Wikipedia
avwiki
https://av.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%B5%D1%82%D3%80%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%B1_%D0%B3%D1%8C%D1%83%D0%BC%D0%B5%D1%80
MediaWiki 1.47.0-wmf.1
first-letter
Медиа
Хъулухъалъулаб
БахӀс
ГӀахьалчи
ГӀахьалчиясул бахӀс
Википедия
Википедиялъул бахӀс
Файл
Файлалъул бахӀс
MediaWiki
MediaWiki-ялъул бахӀс
Халип
Халипалъул бахӀс
Кумек
Кумекалъул бахӀс
Категория
Категориялъул бахӀс
TimedText
TimedText talk
Модуль
Обсуждение модуля
Event
Event talk
Гени
0
3292
97453
94683
2026-05-13T11:35:01Z
Kanárko
14448
/* Этимология */
97453
wikitext
text/x-wiki
[[Файл:Pears.jpg|thumb|250px|<span style="color:grey;">Гени</span>]]
[[Файл:Pýrus 1325.JPG|thumb|250px|<span style="color:grey;">ГенугъотIол тIегь (икьукьи) </span>]]
'''Ге́ни''' (лат. ''Pyrus'') – гургинккараб ва ахадасан гIатIилъун бачIунел пихъазул гъветI гун гьелъул пихъ.
Гьезде латиналъ абула ''Rosaceae'', тIегь икьукьидул тайпа букIиндал. ГъотIол рижидул бицунеб бугони, ''ге́нугъветI'' абула, пихъил бицунеб бугони – жибго ''ге́ни''.
==Этимология==
ЛIугьана рагIи инс-авар-гIандимацIалъул кьолбодасан. Рорце гIандиял формаби: гIанд., кIкIаратI. ''hĩhĩ'', гьахьв. ''hĩhʷ'', тIинд., багул. ''hĩha'', гъодоб. ''hĩhu'' «гени» < инс-гIанд. ''*hinhV''. Цинги инс-кавказияб ''*ɣōnʡV'' «гени» абураб кьолбодасан (гьелдасанго лIугьана инс-цез. ''*hĩ'' «гени» > бежтI., гьунз. ''hĩ''; инс-нахаб ''*ʁam-maʁa'' > чачан. ''ʁammaʁa'' «микьир», гъалгъ. ''ʁamaʁa'' «курак»).
==Ботаникияб сипат-сурат==
ГъутIби рукIуна батIи-батIиял щватазул, гIемерисеб бутIаялъ чIахIиял хъархъал, цо-цо зазгунал. Кьибил гъваридго ракьулIе араб букIуна, амма гIаркьахин гIемер бицин бегьулеб къагIидаялъ тIибитIуларо.
Щватщун гIун бачIинеб гъотIол кар яги пирамидагIадинаб, яги гургинго араб букIуна, гьелъие ризлъизе бокьула. ЛъагIалида 30-40 см бахуна. КокIаби гьечIого гIезе щванани, генугъветI гIезагIанго эхеде уна – 5-25 м-лъ халалъуде ва 5 метралъ карал диаметралдаги.
ТIанхал рортанхъула. ТIанхичIчIей букIуна спиралияб 5 иргаяб. ТIамах гIатIидаб, ханибегIаб формадулаб (2,5–10 см халалъул), тIаса къокъгобалаб; бецIгIурччинаб кьерадул, кенчIолеб, гъоркьисрахъ хъахIилккун-гIурччинаб, хасалихъмехалде – меседилгун-канчIтIогьилаб.
Генул букIдул, цоги гIагарал гъутIбузулгогIадин, рукIуна кIиго тайпадул: вегетативиял ва генеративиял. Вегетативиял букIдул гIисинал ва бегIерккарал, генеративиял – чIахIиял ва ба́лхварал. КъватIисел батIалъаби гьеб кIиябго букIдузул тайпабазул цIикIкIуна гьел лIугьарал мехалдаса байбихьун, гьезулIан къватIире кIвагьщал кIанцIулеб мехалде щвезегIан.
ТIегьайдул мехги формаги: апрел-май, тIугьдул хъахIал, 3 см диаметралде, 5-тIогьотIанчилал, лъаб-лъаб яги ичI-ичI чодрохьопазда ругел. Цо гинецейиниб 2-даса 5-де бахараб пестикалги рукIуна.
Пихъ букIуна эхедецIазабураб формадул, гъоркьан тIибитIун араб. Руго гургин генул сорталги. Генул пихъилI букIуна цIакъго лъалеб мугьахараб ччобори. Гьеб буго ганчIахIалал клеткабац (склереид) гьабулеб жо.
==ТIибитIи ва экология==
ГIалхулго бижараб гени Европалда тIибитIун буго шималияб ширатадул 60°-де щвезегIан. Шималияб гIорхъода цIакъ лъедерго бижула.
2006-б соналъ цIалунчагIаз рахъана квачадукь хIинкъуларел генул сортал. Гени эффективго гIезабула Уралалда ва Магъриб Сибиралда ругел ахазда (55° гIунтIизегIан ш. ш.).
Расиядул Дальни-Востокалдаги, Китаядул шималгун-бакъбаккудги, цинги Кореялдаги баккула цIакъго чIара-хьараб, цIоройдукь хIинкъулареб генул бегI – [[уссурияб гени]].
Гьанже генул тайпаби ана азаридаса рахун гIемерлъун.
==Топонимал==
— Ге́нуб абураб росдал цIар лIугьана ге́ни абураб кьолбодасан, тIаде -б локативги жубан. Гьелда рекъон, Ге́нуб ккола «жаниб гени бугеб [бакI]», дагьги цIезабун абуни, «гени баккулеб яги гIезабулеб бак». Генуб росдал чагIазде ''гена́л'' (хас. ''генде́рил'', кьов. ''генде́рие'', акт. ''генде́рица'') абула. Гендерил къварилъухъа буго гьабсагIалъги генурохь (гени бижулеб рохь), амма гьелъул цебе букIараб бегI хвезабуна дагьанахъе гьабураб болнухлуца.
{{тIинчI}}
[[Категория:ХIур-хер]]
689p4e5fu03dl6cfsqoklfmuq8r366w
Чачан Википедия
0
15429
97450
97211
2026-05-12T18:31:29Z
Takhirgeran Umar
989
/* РегӀелал */
97450
wikitext
text/x-wiki
{{Википедиялъул бутӀа}}
'''Чачан Википе́дия''' ({{lang-ce|Нохчийн Википеди}}, {{lang-ru|Чеченская Википедия}}) — [[чачан мацІ]]алда бугеб энциклопедиялъул цо бутІа. Гьаб заманаялде щвезегІан гьениб хъван буго {{NUMBEROF|ARTICLES|{{wikidata|P424|ce|plain=1|from={{{from|}}}}}|N}} макъала.
== Адабият ==
* ''Зинаида Федорова''. Чеченская Википедия // «Хьехархо»: казият. — [[Соьлжа-ГӀала]], [[14 август]] [[2013 сон]] . — № 15 (207).
== РегӀелал ==
* {{Cite web|url=http://stolicaplus.ru/index.php/2009-12-21-06-59-54/111-2009-12-21-07-02-20/2136-2012-01-27-06-52-59|title=Спасем Википедию на чеченском! - Официальный сайт газеты "Столица ПЛЮС" - Чеченская Республика, город Грозный|author = Алихан Динаев|lang=ru-ru|website=stolicaplus.ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20150704091933/http://stolicaplus.ru/index.php/2009-12-21-06-59-54/111-2009-12-21-07-02-20/2136-2012-01-27-06-52-59|archive-date=2015-07-04|access-date=2026-05-12}}
* [http://meta.wikimedia.org/wiki/List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles List of Wikipedias by sample of articles]
* [https://ru.wikipedia.org/wiki/Википедия:Список_Википедий Википедиязул сияхI]
* [http://stats.wikimedia.org/EN/ChartsWikipediaCE.htm Wikipedia Charts Chechen] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220707043309/https://stats.wikimedia.org/EN/ChartsWikipediaCE.htm |date=2022-07-07 }}
* [http://stats.wikimedia.org/EN/TablesWikipediaCE.htm Wikipedia Statistics Chechen]{{Хвараб регӀел|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://stats.grok.se/ce/top Wikipedia article traffic statistics]
* [http://chechnyatoday.com/content/view/278835/ О. Абарников: «Долгое время на чеченскую Википедию никто не обращал внимания»]
* [http://chechnyatoday.com/content/view/279941?_utl_t=ok Умар Дагиров «История создания Чеченской Википедии довольно туманна»]
== ХӀужаби ==
{{ХӀужаби}}
{{Кавказалъул Википедиял}}
{{Шаблон:Россиялъул Википедиял}}
1ptjk7th723im4w1v05zpl7ou6b3na5
Тегьран
0
15841
97452
88241
2026-05-13T02:28:12Z
InternetArchiveBot
12052
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
97452
wikitext
text/x-wiki
{{ГІБ+
|статус = Шагьар
|магІарул мацІалъ цІар = Тегьран
|эбелаб мацІалъ цІар = {{lang-fa|تهران}}
|пачалихъ = Иран
|герб = Tehran Logo.png
|гербалъул сипат гьаби = Тегьраналъул герб
|байрахъ =
|сурат = {{Photomontage|position=center
| photo1a = Tehran skyline may 2007.jpg
| photo2a = Azadi Tower (29358497718) (cropped).jpg
| photo2b =
| photo3a = Bagh-e Ferdows Tajrish.jpg
| photo3b = City Theater, Tehran.jpg
| photo4a = نمایی از شمس العماره.jpg
| photo4b = National Garden, Tehran 07.jpg
| spacing = 2
| color_border = white
| color = white
| size = 280
}}
|байрахъалъул сипат гьаби = Тегьраналъул байрахъ
|гербалъул гІеблъи = 100
|байрахъалъул гІеблъи = 100
|lat_deg= 35|lat_min= 42|lat_sec=0
|lon_deg= 51|lon_min= 25|lon_sec=0
|CoordAddon =
|CoordScale =
|икълималъул тайпа =
|икълим = остан
|икълим таблицаялда = Тегьран
|мухъалъул тайпа =
|мухъ =
|мухъ таблицаялда =
|жанисеб бикьи = 22 муниципалияб округ
|бетІерасул тайпа = [[Мэр]] <br>[[Председатель]]
|бетІер = [[Ханачи, Пируз|Пируз Ханачи]]<br>{{iw|Рафсажани, МухӀсен Хашеми|МухӀсен Хашеми Рафсанжани|en|Mohsen Hashemi Rafsanjani}}
|кьучІ лъураб къо-моцІ = 6 азарсон н. эр. цебе
|тІоцебесеб нухалъ рехсей =
|цебе букІараб цІар =
|статуслъун рикІкІана = <!--рикІкІараб сон-->
|площад = 707 (1500)<ref>{{cite web |url=http://www.tehran.ir/Default.aspx?tabid=2213 |title=Мэрия Тегерана |accessdate=2008-08-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081013091932/http://www.tehran.ir/Default.aspx?tabid=2213 |archivedate=2008-10-13 |deadlink=yes }}</ref>
|борхалъиялъул тайпа =
|майданалъул борхалъи = 1200
|гьава-бакъ =
|расмияб мацІ = [[Парс мацӀ]]{{!}}Парс (фарси)
|халкъалъул къадар = 8 846 782<ref>{{Cite web |title=World Gazetteer: World - largest cities (per geographical entity) |url=http://world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=wg&srt=npan&col=abcdefghinoq&msz=1500&pt=c&va=&srt=pnan |access-date=2010-01-10 |archive-date=2011-10-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111008051734/http://world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=wg&srt=npan&col=abcdefghinoq&msz=1500&pt=c&va=&srt=pnan |url-status=хвараб }}</ref>
|хъвай-хъвагІай гьабураб сон = 2012
|гъунки = 21 283
|агломерация = 13 422 366 ([[КӀудияб Тегьран]])<ref>{{cite web |url=http://www.sci.org.ir/portal/faces/public/sci_en |title=Архивированная копия |accessdate=2008-06-30 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070630060301/http://www.sci.org.ir/portal/faces/public/sci_en |archivedate=2007-06-30 }}</ref>
|миллатал = [[Парсал]], [[азарбижанал]], [[мазандаранал]], [[курдал]], [[арминиял]], [[гӀарабал]], [[бахтиарал]], [[ассириял]]
|динал = [[Бусурбаби]] (96%), [[насраниял]],<br>[[бахаи]], [[иудеял]], [[зартуштиял]]
|этнохороним = ''Техрани́'' (ц.къ), ''техраниа́н'' (гӀ. къ.)
|сагІтил рачел = +3.30
|DST = 1
|телефоналъул код = +98 21
|почалъул индексал = 13ххх-15ххх
|автомобилалъул код =
|идентификаторалъул тайпа = Код INSEE
|цифровой идентификатор = 75056 ва 75101—75116
|Commonsалда категория = Tehran
|сайт = http://www.tehran.ir/
|сайталъул мацІ = fa
}}
'''Тегьра́н''' ({{lang-fa|تهران}} — {{IPA|[tʰehˈɾɒ:n]}}, къватӀ. {{IPA|[tʰehˈɾu:n]}}; {{audio|Tehran.ogg|абиялъул къагӀида}}) — [[тахшагьар]] ва бищун кӀудияб [[Иран]]алъул шагьар ва [[Азия|Азиялъул]] чӀахӀиял шагьараздасан цояб. [[Тегьран (остан)|Цого цӀар бугеб останалъул]] административияб марказ, ва гьединго пачалихъалъул сиясияб, экономикияб, транспортияб, дармилгун-финансазул ва маданияб центр.
Шагьар буго пачалихъалъул шималияб рахъалда, [[Эльбурс]] мугӀрузул щобил гӀодоблъиялда ва [[Каспий ралъад]]алъул рагӀалдаса 90 км жунуб рахъалдехун.
== Этимология ==
[[Файл:Teheran perzijski.PNG|мини|слева|200px|Тегьран, [[настагӀликъ]] хатӀалда каллиграфикияб хъвай-хъвагӀи]]
{{БутІа хІадури}}
«Тегьран» ({{lang-fa|تهران}}) абураб цӀаралъул магӀнаялда сверухъ чанго теория буго.
Шагьаралъул расмияб сайталда рекъон, гьелъул цӀар лъугӀун буго кӀиго рагӀиги жубан: «тӀину» ({{lang-fa2|ته}} — ''тегь'') ва басралъараб «лабаллъи» ({{lang-fa2|ران}} — ''ран'') абурал рагӀабаздасан. Гьединлъидал, «Тегьран» — تهران абураб цӀар букӀине бегьула «мегӀералъул лабаллъиялъул ахалъиян» абураб жо. Ва гьеб теория бищунго унголъиялда аскогӀанасеблъун батула, щайгурелъул, унго-унгоялъ Тегьран шагьар буго [[Точал]] абураб мегӀералъул жунубияб лабалъиялъул ахада<ref name="tehran-537">{{cite web |url=http://www.tehran.ir/Default.aspx?tabid=537&language=en-US |title=تاريخچه تهران |accessdate=2008-08-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090124134503/http://tehran.ir/Default.aspx?tabid=537&language=en-US |archivedate=2009-01-24 |deadlink=yes }}</ref>.
== География ==
[[Файл:Tegeran mnt.JPG|мини|275px|Тегьраналъул севералдехун бугеб мегӀер]]
{{БутІа хІадури}}
=== Гьава-бакъ ===
== Тарих ==
{{БутІа хІадури}}
=== НекІсияб Тегьран ===
[[Файл:Khalvat-e-Karim Khani.jpg|мини|250px|[[Гулестан кӀалгӀа]]ялда бугеб «[[Карим-хан]]ил бокӀон» («Хелват-е Карим-хан»), 1759 сон]]
=== Къажаразул, Пехлеви ва Иран пачалихъазул тахшагьар ===
[[Файл:Teheran conference-1943.jpg|мини|250px|[[Тегьраналъул конференция]], 1943 сон]]
== Халкъ ==
[[Файл:2008 museum garden cafe Tehran 2789830499.jpg|мини|250px|Тегьраниял кафеялда хӀухьбахъулел, 2008 с.]]
[[2012]] сонил рикIкIеналда рекъон Тегьраналда гIумру гьабула 8 846 782 чияс.
{{БутІа хІадури}}
=== МацІал ===
[[Файл:Holly Serkis (tehran).jpg|мини|275px|[[Мукъадасав Саркисил собор (Тегьран)|Мукъадасав Саркисил собор]], [[Арминиязул апостолияб килиса|ААК]]]]
=== Дин ===
== Административияб бикьи ==
[[Файл:Tehran karta.png|400px|мини|Тегьраналъул административияб бикьи
{{Легенда|#0000ff|Шагьрестаназул гІорхъаби}}
{{Легенда|#ff0000|Шагьаралъул округазул гІорхъаби}}]]
Большая часть Тегерана располагается на территории [[шахрестан]]а Тегеран. В генеральном плане 1968 года под юрисдикцию столичной мэрии было отведено 1800 км². За пределами этих границ строительство было запрещено, поскольку оставшаяся равнинная земля использовалась для сельскохозяйственных нужд. Но с течением времени сельские поселения превратились в города-спутники Тегерана: [[Рей (город)|Рей]], [[Эсламшахр]], [[Дарсанабад]], [[Акбарабад]], [[Кудс]], [[Шахрияр]] и другие. В 1996 году границы города перешли пределы шахрестана Тегеран, в городскую черту были включены районы в шахрестанах Шемиранат (север), Рей (юг) и Эсламшахр (юго-запад)<ref name="tehran-12517">{{cite web |url=http://www.tehran.ir/Default.aspx?tabid=12517 |title=Tehran, Administrative Districts |accessdate=2008-08-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081014035121/http://www.tehran.ir/Default.aspx?tabid=12517 |archivedate=2008-10-14 |deadlink=yes }}</ref>.
Тегеран поделён на 22 городских округа. Общая площадь этих округов составляет 707 км². Последними (в [[1991 год]]у) в состав Тегерана вошли 21-й и 22-й округа (крупнейший), «растянув» город почти на 50 км<ref name="tehran-12517"/>.
=== Мухъал ===
[[Файл:Elahiyeh.jpg|мини|[[Илагьийе]] абураб Тегьраналъул севералда бугеб мухъ]]
Шагьриял округал гурого Тегьран бикьун буго 112 мухъалда (''нагьийе'')<ref name="tehran-12517"/>. Гьел мухъазул жедерго администрациял гьечІо, гьел ккола гІицІго тарихиял, ай, администратиял гурел, рикьалаби. Гьезул гІемерисезул мухІканго чІезарурал гІорхъабицин гьечІо. ГІемер батула цо мухъ чанго округалда гъорлъ рикІкІунебги. Бищун чІахІиял мухъазадаса ккола:
{{Div col|colwidth=20em}}
* {{тгь5|ГІаббас-Абад (Тегьраналъул мухъ)|ГІаббас-Абад||Abbas Abad (Tehran)}}
* [[Амирабад]]
* [[Афсарийе]]
* [[Багъ-Фейз]]
* [[Тегьраналъул базар|Базар]]
* [[Багьарестан]]
* [[Ванак]]
* [[Веленжак]]
* [[Гейтарийе]]
* {{тгь5|Гиша (Тегьраналъул мухъ)|Гиша||Gisha}}
* [[ГолхІакъ]]
* [[Гумрок]]
* [[Дарабад]]
* [[Дарраке]]
* [[Дарашт]]
* [[Даррус]]
* [[Дарбанд]]
* [[Джавадийе]]
* [[Жамаран]]
* [[Жаннатабад]]
* [[Жумгьури]]
* [[Зафаранийе]]
* [[Иордан (Тегьраналъул мухъ)|Иордан]]
* [[Йефтабад]]
* [[Лавизан]]
* [[Назиабад]]
* [[Нармак]]
* [[Ниараван]]
* [[Олимпияб росу (Тегьран)|Олимпияб росу]]
* [[Паменар]]
* [[Парке шагьр]]
* [[Пасдаран (Тегьраналъул мухъ)|Пасадаран]]
* [[Пунак]]
* [[Рей (шагьар)|Рей]]
* [[СагІадатабад]]
* [[Сейед-Хандан]]
* [[Садикъийе]]
* [[Таджриш]]
* [[Тегьранпарс]]
* [[Тегьрансар]]
* [[Фарманийе]]
* [[ХІасанабад]]
* [[Шемиран]]
* [[Шагьрара]]
* [[Шагьре-зиба]]
* [[Шагьраке-гъарб]]
* {{D-|[[Эвин]]}}
* [[Илагьийе]]
* [[Ихтиярийе]]
* [[Юсефабад]]
{{div col end}}
=== Шагьаралъул управление ===
== Экономика ==
{{БутІа хІадури}}
=== Россиялъул компаниял ===
Тегьраналда чанго аслияб къагІидаялъ нартгун-газалъул ва [[Ядернияб энергия|атомнияб]] энергитикаялда хурхарал [[Россиялъул экономика|Россиялъул компания]] хІалтІула.
{{Div col|colwidth=20em}}
* «[[Аэрофлот|Аэрофлот — Россиялъул авиамухъал]]»
* «[[Атомстройэкспорт]]»
* «[[Газпром]]»
* «[[Госзагрансобственность]]»
* «[[ИРСОТР]]»
* «[[Лукойл]]»
* «[[Татнефть]]»
* «[[Технопромэкспорт]]»
{{div col end}}
== Транспорт ==
[[Файл:Hemmat autoroute.jpg|thumb|250px|[[Гьиммат шоссе]]]]
[[Файл:Tehran Snapshot 01040.JPG|thumb|250px|Такси]]
{{БутІа хІадури}}
== Маданият ==
{{БутІа хІадури}}
=== Рихьизе бакІал ===
; Вали-ГІаср бульвар
{{аслияб|Вали-ГІаср къватІ}}
[[Файл:Valieasr2.jpg|мини|250px|Вали-ГІасралда бутик]]
== Шагьарал-ваццал ==
* {{байрахъ|Куба}} [[Гавана]], [[Куба]] ([[2001]])
* {{байрахъ|Таджикистан}} [[Душанбе]], [[Таджикистан]] ([[12 март]] 2001)
* {{байрахъ|Эрменистан}} [[Ереван]], [[ЦIамухъ|Арминия]] ([[1993]])
* {{байрахъ|Эрменистан}} [[Гюмри]], [[ЦIамухъ|Арминия]] ([[2010]])
* {{байрахъ|Венесуэла}} [[Каракас]], [[Венесуэла]] ([[2005]])
* {{байрахъ|Белоруссия}} [[Минск]], [[Белоруссия]] ([[2006]])<ref>{{Cite web |title=Минский городской исполнительный комитет |url=http://minsk.gov.by/ru/city/ |access-date=2022-04-12 |archive-date=2013-05-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130502075333/http://minsk.gov.by/ru/city/ |url-status=хвараб }}</ref>
* {{байрахъ|Россия}} [[Москва]], [[Россия]] ([[2004]])<ref>{{cite web |title = Москва и Тегеран стали городами-побратимами |url = http://el.mos.ru/cgi-bin/pbl_web?vid=2&osn_id=0&id_rub=2368&news_unom=35877 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20090105114236/http://el.mos.ru/cgi-bin/pbl_web?vid=2&osn_id=0&id_rub=2368&news_unom=35877 |archivedate = 2009-01-05 |deadlink = yes }}</ref>
* {{байрахъ|Китай}} [[Пекин]], [[Чин|Китай]] ([[10 апрел]] [[1999]])
* {{байрахъ|ЖАР}} [[Претория]], [[Жунубгун-Африканияб Республика|Жунубияб Африка]] ([[2002]])
* {{байрахъ|Жунубияб Корея}} [[Сеул]], [[Жунубияб Корея]] ([[1963]])
* {{байрахъ|АЦШ}} [[Лос-Анджелес]], [[АЦШ]] ([[1972]])
== Панарамаби ==
{{гӀебаб сурат|Tehran Night Panorama.jpg|650px|Тегьран къасе (панорама)}}
{{гӀебаб сурат|Tehran panorama in winter.JPG|650px|Тегьран къад (панорама)}}{{гӀебаб сурат|North of tehran.jpg|650px|Тегьран къад ихталил къоялъ (панорама)}}{{гӀебаб сурат|Tehran Panoramic View.jpg|650px|Тегьран къад тӀубанго роцӀцӀараб къоялъ (панорама)}}{{гӀебаб сурат|Tehran_in_a_clean_day.jpg|650px|Тегьран къад накӀкӀлъараб къоялъ (панорама)}}
== ХIужаби ==
{{ХIужаби|2}}
== РегIелал ==
{{Навигация
|Викикъамус = Тегеран
}}
* {{cite web |title = Официальный сайт мэрии Тегерана |url = http://www.tehran.ir/default.aspx |archiveurl = https://web.archive.org/web/20080911093951/http://www.tehran.ir/default.aspx |archivedate = 2008-09-11 |deadlink = yes |lang = fa }}
* [http://ipaattravel.ru/tegeran_sights.htm Обзор достопримечательностей Тегерана]
* {{cite web |title = Коллекция фотографий современного Тегерана |url = http://www.worldisround.com/articles/98910/index.html |archiveurl = https://web.archive.org/web/20080724123926/http://www.worldisround.com/articles/98910/index.html |archivedate = 2008-07-24 |deadlink = yes }}
* {{cite web |title = Старый Тегеран |url = http://www.worldisround.com/articles/255726/index.html |archiveurl = https://web.archive.org/web/20080912212810/http://www.worldisround.com/articles/255726/index.html |archivedate = 2008-09-12 |deadlink = yes }}
* [[Густерин, Павел Вячеславович|П. Густерин]]. [https://centrasia.org/newsA.php?st=1535534100 Музей в бывшем посольстве США в Тегеране.]
* [https://maps.google.com/maps?q=Tehran%20Google%20maps&rls=com.microsoft:en-us&ie=UTF-8&oe=UTF-8&startIndex=&startPage=1&um=1&sa=N&tab=wl Google Map: Тегьран]
* [https://web.archive.org/web/20170503163727/http://en.tehran.ir/ Тегьраналъул муниципалитеталъул сайт]
* [http://www.tehrangis.com/ Tehran Geographic Information Center] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180320040732/http://tehrangis.com/ |date=2018-03-20 }}
* [https://web.archive.org/web/20121114074909/http://tehranimages.org/ Tehranimages.] A photographic project focusing on neglected pieces of architecture in downtown Tehran, Iran.
== Библиография ==
* Emerson, Charles. ''1913: In Search of the World Before the Great War'' (2013) Тегьран 20 цоги дунялалъул кIудиял шагьарзда данде борцун хъвараб тIехь; гь. 309–24.
{{start box}}
{{succession box|title=<small>[[Иран]]алъул (Парсалъул) тахшагьар</small>|before=[[Шираз]]|after=Гьанже бугеб|years=с 1795}}
{{end box}}
{{КЪР}}
{{Иран темабазда}}
{{Ираналъул останазул административиял марказал}}
{{Азиялъул тахшагьарал}}
[[Категория:Тегьран| ]]
[[Категория:Ираналъул шагьарал]]
[[Категория:Ираналъул шагьарал-миллионерал]]
jcsvw8920o2e6x5az0rm500wk1onpye
Денталабги алвеолариябги эйективиял стопал
0
19960
97451
90974
2026-05-13T00:24:24Z
InternetArchiveBot
12052
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
97451
wikitext
text/x-wiki
{{infobox IPA
|ipa symbol=tʼ
|imagefile=IPA Unicode 0x0074+0x02BC.svg
|imagesize=150px
|decimal1=116|decimal2=357
|x-sampa=t_>
}}
{{infobox IPA
|ipa symbol=t̪ʼ
|decimal1=116|decimal2=810|decimal3=357
|x-sampa=t_d_>
}}
{{infobox IPA
|ipa symbol=tʷʼ
|decimal1=
|x-sampa=
}}
'''Алвеоларияб''' ва '''денталаб эйективиял стопал''' руго рагьукъал гьаркьазул тайпаби, жал гъугъаллъун хъвалел ва абулел [[ХӀухьелчвахул механизи#Глотталияб инициация|мукъулукъалъусан егрессивияб хӀухьвелчвахудалъун]]. [[Интернационалаб фонетикияб алфабет|Интернационалаб фонетикияб алфабеталда]] эйективал рихьизарула "модиикатаб апострофалъ" ⟨'''ʼ'''⟩,<ref>{{Cite web|url=http://www.internationalphoneticassociation.org/content/ipa-chart|title=The International Phonetic Alphabet and the IPA Chart {{!}} International Phonetic Association|website=www.internationalphoneticassociation.org|language=en|access-date=2018-04-01}}</ref> гьанибго гӀадин.
==Ружби==
Алвеоларияб эйективалъул ружбии:
{{plosive}}
* {{IPA|[tʼ]}} гьаркьил буго ункъго спецификияб вариант:
** [[Денталаб рагьукъаб|Денталаб]], эб абула мацӀалзул тӀогь яги бал тӀасиял [[ца]]бзазда хъван, эзда рекъон ''[[апикалаб рагьукъаб|апикалаб]]'' ва ''[[ламиналаб рагьукъаб|ламиналаб]]''.
** [[Денти-алвеоларияб рагьукъаб|Денти-алвеоларияб]], жиб абулаго мацӀалзул бал алвеоларияб агӀида хъвалеб, ва мацӀалзул тӀогь тасиял цабзазда цулеб.
** [[Алвеоларияб рагьукъаб|Алвеоларияб]], эб бахъулаго мацӀалзул тӀогь яги бал цула алвеоларияб агӀида, гьелда рекъон ''апикалаб'' ва ''ламиналаб''.
** [[Посталвеоларияб рагьукъаб|Посталвеоларияб]], эб бахъулаго мацӀалзул тӀогь яги бал цула алвеоларияб агӀидаса нахъегӀан, гьелда рекъон ''апикалаб'' яги ''ламиналаб''.
{{voiceless short}}
{{oral}}
{{central articulation}}
{{ejective}}
==ХӀалтӀизаби==
===Денталаб яги денти-алвеоларияб===
{| class="wikitable"
! colspan=2 | МацӀ !! РагӀи !! [[Интернационалаб фонетикияб алфабет|ИФА]] !! МагӀна !! Баян
|-
| colspan=2 | [[Дагьало мацӀ|Дагьало]]{{sfnp|Maddieson|Spajić|Sands|Ladefoged|1993|p=27}} || colspan=2 align=center | {{IPA|[t̪ʼat̪t̪a]}} || 'рас' || Ламиналаб денти-алвеоларияб, алвеоларияб эйективгун контрасталда.{{sfnp|Maddieson|Spajić|Sands|Ladefoged|1993|pp=27–28}}
|}
===Алвеоларияб===
{| class="wikitable"
! colspan=2 | МацӀ !! РагӀи !! ИФА!! МагӀна !! Баянал
|-
| colspan="2" | [[Авар мацӀ|Авар]] || {{lang|av-Cyrl|[[Кириллияб хъвай-хъвагӀи|'''тӏ'''ул]]}} / {{lang|av-Latn|'''ṭ'''ul}} || {{IPA|[tʼuɫ]}} || 'тӀул' ||
|-
| colspan=2 | [[Адигъ мацӀ|Адигъ]] || {{lang|kbd-Cyrl|[[Кириллияб хъвай-хъвагӀи|я'''тӀ'''э]]}}/i͡atḣė ||{{Audio-IPA|Yata.ogg|[jaːtʼa]}}|| 'хъублъи'||
|-
| colspan=2 | [[Амгьар мацӀ|Амгьар]] || {{lang|am|ጥጃ}}/ṭəǧǧa/t'ejah/tehǧa ||{{IPA|[tʼɨd͡ʒːa]}}|| 'бече' ||
|-
| [[Армен мацӀ|Аремен]]
| Ереваналъул диалект<ref>{{Harvcoltxt|Dum-Tragut|2009|pp=17–18}}</ref>
| [[Армен алфабет|'''տ'''ասը]]/t'asë
|align=center| {{IPA|[ˈtʼɑsə]}}
| 'анцӀго'
| Дандеккола тӀеренаб {{IPA|[t⁼]}} гьаркьие цогидал [[Бакъаккул армен мацӀ|бакъаккулал]] диалектазда
|-
| colspan=2 | [[Дагьало мацӀ|Дагьало]]{{sfnp|Maddieson|Spajić|Sands|Ladefoged|1993|p=27}} || colspan=2 align=center | {{IPA|[t̺ʼirimalle]}} || 'нусиреч' || Апикалаб, данде лъола денти-алвеоларияб эйективалде.{{sfnp|Maddieson|Spajić|Sands|Ladefoged|1993|pp=27–28}}
|-
| colspan="2" | [[Ганза мацӀ|Ганза]]<ref name="Smolders-2016">{{cite journal
|last = Smolders
|first = Joshua
|date = 2016
|title = A Phonology of Ganza
|url = http://journals.dartmouth.edu/cgi-bin/WebObjects/Journals.woa/1/xmlpage/1/document/1070
|format = pdf
|journal = Linguistic Discovery
|volume = 14
|issue = 1
|pages = 86–144
|doi = 10.1349/PS1.1537-0852.A.470
|access-date = 2017-01-16
|doi-access = free
|archive-date = 2021-02-13
|archive-url = https://web.archive.org/web/20210213061720/https://journals.dartmouth.edu/cgi-bin/WebObjects/Journals.woa/1/xmlpage/1/document/1070
|url-status = dead
}}</ref>{{rp|95}} || colspan="2" align="center" | {{IPA|[tʼóɗó]}} || 'чӀегӀераб' ||
|-
| colspan=2 | [[Гуржи мацӀ|Гуржи]] || {{lang|ka|[[Гуржи алфабет|ტიტა]]}}/t'it'a ||{{IPA|[ˈtʼitʼä]}}|| 'тулпан'||
|-
| colspan=2 | [[Гьайда мацӀ|Гьайда]] || {{lang|hai|qqay'''tt'''as}} || {{IPA|[qʼajtʼas]}} || 'гьегь' ||
|-
|[[Гьири мацӀ|Гьири]]
|[[Гьири диалект|Гьирияб]]
|{{lang|os|с'''тъ'''алы}}/sthaly
|{{IPA|[ˈstʼäɫɪ̈]}}
|'цӀва'
|
|-
| colspan=2 | [[Кабардин мацӀ|Кабардин]] || {{lang|kbd-Cyrl|[[Кириллияб хъвай-хъвагӀи|'''тӀ'''ы]]}} / {{lang|kbd-Latn|'''ţ'''ə}} ||{{Audio-IPA|тӏы.ogg|[tʼə]}}|| 'куй' ||
|-
| colspan=2 | [[Кавескар мацӀ|Кавескар]] || {{lang|alc|'''t'<nowiki/>'''ǽrkse}} || {{IPA|[tʼǽɾkse]}}|| 'бухӀ-бухӀулеб'||
|-
| colspan=2 | [[Кечва мацӀ|Кечва]] || {{lang|qu|'''tʼ'''anta}} || {{IPA|[tʼæntæ]}} || 'чед' ||
|-
| colspan=2 | [[Мингрел мацӀ|Мингрел]] || {{lang|xmf|[[Гуржи алфабет|'''ტ'''ყები]]}}/t'q'ɛbi ||{{IPA|[ˈtʼqʼɛbi]}}|| 'тӀом'||
|-
| colspan=2 | [[Навагьо мацӀ|Навагьо]] || {{lang|nv|yáʼá'''tʼ'''ééh}} ||{{IPA|[jáʔátʼɛ́ːh]}} яги {{IPA|[jáʔátʼéːh]}}|| 'ворчӀами' яги 'гьелло' || хӀарпккун 'эб лъикӀ буго'<ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=_h0tbtlZx0A|date=Декембер 30, 2019|title=What does "Yá'át'ééh" mean? (Navajo Greeting)|website=[[YouTube]] |access-date=Септембер 21, 2021}}</ref>
|-
| colspan=2 | [[Нез Персе мацӀ|Нез Персе]] || {{lang|nez|'''tʼ'''eyíi'''tʼ'''eyii}} || {{IPA|[tʼæˈjiːtʼæjiː]}} || 'битӀараб'
|-
| colspan="2" | [[Сван мацӀ|Сван]] || [[Гуржи алфабет|'''ტ'''ჷნ]]/tʼən ||{{IPA|[tʼən]}}|| 'къаркъала'||
|-
| colspan=2 | [[Хъваршисезул мацӀ|Хъваршисезул]] || {{lang|khv-Cyrl|'''тӀ'''ая}}/t'aja ||{{IPA|[tʼaja]}}|| 'бортизе' ||
|-
| colspan="2" | [[Чачан мацӀ|Чачан]] || {{lang|ce-Cyrl|[[Кириллияб хъвай-хъвагӀи|'''тӏ'''ай]]}} / {{lang|ce-Latn|'''th'''ay}} || {{IPA|[tʼəj]}} || 'кьо' ||
|}
===Лабиаллъараб алвеоларияб===
{| class="wikitable"
! colspan=2 | МацӀ !! РагӀи !! [[Интернационалаб фонетикияб алфабет|ИФА]] !! МагӀна !! Баянал
|-
| colspan="2" | [[Авар мацӀ|Авар]] || {{lang|av-Cyrl|[[Кириллияб хъвай-хъвагӀи|'''тӏв'''апи]]}} / {{lang|av-Latn|'''ṭw'''api}} || {{IPA|[ˈtʷʼä.pɪ]}} || 'тӀвапи' ||
|}
==Баянал==
{{reflist}}
==МугъчӀваял==
{{refbegin}}
* {{citation
|last=Dum-Tragut
|first=Jasmine
|year=2009
|title=Armenian: Modern Eastern Armenian
|publisher=John Benjamins Publishing Company
|place=Amsterdam
}}
* {{Citation
|last1=Maddieson
|first1=Ian
|authorlink1=Ian Maddieson
|last2=Spajić
|first2=Siniša
|last3=Sands
|first3=Bonny
|last4=Ladefoged
|first4=Peter
|authorlink4=Peter Ladefoged
|year=1993
|chapter=Phonetic structures of Dahalo
|editor-last=Maddieson
|editor-first=Ian
|title=UCLA working papers in phonetics: Fieldwork studies of targeted languages
|volume=84
|pages=25–65
|publication-place=Los Angeles
|publisher=The UCLA Phonetics Laboratory Group
|chapter-url=http://escholarship.org/uc/item/8k45g432
}}
{{refend}}
==КъватӀисел регӀелал==
* {{phoible|tʼ}}
* {{phoible|t̪ʼ}}
* {{phoible|tʷʼ}}
{{IPA navigation}}
{{DEFAULTSORT:Алвеоларияб эйектив}}
[[Category:Алвеолариял рагьукъал]]
[[Category:Эйективал]]
[[Category:КӀалзул рагьукъал]]
[[Category:Централал рагьукъал]]
pgp8dg123hk8nd84lylrh9gr70lm9ig