খোদিত কৰি গঢ় দিয়া হৈছে আৰু ইয়াৰ ডাঠতা {{convert|0.5|m}}। ইয়াত ক্ৰমে ১৪০ চেণ্টিমিটাৰ আৰু ৩৬০ চেণ্টিমিটাৰ ডাঠ ''উপপীঠম'' আৰু ''অধিষ্ঠানম'' আছে।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=20–21}} ===মণ্ডপ=== দুটা মণ্ডপ, অৰ্থাৎ ''মহা-মণ্ডপ'' আৰু ''মুখ-মণ্ডপ'', গৰ্ভগৃহ আৰু ''নন্দী মণ্ডপ''ৰ মাজত একে অক্ষত অৱস্থিত বৰ্গাকাৰ গঠনৰ। ''মহা-মণ্ডপ''ৰ প্ৰতিটো ফালে ছটাকৈ স্তম্ভ আছে।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=22–25}} ইয়াতো ভাস্কৰ্য আছে। ইয়াত ভিতংকৰ আৰু ৰাজাৰাজ প্ৰথমৰ ব্ৰঞ্জৰ মূৰ্তি আছে। কিন্তু এইবোৰ বহু পিছত যোগ কৰা হৈছিল। ''মহা-মণ্ডপ''ৰ দুয়োকাষে দুটা বিশাল শিলৰ দ্বাৰপাল আছে। খট‌খটীৰ জৰিয়তে ই ''মুখ-মণ্ডপ''ৰ সৈতে সংযুক্ত। ''মুখ-মণ্ডপ''ৰ প্ৰৱেশদ্বাৰতো দ্বাৰপাল আছে। মণ্ডপৰ ভিতৰত ''[[দিকপাল]]'' বা প্ৰতিটো দিশৰ ৰক্ষক দেৱতাৰ বাবে আঠটা সৰু মন্দিৰ আছে। ইয়াৰ ভিতৰত [[অগ্নি]], [[ইন্দ্ৰ]], [[বৰুণ]], [[কুবেৰ]] আদি আছে। এইবোৰ চোল ৰজা ৰাজেন্দ্ৰ প্ৰথমৰ শাসনকালত স্থাপন কৰা হৈছিল।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=22–25}} শিলালিপিৰপৰা জনা যায় যে চোল যুগত এই স্থানত প্ৰধান হিন্দু পৰম্পৰাসমূহৰ আন দেৱ-দেৱীৰ ভাস্কৰ্যও আছিল। কিন্তু এতিয়া সেইবোৰ নাই। মূল আঠটা মন্দিৰৰ ভিতৰত [[সূৰ্য]] (সূৰ্য দেৱতা), [[মাতৃকা|সপ্তমাতৃকা]] (সাত মাতৃ), গণেশ, মুৰুগন, [[জ্যেষ্ঠা (দেৱী)|জ্যেষ্ঠা]], [[চন্দ্ৰ]] (চন্দ্ৰ দেৱতা), চণ্ডেশ্বৰ আৰু ভৈৰৱৰ মন্দিৰ আছিল।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=22–25}} একেদৰে পশ্চিম দেৱালৰ কক্ষত ৰাজাৰাজ প্ৰথমৰ যুগত নিৰ্মাণ কৰা এটা বিশাল গ্ৰেনাইটৰ গণেশ মূৰ্তি আছিল। কিন্তু এতিয়া এই মূৰ্তিটো ''তিৰুচ্চুৰু-মালিগাই'' (দক্ষিণ বাৰাণ্ডা)ত আছে। শাক্ত পৰম্পৰাৰ সাতগৰাকী মাতৃৰ ভিতৰত কেৱল [[বৰাহী]]ৰ মূৰ্তিটোৱেই ভগ্ন অৱস্থাত সংৰক্ষিত হৈ আছে। এতিয়া ইয়াৰ অৱশিষ্টসমূহ চোতালৰ দক্ষিণফালে থকা আধুনিক যুগৰ ইটাৰে নিৰ্মিত সৰু "বৰাহী মন্দিৰ"ত আছে। আন মাতৃসকলৰ মূল মূৰ্তি আৰু তেওঁলোকৰ মূল চোল যুগৰ মন্দিৰসমূহ নাই।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=22–25}} ===দেৱালচিত্ৰ=== {{multiple image | align = right | direction = horizontal | image1 = Rajaraja mural-2.jpg | width1 = 105 | caption1 = ৰাজাৰাজ প্ৰথম আৰু তেওঁৰ গুৰুৰ এখন দেৱালচিত্ৰ | image2 = N-TN-C192 Nandi Mandapam ceiling with centuries old murals.jpg | width2 = 191 | caption2 = নন্দী মন্দিৰৰ ছাদত নায়ক যুগৰ দেৱালচিত্ৰ }} মন্দিৰৰ প্ৰদক্ষিণ পথৰ কাষত থকা গৰ্ভগৃহৰ দেৱালত চোল যুগৰ দেৱালচিত্ৰৰ এটা তলৰ স্তৰ আছে। এই দেৱালচিত্ৰসমূহ মজিয়াৰপৰা ছাদলৈকে বিস্তৃত। ১৯৩১ চনত [[অন্নামলাই বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ এছ. কে. গোবিন্দস্বামীয়ে এইবোৰ আৱিষ্কাৰ কৰিছিল।<ref name=sriraman168/> চিত্ৰশিল্পীসকলে প্ৰাকৃতিক ৰং ব্যৱহাৰ কৰিছিল। তেওঁলোকে তিতি থকা চূণশিলৰ স্তৰটো শুকাই কঠিন হৈ থকাৰ সময়ত তাৰ ভিতৰত এই ৰং মিহলাই দিছিল। চোল যুগৰ দেৱালচিত্ৰসমূহৰ মূল বিষয় আছিল শৈৱধৰ্ম। এইবোৰ ২০০০ চনৰ দশকত পুনৰুদ্ধাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="paint">{{cite news| url= [http://www.thehindu.com/thehindu/fr/2003/02/28/stories/2003022801300600.htm|](http://www.thehindu.com/thehindu/fr/2003/02/28/stories/2003022801300600.htm|) title= ASI restores 400-year-old paintings| access-date= 22 June 2010| location= Chennai, India| work= [[The Hindu]]| date= 28 February 2010| archive-date= 17 November 2004| archive-url= [https://web.archive.org/web/20041117175953/http://www.thehindu.com/thehindu/fr/2003/02/28/stories/2003022801300600.htm|](https://web.archive.org/web/20041117175953/http://www.thehindu.com/thehindu/fr/2003/02/28/stories/2003022801300600.htm|) url-status= dead}}; [[http://www.thehindu.com/thehindu/mp/2005/06/20/stories/2005062000400500.htm](http://www.thehindu.com/thehindu/mp/2005/06/20/stories/2005062000400500.htm) Another report about Chola frescoes]{{dead link|date=April 2021|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}</ref> চোল যুগৰ দেৱালচিত্ৰৰ মুঠ এলেকা প্ৰায় {{convert|670|m2}}। ইয়াৰে ২০১০ চনলৈকে প্ৰায় {{convert|112|m2}} উন্মোচন কৰা হৈছিল। এই কামত এনে এটা পদ্ধতি ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল যিয়ে দুয়োটা চিত্ৰ সংৰক্ষণ কৰে। এই পদ্ধতি ভাৰতীয় পুৰাতত্ত্ব জৰীপ বিভাগে বিকশিত কৰিছিল।<ref name=sriraman168>PS Sriraman (2010), Digital photo documentation of murals at Brihadisvara Temple, Tanjavur: a tool for art historians in ''Space, Time, Place'' (Editors: Stefano Campana et al), pages 167-172</ref> এই দেৱালচিত্ৰসমূহত হিন্দু পৌৰাণিক কাহিনী দেখুওৱা হৈছে।<ref name=sriraman168/>{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=29–36}} বালসুব্ৰহ্মণ্যমৰ মতে, বেছিভাগ দেৱালচিত্ৰ শিৱৰ সৈতে সম্পৰ্কিত। কিন্তু একাদশ শতিকাৰ চোল যুগৰ দেৱালচিত্ৰসমূহত বিষ্ণু, দুৰ্গা আৰু আন দেৱতাকো দেখুওৱা হৈছে। ইয়াৰ লগতে চোল ৰাজপৰিয়াল, ৰাজদৰবাৰৰ জীৱন আৰু সাধাৰণ লোকৰ জীৱনৰ দৃশ্যও আছে।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=29–36}} {{multiple image | perrow = 2 | total_width = 400 | align = left | image1 = Mural2 Brihadeeswara.jpg | image2 = Mural detail Brihadeeswara.jpg | footer_align = center | footer = বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰৰ নন্দী মণ্ডপৰ ছাদৰ দেৱালচিত্ৰ }} পিছত মন্দিৰত কৰা নিৰ্মাণ, সংযোজন আৰু পৰিৱৰ্তনৰ ফলত মন্দিৰৰ ভিতৰত প্ৰাকৃতিক পোহৰৰ পৰিমাণ কমি গৈছিল। সেয়েহে দেৱালচিত্ৰসমূহ সীমিতভাৱে আলোকচিত্ৰত ধৰা হৈছিল আৰু সেইবোৰৰ ব্যাখ্যা কৰা হৈছিল। শ্ৰীৰামনৰ মতে, উন্নত আলোকচিত্ৰ গ্ৰহণৰ সঁজুলিৰে কৰা সম্পূৰ্ণ আলোকচিত্ৰই দেখুৱাইছে যে এই ঐতিহাসিক ব্যাখ্যাসমূহ ভুল আছিল।<ref name=sriraman168/> উদাহৰণস্বৰূপে, আগতে দক্ষিণামূৰ্তি শিৱ বুলি ব্যাখ্যা কৰা এখন দেৱালচিত্ৰ আচলতে বটগছৰ তলত ধ্যান কৰি থকা এজন ৰাজকীয় গুৰুৰ ধৰ্মনিৰপেক্ষ দৃশ্য। গছজোপাত ময়ূৰ, চৰাই, বান্দৰ, কেৰ্কেটুৱা আৰু ফেঁচা দেখুওৱা হৈছে। লগতে এটা ফেঁচাৰ দৰে সাপ দেখুওৱা হৈছে। জীৱ-জন্তু আৰু চৰাইবোৰ সাপটোক লৈ চিন্তিত হোৱা দেখা যায়। সাপটোৰ ওচৰৰ জীৱবোৰক অধিক চিন্তিত হোৱা দেখা যায়।<ref name=sriraman168/> এই চিত্ৰফলকৰ আন অংশতো একেদৰে এজন সাধুৰ কথা শুনি থকা ৰাজদৰবাৰ দেখুওৱা হৈছে। আন কিছুমান অংশত বিভিন্ন পোছাক পৰিধান কৰা মহিলাক বিভিন্ন নৃত্য ''মুদ্ৰা''ত দেখুওৱা হৈছে।<ref name=sriraman168/> গৰ্ভগৃহৰ ভিতৰৰ কিছুমান চিত্ৰ আৰু যাতায়াতৰ পথৰ দেৱালৰ কিছুমান চিত্ৰত এসময়ত জমা হোৱা কুঁহিয়াৰ বাবে ক্ষতি হৈছিল। কেইবাশ বছৰ ধৰি গৰ্ভগৃহত চাকিৰ ধোঁৱা আৰু কৰ্পূৰ জ্বলোৱাৰ ফলত সৃষ্টি হোৱা ধোঁৱা আৰু কুঁহিয়াৰৰ সংস্পৰ্শ অব্যাহত আছিল। ইয়াৰ ফলত প্ৰদক্ষিণ পথৰ দেৱালত থকা চোল যুগৰ চিত্ৰৰ কিছুমান অংশ যথেষ্ট ক্ষতিগ্ৰস্ত হৈছিল।<ref name="paint"/> ভাৰতীয় পুৰাতত্ত্ব জৰীপ বিভাগে পৃথিৱীত প্ৰথমবাৰৰ বাবে নিজৰ বিশেষ প্লাষ্টাৰ আঁতৰোৱা পদ্ধতি ব্যৱহাৰ কৰি ১০০০ বছৰ পুৰণি চোল যুগৰ দেৱালচিত্ৰৰ ওপৰত অংকিত ১৬খন নায়ক যুগৰ দেৱালচিত্ৰ পুনৰুদ্ধাৰ কৰিছিল।<ref name="paint"/> এই ৪০০ বছৰ পুৰণি দেৱালচিত্ৰসমূহ আঁহযুক্ত কাঁচৰ ফলকত স্থাপন কৰি এটা পৃথক মণ্ডপত প্ৰদৰ্শন কৰা হৈছে।<ref name="paint"/> ===শিলালিপি=== {{multiple image | total_width = 500 | align = centre | direction = horizontal | image1 = Tamil Inscriptions in Thanjavur Brahadeeshwara Temple written 1000 years ago.jpg | caption1 = বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰৰ তামিল শিলালিপি (প্ৰায় একাদশ শতিকা)। | image2 = 1010 CE Brihadishwara Shiva Temple, inscription, built by Rajaraja I, Thanjavur Tamil Nadu India.jpg | caption2 = মন্দিৰটোত একাদশ শতিকাৰ তামিল আৰু গ্ৰন্থ লিপিৰ শিলালিপি আছে। }} মন্দিৰৰ দেৱালত তামিল আৰু গ্ৰন্থ লিপিত বহুতো শিলালিপি আছে। ইয়াৰে বহুতো শিলালিপিৰ আৰম্ভণিতে সেই শিলালিপি খোদাই কৰিবলৈ অনুমতি দিয়া ৰজাৰ পৰম্পৰাগত সংস্কৃত আৰু তামিল ভাষাৰ ঐতিহাসিক পৰিচয় দিয়া হৈছে। ইয়াৰে বেছিভাগ শিলালিপিত মন্দিৰ বা মন্দিৰৰ কৰ্মচাৰীসকলক দিয়া দানৰ বিষয়ে উল্লেখ কৰা হৈছে। কিছুমান শিলালিপিত চহৰখনৰ বাসিন্দাসকলক দিয়া দানৰ কথাও উল্লেখ আছে।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=15, 25, 53 with footnotes}}<ref name=ayyar411/> মন্দিৰৰ চৌহদত [[ৰাজাৰাজ চোল প্ৰথম]]ৰ ৬৪টা, [[ৰাজেন্দ্ৰ চোল প্ৰথম]]ৰ ২৯টা, [[বিক্ৰম চোল]]ৰ এটা, [[কুলোত্তুংগ প্ৰথম]]ৰ এটা আৰু [[ৰাজমহেন্দ্ৰ চোল|ৰাজমহেন্দ্ৰ]] ([[ৰাজেন্দ্ৰ চোল দ্বিতীয়|ৰাজেন্দ্ৰ দ্বিতীয়]])ৰ এটা শিলালিপি আছে। সম্ভৱতঃ [[পাণ্ড্য]] ৰজাৰ তিনিটা আৰু [[তাঞ্জাভুৰ নায়ক ৰাজ্য|নায়ক]] শাসক অচ্যুতাপ্প নায়ক আৰু মল্লাপ্প নায়কৰ দুটাকৈ শিলালিপিও আছে।<ref>{{cite book|title=The Great Chola Temples: Thanjavur, Gangaikondacholapuram, Darasuram|author=C. Sivaramamurti|publisher=Archaeological Survey of India, 2007 - Architecture, Chola - 96 pages|page=26}}</ref> {{multiple image | total_width = 700 | align = center | caption_align = center | image1 = Thirumagalpola.jpg | caption1 = ஸ்வஸ்திஸ்ரீ் திருமகள் போல பெருநில | image2 = Perunilachelviyun.jpg | caption2 = பெருநிலச் செல்வியுந் தனக்கேயுரிமை | image3 = Keyurimaipundamai.jpg | caption3 = கேயுரிமை பூண்டமை மனக்கொளக் | image4 = Kandalursaalai kalamaruttaruli.jpg | caption4 = காந்தளூர்ச் சாலைக் களமறூத்தருளி வேங்கை | image5 = Udaiyar Sri Rajaraja.jpg | caption5 = உடையார் ஸ்ரீராஜராஜ சோழன் | footer_align = center | footer = তাঞ্জাভুৰৰ বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰৰপৰা ৰাজাৰাজৰ শিলালিপিৰ অংশ (''প্ৰতিখন ছবিৰ প্ৰথম শাৰী'') }} ===মন্দিৰৰ কৰ্মচাৰী=== ১০১১ খ্ৰীষ্টাব্দৰ তাৰিখ থকা চৌহদৰ উত্তৰ দেৱালৰ এটা শিলালিপিত মন্দিৰত নিযুক্ত আৰু মন্দিৰৰপৰা সহায় পোৱা লোকসকলৰ বিষয়ে বিতং তথ্য দিয়া হৈছে। শিলালিপিটোত তেওঁলোকৰ দৰমহা, কাম আৰু নাম উল্লেখ কৰা হৈছে। ইয়াত ৬০০ৰো অধিক লোকৰ নাম আছে। ইয়াৰ ভিতৰত পুৰোহিত, চাকি জ্বলোৱা লোক, ধোবী, দৰ্জী, অলংকাৰ নিৰ্মাতা, মৃৎশিল্পী, কাঠমিস্ত্ৰী, পৱিত্ৰ ছাতি কঢ়িওৱা লোক, নৃত্যগুৰু, [[ভাৰতনাট্যম]] নৃত্যশিল্পী, গায়ক, পুৰুষ আৰু মহিলা বাদ্যযন্ত্ৰী, পৰিৱেশন কৰা শিল্পীসকলৰ তত্ত্বাৱধায়ক, হিচাপৰক্ষক আদি আছিল। তেওঁলোকৰ দৰমহা মাটিৰ টুকুৰাৰ ৰূপত দিয়া হৈছিল। সেয়েহে মন্দিৰত তেওঁলোকৰ কাম সম্ভৱতঃ আংশিক সময়ৰ আছিল।<ref name=ayyar411/>{{sfn|Michell|1988|pp=59–60}} মন্দিৰত ''[[দেৱদাসী]]''সকলক নিযুক্ত কৰা হৈছিল। তেওঁলোক ভক্তিমূলক গীত গোৱা নৃত্যশিল্পী আছিল। মন্দিৰৰ বহুতো শিলালিপিত এনে দানৰ উল্লেখ আছে যাৰ উদ্দেশ্য আছিল "পূজাৰ ব্যৱস্থা কৰা, সন্ন্যাসীসকলৰ সভাৰ বাবে খাদ্য যোগান ধৰা আৰু মেৰামতিৰ কাম কৰা।" জৰ্জ মিচেলৰ মতে, তাঞ্জাভুৰৰ মন্দিৰটো ইয়াৰ ইতিহাসত এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ দাতব্য প্ৰতিষ্ঠান আছিল। ইয়াত প্ৰতিদিনে তীৰ্থযাত্ৰী, ভক্ত আৰু যাত্ৰীৰ বাবে বিনামূলীয়া খাদ্যৰ ব্যৱস্থা কৰা হৈছিল। হিন্দু উৎসৱৰ দিনত এই খাদ্যৰ ব্যৱস্থা অধিক বিশদ আছিল আৰু ব্ৰাহ্মণসকলক বিশেষভাৱে আমন্ত্ৰণ কৰি খাদ্য খুওৱা হৈছিল।<ref name=ayyar411>PV Jagadisa Ayyar (1993), South Indian Shrines, Asian Educational Services, {{ISBN|81-206-0151-3}}, pages 411-423</ref>{{sfn|Michell|1988|pp=59–60}} ==সহস্ৰাব্দ উদ্‌যাপন== <gallery mode="packed" heights="180"> File:1000 years Old Thanjavur Brihadeeshwara Temple View at Sunrise.jpg|১,০০০ বছৰ পুৰণি তাঞ্জাভুৰ বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ – সূৰ্যোদয়ৰ সময়ৰ দৃশ্য File:Thanjavur, Brihadishwara Temple, dance (6851706080).jpg|বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰত উদ্‌যাপনৰ বাবে সমবেত হোৱা নৃত্যশিল্পীসকল </gallery> ১০১০ খ্ৰীষ্টাব্দত চোল সম্ৰাট ৰাজাৰাজ প্ৰথমে তাঞ্জাভুৰত নিৰ্মাণ কৰা এই মন্দিৰটো সাধাৰণতে বৃহৎ মন্দিৰ বুলি জনাজাত। ২০১০ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহত ইয়াৰ ১,০০০ বছৰ সম্পূৰ্ণ হয়। এই বিশাল স্থাপত্যৰ ১,০০০ বছৰ পূৰ্ণ হোৱাৰ উপলক্ষ্যে ৰাজ্য চৰকাৰ আৰু চহৰখনত বহুতো সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠান অনুষ্ঠিত কৰা হৈছিল। ১০১০ খ্ৰীষ্টাব্দত ৰাজাৰাজ প্ৰথমে (৯৮৫–১০১৪ খ্ৰীষ্টাব্দ) তেওঁৰ ২৫তম ৰাজত্বকালৰ ২৭৫তম দিনত গৰ্ভগৃহৰ ওপৰত থকা {{convert|59.82|m}} উচ্চতাৰ বিমানৰ চূড়ান্ত প্ৰতিষ্ঠাৰ বাবে সোণেৰে মেৰিওৱা কলসম (তামৰ পাত্ৰ বা চূড়া) অৰ্পণ কৰিছিল। সেই ঘটনাটোক স্মৰণ কৰিবলৈ এই উদ্‌যাপন কৰা হৈছিল।<ref name="jlbiadsf">{{cite news| url= [https://www.bbc.co.uk/news/world-south-asia-11406440|](https://www.bbc.co.uk/news/world-south-asia-11406440|) title= India's Big Temple marks 1,000th birthday| author= BBC News augue| access-date= 25 September 2010| date= 25 September 2010| archive-date= 26 September 2010| archive-url= [https://web.archive.org/web/20100926045640/http://www.bbc.co.uk/news/world-south-asia-11406440|](https://web.archive.org/web/20100926045640/http://www.bbc.co.uk/news/world-south-asia-11406440|) url-status= live}}</ref><ref name="asedgt">{{citation | title= Early Chola temples:Parantaka I to Rajaraja I, 907–985 A.D | author= PS. R. Balasubrahmanyam (1971), Orient Longman Publications}}</ref><ref name="sdbjt">{{citation | title= Rāja Rāja, the great:seminar proceedings | author= Ananthacharya Indological Research Institute (1984)}}</ref> ===ভৰতনাট্যম যজ্ঞ=== এই উপলক্ষ্যে ৰাজ্য চৰকাৰে বিশিষ্ট নৃত্যশিল্পী [[পদ্মা সুব্ৰহ্মণ্যম|পদ্মা সুব্ৰহ্মণ্যম]]ৰ নেতৃত্বত [[ভৰতনাট্যম]] যজ্ঞ নামৰ ধ্ৰুপদী নৃত্য অনুষ্ঠানৰ আয়োজন কৰিছিল। এই অনুষ্ঠানটো ভাৰতীয় ভৰতনাট্যম শিল্পী সংস্থা (ABHAI) আৰু তাঞ্জাভুৰৰ বৃহন নাট্যাঞ্জলি ন্যাসে যুটীয়াভাৱে আয়োজন কৰিছিল। মন্দিৰ নিৰ্মাণৰ ১,০০০ বছৰ পূৰ্ণ হোৱাৰ উপলক্ষ্যে নতুন দিল্লী, [[মুম্বাই]], [[পুনে]], [[তামিলনাডু]], [[অন্ধ্ৰপ্ৰদেশ]], [[কৰ্ণাটক]], [[কেৰালা]], [[ছিংগাপুৰ]], [[মালয়েছিয়া]] আৰু [[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ]]ৰ ১,০০০ গৰাকী নৃত্যশিল্পীয়ে একেলগে নৃত্য কৰিছিল। তেওঁলোকে কৰুভুৰ দেৱে (ৰাজাৰাজৰ গুৰু) ৰচনা কৰা ঐশ্বৰিক সংগীত ''তিৰুৱিচাইপ্পা'' (তিৰুমুৰাইৰ নৱম খণ্ড)ৰ ৰেকৰ্ড কৰা ১১টা পদত নৃত্য কৰিছিল। ২০১০ চনৰ ২৬ ছেপ্টেম্বৰৰপৰা দুদিনৰ বাবে সৰু চহৰখন সাংস্কৃতিক কেন্দ্ৰলৈ পৰিণত হৈছিল। এই সময়ছোৱাত পথশিল্পী আৰু নৃত্যশিল্পীসকলে সমগ্ৰ চহৰখনত অনুষ্ঠান পৰিৱেশন কৰিছিল।<ref name="DDY">{{cite web| url= [http://news.rediff.com/slide-show/2010/aug/16/slide-show-1-indias-biggest-temple-turns-1000-years.htm|](http://news.rediff.com/slide-show/2010/aug/16/slide-show-1-indias-biggest-temple-turns-1000-years.htm|) title= India's Biggest Temple turns 1000-years| author= Rediff News| access-date= 20 August 2010| archive-date= 18 August 2010| archive-url= [https://web.archive.org/web/20100818165702/http://news.rediff.com/slide-show/2010/aug/16/slide-show-1-indias-biggest-temple-turns-1000-years.htm|](https://web.archive.org/web/20100818165702/http://news.rediff.com/slide-show/2010/aug/16/slide-show-1-indias-biggest-temple-turns-1000-years.htm|) url-status= live}}</ref><ref name="dfgjoerY">{{cite news | url=[http://www.thehindu.com/news/states/tamil-nadu/article544804.ece](http://www.thehindu.com/news/states/tamil-nadu/article544804.ece) | title=A grand dance spectacle at the Thanjavur Big Temple | work=The Hindu | access-date=20 August 2010 | location=Chennai, India | date=1 August 2010 | first=T. S. | last=Subramanian | archive-url=[https://web.archive.org/web/20100804150451/http://www.thehindu.com/news/states/tamil-nadu/article544804.ece](https://web.archive.org/web/20100804150451/http://www.thehindu.com/news/states/tamil-nadu/article544804.ece) | archive-date=4 August 2010 | url-status=dead }}</ref> ===স্মাৰক ডাকটিকট আৰু মুদ্ৰা=== ২০১০ চনৰ ২৬ ছেপ্টেম্বৰত (বৃহৎ মন্দিৰৰ সহস্ৰাব্দ উদ্‌যাপনৰ পঞ্চম দিন) দেশৰ সাংস্কৃতিক, স্থাপত্য আৰু শিলালিপি সম্পৰ্কীয় ইতিহাসলৈ বৃহৎ মন্দিৰটোৰ অৱদানৰ স্বীকৃতি হিচাপে {{INR}} ৫ মূল্যৰ এটা বিশেষ ডাকটিকট মুকলি কৰা হয়। ডাকটিকটটোত {{convert|216|ft|m|order=flip}} উচ্চতাৰ বিশাল [[ৰাজগোপুৰম|ৰাজগোপুৰম]] দেখুওৱা হৈছিল। ভাৰতীয় ৰিজাৰ্ভ বেংকে এই উপলক্ষ্যে মন্দিৰৰ আৰ্হি খোদিত কৰা {{INR}} ৫ মূল্যৰ এটা মুদ্ৰা মুকলি কৰি উদ্‌যাপনটো স্মৰণীয় কৰি তোলে।<ref name="sdlkqqqsf">{{cite web | url= [http://www.deccanherald.com/content/99918/stamp-coin-release-mark-1000.html](http://www.deccanherald.com/content/99918/stamp-coin-release-mark-1000.html) | title= Stamp, coin release mark 1,000 years of Big Temple | author= Deccan Herald (26 September 2010) | access-date= 26 September 2010 | archive-date= 6 October 2010 | archive-url= [https://web.archive.org/web/20101006063714/http://www.deccanherald.com/content/99918/stamp-coin-release-mark-1000.html](https://web.archive.org/web/20101006063714/http://www.deccanherald.com/content/99918/stamp-coin-release-mark-1000.html) | url-status= live }}</ref><ref name="ohjohjf">{{cite news | url= [http://www.hindu.com/2010/09/27/stories/2010092759620100.htm|](http://www.hindu.com/2010/09/27/stories/2010092759620100.htm|) archive-url= [https://web.archive.org/web/20100929172241/http://www.hindu.com/2010/09/27/stories/2010092759620100.htm|](https://web.archive.org/web/20100929172241/http://www.hindu.com/2010/09/27/stories/2010092759620100.htm|) url-status= dead| archive-date= 29 September 2010| title= Release of a special postal stamp and a five- rupee coin | access-date=27 September 2010 | location=Chennai, India | work= [[The Hindu]]| date=27 September 2010}}</ref> এ ৰাজা, ভাৰতৰ যোগাযোগ আৰু তথ্যপ্ৰযুক্তি মন্ত্ৰ্যালয়ৰ কেবিনেট মন্ত্ৰীয়ে বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰৰ বিশেষ ডাকটিকটটো মুকলি কৰে। প্ৰথমটো ডাকটিকট জি কে ভাছানে, জাহাজ পৰিবহণ মন্ত্ৰ্যালয়ৰ কেবিনেট মন্ত্ৰীয়ে গ্ৰহণ কৰে। মুম্বাই মুদ্ৰণালয়ে {{INR}} ৫ৰ মুদ্ৰাত থকা একে ছবিৰে ১,০০০ টকাৰ এটা স্মাৰক মুদ্ৰা জাৰি কৰিছিল। ই ভাৰত গণৰাজ্যৰ মুদ্ৰা ব্যৱস্থাত জাৰি কৰা প্ৰথম ১,০০০ টকাৰ মুদ্ৰা আছিল। এই মুদ্ৰাটো চলাচলৰ বাবে নথকা বৈধ মুদ্ৰা (NCLT) আছিল।<ref name="coin">{{cite news | url=[http://www.mumbaimint.in/mint/Noticeapril.pdf](http://www.mumbaimint.in/mint/Noticeapril.pdf) | title=Release of Commemorative Coin | date=3 July 2012 | access-date=24 April 2013 | archive-url=[https://web.archive.org/web/20130324014546/http://mumbaimint.in/mint/Noticeapril.pdf](https://web.archive.org/web/20130324014546/http://mumbaimint.in/mint/Noticeapril.pdf) | archive-date=24 March 2013 | url-status=dead }}</ref> ১৯৫৪ চনৰ ১ এপ্ৰিলত ভাৰতীয় ৰিজাৰ্ভ বেংকে {{INR}} ১,০০০ মূল্যৰ এখন নোট মুকলি কৰিছিল। ইয়াত বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰৰ বিস্তৃত দৃশ্য দেখুওৱা হৈছিল আৰু ইয়াৰ সাংস্কৃতিক ঐতিহ্য আৰু গুৰুত্ব প্ৰকাশ কৰা হৈছিল। ১৯৭৫ চনত তেতিয়াৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী [[ইন্দিৰা গান্ধী]]ৰ নেতৃত্বাধীন চৰকাৰে ক'লা ধন নিয়ন্ত্ৰণৰ উদ্দেশ্যে সকলো {{INR}} ১,০০০ মূল্যৰ নোট বিমুদ্ৰাকৰণ কৰিছিল। এই নোটসমূহ এতিয়া সংগ্ৰাহকৰ মাজত জনপ্ৰিয়।<ref name="ppwqqsf">{{cite web | url= [http://newindianexpress.com/states/tamil_nadu/article478148.ece](http://newindianexpress.com/states/tamil_nadu/article478148.ece) | title= INR 1000 note of 1954 popular in Tanjavur | author= Express Buzz, The Indian Express (26 September 2010) | access-date= 27 September 2010 | archive-date= 13 May 2016 | archive-url= [https://web.archive.org/web/20160513060520/http://www.newindianexpress.com/states/tamil_nadu/article478148.ece](https://web.archive.org/web/20160513060520/http://www.newindianexpress.com/states/tamil_nadu/article478148.ece) | url-status= dead }}</ref> ২০১০ চনত তেতিয়াৰ তামিলনাডুৰ মুখ্যমন্ত্ৰী এম কৰুণানিধিয়ে উচ্চ উৎপাদনক্ষম ধানৰ এটা প্ৰজাতি ''ছেম্মাই ধান''ৰ নাম মন্দিৰৰ নিৰ্মাতা ৰাজাৰাজ চোলৰ সহস্ৰাব্দ বৰ্ষ উপলক্ষ্যে ''ৰাজা ৰাজন-১,০০০'' ৰাখিছিল।<ref name="jjjsqwhnsdff">{{cite web | url= [http://news.in.msn.com/national/article.aspx?cp-documentid=4424908](http://news.in.msn.com/national/article.aspx?cp-documentid=4424908) | title= Semmai Paddy as "Raja Rajan-1000" | author= MSN News (26 September 2010) | access-date= 27 September 2010 }}{{Dead link|date=November 2019 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==গ্ৰহণযোগ্যতা== মন্দিৰটোৱে "স্থাপত্য, ভাস্কৰ্য, চিত্ৰকলা আৰু ব্ৰঞ্জৰ মূৰ্তি নিৰ্মাণত চোলসকলৰ উজ্জ্বল কৃতিত্বৰ সাক্ষ্য বহন কৰে।" <ref name="Great Living Chola Temples"/> সেই সময়ৰ বহুতো সমসাময়িক গ্ৰন্থত, যেনে ''মুভৰ উলা'' আৰু ''কলিংগট্টুপৰণি''ত, মন্দিৰটোৰ উল্লেখ আছে। চেটাৰ্জীৰ মতে, [[তামিল স্থাপত্য]]ই এই মন্দিৰ আৰু ইয়াৰ পিছত নিৰ্মাণ কৰা [[বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ, গংগাইকোণ্ডচোলপুৰম|বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ, গংগাইকোণ্ডচোলপুৰম]]ত নিজৰ সৰ্বোচ্চ ৰূপ লাভ কৰিছিল।<ref name=india>{{cite book|title=India Art and Architecture in ancient and medieval periods|publisher=Publications Division, Ministry of Information and Broadcasting, Government of India|location=New Delhi|editor=Roma Chatterjee|year=2016|page=32|isbn=978-81-230-2080-8}}</ref> ভাৰত চৰকাৰে মন্দিৰটোক ঐতিহ্যস্থল হিচাপে ঘোষণা কৰিছে। ভাৰতীয় পুৰাতত্ত্ব জৰীপ বিভাগে ইয়াক সংৰক্ষিত স্মৃতিসৌধ হিচাপে পৰিচালনা কৰে। মন্দিৰটো [[তামিলনাডু]]ৰ অন্যতম জনপ্ৰিয় পৰ্যটনস্থলী।<ref name="Gopal 1990 185"/> মন্দিৰটো [[গংগাইকোণ্ডচোলপুৰম]]ৰ বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ আৰু [[দাৰাসুৰম]]ৰ [[ঐৰাৱতেশ্বৰ মন্দিৰ]]ৰ সৈতে [[বিশ্ব ঐতিহ্য স্থান]] হিচাপে [[ইউনেস্কো]]ই ঘোষণা কৰিছে। এই তিনিওটা মন্দিৰক [[মহান জীৱন্ত চোল মন্দিৰসমূহ]] বুলি কোৱা হয়।<ref name=UNESCO>{{cite web|url=[https://whc.unesco.org/en/list/250/|title=Great](https://whc.unesco.org/en/list/250/|title=Great) Living Chola Temples|publisher=UNESCO World Heritage Centre|year=2004|access-date=28 November 2015|archive-date=12 September 2015|archive-url=[https://web.archive.org/web/20150912082313/https://whc.unesco.org/en/list/250|url-status=live}}](https://web.archive.org/web/20150912082313/https://whc.unesco.org/en/list/250|url-status=live}})</ref> এই তিনিওটা মন্দিৰৰ মাজত বহুতো সাদৃশ্য আছে। কিন্তু প্ৰতিটো মন্দিৰৰ নিজা বিশেষ নক্সা আৰু ভাস্কৰ্যৰ উপাদান আছে।<ref>{{cite book |first= P.V. Jagadisa |last=Ayyar |title=South Indian Shrines |publisher=Asian Educational Services |location=New Delhi |year=1993 |isbn=81-206-0151-3 |page=316}}</ref> এই তিনিওটা মন্দিৰ ১০মৰপৰা ১২শ শতিকাৰ ভিতৰত চোলসকলে নিৰ্মাণ কৰিছিল। হিন্দুসকলে এতিয়াও এই মন্দিৰসমূহৰ ৰক্ষণাবেক্ষণ কৰে আৰু ব্যৱহাৰ কৰে। এই মন্দিৰসমূহক "মহান জীৱন্ত" বুলি কোৱা হয়, কাৰণ আধুনিক সময়তো এইবোৰত সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠান, তীৰ্থযাত্ৰা আৰু পূজাৰ কাৰ্য চলি আছে।<ref>{{cite news|url=[http://www.thehindu.com/features/friday-review/history-and-culture/inside-the-chola-temple/article3490256.ece|title=Inside](http://www.thehindu.com/features/friday-review/history-and-culture/inside-the-chola-temple/article3490256.ece|title=Inside) the Chola Temple|location=Coimbatore|newspaper=The Hindu|date=4 June 2012|last=Srinivasan|first=Pankaja|access-date=28 November 2015|archive-date=19 June 2014|archive-url=[https://web.archive.org/web/20140619081222/http://www.thehindu.com/features/friday-review/history-and-culture/inside-the-chola-temple/article3490256.ece|url-status=live}}](https://web.archive.org/web/20140619081222/http://www.thehindu.com/features/friday-review/history-and-culture/inside-the-chola-temple/article3490256.ece|url-status=live}})</ref> ===সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠান=== [[File:28apr10.jpg|thumb|২০১৫ চনৰ মন্দিৰ উৎসৱৰ শোভাযাত্ৰা]] তাঞ্জাভুৰৰ বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰত প্ৰতি বছৰে ফেব্ৰুৱাৰী মাহত [[মহাশিৱৰাত্ৰি|মহাশিৱৰাত্ৰি]]ৰ সময়ত নৃত্য উৎসৱ অনুষ্ঠিত হয়। ভাৰতীয় ধ্ৰুপদী নৃত্যৰ বিভিন্ন প্ৰধান শৈলীৰ শিল্পী আৰু আঞ্চলিক দলসমূহে ১০ দিনীয়া বৃহন নাট্যাঞ্জলি উৎসৱত নিজৰ নৃত্য পৰিৱেশন কৰে।<ref>[[http://www.brahannatyanjali.in/events.html](http://www.brahannatyanjali.in/events.html) Brahan Natyanjali] {{Webarchive|url=[https://web.archive.org/web/20200129054445/http://www.brahannatyanjali.in/events.html](https://web.archive.org/web/20200129054445/http://www.brahannatyanjali.in/events.html) |date=29 January 2020 }}, Thanjavur, Tamil Nadu</ref> ===ৰথ উৎসৱ=== মন্দিৰৰ ৰথটো ২০১৫ চনৰ ২০ এপ্ৰিলত [[ৰাম|শ্ৰী ৰামৰ]] মন্দিৰৰ সন্মুখৰপৰা পৰীক্ষামূলকভাৱে চলোৱা হৈছিল। এই অনুষ্ঠান বৃহৎসংখ্যক লোকে প্ৰত্যক্ষ কৰিছিল।<ref>[[http://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/trial-run-of-big-temple-car/article7124357.ece?ref=tpnews](http://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/trial-run-of-big-temple-car/article7124357.ece?ref=tpnews) Trial run of Big Temple car, Rolls; out after 100 years; maiden run on April 29] {{Webarchive|url=[https://web.archive.org/web/20180919003044/https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/trial-run-of-big-temple-car/article7124357.ece?ref=tpnews](https://web.archive.org/web/20180919003044/https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/trial-run-of-big-temple-car/article7124357.ece?ref=tpnews) |date=19 September 2018 }}, [[The Hindu]], 21 April 2015</ref> ন দিন পাছত মন্দিৰৰ ৰথৰ প্ৰথম শোভাযাত্ৰা অনুষ্ঠিত হয়। বাতৰি অনুসৰি, বিগত এশ বছৰত এই মন্দিৰত অনুষ্ঠিত হোৱা এইটোৱেই আছিল প্ৰথম এনে শোভাযাত্ৰা।<ref>[[http://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/big-temple-chariot-festival-held-after-100-years/article7156283.ece?mstac=0](http://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/big-temple-chariot-festival-held-after-100-years/article7156283.ece?mstac=0) Big temple chariot festival held after 100 years] {{Webarchive|url=[https://web.archive.org/web/20180919003049/https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/big-temple-chariot-festival-held-after-100-years/article7156283.ece?mstac=0](https://web.archive.org/web/20180919003049/https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/big-temple-chariot-festival-held-after-100-years/article7156283.ece?mstac=0) |date=19 September 2018 }}, [[The Hindu]], 30 April 2015</ref> ===উপন্যাস=== [[কল্কি কৃষ্ণমূৰ্তি]] নামৰ এজন প্ৰখ্যাত তামিল ঔপন্যাসিকে ৰাজাৰাজৰ জীৱনৰ আধাৰত ''পোন্নিয়িন ছেলভন'' নামৰ এখন ঐতিহাসিক উপন্যাস লিখিছিল।<ref>{{cite news|title=Age hardly withers charm of Ponniyin Selvan|url=[http://www.thehindu.com/books/age-hardly-withers-charm-of-ponniyin-selvan/article2550847.ece|date=19](http://www.thehindu.com/books/age-hardly-withers-charm-of-ponniyin-selvan/article2550847.ece|date=19) October 2011|location=Chennai|last=A.|first=Srivathsan|access-date=9 May 2015|newspaper=The Hindu|archive-date=5 June 2017|archive-url=[https://web.archive.org/web/20170605103559/http://www.thehindu.com/books/age-hardly-withers-charm-of-ponniyin-selvan/article2550847.ece|url-status=live}}](https://web.archive.org/web/20170605103559/http://www.thehindu.com/books/age-hardly-withers-charm-of-ponniyin-selvan/article2550847.ece|url-status=live}})</ref> আন এজন তামিল লেখক বালাকুমাৰণে ৰাজাৰাজ প্ৰথমৰ জীৱন আৰু মন্দিৰ নিৰ্মাণৰ বিষয়-বস্তু লৈ ''উদয়াৰ'' নামৰ এখন উপন্যাস লিখিছিল।<ref>{{cite news|title=Special Coin to Remember Rajendra Chola|url=http://www.newindianexpress.com/cities/chennai/Special-Coin-to-Remember-Rajendra-Chola/2014/02/04/article2036004.ece|publisher=The New Indian Express|date=4 February 2014|location=Chennai|work=Express News Service|access-date=9 May 2015|archive-date=19 May 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150519130228/http://www.newindianexpress.com/cities/chennai/Special-Coin-to-Remember-Rajendra-Chola/2014/02/04/article2036004.ece|url-status=dead}}</ref> ==প্ৰশাসন== মন্দিৰটো বৰ্তমান বাবাজী ৰাজা ভোসলে ছত্ৰপতিৰদ্বাৰা পৰিচালিত আৰু ব্যৱস্থাপিত হয়। তেওঁ তাঞ্জাভুৰ মাৰাঠা ৰাজ্য ৰাজপৰিয়ালৰ মুৰব্বী। তেওঁ তাঞ্জাভুৰ প্ৰাসাদ দেৱস্থানমৰ বংশানুক্ৰমিক ন্যাসৰক্ষক হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰে। এই প্ৰতিষ্ঠানটোৱে পূৰ্বৰ তাঞ্জোৰ অঞ্চলৰ ৮৮টা মন্দিৰৰ লগতে বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰৰো পৰিচালনা অব্যাহত ৰাখিছে। কিছুমান তামিল জাতীয়তাবাদ গোটে [[তামিলনাডু]] চৰকাৰক এই অধিকাৰ বাতিল কৰিবলৈ আবেদন কৰি আহিছে। তেওঁলোকৰ মতে, তেওঁ [[চোল]] বা [[তামিলসকল|তামিল]] বংশৰ নহয়। প্ৰতিবাদকাৰীসকলৰ এজন, যি বৃহৎ মন্দিৰ অধিকাৰ পুনৰুদ্ধাৰ সমিতিৰ সমন্বয়কো, তেওঁৰ মতে বাবাজী ভোসলে তাঞ্জাভুৰৰ মাৰাঠা ৰজাসকলৰ আইনগত উত্তৰাধিকাৰীও নহয়।<ref>{{cite web|url=[http://www.theweekendleader.com/Headlines/3247/tamil-groups-want-maratha-hold-over-thanjavur-big-temple-to-go.html|title=Tamil](http://www.theweekendleader.com/Headlines/3247/tamil-groups-want-maratha-hold-over-thanjavur-big-temple-to-go.html|title=Tamil) groups want Maratha hold over Thanjavur Big Temple to go|access-date=2018-05-12|archive-date=12 May 2018|archive-url=[https://web.archive.org/web/20180512112322/http://www.theweekendleader.com/Headlines/3247/tamil-groups-want-maratha-hold-over-thanjavur-big-temple-to-go.html|url-status=live}}](https://web.archive.org/web/20180512112322/http://www.theweekendleader.com/Headlines/3247/tamil-groups-want-maratha-hold-over-thanjavur-big-temple-to-go.html|url-status=live}})</ref> ==চিত্ৰসম্ভাৰ== মন্দিৰটোত বহুতো ভাস্কৰ্য, উত্থিত খোদিত চিত্ৰ আৰু দেৱালচিত্ৰ আছে।<ref name="Sivaramamurti1977p288">{{cite book|author=C. Sivaramamurti| title= L'Art en Inde|url= [https://books.google.com/books?id=WKgQAQAAMAAJ|year=](https://books.google.com/books?id=WKgQAQAAMAAJ|year=) 1977|publisher= H. N. Abrams|isbn=978-0-8109-0630-3 |pages=287–288, 427}}</ref> <gallery mode="packed" heights="150"> File:Brihadisvara Temple, Thanjavur, Tamil Nadu, India.jpg|তাঞ্জাভুৰ, তামিলনাডু, ভাৰতৰ বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ File:An elephant relief on the Brihadisvara Temple, Thanjavur.jpg|তাঞ্জাভুৰৰ বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰত হাতীৰ উত্থিত খোদিত চিত্ৰ File:Sculptures at the Brihadisvara Temple, Thanjavur, Tamil Nadu, India (2016) 04.jpg|ভিক্ষাৰ পাত্ৰ হাতত লৈ ভিক্ষু ৰূপত শিৱ (''সাধু'', [[ভিক্ষাটন]]) File:Brihadisvara Temple, Thanjavur, Tamil Nadu, India (2016) 100.jpg|alt=অৰ্ধনাৰীশ্বৰ (অৰ্ধেক শিৱ, অৰ্ধেক পাৰ্বতী), যি পুৰুষ আৰু নাৰী তত্ত্ব অবিচ্ছেদ্য বুলি প্ৰতীকায়িত কৰে। |[[অৰ্ধনাৰীশ্বৰ]] (অৰ্ধেক শিৱ, অৰ্ধেক পাৰ্বতী), যি পুৰুষ আৰু নাৰী তত্ত্ব অবিচ্ছেদ্য বুলি প্ৰতীকায়িত কৰে<ref>{{cite encyclopedia|url=https://www.britannica.com/topic/Ardhanarishvara|title=Ardhanārīśvara|year=2011|encyclopedia=Encyclopædia Britannica|access-date=27 December 2017|archive-date=15 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180815031629/https://www.britannica.com/topic/Ardhanarishvara}}</ref> File:Le temple de Brihadishwara (Tanjore, Inde) (13908795928).jpg|[[গণেশ]]ক মূল মন্দিৰ আৰু এটা পৃথক মন্দিৰ দুয়ো ঠাইতে দেখুওৱা হৈছে। File:Brihadeeswarar Temple 04.jpg|পিছফালে মন্দিৰৰ কৰিডৰ থকা পৃথক গণেশ মন্দিৰ File:Brihadisvara Temple, Thanjavur, Tamil Nadu, India (2009) 19.jpg|চোতালৰ উত্তৰ অংশত থকা সুব্ৰহ্মণ্যৰ মন্দিৰ। ইয়াক "মুৰুগন", "কাৰ্তিকেয়" বা "স্কন্দ" বুলিও কোৱা হয়। File:Chandeshvara shrine at the Brihadisvara Temple.jpg|[[চণ্ডেশ্বৰ]] মন্দিৰ। সোঁফালে মূল মন্দিৰৰ দেৱাল আৰু পিছফালে পূব গোপুৰম আছে। চণ্ডেশ্বৰ এজন ধ্যানমগ্ন যোগী আৰু নয়নমাৰ [[ভক্তি আন্দোলন]]ৰ সাধু। File:1010 CE Brihadishwara Temple, Hindu god Shiva, built by Rajaraja I, Thanjavur Tamil Nadu India (8).jpg|[[বিষ্ণু]]ৰ [[নৰসিংহ]] অৱতাৰ, যিয়ে মানুহক তেওঁলোকৰ ধৰ্মীয় বিশ্বাসৰ বাবে নিৰ্যাতন কৰা অসুৰক বধ কৰিছে File:1010 CE Brihadishwara Shiva Temple, yogini, built by Rajaraja I, Thanjavur Tamil Nadu India.jpg|[[লক্ষ্মী]]ৰ মূৰ্তি, সন্মানসহ প্ৰদৰ্শিত এখন বৈষ্ণৱ ভাস্কৰ্য File:Tanjore Paintings - Big temple 01.JPG|গজলক্ষ্মীৰ দেৱালচিত্ৰ, [[বৈষ্ণৱ ধৰ্ম]]ৰ বিষয়-বস্তুৰ আন এটা শিল্পকৰ্ম File:Sculptures at the Brihadisvara Temple, Thanjavur, Tamil Nadu, India (2016) 01.jpg|শৈৱ মন্দিৰত থকা বিষ্ণুৰ ভাস্কৰ্য File:1010 CE Brihadishwara Shiva Temple, wall relief, built by Rajaraja I, Thanjavur Tamil Nadu India.jpg|[[যোগ]] আৰু ধ্যানৰ উত্থিত খোদিত চিত্ৰ; মন্দিৰটোত বহুতো লৌকিক আৰু সাধুৰ দৃশ্য দেখুওৱা হৈছে। File:Brihadeeswarar Temple 3407.jpg|গছত লুকাই গোপিকাসকলৰ কাপোৰ লৈ কৃষ্ণই কৰা ধেমালি File:Nandi Brihadeeswara.jpg|নন্দী মন্দিৰ File:Sculpture2 Brihadeeswara.jpg|ভাস্কৰ্য File:Sculpture3 Brihadeeswara.jpg|বিমানৰ বাহিৰৰ দেৱালৰ ভাস্কৰ্যৰ অংশ File:Relief Staircase, Brihadeeswara.jpg|খট‌খটীত থকা উত্থিত খোদিত চিত্ৰ File:Relief detail, Brihadeeswara.jpg|উত্থিত খোদিত চিত্ৰৰ অংশ File:Relief detail 2 Brihadeeswara.jpg|উত্থিত খোদিত চিত্ৰৰ অংশ File:Entrance Brihadeeswara.jpg|প্ৰৱেশদ্বাৰ File:Thanjavur Big Temple View.jpg|বিমানৰ দৃশ্য File:Brihadisvara Temple - Thanjavur peruvudaiyar kovil ttkcvrvb122k23iph (299).jpg|বিমানলৈ যোৱা এটা প্ৰৱেশদ্বাৰ File:Left side view Brihadeeswara.jpg| বাঁওফালৰপৰা দেখা দৃশ্য File:The Big Temple - Thanjavur.jpg|ৰাতিৰ দৃশ্য File:Brihadeeswara Temple Gopuram at Night.jpg|ৰাতিৰ সময়ত বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰৰ গোপুৰম File:PeriyaKoil June 2016.jpg|তাঞ্জোৰ পেৰিয়া কইলত পুৱতি নিশাৰ দৃশ্য File:A yoga and meditation relief.jpg|[[যোগ]] আৰু ধ্যানৰ উত্থিত খোদিত চিত্ৰ File:Ta-scr.jpg|বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰৰ তামিল লিপিৰ শিলালিপি </gallery> ==টোকা== {{Reflist|group=note}} ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ===গ্ৰন্থপঞ্জী=== {{Refbegin|2}} *{{cite book|author=Prasanna Kumar Acharya|title=An encyclopaedia of Hindu architecture|year=2010|publisher=Oxford University Press (Republished by Motilal Banarsidass)|url=https://archive.org/stream/encyclopaediaofh07achauoft#page/n9/mode/2up|isbn=978-81-7536-534-6}} *{{cite book|author=Prasanna Kumar Acharya|title=A Dictionary of Hindu Architecture: Treating of Sanskrit Architectural Terms with Illustrative Quotations|url=https://books.google.com/books?id=rbayQwAACAAJ|year=1997|publisher=Oxford University Press (Reprinted in 1997 by Motilal Banarsidass)|isbn=978-81-7536-113-3|access-date=3 December 2017|archive-date=11 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231111032500/https://books.google.com/books?id=rbayQwAACAAJ|url-status=live}} *{{cite book|author1=Vinayak Bharne|author2=Krupali Krusche|title=Rediscovering the Hindu Temple: The Sacred Architecture and Urbanism of India|url=https://books.google.com/books?id=CGukBgAAQBAJ|year=2014|publisher=Cambridge Scholars Publishing|isbn=978-1-4438-6734-4|access-date=3 December 2017|archive-date=13 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230813200520/https://books.google.com/books?id=CGukBgAAQBAJ|url-status=live}} * {{citation|author=S.R. Balasubrahmanyam|title = Middle Chola Temples|publisher = Thomson Press| year=1975|isbn = 978-9060236079}} * {{cite book| first=Francis D.K.| last=Ching| year=2007| title=A Global History of Architecture| url=https://archive.org/details/globalhistoryofa0000chin| url-access=registration| publisher=John Wiley and Sons| location=New York| pages=[https://archive.org/details/globalhistoryofa0000chin/page/338 338–339]| isbn=978-0-471-26892-5}} *{{cite book|author=Alice Boner|title=Principles of Composition in Hindu Sculpture: Cave Temple Period|url=https://books.google.com/books?id=doQLZ21CGScC|year=1990|publisher=Motilal Banarsidass|isbn=978-81-208-0705-1|access-date=3 December 2017|archive-date=11 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231111032500/https://books.google.com/books?id=doQLZ21CGScC|url-status=live}} *{{cite book|author1=Alice Boner|author2=Sadāśiva Rath Śarmā|title=Silpa Prakasa|url=https://books.google.com/books?id=itQUAAAAIAAJ|year=2005|publisher=Brill Academic (Reprinted by Motilal Banarsidass)|isbn=978-8120820524|access-date=3 December 2017|archive-date=11 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231111031957/https://books.google.com/books?id=itQUAAAAIAAJ|url-status=live}} *{{cite book|author1=A.K. Coomaraswamy|author2=Michael W. Meister|title=Essays in Architectural Theory|url=https://books.google.com/books?id=5B1QAAAAMAAJ|year=1995|publisher=Indira Gandhi National Centre for the Arts|isbn=978-0-19-563805-9|access-date=3 December 2017|archive-date=11 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231111033002/https://books.google.com/books?id=5B1QAAAAMAAJ|url-status=live}} *Dehejia, V. (1997). ''Indian Art''. Phaidon: London. {{ISBN|0-7148-3496-3}}. *{{cite book|author=Adam Hardy|title=Indian Temple Architecture: Form and Transformation|url=https://books.google.com/books?id=aU0hCAS2-08C|year=1995|publisher=Abhinav Publications|isbn=978-81-7017-312-0|access-date=3 December 2017|archive-date=13 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230813200524/https://books.google.com/books?id=aU0hCAS2-08C|url-status=live}} *{{cite book|author=Adam Hardy|title=The Temple Architecture of India|url=https://books.google.com/books?id=ofUVAQAAIAAJ|year=2007|publisher=Wiley|isbn=978-0470028278|access-date=3 December 2017|archive-date=11 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231111033002/https://books.google.com/books?id=ofUVAQAAIAAJ|url-status=live}} *{{cite book|author=Adam Hardy|title=Theory and Practice of Temple Architecture in Medieval India: Bhoja's Samarāṅgaṇasūtradhāra and the Bhojpur Line Drawings|url=https://books.google.com/books?id=_oADrgEACAAJ|year=2015|publisher=Indira Gandhi National Centre for the Arts|isbn=978-93-81406-41-0|access-date=3 December 2017|archive-date=11 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231111033002/https://books.google.com/books?id=_oADrgEACAAJ|url-status=live}} *Harle, J.C., ''The Art and Architecture of the Indian Subcontinent'', 2nd edn. 1994, Yale University Press Pelican History of Art, {{ISBN|0300062176}} *{{cite book|author=Monica Juneja|title=Architecture in Medieval India: Forms, Contexts, Histories|url=https://books.google.com/books?id=7N7VAAAAMAAJ|year=2001|publisher=Orient Blackswan|isbn=978-8178242286|access-date=3 December 2017|archive-date=11 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231111033003/https://books.google.com/books?id=7N7VAAAAMAAJ|url-status=live}} *{{cite book|author=Stella Kramrisch|title=The Hindu Temple Volume 1|url=https://books.google.com/books?id=NNcXrBlI9S0C|year=1976|publisher=Motilal Banarsidass (Reprinted 1946 Princeton University Press)|isbn=978-81-208-0223-0|access-date=3 December 2017|archive-date=10 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231110025834/https://books.google.com/books?id=NNcXrBlI9S0C|url-status=live}} *{{cite book|author=Stella Kramrisch|title=The Hindu Temple Volume 2|url=https://books.google.com/books?id=8-aS52MgIkMC|year=1979|publisher=Motilal Banarsidass (Reprinted 1946 Princeton University Press)|isbn=978-81-208-0224-7}} *{{cite book|author1=Michael W. Meister|author2=Madhusudan Dhaky|title=Encyclopaedia of Indian temple architecture|url=https://books.google.com/books?id=DRY3AQAAIAAJ|year=1986|publisher=American Institute of Indian Studies|isbn=978-0-8122-7992-4|access-date=3 December 2017|archive-date=11 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231111033003/https://books.google.com/books?id=DRY3AQAAIAAJ|url-status=live}} *{{cite book|author=George Michell|title=Hindu Art and Architecture|url=https://archive.org/details/hinduartarchitec00mich|url-access=registration|year=2000|publisher=Thames & Hudson|isbn=978-0-500-20337-8}} * {{citation| last =Michell| first =George| title = The Hindu Temple: An Introduction to Its Meaning and Forms| publisher =University of Chicago Press| year =1988| location =Chicago| isbn = 0-226-53230-5}} * {{cite book| first= John| last= Man| year= 1999| title= Atlas of the Year 1000| publisher= Penguin Books| location= United Kingdom| isbn= 0-7946-0011-5| url= https://books.google.com/books?id=j-CgtWP38nsC| access-date= 15 November 2015| archive-date= 10 March 2024| archive-url= https://web.archive.org/web/20240310103400/https://books.google.com/books?id=j-CgtWP38nsC| url-status= live}} * {{cite book| first= Binda| last= Thapar| year= 2004| title= Introduction to Indian Architecture | publisher= Periplus Editions| location=Singapore| pages= 43, 52–53| isbn= 0-7946-0011-5}} *{{cite book|author=T. A. Gopinatha Rao|title=Elements of Hindu iconography|url=https://books.google.com/books?id=MJD-KresBwIC|year=1993|publisher=Motilal Banarsidass|isbn=978-81-208-0878-2|access-date=3 December 2017|archive-date=11 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231111033003/https://books.google.com/books?id=MJD-KresBwIC|url-status=live}} *{{cite book|author=Ajay J. Sinha|title=Imagining Architects: Creativity in the Religious Monuments of India|url=https://books.google.com/books?id=WvqLzaSUGi8C|year=2000|publisher=University of Delaware Press|isbn=978-0-87413-684-5|access-date=3 December 2017|archive-date=11 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231111033003/https://books.google.com/books?id=WvqLzaSUGi8C|url-status=live}} *{{cite book|title=South Indian Temples|author=Burton Stein|isbn=978-0706904499|publisher=Vikas|url=https://books.google.com/books?id=Hq5BngAACAAJ|year=1978|access-date=3 December 2017|archive-date=11 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231111033004/https://books.google.com/books?id=Hq5BngAACAAJ|url-status=live}} *{{cite book|author=Burton Stein|title=The New Cambridge History of India: Vijayanagara|url=https://books.google.com/books?id=OpxeaYQbGDMC|year=1989|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-26693-2|access-date=3 December 2017|archive-date=11 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231111033010/https://books.google.com/books?id=OpxeaYQbGDMC|url-status=live}} *{{cite book|author1=Burton Stein|author2=David Arnold|title=A History of India|url=https://books.google.com/books?id=QY4zdTDwMAQC|year=2010|publisher=John Wiley & Sons|isbn=978-1-4443-2351-1|access-date=3 December 2017|archive-date=12 July 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230712062730/https://books.google.com/books?id=QY4zdTDwMAQC|url-status=live}} *{{cite book|author=Kapila Vatsyayan|title=The Square and the Circle of the Indian Arts|url=https://books.google.com/books?id=vwLJc3pBzzUC&pg=PR10|year=1997|publisher=Abhinav Publications|isbn=978-81-7017-362-5|access-date=3 December 2017|archive-date=11 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231111033504/https://books.google.com/books?id=vwLJc3pBzzUC&pg=PR10#v=onepage&q&f=false|url-status=live}} {{Refend}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Commons category|Brihadisvara Temple|বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ}} {{Wikivoyage|Thanjavur|তাঞ্জাভুৰ}} * [https://ignca.gov.in/thanjavur-brhadisvara-temple/ তাঞ্জাভুৰ বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ], ভাৰত চৰকাৰৰ ইন্দিৰা গান্ধী ৰাষ্ট্ৰীয় কলা কেন্দ্ৰ * [https://www.tamilnadutourism.tn.gov.in/destinations/brihadeeswara-temple বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ], তামিলনাডু পৰ্যটন * [https://indianculture.gov.in/stories/dakshina-meru-brihadeswara-temple দক্ষিণ মেৰু: বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ], ভাৰত চৰকাৰ * [http://www.art-and-archaeology.com/india/thanjavur/bri01.html শিল্প আৰু পুৰাতত্ত্বৰ ৱেবছাইটত আলোকচিত্ৰসমূহ] * [https://whc.unesco.org/en/list/250 ইউনেস্কোৰ মহান জীৱন্ত চোল মন্দিৰসমূহ] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ পৰ্যটনস্থলী]] [[শ্ৰেণী:হিন্দুধৰ্মৰ মঠ-মন্দিৰ]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ ধৰ্মীয় স্থান]] o7eghrhwp2alc8k0tyg28xg7o6c0tx4 627380 627378 2026-08-15T05:21:26Z AjayDas 12623 /* ৰথ উৎসৱ */ 627380 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious building |building_name = বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ | image = Brihadisvara Temple during Maha Shivaratri-WUS03611 (edit).jpg | caption = [[মহা শিৱৰাত্ৰি]]ৰ সময়ত বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ | native_name = தஞ்சைப் பெருவுடையார் கோயில் | pushpin_map = India #Tamil Nadu | pushpin_caption = [[তামিলনাডু]], ভাৰতত অৱস্থান | coordinates = {{coord|10|46|58|N|79|07|54|E|type:landmark_region:IN|display=inline,title}} | religious_affiliation = [[হিন্দুধৰ্ম]] | country = ভাৰত | state = [[তামিলনাডু]] | district = [[থাঞ্জাভুৰ জিলা]] | location = [[থাঞ্জাভুৰ]] | elevation_m = 65.83 | deity = [[শিৱ]] | festival = [[মহা শিৱৰাত্ৰি]] | architecture_style = [[চোল স্থাপত্য]] | inscriptions = [[তামিল ভাষা|তামিল]] | completed = ১০১০ খ্ৰীষ্টাব্দ<ref name=britbrihadthanj/><ref name=mitchell/> | creator = [[ৰাজাৰাজ চোল প্ৰথম|ৰাজাৰাজ প্ৰথম]] | footnotes = {{Infobox UNESCO World Heritage Site | child = yes | official_name = থাঞ্জাভুৰৰ বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ কমপ্লেক্স | part_of = [[মহান জীৱন্ত চোল মন্দিৰসমূহ]] | criteria = {{UNESCO WHS type|(ii), (iii)}}(ii), (iii) | ID = 250bis-001 | year = ১৯৮৭ | extension = ২০০৪ | area = {{convert|18.07|ha|acre|abbr=on}} | buffer_zone = {{convert|9.58|ha|acre|abbr=on}} }} }} {{হিন্দু ধৰ্ম}} '''বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ''', ইয়াৰ নিৰ্মাতাই '''ৰাজাৰাজেশ্বৰম''' ({{lit|[[ৰাজাৰাজ চোল প্ৰথম|ৰাজাৰাজ]]ৰ প্ৰভু}}) নামেৰে নামকৰণ কৰা আৰু স্থানীয়ভাৱে '''''থাঞ্জাই পেৰিয়া কোভিল''''' ({{lit|থাঞ্জাভুৰৰ বৃহৎ মন্দিৰ}}) আৰু '''''পেৰুৱুদৈয়াৰ কোভিল''''' ({{literally|মহান প্ৰভুৰ মন্দিৰ}}) নামেৰে পৰিচিত, হৈছে শৈৱ<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=GaYeAAAAMAAJ&q=brihadisvara+saiva+temple |title=ৰাজাৰাজ দ্য গ্ৰেট: এ গাৰ্লেণ্ড অৱ ট্ৰিবিউটছ |date=1984 |publisher=মিউজিয়ামছ ডিপাৰ্টমেণ্ট, গভৰ্ণমেণ্ট মিউজিয়াম |language=en |access-date=25 October 2022 |archive-date=3 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230703190805/https://books.google.com/books?id=GaYeAAAAMAAJ&q=brihadisvara+saiva+temple |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=bqeyAAAAIAAJ&q=brihadisvara+saiva+temple |title=ইণ্ডিয়া পাৰ্ছপেক্টিভছ |date=1995 |publisher=পিটিআই ফৰ দ্য মিনিষ্ট্ৰী অৱ এক্সটাৰ্নেল এফেয়াৰ্ছ |language=en |access-date=25 October 2022 |archive-date=3 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230703190805/https://books.google.com/books?id=bqeyAAAAIAAJ&q=brihadisvara+saiva+temple |url-status=live }}</ref> [[হিন্দু মন্দিৰ]], যি [[চোল শিল্প আৰু স্থাপত্য|চোল স্থাপত্যশৈলী]]ত<ref>{{Cite book |last=Rao |first=Raghunadha |url=https://books.google.com/books?id=U-p8Zg62USYC&dq=brihadisvara+temple+tamil+architecture&pg=PA32 |title=ভাৰতীয় ঐতিহ্য আৰু সংস্কৃতি |publisher=ষ্টাৰ্লিং পাব্লিশ্বাৰ্ছ |year=1989 |isbn=9788120709300 |pages=32 |language=English |access-date=18 March 2023 |archive-date=24 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230424002637/https://books.google.com/books?id=U-p8Zg62USYC&dq=brihadisvara+temple+tamil+architecture&pg=PA32 |url-status=live }}</ref> নিৰ্মিত আৰু ভাৰতৰ [[কাবেৰী নদী]]ৰ দক্ষিণ পাৰৰ থাঞ্জাভুৰ, [[তামিলনাডু]], ভাৰতত অৱস্থিত।<ref name=britbrihadthanj>[https://www.britannica.com/place/Thanjavur-India থাঞ্জাভুৰ], এনচাইক্ল'পিডিয়া ব্ৰিটানিকা</ref><ref name=asibrihadthanj/> ই সৰ্ববৃহৎ হিন্দু মন্দিৰসমূহৰ অন্যতম আৰু [[তামিল স্থাপত্য]]ৰ এক উৎকৃষ্ট নিদৰ্শন।<ref name="Great Living Chola Temples">{{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/list/250 |title=মহান জীৱন্ত চোল মন্দিৰসমূহ |publisher=ইউনেস্ক' |access-date=21 January 2008 |archive-date=5 January 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130105115252/https://whc.unesco.org/en/list/250 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite book | first= John | last= Keay | author-link= John Keay | year= 2000 | title=ভাৰত: এখন ইতিহাস | publisher=হাৰ্পাৰ কলিন্স পাব্লিশ্বাৰ্ছ | location=নিউয়ৰ্ক, আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ | isbn= 0-00-638784-5 | url= https://books.google.com/books?id=3aeQqmcXBhoC | pages= xix | access-date= 15 November 2015 | archive-date= 3 July 2023 | archive-url= https://web.archive.org/web/20230703190805/https://books.google.com/books?id=3aeQqmcXBhoC | url-status= live }}</ref> ইয়াক ''দক্ষিণ মেৰু'' ([[মেৰু পৰ্বত|মেৰু]]ৰ [[দক্ষিণ ভাৰত|দক্ষিণ]] ৰূপ) বুলিও কোৱা হয়।<ref>{{cite book|title=ভাৰত আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ মন্দিৰ শিল্প, প্ৰতিমা আৰু সংস্কৃতি|author=কে. ভি. ৰামন|publisher=শাৰদা পাব্লিশ্বিং হাউছ|year=2006|page=136}}</ref> [[চোল বংশ|চোল]] সম্ৰাট [[ৰাজাৰাজ চোল প্ৰথম|ৰাজাৰাজ প্ৰথমে]] ১০০৩ৰপৰা ১০১০ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ভিতৰত নিৰ্মাণ কৰা এই মন্দিৰটো [[ইউনেস্ক']]ৰ [[বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ]] "[[মহান জীৱন্ত চোল মন্দিৰসমূহ]]"ৰ অংশ; ইয়াৰ সৈতে চোল যুগৰ [[গংগাইকোণ্ড চোলপুৰমৰ বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ|গংগাইকোণ্ড চোলপুৰম মন্দিৰ]] আৰু [[ঐৰাৱতেশ্বৰ মন্দিৰ]] অন্তৰ্ভুক্ত, যিবোৰ ক্ৰমে ইয়াৰ উত্তৰ-পূবলৈ প্ৰায় {{convert|70|km}} আৰু {{convert|40|km}} দূৰত অৱস্থিত।<ref name=UNESCO/> এই একাদশ শতিকাৰ মন্দিৰৰ মূল স্থাপত্যসমূহ এটা পৰিখাৰ চাৰিওফালে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ইয়াত ''[[গোপুৰম|গোপুৰ]]'', মূল মন্দিৰ, ইয়াৰ বিশাল স্তম্ভ, শিলালিপি, দেৱালচিত্ৰ আৰু মূলতঃ [[শৈৱ ধৰ্ম|শৈৱ]] বিষয়ৰ সৈতে জড়িত ভাস্কৰ্য আছিল, যদিও [[বৈষ্ণৱ ধৰ্ম]] আৰু [[শাক্ত ধৰ্ম]]ৰো নিদৰ্শন আছিল। মন্দিৰটো ইতিহাসৰ বিভিন্ন সময়ত ক্ষতিগ্ৰস্ত হৈছিল আৰু কিছুমান শিল্পকৰ্ম এতিয়া নোহোৱা হৈছে। পৰৱৰ্তী শতিকাসমূহত অতিৰিক্ত [[মণ্ডপ]] আৰু স্মাৰক সংযোজন কৰা হৈছিল। মন্দিৰটো বৰ্তমান ১৬শ শতিকাৰ পিছত নিৰ্মাণ কৰা দুৰ্গসদৃশ দেৱালেৰে পৰিবেষ্টিত।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=1–21}}<ref name=michell16/> গ্ৰেনাইটেৰে নিৰ্মিত মন্দিৰটোৰ গৰ্ভগৃহৰ ওপৰৰ ''বিমান'' স্তম্ভটো দক্ষিণ ভাৰতৰ অন্যতম ওখ।<ref name=asibrihadthanj>{{cite web|title=ভাৰতীয় পুৰাতত্ত্ব জৰীপ|url=http://asi.nic.in/asi_monu_whs_cholabt.asp|access-date=25 December 2012|archive-date=22 September 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130922114449/http://asi.nic.in/asi_monu_whs_cholabt.asp|url-status=live}}</ref> মন্দিৰটোত এটা বিশাল স্তম্ভযুক্ত ''প্ৰকাৰ'' (কৰিডৰ) আৰু ভাৰতৰ অন্যতম বৃহৎ শিৱ [[লিংগ]] আছে।<ref name=asibrihadthanj/><ref name=UNESCO/>{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=20–21}} ইয়াৰ ভাস্কৰ্যৰ উৎকৃষ্ট মানৰ বাবেও ই বিখ্যাত; লগতে একাদশ শতিকাত [[নটৰাজ]], অৰ্থাৎ নৃত্যৰ প্ৰভু শিৱৰ ৰূপৰ পিতলৰ মূৰ্তি নিৰ্মাণৰ বাবে ইয়াক নিৰ্বাচন কৰা হৈছিল। মন্দিৰ কমপ্লেক্সত [[নন্দী]], [[পাৰ্বতী]], [[কাৰ্তিকেয়|মুৰুগন]], [[গণেশ]], সভাপতি, [[দক্ষিণামূৰ্তি]], [[চণ্ডেশ্বৰ নায়নাৰ|চণ্ডেশ্বৰ]], [[বৰাহী]], তিৰুৱাৰুৰৰ তিয়াগৰাজৰ লগতে [[সিদ্ধৰ]] [[কৰুভুৰাৰ|কৰুভূৰাৰ]] আৰু আনসকলৰ মন্দিৰ আছে।<ref name=UNESCO/>{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=16–29}} মন্দিৰটো [[তামিলনাডু]]ৰ অন্যতম সৰ্বাধিক পৰিদৰ্শিত পৰ্যটনস্থলী।<ref name="Gopal 1990 185">{{cite book|title=যুগে যুগে ভাৰত|url=https://archive.org/details/indiathroughages00mada|last=Gopal|first=Madan|year= 1990| page= [https://archive.org/details/indiathroughages00mada/page/185 185]|editor=K.S. Gautam|publisher=প্ৰকাশন বিভাগ, তথ্য আৰু সম্প্ৰচাৰ মন্ত্ৰ্যালয়, ভাৰত চৰকাৰ}}</ref> ==নামকৰণ== [[ৰাজাৰাজ প্ৰথম|ৰাজাৰাজ চোলে]] এই মন্দিৰটো নিৰ্মাণ কৰাইছিল। তেওঁ ইয়াৰ নাম ৰাজাৰাজেশ্বৰম (Rajarājeśvaram) ৰাখিছিল। ইয়াৰ অৰ্থ হৈছে ৰাজাৰাজৰ দেৱতাৰ মন্দিৰ।<ref>{{cite book |author=D. Raphael |title=Temples of Tamil Nadu, Works of Art |url=https://google.com |year=1996 |publisher=Ratnamala |isbn=978-955-9440-00-0 |page=9 |access-date=9 June 2019 |archive-date=10 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240310103506/https://google.com |url-status=live }}</ref> পিছৰ এটা শিলালিপিত মন্দিৰটোৰ দেৱতাক পেৰিয়া উদাইয়া নায়নাৰ বুলি কোৱা হৈছে। এই নামটোৰপৰাই বৰ্তমানৰ বৃহদেশ্বৰ আৰু পেৰুভুডাইয়াৰ কোভিল নাম দুটা আহিছে বুলি জনা যায়।<ref>{{cite book |author=S. R. Balasubrahmanyam |title=Middle Chola Temples: Rajaraja I to Kulottunga I, A.D. 985-1070 |url=https://google.com |year=1975 |publisher=Thomson |page=87 |access-date=9 June 2019 |archive-date=10 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240310103400/https://google.com |url-status=live }}</ref> ==অৱস্থান== [[File:Brihadisvara Temple - Thanjavur peruvudaiyar kovil ttkcvrvb122k23iph (747).jpg|thumb|centre|400px|দেৱালৰ বাহিৰৰপৰা দেখা পেৰুবুদাইয়াৰ মন্দিৰৰ চৌহদ]] পেৰুবুদাইয়াৰ মন্দিৰ<ref>{{Cite web|title=Brihadeeswara Temple|url=[https://brihadeeswara.temple-mandir.in/|access-date=2022-02-24|website=Brihadeeswara](https://brihadeeswara.temple-mandir.in/|access-date=2022-02-24|website=Brihadeeswara) Temple|language=en-US|archive-date=24 February 2022|archive-url=[https://web.archive.org/web/20220224085645/https://brihadeeswara.temple-mandir.in/|url-status=dead}}](https://web.archive.org/web/20220224085645/https://brihadeeswara.temple-mandir.in/|url-status=dead}})</ref> [[তাঞ্জাভুৰ]] চহৰত অৱস্থিত। ই [[চেন্নাই]]ৰপৰা প্ৰায় {{convert|350|km}} দক্ষিণ-পশ্চিমে অৱস্থিত। ভাৰতীয় ৰে'লৱে, তামিলনাডু বাছ সেৱা আৰু ৬৭, ৪৫চি আৰু ২২৬নং ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথৰ জৰিয়তে চহৰখন আন বহুতো মুখ্য চহৰৰ সৈতে প্ৰতিদিনে সংযুক্ত হৈ আছে।<ref name="road">{{cite web | url =[http://www.nhai.org/Doc/project-offer/Highways.pdf](http://www.nhai.org/Doc/project-offer/Highways.pdf) | page =2 | title =NH wise Details of NH in respect of Stretches entrusted to NHAI | access-date =17 December 2011 | work =Ministry of Road Transport & Highways, [[Government of India]] | publisher =[[National Highways Authority of India]] | archive-url =[https://web.archive.org/web/20090225142615/http://www.nhai.org/Doc/project-offer/Highways.pdf](https://web.archive.org/web/20090225142615/http://www.nhai.org/Doc/project-offer/Highways.pdf) | archive-date =25 February 2009 | url-status =dead | df =dmy-all }}</ref><ref>{{cite web|url=[http://www.municipality.tn.gov.in/thanjavur/city-routes.htm|title=Thanjavur](http://www.municipality.tn.gov.in/thanjavur/city-routes.htm|title=Thanjavur) bus routes|publisher=Municipality of Thanjavur|access-date=29 December 2012|archive-url=[https://web.archive.org/web/20130617131259/http://www.municipality.tn.gov.in/thanjavur/city-routes.htm|archive-date=17](https://web.archive.org/web/20130617131259/http://www.municipality.tn.gov.in/thanjavur/city-routes.htm|archive-date=17) June 2013|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> নিয়মীয়া সেৱা থকা আটাইতকৈ ওচৰৰ বিমানবন্দৰটো হৈছে [[তিৰুচিৰাপল্লী আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰ]]। ই প্ৰায় {{convert|55|km}} দূৰত অৱস্থিত।<ref>{{cite book|author=Ē. Kē Cēṣāttiri|title=Sri Brihadisvara: The Great Temple of Thānjavūr|url=[https://books.google.com/books?id=FnXXAAAAMAAJ|year=2008|publisher=Nile|page=5}}](https://books.google.com/books?id=FnXXAAAAMAAJ|year=2008|publisher=Nile|page=5}})</ref> চহৰখন আৰু মন্দিৰটো স্থলভাগত অৱস্থিত যদিও [[কাবেৰী নদী]]ৰ বদ্বীপৰ আৰম্ভণিতে অৱস্থিত। সেয়েহে ইয়াৰ [[বংগোপসাগৰ]]লৈ আৰু তাৰ জৰিয়তে [[ভাৰত মহাসাগৰ]]লৈ যাতায়াতৰ সুবিধা আছে। মন্দিৰসমূহৰ সৈতে তামিল লোকসকলে একাদশ শতিকাত কৃষিকাৰ্যৰ বাবে প্ৰথমটো বৃহৎ জলসিঞ্চন ব্যৱস্থা নিৰ্মাণ কৰিছিল। এই ব্যৱস্থাই সামগ্ৰীৰ পৰিবহণ আৰু নগৰীয়া কেন্দ্ৰৰ মাজেৰে পানীৰ প্ৰৱাহ নিয়ন্ত্ৰণ কৰাতো সহায় কৰিছিল।<ref>{{cite book|author=Marshall M. Bouton|title=Agrarian Radicalism in South India|url=[https://books.google.com/books?id=5-v_AwAAQBAJ&pg=PA72|year=2014|publisher=Princeton](https://books.google.com/books?id=5-v_AwAAQBAJ&pg=PA72|year=2014|publisher=Princeton) University Press|isbn=978-1-4008-5784-5|pages=72–78}}</ref> ==ইতিহাস== [[File:Raraja detail.png|thumb|left|200x200px|১০০৩–১০১০ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ভিতৰত মন্দিৰটো নিৰ্মাণ কৰা [[চোল ৰাজবংশ|চোল]] সম্ৰাট [[ৰাজাৰাজ চোল প্ৰথম|ৰাজাৰাজ প্ৰথম]]ৰ মূৰ্তি<ref name=britbrihadthanj/><ref name=mitchell/>]] পঞ্চমৰপৰা নৱম শতিকালৈকে [[চালুক্য]]সকলৰ শাসনকালত [[দ্ৰাবিড় স্থাপত্য|তামিল]] মন্দিৰৰ স্থাপত্যশৈলীৰ বিভিন্ন ৰূপ বিকশিত হৈ থাকিল। ইয়াৰ উদাহৰণ [[আইহোল]], [[বাদামী গুহা মন্দিৰ|বাদামী]] আৰু [[পট্টদকল]]ত দেখা যায়। ইয়াৰ পিছত [[পল্লৱ]]সকলৰ শাসনকালত এই বিকাশ অব্যাহত থাকে। ইয়াৰ উদাহৰণ [[মহাবলীপুৰমৰ স্মৃতিসৌধসমূহৰ সমষ্টি|মামল্লপুৰম]] আৰু অন্যান্য স্মৃতিসৌধত দেখা যায়। ইয়াৰ পিছত ৮৫০ৰপৰা ১২৮০ চনৰ ভিতৰত [[চোল]]সকল প্ৰধান ৰাজবংশ হিচাপে উত্থান ঘটে।<ref name=mitchell/>{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=1–2}} চোল যুগৰ আৰম্ভণিতে স্থাপত্যতকৈ নিজৰ ৰাজনৈতিক আৰু ভৌগোলিক সীমা সুৰক্ষিত কৰাত অধিক গুৰুত্ব দিয়া হৈছিল। দশম শতিকাত চোল সাম্ৰাজ্যত বহু-পৃষ্ঠযুক্ত [[স্তম্ভ]] আৰু বাহিৰলৈ ওলাই থকা বৰ্গাকাৰ [[Capital (architecture)|শীৰ্ষভাগ]]ৰ দৰে বৈশিষ্ট্য দেখা দিবলৈ আৰম্ভ কৰে। জৰ্জ মিচেলৰ মতে, ইয়াৰপৰাই নতুন চোল স্থাপত্যশৈলীৰ আৰম্ভণি হৈছিল।<ref name=mitchell>{{harvnb|Michell|1988|pp=145–148}}</ref>{{refn|group=note|ডগলাছ বেৰেটে ১৯৭৫ চনত প্ৰকাশ কৰা চোল স্থাপত্যৰ ওপৰত গ্ৰন্থখনত কৈছে যে ৮৬৬ৰপৰা ৯৪০ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ভিতৰত বিজয়ালয়ৰ সময়ৰপৰা এটা নতুন শৈলীৰ উদ্ভৱ হৈছিল। বিজয়ালয় আছিল প্ৰথম চোল শাসক। বেৰেটৰ মতে, চোল শৈলী পল্লৱ পৰম্পৰাৰপৰা বিকশিত হোৱা নাছিল।<ref name="Barrett1974">{{cite book|author=Douglas E. Barrett|title=Early Cola Architecture and Sculpture; 866-1014 A.D.|url=[https://books.google.com/books?id=s0J4QgAACAAJ|year=1974|publisher=Faber|isbn=978-0-571-10507-6|access-date=13](https://books.google.com/books?id=s0J4QgAACAAJ|year=1974|publisher=Faber|isbn=978-0-571-10507-6|access-date=13) November 2017|archive-date=10 March 2024|archive-url=[https://web.archive.org/web/20240310103400/https://books.google.com/books?id=s0J4QgAACAAJ|url-status=live}}](https://web.archive.org/web/20240310103400/https://books.google.com/books?id=s0J4QgAACAAJ|url-status=live}})</ref> গেৰী জে. শ্বিণ্ডলাৰৰ মতে, বেৰেটৰ এই কামত "অন্তহীন অনুমান আৰু বিতৰ্কৰ সুযোগ" থকা মতামত আগবঢ়োৱা হৈছে।<ref>{{cite journal | last=Schwindler | first=Gary J. | title=Review: Early Cola Architecture and Sculpture | journal=The Journal of Asian Studies | publisher=Cambridge University Press | volume=36 | issue=4 | year=1977 | doi=10.2307/2054437 | page=705| jstor=2054437 | s2cid=163896079 | doi-access=free }}</ref>}} এই দক্ষিণ ভাৰতীয় শৈলী ইয়াৰ আকাৰ আৰু সজ্জাৰ বিৱৰণৰ ক্ষেত্ৰত সৰ্বাধিক সম্পূৰ্ণ ৰূপত ১০০৩ৰপৰা ১০১০ চনৰ ভিতৰত চোল ৰজা [[ৰাজাৰাজ চোল প্ৰথম|ৰাজাৰাজ প্ৰথমে]] নিৰ্মাণ কৰা বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰত দেখা যায়।<ref name=britbrihadthanj/><ref name=mitchell/> {{multiple image | total_width = 500 | align = centre | direction = horizontal | image1 = Brihadisvara Temple, Thanjavur by William Hodges.jpg | caption1 = | image2 = Brihadisvara Temple, Thanjavur by Henry Salt.jpg | caption2 = | footer = বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ, তাঞ্জাভুৰৰ প্ৰাৰম্ভিক ইউৰোপীয় চিত্ৰণ (১৮শ শতিকাৰ শেষৰপৰা ১৯শ শতিকাৰ আৰম্ভণিলৈ)। }} ===সংযোজন, সংস্কাৰ আৰু মেৰামতি=== মুখ্য মন্দিৰ আৰু ইয়াৰ গোপুৰমসমূহ একাদশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ। ইয়াৰ পিছৰ ১,০০০ বছৰত মন্দিৰটোত সংযোজন, সংস্কাৰ আৰু মেৰামতি কৰা হৈছিল। আক্ৰমণ আৰু যুদ্ধৰ ফলতো মন্দিৰটোৰ ক্ষতি হৈছিল। বিশেষকৈ [[মাদুৰাই]] নিয়ন্ত্ৰণ কৰা মুছলমান [[চুলতান]] আৰু তাঞ্জাভুৰ নিয়ন্ত্ৰণ কৰা [[হিন্দু ৰজা]]সকলৰ মাজত হোৱা যুদ্ধৰ ফলত ক্ষতি হৈছিল।<ref name=michell16/>{{refn|group=note|তাঞ্জাভুৰ ওচৰ আৰু দূৰৰ মুছলমান আৰু হিন্দু দুয়োখন প্ৰতিবেশী ৰাজ্যৰ লক্ষ্য আছিল। [[দিল্লী চুলতানাত]]ৰ মালিক কাফুৰৰ নেতৃত্বত আলাউদ্দিন খিলজীৰ সেনাই দক্ষিণ ভাৰতত কৰা ভয়ংকৰ আক্ৰমণ আৰু লুণ্ঠনৰ পিছত ১৪শ শতিকাত [[মাদুৰাই চুলতানাত]] প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল।<ref>George Michell (2008), Architecture and Art of Southern India, Cambridge University Press, pages 9-13, 16-21</ref> পিছত দক্ষিণ ভাৰতৰ পূব আৰু পশ্চিম উপকূলৰ আদিল শাহী চুলতানাত, কুতুব শাহীসকল, ৰাণ্ডাউলা খান আৰু আনসকলে তাঞ্জাভুৰত আক্ৰমণ চলাইছিল। তেওঁলোকৰ কিছুমানে কেইবছৰমানৰ বাবে ইয়াক দখল কৰিও ৰাখিছিল।<ref name=michell16/>}} পিছত নিয়ন্ত্ৰণ পুনৰ লাভ কৰা হিন্দু ৰাজবংশসমূহে এই ক্ষতিসমূহ মেৰামতি কৰিছিল। কিছুমান ক্ষেত্ৰত শাসকসকলে পুৰণি ম্লান হৈ যোৱা চিত্ৰৰ ওপৰত নতুন দেৱালচিত্ৰ আঁকিবলৈ নিৰ্দেশ দি মন্দিৰটো সংস্কাৰ কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল। আন কিছুমান ক্ষেত্ৰত তেওঁলোকে নতুন মন্দিৰ সংযোজনৰ পৃষ্ঠপোষকতা কৰিছিল। [[কাৰ্তিকেয়]] (মুৰুগন), [[পাৰ্বতী]] (আম্মান) আৰু [[নন্দী]]ৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ মন্দিৰসমূহ ১৬শ আৰু ১৭শ শতিকাৰ নায়ক যুগৰ।<ref name=michell16>George Michell (2008), Architecture and Art of Southern India, Cambridge University Press, pages 16-21, 89-91</ref>{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=25–26}} একেদৰে [[দক্ষিণামূৰ্তি]]ৰ মন্দিৰটোও পিছত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=25–26}} তাঞ্জাভুৰৰ [[মাৰাঠা]]সকলে মন্দিৰটো ভালদৰে সংৰক্ষণ কৰিছিল। ==বিৱৰণ== ===স্থাপত্য=== {{multiple image | total_width = 400 | align = left | direction = horizontal | image1 = Brihadisvara Temple - Thanjavur peruvudaiyar kovil ttkcvrvb122k23iph (451).jpg | image2 = Brihadisvara Temple - Thanjavur peruvudaiyar kovil ttkcvrvb122k23iph (404).jpg | footer = তাঞ্জাভুৰৰ বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰৰ চৌহদৰ দৃশ্য }} পেৰুবুদাইয়াৰ মন্দিৰৰ পৰিকল্পনা আৰু নিৰ্মাণত [[কাৰ্টেছীয় স্থানাংক ব্যৱস্থা|অক্ষীয়]] আৰু [[সমমিতি|সমমিত]] [[জ্যামিতি]]ৰ নিয়ম ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে।<ref name=thapar>Thapar 2004, pp.43, 52–53</ref> ইয়াক পেৰুংকইল (মাদাক্কইল বুলিও কোৱা হয়) হিচাপে শ্ৰেণীবদ্ধ কৰা হয়। ই প্ৰাকৃতিক বা মানুহে নিৰ্মাণ কৰা টিলাৰ ওপৰত ওখ ভেটিত নিৰ্মাণ কৰা এটা ডাঙৰ মন্দিৰ।<ref>{{cite book|title=Alayam - The Hindu temple - An epitome of Hindu Culture|page=31|publisher=Sri Ramakrishna Math|location=Mylapore, Chennai|last=Reddy|first=G.Venkatramana Reddy|year=2010|isbn=978-81-7823-542-4}}</ref> মন্দিৰৰ চৌহদটো এটা আয়তক্ষেত্ৰ। ই প্ৰায় দুটা এটাৰ ওপৰত আনটো থকা বৰ্গৰ দৰে। ইয়াৰ পূব-পশ্চিম দৈৰ্ঘ্য {{convert|240.79|m}} আৰু উত্তৰ-দক্ষিণ প্ৰস্থ {{convert|121.92|m}}। এই স্থানত পাঁচটা মুখ্য অংশ আছে। সেইবোৰ হৈছে গৰ্ভগৃহ আৰু তাৰ ওপৰত থকা ওখ গঠন (''শ্ৰী বিমানা''), সন্মুখৰ নন্দী হল (''নন্দী-মণ্ডপম''), এই দুয়োটাৰ মাজৰ মুখ্য সমূহীয়া হল (''মুখমণ্ডপম''), বৃহৎ সমাৱেশ হল (''মহামণ্ডপম'') আৰু বৃহৎ হলটোক গৰ্ভগৃহৰ সৈতে সংযোগ কৰা মণ্ডপ (''অন্তৰাল'')।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=16–19}} মন্দিৰৰ চৌহদত এটা বহল স্তম্ভযুক্ত আৰু ঢকা বাৰাণ্ডা (''প্ৰাকাৰ'') আছে। ই বিশাল চোতালটো আগুৰি আছে আৰু ইয়াৰ পৰিধি প্ৰায় {{convert|450|m}}। ইয়াৰ মাজেৰে প্ৰদক্ষিণ কৰিব পাৰি। এই স্তম্ভযুক্ত বাৰাণ্ডাৰ বাহিৰত দুটা আৱৰণী দেৱাল আছে। বাহিৰৰ দেৱালখন প্ৰতিৰক্ষামূলক। ১৭৭৭ চনত ফৰাচী ঔপনিৱেশিক বাহিনীয়ে ইয়াত বন্দুকৰ গুলী চলাব পৰা ফুটা নিৰ্মাণ কৰিছিল আৰু মন্দিৰটো অস্ত্ৰাগাৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিছিল। তেওঁলোকে বাহিৰৰ দেৱালখন ওখ কৰি মন্দিৰৰ চৌহদটো পৃথক কৰি ৰাখিছিল। ইয়াৰ পূব মূৰত মূল গোপুৰম বা প্ৰৱেশদ্বাৰটো আছে। ইয়াৰ আকৃতি বেৰেলৰ ভল্টৰ দৰে। ই মূল মন্দিৰৰ ''বিমান''ৰ আধাতকৈও সৰু। একাদশ শতিকাৰ পিছত মূল মন্দিৰত অতিৰিক্ত গঠন যোগ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ ভিতৰত উত্তৰ-পূব কোণৰ এটা মণ্ডপ আৰু চৌহদৰ বিভিন্ন স্থানত মানুহৰ প্ৰৱেশ আৰু প্ৰস্থানৰ বাবে নিৰ্মাণ কৰা অতিৰিক্ত গোপুৰম (প্ৰৱেশদ্বাৰ) আছিল।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=16–19}}<ref>{{cite book|author=Winand M. Callewaert|title=Gods and Temples in South India|url=[https://books.google.com/books?id=AXnXAAAAMAAJ|year=1995|publisher=Manohar|isbn=978-81-7304-107-5|pages=150–151|access-date=12](https://books.google.com/books?id=AXnXAAAAMAAJ|year=1995|publisher=Manohar|isbn=978-81-7304-107-5|pages=150–151|access-date=12) November 2017|archive-date=10 March 2024|archive-url=[https://web.archive.org/web/20240310103401/https://books.google.com/books?id=AXnXAAAAMAAJ|url-status=live}}](https://web.archive.org/web/20240310103401/https://books.google.com/books?id=AXnXAAAAMAAJ|url-status=live}})</ref> ঔপনিৱেশিক যুগ আৰম্ভ হোৱাৰ আগতে পাণ্ড্য, নায়ক, বিজয়নগৰ আৰু মাৰাঠা যুগত কিছুমান মন্দিৰ আৰু গঠন যোগ কৰা হৈছিল। এই নিৰ্মাতাসকলে মূল পৰিকল্পনা আৰু সমমিতিৰ নিয়মসমূহ মানি চলিছিল। মূল মন্দিৰৰ চোতালত মুখ্য গৰ্ভগৃহ আৰু নন্দী-মণ্ডপমৰ লগতে দুটা ডাঙৰ মন্দিৰ আছে। ইয়াৰে এটা কাৰ্তিকেয়ৰ আৰু আনটো পাৰ্বতীৰ বাবে। চৌহদটোত আৰু কেইবাটাও সৰু মন্দিৰ আছে।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=16–19}}<ref name=igncatanj>[[http://ignca.nic.in/pdf_data/bt_release_brochure.pdf](http://ignca.nic.in/pdf_data/bt_release_brochure.pdf) Tanjavur: Brhadisvara temple, The monument and the living tradition] {{WebArchive|url=[https://web.archive.org/web/20160330024138/http://www.ignca.nic.in/PDF_data/bt_release_brochure.pdf](https://web.archive.org/web/20160330024138/http://www.ignca.nic.in/PDF_data/bt_release_brochure.pdf) |date=30 March 2016 }}, Kapila Vatsyayan and R Nagaswamy et al, Indira Gandhi National Centre for the Arts, Government of India (2012), page 7</ref><ref>{{cite journal|title=Imperial Frontiers: Building Sacred Space in Sixteenth-Century South India|journal=The Art Bulletin|volume=90|issue=2|jstor=20619601|last=Branfoot|first=Crispin|year=2008|page=185|doi=10.1080/00043079.2008.10786389|s2cid=154135978}}</ref> পেৰুবুদাইয়াৰ মন্দিৰে দক্ষিণ ভাৰতৰ হিন্দু মন্দিৰৰ স্থাপত্য পৰম্পৰা অব্যাহত ৰাখিছিল। ইয়াত স্থাপত্য আৰু সজ্জাৰ উপাদান ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। কিন্তু ইয়াৰ আকাৰ একাদশ শতিকাৰ আগতে নিৰ্মাণ কৰা মন্দিৰসমূহতকৈ যথেষ্ট ডাঙৰ আছিল। চোল যুগৰ স্থপতি আৰু শিল্পীসকলে এই জ্ঞান অধিক বৃহৎ পৰিসৰত প্ৰয়োগ কৰি নিৰ্মাণ কৰাৰ কৌশল বিকশিত কৰিছিল। তেওঁলোকে বিশেষকৈ গধুৰ শিল ব্যৱহাৰ কৰি {{convert|63.4|m}} ওখ বিশাল ''বিমান'' নিৰ্মাণ কৰিছিল।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=16–19}}<ref name=igncatanj/> {{multiple image | align = right | image1 = Brihadisvara Temple, Thanjavur, Tamil Nadu, India (2017).jpg | width1 = 248 | alt1 = | caption1 = নন্দী মণ্ডপম আৰু প্ৰৱেশদ্বাৰৰ গোপুৰমসমূহ, চোতালৰপৰা উত্তৰ-পূব দিশৰ দৃশ্য | image2 = Thanjavur Brihadeeswara Temple Entrance.JPG | width2 = 110 | alt2 = | caption2 = প্ৰৱেশদ্বাৰৰ আন এটা দৃশ্য | footer = }} [[File:Gopuram of the Brihadisvara Temple, Thanjavur, Tamil Nadu, India (2016) 02.jpg|thumb|বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰৰ গোপুৰম]] মন্দিৰটো পূবমুখী। ইয়াৰ চাৰিওফালে এসময়ত পানীৰ পৰিখা আছিল। পিছত এই পৰিখা পুতি পেলোৱা হয়। এতিয়া এটা সুৰক্ষিত দেৱালে এই পৰিখাটো আগুৰি আছে। দুয়োখন দেৱালত অলংকৃত প্ৰৱেশদ্বাৰ আছে। এইবোৰক গোপুৰম বুলি কোৱা হয়। এইবোৰ শিলেৰে নিৰ্মাণ কৰা আৰু ইয়াত ওপৰৰ অংশত অলংকৰণ আছে। মুখ্য প্ৰৱেশদ্বাৰসমূহ পূবফালে আছে। প্ৰথমটোক ''কেৰালান্তকন তিৰুৱাসাল'' বুলি কোৱা হয়। ইয়াৰ অৰ্থ হৈছে "কেৰালান্তকনৰ পৱিত্ৰ দুৱাৰ।" কেৰালান্তকন আছিল মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰা ৰজা ৰাজাৰাজৰ উপাধি। প্ৰায় {{convert|100|m}} আগত ভিতৰৰ চোতালৰ গোপুৰমটো আছে। ইয়াক ''ৰাজাৰাজন তিৰুৱাসাল'' বুলি কোৱা হয়। এইটো ''কেৰালান্তকন তিৰুৱাসাল''তকৈ অধিক সজ্জিত। ইয়াৰ ''অধিষ্ঠানম''ত [[পুৰাণ]] আৰু অন্যান্য হিন্দু গ্ৰন্থৰ কাহিনী দেখুওৱা ভাস্কৰ্য আছে।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=16–19}} ভিতৰৰ পূব গোপুৰমৰ মাজেৰে এটা বিশাল চোতাললৈ যাব পাৰি। এই চোতালৰ সকলো মন্দিৰ পূব-পশ্চিম আৰু উত্তৰ-পশ্চিমৰ মুখ্য দিশ অনুসৰি স্থাপন কৰা হৈছে। চৌহদটোত পাঁচ মহলীয়া গোপুৰমৰ মাজেৰে এটা অক্ষত প্ৰৱেশ কৰিব পাৰি। অথবা এটা সৰু স্বতন্ত্ৰ গোপুৰমৰ মাজেৰে পোনপটীয়াকৈ ডাঙৰ মুখ্য চোতাললৈ যাব পাৰি। মুখ্য প্ৰৱেশদ্বাৰৰ গোপুৰমটো ৩০ মিটাৰ ওখ। ই বিমানা‌তকৈ সৰু।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=16–29}} মুখ্য মন্দিৰ-সম্পৰ্কীয় স্মাৰক আৰু বিশাল টাৱাৰটো এই চোতালৰ মাজত অৱস্থিত।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=16–19}} শিৱক উৎসৰ্গিত মুখ্য মন্দিৰটোৰ চাৰিওফালে সৰু সৰু মন্দিৰ আছে। ইয়াৰে বেছিভাগ মন্দিৰ অক্ষীয়ভাৱে সজোৱা হৈছে। এইবোৰ শিৱৰ সহধৰ্মিণী [[পাৰ্বতী]], তেওঁৰ পুত্ৰ [[মুৰুগন]] আৰু [[গণেশ]], নন্দী, [[বৰাহী]], কৰুভুৰ দেৱ (ৰাজাৰাজ চোলাৰ [[গুৰু]]), চণ্ডেশ্বৰ আৰু নটৰাজৰ নামত উৎসৰ্গিত।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=16–29}} নন্দী মণ্ডপমত এটা একেটা শিলৰপৰা নিৰ্মিত বহি থকা ষাঁড় আছে। ই গৰ্ভগৃহৰফালে মুখ কৰি আছে। ইয়াৰ আৰু গৰ্ভগৃহৰ মাজত খট‌খটী আছে। এই খট‌খটীয়ে স্তম্ভযুক্ত বাৰাণ্ডা আৰু সমূহীয়া সমাৱেশ হললৈ লৈ যায়। তাৰ পিছত এটা ভিতৰুৱা মণ্ডপ আছে। এই মণ্ডপটোৱে ''প্ৰদক্ষিণ পথ'' বা প্ৰদক্ষিণৰ পথৰ সৈতে সংযোগ কৰে। ''মুখ-মণ্ডপম''ৰফালে মুখ কৰি থকা [[নন্দী]]ৰ ওজন প্ৰায় ২৫ টন।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|p=22, Quote: "It is 3.65 m high, 5.94 m long and 2.59 m broad, estimated to weigh 25 tons."}} ই এটা মাত্ৰ শিলৰপৰা নিৰ্মাণ কৰা। ইয়াৰ উচ্চতা প্ৰায় ২ মিটাৰ, দৈৰ্ঘ্য ৬ মিটাৰ আৰু প্ৰস্থ ২.৫ মিটাৰ। নন্দীৰ মূৰ্তিটো একশিলীয়া। ই দেশখনৰ অন্যতম বৃহৎ নন্দীৰ মূৰ্তি।<ref name="Meena" /> ===সংৰক্ষণ আৰু পুনৰুদ্ধাৰ=== বিশ্ব ঐতিহ্যৰ স্মৃতিসৌধ হিচাপে মন্দিৰ আৰু ইয়াৰ চৌহদ [[ভাৰতীয় পুৰাতত্ত্ব জৰীপ বিভাগ]]ৰ অধীনত আছে। এই বিভাগটো ভাৰত চৰকাৰৰ সংস্কৃতি মন্ত্ৰ্যালয়ৰ অধীনত। ইয়াৰ উদ্দেশ্য হৈছে মন্দিৰটোৰ সুৰক্ষা, সংৰক্ষণ আৰু পুনৰুদ্ধাৰ নিশ্চিত কৰা। প্ৰাচীন এই আশ্চৰ্যকৰ স্থাপত্যৰ মহিমাৰ সৈতে সামঞ্জস্য ৰাখিবলৈ চাৰিওফালৰ সুবিধাসমূহ উন্নত কৰা হৈছে। ইয়াৰ ভিতৰত পোহৰ, নিৰ্দেশনা ফলক আৰু ভক্ত আৰু দৰ্শনাৰ্থীৰ বাবে সুবিধা আছে। স্মৃতিসৌধটোৰ পোহৰৰ ব্যৱস্থা এনেদৰে কৰা হৈছে যাতে শিলৰ স্বাভাৱিক ৰং আৰু মন্দিৰৰ সকলো কোণ সজাই তোলা ভাস্কৰ্যৰ ৰূপ অধিক স্পষ্ট হৈ উঠে। ভাৰতীয় পুৰাতত্ত্ব জৰীপ বিভাগে পুনৰুদ্ধাৰৰ কাম হাতত লৈছিল। বিভাগটোৱে ভাৰতীয় [[স্থপতি]] আৰু [[নক্সাকাৰ]] শীলা শ্ৰী প্ৰকাশক নক্সা প্ৰস্তুতিৰ নেতৃত্ব দিবলৈ নিযুক্তি দিছিল।<ref>{{cite web|url=[https://aceupdate.com/2015/02/18/architecture-is-ultimately-about-people/|title=Architecture](https://aceupdate.com/2015/02/18/architecture-is-ultimately-about-people/|title=Architecture) is Ultimately about People|date=18 February 2015|publisher=Architecture Construction & Engineering Update Magazine|access-date=15 November 2021|archive-date=15 November 2021|archive-url=[https://web.archive.org/web/20211115063746/https://aceupdate.com/2015/02/18/architecture-is-ultimately-about-people/|url-status=dead}}](https://web.archive.org/web/20211115063746/https://aceupdate.com/2015/02/18/architecture-is-ultimately-about-people/|url-status=dead}})</ref> ===গৰ্ভগৃহ আৰু শ্ৰী-বিমান=== {{multiple image | align = right | image1 = Brihadishvara temple back view.jpg | width1 = 180 | alt1 = | caption1 = | image2 = Thanjavur, Brihadishwara Temple (7013915633).jpg | width2 = 160 | alt2 = | caption2 = | footer = ''শ্ৰী-বিমান''ৰ বিভিন্ন দৃশ্য }} গৰ্ভগৃহটো পশ্চিমৰ বৰ্গাকাৰ অংশৰ মাজত অৱস্থিত। ইয়াক বৃহৎ দেৱালে আগুৰি আছে। এই দেৱালবোৰ তীক্ষ্ণভাৱে খোদিত ভাস্কৰ্য আৰু স্তম্ভিকাৰদ্বাৰা বিভিন্ন স্তৰত বিভক্ত। ইয়াৰ ফলত গভীৰ খাঁজ আৰু উলম্ব অংশ সৃষ্টি হৈছে। গৰ্ভগৃহৰ প্ৰতিটো ফালত ভাস্কৰ্যযুক্ত এটা অংশ আছে।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=17–19}}<ref name=thapar/> গৰ্ভগৃহৰ ভিতৰত মুখ্য দেৱতা শিৱৰ এটা বিশাল শিলৰ [[লিংগ]] আছে। ইয়াক কৰুৱাৰাই বুলি কোৱা হয়। কৰুৱাৰাই এটা তামিল শব্দ। ইয়াৰ অৰ্থ হৈছে "গৰ্ভকক্ষ।" ভাৰতৰ আন অঞ্চলত এই স্থানক ''গৰ্ভগৃহ'' বুলি কোৱা হয়। কেৱল পুৰোহিতসকলেহে এই অতি ভিতৰুৱা কক্ষত প্ৰৱেশ কৰিব পাৰে।<ref>{{cite web |url=[http://www.indoarch.org/arch_glossary.php](http://www.indoarch.org/arch_glossary.php) |title=Architecture of the Indian Subcontinent – Glossary |access-date=24 January 2007 |archive-date=6 March 2012 |archive-url=[https://web.archive.org/web/20120306200130/http://www.indoarch.org/arch_glossary.php](https://web.archive.org/web/20120306200130/http://www.indoarch.org/arch_glossary.php) |url-status=usurped }}</ref> দ্ৰাবিড় স্থাপত্য শৈলীত গৰ্ভগৃহটো এটা সৰু বিমানৰ ৰূপত নিৰ্মাণ কৰা হয়। ইয়াত ভিতৰৰ দেৱাল আৰু বাহিৰৰ দেৱালে গৰ্ভগৃহৰ চাৰিওফালে প্ৰদক্ষিণৰ বাবে এটা পথ সৃষ্টি কৰিছে ([[প্ৰদক্ষিণ]])। প্ৰৱেশদ্বাৰটো অতি সুন্দৰভাৱে সজোৱা হৈছে। ভিতৰৰ কক্ষটো গৰ্ভগৃহ। ইয়াত বৃহৎ লিংগ স্থাপন কৰা হৈছে।<ref name=mitchell/> মুখ্য বিমান (শিখৰ) এটা বিশাল ১৬ মহলীয়া স্তম্ভাকৃতিৰ গঠন। ইয়াৰে ১৩টা মহলা ওপৰলৈ গৈ ক্ৰমে সৰু হৈ গৈছে। ই মুখ্য চোতালৰ ওপৰত প্ৰাধান্য বিস্তাৰ কৰিছে। ই {{convert|30.18|m}} বাহুৰ এটা বৰ্গাকাৰ ভেটিৰ ওপৰত অৱস্থিত।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=17–19}} টাৱাৰটো স্থাপত্যিক বিন্যাসৰ দিশৰপৰা অতি সুন্দৰভাৱে সজোৱা হৈছে। ইয়াৰ প্ৰতিটো পৃষ্ঠত স্তম্ভিকা, উখহি থকা গাঁথনি আৰু সংলগ্ন স্তম্ভ ছন্দোবদ্ধভাৱে স্থাপন কৰা হৈছে।<ref name=ching2>Ching 2007, pp. 338–339</ref> ====দেৱতা আৰু নাট্যশাস্ত্ৰৰ নৃত্য মুদ্ৰা==== [[File:Shiva Nataraja Tanjore Bruxelles 02 10 2011 01.jpg|thumb|left|upright=0.6|তাঞ্জাভুৰৰ ব্ৰঞ্জৰ [[নটৰাজ]] মূৰ্তিৰ আৰ্হি। বহুতো সংগ্ৰহালয়ত পোৱা এই আৰ্হিটো এই মন্দিৰৰ গৰ্ভগৃহৰ বাবে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল।<ref name=kaimal392/>]] মন্দিৰটো বিশাল লিংগৰ ৰূপত শিৱৰ নামত উৎসৰ্গিত। এই লিংগ শিৱৰ বিমূৰ্ত আৰু নিৰাকাৰ প্ৰতিনিধিত্ব। ইয়াৰ উচ্চতা {{convert|8.7|m|ft|order=flip}}। ই গৰ্ভগৃহৰ দুটা মহলা জুৰি আছে।<ref name=asibrihadthanj/>{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=20–21}} ই ভাৰতৰ অন্যতম বৃহৎ একশিলীয়া লিংগ ভাস্কৰ্য।<ref name=Meena>{{cite book|title=Temples in South India|last=V.|first=Meena|publisher=Harikumar Arts|location=Kanniyakumari|year=1974|edition=1st|pages=23–24}}</ref> {| class="wikitable floatright" align=center style = " background: transparent; " |+ ''মহা-মণ্ডপম''ৰ দেৱালৰ ভাস্কৰ্যসমূহ{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=18–21}} |-style="text-align: center; " | width=120px style="background: #ffad66; " | উত্তৰ ফাল | width=120px style="background: #ffad66; " | দক্ষিণ ফাল |-style="text-align: center; " | [[ভৈৰৱ]] (শিৱ) | [[গণেশ]] |-style="text-align: center; " | মহিষাসুৰমৰ্দিনী ([[দুৰ্গা]]) | [[বিষ্ণু]] |-style="text-align: center; " | [[সৰস্বতী]] | [[গজলক্ষ্মী]] |} শৈৱ মন্দিৰটোত [[বৈষ্ণৱধৰ্ম]] আৰু [[শাক্তধৰ্ম]] পৰম্পৰাৰ মুখ্য দেৱতাসকলকো মুখ্য মন্দিৰৰ বৃহৎ মণ্ডপত স্থান দি সকলো প্ৰধান হিন্দু পৰম্পৰাক সন্মান জনোৱা হৈছে। দেৱতাসকলৰ বিন্যাস সাধাৰণতে সমমিত। কেৱল পূব প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ফালটো ইয়াৰ ব্যতিক্ৰম। ইয়াত দুৱাৰ আৰু যাতায়াতৰ পথৰ বাবে স্থান ৰখা হৈছে। মুখ্য দেৱতাসকলৰ উপৰি প্ৰতিটো ফালে ''[[দ্বাৰপাল]]'' (ৰক্ষক) আৰু আন বিভিন্ন ভাস্কৰ্য আছে। প্ৰৱেশমণ্ডপত জটিলভাৱে খোদিত তিনিটা শিলৰ ভাস্কৰ্য আৰু দেৱালচিত্ৰ আছে।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=18–21}} ভূমিমহলৰ গৰ্ভগৃহৰ দেৱালত তলত দিয়া ভাস্কৰ্যসমূহ আছে।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=18–21}} *পূব দেৱাল: [[লিংগোদ্ভৱ]], থিয় হৈ থকা শিৱ, পশুপতি-মূৰ্তি আৰু ''অৰ্ধ-মণ্ডপম''ৰপৰা অহা পথৰ দুয়োকাষে দুটা দ্বাৰপাল *দক্ষিণ দেৱাল: ভিক্ষাটন, [[বীৰভদ্ৰ]], দক্ষিণামূৰ্তি, [[কালান্তক]], নটৰাজ{{refn|group=note|তামিল সাহিত্যত শিৱৰ নৃত্যৰ ৰূপৰ অধিপতিক আদৱল্লন বা কুট্টপেৰুমানাদিগল বুলি কোৱা হয়। চোল যুগৰ এই ব্ৰঞ্জৰ নটৰাজৰ আৰ্হি অতি জনপ্ৰিয় আৰু ইয়াৰ ওপৰত বহু অধ্যয়ন কৰা হৈছে। পিছৰ যুগৰ ''উণ্মৈভিলক্কম'' আৰু ''চিতম্বৰ মুম্মণি কোভিয়া'' আদি গ্ৰন্থতো ইয়াৰ গুৰুত্ব বৰ্ণনা কৰা হৈছে। ভাৰতীয় শিল্পত নটৰাজৰ ৰূপ চোল যুগৰ আগৰ শতিকাসমূহতো দেখা যায়।<ref name=kaimal392>Padma Kaimal (1999), [[https://www.jstor.org/stable/3051349](https://www.jstor.org/stable/3051349) Shiva Nataraja: Shifting Meanings of an Icon] {{Webarchive|url=[https://web.archive.org/web/20180928130833/https://www.jstor.org/stable/3051349](https://web.archive.org/web/20180928130833/https://www.jstor.org/stable/3051349) |date=28 September 2018 }}, The Art Bulletin, Vol. 81, No. 3, pages 394-395, Figure 3 on page 392</ref>}} আৰু দুটা দ্বাৰপাল *পশ্চিম দেৱাল: [[হৰিহৰ]] (আধা শিৱ আৰু আধা বিষ্ণু), লিংগোদ্ভৱ, ''প্ৰভাৱলী'' নথকা চন্দ্ৰশেখৰ, ''প্ৰভাৱলী'' থকা চন্দ্ৰশেখৰ আৰু দুটা দ্বাৰপাল *উত্তৰ দেৱাল: [[অৰ্ধনাৰীশ্বৰ]] (আধা শিৱ আৰু আধা পাৰ্বতী), পাৰ্বতী নথকা গংগাধৰ, পশুপতি-মূৰ্তি, শিৱ-আলিংগন-মূৰ্তি আৰু দুটা দ্বাৰপাল [[File:Top of Brihadisvara Temple, Thanjavur.jpg|thumb|180px|left|শিখৰ, এটা গম্বুজাকৃতিৰ চূড়া (২৫ টন), অষ্টভুজাকাৰ আৰু ৮০ টন ওজনৰ এটা মাত্ৰ গ্ৰেনাইটৰ খণ্ডৰ ওপৰত স্থাপিত। ]] [[File:PeruvudaiyarKoyilThanjavurDancePostition.jpg|thumb|right|180px|ওপৰৰ মহলৰ কৰিডৰৰ বাহিৰৰ দেৱালত খোদিত ৮১টা নৃত্য ভংগীৰ এটা]] দ্বিতীয় মহলত শিৱৰ [[ত্ৰিপুৰান্তক]] ৰূপৰ বিভিন্ন ভংগী এই ভাস্কৰ্যসমূহৰ সৈতে মিলাকৈ দেখুওৱা হৈছে। এই মহলসমূহৰ ওপৰত ''শ্ৰী-বিমানা'' তেৰটা মহলা (''তলা'') ওপৰলৈ উঠিছে। এই মহলসমূহৰ ওপৰত ৮০ টন ওজনৰ এটা মাত্ৰ বৰ্গাকাৰ গ্ৰেনাইটৰ খণ্ড আছে। ইয়াৰ প্ৰতিটো বাহু {{convert|7.77|m}} দীঘল। এই খণ্ডৰ চাৰিওটা কোণত নন্দীৰযোৰ আছে। প্ৰতিটো নন্দীৰ আকাৰ প্ৰায় {{convert|1.98|m}} × {{convert|1.68|m}}। এই গ্ৰেনাইটৰ খণ্ডৰ মাজৰপৰা ''গ্ৰীৱা'', ''শিখৰ'' আৰু তামিল হিন্দু মন্দিৰৰ স্থাপত্যৰ চূড়া (''স্তূপি'') ওপৰলৈ উঠিছে। এই ''স্তূপি''ৰ উচ্চতা {{convert|3.81|m}}। ইয়াক প্ৰথমতে সোণেৰে আবৃত কৰা হৈছিল। এতিয়া তেনে কৰা হোৱা নাই। ওপৰৰ ''শিখৰ''টো গম্বুজৰ দৰে আৰু ইয়াৰ ওজন ২৫ টন।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=18–21}}<ref>{{cite web|url=[http://121.242.207.115/asi.nic.in/chola-temple-brhadisvara|title=Great](http://121.242.207.115/asi.nic.in/chola-temple-brhadisvara|title=Great) Living Chola Temples|publisher=Archaeological Survey of India|access-date=15 January 2019|archive-date=14 April 2019|archive-url=[https://web.archive.org/web/20190414195207/http://121.242.207.115/asi.nic.in/chola-temple-brhadisvara/|url-status=dead}}](https://web.archive.org/web/20190414195207/http://121.242.207.115/asi.nic.in/chola-temple-brhadisvara/|url-status=dead}})</ref> এই টাৱাৰৰ প্ৰতিটো মহল ''কূট'' আৰু ''শালা''ৰে সজোৱা হৈছে। এই মন্দিৰৰ ক্ৰমে সৰু হৈ যোৱা বৰ্গাকাৰ টাৱাৰৰ স্থাপত্য গংগাইকোণ্ডচোলীশ্বৰমৰ চোল মন্দিৰৰ টাৱাৰতকৈ পৃথক। ইয়াৰ টাৱাৰটো পোন, আনহাতে গংগাইকোণ্ডচোলীশ্বৰমৰ টাৱাৰটো বক্ৰ। মন্দিৰৰ শ্ৰী-বিমানাৰ বিশাল আকাৰে ইয়াক চহৰখনৰ এটা সুউচ্চ পৰিচয়চিহ্ন কৰি তুলিছে।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=18–21}} ''অধিতল''ৰ ওপৰৰ মহলৰ কৰিডৰৰ দেৱালত ১০৮টা নৃত্য ''কৰণা''ৰ ভিতৰত ৮১টা খোদিত কৰা হৈছে। এইবোৰ ''[[নাট্যশাস্ত্ৰ]]''ৰ নৃত্য ভংগী। এই গ্ৰন্থখন [[ভৰতনাট্যম]] নামৰ তামিলনাডুৰ ধ্ৰুপদী নৃত্যৰ ভিত্তি। ২৭টা অনুপস্থিত ''কৰণা''ৰ স্থানত শিলৰ খালী খণ্ড আছে। এইবোৰ কিয় খোদিত কৰা হোৱা নাছিল সেয়া স্পষ্ট নহয়। খোদিত ৮১টা ভংগীয়ে একাদশ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে এই ধ্ৰুপদী ভাৰতীয় নৃত্যশৈলীৰ গুৰুত্ব দেখুৱায়।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=20–21}} গৰ্ভগৃহটো বৰ্গাকাৰ আৰু এটা ভেটিৰ ওপৰত অৱস্থিত। ইয়াৰ ভেটিটো খোদিত কৰি গঢ় দিয়া হৈছে আৰু ইয়াৰ ডাঠতা {{convert|0.5|m}}। ইয়াত ক্ৰমে ১৪০ চেণ্টিমিটাৰ আৰু ৩৬০ চেণ্টিমিটাৰ ডাঠ ''উপপীঠম'' আৰু ''অধিষ্ঠানম'' আছে।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=20–21}} ===মণ্ডপ=== দুটা মণ্ডপ, অৰ্থাৎ ''মহা-মণ্ডপ'' আৰু ''মুখ-মণ্ডপ'', গৰ্ভগৃহ আৰু ''নন্দী মণ্ডপ''ৰ মাজত একে অক্ষত অৱস্থিত বৰ্গাকাৰ গঠনৰ। ''মহা-মণ্ডপ''ৰ প্ৰতিটো ফালে ছটাকৈ স্তম্ভ আছে।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=22–25}} ইয়াতো ভাস্কৰ্য আছে। ইয়াত ভিতংকৰ আৰু ৰাজাৰাজ প্ৰথমৰ ব্ৰঞ্জৰ মূৰ্তি আছে। কিন্তু এইবোৰ বহু পিছত যোগ কৰা হৈছিল। ''মহা-মণ্ডপ''ৰ দুয়োকাষে দুটা বিশাল শিলৰ দ্বাৰপাল আছে। খট‌খটীৰ জৰিয়তে ই ''মুখ-মণ্ডপ''ৰ সৈতে সংযুক্ত। ''মুখ-মণ্ডপ''ৰ প্ৰৱেশদ্বাৰতো দ্বাৰপাল আছে। মণ্ডপৰ ভিতৰত ''[[দিকপাল]]'' বা প্ৰতিটো দিশৰ ৰক্ষক দেৱতাৰ বাবে আঠটা সৰু মন্দিৰ আছে। ইয়াৰ ভিতৰত [[অগ্নি]], [[ইন্দ্ৰ]], [[বৰুণ]], [[কুবেৰ]] আদি আছে। এইবোৰ চোল ৰজা ৰাজেন্দ্ৰ প্ৰথমৰ শাসনকালত স্থাপন কৰা হৈছিল।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=22–25}} শিলালিপিৰপৰা জনা যায় যে চোল যুগত এই স্থানত প্ৰধান হিন্দু পৰম্পৰাসমূহৰ আন দেৱ-দেৱীৰ ভাস্কৰ্যও আছিল। কিন্তু এতিয়া সেইবোৰ নাই। মূল আঠটা মন্দিৰৰ ভিতৰত [[সূৰ্য]] (সূৰ্য দেৱতা), [[মাতৃকা|সপ্তমাতৃকা]] (সাত মাতৃ), গণেশ, মুৰুগন, [[জ্যেষ্ঠা (দেৱী)|জ্যেষ্ঠা]], [[চন্দ্ৰ]] (চন্দ্ৰ দেৱতা), চণ্ডেশ্বৰ আৰু ভৈৰৱৰ মন্দিৰ আছিল।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=22–25}} একেদৰে পশ্চিম দেৱালৰ কক্ষত ৰাজাৰাজ প্ৰথমৰ যুগত নিৰ্মাণ কৰা এটা বিশাল গ্ৰেনাইটৰ গণেশ মূৰ্তি আছিল। কিন্তু এতিয়া এই মূৰ্তিটো ''তিৰুচ্চুৰু-মালিগাই'' (দক্ষিণ বাৰাণ্ডা)ত আছে। শাক্ত পৰম্পৰাৰ সাতগৰাকী মাতৃৰ ভিতৰত কেৱল [[বৰাহী]]ৰ মূৰ্তিটোৱেই ভগ্ন অৱস্থাত সংৰক্ষিত হৈ আছে। এতিয়া ইয়াৰ অৱশিষ্টসমূহ চোতালৰ দক্ষিণফালে থকা আধুনিক যুগৰ ইটাৰে নিৰ্মিত সৰু "বৰাহী মন্দিৰ"ত আছে। আন মাতৃসকলৰ মূল মূৰ্তি আৰু তেওঁলোকৰ মূল চোল যুগৰ মন্দিৰসমূহ নাই।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=22–25}} ===দেৱালচিত্ৰ=== {{multiple image | align = right | direction = horizontal | image1 = Rajaraja mural-2.jpg | width1 = 105 | caption1 = ৰাজাৰাজ প্ৰথম আৰু তেওঁৰ গুৰুৰ এখন দেৱালচিত্ৰ | image2 = N-TN-C192 Nandi Mandapam ceiling with centuries old murals.jpg | width2 = 191 | caption2 = নন্দী মন্দিৰৰ ছাদত নায়ক যুগৰ দেৱালচিত্ৰ }} মন্দিৰৰ প্ৰদক্ষিণ পথৰ কাষত থকা গৰ্ভগৃহৰ দেৱালত চোল যুগৰ দেৱালচিত্ৰৰ এটা তলৰ স্তৰ আছে। এই দেৱালচিত্ৰসমূহ মজিয়াৰপৰা ছাদলৈকে বিস্তৃত। ১৯৩১ চনত [[অন্নামলাই বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ এছ. কে. গোবিন্দস্বামীয়ে এইবোৰ আৱিষ্কাৰ কৰিছিল।<ref name=sriraman168/> চিত্ৰশিল্পীসকলে প্ৰাকৃতিক ৰং ব্যৱহাৰ কৰিছিল। তেওঁলোকে তিতি থকা চূণশিলৰ স্তৰটো শুকাই কঠিন হৈ থকাৰ সময়ত তাৰ ভিতৰত এই ৰং মিহলাই দিছিল। চোল যুগৰ দেৱালচিত্ৰসমূহৰ মূল বিষয় আছিল শৈৱধৰ্ম। এইবোৰ ২০০০ চনৰ দশকত পুনৰুদ্ধাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="paint">{{cite news| url= [http://www.thehindu.com/thehindu/fr/2003/02/28/stories/2003022801300600.htm|](http://www.thehindu.com/thehindu/fr/2003/02/28/stories/2003022801300600.htm|) title= ASI restores 400-year-old paintings| access-date= 22 June 2010| location= Chennai, India| work= [[The Hindu]]| date= 28 February 2010| archive-date= 17 November 2004| archive-url= [https://web.archive.org/web/20041117175953/http://www.thehindu.com/thehindu/fr/2003/02/28/stories/2003022801300600.htm|](https://web.archive.org/web/20041117175953/http://www.thehindu.com/thehindu/fr/2003/02/28/stories/2003022801300600.htm|) url-status= dead}}; [[http://www.thehindu.com/thehindu/mp/2005/06/20/stories/2005062000400500.htm](http://www.thehindu.com/thehindu/mp/2005/06/20/stories/2005062000400500.htm) Another report about Chola frescoes]{{dead link|date=April 2021|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}</ref> চোল যুগৰ দেৱালচিত্ৰৰ মুঠ এলেকা প্ৰায় {{convert|670|m2}}। ইয়াৰে ২০১০ চনলৈকে প্ৰায় {{convert|112|m2}} উন্মোচন কৰা হৈছিল। এই কামত এনে এটা পদ্ধতি ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল যিয়ে দুয়োটা চিত্ৰ সংৰক্ষণ কৰে। এই পদ্ধতি ভাৰতীয় পুৰাতত্ত্ব জৰীপ বিভাগে বিকশিত কৰিছিল।<ref name=sriraman168>PS Sriraman (2010), Digital photo documentation of murals at Brihadisvara Temple, Tanjavur: a tool for art historians in ''Space, Time, Place'' (Editors: Stefano Campana et al), pages 167-172</ref> এই দেৱালচিত্ৰসমূহত হিন্দু পৌৰাণিক কাহিনী দেখুওৱা হৈছে।<ref name=sriraman168/>{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=29–36}} বালসুব্ৰহ্মণ্যমৰ মতে, বেছিভাগ দেৱালচিত্ৰ শিৱৰ সৈতে সম্পৰ্কিত। কিন্তু একাদশ শতিকাৰ চোল যুগৰ দেৱালচিত্ৰসমূহত বিষ্ণু, দুৰ্গা আৰু আন দেৱতাকো দেখুওৱা হৈছে। ইয়াৰ লগতে চোল ৰাজপৰিয়াল, ৰাজদৰবাৰৰ জীৱন আৰু সাধাৰণ লোকৰ জীৱনৰ দৃশ্যও আছে।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=29–36}} {{multiple image | perrow = 2 | total_width = 400 | align = left | image1 = Mural2 Brihadeeswara.jpg | image2 = Mural detail Brihadeeswara.jpg | footer_align = center | footer = বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰৰ নন্দী মণ্ডপৰ ছাদৰ দেৱালচিত্ৰ }} পিছত মন্দিৰত কৰা নিৰ্মাণ, সংযোজন আৰু পৰিৱৰ্তনৰ ফলত মন্দিৰৰ ভিতৰত প্ৰাকৃতিক পোহৰৰ পৰিমাণ কমি গৈছিল। সেয়েহে দেৱালচিত্ৰসমূহ সীমিতভাৱে আলোকচিত্ৰত ধৰা হৈছিল আৰু সেইবোৰৰ ব্যাখ্যা কৰা হৈছিল। শ্ৰীৰামনৰ মতে, উন্নত আলোকচিত্ৰ গ্ৰহণৰ সঁজুলিৰে কৰা সম্পূৰ্ণ আলোকচিত্ৰই দেখুৱাইছে যে এই ঐতিহাসিক ব্যাখ্যাসমূহ ভুল আছিল।<ref name=sriraman168/> উদাহৰণস্বৰূপে, আগতে দক্ষিণামূৰ্তি শিৱ বুলি ব্যাখ্যা কৰা এখন দেৱালচিত্ৰ আচলতে বটগছৰ তলত ধ্যান কৰি থকা এজন ৰাজকীয় গুৰুৰ ধৰ্মনিৰপেক্ষ দৃশ্য। গছজোপাত ময়ূৰ, চৰাই, বান্দৰ, কেৰ্কেটুৱা আৰু ফেঁচা দেখুওৱা হৈছে। লগতে এটা ফেঁচাৰ দৰে সাপ দেখুওৱা হৈছে। জীৱ-জন্তু আৰু চৰাইবোৰ সাপটোক লৈ চিন্তিত হোৱা দেখা যায়। সাপটোৰ ওচৰৰ জীৱবোৰক অধিক চিন্তিত হোৱা দেখা যায়।<ref name=sriraman168/> এই চিত্ৰফলকৰ আন অংশতো একেদৰে এজন সাধুৰ কথা শুনি থকা ৰাজদৰবাৰ দেখুওৱা হৈছে। আন কিছুমান অংশত বিভিন্ন পোছাক পৰিধান কৰা মহিলাক বিভিন্ন নৃত্য ''মুদ্ৰা''ত দেখুওৱা হৈছে।<ref name=sriraman168/> গৰ্ভগৃহৰ ভিতৰৰ কিছুমান চিত্ৰ আৰু যাতায়াতৰ পথৰ দেৱালৰ কিছুমান চিত্ৰত এসময়ত জমা হোৱা কুঁহিয়াৰ বাবে ক্ষতি হৈছিল। কেইবাশ বছৰ ধৰি গৰ্ভগৃহত চাকিৰ ধোঁৱা আৰু কৰ্পূৰ জ্বলোৱাৰ ফলত সৃষ্টি হোৱা ধোঁৱা আৰু কুঁহিয়াৰৰ সংস্পৰ্শ অব্যাহত আছিল। ইয়াৰ ফলত প্ৰদক্ষিণ পথৰ দেৱালত থকা চোল যুগৰ চিত্ৰৰ কিছুমান অংশ যথেষ্ট ক্ষতিগ্ৰস্ত হৈছিল।<ref name="paint"/> ভাৰতীয় পুৰাতত্ত্ব জৰীপ বিভাগে পৃথিৱীত প্ৰথমবাৰৰ বাবে নিজৰ বিশেষ প্লাষ্টাৰ আঁতৰোৱা পদ্ধতি ব্যৱহাৰ কৰি ১০০০ বছৰ পুৰণি চোল যুগৰ দেৱালচিত্ৰৰ ওপৰত অংকিত ১৬খন নায়ক যুগৰ দেৱালচিত্ৰ পুনৰুদ্ধাৰ কৰিছিল।<ref name="paint"/> এই ৪০০ বছৰ পুৰণি দেৱালচিত্ৰসমূহ আঁহযুক্ত কাঁচৰ ফলকত স্থাপন কৰি এটা পৃথক মণ্ডপত প্ৰদৰ্শন কৰা হৈছে।<ref name="paint"/> ===শিলালিপি=== {{multiple image | total_width = 500 | align = centre | direction = horizontal | image1 = Tamil Inscriptions in Thanjavur Brahadeeshwara Temple written 1000 years ago.jpg | caption1 = বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰৰ তামিল শিলালিপি (প্ৰায় একাদশ শতিকা)। | image2 = 1010 CE Brihadishwara Shiva Temple, inscription, built by Rajaraja I, Thanjavur Tamil Nadu India.jpg | caption2 = মন্দিৰটোত একাদশ শতিকাৰ তামিল আৰু গ্ৰন্থ লিপিৰ শিলালিপি আছে। }} মন্দিৰৰ দেৱালত তামিল আৰু গ্ৰন্থ লিপিত বহুতো শিলালিপি আছে। ইয়াৰে বহুতো শিলালিপিৰ আৰম্ভণিতে সেই শিলালিপি খোদাই কৰিবলৈ অনুমতি দিয়া ৰজাৰ পৰম্পৰাগত সংস্কৃত আৰু তামিল ভাষাৰ ঐতিহাসিক পৰিচয় দিয়া হৈছে। ইয়াৰে বেছিভাগ শিলালিপিত মন্দিৰ বা মন্দিৰৰ কৰ্মচাৰীসকলক দিয়া দানৰ বিষয়ে উল্লেখ কৰা হৈছে। কিছুমান শিলালিপিত চহৰখনৰ বাসিন্দাসকলক দিয়া দানৰ কথাও উল্লেখ আছে।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=15, 25, 53 with footnotes}}<ref name=ayyar411/> মন্দিৰৰ চৌহদত [[ৰাজাৰাজ চোল প্ৰথম]]ৰ ৬৪টা, [[ৰাজেন্দ্ৰ চোল প্ৰথম]]ৰ ২৯টা, [[বিক্ৰম চোল]]ৰ এটা, [[কুলোত্তুংগ প্ৰথম]]ৰ এটা আৰু [[ৰাজমহেন্দ্ৰ চোল|ৰাজমহেন্দ্ৰ]] ([[ৰাজেন্দ্ৰ চোল দ্বিতীয়|ৰাজেন্দ্ৰ দ্বিতীয়]])ৰ এটা শিলালিপি আছে। সম্ভৱতঃ [[পাণ্ড্য]] ৰজাৰ তিনিটা আৰু [[তাঞ্জাভুৰ নায়ক ৰাজ্য|নায়ক]] শাসক অচ্যুতাপ্প নায়ক আৰু মল্লাপ্প নায়কৰ দুটাকৈ শিলালিপিও আছে।<ref>{{cite book|title=The Great Chola Temples: Thanjavur, Gangaikondacholapuram, Darasuram|author=C. Sivaramamurti|publisher=Archaeological Survey of India, 2007 - Architecture, Chola - 96 pages|page=26}}</ref> {{multiple image | total_width = 700 | align = center | caption_align = center | image1 = Thirumagalpola.jpg | caption1 = ஸ்வஸ்திஸ்ரீ் திருமகள் போல பெருநில | image2 = Perunilachelviyun.jpg | caption2 = பெருநிலச் செல்வியுந் தனக்கேயுரிமை | image3 = Keyurimaipundamai.jpg | caption3 = கேயுரிமை பூண்டமை மனக்கொளக் | image4 = Kandalursaalai kalamaruttaruli.jpg | caption4 = காந்தளூர்ச் சாலைக் களமறூத்தருளி வேங்கை | image5 = Udaiyar Sri Rajaraja.jpg | caption5 = உடையார் ஸ்ரீராஜராஜ சோழன் | footer_align = center | footer = তাঞ্জাভুৰৰ বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰৰপৰা ৰাজাৰাজৰ শিলালিপিৰ অংশ (''প্ৰতিখন ছবিৰ প্ৰথম শাৰী'') }} ===মন্দিৰৰ কৰ্মচাৰী=== ১০১১ খ্ৰীষ্টাব্দৰ তাৰিখ থকা চৌহদৰ উত্তৰ দেৱালৰ এটা শিলালিপিত মন্দিৰত নিযুক্ত আৰু মন্দিৰৰপৰা সহায় পোৱা লোকসকলৰ বিষয়ে বিতং তথ্য দিয়া হৈছে। শিলালিপিটোত তেওঁলোকৰ দৰমহা, কাম আৰু নাম উল্লেখ কৰা হৈছে। ইয়াত ৬০০ৰো অধিক লোকৰ নাম আছে। ইয়াৰ ভিতৰত পুৰোহিত, চাকি জ্বলোৱা লোক, ধোবী, দৰ্জী, অলংকাৰ নিৰ্মাতা, মৃৎশিল্পী, কাঠমিস্ত্ৰী, পৱিত্ৰ ছাতি কঢ়িওৱা লোক, নৃত্যগুৰু, [[ভাৰতনাট্যম]] নৃত্যশিল্পী, গায়ক, পুৰুষ আৰু মহিলা বাদ্যযন্ত্ৰী, পৰিৱেশন কৰা শিল্পীসকলৰ তত্ত্বাৱধায়ক, হিচাপৰক্ষক আদি আছিল। তেওঁলোকৰ দৰমহা মাটিৰ টুকুৰাৰ ৰূপত দিয়া হৈছিল। সেয়েহে মন্দিৰত তেওঁলোকৰ কাম সম্ভৱতঃ আংশিক সময়ৰ আছিল।<ref name=ayyar411/>{{sfn|Michell|1988|pp=59–60}} মন্দিৰত ''[[দেৱদাসী]]''সকলক নিযুক্ত কৰা হৈছিল। তেওঁলোক ভক্তিমূলক গীত গোৱা নৃত্যশিল্পী আছিল। মন্দিৰৰ বহুতো শিলালিপিত এনে দানৰ উল্লেখ আছে যাৰ উদ্দেশ্য আছিল "পূজাৰ ব্যৱস্থা কৰা, সন্ন্যাসীসকলৰ সভাৰ বাবে খাদ্য যোগান ধৰা আৰু মেৰামতিৰ কাম কৰা।" জৰ্জ মিচেলৰ মতে, তাঞ্জাভুৰৰ মন্দিৰটো ইয়াৰ ইতিহাসত এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ দাতব্য প্ৰতিষ্ঠান আছিল। ইয়াত প্ৰতিদিনে তীৰ্থযাত্ৰী, ভক্ত আৰু যাত্ৰীৰ বাবে বিনামূলীয়া খাদ্যৰ ব্যৱস্থা কৰা হৈছিল। হিন্দু উৎসৱৰ দিনত এই খাদ্যৰ ব্যৱস্থা অধিক বিশদ আছিল আৰু ব্ৰাহ্মণসকলক বিশেষভাৱে আমন্ত্ৰণ কৰি খাদ্য খুওৱা হৈছিল।<ref name=ayyar411>PV Jagadisa Ayyar (1993), South Indian Shrines, Asian Educational Services, {{ISBN|81-206-0151-3}}, pages 411-423</ref>{{sfn|Michell|1988|pp=59–60}} ==সহস্ৰাব্দ উদ্‌যাপন== <gallery mode="packed" heights="180"> File:1000 years Old Thanjavur Brihadeeshwara Temple View at Sunrise.jpg|১,০০০ বছৰ পুৰণি তাঞ্জাভুৰ বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ – সূৰ্যোদয়ৰ সময়ৰ দৃশ্য File:Thanjavur, Brihadishwara Temple, dance (6851706080).jpg|বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰত উদ্‌যাপনৰ বাবে সমবেত হোৱা নৃত্যশিল্পীসকল </gallery> ১০১০ খ্ৰীষ্টাব্দত চোল সম্ৰাট ৰাজাৰাজ প্ৰথমে তাঞ্জাভুৰত নিৰ্মাণ কৰা এই মন্দিৰটো সাধাৰণতে বৃহৎ মন্দিৰ বুলি জনাজাত। ২০১০ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহত ইয়াৰ ১,০০০ বছৰ সম্পূৰ্ণ হয়। এই বিশাল স্থাপত্যৰ ১,০০০ বছৰ পূৰ্ণ হোৱাৰ উপলক্ষ্যে ৰাজ্য চৰকাৰ আৰু চহৰখনত বহুতো সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠান অনুষ্ঠিত কৰা হৈছিল। ১০১০ খ্ৰীষ্টাব্দত ৰাজাৰাজ প্ৰথমে (৯৮৫–১০১৪ খ্ৰীষ্টাব্দ) তেওঁৰ ২৫তম ৰাজত্বকালৰ ২৭৫তম দিনত গৰ্ভগৃহৰ ওপৰত থকা {{convert|59.82|m}} উচ্চতাৰ বিমানৰ চূড়ান্ত প্ৰতিষ্ঠাৰ বাবে সোণেৰে মেৰিওৱা কলসম (তামৰ পাত্ৰ বা চূড়া) অৰ্পণ কৰিছিল। সেই ঘটনাটোক স্মৰণ কৰিবলৈ এই উদ্‌যাপন কৰা হৈছিল।<ref name="jlbiadsf">{{cite news| url= [https://www.bbc.co.uk/news/world-south-asia-11406440|](https://www.bbc.co.uk/news/world-south-asia-11406440|) title= India's Big Temple marks 1,000th birthday| author= BBC News augue| access-date= 25 September 2010| date= 25 September 2010| archive-date= 26 September 2010| archive-url= [https://web.archive.org/web/20100926045640/http://www.bbc.co.uk/news/world-south-asia-11406440|](https://web.archive.org/web/20100926045640/http://www.bbc.co.uk/news/world-south-asia-11406440|) url-status= live}}</ref><ref name="asedgt">{{citation | title= Early Chola temples:Parantaka I to Rajaraja I, 907–985 A.D | author= PS. R. Balasubrahmanyam (1971), Orient Longman Publications}}</ref><ref name="sdbjt">{{citation | title= Rāja Rāja, the great:seminar proceedings | author= Ananthacharya Indological Research Institute (1984)}}</ref> ===ভৰতনাট্যম যজ্ঞ=== এই উপলক্ষ্যে ৰাজ্য চৰকাৰে বিশিষ্ট নৃত্যশিল্পী [[পদ্মা সুব্ৰহ্মণ্যম|পদ্মা সুব্ৰহ্মণ্যম]]ৰ নেতৃত্বত [[ভৰতনাট্যম]] যজ্ঞ নামৰ ধ্ৰুপদী নৃত্য অনুষ্ঠানৰ আয়োজন কৰিছিল। এই অনুষ্ঠানটো ভাৰতীয় ভৰতনাট্যম শিল্পী সংস্থা (ABHAI) আৰু তাঞ্জাভুৰৰ বৃহন নাট্যাঞ্জলি ন্যাসে যুটীয়াভাৱে আয়োজন কৰিছিল। মন্দিৰ নিৰ্মাণৰ ১,০০০ বছৰ পূৰ্ণ হোৱাৰ উপলক্ষ্যে নতুন দিল্লী, [[মুম্বাই]], [[পুনে]], [[তামিলনাডু]], [[অন্ধ্ৰপ্ৰদেশ]], [[কৰ্ণাটক]], [[কেৰালা]], [[ছিংগাপুৰ]], [[মালয়েছিয়া]] আৰু [[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ]]ৰ ১,০০০ গৰাকী নৃত্যশিল্পীয়ে একেলগে নৃত্য কৰিছিল। তেওঁলোকে কৰুভুৰ দেৱে (ৰাজাৰাজৰ গুৰু) ৰচনা কৰা ঐশ্বৰিক সংগীত ''তিৰুৱিচাইপ্পা'' (তিৰুমুৰাইৰ নৱম খণ্ড)ৰ ৰেকৰ্ড কৰা ১১টা পদত নৃত্য কৰিছিল। ২০১০ চনৰ ২৬ ছেপ্টেম্বৰৰপৰা দুদিনৰ বাবে সৰু চহৰখন সাংস্কৃতিক কেন্দ্ৰলৈ পৰিণত হৈছিল। এই সময়ছোৱাত পথশিল্পী আৰু নৃত্যশিল্পীসকলে সমগ্ৰ চহৰখনত অনুষ্ঠান পৰিৱেশন কৰিছিল।<ref name="DDY">{{cite web| url= [http://news.rediff.com/slide-show/2010/aug/16/slide-show-1-indias-biggest-temple-turns-1000-years.htm|](http://news.rediff.com/slide-show/2010/aug/16/slide-show-1-indias-biggest-temple-turns-1000-years.htm|) title= India's Biggest Temple turns 1000-years| author= Rediff News| access-date= 20 August 2010| archive-date= 18 August 2010| archive-url= [https://web.archive.org/web/20100818165702/http://news.rediff.com/slide-show/2010/aug/16/slide-show-1-indias-biggest-temple-turns-1000-years.htm|](https://web.archive.org/web/20100818165702/http://news.rediff.com/slide-show/2010/aug/16/slide-show-1-indias-biggest-temple-turns-1000-years.htm|) url-status= live}}</ref><ref name="dfgjoerY">{{cite news | url=[http://www.thehindu.com/news/states/tamil-nadu/article544804.ece](http://www.thehindu.com/news/states/tamil-nadu/article544804.ece) | title=A grand dance spectacle at the Thanjavur Big Temple | work=The Hindu | access-date=20 August 2010 | location=Chennai, India | date=1 August 2010 | first=T. S. | last=Subramanian | archive-url=[https://web.archive.org/web/20100804150451/http://www.thehindu.com/news/states/tamil-nadu/article544804.ece](https://web.archive.org/web/20100804150451/http://www.thehindu.com/news/states/tamil-nadu/article544804.ece) | archive-date=4 August 2010 | url-status=dead }}</ref> ===স্মাৰক ডাকটিকট আৰু মুদ্ৰা=== ২০১০ চনৰ ২৬ ছেপ্টেম্বৰত (বৃহৎ মন্দিৰৰ সহস্ৰাব্দ উদ্‌যাপনৰ পঞ্চম দিন) দেশৰ সাংস্কৃতিক, স্থাপত্য আৰু শিলালিপি সম্পৰ্কীয় ইতিহাসলৈ বৃহৎ মন্দিৰটোৰ অৱদানৰ স্বীকৃতি হিচাপে {{INR}} ৫ মূল্যৰ এটা বিশেষ ডাকটিকট মুকলি কৰা হয়। ডাকটিকটটোত {{convert|216|ft|m|order=flip}} উচ্চতাৰ বিশাল [[ৰাজগোপুৰম|ৰাজগোপুৰম]] দেখুওৱা হৈছিল। ভাৰতীয় ৰিজাৰ্ভ বেংকে এই উপলক্ষ্যে মন্দিৰৰ আৰ্হি খোদিত কৰা {{INR}} ৫ মূল্যৰ এটা মুদ্ৰা মুকলি কৰি উদ্‌যাপনটো স্মৰণীয় কৰি তোলে।<ref name="sdlkqqqsf">{{cite web | url= [http://www.deccanherald.com/content/99918/stamp-coin-release-mark-1000.html](http://www.deccanherald.com/content/99918/stamp-coin-release-mark-1000.html) | title= Stamp, coin release mark 1,000 years of Big Temple | author= Deccan Herald (26 September 2010) | access-date= 26 September 2010 | archive-date= 6 October 2010 | archive-url= [https://web.archive.org/web/20101006063714/http://www.deccanherald.com/content/99918/stamp-coin-release-mark-1000.html](https://web.archive.org/web/20101006063714/http://www.deccanherald.com/content/99918/stamp-coin-release-mark-1000.html) | url-status= live }}</ref><ref name="ohjohjf">{{cite news | url= [http://www.hindu.com/2010/09/27/stories/2010092759620100.htm|](http://www.hindu.com/2010/09/27/stories/2010092759620100.htm|) archive-url= [https://web.archive.org/web/20100929172241/http://www.hindu.com/2010/09/27/stories/2010092759620100.htm|](https://web.archive.org/web/20100929172241/http://www.hindu.com/2010/09/27/stories/2010092759620100.htm|) url-status= dead| archive-date= 29 September 2010| title= Release of a special postal stamp and a five- rupee coin | access-date=27 September 2010 | location=Chennai, India | work= [[The Hindu]]| date=27 September 2010}}</ref> এ ৰাজা, ভাৰতৰ যোগাযোগ আৰু তথ্যপ্ৰযুক্তি মন্ত্ৰ্যালয়ৰ কেবিনেট মন্ত্ৰীয়ে বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰৰ বিশেষ ডাকটিকটটো মুকলি কৰে। প্ৰথমটো ডাকটিকট জি কে ভাছানে, জাহাজ পৰিবহণ মন্ত্ৰ্যালয়ৰ কেবিনেট মন্ত্ৰীয়ে গ্ৰহণ কৰে। মুম্বাই মুদ্ৰণালয়ে {{INR}} ৫ৰ মুদ্ৰাত থকা একে ছবিৰে ১,০০০ টকাৰ এটা স্মাৰক মুদ্ৰা জাৰি কৰিছিল। ই ভাৰত গণৰাজ্যৰ মুদ্ৰা ব্যৱস্থাত জাৰি কৰা প্ৰথম ১,০০০ টকাৰ মুদ্ৰা আছিল। এই মুদ্ৰাটো চলাচলৰ বাবে নথকা বৈধ মুদ্ৰা (NCLT) আছিল।<ref name="coin">{{cite news | url=[http://www.mumbaimint.in/mint/Noticeapril.pdf](http://www.mumbaimint.in/mint/Noticeapril.pdf) | title=Release of Commemorative Coin | date=3 July 2012 | access-date=24 April 2013 | archive-url=[https://web.archive.org/web/20130324014546/http://mumbaimint.in/mint/Noticeapril.pdf](https://web.archive.org/web/20130324014546/http://mumbaimint.in/mint/Noticeapril.pdf) | archive-date=24 March 2013 | url-status=dead }}</ref> ১৯৫৪ চনৰ ১ এপ্ৰিলত ভাৰতীয় ৰিজাৰ্ভ বেংকে {{INR}} ১,০০০ মূল্যৰ এখন নোট মুকলি কৰিছিল। ইয়াত বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰৰ বিস্তৃত দৃশ্য দেখুওৱা হৈছিল আৰু ইয়াৰ সাংস্কৃতিক ঐতিহ্য আৰু গুৰুত্ব প্ৰকাশ কৰা হৈছিল। ১৯৭৫ চনত তেতিয়াৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী [[ইন্দিৰা গান্ধী]]ৰ নেতৃত্বাধীন চৰকাৰে ক'লা ধন নিয়ন্ত্ৰণৰ উদ্দেশ্যে সকলো {{INR}} ১,০০০ মূল্যৰ নোট বিমুদ্ৰাকৰণ কৰিছিল। এই নোটসমূহ এতিয়া সংগ্ৰাহকৰ মাজত জনপ্ৰিয়।<ref name="ppwqqsf">{{cite web | url= [http://newindianexpress.com/states/tamil_nadu/article478148.ece](http://newindianexpress.com/states/tamil_nadu/article478148.ece) | title= INR 1000 note of 1954 popular in Tanjavur | author= Express Buzz, The Indian Express (26 September 2010) | access-date= 27 September 2010 | archive-date= 13 May 2016 | archive-url= [https://web.archive.org/web/20160513060520/http://www.newindianexpress.com/states/tamil_nadu/article478148.ece](https://web.archive.org/web/20160513060520/http://www.newindianexpress.com/states/tamil_nadu/article478148.ece) | url-status= dead }}</ref> ২০১০ চনত তেতিয়াৰ তামিলনাডুৰ মুখ্যমন্ত্ৰী এম কৰুণানিধিয়ে উচ্চ উৎপাদনক্ষম ধানৰ এটা প্ৰজাতি ''ছেম্মাই ধান''ৰ নাম মন্দিৰৰ নিৰ্মাতা ৰাজাৰাজ চোলৰ সহস্ৰাব্দ বৰ্ষ উপলক্ষ্যে ''ৰাজা ৰাজন-১,০০০'' ৰাখিছিল।<ref name="jjjsqwhnsdff">{{cite web | url= [http://news.in.msn.com/national/article.aspx?cp-documentid=4424908](http://news.in.msn.com/national/article.aspx?cp-documentid=4424908) | title= Semmai Paddy as "Raja Rajan-1000" | author= MSN News (26 September 2010) | access-date= 27 September 2010 }}{{Dead link|date=November 2019 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==গ্ৰহণযোগ্যতা== মন্দিৰটোৱে "স্থাপত্য, ভাস্কৰ্য, চিত্ৰকলা আৰু ব্ৰঞ্জৰ মূৰ্তি নিৰ্মাণত চোলসকলৰ উজ্জ্বল কৃতিত্বৰ সাক্ষ্য বহন কৰে।" <ref name="Great Living Chola Temples"/> সেই সময়ৰ বহুতো সমসাময়িক গ্ৰন্থত, যেনে ''মুভৰ উলা'' আৰু ''কলিংগট্টুপৰণি''ত, মন্দিৰটোৰ উল্লেখ আছে। চেটাৰ্জীৰ মতে, [[তামিল স্থাপত্য]]ই এই মন্দিৰ আৰু ইয়াৰ পিছত নিৰ্মাণ কৰা [[বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ, গংগাইকোণ্ডচোলপুৰম|বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ, গংগাইকোণ্ডচোলপুৰম]]ত নিজৰ সৰ্বোচ্চ ৰূপ লাভ কৰিছিল।<ref name=india>{{cite book|title=India Art and Architecture in ancient and medieval periods|publisher=Publications Division, Ministry of Information and Broadcasting, Government of India|location=New Delhi|editor=Roma Chatterjee|year=2016|page=32|isbn=978-81-230-2080-8}}</ref> ভাৰত চৰকাৰে মন্দিৰটোক ঐতিহ্যস্থল হিচাপে ঘোষণা কৰিছে। ভাৰতীয় পুৰাতত্ত্ব জৰীপ বিভাগে ইয়াক সংৰক্ষিত স্মৃতিসৌধ হিচাপে পৰিচালনা কৰে। মন্দিৰটো [[তামিলনাডু]]ৰ অন্যতম জনপ্ৰিয় পৰ্যটনস্থলী।<ref name="Gopal 1990 185"/> মন্দিৰটো [[গংগাইকোণ্ডচোলপুৰম]]ৰ বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ আৰু [[দাৰাসুৰম]]ৰ [[ঐৰাৱতেশ্বৰ মন্দিৰ]]ৰ সৈতে [[বিশ্ব ঐতিহ্য স্থান]] হিচাপে [[ইউনেস্কো]]ই ঘোষণা কৰিছে। এই তিনিওটা মন্দিৰক [[মহান জীৱন্ত চোল মন্দিৰসমূহ]] বুলি কোৱা হয়।<ref name=UNESCO>{{cite web|url=[https://whc.unesco.org/en/list/250/|title=Great](https://whc.unesco.org/en/list/250/|title=Great) Living Chola Temples|publisher=UNESCO World Heritage Centre|year=2004|access-date=28 November 2015|archive-date=12 September 2015|archive-url=[https://web.archive.org/web/20150912082313/https://whc.unesco.org/en/list/250|url-status=live}}](https://web.archive.org/web/20150912082313/https://whc.unesco.org/en/list/250|url-status=live}})</ref> এই তিনিওটা মন্দিৰৰ মাজত বহুতো সাদৃশ্য আছে। কিন্তু প্ৰতিটো মন্দিৰৰ নিজা বিশেষ নক্সা আৰু ভাস্কৰ্যৰ উপাদান আছে।<ref>{{cite book |first= P.V. Jagadisa |last=Ayyar |title=South Indian Shrines |publisher=Asian Educational Services |location=New Delhi |year=1993 |isbn=81-206-0151-3 |page=316}}</ref> এই তিনিওটা মন্দিৰ ১০মৰপৰা ১২শ শতিকাৰ ভিতৰত চোলসকলে নিৰ্মাণ কৰিছিল। হিন্দুসকলে এতিয়াও এই মন্দিৰসমূহৰ ৰক্ষণাবেক্ষণ কৰে আৰু ব্যৱহাৰ কৰে। এই মন্দিৰসমূহক "মহান জীৱন্ত" বুলি কোৱা হয়, কাৰণ আধুনিক সময়তো এইবোৰত সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠান, তীৰ্থযাত্ৰা আৰু পূজাৰ কাৰ্য চলি আছে।<ref>{{cite news|url=[http://www.thehindu.com/features/friday-review/history-and-culture/inside-the-chola-temple/article3490256.ece|title=Inside](http://www.thehindu.com/features/friday-review/history-and-culture/inside-the-chola-temple/article3490256.ece|title=Inside) the Chola Temple|location=Coimbatore|newspaper=The Hindu|date=4 June 2012|last=Srinivasan|first=Pankaja|access-date=28 November 2015|archive-date=19 June 2014|archive-url=[https://web.archive.org/web/20140619081222/http://www.thehindu.com/features/friday-review/history-and-culture/inside-the-chola-temple/article3490256.ece|url-status=live}}](https://web.archive.org/web/20140619081222/http://www.thehindu.com/features/friday-review/history-and-culture/inside-the-chola-temple/article3490256.ece|url-status=live}})</ref> ===সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠান=== [[File:28apr10.jpg|thumb|২০১৫ চনৰ মন্দিৰ উৎসৱৰ শোভাযাত্ৰা]] তাঞ্জাভুৰৰ বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰত প্ৰতি বছৰে ফেব্ৰুৱাৰী মাহত [[মহাশিৱৰাত্ৰি|মহাশিৱৰাত্ৰি]]ৰ সময়ত নৃত্য উৎসৱ অনুষ্ঠিত হয়। ভাৰতীয় ধ্ৰুপদী নৃত্যৰ বিভিন্ন প্ৰধান শৈলীৰ শিল্পী আৰু আঞ্চলিক দলসমূহে ১০ দিনীয়া বৃহন নাট্যাঞ্জলি উৎসৱত নিজৰ নৃত্য পৰিৱেশন কৰে।<ref>[[http://www.brahannatyanjali.in/events.html](http://www.brahannatyanjali.in/events.html) Brahan Natyanjali] {{Webarchive|url=[https://web.archive.org/web/20200129054445/http://www.brahannatyanjali.in/events.html](https://web.archive.org/web/20200129054445/http://www.brahannatyanjali.in/events.html) |date=29 January 2020 }}, Thanjavur, Tamil Nadu</ref> ===ৰথ উৎসৱ=== মন্দিৰৰ ৰথটো ২০১৫ চনৰ ২০ এপ্ৰিলত [[ৰাম|শ্ৰী ৰামৰ]] মন্দিৰৰ সন্মুখৰপৰা পৰীক্ষামূলকভাৱে চলোৱা হৈছিল। এই অনুষ্ঠান বৃহৎসংখ্যক লোকে প্ৰত্যক্ষ কৰিছিল।<ref>[http://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/trial-run-of-big-temple-car/article7124357.ece?ref=tpnews Trial run of Big Temple car, Rolls; out after 100 years; maiden run on April 29] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180919003044/https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/trial-run-of-big-temple-car/article7124357.ece?ref=tpnews|date=19 September 2018 }}, The Hindu, 21 April 2015</ref> ন দিন পাছত মন্দিৰৰ ৰথৰ প্ৰথম শোভাযাত্ৰা অনুষ্ঠিত হয়। বাতৰি অনুসৰি, বিগত এশ বছৰত এই মন্দিৰত অনুষ্ঠিত হোৱা এইটোৱেই আছিল প্ৰথম এনে শোভাযাত্ৰা।<ref>[http://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/big-temple-chariot-festival-held-after-100-years/article7156283.ece?mstac=0 Big temple chariot festival held after 100 years] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180919003049/https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/big-temple-chariot-festival-held-after-100-years/article7156283.ece?mstac=0|date=19 September 2018 }}, The Hindu, 30 April 2015</ref> ===উপন্যাস=== [[কল্কি কৃষ্ণমূৰ্তি]] নামৰ এজন প্ৰখ্যাত তামিল ঔপন্যাসিকে ৰাজাৰাজৰ জীৱনৰ আধাৰত ''পোন্নিয়িন ছেলভন'' নামৰ এখন ঐতিহাসিক উপন্যাস লিখিছিল।<ref>{{cite news|title=Age hardly withers charm of Ponniyin Selvan|url=[http://www.thehindu.com/books/age-hardly-withers-charm-of-ponniyin-selvan/article2550847.ece|date=19](http://www.thehindu.com/books/age-hardly-withers-charm-of-ponniyin-selvan/article2550847.ece|date=19) October 2011|location=Chennai|last=A.|first=Srivathsan|access-date=9 May 2015|newspaper=The Hindu|archive-date=5 June 2017|archive-url=[https://web.archive.org/web/20170605103559/http://www.thehindu.com/books/age-hardly-withers-charm-of-ponniyin-selvan/article2550847.ece|url-status=live}}](https://web.archive.org/web/20170605103559/http://www.thehindu.com/books/age-hardly-withers-charm-of-ponniyin-selvan/article2550847.ece|url-status=live}})</ref> আন এজন তামিল লেখক বালাকুমাৰণে ৰাজাৰাজ প্ৰথমৰ জীৱন আৰু মন্দিৰ নিৰ্মাণৰ বিষয়-বস্তু লৈ ''উদয়াৰ'' নামৰ এখন উপন্যাস লিখিছিল।<ref>{{cite news|title=Special Coin to Remember Rajendra Chola|url=http://www.newindianexpress.com/cities/chennai/Special-Coin-to-Remember-Rajendra-Chola/2014/02/04/article2036004.ece|publisher=The New Indian Express|date=4 February 2014|location=Chennai|work=Express News Service|access-date=9 May 2015|archive-date=19 May 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150519130228/http://www.newindianexpress.com/cities/chennai/Special-Coin-to-Remember-Rajendra-Chola/2014/02/04/article2036004.ece|url-status=dead}}</ref> ==প্ৰশাসন== মন্দিৰটো বৰ্তমান বাবাজী ৰাজা ভোসলে ছত্ৰপতিৰদ্বাৰা পৰিচালিত আৰু ব্যৱস্থাপিত হয়। তেওঁ তাঞ্জাভুৰ মাৰাঠা ৰাজ্য ৰাজপৰিয়ালৰ মুৰব্বী। তেওঁ তাঞ্জাভুৰ প্ৰাসাদ দেৱস্থানমৰ বংশানুক্ৰমিক ন্যাসৰক্ষক হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰে। এই প্ৰতিষ্ঠানটোৱে পূৰ্বৰ তাঞ্জোৰ অঞ্চলৰ ৮৮টা মন্দিৰৰ লগতে বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰৰো পৰিচালনা অব্যাহত ৰাখিছে। কিছুমান তামিল জাতীয়তাবাদ গোটে [[তামিলনাডু]] চৰকাৰক এই অধিকাৰ বাতিল কৰিবলৈ আবেদন কৰি আহিছে। তেওঁলোকৰ মতে, তেওঁ [[চোল]] বা [[তামিলসকল|তামিল]] বংশৰ নহয়। প্ৰতিবাদকাৰীসকলৰ এজন, যি বৃহৎ মন্দিৰ অধিকাৰ পুনৰুদ্ধাৰ সমিতিৰ সমন্বয়কো, তেওঁৰ মতে বাবাজী ভোসলে তাঞ্জাভুৰৰ মাৰাঠা ৰজাসকলৰ আইনগত উত্তৰাধিকাৰীও নহয়।<ref>{{cite web|url=[http://www.theweekendleader.com/Headlines/3247/tamil-groups-want-maratha-hold-over-thanjavur-big-temple-to-go.html|title=Tamil](http://www.theweekendleader.com/Headlines/3247/tamil-groups-want-maratha-hold-over-thanjavur-big-temple-to-go.html|title=Tamil) groups want Maratha hold over Thanjavur Big Temple to go|access-date=2018-05-12|archive-date=12 May 2018|archive-url=[https://web.archive.org/web/20180512112322/http://www.theweekendleader.com/Headlines/3247/tamil-groups-want-maratha-hold-over-thanjavur-big-temple-to-go.html|url-status=live}}](https://web.archive.org/web/20180512112322/http://www.theweekendleader.com/Headlines/3247/tamil-groups-want-maratha-hold-over-thanjavur-big-temple-to-go.html|url-status=live}})</ref> ==চিত্ৰসম্ভাৰ== মন্দিৰটোত বহুতো ভাস্কৰ্য, উত্থিত খোদিত চিত্ৰ আৰু দেৱালচিত্ৰ আছে।<ref name="Sivaramamurti1977p288">{{cite book|author=C. Sivaramamurti| title= L'Art en Inde|url= [https://books.google.com/books?id=WKgQAQAAMAAJ|year=](https://books.google.com/books?id=WKgQAQAAMAAJ|year=) 1977|publisher= H. N. Abrams|isbn=978-0-8109-0630-3 |pages=287–288, 427}}</ref> <gallery mode="packed" heights="150"> File:Brihadisvara Temple, Thanjavur, Tamil Nadu, India.jpg|তাঞ্জাভুৰ, তামিলনাডু, ভাৰতৰ বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ File:An elephant relief on the Brihadisvara Temple, Thanjavur.jpg|তাঞ্জাভুৰৰ বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰত হাতীৰ উত্থিত খোদিত চিত্ৰ File:Sculptures at the Brihadisvara Temple, Thanjavur, Tamil Nadu, India (2016) 04.jpg|ভিক্ষাৰ পাত্ৰ হাতত লৈ ভিক্ষু ৰূপত শিৱ (''সাধু'', [[ভিক্ষাটন]]) File:Brihadisvara Temple, Thanjavur, Tamil Nadu, India (2016) 100.jpg|alt=অৰ্ধনাৰীশ্বৰ (অৰ্ধেক শিৱ, অৰ্ধেক পাৰ্বতী), যি পুৰুষ আৰু নাৰী তত্ত্ব অবিচ্ছেদ্য বুলি প্ৰতীকায়িত কৰে। |[[অৰ্ধনাৰীশ্বৰ]] (অৰ্ধেক শিৱ, অৰ্ধেক পাৰ্বতী), যি পুৰুষ আৰু নাৰী তত্ত্ব অবিচ্ছেদ্য বুলি প্ৰতীকায়িত কৰে<ref>{{cite encyclopedia|url=https://www.britannica.com/topic/Ardhanarishvara|title=Ardhanārīśvara|year=2011|encyclopedia=Encyclopædia Britannica|access-date=27 December 2017|archive-date=15 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180815031629/https://www.britannica.com/topic/Ardhanarishvara}}</ref> File:Le temple de Brihadishwara (Tanjore, Inde) (13908795928).jpg|[[গণেশ]]ক মূল মন্দিৰ আৰু এটা পৃথক মন্দিৰ দুয়ো ঠাইতে দেখুওৱা হৈছে। File:Brihadeeswarar Temple 04.jpg|পিছফালে মন্দিৰৰ কৰিডৰ থকা পৃথক গণেশ মন্দিৰ File:Brihadisvara Temple, Thanjavur, Tamil Nadu, India (2009) 19.jpg|চোতালৰ উত্তৰ অংশত থকা সুব্ৰহ্মণ্যৰ মন্দিৰ। ইয়াক "মুৰুগন", "কাৰ্তিকেয়" বা "স্কন্দ" বুলিও কোৱা হয়। File:Chandeshvara shrine at the Brihadisvara Temple.jpg|[[চণ্ডেশ্বৰ]] মন্দিৰ। সোঁফালে মূল মন্দিৰৰ দেৱাল আৰু পিছফালে পূব গোপুৰম আছে। চণ্ডেশ্বৰ এজন ধ্যানমগ্ন যোগী আৰু নয়নমাৰ [[ভক্তি আন্দোলন]]ৰ সাধু। File:1010 CE Brihadishwara Temple, Hindu god Shiva, built by Rajaraja I, Thanjavur Tamil Nadu India (8).jpg|[[বিষ্ণু]]ৰ [[নৰসিংহ]] অৱতাৰ, যিয়ে মানুহক তেওঁলোকৰ ধৰ্মীয় বিশ্বাসৰ বাবে নিৰ্যাতন কৰা অসুৰক বধ কৰিছে File:1010 CE Brihadishwara Shiva Temple, yogini, built by Rajaraja I, Thanjavur Tamil Nadu India.jpg|[[লক্ষ্মী]]ৰ মূৰ্তি, সন্মানসহ প্ৰদৰ্শিত এখন বৈষ্ণৱ ভাস্কৰ্য File:Tanjore Paintings - Big temple 01.JPG|গজলক্ষ্মীৰ দেৱালচিত্ৰ, [[বৈষ্ণৱ ধৰ্ম]]ৰ বিষয়-বস্তুৰ আন এটা শিল্পকৰ্ম File:Sculptures at the Brihadisvara Temple, Thanjavur, Tamil Nadu, India (2016) 01.jpg|শৈৱ মন্দিৰত থকা বিষ্ণুৰ ভাস্কৰ্য File:1010 CE Brihadishwara Shiva Temple, wall relief, built by Rajaraja I, Thanjavur Tamil Nadu India.jpg|[[যোগ]] আৰু ধ্যানৰ উত্থিত খোদিত চিত্ৰ; মন্দিৰটোত বহুতো লৌকিক আৰু সাধুৰ দৃশ্য দেখুওৱা হৈছে। File:Brihadeeswarar Temple 3407.jpg|গছত লুকাই গোপিকাসকলৰ কাপোৰ লৈ কৃষ্ণই কৰা ধেমালি File:Nandi Brihadeeswara.jpg|নন্দী মন্দিৰ File:Sculpture2 Brihadeeswara.jpg|ভাস্কৰ্য File:Sculpture3 Brihadeeswara.jpg|বিমানৰ বাহিৰৰ দেৱালৰ ভাস্কৰ্যৰ অংশ File:Relief Staircase, Brihadeeswara.jpg|খট‌খটীত থকা উত্থিত খোদিত চিত্ৰ File:Relief detail, Brihadeeswara.jpg|উত্থিত খোদিত চিত্ৰৰ অংশ File:Relief detail 2 Brihadeeswara.jpg|উত্থিত খোদিত চিত্ৰৰ অংশ File:Entrance Brihadeeswara.jpg|প্ৰৱেশদ্বাৰ File:Thanjavur Big Temple View.jpg|বিমানৰ দৃশ্য File:Brihadisvara Temple - Thanjavur peruvudaiyar kovil ttkcvrvb122k23iph (299).jpg|বিমানলৈ যোৱা এটা প্ৰৱেশদ্বাৰ File:Left side view Brihadeeswara.jpg| বাঁওফালৰপৰা দেখা দৃশ্য File:The Big Temple - Thanjavur.jpg|ৰাতিৰ দৃশ্য File:Brihadeeswara Temple Gopuram at Night.jpg|ৰাতিৰ সময়ত বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰৰ গোপুৰম File:PeriyaKoil June 2016.jpg|তাঞ্জোৰ পেৰিয়া কইলত পুৱতি নিশাৰ দৃশ্য File:A yoga and meditation relief.jpg|[[যোগ]] আৰু ধ্যানৰ উত্থিত খোদিত চিত্ৰ File:Ta-scr.jpg|বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰৰ তামিল লিপিৰ শিলালিপি </gallery> ==টোকা== {{Reflist|group=note}} ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ===গ্ৰন্থপঞ্জী=== {{Refbegin|2}} *{{cite book|author=Prasanna Kumar Acharya|title=An encyclopaedia of Hindu architecture|year=2010|publisher=Oxford University Press (Republished by Motilal Banarsidass)|url=https://archive.org/stream/encyclopaediaofh07achauoft#page/n9/mode/2up|isbn=978-81-7536-534-6}} *{{cite book|author=Prasanna Kumar Acharya|title=A Dictionary of Hindu Architecture: Treating of Sanskrit Architectural Terms with Illustrative Quotations|url=https://books.google.com/books?id=rbayQwAACAAJ|year=1997|publisher=Oxford University Press (Reprinted in 1997 by Motilal Banarsidass)|isbn=978-81-7536-113-3|access-date=3 December 2017|archive-date=11 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231111032500/https://books.google.com/books?id=rbayQwAACAAJ|url-status=live}} *{{cite book|author1=Vinayak Bharne|author2=Krupali Krusche|title=Rediscovering the Hindu Temple: The Sacred Architecture and Urbanism of India|url=https://books.google.com/books?id=CGukBgAAQBAJ|year=2014|publisher=Cambridge Scholars Publishing|isbn=978-1-4438-6734-4|access-date=3 December 2017|archive-date=13 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230813200520/https://books.google.com/books?id=CGukBgAAQBAJ|url-status=live}} * {{citation|author=S.R. Balasubrahmanyam|title = Middle Chola Temples|publisher = Thomson Press| year=1975|isbn = 978-9060236079}} * {{cite book| first=Francis D.K.| last=Ching| year=2007| title=A Global History of Architecture| url=https://archive.org/details/globalhistoryofa0000chin| url-access=registration| publisher=John Wiley and Sons| location=New York| pages=[https://archive.org/details/globalhistoryofa0000chin/page/338 338–339]| isbn=978-0-471-26892-5}} *{{cite book|author=Alice Boner|title=Principles of Composition in Hindu Sculpture: Cave Temple Period|url=https://books.google.com/books?id=doQLZ21CGScC|year=1990|publisher=Motilal Banarsidass|isbn=978-81-208-0705-1|access-date=3 December 2017|archive-date=11 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231111032500/https://books.google.com/books?id=doQLZ21CGScC|url-status=live}} *{{cite book|author1=Alice Boner|author2=Sadāśiva Rath Śarmā|title=Silpa Prakasa|url=https://books.google.com/books?id=itQUAAAAIAAJ|year=2005|publisher=Brill Academic (Reprinted by Motilal Banarsidass)|isbn=978-8120820524|access-date=3 December 2017|archive-date=11 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231111031957/https://books.google.com/books?id=itQUAAAAIAAJ|url-status=live}} *{{cite book|author1=A.K. Coomaraswamy|author2=Michael W. Meister|title=Essays in Architectural Theory|url=https://books.google.com/books?id=5B1QAAAAMAAJ|year=1995|publisher=Indira Gandhi National Centre for the Arts|isbn=978-0-19-563805-9|access-date=3 December 2017|archive-date=11 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231111033002/https://books.google.com/books?id=5B1QAAAAMAAJ|url-status=live}} *Dehejia, V. (1997). ''Indian Art''. Phaidon: London. {{ISBN|0-7148-3496-3}}. *{{cite book|author=Adam Hardy|title=Indian Temple Architecture: Form and Transformation|url=https://books.google.com/books?id=aU0hCAS2-08C|year=1995|publisher=Abhinav Publications|isbn=978-81-7017-312-0|access-date=3 December 2017|archive-date=13 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230813200524/https://books.google.com/books?id=aU0hCAS2-08C|url-status=live}} *{{cite book|author=Adam Hardy|title=The Temple Architecture of India|url=https://books.google.com/books?id=ofUVAQAAIAAJ|year=2007|publisher=Wiley|isbn=978-0470028278|access-date=3 December 2017|archive-date=11 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231111033002/https://books.google.com/books?id=ofUVAQAAIAAJ|url-status=live}} *{{cite book|author=Adam Hardy|title=Theory and Practice of Temple Architecture in Medieval India: Bhoja's Samarāṅgaṇasūtradhāra and the Bhojpur Line Drawings|url=https://books.google.com/books?id=_oADrgEACAAJ|year=2015|publisher=Indira Gandhi National Centre for the Arts|isbn=978-93-81406-41-0|access-date=3 December 2017|archive-date=11 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231111033002/https://books.google.com/books?id=_oADrgEACAAJ|url-status=live}} *Harle, J.C., ''The Art and Architecture of the Indian Subcontinent'', 2nd edn. 1994, Yale University Press Pelican History of Art, {{ISBN|0300062176}} *{{cite book|author=Monica Juneja|title=Architecture in Medieval India: Forms, Contexts, Histories|url=https://books.google.com/books?id=7N7VAAAAMAAJ|year=2001|publisher=Orient Blackswan|isbn=978-8178242286|access-date=3 December 2017|archive-date=11 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231111033003/https://books.google.com/books?id=7N7VAAAAMAAJ|url-status=live}} *{{cite book|author=Stella Kramrisch|title=The Hindu Temple Volume 1|url=https://books.google.com/books?id=NNcXrBlI9S0C|year=1976|publisher=Motilal Banarsidass (Reprinted 1946 Princeton University Press)|isbn=978-81-208-0223-0|access-date=3 December 2017|archive-date=10 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231110025834/https://books.google.com/books?id=NNcXrBlI9S0C|url-status=live}} *{{cite book|author=Stella Kramrisch|title=The Hindu Temple Volume 2|url=https://books.google.com/books?id=8-aS52MgIkMC|year=1979|publisher=Motilal Banarsidass (Reprinted 1946 Princeton University Press)|isbn=978-81-208-0224-7}} *{{cite book|author1=Michael W. Meister|author2=Madhusudan Dhaky|title=Encyclopaedia of Indian temple architecture|url=https://books.google.com/books?id=DRY3AQAAIAAJ|year=1986|publisher=American Institute of Indian Studies|isbn=978-0-8122-7992-4|access-date=3 December 2017|archive-date=11 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231111033003/https://books.google.com/books?id=DRY3AQAAIAAJ|url-status=live}} *{{cite book|author=George Michell|title=Hindu Art and Architecture|url=https://archive.org/details/hinduartarchitec00mich|url-access=registration|year=2000|publisher=Thames & Hudson|isbn=978-0-500-20337-8}} * {{citation| last =Michell| first =George| title = The Hindu Temple: An Introduction to Its Meaning and Forms| publisher =University of Chicago Press| year =1988| location =Chicago| isbn = 0-226-53230-5}} * {{cite book| first= John| last= Man| year= 1999| title= Atlas of the Year 1000| publisher= Penguin Books| location= United Kingdom| isbn= 0-7946-0011-5| url= https://books.google.com/books?id=j-CgtWP38nsC| access-date= 15 November 2015| archive-date= 10 March 2024| archive-url= https://web.archive.org/web/20240310103400/https://books.google.com/books?id=j-CgtWP38nsC| url-status= live}} * {{cite book| first= Binda| last= Thapar| year= 2004| title= Introduction to Indian Architecture | publisher= Periplus Editions| location=Singapore| pages= 43, 52–53| isbn= 0-7946-0011-5}} *{{cite book|author=T. A. Gopinatha Rao|title=Elements of Hindu iconography|url=https://books.google.com/books?id=MJD-KresBwIC|year=1993|publisher=Motilal Banarsidass|isbn=978-81-208-0878-2|access-date=3 December 2017|archive-date=11 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231111033003/https://books.google.com/books?id=MJD-KresBwIC|url-status=live}} *{{cite book|author=Ajay J. Sinha|title=Imagining Architects: Creativity in the Religious Monuments of India|url=https://books.google.com/books?id=WvqLzaSUGi8C|year=2000|publisher=University of Delaware Press|isbn=978-0-87413-684-5|access-date=3 December 2017|archive-date=11 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231111033003/https://books.google.com/books?id=WvqLzaSUGi8C|url-status=live}} *{{cite book|title=South Indian Temples|author=Burton Stein|isbn=978-0706904499|publisher=Vikas|url=https://books.google.com/books?id=Hq5BngAACAAJ|year=1978|access-date=3 December 2017|archive-date=11 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231111033004/https://books.google.com/books?id=Hq5BngAACAAJ|url-status=live}} *{{cite book|author=Burton Stein|title=The New Cambridge History of India: Vijayanagara|url=https://books.google.com/books?id=OpxeaYQbGDMC|year=1989|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-26693-2|access-date=3 December 2017|archive-date=11 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231111033010/https://books.google.com/books?id=OpxeaYQbGDMC|url-status=live}} *{{cite book|author1=Burton Stein|author2=David Arnold|title=A History of India|url=https://books.google.com/books?id=QY4zdTDwMAQC|year=2010|publisher=John Wiley & Sons|isbn=978-1-4443-2351-1|access-date=3 December 2017|archive-date=12 July 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230712062730/https://books.google.com/books?id=QY4zdTDwMAQC|url-status=live}} *{{cite book|author=Kapila Vatsyayan|title=The Square and the Circle of the Indian Arts|url=https://books.google.com/books?id=vwLJc3pBzzUC&pg=PR10|year=1997|publisher=Abhinav Publications|isbn=978-81-7017-362-5|access-date=3 December 2017|archive-date=11 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231111033504/https://books.google.com/books?id=vwLJc3pBzzUC&pg=PR10#v=onepage&q&f=false|url-status=live}} {{Refend}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Commons category|Brihadisvara Temple|বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ}} {{Wikivoyage|Thanjavur|তাঞ্জাভুৰ}} * [https://ignca.gov.in/thanjavur-brhadisvara-temple/ তাঞ্জাভুৰ বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ], ভাৰত চৰকাৰৰ ইন্দিৰা গান্ধী ৰাষ্ট্ৰীয় কলা কেন্দ্ৰ * [https://www.tamilnadutourism.tn.gov.in/destinations/brihadeeswara-temple বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ], তামিলনাডু পৰ্যটন * [https://indianculture.gov.in/stories/dakshina-meru-brihadeswara-temple দক্ষিণ মেৰু: বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ], ভাৰত চৰকাৰ * [http://www.art-and-archaeology.com/india/thanjavur/bri01.html শিল্প আৰু পুৰাতত্ত্বৰ ৱেবছাইটত আলোকচিত্ৰসমূহ] * [https://whc.unesco.org/en/list/250 ইউনেস্কোৰ মহান জীৱন্ত চোল মন্দিৰসমূহ] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ পৰ্যটনস্থলী]] [[শ্ৰেণী:হিন্দুধৰ্মৰ মঠ-মন্দিৰ]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ ধৰ্মীয় স্থান]] opg4inltng37kx8sfbs4ok57e5fg5v6 627381 627380 2026-08-15T05:23:49Z AjayDas 12623 /* */ 627381 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious building |building_name = বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ | image = Brihadisvara Temple during Maha Shivaratri-WUS03611 (edit).jpg | caption = [[মহা শিৱৰাত্ৰি]]ৰ সময়ত বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ | native_name = தஞ்சைப் பெருவுடையார் கோயில் | pushpin_map = India #Tamil Nadu | pushpin_caption = [[তামিলনাডু]], ভাৰতত অৱস্থান | coordinates = {{coord|10|46|58|N|79|07|54|E|type:landmark_region:IN|display=inline,title}} | religious_affiliation = [[হিন্দুধৰ্ম]] | country = ভাৰত | state = [[তামিলনাডু]] | district = [[থাঞ্জাভুৰ জিলা]] | location = [[থাঞ্জাভুৰ]] | elevation_m = 65.83 | deity = [[শিৱ]] | festival = [[মহা শিৱৰাত্ৰি]] | architecture_style = [[চোল স্থাপত্য]] | inscriptions = [[তামিল ভাষা|তামিল]] | completed = ১০১০ খ্ৰীষ্টাব্দ<ref name=britbrihadthanj/><ref name=mitchell/> | creator = [[ৰাজাৰাজ চোল প্ৰথম|ৰাজাৰাজ প্ৰথম]] | footnotes = {{Infobox UNESCO World Heritage Site | child = yes | official_name = থাঞ্জাভুৰৰ বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ কমপ্লেক্স | part_of = [[মহান জীৱন্ত চোল মন্দিৰসমূহ]] | criteria = {{UNESCO WHS type|(ii), (iii)}}(ii), (iii) | ID = 250bis-001 | year = ১৯৮৭ | extension = ২০০৪ | area = {{convert|18.07|ha|acre|abbr=on}} | buffer_zone = {{convert|9.58|ha|acre|abbr=on}} }} }} {{হিন্দু ধৰ্ম}} '''বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ''', {{en|Brihadisvara Temple}} ইয়াৰ নিৰ্মাতাই '''ৰাজাৰাজেশ্বৰম''' ({{lit|[[ৰাজাৰাজ চোল প্ৰথম|ৰাজাৰাজ]]ৰ প্ৰভু}}) নামেৰে নামকৰণ কৰা আৰু স্থানীয়ভাৱে '''''থাঞ্জাই পেৰিয়া কোভিল''''' ({{lit|থাঞ্জাভুৰৰ বৃহৎ মন্দিৰ}}) আৰু '''''পেৰুৱুদৈয়াৰ কোভিল''''' ({{literally|মহান প্ৰভুৰ মন্দিৰ}}) নামেৰে পৰিচিত, হৈছে শৈৱ<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=GaYeAAAAMAAJ&q=brihadisvara+saiva+temple |title=ৰাজাৰাজ দ্য গ্ৰেট: এ গাৰ্লেণ্ড অৱ ট্ৰিবিউটছ |date=1984 |publisher=মিউজিয়ামছ ডিপাৰ্টমেণ্ট, গভৰ্ণমেণ্ট মিউজিয়াম |language=en |access-date=25 October 2022 |archive-date=3 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230703190805/https://books.google.com/books?id=GaYeAAAAMAAJ&q=brihadisvara+saiva+temple |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=bqeyAAAAIAAJ&q=brihadisvara+saiva+temple |title=ইণ্ডিয়া পাৰ্ছপেক্টিভছ |date=1995 |publisher=পিটিআই ফৰ দ্য মিনিষ্ট্ৰী অৱ এক্সটাৰ্নেল এফেয়াৰ্ছ |language=en |access-date=25 October 2022 |archive-date=3 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230703190805/https://books.google.com/books?id=bqeyAAAAIAAJ&q=brihadisvara+saiva+temple |url-status=live }}</ref> [[হিন্দু মন্দিৰ]], যি [[চোল শিল্প আৰু স্থাপত্য|চোল স্থাপত্যশৈলী]]ত<ref>{{Cite book |last=Rao |first=Raghunadha |url=https://books.google.com/books?id=U-p8Zg62USYC&dq=brihadisvara+temple+tamil+architecture&pg=PA32 |title=ভাৰতীয় ঐতিহ্য আৰু সংস্কৃতি |publisher=ষ্টাৰ্লিং পাব্লিশ্বাৰ্ছ |year=1989 |isbn=9788120709300 |pages=32 |language=English |access-date=18 March 2023 |archive-date=24 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230424002637/https://books.google.com/books?id=U-p8Zg62USYC&dq=brihadisvara+temple+tamil+architecture&pg=PA32 |url-status=live }}</ref> নিৰ্মিত আৰু ভাৰতৰ [[কাবেৰী নদী]]ৰ দক্ষিণ পাৰৰ থাঞ্জাভুৰ, [[তামিলনাডু]], ভাৰতত অৱস্থিত।<ref name=britbrihadthanj>[https://www.britannica.com/place/Thanjavur-India থাঞ্জাভুৰ], এনচাইক্ল'পিডিয়া ব্ৰিটানিকা</ref><ref name=asibrihadthanj/> ই সৰ্ববৃহৎ হিন্দু মন্দিৰসমূহৰ অন্যতম আৰু [[তামিল স্থাপত্য]]ৰ এক উৎকৃষ্ট নিদৰ্শন।<ref name="Great Living Chola Temples">{{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/list/250 |title=মহান জীৱন্ত চোল মন্দিৰসমূহ |publisher=ইউনেস্ক' |access-date=21 January 2008 |archive-date=5 January 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130105115252/https://whc.unesco.org/en/list/250 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite book | first= John | last= Keay | author-link= John Keay | year= 2000 | title=ভাৰত: এখন ইতিহাস | publisher=হাৰ্পাৰ কলিন্স পাব্লিশ্বাৰ্ছ | location=নিউয়ৰ্ক, আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ | isbn= 0-00-638784-5 | url= https://books.google.com/books?id=3aeQqmcXBhoC | pages= xix | access-date= 15 November 2015 | archive-date= 3 July 2023 | archive-url= https://web.archive.org/web/20230703190805/https://books.google.com/books?id=3aeQqmcXBhoC | url-status= live }}</ref> ইয়াক ''দক্ষিণ মেৰু'' ([[মেৰু পৰ্বত|মেৰু]]ৰ [[দক্ষিণ ভাৰত|দক্ষিণ]] ৰূপ) বুলিও কোৱা হয়।<ref>{{cite book|title=ভাৰত আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ মন্দিৰ শিল্প, প্ৰতিমা আৰু সংস্কৃতি|author=কে. ভি. ৰামন|publisher=শাৰদা পাব্লিশ্বিং হাউছ|year=2006|page=136}}</ref> [[চোল বংশ|চোল]] সম্ৰাট [[ৰাজাৰাজ চোল প্ৰথম|ৰাজাৰাজ প্ৰথমে]] ১০০৩ৰপৰা ১০১০ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ভিতৰত নিৰ্মাণ কৰা এই মন্দিৰটো [[ইউনেস্ক']]ৰ [[বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ]] "[[মহান জীৱন্ত চোল মন্দিৰসমূহ]]"ৰ অংশ; ইয়াৰ সৈতে চোল যুগৰ [[গংগাইকোণ্ড চোলপুৰমৰ বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ|গংগাইকোণ্ড চোলপুৰম মন্দিৰ]] আৰু [[ঐৰাৱতেশ্বৰ মন্দিৰ]] অন্তৰ্ভুক্ত, যিবোৰ ক্ৰমে ইয়াৰ উত্তৰ-পূবলৈ প্ৰায় {{convert|70|km}} আৰু {{convert|40|km}} দূৰত অৱস্থিত।<ref name=UNESCO/> এই একাদশ শতিকাৰ মন্দিৰৰ মূল স্থাপত্যসমূহ এটা পৰিখাৰ চাৰিওফালে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ইয়াত ''[[গোপুৰম|গোপুৰ]]'', মূল মন্দিৰ, ইয়াৰ বিশাল স্তম্ভ, শিলালিপি, দেৱালচিত্ৰ আৰু মূলতঃ [[শৈৱ ধৰ্ম|শৈৱ]] বিষয়ৰ সৈতে জড়িত ভাস্কৰ্য আছিল, যদিও [[বৈষ্ণৱ ধৰ্ম]] আৰু [[শাক্ত ধৰ্ম]]ৰো নিদৰ্শন আছিল। মন্দিৰটো ইতিহাসৰ বিভিন্ন সময়ত ক্ষতিগ্ৰস্ত হৈছিল আৰু কিছুমান শিল্পকৰ্ম এতিয়া নোহোৱা হৈছে। পৰৱৰ্তী শতিকাসমূহত অতিৰিক্ত [[মণ্ডপ]] আৰু স্মাৰক সংযোজন কৰা হৈছিল। মন্দিৰটো বৰ্তমান ১৬শ শতিকাৰ পিছত নিৰ্মাণ কৰা দুৰ্গসদৃশ দেৱালেৰে পৰিবেষ্টিত।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=1–21}}<ref name=michell16/> গ্ৰেনাইটেৰে নিৰ্মিত মন্দিৰটোৰ গৰ্ভগৃহৰ ওপৰৰ ''বিমান'' স্তম্ভটো দক্ষিণ ভাৰতৰ অন্যতম ওখ।<ref name=asibrihadthanj>{{cite web|title=ভাৰতীয় পুৰাতত্ত্ব জৰীপ|url=http://asi.nic.in/asi_monu_whs_cholabt.asp|access-date=25 December 2012|archive-date=22 September 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130922114449/http://asi.nic.in/asi_monu_whs_cholabt.asp|url-status=live}}</ref> মন্দিৰটোত এটা বিশাল স্তম্ভযুক্ত ''প্ৰকাৰ'' (কৰিডৰ) আৰু ভাৰতৰ অন্যতম বৃহৎ শিৱ [[লিংগ]] আছে।<ref name=asibrihadthanj/><ref name=UNESCO/>{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=20–21}} ইয়াৰ ভাস্কৰ্যৰ উৎকৃষ্ট মানৰ বাবেও ই বিখ্যাত; লগতে একাদশ শতিকাত [[নটৰাজ]], অৰ্থাৎ নৃত্যৰ প্ৰভু শিৱৰ ৰূপৰ পিতলৰ মূৰ্তি নিৰ্মাণৰ বাবে ইয়াক নিৰ্বাচন কৰা হৈছিল। মন্দিৰ কমপ্লেক্সত [[নন্দী]], [[পাৰ্বতী]], [[কাৰ্তিকেয়|মুৰুগন]], [[গণেশ]], সভাপতি, [[দক্ষিণামূৰ্তি]], [[চণ্ডেশ্বৰ নায়নাৰ|চণ্ডেশ্বৰ]], [[বৰাহী]], তিৰুৱাৰুৰৰ তিয়াগৰাজৰ লগতে [[সিদ্ধৰ]] [[কৰুভুৰাৰ|কৰুভূৰাৰ]] আৰু আনসকলৰ মন্দিৰ আছে।<ref name=UNESCO/>{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=16–29}} মন্দিৰটো [[তামিলনাডু]]ৰ অন্যতম সৰ্বাধিক পৰিদৰ্শিত পৰ্যটনস্থলী।<ref name="Gopal 1990 185">{{cite book|title=যুগে যুগে ভাৰত|url=https://archive.org/details/indiathroughages00mada|last=Gopal|first=Madan|year= 1990| page= [https://archive.org/details/indiathroughages00mada/page/185 185]|editor=K.S. Gautam|publisher=প্ৰকাশন বিভাগ, তথ্য আৰু সম্প্ৰচাৰ মন্ত্ৰ্যালয়, ভাৰত চৰকাৰ}}</ref> ==নামকৰণ== [[ৰাজাৰাজ প্ৰথম|ৰাজাৰাজ চোলে]] এই মন্দিৰটো নিৰ্মাণ কৰাইছিল। তেওঁ ইয়াৰ নাম ৰাজাৰাজেশ্বৰম (Rajarājeśvaram) ৰাখিছিল। ইয়াৰ অৰ্থ হৈছে ৰাজাৰাজৰ দেৱতাৰ মন্দিৰ।<ref>{{cite book |author=D. Raphael |title=Temples of Tamil Nadu, Works of Art |url=https://google.com |year=1996 |publisher=Ratnamala |isbn=978-955-9440-00-0 |page=9 |access-date=9 June 2019 |archive-date=10 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240310103506/https://google.com |url-status=live }}</ref> পিছৰ এটা শিলালিপিত মন্দিৰটোৰ দেৱতাক পেৰিয়া উদাইয়া নায়নাৰ বুলি কোৱা হৈছে। এই নামটোৰপৰাই বৰ্তমানৰ বৃহদেশ্বৰ আৰু পেৰুভুডাইয়াৰ কোভিল নাম দুটা আহিছে বুলি জনা যায়।<ref>{{cite book |author=S. R. Balasubrahmanyam |title=Middle Chola Temples: Rajaraja I to Kulottunga I, A.D. 985-1070 |url=https://google.com |year=1975 |publisher=Thomson |page=87 |access-date=9 June 2019 |archive-date=10 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240310103400/https://google.com |url-status=live }}</ref> ==অৱস্থান== [[File:Brihadisvara Temple - Thanjavur peruvudaiyar kovil ttkcvrvb122k23iph (747).jpg|thumb|centre|400px|দেৱালৰ বাহিৰৰপৰা দেখা পেৰুবুদাইয়াৰ মন্দিৰৰ চৌহদ]] পেৰুবুদাইয়াৰ মন্দিৰ<ref>{{Cite web|title=Brihadeeswara Temple|url=[https://brihadeeswara.temple-mandir.in/|access-date=2022-02-24|website=Brihadeeswara](https://brihadeeswara.temple-mandir.in/|access-date=2022-02-24|website=Brihadeeswara) Temple|language=en-US|archive-date=24 February 2022|archive-url=[https://web.archive.org/web/20220224085645/https://brihadeeswara.temple-mandir.in/|url-status=dead}}](https://web.archive.org/web/20220224085645/https://brihadeeswara.temple-mandir.in/|url-status=dead}})</ref> [[তাঞ্জাভুৰ]] চহৰত অৱস্থিত। ই [[চেন্নাই]]ৰপৰা প্ৰায় {{convert|350|km}} দক্ষিণ-পশ্চিমে অৱস্থিত। ভাৰতীয় ৰে'লৱে, তামিলনাডু বাছ সেৱা আৰু ৬৭, ৪৫চি আৰু ২২৬নং ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথৰ জৰিয়তে চহৰখন আন বহুতো মুখ্য চহৰৰ সৈতে প্ৰতিদিনে সংযুক্ত হৈ আছে।<ref name="road">{{cite web | url =[http://www.nhai.org/Doc/project-offer/Highways.pdf](http://www.nhai.org/Doc/project-offer/Highways.pdf) | page =2 | title =NH wise Details of NH in respect of Stretches entrusted to NHAI | access-date =17 December 2011 | work =Ministry of Road Transport & Highways, [[Government of India]] | publisher =[[National Highways Authority of India]] | archive-url =[https://web.archive.org/web/20090225142615/http://www.nhai.org/Doc/project-offer/Highways.pdf](https://web.archive.org/web/20090225142615/http://www.nhai.org/Doc/project-offer/Highways.pdf) | archive-date =25 February 2009 | url-status =dead | df =dmy-all }}</ref><ref>{{cite web|url=[http://www.municipality.tn.gov.in/thanjavur/city-routes.htm|title=Thanjavur](http://www.municipality.tn.gov.in/thanjavur/city-routes.htm|title=Thanjavur) bus routes|publisher=Municipality of Thanjavur|access-date=29 December 2012|archive-url=[https://web.archive.org/web/20130617131259/http://www.municipality.tn.gov.in/thanjavur/city-routes.htm|archive-date=17](https://web.archive.org/web/20130617131259/http://www.municipality.tn.gov.in/thanjavur/city-routes.htm|archive-date=17) June 2013|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> নিয়মীয়া সেৱা থকা আটাইতকৈ ওচৰৰ বিমানবন্দৰটো হৈছে [[তিৰুচিৰাপল্লী আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰ]]। ই প্ৰায় {{convert|55|km}} দূৰত অৱস্থিত।<ref>{{cite book|author=Ē. Kē Cēṣāttiri|title=Sri Brihadisvara: The Great Temple of Thānjavūr|url=[https://books.google.com/books?id=FnXXAAAAMAAJ|year=2008|publisher=Nile|page=5}}](https://books.google.com/books?id=FnXXAAAAMAAJ|year=2008|publisher=Nile|page=5}})</ref> চহৰখন আৰু মন্দিৰটো স্থলভাগত অৱস্থিত যদিও [[কাবেৰী নদী]]ৰ বদ্বীপৰ আৰম্ভণিতে অৱস্থিত। সেয়েহে ইয়াৰ [[বংগোপসাগৰ]]লৈ আৰু তাৰ জৰিয়তে [[ভাৰত মহাসাগৰ]]লৈ যাতায়াতৰ সুবিধা আছে। মন্দিৰসমূহৰ সৈতে তামিল লোকসকলে একাদশ শতিকাত কৃষিকাৰ্যৰ বাবে প্ৰথমটো বৃহৎ জলসিঞ্চন ব্যৱস্থা নিৰ্মাণ কৰিছিল। এই ব্যৱস্থাই সামগ্ৰীৰ পৰিবহণ আৰু নগৰীয়া কেন্দ্ৰৰ মাজেৰে পানীৰ প্ৰৱাহ নিয়ন্ত্ৰণ কৰাতো সহায় কৰিছিল।<ref>{{cite book|author=Marshall M. Bouton|title=Agrarian Radicalism in South India|url=[https://books.google.com/books?id=5-v_AwAAQBAJ&pg=PA72|year=2014|publisher=Princeton](https://books.google.com/books?id=5-v_AwAAQBAJ&pg=PA72|year=2014|publisher=Princeton) University Press|isbn=978-1-4008-5784-5|pages=72–78}}</ref> ==ইতিহাস== [[File:Raraja detail.png|thumb|left|200x200px|১০০৩–১০১০ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ভিতৰত মন্দিৰটো নিৰ্মাণ কৰা [[চোল ৰাজবংশ|চোল]] সম্ৰাট [[ৰাজাৰাজ চোল প্ৰথম|ৰাজাৰাজ প্ৰথম]]ৰ মূৰ্তি<ref name=britbrihadthanj/><ref name=mitchell/>]] পঞ্চমৰপৰা নৱম শতিকালৈকে [[চালুক্য]]সকলৰ শাসনকালত [[দ্ৰাবিড় স্থাপত্য|তামিল]] মন্দিৰৰ স্থাপত্যশৈলীৰ বিভিন্ন ৰূপ বিকশিত হৈ থাকিল। ইয়াৰ উদাহৰণ [[আইহোল]], [[বাদামী গুহা মন্দিৰ|বাদামী]] আৰু [[পট্টদকল]]ত দেখা যায়। ইয়াৰ পিছত [[পল্লৱ]]সকলৰ শাসনকালত এই বিকাশ অব্যাহত থাকে। ইয়াৰ উদাহৰণ [[মহাবলীপুৰমৰ স্মৃতিসৌধসমূহৰ সমষ্টি|মামল্লপুৰম]] আৰু অন্যান্য স্মৃতিসৌধত দেখা যায়। ইয়াৰ পিছত ৮৫০ৰপৰা ১২৮০ চনৰ ভিতৰত [[চোল]]সকল প্ৰধান ৰাজবংশ হিচাপে উত্থান ঘটে।<ref name=mitchell/>{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=1–2}} চোল যুগৰ আৰম্ভণিতে স্থাপত্যতকৈ নিজৰ ৰাজনৈতিক আৰু ভৌগোলিক সীমা সুৰক্ষিত কৰাত অধিক গুৰুত্ব দিয়া হৈছিল। দশম শতিকাত চোল সাম্ৰাজ্যত বহু-পৃষ্ঠযুক্ত [[স্তম্ভ]] আৰু বাহিৰলৈ ওলাই থকা বৰ্গাকাৰ [[Capital (architecture)|শীৰ্ষভাগ]]ৰ দৰে বৈশিষ্ট্য দেখা দিবলৈ আৰম্ভ কৰে। জৰ্জ মিচেলৰ মতে, ইয়াৰপৰাই নতুন চোল স্থাপত্যশৈলীৰ আৰম্ভণি হৈছিল।<ref name=mitchell>{{harvnb|Michell|1988|pp=145–148}}</ref>{{refn|group=note|ডগলাছ বেৰেটে ১৯৭৫ চনত প্ৰকাশ কৰা চোল স্থাপত্যৰ ওপৰত গ্ৰন্থখনত কৈছে যে ৮৬৬ৰপৰা ৯৪০ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ভিতৰত বিজয়ালয়ৰ সময়ৰপৰা এটা নতুন শৈলীৰ উদ্ভৱ হৈছিল। বিজয়ালয় আছিল প্ৰথম চোল শাসক। বেৰেটৰ মতে, চোল শৈলী পল্লৱ পৰম্পৰাৰপৰা বিকশিত হোৱা নাছিল।<ref name="Barrett1974">{{cite book|author=Douglas E. Barrett|title=Early Cola Architecture and Sculpture; 866-1014 A.D.|url=[https://books.google.com/books?id=s0J4QgAACAAJ|year=1974|publisher=Faber|isbn=978-0-571-10507-6|access-date=13](https://books.google.com/books?id=s0J4QgAACAAJ|year=1974|publisher=Faber|isbn=978-0-571-10507-6|access-date=13) November 2017|archive-date=10 March 2024|archive-url=[https://web.archive.org/web/20240310103400/https://books.google.com/books?id=s0J4QgAACAAJ|url-status=live}}](https://web.archive.org/web/20240310103400/https://books.google.com/books?id=s0J4QgAACAAJ|url-status=live}})</ref> গেৰী জে. শ্বিণ্ডলাৰৰ মতে, বেৰেটৰ এই কামত "অন্তহীন অনুমান আৰু বিতৰ্কৰ সুযোগ" থকা মতামত আগবঢ়োৱা হৈছে।<ref>{{cite journal | last=Schwindler | first=Gary J. | title=Review: Early Cola Architecture and Sculpture | journal=The Journal of Asian Studies | publisher=Cambridge University Press | volume=36 | issue=4 | year=1977 | doi=10.2307/2054437 | page=705| jstor=2054437 | s2cid=163896079 | doi-access=free }}</ref>}} এই দক্ষিণ ভাৰতীয় শৈলী ইয়াৰ আকাৰ আৰু সজ্জাৰ বিৱৰণৰ ক্ষেত্ৰত সৰ্বাধিক সম্পূৰ্ণ ৰূপত ১০০৩ৰপৰা ১০১০ চনৰ ভিতৰত চোল ৰজা [[ৰাজাৰাজ চোল প্ৰথম|ৰাজাৰাজ প্ৰথমে]] নিৰ্মাণ কৰা বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰত দেখা যায়।<ref name=britbrihadthanj/><ref name=mitchell/> {{multiple image | total_width = 500 | align = centre | direction = horizontal | image1 = Brihadisvara Temple, Thanjavur by William Hodges.jpg | caption1 = | image2 = Brihadisvara Temple, Thanjavur by Henry Salt.jpg | caption2 = | footer = বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ, তাঞ্জাভুৰৰ প্ৰাৰম্ভিক ইউৰোপীয় চিত্ৰণ (১৮শ শতিকাৰ শেষৰপৰা ১৯শ শতিকাৰ আৰম্ভণিলৈ)। }} ===সংযোজন, সংস্কাৰ আৰু মেৰামতি=== মুখ্য মন্দিৰ আৰু ইয়াৰ গোপুৰমসমূহ একাদশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ। ইয়াৰ পিছৰ ১,০০০ বছৰত মন্দিৰটোত সংযোজন, সংস্কাৰ আৰু মেৰামতি কৰা হৈছিল। আক্ৰমণ আৰু যুদ্ধৰ ফলতো মন্দিৰটোৰ ক্ষতি হৈছিল। বিশেষকৈ [[মাদুৰাই]] নিয়ন্ত্ৰণ কৰা মুছলমান [[চুলতান]] আৰু তাঞ্জাভুৰ নিয়ন্ত্ৰণ কৰা [[হিন্দু ৰজা]]সকলৰ মাজত হোৱা যুদ্ধৰ ফলত ক্ষতি হৈছিল।<ref name=michell16/>{{refn|group=note|তাঞ্জাভুৰ ওচৰ আৰু দূৰৰ মুছলমান আৰু হিন্দু দুয়োখন প্ৰতিবেশী ৰাজ্যৰ লক্ষ্য আছিল। [[দিল্লী চুলতানাত]]ৰ মালিক কাফুৰৰ নেতৃত্বত আলাউদ্দিন খিলজীৰ সেনাই দক্ষিণ ভাৰতত কৰা ভয়ংকৰ আক্ৰমণ আৰু লুণ্ঠনৰ পিছত ১৪শ শতিকাত [[মাদুৰাই চুলতানাত]] প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল।<ref>George Michell (2008), Architecture and Art of Southern India, Cambridge University Press, pages 9-13, 16-21</ref> পিছত দক্ষিণ ভাৰতৰ পূব আৰু পশ্চিম উপকূলৰ আদিল শাহী চুলতানাত, কুতুব শাহীসকল, ৰাণ্ডাউলা খান আৰু আনসকলে তাঞ্জাভুৰত আক্ৰমণ চলাইছিল। তেওঁলোকৰ কিছুমানে কেইবছৰমানৰ বাবে ইয়াক দখল কৰিও ৰাখিছিল।<ref name=michell16/>}} পিছত নিয়ন্ত্ৰণ পুনৰ লাভ কৰা হিন্দু ৰাজবংশসমূহে এই ক্ষতিসমূহ মেৰামতি কৰিছিল। কিছুমান ক্ষেত্ৰত শাসকসকলে পুৰণি ম্লান হৈ যোৱা চিত্ৰৰ ওপৰত নতুন দেৱালচিত্ৰ আঁকিবলৈ নিৰ্দেশ দি মন্দিৰটো সংস্কাৰ কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল। আন কিছুমান ক্ষেত্ৰত তেওঁলোকে নতুন মন্দিৰ সংযোজনৰ পৃষ্ঠপোষকতা কৰিছিল। [[কাৰ্তিকেয়]] (মুৰুগন), [[পাৰ্বতী]] (আম্মান) আৰু [[নন্দী]]ৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ মন্দিৰসমূহ ১৬শ আৰু ১৭শ শতিকাৰ নায়ক যুগৰ।<ref name=michell16>George Michell (2008), Architecture and Art of Southern India, Cambridge University Press, pages 16-21, 89-91</ref>{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=25–26}} একেদৰে [[দক্ষিণামূৰ্তি]]ৰ মন্দিৰটোও পিছত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=25–26}} তাঞ্জাভুৰৰ [[মাৰাঠা]]সকলে মন্দিৰটো ভালদৰে সংৰক্ষণ কৰিছিল। ==বিৱৰণ== ===স্থাপত্য=== {{multiple image | total_width = 400 | align = left | direction = horizontal | image1 = Brihadisvara Temple - Thanjavur peruvudaiyar kovil ttkcvrvb122k23iph (451).jpg | image2 = Brihadisvara Temple - Thanjavur peruvudaiyar kovil ttkcvrvb122k23iph (404).jpg | footer = তাঞ্জাভুৰৰ বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰৰ চৌহদৰ দৃশ্য }} পেৰুবুদাইয়াৰ মন্দিৰৰ পৰিকল্পনা আৰু নিৰ্মাণত [[কাৰ্টেছীয় স্থানাংক ব্যৱস্থা|অক্ষীয়]] আৰু [[সমমিতি|সমমিত]] [[জ্যামিতি]]ৰ নিয়ম ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে।<ref name=thapar>Thapar 2004, pp.43, 52–53</ref> ইয়াক পেৰুংকইল (মাদাক্কইল বুলিও কোৱা হয়) হিচাপে শ্ৰেণীবদ্ধ কৰা হয়। ই প্ৰাকৃতিক বা মানুহে নিৰ্মাণ কৰা টিলাৰ ওপৰত ওখ ভেটিত নিৰ্মাণ কৰা এটা ডাঙৰ মন্দিৰ।<ref>{{cite book|title=Alayam - The Hindu temple - An epitome of Hindu Culture|page=31|publisher=Sri Ramakrishna Math|location=Mylapore, Chennai|last=Reddy|first=G.Venkatramana Reddy|year=2010|isbn=978-81-7823-542-4}}</ref> মন্দিৰৰ চৌহদটো এটা আয়তক্ষেত্ৰ। ই প্ৰায় দুটা এটাৰ ওপৰত আনটো থকা বৰ্গৰ দৰে। ইয়াৰ পূব-পশ্চিম দৈৰ্ঘ্য {{convert|240.79|m}} আৰু উত্তৰ-দক্ষিণ প্ৰস্থ {{convert|121.92|m}}। এই স্থানত পাঁচটা মুখ্য অংশ আছে। সেইবোৰ হৈছে গৰ্ভগৃহ আৰু তাৰ ওপৰত থকা ওখ গঠন (''শ্ৰী বিমানা''), সন্মুখৰ নন্দী হল (''নন্দী-মণ্ডপম''), এই দুয়োটাৰ মাজৰ মুখ্য সমূহীয়া হল (''মুখমণ্ডপম''), বৃহৎ সমাৱেশ হল (''মহামণ্ডপম'') আৰু বৃহৎ হলটোক গৰ্ভগৃহৰ সৈতে সংযোগ কৰা মণ্ডপ (''অন্তৰাল'')।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=16–19}} মন্দিৰৰ চৌহদত এটা বহল স্তম্ভযুক্ত আৰু ঢকা বাৰাণ্ডা (''প্ৰাকাৰ'') আছে। ই বিশাল চোতালটো আগুৰি আছে আৰু ইয়াৰ পৰিধি প্ৰায় {{convert|450|m}}। ইয়াৰ মাজেৰে প্ৰদক্ষিণ কৰিব পাৰি। এই স্তম্ভযুক্ত বাৰাণ্ডাৰ বাহিৰত দুটা আৱৰণী দেৱাল আছে। বাহিৰৰ দেৱালখন প্ৰতিৰক্ষামূলক। ১৭৭৭ চনত ফৰাচী ঔপনিৱেশিক বাহিনীয়ে ইয়াত বন্দুকৰ গুলী চলাব পৰা ফুটা নিৰ্মাণ কৰিছিল আৰু মন্দিৰটো অস্ত্ৰাগাৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিছিল। তেওঁলোকে বাহিৰৰ দেৱালখন ওখ কৰি মন্দিৰৰ চৌহদটো পৃথক কৰি ৰাখিছিল। ইয়াৰ পূব মূৰত মূল গোপুৰম বা প্ৰৱেশদ্বাৰটো আছে। ইয়াৰ আকৃতি বেৰেলৰ ভল্টৰ দৰে। ই মূল মন্দিৰৰ ''বিমান''ৰ আধাতকৈও সৰু। একাদশ শতিকাৰ পিছত মূল মন্দিৰত অতিৰিক্ত গঠন যোগ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ ভিতৰত উত্তৰ-পূব কোণৰ এটা মণ্ডপ আৰু চৌহদৰ বিভিন্ন স্থানত মানুহৰ প্ৰৱেশ আৰু প্ৰস্থানৰ বাবে নিৰ্মাণ কৰা অতিৰিক্ত গোপুৰম (প্ৰৱেশদ্বাৰ) আছিল।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=16–19}}<ref>{{cite book|author=Winand M. Callewaert|title=Gods and Temples in South India|url=[https://books.google.com/books?id=AXnXAAAAMAAJ|year=1995|publisher=Manohar|isbn=978-81-7304-107-5|pages=150–151|access-date=12](https://books.google.com/books?id=AXnXAAAAMAAJ|year=1995|publisher=Manohar|isbn=978-81-7304-107-5|pages=150–151|access-date=12) November 2017|archive-date=10 March 2024|archive-url=[https://web.archive.org/web/20240310103401/https://books.google.com/books?id=AXnXAAAAMAAJ|url-status=live}}](https://web.archive.org/web/20240310103401/https://books.google.com/books?id=AXnXAAAAMAAJ|url-status=live}})</ref> ঔপনিৱেশিক যুগ আৰম্ভ হোৱাৰ আগতে পাণ্ড্য, নায়ক, বিজয়নগৰ আৰু মাৰাঠা যুগত কিছুমান মন্দিৰ আৰু গঠন যোগ কৰা হৈছিল। এই নিৰ্মাতাসকলে মূল পৰিকল্পনা আৰু সমমিতিৰ নিয়মসমূহ মানি চলিছিল। মূল মন্দিৰৰ চোতালত মুখ্য গৰ্ভগৃহ আৰু নন্দী-মণ্ডপমৰ লগতে দুটা ডাঙৰ মন্দিৰ আছে। ইয়াৰে এটা কাৰ্তিকেয়ৰ আৰু আনটো পাৰ্বতীৰ বাবে। চৌহদটোত আৰু কেইবাটাও সৰু মন্দিৰ আছে।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=16–19}}<ref name=igncatanj>[[http://ignca.nic.in/pdf_data/bt_release_brochure.pdf](http://ignca.nic.in/pdf_data/bt_release_brochure.pdf) Tanjavur: Brhadisvara temple, The monument and the living tradition] {{WebArchive|url=[https://web.archive.org/web/20160330024138/http://www.ignca.nic.in/PDF_data/bt_release_brochure.pdf](https://web.archive.org/web/20160330024138/http://www.ignca.nic.in/PDF_data/bt_release_brochure.pdf) |date=30 March 2016 }}, Kapila Vatsyayan and R Nagaswamy et al, Indira Gandhi National Centre for the Arts, Government of India (2012), page 7</ref><ref>{{cite journal|title=Imperial Frontiers: Building Sacred Space in Sixteenth-Century South India|journal=The Art Bulletin|volume=90|issue=2|jstor=20619601|last=Branfoot|first=Crispin|year=2008|page=185|doi=10.1080/00043079.2008.10786389|s2cid=154135978}}</ref> পেৰুবুদাইয়াৰ মন্দিৰে দক্ষিণ ভাৰতৰ হিন্দু মন্দিৰৰ স্থাপত্য পৰম্পৰা অব্যাহত ৰাখিছিল। ইয়াত স্থাপত্য আৰু সজ্জাৰ উপাদান ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। কিন্তু ইয়াৰ আকাৰ একাদশ শতিকাৰ আগতে নিৰ্মাণ কৰা মন্দিৰসমূহতকৈ যথেষ্ট ডাঙৰ আছিল। চোল যুগৰ স্থপতি আৰু শিল্পীসকলে এই জ্ঞান অধিক বৃহৎ পৰিসৰত প্ৰয়োগ কৰি নিৰ্মাণ কৰাৰ কৌশল বিকশিত কৰিছিল। তেওঁলোকে বিশেষকৈ গধুৰ শিল ব্যৱহাৰ কৰি {{convert|63.4|m}} ওখ বিশাল ''বিমান'' নিৰ্মাণ কৰিছিল।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=16–19}}<ref name=igncatanj/> {{multiple image | align = right | image1 = Brihadisvara Temple, Thanjavur, Tamil Nadu, India (2017).jpg | width1 = 248 | alt1 = | caption1 = নন্দী মণ্ডপম আৰু প্ৰৱেশদ্বাৰৰ গোপুৰমসমূহ, চোতালৰপৰা উত্তৰ-পূব দিশৰ দৃশ্য | image2 = Thanjavur Brihadeeswara Temple Entrance.JPG | width2 = 110 | alt2 = | caption2 = প্ৰৱেশদ্বাৰৰ আন এটা দৃশ্য | footer = }} [[File:Gopuram of the Brihadisvara Temple, Thanjavur, Tamil Nadu, India (2016) 02.jpg|thumb|বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰৰ গোপুৰম]] মন্দিৰটো পূবমুখী। ইয়াৰ চাৰিওফালে এসময়ত পানীৰ পৰিখা আছিল। পিছত এই পৰিখা পুতি পেলোৱা হয়। এতিয়া এটা সুৰক্ষিত দেৱালে এই পৰিখাটো আগুৰি আছে। দুয়োখন দেৱালত অলংকৃত প্ৰৱেশদ্বাৰ আছে। এইবোৰক গোপুৰম বুলি কোৱা হয়। এইবোৰ শিলেৰে নিৰ্মাণ কৰা আৰু ইয়াত ওপৰৰ অংশত অলংকৰণ আছে। মুখ্য প্ৰৱেশদ্বাৰসমূহ পূবফালে আছে। প্ৰথমটোক ''কেৰালান্তকন তিৰুৱাসাল'' বুলি কোৱা হয়। ইয়াৰ অৰ্থ হৈছে "কেৰালান্তকনৰ পৱিত্ৰ দুৱাৰ।" কেৰালান্তকন আছিল মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰা ৰজা ৰাজাৰাজৰ উপাধি। প্ৰায় {{convert|100|m}} আগত ভিতৰৰ চোতালৰ গোপুৰমটো আছে। ইয়াক ''ৰাজাৰাজন তিৰুৱাসাল'' বুলি কোৱা হয়। এইটো ''কেৰালান্তকন তিৰুৱাসাল''তকৈ অধিক সজ্জিত। ইয়াৰ ''অধিষ্ঠানম''ত [[পুৰাণ]] আৰু অন্যান্য হিন্দু গ্ৰন্থৰ কাহিনী দেখুওৱা ভাস্কৰ্য আছে।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=16–19}} ভিতৰৰ পূব গোপুৰমৰ মাজেৰে এটা বিশাল চোতাললৈ যাব পাৰি। এই চোতালৰ সকলো মন্দিৰ পূব-পশ্চিম আৰু উত্তৰ-পশ্চিমৰ মুখ্য দিশ অনুসৰি স্থাপন কৰা হৈছে। চৌহদটোত পাঁচ মহলীয়া গোপুৰমৰ মাজেৰে এটা অক্ষত প্ৰৱেশ কৰিব পাৰি। অথবা এটা সৰু স্বতন্ত্ৰ গোপুৰমৰ মাজেৰে পোনপটীয়াকৈ ডাঙৰ মুখ্য চোতাললৈ যাব পাৰি। মুখ্য প্ৰৱেশদ্বাৰৰ গোপুৰমটো ৩০ মিটাৰ ওখ। ই বিমানা‌তকৈ সৰু।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=16–29}} মুখ্য মন্দিৰ-সম্পৰ্কীয় স্মাৰক আৰু বিশাল টাৱাৰটো এই চোতালৰ মাজত অৱস্থিত।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=16–19}} শিৱক উৎসৰ্গিত মুখ্য মন্দিৰটোৰ চাৰিওফালে সৰু সৰু মন্দিৰ আছে। ইয়াৰে বেছিভাগ মন্দিৰ অক্ষীয়ভাৱে সজোৱা হৈছে। এইবোৰ শিৱৰ সহধৰ্মিণী [[পাৰ্বতী]], তেওঁৰ পুত্ৰ [[মুৰুগন]] আৰু [[গণেশ]], নন্দী, [[বৰাহী]], কৰুভুৰ দেৱ (ৰাজাৰাজ চোলাৰ [[গুৰু]]), চণ্ডেশ্বৰ আৰু নটৰাজৰ নামত উৎসৰ্গিত।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=16–29}} নন্দী মণ্ডপমত এটা একেটা শিলৰপৰা নিৰ্মিত বহি থকা ষাঁড় আছে। ই গৰ্ভগৃহৰফালে মুখ কৰি আছে। ইয়াৰ আৰু গৰ্ভগৃহৰ মাজত খট‌খটী আছে। এই খট‌খটীয়ে স্তম্ভযুক্ত বাৰাণ্ডা আৰু সমূহীয়া সমাৱেশ হললৈ লৈ যায়। তাৰ পিছত এটা ভিতৰুৱা মণ্ডপ আছে। এই মণ্ডপটোৱে ''প্ৰদক্ষিণ পথ'' বা প্ৰদক্ষিণৰ পথৰ সৈতে সংযোগ কৰে। ''মুখ-মণ্ডপম''ৰফালে মুখ কৰি থকা [[নন্দী]]ৰ ওজন প্ৰায় ২৫ টন।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|p=22, Quote: "It is 3.65 m high, 5.94 m long and 2.59 m broad, estimated to weigh 25 tons."}} ই এটা মাত্ৰ শিলৰপৰা নিৰ্মাণ কৰা। ইয়াৰ উচ্চতা প্ৰায় ২ মিটাৰ, দৈৰ্ঘ্য ৬ মিটাৰ আৰু প্ৰস্থ ২.৫ মিটাৰ। নন্দীৰ মূৰ্তিটো একশিলীয়া। ই দেশখনৰ অন্যতম বৃহৎ নন্দীৰ মূৰ্তি।<ref name="Meena" /> ===সংৰক্ষণ আৰু পুনৰুদ্ধাৰ=== বিশ্ব ঐতিহ্যৰ স্মৃতিসৌধ হিচাপে মন্দিৰ আৰু ইয়াৰ চৌহদ [[ভাৰতীয় পুৰাতত্ত্ব জৰীপ বিভাগ]]ৰ অধীনত আছে। এই বিভাগটো ভাৰত চৰকাৰৰ সংস্কৃতি মন্ত্ৰ্যালয়ৰ অধীনত। ইয়াৰ উদ্দেশ্য হৈছে মন্দিৰটোৰ সুৰক্ষা, সংৰক্ষণ আৰু পুনৰুদ্ধাৰ নিশ্চিত কৰা। প্ৰাচীন এই আশ্চৰ্যকৰ স্থাপত্যৰ মহিমাৰ সৈতে সামঞ্জস্য ৰাখিবলৈ চাৰিওফালৰ সুবিধাসমূহ উন্নত কৰা হৈছে। ইয়াৰ ভিতৰত পোহৰ, নিৰ্দেশনা ফলক আৰু ভক্ত আৰু দৰ্শনাৰ্থীৰ বাবে সুবিধা আছে। স্মৃতিসৌধটোৰ পোহৰৰ ব্যৱস্থা এনেদৰে কৰা হৈছে যাতে শিলৰ স্বাভাৱিক ৰং আৰু মন্দিৰৰ সকলো কোণ সজাই তোলা ভাস্কৰ্যৰ ৰূপ অধিক স্পষ্ট হৈ উঠে। ভাৰতীয় পুৰাতত্ত্ব জৰীপ বিভাগে পুনৰুদ্ধাৰৰ কাম হাতত লৈছিল। বিভাগটোৱে ভাৰতীয় [[স্থপতি]] আৰু [[নক্সাকাৰ]] শীলা শ্ৰী প্ৰকাশক নক্সা প্ৰস্তুতিৰ নেতৃত্ব দিবলৈ নিযুক্তি দিছিল।<ref>{{cite web|url=[https://aceupdate.com/2015/02/18/architecture-is-ultimately-about-people/|title=Architecture](https://aceupdate.com/2015/02/18/architecture-is-ultimately-about-people/|title=Architecture) is Ultimately about People|date=18 February 2015|publisher=Architecture Construction & Engineering Update Magazine|access-date=15 November 2021|archive-date=15 November 2021|archive-url=[https://web.archive.org/web/20211115063746/https://aceupdate.com/2015/02/18/architecture-is-ultimately-about-people/|url-status=dead}}](https://web.archive.org/web/20211115063746/https://aceupdate.com/2015/02/18/architecture-is-ultimately-about-people/|url-status=dead}})</ref> ===গৰ্ভগৃহ আৰু শ্ৰী-বিমান=== {{multiple image | align = right | image1 = Brihadishvara temple back view.jpg | width1 = 180 | alt1 = | caption1 = | image2 = Thanjavur, Brihadishwara Temple (7013915633).jpg | width2 = 160 | alt2 = | caption2 = | footer = ''শ্ৰী-বিমান''ৰ বিভিন্ন দৃশ্য }} গৰ্ভগৃহটো পশ্চিমৰ বৰ্গাকাৰ অংশৰ মাজত অৱস্থিত। ইয়াক বৃহৎ দেৱালে আগুৰি আছে। এই দেৱালবোৰ তীক্ষ্ণভাৱে খোদিত ভাস্কৰ্য আৰু স্তম্ভিকাৰদ্বাৰা বিভিন্ন স্তৰত বিভক্ত। ইয়াৰ ফলত গভীৰ খাঁজ আৰু উলম্ব অংশ সৃষ্টি হৈছে। গৰ্ভগৃহৰ প্ৰতিটো ফালত ভাস্কৰ্যযুক্ত এটা অংশ আছে।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=17–19}}<ref name=thapar/> গৰ্ভগৃহৰ ভিতৰত মুখ্য দেৱতা শিৱৰ এটা বিশাল শিলৰ [[লিংগ]] আছে। ইয়াক কৰুৱাৰাই বুলি কোৱা হয়। কৰুৱাৰাই এটা তামিল শব্দ। ইয়াৰ অৰ্থ হৈছে "গৰ্ভকক্ষ।" ভাৰতৰ আন অঞ্চলত এই স্থানক ''গৰ্ভগৃহ'' বুলি কোৱা হয়। কেৱল পুৰোহিতসকলেহে এই অতি ভিতৰুৱা কক্ষত প্ৰৱেশ কৰিব পাৰে।<ref>{{cite web |url=[http://www.indoarch.org/arch_glossary.php](http://www.indoarch.org/arch_glossary.php) |title=Architecture of the Indian Subcontinent – Glossary |access-date=24 January 2007 |archive-date=6 March 2012 |archive-url=[https://web.archive.org/web/20120306200130/http://www.indoarch.org/arch_glossary.php](https://web.archive.org/web/20120306200130/http://www.indoarch.org/arch_glossary.php) |url-status=usurped }}</ref> দ্ৰাবিড় স্থাপত্য শৈলীত গৰ্ভগৃহটো এটা সৰু বিমানৰ ৰূপত নিৰ্মাণ কৰা হয়। ইয়াত ভিতৰৰ দেৱাল আৰু বাহিৰৰ দেৱালে গৰ্ভগৃহৰ চাৰিওফালে প্ৰদক্ষিণৰ বাবে এটা পথ সৃষ্টি কৰিছে ([[প্ৰদক্ষিণ]])। প্ৰৱেশদ্বাৰটো অতি সুন্দৰভাৱে সজোৱা হৈছে। ভিতৰৰ কক্ষটো গৰ্ভগৃহ। ইয়াত বৃহৎ লিংগ স্থাপন কৰা হৈছে।<ref name=mitchell/> মুখ্য বিমান (শিখৰ) এটা বিশাল ১৬ মহলীয়া স্তম্ভাকৃতিৰ গঠন। ইয়াৰে ১৩টা মহলা ওপৰলৈ গৈ ক্ৰমে সৰু হৈ গৈছে। ই মুখ্য চোতালৰ ওপৰত প্ৰাধান্য বিস্তাৰ কৰিছে। ই {{convert|30.18|m}} বাহুৰ এটা বৰ্গাকাৰ ভেটিৰ ওপৰত অৱস্থিত।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=17–19}} টাৱাৰটো স্থাপত্যিক বিন্যাসৰ দিশৰপৰা অতি সুন্দৰভাৱে সজোৱা হৈছে। ইয়াৰ প্ৰতিটো পৃষ্ঠত স্তম্ভিকা, উখহি থকা গাঁথনি আৰু সংলগ্ন স্তম্ভ ছন্দোবদ্ধভাৱে স্থাপন কৰা হৈছে।<ref name=ching2>Ching 2007, pp. 338–339</ref> ====দেৱতা আৰু নাট্যশাস্ত্ৰৰ নৃত্য মুদ্ৰা==== [[File:Shiva Nataraja Tanjore Bruxelles 02 10 2011 01.jpg|thumb|left|upright=0.6|তাঞ্জাভুৰৰ ব্ৰঞ্জৰ [[নটৰাজ]] মূৰ্তিৰ আৰ্হি। বহুতো সংগ্ৰহালয়ত পোৱা এই আৰ্হিটো এই মন্দিৰৰ গৰ্ভগৃহৰ বাবে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল।<ref name=kaimal392/>]] মন্দিৰটো বিশাল লিংগৰ ৰূপত শিৱৰ নামত উৎসৰ্গিত। এই লিংগ শিৱৰ বিমূৰ্ত আৰু নিৰাকাৰ প্ৰতিনিধিত্ব। ইয়াৰ উচ্চতা {{convert|8.7|m|ft|order=flip}}। ই গৰ্ভগৃহৰ দুটা মহলা জুৰি আছে।<ref name=asibrihadthanj/>{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=20–21}} ই ভাৰতৰ অন্যতম বৃহৎ একশিলীয়া লিংগ ভাস্কৰ্য।<ref name=Meena>{{cite book|title=Temples in South India|last=V.|first=Meena|publisher=Harikumar Arts|location=Kanniyakumari|year=1974|edition=1st|pages=23–24}}</ref> {| class="wikitable floatright" align=center style = " background: transparent; " |+ ''মহা-মণ্ডপম''ৰ দেৱালৰ ভাস্কৰ্যসমূহ{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=18–21}} |-style="text-align: center; " | width=120px style="background: #ffad66; " | উত্তৰ ফাল | width=120px style="background: #ffad66; " | দক্ষিণ ফাল |-style="text-align: center; " | [[ভৈৰৱ]] (শিৱ) | [[গণেশ]] |-style="text-align: center; " | মহিষাসুৰমৰ্দিনী ([[দুৰ্গা]]) | [[বিষ্ণু]] |-style="text-align: center; " | [[সৰস্বতী]] | [[গজলক্ষ্মী]] |} শৈৱ মন্দিৰটোত [[বৈষ্ণৱধৰ্ম]] আৰু [[শাক্তধৰ্ম]] পৰম্পৰাৰ মুখ্য দেৱতাসকলকো মুখ্য মন্দিৰৰ বৃহৎ মণ্ডপত স্থান দি সকলো প্ৰধান হিন্দু পৰম্পৰাক সন্মান জনোৱা হৈছে। দেৱতাসকলৰ বিন্যাস সাধাৰণতে সমমিত। কেৱল পূব প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ফালটো ইয়াৰ ব্যতিক্ৰম। ইয়াত দুৱাৰ আৰু যাতায়াতৰ পথৰ বাবে স্থান ৰখা হৈছে। মুখ্য দেৱতাসকলৰ উপৰি প্ৰতিটো ফালে ''[[দ্বাৰপাল]]'' (ৰক্ষক) আৰু আন বিভিন্ন ভাস্কৰ্য আছে। প্ৰৱেশমণ্ডপত জটিলভাৱে খোদিত তিনিটা শিলৰ ভাস্কৰ্য আৰু দেৱালচিত্ৰ আছে।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=18–21}} ভূমিমহলৰ গৰ্ভগৃহৰ দেৱালত তলত দিয়া ভাস্কৰ্যসমূহ আছে।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=18–21}} *পূব দেৱাল: [[লিংগোদ্ভৱ]], থিয় হৈ থকা শিৱ, পশুপতি-মূৰ্তি আৰু ''অৰ্ধ-মণ্ডপম''ৰপৰা অহা পথৰ দুয়োকাষে দুটা দ্বাৰপাল *দক্ষিণ দেৱাল: ভিক্ষাটন, [[বীৰভদ্ৰ]], দক্ষিণামূৰ্তি, [[কালান্তক]], নটৰাজ{{refn|group=note|তামিল সাহিত্যত শিৱৰ নৃত্যৰ ৰূপৰ অধিপতিক আদৱল্লন বা কুট্টপেৰুমানাদিগল বুলি কোৱা হয়। চোল যুগৰ এই ব্ৰঞ্জৰ নটৰাজৰ আৰ্হি অতি জনপ্ৰিয় আৰু ইয়াৰ ওপৰত বহু অধ্যয়ন কৰা হৈছে। পিছৰ যুগৰ ''উণ্মৈভিলক্কম'' আৰু ''চিতম্বৰ মুম্মণি কোভিয়া'' আদি গ্ৰন্থতো ইয়াৰ গুৰুত্ব বৰ্ণনা কৰা হৈছে। ভাৰতীয় শিল্পত নটৰাজৰ ৰূপ চোল যুগৰ আগৰ শতিকাসমূহতো দেখা যায়।<ref name=kaimal392>Padma Kaimal (1999), [[https://www.jstor.org/stable/3051349](https://www.jstor.org/stable/3051349) Shiva Nataraja: Shifting Meanings of an Icon] {{Webarchive|url=[https://web.archive.org/web/20180928130833/https://www.jstor.org/stable/3051349](https://web.archive.org/web/20180928130833/https://www.jstor.org/stable/3051349) |date=28 September 2018 }}, The Art Bulletin, Vol. 81, No. 3, pages 394-395, Figure 3 on page 392</ref>}} আৰু দুটা দ্বাৰপাল *পশ্চিম দেৱাল: [[হৰিহৰ]] (আধা শিৱ আৰু আধা বিষ্ণু), লিংগোদ্ভৱ, ''প্ৰভাৱলী'' নথকা চন্দ্ৰশেখৰ, ''প্ৰভাৱলী'' থকা চন্দ্ৰশেখৰ আৰু দুটা দ্বাৰপাল *উত্তৰ দেৱাল: [[অৰ্ধনাৰীশ্বৰ]] (আধা শিৱ আৰু আধা পাৰ্বতী), পাৰ্বতী নথকা গংগাধৰ, পশুপতি-মূৰ্তি, শিৱ-আলিংগন-মূৰ্তি আৰু দুটা দ্বাৰপাল [[File:Top of Brihadisvara Temple, Thanjavur.jpg|thumb|180px|left|শিখৰ, এটা গম্বুজাকৃতিৰ চূড়া (২৫ টন), অষ্টভুজাকাৰ আৰু ৮০ টন ওজনৰ এটা মাত্ৰ গ্ৰেনাইটৰ খণ্ডৰ ওপৰত স্থাপিত। ]] [[File:PeruvudaiyarKoyilThanjavurDancePostition.jpg|thumb|right|180px|ওপৰৰ মহলৰ কৰিডৰৰ বাহিৰৰ দেৱালত খোদিত ৮১টা নৃত্য ভংগীৰ এটা]] দ্বিতীয় মহলত শিৱৰ [[ত্ৰিপুৰান্তক]] ৰূপৰ বিভিন্ন ভংগী এই ভাস্কৰ্যসমূহৰ সৈতে মিলাকৈ দেখুওৱা হৈছে। এই মহলসমূহৰ ওপৰত ''শ্ৰী-বিমানা'' তেৰটা মহলা (''তলা'') ওপৰলৈ উঠিছে। এই মহলসমূহৰ ওপৰত ৮০ টন ওজনৰ এটা মাত্ৰ বৰ্গাকাৰ গ্ৰেনাইটৰ খণ্ড আছে। ইয়াৰ প্ৰতিটো বাহু {{convert|7.77|m}} দীঘল। এই খণ্ডৰ চাৰিওটা কোণত নন্দীৰযোৰ আছে। প্ৰতিটো নন্দীৰ আকাৰ প্ৰায় {{convert|1.98|m}} × {{convert|1.68|m}}। এই গ্ৰেনাইটৰ খণ্ডৰ মাজৰপৰা ''গ্ৰীৱা'', ''শিখৰ'' আৰু তামিল হিন্দু মন্দিৰৰ স্থাপত্যৰ চূড়া (''স্তূপি'') ওপৰলৈ উঠিছে। এই ''স্তূপি''ৰ উচ্চতা {{convert|3.81|m}}। ইয়াক প্ৰথমতে সোণেৰে আবৃত কৰা হৈছিল। এতিয়া তেনে কৰা হোৱা নাই। ওপৰৰ ''শিখৰ''টো গম্বুজৰ দৰে আৰু ইয়াৰ ওজন ২৫ টন।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=18–21}}<ref>{{cite web|url=[http://121.242.207.115/asi.nic.in/chola-temple-brhadisvara|title=Great](http://121.242.207.115/asi.nic.in/chola-temple-brhadisvara|title=Great) Living Chola Temples|publisher=Archaeological Survey of India|access-date=15 January 2019|archive-date=14 April 2019|archive-url=[https://web.archive.org/web/20190414195207/http://121.242.207.115/asi.nic.in/chola-temple-brhadisvara/|url-status=dead}}](https://web.archive.org/web/20190414195207/http://121.242.207.115/asi.nic.in/chola-temple-brhadisvara/|url-status=dead}})</ref> এই টাৱাৰৰ প্ৰতিটো মহল ''কূট'' আৰু ''শালা''ৰে সজোৱা হৈছে। এই মন্দিৰৰ ক্ৰমে সৰু হৈ যোৱা বৰ্গাকাৰ টাৱাৰৰ স্থাপত্য গংগাইকোণ্ডচোলীশ্বৰমৰ চোল মন্দিৰৰ টাৱাৰতকৈ পৃথক। ইয়াৰ টাৱাৰটো পোন, আনহাতে গংগাইকোণ্ডচোলীশ্বৰমৰ টাৱাৰটো বক্ৰ। মন্দিৰৰ শ্ৰী-বিমানাৰ বিশাল আকাৰে ইয়াক চহৰখনৰ এটা সুউচ্চ পৰিচয়চিহ্ন কৰি তুলিছে।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=18–21}} ''অধিতল''ৰ ওপৰৰ মহলৰ কৰিডৰৰ দেৱালত ১০৮টা নৃত্য ''কৰণা''ৰ ভিতৰত ৮১টা খোদিত কৰা হৈছে। এইবোৰ ''[[নাট্যশাস্ত্ৰ]]''ৰ নৃত্য ভংগী। এই গ্ৰন্থখন [[ভৰতনাট্যম]] নামৰ তামিলনাডুৰ ধ্ৰুপদী নৃত্যৰ ভিত্তি। ২৭টা অনুপস্থিত ''কৰণা''ৰ স্থানত শিলৰ খালী খণ্ড আছে। এইবোৰ কিয় খোদিত কৰা হোৱা নাছিল সেয়া স্পষ্ট নহয়। খোদিত ৮১টা ভংগীয়ে একাদশ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে এই ধ্ৰুপদী ভাৰতীয় নৃত্যশৈলীৰ গুৰুত্ব দেখুৱায়।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=20–21}} গৰ্ভগৃহটো বৰ্গাকাৰ আৰু এটা ভেটিৰ ওপৰত অৱস্থিত। ইয়াৰ ভেটিটো খোদিত কৰি গঢ় দিয়া হৈছে আৰু ইয়াৰ ডাঠতা {{convert|0.5|m}}। ইয়াত ক্ৰমে ১৪০ চেণ্টিমিটাৰ আৰু ৩৬০ চেণ্টিমিটাৰ ডাঠ ''উপপীঠম'' আৰু ''অধিষ্ঠানম'' আছে।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=20–21}} ===মণ্ডপ=== দুটা মণ্ডপ, অৰ্থাৎ ''মহা-মণ্ডপ'' আৰু ''মুখ-মণ্ডপ'', গৰ্ভগৃহ আৰু ''নন্দী মণ্ডপ''ৰ মাজত একে অক্ষত অৱস্থিত বৰ্গাকাৰ গঠনৰ। ''মহা-মণ্ডপ''ৰ প্ৰতিটো ফালে ছটাকৈ স্তম্ভ আছে।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=22–25}} ইয়াতো ভাস্কৰ্য আছে। ইয়াত ভিতংকৰ আৰু ৰাজাৰাজ প্ৰথমৰ ব্ৰঞ্জৰ মূৰ্তি আছে। কিন্তু এইবোৰ বহু পিছত যোগ কৰা হৈছিল। ''মহা-মণ্ডপ''ৰ দুয়োকাষে দুটা বিশাল শিলৰ দ্বাৰপাল আছে। খট‌খটীৰ জৰিয়তে ই ''মুখ-মণ্ডপ''ৰ সৈতে সংযুক্ত। ''মুখ-মণ্ডপ''ৰ প্ৰৱেশদ্বাৰতো দ্বাৰপাল আছে। মণ্ডপৰ ভিতৰত ''[[দিকপাল]]'' বা প্ৰতিটো দিশৰ ৰক্ষক দেৱতাৰ বাবে আঠটা সৰু মন্দিৰ আছে। ইয়াৰ ভিতৰত [[অগ্নি]], [[ইন্দ্ৰ]], [[বৰুণ]], [[কুবেৰ]] আদি আছে। এইবোৰ চোল ৰজা ৰাজেন্দ্ৰ প্ৰথমৰ শাসনকালত স্থাপন কৰা হৈছিল।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=22–25}} শিলালিপিৰপৰা জনা যায় যে চোল যুগত এই স্থানত প্ৰধান হিন্দু পৰম্পৰাসমূহৰ আন দেৱ-দেৱীৰ ভাস্কৰ্যও আছিল। কিন্তু এতিয়া সেইবোৰ নাই। মূল আঠটা মন্দিৰৰ ভিতৰত [[সূৰ্য]] (সূৰ্য দেৱতা), [[মাতৃকা|সপ্তমাতৃকা]] (সাত মাতৃ), গণেশ, মুৰুগন, [[জ্যেষ্ঠা (দেৱী)|জ্যেষ্ঠা]], [[চন্দ্ৰ]] (চন্দ্ৰ দেৱতা), চণ্ডেশ্বৰ আৰু ভৈৰৱৰ মন্দিৰ আছিল।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=22–25}} একেদৰে পশ্চিম দেৱালৰ কক্ষত ৰাজাৰাজ প্ৰথমৰ যুগত নিৰ্মাণ কৰা এটা বিশাল গ্ৰেনাইটৰ গণেশ মূৰ্তি আছিল। কিন্তু এতিয়া এই মূৰ্তিটো ''তিৰুচ্চুৰু-মালিগাই'' (দক্ষিণ বাৰাণ্ডা)ত আছে। শাক্ত পৰম্পৰাৰ সাতগৰাকী মাতৃৰ ভিতৰত কেৱল [[বৰাহী]]ৰ মূৰ্তিটোৱেই ভগ্ন অৱস্থাত সংৰক্ষিত হৈ আছে। এতিয়া ইয়াৰ অৱশিষ্টসমূহ চোতালৰ দক্ষিণফালে থকা আধুনিক যুগৰ ইটাৰে নিৰ্মিত সৰু "বৰাহী মন্দিৰ"ত আছে। আন মাতৃসকলৰ মূল মূৰ্তি আৰু তেওঁলোকৰ মূল চোল যুগৰ মন্দিৰসমূহ নাই।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=22–25}} ===দেৱালচিত্ৰ=== {{multiple image | align = right | direction = horizontal | image1 = Rajaraja mural-2.jpg | width1 = 105 | caption1 = ৰাজাৰাজ প্ৰথম আৰু তেওঁৰ গুৰুৰ এখন দেৱালচিত্ৰ | image2 = N-TN-C192 Nandi Mandapam ceiling with centuries old murals.jpg | width2 = 191 | caption2 = নন্দী মন্দিৰৰ ছাদত নায়ক যুগৰ দেৱালচিত্ৰ }} মন্দিৰৰ প্ৰদক্ষিণ পথৰ কাষত থকা গৰ্ভগৃহৰ দেৱালত চোল যুগৰ দেৱালচিত্ৰৰ এটা তলৰ স্তৰ আছে। এই দেৱালচিত্ৰসমূহ মজিয়াৰপৰা ছাদলৈকে বিস্তৃত। ১৯৩১ চনত [[অন্নামলাই বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ এছ. কে. গোবিন্দস্বামীয়ে এইবোৰ আৱিষ্কাৰ কৰিছিল।<ref name=sriraman168/> চিত্ৰশিল্পীসকলে প্ৰাকৃতিক ৰং ব্যৱহাৰ কৰিছিল। তেওঁলোকে তিতি থকা চূণশিলৰ স্তৰটো শুকাই কঠিন হৈ থকাৰ সময়ত তাৰ ভিতৰত এই ৰং মিহলাই দিছিল। চোল যুগৰ দেৱালচিত্ৰসমূহৰ মূল বিষয় আছিল শৈৱধৰ্ম। এইবোৰ ২০০০ চনৰ দশকত পুনৰুদ্ধাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="paint">{{cite news| url= [http://www.thehindu.com/thehindu/fr/2003/02/28/stories/2003022801300600.htm|](http://www.thehindu.com/thehindu/fr/2003/02/28/stories/2003022801300600.htm|) title= ASI restores 400-year-old paintings| access-date= 22 June 2010| location= Chennai, India| work= [[The Hindu]]| date= 28 February 2010| archive-date= 17 November 2004| archive-url= [https://web.archive.org/web/20041117175953/http://www.thehindu.com/thehindu/fr/2003/02/28/stories/2003022801300600.htm|](https://web.archive.org/web/20041117175953/http://www.thehindu.com/thehindu/fr/2003/02/28/stories/2003022801300600.htm|) url-status= dead}}; [[http://www.thehindu.com/thehindu/mp/2005/06/20/stories/2005062000400500.htm](http://www.thehindu.com/thehindu/mp/2005/06/20/stories/2005062000400500.htm) Another report about Chola frescoes]{{dead link|date=April 2021|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}</ref> চোল যুগৰ দেৱালচিত্ৰৰ মুঠ এলেকা প্ৰায় {{convert|670|m2}}। ইয়াৰে ২০১০ চনলৈকে প্ৰায় {{convert|112|m2}} উন্মোচন কৰা হৈছিল। এই কামত এনে এটা পদ্ধতি ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল যিয়ে দুয়োটা চিত্ৰ সংৰক্ষণ কৰে। এই পদ্ধতি ভাৰতীয় পুৰাতত্ত্ব জৰীপ বিভাগে বিকশিত কৰিছিল।<ref name=sriraman168>PS Sriraman (2010), Digital photo documentation of murals at Brihadisvara Temple, Tanjavur: a tool for art historians in ''Space, Time, Place'' (Editors: Stefano Campana et al), pages 167-172</ref> এই দেৱালচিত্ৰসমূহত হিন্দু পৌৰাণিক কাহিনী দেখুওৱা হৈছে।<ref name=sriraman168/>{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=29–36}} বালসুব্ৰহ্মণ্যমৰ মতে, বেছিভাগ দেৱালচিত্ৰ শিৱৰ সৈতে সম্পৰ্কিত। কিন্তু একাদশ শতিকাৰ চোল যুগৰ দেৱালচিত্ৰসমূহত বিষ্ণু, দুৰ্গা আৰু আন দেৱতাকো দেখুওৱা হৈছে। ইয়াৰ লগতে চোল ৰাজপৰিয়াল, ৰাজদৰবাৰৰ জীৱন আৰু সাধাৰণ লোকৰ জীৱনৰ দৃশ্যও আছে।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=29–36}} {{multiple image | perrow = 2 | total_width = 400 | align = left | image1 = Mural2 Brihadeeswara.jpg | image2 = Mural detail Brihadeeswara.jpg | footer_align = center | footer = বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰৰ নন্দী মণ্ডপৰ ছাদৰ দেৱালচিত্ৰ }} পিছত মন্দিৰত কৰা নিৰ্মাণ, সংযোজন আৰু পৰিৱৰ্তনৰ ফলত মন্দিৰৰ ভিতৰত প্ৰাকৃতিক পোহৰৰ পৰিমাণ কমি গৈছিল। সেয়েহে দেৱালচিত্ৰসমূহ সীমিতভাৱে আলোকচিত্ৰত ধৰা হৈছিল আৰু সেইবোৰৰ ব্যাখ্যা কৰা হৈছিল। শ্ৰীৰামনৰ মতে, উন্নত আলোকচিত্ৰ গ্ৰহণৰ সঁজুলিৰে কৰা সম্পূৰ্ণ আলোকচিত্ৰই দেখুৱাইছে যে এই ঐতিহাসিক ব্যাখ্যাসমূহ ভুল আছিল।<ref name=sriraman168/> উদাহৰণস্বৰূপে, আগতে দক্ষিণামূৰ্তি শিৱ বুলি ব্যাখ্যা কৰা এখন দেৱালচিত্ৰ আচলতে বটগছৰ তলত ধ্যান কৰি থকা এজন ৰাজকীয় গুৰুৰ ধৰ্মনিৰপেক্ষ দৃশ্য। গছজোপাত ময়ূৰ, চৰাই, বান্দৰ, কেৰ্কেটুৱা আৰু ফেঁচা দেখুওৱা হৈছে। লগতে এটা ফেঁচাৰ দৰে সাপ দেখুওৱা হৈছে। জীৱ-জন্তু আৰু চৰাইবোৰ সাপটোক লৈ চিন্তিত হোৱা দেখা যায়। সাপটোৰ ওচৰৰ জীৱবোৰক অধিক চিন্তিত হোৱা দেখা যায়।<ref name=sriraman168/> এই চিত্ৰফলকৰ আন অংশতো একেদৰে এজন সাধুৰ কথা শুনি থকা ৰাজদৰবাৰ দেখুওৱা হৈছে। আন কিছুমান অংশত বিভিন্ন পোছাক পৰিধান কৰা মহিলাক বিভিন্ন নৃত্য ''মুদ্ৰা''ত দেখুওৱা হৈছে।<ref name=sriraman168/> গৰ্ভগৃহৰ ভিতৰৰ কিছুমান চিত্ৰ আৰু যাতায়াতৰ পথৰ দেৱালৰ কিছুমান চিত্ৰত এসময়ত জমা হোৱা কুঁহিয়াৰ বাবে ক্ষতি হৈছিল। কেইবাশ বছৰ ধৰি গৰ্ভগৃহত চাকিৰ ধোঁৱা আৰু কৰ্পূৰ জ্বলোৱাৰ ফলত সৃষ্টি হোৱা ধোঁৱা আৰু কুঁহিয়াৰৰ সংস্পৰ্শ অব্যাহত আছিল। ইয়াৰ ফলত প্ৰদক্ষিণ পথৰ দেৱালত থকা চোল যুগৰ চিত্ৰৰ কিছুমান অংশ যথেষ্ট ক্ষতিগ্ৰস্ত হৈছিল।<ref name="paint"/> ভাৰতীয় পুৰাতত্ত্ব জৰীপ বিভাগে পৃথিৱীত প্ৰথমবাৰৰ বাবে নিজৰ বিশেষ প্লাষ্টাৰ আঁতৰোৱা পদ্ধতি ব্যৱহাৰ কৰি ১০০০ বছৰ পুৰণি চোল যুগৰ দেৱালচিত্ৰৰ ওপৰত অংকিত ১৬খন নায়ক যুগৰ দেৱালচিত্ৰ পুনৰুদ্ধাৰ কৰিছিল।<ref name="paint"/> এই ৪০০ বছৰ পুৰণি দেৱালচিত্ৰসমূহ আঁহযুক্ত কাঁচৰ ফলকত স্থাপন কৰি এটা পৃথক মণ্ডপত প্ৰদৰ্শন কৰা হৈছে।<ref name="paint"/> ===শিলালিপি=== {{multiple image | total_width = 500 | align = centre | direction = horizontal | image1 = Tamil Inscriptions in Thanjavur Brahadeeshwara Temple written 1000 years ago.jpg | caption1 = বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰৰ তামিল শিলালিপি (প্ৰায় একাদশ শতিকা)। | image2 = 1010 CE Brihadishwara Shiva Temple, inscription, built by Rajaraja I, Thanjavur Tamil Nadu India.jpg | caption2 = মন্দিৰটোত একাদশ শতিকাৰ তামিল আৰু গ্ৰন্থ লিপিৰ শিলালিপি আছে। }} মন্দিৰৰ দেৱালত তামিল আৰু গ্ৰন্থ লিপিত বহুতো শিলালিপি আছে। ইয়াৰে বহুতো শিলালিপিৰ আৰম্ভণিতে সেই শিলালিপি খোদাই কৰিবলৈ অনুমতি দিয়া ৰজাৰ পৰম্পৰাগত সংস্কৃত আৰু তামিল ভাষাৰ ঐতিহাসিক পৰিচয় দিয়া হৈছে। ইয়াৰে বেছিভাগ শিলালিপিত মন্দিৰ বা মন্দিৰৰ কৰ্মচাৰীসকলক দিয়া দানৰ বিষয়ে উল্লেখ কৰা হৈছে। কিছুমান শিলালিপিত চহৰখনৰ বাসিন্দাসকলক দিয়া দানৰ কথাও উল্লেখ আছে।{{sfn|S.R. Balasubrahmanyam|1975|pp=15, 25, 53 with footnotes}}<ref name=ayyar411/> মন্দিৰৰ চৌহদত [[ৰাজাৰাজ চোল প্ৰথম]]ৰ ৬৪টা, [[ৰাজেন্দ্ৰ চোল প্ৰথম]]ৰ ২৯টা, [[বিক্ৰম চোল]]ৰ এটা, [[কুলোত্তুংগ প্ৰথম]]ৰ এটা আৰু [[ৰাজমহেন্দ্ৰ চোল|ৰাজমহেন্দ্ৰ]] ([[ৰাজেন্দ্ৰ চোল দ্বিতীয়|ৰাজেন্দ্ৰ দ্বিতীয়]])ৰ এটা শিলালিপি আছে। সম্ভৱতঃ [[পাণ্ড্য]] ৰজাৰ তিনিটা আৰু [[তাঞ্জাভুৰ নায়ক ৰাজ্য|নায়ক]] শাসক অচ্যুতাপ্প নায়ক আৰু মল্লাপ্প নায়কৰ দুটাকৈ শিলালিপিও আছে।<ref>{{cite book|title=The Great Chola Temples: Thanjavur, Gangaikondacholapuram, Darasuram|author=C. Sivaramamurti|publisher=Archaeological Survey of India, 2007 - Architecture, Chola - 96 pages|page=26}}</ref> {{multiple image | total_width = 700 | align = center | caption_align = center | image1 = Thirumagalpola.jpg | caption1 = ஸ்வஸ்திஸ்ரீ் திருமகள் போல பெருநில | image2 = Perunilachelviyun.jpg | caption2 = பெருநிலச் செல்வியுந் தனக்கேயுரிமை | image3 = Keyurimaipundamai.jpg | caption3 = கேயுரிமை பூண்டமை மனக்கொளக் | image4 = Kandalursaalai kalamaruttaruli.jpg | caption4 = காந்தளூர்ச் சாலைக் களமறூத்தருளி வேங்கை | image5 = Udaiyar Sri Rajaraja.jpg | caption5 = உடையார் ஸ்ரீராஜராஜ சோழன் | footer_align = center | footer = তাঞ্জাভুৰৰ বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰৰপৰা ৰাজাৰাজৰ শিলালিপিৰ অংশ (''প্ৰতিখন ছবিৰ প্ৰথম শাৰী'') }} ===মন্দিৰৰ কৰ্মচাৰী=== ১০১১ খ্ৰীষ্টাব্দৰ তাৰিখ থকা চৌহদৰ উত্তৰ দেৱালৰ এটা শিলালিপিত মন্দিৰত নিযুক্ত আৰু মন্দিৰৰপৰা সহায় পোৱা লোকসকলৰ বিষয়ে বিতং তথ্য দিয়া হৈছে। শিলালিপিটোত তেওঁলোকৰ দৰমহা, কাম আৰু নাম উল্লেখ কৰা হৈছে। ইয়াত ৬০০ৰো অধিক লোকৰ নাম আছে। ইয়াৰ ভিতৰত পুৰোহিত, চাকি জ্বলোৱা লোক, ধোবী, দৰ্জী, অলংকাৰ নিৰ্মাতা, মৃৎশিল্পী, কাঠমিস্ত্ৰী, পৱিত্ৰ ছাতি কঢ়িওৱা লোক, নৃত্যগুৰু, [[ভাৰতনাট্যম]] নৃত্যশিল্পী, গায়ক, পুৰুষ আৰু মহিলা বাদ্যযন্ত্ৰী, পৰিৱেশন কৰা শিল্পীসকলৰ তত্ত্বাৱধায়ক, হিচাপৰক্ষক আদি আছিল। তেওঁলোকৰ দৰমহা মাটিৰ টুকুৰাৰ ৰূপত দিয়া হৈছিল। সেয়েহে মন্দিৰত তেওঁলোকৰ কাম সম্ভৱতঃ আংশিক সময়ৰ আছিল।<ref name=ayyar411/>{{sfn|Michell|1988|pp=59–60}} মন্দিৰত ''[[দেৱদাসী]]''সকলক নিযুক্ত কৰা হৈছিল। তেওঁলোক ভক্তিমূলক গীত গোৱা নৃত্যশিল্পী আছিল। মন্দিৰৰ বহুতো শিলালিপিত এনে দানৰ উল্লেখ আছে যাৰ উদ্দেশ্য আছিল "পূজাৰ ব্যৱস্থা কৰা, সন্ন্যাসীসকলৰ সভাৰ বাবে খাদ্য যোগান ধৰা আৰু মেৰামতিৰ কাম কৰা।" জৰ্জ মিচেলৰ মতে, তাঞ্জাভুৰৰ মন্দিৰটো ইয়াৰ ইতিহাসত এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ দাতব্য প্ৰতিষ্ঠান আছিল। ইয়াত প্ৰতিদিনে তীৰ্থযাত্ৰী, ভক্ত আৰু যাত্ৰীৰ বাবে বিনামূলীয়া খাদ্যৰ ব্যৱস্থা কৰা হৈছিল। হিন্দু উৎসৱৰ দিনত এই খাদ্যৰ ব্যৱস্থা অধিক বিশদ আছিল আৰু ব্ৰাহ্মণসকলক বিশেষভাৱে আমন্ত্ৰণ কৰি খাদ্য খুওৱা হৈছিল।<ref name=ayyar411>PV Jagadisa Ayyar (1993), South Indian Shrines, Asian Educational Services, {{ISBN|81-206-0151-3}}, pages 411-423</ref>{{sfn|Michell|1988|pp=59–60}} ==সহস্ৰাব্দ উদ্‌যাপন== <gallery mode="packed" heights="180"> File:1000 years Old Thanjavur Brihadeeshwara Temple View at Sunrise.jpg|১,০০০ বছৰ পুৰণি তাঞ্জাভুৰ বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ – সূৰ্যোদয়ৰ সময়ৰ দৃশ্য File:Thanjavur, Brihadishwara Temple, dance (6851706080).jpg|বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰত উদ্‌যাপনৰ বাবে সমবেত হোৱা নৃত্যশিল্পীসকল </gallery> ১০১০ খ্ৰীষ্টাব্দত চোল সম্ৰাট ৰাজাৰাজ প্ৰথমে তাঞ্জাভুৰত নিৰ্মাণ কৰা এই মন্দিৰটো সাধাৰণতে বৃহৎ মন্দিৰ বুলি জনাজাত। ২০১০ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহত ইয়াৰ ১,০০০ বছৰ সম্পূৰ্ণ হয়। এই বিশাল স্থাপত্যৰ ১,০০০ বছৰ পূৰ্ণ হোৱাৰ উপলক্ষ্যে ৰাজ্য চৰকাৰ আৰু চহৰখনত বহুতো সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠান অনুষ্ঠিত কৰা হৈছিল। ১০১০ খ্ৰীষ্টাব্দত ৰাজাৰাজ প্ৰথমে (৯৮৫–১০১৪ খ্ৰীষ্টাব্দ) তেওঁৰ ২৫তম ৰাজত্বকালৰ ২৭৫তম দিনত গৰ্ভগৃহৰ ওপৰত থকা {{convert|59.82|m}} উচ্চতাৰ বিমানৰ চূড়ান্ত প্ৰতিষ্ঠাৰ বাবে সোণেৰে মেৰিওৱা কলসম (তামৰ পাত্ৰ বা চূড়া) অৰ্পণ কৰিছিল। সেই ঘটনাটোক স্মৰণ কৰিবলৈ এই উদ্‌যাপন কৰা হৈছিল।<ref name="jlbiadsf">{{cite news| url= [https://www.bbc.co.uk/news/world-south-asia-11406440|](https://www.bbc.co.uk/news/world-south-asia-11406440|) title= India's Big Temple marks 1,000th birthday| author= BBC News augue| access-date= 25 September 2010| date= 25 September 2010| archive-date= 26 September 2010| archive-url= [https://web.archive.org/web/20100926045640/http://www.bbc.co.uk/news/world-south-asia-11406440|](https://web.archive.org/web/20100926045640/http://www.bbc.co.uk/news/world-south-asia-11406440|) url-status= live}}</ref><ref name="asedgt">{{citation | title= Early Chola temples:Parantaka I to Rajaraja I, 907–985 A.D | author= PS. R. Balasubrahmanyam (1971), Orient Longman Publications}}</ref><ref name="sdbjt">{{citation | title= Rāja Rāja, the great:seminar proceedings | author= Ananthacharya Indological Research Institute (1984)}}</ref> ===ভৰতনাট্যম যজ্ঞ=== এই উপলক্ষ্যে ৰাজ্য চৰকাৰে বিশিষ্ট নৃত্যশিল্পী [[পদ্মা সুব্ৰহ্মণ্যম|পদ্মা সুব্ৰহ্মণ্যম]]ৰ নেতৃত্বত [[ভৰতনাট্যম]] যজ্ঞ নামৰ ধ্ৰুপদী নৃত্য অনুষ্ঠানৰ আয়োজন কৰিছিল। এই অনুষ্ঠানটো ভাৰতীয় ভৰতনাট্যম শিল্পী সংস্থা (ABHAI) আৰু তাঞ্জাভুৰৰ বৃহন নাট্যাঞ্জলি ন্যাসে যুটীয়াভাৱে আয়োজন কৰিছিল। মন্দিৰ নিৰ্মাণৰ ১,০০০ বছৰ পূৰ্ণ হোৱাৰ উপলক্ষ্যে নতুন দিল্লী, [[মুম্বাই]], [[পুনে]], [[তামিলনাডু]], [[অন্ধ্ৰপ্ৰদেশ]], [[কৰ্ণাটক]], [[কেৰালা]], [[ছিংগাপুৰ]], [[মালয়েছিয়া]] আৰু [[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ]]ৰ ১,০০০ গৰাকী নৃত্যশিল্পীয়ে একেলগে নৃত্য কৰিছিল। তেওঁলোকে কৰুভুৰ দেৱে (ৰাজাৰাজৰ গুৰু) ৰচনা কৰা ঐশ্বৰিক সংগীত ''তিৰুৱিচাইপ্পা'' (তিৰুমুৰাইৰ নৱম খণ্ড)ৰ ৰেকৰ্ড কৰা ১১টা পদত নৃত্য কৰিছিল। ২০১০ চনৰ ২৬ ছেপ্টেম্বৰৰপৰা দুদিনৰ বাবে সৰু চহৰখন সাংস্কৃতিক কেন্দ্ৰলৈ পৰিণত হৈছিল। এই সময়ছোৱাত পথশিল্পী আৰু নৃত্যশিল্পীসকলে সমগ্ৰ চহৰখনত অনুষ্ঠান পৰিৱেশন কৰিছিল।<ref name="DDY">{{cite web| url= [http://news.rediff.com/slide-show/2010/aug/16/slide-show-1-indias-biggest-temple-turns-1000-years.htm|](http://news.rediff.com/slide-show/2010/aug/16/slide-show-1-indias-biggest-temple-turns-1000-years.htm|) title= India's Biggest Temple turns 1000-years| author= Rediff News| access-date= 20 August 2010| archive-date= 18 August 2010| archive-url= [https://web.archive.org/web/20100818165702/http://news.rediff.com/slide-show/2010/aug/16/slide-show-1-indias-biggest-temple-turns-1000-years.htm|](https://web.archive.org/web/20100818165702/http://news.rediff.com/slide-show/2010/aug/16/slide-show-1-indias-biggest-temple-turns-1000-years.htm|) url-status= live}}</ref><ref name="dfgjoerY">{{cite news | url=[http://www.thehindu.com/news/states/tamil-nadu/article544804.ece](http://www.thehindu.com/news/states/tamil-nadu/article544804.ece) | title=A grand dance spectacle at the Thanjavur Big Temple | work=The Hindu | access-date=20 August 2010 | location=Chennai, India | date=1 August 2010 | first=T. S. | last=Subramanian | archive-url=[https://web.archive.org/web/20100804150451/http://www.thehindu.com/news/states/tamil-nadu/article544804.ece](https://web.archive.org/web/20100804150451/http://www.thehindu.com/news/states/tamil-nadu/article544804.ece) | archive-date=4 August 2010 | url-status=dead }}</ref> ===স্মাৰক ডাকটিকট আৰু মুদ্ৰা=== ২০১০ চনৰ ২৬ ছেপ্টেম্বৰত (বৃহৎ মন্দিৰৰ সহস্ৰাব্দ উদ্‌যাপনৰ পঞ্চম দিন) দেশৰ সাংস্কৃতিক, স্থাপত্য আৰু শিলালিপি সম্পৰ্কীয় ইতিহাসলৈ বৃহৎ মন্দিৰটোৰ অৱদানৰ স্বীকৃতি হিচাপে {{INR}} ৫ মূল্যৰ এটা বিশেষ ডাকটিকট মুকলি কৰা হয়। ডাকটিকটটোত {{convert|216|ft|m|order=flip}} উচ্চতাৰ বিশাল [[ৰাজগোপুৰম|ৰাজগোপুৰম]] দেখুওৱা হৈছিল। ভাৰতীয় ৰিজাৰ্ভ বেংকে এই উপলক্ষ্যে মন্দিৰৰ আৰ্হি খোদিত কৰা {{INR}} ৫ মূল্যৰ এটা মুদ্ৰা মুকলি কৰি উদ্‌যাপনটো স্মৰণীয় কৰি তোলে।<ref name="sdlkqqqsf">{{cite web | url= [http://www.deccanherald.com/content/99918/stamp-coin-release-mark-1000.html](http://www.deccanherald.com/content/99918/stamp-coin-release-mark-1000.html) | title= Stamp, coin release mark 1,000 years of Big Temple | author= Deccan Herald (26 September 2010) | access-date= 26 September 2010 | archive-date= 6 October 2010 | archive-url= [https://web.archive.org/web/20101006063714/http://www.deccanherald.com/content/99918/stamp-coin-release-mark-1000.html](https://web.archive.org/web/20101006063714/http://www.deccanherald.com/content/99918/stamp-coin-release-mark-1000.html) | url-status= live }}</ref><ref name="ohjohjf">{{cite news | url= [http://www.hindu.com/2010/09/27/stories/2010092759620100.htm|](http://www.hindu.com/2010/09/27/stories/2010092759620100.htm|) archive-url= [https://web.archive.org/web/20100929172241/http://www.hindu.com/2010/09/27/stories/2010092759620100.htm|](https://web.archive.org/web/20100929172241/http://www.hindu.com/2010/09/27/stories/2010092759620100.htm|) url-status= dead| archive-date= 29 September 2010| title= Release of a special postal stamp and a five- rupee coin | access-date=27 September 2010 | location=Chennai, India | work= [[The Hindu]]| date=27 September 2010}}</ref> এ ৰাজা, ভাৰতৰ যোগাযোগ আৰু তথ্যপ্ৰযুক্তি মন্ত্ৰ্যালয়ৰ কেবিনেট মন্ত্ৰীয়ে বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰৰ বিশেষ ডাকটিকটটো মুকলি কৰে। প্ৰথমটো ডাকটিকট জি কে ভাছানে, জাহাজ পৰিবহণ মন্ত্ৰ্যালয়ৰ কেবিনেট মন্ত্ৰীয়ে গ্ৰহণ কৰে। মুম্বাই মুদ্ৰণালয়ে {{INR}} ৫ৰ মুদ্ৰাত থকা একে ছবিৰে ১,০০০ টকাৰ এটা স্মাৰক মুদ্ৰা জাৰি কৰিছিল। ই ভাৰত গণৰাজ্যৰ মুদ্ৰা ব্যৱস্থাত জাৰি কৰা প্ৰথম ১,০০০ টকাৰ মুদ্ৰা আছিল। এই মুদ্ৰাটো চলাচলৰ বাবে নথকা বৈধ মুদ্ৰা (NCLT) আছিল।<ref name="coin">{{cite news | url=[http://www.mumbaimint.in/mint/Noticeapril.pdf](http://www.mumbaimint.in/mint/Noticeapril.pdf) | title=Release of Commemorative Coin | date=3 July 2012 | access-date=24 April 2013 | archive-url=[https://web.archive.org/web/20130324014546/http://mumbaimint.in/mint/Noticeapril.pdf](https://web.archive.org/web/20130324014546/http://mumbaimint.in/mint/Noticeapril.pdf) | archive-date=24 March 2013 | url-status=dead }}</ref> ১৯৫৪ চনৰ ১ এপ্ৰিলত ভাৰতীয় ৰিজাৰ্ভ বেংকে {{INR}} ১,০০০ মূল্যৰ এখন নোট মুকলি কৰিছিল। ইয়াত বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰৰ বিস্তৃত দৃশ্য দেখুওৱা হৈছিল আৰু ইয়াৰ সাংস্কৃতিক ঐতিহ্য আৰু গুৰুত্ব প্ৰকাশ কৰা হৈছিল। ১৯৭৫ চনত তেতিয়াৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী [[ইন্দিৰা গান্ধী]]ৰ নেতৃত্বাধীন চৰকাৰে ক'লা ধন নিয়ন্ত্ৰণৰ উদ্দেশ্যে সকলো {{INR}} ১,০০০ মূল্যৰ নোট বিমুদ্ৰাকৰণ কৰিছিল। এই নোটসমূহ এতিয়া সংগ্ৰাহকৰ মাজত জনপ্ৰিয়।<ref name="ppwqqsf">{{cite web | url= [http://newindianexpress.com/states/tamil_nadu/article478148.ece](http://newindianexpress.com/states/tamil_nadu/article478148.ece) | title= INR 1000 note of 1954 popular in Tanjavur | author= Express Buzz, The Indian Express (26 September 2010) | access-date= 27 September 2010 | archive-date= 13 May 2016 | archive-url= [https://web.archive.org/web/20160513060520/http://www.newindianexpress.com/states/tamil_nadu/article478148.ece](https://web.archive.org/web/20160513060520/http://www.newindianexpress.com/states/tamil_nadu/article478148.ece) | url-status= dead }}</ref> ২০১০ চনত তেতিয়াৰ তামিলনাডুৰ মুখ্যমন্ত্ৰী এম কৰুণানিধিয়ে উচ্চ উৎপাদনক্ষম ধানৰ এটা প্ৰজাতি ''ছেম্মাই ধান''ৰ নাম মন্দিৰৰ নিৰ্মাতা ৰাজাৰাজ চোলৰ সহস্ৰাব্দ বৰ্ষ উপলক্ষ্যে ''ৰাজা ৰাজন-১,০০০'' ৰাখিছিল।<ref name="jjjsqwhnsdff">{{cite web | url= [http://news.in.msn.com/national/article.aspx?cp-documentid=4424908](http://news.in.msn.com/national/article.aspx?cp-documentid=4424908) | title= Semmai Paddy as "Raja Rajan-1000" | author= MSN News (26 September 2010) | access-date= 27 September 2010 }}{{Dead link|date=November 2019 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==গ্ৰহণযোগ্যতা== মন্দিৰটোৱে "স্থাপত্য, ভাস্কৰ্য, চিত্ৰকলা আৰু ব্ৰঞ্জৰ মূৰ্তি নিৰ্মাণত চোলসকলৰ উজ্জ্বল কৃতিত্বৰ সাক্ষ্য বহন কৰে।" <ref name="Great Living Chola Temples"/> সেই সময়ৰ বহুতো সমসাময়িক গ্ৰন্থত, যেনে ''মুভৰ উলা'' আৰু ''কলিংগট্টুপৰণি''ত, মন্দিৰটোৰ উল্লেখ আছে। চেটাৰ্জীৰ মতে, [[তামিল স্থাপত্য]]ই এই মন্দিৰ আৰু ইয়াৰ পিছত নিৰ্মাণ কৰা [[বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ, গংগাইকোণ্ডচোলপুৰম|বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ, গংগাইকোণ্ডচোলপুৰম]]ত নিজৰ সৰ্বোচ্চ ৰূপ লাভ কৰিছিল।<ref name=india>{{cite book|title=India Art and Architecture in ancient and medieval periods|publisher=Publications Division, Ministry of Information and Broadcasting, Government of India|location=New Delhi|editor=Roma Chatterjee|year=2016|page=32|isbn=978-81-230-2080-8}}</ref> ভাৰত চৰকাৰে মন্দিৰটোক ঐতিহ্যস্থল হিচাপে ঘোষণা কৰিছে। ভাৰতীয় পুৰাতত্ত্ব জৰীপ বিভাগে ইয়াক সংৰক্ষিত স্মৃতিসৌধ হিচাপে পৰিচালনা কৰে। মন্দিৰটো [[তামিলনাডু]]ৰ অন্যতম জনপ্ৰিয় পৰ্যটনস্থলী।<ref name="Gopal 1990 185"/> মন্দিৰটো [[গংগাইকোণ্ডচোলপুৰম]]ৰ বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ আৰু [[দাৰাসুৰম]]ৰ [[ঐৰাৱতেশ্বৰ মন্দিৰ]]ৰ সৈতে [[বিশ্ব ঐতিহ্য স্থান]] হিচাপে [[ইউনেস্কো]]ই ঘোষণা কৰিছে। এই তিনিওটা মন্দিৰক [[মহান জীৱন্ত চোল মন্দিৰসমূহ]] বুলি কোৱা হয়।<ref name=UNESCO>{{cite web|url=[https://whc.unesco.org/en/list/250/|title=Great](https://whc.unesco.org/en/list/250/|title=Great) Living Chola Temples|publisher=UNESCO World Heritage Centre|year=2004|access-date=28 November 2015|archive-date=12 September 2015|archive-url=[https://web.archive.org/web/20150912082313/https://whc.unesco.org/en/list/250|url-status=live}}](https://web.archive.org/web/20150912082313/https://whc.unesco.org/en/list/250|url-status=live}})</ref> এই তিনিওটা মন্দিৰৰ মাজত বহুতো সাদৃশ্য আছে। কিন্তু প্ৰতিটো মন্দিৰৰ নিজা বিশেষ নক্সা আৰু ভাস্কৰ্যৰ উপাদান আছে।<ref>{{cite book |first= P.V. Jagadisa |last=Ayyar |title=South Indian Shrines |publisher=Asian Educational Services |location=New Delhi |year=1993 |isbn=81-206-0151-3 |page=316}}</ref> এই তিনিওটা মন্দিৰ ১০মৰপৰা ১২শ শতিকাৰ ভিতৰত চোলসকলে নিৰ্মাণ কৰিছিল। হিন্দুসকলে এতিয়াও এই মন্দিৰসমূহৰ ৰক্ষণাবেক্ষণ কৰে আৰু ব্যৱহাৰ কৰে। এই মন্দিৰসমূহক "মহান জীৱন্ত" বুলি কোৱা হয়, কাৰণ আধুনিক সময়তো এইবোৰত সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠান, তীৰ্থযাত্ৰা আৰু পূজাৰ কাৰ্য চলি আছে।<ref>{{cite news|url=[http://www.thehindu.com/features/friday-review/history-and-culture/inside-the-chola-temple/article3490256.ece|title=Inside](http://www.thehindu.com/features/friday-review/history-and-culture/inside-the-chola-temple/article3490256.ece|title=Inside) the Chola Temple|location=Coimbatore|newspaper=The Hindu|date=4 June 2012|last=Srinivasan|first=Pankaja|access-date=28 November 2015|archive-date=19 June 2014|archive-url=[https://web.archive.org/web/20140619081222/http://www.thehindu.com/features/friday-review/history-and-culture/inside-the-chola-temple/article3490256.ece|url-status=live}}](https://web.archive.org/web/20140619081222/http://www.thehindu.com/features/friday-review/history-and-culture/inside-the-chola-temple/article3490256.ece|url-status=live}})</ref> ===সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠান=== [[File:28apr10.jpg|thumb|২০১৫ চনৰ মন্দিৰ উৎসৱৰ শোভাযাত্ৰা]] তাঞ্জাভুৰৰ বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰত প্ৰতি বছৰে ফেব্ৰুৱাৰী মাহত [[মহাশিৱৰাত্ৰি|মহাশিৱৰাত্ৰি]]ৰ সময়ত নৃত্য উৎসৱ অনুষ্ঠিত হয়। ভাৰতীয় ধ্ৰুপদী নৃত্যৰ বিভিন্ন প্ৰধান শৈলীৰ শিল্পী আৰু আঞ্চলিক দলসমূহে ১০ দিনীয়া বৃহন নাট্যাঞ্জলি উৎসৱত নিজৰ নৃত্য পৰিৱেশন কৰে।<ref>[[http://www.brahannatyanjali.in/events.html](http://www.brahannatyanjali.in/events.html) Brahan Natyanjali] {{Webarchive|url=[https://web.archive.org/web/20200129054445/http://www.brahannatyanjali.in/events.html](https://web.archive.org/web/20200129054445/http://www.brahannatyanjali.in/events.html) |date=29 January 2020 }}, Thanjavur, Tamil Nadu</ref> ===ৰথ উৎসৱ=== মন্দিৰৰ ৰথটো ২০১৫ চনৰ ২০ এপ্ৰিলত [[ৰাম|শ্ৰী ৰামৰ]] মন্দিৰৰ সন্মুখৰপৰা পৰীক্ষামূলকভাৱে চলোৱা হৈছিল। এই অনুষ্ঠান বৃহৎসংখ্যক লোকে প্ৰত্যক্ষ কৰিছিল।<ref>[http://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/trial-run-of-big-temple-car/article7124357.ece?ref=tpnews Trial run of Big Temple car, Rolls; out after 100 years; maiden run on April 29] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180919003044/https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/trial-run-of-big-temple-car/article7124357.ece?ref=tpnews|date=19 September 2018 }}, The Hindu, 21 April 2015</ref> ন দিন পাছত মন্দিৰৰ ৰথৰ প্ৰথম শোভাযাত্ৰা অনুষ্ঠিত হয়। বাতৰি অনুসৰি, বিগত এশ বছৰত এই মন্দিৰত অনুষ্ঠিত হোৱা এইটোৱেই আছিল প্ৰথম এনে শোভাযাত্ৰা।<ref>[http://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/big-temple-chariot-festival-held-after-100-years/article7156283.ece?mstac=0 Big temple chariot festival held after 100 years] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180919003049/https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/big-temple-chariot-festival-held-after-100-years/article7156283.ece?mstac=0|date=19 September 2018 }}, The Hindu, 30 April 2015</ref> ===উপন্যাস=== [[কল্কি কৃষ্ণমূৰ্তি]] নামৰ এজন প্ৰখ্যাত তামিল ঔপন্যাসিকে ৰাজাৰাজৰ জীৱনৰ আধাৰত ''পোন্নিয়িন ছেলভন'' নামৰ এখন ঐতিহাসিক উপন্যাস লিখিছিল।<ref>{{cite news|title=Age hardly withers charm of Ponniyin Selvan|url=[http://www.thehindu.com/books/age-hardly-withers-charm-of-ponniyin-selvan/article2550847.ece|date=19](http://www.thehindu.com/books/age-hardly-withers-charm-of-ponniyin-selvan/article2550847.ece|date=19) October 2011|location=Chennai|last=A.|first=Srivathsan|access-date=9 May 2015|newspaper=The Hindu|archive-date=5 June 2017|archive-url=[https://web.archive.org/web/20170605103559/http://www.thehindu.com/books/age-hardly-withers-charm-of-ponniyin-selvan/article2550847.ece|url-status=live}}](https://web.archive.org/web/20170605103559/http://www.thehindu.com/books/age-hardly-withers-charm-of-ponniyin-selvan/article2550847.ece|url-status=live}})</ref> আন এজন তামিল লেখক বালাকুমাৰণে ৰাজাৰাজ প্ৰথমৰ জীৱন আৰু মন্দিৰ নিৰ্মাণৰ বিষয়-বস্তু লৈ ''উদয়াৰ'' নামৰ এখন উপন্যাস লিখিছিল।<ref>{{cite news|title=Special Coin to Remember Rajendra Chola|url=http://www.newindianexpress.com/cities/chennai/Special-Coin-to-Remember-Rajendra-Chola/2014/02/04/article2036004.ece|publisher=The New Indian Express|date=4 February 2014|location=Chennai|work=Express News Service|access-date=9 May 2015|archive-date=19 May 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150519130228/http://www.newindianexpress.com/cities/chennai/Special-Coin-to-Remember-Rajendra-Chola/2014/02/04/article2036004.ece|url-status=dead}}</ref> ==প্ৰশাসন== মন্দিৰটো বৰ্তমান বাবাজী ৰাজা ভোসলে ছত্ৰপতিৰদ্বাৰা পৰিচালিত আৰু ব্যৱস্থাপিত হয়। তেওঁ তাঞ্জাভুৰ মাৰাঠা ৰাজ্য ৰাজপৰিয়ালৰ মুৰব্বী। তেওঁ তাঞ্জাভুৰ প্ৰাসাদ দেৱস্থানমৰ বংশানুক্ৰমিক ন্যাসৰক্ষক হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰে। এই প্ৰতিষ্ঠানটোৱে পূৰ্বৰ তাঞ্জোৰ অঞ্চলৰ ৮৮টা মন্দিৰৰ লগতে বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰৰো পৰিচালনা অব্যাহত ৰাখিছে। কিছুমান তামিল জাতীয়তাবাদ গোটে [[তামিলনাডু]] চৰকাৰক এই অধিকাৰ বাতিল কৰিবলৈ আবেদন কৰি আহিছে। তেওঁলোকৰ মতে, তেওঁ [[চোল]] বা [[তামিলসকল|তামিল]] বংশৰ নহয়। প্ৰতিবাদকাৰীসকলৰ এজন, যি বৃহৎ মন্দিৰ অধিকাৰ পুনৰুদ্ধাৰ সমিতিৰ সমন্বয়কো, তেওঁৰ মতে বাবাজী ভোসলে তাঞ্জাভুৰৰ মাৰাঠা ৰজাসকলৰ আইনগত উত্তৰাধিকাৰীও নহয়।<ref>{{cite web|url=[http://www.theweekendleader.com/Headlines/3247/tamil-groups-want-maratha-hold-over-thanjavur-big-temple-to-go.html|title=Tamil](http://www.theweekendleader.com/Headlines/3247/tamil-groups-want-maratha-hold-over-thanjavur-big-temple-to-go.html|title=Tamil) groups want Maratha hold over Thanjavur Big Temple to go|access-date=2018-05-12|archive-date=12 May 2018|archive-url=[https://web.archive.org/web/20180512112322/http://www.theweekendleader.com/Headlines/3247/tamil-groups-want-maratha-hold-over-thanjavur-big-temple-to-go.html|url-status=live}}](https://web.archive.org/web/20180512112322/http://www.theweekendleader.com/Headlines/3247/tamil-groups-want-maratha-hold-over-thanjavur-big-temple-to-go.html|url-status=live}})</ref> ==চিত্ৰসম্ভাৰ== মন্দিৰটোত বহুতো ভাস্কৰ্য, উত্থিত খোদিত চিত্ৰ আৰু দেৱালচিত্ৰ আছে।<ref name="Sivaramamurti1977p288">{{cite book|author=C. Sivaramamurti| title= L'Art en Inde|url= [https://books.google.com/books?id=WKgQAQAAMAAJ|year=](https://books.google.com/books?id=WKgQAQAAMAAJ|year=) 1977|publisher= H. N. Abrams|isbn=978-0-8109-0630-3 |pages=287–288, 427}}</ref> <gallery mode="packed" heights="150"> File:Brihadisvara Temple, Thanjavur, Tamil Nadu, India.jpg|তাঞ্জাভুৰ, তামিলনাডু, ভাৰতৰ বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ File:An elephant relief on the Brihadisvara Temple, Thanjavur.jpg|তাঞ্জাভুৰৰ বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰত হাতীৰ উত্থিত খোদিত চিত্ৰ File:Sculptures at the Brihadisvara Temple, Thanjavur, Tamil Nadu, India (2016) 04.jpg|ভিক্ষাৰ পাত্ৰ হাতত লৈ ভিক্ষু ৰূপত শিৱ (''সাধু'', [[ভিক্ষাটন]]) File:Brihadisvara Temple, Thanjavur, Tamil Nadu, India (2016) 100.jpg|alt=অৰ্ধনাৰীশ্বৰ (অৰ্ধেক শিৱ, অৰ্ধেক পাৰ্বতী), যি পুৰুষ আৰু নাৰী তত্ত্ব অবিচ্ছেদ্য বুলি প্ৰতীকায়িত কৰে। |[[অৰ্ধনাৰীশ্বৰ]] (অৰ্ধেক শিৱ, অৰ্ধেক পাৰ্বতী), যি পুৰুষ আৰু নাৰী তত্ত্ব অবিচ্ছেদ্য বুলি প্ৰতীকায়িত কৰে<ref>{{cite encyclopedia|url=https://www.britannica.com/topic/Ardhanarishvara|title=Ardhanārīśvara|year=2011|encyclopedia=Encyclopædia Britannica|access-date=27 December 2017|archive-date=15 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180815031629/https://www.britannica.com/topic/Ardhanarishvara}}</ref> File:Le temple de Brihadishwara (Tanjore, Inde) (13908795928).jpg|[[গণেশ]]ক মূল মন্দিৰ আৰু এটা পৃথক মন্দিৰ দুয়ো ঠাইতে দেখুওৱা হৈছে। File:Brihadeeswarar Temple 04.jpg|পিছফালে মন্দিৰৰ কৰিডৰ থকা পৃথক গণেশ মন্দিৰ File:Brihadisvara Temple, Thanjavur, Tamil Nadu, India (2009) 19.jpg|চোতালৰ উত্তৰ অংশত থকা সুব্ৰহ্মণ্যৰ মন্দিৰ। ইয়াক "মুৰুগন", "কাৰ্তিকেয়" বা "স্কন্দ" বুলিও কোৱা হয়। File:Chandeshvara shrine at the Brihadisvara Temple.jpg|[[চণ্ডেশ্বৰ]] মন্দিৰ। সোঁফালে মূল মন্দিৰৰ দেৱাল আৰু পিছফালে পূব গোপুৰম আছে। চণ্ডেশ্বৰ এজন ধ্যানমগ্ন যোগী আৰু নয়নমাৰ [[ভক্তি আন্দোলন]]ৰ সাধু। File:1010 CE Brihadishwara Temple, Hindu god Shiva, built by Rajaraja I, Thanjavur Tamil Nadu India (8).jpg|[[বিষ্ণু]]ৰ [[নৰসিংহ]] অৱতাৰ, যিয়ে মানুহক তেওঁলোকৰ ধৰ্মীয় বিশ্বাসৰ বাবে নিৰ্যাতন কৰা অসুৰক বধ কৰিছে File:1010 CE Brihadishwara Shiva Temple, yogini, built by Rajaraja I, Thanjavur Tamil Nadu India.jpg|[[লক্ষ্মী]]ৰ মূৰ্তি, সন্মানসহ প্ৰদৰ্শিত এখন বৈষ্ণৱ ভাস্কৰ্য File:Tanjore Paintings - Big temple 01.JPG|গজলক্ষ্মীৰ দেৱালচিত্ৰ, [[বৈষ্ণৱ ধৰ্ম]]ৰ বিষয়-বস্তুৰ আন এটা শিল্পকৰ্ম File:Sculptures at the Brihadisvara Temple, Thanjavur, Tamil Nadu, India (2016) 01.jpg|শৈৱ মন্দিৰত থকা বিষ্ণুৰ ভাস্কৰ্য File:1010 CE Brihadishwara Shiva Temple, wall relief, built by Rajaraja I, Thanjavur Tamil Nadu India.jpg|[[যোগ]] আৰু ধ্যানৰ উত্থিত খোদিত চিত্ৰ; মন্দিৰটোত বহুতো লৌকিক আৰু সাধুৰ দৃশ্য দেখুওৱা হৈছে। File:Brihadeeswarar Temple 3407.jpg|গছত লুকাই গোপিকাসকলৰ কাপোৰ লৈ কৃষ্ণই কৰা ধেমালি File:Nandi Brihadeeswara.jpg|নন্দী মন্দিৰ File:Sculpture2 Brihadeeswara.jpg|ভাস্কৰ্য File:Sculpture3 Brihadeeswara.jpg|বিমানৰ বাহিৰৰ দেৱালৰ ভাস্কৰ্যৰ অংশ File:Relief Staircase, Brihadeeswara.jpg|খট‌খটীত থকা উত্থিত খোদিত চিত্ৰ File:Relief detail, Brihadeeswara.jpg|উত্থিত খোদিত চিত্ৰৰ অংশ File:Relief detail 2 Brihadeeswara.jpg|উত্থিত খোদিত চিত্ৰৰ অংশ File:Entrance Brihadeeswara.jpg|প্ৰৱেশদ্বাৰ File:Thanjavur Big Temple View.jpg|বিমানৰ দৃশ্য File:Brihadisvara Temple - Thanjavur peruvudaiyar kovil ttkcvrvb122k23iph (299).jpg|বিমানলৈ যোৱা এটা প্ৰৱেশদ্বাৰ File:Left side view Brihadeeswara.jpg| বাঁওফালৰপৰা দেখা দৃশ্য File:The Big Temple - Thanjavur.jpg|ৰাতিৰ দৃশ্য File:Brihadeeswara Temple Gopuram at Night.jpg|ৰাতিৰ সময়ত বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰৰ গোপুৰম File:PeriyaKoil June 2016.jpg|তাঞ্জোৰ পেৰিয়া কইলত পুৱতি নিশাৰ দৃশ্য File:A yoga and meditation relief.jpg|[[যোগ]] আৰু ধ্যানৰ উত্থিত খোদিত চিত্ৰ File:Ta-scr.jpg|বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰৰ তামিল লিপিৰ শিলালিপি </gallery> ==টোকা== {{Reflist|group=note}} ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ===গ্ৰন্থপঞ্জী=== {{Refbegin|2}} *{{cite book|author=Prasanna Kumar Acharya|title=An encyclopaedia of Hindu architecture|year=2010|publisher=Oxford University Press (Republished by Motilal Banarsidass)|url=https://archive.org/stream/encyclopaediaofh07achauoft#page/n9/mode/2up|isbn=978-81-7536-534-6}} *{{cite book|author=Prasanna Kumar Acharya|title=A Dictionary of Hindu Architecture: Treating of Sanskrit Architectural Terms with Illustrative Quotations|url=https://books.google.com/books?id=rbayQwAACAAJ|year=1997|publisher=Oxford University Press (Reprinted in 1997 by Motilal Banarsidass)|isbn=978-81-7536-113-3|access-date=3 December 2017|archive-date=11 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231111032500/https://books.google.com/books?id=rbayQwAACAAJ|url-status=live}} *{{cite book|author1=Vinayak Bharne|author2=Krupali Krusche|title=Rediscovering the Hindu Temple: The Sacred Architecture and Urbanism of India|url=https://books.google.com/books?id=CGukBgAAQBAJ|year=2014|publisher=Cambridge Scholars Publishing|isbn=978-1-4438-6734-4|access-date=3 December 2017|archive-date=13 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230813200520/https://books.google.com/books?id=CGukBgAAQBAJ|url-status=live}} * {{citation|author=S.R. Balasubrahmanyam|title = Middle Chola Temples|publisher = Thomson Press| year=1975|isbn = 978-9060236079}} * {{cite book| first=Francis D.K.| last=Ching| year=2007| title=A Global History of Architecture| url=https://archive.org/details/globalhistoryofa0000chin| url-access=registration| publisher=John Wiley and Sons| location=New York| pages=[https://archive.org/details/globalhistoryofa0000chin/page/338 338–339]| isbn=978-0-471-26892-5}} *{{cite book|author=Alice Boner|title=Principles of Composition in Hindu Sculpture: Cave Temple Period|url=https://books.google.com/books?id=doQLZ21CGScC|year=1990|publisher=Motilal Banarsidass|isbn=978-81-208-0705-1|access-date=3 December 2017|archive-date=11 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231111032500/https://books.google.com/books?id=doQLZ21CGScC|url-status=live}} *{{cite book|author1=Alice Boner|author2=Sadāśiva Rath Śarmā|title=Silpa Prakasa|url=https://books.google.com/books?id=itQUAAAAIAAJ|year=2005|publisher=Brill Academic (Reprinted by Motilal Banarsidass)|isbn=978-8120820524|access-date=3 December 2017|archive-date=11 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231111031957/https://books.google.com/books?id=itQUAAAAIAAJ|url-status=live}} *{{cite book|author1=A.K. Coomaraswamy|author2=Michael W. Meister|title=Essays in Architectural Theory|url=https://books.google.com/books?id=5B1QAAAAMAAJ|year=1995|publisher=Indira Gandhi National Centre for the Arts|isbn=978-0-19-563805-9|access-date=3 December 2017|archive-date=11 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231111033002/https://books.google.com/books?id=5B1QAAAAMAAJ|url-status=live}} *Dehejia, V. (1997). ''Indian Art''. Phaidon: London. {{ISBN|0-7148-3496-3}}. *{{cite book|author=Adam Hardy|title=Indian Temple Architecture: Form and Transformation|url=https://books.google.com/books?id=aU0hCAS2-08C|year=1995|publisher=Abhinav Publications|isbn=978-81-7017-312-0|access-date=3 December 2017|archive-date=13 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230813200524/https://books.google.com/books?id=aU0hCAS2-08C|url-status=live}} *{{cite book|author=Adam Hardy|title=The Temple Architecture of India|url=https://books.google.com/books?id=ofUVAQAAIAAJ|year=2007|publisher=Wiley|isbn=978-0470028278|access-date=3 December 2017|archive-date=11 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231111033002/https://books.google.com/books?id=ofUVAQAAIAAJ|url-status=live}} *{{cite book|author=Adam Hardy|title=Theory and Practice of Temple Architecture in Medieval India: Bhoja's Samarāṅgaṇasūtradhāra and the Bhojpur Line Drawings|url=https://books.google.com/books?id=_oADrgEACAAJ|year=2015|publisher=Indira Gandhi National Centre for the Arts|isbn=978-93-81406-41-0|access-date=3 December 2017|archive-date=11 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231111033002/https://books.google.com/books?id=_oADrgEACAAJ|url-status=live}} *Harle, J.C., ''The Art and Architecture of the Indian Subcontinent'', 2nd edn. 1994, Yale University Press Pelican History of Art, {{ISBN|0300062176}} *{{cite book|author=Monica Juneja|title=Architecture in Medieval India: Forms, Contexts, Histories|url=https://books.google.com/books?id=7N7VAAAAMAAJ|year=2001|publisher=Orient Blackswan|isbn=978-8178242286|access-date=3 December 2017|archive-date=11 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231111033003/https://books.google.com/books?id=7N7VAAAAMAAJ|url-status=live}} *{{cite book|author=Stella Kramrisch|title=The Hindu Temple Volume 1|url=https://books.google.com/books?id=NNcXrBlI9S0C|year=1976|publisher=Motilal Banarsidass (Reprinted 1946 Princeton University Press)|isbn=978-81-208-0223-0|access-date=3 December 2017|archive-date=10 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231110025834/https://books.google.com/books?id=NNcXrBlI9S0C|url-status=live}} *{{cite book|author=Stella Kramrisch|title=The Hindu Temple Volume 2|url=https://books.google.com/books?id=8-aS52MgIkMC|year=1979|publisher=Motilal Banarsidass (Reprinted 1946 Princeton University Press)|isbn=978-81-208-0224-7}} *{{cite book|author1=Michael W. Meister|author2=Madhusudan Dhaky|title=Encyclopaedia of Indian temple architecture|url=https://books.google.com/books?id=DRY3AQAAIAAJ|year=1986|publisher=American Institute of Indian Studies|isbn=978-0-8122-7992-4|access-date=3 December 2017|archive-date=11 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231111033003/https://books.google.com/books?id=DRY3AQAAIAAJ|url-status=live}} *{{cite book|author=George Michell|title=Hindu Art and Architecture|url=https://archive.org/details/hinduartarchitec00mich|url-access=registration|year=2000|publisher=Thames & Hudson|isbn=978-0-500-20337-8}} * {{citation| last =Michell| first =George| title = The Hindu Temple: An Introduction to Its Meaning and Forms| publisher =University of Chicago Press| year =1988| location =Chicago| isbn = 0-226-53230-5}} * {{cite book| first= John| last= Man| year= 1999| title= Atlas of the Year 1000| publisher= Penguin Books| location= United Kingdom| isbn= 0-7946-0011-5| url= https://books.google.com/books?id=j-CgtWP38nsC| access-date= 15 November 2015| archive-date= 10 March 2024| archive-url= https://web.archive.org/web/20240310103400/https://books.google.com/books?id=j-CgtWP38nsC| url-status= live}} * {{cite book| first= Binda| last= Thapar| year= 2004| title= Introduction to Indian Architecture | publisher= Periplus Editions| location=Singapore| pages= 43, 52–53| isbn= 0-7946-0011-5}} *{{cite book|author=T. A. Gopinatha Rao|title=Elements of Hindu iconography|url=https://books.google.com/books?id=MJD-KresBwIC|year=1993|publisher=Motilal Banarsidass|isbn=978-81-208-0878-2|access-date=3 December 2017|archive-date=11 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231111033003/https://books.google.com/books?id=MJD-KresBwIC|url-status=live}} *{{cite book|author=Ajay J. Sinha|title=Imagining Architects: Creativity in the Religious Monuments of India|url=https://books.google.com/books?id=WvqLzaSUGi8C|year=2000|publisher=University of Delaware Press|isbn=978-0-87413-684-5|access-date=3 December 2017|archive-date=11 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231111033003/https://books.google.com/books?id=WvqLzaSUGi8C|url-status=live}} *{{cite book|title=South Indian Temples|author=Burton Stein|isbn=978-0706904499|publisher=Vikas|url=https://books.google.com/books?id=Hq5BngAACAAJ|year=1978|access-date=3 December 2017|archive-date=11 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231111033004/https://books.google.com/books?id=Hq5BngAACAAJ|url-status=live}} *{{cite book|author=Burton Stein|title=The New Cambridge History of India: Vijayanagara|url=https://books.google.com/books?id=OpxeaYQbGDMC|year=1989|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-26693-2|access-date=3 December 2017|archive-date=11 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231111033010/https://books.google.com/books?id=OpxeaYQbGDMC|url-status=live}} *{{cite book|author1=Burton Stein|author2=David Arnold|title=A History of India|url=https://books.google.com/books?id=QY4zdTDwMAQC|year=2010|publisher=John Wiley & Sons|isbn=978-1-4443-2351-1|access-date=3 December 2017|archive-date=12 July 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230712062730/https://books.google.com/books?id=QY4zdTDwMAQC|url-status=live}} *{{cite book|author=Kapila Vatsyayan|title=The Square and the Circle of the Indian Arts|url=https://books.google.com/books?id=vwLJc3pBzzUC&pg=PR10|year=1997|publisher=Abhinav Publications|isbn=978-81-7017-362-5|access-date=3 December 2017|archive-date=11 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231111033504/https://books.google.com/books?id=vwLJc3pBzzUC&pg=PR10#v=onepage&q&f=false|url-status=live}} {{Refend}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Commons category|Brihadisvara Temple|বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ}} {{Wikivoyage|Thanjavur|তাঞ্জাভুৰ}} * [https://ignca.gov.in/thanjavur-brhadisvara-temple/ তাঞ্জাভুৰ বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ], ভাৰত চৰকাৰৰ ইন্দিৰা গান্ধী ৰাষ্ট্ৰীয় কলা কেন্দ্ৰ * [https://www.tamilnadutourism.tn.gov.in/destinations/brihadeeswara-temple বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ], তামিলনাডু পৰ্যটন * [https://indianculture.gov.in/stories/dakshina-meru-brihadeswara-temple দক্ষিণ মেৰু: বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ], ভাৰত চৰকাৰ * [http://www.art-and-archaeology.com/india/thanjavur/bri01.html শিল্প আৰু পুৰাতত্ত্বৰ ৱেবছাইটত আলোকচিত্ৰসমূহ] * [https://whc.unesco.org/en/list/250 ইউনেস্কোৰ মহান জীৱন্ত চোল মন্দিৰসমূহ] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ পৰ্যটনস্থলী]] [[শ্ৰেণী:হিন্দুধৰ্মৰ মঠ-মন্দিৰ]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ ধৰ্মীয় স্থান]] rurmhsnf55z2vd42w9k154vp9030m3c 0 138756 627334 2026-08-15T03:31:23Z AjayDas 12623 [[মহান চোল মন্দিৰসমূহ]]-লৈ পুনৰ্নিৰ্দেশ কৰা হ'ল 627334 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[মহান চোল মন্দিৰসমূহ]] 85u4caa0tee8wwqm0yl018n3lxnnlp5 0 138757 627365 2026-08-15T04:59:13Z AjayDas 12623 পৃষ্ঠা [[মহান চোল মন্দিৰসমূহ]]ৰ পৰা [[মহান জীৱন্ত চোল মন্দিৰসমূহ]]লৈ AjayDasয়ে স্থানান্তৰ কৰিলে 627365 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[মহান জীৱন্ত চোল মন্দিৰসমূহ]] j14ety11odvanae8rrkcqo7ayp95j56 0 138758 627384 2026-08-15T05:41:43Z AjayDas 12623 নতুন পৃষ্ঠা: {{Infobox settlement | name = সাৰনাথ | settlement_type = নগৰ | image_skyline = Ancient Buddhist monasteries near Dhamekh Stupa Monument Site, Sarnath.jpg | image_caption = প্ৰাচীন মূলগন্ধ কুটী বিহাৰৰ পৰা ধামেক স্তূপৰ ফালে চাই থকা সাৰনাথৰ দৃশ্য | pushpin_map = India#India Uttar Pradesh | pushpin_relief = yes | pushpin_label... 627384 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = সাৰনাথ | settlement_type = নগৰ | image_skyline = Ancient Buddhist monasteries near Dhamekh Stupa Monument Site, Sarnath.jpg | image_caption = প্ৰাচীন মূলগন্ধ কুটী বিহাৰৰ পৰা ধামেক স্তূপৰ ফালে চাই থকা সাৰনাথৰ দৃশ্য | pushpin_map = India#India Uttar Pradesh | pushpin_relief = yes | pushpin_label_position = left | coordinates = {{coord|25.3780|N|83.0251|E|display=inline,title}} | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = ৰাজ্য | subdivision_name1 = [[উত্তৰ প্ৰদেশ]] | subdivision_type2 = জিলা | subdivision_name2 = [[বাৰাণসী জিলা|বাৰাণসী]] | unit_pref = Metric | population_total = 11000 | population_as_of = 2019 | population_footnotes = <ref>{{cite journal|title= Still on UNESCO's "Tentative List of World Heritage"? Heritage, Tourism, and Stunted Growth in Sarnath (Varanasi), India|date=2023-06-23|journal=Heritage|url=https://www.mdpi.com/2571-9408/6/7/267}}</ref> | population_density_km2 = auto | demographics_type1 = ভাষা | demographics1_title1 = স্থানীয় | demographics1_info1 = [[ভোজপুৰী ভাষা|ভোজপুৰী]] | module = {{Infobox World Heritage Site |child = yes |official_name = Ancient Buddhist Site of Sarnath |criteria = Cultural: iii, vi |ID = 927 |year = 2026 |area = 8.05&nbsp;ha |buffer_zone = 72.2&nbsp;ha}} | utc_offset1 = +5:30 }} {{Infobox Buddhist term | title = সাৰনাথ | sa = सारनाथम् | sa-Latn= saraṅga-nāthá | bho = 𑂮𑂰𑂩𑂢𑂰𑂟 | bho-Latn = Sārnāth | pi = | pi-Latn = | bn = সারনাথ | bn-Latn = | my = ဣသိပတန မိဂဒါဝုန် | my-Latn = | zh = 鹿野苑 | zh-Latn = Lùyěyuàn | ja = サールナート/鹿野苑 | ja-Latn = Sārunāto/Rokuyaon | jv= | jv-Latn = | kaw = | kaw-Latn = | km = | km-Latn= | ko = 사르나트/녹야원(鹿野園) | ko-Latn = Sareunateu/Nokyawon | lo = | mnw = | mnw-Latn = | shn = | shn-Latn = | si = සාරනාත් | si-Latn = | ta = சாரநாத் | ta-Latn = | th = สารนาถ | th-Latn= | bo = | bo-Latn = | vi = Sarnath | id = Sarnath | kannada = | en = }} {{buddhism}} '''সাৰনাথ''' ('''হৰিণ উদ্যান''',<ref name="Nekhor" /><ref>Maps of India, "History: The Mesmeric Deer Park of Sarnath", 16 September 2013</ref><ref>Subham Mangsingka, "Deer Park", ''Times of India'', 11 January 2017</ref> ''সাৰংগনাথ'', ''ঋষিপত্তন'', ''মিগদায়'' আৰু ''মৃগদাৱ'' নামেৰেও পৰিচিত)<ref name="NRI2022">{{cite web |author=NRI Department <!--, Government of Uttar Pradesh, India-->|author-link=Government of Uttar Pradesh|title=About Sarnath|work=Sarnath|publisher=NRI Department, Government of Uttar Pradesh, India|location=Lucknow, Uttar Pradesh, India|year=2022|url=https://nri.up.gov.in/article/en/sarnath|access-date=1 January 2023|archive-date=17 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221217210223/https://nri.up.gov.in/article/en/sarnath|url-status=live}}</ref><ref name=WisLib>Gabe Hiemstra, "Buddha Chronicle 24: Kassapa Buddhavaṃsa". ''Wisdom Library'', 14 September 2019.</ref> ভাৰতৰ [[উত্তৰ প্ৰদেশ]] ৰাজ্যৰ [[বাৰাণসী]]ৰ উত্তৰ-পূবত অৱস্থিত এখন নগৰ। [[বুদ্ধ]]ই [[বোধগয়া]]ত জ্ঞান লাভ কৰাৰ পিছত ইয়াতেই প্ৰথম ধৰ্মোপদেশ দিছিল। খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ২৫০ চনত প্ৰথম বৌদ্ধ সম্ৰাট অশোকে সাৰনাথত এটা স্তম্ভৰ ওপৰত স্থাপন কৰা অশোকৰ সিংহশিৰ এই ঘটনাৰ স্মাৰক। ই [[ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰতীক]] হিচাপেও ব্যৱহাৰ কৰা হয়। সাৰনাথতে গৌতম বুদ্ধৰ ''সংঘ'' প্ৰথমবাৰৰ বাবে সমবেত হৈছিল। তেওঁ তেওঁৰ প্ৰথম পাঁচজন শিষ্য কৌণ্ডিন্য, অশ্বজিৎ, ভদ্দিয়, ৱপ্প আৰু মহানামক প্ৰথম শিক্ষা দিছিল।<ref name=buddhanet>{{cite web|author=BuddhaNet|title=The First Five Monks|work=Life of the Buddha|publisher=Buddha Dharma Education Association Inc.|location=Tullera, NSW, Australia|year=2008|url=https://www.buddhanet.net/e-learning/buddhism/lifebuddha/18lbud.htm|access-date=1 January 2023|archive-date=7 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230307225948/https://www.buddhanet.net/e-learning/buddhism/lifebuddha/18lbud.htm|url-status=live}}</ref> এই ঘটনাক ''ধৰ্মচক্ৰৰ প্ৰথম প্ৰৱৰ্তন'' বুলি কোৱা হয়।<ref name="Nekhor" /> ''[[ললিতবিস্তৰ সূত্ৰ]]''ত কোৱা হৈছে যে [[গৌতম বুদ্ধ]]ই জ্ঞান লাভ কৰাৰ পিছত তেওঁৰ প্ৰথম শিক্ষা দিয়াৰ বাবে [[বাৰাণসী]]ৰ বাহিৰত থকা "পতিত ঋষিসকলৰ পাহাৰৰ কাষৰ হৰিণ উদ্যান" বাছি লৈছিল।<ref name="Nekhor" /> এই শিক্ষাৰ নাম ''ধম্মচক্কপ্পৱত্তন সূত্ৰ''।{{sfn|Sahni|1914|p=2}} সাৰনাথ বৌদ্ধসকলৰ বাবে আঠটা গুৰুত্বপূৰ্ণ বৌদ্ধ তীৰ্থস্থানৰ ভিতৰত অন্যতম। ইয়াক ইউনেস্কোৰ [[বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ]] হিচাপে মনোনীত কৰা হৈছে।<ref>"Sarnath struggles for recognition as heritage bid gathers dust", ''The Times of India'', 19 April 2024</ref> এই শিক্ষা প্ৰায় ৫২৮&nbsp; খ্ৰীষ্টপূৰ্বত দিয়া হৈছিল। সেই সময়ত বুদ্ধৰ বয়স প্ৰায় ৩৫ বছৰ আছিল। বুদ্ধৰ জীৱনকেন্দ্ৰিক গ্ৰন্থ বুদ্ধবংশত কোৱা হৈছে যে পূৰ্বৰ এজন বুদ্ধ, কাশ‍্যপ বুদ্ধ, সাৰনাথত জন্মগ্ৰহণ কৰিছিল। তেওঁ তেওঁৰ উত্তৰাধিকাৰী গৌতমৰ দৰে পুৰুষ আৰু মহিলাৰ এটা সংঘত যোগ দিছিল আৰু তাতেই প্ৰথম শিক্ষা দিছিল।<ref name="WisLib" /> কেইবাটাও উৎসৰ মতে, সাৰনাথ নামটো ''সাৰংগনাথ''ৰ পৰা আহিছে। ইয়াৰ অৰ্থ হৈছে 'হৰিণৰ প্ৰভু'। এটা কাহিনী অনুসৰি, স্থানীয় ৰজা এজনে চিকাৰ কৰিবলৈ যাওঁতে এটা মতা হৰিণে ৰজাই মাৰিবলৈ লক্ষ্য কৰা এজনী মাইকী হৰিণৰ জীৱন ৰক্ষা কৰিবলৈ নিজকে বলি দিবলৈ আগবাঢ়িছিল। এই কথাত ৰজা অভিভূত হৈছিল। তাৰ পিছত ৰজাই তেওঁৰ উদ্যানখন হৰিণৰ অভয়াৰণ্য হিচাপে ঘোষণা কৰিছিল।<ref>Khenpo Sonam Tsering,''The Great Pilgrimage Sites in India'', 2021</ref><ref>Varanasi on Line, "Sarnath"</ref> ''দীঘ নিকায়''ৰ ''মহাপৰিনিৰ্বাণ সূত্ৰ''ৰ ১৬ নম্বৰ সূত্ৰ<ref>{{cite web |last1=Sujato |first1=Bhante Sujato |title=DN 16 - Mahāparinibbānasutta |url=https://suttacentral.net/dn16/en/sujato?lang=en&layout=plain&reference=main&notes=asterisk&highlight=false&script=latin |website=suttacentral.net |publisher=SuttaCentral Development Trust |access-date=14 March 2026}}</ref> অনুসৰি, বুদ্ধই সাৰনাথক ভক্ত অনুগামীসকলে ''সংবেগ'' বা শ্ৰদ্ধাৰ অনুভূতিৰে ভ্ৰমণ কৰি দৰ্শন কৰিবলগীয়া চাৰিটা বৌদ্ধ তীৰ্থস্থানৰ ভিতৰত এটা বুলি কৈছিল। বুদ্ধই উল্লেখ কৰা আন তিনিটা স্থান হৈছে [[লুম্বিনী]], তেওঁৰ জন্মস্থান; [[বোধগয়া]], য'ত তেওঁ জ্ঞান লাভ কৰিছিল; আৰু [[কুশীনগৰ]], য'ত তেওঁ ''পৰিনিৰ্বাণ'' লাভ কৰিছিল।<ref name="Thanissaro1998">{{cite web|translator-last=Bhikkhu|translator-first=Thanissaro|translator-link=Ṭhānissaro Bhikkhu|title=Maha-parinibbana Sutta: The Great Discourse on the Total Unbinding (excerpt)|work=[[Access to Insight]]|publisher=Barre Center for Buddhist Studies|location=Barre, Massachusetts|year=1998|url=https://www.accesstoinsight.org/tipitaka/dn/dn.16.5-6.than.html#pilgrim|access-date=1 January 2023|archive-date=17 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221217193913/https://www.accesstoinsight.org/tipitaka/dn/dn.16.5-6.than.html#pilgrim|url-status=live}}</ref><ref name="Vajira&Story1998">{{cite web|translator-last1=Vajira|translator-first1=Sister|translator-link1=Sister Vajirā|translator-last2=Story|translator-first2=Francis|title=Maha-parinibbana Sutta: Last Days of the Buddha (Part Five)|work=[[Access to Insight]]|publisher=Barre Center for Buddhist Studies|location=Barre, Massachusetts|year=1998|url=https://www.accesstoinsight.org/tipitaka/dn/dn.16.1-6.vaji.html#chap5|access-date=1 January 2023|archive-date=25 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200625002728/https://www.accesstoinsight.org/tipitaka/dn/dn.16.1-6.vaji.html#chap5|url-status=live}}</ref> সাৰনাথ [[গংগা]] আৰু বৰুণ নদীৰ সংগমস্থলৰ ওচৰত [[বাৰাণসী]]ৰ পৰা ৮ কিলোমিটাৰ উত্তৰ-পূবত অৱস্থিত। ২০২৬ চনত সাৰনাথক [[বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ|ইউনেস্কোৰ বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ]]ৰ তালিকাত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।<ref>{{Cite web |last=SINGH |first=By RAJESH KUMAR |date=2026-07-25 |title=The ancient Buddhist site of Sarnath that has been added to the World Heritage list, in photos |url=https://www.nhregister.com/news/article/the-ancient-buddhist-site-of-sarnath-that-has-22360049.php |access-date=2026-07-26 |website=New Haven Register |language=en}}</ref> f0mvlhwff8zo4oq1zchezh98c2cow9g 627387 627384 2026-08-15T05:45:43Z AjayDas 12623 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 627387 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = সাৰনাথ | settlement_type = নগৰ | image_skyline = Ancient Buddhist monasteries near Dhamekh Stupa Monument Site, Sarnath.jpg | image_caption = প্ৰাচীন মূলগন্ধ কুটী বিহাৰৰপৰা ধামেক স্তূপৰফালে চাই থকা সাৰনাথৰ দৃশ্য | pushpin_map = India#India Uttar Pradesh | pushpin_relief = yes | pushpin_label_position = left | coordinates = {{coord|25.3780|N|83.0251|E|display=inline,title}} | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = ৰাজ্য | subdivision_name1 = [[উত্তৰ প্ৰদেশ]] | subdivision_type2 = জিলা | subdivision_name2 = [[বাৰাণসী জিলা|বাৰাণসী]] | unit_pref = Metric | population_total = 11000 | population_as_of = 2019 | population_footnotes = <ref>{{cite journal|title= Still on UNESCO's "Tentative List of World Heritage?" Heritage, Tourism, and Stunted Growth in Sarnath (Varanasi), India|date=2023-06-23|journal=Heritage|url=https://www.mdpi.com/2571-9408/6/7/267}}</ref> | population_density_km2 = auto | demographics_type1 = ভাষা | demographics1_title1 = স্থানীয় | demographics1_info1 = [[ভোজপুৰী ভাষা|ভোজপুৰী]] | module = {{Infobox World Heritage Site |child = yes |official_name = Ancient Buddhist Site of Sarnath |criteria = Cultural: iii, vi |ID = 927 |year = 2026 |area = 8.05&nbsp; ha |buffer_zone = 72.2&nbsp; ha}} | utc_offset1 = +5:30 }} {{Infobox Buddhist term | title = সাৰনাথ | sa = सारनाथम् | sa-Latn= saraṅga-nāthá | bho = 𑂮𑂰𑂩𑂢𑂰𑂟 | bho-Latn = Sārnāth | pi = | pi-Latn = | bn = সাৰনাথ | bn-Latn = | my = ဣသိပတန မိဂဒါဝုန် | my-Latn = | zh = 鹿野苑 | zh-Latn = Lùyěyuàn | ja = サールナート/鹿野苑 | ja-Latn = Sārunāto/Rokuyaon | jv= | jv-Latn = | kaw = | kaw-Latn = | km = | km-Latn= | ko = 사르나트/녹야원(鹿野園) | ko-Latn = Sareunateu/Nokyawon | lo = | mnw = | mnw-Latn = | shn = | shn-Latn = | si = සාරනාත් | si-Latn = | ta = சாரநாத் | ta-Latn = | th = สารนาถ | th-Latn= | bo = | bo-Latn = | vi = Sarnath | id = Sarnath | kannada = | en = }} {{buddhism}} '''সাৰনাথ''' ('''হৰিণ উদ্যান''',<ref name="Nekhor" /><ref>Maps of India, "History: The Mesmeric Deer Park of Sarnath", 16 September 2013</ref><ref>Subham Mangsingka, "Deer Park", ''Times of India'', 11 January 2017</ref> ''সাৰংগনাথ'', ''ঋষিপত্তন'', ''মিগদায়'' আৰু ''মৃগদাৱ'' নামেৰেও পৰিচিত)<ref name="NRI2022">{{cite web |author=NRI Department <!--, Government of Uttar Pradesh, India-->|author-link=Government of Uttar Pradesh|title=About Sarnath|work=Sarnath|publisher=NRI Department, Government of Uttar Pradesh, India|location=Lucknow, Uttar Pradesh, India|year=2022|url=https://nri.up.gov.in/article/en/sarnath|access-date=1 January 2023|archive-date=17 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221217210223/https://nri.up.gov.in/article/en/sarnath|url-status=live}}</ref><ref name=WisLib>Gabe Hiemstra, "Buddha Chronicle 24: Kassapa Buddhavaṃsa". ''Wisdom Library'', 14 September 2019.</ref> ভাৰতৰ [[উত্তৰ প্ৰদেশ]] ৰাজ্যৰ [[বাৰাণসী]]ৰ উত্তৰ-পূবত অৱস্থিত এখন নগৰ। [[বুদ্ধ]]ই [[বোধগয়া]]ত জ্ঞান লাভ কৰাৰ পাছত ইয়াতেই প্ৰথম ধৰ্মোপদেশ দিছিল। খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ২৫০ চনত প্ৰথম বৌদ্ধ সম্ৰাট অশোকে সাৰনাথত এটা স্তম্ভৰ ওপৰত স্থাপন কৰা অশোকৰ সিংহশিৰ এই ঘটনাৰ স্মাৰক। ই [[ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰতীক]] হিচাপেও ব্যৱহাৰ কৰা হয়। সাৰনাথতে গৌতম বুদ্ধৰ ''সংঘ'' প্ৰথমবাৰৰ বাবে সমবেত হৈছিল। তেওঁ তেওঁৰ প্ৰথম পাঁচজন শিষ্য কৌণ্ডিন্য, অশ্বজিৎ, ভদ্দিয়, ৱপ্প আৰু মহানামক প্ৰথম শিক্ষা দিছিল।<ref name=buddhanet>{{cite web|author=BuddhaNet|title=The First Five Monks|work=Life of the Buddha|publisher=Buddha Dharma Education Association Inc.|location=Tullera, NSW, Australia|year=2008|url=https://www.buddhanet.net/e-learning/buddhism/lifebuddha/18lbud.htm|access-date=1 January 2023|archive-date=7 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230307225948/https://www.buddhanet.net/e-learning/buddhism/lifebuddha/18lbud.htm|url-status=live}}</ref> এই ঘটনাক ''ধৰ্মচক্ৰৰ প্ৰথম প্ৰৱৰ্তন'' বুলি কোৱা হয়।<ref name="Nekhor" /> ''[[ললিতবিস্তৰ সূত্ৰ]]''ত কোৱা হৈছে যে [[গৌতম বুদ্ধ]]ই জ্ঞান লাভ কৰাৰ পাছত তেওঁৰ প্ৰথম শিক্ষা দিয়াৰ বাবে [[বাৰাণসী]]ৰ বাহিৰত থকা "পতিত ঋষিসকলৰ পাহাৰৰ কাষৰ হৰিণ উদ্যান" বাছি লৈছিল।<ref name="Nekhor" /> এই শিক্ষাৰ নাম ''ধম্মচক্কপ্পৱত্তন সূত্ৰ''।{{sfn|Sahni|1914|p=2}} সাৰনাথ বৌদ্ধসকলৰ বাবে আঠটা গুৰুত্বপূৰ্ণ বৌদ্ধ তীৰ্থস্থানৰ ভিতৰত অন্যতম। ইয়াক ইউনেস্কোৰ [[বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ]] হিচাপে মনোনীত কৰা হৈছে।<ref>"Sarnath struggles for recognition as heritage bid gathers dust", ''The Times of India'', 19 April 2024</ref> এই শিক্ষা প্ৰায় ৫২৮&nbsp; খ্ৰীষ্টপূৰ্বত দিয়া হৈছিল। সেই সময়ত বুদ্ধৰ বয়স প্ৰায় ৩৫ বছৰ আছিল। বুদ্ধৰ জীৱনকেন্দ্ৰিক গ্ৰন্থ বুদ্ধবংশত কোৱা হৈছে যে পূৰ্বৰ এজন বুদ্ধ, কাশ‍্যপ বুদ্ধ, সাৰনাথত জন্মগ্ৰহণ কৰিছিল। তেওঁ তেওঁৰ উত্তৰাধিকাৰী গৌতমৰ দৰে পুৰুষ আৰু মহিলাৰ এটা সংঘত যোগ দিছিল আৰু তাতেই প্ৰথম শিক্ষা দিছিল।<ref name="WisLib" /> কেইবাটাও উৎসৰ মতে, সাৰনাথ নামটো ''সাৰংগনাথ''ৰপৰা আহিছে। ইয়াৰ অৰ্থ হৈছে 'হৰিণৰ প্ৰভু'। এটা কাহিনী অনুসৰি, স্থানীয় ৰজা এজনে চিকাৰ কৰিবলৈ যাওঁতে এটা মতা হৰিণে ৰজাই মাৰিবলৈ লক্ষ্য কৰা এজনী মাইকী হৰিণৰ জীৱন ৰক্ষা কৰিবলৈ নিজকে বলি দিবলৈ আগবাঢ়িছিল। এই কথাত ৰজা অভিভূত হৈছিল। তাৰ পিছত ৰজাই তেওঁৰ উদ্যানখন হৰিণৰ অভয়াৰণ্য হিচাপে ঘোষণা কৰিছিল।<ref>Khenpo Sonam Tsering,''The Great Pilgrimage Sites in India'', 2021</ref><ref>Varanasi on Line, "Sarnath"</ref> ''দীঘ নিকায়''ৰ ''মহাপৰিনিৰ্বাণ সূত্ৰ''ৰ ১৬ নম্বৰ সূত্ৰ<ref>{{cite web |last1=Sujato |first1=Bhante Sujato |title=DN 16 - Mahāparinibbānasutta |url=https://suttacentral.net/dn16/en/sujato?lang=en&layout=plain&reference=main&notes=asterisk&highlight=false&script=latin |website=suttacentral.net |publisher=SuttaCentral Development Trust |access-date=14 March 2026}}</ref> অনুসৰি, বুদ্ধই সাৰনাথক ভক্ত অনুগামীসকলে ''সংবেগ'' বা শ্ৰদ্ধাৰ অনুভূতিৰে ভ্ৰমণ কৰি দৰ্শন কৰিবলগীয়া চাৰিটা বৌদ্ধ তীৰ্থস্থানৰ ভিতৰত এটা বুলি কৈছিল। বুদ্ধই উল্লেখ কৰা আন তিনিটা স্থান হৈছে [[লুম্বিনী]], তেওঁৰ জন্মস্থান; [[বোধগয়া]], য'ত তেওঁ জ্ঞান লাভ কৰিছিল; আৰু [[কুশীনগৰ]], য'ত তেওঁ ''পৰিনিৰ্বাণ'' লাভ কৰিছিল।<ref name="Thanissaro1998">{{cite web|translator-last=Bhikkhu|translator-first=Thanissaro|translator-link=Ṭhānissaro Bhikkhu|title=Maha-parinibbana Sutta: The Great Discourse on the Total Unbinding (excerpt)|work=[[Access to Insight]]|publisher=Barre Center for Buddhist Studies|location=Barre, Massachusetts|year=1998|url=https://www.accesstoinsight.org/tipitaka/dn/dn.16.5-6.than.html#pilgrim|access-date=1 January 2023|archive-date=17 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221217193913/https://www.accesstoinsight.org/tipitaka/dn/dn.16.5-6.than.html#pilgrim|url-status=live}}</ref><ref name="Vajira&Story1998">{{cite web|translator-last1=Vajira|translator-first1=Sister|translator-link1=Sister Vajirā|translator-last2=Story|translator-first2=Francis|title=Maha-parinibbana Sutta: Last Days of the Buddha (Part Five)|work=[[Access to Insight]]|publisher=Barre Center for Buddhist Studies|location=Barre, Massachusetts|year=1998|url=https://www.accesstoinsight.org/tipitaka/dn/dn.16.1-6.vaji.html#chap5|access-date=1 January 2023|archive-date=25 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200625002728/https://www.accesstoinsight.org/tipitaka/dn/dn.16.1-6.vaji.html#chap5|url-status=live}}</ref> সাৰনাথ [[গংগা]] আৰু বৰুণ নদীৰ সংগমস্থলৰ ওচৰত [[বাৰাণসী]]ৰপৰা ৮ কিলোমিটাৰ উত্তৰ-পূবত অৱস্থিত। ২০২৬ চনত সাৰনাথক [[বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ|ইউনেস্কোৰ বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ]]ৰ তালিকাত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।<ref>{{Cite web |last=SINGH |first=By RAJESH KUMAR |date=2026-07-25 |title=The ancient Buddhist site of Sarnath that has been added to the World Heritage list, in photos |url=https://www.nhregister.com/news/article/the-ancient-buddhist-site-of-sarnath-that-has-22360049.php |access-date=2026-07-26 |website=New Haven Register |language=en}}</ref> s0ry7a9486rdbc96g80bkuw4vv8jmnv 627394 627387 2026-08-15T05:52:48Z AjayDas 12623 /* */ 627394 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = সাৰনাথ | settlement_type = নগৰ | image_skyline = Ancient Buddhist monasteries near Dhamekh Stupa Monument Site, Sarnath.jpg | image_caption = প্ৰাচীন মূলগন্ধ কুটী বিহাৰৰপৰা ধামেক স্তূপৰফালে চাই থকা সাৰনাথৰ দৃশ্য | pushpin_map = India#India Uttar Pradesh | pushpin_relief = yes | pushpin_label_position = left | coordinates = {{coord|25.3780|N|83.0251|E|display=inline,title}} | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = ৰাজ্য | subdivision_name1 = [[উত্তৰ প্ৰদেশ]] | subdivision_type2 = জিলা | subdivision_name2 = [[বাৰাণসী জিলা|বাৰাণসী]] | unit_pref = Metric | population_total = 11000 | population_as_of = 2019 | population_footnotes = <ref>{{cite journal|title= Still on UNESCO's "Tentative List of World Heritage?" Heritage, Tourism, and Stunted Growth in Sarnath (Varanasi), India|date=2023-06-23|journal=Heritage|url=https://www.mdpi.com/2571-9408/6/7/267}}</ref> | population_density_km2 = auto | demographics_type1 = ভাষা | demographics1_title1 = স্থানীয় | demographics1_info1 = [[ভোজপুৰী ভাষা|ভোজপুৰী]] | module = {{Infobox World Heritage Site |child = yes |official_name = Ancient Buddhist Site of Sarnath |criteria = Cultural: iii, vi |ID = 927 |year = 2026 |area = 8.05&nbsp; ha |buffer_zone = 72.2&nbsp; ha}} | utc_offset1 = +5:30 }} {{Infobox Buddhist term | title = সাৰনাথ | sa = सारनाथम् | sa-Latn= saraṅga-nāthá | bho = 𑂮𑂰𑂩𑂢𑂰𑂟 | bho-Latn = Sārnāth | pi = | pi-Latn = | bn = সাৰনাথ | bn-Latn = | my = ဣသိပတန မိဂဒါဝုန် | my-Latn = | zh = 鹿野苑 | zh-Latn = Lùyěyuàn | ja = サールナート/鹿野苑 | ja-Latn = Sārunāto/Rokuyaon | jv= | jv-Latn = | kaw = | kaw-Latn = | km = | km-Latn= | ko = 사르나트/녹야원(鹿野園) | ko-Latn = Sareunateu/Nokyawon | lo = | mnw = | mnw-Latn = | shn = | shn-Latn = | si = සාරනාත් | si-Latn = | ta = சாரநாத் | ta-Latn = | th = สารนาถ | th-Latn= | bo = | bo-Latn = | vi = Sarnath | id = Sarnath | kannada = | en = }} {{buddhism}} '''সাৰনাথ''' ('''হৰিণ উদ্যান''',<ref name="Nekhor" /><ref>Maps of India, "History: The Mesmeric Deer Park of Sarnath", 16 September 2013</ref><ref>Subham Mangsingka, "Deer Park", ''Times of India'', 11 January 2017</ref> ''সাৰংগনাথ'', ''ঋষিপত্তন'', ''মিগদায়'' আৰু ''মৃগদাৱ'' নামেৰেও পৰিচিত)<ref name="NRI2022">{{cite web |author=NRI Department <!--, Government of Uttar Pradesh, India-->|author-link=Government of Uttar Pradesh|title=About Sarnath|work=Sarnath|publisher=NRI Department, Government of Uttar Pradesh, India|location=Lucknow, Uttar Pradesh, India|year=2022|url=https://nri.up.gov.in/article/en/sarnath|access-date=1 January 2023|archive-date=17 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221217210223/https://nri.up.gov.in/article/en/sarnath|url-status=live}}</ref><ref name=WisLib>Gabe Hiemstra, "Buddha Chronicle 24: Kassapa Buddhavaṃsa". ''Wisdom Library'', 14 September 2019.</ref> ভাৰতৰ [[উত্তৰ প্ৰদেশ]] ৰাজ্যৰ [[বাৰাণসী]]ৰ উত্তৰ-পূবত অৱস্থিত এখন নগৰ। [[বুদ্ধ]]ই [[বোধগয়া]]ত জ্ঞান লাভ কৰাৰ পাছত ইয়াতেই প্ৰথম ধৰ্মোপদেশ দিছিল। খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ২৫০ চনত প্ৰথম বৌদ্ধ সম্ৰাট অশোকে সাৰনাথত এটা স্তম্ভৰ ওপৰত স্থাপন কৰা অশোকৰ সিংহশিৰ এই ঘটনাৰ স্মাৰক। ইয়াক [[ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰতীক]] হিচাপেও ব্যৱহাৰ কৰা হয়। সাৰনাথতে গৌতম বুদ্ধৰ ''সংঘ'' প্ৰথমবাৰৰ বাবে সমবেত হৈছিল। তেওঁ তেওঁৰ প্ৰথম পাঁচজন শিষ্য কৌণ্ডিন্য, অশ্বজিৎ, ভদ্দিয়, ৱপ্প আৰু মহানামক প্ৰথম শিক্ষা দিছিল।<ref name=buddhanet>{{cite web|author=BuddhaNet|title=The First Five Monks|work=Life of the Buddha|publisher=Buddha Dharma Education Association Inc.|location=Tullera, NSW, Australia|year=2008|url=https://www.buddhanet.net/e-learning/buddhism/lifebuddha/18lbud.htm|access-date=1 January 2023|archive-date=7 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230307225948/https://www.buddhanet.net/e-learning/buddhism/lifebuddha/18lbud.htm|url-status=live}}</ref> এই ঘটনাক ''ধৰ্মচক্ৰৰ প্ৰথম প্ৰৱৰ্তন'' বুলি কোৱা হয়।<ref name="Nekhor" /> ''[[ললিতবিস্তৰ সূত্ৰ]]''ত কোৱা হৈছে যে [[গৌতম বুদ্ধ]]ই জ্ঞান লাভ কৰাৰ পাছত তেওঁৰ প্ৰথম শিক্ষা দিয়াৰ বাবে [[বাৰাণসী]]ৰ বাহিৰত থকা "পতিত ঋষিসকলৰ পাহাৰৰ কাষৰ হৰিণ উদ্যান" বাছি লৈছিল।<ref name="Nekhor" /> এই শিক্ষাৰ নাম ''ধম্মচক্কপ্পৱত্তন সূত্ৰ''।{{sfn|Sahni|1914|p=2}} সাৰনাথ বৌদ্ধসকলৰ বাবে আঠটা গুৰুত্বপূৰ্ণ বৌদ্ধ তীৰ্থস্থানৰ ভিতৰত অন্যতম। ইয়াক ইউনেস্কোৰ [[বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ]] হিচাপে মনোনীত কৰা হৈছে।<ref>"Sarnath struggles for recognition as heritage bid gathers dust", ''The Times of India'', 19 April 2024</ref> এই শিক্ষা প্ৰায় ৫২৮&nbsp; খ্ৰীষ্টপূৰ্বত দিয়া হৈছিল। সেই সময়ত বুদ্ধৰ বয়স প্ৰায় ৩৫ বছৰ আছিল। বুদ্ধৰ জীৱনকেন্দ্ৰিক গ্ৰন্থ বুদ্ধবংশত কোৱা হৈছে যে পূৰ্বৰ এজন বুদ্ধ, কাশ‍্যপ বুদ্ধ, সাৰনাথত জন্মগ্ৰহণ কৰিছিল। তেওঁ তেওঁৰ উত্তৰাধিকাৰী গৌতমৰ দৰে পুৰুষ আৰু মহিলাৰ এটা সংঘত যোগ দিছিল আৰু তাতেই প্ৰথম শিক্ষা দিছিল।<ref name="WisLib" /> কেইবাটাও উৎসৰ মতে, সাৰনাথ নামটো ''সাৰংগনাথ''ৰপৰা আহিছে। ইয়াৰ অৰ্থ হৈছে 'হৰিণৰ প্ৰভু'। এটা কাহিনী অনুসৰি, স্থানীয় ৰজা এজনে চিকাৰ কৰিবলৈ যাওঁতে এটা মতা হৰিণে ৰজাই মাৰিবলৈ লক্ষ্য কৰা এজনী মাইকী হৰিণৰ জীৱন ৰক্ষা কৰিবলৈ নিজকে বলি দিবলৈ আগবাঢ়িছিল। এই কথাত ৰজা অভিভূত হৈছিল। তাৰ পিছত ৰজাই তেওঁৰ উদ্যানখন হৰিণৰ অভয়াৰণ্য হিচাপে ঘোষণা কৰিছিল।<ref>Khenpo Sonam Tsering,''The Great Pilgrimage Sites in India'', 2021</ref><ref>Varanasi on Line, "Sarnath"</ref> ''দীঘ নিকায়''ৰ ''মহাপৰিনিৰ্বাণ সূত্ৰ''ৰ ১৬ নম্বৰ সূত্ৰ<ref>{{cite web |last1=Sujato |first1=Bhante Sujato |title=DN 16 - Mahāparinibbānasutta |url=https://suttacentral.net/dn16/en/sujato?lang=en&layout=plain&reference=main&notes=asterisk&highlight=false&script=latin |website=suttacentral.net |publisher=SuttaCentral Development Trust |access-date=14 March 2026}}</ref> অনুসৰি, বুদ্ধই সাৰনাথক ভক্ত অনুগামীসকলে ''সংবেগ'' বা শ্ৰদ্ধাৰ অনুভূতিৰে ভ্ৰমণ কৰি দৰ্শন কৰিবলগীয়া চাৰিটা বৌদ্ধ তীৰ্থস্থানৰ ভিতৰত এটা বুলি কৈছিল। বুদ্ধই উল্লেখ কৰা আন তিনিটা স্থান হৈছে [[লুম্বিনী]], তেওঁৰ জন্মস্থান; [[বোধগয়া]], য'ত তেওঁ জ্ঞান লাভ কৰিছিল; আৰু [[কুশীনগৰ]], য'ত তেওঁ ''পৰিনিৰ্বাণ'' লাভ কৰিছিল।<ref name="Thanissaro1998">{{cite web|translator-last=Bhikkhu|translator-first=Thanissaro|translator-link=Ṭhānissaro Bhikkhu|title=Maha-parinibbana Sutta: The Great Discourse on the Total Unbinding (excerpt)|work=[[Access to Insight]]|publisher=Barre Center for Buddhist Studies|location=Barre, Massachusetts|year=1998|url=https://www.accesstoinsight.org/tipitaka/dn/dn.16.5-6.than.html#pilgrim|access-date=1 January 2023|archive-date=17 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221217193913/https://www.accesstoinsight.org/tipitaka/dn/dn.16.5-6.than.html#pilgrim|url-status=live}}</ref><ref name="Vajira&Story1998">{{cite web|translator-last1=Vajira|translator-first1=Sister|translator-link1=Sister Vajirā|translator-last2=Story|translator-first2=Francis|title=Maha-parinibbana Sutta: Last Days of the Buddha (Part Five)|work=[[Access to Insight]]|publisher=Barre Center for Buddhist Studies|location=Barre, Massachusetts|year=1998|url=https://www.accesstoinsight.org/tipitaka/dn/dn.16.1-6.vaji.html#chap5|access-date=1 January 2023|archive-date=25 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200625002728/https://www.accesstoinsight.org/tipitaka/dn/dn.16.1-6.vaji.html#chap5|url-status=live}}</ref> সাৰনাথ [[গংগা]] আৰু বৰুণ নদীৰ সংগমস্থলৰ ওচৰত [[বাৰাণসী]]ৰপৰা ৮ কিলোমিটাৰ উত্তৰ-পূবত অৱস্থিত। ২০২৬ চনত সাৰনাথক [[বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ|ইউনেস্কোৰ বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ]]ৰ তালিকাত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।<ref>{{Cite web |last=SINGH |first=By RAJESH KUMAR |date=2026-07-25 |title=The ancient Buddhist site of Sarnath that has been added to the World Heritage list, in photos |url=https://www.nhregister.com/news/article/the-ancient-buddhist-site-of-sarnath-that-has-22360049.php |access-date=2026-07-26 |website=New Haven Register |language=en}}</ref> nobv21w69bve03sa84mt640dqnh3u9t 627395 627394 2026-08-15T05:55:00Z AjayDas 12623 /* */ 627395 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = সাৰনাথ | settlement_type = নগৰ | image_skyline = Ancient Buddhist monasteries near Dhamekh Stupa Monument Site, Sarnath.jpg | image_caption = প্ৰাচীন মূলগন্ধ কুটী বিহাৰৰপৰা ধামেক স্তূপৰফালে চাই থকা সাৰনাথৰ দৃশ্য | pushpin_map = India#India Uttar Pradesh | pushpin_relief = yes | pushpin_label_position = left | coordinates = {{coord|25.3780|N|83.0251|E|display=inline,title}} | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = ৰাজ্য | subdivision_name1 = [[উত্তৰ প্ৰদেশ]] | subdivision_type2 = জিলা | subdivision_name2 = [[বাৰাণসী জিলা|বাৰাণসী]] | unit_pref = Metric | population_total = 11000 | population_as_of = 2019 | population_footnotes = <ref>{{cite journal|title= Still on UNESCO's "Tentative List of World Heritage?" Heritage, Tourism, and Stunted Growth in Sarnath (Varanasi), India|date=2023-06-23|journal=Heritage|url=https://www.mdpi.com/2571-9408/6/7/267}}</ref> | population_density_km2 = auto | demographics_type1 = ভাষা | demographics1_title1 = স্থানীয় | demographics1_info1 = [[ভোজপুৰী ভাষা|ভোজপুৰী]] | module = {{Infobox World Heritage Site |child = yes |official_name = Ancient Buddhist Site of Sarnath |criteria = Cultural: iii, vi |ID = 927 |year = 2026 |area = 8.05&nbsp; ha |buffer_zone = 72.2&nbsp; ha}} | utc_offset1 = +5:30 }} {{Infobox Buddhist term | title = সাৰনাথ | sa = सारनाथम् | sa-Latn= saraṅga-nāthá | bho = 𑂮𑂰𑂩𑂢𑂰𑂟 | bho-Latn = Sārnāth | pi = | pi-Latn = | bn = সাৰনাথ | bn-Latn = | my = ဣသိပတန မိဂဒါဝုန် | my-Latn = | zh = 鹿野苑 | zh-Latn = Lùyěyuàn | ja = サールナート/鹿野苑 | ja-Latn = Sārunāto/Rokuyaon | jv= | jv-Latn = | kaw = | kaw-Latn = | km = | km-Latn= | ko = 사르나트/녹야원(鹿野園) | ko-Latn = Sareunateu/Nokyawon | lo = | mnw = | mnw-Latn = | shn = | shn-Latn = | si = සාරනාත් | si-Latn = | ta = சாரநாத் | ta-Latn = | th = สารนาถ | th-Latn= | bo = | bo-Latn = | vi = Sarnath | id = Sarnath | kannada = | en = }} {{buddhism}} '''সাৰনাথ''' ('''হৰিণ উদ্যান''',<ref name="Nekhor" /><ref>Maps of India, "History: The Mesmeric Deer Park of Sarnath", 16 September 2013</ref><ref>Subham Mangsingka, "Deer Park", ''Times of India'', 11 January 2017</ref> ''সাৰংগনাথ'', ''ঋষিপত্তন'', ''মিগদায়'' আৰু ''মৃগদাৱ'' নামেৰেও পৰিচিত)<ref name="NRI2022">{{cite web |author=NRI Department <!--, Government of Uttar Pradesh, India-->|author-link=Government of Uttar Pradesh|title=About Sarnath|work=Sarnath|publisher=NRI Department, Government of Uttar Pradesh, India|location=Lucknow, Uttar Pradesh, India|year=2022|url=https://nri.up.gov.in/article/en/sarnath|access-date=1 January 2023|archive-date=17 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221217210223/https://nri.up.gov.in/article/en/sarnath|url-status=live}}</ref><ref name=WisLib>Gabe Hiemstra, "Buddha Chronicle 24: Kassapa Buddhavaṃsa". ''Wisdom Library'', 14 September 2019.</ref> ভাৰতৰ [[উত্তৰ প্ৰদেশ]] ৰাজ্যৰ [[বাৰাণসী]]ৰ উত্তৰ-পূবত অৱস্থিত এখন নগৰ। [[বুদ্ধ]]ই [[বোধগয়া]]ত জ্ঞান লাভ কৰাৰ পাছত ইয়াতেই প্ৰথম ধৰ্মোপদেশ দিছিল। খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ২৫০ চনত প্ৰথম বৌদ্ধ সম্ৰাট অশোকে সাৰনাথত এটা স্তম্ভৰ ওপৰত স্থাপন কৰা অশোকৰ সিংহশিৰ এই ঘটনাৰ স্মাৰক। ইয়াক [[ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰতীক]] হিচাপেও ব্যৱহাৰ কৰা হয়। সাৰনাথতে গৌতম বুদ্ধৰ ''সংঘ'' প্ৰথমবাৰৰ বাবে সমবেত হৈছিল। তেওঁ তেওঁৰ প্ৰথম পাঁচজন শিষ্য কৌণ্ডিন্য, অশ্বজিৎ, ভদ্দিয়, ৱপ্প আৰু মহানামক প্ৰথম শিক্ষা দিছিল।<ref name=buddhanet>{{cite web|author=BuddhaNet|title=The First Five Monks|work=Life of the Buddha|publisher=Buddha Dharma Education Association Inc.|location=Tullera, NSW, Australia|year=2008|url=https://www.buddhanet.net/e-learning/buddhism/lifebuddha/18lbud.htm|access-date=1 January 2023|archive-date=7 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230307225948/https://www.buddhanet.net/e-learning/buddhism/lifebuddha/18lbud.htm|url-status=live}}</ref> এই ঘটনাক ''ধৰ্মচক্ৰৰ প্ৰথম প্ৰৱৰ্তন'' বুলি কোৱা হয়।<ref name="Nekhor" /> ''[[ললিতবিস্তৰ সূত্ৰ]]''ত কোৱা হৈছে যে [[গৌতম বুদ্ধ]]ই জ্ঞান লাভ কৰাৰ পাছত তেওঁৰ প্ৰথম শিক্ষা দিয়াৰ বাবে [[বাৰাণসী]]ৰ বাহিৰত থকা "পতিত ঋষিসকলৰ পাহাৰৰ কাষৰ হৰিণ উদ্যান" বাছি লৈছিল।<ref name="Nekhor" /> এই শিক্ষাৰ নাম ''ধম্মচক্কপ্পৱত্তন সূত্ৰ''।{{sfn|Sahni|1914|p=2}} সাৰনাথ বৌদ্ধসকলৰ বাবে আঠটা গুৰুত্বপূৰ্ণ বৌদ্ধ তীৰ্থস্থানৰ ভিতৰত অন্যতম। ইয়াক ইউনেস্কোৰ [[বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ]] হিচাপে মনোনীত কৰা হৈছে।<ref>"Sarnath struggles for recognition as heritage bid gathers dust", ''The Times of India'', 19 April 2024</ref> এই শিক্ষা প্ৰায় ৫২৮&nbsp; খ্ৰীষ্টপূৰ্বত দিয়া হৈছিল। সেই সময়ত বুদ্ধৰ বয়স প্ৰায় ৩৫ বছৰ আছিল। বুদ্ধৰ জীৱনকেন্দ্ৰিক গ্ৰন্থ বুদ্ধবংশত কোৱা হৈছে যে পূৰ্বৰ এজন বুদ্ধ, কাশ‍্যপ বুদ্ধ, সাৰনাথত জন্মগ্ৰহণ কৰিছিল। তেওঁ তেওঁৰ উত্তৰাধিকাৰী গৌতমৰ দৰে পুৰুষ আৰু মহিলাৰ এটা সংঘত যোগ দিছিল আৰু তাতেই প্ৰথম শিক্ষা দিছিল।<ref name="WisLib" /> কেইবাটাও উৎসৰ মতে, সাৰনাথ নামটো ''সাৰংগনাথ''ৰপৰা আহিছে। ইয়াৰ অৰ্থ হৈছে 'হৰিণৰ প্ৰভু'। এটা কাহিনী অনুসৰি, স্থানীয় ৰজা এজনে চিকাৰ কৰিবলৈ যাওঁতে এটা মতা হৰিণে ৰজাই মাৰিবলৈ লক্ষ্য কৰা এজনী মাইকী হৰিণৰ জীৱন ৰক্ষা কৰিবলৈ নিজকে বলি দিবলৈ আগবাঢ়িছিল। এই কথাত ৰজা অভিভূত হৈছিল। তাৰ পিছত ৰজাই তেওঁৰ উদ্যানখন হৰিণৰ অভয়াৰণ্য হিচাপে ঘোষণা কৰিছিল।<ref>Khenpo Sonam Tsering,''The Great Pilgrimage Sites in India'', 2021</ref><ref>Varanasi on Line, "Sarnath"</ref> ''দীঘ নিকায়''ৰ ''মহাপৰিনিৰ্বাণ সূত্ৰ''ৰ ১৬ নম্বৰ সূত্ৰ<ref>{{cite web |last1=Sujato |first1=Bhante Sujato |title=DN 16 - Mahāparinibbānasutta |url=https://suttacentral.net/dn16/en/sujato?lang=en&layout=plain&reference=main&notes=asterisk&highlight=false&script=latin |website=suttacentral.net |publisher=SuttaCentral Development Trust |access-date=14 March 2026}}</ref> অনুসৰি, বুদ্ধই সাৰনাথক ভক্ত অনুগামীসকলে ''সংবেগ'' বা শ্ৰদ্ধাৰ অনুভূতিৰে ভ্ৰমণ কৰি দৰ্শন কৰিবলগীয়া চাৰিটা বৌদ্ধ তীৰ্থস্থানৰ ভিতৰত এটা বুলি কৈছিল। বুদ্ধই উল্লেখ কৰা আন তিনিটা স্থান হৈছে [[লুম্বিনী]], তেওঁৰ জন্মস্থান; [[বোধগয়া]], য'ত তেওঁ জ্ঞান লাভ কৰিছিল; আৰু [[কুশীনগৰ]], য'ত তেওঁ ''পৰিনিৰ্বাণ'' লাভ কৰিছিল।<ref name="Thanissaro1998">{{cite web|translator-last=Bhikkhu|translator-first=Thanissaro|translator-link=Ṭhānissaro Bhikkhu|title=Maha-parinibbana Sutta: The Great Discourse on the Total Unbinding (excerpt)|work=[[Access to Insight]]|publisher=Barre Center for Buddhist Studies|location=Barre, Massachusetts|year=1998|url=https://www.accesstoinsight.org/tipitaka/dn/dn.16.5-6.than.html#pilgrim|access-date=1 January 2023|archive-date=17 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221217193913/https://www.accesstoinsight.org/tipitaka/dn/dn.16.5-6.than.html#pilgrim|url-status=live}}</ref><ref name="Vajira&Story1998">{{cite web|translator-last1=Vajira|translator-first1=Sister|translator-link1=Sister Vajirā|translator-last2=Story|translator-first2=Francis|title=Maha-parinibbana Sutta: Last Days of the Buddha (Part Five)|work=[[Access to Insight]]|publisher=Barre Center for Buddhist Studies|location=Barre, Massachusetts|year=1998|url=https://www.accesstoinsight.org/tipitaka/dn/dn.16.1-6.vaji.html#chap5|access-date=1 January 2023|archive-date=25 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200625002728/https://www.accesstoinsight.org/tipitaka/dn/dn.16.1-6.vaji.html#chap5|url-status=live}}</ref> সাৰনাথ [[গংগা]] আৰু বৰুণ নদীৰ সংগমস্থলৰ ওচৰত [[বাৰাণসী]]ৰপৰা ৮ কিলোমিটাৰ উত্তৰ-পূবত অৱস্থিত। ২০২৬ চনত সাৰনাথক [[বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ|ইউনেস্কোৰ বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ]]ৰ তালিকাত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।<ref>{{Cite web |last=SINGH |first=By RAJESH KUMAR |date=2026-07-25 |title=The ancient Buddhist site of Sarnath that has been added to the World Heritage list, in photos |url=https://www.nhregister.com/news/article/the-ancient-buddhist-site-of-sarnath-that-has-22360049.php |access-date=2026-07-26 |website=New Haven Register |language=en}}</ref> ==নামৰ উৎপত্তি== '''সাৰনাথ''' নামটো [[সংস্কৃত ভাষা|সংস্কৃত]] ''সাৰঙ্গনাথ'' (''পালি'' ভাষাত ''সাৰংগনাথ'') শব্দৰ পৰা আহিছে।<ref name=NRI2022/> ইয়াৰ অৰ্থ হৈছে 'হৰিণৰ প্ৰভু'।{{sfn|Schumann|2004|p=67}} এই নামটোৰ সৈতে এটা প্ৰাচীন বৌদ্ধ কাহিনী জড়িত হৈ আছে। সেই কাহিনী অনুসৰি, [[বোধিসত্ত্ব]] সিদ্ধাৰ্থই পূৰ্বজন্মত এটা হৰিণৰ ৰূপ লৈছিল। এজন ৰজাই এটা মাইকী হৰিণক হত্যা কৰিবলৈ লোৱাৰ সময়ত তেওঁ সেই হৰিণজনীৰ জীৱনৰ বিনিময়ত নিজৰ জীৱন দিবলৈ আগবাঢ়িছিল। হৰিণটোৰ এই আত্মত্যাগত ৰজা ইমানেই প্ৰভাৱিত হৈছিল যে তেওঁ এটা হৰিণৰ অভয়াৰণ্য স্থাপন কৰিছিল।<ref name="BDEA113">{{cite web|author=BuddhaNet|title=Buddha Tales, Volume 1|work=King Banyan Deer|publisher=Buddha Dharma Education Association Inc.|location=Tullera, NSW, Australia|year=2008|url=[http://www.buddhanet.net/e-learning/buddhism/bt1_13.htm|access-date=3](http://www.buddhanet.net/e-learning/buddhism/bt1_13.htm|access-date=3) January 2023|archive-date=7 March 2023|archive-url=[https://web.archive.org/web/20230307225953/http://www.buddhanet.net/e-learning/buddhism/bt1_13.htm|url-status=live}}](https://web.archive.org/web/20230307225953/http://www.buddhanet.net/e-learning/buddhism/bt1_13.htm|url-status=live}})</ref> [[সংস্কৃত ভাষা|সংস্কৃত]]ত ''মৃগ-দাৱ'' আৰু পালি ভাষাত ''মিগ-দায়'' শব্দৰ অৰ্থ 'হৰিণ উদ্যান'।{{sfn|Sahni|1914|p=1}} পালি ভাষাত পালি [[ত্ৰিপিটক]]ত সাৰনাথক বুজাবলৈ '''ইচিপতন''' নামটোও ব্যৱহাৰ কৰা হয়। [[সংস্কৃত ভাষা|সংস্কৃত]]ত ইয়াৰ সমতুল্য নাম হৈছে ''ঋষিপত্তন''। ''ইচি'' শব্দটো পালি ভাষাৰ আৰু ''[[ঋষি]]'' শব্দটো সংস্কৃত ভাষাৰ। দুয়োটা শব্দৰ অৰ্থ সিদ্ধি লাভ কৰা আৰু জ্ঞানপ্ৰাপ্ত ব্যক্তি। সেয়েহে ''ইচিপতন'' আৰু ''ঋষিপত্তন''ৰ অৰ্থ হৈছে "পবিত্ৰ লোকসকল অৱতৰণ কৰা স্থান",{{sfn|Sarao|2017|p=581}} অথবা "পতিত ঋষিসকলৰ পাহাৰ"।{{sfn|Asher|2020|p=1}} 87oepb3bdxxm13aue2caqtjfubew7el 10 138759 627386 2026-08-15T05:43:53Z AjayDas 12623 নতুন পৃষ্ঠা: {{infobox | bodyclass = {{#if:{{{collapsible|}}}|collapsible}} | bodystyle = <!--শিৰোনাম--> | abovestyle = background-color:#FFD068;color:inherit; | above = অনুবাদ<br/>{{#if:{{{title|}}}|{{{title}}} | {{#if:{{{pi|}}}|{{lang|pi|{{{pi}}}}} | {{#if:{{{sa|}}}|{{lang|sa|{{{sa}}}}} | }} }} }} | image = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image|}}}|upright={{{image_upright|1.2}}}|alt={{{alt|}}}}} | caption = {{{caption|... 627386 wikitext text/x-wiki {{infobox | bodyclass = {{#if:{{{collapsible|}}}|collapsible}} | bodystyle = <!--শিৰোনাম--> | abovestyle = background-color:#FFD068;color:inherit; | above = অনুবাদ<br/>{{#if:{{{title|}}}|{{{title}}} | {{#if:{{{pi|}}}|{{lang|pi|{{{pi}}}}} | {{#if:{{{sa|}}}|{{lang|sa|{{{sa}}}}} | }} }} }} | image = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image|}}}|upright={{{image_upright|1.2}}}|alt={{{alt|}}}}} | caption = {{{caption|}}} <!-- অনুবাদসমূহ --> | label1 = ইংৰাজী | data1 = {{{en|}}} | label2 = [[সংস্কৃত ভাষা|সংস্কৃত]] | data2 = {{#if:{{{sa|}}} | {{lang|sa|2= {{{sa}}}}} {{#if:{{{sa-Latn|}}}|<br/>([[সংস্কৃতৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বৰ্ণমালা|আইএএছটি]]: {{Transliteration|sa|iast|{{{sa-Latn}}}}})|}} }} | label3 = [[পালি ভাষা|পালি]] | data3 = {{#if:{{{pi|}}} | {{lang|pi|2= {{{pi}}}}} {{#if:{{{pi-Latn|}}}|<br/>({{lang|pi-Latn|{{{pi-Latn}}}}})|}} }} | label4 = [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] | data4 = {{#if:{{{as|}}} | {{lang|as|2= {{{as}}}}} {{#if:{{{as-Latn|}}}|<br/>({{lang|as-Latn|{{{as-Latn}}}}})|}} }} | label5 = [[বঙালী ভাষা|বঙালী]] | data5 = {{#if:{{{bn|}}} | {{lang|bn|2= {{{bn}}}}} {{#if:{{{bn-Latn|}}}|<br/>({{lang|bn-Latn|{{{bn-Latn}}}}})|}} }} | label6 = [[বাৰ্মী ভাষা|বাৰ্মী]] | data6 = {{#if:{{{my|}}} | {{lang|my|2= {{{my}}}}} {{#if:{{{my-Latn|}}}|<br/>([[এমএলচিটিএছ লিপ্যন্তৰণ পদ্ধতি|এমএলচিটিএছ]]: {{lang|my-Latn|{{{my-Latn}}}}})|}} }} | label7 = [[চীনা ভাষা|চীনা]] | data7 = {{#if:{{{zh|}}} | {{lang|zh|2= {{{zh}}}}} {{#if:{{{zh-Hans|}}}|<br/>{{lang|zh-Hans|{{{zh-Hans}}}}} ([[সৰলীকৃত চীনা আখৰ|সৰলীকৃত]])|}} {{#if:{{{zh-Hant|}}}|<br/>{{lang|zh-Hant|{{{zh-Hant}}}}} ([[পৰম্পৰাগত চীনা আখৰ|পৰম্পৰাগত]])|}} {{#if:{{{zh-Latn|}}}|<br/>([[পিনয়িন]]: {{lang|zh-Latn|{{{zh-Latn}}}}})|}} }} | label8 = [[ইণ্ডোনেছীয় ভাষা|ইণ্ডোনেছীয়]] | data8 = {{#if:{{{id|}}} | {{lang|id|2= {{{id}}}}}}} | label9 = [[জাপানী ভাষা|জাপানী]] | data9 = {{#if:{{{ja|}}} | {{lang|ja|2= {{{ja}}}}} {{#if:{{{ja-Hani|}}}|<br/>([[কাঞ্জি]]: {{lang|ja-Hani|{{{ja-Hani}}}}})|}} {{#if:{{{ja-Kana|}}}|<br/>([[কাটাকানা]]: {{lang|ja-Kana|{{{ja-Kana}}}}})|}} {{#if:{{{ja-Latn|}}}|<br/>([[ৰোমাজী]]: {{lang|ja-Latn|{{{ja-Latn}}}}})|}} }} | label10 = [[খমেৰ ভাষা|খমেৰ]] | data10 = {{#if:{{{km|}}} | {{lang|km|2= {{{km}}}}} {{#if:{{{km-Latn|}}}|<br/>([[খমেৰ ভাষাৰ ৰোমানীকৰণ#ইউএনজিইএন|ইউএনজিইএন]]: {{Transliteration|km|ungegn|{{{km-Latn}}}}})|}} }} | label11 = [[কোৰিয়ান ভাষা|কোৰিয়ান]] | data11 = {{#if:{{{ko|}}} | {{lang|ko|2= {{{ko}}}}} {{#if:{{{ko-Hani|}}}|<br/>([[হাঞ্জা]]: {{lang|ko-Hani|{{{ko-Hani}}}}})|}} {{#if:{{{ko-Latn|}}}|<br/>([[কোৰিয়ান ভাষাৰ সংশোধিত ৰোমানীকৰণ|আৰআৰ]]: {{Transliteration|ko|rr|{{{ko-Latn}}}}})|}} }} | label12 = [[লাও ভাষা|লাও]] | data12 = {{#if:{{{lo|}}} | {{lang|lo|2= {{{lo}}}}} {{#if:{{{lo-Latn|}}}|<br/>({{lang|lo-Latn|{{{lo-Latn}}}}})|}} }} | label13 = [[মালয় ভাষা|মালয়]] | data13 = {{#if:{{{ms|}}} | {{lang|id|2= {{{ms}}} }} }} | label14 = [[মোন ভাষা|মোন]] | data14 = {{#if:{{{mnw|}}} | {{lang|my|{{{mnw}}}}} {{#if:{{{mnw-Latn|}}}|<br/>({{IPA|[{{{mnw-Latn}}}]}})|}} }} | label15 = [[মংগোলীয় ভাষা|মংগোলীয়]] | data15 = {{#if:{{{mn|}}} | {{lang|mn|2= {{{mn}}}}} {{#if:{{{mn-Latn|}}}|<br/>({{lang|mn-Latn|{{{mn-Latn}}}}})|}} }} | label16 = [[শান ভাষা|শান]] | data16 = {{#if:{{{shn|}}} | {{lang|my|{{{shn}}}}} {{#if:{{{shn-Latn|}}}|<br/>({{IPA|[{{{shn-Latn}}}]}})|}} }} | label17 = [[সিংহলী ভাষা|সিংহলী]] | data17 = {{#if:{{{si|}}} | {{lang|si|2= {{{si}}}}} {{#if:{{{si-Latn|}}}|<br/>({{Transliteration|si|{{{si-Latn}}}}})|}} | {{#if:{{{si-Latn|}}} | {{Transliteration|si|{{{si-Latn}}}}} |}} }} | label18 = [[টাগালগ ভাষা|টাগালগ]] | data18 = {{#if:{{{tl|}}} | {{lang|tl|2= {{{tl}}}}} {{#if:{{{tl-tglg|}}}|<br/>([[বাইবাইন]]: {{lang|tl-Tglg|{{{tl-tglg}}}}})|}} }} | label19 = [[তামিল ভাষা|তামিল]] | data19 = {{#if:{{{ta|}}} | {{lang|ta|2= {{{ta}}}}} {{#if:{{{ta-Latn|}}}|<br/>({{lang|ta-Latn|{{{ta-Latn}}}}})|}} }} | label20 = [[মানক তিব্বতী ভাষা|তিব্বতী]] | data20 = {{#if:{{{bo|}}} | {{lang|bo|2= {{{bo}}}}} {{#if:{{{bo-Latn|}}}|<br/>({{lang|bo-Latn|{{{bo-Latn}}}}})|}} }} | label21 = [[থাই ভাষা|থাই]] | data21 = {{#if:{{{th|}}} | {{lang|th|2= {{{th}}}}} {{#if:{{{th-Latn|}}}|<br/>([[থাই ভাষাৰ ৰোমানীকৰণৰ ৰাজকীয় সাধাৰণ পদ্ধতি|আৰটিজিএছ]]: {{Transliteration|th|rtgs|{{{th-Latn}}}}})|}} }} | label22 = [[ভিয়েটনামী ভাষা|ভিয়েটনামী]] | data22 = {{#if:{{{vi|}}} | {{lang|vi|2= {{{vi}}}}} {{#if:{{{vi-Hani|}}}|<br/>([[চু নোম]]: {{lang|vi-Hani|{{{vi-Hani}}}}})|}} }} | label23 = [[প্ৰাকৃত ভাষা|প্ৰাকৃত]] | data23 = {{#if:{{{pr|}}} | {{lang|pri|2= {{{pr}}}}} {{#if:{{{pr-Latn|}}}|<br/>({{lang|pr-Latn|{{{pr-Latn}}}}})|}} }} | label24 = [[পাইৱান ভাষা|তাইৱানী]] | data24 = {{#if:{{{pwn|}}} | {{lang|pwn|2= {{{pwn}}} }} }} | belowstyle = background-color: #EBEBEB;color:inherit; font-size:small | below = বৌদ্ধ ধৰ্মৰ শব্দাৱলী }}<noinclude> {{documentation}} </noinclude> a1o998yo4nwmtcpralseo4oeh6nqox4 0 138760 627389 2026-08-15T05:46:03Z Sasifow 48425 পৃষ্ঠা [[কুনাল গাঞ্জাৱালা]]ৰ পৰা [[কুণাল গাঞ্জাৱালা]]লৈ Sasifowয়ে স্থানান্তৰ কৰিলে: Misspelled title 627389 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[কুণাল গাঞ্জাৱালা]] 3fm9po9nh7cb98yi38665e8hx902pyh 0 138761 627398 2026-08-15T06:07:28Z Kandarpajit Kallol 6257 নতুন পৃষ্ঠা: {{Infobox settlement | name = থোপ্পুম্পাড়ী | native_name = തോപ്പുംപടി | native_name_lang = ml | other_name = | nickname = | settlement_type = নগৰ | image_skyline = Thoppumpady Harbor Bridge.jpeg | image_alt = | image_caption = ৰাতিৰ ভাগত পুৰণি থোপ্পুম্... 627398 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = থোপ্পুম্পাড়ী | native_name = തോപ്പുംപടി | native_name_lang = ml | other_name = | nickname = | settlement_type = নগৰ | image_skyline = Thoppumpady Harbor Bridge.jpeg | image_alt = | image_caption = ৰাতিৰ ভাগত পুৰণি থোপ্পুম্পাড়ী দলং | pushpin_map = India Kerala | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = কেৰালাত অৱস্থিতি, ভাৰত | coordinates = {{coord|9|56|7|N|76|15|33|E|display=inline,title}} | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[ভাৰতৰ ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয়শাসিত অঞ্চলসমূহ|ৰাজ্য]] | subdivision_name1 = [[কেৰালা]] | subdivision_type2 = [[ভাৰতৰ জিলাসমূহ|জিলা]] | subdivision_name2 = এৰ্নাকুলাম | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = | population_as_of = | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ভাষা | demographics1_title1 = চৰকাৰী | demographics1_info1 = [[মালায়ালম ভাষা|মালায়ালম]], [[ইংৰাজী ভাষা|ইংৰাজী]] | timezone1 = [[ভাৰতীয় মান সময়|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[পিন ক’ড|PIN]] | postal_code = 682005 | area_code_type = দূৰভাষ ক’ড | area_code = 0484 | registration_plate = KL-43 | blank1_name_sec1 = নিকটৱৰ্তী চহৰ | blank1_info_sec1 = [[কোচি]] | website = | footnotes = }} '''থোপ্পুম্পাড়ী''' ({{lang-ml|തോപ്പുംപടി}}) হৈছে [[কোচি]], [[কেৰালা]]ৰ অন্তৰ্গত এখন নগৰ।<ref>{{Cite web |url=https://www.keralatourism.org/routes-locations/thoppumpady/id/16500 |title=Thoppumpady, Kochi Corporation, Ernakulam District, Kerala, India |website=Kerala Tourism |language=en |access-date=2026-08-10}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://maps.apple.com/place?auid=1909413373440393874 |title=Thopumpady |website=maps.apple.com |language=en-US |access-date=2026-08-10}}</ref> থোপ্পুম্পাড়ী দলঙে উইলিংডন দ্বীপক [[ফ’ৰ্ট কোচি]] উপদ্বীপৰ সৈতে সংযোগ কৰে। ==ব্যুৎপত্তি== এই নামটো মালায়ালম শব্দ ''তূপ্পু'' (grove) অৰ্থাৎ "উপবন বা বাগিচা" আৰু ''পাড়ী'' (step) অৰ্থাৎ "খোপ বা খোপনি"ৰ সংমিশ্ৰণত গঠিত হৈছে। ==ভূগোল== এই ঠাইখন {{Coord|9|56|7|N|76|15|33|E}} স্থানাংকত অৱস্থিত। ==যাতায়াত== থোপ্পুম্পাড়ী চহৰখন [[এৰ্নাকুলাম জংচন ৰেলৱে ষ্টেচন|দক্ষিণ ৰেলৱে ষ্টেচন]]ৰ পৰা প্ৰায় ৯ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত। চহৰখনৰ বিভিন্ন প্ৰান্তলৈ ইয়াৰ পৰা বাছ চলাচলৰ সু-ব্যৱস্থা আছে। স্বাধীনতাৰ পূৰ্বেই ব্ৰিটিছসকলে নিৰ্মাণ কৰা মত্তনচেৰী দলঙৰ জৰিয়তে এই ঠাইখন উইলিংডন দ্বীপৰ সৈতে সংযোজিত হৈছে। স্থানীয় সমাজত এই দলংখন "পুৰণি হাৰ্বাৰ দলং" (Old Harbour Bridge) বা স্থানীয় উপভাষাত "পাজায়া থোপ্পুম্পাড়ী পালাম" নামেৰে জনাজাত। এই দলংখন ব্ৰিটিছ অভিযান্ত্ৰিক শাখাৰ এক উৎকৃষ্ট নিদৰ্শন। ডাঙৰ নাও বা জাহাজ পাৰ হ’ব পৰাকৈ এই দলংখনৰ মাজভাগ ওপৰলৈ দাঙিব পৰা যায়। ইয়াৰ পৰা প্ৰায় এক কিলোমিটাৰ দূৰত নিৰ্মাণ কৰা নতুন [[মত্তনচেৰী দলং|মত্তনচেৰী দলঙে]] বৰ্তমান থোপ্পুম্পাড়ীৰ পৰা উইলিংডন দ্বীপলৈ যোৱা অধিকাংশ যান-বাহন কঢ়িয়াই নিয়ে।<ref>{{Cite web |last=archive |first=From our online |date=2022-07-23 |title=Bristow’s engineering marvel left to ruin |url=https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2022/Jul/23/bristows-engineering-marvel-left-to-ruin-2479553.html |access-date=2026-07-30 |website=The New Indian Express |language=en}}</ref> ২০১৫ চনত কোচিন বন্দৰ কৰ্তৃপক্ষই মেৰামতি কৰাৰ পিছত পুৰণি হাৰ্বাৰ দলংখন পুনৰ জনসাধাৰণৰ বাবে মুকলি কৰি দিয়া হয়। অৱশ্যে সুৰক্ষাৰ স্বাৰ্থত চৰকাৰী কৰ্তৃপক্ষই কেৱল পাতল মটৰ যান-বাহনকহে এই দলংখন পাৰ হ’বলৈ অনুমতি দিয়ে। থোপ্পুম্পাড়ী [[মত্তনচেৰী]]ৰ পৰা ৩ কিলোমিটাৰ আৰু ফ’ৰ্ট কোচিৰ পৰা ৫ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত। পুৰণি ৪৭ নম্বৰ ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথটো থোপ্পুম্পাড়ীৰ মাজেৰেই পাৰ হৈ গৈছে।<ref>{{Cite web |last=archive |first=From our online |date=2017-09-21 |title=Island-Kannenghat bridge in Kochi to be thrown open to public on Friday |url=https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2017/Sep/21/island-kannenghat-bridge-in-kochi-to-be-thrown-open-to-public-on-friday-1660366.html |access-date=2026-07-30 |website=The New Indian Express |language=en}}</ref> মত্তনচেৰী দলঙৰ ঠিক তলতেই পুৰণি ৰেলৱে ষ্টেচন হাৰ্বাৰ টাৰ্মিনাছ অৱস্থিত। বৰ্তমান এই ষ্টেচনটোলৈ কেৱল মালবাহী ট্ৰেইনহে আহে। [[উইলিংডন দ্বীপ]] ভেণ্ডুৰুথী দলঙৰ জৰিয়তে থেভাৰাৰ সৈতে সংযোজিত হৈছে। উইলিংডন দ্বীপটো চৰকাৰী মালিকানাধীন সম্পত্তি। এই দ্বীপটোৰ প্ৰধান স্থানসমূহ হৈছে [[ভাৰতীয় নৌসেনা|ভাৰতীয় নৌসেনাৰ]] দক্ষিণ নৌসেনা কমাণ্ডৰ মুখ্য কাৰ্যালয়,<ref>{{Cite web |title=Operation Southern Readiness 26-2, Objective, Latest News |url=https://vajiramandravi.com/current-affairs/operation-southern-readiness-26-2/ |access-date=2026-07-30 |language=en-IN}}</ref> নৌসেনা বিমানবন্দৰ, কোচিন বন্দৰ ন্যাস (Cochin Port Trust), কেন্দ্ৰীয় মীন প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান (Central Institute of Fisheries Technology), হোটেল তাজ মালাবাৰ, হোটেল কেচিনো আৰু হোটেল ট্ৰাইডেন্ট। থোপ্পুম্পাড়ীৰ প্ৰধান পথসমূহ হৈছে আৰোৰ থোপ্পুম্পাড়ী পথ (যাক পুৰণি ৪৭ নম্বৰ ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ বুলিও জনা যায়), থোপ্পুম্পাড়ীক ৬৬ নম্বৰ ৰাজ্যিক ঘাইপথৰ সৈতে সংযোগ কৰা পি টি জেকব পথ, কচুপল্লী পথ, পল্লিচল পথ, ঠাকুৰ পথ আদি।<ref>{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/Old-bridge-may-get-new-lease-of-life/articleshow/36332278.cms|title = Old bridge may get new lease of life | Kochi News - Times of India|website = [[The Times of India]]}}</ref> ==অৰ্থনীতি== থোপ্পুম্পাড়ীত অৱস্থিত কোচিন মীন বন্দৰ (Cochin Fisheries Harbour) হৈছে ৰাজ্যখনৰ অন্যতম প্ৰধান [[মীন পালন|মীন]] উদ্যোগ। ইয়াৰ উপৰিও মেৰিনা মল নামৰ এটা ডাঙৰ হাইপাৰমাৰ্কেট থোপ্পুম্পাড়ীত অৱস্থিত। ==অৱস্থিতি== {| style="right; margin:0 0 0 0;" | {{Geographic Location |title = '''থোপ্পুম্পাড়ীৰ চৌপাশৰ স্থানসমূহ''' |Northwest = |North = [[মত্তনচেৰী]] |Northeast = |West = [[আৰৱ সাগৰ]], [[মুন্দামভেলি]] |Centre = থোপ্পুম্পাড়ী |East = [[উইলিংডন দ্বীপ]] |Southwest = |South = [[পাল্লুৰুথী]], [[পেৰুম্পাদাপ্পু (এৰ্নাকুলাম জিলা)|পেৰুম্পাদাপ্পু]], [[আৰোৰ]] |Southeast = [[ইডাকোচি]] }} |} ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{commons category|Thoppumpady}} cvbhbqa823bvg2g6kz42j4wespbsmpp 627399 627398 2026-08-15T06:09:53Z Kandarpajit Kallol 6257 /* যাতায়াত */ 627399 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = থোপ্পুম্পাড়ী | native_name = തോപ്പുംപടി | native_name_lang = ml | other_name = | nickname = | settlement_type = নগৰ | image_skyline = Thoppumpady Harbor Bridge.jpeg | image_alt = | image_caption = ৰাতিৰ ভাগত পুৰণি থোপ্পুম্পাড়ী দলং | pushpin_map = India Kerala | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = কেৰালাত অৱস্থিতি, ভাৰত | coordinates = {{coord|9|56|7|N|76|15|33|E|display=inline,title}} | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[ভাৰতৰ ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয়শাসিত অঞ্চলসমূহ|ৰাজ্য]] | subdivision_name1 = [[কেৰালা]] | subdivision_type2 = [[ভাৰতৰ জিলাসমূহ|জিলা]] | subdivision_name2 = এৰ্নাকুলাম | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = | population_as_of = | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ভাষা | demographics1_title1 = চৰকাৰী | demographics1_info1 = [[মালায়ালম ভাষা|মালায়ালম]], [[ইংৰাজী ভাষা|ইংৰাজী]] | timezone1 = [[ভাৰতীয় মান সময়|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[পিন ক’ড|PIN]] | postal_code = 682005 | area_code_type = দূৰভাষ ক’ড | area_code = 0484 | registration_plate = KL-43 | blank1_name_sec1 = নিকটৱৰ্তী চহৰ | blank1_info_sec1 = [[কোচি]] | website = | footnotes = }} '''থোপ্পুম্পাড়ী''' ({{lang-ml|തോപ്പുംപടി}}) হৈছে [[কোচি]], [[কেৰালা]]ৰ অন্তৰ্গত এখন নগৰ।<ref>{{Cite web |url=https://www.keralatourism.org/routes-locations/thoppumpady/id/16500 |title=Thoppumpady, Kochi Corporation, Ernakulam District, Kerala, India |website=Kerala Tourism |language=en |access-date=2026-08-10}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://maps.apple.com/place?auid=1909413373440393874 |title=Thopumpady |website=maps.apple.com |language=en-US |access-date=2026-08-10}}</ref> থোপ্পুম্পাড়ী দলঙে উইলিংডন দ্বীপক [[ফ’ৰ্ট কোচি]] উপদ্বীপৰ সৈতে সংযোগ কৰে। ==ব্যুৎপত্তি== এই নামটো মালায়ালম শব্দ ''তূপ্পু'' (grove) অৰ্থাৎ "উপবন বা বাগিচা" আৰু ''পাড়ী'' (step) অৰ্থাৎ "খোপ বা খোপনি"ৰ সংমিশ্ৰণত গঠিত হৈছে। ==ভূগোল== এই ঠাইখন {{Coord|9|56|7|N|76|15|33|E}} স্থানাংকত অৱস্থিত। ==যাতায়াত== থোপ্পুম্পাড়ী চহৰখন দক্ষিণ ৰেলৱে ষ্টেচনৰ পৰা প্ৰায় ৯ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত। চহৰখনৰ বিভিন্ন প্ৰান্তলৈ ইয়াৰ পৰা বাছ চলাচলৰ সু-ব্যৱস্থা আছে। স্বাধীনতাৰ পূৰ্বেই ব্ৰিটিছসকলে নিৰ্মাণ কৰা মত্তনচেৰী দলঙৰ জৰিয়তে এই ঠাইখন উইলিংডন দ্বীপৰ সৈতে সংযোজিত হৈছে। স্থানীয় সমাজত এই দলংখন "পুৰণি হাৰ্বাৰ দলং" বা স্থানীয় উপভাষাত "পাজায়া থোপ্পুম্পাড়ী পালাম" নামেৰে জনাজাত। এই দলংখন ব্ৰিটিছ অভিযান্ত্ৰিক শাখাৰ এক উৎকৃষ্ট নিদৰ্শন। ডাঙৰ নাও বা জাহাজ পাৰ হ’ব পৰাকৈ এই দলংখনৰ মাজভাগ ওপৰলৈ দাঙিব পৰা যায়। ইয়াৰ পৰা প্ৰায় এক কিলোমিটাৰ দূৰত নিৰ্মাণ কৰা নতুন মত্তনচেৰী দলঙে বৰ্তমান থোপ্পুম্পাড়ীৰ পৰা উইলিংডন দ্বীপলৈ যোৱা অধিকাংশ যান-বাহন কঢ়িয়াই নিয়ে।<ref>{{Cite web |last=archive |first=From our online |date=2022-07-23 |title=Bristow’s engineering marvel left to ruin |url=https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2022/Jul/23/bristows-engineering-marvel-left-to-ruin-2479553.html |access-date=2026-07-30 |website=The New Indian Express |language=en}}</ref> ২০১৫ চনত কোচিন বন্দৰ কৰ্তৃপক্ষই মেৰামতি কৰাৰ পিছত পুৰণি হাৰ্বাৰ দলংখন পুনৰ জনসাধাৰণৰ বাবে মুকলি কৰি দিয়া হয়। অৱশ্যে সুৰক্ষাৰ স্বাৰ্থত চৰকাৰী কৰ্তৃপক্ষই কেৱল পাতল মটৰ যান-বাহনকহে এই দলংখন পাৰ হ’বলৈ অনুমতি দিয়ে। থোপ্পুম্পাড়ী মত্তনচেৰীৰ পৰা ৩ কিলোমিটাৰ আৰু ফ’ৰ্ট কোচিৰ পৰা ৫ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত। পুৰণি ৪৭ নম্বৰ ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথটো থোপ্পুম্পাড়ীৰ মাজেৰেই পাৰ হৈ গৈছে।<ref>{{Cite web |last=archive |first=From our online |date=2017-09-21 |title=Island-Kannenghat bridge in Kochi to be thrown open to public on Friday |url=https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2017/Sep/21/island-kannenghat-bridge-in-kochi-to-be-thrown-open-to-public-on-friday-1660366.html |access-date=2026-07-30 |website=The New Indian Express |language=en}}</ref> মত্তনচেৰী দলঙৰ ঠিক তলতেই পুৰণি ৰেলৱে ষ্টেচন হাৰ্বাৰ টাৰ্মিনাছ অৱস্থিত। বৰ্তমান এই ষ্টেচনটোলৈ কেৱল মালবাহী ট্ৰেইনহে আহে। উইলিংডন দ্বীপ ভেণ্ডুৰুথী দলঙৰ জৰিয়তে থেভাৰাৰ সৈতে সংযোজিত হৈছে। উইলিংডন দ্বীপটো চৰকাৰী মালিকানাধীন সম্পত্তি। এই দ্বীপটোৰ প্ৰধান স্থানসমূহ হৈছে [[ভাৰতীয় নৌসেনা|ভাৰতীয় নৌসেনাৰ]] দক্ষিণ নৌসেনা কমাণ্ডৰ মুখ্য কাৰ্যালয়,<ref>{{Cite web |title=Operation Southern Readiness 26-2, Objective, Latest News |url=https://vajiramandravi.com/current-affairs/operation-southern-readiness-26-2/ |access-date=2026-07-30 |language=en-IN}}</ref> নৌসেনা বিমানবন্দৰ, কোচিন বন্দৰ ন্যাস (Cochin Port Trust), কেন্দ্ৰীয় মীন প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান (Central Institute of Fisheries Technology), হোটেল তাজ মালাবাৰ, হোটেল কেচিনো আৰু হোটেল ট্ৰাইডেন্ট। থোপ্পুম্পাড়ীৰ প্ৰধান পথসমূহ হৈছে আৰোৰ থোপ্পুম্পাড়ী পথ (যাক পুৰণি ৪৭ নম্বৰ ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ বুলিও জনা যায়), থোপ্পুম্পাড়ীক ৬৬ নম্বৰ ৰাজ্যিক ঘাইপথৰ সৈতে সংযোগ কৰা পি টি জেকব পথ, কচুপল্লী পথ, পল্লিচল পথ, ঠাকুৰ পথ আদি।<ref>{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/Old-bridge-may-get-new-lease-of-life/articleshow/36332278.cms|title = Old bridge may get new lease of life | Kochi News - Times of India|website = [[The Times of India]]}}</ref> ==অৰ্থনীতি== থোপ্পুম্পাড়ীত অৱস্থিত কোচিন মীন বন্দৰ (Cochin Fisheries Harbour) হৈছে ৰাজ্যখনৰ অন্যতম প্ৰধান [[মীন পালন|মীন]] উদ্যোগ। ইয়াৰ উপৰিও মেৰিনা মল নামৰ এটা ডাঙৰ হাইপাৰমাৰ্কেট থোপ্পুম্পাড়ীত অৱস্থিত। ==অৱস্থিতি== {| style="right; margin:0 0 0 0;" | {{Geographic Location |title = '''থোপ্পুম্পাড়ীৰ চৌপাশৰ স্থানসমূহ''' |Northwest = |North = [[মত্তনচেৰী]] |Northeast = |West = [[আৰৱ সাগৰ]], [[মুন্দামভেলি]] |Centre = থোপ্পুম্পাড়ী |East = [[উইলিংডন দ্বীপ]] |Southwest = |South = [[পাল্লুৰুথী]], [[পেৰুম্পাদাপ্পু (এৰ্নাকুলাম জিলা)|পেৰুম্পাদাপ্পু]], [[আৰোৰ]] |Southeast = [[ইডাকোচি]] }} |} ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{commons category|Thoppumpady}} p11tsmggjn4234286wzr02o22r698p8 627400 627399 2026-08-15T06:10:21Z Kandarpajit Kallol 6257 627400 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = থোপ্পুম্পাড়ী | native_name = തോപ്പുംപടി | native_name_lang = ml | other_name = | nickname = | settlement_type = নগৰ | image_skyline = Thoppumpady Harbor Bridge.jpeg | image_alt = | image_caption = ৰাতিৰ ভাগত পুৰণি থোপ্পুম্পাড়ী দলং | pushpin_map = India Kerala | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = কেৰালাত অৱস্থিতি, ভাৰত | coordinates = {{coord|9|56|7|N|76|15|33|E|display=inline,title}} | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[ভাৰতৰ ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয়শাসিত অঞ্চলসমূহ|ৰাজ্য]] | subdivision_name1 = [[কেৰালা]] | subdivision_type2 = [[ভাৰতৰ জিলাসমূহ|জিলা]] | subdivision_name2 = এৰ্নাকুলাম | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = | population_as_of = | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ভাষা | demographics1_title1 = চৰকাৰী | demographics1_info1 = [[মালায়ালম ভাষা|মালায়ালম]], [[ইংৰাজী ভাষা|ইংৰাজী]] | timezone1 = [[ভাৰতীয় মান সময়|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[পিন ক’ড|PIN]] | postal_code = 682005 | area_code_type = দূৰভাষ ক’ড | area_code = 0484 | registration_plate = KL-43 | blank1_name_sec1 = নিকটৱৰ্তী চহৰ | blank1_info_sec1 = [[কোচি]] | website = | footnotes = }} '''থোপ্পুম্পাড়ী''' ({{lang-ml|തോപ്പുംപടി}}) হৈছে [[কোচি]], [[কেৰালা]]ৰ অন্তৰ্গত এখন নগৰ।<ref>{{Cite web |url=https://www.keralatourism.org/routes-locations/thoppumpady/id/16500 |title=Thoppumpady, Kochi Corporation, Ernakulam District, Kerala, India |website=Kerala Tourism |language=en |access-date=2026-08-10}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://maps.apple.com/place?auid=1909413373440393874 |title=Thopumpady |website=maps.apple.com |language=en-US |access-date=2026-08-10}}</ref> থোপ্পুম্পাড়ী দলঙে উইলিংডন দ্বীপক [[ফ’ৰ্ট কোচি]] উপদ্বীপৰ সৈতে সংযোগ কৰে। ==ব্যুৎপত্তি== এই নামটো মালায়ালম শব্দ ''তূপ্পু'' (grove) অৰ্থাৎ "উপবন বা বাগিচা" আৰু ''পাড়ী'' (step) অৰ্থাৎ "খোপ বা খোপনি"ৰ সংমিশ্ৰণত গঠিত হৈছে। ==ভূগোল== এই ঠাইখন {{Coord|9|56|7|N|76|15|33|E}} স্থানাংকত অৱস্থিত। ==যাতায়াত== থোপ্পুম্পাড়ী চহৰখন দক্ষিণ ৰেলৱে ষ্টেচনৰ পৰা প্ৰায় ৯ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত। চহৰখনৰ বিভিন্ন প্ৰান্তলৈ ইয়াৰ পৰা বাছ চলাচলৰ সু-ব্যৱস্থা আছে। স্বাধীনতাৰ পূৰ্বেই ব্ৰিটিছসকলে নিৰ্মাণ কৰা মত্তনচেৰী দলঙৰ জৰিয়তে এই ঠাইখন উইলিংডন দ্বীপৰ সৈতে সংযোজিত হৈছে। স্থানীয় সমাজত এই দলংখন "পুৰণি হাৰ্বাৰ দলং" বা স্থানীয় উপভাষাত "পাজায়া থোপ্পুম্পাড়ী পালাম" নামেৰে জনাজাত। এই দলংখন ব্ৰিটিছ অভিযান্ত্ৰিক শাখাৰ এক উৎকৃষ্ট নিদৰ্শন। ডাঙৰ নাও বা জাহাজ পাৰ হ’ব পৰাকৈ এই দলংখনৰ মাজভাগ ওপৰলৈ দাঙিব পৰা যায়। ইয়াৰ পৰা প্ৰায় এক কিলোমিটাৰ দূৰত নিৰ্মাণ কৰা নতুন মত্তনচেৰী দলঙে বৰ্তমান থোপ্পুম্পাড়ীৰ পৰা উইলিংডন দ্বীপলৈ যোৱা অধিকাংশ যান-বাহন কঢ়িয়াই নিয়ে।<ref>{{Cite web |last=archive |first=From our online |date=2022-07-23 |title=Bristow’s engineering marvel left to ruin |url=https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2022/Jul/23/bristows-engineering-marvel-left-to-ruin-2479553.html |access-date=2026-07-30 |website=The New Indian Express |language=en}}</ref> ২০১৫ চনত কোচিন বন্দৰ কৰ্তৃপক্ষই মেৰামতি কৰাৰ পিছত পুৰণি হাৰ্বাৰ দলংখন পুনৰ জনসাধাৰণৰ বাবে মুকলি কৰি দিয়া হয়। অৱশ্যে সুৰক্ষাৰ স্বাৰ্থত চৰকাৰী কৰ্তৃপক্ষই কেৱল পাতল মটৰ যান-বাহনকহে এই দলংখন পাৰ হ’বলৈ অনুমতি দিয়ে। থোপ্পুম্পাড়ী মত্তনচেৰীৰ পৰা ৩ কিলোমিটাৰ আৰু ফ’ৰ্ট কোচিৰ পৰা ৫ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত। পুৰণি ৪৭ নম্বৰ ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথটো থোপ্পুম্পাড়ীৰ মাজেৰেই পাৰ হৈ গৈছে।<ref>{{Cite web |last=archive |first=From our online |date=2017-09-21 |title=Island-Kannenghat bridge in Kochi to be thrown open to public on Friday |url=https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2017/Sep/21/island-kannenghat-bridge-in-kochi-to-be-thrown-open-to-public-on-friday-1660366.html |access-date=2026-07-30 |website=The New Indian Express |language=en}}</ref> মত্তনচেৰী দলঙৰ ঠিক তলতেই পুৰণি ৰেলৱে ষ্টেচন হাৰ্বাৰ টাৰ্মিনাছ অৱস্থিত। বৰ্তমান এই ষ্টেচনটোলৈ কেৱল মালবাহী ট্ৰেইনহে আহে। উইলিংডন দ্বীপ ভেণ্ডুৰুথী দলঙৰ জৰিয়তে থেভাৰাৰ সৈতে সংযোজিত হৈছে। উইলিংডন দ্বীপটো চৰকাৰী মালিকানাধীন সম্পত্তি। এই দ্বীপটোৰ প্ৰধান স্থানসমূহ হৈছে [[ভাৰতীয় নৌসেনা|ভাৰতীয় নৌসেনাৰ]] দক্ষিণ নৌসেনা কমাণ্ডৰ মুখ্য কাৰ্যালয়,<ref>{{Cite web |title=Operation Southern Readiness 26-2, Objective, Latest News |url=https://vajiramandravi.com/current-affairs/operation-southern-readiness-26-2/ |access-date=2026-07-30 |language=en-IN}}</ref> নৌসেনা বিমানবন্দৰ, কোচিন বন্দৰ ন্যাস (Cochin Port Trust), কেন্দ্ৰীয় মীন প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান (Central Institute of Fisheries Technology), হোটেল তাজ মালাবাৰ, হোটেল কেচিনো আৰু হোটেল ট্ৰাইডেন্ট। থোপ্পুম্পাড়ীৰ প্ৰধান পথসমূহ হৈছে আৰোৰ থোপ্পুম্পাড়ী পথ (যাক পুৰণি ৪৭ নম্বৰ ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ বুলিও জনা যায়), থোপ্পুম্পাড়ীক ৬৬ নম্বৰ ৰাজ্যিক ঘাইপথৰ সৈতে সংযোগ কৰা পি টি জেকব পথ, কচুপল্লী পথ, পল্লিচল পথ, ঠাকুৰ পথ আদি।<ref>{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/Old-bridge-may-get-new-lease-of-life/articleshow/36332278.cms|title = Old bridge may get new lease of life | Kochi News - Times of India|website = [[The Times of India]]}}</ref> ==অৰ্থনীতি== থোপ্পুম্পাড়ীত অৱস্থিত কোচিন মীন বন্দৰ (Cochin Fisheries Harbour) হৈছে ৰাজ্যখনৰ অন্যতম প্ৰধান মীন পালন উদ্যোগ। ইয়াৰ উপৰিও মেৰিনা মল নামৰ এটা ডাঙৰ হাইপাৰমাৰ্কেট থোপ্পুম্পাড়ীত অৱস্থিত। ==অৱস্থিতি== {| style="right; margin:0 0 0 0;" | {{Geographic Location |title = '''থোপ্পুম্পাড়ীৰ চৌপাশৰ স্থানসমূহ''' |Northwest = |North = [[মত্তনচেৰী]] |Northeast = |West = [[আৰৱ সাগৰ]], [[মুন্দামভেলি]] |Centre = থোপ্পুম্পাড়ী |East = [[উইলিংডন দ্বীপ]] |Southwest = |South = [[পাল্লুৰুথী]], [[পেৰুম্পাদাপ্পু (এৰ্নাকুলাম জিলা)|পেৰুম্পাদাপ্পু]], [[আৰোৰ]] |Southeast = [[ইডাকোচি]] }} |} ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{commons category|Thoppumpady}} sgjdc89o4wpefhwudo1lac4vq9xrgnu 627401 627400 2026-08-15T06:10:59Z Kandarpajit Kallol 6257 627401 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = থোপ্পুম্পাড়ী | native_name = തോപ്പുംപടി | native_name_lang = ml | other_name = | nickname = | settlement_type = নগৰ | image_skyline = Thoppumpady Harbor Bridge.jpeg | image_alt = | image_caption = ৰাতিৰ ভাগত পুৰণি থোপ্পুম্পাড়ী দলং | pushpin_map = India Kerala | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = কেৰালাত অৱস্থিতি, ভাৰত | coordinates = {{coord|9|56|7|N|76|15|33|E|display=inline,title}} | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[ভাৰতৰ ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয়শাসিত অঞ্চলসমূহ|ৰাজ্য]] | subdivision_name1 = [[কেৰালা]] | subdivision_type2 = [[ভাৰতৰ জিলাসমূহ|জিলা]] | subdivision_name2 = এৰ্নাকুলাম | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = | population_as_of = | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ভাষা | demographics1_title1 = চৰকাৰী | demographics1_info1 = [[মালায়ালম ভাষা|মালায়ালম]], [[ইংৰাজী ভাষা|ইংৰাজী]] | timezone1 = [[ভাৰতীয় মান সময়|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[পিন ক’ড|PIN]] | postal_code = 682005 | area_code_type = দূৰভাষ ক’ড | area_code = 0484 | registration_plate = KL-43 | blank1_name_sec1 = নিকটৱৰ্তী চহৰ | blank1_info_sec1 = [[কোচি]] | website = | footnotes = }} '''থোপ্পুম্পাড়ী''' ({{lang-ml|തോപ്പുംപടി}}) হৈছে [[কোচি]], [[কেৰালা]]ৰ অন্তৰ্গত এখন নগৰ।<ref>{{Cite web |url=https://www.keralatourism.org/routes-locations/thoppumpady/id/16500 |title=Thoppumpady, Kochi Corporation, Ernakulam District, Kerala, India |website=Kerala Tourism |language=en |access-date=2026-08-10}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://maps.apple.com/place?auid=1909413373440393874 |title=Thopumpady |website=maps.apple.com |language=en-US |access-date=2026-08-10}}</ref> থোপ্পুম্পাড়ী দলঙে উইলিংডন দ্বীপক [[ফ’ৰ্ট কোচি]] উপদ্বীপৰ সৈতে সংযোগ কৰে। ==ব্যুৎপত্তি== এই নামটো মালায়ালম শব্দ ''তূপ্পু'' (grove) অৰ্থাৎ "উপবন বা বাগিচা" আৰু ''পাড়ী'' (step) অৰ্থাৎ "খোপ বা খোপনি"ৰ সংমিশ্ৰণত গঠিত হৈছে। ==ভূগোল== এই ঠাইখন {{Coord|9|56|7|N|76|15|33|E}} স্থানাংকত অৱস্থিত। ==যাতায়াত== থোপ্পুম্পাড়ী চহৰখন দক্ষিণ ৰেলৱে ষ্টেচনৰ পৰা প্ৰায় ৯ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত। চহৰখনৰ বিভিন্ন প্ৰান্তলৈ ইয়াৰ পৰা বাছ চলাচলৰ সু-ব্যৱস্থা আছে। স্বাধীনতাৰ পূৰ্বেই ব্ৰিটিছসকলে নিৰ্মাণ কৰা মত্তনচেৰী দলঙৰ জৰিয়তে এই ঠাইখন উইলিংডন দ্বীপৰ সৈতে সংযোজিত হৈছে। স্থানীয় সমাজত এই দলংখন "পুৰণি হাৰ্বাৰ দলং" বা স্থানীয় উপভাষাত "পাজায়া থোপ্পুম্পাড়ী পালাম" নামেৰে জনাজাত। এই দলংখন ব্ৰিটিছ অভিযান্ত্ৰিক শাখাৰ এক উৎকৃষ্ট নিদৰ্শন। ডাঙৰ নাও বা জাহাজ পাৰ হ’ব পৰাকৈ এই দলংখনৰ মাজভাগ ওপৰলৈ দাঙিব পৰা যায়। ইয়াৰ পৰা প্ৰায় এক কিলোমিটাৰ দূৰত নিৰ্মাণ কৰা নতুন মত্তনচেৰী দলঙে বৰ্তমান থোপ্পুম্পাড়ীৰ পৰা উইলিংডন দ্বীপলৈ যোৱা অধিকাংশ যান-বাহন কঢ়িয়াই নিয়ে।<ref>{{Cite web |last=archive |first=From our online |date=2022-07-23 |title=Bristow’s engineering marvel left to ruin |url=https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2022/Jul/23/bristows-engineering-marvel-left-to-ruin-2479553.html |access-date=2026-07-30 |website=The New Indian Express |language=en}}</ref> ২০১৫ চনত কোচিন বন্দৰ কৰ্তৃপক্ষই মেৰামতি কৰাৰ পিছত পুৰণি হাৰ্বাৰ দলংখন পুনৰ জনসাধাৰণৰ বাবে মুকলি কৰি দিয়া হয়। অৱশ্যে সুৰক্ষাৰ স্বাৰ্থত চৰকাৰী কৰ্তৃপক্ষই কেৱল পাতল মটৰ যান-বাহনকহে এই দলংখন পাৰ হ’বলৈ অনুমতি দিয়ে। থোপ্পুম্পাড়ী মত্তনচেৰীৰ পৰা ৩ কিলোমিটাৰ আৰু ফ’ৰ্ট কোচিৰ পৰা ৫ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত। পুৰণি ৪৭ নম্বৰ ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথটো থোপ্পুম্পাড়ীৰ মাজেৰেই পাৰ হৈ গৈছে।<ref>{{Cite web |last=archive |first=From our online |date=2017-09-21 |title=Island-Kannenghat bridge in Kochi to be thrown open to public on Friday |url=https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2017/Sep/21/island-kannenghat-bridge-in-kochi-to-be-thrown-open-to-public-on-friday-1660366.html |access-date=2026-07-30 |website=The New Indian Express |language=en}}</ref> মত্তনচেৰী দলঙৰ ঠিক তলতেই পুৰণি ৰেলৱে ষ্টেচন হাৰ্বাৰ টাৰ্মিনাছ অৱস্থিত। বৰ্তমান এই ষ্টেচনটোলৈ কেৱল মালবাহী ট্ৰেইনহে আহে। উইলিংডন দ্বীপ ভেণ্ডুৰুথী দলঙৰ জৰিয়তে থেভাৰাৰ সৈতে সংযোজিত হৈছে। উইলিংডন দ্বীপটো চৰকাৰী মালিকানাধীন সম্পত্তি। এই দ্বীপটোৰ প্ৰধান স্থানসমূহ হৈছে [[ভাৰতীয় নৌসেনা|ভাৰতীয় নৌসেনাৰ]] দক্ষিণ নৌসেনা কমাণ্ডৰ মুখ্য কাৰ্যালয়,<ref>{{Cite web |title=Operation Southern Readiness 26-2, Objective, Latest News |url=https://vajiramandravi.com/current-affairs/operation-southern-readiness-26-2/ |access-date=2026-07-30 |language=en-IN}}</ref> নৌসেনা বিমানবন্দৰ, কোচিন বন্দৰ ন্যাস (Cochin Port Trust), কেন্দ্ৰীয় মীন প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান (Central Institute of Fisheries Technology), হোটেল তাজ মালাবাৰ, হোটেল কেচিনো আৰু হোটেল ট্ৰাইডেন্ট। থোপ্পুম্পাড়ীৰ প্ৰধান পথসমূহ হৈছে আৰোৰ থোপ্পুম্পাড়ী পথ (যাক পুৰণি ৪৭ নম্বৰ ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ বুলিও জনা যায়), থোপ্পুম্পাড়ীক ৬৬ নম্বৰ ৰাজ্যিক ঘাইপথৰ সৈতে সংযোগ কৰা পি টি জেকব পথ, কচুপল্লী পথ, পল্লিচল পথ, ঠাকুৰ পথ আদি।<ref>{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/Old-bridge-may-get-new-lease-of-life/articleshow/36332278.cms|title = Old bridge may get new lease of life | Kochi News - Times of India|website = [[The Times of India]]}}</ref> ==অৰ্থনীতি== থোপ্পুম্পাড়ীত অৱস্থিত কোচিন মীন বন্দৰ (Cochin Fisheries Harbour) হৈছে ৰাজ্যখনৰ অন্যতম প্ৰধান মীন পালন উদ্যোগ। ইয়াৰ উপৰিও মেৰিনা মল নামৰ এটা ডাঙৰ হাইপাৰমাৰ্কেট থোপ্পুম্পাড়ীত অৱস্থিত। ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{commons category|Thoppumpady}} riaqrs3vknivb5to3azdygjef8zcolb 627402 627401 2026-08-15T06:13:21Z Kandarpajit Kallol 6257 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 627402 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = থোপ্পুম্পাড়ী | native_name = തോപ്പുംപടി | native_name_lang = ml | other_name = | nickname = | settlement_type = নগৰ | image_skyline = Thoppumpady Harbor Bridge.jpeg | image_alt = | image_caption = ৰাতিৰ ভাগত পুৰণি থোপ্পুম্পাড়ী দলং | pushpin_map = India Kerala | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = কেৰালাত অৱস্থিতি, ভাৰত | coordinates = {{coord|9|56|7|N|76|15|33|E|display=inline,title}} | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[ভাৰতৰ ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয়শাসিত অঞ্চলসমূহ|ৰাজ্য]] | subdivision_name1 = [[কেৰালা]] | subdivision_type2 = [[ভাৰতৰ জিলাসমূহ|জিলা]] | subdivision_name2 = এৰ্নাকুলাম | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = | population_as_of = | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ভাষা | demographics1_title1 = চৰকাৰী | demographics1_info1 = [[মালায়ালম ভাষা|মালায়ালম]], [[ইংৰাজী ভাষা|ইংৰাজী]] | timezone1 = [[ভাৰতীয় মান সময়|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[পিন ক’ড|PIN]] | postal_code = 682005 | area_code_type = দূৰভাষ ক’ড | area_code = 0484 | registration_plate = KL-43 | blank1_name_sec1 = নিকটৱৰ্তী চহৰ | blank1_info_sec1 = [[কোচি]] | website = | footnotes = }} '''থোপ্পুম্পাড়ী''' ({{lang-ml|തോപ്പുംപടി}}) হৈছে [[কোচি]], [[কেৰালা]]ৰ অন্তৰ্গত এখন নগৰ।<ref>{{Cite web |url=https://www.keralatourism.org/routes-locations/thoppumpady/id/16500 |title=Thoppumpady, Kochi Corporation, Ernakulam District, Kerala, India |website=Kerala Tourism |language=en |access-date=2026-08-10}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://maps.apple.com/place?auid=1909413373440393874 |title=Thopumpady |website=maps.apple.com |language=en-US |access-date=2026-08-10}}</ref> থোপ্পুম্পাড়ী দলঙে উইলিংডন দ্বীপক [[ফ’ৰ্ট কোচি]] উপদ্বীপৰ সৈতে সংযোগ কৰে। ==ব্যুৎপত্তি== এই নামটো মালায়ালম শব্দ ''তূপ্পু'' (grove) অৰ্থাৎ "উপবন বা বাগিছা" আৰু ''পাড়ী'' (step) অৰ্থাৎ "খোপ বা খোপনি"ৰ সংমিশ্ৰণত গঠিত হৈছে। ==ভূগোল== এই ঠাইখন {{Coord|9|56|7|N|76|15|33|E}} স্থানাংকত অৱস্থিত। ==যাতায়াত== থোপ্পুম্পাড়ী চহৰখন দক্ষিণ ৰেলৱে ষ্টেচনৰপৰা প্ৰায় ৯ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত। চহৰখনৰ বিভিন্ন প্ৰান্তলৈ ইয়াৰপৰা বাছ চলাচলৰ সু-ব্যৱস্থা আছে। স্বাধীনতাৰ পূৰ্বেই ব্ৰিটিছসকলে নিৰ্মাণ কৰা মত্তনচেৰী দলঙৰ জৰিয়তে এই ঠাইখন উইলিংডন দ্বীপৰ সৈতে সংযোজিত হৈছে। স্থানীয় সমাজত এই দলংখন "পুৰণি হাৰ্বাৰ দলং" বা স্থানীয় উপভাষাত "পাজায়া থোপ্পুম্পাড়ী পালাম" নামেৰে জনাজাত। এই দলংখন ব্ৰিটিছ অভিযান্ত্ৰিক শাখাৰ এক উৎকৃষ্ট নিদৰ্শন। ডাঙৰ নাও বা জাহাজ পাৰ হ’ব পৰাকৈ এই দলংখনৰ মাজভাগ ওপৰলৈ দাঙিব পৰা যায়। ইয়াৰপৰা প্ৰায় এক কিলোমিটাৰ দূৰত নিৰ্মাণ কৰা নতুন মত্তনচেৰী দলঙে বৰ্তমান থোপ্পুম্পাড়ীৰপৰা উইলিংডন দ্বীপলৈ যোৱা অধিকাংশ যান-বাহন কঢ়িয়াই নিয়ে।<ref>{{Cite web |last=archive |first=From our online |date=2022-07-23 |title=Bristow’s engineering marvel left to ruin |url=https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2022/Jul/23/bristows-engineering-marvel-left-to-ruin-2479553.html |access-date=2026-07-30 |website=The New Indian Express |language=en}}</ref> ২০১৫ চনত কোচিন বন্দৰ কৰ্তৃপক্ষই মেৰামতি কৰাৰ পাছত পুৰণি হাৰ্বাৰ দলংখন পুনৰ জনসাধাৰণৰ বাবে মুকলি কৰি দিয়া হয়। অৱশ্যে সুৰক্ষাৰ স্বাৰ্থত চৰকাৰী কৰ্তৃপক্ষই কেৱল পাতল মটৰ যান-বাহনকহে এই দলংখন পাৰ হ’বলৈ অনুমতি দিয়ে। থোপ্পুম্পাড়ী মত্তনচেৰীৰপৰা ৩ কিলোমিটাৰ আৰু ফ’ৰ্ট কোচিৰপৰা ৫ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত। পুৰণি ৪৭ নম্বৰ ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথটো থোপ্পুম্পাড়ীৰ মাজেৰেই পাৰ হৈ গৈছে।<ref>{{Cite web |last=archive |first=From our online |date=2017-09-21 |title=Island-Kannenghat bridge in Kochi to be thrown open to public on Friday |url=https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2017/Sep/21/island-kannenghat-bridge-in-kochi-to-be-thrown-open-to-public-on-friday-1660366.html |access-date=2026-07-30 |website=The New Indian Express |language=en}}</ref> মত্তনচেৰী দলঙৰ ঠিক তলতেই পুৰণি ৰেলৱে ষ্টেচন হাৰ্বাৰ টাৰ্মিনাছ অৱস্থিত। বৰ্তমান এই ষ্টেচনটোলৈ কেৱল মালবাহী ট্ৰেইনহে আহে। উইলিংডন দ্বীপ ভেণ্ডুৰুথী দলঙৰ জৰিয়তে থেভাৰাৰ সৈতে সংযোজিত হৈছে। উইলিংডন দ্বীপটো চৰকাৰী মালিকানাধীন সম্পত্তি। এই দ্বীপটোৰ প্ৰধান স্থানসমূহ হৈছে [[ভাৰতীয় নৌসেনা|ভাৰতীয় নৌসেনাৰ]] দক্ষিণ নৌসেনা কমাণ্ডৰ মুখ্য কাৰ্যালয়,<ref>{{Cite web |title=Operation Southern Readiness 26-2, Objective, Latest News |url=https://vajiramandravi.com/current-affairs/operation-southern-readiness-26-2/ |access-date=2026-07-30 |language=en-IN}}</ref> নৌসেনা বিমানবন্দৰ, কোচিন বন্দৰ ন্যাস (Cochin Port Trust), কেন্দ্ৰীয় মীন প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান (Central Institute of Fisheries Technology), হোটেল তাজ মালাবাৰ, হোটেল কেচিনো আৰু হোটেল ট্ৰাইডেণ্ট। থোপ্পুম্পাড়ীৰ প্ৰধান পথসমূহ হৈছে আৰোৰ থোপ্পুম্পাড়ী পথ (যাক পুৰণি ৪৭ নম্বৰ ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ বুলিও জনা যায়), থোপ্পুম্পাড়ীক ৬৬ নম্বৰ ৰাজ্যিক ঘাইপথৰ সৈতে সংযোগ কৰা পি টি জেকব পথ, কচুপল্লী পথ, পল্লিচল পথ, ঠাকুৰ পথ আদি।<ref>{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/Old-bridge-may-get-new-lease-of-life/articleshow/36332278.cms|title = Old bridge may get new lease of life | Kochi News - Times of India|website = [[The Times of India]]}}</ref> ==অৰ্থনীতি== থোপ্পুম্পাড়ীত অৱস্থিত কোচিন মীন বন্দৰ (Cochin Fisheries Harbour) হৈছে ৰাজ্যখনৰ অন্যতম প্ৰধান মীন পালন উদ্যোগ। ইয়াৰ উপৰি মেৰিনা মল নামৰ এটা ডাঙৰ হাইপাৰমাৰ্কেট থোপ্পুম্পাড়ীত অৱস্থিত। ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{commons category|Thoppumpady}} [[শ্ৰেণী:কোচি]] [[শ্ৰেণী:কেৰালা]] 6ifoui0c0u6uhroytu4illulgfw3hz2 0 138762 627406 2026-08-15T06:18:49Z AjayDas 12623 নতুন পৃষ্ঠা: {{Infobox historic site | name = ছেইণ্ট ছফিয়া কেথেড্ৰেলৰ ঘণ্টা স্তম্ভ | native_name = Дзвіниця Софійського собору | native_name_lang = uk | image = Дзвіниця собору Святої Софії в Києві, Україна.jpg | image_size = | caption = ছেইণ্ট ছফিয়া কেথেড্ৰেল, কিয়েভ|ছেইণ্ট... 627406 wikitext text/x-wiki {{Infobox historic site | name = ছেইণ্ট ছফিয়া কেথেড্ৰেলৰ ঘণ্টা স্তম্ভ | native_name = Дзвіниця Софійського собору | native_name_lang = uk | image = Дзвіниця собору Святої Софії в Києві, Україна.jpg | image_size = | caption = [[ছেইণ্ট ছফিয়া কেথেড্ৰেল, কিয়েভ|ছেইণ্ট ছফিয়া কেথেড্ৰেল]]ৰ ঘণ্টা স্তম্ভ | location = ভ্লাদিমিৰস্কা ষ্ট্ৰীট, ২৪, [[কিয়েভ]], [[ইউক্ৰেইন]] | mapframe = | architect =গটফ্ৰিড ইয়োহান শেডেল<ref name="прав" /><ref>Відбудова у 1744–1748 роках</ref> | length = | width = | height = {{convert|76|m}} | beginning_label = নিৰ্মাণ আৰম্ভণিৰ তাৰিখ | beginning_date = ১৬৯৯<ref name="прав" /><ref name="запов"/><ref name="софсоб">{{cite web|url=http://sofiyskiy-sobor.polnaya.info/ua/dzvinnycya_sofiivskogo_soboru.shtml|title=ДЗВІНИЦЯ|publisher=Національний історико-культурний заповідник «Софія Київська»|access-date=29 March 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20140314000702/http://sofiyskiy-sobor.polnaya.info/ua/dzvinnycya_sofiivskogo_soboru.shtml|archive-date=14 March 2014}}</ref><ref name="тех"/> | built = ১৭০৬<ref name="прав" /><ref name="запов" /><ref name="софсоб" /><ref name="тех" /> | restored = ১৭৪৪–১৭৪৮ | coordinates = {{Coord|50|27|10.4|N|30|30|55.1|E|scale:30000|display=inline,title}} | embedded = {{Infobox UNESCO World Heritage Site | WHS = ছেইণ্ট-ছফিয়া কেথেড্ৰেল | official_name = | part_of = কিয়েভ: ছেইণ্ট-ছফিয়া কেথেড্ৰেল আৰু সম্পৰ্কীয় মঠৰ ভৱনসমূহ, কিয়েভ-পেচাৰস্ক লাভ্ৰা | criteria = i, ii, iii, iv | ID = 527 | coordinates = | year = ১৯৯০ | extension = <!-- optional --> | danger = ২০২৩ | area = <!-- optional --> | buffer_zone = <!-- optional --> | website = <!-- optional --> | pushpin_map = <!-- optional --> | map_caption = <!-- optional --> | map_size = <!-- optional --> | pushpin_relief = <!-- "1" for relief map - if available --> | child = yes | embedded = <!-- optional; use to embed another infobox template within this one, e.g. {{Location map many}} --> }} | designation1 = | designation1_number = 260072/2-Н | designation1_type = স্থাপত্য | designation1_offname = {{Lang|uk|Дзвіниця}} (''ঘণ্টা স্তম্ভ'') }} '''ছেইণ্ট ছফিয়া কেথেড্ৰেলৰ ঘণ্টা স্তম্ভ''' [[ইউক্ৰেইন]]ৰ ৰাজধানী [[কিয়েভ]]ত অৱস্থিত ইউক্ৰেইনী (কাজাক) বেৰক শৈলীৰ ইউক্ৰেইনী স্থাপত্যৰ এক স্মাৰক।<ref name="уі" >Софійський собор та монастир. Україна Інкогніта. Архів оригіналу за 17 березня 2015. Процитовано 29 березня 2015.</ref><ref name="уі2" >Топ-10 Україна Інкогніта (2014). Дзвіниці. Україна Інкогніта. Архів оригіналу за 2 квітня 2015. Процитовано 29 березня 2015.</ref> ই ইউক্ৰেইনৰ অন্যতম ৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰতীক আৰু কিয়েভ চহৰৰ প্ৰতীক।<ref name="уі2" /><ref>{{cite web|url=http://visitkiev.ua/place/42|title=Софія Київська|publisher=VisitKiev.ua|access-date=29 March 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150411044329/http://visitkiev.ua/place/42|url-status=dead|archive-date=11 April 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=http://prostir.museum/ua/post/32822|title="Софія Київська" запрошує на вечірню екскурсію "Київ з оглядового майданчика Софійської дзвіниці"|last=Почайнінська|first=Олена|date=30 May 2014|publisher=Музейний простір|access-date=29 March 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402102439/http://prostir.museum/ua/post/32822|archive-date=2 April 2015}}</ref> ইয়াক ১৬৯৯–১৭০৬ চনত হেটমান ইভান মাজেপাৰ অৰ্থসাহায্যত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল।<ref name="запов" >ДЗВІНИЦЯ. Національний історико-культурний заповідник «Софія Київська». Архів оригіналу за 14 березня 2014. Процитовано 29 березня 2015.</ref><ref name="тех" >Шокарев В. С. Науково-технічний супровід дзвіниці Софійського собору. — Збірник наукових праць [Полтавського національного технічного університету ім. Ю. Кондратюка]. Сер. : Галузеве машинобудування, будівництво. — 2013. — Т. 3(2). — С. 393–401.</ref> ১৭৪৪–১৭৪৮ চনত গটফ্ৰিড ইয়োহান শেডেলৰ নক্সা অনুসৰি ইয়াক যথেষ্ট পৰিমাণে পুনৰ্নিৰ্মাণ কৰা হয় আৰু ১৮৫১–১৮৫২ চনত ডায়’চিছৰ স্থপতি [[:uk:Спарро Павло Іванович|পল স্পাৰো]]ৰ নক্সা অনুসৰি চতুৰ্থ স্তৰটো সংযোজন কৰা হয়।<ref name="запов" /> ঘণ্টা স্তম্ভটো উচ্চ নগৰ বা পুৰণি কিয়েভৰ উলম্বভাৱে প্ৰধান স্থাপনা।<ref name="прав" /> ই ৰাষ্ট্ৰীয় সংৰক্ষিত অঞ্চল "ছফিয়া অৱ কিয়েভ"ৰ অংশ।<ref>Софійський собор. Національний заповідник «Софія Київська». Архів оригіналу за 29 березня 2015. Процитовано 29 березня 2015.</ref> ঘণ্টা স্তম্ভটো ছেইণ্ট ছফিয়াৰ কেথেড্ৰেলৰ ভৱনসমূহৰ সমষ্টিৰ অংশ হিচাপে ৫২৭ নম্বৰৰ অধীনত [[ইউনেস্ক' বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ]] হিচাপে তালিকাভুক্ত কৰা হৈছে।<ref>{{cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/527%20Kiev:|title=Kiev: Saint-Sophia Cathedral and Related Monastic Buildings, Kiev-Pechersk Lavra|publisher=UNESCO World Heritage Centre|language=en|access-date=29 March 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402125749/http://whc.unesco.org/en/list/527%20Kiev:|archive-date=2 April 2015}}</ref> ই ইউক্ৰেইনৰ ৰাষ্ট্ৰীয় গুৰুত্বৰ সাংস্কৃতিক ঐতিহ্যৰ এক স্মাৰক।<ref>{{cite web|url=http://www.guoks.gov.ua/obyekty-kulturnoyi-spadshchyny-v-m-kyyevi|title=Об'єкти культурної спадщини в м. Києві|publisher=Управління охорони культурної спадщини|access-date=29 March 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402112816/http://www.guoks.gov.ua/obyekty-kulturnoyi-spadshchyny-v-m-kyyevi|url-status=dead|archive-date=2 April 2015}}</ref> ঘণ্টা স্তম্ভটোৰ উচ্চতা ৭৬ মিটাৰ।<ref name="прав" /><ref name="запов" /><ref>Дзвіниця. Національний заповідник «Софія Київська». Архів оригіналу за 29 березня 2015. Процитовано 29 березня 2015.</ref><ref>{{cite web|url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/624-2003-%D0%BF#Text|title=Про затвердження Комплексної програми збереження об'єктів Національного заповідника "Софія Київська" на 2003–2010 роки|website=rada.gov.ua|date=29 March 2022}}</ref> jglx0w7kb4zju0p1jzorzwi14jeqz76 627415 627406 2026-08-15T07:12:23Z AjayDas 12623 /* */ 627415 wikitext text/x-wiki {{Infobox historic site | name = ছেইণ্ট ছফিয়া কেথেড্ৰেলৰ ঘণ্টা স্তম্ভ | native_name = Дзвіниця Софійського собору | native_name_lang = uk | image = Дзвіниця собору Святої Софії в Києві, Україна.jpg | image_size = | caption = [[ছেইণ্ট ছফিয়া কেথেড্ৰেল, কিয়েভ|ছেইণ্ট ছফিয়া কেথেড্ৰেল]]ৰ ঘণ্টা স্তম্ভ | location = ভ্লাদিমিৰস্কা ষ্ট্ৰীট, ২৪, [[কিয়েভ]], [[ইউক্ৰেইন]] | mapframe = | architect =গটফ্ৰিড ইয়োহান শেডেল<ref name="прав" /><ref>Відбудова у 1744–1748 роках</ref> | length = | width = | height = {{convert|76|m}} | beginning_label = নিৰ্মাণ আৰম্ভণিৰ তাৰিখ | beginning_date = ১৬৯৯<ref name="прав" /><ref name="запов"/><ref name="софсоб">{{cite web|url=http://sofiyskiy-sobor.polnaya.info/ua/dzvinnycya_sofiivskogo_soboru.shtml|title=ДЗВІНИЦЯ|publisher=Національний історико-культурний заповідник «Софія Київська»|access-date=29 March 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20140314000702/http://sofiyskiy-sobor.polnaya.info/ua/dzvinnycya_sofiivskogo_soboru.shtml|archive-date=14 March 2014}}</ref><ref name="тех"/> | built = ১৭০৬<ref name="прав" /><ref name="запов" /><ref name="софсоб" /><ref name="тех" /> | restored = ১৭৪৪–১৭৪৮ | coordinates = {{Coord|50|27|10.4|N|30|30|55.1|E|scale:30000|display=inline,title}} | embedded = {{Infobox UNESCO World Heritage Site | WHS = ছেইণ্ট-ছফিয়া কেথেড্ৰেল | official_name = | part_of = কিয়েভ: ছেইণ্ট-ছফিয়া কেথেড্ৰেল আৰু সম্পৰ্কীয় মঠৰ ভৱনসমূহ, কিয়েভ-পেচাৰস্ক লাভ্ৰা | criteria = i, ii, iii, iv | ID = 527 | coordinates = | year = ১৯৯০ | extension = <!-- optional --> | danger = ২০২৩ | area = <!-- optional --> | buffer_zone = <!-- optional --> | website = <!-- optional --> | pushpin_map = <!-- optional --> | map_caption = <!-- optional --> | map_size = <!-- optional --> | pushpin_relief = <!-- "1" for relief map - if available --> | child = yes | embedded = <!-- optional; use to embed another infobox template within this one, e.g. {{Location map many}} --> }} | designation1 = | designation1_number = 260072/2-Н | designation1_type = স্থাপত্য | designation1_offname = {{Lang|uk|Дзвіниця}} (''ঘণ্টা স্তম্ভ'') }} '''ছেইণ্ট ছফিয়া কেথেড্ৰেলৰ ঘণ্টা স্তম্ভ''' [[ইউক্ৰেইন]]ৰ ৰাজধানী [[কিয়েভ]]ত অৱস্থিত ইউক্ৰেইনী (কাজাক) বেৰক শৈলীৰ ইউক্ৰেইনী স্থাপত্যৰ এক স্মাৰক।<ref name="уі" >Софійський собор та монастир. Україна Інкогніта. Архів оригіналу за 17 березня 2015. Процитовано 29 березня 2015.</ref><ref name="уі2" >Топ-10 Україна Інкогніта (2014). Дзвіниці. Україна Інкогніта. Архів оригіналу за 2 квітня 2015. Процитовано 29 березня 2015.</ref> ই ইউক্ৰেইনৰ অন্যতম ৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰতীক আৰু কিয়েভ চহৰৰ প্ৰতীক।<ref name="уі2" /><ref>{{cite web|url=http://visitkiev.ua/place/42|title=Софія Київська|publisher=VisitKiev.ua|access-date=29 March 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150411044329/http://visitkiev.ua/place/42|url-status=dead|archive-date=11 April 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=http://prostir.museum/ua/post/32822|title="Софія Київська" запрошує на вечірню екскурсію "Київ з оглядового майданчика Софійської дзвіниці"|last=Почайнінська|first=Олена|date=30 May 2014|publisher=Музейний простір|access-date=29 March 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402102439/http://prostir.museum/ua/post/32822|archive-date=2 April 2015}}</ref> ইয়াক ১৬৯৯–১৭০৬ চনত হেটমান ইভান মাজেপাৰ অৰ্থসাহায্যত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল।<ref name="запов" >ДЗВІНИЦЯ. Національний історико-культурний заповідник «Софія Київська». Архів оригіналу за 14 березня 2014. Процитовано 29 березня 2015.</ref><ref name="тех" >Шокарев В. С. Науково-технічний супровід дзвіниці Софійського собору. — Збірник наукових праць [Полтавського національного технічного університету ім. Ю. Кондратюка]. Сер. : Галузеве машинобудування, будівництво. — 2013. — Т. 3(2). — С. 393–401.</ref> ১৭৪৪–১৭৪৮ চনত গটফ্ৰিড ইয়োহান শেডেলৰ নক্সা অনুসৰি ইয়াক যথেষ্ট পৰিমাণে পুনৰ্নিৰ্মাণ কৰা হয় আৰু ১৮৫১–১৮৫২ চনত ডায়’চিছৰ স্থপতি [[:uk:Спарро Павло Іванович|পল স্পাৰো]]ৰ নক্সা অনুসৰি চতুৰ্থ স্তৰটো সংযোজন কৰা হয়।<ref name="запов" /> ঘণ্টা স্তম্ভটো উচ্চ নগৰ বা পুৰণি কিয়েভৰ উলম্বভাৱে প্ৰধান স্থাপনা।<ref name="прав" /> ই ৰাষ্ট্ৰীয় সংৰক্ষিত অঞ্চল "ছফিয়া অৱ কিয়েভ"ৰ অংশ।<ref>Софійський собор. Національний заповідник «Софія Київська». Архів оригіналу за 29 березня 2015. Процитовано 29 березня 2015.</ref> ঘণ্টা স্তম্ভটো ছেইণ্ট ছফিয়াৰ কেথেড্ৰেলৰ ভৱনসমূহৰ সমষ্টিৰ অংশ হিচাপে ৫২৭ নম্বৰৰ অধীনত [[ইউনেস্ক' বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ]] হিচাপে তালিকাভুক্ত কৰা হৈছে।<ref>{{cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/527%20Kiev:|title=Kiev: Saint-Sophia Cathedral and Related Monastic Buildings, Kiev-Pechersk Lavra|publisher=UNESCO World Heritage Centre|language=en|access-date=29 March 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402125749/http://whc.unesco.org/en/list/527%20Kiev:|archive-date=2 April 2015}}</ref> ই ইউক্ৰেইনৰ ৰাষ্ট্ৰীয় গুৰুত্বৰ সাংস্কৃতিক ঐতিহ্যৰ এক স্মাৰক।<ref>{{cite web|url=http://www.guoks.gov.ua/obyekty-kulturnoyi-spadshchyny-v-m-kyyevi|title=Об'єкти культурної спадщини в м. Києві|publisher=Управління охорони культурної спадщини|access-date=29 March 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402112816/http://www.guoks.gov.ua/obyekty-kulturnoyi-spadshchyny-v-m-kyyevi|url-status=dead|archive-date=2 April 2015}}</ref> ঘণ্টা স্তম্ভটোৰ উচ্চতা ৭৬ মিটাৰ।<ref name="прав" /><ref name="запов" /><ref>Дзвіниця. Національний заповідник «Софія Київська». Архів оригіналу за 29 березня 2015. Процитовано 29 березня 2015.</ref><ref>{{cite web|url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/624-2003-%D0%BF#Text|title=Про затвердження Комплексної програми збереження об'єктів Національного заповідника "Софія Київська" на 2003–2010 роки|website=rada.gov.ua|date=29 March 2022}}</ref> == স্থাপত্য == === বিৱৰণ === ছেইণ্ট ছফিয়া কেথেড্ৰেলৰ ঘণ্টা স্তম্ভটো চাৰিটা স্তৰযুক্ত টাৱাৰধৰ্মী স্থাপনা। ইয়াৰ ভিত্তিৰ পৰিমাপ {{convert|20 by 14|m}} আৰু উচ্চতা {{convert|76|m}}। পশ্চিমৰ পৰা পূবলৈ ঘণ্টা স্তম্ভটোৰ মাজেৰে এটা যাতায়াতৰ পথ পাৰ হৈ গৈছে। প্ৰথম স্তৰটো {{cvt|1.5 to 2|m|ft|0}} ডাঠ ক্ৰছ-আকাৰৰ দেৱালেৰে গঠিত, যিবোৰ সমকোণত পৰস্পৰৰ সৈতে সংযুক্ত হৈছে। ই ওপৰৰ স্তৰসমূহৰ বাবে আধাৰ হিচাপে কাম কৰে। ওপৰৰ স্তৰসমূহৰ দেৱালৰ ডাঠতা তুলনামূলকভাৱে কম, সম্ভৱতঃ প্ৰথম স্তৰৰ ওপৰত পৰা ভাৰ হ্ৰাস কৰাৰ বাবে। প্ৰথম স্তৰত খিলানযুক্ত ছাদ আছে, আনহাতে ওপৰৰ তিনিটা স্তৰৰ মাজত কোনো আন্তঃমহলাৰ সংযোগী ছাদ নাই। স্তম্ভটো চাৰিটা কোণীয়া পাইলনৰে গঠিত, যিবোৰ স্তৰসমূহৰ সংযোগস্থলত পৰিধিৰ দিশে পৰস্পৰৰ সৈতে সংযুক্ত।<ref name="запов" /><ref name="тех" /> [[File:Національний заповідник «Софія Київська»10.jpg|thumb|প্ৰমেনেডৰ ওপৰত পশ্চিমীয়া মুখমণ্ডলৰ বাহিৰৰ দেৱালৰ অলংকৰণ।]] === গঠন === ১৬৯৯–১৭০৬ চনত নিৰ্মিত মূল স্থাপনাটোৰ কেৱল প্ৰথম স্তৰ আৰু দ্বিতীয় স্তৰৰ এটা অংশহে বৰ্তমানলৈ সংৰক্ষিত হৈ আছে। তথাপি ঘণ্টা স্তম্ভটোৰ স্থাপত্য আৰু অলংকৰণ একেটা শৈলীতে নিৰ্মিত হোৱা বাবে সমগ্ৰ স্থাপনাটো এটা একক ৰূপত অনুভূত হয়। তলৰ দুটা স্তৰৰ ভূমি-আকৃতি চতুৰ্ভুজাকাৰ, আনহাতে ওপৰৰ দুটা স্তৰ অষ্টভুজাকাৰ। ইয়াৰ ওপৰত এটা সোণালী গম্বুজ আছে, যিটো সোণেৰে আৱৃত আৰু তাৰ শীৰ্ষত এটা সোণালী মুকুট আৰু সোণালী ক্ৰছ আছে। চাৰিটা স্তৰ ওপৰলৈ ক্ৰমে সংকুচিত হৈছে আৰু স্তৰযুক্ত সোণালী গম্বুজেৰে মুকুট পিন্ধোৱা হৈছে, যিয়ে ঘণ্টা স্তম্ভটোৰ গাম্ভীৰ্য আৰু বিশালতা অধিক স্পষ্ট কৰি তোলে। স্তৰযুক্ত গঠনটো জটিল প্ৰফাইলৰ কৰ্ণিছৰ দ্বাৰা চিহ্নিত কৰা হৈছে। উলম্বভাৱে সকলো দেৱালৰ পৃষ্ঠভাগ সমতল পিলাষ্টাৰৰ দ্বাৰা বিভক্ত, আৰু সেইবোৰৰ মাজত সজ্জিত নিশ অৱস্থিত। ওপৰৰ তিনিটা স্তৰত মুক্ত বায়ুৰ বাবে [[খিলান]]যুক্ত পথ]] বা খিৰিকী আছে। প্ৰথম মহলাৰ যাতায়াতৰ পথৰ ওপৰত এটা বন্ধ ভঁৰালঘৰ আৰু পথটোৰ উত্তৰফালে এটা চিৰি আছে।<ref name="запов" /><ref name="софсоб" /><ref name="тех" /> [[File:Saint Sophia Cathedral in Kiev 006.jpg|thumb|ঘণ্টা স্তম্ভৰ তৃতীয় স্তৰ (পূবীয়া মুখমণ্ডল); ইয়াত এপষ্টল এণ্ড্ৰু আৰু ছেইণ্ট ভল'ডিমিৰৰ মূৰ্তি দেখা যায়।]] === অলংকৰণ === ঘণ্টা স্তম্ভটোৰ ভাস্কৰ্য্যধৰ্মী অলংকৰণ ইয়াৰ স্থাপত্যিক গঠনৰ সৈতে সুন্দৰভাৱে সংগতিপূৰ্ণ। ইয়াত বিভিন্ন ধৰণৰ ষ্টাক' অলংকৰণ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে, যিবোৰ বাস-ৰিলিফ আৰু গতিশীল দেৱদূতৰ মূৰ্তি, ইউক্ৰেইনীয়সকলৰ প্ৰতিমূৰ্তি, [[কিউপিড]]ৰ ছবি, ফুলৰ টোপোলা, ফুলৰ থোপা, মালা, বাল্ডাকিন, নিশৰ ওপৰৰ সজ্জা, বংশচিহ্নযুক্ত দ্বিমুখী ঈগল আদি উপাদানৰ সৈতে আন্তঃসংলগ্ন। ছফিস্কা প্ল'শ্চাৰ ফালে মুখ কৰা পূবীয়া মুখমণ্ডলৰ তৃতীয় স্তৰত এপষ্টল এণ্ড্ৰু আৰু ৰাজকুমাৰ ভল'ডিমিৰৰ মূৰ্তি আছে—তেওঁলোকক ৰুছ-ইউক্ৰেইনত খ্ৰীষ্টান ধৰ্মৰ প্ৰতিষ্ঠাপক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। মঠৰ চোতালৰ ফালে মুখ কৰা পশ্চিমীয়া মুখমণ্ডলত আৰ্কএঞ্জেল ৰাফায়েল আৰু এপষ্টল টিমোথিৰ মূৰ্তি আছে। ঘণ্টা স্তম্ভটো আকাশীয় পৃষ্ঠপোষক মেট্ৰ'পলিটান ৰাফায়েল জাবোৰভস্কি (১৭৩১–১৭৪৭) আৰু [[:uk:Тимофій (Щербацький)|টিমোথি শ্চেৰবাটস্কি]] (১৭৪৮–১৭৫৭)ৰ কাৰ্যকালত পুনৰ্নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। মুখমণ্ডলসমূহৰ ষ্টাক' অলংকৰণ ঝোভকভাৰ [[:uk:Стобенський Іван|ইভান]] আৰু [[:uk:Стобенський Степан|ষ্টেপান ষ্ট'বেনস্কি]] নামৰ শিল্পীসকলে নিৰ্মাণ কৰিছিল। যুদ্ধৰ সময়ত গোলাবর্ষণৰ ফলত ক্ষতিগ্ৰস্ত হোৱা অংশ বাদ দিলে প্ৰায় সমগ্ৰ ষ্টাক' অলংকৰণেই সংৰক্ষিত হৈ আছে।<ref name="прав" /><ref name="запов" /><ref name="софсоб" /><ref name="тех" /> === ৰঙৰ বিন্যাস === ১৮৫১–১৮৫২ চনত পুনৰ্নিৰ্মাণ কৰাৰ আগলৈকে ঘণ্টা স্তম্ভটোৰ দেৱালৰ ৰঙৰ বিন্যাস বহুৰঙী আছিল। ১৭৪৪–১৭৪৮ চনৰ পুনৰ্নিৰ্মাণৰ পিছত দেৱালসমূহ নীলা ৰঙেৰে, ষ্টাক' অলংকৰণ হাতীদাঁতৰ ৰঙেৰে আৰু সাধু-সন্ত, দেৱদূত আদিৰ মূৰ্তিসমূহ এটা নিৰ্দিষ্ট ৰঙৰ বিন্যাস অনুসৰি ৰং কৰা হৈছিল: মুখ হালধীয়া, চুলি ক'লা আৰু পোছাক বহুৰঙী। চতুৰ্থ স্তৰ সংযোজন আৰু পুনৰুদ্ধাৰৰ পিছত ঘণ্টা স্তম্ভটো মাত্ৰ দুটা ৰঙত পুনৰ ৰং কৰা হয়। এই ৰঙৰ বিন্যাস আজিও সংৰক্ষিত হৈ আছে। সকলো ৰূপতে মূৰ্তি আৰু অলংকৰণৰ ৰং বগা বা হাতীদাঁতৰ ৰঙৰ হৈ থাকে, আনহাতে দেৱালসমূহ বিভিন্ন তীব্ৰতাৰ নীলাভ সেউজীয়া ৰঙৰ ছাঁত ৰং কৰা হয়। বৰ্তমান অলংকৰণসমূহ উজ্জ্বল বগা আৰু দেৱালসমূহ নীলাভ সেউজীয়া ৰঙৰ। সোণালী গম্বুজৰ দীপ্তিৰ সৈতে এই ৰঙৰ সংমিশ্ৰণে ঘণ্টা স্তম্ভটোত এক গম্ভীৰ আৰু উৎসৱমুখৰ আবহ সৃষ্টি কৰে।<ref name="прав" /><ref name="запов" /><ref name="тех" /> m0561a7z5wxtxx1a2btt1c5tkbju1fs 627416 627415 2026-08-15T07:14:38Z AjayDas 12623 /* বিৱৰণ */ 627416 wikitext text/x-wiki {{Infobox historic site | name = ছেইণ্ট ছফিয়া কেথেড্ৰেলৰ ঘণ্টা স্তম্ভ | native_name = Дзвіниця Софійського собору | native_name_lang = uk | image = Дзвіниця собору Святої Софії в Києві, Україна.jpg | image_size = | caption = [[ছেইণ্ট ছফিয়া কেথেড্ৰেল, কিয়েভ|ছেইণ্ট ছফিয়া কেথেড্ৰেল]]ৰ ঘণ্টা স্তম্ভ | location = ভ্লাদিমিৰস্কা ষ্ট্ৰীট, ২৪, [[কিয়েভ]], [[ইউক্ৰেইন]] | mapframe = | architect =গটফ্ৰিড ইয়োহান শেডেল<ref name="прав" /><ref>Відбудова у 1744–1748 роках</ref> | length = | width = | height = {{convert|76|m}} | beginning_label = নিৰ্মাণ আৰম্ভণিৰ তাৰিখ | beginning_date = ১৬৯৯<ref name="прав" /><ref name="запов"/><ref name="софсоб">{{cite web|url=http://sofiyskiy-sobor.polnaya.info/ua/dzvinnycya_sofiivskogo_soboru.shtml|title=ДЗВІНИЦЯ|publisher=Національний історико-культурний заповідник «Софія Київська»|access-date=29 March 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20140314000702/http://sofiyskiy-sobor.polnaya.info/ua/dzvinnycya_sofiivskogo_soboru.shtml|archive-date=14 March 2014}}</ref><ref name="тех"/> | built = ১৭০৬<ref name="прав" /><ref name="запов" /><ref name="софсоб" /><ref name="тех" /> | restored = ১৭৪৪–১৭৪৮ | coordinates = {{Coord|50|27|10.4|N|30|30|55.1|E|scale:30000|display=inline,title}} | embedded = {{Infobox UNESCO World Heritage Site | WHS = ছেইণ্ট-ছফিয়া কেথেড্ৰেল | official_name = | part_of = কিয়েভ: ছেইণ্ট-ছফিয়া কেথেড্ৰেল আৰু সম্পৰ্কীয় মঠৰ ভৱনসমূহ, কিয়েভ-পেচাৰস্ক লাভ্ৰা | criteria = i, ii, iii, iv | ID = 527 | coordinates = | year = ১৯৯০ | extension = <!-- optional --> | danger = ২০২৩ | area = <!-- optional --> | buffer_zone = <!-- optional --> | website = <!-- optional --> | pushpin_map = <!-- optional --> | map_caption = <!-- optional --> | map_size = <!-- optional --> | pushpin_relief = <!-- "1" for relief map - if available --> | child = yes | embedded = <!-- optional; use to embed another infobox template within this one, e.g. {{Location map many}} --> }} | designation1 = | designation1_number = 260072/2-Н | designation1_type = স্থাপত্য | designation1_offname = {{Lang|uk|Дзвіниця}} (''ঘণ্টা স্তম্ভ'') }} '''ছেইণ্ট ছফিয়া কেথেড্ৰেলৰ ঘণ্টা স্তম্ভ''' [[ইউক্ৰেইন]]ৰ ৰাজধানী [[কিয়েভ]]ত অৱস্থিত ইউক্ৰেইনী (কাজাক) বেৰক শৈলীৰ ইউক্ৰেইনী স্থাপত্যৰ এক স্মাৰক।<ref name="уі" >Софійський собор та монастир. Україна Інкогніта. Архів оригіналу за 17 березня 2015. Процитовано 29 березня 2015.</ref><ref name="уі2" >Топ-10 Україна Інкогніта (2014). Дзвіниці. Україна Інкогніта. Архів оригіналу за 2 квітня 2015. Процитовано 29 березня 2015.</ref> ই ইউক্ৰেইনৰ অন্যতম ৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰতীক আৰু কিয়েভ চহৰৰ প্ৰতীক।<ref name="уі2" /><ref>{{cite web|url=http://visitkiev.ua/place/42|title=Софія Київська|publisher=VisitKiev.ua|access-date=29 March 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150411044329/http://visitkiev.ua/place/42|url-status=dead|archive-date=11 April 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=http://prostir.museum/ua/post/32822|title="Софія Київська" запрошує на вечірню екскурсію "Київ з оглядового майданчика Софійської дзвіниці"|last=Почайнінська|first=Олена|date=30 May 2014|publisher=Музейний простір|access-date=29 March 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402102439/http://prostir.museum/ua/post/32822|archive-date=2 April 2015}}</ref> ইয়াক ১৬৯৯–১৭০৬ চনত হেটমান ইভান মাজেপাৰ অৰ্থসাহায্যত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল।<ref name="запов" >ДЗВІНИЦЯ. Національний історико-культурний заповідник «Софія Київська». Архів оригіналу за 14 березня 2014. Процитовано 29 березня 2015.</ref><ref name="тех" >Шокарев В. С. Науково-технічний супровід дзвіниці Софійського собору. — Збірник наукових праць [Полтавського національного технічного університету ім. Ю. Кондратюка]. Сер. : Галузеве машинобудування, будівництво. — 2013. — Т. 3(2). — С. 393–401.</ref> ১৭৪৪–১৭৪৮ চনত গটফ্ৰিড ইয়োহান শেডেলৰ নক্সা অনুসৰি ইয়াক যথেষ্ট পৰিমাণে পুনৰ্নিৰ্মাণ কৰা হয় আৰু ১৮৫১–১৮৫২ চনত ডায়’চিছৰ স্থপতি [[:uk:Спарро Павло Іванович|পল স্পাৰো]]ৰ নক্সা অনুসৰি চতুৰ্থ স্তৰটো সংযোজন কৰা হয়।<ref name="запов" /> ঘণ্টা স্তম্ভটো উচ্চ নগৰ বা পুৰণি কিয়েভৰ উলম্বভাৱে প্ৰধান স্থাপনা।<ref name="прав" /> ই ৰাষ্ট্ৰীয় সংৰক্ষিত অঞ্চল "ছফিয়া অৱ কিয়েভ"ৰ অংশ।<ref>Софійський собор. Національний заповідник «Софія Київська». Архів оригіналу за 29 березня 2015. Процитовано 29 березня 2015.</ref> ঘণ্টা স্তম্ভটো ছেইণ্ট ছফিয়াৰ কেথেড্ৰেলৰ ভৱনসমূহৰ সমষ্টিৰ অংশ হিচাপে ৫২৭ নম্বৰৰ অধীনত [[ইউনেস্ক' বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ]] হিচাপে তালিকাভুক্ত কৰা হৈছে।<ref>{{cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/527%20Kiev:|title=Kiev: Saint-Sophia Cathedral and Related Monastic Buildings, Kiev-Pechersk Lavra|publisher=UNESCO World Heritage Centre|language=en|access-date=29 March 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402125749/http://whc.unesco.org/en/list/527%20Kiev:|archive-date=2 April 2015}}</ref> ই ইউক্ৰেইনৰ ৰাষ্ট্ৰীয় গুৰুত্বৰ সাংস্কৃতিক ঐতিহ্যৰ এক স্মাৰক।<ref>{{cite web|url=http://www.guoks.gov.ua/obyekty-kulturnoyi-spadshchyny-v-m-kyyevi|title=Об'єкти культурної спадщини в м. Києві|publisher=Управління охорони культурної спадщини|access-date=29 March 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402112816/http://www.guoks.gov.ua/obyekty-kulturnoyi-spadshchyny-v-m-kyyevi|url-status=dead|archive-date=2 April 2015}}</ref> ঘণ্টা স্তম্ভটোৰ উচ্চতা ৭৬ মিটাৰ।<ref name="прав" /><ref name="запов" /><ref>Дзвіниця. Національний заповідник «Софія Київська». Архів оригіналу за 29 березня 2015. Процитовано 29 березня 2015.</ref><ref>{{cite web|url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/624-2003-%D0%BF#Text|title=Про затвердження Комплексної програми збереження об'єктів Національного заповідника "Софія Київська" на 2003–2010 роки|website=rada.gov.ua|date=29 March 2022}}</ref> == স্থাপত্য == === বিৱৰণ === ছেইণ্ট ছফিয়া কেথেড্ৰেলৰ ঘণ্টা স্তম্ভটো চাৰিটা স্তৰযুক্ত টাৱাৰধৰ্মী স্থাপনা। ইয়াৰ ভিত্তিৰ পৰিমাপ ২০ x ১৪ মিটাৰ আৰু উচ্চতা {{convert|76|m}}। পশ্চিমৰ পৰা পূবলৈ ঘণ্টা স্তম্ভটোৰ মাজেৰে এটা যাতায়াতৰ পথ পাৰ হৈ গৈছে। প্ৰথম স্তৰটো ১.৫ ৰ পৰা ২ মিটাৰ ডাঠ ক্ৰছ-আকাৰৰ দেৱালেৰে গঠিত, যিবোৰ সমকোণত পৰস্পৰৰ সৈতে সংযুক্ত হৈছে। ই ওপৰৰ স্তৰসমূহৰ বাবে আধাৰ হিচাপে কাম কৰে। ওপৰৰ স্তৰসমূহৰ দেৱালৰ ডাঠতা তুলনামূলকভাৱে কম, সম্ভৱতঃ প্ৰথম স্তৰৰ ওপৰত পৰা ভাৰ হ্ৰাস কৰাৰ বাবে। প্ৰথম স্তৰত খিলানযুক্ত ছাদ আছে, আনহাতে ওপৰৰ তিনিটা স্তৰৰ মাজত কোনো আন্তঃমহলাৰ সংযোগী ছাদ নাই। স্তম্ভটো চাৰিটা কোণীয়া পাইলনৰে গঠিত, যিবোৰ স্তৰসমূহৰ সংযোগস্থলত পৰিধিৰ দিশে পৰস্পৰৰ সৈতে সংযুক্ত।<ref name="запов" /><ref name="тех" /> [[File:Національний заповідник «Софія Київська»10.jpg|thumb|প্ৰমেনেডৰ ওপৰত পশ্চিমীয়া মুখমণ্ডলৰ বাহিৰৰ দেৱালৰ অলংকৰণ।]] === গঠন === ১৬৯৯–১৭০৬ চনত নিৰ্মিত মূল স্থাপনাটোৰ কেৱল প্ৰথম স্তৰ আৰু দ্বিতীয় স্তৰৰ এটা অংশহে বৰ্তমানলৈ সংৰক্ষিত হৈ আছে। তথাপি ঘণ্টা স্তম্ভটোৰ স্থাপত্য আৰু অলংকৰণ একেটা শৈলীতে নিৰ্মিত হোৱা বাবে সমগ্ৰ স্থাপনাটো এটা একক ৰূপত অনুভূত হয়। তলৰ দুটা স্তৰৰ ভূমি-আকৃতি চতুৰ্ভুজাকাৰ, আনহাতে ওপৰৰ দুটা স্তৰ অষ্টভুজাকাৰ। ইয়াৰ ওপৰত এটা সোণালী গম্বুজ আছে, যিটো সোণেৰে আৱৃত আৰু তাৰ শীৰ্ষত এটা সোণালী মুকুট আৰু সোণালী ক্ৰছ আছে। চাৰিটা স্তৰ ওপৰলৈ ক্ৰমে সংকুচিত হৈছে আৰু স্তৰযুক্ত সোণালী গম্বুজেৰে মুকুট পিন্ধোৱা হৈছে, যিয়ে ঘণ্টা স্তম্ভটোৰ গাম্ভীৰ্য আৰু বিশালতা অধিক স্পষ্ট কৰি তোলে। স্তৰযুক্ত গঠনটো জটিল প্ৰফাইলৰ কৰ্ণিছৰ দ্বাৰা চিহ্নিত কৰা হৈছে। উলম্বভাৱে সকলো দেৱালৰ পৃষ্ঠভাগ সমতল পিলাষ্টাৰৰ দ্বাৰা বিভক্ত, আৰু সেইবোৰৰ মাজত সজ্জিত নিশ অৱস্থিত। ওপৰৰ তিনিটা স্তৰত মুক্ত বায়ুৰ বাবে [[খিলান]]যুক্ত পথ]] বা খিৰিকী আছে। প্ৰথম মহলাৰ যাতায়াতৰ পথৰ ওপৰত এটা বন্ধ ভঁৰালঘৰ আৰু পথটোৰ উত্তৰফালে এটা চিৰি আছে।<ref name="запов" /><ref name="софсоб" /><ref name="тех" /> [[File:Saint Sophia Cathedral in Kiev 006.jpg|thumb|ঘণ্টা স্তম্ভৰ তৃতীয় স্তৰ (পূবীয়া মুখমণ্ডল); ইয়াত এপষ্টল এণ্ড্ৰু আৰু ছেইণ্ট ভল'ডিমিৰৰ মূৰ্তি দেখা যায়।]] === অলংকৰণ === ঘণ্টা স্তম্ভটোৰ ভাস্কৰ্য্যধৰ্মী অলংকৰণ ইয়াৰ স্থাপত্যিক গঠনৰ সৈতে সুন্দৰভাৱে সংগতিপূৰ্ণ। ইয়াত বিভিন্ন ধৰণৰ ষ্টাক' অলংকৰণ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে, যিবোৰ বাস-ৰিলিফ আৰু গতিশীল দেৱদূতৰ মূৰ্তি, ইউক্ৰেইনীয়সকলৰ প্ৰতিমূৰ্তি, [[কিউপিড]]ৰ ছবি, ফুলৰ টোপোলা, ফুলৰ থোপা, মালা, বাল্ডাকিন, নিশৰ ওপৰৰ সজ্জা, বংশচিহ্নযুক্ত দ্বিমুখী ঈগল আদি উপাদানৰ সৈতে আন্তঃসংলগ্ন। ছফিস্কা প্ল'শ্চাৰ ফালে মুখ কৰা পূবীয়া মুখমণ্ডলৰ তৃতীয় স্তৰত এপষ্টল এণ্ড্ৰু আৰু ৰাজকুমাৰ ভল'ডিমিৰৰ মূৰ্তি আছে—তেওঁলোকক ৰুছ-ইউক্ৰেইনত খ্ৰীষ্টান ধৰ্মৰ প্ৰতিষ্ঠাপক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। মঠৰ চোতালৰ ফালে মুখ কৰা পশ্চিমীয়া মুখমণ্ডলত আৰ্কএঞ্জেল ৰাফায়েল আৰু এপষ্টল টিমোথিৰ মূৰ্তি আছে। ঘণ্টা স্তম্ভটো আকাশীয় পৃষ্ঠপোষক মেট্ৰ'পলিটান ৰাফায়েল জাবোৰভস্কি (১৭৩১–১৭৪৭) আৰু [[:uk:Тимофій (Щербацький)|টিমোথি শ্চেৰবাটস্কি]] (১৭৪৮–১৭৫৭)ৰ কাৰ্যকালত পুনৰ্নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। মুখমণ্ডলসমূহৰ ষ্টাক' অলংকৰণ ঝোভকভাৰ [[:uk:Стобенський Іван|ইভান]] আৰু [[:uk:Стобенський Степан|ষ্টেপান ষ্ট'বেনস্কি]] নামৰ শিল্পীসকলে নিৰ্মাণ কৰিছিল। যুদ্ধৰ সময়ত গোলাবর্ষণৰ ফলত ক্ষতিগ্ৰস্ত হোৱা অংশ বাদ দিলে প্ৰায় সমগ্ৰ ষ্টাক' অলংকৰণেই সংৰক্ষিত হৈ আছে।<ref name="прав" /><ref name="запов" /><ref name="софсоб" /><ref name="тех" /> === ৰঙৰ বিন্যাস === ১৮৫১–১৮৫২ চনত পুনৰ্নিৰ্মাণ কৰাৰ আগলৈকে ঘণ্টা স্তম্ভটোৰ দেৱালৰ ৰঙৰ বিন্যাস বহুৰঙী আছিল। ১৭৪৪–১৭৪৮ চনৰ পুনৰ্নিৰ্মাণৰ পিছত দেৱালসমূহ নীলা ৰঙেৰে, ষ্টাক' অলংকৰণ হাতীদাঁতৰ ৰঙেৰে আৰু সাধু-সন্ত, দেৱদূত আদিৰ মূৰ্তিসমূহ এটা নিৰ্দিষ্ট ৰঙৰ বিন্যাস অনুসৰি ৰং কৰা হৈছিল: মুখ হালধীয়া, চুলি ক'লা আৰু পোছাক বহুৰঙী। চতুৰ্থ স্তৰ সংযোজন আৰু পুনৰুদ্ধাৰৰ পিছত ঘণ্টা স্তম্ভটো মাত্ৰ দুটা ৰঙত পুনৰ ৰং কৰা হয়। এই ৰঙৰ বিন্যাস আজিও সংৰক্ষিত হৈ আছে। সকলো ৰূপতে মূৰ্তি আৰু অলংকৰণৰ ৰং বগা বা হাতীদাঁতৰ ৰঙৰ হৈ থাকে, আনহাতে দেৱালসমূহ বিভিন্ন তীব্ৰতাৰ নীলাভ সেউজীয়া ৰঙৰ ছাঁত ৰং কৰা হয়। বৰ্তমান অলংকৰণসমূহ উজ্জ্বল বগা আৰু দেৱালসমূহ নীলাভ সেউজীয়া ৰঙৰ। সোণালী গম্বুজৰ দীপ্তিৰ সৈতে এই ৰঙৰ সংমিশ্ৰণে ঘণ্টা স্তম্ভটোত এক গম্ভীৰ আৰু উৎসৱমুখৰ আবহ সৃষ্টি কৰে।<ref name="прав" /><ref name="запов" /><ref name="тех" /> heihvtg0mku33xbbwb81ughpmy1r4n7 627418 627416 2026-08-15T07:37:43Z AjayDas 12623 /* ৰঙৰ বিন্যাস */ 627418 wikitext text/x-wiki {{Infobox historic site | name = ছেইণ্ট ছফিয়া কেথেড্ৰেলৰ ঘণ্টা স্তম্ভ | native_name = Дзвіниця Софійського собору | native_name_lang = uk | image = Дзвіниця собору Святої Софії в Києві, Україна.jpg | image_size = | caption = [[ছেইণ্ট ছফিয়া কেথেড্ৰেল, কিয়েভ|ছেইণ্ট ছফিয়া কেথেড্ৰেল]]ৰ ঘণ্টা স্তম্ভ | location = ভ্লাদিমিৰস্কা ষ্ট্ৰীট, ২৪, [[কিয়েভ]], [[ইউক্ৰেইন]] | mapframe = | architect =গটফ্ৰিড ইয়োহান শেডেল<ref name="прав" /><ref>Відбудова у 1744–1748 роках</ref> | length = | width = | height = {{convert|76|m}} | beginning_label = নিৰ্মাণ আৰম্ভণিৰ তাৰিখ | beginning_date = ১৬৯৯<ref name="прав" /><ref name="запов"/><ref name="софсоб">{{cite web|url=http://sofiyskiy-sobor.polnaya.info/ua/dzvinnycya_sofiivskogo_soboru.shtml|title=ДЗВІНИЦЯ|publisher=Національний історико-культурний заповідник «Софія Київська»|access-date=29 March 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20140314000702/http://sofiyskiy-sobor.polnaya.info/ua/dzvinnycya_sofiivskogo_soboru.shtml|archive-date=14 March 2014}}</ref><ref name="тех"/> | built = ১৭০৬<ref name="прав" /><ref name="запов" /><ref name="софсоб" /><ref name="тех" /> | restored = ১৭৪৪–১৭৪৮ | coordinates = {{Coord|50|27|10.4|N|30|30|55.1|E|scale:30000|display=inline,title}} | embedded = {{Infobox UNESCO World Heritage Site | WHS = ছেইণ্ট-ছফিয়া কেথেড্ৰেল | official_name = | part_of = কিয়েভ: ছেইণ্ট-ছফিয়া কেথেড্ৰেল আৰু সম্পৰ্কীয় মঠৰ ভৱনসমূহ, কিয়েভ-পেচাৰস্ক লাভ্ৰা | criteria = i, ii, iii, iv | ID = 527 | coordinates = | year = ১৯৯০ | extension = <!-- optional --> | danger = ২০২৩ | area = <!-- optional --> | buffer_zone = <!-- optional --> | website = <!-- optional --> | pushpin_map = <!-- optional --> | map_caption = <!-- optional --> | map_size = <!-- optional --> | pushpin_relief = <!-- "1" for relief map - if available --> | child = yes | embedded = <!-- optional; use to embed another infobox template within this one, e.g. {{Location map many}} --> }} | designation1 = | designation1_number = 260072/2-Н | designation1_type = স্থাপত্য | designation1_offname = {{Lang|uk|Дзвіниця}} (''ঘণ্টা স্তম্ভ'') }} '''ছেইণ্ট ছফিয়া কেথেড্ৰেলৰ ঘণ্টা স্তম্ভ''' [[ইউক্ৰেইন]]ৰ ৰাজধানী [[কিয়েভ]]ত অৱস্থিত ইউক্ৰেইনী (কাজাক) বেৰক শৈলীৰ ইউক্ৰেইনী স্থাপত্যৰ এক স্মাৰক।<ref name="уі" >Софійський собор та монастир. Україна Інкогніта. Архів оригіналу за 17 березня 2015. Процитовано 29 березня 2015.</ref><ref name="уі2" >Топ-10 Україна Інкогніта (2014). Дзвіниці. Україна Інкогніта. Архів оригіналу за 2 квітня 2015. Процитовано 29 березня 2015.</ref> ই ইউক্ৰেইনৰ অন্যতম ৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰতীক আৰু কিয়েভ চহৰৰ প্ৰতীক।<ref name="уі2" /><ref>{{cite web|url=http://visitkiev.ua/place/42|title=Софія Київська|publisher=VisitKiev.ua|access-date=29 March 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150411044329/http://visitkiev.ua/place/42|url-status=dead|archive-date=11 April 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=http://prostir.museum/ua/post/32822|title="Софія Київська" запрошує на вечірню екскурсію "Київ з оглядового майданчика Софійської дзвіниці"|last=Почайнінська|first=Олена|date=30 May 2014|publisher=Музейний простір|access-date=29 March 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402102439/http://prostir.museum/ua/post/32822|archive-date=2 April 2015}}</ref> ইয়াক ১৬৯৯–১৭০৬ চনত হেটমান ইভান মাজেপাৰ অৰ্থসাহায্যত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল।<ref name="запов" >ДЗВІНИЦЯ. Національний історико-культурний заповідник «Софія Київська». Архів оригіналу за 14 березня 2014. Процитовано 29 березня 2015.</ref><ref name="тех" >Шокарев В. С. Науково-технічний супровід дзвіниці Софійського собору. — Збірник наукових праць [Полтавського національного технічного університету ім. Ю. Кондратюка]. Сер. : Галузеве машинобудування, будівництво. — 2013. — Т. 3(2). — С. 393–401.</ref> ১৭৪৪–১৭৪৮ চনত গটফ্ৰিড ইয়োহান শেডেলৰ নক্সা অনুসৰি ইয়াক যথেষ্ট পৰিমাণে পুনৰ্নিৰ্মাণ কৰা হয় আৰু ১৮৫১–১৮৫২ চনত ডায়’চিছৰ স্থপতি [[:uk:Спарро Павло Іванович|পল স্পাৰো]]ৰ নক্সা অনুসৰি চতুৰ্থ স্তৰটো সংযোজন কৰা হয়।<ref name="запов" /> ঘণ্টা স্তম্ভটো উচ্চ নগৰ বা পুৰণি কিয়েভৰ উলম্বভাৱে প্ৰধান স্থাপনা।<ref name="прав" /> ই ৰাষ্ট্ৰীয় সংৰক্ষিত অঞ্চল "ছফিয়া অৱ কিয়েভ"ৰ অংশ।<ref>Софійський собор. Національний заповідник «Софія Київська». Архів оригіналу за 29 березня 2015. Процитовано 29 березня 2015.</ref> ঘণ্টা স্তম্ভটো ছেইণ্ট ছফিয়াৰ কেথেড্ৰেলৰ ভৱনসমূহৰ সমষ্টিৰ অংশ হিচাপে ৫২৭ নম্বৰৰ অধীনত [[ইউনেস্ক' বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ]] হিচাপে তালিকাভুক্ত কৰা হৈছে।<ref>{{cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/527%20Kiev:|title=Kiev: Saint-Sophia Cathedral and Related Monastic Buildings, Kiev-Pechersk Lavra|publisher=UNESCO World Heritage Centre|language=en|access-date=29 March 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402125749/http://whc.unesco.org/en/list/527%20Kiev:|archive-date=2 April 2015}}</ref> ই ইউক্ৰেইনৰ ৰাষ্ট্ৰীয় গুৰুত্বৰ সাংস্কৃতিক ঐতিহ্যৰ এক স্মাৰক।<ref>{{cite web|url=http://www.guoks.gov.ua/obyekty-kulturnoyi-spadshchyny-v-m-kyyevi|title=Об'єкти культурної спадщини в м. Києві|publisher=Управління охорони культурної спадщини|access-date=29 March 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402112816/http://www.guoks.gov.ua/obyekty-kulturnoyi-spadshchyny-v-m-kyyevi|url-status=dead|archive-date=2 April 2015}}</ref> ঘণ্টা স্তম্ভটোৰ উচ্চতা ৭৬ মিটাৰ।<ref name="прав" /><ref name="запов" /><ref>Дзвіниця. Національний заповідник «Софія Київська». Архів оригіналу за 29 березня 2015. Процитовано 29 березня 2015.</ref><ref>{{cite web|url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/624-2003-%D0%BF#Text|title=Про затвердження Комплексної програми збереження об'єктів Національного заповідника "Софія Київська" на 2003–2010 роки|website=rada.gov.ua|date=29 March 2022}}</ref> == স্থাপত্য == === বিৱৰণ === ছেইণ্ট ছফিয়া কেথেড্ৰেলৰ ঘণ্টা স্তম্ভটো চাৰিটা স্তৰযুক্ত টাৱাৰধৰ্মী স্থাপনা। ইয়াৰ ভিত্তিৰ পৰিমাপ ২০ x ১৪ মিটাৰ আৰু উচ্চতা {{convert|76|m}}। পশ্চিমৰ পৰা পূবলৈ ঘণ্টা স্তম্ভটোৰ মাজেৰে এটা যাতায়াতৰ পথ পাৰ হৈ গৈছে। প্ৰথম স্তৰটো ১.৫ ৰ পৰা ২ মিটাৰ ডাঠ ক্ৰছ-আকাৰৰ দেৱালেৰে গঠিত, যিবোৰ সমকোণত পৰস্পৰৰ সৈতে সংযুক্ত হৈছে। ই ওপৰৰ স্তৰসমূহৰ বাবে আধাৰ হিচাপে কাম কৰে। ওপৰৰ স্তৰসমূহৰ দেৱালৰ ডাঠতা তুলনামূলকভাৱে কম, সম্ভৱতঃ প্ৰথম স্তৰৰ ওপৰত পৰা ভাৰ হ্ৰাস কৰাৰ বাবে। প্ৰথম স্তৰত খিলানযুক্ত ছাদ আছে, আনহাতে ওপৰৰ তিনিটা স্তৰৰ মাজত কোনো আন্তঃমহলাৰ সংযোগী ছাদ নাই। স্তম্ভটো চাৰিটা কোণীয়া পাইলনৰে গঠিত, যিবোৰ স্তৰসমূহৰ সংযোগস্থলত পৰিধিৰ দিশে পৰস্পৰৰ সৈতে সংযুক্ত।<ref name="запов" /><ref name="тех" /> [[File:Національний заповідник «Софія Київська»10.jpg|thumb|প্ৰমেনেডৰ ওপৰত পশ্চিমীয়া মুখমণ্ডলৰ বাহিৰৰ দেৱালৰ অলংকৰণ।]] === গঠন === ১৬৯৯–১৭০৬ চনত নিৰ্মিত মূল স্থাপনাটোৰ কেৱল প্ৰথম স্তৰ আৰু দ্বিতীয় স্তৰৰ এটা অংশহে বৰ্তমানলৈ সংৰক্ষিত হৈ আছে। তথাপি ঘণ্টা স্তম্ভটোৰ স্থাপত্য আৰু অলংকৰণ একেটা শৈলীতে নিৰ্মিত হোৱা বাবে সমগ্ৰ স্থাপনাটো এটা একক ৰূপত অনুভূত হয়। তলৰ দুটা স্তৰৰ ভূমি-আকৃতি চতুৰ্ভুজাকাৰ, আনহাতে ওপৰৰ দুটা স্তৰ অষ্টভুজাকাৰ। ইয়াৰ ওপৰত এটা সোণালী গম্বুজ আছে, যিটো সোণেৰে আৱৃত আৰু তাৰ শীৰ্ষত এটা সোণালী মুকুট আৰু সোণালী ক্ৰছ আছে। চাৰিটা স্তৰ ওপৰলৈ ক্ৰমে সংকুচিত হৈছে আৰু স্তৰযুক্ত সোণালী গম্বুজেৰে মুকুট পিন্ধোৱা হৈছে, যিয়ে ঘণ্টা স্তম্ভটোৰ গাম্ভীৰ্য আৰু বিশালতা অধিক স্পষ্ট কৰি তোলে। স্তৰযুক্ত গঠনটো জটিল প্ৰফাইলৰ কৰ্ণিছৰ দ্বাৰা চিহ্নিত কৰা হৈছে। উলম্বভাৱে সকলো দেৱালৰ পৃষ্ঠভাগ সমতল পিলাষ্টাৰৰ দ্বাৰা বিভক্ত, আৰু সেইবোৰৰ মাজত সজ্জিত নিশ অৱস্থিত। ওপৰৰ তিনিটা স্তৰত মুক্ত বায়ুৰ বাবে [[খিলান]]যুক্ত পথ]] বা খিৰিকী আছে। প্ৰথম মহলাৰ যাতায়াতৰ পথৰ ওপৰত এটা বন্ধ ভঁৰালঘৰ আৰু পথটোৰ উত্তৰফালে এটা চিৰি আছে।<ref name="запов" /><ref name="софсоб" /><ref name="тех" /> [[File:Saint Sophia Cathedral in Kiev 006.jpg|thumb|ঘণ্টা স্তম্ভৰ তৃতীয় স্তৰ (পূবীয়া মুখমণ্ডল); ইয়াত এপষ্টল এণ্ড্ৰু আৰু ছেইণ্ট ভল'ডিমিৰৰ মূৰ্তি দেখা যায়।]] === অলংকৰণ === ঘণ্টা স্তম্ভটোৰ ভাস্কৰ্য্যধৰ্মী অলংকৰণ ইয়াৰ স্থাপত্যিক গঠনৰ সৈতে সুন্দৰভাৱে সংগতিপূৰ্ণ। ইয়াত বিভিন্ন ধৰণৰ ষ্টাক' অলংকৰণ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে, যিবোৰ বাস-ৰিলিফ আৰু গতিশীল দেৱদূতৰ মূৰ্তি, ইউক্ৰেইনীয়সকলৰ প্ৰতিমূৰ্তি, [[কিউপিড]]ৰ ছবি, ফুলৰ টোপোলা, ফুলৰ থোপা, মালা, বাল্ডাকিন, নিশৰ ওপৰৰ সজ্জা, বংশচিহ্নযুক্ত দ্বিমুখী ঈগল আদি উপাদানৰ সৈতে আন্তঃসংলগ্ন। ছফিস্কা প্ল'শ্চাৰ ফালে মুখ কৰা পূবীয়া মুখমণ্ডলৰ তৃতীয় স্তৰত এপষ্টল এণ্ড্ৰু আৰু ৰাজকুমাৰ ভল'ডিমিৰৰ মূৰ্তি আছে—তেওঁলোকক ৰুছ-ইউক্ৰেইনত খ্ৰীষ্টান ধৰ্মৰ প্ৰতিষ্ঠাপক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। মঠৰ চোতালৰ ফালে মুখ কৰা পশ্চিমীয়া মুখমণ্ডলত আৰ্কএঞ্জেল ৰাফায়েল আৰু এপষ্টল টিমোথিৰ মূৰ্তি আছে। ঘণ্টা স্তম্ভটো আকাশীয় পৃষ্ঠপোষক মেট্ৰ'পলিটান ৰাফায়েল জাবোৰভস্কি (১৭৩১–১৭৪৭) আৰু [[:uk:Тимофій (Щербацький)|টিমোথি শ্চেৰবাটস্কি]] (১৭৪৮–১৭৫৭)ৰ কাৰ্যকালত পুনৰ্নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। মুখমণ্ডলসমূহৰ ষ্টাক' অলংকৰণ ঝোভকভাৰ [[:uk:Стобенський Іван|ইভান]] আৰু [[:uk:Стобенський Степан|ষ্টেপান ষ্ট'বেনস্কি]] নামৰ শিল্পীসকলে নিৰ্মাণ কৰিছিল। যুদ্ধৰ সময়ত গোলাবর্ষণৰ ফলত ক্ষতিগ্ৰস্ত হোৱা অংশ বাদ দিলে প্ৰায় সমগ্ৰ ষ্টাক' অলংকৰণেই সংৰক্ষিত হৈ আছে।<ref name="прав" /><ref name="запов" /><ref name="софсоб" /><ref name="тех" /> === ৰঙৰ বিন্যাস === ১৮৫১–১৮৫২ চনত পুনৰ্নিৰ্মাণ কৰাৰ আগলৈকে ঘণ্টা স্তম্ভটোৰ দেৱালৰ ৰঙৰ বিন্যাস বহুৰঙী আছিল। ১৭৪৪–১৭৪৮ চনৰ পুনৰ্নিৰ্মাণৰ পিছত দেৱালসমূহ নীলা ৰঙেৰে, ষ্টাক' অলংকৰণ হাতীদাঁতৰ ৰঙেৰে আৰু সাধু-সন্ত, দেৱদূত আদিৰ মূৰ্তিসমূহ এটা নিৰ্দিষ্ট ৰঙৰ বিন্যাস অনুসৰি ৰং কৰা হৈছিল: মুখ হালধীয়া, চুলি ক'লা আৰু পোছাক বহুৰঙী। চতুৰ্থ স্তৰ সংযোজন আৰু পুনৰুদ্ধাৰৰ পিছত ঘণ্টা স্তম্ভটো মাত্ৰ দুটা ৰঙত পুনৰ ৰং কৰা হয়। এই ৰঙৰ বিন্যাস আজিও সংৰক্ষিত হৈ আছে। সকলো ৰূপতে মূৰ্তি আৰু অলংকৰণৰ ৰং বগা বা হাতীদাঁতৰ ৰঙৰ হৈ থাকে, আনহাতে দেৱালসমূহ বিভিন্ন তীব্ৰতাৰ নীলাভ সেউজীয়া ৰঙৰ ছাঁত ৰং কৰা হয়। বৰ্তমান অলংকৰণসমূহ উজ্জ্বল বগা আৰু দেৱালসমূহ নীলাভ সেউজীয়া ৰঙৰ। সোণালী গম্বুজৰ দীপ্তিৰ সৈতে এই ৰঙৰ সংমিশ্ৰণে ঘণ্টা স্তম্ভটোত এক গম্ভীৰ আৰু উৎসৱমুখৰ আবহ সৃষ্টি কৰে।<ref name="прав" /><ref name="запов" /><ref name="тех" /> ==ইতিহাস== ===প্ৰথম জ্ঞাত ঘণ্টা স্তম্ভ=== [[File:Софійський собор у 1651 році. Малюнок Абрагама ван Вестерфельда.jpg|left|thumb|এ. ভান ৱেষ্টাৰফেল্ডৰ ১৬৫১ চনৰ এখন অংকনত প্ৰথম ঘণ্টা স্তম্ভটো (সোঁফালে)।]] প্ৰথম জ্ঞাত ঐতিহাসিক ঘণ্টা স্তম্ভটো কাঠেৰে নিৰ্মিত আছিল আৰু ই কেথেড্ৰেলটোৰ উত্তৰ-পূব দিশত অৱস্থিত আছিল<ref>На плані Києва Ушакова (підписана «Колокольня»); див. прим. № 16</ref>। ইয়াৰ বিপৰীতে আধুনিক ঘণ্টা স্তম্ভটো কেথেড্ৰেলটোৰ দক্ষিণ-পূব দিশত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল।<ref name="еіу">Жарких М.І. Софійський монастир у Києві // Енциклопедія історії України. — К. : Наукова думка, 2012. — Т. 9. — С. 718–724. — ISBN 978-966-00-1290-5.</ref> কাঠৰ ঘণ্টা স্তম্ভটো ডাচ শিল্পী [[:uk:Абрагам ван Вестерфельд|আব্ৰাহাম ভান ৱেষ্টাৰফেল্ড]]ৰ ১৬৫১ চনৰ এখন অংকনত আৰু কৰ্ণেল উশ্বাকভৰ ১৬৯৫ চনৰ কিয়েভ চহৰৰ এখন মানচিত্ৰত দেখুওৱা হৈছে।<ref>{{cite web|url=[http://www.kievograd.org/karty|title=Киевоград](http://www.kievograd.org/karty|title=Киевоград). Карты. 1695. План Ушакова|language=ru|access-date=29 March 2015|archive-url=[https://web.archive.org/web/20140918225455/http://www.kievograd.org/karty|url-status=live|archive-date=18](https://web.archive.org/web/20140918225455/http://www.kievograd.org/karty|url-status=live|archive-date=18) September 2014}}</ref> সম্ভৱতঃ পেট্ৰ' মহিলাই ১৬৩৩–১৬৪৭ চনত ছেইণ্ট ছফিয়া কেথেড্ৰেলৰ পুনৰ্নিৰ্মাণৰ সময়ত ইয়াক নিৰ্মাণ কৰিছিল—একেসময়তে তেওঁৰ সহায়ত ইয়াত এটা কনভেণ্ট স্থাপন কৰা হৈছিল আৰু ইয়াৰ এলেকাটো এটা ওখ কাঠৰ বেৰ বা দেৱালেৰে আগুৰি দিয়া হৈছিল।<ref name="жарк17">{{cite web|url=[http://www.m-zharkikh.name/uk/Heritage/StSophiaEnsemble/17Cent.html|title=Архітектурний](http://www.m-zharkikh.name/uk/Heritage/StSophiaEnsemble/17Cent.html|title=Архітектурний) ансамбль Софійського собору. Розпланування 17 ст.|author=Микола Жарких|publisher=Персональний сайт Миколи Жарких|access-date=31 March 2015|archive-url=[https://web.archive.org/web/20150404060649/http://www.m-zharkikh.name/uk/Heritage/StSophiaEnsemble/17Cent.html|archive-date=4](https://web.archive.org/web/20150404060649/http://www.m-zharkikh.name/uk/Heritage/StSophiaEnsemble/17Cent.html|archive-date=4) April 2015}}</ref> এই ঘণ্টা স্তম্ভটো চাৰিটা স্তৰযুক্ত আছিল,<ref name="еіу" /><ref>В деяких джерелах вказується, що триярусна — див. прим. № 19</ref> আৰু প্ৰথম স্তৰত অৰ্ধবৃত্তাকাৰ আকৃতিৰ এটা প্ৰৱেশদ্বাৰৰ খিলান আছিল, যাৰ ওপৰত কাঠৰ দেৱালত সৰু সৰু ছিদ্ৰ কৰা হৈছিল। দ্বিতীয় মহলাত খোদিত স্তম্ভৰ ওপৰত এটা মুকলি বাৰাণ্ডা আছিল, যিটো খোদিত পেৰাপেট আৰু বেলাষ্টাৰৰে আগুৰি আছিল। তৃতীয় স্তৰত ঘূৰণীয়া খিৰিকী আছিল আৰু চতুৰ্থ স্তৰত ঘণ্টাৰ বাবে ছিদ্ৰ আৰু ঘণ্টাসমূহ আছিল। ইয়াৰ ওপৰত এটা গম্বুজ আছিল।<ref name="прав" /><ref name="жарк17" /> ১৬৫৪ আৰু ১৬৫৬ চনত কিয়েভ ভ্ৰমণ কৰা ছিৰিয়ান পৰ্যটক পল অৱ আলেপ্পোই ছেইণ্ট ছফিয়া কেথেড্ৰেলৰ বৰ্ণনা কৰোঁতে এটা অতি ওখ কাঠৰ ঘণ্টা স্তম্ভৰ কথা উল্লেখ কৰিছিল, যিটো তেওঁ জীৱনত দেখা আটাইতকৈ ওখ ঘণ্টা স্তম্ভ আছিল। তেওঁ তাত এটা ডাঙৰ ঘণ্টাও দেখিছিল।<ref name="жарк17" /> ১৬৯৭ চনত কেথেড্ৰেলৰ এলেকাত সংঘটিত হোৱা এটা বৃহৎ অগ্নিকাণ্ডত পুৰণি ঘণ্টা স্তম্ভটো জ্বলি ধ্বংস হয়। সেই অগ্নিকাণ্ডত মঠৰ প্ৰায় সকলো কাঠৰ ভৱন ধ্বংস হৈছিল।<ref name="прав" /><ref name="садиба">{{cite web|url=[http://www.alyoshin.ru/Files/publika/ernst/ernst_kyiv_047.html|title=СТАРЕ](http://www.alyoshin.ru/Files/publika/ernst/ernst_kyiv_047.html|title=СТАРЕ) МІСТО. САДИБА СОФІЙСЬКОГО СОБОРУ|author=За редакцією Федора Ернста|publisher=Київ. Провідник|access-date=29 March 2015|archive-url=[https://web.archive.org/web/20150402112114/http://www.alyoshin.ru/Files/publika/ernst/ernst_kyiv_047.html|archive-date=2](https://web.archive.org/web/20150402112114/http://www.alyoshin.ru/Files/publika/ernst/ernst_kyiv_047.html|archive-date=2) April 2015}}</ref> এয়াও মত প্ৰকাশ কৰা হৈছে যে ১৬৫১ চনৰ অংকনত কেথেড্ৰেলটোৰ বাওঁফালে দেখা পোৱা চতুৰ্ভুজাকাৰ শীৰ্ষযুক্ত ওখ কাঠৰ স্থাপনাটো আন এটা ঘণ্টা স্তম্ভ হ'ব পাৰে। ===পুনৰ্নিৰ্মাণৰ পূৰ্বৰ সময়ছোৱা=== নতুন বেৰক শৈলীৰ শিলৰ ঘণ্টা স্তম্ভটো ১৬৯৯ চনত নিৰ্মাণ কৰা আৰম্ভ হৈছিল আৰু ১৭০৬ চনত সম্পূৰ্ণ হৈছিল। এইদৰে কেথেড্ৰেলটোৰ বাহিৰে ই মঠৰ প্ৰথম শিলৰ স্থাপনা আছিল।<ref name="тех" /> নিৰ্মাণ কাৰ্য হেটমান ইভান মাজেপাৰ অৰ্থসাহায্যত আৰু কিয়েভৰ মেট্ৰ'পলিটান [[:uk:Варлаам (Ясинський)|ভাৰলাম (ইয়াছিনস্কি)]]ৰ সহযোগত সম্পন্ন হৈছিল। ইয়াৰ স্থপতিৰ নাম অজ্ঞাত। নথিপত্ৰত কেৱল এজন নিৰ্মাণকাৰীৰ উল্লেখ পোৱা যায়—কিয়েভ পেচাৰস্ক চহৰৰ বাসিন্দা "শিলৰ কামৰ শিক্ষানবিশ" ছাভা ইয়াকভলেভ। ঘণ্টা স্তম্ভটো প্ৰথমে তিনিটা স্তৰযুক্ত আৰু এটা সৰু গম্বুজযুক্ত আছিল, যাৰ শীৰ্ষত এটা ওখ শিখৰ আৰু ক্ৰছ আছিল।<ref name="прав" /><ref name="уі" /><ref name="запов" /><ref name="тех" /><ref name="жарк18">{{cite web|url=http://www.m-zharkikh.name/uk/Heritage/StSophiaEnsemble/18Cent.html|title=Архітектурний ансамбль Софійського собору. Формування барокового ансамблю у 18 ст.|author=Микола Жарких|publisher=Персональний сайт Миколи Жарких|access-date=31 March 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402103035/http://www.m-zharkikh.name/uk/Heritage/StSophiaEnsemble/18Cent.html|archive-date=2 April 2015}}</ref> কেথেড্ৰেলটোৰ পূবফালে ঘণ্টা স্তম্ভটোৰ অৱস্থান অগতানুগতিক আছিল, যদিও গীৰ্জাৰ নিয়ম (ধৰ্মীয় আইন) অনুসৰি ই নিষিদ্ধ নাছিল। ঘণ্টা স্তম্ভটো এই স্থানত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল যাতে এক সুস্পষ্ট নগৰ পৰিকল্পনামূলক সমষ্টি গঠন হয়। ইয়াৰ ফলত ছেইণ্ট মাইকেলৰ মঠৰ অনুৰূপ ঘণ্টা স্তম্ভটোৰ সৈতে দৃশ্যগত সংযোগ স্থাপন হৈছিল আৰু উচ্চ নগৰৰ চাৰিখন দুৱাৰৰ পৰা অহা দৃশ্যপথ বন্ধ হৈছিল: ছেইণ্ট ছফিয়া, পেচাৰস্ক, গ'ল্ডেন আৰু ল'ভিভ।<ref name="прав" /><ref name="жарк19">{{cite web|url=http://www.m-zharkikh.name/uk/Heritage/StSophiaEnsemble/19Cent.html|title=Архітектурний ансамбль Софійського собору. Пристосування (кін. 18 – кін. 19 ст.)|author=Микола Жарких|publisher=Персональний сайт Миколи Жарких|access-date=31 March 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402114042/http://www.m-zharkikh.name/uk/Heritage/StSophiaEnsemble/19Cent.html|archive-date=2 April 2015}}</ref> [[File:Софіївський монастир у Києві. Акварель М. Сажина. 1840-ві рр..jpg|thumb|left|১৮১২ চনত পুনৰ্নিৰ্মাণৰ পিছত ছফিয়া ঘণ্টা স্তম্ভ। ১৮৪০ৰ দশকত এম. সাজিনাৰ জলৰঙী চিত্ৰ।]] ১৭০৯ চনত পিটাৰ প্ৰথম আৰু তেওঁৰ সেনাপতিসকলৰ এক আনুষ্ঠানিক সাক্ষাৎ পল্টাভাৰ যুদ্ধত বিজয়ৰ পিছত ঘণ্টা স্তম্ভটোৰ ওচৰত অনুষ্ঠিত হৈছিল। সেইবাবে ঘণ্টা স্তম্ভটোক প্ৰায়ে "বিজয় স্তম্ভ" বুলি কোৱা হৈছিল।<ref name="прав" /><ref name="софсоб" /> ঘণ্টা স্তম্ভটো এটা প্ৰাচীন খাদৰ স্থানত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল বাবে<ref name="запов" /><ref name="тех" /> নিৰ্মাণৰ কিছু সময়ৰ পিছতেই ইয়াৰ ওপৰৰ স্তৰসমূহ খহিবলৈ আৰম্ভ কৰে। স্থাপনাটোত ফাট মেলিছিল, আৰু ১৭৪২ চনৰ ভূমিকম্পৰ পিছত সেই ফাটসমূহ অধিক গভীৰ হৈ সমগ্ৰ ভৱনটো খহি পৰাৰ আশংকা সৃষ্টি কৰে। সেয়েহে ১৭৪৪ চনত স্থপতি ইয়োহান শেডেলৰ নিৰ্দেশনাত ঘণ্টা স্তম্ভটোৰ পুনৰ্নিৰ্মাণ আৰম্ভ কৰা হয়। তৃতীয় স্তৰ আৰু দ্বিতীয় স্তৰৰ এটা অংশ "প্ৰায় ঘণ্টাসমূহলৈকে" ভাঙি পেলোৱা হয়। কিন্তু নতুন ওপৰৰ আৰু মধ্যম স্তৰ নিৰ্মাণ কৰা হয়, সেইবোৰো ইউক্ৰেইনী বেৰক শৈলীতে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ শীৰ্ষত সোণেৰে আবৃত শিখৰযুক্ত এটা বেৰক গম্বুজ নিৰ্মাণ কৰা হয় আৰু নীলা পটভূমিত তৰা অংকন কৰা হয়। এই কামসমূহ মেট্ৰ'পলিটান ৰাফায়েল জাবোৰভস্কিৰ নিৰ্দেশত আৰু অৰ্থসাহায্যত সম্পন্ন কৰা হৈছিল। পুনৰ্নিৰ্মাণ ১৭৪৮ চনত সম্পূৰ্ণ হয়।<ref name="прав" /><ref name="уі" /><ref name="запов" /><ref name="софсоб" /><ref name="тех" /><ref name="садиба" /> ১৭৮৬ চনত মঠটো বন্ধ কৰা আৰু মঠৰ সম্পত্তিৰ ভূমিসমূহ ধৰ্মনিৰপেক্ষীকৰণ কৰাৰ পিছত ছেইণ্ট ছফিয়া কেথেড্ৰেলত ধনৰ অভাৱৰ বাবে বহুতো গীৰ্জাৰ ভৱন জৰাজীৰ্ণ হ'বলৈ আৰম্ভ কৰে। ১৮ শতিকাৰ শেষৰ ফালে ঘণ্টা স্তম্ভটোও জৰাজীৰ্ণ হৈ পৰে। ১৮০৭ চনত বজ্ৰপাত ঘণ্টা স্তম্ভটোৰ শীৰ্ষত পৰি গম্বুজটো জ্বলি ধ্বংস কৰে। ১৮১২ চনলৈকে ইয়াক "নতুন নক্সা" অনুসৰি ধ্ৰুপদীবাদী শৈলীত পুনৰ্নিৰ্মাণ কৰা হয়। নতুন গম্বুজটোতো এটা শিখৰ আছিল আৰু পৰিমাপ-চিত্ৰ অনুসৰি ই পুৰণিটোৰ আকৃতি প্ৰায় সম্পূৰ্ণৰূপে অনুসৰণ কৰিছিল। কিন্তু ইয়াৰ অনুপাত অতি ভাল নোহোৱাৰ বাবে ঘণ্টা স্তম্ভটো কিছু চাপ খোৱা যেন লাগিছিল। ১৯ শতিকাৰ মাজভাগলৈকে ইয়াৰ চাৰিওফালৰ অঞ্চল বহুমহলীয়া ভৱনেৰে ইতিমধ্যে গঢ় লৈ উঠিছিল আৰু ঘণ্টা স্তম্ভটোৱে চৌহদ আৰু উচ্চ নগৰ দুয়োটাৰে স্থাপত্যিক বিকাশত নিজৰ প্ৰধান অৱস্থান হেৰুৱাবলৈ আৰম্ভ কৰিছিল।<ref name="прав" /><ref name="софсоб" /><ref name="тех" /><ref name="садиба" /> [[File:Софійський собор вже із чотириярусною дзвіницею. Фото кінця ХІХ століття.jpg|thumb|ঘণ্টা স্তম্ভটো ইতিমধ্যে চাৰিটা স্তৰযুক্ত; ১৯ শতিকাৰ শেষৰ ফালে তোলা আলোকচিত্ৰ।]] ===চাৰিটা স্তৰযুক্ত ঘণ্টা স্তম্ভ: ১৯৩০ৰ দশকৰ পূৰ্বৰ সময়ছোৱা=== ১৮৫১–১৮৫২ চনৰ মেৰামতি আৰু পুনৰুদ্ধাৰ কাৰ্যৰ সময়ত পূৰ্বৰ ছফিয়া মঠৰ ভৱনসমূহৰ সমষ্টিত এই সিদ্ধান্ত লোৱা হৈছিল যে ঘণ্টা স্তম্ভটোৰ উচ্চতা আৰু ৰূপ ইয়াৰ গুৰুত্বৰ সৈতে সামঞ্জস্যপূৰ্ণ নহয়। সেয়েহে ১৮৫০ চনত কিয়েভ ভ্ৰমণ কৰা [[ৰাছিয়া]]ৰ সম্ৰাট নিকোলাছ প্ৰথমৰ ব্যক্তিগত নিৰ্দেশত চতুৰ্থ স্তৰ সংযোজন কৰাৰ সিদ্ধান্ত লোৱা হয়। ডায়'চিছৰ স্থপতি [[:uk:Спарро Павло Іванович|পাভলো স্পাৰো]]ৰ প্ৰকল্প অনুসৰি (ফ্য'ডৰ ছলণ্টছেভ নামৰ একাডেমিচিয়ানেও নক্সা প্ৰস্তুত কৰাত অংশ লৈছিল) ইয়াক বেৰক শৈলীত নিৰ্মাণ কৰা হয়। ইয়াৰ ওপৰত সোণৰ পাতৰে আবৃত এটা ওখ বেৰক শৈলীৰ নাচপতি আকৃতিৰ কাঠৰ গম্বুজ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। নতুন স্তৰটোৱে সাধাৰণভাৱে তলৰ স্তৰসমূহৰ ষ্টাক' অলংকৰণ পুনৰাবৃত্তি কৰিছিল, কিন্তু ঘণ্টা স্তম্ভটোৰ অনুপাত কিছু সলনি কৰি ইয়াক অধিক সুসংগত ৰূপ দিছিল। ঘণ্টা স্তম্ভটোৰ উচ্চতা ৭৬ মিটাৰলৈ বৃদ্ধি পায়। ইয়াৰ ফলত ই পুনৰ পুৰণি নগৰৰ স্থাপত্যত প্ৰধান অৱস্থান লাভ কৰে। পুনৰ্নিৰ্মাণৰ পিছত ভৱনটো দুটা ৰঙত ৰং কৰা হৈছিল, যাৰ ফলত ইয়াৰ ৰূপ বৰ্তমানৰ ৰূপৰ সৈতে যথেষ্ট মিল থকা হৈ পৰিছিল।<ref name="прав" /><ref name="запов" /><ref name="софсоб" /><ref name="тех" /><ref name="садиба" /> একীকৰণ আইন স্বাক্ষৰ অনুষ্ঠানৰ সময়ত, ইউক্ৰেইনী গণৰাজ্য আৰু পশ্চিম ইউক্ৰেইনী গণৰাজ্যৰ মাজত ২২ জানুৱাৰী ১৯১৯ চনত ঘণ্টা স্তম্ভৰ ঘণ্টাসমূহ বাজি উঠিছিল।<ref>{{cite web|url=[http://www.pohlyad.com/istoria/n/74063|title=Злука](http://www.pohlyad.com/istoria/n/74063|title=Злука) УНР і ЗУНР: Як це було|last=Галечик|first=Володимир|date=22 January 2015|publisher=Новий Погляд|access-date=29 March 2015|archive-url=[https://web.archive.org/web/20150315054113/http://www.pohlyad.com/istoria/n/74063|url-status=dead|archive-date=15](https://web.archive.org/web/20150315054113/http://www.pohlyad.com/istoria/n/74063|url-status=dead|archive-date=15) March 2015}}</ref> ===ছোভিয়েট যুগ=== ১৯৩০ চনত ঘণ্টা স্তম্ভটো ছেইণ্ট ছফিয়া কেথেড্ৰেলৰ সৈতে একেলগে উপাসনাৰ বাবে বন্ধ কৰি দিয়া হয় আৰু ই সৰ্ব-ইউক্ৰেইনী সংগ্ৰহালয় সমষ্টিৰ অংশ হৈ পৰে। এই সমষ্টি ১৯২৬ চনত কিয়েভ পেচাৰস্ক লাভ্ৰাৰ এলেকাত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। সম্ভৱতঃ সেই সময়তে মাজেপা নামৰ ঘণ্টাটো বাদ দি ঘণ্টা স্তম্ভটোৰ আন সকলো ঘণ্টা আঁতৰাই নিয়া হৈছিল। ধাৰণা কৰা হয় যে এই ঘণ্টাটো কেৱল ইয়াৰ অতি মৌলিক অলংকৰণ আৰু উচ্চ কলাত্মক মূল্যৰ বাবে সংৰক্ষণ কৰা হৈছিল আৰু সংগ্ৰহালয়ৰ প্ৰদৰ্শনীৰ বস্তু হিচাপে ৰাখিবলৈ সিদ্ধান্ত লোৱা হৈছিল। ১৯৩৪ চনত পূৰ্বৰ ছফিয়া মঠৰ এলেকাক ৰাষ্ট্ৰীয় ঐতিহাসিক আৰু স্থাপত্য সংৰক্ষিত অঞ্চল হিচাপে ঘোষণা কৰা হয়।<ref>{{cite web|url=[http://www.kplavra.kiev.ua/867.html|title=Історія](http://www.kplavra.kiev.ua/867.html|title=Історія) Києво-Печерської Лаври та заповідника. XIX – XXI|publisher=Нацiональний Києво-Печерський iсторико-культурний заповiдник|access-date=29 March 2015|archive-url=[https://web.archive.org/web/20150402111443/http://www.kplavra.kiev.ua/867.html|url-status=dead|archive-date=2](https://web.archive.org/web/20150402111443/http://www.kplavra.kiev.ua/867.html|url-status=dead|archive-date=2) April 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=[http://oko.kiev.ua/m29_k_stare_misto_sofiyskiy_monastir_kompleks.zsp|title=Софійський](http://oko.kiev.ua/m29_k_stare_misto_sofiyskiy_monastir_kompleks.zsp|title=Софійський) монастир (комплекс) (XI – XIX ст.)|publisher=ОКО|access-date=29 March 2015|archive-url=[https://web.archive.org/web/20150402115928/http://oko.kiev.ua/m29_k_stare_misto_sofiyskiy_monastir_kompleks.zsp|url-status=live|archive-date=2](https://web.archive.org/web/20150402115928/http://oko.kiev.ua/m29_k_stare_misto_sofiyskiy_monastir_kompleks.zsp|url-status=live|archive-date=2) April 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=[http://www.lib.zt.ua/lira_2.html|title=Софія](http://www.lib.zt.ua/lira_2.html|title=Софія) Київська (Київ)|publisher=Житомирська обласна універсальна наукова бібліотека ім. Олега Ольжича|access-date=29 March 2015|archive-url=[https://web.archive.org/web/20150402141927/http://www.lib.zt.ua/lira_2.html|url-status=dead|archive-date=2](https://web.archive.org/web/20150402141927/http://www.lib.zt.ua/lira_2.html|url-status=dead|archive-date=2) April 2015}}</ref><ref name="дзвони">{{cite web|url=[http://www.radiosvoboda.org/content/article/1612013.html|title=Дзвони](http://www.radiosvoboda.org/content/article/1612013.html|title=Дзвони) Київського Софійського собору|last=Перешило|first=Ірина|date=20 April 2009|publisher=Радіо Свобода|access-date=29 March 2015|archive-url=[https://web.archive.org/web/20150402152002/http://www.radiosvoboda.org/content/article/1612013.html|archive-date=2](https://web.archive.org/web/20150402152002/http://www.radiosvoboda.org/content/article/1612013.html|archive-date=2) April 2015}}</ref> [[File:Софіївський кафедральний собор 1911.jpg|thumb|right|১৯১১ চনৰ পোষ্টকাৰ্ড]] [[দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধ]]ৰ আৰম্ভণিতে কিয়েভৰ সোণেৰে আবৃত সকলো গীৰ্জাৰ গম্বুজত ৰং সানি দিয়া হৈছিল। ইয়াৰ কাৰণ আছিল যে সেই গম্বুজসমূহে জোনবিহীন ৰাতিও পোহৰ প্ৰতিফলিত কৰিছিল আৰু জাৰ্মান বিমানচালকসকলৰ বাবে ভাল দিশ-নিৰ্দেশক হৈ পৰিব পাৰিছিল। কিন্তু যুদ্ধৰ পিছত গম্বুজসমূহ পুনৰ ৰং কৰা নহ'ল। সেয়েহে পেৰেয়াছ্লাভ পৰিষদৰ ত্ৰিশ বছৰীয়া জয়ন্তী উদযাপনৰ বাবে ১৯৫০ চনৰ আশে-পাশে চলোৱা প্ৰস্তুতিৰ সময়ত ঘণ্টা স্তম্ভটোৰ বাহ্যিক ৰূপ নবীকৰণ আৰু ইয়াৰ পুনৰুদ্ধাৰৰ প্ৰয়োজনীয়তাৰ প্ৰশ্ন উত্থাপন হয়। তত্ত্বাৱধায়কসকলৰ নিৰীক্ষণত শ্ৰমিকসকলে ঘণ্টা স্তম্ভটোৰ পৰা ৰং আৰু সোণৰ প্ৰলেপ আঁতৰাই সেইবোৰ পাত্ৰত ভৰাই লেনিনগ্ৰাডৰ টাকশাললৈ পঠিয়াইছিল। তাৰ পৰা গম্বুজসমূহ ঢাকিবলৈ মাইক্ৰ'মিটাৰ-ডাঠ সোণৰ প্ৰস্তুত পাত পঠিওৱা হৈছিল। ঘণ্টা স্তম্ভটোৰ পুনৰুদ্ধাৰ ১৯৫৩ চনত সম্পূৰ্ণ হয়। ষ্টাক' অলংকৰণ আৰু স্থাপত্যিক বিৱৰণসমূহ পুনৰুদ্ধাৰৰ কাম কৰা হয়। পুনৰুদ্ধাৰৰ সময়ত সম্পূৰ্ণ বগা হৈ থকা ঘণ্টা স্তম্ভটো নীলা আৰু বগা ৰঙেৰে ৰং কৰা হয়।<ref name="тех" /><ref name="фарба">{{cite web|url=[http://kreschatic.kiev.ua/ua/4187/art/3812.html|title=Дзвіниця](http://kreschatic.kiev.ua/ua/4187/art/3812.html|title=Дзвіниця) Софійського собору блакитно-біла|last=Логвин|first=Юрій|date=13 July 2001|publisher=Хрещатик|access-date=29 March 2015|archive-date=2 April 2015|archive-url=[https://web.archive.org/web/20150402095010/http://kreschatic.kiev.ua/ua/4187/art/3812.html|url-status=dead}}](https://web.archive.org/web/20150402095010/http://kreschatic.kiev.ua/ua/4187/art/3812.html|url-status=dead}})</ref> ১৯৭২ চনত আন এটা পুনৰুদ্ধাৰ কাৰ্য সম্পন্ন কৰা হৈছিল।<ref name="прав" >ДЗВІНИЦЯ СОФІЙСЬКОГО СОБОРУ. Православний Київ. 23 березня 2011. Архів оригіналу за 2 квітня 2015. Процитовано 29 березня 2015.</ref><ref name="тех" /> ===আধুনিক সময়ছোৱা=== [[File:St Sophia bell tower Kiev dome 2018 G3.jpg|thumb|ঘণ্টা স্তম্ভৰ অভ্যন্তৰভাগ, দ্বিতীয় স্তৰৰ পৰা তৃতীয় আৰু চতুৰ্থ স্তৰৰ দৃশ্য]] ১৯৯০ চনত [[কানাডা]]ৰ আলবাৰ্টাৰ বান্ফত অনুষ্ঠিত ইউনেস্ক' বিশ্ব ঐতিহ্য সমিতিৰ ১৪তম অধিৱেশনত ঘণ্টা স্তম্ভটো ৫২৭ নম্বৰৰ অধীনত ছেইণ্ট ছফিয়া কেথেড্ৰেলৰ মঠ-সম্পৰ্কীয় স্থাপনাসমূহৰ সমষ্টিৰ অংশ হিচাপে বিশ্ব ঐতিহ্যৰ তালিকাত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।<ref>{{cite web|url=http://whc.unesco.org/en/sessions/14COM|title=14th session of the Committee|date=7-12 December 1990|language=en|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=29 March 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150303183339/http://whc.unesco.org/en/sessions/14COM|archive-date=3 March 2015}}</ref> ১৯৯৫ চনৰ ১৮ জুলাইত ঘণ্টা স্তম্ভটোৰ দেৱালৰ তলত, ছফিয়া চৌহদৰ ফালৰ পৰা ইয়াৰ দুৱাৰৰ সোঁফালে, কিয়েভ আৰু সৰ্ব ৰুছ-ইউক্ৰেইনৰ পেট্ৰিয়াৰ্ক (ইউক্ৰেইনী অৰ্থডক্স গীৰ্জা – কিয়েভ পেট্ৰিয়াৰ্কেট]]) ভল'ডিমিৰ (ৰোমানিউক)ক সমাধিস্থ কৰা হয়। অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়াৰ সময়ত গৃহ পৰিক্ৰমা মন্ত্ৰালয়ৰদ্বাৰা অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়াৰ শোভাযাত্ৰাত অংশগ্ৰহণ কৰা লোকসকলক প্ৰহাৰ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web|url=http://maidanua.org/arch/arch2011/1311227139.html|title=Чорний вівторок. Шістнадцять років по тому (/)|last=Римар|first=Ярина|date=21 July 2011|publisher=Майдан|access-date=29 March 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150403014252/http://maidanua.org/arch/arch2011/1311227139.html|archive-date=3 April 2015}}</ref> তেওঁলোকে প্ৰথমে পেট্ৰিয়াৰ্কজনক ছেইণ্ট ছফিয়া কেথেড্ৰেলৰ এলেকাত সমাধিস্থ কৰিব বিচাৰিছিল। ঘণ্টা স্তম্ভটোৰ শেষৰটো পুনৰুদ্ধাৰ ১৯৯৭–২০০৩ চনত কৰা হৈছিল আৰু ইয়াৰ বাবে প্ৰায় ₴৬ নিযুত ব্যয় হৈছিল। পুনৰুদ্ধাৰৰ সময়ত প্ৰথম স্তৰৰ দেৱালসমূহত কংক্ৰিট সুমুৱাই শক্তিশালী কৰা হৈছিল, যিটো মুখমণ্ডলৰ দেৱালত কৰা ছিদ্ৰসমূহৰ মাজেৰে উচ্চ চাপত পাম্প কৰা হৈছিল। অভ্যন্তৰীণ অংশৰ খিলানসমূহৰ পৰাই দ্ৰৱটো পোনপটীয়াকৈ ওলাই আহিবলৈ ধৰাৰ বাবে কামটো সম্পূৰ্ণৰূপে শেষ কৰিব পৰা নগ'ল। ইয়াৰ উপৰি ক্ৰছ আৰু গম্বুজৰ সোণৰ প্ৰলেপ নবীকৰণ কৰা হয় আৰু বাহিৰৰ দেৱাল আৰু অলংকৰণ পুনৰুদ্ধাৰ কৰা হয়। পুনৰুদ্ধাৰ সম্পূৰ্ণ হোৱাৰ পিছত, ২০০৩ চনৰ ২৭ জুনত, কেইবা দশকৰ ভিতৰত প্ৰথমবাৰৰ বাবে ঘণ্টা স্তম্ভটো দৰ্শনাৰ্থীৰ বাবে মুকলি কৰা হয়।<ref name="відкриття">{{cite web|url=http://ukr.segodnya.ua/oldarchive/c2256713004f33f5c2256d55003895eb.html|title=ВПЕРВЫЕ ЗА 50 ЛЕТ СОФИЙСКАЯ КОЛОКОЛЬНЯ ОТКРЫТА ДЛЯ ПОСЕТИТЕЛЕЙ|date=1 April 2003|access-date=29 March 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402153127/http://ukr.segodnya.ua/oldarchive/c2256713004f33f5c2256d55003895eb.html|archive-date=2 April 2015}}</ref> ২০১৫ চনৰ ৪ এপ্ৰিলত "ইউক্ৰেইনত ফৰাচী বসন্ত" উৎসৱৰ উদ্বোধনৰ অংশ হিচাপে ঘণ্টা স্তম্ভ আৰু ছেইণ্ট ছফিয়া কেথেড্ৰেলৰ দেৱালত ইউক্ৰেইনৰ স্বাধীনতাৰ বাবে কৰা সংগ্ৰামৰ প্ৰতি উৎসৰ্গিত "মই সপোন দেখোঁ" নামৰ এটা ত্ৰিমাত্ৰিক পোহৰ প্ৰদৰ্শনী অনুষ্ঠিত কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web|url=http://1tv.com.ua/uk/news/2015/04/04/67489|archive-url=https://archive.today/20150405102101/http://1tv.com.ua/uk/news/2015/04/04/67489|url-status=dead|archive-date=5 April 2015|title=На Софійській площі в Києві розпочалася "Французька весна"|date=4 April 2015|publisher=Перший Національний|access-date=5 April 2015}}</ref> ২০ মিনিটীয়া পোহৰ প্ৰদৰ্শনীৰ সময়ত মোজাইকধৰ্মী পোহৰৰ ছবিৰ জৰিয়তে ইউক্ৰেইনৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ সামাজিক ঘটনা আৰু মৰ্যাদাৰ বিপ্লৱৰ প্ৰতীকসমূহ প্ৰদৰ্শন কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web|url=http://www.radiosvoboda.org/content/news/26938776.html|title=У рамках "Французької весни" на Софійській площі влаштували світловий перформанс|date=5 April 2015|publisher=Радіо Свобода|access-date=5 April 2015}}</ref> ==তথ‍্য উৎস== {{Reflist}} c28apij6kkexymv0ggyti2kz95dp4kd 627419 627418 2026-08-15T07:38:15Z AjayDas 12623 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 627419 wikitext text/x-wiki {{Infobox historic site | name = ছেইণ্ট ছফিয়া কেথেড্ৰেলৰ ঘণ্টা স্তম্ভ | native_name = Дзвіниця Софійського собору | native_name_lang = uk | image = Дзвіниця собору Святої Софії в Києві, Україна.jpg | image_size = | caption = [[ছেইণ্ট ছফিয়া কেথেড্ৰেল, কিয়েভ|ছেইণ্ট ছফিয়া কেথেড্ৰেল]]ৰ ঘণ্টা স্তম্ভ | location = ভ্লাদিমিৰস্কা ষ্ট্ৰীট, ২৪, [[কিয়েভ]], [[ইউক্ৰেইন]] | mapframe = | architect =গটফ্ৰিড য়োহান শেডেল<ref name="прав" /><ref>Відбудова у 1744–1748 роках</ref> | length = | width = | height = {{convert|76|m}} | beginning_label = নিৰ্মাণ আৰম্ভণিৰ তাৰিখ | beginning_date = ১৬৯৯<ref name="прав" /><ref name="запов"/><ref name="софсоб">{{cite web|url=http://sofiyskiy-sobor.polnaya.info/ua/dzvinnycya_sofiivskogo_soboru.shtml|title=ДЗВІНИЦЯ|publisher=Національний історико-культурний заповідник «Софія Київська»|access-date=29 March 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20140314000702/http://sofiyskiy-sobor.polnaya.info/ua/dzvinnycya_sofiivskogo_soboru.shtml|archive-date=14 March 2014}}</ref><ref name="тех"/> | built = ১৭০৬<ref name="прав" /><ref name="запов" /><ref name="софсоб" /><ref name="тех" /> | restored = ১৭৪৪–১৭৪৮ | coordinates = {{Coord|50|27|10.4|N|30|30|55.1|E|scale:30000|display=inline,title}} | embedded = {{Infobox UNESCO World Heritage Site | WHS = ছেইণ্ট-ছফিয়া কেথেড্ৰেল | official_name = | part_of = কিয়েভ: ছেইণ্ট-ছফিয়া কেথেড্ৰেল আৰু সম্পৰ্কীয় মঠৰ ভৱনসমূহ, কিয়েভ-পেচাৰস্ক লাভ্ৰা | criteria = i, ii, iii, iv | ID = 527 | coordinates = | year = ১৯৯০ | extension = <!-- optional --> | danger = ২০২৩ | area = <!-- optional --> | buffer_zone = <!-- optional --> | website = <!-- optional --> | pushpin_map = <!-- optional --> | map_caption = <!-- optional --> | map_size = <!-- optional --> | pushpin_relief = <!-- "1" for relief map - if available --> | child = yes | embedded = <!-- optional; use to embed another infobox template within this one, e.g. {{Location map many}} --> }} | designation1 = | designation1_number = 260072/2-Н | designation1_type = স্থাপত্য | designation1_offname = {{Lang|uk|Дзвіниця}} (''ঘণ্টা স্তম্ভ'') }} '''ছেইণ্ট ছফিয়া কেথেড্ৰেলৰ ঘণ্টা স্তম্ভ''' [[ইউক্ৰেইন]]ৰ ৰাজধানী [[কিয়েভ]]ত অৱস্থিত ইউক্ৰেইনী (কাজাক) বেৰক শৈলীৰ ইউক্ৰেইনী স্থাপত্যৰ এক স্মাৰক।<ref name="уі" >Софійський собор та монастир. Україна Інкогніта. Архів оригіналу за 17 березня 2015. Процитовано 29 березня 2015.</ref><ref name="уі2" >Топ-10 Україна Інкогніта (2014). Дзвіниці. Україна Інкогніта. Архів оригіналу за 2 квітня 2015. Процитовано 29 березня 2015.</ref> ই ইউক্ৰেইনৰ অন্যতম ৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰতীক আৰু কিয়েভ চহৰৰ প্ৰতীক।<ref name="уі2" /><ref>{{cite web|url=http://visitkiev.ua/place/42|title=Софія Київська|publisher=VisitKiev.ua|access-date=29 March 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150411044329/http://visitkiev.ua/place/42|url-status=dead|archive-date=11 April 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=http://prostir.museum/ua/post/32822|title="Софія Київська" запрошує на вечірню екскурсію "Київ з оглядового майданчика Софійської дзвіниці"|last=Почайнінська|first=Олена|date=30 May 2014|publisher=Музейний простір|access-date=29 March 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402102439/http://prostir.museum/ua/post/32822|archive-date=2 April 2015}}</ref> ইয়াক ১৬৯৯–১৭০৬ চনত হেটমান ইভান মাজেপাৰ অৰ্থসাহায্যত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল।<ref name="запов" >ДЗВІНИЦЯ. Національний історико-культурний заповідник «Софія Київська». Архів оригіналу за 14 березня 2014. Процитовано 29 березня 2015.</ref><ref name="тех" >Шокарев В. С. Науково-технічний супровід дзвіниці Софійського собору. — Збірник наукових праць [Полтавського національного технічного університету ім. Ю. Кондратюка]. Сер. : Галузеве машинобудування, будівництво. — 2013. — Т. 3(2). — С. 393–401.</ref> ১৭৪৪–১৭৪৮ চনত গটফ্ৰিড য়োহান শেডেলৰ নক্সা অনুসৰি ইয়াক যথেষ্ট পৰিমাণে পুনৰ্নিৰ্মাণ কৰা হয় আৰু ১৮৫১–১৮৫২ চনত ডায়’চিছৰ স্থপতি [[:uk:Спарро Павло Іванович|পল স্পাৰো]]ৰ নক্সা অনুসৰি চতুৰ্থ স্তৰটো সংযোজন কৰা হয়।<ref name="запов" /> ঘণ্টা স্তম্ভটো উচ্চ নগৰ বা পুৰণি কিয়েভৰ উলম্বভাৱে প্ৰধান স্থাপনা।<ref name="прав" /> ই ৰাষ্ট্ৰীয় সংৰক্ষিত অঞ্চল "ছফিয়া অৱ কিয়েভ"ৰ অংশ।<ref>Софійський собор. Національний заповідник «Софія Київська». Архів оригіналу за 29 березня 2015. Процитовано 29 березня 2015.</ref> ঘণ্টা স্তম্ভটো ছেইণ্ট ছফিয়াৰ কেথেড্ৰেলৰ ভৱনসমূহৰ সমষ্টিৰ অংশ হিচাপে ৫২৭ নম্বৰৰ অধীনত [[ইউনেস্ক' বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ]] হিচাপে তালিকাভুক্ত কৰা হৈছে।<ref>{{cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/527%20Kiev:|title=Kiev: Saint-Sophia Cathedral and Related Monastic Buildings, Kiev-Pechersk Lavra|publisher=UNESCO World Heritage Centre|language=en|access-date=29 March 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402125749/http://whc.unesco.org/en/list/527%20Kiev:|archive-date=2 April 2015}}</ref> ই ইউক্ৰেইনৰ ৰাষ্ট্ৰীয় গুৰুত্বৰ সাংস্কৃতিক ঐতিহ্যৰ এক স্মাৰক।<ref>{{cite web|url=http://www.guoks.gov.ua/obyekty-kulturnoyi-spadshchyny-v-m-kyyevi|title=Об'єкти культурної спадщини в м. Києві|publisher=Управління охорони культурної спадщини|access-date=29 March 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402112816/http://www.guoks.gov.ua/obyekty-kulturnoyi-spadshchyny-v-m-kyyevi|url-status=dead|archive-date=2 April 2015}}</ref> ঘণ্টা স্তম্ভটোৰ উচ্চতা ৭৬ মিটাৰ।<ref name="прав" /><ref name="запов" /><ref>Дзвіниця. Національний заповідник «Софія Київська». Архів оригіналу за 29 березня 2015. Процитовано 29 березня 2015.</ref><ref>{{cite web|url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/624-2003-%D0%BF#Text|title=Про затвердження Комплексної програми збереження об'єктів Національного заповідника "Софія Київська" на 2003–2010 роки|website=rada.gov.ua|date=29 March 2022}}</ref> == স্থাপত্য == === বিৱৰণ === ছেইণ্ট ছফিয়া কেথেড্ৰেলৰ ঘণ্টা স্তম্ভটো চাৰিটা স্তৰযুক্ত টাৱাৰধৰ্মী স্থাপনা। ইয়াৰ ভিত্তিৰ পৰিমাপ ২০ x ১৪ মিটাৰ আৰু উচ্চতা {{convert|76|m}}। পশ্চিমৰপৰা পূবলৈ ঘণ্টা স্তম্ভটোৰ মাজেৰে এটা যাতায়াতৰ পথ পাৰ হৈ গৈছে। প্ৰথম স্তৰটো ১.৫ ৰপৰা ২ মিটাৰ ডাঠ ক্ৰছ-আকাৰৰ দেৱালেৰে গঠিত, যিবোৰ সমকোণত পৰস্পৰৰ সৈতে সংযুক্ত হৈছে। ই ওপৰৰ স্তৰসমূহৰ বাবে আধাৰ হিচাপে কাম কৰে। ওপৰৰ স্তৰসমূহৰ দেৱালৰ ডাঠতা তুলনামূলকভাৱে কম, সম্ভৱতঃ প্ৰথম স্তৰৰ ওপৰত পৰা ভাৰ হ্ৰাস কৰাৰ বাবে। প্ৰথম স্তৰত খিলানযুক্ত ছাদ আছে, আনহাতে ওপৰৰ তিনিটা স্তৰৰ মাজত কোনো আন্তঃমহলাৰ সংযোগী ছাদ নাই। স্তম্ভটো চাৰিটাকোণীয়া পাইলনৰে গঠিত, যিবোৰ স্তৰসমূহৰ সংযোগস্থলত পৰিধিৰ দিশে পৰস্পৰৰ সৈতে সংযুক্ত।<ref name="запов" /><ref name="тех" /> [[File:Національний заповідник «Софія Київська»10.jpg|thumb|প্ৰমেনেডৰ ওপৰত পশ্চিমীয়া মুখমণ্ডলৰ বাহিৰৰ দেৱালৰ অলংকৰণ। ]] === গঠন === ১৬৯৯–১৭০৬ চনত নিৰ্মিত মূল স্থাপনাটোৰ কেৱল প্ৰথম স্তৰ আৰু দ্বিতীয় স্তৰৰ এটা অংশহে বৰ্তমানলৈ সংৰক্ষিত হৈ আছে। তথাপি ঘণ্টা স্তম্ভটোৰ স্থাপত্য আৰু অলংকৰণ একেটা শৈলীতে নিৰ্মিত হোৱা বাবে সমগ্ৰ স্থাপনাটো এটা একক ৰূপত অনুভূত হয়। তলৰ দুটা স্তৰৰ ভূমি-আকৃতি চতুৰ্ভুজাকাৰ, আনহাতে ওপৰৰ দুটা স্তৰ অষ্টভুজাকাৰ। ইয়াৰ ওপৰত এটা সোণালী গম্বুজ আছে, যিটো সোণেৰে আৱৃত আৰু তাৰ শীৰ্ষত এটা সোণালী মুকুট আৰু সোণালী ক্ৰছ আছে। চাৰিটা স্তৰ ওপৰলৈ ক্ৰমে সংকুচিত হৈছে আৰু স্তৰযুক্ত সোণালী গম্বুজেৰে মুকুট পিন্ধোৱা হৈছে, যিয়ে ঘণ্টা স্তম্ভটোৰ গাম্ভীৰ্য আৰু বিশালতা অধিক স্পষ্ট কৰি তোলে। স্তৰযুক্ত গঠনটো জটিল প্ৰফাইলৰ কৰ্ণিছৰদ্বাৰা চিহ্নিত কৰা হৈছে। উলম্বভাৱে সকলো দেৱালৰ পৃষ্ঠভাগ সমতল পিলাষ্টাৰৰদ্বাৰা বিভক্ত, আৰু সেইবোৰৰ মাজত সজ্জিত নিশ অৱস্থিত। ওপৰৰ তিনিটা স্তৰত মুক্ত বায়ুৰ বাবে [[খিলান]]যুক্ত পথ]] বা খিৰিকী আছে। প্ৰথম মহলাৰ যাতায়াতৰ পথৰ ওপৰত এটা বন্ধ ভঁৰালঘৰ আৰু পথটোৰ উত্তৰফালে এটা চিৰি আছে।<ref name="запов" /><ref name="софсоб" /><ref name="тех" /> [[File:Saint Sophia Cathedral in Kiev 006.jpg|thumb|ঘণ্টা স্তম্ভৰ তৃতীয় স্তৰ (পূবীয়া মুখমণ্ডল); ইয়াত এপষ্টল এণ্ড্ৰু আৰু ছেইণ্ট ভল'ডিমিৰৰ মূৰ্তি দেখা যায়। ]] === অলংকৰণ === ঘণ্টা স্তম্ভটোৰ ভাস্কৰ্য্যধৰ্মী অলংকৰণ ইয়াৰ স্থাপত্যিক গঠনৰ সৈতে সুন্দৰভাৱে সংগতিপূৰ্ণ। ইয়াত বিভিন্ন ধৰণৰ ষ্টাক' অলংকৰণ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে, যিবোৰ বাস-ৰিলিফ আৰু গতিশীল দেৱদূতৰ মূৰ্তি, ইউক্ৰেইনীয়সকলৰ প্ৰতিমূৰ্তি, [[কিউপিড]]ৰ ছবি, ফুলৰ টোপোলা, ফুলৰ থোপা, মালা, বাল্ডাকিন, নিশৰ ওপৰৰ সজ্জা, বংশচিহ্নযুক্ত দ্বিমুখী ঈগল আদি উপাদানৰ সৈতে আন্তঃসংলগ্ন। ছফিস্কা প্ল'শ্চাৰফালে মুখ কৰা পূবীয়া মুখমণ্ডলৰ তৃতীয় স্তৰত এপষ্টল এণ্ড্ৰু আৰু ৰাজকুমাৰ ভল'ডিমিৰৰ মূৰ্তি আছে—তেওঁলোকক ৰুছ-ইউক্ৰেইনত খ্ৰীষ্টান ধৰ্মৰ প্ৰতিষ্ঠাপক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। মঠৰ চোতালৰফালে মুখ কৰা পশ্চিমীয়া মুখমণ্ডলত আৰ্কএঞ্জেল ৰাফায়েল আৰু এপষ্টল টিমোথিৰ মূৰ্তি আছে। ঘণ্টা স্তম্ভটো আকাশীয় পৃষ্ঠপোষক মেট্ৰ'পলিটান ৰাফায়েল জাবোৰভস্কি (১৭৩১–১৭৪৭) আৰু [[:uk:Тимофій (Щербацький)|টিমোথি শ্চেৰবাটস্কি]] (১৭৪৮–১৭৫৭)ৰ কাৰ্যকালত পুনৰ্নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। মুখমণ্ডলসমূহৰ ষ্টাক' অলংকৰণ ঝোভকভাৰ [[:uk:Стобенський Іван|ইভান]] আৰু [[:uk:Стобенський Степан|ষ্টেপান ষ্ট'বেনস্কি]] নামৰ শিল্পীসকলে নিৰ্মাণ কৰিছিল। যুদ্ধৰ সময়ত গোলাবৰ্ষণৰ ফলত ক্ষতিগ্ৰস্ত হোৱা অংশ বাদ দিলে প্ৰায় সমগ্ৰ ষ্টাক' অলংকৰণেই সংৰক্ষিত হৈ আছে।<ref name="прав" /><ref name="запов" /><ref name="софсоб" /><ref name="тех" /> === ৰঙৰ বিন্যাস === ১৮৫১–১৮৫২ চনত পুনৰ্নিৰ্মাণ কৰাৰ আগলৈকে ঘণ্টা স্তম্ভটোৰ দেৱালৰ ৰঙৰ বিন্যাস বহুৰঙী আছিল। ১৭৪৪–১৭৪৮ চনৰ পুনৰ্নিৰ্মাণৰ পিছত দেৱালসমূহ নীলা ৰঙেৰে, ষ্টাক' অলংকৰণ হাতীদাঁতৰ ৰঙেৰে আৰু সাধু-সন্ত, দেৱদূত আদিৰ মূৰ্তিসমূহ এটা নিৰ্দিষ্ট ৰঙৰ বিন্যাস অনুসৰি ৰং কৰা হৈছিল: মুখ হালধীয়া, চুলি ক'লা আৰু পোছাক বহুৰঙী। চতুৰ্থ স্তৰ সংযোজন আৰু পুনৰুদ্ধাৰৰ পিছত ঘণ্টা স্তম্ভটো মাত্ৰ দুটা ৰঙত পুনৰ ৰং কৰা হয়। এই ৰঙৰ বিন্যাস আজিও সংৰক্ষিত হৈ আছে। সকলো ৰূপতে মূৰ্তি আৰু অলংকৰণৰ ৰং বগা বা হাতীদাঁতৰ ৰঙৰ হৈ থাকে, আনহাতে দেৱালসমূহ বিভিন্ন তীব্ৰতাৰ নীলাভ সেউজীয়া ৰঙৰ ছাঁত ৰং কৰা হয়। বৰ্তমান অলংকৰণসমূহ উজ্জ্বল বগা আৰু দেৱালসমূহ নীলাভ সেউজীয়া ৰঙৰ। সোণালী গম্বুজৰ দীপ্তিৰ সৈতে এই ৰঙৰ সংমিশ্ৰণে ঘণ্টা স্তম্ভটোত এক গম্ভীৰ আৰু উৎসৱমুখৰ আৱহ সৃষ্টি কৰে।<ref name="прав" /><ref name="запов" /><ref name="тех" /> ==ইতিহাস== ===প্ৰথম জ্ঞাত ঘণ্টা স্তম্ভ=== [[File:Софійський собор у 1651 році. Малюнок Абрагама ван Вестерфельда.jpg|left|thumb|এ. ভান ৱেষ্টাৰফেল্ডৰ ১৬৫১ চনৰ এখন অংকনত প্ৰথম ঘণ্টা স্তম্ভটো (সোঁফালে)। ]] প্ৰথম জ্ঞাত ঐতিহাসিক ঘণ্টা স্তম্ভটো কাঠেৰে নিৰ্মিত আছিল আৰু ই কেথেড্ৰেলটোৰ উত্তৰ-পূব দিশত অৱস্থিত আছিল<ref>На плані Києва Ушакова (підписана «Колокольня»); див. прим. № 16</ref>। ইয়াৰ বিপৰীতে আধুনিক ঘণ্টা স্তম্ভটো কেথেড্ৰেলটোৰ দক্ষিণ-পূব দিশত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল।<ref name="еіу">Жарких М.І. Софійський монастир у Києві // Енциклопедія історії України. — К. : Наукова думка, 2012. — Т. 9. — С. 718–724. — ISBN 978-966-00-1290-5.</ref> কাঠৰ ঘণ্টা স্তম্ভটো ডাচ শিল্পী [[:uk:Абрагам ван Вестерфельд|আব্ৰাহাম ভান ৱেষ্টাৰফেল্ড]]ৰ ১৬৫১ চনৰ এখন অংকনত আৰু কৰ্ণেল উশ্বাকভৰ ১৬৯৫ চনৰ কিয়েভ চহৰৰ এখন মানচিত্ৰত দেখুওৱা হৈছে।<ref>{{cite web|url=[http://www.kievograd.org/karty|title=Киевоград](http://www.kievograd.org/karty|title=Киевоград). Карты. 1695. План Ушакова|language=ru|access-date=29 March 2015|archive-url=[https://web.archive.org/web/20140918225455/http://www.kievograd.org/karty|url-status=live|archive-date=18](https://web.archive.org/web/20140918225455/http://www.kievograd.org/karty|url-status=live|archive-date=18) September 2014}}</ref> সম্ভৱতঃ পেট্ৰ' মহিলাই ১৬৩৩–১৬৪৭ চনত ছেইণ্ট ছফিয়া কেথেড্ৰেলৰ পুনৰ্নিৰ্মাণৰ সময়ত ইয়াক নিৰ্মাণ কৰিছিল—একেসময়তে তেওঁৰ সহায়ত ইয়াত এটা কনভেণ্ট স্থাপন কৰা হৈছিল আৰু ইয়াৰ এলেকাটো এটা ওখ কাঠৰ বেৰ বা দেৱালেৰে আগুৰি দিয়া হৈছিল।<ref name="жарк17">{{cite web|url=[http://www.m-zharkikh.name/uk/Heritage/StSophiaEnsemble/17Cent.html|title=Архітектурний](http://www.m-zharkikh.name/uk/Heritage/StSophiaEnsemble/17Cent.html|title=Архітектурний) ансамбль Софійського собору. Розпланування 17 ст.|author=Микола Жарких|publisher=Персональний сайт Миколи Жарких|access-date=31 March 2015|archive-url=[https://web.archive.org/web/20150404060649/http://www.m-zharkikh.name/uk/Heritage/StSophiaEnsemble/17Cent.html|archive-date=4](https://web.archive.org/web/20150404060649/http://www.m-zharkikh.name/uk/Heritage/StSophiaEnsemble/17Cent.html|archive-date=4) April 2015}}</ref> এই ঘণ্টা স্তম্ভটো চাৰিটা স্তৰযুক্ত আছিল,<ref name="еіу" /><ref>В деяких джерелах вказується, що триярусна — див. прим. № 19</ref> আৰু প্ৰথম স্তৰত অৰ্ধবৃত্তাকাৰ আকৃতিৰ এটা প্ৰৱেশদ্বাৰৰ খিলান আছিল, যাৰ ওপৰত কাঠৰ দেৱালত সৰু সৰু ছিদ্ৰ কৰা হৈছিল। দ্বিতীয় মহলাত খোদিত স্তম্ভৰ ওপৰত এটা মুকলি বাৰাণ্ডা আছিল, যিটো খোদিত পেৰাপেট আৰু বেলাষ্টাৰৰে আগুৰি আছিল। তৃতীয় স্তৰত ঘূৰণীয়া খিৰিকী আছিল আৰু চতুৰ্থ স্তৰত ঘণ্টাৰ বাবে ছিদ্ৰ আৰু ঘণ্টাসমূহ আছিল। ইয়াৰ ওপৰত এটা গম্বুজ আছিল।<ref name="прав" /><ref name="жарк17" /> ১৬৫৪ আৰু ১৬৫৬ চনত কিয়েভ ভ্ৰমণ কৰা ছিৰিয়ান পৰ্যটক পল অৱ আলেপ্পোই ছেইণ্ট ছফিয়া কেথেড্ৰেলৰ বৰ্ণনা কৰোঁতে এটা অতি ওখ কাঠৰ ঘণ্টা স্তম্ভৰ কথা উল্লেখ কৰিছিল, যিটো তেওঁ জীৱনত দেখা আটাইতকৈ ওখ ঘণ্টা স্তম্ভ আছিল। তেওঁ তাত এটা ডাঙৰ ঘণ্টাও দেখিছিল।<ref name="жарк17" /> ১৬৯৭ চনত কেথেড্ৰেলৰ এলেকাত সংঘটিত হোৱা এটা বৃহৎ অগ্নিকাণ্ডত পুৰণি ঘণ্টা স্তম্ভটো জ্বলি ধ্বংস হয়। সেই অগ্নিকাণ্ডত মঠৰ প্ৰায় সকলো কাঠৰ ভৱন ধ্বংস হৈছিল।<ref name="прав" /><ref name="садиба">{{cite web|url=[http://www.alyoshin.ru/Files/publika/ernst/ernst_kyiv_047.html|title=СТАРЕ](http://www.alyoshin.ru/Files/publika/ernst/ernst_kyiv_047.html|title=СТАРЕ) МІСТО. САДИБА СОФІЙСЬКОГО СОБОРУ|author=За редакцією Федора Ернста|publisher=Київ. Провідник|access-date=29 March 2015|archive-url=[https://web.archive.org/web/20150402112114/http://www.alyoshin.ru/Files/publika/ernst/ernst_kyiv_047.html|archive-date=2](https://web.archive.org/web/20150402112114/http://www.alyoshin.ru/Files/publika/ernst/ernst_kyiv_047.html|archive-date=2) April 2015}}</ref> এয়াও মত প্ৰকাশ কৰা হৈছে যে ১৬৫১ চনৰ অংকনত কেথেড্ৰেলটোৰ বাঁওফালে দেখা পোৱা চতুৰ্ভুজাকাৰ শীৰ্ষযুক্ত ওখ কাঠৰ স্থাপনাটো আন এটা ঘণ্টা স্তম্ভ হ'ব পাৰে। ===পুনৰ্নিৰ্মাণৰ পূৰ্বৰ সময়ছোৱা=== নতুন বেৰক শৈলীৰ শিলৰ ঘণ্টা স্তম্ভটো ১৬৯৯ চনত নিৰ্মাণ কৰা আৰম্ভ হৈছিল আৰু ১৭০৬ চনত সম্পূৰ্ণ হৈছিল। এইদৰে কেথেড্ৰেলটোৰ বাহিৰে ই মঠৰ প্ৰথম শিলৰ স্থাপনা আছিল।<ref name="тех" /> নিৰ্মাণ কাৰ্য হেটমান ইভান মাজেপাৰ অৰ্থসাহায্যত আৰু কিয়েভৰ মেট্ৰ'পলিটান [[:uk:Варлаам (Ясинський)|ভাৰলাম (ইয়াছিনস্কি)]]ৰ সহযোগত সম্পন্ন হৈছিল। ইয়াৰ স্থপতিৰ নাম অজ্ঞাত। নথি-পত্ৰত কেৱল এজন নিৰ্মাণকাৰীৰ উল্লেখ পোৱা যায়—কিয়েভ পেচাৰস্ক চহৰৰ বাসিন্দা "শিলৰ কামৰ শিক্ষানবিশ" ছাভা ইয়াকভলেভ। ঘণ্টা স্তম্ভটো প্ৰথমে তিনিটা স্তৰযুক্ত আৰু এটা সৰু গম্বুজযুক্ত আছিল, যাৰ শীৰ্ষত এটা ওখ শিখৰ আৰু ক্ৰছ আছিল।<ref name="прав" /><ref name="уі" /><ref name="запов" /><ref name="тех" /><ref name="жарк18">{{cite web|url=http://www.m-zharkikh.name/uk/Heritage/StSophiaEnsemble/18Cent.html|title=Архітектурний ансамбль Софійського собору. Формування барокового ансамблю у 18 ст.|author=Микола Жарких|publisher=Персональний сайт Миколи Жарких|access-date=31 March 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402103035/http://www.m-zharkikh.name/uk/Heritage/StSophiaEnsemble/18Cent.html|archive-date=2 April 2015}}</ref> কেথেড্ৰেলটোৰ পূবফালে ঘণ্টা স্তম্ভটোৰ অৱস্থান অগতানুগতিক আছিল, যদিও গীৰ্জাৰ নিয়ম (ধৰ্মীয় আইন) অনুসৰি ই নিষিদ্ধ নাছিল। ঘণ্টা স্তম্ভটো এই স্থানত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল যাতে এক সুস্পষ্ট নগৰ পৰিকল্পনামূলক সমষ্টি গঠন হয়। ইয়াৰ ফলত ছেইণ্ট মাইকেলৰ মঠৰ অনুৰূপ ঘণ্টা স্তম্ভটোৰ সৈতে দৃশ্যগত সংযোগ স্থাপন হৈছিল আৰু উচ্চ নগৰৰ চাৰিখন দুৱাৰৰপৰা অহা দৃশ্যপথ বন্ধ হৈছিল: ছেইণ্ট ছফিয়া, পেচাৰস্ক, গ'ল্ডেন আৰু ল'ভিভ।<ref name="прав" /><ref name="жарк19">{{cite web|url=http://www.m-zharkikh.name/uk/Heritage/StSophiaEnsemble/19Cent.html|title=Архітектурний ансамбль Софійського собору. Пристосування (кін. 18 – кін. 19 ст.)|author=Микола Жарких|publisher=Персональний сайт Миколи Жарких|access-date=31 March 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402114042/http://www.m-zharkikh.name/uk/Heritage/StSophiaEnsemble/19Cent.html|archive-date=2 April 2015}}</ref> [[File:Софіївський монастир у Києві. Акварель М. Сажина. 1840-ві рр..jpg|thumb|left|১৮১২ চনত পুনৰ্নিৰ্মাণৰ পিছত ছফিয়া ঘণ্টা স্তম্ভ। ১৮৪০ৰ দশকত এম. সাজিনাৰ জলৰঙী চিত্ৰ। ]] ১৭০৯ চনত পিটাৰ প্ৰথম আৰু তেওঁৰ সেনাপতিসকলৰ এক আনুষ্ঠানিক সাক্ষাৎ পল্টাভাৰ যুদ্ধত বিজয়ৰ পিছত ঘণ্টা স্তম্ভটোৰ ওচৰত অনুষ্ঠিত হৈছিল। সেইবাবে ঘণ্টা স্তম্ভটোক প্ৰায়ে "বিজয় স্তম্ভ" বুলি কোৱা হৈছিল।<ref name="прав" /><ref name="софсоб" /> ঘণ্টা স্তম্ভটো এটা প্ৰাচীন খাদৰ স্থানত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল বাবে<ref name="запов" /><ref name="тех" /> নিৰ্মাণৰ কিছুসময়ৰ পাছতেই ইয়াৰ ওপৰৰ স্তৰসমূহ খহিবলৈ আৰম্ভ কৰে। স্থাপনাটোত ফাট মেলিছিল, আৰু ১৭৪২ চনৰ ভূমিকম্পৰ পিছত সেই ফাটসমূহ অধিক গভীৰ হৈ সমগ্ৰ ভৱনটো খহি পৰাৰ আশংকা সৃষ্টি কৰে। সেয়েহে ১৭৪৪ চনত স্থপতি য়োহান শেডেলৰ নিৰ্দেশনাত ঘণ্টা স্তম্ভটোৰ পুনৰ্নিৰ্মাণ আৰম্ভ কৰা হয়। তৃতীয় স্তৰ আৰু দ্বিতীয় স্তৰৰ এটা অংশ "প্ৰায় ঘণ্টাসমূহলৈকে" ভাঙি পেলোৱা হয়। কিন্তু নতুন ওপৰৰ আৰু মধ্যম স্তৰ নিৰ্মাণ কৰা হয়, সেইবোৰো ইউক্ৰেইনী বেৰক শৈলীতে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ শীৰ্ষত সোণেৰে আবৃত শিখৰযুক্ত এটা বেৰক গম্বুজ নিৰ্মাণ কৰা হয় আৰু নীলা পটভূমিত তৰা অংকন কৰা হয়। এই কামসমূহ মেট্ৰ'পলিটান ৰাফায়েল জাবোৰভস্কিৰ নিৰ্দেশত আৰু অৰ্থসাহায্যত সম্পন্ন কৰা হৈছিল। পুনৰ্নিৰ্মাণ ১৭৪৮ চনত সম্পূৰ্ণ হয়।<ref name="прав" /><ref name="уі" /><ref name="запов" /><ref name="софсоб" /><ref name="тех" /><ref name="садиба" /> ১৭৮৬ চনত মঠটো বন্ধ কৰা আৰু মঠৰ সম্পত্তিৰ ভূমিসমূহ ধৰ্মনিৰপেক্ষীকৰণ কৰাৰ পাছত ছেইণ্ট ছফিয়া কেথেড্ৰেলত ধনৰ অভাৱৰ বাবে বহুতো গীৰ্জাৰ ভৱন জৰাজীৰ্ণ হ'বলৈ আৰম্ভ কৰে। ১৮ শতিকাৰ শেষৰফালে ঘণ্টা স্তম্ভটোও জৰাজীৰ্ণ হৈ পৰে। ১৮০৭ চনত বজ্ৰপাত ঘণ্টা স্তম্ভটোৰ শীৰ্ষত পৰি গম্বুজটো জ্বলি ধ্বংস কৰে। ১৮১২ চনলৈকে ইয়াক "নতুন নক্সা" অনুসৰি ধ্ৰুপদীবাদী শৈলীত পুনৰ্নিৰ্মাণ কৰা হয়। নতুন গম্বুজটোতো এটা শিখৰ আছিল আৰু পৰিমাপ-চিত্ৰ অনুসৰি ই পুৰণিটোৰ আকৃতি প্ৰায় সম্পূৰ্ণৰূপে অনুসৰণ কৰিছিল। কিন্তু ইয়াৰ অনুপাত অতি ভাল নোহোৱাৰ বাবে ঘণ্টা স্তম্ভটো কিছু চাপ খোৱা যেন লাগিছিল। ১৯ শতিকাৰ মাজভাগলৈকে ইয়াৰ চাৰিওফালৰ অঞ্চল বহুমহলীয়া ভৱনেৰে ইতিমধ্যে গঢ় লৈ উঠিছিল আৰু ঘণ্টা স্তম্ভটোৱে চৌহদ আৰু উচ্চ নগৰ দুয়োটাৰে স্থাপত্যিক বিকাশত নিজৰ প্ৰধান অৱস্থান হেৰুৱাবলৈ আৰম্ভ কৰিছিল।<ref name="прав" /><ref name="софсоб" /><ref name="тех" /><ref name="садиба" /> [[File:Софійський собор вже із чотириярусною дзвіницею. Фото кінця ХІХ століття.jpg|thumb|ঘণ্টা স্তম্ভটো ইতিমধ্যে চাৰিটা স্তৰযুক্ত; ১৯ শতিকাৰ শেষৰফালে তোলা আলোকচিত্ৰ। ]] ===চাৰিটা স্তৰযুক্ত ঘণ্টা স্তম্ভ: ১৯৩০ৰ দশকৰ পূৰ্বৰ সময়ছোৱা=== ১৮৫১–১৮৫২ চনৰ মেৰামতি আৰু পুনৰুদ্ধাৰ কাৰ্যৰ সময়ত পূৰ্বৰ ছফিয়া মঠৰ ভৱনসমূহৰ সমষ্টিত এই সিদ্ধান্ত লোৱা হৈছিল যে ঘণ্টা স্তম্ভটোৰ উচ্চতা আৰু ৰূপ ইয়াৰ গুৰুত্বৰ সৈতে সামঞ্জস্যপূৰ্ণ নহয়। সেয়েহে ১৮৫০ চনত কিয়েভ ভ্ৰমণ কৰা [[ৰাছিয়া]]ৰ সম্ৰাট নিকোলাছ প্ৰথমৰ ব্যক্তিগত নিৰ্দেশত চতুৰ্থ স্তৰ সংযোজন কৰাৰ সিদ্ধান্ত লোৱা হয়। ডায়'চিছৰ স্থপতি [[:uk:Спарро Павло Іванович|পাভলো স্পাৰো]]ৰ প্ৰকল্প অনুসৰি (ফ্য'ডৰ ছলণ্টছেভ নামৰ একাডেমিচিয়ানেও নক্সা প্ৰস্তুত কৰাত অংশ লৈছিল) ইয়াক বেৰক শৈলীত নিৰ্মাণ কৰা হয়। ইয়াৰ ওপৰত সোণৰ পাতৰে আবৃত এটা ওখ বেৰক শৈলীৰ নাচপতি আকৃতিৰ কাঠৰ গম্বুজ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। নতুন স্তৰটোৱে সাধাৰণভাৱে তলৰ স্তৰসমূহৰ ষ্টাক' অলংকৰণ পুনৰাবৃত্তি কৰিছিল, কিন্তু ঘণ্টা স্তম্ভটোৰ অনুপাত কিছু সলনি কৰি ইয়াক অধিক সুসংগত ৰূপ দিছিল। ঘণ্টা স্তম্ভটোৰ উচ্চতা ৭৬ মিটাৰলৈ বৃদ্ধি পায়। ইয়াৰ ফলত ই পুনৰ পুৰণি নগৰৰ স্থাপত্যত প্ৰধান অৱস্থান লাভ কৰে। পুনৰ্নিৰ্মাণৰ পিছত ভৱনটো দুটা ৰঙত ৰং কৰা হৈছিল, যাৰ ফলত ইয়াৰ ৰূপ বৰ্তমানৰ ৰূপৰ সৈতে যথেষ্ট মিল থকা হৈ পৰিছিল।<ref name="прав" /><ref name="запов" /><ref name="софсоб" /><ref name="тех" /><ref name="садиба" /> একীকৰণ আইন স্বাক্ষৰ অনুষ্ঠানৰ সময়ত, ইউক্ৰেইনী গণৰাজ্য আৰু পশ্চিম ইউক্ৰেইনী গণৰাজ্যৰ মাজত ২২ জানুৱাৰী ১৯১৯ চনত ঘণ্টা স্তম্ভৰ ঘণ্টাসমূহ বাজি উঠিছিল।<ref>{{cite web|url=[http://www.pohlyad.com/istoria/n/74063|title=Злука](http://www.pohlyad.com/istoria/n/74063|title=Злука) УНР і ЗУНР: Як це було|last=Галечик|first=Володимир|date=22 January 2015|publisher=Новий Погляд|access-date=29 March 2015|archive-url=[https://web.archive.org/web/20150315054113/http://www.pohlyad.com/istoria/n/74063|url-status=dead|archive-date=15](https://web.archive.org/web/20150315054113/http://www.pohlyad.com/istoria/n/74063|url-status=dead|archive-date=15) March 2015}}</ref> ===ছোভিয়েট যুগ=== ১৯৩০ চনত ঘণ্টা স্তম্ভটো ছেইণ্ট ছফিয়া কেথেড্ৰেলৰ সৈতে একেলগে উপাসনাৰ বাবে বন্ধ কৰি দিয়া হয় আৰু ই সৰ্ব-ইউক্ৰেইনী সংগ্ৰহালয় সমষ্টিৰ অংশ হৈ পৰে। এই সমষ্টি ১৯২৬ চনত কিয়েভ পেচাৰস্ক লাভ্ৰাৰ এলেকাত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। সম্ভৱতঃ সেই সময়তে মাজেপা নামৰ ঘণ্টাটো বাদ দি ঘণ্টা স্তম্ভটোৰ আন সকলো ঘণ্টা আঁতৰাই নিয়া হৈছিল। ধাৰণা কৰা হয় যে এই ঘণ্টাটো কেৱল ইয়াৰ অতি মৌলিক অলংকৰণ আৰু উচ্চ কলাত্মক মূল্যৰ বাবে সংৰক্ষণ কৰা হৈছিল আৰু সংগ্ৰহালয়ৰ প্ৰদৰ্শনীৰ বস্তু হিচাপে ৰাখিবলৈ সিদ্ধান্ত লোৱা হৈছিল। ১৯৩৪ চনত পূৰ্বৰ ছফিয়া মঠৰ এলেকাক ৰাষ্ট্ৰীয় ঐতিহাসিক আৰু স্থাপত্য সংৰক্ষিত অঞ্চল হিচাপে ঘোষণা কৰা হয়।<ref>{{cite web|url=[http://www.kplavra.kiev.ua/867.html|title=Історія](http://www.kplavra.kiev.ua/867.html|title=Історія) Києво-Печерської Лаври та заповідника. XIX – XXI|publisher=Нацiональний Києво-Печерський iсторико-культурний заповiдник|access-date=29 March 2015|archive-url=[https://web.archive.org/web/20150402111443/http://www.kplavra.kiev.ua/867.html|url-status=dead|archive-date=2](https://web.archive.org/web/20150402111443/http://www.kplavra.kiev.ua/867.html|url-status=dead|archive-date=2) April 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=[http://oko.kiev.ua/m29_k_stare_misto_sofiyskiy_monastir_kompleks.zsp|title=Софійський](http://oko.kiev.ua/m29_k_stare_misto_sofiyskiy_monastir_kompleks.zsp|title=Софійський) монастир (комплекс) (XI – XIX ст.)|publisher=ОКО|access-date=29 March 2015|archive-url=[https://web.archive.org/web/20150402115928/http://oko.kiev.ua/m29_k_stare_misto_sofiyskiy_monastir_kompleks.zsp|url-status=live|archive-date=2](https://web.archive.org/web/20150402115928/http://oko.kiev.ua/m29_k_stare_misto_sofiyskiy_monastir_kompleks.zsp|url-status=live|archive-date=2) April 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=[http://www.lib.zt.ua/lira_2.html|title=Софія](http://www.lib.zt.ua/lira_2.html|title=Софія) Київська (Київ)|publisher=Житомирська обласна універсальна наукова бібліотека ім. Олега Ольжича|access-date=29 March 2015|archive-url=[https://web.archive.org/web/20150402141927/http://www.lib.zt.ua/lira_2.html|url-status=dead|archive-date=2](https://web.archive.org/web/20150402141927/http://www.lib.zt.ua/lira_2.html|url-status=dead|archive-date=2) April 2015}}</ref><ref name="дзвони">{{cite web|url=[http://www.radiosvoboda.org/content/article/1612013.html|title=Дзвони](http://www.radiosvoboda.org/content/article/1612013.html|title=Дзвони) Київського Софійського собору|last=Перешило|first=Ірина|date=20 April 2009|publisher=Радіо Свобода|access-date=29 March 2015|archive-url=[https://web.archive.org/web/20150402152002/http://www.radiosvoboda.org/content/article/1612013.html|archive-date=2](https://web.archive.org/web/20150402152002/http://www.radiosvoboda.org/content/article/1612013.html|archive-date=2) April 2015}}</ref> [[File:Софіївський кафедральний собор 1911.jpg|thumb|right|১৯১১ চনৰ পোষ্টকাৰ্ড]] [[দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধ]]ৰ আৰম্ভণিতে কিয়েভৰ সোণেৰে আবৃত সকলো গীৰ্জাৰ গম্বুজত ৰং সানি দিয়া হৈছিল। ইয়াৰ কাৰণ আছিল যে সেই গম্বুজসমূহে জোনবিহীন ৰাতিও পোহৰ প্ৰতিফলিত কৰিছিল আৰু জাৰ্মান বিমানচালকসকলৰ বাবে ভাল দিশ-নিৰ্দেশক হৈ পৰিব পাৰিছিল। কিন্তু যুদ্ধৰ পিছত গম্বুজসমূহ পুনৰ ৰং কৰা নহ'ল। সেয়েহে পেৰেয়াছ্লাভ পৰিষদৰ ত্ৰিছবছৰীয়া জয়ন্তী উদ্‌যাপনৰ বাবে ১৯৫০ চনৰ আশে-পাশে চলোৱা প্ৰস্তুতিৰ সময়ত ঘণ্টা স্তম্ভটোৰ বাহ্যিক ৰূপ নবীকৰণ আৰু ইয়াৰ পুনৰুদ্ধাৰৰ প্ৰয়োজনীয়তাৰ প্ৰশ্ন উত্থাপন হয়। তত্ত্বাৱধায়কসকলৰ নিৰীক্ষণত শ্ৰমিকসকলে ঘণ্টা স্তম্ভটোৰপৰা ৰং আৰু সোণৰ প্ৰলেপ আঁতৰাই সেইবোৰ পাত্ৰত ভৰাই লেনিনগ্ৰাডৰ টাকশাললৈ পঠিয়াইছিল। তাৰপৰা গম্বুজসমূহ ঢাকিবলৈ মাইক্ৰ'মিটাৰ-ডাঠ সোণৰ প্ৰস্তুত পাত পঠিওৱা হৈছিল। ঘণ্টা স্তম্ভটোৰ পুনৰুদ্ধাৰ ১৯৫৩ চনত সম্পূৰ্ণ হয়। ষ্টাক' অলংকৰণ আৰু স্থাপত্যিক বিৱৰণসমূহ পুনৰুদ্ধাৰৰ কাম কৰা হয়। পুনৰুদ্ধাৰৰ সময়ত সম্পূৰ্ণ বগা হৈ থকা ঘণ্টা স্তম্ভটো নীলা আৰু বগা ৰঙেৰে ৰং কৰা হয়।<ref name="тех" /><ref name="фарба">{{cite web|url=[http://kreschatic.kiev.ua/ua/4187/art/3812.html|title=Дзвіниця](http://kreschatic.kiev.ua/ua/4187/art/3812.html|title=Дзвіниця) Софійського собору блакитно-біла|last=Логвин|first=Юрій|date=13 July 2001|publisher=Хрещатик|access-date=29 March 2015|archive-date=2 April 2015|archive-url=[https://web.archive.org/web/20150402095010/http://kreschatic.kiev.ua/ua/4187/art/3812.html|url-status=dead}}](https://web.archive.org/web/20150402095010/http://kreschatic.kiev.ua/ua/4187/art/3812.html|url-status=dead}})</ref> ১৯৭২ চনত আন এটা পুনৰুদ্ধাৰ কাৰ্য সম্পন্ন কৰা হৈছিল।<ref name="прав" >ДЗВІНИЦЯ СОФІЙСЬКОГО СОБОРУ. Православний Київ. 23 березня 2011. Архів оригіналу за 2 квітня 2015. Процитовано 29 березня 2015.</ref><ref name="тех" /> ===আধুনিক সময়ছোৱা=== [[File:St Sophia bell tower Kiev dome 2018 G3.jpg|thumb|ঘণ্টা স্তম্ভৰ অভ্যন্তৰভাগ, দ্বিতীয় স্তৰৰপৰা তৃতীয় আৰু চতুৰ্থ স্তৰৰ দৃশ্য]] ১৯৯০ চনত [[কানাডা]]ৰ আলবাৰ্টাৰ বান্ফত অনুষ্ঠিত ইউনেস্ক' বিশ্ব ঐতিহ্য সমিতিৰ ১৪তম অধিৱেশনত ঘণ্টা স্তম্ভটো ৫২৭ নম্বৰৰ অধীনত ছেইণ্ট ছফিয়া কেথেড্ৰেলৰ মঠ-সম্পৰ্কীয় স্থাপনাসমূহৰ সমষ্টিৰ অংশ হিচাপে বিশ্ব ঐতিহ্যৰ তালিকাত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।<ref>{{cite web|url=http://whc.unesco.org/en/sessions/14COM|title=14th session of the Committee|date=7-12 December 1990|language=en|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=29 March 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150303183339/http://whc.unesco.org/en/sessions/14COM|archive-date=3 March 2015}}</ref> ১৯৯৫ চনৰ ১৮ জুলাইত ঘণ্টা স্তম্ভটোৰ দেৱালৰ তলত, ছফিয়া চৌহদৰফালৰপৰা ইয়াৰ দুৱাৰৰ সোঁফালে, কিয়েভ আৰু সৰ্ব ৰুছ-ইউক্ৰেইনৰ পেট্ৰিয়াৰ্ক (ইউক্ৰেইনী অৰ্থডক্স গীৰ্জা – কিয়েভ পেট্ৰিয়াৰ্কেট]]) ভল'ডিমিৰ (ৰোমানিউক)ক সমাধিস্থ কৰা হয়। অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়াৰ সময়ত গৃহ পৰিক্ৰমা মন্ত্ৰ্যালয়ৰদ্বাৰা অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়াৰ শোভাযাত্ৰাত অংশগ্ৰহণ কৰা লোকসকলক প্ৰহাৰ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web|url=http://maidanua.org/arch/arch2011/1311227139.html|title=Чорний вівторок. Шістнадцять років по тому (/)|last=Римар|first=Ярина|date=21 July 2011|publisher=Майдан|access-date=29 March 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150403014252/http://maidanua.org/arch/arch2011/1311227139.html|archive-date=3 April 2015}}</ref> তেওঁলোকে প্ৰথমে পেট্ৰিয়াৰ্কজনক ছেইণ্ট ছফিয়া কেথেড্ৰেলৰ এলেকাত সমাধিস্থ কৰিব বিচাৰিছিল। ঘণ্টা স্তম্ভটোৰ শেষৰটো পুনৰুদ্ধাৰ ১৯৯৭–২০০৩ চনত কৰা হৈছিল আৰু ইয়াৰ বাবে প্ৰায় ₴৬ নিযুত ব্যয় হৈছিল। পুনৰুদ্ধাৰৰ সময়ত প্ৰথম স্তৰৰ দেৱালসমূহত কংক্ৰিট সুমুৱাই শক্তিশালী কৰা হৈছিল, যিটো মুখমণ্ডলৰ দেৱালত কৰা ছিদ্ৰসমূহৰ মাজেৰে উচ্চ চাপত পাম্প কৰা হৈছিল। অভ্যন্তৰীণ অংশৰ খিলানসমূহৰপৰাই দ্ৰৱটো পোনপটীয়াকৈ ওলাই আহিবলৈ ধৰাৰ বাবে কামটো সম্পূৰ্ণৰূপে শেষ কৰিব পৰা নগ'ল। ইয়াৰ উপৰি ক্ৰছ আৰু গম্বুজৰ সোণৰ প্ৰলেপ নবীকৰণ কৰা হয় আৰু বাহিৰৰ দেৱাল আৰু অলংকৰণ পুনৰুদ্ধাৰ কৰা হয়। পুনৰুদ্ধাৰ সম্পূৰ্ণ হোৱাৰ পিছত, ২০০৩ চনৰ ২৭ জুনত, কেইবা দশকৰ ভিতৰত প্ৰথমবাৰৰ বাবে ঘণ্টা স্তম্ভটো দৰ্শনাৰ্থীৰ বাবে মুকলি কৰা হয়।<ref name="відкриття">{{cite web|url=http://ukr.segodnya.ua/oldarchive/c2256713004f33f5c2256d55003895eb.html|title=ВПЕРВЫЕ ЗА 50 ЛЕТ СОФИЙСКАЯ КОЛОКОЛЬНЯ ОТКРЫТА ДЛЯ ПОСЕТИТЕЛЕЙ|date=1 April 2003|access-date=29 March 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402153127/http://ukr.segodnya.ua/oldarchive/c2256713004f33f5c2256d55003895eb.html|archive-date=2 April 2015}}</ref> ২০১৫ চনৰ ৪ এপ্ৰিলত "ইউক্ৰেইনত ফৰাচী বসন্ত" উৎসৱৰ উদ্বোধনৰ অংশ হিচাপে ঘণ্টা স্তম্ভ আৰু ছেইণ্ট ছফিয়া কেথেড্ৰেলৰ দেৱালত ইউক্ৰেইনৰ স্বাধীনতাৰ বাবে কৰা সংগ্ৰামৰ প্ৰতি উৎসৰ্গিত "মই সপোন দেখোঁ" নামৰ এটা ত্ৰিমাত্ৰিক পোহৰ প্ৰদৰ্শনী অনুষ্ঠিত কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web|url=http://1tv.com.ua/uk/news/2015/04/04/67489|archive-url=https://archive.today/20150405102101/http://1tv.com.ua/uk/news/2015/04/04/67489|url-status=dead|archive-date=5 April 2015|title=На Софійській площі в Києві розпочалася "Французька весна"|date=4 April 2015|publisher=Перший Національний|access-date=5 April 2015}}</ref> ২০ মিনিটীয়া পোহৰ প্ৰদৰ্শনীৰ সময়ত মোজাইকধৰ্মী পোহৰৰ ছবিৰ জৰিয়তে ইউক্ৰেইনৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ সামাজিক ঘটনা আৰু মৰ্যাদাৰ বিপ্লৱৰ প্ৰতীকসমূহ প্ৰদৰ্শন কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web|url=http://www.radiosvoboda.org/content/news/26938776.html|title=У рамках "Французької весни" на Софійській площі влаштували світловий перформанс|date=5 April 2015|publisher=Радіо Свобода|access-date=5 April 2015}}</ref> ==তথ‍্য উৎস== {{Reflist}} ck0bxhodnbok8ek9ab1kgcl8pvt6cof 627420 627419 2026-08-15T07:43:14Z AjayDas 12623 added [[Category:ইউক্ৰেইনৰ বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ]] using [[WP:HC|HotCat]] 627420 wikitext text/x-wiki {{Infobox historic site | name = ছেইণ্ট ছফিয়া কেথেড্ৰেলৰ ঘণ্টা স্তম্ভ | native_name = Дзвіниця Софійського собору | native_name_lang = uk | image = Дзвіниця собору Святої Софії в Києві, Україна.jpg | image_size = | caption = [[ছেইণ্ট ছফিয়া কেথেড্ৰেল, কিয়েভ|ছেইণ্ট ছফিয়া কেথেড্ৰেল]]ৰ ঘণ্টা স্তম্ভ | location = ভ্লাদিমিৰস্কা ষ্ট্ৰীট, ২৪, [[কিয়েভ]], [[ইউক্ৰেইন]] | mapframe = | architect =গটফ্ৰিড য়োহান শেডেল<ref name="прав" /><ref>Відбудова у 1744–1748 роках</ref> | length = | width = | height = {{convert|76|m}} | beginning_label = নিৰ্মাণ আৰম্ভণিৰ তাৰিখ | beginning_date = ১৬৯৯<ref name="прав" /><ref name="запов"/><ref name="софсоб">{{cite web|url=http://sofiyskiy-sobor.polnaya.info/ua/dzvinnycya_sofiivskogo_soboru.shtml|title=ДЗВІНИЦЯ|publisher=Національний історико-культурний заповідник «Софія Київська»|access-date=29 March 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20140314000702/http://sofiyskiy-sobor.polnaya.info/ua/dzvinnycya_sofiivskogo_soboru.shtml|archive-date=14 March 2014}}</ref><ref name="тех"/> | built = ১৭০৬<ref name="прав" /><ref name="запов" /><ref name="софсоб" /><ref name="тех" /> | restored = ১৭৪৪–১৭৪৮ | coordinates = {{Coord|50|27|10.4|N|30|30|55.1|E|scale:30000|display=inline,title}} | embedded = {{Infobox UNESCO World Heritage Site | WHS = ছেইণ্ট-ছফিয়া কেথেড্ৰেল | official_name = | part_of = কিয়েভ: ছেইণ্ট-ছফিয়া কেথেড্ৰেল আৰু সম্পৰ্কীয় মঠৰ ভৱনসমূহ, কিয়েভ-পেচাৰস্ক লাভ্ৰা | criteria = i, ii, iii, iv | ID = 527 | coordinates = | year = ১৯৯০ | extension = <!-- optional --> | danger = ২০২৩ | area = <!-- optional --> | buffer_zone = <!-- optional --> | website = <!-- optional --> | pushpin_map = <!-- optional --> | map_caption = <!-- optional --> | map_size = <!-- optional --> | pushpin_relief = <!-- "1" for relief map - if available --> | child = yes | embedded = <!-- optional; use to embed another infobox template within this one, e.g. {{Location map many}} --> }} | designation1 = | designation1_number = 260072/2-Н | designation1_type = স্থাপত্য | designation1_offname = {{Lang|uk|Дзвіниця}} (''ঘণ্টা স্তম্ভ'') }} '''ছেইণ্ট ছফিয়া কেথেড্ৰেলৰ ঘণ্টা স্তম্ভ''' [[ইউক্ৰেইন]]ৰ ৰাজধানী [[কিয়েভ]]ত অৱস্থিত ইউক্ৰেইনী (কাজাক) বেৰক শৈলীৰ ইউক্ৰেইনী স্থাপত্যৰ এক স্মাৰক।<ref name="уі" >Софійський собор та монастир. Україна Інкогніта. Архів оригіналу за 17 березня 2015. Процитовано 29 березня 2015.</ref><ref name="уі2" >Топ-10 Україна Інкогніта (2014). Дзвіниці. Україна Інкогніта. Архів оригіналу за 2 квітня 2015. Процитовано 29 березня 2015.</ref> ই ইউক্ৰেইনৰ অন্যতম ৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰতীক আৰু কিয়েভ চহৰৰ প্ৰতীক।<ref name="уі2" /><ref>{{cite web|url=http://visitkiev.ua/place/42|title=Софія Київська|publisher=VisitKiev.ua|access-date=29 March 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150411044329/http://visitkiev.ua/place/42|url-status=dead|archive-date=11 April 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=http://prostir.museum/ua/post/32822|title="Софія Київська" запрошує на вечірню екскурсію "Київ з оглядового майданчика Софійської дзвіниці"|last=Почайнінська|first=Олена|date=30 May 2014|publisher=Музейний простір|access-date=29 March 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402102439/http://prostir.museum/ua/post/32822|archive-date=2 April 2015}}</ref> ইয়াক ১৬৯৯–১৭০৬ চনত হেটমান ইভান মাজেপাৰ অৰ্থসাহায্যত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল।<ref name="запов" >ДЗВІНИЦЯ. Національний історико-культурний заповідник «Софія Київська». Архів оригіналу за 14 березня 2014. Процитовано 29 березня 2015.</ref><ref name="тех" >Шокарев В. С. Науково-технічний супровід дзвіниці Софійського собору. — Збірник наукових праць [Полтавського національного технічного університету ім. Ю. Кондратюка]. Сер. : Галузеве машинобудування, будівництво. — 2013. — Т. 3(2). — С. 393–401.</ref> ১৭৪৪–১৭৪৮ চনত গটফ্ৰিড য়োহান শেডেলৰ নক্সা অনুসৰি ইয়াক যথেষ্ট পৰিমাণে পুনৰ্নিৰ্মাণ কৰা হয় আৰু ১৮৫১–১৮৫২ চনত ডায়’চিছৰ স্থপতি [[:uk:Спарро Павло Іванович|পল স্পাৰো]]ৰ নক্সা অনুসৰি চতুৰ্থ স্তৰটো সংযোজন কৰা হয়।<ref name="запов" /> ঘণ্টা স্তম্ভটো উচ্চ নগৰ বা পুৰণি কিয়েভৰ উলম্বভাৱে প্ৰধান স্থাপনা।<ref name="прав" /> ই ৰাষ্ট্ৰীয় সংৰক্ষিত অঞ্চল "ছফিয়া অৱ কিয়েভ"ৰ অংশ।<ref>Софійський собор. Національний заповідник «Софія Київська». Архів оригіналу за 29 березня 2015. Процитовано 29 березня 2015.</ref> ঘণ্টা স্তম্ভটো ছেইণ্ট ছফিয়াৰ কেথেড্ৰেলৰ ভৱনসমূহৰ সমষ্টিৰ অংশ হিচাপে ৫২৭ নম্বৰৰ অধীনত [[ইউনেস্ক' বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ]] হিচাপে তালিকাভুক্ত কৰা হৈছে।<ref>{{cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/527%20Kiev:|title=Kiev: Saint-Sophia Cathedral and Related Monastic Buildings, Kiev-Pechersk Lavra|publisher=UNESCO World Heritage Centre|language=en|access-date=29 March 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402125749/http://whc.unesco.org/en/list/527%20Kiev:|archive-date=2 April 2015}}</ref> ই ইউক্ৰেইনৰ ৰাষ্ট্ৰীয় গুৰুত্বৰ সাংস্কৃতিক ঐতিহ্যৰ এক স্মাৰক।<ref>{{cite web|url=http://www.guoks.gov.ua/obyekty-kulturnoyi-spadshchyny-v-m-kyyevi|title=Об'єкти культурної спадщини в м. Києві|publisher=Управління охорони культурної спадщини|access-date=29 March 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402112816/http://www.guoks.gov.ua/obyekty-kulturnoyi-spadshchyny-v-m-kyyevi|url-status=dead|archive-date=2 April 2015}}</ref> ঘণ্টা স্তম্ভটোৰ উচ্চতা ৭৬ মিটাৰ।<ref name="прав" /><ref name="запов" /><ref>Дзвіниця. Національний заповідник «Софія Київська». Архів оригіналу за 29 березня 2015. Процитовано 29 березня 2015.</ref><ref>{{cite web|url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/624-2003-%D0%BF#Text|title=Про затвердження Комплексної програми збереження об'єктів Національного заповідника "Софія Київська" на 2003–2010 роки|website=rada.gov.ua|date=29 March 2022}}</ref> == স্থাপত্য == === বিৱৰণ === ছেইণ্ট ছফিয়া কেথেড্ৰেলৰ ঘণ্টা স্তম্ভটো চাৰিটা স্তৰযুক্ত টাৱাৰধৰ্মী স্থাপনা। ইয়াৰ ভিত্তিৰ পৰিমাপ ২০ x ১৪ মিটাৰ আৰু উচ্চতা {{convert|76|m}}। পশ্চিমৰপৰা পূবলৈ ঘণ্টা স্তম্ভটোৰ মাজেৰে এটা যাতায়াতৰ পথ পাৰ হৈ গৈছে। প্ৰথম স্তৰটো ১.৫ ৰপৰা ২ মিটাৰ ডাঠ ক্ৰছ-আকাৰৰ দেৱালেৰে গঠিত, যিবোৰ সমকোণত পৰস্পৰৰ সৈতে সংযুক্ত হৈছে। ই ওপৰৰ স্তৰসমূহৰ বাবে আধাৰ হিচাপে কাম কৰে। ওপৰৰ স্তৰসমূহৰ দেৱালৰ ডাঠতা তুলনামূলকভাৱে কম, সম্ভৱতঃ প্ৰথম স্তৰৰ ওপৰত পৰা ভাৰ হ্ৰাস কৰাৰ বাবে। প্ৰথম স্তৰত খিলানযুক্ত ছাদ আছে, আনহাতে ওপৰৰ তিনিটা স্তৰৰ মাজত কোনো আন্তঃমহলাৰ সংযোগী ছাদ নাই। স্তম্ভটো চাৰিটাকোণীয়া পাইলনৰে গঠিত, যিবোৰ স্তৰসমূহৰ সংযোগস্থলত পৰিধিৰ দিশে পৰস্পৰৰ সৈতে সংযুক্ত।<ref name="запов" /><ref name="тех" /> [[File:Національний заповідник «Софія Київська»10.jpg|thumb|প্ৰমেনেডৰ ওপৰত পশ্চিমীয়া মুখমণ্ডলৰ বাহিৰৰ দেৱালৰ অলংকৰণ। ]] === গঠন === ১৬৯৯–১৭০৬ চনত নিৰ্মিত মূল স্থাপনাটোৰ কেৱল প্ৰথম স্তৰ আৰু দ্বিতীয় স্তৰৰ এটা অংশহে বৰ্তমানলৈ সংৰক্ষিত হৈ আছে। তথাপি ঘণ্টা স্তম্ভটোৰ স্থাপত্য আৰু অলংকৰণ একেটা শৈলীতে নিৰ্মিত হোৱা বাবে সমগ্ৰ স্থাপনাটো এটা একক ৰূপত অনুভূত হয়। তলৰ দুটা স্তৰৰ ভূমি-আকৃতি চতুৰ্ভুজাকাৰ, আনহাতে ওপৰৰ দুটা স্তৰ অষ্টভুজাকাৰ। ইয়াৰ ওপৰত এটা সোণালী গম্বুজ আছে, যিটো সোণেৰে আৱৃত আৰু তাৰ শীৰ্ষত এটা সোণালী মুকুট আৰু সোণালী ক্ৰছ আছে। চাৰিটা স্তৰ ওপৰলৈ ক্ৰমে সংকুচিত হৈছে আৰু স্তৰযুক্ত সোণালী গম্বুজেৰে মুকুট পিন্ধোৱা হৈছে, যিয়ে ঘণ্টা স্তম্ভটোৰ গাম্ভীৰ্য আৰু বিশালতা অধিক স্পষ্ট কৰি তোলে। স্তৰযুক্ত গঠনটো জটিল প্ৰফাইলৰ কৰ্ণিছৰদ্বাৰা চিহ্নিত কৰা হৈছে। উলম্বভাৱে সকলো দেৱালৰ পৃষ্ঠভাগ সমতল পিলাষ্টাৰৰদ্বাৰা বিভক্ত, আৰু সেইবোৰৰ মাজত সজ্জিত নিশ অৱস্থিত। ওপৰৰ তিনিটা স্তৰত মুক্ত বায়ুৰ বাবে [[খিলান]]যুক্ত পথ]] বা খিৰিকী আছে। প্ৰথম মহলাৰ যাতায়াতৰ পথৰ ওপৰত এটা বন্ধ ভঁৰালঘৰ আৰু পথটোৰ উত্তৰফালে এটা চিৰি আছে।<ref name="запов" /><ref name="софсоб" /><ref name="тех" /> [[File:Saint Sophia Cathedral in Kiev 006.jpg|thumb|ঘণ্টা স্তম্ভৰ তৃতীয় স্তৰ (পূবীয়া মুখমণ্ডল); ইয়াত এপষ্টল এণ্ড্ৰু আৰু ছেইণ্ট ভল'ডিমিৰৰ মূৰ্তি দেখা যায়। ]] === অলংকৰণ === ঘণ্টা স্তম্ভটোৰ ভাস্কৰ্য্যধৰ্মী অলংকৰণ ইয়াৰ স্থাপত্যিক গঠনৰ সৈতে সুন্দৰভাৱে সংগতিপূৰ্ণ। ইয়াত বিভিন্ন ধৰণৰ ষ্টাক' অলংকৰণ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে, যিবোৰ বাস-ৰিলিফ আৰু গতিশীল দেৱদূতৰ মূৰ্তি, ইউক্ৰেইনীয়সকলৰ প্ৰতিমূৰ্তি, [[কিউপিড]]ৰ ছবি, ফুলৰ টোপোলা, ফুলৰ থোপা, মালা, বাল্ডাকিন, নিশৰ ওপৰৰ সজ্জা, বংশচিহ্নযুক্ত দ্বিমুখী ঈগল আদি উপাদানৰ সৈতে আন্তঃসংলগ্ন। ছফিস্কা প্ল'শ্চাৰফালে মুখ কৰা পূবীয়া মুখমণ্ডলৰ তৃতীয় স্তৰত এপষ্টল এণ্ড্ৰু আৰু ৰাজকুমাৰ ভল'ডিমিৰৰ মূৰ্তি আছে—তেওঁলোকক ৰুছ-ইউক্ৰেইনত খ্ৰীষ্টান ধৰ্মৰ প্ৰতিষ্ঠাপক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। মঠৰ চোতালৰফালে মুখ কৰা পশ্চিমীয়া মুখমণ্ডলত আৰ্কএঞ্জেল ৰাফায়েল আৰু এপষ্টল টিমোথিৰ মূৰ্তি আছে। ঘণ্টা স্তম্ভটো আকাশীয় পৃষ্ঠপোষক মেট্ৰ'পলিটান ৰাফায়েল জাবোৰভস্কি (১৭৩১–১৭৪৭) আৰু [[:uk:Тимофій (Щербацький)|টিমোথি শ্চেৰবাটস্কি]] (১৭৪৮–১৭৫৭)ৰ কাৰ্যকালত পুনৰ্নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। মুখমণ্ডলসমূহৰ ষ্টাক' অলংকৰণ ঝোভকভাৰ [[:uk:Стобенський Іван|ইভান]] আৰু [[:uk:Стобенський Степан|ষ্টেপান ষ্ট'বেনস্কি]] নামৰ শিল্পীসকলে নিৰ্মাণ কৰিছিল। যুদ্ধৰ সময়ত গোলাবৰ্ষণৰ ফলত ক্ষতিগ্ৰস্ত হোৱা অংশ বাদ দিলে প্ৰায় সমগ্ৰ ষ্টাক' অলংকৰণেই সংৰক্ষিত হৈ আছে।<ref name="прав" /><ref name="запов" /><ref name="софсоб" /><ref name="тех" /> === ৰঙৰ বিন্যাস === ১৮৫১–১৮৫২ চনত পুনৰ্নিৰ্মাণ কৰাৰ আগলৈকে ঘণ্টা স্তম্ভটোৰ দেৱালৰ ৰঙৰ বিন্যাস বহুৰঙী আছিল। ১৭৪৪–১৭৪৮ চনৰ পুনৰ্নিৰ্মাণৰ পিছত দেৱালসমূহ নীলা ৰঙেৰে, ষ্টাক' অলংকৰণ হাতীদাঁতৰ ৰঙেৰে আৰু সাধু-সন্ত, দেৱদূত আদিৰ মূৰ্তিসমূহ এটা নিৰ্দিষ্ট ৰঙৰ বিন্যাস অনুসৰি ৰং কৰা হৈছিল: মুখ হালধীয়া, চুলি ক'লা আৰু পোছাক বহুৰঙী। চতুৰ্থ স্তৰ সংযোজন আৰু পুনৰুদ্ধাৰৰ পিছত ঘণ্টা স্তম্ভটো মাত্ৰ দুটা ৰঙত পুনৰ ৰং কৰা হয়। এই ৰঙৰ বিন্যাস আজিও সংৰক্ষিত হৈ আছে। সকলো ৰূপতে মূৰ্তি আৰু অলংকৰণৰ ৰং বগা বা হাতীদাঁতৰ ৰঙৰ হৈ থাকে, আনহাতে দেৱালসমূহ বিভিন্ন তীব্ৰতাৰ নীলাভ সেউজীয়া ৰঙৰ ছাঁত ৰং কৰা হয়। বৰ্তমান অলংকৰণসমূহ উজ্জ্বল বগা আৰু দেৱালসমূহ নীলাভ সেউজীয়া ৰঙৰ। সোণালী গম্বুজৰ দীপ্তিৰ সৈতে এই ৰঙৰ সংমিশ্ৰণে ঘণ্টা স্তম্ভটোত এক গম্ভীৰ আৰু উৎসৱমুখৰ আৱহ সৃষ্টি কৰে।<ref name="прав" /><ref name="запов" /><ref name="тех" /> ==ইতিহাস== ===প্ৰথম জ্ঞাত ঘণ্টা স্তম্ভ=== [[File:Софійський собор у 1651 році. Малюнок Абрагама ван Вестерфельда.jpg|left|thumb|এ. ভান ৱেষ্টাৰফেল্ডৰ ১৬৫১ চনৰ এখন অংকনত প্ৰথম ঘণ্টা স্তম্ভটো (সোঁফালে)। ]] প্ৰথম জ্ঞাত ঐতিহাসিক ঘণ্টা স্তম্ভটো কাঠেৰে নিৰ্মিত আছিল আৰু ই কেথেড্ৰেলটোৰ উত্তৰ-পূব দিশত অৱস্থিত আছিল<ref>На плані Києва Ушакова (підписана «Колокольня»); див. прим. № 16</ref>। ইয়াৰ বিপৰীতে আধুনিক ঘণ্টা স্তম্ভটো কেথেড্ৰেলটোৰ দক্ষিণ-পূব দিশত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল।<ref name="еіу">Жарких М.І. Софійський монастир у Києві // Енциклопедія історії України. — К. : Наукова думка, 2012. — Т. 9. — С. 718–724. — ISBN 978-966-00-1290-5.</ref> কাঠৰ ঘণ্টা স্তম্ভটো ডাচ শিল্পী [[:uk:Абрагам ван Вестерфельд|আব্ৰাহাম ভান ৱেষ্টাৰফেল্ড]]ৰ ১৬৫১ চনৰ এখন অংকনত আৰু কৰ্ণেল উশ্বাকভৰ ১৬৯৫ চনৰ কিয়েভ চহৰৰ এখন মানচিত্ৰত দেখুওৱা হৈছে।<ref>{{cite web|url=[http://www.kievograd.org/karty|title=Киевоград](http://www.kievograd.org/karty|title=Киевоград). Карты. 1695. План Ушакова|language=ru|access-date=29 March 2015|archive-url=[https://web.archive.org/web/20140918225455/http://www.kievograd.org/karty|url-status=live|archive-date=18](https://web.archive.org/web/20140918225455/http://www.kievograd.org/karty|url-status=live|archive-date=18) September 2014}}</ref> সম্ভৱতঃ পেট্ৰ' মহিলাই ১৬৩৩–১৬৪৭ চনত ছেইণ্ট ছফিয়া কেথেড্ৰেলৰ পুনৰ্নিৰ্মাণৰ সময়ত ইয়াক নিৰ্মাণ কৰিছিল—একেসময়তে তেওঁৰ সহায়ত ইয়াত এটা কনভেণ্ট স্থাপন কৰা হৈছিল আৰু ইয়াৰ এলেকাটো এটা ওখ কাঠৰ বেৰ বা দেৱালেৰে আগুৰি দিয়া হৈছিল।<ref name="жарк17">{{cite web|url=[http://www.m-zharkikh.name/uk/Heritage/StSophiaEnsemble/17Cent.html|title=Архітектурний](http://www.m-zharkikh.name/uk/Heritage/StSophiaEnsemble/17Cent.html|title=Архітектурний) ансамбль Софійського собору. Розпланування 17 ст.|author=Микола Жарких|publisher=Персональний сайт Миколи Жарких|access-date=31 March 2015|archive-url=[https://web.archive.org/web/20150404060649/http://www.m-zharkikh.name/uk/Heritage/StSophiaEnsemble/17Cent.html|archive-date=4](https://web.archive.org/web/20150404060649/http://www.m-zharkikh.name/uk/Heritage/StSophiaEnsemble/17Cent.html|archive-date=4) April 2015}}</ref> এই ঘণ্টা স্তম্ভটো চাৰিটা স্তৰযুক্ত আছিল,<ref name="еіу" /><ref>В деяких джерелах вказується, що триярусна — див. прим. № 19</ref> আৰু প্ৰথম স্তৰত অৰ্ধবৃত্তাকাৰ আকৃতিৰ এটা প্ৰৱেশদ্বাৰৰ খিলান আছিল, যাৰ ওপৰত কাঠৰ দেৱালত সৰু সৰু ছিদ্ৰ কৰা হৈছিল। দ্বিতীয় মহলাত খোদিত স্তম্ভৰ ওপৰত এটা মুকলি বাৰাণ্ডা আছিল, যিটো খোদিত পেৰাপেট আৰু বেলাষ্টাৰৰে আগুৰি আছিল। তৃতীয় স্তৰত ঘূৰণীয়া খিৰিকী আছিল আৰু চতুৰ্থ স্তৰত ঘণ্টাৰ বাবে ছিদ্ৰ আৰু ঘণ্টাসমূহ আছিল। ইয়াৰ ওপৰত এটা গম্বুজ আছিল।<ref name="прав" /><ref name="жарк17" /> ১৬৫৪ আৰু ১৬৫৬ চনত কিয়েভ ভ্ৰমণ কৰা ছিৰিয়ান পৰ্যটক পল অৱ আলেপ্পোই ছেইণ্ট ছফিয়া কেথেড্ৰেলৰ বৰ্ণনা কৰোঁতে এটা অতি ওখ কাঠৰ ঘণ্টা স্তম্ভৰ কথা উল্লেখ কৰিছিল, যিটো তেওঁ জীৱনত দেখা আটাইতকৈ ওখ ঘণ্টা স্তম্ভ আছিল। তেওঁ তাত এটা ডাঙৰ ঘণ্টাও দেখিছিল।<ref name="жарк17" /> ১৬৯৭ চনত কেথেড্ৰেলৰ এলেকাত সংঘটিত হোৱা এটা বৃহৎ অগ্নিকাণ্ডত পুৰণি ঘণ্টা স্তম্ভটো জ্বলি ধ্বংস হয়। সেই অগ্নিকাণ্ডত মঠৰ প্ৰায় সকলো কাঠৰ ভৱন ধ্বংস হৈছিল।<ref name="прав" /><ref name="садиба">{{cite web|url=[http://www.alyoshin.ru/Files/publika/ernst/ernst_kyiv_047.html|title=СТАРЕ](http://www.alyoshin.ru/Files/publika/ernst/ernst_kyiv_047.html|title=СТАРЕ) МІСТО. САДИБА СОФІЙСЬКОГО СОБОРУ|author=За редакцією Федора Ернста|publisher=Київ. Провідник|access-date=29 March 2015|archive-url=[https://web.archive.org/web/20150402112114/http://www.alyoshin.ru/Files/publika/ernst/ernst_kyiv_047.html|archive-date=2](https://web.archive.org/web/20150402112114/http://www.alyoshin.ru/Files/publika/ernst/ernst_kyiv_047.html|archive-date=2) April 2015}}</ref> এয়াও মত প্ৰকাশ কৰা হৈছে যে ১৬৫১ চনৰ অংকনত কেথেড্ৰেলটোৰ বাঁওফালে দেখা পোৱা চতুৰ্ভুজাকাৰ শীৰ্ষযুক্ত ওখ কাঠৰ স্থাপনাটো আন এটা ঘণ্টা স্তম্ভ হ'ব পাৰে। ===পুনৰ্নিৰ্মাণৰ পূৰ্বৰ সময়ছোৱা=== নতুন বেৰক শৈলীৰ শিলৰ ঘণ্টা স্তম্ভটো ১৬৯৯ চনত নিৰ্মাণ কৰা আৰম্ভ হৈছিল আৰু ১৭০৬ চনত সম্পূৰ্ণ হৈছিল। এইদৰে কেথেড্ৰেলটোৰ বাহিৰে ই মঠৰ প্ৰথম শিলৰ স্থাপনা আছিল।<ref name="тех" /> নিৰ্মাণ কাৰ্য হেটমান ইভান মাজেপাৰ অৰ্থসাহায্যত আৰু কিয়েভৰ মেট্ৰ'পলিটান [[:uk:Варлаам (Ясинський)|ভাৰলাম (ইয়াছিনস্কি)]]ৰ সহযোগত সম্পন্ন হৈছিল। ইয়াৰ স্থপতিৰ নাম অজ্ঞাত। নথি-পত্ৰত কেৱল এজন নিৰ্মাণকাৰীৰ উল্লেখ পোৱা যায়—কিয়েভ পেচাৰস্ক চহৰৰ বাসিন্দা "শিলৰ কামৰ শিক্ষানবিশ" ছাভা ইয়াকভলেভ। ঘণ্টা স্তম্ভটো প্ৰথমে তিনিটা স্তৰযুক্ত আৰু এটা সৰু গম্বুজযুক্ত আছিল, যাৰ শীৰ্ষত এটা ওখ শিখৰ আৰু ক্ৰছ আছিল।<ref name="прав" /><ref name="уі" /><ref name="запов" /><ref name="тех" /><ref name="жарк18">{{cite web|url=http://www.m-zharkikh.name/uk/Heritage/StSophiaEnsemble/18Cent.html|title=Архітектурний ансамбль Софійського собору. Формування барокового ансамблю у 18 ст.|author=Микола Жарких|publisher=Персональний сайт Миколи Жарких|access-date=31 March 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402103035/http://www.m-zharkikh.name/uk/Heritage/StSophiaEnsemble/18Cent.html|archive-date=2 April 2015}}</ref> কেথেড্ৰেলটোৰ পূবফালে ঘণ্টা স্তম্ভটোৰ অৱস্থান অগতানুগতিক আছিল, যদিও গীৰ্জাৰ নিয়ম (ধৰ্মীয় আইন) অনুসৰি ই নিষিদ্ধ নাছিল। ঘণ্টা স্তম্ভটো এই স্থানত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল যাতে এক সুস্পষ্ট নগৰ পৰিকল্পনামূলক সমষ্টি গঠন হয়। ইয়াৰ ফলত ছেইণ্ট মাইকেলৰ মঠৰ অনুৰূপ ঘণ্টা স্তম্ভটোৰ সৈতে দৃশ্যগত সংযোগ স্থাপন হৈছিল আৰু উচ্চ নগৰৰ চাৰিখন দুৱাৰৰপৰা অহা দৃশ্যপথ বন্ধ হৈছিল: ছেইণ্ট ছফিয়া, পেচাৰস্ক, গ'ল্ডেন আৰু ল'ভিভ।<ref name="прав" /><ref name="жарк19">{{cite web|url=http://www.m-zharkikh.name/uk/Heritage/StSophiaEnsemble/19Cent.html|title=Архітектурний ансамбль Софійського собору. Пристосування (кін. 18 – кін. 19 ст.)|author=Микола Жарких|publisher=Персональний сайт Миколи Жарких|access-date=31 March 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402114042/http://www.m-zharkikh.name/uk/Heritage/StSophiaEnsemble/19Cent.html|archive-date=2 April 2015}}</ref> [[File:Софіївський монастир у Києві. Акварель М. Сажина. 1840-ві рр..jpg|thumb|left|১৮১২ চনত পুনৰ্নিৰ্মাণৰ পিছত ছফিয়া ঘণ্টা স্তম্ভ। ১৮৪০ৰ দশকত এম. সাজিনাৰ জলৰঙী চিত্ৰ। ]] ১৭০৯ চনত পিটাৰ প্ৰথম আৰু তেওঁৰ সেনাপতিসকলৰ এক আনুষ্ঠানিক সাক্ষাৎ পল্টাভাৰ যুদ্ধত বিজয়ৰ পিছত ঘণ্টা স্তম্ভটোৰ ওচৰত অনুষ্ঠিত হৈছিল। সেইবাবে ঘণ্টা স্তম্ভটোক প্ৰায়ে "বিজয় স্তম্ভ" বুলি কোৱা হৈছিল।<ref name="прав" /><ref name="софсоб" /> ঘণ্টা স্তম্ভটো এটা প্ৰাচীন খাদৰ স্থানত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল বাবে<ref name="запов" /><ref name="тех" /> নিৰ্মাণৰ কিছুসময়ৰ পাছতেই ইয়াৰ ওপৰৰ স্তৰসমূহ খহিবলৈ আৰম্ভ কৰে। স্থাপনাটোত ফাট মেলিছিল, আৰু ১৭৪২ চনৰ ভূমিকম্পৰ পিছত সেই ফাটসমূহ অধিক গভীৰ হৈ সমগ্ৰ ভৱনটো খহি পৰাৰ আশংকা সৃষ্টি কৰে। সেয়েহে ১৭৪৪ চনত স্থপতি য়োহান শেডেলৰ নিৰ্দেশনাত ঘণ্টা স্তম্ভটোৰ পুনৰ্নিৰ্মাণ আৰম্ভ কৰা হয়। তৃতীয় স্তৰ আৰু দ্বিতীয় স্তৰৰ এটা অংশ "প্ৰায় ঘণ্টাসমূহলৈকে" ভাঙি পেলোৱা হয়। কিন্তু নতুন ওপৰৰ আৰু মধ্যম স্তৰ নিৰ্মাণ কৰা হয়, সেইবোৰো ইউক্ৰেইনী বেৰক শৈলীতে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ শীৰ্ষত সোণেৰে আবৃত শিখৰযুক্ত এটা বেৰক গম্বুজ নিৰ্মাণ কৰা হয় আৰু নীলা পটভূমিত তৰা অংকন কৰা হয়। এই কামসমূহ মেট্ৰ'পলিটান ৰাফায়েল জাবোৰভস্কিৰ নিৰ্দেশত আৰু অৰ্থসাহায্যত সম্পন্ন কৰা হৈছিল। পুনৰ্নিৰ্মাণ ১৭৪৮ চনত সম্পূৰ্ণ হয়।<ref name="прав" /><ref name="уі" /><ref name="запов" /><ref name="софсоб" /><ref name="тех" /><ref name="садиба" /> ১৭৮৬ চনত মঠটো বন্ধ কৰা আৰু মঠৰ সম্পত্তিৰ ভূমিসমূহ ধৰ্মনিৰপেক্ষীকৰণ কৰাৰ পাছত ছেইণ্ট ছফিয়া কেথেড্ৰেলত ধনৰ অভাৱৰ বাবে বহুতো গীৰ্জাৰ ভৱন জৰাজীৰ্ণ হ'বলৈ আৰম্ভ কৰে। ১৮ শতিকাৰ শেষৰফালে ঘণ্টা স্তম্ভটোও জৰাজীৰ্ণ হৈ পৰে। ১৮০৭ চনত বজ্ৰপাত ঘণ্টা স্তম্ভটোৰ শীৰ্ষত পৰি গম্বুজটো জ্বলি ধ্বংস কৰে। ১৮১২ চনলৈকে ইয়াক "নতুন নক্সা" অনুসৰি ধ্ৰুপদীবাদী শৈলীত পুনৰ্নিৰ্মাণ কৰা হয়। নতুন গম্বুজটোতো এটা শিখৰ আছিল আৰু পৰিমাপ-চিত্ৰ অনুসৰি ই পুৰণিটোৰ আকৃতি প্ৰায় সম্পূৰ্ণৰূপে অনুসৰণ কৰিছিল। কিন্তু ইয়াৰ অনুপাত অতি ভাল নোহোৱাৰ বাবে ঘণ্টা স্তম্ভটো কিছু চাপ খোৱা যেন লাগিছিল। ১৯ শতিকাৰ মাজভাগলৈকে ইয়াৰ চাৰিওফালৰ অঞ্চল বহুমহলীয়া ভৱনেৰে ইতিমধ্যে গঢ় লৈ উঠিছিল আৰু ঘণ্টা স্তম্ভটোৱে চৌহদ আৰু উচ্চ নগৰ দুয়োটাৰে স্থাপত্যিক বিকাশত নিজৰ প্ৰধান অৱস্থান হেৰুৱাবলৈ আৰম্ভ কৰিছিল।<ref name="прав" /><ref name="софсоб" /><ref name="тех" /><ref name="садиба" /> [[File:Софійський собор вже із чотириярусною дзвіницею. Фото кінця ХІХ століття.jpg|thumb|ঘণ্টা স্তম্ভটো ইতিমধ্যে চাৰিটা স্তৰযুক্ত; ১৯ শতিকাৰ শেষৰফালে তোলা আলোকচিত্ৰ। ]] ===চাৰিটা স্তৰযুক্ত ঘণ্টা স্তম্ভ: ১৯৩০ৰ দশকৰ পূৰ্বৰ সময়ছোৱা=== ১৮৫১–১৮৫২ চনৰ মেৰামতি আৰু পুনৰুদ্ধাৰ কাৰ্যৰ সময়ত পূৰ্বৰ ছফিয়া মঠৰ ভৱনসমূহৰ সমষ্টিত এই সিদ্ধান্ত লোৱা হৈছিল যে ঘণ্টা স্তম্ভটোৰ উচ্চতা আৰু ৰূপ ইয়াৰ গুৰুত্বৰ সৈতে সামঞ্জস্যপূৰ্ণ নহয়। সেয়েহে ১৮৫০ চনত কিয়েভ ভ্ৰমণ কৰা [[ৰাছিয়া]]ৰ সম্ৰাট নিকোলাছ প্ৰথমৰ ব্যক্তিগত নিৰ্দেশত চতুৰ্থ স্তৰ সংযোজন কৰাৰ সিদ্ধান্ত লোৱা হয়। ডায়'চিছৰ স্থপতি [[:uk:Спарро Павло Іванович|পাভলো স্পাৰো]]ৰ প্ৰকল্প অনুসৰি (ফ্য'ডৰ ছলণ্টছেভ নামৰ একাডেমিচিয়ানেও নক্সা প্ৰস্তুত কৰাত অংশ লৈছিল) ইয়াক বেৰক শৈলীত নিৰ্মাণ কৰা হয়। ইয়াৰ ওপৰত সোণৰ পাতৰে আবৃত এটা ওখ বেৰক শৈলীৰ নাচপতি আকৃতিৰ কাঠৰ গম্বুজ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। নতুন স্তৰটোৱে সাধাৰণভাৱে তলৰ স্তৰসমূহৰ ষ্টাক' অলংকৰণ পুনৰাবৃত্তি কৰিছিল, কিন্তু ঘণ্টা স্তম্ভটোৰ অনুপাত কিছু সলনি কৰি ইয়াক অধিক সুসংগত ৰূপ দিছিল। ঘণ্টা স্তম্ভটোৰ উচ্চতা ৭৬ মিটাৰলৈ বৃদ্ধি পায়। ইয়াৰ ফলত ই পুনৰ পুৰণি নগৰৰ স্থাপত্যত প্ৰধান অৱস্থান লাভ কৰে। পুনৰ্নিৰ্মাণৰ পিছত ভৱনটো দুটা ৰঙত ৰং কৰা হৈছিল, যাৰ ফলত ইয়াৰ ৰূপ বৰ্তমানৰ ৰূপৰ সৈতে যথেষ্ট মিল থকা হৈ পৰিছিল।<ref name="прав" /><ref name="запов" /><ref name="софсоб" /><ref name="тех" /><ref name="садиба" /> একীকৰণ আইন স্বাক্ষৰ অনুষ্ঠানৰ সময়ত, ইউক্ৰেইনী গণৰাজ্য আৰু পশ্চিম ইউক্ৰেইনী গণৰাজ্যৰ মাজত ২২ জানুৱাৰী ১৯১৯ চনত ঘণ্টা স্তম্ভৰ ঘণ্টাসমূহ বাজি উঠিছিল।<ref>{{cite web|url=[http://www.pohlyad.com/istoria/n/74063|title=Злука](http://www.pohlyad.com/istoria/n/74063|title=Злука) УНР і ЗУНР: Як це було|last=Галечик|first=Володимир|date=22 January 2015|publisher=Новий Погляд|access-date=29 March 2015|archive-url=[https://web.archive.org/web/20150315054113/http://www.pohlyad.com/istoria/n/74063|url-status=dead|archive-date=15](https://web.archive.org/web/20150315054113/http://www.pohlyad.com/istoria/n/74063|url-status=dead|archive-date=15) March 2015}}</ref> ===ছোভিয়েট যুগ=== ১৯৩০ চনত ঘণ্টা স্তম্ভটো ছেইণ্ট ছফিয়া কেথেড্ৰেলৰ সৈতে একেলগে উপাসনাৰ বাবে বন্ধ কৰি দিয়া হয় আৰু ই সৰ্ব-ইউক্ৰেইনী সংগ্ৰহালয় সমষ্টিৰ অংশ হৈ পৰে। এই সমষ্টি ১৯২৬ চনত কিয়েভ পেচাৰস্ক লাভ্ৰাৰ এলেকাত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। সম্ভৱতঃ সেই সময়তে মাজেপা নামৰ ঘণ্টাটো বাদ দি ঘণ্টা স্তম্ভটোৰ আন সকলো ঘণ্টা আঁতৰাই নিয়া হৈছিল। ধাৰণা কৰা হয় যে এই ঘণ্টাটো কেৱল ইয়াৰ অতি মৌলিক অলংকৰণ আৰু উচ্চ কলাত্মক মূল্যৰ বাবে সংৰক্ষণ কৰা হৈছিল আৰু সংগ্ৰহালয়ৰ প্ৰদৰ্শনীৰ বস্তু হিচাপে ৰাখিবলৈ সিদ্ধান্ত লোৱা হৈছিল। ১৯৩৪ চনত পূৰ্বৰ ছফিয়া মঠৰ এলেকাক ৰাষ্ট্ৰীয় ঐতিহাসিক আৰু স্থাপত্য সংৰক্ষিত অঞ্চল হিচাপে ঘোষণা কৰা হয়।<ref>{{cite web|url=[http://www.kplavra.kiev.ua/867.html|title=Історія](http://www.kplavra.kiev.ua/867.html|title=Історія) Києво-Печерської Лаври та заповідника. XIX – XXI|publisher=Нацiональний Києво-Печерський iсторико-культурний заповiдник|access-date=29 March 2015|archive-url=[https://web.archive.org/web/20150402111443/http://www.kplavra.kiev.ua/867.html|url-status=dead|archive-date=2](https://web.archive.org/web/20150402111443/http://www.kplavra.kiev.ua/867.html|url-status=dead|archive-date=2) April 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=[http://oko.kiev.ua/m29_k_stare_misto_sofiyskiy_monastir_kompleks.zsp|title=Софійський](http://oko.kiev.ua/m29_k_stare_misto_sofiyskiy_monastir_kompleks.zsp|title=Софійський) монастир (комплекс) (XI – XIX ст.)|publisher=ОКО|access-date=29 March 2015|archive-url=[https://web.archive.org/web/20150402115928/http://oko.kiev.ua/m29_k_stare_misto_sofiyskiy_monastir_kompleks.zsp|url-status=live|archive-date=2](https://web.archive.org/web/20150402115928/http://oko.kiev.ua/m29_k_stare_misto_sofiyskiy_monastir_kompleks.zsp|url-status=live|archive-date=2) April 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=[http://www.lib.zt.ua/lira_2.html|title=Софія](http://www.lib.zt.ua/lira_2.html|title=Софія) Київська (Київ)|publisher=Житомирська обласна універсальна наукова бібліотека ім. Олега Ольжича|access-date=29 March 2015|archive-url=[https://web.archive.org/web/20150402141927/http://www.lib.zt.ua/lira_2.html|url-status=dead|archive-date=2](https://web.archive.org/web/20150402141927/http://www.lib.zt.ua/lira_2.html|url-status=dead|archive-date=2) April 2015}}</ref><ref name="дзвони">{{cite web|url=[http://www.radiosvoboda.org/content/article/1612013.html|title=Дзвони](http://www.radiosvoboda.org/content/article/1612013.html|title=Дзвони) Київського Софійського собору|last=Перешило|first=Ірина|date=20 April 2009|publisher=Радіо Свобода|access-date=29 March 2015|archive-url=[https://web.archive.org/web/20150402152002/http://www.radiosvoboda.org/content/article/1612013.html|archive-date=2](https://web.archive.org/web/20150402152002/http://www.radiosvoboda.org/content/article/1612013.html|archive-date=2) April 2015}}</ref> [[File:Софіївський кафедральний собор 1911.jpg|thumb|right|১৯১১ চনৰ পোষ্টকাৰ্ড]] [[দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধ]]ৰ আৰম্ভণিতে কিয়েভৰ সোণেৰে আবৃত সকলো গীৰ্জাৰ গম্বুজত ৰং সানি দিয়া হৈছিল। ইয়াৰ কাৰণ আছিল যে সেই গম্বুজসমূহে জোনবিহীন ৰাতিও পোহৰ প্ৰতিফলিত কৰিছিল আৰু জাৰ্মান বিমানচালকসকলৰ বাবে ভাল দিশ-নিৰ্দেশক হৈ পৰিব পাৰিছিল। কিন্তু যুদ্ধৰ পিছত গম্বুজসমূহ পুনৰ ৰং কৰা নহ'ল। সেয়েহে পেৰেয়াছ্লাভ পৰিষদৰ ত্ৰিছবছৰীয়া জয়ন্তী উদ্‌যাপনৰ বাবে ১৯৫০ চনৰ আশে-পাশে চলোৱা প্ৰস্তুতিৰ সময়ত ঘণ্টা স্তম্ভটোৰ বাহ্যিক ৰূপ নবীকৰণ আৰু ইয়াৰ পুনৰুদ্ধাৰৰ প্ৰয়োজনীয়তাৰ প্ৰশ্ন উত্থাপন হয়। তত্ত্বাৱধায়কসকলৰ নিৰীক্ষণত শ্ৰমিকসকলে ঘণ্টা স্তম্ভটোৰপৰা ৰং আৰু সোণৰ প্ৰলেপ আঁতৰাই সেইবোৰ পাত্ৰত ভৰাই লেনিনগ্ৰাডৰ টাকশাললৈ পঠিয়াইছিল। তাৰপৰা গম্বুজসমূহ ঢাকিবলৈ মাইক্ৰ'মিটাৰ-ডাঠ সোণৰ প্ৰস্তুত পাত পঠিওৱা হৈছিল। ঘণ্টা স্তম্ভটোৰ পুনৰুদ্ধাৰ ১৯৫৩ চনত সম্পূৰ্ণ হয়। ষ্টাক' অলংকৰণ আৰু স্থাপত্যিক বিৱৰণসমূহ পুনৰুদ্ধাৰৰ কাম কৰা হয়। পুনৰুদ্ধাৰৰ সময়ত সম্পূৰ্ণ বগা হৈ থকা ঘণ্টা স্তম্ভটো নীলা আৰু বগা ৰঙেৰে ৰং কৰা হয়।<ref name="тех" /><ref name="фарба">{{cite web|url=[http://kreschatic.kiev.ua/ua/4187/art/3812.html|title=Дзвіниця](http://kreschatic.kiev.ua/ua/4187/art/3812.html|title=Дзвіниця) Софійського собору блакитно-біла|last=Логвин|first=Юрій|date=13 July 2001|publisher=Хрещатик|access-date=29 March 2015|archive-date=2 April 2015|archive-url=[https://web.archive.org/web/20150402095010/http://kreschatic.kiev.ua/ua/4187/art/3812.html|url-status=dead}}](https://web.archive.org/web/20150402095010/http://kreschatic.kiev.ua/ua/4187/art/3812.html|url-status=dead}})</ref> ১৯৭২ চনত আন এটা পুনৰুদ্ধাৰ কাৰ্য সম্পন্ন কৰা হৈছিল।<ref name="прав" >ДЗВІНИЦЯ СОФІЙСЬКОГО СОБОРУ. Православний Київ. 23 березня 2011. Архів оригіналу за 2 квітня 2015. Процитовано 29 березня 2015.</ref><ref name="тех" /> ===আধুনিক সময়ছোৱা=== [[File:St Sophia bell tower Kiev dome 2018 G3.jpg|thumb|ঘণ্টা স্তম্ভৰ অভ্যন্তৰভাগ, দ্বিতীয় স্তৰৰপৰা তৃতীয় আৰু চতুৰ্থ স্তৰৰ দৃশ্য]] ১৯৯০ চনত [[কানাডা]]ৰ আলবাৰ্টাৰ বান্ফত অনুষ্ঠিত ইউনেস্ক' বিশ্ব ঐতিহ্য সমিতিৰ ১৪তম অধিৱেশনত ঘণ্টা স্তম্ভটো ৫২৭ নম্বৰৰ অধীনত ছেইণ্ট ছফিয়া কেথেড্ৰেলৰ মঠ-সম্পৰ্কীয় স্থাপনাসমূহৰ সমষ্টিৰ অংশ হিচাপে বিশ্ব ঐতিহ্যৰ তালিকাত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।<ref>{{cite web|url=http://whc.unesco.org/en/sessions/14COM|title=14th session of the Committee|date=7-12 December 1990|language=en|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=29 March 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150303183339/http://whc.unesco.org/en/sessions/14COM|archive-date=3 March 2015}}</ref> ১৯৯৫ চনৰ ১৮ জুলাইত ঘণ্টা স্তম্ভটোৰ দেৱালৰ তলত, ছফিয়া চৌহদৰফালৰপৰা ইয়াৰ দুৱাৰৰ সোঁফালে, কিয়েভ আৰু সৰ্ব ৰুছ-ইউক্ৰেইনৰ পেট্ৰিয়াৰ্ক (ইউক্ৰেইনী অৰ্থডক্স গীৰ্জা – কিয়েভ পেট্ৰিয়াৰ্কেট]]) ভল'ডিমিৰ (ৰোমানিউক)ক সমাধিস্থ কৰা হয়। অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়াৰ সময়ত গৃহ পৰিক্ৰমা মন্ত্ৰ্যালয়ৰদ্বাৰা অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়াৰ শোভাযাত্ৰাত অংশগ্ৰহণ কৰা লোকসকলক প্ৰহাৰ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web|url=http://maidanua.org/arch/arch2011/1311227139.html|title=Чорний вівторок. Шістнадцять років по тому (/)|last=Римар|first=Ярина|date=21 July 2011|publisher=Майдан|access-date=29 March 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150403014252/http://maidanua.org/arch/arch2011/1311227139.html|archive-date=3 April 2015}}</ref> তেওঁলোকে প্ৰথমে পেট্ৰিয়াৰ্কজনক ছেইণ্ট ছফিয়া কেথেড্ৰেলৰ এলেকাত সমাধিস্থ কৰিব বিচাৰিছিল। ঘণ্টা স্তম্ভটোৰ শেষৰটো পুনৰুদ্ধাৰ ১৯৯৭–২০০৩ চনত কৰা হৈছিল আৰু ইয়াৰ বাবে প্ৰায় ₴৬ নিযুত ব্যয় হৈছিল। পুনৰুদ্ধাৰৰ সময়ত প্ৰথম স্তৰৰ দেৱালসমূহত কংক্ৰিট সুমুৱাই শক্তিশালী কৰা হৈছিল, যিটো মুখমণ্ডলৰ দেৱালত কৰা ছিদ্ৰসমূহৰ মাজেৰে উচ্চ চাপত পাম্প কৰা হৈছিল। অভ্যন্তৰীণ অংশৰ খিলানসমূহৰপৰাই দ্ৰৱটো পোনপটীয়াকৈ ওলাই আহিবলৈ ধৰাৰ বাবে কামটো সম্পূৰ্ণৰূপে শেষ কৰিব পৰা নগ'ল। ইয়াৰ উপৰি ক্ৰছ আৰু গম্বুজৰ সোণৰ প্ৰলেপ নবীকৰণ কৰা হয় আৰু বাহিৰৰ দেৱাল আৰু অলংকৰণ পুনৰুদ্ধাৰ কৰা হয়। পুনৰুদ্ধাৰ সম্পূৰ্ণ হোৱাৰ পিছত, ২০০৩ চনৰ ২৭ জুনত, কেইবা দশকৰ ভিতৰত প্ৰথমবাৰৰ বাবে ঘণ্টা স্তম্ভটো দৰ্শনাৰ্থীৰ বাবে মুকলি কৰা হয়।<ref name="відкриття">{{cite web|url=http://ukr.segodnya.ua/oldarchive/c2256713004f33f5c2256d55003895eb.html|title=ВПЕРВЫЕ ЗА 50 ЛЕТ СОФИЙСКАЯ КОЛОКОЛЬНЯ ОТКРЫТА ДЛЯ ПОСЕТИТЕЛЕЙ|date=1 April 2003|access-date=29 March 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402153127/http://ukr.segodnya.ua/oldarchive/c2256713004f33f5c2256d55003895eb.html|archive-date=2 April 2015}}</ref> ২০১৫ চনৰ ৪ এপ্ৰিলত "ইউক্ৰেইনত ফৰাচী বসন্ত" উৎসৱৰ উদ্বোধনৰ অংশ হিচাপে ঘণ্টা স্তম্ভ আৰু ছেইণ্ট ছফিয়া কেথেড্ৰেলৰ দেৱালত ইউক্ৰেইনৰ স্বাধীনতাৰ বাবে কৰা সংগ্ৰামৰ প্ৰতি উৎসৰ্গিত "মই সপোন দেখোঁ" নামৰ এটা ত্ৰিমাত্ৰিক পোহৰ প্ৰদৰ্শনী অনুষ্ঠিত কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web|url=http://1tv.com.ua/uk/news/2015/04/04/67489|archive-url=https://archive.today/20150405102101/http://1tv.com.ua/uk/news/2015/04/04/67489|url-status=dead|archive-date=5 April 2015|title=На Софійській площі в Києві розпочалася "Французька весна"|date=4 April 2015|publisher=Перший Національний|access-date=5 April 2015}}</ref> ২০ মিনিটীয়া পোহৰ প্ৰদৰ্শনীৰ সময়ত মোজাইকধৰ্মী পোহৰৰ ছবিৰ জৰিয়তে ইউক্ৰেইনৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ সামাজিক ঘটনা আৰু মৰ্যাদাৰ বিপ্লৱৰ প্ৰতীকসমূহ প্ৰদৰ্শন কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web|url=http://www.radiosvoboda.org/content/news/26938776.html|title=У рамках "Французької весни" на Софійській площі влаштували світловий перформанс|date=5 April 2015|publisher=Радіо Свобода|access-date=5 April 2015}}</ref> ==তথ‍্য উৎস== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:ইউক্ৰেইনৰ বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ]] fbkz7z1dshrd0cwdkevyvfh848uy6lh 627423 627420 2026-08-15T07:47:22Z AjayDas 12623 /* */ 627423 wikitext text/x-wiki {{Infobox historic site | name = ছেইণ্ট ছফিয়া কেথেড্ৰেলৰ ঘণ্টা স্তম্ভ | native_name = Дзвіниця Софійського собору | native_name_lang = uk | image = Дзвіниця собору Святої Софії в Києві, Україна.jpg | image_size = | caption = [[ছেইণ্ট ছফিয়া কেথেড্ৰেল, কিয়েভ|ছেইণ্ট ছফিয়া কেথেড্ৰেল]]ৰ ঘণ্টা স্তম্ভ | location = ভ্লাদিমিৰস্কা ষ্ট্ৰীট, ২৪, [[কিয়েভ]], [[ইউক্ৰেইন]] | mapframe = | architect =গটফ্ৰিড য়োহান শেডেল<ref name="прав" /><ref>Відбудова у 1744–1748 роках</ref> | length = | width = | height = {{convert|76|m}} | beginning_label = নিৰ্মাণ আৰম্ভণিৰ তাৰিখ | beginning_date = ১৬৯৯<ref name="прав" /><ref name="запов"/><ref name="софсоб">{{cite web|url=http://sofiyskiy-sobor.polnaya.info/ua/dzvinnycya_sofiivskogo_soboru.shtml|title=ДЗВІНИЦЯ|publisher=Національний історико-культурний заповідник «Софія Київська»|access-date=29 March 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20140314000702/http://sofiyskiy-sobor.polnaya.info/ua/dzvinnycya_sofiivskogo_soboru.shtml|archive-date=14 March 2014}}</ref><ref name="тех"/> | built = ১৭০৬<ref name="прав" /><ref name="запов" /><ref name="софсоб" /><ref name="тех" /> | restored = ১৭৪৪–১৭৪৮ | coordinates = {{Coord|50|27|10.4|N|30|30|55.1|E|scale:30000|display=inline,title}} | embedded = {{Infobox UNESCO World Heritage Site | WHS = ছেইণ্ট-ছফিয়া কেথেড্ৰেল | official_name = | part_of = কিয়েভ: ছেইণ্ট-ছফিয়া কেথেড্ৰেল আৰু সম্পৰ্কীয় মঠৰ ভৱনসমূহ, কিয়েভ-পেচাৰস্ক লাভ্ৰা | criteria = i, ii, iii, iv | ID = 527 | coordinates = | year = ১৯৯০ | extension = <!-- optional --> | danger = ২০২৩ | area = <!-- optional --> | buffer_zone = <!-- optional --> | website = <!-- optional --> | pushpin_map = <!-- optional --> | map_caption = <!-- optional --> | map_size = <!-- optional --> | pushpin_relief = <!-- "1" for relief map - if available --> | child = yes | embedded = <!-- optional; use to embed another infobox template within this one, e.g. {{Location map many}} --> }} | designation1 = | designation1_number = 260072/2-Н | designation1_type = স্থাপত্য | designation1_offname = {{Lang|uk|Дзвіниця}} (''ঘণ্টা স্তম্ভ'') }} '''ছেইণ্ট ছফিয়া কেথেড্ৰেলৰ ঘণ্টা স্তম্ভ''' {{en|Bell Tower of Saint Sophia Cathedral}} [[ইউক্ৰেইন]]ৰ ৰাজধানী [[কিয়েভ]]ত অৱস্থিত ইউক্ৰেইনী (কাজাক) বেৰক শৈলীৰ ইউক্ৰেইনী স্থাপত্যৰ এক স্মাৰক।<ref name="уі" >Софійський собор та монастир. Україна Інкогніта. Архів оригіналу за 17 березня 2015. Процитовано 29 березня 2015.</ref><ref name="уі2" >Топ-10 Україна Інкогніта (2014). Дзвіниці. Україна Інкогніта. Архів оригіналу за 2 квітня 2015. Процитовано 29 березня 2015.</ref> ই ইউক্ৰেইনৰ অন্যতম ৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰতীক আৰু কিয়েভ চহৰৰ প্ৰতীক।<ref name="уі2" /><ref>{{cite web|url=http://visitkiev.ua/place/42|title=Софія Київська|publisher=VisitKiev.ua|access-date=29 March 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150411044329/http://visitkiev.ua/place/42|url-status=dead|archive-date=11 April 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=http://prostir.museum/ua/post/32822|title="Софія Київська" запрошує на вечірню екскурсію "Київ з оглядового майданчика Софійської дзвіниці"|last=Почайнінська|first=Олена|date=30 May 2014|publisher=Музейний простір|access-date=29 March 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402102439/http://prostir.museum/ua/post/32822|archive-date=2 April 2015}}</ref> ইয়াক ১৬৯৯–১৭০৬ চনত হেটমান ইভান মাজেপাৰ অৰ্থসাহায্যত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল।<ref name="запов" >ДЗВІНИЦЯ. Національний історико-культурний заповідник «Софія Київська». Архів оригіналу за 14 березня 2014. Процитовано 29 березня 2015.</ref><ref name="тех" >Шокарев В. С. Науково-технічний супровід дзвіниці Софійського собору. — Збірник наукових праць [Полтавського національного технічного університету ім. Ю. Кондратюка]. Сер. : Галузеве машинобудування, будівництво. — 2013. — Т. 3(2). — С. 393–401.</ref> ১৭৪৪–১৭৪৮ চনত গটফ্ৰিড য়োহান শেডেলৰ নক্সা অনুসৰি ইয়াক যথেষ্ট পৰিমাণে পুনৰ্নিৰ্মাণ কৰা হয় আৰু ১৮৫১–১৮৫২ চনত ডায়’চিছৰ স্থপতি [[:uk:Спарро Павло Іванович|পল স্পাৰো]]ৰ নক্সা অনুসৰি চতুৰ্থ স্তৰটো সংযোজন কৰা হয়।<ref name="запов" /> ঘণ্টা স্তম্ভটো উচ্চ নগৰ বা পুৰণি কিয়েভৰ উলম্বভাৱে প্ৰধান স্থাপনা।<ref name="прав" /> ই ৰাষ্ট্ৰীয় সংৰক্ষিত অঞ্চল "ছফিয়া অৱ কিয়েভ"ৰ অংশ।<ref>Софійський собор. Національний заповідник «Софія Київська». Архів оригіналу за 29 березня 2015. Процитовано 29 березня 2015.</ref> ঘণ্টা স্তম্ভটো ছেইণ্ট ছফিয়াৰ কেথেড্ৰেলৰ ভৱনসমূহৰ সমষ্টিৰ অংশ হিচাপে ৫২৭ নম্বৰৰ অধীনত [[ইউনেস্ক' বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ]] হিচাপে তালিকাভুক্ত কৰা হৈছে।<ref>{{cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/527%20Kiev:|title=Kiev: Saint-Sophia Cathedral and Related Monastic Buildings, Kiev-Pechersk Lavra|publisher=UNESCO World Heritage Centre|language=en|access-date=29 March 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402125749/http://whc.unesco.org/en/list/527%20Kiev:|archive-date=2 April 2015}}</ref> ই ইউক্ৰেইনৰ ৰাষ্ট্ৰীয় গুৰুত্বৰ সাংস্কৃতিক ঐতিহ্যৰ এক স্মাৰক।<ref>{{cite web|url=http://www.guoks.gov.ua/obyekty-kulturnoyi-spadshchyny-v-m-kyyevi|title=Об'єкти культурної спадщини в м. Києві|publisher=Управління охорони культурної спадщини|access-date=29 March 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402112816/http://www.guoks.gov.ua/obyekty-kulturnoyi-spadshchyny-v-m-kyyevi|url-status=dead|archive-date=2 April 2015}}</ref> ঘণ্টা স্তম্ভটোৰ উচ্চতা ৭৬ মিটাৰ।<ref name="прав" /><ref name="запов" /><ref>Дзвіниця. Національний заповідник «Софія Київська». Архів оригіналу за 29 березня 2015. Процитовано 29 березня 2015.</ref><ref>{{cite web|url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/624-2003-%D0%BF#Text|title=Про затвердження Комплексної програми збереження об'єктів Національного заповідника "Софія Київська" на 2003–2010 роки|website=rada.gov.ua|date=29 March 2022}}</ref> == স্থাপত্য == === বিৱৰণ === ছেইণ্ট ছফিয়া কেথেড্ৰেলৰ ঘণ্টা স্তম্ভটো চাৰিটা স্তৰযুক্ত টাৱাৰধৰ্মী স্থাপনা। ইয়াৰ ভিত্তিৰ পৰিমাপ ২০ x ১৪ মিটাৰ আৰু উচ্চতা {{convert|76|m}}। পশ্চিমৰপৰা পূবলৈ ঘণ্টা স্তম্ভটোৰ মাজেৰে এটা যাতায়াতৰ পথ পাৰ হৈ গৈছে। প্ৰথম স্তৰটো ১.৫ ৰপৰা ২ মিটাৰ ডাঠ ক্ৰছ-আকাৰৰ দেৱালেৰে গঠিত, যিবোৰ সমকোণত পৰস্পৰৰ সৈতে সংযুক্ত হৈছে। ই ওপৰৰ স্তৰসমূহৰ বাবে আধাৰ হিচাপে কাম কৰে। ওপৰৰ স্তৰসমূহৰ দেৱালৰ ডাঠতা তুলনামূলকভাৱে কম, সম্ভৱতঃ প্ৰথম স্তৰৰ ওপৰত পৰা ভাৰ হ্ৰাস কৰাৰ বাবে। প্ৰথম স্তৰত খিলানযুক্ত ছাদ আছে, আনহাতে ওপৰৰ তিনিটা স্তৰৰ মাজত কোনো আন্তঃমহলাৰ সংযোগী ছাদ নাই। স্তম্ভটো চাৰিটাকোণীয়া পাইলনৰে গঠিত, যিবোৰ স্তৰসমূহৰ সংযোগস্থলত পৰিধিৰ দিশে পৰস্পৰৰ সৈতে সংযুক্ত।<ref name="запов" /><ref name="тех" /> [[File:Національний заповідник «Софія Київська»10.jpg|thumb|প্ৰমেনেডৰ ওপৰত পশ্চিমীয়া মুখমণ্ডলৰ বাহিৰৰ দেৱালৰ অলংকৰণ। ]] === গঠন === ১৬৯৯–১৭০৬ চনত নিৰ্মিত মূল স্থাপনাটোৰ কেৱল প্ৰথম স্তৰ আৰু দ্বিতীয় স্তৰৰ এটা অংশহে বৰ্তমানলৈ সংৰক্ষিত হৈ আছে। তথাপি ঘণ্টা স্তম্ভটোৰ স্থাপত্য আৰু অলংকৰণ একেটা শৈলীতে নিৰ্মিত হোৱা বাবে সমগ্ৰ স্থাপনাটো এটা একক ৰূপত অনুভূত হয়। তলৰ দুটা স্তৰৰ ভূমি-আকৃতি চতুৰ্ভুজাকাৰ, আনহাতে ওপৰৰ দুটা স্তৰ অষ্টভুজাকাৰ। ইয়াৰ ওপৰত এটা সোণালী গম্বুজ আছে, যিটো সোণেৰে আৱৃত আৰু তাৰ শীৰ্ষত এটা সোণালী মুকুট আৰু সোণালী ক্ৰছ আছে। চাৰিটা স্তৰ ওপৰলৈ ক্ৰমে সংকুচিত হৈছে আৰু স্তৰযুক্ত সোণালী গম্বুজেৰে মুকুট পিন্ধোৱা হৈছে, যিয়ে ঘণ্টা স্তম্ভটোৰ গাম্ভীৰ্য আৰু বিশালতা অধিক স্পষ্ট কৰি তোলে। স্তৰযুক্ত গঠনটো জটিল প্ৰফাইলৰ কৰ্ণিছৰদ্বাৰা চিহ্নিত কৰা হৈছে। উলম্বভাৱে সকলো দেৱালৰ পৃষ্ঠভাগ সমতল পিলাষ্টাৰৰদ্বাৰা বিভক্ত, আৰু সেইবোৰৰ মাজত সজ্জিত নিশ অৱস্থিত। ওপৰৰ তিনিটা স্তৰত মুক্ত বায়ুৰ বাবে [[খিলান]]যুক্ত পথ]] বা খিৰিকী আছে। প্ৰথম মহলাৰ যাতায়াতৰ পথৰ ওপৰত এটা বন্ধ ভঁৰালঘৰ আৰু পথটোৰ উত্তৰফালে এটা চিৰি আছে।<ref name="запов" /><ref name="софсоб" /><ref name="тех" /> [[File:Saint Sophia Cathedral in Kiev 006.jpg|thumb|ঘণ্টা স্তম্ভৰ তৃতীয় স্তৰ (পূবীয়া মুখমণ্ডল); ইয়াত এপষ্টল এণ্ড্ৰু আৰু ছেইণ্ট ভল'ডিমিৰৰ মূৰ্তি দেখা যায়। ]] === অলংকৰণ === ঘণ্টা স্তম্ভটোৰ ভাস্কৰ্য্যধৰ্মী অলংকৰণ ইয়াৰ স্থাপত্যিক গঠনৰ সৈতে সুন্দৰভাৱে সংগতিপূৰ্ণ। ইয়াত বিভিন্ন ধৰণৰ ষ্টাক' অলংকৰণ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে, যিবোৰ বাস-ৰিলিফ আৰু গতিশীল দেৱদূতৰ মূৰ্তি, ইউক্ৰেইনীয়সকলৰ প্ৰতিমূৰ্তি, [[কিউপিড]]ৰ ছবি, ফুলৰ টোপোলা, ফুলৰ থোপা, মালা, বাল্ডাকিন, নিশৰ ওপৰৰ সজ্জা, বংশচিহ্নযুক্ত দ্বিমুখী ঈগল আদি উপাদানৰ সৈতে আন্তঃসংলগ্ন। ছফিস্কা প্ল'শ্চাৰফালে মুখ কৰা পূবীয়া মুখমণ্ডলৰ তৃতীয় স্তৰত এপষ্টল এণ্ড্ৰু আৰু ৰাজকুমাৰ ভল'ডিমিৰৰ মূৰ্তি আছে—তেওঁলোকক ৰুছ-ইউক্ৰেইনত খ্ৰীষ্টান ধৰ্মৰ প্ৰতিষ্ঠাপক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। মঠৰ চোতালৰফালে মুখ কৰা পশ্চিমীয়া মুখমণ্ডলত আৰ্কএঞ্জেল ৰাফায়েল আৰু এপষ্টল টিমোথিৰ মূৰ্তি আছে। ঘণ্টা স্তম্ভটো আকাশীয় পৃষ্ঠপোষক মেট্ৰ'পলিটান ৰাফায়েল জাবোৰভস্কি (১৭৩১–১৭৪৭) আৰু [[:uk:Тимофій (Щербацький)|টিমোথি শ্চেৰবাটস্কি]] (১৭৪৮–১৭৫৭)ৰ কাৰ্যকালত পুনৰ্নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। মুখমণ্ডলসমূহৰ ষ্টাক' অলংকৰণ ঝোভকভাৰ [[:uk:Стобенський Іван|ইভান]] আৰু [[:uk:Стобенський Степан|ষ্টেপান ষ্ট'বেনস্কি]] নামৰ শিল্পীসকলে নিৰ্মাণ কৰিছিল। যুদ্ধৰ সময়ত গোলাবৰ্ষণৰ ফলত ক্ষতিগ্ৰস্ত হোৱা অংশ বাদ দিলে প্ৰায় সমগ্ৰ ষ্টাক' অলংকৰণেই সংৰক্ষিত হৈ আছে।<ref name="прав" /><ref name="запов" /><ref name="софсоб" /><ref name="тех" /> === ৰঙৰ বিন্যাস === ১৮৫১–১৮৫২ চনত পুনৰ্নিৰ্মাণ কৰাৰ আগলৈকে ঘণ্টা স্তম্ভটোৰ দেৱালৰ ৰঙৰ বিন্যাস বহুৰঙী আছিল। ১৭৪৪–১৭৪৮ চনৰ পুনৰ্নিৰ্মাণৰ পিছত দেৱালসমূহ নীলা ৰঙেৰে, ষ্টাক' অলংকৰণ হাতীদাঁতৰ ৰঙেৰে আৰু সাধু-সন্ত, দেৱদূত আদিৰ মূৰ্তিসমূহ এটা নিৰ্দিষ্ট ৰঙৰ বিন্যাস অনুসৰি ৰং কৰা হৈছিল: মুখ হালধীয়া, চুলি ক'লা আৰু পোছাক বহুৰঙী। চতুৰ্থ স্তৰ সংযোজন আৰু পুনৰুদ্ধাৰৰ পিছত ঘণ্টা স্তম্ভটো মাত্ৰ দুটা ৰঙত পুনৰ ৰং কৰা হয়। এই ৰঙৰ বিন্যাস আজিও সংৰক্ষিত হৈ আছে। সকলো ৰূপতে মূৰ্তি আৰু অলংকৰণৰ ৰং বগা বা হাতীদাঁতৰ ৰঙৰ হৈ থাকে, আনহাতে দেৱালসমূহ বিভিন্ন তীব্ৰতাৰ নীলাভ সেউজীয়া ৰঙৰ ছাঁত ৰং কৰা হয়। বৰ্তমান অলংকৰণসমূহ উজ্জ্বল বগা আৰু দেৱালসমূহ নীলাভ সেউজীয়া ৰঙৰ। সোণালী গম্বুজৰ দীপ্তিৰ সৈতে এই ৰঙৰ সংমিশ্ৰণে ঘণ্টা স্তম্ভটোত এক গম্ভীৰ আৰু উৎসৱমুখৰ আৱহ সৃষ্টি কৰে।<ref name="прав" /><ref name="запов" /><ref name="тех" /> ==ইতিহাস== ===প্ৰথম জ্ঞাত ঘণ্টা স্তম্ভ=== [[File:Софійський собор у 1651 році. Малюнок Абрагама ван Вестерфельда.jpg|left|thumb|এ. ভান ৱেষ্টাৰফেল্ডৰ ১৬৫১ চনৰ এখন অংকনত প্ৰথম ঘণ্টা স্তম্ভটো (সোঁফালে)। ]] প্ৰথম জ্ঞাত ঐতিহাসিক ঘণ্টা স্তম্ভটো কাঠেৰে নিৰ্মিত আছিল আৰু ই কেথেড্ৰেলটোৰ উত্তৰ-পূব দিশত অৱস্থিত আছিল<ref>На плані Києва Ушакова (підписана «Колокольня»); див. прим. № 16</ref>। ইয়াৰ বিপৰীতে আধুনিক ঘণ্টা স্তম্ভটো কেথেড্ৰেলটোৰ দক্ষিণ-পূব দিশত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল।<ref name="еіу">Жарких М.І. Софійський монастир у Києві // Енциклопедія історії України. — К. : Наукова думка, 2012. — Т. 9. — С. 718–724. — ISBN 978-966-00-1290-5.</ref> কাঠৰ ঘণ্টা স্তম্ভটো ডাচ শিল্পী [[:uk:Абрагам ван Вестерфельд|আব্ৰাহাম ভান ৱেষ্টাৰফেল্ড]]ৰ ১৬৫১ চনৰ এখন অংকনত আৰু কৰ্ণেল উশ্বাকভৰ ১৬৯৫ চনৰ কিয়েভ চহৰৰ এখন মানচিত্ৰত দেখুওৱা হৈছে।<ref>{{cite web|url=[http://www.kievograd.org/karty|title=Киевоград](http://www.kievograd.org/karty|title=Киевоград). Карты. 1695. План Ушакова|language=ru|access-date=29 March 2015|archive-url=[https://web.archive.org/web/20140918225455/http://www.kievograd.org/karty|url-status=live|archive-date=18](https://web.archive.org/web/20140918225455/http://www.kievograd.org/karty|url-status=live|archive-date=18) September 2014}}</ref> সম্ভৱতঃ পেট্ৰ' মহিলাই ১৬৩৩–১৬৪৭ চনত ছেইণ্ট ছফিয়া কেথেড্ৰেলৰ পুনৰ্নিৰ্মাণৰ সময়ত ইয়াক নিৰ্মাণ কৰিছিল—একেসময়তে তেওঁৰ সহায়ত ইয়াত এটা কনভেণ্ট স্থাপন কৰা হৈছিল আৰু ইয়াৰ এলেকাটো এটা ওখ কাঠৰ বেৰ বা দেৱালেৰে আগুৰি দিয়া হৈছিল।<ref name="жарк17">{{cite web|url=[http://www.m-zharkikh.name/uk/Heritage/StSophiaEnsemble/17Cent.html|title=Архітектурний](http://www.m-zharkikh.name/uk/Heritage/StSophiaEnsemble/17Cent.html|title=Архітектурний) ансамбль Софійського собору. Розпланування 17 ст.|author=Микола Жарких|publisher=Персональний сайт Миколи Жарких|access-date=31 March 2015|archive-url=[https://web.archive.org/web/20150404060649/http://www.m-zharkikh.name/uk/Heritage/StSophiaEnsemble/17Cent.html|archive-date=4](https://web.archive.org/web/20150404060649/http://www.m-zharkikh.name/uk/Heritage/StSophiaEnsemble/17Cent.html|archive-date=4) April 2015}}</ref> এই ঘণ্টা স্তম্ভটো চাৰিটা স্তৰযুক্ত আছিল,<ref name="еіу" /><ref>В деяких джерелах вказується, що триярусна — див. прим. № 19</ref> আৰু প্ৰথম স্তৰত অৰ্ধবৃত্তাকাৰ আকৃতিৰ এটা প্ৰৱেশদ্বাৰৰ খিলান আছিল, যাৰ ওপৰত কাঠৰ দেৱালত সৰু সৰু ছিদ্ৰ কৰা হৈছিল। দ্বিতীয় মহলাত খোদিত স্তম্ভৰ ওপৰত এটা মুকলি বাৰাণ্ডা আছিল, যিটো খোদিত পেৰাপেট আৰু বেলাষ্টাৰৰে আগুৰি আছিল। তৃতীয় স্তৰত ঘূৰণীয়া খিৰিকী আছিল আৰু চতুৰ্থ স্তৰত ঘণ্টাৰ বাবে ছিদ্ৰ আৰু ঘণ্টাসমূহ আছিল। ইয়াৰ ওপৰত এটা গম্বুজ আছিল।<ref name="прав" /><ref name="жарк17" /> ১৬৫৪ আৰু ১৬৫৬ চনত কিয়েভ ভ্ৰমণ কৰা ছিৰিয়ান পৰ্যটক পল অৱ আলেপ্পোই ছেইণ্ট ছফিয়া কেথেড্ৰেলৰ বৰ্ণনা কৰোঁতে এটা অতি ওখ কাঠৰ ঘণ্টা স্তম্ভৰ কথা উল্লেখ কৰিছিল, যিটো তেওঁ জীৱনত দেখা আটাইতকৈ ওখ ঘণ্টা স্তম্ভ আছিল। তেওঁ তাত এটা ডাঙৰ ঘণ্টাও দেখিছিল।<ref name="жарк17" /> ১৬৯৭ চনত কেথেড্ৰেলৰ এলেকাত সংঘটিত হোৱা এটা বৃহৎ অগ্নিকাণ্ডত পুৰণি ঘণ্টা স্তম্ভটো জ্বলি ধ্বংস হয়। সেই অগ্নিকাণ্ডত মঠৰ প্ৰায় সকলো কাঠৰ ভৱন ধ্বংস হৈছিল।<ref name="прав" /><ref name="садиба">{{cite web|url=[http://www.alyoshin.ru/Files/publika/ernst/ernst_kyiv_047.html|title=СТАРЕ](http://www.alyoshin.ru/Files/publika/ernst/ernst_kyiv_047.html|title=СТАРЕ) МІСТО. САДИБА СОФІЙСЬКОГО СОБОРУ|author=За редакцією Федора Ернста|publisher=Київ. Провідник|access-date=29 March 2015|archive-url=[https://web.archive.org/web/20150402112114/http://www.alyoshin.ru/Files/publika/ernst/ernst_kyiv_047.html|archive-date=2](https://web.archive.org/web/20150402112114/http://www.alyoshin.ru/Files/publika/ernst/ernst_kyiv_047.html|archive-date=2) April 2015}}</ref> এয়াও মত প্ৰকাশ কৰা হৈছে যে ১৬৫১ চনৰ অংকনত কেথেড্ৰেলটোৰ বাঁওফালে দেখা পোৱা চতুৰ্ভুজাকাৰ শীৰ্ষযুক্ত ওখ কাঠৰ স্থাপনাটো আন এটা ঘণ্টা স্তম্ভ হ'ব পাৰে। ===পুনৰ্নিৰ্মাণৰ পূৰ্বৰ সময়ছোৱা=== নতুন বেৰক শৈলীৰ শিলৰ ঘণ্টা স্তম্ভটো ১৬৯৯ চনত নিৰ্মাণ কৰা আৰম্ভ হৈছিল আৰু ১৭০৬ চনত সম্পূৰ্ণ হৈছিল। এইদৰে কেথেড্ৰেলটোৰ বাহিৰে ই মঠৰ প্ৰথম শিলৰ স্থাপনা আছিল।<ref name="тех" /> নিৰ্মাণ কাৰ্য হেটমান ইভান মাজেপাৰ অৰ্থসাহায্যত আৰু কিয়েভৰ মেট্ৰ'পলিটান [[:uk:Варлаам (Ясинський)|ভাৰলাম (ইয়াছিনস্কি)]]ৰ সহযোগত সম্পন্ন হৈছিল। ইয়াৰ স্থপতিৰ নাম অজ্ঞাত। নথি-পত্ৰত কেৱল এজন নিৰ্মাণকাৰীৰ উল্লেখ পোৱা যায়—কিয়েভ পেচাৰস্ক চহৰৰ বাসিন্দা "শিলৰ কামৰ শিক্ষানবিশ" ছাভা ইয়াকভলেভ। ঘণ্টা স্তম্ভটো প্ৰথমে তিনিটা স্তৰযুক্ত আৰু এটা সৰু গম্বুজযুক্ত আছিল, যাৰ শীৰ্ষত এটা ওখ শিখৰ আৰু ক্ৰছ আছিল।<ref name="прав" /><ref name="уі" /><ref name="запов" /><ref name="тех" /><ref name="жарк18">{{cite web|url=http://www.m-zharkikh.name/uk/Heritage/StSophiaEnsemble/18Cent.html|title=Архітектурний ансамбль Софійського собору. Формування барокового ансамблю у 18 ст.|author=Микола Жарких|publisher=Персональний сайт Миколи Жарких|access-date=31 March 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402103035/http://www.m-zharkikh.name/uk/Heritage/StSophiaEnsemble/18Cent.html|archive-date=2 April 2015}}</ref> কেথেড্ৰেলটোৰ পূবফালে ঘণ্টা স্তম্ভটোৰ অৱস্থান অগতানুগতিক আছিল, যদিও গীৰ্জাৰ নিয়ম (ধৰ্মীয় আইন) অনুসৰি ই নিষিদ্ধ নাছিল। ঘণ্টা স্তম্ভটো এই স্থানত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল যাতে এক সুস্পষ্ট নগৰ পৰিকল্পনামূলক সমষ্টি গঠন হয়। ইয়াৰ ফলত ছেইণ্ট মাইকেলৰ মঠৰ অনুৰূপ ঘণ্টা স্তম্ভটোৰ সৈতে দৃশ্যগত সংযোগ স্থাপন হৈছিল আৰু উচ্চ নগৰৰ চাৰিখন দুৱাৰৰপৰা অহা দৃশ্যপথ বন্ধ হৈছিল: ছেইণ্ট ছফিয়া, পেচাৰস্ক, গ'ল্ডেন আৰু ল'ভিভ।<ref name="прав" /><ref name="жарк19">{{cite web|url=http://www.m-zharkikh.name/uk/Heritage/StSophiaEnsemble/19Cent.html|title=Архітектурний ансамбль Софійського собору. Пристосування (кін. 18 – кін. 19 ст.)|author=Микола Жарких|publisher=Персональний сайт Миколи Жарких|access-date=31 March 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402114042/http://www.m-zharkikh.name/uk/Heritage/StSophiaEnsemble/19Cent.html|archive-date=2 April 2015}}</ref> [[File:Софіївський монастир у Києві. Акварель М. Сажина. 1840-ві рр..jpg|thumb|left|১৮১২ চনত পুনৰ্নিৰ্মাণৰ পিছত ছফিয়া ঘণ্টা স্তম্ভ। ১৮৪০ৰ দশকত এম. সাজিনাৰ জলৰঙী চিত্ৰ। ]] ১৭০৯ চনত পিটাৰ প্ৰথম আৰু তেওঁৰ সেনাপতিসকলৰ এক আনুষ্ঠানিক সাক্ষাৎ পল্টাভাৰ যুদ্ধত বিজয়ৰ পিছত ঘণ্টা স্তম্ভটোৰ ওচৰত অনুষ্ঠিত হৈছিল। সেইবাবে ঘণ্টা স্তম্ভটোক প্ৰায়ে "বিজয় স্তম্ভ" বুলি কোৱা হৈছিল।<ref name="прав" /><ref name="софсоб" /> ঘণ্টা স্তম্ভটো এটা প্ৰাচীন খাদৰ স্থানত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল বাবে<ref name="запов" /><ref name="тех" /> নিৰ্মাণৰ কিছুসময়ৰ পাছতেই ইয়াৰ ওপৰৰ স্তৰসমূহ খহিবলৈ আৰম্ভ কৰে। স্থাপনাটোত ফাট মেলিছিল, আৰু ১৭৪২ চনৰ ভূমিকম্পৰ পিছত সেই ফাটসমূহ অধিক গভীৰ হৈ সমগ্ৰ ভৱনটো খহি পৰাৰ আশংকা সৃষ্টি কৰে। সেয়েহে ১৭৪৪ চনত স্থপতি য়োহান শেডেলৰ নিৰ্দেশনাত ঘণ্টা স্তম্ভটোৰ পুনৰ্নিৰ্মাণ আৰম্ভ কৰা হয়। তৃতীয় স্তৰ আৰু দ্বিতীয় স্তৰৰ এটা অংশ "প্ৰায় ঘণ্টাসমূহলৈকে" ভাঙি পেলোৱা হয়। কিন্তু নতুন ওপৰৰ আৰু মধ্যম স্তৰ নিৰ্মাণ কৰা হয়, সেইবোৰো ইউক্ৰেইনী বেৰক শৈলীতে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ শীৰ্ষত সোণেৰে আবৃত শিখৰযুক্ত এটা বেৰক গম্বুজ নিৰ্মাণ কৰা হয় আৰু নীলা পটভূমিত তৰা অংকন কৰা হয়। এই কামসমূহ মেট্ৰ'পলিটান ৰাফায়েল জাবোৰভস্কিৰ নিৰ্দেশত আৰু অৰ্থসাহায্যত সম্পন্ন কৰা হৈছিল। পুনৰ্নিৰ্মাণ ১৭৪৮ চনত সম্পূৰ্ণ হয়।<ref name="прав" /><ref name="уі" /><ref name="запов" /><ref name="софсоб" /><ref name="тех" /><ref name="садиба" /> ১৭৮৬ চনত মঠটো বন্ধ কৰা আৰু মঠৰ সম্পত্তিৰ ভূমিসমূহ ধৰ্মনিৰপেক্ষীকৰণ কৰাৰ পাছত ছেইণ্ট ছফিয়া কেথেড্ৰেলত ধনৰ অভাৱৰ বাবে বহুতো গীৰ্জাৰ ভৱন জৰাজীৰ্ণ হ'বলৈ আৰম্ভ কৰে। ১৮ শতিকাৰ শেষৰফালে ঘণ্টা স্তম্ভটোও জৰাজীৰ্ণ হৈ পৰে। ১৮০৭ চনত বজ্ৰপাত ঘণ্টা স্তম্ভটোৰ শীৰ্ষত পৰি গম্বুজটো জ্বলি ধ্বংস কৰে। ১৮১২ চনলৈকে ইয়াক "নতুন নক্সা" অনুসৰি ধ্ৰুপদীবাদী শৈলীত পুনৰ্নিৰ্মাণ কৰা হয়। নতুন গম্বুজটোতো এটা শিখৰ আছিল আৰু পৰিমাপ-চিত্ৰ অনুসৰি ই পুৰণিটোৰ আকৃতি প্ৰায় সম্পূৰ্ণৰূপে অনুসৰণ কৰিছিল। কিন্তু ইয়াৰ অনুপাত অতি ভাল নোহোৱাৰ বাবে ঘণ্টা স্তম্ভটো কিছু চাপ খোৱা যেন লাগিছিল। ১৯ শতিকাৰ মাজভাগলৈকে ইয়াৰ চাৰিওফালৰ অঞ্চল বহুমহলীয়া ভৱনেৰে ইতিমধ্যে গঢ় লৈ উঠিছিল আৰু ঘণ্টা স্তম্ভটোৱে চৌহদ আৰু উচ্চ নগৰ দুয়োটাৰে স্থাপত্যিক বিকাশত নিজৰ প্ৰধান অৱস্থান হেৰুৱাবলৈ আৰম্ভ কৰিছিল।<ref name="прав" /><ref name="софсоб" /><ref name="тех" /><ref name="садиба" /> [[File:Софійський собор вже із чотириярусною дзвіницею. Фото кінця ХІХ століття.jpg|thumb|ঘণ্টা স্তম্ভটো ইতিমধ্যে চাৰিটা স্তৰযুক্ত; ১৯ শতিকাৰ শেষৰফালে তোলা আলোকচিত্ৰ। ]] ===চাৰিটা স্তৰযুক্ত ঘণ্টা স্তম্ভ: ১৯৩০ৰ দশকৰ পূৰ্বৰ সময়ছোৱা=== ১৮৫১–১৮৫২ চনৰ মেৰামতি আৰু পুনৰুদ্ধাৰ কাৰ্যৰ সময়ত পূৰ্বৰ ছফিয়া মঠৰ ভৱনসমূহৰ সমষ্টিত এই সিদ্ধান্ত লোৱা হৈছিল যে ঘণ্টা স্তম্ভটোৰ উচ্চতা আৰু ৰূপ ইয়াৰ গুৰুত্বৰ সৈতে সামঞ্জস্যপূৰ্ণ নহয়। সেয়েহে ১৮৫০ চনত কিয়েভ ভ্ৰমণ কৰা [[ৰাছিয়া]]ৰ সম্ৰাট নিকোলাছ প্ৰথমৰ ব্যক্তিগত নিৰ্দেশত চতুৰ্থ স্তৰ সংযোজন কৰাৰ সিদ্ধান্ত লোৱা হয়। ডায়'চিছৰ স্থপতি [[:uk:Спарро Павло Іванович|পাভলো স্পাৰো]]ৰ প্ৰকল্প অনুসৰি (ফ্য'ডৰ ছলণ্টছেভ নামৰ একাডেমিচিয়ানেও নক্সা প্ৰস্তুত কৰাত অংশ লৈছিল) ইয়াক বেৰক শৈলীত নিৰ্মাণ কৰা হয়। ইয়াৰ ওপৰত সোণৰ পাতৰে আবৃত এটা ওখ বেৰক শৈলীৰ নাচপতি আকৃতিৰ কাঠৰ গম্বুজ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। নতুন স্তৰটোৱে সাধাৰণভাৱে তলৰ স্তৰসমূহৰ ষ্টাক' অলংকৰণ পুনৰাবৃত্তি কৰিছিল, কিন্তু ঘণ্টা স্তম্ভটোৰ অনুপাত কিছু সলনি কৰি ইয়াক অধিক সুসংগত ৰূপ দিছিল। ঘণ্টা স্তম্ভটোৰ উচ্চতা ৭৬ মিটাৰলৈ বৃদ্ধি পায়। ইয়াৰ ফলত ই পুনৰ পুৰণি নগৰৰ স্থাপত্যত প্ৰধান অৱস্থান লাভ কৰে। পুনৰ্নিৰ্মাণৰ পিছত ভৱনটো দুটা ৰঙত ৰং কৰা হৈছিল, যাৰ ফলত ইয়াৰ ৰূপ বৰ্তমানৰ ৰূপৰ সৈতে যথেষ্ট মিল থকা হৈ পৰিছিল।<ref name="прав" /><ref name="запов" /><ref name="софсоб" /><ref name="тех" /><ref name="садиба" /> একীকৰণ আইন স্বাক্ষৰ অনুষ্ঠানৰ সময়ত, ইউক্ৰেইনী গণৰাজ্য আৰু পশ্চিম ইউক্ৰেইনী গণৰাজ্যৰ মাজত ২২ জানুৱাৰী ১৯১৯ চনত ঘণ্টা স্তম্ভৰ ঘণ্টাসমূহ বাজি উঠিছিল।<ref>{{cite web|url=[http://www.pohlyad.com/istoria/n/74063|title=Злука](http://www.pohlyad.com/istoria/n/74063|title=Злука) УНР і ЗУНР: Як це було|last=Галечик|first=Володимир|date=22 January 2015|publisher=Новий Погляд|access-date=29 March 2015|archive-url=[https://web.archive.org/web/20150315054113/http://www.pohlyad.com/istoria/n/74063|url-status=dead|archive-date=15](https://web.archive.org/web/20150315054113/http://www.pohlyad.com/istoria/n/74063|url-status=dead|archive-date=15) March 2015}}</ref> ===ছোভিয়েট যুগ=== ১৯৩০ চনত ঘণ্টা স্তম্ভটো ছেইণ্ট ছফিয়া কেথেড্ৰেলৰ সৈতে একেলগে উপাসনাৰ বাবে বন্ধ কৰি দিয়া হয় আৰু ই সৰ্ব-ইউক্ৰেইনী সংগ্ৰহালয় সমষ্টিৰ অংশ হৈ পৰে। এই সমষ্টি ১৯২৬ চনত কিয়েভ পেচাৰস্ক লাভ্ৰাৰ এলেকাত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। সম্ভৱতঃ সেই সময়তে মাজেপা নামৰ ঘণ্টাটো বাদ দি ঘণ্টা স্তম্ভটোৰ আন সকলো ঘণ্টা আঁতৰাই নিয়া হৈছিল। ধাৰণা কৰা হয় যে এই ঘণ্টাটো কেৱল ইয়াৰ অতি মৌলিক অলংকৰণ আৰু উচ্চ কলাত্মক মূল্যৰ বাবে সংৰক্ষণ কৰা হৈছিল আৰু সংগ্ৰহালয়ৰ প্ৰদৰ্শনীৰ বস্তু হিচাপে ৰাখিবলৈ সিদ্ধান্ত লোৱা হৈছিল। ১৯৩৪ চনত পূৰ্বৰ ছফিয়া মঠৰ এলেকাক ৰাষ্ট্ৰীয় ঐতিহাসিক আৰু স্থাপত্য সংৰক্ষিত অঞ্চল হিচাপে ঘোষণা কৰা হয়।<ref>{{cite web|url=[http://www.kplavra.kiev.ua/867.html|title=Історія](http://www.kplavra.kiev.ua/867.html|title=Історія) Києво-Печерської Лаври та заповідника. XIX – XXI|publisher=Нацiональний Києво-Печерський iсторико-культурний заповiдник|access-date=29 March 2015|archive-url=[https://web.archive.org/web/20150402111443/http://www.kplavra.kiev.ua/867.html|url-status=dead|archive-date=2](https://web.archive.org/web/20150402111443/http://www.kplavra.kiev.ua/867.html|url-status=dead|archive-date=2) April 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=[http://oko.kiev.ua/m29_k_stare_misto_sofiyskiy_monastir_kompleks.zsp|title=Софійський](http://oko.kiev.ua/m29_k_stare_misto_sofiyskiy_monastir_kompleks.zsp|title=Софійський) монастир (комплекс) (XI – XIX ст.)|publisher=ОКО|access-date=29 March 2015|archive-url=[https://web.archive.org/web/20150402115928/http://oko.kiev.ua/m29_k_stare_misto_sofiyskiy_monastir_kompleks.zsp|url-status=live|archive-date=2](https://web.archive.org/web/20150402115928/http://oko.kiev.ua/m29_k_stare_misto_sofiyskiy_monastir_kompleks.zsp|url-status=live|archive-date=2) April 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=[http://www.lib.zt.ua/lira_2.html|title=Софія](http://www.lib.zt.ua/lira_2.html|title=Софія) Київська (Київ)|publisher=Житомирська обласна універсальна наукова бібліотека ім. Олега Ольжича|access-date=29 March 2015|archive-url=[https://web.archive.org/web/20150402141927/http://www.lib.zt.ua/lira_2.html|url-status=dead|archive-date=2](https://web.archive.org/web/20150402141927/http://www.lib.zt.ua/lira_2.html|url-status=dead|archive-date=2) April 2015}}</ref><ref name="дзвони">{{cite web|url=[http://www.radiosvoboda.org/content/article/1612013.html|title=Дзвони](http://www.radiosvoboda.org/content/article/1612013.html|title=Дзвони) Київського Софійського собору|last=Перешило|first=Ірина|date=20 April 2009|publisher=Радіо Свобода|access-date=29 March 2015|archive-url=[https://web.archive.org/web/20150402152002/http://www.radiosvoboda.org/content/article/1612013.html|archive-date=2](https://web.archive.org/web/20150402152002/http://www.radiosvoboda.org/content/article/1612013.html|archive-date=2) April 2015}}</ref> [[File:Софіївський кафедральний собор 1911.jpg|thumb|right|১৯১১ চনৰ পোষ্টকাৰ্ড]] [[দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধ]]ৰ আৰম্ভণিতে কিয়েভৰ সোণেৰে আবৃত সকলো গীৰ্জাৰ গম্বুজত ৰং সানি দিয়া হৈছিল। ইয়াৰ কাৰণ আছিল যে সেই গম্বুজসমূহে জোনবিহীন ৰাতিও পোহৰ প্ৰতিফলিত কৰিছিল আৰু জাৰ্মান বিমানচালকসকলৰ বাবে ভাল দিশ-নিৰ্দেশক হৈ পৰিব পাৰিছিল। কিন্তু যুদ্ধৰ পিছত গম্বুজসমূহ পুনৰ ৰং কৰা নহ'ল। সেয়েহে পেৰেয়াছ্লাভ পৰিষদৰ ত্ৰিছবছৰীয়া জয়ন্তী উদ্‌যাপনৰ বাবে ১৯৫০ চনৰ আশে-পাশে চলোৱা প্ৰস্তুতিৰ সময়ত ঘণ্টা স্তম্ভটোৰ বাহ্যিক ৰূপ নবীকৰণ আৰু ইয়াৰ পুনৰুদ্ধাৰৰ প্ৰয়োজনীয়তাৰ প্ৰশ্ন উত্থাপন হয়। তত্ত্বাৱধায়কসকলৰ নিৰীক্ষণত শ্ৰমিকসকলে ঘণ্টা স্তম্ভটোৰপৰা ৰং আৰু সোণৰ প্ৰলেপ আঁতৰাই সেইবোৰ পাত্ৰত ভৰাই লেনিনগ্ৰাডৰ টাকশাললৈ পঠিয়াইছিল। তাৰপৰা গম্বুজসমূহ ঢাকিবলৈ মাইক্ৰ'মিটাৰ-ডাঠ সোণৰ প্ৰস্তুত পাত পঠিওৱা হৈছিল। ঘণ্টা স্তম্ভটোৰ পুনৰুদ্ধাৰ ১৯৫৩ চনত সম্পূৰ্ণ হয়। ষ্টাক' অলংকৰণ আৰু স্থাপত্যিক বিৱৰণসমূহ পুনৰুদ্ধাৰৰ কাম কৰা হয়। পুনৰুদ্ধাৰৰ সময়ত সম্পূৰ্ণ বগা হৈ থকা ঘণ্টা স্তম্ভটো নীলা আৰু বগা ৰঙেৰে ৰং কৰা হয়।<ref name="тех" /><ref name="фарба">{{cite web|url=[http://kreschatic.kiev.ua/ua/4187/art/3812.html|title=Дзвіниця](http://kreschatic.kiev.ua/ua/4187/art/3812.html|title=Дзвіниця) Софійського собору блакитно-біла|last=Логвин|first=Юрій|date=13 July 2001|publisher=Хрещатик|access-date=29 March 2015|archive-date=2 April 2015|archive-url=[https://web.archive.org/web/20150402095010/http://kreschatic.kiev.ua/ua/4187/art/3812.html|url-status=dead}}](https://web.archive.org/web/20150402095010/http://kreschatic.kiev.ua/ua/4187/art/3812.html|url-status=dead}})</ref> ১৯৭২ চনত আন এটা পুনৰুদ্ধাৰ কাৰ্য সম্পন্ন কৰা হৈছিল।<ref name="прав" >ДЗВІНИЦЯ СОФІЙСЬКОГО СОБОРУ. Православний Київ. 23 березня 2011. Архів оригіналу за 2 квітня 2015. Процитовано 29 березня 2015.</ref><ref name="тех" /> ===আধুনিক সময়ছোৱা=== [[File:St Sophia bell tower Kiev dome 2018 G3.jpg|thumb|ঘণ্টা স্তম্ভৰ অভ্যন্তৰভাগ, দ্বিতীয় স্তৰৰপৰা তৃতীয় আৰু চতুৰ্থ স্তৰৰ দৃশ্য]] ১৯৯০ চনত [[কানাডা]]ৰ আলবাৰ্টাৰ বান্ফত অনুষ্ঠিত ইউনেস্ক' বিশ্ব ঐতিহ্য সমিতিৰ ১৪তম অধিৱেশনত ঘণ্টা স্তম্ভটো ৫২৭ নম্বৰৰ অধীনত ছেইণ্ট ছফিয়া কেথেড্ৰেলৰ মঠ-সম্পৰ্কীয় স্থাপনাসমূহৰ সমষ্টিৰ অংশ হিচাপে বিশ্ব ঐতিহ্যৰ তালিকাত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।<ref>{{cite web|url=http://whc.unesco.org/en/sessions/14COM|title=14th session of the Committee|date=7-12 December 1990|language=en|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=29 March 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150303183339/http://whc.unesco.org/en/sessions/14COM|archive-date=3 March 2015}}</ref> ১৯৯৫ চনৰ ১৮ জুলাইত ঘণ্টা স্তম্ভটোৰ দেৱালৰ তলত, ছফিয়া চৌহদৰফালৰপৰা ইয়াৰ দুৱাৰৰ সোঁফালে, কিয়েভ আৰু সৰ্ব ৰুছ-ইউক্ৰেইনৰ পেট্ৰিয়াৰ্ক (ইউক্ৰেইনী অৰ্থডক্স গীৰ্জা – কিয়েভ পেট্ৰিয়াৰ্কেট]]) ভল'ডিমিৰ (ৰোমানিউক)ক সমাধিস্থ কৰা হয়। অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়াৰ সময়ত গৃহ পৰিক্ৰমা মন্ত্ৰ্যালয়ৰদ্বাৰা অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়াৰ শোভাযাত্ৰাত অংশগ্ৰহণ কৰা লোকসকলক প্ৰহাৰ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web|url=http://maidanua.org/arch/arch2011/1311227139.html|title=Чорний вівторок. Шістнадцять років по тому (/)|last=Римар|first=Ярина|date=21 July 2011|publisher=Майдан|access-date=29 March 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150403014252/http://maidanua.org/arch/arch2011/1311227139.html|archive-date=3 April 2015}}</ref> তেওঁলোকে প্ৰথমে পেট্ৰিয়াৰ্কজনক ছেইণ্ট ছফিয়া কেথেড্ৰেলৰ এলেকাত সমাধিস্থ কৰিব বিচাৰিছিল। ঘণ্টা স্তম্ভটোৰ শেষৰটো পুনৰুদ্ধাৰ ১৯৯৭–২০০৩ চনত কৰা হৈছিল আৰু ইয়াৰ বাবে প্ৰায় ₴৬ নিযুত ব্যয় হৈছিল। পুনৰুদ্ধাৰৰ সময়ত প্ৰথম স্তৰৰ দেৱালসমূহত কংক্ৰিট সুমুৱাই শক্তিশালী কৰা হৈছিল, যিটো মুখমণ্ডলৰ দেৱালত কৰা ছিদ্ৰসমূহৰ মাজেৰে উচ্চ চাপত পাম্প কৰা হৈছিল। অভ্যন্তৰীণ অংশৰ খিলানসমূহৰপৰাই দ্ৰৱটো পোনপটীয়াকৈ ওলাই আহিবলৈ ধৰাৰ বাবে কামটো সম্পূৰ্ণৰূপে শেষ কৰিব পৰা নগ'ল। ইয়াৰ উপৰি ক্ৰছ আৰু গম্বুজৰ সোণৰ প্ৰলেপ নবীকৰণ কৰা হয় আৰু বাহিৰৰ দেৱাল আৰু অলংকৰণ পুনৰুদ্ধাৰ কৰা হয়। পুনৰুদ্ধাৰ সম্পূৰ্ণ হোৱাৰ পিছত, ২০০৩ চনৰ ২৭ জুনত, কেইবা দশকৰ ভিতৰত প্ৰথমবাৰৰ বাবে ঘণ্টা স্তম্ভটো দৰ্শনাৰ্থীৰ বাবে মুকলি কৰা হয়।<ref name="відкриття">{{cite web|url=http://ukr.segodnya.ua/oldarchive/c2256713004f33f5c2256d55003895eb.html|title=ВПЕРВЫЕ ЗА 50 ЛЕТ СОФИЙСКАЯ КОЛОКОЛЬНЯ ОТКРЫТА ДЛЯ ПОСЕТИТЕЛЕЙ|date=1 April 2003|access-date=29 March 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402153127/http://ukr.segodnya.ua/oldarchive/c2256713004f33f5c2256d55003895eb.html|archive-date=2 April 2015}}</ref> ২০১৫ চনৰ ৪ এপ্ৰিলত "ইউক্ৰেইনত ফৰাচী বসন্ত" উৎসৱৰ উদ্বোধনৰ অংশ হিচাপে ঘণ্টা স্তম্ভ আৰু ছেইণ্ট ছফিয়া কেথেড্ৰেলৰ দেৱালত ইউক্ৰেইনৰ স্বাধীনতাৰ বাবে কৰা সংগ্ৰামৰ প্ৰতি উৎসৰ্গিত "মই সপোন দেখোঁ" নামৰ এটা ত্ৰিমাত্ৰিক পোহৰ প্ৰদৰ্শনী অনুষ্ঠিত কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web|url=http://1tv.com.ua/uk/news/2015/04/04/67489|archive-url=https://archive.today/20150405102101/http://1tv.com.ua/uk/news/2015/04/04/67489|url-status=dead|archive-date=5 April 2015|title=На Софійській площі в Києві розпочалася "Французька весна"|date=4 April 2015|publisher=Перший Національний|access-date=5 April 2015}}</ref> ২০ মিনিটীয়া পোহৰ প্ৰদৰ্শনীৰ সময়ত মোজাইকধৰ্মী পোহৰৰ ছবিৰ জৰিয়তে ইউক্ৰেইনৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ সামাজিক ঘটনা আৰু মৰ্যাদাৰ বিপ্লৱৰ প্ৰতীকসমূহ প্ৰদৰ্শন কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web|url=http://www.radiosvoboda.org/content/news/26938776.html|title=У рамках "Французької весни" на Софійській площі влаштували світловий перформанс|date=5 April 2015|publisher=Радіо Свобода|access-date=5 April 2015}}</ref> ==তথ‍্য উৎস== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:ইউক্ৰেইনৰ বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ]] te6x7r668txtu5itf4xlqd56mejomrh 14 138763 627421 2026-08-15T07:43:41Z AjayDas 12623 Created blank page 627421 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 627422 627421 2026-08-15T07:45:24Z AjayDas 12623 added [[Category:দেশ অনুসৰি বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ]] using [[WP:HC|HotCat]] 627422 wikitext text/x-wiki [[শ্ৰেণী:দেশ অনুসৰি বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ]] pq9luds9vopoxo7p2jzoptkfh9q6zyo 0 138764 627424 2026-08-15T07:48:07Z AjayDas 12623 [[ছেইণ্ট ছফিয়া কেথেড্ৰেলৰ ঘণ্টা স্তম্ভ]]-লৈ পুনৰ্নিৰ্দেশ কৰা হ'ল 627424 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[ছেইণ্ট ছফিয়া কেথেড্ৰেলৰ ঘণ্টা স্তম্ভ]] 7juuukj0lsvexvbe96nkmqb0vnx0liv 4 138765 627425 2026-08-15T07:52:32Z Kandarpajit Kallol 6257 /* */ 627425 wikitext text/x-wiki ===[[সদস্য:Kandarpajit Kallol|কন্দৰ্পজিৎ কল্লোল]]=== 993uy5toryye34nrbd7gdpia4i0wnop 627429 627425 2026-08-15T07:55:22Z Kandarpajit Kallol 6257 627429 wikitext text/x-wiki ===[[সদস্য:AjayDas|অজয় দাস]]=== *[[ছেইণ্ট ছফিয়া কেথেড্ৰেলৰ ঘণ্টা স্তম্ভ]] ===[[সদস্য:Kandarpajit Kallol|কন্দৰ্পজিৎ কল্লোল]]=== chlfcasvl693ija2gc050bswv9sxrjn 627440 627429 2026-08-15T08:17:34Z Kandarpajit Kallol 6257 627440 wikitext text/x-wiki ===[[সদস্য:AjayDas|অজয় দাস]]=== *[[ছেইণ্ট ছফিয়া কেথেড্ৰেলৰ ঘণ্টা স্তম্ভ]] ===[[সদস্য:Kandarpajit Kallol|কন্দৰ্পজিৎ কল্লোল]]=== *[[কাৰ্পেথিয়ান বায়'স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভ]] 47pug3h4gmzn5tz2fxwuyrj5cqw6ean 627441 627440 2026-08-15T08:17:56Z Kandarpajit Kallol 6257 627441 wikitext text/x-wiki ===[[সদস্য:AjayDas|অজয় দাস]]=== #[[ছেইণ্ট ছফিয়া কেথেড্ৰেলৰ ঘণ্টা স্তম্ভ]] ===[[সদস্য:Kandarpajit Kallol|কন্দৰ্পজিৎ কল্লোল]]=== #[[কাৰ্পেথিয়ান বায়'স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভ]] j7vjdwuuuvq2dcqbi3ngoi3yem5e3k0 627450 627441 2026-08-15T08:44:04Z নৰুনা বৰুৱা 44897 627450 wikitext text/x-wiki ===[[সদস্য:AjayDas|অজয় দাস]]=== #[[ছেইণ্ট ছফিয়া কেথেড্ৰেলৰ ঘণ্টা স্তম্ভ]] ===[[সদস্য:Kandarpajit Kallol|কন্দৰ্পজিৎ কল্লোল]]=== #[[কাৰ্পেথিয়ান বায়'স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভ]] ===[[সদস্য:নৰুনা বৰুৱা|নৰুনা বৰুৱা]]=== #[[গল্ডেন গেট, কিয়েভ]] 9lw930z9oq4u0479r3t05ebczqxuain 0 138766 627426 2026-08-15T07:53:07Z Kandarpajit Kallol 6257 নতুন পৃষ্ঠা: {{Infobox protected area | name = কাৰ্পেথিয়ান বায়’স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভ | alt_name = Карпатський біосферний заповідник | image = Червоні карпатські гори.jpg | image_caption = কাৰ্পেথিয়ান বায়’স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভৰ দৃশ্যসমূহ [[File:Karpatskyi_BZ_logo.svg|250px|center]]... 627426 wikitext text/x-wiki {{Infobox protected area | name = কাৰ্পেথিয়ান বায়’স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভ | alt_name = Карпатський біосферний заповідник | image = Червоні карпатські гори.jpg | image_caption = কাৰ্পেথিয়ান বায়’স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভৰ দৃশ্যসমূহ [[File:Karpatskyi_BZ_logo.svg|250px|center]] ল’গ’ | pushpin_map = Ukraine | pushpin_relief = yes | location = [[ইউক্ৰেইন]] | coordinates = {{coord|48|08|N|23|49|E|format=dms|display=inline,title}} | area = {{convert|57035.8|ha}} | elevation_min= সাগৰ পৃষ্ঠৰ পৰা ১৮০ মি. | elevation_max= সাগৰ পৃষ্ঠৰ পৰা ২০৬১ মি. | established = ১৯৬৮, ১৯৯২ | website = https://kbz.in.ua/en {{Infobox UNESCO World Heritage Site |official_name = [[কাৰ্পেথিয়ান আৰু ইউৰোপৰ অন্যান্য অঞ্চলৰ প্ৰাচীন আৰু প্ৰাথমিক বিচ অৰণ্যসমূহ]] |child = yes |ID = 1133quinquies |year = 2007 |criteria = প্ৰাকৃতিক: ix }} | world_heritage_site=২০০৭ | iucn_category=Ia }} '''কাৰ্পেথিয়ান বায়’স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভ''' ({{lang-uk|Карпатський біосферний заповідник}}) হৈছে [[ইউক্ৰেইন]]ত অৱস্থিত এখন [[বায়’স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভ]] (জীৱমণ্ডল সংৰক্ষিত অঞ্চল)। ই ১৯৬৮ চনত প্ৰতিষ্ঠা হৈছিল আৰু ১৯৯২ চনত [[ইউনেস্ক’]] (UNESCO)ৰ [[বিশ্ব বায়’স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভ নেটৱৰ্ক]]ৰ অন্তৰ্ভুক্ত হৈছিল।<ref>{{Cite web |date=July 2011 |title=Carpathian {{!}} United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization |url=http://www.unesco.org/new/en/natural-sciences/environment/ecological-sciences/biosphere-reserves/europe-north-america/ukraine/carpathian/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20220415014105/http://www.unesco.org/new/en/natural-sciences/environment/ecological-sciences/biosphere-reserves/europe-north-america/ukraine/carpathian/ |archive-date=2022-04-15 |access-date=2023-11-21 |website=UNESCO}}</ref> ২০০৭ চনৰ পৰা এই সংৰক্ষিত অঞ্চলটোৰ এক বৃহৎ অংশ আৰু উজ নদী (Uzh River) ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানৰ কিছু অঞ্চলক ইউনেস্ক’ৰ [[বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ]]ৰ তালিকায়নত [[কাৰ্পেথিয়ান আৰু ইউৰোপৰ অন্যান্য অঞ্চলৰ প্ৰাচীন আৰু প্ৰাথমিক বিচ অৰণ্যসমূহ]] (Ancient and Primeval Beech Forests of the Carpathians and Other Regions of Europe)ৰ অংশ হিচাপে অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। জাকাৰপেটিয়া ওব্লাষ্ট (Zakarpattia Oblast)ৰ পূব অংশত অৱস্থিত এই বায়’স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভখন ছয়টা পৃথক সংৰক্ষিত পৰ্বতমালা (massifs) আৰু দুখন উদ্ভিদ সংৰক্ষিত বনাঞ্চল (zakazniks - চোৰণা হোৰা আৰু য়ুলিভস্কা হোৰা)ৰে গঠিত। ইয়াৰ মুঠ মাটিকালি ৫৭,০৩৫.৮ হেক্টৰ।<ref>{{Cite web |last= |date=2020-02-19 |title=Carpathian Biosphere Reserve, Ukraine |url=https://en.unesco.org/biosphere/eu-na/carpathian |access-date=2023-11-21 |website=UNESCO |language=en}}</ref> সংৰক্ষিত অঞ্চলটোৰ সৰহভাগ অংশই [[প্ৰাচীন অৰণ্য]] (virgin forests)ৰে আবৃত। প্ৰশাসনিকভাৱে এই জীৱমণ্ডল সংৰক্ষিত অঞ্চলটো ইউক্ৰেইনৰ জাকাৰপেটিয়া ওব্লাষ্টৰ চাৰিখন জিলাত বিস্তৃত হৈ আছে। ইউক্ৰেইনীয় কাৰ্পেথিয়ানৰ দুটা পৰ্বতমালা, ক্ৰমে বৰঝাভা (Borzhava) আৰু [[স্বিড’ভেট্‌ছ সংৰক্ষিত পৰ্বতমালা|স্বিড’ভেট্‌ছ]] (Svydovets)ক ইউৰোপ পৰিষদ (Council of Europe) দ্বাৰা প্ৰতিষ্ঠিত পৰিৱেশগতভাৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ সংৰক্ষিত অঞ্চলৰ ‘এমৰেল্ড নেটৱৰ্ক’ (Emerald Network)ৰ অধীনত সুৰক্ষা প্ৰদান কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web |title=Protected Planet {{!}} Carpathian Biosphere Reserve |url=https://www.protectedplanet.net/555719440 |access-date=2023-11-21 |website=Protected Planet |archive-date=2024-05-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240524100347/https://www.protectedplanet.net/555719440 |url-status=live }}</ref> ইয়াত ‘নেচুৰা ২০০০ নেটৱৰ্ক’ (Natura 2000 network)ৰ নিয়মসমূহ প্ৰযোজ্য হয়।<ref>{{Cite web |title=These primeval forests have to make way for a mega-ski resort. Who benefits from the clear-cut? |url=https://www.mo.be/en/reportage/these-primeval-forests-have-make-way-mega-ski-resort-who-benefits-clear-cut |access-date=2023-11-21 |website=MO* |language=en |archive-date=2024-05-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240524100353/https://www.mo.be/en/reportage/these-primeval-forests-have-make-way-mega-ski-resort-who-benefits-clear-cut |url-status=live }}</ref> এই অঞ্চলটো কাৰ্পেথিয়ান ৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰকৃতি উদ্যান (Carpathian National Nature Park)ৰ কাষতে অৱস্থিত। ==আঞ্চলিক বিভাজন== কাৰ্পেথিয়ান বায়’স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভৰ অঞ্চলসমূহক কেইবাটাও কাৰ্যবাহী মণ্ডলত বিভক্ত কৰা হৈছে: মূল মণ্ডল বা ক’ৰ জ’ন (A), বাফাৰ জ’ন (B), নিয়ন্ত্ৰিত সুৰক্ষিত ব্যৱস্থাৰ মণ্ডল (D) আৰু মানৱ-প্ৰভাৱিত ভূ-দৃশ্য বা এনথ্ৰ’প’জেনিক লেণ্ডস্কেপ (C)। প্ৰাকৃতিক সম্পদ ব্যৱহাৰৰ নিয়মসমূহৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি ইহঁত ইটো সিটোৰ পৰা পৃথক। এই বিভাজনে প্ৰকৃতি সংৰক্ষণৰ প্ৰয়োজনীয়তা আৰু স্থানীয় লোকসকলৰ চাহিদাৰ মাজত এক উপযুক্ত ভাৰসাম্য বজাই ৰখাত সহায় কৰে। ==গঠন== [[File:За селом 2.jpg|thumb|[[ৰাখিভ]] (Rakhiv) নগৰৰ বহিঃভাগত এক শৰৎকালীন ৰাতিপূৱা]] [[File:Долина нарцисів 2010 04160180.JPG|thumb|[[নাৰ্চিছাছ উপত্যকা]]]] [[File:Карпатський туманний ранок.jpg|right|thumb|ডাৱৰৰ সাগৰ (sea of clouds)]] এই জীৱমণ্ডল সংৰক্ষিত অঞ্চলটো ছয়টা পৃথক সংৰক্ষিত পৰ্বতমালা (massifs) আৰু দুখন উদ্ভিদ সংৰক্ষিত বনাঞ্চল (zakazniks)ৰ দ্বাৰা গঠিত: * [[চোৰণোহোৰা]] (Chornohora) সংৰক্ষিত পৰ্বতমালা * [[স্বিড’ভেট্‌ছ সংৰক্ষিত পৰ্বতমালা]] (Svydovets) * মাৰ্মোৰোছ (Marmorosh) সংৰক্ষিত পৰ্বতমালা * কুজিয় (Kuziy) সংৰক্ষিত পৰ্বতমালা * উহোলকা আৰু শ্বাইৰোকা লুজানকা (Uholka and Shyroka Luzhanka) সংৰক্ষিত পৰ্বতমালা * [[নাৰ্চিছাছ উপত্যকা|সংৰক্ষিত পৰ্বতমালা "ডোলিনা নাৰ্চিচিভ"]] (নাৰ্চিছাছ উপত্যকা) * উদ্ভিদ সংৰক্ষিত বনাঞ্চল "চোৰণা হোৰা" (ক’লা পাহাৰ) * উদ্ভিদ সংৰক্ষিত বনাঞ্চল "য়ুলিভস্কা হোৰা" (জুলিয়াছ পাহাৰ) চোৰণোহোৰা সংৰক্ষিত পৰ্বতমালাটো পূব বেস্কিড্‌ছ (Beskids) আৰু [[ইউক্ৰেইনীয় কাৰ্পেথিয়ান]]ৰ আটাইতকৈ ওখ পৰ্বতমালা চোৰণোহোৰাৰ দক্ষিণ অংশত অৱস্থিত। ইয়াৰ মুঠ মাটিকালি ১৬,৩৭৫ হেক্টৰ। স্বিড’ভেট্‌ছ সংৰক্ষিত পৰ্বতমালাৰ মাটিকালি ৬,৫৮০ হেক্টৰ আৰু ই স্বিড’ভেট্‌ছ পৰ্বতমালাৰ আটাইতকৈ ওখ অংশত, সাগৰ পৃষ্ঠৰ পৰা ৬০০–১৮৮৩ মিটাৰ উচ্চতাত অৱস্থিত। মাৰ্মোৰোছ সংৰক্ষিত পৰ্বতমালাটো ৰাখিভ (Rakhiv) পাহাৰৰ উত্তৰ অংশত অৱস্থিত আৰু ই সাগৰ পৃষ্ঠৰ পৰা ৭handle–১৯৪০ মিটাৰ উচ্চতাত ৮,৯৯০ হেক্টৰ অঞ্চল আগুৰি আছে। কুজিয় সংৰক্ষিত পৰ্বতমালাটো স্বিড’ভেট্‌ছ পৰ্বতমালাৰ দক্ষিণ শাখাত সাগৰ পৃষ্ঠৰ পৰা ৩৫০–১৪০৯ মিটাৰ উচ্চতাত অৱস্থিত। ইয়াৰ মুঠ মাটিকালি ৪,৯২৫ হেক্টৰ আৰু এই সমগ্ৰ অঞ্চলটো অৰণ্যৰে আবৃত। উহোলকা আৰু শ্বাইৰোকা লুজানকা সংৰক্ষিত পৰ্বতমালাটো ক্ৰাচনা (Krasna) আৰু মেনচিল (Menchil) পাহাৰৰ ঘাঁহনিৰ দক্ষিণ ঢালত, সাগৰ পৃষ্ঠৰ পৰা ৪০০–১২৮০ মিটাৰ উচ্চতাত অৱস্থিত। এই সুৰক্ষিত অঞ্চলটোৰ মুঠ মাটিকালি ১৫,৫৮০ হেক্টৰ। "নাৰ্চিছাছ উপত্যকা" সংৰক্ষিত পৰ্বতমালাটো খুষ্টস্কো-চোলোটভিনস্কা (Khustsko-Solotvynska) উপত্যকাৰ পশ্চিম দিশত, সাগৰ পৃষ্ঠৰ পৰা ১৮০–২০০ মিটাৰ উচ্চতাত খুষ্টেটছ (Khustets) নদীৰ প্লাৱনভূমিত অৱস্থিত। "চোৰণা হোৰা" উদ্ভিদ সংৰক্ষিত বনাঞ্চলখনে আগ্নেয়গিৰি কাৰ্পেথিয়ানৰ হুটিনস্কি (Hutynskiy) পৰ্বতমালাৰ অন্তৰ্গত চোৰণাহোৰা পাহাৰৰ ৮২৩ হেক্টৰ অঞ্চল আগুৰি আছে। ইয়াক ১৯৭৪ চনত ওক (oak), হৰ্ণবীম-ওক, ওক-বিচ আৰু বিচ-ওক অৰণ্য সংৰক্ষণৰ বাবে প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল আৰু ১৯৯৭ চনত ই কাৰ্পেথিয়ান বায়’স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভৰ অংশ হৈ পৰে। "য়ুলিভস্কা হোৰা" উদ্ভিদ সংৰক্ষিত বনাঞ্চলখনে ব্যহোৰলাট-হুটিনস্কি (Vyhorlat-Hutynskiy) আগ্নেয়গিৰি পৰ্বতমালাৰ য়ুলিভস্কি পাহাৰৰ ঢালত ১৭৬ হেক্টৰ অঞ্চল আৱৰি আছে। ১৯৭৪ চনত প্ৰতিষ্ঠিত এই বনাঞ্চলখন ১৯৯৭ চনত কাৰ্পেথিয়ান ৰিজাৰ্ভৰ অন্তৰ্ভুক্ত হয়। বহুতো তাপ-প্ৰিয় [[বালকান উপদ্বীপ|বালকান]] আৰু [[ভূমধ্যসাগৰীয় অঞ্চল|ভূমধ্যসাগৰীয়]] প্ৰজাতিৰ দ্বাৰা গঠিত ওক-বননি (oak-groves) সংৰক্ষণ কৰাই ইয়াৰ মূল উদ্দেশ্য। সমগ্ৰ ইউক্ৰেইনীয় কাৰ্পেথিয়ানৰ ভিতৰত ইয়াৰ জলবায়ু আটাইতকৈ উষ্ম। ==উদ্ভিদ আৰু প্ৰাণীজগত== এই সংৰক্ষিত অঞ্চলৰ উদ্ভিদজগতত ([[flora]]) ২৬২ প্ৰজাতিৰ ভেঁকুৰ (fungi), ৩৯২ প্ৰজাতিৰ লাইকেন (lichens), ৪৪০ প্ৰজাতিৰ শেলাই (mosses) আৰু ১,MD২ প্ৰজাতিৰ নলীকাযুক্ত উদ্ভিদ (vascular plants) পোৱা যায়। ইয়াৰ উপৰিও জলজ শেলাইৰ (algal flora) ৪৬৫টা প্ৰজাতি ইয়াত আছে। এই উদ্যানৰ ৬৪টা উদ্ভিদ প্ৰজাতিক ইউক্ৰেইনৰ ৰেড বুকৰ লগতে [[আইইউচিএন]] (IUCN) আৰু ইউৰোপীয় ৰেড লিষ্টত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। কাৰ্পেথিয়ান বায়’স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভৰ প্ৰাণীজগতত ([[fauna]]) ৬৪ প্ৰজাতিৰ স্তন্যপায়ী প্ৰাণী, ১৭৩ প্ৰজাতিৰ চৰাই, ৯ প্ৰজাতিৰ সৰীসৃপ, ১৩ প্ৰজাতিৰ উভচৰ, ২৩ প্ৰজাতিৰ মাছ আৰু ১০,০০০ তকৈও অধিক অমেৰুদণ্ডী প্ৰাণী আছে। ইয়াৰে ৭২টা প্ৰজাতিক ইউক্ৰেইনৰ ৰেড ডেটা বুক, আইইউচিএন আৰু ইউৰোপীয় ৰেড লিষ্টত স্থান দিয়া হৈছে। ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Commonscat|Carpathian Biosphere Reserve}} * [https://kbz.in.ua/en কাৰ্পেথিয়ান বায়’স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভ]ৰ চৰকাৰী ৱেবছাইট * [http://cbr.nature.org.ua/new_u.htm সংৰক্ষিত অঞ্চলটোৰ বিভিন্ন ভাগৰ বিস্তাৰিত তথ্য (ইউক্ৰেইনীয় ভাষাত)] sox6air26u93ljfssj8lyxy81iynnd3 627433 627426 2026-08-15T08:07:38Z Kandarpajit Kallol 6257 /* */ 627433 wikitext text/x-wiki {{Infobox protected area | name = কাৰ্পেথিয়ান বায়’স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভ | alt_name = Карпатський біосферний заповідник | image = Червоні карпатські гори.jpg | image_caption = কাৰ্পেথিয়ান বায়’স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভৰ দৃশ্যসমূহ [[File:Karpatskyi_BZ_logo.svg|250px|center]] ল’গ’ | pushpin_map = Ukraine | pushpin_relief = yes | location = [[ইউক্ৰেইন]] | coordinates = {{coord|48|08|N|23|49|E|format=dms|display=inline,title}} | area = ৫৭,০৩৫.৮ হেক্টৰ | elevation_min= সাগৰ পৃষ্ঠৰ পৰা ১৮০ মি. | elevation_max= সাগৰ পৃষ্ঠৰ পৰা ২০৬১ মি. | established = ১৯৬৮, ১৯৯২ | website = https://kbz.in.ua/en {{Infobox UNESCO World Heritage Site |official_name = [[কাৰ্পেথিয়ান আৰু ইউৰোপৰ অন্যান্য অঞ্চলৰ প্ৰাচীন আৰু প্ৰাথমিক বিচ অৰণ্যসমূহ]] |child = yes |ID = 1133quinquies |year = 2007 |criteria = প্ৰাকৃতিক: ix }} | world_heritage_site=২০০৭ | iucn_category=Ia }} '''কাৰ্পেথিয়ান বায়’স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভ''' (ইউক্ৰেইনীয়ান: Карпатський біосферний заповідник) হৈছে [[ইউক্ৰেইন]]ত অৱস্থিত এখন জীৱমণ্ডল সংৰক্ষিত অঞ্চল (বায়’স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভ)। ই ১৯৬৮ চনত প্ৰতিষ্ঠা হৈছিল আৰু ১৯৯২ চনত [[ইউনেস্ক’]]ৰ বিশ্ব বায়’স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভ নেটৱৰ্কৰ অন্তৰ্ভুক্ত হৈছিল।<ref>{{Cite web |date=July 2011 |title=Carpathian {{!}} United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization |url=http://www.unesco.org/new/en/natural-sciences/environment/ecological-sciences/biosphere-reserves/europe-north-america/ukraine/carpathian/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20220415014105/http://www.unesco.org/new/en/natural-sciences/environment/ecological-sciences/biosphere-reserves/europe-north-america/ukraine/carpathian/ |archive-date=2022-04-15 |access-date=2023-11-21 |website=UNESCO}}</ref> ২০০৭ চনৰ পৰা এই সংৰক্ষিত অঞ্চলটোৰ এক বৃহৎ অংশ আৰু উজ নদী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানৰ কিছু অঞ্চলক ইউনেস্ক’ৰ [[বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ]]ৰ তালিকায়নত কাৰ্পেথিয়ান আৰু ইউৰোপৰ অন্যান্য অঞ্চলৰ প্ৰাচীন আৰু প্ৰাথমিক বিচ অৰণ্যসমূহৰ অংশ হিচাপে অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। জাকাৰপেটিয়া ওব্লাষ্টৰ পূব অংশত অৱস্থিত এই বায়’স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভখন ছয়টা পৃথক সংৰক্ষিত পৰ্বতমালা (massifs) আৰু দুখন উদ্ভিদ সংৰক্ষিত বনাঞ্চল (zakazniks - চোৰণা হোৰা আৰু য়ুলিভস্কা হোৰা)ৰে গঠিত। ইয়াৰ মুঠ মাটিকালি ৫৭,০৩৫.৮ হেক্টৰ।<ref>{{Cite web |last= |date=2020-02-19 |title=Carpathian Biosphere Reserve, Ukraine |url=https://en.unesco.org/biosphere/eu-na/carpathian |access-date=2023-11-21 |website=UNESCO |language=en}}</ref> সংৰক্ষিত অঞ্চলটোৰ সৰহভাগ অংশই প্ৰাচীন অৰণ্যৰে আবৃত। প্ৰশাসনিকভাৱে এই জীৱমণ্ডল সংৰক্ষিত অঞ্চলটো ইউক্ৰেইনৰ জাকাৰপেটিয়া ওব্লাষ্টৰ চাৰিখন জিলাত বিস্তৃত হৈ আছে। ইউক্ৰেইনীয় কাৰ্পেথিয়ানৰ দুটা পৰ্বতমালা, ক্ৰমে বৰঝাভা আৰু স্বিড’ভেট্‌ছক ইউৰোপ পৰিষদ দ্বাৰা প্ৰতিষ্ঠিত পৰিৱেশগতভাৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ সংৰক্ষিত অঞ্চলৰ এমৰেল্ড নেটৱৰ্কৰ অধীনত সুৰক্ষা প্ৰদান কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web |title=Protected Planet {{!}} Carpathian Biosphere Reserve |url=https://www.protectedplanet.net/555719440 |access-date=2023-11-21 |website=Protected Planet |archive-date=2024-05-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240524100347/https://www.protectedplanet.net/555719440 |url-status=live }}</ref> ইয়াত নেচুৰা ২০০০ নেটৱৰ্কৰ নিয়মসমূহ প্ৰযোজ্য হয়।<ref>{{Cite web |title=These primeval forests have to make way for a mega-ski resort. Who benefits from the clear-cut? |url=https://www.mo.be/en/reportage/these-primeval-forests-have-make-way-mega-ski-resort-who-benefits-clear-cut |access-date=2023-11-21 |website=MO* |language=en |archive-date=2024-05-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240524100353/https://www.mo.be/en/reportage/these-primeval-forests-have-make-way-mega-ski-resort-who-benefits-clear-cut |url-status=live }}</ref> এই অঞ্চলটো কাৰ্পেথিয়ান ৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰকৃতি উদ্যানৰ কাষতে অৱস্থিত। ==আঞ্চলিক বিভাজন== কাৰ্পেথিয়ান বায়’স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভৰ অঞ্চলসমূহক কেইবাটাও কাৰ্যবাহী মণ্ডলত বিভক্ত কৰা হৈছে: মূল মণ্ডল বা ক’ৰ জ’ন (A), বাফাৰ জ’ন (B), নিয়ন্ত্ৰিত সুৰক্ষিত ব্যৱস্থাৰ মণ্ডল (D) আৰু মানৱ-প্ৰভাৱিত ভূ-দৃশ্য বা এনথ্ৰ’প’জেনিক লেণ্ডস্কেপ (C)। প্ৰাকৃতিক সম্পদ ব্যৱহাৰৰ নিয়মসমূহৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি ইহঁত ইটো সিটোৰ পৰা পৃথক। এই বিভাজনে প্ৰকৃতি সংৰক্ষণৰ প্ৰয়োজনীয়তা আৰু স্থানীয় লোকসকলৰ চাহিদাৰ মাজত এক উপযুক্ত ভাৰসাম্য বজাই ৰখাত সহায় কৰে। ==গঠন== [[File:За селом 2.jpg|thumb|[[ৰাখিভ]] (Rakhiv) নগৰৰ বহিঃভাগত এক শৰৎকালীন ৰাতিপূৱা]] [[File:Долина нарцисів 2010 04160180.JPG|thumb|[[নাৰ্চিছাছ উপত্যকা]]]] [[File:Карпатський туманний ранок.jpg|right|thumb|ডাৱৰৰ সাগৰ (sea of clouds)]] এই জীৱমণ্ডল সংৰক্ষিত অঞ্চলটো ছয়টা পৃথক সংৰক্ষিত পৰ্বতমালা (massifs) আৰু দুখন উদ্ভিদ সংৰক্ষিত বনাঞ্চল (zakazniks)ৰ দ্বাৰা গঠিত: * [[চোৰণোহোৰা]] (Chornohora) সংৰক্ষিত পৰ্বতমালা * [[স্বিড’ভেট্‌ছ সংৰক্ষিত পৰ্বতমালা]] (Svydovets) * মাৰ্মোৰোছ (Marmorosh) সংৰক্ষিত পৰ্বতমালা * কুজিয় (Kuziy) সংৰক্ষিত পৰ্বতমালা * উহোলকা আৰু শ্বাইৰোকা লুজানকা (Uholka and Shyroka Luzhanka) সংৰক্ষিত পৰ্বতমালা * [[নাৰ্চিছাছ উপত্যকা|সংৰক্ষিত পৰ্বতমালা "ডোলিনা নাৰ্চিচিভ"]] (নাৰ্চিছাছ উপত্যকা) * উদ্ভিদ সংৰক্ষিত বনাঞ্চল "চোৰণা হোৰা" (ক’লা পাহাৰ) * উদ্ভিদ সংৰক্ষিত বনাঞ্চল "য়ুলিভস্কা হোৰা" (জুলিয়াছ পাহাৰ) চোৰণোহোৰা সংৰক্ষিত পৰ্বতমালাটো পূব বেস্কিড্‌ছ (Beskids) আৰু [[ইউক্ৰেইনীয় কাৰ্পেথিয়ান]]ৰ আটাইতকৈ ওখ পৰ্বতমালা চোৰণোহোৰাৰ দক্ষিণ অংশত অৱস্থিত। ইয়াৰ মুঠ মাটিকালি ১৬,৩৭৫ হেক্টৰ। স্বিড’ভেট্‌ছ সংৰক্ষিত পৰ্বতমালাৰ মাটিকালি ৬,৫৮০ হেক্টৰ আৰু ই স্বিড’ভেট্‌ছ পৰ্বতমালাৰ আটাইতকৈ ওখ অংশত, সাগৰ পৃষ্ঠৰ পৰা ৬০০–১৮৮৩ মিটাৰ উচ্চতাত অৱস্থিত। মাৰ্মোৰোছ সংৰক্ষিত পৰ্বতমালাটো ৰাখিভ (Rakhiv) পাহাৰৰ উত্তৰ অংশত অৱস্থিত আৰু ই সাগৰ পৃষ্ঠৰ পৰা ৭handle–১৯৪০ মিটাৰ উচ্চতাত ৮,৯৯০ হেক্টৰ অঞ্চল আগুৰি আছে। কুজিয় সংৰক্ষিত পৰ্বতমালাটো স্বিড’ভেট্‌ছ পৰ্বতমালাৰ দক্ষিণ শাখাত সাগৰ পৃষ্ঠৰ পৰা ৩৫০–১৪০৯ মিটাৰ উচ্চতাত অৱস্থিত। ইয়াৰ মুঠ মাটিকালি ৪,৯২৫ হেক্টৰ আৰু এই সমগ্ৰ অঞ্চলটো অৰণ্যৰে আবৃত। উহোলকা আৰু শ্বাইৰোকা লুজানকা সংৰক্ষিত পৰ্বতমালাটো ক্ৰাচনা (Krasna) আৰু মেনচিল (Menchil) পাহাৰৰ ঘাঁহনিৰ দক্ষিণ ঢালত, সাগৰ পৃষ্ঠৰ পৰা ৪০০–১২৮০ মিটাৰ উচ্চতাত অৱস্থিত। এই সুৰক্ষিত অঞ্চলটোৰ মুঠ মাটিকালি ১৫,৫৮০ হেক্টৰ। "নাৰ্চিছাছ উপত্যকা" সংৰক্ষিত পৰ্বতমালাটো খুষ্টস্কো-চোলোটভিনস্কা (Khustsko-Solotvynska) উপত্যকাৰ পশ্চিম দিশত, সাগৰ পৃষ্ঠৰ পৰা ১৮০–২০০ মিটাৰ উচ্চতাত খুষ্টেটছ (Khustets) নদীৰ প্লাৱনভূমিত অৱস্থিত। "চোৰণা হোৰা" উদ্ভিদ সংৰক্ষিত বনাঞ্চলখনে আগ্নেয়গিৰি কাৰ্পেথিয়ানৰ হুটিনস্কি (Hutynskiy) পৰ্বতমালাৰ অন্তৰ্গত চোৰণাহোৰা পাহাৰৰ ৮২৩ হেক্টৰ অঞ্চল আগুৰি আছে। ইয়াক ১৯৭৪ চনত ওক (oak), হৰ্ণবীম-ওক, ওক-বিচ আৰু বিচ-ওক অৰণ্য সংৰক্ষণৰ বাবে প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল আৰু ১৯৯৭ চনত ই কাৰ্পেথিয়ান বায়’স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভৰ অংশ হৈ পৰে। "য়ুলিভস্কা হোৰা" উদ্ভিদ সংৰক্ষিত বনাঞ্চলখনে ব্যহোৰলাট-হুটিনস্কি (Vyhorlat-Hutynskiy) আগ্নেয়গিৰি পৰ্বতমালাৰ য়ুলিভস্কি পাহাৰৰ ঢালত ১৭৬ হেক্টৰ অঞ্চল আৱৰি আছে। ১৯৭৪ চনত প্ৰতিষ্ঠিত এই বনাঞ্চলখন ১৯৯৭ চনত কাৰ্পেথিয়ান ৰিজাৰ্ভৰ অন্তৰ্ভুক্ত হয়। বহুতো তাপ-প্ৰিয় [[বালকান উপদ্বীপ|বালকান]] আৰু [[ভূমধ্যসাগৰীয় অঞ্চল|ভূমধ্যসাগৰীয়]] প্ৰজাতিৰ দ্বাৰা গঠিত ওক-বননি (oak-groves) সংৰক্ষণ কৰাই ইয়াৰ মূল উদ্দেশ্য। সমগ্ৰ ইউক্ৰেইনীয় কাৰ্পেথিয়ানৰ ভিতৰত ইয়াৰ জলবায়ু আটাইতকৈ উষ্ম। ==উদ্ভিদ আৰু প্ৰাণীজগত== এই সংৰক্ষিত অঞ্চলৰ উদ্ভিদজগতত ([[flora]]) ২৬২ প্ৰজাতিৰ ভেঁকুৰ (fungi), ৩৯২ প্ৰজাতিৰ লাইকেন (lichens), ৪৪০ প্ৰজাতিৰ শেলাই (mosses) আৰু ১,MD২ প্ৰজাতিৰ নলীকাযুক্ত উদ্ভিদ (vascular plants) পোৱা যায়। ইয়াৰ উপৰিও জলজ শেলাইৰ (algal flora) ৪৬৫টা প্ৰজাতি ইয়াত আছে। এই উদ্যানৰ ৬৪টা উদ্ভিদ প্ৰজাতিক ইউক্ৰেইনৰ ৰেড বুকৰ লগতে [[আইইউচিএন]] (IUCN) আৰু ইউৰোপীয় ৰেড লিষ্টত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। কাৰ্পেথিয়ান বায়’স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভৰ প্ৰাণীজগতত ([[fauna]]) ৬৪ প্ৰজাতিৰ স্তন্যপায়ী প্ৰাণী, ১৭৩ প্ৰজাতিৰ চৰাই, ৯ প্ৰজাতিৰ সৰীসৃপ, ১৩ প্ৰজাতিৰ উভচৰ, ২৩ প্ৰজাতিৰ মাছ আৰু ১০,০০০ তকৈও অধিক অমেৰুদণ্ডী প্ৰাণী আছে। ইয়াৰে ৭২টা প্ৰজাতিক ইউক্ৰেইনৰ ৰেড ডেটা বুক, আইইউচিএন আৰু ইউৰোপীয় ৰেড লিষ্টত স্থান দিয়া হৈছে। ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Commonscat|Carpathian Biosphere Reserve}} * [https://kbz.in.ua/en কাৰ্পেথিয়ান বায়’স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভ]ৰ চৰকাৰী ৱেবছাইট * [http://cbr.nature.org.ua/new_u.htm সংৰক্ষিত অঞ্চলটোৰ বিভিন্ন ভাগৰ বিস্তাৰিত তথ্য (ইউক্ৰেইনীয় ভাষাত)] bcrw1ww0rxvh91bvf2v0u41dxsln3x0 627434 627433 2026-08-15T08:10:14Z Kandarpajit Kallol 6257 /* গঠন */ 627434 wikitext text/x-wiki {{Infobox protected area | name = কাৰ্পেথিয়ান বায়’স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভ | alt_name = Карпатський біосферний заповідник | image = Червоні карпатські гори.jpg | image_caption = কাৰ্পেথিয়ান বায়’স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভৰ দৃশ্যসমূহ [[File:Karpatskyi_BZ_logo.svg|250px|center]] ল’গ’ | pushpin_map = Ukraine | pushpin_relief = yes | location = [[ইউক্ৰেইন]] | coordinates = {{coord|48|08|N|23|49|E|format=dms|display=inline,title}} | area = ৫৭,০৩৫.৮ হেক্টৰ | elevation_min= সাগৰ পৃষ্ঠৰ পৰা ১৮০ মি. | elevation_max= সাগৰ পৃষ্ঠৰ পৰা ২০৬১ মি. | established = ১৯৬৮, ১৯৯২ | website = https://kbz.in.ua/en {{Infobox UNESCO World Heritage Site |official_name = [[কাৰ্পেথিয়ান আৰু ইউৰোপৰ অন্যান্য অঞ্চলৰ প্ৰাচীন আৰু প্ৰাথমিক বিচ অৰণ্যসমূহ]] |child = yes |ID = 1133quinquies |year = 2007 |criteria = প্ৰাকৃতিক: ix }} | world_heritage_site=২০০৭ | iucn_category=Ia }} '''কাৰ্পেথিয়ান বায়’স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভ''' (ইউক্ৰেইনীয়ান: Карпатський біосферний заповідник) হৈছে [[ইউক্ৰেইন]]ত অৱস্থিত এখন জীৱমণ্ডল সংৰক্ষিত অঞ্চল (বায়’স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভ)। ই ১৯৬৮ চনত প্ৰতিষ্ঠা হৈছিল আৰু ১৯৯২ চনত [[ইউনেস্ক’]]ৰ বিশ্ব বায়’স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভ নেটৱৰ্কৰ অন্তৰ্ভুক্ত হৈছিল।<ref>{{Cite web |date=July 2011 |title=Carpathian {{!}} United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization |url=http://www.unesco.org/new/en/natural-sciences/environment/ecological-sciences/biosphere-reserves/europe-north-america/ukraine/carpathian/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20220415014105/http://www.unesco.org/new/en/natural-sciences/environment/ecological-sciences/biosphere-reserves/europe-north-america/ukraine/carpathian/ |archive-date=2022-04-15 |access-date=2023-11-21 |website=UNESCO}}</ref> ২০০৭ চনৰ পৰা এই সংৰক্ষিত অঞ্চলটোৰ এক বৃহৎ অংশ আৰু উজ নদী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানৰ কিছু অঞ্চলক ইউনেস্ক’ৰ [[বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ]]ৰ তালিকায়নত কাৰ্পেথিয়ান আৰু ইউৰোপৰ অন্যান্য অঞ্চলৰ প্ৰাচীন আৰু প্ৰাথমিক বিচ অৰণ্যসমূহৰ অংশ হিচাপে অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। জাকাৰপেটিয়া ওব্লাষ্টৰ পূব অংশত অৱস্থিত এই বায়’স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভখন ছয়টা পৃথক সংৰক্ষিত পৰ্বতমালা (massifs) আৰু দুখন উদ্ভিদ সংৰক্ষিত বনাঞ্চল (zakazniks - চোৰণা হোৰা আৰু য়ুলিভস্কা হোৰা)ৰে গঠিত। ইয়াৰ মুঠ মাটিকালি ৫৭,০৩৫.৮ হেক্টৰ।<ref>{{Cite web |last= |date=2020-02-19 |title=Carpathian Biosphere Reserve, Ukraine |url=https://en.unesco.org/biosphere/eu-na/carpathian |access-date=2023-11-21 |website=UNESCO |language=en}}</ref> সংৰক্ষিত অঞ্চলটোৰ সৰহভাগ অংশই প্ৰাচীন অৰণ্যৰে আবৃত। প্ৰশাসনিকভাৱে এই জীৱমণ্ডল সংৰক্ষিত অঞ্চলটো ইউক্ৰেইনৰ জাকাৰপেটিয়া ওব্লাষ্টৰ চাৰিখন জিলাত বিস্তৃত হৈ আছে। ইউক্ৰেইনীয় কাৰ্পেথিয়ানৰ দুটা পৰ্বতমালা, ক্ৰমে বৰঝাভা আৰু স্বিড’ভেট্‌ছক ইউৰোপ পৰিষদ দ্বাৰা প্ৰতিষ্ঠিত পৰিৱেশগতভাৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ সংৰক্ষিত অঞ্চলৰ এমৰেল্ড নেটৱৰ্কৰ অধীনত সুৰক্ষা প্ৰদান কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web |title=Protected Planet {{!}} Carpathian Biosphere Reserve |url=https://www.protectedplanet.net/555719440 |access-date=2023-11-21 |website=Protected Planet |archive-date=2024-05-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240524100347/https://www.protectedplanet.net/555719440 |url-status=live }}</ref> ইয়াত নেচুৰা ২০০০ নেটৱৰ্কৰ নিয়মসমূহ প্ৰযোজ্য হয়।<ref>{{Cite web |title=These primeval forests have to make way for a mega-ski resort. Who benefits from the clear-cut? |url=https://www.mo.be/en/reportage/these-primeval-forests-have-make-way-mega-ski-resort-who-benefits-clear-cut |access-date=2023-11-21 |website=MO* |language=en |archive-date=2024-05-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240524100353/https://www.mo.be/en/reportage/these-primeval-forests-have-make-way-mega-ski-resort-who-benefits-clear-cut |url-status=live }}</ref> এই অঞ্চলটো কাৰ্পেথিয়ান ৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰকৃতি উদ্যানৰ কাষতে অৱস্থিত। ==আঞ্চলিক বিভাজন== কাৰ্পেথিয়ান বায়’স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভৰ অঞ্চলসমূহক কেইবাটাও কাৰ্যবাহী মণ্ডলত বিভক্ত কৰা হৈছে: মূল মণ্ডল বা ক’ৰ জ’ন (A), বাফাৰ জ’ন (B), নিয়ন্ত্ৰিত সুৰক্ষিত ব্যৱস্থাৰ মণ্ডল (D) আৰু মানৱ-প্ৰভাৱিত ভূ-দৃশ্য বা এনথ্ৰ’প’জেনিক লেণ্ডস্কেপ (C)। প্ৰাকৃতিক সম্পদ ব্যৱহাৰৰ নিয়মসমূহৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি ইহঁত ইটো সিটোৰ পৰা পৃথক। এই বিভাজনে প্ৰকৃতি সংৰক্ষণৰ প্ৰয়োজনীয়তা আৰু স্থানীয় লোকসকলৰ চাহিদাৰ মাজত এক উপযুক্ত ভাৰসাম্য বজাই ৰখাত সহায় কৰে। ==গঠন== [[File:За селом 2.jpg|thumb|ৰাখিভ নগৰৰ বহিঃভাগত এক শৰৎকালীন ৰাতিপূৱা]] [[File:Долина нарцисів 2010 04160180.JPG|thumb|[[নাৰ্চিছাছ উপত্যকা]]]] [[File:Карпатський туманний ранок.jpg|right|thumb|ডাৱৰৰ সাগৰ (sea of clouds)]] এই জীৱমণ্ডল সংৰক্ষিত অঞ্চলটো ছয়টা পৃথক সংৰক্ষিত পৰ্বতমালা (massifs) আৰু দুখন উদ্ভিদ সংৰক্ষিত বনাঞ্চল (zakazniks)ৰ দ্বাৰা গঠিত: * চোৰণোহোৰা সংৰক্ষিত পৰ্বতমালা * স্বিড’ভেট্‌ছ সংৰক্ষিত পৰ্বতমালা * মাৰ্মোৰোছ সংৰক্ষিত পৰ্বতমালা * কুজিয় সংৰক্ষিত পৰ্বতমালা * উহোলকা আৰু শ্বাইৰোকা লুজানকা সংৰক্ষিত পৰ্বতমালা * সংৰক্ষিত পৰ্বতমালা "ডোলিনা নাৰ্চিচিভ" (নাৰ্চিছাছ উপত্যকা) * উদ্ভিদ সংৰক্ষিত বনাঞ্চল "চোৰণা হোৰা" (ক’লা পাহাৰ) * উদ্ভিদ সংৰক্ষিত বনাঞ্চল "য়ুলিভস্কা হোৰা" (জুলিয়াছ পাহাৰ) চোৰণোহোৰা সংৰক্ষিত পৰ্বতমালাটো পূব বেস্কিড্‌ছ আৰু ইউক্ৰেইনীয় কাৰ্পেথিয়ানৰ আটাইতকৈ ওখ পৰ্বতমালা চোৰণোহোৰাৰ দক্ষিণ অংশত অৱস্থিত। ইয়াৰ মুঠ মাটিকালি ১৬,৩৭৫ হেক্টৰ। স্বিড’ভেট্‌ছ সংৰক্ষিত পৰ্বতমালাৰ মাটিকালি ৬,৫৮০ হেক্টৰ আৰু ই স্বিড’ভেট্‌ছ পৰ্বতমালাৰ আটাইতকৈ ওখ অংশত, সাগৰ পৃষ্ঠৰ পৰা ৬০০–১৮৮৩ মিটাৰ উচ্চতাত অৱস্থিত। মাৰ্মোৰোছ সংৰক্ষিত পৰ্বতমালাটো ৰাখিভ পাহাৰৰ উত্তৰ অংশত অৱস্থিত আৰু ই সাগৰ পৃষ্ঠৰ পৰা ৭handle–১৯৪০ মিটাৰ উচ্চতাত ৮,৯৯০ হেক্টৰ অঞ্চল আগুৰি আছে। কুজিয় সংৰক্ষিত পৰ্বতমালাটো স্বিড’ভেট্‌ছ পৰ্বতমালাৰ দক্ষিণ শাখাত সাগৰ পৃষ্ঠৰ পৰা ৩৫০–১৪০৯ মিটাৰ উচ্চতাত অৱস্থিত। ইয়াৰ মুঠ মাটিকালি ৪,৯২৫ হেক্টৰ আৰু এই সমগ্ৰ অঞ্চলটো অৰণ্যৰে আবৃত। উহোলকা আৰু শ্বাইৰোকা লুজানকা সংৰক্ষিত পৰ্বতমালাটো ক্ৰাচনা আৰু মেনচিল পাহাৰৰ ঘাঁহনিৰ দক্ষিণ ঢালত, সাগৰ পৃষ্ঠৰ পৰা ৪০০–১২৮০ মিটাৰ উচ্চতাত অৱস্থিত। এই সুৰক্ষিত অঞ্চলটোৰ মুঠ মাটিকালি ১৫,৫৮০ হেক্টৰ। "নাৰ্চিছাছ উপত্যকা" সংৰক্ষিত পৰ্বতমালাটো খুষ্টস্কো-চোলোটভিনস্কা উপত্যকাৰ পশ্চিম দিশত, সাগৰ পৃষ্ঠৰ পৰা ১৮০–২০০ মিটাৰ উচ্চতাত খুষ্টেটছ নদীৰ প্লাৱনভূমিত অৱস্থিত। "চোৰণা হোৰা" উদ্ভিদ সংৰক্ষিত বনাঞ্চলখনে আগ্নেয়গিৰি কাৰ্পেথিয়ানৰ হুটিনস্কি পৰ্বতমালাৰ অন্তৰ্গত চোৰণাহোৰা পাহাৰৰ ৮২৩ হেক্টৰ অঞ্চল আগুৰি আছে। ইয়াক ১৯৭৪ চনত ওক, হৰ্ণবীম-ওক, ওক-বিচ আৰু বিচ-ওক অৰণ্য সংৰক্ষণৰ বাবে প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল আৰু ১৯৯৭ চনত ই কাৰ্পেথিয়ান বায়’স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভৰ অংশ হৈ পৰে। "য়ুলিভস্কা হোৰা" উদ্ভিদ সংৰক্ষিত বনাঞ্চলখনে ব্যহোৰলাট-হুটিনস্কি আগ্নেয়গিৰি পৰ্বতমালাৰ য়ুলিভস্কি পাহাৰৰ ঢালত ১৭৬ হেক্টৰ অঞ্চল আৱৰি আছে। ১৯৭৪ চনত প্ৰতিষ্ঠিত এই বনাঞ্চলখন ১৯৯৭ চনত কাৰ্পেথিয়ান ৰিজাৰ্ভৰ অন্তৰ্ভুক্ত হয়। বহুতো তাপ-প্ৰিয় [[বালকান উপদ্বীপ|বালকান]] আৰু [[ভূমধ্যসাগৰীয় অঞ্চল|ভূমধ্যসাগৰীয়]] প্ৰজাতিৰ দ্বাৰা গঠিত ওক-বননি সংৰক্ষণ কৰাই ইয়াৰ মূল উদ্দেশ্য। সমগ্ৰ ইউক্ৰেইনীয় কাৰ্পেথিয়ানৰ ভিতৰত ইয়াৰ জলবায়ু আটাইতকৈ উষ্ম। ==উদ্ভিদ আৰু প্ৰাণীজগত== এই সংৰক্ষিত অঞ্চলৰ উদ্ভিদজগতত ([[flora]]) ২৬২ প্ৰজাতিৰ ভেঁকুৰ (fungi), ৩৯২ প্ৰজাতিৰ লাইকেন (lichens), ৪৪০ প্ৰজাতিৰ শেলাই (mosses) আৰু ১,MD২ প্ৰজাতিৰ নলীকাযুক্ত উদ্ভিদ (vascular plants) পোৱা যায়। ইয়াৰ উপৰিও জলজ শেলাইৰ (algal flora) ৪৬৫টা প্ৰজাতি ইয়াত আছে। এই উদ্যানৰ ৬৪টা উদ্ভিদ প্ৰজাতিক ইউক্ৰেইনৰ ৰেড বুকৰ লগতে [[আইইউচিএন]] (IUCN) আৰু ইউৰোপীয় ৰেড লিষ্টত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। কাৰ্পেথিয়ান বায়’স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভৰ প্ৰাণীজগতত ([[fauna]]) ৬৪ প্ৰজাতিৰ স্তন্যপায়ী প্ৰাণী, ১৭৩ প্ৰজাতিৰ চৰাই, ৯ প্ৰজাতিৰ সৰীসৃপ, ১৩ প্ৰজাতিৰ উভচৰ, ২৩ প্ৰজাতিৰ মাছ আৰু ১০,০০০ তকৈও অধিক অমেৰুদণ্ডী প্ৰাণী আছে। ইয়াৰে ৭২টা প্ৰজাতিক ইউক্ৰেইনৰ ৰেড ডেটা বুক, আইইউচিএন আৰু ইউৰোপীয় ৰেড লিষ্টত স্থান দিয়া হৈছে। ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Commonscat|Carpathian Biosphere Reserve}} * [https://kbz.in.ua/en কাৰ্পেথিয়ান বায়’স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভ]ৰ চৰকাৰী ৱেবছাইট * [http://cbr.nature.org.ua/new_u.htm সংৰক্ষিত অঞ্চলটোৰ বিভিন্ন ভাগৰ বিস্তাৰিত তথ্য (ইউক্ৰেইনীয় ভাষাত)] pop9yyaihno8eyacd3ww389zoco6k4r 627435 627434 2026-08-15T08:11:43Z Kandarpajit Kallol 6257 627435 wikitext text/x-wiki {{Infobox protected area | name = কাৰ্পেথিয়ান বায়’স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভ | alt_name = Карпатський біосферний заповідник | image = Червоні карпатські гори.jpg | image_caption = কাৰ্পেথিয়ান বায়’স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভৰ দৃশ্যসমূহ [[File:Karpatskyi_BZ_logo.svg|250px|center]] ল’গ’ | pushpin_map = Ukraine | pushpin_relief = yes | location = [[ইউক্ৰেইন]] | coordinates = {{coord|48|08|N|23|49|E|format=dms|display=inline,title}} | area = ৫৭,০৩৫.৮ হেক্টৰ | elevation_min= সাগৰ পৃষ্ঠৰ পৰা ১৮০ মি. | elevation_max= সাগৰ পৃষ্ঠৰ পৰা ২০৬১ মি. | established = ১৯৬৮, ১৯৯২ | website = https://kbz.in.ua/en {{Infobox UNESCO World Heritage Site |official_name = [[কাৰ্পেথিয়ান আৰু ইউৰোপৰ অন্যান্য অঞ্চলৰ প্ৰাচীন আৰু প্ৰাথমিক বিচ অৰণ্যসমূহ]] |child = yes |ID = 1133quinquies |year = 2007 |criteria = প্ৰাকৃতিক: ix }} | world_heritage_site=২০০৭ | iucn_category=Ia }} '''কাৰ্পেথিয়ান বায়’স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভ''' (ইউক্ৰেইনীয়ান: Карпатський біосферний заповідник) হৈছে [[ইউক্ৰেইন]]ত অৱস্থিত এখন জীৱমণ্ডল সংৰক্ষিত অঞ্চল (বায়’স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভ)। ই ১৯৬৮ চনত প্ৰতিষ্ঠা হৈছিল আৰু ১৯৯২ চনত [[ইউনেস্ক’]]ৰ বিশ্ব বায়’স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভ নেটৱৰ্কৰ অন্তৰ্ভুক্ত হৈছিল।<ref>{{Cite web |date=July 2011 |title=Carpathian {{!}} United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization |url=http://www.unesco.org/new/en/natural-sciences/environment/ecological-sciences/biosphere-reserves/europe-north-america/ukraine/carpathian/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20220415014105/http://www.unesco.org/new/en/natural-sciences/environment/ecological-sciences/biosphere-reserves/europe-north-america/ukraine/carpathian/ |archive-date=2022-04-15 |access-date=2023-11-21 |website=UNESCO}}</ref> ২০০৭ চনৰ পৰা এই সংৰক্ষিত অঞ্চলটোৰ এক বৃহৎ অংশ আৰু উজ নদী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানৰ কিছু অঞ্চলক ইউনেস্ক’ৰ [[বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ]]ৰ তালিকায়নত কাৰ্পেথিয়ান আৰু ইউৰোপৰ অন্যান্য অঞ্চলৰ প্ৰাচীন আৰু প্ৰাথমিক বিচ অৰণ্যসমূহৰ অংশ হিচাপে অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। জাকাৰপেটিয়া ওব্লাষ্টৰ পূব অংশত অৱস্থিত এই বায়’স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভখন ছয়টা পৃথক সংৰক্ষিত পৰ্বতমালা (massifs) আৰু দুখন উদ্ভিদ সংৰক্ষিত বনাঞ্চল (zakazniks - চোৰণা হোৰা আৰু য়ুলিভস্কা হোৰা)ৰে গঠিত। ইয়াৰ মুঠ মাটিকালি ৫৭,০৩৫.৮ হেক্টৰ।<ref>{{Cite web |last= |date=2020-02-19 |title=Carpathian Biosphere Reserve, Ukraine |url=https://en.unesco.org/biosphere/eu-na/carpathian |access-date=2023-11-21 |website=UNESCO |language=en}}</ref> সংৰক্ষিত অঞ্চলটোৰ সৰহভাগ অংশই প্ৰাচীন অৰণ্যৰে আবৃত। প্ৰশাসনিকভাৱে এই জীৱমণ্ডল সংৰক্ষিত অঞ্চলটো ইউক্ৰেইনৰ জাকাৰপেটিয়া ওব্লাষ্টৰ চাৰিখন জিলাত বিস্তৃত হৈ আছে। ইউক্ৰেইনীয় কাৰ্পেথিয়ানৰ দুটা পৰ্বতমালা, ক্ৰমে বৰঝাভা আৰু স্বিড’ভেট্‌ছক ইউৰোপ পৰিষদ দ্বাৰা প্ৰতিষ্ঠিত পৰিৱেশগতভাৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ সংৰক্ষিত অঞ্চলৰ এমৰেল্ড নেটৱৰ্কৰ অধীনত সুৰক্ষা প্ৰদান কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web |title=Protected Planet {{!}} Carpathian Biosphere Reserve |url=https://www.protectedplanet.net/555719440 |access-date=2023-11-21 |website=Protected Planet |archive-date=2024-05-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240524100347/https://www.protectedplanet.net/555719440 |url-status=live }}</ref> ইয়াত নেচুৰা ২০০০ নেটৱৰ্কৰ নিয়মসমূহ প্ৰযোজ্য হয়।<ref>{{Cite web |title=These primeval forests have to make way for a mega-ski resort. Who benefits from the clear-cut? |url=https://www.mo.be/en/reportage/these-primeval-forests-have-make-way-mega-ski-resort-who-benefits-clear-cut |access-date=2023-11-21 |website=MO* |language=en |archive-date=2024-05-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240524100353/https://www.mo.be/en/reportage/these-primeval-forests-have-make-way-mega-ski-resort-who-benefits-clear-cut |url-status=live }}</ref> এই অঞ্চলটো কাৰ্পেথিয়ান ৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰকৃতি উদ্যানৰ কাষতে অৱস্থিত। ==আঞ্চলিক বিভাজন== কাৰ্পেথিয়ান বায়’স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভৰ অঞ্চলসমূহক কেইবাটাও কাৰ্যবাহী মণ্ডলত বিভক্ত কৰা হৈছে: মূল মণ্ডল বা ক’ৰ জ’ন (A), বাফাৰ জ’ন (B), নিয়ন্ত্ৰিত সুৰক্ষিত ব্যৱস্থাৰ মণ্ডল (D) আৰু মানৱ-প্ৰভাৱিত ভূ-দৃশ্য বা এনথ্ৰ’প’জেনিক লেণ্ডস্কেপ (C)। প্ৰাকৃতিক সম্পদ ব্যৱহাৰৰ নিয়মসমূহৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি ইহঁত ইটো সিটোৰ পৰা পৃথক। এই বিভাজনে প্ৰকৃতি সংৰক্ষণৰ প্ৰয়োজনীয়তা আৰু স্থানীয় লোকসকলৰ চাহিদাৰ মাজত এক উপযুক্ত ভাৰসাম্য বজাই ৰখাত সহায় কৰে। ==গঠন== [[File:За селом 2.jpg|thumb|ৰাখিভ নগৰৰ বহিঃভাগত এক শৰৎকালীন ৰাতিপূৱা]] [[File:Долина нарцисів 2010 04160180.JPG|thumb|নাৰ্চিছাছ উপত্যকা]] [[File:Карпатський туманний ранок.jpg|right|thumb|ডাৱৰৰ সাগৰ (sea of clouds)]] এই জীৱমণ্ডল সংৰক্ষিত অঞ্চলটো ছয়টা পৃথক সংৰক্ষিত পৰ্বতমালা (massifs) আৰু দুখন উদ্ভিদ সংৰক্ষিত বনাঞ্চল (zakazniks)ৰ দ্বাৰা গঠিত: * চোৰণোহোৰা সংৰক্ষিত পৰ্বতমালা * স্বিড’ভেট্‌ছ সংৰক্ষিত পৰ্বতমালা * মাৰ্মোৰোছ সংৰক্ষিত পৰ্বতমালা * কুজিয় সংৰক্ষিত পৰ্বতমালা * উহোলকা আৰু শ্বাইৰোকা লুজানকা সংৰক্ষিত পৰ্বতমালা * সংৰক্ষিত পৰ্বতমালা "ডোলিনা নাৰ্চিচিভ" (নাৰ্চিছাছ উপত্যকা) * উদ্ভিদ সংৰক্ষিত বনাঞ্চল "চোৰণা হোৰা" (ক’লা পাহাৰ) * উদ্ভিদ সংৰক্ষিত বনাঞ্চল "য়ুলিভস্কা হোৰা" (জুলিয়াছ পাহাৰ) চোৰণোহোৰা সংৰক্ষিত পৰ্বতমালাটো পূব বেস্কিড্‌ছ আৰু ইউক্ৰেইনীয় কাৰ্পেথিয়ানৰ আটাইতকৈ ওখ পৰ্বতমালা চোৰণোহোৰাৰ দক্ষিণ অংশত অৱস্থিত। ইয়াৰ মুঠ মাটিকালি ১৬,৩৭৫ হেক্টৰ। স্বিড’ভেট্‌ছ সংৰক্ষিত পৰ্বতমালাৰ মাটিকালি ৬,৫৮০ হেক্টৰ আৰু ই স্বিড’ভেট্‌ছ পৰ্বতমালাৰ আটাইতকৈ ওখ অংশত, সাগৰ পৃষ্ঠৰ পৰা ৬০০–১৮৮৩ মিটাৰ উচ্চতাত অৱস্থিত। মাৰ্মোৰোছ সংৰক্ষিত পৰ্বতমালাটো ৰাখিভ পাহাৰৰ উত্তৰ অংশত অৱস্থিত আৰু ই সাগৰ পৃষ্ঠৰ পৰা ৭৫০–১৯৪০ মিটাৰ উচ্চতাত ৮,৯৯০ হেক্টৰ অঞ্চল আগুৰি আছে। কুজিয় সংৰক্ষিত পৰ্বতমালাটো স্বিড’ভেট্‌ছ পৰ্বতমালাৰ দক্ষিণ শাখাত সাগৰ পৃষ্ঠৰ পৰা ৩৫০–১৪০৯ মিটাৰ উচ্চতাত অৱস্থিত। ইয়াৰ মুঠ মাটিকালি ৪,৯২৫ হেক্টৰ আৰু এই সমগ্ৰ অঞ্চলটো অৰণ্যৰে আবৃত। উহোলকা আৰু শ্বাইৰোকা লুজানকা সংৰক্ষিত পৰ্বতমালাটো ক্ৰাচনা আৰু মেনচিল পাহাৰৰ ঘাঁহনিৰ দক্ষিণ ঢালত, সাগৰ পৃষ্ঠৰ পৰা ৪০০–১২৮০ মিটাৰ উচ্চতাত অৱস্থিত। এই সুৰক্ষিত অঞ্চলটোৰ মুঠ মাটিকালি ১৫,৫৮০ হেক্টৰ। "নাৰ্চিছাছ উপত্যকা" সংৰক্ষিত পৰ্বতমালাটো খুষ্টস্কো-চোলোটভিনস্কা উপত্যকাৰ পশ্চিম দিশত, সাগৰ পৃষ্ঠৰ পৰা ১৮০–২০০ মিটাৰ উচ্চতাত খুষ্টেটছ নদীৰ প্লাৱনভূমিত অৱস্থিত। "চোৰণা হোৰা" উদ্ভিদ সংৰক্ষিত বনাঞ্চলখনে আগ্নেয়গিৰি কাৰ্পেথিয়ানৰ হুটিনস্কি পৰ্বতমালাৰ অন্তৰ্গত চোৰণাহোৰা পাহাৰৰ ৮২৩ হেক্টৰ অঞ্চল আগুৰি আছে। ইয়াক ১৯৭৪ চনত ওক, হৰ্ণবীম-ওক, ওক-বিচ আৰু বিচ-ওক অৰণ্য সংৰক্ষণৰ বাবে প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল আৰু ১৯৯৭ চনত ই কাৰ্পেথিয়ান বায়’স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভৰ অংশ হৈ পৰে। "য়ুলিভস্কা হোৰা" উদ্ভিদ সংৰক্ষিত বনাঞ্চলখনে ব্যহোৰলাট-হুটিনস্কি আগ্নেয়গিৰি পৰ্বতমালাৰ য়ুলিভস্কি পাহাৰৰ ঢালত ১৭৬ হেক্টৰ অঞ্চল আৱৰি আছে। ১৯৭৪ চনত প্ৰতিষ্ঠিত এই বনাঞ্চলখন ১৯৯৭ চনত কাৰ্পেথিয়ান ৰিজাৰ্ভৰ অন্তৰ্ভুক্ত হয়। বহুতো তাপ-প্ৰিয় বালকান আৰু ভূমধ্যসাগৰীয় প্ৰজাতিৰ দ্বাৰা গঠিত ওক-বননি সংৰক্ষণ কৰাই ইয়াৰ মূল উদ্দেশ্য। সমগ্ৰ ইউক্ৰেইনীয় কাৰ্পেথিয়ানৰ ভিতৰত ইয়াৰ জলবায়ু আটাইতকৈ উষ্ম। ==উদ্ভিদ আৰু প্ৰাণীজগত== এই সংৰক্ষিত অঞ্চলৰ উদ্ভিদজগতত ([[flora]]) ২৬২ প্ৰজাতিৰ ভেঁকুৰ (fungi), ৩৯২ প্ৰজাতিৰ লাইকেন (lichens), ৪৪০ প্ৰজাতিৰ শেলাই (mosses) আৰু ১,MD২ প্ৰজাতিৰ নলীকাযুক্ত উদ্ভিদ (vascular plants) পোৱা যায়। ইয়াৰ উপৰিও জলজ শেলাইৰ (algal flora) ৪৬৫টা প্ৰজাতি ইয়াত আছে। এই উদ্যানৰ ৬৪টা উদ্ভিদ প্ৰজাতিক ইউক্ৰেইনৰ ৰেড বুকৰ লগতে [[আইইউচিএন]] (IUCN) আৰু ইউৰোপীয় ৰেড লিষ্টত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। কাৰ্পেথিয়ান বায়’স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভৰ প্ৰাণীজগতত ([[fauna]]) ৬৪ প্ৰজাতিৰ স্তন্যপায়ী প্ৰাণী, ১৭৩ প্ৰজাতিৰ চৰাই, ৯ প্ৰজাতিৰ সৰীসৃপ, ১৩ প্ৰজাতিৰ উভচৰ, ২৩ প্ৰজাতিৰ মাছ আৰু ১০,০০০ তকৈও অধিক অমেৰুদণ্ডী প্ৰাণী আছে। ইয়াৰে ৭২টা প্ৰজাতিক ইউক্ৰেইনৰ ৰেড ডেটা বুক, আইইউচিএন আৰু ইউৰোপীয় ৰেড লিষ্টত স্থান দিয়া হৈছে। ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Commonscat|Carpathian Biosphere Reserve}} * [https://kbz.in.ua/en কাৰ্পেথিয়ান বায়’স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভ]ৰ চৰকাৰী ৱেবছাইট * [http://cbr.nature.org.ua/new_u.htm সংৰক্ষিত অঞ্চলটোৰ বিভিন্ন ভাগৰ বিস্তাৰিত তথ্য (ইউক্ৰেইনীয় ভাষাত)] 0igtyh3gat1zdjy6cq2k5oz1hm3m8j9 627436 627435 2026-08-15T08:12:55Z Kandarpajit Kallol 6257 /* উদ্ভিদ আৰু প্ৰাণীজগত */ 627436 wikitext text/x-wiki {{Infobox protected area | name = কাৰ্পেথিয়ান বায়’স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভ | alt_name = Карпатський біосферний заповідник | image = Червоні карпатські гори.jpg | image_caption = কাৰ্পেথিয়ান বায়’স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভৰ দৃশ্যসমূহ [[File:Karpatskyi_BZ_logo.svg|250px|center]] ল’গ’ | pushpin_map = Ukraine | pushpin_relief = yes | location = [[ইউক্ৰেইন]] | coordinates = {{coord|48|08|N|23|49|E|format=dms|display=inline,title}} | area = ৫৭,০৩৫.৮ হেক্টৰ | elevation_min= সাগৰ পৃষ্ঠৰ পৰা ১৮০ মি. | elevation_max= সাগৰ পৃষ্ঠৰ পৰা ২০৬১ মি. | established = ১৯৬৮, ১৯৯২ | website = https://kbz.in.ua/en {{Infobox UNESCO World Heritage Site |official_name = [[কাৰ্পেথিয়ান আৰু ইউৰোপৰ অন্যান্য অঞ্চলৰ প্ৰাচীন আৰু প্ৰাথমিক বিচ অৰণ্যসমূহ]] |child = yes |ID = 1133quinquies |year = 2007 |criteria = প্ৰাকৃতিক: ix }} | world_heritage_site=২০০৭ | iucn_category=Ia }} '''কাৰ্পেথিয়ান বায়’স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভ''' (ইউক্ৰেইনীয়ান: Карпатський біосферний заповідник) হৈছে [[ইউক্ৰেইন]]ত অৱস্থিত এখন জীৱমণ্ডল সংৰক্ষিত অঞ্চল (বায়’স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভ)। ই ১৯৬৮ চনত প্ৰতিষ্ঠা হৈছিল আৰু ১৯৯২ চনত [[ইউনেস্ক’]]ৰ বিশ্ব বায়’স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভ নেটৱৰ্কৰ অন্তৰ্ভুক্ত হৈছিল।<ref>{{Cite web |date=July 2011 |title=Carpathian {{!}} United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization |url=http://www.unesco.org/new/en/natural-sciences/environment/ecological-sciences/biosphere-reserves/europe-north-america/ukraine/carpathian/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20220415014105/http://www.unesco.org/new/en/natural-sciences/environment/ecological-sciences/biosphere-reserves/europe-north-america/ukraine/carpathian/ |archive-date=2022-04-15 |access-date=2023-11-21 |website=UNESCO}}</ref> ২০০৭ চনৰ পৰা এই সংৰক্ষিত অঞ্চলটোৰ এক বৃহৎ অংশ আৰু উজ নদী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানৰ কিছু অঞ্চলক ইউনেস্ক’ৰ [[বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ]]ৰ তালিকায়নত কাৰ্পেথিয়ান আৰু ইউৰোপৰ অন্যান্য অঞ্চলৰ প্ৰাচীন আৰু প্ৰাথমিক বিচ অৰণ্যসমূহৰ অংশ হিচাপে অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। জাকাৰপেটিয়া ওব্লাষ্টৰ পূব অংশত অৱস্থিত এই বায়’স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভখন ছয়টা পৃথক সংৰক্ষিত পৰ্বতমালা (massifs) আৰু দুখন উদ্ভিদ সংৰক্ষিত বনাঞ্চল (zakazniks - চোৰণা হোৰা আৰু য়ুলিভস্কা হোৰা)ৰে গঠিত। ইয়াৰ মুঠ মাটিকালি ৫৭,০৩৫.৮ হেক্টৰ।<ref>{{Cite web |last= |date=2020-02-19 |title=Carpathian Biosphere Reserve, Ukraine |url=https://en.unesco.org/biosphere/eu-na/carpathian |access-date=2023-11-21 |website=UNESCO |language=en}}</ref> সংৰক্ষিত অঞ্চলটোৰ সৰহভাগ অংশই প্ৰাচীন অৰণ্যৰে আবৃত। প্ৰশাসনিকভাৱে এই জীৱমণ্ডল সংৰক্ষিত অঞ্চলটো ইউক্ৰেইনৰ জাকাৰপেটিয়া ওব্লাষ্টৰ চাৰিখন জিলাত বিস্তৃত হৈ আছে। ইউক্ৰেইনীয় কাৰ্পেথিয়ানৰ দুটা পৰ্বতমালা, ক্ৰমে বৰঝাভা আৰু স্বিড’ভেট্‌ছক ইউৰোপ পৰিষদ দ্বাৰা প্ৰতিষ্ঠিত পৰিৱেশগতভাৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ সংৰক্ষিত অঞ্চলৰ এমৰেল্ড নেটৱৰ্কৰ অধীনত সুৰক্ষা প্ৰদান কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web |title=Protected Planet {{!}} Carpathian Biosphere Reserve |url=https://www.protectedplanet.net/555719440 |access-date=2023-11-21 |website=Protected Planet |archive-date=2024-05-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240524100347/https://www.protectedplanet.net/555719440 |url-status=live }}</ref> ইয়াত নেচুৰা ২০০০ নেটৱৰ্কৰ নিয়মসমূহ প্ৰযোজ্য হয়।<ref>{{Cite web |title=These primeval forests have to make way for a mega-ski resort. Who benefits from the clear-cut? |url=https://www.mo.be/en/reportage/these-primeval-forests-have-make-way-mega-ski-resort-who-benefits-clear-cut |access-date=2023-11-21 |website=MO* |language=en |archive-date=2024-05-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240524100353/https://www.mo.be/en/reportage/these-primeval-forests-have-make-way-mega-ski-resort-who-benefits-clear-cut |url-status=live }}</ref> এই অঞ্চলটো কাৰ্পেথিয়ান ৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰকৃতি উদ্যানৰ কাষতে অৱস্থিত। ==আঞ্চলিক বিভাজন== কাৰ্পেথিয়ান বায়’স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভৰ অঞ্চলসমূহক কেইবাটাও কাৰ্যবাহী মণ্ডলত বিভক্ত কৰা হৈছে: মূল মণ্ডল বা ক’ৰ জ’ন (A), বাফাৰ জ’ন (B), নিয়ন্ত্ৰিত সুৰক্ষিত ব্যৱস্থাৰ মণ্ডল (D) আৰু মানৱ-প্ৰভাৱিত ভূ-দৃশ্য বা এনথ্ৰ’প’জেনিক লেণ্ডস্কেপ (C)। প্ৰাকৃতিক সম্পদ ব্যৱহাৰৰ নিয়মসমূহৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি ইহঁত ইটো সিটোৰ পৰা পৃথক। এই বিভাজনে প্ৰকৃতি সংৰক্ষণৰ প্ৰয়োজনীয়তা আৰু স্থানীয় লোকসকলৰ চাহিদাৰ মাজত এক উপযুক্ত ভাৰসাম্য বজাই ৰখাত সহায় কৰে। ==গঠন== [[File:За селом 2.jpg|thumb|ৰাখিভ নগৰৰ বহিঃভাগত এক শৰৎকালীন ৰাতিপূৱা]] [[File:Долина нарцисів 2010 04160180.JPG|thumb|নাৰ্চিছাছ উপত্যকা]] [[File:Карпатський туманний ранок.jpg|right|thumb|ডাৱৰৰ সাগৰ (sea of clouds)]] এই জীৱমণ্ডল সংৰক্ষিত অঞ্চলটো ছয়টা পৃথক সংৰক্ষিত পৰ্বতমালা (massifs) আৰু দুখন উদ্ভিদ সংৰক্ষিত বনাঞ্চল (zakazniks)ৰ দ্বাৰা গঠিত: * চোৰণোহোৰা সংৰক্ষিত পৰ্বতমালা * স্বিড’ভেট্‌ছ সংৰক্ষিত পৰ্বতমালা * মাৰ্মোৰোছ সংৰক্ষিত পৰ্বতমালা * কুজিয় সংৰক্ষিত পৰ্বতমালা * উহোলকা আৰু শ্বাইৰোকা লুজানকা সংৰক্ষিত পৰ্বতমালা * সংৰক্ষিত পৰ্বতমালা "ডোলিনা নাৰ্চিচিভ" (নাৰ্চিছাছ উপত্যকা) * উদ্ভিদ সংৰক্ষিত বনাঞ্চল "চোৰণা হোৰা" (ক’লা পাহাৰ) * উদ্ভিদ সংৰক্ষিত বনাঞ্চল "য়ুলিভস্কা হোৰা" (জুলিয়াছ পাহাৰ) চোৰণোহোৰা সংৰক্ষিত পৰ্বতমালাটো পূব বেস্কিড্‌ছ আৰু ইউক্ৰেইনীয় কাৰ্পেথিয়ানৰ আটাইতকৈ ওখ পৰ্বতমালা চোৰণোহোৰাৰ দক্ষিণ অংশত অৱস্থিত। ইয়াৰ মুঠ মাটিকালি ১৬,৩৭৫ হেক্টৰ। স্বিড’ভেট্‌ছ সংৰক্ষিত পৰ্বতমালাৰ মাটিকালি ৬,৫৮০ হেক্টৰ আৰু ই স্বিড’ভেট্‌ছ পৰ্বতমালাৰ আটাইতকৈ ওখ অংশত, সাগৰ পৃষ্ঠৰ পৰা ৬০০–১৮৮৩ মিটাৰ উচ্চতাত অৱস্থিত। মাৰ্মোৰোছ সংৰক্ষিত পৰ্বতমালাটো ৰাখিভ পাহাৰৰ উত্তৰ অংশত অৱস্থিত আৰু ই সাগৰ পৃষ্ঠৰ পৰা ৭৫০–১৯৪০ মিটাৰ উচ্চতাত ৮,৯৯০ হেক্টৰ অঞ্চল আগুৰি আছে। কুজিয় সংৰক্ষিত পৰ্বতমালাটো স্বিড’ভেট্‌ছ পৰ্বতমালাৰ দক্ষিণ শাখাত সাগৰ পৃষ্ঠৰ পৰা ৩৫০–১৪০৯ মিটাৰ উচ্চতাত অৱস্থিত। ইয়াৰ মুঠ মাটিকালি ৪,৯২৫ হেক্টৰ আৰু এই সমগ্ৰ অঞ্চলটো অৰণ্যৰে আবৃত। উহোলকা আৰু শ্বাইৰোকা লুজানকা সংৰক্ষিত পৰ্বতমালাটো ক্ৰাচনা আৰু মেনচিল পাহাৰৰ ঘাঁহনিৰ দক্ষিণ ঢালত, সাগৰ পৃষ্ঠৰ পৰা ৪০০–১২৮০ মিটাৰ উচ্চতাত অৱস্থিত। এই সুৰক্ষিত অঞ্চলটোৰ মুঠ মাটিকালি ১৫,৫৮০ হেক্টৰ। "নাৰ্চিছাছ উপত্যকা" সংৰক্ষিত পৰ্বতমালাটো খুষ্টস্কো-চোলোটভিনস্কা উপত্যকাৰ পশ্চিম দিশত, সাগৰ পৃষ্ঠৰ পৰা ১৮০–২০০ মিটাৰ উচ্চতাত খুষ্টেটছ নদীৰ প্লাৱনভূমিত অৱস্থিত। "চোৰণা হোৰা" উদ্ভিদ সংৰক্ষিত বনাঞ্চলখনে আগ্নেয়গিৰি কাৰ্পেথিয়ানৰ হুটিনস্কি পৰ্বতমালাৰ অন্তৰ্গত চোৰণাহোৰা পাহাৰৰ ৮২৩ হেক্টৰ অঞ্চল আগুৰি আছে। ইয়াক ১৯৭৪ চনত ওক, হৰ্ণবীম-ওক, ওক-বিচ আৰু বিচ-ওক অৰণ্য সংৰক্ষণৰ বাবে প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল আৰু ১৯৯৭ চনত ই কাৰ্পেথিয়ান বায়’স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভৰ অংশ হৈ পৰে। "য়ুলিভস্কা হোৰা" উদ্ভিদ সংৰক্ষিত বনাঞ্চলখনে ব্যহোৰলাট-হুটিনস্কি আগ্নেয়গিৰি পৰ্বতমালাৰ য়ুলিভস্কি পাহাৰৰ ঢালত ১৭৬ হেক্টৰ অঞ্চল আৱৰি আছে। ১৯৭৪ চনত প্ৰতিষ্ঠিত এই বনাঞ্চলখন ১৯৯৭ চনত কাৰ্পেথিয়ান ৰিজাৰ্ভৰ অন্তৰ্ভুক্ত হয়। বহুতো তাপ-প্ৰিয় বালকান আৰু ভূমধ্যসাগৰীয় প্ৰজাতিৰ দ্বাৰা গঠিত ওক-বননি সংৰক্ষণ কৰাই ইয়াৰ মূল উদ্দেশ্য। সমগ্ৰ ইউক্ৰেইনীয় কাৰ্পেথিয়ানৰ ভিতৰত ইয়াৰ জলবায়ু আটাইতকৈ উষ্ম। ==উদ্ভিদ আৰু প্ৰাণীজগত== এই সংৰক্ষিত অঞ্চলৰ [[উদ্ভিদজগত]]ত ২৬২ প্ৰজাতিৰ ভেঁকুৰ, ৩৯২ প্ৰজাতিৰ লাইকেন, ৪৪০ প্ৰজাতিৰ শেলাই আৰু ১,MD২ প্ৰজাতিৰ নলীকাযুক্ত উদ্ভিদ পোৱা যায়। ইয়াৰ উপৰিও জলজ শেলাইৰ ৪৬৫টা প্ৰজাতি ইয়াত আছে। এই উদ্যানৰ ৬৪টা উদ্ভিদ প্ৰজাতিক ইউক্ৰেইনৰ ৰেড বুকৰ লগতে আইইউচিএন (IUCN) আৰু ইউৰোপীয় ৰেড লিষ্টত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। কাৰ্পেথিয়ান বায়’স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভৰ প্ৰাণীজগতত ৬৪ প্ৰজাতিৰ স্তন্যপায়ী প্ৰাণী, ১৭৩ প্ৰজাতিৰ চৰাই, ৯ প্ৰজাতিৰ সৰীসৃপ, ১৩ প্ৰজাতিৰ উভচৰ, ২৩ প্ৰজাতিৰ মাছ আৰু ১০,০০০ তকৈও অধিক অমেৰুদণ্ডী প্ৰাণী আছে। ইয়াৰে ৭২টা প্ৰজাতিক ইউক্ৰেইনৰ ৰেড ডেটা বুক, আইইউচিএন আৰু ইউৰোপীয় ৰেড লিষ্টত স্থান দিয়া হৈছে। ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Commonscat|Carpathian Biosphere Reserve}} * [https://kbz.in.ua/en কাৰ্পেথিয়ান বায়’স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভ]ৰ চৰকাৰী ৱেবছাইট * [http://cbr.nature.org.ua/new_u.htm সংৰক্ষিত অঞ্চলটোৰ বিভিন্ন ভাগৰ বিস্তাৰিত তথ্য (ইউক্ৰেইনীয় ভাষাত)] ts7df8xxry2mel9z1zakcj4bbx0zieg 627437 627436 2026-08-15T08:15:06Z Kandarpajit Kallol 6257 /* উদ্ভিদ আৰু প্ৰাণীজগত */ 627437 wikitext text/x-wiki {{Infobox protected area | name = কাৰ্পেথিয়ান বায়’স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভ | alt_name = Карпатський біосферний заповідник | image = Червоні карпатські гори.jpg | image_caption = কাৰ্পেথিয়ান বায়’স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভৰ দৃশ্যসমূহ [[File:Karpatskyi_BZ_logo.svg|250px|center]] ল’গ’ | pushpin_map = Ukraine | pushpin_relief = yes | location = [[ইউক্ৰেইন]] | coordinates = {{coord|48|08|N|23|49|E|format=dms|display=inline,title}} | area = ৫৭,০৩৫.৮ হেক্টৰ | elevation_min= সাগৰ পৃষ্ঠৰ পৰা ১৮০ মি. | elevation_max= সাগৰ পৃষ্ঠৰ পৰা ২০৬১ মি. | established = ১৯৬৮, ১৯৯২ | website = https://kbz.in.ua/en {{Infobox UNESCO World Heritage Site |official_name = [[কাৰ্পেথিয়ান আৰু ইউৰোপৰ অন্যান্য অঞ্চলৰ প্ৰাচীন আৰু প্ৰাথমিক বিচ অৰণ্যসমূহ]] |child = yes |ID = 1133quinquies |year = 2007 |criteria = প্ৰাকৃতিক: ix }} | world_heritage_site=২০০৭ | iucn_category=Ia }} '''কাৰ্পেথিয়ান বায়’স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভ''' (ইউক্ৰেইনীয়ান: Карпатський біосферний заповідник) হৈছে [[ইউক্ৰেইন]]ত অৱস্থিত এখন জীৱমণ্ডল সংৰক্ষিত অঞ্চল (বায়’স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভ)। ই ১৯৬৮ চনত প্ৰতিষ্ঠা হৈছিল আৰু ১৯৯২ চনত [[ইউনেস্ক’]]ৰ বিশ্ব বায়’স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভ নেটৱৰ্কৰ অন্তৰ্ভুক্ত হৈছিল।<ref>{{Cite web |date=July 2011 |title=Carpathian {{!}} United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization |url=http://www.unesco.org/new/en/natural-sciences/environment/ecological-sciences/biosphere-reserves/europe-north-america/ukraine/carpathian/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20220415014105/http://www.unesco.org/new/en/natural-sciences/environment/ecological-sciences/biosphere-reserves/europe-north-america/ukraine/carpathian/ |archive-date=2022-04-15 |access-date=2023-11-21 |website=UNESCO}}</ref> ২০০৭ চনৰ পৰা এই সংৰক্ষিত অঞ্চলটোৰ এক বৃহৎ অংশ আৰু উজ নদী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানৰ কিছু অঞ্চলক ইউনেস্ক’ৰ [[বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ]]ৰ তালিকায়নত কাৰ্পেথিয়ান আৰু ইউৰোপৰ অন্যান্য অঞ্চলৰ প্ৰাচীন আৰু প্ৰাথমিক বিচ অৰণ্যসমূহৰ অংশ হিচাপে অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। জাকাৰপেটিয়া ওব্লাষ্টৰ পূব অংশত অৱস্থিত এই বায়’স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভখন ছয়টা পৃথক সংৰক্ষিত পৰ্বতমালা (massifs) আৰু দুখন উদ্ভিদ সংৰক্ষিত বনাঞ্চল (zakazniks - চোৰণা হোৰা আৰু য়ুলিভস্কা হোৰা)ৰে গঠিত। ইয়াৰ মুঠ মাটিকালি ৫৭,০৩৫.৮ হেক্টৰ।<ref>{{Cite web |last= |date=2020-02-19 |title=Carpathian Biosphere Reserve, Ukraine |url=https://en.unesco.org/biosphere/eu-na/carpathian |access-date=2023-11-21 |website=UNESCO |language=en}}</ref> সংৰক্ষিত অঞ্চলটোৰ সৰহভাগ অংশই প্ৰাচীন অৰণ্যৰে আবৃত। প্ৰশাসনিকভাৱে এই জীৱমণ্ডল সংৰক্ষিত অঞ্চলটো ইউক্ৰেইনৰ জাকাৰপেটিয়া ওব্লাষ্টৰ চাৰিখন জিলাত বিস্তৃত হৈ আছে। ইউক্ৰেইনীয় কাৰ্পেথিয়ানৰ দুটা পৰ্বতমালা, ক্ৰমে বৰঝাভা আৰু স্বিড’ভেট্‌ছক ইউৰোপ পৰিষদ দ্বাৰা প্ৰতিষ্ঠিত পৰিৱেশগতভাৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ সংৰক্ষিত অঞ্চলৰ এমৰেল্ড নেটৱৰ্কৰ অধীনত সুৰক্ষা প্ৰদান কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web |title=Protected Planet {{!}} Carpathian Biosphere Reserve |url=https://www.protectedplanet.net/555719440 |access-date=2023-11-21 |website=Protected Planet |archive-date=2024-05-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240524100347/https://www.protectedplanet.net/555719440 |url-status=live }}</ref> ইয়াত নেচুৰা ২০০০ নেটৱৰ্কৰ নিয়মসমূহ প্ৰযোজ্য হয়।<ref>{{Cite web |title=These primeval forests have to make way for a mega-ski resort. Who benefits from the clear-cut? |url=https://www.mo.be/en/reportage/these-primeval-forests-have-make-way-mega-ski-resort-who-benefits-clear-cut |access-date=2023-11-21 |website=MO* |language=en |archive-date=2024-05-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240524100353/https://www.mo.be/en/reportage/these-primeval-forests-have-make-way-mega-ski-resort-who-benefits-clear-cut |url-status=live }}</ref> এই অঞ্চলটো কাৰ্পেথিয়ান ৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰকৃতি উদ্যানৰ কাষতে অৱস্থিত। ==আঞ্চলিক বিভাজন== কাৰ্পেথিয়ান বায়’স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভৰ অঞ্চলসমূহক কেইবাটাও কাৰ্যবাহী মণ্ডলত বিভক্ত কৰা হৈছে: মূল মণ্ডল বা ক’ৰ জ’ন (A), বাফাৰ জ’ন (B), নিয়ন্ত্ৰিত সুৰক্ষিত ব্যৱস্থাৰ মণ্ডল (D) আৰু মানৱ-প্ৰভাৱিত ভূ-দৃশ্য বা এনথ্ৰ’প’জেনিক লেণ্ডস্কেপ (C)। প্ৰাকৃতিক সম্পদ ব্যৱহাৰৰ নিয়মসমূহৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি ইহঁত ইটো সিটোৰ পৰা পৃথক। এই বিভাজনে প্ৰকৃতি সংৰক্ষণৰ প্ৰয়োজনীয়তা আৰু স্থানীয় লোকসকলৰ চাহিদাৰ মাজত এক উপযুক্ত ভাৰসাম্য বজাই ৰখাত সহায় কৰে। ==গঠন== [[File:За селом 2.jpg|thumb|ৰাখিভ নগৰৰ বহিঃভাগত এক শৰৎকালীন ৰাতিপূৱা]] [[File:Долина нарцисів 2010 04160180.JPG|thumb|নাৰ্চিছাছ উপত্যকা]] [[File:Карпатський туманний ранок.jpg|right|thumb|ডাৱৰৰ সাগৰ (sea of clouds)]] এই জীৱমণ্ডল সংৰক্ষিত অঞ্চলটো ছয়টা পৃথক সংৰক্ষিত পৰ্বতমালা (massifs) আৰু দুখন উদ্ভিদ সংৰক্ষিত বনাঞ্চল (zakazniks)ৰ দ্বাৰা গঠিত: * চোৰণোহোৰা সংৰক্ষিত পৰ্বতমালা * স্বিড’ভেট্‌ছ সংৰক্ষিত পৰ্বতমালা * মাৰ্মোৰোছ সংৰক্ষিত পৰ্বতমালা * কুজিয় সংৰক্ষিত পৰ্বতমালা * উহোলকা আৰু শ্বাইৰোকা লুজানকা সংৰক্ষিত পৰ্বতমালা * সংৰক্ষিত পৰ্বতমালা "ডোলিনা নাৰ্চিচিভ" (নাৰ্চিছাছ উপত্যকা) * উদ্ভিদ সংৰক্ষিত বনাঞ্চল "চোৰণা হোৰা" (ক’লা পাহাৰ) * উদ্ভিদ সংৰক্ষিত বনাঞ্চল "য়ুলিভস্কা হোৰা" (জুলিয়াছ পাহাৰ) চোৰণোহোৰা সংৰক্ষিত পৰ্বতমালাটো পূব বেস্কিড্‌ছ আৰু ইউক্ৰেইনীয় কাৰ্পেথিয়ানৰ আটাইতকৈ ওখ পৰ্বতমালা চোৰণোহোৰাৰ দক্ষিণ অংশত অৱস্থিত। ইয়াৰ মুঠ মাটিকালি ১৬,৩৭৫ হেক্টৰ। স্বিড’ভেট্‌ছ সংৰক্ষিত পৰ্বতমালাৰ মাটিকালি ৬,৫৮০ হেক্টৰ আৰু ই স্বিড’ভেট্‌ছ পৰ্বতমালাৰ আটাইতকৈ ওখ অংশত, সাগৰ পৃষ্ঠৰ পৰা ৬০০–১৮৮৩ মিটাৰ উচ্চতাত অৱস্থিত। মাৰ্মোৰোছ সংৰক্ষিত পৰ্বতমালাটো ৰাখিভ পাহাৰৰ উত্তৰ অংশত অৱস্থিত আৰু ই সাগৰ পৃষ্ঠৰ পৰা ৭৫০–১৯৪০ মিটাৰ উচ্চতাত ৮,৯৯০ হেক্টৰ অঞ্চল আগুৰি আছে। কুজিয় সংৰক্ষিত পৰ্বতমালাটো স্বিড’ভেট্‌ছ পৰ্বতমালাৰ দক্ষিণ শাখাত সাগৰ পৃষ্ঠৰ পৰা ৩৫০–১৪০৯ মিটাৰ উচ্চতাত অৱস্থিত। ইয়াৰ মুঠ মাটিকালি ৪,৯২৫ হেক্টৰ আৰু এই সমগ্ৰ অঞ্চলটো অৰণ্যৰে আবৃত। উহোলকা আৰু শ্বাইৰোকা লুজানকা সংৰক্ষিত পৰ্বতমালাটো ক্ৰাচনা আৰু মেনচিল পাহাৰৰ ঘাঁহনিৰ দক্ষিণ ঢালত, সাগৰ পৃষ্ঠৰ পৰা ৪০০–১২৮০ মিটাৰ উচ্চতাত অৱস্থিত। এই সুৰক্ষিত অঞ্চলটোৰ মুঠ মাটিকালি ১৫,৫৮০ হেক্টৰ। "নাৰ্চিছাছ উপত্যকা" সংৰক্ষিত পৰ্বতমালাটো খুষ্টস্কো-চোলোটভিনস্কা উপত্যকাৰ পশ্চিম দিশত, সাগৰ পৃষ্ঠৰ পৰা ১৮০–২০০ মিটাৰ উচ্চতাত খুষ্টেটছ নদীৰ প্লাৱনভূমিত অৱস্থিত। "চোৰণা হোৰা" উদ্ভিদ সংৰক্ষিত বনাঞ্চলখনে আগ্নেয়গিৰি কাৰ্পেথিয়ানৰ হুটিনস্কি পৰ্বতমালাৰ অন্তৰ্গত চোৰণাহোৰা পাহাৰৰ ৮২৩ হেক্টৰ অঞ্চল আগুৰি আছে। ইয়াক ১৯৭৪ চনত ওক, হৰ্ণবীম-ওক, ওক-বিচ আৰু বিচ-ওক অৰণ্য সংৰক্ষণৰ বাবে প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল আৰু ১৯৯৭ চনত ই কাৰ্পেথিয়ান বায়’স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভৰ অংশ হৈ পৰে। "য়ুলিভস্কা হোৰা" উদ্ভিদ সংৰক্ষিত বনাঞ্চলখনে ব্যহোৰলাট-হুটিনস্কি আগ্নেয়গিৰি পৰ্বতমালাৰ য়ুলিভস্কি পাহাৰৰ ঢালত ১৭৬ হেক্টৰ অঞ্চল আৱৰি আছে। ১৯৭৪ চনত প্ৰতিষ্ঠিত এই বনাঞ্চলখন ১৯৯৭ চনত কাৰ্পেথিয়ান ৰিজাৰ্ভৰ অন্তৰ্ভুক্ত হয়। বহুতো তাপ-প্ৰিয় বালকান আৰু ভূমধ্যসাগৰীয় প্ৰজাতিৰ দ্বাৰা গঠিত ওক-বননি সংৰক্ষণ কৰাই ইয়াৰ মূল উদ্দেশ্য। সমগ্ৰ ইউক্ৰেইনীয় কাৰ্পেথিয়ানৰ ভিতৰত ইয়াৰ জলবায়ু আটাইতকৈ উষ্ম। ==উদ্ভিদ আৰু প্ৰাণীজগত== এই সংৰক্ষিত অঞ্চলৰ [[উদ্ভিদজগত]]ত ২৬২ প্ৰজাতিৰ [[ভেঁকুৰ]], ৩৯২ প্ৰজাতিৰ লাইকেন, ৪৪০ প্ৰজাতিৰ [[শেলাই]] আৰু ১০৬২ প্ৰজাতিৰ নলীকাযুক্ত [[উদ্ভিদ]] পোৱা যায়। ইয়াৰ উপৰিও জলজ শেলাইৰ ৪৬৫টা প্ৰজাতি ইয়াত আছে। এই উদ্যানৰ ৬৪টা উদ্ভিদ প্ৰজাতিক [[ইউক্ৰেইন]]ৰ ৰেড বুকৰ লগতে আইইউচিএন (IUCN) আৰু ইউৰোপীয় ৰেড লিষ্টত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। কাৰ্পেথিয়ান বায়’স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভৰ প্ৰাণীজগতত ৬৪ প্ৰজাতিৰ [[স্তন্যপায়ী প্ৰাণী]], ১৭৩ প্ৰজাতিৰ [[চৰাই]], ৯ প্ৰজাতিৰ [[সৰীসৃপ]], ১৩ প্ৰজাতিৰ [[উভচৰ]], ২৩ প্ৰজাতিৰ [[মাছ]] আৰু ১০,০০০ তকৈও অধিক [[অমেৰুদণ্ডী প্ৰাণী]] আছে। ইয়াৰে ৭২টা প্ৰজাতিক ইউক্ৰেইনৰ ৰেড ডেটা বুক, আইইউচিএন আৰু ইউৰোপীয় ৰেড লিষ্টত স্থান দিয়া হৈছে। ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Commonscat|Carpathian Biosphere Reserve}} * [https://kbz.in.ua/en কাৰ্পেথিয়ান বায়’স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভ]ৰ চৰকাৰী ৱেবছাইট * [http://cbr.nature.org.ua/new_u.htm সংৰক্ষিত অঞ্চলটোৰ বিভিন্ন ভাগৰ বিস্তাৰিত তথ্য (ইউক্ৰেইনীয় ভাষাত)] kn7ykwa54inoq186w56wrnpzc5hs1zn 627438 627437 2026-08-15T08:15:37Z Kandarpajit Kallol 6257 627438 wikitext text/x-wiki {{Infobox protected area | name = কাৰ্পেথিয়ান বায়’স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভ | alt_name = Карпатський біосферний заповідник | image = Червоні карпатські гори.jpg | image_caption = কাৰ্পেথিয়ান বায়’স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভৰ দৃশ্যসমূহ [[File:Karpatskyi_BZ_logo.svg|250px|center]] ল’গ’ | pushpin_map = Ukraine | pushpin_relief = yes | location = [[ইউক্ৰেইন]] | coordinates = {{coord|48|08|N|23|49|E|format=dms|display=inline,title}} | area = ৫৭,০৩৫.৮ হেক্টৰ | elevation_min= সাগৰ পৃষ্ঠৰ পৰা ১৮০ মি. | elevation_max= সাগৰ পৃষ্ঠৰ পৰা ২০৬১ মি. | established = ১৯৬৮, ১৯৯২ | website = https://kbz.in.ua/en {{Infobox UNESCO World Heritage Site |official_name = [[কাৰ্পেথিয়ান আৰু ইউৰোপৰ অন্যান্য অঞ্চলৰ প্ৰাচীন আৰু প্ৰাথমিক বিচ অৰণ্যসমূহ]] |child = yes |ID = 1133quinquies |year = 2007 |criteria = প্ৰাকৃতিক: ix }} | world_heritage_site=২০০৭ | iucn_category=Ia }} '''কাৰ্পেথিয়ান বায়’স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভ''' (ইউক্ৰেইনীয়ান: Карпатський біосферний заповідник) হৈছে [[ইউক্ৰেইন]]ত অৱস্থিত এখন জীৱমণ্ডল সংৰক্ষিত অঞ্চল (বায়’স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভ)। ই ১৯৬৮ চনত প্ৰতিষ্ঠা হৈছিল আৰু ১৯৯২ চনত [[ইউনেস্ক’]]ৰ বিশ্ব বায়’স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভ নেটৱৰ্কৰ অন্তৰ্ভুক্ত হৈছিল।<ref>{{Cite web |date=July 2011 |title=Carpathian {{!}} United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization |url=http://www.unesco.org/new/en/natural-sciences/environment/ecological-sciences/biosphere-reserves/europe-north-america/ukraine/carpathian/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20220415014105/http://www.unesco.org/new/en/natural-sciences/environment/ecological-sciences/biosphere-reserves/europe-north-america/ukraine/carpathian/ |archive-date=2022-04-15 |access-date=2023-11-21 |website=UNESCO}}</ref> ২০০৭ চনৰ পৰা এই সংৰক্ষিত অঞ্চলটোৰ এক বৃহৎ অংশ আৰু উজ নদী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানৰ কিছু অঞ্চলক ইউনেস্ক’ৰ [[বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ]]ৰ তালিকায়নত কাৰ্পেথিয়ান আৰু ইউৰোপৰ অন্যান্য অঞ্চলৰ প্ৰাচীন আৰু প্ৰাথমিক বিচ অৰণ্যসমূহৰ অংশ হিচাপে অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। জাকাৰপেটিয়া ওব্লাষ্টৰ পূব অংশত অৱস্থিত এই বায়’স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভখন ছয়টা পৃথক সংৰক্ষিত পৰ্বতমালা (massifs) আৰু দুখন উদ্ভিদ সংৰক্ষিত বনাঞ্চল (zakazniks - চোৰণা হোৰা আৰু য়ুলিভস্কা হোৰা)ৰে গঠিত। ইয়াৰ মুঠ মাটিকালি ৫৭,০৩৫.৮ হেক্টৰ।<ref>{{Cite web |last= |date=2020-02-19 |title=Carpathian Biosphere Reserve, Ukraine |url=https://en.unesco.org/biosphere/eu-na/carpathian |access-date=2023-11-21 |website=UNESCO |language=en}}</ref> সংৰক্ষিত অঞ্চলটোৰ সৰহভাগ অংশই প্ৰাচীন অৰণ্যৰে আবৃত। প্ৰশাসনিকভাৱে এই জীৱমণ্ডল সংৰক্ষিত অঞ্চলটো ইউক্ৰেইনৰ জাকাৰপেটিয়া ওব্লাষ্টৰ চাৰিখন জিলাত বিস্তৃত হৈ আছে। ইউক্ৰেইনীয় কাৰ্পেথিয়ানৰ দুটা পৰ্বতমালা, ক্ৰমে বৰঝাভা আৰু স্বিড’ভেট্‌ছক ইউৰোপ পৰিষদ দ্বাৰা প্ৰতিষ্ঠিত পৰিৱেশগতভাৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ সংৰক্ষিত অঞ্চলৰ এমৰেল্ড নেটৱৰ্কৰ অধীনত সুৰক্ষা প্ৰদান কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web |title=Protected Planet {{!}} Carpathian Biosphere Reserve |url=https://www.protectedplanet.net/555719440 |access-date=2023-11-21 |website=Protected Planet |archive-date=2024-05-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240524100347/https://www.protectedplanet.net/555719440 |url-status=live }}</ref> ইয়াত নেচুৰা ২০০০ নেটৱৰ্কৰ নিয়মসমূহ প্ৰযোজ্য হয়।<ref>{{Cite web |title=These primeval forests have to make way for a mega-ski resort. Who benefits from the clear-cut? |url=https://www.mo.be/en/reportage/these-primeval-forests-have-make-way-mega-ski-resort-who-benefits-clear-cut |access-date=2023-11-21 |website=MO* |language=en |archive-date=2024-05-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240524100353/https://www.mo.be/en/reportage/these-primeval-forests-have-make-way-mega-ski-resort-who-benefits-clear-cut |url-status=live }}</ref> এই অঞ্চলটো কাৰ্পেথিয়ান ৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰকৃতি উদ্যানৰ কাষতে অৱস্থিত। ==আঞ্চলিক বিভাজন== কাৰ্পেথিয়ান বায়’স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভৰ অঞ্চলসমূহক কেইবাটাও কাৰ্যবাহী মণ্ডলত বিভক্ত কৰা হৈছে: মূল মণ্ডল বা ক’ৰ জ’ন (A), বাফাৰ জ’ন (B), নিয়ন্ত্ৰিত সুৰক্ষিত ব্যৱস্থাৰ মণ্ডল (D) আৰু মানৱ-প্ৰভাৱিত ভূ-দৃশ্য বা এনথ্ৰ’প’জেনিক লেণ্ডস্কেপ (C)। প্ৰাকৃতিক সম্পদ ব্যৱহাৰৰ নিয়মসমূহৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি ইহঁত ইটো সিটোৰ পৰা পৃথক। এই বিভাজনে প্ৰকৃতি সংৰক্ষণৰ প্ৰয়োজনীয়তা আৰু স্থানীয় লোকসকলৰ চাহিদাৰ মাজত এক উপযুক্ত ভাৰসাম্য বজাই ৰখাত সহায় কৰে। ==গঠন== [[File:За селом 2.jpg|thumb|ৰাখিভ নগৰৰ বহিঃভাগত এক শৰৎকালীন ৰাতিপূৱা]] [[File:Долина нарцисів 2010 04160180.JPG|thumb|নাৰ্চিছাছ উপত্যকা]] [[File:Карпатський туманний ранок.jpg|right|thumb|ডাৱৰৰ সাগৰ (sea of clouds)]] এই জীৱমণ্ডল সংৰক্ষিত অঞ্চলটো ছয়টা পৃথক সংৰক্ষিত পৰ্বতমালা (massifs) আৰু দুখন উদ্ভিদ সংৰক্ষিত বনাঞ্চল (zakazniks)ৰ দ্বাৰা গঠিত: * চোৰণোহোৰা সংৰক্ষিত পৰ্বতমালা * স্বিড’ভেট্‌ছ সংৰক্ষিত পৰ্বতমালা * মাৰ্মোৰোছ সংৰক্ষিত পৰ্বতমালা * কুজিয় সংৰক্ষিত পৰ্বতমালা * উহোলকা আৰু শ্বাইৰোকা লুজানকা সংৰক্ষিত পৰ্বতমালা * সংৰক্ষিত পৰ্বতমালা "ডোলিনা নাৰ্চিচিভ" (নাৰ্চিছাছ উপত্যকা) * উদ্ভিদ সংৰক্ষিত বনাঞ্চল "চোৰণা হোৰা" (ক’লা পাহাৰ) * উদ্ভিদ সংৰক্ষিত বনাঞ্চল "য়ুলিভস্কা হোৰা" (জুলিয়াছ পাহাৰ) চোৰণোহোৰা সংৰক্ষিত পৰ্বতমালাটো পূব বেস্কিড্‌ছ আৰু ইউক্ৰেইনীয় কাৰ্পেথিয়ানৰ আটাইতকৈ ওখ পৰ্বতমালা চোৰণোহোৰাৰ দক্ষিণ অংশত অৱস্থিত। ইয়াৰ মুঠ মাটিকালি ১৬,৩৭৫ হেক্টৰ। স্বিড’ভেট্‌ছ সংৰক্ষিত পৰ্বতমালাৰ মাটিকালি ৬,৫৮০ হেক্টৰ আৰু ই স্বিড’ভেট্‌ছ পৰ্বতমালাৰ আটাইতকৈ ওখ অংশত, সাগৰ পৃষ্ঠৰ পৰা ৬০০–১৮৮৩ মিটাৰ উচ্চতাত অৱস্থিত। মাৰ্মোৰোছ সংৰক্ষিত পৰ্বতমালাটো ৰাখিভ পাহাৰৰ উত্তৰ অংশত অৱস্থিত আৰু ই সাগৰ পৃষ্ঠৰ পৰা ৭৫০–১৯৪০ মিটাৰ উচ্চতাত ৮,৯৯০ হেক্টৰ অঞ্চল আগুৰি আছে। কুজিয় সংৰক্ষিত পৰ্বতমালাটো স্বিড’ভেট্‌ছ পৰ্বতমালাৰ দক্ষিণ শাখাত সাগৰ পৃষ্ঠৰ পৰা ৩৫০–১৪০৯ মিটাৰ উচ্চতাত অৱস্থিত। ইয়াৰ মুঠ মাটিকালি ৪,৯২৫ হেক্টৰ আৰু এই সমগ্ৰ অঞ্চলটো অৰণ্যৰে আবৃত। উহোলকা আৰু শ্বাইৰোকা লুজানকা সংৰক্ষিত পৰ্বতমালাটো ক্ৰাচনা আৰু মেনচিল পাহাৰৰ ঘাঁহনিৰ দক্ষিণ ঢালত, সাগৰ পৃষ্ঠৰ পৰা ৪০০–১২৮০ মিটাৰ উচ্চতাত অৱস্থিত। এই সুৰক্ষিত অঞ্চলটোৰ মুঠ মাটিকালি ১৫,৫৮০ হেক্টৰ। "নাৰ্চিছাছ উপত্যকা" সংৰক্ষিত পৰ্বতমালাটো খুষ্টস্কো-চোলোটভিনস্কা উপত্যকাৰ পশ্চিম দিশত, সাগৰ পৃষ্ঠৰ পৰা ১৮০–২০০ মিটাৰ উচ্চতাত খুষ্টেটছ নদীৰ প্লাৱনভূমিত অৱস্থিত। "চোৰণা হোৰা" উদ্ভিদ সংৰক্ষিত বনাঞ্চলখনে আগ্নেয়গিৰি কাৰ্পেথিয়ানৰ হুটিনস্কি পৰ্বতমালাৰ অন্তৰ্গত চোৰণাহোৰা পাহাৰৰ ৮২৩ হেক্টৰ অঞ্চল আগুৰি আছে। ইয়াক ১৯৭৪ চনত ওক, হৰ্ণবীম-ওক, ওক-বিচ আৰু বিচ-ওক অৰণ্য সংৰক্ষণৰ বাবে প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল আৰু ১৯৯৭ চনত ই কাৰ্পেথিয়ান বায়’স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভৰ অংশ হৈ পৰে। "য়ুলিভস্কা হোৰা" উদ্ভিদ সংৰক্ষিত বনাঞ্চলখনে ব্যহোৰলাট-হুটিনস্কি আগ্নেয়গিৰি পৰ্বতমালাৰ য়ুলিভস্কি পাহাৰৰ ঢালত ১৭৬ হেক্টৰ অঞ্চল আৱৰি আছে। ১৯৭৪ চনত প্ৰতিষ্ঠিত এই বনাঞ্চলখন ১৯৯৭ চনত কাৰ্পেথিয়ান ৰিজাৰ্ভৰ অন্তৰ্ভুক্ত হয়। বহুতো তাপ-প্ৰিয় বালকান আৰু ভূমধ্যসাগৰীয় প্ৰজাতিৰ দ্বাৰা গঠিত ওক-বননি সংৰক্ষণ কৰাই ইয়াৰ মূল উদ্দেশ্য। সমগ্ৰ ইউক্ৰেইনীয় কাৰ্পেথিয়ানৰ ভিতৰত ইয়াৰ জলবায়ু আটাইতকৈ উষ্ম। ==উদ্ভিদ আৰু প্ৰাণীজগত== এই সংৰক্ষিত অঞ্চলৰ [[উদ্ভিদজগত]]ত ২৬২ প্ৰজাতিৰ [[ভেঁকুৰ]], ৩৯২ প্ৰজাতিৰ লাইকেন, ৪৪০ প্ৰজাতিৰ [[শেলাই]] আৰু ১০৬২ প্ৰজাতিৰ নলীকাযুক্ত [[উদ্ভিদ]] পোৱা যায়। ইয়াৰ উপৰিও জলজ শেলাইৰ ৪৬৫টা প্ৰজাতি ইয়াত আছে। এই উদ্যানৰ ৬৪টা উদ্ভিদ প্ৰজাতিক [[ইউক্ৰেইন]]ৰ ৰেড বুকৰ লগতে আইইউচিএন (IUCN) আৰু ইউৰোপীয় ৰেড লিষ্টত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। কাৰ্পেথিয়ান বায়’স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভৰ প্ৰাণীজগতত ৬৪ প্ৰজাতিৰ [[স্তন্যপায়ী প্ৰাণী]], ১৭৩ প্ৰজাতিৰ [[চৰাই]], ৯ প্ৰজাতিৰ [[সৰীসৃপ]], ১৩ প্ৰজাতিৰ [[উভচৰ]], ২৩ প্ৰজাতিৰ [[মাছ]] আৰু ১০,০০০ তকৈও অধিক [[অমেৰুদণ্ডী প্ৰাণী]] আছে। ইয়াৰে ৭২টা প্ৰজাতিক ইউক্ৰেইনৰ ৰেড ডেটা বুক, আইইউচিএন আৰু ইউৰোপীয় ৰেড লিষ্টত স্থান দিয়া হৈছে। ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Commonscat|Carpathian Biosphere Reserve}} * [https://kbz.in.ua/en কাৰ্পেথিয়ান বায়’স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভ]ৰ চৰকাৰী ৱেবছাইট * [http://cbr.nature.org.ua/new_u.htm সংৰক্ষিত অঞ্চলটোৰ বিভিন্ন ভাগৰ বিস্তাৰিত তথ্য (ইউক্ৰেইনীয় ভাষাত)] pmxjk8yzh6dium2uojuk1l3p2x5baqf 627439 627438 2026-08-15T08:16:25Z Kandarpajit Kallol 6257 added [[Category:ইউক্ৰেইনৰ বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ]] using [[WP:HC|HotCat]] 627439 wikitext text/x-wiki {{Infobox protected area | name = কাৰ্পেথিয়ান বায়’স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভ | alt_name = Карпатський біосферний заповідник | image = Червоні карпатські гори.jpg | image_caption = কাৰ্পেথিয়ান বায়’স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভৰ দৃশ্যসমূহ [[File:Karpatskyi_BZ_logo.svg|250px|center]] ল’গ’ | pushpin_map = Ukraine | pushpin_relief = yes | location = [[ইউক্ৰেইন]] | coordinates = {{coord|48|08|N|23|49|E|format=dms|display=inline,title}} | area = ৫৭,০৩৫.৮ হেক্টৰ | elevation_min= সাগৰ পৃষ্ঠৰ পৰা ১৮০ মি. | elevation_max= সাগৰ পৃষ্ঠৰ পৰা ২০৬১ মি. | established = ১৯৬৮, ১৯৯২ | website = https://kbz.in.ua/en {{Infobox UNESCO World Heritage Site |official_name = [[কাৰ্পেথিয়ান আৰু ইউৰোপৰ অন্যান্য অঞ্চলৰ প্ৰাচীন আৰু প্ৰাথমিক বিচ অৰণ্যসমূহ]] |child = yes |ID = 1133quinquies |year = 2007 |criteria = প্ৰাকৃতিক: ix }} | world_heritage_site=২০০৭ | iucn_category=Ia }} '''কাৰ্পেথিয়ান বায়’স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভ''' (ইউক্ৰেইনীয়ান: Карпатський біосферний заповідник) হৈছে [[ইউক্ৰেইন]]ত অৱস্থিত এখন জীৱমণ্ডল সংৰক্ষিত অঞ্চল (বায়’স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভ)। ই ১৯৬৮ চনত প্ৰতিষ্ঠা হৈছিল আৰু ১৯৯২ চনত [[ইউনেস্ক’]]ৰ বিশ্ব বায়’স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভ নেটৱৰ্কৰ অন্তৰ্ভুক্ত হৈছিল।<ref>{{Cite web |date=July 2011 |title=Carpathian {{!}} United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization |url=http://www.unesco.org/new/en/natural-sciences/environment/ecological-sciences/biosphere-reserves/europe-north-america/ukraine/carpathian/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20220415014105/http://www.unesco.org/new/en/natural-sciences/environment/ecological-sciences/biosphere-reserves/europe-north-america/ukraine/carpathian/ |archive-date=2022-04-15 |access-date=2023-11-21 |website=UNESCO}}</ref> ২০০৭ চনৰ পৰা এই সংৰক্ষিত অঞ্চলটোৰ এক বৃহৎ অংশ আৰু উজ নদী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানৰ কিছু অঞ্চলক ইউনেস্ক’ৰ [[বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ]]ৰ তালিকায়নত কাৰ্পেথিয়ান আৰু ইউৰোপৰ অন্যান্য অঞ্চলৰ প্ৰাচীন আৰু প্ৰাথমিক বিচ অৰণ্যসমূহৰ অংশ হিচাপে অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। জাকাৰপেটিয়া ওব্লাষ্টৰ পূব অংশত অৱস্থিত এই বায়’স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভখন ছয়টা পৃথক সংৰক্ষিত পৰ্বতমালা (massifs) আৰু দুখন উদ্ভিদ সংৰক্ষিত বনাঞ্চল (zakazniks - চোৰণা হোৰা আৰু য়ুলিভস্কা হোৰা)ৰে গঠিত। ইয়াৰ মুঠ মাটিকালি ৫৭,০৩৫.৮ হেক্টৰ।<ref>{{Cite web |last= |date=2020-02-19 |title=Carpathian Biosphere Reserve, Ukraine |url=https://en.unesco.org/biosphere/eu-na/carpathian |access-date=2023-11-21 |website=UNESCO |language=en}}</ref> সংৰক্ষিত অঞ্চলটোৰ সৰহভাগ অংশই প্ৰাচীন অৰণ্যৰে আবৃত। প্ৰশাসনিকভাৱে এই জীৱমণ্ডল সংৰক্ষিত অঞ্চলটো ইউক্ৰেইনৰ জাকাৰপেটিয়া ওব্লাষ্টৰ চাৰিখন জিলাত বিস্তৃত হৈ আছে। ইউক্ৰেইনীয় কাৰ্পেথিয়ানৰ দুটা পৰ্বতমালা, ক্ৰমে বৰঝাভা আৰু স্বিড’ভেট্‌ছক ইউৰোপ পৰিষদ দ্বাৰা প্ৰতিষ্ঠিত পৰিৱেশগতভাৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ সংৰক্ষিত অঞ্চলৰ এমৰেল্ড নেটৱৰ্কৰ অধীনত সুৰক্ষা প্ৰদান কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web |title=Protected Planet {{!}} Carpathian Biosphere Reserve |url=https://www.protectedplanet.net/555719440 |access-date=2023-11-21 |website=Protected Planet |archive-date=2024-05-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240524100347/https://www.protectedplanet.net/555719440 |url-status=live }}</ref> ইয়াত নেচুৰা ২০০০ নেটৱৰ্কৰ নিয়মসমূহ প্ৰযোজ্য হয়।<ref>{{Cite web |title=These primeval forests have to make way for a mega-ski resort. Who benefits from the clear-cut? |url=https://www.mo.be/en/reportage/these-primeval-forests-have-make-way-mega-ski-resort-who-benefits-clear-cut |access-date=2023-11-21 |website=MO* |language=en |archive-date=2024-05-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240524100353/https://www.mo.be/en/reportage/these-primeval-forests-have-make-way-mega-ski-resort-who-benefits-clear-cut |url-status=live }}</ref> এই অঞ্চলটো কাৰ্পেথিয়ান ৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰকৃতি উদ্যানৰ কাষতে অৱস্থিত। ==আঞ্চলিক বিভাজন== কাৰ্পেথিয়ান বায়’স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভৰ অঞ্চলসমূহক কেইবাটাও কাৰ্যবাহী মণ্ডলত বিভক্ত কৰা হৈছে: মূল মণ্ডল বা ক’ৰ জ’ন (A), বাফাৰ জ’ন (B), নিয়ন্ত্ৰিত সুৰক্ষিত ব্যৱস্থাৰ মণ্ডল (D) আৰু মানৱ-প্ৰভাৱিত ভূ-দৃশ্য বা এনথ্ৰ’প’জেনিক লেণ্ডস্কেপ (C)। প্ৰাকৃতিক সম্পদ ব্যৱহাৰৰ নিয়মসমূহৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি ইহঁত ইটো সিটোৰ পৰা পৃথক। এই বিভাজনে প্ৰকৃতি সংৰক্ষণৰ প্ৰয়োজনীয়তা আৰু স্থানীয় লোকসকলৰ চাহিদাৰ মাজত এক উপযুক্ত ভাৰসাম্য বজাই ৰখাত সহায় কৰে। ==গঠন== [[File:За селом 2.jpg|thumb|ৰাখিভ নগৰৰ বহিঃভাগত এক শৰৎকালীন ৰাতিপূৱা]] [[File:Долина нарцисів 2010 04160180.JPG|thumb|নাৰ্চিছাছ উপত্যকা]] [[File:Карпатський туманний ранок.jpg|right|thumb|ডাৱৰৰ সাগৰ (sea of clouds)]] এই জীৱমণ্ডল সংৰক্ষিত অঞ্চলটো ছয়টা পৃথক সংৰক্ষিত পৰ্বতমালা (massifs) আৰু দুখন উদ্ভিদ সংৰক্ষিত বনাঞ্চল (zakazniks)ৰ দ্বাৰা গঠিত: * চোৰণোহোৰা সংৰক্ষিত পৰ্বতমালা * স্বিড’ভেট্‌ছ সংৰক্ষিত পৰ্বতমালা * মাৰ্মোৰোছ সংৰক্ষিত পৰ্বতমালা * কুজিয় সংৰক্ষিত পৰ্বতমালা * উহোলকা আৰু শ্বাইৰোকা লুজানকা সংৰক্ষিত পৰ্বতমালা * সংৰক্ষিত পৰ্বতমালা "ডোলিনা নাৰ্চিচিভ" (নাৰ্চিছাছ উপত্যকা) * উদ্ভিদ সংৰক্ষিত বনাঞ্চল "চোৰণা হোৰা" (ক’লা পাহাৰ) * উদ্ভিদ সংৰক্ষিত বনাঞ্চল "য়ুলিভস্কা হোৰা" (জুলিয়াছ পাহাৰ) চোৰণোহোৰা সংৰক্ষিত পৰ্বতমালাটো পূব বেস্কিড্‌ছ আৰু ইউক্ৰেইনীয় কাৰ্পেথিয়ানৰ আটাইতকৈ ওখ পৰ্বতমালা চোৰণোহোৰাৰ দক্ষিণ অংশত অৱস্থিত। ইয়াৰ মুঠ মাটিকালি ১৬,৩৭৫ হেক্টৰ। স্বিড’ভেট্‌ছ সংৰক্ষিত পৰ্বতমালাৰ মাটিকালি ৬,৫৮০ হেক্টৰ আৰু ই স্বিড’ভেট্‌ছ পৰ্বতমালাৰ আটাইতকৈ ওখ অংশত, সাগৰ পৃষ্ঠৰ পৰা ৬০০–১৮৮৩ মিটাৰ উচ্চতাত অৱস্থিত। মাৰ্মোৰোছ সংৰক্ষিত পৰ্বতমালাটো ৰাখিভ পাহাৰৰ উত্তৰ অংশত অৱস্থিত আৰু ই সাগৰ পৃষ্ঠৰ পৰা ৭৫০–১৯৪০ মিটাৰ উচ্চতাত ৮,৯৯০ হেক্টৰ অঞ্চল আগুৰি আছে। কুজিয় সংৰক্ষিত পৰ্বতমালাটো স্বিড’ভেট্‌ছ পৰ্বতমালাৰ দক্ষিণ শাখাত সাগৰ পৃষ্ঠৰ পৰা ৩৫০–১৪০৯ মিটাৰ উচ্চতাত অৱস্থিত। ইয়াৰ মুঠ মাটিকালি ৪,৯২৫ হেক্টৰ আৰু এই সমগ্ৰ অঞ্চলটো অৰণ্যৰে আবৃত। উহোলকা আৰু শ্বাইৰোকা লুজানকা সংৰক্ষিত পৰ্বতমালাটো ক্ৰাচনা আৰু মেনচিল পাহাৰৰ ঘাঁহনিৰ দক্ষিণ ঢালত, সাগৰ পৃষ্ঠৰ পৰা ৪০০–১২৮০ মিটাৰ উচ্চতাত অৱস্থিত। এই সুৰক্ষিত অঞ্চলটোৰ মুঠ মাটিকালি ১৫,৫৮০ হেক্টৰ। "নাৰ্চিছাছ উপত্যকা" সংৰক্ষিত পৰ্বতমালাটো খুষ্টস্কো-চোলোটভিনস্কা উপত্যকাৰ পশ্চিম দিশত, সাগৰ পৃষ্ঠৰ পৰা ১৮০–২০০ মিটাৰ উচ্চতাত খুষ্টেটছ নদীৰ প্লাৱনভূমিত অৱস্থিত। "চোৰণা হোৰা" উদ্ভিদ সংৰক্ষিত বনাঞ্চলখনে আগ্নেয়গিৰি কাৰ্পেথিয়ানৰ হুটিনস্কি পৰ্বতমালাৰ অন্তৰ্গত চোৰণাহোৰা পাহাৰৰ ৮২৩ হেক্টৰ অঞ্চল আগুৰি আছে। ইয়াক ১৯৭৪ চনত ওক, হৰ্ণবীম-ওক, ওক-বিচ আৰু বিচ-ওক অৰণ্য সংৰক্ষণৰ বাবে প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল আৰু ১৯৯৭ চনত ই কাৰ্পেথিয়ান বায়’স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভৰ অংশ হৈ পৰে। "য়ুলিভস্কা হোৰা" উদ্ভিদ সংৰক্ষিত বনাঞ্চলখনে ব্যহোৰলাট-হুটিনস্কি আগ্নেয়গিৰি পৰ্বতমালাৰ য়ুলিভস্কি পাহাৰৰ ঢালত ১৭৬ হেক্টৰ অঞ্চল আৱৰি আছে। ১৯৭৪ চনত প্ৰতিষ্ঠিত এই বনাঞ্চলখন ১৯৯৭ চনত কাৰ্পেথিয়ান ৰিজাৰ্ভৰ অন্তৰ্ভুক্ত হয়। বহুতো তাপ-প্ৰিয় বালকান আৰু ভূমধ্যসাগৰীয় প্ৰজাতিৰ দ্বাৰা গঠিত ওক-বননি সংৰক্ষণ কৰাই ইয়াৰ মূল উদ্দেশ্য। সমগ্ৰ ইউক্ৰেইনীয় কাৰ্পেথিয়ানৰ ভিতৰত ইয়াৰ জলবায়ু আটাইতকৈ উষ্ম। ==উদ্ভিদ আৰু প্ৰাণীজগত== এই সংৰক্ষিত অঞ্চলৰ [[উদ্ভিদজগত]]ত ২৬২ প্ৰজাতিৰ [[ভেঁকুৰ]], ৩৯২ প্ৰজাতিৰ লাইকেন, ৪৪০ প্ৰজাতিৰ [[শেলাই]] আৰু ১০৬২ প্ৰজাতিৰ নলীকাযুক্ত [[উদ্ভিদ]] পোৱা যায়। ইয়াৰ উপৰিও জলজ শেলাইৰ ৪৬৫টা প্ৰজাতি ইয়াত আছে। এই উদ্যানৰ ৬৪টা উদ্ভিদ প্ৰজাতিক [[ইউক্ৰেইন]]ৰ ৰেড বুকৰ লগতে আইইউচিএন (IUCN) আৰু ইউৰোপীয় ৰেড লিষ্টত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। কাৰ্পেথিয়ান বায়’স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভৰ প্ৰাণীজগতত ৬৪ প্ৰজাতিৰ [[স্তন্যপায়ী প্ৰাণী]], ১৭৩ প্ৰজাতিৰ [[চৰাই]], ৯ প্ৰজাতিৰ [[সৰীসৃপ]], ১৩ প্ৰজাতিৰ [[উভচৰ]], ২৩ প্ৰজাতিৰ [[মাছ]] আৰু ১০,০০০ তকৈও অধিক [[অমেৰুদণ্ডী প্ৰাণী]] আছে। ইয়াৰে ৭২টা প্ৰজাতিক ইউক্ৰেইনৰ ৰেড ডেটা বুক, আইইউচিএন আৰু ইউৰোপীয় ৰেড লিষ্টত স্থান দিয়া হৈছে। ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Commonscat|Carpathian Biosphere Reserve}} * [https://kbz.in.ua/en কাৰ্পেথিয়ান বায়’স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভ]ৰ চৰকাৰী ৱেবছাইট * [http://cbr.nature.org.ua/new_u.htm সংৰক্ষিত অঞ্চলটোৰ বিভিন্ন ভাগৰ বিস্তাৰিত তথ্য (ইউক্ৰেইনীয় ভাষাত)] [[শ্ৰেণী:ইউক্ৰেইনৰ বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ]] bqop5663hd2nn1tjedkgtt9g4m8xtsn 0 138767 627444 2026-08-15T08:26:15Z নৰুনা বৰুৱা 44897 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 627444 wikitext text/x-wiki {{Short description|Historic landmark in Kyiv, Ukraine}} {{Infobox building | name =গোল্ডেন গেট | image = Golden Gate Kiev 2018 G1.jpg | image_alt = View of the Golden Gate after recent major renovations | image_caption = 1982 reconstruction of the Golden Gate, pictured in 2018 after major renovations | former_names = | native_name = {{lang|uk|Золоті ворота}} | status = সংগ্ৰহালয় হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয় | building_type = দুৰ্গ | architectural_style = | address = Volodymyrska St, 40А | location_town = কিয়েভ | location_country = ইউক্ৰেইন | current_tenants = Golden Gate Museum | construction_start_date = 1017 | completion_date = 1024 | client = | owner = [[National Reserve "Sophia of Kyiv"]] | other_dimensions = {{convert|10.5|m|abbr=on}} wide x {{convert|32|m|abbr=on}} high | embedded = {{Infobox historic site |embed = yes |designation1 = UKRAINE NATIONAL |designation1_offname = {{Lang|uk|Золоті Ворота (Руїни Золотих Воріт)}} (''Golden Gate (Ruins of the Golden Gate)'') |designation1_type = Architecture, History |designation1_number = 260073-Н }} }} '''কিয়েভৰ গোল্ডেন গেট ({{lang-en|Golden Gate of Kyiv}})''' আছিল একাদশ শতিকাত কিয়েভান [[ৰুছ]]ৰ ৰাজধানী কিয়েভ নগৰীৰ দুৰ্গ-প্ৰাচীৰৰ মুখ্য প্ৰৱেশদ্বাৰ। ইয়াৰ নাম সম্ভৱতঃ কনষ্টাণ্টিনোপলৰ গোল্ডেন গেটৰ অনুকৰণত ৰখা হৈছিল।<ref>{{Cite web |last=Kopytko |first=Vasylyna |date=25 May 2022 |title= |script-title=uk:Загадка стародавнього Києва: чому головні ворота столиці назвали Золотими |trans-title=Mystery of ancient Kyiv: why are is the main gate of the city called "Golden" |url=https://www.rbc.ua/rus/news/zagadka-starodavnogo-kieva-chomu-golovni-1748012001.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260415082653/https://www.rbc.ua/rus/news/zagadka-starodavnogo-kieva-chomu-golovni-1748012001.html |archive-date=15 April 2026 |access-date=30 April 2026 |website=[[RBC-Ukraine]] |language=uk}}</ref> মধ্যযুগত এই স্থাপনাটো ভাঙি পেলোৱা হয় আৰু ইয়াৰ অস্তিত্বৰ অতি কমসংখ্যক অৱশেষহে পোৱা গৈছিল। ১৯৮২ চনত ছোভিয়েট কৰ্তৃপক্ষই ইয়াক সম্পূৰ্ণৰূপে পুনৰ নিৰ্মাণ কৰে। অৱশ্যে মূল গেটখন কেনে আছিল তাৰ কোনো ছবি সংৰক্ষিত হৈ নথকাৰ বাবে এই পুনৰ্নিৰ্মাণৰ সিদ্ধান্তক লৈ যথেষ্ট বিতৰ্ক হৈছিল। মূল গেটখনৰ সম্ভাৱ্য ৰূপ সম্পৰ্কে সেই সময়ত একাধিক ভিন্ন পুনৰ্নিৰ্মাণৰ প্ৰস্তাৱ আছিল।<ref>{{Cite web|url=https://www.ukraine.com/attractions/places-of-interest/golden-gate-of-kiev/|title=Golden Gate Kiev, Ukraine|website=www.ukraine.com}}</ref> বৰ্তমান ভলোদিমিৰস্কা ষ্ট্ৰীট আৰু ইয়াৰোস্লাভিভ ভ্যাল ষ্ট্ৰীটৰ সংযোগস্থলত থকা পুনৰ্নিৰ্মিত স্থাপনাটো ৰাষ্ট্ৰীয় সংৰক্ষিত বনাঞ্চল “কিয়ভৰ ছফিয়া” সংগ্ৰহালয়ৰ এটা শাখা হিচাপে ব্যৱহৃত হয়। জোলোটি ভোৰোটা নামটো ওচৰৰ এটা থিয়েটাৰ আৰু কিয়েভ মেট্ৰ’ৰ জোলোটি ভোৰোটা ষ্টেচনৰ বাবেও ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ==ইতিহাস== আধুনিক ইতিহাসত এই প্ৰৱেশদ্বাৰটোক জ্ঞানী য়াৰোস্লাভে নিৰ্মাণ কৰোৱা তিনিটা প্ৰধান প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ভিতৰত অন্যতম বুলি গণ্য কৰা হয়। গোল্ডেন গেট বা সোণালী দুৱাৰ ১০১৭–১০২৪ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ভিতৰত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। প্ৰায় একে সময়তে ছেইণ্ট ছফিয়া কেথেড্ৰেল নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। পোলেণ্ডৰ ৰজা প্ৰথম বোলেছ্লাভ আৰু অভিশপ্ত স্বিয়াতোপল্ক-ৰ সৈতে জড়িত গোল্ডেন গেটৰ এটা বিখ্যাত কিংবদন্তি আছে। পোলেণ্ডৰ চিত্ৰশিল্পী জান মাতেইকোই অংকন কৰা এখন চিত্ৰত বোলেছ্লাভে তৰোৱালেৰে গোল্ডেন গেটত আঘাত কৰা দৃশ্য দেখুওৱা হৈছে। ১০১৮ চনত কিয়েভৰ সিংহাসনৰ উত্তৰাধিকাৰক লৈ সৃষ্টি হোৱা সংকটত বোলেছ্লাভে হস্তক্ষেপ কৰাৰ সময়ত এই ঘটনা সংঘটিত হৈছিল বুলি কিংবদন্তিত কোৱা হয়। অৱশ্যে বৰ্তমান এই ঘটনাক ঐতিহাসিক সত্যতকৈ কিংবদন্তি হিচাপেহে গণ্য কৰা হয়। প্ৰথম অৱস্থাত এই প্ৰৱেশদ্বাৰটোৰ নাম কেৱল দক্ষিণ দুৱাৰ আছিল। ই প্ৰাচীৰেৰে আগুৰি থকা নগৰখনৰ তিনিটা প্ৰধান প্ৰৱেশপথৰ ভিতৰত এটা আছিল। আন দুটা আছিল লাডস্কি দুৱাৰ আৰু ঝিদিভস্কি দুৱাৰ। এই নাম দুটা ক্ৰমে পোলিছ বা লেচিট জনগোষ্ঠী আৰু ইহুদীসকলৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আছিল।<ref>In the [[Hypatian Codex|Ipatiev Chronicles]] of that period (1146–1151) mention is frequently made of the "Jewish gate" in Kyiv. In 1124, the Jewish quarter of Kyiv was destroyed by fire. [in:] S. M. Dubnow, Simon Dubnow, Israel Friedlaender. History of the Jews in Russia and Poland. 2001. p. 10</ref> এই দুয়োটা প্ৰৱেশদ্বাৰ বৰ্তমানলৈকে সংৰক্ষিত হৈ থকা নাই। সেই সময়ৰ শিলৰ প্ৰতিৰক্ষা-প্ৰাচীৰৰ মুঠ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় ৩.৫ কিলোমিটাৰ আছিল। পুৰণি কিয়েভ বা উচ্চ নগৰ-ৰ প্ৰতিৰক্ষা-ব্যৱস্থা দক্ষিণ দুৱাৰৰপৰা বৰ্তমানৰ স্বাধীনতা চ’কলৈকে বিস্তৃত আছিল। সেই অঞ্চলতেই লেছিটিক দুৱাৰ অৱস্থিত আছিল। <ref>"Lacka Brama, którą latopis wymienia w 1151 – była jedną z czterach głównych bram tzw. grodu Jarosława (były jeszcze Węgierska, Złota w następnych doszła również Żydowska), która prowadziła na płd. wsch., w kierunku uroczyska Ugorskie. [w:] Goranin. Latopis kijowski 1118–1158. 1995; "już w grodzie Jarosława przy bramie lackiej istniała Lacka Słoboda – dzielnica, Polaków, obok dzielnicy Niemców i Włochów, a przy cerkwi Mikołaja – targowa osada węgierska" [w:] T.M. Trajdos. Kościół Katolicki na ziemiach ruskich Korony i Litwy za panowania Władysława II Jagiełły, 1386–1434. (''tr. ""Lacka Brama, mentioned in the chronicle in 1151 – was one of the four main gates of the so-called Jarosław's stronghold (there were also Hungarian gates, and a Jewish one in the next ones), leading to the south-east, towards the Ugorskie wilderness. [In:] Goranin. Chronicle of Kiev 1118–1158. 1995; "Lacka Słoboda – a district of Poles, next to the district of Germans and Italians, and at the church of St. Nicholas – a Hungarian market settlement" [in:] TM Trajdos. in the Ruthenian lands of the Crown and Lithuania during the reign of Władysław II Jagiełło, 1386–1434."'') 1982</ref> তাৰপৰা নগৰখনৰ পৰিখাটো বৰ্তমানৰ কষ্টিয়ল পথ অনুসৰণ কৰি ছেইণ্ট মাইকেলৰ সোণালী-গম্বুজযুক্ত মঠৰ কাষেৰে আগবাঢ়িছিল। তাৰ পিছত ই আজিৰ ঝিতোমিৰ পথৰ দিশে গৈ ইহুদী দুৱাৰৰ ওচৰ পাইছিল। এই দুৱাৰখন বৰ্তমানৰ লভিভ চ’কৰ ওচৰত অৱস্থিত আছিল। ইয়াৰ পিছত প্ৰতিৰক্ষা-ব্যৱস্থাটো বৰ্তমানৰ য়াৰোস্লাভিভ ভাল বা “য়াৰোস্লাভৰ প্ৰাচীৰ” পথৰ দিশে বিস্তৃত হৈ পুনৰ দক্ষিণ দুৱাৰলৈ সংযোগ হৈছিল। [[File:ZolotyeVorotastar.jpg|thumb|right|Remnants of the old Golden Gate in the 1970s, prior to its reconstruction.]] পিছলৈ, দক্ষিণ দুৱাৰখন কিয়েভৰ মহান দুৱাৰ নামেৰে পৰিচিত হৈ পৰে। দুৱাৰৰ কাষতে ব্লাহোভিষ্ট গীৰ্জা (ঘোষণাৰ গীৰ্জা) নিৰ্মাণ কৰাৰ পাছত ইয়াৰ সোণালী গম্বুজসমূহ নগৰৰ বাহিৰৰপৰাও সহজে দেখা পোৱা এক উল্লেখযোগ্য স্থাপত্য-চিহ্নত পৰিণত হয়। তেতিয়াৰপৰাই এই প্ৰৱেশদ্বাৰখন কিয়েভৰ গোল্ডেন গেট নামেৰে পৰিচিত হয়। দুৱাৰখনৰ প্ৰৱেশপথ প্ৰায় ৪০ ফুট (১২ মিটাৰ) ওখ আৰু ২০ ফুট (৬.১ মিটাৰ) বহল আছিল। প্ৰায় আধা সহস্ৰাব্দ ধৰি ই নগৰখনৰ বিজয় তোৰণ হিচাপে ব্যৱহৃত হৈছিল আৰু কিয়েভৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰতীক আছিল। জনশ্ৰুতি অনুসৰি, ইয়াৰ আৰ্হি [[কনষ্টাণ্টিনোপল]]ৰ গোল্ডেন গেটৰপৰা গ্ৰহণ কৰা হৈছিল। পিছলৈ একে ধৰণৰ নাম ভ্লাদিমিৰ নগৰৰ দুৱাৰসমূহকো দিয়া হয়। ভ্লাদিমিৰত মোনোমাখৰ বংশধৰ আন্দ্ৰেই প্ৰথম বোগোলিউবস্কিয়ে নিজৰ ৰাজ্য, ভ্লাদিমিৰৰ গ্ৰেণ্ড ডাচি, প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। ১২৪০ চনত, বাতু খানৰ গোল্ডেন হৰ্ডে এই দুৱাৰখনৰ এটা অংশ ধ্বংস কৰে।<ref>The next day the Mongols surrounded the city, but they concentrated their catapults against Kyiv's obvious weak point—the battlements that flanked the Polish Gate, the only part of the city walls constructed of wood. [in:] Thomas J. Craughwell . The Rise and Fall of the Second Largest Empire in History. 2010. [https://books.google.com/books?id=ROijKBT6CMIC&dq=polish+gate+kiev&pg=PA184 page 184]</ref> তথাপি ই অষ্টাদশ শতিকালৈকে কিয়েভ নগৰলৈ প্ৰৱেশৰ দুৱাৰ হিচাপে বিশেষকৈ বিভিন্ন আনুষ্ঠানিক অনুষ্ঠানত ব্যৱহৃত হৈ থাকিল। অৱশ্যে সময়ৰ লগে লগে দুৱাৰখন ক্ৰমে ধ্বংসপ্ৰাপ্ত অৱস্থালৈ পৰিণত হয়।<ref>{{Cite encyclopedia |year=2005 |script-title=uk:Золоті Ворота в Києві |encyclopedia=[[Encyclopedia of History of Ukraine]] |publisher=[[Institute of History of Ukraine]] |location=Kyiv |url=http://www.history.org.ua/?termin=Zoloti_vorota_v_Kyevi |access-date=30 April 2026 |last=Ivakin |first=H. Y. |editor-last=Smoliy |editor-first=V. A. |editor-link=Valeriy Smoliy |volume=3 |language=uk |trans-title=Golden Gate in Kyiv |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260430131952/http://resource.history.org.ua/cgi-bin/eiu/history.exe?Z21ID=&I21DBN=DOP&P21DBN=EIU&S21STN=1&S21REF=10&S21FMT=eiu_all&C21COM=S&S21CNR=20&S21P01=0&S21P02=0&S21P03=TRN=&S21COLORTERMS=0&S21STR=Zoloti_vorota_v_Kyevi |archive-date=30 April 2026}}</ref> ১৮৩২ চনত মহানগৰপতি ইউজেনিয়াছে ধ্বংসাৱশেষসমূহ খনন কৰাইছিল আৰু সংৰক্ষণৰ বাবে প্ৰাথমিক জৰীপৰ কাম সম্পন্ন কৰা হৈছিল। ১৯৭০ৰ দশকত কৰা পৰৱৰ্তী কামৰ অংশ হিচাপে ইয়াৰ কাষত এটা পেভিলিয়ন নিৰ্মাণ কৰা হয়, য'ত গোল্ডেন গেটৰ সংগ্ৰহালয় স্থাপন কৰা হয়। এই সংগ্ৰহালয়ত দৰ্শনাৰ্থীসকলে গোল্ডেন গেট নিৰ্মাণৰ ইতিহাসৰ লগতে প্ৰাচীন কিয়েভৰ ইতিহাসৰ বিষয়েও জানিব পাৰে। [[File:Golden Gate, Kyiv.jpg|thumb|“চহৰৰফালৰপৰা” গোল্ডেন গেটৰ দৃশ্য ]] ১৯৮২ চনত কিয়েভ চহৰৰ ১৫০০বছৰীয়া জয়ন্তী উপলক্ষ্যে গোল্ডেন গেটটো সম্পূৰ্ণৰূপে পুনৰ্নিৰ্মাণ কৰা হয়। অৱশ্যে এই পুনৰ্নিৰ্মাণক লৈ বিতৰ্কৰ সৃষ্টি হৈছিল। কিছুমান শিল্প-ইতিহাসবিদে এই পুনৰ্নিৰ্মাণটো ভাঙি পেলাই মূল গেটৰ ধ্বংসাৱশেষসমূহ জনসাধাৰণৰ দৰ্শনৰ বাবে মুকলি কৰি দিয়াৰ পোষকতা কৰিছিল। ১৯৮৯ চনত কিয়েভ মেট্ৰ’ সম্প্ৰসাৰণৰ সময়ত গোল্ডেন গেটৰ ওচৰতে জোলোতি ভোৰোটা (Zoloti Vorota) মেট্ৰ’ ষ্টেচন মুকলি কৰা হয়। ষ্টেচনটোৰ স্থাপত্য-সজ্জা প্ৰাচীন ৰুথেনীয় গীৰ্জাসমূহৰ অভ্যন্তৰীণ সজ্জাৰ আৰ্হিৰ ওপৰত আধাৰিত। ১৯৯৭ চনত গোল্ডেন গেটৰ পশ্চিম প্ৰান্তৰ ওচৰত ইয়াৰোস্লাভ দ্য ৱাইজৰ স্মাৰক উন্মোচন কৰা হয়। এইটো ভাস্কৰ কাভালেৰিডজেৰ এটা পৰীক্ষামূলক ক্ষুদ্ৰ মূৰ্তিৰ বৃহৎ আকাৰৰ ব্ৰঞ্জৰ প্ৰতিলিপি। ==বিৱৰণ== গোল্ডেন গেটৰ মূল অৱশিষ্ট অংশ দুটা দেৱালৰ খণ্ডৰে গঠিত। ইয়াৰে এটাৰ দৈৰ্ঘ্য ২৪ মিটাৰ (৭৯ ফুট) আৰু আনটোৰ দৈৰ্ঘ্য ১৩ মিটাৰ (৪৩ ফুট)। এই দেৱালসমূহ ৰোমান ইটা আৰু শিলৰ সংমিশ্ৰণেৰে নিৰ্মিত।<ref name=":0">{{Cite encyclopedia |script-title=uk:Золоті ворота в Києві |encyclopedia=[[Great Ukrainian Encyclopedia]] |url=https://vue.gov.ua/%D0%97%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%82%D1%96_%D0%B2%D0%BE%D1%80%D0%BE%D1%82%D0%B0_%D0%B2_%D0%9A%D0%B8%D1%94%D0%B2%D1%96 |access-date=30 April 2026 |last=Vechersky |first=Victor |date=31 December 2021 |author-link=Victor Vechersky |language=uk |trans-title=Golden Gate in Kyiv |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220225190302/https://vue.gov.ua/%D0%97%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%82%D1%96_%D0%B2%D0%BE%D1%80%D0%BE%D1%82%D0%B0_%D0%B2_%D0%9A%D0%B8%D1%94%D0%B2%D1%96 |archive-date=25 February 2022}}</ref> স্মাৰকটোৰ পুনৰ্নিৰ্মাণত গেটৰ সৈতে সংলগ্ন দেৱালৰ অংশসমূহ পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। বাহিৰৰফালে এই অংশসমূহত ঢালযুক্ত অৱনমিত অংশ দেখা যায়। দেৱালৰ ওপৰৰ অংশত কাঠৰ নিৰ্মাণ সংযোজন কৰা হৈছে। দুয়োটা প্ৰান্তত অভ্যন্তৰীণ গাঁথনিৰ আৰ্হি দেখুওৱা হৈছে। চহৰৰফালৰ মুখাৱয়বত গুদামঘৰৰ আকৃতিৰ গাঁথনি আছে। পুনৰুদ্ধাৰ কৰা দেৱালৰ অংশসমূহৰ ভিতৰত গোল্ডেন গেটৰ সংগ্ৰহালয়ৰ প্ৰদৰ্শনী আৰু বেলকনিলৈ যোৱা চিৰি আছে। এই বেলকনিৰপৰা কিয়েভ চহৰৰ এক মনোমোহা দৃশ্য উপভোগ কৰিব পাৰি। মধ্যযুগীয় অংশসমূহ ৰাষ্ট্ৰীয় গুৰুত্বসম্পন্ন স্থাপত্য আৰু ঐতিহাসিক স্মাৰক হিচাপে সংৰক্ষিত। আনহাতে, পুনৰ্নিৰ্মাণ কৰা বাহ্যিক অংশসমূহ সাংস্কৃতিক ঐতিহ্যস্থল হিচাপে তালিকাভুক্ত নহয়।<ref name=":0" /> ===পথৰ ওপৰত থকা গীৰ্জা=== গোল্ডেন গেটৰ প্ৰৱেশপথৰ ওপৰত গীৰ্জা নিৰ্মাণ কৰাৰ কথা সেই সময়ৰ বুৰঞ্জীগ্ৰন্থত উল্লেখ থকাৰ লগতে মহানগৰপতি ইলাৰিয়নৰ ‘আইন আৰু কৃপাৰ বাণী’ নামৰ গ্ৰন্থতো গোল্ডেন গেটৰ ওপৰৰ এই গীৰ্জাৰ উল্লেখ পোৱা যায়। <ref>{{Cite book|title=The Word of Law and dar / / History of Philosophy of Ukraine: Hestomatyya|last=Bondar|first=S.V.|publisher=Lybid|year=1993|location=Kyiv|pages=21}}</ref> [[File:2017-05-18 Interior of Golden Gate (Kiev).jpg|thumb|গোল্ডেন গেটৰ ভিতৰৰ অংশ]] গেটৰ গীৰ্জাখনৰ উদ্দেশ্য আছিল “চহৰখনৰ স্বৰ্গীয় সুৰক্ষা” প্ৰদান কৰা।<ref>{{Cite book|title=Orthodox Shrines of Kiev|last1=Nikitenko|first1=L. G.|last2=Ivakin|first2=L. G.|last3=Kirkevich|first3=V.G.|publisher=Technics|year=2011|location=Kyiv|pages=10}}</ref> অৱশ্যে ই কেৱল সুৰক্ষাৰ প্ৰতীক হিচাপে নিৰ্মিত গীৰ্জা নাছিল; ই এটা নিয়মীয়া উপাসনাস্থলীও আছিল আৰু মানুহে তাত প্ৰাৰ্থনা কৰিবলৈ আহিছিল। <ref>{{Cite book|title=The Phenomenon of the Nativity Churches in Kyiv|last=Nikitenko|first=M.M.|publisher=Kyiv-Mohyla|year=2006|location=Kyiv|pages=339–341}}</ref> ঘণ্টা গীৰ্জাটো তিনিটা নাভ আৰু চাৰিটা স্তম্ভযুক্ত এক-গম্বুজীয়া মন্দিৰৰ আৰ্হিত পুনৰ্নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। ইয়াৰ স্থাপত্যিক সজ্জাত সেই সময়ৰ প্ৰাচীন অট্টালিকাসমূহত ব্যৱহৃত ইটাৰে নিৰ্মিত অলংকৰণৰ নক্সা ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। গীৰ্জাখনৰ মজিয়াখন মোজাইকেৰে সজ্জিত। এই মোজাইকৰ নক্সা কিয়েভৰ ছেইণ্ট ছফিয়া কেথেড্ৰেলৰ প্ৰাচীন মজিয়াৰ নক্সাৰ আধাৰত প্ৰস্তুত কৰা হৈছে। === স্কোয়াৰ === The Square around the Golden Gate was created in the second half of the 19th century. A botanical natural monument was created by the decision of the Kyiv executive committee No. 363 20 March 1972.{{cite needed|date=August 2025}} ==তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * {{Commons category-inline}} * [http://www.kiev.info/culture/golden_gate.htm ''Kiev Info''] – History of the gate * [http://www.encyclopediaofukraine.com/pages/G/O/GoldenGate.htm Golden Gate] at the ''[http://www.encyclopediaofukraine.com Encyclopedia of Ukraine]'' * {{in lang|uk}} [https://web.archive.org/web/20110928013041/http://oldkyiv.org.ua/data/golden_gates.php?lang=ua oldkyiv.org.ua] – History of the gate {{Authority control}} {{coord|50|26|56|N|30|30|48|E|type:landmark_region:UA|display=title}} kj004cdepg0a41ctu18strn3cbn0gmz 627446 627444 2026-08-15T08:29:03Z নৰুনা বৰুৱা 44897 /* স্কোয়াৰ */ 627446 wikitext text/x-wiki {{Short description|Historic landmark in Kyiv, Ukraine}} {{Infobox building | name =গোল্ডেন গেট | image = Golden Gate Kiev 2018 G1.jpg | image_alt = View of the Golden Gate after recent major renovations | image_caption = 1982 reconstruction of the Golden Gate, pictured in 2018 after major renovations | former_names = | native_name = {{lang|uk|Золоті ворота}} | status = সংগ্ৰহালয় হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয় | building_type = দুৰ্গ | architectural_style = | address = Volodymyrska St, 40А | location_town = কিয়েভ | location_country = ইউক্ৰেইন | current_tenants = Golden Gate Museum | construction_start_date = 1017 | completion_date = 1024 | client = | owner = [[National Reserve "Sophia of Kyiv"]] | other_dimensions = {{convert|10.5|m|abbr=on}} wide x {{convert|32|m|abbr=on}} high | embedded = {{Infobox historic site |embed = yes |designation1 = UKRAINE NATIONAL |designation1_offname = {{Lang|uk|Золоті Ворота (Руїни Золотих Воріт)}} (''Golden Gate (Ruins of the Golden Gate)'') |designation1_type = Architecture, History |designation1_number = 260073-Н }} }} '''কিয়েভৰ গোল্ডেন গেট ({{lang-en|Golden Gate of Kyiv}})''' আছিল একাদশ শতিকাত কিয়েভান [[ৰুছ]]ৰ ৰাজধানী কিয়েভ নগৰীৰ দুৰ্গ-প্ৰাচীৰৰ মুখ্য প্ৰৱেশদ্বাৰ। ইয়াৰ নাম সম্ভৱতঃ কনষ্টাণ্টিনোপলৰ গোল্ডেন গেটৰ অনুকৰণত ৰখা হৈছিল।<ref>{{Cite web |last=Kopytko |first=Vasylyna |date=25 May 2022 |title= |script-title=uk:Загадка стародавнього Києва: чому головні ворота столиці назвали Золотими |trans-title=Mystery of ancient Kyiv: why are is the main gate of the city called "Golden" |url=https://www.rbc.ua/rus/news/zagadka-starodavnogo-kieva-chomu-golovni-1748012001.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260415082653/https://www.rbc.ua/rus/news/zagadka-starodavnogo-kieva-chomu-golovni-1748012001.html |archive-date=15 April 2026 |access-date=30 April 2026 |website=[[RBC-Ukraine]] |language=uk}}</ref> মধ্যযুগত এই স্থাপনাটো ভাঙি পেলোৱা হয় আৰু ইয়াৰ অস্তিত্বৰ অতি কমসংখ্যক অৱশেষহে পোৱা গৈছিল। ১৯৮২ চনত ছোভিয়েট কৰ্তৃপক্ষই ইয়াক সম্পূৰ্ণৰূপে পুনৰ নিৰ্মাণ কৰে। অৱশ্যে মূল গেটখন কেনে আছিল তাৰ কোনো ছবি সংৰক্ষিত হৈ নথকাৰ বাবে এই পুনৰ্নিৰ্মাণৰ সিদ্ধান্তক লৈ যথেষ্ট বিতৰ্ক হৈছিল। মূল গেটখনৰ সম্ভাৱ্য ৰূপ সম্পৰ্কে সেই সময়ত একাধিক ভিন্ন পুনৰ্নিৰ্মাণৰ প্ৰস্তাৱ আছিল।<ref>{{Cite web|url=https://www.ukraine.com/attractions/places-of-interest/golden-gate-of-kiev/|title=Golden Gate Kiev, Ukraine|website=www.ukraine.com}}</ref> বৰ্তমান ভলোদিমিৰস্কা ষ্ট্ৰীট আৰু ইয়াৰোস্লাভিভ ভ্যাল ষ্ট্ৰীটৰ সংযোগস্থলত থকা পুনৰ্নিৰ্মিত স্থাপনাটো ৰাষ্ট্ৰীয় সংৰক্ষিত বনাঞ্চল “কিয়ভৰ ছফিয়া” সংগ্ৰহালয়ৰ এটা শাখা হিচাপে ব্যৱহৃত হয়। জোলোটি ভোৰোটা নামটো ওচৰৰ এটা থিয়েটাৰ আৰু কিয়েভ মেট্ৰ’ৰ জোলোটি ভোৰোটা ষ্টেচনৰ বাবেও ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ==ইতিহাস== আধুনিক ইতিহাসত এই প্ৰৱেশদ্বাৰটোক জ্ঞানী য়াৰোস্লাভে নিৰ্মাণ কৰোৱা তিনিটা প্ৰধান প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ভিতৰত অন্যতম বুলি গণ্য কৰা হয়। গোল্ডেন গেট বা সোণালী দুৱাৰ ১০১৭–১০২৪ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ভিতৰত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। প্ৰায় একে সময়তে ছেইণ্ট ছফিয়া কেথেড্ৰেল নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। পোলেণ্ডৰ ৰজা প্ৰথম বোলেছ্লাভ আৰু অভিশপ্ত স্বিয়াতোপল্ক-ৰ সৈতে জড়িত গোল্ডেন গেটৰ এটা বিখ্যাত কিংবদন্তি আছে। পোলেণ্ডৰ চিত্ৰশিল্পী জান মাতেইকোই অংকন কৰা এখন চিত্ৰত বোলেছ্লাভে তৰোৱালেৰে গোল্ডেন গেটত আঘাত কৰা দৃশ্য দেখুওৱা হৈছে। ১০১৮ চনত কিয়েভৰ সিংহাসনৰ উত্তৰাধিকাৰক লৈ সৃষ্টি হোৱা সংকটত বোলেছ্লাভে হস্তক্ষেপ কৰাৰ সময়ত এই ঘটনা সংঘটিত হৈছিল বুলি কিংবদন্তিত কোৱা হয়। অৱশ্যে বৰ্তমান এই ঘটনাক ঐতিহাসিক সত্যতকৈ কিংবদন্তি হিচাপেহে গণ্য কৰা হয়। প্ৰথম অৱস্থাত এই প্ৰৱেশদ্বাৰটোৰ নাম কেৱল দক্ষিণ দুৱাৰ আছিল। ই প্ৰাচীৰেৰে আগুৰি থকা নগৰখনৰ তিনিটা প্ৰধান প্ৰৱেশপথৰ ভিতৰত এটা আছিল। আন দুটা আছিল লাডস্কি দুৱাৰ আৰু ঝিদিভস্কি দুৱাৰ। এই নাম দুটা ক্ৰমে পোলিছ বা লেচিট জনগোষ্ঠী আৰু ইহুদীসকলৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আছিল।<ref>In the [[Hypatian Codex|Ipatiev Chronicles]] of that period (1146–1151) mention is frequently made of the "Jewish gate" in Kyiv. In 1124, the Jewish quarter of Kyiv was destroyed by fire. [in:] S. M. Dubnow, Simon Dubnow, Israel Friedlaender. History of the Jews in Russia and Poland. 2001. p. 10</ref> এই দুয়োটা প্ৰৱেশদ্বাৰ বৰ্তমানলৈকে সংৰক্ষিত হৈ থকা নাই। সেই সময়ৰ শিলৰ প্ৰতিৰক্ষা-প্ৰাচীৰৰ মুঠ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় ৩.৫ কিলোমিটাৰ আছিল। পুৰণি কিয়েভ বা উচ্চ নগৰ-ৰ প্ৰতিৰক্ষা-ব্যৱস্থা দক্ষিণ দুৱাৰৰপৰা বৰ্তমানৰ স্বাধীনতা চ’কলৈকে বিস্তৃত আছিল। সেই অঞ্চলতেই লেছিটিক দুৱাৰ অৱস্থিত আছিল। <ref>"Lacka Brama, którą latopis wymienia w 1151 – była jedną z czterach głównych bram tzw. grodu Jarosława (były jeszcze Węgierska, Złota w następnych doszła również Żydowska), która prowadziła na płd. wsch., w kierunku uroczyska Ugorskie. [w:] Goranin. Latopis kijowski 1118–1158. 1995; "już w grodzie Jarosława przy bramie lackiej istniała Lacka Słoboda – dzielnica, Polaków, obok dzielnicy Niemców i Włochów, a przy cerkwi Mikołaja – targowa osada węgierska" [w:] T.M. Trajdos. Kościół Katolicki na ziemiach ruskich Korony i Litwy za panowania Władysława II Jagiełły, 1386–1434. (''tr. ""Lacka Brama, mentioned in the chronicle in 1151 – was one of the four main gates of the so-called Jarosław's stronghold (there were also Hungarian gates, and a Jewish one in the next ones), leading to the south-east, towards the Ugorskie wilderness. [In:] Goranin. Chronicle of Kiev 1118–1158. 1995; "Lacka Słoboda – a district of Poles, next to the district of Germans and Italians, and at the church of St. Nicholas – a Hungarian market settlement" [in:] TM Trajdos. in the Ruthenian lands of the Crown and Lithuania during the reign of Władysław II Jagiełło, 1386–1434."'') 1982</ref> তাৰপৰা নগৰখনৰ পৰিখাটো বৰ্তমানৰ কষ্টিয়ল পথ অনুসৰণ কৰি ছেইণ্ট মাইকেলৰ সোণালী-গম্বুজযুক্ত মঠৰ কাষেৰে আগবাঢ়িছিল। তাৰ পিছত ই আজিৰ ঝিতোমিৰ পথৰ দিশে গৈ ইহুদী দুৱাৰৰ ওচৰ পাইছিল। এই দুৱাৰখন বৰ্তমানৰ লভিভ চ’কৰ ওচৰত অৱস্থিত আছিল। ইয়াৰ পিছত প্ৰতিৰক্ষা-ব্যৱস্থাটো বৰ্তমানৰ য়াৰোস্লাভিভ ভাল বা “য়াৰোস্লাভৰ প্ৰাচীৰ” পথৰ দিশে বিস্তৃত হৈ পুনৰ দক্ষিণ দুৱাৰলৈ সংযোগ হৈছিল। [[File:ZolotyeVorotastar.jpg|thumb|right|Remnants of the old Golden Gate in the 1970s, prior to its reconstruction.]] পিছলৈ, দক্ষিণ দুৱাৰখন কিয়েভৰ মহান দুৱাৰ নামেৰে পৰিচিত হৈ পৰে। দুৱাৰৰ কাষতে ব্লাহোভিষ্ট গীৰ্জা (ঘোষণাৰ গীৰ্জা) নিৰ্মাণ কৰাৰ পাছত ইয়াৰ সোণালী গম্বুজসমূহ নগৰৰ বাহিৰৰপৰাও সহজে দেখা পোৱা এক উল্লেখযোগ্য স্থাপত্য-চিহ্নত পৰিণত হয়। তেতিয়াৰপৰাই এই প্ৰৱেশদ্বাৰখন কিয়েভৰ গোল্ডেন গেট নামেৰে পৰিচিত হয়। দুৱাৰখনৰ প্ৰৱেশপথ প্ৰায় ৪০ ফুট (১২ মিটাৰ) ওখ আৰু ২০ ফুট (৬.১ মিটাৰ) বহল আছিল। প্ৰায় আধা সহস্ৰাব্দ ধৰি ই নগৰখনৰ বিজয় তোৰণ হিচাপে ব্যৱহৃত হৈছিল আৰু কিয়েভৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰতীক আছিল। জনশ্ৰুতি অনুসৰি, ইয়াৰ আৰ্হি [[কনষ্টাণ্টিনোপল]]ৰ গোল্ডেন গেটৰপৰা গ্ৰহণ কৰা হৈছিল। পিছলৈ একে ধৰণৰ নাম ভ্লাদিমিৰ নগৰৰ দুৱাৰসমূহকো দিয়া হয়। ভ্লাদিমিৰত মোনোমাখৰ বংশধৰ আন্দ্ৰেই প্ৰথম বোগোলিউবস্কিয়ে নিজৰ ৰাজ্য, ভ্লাদিমিৰৰ গ্ৰেণ্ড ডাচি, প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। ১২৪০ চনত, বাতু খানৰ গোল্ডেন হৰ্ডে এই দুৱাৰখনৰ এটা অংশ ধ্বংস কৰে।<ref>The next day the Mongols surrounded the city, but they concentrated their catapults against Kyiv's obvious weak point—the battlements that flanked the Polish Gate, the only part of the city walls constructed of wood. [in:] Thomas J. Craughwell . The Rise and Fall of the Second Largest Empire in History. 2010. [https://books.google.com/books?id=ROijKBT6CMIC&dq=polish+gate+kiev&pg=PA184 page 184]</ref> তথাপি ই অষ্টাদশ শতিকালৈকে কিয়েভ নগৰলৈ প্ৰৱেশৰ দুৱাৰ হিচাপে বিশেষকৈ বিভিন্ন আনুষ্ঠানিক অনুষ্ঠানত ব্যৱহৃত হৈ থাকিল। অৱশ্যে সময়ৰ লগে লগে দুৱাৰখন ক্ৰমে ধ্বংসপ্ৰাপ্ত অৱস্থালৈ পৰিণত হয়।<ref>{{Cite encyclopedia |year=2005 |script-title=uk:Золоті Ворота в Києві |encyclopedia=[[Encyclopedia of History of Ukraine]] |publisher=[[Institute of History of Ukraine]] |location=Kyiv |url=http://www.history.org.ua/?termin=Zoloti_vorota_v_Kyevi |access-date=30 April 2026 |last=Ivakin |first=H. Y. |editor-last=Smoliy |editor-first=V. A. |editor-link=Valeriy Smoliy |volume=3 |language=uk |trans-title=Golden Gate in Kyiv |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260430131952/http://resource.history.org.ua/cgi-bin/eiu/history.exe?Z21ID=&I21DBN=DOP&P21DBN=EIU&S21STN=1&S21REF=10&S21FMT=eiu_all&C21COM=S&S21CNR=20&S21P01=0&S21P02=0&S21P03=TRN=&S21COLORTERMS=0&S21STR=Zoloti_vorota_v_Kyevi |archive-date=30 April 2026}}</ref> ১৮৩২ চনত মহানগৰপতি ইউজেনিয়াছে ধ্বংসাৱশেষসমূহ খনন কৰাইছিল আৰু সংৰক্ষণৰ বাবে প্ৰাথমিক জৰীপৰ কাম সম্পন্ন কৰা হৈছিল। ১৯৭০ৰ দশকত কৰা পৰৱৰ্তী কামৰ অংশ হিচাপে ইয়াৰ কাষত এটা পেভিলিয়ন নিৰ্মাণ কৰা হয়, য'ত গোল্ডেন গেটৰ সংগ্ৰহালয় স্থাপন কৰা হয়। এই সংগ্ৰহালয়ত দৰ্শনাৰ্থীসকলে গোল্ডেন গেট নিৰ্মাণৰ ইতিহাসৰ লগতে প্ৰাচীন কিয়েভৰ ইতিহাসৰ বিষয়েও জানিব পাৰে। [[File:Golden Gate, Kyiv.jpg|thumb|“চহৰৰফালৰপৰা” গোল্ডেন গেটৰ দৃশ্য ]] ১৯৮২ চনত কিয়েভ চহৰৰ ১৫০০বছৰীয়া জয়ন্তী উপলক্ষ্যে গোল্ডেন গেটটো সম্পূৰ্ণৰূপে পুনৰ্নিৰ্মাণ কৰা হয়। অৱশ্যে এই পুনৰ্নিৰ্মাণক লৈ বিতৰ্কৰ সৃষ্টি হৈছিল। কিছুমান শিল্প-ইতিহাসবিদে এই পুনৰ্নিৰ্মাণটো ভাঙি পেলাই মূল গেটৰ ধ্বংসাৱশেষসমূহ জনসাধাৰণৰ দৰ্শনৰ বাবে মুকলি কৰি দিয়াৰ পোষকতা কৰিছিল। ১৯৮৯ চনত কিয়েভ মেট্ৰ’ সম্প্ৰসাৰণৰ সময়ত গোল্ডেন গেটৰ ওচৰতে জোলোতি ভোৰোটা (Zoloti Vorota) মেট্ৰ’ ষ্টেচন মুকলি কৰা হয়। ষ্টেচনটোৰ স্থাপত্য-সজ্জা প্ৰাচীন ৰুথেনীয় গীৰ্জাসমূহৰ অভ্যন্তৰীণ সজ্জাৰ আৰ্হিৰ ওপৰত আধাৰিত। ১৯৯৭ চনত গোল্ডেন গেটৰ পশ্চিম প্ৰান্তৰ ওচৰত ইয়াৰোস্লাভ দ্য ৱাইজৰ স্মাৰক উন্মোচন কৰা হয়। এইটো ভাস্কৰ কাভালেৰিডজেৰ এটা পৰীক্ষামূলক ক্ষুদ্ৰ মূৰ্তিৰ বৃহৎ আকাৰৰ ব্ৰঞ্জৰ প্ৰতিলিপি। ==বিৱৰণ== গোল্ডেন গেটৰ মূল অৱশিষ্ট অংশ দুটা দেৱালৰ খণ্ডৰে গঠিত। ইয়াৰে এটাৰ দৈৰ্ঘ্য ২৪ মিটাৰ (৭৯ ফুট) আৰু আনটোৰ দৈৰ্ঘ্য ১৩ মিটাৰ (৪৩ ফুট)। এই দেৱালসমূহ ৰোমান ইটা আৰু শিলৰ সংমিশ্ৰণেৰে নিৰ্মিত।<ref name=":0">{{Cite encyclopedia |script-title=uk:Золоті ворота в Києві |encyclopedia=[[Great Ukrainian Encyclopedia]] |url=https://vue.gov.ua/%D0%97%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%82%D1%96_%D0%B2%D0%BE%D1%80%D0%BE%D1%82%D0%B0_%D0%B2_%D0%9A%D0%B8%D1%94%D0%B2%D1%96 |access-date=30 April 2026 |last=Vechersky |first=Victor |date=31 December 2021 |author-link=Victor Vechersky |language=uk |trans-title=Golden Gate in Kyiv |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220225190302/https://vue.gov.ua/%D0%97%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%82%D1%96_%D0%B2%D0%BE%D1%80%D0%BE%D1%82%D0%B0_%D0%B2_%D0%9A%D0%B8%D1%94%D0%B2%D1%96 |archive-date=25 February 2022}}</ref> স্মাৰকটোৰ পুনৰ্নিৰ্মাণত গেটৰ সৈতে সংলগ্ন দেৱালৰ অংশসমূহ পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। বাহিৰৰফালে এই অংশসমূহত ঢালযুক্ত অৱনমিত অংশ দেখা যায়। দেৱালৰ ওপৰৰ অংশত কাঠৰ নিৰ্মাণ সংযোজন কৰা হৈছে। দুয়োটা প্ৰান্তত অভ্যন্তৰীণ গাঁথনিৰ আৰ্হি দেখুওৱা হৈছে। চহৰৰফালৰ মুখাৱয়বত গুদামঘৰৰ আকৃতিৰ গাঁথনি আছে। পুনৰুদ্ধাৰ কৰা দেৱালৰ অংশসমূহৰ ভিতৰত গোল্ডেন গেটৰ সংগ্ৰহালয়ৰ প্ৰদৰ্শনী আৰু বেলকনিলৈ যোৱা চিৰি আছে। এই বেলকনিৰপৰা কিয়েভ চহৰৰ এক মনোমোহা দৃশ্য উপভোগ কৰিব পাৰি। মধ্যযুগীয় অংশসমূহ ৰাষ্ট্ৰীয় গুৰুত্বসম্পন্ন স্থাপত্য আৰু ঐতিহাসিক স্মাৰক হিচাপে সংৰক্ষিত। আনহাতে, পুনৰ্নিৰ্মাণ কৰা বাহ্যিক অংশসমূহ সাংস্কৃতিক ঐতিহ্যস্থল হিচাপে তালিকাভুক্ত নহয়।<ref name=":0" /> ===পথৰ ওপৰত থকা গীৰ্জা=== গোল্ডেন গেটৰ প্ৰৱেশপথৰ ওপৰত গীৰ্জা নিৰ্মাণ কৰাৰ কথা সেই সময়ৰ বুৰঞ্জীগ্ৰন্থত উল্লেখ থকাৰ লগতে মহানগৰপতি ইলাৰিয়নৰ ‘আইন আৰু কৃপাৰ বাণী’ নামৰ গ্ৰন্থতো গোল্ডেন গেটৰ ওপৰৰ এই গীৰ্জাৰ উল্লেখ পোৱা যায়। <ref>{{Cite book|title=The Word of Law and dar / / History of Philosophy of Ukraine: Hestomatyya|last=Bondar|first=S.V.|publisher=Lybid|year=1993|location=Kyiv|pages=21}}</ref> [[File:2017-05-18 Interior of Golden Gate (Kiev).jpg|thumb|গোল্ডেন গেটৰ ভিতৰৰ অংশ]] গেটৰ গীৰ্জাখনৰ উদ্দেশ্য আছিল “চহৰখনৰ স্বৰ্গীয় সুৰক্ষা” প্ৰদান কৰা।<ref>{{Cite book|title=Orthodox Shrines of Kiev|last1=Nikitenko|first1=L. G.|last2=Ivakin|first2=L. G.|last3=Kirkevich|first3=V.G.|publisher=Technics|year=2011|location=Kyiv|pages=10}}</ref> অৱশ্যে ই কেৱল সুৰক্ষাৰ প্ৰতীক হিচাপে নিৰ্মিত গীৰ্জা নাছিল; ই এটা নিয়মীয়া উপাসনাস্থলীও আছিল আৰু মানুহে তাত প্ৰাৰ্থনা কৰিবলৈ আহিছিল। <ref>{{Cite book|title=The Phenomenon of the Nativity Churches in Kyiv|last=Nikitenko|first=M.M.|publisher=Kyiv-Mohyla|year=2006|location=Kyiv|pages=339–341}}</ref> ঘণ্টা গীৰ্জাটো তিনিটা নাভ আৰু চাৰিটা স্তম্ভযুক্ত এক-গম্বুজীয়া মন্দিৰৰ আৰ্হিত পুনৰ্নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। ইয়াৰ স্থাপত্যিক সজ্জাত সেই সময়ৰ প্ৰাচীন অট্টালিকাসমূহত ব্যৱহৃত ইটাৰে নিৰ্মিত অলংকৰণৰ নক্সা ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। গীৰ্জাখনৰ মজিয়াখন মোজাইকেৰে সজ্জিত। এই মোজাইকৰ নক্সা কিয়েভৰ ছেইণ্ট ছফিয়া কেথেড্ৰেলৰ প্ৰাচীন মজিয়াৰ নক্সাৰ আধাৰত প্ৰস্তুত কৰা হৈছে। === স্কোয়াৰ === গোল্ডেন গেটৰ চাৰিওফালে থকা চৌহদটো ১৯ শতিকাৰ দ্বিতীয়াৰ্ধত সৃষ্টি কৰা হৈছিল। ১৯৭২ চনৰ ২০ মাৰ্চত কিয়ভৰ কাৰ্যবাহী সমিতি নং ৩৬৩ৰ সিদ্ধান্ত অনুসৰি এটা উদ্ভিদবিজ্ঞানৰ প্ৰাকৃতিক কীৰ্তিচিহ্ন সৃষ্টি কৰা হয়। ==তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * {{Commons category-inline}} * [http://www.kiev.info/culture/golden_gate.htm ''Kiev Info''] – History of the gate * [http://www.encyclopediaofukraine.com/pages/G/O/GoldenGate.htm Golden Gate] at the ''[http://www.encyclopediaofukraine.com Encyclopedia of Ukraine]'' * {{in lang|uk}} [https://web.archive.org/web/20110928013041/http://oldkyiv.org.ua/data/golden_gates.php?lang=ua oldkyiv.org.ua] – History of the gate {{Authority control}} {{coord|50|26|56|N|30|30|48|E|type:landmark_region:UA|display=title}} jcq2i9nwq5142bez5dx3h8tatvm7jzo 627447 627446 2026-08-15T08:33:48Z নৰুনা বৰুৱা 44897 627447 wikitext text/x-wiki {{Short description|Historic landmark in Kyiv, Ukraine}} {{Infobox building | name =গোল্ডেন গেট | image = Golden Gate Kiev 2018 G1.jpg | image_alt = View of the Golden Gate after recent major renovations | image_caption = 1982 reconstruction of the Golden Gate, pictured in 2018 after major renovations | former_names = | native_name = {{lang|uk|Золоті ворота}} | status = সংগ্ৰহালয় হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয় | building_type = দুৰ্গ | architectural_style = | address = ভলোডিমিৰ্স্কা ছেণ্ট, ৪০А | location_town = কিয়েভ | location_country = ইউক্ৰেইন | current_tenants = গোল্ডেন গেট মিউজিয়াম | construction_start_date = ১০১৭ | completion_date = ১০২৪ | client = | owner = নেচনেল ৰিজাৰ্ভ "চফিয়া অৱ কিয়েভ" | other_dimensions = {{convert|10.5|m|abbr=on}} wide x {{convert|32|m|abbr=on}} high | embedded = {{Infobox historic site |embed = yes |designation1 = ইউক্ৰেইন ৰাষ্ট্ৰীয় |designation1_offname = {{Lang|uk|Золоті Ворота (Руїни Золотих Воріт)}} (''Golden Gate (Ruins of the Golden Gate)'') |designation1_type = স্থাপত্য, ইতিহাস |designation1_number = 260073-Н }} }} '''কিয়েভৰ গোল্ডেন গেট ({{lang-en|Golden Gate of Kyiv}})''' আছিল একাদশ শতিকাত কিয়েভান [[ৰুছ]]ৰ ৰাজধানী কিয়েভ নগৰীৰ দুৰ্গ-প্ৰাচীৰৰ মুখ্য প্ৰৱেশদ্বাৰ। ইয়াৰ নাম সম্ভৱতঃ কনষ্টাণ্টিনোপলৰ গোল্ডেন গেটৰ অনুকৰণত ৰখা হৈছিল।<ref>{{Cite web |last=Kopytko |first=Vasylyna |date=25 May 2022 |title= |script-title=uk:Загадка стародавнього Києва: чому головні ворота столиці назвали Золотими |trans-title=Mystery of ancient Kyiv: why are is the main gate of the city called "Golden" |url=https://www.rbc.ua/rus/news/zagadka-starodavnogo-kieva-chomu-golovni-1748012001.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260415082653/https://www.rbc.ua/rus/news/zagadka-starodavnogo-kieva-chomu-golovni-1748012001.html |archive-date=15 April 2026 |access-date=30 April 2026 |website=[[RBC-Ukraine]] |language=uk}}</ref> মধ্যযুগত এই স্থাপনাটো ভাঙি পেলোৱা হয় আৰু ইয়াৰ অস্তিত্বৰ অতি কমসংখ্যক অৱশেষহে পোৱা গৈছিল। ১৯৮২ চনত ছোভিয়েট কৰ্তৃপক্ষই ইয়াক সম্পূৰ্ণৰূপে পুনৰ নিৰ্মাণ কৰে। অৱশ্যে মূল গেটখন কেনে আছিল তাৰ কোনো ছবি সংৰক্ষিত হৈ নথকাৰ বাবে এই পুনৰ্নিৰ্মাণৰ সিদ্ধান্তক লৈ যথেষ্ট বিতৰ্ক হৈছিল। মূল গেটখনৰ সম্ভাৱ্য ৰূপ সম্পৰ্কে সেই সময়ত একাধিক ভিন্ন পুনৰ্নিৰ্মাণৰ প্ৰস্তাৱ আছিল।<ref>{{Cite web|url=https://www.ukraine.com/attractions/places-of-interest/golden-gate-of-kiev/|title=Golden Gate Kiev, Ukraine|website=www.ukraine.com}}</ref> বৰ্তমান ভলোদিমিৰস্কা ষ্ট্ৰীট আৰু ইয়াৰোস্লাভিভ ভ্যাল ষ্ট্ৰীটৰ সংযোগস্থলত থকা পুনৰ্নিৰ্মিত স্থাপনাটো ৰাষ্ট্ৰীয় সংৰক্ষিত বনাঞ্চল “কিয়ভৰ ছফিয়া” সংগ্ৰহালয়ৰ এটা শাখা হিচাপে ব্যৱহৃত হয়। জোলোটি ভোৰোটা নামটো ওচৰৰ এটা থিয়েটাৰ আৰু কিয়েভ মেট্ৰ’ৰ জোলোটি ভোৰোটা ষ্টেচনৰ বাবেও ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ==ইতিহাস== আধুনিক ইতিহাসত এই প্ৰৱেশদ্বাৰটোক জ্ঞানী য়াৰোস্লাভে নিৰ্মাণ কৰোৱা তিনিটা প্ৰধান প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ভিতৰত অন্যতম বুলি গণ্য কৰা হয়। গোল্ডেন গেট বা সোণালী দুৱাৰ ১০১৭–১০২৪ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ভিতৰত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। প্ৰায় একে সময়তে ছেইণ্ট ছফিয়া কেথেড্ৰেল নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। পোলেণ্ডৰ ৰজা প্ৰথম বোলেছ্লাভ আৰু অভিশপ্ত স্বিয়াতোপল্ক-ৰ সৈতে জড়িত গোল্ডেন গেটৰ এটা বিখ্যাত কিংবদন্তি আছে। পোলেণ্ডৰ চিত্ৰশিল্পী জান মাতেইকোই অংকন কৰা এখন চিত্ৰত বোলেছ্লাভে তৰোৱালেৰে গোল্ডেন গেটত আঘাত কৰা দৃশ্য দেখুওৱা হৈছে। ১০১৮ চনত কিয়েভৰ সিংহাসনৰ উত্তৰাধিকাৰক লৈ সৃষ্টি হোৱা সংকটত বোলেছ্লাভে হস্তক্ষেপ কৰাৰ সময়ত এই ঘটনা সংঘটিত হৈছিল বুলি কিংবদন্তিত কোৱা হয়। অৱশ্যে বৰ্তমান এই ঘটনাক ঐতিহাসিক সত্যতকৈ কিংবদন্তি হিচাপেহে গণ্য কৰা হয়। প্ৰথম অৱস্থাত এই প্ৰৱেশদ্বাৰটোৰ নাম কেৱল দক্ষিণ দুৱাৰ আছিল। ই প্ৰাচীৰেৰে আগুৰি থকা নগৰখনৰ তিনিটা প্ৰধান প্ৰৱেশপথৰ ভিতৰত এটা আছিল। আন দুটা আছিল লাডস্কি দুৱাৰ আৰু ঝিদিভস্কি দুৱাৰ। এই নাম দুটা ক্ৰমে পোলিছ বা লেচিট জনগোষ্ঠী আৰু ইহুদীসকলৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আছিল।<ref>In the [[Hypatian Codex|Ipatiev Chronicles]] of that period (1146–1151) mention is frequently made of the "Jewish gate" in Kyiv. In 1124, the Jewish quarter of Kyiv was destroyed by fire. [in:] S. M. Dubnow, Simon Dubnow, Israel Friedlaender. History of the Jews in Russia and Poland. 2001. p. 10</ref> এই দুয়োটা প্ৰৱেশদ্বাৰ বৰ্তমানলৈকে সংৰক্ষিত হৈ থকা নাই। সেই সময়ৰ শিলৰ প্ৰতিৰক্ষা-প্ৰাচীৰৰ মুঠ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় ৩.৫ কিলোমিটাৰ আছিল। পুৰণি কিয়েভ বা উচ্চ নগৰ-ৰ প্ৰতিৰক্ষা-ব্যৱস্থা দক্ষিণ দুৱাৰৰপৰা বৰ্তমানৰ স্বাধীনতা চ’কলৈকে বিস্তৃত আছিল। সেই অঞ্চলতেই লেছিটিক দুৱাৰ অৱস্থিত আছিল। <ref>"Lacka Brama, którą latopis wymienia w 1151 – była jedną z czterach głównych bram tzw. grodu Jarosława (były jeszcze Węgierska, Złota w następnych doszła również Żydowska), która prowadziła na płd. wsch., w kierunku uroczyska Ugorskie. [w:] Goranin. Latopis kijowski 1118–1158. 1995; "już w grodzie Jarosława przy bramie lackiej istniała Lacka Słoboda – dzielnica, Polaków, obok dzielnicy Niemców i Włochów, a przy cerkwi Mikołaja – targowa osada węgierska" [w:] T.M. Trajdos. Kościół Katolicki na ziemiach ruskich Korony i Litwy za panowania Władysława II Jagiełły, 1386–1434. (''tr. ""Lacka Brama, mentioned in the chronicle in 1151 – was one of the four main gates of the so-called Jarosław's stronghold (there were also Hungarian gates, and a Jewish one in the next ones), leading to the south-east, towards the Ugorskie wilderness. [In:] Goranin. Chronicle of Kiev 1118–1158. 1995; "Lacka Słoboda – a district of Poles, next to the district of Germans and Italians, and at the church of St. Nicholas – a Hungarian market settlement" [in:] TM Trajdos. in the Ruthenian lands of the Crown and Lithuania during the reign of Władysław II Jagiełło, 1386–1434."'') 1982</ref> তাৰপৰা নগৰখনৰ পৰিখাটো বৰ্তমানৰ কষ্টিয়ল পথ অনুসৰণ কৰি ছেইণ্ট মাইকেলৰ সোণালী-গম্বুজযুক্ত মঠৰ কাষেৰে আগবাঢ়িছিল। তাৰ পিছত ই আজিৰ ঝিতোমিৰ পথৰ দিশে গৈ ইহুদী দুৱাৰৰ ওচৰ পাইছিল। এই দুৱাৰখন বৰ্তমানৰ লভিভ চ’কৰ ওচৰত অৱস্থিত আছিল। ইয়াৰ পিছত প্ৰতিৰক্ষা-ব্যৱস্থাটো বৰ্তমানৰ য়াৰোস্লাভিভ ভাল বা “য়াৰোস্লাভৰ প্ৰাচীৰ” পথৰ দিশে বিস্তৃত হৈ পুনৰ দক্ষিণ দুৱাৰলৈ সংযোগ হৈছিল। [[File:ZolotyeVorotastar.jpg|thumb|right|Remnants of the old Golden Gate in the 1970s, prior to its reconstruction.]] পিছলৈ, দক্ষিণ দুৱাৰখন কিয়েভৰ মহান দুৱাৰ নামেৰে পৰিচিত হৈ পৰে। দুৱাৰৰ কাষতে ব্লাহোভিষ্ট গীৰ্জা (ঘোষণাৰ গীৰ্জা) নিৰ্মাণ কৰাৰ পাছত ইয়াৰ সোণালী গম্বুজসমূহ নগৰৰ বাহিৰৰপৰাও সহজে দেখা পোৱা এক উল্লেখযোগ্য স্থাপত্য-চিহ্নত পৰিণত হয়। তেতিয়াৰপৰাই এই প্ৰৱেশদ্বাৰখন কিয়েভৰ গোল্ডেন গেট নামেৰে পৰিচিত হয়। দুৱাৰখনৰ প্ৰৱেশপথ প্ৰায় ৪০ ফুট (১২ মিটাৰ) ওখ আৰু ২০ ফুট (৬.১ মিটাৰ) বহল আছিল। প্ৰায় আধা সহস্ৰাব্দ ধৰি ই নগৰখনৰ বিজয় তোৰণ হিচাপে ব্যৱহৃত হৈছিল আৰু কিয়েভৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰতীক আছিল। জনশ্ৰুতি অনুসৰি, ইয়াৰ আৰ্হি [[কনষ্টাণ্টিনোপল]]ৰ গোল্ডেন গেটৰপৰা গ্ৰহণ কৰা হৈছিল। পিছলৈ একে ধৰণৰ নাম ভ্লাদিমিৰ নগৰৰ দুৱাৰসমূহকো দিয়া হয়। ভ্লাদিমিৰত মোনোমাখৰ বংশধৰ আন্দ্ৰেই প্ৰথম বোগোলিউবস্কিয়ে নিজৰ ৰাজ্য, ভ্লাদিমিৰৰ গ্ৰেণ্ড ডাচি, প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। ১২৪০ চনত, বাতু খানৰ গোল্ডেন হৰ্ডে এই দুৱাৰখনৰ এটা অংশ ধ্বংস কৰে।<ref>The next day the Mongols surrounded the city, but they concentrated their catapults against Kyiv's obvious weak point—the battlements that flanked the Polish Gate, the only part of the city walls constructed of wood. [in:] Thomas J. Craughwell . The Rise and Fall of the Second Largest Empire in History. 2010. [https://books.google.com/books?id=ROijKBT6CMIC&dq=polish+gate+kiev&pg=PA184 page 184]</ref> তথাপি ই অষ্টাদশ শতিকালৈকে কিয়েভ নগৰলৈ প্ৰৱেশৰ দুৱাৰ হিচাপে বিশেষকৈ বিভিন্ন আনুষ্ঠানিক অনুষ্ঠানত ব্যৱহৃত হৈ থাকিল। অৱশ্যে সময়ৰ লগে লগে দুৱাৰখন ক্ৰমে ধ্বংসপ্ৰাপ্ত অৱস্থালৈ পৰিণত হয়।<ref>{{Cite encyclopedia |year=2005 |script-title=uk:Золоті Ворота в Києві |encyclopedia=[[Encyclopedia of History of Ukraine]] |publisher=[[Institute of History of Ukraine]] |location=Kyiv |url=http://www.history.org.ua/?termin=Zoloti_vorota_v_Kyevi |access-date=30 April 2026 |last=Ivakin |first=H. Y. |editor-last=Smoliy |editor-first=V. A. |editor-link=Valeriy Smoliy |volume=3 |language=uk |trans-title=Golden Gate in Kyiv |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260430131952/http://resource.history.org.ua/cgi-bin/eiu/history.exe?Z21ID=&I21DBN=DOP&P21DBN=EIU&S21STN=1&S21REF=10&S21FMT=eiu_all&C21COM=S&S21CNR=20&S21P01=0&S21P02=0&S21P03=TRN=&S21COLORTERMS=0&S21STR=Zoloti_vorota_v_Kyevi |archive-date=30 April 2026}}</ref> ১৮৩২ চনত মহানগৰপতি ইউজেনিয়াছে ধ্বংসাৱশেষসমূহ খনন কৰাইছিল আৰু সংৰক্ষণৰ বাবে প্ৰাথমিক জৰীপৰ কাম সম্পন্ন কৰা হৈছিল। ১৯৭০ৰ দশকত কৰা পৰৱৰ্তী কামৰ অংশ হিচাপে ইয়াৰ কাষত এটা পেভিলিয়ন নিৰ্মাণ কৰা হয়, য'ত গোল্ডেন গেটৰ সংগ্ৰহালয় স্থাপন কৰা হয়। এই সংগ্ৰহালয়ত দৰ্শনাৰ্থীসকলে গোল্ডেন গেট নিৰ্মাণৰ ইতিহাসৰ লগতে প্ৰাচীন কিয়েভৰ ইতিহাসৰ বিষয়েও জানিব পাৰে। [[File:Golden Gate, Kyiv.jpg|thumb|“চহৰৰফালৰপৰা” গোল্ডেন গেটৰ দৃশ্য ]] ১৯৮২ চনত কিয়েভ চহৰৰ ১৫০০বছৰীয়া জয়ন্তী উপলক্ষ্যে গোল্ডেন গেটটো সম্পূৰ্ণৰূপে পুনৰ্নিৰ্মাণ কৰা হয়। অৱশ্যে এই পুনৰ্নিৰ্মাণক লৈ বিতৰ্কৰ সৃষ্টি হৈছিল। কিছুমান শিল্প-ইতিহাসবিদে এই পুনৰ্নিৰ্মাণটো ভাঙি পেলাই মূল গেটৰ ধ্বংসাৱশেষসমূহ জনসাধাৰণৰ দৰ্শনৰ বাবে মুকলি কৰি দিয়াৰ পোষকতা কৰিছিল। ১৯৮৯ চনত কিয়েভ মেট্ৰ’ সম্প্ৰসাৰণৰ সময়ত গোল্ডেন গেটৰ ওচৰতে জোলোতি ভোৰোটা (Zoloti Vorota) মেট্ৰ’ ষ্টেচন মুকলি কৰা হয়। ষ্টেচনটোৰ স্থাপত্য-সজ্জা প্ৰাচীন ৰুথেনীয় গীৰ্জাসমূহৰ অভ্যন্তৰীণ সজ্জাৰ আৰ্হিৰ ওপৰত আধাৰিত। ১৯৯৭ চনত গোল্ডেন গেটৰ পশ্চিম প্ৰান্তৰ ওচৰত ইয়াৰোস্লাভ দ্য ৱাইজৰ স্মাৰক উন্মোচন কৰা হয়। এইটো ভাস্কৰ কাভালেৰিডজেৰ এটা পৰীক্ষামূলক ক্ষুদ্ৰ মূৰ্তিৰ বৃহৎ আকাৰৰ ব্ৰঞ্জৰ প্ৰতিলিপি। ==বিৱৰণ== গোল্ডেন গেটৰ মূল অৱশিষ্ট অংশ দুটা দেৱালৰ খণ্ডৰে গঠিত। ইয়াৰে এটাৰ দৈৰ্ঘ্য ২৪ মিটাৰ (৭৯ ফুট) আৰু আনটোৰ দৈৰ্ঘ্য ১৩ মিটাৰ (৪৩ ফুট)। এই দেৱালসমূহ ৰোমান ইটা আৰু শিলৰ সংমিশ্ৰণেৰে নিৰ্মিত।<ref name=":0">{{Cite encyclopedia |script-title=uk:Золоті ворота в Києві |encyclopedia=[[Great Ukrainian Encyclopedia]] |url=https://vue.gov.ua/%D0%97%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%82%D1%96_%D0%B2%D0%BE%D1%80%D0%BE%D1%82%D0%B0_%D0%B2_%D0%9A%D0%B8%D1%94%D0%B2%D1%96 |access-date=30 April 2026 |last=Vechersky |first=Victor |date=31 December 2021 |author-link=Victor Vechersky |language=uk |trans-title=Golden Gate in Kyiv |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220225190302/https://vue.gov.ua/%D0%97%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%82%D1%96_%D0%B2%D0%BE%D1%80%D0%BE%D1%82%D0%B0_%D0%B2_%D0%9A%D0%B8%D1%94%D0%B2%D1%96 |archive-date=25 February 2022}}</ref> স্মাৰকটোৰ পুনৰ্নিৰ্মাণত গেটৰ সৈতে সংলগ্ন দেৱালৰ অংশসমূহ পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। বাহিৰৰফালে এই অংশসমূহত ঢালযুক্ত অৱনমিত অংশ দেখা যায়। দেৱালৰ ওপৰৰ অংশত কাঠৰ নিৰ্মাণ সংযোজন কৰা হৈছে। দুয়োটা প্ৰান্তত অভ্যন্তৰীণ গাঁথনিৰ আৰ্হি দেখুওৱা হৈছে। চহৰৰফালৰ মুখাৱয়বত গুদামঘৰৰ আকৃতিৰ গাঁথনি আছে। পুনৰুদ্ধাৰ কৰা দেৱালৰ অংশসমূহৰ ভিতৰত গোল্ডেন গেটৰ সংগ্ৰহালয়ৰ প্ৰদৰ্শনী আৰু বেলকনিলৈ যোৱা চিৰি আছে। এই বেলকনিৰপৰা কিয়েভ চহৰৰ এক মনোমোহা দৃশ্য উপভোগ কৰিব পাৰি। মধ্যযুগীয় অংশসমূহ ৰাষ্ট্ৰীয় গুৰুত্বসম্পন্ন স্থাপত্য আৰু ঐতিহাসিক স্মাৰক হিচাপে সংৰক্ষিত। আনহাতে, পুনৰ্নিৰ্মাণ কৰা বাহ্যিক অংশসমূহ সাংস্কৃতিক ঐতিহ্যস্থল হিচাপে তালিকাভুক্ত নহয়।<ref name=":0" /> ===পথৰ ওপৰত থকা গীৰ্জা=== গোল্ডেন গেটৰ প্ৰৱেশপথৰ ওপৰত গীৰ্জা নিৰ্মাণ কৰাৰ কথা সেই সময়ৰ বুৰঞ্জীগ্ৰন্থত উল্লেখ থকাৰ লগতে মহানগৰপতি ইলাৰিয়নৰ ‘আইন আৰু কৃপাৰ বাণী’ নামৰ গ্ৰন্থতো গোল্ডেন গেটৰ ওপৰৰ এই গীৰ্জাৰ উল্লেখ পোৱা যায়। <ref>{{Cite book|title=The Word of Law and dar / / History of Philosophy of Ukraine: Hestomatyya|last=Bondar|first=S.V.|publisher=Lybid|year=1993|location=Kyiv|pages=21}}</ref> [[File:2017-05-18 Interior of Golden Gate (Kiev).jpg|thumb|গোল্ডেন গেটৰ ভিতৰৰ অংশ]] গেটৰ গীৰ্জাখনৰ উদ্দেশ্য আছিল “চহৰখনৰ স্বৰ্গীয় সুৰক্ষা” প্ৰদান কৰা।<ref>{{Cite book|title=Orthodox Shrines of Kiev|last1=Nikitenko|first1=L. G.|last2=Ivakin|first2=L. G.|last3=Kirkevich|first3=V.G.|publisher=Technics|year=2011|location=Kyiv|pages=10}}</ref> অৱশ্যে ই কেৱল সুৰক্ষাৰ প্ৰতীক হিচাপে নিৰ্মিত গীৰ্জা নাছিল; ই এটা নিয়মীয়া উপাসনাস্থলীও আছিল আৰু মানুহে তাত প্ৰাৰ্থনা কৰিবলৈ আহিছিল। <ref>{{Cite book|title=The Phenomenon of the Nativity Churches in Kyiv|last=Nikitenko|first=M.M.|publisher=Kyiv-Mohyla|year=2006|location=Kyiv|pages=339–341}}</ref> ঘণ্টা গীৰ্জাটো তিনিটা নাভ আৰু চাৰিটা স্তম্ভযুক্ত এক-গম্বুজীয়া মন্দিৰৰ আৰ্হিত পুনৰ্নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। ইয়াৰ স্থাপত্যিক সজ্জাত সেই সময়ৰ প্ৰাচীন অট্টালিকাসমূহত ব্যৱহৃত ইটাৰে নিৰ্মিত অলংকৰণৰ নক্সা ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। গীৰ্জাখনৰ মজিয়াখন মোজাইকেৰে সজ্জিত। এই মোজাইকৰ নক্সা কিয়েভৰ ছেইণ্ট ছফিয়া কেথেড্ৰেলৰ প্ৰাচীন মজিয়াৰ নক্সাৰ আধাৰত প্ৰস্তুত কৰা হৈছে। === স্কোয়াৰ === গোল্ডেন গেটৰ চাৰিওফালে থকা চৌহদটো ১৯ শতিকাৰ দ্বিতীয়াৰ্ধত সৃষ্টি কৰা হৈছিল। ১৯৭২ চনৰ ২০ মাৰ্চত কিয়ভৰ কাৰ্যবাহী সমিতি নং ৩৬৩ৰ সিদ্ধান্ত অনুসৰি এটা উদ্ভিদবিজ্ঞানৰ প্ৰাকৃতিক কীৰ্তিচিহ্ন সৃষ্টি কৰা হয়। ==তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * {{Commons category-inline}} * [http://www.kiev.info/culture/golden_gate.htm ''Kiev Info''] – History of the gate * [http://www.encyclopediaofukraine.com/pages/G/O/GoldenGate.htm Golden Gate] at the ''[http://www.encyclopediaofukraine.com Encyclopedia of Ukraine]'' * {{in lang|uk}} [https://web.archive.org/web/20110928013041/http://oldkyiv.org.ua/data/golden_gates.php?lang=ua oldkyiv.org.ua] – History of the gate {{Authority control}} {{coord|50|26|56|N|30|30|48|E|type:landmark_region:UA|display=title}} 1eu74eqy6d8fsla1u8jf2tmf7uwudfp 627448 627447 2026-08-15T08:37:40Z নৰুনা বৰুৱা 44897 627448 wikitext text/x-wiki {{Short description|Historic landmark in Kyiv, Ukraine}} {{Infobox building | name =গোল্ডেন গেট | image = Golden Gate Kiev 2018 G1.jpg | image_alt = View of the Golden Gate after recent major renovations | image_caption = 1982 reconstruction of the Golden Gate, pictured in 2018 after major renovations | former_names = | native_name = {{lang|uk|Золоті ворота}} | status = সংগ্ৰহালয় হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয় | building_type = দুৰ্গ | architectural_style = | address = ভলোডিমিৰ্স্কা ছেণ্ট, ৪০А | location_town = কিয়েভ | location_country = ইউক্ৰেইন | current_tenants = গোল্ডেন গেট মিউজিয়াম | construction_start_date = ১০১৭ | completion_date = ১০২৪ | client = | owner = নেচনেল ৰিজাৰ্ভ "চফিয়া অৱ কিয়েভ" | other_dimensions = {{convert|10.5|m|abbr=on}} wide x {{convert|32|m|abbr=on}} high | embedded = {{Infobox historic site |embed = yes |designation1 = ইউক্ৰেইন ৰাষ্ট্ৰীয় |designation1_offname = {{Lang|uk|Золоті Ворота (Руїни Золотих Воріт)}} (''Golden Gate (Ruins of the Golden Gate)'') |designation1_type = স্থাপত্য, ইতিহাস |designation1_number = 260073-Н }} }} '''কিয়েভৰ গোল্ডেন গেট ({{lang-en|Golden Gate of Kyiv}})''' আছিল একাদশ শতিকাত কিয়েভান [[ৰুছ]]ৰ ৰাজধানী কিয়েভ নগৰীৰ দুৰ্গ-প্ৰাচীৰৰ মুখ্য প্ৰৱেশদ্বাৰ। ইয়াৰ নাম সম্ভৱতঃ কনষ্টাণ্টিনোপলৰ গোল্ডেন গেটৰ অনুকৰণত ৰখা হৈছিল।<ref>{{Cite web |last=Kopytko |first=Vasylyna |date=25 May 2022 |title= |script-title=uk:Загадка стародавнього Києва: чому головні ворота столиці назвали Золотими |trans-title=Mystery of ancient Kyiv: why are is the main gate of the city called "Golden" |url=https://www.rbc.ua/rus/news/zagadka-starodavnogo-kieva-chomu-golovni-1748012001.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260415082653/https://www.rbc.ua/rus/news/zagadka-starodavnogo-kieva-chomu-golovni-1748012001.html |archive-date=15 April 2026 |access-date=30 April 2026 |website=[[RBC-Ukraine]] |language=uk}}</ref> মধ্যযুগত এই স্থাপনাটো ভাঙি পেলোৱা হয় আৰু ইয়াৰ অস্তিত্বৰ অতি কমসংখ্যক অৱশেষহে পোৱা গৈছিল। ১৯৮২ চনত ছোভিয়েট কৰ্তৃপক্ষই ইয়াক সম্পূৰ্ণৰূপে পুনৰ নিৰ্মাণ কৰে। অৱশ্যে মূল গেটখন কেনে আছিল তাৰ কোনো ছবি সংৰক্ষিত হৈ নথকাৰ বাবে এই পুনৰ্নিৰ্মাণৰ সিদ্ধান্তক লৈ যথেষ্ট বিতৰ্ক হৈছিল। মূল গেটখনৰ সম্ভাৱ্য ৰূপ সম্পৰ্কে সেই সময়ত একাধিক ভিন্ন পুনৰ্নিৰ্মাণৰ প্ৰস্তাৱ আছিল।<ref>{{Cite web|url=https://www.ukraine.com/attractions/places-of-interest/golden-gate-of-kiev/|title=Golden Gate Kiev, Ukraine|website=www.ukraine.com}}</ref> বৰ্তমান ভলোদিমিৰস্কা ষ্ট্ৰীট আৰু ইয়াৰোস্লাভিভ ভ্যাল ষ্ট্ৰীটৰ সংযোগস্থলত থকা পুনৰ্নিৰ্মিত স্থাপনাটো নেচনেল ৰিজাৰ্ভ "চফিয়া অৱ কিয়েভ" সংগ্ৰহালয়ৰ এটা শাখা হিচাপে ব্যৱহৃত হয়। জোলোটি ভোৰোটা নামটো ওচৰৰ এটা থিয়েটাৰ আৰু কিয়েভ মেট্ৰ’ৰ জোলোটি ভোৰোটা ষ্টেচনৰ বাবেও ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ==ইতিহাস== আধুনিক ইতিহাসত এই প্ৰৱেশদ্বাৰটোক জ্ঞানী য়াৰোস্লাভে নিৰ্মাণ কৰোৱা তিনিটা প্ৰধান প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ভিতৰত অন্যতম বুলি গণ্য কৰা হয়। গোল্ডেন গেট বা সোণালী দুৱাৰ ১০১৭–১০২৪ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ভিতৰত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। প্ৰায় একে সময়তে ছেইণ্ট ছফিয়া কেথেড্ৰেল নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। পোলেণ্ডৰ ৰজা প্ৰথম বোলেছ্লাভ আৰু অভিশপ্ত স্বিয়াতোপল্ক-ৰ সৈতে জড়িত গোল্ডেন গেটৰ এটা বিখ্যাত কিংবদন্তি আছে। পোলেণ্ডৰ চিত্ৰশিল্পী জান মাতেইকোই অংকন কৰা এখন চিত্ৰত বোলেছ্লাভে তৰোৱালেৰে গোল্ডেন গেটত আঘাত কৰা দৃশ্য দেখুওৱা হৈছে। ১০১৮ চনত কিয়েভৰ সিংহাসনৰ উত্তৰাধিকাৰক লৈ সৃষ্টি হোৱা সংকটত বোলেছ্লাভে হস্তক্ষেপ কৰাৰ সময়ত এই ঘটনা সংঘটিত হৈছিল বুলি কিংবদন্তিত কোৱা হয়। অৱশ্যে বৰ্তমান এই ঘটনাক ঐতিহাসিক সত্যতকৈ কিংবদন্তি হিচাপেহে গণ্য কৰা হয়। প্ৰথম অৱস্থাত এই প্ৰৱেশদ্বাৰটোৰ নাম কেৱল দক্ষিণ দুৱাৰ আছিল। ই প্ৰাচীৰেৰে আগুৰি থকা নগৰখনৰ তিনিটা প্ৰধান প্ৰৱেশপথৰ ভিতৰত এটা আছিল। আন দুটা আছিল লাডস্কি দুৱাৰ আৰু ঝিদিভস্কি দুৱাৰ। এই নাম দুটা ক্ৰমে পোলিছ বা লেচিট জনগোষ্ঠী আৰু ইহুদীসকলৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আছিল।<ref>In the [[Hypatian Codex|Ipatiev Chronicles]] of that period (1146–1151) mention is frequently made of the "Jewish gate" in Kyiv. In 1124, the Jewish quarter of Kyiv was destroyed by fire. [in:] S. M. Dubnow, Simon Dubnow, Israel Friedlaender. History of the Jews in Russia and Poland. 2001. p. 10</ref> এই দুয়োটা প্ৰৱেশদ্বাৰ বৰ্তমানলৈকে সংৰক্ষিত হৈ থকা নাই। সেই সময়ৰ শিলৰ প্ৰতিৰক্ষা-প্ৰাচীৰৰ মুঠ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় ৩.৫ কিলোমিটাৰ আছিল। পুৰণি কিয়েভ বা উচ্চ নগৰ-ৰ প্ৰতিৰক্ষা-ব্যৱস্থা দক্ষিণ দুৱাৰৰপৰা বৰ্তমানৰ স্বাধীনতা চ’কলৈকে বিস্তৃত আছিল। সেই অঞ্চলতেই লেছিটিক দুৱাৰ অৱস্থিত আছিল। <ref>"Lacka Brama, którą latopis wymienia w 1151 – była jedną z czterach głównych bram tzw. grodu Jarosława (były jeszcze Węgierska, Złota w następnych doszła również Żydowska), która prowadziła na płd. wsch., w kierunku uroczyska Ugorskie. [w:] Goranin. Latopis kijowski 1118–1158. 1995; "już w grodzie Jarosława przy bramie lackiej istniała Lacka Słoboda – dzielnica, Polaków, obok dzielnicy Niemców i Włochów, a przy cerkwi Mikołaja – targowa osada węgierska" [w:] T.M. Trajdos. Kościół Katolicki na ziemiach ruskich Korony i Litwy za panowania Władysława II Jagiełły, 1386–1434. (''tr. ""Lacka Brama, mentioned in the chronicle in 1151 – was one of the four main gates of the so-called Jarosław's stronghold (there were also Hungarian gates, and a Jewish one in the next ones), leading to the south-east, towards the Ugorskie wilderness. [In:] Goranin. Chronicle of Kiev 1118–1158. 1995; "Lacka Słoboda – a district of Poles, next to the district of Germans and Italians, and at the church of St. Nicholas – a Hungarian market settlement" [in:] TM Trajdos. in the Ruthenian lands of the Crown and Lithuania during the reign of Władysław II Jagiełło, 1386–1434."'') 1982</ref> তাৰপৰা নগৰখনৰ পৰিখাটো বৰ্তমানৰ কষ্টিয়ল পথ অনুসৰণ কৰি ছেইণ্ট মাইকেলৰ সোণালী-গম্বুজযুক্ত মঠৰ কাষেৰে আগবাঢ়িছিল। তাৰ পিছত ই আজিৰ ঝিতোমিৰ পথৰ দিশে গৈ ইহুদী দুৱাৰৰ ওচৰ পাইছিল। এই দুৱাৰখন বৰ্তমানৰ লভিভ চ’কৰ ওচৰত অৱস্থিত আছিল। ইয়াৰ পিছত প্ৰতিৰক্ষা-ব্যৱস্থাটো বৰ্তমানৰ য়াৰোস্লাভিভ ভাল বা “য়াৰোস্লাভৰ প্ৰাচীৰ” পথৰ দিশে বিস্তৃত হৈ পুনৰ দক্ষিণ দুৱাৰলৈ সংযোগ হৈছিল। [[File:ZolotyeVorotastar.jpg|thumb|right|Remnants of the old Golden Gate in the 1970s, prior to its reconstruction.]] পিছলৈ, দক্ষিণ দুৱাৰখন কিয়েভৰ মহান দুৱাৰ নামেৰে পৰিচিত হৈ পৰে। দুৱাৰৰ কাষতে ব্লাহোভিষ্ট গীৰ্জা (ঘোষণাৰ গীৰ্জা) নিৰ্মাণ কৰাৰ পাছত ইয়াৰ সোণালী গম্বুজসমূহ নগৰৰ বাহিৰৰপৰাও সহজে দেখা পোৱা এক উল্লেখযোগ্য স্থাপত্য-চিহ্নত পৰিণত হয়। তেতিয়াৰপৰাই এই প্ৰৱেশদ্বাৰখন কিয়েভৰ গোল্ডেন গেট নামেৰে পৰিচিত হয়। দুৱাৰখনৰ প্ৰৱেশপথ প্ৰায় ৪০ ফুট (১২ মিটাৰ) ওখ আৰু ২০ ফুট (৬.১ মিটাৰ) বহল আছিল। প্ৰায় আধা সহস্ৰাব্দ ধৰি ই নগৰখনৰ বিজয় তোৰণ হিচাপে ব্যৱহৃত হৈছিল আৰু কিয়েভৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰতীক আছিল। জনশ্ৰুতি অনুসৰি, ইয়াৰ আৰ্হি [[কনষ্টাণ্টিনোপল]]ৰ গোল্ডেন গেটৰপৰা গ্ৰহণ কৰা হৈছিল। পিছলৈ একে ধৰণৰ নাম ভ্লাদিমিৰ নগৰৰ দুৱাৰসমূহকো দিয়া হয়। ভ্লাদিমিৰত মোনোমাখৰ বংশধৰ আন্দ্ৰেই প্ৰথম বোগোলিউবস্কিয়ে নিজৰ ৰাজ্য, ভ্লাদিমিৰৰ গ্ৰেণ্ড ডাচি, প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। ১২৪০ চনত, বাতু খানৰ গোল্ডেন হৰ্ডে এই দুৱাৰখনৰ এটা অংশ ধ্বংস কৰে।<ref>The next day the Mongols surrounded the city, but they concentrated their catapults against Kyiv's obvious weak point—the battlements that flanked the Polish Gate, the only part of the city walls constructed of wood. [in:] Thomas J. Craughwell . The Rise and Fall of the Second Largest Empire in History. 2010. [https://books.google.com/books?id=ROijKBT6CMIC&dq=polish+gate+kiev&pg=PA184 page 184]</ref> তথাপি ই অষ্টাদশ শতিকালৈকে কিয়েভ নগৰলৈ প্ৰৱেশৰ দুৱাৰ হিচাপে বিশেষকৈ বিভিন্ন আনুষ্ঠানিক অনুষ্ঠানত ব্যৱহৃত হৈ থাকিল। অৱশ্যে সময়ৰ লগে লগে দুৱাৰখন ক্ৰমে ধ্বংসপ্ৰাপ্ত অৱস্থালৈ পৰিণত হয়।<ref>{{Cite encyclopedia |year=2005 |script-title=uk:Золоті Ворота в Києві |encyclopedia=[[Encyclopedia of History of Ukraine]] |publisher=[[Institute of History of Ukraine]] |location=Kyiv |url=http://www.history.org.ua/?termin=Zoloti_vorota_v_Kyevi |access-date=30 April 2026 |last=Ivakin |first=H. Y. |editor-last=Smoliy |editor-first=V. A. |editor-link=Valeriy Smoliy |volume=3 |language=uk |trans-title=Golden Gate in Kyiv |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260430131952/http://resource.history.org.ua/cgi-bin/eiu/history.exe?Z21ID=&I21DBN=DOP&P21DBN=EIU&S21STN=1&S21REF=10&S21FMT=eiu_all&C21COM=S&S21CNR=20&S21P01=0&S21P02=0&S21P03=TRN=&S21COLORTERMS=0&S21STR=Zoloti_vorota_v_Kyevi |archive-date=30 April 2026}}</ref> ১৮৩২ চনত মহানগৰপতি ইউজেনিয়াছে ধ্বংসাৱশেষসমূহ খনন কৰাইছিল আৰু সংৰক্ষণৰ বাবে প্ৰাথমিক জৰীপৰ কাম সম্পন্ন কৰা হৈছিল। ১৯৭০ৰ দশকত কৰা পৰৱৰ্তী কামৰ অংশ হিচাপে ইয়াৰ কাষত এটা পেভিলিয়ন নিৰ্মাণ কৰা হয়, য'ত গোল্ডেন গেটৰ সংগ্ৰহালয় স্থাপন কৰা হয়। এই সংগ্ৰহালয়ত দৰ্শনাৰ্থীসকলে গোল্ডেন গেট নিৰ্মাণৰ ইতিহাসৰ লগতে প্ৰাচীন কিয়েভৰ ইতিহাসৰ বিষয়েও জানিব পাৰে। [[File:Golden Gate, Kyiv.jpg|thumb|“চহৰৰফালৰপৰা” গোল্ডেন গেটৰ দৃশ্য ]] ১৯৮২ চনত কিয়েভ চহৰৰ ১৫০০বছৰীয়া জয়ন্তী উপলক্ষ্যে গোল্ডেন গেটটো সম্পূৰ্ণৰূপে পুনৰ্নিৰ্মাণ কৰা হয়। অৱশ্যে এই পুনৰ্নিৰ্মাণক লৈ বিতৰ্কৰ সৃষ্টি হৈছিল। কিছুমান শিল্প-ইতিহাসবিদে এই পুনৰ্নিৰ্মাণটো ভাঙি পেলাই মূল গেটৰ ধ্বংসাৱশেষসমূহ জনসাধাৰণৰ দৰ্শনৰ বাবে মুকলি কৰি দিয়াৰ পোষকতা কৰিছিল। ১৯৮৯ চনত কিয়েভ মেট্ৰ’ সম্প্ৰসাৰণৰ সময়ত গোল্ডেন গেটৰ ওচৰতে জোলোতি ভোৰোটা (Zoloti Vorota) মেট্ৰ’ ষ্টেচন মুকলি কৰা হয়। ষ্টেচনটোৰ স্থাপত্য-সজ্জা প্ৰাচীন ৰুথেনীয় গীৰ্জাসমূহৰ অভ্যন্তৰীণ সজ্জাৰ আৰ্হিৰ ওপৰত আধাৰিত। ১৯৯৭ চনত গোল্ডেন গেটৰ পশ্চিম প্ৰান্তৰ ওচৰত ইয়াৰোস্লাভ দ্য ৱাইজৰ স্মাৰক উন্মোচন কৰা হয়। এইটো ভাস্কৰ কাভালেৰিডজেৰ এটা পৰীক্ষামূলক ক্ষুদ্ৰ মূৰ্তিৰ বৃহৎ আকাৰৰ ব্ৰঞ্জৰ প্ৰতিলিপি। ==বিৱৰণ== গোল্ডেন গেটৰ মূল অৱশিষ্ট অংশ দুটা দেৱালৰ খণ্ডৰে গঠিত। ইয়াৰে এটাৰ দৈৰ্ঘ্য ২৪ মিটাৰ (৭৯ ফুট) আৰু আনটোৰ দৈৰ্ঘ্য ১৩ মিটাৰ (৪৩ ফুট)। এই দেৱালসমূহ ৰোমান ইটা আৰু শিলৰ সংমিশ্ৰণেৰে নিৰ্মিত।<ref name=":0">{{Cite encyclopedia |script-title=uk:Золоті ворота в Києві |encyclopedia=[[Great Ukrainian Encyclopedia]] |url=https://vue.gov.ua/%D0%97%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%82%D1%96_%D0%B2%D0%BE%D1%80%D0%BE%D1%82%D0%B0_%D0%B2_%D0%9A%D0%B8%D1%94%D0%B2%D1%96 |access-date=30 April 2026 |last=Vechersky |first=Victor |date=31 December 2021 |author-link=Victor Vechersky |language=uk |trans-title=Golden Gate in Kyiv |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220225190302/https://vue.gov.ua/%D0%97%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%82%D1%96_%D0%B2%D0%BE%D1%80%D0%BE%D1%82%D0%B0_%D0%B2_%D0%9A%D0%B8%D1%94%D0%B2%D1%96 |archive-date=25 February 2022}}</ref> স্মাৰকটোৰ পুনৰ্নিৰ্মাণত গেটৰ সৈতে সংলগ্ন দেৱালৰ অংশসমূহ পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। বাহিৰৰফালে এই অংশসমূহত ঢালযুক্ত অৱনমিত অংশ দেখা যায়। দেৱালৰ ওপৰৰ অংশত কাঠৰ নিৰ্মাণ সংযোজন কৰা হৈছে। দুয়োটা প্ৰান্তত অভ্যন্তৰীণ গাঁথনিৰ আৰ্হি দেখুওৱা হৈছে। চহৰৰফালৰ মুখাৱয়বত গুদামঘৰৰ আকৃতিৰ গাঁথনি আছে। পুনৰুদ্ধাৰ কৰা দেৱালৰ অংশসমূহৰ ভিতৰত গোল্ডেন গেটৰ সংগ্ৰহালয়ৰ প্ৰদৰ্শনী আৰু বেলকনিলৈ যোৱা চিৰি আছে। এই বেলকনিৰপৰা কিয়েভ চহৰৰ এক মনোমোহা দৃশ্য উপভোগ কৰিব পাৰি। মধ্যযুগীয় অংশসমূহ ৰাষ্ট্ৰীয় গুৰুত্বসম্পন্ন স্থাপত্য আৰু ঐতিহাসিক স্মাৰক হিচাপে সংৰক্ষিত। আনহাতে, পুনৰ্নিৰ্মাণ কৰা বাহ্যিক অংশসমূহ সাংস্কৃতিক ঐতিহ্যস্থল হিচাপে তালিকাভুক্ত নহয়।<ref name=":0" /> ===পথৰ ওপৰত থকা গীৰ্জা=== গোল্ডেন গেটৰ প্ৰৱেশপথৰ ওপৰত গীৰ্জা নিৰ্মাণ কৰাৰ কথা সেই সময়ৰ বুৰঞ্জীগ্ৰন্থত উল্লেখ থকাৰ লগতে মহানগৰপতি ইলাৰিয়নৰ ‘আইন আৰু কৃপাৰ বাণী’ নামৰ গ্ৰন্থতো গোল্ডেন গেটৰ ওপৰৰ এই গীৰ্জাৰ উল্লেখ পোৱা যায়। <ref>{{Cite book|title=The Word of Law and dar / / History of Philosophy of Ukraine: Hestomatyya|last=Bondar|first=S.V.|publisher=Lybid|year=1993|location=Kyiv|pages=21}}</ref> [[File:2017-05-18 Interior of Golden Gate (Kiev).jpg|thumb|গোল্ডেন গেটৰ ভিতৰৰ অংশ]] গেটৰ গীৰ্জাখনৰ উদ্দেশ্য আছিল “চহৰখনৰ স্বৰ্গীয় সুৰক্ষা” প্ৰদান কৰা।<ref>{{Cite book|title=Orthodox Shrines of Kiev|last1=Nikitenko|first1=L. G.|last2=Ivakin|first2=L. G.|last3=Kirkevich|first3=V.G.|publisher=Technics|year=2011|location=Kyiv|pages=10}}</ref> অৱশ্যে ই কেৱল সুৰক্ষাৰ প্ৰতীক হিচাপে নিৰ্মিত গীৰ্জা নাছিল; ই এটা নিয়মীয়া উপাসনাস্থলীও আছিল আৰু মানুহে তাত প্ৰাৰ্থনা কৰিবলৈ আহিছিল। <ref>{{Cite book|title=The Phenomenon of the Nativity Churches in Kyiv|last=Nikitenko|first=M.M.|publisher=Kyiv-Mohyla|year=2006|location=Kyiv|pages=339–341}}</ref> ঘণ্টা গীৰ্জাটো তিনিটা নাভ আৰু চাৰিটা স্তম্ভযুক্ত এক-গম্বুজীয়া মন্দিৰৰ আৰ্হিত পুনৰ্নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। ইয়াৰ স্থাপত্যিক সজ্জাত সেই সময়ৰ প্ৰাচীন অট্টালিকাসমূহত ব্যৱহৃত ইটাৰে নিৰ্মিত অলংকৰণৰ নক্সা ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। গীৰ্জাখনৰ মজিয়াখন মোজাইকেৰে সজ্জিত। এই মোজাইকৰ নক্সা কিয়েভৰ ছেইণ্ট ছফিয়া কেথেড্ৰেলৰ প্ৰাচীন মজিয়াৰ নক্সাৰ আধাৰত প্ৰস্তুত কৰা হৈছে। === স্কোয়াৰ === গোল্ডেন গেটৰ চাৰিওফালে থকা চৌহদটো ১৯ শতিকাৰ দ্বিতীয়াৰ্ধত সৃষ্টি কৰা হৈছিল। ১৯৭২ চনৰ ২০ মাৰ্চত কিয়ভৰ কাৰ্যবাহী সমিতি নং ৩৬৩ৰ সিদ্ধান্ত অনুসৰি এটা উদ্ভিদবিজ্ঞানৰ প্ৰাকৃতিক কীৰ্তিচিহ্ন সৃষ্টি কৰা হয়। ==তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * {{Commons category-inline}} * [http://www.kiev.info/culture/golden_gate.htm ''Kiev Info''] – History of the gate * [http://www.encyclopediaofukraine.com/pages/G/O/GoldenGate.htm Golden Gate] at the ''[http://www.encyclopediaofukraine.com Encyclopedia of Ukraine]'' * {{in lang|uk}} [https://web.archive.org/web/20110928013041/http://oldkyiv.org.ua/data/golden_gates.php?lang=ua oldkyiv.org.ua] – History of the gate {{Authority control}} {{coord|50|26|56|N|30|30|48|E|type:landmark_region:UA|display=title}} rzvywxjzgw1vxq37n40uakktb16jch4 627449 627448 2026-08-15T08:38:57Z নৰুনা বৰুৱা 44897 added [[Category:সংগ্ৰহালয়]] using [[WP:HC|HotCat]] 627449 wikitext text/x-wiki {{Short description|Historic landmark in Kyiv, Ukraine}} {{Infobox building | name =গোল্ডেন গেট | image = Golden Gate Kiev 2018 G1.jpg | image_alt = View of the Golden Gate after recent major renovations | image_caption = 1982 reconstruction of the Golden Gate, pictured in 2018 after major renovations | former_names = | native_name = {{lang|uk|Золоті ворота}} | status = সংগ্ৰহালয় হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয় | building_type = দুৰ্গ | architectural_style = | address = ভলোডিমিৰ্স্কা ছেণ্ট, ৪০А | location_town = কিয়েভ | location_country = ইউক্ৰেইন | current_tenants = গোল্ডেন গেট মিউজিয়াম | construction_start_date = ১০১৭ | completion_date = ১০২৪ | client = | owner = নেচনেল ৰিজাৰ্ভ "চফিয়া অৱ কিয়েভ" | other_dimensions = {{convert|10.5|m|abbr=on}} wide x {{convert|32|m|abbr=on}} high | embedded = {{Infobox historic site |embed = yes |designation1 = ইউক্ৰেইন ৰাষ্ট্ৰীয় |designation1_offname = {{Lang|uk|Золоті Ворота (Руїни Золотих Воріт)}} (''Golden Gate (Ruins of the Golden Gate)'') |designation1_type = স্থাপত্য, ইতিহাস |designation1_number = 260073-Н }} }} '''কিয়েভৰ গোল্ডেন গেট ({{lang-en|Golden Gate of Kyiv}})''' আছিল একাদশ শতিকাত কিয়েভান [[ৰুছ]]ৰ ৰাজধানী কিয়েভ নগৰীৰ দুৰ্গ-প্ৰাচীৰৰ মুখ্য প্ৰৱেশদ্বাৰ। ইয়াৰ নাম সম্ভৱতঃ কনষ্টাণ্টিনোপলৰ গোল্ডেন গেটৰ অনুকৰণত ৰখা হৈছিল।<ref>{{Cite web |last=Kopytko |first=Vasylyna |date=25 May 2022 |title= |script-title=uk:Загадка стародавнього Києва: чому головні ворота столиці назвали Золотими |trans-title=Mystery of ancient Kyiv: why are is the main gate of the city called "Golden" |url=https://www.rbc.ua/rus/news/zagadka-starodavnogo-kieva-chomu-golovni-1748012001.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260415082653/https://www.rbc.ua/rus/news/zagadka-starodavnogo-kieva-chomu-golovni-1748012001.html |archive-date=15 April 2026 |access-date=30 April 2026 |website=[[RBC-Ukraine]] |language=uk}}</ref> মধ্যযুগত এই স্থাপনাটো ভাঙি পেলোৱা হয় আৰু ইয়াৰ অস্তিত্বৰ অতি কমসংখ্যক অৱশেষহে পোৱা গৈছিল। ১৯৮২ চনত ছোভিয়েট কৰ্তৃপক্ষই ইয়াক সম্পূৰ্ণৰূপে পুনৰ নিৰ্মাণ কৰে। অৱশ্যে মূল গেটখন কেনে আছিল তাৰ কোনো ছবি সংৰক্ষিত হৈ নথকাৰ বাবে এই পুনৰ্নিৰ্মাণৰ সিদ্ধান্তক লৈ যথেষ্ট বিতৰ্ক হৈছিল। মূল গেটখনৰ সম্ভাৱ্য ৰূপ সম্পৰ্কে সেই সময়ত একাধিক ভিন্ন পুনৰ্নিৰ্মাণৰ প্ৰস্তাৱ আছিল।<ref>{{Cite web|url=https://www.ukraine.com/attractions/places-of-interest/golden-gate-of-kiev/|title=Golden Gate Kiev, Ukraine|website=www.ukraine.com}}</ref> বৰ্তমান ভলোদিমিৰস্কা ষ্ট্ৰীট আৰু ইয়াৰোস্লাভিভ ভ্যাল ষ্ট্ৰীটৰ সংযোগস্থলত থকা পুনৰ্নিৰ্মিত স্থাপনাটো নেচনেল ৰিজাৰ্ভ "চফিয়া অৱ কিয়েভ" সংগ্ৰহালয়ৰ এটা শাখা হিচাপে ব্যৱহৃত হয়। জোলোটি ভোৰোটা নামটো ওচৰৰ এটা থিয়েটাৰ আৰু কিয়েভ মেট্ৰ’ৰ জোলোটি ভোৰোটা ষ্টেচনৰ বাবেও ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ==ইতিহাস== আধুনিক ইতিহাসত এই প্ৰৱেশদ্বাৰটোক জ্ঞানী য়াৰোস্লাভে নিৰ্মাণ কৰোৱা তিনিটা প্ৰধান প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ভিতৰত অন্যতম বুলি গণ্য কৰা হয়। গোল্ডেন গেট বা সোণালী দুৱাৰ ১০১৭–১০২৪ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ভিতৰত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। প্ৰায় একে সময়তে ছেইণ্ট ছফিয়া কেথেড্ৰেল নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। পোলেণ্ডৰ ৰজা প্ৰথম বোলেছ্লাভ আৰু অভিশপ্ত স্বিয়াতোপল্ক-ৰ সৈতে জড়িত গোল্ডেন গেটৰ এটা বিখ্যাত কিংবদন্তি আছে। পোলেণ্ডৰ চিত্ৰশিল্পী জান মাতেইকোই অংকন কৰা এখন চিত্ৰত বোলেছ্লাভে তৰোৱালেৰে গোল্ডেন গেটত আঘাত কৰা দৃশ্য দেখুওৱা হৈছে। ১০১৮ চনত কিয়েভৰ সিংহাসনৰ উত্তৰাধিকাৰক লৈ সৃষ্টি হোৱা সংকটত বোলেছ্লাভে হস্তক্ষেপ কৰাৰ সময়ত এই ঘটনা সংঘটিত হৈছিল বুলি কিংবদন্তিত কোৱা হয়। অৱশ্যে বৰ্তমান এই ঘটনাক ঐতিহাসিক সত্যতকৈ কিংবদন্তি হিচাপেহে গণ্য কৰা হয়। প্ৰথম অৱস্থাত এই প্ৰৱেশদ্বাৰটোৰ নাম কেৱল দক্ষিণ দুৱাৰ আছিল। ই প্ৰাচীৰেৰে আগুৰি থকা নগৰখনৰ তিনিটা প্ৰধান প্ৰৱেশপথৰ ভিতৰত এটা আছিল। আন দুটা আছিল লাডস্কি দুৱাৰ আৰু ঝিদিভস্কি দুৱাৰ। এই নাম দুটা ক্ৰমে পোলিছ বা লেচিট জনগোষ্ঠী আৰু ইহুদীসকলৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আছিল।<ref>In the [[Hypatian Codex|Ipatiev Chronicles]] of that period (1146–1151) mention is frequently made of the "Jewish gate" in Kyiv. In 1124, the Jewish quarter of Kyiv was destroyed by fire. [in:] S. M. Dubnow, Simon Dubnow, Israel Friedlaender. History of the Jews in Russia and Poland. 2001. p. 10</ref> এই দুয়োটা প্ৰৱেশদ্বাৰ বৰ্তমানলৈকে সংৰক্ষিত হৈ থকা নাই। সেই সময়ৰ শিলৰ প্ৰতিৰক্ষা-প্ৰাচীৰৰ মুঠ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় ৩.৫ কিলোমিটাৰ আছিল। পুৰণি কিয়েভ বা উচ্চ নগৰ-ৰ প্ৰতিৰক্ষা-ব্যৱস্থা দক্ষিণ দুৱাৰৰপৰা বৰ্তমানৰ স্বাধীনতা চ’কলৈকে বিস্তৃত আছিল। সেই অঞ্চলতেই লেছিটিক দুৱাৰ অৱস্থিত আছিল। <ref>"Lacka Brama, którą latopis wymienia w 1151 – była jedną z czterach głównych bram tzw. grodu Jarosława (były jeszcze Węgierska, Złota w następnych doszła również Żydowska), która prowadziła na płd. wsch., w kierunku uroczyska Ugorskie. [w:] Goranin. Latopis kijowski 1118–1158. 1995; "już w grodzie Jarosława przy bramie lackiej istniała Lacka Słoboda – dzielnica, Polaków, obok dzielnicy Niemców i Włochów, a przy cerkwi Mikołaja – targowa osada węgierska" [w:] T.M. Trajdos. Kościół Katolicki na ziemiach ruskich Korony i Litwy za panowania Władysława II Jagiełły, 1386–1434. (''tr. ""Lacka Brama, mentioned in the chronicle in 1151 – was one of the four main gates of the so-called Jarosław's stronghold (there were also Hungarian gates, and a Jewish one in the next ones), leading to the south-east, towards the Ugorskie wilderness. [In:] Goranin. Chronicle of Kiev 1118–1158. 1995; "Lacka Słoboda – a district of Poles, next to the district of Germans and Italians, and at the church of St. Nicholas – a Hungarian market settlement" [in:] TM Trajdos. in the Ruthenian lands of the Crown and Lithuania during the reign of Władysław II Jagiełło, 1386–1434."'') 1982</ref> তাৰপৰা নগৰখনৰ পৰিখাটো বৰ্তমানৰ কষ্টিয়ল পথ অনুসৰণ কৰি ছেইণ্ট মাইকেলৰ সোণালী-গম্বুজযুক্ত মঠৰ কাষেৰে আগবাঢ়িছিল। তাৰ পিছত ই আজিৰ ঝিতোমিৰ পথৰ দিশে গৈ ইহুদী দুৱাৰৰ ওচৰ পাইছিল। এই দুৱাৰখন বৰ্তমানৰ লভিভ চ’কৰ ওচৰত অৱস্থিত আছিল। ইয়াৰ পিছত প্ৰতিৰক্ষা-ব্যৱস্থাটো বৰ্তমানৰ য়াৰোস্লাভিভ ভাল বা “য়াৰোস্লাভৰ প্ৰাচীৰ” পথৰ দিশে বিস্তৃত হৈ পুনৰ দক্ষিণ দুৱাৰলৈ সংযোগ হৈছিল। [[File:ZolotyeVorotastar.jpg|thumb|right|Remnants of the old Golden Gate in the 1970s, prior to its reconstruction.]] পিছলৈ, দক্ষিণ দুৱাৰখন কিয়েভৰ মহান দুৱাৰ নামেৰে পৰিচিত হৈ পৰে। দুৱাৰৰ কাষতে ব্লাহোভিষ্ট গীৰ্জা (ঘোষণাৰ গীৰ্জা) নিৰ্মাণ কৰাৰ পাছত ইয়াৰ সোণালী গম্বুজসমূহ নগৰৰ বাহিৰৰপৰাও সহজে দেখা পোৱা এক উল্লেখযোগ্য স্থাপত্য-চিহ্নত পৰিণত হয়। তেতিয়াৰপৰাই এই প্ৰৱেশদ্বাৰখন কিয়েভৰ গোল্ডেন গেট নামেৰে পৰিচিত হয়। দুৱাৰখনৰ প্ৰৱেশপথ প্ৰায় ৪০ ফুট (১২ মিটাৰ) ওখ আৰু ২০ ফুট (৬.১ মিটাৰ) বহল আছিল। প্ৰায় আধা সহস্ৰাব্দ ধৰি ই নগৰখনৰ বিজয় তোৰণ হিচাপে ব্যৱহৃত হৈছিল আৰু কিয়েভৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰতীক আছিল। জনশ্ৰুতি অনুসৰি, ইয়াৰ আৰ্হি [[কনষ্টাণ্টিনোপল]]ৰ গোল্ডেন গেটৰপৰা গ্ৰহণ কৰা হৈছিল। পিছলৈ একে ধৰণৰ নাম ভ্লাদিমিৰ নগৰৰ দুৱাৰসমূহকো দিয়া হয়। ভ্লাদিমিৰত মোনোমাখৰ বংশধৰ আন্দ্ৰেই প্ৰথম বোগোলিউবস্কিয়ে নিজৰ ৰাজ্য, ভ্লাদিমিৰৰ গ্ৰেণ্ড ডাচি, প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। ১২৪০ চনত, বাতু খানৰ গোল্ডেন হৰ্ডে এই দুৱাৰখনৰ এটা অংশ ধ্বংস কৰে।<ref>The next day the Mongols surrounded the city, but they concentrated their catapults against Kyiv's obvious weak point—the battlements that flanked the Polish Gate, the only part of the city walls constructed of wood. [in:] Thomas J. Craughwell . The Rise and Fall of the Second Largest Empire in History. 2010. [https://books.google.com/books?id=ROijKBT6CMIC&dq=polish+gate+kiev&pg=PA184 page 184]</ref> তথাপি ই অষ্টাদশ শতিকালৈকে কিয়েভ নগৰলৈ প্ৰৱেশৰ দুৱাৰ হিচাপে বিশেষকৈ বিভিন্ন আনুষ্ঠানিক অনুষ্ঠানত ব্যৱহৃত হৈ থাকিল। অৱশ্যে সময়ৰ লগে লগে দুৱাৰখন ক্ৰমে ধ্বংসপ্ৰাপ্ত অৱস্থালৈ পৰিণত হয়।<ref>{{Cite encyclopedia |year=2005 |script-title=uk:Золоті Ворота в Києві |encyclopedia=[[Encyclopedia of History of Ukraine]] |publisher=[[Institute of History of Ukraine]] |location=Kyiv |url=http://www.history.org.ua/?termin=Zoloti_vorota_v_Kyevi |access-date=30 April 2026 |last=Ivakin |first=H. Y. |editor-last=Smoliy |editor-first=V. A. |editor-link=Valeriy Smoliy |volume=3 |language=uk |trans-title=Golden Gate in Kyiv |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260430131952/http://resource.history.org.ua/cgi-bin/eiu/history.exe?Z21ID=&I21DBN=DOP&P21DBN=EIU&S21STN=1&S21REF=10&S21FMT=eiu_all&C21COM=S&S21CNR=20&S21P01=0&S21P02=0&S21P03=TRN=&S21COLORTERMS=0&S21STR=Zoloti_vorota_v_Kyevi |archive-date=30 April 2026}}</ref> ১৮৩২ চনত মহানগৰপতি ইউজেনিয়াছে ধ্বংসাৱশেষসমূহ খনন কৰাইছিল আৰু সংৰক্ষণৰ বাবে প্ৰাথমিক জৰীপৰ কাম সম্পন্ন কৰা হৈছিল। ১৯৭০ৰ দশকত কৰা পৰৱৰ্তী কামৰ অংশ হিচাপে ইয়াৰ কাষত এটা পেভিলিয়ন নিৰ্মাণ কৰা হয়, য'ত গোল্ডেন গেটৰ সংগ্ৰহালয় স্থাপন কৰা হয়। এই সংগ্ৰহালয়ত দৰ্শনাৰ্থীসকলে গোল্ডেন গেট নিৰ্মাণৰ ইতিহাসৰ লগতে প্ৰাচীন কিয়েভৰ ইতিহাসৰ বিষয়েও জানিব পাৰে। [[File:Golden Gate, Kyiv.jpg|thumb|“চহৰৰফালৰপৰা” গোল্ডেন গেটৰ দৃশ্য ]] ১৯৮২ চনত কিয়েভ চহৰৰ ১৫০০বছৰীয়া জয়ন্তী উপলক্ষ্যে গোল্ডেন গেটটো সম্পূৰ্ণৰূপে পুনৰ্নিৰ্মাণ কৰা হয়। অৱশ্যে এই পুনৰ্নিৰ্মাণক লৈ বিতৰ্কৰ সৃষ্টি হৈছিল। কিছুমান শিল্প-ইতিহাসবিদে এই পুনৰ্নিৰ্মাণটো ভাঙি পেলাই মূল গেটৰ ধ্বংসাৱশেষসমূহ জনসাধাৰণৰ দৰ্শনৰ বাবে মুকলি কৰি দিয়াৰ পোষকতা কৰিছিল। ১৯৮৯ চনত কিয়েভ মেট্ৰ’ সম্প্ৰসাৰণৰ সময়ত গোল্ডেন গেটৰ ওচৰতে জোলোতি ভোৰোটা (Zoloti Vorota) মেট্ৰ’ ষ্টেচন মুকলি কৰা হয়। ষ্টেচনটোৰ স্থাপত্য-সজ্জা প্ৰাচীন ৰুথেনীয় গীৰ্জাসমূহৰ অভ্যন্তৰীণ সজ্জাৰ আৰ্হিৰ ওপৰত আধাৰিত। ১৯৯৭ চনত গোল্ডেন গেটৰ পশ্চিম প্ৰান্তৰ ওচৰত ইয়াৰোস্লাভ দ্য ৱাইজৰ স্মাৰক উন্মোচন কৰা হয়। এইটো ভাস্কৰ কাভালেৰিডজেৰ এটা পৰীক্ষামূলক ক্ষুদ্ৰ মূৰ্তিৰ বৃহৎ আকাৰৰ ব্ৰঞ্জৰ প্ৰতিলিপি। ==বিৱৰণ== গোল্ডেন গেটৰ মূল অৱশিষ্ট অংশ দুটা দেৱালৰ খণ্ডৰে গঠিত। ইয়াৰে এটাৰ দৈৰ্ঘ্য ২৪ মিটাৰ (৭৯ ফুট) আৰু আনটোৰ দৈৰ্ঘ্য ১৩ মিটাৰ (৪৩ ফুট)। এই দেৱালসমূহ ৰোমান ইটা আৰু শিলৰ সংমিশ্ৰণেৰে নিৰ্মিত।<ref name=":0">{{Cite encyclopedia |script-title=uk:Золоті ворота в Києві |encyclopedia=[[Great Ukrainian Encyclopedia]] |url=https://vue.gov.ua/%D0%97%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%82%D1%96_%D0%B2%D0%BE%D1%80%D0%BE%D1%82%D0%B0_%D0%B2_%D0%9A%D0%B8%D1%94%D0%B2%D1%96 |access-date=30 April 2026 |last=Vechersky |first=Victor |date=31 December 2021 |author-link=Victor Vechersky |language=uk |trans-title=Golden Gate in Kyiv |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220225190302/https://vue.gov.ua/%D0%97%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%82%D1%96_%D0%B2%D0%BE%D1%80%D0%BE%D1%82%D0%B0_%D0%B2_%D0%9A%D0%B8%D1%94%D0%B2%D1%96 |archive-date=25 February 2022}}</ref> স্মাৰকটোৰ পুনৰ্নিৰ্মাণত গেটৰ সৈতে সংলগ্ন দেৱালৰ অংশসমূহ পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। বাহিৰৰফালে এই অংশসমূহত ঢালযুক্ত অৱনমিত অংশ দেখা যায়। দেৱালৰ ওপৰৰ অংশত কাঠৰ নিৰ্মাণ সংযোজন কৰা হৈছে। দুয়োটা প্ৰান্তত অভ্যন্তৰীণ গাঁথনিৰ আৰ্হি দেখুওৱা হৈছে। চহৰৰফালৰ মুখাৱয়বত গুদামঘৰৰ আকৃতিৰ গাঁথনি আছে। পুনৰুদ্ধাৰ কৰা দেৱালৰ অংশসমূহৰ ভিতৰত গোল্ডেন গেটৰ সংগ্ৰহালয়ৰ প্ৰদৰ্শনী আৰু বেলকনিলৈ যোৱা চিৰি আছে। এই বেলকনিৰপৰা কিয়েভ চহৰৰ এক মনোমোহা দৃশ্য উপভোগ কৰিব পাৰি। মধ্যযুগীয় অংশসমূহ ৰাষ্ট্ৰীয় গুৰুত্বসম্পন্ন স্থাপত্য আৰু ঐতিহাসিক স্মাৰক হিচাপে সংৰক্ষিত। আনহাতে, পুনৰ্নিৰ্মাণ কৰা বাহ্যিক অংশসমূহ সাংস্কৃতিক ঐতিহ্যস্থল হিচাপে তালিকাভুক্ত নহয়।<ref name=":0" /> ===পথৰ ওপৰত থকা গীৰ্জা=== গোল্ডেন গেটৰ প্ৰৱেশপথৰ ওপৰত গীৰ্জা নিৰ্মাণ কৰাৰ কথা সেই সময়ৰ বুৰঞ্জীগ্ৰন্থত উল্লেখ থকাৰ লগতে মহানগৰপতি ইলাৰিয়নৰ ‘আইন আৰু কৃপাৰ বাণী’ নামৰ গ্ৰন্থতো গোল্ডেন গেটৰ ওপৰৰ এই গীৰ্জাৰ উল্লেখ পোৱা যায়। <ref>{{Cite book|title=The Word of Law and dar / / History of Philosophy of Ukraine: Hestomatyya|last=Bondar|first=S.V.|publisher=Lybid|year=1993|location=Kyiv|pages=21}}</ref> [[File:2017-05-18 Interior of Golden Gate (Kiev).jpg|thumb|গোল্ডেন গেটৰ ভিতৰৰ অংশ]] গেটৰ গীৰ্জাখনৰ উদ্দেশ্য আছিল “চহৰখনৰ স্বৰ্গীয় সুৰক্ষা” প্ৰদান কৰা।<ref>{{Cite book|title=Orthodox Shrines of Kiev|last1=Nikitenko|first1=L. G.|last2=Ivakin|first2=L. G.|last3=Kirkevich|first3=V.G.|publisher=Technics|year=2011|location=Kyiv|pages=10}}</ref> অৱশ্যে ই কেৱল সুৰক্ষাৰ প্ৰতীক হিচাপে নিৰ্মিত গীৰ্জা নাছিল; ই এটা নিয়মীয়া উপাসনাস্থলীও আছিল আৰু মানুহে তাত প্ৰাৰ্থনা কৰিবলৈ আহিছিল। <ref>{{Cite book|title=The Phenomenon of the Nativity Churches in Kyiv|last=Nikitenko|first=M.M.|publisher=Kyiv-Mohyla|year=2006|location=Kyiv|pages=339–341}}</ref> ঘণ্টা গীৰ্জাটো তিনিটা নাভ আৰু চাৰিটা স্তম্ভযুক্ত এক-গম্বুজীয়া মন্দিৰৰ আৰ্হিত পুনৰ্নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। ইয়াৰ স্থাপত্যিক সজ্জাত সেই সময়ৰ প্ৰাচীন অট্টালিকাসমূহত ব্যৱহৃত ইটাৰে নিৰ্মিত অলংকৰণৰ নক্সা ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। গীৰ্জাখনৰ মজিয়াখন মোজাইকেৰে সজ্জিত। এই মোজাইকৰ নক্সা কিয়েভৰ ছেইণ্ট ছফিয়া কেথেড্ৰেলৰ প্ৰাচীন মজিয়াৰ নক্সাৰ আধাৰত প্ৰস্তুত কৰা হৈছে। === স্কোয়াৰ === গোল্ডেন গেটৰ চাৰিওফালে থকা চৌহদটো ১৯ শতিকাৰ দ্বিতীয়াৰ্ধত সৃষ্টি কৰা হৈছিল। ১৯৭২ চনৰ ২০ মাৰ্চত কিয়ভৰ কাৰ্যবাহী সমিতি নং ৩৬৩ৰ সিদ্ধান্ত অনুসৰি এটা উদ্ভিদবিজ্ঞানৰ প্ৰাকৃতিক কীৰ্তিচিহ্ন সৃষ্টি কৰা হয়। ==তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * {{Commons category-inline}} * [http://www.kiev.info/culture/golden_gate.htm ''Kiev Info''] – History of the gate * [http://www.encyclopediaofukraine.com/pages/G/O/GoldenGate.htm Golden Gate] at the ''[http://www.encyclopediaofukraine.com Encyclopedia of Ukraine]'' * {{in lang|uk}} [https://web.archive.org/web/20110928013041/http://oldkyiv.org.ua/data/golden_gates.php?lang=ua oldkyiv.org.ua] – History of the gate {{Authority control}} {{coord|50|26|56|N|30|30|48|E|type:landmark_region:UA|display=title}} [[শ্ৰেণী:সংগ্ৰহালয়]] gbm98azpzslc6nyijd7it7sil0j141n 627452 627449 2026-08-15T08:45:17Z নৰুনা বৰুৱা 44897 added [[Category:ইউক্ৰেইন]] using [[WP:HC|HotCat]] 627452 wikitext text/x-wiki {{Short description|Historic landmark in Kyiv, Ukraine}} {{Infobox building | name =গোল্ডেন গেট | image = Golden Gate Kiev 2018 G1.jpg | image_alt = View of the Golden Gate after recent major renovations | image_caption = 1982 reconstruction of the Golden Gate, pictured in 2018 after major renovations | former_names = | native_name = {{lang|uk|Золоті ворота}} | status = সংগ্ৰহালয় হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয় | building_type = দুৰ্গ | architectural_style = | address = ভলোডিমিৰ্স্কা ছেণ্ট, ৪০А | location_town = কিয়েভ | location_country = ইউক্ৰেইন | current_tenants = গোল্ডেন গেট মিউজিয়াম | construction_start_date = ১০১৭ | completion_date = ১০২৪ | client = | owner = নেচনেল ৰিজাৰ্ভ "চফিয়া অৱ কিয়েভ" | other_dimensions = {{convert|10.5|m|abbr=on}} wide x {{convert|32|m|abbr=on}} high | embedded = {{Infobox historic site |embed = yes |designation1 = ইউক্ৰেইন ৰাষ্ট্ৰীয় |designation1_offname = {{Lang|uk|Золоті Ворота (Руїни Золотих Воріт)}} (''Golden Gate (Ruins of the Golden Gate)'') |designation1_type = স্থাপত্য, ইতিহাস |designation1_number = 260073-Н }} }} '''কিয়েভৰ গোল্ডেন গেট ({{lang-en|Golden Gate of Kyiv}})''' আছিল একাদশ শতিকাত কিয়েভান [[ৰুছ]]ৰ ৰাজধানী কিয়েভ নগৰীৰ দুৰ্গ-প্ৰাচীৰৰ মুখ্য প্ৰৱেশদ্বাৰ। ইয়াৰ নাম সম্ভৱতঃ কনষ্টাণ্টিনোপলৰ গোল্ডেন গেটৰ অনুকৰণত ৰখা হৈছিল।<ref>{{Cite web |last=Kopytko |first=Vasylyna |date=25 May 2022 |title= |script-title=uk:Загадка стародавнього Києва: чому головні ворота столиці назвали Золотими |trans-title=Mystery of ancient Kyiv: why are is the main gate of the city called "Golden" |url=https://www.rbc.ua/rus/news/zagadka-starodavnogo-kieva-chomu-golovni-1748012001.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260415082653/https://www.rbc.ua/rus/news/zagadka-starodavnogo-kieva-chomu-golovni-1748012001.html |archive-date=15 April 2026 |access-date=30 April 2026 |website=[[RBC-Ukraine]] |language=uk}}</ref> মধ্যযুগত এই স্থাপনাটো ভাঙি পেলোৱা হয় আৰু ইয়াৰ অস্তিত্বৰ অতি কমসংখ্যক অৱশেষহে পোৱা গৈছিল। ১৯৮২ চনত ছোভিয়েট কৰ্তৃপক্ষই ইয়াক সম্পূৰ্ণৰূপে পুনৰ নিৰ্মাণ কৰে। অৱশ্যে মূল গেটখন কেনে আছিল তাৰ কোনো ছবি সংৰক্ষিত হৈ নথকাৰ বাবে এই পুনৰ্নিৰ্মাণৰ সিদ্ধান্তক লৈ যথেষ্ট বিতৰ্ক হৈছিল। মূল গেটখনৰ সম্ভাৱ্য ৰূপ সম্পৰ্কে সেই সময়ত একাধিক ভিন্ন পুনৰ্নিৰ্মাণৰ প্ৰস্তাৱ আছিল।<ref>{{Cite web|url=https://www.ukraine.com/attractions/places-of-interest/golden-gate-of-kiev/|title=Golden Gate Kiev, Ukraine|website=www.ukraine.com}}</ref> বৰ্তমান ভলোদিমিৰস্কা ষ্ট্ৰীট আৰু ইয়াৰোস্লাভিভ ভ্যাল ষ্ট্ৰীটৰ সংযোগস্থলত থকা পুনৰ্নিৰ্মিত স্থাপনাটো নেচনেল ৰিজাৰ্ভ "চফিয়া অৱ কিয়েভ" সংগ্ৰহালয়ৰ এটা শাখা হিচাপে ব্যৱহৃত হয়। জোলোটি ভোৰোটা নামটো ওচৰৰ এটা থিয়েটাৰ আৰু কিয়েভ মেট্ৰ’ৰ জোলোটি ভোৰোটা ষ্টেচনৰ বাবেও ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ==ইতিহাস== আধুনিক ইতিহাসত এই প্ৰৱেশদ্বাৰটোক জ্ঞানী য়াৰোস্লাভে নিৰ্মাণ কৰোৱা তিনিটা প্ৰধান প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ভিতৰত অন্যতম বুলি গণ্য কৰা হয়। গোল্ডেন গেট বা সোণালী দুৱাৰ ১০১৭–১০২৪ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ভিতৰত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। প্ৰায় একে সময়তে ছেইণ্ট ছফিয়া কেথেড্ৰেল নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। পোলেণ্ডৰ ৰজা প্ৰথম বোলেছ্লাভ আৰু অভিশপ্ত স্বিয়াতোপল্ক-ৰ সৈতে জড়িত গোল্ডেন গেটৰ এটা বিখ্যাত কিংবদন্তি আছে। পোলেণ্ডৰ চিত্ৰশিল্পী জান মাতেইকোই অংকন কৰা এখন চিত্ৰত বোলেছ্লাভে তৰোৱালেৰে গোল্ডেন গেটত আঘাত কৰা দৃশ্য দেখুওৱা হৈছে। ১০১৮ চনত কিয়েভৰ সিংহাসনৰ উত্তৰাধিকাৰক লৈ সৃষ্টি হোৱা সংকটত বোলেছ্লাভে হস্তক্ষেপ কৰাৰ সময়ত এই ঘটনা সংঘটিত হৈছিল বুলি কিংবদন্তিত কোৱা হয়। অৱশ্যে বৰ্তমান এই ঘটনাক ঐতিহাসিক সত্যতকৈ কিংবদন্তি হিচাপেহে গণ্য কৰা হয়। প্ৰথম অৱস্থাত এই প্ৰৱেশদ্বাৰটোৰ নাম কেৱল দক্ষিণ দুৱাৰ আছিল। ই প্ৰাচীৰেৰে আগুৰি থকা নগৰখনৰ তিনিটা প্ৰধান প্ৰৱেশপথৰ ভিতৰত এটা আছিল। আন দুটা আছিল লাডস্কি দুৱাৰ আৰু ঝিদিভস্কি দুৱাৰ। এই নাম দুটা ক্ৰমে পোলিছ বা লেচিট জনগোষ্ঠী আৰু ইহুদীসকলৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আছিল।<ref>In the [[Hypatian Codex|Ipatiev Chronicles]] of that period (1146–1151) mention is frequently made of the "Jewish gate" in Kyiv. In 1124, the Jewish quarter of Kyiv was destroyed by fire. [in:] S. M. Dubnow, Simon Dubnow, Israel Friedlaender. History of the Jews in Russia and Poland. 2001. p. 10</ref> এই দুয়োটা প্ৰৱেশদ্বাৰ বৰ্তমানলৈকে সংৰক্ষিত হৈ থকা নাই। সেই সময়ৰ শিলৰ প্ৰতিৰক্ষা-প্ৰাচীৰৰ মুঠ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় ৩.৫ কিলোমিটাৰ আছিল। পুৰণি কিয়েভ বা উচ্চ নগৰ-ৰ প্ৰতিৰক্ষা-ব্যৱস্থা দক্ষিণ দুৱাৰৰপৰা বৰ্তমানৰ স্বাধীনতা চ’কলৈকে বিস্তৃত আছিল। সেই অঞ্চলতেই লেছিটিক দুৱাৰ অৱস্থিত আছিল। <ref>"Lacka Brama, którą latopis wymienia w 1151 – była jedną z czterach głównych bram tzw. grodu Jarosława (były jeszcze Węgierska, Złota w następnych doszła również Żydowska), która prowadziła na płd. wsch., w kierunku uroczyska Ugorskie. [w:] Goranin. Latopis kijowski 1118–1158. 1995; "już w grodzie Jarosława przy bramie lackiej istniała Lacka Słoboda – dzielnica, Polaków, obok dzielnicy Niemców i Włochów, a przy cerkwi Mikołaja – targowa osada węgierska" [w:] T.M. Trajdos. Kościół Katolicki na ziemiach ruskich Korony i Litwy za panowania Władysława II Jagiełły, 1386–1434. (''tr. ""Lacka Brama, mentioned in the chronicle in 1151 – was one of the four main gates of the so-called Jarosław's stronghold (there were also Hungarian gates, and a Jewish one in the next ones), leading to the south-east, towards the Ugorskie wilderness. [In:] Goranin. Chronicle of Kiev 1118–1158. 1995; "Lacka Słoboda – a district of Poles, next to the district of Germans and Italians, and at the church of St. Nicholas – a Hungarian market settlement" [in:] TM Trajdos. in the Ruthenian lands of the Crown and Lithuania during the reign of Władysław II Jagiełło, 1386–1434."'') 1982</ref> তাৰপৰা নগৰখনৰ পৰিখাটো বৰ্তমানৰ কষ্টিয়ল পথ অনুসৰণ কৰি ছেইণ্ট মাইকেলৰ সোণালী-গম্বুজযুক্ত মঠৰ কাষেৰে আগবাঢ়িছিল। তাৰ পিছত ই আজিৰ ঝিতোমিৰ পথৰ দিশে গৈ ইহুদী দুৱাৰৰ ওচৰ পাইছিল। এই দুৱাৰখন বৰ্তমানৰ লভিভ চ’কৰ ওচৰত অৱস্থিত আছিল। ইয়াৰ পিছত প্ৰতিৰক্ষা-ব্যৱস্থাটো বৰ্তমানৰ য়াৰোস্লাভিভ ভাল বা “য়াৰোস্লাভৰ প্ৰাচীৰ” পথৰ দিশে বিস্তৃত হৈ পুনৰ দক্ষিণ দুৱাৰলৈ সংযোগ হৈছিল। [[File:ZolotyeVorotastar.jpg|thumb|right|Remnants of the old Golden Gate in the 1970s, prior to its reconstruction.]] পিছলৈ, দক্ষিণ দুৱাৰখন কিয়েভৰ মহান দুৱাৰ নামেৰে পৰিচিত হৈ পৰে। দুৱাৰৰ কাষতে ব্লাহোভিষ্ট গীৰ্জা (ঘোষণাৰ গীৰ্জা) নিৰ্মাণ কৰাৰ পাছত ইয়াৰ সোণালী গম্বুজসমূহ নগৰৰ বাহিৰৰপৰাও সহজে দেখা পোৱা এক উল্লেখযোগ্য স্থাপত্য-চিহ্নত পৰিণত হয়। তেতিয়াৰপৰাই এই প্ৰৱেশদ্বাৰখন কিয়েভৰ গোল্ডেন গেট নামেৰে পৰিচিত হয়। দুৱাৰখনৰ প্ৰৱেশপথ প্ৰায় ৪০ ফুট (১২ মিটাৰ) ওখ আৰু ২০ ফুট (৬.১ মিটাৰ) বহল আছিল। প্ৰায় আধা সহস্ৰাব্দ ধৰি ই নগৰখনৰ বিজয় তোৰণ হিচাপে ব্যৱহৃত হৈছিল আৰু কিয়েভৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰতীক আছিল। জনশ্ৰুতি অনুসৰি, ইয়াৰ আৰ্হি [[কনষ্টাণ্টিনোপল]]ৰ গোল্ডেন গেটৰপৰা গ্ৰহণ কৰা হৈছিল। পিছলৈ একে ধৰণৰ নাম ভ্লাদিমিৰ নগৰৰ দুৱাৰসমূহকো দিয়া হয়। ভ্লাদিমিৰত মোনোমাখৰ বংশধৰ আন্দ্ৰেই প্ৰথম বোগোলিউবস্কিয়ে নিজৰ ৰাজ্য, ভ্লাদিমিৰৰ গ্ৰেণ্ড ডাচি, প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। ১২৪০ চনত, বাতু খানৰ গোল্ডেন হৰ্ডে এই দুৱাৰখনৰ এটা অংশ ধ্বংস কৰে।<ref>The next day the Mongols surrounded the city, but they concentrated their catapults against Kyiv's obvious weak point—the battlements that flanked the Polish Gate, the only part of the city walls constructed of wood. [in:] Thomas J. Craughwell . The Rise and Fall of the Second Largest Empire in History. 2010. [https://books.google.com/books?id=ROijKBT6CMIC&dq=polish+gate+kiev&pg=PA184 page 184]</ref> তথাপি ই অষ্টাদশ শতিকালৈকে কিয়েভ নগৰলৈ প্ৰৱেশৰ দুৱাৰ হিচাপে বিশেষকৈ বিভিন্ন আনুষ্ঠানিক অনুষ্ঠানত ব্যৱহৃত হৈ থাকিল। অৱশ্যে সময়ৰ লগে লগে দুৱাৰখন ক্ৰমে ধ্বংসপ্ৰাপ্ত অৱস্থালৈ পৰিণত হয়।<ref>{{Cite encyclopedia |year=2005 |script-title=uk:Золоті Ворота в Києві |encyclopedia=[[Encyclopedia of History of Ukraine]] |publisher=[[Institute of History of Ukraine]] |location=Kyiv |url=http://www.history.org.ua/?termin=Zoloti_vorota_v_Kyevi |access-date=30 April 2026 |last=Ivakin |first=H. Y. |editor-last=Smoliy |editor-first=V. A. |editor-link=Valeriy Smoliy |volume=3 |language=uk |trans-title=Golden Gate in Kyiv |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260430131952/http://resource.history.org.ua/cgi-bin/eiu/history.exe?Z21ID=&I21DBN=DOP&P21DBN=EIU&S21STN=1&S21REF=10&S21FMT=eiu_all&C21COM=S&S21CNR=20&S21P01=0&S21P02=0&S21P03=TRN=&S21COLORTERMS=0&S21STR=Zoloti_vorota_v_Kyevi |archive-date=30 April 2026}}</ref> ১৮৩২ চনত মহানগৰপতি ইউজেনিয়াছে ধ্বংসাৱশেষসমূহ খনন কৰাইছিল আৰু সংৰক্ষণৰ বাবে প্ৰাথমিক জৰীপৰ কাম সম্পন্ন কৰা হৈছিল। ১৯৭০ৰ দশকত কৰা পৰৱৰ্তী কামৰ অংশ হিচাপে ইয়াৰ কাষত এটা পেভিলিয়ন নিৰ্মাণ কৰা হয়, য'ত গোল্ডেন গেটৰ সংগ্ৰহালয় স্থাপন কৰা হয়। এই সংগ্ৰহালয়ত দৰ্শনাৰ্থীসকলে গোল্ডেন গেট নিৰ্মাণৰ ইতিহাসৰ লগতে প্ৰাচীন কিয়েভৰ ইতিহাসৰ বিষয়েও জানিব পাৰে। [[File:Golden Gate, Kyiv.jpg|thumb|“চহৰৰফালৰপৰা” গোল্ডেন গেটৰ দৃশ্য ]] ১৯৮২ চনত কিয়েভ চহৰৰ ১৫০০বছৰীয়া জয়ন্তী উপলক্ষ্যে গোল্ডেন গেটটো সম্পূৰ্ণৰূপে পুনৰ্নিৰ্মাণ কৰা হয়। অৱশ্যে এই পুনৰ্নিৰ্মাণক লৈ বিতৰ্কৰ সৃষ্টি হৈছিল। কিছুমান শিল্প-ইতিহাসবিদে এই পুনৰ্নিৰ্মাণটো ভাঙি পেলাই মূল গেটৰ ধ্বংসাৱশেষসমূহ জনসাধাৰণৰ দৰ্শনৰ বাবে মুকলি কৰি দিয়াৰ পোষকতা কৰিছিল। ১৯৮৯ চনত কিয়েভ মেট্ৰ’ সম্প্ৰসাৰণৰ সময়ত গোল্ডেন গেটৰ ওচৰতে জোলোতি ভোৰোটা (Zoloti Vorota) মেট্ৰ’ ষ্টেচন মুকলি কৰা হয়। ষ্টেচনটোৰ স্থাপত্য-সজ্জা প্ৰাচীন ৰুথেনীয় গীৰ্জাসমূহৰ অভ্যন্তৰীণ সজ্জাৰ আৰ্হিৰ ওপৰত আধাৰিত। ১৯৯৭ চনত গোল্ডেন গেটৰ পশ্চিম প্ৰান্তৰ ওচৰত ইয়াৰোস্লাভ দ্য ৱাইজৰ স্মাৰক উন্মোচন কৰা হয়। এইটো ভাস্কৰ কাভালেৰিডজেৰ এটা পৰীক্ষামূলক ক্ষুদ্ৰ মূৰ্তিৰ বৃহৎ আকাৰৰ ব্ৰঞ্জৰ প্ৰতিলিপি। ==বিৱৰণ== গোল্ডেন গেটৰ মূল অৱশিষ্ট অংশ দুটা দেৱালৰ খণ্ডৰে গঠিত। ইয়াৰে এটাৰ দৈৰ্ঘ্য ২৪ মিটাৰ (৭৯ ফুট) আৰু আনটোৰ দৈৰ্ঘ্য ১৩ মিটাৰ (৪৩ ফুট)। এই দেৱালসমূহ ৰোমান ইটা আৰু শিলৰ সংমিশ্ৰণেৰে নিৰ্মিত।<ref name=":0">{{Cite encyclopedia |script-title=uk:Золоті ворота в Києві |encyclopedia=[[Great Ukrainian Encyclopedia]] |url=https://vue.gov.ua/%D0%97%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%82%D1%96_%D0%B2%D0%BE%D1%80%D0%BE%D1%82%D0%B0_%D0%B2_%D0%9A%D0%B8%D1%94%D0%B2%D1%96 |access-date=30 April 2026 |last=Vechersky |first=Victor |date=31 December 2021 |author-link=Victor Vechersky |language=uk |trans-title=Golden Gate in Kyiv |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220225190302/https://vue.gov.ua/%D0%97%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%82%D1%96_%D0%B2%D0%BE%D1%80%D0%BE%D1%82%D0%B0_%D0%B2_%D0%9A%D0%B8%D1%94%D0%B2%D1%96 |archive-date=25 February 2022}}</ref> স্মাৰকটোৰ পুনৰ্নিৰ্মাণত গেটৰ সৈতে সংলগ্ন দেৱালৰ অংশসমূহ পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। বাহিৰৰফালে এই অংশসমূহত ঢালযুক্ত অৱনমিত অংশ দেখা যায়। দেৱালৰ ওপৰৰ অংশত কাঠৰ নিৰ্মাণ সংযোজন কৰা হৈছে। দুয়োটা প্ৰান্তত অভ্যন্তৰীণ গাঁথনিৰ আৰ্হি দেখুওৱা হৈছে। চহৰৰফালৰ মুখাৱয়বত গুদামঘৰৰ আকৃতিৰ গাঁথনি আছে। পুনৰুদ্ধাৰ কৰা দেৱালৰ অংশসমূহৰ ভিতৰত গোল্ডেন গেটৰ সংগ্ৰহালয়ৰ প্ৰদৰ্শনী আৰু বেলকনিলৈ যোৱা চিৰি আছে। এই বেলকনিৰপৰা কিয়েভ চহৰৰ এক মনোমোহা দৃশ্য উপভোগ কৰিব পাৰি। মধ্যযুগীয় অংশসমূহ ৰাষ্ট্ৰীয় গুৰুত্বসম্পন্ন স্থাপত্য আৰু ঐতিহাসিক স্মাৰক হিচাপে সংৰক্ষিত। আনহাতে, পুনৰ্নিৰ্মাণ কৰা বাহ্যিক অংশসমূহ সাংস্কৃতিক ঐতিহ্যস্থল হিচাপে তালিকাভুক্ত নহয়।<ref name=":0" /> ===পথৰ ওপৰত থকা গীৰ্জা=== গোল্ডেন গেটৰ প্ৰৱেশপথৰ ওপৰত গীৰ্জা নিৰ্মাণ কৰাৰ কথা সেই সময়ৰ বুৰঞ্জীগ্ৰন্থত উল্লেখ থকাৰ লগতে মহানগৰপতি ইলাৰিয়নৰ ‘আইন আৰু কৃপাৰ বাণী’ নামৰ গ্ৰন্থতো গোল্ডেন গেটৰ ওপৰৰ এই গীৰ্জাৰ উল্লেখ পোৱা যায়। <ref>{{Cite book|title=The Word of Law and dar / / History of Philosophy of Ukraine: Hestomatyya|last=Bondar|first=S.V.|publisher=Lybid|year=1993|location=Kyiv|pages=21}}</ref> [[File:2017-05-18 Interior of Golden Gate (Kiev).jpg|thumb|গোল্ডেন গেটৰ ভিতৰৰ অংশ]] গেটৰ গীৰ্জাখনৰ উদ্দেশ্য আছিল “চহৰখনৰ স্বৰ্গীয় সুৰক্ষা” প্ৰদান কৰা।<ref>{{Cite book|title=Orthodox Shrines of Kiev|last1=Nikitenko|first1=L. G.|last2=Ivakin|first2=L. G.|last3=Kirkevich|first3=V.G.|publisher=Technics|year=2011|location=Kyiv|pages=10}}</ref> অৱশ্যে ই কেৱল সুৰক্ষাৰ প্ৰতীক হিচাপে নিৰ্মিত গীৰ্জা নাছিল; ই এটা নিয়মীয়া উপাসনাস্থলীও আছিল আৰু মানুহে তাত প্ৰাৰ্থনা কৰিবলৈ আহিছিল। <ref>{{Cite book|title=The Phenomenon of the Nativity Churches in Kyiv|last=Nikitenko|first=M.M.|publisher=Kyiv-Mohyla|year=2006|location=Kyiv|pages=339–341}}</ref> ঘণ্টা গীৰ্জাটো তিনিটা নাভ আৰু চাৰিটা স্তম্ভযুক্ত এক-গম্বুজীয়া মন্দিৰৰ আৰ্হিত পুনৰ্নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। ইয়াৰ স্থাপত্যিক সজ্জাত সেই সময়ৰ প্ৰাচীন অট্টালিকাসমূহত ব্যৱহৃত ইটাৰে নিৰ্মিত অলংকৰণৰ নক্সা ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। গীৰ্জাখনৰ মজিয়াখন মোজাইকেৰে সজ্জিত। এই মোজাইকৰ নক্সা কিয়েভৰ ছেইণ্ট ছফিয়া কেথেড্ৰেলৰ প্ৰাচীন মজিয়াৰ নক্সাৰ আধাৰত প্ৰস্তুত কৰা হৈছে। === স্কোয়াৰ === গোল্ডেন গেটৰ চাৰিওফালে থকা চৌহদটো ১৯ শতিকাৰ দ্বিতীয়াৰ্ধত সৃষ্টি কৰা হৈছিল। ১৯৭২ চনৰ ২০ মাৰ্চত কিয়ভৰ কাৰ্যবাহী সমিতি নং ৩৬৩ৰ সিদ্ধান্ত অনুসৰি এটা উদ্ভিদবিজ্ঞানৰ প্ৰাকৃতিক কীৰ্তিচিহ্ন সৃষ্টি কৰা হয়। ==তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * {{Commons category-inline}} * [http://www.kiev.info/culture/golden_gate.htm ''Kiev Info''] – History of the gate * [http://www.encyclopediaofukraine.com/pages/G/O/GoldenGate.htm Golden Gate] at the ''[http://www.encyclopediaofukraine.com Encyclopedia of Ukraine]'' * {{in lang|uk}} [https://web.archive.org/web/20110928013041/http://oldkyiv.org.ua/data/golden_gates.php?lang=ua oldkyiv.org.ua] – History of the gate {{Authority control}} {{coord|50|26|56|N|30|30|48|E|type:landmark_region:UA|display=title}} [[শ্ৰেণী:সংগ্ৰহালয়]] [[শ্ৰেণী:ইউক্ৰেইন]] 52szm5z9oiq6rub08956yo0lov4xhvv 627453 627452 2026-08-15T08:48:58Z নৰুনা বৰুৱা 44897 627453 wikitext text/x-wiki {{Short description|Historic landmark in Kyiv, Ukraine}} {{Infobox building | name =গোল্ডেন গেট | image = Golden Gate Kiev 2018 G1.jpg | image_alt = View of the Golden Gate after recent major renovations | image_caption = 1982 reconstruction of the Golden Gate, pictured in 2018 after major renovations | former_names = | native_name = {{lang|uk|Золоті ворота}} | status = সংগ্ৰহালয় হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয় | building_type = দুৰ্গ | architectural_style = | address = ভলোডিমিৰ্স্কা ছেণ্ট, ৪০А | location_town = কিয়েভ | location_country = ইউক্ৰেইন | current_tenants = গোল্ডেন গেট মিউজিয়াম | construction_start_date = ১০১৭ | completion_date = ১০২৪ | client = | owner = নেচনেল ৰিজাৰ্ভ "চফিয়া অৱ কিয়েভ" | other_dimensions = {{convert|10.5|m|abbr=on}} wide x {{convert|32|m|abbr=on}} high | embedded = {{Infobox historic site |embed = yes |designation1 = ইউক্ৰেইন ৰাষ্ট্ৰীয় |designation1_offname = {{Lang|uk|Золоті Ворота (Руїни Золотих Воріт)}} (''গোল্ডেন গেট (গোল্ডেন গেটৰ ধ্বংসাৱশেষ) '') |designation1_type = স্থাপত্য, ইতিহাস |designation1_number = 260073-Н }} }} '''কিয়েভৰ গোল্ডেন গেট ({{lang-en|Golden Gate of Kyiv}})''' আছিল একাদশ শতিকাত কিয়েভান [[ৰুছ]]ৰ ৰাজধানী কিয়েভ নগৰীৰ দুৰ্গ-প্ৰাচীৰৰ মুখ্য প্ৰৱেশদ্বাৰ। ইয়াৰ নাম সম্ভৱতঃ কনষ্টাণ্টিনোপলৰ গোল্ডেন গেটৰ অনুকৰণত ৰখা হৈছিল।<ref>{{Cite web |last=Kopytko |first=Vasylyna |date=25 May 2022 |title= |script-title=uk:Загадка стародавнього Києва: чому головні ворота столиці назвали Золотими |trans-title=Mystery of ancient Kyiv: why are is the main gate of the city called "Golden" |url=https://www.rbc.ua/rus/news/zagadka-starodavnogo-kieva-chomu-golovni-1748012001.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260415082653/https://www.rbc.ua/rus/news/zagadka-starodavnogo-kieva-chomu-golovni-1748012001.html |archive-date=15 April 2026 |access-date=30 April 2026 |website=[[RBC-Ukraine]] |language=uk}}</ref> মধ্যযুগত এই স্থাপনাটো ভাঙি পেলোৱা হয় আৰু ইয়াৰ অস্তিত্বৰ অতি কমসংখ্যক অৱশেষহে পোৱা গৈছিল। ১৯৮২ চনত ছোভিয়েট কৰ্তৃপক্ষই ইয়াক সম্পূৰ্ণৰূপে পুনৰ নিৰ্মাণ কৰে। অৱশ্যে মূল গেটখন কেনে আছিল তাৰ কোনো ছবি সংৰক্ষিত হৈ নথকাৰ বাবে এই পুনৰ্নিৰ্মাণৰ সিদ্ধান্তক লৈ যথেষ্ট বিতৰ্ক হৈছিল। মূল গেটখনৰ সম্ভাৱ্য ৰূপ সম্পৰ্কে সেই সময়ত একাধিক ভিন্ন পুনৰ্নিৰ্মাণৰ প্ৰস্তাৱ আছিল।<ref>{{Cite web|url=https://www.ukraine.com/attractions/places-of-interest/golden-gate-of-kiev/|title=Golden Gate Kiev, Ukraine|website=www.ukraine.com}}</ref> বৰ্তমান ভলোদিমিৰস্কা ষ্ট্ৰীট আৰু ইয়াৰোস্লাভিভ ভ্যাল ষ্ট্ৰীটৰ সংযোগস্থলত থকা পুনৰ্নিৰ্মিত স্থাপনাটো নেচনেল ৰিজাৰ্ভ "চফিয়া অৱ কিয়েভ" সংগ্ৰহালয়ৰ এটা শাখা হিচাপে ব্যৱহৃত হয়। জোলোটি ভোৰোটা নামটো ওচৰৰ এটা থিয়েটাৰ আৰু কিয়েভ মেট্ৰ’ৰ জোলোটি ভোৰোটা ষ্টেচনৰ বাবেও ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ==ইতিহাস== আধুনিক ইতিহাসত এই প্ৰৱেশদ্বাৰটোক জ্ঞানী য়াৰোস্লাভে নিৰ্মাণ কৰোৱা তিনিটা প্ৰধান প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ভিতৰত অন্যতম বুলি গণ্য কৰা হয়। গোল্ডেন গেট বা সোণালী দুৱাৰ ১০১৭–১০২৪ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ভিতৰত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। প্ৰায় একে সময়তে ছেইণ্ট ছফিয়া কেথেড্ৰেল নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। পোলেণ্ডৰ ৰজা প্ৰথম বোলেছ্লাভ আৰু অভিশপ্ত স্বিয়াতোপল্ক-ৰ সৈতে জড়িত গোল্ডেন গেটৰ এটা বিখ্যাত কিংবদন্তি আছে। পোলেণ্ডৰ চিত্ৰশিল্পী জান মাতেইকোই অংকন কৰা এখন চিত্ৰত বোলেছ্লাভে তৰোৱালেৰে গোল্ডেন গেটত আঘাত কৰা দৃশ্য দেখুওৱা হৈছে। ১০১৮ চনত কিয়েভৰ সিংহাসনৰ উত্তৰাধিকাৰক লৈ সৃষ্টি হোৱা সংকটত বোলেছ্লাভে হস্তক্ষেপ কৰাৰ সময়ত এই ঘটনা সংঘটিত হৈছিল বুলি কিংবদন্তিত কোৱা হয়। অৱশ্যে বৰ্তমান এই ঘটনাক ঐতিহাসিক সত্যতকৈ কিংবদন্তি হিচাপেহে গণ্য কৰা হয়। প্ৰথম অৱস্থাত এই প্ৰৱেশদ্বাৰটোৰ নাম কেৱল দক্ষিণ দুৱাৰ আছিল। ই প্ৰাচীৰেৰে আগুৰি থকা নগৰখনৰ তিনিটা প্ৰধান প্ৰৱেশপথৰ ভিতৰত এটা আছিল। আন দুটা আছিল লাডস্কি দুৱাৰ আৰু ঝিদিভস্কি দুৱাৰ। এই নাম দুটা ক্ৰমে পোলিছ বা লেচিট জনগোষ্ঠী আৰু ইহুদীসকলৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আছিল।<ref>In the [[Hypatian Codex|Ipatiev Chronicles]] of that period (1146–1151) mention is frequently made of the "Jewish gate" in Kyiv. In 1124, the Jewish quarter of Kyiv was destroyed by fire. [in:] S. M. Dubnow, Simon Dubnow, Israel Friedlaender. History of the Jews in Russia and Poland. 2001. p. 10</ref> এই দুয়োটা প্ৰৱেশদ্বাৰ বৰ্তমানলৈকে সংৰক্ষিত হৈ থকা নাই। সেই সময়ৰ শিলৰ প্ৰতিৰক্ষা-প্ৰাচীৰৰ মুঠ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় ৩.৫ কিলোমিটাৰ আছিল। পুৰণি কিয়েভ বা উচ্চ নগৰ-ৰ প্ৰতিৰক্ষা-ব্যৱস্থা দক্ষিণ দুৱাৰৰপৰা বৰ্তমানৰ স্বাধীনতা চ’কলৈকে বিস্তৃত আছিল। সেই অঞ্চলতেই লেছিটিক দুৱাৰ অৱস্থিত আছিল। <ref>"Lacka Brama, którą latopis wymienia w 1151 – była jedną z czterach głównych bram tzw. grodu Jarosława (były jeszcze Węgierska, Złota w następnych doszła również Żydowska), która prowadziła na płd. wsch., w kierunku uroczyska Ugorskie. [w:] Goranin. Latopis kijowski 1118–1158. 1995; "już w grodzie Jarosława przy bramie lackiej istniała Lacka Słoboda – dzielnica, Polaków, obok dzielnicy Niemców i Włochów, a przy cerkwi Mikołaja – targowa osada węgierska" [w:] T.M. Trajdos. Kościół Katolicki na ziemiach ruskich Korony i Litwy za panowania Władysława II Jagiełły, 1386–1434. (''tr. ""Lacka Brama, mentioned in the chronicle in 1151 – was one of the four main gates of the so-called Jarosław's stronghold (there were also Hungarian gates, and a Jewish one in the next ones), leading to the south-east, towards the Ugorskie wilderness. [In:] Goranin. Chronicle of Kiev 1118–1158. 1995; "Lacka Słoboda – a district of Poles, next to the district of Germans and Italians, and at the church of St. Nicholas – a Hungarian market settlement" [in:] TM Trajdos. in the Ruthenian lands of the Crown and Lithuania during the reign of Władysław II Jagiełło, 1386–1434."'') 1982</ref> তাৰপৰা নগৰখনৰ পৰিখাটো বৰ্তমানৰ কষ্টিয়ল পথ অনুসৰণ কৰি ছেইণ্ট মাইকেলৰ সোণালী-গম্বুজযুক্ত মঠৰ কাষেৰে আগবাঢ়িছিল। তাৰ পিছত ই আজিৰ ঝিতোমিৰ পথৰ দিশে গৈ ইহুদী দুৱাৰৰ ওচৰ পাইছিল। এই দুৱাৰখন বৰ্তমানৰ লভিভ চ’কৰ ওচৰত অৱস্থিত আছিল। ইয়াৰ পিছত প্ৰতিৰক্ষা-ব্যৱস্থাটো বৰ্তমানৰ য়াৰোস্লাভিভ ভাল বা “য়াৰোস্লাভৰ প্ৰাচীৰ” পথৰ দিশে বিস্তৃত হৈ পুনৰ দক্ষিণ দুৱাৰলৈ সংযোগ হৈছিল। [[File:ZolotyeVorotastar.jpg|thumb|right|Remnants of the old Golden Gate in the 1970s, prior to its reconstruction.]] পিছলৈ, দক্ষিণ দুৱাৰখন কিয়েভৰ মহান দুৱাৰ নামেৰে পৰিচিত হৈ পৰে। দুৱাৰৰ কাষতে ব্লাহোভিষ্ট গীৰ্জা (ঘোষণাৰ গীৰ্জা) নিৰ্মাণ কৰাৰ পাছত ইয়াৰ সোণালী গম্বুজসমূহ নগৰৰ বাহিৰৰপৰাও সহজে দেখা পোৱা এক উল্লেখযোগ্য স্থাপত্য-চিহ্নত পৰিণত হয়। তেতিয়াৰপৰাই এই প্ৰৱেশদ্বাৰখন কিয়েভৰ গোল্ডেন গেট নামেৰে পৰিচিত হয়। দুৱাৰখনৰ প্ৰৱেশপথ প্ৰায় ৪০ ফুট (১২ মিটাৰ) ওখ আৰু ২০ ফুট (৬.১ মিটাৰ) বহল আছিল। প্ৰায় আধা সহস্ৰাব্দ ধৰি ই নগৰখনৰ বিজয় তোৰণ হিচাপে ব্যৱহৃত হৈছিল আৰু কিয়েভৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰতীক আছিল। জনশ্ৰুতি অনুসৰি, ইয়াৰ আৰ্হি [[কনষ্টাণ্টিনোপল]]ৰ গোল্ডেন গেটৰপৰা গ্ৰহণ কৰা হৈছিল। পিছলৈ একে ধৰণৰ নাম ভ্লাদিমিৰ নগৰৰ দুৱাৰসমূহকো দিয়া হয়। ভ্লাদিমিৰত মোনোমাখৰ বংশধৰ আন্দ্ৰেই প্ৰথম বোগোলিউবস্কিয়ে নিজৰ ৰাজ্য, ভ্লাদিমিৰৰ গ্ৰেণ্ড ডাচি, প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। ১২৪০ চনত, বাতু খানৰ গোল্ডেন হৰ্ডে এই দুৱাৰখনৰ এটা অংশ ধ্বংস কৰে।<ref>The next day the Mongols surrounded the city, but they concentrated their catapults against Kyiv's obvious weak point—the battlements that flanked the Polish Gate, the only part of the city walls constructed of wood. [in:] Thomas J. Craughwell . The Rise and Fall of the Second Largest Empire in History. 2010. [https://books.google.com/books?id=ROijKBT6CMIC&dq=polish+gate+kiev&pg=PA184 page 184]</ref> তথাপি ই অষ্টাদশ শতিকালৈকে কিয়েভ নগৰলৈ প্ৰৱেশৰ দুৱাৰ হিচাপে বিশেষকৈ বিভিন্ন আনুষ্ঠানিক অনুষ্ঠানত ব্যৱহৃত হৈ থাকিল। অৱশ্যে সময়ৰ লগে লগে দুৱাৰখন ক্ৰমে ধ্বংসপ্ৰাপ্ত অৱস্থালৈ পৰিণত হয়।<ref>{{Cite encyclopedia |year=2005 |script-title=uk:Золоті Ворота в Києві |encyclopedia=[[Encyclopedia of History of Ukraine]] |publisher=[[Institute of History of Ukraine]] |location=Kyiv |url=http://www.history.org.ua/?termin=Zoloti_vorota_v_Kyevi |access-date=30 April 2026 |last=Ivakin |first=H. Y. |editor-last=Smoliy |editor-first=V. A. |editor-link=Valeriy Smoliy |volume=3 |language=uk |trans-title=Golden Gate in Kyiv |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260430131952/http://resource.history.org.ua/cgi-bin/eiu/history.exe?Z21ID=&I21DBN=DOP&P21DBN=EIU&S21STN=1&S21REF=10&S21FMT=eiu_all&C21COM=S&S21CNR=20&S21P01=0&S21P02=0&S21P03=TRN=&S21COLORTERMS=0&S21STR=Zoloti_vorota_v_Kyevi |archive-date=30 April 2026}}</ref> ১৮৩২ চনত মহানগৰপতি ইউজেনিয়াছে ধ্বংসাৱশেষসমূহ খনন কৰাইছিল আৰু সংৰক্ষণৰ বাবে প্ৰাথমিক জৰীপৰ কাম সম্পন্ন কৰা হৈছিল। ১৯৭০ৰ দশকত কৰা পৰৱৰ্তী কামৰ অংশ হিচাপে ইয়াৰ কাষত এটা পেভিলিয়ন নিৰ্মাণ কৰা হয়, য'ত গোল্ডেন গেটৰ সংগ্ৰহালয় স্থাপন কৰা হয়। এই সংগ্ৰহালয়ত দৰ্শনাৰ্থীসকলে গোল্ডেন গেট নিৰ্মাণৰ ইতিহাসৰ লগতে প্ৰাচীন কিয়েভৰ ইতিহাসৰ বিষয়েও জানিব পাৰে। [[File:Golden Gate, Kyiv.jpg|thumb|“চহৰৰফালৰপৰা” গোল্ডেন গেটৰ দৃশ্য ]] ১৯৮২ চনত কিয়েভ চহৰৰ ১৫০০বছৰীয়া জয়ন্তী উপলক্ষ্যে গোল্ডেন গেটটো সম্পূৰ্ণৰূপে পুনৰ্নিৰ্মাণ কৰা হয়। অৱশ্যে এই পুনৰ্নিৰ্মাণক লৈ বিতৰ্কৰ সৃষ্টি হৈছিল। কিছুমান শিল্প-ইতিহাসবিদে এই পুনৰ্নিৰ্মাণটো ভাঙি পেলাই মূল গেটৰ ধ্বংসাৱশেষসমূহ জনসাধাৰণৰ দৰ্শনৰ বাবে মুকলি কৰি দিয়াৰ পোষকতা কৰিছিল। ১৯৮৯ চনত কিয়েভ মেট্ৰ’ সম্প্ৰসাৰণৰ সময়ত গোল্ডেন গেটৰ ওচৰতে জোলোতি ভোৰোটা (Zoloti Vorota) মেট্ৰ’ ষ্টেচন মুকলি কৰা হয়। ষ্টেচনটোৰ স্থাপত্য-সজ্জা প্ৰাচীন ৰুথেনীয় গীৰ্জাসমূহৰ অভ্যন্তৰীণ সজ্জাৰ আৰ্হিৰ ওপৰত আধাৰিত। ১৯৯৭ চনত গোল্ডেন গেটৰ পশ্চিম প্ৰান্তৰ ওচৰত ইয়াৰোস্লাভ দ্য ৱাইজৰ স্মাৰক উন্মোচন কৰা হয়। এইটো ভাস্কৰ কাভালেৰিডজেৰ এটা পৰীক্ষামূলক ক্ষুদ্ৰ মূৰ্তিৰ বৃহৎ আকাৰৰ ব্ৰঞ্জৰ প্ৰতিলিপি। ==বিৱৰণ== গোল্ডেন গেটৰ মূল অৱশিষ্ট অংশ দুটা দেৱালৰ খণ্ডৰে গঠিত। ইয়াৰে এটাৰ দৈৰ্ঘ্য ২৪ মিটাৰ (৭৯ ফুট) আৰু আনটোৰ দৈৰ্ঘ্য ১৩ মিটাৰ (৪৩ ফুট)। এই দেৱালসমূহ ৰোমান ইটা আৰু শিলৰ সংমিশ্ৰণেৰে নিৰ্মিত।<ref name=":0">{{Cite encyclopedia |script-title=uk:Золоті ворота в Києві |encyclopedia=[[Great Ukrainian Encyclopedia]] |url=https://vue.gov.ua/%D0%97%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%82%D1%96_%D0%B2%D0%BE%D1%80%D0%BE%D1%82%D0%B0_%D0%B2_%D0%9A%D0%B8%D1%94%D0%B2%D1%96 |access-date=30 April 2026 |last=Vechersky |first=Victor |date=31 December 2021 |author-link=Victor Vechersky |language=uk |trans-title=Golden Gate in Kyiv |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220225190302/https://vue.gov.ua/%D0%97%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%82%D1%96_%D0%B2%D0%BE%D1%80%D0%BE%D1%82%D0%B0_%D0%B2_%D0%9A%D0%B8%D1%94%D0%B2%D1%96 |archive-date=25 February 2022}}</ref> স্মাৰকটোৰ পুনৰ্নিৰ্মাণত গেটৰ সৈতে সংলগ্ন দেৱালৰ অংশসমূহ পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। বাহিৰৰফালে এই অংশসমূহত ঢালযুক্ত অৱনমিত অংশ দেখা যায়। দেৱালৰ ওপৰৰ অংশত কাঠৰ নিৰ্মাণ সংযোজন কৰা হৈছে। দুয়োটা প্ৰান্তত অভ্যন্তৰীণ গাঁথনিৰ আৰ্হি দেখুওৱা হৈছে। চহৰৰফালৰ মুখাৱয়বত গুদামঘৰৰ আকৃতিৰ গাঁথনি আছে। পুনৰুদ্ধাৰ কৰা দেৱালৰ অংশসমূহৰ ভিতৰত গোল্ডেন গেটৰ সংগ্ৰহালয়ৰ প্ৰদৰ্শনী আৰু বেলকনিলৈ যোৱা চিৰি আছে। এই বেলকনিৰপৰা কিয়েভ চহৰৰ এক মনোমোহা দৃশ্য উপভোগ কৰিব পাৰি। মধ্যযুগীয় অংশসমূহ ৰাষ্ট্ৰীয় গুৰুত্বসম্পন্ন স্থাপত্য আৰু ঐতিহাসিক স্মাৰক হিচাপে সংৰক্ষিত। আনহাতে, পুনৰ্নিৰ্মাণ কৰা বাহ্যিক অংশসমূহ সাংস্কৃতিক ঐতিহ্যস্থল হিচাপে তালিকাভুক্ত নহয়।<ref name=":0" /> ===পথৰ ওপৰত থকা গীৰ্জা=== গোল্ডেন গেটৰ প্ৰৱেশপথৰ ওপৰত গীৰ্জা নিৰ্মাণ কৰাৰ কথা সেই সময়ৰ বুৰঞ্জীগ্ৰন্থত উল্লেখ থকাৰ লগতে মহানগৰপতি ইলাৰিয়নৰ ‘আইন আৰু কৃপাৰ বাণী’ নামৰ গ্ৰন্থতো গোল্ডেন গেটৰ ওপৰৰ এই গীৰ্জাৰ উল্লেখ পোৱা যায়। <ref>{{Cite book|title=The Word of Law and dar / / History of Philosophy of Ukraine: Hestomatyya|last=Bondar|first=S.V.|publisher=Lybid|year=1993|location=Kyiv|pages=21}}</ref> [[File:2017-05-18 Interior of Golden Gate (Kiev).jpg|thumb|গোল্ডেন গেটৰ ভিতৰৰ অংশ]] গেটৰ গীৰ্জাখনৰ উদ্দেশ্য আছিল “চহৰখনৰ স্বৰ্গীয় সুৰক্ষা” প্ৰদান কৰা।<ref>{{Cite book|title=Orthodox Shrines of Kiev|last1=Nikitenko|first1=L. G.|last2=Ivakin|first2=L. G.|last3=Kirkevich|first3=V.G.|publisher=Technics|year=2011|location=Kyiv|pages=10}}</ref> অৱশ্যে ই কেৱল সুৰক্ষাৰ প্ৰতীক হিচাপে নিৰ্মিত গীৰ্জা নাছিল; ই এটা নিয়মীয়া উপাসনাস্থলীও আছিল আৰু মানুহে তাত প্ৰাৰ্থনা কৰিবলৈ আহিছিল। <ref>{{Cite book|title=The Phenomenon of the Nativity Churches in Kyiv|last=Nikitenko|first=M.M.|publisher=Kyiv-Mohyla|year=2006|location=Kyiv|pages=339–341}}</ref> ঘণ্টা গীৰ্জাটো তিনিটা নাভ আৰু চাৰিটা স্তম্ভযুক্ত এক-গম্বুজীয়া মন্দিৰৰ আৰ্হিত পুনৰ্নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। ইয়াৰ স্থাপত্য সজ্জাত সেই সময়ৰ প্ৰাচীন অট্টালিকাসমূহত ব্যৱহৃত ইটাৰে নিৰ্মিত অলংকৰণৰ নক্সা ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। গীৰ্জাটোৰ মজিয়াখন মোজাইকেৰে সজ্জিত। এই মোজাইকৰ নক্সা কিয়েভৰ ছেইণ্ট ছফিয়া কেথেড্ৰেলৰ প্ৰাচীন মজিয়াৰ নক্সাৰ আধাৰত প্ৰস্তুত কৰা হৈছে। === স্কোয়াৰ === গোল্ডেন গেটৰ চাৰিওফালে থকা চৌহদটো ১৯ শতিকাৰ দ্বিতীয়াৰ্ধত সৃষ্টি কৰা হৈছিল। ১৯৭২ চনৰ ২০ মাৰ্চত কিয়ভৰ কাৰ্যবাহী সমিতি নং ৩৬৩ৰ সিদ্ধান্ত অনুসৰি এটা [[উদ্ভিদবিজ্ঞান]]ৰ প্ৰাকৃতিক কীৰ্তিচিহ্ন সৃষ্টি কৰা হয়। ==তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * {{Commons category-inline}} * [http://www.kiev.info/culture/golden_gate.htm ''Kiev Info''] – History of the gate * [http://www.encyclopediaofukraine.com/pages/G/O/GoldenGate.htm Golden Gate] at the ''[http://www.encyclopediaofukraine.com Encyclopedia of Ukraine]'' * {{in lang|uk}} [https://web.archive.org/web/20110928013041/http://oldkyiv.org.ua/data/golden_gates.php?lang=ua oldkyiv.org.ua] – History of the gate {{Authority control}} {{coord|50|26|56|N|30|30|48|E|type:landmark_region:UA|display=title}} [[শ্ৰেণী:সংগ্ৰহালয়]] [[শ্ৰেণী:ইউক্ৰেইন]] rqoscauyf2vktnh86atv6z3kufo0bm9 0 138768 627445 2026-08-15T08:26:31Z AjayDas 12623 নতুন পৃষ্ঠা: {{Infobox historic site |name = টিৰাছ |native_name = Τύρας |native_name_lang = grc |other_name = |image = Tyras4.jpg |alt = |caption = বিলহৰড-ড্নিষ্ট্ৰোভস্কি দুৰ্গৰ মধ্যযুগীয় প্ৰাচীৰৰ ওচৰত অৱস্থিত টিৰাছৰ ধ্বংসাৱশেষ। |pushpin_map = Ukraine#Ukraine Odesa Oblast |pushpin_alt = ট... 627445 wikitext text/x-wiki {{Infobox historic site |name = টিৰাছ |native_name = Τύρας |native_name_lang = grc |other_name = |image = Tyras4.jpg |alt = |caption = বিলহৰড-ড্নিষ্ট্ৰোভস্কি দুৰ্গৰ মধ্যযুগীয় প্ৰাচীৰৰ ওচৰত অৱস্থিত টিৰাছৰ ধ্বংসাৱশেষ। |pushpin_map = Ukraine#Ukraine Odesa Oblast |pushpin_alt = টিৰাছ ইউক্ৰেইনৰ দক্ষিণ-পশ্চিম অঞ্চলৰ কৃষ্ণ সাগৰৰ উপকূলৰ ওচৰত অৱস্থিত। |pushpin_relief = yes |coordinates = {{coord|46|12|3|N|30|21|6|E|display=inline,title}} |location = বিলহৰড-ড্নিষ্ট্ৰোভস্কি, ওডেছা অৱলাষ্ট, [[ইউক্ৰেইন]] |region = |type = বসতিস্থল |part_of = |length = |width = |area = |height = |builder = মিলেটছৰ উপনিৱেশকাৰীসকল |material = |built = আনুমানিক খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৬০০ |abandoned = চতুৰ্থ শতিকাৰ শেষৰ ফাল (খ্ৰীষ্টাব্দ) |epochs = [[প্ৰাচীন গ্ৰীচ|আৰ্কাইক গ্ৰীক]] ৰ পৰা [[ৰোমান সাম্ৰাজ্য|ৰোমান সাম্ৰাজ্যবাদী]] যুগ |cultures = [[গ্ৰীকসকল|গ্ৰীক]], [[প্ৰাচীন ৰোম|ৰোমান]] |dependency_of = |occupants = |events = |excavations = |archaeologists = |condition = ধ্বংসপ্ৰাপ্ত |owner = ৰাজহুৱা |management = |public_access = হয় |website = <!-- {{URL|example.com}} --> |notes = |embedded={{Infobox historic site |embed = yes |designation1 = |designation1_offname = {{Lang|uk|Городище "Тіра-Білгород"}} (''টিৰাছ-বিলহৰড বসতিস্থল'') |designation1_type = প্ৰত্নতত্ত্ব |designation1_number = 150007-Н }} }} '''টিৰাছ''' ({{langx|grc|Τύρας}}) [[কৃষ্ণ সাগৰ]]ৰ উত্তৰ উপকূলত অৱস্থিত এখন [[প্ৰাচীন গ্ৰীচ|প্ৰাচীন গ্ৰীক]] চহৰ আছিল। ইয়াক '''টিৰান''' (Τύραν) বুলিও কোৱা হৈছিল।<ref name="Stephanus of Byzantium">[https://archive.org/details/STEPHANUSBYZANTIUSVonByzanzMargaretheBillerbeckPYPSILON.PU/page/354/mode/2up ষ্টিফানাছ অব বাইজেণ্টিয়াম, ইথ্নিকা, পৃষ্ঠা.৩৫৪-৩৫৫, ২২৭]</ref> ষ্টিফানাছ অব বাইজেণ্টিয়ামৰ মতে এই চহৰখনক পূৰ্বতে ওফিউছা (Ὀφιοῦσσα) বুলি জনা গৈছিল।<ref name="Stephanus of Byzantium"/> মিলেটছৰ উপনিৱেশকাৰীসকলে সম্ভৱতঃ আনুমানিক খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৬০০ চনত এই চহৰখন স্থাপন কৰিছিল। এই চহৰখন টিৰাছ নদীৰ মুখৰ পৰা প্ৰায় ১০ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত আছিল। বৰ্তমান এই নদীখনক ডিনষ্টাৰ বুলি কোৱা হয়। এই চহৰৰ আশে-পাশে থকা থলুৱা জনজাতিটোক টাইৰাগেটাই বুলি কোৱা হৈছিল। বৰ্তমান টিৰাছৰ এই ধ্বংসাৱশেষসমূহ [[ইউক্ৰেইন]]ৰ ওডেছা অৱলাষ্টৰ অন্তৰ্গত বিলহৰড-ড্নিষ্ট্ৰোভস্কি চহৰত অৱস্থিত। mp07g0lhlc32yl4ok4okoqfrfbdjkfq 627454 627445 2026-08-15T08:51:09Z AjayDas 12623 /* */ 627454 wikitext text/x-wiki {{Infobox historic site |name = টিৰাছ |native_name = Τύρας |native_name_lang = grc |other_name = |image = Tyras4.jpg |alt = |caption = বিলহৰড-ড্নিষ্ট্ৰোভস্কি দুৰ্গৰ মধ্যযুগীয় প্ৰাচীৰৰ ওচৰত অৱস্থিত টিৰাছৰ ধ্বংসাৱশেষ। |pushpin_map = Ukraine#Ukraine Odesa Oblast |pushpin_alt = টিৰাছ ইউক্ৰেইনৰ দক্ষিণ-পশ্চিম অঞ্চলৰ কৃষ্ণ সাগৰৰ উপকূলৰ ওচৰত অৱস্থিত। |pushpin_relief = yes |coordinates = {{coord|46|12|3|N|30|21|6|E|display=inline,title}} |location = বিলহৰড-ড্নিষ্ট্ৰোভস্কি, ওডেছা অৱলাষ্ট, [[ইউক্ৰেইন]] |region = |type = বসতিস্থল |part_of = |length = |width = |area = |height = |builder = মিলেটছৰ উপনিৱেশকাৰীসকল |material = |built = আনুমানিক খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৬০০ |abandoned = চতুৰ্থ শতিকাৰ শেষৰ ফাল (খ্ৰীষ্টাব্দ) |epochs = [[প্ৰাচীন গ্ৰীচ|আৰ্কাইক গ্ৰীক]] ৰ পৰা [[ৰোমান সাম্ৰাজ্য|ৰোমান সাম্ৰাজ্যবাদী]] যুগ |cultures = [[গ্ৰীকসকল|গ্ৰীক]], [[প্ৰাচীন ৰোম|ৰোমান]] |dependency_of = |occupants = |events = |excavations = |archaeologists = |condition = ধ্বংসপ্ৰাপ্ত |owner = ৰাজহুৱা |management = |public_access = হয় |website = <!-- {{URL|example.com}} --> |notes = |embedded={{Infobox historic site |embed = yes |designation1 = |designation1_offname = {{Lang|uk|Городище "Тіра-Білгород"}} (''টিৰাছ-বিলহৰড বসতিস্থল'') |designation1_type = প্ৰত্নতত্ত্ব |designation1_number = 150007-Н }} }} '''টিৰাছ''' ({{langx|grc|Τύρας}}) [[কৃষ্ণ সাগৰ]]ৰ উত্তৰ উপকূলত অৱস্থিত এখন [[প্ৰাচীন গ্ৰীচ|প্ৰাচীন গ্ৰীক]] চহৰ আছিল। ইয়াক '''টিৰান''' (Τύραν) বুলিও কোৱা হৈছিল।<ref name="Stephanus of Byzantium">[https://archive.org/details/STEPHANUSBYZANTIUSVonByzanzMargaretheBillerbeckPYPSILON.PU/page/354/mode/2up ষ্টিফানাছ অব বাইজেণ্টিয়াম, ইথ্নিকা, পৃষ্ঠা.৩৫৪-৩৫৫, ২২৭]</ref> ষ্টিফানাছ অব বাইজেণ্টিয়ামৰ মতে এই চহৰখনক পূৰ্বতে ওফিউছা (Ὀφιοῦσσα) বুলি জনা গৈছিল।<ref name="Stephanus of Byzantium"/> মিলেটছৰ উপনিৱেশকাৰীসকলে সম্ভৱতঃ আনুমানিক খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৬০০ চনত এই চহৰখন স্থাপন কৰিছিল। এই চহৰখন টিৰাছ নদীৰ মুখৰ পৰা প্ৰায় ১০ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত আছিল। বৰ্তমান এই নদীখনক ডিনষ্টাৰ বুলি কোৱা হয়। এই চহৰৰ আশে-পাশে থকা থলুৱা জনজাতিটোক টাইৰাগেটাই বুলি কোৱা হৈছিল। বৰ্তমান টিৰাছৰ এই ধ্বংসাৱশেষসমূহ [[ইউক্ৰেইন]]ৰ ওডেছা অৱলাষ্টৰ অন্তৰ্গত বিলহৰড-ড্নিষ্ট্ৰোভস্কি চহৰত অৱস্থিত। ==ইতিহাস== আদিম যুগত টিৰাছ চহৰখন অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ আছিল। খ্ৰীষ্টপূৰ্ব দ্বিতীয় শতিকাত এই চহৰখন একাংশ স্থানীয় ৰজাৰ অধীনলৈ আহে। এই ৰজাসকলৰ নাম চহৰখনৰ মুদ্ৰাত পোৱা যায়। প্ৰায় খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৫০ চনত গেটায় জনজাতিয়ে চহৰখন ধ্বংস কৰিছিল।{{sfn|Minns|1911}} ৫৬ খ্ৰীষ্টাব্দত সম্ৰাট নীৰোৰ শাসনকালত ৰোমানসকলে এই চহৰখন পুনৰুদ্ধাৰ কৰিছিল বুলি ধাাৰণা কৰা হয়। ইয়াৰ পিছৰ পৰা এই চহৰখন নামনি মোৱেছিয়া প্ৰদেশৰ অংশ হৈ পৰে। ইয়াত সম্ৰাট ডমিটিয়ানৰ পৰা অলেকজেণ্ডাৰ চ্যেভেৰাছৰ সময়লৈকে বিভিন্ন সম্ৰাটৰ মুখৰ আকৃতি থকা ধাৰাবাহিক মুদ্ৰা পোৱা গৈছে।{{sfn|Minns|1911}} প্ৰকৃততে, চহৰখনত স্বায়ত্ত্বশাসিতভাৱে মুদ্ৰা প্ৰস্তুত কৰাৰ প্ৰক্ৰিয়া সম্ৰাট ডমিটিয়ানৰ সময়ৰ পৰা (৮১ খ্ৰীষ্টাব্দ) সম্ৰাট অলেকজেণ্ডাৰ চ্যেভেৰাছৰ শাসনকালৰ শেষলৈকে (২৩৫ খ্ৰীষ্টাব্দ) চলিছিল। এই সময়ছোৱাত অতি কম সময়ৰ বাবেহে এই কাম বন্ধ হৈছিল। এই যুগৰ টিৰাছৰ মুদ্ৰাসমূহ তামৰ আছিল। ইয়াত ৰোমান সাম্ৰাজ্যৰ ৰাজকীয় পৰিয়ালৰ সদস্যসকলৰ প্ৰতিকৃতি খোদিত কৰা হৈছিল। টিৰাছত ৰোমান নৌসেনাৰ এটা সৰু শাখা ক্লাছিছ ফ্লেভিয়া মোৱেছিকা নিয়োজিত আছিল। ২০১ খ্ৰীষ্টাব্দত সম্ৰাট ছেপ্টিমিয়াছ ছেভেৰাছ আৰু কাৰাকালাই চহৰখনৰ বাসিন্দাসকলক শুল্কমুক্ত বাণিজ্য কৰাৰ অধিকাৰ প্ৰদান কৰিছিল।{{Cite book |last=Bertolazzi |first=Riccardo |title=The Eastern Roman Empire under the Severans: Old Connections, new Beginnings? |publisher=[[Vandenhoeck & Ruprecht]] |year=2024 |isbn=978-3-647-30251-5 |editor-last=Hoffmann-Salz |editor-first=Julia |pages=243 |chapter=The Severan Augustae as Mistresses of the World |editor-last2=Heil |editor-first2=Matthäus |editor-last3=Wienholz |editor-first3=Holger}} অলেকজেণ্ডাৰ চ্যেভেৰাছৰ শাসনকালৰ কিছু সময়ৰ পিছতে গথসকলে চহৰখন আংশিকভাৱে ধ্বংস কৰে। কিন্তু প্ৰত্নতাত্ত্বিক আৱিষ্কাৰসমূহৰ পৰা জনা যায় যে সম্ৰাট প্ৰথম থিঅ'ড'চিয়াছৰ অধীনত চতুৰ্থ শতিকাৰ শেষলৈকে ৰোমানসকল ইয়াত আছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত বৰ্বৰ আক্ৰমণৰ ফলত ধ্বংস হোৱা এই চহৰখনক বাইজেণ্টাইনসকলে 'মৌৰোকাষ্ট্ৰন' অৰ্থাৎ "ক'লা দুৰ্গ" বুলি নতুন নামকৰণ কৰে। চহৰখনৰ শাসন ব্যৱস্থা পাঁচজন আৰ্কন (শাসক), এখন চিনেট, এখন জনসাধাৰণৰ সভা আৰু এজন পঞ্জীয়কৰ হাতত আছিল। ইয়াৰ মুদ্ৰাত থকা ছবিসমূহৰ পৰা বুজা যায় যে ইয়াত ঘেঁহু, মদ আৰু মাছৰ ব্যৱসায় চলিছিল। ইয়াত উদ্ধাৰ হোৱা কম সংখ্যক শিলালিপিসমূহো প্ৰধানকৈ বাণিজ্যৰ সৈতে জড়িত আছিল।{{sfn|Minns|1911}} চহৰখনৰ অৱশিষ্ট অংশ অতি কম পৰিমাণে পোৱা যায়। কাৰণ ইয়াৰ স্থানডোখৰ মধ্যযুগীয় এটা ডাঙৰ দুৰ্গে আৱৰি ধৰিছে। জেনোৱাৰ লোকসকলে ইয়াক 'মৌৰোকাষ্ট্ৰো' (আৰু পিছলৈ আক্কাৰমেন/চেটাটেয়া আলবা) বুলি কৈছিল।{{sfn|Minns|1911}} [[File:Greek colonies of the Northern Euxine Sea (Black Sea).svg|center|500x500px|খ্ৰীষ্টপূৰ্ব অষ্টমৰ পৰা তৃতীয় শতিকালৈকে কৃষ্ণ সাগৰৰ উত্তৰ উপকূলত অৱস্থিত টিৰাছ আৰু অন্যান্য গ্ৰীক উপনিৱেশসমূহ]] ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} *{{EB1911|wstitle=Tyras|volume=27|page=548|first=Ellis Hovell|last=Minns|author-link=Ellis Minns}} এই গ্ৰন্থখনত তলৰ উৎসসমূহ উদ্ধৃত কৰা হৈছে: ** ই. এইচ. মিনছ (E. H. Minns). ''Scythians and Greeks'' (কেম্ব্ৰিজ, ১৯০৯) ** ভি. ভি. লাটিশ্বেভ (V. V. Latyshev), ''Inscriptiones Orae Septentrionalis Ponti Euxini'', প্ৰথম খণ্ড (Volume I)। ==অধিক পঢ়ক== *{{cite book|last=Kleiman|first=I. B.|author-link1=Isaak B. Klejman|title=North Pontic Archaeology: Recent Discoveries and Studies|year=2001|publisher=Brill|location=লেইডেন (Leiden)|isbn=9789004120419|pages=53–66|editor-last=Tsetskhladze|editor-first= Gocha R.|chapter=Defensive Structures on the Territory of Tyras|url=https://books.google.com/books?id=HTSeiXqGKBwC&pg=PA53|series=Colloquia Pontica|volume=6}} *{{cite book|last1=Karyshkovskij|first1=Petr O.|author-link1=Pyotr Karyshkovsky|last2=Kleiman|first2=Isaac B.|author-link2=Isaak B. Klejman|title=The City of Tyras: A Historical and Archaeological Essay|year=1994|publisher=Polis Press|location=ওডেছা (Odesa)|isbn=9785770745313}} {{Commons category|Tyras|টিৰাছ}} 198nzf03lswajumm73g3bgcu7nnolkp 627455 627454 2026-08-15T08:52:55Z AjayDas 12623 added [[Category:ইউক্ৰেইনৰ বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ]] using [[WP:HC|HotCat]] 627455 wikitext text/x-wiki {{Infobox historic site |name = টিৰাছ |native_name = Τύρας |native_name_lang = grc |other_name = |image = Tyras4.jpg |alt = |caption = বিলহৰড-ড্নিষ্ট্ৰোভস্কি দুৰ্গৰ মধ্যযুগীয় প্ৰাচীৰৰ ওচৰত অৱস্থিত টিৰাছৰ ধ্বংসাৱশেষ। |pushpin_map = Ukraine#Ukraine Odesa Oblast |pushpin_alt = টিৰাছ ইউক্ৰেইনৰ দক্ষিণ-পশ্চিম অঞ্চলৰ কৃষ্ণ সাগৰৰ উপকূলৰ ওচৰত অৱস্থিত। |pushpin_relief = yes |coordinates = {{coord|46|12|3|N|30|21|6|E|display=inline,title}} |location = বিলহৰড-ড্নিষ্ট্ৰোভস্কি, ওডেছা অৱলাষ্ট, [[ইউক্ৰেইন]] |region = |type = বসতিস্থল |part_of = |length = |width = |area = |height = |builder = মিলেটছৰ উপনিৱেশকাৰীসকল |material = |built = আনুমানিক খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৬০০ |abandoned = চতুৰ্থ শতিকাৰ শেষৰ ফাল (খ্ৰীষ্টাব্দ) |epochs = [[প্ৰাচীন গ্ৰীচ|আৰ্কাইক গ্ৰীক]] ৰ পৰা [[ৰোমান সাম্ৰাজ্য|ৰোমান সাম্ৰাজ্যবাদী]] যুগ |cultures = [[গ্ৰীকসকল|গ্ৰীক]], [[প্ৰাচীন ৰোম|ৰোমান]] |dependency_of = |occupants = |events = |excavations = |archaeologists = |condition = ধ্বংসপ্ৰাপ্ত |owner = ৰাজহুৱা |management = |public_access = হয় |website = <!-- {{URL|example.com}} --> |notes = |embedded={{Infobox historic site |embed = yes |designation1 = |designation1_offname = {{Lang|uk|Городище "Тіра-Білгород"}} (''টিৰাছ-বিলহৰড বসতিস্থল'') |designation1_type = প্ৰত্নতত্ত্ব |designation1_number = 150007-Н }} }} '''টিৰাছ''' ({{langx|grc|Τύρας}}) [[কৃষ্ণ সাগৰ]]ৰ উত্তৰ উপকূলত অৱস্থিত এখন [[প্ৰাচীন গ্ৰীচ|প্ৰাচীন গ্ৰীক]] চহৰ আছিল। ইয়াক '''টিৰান''' (Τύραν) বুলিও কোৱা হৈছিল।<ref name="Stephanus of Byzantium">[https://archive.org/details/STEPHANUSBYZANTIUSVonByzanzMargaretheBillerbeckPYPSILON.PU/page/354/mode/2up ষ্টিফানাছ অব বাইজেণ্টিয়াম, ইথ্নিকা, পৃষ্ঠা.৩৫৪-৩৫৫, ২২৭]</ref> ষ্টিফানাছ অব বাইজেণ্টিয়ামৰ মতে এই চহৰখনক পূৰ্বতে ওফিউছা (Ὀφιοῦσσα) বুলি জনা গৈছিল।<ref name="Stephanus of Byzantium"/> মিলেটছৰ উপনিৱেশকাৰীসকলে সম্ভৱতঃ আনুমানিক খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৬০০ চনত এই চহৰখন স্থাপন কৰিছিল। এই চহৰখন টিৰাছ নদীৰ মুখৰ পৰা প্ৰায় ১০ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত আছিল। বৰ্তমান এই নদীখনক ডিনষ্টাৰ বুলি কোৱা হয়। এই চহৰৰ আশে-পাশে থকা থলুৱা জনজাতিটোক টাইৰাগেটাই বুলি কোৱা হৈছিল। বৰ্তমান টিৰাছৰ এই ধ্বংসাৱশেষসমূহ [[ইউক্ৰেইন]]ৰ ওডেছা অৱলাষ্টৰ অন্তৰ্গত বিলহৰড-ড্নিষ্ট্ৰোভস্কি চহৰত অৱস্থিত। ==ইতিহাস== আদিম যুগত টিৰাছ চহৰখন অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ আছিল। খ্ৰীষ্টপূৰ্ব দ্বিতীয় শতিকাত এই চহৰখন একাংশ স্থানীয় ৰজাৰ অধীনলৈ আহে। এই ৰজাসকলৰ নাম চহৰখনৰ মুদ্ৰাত পোৱা যায়। প্ৰায় খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৫০ চনত গেটায় জনজাতিয়ে চহৰখন ধ্বংস কৰিছিল।{{sfn|Minns|1911}} ৫৬ খ্ৰীষ্টাব্দত সম্ৰাট নীৰোৰ শাসনকালত ৰোমানসকলে এই চহৰখন পুনৰুদ্ধাৰ কৰিছিল বুলি ধাাৰণা কৰা হয়। ইয়াৰ পিছৰ পৰা এই চহৰখন নামনি মোৱেছিয়া প্ৰদেশৰ অংশ হৈ পৰে। ইয়াত সম্ৰাট ডমিটিয়ানৰ পৰা অলেকজেণ্ডাৰ চ্যেভেৰাছৰ সময়লৈকে বিভিন্ন সম্ৰাটৰ মুখৰ আকৃতি থকা ধাৰাবাহিক মুদ্ৰা পোৱা গৈছে।{{sfn|Minns|1911}} প্ৰকৃততে, চহৰখনত স্বায়ত্ত্বশাসিতভাৱে মুদ্ৰা প্ৰস্তুত কৰাৰ প্ৰক্ৰিয়া সম্ৰাট ডমিটিয়ানৰ সময়ৰ পৰা (৮১ খ্ৰীষ্টাব্দ) সম্ৰাট অলেকজেণ্ডাৰ চ্যেভেৰাছৰ শাসনকালৰ শেষলৈকে (২৩৫ খ্ৰীষ্টাব্দ) চলিছিল। এই সময়ছোৱাত অতি কম সময়ৰ বাবেহে এই কাম বন্ধ হৈছিল। এই যুগৰ টিৰাছৰ মুদ্ৰাসমূহ তামৰ আছিল। ইয়াত ৰোমান সাম্ৰাজ্যৰ ৰাজকীয় পৰিয়ালৰ সদস্যসকলৰ প্ৰতিকৃতি খোদিত কৰা হৈছিল। টিৰাছত ৰোমান নৌসেনাৰ এটা সৰু শাখা ক্লাছিছ ফ্লেভিয়া মোৱেছিকা নিয়োজিত আছিল। ২০১ খ্ৰীষ্টাব্দত সম্ৰাট ছেপ্টিমিয়াছ ছেভেৰাছ আৰু কাৰাকালাই চহৰখনৰ বাসিন্দাসকলক শুল্কমুক্ত বাণিজ্য কৰাৰ অধিকাৰ প্ৰদান কৰিছিল।{{Cite book |last=Bertolazzi |first=Riccardo |title=The Eastern Roman Empire under the Severans: Old Connections, new Beginnings? |publisher=[[Vandenhoeck & Ruprecht]] |year=2024 |isbn=978-3-647-30251-5 |editor-last=Hoffmann-Salz |editor-first=Julia |pages=243 |chapter=The Severan Augustae as Mistresses of the World |editor-last2=Heil |editor-first2=Matthäus |editor-last3=Wienholz |editor-first3=Holger}} অলেকজেণ্ডাৰ চ্যেভেৰাছৰ শাসনকালৰ কিছু সময়ৰ পিছতে গথসকলে চহৰখন আংশিকভাৱে ধ্বংস কৰে। কিন্তু প্ৰত্নতাত্ত্বিক আৱিষ্কাৰসমূহৰ পৰা জনা যায় যে সম্ৰাট প্ৰথম থিঅ'ড'চিয়াছৰ অধীনত চতুৰ্থ শতিকাৰ শেষলৈকে ৰোমানসকল ইয়াত আছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত বৰ্বৰ আক্ৰমণৰ ফলত ধ্বংস হোৱা এই চহৰখনক বাইজেণ্টাইনসকলে 'মৌৰোকাষ্ট্ৰন' অৰ্থাৎ "ক'লা দুৰ্গ" বুলি নতুন নামকৰণ কৰে। চহৰখনৰ শাসন ব্যৱস্থা পাঁচজন আৰ্কন (শাসক), এখন চিনেট, এখন জনসাধাৰণৰ সভা আৰু এজন পঞ্জীয়কৰ হাতত আছিল। ইয়াৰ মুদ্ৰাত থকা ছবিসমূহৰ পৰা বুজা যায় যে ইয়াত ঘেঁহু, মদ আৰু মাছৰ ব্যৱসায় চলিছিল। ইয়াত উদ্ধাৰ হোৱা কম সংখ্যক শিলালিপিসমূহো প্ৰধানকৈ বাণিজ্যৰ সৈতে জড়িত আছিল।{{sfn|Minns|1911}} চহৰখনৰ অৱশিষ্ট অংশ অতি কম পৰিমাণে পোৱা যায়। কাৰণ ইয়াৰ স্থানডোখৰ মধ্যযুগীয় এটা ডাঙৰ দুৰ্গে আৱৰি ধৰিছে। জেনোৱাৰ লোকসকলে ইয়াক 'মৌৰোকাষ্ট্ৰো' (আৰু পিছলৈ আক্কাৰমেন/চেটাটেয়া আলবা) বুলি কৈছিল।{{sfn|Minns|1911}} [[File:Greek colonies of the Northern Euxine Sea (Black Sea).svg|center|500x500px|খ্ৰীষ্টপূৰ্ব অষ্টমৰ পৰা তৃতীয় শতিকালৈকে কৃষ্ণ সাগৰৰ উত্তৰ উপকূলত অৱস্থিত টিৰাছ আৰু অন্যান্য গ্ৰীক উপনিৱেশসমূহ]] ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} *{{EB1911|wstitle=Tyras|volume=27|page=548|first=Ellis Hovell|last=Minns|author-link=Ellis Minns}} এই গ্ৰন্থখনত তলৰ উৎসসমূহ উদ্ধৃত কৰা হৈছে: ** ই. এইচ. মিনছ (E. H. Minns). ''Scythians and Greeks'' (কেম্ব্ৰিজ, ১৯০৯) ** ভি. ভি. লাটিশ্বেভ (V. V. Latyshev), ''Inscriptiones Orae Septentrionalis Ponti Euxini'', প্ৰথম খণ্ড (Volume I)। ==অধিক পঢ়ক== *{{cite book|last=Kleiman|first=I. B.|author-link1=Isaak B. Klejman|title=North Pontic Archaeology: Recent Discoveries and Studies|year=2001|publisher=Brill|location=লেইডেন (Leiden)|isbn=9789004120419|pages=53–66|editor-last=Tsetskhladze|editor-first= Gocha R.|chapter=Defensive Structures on the Territory of Tyras|url=https://books.google.com/books?id=HTSeiXqGKBwC&pg=PA53|series=Colloquia Pontica|volume=6}} *{{cite book|last1=Karyshkovskij|first1=Petr O.|author-link1=Pyotr Karyshkovsky|last2=Kleiman|first2=Isaac B.|author-link2=Isaak B. Klejman|title=The City of Tyras: A Historical and Archaeological Essay|year=1994|publisher=Polis Press|location=ওডেছা (Odesa)|isbn=9785770745313}} {{Commons category|Tyras|টিৰাছ}} [[শ্ৰেণী:ইউক্ৰেইনৰ বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ]] sgjyupyua819gb0kobyfei6obeod1xj 627456 627455 2026-08-15T08:53:35Z AjayDas 12623 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 627456 wikitext text/x-wiki {{Infobox historic site |name = টিৰাছ |native_name = Τύρας |native_name_lang = grc |other_name = |image = Tyras4.jpg |alt = |caption = বিলহৰড-ড্নিষ্ট্ৰোভস্কি দুৰ্গৰ মধ্যযুগীয় প্ৰাচীৰৰ ওচৰত অৱস্থিত টিৰাছৰ ধ্বংসাৱশেষ। |pushpin_map = Ukraine#Ukraine Odesa Oblast |pushpin_alt = টিৰাছ ইউক্ৰেইনৰ দক্ষিণ-পশ্চিম অঞ্চলৰ কৃষ্ণ সাগৰৰ উপকূলৰ ওচৰত অৱস্থিত। |pushpin_relief = yes |coordinates = {{coord|46|12|3|N|30|21|6|E|display=inline,title}} |location = বিলহৰড-ড্নিষ্ট্ৰোভস্কি, ওডেছা অৱলাষ্ট, [[ইউক্ৰেইন]] |region = |type = বসতিস্থল |part_of = |length = |width = |area = |height = |builder = মিলেটছৰ উপনিৱেশকাৰীসকল |material = |built = অনুমাণিক খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৬০০ |abandoned = চতুৰ্থ শতিকাৰ শেষৰ ফাল (খ্ৰীষ্টাব্দ) |epochs = [[প্ৰাচীন গ্ৰীচ|আৰ্কাইক গ্ৰীক]] ৰপৰা [[ৰোমান সাম্ৰাজ্য|ৰোমান সাম্ৰাজ্যবাদী]] যুগ |cultures = [[গ্ৰীকসকল|গ্ৰীক]], [[প্ৰাচীন ৰোম|ৰোমান]] |dependency_of = |occupants = |events = |excavations = |archaeologists = |condition = ধ্বংসপ্ৰাপ্ত |owner = ৰাজহুৱা |management = |public_access = হয় |website = <!-- {{URL|example.com}} --> |notes = |embedded={{Infobox historic site |embed = yes |designation1 = |designation1_offname = {{Lang|uk|Городище "Тіра-Білгород"}} (''টিৰাছ-বিলহৰড বসতিস্থল'') |designation1_type = প্ৰত্নতত্ত্ব |designation1_number = 150007-Н }} }} '''টিৰাছ''' ({{langx|grc|Τύρας}}) [[কৃষ্ণ সাগৰ]]ৰ উত্তৰ উপকূলত অৱস্থিত এখন [[প্ৰাচীন গ্ৰীচ|প্ৰাচীন গ্ৰীক]] চহৰ আছিল। ইয়াক '''টিৰান''' (Τύραν) বুলিও কোৱা হৈছিল।<ref name="Stephanus of Byzantium">[https://archive.org/details/STEPHANUSBYZANTIUSVonByzanzMargaretheBillerbeckPYPSILON.PU/page/354/mode/2up ষ্টিফানাছ অব বাইজেণ্টিয়াম, ইথ্নিকা, পৃষ্ঠা.৩৫৪-৩৫৫, ২২৭]</ref> ষ্টিফানাছ অব বাইজেণ্টিয়ামৰ মতে এই চহৰখনক পূৰ্বতে ওফিউছা (Ὀφιοῦσσα) বুলি জনা গৈছিল।<ref name="Stephanus of Byzantium"/> মিলেটছৰ উপনিৱেশকাৰীসকলে সম্ভৱতঃ অনুমাণিক খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৬০০ চনত এই চহৰখন স্থাপন কৰিছিল। এই চহৰখন টিৰাছ নদীৰ মুখৰপৰা প্ৰায় ১০ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত আছিল। বৰ্তমান এই নদীখনক ডিনষ্টাৰ বুলি কোৱা হয়। এই চহৰৰ আশে-পাশে থকা থলুৱা জনজাতিটোক টাইৰাগেটাই বুলি কোৱা হৈছিল। বৰ্তমান টিৰাছৰ এই ধ্বংসাৱশেষসমূহ [[ইউক্ৰেইন]]ৰ ওডেছা অৱলাষ্টৰ অন্তৰ্গত বিলহৰড-ড্নিষ্ট্ৰোভস্কি চহৰত অৱস্থিত। ==ইতিহাস== আদিম যুগত টিৰাছ চহৰখন অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ আছিল। খ্ৰীষ্টপূৰ্ব দ্বিতীয় শতিকাত এই চহৰখন একাংশ স্থানীয় ৰজাৰ অধীনলৈ আহে। এই ৰজাসকলৰ নাম চহৰখনৰ মুদ্ৰাত পোৱা যায়। প্ৰায় খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৫০ চনত গেটায় জনজাতিয়ে চহৰখন ধ্বংস কৰিছিল।{{sfn|Minns|1911}} ৫৬ খ্ৰীষ্টাব্দত সম্ৰাট নীৰোৰ শাসনকালত ৰোমানসকলে এই চহৰখন পুনৰুদ্ধাৰ কৰিছিল বুলি ধাাৰণা কৰা হয়। ইয়াৰ পিছৰপৰা এই চহৰখন নামনি মোৱেছিয়া প্ৰদেশৰ অংশ হৈ পৰে। ইয়াত সম্ৰাট ডমিটিয়ানৰপৰা অলেকজেণ্ডাৰ চ্যেভেৰাছৰ সময়লৈকে বিভিন্ন সম্ৰাটৰ মুখৰ আকৃতি থকা ধাৰাবাহিক মুদ্ৰা পোৱা গৈছে।{{sfn|Minns|1911}} প্ৰকৃততে, চহৰখনত স্বায়ত্ত্বশাসিতভাৱে মুদ্ৰা প্ৰস্তুত কৰাৰ প্ৰক্ৰিয়া সম্ৰাট ডমিটিয়ানৰ সময়ৰপৰা (৮১ খ্ৰীষ্টাব্দ) সম্ৰাট অলেকজেণ্ডাৰ চ্যেভেৰাছৰ শাসনকালৰ শেষলৈকে (২৩৫ খ্ৰীষ্টাব্দ) চলিছিল। এই সময়ছোৱাত অতি কম সময়ৰ বাবেহে এই কাম-বন্ধ হৈছিল। এই যুগৰ টিৰাছৰ মুদ্ৰাসমূহ তামৰ আছিল। ইয়াত ৰোমান সাম্ৰাজ্যৰ ৰাজকীয় পৰিয়ালৰ সদস্যসকলৰ প্ৰতিকৃতি খোদিত কৰা হৈছিল। টিৰাছত ৰোমান নৌসেনাৰ এটা সৰু শাখা ক্লাছিছ ফ্লেভিয়া মোৱেছিকা নিয়োজিত আছিল। ২০১ খ্ৰীষ্টাব্দত সম্ৰাট ছেপ্টিমিয়াছ ছেভেৰাছ আৰু কাৰাকালাই চহৰখনৰ বাসিন্দাসকলক শুল্কমুক্ত বাণিজ্য কৰাৰ অধিকাৰ প্ৰদান কৰিছিল।{{Cite book |last=Bertolazzi |first=Riccardo |title=The Eastern Roman Empire under the Severans: Old Connections, new Beginnings? |publisher=[[Vandenhoeck & Ruprecht]] |year=2024 |isbn=978-3-647-30251-5 |editor-last=Hoffmann-Salz |editor-first=Julia |pages=243 |chapter=The Severan Augustae as Mistresses of the World |editor-last2=Heil |editor-first2=Matthäus |editor-last3=Wienholz |editor-first3=Holger}} অলেকজেণ্ডাৰ চ্যেভেৰাছৰ শাসনকালৰ কিছুসময়ৰ পাছতে গথসকলে চহৰখন আংশিকভাৱে ধ্বংস কৰে। কিন্তু প্ৰত্নতাত্ত্বিক আৱিষ্কাৰসমূহৰপৰা জনা যায় যে সম্ৰাট প্ৰথম থিঅ'ড'চিয়াছৰ অধীনত চতুৰ্থ শতিকাৰ শেষলৈকে ৰোমানসকল ইয়াত আছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত বৰ্বৰ আক্ৰমণৰ ফলত ধ্বংস হোৱা এই চহৰখনক বাইজেণ্টাইনসকলে 'মৌৰোকাষ্ট্ৰন' অৰ্থাৎ "ক'লা দুৰ্গ" বুলি নতুন নামকৰণ কৰে। চহৰখনৰ শাসন-ব্যৱস্থা পাঁচজন আৰ্কন (শাসক), এখন চিনেট, এখন জনসাধাৰণৰ সভা আৰু এজন পঞ্জীয়কৰ হাতত আছিল। ইয়াৰ মুদ্ৰাত থকা ছবিসমূহৰপৰা বুজা যায় যে ইয়াত ঘেঁহু, মদ আৰু মাছৰ ব্যৱসায় চলিছিল। ইয়াত উদ্ধাৰ হোৱা কমসংখ্যক শিলালিপিসমূহো প্ৰধানকৈ বাণিজ্যৰ সৈতে জড়িত আছিল।{{sfn|Minns|1911}} চহৰখনৰ অৱশিষ্ট অংশ অতি কম পৰিমাণে পোৱা যায়। কাৰণ ইয়াৰ স্থানডোখৰ মধ্যযুগীয় এটা ডাঙৰ দুৰ্গে আৱৰি ধৰিছে। জেনোৱাৰ লোকসকলে ইয়াক 'মৌৰোকাষ্ট্ৰো' (আৰু পিছলৈ আক্কাৰমেন/চেটাটেয়া আলবা) বুলি কৈছিল।{{sfn|Minns|1911}} [[File:Greek colonies of the Northern Euxine Sea (Black Sea).svg|center|500x500px|খ্ৰীষ্টপূৰ্ব অষ্টমৰপৰা তৃতীয় শতিকালৈকে কৃষ্ণ সাগৰৰ উত্তৰ উপকূলত অৱস্থিত টিৰাছ আৰু অন্যান্য গ্ৰীক উপনিৱেশসমূহ]] ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} *{{EB1911|wstitle=Tyras|volume=27|page=548|first=Ellis Hovell|last=Minns|author-link=Ellis Minns}} এই গ্ৰন্থখনত তলৰ উৎসসমূহ উদ্ধৃত কৰা হৈছে: ** ই. এইচ. মিনছ (E. H. Minns). ''Scythians and Greeks'' (কেম্ব্ৰিজ, ১৯০৯) ** ভি. ভি. লাটিশ্বেভ (V. V. Latyshev), ''Inscriptiones Orae Septentrionalis Ponti Euxini'', প্ৰথম খণ্ড (Volume I)। ==অধিক পঢ়ক== *{{cite book|last=Kleiman|first=I. B.|author-link1=Isaak B. Klejman|title=North Pontic Archaeology: Recent Discoveries and Studies|year=2001|publisher=Brill|location=লেইডেন (Leiden)|isbn=9789004120419|pages=53–66|editor-last=Tsetskhladze|editor-first= Gocha R.|chapter=Defensive Structures on the Territory of Tyras|url=https://books.google.com/books?id=HTSeiXqGKBwC&pg=PA53|series=Colloquia Pontica|volume=6}} *{{cite book|last1=Karyshkovskij|first1=Petr O.|author-link1=Pyotr Karyshkovsky|last2=Kleiman|first2=Isaac B.|author-link2=Isaak B. Klejman|title=The City of Tyras: A Historical and Archaeological Essay|year=1994|publisher=Polis Press|location=ওডেছা (Odesa)|isbn=9785770745313}} {{Commons category|Tyras|টিৰাছ}} [[শ্ৰেণী:ইউক্ৰেইনৰ বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ]] 88pad28arueoulfitm0gx68b4w3mg8h 0 138769 627457 2026-08-15T08:58:47Z AjayDas 12623 নতুন পৃষ্ঠা: {{Infobox building | name = অডেছাৰ ঐতিহাসিক কেন্দ্ৰ | native_name = Історичний центр Одеси | image = Будинок театру опери та балету, Одеса DJI 0023.jpg | location_town = [[ওডেছা]] | location_country = [[ইউক্ৰেইন]] | coordinates = {{coord|46|29|6|N|30|44|28|E|display=inline,title}} <!-- stats --> | embedde... 627457 wikitext text/x-wiki {{Infobox building | name = অডেছাৰ ঐতিহাসিক কেন্দ্ৰ | native_name = Історичний центр Одеси | image = Будинок театру опери та балету, Одеса DJI 0023.jpg | location_town = [[ওডেছা]] | location_country = [[ইউক্ৰেইন]] | coordinates = {{coord|46|29|6|N|30|44|28|E|display=inline,title}} <!-- stats --> | embedded = {{Infobox UNESCO World Heritage Site | official_name = Historic Centre of [[Odesa]] | location = <!-- optional --> | type = cultural | criteria = ii, iv | ID = 1703 | year = 2023 | danger = ২০২৩–''বৰ্তমান'' | child = yes | mapframe-zoom = 13 }} | pushpin_map = Ukraine | pushpin_label = অডেছাৰ কেন্দ্ৰ }} '''অডেছাৰ ঐতিহাসিক কেন্দ্ৰ''' ({{Langx|uk|Історичний центр Одеси|translit=Istorychnyi tsentr Odesy}}) হৈছে [[ইউক্ৰেইন]]ৰ অডেছা চহৰত অৱস্থিত এক চহৰ কেন্দ্ৰ আৰু [[বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ। ইয়াক ২০২৩ চনত বিশ্ব ঐতিহ্যৰ তালিকাত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। বৰ্তমান [[ৰাছিয়া-ইউক্ৰেইন যুদ্ধ]]ৰ বাবে এই স্থানডোখৰ বিপদাপন্ন বিশ্ব ঐতিহ্যবাহী ক্ষেত্ৰসমূহৰ তালিকাত আছে।<ref name="WHS-CNN"/> 3nfeth97redy3omfuzxztrdu58wqgei 627462 627457 2026-08-15T09:17:10Z AjayDas 12623 /* */ 627462 wikitext text/x-wiki {{Infobox building | name = অডেছাৰ ঐতিহাসিক কেন্দ্ৰ | native_name = Історичний центр Одеси | image = Будинок театру опери та балету, Одеса DJI 0023.jpg | location_town = [[অডেছা]] | location_country = [[ইউক্ৰেইন]] | coordinates = {{coord|46|29|6|N|30|44|28|E|display=inline,title}} <!-- stats --> | embedded = {{Infobox UNESCO World Heritage Site | official_name = Historic Centre of Odesa | location = <!-- optional --> | type = cultural | criteria = ii, iv | ID = 1703 | year = 2023 | danger = ২০২৩–''বৰ্তমান'' | child = yes | mapframe-zoom = 13 }} | pushpin_map = Ukraine | pushpin_label = অডেছাৰ কেন্দ্ৰ }} '''অডেছাৰ ঐতিহাসিক কেন্দ্ৰ''' ({{lang-en|Historic Centre of Odesa}}, {{Langx|uk|Історичний центр Одеси|translit=Istorychnyi tsentr Odesy}}) হৈছে [[ইউক্ৰেইন]]ৰ অডেছা চহৰত অৱস্থিত এক চহৰ কেন্দ্ৰ আৰু [[বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ]]। ইয়াক ২০২৩ চনত বিশ্ব ঐতিহ্যৰ তালিকাত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। বৰ্তমান [[ৰাছিয়া-ইউক্ৰেইন যুদ্ধ]]ৰ বাবে এই স্থানডোখৰ বিপদাপন্ন বিশ্ব ঐতিহ্যবাহী ক্ষেত্ৰসমূহৰ তালিকাত আছে।<ref name="WHS-CNN"/> == নিৰ্বাচন == ২০০৯ চনৰ ৬ জানুৱাৰীৰ পৰাই এই স্থানডোখৰ [[ইউনেস্ক’]]ৰ সাম্ভাব্য তালিকাত আছিল।<ref>{{Cite web |date=2022-10-25 |title=Historic Center of the Port City of Odesa - UNESCO World Heritage Centre |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5412/ |access-date=2023-03-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221025100348/https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5412/ |archive-date=2022-10-25 }}</ref> ইউক্ৰেইনৰ সংস্কৃতি আৰু পৰ্যটন মন্ত্ৰালয়ে ইয়াক দাখিল কৰিছিল। ইয়াক প্ৰথমতে i, ii, iii, iv আৰু v মাপকাঠী প্ৰদান কৰা হৈছিল। ২০২৩ চনৰ জানুৱাৰী মাহত এক জৰুৰীকালীন প্ৰক্ৰিয়াৰ অধীনত ইউনেস্ক’ই ইয়াক ii আৰু iv মাপকাঠীৰ আধাৰত বিশ্ব ঐতিহ্যৰ তালিকা আৰু বিপদাপন্ন বিশ্ব ঐতিহ্যৰ তালিকা দুয়োটাতে অন্তৰ্ভুক্ত কৰে।<ref name="WHS-CNN">{{Cite web |date=25 January 2023 |title=Three sites 'in danger' added to UNESCO World Heritage List |url=https://www.cnn.com/travel/article/unesco-world-heritage-sites-special-session/index.html |access-date=26 March 2023 |website=[[CNN]]}}</ref> 5jze818wg993gvvchmprtbm9rmwd9me 627466 627462 2026-08-15T09:29:05Z AjayDas 12623 /* নিৰ্বাচন */ 627466 wikitext text/x-wiki {{Infobox building | name = অডেছাৰ ঐতিহাসিক কেন্দ্ৰ | native_name = Історичний центр Одеси | image = Будинок театру опери та балету, Одеса DJI 0023.jpg | location_town = [[অডেছা]] | location_country = [[ইউক্ৰেইন]] | coordinates = {{coord|46|29|6|N|30|44|28|E|display=inline,title}} <!-- stats --> | embedded = {{Infobox UNESCO World Heritage Site | official_name = Historic Centre of Odesa | location = <!-- optional --> | type = cultural | criteria = ii, iv | ID = 1703 | year = 2023 | danger = ২০২৩–''বৰ্তমান'' | child = yes | mapframe-zoom = 13 }} | pushpin_map = Ukraine | pushpin_label = অডেছাৰ কেন্দ্ৰ }} '''অডেছাৰ ঐতিহাসিক কেন্দ্ৰ''' ({{lang-en|Historic Centre of Odesa}}, {{Langx|uk|Історичний центр Одеси|translit=Istorychnyi tsentr Odesy}}) হৈছে [[ইউক্ৰেইন]]ৰ অডেছা চহৰত অৱস্থিত এক চহৰ কেন্দ্ৰ আৰু [[বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ]]। ইয়াক ২০২৩ চনত বিশ্ব ঐতিহ্যৰ তালিকাত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। বৰ্তমান [[ৰাছিয়া-ইউক্ৰেইন যুদ্ধ]]ৰ বাবে এই স্থানডোখৰ বিপদাপন্ন বিশ্ব ঐতিহ্যবাহী ক্ষেত্ৰসমূহৰ তালিকাত আছে।<ref name="WHS-CNN"/> == নিৰ্বাচন == ২০০৯ চনৰ ৬ জানুৱাৰীৰ পৰাই এই স্থানডোখৰ [[ইউনেস্ক’]]ৰ সাম্ভাব্য তালিকাত আছিল।<ref>{{Cite web |date=2022-10-25 |title=Historic Center of the Port City of Odesa - UNESCO World Heritage Centre |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5412/ |access-date=2023-03-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221025100348/https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5412/ |archive-date=2022-10-25 }}</ref> ইউক্ৰেইনৰ সংস্কৃতি আৰু পৰ্যটন মন্ত্ৰালয়ে ইয়াক দাখিল কৰিছিল। ইয়াক প্ৰথমতে i, ii, iii, iv আৰু v মাপকাঠী প্ৰদান কৰা হৈছিল। ২০২৩ চনৰ জানুৱাৰী মাহত এক জৰুৰীকালীন প্ৰক্ৰিয়াৰ অধীনত ইউনেস্ক’ই ইয়াক ii আৰু iv মাপকাঠীৰ আধাৰত বিশ্ব ঐতিহ্যৰ তালিকা আৰু বিপদাপন্ন বিশ্ব ঐতিহ্যৰ তালিকা দুয়োটাতে অন্তৰ্ভুক্ত কৰে।<ref name="WHS-CNN">{{Cite web |date=25 January 2023 |title=Three sites 'in danger' added to UNESCO World Heritage List |url=https://www.cnn.com/travel/article/unesco-world-heritage-sites-special-session/index.html |access-date=26 March 2023 |website=[[CNN]]}}</ref> == বিৱৰণ == এই ঐতিহাসিক কেন্দ্ৰটো ড্নিষ্টাৰ নদীৰ মোহনাৰ পৰা প্ৰায় ৩০ কিলোমিটাৰ উত্তৰে সাগৰৰ উপকূলৰ এক কম গভীৰ অংশত অৱস্থিত। ১৭৮৭-১৭৯২ চনৰ ৰাছিয়া-তুৰস্ক যুদ্ধ সমাপ্ত হোৱাৰ পিছত সম্ৰাজ্ঞী কেথাৰিন দ্যা গ্ৰেটে এক কৌশলগত সিদ্ধান্তৰ অধীনত এখন গৰম পানীৰ বন্দৰ নিৰ্মাণ কৰিবলৈ ১৭৯৪ চনত এই চহৰখন প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। এটা তুৰ্কী দুৰ্গ থকা স্থানত নিৰ্মিত এই নতুন চহৰখন প্ৰথম অৱস্থাত এজন সামৰিক অভিযন্তাই পৰিকল্পনা কৰিছিল আৰু পিছলৈ ১৯ শতিকাত ইয়াৰ আৰু সম্প্ৰসাৰণ কৰা হৈছিল। ১৯ শতিকাত ওডেছাৰ অনন্য বৈশিষ্ট্য আৰু দ্ৰুত উন্নয়ন সম্ভৱ হৈছিল ইয়াৰ বন্দৰৰ সফলতা, ইয়াৰ গভৰ্ণৰসকলৰ অনুকূল নীতি আৰু ১৮১৯ চনৰ পৰা ১৮৫৯ চনলৈকে লাভ কৰা এক মুক্ত বন্দৰ চহৰৰ মৰ্যাদাৰ বাবে। ইয়াৰ বাণিজ্যই বিভিন্ন ঠাইৰ লোকক আকৰ্ষণ কৰিছিল আৰু এক বহুসাংস্কৃতিক তথা বহু-বংশীয় সমাজৰ গঢ় দিছিল, যাৰ ফলত ওডেছা এখন সৰ্বজনীন চহৰ হৈ পৰিছিল। ইয়াৰ দ্ৰুত উন্নয়ন, ইয়াৰ পৰা অহা ধন-সম্পত্তি আৰু বহুসংস্কৃতিয়ে চহৰখনৰ স্থাপত্যশৈলীক প্ৰভাৱিত কৰিছিল, যাৰ বৈচিত্ৰ্য আজিও চহৰখনত দেখিবলৈ পোৱা যায়। অৱশ্যে ইয়াৰ ফলত কিছুমান উত্তেজনাৰো সৃষ্টি হৈছিল, যাৰ বাবে ১৮২১ চনৰ পৰা ধাৰাবাহিকভাৱে কেইবাটাও হিংসাত্মক ঘটনা সংঘটিত হৈছিল। ওডেছাৰ ঐতিহাসিক কেন্দ্ৰটো গছ-গছনিৰে আৱৰা বহল ৰাস্তাৰ এক গ্ৰিড পদ্ধতিৰে নিৰ্মিত। ই দুটা আয়তাকাৰ ব্লকত বিভক্ত, যাৰ দিশ ওডেছাৰ ওখ মালভূমি অঞ্চলৰ মাজেৰে সাগৰৰ সৈতে উলম্বভাৱে বৈ যোৱা দুটা গভীৰ গিৰিখাতৰ সৈতে সংগতি ৰাখি তৈয়াৰ কৰা হৈছে। এই চহৰখনৰ এক প্ৰধান বৈশিষ্ট্য হৈছে ইয়াৰ তুলনামূলকভাৱে কম মহলীয়া ভৱনসমূহ। বিখ্যাত স্থপতিবিদ আৰু অভিযন্তাসকলে (যাৰ ভিতৰত প্ৰথম অৱস্থাত বহুতো ইটালীৰ আছিল) ডিজাইন কৰা চহৰখনৰ থিয়েটাৰ, ধৰ্মীয় স্থান, বিদ্যালয়, ব্যক্তিগত প্ৰসাদ, ভাড়াঘৰ, ক্লাব, হোটেল, বেংক, শ্বপিং চেণ্টাৰ, গুডাম, ষ্টক এক্সচেঞ্জ আৰু অন্যান্য চৰকাৰী ভৱনসমূহে এক বৈচিত্ৰ্যময় স্থাপত্যশৈলীৰ লগতে এখন ব্যৱসায়িক চহৰৰ প্ৰধান কাৰ্যকলাপসমূহ প্ৰতিফলিত কৰে। মালভূমিৰ কাষেৰে বিস্তৃত প্ৰিমৰ্চকী বুলেভাৰ্ড, সাগৰৰ পাৰলৈ নামি যোৱা প্ৰিমৰ্চকী চিৰি, ওডেছা অপেৰা আৰু বেলে থিয়েটাৰৰ অট্টালিকা আৰু পালে-ৰয়েল হৈছে চহৰখনৰ প্ৰধান আকৰ্ষণ। ওডেছাত দেখা পোৱা নগৰ পৰিকল্পনা আৰু স্থাপত্যৰ গুণগত মান তদানীন্তন ৰাছিয়ান আৰু অষ্ট্ৰ’-হাংগেৰীয়ান সাম্ৰাজ্যৰ অন্যান্য চহৰতো পোৱা যায় যদিও, ওডেছাই ইয়াৰ ঐতিহাসিক গাঁথনিৰ এক বৃহৎ অংশ আজিও সংৰক্ষণ কৰি ৰাখিছে। ই ১৯ শতিকাত ইয়াৰ দ্ৰুত আৰু সমৃদ্ধিশালী উন্নয়ন আৰু অন্যান্য চহৰতকৈ বহু বেছি বৈচিত্ৰ্যপূৰ্ণ জনসংখ্যাক প্ৰতিফলিত কৰে। গতিকে, ওডেছাৰ নগৰ পৰিকল্পনা আৰু নিৰ্মিত ঐতিহ্য যিহেতু বহুতো সংস্কৃতি, মূল্যবোধ, ৰীতি-নীতি, সামাজিক গাঁথনি আৰু ধৰ্মৰ প্ৰতিফলন, ইয়াক ১৯ শতিকাৰ পূব ইউৰোপীয় চহৰসমূহৰ বহুসাংস্কৃতিক আৰু বহু-বংশীয় পৰম্পৰাৰ এক উৎকৃষ্ট নিদৰ্শন বুলি গণ্য কৰিব পাৰি।<ref>{{Cite web |last=Centre |first=UNESCO World Heritage |title=The Historic Centre of Odesa |url=https://whc.unesco.org/en/list/1703/ |access-date=2023-03-17 |website=UNESCO World Heritage Centre |language=en}}</ref> ==ইউক্ৰেইনত ৰাছিয়াৰ আক্ৰমণৰ সময়ত হোৱা ক্ষতি== ২০২৩ চনৰ ২৩ জুলাইত ৰাছিয়াই ওডেছাৰ ওপৰত নিশা এক মিছাইল আক্ৰমণ চলায়। এই আক্ৰমণত চহৰখনৰ সৰ্ববৃহৎ আৰু পূৰ্বোডক্স ওডেছাৰ ৰূপান্তৰ কেথেড্ৰেল খন মারাত্মকভাৱে ক্ষতিগ্ৰস্ত হয়।<ref>{{Cite web |date=23 July 2023 |title= Russian missile attack on Odesa kills one, damages cathedral |url= https://www.aljazeera.com/news/2023/7/23/russian-missile-attack-on-odesa-kills-one-damages-cathedral |access-date=23 July 2023 |website=[[Al Jazeera English|Aljazeera]]}}</ref> অৱশ্যে ৰাছিয়াই কেথেড্ৰেলখনক লক্ষ্য কৰি আক্ৰমণ কৰা বুলি অস্বীকাৰ কৰে।<ref>{{Cite web |date=23 July 2023 |title= Moscow claims attack that hit Odesa cathedral targeted sites where Ukraine was making 'unmanned boats' to be used against Russia |url= https://kyivindependent.com/russian-defense-ministry-claims-attack-on-odesa-targeted-sites-where-terrorist-acts-against-russia-prepared/ |access-date=23 July 2023 |website=[[The Kyiv Independent]]}}</ref> কতৃপক্ষৰ মতে, ওডেছাৰ ঐতিহাসিক কেন্দ্ৰটোত মুঠ ২৫ টা স্থাপত্য স্মাৰক ক্ষতিগ্ৰস্ত হৈছে।<ref>{{cite web |date=2023-07-23 |title=В Одессе после российского обстрела повреждены 25 памятников архитектуры |url=https://meduza.io/news/2023/07/23/v-odesse-posle-rossiyskogo-obstrela-povrezhdeny-25-pamyatnikov-arhitektury |publisher=Meduza |language=ru}}</ref> ২০২৩ চনৰ ৫ নৱেম্বৰত হোৱা আন এক নতুন ৰাছিয়ান মিছাইল আক্ৰমণত ওডেছা চাৰু কলা সংগ্ৰহালয় আৰু কেইটামান ভৱন ক্ষতিগ্ৰস্ত হয়।<ref>{{cite web |url=https://meduza.io/news/2023/11/06/rossiyskie-voyska-atakovali-odesskuyu-oblast-raketami-i-bespilotnikami-postradali-pyat-chelovek |title=Российские войска атаковали Одесскую область ракетами и беспилотниками. Пострадали восемь человек |date=2023-11-06 |publisher=Meduza |archiveurl=|archivedate=2023-11-06 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.nytimes.com/2023/11/06/world/europe/ukraine-russia-odesa-museum.html |title=Five Wounded as Russian Missiles Strike Odesa, Damaging an Art Museum |date=2023-11-06 |publisher=The New York Times}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-11-06 |url= https://www.france24.com/en/live-news/20231106-russia-strikes-odesa-damaging-museum-injuring-8 |title= Russia strikes Odesa, damaging museum, injuring 8 |work=France 24 |archive-date= 6 November 2023 |archive-url= https://web.archive.org/web/20231106152618/https://www.france24.com/en/live-news/20231106-russia-strikes-odesa-damaging-museum-injuring-8 |url-status=live}}</ref> == স্থানসমূহ == <gallery mode="packed" widths="200" heights="180"> File:Russov House in Odessa-ua.jpg|ৰুছভ হাউচ File:Будинок з однією стіною (Відьмин будинок).jpg|একষ্টীয়া ভৱন File:Operniy-1.jpg|ওডেছা অপেৰা আৰু বেলে থিয়েটাৰ File:Sofievskaya-5a23.jpg|ওডেছা সূক্ষ্ম কলা সংগ্ৰহালয়ৰ পটোস্কি প্ৰসাদ File:Потьомкінські сходи 11.jpg|পটেমকিন চিৰি File:Одеса Пасаж та готель «Пасаж» Преображенської, 34 07- 2018.jpg|পেচেজ হোটেল (''ওডেছা পেচেজ'') File:Одеса Шахський палац 2.jpg|ব্জজভস্কি প্ৰসাদ (Bzhozovsky Palace) File:Bunina-15-245.jpg|ওডেছা ফিলহাৰমনিক থিয়েটাৰ, পূৰ্বৰ এটা ষ্টক এক্সচেঞ্জ File:Спасо-Преображенський собор, Одеса DSC8126.jpg|ওডেছাৰ ৰূপান্তৰ কেথেড্ৰেল, ওডেছাৰ সৰ্ববৃহৎ অৰ্থোডক্স কেথেড্ৰেল File:Готель Брістоль Одеса пушкінська.jpg|ব্ৰিষ্টল হোটেল, ওডেছা File:Одеський археологічний музей 01.jpg|ওডেছা প্ৰত্নতাত্ত্বিক সংগ্ৰহালয় File:Восени у міському саду, Одеса.jpg|ওডেছা চহৰৰ উদ্যান </gallery> == অন্যান্য == <gallery mode="nolines" widths="150" heights="150"> File:ХІІ Національна філателістична виставка «Укрфілексп-2011». Одеса.jpg|চহৰখনৰ এটা স্মৃতিচিহ্ন চিত্ৰিত ইউক্ৰেইনৰ ডাকটিকট File:Coin of Ukraine OdTOB r.jpg|ওডেছা অপেৰাৰ ১২০ বছৰীয়া পূৰ্তিৰ স্মাৰক মুদ্ৰা </gallery> == তথ‍্যউৎস == {{reflist}} k0qikzn52iaq2b9myubkox0mwirwabo 627467 627466 2026-08-15T09:29:35Z AjayDas 12623 added [[Category:ইউক্ৰেইনৰ বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ]] using [[WP:HC|HotCat]] 627467 wikitext text/x-wiki {{Infobox building | name = অডেছাৰ ঐতিহাসিক কেন্দ্ৰ | native_name = Історичний центр Одеси | image = Будинок театру опери та балету, Одеса DJI 0023.jpg | location_town = [[অডেছা]] | location_country = [[ইউক্ৰেইন]] | coordinates = {{coord|46|29|6|N|30|44|28|E|display=inline,title}} <!-- stats --> | embedded = {{Infobox UNESCO World Heritage Site | official_name = Historic Centre of Odesa | location = <!-- optional --> | type = cultural | criteria = ii, iv | ID = 1703 | year = 2023 | danger = ২০২৩–''বৰ্তমান'' | child = yes | mapframe-zoom = 13 }} | pushpin_map = Ukraine | pushpin_label = অডেছাৰ কেন্দ্ৰ }} '''অডেছাৰ ঐতিহাসিক কেন্দ্ৰ''' ({{lang-en|Historic Centre of Odesa}}, {{Langx|uk|Історичний центр Одеси|translit=Istorychnyi tsentr Odesy}}) হৈছে [[ইউক্ৰেইন]]ৰ অডেছা চহৰত অৱস্থিত এক চহৰ কেন্দ্ৰ আৰু [[বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ]]। ইয়াক ২০২৩ চনত বিশ্ব ঐতিহ্যৰ তালিকাত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। বৰ্তমান [[ৰাছিয়া-ইউক্ৰেইন যুদ্ধ]]ৰ বাবে এই স্থানডোখৰ বিপদাপন্ন বিশ্ব ঐতিহ্যবাহী ক্ষেত্ৰসমূহৰ তালিকাত আছে।<ref name="WHS-CNN"/> == নিৰ্বাচন == ২০০৯ চনৰ ৬ জানুৱাৰীৰ পৰাই এই স্থানডোখৰ [[ইউনেস্ক’]]ৰ সাম্ভাব্য তালিকাত আছিল।<ref>{{Cite web |date=2022-10-25 |title=Historic Center of the Port City of Odesa - UNESCO World Heritage Centre |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5412/ |access-date=2023-03-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221025100348/https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5412/ |archive-date=2022-10-25 }}</ref> ইউক্ৰেইনৰ সংস্কৃতি আৰু পৰ্যটন মন্ত্ৰালয়ে ইয়াক দাখিল কৰিছিল। ইয়াক প্ৰথমতে i, ii, iii, iv আৰু v মাপকাঠী প্ৰদান কৰা হৈছিল। ২০২৩ চনৰ জানুৱাৰী মাহত এক জৰুৰীকালীন প্ৰক্ৰিয়াৰ অধীনত ইউনেস্ক’ই ইয়াক ii আৰু iv মাপকাঠীৰ আধাৰত বিশ্ব ঐতিহ্যৰ তালিকা আৰু বিপদাপন্ন বিশ্ব ঐতিহ্যৰ তালিকা দুয়োটাতে অন্তৰ্ভুক্ত কৰে।<ref name="WHS-CNN">{{Cite web |date=25 January 2023 |title=Three sites 'in danger' added to UNESCO World Heritage List |url=https://www.cnn.com/travel/article/unesco-world-heritage-sites-special-session/index.html |access-date=26 March 2023 |website=[[CNN]]}}</ref> == বিৱৰণ == এই ঐতিহাসিক কেন্দ্ৰটো ড্নিষ্টাৰ নদীৰ মোহনাৰ পৰা প্ৰায় ৩০ কিলোমিটাৰ উত্তৰে সাগৰৰ উপকূলৰ এক কম গভীৰ অংশত অৱস্থিত। ১৭৮৭-১৭৯২ চনৰ ৰাছিয়া-তুৰস্ক যুদ্ধ সমাপ্ত হোৱাৰ পিছত সম্ৰাজ্ঞী কেথাৰিন দ্যা গ্ৰেটে এক কৌশলগত সিদ্ধান্তৰ অধীনত এখন গৰম পানীৰ বন্দৰ নিৰ্মাণ কৰিবলৈ ১৭৯৪ চনত এই চহৰখন প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। এটা তুৰ্কী দুৰ্গ থকা স্থানত নিৰ্মিত এই নতুন চহৰখন প্ৰথম অৱস্থাত এজন সামৰিক অভিযন্তাই পৰিকল্পনা কৰিছিল আৰু পিছলৈ ১৯ শতিকাত ইয়াৰ আৰু সম্প্ৰসাৰণ কৰা হৈছিল। ১৯ শতিকাত ওডেছাৰ অনন্য বৈশিষ্ট্য আৰু দ্ৰুত উন্নয়ন সম্ভৱ হৈছিল ইয়াৰ বন্দৰৰ সফলতা, ইয়াৰ গভৰ্ণৰসকলৰ অনুকূল নীতি আৰু ১৮১৯ চনৰ পৰা ১৮৫৯ চনলৈকে লাভ কৰা এক মুক্ত বন্দৰ চহৰৰ মৰ্যাদাৰ বাবে। ইয়াৰ বাণিজ্যই বিভিন্ন ঠাইৰ লোকক আকৰ্ষণ কৰিছিল আৰু এক বহুসাংস্কৃতিক তথা বহু-বংশীয় সমাজৰ গঢ় দিছিল, যাৰ ফলত ওডেছা এখন সৰ্বজনীন চহৰ হৈ পৰিছিল। ইয়াৰ দ্ৰুত উন্নয়ন, ইয়াৰ পৰা অহা ধন-সম্পত্তি আৰু বহুসংস্কৃতিয়ে চহৰখনৰ স্থাপত্যশৈলীক প্ৰভাৱিত কৰিছিল, যাৰ বৈচিত্ৰ্য আজিও চহৰখনত দেখিবলৈ পোৱা যায়। অৱশ্যে ইয়াৰ ফলত কিছুমান উত্তেজনাৰো সৃষ্টি হৈছিল, যাৰ বাবে ১৮২১ চনৰ পৰা ধাৰাবাহিকভাৱে কেইবাটাও হিংসাত্মক ঘটনা সংঘটিত হৈছিল। ওডেছাৰ ঐতিহাসিক কেন্দ্ৰটো গছ-গছনিৰে আৱৰা বহল ৰাস্তাৰ এক গ্ৰিড পদ্ধতিৰে নিৰ্মিত। ই দুটা আয়তাকাৰ ব্লকত বিভক্ত, যাৰ দিশ ওডেছাৰ ওখ মালভূমি অঞ্চলৰ মাজেৰে সাগৰৰ সৈতে উলম্বভাৱে বৈ যোৱা দুটা গভীৰ গিৰিখাতৰ সৈতে সংগতি ৰাখি তৈয়াৰ কৰা হৈছে। এই চহৰখনৰ এক প্ৰধান বৈশিষ্ট্য হৈছে ইয়াৰ তুলনামূলকভাৱে কম মহলীয়া ভৱনসমূহ। বিখ্যাত স্থপতিবিদ আৰু অভিযন্তাসকলে (যাৰ ভিতৰত প্ৰথম অৱস্থাত বহুতো ইটালীৰ আছিল) ডিজাইন কৰা চহৰখনৰ থিয়েটাৰ, ধৰ্মীয় স্থান, বিদ্যালয়, ব্যক্তিগত প্ৰসাদ, ভাড়াঘৰ, ক্লাব, হোটেল, বেংক, শ্বপিং চেণ্টাৰ, গুডাম, ষ্টক এক্সচেঞ্জ আৰু অন্যান্য চৰকাৰী ভৱনসমূহে এক বৈচিত্ৰ্যময় স্থাপত্যশৈলীৰ লগতে এখন ব্যৱসায়িক চহৰৰ প্ৰধান কাৰ্যকলাপসমূহ প্ৰতিফলিত কৰে। মালভূমিৰ কাষেৰে বিস্তৃত প্ৰিমৰ্চকী বুলেভাৰ্ড, সাগৰৰ পাৰলৈ নামি যোৱা প্ৰিমৰ্চকী চিৰি, ওডেছা অপেৰা আৰু বেলে থিয়েটাৰৰ অট্টালিকা আৰু পালে-ৰয়েল হৈছে চহৰখনৰ প্ৰধান আকৰ্ষণ। ওডেছাত দেখা পোৱা নগৰ পৰিকল্পনা আৰু স্থাপত্যৰ গুণগত মান তদানীন্তন ৰাছিয়ান আৰু অষ্ট্ৰ’-হাংগেৰীয়ান সাম্ৰাজ্যৰ অন্যান্য চহৰতো পোৱা যায় যদিও, ওডেছাই ইয়াৰ ঐতিহাসিক গাঁথনিৰ এক বৃহৎ অংশ আজিও সংৰক্ষণ কৰি ৰাখিছে। ই ১৯ শতিকাত ইয়াৰ দ্ৰুত আৰু সমৃদ্ধিশালী উন্নয়ন আৰু অন্যান্য চহৰতকৈ বহু বেছি বৈচিত্ৰ্যপূৰ্ণ জনসংখ্যাক প্ৰতিফলিত কৰে। গতিকে, ওডেছাৰ নগৰ পৰিকল্পনা আৰু নিৰ্মিত ঐতিহ্য যিহেতু বহুতো সংস্কৃতি, মূল্যবোধ, ৰীতি-নীতি, সামাজিক গাঁথনি আৰু ধৰ্মৰ প্ৰতিফলন, ইয়াক ১৯ শতিকাৰ পূব ইউৰোপীয় চহৰসমূহৰ বহুসাংস্কৃতিক আৰু বহু-বংশীয় পৰম্পৰাৰ এক উৎকৃষ্ট নিদৰ্শন বুলি গণ্য কৰিব পাৰি।<ref>{{Cite web |last=Centre |first=UNESCO World Heritage |title=The Historic Centre of Odesa |url=https://whc.unesco.org/en/list/1703/ |access-date=2023-03-17 |website=UNESCO World Heritage Centre |language=en}}</ref> ==ইউক্ৰেইনত ৰাছিয়াৰ আক্ৰমণৰ সময়ত হোৱা ক্ষতি== ২০২৩ চনৰ ২৩ জুলাইত ৰাছিয়াই ওডেছাৰ ওপৰত নিশা এক মিছাইল আক্ৰমণ চলায়। এই আক্ৰমণত চহৰখনৰ সৰ্ববৃহৎ আৰু পূৰ্বোডক্স ওডেছাৰ ৰূপান্তৰ কেথেড্ৰেল খন মারাত্মকভাৱে ক্ষতিগ্ৰস্ত হয়।<ref>{{Cite web |date=23 July 2023 |title= Russian missile attack on Odesa kills one, damages cathedral |url= https://www.aljazeera.com/news/2023/7/23/russian-missile-attack-on-odesa-kills-one-damages-cathedral |access-date=23 July 2023 |website=[[Al Jazeera English|Aljazeera]]}}</ref> অৱশ্যে ৰাছিয়াই কেথেড্ৰেলখনক লক্ষ্য কৰি আক্ৰমণ কৰা বুলি অস্বীকাৰ কৰে।<ref>{{Cite web |date=23 July 2023 |title= Moscow claims attack that hit Odesa cathedral targeted sites where Ukraine was making 'unmanned boats' to be used against Russia |url= https://kyivindependent.com/russian-defense-ministry-claims-attack-on-odesa-targeted-sites-where-terrorist-acts-against-russia-prepared/ |access-date=23 July 2023 |website=[[The Kyiv Independent]]}}</ref> কতৃপক্ষৰ মতে, ওডেছাৰ ঐতিহাসিক কেন্দ্ৰটোত মুঠ ২৫ টা স্থাপত্য স্মাৰক ক্ষতিগ্ৰস্ত হৈছে।<ref>{{cite web |date=2023-07-23 |title=В Одессе после российского обстрела повреждены 25 памятников архитектуры |url=https://meduza.io/news/2023/07/23/v-odesse-posle-rossiyskogo-obstrela-povrezhdeny-25-pamyatnikov-arhitektury |publisher=Meduza |language=ru}}</ref> ২০২৩ চনৰ ৫ নৱেম্বৰত হোৱা আন এক নতুন ৰাছিয়ান মিছাইল আক্ৰমণত ওডেছা চাৰু কলা সংগ্ৰহালয় আৰু কেইটামান ভৱন ক্ষতিগ্ৰস্ত হয়।<ref>{{cite web |url=https://meduza.io/news/2023/11/06/rossiyskie-voyska-atakovali-odesskuyu-oblast-raketami-i-bespilotnikami-postradali-pyat-chelovek |title=Российские войска атаковали Одесскую область ракетами и беспилотниками. Пострадали восемь человек |date=2023-11-06 |publisher=Meduza |archiveurl=|archivedate=2023-11-06 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.nytimes.com/2023/11/06/world/europe/ukraine-russia-odesa-museum.html |title=Five Wounded as Russian Missiles Strike Odesa, Damaging an Art Museum |date=2023-11-06 |publisher=The New York Times}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-11-06 |url= https://www.france24.com/en/live-news/20231106-russia-strikes-odesa-damaging-museum-injuring-8 |title= Russia strikes Odesa, damaging museum, injuring 8 |work=France 24 |archive-date= 6 November 2023 |archive-url= https://web.archive.org/web/20231106152618/https://www.france24.com/en/live-news/20231106-russia-strikes-odesa-damaging-museum-injuring-8 |url-status=live}}</ref> == স্থানসমূহ == <gallery mode="packed" widths="200" heights="180"> File:Russov House in Odessa-ua.jpg|ৰুছভ হাউচ File:Будинок з однією стіною (Відьмин будинок).jpg|একষ্টীয়া ভৱন File:Operniy-1.jpg|ওডেছা অপেৰা আৰু বেলে থিয়েটাৰ File:Sofievskaya-5a23.jpg|ওডেছা সূক্ষ্ম কলা সংগ্ৰহালয়ৰ পটোস্কি প্ৰসাদ File:Потьомкінські сходи 11.jpg|পটেমকিন চিৰি File:Одеса Пасаж та готель «Пасаж» Преображенської, 34 07- 2018.jpg|পেচেজ হোটেল (''ওডেছা পেচেজ'') File:Одеса Шахський палац 2.jpg|ব্জজভস্কি প্ৰসাদ (Bzhozovsky Palace) File:Bunina-15-245.jpg|ওডেছা ফিলহাৰমনিক থিয়েটাৰ, পূৰ্বৰ এটা ষ্টক এক্সচেঞ্জ File:Спасо-Преображенський собор, Одеса DSC8126.jpg|ওডেছাৰ ৰূপান্তৰ কেথেড্ৰেল, ওডেছাৰ সৰ্ববৃহৎ অৰ্থোডক্স কেথেড্ৰেল File:Готель Брістоль Одеса пушкінська.jpg|ব্ৰিষ্টল হোটেল, ওডেছা File:Одеський археологічний музей 01.jpg|ওডেছা প্ৰত্নতাত্ত্বিক সংগ্ৰহালয় File:Восени у міському саду, Одеса.jpg|ওডেছা চহৰৰ উদ্যান </gallery> == অন্যান্য == <gallery mode="nolines" widths="150" heights="150"> File:ХІІ Національна філателістична виставка «Укрфілексп-2011». Одеса.jpg|চহৰখনৰ এটা স্মৃতিচিহ্ন চিত্ৰিত ইউক্ৰেইনৰ ডাকটিকট File:Coin of Ukraine OdTOB r.jpg|ওডেছা অপেৰাৰ ১২০ বছৰীয়া পূৰ্তিৰ স্মাৰক মুদ্ৰা </gallery> == তথ‍্যউৎস == {{reflist}} [[শ্ৰেণী:ইউক্ৰেইনৰ বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ]] szm0o1nlk4y7q8817pblvuka0n1pjys 627468 627467 2026-08-15T09:30:39Z AjayDas 12623 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 627468 wikitext text/x-wiki {{Infobox building | name = অডেছাৰ ঐতিহাসিক কেন্দ্ৰ | native_name = Історичний центр Одеси | image = Будинок театру опери та балету, Одеса DJI 0023.jpg | location_town = [[অডেছা]] | location_country = [[ইউক্ৰেইন]] | coordinates = {{coord|46|29|6|N|30|44|28|E|display=inline,title}} <!-- stats --> | embedded = {{Infobox UNESCO World Heritage Site | official_name = Historic Centre of Odesa | location = <!-- optional --> | type = cultural | criteria = ii, iv | ID = 1703 | year = 2023 | danger = ২০২৩–''বৰ্তমান'' | child = yes | mapframe-zoom = 13 }} | pushpin_map = Ukraine | pushpin_label = অডেছাৰ কেন্দ্ৰ }} '''অডেছাৰ ঐতিহাসিক কেন্দ্ৰ''' ({{lang-en|Historic Centre of Odesa}}, {{Langx|uk|Історичний центр Одеси|translit=Istorychnyi tsentr Odesy}}) হৈছে [[ইউক্ৰেইন]]ৰ অডেছা চহৰত অৱস্থিত এক চহৰ কেন্দ্ৰ আৰু [[বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ]]। ইয়াক ২০২৩ চনত বিশ্ব ঐতিহ্যৰ তালিকাত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। বৰ্তমান [[ৰাছিয়া-ইউক্ৰেইন যুদ্ধ]]ৰ বাবে এই স্থানডোখৰ বিপদাপন্ন বিশ্ব ঐতিহ্যবাহী ক্ষেত্ৰসমূহৰ তালিকাত আছে।<ref name="WHS-CNN"/> == নিৰ্বাচন == ২০০৯ চনৰ ৬ জানুৱাৰীৰপৰাই এই স্থানডোখৰ [[ইউনেস্ক’]]ৰ সম্ভাৱ্য তালিকাত আছিল।<ref>{{Cite web |date=2022-10-25 |title=Historic Center of the Port City of Odesa - UNESCO World Heritage Centre |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5412/ |access-date=2023-03-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221025100348/https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5412/ |archive-date=2022-10-25 }}</ref> ইউক্ৰেইনৰ সংস্কৃতি আৰু পৰ্যটন মন্ত্ৰ্যালয়ে ইয়াক দাখিল কৰিছিল। ইয়াক প্ৰথমতে i, ii, iii, iv আৰু v মাপকাঠী প্ৰদান কৰা হৈছিল। ২০২৩ চনৰ জানুৱাৰী মাহত এক জৰুৰীকালীন প্ৰক্ৰিয়াৰ অধীনত ইউনেস্ক’ই ইয়াক ii আৰু iv মাপকাঠীৰ আধাৰত বিশ্ব ঐতিহ্যৰ তালিকা আৰু বিপদাপন্ন বিশ্ব ঐতিহ্যৰ তালিকা দুয়োটাতে অন্তৰ্ভুক্ত কৰে।<ref name="WHS-CNN">{{Cite web |date=25 January 2023 |title=Three sites 'in danger' added to UNESCO World Heritage List |url=https://www.cnn.com/travel/article/unesco-world-heritage-sites-special-session/index.html |access-date=26 March 2023 |website=[[CNN]]}}</ref> == বিৱৰণ == এই ঐতিহাসিক কেন্দ্ৰটো ড্নিষ্টাৰ নদীৰ মোহনাৰপৰা প্ৰায় ৩০ কিলোমিটাৰ উত্তৰে সাগৰৰ উপকূলৰ এক কম গভীৰ অংশত অৱস্থিত। ১৭৮৭-১৭৯২ চনৰ ৰাছিয়া-তুৰস্ক যুদ্ধ সমাপ্ত হোৱাৰ পিছত সম্ৰাজ্ঞী কেথাৰিন দ্যা গ্ৰেটে এক কৌশলগত সিদ্ধান্তৰ অধীনত এখন গৰম পানীৰ বন্দৰ নিৰ্মাণ কৰিবলৈ ১৭৯৪ চনত এই চহৰখন প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। এটা তুৰ্কী দুৰ্গ থকা স্থানত নিৰ্মিত এই নতুন চহৰখন প্ৰথম অৱস্থাত এজন সামৰিক অভিযন্তাই পৰিকল্পনা কৰিছিল আৰু পিছলৈ ১৯ শতিকাত ইয়াৰ আৰু সম্প্ৰসাৰণ কৰা হৈছিল। ১৯ শতিকাত অডেছাৰ অনন্য বৈশিষ্ট্য আৰু দ্ৰুত উন্নয়ন সম্ভৱ হৈছিল ইয়াৰ বন্দৰৰ সফলতা, ইয়াৰ গভৰ্ণৰসকলৰ অনুকূল নীতি আৰু ১৮১৯ চনৰপৰা ১৮৫৯ চনলৈকে লাভ কৰা এক মুক্ত বন্দৰ চহৰৰ মৰ্যাদাৰ বাবে। ইয়াৰ বাণিজ্যই বিভিন্ন ঠাইৰ লোকক আকৰ্ষণ কৰিছিল আৰু এক বহুসাংস্কৃতিক তথা বহু-বংশীয় সমাজৰ গঢ় দিছিল, যাৰ ফলত অডেছা এখন সৰ্বজনীন চহৰ হৈ পৰিছিল। ইয়াৰ দ্ৰুত উন্নয়ন, ইয়াৰপৰা অহা ধন-সম্পত্তি আৰু বহুসংস্কৃতিয়ে চহৰখনৰ স্থাপত্যশৈলীক প্ৰভাবিত কৰিছিল, যাৰ বৈচিত্ৰ্য আজিও চহৰখনত দেখিবলৈ পোৱা যায়। অৱশ্যে ইয়াৰ ফলত কিছুমান উত্তেজনাৰো সৃষ্টি হৈছিল, যাৰ বাবে ১৮২১ চনৰপৰা ধাৰাবাহিকভাৱে কেইবাটাও হিংসাত্মক ঘটনা সংঘটিত হৈছিল। অডেছাৰ ঐতিহাসিক কেন্দ্ৰটো গছ-গছনিৰে আৱৰা বহল ৰাস্তাৰ এক গ্ৰিড পদ্ধতিৰে নিৰ্মিত। ই দুটা আয়তাকাৰ ব্লকত বিভক্ত, যাৰ দিশ অডেছাৰ ওখ মালভূমি অঞ্চলৰ মাজেৰে সাগৰৰ সৈতে উলম্বভাৱে বৈ যোৱা দুটা গভীৰ গিৰিখাতৰ সৈতে সংগতি ৰাখি তৈয়াৰ কৰা হৈছে। এই চহৰখনৰ এক প্ৰধান বৈশিষ্ট্য হৈছে ইয়াৰ তুলনামূলকভাৱে কম মহলীয়া ভৱনসমূহ। বিখ্যাত স্থপতি আৰু অভিযন্তাসকলে (যাৰ ভিতৰত প্ৰথম অৱস্থাত বহুতো ইটালীৰ আছিল) ডিজাইন কৰা চহৰখনৰ থিয়েটাৰ, ধৰ্মীয় স্থান, বিদ্যালয়, ব্যক্তিগত প্ৰসাদ, ভাড়াঘৰ, ক্লাব, হোটেল, বেংক, শ্বপিং চেণ্টাৰ, গুডাম, ষ্টক এক্সচেঞ্জ আৰু অন্যান্য চৰকাৰী ভৱনসমূহে এক বৈচিত্ৰ্যমজ় স্থাপত্যশৈলীৰ লগতে এখন ব্যাৱসায়িক চহৰৰ প্ৰধান কাৰ্যকলাপসমূহ প্ৰতিফলিত কৰে। মালভূমিৰ কাষেৰে বিস্তৃত প্ৰিমৰ্চকী বুলেভাৰ্ড, সাগৰৰ পাৰলৈ নামি যোৱা প্ৰিমৰ্চকী চিৰি, অডেছা অপেৰা আৰু বেলে থিয়েটাৰৰ অট্টালিকা আৰু পালে-ৰয়েল হৈছে চহৰখনৰ প্ৰধান আকৰ্ষণ। অডেছাত দেখা পোৱা নগৰ পৰিকল্পনা আৰু স্থাপত্যৰ গুণগত মান তদানীন্তন ৰাছিয়ান আৰু অষ্ট্ৰ’-হাংগেৰীয়ান সাম্ৰাজ্যৰ অন্যান্য চহৰতো পোৱা যায় যদিও, অডেছাই ইয়াৰ ঐতিহাসিক গাঁথনিৰ এক বৃহৎ অংশ আজিও সংৰক্ষণ কৰি ৰাখিছে। ই ১৯ শতিকাত ইয়াৰ দ্ৰুত আৰু সমৃদ্ধিশালী উন্নয়ন আৰু অন্যান্য চহৰতকৈ বহু বেছি বৈচিত্ৰ্যপূৰ্ণ জনসংখ্যাক প্ৰতিফলিত কৰে। গতিকে, অডেছাৰ নগৰ পৰিকল্পনা আৰু নিৰ্মিত ঐতিহ্য যিহেতু বহুতো সংস্কৃতি, মূল্যবোধ, ৰীতি-নীতি, সামাজিক গাঁথনি আৰু ধৰ্মৰ প্ৰতিফলন, ইয়াক ১৯ শতিকাৰ পূব ইউৰোপীয় চহৰসমূহৰ বহুসাংস্কৃতিক আৰু বহু-বংশীয় পৰম্পৰাৰ এক উৎকৃষ্ট নিদৰ্শন বুলি গণ্য কৰিব পাৰি।<ref>{{Cite web |last=Centre |first=UNESCO World Heritage |title=The Historic Centre of Odesa |url=https://whc.unesco.org/en/list/1703/ |access-date=2023-03-17 |website=UNESCO World Heritage Centre |language=en}}</ref> ==ইউক্ৰেইনত ৰাছিয়াৰ আক্ৰমণৰ সময়ত হোৱা ক্ষতি== ২০২৩ চনৰ ২৩ জুলাইত ৰাছিয়াই অডেছাৰ ওপৰত নিশা এক মিছাইল আক্ৰমণ চলায়। এই আক্ৰমণত চহৰখনৰ সৰ্ববৃহৎ আৰু পূৰ্বোডক্স অডেছাৰ ৰূপান্তৰ কেথেড্ৰেলখন মাৰাত্মকভাৱে ক্ষতিগ্ৰস্ত হয়।<ref>{{Cite web |date=23 July 2023 |title= Russian missile attack on Odesa kills one, damages cathedral |url= https://www.aljazeera.com/news/2023/7/23/russian-missile-attack-on-odesa-kills-one-damages-cathedral |access-date=23 July 2023 |website=[[Al Jazeera English|Aljazeera]]}}</ref> অৱশ্যে ৰাছিয়াই কেথেড্ৰেলখনক লক্ষ্য কৰি আক্ৰমণ কৰা বুলি অস্বীকাৰ কৰে।<ref>{{Cite web |date=23 July 2023 |title= Moscow claims attack that hit Odesa cathedral targeted sites where Ukraine was making 'unmanned boats' to be used against Russia |url= https://kyivindependent.com/russian-defense-ministry-claims-attack-on-odesa-targeted-sites-where-terrorist-acts-against-russia-prepared/ |access-date=23 July 2023 |website=[[The Kyiv Independent]]}}</ref> কৰ্তৃপক্ষৰ মতে, অডেছাৰ ঐতিহাসিক কেন্দ্ৰটোত মুঠ ২৫টা স্থাপত্য স্মাৰক ক্ষতিগ্ৰস্ত হৈছে।<ref>{{cite web |date=2023-07-23 |title=В Одессе после российского обстрела повреждены 25 памятников архитектуры |url=https://meduza.io/news/2023/07/23/v-odesse-posle-rossiyskogo-obstrela-povrezhdeny-25-pamyatnikov-arhitektury |publisher=Meduza |language=ru}}</ref> ২০২৩ চনৰ ৫ নৱেম্বৰত হোৱা আন এক নতুন ৰাছিয়ান মিছাইল আক্ৰমণত অডেছা চাৰু কলা সংগ্ৰহালয় আৰু কেইটামান ভৱন ক্ষতিগ্ৰস্ত হয়।<ref>{{cite web |url=https://meduza.io/news/2023/11/06/rossiyskie-voyska-atakovali-odesskuyu-oblast-raketami-i-bespilotnikami-postradali-pyat-chelovek |title=Российские войска атаковали Одесскую область ракетами и беспилотниками. Пострадали восемь человек |date=2023-11-06 |publisher=Meduza |archiveurl=|archivedate=2023-11-06 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.nytimes.com/2023/11/06/world/europe/ukraine-russia-odesa-museum.html |title=Five Wounded as Russian Missiles Strike Odesa, Damaging an Art Museum |date=2023-11-06 |publisher=The New York Times}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-11-06 |url= https://www.france24.com/en/live-news/20231106-russia-strikes-odesa-damaging-museum-injuring-8 |title= Russia strikes Odesa, damaging museum, injuring 8 |work=France 24 |archive-date= 6 November 2023 |archive-url= https://web.archive.org/web/20231106152618/https://www.france24.com/en/live-news/20231106-russia-strikes-odesa-damaging-museum-injuring-8 |url-status=live}}</ref> == স্থানসমূহ == <gallery mode="packed" widths="200" heights="180"> File:Russov House in Odessa-ua.jpg|ৰুছভ হাউচ File:Будинок з однією стіною (Відьмин будинок).jpg|একষ্টীয়া ভৱন File:Operniy-1.jpg|অডেছা অপেৰা আৰু বেলে থিয়েটাৰ File:Sofievskaya-5a23.jpg|অডেছা সূক্ষ্ম কলা সংগ্ৰহালয়ৰ পটোস্কি প্ৰসাদ File:Потьомкінські сходи 11.jpg|পটেমকিন চিৰি File:Одеса Пасаж та готель «Пасаж» Преображенської, 34 07- 2018.jpg|পেচেজ হোটেল (''অডেছা পেচেজ'') File:Одеса Шахський палац 2.jpg|ব্জজভস্কি প্ৰসাদ (Bzhozovsky Palace) File:Bunina-15-245.jpg|অডেছা ফিলহাৰমনিক থিয়েটাৰ, পূৰ্বৰ এটা ষ্টক এক্সচেঞ্জ File:Спасо-Преображенський собор, Одеса DSC8126.jpg|অডেছাৰ ৰূপান্তৰ কেথেড্ৰেল, অডেছাৰ সৰ্ববৃহৎ অৰ্থোডক্স কেথেড্ৰেল File:Готель Брістоль Одеса пушкінська.jpg|ব্ৰিষ্টল হোটেল, অডেছা File:Одеський археологічний музей 01.jpg|অডেছা প্ৰত্নতাত্ত্বিক সংগ্ৰহালয় File:Восени у міському саду, Одеса.jpg|অডেছা চহৰৰ উদ্যান </gallery> == অন্যান্য == <gallery mode="nolines" widths="150" heights="150"> File:ХІІ Національна філателістична виставка «Укрфілексп-2011». Одеса.jpg|চহৰখনৰ এটা স্মৃতিচিহ্ন চিত্ৰিত ইউক্ৰেইনৰ ডাকটিকট File:Coin of Ukraine OdTOB r.jpg|অডেছা অপেৰাৰ ১২০বছৰীয়া পূৰ্তিৰ স্মাৰক মুদ্ৰা </gallery> == তথ‍্যউৎস == {{reflist}} [[শ্ৰেণী:ইউক্ৰেইনৰ বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ]] gwpolpwepakv1anflrskrmm3fqeg8va 0 138770 627469 2026-08-15T09:31:56Z AjayDas 12623 [[অডেছাৰ ঐতিহাসিক কেন্দ্ৰ]]-লৈ পুনৰ্নিৰ্দেশ কৰা হ'ল 627469 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[অডেছাৰ ঐতিহাসিক কেন্দ্ৰ]] gw9zfqdxz3h1b8x8hwowe7gm2pr2n6h 0 138771 627472 2026-08-15T09:47:46Z AjayDas 12623 নতুন পৃষ্ঠা: {{Infobox church | name = কিয়েভৰ চেইণ্ট ছফিয়া কেথেড্ৰেল | native_name = Софійський собор | image = 80-391-0151 Kyiv St.Sophia's Cathedral RB 18 2 (cropped).jpg | image_size = 270 | caption = | mapframe = yes | mapframe-caption = ইন্টাৰেক্টিভ ফুলস্ক্ৰীণ মেপ |... 627472 wikitext text/x-wiki {{Infobox church | name = কিয়েভৰ চেইণ্ট ছফিয়া কেথেড্ৰেল | native_name = Софійський собор | image = 80-391-0151 Kyiv St.Sophia's Cathedral RB 18 2 (cropped).jpg | image_size = 270 | caption = | mapframe = yes | mapframe-caption = ইন্টাৰেক্টিভ ফুলস্ক্ৰীণ মেপ | mapframe-zoom = 12 | mapframe-wikidata = yes | coordinates = {{Coord|format=dms|display=title}} | location = [[শেভচেংকিভস্কি জিলা, কিয়েভ|শেভচেংকিভস্কি জিলা]], [[কিয়েভ]] | country = [[ইউক্ৰেইন]] | length = {{convert|41.7|m|abbr=on}} | width = {{convert|54.6|m|abbr=on}} | dedication = [[পবিত্ৰ প্ৰজ্ঞা]] (হাগিয়া ছফিয়া) | heritage_designation = | years_built = ১১ শতিকা | style = [[বাইজেণ্টাইন স্থাপত্য]],<br /> [[ইউক্ৰেনীয় বাৰোক]] | website = {{URL|https://sofiia-kyivska.ua/}} | embedded = {{Infobox UNESCO World Heritage Site | official_name = Saint-Sophia Cathedral | part_of = কিয়েভ: চেইণ্ট ছফিয়া কেথেড্ৰেল আৰু প্ৰাসংগিক মঠ ভৱনসমূহ, [[কিয়েভ পেচাৰ্স্ক লাভ্ৰা]] | location = | criteria = i, ii, iii, iv | ID = 527 | year = 1990 | danger = ২০২৩ | child = yes }} {{Infobox historic site | embed = yes | designation1 = ইউক্ৰেইন ৰাষ্ট্ৰীয় | designation1_offname = {{Lang|uk|Софійський собор}} (''চেইণ্ট ছফিয়া কেথেড্ৰেল'') | designation1_number = 260072/1-Н | designation1_type = স্থাপত্য, ইতিহাস, স্মাৰক কলা }} }} '''চেইণ্ট ছফিয়া কেথেড্ৰেল''' ({{lang-en|Saint Sophia Cathedral, Kyiv}}, {{langx|uk|Софійський собор|Sofiiskyi sobor}} বা {{lang|uk|Софія Київська}}, ''Sofiia Kyivska'') হৈছে [[ইউক্ৰেইন]]ৰ [[কিয়েভ]]ত অৱস্থিত কিয়েভান ৰুছৰ এক স্থাপত্য স্মাৰক। এই প্ৰাক্তন কেথেড্ৰেলখন চহৰখনৰ আটাইতকৈ বিখ্যাত কৃতিচিহ্নসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম। ই কিয়েভ কেভ মনেষ্ট্ৰী কমপ্লেক্সৰ সৈতে বিশ্ব ঐতিহ্যৰ তালিকাত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱা ইউক্ৰেইনৰ প্ৰথমটো ঐতিহ্যবাহী স্থান আছিল। ২০১৩ চনৰ জুন মাহত [[ইউনেস্ক’]]ৰ বিশ্ব ঐতিহ্য সমিতিয়ে কিয়েভ পেচাৰ্স্ক লাভ্ৰা, চেইণ্ট ছফিয়া কেথেড্ৰেল আৰু ইয়াৰ সৈতে জড়িত মঠৰ ভৱনসমূহ বিশ্ব ঐতিহ্যৰ তালিকাত বাহাল ৰখাৰ সিদ্ধান্ত লয়। ইয়াৰ মূল ভৱনটোৰ উপৰিও এই কেথেড্ৰেল কমপ্লেক্সত এটা [[ছেইণ্ট ছফিয়া কেথেড্ৰেলৰ ঘণ্টা স্তম্ভ|ঘণ্টা স্তম্ভ]] আৰু মেট্ৰ’পলিটানৰ বাসগৃহৰ দৰে সহযোগী গাঁথনি অন্তৰ্ভুক্ত হৈ আছে। ২০১১ চনত এই ঐতিহাসিক স্থানটোক ইউক্ৰেইনৰ আঞ্চলিক উন্নয়ন মন্ত্ৰালয়ৰ এক্তিয়াৰৰ পৰা ইউক্ৰেইনৰ সংস্কৃতি আৰু তথ্য নীতি মন্ত্ৰালয়লৈ হস্তান্তৰ কৰা হয়। এই সিদ্ধান্তৰ এটা প্ৰধান কাৰণ আছিল যে চেইণ্ট ছফিয়া কেথেড্ৰেল আৰু কিয়েভ পেচাৰ্স্ক লাভ্ৰা দুয়োটাকে ইউনেস্ক’ই এক গোট হিচাপে স্বীকৃতি দিছিল, কিন্তু ইউক্ৰেইনত এই দুয়োটা স্থান বেলেগ বেলেগ চৰকাৰী বিভাগৰ অধীনত আছিল। বৰ্তমান এই কেথেড্ৰেলখন এখন সংগ্ৰহালয় হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। এই কেথেড্ৰেল কমপ্লেক্সটো হৈছে "ছফিয়া অব কিয়েভ" নামৰ ৰাষ্ট্ৰীয় সংৰক্ষিত অঞ্চলৰ মূল অংশ তথা সংগ্ৰহালয়। এই চৰকাৰী প্ৰতিষ্ঠানটোৱে কেথেড্ৰেল কমপ্লেক্সৰ লগতে দেশৰ আন চাৰিটা ঐতিহাসিক কৃতিচিহ্নৰ সংৰক্ষণৰ দায়িত্ব পালন কৰে। rjr3d80q2tczzvteec6ssa1suphla12 627478 627472 2026-08-15T09:59:42Z AjayDas 12623 627478 wikitext text/x-wiki {{Infobox church | name = কিয়েভৰ চেইণ্ট ছফিয়া কেথেড্ৰেল | native_name = Софійський собор | image = 80-391-0151 Kyiv St.Sophia's Cathedral RB 18 2 (cropped).jpg | image_size = 270 | caption = চেইণ্ট ছফিয়া কেথেড্ৰেল | coordinates = | location = শেভচেংকিভস্কি জিলা, [[কিয়েভ]] | country = [[ইউক্ৰেইন]] | length = {{convert|41.7|m|abbr=on}} | width = {{convert|54.6|m|abbr=on}} | dedication = পবিত্ৰ প্ৰজ্ঞা (হাগিয়া ছফিয়া) | heritage_designation = | years_built = ১১ শতিকা | style = বাইজেণ্টাইন স্থাপত্য,<br /> ইউক্ৰেনীয় বাৰোক | website = {{URL|https://sofiia-kyivska.ua/}} | embedded = {{Infobox UNESCO World Heritage Site | official_name = Saint-Sophia Cathedral | part_of = কিয়েভ: চেইণ্ট ছফিয়া কেথেড্ৰেল আৰু প্ৰাসংগিক মঠ ভৱনসমূহ, [[কিয়েভ পেচাৰ্স্ক লাভ্ৰা]] | location = | criteria = i, ii, iii, iv | ID = 527 | year = 1990 | danger = ২০২৩ | child = yes }} {{Infobox historic site | embed = yes | designation1 = | designation1_offname = {{Lang|uk|Софійський собор}} (''চেইণ্ট ছফিয়া কেথেড্ৰেল'') | designation1_number = 260072/1-Н | designation1_type = স্থাপত্য, ইতিহাস, স্মাৰক কলা }} }} '''চেইণ্ট ছফিয়া কেথেড্ৰেল''' ({{lang-en|Saint Sophia Cathedral, Kyiv}}, {{langx|uk|Софійський собор|Sofiiskyi sobor}} বা {{lang|uk|Софія Київська}}, ''Sofiia Kyivska'') হৈছে [[ইউক্ৰেইন]]ৰ [[কিয়েভ]]ত অৱস্থিত কিয়েভান ৰুছৰ এক স্থাপত্য স্মাৰক। এই প্ৰাক্তন কেথেড্ৰেলখন চহৰখনৰ আটাইতকৈ বিখ্যাত কৃতিচিহ্নসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম। ই কিয়েভ কেভ মনেষ্ট্ৰী কমপ্লেক্সৰ সৈতে বিশ্ব ঐতিহ্যৰ তালিকাত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱা ইউক্ৰেইনৰ প্ৰথমটো ঐতিহ্যবাহী স্থান আছিল। ২০১৩ চনৰ জুন মাহত [[ইউনেস্ক’]]ৰ বিশ্ব ঐতিহ্য সমিতিয়ে কিয়েভ পেচাৰ্স্ক লাভ্ৰা, চেইণ্ট ছফিয়া কেথেড্ৰেল আৰু ইয়াৰ সৈতে জড়িত মঠৰ ভৱনসমূহ বিশ্ব ঐতিহ্যৰ তালিকাত বাহাল ৰখাৰ সিদ্ধান্ত লয়। ইয়াৰ মূল ভৱনটোৰ উপৰিও এই কেথেড্ৰেল কমপ্লেক্সত এটা [[ছেইণ্ট ছফিয়া কেথেড্ৰেলৰ ঘণ্টা স্তম্ভ|ঘণ্টা স্তম্ভ]] আৰু মেট্ৰ’পলিটানৰ বাসগৃহৰ দৰে সহযোগী গাঁথনি অন্তৰ্ভুক্ত হৈ আছে। ২০১১ চনত এই ঐতিহাসিক স্থানটোক ইউক্ৰেইনৰ আঞ্চলিক উন্নয়ন মন্ত্ৰালয়ৰ এক্তিয়াৰৰ পৰা ইউক্ৰেইনৰ সংস্কৃতি আৰু তথ্য নীতি মন্ত্ৰালয়লৈ হস্তান্তৰ কৰা হয়। এই সিদ্ধান্তৰ এটা প্ৰধান কাৰণ আছিল যে চেইণ্ট ছফিয়া কেথেড্ৰেল আৰু কিয়েভ পেচাৰ্স্ক লাভ্ৰা দুয়োটাকে ইউনেস্ক’ই এক গোট হিচাপে স্বীকৃতি দিছিল, কিন্তু ইউক্ৰেইনত এই দুয়োটা স্থান বেলেগ বেলেগ চৰকাৰী বিভাগৰ অধীনত আছিল। বৰ্তমান এই কেথেড্ৰেলখন এখন সংগ্ৰহালয় হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। এই কেথেড্ৰেল কমপ্লেক্সটো হৈছে "ছফিয়া অব কিয়েভ" নামৰ ৰাষ্ট্ৰীয় সংৰক্ষিত অঞ্চলৰ মূল অংশ তথা সংগ্ৰহালয়। এই চৰকাৰী প্ৰতিষ্ঠানটোৱে কেথেড্ৰেল কমপ্লেক্সৰ লগতে দেশৰ আন চাৰিটা ঐতিহাসিক কৃতিচিহ্নৰ সংৰক্ষণৰ দায়িত্ব পালন কৰে। 9iym837o0gy6wgvpbl7dvt6ebydgfbm 627479 627478 2026-08-15T10:00:51Z AjayDas 12623 পৃষ্ঠা [[কিয়েভৰ ছেইণ্ট ছফিয়া কেথেড্ৰেল]]ৰ পৰা [[চেইণ্ট ছফিয়া কেথেড্ৰেল, কিয়েভ]]লৈ AjayDasয়ে স্থানান্তৰ কৰিলে 627478 wikitext text/x-wiki {{Infobox church | name = কিয়েভৰ চেইণ্ট ছফিয়া কেথেড্ৰেল | native_name = Софійський собор | image = 80-391-0151 Kyiv St.Sophia's Cathedral RB 18 2 (cropped).jpg | image_size = 270 | caption = চেইণ্ট ছফিয়া কেথেড্ৰেল | coordinates = | location = শেভচেংকিভস্কি জিলা, [[কিয়েভ]] | country = [[ইউক্ৰেইন]] | length = {{convert|41.7|m|abbr=on}} | width = {{convert|54.6|m|abbr=on}} | dedication = পবিত্ৰ প্ৰজ্ঞা (হাগিয়া ছফিয়া) | heritage_designation = | years_built = ১১ শতিকা | style = বাইজেণ্টাইন স্থাপত্য,<br /> ইউক্ৰেনীয় বাৰোক | website = {{URL|https://sofiia-kyivska.ua/}} | embedded = {{Infobox UNESCO World Heritage Site | official_name = Saint-Sophia Cathedral | part_of = কিয়েভ: চেইণ্ট ছফিয়া কেথেড্ৰেল আৰু প্ৰাসংগিক মঠ ভৱনসমূহ, [[কিয়েভ পেচাৰ্স্ক লাভ্ৰা]] | location = | criteria = i, ii, iii, iv | ID = 527 | year = 1990 | danger = ২০২৩ | child = yes }} {{Infobox historic site | embed = yes | designation1 = | designation1_offname = {{Lang|uk|Софійський собор}} (''চেইণ্ট ছফিয়া কেথেড্ৰেল'') | designation1_number = 260072/1-Н | designation1_type = স্থাপত্য, ইতিহাস, স্মাৰক কলা }} }} '''চেইণ্ট ছফিয়া কেথেড্ৰেল''' ({{lang-en|Saint Sophia Cathedral, Kyiv}}, {{langx|uk|Софійський собор|Sofiiskyi sobor}} বা {{lang|uk|Софія Київська}}, ''Sofiia Kyivska'') হৈছে [[ইউক্ৰেইন]]ৰ [[কিয়েভ]]ত অৱস্থিত কিয়েভান ৰুছৰ এক স্থাপত্য স্মাৰক। এই প্ৰাক্তন কেথেড্ৰেলখন চহৰখনৰ আটাইতকৈ বিখ্যাত কৃতিচিহ্নসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম। ই কিয়েভ কেভ মনেষ্ট্ৰী কমপ্লেক্সৰ সৈতে বিশ্ব ঐতিহ্যৰ তালিকাত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱা ইউক্ৰেইনৰ প্ৰথমটো ঐতিহ্যবাহী স্থান আছিল। ২০১৩ চনৰ জুন মাহত [[ইউনেস্ক’]]ৰ বিশ্ব ঐতিহ্য সমিতিয়ে কিয়েভ পেচাৰ্স্ক লাভ্ৰা, চেইণ্ট ছফিয়া কেথেড্ৰেল আৰু ইয়াৰ সৈতে জড়িত মঠৰ ভৱনসমূহ বিশ্ব ঐতিহ্যৰ তালিকাত বাহাল ৰখাৰ সিদ্ধান্ত লয়। ইয়াৰ মূল ভৱনটোৰ উপৰিও এই কেথেড্ৰেল কমপ্লেক্সত এটা [[ছেইণ্ট ছফিয়া কেথেড্ৰেলৰ ঘণ্টা স্তম্ভ|ঘণ্টা স্তম্ভ]] আৰু মেট্ৰ’পলিটানৰ বাসগৃহৰ দৰে সহযোগী গাঁথনি অন্তৰ্ভুক্ত হৈ আছে। ২০১১ চনত এই ঐতিহাসিক স্থানটোক ইউক্ৰেইনৰ আঞ্চলিক উন্নয়ন মন্ত্ৰালয়ৰ এক্তিয়াৰৰ পৰা ইউক্ৰেইনৰ সংস্কৃতি আৰু তথ্য নীতি মন্ত্ৰালয়লৈ হস্তান্তৰ কৰা হয়। এই সিদ্ধান্তৰ এটা প্ৰধান কাৰণ আছিল যে চেইণ্ট ছফিয়া কেথেড্ৰেল আৰু কিয়েভ পেচাৰ্স্ক লাভ্ৰা দুয়োটাকে ইউনেস্ক’ই এক গোট হিচাপে স্বীকৃতি দিছিল, কিন্তু ইউক্ৰেইনত এই দুয়োটা স্থান বেলেগ বেলেগ চৰকাৰী বিভাগৰ অধীনত আছিল। বৰ্তমান এই কেথেড্ৰেলখন এখন সংগ্ৰহালয় হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। এই কেথেড্ৰেল কমপ্লেক্সটো হৈছে "ছফিয়া অব কিয়েভ" নামৰ ৰাষ্ট্ৰীয় সংৰক্ষিত অঞ্চলৰ মূল অংশ তথা সংগ্ৰহালয়। এই চৰকাৰী প্ৰতিষ্ঠানটোৱে কেথেড্ৰেল কমপ্লেক্সৰ লগতে দেশৰ আন চাৰিটা ঐতিহাসিক কৃতিচিহ্নৰ সংৰক্ষণৰ দায়িত্ব পালন কৰে। 9iym837o0gy6wgvpbl7dvt6ebydgfbm 10 138772 627475 2026-08-15T09:52:25Z AjayDas 12623 নতুন পৃষ্ঠা: {{#invoke:Type in location|main|Church|{{Comma separated entries|{{{location|}}}|{{{country|}}}}}}}{{infobox | child = {{lc:{{{embed|}}}}} | bodyclass = vcard | abovestyle = color:{{Infobox church/font color|denom={{{denomination|}}}}}; background-color:#{{Infobox church/denomination|denom={{{denomination|}}}}} | headerstyle = color:{{Infobox church/font color|denom={{{denomination|}}}}}; background-color:#{{Infobox church/denomination|denom={{{denomination... 627475 wikitext text/x-wiki {{#invoke:Type in location|main|Church|{{Comma separated entries|{{{location|}}}|{{{country|}}}}}}}{{infobox | child = {{lc:{{{embed|}}}}} | bodyclass = vcard | abovestyle = color:{{Infobox church/font color|denom={{{denomination|}}}}}; background-color:#{{Infobox church/denomination|denom={{{denomination|}}}}} | headerstyle = color:{{Infobox church/font color|denom={{{denomination|}}}}}; background-color:#{{Infobox church/denomination|denom={{{denomination|}}}}} | subheaderstyle = font-weight:bold | autoheaders = yes | above = {{if empty|{{{name|}}}|{{PAGENAMEBASE}}}} | aboveclass = fn org | subheader1 = {{{full_name|}}} | subheader2 = {{{other_name|}}} | subheader3 = {{#if:{{{native_name|}}}|<div class="nickname" {{#if:{{{native_name_lang|}}}|lang="{{{native_name_lang}}}"}}>{{{native_name}}}</div>}} | subheader1class = nickname | subheader2class = nickname | image = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image|}}}|size={{{image_size|}}}|upright={{{image_upright|}}}|alt={{{alt|}}}}} | caption = {{{caption|}}} | imagestyle = {{#if:{{{pushpin_map|}}}||border-bottom:1px #aaa solid}} | image2 = {{#invoke:Location map|infobox_pushpin_map | pushpin_label = {{if empty|{{{pushpin_label|}}}|{{{name|}}}|{{PAGENAMEBASE}}}} | default_width = 250 }} | image3 = {{#invoke:Infobox mapframe |autoWithCaption |onByDefault={{#if:{{{pushpin_map|}}}|no|yes}} |mapframe-type=landmark |mapframe-marker=religious-christian |mapframe-width=250 |mapframe-frame-width=250 |mapframe-wikidata=yes |mapframe-marker-color = #919090 |mapframe-stroke-color = #525252 |mapframe-stroke-width = 3 |mapframe-shape-fill = #dbdbdb |mapframe-caption = {{if empty|{{{name|}}}|{{PAGENAMEBASE}}}} }} | data1 = {{#if:{{{coordinates|}}} |{{#invoke:Coordinates|coordinsert|{{{coordinates}}}|type:landmark|{{#if:{{{country|}}}|region:{{Country abbreviation|{{Delink|{{{country}}}}}}}}}}} |}} | label2 = {{longitem|[[অৰ্ডনেন্স ছাৰ্ভে ৰাষ্ট্ৰীয় গ্ৰিড|অৰ্ডনেন্স ছাৰ্ভে ৰাষ্ট্ৰীয় গ্ৰিড]]}} | data2 = {{#if: {{{osgraw|}}}|{{Ordnance Survey coordinates|{{{osgraw}}}|{{{osgraw}}}|<!-- -->name={{if empty|{{{name|}}}|{{PAGENAMEBASE}}}}|direct=1}}}} | label3 = অৱস্থান | class3 = label | data3 = {{{location|}}} | label4 = ঠিকনা | class4 = street-address | data4 = {{{address|}}} | label5 = দেশ | class5 = category | data5 = {{{country|}}} | label6 = ভাষা{{pluralize from text|{{{languages|}}}|likely=(s)|plural=s}} | class6 = language(s) | data6 = {{{languages|}}} | label7 = [[খ্ৰীষ্টীয় ধৰ্মপন্থা|খ্ৰীষ্টীয় ধৰ্মপন্থা]] | class7 = category | data7 = {{{denomination|}}} | label8 = {{longitem|পূৰ্বৰ ধৰ্মপন্থা}} | data8 = {{{previous_denomination|}}} | label9 = {{longitem|[[স্বায়ত্তশাসিত গীৰ্জা|স্বায়ত্তশাসিত গীৰ্জা]]}} | data9 = {{{sui_iuris_church|}}} | label10 = [[খ্ৰীষ্টীয় পৰম্পৰা|পৰম্পৰা]] | class10 = category | data10 = {{{tradition|}}} | label11 = {{longitem|{{#if:{{{religious_order|}}}|[[খ্ৰীষ্টীয় ধৰ্মীয় সংঘ|ধৰ্মীয় সংঘ]]|[[ধৰ্মীয় প্ৰতিষ্ঠান|ধৰ্মীয় প্ৰতিষ্ঠান]]}}}} | class11 = category | data11 = {{if empty|{{{religious_order|}}}|{{{religious_institute|}}}}} | label12 = [[গীৰ্জাৰ মতবাদ|গীৰ্জাৰ মতবাদ]] | class12 = category | data12 = {{{churchmanship|}}} | label13 = ৱেবছাইট | data13 = {{{website|}}} <!--ইতিহাস--> | header14 = ইতিহাস | label15 = {{longitem|পূৰ্বৰ নাম{{pluralize from text|{{if empty|{{{former_name|}}}|{{{former_names|}}}}}|likely=(s)|plural=s}}}} | class15 = nickname | data15 = {{if empty|{{{former_name|}}}|{{{former_names|}}}}} | label16 = মৰ্যাদা | rowclass16 = note | class16 = category | data16 = {{{status|}}} | label17 = প্ৰতিষ্ঠা | data17 = {{{founded|}}} | label18 = প্ৰতিষ্ঠাপক{{pluralize from text|{{{founder|}}}|likely=(s)|plural=s}} | data18 = {{{founder|}}} | label19 = [[গীৰ্জা উৎসৰ্গ|উৎসৰ্গ]] | data19 = {{{dedication|}}} | label20 = উৎসৰ্গ কৰা হয় | data20 = {{{dedicated|}}} | label21 = {{longitem|পূৰ্বৰ উৎসৰ্গ}} | data21 = {{{early_dedication|}}} | label22 = {{longitem|অন্য উৎসৰ্গ}} | data22 = {{{other_dedication|}}} | label23 = [[পৱিত্ৰকৰণ|পৱিত্ৰ কৰা হয়]] | data23 = {{{consecrated|}}} | label24 = ঘটনা | data24 = {{{events|}}} <!--স্থাপত্য--> | header25 = স্থাপত্য | label26 = {{longitem|কাৰ্যকৰী অৱস্থা}} | class26 = category | data26 = {{{functional_status|}}} | label27 = {{longitem|ঐতিহ্যৰ স্বীকৃতি}} | class27 = category | data27 = {{{heritage_designation|}}} | label28 = স্বীকৃতিৰ তাৰিখ | data28 = {{{designated|}}} | label29 = {{longitem|পূৰ্বৰ কেথেড্ৰেলসমূহ}} | data29 = {{{previous_cathedrals|}}} | label30 = স্থপতি{{pluralize from text|{{{architect|}}}|likely=(s)|plural=s}} | rowclass30 = note | data30 = {{{architect|}}} | label31 = {{longitem|স্থাপত্যৰ ধৰণ}} | class31 = category | data31 = {{{architectural_type|}}} | label32 = [[পবিত্ৰ স্থাপত্য|শৈলী]] | class32 = category | data32 = {{{style|}}} | label33 = {{longitem|নিৰ্মাণৰ বছৰসমূহ}} | data33 = {{{years_built|}}} | label34 = নিৰ্মাণ আৰম্ভ | data34 = {{{groundbreaking|}}} | label35 = সম্পূৰ্ণ | data35 = {{{completed|}}} | label36 = {{longitem|নিৰ্মাণ ব্যয়}} | data36 = {{{construction_cost|}}} | label37 = বন্ধ | data37 = {{{closed|}}} | label38 = ধ্বংস কৰা হয় | data38 = {{{demolished|}}} <!--বিৱৰণ--> | header39 = বিৱৰণ | label40 = ধাৰণক্ষমতা | data40 = {{{capacity|}}} | label41 = দৈৰ্ঘ্য | data41 = {{{length|}}} | label42 = প্ৰস্থ | data42 = {{{width|}}} | label43 = উচ্চতা | data43 = {{{height|}}} | label44 = নিৰ্মাণ সামগ্ৰী | data44 = {{{materials|}}} <!--প্ৰশাসন--> | header45 = প্ৰশাসন | label46 = বিভাগ | data46 = {{{division|}}} | label47 = জিলা | data47 = {{{district|}}} | label48 = [[গীৰ্জা প্ৰদেশ|প্ৰদেশ]] | data48 = {{{province|}}} | label49 = [[ধৰ্মীয় মহানগৰ|মহানগৰ]] | data49 = {{{metropolis|}}} | label50 = [[ডায়'চিছ|আৰ্চডায়'চিছ]] | data50 = {{{archdiocese|}}} | label51 = [[ডায়'চিছ]] | data51 = {{{diocese|}}} | label52 = [[আৰ্চডিকন|আৰ্চডিকনৰি]] | data52 = {{{archdeaconry|}}} | label53 = [[ডিনাৰী|ডিনাৰী]] | data53 = {{{deanery|}}} | label54 = [[বেনিফিচ|বেনিফিচ]] | data54 = {{{benefice|}}} | label55 = [[পেৰিছ|পেৰিছ]] | rowclass55 = note | data55 = {{{parish|}}} <!--ধৰ্মযাজক--> | header56 = ধৰ্মযাজক | label57 = [[আৰ্চবিশ্বপ|আৰ্চবিশ্বপ]] | class57 = agent | data57 = {{{archbishop|}}} | label58 = [[বিশ্বপ|বিশ্বপ{{pluralize from text|{{{bishop|}}}|likely=(s)|plural=s}}]] | class58 = agent | data58 = {{{bishop|}}} | label59 = [[এবট|এবট]] | class59 = agent | data59 = {{{abbot|}}} | label60 = [[ধৰ্মীয় ৰেক্টৰ|ৰেক্টৰ]] | class60 = agent | data60 = {{{rector|}}} | label61 = [[ভিকাৰ|ভিকাৰ{{pluralize from text|{{{vicar|}}}|likely=(s)|plural=s}}]] | class61 = agent | data61 = {{{vicar|}}} | label62 = [[খ্ৰীষ্টীয় ডিন|ডিন]] | class62 = agent | data62 = {{{dean|}}} | label63 = [[ছাকচেণ্টৰ|ছাকচেণ্টৰ]] | class63 = agent | data63 = {{{succentor|}}} | label64 = [[পুৰোহিত|পুৰোহিত{{pluralize from text|{{{priest|}}}|likely=(s)|plural=s}}]] | class64 = agent | data64 = {{{priest|}}} | label65 = [[পাষ্টৰ|পাষ্টৰ{{pluralize from text|{{{pastor|}}}|likely=(s)|plural=s}}]] | class65 = agent | data65 = {{{pastor|}}} <!--খালী--> | header66 = *BLANK* | data67 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{logo|}}}|size={{{logo_size|}}}|sizedefault = 100px | link{{#if:{{{logo_link|}}}||_IGNORE}} ={{{logo_link|}}} | alt={{{logo_alt|}}}}} | data68 = {{{embedded|}}} | data69 = {{{module|}}} }}{{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown={{main other|[[গীৰ্জাৰ তথ্যছকত অজ্ঞাত পেৰামিটাৰ থকা পৃষ্ঠা|*VALUE*{{PAGENAME}}]]}}|preview=Page using [[Template:Infobox church]] with unknown parameter "*VALUE*"|ignoreblank=y|mapframe_args=y|pushpin_map_args=y| abbot | address | alt | archbishop | archdeaconry | archdiocese | architect | architectural_type | benefice | bishop | capacity | caption | churchmanship | closed | completed | consecrated | construction_cost | coordinates | country | dean | deanery | dedicated | dedication | demolished | denomination | designated | diocese | district | division | early_dedication | embed | embedded | events | former_name | former_names | founded | founder | full_name | functional_status | groundbreaking | height | heritage_designation | image | image_size | image_upright | languages | length | location | logo | logo_alt | logo_link | logo_size | materials | metropolis | module | name | native_name | native_name_lang | osgraw | other_dedication | other_name | parish | pastor | previous_cathedrals | previous_denomination | priest | province | rector | religious_institute | religious_order | status | style | succentor | sui_iuris_church | tradition | vicar | website | width | years_built }}{{#invoke:Check for conflicting parameters|check | template = [[Infobox church]] | cat = {{main other|Category:Pages using infobox church with conflicting parameters}} | religious_order; religious_institute | former_name; former_names }}<noinclude> {{documentation}}</noinclude> 8fxhj9zck4b5xz1a2cd4ci4lg5dincx 828 138773 627476 2026-08-15T09:54:58Z AjayDas 12623 নতুন পৃষ্ঠা: local p = {} local plaintext = require("Module:Plain text")._main local language = mw.language.getContentLanguage() --Cleanup/format location for use in short descriptions function p.prepareLoc (frame) return p._prepareLoc (frame.args[1]) end function p._prepareLoc (text) text = plaintext(text) text = text..',' --comma at the end makes things convenient text = mw.ustring.gsub(text,'%b()', ', ') --remove things in brackets as extraneous information tex... 627476 Scribunto text/plain local p = {} local plaintext = require("Module:Plain text")._main local language = mw.language.getContentLanguage() --Cleanup/format location for use in short descriptions function p.prepareLoc (frame) return p._prepareLoc (frame.args[1]) end function p._prepareLoc (text) text = plaintext(text) text = text..',' --comma at the end makes things convenient text = mw.ustring.gsub(text,'%b()', ', ') --remove things in brackets as extraneous information text = mw.ustring.gsub(text,'[^%s,]*%d[^%s,]*', '') --remove things with digits as generally being unnecessary postal codes/road numbers etc text = mw.ustring.gsub(text,'(,%s-),', '%1') --fix possible blank separated commas from previous cleanup text = mw.ustring.gsub(text,'%s%s', ' ') --fix possible extra spaces from previous cleanup text = mw.ustring.gsub(text,'^[%s,]*', '') --trim commas and spaces from beginning text = mw.ustring.gsub(text,'[%s,]*$', '') --trim commas and spaces from end return text end --Gets general location from more specific one for short descriptions --i.e if a location is specified to be "P. Sherman 42 Wallaby Way Sydney, Australia", return "Sydney, Australia" --splits by commas and returns last two entries function p.generalLoc (frame) return p._generalLoc (frame.args[1]) end function p._generalLoc (loc) loc = p._prepareLoc(loc) local split = {} local num = 0 loc = loc..',' --comma at the end for convenient splitting with gmatch for k in mw.ustring.gmatch(loc,'([^,]*),') do --split by commas table.insert(split, k) num = num + 1 end if num == 1 then --if only comma was the one at the end return the whole thing return split[1] else return split[num-1]..','..split[num] --return last two entries separated by commas end end --validate type parameter function p.validateTyp (typ, args) args = args or {} local checkpatterns = args['check-patterns'] local invalidadd = args.invalidadd if checkpatterns then for k in mw.ustring.gmatch(checkpatterns..';','([^;]*);') do --split checkpatterns by ;, check if one of the patterns is in type if mw.ustring.match(mw.ustring.lower(typ),k) then return typ end end if invalidadd then --if invalid, add to make it valid return typ..' '..invalidadd end else return typ end end function p._generateDesc (args) local cleanupLoc = require('Module:Settlement short description').cleanupLoc local typ = args[1] or "" typ = plaintext(args[1]) or "" if #typ == 0 then return end -- bail out if type is empty local sep = ((args.sep == 'no') and '') or args.sep or ' in ' --if args.sep set to no, nothing between typ and loc, if it has other value put that local loc = args[2] or "" local func if args['full-loc'] then func = '_prepareLoc' else func = '_generalLoc' end loc = p[func](loc) or "" loc = cleanupLoc(loc) or "" loc = mw.text.trim(loc) loc = loc and #loc > 0 and sep..loc or "" typ = p.validateTyp (typ, args) return typ and language:ucfirst(typ..loc) end function p.generateDesc(frame) local args = require('Module:Arguments').getArgs(frame) return p._generateDesc(args) or "" end --Display short description using {{short description}} function p.shortdesc(text, frame) frame = frame or mw.getCurrentFrame() return frame:expandTemplate{title = 'Short description', args = {text, 'noreplace'}} end function p._main(args, frame) frame = frame or mw.getCurrentFrame() local desc = p._generateDesc(args) return desc and p.shortdesc(desc, frame) end --generates type in location function p.main(frame) local args = require('Module:Arguments').getArgs (frame, {frameOnly = true}) return p._main(args, frame) or "" end return p 6iht21q45jbptsbuduln8bs0tja9bfr 0 138774 627480 2026-08-15T10:00:52Z AjayDas 12623 পৃষ্ঠা [[কিয়েভৰ ছেইণ্ট ছফিয়া কেথেড্ৰেল]]ৰ পৰা [[চেইণ্ট ছফিয়া কেথেড্ৰেল, কিয়েভ]]লৈ AjayDasয়ে স্থানান্তৰ কৰিলে 627480 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[চেইণ্ট ছফিয়া কেথেড্ৰেল, কিয়েভ]] f4br2xfds18b1phjdnmpru8va0ayg2s 0 138775 627497 2026-08-15T11:04:26Z নৰুনা বৰুৱা 44897 নতুন পৃষ্ঠা: {{Infobox building | name = লভিভৰ পুৰণি চহৰ | native_name = Старе місто Львова | native_name_lang = <!-- images --> | logo = | logo_size = | logo_caption = | image = Lwów - Widok z wieży ratuszowej 01.jpg | image_size = | image_caption = View from the [[Lviv Town Hall|Town Hall]], with Ma... 627497 wikitext text/x-wiki {{Infobox building | name = লভিভৰ পুৰণি চহৰ | native_name = Старе місто Львова | native_name_lang = <!-- images --> | logo = | logo_size = | logo_caption = | image = Lwów - Widok z wieży ratuszowej 01.jpg | image_size = | image_caption = View from the [[Lviv Town Hall|Town Hall]], with [[Market Square (Lviv)|Market Square]] in the foreground, [[Dominican Church, Lviv|Dominican Church]] in the background on the left and [[Dormition Church, Lviv|ensemble of the Assumption Church]] on the right. <!-- map --> | pushpin_map = | pushpin_relief = | image_map = | map_caption = <!-- location --> | location = Lviv Oblast | address = [[Halytskyi District, Lviv|Halytskyi District]] | location_city = Lviv | location_country = ইউক্ৰেইন | coordinates = {{coord|49|50|30|N|24|01|55|E|display=inline,title}} <!-- stats --> | former_names = | alternate_names = | etymology = | status = | cancelled = | topped_out = | building_type = National Historic-Architectural Reserve | architectural_style = | material = | classification = | altitude = | namesake = | groundbreaking_date = | construction_start_date = | construction_stop_date = | est_completion = | completion_date = | opened_date = National Reserve | inauguration_date = | closing_date = | demolished_date = | destruction_date = | cost = | ren_cost = | client = | owner = | affiliation = | height = | architectural = | structural_system = | size = | floor_count = | floor_area = | elevator_count = | grounds_area = | architect = | architecture_firm = | developer = | engineer = | known_for = | website = | embed = | embedded = {{Infobox UNESCO World Heritage Site | official_name = [[Lviv|L'viv]] – the Ensemble of the Historic Centre | location = <!-- optional --> | criteria = ii, v | ID = 865 | year = 1998 | danger = 2023 | child = yes }} | references = | footnotes = }} '''লভিভৰ পুৰণি চহৰ ({{lang-en|Lviv's Old Town}}) '''হৈছে ইউক্ৰেইনৰ লভিভ অব্লাষ্ট (প্ৰদেশ)ত অৱস্থিত লভিভ চহৰৰ ঐতিহাসিক কেন্দ্ৰ। ১৯৭৫ চনত ইয়াক ৰাজ্যিক ঐতিহাসিক-স্থাপত্য সংৰক্ষিত এলেকা হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হয়।<ref>{{in lang|uk}} [http://zakon.rada.gov.ua/cgi-bin/laws/main.cgi?nreg=297-75-%EF Declaration of Cabinet of Ministers of Ukrainian SSR in creation of the State Historic-Architectural Sanctuary in city of Lviv (official document)]</ref> ==ইউনেস্কো== Since 1998, the [[United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization|United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization (UNESCO)]] has listed Lviv's 300 acre historic center as part of "World Heritage". On 5 December 1998, during the 22nd Session of the [[World Heritage Committee]] in [[Kyoto]] ([[Japan]]), Lviv was added to the UNESCO World Heritage List. UNESCO gave the following statement<ref>{{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/list/865 |title=L'viv – the Ensemble of the Historic Centre |publisher=[[UNESCO]] |work=[[World Heritage Site]] |date=5 December 1998 |access-date=30 October 2006 }}</ref> explaining its selection: {{quote|Criterion ii: In its urban fabric and its architecture, Lviv is an outstanding example of the fusion of the architectural and artistic traditions of eastern Europe with those of Italy and Germany.}} {{quote|Criterion v: The political and commercial role of Lviv attracted to it a number of ethnic groups with different cultural and religious traditions, who established separate yet interdependent communities within the city, evidence for which is still discernible in the modern townscape.}} The territory of the Lviv Historic Centre Ensemble covers {{convert|120|ha}} of the Rus' and Medieval part of the city, as well as the territory of the [[St. George's Cathedral, Lviv|St. George's Cathedral]] on St. George's Hill. The buffer area of the Historic Centre, which is defined by the historic area bounds, is approximately {{convert|3,000|ha}}.<ref>{{cite web |title=Lviv in UNESCO |url=http://www.lviv.ua/en/page4417.html |website=www.lviv.ua |access-date=21 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090307223745/http://www.lviv.ua/en/page4417.html |archive-date=7 March 2009}}</ref> ==উল্লেখযোগ্য ঐতিহাসিক স্থাপত্যসমূহ== [[File:Cables Lviv.jpg|thumbnail|বাটপথ]] [[File:Lwów - Cerkiew Uspieńska.jpg|right|thumb|ডৰমিশ্যন গীৰ্জাৰ স্থাপত্য-সমষ্টিৰ ওপৰত প্ৰায় ৪০০ বছৰ পুৰণি কৰ্ণিয়াক্ট টাৱাৰ টোৱে প্ৰধান্য বিস্তাৰ কৰিছে।]] [[File:Лвов Галиција.jpg|thumb|মাৰ্কেট স্কোয়াৰ]] ৰাস্তা-ঘাট: ডৰমিশ্যন গীৰ্জা-সমষ্টিৰ ওপৰত প্ৰায় ৪০০ বছৰ পুৰণি কৰ্ণিয়াক্ট টাৱাৰে প্ৰাধান্য বিস্তাৰ কৰিছে। ইয়াৰ লগতে মাৰ্কেট স্কোৱেৰ উল্লেখযোগ্য। তালিকাভুক্ত তিনিটা প্ৰধান অঞ্চলৰ উপৰি পুৰণি চহৰখনৰ ভিতৰত আন প্ৰায় ২,০০৭টা ঐতিহাসিক স্থাপত্য আৰু স্মাৰক আছে। ইয়াৰে ২১৪টা ৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ৰ ঐতিহাসিক স্মাৰক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। '''পিডজামচে (উপ-দুৰ্গ)''' *হাই কেছল আৰু পিডজামচে অঞ্চল ; চহৰখনৰ মূল কেন্দ্ৰ; ইয়াত পুৰণি মাৰ্কেট স্কোৱেৰ অৱস্থিত। *ছেইণ্ট নিকোলাছ গীৰ্জা ; হালিচিনা (ৰুথেনিয়ান) ৰজাসকলৰ পৰিয়ালৰ গীৰ্জা। *ছেইণ্ট পাৰাস্কেভা-প্ৰাক্সেদিয়া গীৰ্জা ;ইয়াত ফেডৰ ছেংকোভিচে নিৰ্মাণ কৰা ১৭৪০ চনৰ ইনকোনোষ্টাছিছ আছে। *ছেইণ্ট অনুফ্ৰিয়াছ গীৰ্জা আৰু বেচিলিয়ান মঠ ; ইয়াত লাজাৰ পাছলাভস্কি আৰু মোডেষ্ট ছোছেনকোৰ শিল্পকৰ্ম আছে। *ছেইণ্ট জন দ্য বেপ্টিষ্ট গীৰ্জা ;বৰ্তমান লভিভ প্ৰাচীন সামগ্ৰীৰ সংগ্ৰহালয়। এই গীৰ্জাখন ৰজা লিঅ'ৰ হাংগেৰীয় পত্নী কনষ্টান্সৰ নামত উৎসৰ্গিত আছিল। কনষ্টান্স আছিল ৰজা বেলা চতুৰ্থৰ কন্যা। *ছাৰ্বীয়ে মেৰী গীৰ্জা ;বৰ্তমান আৱাৰ লেডী অৱ পাৰ্পেচুৱেল হেল্প গীৰ্জা; চহৰখনৰ জাৰ্মান উপনিৱেশীসকলৰ গীৰ্জা আছিল। '''চেৰেডমিস্তিয়া (মধ্য চহৰ)''' *ৰিনক (মাৰ্কেট) স্কোৱেৰৰ স্থাপত্য-সমষ্টি ; ইয়াৰ কেন্দ্ৰত লভিভ ৰাথাউছ আৰু চৌহদত থকা ঐতিহাসিক বাসগৃহসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত। *ডৰমিশ্যন গীৰ্জাৰ স্থাপত্য-সমষ্টি; গীৰ্জাটোৰ লগতে থ্ৰী প্ৰিলেটছ চেপেল আৰু কৰ্ণিয়াক্ট টাৱাৰ অন্তৰ্ভুক্ত। *আৰ্মেনিয়ান গীৰ্জাৰ স্থাপত্য-সমষ্টি ; গীৰ্জাটোৰ লগতে ঘণ্টাঘৰ, ছেইণ্ট ক্ৰিষ্টোফাৰৰ মূৰ্তিযুক্ত স্তম্ভ, প্ৰাক্তন আৰ্মেনিয়ান বেংকৰ ভৱন, আৰ্মেনিয়ান আৰ্চবিশপসকলৰ ৰাজপ্ৰাসাদ আৰু বেনেডিক্টাইন আৰ্মেনিয়ান নানাৰী অন্তৰ্ভুক্ত। *লেটিন মেট্ৰ'পলিটান কেথেড্ৰেলৰ স্থাপত্য-সমষ্টি ; ছেইণ্ট মেৰী কেথেড্ৰেলৰ লগতে বইম চেপেল আৰু কাম্পিয়ান্স চেপেল আছে। *বাৰ্নাৰ্ডাইন মঠৰ স্থাপত্য-সমষ্টি বৰ্তমান ছেইণ্ট এণ্ড্ৰিউ গীৰ্জা; ইয়াত কেথেড্ৰেল, মঠ, ঘণ্টাঘৰ, ৰটাণ্ডা, অলংকাৰিক স্তম্ভ আৰু প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰ অন্তৰ্ভুক্ত। *জেচুইট কেথেড্ৰেল আৰু কলেজিয়ামৰ স্থাপত্য-সমষ্টি। *ডমিনিকান গীৰ্জাৰ স্থাপত্য-সমষ্টি ; বৰ্তমান পবিত্ৰ ইউকাৰিষ্টৰ গীৰ্জা; গীৰ্জাখনৰ লগতে মঠ আৰু ঘণ্টাঘৰ আছে। *লভিভ অপেৰা আৰু বেলেট থিয়েটাৰ। *চহৰৰ দুৰ্গ-প্ৰতিৰক্ষা ব্যৱস্থা; ইয়াৰ ভিতৰত চিটি আৰ্চেনেল, গানপাউডাৰ টাৱাৰ, টাৰ্নাৰ্ছ আৰু ৰোপমেকাৰ্ছ টাৱাৰ, ৰয়েল আৰ্চেনেল আৰু নিম্ন প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰৰ এটা বাষ্টিয়ন আছে। *“ড্নিষ্টাৰ ” বীমা কোম্পানীৰ ভৱন। '''ছেইণ্ট ইউৰা (ছেইণ্ট জৰ্জ) ড্ৰেগন-যোদ্ধা গীৰ্জা''' *ছেইণ্ট জৰ্জ কেথেড্ৰেল , কেথেড্ৰেলখনৰ লগতে মেট্ৰ'পলিটানৰ ৰাজপ্ৰাসাদ, অধ্যায়-সদস্যসকলৰ বাসগৃহ, ঘণ্টাঘৰ আৰু দুটা দুৱাৰ—মাৰ্কেটছ গেট আৰু চিটিজ গেটসহ বেৰ অন্তৰ্ভুক্ত। '''বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰৰ অন্তৰ্ভুক্ত নোহোৱা পুৰণি চহৰৰ উল্লেখযোগ্য স্থাপত্য''' *বেয়াৰফুট কাৰ্মেলাইটসকলৰ গীৰ্জা । বৰ্তমান ছেইণ্ট মাইকেল গীৰ্জা। *বেয়াৰফুট কাৰ্মেলাইটসকলৰ গীৰ্জা আৰু নানাৰী — বৰ্তমান পিউৰিফিকেশ্যন গীৰ্জা। *পুওৰ ক্লেয়াৰসকলৰ গীৰ্জা । বৰ্তমান পবিত্ৰ বেৰক ভাস্কৰ্যৰ সংগ্ৰহালয়। *ছেইণ্ট মাৰ্টিন গীৰ্জা । বৰ্তমান বেপ্টিষ্ট গীৰ্জা। *ট্ৰেন্সফিগাৰেশ্যন গীৰ্জা। *ছেইণ্ট কাচিমিৰ গীৰ্জা। *ছেইণ্টছ ওল্হা আৰু এলিজাবেথ গীৰ্জা। *পোটস্কি ৰাজপ্ৰাসাদ । বৰ্তমান বৰিছ ভোজনিটস্কি লভিভ ৰাষ্ট্ৰীয় শিল্পকলা গেলাৰী। *কমোডিটি ষ্টক এক্সচেঞ্জ। ==চিত্ৰসমূহ== <gallery mode="packed" heights="175"> File:Panoramic view of Lviv center.jpg|Panoramic view of the Old Town with the towers of the Latin Cathedral, Town Hall, Bernardine, Dominican and Assumption (Dormition) churches (left to right) File:Площа Ринок у травні.jpg|Market Square File:WLM - 2020 - Вірменський кафедральний собор - 01.jpg|Armenian Cathedral File:2019.08.25.1442.04. Львів пл.Соборна Церква св.Андрія.jpg|Bernardine Church File:Латинський кафедральний собор (Львів) 18.jpg|Latin Cathedral File:Каплиця Боїмів. Львів. Рання весна.JPG|Boim Chapel File:Каплиця Кампіанів Катедральна 1 Львів Марія Павлюк.jpg|Kampian Chapel File:Церква Успіння Пресвятої Богородиці-4, Львів.jpg|Church of the Assumption File:Львовский трамвай - линия.jpg|Tram in an Old Town street File:2014K6546 - Львів.jpg|Saint George's Cathedral File:Центр Львова 2.jpg|View of the Old Town from Freedom Avenue File:13 Prospekt Svobody, Lviv (03).jpg|Grand Hotel </gallery> ==তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * {{in lang|uk}} [http://www.history.org.ua/?l=EHU&verbvar=Lv%B3vsky_arkh%B3tekturny_zapov%B3dnyk&abcvar=15&bbcvar=33 Description at the website of the Institute of History of the NANU] * [http://zik.com.ua/ua/news/2010/05/17/228905 Mayor of Lviv Sadovy wants the sanctuary to be discontinued (ZIK May 17, 2010)] * [https://web.archive.org/web/20110912024124/http://www.centre7.org.ua/book/export/html/1428 The city council is unaware of the sanctuary (ZIK February 1, 2011)] * [http://www.sciencebooks-database.info/content/%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D0%B9-%D1%96%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%BE-%D0%B0%D1%80%D1%85%D1%96%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%83%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%B9-%D0%B7%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D1%96%D0%B4%D0%BD%D0%B8%D0%BA-%D1%83-%D0%BB%D1%8C%D0%B2%D0%BE%D0%B2%D1%96 Information on a book about the sanctuary published in 1979] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220930000115/http://www.sciencebooks-database.info/content/%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D0%B9-%D1%96%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%BE-%D0%B0%D1%80%D1%85%D1%96%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%83%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%B9-%D0%B7%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D1%96%D0%B4%D0%BD%D0%B8%D0%BA-%D1%83-%D0%BB%D1%8C%D0%B2%D0%BE%D0%B2%D1%96 |date=2022-09-30 }} * [https://whc.unesco.org/uploads/nominations/865bis.pdf Description of the World Heritage site] 9fp4k6r80zngvgt15kip9jtzd16r1wy 627500 627497 2026-08-15T11:13:33Z নৰুনা বৰুৱা 44897 /* ইউনেস্কো */ 627500 wikitext text/x-wiki {{Infobox building | name = লভিভৰ পুৰণি চহৰ | native_name = Старе місто Львова | native_name_lang = <!-- images --> | logo = | logo_size = | logo_caption = | image = Lwów - Widok z wieży ratuszowej 01.jpg | image_size = | image_caption = View from the [[Lviv Town Hall|Town Hall]], with [[Market Square (Lviv)|Market Square]] in the foreground, [[Dominican Church, Lviv|Dominican Church]] in the background on the left and [[Dormition Church, Lviv|ensemble of the Assumption Church]] on the right. <!-- map --> | pushpin_map = | pushpin_relief = | image_map = | map_caption = <!-- location --> | location = Lviv Oblast | address = [[Halytskyi District, Lviv|Halytskyi District]] | location_city = Lviv | location_country = ইউক্ৰেইন | coordinates = {{coord|49|50|30|N|24|01|55|E|display=inline,title}} <!-- stats --> | former_names = | alternate_names = | etymology = | status = | cancelled = | topped_out = | building_type = National Historic-Architectural Reserve | architectural_style = | material = | classification = | altitude = | namesake = | groundbreaking_date = | construction_start_date = | construction_stop_date = | est_completion = | completion_date = | opened_date = National Reserve | inauguration_date = | closing_date = | demolished_date = | destruction_date = | cost = | ren_cost = | client = | owner = | affiliation = | height = | architectural = | structural_system = | size = | floor_count = | floor_area = | elevator_count = | grounds_area = | architect = | architecture_firm = | developer = | engineer = | known_for = | website = | embed = | embedded = {{Infobox UNESCO World Heritage Site | official_name = [[Lviv|L'viv]] – the Ensemble of the Historic Centre | location = <!-- optional --> | criteria = ii, v | ID = 865 | year = 1998 | danger = 2023 | child = yes }} | references = | footnotes = }} '''লভিভৰ পুৰণি চহৰ ({{lang-en|Lviv's Old Town}}) '''হৈছে ইউক্ৰেইনৰ লভিভ অব্লাষ্ট (প্ৰদেশ)ত অৱস্থিত লভিভ চহৰৰ ঐতিহাসিক কেন্দ্ৰ। ১৯৭৫ চনত ইয়াক ৰাজ্যিক ঐতিহাসিক-স্থাপত্য সংৰক্ষিত এলেকা হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হয়।<ref>{{in lang|uk}} [http://zakon.rada.gov.ua/cgi-bin/laws/main.cgi?nreg=297-75-%EF Declaration of Cabinet of Ministers of Ukrainian SSR in creation of the State Historic-Architectural Sanctuary in city of Lviv (official document)]</ref> ==ইউনেস্কো== ১৯৯৮ চনৰ পৰা ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ শৈক্ষিক, বৈজ্ঞানিক আৰু সাংস্কৃতিক সংস্থা (UNESCO)-ই লভিভৰ প্ৰায় ৩০০ একৰজোৰা ঐতিহাসিক কেন্দ্ৰটোক বিশ্ব ঐতিহ্যৰ অংশ হিচাপে তালিকাভুক্ত কৰি আহিছে। ১৯৯৮ চনৰ ৫ ডিচেম্বৰত জাপানৰ কিয়োটোত অনুষ্ঠিত বিশ্ব ঐতিহ্য সমিতিৰ ২২তম অধিৱেশনত লভিভক UNESCO-ৰ বিশ্ব ঐতিহ্য তালিকাত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়। ইউনেস্কই লভিভক তালিকাভুক্ত কৰাৰ কাৰণ ব্যাখ্যা কৰি তলত দিয়া বক্তব্য আগবঢ়াইছিল: <ref>{{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/list/865 |title=L'viv – the Ensemble of the Historic Centre |publisher=[[UNESCO]] |work=[[World Heritage Site]] |date=5 December 1998 |access-date=30 October 2006 }}</ref> explaining its selection: {{quote|Criterion ii: In its urban fabric and its architecture, Lviv is an outstanding example of the fusion of the architectural and artistic traditions of eastern Europe with those of Italy and Germany.}} {{quote|Criterion v: The political and commercial role of Lviv attracted to it a number of ethnic groups with different cultural and religious traditions, who established separate yet interdependent communities within the city, evidence for which is still discernible in the modern townscape.}} The territory of the Lviv Historic Centre Ensemble covers {{convert|120|ha}} of the Rus' and Medieval part of the city, as well as the territory of the [[St. George's Cathedral, Lviv|St. George's Cathedral]] on St. George's Hill. The buffer area of the Historic Centre, which is defined by the historic area bounds, is approximately {{convert|3,000|ha}}.<ref>{{cite web |title=Lviv in UNESCO |url=http://www.lviv.ua/en/page4417.html |website=www.lviv.ua |access-date=21 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090307223745/http://www.lviv.ua/en/page4417.html |archive-date=7 March 2009}}</ref> ==উল্লেখযোগ্য ঐতিহাসিক স্থাপত্যসমূহ== [[File:Cables Lviv.jpg|thumbnail|বাটপথ]] [[File:Lwów - Cerkiew Uspieńska.jpg|right|thumb|ডৰমিশ্যন গীৰ্জাৰ স্থাপত্য-সমষ্টিৰ ওপৰত প্ৰায় ৪০০ বছৰ পুৰণি কৰ্ণিয়াক্ট টাৱাৰ টোৱে প্ৰধান্য বিস্তাৰ কৰিছে।]] [[File:Лвов Галиција.jpg|thumb|মাৰ্কেট স্কোয়াৰ]] ৰাস্তা-ঘাট: ডৰমিশ্যন গীৰ্জা-সমষ্টিৰ ওপৰত প্ৰায় ৪০০ বছৰ পুৰণি কৰ্ণিয়াক্ট টাৱাৰে প্ৰাধান্য বিস্তাৰ কৰিছে। ইয়াৰ লগতে মাৰ্কেট স্কোৱেৰ উল্লেখযোগ্য। তালিকাভুক্ত তিনিটা প্ৰধান অঞ্চলৰ উপৰি পুৰণি চহৰখনৰ ভিতৰত আন প্ৰায় ২,০০৭টা ঐতিহাসিক স্থাপত্য আৰু স্মাৰক আছে। ইয়াৰে ২১৪টা ৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ৰ ঐতিহাসিক স্মাৰক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। '''পিডজামচে (উপ-দুৰ্গ)''' *হাই কেছল আৰু পিডজামচে অঞ্চল ; চহৰখনৰ মূল কেন্দ্ৰ; ইয়াত পুৰণি মাৰ্কেট স্কোৱেৰ অৱস্থিত। *ছেইণ্ট নিকোলাছ গীৰ্জা ; হালিচিনা (ৰুথেনিয়ান) ৰজাসকলৰ পৰিয়ালৰ গীৰ্জা। *ছেইণ্ট পাৰাস্কেভা-প্ৰাক্সেদিয়া গীৰ্জা ;ইয়াত ফেডৰ ছেংকোভিচে নিৰ্মাণ কৰা ১৭৪০ চনৰ ইনকোনোষ্টাছিছ আছে। *ছেইণ্ট অনুফ্ৰিয়াছ গীৰ্জা আৰু বেচিলিয়ান মঠ ; ইয়াত লাজাৰ পাছলাভস্কি আৰু মোডেষ্ট ছোছেনকোৰ শিল্পকৰ্ম আছে। *ছেইণ্ট জন দ্য বেপ্টিষ্ট গীৰ্জা ;বৰ্তমান লভিভ প্ৰাচীন সামগ্ৰীৰ সংগ্ৰহালয়। এই গীৰ্জাখন ৰজা লিঅ'ৰ হাংগেৰীয় পত্নী কনষ্টান্সৰ নামত উৎসৰ্গিত আছিল। কনষ্টান্স আছিল ৰজা বেলা চতুৰ্থৰ কন্যা। *ছাৰ্বীয়ে মেৰী গীৰ্জা ;বৰ্তমান আৱাৰ লেডী অৱ পাৰ্পেচুৱেল হেল্প গীৰ্জা; চহৰখনৰ জাৰ্মান উপনিৱেশীসকলৰ গীৰ্জা আছিল। '''চেৰেডমিস্তিয়া (মধ্য চহৰ)''' *ৰিনক (মাৰ্কেট) স্কোৱেৰৰ স্থাপত্য-সমষ্টি ; ইয়াৰ কেন্দ্ৰত লভিভ ৰাথাউছ আৰু চৌহদত থকা ঐতিহাসিক বাসগৃহসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত। *ডৰমিশ্যন গীৰ্জাৰ স্থাপত্য-সমষ্টি; গীৰ্জাটোৰ লগতে থ্ৰী প্ৰিলেটছ চেপেল আৰু কৰ্ণিয়াক্ট টাৱাৰ অন্তৰ্ভুক্ত। *আৰ্মেনিয়ান গীৰ্জাৰ স্থাপত্য-সমষ্টি ; গীৰ্জাটোৰ লগতে ঘণ্টাঘৰ, ছেইণ্ট ক্ৰিষ্টোফাৰৰ মূৰ্তিযুক্ত স্তম্ভ, প্ৰাক্তন আৰ্মেনিয়ান বেংকৰ ভৱন, আৰ্মেনিয়ান আৰ্চবিশপসকলৰ ৰাজপ্ৰাসাদ আৰু বেনেডিক্টাইন আৰ্মেনিয়ান নানাৰী অন্তৰ্ভুক্ত। *লেটিন মেট্ৰ'পলিটান কেথেড্ৰেলৰ স্থাপত্য-সমষ্টি ; ছেইণ্ট মেৰী কেথেড্ৰেলৰ লগতে বইম চেপেল আৰু কাম্পিয়ান্স চেপেল আছে। *বাৰ্নাৰ্ডাইন মঠৰ স্থাপত্য-সমষ্টি বৰ্তমান ছেইণ্ট এণ্ড্ৰিউ গীৰ্জা; ইয়াত কেথেড্ৰেল, মঠ, ঘণ্টাঘৰ, ৰটাণ্ডা, অলংকাৰিক স্তম্ভ আৰু প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰ অন্তৰ্ভুক্ত। *জেচুইট কেথেড্ৰেল আৰু কলেজিয়ামৰ স্থাপত্য-সমষ্টি। *ডমিনিকান গীৰ্জাৰ স্থাপত্য-সমষ্টি ; বৰ্তমান পবিত্ৰ ইউকাৰিষ্টৰ গীৰ্জা; গীৰ্জাখনৰ লগতে মঠ আৰু ঘণ্টাঘৰ আছে। *লভিভ অপেৰা আৰু বেলেট থিয়েটাৰ। *চহৰৰ দুৰ্গ-প্ৰতিৰক্ষা ব্যৱস্থা; ইয়াৰ ভিতৰত চিটি আৰ্চেনেল, গানপাউডাৰ টাৱাৰ, টাৰ্নাৰ্ছ আৰু ৰোপমেকাৰ্ছ টাৱাৰ, ৰয়েল আৰ্চেনেল আৰু নিম্ন প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰৰ এটা বাষ্টিয়ন আছে। *“ড্নিষ্টাৰ ” বীমা কোম্পানীৰ ভৱন। '''ছেইণ্ট ইউৰা (ছেইণ্ট জৰ্জ) ড্ৰেগন-যোদ্ধা গীৰ্জা''' *ছেইণ্ট জৰ্জ কেথেড্ৰেল , কেথেড্ৰেলখনৰ লগতে মেট্ৰ'পলিটানৰ ৰাজপ্ৰাসাদ, অধ্যায়-সদস্যসকলৰ বাসগৃহ, ঘণ্টাঘৰ আৰু দুটা দুৱাৰ—মাৰ্কেটছ গেট আৰু চিটিজ গেটসহ বেৰ অন্তৰ্ভুক্ত। '''বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰৰ অন্তৰ্ভুক্ত নোহোৱা পুৰণি চহৰৰ উল্লেখযোগ্য স্থাপত্য''' *বেয়াৰফুট কাৰ্মেলাইটসকলৰ গীৰ্জা । বৰ্তমান ছেইণ্ট মাইকেল গীৰ্জা। *বেয়াৰফুট কাৰ্মেলাইটসকলৰ গীৰ্জা আৰু নানাৰী — বৰ্তমান পিউৰিফিকেশ্যন গীৰ্জা। *পুওৰ ক্লেয়াৰসকলৰ গীৰ্জা । বৰ্তমান পবিত্ৰ বেৰক ভাস্কৰ্যৰ সংগ্ৰহালয়। *ছেইণ্ট মাৰ্টিন গীৰ্জা । বৰ্তমান বেপ্টিষ্ট গীৰ্জা। *ট্ৰেন্সফিগাৰেশ্যন গীৰ্জা। *ছেইণ্ট কাচিমিৰ গীৰ্জা। *ছেইণ্টছ ওল্হা আৰু এলিজাবেথ গীৰ্জা। *পোটস্কি ৰাজপ্ৰাসাদ । বৰ্তমান বৰিছ ভোজনিটস্কি লভিভ ৰাষ্ট্ৰীয় শিল্পকলা গেলাৰী। *কমোডিটি ষ্টক এক্সচেঞ্জ। ==চিত্ৰসমূহ== <gallery mode="packed" heights="175"> File:Panoramic view of Lviv center.jpg|Panoramic view of the Old Town with the towers of the Latin Cathedral, Town Hall, Bernardine, Dominican and Assumption (Dormition) churches (left to right) File:Площа Ринок у травні.jpg|Market Square File:WLM - 2020 - Вірменський кафедральний собор - 01.jpg|Armenian Cathedral File:2019.08.25.1442.04. Львів пл.Соборна Церква св.Андрія.jpg|Bernardine Church File:Латинський кафедральний собор (Львів) 18.jpg|Latin Cathedral File:Каплиця Боїмів. Львів. Рання весна.JPG|Boim Chapel File:Каплиця Кампіанів Катедральна 1 Львів Марія Павлюк.jpg|Kampian Chapel File:Церква Успіння Пресвятої Богородиці-4, Львів.jpg|Church of the Assumption File:Львовский трамвай - линия.jpg|Tram in an Old Town street File:2014K6546 - Львів.jpg|Saint George's Cathedral File:Центр Львова 2.jpg|View of the Old Town from Freedom Avenue File:13 Prospekt Svobody, Lviv (03).jpg|Grand Hotel </gallery> ==তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * {{in lang|uk}} [http://www.history.org.ua/?l=EHU&verbvar=Lv%B3vsky_arkh%B3tekturny_zapov%B3dnyk&abcvar=15&bbcvar=33 Description at the website of the Institute of History of the NANU] * [http://zik.com.ua/ua/news/2010/05/17/228905 Mayor of Lviv Sadovy wants the sanctuary to be discontinued (ZIK May 17, 2010)] * [https://web.archive.org/web/20110912024124/http://www.centre7.org.ua/book/export/html/1428 The city council is unaware of the sanctuary (ZIK February 1, 2011)] * [http://www.sciencebooks-database.info/content/%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D0%B9-%D1%96%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%BE-%D0%B0%D1%80%D1%85%D1%96%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%83%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%B9-%D0%B7%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D1%96%D0%B4%D0%BD%D0%B8%D0%BA-%D1%83-%D0%BB%D1%8C%D0%B2%D0%BE%D0%B2%D1%96 Information on a book about the sanctuary published in 1979] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220930000115/http://www.sciencebooks-database.info/content/%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D0%B9-%D1%96%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%BE-%D0%B0%D1%80%D1%85%D1%96%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%83%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%B9-%D0%B7%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D1%96%D0%B4%D0%BD%D0%B8%D0%BA-%D1%83-%D0%BB%D1%8C%D0%B2%D0%BE%D0%B2%D1%96 |date=2022-09-30 }} * [https://whc.unesco.org/uploads/nominations/865bis.pdf Description of the World Heritage site] 462z13h9r2ih0otl1u9d1nrn3mh47w1 627502 627500 2026-08-15T11:17:38Z নৰুনা বৰুৱা 44897 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 627502 wikitext text/x-wiki {{Infobox building | name = লভিভৰ পুৰণি চহৰ | native_name = Старе місто Львова | native_name_lang = <!-- images --> | logo = | logo_size = | logo_caption = | image = Lwów - Widok z wieży ratuszowej 01.jpg | image_size = | image_caption = View from the [[Lviv Town Hall|Town Hall]], with [[Market Square (Lviv)|Market Square]] in the foreground, [[Dominican Church, Lviv|Dominican Church]] in the background on the left and [[Dormition Church, Lviv|ensemble of the Assumption Church]] on the right. <!-- map --> | pushpin_map = | pushpin_relief = | image_map = | map_caption = <!-- location --> | location = Lviv Oblast | address = [[Halytskyi District, Lviv|Halytskyi District]] | location_city = Lviv | location_country = ইউক্ৰেইন | coordinates = {{coord|49|50|30|N|24|01|55|E|display=inline,title}} <!-- stats --> | former_names = | alternate_names = | etymology = | status = | cancelled = | topped_out = | building_type = National Historic-Architectural Reserve | architectural_style = | material = | classification = | altitude = | namesake = | groundbreaking_date = | construction_start_date = | construction_stop_date = | est_completion = | completion_date = | opened_date = National Reserve | inauguration_date = | closing_date = | demolished_date = | destruction_date = | cost = | ren_cost = | client = | owner = | affiliation = | height = | architectural = | structural_system = | size = | floor_count = | floor_area = | elevator_count = | grounds_area = | architect = | architecture_firm = | developer = | engineer = | known_for = | website = | embed = | embedded = {{Infobox UNESCO World Heritage Site | official_name = [[Lviv|L'viv]] – the Ensemble of the Historic Centre | location = <!-- optional --> | criteria = ii, v | ID = 865 | year = 1998 | danger = 2023 | child = yes }} | references = | footnotes = }} '''লভিভৰ পুৰণি চহৰ ({{lang-en|Lviv's Old Town}}) '''হৈছে ইউক্ৰেইনৰ লভিভ অব্লাষ্ট (প্ৰদেশ)ত অৱস্থিত লভিভ চহৰৰ ঐতিহাসিক কেন্দ্ৰ। ১৯৭৫ চনত ইয়াক ৰাজ্যিক ঐতিহাসিক-স্থাপত্য সংৰক্ষিত এলেকা হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হয়।<ref>{{in lang|uk}} [http://zakon.rada.gov.ua/cgi-bin/laws/main.cgi?nreg=297-75-%EF Declaration of Cabinet of Ministers of Ukrainian SSR in creation of the State Historic-Architectural Sanctuary in city of Lviv (official document)]</ref> ==ইউনেস্কো== ১৯৯৮ চনৰপৰা ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ শৈক্ষিক, বৈজ্ঞানিক আৰু সাংস্কৃতিক সংস্থা (UNESCO)-ই লভিভৰ প্ৰায় ৩০০ একৰজোৰা ঐতিহাসিক কেন্দ্ৰটোক বিশ্ব ঐতিহ্যৰ অংশ হিচাপে তালিকাভুক্ত কৰি আহিছে। ১৯৯৮ চনৰ ৫ ডিচেম্বৰত জাপানৰ কিয়োটোত অনুষ্ঠিত বিশ্ব ঐতিহ্য সমিতিৰ ২২তম অধিৱেশনত লভিভক UNESCO-ৰ বিশ্ব ঐতিহ্য তালিকাত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়। ইউনেস্কই লভিভক তালিকাভুক্ত কৰাৰ কাৰণ ব্যাখ্যা কৰি তলত দিয়া বক্তব্য আগবঢ়াইছিল: <ref>{{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/list/865 |title=L'viv – the Ensemble of the Historic Centre |publisher=[[UNESCO]] |work=[[World Heritage Site]] |date=5 December 1998 |access-date=30 October 2006 }}</ref> {{quote|মাপকাঠী ii: নগৰীয়া গঠন আৰু স্থাপত্যৰ ক্ষেত্ৰত লভিভ পূব ইউৰোপৰ স্থাপত্য আৰু কলাৰ পৰম্পৰাৰ সৈতে ইটালী আৰু জাৰ্মানীৰ স্থাপত্য-কলাৰ পৰম্পৰাৰ এক অনন্য সংমিশ্ৰণৰ উৎকৃষ্ট নিদৰ্শন। }} {{quote|মাপকাঠী v: লভিভৰ ৰাজনৈতিক আৰু বাণিজ্যিক গুৰুত্বৰ বাবে বিভিন্ন সাংস্কৃতিক আৰু ধৰ্মীয় পৰম্পৰাৰ বহুতো নৃগোষ্ঠীয় লোক ইয়ালৈ আকৰ্ষিত হৈছিল। তেওঁলোকে চহৰখনৰ ভিতৰত পৃথক, কিন্তু পৰস্পৰ-নিৰ্ভৰশীল সম্প্ৰদায় গঢ়ি তুলিছিল। এই সম্প্ৰদায়সমূহৰ অস্তিত্বৰ নিদৰ্শন আজিও লভিভৰ আধুনিক নগৰীয়া দৃশ্য-পটত স্পষ্টভাৱে দেখা যায়। }} The territory of the Lviv Historic Centre Ensemble covers {{convert|120|ha}} of the Rus' and Medieval part of the city, as well as the territory of the [[St. George's Cathedral, Lviv|St. George's Cathedral]] on St. George's Hill. The buffer area of the Historic Centre, which is defined by the historic area bounds, is approximately {{convert|3,000|ha}}.<ref>{{cite web |title=Lviv in UNESCO |url=http://www.lviv.ua/en/page4417.html |website=www.lviv.ua |access-date=21 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090307223745/http://www.lviv.ua/en/page4417.html |archive-date=7 March 2009}}</ref> ==উল্লেখযোগ্য ঐতিহাসিক স্থাপত্যসমূহ== [[File:Cables Lviv.jpg|thumbnail|বাট-পথ]] [[File:Lwów - Cerkiew Uspieńska.jpg|right|thumb|ডৰমিশ্যন গীৰ্জাৰ স্থাপত্য-সমষ্টিৰ ওপৰত প্ৰায় ৪০০ বছৰ পুৰণি কৰ্ণিয়াক্ট টাৱাৰটোৱে প্ৰাধান্য বিস্তাৰ কৰিছে। ]] [[File:Лвов Галиција.jpg|thumb|মাৰ্কেট স্কোয়াৰ]] ৰাস্তা-ঘাট: ডৰমিশ্যন গীৰ্জা-সমষ্টিৰ ওপৰত প্ৰায় ৪০০ বছৰ পুৰণি কৰ্ণিয়াক্ট টাৱাৰে প্ৰাধান্য বিস্তাৰ কৰিছে। ইয়াৰ লগতে মাৰ্কেট স্কোৱেৰ উল্লেখযোগ্য। তালিকাভুক্ত তিনিটা প্ৰধান অঞ্চলৰ উপৰি পুৰণি চহৰখনৰ ভিতৰত আন প্ৰায় ২,০০৭টা ঐতিহাসিক স্থাপত্য আৰু স্মাৰক আছে। ইয়াৰে ২১৪টা ৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ৰ ঐতিহাসিক স্মাৰক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। '''পিডজামচে (উপ-দুৰ্গ)''' *হাই কেছল আৰু পিডজামচে অঞ্চল; চহৰখনৰ মূল কেন্দ্ৰ; ইয়াত পুৰণি মাৰ্কেট স্কোৱেৰ অৱস্থিত। *ছেইণ্ট নিকোলাছ গীৰ্জা; হালিচিনা (ৰুথেনিয়ান) ৰজাসকলৰ পৰিয়ালৰ গীৰ্জা। *ছেইণ্ট পাৰাস্কেভা-প্ৰাক্সেদিয়া গীৰ্জা; ইয়াত ফেডৰ ছেংকোভিচে নিৰ্মাণ কৰা ১৭৪০ চনৰ ইনকোনোষ্টাছিছ আছে। *ছেইণ্ট অনুফ্ৰিয়াছ গীৰ্জা আৰু বেচিলিয়ান মঠ; ইয়াত লাজাৰ পাছলাভস্কি আৰু মোডেষ্ট ছোছেনকোৰ শিল্পকৰ্ম আছে। *ছেইণ্ট জন দ্য বেপ্টিষ্ট গীৰ্জা; বৰ্তমান লভিভ প্ৰাচীন সামগ্ৰীৰ সংগ্ৰহালয়। এই গীৰ্জাখন ৰজা লিঅ'ৰ হাংগেৰীয় পত্নী কনষ্টান্সৰ নামত উৎসৰ্গিত আছিল। কনষ্টান্স আছিল ৰজা বেলা চতুৰ্থৰ কন্যা। *ছাৰ্বীয়ে মেৰী গীৰ্জা; বৰ্তমান আৱাৰ লেডী অৱ পাৰ্পেচুৱেল হেল্প গীৰ্জা; চহৰখনৰ জাৰ্মান উপনিৱেশীসকলৰ গীৰ্জা আছিল। '''চেৰেডমিস্তিয়া (মধ্য চহৰ)''' *ৰিনক (মাৰ্কেট) স্কোৱেৰৰ স্থাপত্য-সমষ্টি; ইয়াৰ কেন্দ্ৰত লভিভ ৰাথাউছ আৰু চৌহদত থকা ঐতিহাসিক বাসগৃহসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত। *ডৰমিশ্যন গীৰ্জাৰ স্থাপত্য-সমষ্টি; গীৰ্জাটোৰ লগতে থ্ৰী প্ৰিলেটছ চেপেল আৰু কৰ্ণিয়াক্ট টাৱাৰ অন্তৰ্ভুক্ত। *আৰ্মেনিয়ান গীৰ্জাৰ স্থাপত্য-সমষ্টি; গীৰ্জাটোৰ লগতে ঘণ্টাঘৰ, ছেইণ্ট ক্ৰিষ্টোফাৰৰ মূৰ্তিযুক্ত স্তম্ভ, প্ৰাক্তন আৰ্মেনিয়ান বেংকৰ ভৱন, আৰ্মেনিয়ান আৰ্চবিশপসকলৰ ৰাজপ্ৰাসাদ আৰু বেনেডিক্টাইন আৰ্মেনিয়ান নানাৰী অন্তৰ্ভুক্ত। *লেটিন মেট্ৰ'পলিটান কেথেড্ৰেলৰ স্থাপত্য-সমষ্টি; ছেইণ্ট মেৰী কেথেড্ৰেলৰ লগতে বইম চেপেল আৰু কাম্পিয়ান্স চেপেল আছে। *বাৰ্নাৰ্ডাইন মঠৰ স্থাপত্য-সমষ্টি বৰ্তমান ছেইণ্ট এণ্ড্ৰিউ গীৰ্জা; ইয়াত কেথেড্ৰেল, মঠ, ঘণ্টাঘৰ, ৰটাণ্ডা, অলংকাৰিক স্তম্ভ আৰু প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰ অন্তৰ্ভুক্ত। *জেচুইট কেথেড্ৰেল আৰু কলেজিয়ামৰ স্থাপত্য-সমষ্টি। *ডমিনিকান গীৰ্জাৰ স্থাপত্য-সমষ্টি; বৰ্তমান পৱিত্ৰ ইউকাৰিষ্টৰ গীৰ্জা; গীৰ্জাখনৰ লগতে মঠ আৰু ঘণ্টাঘৰ আছে। *লভিভ অপেৰা আৰু বেলেট থিয়েটাৰ। *চহৰৰ দুৰ্গ-প্ৰতিৰক্ষা ব্যৱস্থা; ইয়াৰ ভিতৰত চিটি আৰ্চেনেল, গানপাউডাৰ টাৱাৰ, টাৰ্নাৰ্ছ আৰু ৰোপমেকাৰ্ছ টাৱাৰ, ৰয়েল আৰ্চেনেল আৰু নিম্ন প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰৰ এটা বাষ্টিয়ন আছে। *“ড্নিষ্টাৰ ” বীমা কোম্পানীৰ ভৱন। '''ছেইণ্ট ইউৰা (ছেইণ্ট জৰ্জ) ড্ৰেগন-যোদ্ধা গীৰ্জা''' *ছেইণ্ট জৰ্জ কেথেড্ৰেল, কেথেড্ৰেলখনৰ লগতে মেট্ৰ'পলিটানৰ ৰাজপ্ৰাসাদ, অধ্যায়-সদস্যসকলৰ বাসগৃহ, ঘণ্টাঘৰ আৰু দুটা দুৱাৰ—মাৰ্কেটছ গেট আৰু চিটিজ গেটসহ বেৰ অন্তৰ্ভুক্ত। '''বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰৰ অন্তৰ্ভুক্ত নোহোৱা পুৰণি চহৰৰ উল্লেখযোগ্য স্থাপত্য''' *বেয়াৰফুট কাৰ্মেলাইটসকলৰ গীৰ্জা। বৰ্তমান ছেইণ্ট মাইকেল গীৰ্জা। *বেয়াৰফুট কাৰ্মেলাইটসকলৰ গীৰ্জা আৰু নানাৰী — বৰ্তমান পিউৰিফিকেশ্যন গীৰ্জা। *পুওৰ ক্লেয়াৰসকলৰ গীৰ্জা। বৰ্তমান পৱিত্ৰ বেৰক ভাস্কৰ্যৰ সংগ্ৰহালয়। *ছেইণ্ট মাৰ্টিন গীৰ্জা। বৰ্তমান বেপ্টিষ্ট গীৰ্জা। *ট্ৰেন্সফিগাৰেশ্যন গীৰ্জা। *ছেইণ্ট কাচিমিৰ গীৰ্জা। *ছেইণ্টছ ওল্হা আৰু এলিজাবেথ গীৰ্জা। *পোটস্কি ৰাজপ্ৰাসাদ। বৰ্তমান বৰিছ ভোজনিটস্কি লভিভ ৰাষ্ট্ৰীয় শিল্পকলা গেলাৰী। *কমোডিটি ষ্টক এক্সচেঞ্জ। ==চিত্ৰসমূহ== <gallery mode="packed" heights="175"> File:Panoramic view of Lviv center.jpg|Panoramic view of the Old Town with the towers of the Latin Cathedral, Town Hall, Bernardine, Dominican and Assumption (Dormition) churches (left to right) File:Площа Ринок у травні.jpg|Market Square File:WLM - 2020 - Вірменський кафедральний собор - 01.jpg|Armenian Cathedral File:2019.08.25.1442.04. Львів пл.Соборна Церква св.Андрія.jpg|Bernardine Church File:Латинський кафедральний собор (Львів) 18.jpg|Latin Cathedral File:Каплиця Боїмів. Львів. Рання весна.JPG|Boim Chapel File:Каплиця Кампіанів Катедральна 1 Львів Марія Павлюк.jpg|Kampian Chapel File:Церква Успіння Пресвятої Богородиці-4, Львів.jpg|Church of the Assumption File:Львовский трамвай - линия.jpg|Tram in an Old Town street File:2014K6546 - Львів.jpg|Saint George's Cathedral File:Центр Львова 2.jpg|View of the Old Town from Freedom Avenue File:13 Prospekt Svobody, Lviv (03).jpg|Grand Hotel </gallery> ==তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * {{in lang|uk}} [http://www.history.org.ua/?l=EHU&verbvar=Lv%B3vsky_arkh%B3tekturny_zapov%B3dnyk&abcvar=15&bbcvar=33 Description at the website of the Institute of History of the NANU] * [http://zik.com.ua/ua/news/2010/05/17/228905 Mayor of Lviv Sadovy wants the sanctuary to be discontinued (ZIK May 17, 2010)] * [https://web.archive.org/web/20110912024124/http://www.centre7.org.ua/book/export/html/1428 The city council is unaware of the sanctuary (ZIK February 1, 2011)] * [http://www.sciencebooks-database.info/content/%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D0%B9-%D1%96%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%BE-%D0%B0%D1%80%D1%85%D1%96%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%83%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%B9-%D0%B7%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D1%96%D0%B4%D0%BD%D0%B8%D0%BA-%D1%83-%D0%BB%D1%8C%D0%B2%D0%BE%D0%B2%D1%96 Information on a book about the sanctuary published in 1979] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220930000115/http://www.sciencebooks-database.info/content/%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D0%B9-%D1%96%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%BE-%D0%B0%D1%80%D1%85%D1%96%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%83%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%B9-%D0%B7%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D1%96%D0%B4%D0%BD%D0%B8%D0%BA-%D1%83-%D0%BB%D1%8C%D0%B2%D0%BE%D0%B2%D1%96 |date=2022-09-30 }} * [https://whc.unesco.org/uploads/nominations/865bis.pdf Description of the World Heritage site] jp1hp6e3y57ga2kit6s9vrsbl95v6y8 627504 627502 2026-08-15T11:19:59Z নৰুনা বৰুৱা 44897 /* ইউনেস্কো */ 627504 wikitext text/x-wiki {{Infobox building | name = লভিভৰ পুৰণি চহৰ | native_name = Старе місто Львова | native_name_lang = <!-- images --> | logo = | logo_size = | logo_caption = | image = Lwów - Widok z wieży ratuszowej 01.jpg | image_size = | image_caption = View from the [[Lviv Town Hall|Town Hall]], with [[Market Square (Lviv)|Market Square]] in the foreground, [[Dominican Church, Lviv|Dominican Church]] in the background on the left and [[Dormition Church, Lviv|ensemble of the Assumption Church]] on the right. <!-- map --> | pushpin_map = | pushpin_relief = | image_map = | map_caption = <!-- location --> | location = Lviv Oblast | address = [[Halytskyi District, Lviv|Halytskyi District]] | location_city = Lviv | location_country = ইউক্ৰেইন | coordinates = {{coord|49|50|30|N|24|01|55|E|display=inline,title}} <!-- stats --> | former_names = | alternate_names = | etymology = | status = | cancelled = | topped_out = | building_type = National Historic-Architectural Reserve | architectural_style = | material = | classification = | altitude = | namesake = | groundbreaking_date = | construction_start_date = | construction_stop_date = | est_completion = | completion_date = | opened_date = National Reserve | inauguration_date = | closing_date = | demolished_date = | destruction_date = | cost = | ren_cost = | client = | owner = | affiliation = | height = | architectural = | structural_system = | size = | floor_count = | floor_area = | elevator_count = | grounds_area = | architect = | architecture_firm = | developer = | engineer = | known_for = | website = | embed = | embedded = {{Infobox UNESCO World Heritage Site | official_name = [[Lviv|L'viv]] – the Ensemble of the Historic Centre | location = <!-- optional --> | criteria = ii, v | ID = 865 | year = 1998 | danger = 2023 | child = yes }} | references = | footnotes = }} '''লভিভৰ পুৰণি চহৰ ({{lang-en|Lviv's Old Town}}) '''হৈছে ইউক্ৰেইনৰ লভিভ অব্লাষ্ট (প্ৰদেশ)ত অৱস্থিত লভিভ চহৰৰ ঐতিহাসিক কেন্দ্ৰ। ১৯৭৫ চনত ইয়াক ৰাজ্যিক ঐতিহাসিক-স্থাপত্য সংৰক্ষিত এলেকা হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হয়।<ref>{{in lang|uk}} [http://zakon.rada.gov.ua/cgi-bin/laws/main.cgi?nreg=297-75-%EF Declaration of Cabinet of Ministers of Ukrainian SSR in creation of the State Historic-Architectural Sanctuary in city of Lviv (official document)]</ref> ==ইউনেস্কো== ১৯৯৮ চনৰপৰা ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ শৈক্ষিক, বৈজ্ঞানিক আৰু সাংস্কৃতিক সংস্থা (UNESCO)-ই লভিভৰ প্ৰায় ৩০০ একৰজোৰা ঐতিহাসিক কেন্দ্ৰটোক বিশ্ব ঐতিহ্যৰ অংশ হিচাপে তালিকাভুক্ত কৰি আহিছে। ১৯৯৮ চনৰ ৫ ডিচেম্বৰত জাপানৰ কিয়োটোত অনুষ্ঠিত বিশ্ব ঐতিহ্য সমিতিৰ ২২তম অধিৱেশনত লভিভক ইউনেস্কৰ বিশ্ব ঐতিহ্য তালিকাত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়। ইউনেস্কই লভিভক তালিকাভুক্ত কৰাৰ কাৰণ ব্যাখ্যা কৰি তলত দিয়া বক্তব্য আগবঢ়াইছিল: <ref>{{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/list/865 |title=L'viv – the Ensemble of the Historic Centre |publisher=[[UNESCO]] |work=[[World Heritage Site]] |date=5 December 1998 |access-date=30 October 2006 }}</ref> {{quote|মাপকাঠী ii: নগৰীয়া গঠন আৰু স্থাপত্যৰ ক্ষেত্ৰত লভিভ পূব ইউৰোপৰ স্থাপত্য আৰু কলাৰ পৰম্পৰাৰ সৈতে ইটালী আৰু জাৰ্মানীৰ স্থাপত্য-কলাৰ পৰম্পৰাৰ এক অনন্য সংমিশ্ৰণৰ উৎকৃষ্ট নিদৰ্শন। }} {{quote|মাপকাঠী v: লভিভৰ ৰাজনৈতিক আৰু বাণিজ্যিক গুৰুত্বৰ বাবে বিভিন্ন সাংস্কৃতিক আৰু ধৰ্মীয় পৰম্পৰাৰ বহুতো নৃগোষ্ঠীয় লোক ইয়ালৈ আকৰ্ষিত হৈছিল। তেওঁলোকে চহৰখনৰ ভিতৰত পৃথক, কিন্তু পৰস্পৰ-নিৰ্ভৰশীল সম্প্ৰদায় গঢ়ি তুলিছিল। এই সম্প্ৰদায়সমূহৰ অস্তিত্বৰ নিদৰ্শন আজিও লভিভৰ আধুনিক নগৰীয়া দৃশ্য-পটত স্পষ্টভাৱে দেখা যায়। }} The territory of the Lviv Historic Centre Ensemble covers {{convert|120|ha}} of the Rus' and Medieval part of the city, as well as the territory of the [[St. George's Cathedral, Lviv|St. George's Cathedral]] on St. George's Hill. The buffer area of the Historic Centre, which is defined by the historic area bounds, is approximately {{convert|3,000|ha}}.<ref>{{cite web |title=Lviv in UNESCO |url=http://www.lviv.ua/en/page4417.html |website=www.lviv.ua |access-date=21 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090307223745/http://www.lviv.ua/en/page4417.html |archive-date=7 March 2009}}</ref> ==উল্লেখযোগ্য ঐতিহাসিক স্থাপত্যসমূহ== [[File:Cables Lviv.jpg|thumbnail|বাট-পথ]] [[File:Lwów - Cerkiew Uspieńska.jpg|right|thumb|ডৰমিশ্যন গীৰ্জাৰ স্থাপত্য-সমষ্টিৰ ওপৰত প্ৰায় ৪০০ বছৰ পুৰণি কৰ্ণিয়াক্ট টাৱাৰটোৱে প্ৰাধান্য বিস্তাৰ কৰিছে। ]] [[File:Лвов Галиција.jpg|thumb|মাৰ্কেট স্কোয়াৰ]] ৰাস্তা-ঘাট: ডৰমিশ্যন গীৰ্জা-সমষ্টিৰ ওপৰত প্ৰায় ৪০০ বছৰ পুৰণি কৰ্ণিয়াক্ট টাৱাৰে প্ৰাধান্য বিস্তাৰ কৰিছে। ইয়াৰ লগতে মাৰ্কেট স্কোৱেৰ উল্লেখযোগ্য। তালিকাভুক্ত তিনিটা প্ৰধান অঞ্চলৰ উপৰি পুৰণি চহৰখনৰ ভিতৰত আন প্ৰায় ২,০০৭টা ঐতিহাসিক স্থাপত্য আৰু স্মাৰক আছে। ইয়াৰে ২১৪টা ৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ৰ ঐতিহাসিক স্মাৰক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। '''পিডজামচে (উপ-দুৰ্গ)''' *হাই কেছল আৰু পিডজামচে অঞ্চল; চহৰখনৰ মূল কেন্দ্ৰ; ইয়াত পুৰণি মাৰ্কেট স্কোৱেৰ অৱস্থিত। *ছেইণ্ট নিকোলাছ গীৰ্জা; হালিচিনা (ৰুথেনিয়ান) ৰজাসকলৰ পৰিয়ালৰ গীৰ্জা। *ছেইণ্ট পাৰাস্কেভা-প্ৰাক্সেদিয়া গীৰ্জা; ইয়াত ফেডৰ ছেংকোভিচে নিৰ্মাণ কৰা ১৭৪০ চনৰ ইনকোনোষ্টাছিছ আছে। *ছেইণ্ট অনুফ্ৰিয়াছ গীৰ্জা আৰু বেচিলিয়ান মঠ; ইয়াত লাজাৰ পাছলাভস্কি আৰু মোডেষ্ট ছোছেনকোৰ শিল্পকৰ্ম আছে। *ছেইণ্ট জন দ্য বেপ্টিষ্ট গীৰ্জা; বৰ্তমান লভিভ প্ৰাচীন সামগ্ৰীৰ সংগ্ৰহালয়। এই গীৰ্জাখন ৰজা লিঅ'ৰ হাংগেৰীয় পত্নী কনষ্টান্সৰ নামত উৎসৰ্গিত আছিল। কনষ্টান্স আছিল ৰজা বেলা চতুৰ্থৰ কন্যা। *ছাৰ্বীয়ে মেৰী গীৰ্জা; বৰ্তমান আৱাৰ লেডী অৱ পাৰ্পেচুৱেল হেল্প গীৰ্জা; চহৰখনৰ জাৰ্মান উপনিৱেশীসকলৰ গীৰ্জা আছিল। '''চেৰেডমিস্তিয়া (মধ্য চহৰ)''' *ৰিনক (মাৰ্কেট) স্কোৱেৰৰ স্থাপত্য-সমষ্টি; ইয়াৰ কেন্দ্ৰত লভিভ ৰাথাউছ আৰু চৌহদত থকা ঐতিহাসিক বাসগৃহসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত। *ডৰমিশ্যন গীৰ্জাৰ স্থাপত্য-সমষ্টি; গীৰ্জাটোৰ লগতে থ্ৰী প্ৰিলেটছ চেপেল আৰু কৰ্ণিয়াক্ট টাৱাৰ অন্তৰ্ভুক্ত। *আৰ্মেনিয়ান গীৰ্জাৰ স্থাপত্য-সমষ্টি; গীৰ্জাটোৰ লগতে ঘণ্টাঘৰ, ছেইণ্ট ক্ৰিষ্টোফাৰৰ মূৰ্তিযুক্ত স্তম্ভ, প্ৰাক্তন আৰ্মেনিয়ান বেংকৰ ভৱন, আৰ্মেনিয়ান আৰ্চবিশপসকলৰ ৰাজপ্ৰাসাদ আৰু বেনেডিক্টাইন আৰ্মেনিয়ান নানাৰী অন্তৰ্ভুক্ত। *লেটিন মেট্ৰ'পলিটান কেথেড্ৰেলৰ স্থাপত্য-সমষ্টি; ছেইণ্ট মেৰী কেথেড্ৰেলৰ লগতে বইম চেপেল আৰু কাম্পিয়ান্স চেপেল আছে। *বাৰ্নাৰ্ডাইন মঠৰ স্থাপত্য-সমষ্টি বৰ্তমান ছেইণ্ট এণ্ড্ৰিউ গীৰ্জা; ইয়াত কেথেড্ৰেল, মঠ, ঘণ্টাঘৰ, ৰটাণ্ডা, অলংকাৰিক স্তম্ভ আৰু প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰ অন্তৰ্ভুক্ত। *জেচুইট কেথেড্ৰেল আৰু কলেজিয়ামৰ স্থাপত্য-সমষ্টি। *ডমিনিকান গীৰ্জাৰ স্থাপত্য-সমষ্টি; বৰ্তমান পৱিত্ৰ ইউকাৰিষ্টৰ গীৰ্জা; গীৰ্জাখনৰ লগতে মঠ আৰু ঘণ্টাঘৰ আছে। *লভিভ অপেৰা আৰু বেলেট থিয়েটাৰ। *চহৰৰ দুৰ্গ-প্ৰতিৰক্ষা ব্যৱস্থা; ইয়াৰ ভিতৰত চিটি আৰ্চেনেল, গানপাউডাৰ টাৱাৰ, টাৰ্নাৰ্ছ আৰু ৰোপমেকাৰ্ছ টাৱাৰ, ৰয়েল আৰ্চেনেল আৰু নিম্ন প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰৰ এটা বাষ্টিয়ন আছে। *“ড্নিষ্টাৰ ” বীমা কোম্পানীৰ ভৱন। '''ছেইণ্ট ইউৰা (ছেইণ্ট জৰ্জ) ড্ৰেগন-যোদ্ধা গীৰ্জা''' *ছেইণ্ট জৰ্জ কেথেড্ৰেল, কেথেড্ৰেলখনৰ লগতে মেট্ৰ'পলিটানৰ ৰাজপ্ৰাসাদ, অধ্যায়-সদস্যসকলৰ বাসগৃহ, ঘণ্টাঘৰ আৰু দুটা দুৱাৰ—মাৰ্কেটছ গেট আৰু চিটিজ গেটসহ বেৰ অন্তৰ্ভুক্ত। '''বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰৰ অন্তৰ্ভুক্ত নোহোৱা পুৰণি চহৰৰ উল্লেখযোগ্য স্থাপত্য''' *বেয়াৰফুট কাৰ্মেলাইটসকলৰ গীৰ্জা। বৰ্তমান ছেইণ্ট মাইকেল গীৰ্জা। *বেয়াৰফুট কাৰ্মেলাইটসকলৰ গীৰ্জা আৰু নানাৰী — বৰ্তমান পিউৰিফিকেশ্যন গীৰ্জা। *পুওৰ ক্লেয়াৰসকলৰ গীৰ্জা। বৰ্তমান পৱিত্ৰ বেৰক ভাস্কৰ্যৰ সংগ্ৰহালয়। *ছেইণ্ট মাৰ্টিন গীৰ্জা। বৰ্তমান বেপ্টিষ্ট গীৰ্জা। *ট্ৰেন্সফিগাৰেশ্যন গীৰ্জা। *ছেইণ্ট কাচিমিৰ গীৰ্জা। *ছেইণ্টছ ওল্হা আৰু এলিজাবেথ গীৰ্জা। *পোটস্কি ৰাজপ্ৰাসাদ। বৰ্তমান বৰিছ ভোজনিটস্কি লভিভ ৰাষ্ট্ৰীয় শিল্পকলা গেলাৰী। *কমোডিটি ষ্টক এক্সচেঞ্জ। ==চিত্ৰসমূহ== <gallery mode="packed" heights="175"> File:Panoramic view of Lviv center.jpg|Panoramic view of the Old Town with the towers of the Latin Cathedral, Town Hall, Bernardine, Dominican and Assumption (Dormition) churches (left to right) File:Площа Ринок у травні.jpg|Market Square File:WLM - 2020 - Вірменський кафедральний собор - 01.jpg|Armenian Cathedral File:2019.08.25.1442.04. Львів пл.Соборна Церква св.Андрія.jpg|Bernardine Church File:Латинський кафедральний собор (Львів) 18.jpg|Latin Cathedral File:Каплиця Боїмів. Львів. Рання весна.JPG|Boim Chapel File:Каплиця Кампіанів Катедральна 1 Львів Марія Павлюк.jpg|Kampian Chapel File:Церква Успіння Пресвятої Богородиці-4, Львів.jpg|Church of the Assumption File:Львовский трамвай - линия.jpg|Tram in an Old Town street File:2014K6546 - Львів.jpg|Saint George's Cathedral File:Центр Львова 2.jpg|View of the Old Town from Freedom Avenue File:13 Prospekt Svobody, Lviv (03).jpg|Grand Hotel </gallery> ==তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * {{in lang|uk}} [http://www.history.org.ua/?l=EHU&verbvar=Lv%B3vsky_arkh%B3tekturny_zapov%B3dnyk&abcvar=15&bbcvar=33 Description at the website of the Institute of History of the NANU] * [http://zik.com.ua/ua/news/2010/05/17/228905 Mayor of Lviv Sadovy wants the sanctuary to be discontinued (ZIK May 17, 2010)] * [https://web.archive.org/web/20110912024124/http://www.centre7.org.ua/book/export/html/1428 The city council is unaware of the sanctuary (ZIK February 1, 2011)] * [http://www.sciencebooks-database.info/content/%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D0%B9-%D1%96%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%BE-%D0%B0%D1%80%D1%85%D1%96%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%83%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%B9-%D0%B7%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D1%96%D0%B4%D0%BD%D0%B8%D0%BA-%D1%83-%D0%BB%D1%8C%D0%B2%D0%BE%D0%B2%D1%96 Information on a book about the sanctuary published in 1979] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220930000115/http://www.sciencebooks-database.info/content/%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D0%B9-%D1%96%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%BE-%D0%B0%D1%80%D1%85%D1%96%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%83%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%B9-%D0%B7%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D1%96%D0%B4%D0%BD%D0%B8%D0%BA-%D1%83-%D0%BB%D1%8C%D0%B2%D0%BE%D0%B2%D1%96 |date=2022-09-30 }} * [https://whc.unesco.org/uploads/nominations/865bis.pdf Description of the World Heritage site] c28i3vkavqc0yv8l3nntek1p0cf6fv2 627505 627504 2026-08-15T11:21:24Z নৰুনা বৰুৱা 44897 /* ইউনেস্কো */ 627505 wikitext text/x-wiki {{Infobox building | name = লভিভৰ পুৰণি চহৰ | native_name = Старе місто Львова | native_name_lang = <!-- images --> | logo = | logo_size = | logo_caption = | image = Lwów - Widok z wieży ratuszowej 01.jpg | image_size = | image_caption = View from the [[Lviv Town Hall|Town Hall]], with [[Market Square (Lviv)|Market Square]] in the foreground, [[Dominican Church, Lviv|Dominican Church]] in the background on the left and [[Dormition Church, Lviv|ensemble of the Assumption Church]] on the right. <!-- map --> | pushpin_map = | pushpin_relief = | image_map = | map_caption = <!-- location --> | location = Lviv Oblast | address = [[Halytskyi District, Lviv|Halytskyi District]] | location_city = Lviv | location_country = ইউক্ৰেইন | coordinates = {{coord|49|50|30|N|24|01|55|E|display=inline,title}} <!-- stats --> | former_names = | alternate_names = | etymology = | status = | cancelled = | topped_out = | building_type = National Historic-Architectural Reserve | architectural_style = | material = | classification = | altitude = | namesake = | groundbreaking_date = | construction_start_date = | construction_stop_date = | est_completion = | completion_date = | opened_date = National Reserve | inauguration_date = | closing_date = | demolished_date = | destruction_date = | cost = | ren_cost = | client = | owner = | affiliation = | height = | architectural = | structural_system = | size = | floor_count = | floor_area = | elevator_count = | grounds_area = | architect = | architecture_firm = | developer = | engineer = | known_for = | website = | embed = | embedded = {{Infobox UNESCO World Heritage Site | official_name = [[Lviv|L'viv]] – the Ensemble of the Historic Centre | location = <!-- optional --> | criteria = ii, v | ID = 865 | year = 1998 | danger = 2023 | child = yes }} | references = | footnotes = }} '''লভিভৰ পুৰণি চহৰ ({{lang-en|Lviv's Old Town}}) '''হৈছে ইউক্ৰেইনৰ লভিভ অব্লাষ্ট (প্ৰদেশ)ত অৱস্থিত লভিভ চহৰৰ ঐতিহাসিক কেন্দ্ৰ। ১৯৭৫ চনত ইয়াক ৰাজ্যিক ঐতিহাসিক-স্থাপত্য সংৰক্ষিত এলেকা হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হয়।<ref>{{in lang|uk}} [http://zakon.rada.gov.ua/cgi-bin/laws/main.cgi?nreg=297-75-%EF Declaration of Cabinet of Ministers of Ukrainian SSR in creation of the State Historic-Architectural Sanctuary in city of Lviv (official document)]</ref> ==ইউনেস্কো== ১৯৯৮ চনৰপৰা ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ শৈক্ষিক, বৈজ্ঞানিক আৰু সাংস্কৃতিক সংস্থা (UNESCO)-ই লভিভৰ প্ৰায় ৩০০ একৰজোৰা ঐতিহাসিক কেন্দ্ৰটোক বিশ্ব ঐতিহ্যৰ অংশ হিচাপে তালিকাভুক্ত কৰি আহিছে। ১৯৯৮ চনৰ ৫ ডিচেম্বৰত জাপানৰ কিয়োটোত অনুষ্ঠিত বিশ্ব ঐতিহ্য সমিতিৰ ২২তম অধিৱেশনত লভিভক ইউনেস্কৰ বিশ্ব ঐতিহ্য তালিকাত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়। ইউনেস্কই লভিভক তালিকাভুক্ত কৰাৰ কাৰণ ব্যাখ্যা কৰি তলত দিয়া বক্তব্য আগবঢ়াইছিল: <ref>{{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/list/865 |title=L'viv – the Ensemble of the Historic Centre |publisher=[[UNESCO]] |work=[[World Heritage Site]] |date=5 December 1998 |access-date=30 October 2006 }}</ref> {{quote|মাপকাঠী ii: নগৰীয়া গঠন আৰু স্থাপত্যৰ ক্ষেত্ৰত লভিভ পূব ইউৰোপৰ স্থাপত্য আৰু কলাৰ পৰম্পৰাৰ সৈতে ইটালী আৰু জাৰ্মানীৰ স্থাপত্য-কলাৰ পৰম্পৰাৰ এক অনন্য সংমিশ্ৰণৰ উৎকৃষ্ট নিদৰ্শন। }} {{quote|মাপকাঠী v: লভিভৰ ৰাজনৈতিক আৰু বাণিজ্যিক গুৰুত্বৰ বাবে বিভিন্ন সাংস্কৃতিক আৰু ধৰ্মীয় পৰম্পৰাৰ বহুতো নৃগোষ্ঠীয় লোক ইয়ালৈ আকৰ্ষিত হৈছিল। তেওঁলোকে চহৰখনৰ ভিতৰত পৃথক, কিন্তু পৰস্পৰ-নিৰ্ভৰশীল সম্প্ৰদায় গঢ়ি তুলিছিল। এই সম্প্ৰদায়সমূহৰ অস্তিত্বৰ নিদৰ্শন আজিও লভিভৰ আধুনিক নগৰীয়া দৃশ্য-পটত স্পষ্টভাৱে দেখা যায়। }} লভিভ ঐতিহাসিক কেন্দ্ৰ সমষ্টিৰ অধীনস্থ অঞ্চলটোৰ মুঠ আয়তন ১২০ হেক্টৰ (প্ৰায় ২৯৬.৫ একৰ)। ইয়াৰ ভিতৰত চহৰখনৰ ৰুছ আৰু মধ্যযুগীয় অংশ, লগতে ছেইণ্ট জৰ্জ পাহাৰৰ ওপৰত অৱস্থিত ছেইণ্ট জৰ্জ কেথেড্ৰেলৰ অঞ্চল অন্তৰ্ভুক্ত। ঐতিহাসিক কেন্দ্ৰটোক আগুৰি থকা বাফাৰ অঞ্চলটোৰ আয়তন প্ৰায় ৩,০০০ হেক্টৰ। এই বাফাৰ অঞ্চলটো ঐতিহাসিক অঞ্চলটোৰ নিৰ্ধাৰিত সীমাৰ ভিত্তিত চিহ্নিত কৰা হৈছে। <ref>{{cite web |title=Lviv in UNESCO |url=http://www.lviv.ua/en/page4417.html |website=www.lviv.ua |access-date=21 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090307223745/http://www.lviv.ua/en/page4417.html |archive-date=7 March 2009}}</ref> ==উল্লেখযোগ্য ঐতিহাসিক স্থাপত্যসমূহ== [[File:Cables Lviv.jpg|thumbnail|বাট-পথ]] [[File:Lwów - Cerkiew Uspieńska.jpg|right|thumb|ডৰমিশ্যন গীৰ্জাৰ স্থাপত্য-সমষ্টিৰ ওপৰত প্ৰায় ৪০০ বছৰ পুৰণি কৰ্ণিয়াক্ট টাৱাৰটোৱে প্ৰাধান্য বিস্তাৰ কৰিছে। ]] [[File:Лвов Галиција.jpg|thumb|মাৰ্কেট স্কোয়াৰ]] ৰাস্তা-ঘাট: ডৰমিশ্যন গীৰ্জা-সমষ্টিৰ ওপৰত প্ৰায় ৪০০ বছৰ পুৰণি কৰ্ণিয়াক্ট টাৱাৰে প্ৰাধান্য বিস্তাৰ কৰিছে। ইয়াৰ লগতে মাৰ্কেট স্কোৱেৰ উল্লেখযোগ্য। তালিকাভুক্ত তিনিটা প্ৰধান অঞ্চলৰ উপৰি পুৰণি চহৰখনৰ ভিতৰত আন প্ৰায় ২,০০৭টা ঐতিহাসিক স্থাপত্য আৰু স্মাৰক আছে। ইয়াৰে ২১৪টা ৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ৰ ঐতিহাসিক স্মাৰক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। '''পিডজামচে (উপ-দুৰ্গ)''' *হাই কেছল আৰু পিডজামচে অঞ্চল; চহৰখনৰ মূল কেন্দ্ৰ; ইয়াত পুৰণি মাৰ্কেট স্কোৱেৰ অৱস্থিত। *ছেইণ্ট নিকোলাছ গীৰ্জা; হালিচিনা (ৰুথেনিয়ান) ৰজাসকলৰ পৰিয়ালৰ গীৰ্জা। *ছেইণ্ট পাৰাস্কেভা-প্ৰাক্সেদিয়া গীৰ্জা; ইয়াত ফেডৰ ছেংকোভিচে নিৰ্মাণ কৰা ১৭৪০ চনৰ ইনকোনোষ্টাছিছ আছে। *ছেইণ্ট অনুফ্ৰিয়াছ গীৰ্জা আৰু বেচিলিয়ান মঠ; ইয়াত লাজাৰ পাছলাভস্কি আৰু মোডেষ্ট ছোছেনকোৰ শিল্পকৰ্ম আছে। *ছেইণ্ট জন দ্য বেপ্টিষ্ট গীৰ্জা; বৰ্তমান লভিভ প্ৰাচীন সামগ্ৰীৰ সংগ্ৰহালয়। এই গীৰ্জাখন ৰজা লিঅ'ৰ হাংগেৰীয় পত্নী কনষ্টান্সৰ নামত উৎসৰ্গিত আছিল। কনষ্টান্স আছিল ৰজা বেলা চতুৰ্থৰ কন্যা। *ছাৰ্বীয়ে মেৰী গীৰ্জা; বৰ্তমান আৱাৰ লেডী অৱ পাৰ্পেচুৱেল হেল্প গীৰ্জা; চহৰখনৰ জাৰ্মান উপনিৱেশীসকলৰ গীৰ্জা আছিল। '''চেৰেডমিস্তিয়া (মধ্য চহৰ)''' *ৰিনক (মাৰ্কেট) স্কোৱেৰৰ স্থাপত্য-সমষ্টি; ইয়াৰ কেন্দ্ৰত লভিভ ৰাথাউছ আৰু চৌহদত থকা ঐতিহাসিক বাসগৃহসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত। *ডৰমিশ্যন গীৰ্জাৰ স্থাপত্য-সমষ্টি; গীৰ্জাটোৰ লগতে থ্ৰী প্ৰিলেটছ চেপেল আৰু কৰ্ণিয়াক্ট টাৱাৰ অন্তৰ্ভুক্ত। *আৰ্মেনিয়ান গীৰ্জাৰ স্থাপত্য-সমষ্টি; গীৰ্জাটোৰ লগতে ঘণ্টাঘৰ, ছেইণ্ট ক্ৰিষ্টোফাৰৰ মূৰ্তিযুক্ত স্তম্ভ, প্ৰাক্তন আৰ্মেনিয়ান বেংকৰ ভৱন, আৰ্মেনিয়ান আৰ্চবিশপসকলৰ ৰাজপ্ৰাসাদ আৰু বেনেডিক্টাইন আৰ্মেনিয়ান নানাৰী অন্তৰ্ভুক্ত। *লেটিন মেট্ৰ'পলিটান কেথেড্ৰেলৰ স্থাপত্য-সমষ্টি; ছেইণ্ট মেৰী কেথেড্ৰেলৰ লগতে বইম চেপেল আৰু কাম্পিয়ান্স চেপেল আছে। *বাৰ্নাৰ্ডাইন মঠৰ স্থাপত্য-সমষ্টি বৰ্তমান ছেইণ্ট এণ্ড্ৰিউ গীৰ্জা; ইয়াত কেথেড্ৰেল, মঠ, ঘণ্টাঘৰ, ৰটাণ্ডা, অলংকাৰিক স্তম্ভ আৰু প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰ অন্তৰ্ভুক্ত। *জেচুইট কেথেড্ৰেল আৰু কলেজিয়ামৰ স্থাপত্য-সমষ্টি। *ডমিনিকান গীৰ্জাৰ স্থাপত্য-সমষ্টি; বৰ্তমান পৱিত্ৰ ইউকাৰিষ্টৰ গীৰ্জা; গীৰ্জাখনৰ লগতে মঠ আৰু ঘণ্টাঘৰ আছে। *লভিভ অপেৰা আৰু বেলেট থিয়েটাৰ। *চহৰৰ দুৰ্গ-প্ৰতিৰক্ষা ব্যৱস্থা; ইয়াৰ ভিতৰত চিটি আৰ্চেনেল, গানপাউডাৰ টাৱাৰ, টাৰ্নাৰ্ছ আৰু ৰোপমেকাৰ্ছ টাৱাৰ, ৰয়েল আৰ্চেনেল আৰু নিম্ন প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰৰ এটা বাষ্টিয়ন আছে। *“ড্নিষ্টাৰ ” বীমা কোম্পানীৰ ভৱন। '''ছেইণ্ট ইউৰা (ছেইণ্ট জৰ্জ) ড্ৰেগন-যোদ্ধা গীৰ্জা''' *ছেইণ্ট জৰ্জ কেথেড্ৰেল, কেথেড্ৰেলখনৰ লগতে মেট্ৰ'পলিটানৰ ৰাজপ্ৰাসাদ, অধ্যায়-সদস্যসকলৰ বাসগৃহ, ঘণ্টাঘৰ আৰু দুটা দুৱাৰ—মাৰ্কেটছ গেট আৰু চিটিজ গেটসহ বেৰ অন্তৰ্ভুক্ত। '''বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰৰ অন্তৰ্ভুক্ত নোহোৱা পুৰণি চহৰৰ উল্লেখযোগ্য স্থাপত্য''' *বেয়াৰফুট কাৰ্মেলাইটসকলৰ গীৰ্জা। বৰ্তমান ছেইণ্ট মাইকেল গীৰ্জা। *বেয়াৰফুট কাৰ্মেলাইটসকলৰ গীৰ্জা আৰু নানাৰী — বৰ্তমান পিউৰিফিকেশ্যন গীৰ্জা। *পুওৰ ক্লেয়াৰসকলৰ গীৰ্জা। বৰ্তমান পৱিত্ৰ বেৰক ভাস্কৰ্যৰ সংগ্ৰহালয়। *ছেইণ্ট মাৰ্টিন গীৰ্জা। বৰ্তমান বেপ্টিষ্ট গীৰ্জা। *ট্ৰেন্সফিগাৰেশ্যন গীৰ্জা। *ছেইণ্ট কাচিমিৰ গীৰ্জা। *ছেইণ্টছ ওল্হা আৰু এলিজাবেথ গীৰ্জা। *পোটস্কি ৰাজপ্ৰাসাদ। বৰ্তমান বৰিছ ভোজনিটস্কি লভিভ ৰাষ্ট্ৰীয় শিল্পকলা গেলাৰী। *কমোডিটি ষ্টক এক্সচেঞ্জ। ==চিত্ৰসমূহ== <gallery mode="packed" heights="175"> File:Panoramic view of Lviv center.jpg|Panoramic view of the Old Town with the towers of the Latin Cathedral, Town Hall, Bernardine, Dominican and Assumption (Dormition) churches (left to right) File:Площа Ринок у травні.jpg|Market Square File:WLM - 2020 - Вірменський кафедральний собор - 01.jpg|Armenian Cathedral File:2019.08.25.1442.04. Львів пл.Соборна Церква св.Андрія.jpg|Bernardine Church File:Латинський кафедральний собор (Львів) 18.jpg|Latin Cathedral File:Каплиця Боїмів. Львів. Рання весна.JPG|Boim Chapel File:Каплиця Кампіанів Катедральна 1 Львів Марія Павлюк.jpg|Kampian Chapel File:Церква Успіння Пресвятої Богородиці-4, Львів.jpg|Church of the Assumption File:Львовский трамвай - линия.jpg|Tram in an Old Town street File:2014K6546 - Львів.jpg|Saint George's Cathedral File:Центр Львова 2.jpg|View of the Old Town from Freedom Avenue File:13 Prospekt Svobody, Lviv (03).jpg|Grand Hotel </gallery> ==তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * {{in lang|uk}} [http://www.history.org.ua/?l=EHU&verbvar=Lv%B3vsky_arkh%B3tekturny_zapov%B3dnyk&abcvar=15&bbcvar=33 Description at the website of the Institute of History of the NANU] * [http://zik.com.ua/ua/news/2010/05/17/228905 Mayor of Lviv Sadovy wants the sanctuary to be discontinued (ZIK May 17, 2010)] * [https://web.archive.org/web/20110912024124/http://www.centre7.org.ua/book/export/html/1428 The city council is unaware of the sanctuary (ZIK February 1, 2011)] * [http://www.sciencebooks-database.info/content/%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D0%B9-%D1%96%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%BE-%D0%B0%D1%80%D1%85%D1%96%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%83%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%B9-%D0%B7%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D1%96%D0%B4%D0%BD%D0%B8%D0%BA-%D1%83-%D0%BB%D1%8C%D0%B2%D0%BE%D0%B2%D1%96 Information on a book about the sanctuary published in 1979] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220930000115/http://www.sciencebooks-database.info/content/%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D0%B9-%D1%96%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%BE-%D0%B0%D1%80%D1%85%D1%96%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%83%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%B9-%D0%B7%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D1%96%D0%B4%D0%BD%D0%B8%D0%BA-%D1%83-%D0%BB%D1%8C%D0%B2%D0%BE%D0%B2%D1%96 |date=2022-09-30 }} * [https://whc.unesco.org/uploads/nominations/865bis.pdf Description of the World Heritage site] 1at2z0d76a8wnftvzovkcg30ryj7c5z 627506 627505 2026-08-15T11:25:58Z নৰুনা বৰুৱা 44897 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 627506 wikitext text/x-wiki {{Infobox building | name = লভিভৰ পুৰণি চহৰ | native_name = Старе місто Львова | native_name_lang = <!-- images --> | logo = | logo_size = | logo_caption = | image = Lwów - Widok z wieży ratuszowej 01.jpg | image_size = | image_caption = View from the [[Lviv Town Hall|Town Hall]], with [[Market Square (Lviv)|Market Square]] in the foreground, [[Dominican Church, Lviv|Dominican Church]] in the background on the left and [[Dormition Church, Lviv|ensemble of the Assumption Church]] on the right. <!-- map --> | pushpin_map = | pushpin_relief = | image_map = | map_caption = <!-- location --> | location = Lviv Oblast | address = [[Halytskyi District, Lviv|Halytskyi District]] | location_city = Lviv | location_country = ইউক্ৰেইন | coordinates = {{coord|49|50|30|N|24|01|55|E|display=inline,title}} <!-- stats --> | former_names = | alternate_names = | etymology = | status = | cancelled = | topped_out = | building_type = National Historic-Architectural Reserve | architectural_style = | material = | classification = | altitude = | namesake = | groundbreaking_date = | construction_start_date = | construction_stop_date = | est_completion = | completion_date = | opened_date = National Reserve | inauguration_date = | closing_date = | demolished_date = | destruction_date = | cost = | ren_cost = | client = | owner = | affiliation = | height = | architectural = | structural_system = | size = | floor_count = | floor_area = | elevator_count = | grounds_area = | architect = | architecture_firm = | developer = | engineer = | known_for = | website = | embed = | embedded = {{Infobox UNESCO World Heritage Site | official_name = [[Lviv|L'viv]] – the Ensemble of the Historic Centre | location = <!-- optional --> | criteria = ii, v | ID = 865 | year = 1998 | danger = 2023 | child = yes }} | references = | footnotes = }} '''লভিভৰ পুৰণি চহৰ ({{lang-en|Lviv's Old Town}}) '''হৈছে ইউক্ৰেইনৰ লভিভ অব্লাষ্ট (প্ৰদেশ)ত অৱস্থিত লভিভ চহৰৰ ঐতিহাসিক কেন্দ্ৰ। ১৯৭৫ চনত ইয়াক ৰাজ্যিক ঐতিহাসিক-স্থাপত্য সংৰক্ষিত এলেকা হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হয়।<ref>{{in lang|uk}} [http://zakon.rada.gov.ua/cgi-bin/laws/main.cgi?nreg=297-75-%EF Declaration of Cabinet of Ministers of Ukrainian SSR in creation of the State Historic-Architectural Sanctuary in city of Lviv (official document)]</ref> ==ইউনেস্কো== ১৯৯৮ চনৰপৰা ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ শৈক্ষিক, বৈজ্ঞানিক আৰু সাংস্কৃতিক সংস্থা (UNESCO)-ই লভিভৰ প্ৰায় ৩০০ একৰজোৰা ঐতিহাসিক কেন্দ্ৰটোক বিশ্ব ঐতিহ্যৰ অংশ হিচাপে তালিকাভুক্ত কৰি আহিছে। ১৯৯৮ চনৰ ৫ ডিচেম্বৰত জাপানৰ কিয়োটোত অনুষ্ঠিত বিশ্ব ঐতিহ্য সমিতিৰ ২২তম অধিৱেশনত লভিভক ইউনেস্কৰ বিশ্ব ঐতিহ্য তালিকাত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়। ইউনেস্কই লভিভক তালিকাভুক্ত কৰাৰ কাৰণ ব্যাখ্যা কৰি তলত দিয়া বক্তব্য আগবঢ়াইছিল: <ref>{{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/list/865 |title=L'viv – the Ensemble of the Historic Centre |publisher=[[UNESCO]] |work=[[World Heritage Site]] |date=5 December 1998 |access-date=30 October 2006 }}</ref> {{quote|মাপকাঠী ii: নগৰীয়া গঠন আৰু স্থাপত্যৰ ক্ষেত্ৰত লভিভ পূব ইউৰোপৰ স্থাপত্য আৰু কলাৰ পৰম্পৰাৰ সৈতে ইটালী আৰু জাৰ্মানীৰ স্থাপত্য-কলাৰ পৰম্পৰাৰ এক অনন্য সংমিশ্ৰণৰ উৎকৃষ্ট নিদৰ্শন। }} {{quote|মাপকাঠী v: লভিভৰ ৰাজনৈতিক আৰু বাণিজ্যিক গুৰুত্বৰ বাবে বিভিন্ন সাংস্কৃতিক আৰু ধৰ্মীয় পৰম্পৰাৰ বহুতো নৃগোষ্ঠীয় লোক ইয়ালৈ আকৰ্ষিত হৈছিল। তেওঁলোকে চহৰখনৰ ভিতৰত পৃথক, কিন্তু পৰস্পৰ-নিৰ্ভৰশীল সম্প্ৰদায় গঢ়ি তুলিছিল। এই সম্প্ৰদায়সমূহৰ অস্তিত্বৰ নিদৰ্শন আজিও লভিভৰ আধুনিক নগৰীয়া দৃশ্য-পটত স্পষ্টভাৱে দেখা যায়। }} লভিভ ঐতিহাসিক কেন্দ্ৰ সমষ্টিৰ অধীনস্থ অঞ্চলটোৰ মুঠ আয়তন ১২০ হেক্টৰ (প্ৰায় ২৯৬.৫ একৰ)। ইয়াৰ ভিতৰত চহৰখনৰ ৰুছ আৰু মধ্যযুগীয় অংশ, লগতে ছেইণ্ট জৰ্জ পাহাৰৰ ওপৰত অৱস্থিত ছেইণ্ট জৰ্জ কেথেড্ৰেলৰ অঞ্চল অন্তৰ্ভুক্ত। ঐতিহাসিক কেন্দ্ৰটোক আগুৰি থকা বাফাৰ অঞ্চলটোৰ আয়তন প্ৰায় ৩,০০০ হেক্টৰ। এই বাফাৰ অঞ্চলটো ঐতিহাসিক অঞ্চলটোৰ নিৰ্ধাৰিত সীমাৰ ভিত্তিত চিহ্নিত কৰা হৈছে। <ref>{{cite web |title=Lviv in UNESCO |url=http://www.lviv.ua/en/page4417.html |website=www.lviv.ua |access-date=21 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090307223745/http://www.lviv.ua/en/page4417.html |archive-date=7 March 2009}}</ref> ==উল্লেখযোগ্য ঐতিহাসিক স্থাপত্যসমূহ== [[File:Cables Lviv.jpg|thumbnail|বাট-পথ]] [[File:Lwów - Cerkiew Uspieńska.jpg|right|thumb|ডৰমিশ্যন গীৰ্জাৰ স্থাপত্য-সমষ্টিৰ ওপৰত প্ৰায় ৪০০ বছৰ পুৰণি কৰ্ণিয়াক্ট টাৱাৰটোৱে প্ৰাধান্য বিস্তাৰ কৰিছে। ]] [[File:Лвов Галиција.jpg|thumb|মাৰ্কেট স্কোয়াৰ]] ৰাস্তা-ঘাট: ডৰমিশ্যন গীৰ্জা-সমষ্টিৰ ওপৰত প্ৰায় ৪০০ বছৰ পুৰণি কৰ্ণিয়াক্ট টাৱাৰে প্ৰাধান্য বিস্তাৰ কৰিছে। ইয়াৰ লগতে মাৰ্কেট স্কোৱেৰ উল্লেখযোগ্য। তালিকাভুক্ত তিনিটা প্ৰধান অঞ্চলৰ উপৰি পুৰণি চহৰখনৰ ভিতৰত আন প্ৰায় ২,০০৭টা ঐতিহাসিক স্থাপত্য আৰু স্মাৰক আছে। ইয়াৰে ২১৪টা ৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ৰ ঐতিহাসিক স্মাৰক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। '''পিডজামচে (উপ-দুৰ্গ)''' *হাই কেছল আৰু পিডজামচে অঞ্চল; চহৰখনৰ মূল কেন্দ্ৰ; ইয়াত পুৰণি মাৰ্কেট স্কোৱেৰ অৱস্থিত। *ছেইণ্ট নিকোলাছ গীৰ্জা; হালিচিনা (ৰুথেনিয়ান) ৰজাসকলৰ পৰিয়ালৰ গীৰ্জা। *ছেইণ্ট পাৰাস্কেভা-প্ৰাক্সেদিয়া গীৰ্জা; ইয়াত ফেডৰ ছেংকোভিচে নিৰ্মাণ কৰা ১৭৪০ চনৰ ইনকোনোষ্টাছিছ আছে। *ছেইণ্ট অনুফ্ৰিয়াছ গীৰ্জা আৰু বেচিলিয়ান মঠ; ইয়াত লাজাৰ পাছলাভস্কি আৰু মোডেষ্ট ছোছেনকোৰ শিল্পকৰ্ম আছে। *ছেইণ্ট জন দ্য বেপ্টিষ্ট গীৰ্জা; বৰ্তমান লভিভ প্ৰাচীন সামগ্ৰীৰ সংগ্ৰহালয়। এই গীৰ্জাখন ৰজা লিঅ'ৰ হাংগেৰীয় পত্নী কনষ্টান্সৰ নামত উৎসৰ্গিত আছিল। কনষ্টান্স আছিল ৰজা বেলা চতুৰ্থৰ কন্যা। *ছাৰ্বীয়ে মেৰী গীৰ্জা; বৰ্তমান আৱাৰ লেডী অৱ পাৰ্পেচুৱেল হেল্প গীৰ্জা; চহৰখনৰ জাৰ্মান উপনিৱেশীসকলৰ গীৰ্জা আছিল। '''চেৰেডমিস্তিয়া (মধ্য চহৰ)''' *ৰিনক (মাৰ্কেট) স্কোৱেৰৰ স্থাপত্য-সমষ্টি; ইয়াৰ কেন্দ্ৰত লভিভ ৰাথাউছ আৰু চৌহদত থকা ঐতিহাসিক বাসগৃহসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত। *ডৰমিশ্যন গীৰ্জাৰ স্থাপত্য-সমষ্টি; গীৰ্জাটোৰ লগতে থ্ৰী প্ৰিলেটছ চেপেল আৰু কৰ্ণিয়াক্ট টাৱাৰ অন্তৰ্ভুক্ত। *আৰ্মেনিয়ান গীৰ্জাৰ স্থাপত্য-সমষ্টি; গীৰ্জাটোৰ লগতে ঘণ্টাঘৰ, ছেইণ্ট ক্ৰিষ্টোফাৰৰ মূৰ্তিযুক্ত স্তম্ভ, প্ৰাক্তন আৰ্মেনিয়ান বেংকৰ ভৱন, আৰ্মেনিয়ান আৰ্চবিশপসকলৰ ৰাজপ্ৰাসাদ আৰু বেনেডিক্টাইন আৰ্মেনিয়ান নানাৰী অন্তৰ্ভুক্ত। *লেটিন মেট্ৰ'পলিটান কেথেড্ৰেলৰ স্থাপত্য-সমষ্টি; ছেইণ্ট মেৰী কেথেড্ৰেলৰ লগতে বইম চেপেল আৰু কাম্পিয়ান্স চেপেল আছে। *বাৰ্নাৰ্ডাইন মঠৰ স্থাপত্য-সমষ্টি বৰ্তমান ছেইণ্ট এণ্ড্ৰিউ গীৰ্জা; ইয়াত কেথেড্ৰেল, মঠ, ঘণ্টাঘৰ, ৰটাণ্ডা, অলংকাৰিক স্তম্ভ আৰু প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰ অন্তৰ্ভুক্ত। *জেচুইট কেথেড্ৰেল আৰু কলেজিয়ামৰ স্থাপত্য-সমষ্টি। *ডমিনিকান গীৰ্জাৰ স্থাপত্য-সমষ্টি; বৰ্তমান পৱিত্ৰ ইউকাৰিষ্টৰ গীৰ্জা; গীৰ্জাখনৰ লগতে মঠ আৰু ঘণ্টাঘৰ আছে। *লভিভ অপেৰা আৰু বেলেট থিয়েটাৰ। *চহৰৰ দুৰ্গ-প্ৰতিৰক্ষা ব্যৱস্থা; ইয়াৰ ভিতৰত চিটি আৰ্চেনেল, গানপাউডাৰ টাৱাৰ, টাৰ্নাৰ্ছ আৰু ৰোপমেকাৰ্ছ টাৱাৰ, ৰয়েল আৰ্চেনেল আৰু নিম্ন প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰৰ এটা বাষ্টিয়ন আছে। *“ড্নিষ্টাৰ ” বীমা কোম্পানীৰ ভৱন। '''ছেইণ্ট ইউৰা (ছেইণ্ট জৰ্জ) ড্ৰেগন-যোদ্ধা গীৰ্জা''' *ছেইণ্ট জৰ্জ কেথেড্ৰেল, কেথেড্ৰেলখনৰ লগতে মেট্ৰ'পলিটানৰ ৰাজপ্ৰাসাদ, অধ্যায়-সদস্যসকলৰ বাসগৃহ, ঘণ্টাঘৰ আৰু দুটা দুৱাৰ—মাৰ্কেটছ গেট আৰু চিটিজ গেটসহ বেৰ অন্তৰ্ভুক্ত। '''বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰৰ অন্তৰ্ভুক্ত নোহোৱা পুৰণি চহৰৰ উল্লেখযোগ্য স্থাপত্য''' *বেয়াৰফুট কাৰ্মেলাইটসকলৰ গীৰ্জা। বৰ্তমান ছেইণ্ট মাইকেল গীৰ্জা। *বেয়াৰফুট কাৰ্মেলাইটসকলৰ গীৰ্জা আৰু নানাৰী — বৰ্তমান পিউৰিফিকেশ্যন গীৰ্জা। *পুওৰ ক্লেয়াৰসকলৰ গীৰ্জা। বৰ্তমান পৱিত্ৰ বেৰক ভাস্কৰ্যৰ সংগ্ৰহালয়। *ছেইণ্ট মাৰ্টিন গীৰ্জা। বৰ্তমান বেপ্টিষ্ট গীৰ্জা। *ট্ৰেন্সফিগাৰেশ্যন গীৰ্জা। *ছেইণ্ট কাচিমিৰ গীৰ্জা। *ছেইণ্টছ ওল্হা আৰু এলিজাবেথ গীৰ্জা। *পোটস্কি ৰাজপ্ৰাসাদ। বৰ্তমান বৰিছ ভোজনিটস্কি লভিভ ৰাষ্ট্ৰীয় শিল্পকলা গেলাৰী। *কমোডিটি ষ্টক এক্সচেঞ্জ। ==চিত্ৰসমূহ== <gallery mode="packed" heights="175"> File:Panoramic view of Lviv center.jpg|লেটিন কেথেড্ৰেল, টাউন হল, বাৰ্নাৰ্ডিন, ডমিনিকান আৰু এছমপচন (ডৰ্মিচন) গীৰ্জাৰ টাৱাৰৰ সৈতে পুৰণি চহৰৰ মনোমোহা দৃশ্য ( বাঁওফালৰপৰা সোঁফাললৈ) File:Площа Ринок у травні.jpg|মাৰ্কেট স্কোৱাৰ File:WLM - 2020 - Вірменський кафедральний собор - 01.jpg|আৰ্মিনয়ান কেথেড্ৰেল File:2019.08.25.1442.04. Львів пл.Соборна Церква св.Андрія.jpg|বাৰ্নাৰ্ডিন গীৰ্জা File:Латинський кафедральний собор (Львів) 18.jpg|লেটিন কেথেড্ৰেল File:Каплиця Боїмів. Львів. Рання весна.JPG|বয়ম চেপেল File:Каплиця Кампіанів Катедральна 1 Львів Марія Павлюк.jpg|কেম্পিয়ান চেপেল File:Церква Успіння Пресвятої Богородиці-4, Львів.jpg|চাৰ্চ অৱ দ্য এছমপচন File:Львовский трамвай - линия.jpg|পুৰণি চহৰৰ এটা ৰাস্তাত ট্ৰাম File:2014K6546 - Львів.jpg|চেণ্ট জৰ্জৰ কেথেড্ৰেল File:Центр Львова 2.jpg|ফ্ৰিডম এভিনিউৰপৰা পুৰণি চহৰখনৰ দৃশ্য File:13 Prospekt Svobody, Lviv (03).jpg|গ্ৰেণ্ড হোটেল </gallery> ==তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * {{in lang|uk}} [http://www.history.org.ua/?l=EHU&verbvar=Lv%B3vsky_arkh%B3tekturny_zapov%B3dnyk&abcvar=15&bbcvar=33 Description at the website of the Institute of History of the NANU] * [http://zik.com.ua/ua/news/2010/05/17/228905 Mayor of Lviv Sadovy wants the sanctuary to be discontinued (ZIK May 17, 2010)] * [https://web.archive.org/web/20110912024124/http://www.centre7.org.ua/book/export/html/1428 The city council is unaware of the sanctuary (ZIK February 1, 2011)] * [http://www.sciencebooks-database.info/content/%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D0%B9-%D1%96%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%BE-%D0%B0%D1%80%D1%85%D1%96%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%83%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%B9-%D0%B7%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D1%96%D0%B4%D0%BD%D0%B8%D0%BA-%D1%83-%D0%BB%D1%8C%D0%B2%D0%BE%D0%B2%D1%96 Information on a book about the sanctuary published in 1979] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220930000115/http://www.sciencebooks-database.info/content/%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D0%B9-%D1%96%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%BE-%D0%B0%D1%80%D1%85%D1%96%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%83%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%B9-%D0%B7%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D1%96%D0%B4%D0%BD%D0%B8%D0%BA-%D1%83-%D0%BB%D1%8C%D0%B2%D0%BE%D0%B2%D1%96 |date=2022-09-30 }} * [https://whc.unesco.org/uploads/nominations/865bis.pdf Description of the World Heritage site] cxo02rdpfa2bhqc33gionuwobzz2kp1 627507 627506 2026-08-15T11:27:07Z নৰুনা বৰুৱা 44897 added [[Category:ইউক্ৰেইনৰ বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ]] using [[WP:HC|HotCat]] 627507 wikitext text/x-wiki {{Infobox building | name = লভিভৰ পুৰণি চহৰ | native_name = Старе місто Львова | native_name_lang = <!-- images --> | logo = | logo_size = | logo_caption = | image = Lwów - Widok z wieży ratuszowej 01.jpg | image_size = | image_caption = View from the [[Lviv Town Hall|Town Hall]], with [[Market Square (Lviv)|Market Square]] in the foreground, [[Dominican Church, Lviv|Dominican Church]] in the background on the left and [[Dormition Church, Lviv|ensemble of the Assumption Church]] on the right. <!-- map --> | pushpin_map = | pushpin_relief = | image_map = | map_caption = <!-- location --> | location = Lviv Oblast | address = [[Halytskyi District, Lviv|Halytskyi District]] | location_city = Lviv | location_country = ইউক্ৰেইন | coordinates = {{coord|49|50|30|N|24|01|55|E|display=inline,title}} <!-- stats --> | former_names = | alternate_names = | etymology = | status = | cancelled = | topped_out = | building_type = National Historic-Architectural Reserve | architectural_style = | material = | classification = | altitude = | namesake = | groundbreaking_date = | construction_start_date = | construction_stop_date = | est_completion = | completion_date = | opened_date = National Reserve | inauguration_date = | closing_date = | demolished_date = | destruction_date = | cost = | ren_cost = | client = | owner = | affiliation = | height = | architectural = | structural_system = | size = | floor_count = | floor_area = | elevator_count = | grounds_area = | architect = | architecture_firm = | developer = | engineer = | known_for = | website = | embed = | embedded = {{Infobox UNESCO World Heritage Site | official_name = [[Lviv|L'viv]] – the Ensemble of the Historic Centre | location = <!-- optional --> | criteria = ii, v | ID = 865 | year = 1998 | danger = 2023 | child = yes }} | references = | footnotes = }} '''লভিভৰ পুৰণি চহৰ ({{lang-en|Lviv's Old Town}}) '''হৈছে ইউক্ৰেইনৰ লভিভ অব্লাষ্ট (প্ৰদেশ)ত অৱস্থিত লভিভ চহৰৰ ঐতিহাসিক কেন্দ্ৰ। ১৯৭৫ চনত ইয়াক ৰাজ্যিক ঐতিহাসিক-স্থাপত্য সংৰক্ষিত এলেকা হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হয়।<ref>{{in lang|uk}} [http://zakon.rada.gov.ua/cgi-bin/laws/main.cgi?nreg=297-75-%EF Declaration of Cabinet of Ministers of Ukrainian SSR in creation of the State Historic-Architectural Sanctuary in city of Lviv (official document)]</ref> ==ইউনেস্কো== ১৯৯৮ চনৰপৰা ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ শৈক্ষিক, বৈজ্ঞানিক আৰু সাংস্কৃতিক সংস্থা (UNESCO)-ই লভিভৰ প্ৰায় ৩০০ একৰজোৰা ঐতিহাসিক কেন্দ্ৰটোক বিশ্ব ঐতিহ্যৰ অংশ হিচাপে তালিকাভুক্ত কৰি আহিছে। ১৯৯৮ চনৰ ৫ ডিচেম্বৰত জাপানৰ কিয়োটোত অনুষ্ঠিত বিশ্ব ঐতিহ্য সমিতিৰ ২২তম অধিৱেশনত লভিভক ইউনেস্কৰ বিশ্ব ঐতিহ্য তালিকাত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়। ইউনেস্কই লভিভক তালিকাভুক্ত কৰাৰ কাৰণ ব্যাখ্যা কৰি তলত দিয়া বক্তব্য আগবঢ়াইছিল: <ref>{{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/list/865 |title=L'viv – the Ensemble of the Historic Centre |publisher=[[UNESCO]] |work=[[World Heritage Site]] |date=5 December 1998 |access-date=30 October 2006 }}</ref> {{quote|মাপকাঠী ii: নগৰীয়া গঠন আৰু স্থাপত্যৰ ক্ষেত্ৰত লভিভ পূব ইউৰোপৰ স্থাপত্য আৰু কলাৰ পৰম্পৰাৰ সৈতে ইটালী আৰু জাৰ্মানীৰ স্থাপত্য-কলাৰ পৰম্পৰাৰ এক অনন্য সংমিশ্ৰণৰ উৎকৃষ্ট নিদৰ্শন। }} {{quote|মাপকাঠী v: লভিভৰ ৰাজনৈতিক আৰু বাণিজ্যিক গুৰুত্বৰ বাবে বিভিন্ন সাংস্কৃতিক আৰু ধৰ্মীয় পৰম্পৰাৰ বহুতো নৃগোষ্ঠীয় লোক ইয়ালৈ আকৰ্ষিত হৈছিল। তেওঁলোকে চহৰখনৰ ভিতৰত পৃথক, কিন্তু পৰস্পৰ-নিৰ্ভৰশীল সম্প্ৰদায় গঢ়ি তুলিছিল। এই সম্প্ৰদায়সমূহৰ অস্তিত্বৰ নিদৰ্শন আজিও লভিভৰ আধুনিক নগৰীয়া দৃশ্য-পটত স্পষ্টভাৱে দেখা যায়। }} লভিভ ঐতিহাসিক কেন্দ্ৰ সমষ্টিৰ অধীনস্থ অঞ্চলটোৰ মুঠ আয়তন ১২০ হেক্টৰ (প্ৰায় ২৯৬.৫ একৰ)। ইয়াৰ ভিতৰত চহৰখনৰ ৰুছ আৰু মধ্যযুগীয় অংশ, লগতে ছেইণ্ট জৰ্জ পাহাৰৰ ওপৰত অৱস্থিত ছেইণ্ট জৰ্জ কেথেড্ৰেলৰ অঞ্চল অন্তৰ্ভুক্ত। ঐতিহাসিক কেন্দ্ৰটোক আগুৰি থকা বাফাৰ অঞ্চলটোৰ আয়তন প্ৰায় ৩,০০০ হেক্টৰ। এই বাফাৰ অঞ্চলটো ঐতিহাসিক অঞ্চলটোৰ নিৰ্ধাৰিত সীমাৰ ভিত্তিত চিহ্নিত কৰা হৈছে। <ref>{{cite web |title=Lviv in UNESCO |url=http://www.lviv.ua/en/page4417.html |website=www.lviv.ua |access-date=21 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090307223745/http://www.lviv.ua/en/page4417.html |archive-date=7 March 2009}}</ref> ==উল্লেখযোগ্য ঐতিহাসিক স্থাপত্যসমূহ== [[File:Cables Lviv.jpg|thumbnail|বাট-পথ]] [[File:Lwów - Cerkiew Uspieńska.jpg|right|thumb|ডৰমিশ্যন গীৰ্জাৰ স্থাপত্য-সমষ্টিৰ ওপৰত প্ৰায় ৪০০ বছৰ পুৰণি কৰ্ণিয়াক্ট টাৱাৰটোৱে প্ৰাধান্য বিস্তাৰ কৰিছে। ]] [[File:Лвов Галиција.jpg|thumb|মাৰ্কেট স্কোয়াৰ]] ৰাস্তা-ঘাট: ডৰমিশ্যন গীৰ্জা-সমষ্টিৰ ওপৰত প্ৰায় ৪০০ বছৰ পুৰণি কৰ্ণিয়াক্ট টাৱাৰে প্ৰাধান্য বিস্তাৰ কৰিছে। ইয়াৰ লগতে মাৰ্কেট স্কোৱেৰ উল্লেখযোগ্য। তালিকাভুক্ত তিনিটা প্ৰধান অঞ্চলৰ উপৰি পুৰণি চহৰখনৰ ভিতৰত আন প্ৰায় ২,০০৭টা ঐতিহাসিক স্থাপত্য আৰু স্মাৰক আছে। ইয়াৰে ২১৪টা ৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ৰ ঐতিহাসিক স্মাৰক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। '''পিডজামচে (উপ-দুৰ্গ)''' *হাই কেছল আৰু পিডজামচে অঞ্চল; চহৰখনৰ মূল কেন্দ্ৰ; ইয়াত পুৰণি মাৰ্কেট স্কোৱেৰ অৱস্থিত। *ছেইণ্ট নিকোলাছ গীৰ্জা; হালিচিনা (ৰুথেনিয়ান) ৰজাসকলৰ পৰিয়ালৰ গীৰ্জা। *ছেইণ্ট পাৰাস্কেভা-প্ৰাক্সেদিয়া গীৰ্জা; ইয়াত ফেডৰ ছেংকোভিচে নিৰ্মাণ কৰা ১৭৪০ চনৰ ইনকোনোষ্টাছিছ আছে। *ছেইণ্ট অনুফ্ৰিয়াছ গীৰ্জা আৰু বেচিলিয়ান মঠ; ইয়াত লাজাৰ পাছলাভস্কি আৰু মোডেষ্ট ছোছেনকোৰ শিল্পকৰ্ম আছে। *ছেইণ্ট জন দ্য বেপ্টিষ্ট গীৰ্জা; বৰ্তমান লভিভ প্ৰাচীন সামগ্ৰীৰ সংগ্ৰহালয়। এই গীৰ্জাখন ৰজা লিঅ'ৰ হাংগেৰীয় পত্নী কনষ্টান্সৰ নামত উৎসৰ্গিত আছিল। কনষ্টান্স আছিল ৰজা বেলা চতুৰ্থৰ কন্যা। *ছাৰ্বীয়ে মেৰী গীৰ্জা; বৰ্তমান আৱাৰ লেডী অৱ পাৰ্পেচুৱেল হেল্প গীৰ্জা; চহৰখনৰ জাৰ্মান উপনিৱেশীসকলৰ গীৰ্জা আছিল। '''চেৰেডমিস্তিয়া (মধ্য চহৰ)''' *ৰিনক (মাৰ্কেট) স্কোৱেৰৰ স্থাপত্য-সমষ্টি; ইয়াৰ কেন্দ্ৰত লভিভ ৰাথাউছ আৰু চৌহদত থকা ঐতিহাসিক বাসগৃহসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত। *ডৰমিশ্যন গীৰ্জাৰ স্থাপত্য-সমষ্টি; গীৰ্জাটোৰ লগতে থ্ৰী প্ৰিলেটছ চেপেল আৰু কৰ্ণিয়াক্ট টাৱাৰ অন্তৰ্ভুক্ত। *আৰ্মেনিয়ান গীৰ্জাৰ স্থাপত্য-সমষ্টি; গীৰ্জাটোৰ লগতে ঘণ্টাঘৰ, ছেইণ্ট ক্ৰিষ্টোফাৰৰ মূৰ্তিযুক্ত স্তম্ভ, প্ৰাক্তন আৰ্মেনিয়ান বেংকৰ ভৱন, আৰ্মেনিয়ান আৰ্চবিশপসকলৰ ৰাজপ্ৰাসাদ আৰু বেনেডিক্টাইন আৰ্মেনিয়ান নানাৰী অন্তৰ্ভুক্ত। *লেটিন মেট্ৰ'পলিটান কেথেড্ৰেলৰ স্থাপত্য-সমষ্টি; ছেইণ্ট মেৰী কেথেড্ৰেলৰ লগতে বইম চেপেল আৰু কাম্পিয়ান্স চেপেল আছে। *বাৰ্নাৰ্ডাইন মঠৰ স্থাপত্য-সমষ্টি বৰ্তমান ছেইণ্ট এণ্ড্ৰিউ গীৰ্জা; ইয়াত কেথেড্ৰেল, মঠ, ঘণ্টাঘৰ, ৰটাণ্ডা, অলংকাৰিক স্তম্ভ আৰু প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰ অন্তৰ্ভুক্ত। *জেচুইট কেথেড্ৰেল আৰু কলেজিয়ামৰ স্থাপত্য-সমষ্টি। *ডমিনিকান গীৰ্জাৰ স্থাপত্য-সমষ্টি; বৰ্তমান পৱিত্ৰ ইউকাৰিষ্টৰ গীৰ্জা; গীৰ্জাখনৰ লগতে মঠ আৰু ঘণ্টাঘৰ আছে। *লভিভ অপেৰা আৰু বেলেট থিয়েটাৰ। *চহৰৰ দুৰ্গ-প্ৰতিৰক্ষা ব্যৱস্থা; ইয়াৰ ভিতৰত চিটি আৰ্চেনেল, গানপাউডাৰ টাৱাৰ, টাৰ্নাৰ্ছ আৰু ৰোপমেকাৰ্ছ টাৱাৰ, ৰয়েল আৰ্চেনেল আৰু নিম্ন প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰৰ এটা বাষ্টিয়ন আছে। *“ড্নিষ্টাৰ ” বীমা কোম্পানীৰ ভৱন। '''ছেইণ্ট ইউৰা (ছেইণ্ট জৰ্জ) ড্ৰেগন-যোদ্ধা গীৰ্জা''' *ছেইণ্ট জৰ্জ কেথেড্ৰেল, কেথেড্ৰেলখনৰ লগতে মেট্ৰ'পলিটানৰ ৰাজপ্ৰাসাদ, অধ্যায়-সদস্যসকলৰ বাসগৃহ, ঘণ্টাঘৰ আৰু দুটা দুৱাৰ—মাৰ্কেটছ গেট আৰু চিটিজ গেটসহ বেৰ অন্তৰ্ভুক্ত। '''বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰৰ অন্তৰ্ভুক্ত নোহোৱা পুৰণি চহৰৰ উল্লেখযোগ্য স্থাপত্য''' *বেয়াৰফুট কাৰ্মেলাইটসকলৰ গীৰ্জা। বৰ্তমান ছেইণ্ট মাইকেল গীৰ্জা। *বেয়াৰফুট কাৰ্মেলাইটসকলৰ গীৰ্জা আৰু নানাৰী — বৰ্তমান পিউৰিফিকেশ্যন গীৰ্জা। *পুওৰ ক্লেয়াৰসকলৰ গীৰ্জা। বৰ্তমান পৱিত্ৰ বেৰক ভাস্কৰ্যৰ সংগ্ৰহালয়। *ছেইণ্ট মাৰ্টিন গীৰ্জা। বৰ্তমান বেপ্টিষ্ট গীৰ্জা। *ট্ৰেন্সফিগাৰেশ্যন গীৰ্জা। *ছেইণ্ট কাচিমিৰ গীৰ্জা। *ছেইণ্টছ ওল্হা আৰু এলিজাবেথ গীৰ্জা। *পোটস্কি ৰাজপ্ৰাসাদ। বৰ্তমান বৰিছ ভোজনিটস্কি লভিভ ৰাষ্ট্ৰীয় শিল্পকলা গেলাৰী। *কমোডিটি ষ্টক এক্সচেঞ্জ। ==চিত্ৰসমূহ== <gallery mode="packed" heights="175"> File:Panoramic view of Lviv center.jpg|লেটিন কেথেড্ৰেল, টাউন হল, বাৰ্নাৰ্ডিন, ডমিনিকান আৰু এছমপচন (ডৰ্মিচন) গীৰ্জাৰ টাৱাৰৰ সৈতে পুৰণি চহৰৰ মনোমোহা দৃশ্য ( বাঁওফালৰপৰা সোঁফাললৈ) File:Площа Ринок у травні.jpg|মাৰ্কেট স্কোৱাৰ File:WLM - 2020 - Вірменський кафедральний собор - 01.jpg|আৰ্মিনয়ান কেথেড্ৰেল File:2019.08.25.1442.04. Львів пл.Соборна Церква св.Андрія.jpg|বাৰ্নাৰ্ডিন গীৰ্জা File:Латинський кафедральний собор (Львів) 18.jpg|লেটিন কেথেড্ৰেল File:Каплиця Боїмів. Львів. Рання весна.JPG|বয়ম চেপেল File:Каплиця Кампіанів Катедральна 1 Львів Марія Павлюк.jpg|কেম্পিয়ান চেপেল File:Церква Успіння Пресвятої Богородиці-4, Львів.jpg|চাৰ্চ অৱ দ্য এছমপচন File:Львовский трамвай - линия.jpg|পুৰণি চহৰৰ এটা ৰাস্তাত ট্ৰাম File:2014K6546 - Львів.jpg|চেণ্ট জৰ্জৰ কেথেড্ৰেল File:Центр Львова 2.jpg|ফ্ৰিডম এভিনিউৰপৰা পুৰণি চহৰখনৰ দৃশ্য File:13 Prospekt Svobody, Lviv (03).jpg|গ্ৰেণ্ড হোটেল </gallery> ==তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * {{in lang|uk}} [http://www.history.org.ua/?l=EHU&verbvar=Lv%B3vsky_arkh%B3tekturny_zapov%B3dnyk&abcvar=15&bbcvar=33 Description at the website of the Institute of History of the NANU] * [http://zik.com.ua/ua/news/2010/05/17/228905 Mayor of Lviv Sadovy wants the sanctuary to be discontinued (ZIK May 17, 2010)] * [https://web.archive.org/web/20110912024124/http://www.centre7.org.ua/book/export/html/1428 The city council is unaware of the sanctuary (ZIK February 1, 2011)] * [http://www.sciencebooks-database.info/content/%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D0%B9-%D1%96%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%BE-%D0%B0%D1%80%D1%85%D1%96%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%83%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%B9-%D0%B7%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D1%96%D0%B4%D0%BD%D0%B8%D0%BA-%D1%83-%D0%BB%D1%8C%D0%B2%D0%BE%D0%B2%D1%96 Information on a book about the sanctuary published in 1979] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220930000115/http://www.sciencebooks-database.info/content/%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D0%B9-%D1%96%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%BE-%D0%B0%D1%80%D1%85%D1%96%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%83%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%B9-%D0%B7%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D1%96%D0%B4%D0%BD%D0%B8%D0%BA-%D1%83-%D0%BB%D1%8C%D0%B2%D0%BE%D0%B2%D1%96 |date=2022-09-30 }} * [https://whc.unesco.org/uploads/nominations/865bis.pdf Description of the World Heritage site] [[শ্ৰেণী:ইউক্ৰেইনৰ বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ]] mqvr4cpuk0gqs180o24wspcbgx0xdso 627508 627507 2026-08-15T11:30:30Z নৰুনা বৰুৱা 44897 627508 wikitext text/x-wiki {{Infobox building | name = লভিভৰ পুৰণি চহৰ | native_name = Старе місто Львова | native_name_lang = <!-- images --> | logo = | logo_size = | logo_caption = | image = Lwów - Widok z wieży ratuszowej 01.jpg | image_size = | image_caption = View from the [[Lviv Town Hall|Town Hall]], with [[Market Square (Lviv)|Market Square]] in the foreground, [[Dominican Church, Lviv|Dominican Church]] in the background on the left and [[Dormition Church, Lviv|ensemble of the Assumption Church]] on the right. <!-- map --> | pushpin_map = | pushpin_relief = | image_map = | map_caption = <!-- location --> | location = লভিভ অবাষ্ট | address = হালিটস্কি জিলা, লভিভ | location_city = লভিভ | location_country = ইউক্ৰেইন | coordinates = {{coord|49|50|30|N|24|01|55|E|display=inline,title}} <!-- stats --> | former_names = | alternate_names = | etymology = | status = | cancelled = | topped_out = | building_type = ৰাষ্ট্ৰীয় ঐতিহাসিক-স্থাপত্য সংৰক্ষণ এলেকা | architectural_style = | material = | classification = | altitude = | namesake = | groundbreaking_date = | construction_start_date = | construction_stop_date = | est_completion = | completion_date = | opened_date = ৰাষ্ট্ৰীয় সংৰক্ষণ | inauguration_date = | closing_date = | demolished_date = | destruction_date = | cost = | ren_cost = | client = | owner = | affiliation = | height = | architectural = | structural_system = | size = | floor_count = | floor_area = | elevator_count = | grounds_area = | architect = | architecture_firm = | developer = | engineer = | known_for = | website = | embed = | embedded = {{Infobox UNESCO World Heritage Site | official_name = [[Lviv|L'viv]] – the Ensemble of the Historic Centre | location = <!-- optional --> | criteria = ii, v | ID = 865 | year = 1998 | danger = 2023 | child = yes }} | references = | footnotes = }} '''লভিভৰ পুৰণি চহৰ ({{lang-en|Lviv's Old Town}}) '''হৈছে ইউক্ৰেইনৰ লভিভ অব্লাষ্ট (প্ৰদেশ)ত অৱস্থিত লভিভ চহৰৰ ঐতিহাসিক কেন্দ্ৰ। ১৯৭৫ চনত ইয়াক ৰাজ্যিক ঐতিহাসিক-স্থাপত্য সংৰক্ষিত এলেকা হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হয়।<ref>{{in lang|uk}} [http://zakon.rada.gov.ua/cgi-bin/laws/main.cgi?nreg=297-75-%EF Declaration of Cabinet of Ministers of Ukrainian SSR in creation of the State Historic-Architectural Sanctuary in city of Lviv (official document)]</ref> ==ইউনেস্কো== ১৯৯৮ চনৰপৰা ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ শৈক্ষিক, বৈজ্ঞানিক আৰু সাংস্কৃতিক সংস্থা (UNESCO)-ই লভিভৰ প্ৰায় ৩০০ একৰজোৰা ঐতিহাসিক কেন্দ্ৰটোক বিশ্ব ঐতিহ্যৰ অংশ হিচাপে তালিকাভুক্ত কৰি আহিছে। ১৯৯৮ চনৰ ৫ ডিচেম্বৰত জাপানৰ কিয়োটোত অনুষ্ঠিত বিশ্ব ঐতিহ্য সমিতিৰ ২২তম অধিৱেশনত লভিভক ইউনেস্কৰ বিশ্ব ঐতিহ্য তালিকাত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়। ইউনেস্কই লভিভক তালিকাভুক্ত কৰাৰ কাৰণ ব্যাখ্যা কৰি তলত দিয়া বক্তব্য আগবঢ়াইছিল: <ref>{{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/list/865 |title=L'viv – the Ensemble of the Historic Centre |publisher=[[UNESCO]] |work=[[World Heritage Site]] |date=5 December 1998 |access-date=30 October 2006 }}</ref> {{quote|মাপকাঠী ii: নগৰীয়া গঠন আৰু স্থাপত্যৰ ক্ষেত্ৰত লভিভ পূব ইউৰোপৰ স্থাপত্য আৰু কলাৰ পৰম্পৰাৰ সৈতে ইটালী আৰু জাৰ্মানীৰ স্থাপত্য-কলাৰ পৰম্পৰাৰ এক অনন্য সংমিশ্ৰণৰ উৎকৃষ্ট নিদৰ্শন। }} {{quote|মাপকাঠী v: লভিভৰ ৰাজনৈতিক আৰু বাণিজ্যিক গুৰুত্বৰ বাবে বিভিন্ন সাংস্কৃতিক আৰু ধৰ্মীয় পৰম্পৰাৰ বহুতো নৃগোষ্ঠীয় লোক ইয়ালৈ আকৰ্ষিত হৈছিল। তেওঁলোকে চহৰখনৰ ভিতৰত পৃথক, কিন্তু পৰস্পৰ-নিৰ্ভৰশীল সম্প্ৰদায় গঢ়ি তুলিছিল। এই সম্প্ৰদায়সমূহৰ অস্তিত্বৰ নিদৰ্শন আজিও লভিভৰ আধুনিক নগৰীয়া দৃশ্য-পটত স্পষ্টভাৱে দেখা যায়। }} লভিভ ঐতিহাসিক কেন্দ্ৰ সমষ্টিৰ অধীনস্থ অঞ্চলটোৰ মুঠ আয়তন ১২০ হেক্টৰ (প্ৰায় ২৯৬.৫ একৰ)। ইয়াৰ ভিতৰত চহৰখনৰ ৰুছ আৰু মধ্যযুগীয় অংশ, লগতে ছেইণ্ট জৰ্জ পাহাৰৰ ওপৰত অৱস্থিত ছেইণ্ট জৰ্জ কেথেড্ৰেলৰ অঞ্চল অন্তৰ্ভুক্ত। ঐতিহাসিক কেন্দ্ৰটোক আগুৰি থকা বাফাৰ অঞ্চলটোৰ আয়তন প্ৰায় ৩,০০০ হেক্টৰ। এই বাফাৰ অঞ্চলটো ঐতিহাসিক অঞ্চলটোৰ নিৰ্ধাৰিত সীমাৰ ভিত্তিত চিহ্নিত কৰা হৈছে। <ref>{{cite web |title=Lviv in UNESCO |url=http://www.lviv.ua/en/page4417.html |website=www.lviv.ua |access-date=21 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090307223745/http://www.lviv.ua/en/page4417.html |archive-date=7 March 2009}}</ref> ==উল্লেখযোগ্য ঐতিহাসিক স্থাপত্যসমূহ== [[File:Cables Lviv.jpg|thumbnail|বাট-পথ]] [[File:Lwów - Cerkiew Uspieńska.jpg|right|thumb|ডৰমিশ্যন গীৰ্জাৰ স্থাপত্য-সমষ্টিৰ ওপৰত প্ৰায় ৪০০ বছৰ পুৰণি কৰ্ণিয়াক্ট টাৱাৰটোৱে প্ৰাধান্য বিস্তাৰ কৰিছে। ]] [[File:Лвов Галиција.jpg|thumb|মাৰ্কেট স্কোয়াৰ]] ৰাস্তা-ঘাট: ডৰমিশ্যন গীৰ্জা-সমষ্টিৰ ওপৰত প্ৰায় ৪০০ বছৰ পুৰণি কৰ্ণিয়াক্ট টাৱাৰে প্ৰাধান্য বিস্তাৰ কৰিছে। ইয়াৰ লগতে মাৰ্কেট স্কোৱেৰ উল্লেখযোগ্য। তালিকাভুক্ত তিনিটা প্ৰধান অঞ্চলৰ উপৰি পুৰণি চহৰখনৰ ভিতৰত আন প্ৰায় ২,০০৭টা ঐতিহাসিক স্থাপত্য আৰু স্মাৰক আছে। ইয়াৰে ২১৪টা ৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ৰ ঐতিহাসিক স্মাৰক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। '''পিডজামচে (উপ-দুৰ্গ)''' *হাই কেছল আৰু পিডজামচে অঞ্চল; চহৰখনৰ মূল কেন্দ্ৰ; ইয়াত পুৰণি মাৰ্কেট স্কোৱেৰ অৱস্থিত। *ছেইণ্ট নিকোলাছ গীৰ্জা; হালিচিনা (ৰুথেনিয়ান) ৰজাসকলৰ পৰিয়ালৰ গীৰ্জা। *ছেইণ্ট পাৰাস্কেভা-প্ৰাক্সেদিয়া গীৰ্জা; ইয়াত ফেডৰ ছেংকোভিচে নিৰ্মাণ কৰা ১৭৪০ চনৰ ইনকোনোষ্টাছিছ আছে। *ছেইণ্ট অনুফ্ৰিয়াছ গীৰ্জা আৰু বেচিলিয়ান মঠ; ইয়াত লাজাৰ পাছলাভস্কি আৰু মোডেষ্ট ছোছেনকোৰ শিল্পকৰ্ম আছে। *ছেইণ্ট জন দ্য বেপ্টিষ্ট গীৰ্জা; বৰ্তমান লভিভ প্ৰাচীন সামগ্ৰীৰ সংগ্ৰহালয়। এই গীৰ্জাখন ৰজা লিঅ'ৰ হাংগেৰীয় পত্নী কনষ্টান্সৰ নামত উৎসৰ্গিত আছিল। কনষ্টান্স আছিল ৰজা বেলা চতুৰ্থৰ কন্যা। *ছাৰ্বীয়ে মেৰী গীৰ্জা; বৰ্তমান আৱাৰ লেডী অৱ পাৰ্পেচুৱেল হেল্প গীৰ্জা; চহৰখনৰ জাৰ্মান উপনিৱেশীসকলৰ গীৰ্জা আছিল। '''চেৰেডমিস্তিয়া (মধ্য চহৰ)''' *ৰিনক (মাৰ্কেট) স্কোৱেৰৰ স্থাপত্য-সমষ্টি; ইয়াৰ কেন্দ্ৰত লভিভ ৰাথাউছ আৰু চৌহদত থকা ঐতিহাসিক বাসগৃহসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত। *ডৰমিশ্যন গীৰ্জাৰ স্থাপত্য-সমষ্টি; গীৰ্জাটোৰ লগতে থ্ৰী প্ৰিলেটছ চেপেল আৰু কৰ্ণিয়াক্ট টাৱাৰ অন্তৰ্ভুক্ত। *আৰ্মেনিয়ান গীৰ্জাৰ স্থাপত্য-সমষ্টি; গীৰ্জাটোৰ লগতে ঘণ্টাঘৰ, ছেইণ্ট ক্ৰিষ্টোফাৰৰ মূৰ্তিযুক্ত স্তম্ভ, প্ৰাক্তন আৰ্মেনিয়ান বেংকৰ ভৱন, আৰ্মেনিয়ান আৰ্চবিশপসকলৰ ৰাজপ্ৰাসাদ আৰু বেনেডিক্টাইন আৰ্মেনিয়ান নানাৰী অন্তৰ্ভুক্ত। *লেটিন মেট্ৰ'পলিটান কেথেড্ৰেলৰ স্থাপত্য-সমষ্টি; ছেইণ্ট মেৰী কেথেড্ৰেলৰ লগতে বইম চেপেল আৰু কাম্পিয়ান্স চেপেল আছে। *বাৰ্নাৰ্ডাইন মঠৰ স্থাপত্য-সমষ্টি বৰ্তমান ছেইণ্ট এণ্ড্ৰিউ গীৰ্জা; ইয়াত কেথেড্ৰেল, মঠ, ঘণ্টাঘৰ, ৰটাণ্ডা, অলংকাৰিক স্তম্ভ আৰু প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰ অন্তৰ্ভুক্ত। *জেচুইট কেথেড্ৰেল আৰু কলেজিয়ামৰ স্থাপত্য-সমষ্টি। *ডমিনিকান গীৰ্জাৰ স্থাপত্য-সমষ্টি; বৰ্তমান পৱিত্ৰ ইউকাৰিষ্টৰ গীৰ্জা; গীৰ্জাখনৰ লগতে মঠ আৰু ঘণ্টাঘৰ আছে। *লভিভ অপেৰা আৰু বেলেট থিয়েটাৰ। *চহৰৰ দুৰ্গ-প্ৰতিৰক্ষা ব্যৱস্থা; ইয়াৰ ভিতৰত চিটি আৰ্চেনেল, গানপাউডাৰ টাৱাৰ, টাৰ্নাৰ্ছ আৰু ৰোপমেকাৰ্ছ টাৱাৰ, ৰয়েল আৰ্চেনেল আৰু নিম্ন প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰৰ এটা বাষ্টিয়ন আছে। *“ড্নিষ্টাৰ ” বীমা কোম্পানীৰ ভৱন। '''ছেইণ্ট ইউৰা (ছেইণ্ট জৰ্জ) ড্ৰেগন-যোদ্ধা গীৰ্জা''' *ছেইণ্ট জৰ্জ কেথেড্ৰেল, কেথেড্ৰেলখনৰ লগতে মেট্ৰ'পলিটানৰ ৰাজপ্ৰাসাদ, অধ্যায়-সদস্যসকলৰ বাসগৃহ, ঘণ্টাঘৰ আৰু দুটা দুৱাৰ—মাৰ্কেটছ গেট আৰু চিটিজ গেটসহ বেৰ অন্তৰ্ভুক্ত। '''বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰৰ অন্তৰ্ভুক্ত নোহোৱা পুৰণি চহৰৰ উল্লেখযোগ্য স্থাপত্য''' *বেয়াৰফুট কাৰ্মেলাইটসকলৰ গীৰ্জা। বৰ্তমান ছেইণ্ট মাইকেল গীৰ্জা। *বেয়াৰফুট কাৰ্মেলাইটসকলৰ গীৰ্জা আৰু নানাৰী — বৰ্তমান পিউৰিফিকেশ্যন গীৰ্জা। *পুওৰ ক্লেয়াৰসকলৰ গীৰ্জা। বৰ্তমান পৱিত্ৰ বেৰক ভাস্কৰ্যৰ সংগ্ৰহালয়। *ছেইণ্ট মাৰ্টিন গীৰ্জা। বৰ্তমান বেপ্টিষ্ট গীৰ্জা। *ট্ৰেন্সফিগাৰেশ্যন গীৰ্জা। *ছেইণ্ট কাচিমিৰ গীৰ্জা। *ছেইণ্টছ ওল্হা আৰু এলিজাবেথ গীৰ্জা। *পোটস্কি ৰাজপ্ৰাসাদ। বৰ্তমান বৰিছ ভোজনিটস্কি লভিভ ৰাষ্ট্ৰীয় শিল্পকলা গেলাৰী। *কমোডিটি ষ্টক এক্সচেঞ্জ। ==চিত্ৰসমূহ== <gallery mode="packed" heights="175"> File:Panoramic view of Lviv center.jpg|লেটিন কেথেড্ৰেল, টাউন হল, বাৰ্নাৰ্ডিন, ডমিনিকান আৰু এছমপচন (ডৰ্মিচন) গীৰ্জাৰ টাৱাৰৰ সৈতে পুৰণি চহৰৰ মনোমোহা দৃশ্য ( বাঁওফালৰপৰা সোঁফাললৈ) File:Площа Ринок у травні.jpg|মাৰ্কেট স্কোৱাৰ File:WLM - 2020 - Вірменський кафедральний собор - 01.jpg|আৰ্মিনয়ান কেথেড্ৰেল File:2019.08.25.1442.04. Львів пл.Соборна Церква св.Андрія.jpg|বাৰ্নাৰ্ডিন গীৰ্জা File:Латинський кафедральний собор (Львів) 18.jpg|লেটিন কেথেড্ৰেল File:Каплиця Боїмів. Львів. Рання весна.JPG|বয়ম চেপেল File:Каплиця Кампіанів Катедральна 1 Львів Марія Павлюк.jpg|কেম্পিয়ান চেপেল File:Церква Успіння Пресвятої Богородиці-4, Львів.jpg|চাৰ্চ অৱ দ্য এছমপচন File:Львовский трамвай - линия.jpg|পুৰণি চহৰৰ এটা ৰাস্তাত ট্ৰাম File:2014K6546 - Львів.jpg|চেণ্ট জৰ্জৰ কেথেড্ৰেল File:Центр Львова 2.jpg|ফ্ৰিডম এভিনিউৰপৰা পুৰণি চহৰখনৰ দৃশ্য File:13 Prospekt Svobody, Lviv (03).jpg|গ্ৰেণ্ড হোটেল </gallery> ==তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * {{in lang|uk}} [http://www.history.org.ua/?l=EHU&verbvar=Lv%B3vsky_arkh%B3tekturny_zapov%B3dnyk&abcvar=15&bbcvar=33 Description at the website of the Institute of History of the NANU] * [http://zik.com.ua/ua/news/2010/05/17/228905 Mayor of Lviv Sadovy wants the sanctuary to be discontinued (ZIK May 17, 2010)] * [https://web.archive.org/web/20110912024124/http://www.centre7.org.ua/book/export/html/1428 The city council is unaware of the sanctuary (ZIK February 1, 2011)] * [http://www.sciencebooks-database.info/content/%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D0%B9-%D1%96%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%BE-%D0%B0%D1%80%D1%85%D1%96%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%83%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%B9-%D0%B7%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D1%96%D0%B4%D0%BD%D0%B8%D0%BA-%D1%83-%D0%BB%D1%8C%D0%B2%D0%BE%D0%B2%D1%96 Information on a book about the sanctuary published in 1979] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220930000115/http://www.sciencebooks-database.info/content/%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D0%B9-%D1%96%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%BE-%D0%B0%D1%80%D1%85%D1%96%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%83%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%B9-%D0%B7%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D1%96%D0%B4%D0%BD%D0%B8%D0%BA-%D1%83-%D0%BB%D1%8C%D0%B2%D0%BE%D0%B2%D1%96 |date=2022-09-30 }} * [https://whc.unesco.org/uploads/nominations/865bis.pdf Description of the World Heritage site] [[শ্ৰেণী:ইউক্ৰেইনৰ বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ]] 5goquerxhfs5fbrbwj6hlzr4zeeohkt 627509 627508 2026-08-15T11:31:38Z নৰুনা বৰুৱা 44897 627509 wikitext text/x-wiki {{Infobox building | name = লভিভৰ পুৰণি চহৰ | native_name = Старе місто Львова | native_name_lang = <!-- images --> | logo = | logo_size = | logo_caption = | image = Lwów - Widok z wieży ratuszowej 01.jpg | image_size = | image_caption = View from the [[Lviv Town Hall|Town Hall]], with [[Market Square (Lviv)|Market Square]] in the foreground, [[Dominican Church, Lviv|Dominican Church]] in the background on the left and [[Dormition Church, Lviv|ensemble of the Assumption Church]] on the right. <!-- map --> | pushpin_map = | pushpin_relief = | image_map = | map_caption = <!-- location --> | location = লভিভ অবাষ্ট | address = হালিটস্কি জিলা, লভিভ | location_city = লভিভ | location_country = ইউক্ৰেইন | coordinates = {{coord|49|50|30|N|24|01|55|E|display=inline,title}} <!-- stats --> | former_names = | alternate_names = | etymology = | status = | cancelled = | topped_out = | building_type = ৰাষ্ট্ৰীয় ঐতিহাসিক-স্থাপত্য সংৰক্ষণ এলেকা | architectural_style = | material = | classification = | altitude = | namesake = | groundbreaking_date = | construction_start_date = | construction_stop_date = | est_completion = | completion_date = | opened_date = ৰাষ্ট্ৰীয় সংৰক্ষণ | inauguration_date = | closing_date = | demolished_date = | destruction_date = | cost = | ren_cost = | client = | owner = | affiliation = | height = | architectural = | structural_system = | size = | floor_count = | floor_area = | elevator_count = | grounds_area = | architect = | architecture_firm = | developer = | engineer = | known_for = | website = | embed = | embedded = {{Infobox UNESCO World Heritage Site | official_name = [[Lviv|L'viv]] – the Ensemble of the Historic Centre | location = <!-- optional --> | criteria = ii, v | ID = 865 | year = 1998 | danger = 2023 | child = yes }} | references = | footnotes = }} '''লভিভৰ পুৰণি চহৰ ({{lang-en|Lviv's Old Town}}) '''হৈছে ইউক্ৰেইনৰ লভিভ অব্লাষ্ট (প্ৰদেশ)ত অৱস্থিত লভিভ চহৰৰ ঐতিহাসিক কেন্দ্ৰ। ১৯৭৫ চনত ইয়াক ৰাষ্ট্ৰীয় ঐতিহাসিক-স্থাপত্য সংৰক্ষিত এলেকা হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হয়।<ref>{{in lang|uk}} [http://zakon.rada.gov.ua/cgi-bin/laws/main.cgi?nreg=297-75-%EF Declaration of Cabinet of Ministers of Ukrainian SSR in creation of the State Historic-Architectural Sanctuary in city of Lviv (official document)]</ref> ==ইউনেস্কো== ১৯৯৮ চনৰপৰা [[ৰাষ্ট্ৰসংঘ]]ৰ শৈক্ষিক, বৈজ্ঞানিক আৰু সাংস্কৃতিক সংস্থা (UNESCO)-ই লভিভৰ প্ৰায় ৩০০ একৰজোৰা ঐতিহাসিক কেন্দ্ৰটোক বিশ্ব ঐতিহ্যৰ অংশ হিচাপে তালিকাভুক্ত কৰি আহিছে। ১৯৯৮ চনৰ ৫ ডিচেম্বৰত জাপানৰ কিয়োটোত অনুষ্ঠিত বিশ্ব ঐতিহ্য সমিতিৰ ২২তম অধিৱেশনত লভিভক ইউনেস্কৰ বিশ্ব ঐতিহ্য তালিকাত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়। ইউনেস্কই লভিভক তালিকাভুক্ত কৰাৰ কাৰণ ব্যাখ্যা কৰি তলত দিয়া বক্তব্য আগবঢ়াইছিল: <ref>{{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/list/865 |title=L'viv – the Ensemble of the Historic Centre |publisher=[[UNESCO]] |work=[[World Heritage Site]] |date=5 December 1998 |access-date=30 October 2006 }}</ref> {{quote|মাপকাঠী ২: নগৰীয়া গঠন আৰু স্থাপত্যৰ ক্ষেত্ৰত লভিভ পূব ইউৰোপৰ স্থাপত্য আৰু কলাৰ পৰম্পৰাৰ সৈতে ইটালী আৰু জাৰ্মানীৰ স্থাপত্য-কলাৰ পৰম্পৰাৰ এক অনন্য সংমিশ্ৰণৰ উৎকৃষ্ট নিদৰ্শন। }} {{quote|মাপকাঠী ৫: লভিভৰ ৰাজনৈতিক আৰু বাণিজ্যিক গুৰুত্বৰ বাবে বিভিন্ন সাংস্কৃতিক আৰু ধৰ্মীয় পৰম্পৰাৰ বহুতো নৃগোষ্ঠীয় লোক ইয়ালৈ আকৰ্ষিত হৈছিল। তেওঁলোকে চহৰখনৰ ভিতৰত পৃথক, কিন্তু পৰস্পৰ-নিৰ্ভৰশীল সম্প্ৰদায় গঢ়ি তুলিছিল। এই সম্প্ৰদায়সমূহৰ অস্তিত্বৰ নিদৰ্শন আজিও লভিভৰ আধুনিক নগৰীয়া দৃশ্য-পটত স্পষ্টভাৱে দেখা যায়। }} লভিভ ঐতিহাসিক কেন্দ্ৰ সমষ্টিৰ অধীনস্থ অঞ্চলটোৰ মুঠ আয়তন ১২০ হেক্টৰ (প্ৰায় ২৯৬.৫ একৰ)। ইয়াৰ ভিতৰত চহৰখনৰ ৰুছ আৰু মধ্যযুগীয় অংশ, লগতে ছেইণ্ট জৰ্জ পাহাৰৰ ওপৰত অৱস্থিত ছেইণ্ট জৰ্জ কেথেড্ৰেলৰ অঞ্চল অন্তৰ্ভুক্ত। ঐতিহাসিক কেন্দ্ৰটোক আগুৰি থকা বাফাৰ অঞ্চলটোৰ আয়তন প্ৰায় ৩,০০০ হেক্টৰ। এই বাফাৰ অঞ্চলটো ঐতিহাসিক অঞ্চলটোৰ নিৰ্ধাৰিত সীমাৰ ভিত্তিত চিহ্নিত কৰা হৈছে। <ref>{{cite web |title=Lviv in UNESCO |url=http://www.lviv.ua/en/page4417.html |website=www.lviv.ua |access-date=21 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090307223745/http://www.lviv.ua/en/page4417.html |archive-date=7 March 2009}}</ref> ==উল্লেখযোগ্য ঐতিহাসিক স্থাপত্যসমূহ== [[File:Cables Lviv.jpg|thumbnail|বাট-পথ]] [[File:Lwów - Cerkiew Uspieńska.jpg|right|thumb|ডৰমিশ্যন গীৰ্জাৰ স্থাপত্য-সমষ্টিৰ ওপৰত প্ৰায় ৪০০ বছৰ পুৰণি কৰ্ণিয়াক্ট টাৱাৰটোৱে প্ৰাধান্য বিস্তাৰ কৰিছে। ]] [[File:Лвов Галиција.jpg|thumb|মাৰ্কেট স্কোয়াৰ]] ৰাস্তা-ঘাট: ডৰমিশ্যন গীৰ্জা-সমষ্টিৰ ওপৰত প্ৰায় ৪০০ বছৰ পুৰণি কৰ্ণিয়াক্ট টাৱাৰে প্ৰাধান্য বিস্তাৰ কৰিছে। ইয়াৰ লগতে মাৰ্কেট স্কোৱেৰ উল্লেখযোগ্য। তালিকাভুক্ত তিনিটা প্ৰধান অঞ্চলৰ উপৰি পুৰণি চহৰখনৰ ভিতৰত আন প্ৰায় ২,০০৭টা ঐতিহাসিক স্থাপত্য আৰু স্মাৰক আছে। ইয়াৰে ২১৪টা ৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ৰ ঐতিহাসিক স্মাৰক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। '''পিডজামচে (উপ-দুৰ্গ)''' *হাই কেছল আৰু পিডজামচে অঞ্চল; চহৰখনৰ মূল কেন্দ্ৰ; ইয়াত পুৰণি মাৰ্কেট স্কোৱেৰ অৱস্থিত। *ছেইণ্ট নিকোলাছ গীৰ্জা; হালিচিনা (ৰুথেনিয়ান) ৰজাসকলৰ পৰিয়ালৰ গীৰ্জা। *ছেইণ্ট পাৰাস্কেভা-প্ৰাক্সেদিয়া গীৰ্জা; ইয়াত ফেডৰ ছেংকোভিচে নিৰ্মাণ কৰা ১৭৪০ চনৰ ইনকোনোষ্টাছিছ আছে। *ছেইণ্ট অনুফ্ৰিয়াছ গীৰ্জা আৰু বেচিলিয়ান মঠ; ইয়াত লাজাৰ পাছলাভস্কি আৰু মোডেষ্ট ছোছেনকোৰ শিল্পকৰ্ম আছে। *ছেইণ্ট জন দ্য বেপ্টিষ্ট গীৰ্জা; বৰ্তমান লভিভ প্ৰাচীন সামগ্ৰীৰ সংগ্ৰহালয়। এই গীৰ্জাখন ৰজা লিঅ'ৰ হাংগেৰীয় পত্নী কনষ্টান্সৰ নামত উৎসৰ্গিত আছিল। কনষ্টান্স আছিল ৰজা বেলা চতুৰ্থৰ কন্যা। *ছাৰ্বীয়ে মেৰী গীৰ্জা; বৰ্তমান আৱাৰ লেডী অৱ পাৰ্পেচুৱেল হেল্প গীৰ্জা; চহৰখনৰ জাৰ্মান উপনিৱেশীসকলৰ গীৰ্জা আছিল। '''চেৰেডমিস্তিয়া (মধ্য চহৰ)''' *ৰিনক (মাৰ্কেট) স্কোৱেৰৰ স্থাপত্য-সমষ্টি; ইয়াৰ কেন্দ্ৰত লভিভ ৰাথাউছ আৰু চৌহদত থকা ঐতিহাসিক বাসগৃহসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত। *ডৰমিশ্যন গীৰ্জাৰ স্থাপত্য-সমষ্টি; গীৰ্জাটোৰ লগতে থ্ৰী প্ৰিলেটছ চেপেল আৰু কৰ্ণিয়াক্ট টাৱাৰ অন্তৰ্ভুক্ত। *আৰ্মেনিয়ান গীৰ্জাৰ স্থাপত্য-সমষ্টি; গীৰ্জাটোৰ লগতে ঘণ্টাঘৰ, ছেইণ্ট ক্ৰিষ্টোফাৰৰ মূৰ্তিযুক্ত স্তম্ভ, প্ৰাক্তন আৰ্মেনিয়ান বেংকৰ ভৱন, আৰ্মেনিয়ান আৰ্চবিশপসকলৰ ৰাজপ্ৰাসাদ আৰু বেনেডিক্টাইন আৰ্মেনিয়ান নানাৰী অন্তৰ্ভুক্ত। *লেটিন মেট্ৰ'পলিটান কেথেড্ৰেলৰ স্থাপত্য-সমষ্টি; ছেইণ্ট মেৰী কেথেড্ৰেলৰ লগতে বইম চেপেল আৰু কাম্পিয়ান্স চেপেল আছে। *বাৰ্নাৰ্ডাইন মঠৰ স্থাপত্য-সমষ্টি বৰ্তমান ছেইণ্ট এণ্ড্ৰিউ গীৰ্জা; ইয়াত কেথেড্ৰেল, মঠ, ঘণ্টাঘৰ, ৰটাণ্ডা, অলংকাৰিক স্তম্ভ আৰু প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰ অন্তৰ্ভুক্ত। *জেচুইট কেথেড্ৰেল আৰু কলেজিয়ামৰ স্থাপত্য-সমষ্টি। *ডমিনিকান গীৰ্জাৰ স্থাপত্য-সমষ্টি; বৰ্তমান পৱিত্ৰ ইউকাৰিষ্টৰ গীৰ্জা; গীৰ্জাখনৰ লগতে মঠ আৰু ঘণ্টাঘৰ আছে। *লভিভ অপেৰা আৰু বেলেট থিয়েটাৰ। *চহৰৰ দুৰ্গ-প্ৰতিৰক্ষা ব্যৱস্থা; ইয়াৰ ভিতৰত চিটি আৰ্চেনেল, গানপাউডাৰ টাৱাৰ, টাৰ্নাৰ্ছ আৰু ৰোপমেকাৰ্ছ টাৱাৰ, ৰয়েল আৰ্চেনেল আৰু নিম্ন প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰৰ এটা বাষ্টিয়ন আছে। *“ড্নিষ্টাৰ ” বীমা কোম্পানীৰ ভৱন। '''ছেইণ্ট ইউৰা (ছেইণ্ট জৰ্জ) ড্ৰেগন-যোদ্ধা গীৰ্জা''' *ছেইণ্ট জৰ্জ কেথেড্ৰেল, কেথেড্ৰেলখনৰ লগতে মেট্ৰ'পলিটানৰ ৰাজপ্ৰাসাদ, অধ্যায়-সদস্যসকলৰ বাসগৃহ, ঘণ্টাঘৰ আৰু দুটা দুৱাৰ—মাৰ্কেটছ গেট আৰু চিটিজ গেটসহ বেৰ অন্তৰ্ভুক্ত। '''বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰৰ অন্তৰ্ভুক্ত নোহোৱা পুৰণি চহৰৰ উল্লেখযোগ্য স্থাপত্য''' *বেয়াৰফুট কাৰ্মেলাইটসকলৰ গীৰ্জা। বৰ্তমান ছেইণ্ট মাইকেল গীৰ্জা। *বেয়াৰফুট কাৰ্মেলাইটসকলৰ গীৰ্জা আৰু নানাৰী — বৰ্তমান পিউৰিফিকেশ্যন গীৰ্জা। *পুওৰ ক্লেয়াৰসকলৰ গীৰ্জা। বৰ্তমান পৱিত্ৰ বেৰক ভাস্কৰ্যৰ সংগ্ৰহালয়। *ছেইণ্ট মাৰ্টিন গীৰ্জা। বৰ্তমান বেপ্টিষ্ট গীৰ্জা। *ট্ৰেন্সফিগাৰেশ্যন গীৰ্জা। *ছেইণ্ট কাচিমিৰ গীৰ্জা। *ছেইণ্টছ ওল্হা আৰু এলিজাবেথ গীৰ্জা। *পোটস্কি ৰাজপ্ৰাসাদ। বৰ্তমান বৰিছ ভোজনিটস্কি লভিভ ৰাষ্ট্ৰীয় শিল্পকলা গেলাৰী। *কমোডিটি ষ্টক এক্সচেঞ্জ। ==চিত্ৰসমূহ== <gallery mode="packed" heights="175"> File:Panoramic view of Lviv center.jpg|লেটিন কেথেড্ৰেল, টাউন হল, বাৰ্নাৰ্ডিন, ডমিনিকান আৰু এছমপচন (ডৰ্মিচন) গীৰ্জাৰ টাৱাৰৰ সৈতে পুৰণি চহৰৰ মনোমোহা দৃশ্য ( বাঁওফালৰপৰা সোঁফাললৈ) File:Площа Ринок у травні.jpg|মাৰ্কেট স্কোৱাৰ File:WLM - 2020 - Вірменський кафедральний собор - 01.jpg|আৰ্মিনয়ান কেথেড্ৰেল File:2019.08.25.1442.04. Львів пл.Соборна Церква св.Андрія.jpg|বাৰ্নাৰ্ডিন গীৰ্জা File:Латинський кафедральний собор (Львів) 18.jpg|লেটিন কেথেড্ৰেল File:Каплиця Боїмів. Львів. Рання весна.JPG|বয়ম চেপেল File:Каплиця Кампіанів Катедральна 1 Львів Марія Павлюк.jpg|কেম্পিয়ান চেপেল File:Церква Успіння Пресвятої Богородиці-4, Львів.jpg|চাৰ্চ অৱ দ্য এছমপচন File:Львовский трамвай - линия.jpg|পুৰণি চহৰৰ এটা ৰাস্তাত ট্ৰাম File:2014K6546 - Львів.jpg|চেণ্ট জৰ্জৰ কেথেড্ৰেল File:Центр Львова 2.jpg|ফ্ৰিডম এভিনিউৰপৰা পুৰণি চহৰখনৰ দৃশ্য File:13 Prospekt Svobody, Lviv (03).jpg|গ্ৰেণ্ড হোটেল </gallery> ==তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * {{in lang|uk}} [http://www.history.org.ua/?l=EHU&verbvar=Lv%B3vsky_arkh%B3tekturny_zapov%B3dnyk&abcvar=15&bbcvar=33 Description at the website of the Institute of History of the NANU] * [http://zik.com.ua/ua/news/2010/05/17/228905 Mayor of Lviv Sadovy wants the sanctuary to be discontinued (ZIK May 17, 2010)] * [https://web.archive.org/web/20110912024124/http://www.centre7.org.ua/book/export/html/1428 The city council is unaware of the sanctuary (ZIK February 1, 2011)] * [http://www.sciencebooks-database.info/content/%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D0%B9-%D1%96%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%BE-%D0%B0%D1%80%D1%85%D1%96%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%83%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%B9-%D0%B7%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D1%96%D0%B4%D0%BD%D0%B8%D0%BA-%D1%83-%D0%BB%D1%8C%D0%B2%D0%BE%D0%B2%D1%96 Information on a book about the sanctuary published in 1979] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220930000115/http://www.sciencebooks-database.info/content/%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D0%B9-%D1%96%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%BE-%D0%B0%D1%80%D1%85%D1%96%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%83%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%B9-%D0%B7%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D1%96%D0%B4%D0%BD%D0%B8%D0%BA-%D1%83-%D0%BB%D1%8C%D0%B2%D0%BE%D0%B2%D1%96 |date=2022-09-30 }} * [https://whc.unesco.org/uploads/nominations/865bis.pdf Description of the World Heritage site] [[শ্ৰেণী:ইউক্ৰেইনৰ বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ]] dirsqmkuga2w0gd4nnet7rcuhwi5229 828 138776 627510 2026-08-15T11:32:37Z ManjurKhan 18997 নতুন 627510 Scribunto text/plain local alternate = { ["সমাজবাদী পাৰ্টী (লোহিয়া)"] = "সমাজবাদী পাৰ্টী", ["সমাজবাদী পাৰ্টী (সমাজবাদী)"] = "সমাজবাদী পাৰ্টী", ["সমাজবাদী জনতা পাৰ্টী (ৰাষ্ট্ৰীয়)"] = "সমাজবাদী জনতা পাৰ্টী (ৰাষ্ট্ৰীয়)", ["সমাজবাদী জনতা পৰিষদ"] = "সমাজবাদী জনতা পৰিষদ", ["স্বৰাজ ইণ্ডিয়া"] = "স্বৰাজ ইণ্ডিয়া", } local full = { ["সমাজবাদী জনতা পাৰ্টী (ৰাষ্ট্ৰীয়)"] = {abbrev = "এসজেপি(আৰ)", color = "#008800", shortname = "সমাজবাদী জনতা পাৰ্টী"}, ["সমাজবাদী জনতা পৰিষদ"] = {abbrev = "এসজেপি", color = "#008800", shortname = ""}, ["সমাজবাদী ডেম’ক্ৰেটিক পাৰ্টী"] = {abbrev = "এসডিপি", color = "#FF0000", shortname = ""}, ["সমাজবাদী পাৰ্টী"] = {abbrev = "এসপি", color = "#FF2222", shortname = ""}, ["সমাজবাদী প্ৰয়াস পাৰ্টী"] = {abbrev = "এসপিপি", color = "#005511", shortname = ""}, ["সমাজবাদী বিপ্লৱী পাৰ্টী"] = {abbrev = "এসআৰপি", color = "#CC0000", shortname = ""}, ["সমাজ সমতা পাৰ্টী"] = {abbrev = "এসএসপি", color = "#0033FF", shortname = ""}, ["স্বৰাজ ইণ্ডিয়া"] = {abbrev = "এসআই", color = "#FECE00", shortname = ""}, ["স্বৰাজ পাৰ্টী"] = {abbrev = "", color = "#FF9999", shortname = ""}, ["স্বৰাজ্য পাৰ্টী"] = {abbrev = "", color = "#00BFFF", shortname = "স্বৰাজ্য পাৰ্টী"}, ["স্বৰাজ্য সভা"] = {abbrev = "", color = "#00BFFF", shortname = ""}, ["স্বতন্ত্ৰ পাৰ্টী"] = {abbrev = "স্বতন্ত্ৰ", color = "#00B4D8", shortname = ""}, ["স্বতন্ত্ৰ ভাৰত পক্ষ"] = {abbrev = "স্বভাৰপ", color = "#FFDD00", shortname = ""}, ["সিকিম ডেম’ক্ৰেটিক ফ্ৰণ্ট"] = {abbrev = "এসডিএফ", color = "#FDF001", shortname = ""}, ["সিকিম কৰাংশ্ৰমিক পাৰ্টী"] = {abbrev = "এসকেপি", color = "#0000FF", shortname = ""}, ["সিকিম ক্ৰান্তিকাৰী মোৰ্চা"] = {abbrev = "এসকেএম", color = "#FF0000", shortname = ""}, ["সিকিম নেচনেল কংগ্ৰেছ"] = {abbrev = "এসএনচি", color = "#006699", shortname = ""}, ["সিকিম প্ৰজা পৰিষদ"] = {abbrev = "এসপিপি", color = "#00AA00", shortname = ""}, ["সিকিম সংগ্ৰাম পৰিষদ"] = {abbrev = "এসএসপি", color = "#175B8D", shortname = ""}, ["সিকিম নেচনেল পাৰ্টী"] = {abbrev = "এসএনপি", color = "#008080", shortname = ""}, ["সিকিম জনতা পৰিষদ"] = {abbrev = "এসজেপি", color = "#FF9933", shortname = ""}, ["সিকিম জনতা কংগ্ৰেছ"] = {abbrev = "এসজেচি", color = "#0000FF", shortname = ""}, ["সিকিম ৰাজ্য কংগ্ৰেছ"] = {abbrev = "এসআৰচি", color = "#00BFFF", shortname = ""}, ["সৰ্বভাৰতীয় অন্ন দ্ৰাবিড় মুন্নেত্ৰা কঝগম"] = {abbrev = "AIADMK", color = "#157738", shortname = "এআইএডিএমকে"}, ["সৰ্বভাৰতীয় দ্ৰাবিড় মুন্নেত্ৰা কঝগম"] = {abbrev = "ADMK", color = "#157738", shortname = "এডিমকে"}, ["সৰ্বভাৰতীয় অনগ্ৰসৰ আৰু সংখ্যালঘু কৰ্মচাৰী মহাসংঘ"] = {abbrev = "বামচেফ", color = "#0000FF", shortname = ""}, ["সৰ্বভাৰতীয় ইত্তেহাদুল মুছলিমীন"] = {abbrev = "AIMIM", color = "#006600", shortname = "এআইএমআইএম"}, ["সৰ্বভাৰতীয় ফৰৱাৰ্ড ব্লক"] = {abbrev = "AIFB", color = "#D10000", shortname = "ফৰৱাৰ্ড ব্লক"}, ["সৰ্বভাৰতীয় ফৰৱাৰ্ড ব্লক (ৰুইকৰ)"] = {abbrev = "AIFB(R)", color = "#CC0000", shortname = ""}, ["সৰ্বভাৰতীয় তৃণমূল কংগ্ৰেছ"] = {abbrev = "AITC", color = "#20C997", shortname = "তৃণমূল কংগ্ৰেছ"}, ["সৰ্বভাৰতীয় জন সংঘ"] = {abbrev = "AIJS", color = "#FF9933", shortname = ""}, ["সৰ্বভাৰতীয় এন.আৰ. কংগ্ৰেছ"] = {abbrev = "AINRC", color = "#F68A1E", shortname = "এআইএনআৰচি"}, ["সৰ্বভাৰতীয় মহিলা ক্ষমতায়ন পাৰ্টী"] = {abbrev = "AIMEP", color = "#ED1C24", shortname = ""}, ["সৰ্বভাৰতীয় ধৰ্মনিৰপেক্ষ প্ৰসংগ"] = {abbrev = "AISE", color = "#008000", shortname = ""}, ["সৰ্বভাৰতীয় ৰসংগ পাৰ্টী"] = {abbrev = "AIRP", color = "#FF6600", shortname = ""}, ["সৰ্ব ভাৰতীয় সাম্যবাদী পাৰ্টী"] = {abbrev = "AICP", color = "#FF0000", shortname = ""}, ["সোশিয়েল ডেমোক্ৰেটিক পাৰ্টী অব ইণ্ডিয়া"] = {abbrev = "SDPI", color = "#32CD32", shortname = "এসডিপিআই"}, ["সোশিয়েলিষ্ট একতা কেন্দ্ৰ (ভাৰত)"] = {abbrev = "SUCI(C)", color = "#FF0000", shortname = "এসইউচিআই(সি)"}, ["সোশিয়েলিষ্ট ইউনিটি চেণ্টাৰ অব ইণ্ডিয়া (কম্যুনিষ্ট)"] = {abbrev = "SUCI(C)", color = "#FF0000", shortname = "এসইউচিআই(সি)"}, ["সোশিয়েলিষ্ট পাৰ্টী (ভাৰত)"] = {abbrev = "SPI", color = "#FF3333", shortname = "সোশিয়েলিষ্ট পাৰ্টী"}, ["সীমান্ধ্ৰ হাক্কুলা পৰিৰক্ষণ সমিতি"] = {abbrev = "SHPS", color = "#0000FF", shortname = ""}, } return { full = full, alternate = alternate, } aw5c249ojneyz1lxjegmn3dp3zg37w8 828 138777 627511 2026-08-15T11:37:05Z ManjurKhan 18997 নতুন 627511 Scribunto text/plain local alternate = { ["ইণ্ডিয়ান ইউনিয়ন মুছলিম লিগ"] = "ভাৰতীয় ইউনিয়ন মুছলিম লিগ", ["ইণ্ডিয়ান নেচনেল কংগ্ৰেছ"] = "ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ", ["ইণ্ডিয়ান নেচনেল লোকদল"] = "ভাৰতীয় ৰাষ্ট্ৰীয় লোকদল", ["ইণ্ডিয়ান চেকুলাৰ ফ্ৰণ্ট"] = "ইণ্ডিয়ান চেকুলাৰ ফ্ৰণ্ট", ["ইণ্ডিয়ান পীপুলছ ক্ৰান্তিকাৰী পাৰ্টী"] = "ইণ্ডিয়ান পীপুলছ ক্ৰান্তিকাৰী পাৰ্টী", } local full = { ["ইণ্ডিয়া জননায়কা কচ্চি"] = {abbrev = "IJK", color = "#FF0055", shortname = ""}, ["ইণ্ডিয়ান চেকুলাৰ ফ্ৰণ্ট"] = {abbrev = "ISF", color = "#DCDCDC", shortname = "ইণ্ডিয়ান চেকুলাৰ ফ্ৰণ্ট"}, ["ইণ্ডিয়ান জাস্টিছ পাৰ্টী"] = {abbrev = "IJP", color = "#000080", shortname = ""}, ["ইণ্ডিয়ান নেচনেল লিগ"] = {abbrev = "INL", color = "#008000", shortname = ""}, ["ইণ্ডিয়ান পীপুলছ ক্ৰান্তিকাৰী পাৰ্টী"] = {abbrev = "IPKP", color = "#FF0000", shortname = ""}, ["ইণ্ডিয়ান পীপুলছ ফ্ৰণ্ট"] = {abbrev = "IPF", color = "#D10000", shortname = ""}, ["ইণ্ডিজেনাচ পীপুলছ ফ্ৰণ্ট অব ত্ৰিপুৰা"] = {abbrev = "IPFT", color = "#126438", shortname = "আইপিএফটি"}, ["ইণ্ডিজেনাচ নেচনেলিষ্ট পাৰ্টী অব ত্ৰিপুৰা"] = {abbrev = "INPT", color = "#008000", shortname = "আইএনপিটি"}, ["ইত্তেহাদ-ই-মিল্লাত কাউন্সিল"] = {abbrev = "IMC", color = "#005511", shortname = ""}, ["ইনসাফ পার্টি"] = {abbrev = "IP", color = "#008000", shortname = ""}, ["ইৰম শৰ্মিলা"] = {abbrev = "PRJA", color = "#E8E8E8", shortname = "প্ৰজা"}, ["ইভিআৰ দ্ৰাৱিডান প্ৰভাৱ"] = {abbrev = "", color = "#000000", shortname = ""}, ["ইৰম ক্ৰান্তিকাৰী পাৰ্টী"] = {abbrev = "IKP", color = "#FF3300", shortname = ""}, ["ইছলামিক ৰিভলিউশ্বনাৰী ফ্ৰণ্ট"] = {abbrev = "IRF", color = "#006600", shortname = ""}, } return { full = full, alternate = alternate, } rxmy797y2cff0xie0lxtqq4zjmi9ghn 627512 627511 2026-08-15T11:38:35Z ManjurKhan 18997 627512 Scribunto text/plain local alternate = { ["ইণ্ডিয়ান ইউনিয়ন মুছলিম লিগ"] = "ভাৰতীয় ইউনিয়ন মুছলিম লিগ", ["ইণ্ডিয়ান নেচনেল কংগ্ৰেছ"] = "ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ", ["ইণ্ডিয়ান নেচনেল লোকদল"] = "ভাৰতীয় ৰাষ্ট্ৰীয় লোকদল", ["ইণ্ডিয়ান চেকুলাৰ ফ্ৰণ্ট"] = "ইণ্ডিয়ান চেকুলাৰ ফ্ৰণ্ট", ["ইণ্ডিয়ান পীপুলছ ক্ৰান্তিকাৰী পাৰ্টী"] = "ইণ্ডিয়ান পীপুলছ ক্ৰান্তিকাৰী পাৰ্টী", } local full = { ["ইণ্ডিয়া জননায়কা কচ্চি"] = {abbrev = "IJK", color = "#FF0055", shortname = ""}, ["ইণ্ডিয়ান চেকুলাৰ ফ্ৰণ্ট"] = {abbrev = "ISF", color = "#DCDCDC", shortname = "ইণ্ডিয়ান চেকুলাৰ ফ্ৰণ্ট"}, ["ইণ্ডিয়ান জাস্টিছ পাৰ্টী"] = {abbrev = "IJP", color = "#000080", shortname = ""}, ["ইণ্ডিয়ান নেচনেল লিগ"] = {abbrev = "INL", color = "#008000", shortname = ""}, ["ইণ্ডিয়ান পীপুলছ ক্ৰান্তিকাৰী পাৰ্টী"] = {abbrev = "IPKP", color = "#FF0000", shortname = ""}, ["ইণ্ডিয়ান পীপুলছ ফ্ৰণ্ট"] = {abbrev = "IPF", color = "#D10000", shortname = ""}, ["ইণ্ডিজেনাচ পীপুলছ ফ্ৰণ্ট অব ত্ৰিপুৰা"] = {abbrev = "IPFT", color = "#126438", shortname = "আইপিএফটি"}, ["ইণ্ডিজেনাচ নেচনেলিষ্ট পাৰ্টী অব ত্ৰিপুৰা"] = {abbrev = "INPT", color = "#008000", shortname = "আইএনপিটি"}, ["ইত্তেহাদ-ই-মিল্লাত কাউন্সিল"] = {abbrev = "IMC", color = "#005511", shortname = ""}, ["ইনসাফ পাৰ্টী"] = {abbrev = "IP", color = "#008000", shortname = ""}, ["ইৰম শৰ্মিলা"] = {abbrev = "PRJA", color = "#E8E8E8", shortname = "প্ৰজা"}, ["ইভিআৰ দ্ৰাৱিডান প্ৰভাৱ"] = {abbrev = "", color = "#000000", shortname = ""}, ["ইৰম ক্ৰান্তিকাৰী পাৰ্টী"] = {abbrev = "IKP", color = "#FF3300", shortname = ""}, ["ইছলামিক ৰিভলিউশ্বনাৰী ফ্ৰণ্ট"] = {abbrev = "IRF", color = "#006600", shortname = ""}, } return { full = full, alternate = alternate, } 579gt5gdn7a27qr1yq2k1ks0d2c5hfr 828 138778 627513 2026-08-15T11:41:53Z ManjurKhan 18997 নতুন 627513 Scribunto text/plain local alternate = { ["এআইএডিএমকে"] = "সৰ্বভাৰতীয় অন্ন দ্ৰাবিড় মুন্নেত্ৰা কঝগম", ["এআইএমআইএম"] = "সৰ্বভাৰতীয় ইত্তেহাদুল মুছলিমীন", ["এআইএফবি"] = "সৰ্বভাৰতীয় ফৰৱাৰ্ড ব্লক", ["এআইটিচি"] = "সৰ্বভাৰতীয় তৃণমূল কংগ্ৰেছ", ["এআইএনআৰচি"] = "সৰ্বভাৰতীয় এন.আৰ. কংগ্ৰেছ", ["একল মানৱ সংগঠন"] = "একল মানৱ সংগঠন", } local full = { ["এমএনএফ"] = {abbrev = "এমএনএফ", color = "#006699", shortname = "মিজো নেচনেল ফ্ৰণ্ট"}, ["এমপিপি"] = {abbrev = "এমপিপি", color = "#008000", shortname = "মিজোৰাম প্ৰজা পাৰ্টী"}, ["এমডিএমকে"] = {abbrev = "এমডিএমকে", color = "#C80815", shortname = "মাৰুমলাৰ্চি দ্ৰাবিড় মুন্নেত্ৰা কঝগম"}, ["এমইপি"] = {abbrev = "এমইপি", color = "#ED1C24", shortname = "সৰ্বভাৰতীয় মহিলা ক্ষমতায়ন পাৰ্টী"}, ["একল মানৱ সংগঠন"] = {abbrev = "ইএমএছ", color = "#00A550", shortname = ""}, ["একতা পাৰ্টী"] = {abbrev = "ইপি", color = "#FF0000", shortname = ""}, ["এৰোড্ৰোম জনতা পাৰ্টী"] = {abbrev = "এজেপি", color = "#0000FF", shortname = ""}, ["এলটিটিই"] = {abbrev = "এলটিটিই", color = "#FF0000", shortname = "লিবাৰেশ্বন টাইগৰ্ছ অব তামিল ইলাম"}, } return { full = full, alternate = alternate, } 97mumh1a8gm9a4rzf1piwa8kbazh7gb 828 138779 627514 2026-08-15T11:43:27Z ManjurKhan 18997 নতুন 627514 Scribunto text/plain local alternate = { ["কংগ্ৰেছ (ইন্দিৰা)"] = "ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ", ["কংগ্ৰেছ (সংগঠন)"] = "ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ (সংগঠন)", ["কংগ্ৰেছ (সমাজবাদী)"] = "ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ (সমাজবাদী)", ["কমিউনিষ্ট পাৰ্টী অব ইণ্ডিয়া"] = "ভাৰতৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টী", ["কমিউনিষ্ট পাৰ্টী অব ইণ্ডিয়া (মাৰ্ক্সবাদী)"] = "ভাৰতৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টী (মাৰ্ক্সবাদী)", ["কমিউনিষ্ট পাৰ্টী অব ইণ্ডিয়া (মাৰ্ক্সবাদী-লেলিনবাদী)"] = "ভাৰতৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টী (মাৰ্ক্সবাদী-লেলিনবাদী)", } local full = { ["কংগ্ৰেছ (ইন্দিৰা)"] = {abbrev = "কংগ্ৰেছ (ই)", color = "#00BFFF", shortname = "কংগ্ৰেছ (ইন্দিৰা)"}, ["কংগ্ৰেছ (সংগঠন)"] = {abbrev = "কংগ্ৰেছ (ও)", color = "#A5F1F9", shortname = "কংগ্ৰেছ (সংগঠন)"}, ["কংগ্ৰেছ (সমাজবাদী)"] = {abbrev = "কংগ্ৰেছ (এস)", color = "#0EF4E1", shortname = "কংগ্ৰেছ (সমাজবাদী)"}, ["কৰ্ণাটক জনতা পক্ষ"] = {abbrev = "কেজেপি", color = "#FF9999", shortname = ""}, ["কৰ্ণাটক ৰাজ্য ৰৈথা সংঘ"] = {abbrev = "কেআৰআৰএছ", color = "#008000", shortname = ""}, ["কৰ্ণাটক ৰাষ্ট্ৰীয় চমিতি"] = {abbrev = "কেআৰএছ", color = "#FFFF00", shortname = ""}, ["কমিউনিষ্ট পাৰ্টী অব ইণ্ডিয়া"] = {abbrev = "সিপিআই", color = "#CB0922", shortname = "ভাৰতৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টী"}, ["কমিউনিষ্ট পাৰ্টী অব ইণ্ডিয়া (মাৰ্ক্সবাদী)"] = {abbrev = "সিপিআই(এম)", color = "#CC0000", shortname = "ভাৰতৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টী (মাৰ্ক্সবাদী)"}, ["কমিউনিষ্ট পাৰ্টী অব ইণ্ডিয়া (মাৰ্ক্সবাদী-লেলিনবাদী)"] = {abbrev = "সিপিআই(এমএল)", color = "#FF0000", shortname = ""}, ["কমিউনিষ্ট পাৰ্টী অব ইণ্ডিয়া (মাৰ্ক্সবাদী-লেলিনবাদী) লিবাৰেশ্বন"] = {abbrev = "সিপিআই(এমএল)এল", color = "#D10000", shortname = "সিপিআই(এমএল) লিবাৰেশ্বন"}, ["কমিউনিষ্ট পাৰ্টী অব ইণ্ডিয়া (মাৰ্ক্সবাদী-লেলিনবাদী) নিউ ডেমোক্ৰেছি"] = {abbrev = "সিপিআই(এমএল)এনডি", color = "#FF0000", shortname = ""}, ["কমিউনিষ্ট পাৰ্টী অব ইণ্ডিয়া (মাৰ্ক্সবাদী-লেলিনবাদী) ৰেড প্ৰাপ্তি"] = {abbrev = "সিপিআই(এমএল)আৰএছ", color = "#FF0000", shortname = ""}, ["কমিউনিষ্ট পাৰ্টী অব ইণ্ডিয়া (মাৰ্ক্সবাদী-লেলিনবাদী) শ্ৰেণী সংগ্ৰাম"] = {abbrev = "সিপিআই(এমএল)কৰ্মসূচী", color = "#FF0000", shortname = ""}, ["কলিঙ্গ চেনা"] = {abbrev = "কেএছ", color = "#FF0000", shortname = ""}, ["কামতাſe পূৰ্বাঞ্চল উন্নয়ন পৰিষদ"] = {abbrev = "কেপিইউপি", color = "#008000", shortname = ""}, ["কিষাণ মজদুৰ প্ৰজা পাৰ্টী"] = {abbrev = "কেএমপিপি", color = "#AFE4DE", shortname = ""}, ["কিষাণ জনতা সংগ্ৰাম পৰিষদ"] = {abbrev = "কেজেএছপি", color = "#008000", shortname = ""}, ["কিষাণ লোক প্ৰজা পাৰ্টী"] = {abbrev = "কেএলপিপি", color = "#008000", shortname = ""}, ["কিষাণ শক্তিসংঘ"] = {abbrev = "কেএছএছ", color = "#008000", shortname = ""}, ["কুৰুবা সংঘ"] = {abbrev = "কেএছ", color = "#0000FF", shortname = ""}, ["কেৰালা কংগ্ৰেছ"] = {abbrev = "কেসি", color = "#008000", shortname = ""}, ["কেৰালা কংগ্ৰেছ (এম)"] = {abbrev = "কেসি(এম)", color = "#F15A24", shortname = ""}, ["কেৰালা কংগ্ৰেছ (বি)"] = {abbrev = "কেসি(বি)", color = "#008000", shortname = ""}, ["কেৰালা কংগ্ৰেছ (জাকোব)"] = {abbrev = "কেসি(জে)", color = "#008000", shortname = ""}, ["কেৰালা কংগ্ৰেছ (চেকুলৰ)"] = {abbrev = "কেসি(এস)", color = "#008000", shortname = ""}, ["কেৰালা কংগ্ৰেছ (নেচনেল)"] = {abbrev = "কেসি(এন)", color = "#008000", shortname = ""}, ["কেৰালা ক্ৰান্তিকাৰী পাৰ্টী"] = {abbrev = "কেকেপি", color = "#FF0000", shortname = ""}, ["ক্ৰান্তিকাৰী জয় হিন্দ পাৰ্টী"] = {abbrev = "কেজেএইচপি", color = "#FF9933", shortname = ""}, ["ক্ৰান্তিকাৰী সাম্যবাদী পাৰ্টী"] = {abbrev = "কেএসপি", color = "#FF0000", shortname = ""}, } return { full = full, alternate = alternate, } molcjt8k35pc7cbhd3pmupo06kiqkn9 828 138780 627515 2026-08-15T11:45:48Z ManjurKhan 18997 নতুন 627515 Scribunto text/plain local alternate = { ["খ্ৰীষ্টান ডেম’ক্ৰেটিক ফ্ৰণ্ট"] = "খ্ৰীষ্টান ডেম’ক্ৰেটিক ফ্ৰণ্ট", ["খাছি হিলছ স্বায়ত্তশাসিত জিলা পৰিষদ"] = "খাছি হিলছ স্বায়ত্তশাসিত জিলা পৰিষদ", } local full = { ["খ্ৰীষ্টান ডেম’ক্ৰেটিক ফ্ৰণ্ট"] = {abbrev = "সিডিএফ", color = "#0000FF", shortname = ""}, ["খ্ৰীষ্টান পিপুলছ পাৰ্টী"] = {abbrev = "সিপিপি", color = "#008000", shortname = ""}, ["খুন্তি জিলা কৃষক সভা"] = {abbrev = "কেজেকেএছ", color = "#008000", shortname = ""}, ["খামতি ৰাষ্ট্ৰীয় পৰিষদ"] = {abbrev = "কেএনসি", color = "#FF0000", shortname = ""}, ["খুমি ৰাষ্ট্ৰীয় পাৰ্টী"] = {abbrev = "কেএনপি", color = "#FF9900", shortname = ""}, } return { full = full, alternate = alternate, } mibw0lzlshidgww3z2la7gloni02zkq 828 138781 627516 2026-08-15T11:46:57Z ManjurKhan 18997 নতুন 627516 Scribunto text/plain local alternate = { ["গণতন্ত্ৰী পাৰ্টী"] = "গণতন্ত্ৰী পাৰ্টী", ["গণ ফোৰাম"] = "গণ ফোৰাম", ["গণ সংহতি আন্দোলন"] = "গণ সংহতি আন্দোলন", ["গূৰ্খা জনমুক্তি মোৰ্চা"] = "গূৰ্খা জনমুক্তি মোৰ্চা", ["গূৰ্খা নেচনেল লিবৰেছন ফ্ৰণ্ট"] = "গূৰ্খা নেচনেল লিবৰেছন ফ্ৰণ্ট", } local full = { ["গণ সংহতি আন্দোলন"] = {abbrev = "জিএছএ", color = "#FF0000", shortname = ""}, ["গণফোৰাম"] = {abbrev = "জিএফ", color = "#FF9999", shortname = ""}, ["গণতন্ত্ৰী পাৰ্টী"] = {abbrev = "জি পি", color = "#008000", shortname = ""}, ["গণতান্ত্ৰিক কৰ্মচাৰী পাৰ্টী"] = {abbrev = "ডেকাপাত", color = "#0000FF", shortname = ""}, ["গণতান্ত্ৰিক সন্মিলিত মোৰ্চা"] = {abbrev = "ডিইউএফ", color = "#008000", shortname = ""}, ["গণতান্ত্ৰিক সোশ্যালিস্ট পাৰ্টী"] = {abbrev = "ডিএসপি", color = "#FF0000", shortname = ""}, ["গণতান্ত্ৰিক ইণ্ডিয়ান প্ৰজা পাৰ্টী"] = {abbrev = "ডিআইপিপি", color = "#008000", shortname = ""}, ["গণতান্ত্ৰিক স্বৰাজ পাৰ্টী"] = {abbrev = "ডিএছপি", color = "#FF9900", shortname = ""}, ["গণতান্ত্ৰিক সন্মিলন"] = {abbrev = "ডিএম", color = "#0000FF", shortname = ""}, ["গণ পৰিষদ"] = {abbrev = "GP", color = "#008000", shortname = ""}, ["গণমুক্তি পৰিষদ"] = {abbrev = "GMP", color = "#FF0000", shortname = ""}, ["গণশক্তি পাৰ্টী"] = {abbrev = "GSP", color = "#008000", shortname = ""}, ["গণ অধিকাৰ পৰিষদ"] = {abbrev = "GOP", color = "#0000FF", shortname = ""}, ["গৰুড় পাৰ্টী"] = {abbrev = "GAP", color = "#FF9933", shortname = ""}, ["গূৰ্খা জনমুক্তি মোৰ্চা"] = {abbrev = "GJMM", color = "#008000", shortname = ""}, ["গূৰ্খা জনমুক্তি মোৰ্চা (বিমল গুৰুং)"] = {abbrev = "GJMM(BG)", color = "#008000", shortname = ""}, ["গূৰ্খা জনমুক্তি মোৰ্চা (বিনয় তামাঙ্গ)"] = {abbrev = "GJMM(BT)", color = "#008000", shortname = ""}, ["গূৰ্খা নেচনেল লিবৰেছন ফ্ৰণ্ট"] = {abbrev = "GNLF", color = "#0000FF", shortname = ""}, ["গূৰ্খালণ্ড ৰাজ্য পৰিষদ"] = {abbrev = "GSP", color = "#008000", shortname = ""}, ["গূৰ্খা ডেম’ক্ৰেটিক ফ্ৰণ্ট"] = {abbrev = "GDF", color = "#0000FF", shortname = ""}, ["গুজৰাট পৰিবৰ্তন পাৰ্টী"] = {abbrev = "GPP", color = "#FF9933", shortname = ""}, ["গোৱা ফৰৱাৰ্ড পাৰ্টী"] = {abbrev = "GFP", color = "#008000", shortname = ""}, ["গোৱা সুৰাজ পাৰ্টী"] = {abbrev = "GSP", color = "#0000FF", shortname = ""}, ["গোৱা প্ৰজা পাৰ্টী"] = {abbrev = "GPP", color = "#008000", shortname = ""}, ["গোৱানছ ডেমোক্ৰেটিক পাৰ্টী"] = {abbrev = "GDP", color = "#0000FF", shortname = ""}, ["গোৱা পিপুলছ পাৰ্টী"] = {abbrev = "GPP", color = "#008000", shortname = ""}, ["গ্ৰামীণ ভাৰত পাৰ্টী"] = {abbrev = "GBP", color = "#008000", shortname = ""}, ["গ্ৰামীণ প্ৰজা পাৰ্টী"] = {abbrev = "GPP", color = "#008000", shortname = ""}, } return { full = full, alternate = alternate, } 7jx1y4ou90bvu7q4zywr50gaccl11un 828 138782 627517 2026-08-15T11:47:50Z ManjurKhan 18997 নতুন 627517 Scribunto text/plain local alternate = { ["ঘোৰা পাৰ্টী"] = "ঘোৰা পাৰ্টী", } local full = { ["ঘোৰা পাৰ্টী"] = {abbrev = "এইচপি", color = "#008000", shortname = ""}, ["ঘানা ডেম’ক্ৰেটিক পাৰ্টী"] = {abbrev = "জিডিপি", color = "#0000FF", shortname = ""}, } return { full = full, alternate = alternate, } 7zjb8b6m03p5mzt9gkz7c1nzvvgodfb 828 138783 627518 2026-08-15T11:49:26Z ManjurKhan 18997 নতুন পৃষ্ঠা 627518 Scribunto text/plain local alternate = { ["ঙা-লান্দ প্ৰথম পাৰ্টী"] = "ঙা-লান্দ প্ৰথম পাৰ্টী", } local full = { ["ঙা-লান্দ প্ৰথম পাৰ্টী"] = {abbrev = "এনএফপি", color = "#FF0000", shortname = ""}, } return { full = full, alternate = alternate, } g07ycir53e7b7n0pephq3m2eidlx1nc 828 138784 627519 2026-08-15T11:50:56Z ManjurKhan 18997 নতুন পৃষ্ঠা 627519 Scribunto text/plain local alternate = { ["চতুৰ্থ প্ৰজাতন্ত্ৰ"] = "চতুৰ্থ প্ৰজাতন্ত্ৰ", ["চলচ্চিত্ৰ শ্ৰমিক সংঘ"] = "চলচ্চিত্ৰ শ্ৰমিক সংঘ", } local full = { ["চতুৰ্থ প্ৰজাতন্ত্ৰ"] = {abbrev = "৪ৰ্থ প্ৰজাতন্ত্ৰ", color = "#0000FF", shortname = ""}, ["চলচ্চিত্ৰ শ্ৰমিক সংঘ"] = {abbrev = "এফডব্লিউইউ", color = "#FF0000", shortname = ""}, ["চান নেচনেল পাৰ্টী"] = {abbrev = "এসএনপি", color = "#008000", shortname = ""}, ["চান লিগ ফৰ ডেমোক্ৰেছী"] = {abbrev = "এসএলডি", color = "#FF9933", shortname = ""}, ["চিন নেচনেল পাৰ্টী"] = {abbrev = "সিএনপি", color = "#0000FF", shortname = ""}, ["চিন প্ৰজাতান্ত্ৰিক পাৰ্টী"] = {abbrev = "সিডিপি", color = "#FF0000", shortname = ""}, ["চিন ক্ৰান্তিকাৰী পাৰ্টী"] = {abbrev = "সিআৰপি", color = "#008000", shortname = ""}, } return { full = full, alternate = alternate, } je0i4792sjbd3otam96d9w8m0xs4bk7 828 138785 627520 2026-08-15T11:52:16Z ManjurKhan 18997 নতুন পৃষ্ঠা 627520 Scribunto text/plain local alternate = { ["ওৰিশা গণ পৰিষদ"] = "ওৰিশা গণ পৰিষদ", ["ওৰিশা জনতা পাৰ্টী"] = "ওৰিশা জনতা পাৰ্টী", ["ওৰিশা কম্যুনিষ্ট পাৰ্টী"] = "ওৰিশা কম্যুনিষ্ট পাৰ্টী", } local full = { ["ওৰিশা গণ পৰিষদ"] = {abbrev = "ওজিপি", color = "#008000", shortname = ""}, ["ওৰিশা জনতা পাৰ্টী"] = {abbrev = "ওজিপি", color = "#FF9933", shortname = ""}, ["ওৰিশা কম্যুনিষ্ট পাৰ্টী"] = {abbrev = "ওসিপি", color = "#FF0000", shortname = ""}, ["ওৰিশা সোশিয়েলিষ্ট পাৰ্টী"] = {abbrev = "ওএসপি", color = "#FF3333", shortname = ""}, ["অল ইণ্ডিয়া মজলিছ-ই-ইত্তেহাদুল মুছলিমীন"] = {abbrev = "AIMIM", color = "#006600", shortname = "AIMIM"}, ["ওৱৰ্কাৰ্ছ পাৰ্টী অব ইণ্ডিয়া"] = {abbrev = "ডব্লিউপিআই", color = "#FF0000", shortname = ""}, ["ওৱৰ্কাৰ্ছ পাৰ্টী অব বাংলাদেশ"] = {abbrev = "ডব্লিউপিবি", color = "#CC0000", shortname = "ওৱৰ্কাৰ্ছ পাৰ্টী"}, } return { full = full, alternate = alternate, } 8w1wwbazqhxmpgj0l1jqotgacnfybew 627525 627520 2026-08-15T11:53:46Z ManjurKhan 18997 627525 Scribunto text/plain local alternate = { ["ওৰিশা গণ পৰিষদ"] = "ওৰিশা গণ পৰিষদ", ["ওৰিশা জনতা পাৰ্টী"] = "ওৰিশা জনতা পাৰ্টী", ["ওৰিশা কম্যুনিষ্ট পাৰ্টী"] = "ওৰিশা কম্যুনিষ্ট পাৰ্টী", } local full = { ["ওৰিশা গণ পৰিষদ"] = {abbrev = "ওজিপি", color = "#008000", shortname = ""}, ["ওৰিশা জনতা পাৰ্টী"] = {abbrev = "ওজিপি", color = "#FF9933", shortname = ""}, ["ওৰিশা কম্যুনিষ্ট পাৰ্টী"] = {abbrev = "ওসিপি", color = "#FF0000", shortname = ""}, ["ওৰিশা সোশিয়েলিষ্ট পাৰ্টী"] = {abbrev = "ওএসপি", color = "#FF3333", shortname = ""}, ["ওৱৰ্কাৰ্ছ পাৰ্টী অব ইণ্ডিয়া"] = {abbrev = "ডব্লিউপিআই", color = "#FF0000", shortname = ""}, ["ওৱৰ্কাৰ্ছ পাৰ্টী অব বাংলাদেশ"] = {abbrev = "ডব্লিউপিবি", color = "#CC0000", shortname = "ওৱৰ্কাৰ্ছ পাৰ্টী"}, } return { full = full, alternate = alternate, } mvxsabvw9c4jl1q03wfsm8w8egdhuh9