विकिपीडिया awawiki https://awa.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%A7%E0%A4%BE%E0%A4%A8_%E0%A4%AA%E0%A4%A8%E0%A5%8D%E0%A4%A8%E0%A4%BE MediaWiki 1.46.0-wmf.24 first-letter मीडिया खास बातचीत यूजर यूजर बातचीत विकिपीडिया विकिपीडिया बातचीत फाइल फाइल बातचीत मीडियाविकी मीडियाविकी बातचीत खाँचा खाँचा बातचीत मदद मदद बातचीत श्रेणी श्रेणी बातचीत TimedText TimedText talk मॉड्यूल मॉड्यूल वार्ता Event Event talk यूजर:Decodeme/प्रयोग के पन्ना 2 8433 34879 34005 2026-04-21T20:47:46Z Mfield 5123 Mfield ने [[यूजर:Shoot stufz/प्रयोग के पन्ना]] पृष्ठ [[यूजर:Decodeme/प्रयोग के पन्ना]] पर स्थानांतरित कै गय: "[[Special:CentralAuth/Shoot stufz|Shoot stufz]]" का नाम "[[Special:CentralAuth/Decodeme|Decodeme]]" करते समय पृष्ठ स्वतः स्थानांतरित हुआ 34005 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 पी. वी सिन्धु 0 9495 34882 34405 2026-04-22T00:36:35Z InternetArchiveBot 1072 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 34882 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = P. V. Sindhu | image = PV Sindhu headshot.jpg | caption = Sindhu in August 2016 | size = | birth_name = Pusarla Venkata Sindhu | country = India | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1995|7|5}} | birth_place = [[Hyderabad]], [[Andhra Pradesh]] (now [[Telangana]]), India | height = 1.79 m | weight = 65 kg> | years_active = 2011–present | handedness = Right | coach = Irwansyah Adi Pratama<ref name="HTCoach">{{cite news |last=Sikdar |first=Sandip |title=Want PV Sindhu to be more aggressive: Coach Irwansyah |work=Hindustan Times |date=15 January 2025 |url=https://www.hindustantimes.com/sports/badminton/want-pv-sindhu-to-be-more-aggressive-coach-irwansyah-101736958988753.html }}</ref> | event = Women's singles | career_record = 454 wins, 225 losses | highest_ranking = 2 | date_of_highest_ranking = 1 April 2017<ref>{{Cite web|url=https://bwflive.tournamentsoftware.com/ranking/ranking.aspx?id=13220|title=World No 2 on 7th April 2017 -|website=www. bwflive.tournamentsoftware.com|access-date=16 January 2022}}{{dead link|date=February 2025}}</ref> | current_ranking = 13 | date_of_current_ranking = 17 March 2026<ref name="bwfbadminton.com"/> | titles = | show-medals = Yes | medaltemplates = {{MedalSport|Women's [[badminton]]}} {{MedalCountry | {{IND}} }} {{MedalCompetition|[[Badminton at the Summer Olympics|Olympic Games]]}} {{MedalSilver|[[Badminton at the 2016 Summer Olympics|2016 Rio de Janeiro]]|[[Badminton at the 2016 Summer Olympics – Women's singles|Women's singles]]}} {{MedalBronze|[[Badminton at the 2020 Summer Olympics|2020 Tokyo]]|[[Badminton at the 2020 Summer Olympics – Women's singles|Women's singles]]}} {{MedalCompetition|[[BWF World Championships|World Championships]]}} {{MedalGold|[[2019 BWF World Championships|2019 Basel]]|[[2019 BWF World Championships&nbsp;– Women's singles|Women's singles]]}} {{MedalSilver|[[2017 BWF World Championships|2017 Glasgow]]|[[2017 BWF World Championships&nbsp;– Women's singles|Women's singles]]}} {{MedalSilver|[[2018 BWF World Championships|2018 Nanjing]]|[[2018 BWF World Championships&nbsp;– Women's singles|Women's singles]]}} {{MedalBronze|[[2013 BWF World Championships|2013 Guangzhou]]|[[2013 BWF World Championships&nbsp;– Women's singles|Women's singles]]}} {{MedalBronze|[[2014 BWF World Championships|2014 Copenhagen]]|[[2014 BWF World Championships&nbsp;– Women's singles|Women's singles]]}} {{MedalCompetition|[[Uber Cup]]}} {{MedalBronze|[[2014 Thomas & Uber Cup|2014 New Delhi]]|[[2014 Thomas & Uber Cup#Medal summary|Women's team]]}} {{MedalBronze|[[2016 Thomas & Uber Cup|2016 Kunshan]]|[[2016 Thomas & Uber Cup#Medal summary|Women's team]]}} {{MedalCompetition|[[Badminton at the Commonwealth Games|Commonwealth Games]]}} {{MedalGold|[[2022 Commonwealth Games|2022 Birmingham]]|[[Badminton at the 2022 Commonwealth Games – Women's singles|Women's singles]]}} {{MedalGold|[[2018 Commonwealth Games|2018 Gold Coast]]|[[Badminton at the 2018 Commonwealth Games – Mixed team|Mixed team]]}} {{MedalSilver|2018 Gold Coast|[[Badminton at the 2018 Commonwealth Games – Women's singles|Women's singles]]}} {{MedalSilver|2022 Birmingham|[[Badminton at the 2022 Commonwealth Games – Mixed team|Mixed team]]}} {{MedalBronze|[[2014 Commonwealth Games|2014 Glasgow]]|[[Badminton at the 2014 Commonwealth Games – Women's singles|Women's singles]]}} {{MedalCompetition|[[Badminton at the Asian Games|Asian Games]]}} {{MedalSilver|[[Badminton at the 2018 Asian Games|2018 Jakarta]]|[[Badminton at the 2018 Asian Games – Women's singles|Women's singles]]}} {{MedalBronze|[[Badminton at the 2014 Asian Games|2014 Incheon]]|[[Badminton at the 2014 Asian Games – Women's team|Women's team]]}} {{MedalCompetition|[[Asian Badminton Championships|Asian Championships]]}} {{MedalBronze|[[2014 Badminton Asia Championships|2014 Gimcheon]]|Women's singles}} {{MedalBronze|[[2022 Badminton Asia Championships|2022 Manila]]|Women's singles}} {{MedalCompetition|[[Badminton Asia Mixed Team Championships|Asia Mixed Team Championships]]}} {{MedalBronze|[[2023 Badminton Asia Mixed Team Championships|2023 Dubai]]|Mixed team}} {{MedalCompetition|[[Badminton Asia Team Championships|Asia Team Championships]]}} {{MedalGold|[[2024 Badminton Asia Team Championships|2024 Selangor]]|Women's team}} {{MedalCompetition|[[Badminton at the South Asian Games|South Asian Games]]}} {{MedalGold|[[Badminton at the 2016 South Asian Games|2016 Guwahati and Shillong]]|Women's team}} {{MedalSilver|2016 Guwahati and Shillong|Women's singles}} {{MedalCompetition|[[Commonwealth Youth Games]]}} {{MedalGold|[[Badminton at the 2011 Commonwealth Youth Games|2011 Douglas]]|Girls' singles}} {{MedalCompetition|[[Badminton Asia Junior Championships|Asian Junior Championships]]}} {{MedalGold|[[2012 Asian Junior Badminton Championships|2012 Gimcheon]]|Girls' singles}} {{MedalBronze|[[2011 Asian Junior Badminton Championships|2011 Lucknow]]|Girls' singles}} {{MedalBronze|2011 Lucknow|Mixed team}} | bwfbadminton_id = 73173/pusarla-v-sindhu |honours=[[Khel Ratna Award]]<br/>[[Arjuna Award]]<br/>[[Padma Bhushan]]<br/>[[Padma Shri]]}} '''पी. वी सिन्धु''' पुसारला वेंकट सिंधु (जन्म ५ जुलाई १९९५) एक भारतीय बैडमिंटन खिलाड़ी अहै । [[भारत]] के सबसे सफल एथलीट में से एक माना जात अहै, सिंधु [[ओलंपिक खेल]]<ref name="r084">{{cite web | title=ओलंपिक खेल, पदक, परिणाम और ताज़ा समाचार | website=Olympics.com | date=13 Feb 2026 | url=https://www.olympics.com/hi/ | language=hi | access-date=29 Mar 2026}}</ref>, विश्व चैम्पियनशिप अऊर विश्व दौरे जइसन टूर्नामेंटन मा पदक जीत चुका अहै। उ बैडमिंटन विश्व चैंपियन बनै वाली पहिली अऊर एकमात्र भारतीय अहै अऊर ओलंपिक खेलन मा लगातार दुई पदक जीतै वाली भारत से एकमात्र दूसर व्यक्ति अहै। अप्रैल २०१७ मा उ नंबर २ के करियर-उच्च विश्व रैंकिंग तक पहुँचीं।सिंधु सितंबर २०१२ मा १७ वर्ष के उम्र मा बीडब्ल्यूएफ विश्व रैंकिंग के शीर्ष २० मा सम्मिलित भै।<br> उ [[बीडब्ल्यूएफ विश्व चैम्पियनशिप]]<ref name="u929">{{cite web | title=BWF World Championships | website=BWF World Championships | date=22 Feb 2026 | url=https://bwfworldchampionships.bwfbadminton.com/ | access-date=29 Mar 2026}}</ref> मा कुल पांच पदक जीत चुकी अहैअऊर [[चीन]] के झांग निंग के बाद प्रतियोगिता मा पांच या ओसे अधिक एकल पदक जीतै वाली केवल दूसरी महिला अहै। उ २०१६ रियो ओलंपिक मा भारत का प्रतिनिधिित्व किहिन, जहाँ उ ओलंपिक फाइनल मा पहुँचै वाली पहिली भारतीय बैडमिंटन खिलाड़ी बनीं। स्पेन के [[कैरोलिना मारिन]]<ref name="t844">{{cite web | title=Biography, top competition results, trophy wins, and medals | website=Olympics.com | date=13 Feb 2026 | url=https://www.olympics.com/en/athletes/carolina-marin | access-date=29 Mar 2026}}</ref> से हार के बाद उ [[रजत पदक]]<ref name="h347">{{cite web | title=Definition of SILVER MEDAL | website=Merriam-Webster | date=16 Mar 2026 | url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/silver%20medal | access-date=30 Mar 2026}}</ref> जीतिन।<br> उ २०२० [[टोक्यो ओलंपिक]]<ref name="c019">{{cite web | title=Athletes, Medals & Results | website=Olympics.com | date=23 Jul 2020 | url=https://www.olympics.com/en/olympic-games/tokyo-2020 | access-date=30 Mar 2026}}</ref> मा लगातार दूसर ओलंपिक उपस्थिति दर्ज कराइन अऊर एक कांस्य पदक जीतिन, अऊर दुई ओलंपिक पदक जीतै वाली पहिली भारतीय महिला बनीं।सिंधु २०१६ [[चाइना ओपन]]<ref name="d090">{{cite web | last=राजपूत | first=शिखा | title=चाइना ओपन 2025 बैडमिंटन: एचएस प्रणॉय दूसरे राउंड में पहुंचें; लक्ष्य सेन को पहले दौर में मिली हार | website=Olympics.com | date=22 Jul 2025 | url=https://www.olympics.com/hi/news/china-open-2025-badminton-india-day-1-report | language=hi | access-date=30 Mar 2026}}</ref> मा आपन पहिला सुपरसीरीज खिताब जीतिस अऊर २०१७ मा चार अउर फाइनल के साथ ओकरे बाद [[दक्षिण कोरिया]]<ref name="m555">{{cite web | last=Sports | first=FP | title=PV Sindhu adds former world No.1 from South Korea to her coaching team as she targets renaissance | website=Firstpost | date=25 Sep 2024 | url=https://www.firstpost.com/sports/badminton-news/pv-sindhu-new-coach-lee-hyun-il-anup-sridhar-13818819.html | access-date=30 Mar 2026}}</ref> अऊर [[भारत]] मा खिताब जीतिस। उ २०१८ बीडब्ल्यूएफ वर्ल्ड टूर फाइनल भी जीतिन अऊर सीजन फिनाले खिताब जीतै वाली एकमात्र भारतीय खिलाड़ी बनी हुई अहै। उ राष्ट्रमंडल खेलन के उपलब्धा चैंपियन भी अहै अऊर राष्ट्रमंडल खेलन मा लगातार तीन एकल पदक, [[एशियाई खेल | एशियाई खेलन]]<ref name="t688">{{cite web | last=Nalwala | first=Ali Asgar | title=Asian Games 2023 badminton: PV Sindhu moves into round of 16 | website=Olympics.com | date=3 Oct 2023 | url=https://www.olympics.com/en/news/asian-games-2023-badminton-india-pv-sindhu-round-of-32-results | access-date=30 Mar 2026}}</ref> मा एक रजत पदक अऊर उबर कप मा दुई [[कांस्य पदक]] जीत चुकी अहै।<br>८.५ मिलियन अमेरिकी डॉलर (२०१८), ५.५ मिलियन डॉलर (२०१९), ७.२ मिलियन डॉलर (२०२१), अऊर ७.१ मिलियन डॉलर (२०२२-२४) के कमाई के साथ, सिंधु ने २०१८, २०१९, २०२१, २०२०, २०२३ मा फोर्ब्स के सबसे अधिक वेतन पावै वाली महिला एथलीट के सूची मा जगह बनाई, अऊर २०२४ खेल सम्मान खेल रत्न पुरस्कार अऊर [[अर्जुन पुरस्कार]]<ref name="r852">{{cite web | title=Sindhu receives Arjuna Award | website=The Hindu | date=2 Jun 2016 | url=https://www.thehindu.com/sport/other-sports/sindhu-receives-arjuna-award/article5164881.ece | access-date=30 Mar 2026}}</ref>, भारत के सबसे बड़ा अऊर दूसरा सबसे बड़ा खेल पुरस्कार, साथ ही भारत के तीसरा सबसे बड़ा अऊर चौथा सबसे बड़ा नागरिक पुरस्कार पद्मभूषण अऊर पद्मश्री के प्राप्तकर्ता। ==प्रारंभिक जीवन अऊर प्रशिक्षण== पुसरला वेंकट सिंधु का जनम ५ जुलाई १९९५ का एक तेलुगु परिवार मा [[हैदराबाद]], [[भारत]] मा पी. वी. रमाना अऊर पी. विजया के घरे भवा रहा।<br> उनके माता-पिता दुनौ आंध्र प्रदेश से हैं। उनकी महतारी विजयवाड़ा से हैं, जबकि उनके पिता का परिवार मूल रूप से एलुरु से है अऊर बाद मा गुंटूर अऊर निर्मल चले गें, जहाँ उनका जन्म भवा रहा। सिंधु हैदराबाद मा रहत अहैं। उ अऊर उनकर परिवार नियमित रूप से [[आंध्र प्रदेश]] के एलुरु जिला के रत्नलम्माकुन्ता गाँव मा अपने कुल देवता से मिलत हैं।<br> उ हैदराबाद के ऑक्सिलियम हाई स्कूल अऊर हैदराबाद के महिलाओं के लिए [[सेंट ऐन्स कॉलेज]]<ref name="r852"/> मा पढ़ाई किहिन।ओकर माता-पिता दुनौ राष्ट्रीय स्तर के वॉलीबॉल खिलाड़ी रहे हैं। उनके पिता, रमाना, [[भारतीय वॉलीबॉल टीम]] के सदस्य रहे, जे १९८६ सियोल एशियाई खेलन मा कांस्य पदक जीतिन, २००० मा खेल मा उनके योगदान के लिए [[अर्जुन पुरस्कार]] प्राप्त किहिन।<br> हालाँकी उनके माता-पिता पेशेवर वॉलीबॉल खेलत रहें, लेकिन उ एकर बजाय बैडमिंटन का चुनिन काहे से कि उ [[पुल्लेचंड गोपिन्टन]]<ref name="v311">{{cite web | title=Pullela Gopichand Biography, Olympic Medals, Records and Age | website=Olympics.com | date=13 Feb 2026 | url=https://www.olympics.com/en/athletes/gopichand-pullela | access-date=30 Mar 2026}}</ref> के सफलता से प्रेरणा लिहिन, २०१० ऑल इंग्लैंड ओपन चैंपियन। उ अंततः आठ वर्ष के उमर से बैडमिंटन खेलै लाग। उ सबसे पहिले सिकंदराबाद मा भारतीय रेलवे सिग्नल इंजीनियरिंग अऊर दूरसंचार संस्थान के बैडमिंटन कोर्ट मा महबूब अली के मार्गदर्शन से खेल के मूल बातें सीखिन। जल्द ही, उ पुल्लेला गोपीचंद के [[गोपीचंद बैडमिंटन अकादमी]]<ref name="l981">{{cite web | title=How Gopichand Badminton Academy is doing perfect business | website=Entrepreneur India | date=29 Sep 2017 | url=https://www.entrepreneurindia.com/blog/en/article/how-gopichand-badminton-academy-is-doing-perfect-business.38384 | access-date=30 Mar 2026}}</ref> मा सम्मिलित होइ गइन। गोपीचंद ने ई संवाददाता के राय का समर्थन किहिन जब उ कहिन कि "सिंधु के खेल मा सबसे हड़ताली विशेषता ओकर रवैया अऊर कभी न कहे के भावना है।<br> " गोपीचंद के बैडमिंटन अकादमी मा सम्मिलित होय के बाद सिंधु कई खिताब जीतिन। अंडर-१० वर्ष के श्रेणी मा, उ युगल श्रेणी मा पाँचवाँं सर्वो ऑल इंडिया रैंकिंग चैम्पियनशिप अऊर अम्बुजा सीमेंट ऑल इंडिया रैंकिंग मा एकल खिताब जीतिन। अंडर-१३ वर्ष के श्रेणी मा, उ पांडिचेरी मा सब-जूनियर्स मा एकल खिताब, कृष्ण खैतान ऑल इंडिया टूर्नामेंट आईओसी ऑल इंडिया रैंकिंग, सब-जूनियर नेशनल्स अऊर पुणे मा ऑल इंडिया रैंकिंग मा युगल खिताब जीतिन। उ भारत मा ५१वें राष्ट्रीय राज्य खेलन मा अंडर-१४ टीम स्वर्ण पदक भी जीतिन।<br> बाद मा उ गोपीचंद से अलग होइ गइन अऊर [[दक्षिण कोरियाई]] कोच पार्क ताई-सांग के साथे प्रशिक्षण लेय चली गइन। वर्तमान मा उ [[अनूप श्रीधर]]<ref name="q902">{{cite web | title=Profile | website=Anup SRIDHAR | url=https://bwfbadminton.com/player/51310/anup-sridhar | access-date=30 Mar 2026}}</ref> अऊर [[ली ह्यून-इल]]<ref name="c325">{{cite web | title=Hyun Il LEE | website=Olympics.com | date=13 Feb 2026 | url=https://www.olympics.com/en/athletes/hyun-il-lee | access-date=30 Mar 2026}}</ref> द्वारा कोचिंग देत हैं। ==निजी जीवन== सिंधु दिसंबर २०२४ के सुरुआत मा व्यापारी वेंकट दत्ता साई से सगाई किहिन अऊर २२ दिसंबर का शादी करिन। सिंधु जुलाई २०१३ से [[भारत पेट्रोलियम]] के साथ उनके हैदराबाद कार्यालय के साथ एक सहायक खेल प्रबंधक के रूप में कार्यरत हैं। रियो ओलंपिक मा रजत पदक जीत के बाद, उनका डिप्टी स्पोर्ट्स मैनेजर के रूप मा पदोन्नत कीन गा रहा।<br> उनका ब्रिजस्टोन इंडिया के पहिला ब्रांड एम्बैसडर के रूप मा नियुक्त कीन गा रहा। जुलाई २०१७ मा [[आंध्र प्रदेश सरकार]] द्वारा उनका डिप्टी कलेक्टर (ग्रूप-१) के रूप मा नियुक्त कीन गा रहा, जेहिका उ बाद मा अगस्त मा संभालिन। ==काम== ===२००९-२०११=== सिंधु २००९ मा १४ वर्ष के कम उम्र मा अंतर्राष्ट्रीय सर्किट मा प्रवेश किहिन। उ [[कोलंबो]] मा आयोजित २००९ सब-जूनियर एशियाई बैडमिंट चैम्पियनशिप मा कांस्य पदक विजेता रहीं। २०१० [[ईरान फजर इंटरनेशनल बैडमिंटन चैलेंज]]<ref name="v642">{{cite web | last=Pitts | first=Andre | title=Uganda International Challenge 2025 badminton: Manraj Singh stars as India win three titles | website=Olympics.com | date=23 Feb 2025 | url=https://www.olympics.com/en/news/uganda-international-challenge-2025-badminton-india-winners | access-date=30 Mar 2026}}</ref> मा, उ महिला एकल मा [[रजत पदक]] जीतिन।<br> उ २०१० बीडब्ल्यूएफ विश्व जूनियर चैम्पियनशिप के क्वार्टर फाइनल मा पहुँचीं जवन मैक्सिको मा आयोजित कीन गै रही, जहाँ उ ३-गेमर मा चीनी सुओ दी से हार गईं।२०११ मा, उ जून मा हमवतन पी. सी. थुलासी का हरा के मालदीव इंटरनेशनल चैलेंज जीतिन, साथ ही अगले महीना [[इंडोनेशिया इंटरनेशनल चैलेंज]]<ref name="k656">{{cite web | last=Nalwala | first=Ali Asgar | title=Indonesia Masters 2026 badminton: PV Sindhu, Lakshya Sen go down fighting as India's campaign ends | website=Olympics.com | date=23 Jan 2026 | url=https://www.olympics.com/en/news/indonesia-masters-2026-badminton-quarter-finals-results-india | access-date=30 Mar 2026}}</ref> भी जीतिन। फिर उ सीधे खेलन मा मलेशिया के सोनिया चेह सु या का हरा के राष्ट्रमंडल युवा खेल जीतिन।<br> उ डच ओपन मा फाइनलिस्ट रहीं जहाँ उ घरेलू खिलाड़ी याओ जी से १६-२१, १७-२१ से हार गईं। फाइनल मा [[जर्मनी]] के कैरोला बोट का हरा के स्विस इंटरनेशनल जीत के बाद उनकर सफल रन जारी रहा। उ २०११ बीडब्ल्यूएफ विश्व जूनियर चैम्पियनशिप के दूसर दौर मा [[युकी फुकुशिमा]]<ref name="t589">{{cite web | title=Professional Badminton Data Statistics | website=BadmintonRanks | url=https://badmintonranks.com/h2h?player1=5026420&player2&opponent1=5024576&opponent2&type=WS | language=zh | access-date=30 Mar 2026}}</ref> से बहुत करीबी मैच मा २१-१५, १८-२१, २१-२३ से हार गईं। उ वर्ष के अंत मा भारतीय अंतर्राष्ट्रीय बैडमिंटन प्रतियोगिता मा हमवतन सयाली गोखले का हरा के जीतिन। ===२०१२-१३=== एक १६ वर्ष के सिंधु एक क्वालीफायर के रूप मा ऑल [[इंग्लैंड ओपन चैम्पियनशिप]]<ref name="z524">{{cite web | last=Roy | first=Vishesh | title=PV Sindhu wanted to make it to All England Open via India, but everything fell through: 'Just can't do anything' | website=Hindustan Times | date=3 Mar 2026 | url=https://www.hindustantimes.com/sports/badminton/pv-sindhu-wanted-to-make-it-to-all-england-open-via-india-but-everything-fell-through-just-cant-do-anything-101772534670689.html | access-date=30 Mar 2026}}</ref> मा प्रतिस्पर्धा करै गइन। उ मुख्य ड्रा तक पहुँचीं लेकिन ३ गेम मा [[ताइवान]] के [[ताई त्ज़ू-यिंग]]<ref name="y292">{{cite web | last=Pitts | first=Andre | title=PV Sindhu shares tribute to Tai Tzu-ying following her retirement from badminton | website=Olympics.com | date=8 Nov 2025 | url=https://www.olympics.com/en/news/pv-sindhu-tai-tzu-ying-badminton-retirement-tribute | access-date=30 Mar 2026}}</ref> से हार गईं।<br> जुलाई २०१२ का, उ फाइनल मा [[जापान]] के [[नोजोमी ओकुहारा]]<ref name="q474">{{cite web | last=Venkat | first=Rahul | title=PV Sindhu vs Nozomi Okuhara: A modern-day rivalry for the ages | website=Olympics.com | date=22 Aug 2023 | url=https://www.olympics.com/en/news/pv-sindhu-vs-nozomi-okuhara-indian-badminton-bwf-world-championships | access-date=30 Mar 2026}}</ref> का १८-२१, २१-१७, २२-२० से हरा के [[एशियाई जूनियर चैम्पियनशिप]]<ref name="m178">{{cite web | title=PV Sindhu pulls out of Badminton Asia Team Championship | website=The Indian Express | date=31 Jan 2026 | url=https://indianexpress.com/article/sports/badminton/pv-sindhu-pulls-out-of-badminton-asia-team-championship-10505988/ | access-date=30 Mar 2026}}</ref> जीतिन, अऊर भारत के पहिला एशियाई जूनियर चैंपियन बनिन। [[चाइना मास्टर्स सुपरसीरीज टूर्नामेंट]] मा, उ [[लंदन]] २०१२ ओलंप [[स्वर्ण पदक विजेता]] ली ज़ुएरुई का स्तब्ध कइ दिहिस, ओका २१-१९, ९-२१, २१-१६ से हराइस अऊर सेमीफाइनल मा प्रवेश किहिस। हालाँकी, उ सेमीफाइनल मा [[चीन]] के चौथी वरीयता प्राप्त [[जियांग यांजियाओ]]<ref name="y049">{{cite web | title=Gutsy Sindhu goes down fighting against world number 7 Jiang | website=The Times of India | date=27 Apr 2012 | url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/badminton/gutsy-sindhu-goes-down-fighting-against-world-number-7-jiang/articleshow/12898407.cms | access-date=30 Mar 2026}}</ref> से १०-२१, २१-१४, १९-२१ से हार गईं।<br> सिंधु तब [[श्रीनगर]] मा आयोजित ७७ वीं [[सीनियर नेशनल बैडमिंटन]] चैम्पियनशिप मा भाग लिहिन। उ फाइनल मा सयाली गोखले से १५-२१, २१-१५, १५-२१ से हार गै रहीं। बाद मा पता चला कि उ [[चाइना ओपन]] मा आपन घुटना घायल कइ लिहिन रहैं अऊर जापान ओपन अऊर नेशनल के माध्यम से ई चोट का उठाइन रहैं। चोट का अउर बढ़ावै के खातिर उ [[विश्व जूनियर चैम्पियनशिप]] छोड़ै का फैसला किहिन।फाइनल मा ३ गेम मा [[इंडोनेशिया]] के [[लिंडावेनी फनेत्री]]<ref name="t143">{{cite web | title=Pusarla Venkata Sindhu | website=Flashscore | url=https://www.flashscore.com.ng/match/badminton/fanetri-lindaweni-IRr2dGH2/sindhu-pusarla-venkata-OMpDMFQq/ | access-date=30 Mar 2026}}</ref> से हार जाय के बाद उ दिसंबर मा [[लखनऊ]] मा आयोजित सैयद मोदी इंडिया ग्रां प्रिक्स गोल्ड इवेंट मा उपविजेता रहीं।सिंधु ने एशियाई चैम्पियनशिप के दूसरे दौर मा चीन के [[वांग शिक्सियन]]<ref name="j296">{{cite web | last=Today | first=Mail | title=Sindhu stuns world No. 2 Wang of China to ensure second medal at World Championships | website=India Today | date=30 Aug 2014 | url=https://www.indiatoday.in/sports/other-sports/story/pusarla-venkata-sindhu-wang-shixian-wang-shixian-bwf-world-championships-carolina-marin-copenhagen-206316-2014-08-30 | access-date=30 Mar 2026}}</ref> का ३ कठिन खेलन मा स्तब्ध कइके क्वार्टर फाइनल मा पहुँचा, लेकिन जापान के [[एरिको हिरोसे]]<ref name="q013">{{cite web | last=Ratnakar | first=M | title=PV Sindhu falters in quarterfinals | website=The Times of India | date=20 Apr 2013 | url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/badminton/pv-sindhu-falters-in-quarterfinals/articleshow/19643888.cms | access-date=30 Mar 2026}}</ref> से एक अउर ३-गेम के टकराव मा हार गए। उ आपन करियर-सर्वश्रेष्ठ रैंकिंग १५ तक पहुँचिन। उ सिंगापुरी [[गु जुआन]]<ref name="v099">{{cite web | title=Prannoy battles to ensure a medal, Sindhu bows out in quarterfinals | website=The Hindu | date=5 Oct 2023 | url=https://www.thehindu.com/sport/other-sports/sindhu-bows-out-in-quarterfinals-at-asian-games/article67383079.ece | access-date=30 Mar 2026}}</ref> - २१-१७, १७-२१, २१-१९ से हरा के [[मलेशियाई ग्रां प्रिक्स]] गोल्ड खिताब जीतिन।<br> ई उनकर पहिला ग्रां प्री गोल्ड खिताब रहा उ २०१३ विश्व चैम्पियनशिप मा भाग लिहिन, जहाँ उ ड्रा मा दसवां स्थान प्राप्त किहिन। पहिला दौर मा बाय पावै के बाद, उ तीन गेम मा २१-१९, १९-२१, २१-१७ से दूसर दौर मा जापानी [[काओरी इमाबेप्पू]]<ref name="h948">{{cite web | title=PV Sindhu enters third round of World Badminton Championships; Kona-Vishnu crashes out | website=The Times of India | date=7 Aug 2013 | url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/badminton/pv-sindhu-enters-third-round-of-world-badminton-championships-kona-vishnu-crashes-out/articleshow/21674913.cms | access-date=30 Mar 2026}}</ref> का हराइस अऊर तीसरा दौर मा पहुँचि गै। फिर उ डिफेंडिंग चैंपियन, चीन के दूसरी वरीयता प्राप्त [[वांग यिहान]]<ref name="z014">{{cite web | title=Rio 2016: India's PV Sindhu in Olympic upset | website=BBC News | date=17 Aug 2016 | url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-37103496 | access-date=30 Mar 2026}}</ref> का २१-१८, २३-२१ से हरा के क्वार्टर फाइनल मा प्रवेश किहिन। उ एक अउर उच्च वरीयता प्राप्त चीनी खिलाड़ी, [[वांग शिक्सियन]]<ref name="g935">{{cite web | title=Sindhu stuns All England champ Shixian | website=The Hindu | date=19 May 2016 | url=https://www.thehindu.com/sport/other-sports/sindhu-stuns-all-england-champ-shixian/article5787703.ece | access-date=30 Mar 2026}}</ref> के साथे एक बैठक स्थापित किहिन, अऊर १९८३ मा [[प्रकाश पादुकोण]] के कांस्य पदक के बाद से विश्व चैम्पियनशिप मा एकल प्रतियोगिता मा भारत के केवल दूसरा पदक विजेता बनय के लिए ओनका २१-१८, २१-१७ से हरा दिहिन।<br> हालाँकी, उ सेमीफाइनल मा रचैन्टन चैंपियन से अंततः हार गइन।सिन्धु का भारत सरकार द्वारा उनके उपलब्धि के सम्मान मा अर्जुन पुरस्कार से सम्मानित कीन गा रहा। २०१३ इंडियन बैडमिंटन लीग मा [[अवधे वॉरियर्स टीम]]<ref name="d977">{{cite web | title=Awadhe Warriors Team 2020: Players List, Names, Age, Records | website=mykhelcom | date=1 Jan 1970 | url=https://www.mykhel.com/badminton/premier-badminton-league-awadhe-warriors-squad-t287/ | access-date=30 Mar 2026}}</ref> के कप्तान रहीं। उनकी टीम सेमीफाइनल के लिए क्वालीफाई किहिस, जहाँ उ मुंबई मराठा का हराइस, लेकिन फाइनल मा हैदराबाद हॉटशॉट्स से हार गै। उ फाइनल मा [[कनाडा]] के [[मिशेल ली]]<ref name="n275">{{cite web | title=Commonwealth Games 2022 Badminton Final PV Sindhu Vs Michelle Li Highlights: Sindhu clinches her 1st singles gold | website=Hindustan Times | date=8 Aug 2022 | url=https://www.hindustantimes.com/sports/commonwealth-games/commonwealth-games-2022-badminton-final-pv-sindhu-vs-michelle-li-live-score-india-s-champion-shuttler-eyes-history-in-cwg-gold-medal-match-101659938210804.html | access-date=30 Mar 2026}}</ref> का २१-१५, २१-१२ से हरा के मकाऊ ओपन ग्रां प्री गोल्ड खिताब जीतिन। ===२०१४-१५=== सिंधु [[२०१४ के इंडिया ओपन ग्रां प्री गोल्ड]] के फाइनल मा पहुँचिन लेकिन अपने सीनियर हमवतन [[साइना नेहवाल]] से हार गईं। क्वार्टर फाइनल मा थाईलैंड के [[बुसानन ओंगबामरुंगफान]]<ref name="y172">{{cite web | title=Profile | website=Busanan ONGBAMRUNGPHAN | url=https://bwfbadminton.com/player/58271/busanan-ongbamrungphan | access-date=30 Mar 2026}}</ref> का हरावै के बाद उ एशियाई चैम्पियनशिप मा आपन पहिला पदक कांस्य पदक जीतिन।<br> उ महिला एकल प्रतियोगिता मा २०१४ राष्ट्रमंडल खेलन के सेमीफाइनल चरण मा पहुँचीं, जेहिमा उ कनाडा के अंतिम स्वर्ण पदक विजेता [[मिशेल ली]] से बहुत कम हार गईं। बाद मा उ मलेशियाई [[टी जिंग यी]]<ref name="y292"/> के खिलाफ जीत के कांस्य पदक जीतिन।डेनमार्क मा आयोजित २०१४ [[विश्व चैम्पियनशिप]] मा सिंधु ग्यारहवें स्थान पर रहीं। उ दुइ आसान खेलन मा अपने पहिला दौर मा रूसी ओल्गा अर्खंगेलस्काय से आगे निकल गइन। उनकर १६वें दौर मा छठवीं सीड बाए येन-जू के खिलाफ एक कठिन मुकाबला रहा जहाँ उ १९-२१, २२-२०, २५-२३ से करीबी जीत हासिल किहिन।<br> बाद मा उ बीडब्ल्यूएफ विश्व चैम्पियनशिप मा दुई बैक-टू-बैक पदक जीतै वाली पहिली भारतीय बन के इतिहास रचिन, पिछले वर्ष आपन कांस्य पदक जीत के बाद, क्वार्टर फाइनल मा दूसर वरीयता प्राप्त [[वांग शिक्सियन]]<ref name="j296"/> का तीन गेम १९-२१, २१-१९, २१-१५ से हरा के, एक घंटा से अधिक समय तक चलै वाले मैच मा, हालाँकि, उ फाइनल मा।<br> सीधे खेलन मा अंतिम चैंपियन [[कैरोलिना मारिन]]<ref name="u824">{{cite web | last=Venkat | first=Rahul | title=PV Sindhu vs Carolina Marin: Badminton greats in head-to-heads | website=Olympics.com | date=11 Jan 2023 | url=https://www.olympics.com/en/news/pv-sindhu-vs-carolina-marin-head-to-head-indian-badminton-olympics | access-date=30 Mar 2026}}</ref> से हार गए अऊर एक अउर कांस्य पदक के लिए संतुष्ट होवे का पड़ा। वर्ष के अंत मा, उ फाइनल मा दक्षिण कोरिया के [[किम ह्यो-मिन]]<ref name="r430">{{cite web | last=--> | first=PTI<!-- | title=PV Sindhu beats Kim Hyo Min 21-12 21-17; defends Macau Open title | website=Hindustan Times | date=30 Nov 2014 | url=https://www.hindustantimes.com/other/pv-sindhu-beats-kim-hyo-min-21-12-21-17-defends-macau-open-title/story-ueN06pIFSqClA3EVRKPHZI.html | access-date=30 Mar 2026}}</ref> का हरा के आपन मकाऊ ओपन खिताब का बचाव किहिन।सिंधु [[एशियाई चैम्पियनशिप]] के क्वार्टर फाइनल मा [[ली ज़ुएरुई]]<ref name="w298">{{cite web | last=Peter | first=Naveen | title=Beating Olympic champion Li Xuerui turning point in PV Sindhu's career | website=Olympics.com | date=26 Jul 2020 | url=https://www.olympics.com/en/news/indian-badmiton-player-pv-sindhu-turning-point-career-li-xuerui | access-date=30 Mar 2026}}</ref> के खिलाफ जीत के कगार पर रहे, लेकिन २१-११, १९-२१, ८-२१ से हार गए, अऊर लगातार दूसर एशियाई चैम्पियनशिप पदक से बहुत कम चूक गए। २०१५ के विश्व चैम्पियनशिप मा, जहाँ सातवेंन का जीत हासिल कीन गा रहा, सिन्धु सिन्धु सेफाइनल हार गें। एक गेम डाउन होए के बाद पहिला दौर मा [[डेनमार्क]] के केर्सफेल्ड।<br> फिर उ १६वें दौर मा तीसरी वरीयता प्राप्त ली ज़ुएरुई का स्तब्ध कइ दिहिस अऊर एक बार फिर से विश्व चैम्पियनशिप के क्वार्टर फाइनल मा पहुँच गें। हालाँकी, ई बार, उ अपने कोरियाई प्रतिद्वंद्व्वी [[सुंग जी-ह्यून]] के खिलाफ एक करीबी क्वार्टर-फाइनल मैच मा २१-१७, १९-२१, १६-२१ से हार का सामना करिन, अऊर लगातार तीसरा विश्व चैम्पियनशिप पदक से बहुत कम छूट गइन।<br> अक्टूबर मा, डेनमार्क ओपन मा खेलत, सिंधु तीन वरीयता प्राप्त खिलाड़ियन - [[ताई त्ज़ू-यिंग]], [[वांग यिहान]]<ref name="h234">{{cite web | title=PV Sindhu rates Wang Yihan win as 'one of the best moments of career' | website=The Indian Express | date=17 Aug 2016 | url=https://indianexpress.com/sports/rio-2016-olympics/pv-sindhu-rates-wang-yihan-win-as-one-of-the-best-moments-of-career-2980578/ | access-date=30 Mar 2026}}</ref> अऊर कैरोलिना मारिन का हरा के आपन पहिला [[सुपरसीरीज टूर्नामेंट]] फाइनल मा पहुँचिन। फाइनल मा, उ डिफेंडिंग चैंपियन [[ली ज़ुएरुई]] से सीधे खेलन मा १९-२१, १२-२१ से हार गईं। नवंबर मा, डिफेंडिंग चैंपियन सिंधु ने फाइनल मा [[जापान]] के [[मिनात्सु मितानी]]<ref name="g179">{{cite web | title=Sindhu beats Mitani in final to complete treble at Macau Open | website=India Today | date=29 Nov 2015 | url=https://www.indiatoday.in/sports/other-sports/story/pv-sindhu-beats-mitani-to-complete-treble-at-macau-open-274848-2015-11-29 | access-date=30 Mar 2026}}</ref> का २१-९, २१-२३, २१-१४ से हरावै के बाद मकाऊ ओपन[[ ग्रां प्रिक्स गोल्ड]]<ref name="p913">{{cite web | title=World Para Athletics Grand Prix 2026 New Delhi: Praveen Kumar, Preeti Pal lead India's medal rush on opening day | website=Olympics.com | date=11 Mar 2026 | url=https://www.olympics.com/en/news/world-para-athletics-grand-prix-2026-new-delhi-day-1-report-medals | access-date=30 Mar 2026}}</ref> मा लगातार तीसरा महिला एकल खिताब जीता। ===२०१६-१७=== जनवरी मा, सिंधु ने फाइनल मा [[स्कॉटलैंड]] के [[किर्स्टी गिलमोर]]<ref name="p913"/> का हरा के मलेशिया मास्टर्स ग्रां प्री गोल्ड महिला एकल खिताब जीता। उ २०१३ मा ई टूर्नामेंट भी जीत चुकी रहीं। उ दूसर दौर मा एशियाई चैम्पियनशिप मा ताई त्ज़ू-यिंग से एक करीबी मैच हार गईं, जेहिमा उ एक मैच अंक का फायदा उठावै मा विफल रहीं अऊर हार का सामना किहिन। २०१६ प्रीमियर बैडमिंटन लीग मा, उ [[चेन्नई स्मैशर्स टीम]] के कप्तान रहीं। लीग के समूह चरण मा, उ आपन टीम का सेमीफाइनल मा क्वालीफाई करै अऊर मुंबई रॉकेट्स के खिलाफ टूर्नामेंट जीतै मा सहयता करै के लिए आपन पांचौ मैच जीतिन।<br> सिंधु रियो ओलंपिक खेलन मा नौवां स्थान प्राप्त किहिन। समूह चरण मा, उ हंगरी के [[लौरा सारोसी]] (२-०) अऊर कनाडा के [[मिशेल ली]]<ref name="y083">{{cite web | last=Desk | first=Sportskeeda | title=PV Sindhu vs Michelle Li Live Score, Rio Olympics 2016: Live score updates | website=Sportskeeda | date=14 Aug 2016 | url=https://www.sportskeeda.com/live/pv-sindhu-vs-michelle-li-live-score-rio-olympics-2016-live-score-updates | access-date=30 Mar 2026}}</ref> (२-१) का हराइस।[ फिर उ १६ के दौर मा [[ताइवान]] के आठवीं वरीयता प्राप्त ताई त्ज़ू-यिंग (२-०) का हरा दिहिन ताकि क्वार्टर फाइनल मा चीन के दूसर वरीयता प्राप्त [[वांग यिहान]] से मुलाकात कीन जा सके, जेका उ बाद मा छठवें गेम मा भी सीधे हरा दिहिन। सेमीफाइनल मा वरीयता प्राप्त जापानी स्टार [[नोजोमी ओकुहारा]]<ref name="i817">{{cite web | last=Shah | first=Mohit | title=Sindhu loses to Okuhara in World Championships final after titanic battle | website=ESPN | date=27 Aug 2017 | url=https://www.espn.in/badminton/story/_/id/20474546/pv-sindhu-loses-nozomi-okuhara-titanic-battle | access-date=30 Mar 2026}}</ref> अऊर सीधे खेलन मा जीत हासिल किहिन, जेहिसे पोडियम फिनिश सुनिश्चित्त होइ।<br> ई स्पेन से शीर्ष वरीयता प्राप्त, कैरोलिना मारिन के साथे ओकर अंतिम मुकाबला के लिए मंच तैयार किहिस। मारिन ८३ मिनट के मैच मा तीन गेम मा ओका हरावै मा कार्ययाब रहीं। यहि परिणाम के साथ, उ रजत पदक जीतिन, भारत के सबसे कम उम्र के व्यक्तिगत ओलंपिक पदक विजेता अऊर ओलंपिक रजत पदक जीतै वाली पहिली भारतीय महिला के रूप मा इतिहास रचिन। ई कौनो भी भारतीय बैडमिंटन खिलाड़ी द्वारा ओलंपिक मा पोडियम फिनिश करै का दूसरा उदाहरण रहा।अपनी ओलंपिक सफलता के बाद, सिंधु ने चीन के सन यू का २१-११, १७-२१, २१-११ से हरा के चाइना ओपन मा खिताब जीत लिहिन।<br> यहि जीत के साथे, उ [[साइना नेहवाल]] के बाद दूसर भारतीय खिलाड़ी बनिन अऊर चाइना ओपन जीतै वाली सिर्फ तीसरी गैर-चीनी महिला एकल खिलाड़ी बनीं। सीधे खेलन मा फाइनल मा [[ताई त्ज़ू-यिंग]] से नीचे जाय के बाद उ [[हांगकांग ओपन]] मा उपविजेता भी रहीं। अपने लगातार प्रदर्शन के साथ, उ सुपरसीरीज फाइनल के लिए योग्य रहीं। उ समूह चरण मा अकाने [[यामागुची]] (२-१) का हराइस, सन यू (०-२) से हार गै अऊर कैरोलिना मारिन (२-०) का हराइस। समूह मा २ जीत के साथ, उ सेमीफाइनल मा पहुँचीं, टूर्नामेंट मा आपन पहिला उपस्थिति मा अइसन करै में कार्ययाब रहीं। हालाँकी, उ सेमीफाइनल मा सुंग जी-ह्यून से हार गईं, १५-२१, २१-१८, १५-२१ से हार गईं। सिंधु का २०१६ मा अपनी उपलब्धि के बाद बीडब्ल्यूएफ मोस्ट इम्प्रूव्ड प्लेयर ऑफ द ईयर के रूप मा नामित कीन गा रहा। सिंधु फाइनल मा [[इंडोनेशियाई]] युवा [[ग्रेगोरिया मारिस्का तुनजुंग]]<ref name="r709">{{cite web | title=Gregoria Mariska Tunjung vs Sindhu Pusarla Venkata badminton H2H history | website=AiScore | date=17 Jan 2025 | url=https://www.aiscore.com/head-to-head/badminton/gregoria-mariska-tunjung-vs-sindhu-pusarla-venkata | access-date=30 Mar 2026}}</ref> का हरा के [[सैयद मोदी इंटरनेशनल]] जीत लिहिन। [[इंडिया ओपन सुपरसीरीज]] मा, उ सीधे खेलन मा [[कैरोलिना मारिन]]<ref name="u824"/> का हरा के खिताब जीतिन। अप्रैल २०१७ मा, उ नंबर २ के करियर-उच्च विश्व रैंकिंग हासिल किहिन। [[स्कॉटलैंड]] मा आयोजित २०१७ विश्व चैम्पियनशिप मा, उ चौथा स्थान प्राप्त किहिन।<br> राउंड मा, उ कोरियाई [[किम ह्यो-मिन]] का सीधे खेलन मा हराइस। उ अगले दौर मा हांगकांग के [[चेउंग न्गन यी]]<ref name="h924">{{cite web | last=Gupta | first=Mahim | title=PBL 2017: PV Sindhu beats Cheung Ngan Yi | website=Latest News | date=3 Jan 2017 | url=https://www.india.com/sports/pbl-2017-pv-sindhu-vs-cheung-ngan-yi-highlights-match-result-pv-sindhu-wins-records-first-win-of-tournament-1738800/ | access-date=30 Mar 2026}}</ref> से एक कठिन चुनौती से बच गें, जेहिमा उ ३ करीबी खेलन मा १९-२१, २३-२१, २१-१७ से हरा दिहिन। यहिके बाद उ क्वार्टर-फाइनल मा सन यू अऊर सेमीफाइनल मा एक अउर चीनी चेन युफेई से आगे निकल गें, दुइनौ सीधे खेलन मा। फाइनल १९-२१, २२-२०, २०-२२ मा नोजोमी ओकुहारा से हार के बाद उनका रजत पदक से संतुष्ट होवै का पड़ा, जवन एक करीबी अऊर रोमांचक ११० मिनट तक चलै वाला मैच रहा, जेहिसे ई सबसे लंबा दूसर रहा। बैडमिंटन के इतिहास मा महिला एकल मैच।<br> ओकुहारा के खिलाफ उनकर फाइनल का व्यापक रूप से खेल के इतिहास मा अब तक के सबसे अच्छा महिला एकल मैचन में से एक माना जात है।सिंधु २०१७ कोरिया ओपन सुपर सीरीज के फाइनल मा ओकुहारा का २२-२०, ११-२१, २१-१८ से हराइस, जेहिसे उ कोरिया ओपन जीतै वाला पहिला भारतीय बन गा। अगस्त मा, उ आंध्र प्रदेश सरकार के राजस्व विभाग के तहत भूमि प्रशासन (सीसीएलए) के मुख्य आयुक्त कार्यालय मा कृष्णा जिला मा डिप्टी कलेक्टर के रूप मा कार्यभार संभालिन। <br> उ हांगकांग ओपन मा पिछले वर्ष के फाइनल के दोहरा टकराव स्थापित किहिन, जेहिमा उ फिर से सीधे खेलन मा ताई त्ज़ू-यिंग से हार गईं। अपने लगातार प्रदर्शन के कारण, उ सुपरसीरीज फाइनल के लिए फिर से क्वालीफाई करिन, अऊर बीडब्ल्यूएफ महिला खिलाड़ी ऑफ द ईयर अवार्ड के लिए भी नामित कीन गै रहीं, जेका अंततः चीन के चेन किंगचेन द्वारा जीता गा रहा। दुबई वर्ल्ड सुपरसीरीज फाइनल के समूह चरण मा, उ सेमीफाइनल मा आगे बढ़ै के लिए हे बिंगजियाओ (२-१), सायाका सातो (२-०) अऊर अकाने यामागुची (२-०) के खिलाफ आपन सब मैच जीतिन। सेमीफाइनल मा, उ चीन के चेन युफेई (२-०) का हरा के फाइनल मा पहुँचिन। एक रोमांचक ९४ मिनट के फाइनल मा जापान के अकाने यामागुची से २१-१५, १२-२१, १९-२१ से हार के बाद उ उपविजेता के रूप मा खतम किहिन। ===२०१८=== सिंधु फिर से फाइनल मा डगमगाइन, अबकी बार अपने घरेलू इवेंट, इंडिया ओपन मा, जहाँ उनके पास तीसरे गेम मा एक मैच पॉइंट रहा लेकिन उ ओका बदलै में असमर्थ रहीं अऊर बेइवेन झांग से मैच हार गें।[९८] ऑल इंग्लैंड ओपन चैम्पियनशिप मा, उ अंतिम चार मा जगह बनाइन, सेमीफाइनल मा विश्व नंबर ३ अकाने यामागुची से २१-१९, १९-२१, १८-२१ के स्कोरलाइन के साथ हार से पहिले।<br> [[ऑल इंग्लैंड ओपन]] मा ई उनकर सबसे अच्छा प्रदर्शन रहा। उ गोल्ड कोस्ट मा २०१८ राष्ट्रमंडल खेलन मा भाग लिहिन, मिश्रित टीम प्रतियोगिता मा एक स्वर्ण पदक अऊर एकल प्रतियोगिता मा एक रजत पदक जीतिन। थाईलैंड ओपन के फाइनल मा नोजोमी ओकुहारा के पास जाए के बाद फाइनल मा हार के उनकर जिंक्स जारी रहा।सिंधु २०१८ बीडब्ल्यूएफ विश्व चैम्पियनशिप मा तीसरा स्थान प्राप्त किहिन। उ फित्रियानी अऊर नौवीं वरीयता प्राप्त सुंग जी-ह्यून के खिलाफ आपन प्रारम्भी मुकाबला जीतिन, दुनौ सीधे खेलन मा। फिर उ डिफेंडिंग चैंपियन नोजोमी ओकुहारा से सामना किहिन, जेका उ २१-१७, २१-१९ स्कोरलाइन से भी हरा दिहिन। सेमीफाइनल मा, उ दूसरी वरीयता प्राप्त अकाने यामागुची का २ गेम मा २१-१६, २४-२२ से हराइन। अंतिम १९-२१, १०-२१ मा कैरोलिना मारिन से हार के बाद उ आपन दूसर लगातार विश्व चैम्पियनशिप रजत पदक जीतिन।<br> कुल मिला के विश्व चैम्पियनशिप मा ई उनकर चौथा पदक रहा।सिंधु २०१८ के एशियाई खेलन मा तीसरा स्थान प्राप्त किहिन। पहिला दौर मा, उ बहुत करीबी मुकाबला मा ३ गेम २१-१०, १२-२१, २३-२१ मा वियतनामी वु थि ट्रांग का हराइस। फिर उ ग्रेगोरिया मारिस्का तुनजुंग से सामना किहिन अऊर २१-१२, २१-१५ स्कोरलाइन से ओनका हरा दिहिन। फिर ओका तीन गेम मा क्वार्टर फाइनल मा थाई निचौन जिंदापोल से आगे निकलै के लिए लड़ाई लड़ै का पड़ा। सेमीफाइनल मा, उ दूसर वरीयता प्राप्त अकाने यामागुची का हरा के अंतिम दौर मा प्रवेश किहिन।<br> हालाँकी उ फाइनल मा शीर्ष वरीयता प्राप्त ताई त्ज़ू-यिंग से हार गईं, लेकिन उ बैडमिंटन मा भारत के लिए एक ऐतिहासिक पहिला रजत पदक जीतिन।सिंधु वर्ष के अंत मा २०१८ बीडब्ल्यूएफ वर्ल्ड टूर फाइनल के लिए क्वालीफाई किहिन। समूह चरण मा, उ डिफेंडिंग चैंपियन अकाने यामागुची (२-०), शीर्ष वरीयता प्राप्त ताई त्ज़ू-यिंग (२-१) अऊर अमेरिका के [[बेइवेन झांग]]<ref name="r067">{{cite web | title=Beiwen ZHANG | website=Olympics.com | date=13 Feb 2026 | url=https://www.olympics.com/en/athletes/beiwen-zhang | access-date=30 Mar 2026}}</ref> (२-०) का हरा के सेमीफाइनल मा आगे बढ़िन। सेमीफाइनल मा, उ थाईलैंड के रत्चानोक इंटानॉन (२-०) का हरा के टूर्नामेंट मा लगातार दूसर फाइनल मा पहुँचिन। फाइनल मा, उ आपन कट्टर प्रतिद्वंद्व्वी नोजोमी ओकुहारा का २१-१९, २१-१७ से हराइन, अऊर वर्ष के अंत के फिनाले मा खिताब जीतै वाली भारत से एकमात्र शटलर बनिन। ===२०१९ - २०=== सिंधु का २०१८ के पीबीएल नीलामी मा डिफेंडिंग चैंपियन हैदराबाद हंटर्स द्वारा खरीदा गा रहा अऊर ओनके कप्तान के रूप मा नामित कीन गा रहा। सेमीफाइनल मा मुंबई रॉकेट्स से हार गें। सिंधु भारतीय राष्ट्रीय चैम्पियनशिप मा भाग लिहिन जहाँ उ तीन बार के चैंपियन [[साइना नेहवाल]]<ref name="l718">{{cite web | last=Peter | first=Naveen | title=Saina Nehwal vs PV Sindhu: Best of Indian badminton | website=Olympics.com | date=25 Jul 2020 | url=https://www.olympics.com/en/news/indian-badminton-saina-nehwal-vs-pv-sindhu-best-matche-results-head-to-head | access-date=30 Mar 2026}}</ref> से १८-२१, १५-२१ से हार के फाइनल मा पहुँचिन। ऑल इंग्लैंड चैम्पियनशिप से ठीक पहिले, उ योनेक्स के साथे आपन सौदा खतम कइ दिहिन रहैं अऊर ली-निंग के साथे लगभग ₹५० करोड (US$5.९ मिलियन) के ४ वर्ष के लिए एक मेगा-डील पर हस्ताक्षर किहिन रहैं। यहिसे उनके पास एक नया रैकेट अऊर उपकरण रहा जेकरे पास उनका २-३ हफ्तन के भीतर आदत डालै का पड़ा, ताकि उ प्रतिष्ठित ऑल इंग्लैंड बैडमिंटन चैम्पियनशिप मा पदार्पण कर सकै उ इंडोनेशिया ओपन मा सीजन के आपन पहिला फाइनल मा पहुँचीं, जहाँ उ जापान के अकाने यामागुची से १५-२१, १६-२१ से हार गईं।<br> २०१९ विश्व चैम्पियनशिप मा, सिंधु का पाँचवाँं स्थान मिला रहा। उ लगातार राउंड मा पाई यू-पो अऊर नौवीं वरीयता प्राप्त बेइवेन झांग पर आरामदायक सीधे-खेल जीत के साथ आपन अभियान प्रारम्भ किहिन। क्वार्टर फाइनल मा दूसर वरीयता प्राप्त ताई त्ज़ू-यिंग पर अपनी जीत से उ सबका प्रभावित किहिन। उ ताई का हराइस, १२-२१, २३-२१, २१-१९ से नीचे के खेल से सेमीफाइनल बनावै अऊर पाँचवाँ विश्व चैम्पियनशिप पदक सुरक्षित करै के लिए, महिला एकल बैडमिंटन के इतिहास मा संयुक्त-सबसे। सेमीफाइनल मा, उ २१-७, २१-१४ से दबंग फैशन मा सीधे खेलन मा तीसरी वरीयता प्राप्त चेन युफेई का हरा के आपन लगातार तीसरा विश्व चैम्पियनशिप फाइनल मा प्रवेश किहिन।<br> नोजोमी ओकुहारा के खिलाफ फाइनल मा, उ २१-७, २१-७ से जीतै के लिए लगभग निर्दोष प्रदर्शन किहिन। यहि प्रक्रिया मा, उ विश्व चैम्पियनशिप मा स्वर्ण पदक जीतै वाली पहिली भारतीय बनीं।विश्व दौरे मा १५ वें स्थान पर अपनी रैंकिंग के बावजूद, सिंधु का अगस्त मा विश्व चैम्पियनशिप जीत के कारण २०१९ बीडब्ल्यूएफ विश्व दौरा फाइनल मा वाइल्ड कार्ड एंट्री मिली। उ डिफेंडिंग चैंपियन के रूप मा गुआंगज़ौ मा विश्व दौरा फाइनल मा प्रतिस्पर्धा किहिन लेकिन लगातार राउंड मा चेन युफेई (१-२) अऊर अकाने यामागुची (१-२) से हार के बाद नॉकआउट चरण तक पहुँचै मा विफल रहीं। अपने अंतिम मैच मा हे बिंगजियाओ का २१-१९, २१-१९ से हरावै के बाद उ समूह मा तीसरे स्थान पर रहीं। ८ मार्च २०२० का उनका बीवीसी इंडियन स्पोर्ट्सवुमन ऑफ ईयर नामित कीन गा रहा। अप्रैल मा, उनका बीडब्ल्यूएफ कमेटी के अभियान "मैं बैटन" के राजदूतन मा से एक के रूप मा चुना गा रहा - मैं मेला मा सफाई अऊर खेलै का बढ़ावा देत हौं खेल [[File:P. V. Sindhu inside the cockpit of twin-seater – HAL’s Light Combat Aircraft (LCA) Tejas, on the 4th Day of the Aero India – 2019 air show, at Air Force Station Yelahanka, Bengaluru on February 23, 2019.jpg|thumb|पी. वी. सिंधु २३ फरवरी, २०१९ का बेंगलुरु के येलाहंका वायुसेना स्टेशन मा 'एयरो इंडिया - २०१९' वायु प्रदर्शन के चौथे दिन एचएएल के दुई सीटर लाइट कॉम्बैट एयरक्राफ्ट (एलसीए) 'तेजस' के कॉकपिट मा।]] ===२०२१=== सिंधु, [[२०२१ स्विस ओपन]] मा १८ महीना से अधिक समय मा आपन पहिला फाइनल मा पहुँचत, कैरोलिना मारिन के खिलाफ एक मनोबल गिरावै वाली हार का सामना करै का पड़ी, १२-२१, ५-२१ से हार गै। तब उ ऑल इंग्लैंड ओपन के सेमीफाइनल मा थाईलैंड के [[पोर्नपावी चोचुवोंग]] से स्तब्ध होइ गइन, १७-२१, ९-२१ से हार गइन।<br> मई मा, उ अंतर्राष्ट्रीय ओलंपिक समिति के अभियान 'खेल मा विश्वास' मा बैडमिंटन से दुई राजदूतन मा से एक के रूप मा चुनी गै रहीं, जेकर उद्देश्य खेल मा प्रतिस्पर्धा हेरफेर का रोकै रहा।सिंधु टोक्यो ओलंपिक खेलन मा छठवां स्थान प्राप्त किहिन। उ [[इजरायल]] के [[केशेनिया पोलिकार्पोवा]]<ref name="w768">{{cite web | title=Tokyo 2020: PV Sindhu makes winning start, beats Israel's Ksenia Polikarpova | website=The Indian Express | date=25 Jul 2021 | url=https://indianexpress.com/article/olympics/tokyo-2020-pv-sindhu-vs-ksenia-polikarpova-result-7421064/ | access-date=30 Mar 2026}}</ref> अऊर [[हांगकांग]] के चेउंग न्गन य के खिलाफ आपन दुइनौ समूह मैच जीत के नॉकआउट चरण के ओर बढ़िन। उ १६वें दौर मा [[डेनमार्क]] के [[मिया ब्लिचफेल्ड]]<ref name="x321">{{cite web | last=Purohit | first=Abhishek | title=PV Sindhu beats Mia Blichfeldt to make Tokyo Olympics quarter-finals | website=Olympics.com | date=29 Jul 2021 | url=https://www.olympics.com/en/news/tokyo-2020-olympics-badminton-women-singles-pv-sindhu-round-of-16-result | access-date=30 Mar 2026}}</ref> का आराम से हराइस अऊर क्वार्टर फाइनल मा पहुँची। उ जापान के चौथी वरीयता प्राप्त अकाने यामागुची का २१-१३, २२-२० से हरावे के लिए एक दबंग प्रदर्शन किहिन, स्वयं का अंतिम चार चरण मा रखिन, अऊर लगातार दुई ओलंपिक सेमीफाइनल तक पहुँचै वाली एकमात्र भारतीय शटलर भी बनिन।<br> सेमीफाइनल के लिए उनकर प्रतिद्वंद्व्वी दूसर वरीयता प्राप्त ताई त्ज़ू-यिंग रहे। सिंधु, जे अबहीं तक टूर्नामेंट मा एक गेम छोड़ै का रहा, ताइवान के ताई के खिलाफ लगातार दुई गेम मा १८-२१, १२-२१ से हार गए। बाद मा उ प्लेऑफ मा चीन के आठवीं वरीयता प्राप्त हे बिंगजियाओ का हरा के कांस्य पदक जीतिन, जेहिसे उ पहिली भारतीय महिला अऊर महिला एकल बैडमिंटन मा केवल चौथी खिलाड़ी बनिन जे लगातार दुई ओलंपिक खेलन मा दुई पदक जीतिन।<br> [[२०२१ बीडब्ल्यूएफ विश्व चैम्पियनशिप]] मा, जहाँ उ डिफेंडिंग चैंपियन के रूप मा प्रतिस्पर्धा किहिन, सिंधु का छठवां स्थान मिला रहा। उ सीधे खेलन मा अपने प्रारम्भी मुकाबले मा स्लोवाकिया के मार्टिना रेपिस्का से आगे निकल गइन। फिर उ क्वार्टर फाइनल मा जगह बनावै के लिए एक अउर सीधा खेल मुकाबला मा नौवीं वरीयता प्राप्त पोर्नपावी चोचुवोंग का २१-१४, २१-१८ से हराइस। हालाँकी, क्वार्टर-फाइनल मा, उ शीर्ष वरीयता प्राप्त ताई त्ज़ू-यिंग १७-२१, १३-२१ से नीचे चली गईं, अपने करियर मा केवल दूसरी बार विश्व चैम्पियनशिप मा पदक जीतै में विफल रहीं।सिंधु वर्ष के अंत मा २०२१ बीडब्ल्यूएफ वर्ल्ड टूर फाइनल के लिए क्वालीफाई किहिन।<br> समूह चरण मा, उ लाइन क्रिस्टोफरसन (२-०), यवोन ली (२-०) का हराइस अऊर पोर्नपावी चोचुवोंग (१-२) से हार गें, अऊर अपने समूह मा दूसर स्थान पर सेमीफाइनल के लिए क्वालीफाई करिन। सेमीफाइनल मा, उ वर्ष के अंत मा चैम्पियनशिप मा तीसरा फाइनल करै के लिए एक रोमांचक टकराव मा अकाने यामागुची का २१-१५, १५-२१, २१-१९ से हराइस, अइसन करै वाली केवल दूसरी महिला एकल खिलाड़ी रही। फाइनल मा, उ दक्षिण कोरिया के [[एन से-यंग]]<ref name="g261">{{cite web | last=Nag | first=Utathya | title=BWF World Tour Finals 2021: India's PV Sindhu loses in final | website=Olympics.com | date=5 Dec 2021 | url=https://www.olympics.com/en/news/bwf-world-tour-finals-2021-badminton-india-result-final-pv-sindhu-an-seyoung | access-date=30 Mar 2026}}</ref> से हार के टूर्नामेंट मा दूसर रजत पदक जीतिन। ===२०२२-२३=== फाइनल मा हमवतन मालविका बनसोद का हरा के सिंधु दूसरी बार [[सैयद मोदी इंटरनेशनल]] मा जीत हासिल किहिन। फिर उ २०२२ स्विस ओपन मा खिताब जीतिन, थाईलैंड के बुसानन ओंगबामरुंगफान का लगातार दुई गेम मा फाइनल मा हरा के। <br> एशियाई चैम्पियनशिप मा, जहाँ उ चौथा वरीयता प्राप्त रही, सिंधु ने क्वार्टर फाइनल मा चीन के पाँचवाँं वरीयता प्राप्त हे [[बिंगजियाओ]]<ref name="i794">{{cite web | title=Bingjiao HE | website=Olympics.com | date=13 Feb 2026 | url=https://www.olympics.com/en/athletes/bingjiao-he | access-date=30 Mar 2026}}</ref> का हराया, लेकिन शीर्ष वरीयता प्राप्त अकाने यामागुची से एक करीबी अऊर विवादास्पद सेमीफाइनल हार गें, जेहिसे उ कांस्य पदक जीत लिहिन, जवन टूर्नामेंट मा उनकर दूसरा पदक रहा। फिर उ फाइनल मा चीन के एशियाई चैंपियन वांग झीयी का हरा के सिंगापुर ओपन खिताब जीतिन।२०२२ के राष्ट्रमंडल खेलन मा, सिंधु ने फाइनल मा कनाडा के मिशेल ली का हरा के महिला एकल मा आपन पहिला राष्ट्रमंडल खेलन स्वर्ण पदक जीता। यहि जीत के साथे, उ राष्ट्रमंडल खेलन मा पदक के पूरा सेट जीतै वाली केवल दूसरी महिला एकल खिलाड़ी बनिन। उ मिश्रित टीम प्रतियोगिता मा भी अपराजित रहीं, जहाँ भारत एक रजत पदक जीतिस। हालाँकी, खेलन के दौरान, उनका बाएं पैर के तनाव फ्रैक्चर चोट आई जेहिसे उ विश्व चैम्पियनशिप अऊर विश्व दौरा फाइनल सहित वर्ष के बाकी सब टूर्नामेंट से बाहर रहीं।सिंधु २०२३ के पहिला टूर्नामेंट, मलेशिया ओपन मा अपनी चोट के छंटनी से वापसी किहिन।<br> फरवरी मा, उ भारतीय टीम का भाग रहीं जे बैडमिंटन एशिया मिश्रित टीम चैम्पियनशिप मा कांस्य पदक जीतिन, जवन टूर्नामेंट मा भारत का पहिला पदक रहा। उ [[२०२३ स्पेन मास्टर्स]] मा सीजन के आपन पहिला फाइनल मा पहुँचीं, जहाँ उ सीधे खेलन मा ग्रेगोरिया मारिस्का टुनजुंग से हार गईं। उ एक अप-एंड-डाउन सीजन सहन किहिन, चार सेमीफाइनल के साथ लेकिन सात पहिला दौर से बाहर भी निकलिन। उनकर सीजन एक बार फिर से छोट होइ गवा, ई बार अक्टूबर मा फ्रेंच ओपन मा, जहाँ उ घुटना के चोट के साथ अपने दूसर दौर के मैच से बाहर होइ गइन। ===२०२४-२५=== सिंधु फरवरी मा बैडमिंटन एशिया टीम चैम्पियनशिप मा अपनी चोट के छंटनी से लौटि आईं, जहाँ उ भारतीय महिला टीम का स्वर्ण पदक दिलाइन, जवन कि ई प्रतियोगिता मा भारत के पहिला पदक रहा।[१४८] सीजन का उनकर पहिला व्यक्तिगत फाइनल २०२४ मलेशिया मास्टर्स मा आवा रहा, जहाँ उ तीन गेम मा उपलब्धा एशियाई चैंपियन [[वांग झीयी]]<ref name="l071">{{cite web | last=Nalwala | first=Ali Asgar | title=BWF World Championships 2025: PV Sindhu stuns world No. 2 Wang Zhiyi to storm into quarter-finals | website=Olympics.com | date=28 Aug 2025 | url=https://www.olympics.com/en/news/bwf-world-championships-2025-badminton-day-4-report-india | access-date=30 Mar 2026}}</ref> से हार गईं।<br> जुलाई २०२४ का, भारतीय ओलंपिक समिति ने ओनका अऊर पेशेवर टेबल टेनिस खिलाड़ी शरथ कमल का पेरिस २०२४ ओलंपिक खेलन के ध्वजावाहक के रूप मा नामित किहिन। पेरिस मा २०२४ ओलंपिक मा, सिंधु समूह एम मा आपन दुइनौ खेल जीतिन लेकिन १६वें दौर मा चीन के हे [[बिंगजियाओ]] से हार गें, उहै खिलाड़ी जेका उ २०२० खेलन के कांस्य पदक मैच मा हरा दिहिन रहैं। वर्ष के अंत मा, सिंधु फाइनल मा चीन के वू लुओयु का हरा के २०२४ [[सैयद मोदी अंतर्राष्ट्रीय खिताब जीतिन]]। सैयद मोदी इंटरनेशनल मा ई उनकर तीसरा खिताब रहा, जेहिसे उ टूर्नामेंट के इतिहास मा संयुक्त-सबसे सफल खिलाड़ी बन गईं।२०२५ मा, सिंधु तीसरी बार बीडब्ल्यूएफ एथलीट्स कमीशन मा चुना गा रहें।<br> [१५४] उ एक अप-एंड-डाउन सीजन सहन किहिन, जेहिमा उनके कुछ स्टैंडआउट परिणाम विश्व चैम्पियनशिप मा दूसर वरीयता प्राप्त वांग झीयी पर जीत अऊर चाइना मास्टर्स मा विश्व नंबर ६ पोर्नपावी चोचुवोंग पर जीत रहे। हालाँकी, पैर मा चोट के कारण [[चाइना मास्टर्स]] के बाद उ आपन सीजन खतम कइ दिहिन। ==समर्थन== मार्च २०१७ मा प्रकाशित एक इकोनॉमिक टाइम्स रिपोर्ट मा नोट कीन गा रहा कि जब ब्रांड समर्थन के हर दिन से कमाई के बात आवत है तौ उ भारतीय क्रिकेट कप्तान [[विराट कोहली]]<ref name="b037">{{cite web | title=Virat Kohli and PV Sindhu Mixed Doubles Partners? | website=Sports News Portal | date=3 May 2025 | url=https://revsportz.in/virat-kohli-and-pv-sindhu-mixed-doubles-partners/ | access-date=30 Mar 2026}}</ref> के बाद दूसरी स्थान पर हैं।<br> सिंधु एक दिन के समर्थन से संबंधित गतिविधियन के लिए ब्रांडन से ₹१ करोड (US$1२०,०००) अऊर ₹१.२५ करोड (US$1५०,०००) के बीच कहीं भी शुल्क लेत है।उनके पास जेबीएल, ब्रिजस्टोन टायर, स्पोर्ट्स ड्रिंक गैटोरेड, दर्द निवारक मरहम मूव, ऑनलाइन फैशन स्टोर मिन्ट्रा, ई-कॉमर्स पोर्टल फ्लिपकार्ट, फोन निर्माता नोकिया अऊर इलेक्ट्रॉनिक्स प्रमुख पैनाशोनिक के साथ समर्थन सौदा है। उ स्टेफ्री, हेल्थ ड्रिंक बूस्ट, शहद उत्पादक एपीआईएस हिमालय, हर्बल हेल्थ ड्रिंक फर्म ओजसविता अऊर बैंक ऑफ बड़ौदा का भी समर्थन करत हैं।<br> उ केंद्रीय रिजर्व पुलिस बल अऊर विजाग स्टील दुइनौ के लिए एक ब्रांड एम्बैसडर भी हैं।फरवरी २०१९ मा, ई घोषणा कीन गै रही कि सिंधु ने चीनी खेल ब्रांड ली निंग के साथे ₹५० करोड (US$5.९ मिलियन) के चार वर्ष के खेल प्रायोजन सौदा पर हस्ताक्षर किहिन हैं। उनकर सौदा विश्व के बैडमिंटन मा सबसे बड़ा सौदा मा से एक है।<br> कथित तौर पर उनका प्रायोजन के रूप मा ₹४० करोड (US$4.७ मिलियन) मिली जबकि बाकी पैसा उपकरणन के लिए होई। सिंधु के साथे ई ली-निंग कय दूसर कार्यकाल रहा, जे २०१४-२०१५ मा ₹१.२५ करोड (₹२.० करोड या २०२३ मा ₹२.० करोड या २४०,००० अमेरिकी डॉलर के बराबर) कय रकम से दुई वर्ष तक ओनके साथे रहे। २०१६ मा, उ तीन वर्ष के अवधि के लिए प्रति वर्ष अनुबंध के लिए ₹ ३.५ करोड (₹ ५.० करोड या २०२३ मा ६००,००० अमेरिकी डॉलर के बराबर) के लिए योनेक्स के साथ वापस आईं। ==पुरस्कार अऊर मान्यता== ===राष्ट्रीय=== ♦ [[अर्जुन पुरस्कार (२०१३)]]<ref name="r852"/> ♦ पद्मश्री, भारत का चौथा सबसे बड़ा नागरिक पुरस्कार (२०१५) ♦ भारत का सर्वोच्च खेल सम्मान [[मेजर ध्यानचंद खेल रत्न]]<ref name="b109">{{cite web | last=Ansari | first=Aarish | title=PV Sindhu's awards: Know the Indian badminton star's honours | website=Olympics.com | date=10 Feb 2022 | url=https://www.olympics.com/en/news/indian-badminton-pv-sindhu-awards | access-date=30 Mar 2026}}</ref> (२०१६) ♦ पद्म भूषण, भारत का तीसरा सबसे बड़ा नागरिक पुरस्कार (२०२०) [[File:The President, Shri Pranab Mukherjee presenting the Padma Shri Award to Ms. P.V. Sindhu, at a Civil Investiture Ceremony, at Rashtrapati Bhavan, in New Delhi on March 30, 2015.jpg|thumb|राष्ट्रपति, श्री प्रणब मुखर्जी सुश्री पी.वी. को पद्मश्री पुरस्कार प्रदान करत सिंधु ३० मार्च २०१५ का नई दिल्ली के राष्ट्रपति भवन मा आयोजित एक नागरिक निवेश समारोह मा।]] [[File:Padma Bhushan PV Sindhu.jpg|thumb|सिंधु का २०२१ मा पद्म भूषण से सम्मानित कीन गा रहा।]] ===दूसर=== ♦ [[सीएनएन-आईबीएन इंडियन ऑफ द ईयर (स्पोर्ट्स)]]<ref name="c687">{{cite web | title=Shuttler PV Sindhu gets CNN-IBN IOTY 2013 for sports | website=News18 | date=20 Dec 2013 | url=https://www.news18.com/videos/india/ioty2013-sports-657296.html | access-date=30 Mar 2026}}</ref> २०१३ ♦ [[फिक्की ब्रेकथ्रू स्पोर्ट्सपर्सन ऑफ द ईयर]] २०१४<ref name="x582">{{cite web | title=India's badminton heroine in Rio | website=The Hindu | date=17 Nov 2021 | url=https://www.thehindu.com/sport/other-sports/Who-is-PV-Sindhu-%E2%80%94-Indias-badminton-heroine-in-Rio-Olympics-2016/article60497973.ece | access-date=30 Mar 2026}}</ref> ♦ [[एनडीटीवी इंडियन ऑफ द ईयर]]<ref name="h038">{{cite web | title=PV Sindhu aiming to reach World Top-6 in 2014 | website=NDTV Sports | date=28 Jan 2014 | url=https://sports.ndtv.com/badminton/pv-sindhu-aiming-to-reach-world-top-6-in-2014-1524161 | access-date=30 Mar 2026 | archive-date=1 January 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240101124419/https://sports.ndtv.com/badminton/pv-sindhu-aiming-to-reach-world-top-6-in-2014-1524161 | url-status=dead }}</ref> (स्पोर्ट्स) २०१४ ♦ बीडब्ल्यूएफ २०१६ का वर्ष का सबसे बेहतर खिलाड़ी ♦ भारतीय खेल का सम्मान स्पोर्ट्सवुमन ऑफ द ईयर २०१७ ♦ फोर्ब्स ३० अंडर ३०: मनोरंजन अऊर खेल २०१८ ♦ TV९ नवा नक्षत्र सम्मानम २०१९ ♦ टाइम्स ऑफ इंडिया स्पोर्ट्स अवार्ड्स (TOISA) स्पोर्ट्सपर्सन ऑफ द ईयर २०१९ ♦ बीवीसी इंडियन स्पोर्ट्सवुमन ऑफ द ईयर २०२० ♦ बदलाव के चैंपियन (तेलंगाना) २०२१ ♦ एनडीटीवी ट्रू लीजेंड: युवा भारत का भविष्य (खेल) २०२२ ♦ फोर्ब्स इंडिया डब्ल्यू-पावर २०२५ '''२०१६ रियो ग्रीष्मकालीन ओलंपिक मा रजत पदक जीतै के लिए पुरस्कार''' • ₹५ करोड (२०२३ मा ₹७.२ करोड या ८५०,००० अमेरिकी डॉलर के बराबर), अऊर तेलंगाना सरकार से भूमि अनुदान। • ₹३ करोड (२०२३ मा ₹४.३ करोड या ५१०,००० अमेरिकी डॉलर के बराबर), एक समूह ए कैडर नौकरी (आंध्र प्रदेश के डिप्टी कलेक्टर) अऊर आंध्र प्रदेश सरकार से १००० yd२ भूमि अनुदान। • ₹२ करोड (२०२३ मा ₹२.९ करोड या ३४०,००० अमेरिकी डॉलर के बराबर) दिल्ली सरकार से। • ₹७५ लाख (२०२३ मा ₹१.१ करोड या १३०,००० अमेरिकी डॉलर के बराबर) अपने नियोक्ता, [[भारत]] पेट्रोलियम निगम से, सहायक से उप खेल प्रबंधक के पदोन्नति के साथ। • हरियाणा सरकार से ₹५० लाख (२०२३ मा ₹७२ लाख या ८५,००० अमेरिकी डॉलर के बराबर)। • ₹५० लाख (२०२३ मा ₹७२ लाख या ८५,००० अमेरिकी डॉलर के बराबर) मध्य प्रदेश सरकार से। • युवा मामलन अऊर [[खेल मंत्रालय]] से ₹५० लाख (२०२३ मा ₹७२ लाख या ८५,००० अमेरिकी डॉलर के बराबर)। • ₹५० लाख (२०२३ मा ₹७२ लाख या ८५,००० अमेरिकी डॉलर के बराबर) एनआरआई व्यवसायी, मुक्काट्टू सेबेस्टियन से। • भारतीय ओलंपिक संघ से ₹३० लाख (२०२३ मा ₹४३ लाख या ५१,००० अमेरिकी डॉलर के बराबर)। • ऑल इंडिया फुटबॉल फेडरेशन से ₹५ लाख (२०२३ मा ₹७.२ लाख या ८,५०० अमेरिकी डॉलर के बराबर) • ओलंपिक प्रतिभागी के रूप मा योग्यता प्राप्त करै के लिए अभिनेता सलमान खान से ₹१ लाख (२०२३ मा ₹१.४ लाख या १,७०० अमेरिकी डॉलर के बराबर) • हैदराबाद जिला बैडमिंटन एसोसिएशन से बीएमडब्ल्यू कार अउर भारतीय क्रिकेटर सचिन तेंदुलकर • महिन्द्रा ग्रूप के चेयरमैन आनन्द महिंद्रा से महिंद्रा थार • एनएसी ज्वेलर्स से ₹६ लाख (२०२३ में ₹८.६ लाख या १०,००० अमेरिकी डॉलर के बराबर) का हीरा का हार '''[[२०१९ बीडब्ल्यूएफ विश्व चैम्पियनशिप]] मा स्वर्ण पदक जीतै के लिए पुरस्कार''' • ₹२० लाख (US$2४,०००) बैडमिंटन एसोसिएशन ऑफ इंडिया से। • भारत सरकार से ₹१० लाख (US$1२,०००)। • केरल सरकार से ₹१० लाख (US$1२,०००) • अभिनेता नागार्जुन अक्किनेनी और व्यापारी वी. चामुंडेस्वरनाथ से बीएमडब्ल्यू कार '''२०२० टोक्यो ग्रीष्मकालीन ओलंपिक मा कांस्य पदक जीतै के लिए पुरस्कार''' • ₹१ करोड (US$1२०,०००) उत्तर प्रदेश सरकार से। • ₹१ करोड (US$1२०,०००) BYJU'S से। • तेलंगाना सरकार से ₹५० लाख (US$5९,०००) • भारत सरकार से ₹३० लाख (US$3५,०००) • आंध्र प्रदेश सरकार से ₹३० लाख (US$3५,०००) • भारत मा [[क्रिकेट नियंत्रण बोर्ड]]<ref name="i527">{{cite web | author=The Bridge Desk | title=BCCI to felicitate Olympic medallists Mary Kom, PV Sindhu | website=The Bridge - Home of Indian Sports | date=29 Oct 2019 | url=https://thebridge.in/badminton/bcci-to-felicitate-olympic-medallists-mary-kom-pv-sindhu | access-date=30 Mar 2026}}</ref> से ₹२५ लाख (US$3०,०००) • ₹२५ लाख (US$3०,०००) भारतीय ओलंपिक संघ से • जेएसडब्ल्यू समूह से ₹१५ लाख (US$1८,०००) ==इन्हें भी देखें== • [[अश्विनी पोन्नाप्पा]] • [[ज्वाला गुट्टा]] • [[अश्विनी पोनप्पा]] • [[साइना नेहवाल]] • [[अपर्णा पोपट]] ==सन्दर्भ== agd53lksz9neasfeqjga81hbrg50hw9 मोहना सिंह जितरवाल 0 9550 34884 34547 2026-04-22T02:56:42Z InternetArchiveBot 1072 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 34884 wikitext text/x-wiki [[File:The Marshal of the Indian Air Force (MIAF) Arjan Singh along with the Chief of the Air Staff, Air Chief Marshal Arup Raha (cropped) (cropped).jpg|thumb|भारतीय वायुसेना के मार्शल (एमआईएएफ) अर्जन सिंह वायु सेना के प्रमुख, वायु प्रमुख मार्शल अरूप राहा के साथ ]] '''मोहना सिंह जितरवाल''' भारत के पहिली महिला लड़ाकू पायलट में से एक हैं। अपने दुई साथियन [[भवाना कंठ]]<ref name="z124">{{cite web | last=Pandey | first=Devanshe | title=First women fighter pilots of India: Avani Chaturvedi, Bhawana Kanth, and Mohana Singh | website=India TV News | date=8 Mar 2025 | url=https://www.indiatvnews.com/news/india/first-women-fighter-pilots-of-india-avani-chaturvedi-bhawana-kanth-mohana-singh-2025-03-08-979641 | access-date=31 Mar 2026}}</ref> अऊर [[अवनी चतुर्वेदी]]<ref name="f099">{{cite web | title=MiG-21 retires: A look at the women who tamed the Bison | website=India Today | date=27 Sep 2025 | url=https://www.indiatoday.in/india/story/mig-21-retires-women-fighter-pilots-indian-air-force-who-flew-the-soviet-era-jet-bison-variant-rafale-su-30-mki-lca-tejas-2794350-2025-09-27 | access-date=31 Mar 2026}}</ref> के साथे ओनका पहिली महिला लड़ाकू विमान पायलट घोषित कीन गा रहा। तीनौ महिला पायलटन का जून २०१६ मा भारतीय वायुसेना के लड़ाकू स्क्वाड्रन मा सम्मिलित कीन गा रहा। ओनका औपचारिक रूप से रक्षा मंत्री [[मनोहर पर्रिकर]]<ref name="j477">{{cite web | title=Manohar Parrikar: Latest News, Videos and Photos of Manohar Parrikar | website=The Times of India | date=9 Aug 2021 | url=https://timesofindia.indiatimes.com/topic/Manohar-Parrikar | access-date=31 Mar 2026}}</ref> द्वारा कमीशन कीन गा रहा। भारत सरकार द्वारा भारतीय वायुसेना मा लड़ाकू धारा का पायलट आधार पर महिलाओं के लिए खोले के फैसला करै के बाद ई तीन महिलाओं का कार्यक्रम के लिए चुना गा रहा। ==जीवन और काम== जून २०१९ मा, मोहना सिंह ने हॉक एमके.१३२ नौकायन पायलट के रूप मा उड़ान भरै का कार्य संभाला। ई समय लगभग ३८० विमानन के उड़ान भरै अऊर लुफ्तवाफे के कमांडर के रूप मा लुफ्तवाफे का उड़ावै का है। वायु सेना के उड़न लड़ाकू नंबर १८ स्क्वाड्रन आईएएफ के लुफ्तवाफेनमेजर बनै से पहिले मिग-२१ बाइसन का उड़ावा। आप हिन्दूस्तान एयरोनॉटिक्स द्वारा विकसित हाई-स्पीड विमान एचएएल तेजस से उड़ान भर सकत हैं। साथ ही जोधपुर में ३२ वर्ष पुरानी तरंग शक्ति पैंतराबाजी भी उड़ाए।<br> [[File:The Marshal of the Indian Air Force (MIAF) Arjan Singh along with the Chief of the Air Staff, Air Chief Marshal Arup Raha (cropped).jpg|thumb|भारतीय वायु सेना (एमआईएएफ) के मार्शल अर्जन सिंह वायु सेना के प्रमुख एयर चीफ मार्शल अरूप राहा के साथ ]] जून २०१९ मा, उ भारतीय वायुसेना के पहिली महिला लड़ाकू पायलट बनीं जे [[कलाइकुंडा वायुसेना स्टेशन]]<ref name="q091">{{cite web | title=Flight Lt. Mohana Singh Is First Woman To Become "Fully Operational" On Hawk Jet For Day Ops | website=www.ndtv.com | date=31 May 2019 | url=https://www.ndtv.com/india-news/flight-lt-mohana-singh-becomes-first-woman-to-fly-hawk-jet-2045962 | access-date=31 Mar 2026}}</ref> मा हॉक एमके.१३२ एडवांस्ड जेट ट्रेनर पर दिन के दौरान पूरी तरह से संचालित होइ गइन। २०१९ मा, उ हॉक एमके.१३२ पर ३८० घंटा से अधिक घटना-मुक्त उड़ान पूरा किहिन रहैं, जेहिमा हवा से हवा अऊर हवा से ज़मीन दुइनौ लड़ाई मोड मा प्रशिक्षण सम्मिलित रहा। सिंह [[एनएएल वायु सेना स्टेशन]]<ref name="k212">{{cite web | last=Soni | first=Mallika | title=PM Modi's Bikaner Visit: All You Need To Know About Nal Airbase | website=News18 | date=22 May 2025 | url=https://www.news18.com/india/pm-modis-bikaner-visit-all-you-need-to-know-about-nal-airbase-9347229.html | access-date=31 Mar 2026}}</ref>, बीकानेर मा मिग-२१ उड़ान भरत नंबर ३ स्क्वाड्रन 'कोबरा' का भाग रहे। बाद मा, उनका नालिया वायुसेना स्टेशन मा नंबर १८ स्क्वाड्रन आईएएफ (फ्लाइंग बुलेट) मा लागू कीन गा रहा, जेहिसे उ [[एचएएल तेजस विमान]] उड़ावै वाली पहिली महिला लड़ाकू पायलट बनीं। ==इनाम== ९ मार्च २०२० का मोहना सिंह का भारतीय [[राष्ट्रपति रामनाथ कोविंद]]<ref name="h453">{{cite web | title= | website=ramnathkovind.nic.in | date=1 Oct 1945 | url=https://ramnathkovind.nic.in/profile.html | access-date=31 Mar 2026 | archive-date=15 July 2025 | archive-url=https://web.archive.org/web/20250715214712/https://ramnathkovind.nic.in/profile.html | url-status=dead }}</ref>, अवनी चतुर्वेदी अऊर भवाना कंठ द्वारा [[नारी शक्ति पुरस्कार]]<ref name="g129">{{cite web | title=Keep striving for your dreams with hard work, determination: IAF's women fighter pilots | website=ANI News | date=8 Mar 2020 | url=https://www.aninews.in/news/national/general-news/keep-striving-for-your-dreams-with-hard-work-determination-iafs-women-fighter-pilots20200308173908/ | access-date=31 Mar 2026}}</ref> से सम्मानित कीन गा रहा। [[File:Shri Narendra Modi with the Nari Shakti Awardees, in New Delhi on March 08, 2020.jpg|thumb|८ मार्च २०२० को नई दिल्ली में नारी शक्ति अवार्ड विजेता]] ==बाहरी कड़ियाँ== • [[भावना कंठ]] ==सन्दर्भ== 0e5x48mm2lj02s5tgn7b39a0nm2jaaf सी. आर. राजगोपालन 0 9561 34885 34545 2026-04-22T05:09:55Z InternetArchiveBot 1072 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 34885 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = सी. आर. राजगोपालन | image = | imagesize = | caption = | birth_name = | birth_date = 1957 | birth_place = पेरुमपुलीसेरी, [[त्रिशूर जिला]], [[केरल]], भारत | death_date = 31 जनवरी 2022 | death_place = त्रिशूर, केरल, भारत | restingplace = | restingplacecoordinates = | othername = | occupation = लोककथा शोधकर्ता, लेखक | yearsactive = | spouse = शीतल वी. एस. | domesticpartner = | children = | parents = रामा पणिकर<br>नारायणी अम्मा | website = | awards = [[केरल लोककथा अकादमी]] पुरस्कार<br>[[केरल संगीत नाटक अकादमी]] पुरस्कार }} '''सी. आर. राजगोपालन''' (लगभग 1957 - 31 जनवरी 2022) [[केरल]] के एक भारतीय [[लेखक]], [[शिक्षक]] अऊर [[पर्यावरण कार्यकर्ता]] रहें। राजगोपालन लोक कथा अऊर आदिवासी संस्कृति के निगरानी अऊर संरक्षण के लिए काम किहिन। उ विरासत अऊर लोक कथा अध्ययन पर कईयो किताब लिखिन हैं। केरल लोककथा अकादमी अऊर केरल संगीत नाटक अकादमी से उनका पुरस्कार मिला। ==जीवनी== राजगोपालन का जनम केरल के त्रिशूर जिला के पेरुम्पुलिसेरी मा रामा पनिकर अऊर नारायणी अम्मा के घरे भवा रहा।<ref name=":0">{{Cite web |url=https://www.kairalinewsonline.com/2022/01/31/482718.html |title=Archive copy |access-date=2026-03-31 |archive-date=2022-02-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220201151236/https://www.kairalinewsonline.com/2022/01/31/482718.html |url-status=dead }}</ref> उ सी. एन. एन. हाई स्कूल, त्रिशूर गवर्नमेंट कॉलेज अऊर श्री केरल वर्मा कॉलेज मा पढ़ाई किहिन। उ कालीकट विश्वविद्यालय से थेयम, कुम्मट्टी, थिरापुटनम, कृष्णनत्तम मा इस्तेमाल कीन जाय वाले मुखौटा के नाट्य पहलुअन अऊर आधुनिक नाट्य प्रथा मा ओनके प्रासंगिकता मा आपन पीएचडी किहिन।<ref name=":1">https://www.thehindu.com/news/national/kerala/folklore-researcher-cr-rajagopalan-no-more/article38353253.ece</ref> उ केरल वर्मा कॉलेज, त्रिशूर मा एक एसोसिएट प्रोफेसर अऊर केरल विश्वविद्यालय मा डीन के रूप मा काम किहिन।<ref name=":1" /> उ भारत सरकार के केंद्रीय संस्कृति मंत्रालय से जूनियर फेलोशिप प्राप्त किहिन हैं, अऊर जातीय संगीत पर परियोजना अऊर लोक रंगमंच के राष्ट्रीय सौंदर्यशास्त्र पर यूजीसी के प्रमुख परियोजना किहिन हैं। राजगोपालन त्रिशूर मा लोककथा अध्ययन के केंद्र नट्टारिवु पदना केंद्र के निदेशक अऊर केरल विश्वविद्यालय करियावत्तम परिसर के केरल अध्ययन के लिए अंतर्राष्ट्रीय केंद्र (आईसीकेएस) के निदेशक के रूप मा भी काम किहिन हैं।<ref name=":2">https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2012/mar/30/tunes-of-tradition-353889.html</ref> उ लोककथाओं पर कईयो किताबें लिखिन, लोकगीतन के एल्बम अऊर लोककथाओं पर वृत्तचित्रन का निर्देशित किहिन अऊर ग्रीस, चीन, पोलैंड, इटली, इंग्लैंड, स्विट्जरलैंड, रोम, जिनेवा अऊर ऑक्सफोर्ड मा शोध पत्र प्रस्तुत किहिन हैं। लोक ज्ञान पर 20 किताबन के श्रृंखला डीसी बुक्स के नत्तरीवुकल के महासंपादक अऊर कृषि गीता के संपादक भी रहे हैं।<ref name=":0" /> उ जिनेवा स्थित विश्व बौद्धिक संपदा संगठन के विरासत ज्ञान बैठक मा भाग लिहिन। उ लोककथाओं पर पत्रिकाओं मा नियमित योगदान देत रहें।<ref>https://www.doolnews.com/writer-and-folklore-researcher-dr-c-r-rajagopalan-passed-away-64.html</ref> राजगोपालन पर्यावरण प्रदूषण के खिलाफ विभिन्न आंदोलनन मा सक्रिय रूप से शामिल रहे अऊर पर्यावरण संरक्षण, वैकल्पिक राजनीति अऊर जीवन शैली के गंभीर समर्थक रहे। जापानी किसान अऊर दार्शनिक मसानोबू फुकुओका द्वारा वन स्ट्रॉ रिवोल्यूशन किताब के मलयालम अनुवाद के प्रकाशन मा उनकर समर्थन महत्वपूर्ण रहा।<ref>https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/folklore-scholar-rajagopalan-dies/articleshow/89258859.cms</ref> ===व्यक्तिगत जीवन और मृत्यु=== उनकर शादी शीतल वी. एस. से भै रही। 31 जनवरी 2022 का 64 साल के उमर मा कोविड-19 से उनकर मृत्यु होइ गै। एक शोक पत्र मा केरल राज्य के उच्च शिक्षा अऊर सामाजिक न्याय मंत्री आर. बिंदु कहिन कि स्वर्गीय राजगोपालन लोककथा अध्ययन के पर्यायवाची रहे।<ref>{{Cite web |url=https://www.kairalinewsonline.com/2022/01/31/482843.html |title=Archive copy |access-date=2026-03-31 |archive-date=2025-02-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250217141737/https://www.kairalinewsonline.com/2022/01/31/482843.html |url-status=dead }}</ref> ==काम करत है== विरासत अऊर लोककथा अध्ययन पर ओनके चयनित किताबन मा एल्लम कठियेरियुकायनु, अलयुन्नवर, मुदियेट्टू, नादोदी नट्टरंग, लोककथा सिधानथंगल, कावेत्तम, नादान कलरूपंगल, करुठानिकलुडे कोयथ, गोथरा कलवदिवुकल, देशीया सौंदरीबौद, नवेल्लान पोटतुकुठेन्दा, कृषि गीतयुम भक्ष्य सुरक्षायुम, पूजायुड़े नट्टारिवुकल, अन्नवुम संस्कारवुम, वरिक्कप्लविनुवेन्दी ओरू वडक्कनपाट्टू, आटक्कोलंगल, केरलीया रामगा कला चरित्रम, मन्नू, लवान्यम, प्रथिरिधाम, नात्तुनावते मोटिराम, कांठिन काटिराम, नोकुम्पोल, डायस्फोरा, एरुमाडंगल अऊर नट्टारिव, मलयाली विरासत के 2000 साल।<ref>https://www.manoramaonline.com/news/latest-news/2022/01/31/dr-cr-rajagopal-passes-away.html</ref> ==संपादक के रूप मा== डीसी बुक्स के नट्टरिवुकल श्रृंखला के 20 किताबन मा से, उ किताबन का संपादित किहिन काट्टरिवुकल (वन ज्ञान पर किताब), नाट्टू भक्षणम (स्थानीय खाद्य पदार्थन पर किताब) नाट्टू वैद्यम (पारंपरिक चिकित्सा पर किताब), नाट्टू संगीतम (पारंपरिक संगीत पर किताब), सस्यांगलुडे नट्टारीव (स्थानीय प्रजाति पर सूचना), पौधन के बारे मा जानकारी), कृष नट्टारीवुकल (पारंपरिक खेती ज्ञान पर पुस्तक), नादोदी कैवेला (लोक हस्तकर्म पर पुस्तक), पूक्कलुम पक्षिकलम (फूल और पक्षियों पर पुस्तक), जंथुकलुम नट्टारीवुकलम (स्थानीय जानवरों पर पुस्तक), नीररिवुकल (पानी के ज्ञान पर पुस्तक) और पुझायुदे नाट्टरिवुकल (नदियों के बारे में स्थानीय ज्ञान पर पुस्तक)।<ref name=":0" /> उइ समर रेन, हार्वेस्टिंग द इंडिजेनस नॉलेज ऑफ केरल, पिल्लेरथलम, नात्रिविन्ते निनव, उप्पुम चोरम नाट्टुचरिथ्रम, पिरावी अऊर वायल्कालकल किताबन का भी संपादित किहिन।<ref name=":2" /> ==सन्दर्भ== {{टिप्पणीसूची}} [[श्रेणी:1950 के दशक के जन्म]] [[श्रेणी:2022 मउत]] [[श्रेणी:जन्म वर्ष गायब]] [[श्रेणी:मलयालम-भाषा के लेखक]] [[श्रेणी:केरल कय लेखक]] o13zxqsiyzv872nazcp3c3zb8s07y0o सुकन्या रामगोपाल 0 9584 34886 34585 2026-04-22T05:23:31Z InternetArchiveBot 1072 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 34886 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = सुकन्या रामगोपाल | image = Sukkanya Ramgopal on Women of Rhythm.jpg | caption = सुकन्या 2019 में घाटम सोलो की तैयारी कर रही हैं | image_upright = 1.2 | birth_name = | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1957|6|13}} | birth_place = [[मयिलादुथुराई]], [[तमिलनाडु]], भारत | occupation = तालवादक | parents = सुब्रमण्यम<br/>रंगनायकी | spouse = रामगोपाल | module = {{Infobox musical artist | embed = yes | background = वाद्य | genre = [[कर्नाटक संगीत]] | instrument = }}}} '''सुकन्या रामगोपाल''' तमिलनाडु के एक [[भारतीय]] [[कर्नाटक]] संगीतकार हैं। उ कर्नाटक संगीत मा पहिली महिला घटम वादक के रूप मा जानी जात हैं। उ कर्नाटक स्वर संगीत के साथ-साथ वायलिन, मृदंग अऊर वीणा मा भी पारंगत अहै। संगीत नाटक अकादमी पुरस्कार, कर्नाटक संगीता नृत्य अकादमी पुरस्कार अऊर मद्रास संगीत अकादमी, चेन्नई से पुरस्कार सहित कईयो पुरस्कार प्राप्त किहिन हैं। ==जीवनी== सुकन्या रामगोपाल का जनम 13 जून 1957 का [[तमिलनाडु]] के मयिलदुथुराई मा सुब्रमण्यम अऊर रंगनायकी के पांचवें संतान के रूप मा भवा रहा। उ [[तमिल]] विद्वान यू. वी. स्वामीनाथ अय्यर के पोती हैं।<ref>https://books.google.co.in/books?id=gDhBEAAAQBAJ&dq=sukanya+ramgopal+limca&pg=PT485&redir_esc=y#v=onepage&q=sukanya%20ramgopal%20limca&f=false</ref> उ अपने घर के पास एक मोंटेसरी स्कूल मा अऊर बाद मा एन के तिरुमलाचार्य नेशनल गर्ल्स हाई स्कूल मा पढ़ाई किहिन।<ref name=":0">https://www.magzter.com/stories/6187/254961/5a255728b2b77</ref> चेन्नई के एथिराज कॉलेज से प्री-यूनिवर्सिटी कोर्स पूरा करै के बाद, सुकन्या ने जस्टिस बशीर अहमद सईद कॉलेज फॉर वुमेन, चेन्नई से गणित मा स्नातक बीएससी किहिन।<ref name=":0" /><ref name=":1">https://theverandahclub.com/article/the-first-woman-ghatam-legend-sukkanya-ramgopal-and-her-success-story-507</ref> सुकन्या चेन्नई के पुरान ट्रिपलिकेन क्षेत्र के त्यागराज विलासम मा पली-बढ़ी।<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Sukanya_Ramgopal</ref> उ छोट उमर से संगीत सुनत रहीं, तब से ही टक्कर से प्यार करत रहीं।<ref name=":1" /> सुकन्या अऊर ओकर बहिन भानुमती का सबसे पहिले थाझाकुडी अय्यासामी अय्यर के तहत कर्नाटक स्वर पाठ लेय के लिए भेजा गा रहा। बाद मा, उनका अपने घर के पास संगीत विद्यालय श्री जया गणेश तला विद्यालय मा वायलिन सीखै के लिए भेजा गा रहा, जेका घाटम प्रतिपादक विक्कू विनायकराम के परिवार द्वारा स्थापित कीन गा रहा। उनके वायलिन मास्टर धनपालन अऊर विक्कू के भाई टी. एच. गुरुमूर्ति रहे। विनायकराम के पिता टी. एच. हरिहर शर्मा देखिन कि सुकन्या का वहिके मृदंग कक्षा मा ज्यादा रुचि रही।<ref>https://www.thehindu.com/entertainment/music/sukanya-ramgopal-has-been-fighting-a-lone-battle-to-play-the-ghatam/article22324959.ece</ref> ऊ चुपके से ओका मृदंग सिखाइस। लेकिन जल्द ही उ घटम के प्रति आकर्षित होइ गइन अऊर विनायकराम अऊर उनके पिता से घटम सीखिन। उनके गुरु विनायकराम, जे पहिले कहत रहे कि 'ई वाद्ययंत्र एक लड़की के लिए बहुत कठिन है', उनके समर्पण अऊर पराक्रम देखि के उनका पढ़ावै का राजी होइगें। उ कोन्नाकोल (मुखर टक्कर) मा भी उतना ही प्रतिभाशाली अहै। वा अखिल भारतीय रेडियो कै 'ए-टॉप' कलाकार अहैं।<ref>{{Cite web |url=https://www.chennaisonline.com/sri-thyaga-brahma-gana-sabhas-conferment/ |title=Archive copy |access-date=2026-03-31 |archive-date=2026-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260305111508/http://www.chennaisonline.com/sri-thyaga-brahma-gana-sabhas-conferment/ |url-status=dead }}</ref> ===व्यक्तिगत जीवन=== सुकन्या का मनसवा रामगोपाल इंजीनियर है।<ref>https://www.srlkmandira.org/newsletters/LKT_FullSet_20March18.pdf</ref> शादी के बाद, उ [[बेंगलुरु]], कर्नाटक चली गइन। ==संगीत करियर== सुकन्या रामगोपाल कर्नाटक संगीत मा पहिली महिला घाटम वादक के रूप मा जानी जात हैं। उ लालगुड़ी जयरमन, एम. बलमुरलिकृष्ण, पालघाट आर. रघु आदि जइसन प्रसिद्ध कर्नाटक संगीतकारन के साथे घाटम किहिन हैं। उ कर्नाटक स्वर, वायलिन, मृदंग अऊर वीणा मा भी पारंगत हैं।<ref>https://www.srlkmandira.org/newsletters/LKT_FullSet_20March18.pdf</ref> घाटा थरंग एक अनूठी अवधारणा है जेका सुकन्या 1992 मा कल्पना किहिन रहैं। घाटा तरंग मा, उ अलग-अलग श्रुथियन के 6 - 7 घाटम बजावत हैं, जेहिसे एक टक्कर वाद्ययंत्र पर राग पैदा होत है। उ 8 घाटम से शंकरभरणम राग अऊर 7 घाटम से श्रीरंजिनी राग किहिन। ई पहिला बार है, जब एक टक्कर वाद्य कर्नाटक संगीत कार्यक्रम के मुख्य हिस्सा के रूप मा आवत है।<ref>https://www.harmonyindia.org/people_posts/percussion-queen/</ref> उ एक सर्व-महिला वाद्य समूह, थ्री थाल तरंग का नेतृत्व करत हैं, जेहिमा घटम, वायलिन, वीणा, मोर्सिंग अऊर मृदंगम शामिल हैं। समूह लगातार देश के नयी अऊर अनुभवी महिला पर्क्यूशनवादकन का प्रदर्शित करत है।<ref name=":0" /> उ बेंगलुरु मा घाटम के लिए श्री विक्कू विनायकराम स्कूल भी चलावत हैं। उ घटम का पढ़ावै अऊर लोकप्रिय बनावै के लिए सुनादम चैरिटेबल ट्रस्ट के स्थापना किहिन।<ref name=":2">https://scroll.in/magazine/1011699/long-unsung-and-marginalised-indian-women-percussionists-are-finally-making-themselves-heard</ref> सुकन्या ने घाटम पर सुनादम, द विक्कू बानी ऑफ घाटम प्लेइंग शीर्षक से एक किताब लिखी। उ 2000 मा काली फॉर वुमन द्वारा प्रकाशित सी. एस. लक्ष्मी द्वारा द सिंगर एंड द सांग: कन्वर्सेशन विथ वुमन म्यूजिशियन्स किताब मा भी शामिल रहीं।<ref name=":2" /> ==सन्दर्भ== {{टिप्पणीसूची}} [[श्रेणी:घाटम के खिलाड़ी]] [[श्रेणी:मृदंगम के खिलाड़ी]] [[श्रेणी:भारतीय टक्करवादक]] [[श्रेणी:महिला टक्करवादक]] 8h0df93ycqy0zijqfdnzxv00st3edym हरमनप्रीत कौर 0 9622 34887 34668 2026-04-22T06:20:02Z InternetArchiveBot 1072 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 34887 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricketer | name = हरमनप्रीत कौर | female = yes | image = The_President,_Shri_Ram_Nath_Kovind_presenting_the_Arjuna_Award,_2017_to_Ms._Harmanpreet_Kaur_for_Cricket,_in_a_glittering_ceremony,_at_Rashtrapati_Bhavan,_in_New_Delhi_on_August_29,_2017_(Cropped).jpg | caption = हरमनप्रीत कौर २०१७ मा | country = भारत | fullname = हरमनप्रीत कौर भुल्लर | nickname = हरमन भुल्लर | birth_date = {{birth date and age|1989|03|08|df=y}} | birth_place = [[मोगा जिला|मोगा]], [[पंजाब]], [[भारत]] | heightft = | heightinch = | batting = दहिने हाथ से बल्लेबाजी | bowling = दहिने हाथ से मध्यम तेज गति | role = बल्लेबाज | international = true | testdebutdate = १३ अगस्त | testdebutyear = २०१४ | testdebutagainst = इंग्लैंड | testcap = | lasttestdate = १६ नवम्बर | lasttestyear = २०१४ | lasttestagainst = दक्षिण अफ़्रीका | odidebutdate = ७ मार्च | odidebutyear = २००९ | odidebutagainst = पाकिस्तान | odicap = ६ | lastodidate = २४ फरवरी | lastodiyear = २०२२ | lastodiagainst = न्यूजीलैंड महिला | odishirt = १७ (पूर्व ८४) | club1 = [[:w:Leicestershire Women cricket team|लेईकेस्टरशायर महिला]] | year1 = २००८ | club2 = [[:w:Punjab Women cricket team|पंजाब महिला]] | year2 = २००६/०७-२०१३/१४ | club3 = [[:w:Railways Women cricket team|रेलवे महिला]] | year3 = २०१३/१४-अब तक | club4 = [[:w:Sydney Thunder (WBBL)|सिडनी थंडर]] | year4 = २०१६- | deliveries = yes | columns = ४ | column1 = [[:w:Women's Test cricket|महिला टेस्ट्स]] | matches1 = २ | runs1 = २६ | bat avg1 = ८.६६ | 100s/50s1 = -/- | top score1 = १७ | deliveries1 = २६६ | wickets1 = ९ | bowl avg1 = १०.७७ | fivefor1 = १ | tenfor1 = &ndash; | best bowling1 = ५/४४ | catches/stumpings1 = &ndash; | column2 = [[:w:Women's One Day International cricket|म. वनडे]] | matches2 = ७८ | runs2 = २०२५ | bat avg2 = ३६.८१ | 100s/50s2 = ३/१० | top score2 = १७१[[नाबाद|*]] | deliveries2 = ९८८ | wickets2 = १९ | bowl avg2 = ४४.९४ | fivefor2 = ० | tenfor2 = ० | best bowling2 = २/१६ | catches/stumpings2 = २६/– | column3 = [[:w:Women's Twenty20 cricket|म. टी२०]] | matches3 = ६८ | runs3 = १२२३ | bat avg3 = २४.९५ | 100s/50s3 = ०/४ | top score3 = ७७ | deliveries3 = ४०४ | wickets3 = १४ | bowl avg3 = २६.६० | fivefor3 = ० | tenfor3 = ० | best bowling3 = ४/२३ | catches/stumpings3 = २७/० | column4 = [[:w:Women's Big Bash League|म. बीबीएल]] | matches4 = १४ | runs4 = ३१२ | bat avg4 = ६२.४० | 100s/50s4 = ०/१ | top score4 = ६४* | deliveries4 = ९० | wickets4 = ६ | bowl avg4 = १७.६६ | fivefor4 = ० | tenfor4 = ० | best bowling4 = ४/२७ | catches/stumpings4 = ३/० | date = २४ जुलाई | year = २०१७ | source = http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/372317.html ईएसपीएन क्रिकइन्फो }} '''हरमनप्रीत कौर''' (जनम ८ मार्च १९८९) एक बेहतरीन ऑलराउंडर आयँ। उ दाहिने हाथ से धुआंधार बल्लेबाजी करै के साथै ऑफ-स्पिन गेंदबाजी भी करत हिन। ओनके कप्तानी मा भारतीय टीम कई बड़े मुकाम हासिल करिस है, जेमा २०२५ के [[महिला क्रिकेट विश्व कप]] जीतब सबसे खास आय।<ref name="z157">{{cite web | last=Healy | first=Jonathan | title=World Cup success well worth the wait for Harmanpreet Kaur | website=icc | date=3 November 2025 | url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/womens-cricket-worldcup-2025/news/world-cup-success-well-worth-the-wait-for-harmanpreet-kaur | access-date=31 March 2026}}</ref> एकरे अलावा २०१२, २०१६ अउर २०२२ मा महिला एशिया कप के खिताब अउर २०२२ के एशियाई खेलन मा स्वर्ण पदक भी ओनकी अगुवाई मा भारत का मिला।<ref name="t889">{{cite web | title=List of Women's Asia Cup Winners & Runners Up of all season | website=CricTracker | date=28 July 2024 | url=https://www.crictracker.com/womens-asia-cup-winners-and-runners-list/ | access-date=31 March 2026}}</ref><ref name="s371">{{cite web | title=India clinch their first-ever Gold medal in cricket at the Asian Games | website=icc | date=25 September 2023 | url=https://www.icc-cricket.com/news/india-clinch-their-first-ever-gold-medal-in-cricket-at-the-asian-games | access-date=31 March 2026}}</ref> ओनके नेतृत्व मा भारत २०२२ मा [[इंग्लैण्ड|इंग्लैंड]] का ओही के धरती पय वनडे शृंखला मा हराइस (जउन १९९९ के बाद पहिली दाईं भवा रहा), २०२३ मा [[ऑस्ट्रेलिय]]ा के खिलाफ पहिली ऐतिहासिक टेस्ट जीत दर्ज करिस, अउर २०२५ मा इंग्लैंड से पहिली दाईं टी-२० शृंखला जीत लिहिस। एकरे साथै उ २०२२ के राष्ट्रमंडल खेलन मा रजत पदक जीतै वाली टीम के भी अहम हिस्सा रहिन।<ref name="g015">{{cite web | last=Bhattacharyya | first=Wriddhaayan | title=Indian women's cricket team wins silver medal at Commonwealth Games 2022 | website=Olympics.com | date=7 August 2022 | url=https://www.olympics.com/en/news/commonwealth-games-2022-women-cricket-final-gold-india-vs-australia-results | access-date=31 March 2026}}</ref> अंतरराष्ट्रीय क्रिकेट के पिच पय हरमनप्रीत ८,००० से जादा रन बनाइ चुकी हिन। साल २०१८ मा उ महिला टी-२० अंतरराष्ट्रीय मा शतक लगावै वाली भारत के पहिली बल्लेबाज बनिन। एकरे अगले साल (२०१९) घरेलू मैदान पय दक्खिन अफ्रीका के खिलाफ खेलत भये उ १०० टी-२० मैच खेलै वाली पहिली भारतीय क्रिकेटर बनै के गौरव हासिल करिन। टी-२० अंतरराष्ट्रीय मा ३,००० रन का आँकड़ा पार करै वाली उ पहिली भारतीय (साल २०२३ मा) आयँ। २०२५ तक के आँकड़ा देखी तउ, महिला वनडे मा ३,००० से जादा रन बनावै वाली केवल तीन भारतीय महिला खिलाड़ियन मा ओनकर नाँव आवत है। विश्व कप के नॉकआउट मैचन मा सबसे जादा (३३१) रन बनावै के विश्व रिकारड भी हरमनप्रीत के ही नाँव दर्ज है।<ref name="l526">{{cite web | title=Harmanpreet Kaur Shatters Huge World Record As India Clinch Women's World Cup Title | website=NDTV Sports | date=3 November 2025 | url=https://sports.ndtv.com/women-s-odi-world-cup-2025/harmanpreet-kaur-shatters-huge-world-record-during-womens-world-cup-final-9562767 | access-date=31 March 2026}}</ref> फ्रेंचाइजी क्रिकेट मा भी ओनकर खूब दबदबा रहा है। '[[विमेंस प्रीमियर लीग]]' मा उ मुंबई इंडियंस के कप्तान आयँ अउर २०२३ व २०२५ मा अपनी टीम का चैंपियन जिताइ चुकी हिन। विदेशी टी-२० लीग मा सामिल होय वाली उ पहिली भारतीय महिला आयँ; साल २०१६ मा ऑस्ट्रेलिया के '[[विमेंस बिग बैश लीग]]' मा सिडनी थंडर ओनका साइन कीन रहा। बिग बैश मा उ मेलबर्न रेनेगेड्स अउर इंग्लैंड के '[[द हंड्रेड]]' लीग मा मैनचेस्टर ओरिजिनल्स व ट्रेंट रॉकेट्स खर्तिन भी खेलि चुकी हिन। भारतीय 'विमेंस टी-२० चैलेंज' मा सुपरनोवा टीम के कप्तानी करत भये उ २०१८, २०१९ अउर २०२२ मा खिताब अपने नाँव करिन। ओनके शानदार खेल अउर योगदान के ताईं ओनका कई बड़े सम्मान मिल चुके हिन। भारत सरकार २०१७ मा ओनका 'अर्जुन पुरस्कार' अउर २०२६ मा देश के चउथे सबसे बड़े नागरिक सम्मान 'पद्म श्री' से नवाजिस।<ref name="f170">{{cite web | title=Harmanpreet: Never thought I will get Arjuna Award | website=Sportstar | date=28 August 2017 | url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/harmanpreet-never-thought-i-will-get-arjuna-award/article19575912.ece | access-date=31 March 2026}}</ref><ref name="z270">{{cite web | last=Ehantharajah | first=Vithushan | title=Harmanpreet and Rohit to receive Padma Shri Award in 2026 | website=ESPN.com | date=26 January 2026 | url=https://www.espn.co.uk/cricket/story/_/id/47730778/harmanpreet-kaur-rohit-sharma-receive-padma-shri-award-2026 | access-date=31 March 2026}}</ref> साल २०२३ मा प्रतिष्ठित 'विज़डन' पत्रिका ओनका अपने साल के पांच बेहतरीन खिलाड़ियन मा सामिल करिस; ई सूची मा जगह पावै वाली उ पहिली भारतीय महिला बनिन।<ref name="t099">{{cite web | title=Harmanpreet Kaur: Wisden Cricketer of the Year – The Almanack | website=Wisden | date=16 May 2023 | url=https://www.wisden.com/wisden-cricketers-almanack/harmanpreet-kaur-wisden-cricketer-of-the-year-2023 | access-date=31 March 2026}}</ref> इही साल ओनका 'टाइम १०० नेक्स्ट' अउर बीबीसी के १०० सबसे प्रभावशाली महिलन के सूची मा भी जगह दीन्ह गइ।<ref name="l291">{{cite web | last=Ghosh | first=Annesha | title=Harmanpreet Kaur: India's power-hitting global women's cricket star | website=BBC News | date=26 December 2023 | url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-india-67757630 | access-date=31 March 2026}}</ref> ==सुरुआती अउर निजी जीवन== [[पंजाब]] के मोगा मा ८ मार्च १९८९ का हरमनप्रीत कौर के जनम भवा रहा। ओनके बाबूजी हरमंदर सिंह भुल्लर अपने जमाना मा खेल-कूद से जुड़ल रहिन अउर पाछे चलिके अदालत मा क्लर्क के रूप मा कार्य करै लाग रहिन, जबकि महतारी सतविंदर कौर आयँ। हरमनप्रीत के एक छोट बहिन भी हिन, जेकर नाँव हेमजीत कौर आय। ओनके पढ़ाई-लिखाई का लइके एक दाईं विवाद भी खड़ा भवा रहा। उ बतवा रहिन कि ओनके लगे मेरठ के चौधरी चरण सिंह विश्वविद्यालय से कला स्नातक (बीए) के डिग्री है। मुला बाद मा जब पुलिस उपाधीक्षक (डीएसपी) के मानद पद खर्तिन पंजाब पुलिस ओनके कागजात के जाँच करिस, तउ अइसा कउनो रिकारड सामने नाहिं आवा। हालाँकी, ओनके एक जान-पहिचान वाले के कहब है कि उ असल मा जालंधर के गुरु नानक देव विश्वविद्यालय से जुड़ल हंस राज महिला महाविद्यालय से पढ़ाई पूरी कीन हिन।<ref name="k657">{{cite web | last=Gupta | first=S Raju/Shalini | title=India T20 skipper Harmanpreet Kaur's graduation degree fake | website=Hindustan Times | date=3 July 2018 | url=https://www.hindustantimes.com/cricket/india-cricketer-harmanpreet-kaur-s-graduation-degree-fake/story-vN9Vnu2rUbjub9p0JlNogK.html | access-date=31 March 2026}}</ref> क्रिकेट के पिच पय ओनकर कदम तब पड़ा जब उ अपने घर से लगभग ३० किलोमीटर दूर 'ज्ञान ज्योति स्कूल अकादमी' मा दाखिला लिहिन। हुवाँ कमलधीश सिंह सोढ़ी ओनका खेल के गुर सिखाइन। सुरुआती बखत मा अपने खेल का अउर पाको करै खर्तिन उ लड़कन के साथै क्रिकेट खेला करत रहिन। बाद मा वर्ष २०१४ के आस-पास उ मुंबई आइ गइन अउर हुवाँ भारतीय रेलवे मा नौकरी पकरि लिहिन।<ref name="f728">{{cite web | title=Harmanpreet Kaur: Journey from Moga to Global Cricket Icon | website=sheinspiremagazine.com | date=1 December 2025 | url=https://www.sheinspiremagazine.com/blog/harmanpreet-kaur-from-mogas-streets-to-global-cricket-icon | access-date=31 March 2026}}</ref> ==अंतरराष्ट्रीय करियर== ===पदार्पण अउर सुरुआती करियर (२००९–२०१२)=== २००९ कय प्रारम्भ मा हरमनप्रीत कय २००९ विश्व कप खर्तिन भारतीय टीम मा चुना गा रहा। वन २० वर्ष कय उमिर मा ब्रैडमैन ओवल मा [[पाकिस्तान]] कय खिलाफ आपन पहिला महिला वनडे मैच खेलिन। ई मैच मा वन ४ ओवर मा १० रन दइ के एक कैच पकड़िन। विश्व कप कय छह मैचन मा खेलत हुए वन कुल ४२ रन बनाइन। एकरे बाद जून २००९ मा टॉनटन मा इंग्लैंड कय खिलाफ वन आपन टी२० इंटरनेशनल डेब्यू कीहिन। २००९-१० मा जब इंग्लैंड कय टीम भारत आई, तौ उ सीरीज मा १ मार्च २०१० कय हरमनप्रीत वनडे मा आपन पहिला अर्धशतक जड़िन। एकरे बाद भइ टी२० सीरीज कय तीन मैचन मा वन ७४ रन बनाइन। सीरीज कय दूसरे टी२० मैच मा ओनकी ३३ रन कय तेज़ पारी बहुत मशहूर भइ, जेहमा गेंद कय बहुत दूर तक मारै कय ओनके हुनर कय खूब तारीफ कीन गइ। ===टेस्ट पदार्पण अउर सुरुआती साल (२०१२–२०१६)=== २०१२ [[एशिया कप]] कय फाइनल खर्तिन हरमनप्रीत कय भारतीय टीम कय कप्तान बनावा गा रहा काहे कि नियमित कप्तान [[मिताली राज]] अउर उप-कप्तान [[झूलन गोस्वामी]] चोटिल रहिन। ई मैच मा भारत पाकिस्तान कय ८१ रन से हराय के खिताब जीति लिहिस। ३ फरवरी २०१३ कय वन मुंबई मा इंग्लैंड कय खिलाफ आपन पहिला वनडे शतक जड़िन। मार्च २०१३ मा [[बांग्लादेश]] कय खिलाफ घरेलू सीरीज मा वन कप्तानी कीहिन अउर आपन दूसर शतक लगाय के ९७.५० कय औसत से १९५ रन बनाइन। अगस्त २०१४ मा इंग्लैंड कय खिलाफ वन टेस्ट क्रिकेट मा आपन डेब्यू कीहिन। एकरे बाद नवंबर २०१४ मा मैसूर मा [[दक्षिण अफ्रीका]] कय खिलाफ एक टेस्ट मैच मा वन शानदार खेल देखावत भये १७ रन बनाइन अउर ९ विकेट लीहिन, जेहसे भारत एक पारी अउर ३४ रन से बड़की जीत दर्ज कीहिस। जनवरी २०१६ मा वन ३१ गेंद पय ४६ रन कय '[[प्लेयर ऑफ द मैच]]' पारी खेलि के भारत कय ऑस्ट्रेलिया कय खिलाफ टी२० सीरीज जितावै मा सहयता कीहिन अउर फिर २०१६ कय टी२० विश्व कप मा चार मैचन मा ८९ रन बनाय के ७ विकेट चटकाइन। ===विश्व कप फाइनल अउर कप्तानी (२०१७–२०२४)=== नवंबर-दिसंबर २०१६ मा हरमनप्रीत कय कप्तानी मा भारत महिला टी२० एशिया कप जीतल।<ref name="j783">{{cite web | title=IND-W vs PAK-W Cricket Scorecard, Final at Bangkok, December 04, 2016 | website=ESPNcricinfo | date=4 December 2016 | url=https://www.espncricinfo.com/series/acc-women-s-t20-asia-cup-2016-17-1065332/india-women-vs-pakistan-women-final-1065348/full-scorecard | access-date=31 March 2026}}</ref> २०१७ महिला क्रिकेट विश्व कप मा वन उ भारतीय टीम कय भाग रहिन जौन फाइनल तक पहुँची रही। २० जुलाई २०१७ कय विश्व कप कय सेमीफाइनल मा ऑस्ट्रेलिया कय खिलाफ ११५ गेंद मा ओनकर १७१ रन कय पारी विश्व कप कय नॉकआउट दौर मा अब तक कय सबसे बड़का व्यक्तिगत स्कोर मानल जात है।<ref name="d484">{{cite web | last=Muthu | first=Deivarayan | title=ICC WWC 2017, AUS-W vs IND-W 2nd Semi-Final Match Report, July 20, 2017 | website=ESPNcricinfo | date=20 July 2017 | url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-wwc-2017-1085935/australia-women-vs-india-women-2nd-semi-final-1085974/match-report | access-date=31 March 2026}}</ref> एकरे बाद वन आईसीसी रैंकिंग मा टॉप-१० मा आय गइन अउर २०१७ कय आईसीसी महिला टी२० टीम मा चुनी गइन। अक्टूबर २०१८ मा [[वेस्टइंडीज]] मा भये टी२० विश्व कप मा कप्तान कय तौर पय खेलत हुए वन न्यूजीलैंड कय खिलाफ ५१ गेंद मा १०३ रन बनाइन, जौन टी२० इंटरनेशनल मा कउनो भारतीय महिला कय पहिला शतक रहा। २०१९ मा दक्षिण अफ्रीका कय खिलाफ सीरीज मा वन १०० टी२० इंटरनेशनल मैच खेलै वाली पहिली भारतीय क्रिकेटर बनिन। जनवरी २०२० मा वनका ऑस्ट्रेलिया मा होय वाले टी२० विश्व कप खर्तिन भारतीय टीम कय कप्तान बनावा गा। मार्च २०२१ मा दक्षिण अफ्रीका कय खिलाफ खेलत हुए वन १०० वनडे खेलै वाली पँचवीं भारतीय महिला बनिन। २०२२ कय महिला विश्व कप मा वन भारत खर्तिन सबसे जादा (३१८) रन बनाइन। ओनकी कप्तानी मा भारत २०२२ कॉमनवेल्थ गेम्स मा सिल्वर मेडल अउर २०२२ एशियन गेम्स मा गोल्ड मेडल जीति लिहिस। सितंबर २०२२ मा इंग्लैंड कय खिलाफ वनडे सीरीज मा वन १९९९ कय बाद भारत कय उहँवा पहिली सीरीज जिताइन। एहमा वन १४३ रन कय नाबाद शतक लगइन, जौन वनडे मा कउनो भारतीय कप्तान कय सबसे बड़का स्कोर अहै। फरवरी २०२३ कय महिला टी२० विश्व कप मा वन टी२० इंटरनेशनल मा ३,००० रन बनावै वाली पहिली भारतीय बनिन।<ref name="q768">{{cite web | title=T20 World Cup: Harmanpreet Kaur becomes first Indian woman to score 3000 T20I runs | website=Sportstar | date=20 February 2023 | url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/womens-cricket/harmanpreet-kaur-3000-t20i-runs-india-vs-ireland-women-t20-world-cup-2023-batting-stats-records/article66532121.ece | access-date=31 March 2026}}</ref> जुलाई २०२३ मा [[बांग्लादेश]] दौरा पय अंपायरन पय गुस्सा करै अउर आउट होय पय स्टंप पय बल्ला मारै कय नाते आईसीसी ओनके ऊपर भारी जुर्माना लगाइस अउर दुई मैच खर्तिन बैन कइ दीहिस।<ref name="i141">{{cite web | last=Drury | first=Sam | title=Harmanpreet Kaur: India captain banned for two matches after Bangladesh outburst | website=BBC Sport | date=25 July 2023 | url=https://www.bbc.co.uk/sport/cricket/66300520 | access-date=31 March 2026}}</ref> मुला एकरे बाद दिसंबर २०२३ मा ओनकी कप्तानी मा भारत पहिली बार मुंबई मा ऑस्ट्रेलिया कय टेस्ट मैच मा हराइस। वन २०२३ खर्तिन 'विजडन क्रिकेटर्स ऑफ द ईयर' चुनी जाय वाली पहिली भारतीय महिला भी बनिन। २०२४ आईसीसी महिला टी२० विश्व कप मा वन भारत कय ताईं सबसे जादा १५० रन बनाइन। एकरे बाद जुलाई २०२५ मा ओनकी कप्तानी मा भारत इतिहास रचत भये पहिली बार इंग्लैंड कय खिलाफ टी२० सीरीज जीति लिहिस। === विश्व कप जीत अउर ओकरे बाद (२०२५–अब तक)=== अक्टूबर-नवंबर २०२५ मा हरमनप्रीत कय कप्तानी मा भारत इतिहास रचत भये आपन पहिला आईसीसी महिला क्रिकेट विश्व कप खिताब जीतल।<ref name="z157"/> भारत २ नवंबर २०२५ कय [[डीवाई पाटिल स्टेडियम]] मा भये फाइनल मा दक्षिण अफ्रीका कय ५२ रन से हराइस। सेमीफाइनल मा भारत ३३९ रन कय लक्ष्य हासिल कइ के ऑस्ट्रेलिया कय २०१७ कय बाद विश्व कप मा पहिली हार कय स्वाद चखाइस। ई मैच मा हरमनप्रीत ८९ रन बनाइन अउर [[जेमिमा रोड्रिग्]]स कय साथे १६७ रन कय साझेदारी कीहिन, जेहसे भारत महिला वनडे इतिहास मा सबसे बड़का लक्ष्य सफलता से हासिल कइ लिहिस। दक्षिण अफ्रीका कय खिलाफ फाइनल मा हरमनप्रीत नादिन डी क्लर्क कय कैच पकड़ि के मैच खतम कीहिन। फाइनल मा २० रन कय पारी कय साथे वन विश्व कप कय नॉकआउट मैचन मा सबसे जादा रन (३३१ रन) बनावै कय वर्ल्ड रिकॉर्ड अपने नाँव कइ लीहिन। मीडिया रिपोर्टन मा भारत कय जीत कय पीछे हरमनप्रीत कय शानदार कप्तानी, नीक फील्ड सेटिंग अउर गेंदबाज़न कय सही उपयोग कय मुख्य कारन बतावा गा। ई विश्व कप जीत कय भारतीय क्रिकेट इतिहास कय एक बहुत बड़का पल मानल गा अउर एकरे नाते पूरे भारत मा महिला क्रिकेट खर्तिन जनता अउर मीडिया कय ध्यान बहुत तेजी से बढ़ि गा। ==फ्रेंचाइजी क्रिकेट== जून २०१६ मा हरमनप्रीत [[सिडनी थंडर]] खर्तिन करार कीहिन अउर विदेशी टी२० फ्रेंचाइजी लीग मा खेलै वाली पहिली भारतीय महिला क्रिकेटर बनिन। २०२१-२२ कय सीजन मा वन [[मेलबर्न रेनेगेड्स]] खर्तिन खेलत हुए ११ मैचन मा ३९९ रन बनाइन अउर १५ विकेट लइ के '[[प्लेयर ऑफ द टूर्नामेंट]]' चुनी गइन। भारत मा भये विमेंस टी२० चैलेंज मा वन सुपरनोवाज कय कप्तानी करत हुए २०१८, २०१९ अउर २०२२ मा टीम कय खिताब जिताइन।<ref name="g408">{{cite web | last=India | first=Press Trust of | title=Women's T20 Challenge: Supernovas Beat Velocity In Nail-Biter To Win 3rd Title | website=NDTV Sports | date=28 May 2022 | url=https://sports.ndtv.com/cricket/womens-t20-challenge-supernovas-beat-velocity-in-nail-biter-to-win-3rd-title-3018622 | access-date=31 March 2026 | archive-date=6 July 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220706171016/https://sports.ndtv.com/cricket/womens-t20-challenge-supernovas-beat-velocity-in-nail-biter-to-win-3rd-title-3018622 | url-status=dead }}</ref> एकरे अतिरिक्त वन इंग्लैंड कय '[[द हंड्रेड]]' लीग मा भी मैनचेस्टर ओरिजिनल्स अउर ट्रेंट रॉकेट्स खर्तिन खेलिन। फरवरी २०२३ कय विमेंस प्रीमियर लीग कय पहिली नीलामी मा मुंबई इंडियंस वनका १.८ करोड रूपिया मा खरीदिस अउर टीम कय कप्तान बनाइस। ओनकी अगुवाई मा मुंबई २०२३ मा डब्ल्यूपीएल कय पहिला खिताब जीतल अउर फिर मार्च २०२५ मा दूसर खिताब भी अपने नाँव कीहिस।<ref name="y651">{{cite web | last=Nag | first=Utathya | title=WPL winners list: Know all champions | website=Olympics.com | date=28 February 2025 | url=https://www.olympics.com/en/news/women-premier-league-wpl-winners-list-champions | access-date=31 March 2026}}</ref> ई डब्ल्यूपीएल मा दुई ट्रॉफी जीतै वाली पहिली कप्तान बनि गइन। डब्ल्यूपीएल कय तीन सीजन कय २७ मैचन मा वन ४०.५२ कय शानदार औसत से कुल ८५१ रन बनाय चुकी अहैं। == इन्हें भी देखें == *[[स्मृति मन्धाना]] *[[जेमिमा रोड्रिग्]] *[[मेग लैनिंग]] == सन्दर्भ == {{टिप्पणीसूची}} huae7jcgbzc2x1gt08k1nuery3vf0qs मालिनी अवस्थी 0 9625 34883 34671 2026-04-22T02:26:31Z InternetArchiveBot 1072 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 34883 wikitext text/x-wiki [[फाइल:Malni Awasthi.jpg|अंगूठाकार|मालनी अवस्थी]] '''मालिनी अवस्थी''' (जन्म 15 अक्टूबर 1966<ref>{{Cite web |url=https://www.eternalmewar.in/media/newsletter/templates/2019/nl212/mmfaa2019/index.htm |title=Archive copy |access-date=2026-03-31 |archive-date=2025-07-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250715100420/http://www.eternalmewar.in/media/newsletter/templates/2019/nl212/mmfaa2019/index.htm |url-status=dead }}</ref>) एक भारतीय गायिका हैं, जेका [[भारत]] के लोक रानी कहा जात है। शास्त्रीय रूप से प्रशिक्षित होए के बाद, उ हिन्दुस्तानी संगीत के विभिन्न रूपन जइसे विंटेज दादरा, ठुमरी, कजरी चैती, आदि मा समान रूप से निपुण हैं।<ref>https://www.offdhook.com/uncategorized/save-dying-folk-music-india-malini-awasthi/</ref><ref>https://www.deccanherald.com/india/karnataka/bengaluru/queen-folk-2275210</ref> संगीत के बारे मा उनकर ज्ञान गजल अऊर सूफियाना कलाम के उनके प्रस्तुतियन मा भी झलकत है। पद्म विभूषण विदुशी गिरिजा देवी के गंडा-बांध शिष्य, उ बनारस घराना के 'चौमुखी गायन' के पारखी हैं। अवधी, भोजपुरी, बुंदेली, अउर ब्रज जइसन कइयौ बोली अउर भाषा पै बराबर कब्जा करत हैं।<ref>https://timesofindia.indiatimes.com/city/allahabad/Body-Text-Thumri-Kajri-mark-final-day-of-music-festival/articleshow/9941889.cms</ref> भूमि के संगीत के लिए उनकी दशकों लंबी सेवा को स्वीकार करत हुए, भारत सरकार ने 2016 में उन्हें पद्मश्री के नागरिक सम्मान से सम्मानित किया।<ref>https://pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=135783</ref> वर्तमान में उ मीडिया अध्ययन केंद्र, [[जवाहरलाल नेहरू विश्वविद्यालय]] में एक आगंतुक प्रोफेसर हैं ==शुरुआती जीवन अऊर पृष्ठभूमि== मालिनी अवस्थी का जनम [[उत्तर प्रदेश]] के इत्र के शहर कन्नौज मा डाक्टरन के परिवार मा भा रहा। उ त्रिमूर्ति मा सबसे छोट रही जेकरे माता-पिता रहे। उनके पिता डॉ. पी.एन. अवस्थी, शास्त्रीय संगीत के शौकीन रहीं अऊर उनकी महतारी श्रीमती निर्मला अवस्थी, पूरब अंग गायकी अऊर भजनन का बहुत पसंद करत रहीं। ई मिश्रण आज के गायक के मधुर गायन मा झलकत है। संगीत-प्रेमी महतारी के आग्रह पर 5 साल के उमर मा उनका संगीत मा दीक्षा मिली। न तौ उनके परिवार अऊर न ही उनका खुद ई विचार रहा कि ई दीक्षा अंततः देश के सांस्कृतिक परिदृश्य मा लोक संगीत के एक महत्वपूर्ण पहलू का जोड़ देई। पहेली के तस्वीर तब बेहतर होइ गै जब उ प्रयाग संगीत समिति के आपन परीक्षा पास करै के उम्मीद से सालन पहिले पास कइ लिहिन।<ref>https://timesofindia.indiatimes.com/city/lucknow/malini-awasthi-wins-hearts-with-folk-thumri-renditions/articleshow/87474358.cms</ref> माउंट कार्मेल कॉलेज से अपनी शैक्षणिक प्रशिक्षण के साथ-साथ उ उस्ताद राहत अली खान से आपन औपचारिक संरक्षण प्राप्त किहिन।<ref>https://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-09-09/lucknow/28081491_1_classical-music-institute-ugc</ref> उ भटखंडे विश्वविद्यालय, [[लखनऊ]] से हिन्दुस्तानी शास्त्रीय संगीत मा आपन स्नातकोत्तर किहिन। अऊर लखनऊ विश्वविद्यालय से एक साथ मध्ययुगीन अऊर आधुनिक भारतीय वास्तुकला मा विशेषज्ञता के साथ आधुनिक इतिहास मा स्नातकोत्तर। <ref>https://prayagsangeetsamiti.in/alimni/</ref>उनका अपने दुइनौ मास्टर डिग्री मा स्वर्ण पदक से सम्मानित कीन गा रहा।<ref>https://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-09-09/lucknow/28081491_1_classical-music-institute-ugc</ref> उ बनारस घराना के दिग्गज हिन्दुस्तानी शास्त्रीय गायिका, पद्म विभूषण विदुशी गिरिजा देवी के गंडा बंध के छात्रा हैं। ई एकमात्र संतुष्टि रही जेका ओकर महतारी, एक [[कैंसर]] के मरीज, ओकरे जाए से पहिले होत देख सकत रही। उनकर शादी वरिष्ठ आईएएस अधिकारी अवनीश कुमार अवस्थी (यूपी:1987) से भै अहै जे उत्तर प्रदेश सरकार के प्रमुख सचिव के रूप मा सेवानिवृत्त होइ गें। वर्तमान मा उनकर जीवनसाथी उ.प्र. के माननीय मुख्यमंत्री के सलाहकार हैं। इनके एक बेटवा अद्वितिया अऊर एक बिटिया अनन्या है।<ref>https://web.archive.org/web/20230210033020/https://en.gaonconnection.com/malini-awasthi-the-slow-interview-with-neelesh-misra/</ref> ==सन्दर्भ== {{टिप्पणीसूची}} [[श्रेणी:भारतीय महिला लोकगायिका]] [[श्रेणी:भारतीय लोकगायक]] [[श्रेणी:जीवित मनई]] [[श्रेणी:लखनऊ से गायक]] 1xer02ew895p912wnn4qh3x0aqd3f2v जेमिमाह रोड्रिग्स 0 9650 34881 34753 2026-04-21T22:27:33Z InternetArchiveBot 1072 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 34881 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricketer | name = जेमिमाह रोड्रिग्स | female = true | image = 2020_ICC_W_T20_WC_I_v_B_02-24_Rodrigues_(01)_(cropped).jpg | image_size = | alt = | caption = | fullname = जेमिमाह जेसिका रोड्रिग्स | birth_date = {{birth date and age|df=yes|२०००|९|५}} | birth_place = भांडुप, [[मुम्बई|मुंबई]] | death_date = | death_place = | Religion = ईसाई | nickname = | heightft = | heightinch = | heightcm = | heightm = | batting = दाहिने हाथ का बल्ला | bowling = राइट-आर्म ऑफ ब्रेक | role = मध्य-क्रम कय बल्लेबाज | website = | country = भारत | international = true | internationalspan = २०१८-वर्तमान | testdebutdate = १४ दिसंबर | testdebutyear = २०२३ | testdebutagainst = इंग्लैंड | testcap = ९१ | lasttestdate = ६ मार्च | lasttestyear = २०२६ | lasttestagainst = ऑस्ट्रेलिया | odidebutdate = १२ मार्च | odidebutyear = २०१८ | odidebutagainst = ऑस्ट्रेलिया | odicap = १२३ | lastodidate = १ मार्च | lastodiyear = २०२६ | lastodiagainst = ऑस्ट्रेलिया | odishirt = ५ | T20Idebutdate = १३ फरवरी | T20Idebutyear = २०१८ | T20Idebutagainst = दक्षिण अफ्रीका | T20Icap = ५६ | lastT20Iagainst = ऑस्ट्रेलिया | lastT20Idate = २१ फरवरी | lastT20Iyear = २०२६ | T20Ishirt = ५ | club1 = मुंबई | year1 = २०१४-वर्तमान | club2 = ट्रेलब्लेज़र्स | year2 = २०१८, २०२२ | club3 = सुपरनोवाज़ | year3 = २०१९-२०२० | club4 = यॉर्कशायर डायमंड्स | year4 = २०१९ | club5 = नॉर्दर्न सुपरचार्जर्स | year5 = २०२१-२०२३ | club6 = मेलबर्न रेनेगेड्स | year6 = २०२१/२२ | club7 = मेलबर्न स्टार्स | year7 = २०२२/२३ | club8 = दिल्ली कैपिटल्स | year8 = २०२३-वर्तमान | club9 = ट्रिनबागो नाइट राइडर्स | year9 = २०२४ | club10 = ब्रिस्बेन हीट | year10 = २०२४/२५-वर्तमान | columns = ४ | column1 = [[:w:Women's Test cricket|महिला टेस्ट्स]] | matches1 = ४ | runs1 = ३०१ | bat avg1 = ५०.१७ | 100s/50s1 = ०/४ | top score1 = ७३ | deliveries1 = १२ | wickets1 = ० | bowl avg1 = – | fivefor1 = ० | tenfor1 = ० | best bowling1 = – | catches/stumpings1 = ६/– | column2 = [[:w:Women's One Day International cricket|म. वनडे]] | matches2 = ६२ | runs2 = १८१० | bat avg2 = ३४.१५ | 100s/50s2 = ३/८ | top score2 = १२७[[नाबाद|*]] | deliveries2 = ४३ | wickets2 = ५ | bowl avg2 = ३.६० | fivefor2 = ० | tenfor2 = ० | best bowling2 = ४/३ | catches/stumpings2 = २२/– | column3 = [[:w:Women's Twenty20 cricket|म. टी२०]] | matches3 = ११८ | runs3 = २५५१ | bat avg3 = ३०.७३ | 100s/50s3 = ०/१५ | top score3 = ७६ | deliveries3 = ५४ | wickets3 = १ | bowl avg3 = ५०.०० | fivefor3 = ० | tenfor3 = ० | best bowling3 = १/९ | catches/stumpings3 = ३०/– | column4 = घरेलू टी२० | matches4 = २६७ | runs4 = ६०४१ | bat avg4 = ३०.५१ | 100s/50s4 = २/३४ | top score4 = ११२[[नाबाद|*]] | deliveries4 = २८१ | wickets4 = ९ | bowl avg4 = ३०.५६ | fivefor4 = ० | tenfor4 = ० | best bowling4 = २/६ | catches/stumpings4 = ८७/– | source = http://www.espncricinfo.com/india/content/player/883405.html ईएसपीएनक्रिकइन्फो | date = ३१ मार्च २०२६ }} '''जेमिमा जेसिका रोड्रिग्स''' (जनम ५ सितंबर २०००) एक भारतीय अंतरराष्ट्रीय क्रिकेटर अहैं जौन भारतीय महिला टीम मा मध्य-क्रम कय बल्लेबाज कय रूप मा खेलत हीं। वन उ शानदार भारतीय टीम कय भाग रहिन जौन २०२५ कय महिला क्रिकेट विश्व कप, २०२२ कय [[महिला एशिया कप]], २०२२ एशियन गेम्स मा गोल्ड मेडल अउर २०२२ कॉमनवेल्थ गेम्स मा सिल्वर मेडल जीति लिहिस। घरेलू क्रिकेट मा जेमिमा मुंबई कय तरफ से खेलत हीं अउर [[विमेंस प्रीमियर लीग]] मा [[दिल्ली कैपिटल्]]स कय कप्तानी करत हीं। एकरे अतिरिक्त वन विश्व भर कय कई टी२० लीग मा आपन जलवा देखाय चुकी अहैं। वन [[ऑस्ट्रेलिया]] कय [[विमेंस बिग बैश लीग]] मा ब्रिस्बेन हीट, [[मेलबर्न रेनेगेड्स]] अउर [[मेलबर्न स्टार्]]स खर्तिन खेलि चुकी अहैं। साथै वन भारत कय विमेंस टी२० चैलेंज मा सुपरनोवाज़ अउर ट्रेलब्लेज़र्स, [[इंग्लैण्ड|इंग्लैंड]] कय '[[द हंड्रेड]]' मा [[नॉर्दर्न सुपरचार्जर्]]स अउर [[विमेंस कैरेबियन प्रीमियर लीग]] मा [[ट्रिनबागो नाइट राइडर्]]स जइसन मशहूर टीमन खर्तिन भी खेलि चुकी अहैं। ==शुरुआती अउर निजी जीवन== जेमिमाह जेसिका रोड्रिग्स कय जनम ५ सितंबर २००० कय मुंबई कय उपनगर भांडुप मा इवान अउर लविटा रोड्रिग्स कय हिँया एक मंगलौरियन कैथोलिक परिवार मा भवा रहा। ओनके दुई भाई हनोक अउर एली अहैं। वन आपन पढ़ाई सेंट जोसेफ कॉन्वेंट हाई स्कूल, [[मुंबई]] अउर बाद मा रिज़वी कॉलेज ऑफ़ आर्ट्स, साइंस एंड कॉमर्स से कीहिन। जेमिमाह ४ साल कय उमिर से [[क्रिकेट]] खेलब सुरू कइ दीहिन रहा। ओनके पिता ओनके स्कूल मा जूनियर क्रिकेट कोच रहे अउर शुरुआती दिनन मा उहै वनका कोचिंग देत रहे।<ref name="c530">{{cite web | last=Chatterjee | first=Siddhi | title=Who Are Jemimah Rodrigues' Parents? Dad, Ivan Coached Her In Childhood, Mom, Lavita A Homemaker | website=BollywoodShaadis | date=31 October 2025 | url=https://www.bollywoodshaadis.com/articles/who-are-jemimah-rodrigues-parents-70459 | access-date=31 March 2026}}</ref> बच्चन कय खेल कय नीक सुविधा देवै खर्तिन ओनकर परिवार बचपन मा बांद्रा चला गा रहा, अउर वन आपन भाइयन कय गेंदबाज़ी करत-करत बड़ी भइन। बचपन कय दिनन मा वन [[बास्केटबॉल]] अउर [[फुटबल खेल|फुटबॉल]] भी खेलत रहिन, अउर पेशेवर क्रिकेट मा आवै से पहिले वन फील्ड हॉकी मा भी राज्य कय टीम कय तरफ से खेलि चुकी रहिन। २०२४ मा सोशल मीडिया पय जेमिमाह कय भारी ट्रोलिंग (साइबरबुलिंग) कय सामना करै का पड़ा काहे कि अइसन खबर आई रही कि ओनके पिता 'बॉम्बे जिमखाना' मा ओनकी मेंबरशिप कय इस्तेमाल धार्मिक आयोजन खर्तिन कीहे रहे।<ref name="r985">{{cite web | last=Chatterjee | first=Siddhi | title=Jemimah Rodrigues Faces Online Backlash As Trolls Dig Her Dad's Past Religious Conversion Activities | website=BollywoodShaadis | date=2 November 2025 | url=https://www.bollywoodshaadis.com/articles/jemimah-rodrigues-trolled-for-beliefs-ivan-dad-70516 | access-date=31 March 2026}}</ref> भले ई सबमा जेमिमाह कय कउनो सीधा हाथ नाहीं रहा, मुला तबौ लोग ओनकै निशाना बनाइन, जेकरे नाते बतावा जात है कि वनका भारी चिंता अउर मानसिक परेशानी कय सामना करै का पड़ा। ==शुरुआती करियर== जेमिमाह जूनियर वर्ग मा महाराष्ट्र कय तरफ से खेलिन अउर महज़ १३ साल कय उमिर मा अंडर-१९ टीम खर्तिन आपन डेब्यू कीहिन। २०१७ मा अंडर-१९ वर्ग मा वन गुजरात कय खिलाफ १४२ गेंद पय १७८ रन बनाइन।<ref name="d240">{{cite web | last=Ghosh | first=Annesha | title=a new star in the making | website=ESPNcricinfo | date=6 November 2017 | url=https://www.espncricinfo.com/story/jemimah-rodrigues-a-new-star-in-the-making-1125518 | access-date=31 March 2026}}</ref> एकरे बाद वन सौराष्ट्र कय खिलाफ ५० ओवर कय मैच मा १६३ गेंद पय २०२ रन कय शानदार पारी खेलि के दोहरा शतक जड़िन, जेहमा २१ चौके सामिल रहे।<ref name="x091">{{cite web | last=India | first=Press Trust of | title=Mumbai Girl, Aged 16, Slams Double Century in 50-Over Match | website=NDTV Sports | date=5 November 2017 | url=https://sports.ndtv.com/cricket/mumbai-girl-aged-16-slams-double-century-in-50-over-match-1771466 | access-date=31 March 2026 | archive-date=7 August 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220807170151/https://sports.ndtv.com/cricket/mumbai-girl-aged-16-slams-double-century-in-50-over-match-1771466 | url-status=dead }}</ref> [[स्मृति मन्धाना|स्मृति मंधाना]] कय बाद ५० ओवर कय क्रिकेट मा दोहरा शतक लगावै वाली वन भारत कय दूसरी महिला बनिन।<ref name="d240"/> ओनके ई बेहतरीन खेल कय नाते २०१८ मा भारतीय क्रिकेट कंट्रोल बोर्ड वनका '[[बेस्ट डोमेस्टिक जूनियर विमेंस क्रिकेटर]]' खर्तिन '[[जगमोहन डालमिया अवार्]]ड' से सम्मानित कीहिस।<ref name="r512">{{cite web | title=Motivational Speakers | website=India Speakers Bureau | date=13 March 2023 | url=https://www.indiaspeakersbureau.in/speakers/jemimah-rodrigues/ | access-date=31 March 2026}}</ref> ==अंतर्राष्ट्रीय करियर== जेमिमाह फरवरी २०१८ मा [[दक्षिण अफ्रीका]] कय खिलाफ टी२० इंटरनेशनल मा आपन डेब्यू करत हुए ३७ रन बनाइन अउर उहै साल १२ मार्च कय ऑस्ट्रेलिया कय खिलाफ वनडे मा भी आपन कदम रखिन।<ref name="e116">{{cite web | title=Mithali to lead, Jemimah named in Indian squad | website=The Hindu | date=10 January 2018 | url=https://www.thehindu.com/sport/cricket/indian-women-cricket-team-tour-of-south-africa-south-africa-women-vs-indian-women-odi-series/article22411958.ece | access-date=31 March 2026}}</ref> सितंबर २०१८ मा [[श्रीलंका|श्रीलंक]]ा कय खिलाफ वन सबसे जादा (१९१) रन बनाइन अउर २०१८ कय टी२० विश्व कप मा १२५ रन बनाय के आईसीसी कय नज़र मा भारत कय सबसे बेहतरीन खिलाड़ी बनिन। जनवरी २०१९ मा [[न्यूजीलैंड]] कय खिलाफ वन आपन पहिला वनडे अर्धशतक जड़िन। २०२४ कय टी२० विश्व कप कय अलावा वन २०२२ कय कॉमनवेल्थ गेम्स मा सिल्वर अउर एशियन गेम्स मा गोल्ड मेडल जीतै वाली भारतीय टीम कय भी खास हिस्सा रहिन। दिसंबर २०२३ मा वन इंग्लैंड कय खिलाफ टेस्ट क्रिकेट मा डेब्यू कीहिन। १२ जनवरी २०२५ कय [[राजकोट]] मा [[आयरलैंड गणराज्य|आयरलैंड]] कय खिलाफ वन आपन पहिला अंतरराष्ट्रीय वनडे शतक लगाइन अउर मई २०२५ मा श्रीलंका मा भये ट्राई-सीरीज मा २४५ रन कूटि के भारत खर्तिन दूसरी सबसे जादा रन बनावै वाली खिलाड़ी बनिन। नवंबर २०२५ मा भारत कय पहिला महिला वनडे विश्व कप जितावै मा जेमिमाह कय बहुत बड़का हाथ रहा; सेमीफाइनल मा ऑस्ट्रेलिया कय खिलाफ ३३९ रन कय ऐतिहासिक लक्ष्य कय पीछा करत हुए वन नाबाद १२७ रन कय जादुई पारी खेलिन अउर कप्तान हरमनप्रीत कौर कय साथे १६७ रन कय साझेदारी कइ के 'प्लेयर ऑफ द मैच' बनिन,<ref name="k329">{{cite web | title=Jemimah Rodrigues savours 'dream' innings after difficult year | website=Olympics.com | date=31 October 2025 | url=https://www.olympics.com/en/news/jemimah-rodrigues-women-odi-cricket-world-cup-2025-semi-final-reaction | access-date=31 March 2026}}</ref> जेकरे बाद २ नवंबर २०२५ कय फाइनल मा भारत दक्षिण अफ्रीका कय ५२ रन से हराय के विश्व कप पय कब्जा कइ लिहिस।<ref name="x532">{{cite web | title=how Harmanpreet Kaur's side won trophy for first time | website=BBC Sport | date=2 November 2025 | url=https://www.bbc.co.uk/sport/cricket/live/cy85leer5xet | access-date=31 March 2026}}</ref> ==फ्रेंचाइजी कैरियर== २०१८ मा जेमिमाह कय विमेंस टी२० चैलेंज मा ट्रेलब्लेज़र्स टीम मा चुना गा, मुला २०१९ मा वन सुपरनोवाज़ कय तरफ से खेलत हुए सबसे जादा १२३ रन बनाय के टीम कय खिताब जिताइन अउर २०२२ मा फिर ट्रेलब्लेज़र्स मा वापस आ गइन। २०१९ मा वन [[इंग्लैण्ड|इंग्लैंड]] कय [[विमेंस सुपर लीग]] मा यॉर्कशायर डायमंड्स खर्तिन खेलिन अउर २०२१ मा '[[द हंड्रेड]]' मा नॉर्दर्न सुपरचार्जर्स कय तरफ से ४१.५० कय औसत से २४९ रन कूटि के टूर्नामेंट कय दूसरी सबसे जादा रन बनावै वाली खिलाड़ी बनिन (जेहमा वेल्श फायर कय खिलाफ ९२ रन कय सबसे बड़का स्कोर सामिल रहा)। २०२३ मा वन १० मैचन मा १५१ रन बनाय के सुपरचार्जर्स कय फाइनल तक पहुँचाइन। बिग बैश लीग मा २०२१ मा मेलबर्न रेनेगेड्स खर्तिन १३ मैचन मा ३३३ रन बनावै कय बाद वन ब्रिस्बेन हीट मा चलि गइन, जौन २०२४ मा वनका १,१०,००० ऑस्ट्रेलियन डॉलर मा अपने साथे जोड़िस। भारत कय विमेंस प्रीमियर लीग कय २०२३ कय पहिली नीलामी मा दिल्ली कैपिटल्स वनका २.२ करोड़ रुपिया मा खरीदिस अउर शुरुआती तीन सीज़न मा वन ५२७ रन बनाइन। दिसंबर २०२५ मा वनका २०२६ सीज़न खर्तिन दिल्ली कय कप्तान बनावा गा; ओनकी अगुवाई मा टीम फाइनल तक पहुँची मुला जेमिमाह कय शानदार अर्धशतक कय बादौ टीम रॉयल चैलेंजर्स बैंगलोर से हारि गइ। एकरे बाद जनवरी २०२६ मा 'द हंड्रेड' कय २०२६ सीज़न खर्तिन सदर्न ब्रेव टीम वनका अपने साथे जोड़ि लिहिस। == इन्हें भी देखें == *[[स्मृति मन्धाना]] *[[मेग लैनिंग]] *[[हरमनप्रीत कौर]] == सन्दर्भ == {{टिप्पणीसूची}} js3iri7u3fkahd5vlskss7h2jf7iwxm यूजर:Shoot stufz/प्रयोग के पन्ना 2 9722 34880 2026-04-21T20:47:46Z Mfield 5123 Mfield ने [[यूजर:Shoot stufz/प्रयोग के पन्ना]] पृष्ठ [[यूजर:Decodeme/प्रयोग के पन्ना]] पर स्थानांतरित कै गय: "[[Special:CentralAuth/Shoot stufz|Shoot stufz]]" का नाम "[[Special:CentralAuth/Decodeme|Decodeme]]" करते समय पृष्ठ स्वतः स्थानांतरित हुआ 34880 wikitext text/x-wiki #पुनर्प्रेषित [[यूजर:Decodeme/प्रयोग के पन्ना]] 4qtabhldfntkpwgg005msoq5775xuo9