ویکی‌پدیا azbwiki https://azb.wikipedia.org/wiki/%D8%A2%D9%86%D8%A7_%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87 MediaWiki 1.46.0-wmf.26 first-letter مدیا اؤزل دانیشیق ایشلدن ایشلدن دانیشیغی ویکی‌پدیا ویکی‌پدیا دانیشیغی فایل فایل دانیشیغی مدیاویکی مدیاویکی دانیشیغی شابلون شابلون دانیشیغی کؤمک کؤمک دانیشیغی بؤلمه بؤلمه دانیشیغی پوْرتال پوْرتال دانیشیغی TimedText TimedText talk ماژول ماژول دانیشیغی Event Event talk 0 3499 1587558 1567751 2026-05-01T07:39:02Z InternetArchiveBot 27960 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1587558 wikitext text/x-wiki {{تاریخی یئرلرین بیلگی قوتوسو | نام = دوققوز پیلله بوزخاناسیٛ (بوزلاغیٛ) | روی‌نقشه = | عرض‌جغرافیایی = | طول‌جغرافیایی = | تصویر = Doqquzpille-urmu.jpg | اندازه تصویر = | عنوان تصویر = | استان =[[غربی آذربایجان اوستانی|غربی آذربایجان]] | شهرستان =[[اورمیه]] | بخش = | نام محلی = | نام‌های دیگر = | نام‌های قدیمی = | نوع بنا = | سال‌های مرمت = | کاربری = | کاربری کنونی = | قدمت = | شماره ثبت = | تاریخ ثبت ملی = | دوره ساخت اثر = | بانی اثر = | مالک اثر = | مالک فعلی اثر = | شماره ثبت یونسکو = | تاریخ ثبت یونسکو = | امکان بازدید = | شماره تلفن = | وبگاه = | پانویس = }} '''دوْققوز پیلله بوُزخاناسیٛ''' یوخسا '''دوْققوز پیلله بوزلاغیٛ''' [[اورمیه|اورمیه]] شهرینده یئرلشن تاریخی بیر تیکینتی‌دیر.<ref>[https://mrbilit.com/mag/yakhchal-noh-pelleh/ اورمونون گزمه‌لی یئرلری]</ref> ==تانیٛتیٛمیٛ== دوْققوز پیلله بوُزخاناسی [[دوققوز پیلله]] محلله‌سینده یئرلشیب‌دیر.<ref name="ویستا"> [http://vista.ir/content/111114/%DB%8C%D8%AE%DA%86%D8%A7%D9%84-%D8%AF%D9%88%D9%82%D9%91%D9%88%D8%B2%D9%BE%D9%84%D9%87-%28%D9%86%D9%87-%D9%BE%D9%84%D9%87%29-%D8%A7%D8%B1%D9%88%D9%85%DB%8C%D9%87%D8%8C-%D8%A7%D8%B1%D9%88%D9%85%DB%8C%D9%87/ یخچال دوققوز پیلله ارومیه، ارومیه], ویستا </ref> بوُ تیکینتی دره‌چایی‌نین یاخین‌لیغیندا دیر. دوققوز پیلله بوُزخاناسی داش و کرپیج‌دن تیکیلیب‌دیر. بوُ اثر، دیقّت‌لی تیکیلمه‌سی‌نه گؤره، ایندیه‌جه ساغ قالیب‌دیر.<ref>[http://seeiran.ir/%DB%8C%D8%AE%DA%86%D8%A7%D9%84-%D9%86%D9%87-%D9%BE%D9%84%D9%87/ یخچال دوققوز پیلله]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, سیرایران</ref> شهرین یئکه‌لمه‌سیندن قاباق، اورمیه اهالی‌سی [[اورمیه محلله‌لری|دره‌چایی‌]]نین یانیندا، سوُیون بوُزخانایا تؤکولمه‌سی یئرده، آخیر چرشنبه‌نی توُتارمیش‌لار.<ref name="ویستا"/> == قایناقلار == {{قایناق}} [[بؤلمه: اورمیه]] [[بؤلمه: اورمیه محلله‌لری]] 0nz752fm0unyn6eqrs206r1yeb8fuws 0 8677 1587531 1561900 2026-04-30T16:37:52Z InternetArchiveBot 27960 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1587531 wikitext text/x-wiki <mapframe latitude="38.3" longitude="48.6" zoom="9" width="291" height="243" align="left" text="حئیران نقشسی." />'''حئیران''' [[آذربایجان|آذربایجانین]] جنگللی اؤلان بیر منطقه سی دیر کی اؤنون ساکینلری تورک دیلینه دانیشیرلار و بورانین آداملاری مین ایل بوننان قاباقدان، [[خزرلر]]<ref>[https://www.amazon.com/Dictionary-Khazars-Lexicon-Novel-Words/dp/0679724613 Dictionary of the Khazars: A Lexicon Novel in 100,000 Words (Male Edition)]</ref> قومینین زمانیندان تورکی دانیشیب و تازه ساکین حساب اؤلون مورلار. بو منطقه [[اردبیل]]-[[آستارا (ایران)|آستارا]] شهرلرینین یولوندا واقع اؤلوب و ان گؤزل منظرلی داغ داش حساب اؤلونور. حئیران جنگلینین آغاجلارینین اکثریتی [[فیندیق|فندق]] آغاجی دیر و بو منطقه یایلاق منطقسی حساب اؤلونور. بو منطقه آذربایجان منطقه سینده [[اردبیل اوستانی|اردبیل]] اوستانیندا یئرلشیب.<ref>[http://wazariranology.blogfa.com/category/13 بنیاد ایران شناسی شعبه آذربایجان غربی]</ref> <nowiki/> == حئیران کن<nowiki/>دل<nowiki/>ری == <nowiki/> * [[یوخاری حئیران]] * [[اورتا حئیران]] * [[آشاغی حئیران]] == آدلانماق == حئیران آدی دمق معناسی سرگشتلیق و بو ناحیه نین گؤزللیق لرینه حیران قالماق اؤچون دیر. حئیران آدی عربی بیر آددیر و تالیش لی لار اؤنو تحریف ائتمکده چوخ چالیشیبلار.<ref>{{Cite web |title=لغتنامه دهخدا |url=https://dehkhoda.ut.ac.ir/fa/dictionary |accessdate=2024-06-19 |archivedate=2020-12-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201205182858/https://dehkhoda.ut.ac.ir/fa/dictionary }}</ref><ref>[https://www.iranketab.ir/book/120494-persian-dictionary فرهنگ معین]</ref> == گؤرۆنتۆلر == [[فایل:حئیران گرده نه سی.jpg|thumb|حئ<nowiki/>یران گئدیگی|272x272پیکسل]] [[فایل:حئیران گرده نه سینین گوزللیقی.jpg|thumb|حئیران گئدیگی‌نین گؤزللیغی|ساغ]][[فایل:Heiran.JPG|بندانگشتی|گردنه حیران ،استان:[[اردبیل اوستانی|اردبیل]]|وسط]]حئیران == قایناق‌لار == {{قایناق}} {{اردبیل اوستانی}} {{گیلان اوستانی}} [[بؤلمه:اردبیل اوستانی]] [[بؤلمه:آذربایجان یایلاقلاری]] [[بؤلمه:آذربایجان جوغرافیاسی]] [[بؤلمه:گیلان اۇستانی]] [[بؤلمه:آستارا بؤلگه‌سی]] c8k1ra35cmuvmbd1zzyz70igebdplt2 0 9108 1587528 1569575 2026-04-30T12:42:32Z Εὐθυμένης 8326 /* گؤرونتولر */ 1587528 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | latd=۱۳ |latm=۴۵ |latNS=N |longd=۱۰۰ |longm=۲۹ |longEW=E | languages_type = [[Official script]] | conventional_long_name = تایلند کراللیغی | native_name = {{Lang|th|ราชอาณาจักรไทย}}{{سخ}}''Ratcha-anachak Thai'' | image_flag = Flag of Thailand.svg | image_coat = Garuda Emblem of Thailand.svg | common_name = تایلند | symbol_type = Emblem | national_motto = | national_anthem = ''[[Thai National Anthem|Phleng Chat Thai]]''{{سخ}}({{lang-en|"Thai National Anthem"}}){{سخ}}<center>[[File:Thai National Anthem - US Navy Band.ogg]]</center> | royal_anthem = ''[[Sansoen Phra Barami]]''{{سخ}}({{lang-en|"Glorify His prestige"}}){{سخ}}<center>[[File:Thai Royal Anthem - US Navy Band.ogg]]</center> | image_map = Location Thailand ASEAN.svg |map_caption = {{Map caption|location_color=green |region=[[آسه‌آن]] |region_color=dark grey |legend=Location Thailand ASEAN.svg}} | image_map2 = Thailand - Location Map (2013) - THA - UNOCHA.svg | capital = [[بانکوک]] | largest_city = Bangkok | official_languages = [[Thai language|Thai]]<ref name=CIA>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/th.html Thailand] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101229000203/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/th.html |date=2010-12-29 }}, ''The World Factbook''.</ref><!--Thai is the official language. English is a non-official secondary language. --> | languages = | ethnic_groups = {{Unbulleted list | 34.1% [[Central Thai]], 24.9% Thai Lao,<ref name="DraperKamnuansilpa">{{cite journal |last=Draper |first=John |last2= Kamnuansilpa|first2= Peerasit|date= 2016|title= The Thai Lao Question: The Reappearance of Thailand’s Ethnic Lao Community and Related Policy Questions|url= http://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/14631369.2016.1258300|journal= Asian Ethnicity|volume= |issue= |pages= |doi= 10.1080/14631369.2016.1258300|access-date= 23 November 2016}}</ref> 9.9% [[Northern Thai people|Khon Muang]] or 'Northern Thai', and 7.5% [[Southern Thailand|Southern Thai]]<ref name="CERD/C/THA/1-3">{{cite book|title=International Convention on the Elimination of All Forms of Racial Discrimination; Reports submitted by States parties under article 9 of the Convention: Thailand|date=28 July 2011|publisher=United Nations Committee on the Elimination of Racial Discrimination|url=http://www.rlpd.go.th/rlpdnew/images/rlpd_1/HRC/CERD%201_3.pdf|accessdate=8 October 2016|language=English with appended Thai government translation|archive-date=2016-10-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20161009184727/http://www.rlpd.go.th/rlpdnew/images/rlpd_1/HRC/CERD%201_3.pdf|dead-url=yes}}</ref>{{RP|95-99}}<ref>{{قایناق۱|author=David Levinson |title=Ethnic Groups Worldwide: A Ready Reference Handbook |publisher=Oryx Pres |year=1998 |page=287|isbn=1-57356-019-7}}</ref><ref name=Ethno2013>{{قایناق۱ | last1 = Paul | first1 = Lewis M. | last2 = Simons | first2 = Gary F. | last3 = Fennig | first3 = Charles D. | year = ۲۰۱۳ | title = Ethnologue: Languages of the World | publisher = SIL International | isbn = 978-1-55671-216-6 | url = http://www.ethnologue.com}}</ref> | 14% [[Thai Chinese]] | 12% Others <small>(incl. [[Thai Malays|Malay]], [[Mon people|Mon]], [[Northern Khmer people|Khmer]], "[[Hill tribe (Thailand)|Hill tribes]]")</small> }} |ethnic_groups_year = 2009;<ref name="West794">{{قایناق۱|author=Barbara A. West |title=Encyclopedia of the Peoples of Asia and Oceania |publisher=Facts on File |year=2009 |page=794|isbn=1-4381-1913-5}}</ref> 2011<ref name="CERD/C/THA/1-3" />{{RP|95-99}} | demonym = [[Demographics of Thailand|Thai]]{{سخ}}[[Thai people|Siamese]] (archaic) | government_type = {{Bulleted list | [[Unitary state|Unitary]] [[Parliamentary system|parliamentary]] [[مشروطیت]] }} | leader_title1 = [[Monarchy of Thailand|Monarch]] | leader_name1 = [[واجیرالونقکورن]] | leader_title2 = [[Prime Minister of Thailand|Prime Minister]] | leader_name2 = [[Prayut Chan-o-cha]] | legislature = [[National Legislative Assembly of Thailand (2014)|National Legislative Assembly]] | established_event1 = [[سوکوتای کراللیغی]] | sovereignty_type = [[History of Thailand|Formation]] | established_event2 = [[آیوتتهایا کراللیغی]] | established_date1 = ۱۲۳۸–۱۴۴۸ | established_event3 = [[تونبوری کراللیغی]] | established_date2 = ۱۳۵۱–۱۷۶۷ | established_event4 = [[Rattanakosin Kingdom]] | established_date3 = ۱۷۶۸–۱۷۸۲ | established_event5 = {{Nowrap|[[Siamese revolution of 1932|Constitutional monarchy]]}} | established_date4 = ۶ آوریل ۱۷۸۲ | established_event6 = {{Nowrap|[[2014 interim constitution of Thailand|Current constitution]]}} | established_date5 = ۲۴ ژوئن ۱۹۳۲ | established_date6 = 22 May 2014<ref>{{cite web|title=Thailand's new provisional constitution|url=http://englishnews.thaipbs.or.th/thailands-new-provisional-constitution|website=Thai PBS|date=22 July 2014|accessdate=14 December 2014|archivedate=2014-12-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141229032939/http://englishnews.thaipbs.or.th/thailands-new-provisional-constitution}}</ref> | area_km2 = ۵۱۳٬۱۲۰ | area_rank = 51st | area_sq_mi = ۱۹۸٬۱۱۵ <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | percent_water = {{Nowrap|0.4 (2,230 km{{Smallsup|2}})}} | population_estimate = 67,959,000<ref>{{cite web|url=http://esa.un.org/unpd/wpp/Publications/Files/Key_Findings_WPP_2015.pdf|title=World Population Prospects: The 2015 Revision, Key Findings and Advance Tables|publisher=United Nations Department of Economic and Social Affairs/Population Division|page=17|accessdate=10 January 2016}}</ref> | population_census = 64,785,909<ref>{{th icon}} National Statistics Office, [http://popcensus.nso.go.th/doc/8-thailand%20census.doc "100th anniversary of population censuses in Thailand: Population and housing census 2010: 11th census of Thailand"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120712002347/http://popcensus.nso.go.th/doc/8-thailand%20census.doc |date=2012-07-12 }}. popcensus.nso.go.th.</ref> | population_estimate_year = ۲۰۱۵ | population_estimate_rank = 20th | population_census_year = ۲۰۱۰ | population_density_km2 = ۱۳۲٫۱ | population_density_rank = 88th | population_density_sq_mi = ۳۴۲ <!--Do remove per [[WP:MOSNUM]]--> | GDP_PPP = US$1.152 trillion<ref name=imf2>{{cite web |url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2016/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=7&pr.y=16&sy=2014&ey=2021&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=578&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC&grp=0&a= |title=Thailand |publisher=[[اولوسلارآراسی پول صندوقو]] |accessdate=16 April 2016}}</ref> | GDP_PPP_year = ۲۰۱۶ | GDP_PPP_rank = | GDP_PPP_per_capita = US$16,706<ref name=imf2 /> | GDP_PPP_per_capita_rank = | GDP_nominal = {{Nowrap|US$409.724 billion<ref name=imf2 />}} | GDP_nominal_year = ۲۰۱۶ | GDP_nominal_rank = | GDP_nominal_per_capita = US$5,938<ref name=imf2 /> | GDP_nominal_per_capita_rank = | Gini = ۳۹٫۴ <!--number only--> | Gini_year = ۲۰۱۰ | Gini_change = <!--increase/decrease/steady--> | Gini_ref =<ref name="wb-gini">{{cite web |url=http://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI/ |title=Gini Index |publisher=World Bank |accessdate=2 June 2015}}</ref> | Gini_rank = | HDI = ۰٫۷۲۶ <!--number only--> | HDI_year = ۲۰۱۴<!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--> | HDI_change = increase<!--increase/decrease/steady--> |HDI_ref =<ref name="HDI">{{cite web |url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr_2015_statistical_annex.pdf |title=2015 Human Development Report |year=2015 |accessdate=15 December 2015 |publisher=United Nations Development Programme}}</ref> | HDI_rank = 93rd | currency = [[Thai baht|Baht]] (฿) | currency_code = THB | time_zone = [[یوتی‌سی ۷:۰۰+]] | utc_offset = +۷ | utc_offset_DST = <!-- +N, where N is number of hours --> | DST_note = | time_zone_DST = | drives_on = [[Right- and left-hand traffic|left]] | calling_code = [[+۶۶]] | cctld = {{Unbulleted list|[[.th]] |[[.ไทย]]}} | official_religion = None | area_magnitude = 1 E11 | itu_prefix = HS, E2 }} '''تایلند''' [[آسیا]]دا بیر دؤولت. رسمی دیلی [[تایجا]] دیر. == دؤولت رمزلری == تایلند کراللیغینین دؤولت رمزلری: تایلند بایراغی، تایلند گئربی و تایلند هیم‌نیدیر. == اهالی‌سی == تایلند چوْخ میللت‌لی اؤلکه اوْلوب اهالیسینین یاری‌دان چوْخونو تای خالقلاری تشکیل ائدیر. تایلند اراضیسینده بیرده لاولار، چین‌لیلر، ویئتنام‌لیلار، خمرلر و باشقا خالقلار دا یاشاییر. اؤلکه‌ده تای دیلی رسمی دیل کیمی قبول ائدیلمیشدیر. ۲۰۰۹ – جو ایلین آوریل آیینین اوّلینه اوْلان رسمی تخمینلره اساساً تایلندین ۶۶٬۸ میلیون نفر اهالی‌سی وار.[۱] == تاریخی == تایلند اراضیسینده ایلک دؤولتلر ۱-جی – ۲-جی عصرلرده یارانماغا باشلامیش‌دیر. تایلرین اۆستونلوک تشکیل ائتدیی ایلک بؤیوک دؤولت ۱۲-جی عصرین سوْنو-۱۳-جو عصرین اوّللرینده یاراندی و سوکوتای دؤولتی آدلان‌دی. ۱۳-جو عصرین اوْرتالاریندان سوْنرا تایلند اراضیسینده سیام دؤولتی یاراندی. اؤلکه تایلند آدینی یالنیز ۱۹۳۲-جی ایلده باش وئرمیش دؤولت چئوریلیشین‌دن سوْنرا آلدی.[۲] == مدنیتی == تایلند اینکیشاف ائتمیش آقرار – صنایع اؤلکه‌سی‌دیر. زنگین طبیعی سروتلره مالیک‌دیر. لاکین ایقتیصادی اینکیشافی خاریجی کاپیتال‌دان، اؤزل‌له ده [[آمریکا بیرلشمیش ایالتلری]] و [[ژاپون]] دان وابسته‌دیر. اؤلکه‌یه ائدیلن ایقتیصادی موداخی‌له ایستر – ایستمز اوْنون مدنیتی، موعاریفی و اینجه صنعتینه ده ائتکی گؤستریر. === موعاریف === تایلنددا تعلیم ادبی تای دیلینده آپاریلیر. اساس تحصیل ۷ ایللیک اوْلوب بۆتون اهالی اۆچون مجبوری‌دیر. تایلندا اهالی‌نین سوسیال دۇرومینی یاخشیلاش‌دیرماق آماچ‌له ۴ – ۷ یاش‌لی اۇشاقلارین تربییه‌سی ایله مشغول اوْلان مکتبقدر تربییه موسّسه‌لری ده مؤوجوددور. اوْرتا تحصیلین مۆدّتی ۵ ایل، تکنیکی – پئشه تحصیلی‌نین مۆدّتی ایسه ۱ – ۳ ایلدیر. بانقکوک‌دا ۵ بیلیم یوردو، میلّی کیتابخانا، میلّی موزه یی فعالیّت گؤستریر. === مطبوعات === تایلنددا چوْخسای‌لی گۆن‌ده‌لیک قزئتلر نشر ائدیلیر. قزئتلر تای دیلینده چیخیر. «دئی‌لی نیوس»، «تای رات»، «سیام رات» و س. گۆن‌ده‌لیک چیخان قزئتلر واردیر. تای دیلین‌دن باشقا اینگیلیس دیلینده ده «بانکوک پوست»، «نئیشن رئویو» کیمی قزئتلر نشر ائدیلیر. چین اهالی‌سی چوْخ اوْلدوغون‌دان چین دیلینده ده قزئتلر چیخیر، مثلاً، «سینسیان ژیباو» و س. ۱۹۳۰-جو ایلده تایلند میلّی رادیو وئرلیشلری ایستانسیاسی، ۱۹۵۵-جی ایلدن ایسه تایلند میلّی تئلئویزیاسی فعالیّت گؤستریر. تایلند خبرلر آگئنت‌لییی ایسه ۱۹۷۷-جی ایلده یارادیلمیش‌دیر. === ادبیات === تایلندین ایلک ادبی عابیده‌لری سالنامه کاراکتری داش کیتابه‌لردیر. بۇ داش کیتابه‌لر ۱۳-جو عصرین سوْنو- ۱۴-جو عصرین اوّللرینه عاییددیر. «راما کام هنگین ایستلاسی» ان قدیم اپیقرافیک عابیده‌دیر. قدیم تایلند ادبیاتینا هیند ادبیاتی گۆج‌لو ائتکی ائتمیشدیر. کلاسیک شعرلر اساساً دینی – مدهییه کاراکتری داشیییردی. اپیک پوئمالار و لیریکا ۱۵-جی – ۱۶-جی عصرلردن اینکیشاف ائتمه‌یه باشلامیش‌دی. «بؤیوک حیات»، «یونانلارین مغلوبیتی»، «پارلو» و س. اثرلر همین دؤورون محصوللاری‌دیر. ۱۸-جی عصرین مشهور لیریک شاعیرلریندن سیپارت، ماهاراتچاکرو، تامماتیبئتی گؤسترمک اوْلار. همین دؤورون ادبی یارادیجیلیغیندا «چرچیوه‌لی پووستلر» دئییلن ژانرلار مؤهوم یئر تۇتوردو. بۇ «چرچیوه‌لی پووئستلر» مۆختلیف مضمون‌لو حکایه‌لردن عبارت ایدی. دونیوی کۇنولارا ماراق ۱۸-جی عصرین سوْنون‌دان آرتماغا باشلادی، نشر ایشی اینکیشاف ائتدی. چاوپراییا پراکلانقین «راچاتیرات» تاریخی رومانی دا همین دؤورون ادبی نومونه‌سی ایدی. سونتون پونون «کون چانق و کون پئن»، «پرا آپایمانی»، کرال ۲-جی رامانین «سناو» پوئمالاری، پرا ماهامونتری‌نین «شاه‌زاده لاندای» ساتیریک شعرلری ۱۹-جو عصر تایلند ادبیاتینین ان یۆکسک سوییه‌لی نومونه‌لری‌دیر. تایلندا رئالیست ادبیاتی ۲۰-جی عصرین ۳۰-جو ایللرین‌دن اینکیشاف ائتمه‌یه باشلادی. سیبوراپا، لاو کامهوم، آچین پانچاپان، سنی ساوواپونق، مانات تیانرایونق، ایتسارا آمانتانون رئالیزمین گؤرکم‌لی نماینده‌لری ایدی. قادین یازی‌چی تامایانتی سوسیال کۇنودا رومان و حکایه‌لر یازان مؤلف کیمی شؤهرت قازانمیش‌دیر == موسیقی == تایلنددا قدیم زامانلاردان دینی و باشقا مراسیملر، کند بایراملاری موسیقی ایله موشایعت ائدیلمیشدیر. موسیقی اثرلری اساساً ساده ریتملی اوْلوب آیتی تئمپ‌له ایفا اوْلونور. == دینی دۇروم == تایلندا بوددیستلر اؤلکه اهالیسینین ۹۶ فایزینی تشکیل ائدیرلر. بیرمادا اوْلدوغو کیمی بۇرادا دا بوددیزم اؤزونون تخئراواد فورماسیندا اینکیشاف ادیب. بورا سیام، خمر، مون، لاو، کارئن، داغ خمرلری‌نین بیر قروپو، و دیگر اتنیک قروپلار داخیلدیر. بوددیزیمین شیمال مکتبی اوْلان ماخایانایا تایلنددا یاشایان چین‌لیلر، ویتنام‌لیلار و بعضی لاولار عبادت ائدیر. اهالی‌نین ۴ فایزی موسلمانلاردیر (مالایلار، تیاملار، [[بنقلادش]] و [[پاکیستان]]دان گلنلر)، اساساً سوننو-شافیی مذهبلیدیرلر. آز سایدا سوننو-حنفیلر و شیعه‌لر واردیر. چینللیرین بیر حیصّه سی کونفوسیان‌لیق و داوسیزمه اعتیقاد ائدیر. تایلندین اهالیسینین کیچیک بیر حیصّه سی [[خریستیانلیق|کریستیان]]دیر. کریستیان میسیونرلری بورا ۱۶-جی عصردن چالیش‌سالار دا هئچ بیر اۇغور قازانا بیلمه‌ایبلر. اهالی‌نین ۰٬۵ فایزینی تشکیل ائدن کریستیانلار اساساً [[بانکوک]] دا و اؤلکه‌نین شیمال حیصّه سینده مسکونلاشیبلار. کاتولیکلره(۱۶۵ مین نفر) تایلنددا یاشایان [[ویئتنام]]لیلار، و ده آورواسی‌لی متیسلر آراسیندا راست گلمک اوْلار. پروتستانلار ۳۰ مین نفردیرلر. بۇنونلا یاناشی باپتیستلر، یئددینجی گۆنون آدونتیستلری، لوترانلار و دیگر طریقتلره منسوب کریستیانلار دا واردیر. مرکزی رایونلاردا اساساً هیندوستان‌دان گلن هیندویستلر (۴ مین نفر)، [[بانکوک]]دا ایسه آز سایدا سیقخلر یاشاییر. تایلندین بعضی داغ قبیله‌لری قدیمی کولتلارا عبادت ائدیرلر. تایلندین ۱۴ مین نفر اهالی‌سی هئچ بیر دینه اعتیقاد اتمیر. == گؤرونتولر == <gallery mode="packed-hover"> فایل:BlackCeramicBanChiangCultureThailand1200-800BCE.jpg فایل:วัดพนัญเชิงวรวิหาร by Pholtograph.jpg فایل:Wat Si Chum in Sukhothai.jpg فایل:Louis XIV et Ambassadeurs du Roi de Siam 1686 Jacques Leman.png فایل:View of Iudea (Ayutthaya), Capital of Siam ca. 1662 (SK-A-4477).jpg فایل:WatChaiwatthanaram 2295b.JPG فایل:3 Chedis of Wat Phra Sri Sanphet.JPG فایل:Map of Siam (territorial cessions).svg </gallery> == قایناقلار == [[:ویکی‌پدیا]] {{آسیا اؤلکه‌لری}} {{مین مقاله}} == منابع == {{Reflist}} == گؤرونتولر == <gallery "mode="traditional&quot;" "class="cente&quot;&quot;"> Image:Emblem of Thailand.svg Image:Flag of Thailand.svg Image:Thailand in its region.svg File:Thailand on the globe (Asia centered).svg Image:King's Standard of Thailand.svg File:Flag of the Prime Minister of Thailand.svg File:Thai Parliament House.JPG Image:Flag of Thailand.svg Image:Flag of Thailand (1916).svg Image:Flag of Thailand 1855.svg File:Emblem of the House of Chakri.svg File:Coat of arms of Siam (greater).svg Image:Garuda Emblem of Thailand.svg Image:Garuda_Emblem_of_Thailand_(Broad_wings).svg File:King's Standard of Thailand.svg File:Queen's Standard of Thailand.svg File:Boromrajawong Yai Flag of Thailand.svg File:Crown Prince's Standard of Thailand.svg File:Consort of Crown Prince's Standard of Thailand.svg File:Male Royalty's Standard of Thailand.svg File:Female Royalty's Standard of Thailand.svg Image:Royal Flag of King Rama IX.svg Image:Royal Flag of Queen Sirikit.svg Image:Flag of Rama IX's 80th birthday cerebration.JPG Image:Thaiflags3.jpg Image:Ambassador flag of Thailand.svg Image:Consular flag of Thailand.svg Image:Royal Thai Army Flag.svg Image:Royal Thai Navy Flag.svg Image:Royal Thai Air Force Flag.svg Image:Naval Ensign of Thailand.svg Image:Naval_Jack_of_Thailand.svg Image:War flag of Thailand (World War I-Obverse).svg Image:War flag of Thailand (World War I-Reverse).svg Image:Thai National Anthem - US Navy Band.ogg Image:Thai Royal Anthem - US Navy Band.ogg File:Khao mun kai CM.jpg File:Tom_Yam_Pla_Buek.jpg File:Red roast duck curry.jpg File:Thai style Otah.JPG File:Kung yang.JPG File:Kai yang.JPG File:Som tam thai.JPG </gallery> [[بؤلمه:آسیا اؤلکه‌لری]] [[بؤلمه:بودایی اؤلکه‌لر]] [[بؤلمه:تایلند]] [[بؤلمه:بیرلشمیش میلت‌لر اؤیه‌سی اؤلکه‌لر]] [[بؤلمه:گونئی دوْغو آسیا اؤلکه‌لری]] [[بؤلمه:Kingdoms]] [[بؤلمه:Member states of the Association of Southeast Asian Nations]] [[بؤلمه:۱۹۳۲ میلادی ایلده قورولان بؤلگه‌لر و اؤلکه‌لر]] [[بؤلمه:۱۹۳۲ - جی ایلینده سیام اؤلکه‌سینده یارانانلار]] [[بؤلمه:1932 establishments in Asia]] [[بؤلمه:1932 establishments in Southeast Asia]] 7uzxwkhu9xp2830qjlu8ig7pwbat5e7 0 10416 1587545 1426262 2026-04-30T20:35:49Z InternetArchiveBot 27960 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1587545 wikitext text/x-wiki بشیروو خان‌لار اییوب اوغلو — تانینمیش رققاس و رقص معلمی، [[آذربایجان جومهوریتی]]نین امکدار آرتیستی، خزر اونیوئرسیتئتی موسیقی و اینجسنت دئپارتامئنتی‌نین معلمی، خزر اونیوئرسیتئتی‌نین اوغلان‌لاردان عبارت رقس آنسامب‌لی‌نین بدیی رهبری. == ایلک تحصیل و رقصه هوس ایللری == خان‌لار بشیروو 22 مارس 1957-جی ایلده خان‌لار رایونونون (ایندیکی گؤیگؤل) اینزیباتی مرکزی اولان خان‌لار شهرینده آنادان اولموش‌دور. آتاسی‌نین ایشی ایله علاقه‌دار اولاراق اورتا تحصیلینی بیر نئچه مکتبده و بیر نئچه شهرده آلمیش‌دیر (1-جی، 2-جی صینیف‌لری خان‌لار، 3-جو سینفی باکی، 4-جو سینفی خان‌لار، 5-جی سینفی موسکو و 6-جی صینیف‌دن اورتا تحصیلینی بیتیرندک باکی شهرینده). دایی‌سی آذربایجانین امکدار آرتیستی پئشکار رققاص رافیق ازیزووون چیخیش‌لاریندا تئز-تئز تاماشاچی کیمی ایشتیراک ائتدیگی اۆچون بو صنعته هوه‌سی یاراندی. 1972-جی ایلده یوری قاقارین آدینا جوجه‌لریم آنسامبلینا رقص درنیینه یازیلدی. ایکی ایل درنک‌لرده (یوری قاقارین آدینا پیونئرلر ائوینده، فیولئتوو آدینا کلوبدا، 26-لار کلوبوندا و س.) مشغول اولدوق‌دان سونرا بو صنعتی اؤزونه پئشه سئچمیی قرارلاشدیردی. == پئشکار رققاص == 1974-جو ایلده آذربایجان دؤولت فیلارمونیاسی‌نین دؤولت ماهنی و رقص آنسامبلیندا رققاس کیمی چالیشماغا باشلادی. همین ایلدن ده باکی خوروئقرافیا مکتبی‌نین آذربایجان خالق رقصلری شعبه‌سینده تحصیلینی داوام ائتدیردی. 1975-جی ایلده باکی خوروئقرافیا مکتبینی بیتیریب، 1974-1977-جی ایللر عرضینده آذربایجان دؤولت ماهنی و رقص آنسامبلیندا آذربایجان رئسپوبلیکاسی‌نین شهر و رایون‌لاریندا، کئچمیش سسری شهرلرینده و فینلاندیا، بلژیک و آوستریا کیمی خاریجی اؤلکه‌لرده میلّی-معنوی دیرلریمیزی رقص صنعتی واسطه‌سیله تمثیل ائتدی. 1977-1979-جو ایللر عرضینده سووئت اوردوسو سیرالارندا باکی شهری ظابط‌لر ائوینده حربی ماهنی و رقص آنسامبلیندا سولیست-رققاص وظیفه‌سینده خیدمت ائدیب. عسگری خیدمتینی بیتیردیک‌دن سونرا 1979-جو ایلین آوریل آیین‌دان 1986-جی ایلین آوقوستونا قدر رشید بئهبودووون اول رهبرلیک ائتدیگی و سونرا آدینی داشیدیغی ماهنی تئاتریندا رققاص-سولیست وظیفه‌سینده چالیشمیش‌دیر. 1982-1987-جی ایللرده میرزاغا الیئو آدینا اینجسنت اینستیتونون مدنی موعاریف شعبه‌سی‌نین کلوب ایشی‌نین تشکی‌لی ایختیساسی عذره آلی تحصیل آلدی. 1986-جی ایلدن 1996-جی ایله قدر آذربایجان دؤولت رقص آنسامبلیندا رققاص-سولیست وظیفه‌سینده فعالیت گؤستریب. == رققاص-معلم == خان‌لار بشیروو 1996-جی ایلده تقاوده چیخدیق‌دان سونرا رققاص-سولیست، 1998-2002-جی ایللرده ایسه بدیی رهبر وظیفه‌لرینده باکی شهری مدنیت ایداره‌سی‌نین نزدینده فعالیت گؤسترن جنگی رقص آنسامبلیندا چالیشمیش‌دیر. 1997-جی ایلدن بوگونه قدر خزر اونیوئرسیتئتینده رقص معلمی وظیفه‌سینده چالیشیر. == نفوذ و تلتیف‌لری == کئچدیگی صنعت یولوندا 50-یه یاخین خاریجی اؤلکه‌لرده میلّی-منوی دیرلریمیزی رقص صنعتی واسطه‌سیله تبلیغ ائتمیش‌دیر. 1991-جی ایلده امکدار آرتیست فخری آدینا لاییق گؤرولموش و 2007-جی ایلده قیزیل بوتا موکافاتینا لاییق گؤرولموش‌دور. 2007-2008-جی ایللرده فیکرت امیروو آدینا امکدار کوللئکتیو آذربایجان دؤولت ماهنی و رقص آنسامبلیندا بالئتمئیستئر و رققاص-سولیست وظیفه‌سینده چالیشمیش‌دیر. 2007-جی ایلین نووامبر آیین‌دان اوغلان‌لاردان عبارت آذربایجان قارتال‌لاری رقص آنسامبلینی تشکیل ائتمیش‌دیر. ائولی‌دیر، اوچ اؤولادی، بیر نوه‌سی وار.<ref>[آذربایجانجا ویکی پئدیا]</ref> ==قایناقلار== * آذربایجانجا ویکی پئدیا * [http://classic-azdance.rozblog.com/post/3 کلاسیک آذدنس وبلاگی]{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[بؤلمه:کیمسه‌لر]] 254s7p8cuuxps602olaxq3p4il9fhyu 0 10708 1587549 1564730 2026-05-01T02:22:02Z InternetArchiveBot 27960 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1587549 wikitext text/x-wiki {{کیتاب | آدی = دده قورقود کیتابی | اوریجینال آدی = کتاب دَدَم قورقود علی لسان طایفه اوْغوزان | فایل = DedeQorqud.jpg | فایل اؤلچوسو = ۵۰ | فایل توضیحی = | یازار = [[دده قورقود]] | ژانر = حماسی | دیل = [[تۆرکجه]] | اؤلکه = | اوریجینال نشری = | چئویرن = | نقاش = | طرح = | سری = | یایین ائوی = | نشر = | جیلد = | صفحه = | نوع = | تیراژ = | قاباق‌کی = | سوْنراکی = | isbn = | Lib = }} '''دده قورقود کیتابی''' ('''دده قوْرقود کیتابی''' درسدن نۆسخه‌سینده: '''کتاب دَدَم قورقود علی لسان طایفه اوْغوزان''' (اوْغوز طایفه‌لری‌نین دیلینده ددم قوْرقودون کیتابی))<ref>{{Cite web |title=БСЕ. 1970. "Китаби деде Коркуд" |url=http://www.cultinfo.ru/fulltext/1/001/008/061/550.htm |accessdate=2005-05-25 |archivedate=2005-05-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20050525145131/http://www.cultinfo.ru/fulltext/1/001/008/061/550.htm }}</ref> – اوْغوز تۆرک داستانی.<ref>[http://feb-web.ru/feb/ivl/vl3/vl3-5882.htm Огузский эпос Китаби деде Коркуд]</ref> [[آذربایجان خالق ادبیاتی]]<nowiki>نین</nowiki> ان قدیم یازیلی آبیده‌سی (اوْن بیر-اوْن ایکینجی عصرلر). عنعنه‌یه گؤره، «دده قوْرقود کیتابی»‌ داستانلارینین مۆلیفلیگی [[دده قورقود|دده قوْرقودا]] عاید ائدیلیر. اوْن دؤردونجو عصر تاریخچیلریندن آیبک الدوادری و فضل‌الله رشیدالدین دده قوْرقودون [[محمّد پئیغمبر]] زامانیندا یاشادیغینی و [[تۆرکلر]] طرفیندن ائلچی صیفتیله اوْنون یانینا گؤندریلدیگینی یازمیشلار. داستانین موقددمه‌سینده ده دده قوْرقودون محمّد پئیغمبر زامانیندا یاشادیغی قئید ائدیلیر.<ref>[http://www.mct.gov.az/?/az/azculture/view/68/ Qədim ədəbiyyat]</ref> درسدن نۆسخه‌سی اساسیندا داستانلارین اساس سۆژه‌سی آشاغیداکی اوْن ایکی بوْیدا عکس اوْلونموشدور: [[دیرسه خان اوغلو بوغاج خان]] بوْیو، [[سالور قازانین ائوی‌نین یاغمالانماسی]] بوْیو، [[بای بورا بی اوغلو بامسی بئیرک]] بوْیو، [[قازان بی اوغلو اوروزون دوستاق اولماسی]] بوْیو، [[دوخا قوجا اوغلو، دلی دومرول]] بوْیو، [[قانلی قوجا اوغلو، قان تورالی]] بوْیو، [[قازلیق قوجا اوغلو یگنک]] بوْیو، [[باسات تپه گؤزو اؤلدوردوگو]] بوْیو، [[بگیل اوغلو امران]] بوْیو، [[اوشون قوجا اوغلو سگرک]] بوْیو، [[سالور قازان دوستاق اولوب اوغلو اوروز چیخارماسی بویو (اون‌بیرینجی بوی)|سالور قازان دۇستاق اوْلوب اوْغلو اۇروز چیخارماسی]] بوْیو و [[ایچ اوغوزا داش اوغوز عاصی اولوب بئیرک اؤلدوگو بویو (اون‌ایکینجی بوی)|ایچ اوْغوزا داش اوْغوز عاصی اوْلوب بئیرک اؤلدوگو]] بوْیو. == کیتابین تاریخی == {{تورک میفولوژیسی}} کؤکلری میتوْلوژی دۆنیاگؤروشونه گئدیب چێخان دده قوْرقود داستانلاری میلادی اوْن بیر یۆزیللیگینده "کتاب دَدَم قوْرقود" آدی آلتیندا یازییا آلینمیش، الیمیزده اوْلان نۆسخه‌لر ایسه اوْن آلتینجی عصرده اۆزو کؤچورولموش الیازمالاریدیر. آبیده‌نی ایلک دفعه تدقیقاتا جلب ائتمیش آلمان شرقشوناسی فریدریک فوْن دیتسین فیکرینه گؤره، بۇراداکی بعضی میتوْلوْژی سۆژئتلر، مثلاً، [[تپه گؤز]] سۆژئتی قدیم [[یونان|یۇنانیستاندا]] یارانمیش آنالوْژی سۆژئتلره قئیدا وئرمیشدیر. "کیتاب دَدَم قوْرقود"داکی تپه گؤز اوْبرازی هوْمرین "اوْدیسه" داستانینداکی پوْلیفم تصویری ایله مۆقاییسه‌ده داها قدیمدیر. ایندییه‌دک "کیتاب دَدَم قوْرقود"-ۇن ایکی الیازماسی معلومدور. بۇنلاردان بیری – آلمان شرقشوناسی ف. فوْن دیتس طرفیندن [[ایستانبول|ایستانبولدان]] [[آلمان|آلمانا]] آپاریلمیش و درسدن شهری‌نین کیتابخاناسینا باغیشلانمیش بیر موقددمه و اوْن ایکی بوْیدان (داستانداکی آیری-آیری احوالاتلار بوْی آدلانیر) عبارت اوْلان درسدن نۆسخه‌سی، اوْ بیری ایسه ایگیرمی عصرین ۵۰-جی ایللرینده [[واتیکان|واتیکاندا]] تاپیلمیش بیر موقددمه و آلتی بوْیدان عبارت نۆسخه‌دیر. علم عالمینه اوْن دوْققوزونجو عصردن معلوم اوْلان «کتاب دَدَم قوْرقود»ۇن هله‌لیک ایکی الیازما نۆسخه‌سی (درسدن و واتیکان) معلومدور. درسدن نۆسخه‌سی<ref>[http://digital.slub-dresden.de/id280873166 Mscr.Dresd.Ea.86]</ref> اۆزرینده سوْنرادان "کتاب دَدَم قورقود علی لسان طایفه اوْغوزان" ("اوْغوز طایفه‌لری‌نین دیلینده ددم قوْرقودون کیتابی") یازیلمیشدیر و یئنی بیر نۆخسه‌سی (صۇرتی) اساسی ۱۵۵۶-جێ ایلده قوْیولموش درسدنده‌کی کرال کیتابخاناسیندان آلینیب ۱۹۷۲-جی ایلین آوقوستوندا [[باکی|باکی یا]] گتیریلیب [[آذربایجان جومهوریتی|آذربایجان]] علملر آکادمیاسینا وئریلیب و الیازمالار اینستیتوتوندا داها تفصیلاتلی تدقیق اوْلونموشدور. بۇ نۆسخه موقددمه و ۱۲ بوْیدان، واتیکان نۆسخه‌سی<ref>[http://digi.vatlib.it/view/MSS_Vat.turc.102 Vat. turc. 102]</ref> ایسه عئینی موقددمه و ۶ بوْیدان عبارتدیر. گؤرونور کی، هر ۲ نۆسخه داها قدیم ناملوم بیر نۆسخه‌دن کؤچورولموشدور. آذربایجان الکترونیک الیازمالار اینستیتوتوندا "دده قوْرقود"-ۇن دۆنیادا اۆچونجو الیازما نۆسخه‌سی حاضیرلانمیشدیر. == بوْیلاریندا میتوْلوژی دۆنیاگؤروشو == دده قوْرقود داستانلاری‌نین بیر سێرا بوْیلاریندا میتوْلوژی دۆنیاگؤروشونون ایزلرینه راست گلمک مۆمکوندور. مثلاً، «[[دلی دومرول|دلی دوْمرول]]» بوْیوندا اؤلوم کۇلتونون اسکی قالیقلاری و بۇنون داستانین یازییا آلیندیغی دؤورون دینی گؤروشلرینه گؤره معنالاندیریلماسی اؤزونه یئر تاپمیشدیر. بۇراداکی [[عزراییل]] تصویری، داستانین بیر چوْخ باشقا بوْیلاریندا اوْلدوغو کیمی، اثره ایسلامین قبولوندان سوْنرا آرتیریلمیش و ائپوْسون عۆمومی رۇحونا اۇیغونلاشدیریلمیشدیر. بۇ جهتینه گؤره همین بوْی اؤلوب-دیریلن تانریلار حاقیندا قدیم سۇمر، بابیل، [[میصر|مصر]] افسانه و میتلری ایله سسلشیر. دده قوْرقود بوْیلاری‌نین اساس ماهیتینی یۇردون و خالقین قوْرونماسی، خئیر قۆه‌لری تمثیل ائدن قدیم اوْغوزلارین یادائللی ایشغالچیلارا – شر قۆه‌لره قارشی اؤلوم-دیریم ساواشی، اؤز اهمیتینی ایندی ده ایتیرمه‌ین بیر چوْخ اخلاقی-دیداکتیک گؤروشلر تشکیل ائدیر. کئچن یۆزیللیگین ۵۰-جی ایللرینده سوْوئت توْتالیتار رئژیمی‌نین ایدئوْلوْژی باسقیسی آلتیندا «دده قوْرقود» ائپوْسو میللی عداوتی قێزیشدیران بیر ادبی آبیده کیمی [[آذربایجان جومهوریتی|آذربایجان جومهوریتینده]] قاداغان ائدیلمیش، یالنیز ۶۰-جێ ایللرین اوللرینده «براعت» آلا بیلمیشدیر. == نۆسخه‌لر == ایندی‌یه قدر ۶ یازیلی نۆسخه بۇ کیتابدان تاپیلیبدیر. هابئله بیر شیفاهی نۆسخه‌ده یؽغیلیب‌دیر. === 1. دئرسدئن نۆسخه‌سی: === کیتابا نۆسخه‌‌ده وئریلن آد، '''''هذا کتاب دده‌م قوْرقود علی لسان طایفه اوْغوزان''''' دور. گیریش و ۱۲ بوْیدان اولوشور. ۱۵۲ صحیفه‌دیر. کیتاب‌ین سوْنوندا ۴۴۴ یا ۴۶۴ تاریخی یازیلیب‌دیر.(میلادی 1053 یا1072) آنجاق نۆسخه‌نین یازی طرزی داها چوْخ میلادی ۱۶نجی یۆزایلین اوْرتالارینا اوْخشاییر.[https://digital.slub-dresden.de/werkansicht/dlf/10013/1] ==== حیکایه‌لرین آدی دئرسدئن نۆسخه‌سینده: ==== # دیرسه‌خان اوْغلو بوْغاج خان‌ین بوْیو # سالوْر قازان‌ین ائوی یاغمالاندیغی بوْیو # قام بۆره‌نین اوْغلو بامسی بئیرک بوْیو # قازان بگ‌ اوْغلو، اۇروز بگ‌ین دۇستاق اوْلدوغو بوْیو # دۇخا قوْجا اوْغلو دلی دۇمرول بوْیو # قانلی قوْجا اوْغلو قان‌تۇرالی بوْیو # قاضی‌لیق قوْجا اوْغلو یئگه‌نک بوْیو # باسات‌ین تپه گؤزو اؤلدوردوگو بوْیو # بَکیل(بگین) اوْغلو ایمران‌ بوْیو # اۇشون قوْجا اوْغلو سگرک بوْیو # سالوْر قزان‌ دۇستاق اوْلوب اوْغلو اۇروزون چؽخاردیغی بوْیو # ایچ اوْغوزا داش اوْغوز عاصی اولوب، بئیرگین اؤلدوگو بوْیو === 2. بئرلین نۆسخه‌سی: === دئرسدئن نۆسخه‌سی‌نین مۆعادیل صحیفه‌لری گلیب. ۱۲ بوْی‌دور، دئرسدئن‌ین کوْپییاسی اوْلاراق فوْن دیتس الی ایله یازیلمیش. === 3. واتیکان نۆسخه‌سی: === کیتابا نۆسخه‌‌ده وئریلن آد، '''''حکایت اوْغوزنامه، قازان بگ و غیری''''' دیر. ۱۰۹ صحیفه‌دیر. گیریش و ۶ بوْیدان اۇلوشور. ایچینده دئرسدئن‌ین 1,2,3,4,7 و 12نجی بوْی‌لاری وار. عربجه سؤزجوک‌لر داها چوْخ‌دور. آنجاق حرکه‌سی وار و اوْ چاغ‌ین تلفظ‌لرینی داها قوْلای آنلاماق اوْلور. نۆسخه‌نین دئرسدئن‌دن داها اسکی اوْلماسی اوْلاسیق‌دیر. آنجاق کسین دگیل‌دیر. نۆسخه‌نین ایکینجی بؤلومو، "اعجوبه و محجوبه" کیتابی‌نین تۆرکجه چئوریسی‌دیر. "شاهزاده عَلَمشاه" سلطان بایزیدین‌ اوْغلونا سۇنولوب. یاخلاشیق میلادی، 1512دن اؤنجه استنساخ اوْلونوب.(علمشاه‌ین اؤلوم ایلی)[https://digi.vatlib.it/view/MSS_Vat.turc.102] === 4. بۇرسا نۆسخه‌سی: === دئرسدئن کیمی گیریش و ۱۲ بوْیو وار. یالنیز گیریشدن ایلک صحیفه‌سی قوْپوب. سؤزجوک‌لره واتیکان کیمی حرکه قوْیولوب. === 5. آنکارا نۆسخه‌سی(TDK): === یالنیز ۲۲ صحیفه‌دیر. ۴ صحیفه‌سی تۆرک‌لرین شجره‌سی، قالانی گیریش و بیرینجی بوْیون بیرآزی‌دیر. === 6. تۆرکمن-صحرا نۆسخه‌سی(تۆرکیستان نۆسخه‌سی): === تئهراندا تاپیلیبدیر. دئرسدئن و واتیکان نۆسخه‌لرینه گؤره داها گئج یازیلیبدیر. کیتابا نۆسخه‌‌ده وئریلن آد، '''''جلد دویم کتاب ترکمن لسانی''''' دیر. دئرسدئن بوْ‌ی‌لاریندان آرتیق، ۲ بوْیون اوْلماسیندان سؤز گئدیر. یازی دیلی چاغاتای تۆرکجه‌سینه یاخین‌دیر. یئنی بوْیون آدی، '''''سالوْر قازان‌ین یئددی باش‌لی اژدرهایی اؤلدورمه‌سی''''' کیمی گلیب. === 7. تۆرکمنیستان-چوْودور نۆسخه‌سی: === ملک اردم‌ین یۆکسک لیسانس تئزیدیر. بیر شیفاهی نۆسخه کیمی آراشدیریلیب. "قوربان‌ قیلیج چاکان اوْغلو"  آدیندا بیر بخشی(اوْزان‌)ین دیلیندن یؽغیلیب. ۱۶بوْیو وار. دئرسدئن‌دن آیری ۴ دنه باشقا بوْی یازیلیب‌دیر. تۆرکمن-صحرا نۆسخه‌سی‌نین 13نجی ناغیلیندان دا فرقلی بوْی‌لاردیر.[https://docplayer.biz.tr/107002100-Dede-korkut-destanlarinin-turkmenistan-varyantinin-yazma-nushalarla-iliskisi-uzerine.html] دیلی تۆرکمن تۆرکجه‌سینه‌دیر. یئنی بوْی‌لارین آدی: # Oğuzlarıñ Gäver Hanlıkına Karşı Köreşi # Oğuzlarıñ Melallaşmakı # İğdir   # Gorkutıñ Gabrı Kazılgı == ایلکین چئویرمه == «کتاب دَدَم قوْرقود» ائپوْسوْنون بیزه گلیب چاتمیش الیازما نۆسخه‌لری‌نین کؤچورولمه تاریخی اوْن آلتی عصر کیمی معیّن ائدیلیر. بوْیلاردا اوْرتا عصرلر داستانلاریمیز کیمی، نثر و شعر پارچالاری نؤوبه‌لشسه ده، همین شعر پارچالاری اوْرتا عصرلرین پوْئتیک قانونلارینا آز اۇیغون گلیر. بعضی تدقیقاتچیلارین فیکرینجه، «کتاب دَدَم قوْرقود» دا واختیله بعضی دیگر قدیم تۆرک داستانلاری کیمی باشدان-باشا شعرله یارادیلمیش، سوْنرا ایسه یادداشلاردا یالنیز اساس موْتیولری قالدیغیندان، یازییا کؤچورولرکن نثرله برپا ائدیلمیشدیر. آبیده حاقیندا ایلک دفعه آلمان عالیمی ف. دیتس معلومات وئرمیش و «تپه گؤز» بوْیونو آلمان دیلینه ترجومه‌سی ایله درج ائتدیرمیشدیر (۱۸۱۵). ت. نؤلدکه اثری درسدن نۆسخه‌سی اساسیندا چاپا حاضیرلاماق ایسته‌میشدیر. و.و. بارتوْلد ۱۸۹۴–۱۹۰۴-جۆ ایللرده اثرین ۴ بوْیونو رۇس دیلینه چئویره‌رک چاپ ائتدیرمیشدیر. اوْ، ۱۹۲۲-جی ایلده داستانین تام ترجومه‌سینی باشا چاتدیرمیشدیر؛ همین ترجومه ۱۹۵۰-جی ایلده باکیدا (ه. آراسلی و م. تهماسب ین رئداکته‌سی ایله)، ۱۹۶۲-جی ایلده ایسه [[موسکو|موْسکوادا]] نشر اوْلونموشدور. == اوْغوزلارین آراسیندا == ۱۹۵۲-جی ایلده ائ. روْسسی واتیکان کیتابخاناسیندا اثرین یئنی بیر نۆسخه‌سینی تاپیب [[ایتالیا دیلی|ایتالیانجا]] ترجومه‌سی ایله بیرلیکده نشر ائتدیرمیشدیر. «کتاب دَدَم قوْرقود» [[تورکیه|تۆرکیه‌ده]] ایلک دفعه ۱۹۱۶-جێ ایلده کیلیسلی مۆعلّیم رفعت، [[آذربایجان جومهوریتی|آذربایجاندا]] ایسه ۱۹۳۹-جۇ ایلده آکادمیک ه. آراسلی طرفیندن نشر اوْلونموشدور. سوْنرالار اثر اینگیلیس، آلمان و فارس دیللرینه ترجومه ائدیلمیش، اینگیلتره‌ده، [[سوئیس|سویس]] ده، [[آمریکا بیرلشمیش اوستان‌لری|آمریکا]] بیرلشمیش شتاتلاری-ندا و [[ایران|ایراندا]] چاپدان چێخمیشدیر. ۱۹۵۱-جی ایلده «کتاب دَدَم قوْرقود» آذربایجاندا و [[تورکمنیستان|تۆرکمنیستاندا]] «خالق دۆشمنی» اعلان ائدیله‌رک اوْخونماسی یاساقلانمیشدی. «اینکیشاف ائتمیش» سوْسیالیزم جمعیتینده فئوْدالیزم دؤوروندن قالمیش صنعت نۆمونه‌سینه «یئر تاپیلمادی». آذربایجاندا ۱۹۵۷-جی، تۆرکمنیستاندا ۱۹۸۰-جی ایلده براعت قازانمیشدیر. == کیتابدان اؤرنکلر == [[قازان بَی اوغلو اوروزون دوستاق اولماسی|دؤردونجو بوْیون]] سوْن قیسمتینده اوْغوز ائلینین ایگیدلری، [[قازان بَی|قازان بَی-ه]] یاردیم اۆچون یئتیشنده، اؤزل اؤزللیکلری ایله سیرالانیرلار:<ref>{{کیتاب قایناقلاماسی|سوْی آد= قورقود|آد=دده |چئویرن= |دییشدیرمه= |امک= |باشلیق=کتاب دَدَم قورقود علی لسان طایفه اوْغوزان (درسدن نوسخه‌سی) |دیل=تورکجه |ایل=۱۶-جی عصر |یئر= | یاییملاییجی= | جیلد= | چاپ= | صفحه=۵۹-۶۰-۶۱| فصل= |باغلانتی=https://digital.slub-dresden.de/werkansicht/dlf/10013/1/cache.off | یازار باغلانتی‌سی= |آی‌اس‌بی‌ان= |ref=harv}}</ref><ref>{{کیتاب قایناقلاماسی|سوْی آد=فرزانه |آد=محمدعلی |چئویرن= |دییشدیرمه= |امک= |باشلیق=دده قورقوت کیتابی -کتاب دده قورقوت- (بازنویسی از روی متن اصلی) |دیل=تورکجه-فارسجا |ایل=۱۳۸۵۸ |یئر=تهران | یاییملاییجی=انتشارات فرزانه | جیلد= | چاپ= | صفحه=۱۱۳–۱۱۴| فصل= |باغلانتی= | یازار باغلانتی‌سی= |آی‌اس‌بی‌ان= |ref=harv}}</ref><ref>{{کیتاب قایناقلاماسی|سوْی آد=زارع شاهمرسی |آد=پرویز |چئویرن= |دییشدیرمه= |امک= |باشلیق=کتاب دده قورقود (درسدن یازقیسی) |دیل= |ایل=۱۳۹۲ |یئر=تهران | یاییملاییجی=انتشارات تک درخت | جیلد= | چاپ=اول | صفحه=۸۱–۸۲| فصل= |باغلانتی= | یازار باغلانتی‌سی= |آی‌اس‌بی‌ان= |ref=harv}}</ref><ref>{{کیتاب قایناقلاماسی|سوْی آد=اسماعیل‌زاده دوزال |آد=رسول |چئویرن= |دییشدیرمه= |امک= |باشلیق=دده قورقود داستانلاری اوشاقلار و جوانلار اۆچون مۆعاصیر آذربایجان دیلینده |دیل=تورکجه |ایل=۱۳۷۸–۱۹۹۹ |یئر=تهران | یاییملاییجی=انتشارات بین‌المللی المهدی | جیلد= | چاپ=اول | صفحه=۱۳۷–۱۳۸| فصل= |باغلانتی= | یازار باغلانتی‌سی= |آی‌اس‌بی‌ان=۷-۲۳۳-۴۷۲-۹۶۴ |ref=harv}}</ref> {{سیتات|بۇ محلده اوْغوز ارنلری بیر-بیر یئتدیلر. گؤره‌لیم، خانیم، کیملر یئتدیلر. قارادره آغزیندا قادر آللاه وئرن، قارا بۇغا دریسیندن پشگینین دریسی اوْلان، آجیغی تۇتاندا قاراداشی کۆل ائیله‌ین، قارا بیغین یئددی یئرده انسه‌سینه دۆشن، قازان قارداشی قارا گۆنه چاپار یئتدی: -چال قیلینجین قارداش قازان، یئتدیم! دئدی.{{سخ}} اوْنون آردینجا خانیم، گؤره‌لیم، کیملر یئتدی. دمیرقاپی دربندده کی دمیر قاپینی قاپیب آلان، آلتمیش توتام آلا گوندرین اۇجوندا ار بؤگوردن، قازان کیمی پهلوانی بیر ساواشیندا اۆچ کز آتیندان ییخان، سلجوق اوْغلو دلی دوْندرا چاپار یئتدی: -چال قیلینجین آغام قازان، یئتدیم! - دئدی.{{سخ}} اوْنون آردینجا گؤره‌لیم کیملر یئتدی. واریبان دستورسوزجاسینا بایندور خانین یاغیسین باسان، آلتمیش مین کافره قان قۇسدوران، غفلت قوْجا اوْغلو شیرشمس‌الدین چاپار یئتدی: - چال قیلینجین آغام قازان، یئتدیم! - دئدی.{{سخ}} اوْنون آردینجا گؤره‌لیم کیملر یئتدی. پاسارین بایبورد حصاریندان پارلاییب اۇچان، آپ-آلاجا گردگینه قارشی گلن، قالین اوْغوز غبطه ائتدیگی{ایمرنجیسی}، قازان بگین مشاوری {ایناغی}، بوز آیغرلی بئیرک چاپار یئتدی: -چال قیلینجین، خانیم قازان، یئتدیم! -دئدی.{{سخ}} اوْنون آردینجا گؤره‌لیم کیملر یئتدی. چایا باخسا چالیملی، قاراقوش اردملی، قورقورما قوشاقلی، قولاغی آلتون کۆپه‌لی قالین اوْغوز بگلرینی بیر-بیر آتدان ییخان، قاضلیق قوْجا اوْغلو بگ یگنک چاپار یئتدی. چال قیلینجین آغام قازان یئتدیم! -دئدی.{{سخ}} اوْنون آردینجا گؤره‌لیم کیملر یئتدی. ایگیرمی دؤرد کافیر قیزین بوْیون اوْخشایان دلی دوْندار یئتدی. اوْنون آردینجا مین قوْم باشلاری دؤگر یئتدی. اوْنون آردینجا مین بیدوز باشلاری امن یئتدی. اوْنون آردینجا دوْققوز قوْجا باشلاری اۇروز یئتدی. سایدیقجا اوْغوز بگلری تۆکنسه اوْلماز. قازانین بگلری هپ یئتدی. اۆزرینه ییغناق اوْلدو.<ref>{{سیتات|درسدن نۆسخه‌سینده: بۇ محلده اغوز ارنلری بربر یتدی. کوره‌لم خانم کملر یتدی. قره دره اغزنده قادر ورن قره بوغه دریسندن بیشکنک یاپوغی اولن، اجغی طوتانده قره طاشی کل ایلین، قره بیغن یدی یرده اکسه سنده دوکن، قزان قرطاشی قره کونه، چپار یتدی. چال قیلجک قرداش قزان یتدم دیدی. انوک اردنجه کوره‌لم خانم کیملر یتدی. دمور قپو درونده کی دمور قاپویی قاپوب الان، التمش طوتام اله کوندرک اوچنده ار بوکردن، قزان کبی پهلوانی بر صواشده اوج کره اتندن یقان، قیان سلجک اوغلی دلی طوندار، چپار یتدی. چال قیلجک اغام قزان یتدم دیدی. انوک اردنجه کوره‌لم کملر یتدی. واربن دستورسزجه بایندرخانک یغی سن بصان، التمش بیک کافره قان قوصدورن، غفلت قوجه اوغلی سر شمس الدین یتدی. چال قیلجک اغام قزان یتدم دیدی. انوک اردنجه کوره‌لیم کیملر یتدی. پاره صارک بایبورد حصارندن پارلیب اوچان، آت الاجه کردکنه قرشو کلن، قالن اغوز امرنجسی، قزان بکک یناغی، بوز ایغرلو بیرک چپار یتدی. چال قیلجک خانم قزان یتدیم دیدی. انوک اردنجه کوره‌لم کیملر یتدی. چایک بقسه چالملو، قره قوش اردنلو، قور قورمه قوشقلی، قولغی التون کوپه لی، قالن اغوز بکلرنی بر بر اتدن یقان، قاضی لیق قوجه اوغلی بک یکنک، چپار یتدی. چال قلیجک اغام قزان یتدم دیدی. انوک اردنجه کوره‌لیم کیملر یتدی. یکرمی دورت بوین اوخشاین، دلی طوندار یتدی. انوک اردنجه بیک قوم باشلری، دوکر یتدی. انوک اردنجه بیک بکدز باشلری، امن یتدی. انوک اردنجه طقوز قوجه بشلاری، اروز یتدی. صیدقمجه اغوز بکلری دوکنسه اولمز. قزانک بکلری هب یتدی. اورزینه یغناق اولدی.}}</ref>}} سگگیزینجی بوْیدا تپه گؤزون آتاسی اۇروزون چوْبانی، قوْنور قوْجا ساری چوْبان، آناسی پری قێزیدیر:<ref>{{کیتاب قایناقلاماسی|سوْی آد= قورقود|آد=دده |چئویرن= |دییشدیرمه= |امک= |باشلیق=کتاب دَدَم قورقود علی لسان طایفه اوْغوزان (درسدن نوسخه‌سی) |دیل=تورکجه |ایل=۱۶-جی عصر |یئر= | یاییملاییجی= | جیلد= | چاپ= | صفحه=۲۱۴–۲۱۵| فصل= |باغلانتی=https://digital.slub-dresden.de/werkansicht/dlf/10013/1/cache.off | یازار باغلانتی‌سی= |آی‌اس‌بی‌ان= |ref=harv}}</ref><ref>{{کیتاب قایناقلاماسی|سوْی آد=فرزانه |آد=محمدعلی |چئویرن= |دییشدیرمه= |امک= |باشلیق=دده قورقوت کیتابی -کتاب دده قورقوت- (بازنویسی از روی متن اصلی) |دیل=تورکجه-فارسجا |ایل=۱۳۸۵۸ |یئر=تهران | یاییملاییجی=انتشارات فرزانه | جیلد= | چاپ= | صفحه=۱۵۸| فصل= |باغلانتی= | یازار باغلانتی‌سی= |آی‌اس‌بی‌ان= |ref=harv}}</ref><ref>{{کیتاب قایناقلاماسی|سوْی آد=زارع شاهمرسی |آد=پرویز |چئویرن= |دییشدیرمه= |امک= |باشلیق=کتاب دده قورقود (درسدن یازقیسی) |دیل= |ایل=۱۳۹۲ |یئر=تهران | یاییملاییجی=انتشارات تک درخت | جیلد= | چاپ=اول | صفحه=۱۰۹–۱۱۰| فصل= |باغلانتی= | یازار باغلانتی‌سی= |آی‌اس‌بی‌ان= |ref=harv}}</ref><ref>{{کیتاب قایناقلاماسی|سوْی آد=اسماعیل‌زاده دوزال |آد=رسول |چئویرن= |دییشدیرمه= |امک= |باشلیق=دده قورقود داستانلاری اوشاقلار و جوانلار اۆچون مۆعاصیر آذربایجان دیلینده |دیل=تورکجه |ایل=۱۳۷۸–۱۹۹۹ |یئر=تهران | یاییملاییجی=انتشارات بین‌المللی المهدی | جیلد= | چاپ=اول | صفحه=۲۰۱–۲۰۲ | فصل= |باغلانتی= | یازار باغلانتی‌سی= |آی‌اس‌بی‌ان=۷-۲۳۳-۴۷۲-۹۶۴ |ref=harv}}</ref><ref>{{کیتاب قایناقلاماسی|سوْی آد=محسنی |آد=عزیز |چئویرن= |دییشدیرمه= |امک= |باشلیق=دده قورقود |دیل=تورکجه |ایل=۱۳۸۱ |یئر= | یاییملاییجی=انتشارات تابان | جیلد= | چاپ= | صفحه=۲۰۱ | فصل= |باغلانتی= | یازار باغلانتی‌سی= |آی‌اس‌بی‌ان= |ref=harv}}</ref> {{سیتات|اوْغوز بیر گۆن یایلاغا کؤچدو. اۇروزون بیر چوْبانی وار ایدی. آدینا قوْنور قوْجا ساری چوْبان دئییردیلر. اوْغوزون اؤنونجه بۇندان اول کیمسه کؤچمزدی. اؤزون بۇلاق دئمکله مشهور بیر بۇلاق وار ایدی. اوْ بۇلاغا پریلر قوْنموشدو. ناگهاندان قوْیون هۇرکدو. چوبان ائرکه‌یه (تکه‌یه) حیرصلاندی، ایره‌لی گئتدی. گؤردو کیم، پری قیزلاری قاناد-قانادا باغلامیشلار، اۇچورلار. چوبان کؤینه‌گینی اۆزرلرینه آتدی. پری قیزینین بیرینی تۇتدو. طمع ائدیب در حال جماع ائیله‌دی. قوْیون هۆرکمه‌یه باشلادی. چوبان قۇیونون اؤنونه یۆگوردو. پری قیزی قاناد وۇرورب اۆچدو. آیدر: -چوْبان! ایل تمام اوْلونجا منده امانتین وار، گل آل! -دئدی. اما اوْغوزون باشینا زوال گتیردین! -دئدی<ref>{{سیتات|درسدن نوسخه‌سینده:اغوز بر کون ییلایه کوچدی. اروزک بر چوبانی وارددی. ادنه قوکور قوجه صاری چوبان دیرلردی. اغوزک اوکنجه بوندان اول کمسه کوچمزدی. اوزون بکار دیمکله مشهور بر بیکار واردی. اول بکاره پریلر قونمشدی. نکاهندن قیون اورکدی. چوبان ارکجه قاقدی، ایلرو واردی. کوردی کم پری قیزلری قنات قناده بغلامشلر اوچرلر. چوبان کپنکی اوزرلرینه ائتدی. پری قیزنک برن طوتدی. طمع ایدوب، در حال جماع ایلدی. قیون اورکمکه باشلدی. چوبان قیونک اوکنه سکرتدی. پری قیزی قنات اوروب، اوچدی. ایدر چوبان. ییل تمام اولیجق منده امانتک وار، کل ال دیدی. اما اغوزک باشنه زوال کتوردک دیدی.}}</ref>}} == حقینده یازیلانلار == [[آذربایجان جومهوریتی]] و [[تورکیه]] ده یازیلان اثرلر: {{سولدان}} * «Kitabi-Dədə Qorqudun tekstoloji tədqiqi" (monoqrafiya). Şamil Cəmşidov — Fizuli adına Əlyazmalar İnstitutu. * «Kitabi-Dədə Qorqud" dastanının Drezden nüsxəsi. Tərtib, müqəddimə və şərhlər. Əhməd Şmeydan (Berlin Universitetinin professoru). * Xalq mədəniyyətinin güzgüsü. «Kitabi-Dədə Qorqud" dastanı haqqında elmi-kütləvi kitabça. Azərbaycan, türk, rus, ingilis, alman, fransız, fars və ərəb dillərində. Bəkir Nəbiyev və Yaşar Qarayev — Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutu. * «Kitabi-Dədə Qorqud". Rəngli foto-albom. Müxtəsər mətn — (bir neçə dildə). Elçin Əfendiyev və Nazim İbrahimov. * «Kitabi-Dədə Qorqud"un poetikası (monoqrafiya). Bəhlul Abdulla — Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutu. * «Kitabi-Dədə Qorqud" və qədim türk dastançılıq ənənələri. Elməddin Əlibeyzadə — Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutu. * «Kitabi-Dədə Qorqud" — tarixi semantika. Rüstəm Kamal — Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutu. * «Kitabi-Dədə Qorqud" və Azərbaycan folkloru. Oruc Əliyev — Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutu. * «Kitabi-Dədə Qorqud". Eposun tədqiqinə həsr edilmiş məqalələrdən seçmələr toplusu. Tərtib edən və redaktor Yaşar Qarayev — Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutu. * Ana dilimizin qədim abidəsi. Məqalələr toplusu. Tərtib edən və redaktor. A. Axundov — Nəsimi adına Dilçilik İnstitutu. * «Kitabi-Dədə Qorqud" dastanının izahlı lüğəti. Müəlliflər kollektivi. Redaktor Ağamusa Axundov. * «Kitabi-Dədə Qorqud" dastanının statistik təhlili. Redaktorlar Ağamusa Axundov və Məsud Mahmudov — Nəsimi adına Dilçilik İnstitutu. * «Kitabi-Dədə Qorqud" dastanının dili. Əbdüləzəl Dəmirçizadə — Redaktor Bəkir Nəbiyev. * «Kitabi-Dədə Qorqud" və qədim yunan dastanları. Əli Sultanlı — Redaktor Bəkir Nəbiyev. * «Kitabi-Dədə Qorqud" (nəfis tərtibatda, latın əlifbası ilə, rəngli illüstrasiyalı elmi-tənqidi mətn) — Samət Əlizadə. * «Kitabi-Dədə Qorqud" (rus dilində, Vasili Bartoldun tərcüməsində, 1951-ci il, Bakı nəşri). * «Oğuz qəhrəmanlıq dünyası» (Azərbaycan dilində) — Xalıq Koroğlu. * «Kitabi-Dədə Qorqud" — povest. Anar. * «Kitabi-Dədə Qorqud"un poetikası (rus dilində). Kamil Vəliyev. * «Kitabi-Dədə Qorqud"un biblioqrafiyası. — Kamil Vəliyev, H. Məmmədov. * «Sirr içində dastan və yaxud gizli Dədə-Qorqud" — Kamal Abdullayev — Azərbaycan Dövlət Dillər İnstitutu. * «Kitabi-Dədə Qorqud" (məktəb kitabxanası seriyasından)— Şəmistan Mikayılov — Azərbaycan Elmi-Tədqiqat Pedaqoji İnstitutu. * «Kitabi-Dədə Qorqud". Tofiq Hacıyev — Məmməd Əmin Rəsulzadə adına Bakı Dövlət Universiteti. * «Kitabi-Dədə Qorqud" (Tanrıçılıqdan islama) — Nizami Cəfərov — Məmməd Əmin Rəsulzadə adına Bakı Dövlət Universiteti. * «Kitabi-Dədə Qorqud"un leksikası — İsmayıl Məmmədov — Məmməd Əmin Rəsulzadə adına Bakı Dövlət Universiteti. * «Kitabi-Dədə Qorqud"un sintaksisi — Elmira Həsənova, Tofiq Hacıyev — Məmməd Əmin Rəsulzadə adına Bakı Dövlət Universiteti. * «Kitabi-Dədə Qorqud"da Naxçıvan yer adları — Səfərəli Babayev. * «Dədə Qorqud almanaxı» — (5 cildə). * ''[[Fərhad Zeynalov]], Samət Əlizadənin'' tərtibində "Kitabi Dədə Qorqud": [http://aton.ttu.edu/pdf/Dede_Korkut_1988_Part_1.pdf '''I hissə'''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160126052011/http://aton.ttu.edu/pdf/Dede_Korkut_1988_Part_1.pdf |date=2016-01-26 }}, [http://aton.ttu.edu/pdf/Dede_Korkut_1988_Part_2.pdf '''II hissə'''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160126055850/http://aton.ttu.edu/pdf/Dede_Korkut_1988_Part_2.pdf |date=2016-01-26 }}, [http://aton.ttu.edu/pdf/Dede_Korkut_1988_Part_3.pdf '''III hisse'''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160126055428/http://aton.ttu.edu/pdf/Dede_Korkut_1988_Part_3.pdf |date=2016-01-26 }}, [http://aton.ttu.edu/pdf/Dede_Korkut_1988_Part_4.pdf '''IV hisse'''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304221908/http://aton.ttu.edu/pdf/Dede_Korkut_1988_Part_4.pdf |date=2016-03-04 }}, [http://aton.ttu.edu/pdf/Dede_Korkut_1988_Part_5.pdf '''V hisse'''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160126055757/http://aton.ttu.edu/pdf/Dede_Korkut_1988_Part_5.pdf |date=2016-01-26 }}, [http://aton.ttu.edu/pdf/Dede_Korkut_1988_Part_6.pdf '''VI hisse'''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160126053805/http://aton.ttu.edu/pdf/Dede_Korkut_1988_Part_6.pdf |date=2016-01-26 }}, [http://aton.ttu.edu/pdf/Dede_Korkut_1988_Part_7.pdf '''VII hisse'''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160126054638/http://aton.ttu.edu/pdf/Dede_Korkut_1988_Part_7.pdf |date=2016-01-26 }}, [http://aton.ttu.edu/pdf/Dede_Korkut_1988_Part_8.pdf '''VIII cild'''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160126054338/http://aton.ttu.edu/pdf/Dede_Korkut_1988_Part_8.pdf |date=2016-01-26 }}. Bakı: "Qızıl Şərq" mətbəəsi, 1988. * ''Muharrem Erginin'' tertibinde "Dede Korkut Kitabı": [http://aton.ttu.edu/pdf/Dede_Korkut_Kitabi_Ergin_Part_1.pdf '''I hisse'''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160126051605/http://aton.ttu.edu/pdf/Dede_Korkut_Kitabi_Ergin_Part_1.pdf |date=2016-01-26 }}, [http://aton.ttu.edu/pdf/Dede_Korkut_Kitabi_Ergin_Part_2.pdf '''II hisse'''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160126055809/http://aton.ttu.edu/pdf/Dede_Korkut_Kitabi_Ergin_Part_2.pdf |date=2016-01-26 }}, [http://aton.ttu.edu/pdf/Dede_Korkut_Kitabi_Ergin_Part_3.pdf '''III hisse'''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160126055519/http://aton.ttu.edu/pdf/Dede_Korkut_Kitabi_Ergin_Part_3.pdf |date=2016-01-26 }}, [http://aton.ttu.edu/pdf/Dede_Korkut_Kitabi_Ergin_Part_4.pdf '''IV hissə'''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160126055034/http://aton.ttu.edu/pdf/Dede_Korkut_Kitabi_Ergin_Part_4.pdf |date=2016-01-26 }}, [http://aton.ttu.edu/pdf/Dede_Korkut_Kitabi_Ergin_Part_5.pdf '''V hissə'''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304224057/http://aton.ttu.edu/pdf/Dede_Korkut_Kitabi_Ergin_Part_5.pdf |date=2016-03-04 }}. İstanbul: "Milli Eğitim Basımevi", 1969. * ''Muharrem Erginin'' tertibinde "Dede Korkut Kitabı": [http://aton.ttu.edu/pdf/Dede_Korkut_Kitabi-1_Part_1.pdf '''I hisse'''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160126055658/http://aton.ttu.edu/pdf/Dede_Korkut_Kitabi-1_Part_1.pdf |date=2016-01-26 }}, [http://aton.ttu.edu/pdf/Dede_Korkut_Kitabi-1_Part_2.pdf '''II hisse'''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160126053437/http://aton.ttu.edu/pdf/Dede_Korkut_Kitabi-1_Part_2.pdf |date=2016-01-26 }}, [http://aton.ttu.edu/pdf/Dede_Korkut_Kitabi-1_Part_3.pdf '''III hisse'''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160126054757/http://aton.ttu.edu/pdf/Dede_Korkut_Kitabi-1_Part_3.pdf |date=2016-01-26 }}, [http://aton.ttu.edu/pdf/Dede_Korkut_Kitabi-1_Part_4.pdf '''IV hisse'''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160126054433/http://aton.ttu.edu/pdf/Dede_Korkut_Kitabi-1_Part_4.pdf |date=2016-01-26 }}, [http://aton.ttu.edu/pdf/Dede_Korkut_Kitabi-1_Part_5.pdf '''V hisse'''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160126051929/http://aton.ttu.edu/pdf/Dede_Korkut_Kitabi-1_Part_5.pdf |date=2016-01-26 }}. Ankara Üniversitesi Basımevi, 1964. * ''[[Ettore Rossi]]''. Kitab-i Dede Qorqut: [http://aton.ttu.edu/pdf/IL_Kitab-i_Dede_Qorqurt_Part_1.pdf '''I parte'''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160126055157/http://aton.ttu.edu/pdf/IL_Kitab-i_Dede_Qorqurt_Part_1.pdf |date=2016-01-26 }}, [http://aton.ttu.edu/pdf/IL_Kitab-i_Dede_Qorqurt_Part_2.pdf '''II parte'''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160126054844/http://aton.ttu.edu/pdf/IL_Kitab-i_Dede_Qorqurt_Part_2.pdf |date=2016-01-26 }}, [http://aton.ttu.edu/pdf/IL_Kitab-i_Dede_Qorqurt_Part_3.pdf '''III parte'''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160126053133/http://aton.ttu.edu/pdf/IL_Kitab-i_Dede_Qorqurt_Part_3.pdf |date=2016-01-26 }}, [http://aton.ttu.edu/pdf/IL_Kitab-i_Dede_Qorqurt_Part_4.pdf '''IV parte'''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160126052729/http://aton.ttu.edu/pdf/IL_Kitab-i_Dede_Qorqurt_Part_4.pdf |date=2016-01-26 }}, [http://aton.ttu.edu/pdf/IL_Kitab-i_Dede_Qorqurt_Part_1.pdf '''V parte'''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160126055157/http://aton.ttu.edu/pdf/IL_Kitab-i_Dede_Qorqurt_Part_1.pdf |date=2016-01-26 }}. Biblioteca apostolica vaticana. {{-سولدان}} == مقدمه و اوْن ایکی بوْیون عکسی == فایل:DQKMüqəddəmə.jpg|150px|بندانگشتی|سییب <gallery 450="" length:400="" pix="" width:=""> File:DQKMüqəddəmə.jpg|دده قوْرقود کیتابی‌نین مقدمه‌سی‌نین باشلانغیج صفحه‌سی File:DQKBirinciboy.jpg|دده قوْرقود کیتابی‌نین بیرینجی بوْیونون باشلانغیج صفحه‌سی File:DQKIkinciboy.jpg|دده قوْرقود کیتابی‌نین ایکینجی بوْیونون باشلانغیج صفحه‌سی File:DQKÜçüncüboy.jpg|دده قوْرقود کیتابی‌نین اۆچونجو بوْیونون باشلانغیج صفحه‌سی File:DQKDördüncüboy.jpg|دده قوْرقود کیتابی‌نین دؤردونجو بوْیونون باشلانغیج صفحه‌سی File:DQKBeşinciboy.jpg|دده قوْرقود کیتابی‌نین بئشینجی بوْیونون باشلانغیج صفحه‌سی File:DQKAltıncıboy.jpg|دده قوْرقود کیتابی‌نین آلتینجی بوْیونون باشلانغیج صفحه‌سی File:DQKYeddinciboy.jpg|دده قوْرقود کیتابی‌نین یئددینجی بوْیونون باشلانغیج صفحه‌سی File:DQKSeqqizinciboy.jpg|دده قوْرقود کیتابی‌نین سگگیزینجی بوْیونون باشلانغیج صفحه‌سی File:DQKDoqquzuncuboy.jpg|دده قوْرقود کیتابی‌نین دوققوزونجو بوْیونون باشلانغیج صفحه‌سی File:DQKOnuncuboy.jpg|دده قوْرقود کیتابی‌نین اونونجو بوْیونون باشلانغیج صفحه‌سی File:DQKOnbirinciboy.jpg|دده قوْرقود کیتابی‌نین اون بیرینجی بوْیونون باشلانغیج صفحه‌سی File:DQKOnikinciboy.jpg|دده قوْرقود کیتابی‌نین اون ایکینجی بوْیونون باشلانغیج صفحه‌سی </gallery> == قایناقلار == {{قایناق|۲}} {{ویکی قایناقلاماسی |باغلانتی= https://az.wikipedia.org/wiki/Kitabi_Dədə_Qorqud |باشلیق= Kitabi Dədə Qorqud |دیل= [[آذربایجان تورکجه‌سی|آذربایجان تورکجه‌سی (لاتین)]] |یوخلاما=۲۶ سپتامبر ۲۰۱۵ }} == ائشیگه باغلانتی == *[http://rch.ac.ir/article/Details?id=9128 دانشنامه جهان اسلام - دده قورقود]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[http://digital.slub-dresden.de/werkansicht/dlf/10013/1/cache.off دده قوْرقود کیتابی‌نین درسدن نۆسخه‌سی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150925152833/http://digital.slub-dresden.de/werkansicht/dlf/10013/1/cache.off |date=2015-09-25 }} *[https://minsoz.ir/40-el/qqd مۆعاصیر آذربایجان تۆرکجه‌سینده دده قوْرقود کیتابی‌نین متنی]{{Dead link|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://aton.ttu.edu/turkishlist.asp Epics] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120105194245/http://aton.ttu.edu/turkishlist.asp |date=2012-01-05 }}, four editions of the Dede Korkut book at the [[:en:Uysal-Walker Archive of Turkish Oral Narrative]], Texas Tech University, 2000–2007 * [http://azer.com/aiweb/categories/magazine/63_folder/63_articles/63_dadagorgud.html "Mother-of-All-Books" Dada Gorgud] article in ''Azerbaijan International'' magazine * [http://video.google.com/videoplay?docid=-6761793112612789849 First] and [http://video.google.com/videoplay?docid=4571521152121259674 second] parts of the 1975 ''Dede Korkut'' film {{Az icon}} * [http://digital.slub-dresden.de/id280873166 Book of Dede Korkut at Dresden Library] *«[https://www.bitmishradio.com بيتميش راديو] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190602064807/https://www.bitmishradio.com/ |date=2019-06-02 }}»نون [https://www.bitmishradio.com/category/season1/ بيرينجى بؤلومون‌ده «ديرسه خان اوغلو بوغاج» ناغيلى (قارداش آندى، سهند) اوخونوب، آچيقلاناجاق دير] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190602064916/https://www.bitmishradio.com/category/season1/ |date=2019-06-02 }}. {{دده قورقود کیتابی}} {{آذربایجان تورکجه‌سی‌نین ادبیاتی}} {{تورکجه اثرلر}} [[بؤلمه:دده قورقود کیتابی]] t3yzq0tv006sdva5ouwoqgcgpcb11p6 0 15379 1587538 1549316 2026-04-30T19:07:11Z InternetArchiveBot 27960 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1587538 wikitext text/x-wiki {{شخص بیلگی قوتوسو |آد=حسین محمدزاده صدیق|شکیل=صدیق |شکیل آدی=حسین محمدزاده صدیق 01.jpg |شکلین اولچوسو =200 |آیری آدلار =دوزگون |قیسا بیلگی =تورکولوق، موصحّیح، تدقیقاتچی، عالیم و شاعیر |میللیت= ایرانلی تورک |تحصیل = لیسانس (تبریز بیلیم‌یوردو)، دوکتورا دیپلوماسی (ایستانبول اونیورسیته‌سی، سوسیال بیلیملر انستیتوسو، ۱۹۸۶) |ایش =شاعیر، یازیچی |دوْغوم تاریخ = ۱۵ تیر ۱۳۲۴ |دوْغوم یئر =تبریز |اؤلوم تاریخ = ۲ شهریور ۱۴۰۱ |اؤلوم یئر = تهران |مزارلیقی= تبریز |اؤلوم سببی= |حیات یوْلداشی= |ایمضا= | وئب‌سایت =http://www.duzgun.ir/ }} '''حسین محمدزاده صدیق''' ('''دوزگون''')، آذربایجانلی ادبیّات پروفسورو، [[تورکولوژی|تورکولوق]]، عالیم، ادیب، شاعیر، دیلچی، موحقّیق، یازیجی و موسیقی مودرّیسی‌ ایدی.<ref>{{وب قایناقلاماسی |یازار = |باغلانتی= http://www.duzgun.ir|باشلیق= سایت دوستداران حسین محمدزاده صدیق (دوزگون)|دیل= [[فارسجا]]| یاییملاییجی = |تاریخ = |یوخلاما تاریخی= |آرشیو باغلانتی‌سی= |آرشیولنمه تاریخی=}}</ref> == یاشاییشی == حسین محمدزاده صدیق ۱۳۲۴ گونش هیجری ایلی تیر آیی‌نین ۱۵-ینده (۵ جولای ۱۹۴۵ میلادی) [[تبریز]]ین [[سرخاب (محله)|سرخاب]] محلّه‌سینده دونیایا گؤز آچمیشدیر. آتاسی، [[آقا میرعلی سرخابی]]نین نوه‌سی‌دیر. آقا میرعلی سرخابی ربیع الشّریعه کیتابینی یاراتمیشدیر. آناسی ایسه [[اردبیل]] خانی [[عباسقلی خان]]ین قیزی‌دیر. عباسقلی خان [[مشروطه اینقیلابی]]<nowiki/>نین آدلیم دؤیوشچولریندن اوْلموش و [[شیخ محمد خیابانی]] قیامیندا دا فعّال ایشتیراک ائتمیشدیر. دیپلومونو ۱۳۴۲ گونش ایلینده تبریزین «دانشسرای مقدماتی»سیندن آلمیشدیر. ۱۳۴۸ ده «فارس دیلی و ادبیّاتی» اوزره [[تبریز بیلیم‌یوردو]]ندان لیسانسینی آلمیشدیر. ۱۳۴۸ ده ایرانین شاه رژیمی محمدزاده صدیقی ممنوع الخروج ائدیر و ائله بۇ سببه گؤره [[ایستانبول بیلیم‌یوردو]]<nowiki/>ندان قبول اوْلوب و چاغیریلدیغینا باخمایاراق تحصیلینه داوام ائده بیلمیر. ایران اینقیلابیندان سوْنرا ۱۳۶۰ دا «[[اسکی تورک دیلچیلیگی|اسکی تورک دیلچی‌لیگی]]» اوزره یوکسک لیسانسینی [[ایستانبول بیلیم‌یوردو]]ندان و ۱۳۶۲ ده «تورک، فارس و عرب دیللری تطبیقی دیل و ادبیّاتی» اوزرینده ائله همن بیلیم‌یورددان دوکتورلوق درجه‌سینه نائیل اوْلموشدور.<ref>{{وب قایناقلاماسی |یازار = |باغلانتی= http://ardabil-haray.arzublog.com/post-28016.html|باشلیق= استاد دکتر حسین محمدزاده صدیق|دیل= [[فارسجا]]| یاییملاییجی = ایران ترک: نام آوران جهان ترک|تاریخ = |یوخلاما تاریخی= |آرشیو باغلانتی‌سی= |آرشیولنمه تاریخی=}}</ref> شمسی ۴۰-جی و ۵۰-جی ایللرده «ح. صدیق» آدییلا کیتابلار یازمیشدیر. قرآن-کریمین ترجومه‌سینده و مذهبله باغلی کیتابلاریندا «حسین سرخابلی» آدییلا قلمه ال آپارمیشدیر.<ref>{{وب قایناقلاماسی |یازار = |باغلانتی= http://tabrizyollarinda.blogfa.com/|باشلیق= تبریز یوللاریندا. حسین دوزگون شعرلری|دیل= [[تۆرکجه]]، [[فارسجا]]| یاییملاییجی = |تاریخ = |یوخلاما تاریخی= |آرشیو باغلانتی‌سی= |آرشیولنمه تاریخی=}}</ref> شعرلرینده «دوزگون» تخلّوصو وار. آذربایجانین ان چالیشقان ادیب و یازیجی‌لارینداندیر. ایران بیلم‌یوردلاریندا (تبریز، تهران، اورمیه، زنجان، ایصفاهان، شیراز، اهواز) پروفسور عونوانیندا فعّالیتلری اوْلموشدور. اوچ یوزدن آرتیق کیتاب، اون مجلّه و میندن آرتیق مقاله‌نین یازاری اوْلموشدور. دوْکتور صدیق چوخ شاخه‌لی بیر عالیم‌دیر و آذربایجان خالقی اۆچون قالارغی اثرلر یاراتمیش و تایسیز ادیبلردندیر.<ref>{{کیتاب قایناقلاماسی|سوْی آد= داوریار|آد= محمد|چئویرن= |دییشدیرمه= |امک= |باشلیق= بیر عمان، بیر دنیز|دیل= |ایل= ۱۳۸۹|یئر= تهران| یاییملاییجی= تکدرخت| جیلد= | چاپ= | صفحه= ۷| فصل= |باغلانتی= | یازار باغلانتی‌سی= |آی‌اس‌بی‌ان= |ref=harv}}</ref> اگر بوگون گونئی آذربایجان‌دا میلّی کیملیک و دیل-ادبیات هوجوملار قارشیسیندا دایانا بیلیر اونون کیمی شخصلرین مساعی‌لری‌نین نتیجه‌سی‌دیر.<ref>{{کیتاب قایناقلاماسی|سوْی آد= چهره‌گشا|آد= امیر|چئویرن= |دییشدیرمه= |امک= |باشلیق= ائل قایغی‌سی|دیل= |ایل= ۱۳۸۳|یئر= تهران| یاییملاییجی= | جیلد= | چاپ= | صفحه= ۷۶| فصل= |باغلانتی= | یازار باغلانتی‌سی= |آی‌اس‌بی‌ان= |ref=harv}}</ref> == ایلک درس اوخوماسی و تحصیلاتی == اوشاقلیق‌دا و یئنی یئتمه ایکن تبریزده «مسجید جامع»ده و «حوزه‌ی طالبیه»ده آقا میرزا غلامحسین هریسی و آقا میرزا عمران یانیندا قرآن و جامع المقدمات کتابلارین اوخودو.<ref>{{کیتاب قایناقلاماسی|سوْی آد= محمدزاده صدیق|آد= ائلدار|چئویرن= |دییشدیرمه= |امک= |باشلیق= مصاحبه‌های علمی پدرم|دیل= [[فارسجا]]|ایل= ۱۳۸۱|یئر= تهران| یاییملاییجی= | جیلد= | چاپ= | صفحه= ۸| فصل= |باغلانتی= | یازار باغلانتی‌سی= |آی‌اس‌بی‌ان= |ref=harv}}</ref> سونرا مرحوملار وقایعی مشکات تبریزی و عبدالصمد امیر شقاقی و محمد حسن برهانی یانیندا عربجه عقدالفرید، [[دیوان لغات الترک]] و شفاء ابن سینا کتابلارین اوخودو و ترجمه ائتدی.<ref>همان، ص 9.</ref> تبریزده دانشسرای مقدماتی پسران مرکزینده اوخویورکن، تربیت کتابخاناسیندا ایشله‌مگه و اوخوماغا باشلادی.<ref>{{کیتاب قایناقلاماسی|سوْی آد= حیدری|آد= یعقوب|چئویرن= |دییشدیرمه= |امک= |باشلیق= کوه در کوله‌پشتی|دیل= [[فارسجا]]|ایل= ۱۳۸۷|یئر= تهران| یاییملاییجی= تکدرخت| جیلد= | چاپ= | صفحه= | فصل= |باغلانتی= | یازار باغلانتی‌سی= |آی‌اس‌بی‌ان= |ref=harv}}</ref> دوْکتور صدیق ۱۳۵۸-جی ایلده تحصیلاتینی دوام ائتمه اۆچون استانبولا گئتدی و «اسکی تورک فیلولوژیسی» بؤلوموندن گنل سیناوا گیردی و همین ایلین بهمن آییندان پروفسور دوْکتور محرّم ارگین‌ین دوْکتورا طلبه‌سی اوْلدو. ایکی ایل سوْنرا «دوغو دیللری» بؤکومونده تئز چالیشماسینی باشلامیش و Mirza Ağa Tabrizinin hayatı, kişiliği ve eserleri ve Risale-yi Ahlakiyenin metni آدی ایله دوْکتورا تئزیندن ۱۳۶۲-جی ایلین شهریور آییندا مودافیعه ائتمیشدیر. Ph.D درجه‌سی آلدیقدان سوْنرا [[کانادا]]، [[شوروی]] و [[تورکیه|تورکیه‌]]<nowiki/>دن اقامت و تدریس ائتمگه دعوت اوْلوندو. دوْکتور صدیق بۇ دعوتلری رد ائتدی و دئدی:«من اؤز میلّتیمه خیدمت ائتمک اۆچون وطنیمه قاییدیرام.»<ref>{{کیتاب قایناقلاماسی|سوْی آد= محمدزاده صدیق|آد= ائلدار|چئویرن= |دییشدیرمه= |امک= |باشلیق= مصاحبه‌های علمی پدرم|دیل= [[فارسجا]]|ایل= ۱۳۸۱|یئر= تهران| یاییملاییجی= | جیلد= | چاپ= | صفحه= ۱۳| فصل= |باغلانتی= | یازار باغلانتی‌سی= |آی‌اس‌بی‌ان= |ref=harv}}</ref> == ایلک ادبی فعالیتی == دوْکتور ح. م. صدیق ۱۳۴۴ (۱۹۴۵ م.) ایلیندن ادبی- علمی چالیشماغا باشلادی. ایلک مقاله‌سی ۱۳۴۴ ایلینده «فرشته‌ی میترا و جشن مهرگان» عنوانی ایله تبریزده «ماهنامه‌ی آموزش و پرورش»ده نشر اولدو.<ref>محمدزاده، ائلدار، مصاحبه‌های علمی پدرم، تهران، 1381، 10</ref> ۱۳۴۵ نجی ایلده [[صمد بهرنگی]] ایله تانیش اولدو، اونونلا «آدینه» نشریه‌سینده امکداشلیق ائتدی. اونون اثرلرینه ایلک علمی تنقید یازان‌دا حسین دوزگوندور.<ref>کریمی، محمدرضا. دوزگون و قارانقوش، تهران، تکدرخت، 1388، ص 69.</ref> همین ایللرده صمد اؤزونه «قارانقوش» تاخما آدی سئچرکن صدیق‌ ده «دوزگون» آدینی سئچدی. صمد بهرنگی شهید اوْلدوقدان سوْنرا، دوزگون [[هنر و اجتماع]] درگی‌سینی تبریزده نشر ائتمگه باشلادی.<ref name="همان، ص 63">همان، ص 63.</ref> بۇ درگی ۸ نومره نشر اوْلدوقدان سوْنرا قاپاندی و دوْکتور دوزگون حبسه سالیندی.<ref>همان، ص 56.</ref> ''''صمد بهرنگی منظومه‌سی''''نی اونون اؤلوموندن اوچ گون سوْنرا یازدی.<ref name="همان، ص 63"/>''''اؤلوم یولو''''، ''''اوچغون داخما'''' و ''''دانیشان قولچاق'''' شعرلرینی‌ده همان زمان یازدی.<ref>همان، ص 100</ref> دوْکتور دوزگون ۱۳۴۶ ـنجی ایلده تبریزده «عصر نوین» روزنامه‌سینه باغلی [[ادبیات در عصر نوین]] هفته‌لیگی‌ده نشر ائتدی. == درگی‌لر == دوْکتور صدیق (دوزگون) ژورنالیستیک و درگی چیخارتما ایشینده فعالیت گؤسترن گونئی آذربایجانلی بیر فعال یازیچی‌دیر.<ref name="ReferenceA">محمدزاده صدیق، ائلدار. مصاحبه‌های علمی پدرم، تهران، 1381، ص 14.</ref> او انقلاب عرفه‌سینده [[یولداش]] هفته‌لیک درگی‌سی،<ref name="ReferenceB">محمدزاده صدیق، ائلدار. مصاحبه‌های علمی پدرم، تهران، 1381، ص 131.</ref> سوْنرا [[انقلاب یولوندا]] آیلیق درگی‌سی،<ref>وظیفه،صدیار. جشن نامه دکتر ح. م. صدیق، تهران، تکدرخت، 1388، ص 78.</ref> سوْنرا [[یئنی یول]] <ref>{{Cite web |title=archive copy |url=http://www.duzgun.ir/tarjome/024.php |accessdate=2016-12-18 |archivedate=2016-03-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160316041349/http://www.duzgun.ir/tarjome/024.php }}</ref> آدی ایله اوچ آیلیق علمی ادبی فصلنامه و سوْنرا [[انجمن زبان ترکی]] طرفیندن [[بولتن]] عونوانلی آیلیق تحقیقی درگی‌یه باش یازارلیق و رهبرلیک ائتدی.<ref name="ReferenceB"/> ۱۳۶۸ ـنجی ایلده [[اطلاعات]] گونده‌لیگی طرفیندن هفته‌لیک تۆرکجه نشریه چیخارماغا دعوت اوْلدو و ۱۴ ایل (۱۳۸۲ ـنجی ایله قده‌ر) تۆرکجه [[سهند هفته‌لیگی]]<ref>{{Cite web |title=archive copy |url=http://www.duzgun.ir/%D9%81%D8%B9%D8%A7%D9%84%DB%8C%D8%AA%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%B8%D8%A8%D9%88%D8%B9%D8%A7%D8%AA%DB%8C/818-%D8%B3%D9%87%D9%86%D8%AF-%D9%87%D9%81%D8%AA%D9%87%E2%80%8C%D9%84%DB%8C%DA%AF%DB%8C%D9%86%D8%AF%D9%86-%D9%85%DB%8C%D8%B1%D8%B2%D8%A7-%D9%85%D8%AD%D8%B3%D9%86-%D8%AA%D8%A7%D8%AB%DB%8C%D8%B1 |accessdate=2016-12-18 |archivedate=2016-12-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161213155807/http://duzgun.ir/%D9%81%D8%B9%D8%A7%D9%84%DB%8C%D8%AA%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%B8%D8%A8%D9%88%D8%B9%D8%A7%D8%AA%DB%8C/818-%D8%B3%D9%87%D9%86%D8%AF-%D9%87%D9%81%D8%AA%D9%87%E2%80%8C%D9%84%DB%8C%DA%AF%DB%8C%D9%86%D8%AF%D9%86-%D9%85%DB%8C%D8%B1%D8%B2%D8%A7-%D9%85%D8%AD%D8%B3%D9%86-%D8%AA%D8%A7%D8%AB%DB%8C%D8%B1 }}</ref> نی گونده‌لیک قطعینده بوراخیلیشا وئردی. == دیلچیلیک == استانبول اونیورسیته‌سی ادبیات فاکولته‌سی اسکی تورک فیلولوژیسی باشقانی پروفسور دوْکتور [[محرم ارگین]]<nowiki/>ین دوْکتورا طلبه‌سی اوْلان حسین محمدزاده صدیق (دوزگون) ایراندا بیر دیلچی کیمی شؤهرت قازانمیشدیر. اونون بۇ ساحه‌یه گیریشی ایلک دفعه ۱۳۵۱ ـنجی ایلده تهراندا نشر ائتدیگی «گفتاری پیرامون زبان‌های ایرانی در آذربایجان»<ref>{{Cite web |title=archive copy |url=http://opac.nlai.ir/opac-prod/search/briefListSearch.do?command=FULL_VIEW&id=847013&pageStatus=1&sortKeyValue1=sortkey_title&sortKeyValue2=sortkey_author |accessdate=2016-11-21 |archivedate=2016-11-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161101061116/http://opac.nlai.ir/opac-prod/search/briefListSearch.do?command=FULL_VIEW&id=847013&pageStatus=1&sortKeyValue1=sortkey_title&sortKeyValue2=sortkey_author }}</ref> باشلاندی. سوْنرا «گفتارهایی پیرامون مسائل زبانشناسی ایران»<ref>http://opac.nlai.ir/opac-prod/search/briefListSearch.do?command=FULL_VIEW&id=886203&pageStatus=1&sortKeyValue1=sortkey_title&sortKeyValue2=sortkey_author{{Dead link|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> آدلی کیتابی چاپ اوْلدو. انقلابدان سوْنرا «یادمان‌های تورکی باستان»<ref>محمدزاده صدیق، حسین. یادمان‌های ترکی باستان، تهران، نخل‌های سرخ، 1379، چاپ اول.</ref> و «سه سنگیاد باستانی»<ref>محمدزاده صدیق، حسین. سه سنگیاد باستانی، تبریز، اختر، 1387.</ref> آدلی کتابلاری چاپدان چیخدی. بۇ ایکی کیتابی او، [[اورخون کتیبه لری (یازیتلاری)|اورخون کتیبه‌لری]] نین [[فارسجا]] ترجمه‌سینی و [[اسکی تورکجه]] دیل بیلگی‌سینی اؤیرتمه اۆچون یازیب نشر ائتدی. دیلچی‌لیک ساحه‌سینده حسین دوزگونون مهم کتابی [[فرضیه زبان آذری و کسروی]] <ref>محمدزاده صدیق، حسین. فرضیه‌ی زبان آذری و کسروی، تهران، تکدرخت، 1389.</ref> آدلی علمی اثری‌دیر. او بۇ اثرده ایثبات ائدیر کی فارسجا کؤکنلی آذری عونوانلی بیر دیل هئچ زامان یارانمامیش و [[احمد کسروی]] بونو بیر تئوری کیمی اؤنه سورموشدور.<br/> تهران اونیورسیته‌لری‌نین دیلچیک بؤلوملرینده اوخویان بیر چوخ دوْکتورا و یوکسک لیسانس طلبه‌لری‌نین اوستاد راهنما و اوستاد موشاویری اوْلان دوْکتور صدیق اونلارین [[آذربایجان تورکجه‌سی]] ساحه‌سینده‌کی آراشدیرمالارینا یاردیم ائتمیشدیر. او جمله‌دن حسین خوش باطن‌ین «مطالعه‌ی ساختار نحوی زبان ترکی از دیدگاه رده‌شناسی»<ref>http://opac.nlai.ir/opac-prod/search/briefListSearch.do?command=FULL_VIEW&id=981203&pageStatus=1&sortKeyValue1=sortkey_title&sortKeyValue2=sortkey_author{{Dead link|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> اوستادی‌دیر. <br/> بیر چوخ دیلچی‌لیک ساحه‌سینه عائد اوْلان کیتابلارا اؤن سؤز یازمیشدیر. میثال اۆچون رضا شعبانی‌نین «دستور زبان ترکی <ref>شعبانی، رضا. دستور زبان ترکی (ایرانی- آذربایجانی)، اردبیل، 1382.</ref> آدلی کیتابینی میثال گتیرمک اولار. دوزگون، دیلچیلیک ایله علاقه‌دار [[عبدالعلی خلخالی]] نین «قاعده‌ی زبان تورکی»<ref>خلخالی، عبدالعلی. قاعده‌ی زبان تورکی، مقدمه و تصحیح: دکتر ح. م. صدیق، تبریز، نشر یاران، 1387.</ref> و [[میرزا طبیب آشتیانی]]<nowiki/>نین «قواعد زبان تورکی»<ref>آشتیانی، میرزا طبیب. قواعد زبان تورکی، مقدمه و تصحیح: دکتر ح. م. صدیق، زنجان، نشر پینار، 1387.</ref> کیتابلارینی تصحیح و چاپ ائتمیش و «لغات لهجه‌ی تبریز»<ref>هانه‌دا، کوئیجی. لغات لهجه‌ی تبریز، مقدمه و ترجمه: دکتر ح. م. صدیق، تبریز، نشر یاران، 1388.</ref> عونوانلی کیتابی انتشار وئرمیشدیر.<br/> او، تورک دیللریندن علاوه، آوستا (=دین دبیره) دیلینده ده تحقیق ائتمیش و [[زردشت|زردوشت]]ون [[قاثه‌لر]] کیتابینی فارسجا منظوم اولاراق ترجمه ائتمیش و «بهسروده‌های زرتشت»<ref>ح. م. اشاون (حسین دوزگون)، بهسروده‌های زرتشت، تهران، تکدرخت، 1387.</ref> آدی آلتیندا چاپ ائتدیرمیشدیر. == ایرندا درام اثرلری == فارسجا یازیلان ایلک درام اثرلرینی، شوونیستلر [[میرزا ملکم خان]] ارمنی‌یه عائد ائتمیشلر و [[چهار تیاتر]] آدی ایله برلین‌ده چاپ ائتمیشلر.<ref>میرزا آقا تبریزی. پنج نمایشنامه، به کوشش ح. م. صدیق، تهران، نشرآینده، 1354، ص 255.</ref> باکی‌دا [[ابوالفضل حسینی]] بۇ اثرلرین ملکم خانا عاید اولماماسی حاقّیندا بحث ائتدی و محمد باقر مؤمنی تهراندا چهار تیاتر آدی ایله نشر ائتدی.<ref>http://opac.nlai.ir/opac-prod/search/briefListSearch.do?command=FULL_VIEW&id=3640146&pageStatus=2&sortKeyValue1=sortkey_title&sortKeyValue2=sortkey_author{{Dead link|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> حسین محمدزاده صدیق [[میرزا آقا تبریزی]] نین [[رساله‌ی اخلاقیه]] کیتابی‌نین یگانه نسخه‌سینی کشف ائدرک و چهار تیاترین اونا عائد اوْلدوغونو اثبات ائتدی و رساله‌ی اخلاقیه‌ده اوْلان [[حاج مرشد کیمیاگر]] عونوانلی درام اثرینی ده بۇ دؤرد تیاترا ایضافه ائدرک [[پنج نمایشنامه]] آدی آلتیندا نشر ائتدی.<ref>http://opac.nlai.ir/opac-prod/search/briefListSearch.do?command=FULL_VIEW&id=863824&pageStatus=2&sortKeyValue1=sortkey_title&sortKeyValue2=sortkey_author{{Dead link|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> رساله‌ی اخلاقیه‌نین اینجه‌لمه‌سی اونون دوْکتورا تئزی<ref>غدیر تورقوت شرقیات مجموعه‌سی (2011) 18 ـینجی ساییندا یازدیغی اؤز مقاله‌سینین 107 ـینجی صحیفه‌سینده بو تئزین معرفی ائتمیشدیر. مقاله‌نین لینکی بئله‌دیر: http://www.journals.istanbul.edu.tr/iusarkiyat/article/view/1023009474 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170812233455/http://www.journals.istanbul.edu.tr/iusarkiyat/article/view/1023009474 |date=2017-08-12 }}</ref> عونوانی اوْلموش و بیر داها ۱۳۸۷ ـنجی ایلده تهراندا نشر ائدیل‌دی.<ref>http://opac.nlai.ir/opac-prod/search/briefListSearch.do?command=FULL_VIEW&id=681718&pageStatus=2&sortKeyValue1=sortkey_title&sortKeyValue2=sortkey_author{{Dead link|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><br/> حمید سالک ۱۳۵۷ ـنجی ایلده چاپ ائتدیگی «چند گفتار پیرامون پنج نمایشنامه‌ی میرزا آقا تبریزی» آدلی کیتابینا خسرو ضیا، پرویز بلیانی، ایرج زهری، م. ب. محلوجیان آدلی منتقدلرین بۇ کیتاب حاقّیندا مقاله‌لرینی توپلاییب نشر ائتدی.<ref>سالک، حمید. چند گفتار پیرامون پنج نمایشنامه‌ی میرزا آقا تبریزی، تبریز، نشر نوبل، 1357.</ref> همین مقاله‌لر بیر داها ۱۳۸۸ ـنجی ایسماعیل کرمی‌نین مقاله‌سی ایله بیرلیکده چاپ اوْلدو.<ref>http://opac.nlai.ir/opac-prod/search/briefListSearch.do?command=FULL_VIEW&id=1824663&pageStatus=2&sortKeyValue1=sortkey_title&sortKeyValue2=sortkey_author{{Dead link|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><br/> ایراندا [[میرزا فتحعلی آخوندزاده]] نین درام اثرلری‌نین تۆرکجه متنلری و [[میرزا محمد جعفر قراجه‌داغی]] فارسجا ترجمه‌لری ایله بیرلیکده مستقل حالدا مقدمه و آچیقلامالار تهراندا «انتشارات نمایش»<ref>http://opac.nlai.ir/opac-prod/search/briefListSearch.do?command=FULL_VIEW&id=717427&pageStatus=2&sortKeyValue1=sortkey_title&sortKeyValue2=sortkey_author{{Dead link|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> طریقی ایله نشر ائتمیشدیر.<ref>http://opac.nlai.ir/opac-prod/search/briefListSearch.do?command=FULL_VIEW&id=691825&pageStatus=2&sortKeyValue1=sortkey_title&sortKeyValue2=sortkey_author{{Dead link|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <<ref>http://opac.nlai.ir/opac-prod/search/briefListSearch.do?command=FULL_VIEW&id=700013&pageStatus=2&sortKeyValue1=sortkey_title&sortKeyValue2=sortkey_author{{Dead link|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == بیلیم یوردولاردا تورکجه کیلاسلار == دوْکتور ح. م. صدیق ایرانین بیر چوخ بیلیم یوردلاریندا آذربایجانلی و ایران تورک طلبه‌لری‌نین ایسته‌گی اوزه‌ره ۱۳۶۹ ـنجی ایلدن تۆرکجه دیل و ادبیات کیلاسلاریندا حاضیر اوْلموش و تدریس ائتمیشدیر. ایلک تۆرکجه کیلاسی تهران بیلم یوردونون طیب بیلیملری بیلی‌یوردوندا تاسیس و اداره ائتمیشدیر. بۇ بیلی یوردومدا ایجرا ائدیلن تۆرکجه قرامر درسی بیر باشلانغیج اولاراق یاواش - یاواش بوتون بیلیم یوردولارینا یاییلمیش و هامی‌سیندا ایجرا ائدیلمیشدیر. بۇ ایلک تۆرکجه دیل بیلگیسی کیلاسینا او زامان تهراندا یاشایان بیر چوخ ادبیات سئورلر ایشتیراک ائدیردیلر. سوْنرا صنعتی شریف بیلی‌یوردی بۇ درسی تدریس ائتمک اۆچون دوْکتور صدیق‌دن دعوت ائتدی. او بیلیم یوردوندا [[فضولی|فضولی‌]]<nowiki/>نین غزللری‌نین شرحی تدریس اوْلونوردی. اوندان سوْنرا [[امیر کبیر بیلیم یوردو]]<nowiki/>ندا، شهید بهشتی بیلیم‌یوردوندا، تهران آزاد اسلامی بیلیم‌یوردولاری واحدلرینده و ۱۳۷۰ اون ایللیگینده ایصفاهان، تبریز، اورمیه، زنگان، سیمنان، همدان و ... بیلیم یوردولاریندا دوْکتور صدیق گئدیب هر هره‌سینده بیر و یا ایکی یاری ایل تدریس ائدیردی. بۇ بیلیم‌یوردولاری اۆچون آشاغیداکی کیتابلاری نشر ائتدیردی: * برگزیده‌ی متون نظم و نثر ترکی * برگزیده‌ی متون نظم ترکی<ref>محمدزاده صدیق، حسین. برگزیده متون نظم ترکی (از محمود کاشغری تا غریبی تبریزی)، تبریز، نشر اختر، 1386.</ref> * تۆرکجه دیل بیلگیسی * فضولی غزل‌لری‌نین شرحی بو کیلاسلارین دیل بیلگیسی درسلرینی دوْکتور صدیقین طلبه‌لری ده ییغیب نشر ائتمیشلر. او جمله‌ده ایصفاهان بیلی یوردومدا طلبه‌لیک ائدن [[محمدصادق نائبی]] اؤز اوستادی‌نین درسلرینی '''دکتر صدیقین دیل بیلیم درسلیگی''' <ref>محمدزاده صدیق، حسین. دکتر صدیقین دیل بیلیم درسلیگی، حاضیرلایان: محمدصادق نائبی، تهران، تکدرخت، 1388.</ref> آدی ایله نشر ائتمیشدیر. == شاعیر، حسین دوزگون == دوْکتور صدیق اؤز دئدیگی کیمی گنج یاشلاریندان شعر دئمگه باشلامیشدیر.<ref>محمدزاده صدیق، حسین. قصه‌ها و افسانه‌ها در ادبیات کودکان آذربایجان، مقدمه و گردآوری: سید احسان شکرخدا، فاطمه بهرامی، تهران، تکدرخت، 1394، ص 323.</ref> ایلک شعرلرین تبریزین '''دانشسرای مقدماتی''' مرکزینده درس اوخورکن دیواری گونده‌لیکلرده نشر ائدیردی و اوندان قاباق دبیرستان اوخورکن اینشا زنگلری اینشا موضوعونو شعر اولاراق یازیردی و اونون آدینی بیر چوخلاری شاعیر دئیه خطاب ائدیردیلر.<ref>حیدری، یعقوب. کوه در کوله پشتی، تهران، تکدرخت، 1387، ص 21.</ref> جیددی اولاراق او تۆرکجه شعرلرینی ۱۳۴۷ ایلینده [[هنر و اجتماع]] هفته‌لیک درگی‌سینده نشر ائتدی. اینقیلابین ایلک گونلرینده اونون کیچیک شعرلر آدلی شعر کیتابی نشر اولدی. بۇ کیتاب بوتون ایراندا ایلک تۆرکجه کیتاب اولاراق اینقیلاب عرفه‌سینده نشر ائدیلمیشدیر. سوْنرا '''صمد بهرنگی منظومه‌سی'''، '''اوچغون داخما'''، شعر کیتابلاری چاپ اولدی. سون ایللرده بئش جیلد لوحه‌لر کیتابی (زنگان لوحه‌لری، باکی لوحه‌لری، اردبیل لوحه‌لری، قاشقای لوحه‌لری، حلب لوحه‌لری)<ref>ایمانی، بهروز. لوحه‌دن لوحه‌یه (حسین دوزگونون شعرلری حاقّیندا)، تهران،تکدرخت، 1389.</ref> شعر کیتابلاری چاپ اوْلموشدور. ها بئله '''تبریز یوللاریندا''' کیتابی بونلارین یانیندا نشر ائدیلمیشدیر. '''ائل نیسگیلی'''<ref>محمدزاده صدیق (دوزگون)، حسین. ائل نیسگیلی، تهران، تکدرخت، 1388.</ref> کیتابیندا اونون بوتون شعرلری توپلانمیشدیر. '''خزه‌للر''' کیتابی حسین دوزگونون یئنی شیوه‌ده یازدیغی شعرلری احتوا ائدیر. اونون شعرلریندن باشقالاری سئچمه‌لر ترتیب ائتمیش نشره یئتیرمیشلر. او جومله‌دن رضا همراز '''گوللر آچاجاق''' آدلی شعر کیتابی، سعید موغانلی '''توپراق قوخوسو''' آدلی شعر کیتابی، صدیار وظیفه '''بیر بؤلوک دورنا''' آدلی شعر کیتابی ترتیب ائتمیشلر. بهروز ایمانی ایسه اونون کیتابلارینین نقدینده '''سؤز سوراغیندا''' <ref>http://opac.nlai.ir/opac-prod/search/briefListSearch.do?command=FULL_VIEW&id=611734&pageStatus=1&sortKeyValue1=sortkey_title&sortKeyValue2=sortkey_author{{Dead link|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>(سوْنرادا لوحه‌دن لوحه‌یه) آدلی تنقیدی اثر نشر ائتمیشدیر. <br/> هابئله '''یورد غزللری''' و '''آناما هدیه''' شعر کیتابلاری ذیکر ائدیلمه‌لی‌دیر. <br/> اونون شعری اوْلدوقجا ساده آنلاملی و معنا باخیمیندان زنگین و فورما جهت‌دن ایسه اوره‌گه‌یاتیم‌دیر.<ref>http://opac.nlai.ir/opac-prod/search/briefListSearch.do?command=FULL_VIEW&id=632763&pageStatus=1&sortKeyValue1=sortkey_title&sortKeyValue2=sortkey_author{{Dead link|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==شعرلری‌نین نقدی== بهروز ایمانی و داور اردبیلی‌نین، حسین دوزگون حاقّیندا یازدیغلاری '''سؤز سوراغیندا''' <ref>بهروز ایمانی. سؤز سوراغیندا (نگاهی به سروده‌های حسین دوزگون) تهران، 1379.</ref> و '''بیر عمان، بیر دنیز''' <ref>محمد داوریار اردبیلی. بیر عمان، بیر دنیز، تهران، تکدرخت، 1389.</ref> عونوانلی کیتابلاریندان سونرا، نعمت مسگری طرفیندن یازیلان '''ائل نیسگیلی شاعیری دوزگون'''، شاعیرین شعرلری‌نین تحلیلینه یئر وئرمیشدیر. نعمت مسگری کیتابی‌نین اؤن سؤزونده دئییر:<br> «حسین دوزگون آذربایجانین قایغی‌لی- دویغولو شاعرلریندن بیری اولموشدور. او موختلیف موضوعلاردا، موختلیف اؤلچولرده شعر سؤیله‌میشدیر. او سئوگی‌دن، عرفان‌دان، گؤزلدن- گؤزللیکدن یازسادا هئچ بیر آن سئوگی‌ شاعری ساییلمامیشدیر. اونون اۆچون‌ سئوگی‌دن داها اؤنملی موضوعلار، مسئله‌لر اولموشدور. او سئوگیلی‌نین قاش- گؤزوندن یازماغی بیر او قدر ده اؤنملی سایمامیشدیر. اونون‌ اۆچون‌ اؤنملی اولان، ائلین- اوبانین دردی، نیسگیلی اولموشدور. سئوگیلی‌نین قاش- گؤزوندن، ساچ- باشیندان قات- قات آرتیق، یازیق- یوخسول‌لارین، دیل‌سیز- آغیزسیزلارین، ال‌سیز- آیاق‌سیزلارین دورومو، اونو دوشوندوروب، دویغولاندیرمیشدیر. او رقیب‌لر قارشی‌سیندا خیالی سئوگیلی‌لر قایغی‌سین چکمک یئرینه، آنا یوردون، دوغما ائلین قایغی‌سین چکمیش‌دیر. اونون‌ شعرلری ائلین اورک سؤزلری‌دیر. بونا گؤره ده چوخ یئرلی اولاراق شعر دیوانی‌نین آدین ائل نیسگیلی قویموش‌دور.»<br> <ref>نعمت مسگری. ائل نیسگیلی شاعیری دوزگون، تهران،‌تکدرخت، 1396، ص 11.</ref> == حسین سرخابلی == دوْکتور صدیق، "حسین سرخابلی"، "میرزه قالخان" و "میرصفدر شمایلی سرخابلی" امضالاری ایله تورک دیلینده دینی و مذهبی اثرلر تالیف و ترجمه و نشر ائتمیشدیر. بۇ اثرلرین بیر چوخونو تهراندا '''بنیاد بعثت''' چاپ ائتمیشدی. اونلارین ایچینده [[قرآن]] مجیدین تۆرکجه ترجمه‌سی ده واردیر. تۆرکجه یازیلیب و یا ترجمه اوْلوب یاییلان باشقا مهم کیتابلارین بعضی‌لری‌نین عونوانلارینی گتیریریک:<br/> آتا! ای ظلم گؤرموش مکتبین بایراقداری؛ آذربایجانین شهید عالیملری؛ اسلام احکامی<ref>حق یولوندا یازی قورولو، اس‍لام اح‍ک‍ام‍ی/ ش‍ی‍ع‍ه م‍ج‍ع‍ل‍ری‌ن‍ی‍ن ت‍وض‍ی‍ح ال‍م‍س‍ائ‍ل ک‍ت‍اب‍لاری‍ن‍دان س‍ئ‍چ‍م‍ه‌ل‍ر، چئویرن: میرصفدر شمایلی سرخابلی، تهران، بنیاد بعثت، 1371.</ref>؛ اصول عقاید (ترکی)؛ آل محمد (ص) تاریخینده تشریح و محاکمه<ref>بهجت افندی، بهلول. ت‍ش‍ری‍ح و م‍ح‍اک‍م‍ه در ت‍اری‍خ آل‌م‍ح‍م‍د ع‍ل‍ی‍ه‍م‌ال‍س‍لام، ترجمه: مهدی ادیب، مقدمه و تصحیح: ح. م. صدیق، تهران، بنیاد بعثت، 1372.</ref>؛ الله تانیما درسلری<ref>مکارم شیرازی، ناصر. الله تانیما درسلری، چئویرن: حسین سرخابلی، تهران، بنیاد بعثت، 1370.</ref>؛ امام تانیما درسلری<ref>http://opac.nlai.ir/opac-prod/search/briefListSearch.do?command=FULL_VIEW&id=545514&pageStatus=2&sortKeyValue1=sortkey_title&sortKeyValue2=sortkey_author{{Dead link|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>؛ امام خمینی منظومه‌سی؛ اۆچونجو امام، حضرت حسین (ع)<ref>http://opac.nlai.ir/opac-prod/search/briefListSearch.do?command=FULL_VIEW&id=555538&pageStatus=2&sortKeyValue1=sortkey_title&sortKeyValue2=sortkey_author{{Dead link|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>؛ ایچگی و ایچگی ایچمک حاقّیندا قیرخ حدیث؛ ایلاهی عدالت<ref>http://opac.nlai.ir/opac-prod/search/briefListSearch.do?command=FULL_VIEW&id=540174&pageStatus=2&sortKeyValue1=sortkey_title&sortKeyValue2=sortkey_author{{Dead link|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>؛ بیرینجی امام، حضرت علی (ع)؛ پیغمبر تانیما؛ ترجمه‌ی دیوان امام خمینی به ترکی آذری؛ توحیده چاغری؛ جزء آخر قرآن؛ حضرت پیغمبر (ص) دن قیرخ حدیث (فضولی)<ref>فضولی، محمد بن سلیمان. ح‍ض‍رت پ‍ی‍غ‍م‍ب‍ر (ص) دن ق‍ی‍رخ ح‍دی‍ث، مقدمه و تصحیح: ح. م. صدیق، تهران، بنیاد بعثت، 1370.</ref>؛ حضرت علی (ع)دن قیرخ حدیث<ref>http://opac.nlai.ir/opac-prod/search/briefListSearch.do?command=FULL_VIEW&id=498226&pageStatus=2&sortKeyValue1=sortkey_title&sortKeyValue2=sortkey_author{{Dead link|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ؛ حضرت جعفر صادق (ع) دن قیرخ حدیث؛ حضرت حسن عسکری (ع) دن قیرخ حدیث؛ حضرت علی النقی (ع) دن قیرخ حدیث<ref>http://opac.nlai.ir/opac-prod/search/briefListSearch.do?command=FULL_VIEW&id=574025&pageStatus=2&sortKeyValue1=sortkey_title&sortKeyValue2=sortkey_author{{Dead link|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>؛ حضرت فاطمه زهرا (س) دن قیرخ حدیث <ref>http://opac.nlai.ir/opac-prod/search/briefListSearch.do?command=FULL_VIEW&id=516078&pageStatus=2&sortKeyValue1=sortkey_title&sortKeyValue2=sortkey_author{{Dead link|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>؛ حضرت محمد تقی (ع) دن قیرخ حدیث؛ حضرت محمدباقر (ع) دن قیرخ حدیث<ref>http://opac.nlai.ir/opac-prod/search/briefListSearch.do?command=FULL_VIEW&id=533923&pageStatus=2&sortKeyValue1=sortkey_title&sortKeyValue2=sortkey_author{{Dead link|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ؛ حضرت مهدی (ع) دن قیرخ حدیث <ref>http://opac.nlai.ir/opac-prod/search/briefListSearch.do?command=FULL_VIEW&id=524983&pageStatus=2&sortKeyValue1=sortkey_title&sortKeyValue2=sortkey_author{{Dead link|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>؛ حضرت موسی کاظم (ع) دن قیرخ حدیث <ref>http://opac.nlai.ir/opac-prod/search/briefListSearch.do?command=FULL_VIEW&id=489315&pageStatus=2&sortKeyValue1=sortkey_title&sortKeyValue2=sortkey_author{{Dead link|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>؛ یهودانین خیانتی؛ معاد تانیما<ref>http://opac.nlai.ir/opac-prod/search/briefListSearch.do?command=FULL_VIEW&id=490252&pageStatus=2&sortKeyValue1=sortkey_title&sortKeyValue2=sortkey_author{{Dead link|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>؛ هامی اۆچون اخلاق؛ هامی اۆچون اسلام.<br/> یوخاریداکی کیتابلار هامیسی فارس و یا عرب دیلیندن ترجمه ائدیلمیشدیر. اونلاردان علاوه دوْکتور صدیق، [[فضولی|فضولی‌نین]] '''مطلع الاعتقاد فی معرفة المبدأ و المعاد''' <ref>فضولی، محمد بن سلیمان. مطلع الاعتقاد فی معرفة المبدأ و المعاد، مقدمه و تصحیح: دکتر ح. م. صدیق، تهران، نشر راه کمال، 1386.</ref> کیتابینی عرب دیلیندن فارس دیلینه ترجومه ائتمیشدیر. هابئله [[بوصیری]] نین [[قصیده‌ی بُرده]]<ref>بوصیری، شرف الدین. قصیده‌ی برده ( با شرح و معنی لغات و دو ترجمه‌ی منظوم )، مقدمه، تصحیح و ترجمه: دکتر ح. م. صدیق، گردآوری: عندلیبیان، تهران، تکدرخت، 1392.</ref> اثرینی منظوم اولاراق تورک دیلینه ترجومه و نشر ائتمیشدیر. بۇ قصیده بئله باشلاییر: {{شعر|نستعلیق}}{{بیت|یادینا دوشسه حبیبین، همده یوردو" ذی سلم"، |گؤز یاشین قان ایله قاتدین‌سا، آخیتدین دم به دم.}} {{بیت|کاظمه ترپندی، بیر یئل قاوزادی، توفان کیمی، |یا کی شیمشک چاخدی، یاندیردی قارانلیغی اضم.}} {{بیت|گؤزلرینه نه اؤلوبدور،«دور» دئییرسن، آغلاشیر، |قلبینه نه گلدی «آرام اول» دئیینجه، توتدو غم؟}} {{شعر سوْنو}} حسین محمدزاده صدیق، آیت الله جهانگیرخان قشقایی<ref>قشقایی، جهانگیرخان. سرّ دلبران : یادنامه‌ی حکیم آیت‌الله جهانگیرخان قشقایی، به اهتمام محسن احمدی، تهران، تکدرخت، 1389.</ref> و آقا سید علی قاضی طباطبایی<ref>محمدزاده صدیق، حسین. ع‍ارف س‍ال‍ک: ش‍رح زن‍دگ‍ی آی‍ت‌ال‍ل‍ه ق‍اض‍ی طب‍اطب‍ای‍ی، تهران، نشر مدیا، 1382.</ref> حاقّیندا آیریجا موستقیل کیتابلار یازیب نشر ائتمیشدیر. == فردوسی‌نین یوسف و زلیخا مثنویسی == فارس شاعری [[فردوسی|ابوالقاسم فردوسی]] اؤزونون [[شاهنامه]] آدلی کیتابیندان علاوه [[یوسف و زلیخا]] عونوانلی مثنوی صاحیبی‌دیر. یاخین ایللرده ایراندا شوونیستلر بۇ کیتابی دانمیشلار و اونو فردوسی‌یه عائد بیلمیرلر. ح. م. صدیق ۱۳۵۴ ـنجو ایلده «ادبیات دیرین ایران» آدلی کیتابینا، شوروی آذربایجانی آراشدیرماجیسی دکتر '''عباس قولی‌اوف''' ـون بۇ باره‌ده مقاله‌سی‌نین ترجمه‌سینی نشر ائتدی و اورادا یازدی:«بعضی‌لر فردوسی‌نین بو شعرلرینی تحمل ائده بیلمیرلر: {{شعر|نستعلیق}}{{بیت|مرا می‌سزد گر بخندد خرد|ز من خود كجا، كی پسند خرد؟}} {{بیت|كه یك نیمه‌ی عمر خود كم كنم|جهانی پر از نام «رستم» كنم}} {{بیت|نگویم دگر داستان ملوک|دلم سیر شد ز آستان ملوک.»}} {{شعر سوْنو}} سونرا ۱۳۶۹ ـنجو ایلده بو مثنوی‌نین تهران دانشگاه کیتابخاناسیندا اولان الیازماسینی<ref>http://www.axgig.com/images/36768563809625657507.jpg{{Dead link|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> تصحیح و نشر ائتدی.<ref>http://opac.nlai.ir/opac-prod/search/briefListSearch.do?command=FULL_VIEW&id=525755&pageStatus=2&sortKeyValue1=sortkey_title&sortKeyValue2=sortkey_author{{Dead link|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> بورادا «موقایسه‌لی لوغت‌نامه» تقدیم ائدرک، همین مثنوی‌نین فردوسی‌یه عائد اولماسینی اثبات ائتدی. سوْنرا «فردوسی، مظلوم دو دربار» عونوانلی مقاله‌سینده بۇ مثنوی‌نین فردوسی‌یه عائد اولماسینا اللی‌یه یاخین سند گتیردی. ۱۳۹۴ ـنجو ایلده بیر داها بیر مثنوی‌دن ۵ الیازماسینی<ref>http://www.axgig.com/images/29456809683437767070.jpg{{Dead link|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> قارشیلاشدیراراق چاپ ائتدی.<ref>http://www.axgig.com/images/86653031022940345687.jpg{{Dead link|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> حسن شعبانی آزاد همین علمی ایشی تدوین و نشر ائتمیشدیر.<ref>http://opac.nlai.ir/opac-prod/search/briefListSearch.do?command=FULL_VIEW&id=4062639&pageStatus=2&sortKeyValue1=sortkey_title&sortKeyValue2=sortkey_author{{Dead link|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> او همین کیتابا یازدیغی موقدمه‌سینده بئله دئییر:<blockquote>«بی‌گمان در همه‌ی آثار پژوهشی دکتر ح. م. صدیق تصحیح و انتشار مثنوی یوسف و زلیخای فردوسی اهمیتی دیگر دارد. ما این مثنوی را هم به عنوان اثر پژوهشی ایشان و هم به عنوان اثر ارزنده‌ی زبان فارسی دیگربار منتشر می‌کنیم و امیدواریم انتشار وسیع این اثر زیبا و کهن، باعث ایجاد بحث‌های علمی و آکادمیک گردد و سرنوشت آن همانگونه که خود دکتر صدیق اشاره کرده‌اند، در تاریخ ادبیات فارسی معلوم شود.»<ref>فردوسی، ابوالقاسم. یوسف و زلیخای فردوسی، مقدمه و تصحیح: دکتر ح. م. صدیق، به اهتمام حسن شعبانی آزاد، تهران، تکدرخت، 1394، ص 8.</ref></blockquote>ح. م. صدیق '''علی بن خلیل خوارزمی''' نین یازدیغی '''ایلک تۆرکجه یوسف و زلیخا''' منظومه‌سینی ده همین کیتابینین ضمیمه‌سی اولاراق نشر ائتمیشدیر. سوْنرا بۇ تۆرکجه منظومه‌نی [[سهند هفته‌لیگی]] نده درج ائتدی و بیر مودت سوْنرا بۇ منظومه‌نی زنجان شهرینده گؤتوروب موستقل حالدا منتشر ائتدیلر. ح. م. صدیقین علمی قناعتی بودور کی بۇ مثنوی فردوسی‌دن باشقا کیمسه‌نین اولا بیلمز. == بایرک قوشچو اوغلو دیوانی == بایرک قوشچواوغلو دیوانی نین نشری، دوکتور صدیغین ان بویوک اثرلریندن بیری ساییلا بیلر. دوکتور صدیق، بایرک قوشچو اوغلونون دیوانینی 1369 نجو ایلده گون ایشیغینا چیخاردی. بایرک قوشچواوغلو، اهل حقین 24 گوینده لریندن بیری ایدی. بایرک قوشچو اوغلو دیوانیندان بیر پارچا: من بو سفره واريرام ، دورلو متاعلار آلماغا،[[فایل:902-_Sheir_Bayrek_Qushchu_Oghlu_Kelamlar_Huseyn_Duzgun.pdf|بندانگشتی|206x206پیکسل|بایرک قوشچواوغلو شعر دیوانی]]تكبرلوگو ترك ائديب، سالوسلوغو سالماغا. حرص و هواني ترك ائتديم، أرنلر دئديگين دوتدوم، اسير نفسيم دگيلم، گلميشم پوربار اولماغا. سولطان شهرينه واريرام، صرافينا يالواريرام، تؤ كموشم خورده فروشلوق، لعل ايلن گؤوهر آلماغا. من بو جمين غلامييام، هر نه دئسه‌لرحاليام، خواجه‌مدن بويروق اولوبدور، گلميشم دفتر آلماغا. كعبه‌ي سيرره واريرام طوافِ يكسر آلماغا. قوشچواوغلويام، بنده‌يم، گليب جمه فرماندايام، كعبه‌ي سيرره واريرام طوافِ يكسر آلماغا. == نباتی دیوانی == == آذربایجان مدنیت اوجاغی == آذربایجان مدنیت اوجاغی 1358 انجی ایلده دکتر صدیقین همتی ایلن تشکیل اولوندو. اونون عضولری یولداش مجله سی نین یازیچی لاری ایدیلر. مدنیت اوجاغین اوستاد میر حبیب ساهر ایدی. مدیر اجرایی سی دکتر صدیق ایدی . کانون فرهنگی آذربایجان نین فعالیتلرین ثمره سی، یولداش مجله سی، انقلاب یولوندا مجله سی و یئنی یول مجله سی نین نشری ایدی. اونلاردان علاوه، 17 نثر، شعر و گرافیک کتابلاری نی نشر اتدی. بو 17 کتابین بعضی سی بازاردان ییغیلدی، یعنی یایینمادی و خمیر اولدی. عمران صلاحی نین پنجره دن داش گلیر کتابینا باخساس، نشر آدی یوخ ولی اونون سون صحیفه سینده یازیب کانون فرهنگی آذربایجان و آذربایجان مدنیت اوجاغی. یئرلر ادعاسی بهروز دولت آبادی نین اثری ایدی که چاپ اولدو و خمیر اولدو.<ref>از یولداش تا ئینی یول, مهندس محمدرضا کریمی، نشریه دیلماج، شماره 33 تاریخ انتشار: 1386/04/10 </ref> بختیار نصرتین قیزیل قان کتابی نشر اولدو و یاییلدی. اوچغون داخما نشر اولدو و یاییلدی صمدبهرنگی منظومه سی نینی یئنی چاپی مرتضی مجدفر، دویوشچولر یوردو، بو کتابا مجوز آلینمادی. و سونرا خمیر اولدی که اونون هیچ نسخه لریندن اشیگه چیخمادی. غلامرضا مجدفرین وجدان سسی آدلی شعر کیتابی، بوکتابا دا مجوز آلینمادی. بونلارین هامیسی یولداش باغلاناندان سونرا نشر اولوندو. [[فایل:Inqilab_yolunda_1.pdf|بندانگشتی|انقلاب یولوندا]] [[فایل:Inqilab_yolunda_2.pdf|بندانگشتی|انقلاب یولوندا]] [[فایل:Inqilab_yolunda_3.pdf|بندانگشتی|انقلاب یولوندا]] [[فایل:Inqilab_yolunda_4.pdf|بندانگشتی|انقلاب یولوندا]] [[فایل:Inqilab_yolunda_5.pdf|بندانگشتی|انقلاب یولوندا]] [[فایل:Inqilab_yolunda_6.pdf|بندانگشتی|انقلاب یولوندا]] == تورک مدنیت اوجاغی و بولتن اوچ آی لیغی == == مولوی و اوغلو سلطان ولدین تورکجه دیوانلاری == دوکتور صدیق [[غریبی تبریزی منتشا اوغلو]]نون یازدیغی «تذکره‌ی مجالس شعرای روم» کیتابینا ایستیناد ائدرک، دئییر کی [[مولانا جلال‌الدین رومی]] نین بؤیوک تۆرکجه دیوانی اوْلموشدور.<ref>محمدزاده صدیق، حسین. س‍ی‍ری در اش‍ع‍ار ت‍رک‍ی م‍ک‍ت‍ب م‍ول‍وی‍ه، تهران، نشر ققنوس، 1369.</ref> تبریزلی غریبی یازیر:««... اعلم المحققین و افضل العارفین، فرید الملة و الدّین مولانا جلاالدین - قدس سرّه- دورور که عجم ولایت‌لرینده «ملای روم» و روم اقلیمینده مولانا خونکار دئمک ایله مشهور و معروفدور.<br/> اولدورور سردفتر اهل کتاب،<br/> سرّ گفتاریندا عاجز دیر فهم.<br/> قرمان ولایتینده و قونیه شهرینده واقع اوْلموشلاردیر و مرقد پر نورلاری همان آندادیر. ملویلر خانقاهی و موالیلر زیارتگاهیدیرو آنلارین رتبه‌ی عالیلری، درجه‌ی تعریفدن اعلی و درجه‌ی والیلری رتبه‌ی توصیفدن معلادور. اما چون حقایق اداسیندا اهل دللر آنلارین نظملر گوهرلری ایله رشته‌ی جانلارینی مگوهر و خاطر عاطرلرینی اولارین اشعار دقایق شعارلری فحواسی ایله معطر و منور قیلیرلار، بومختصر اول طوطی شکرستان حقیقت اسم شریفی ایله ابتدا قیلیندی... و تورکی اشعاریندان بومطلع و حسن مطلع دوازده اما علیهم السلام اوصافین یازدیغی بندلردندیر:<br/> اولار کیم بنده‌ی خاص خدادیر،<br/> محب خاندان مصطفا دیر.<br/> حقیقت کعبه سینین قبله گاهی،<br/> امام و پیشوامیز مرتضادیر. <br/> و بۇ بیت داخی درویشلر پندی اۆچون اول بولبول گلستان ارم نطق جانبخشیدن وارددیر که اهل گفتار اشعارلرینه بۇ بیت ایله رونق وئریب، ترجیع بند قیلمیشلاردیر:<br/> دینمه، کؤزت، باقما، چاپار بوشمه هئچ،<br/> رند جهان اول، یوری دوقونما کئچ».<ref>غریبی تبریزی، دیوان اشعار ترکی و تذکره مجالس شعرای روم، مقدمه و تصحیح دکتر حسین محمدزاده صدیق، تبریز، نشر اختر، 1388، ص 242 - 244.</ref><br/> دوْکتور صدیق ۱۳۶۹ ـنجو ایلده مولوی‌نین الده اوْلان تۆرکجه شعرلرینی بیر یئره ییغیب شرح و ایضاحات ایله «سیری در اشعار ترکی مکتب مولویه» نشر ائتدی.<ref>http://opac.nlai.ir/opac-prod/search/briefListSearch.do?command=FULL_VIEW&id=559349&pageStatus=2&sortKeyValue1=sortkey_title&sortKeyValue2=sortkey_author{{Dead link|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> سوْنرا «برگزیده‌ی متون نظم ترکی» کیتابینا سالدی.<ref>محمدزاده صدیق، حسین. برگزیده م‍ت‍ون ن‍ظم ت‍رک‍ی ای‍ران (از محمود کاشغری تاغریبی‌تبریزی)، تبریز، نشر اختر، 1386.</ref> و اۆچونجو دفعه « اشعار ترکی مولوی و ترکی‌سرایان مکتب شمس و مولوی» آدی ایله یایینلادی.<ref>http://opac.nlai.ir/opac-prod/search/briefListSearch.do?command=FULL_VIEW&id=1121247&pageStatus=2&sortKeyValue1=sortkey_title&sortKeyValue2=sortkey_author{{Dead link|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> او، همین شعرلری ۱۳۹۴ ـنجو ایلده یایینلادیغی [[سلطان ولد]] «فرزندی زیر سایه‌ی پدر» آدلی تالیف ائتدیگی کیتابا ضمیمه قیلدی.<ref>http://opac.nlai.ir/opac-prod/search/briefListSearch.do?command=FULL_VIEW&id=3959285&pageStatus=2&sortKeyValue1=sortkey_title&sortKeyValue2=sortkey_author{{Dead link|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> بو کیتابدا همده مولوی‌نین اوْغلو سلطان ولدین تورکی دیوانی، فارسی ترجمه‌لر ایله چاپ اوْلوبدور. بۇ کیتابا سلطان ولدین ۱۸ غزل و قطعه‌سی ۸۰ بیت [[ابتدا نامه]] و ۱۶۲ بیت [[رباب نامه]] سی یئرلشمیشدیر. مؤلف، ایراندا سلطان ولدین تۆرکجه دیوانینی، یونانی معروف ائدنلری شدّتله تنقید ائدیر.<ref>محمدزاده صدیق، حسین. سلطان ولد فرزندی زیر سایه‌ی پدر، تهران، تکدرخت، 1395، ص 116.</ref> و دئییر:«ایراندا سلطان ولدی تحقیر ائدنلر و اونو کیچیلدنلر، تورکی شعرلرینی «ضعیف!» و گاهدا «یونانی!» آدلاندیرمیشلار. نئجه‌کی «فرهنگ عبارت‌های عربی در شعر فارسی تا جامی»<ref>عادل، رضا. فرهنگ عبارت‌های عربی در شعر فارسی تا جامی، تهران، امیر کبیر، 1375، ص 1886 الی 1905.</ref> کیتابی‌نین مؤلفی سلطان ولدین و آتاسی مولوی‌نین تۆرکجه شعرلرینی «عبارات یونانی!» عونوانی آلتیندا گتیرمیشلر.» == الیازمالار تصحیحینده دوزگون یولو و مِتودو == ادبی- علمی آراشدیرمالاردا حسین دوزگونون الیازمالار تصحیحینده ان اؤنملی متودو، گئنیش اؤن سؤزلر یازماق و اورادا اثر صاحیبلرینین اؤز کئچمیشلرینی یازماقدیر. او بو ایشده ایلک اؤنجه هر شاعیر و عالیم حاقّیندا یازیلان بوتون سندلر و بلگه‌لری توپلاییب عرضه ائدیر، تذکره کیتابلارینی خولاصه اولاراق تکجه مۆعیّن سؤزلرینی نقل ائدیر و سونرا بو سندلردن فایدالانیر. او شاعیر و عالیمین اؤز کئچمیشینی یازیر و موختلیف گؤروشلری نقد ائدیر و اوندان سونرا او شاعیر و یا عالیمین اثرلری‌نین مؤحتواسینی، میثاللار ایله ایضاح ائدیر و سونرا دیل خوصوصییّتلرینی یازیر.<ref>http://opac.nlai.ir/opac-prod/search/briefListSearch.do?command=FULL_VIEW&id=4007549&pageStatus=2&sortKeyValue1=sortkey_title&sortKeyValue2=sortkey_author{{Dead link|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> الیازمالار تصحیحینده ایسه اونون شیوه‌سی بودورکی واریانتلاردا ان دوغرو واریانتی متنه آلیر و ضعیف واریانتلاری اتک یازییا آپاریر. شاه‌نشا روستم‌اوا دئییر: «بو بیلگین عالیم ادبی علملرین هر ساحه‌سینده کی ایشله‌ییب مۆوَفّق اولوب و اؤزونه مخصوص مکتب ایجاد ائدیبدیر.»<ref>وظیفه، صدیار. جشن‌نامه‌ی دکتر صدیق، تهران، تکدرخت، 1388، ص 380.</ref> اونون یازیدیغی اؤن سؤزلردن نومونه اولاراق: دیوان اشعار ترکی ملا محمد فضولی، دیوان اشعار ترکی سید عمادالدین نسیمی، کلیات اشعار ترکی میرزا علی اکبر صابر (هوپ هوپ نامه)، دیوان اشعار ترکی عاجز گرمه‌رودی، دیوان لغات الترک، سنگلاخ، خلاصه‌ی عباسی و ... آد آپارماق اولار. == سیاسی گؤروشلر == دوْکتور صدیق سیاسی بیر شخصیت دئییلدیر، لاکین بیر عالیم، ادیب و شاعیر کیمی سیاسی گؤروشلری ده واردیر کی بونلاری بیر چوْخ یئرده اثرلریندن اَله گتیرمک اوْلار. اوْندان علاوه بعضی مۆصاحیبه‌لر و مقاله‌لرینده ده آچیق آیدین سیاسی گؤروشلرینی دیله گتیریب. مثلاً ۱۳۷۸-جی ایلده تبریزده '''شمس تبریز''' درگیسی ایله مۆصاحیبه‌ده دئییر:<ref>هفته نامه شمس تبریز، سال دوم، شماره‌ی 38، تیرماه 1378، تبریز، مصاحبه‌کننده: علی حامد ایمان.</ref>«... [[شوونیست]]لر و [[پان ایرانیست]]لر صهیونیسمین بلافصل ولدی‌دیرلر و فراماسونر لوْژلاریندا عۆضو ایدیلر. یئنی فراماسونر لوْژلاری‌نین اساسی (Oriant New Grand) صهیونیستلر طرفیندن قوْیولموشدور. اوْنلار ایسلام مدنیّتی‌نی ضعیف‌لتمک و مۆسلمانلارا تفوّۆق تاپماق اۆچون بو لوْژلاری ایجاد ائتمیشلر.<ref>محمدزاده صدیق، ائلدار. مصاحبه‌های علمی پدرم، تهران، 1381، ص 95.</ref> تۆرک - ایسلام مدنیّتی قارشیسیندا اعتیناسیزلیق و غئیرت‌سیزلیک، فراماسونرلر و پان ایرانیستلرین مرموز فعالیت‌لری‌نین نتیجه‌سیدیر. تۆرک دیلی و ادبیاتی ایله هر جوره دۆشمن‌لیک، هر دلیل ایله اوْلور- اوْلسون، ایراندا یئنی ملکم خانلارا خدمت معناسیندادیر.»<ref>محمدزاده صدیق، ائلدار. مصاحبه‌های علمی پدرم، تهران، 1381، ص 44.</ref><br/> دوْکتور صدیق «پان تۆرکیسم» باره‌سینده دئییر:«پان تورکیسم بیر اؤلموش و موْضمحلّ اوْلموش فیکری جریاندیر. بئله بیر آددا حیزب و یا تشکیلات تاپیلماز. بو اؤلموش فیکرین مرزلری و حدودلاری و اؤزللیک‌لرینی‌ده مۆدّعیلر و بیزیم دۆشمنلریمیز، اصلاً تعیین ائده بیلمیرلر، بلکه آذربایجاندا هر جوره مدنی حرکتی بئله بیر موهوم جریانا نیسبت وئریرلر. حالبوکی بو جریاندان مۆشخّص تعریفلری ده یوْخدور. آمّا دیللرده لقلقه ائدیرلر و سیاسی‌لر ایچینده بیر ایتّیهام منبعی کیمی ایشه آپاریرلار. آمّا پان ایرانیسم بیر مۆشخّص حیزب آدیدیر، اوْنون ایسلام علیهینه دهشتلی برنامه‌لری واردیر و آذربایجاندا هر جوره مدنی و ایقتیصادی حرکتلرین قاباغین آلیرلار و موذیانه تحلیل‌لر ایله مسئوللاریمیزی موهوم «پان تۆرکیسم» غول-بیابانی‌سیندان قوْرخودورلار.» <ref>محمدزاده صدیق، ائلدار. مصاحبه‌های علمی پدرم، تهران، 1381، ص 49.</ref><br/> دوْکتور صدیق [[قاراباغ]] مسأله‌سی حاقّیندا دئییب: «قاراباغ مسأله‌سی یالنیز بیر خالقین مسأله‌سی یوْخ، بلکه بۆتون ایسلام دۆنیاسی‌نین مسأله‌سی‌دیر و بۆتون ایسلامی اؤلکه‌لر گَرک بو مسأله‌یه حسّاسلیق گؤسترسینلر. تاریخ بوْیونجا [[ارمنیستان]] آدلی بیر دؤولت اوْلمامیشدیر. ارمنستان آدلانان اؤلکه کئچمیشده ایرانین و مۆسلمانلارین آیریلماز حیصّه‌لری ایدی و بۇنا گؤره‌ده قوزئی‌ده‌کی مۆسلمانلار اوْرایا «شۇمال غربی آذربایجان» آدی وئرمیشلر.»<ref>نشریه دانشجویی «دوزگون خبر»، دانشگاه تربیت مدرس،تهران، 1380، مصاحبه کننده: آقای سیدین زاده.</ref><br/> دوْکتور صدیق بۆتون مۆصاحیبه‌لرینده [[ایران ایسلام اینقیلابی|ایسلامی اینقیلابی]]نی تحسین ائتمیش و دینی حۆکومت‌دن دیفاع ائله‌میش و تامام خالقی دینی حۆکومته طرف ائتمیشدیر.او [[ندای آذرآبادگان]] ایله مۆصاحیبه‌ده دئییر: «آذربایجان خالقی ایندی قرنلر اینتیظاردان سوْنرا [[ایسلام]] احکامینا دایانان بیر حؤکومت قۇرموشلار و بۇ حؤکومتین قۇجاغیندا اؤزلری‌نین آرزولارینا چاتاجاقلار.»<ref>هفته‌نامه‌ی ندای آذرآبادگان، دوره سوم، سال 48، شماره 18، خرداد 1378، مصاحبه کننده: ابوالفضل وصالی.</ref> [[File:Insignia of Dr. Hossein Mohammadzadeh Sedigh.jpg|thumb|یوکسک خیدمت نیشانی ۱۳۹۶-جی ایل شهریور آیی‌نین ۱۷-جی گونو تبریزده کوتله‌وی بیر قورولوش اولان «کانون وکلاء دادگستری»<ref>http://eazarbar.org/news/tabid/251/vw/1/itemid/2468/</ref> طرفیندن، دوکتور صدیق اۆچون «مدنیت و ادبیّات ساحه‌سینده بیر عؤمۆر دَیرلی خیدمتلرینه حؤرمت اولاراق» <ref>{{Cite web |title=archive copy |url=http://duzgun.ir/%D8%AF%D8%A7%D9%86%D9%84%D9%88%D8%AF%D9%87%D8%A7/992-%D8%A7%D8%B9%D8%B7%D8%A7%DB%8C-%D9%86%D8%B4%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B9%D8%A7%D9%84%DB%8C-%D8%AE%D8%AF%D9%85%D8%AA-%D8%A8%D9%87-%D8%AF%DA%A9%D8%AA%D8%B1-%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF%D8%B2%D8%A7%D8%AF-%D8%B5%D8%AF%DB%8C%D9%82 |accessdate=2018-03-16 |archivedate=2018-03-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180318210944/http://duzgun.ir/%D8%AF%D8%A7%D9%86%D9%84%D9%88%D8%AF%D9%87%D8%A7/992-%D8%A7%D8%B9%D8%B7%D8%A7%DB%8C-%D9%86%D8%B4%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B9%D8%A7%D9%84%DB%8C-%D8%AE%D8%AF%D9%85%D8%AA-%D8%A8%D9%87-%D8%AF%DA%A9%D8%AA%D8%B1-%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF%D8%B2%D8%A7%D8%AF-%D8%B5%D8%AF%DB%8C%D9%82 }}</ref> ]] == حسین دوزگون حاقّیندا یازیلانلار == قلم اهلی، عالیملر و شاعیرلر حسین محمدزاده صدیق حاقّیندا ایراندا و خارجده کیتابلار، مقاله‌لر و شعرلر یازمیشلار. او جومله‌دن آشاغیداکی کیتابلاری آد آپارماق اولار:<br/> {{Div col|cols=3}} # سؤز سوراغیندا.<ref>ایمانی، بهروز. سؤز سواغیندا؛ چاپ اول؛ تهران: مؤلف، 1379؛ تک جلدی؛ 102 ص.: عکس؛ رقعی.</ref> # لوحه‌دن لوحه‌یه.<ref>ایمانی، بهروز. لوحه‌دن لوحه‌یه، تهران، تکدرخت، 1389.</ref> # ائل قایغی‌سی.<ref>چهره‌گشا؛ امیر. ائل قایغی‌سی؛ چاپ اول؛ تهران: مؤلف، 1383؛ تک جلدی؛ 105 ص.؛ رقعی.</ref> # فرجام طرح بنیاد آذربایجان شناسی.<ref>حیدری، لیلا؛ فرجام طرح بنیاد آذربایجان‌شناسی؛ چاپ اول؛ تهران: مؤلف، 1381؛ تک جلدی؛ 87 ص.: نمونه، عکس؛ رقعی.</ref> # کوه در کوله‌پشتی.<ref>حیدری، یعقوب. کوه در کوله‌پشتی؛ چاپ اول؛ تهران: تکدرخت، 1387؛ تک جلدی؛ 47 ص.: عکس؛ رقعی.</ref> # بیر عمان بیر دنیز.<ref>داوریار، محمد. بیر عمان بیر دنیز، تهران، تکدرخت، 1388.</ref> # تکریم استاد.<ref>داوریار، محمد. تکریم استاد، تهران، فرهنگسرای مهر، 1388.</ref> # زندگی و بعضی از آثار دکتر محمدزاده صدیق.<ref>دمیر، آیدین. زندگی و بعضی از آثار دکتر محمدزاده صدیق؛ استاد راهنما: دوچنت دکتر بیلگه‌خان آ. گؤک داغ؛ 2002؛ مقطع کارشناسی رشته‌ی زبان و ادبیات ترکی دانشکده‌ی ادبیات دانشگاه قرق قلعه (ترکیه)؛ 229ص.: کتابنامه.</ref> # لب‌های یخ بسته.<ref>رضیان، خاطره. لب‌های یخ‌بسته؛ چاپ اول؛ تهران: ائلشن، 1382؛ تک جلدی؛ 115 ص.؛ رقعی.</ref> # چند گفتار پیرامون پنج نمایشنامه‌ی میرزا آقا تبریزی.<ref>سالک، حمید. چند گفتار پیرامون پنج نمایشنامه‌ی میرزا آقا تبریزی؛ چاپ اول؛ تبریز: نوبل، 2537 (1357)؛ تک جلدی؛ 74 ص.؛ رقعی.</ref> # روزها با استاد.<ref>شکرخدایی، سید احسان (گردآورنده.) روزها با استاد؛ چاپ اول؛ تبریز، 1387؛ تک جلدی؛ 112 ص.؛ جیبی.</ref> # دیوان رها.<ref>شکرخدایی، سید احسان. دیوان رها؛ چاپ اول؛ تهران: تکدرخت، 1387؛ تک جلدی؛ 161 ص.؛ رقعی.</ref> # نجوای سکوت.<ref>شکرخدایی، سید احسان. نجوای سکوت؛ چاپ اول؛ تهران: دانشگاهیان، 1384؛ تک جلدی؛ 11 ص.؛ رقعی.</ref> # سفر از کثرت به وحدت.<ref>شکرخدایی، سید احسان. سفر از کثرت به وحدت؛ چاپ اول؛ تهران: تکدرخت، 1393؛ تک جلدی؛ رقعی.</ref> # نقدشناسی و مقالات نقد دکتر صدیق.<ref>شکرخدایی، سید احسان. نقدشناسی و مقالات نقد (مجموعه 36 نقد از دکتر صدیق)؛ چاپ اول؛ تهران: تکدرخت، 1392؛ تک جلدی؛ رقعی.</ref> # بالهای گسترده.<ref>شکرخدایی، سید احسان. بالهای گسترده (مجموعه مقدمه‌های دکتر صدیق بر آثار معاصرین)؛ چاپ اول؛ تهران: تکدرخت، 1395؛ تک جلدی؛ رقعی.</ref> # بیست خطابه‌ی ادبی.<ref>شکرخدایی، سید احسان. بیست خطابه ادبی از دکتر صدیق؛ چاپ اول؛ تهران: تکدرخت، 1393؛ تک جلدی؛ رقعی</ref> # تصحیح متون کهن در کارنامه‌ی علمی دکتر ح. م. صدیق.<ref>شکرخدایی، سید احسان. تصحیح متون کهن در کارنامه‌ی ادبی دکتر ح. م. صدیق؛ چاپ اول؛ تهران: تکدرخت، 1394؛ تک جلدی؛ رقعی</ref> # صفی الدین اردبیلی‌نین قارا مجموعه‌سی و حسین محمدزاده صدیق.<ref>غریبلی، دکتر اسلام. صفی‌الدین اردبیلی‌نین قارامجموعه‌سی و حسین محمدزاده صدیق؛ چاپ اول؛ باکو: نشر جاویدان،2004؛ تک جلدی؛ 139ص.؛ رقعی.</ref> # کتابشناسی آثار دکتر ح. م. صدیق.<ref>غلامنژاد بازکیایی، معصومه. کتابشناسی آثار استاد دکتر حسین محمدزاده صدیق، تهران، تکدرخت، 1388.</ref> # ائلیمیزین آجیان یاراسی.<ref>کریمی، محمدرضا. ائلیمیزین آجیان یاراسی (شرح زندگی و آثار دکتر حسین محمدزاده صدیق)؛ چاپ اول، تهران، 1380؛ تک جلدی؛ 88 ص.: عکس؛ رقعی.</ref> # مصاحبه‌های علمی پدرم.<ref>محمدزاده صدیق، ائلدار. مصاحبه‌های علمی پدرم؛ به کوشش ائلدار محمدزاده صدیق؛ چاپ اول؛ تهران: مؤلف، 1381؛ تک جلدی؛ 136 ص.: عکس؛ رقعی.</ref> # قارا مجموعه از منظر واژه‌شناسی.<ref>نائبی، محمدصادق. قارامجموعه از منظر واژه‌شناسی؛ چاپ اول؛ تهران: مؤلف، 1380؛ تک جلدی؛ 71 ص.؛ رقعی.</ref> # دکتر صدیق و هویت آذربایجان.<ref>نیایش، امید. دکتر صدیق و هویت آذربایجان؛ چاپ اول؛ تهران: زوفا، 1381؛ تک جلدی؛ 95 ص.؛ رقعی.</ref> # جشن‌نامه‌ی دکتر صدیق.<ref>وظیفه، صدیار (ائل اوغلو). جشن‌نامه‌ی دکتر صدیق، تهران، تکدرخت، 1388.</ref> # بیر بؤلوک دورنا.<ref>وظیفه، صدیار. بیر بؤلوک دورنا؛ چاپ اوّل؛ تهران: زوفا، 1381؛ تک جلدی؛ 75 ص.؛ رقعی.</ref> # گوللر آچاجاق.<ref>همراز، رضا. گوللر آچاجاق؛ چاپ اول؛ تبریز، 1380؛ تک جلدی؛ 126 ص.؛ رقعی.</ref> # صائب تبریزی در کارنامه‌ی علمی دکتر صدیق.<ref>امیری، ژاله. صائب تبریزی در کارنامه ادبی دکتر ح. م. صدیق، تهران، تکدرخت، 1391.</ref> # قدم به قدم با استاد.<ref>{{Cite web |title=archive copy |url=http://opac.nlai.ir/opac-prod/search/briefListSearch.do?command=FULL_VIEW&id=2060968&pageStatus=2&sortKeyValue1=sortkey_title&sortKeyValue2=sortkey_author |accessdate=2016-12-17 |archivedate=2020-09-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200925153223/http://opac.nlai.ir/opac-prod/search/briefListSearch.do?command=FULL_VIEW&id=2060968&pageStatus=2&sortKeyValue1=sortkey_title&sortKeyValue2=sortkey_author }}</ref> {{Div col end}} ایران شوونیستلری اونو «حیاسیز تورکچو و پان تورکیست» دئیه اونون باره‌سینده یازیلار یازمیشلار. [[:fa:حسین محمدزاده صدیق|کیهان روزنامه‌سی]] ۱۹۹۴ ـنجو ایلده بیر نئچه شماره‌ده اینقیلاب عرفه‌سینده‌کی اونون فعالیتلرینی تخطئه ائتمگه باشلادی.<ref>http://kayhan.ir/fa/news/41459{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> آمئریکالی [[:fa:حسین محمدزاده صدیق|دیوید نیسمن David Nissman]] حسین دوزگونون اینقیلاب عرفه‌سینده آمریکا منافعی علیهینه اوْلدوغو اۆچون اونو هده‌له‌ییب و اتحاد شوروی‌یه باغلی اولماسی ادعاسیندا اوْلموشدور. محمدرضا کریمی همین ایدعانین جوابیندا '''ائلیمیزین آجیان یاراسی''' آدی آلتیندا کیتاب یازیب نشر ائتدی. == تألیفلری == {{Div col|cols=3}} * آذربایجانین شهید عالیملری * آشنایی با رسالات موسیقی * ائل نیسگیلی (شعر توپلوسو) * اردبیل لوحه لری (شعر توپلوسو) * اوچغون داخما * بال‌های گسترده (مجموعه مقدمه‌های دکتر صدیق بر آثار معاصرین).<ref>{{وب قایناقلاماسی |یازار = |باغلانتی= http://opac.nlai.ir/opac-prod/search/briefListSearch.do?command=FULL_VIEW&id=4129419&pageStatus=1&sortKeyValue1=sortkey_title&sortKeyValue2=sortkey_author|باشلیق= بال های گسترده|دیل= فارسجا| یاییملاییجی = ایران ایسلام جۇمهوریّتینین اسناد ایله میلّی کیتابخانا قۇرومو|تاریخ = |یوخلاما تاریخی= |آرشیو باغلانتی‌سی= |آرشیولنمه تاریخی=}}</ref> * بیست خطابه‌ی ادبی (مجموعه سخنرانی‌های علمی).<ref>{{وب قایناقلاماسی |یازار = |باغلانتی= http://opac.nlai.ir/opac-prod/search/briefListSearch.do?command=FULL_VIEW&id=3274243&pageStatus=1&sortKeyValue1=sortkey_title&sortKeyValue2=sortkey_author|باشلیق= بیست خطابه‌ی ادبی|دیل= فارسجا| یاییملاییجی = ایران ایسلام جۇمهوریّتینین اسناد ایله میلّی کیتابخانا قۇرومو|تاریخ = |یوخلاما تاریخی= |آرشیو باغلانتی‌سی= |آرشیولنمه تاریخی=}}</ref> * تورکمن ساچاغی (سفرنامه‌ی ترکمن صحرا).<ref>{{وب قایناقلاماسی |یازار = |باغلانتی= http://opac.nlai.ir/opac-prod/search/briefListSearch.do?command=FULL_VIEW&id=3953151&pageStatus=1&sortKeyValue1=sortkey_title&sortKeyValue2=sortkey_author|باشلیق= تورکمن ساچاغی (سفرنامه‌ی ترکمن صحرا)|دیل= فارسجا| یاییملاییجی = ایران ایسلام جۇمهوریّتینین اسناد ایله میلّی کیتابخانا قۇرومو|تاریخ = |یوخلاما تاریخی= |آرشیو باغلانتی‌سی= |آرشیولنمه تاریخی=}}</ref> * چیل مایدان * حلب لوحه‌لری (شعر توپلوسو) * خزه‌للر (شعر توپلوسو) * دنیای قصه‌ی بچه‌ها * دیدی از نوآوری‌های حبیب ساهر * زنگان لوحه‌لری (شعر توپلوسو) * سایالار * [[سلطان ولد]] فرزندی زیر سایه‌ی پدر؟<ref>{{وب قایناقلاماسی |یازار = |باغلانتی= http://opac.nlai.ir/opac-prod/search/briefListSearch.do?command=FULL_VIEW&id=3959285&pageStatus=1&sortKeyValue1=sortkey_title&sortKeyValue2=sortkey_author|باشلیق= سلطان ولد فرزندی زیر سایه‌ی پدر؟|دیل= فارسجا| یاییملاییجی = ایران ایسلام جۇمهوریّتینین اسناد ایله میلّی کیتابخانا قۇرومو|تاریخ = |یوخلاما تاریخی= |آرشیو باغلانتی‌سی= |آرشیولنمه تاریخی=}}</ref> * سه سنگیاد باستانی * سیری در اشعار ترکی مکتب مولویه * شرح غزلهای صائب تبریزی * صمد بهرنگی منظومه‌سی * عاشیقلار * قاشقایی لوحه‌لری (شعر توپلوسو) * قصه‌های کچل * کیچیک شعرلر * گزیده متون نظم ترکی * متون ادبی هنر * مجموعه - ۱ * مشروطیت دؤنمینده فعالیت گؤسترن نسیم شمال * مقارنه‌ی دو ترجمه از رمان «تبریز مه آلود».<ref>{{وب قایناقلاماسی |یازار = |باغلانتی= http://opac.nlai.ir/opac-prod/search/briefListSearch.do?command=FULL_VIEW&id=3939173&pageStatus=1&sortKeyValue1=sortkey_title&sortKeyValue2=sortkey_author|باشلیق= مقارنه‌ی دو ترجمه از رمان «تبریز مه آلود»|دیل= فارسجا| یاییملاییجی = ایران ایسلام جۇمهوریّتینین اسناد ایله میلّی کیتابخانا قۇرومو|تاریخ = |یوخلاما تاریخی= |آرشیو باغلانتی‌سی= |آرشیولنمه تاریخی=}}</ref> * ملا عبدالله زنوزی و زنوزیه مکتبی * ملاپناه واقف، شاعر زیبایی و حقیقت * نقدشناسی و مقالات نقد.<ref>{{وب قایناقلاماسی |یازار = |باغلانتی= http://opac.nlai.ir/opac-prod/search/briefListSearch.do?command=FULL_VIEW&id=3104230&pageStatus=1&sortKeyValue1=sortkey_title&sortKeyValue2=sortkey_author|باشلیق= نقدشناسی و مقالات نقد|دیل= فارسجا| یاییملاییجی = ایران ایسلام جۇمهوریّتینین اسناد ایله میلّی کیتابخانا قۇرومو|تاریخ = |یوخلاما تاریخی= |آرشیو باغلانتی‌سی= |آرشیولنمه تاریخی=}}</ref> * نوایی - نوایی (گزارش سه سفر به خراسان).<ref>{{وب قایناقلاماسی |یازار = |باغلانتی= http://opac.nlai.ir/opac-prod/search/briefListSearch.do?command=FULL_VIEW&id=3957094&pageStatus=1&sortKeyValue1=sortkey_title&sortKeyValue2=sortkey_author|باشلیق= نوایی (گزارش سه سفر به خراسان)|دیل= فارسجا| یاییملاییجی = ایران ایسلام جۇمهوریّتینین اسناد ایله میلّی کیتابخانا قۇرومو|تاریخ = |یوخلاما تاریخی= |آرشیو باغلانتی‌سی= |آرشیولنمه تاریخی=}}</ref> * ورزقان (شعر مجموعه‌سی) * یادمانهای ترکی باستان * یورد غزللری {{Div col end}} == تصحیحلر و تدوینلر == {{Div col|cols=3}} * دیوان و تذکره‌ی شعرای روم * آثار ترکی [[سید یحیی مضطر زنوزی]] * آل محمد (ص) تاریخینده تشریح و محاکمه * امثال لقمان * برگزیده غزلیات شمس تبریزی * خلاصه قانون کار * ديوان ترکي بايرک قوشچو اوغلو * دیوان اشعار ترکی [[ابوالقاسم نباتی|سید ابوالقاسم نباتی]] * دیوان اشعار ترکی [[سید عظیم شیروانی]] * دیوان اشعار ترکی [[عمادالدین نسیمی|سید عمادالدین نسیمی]] * دیوان اشعار ترکی [[فضولی|ملا محمد فضولی]] * دیوان اشعار فارسی [[ابوالقاسم نباتی|سید ابوالقاسم نباتی]] * دیوان اشعار فارسی [[فضولی|ملا محمد فضولی]] * دیوان غریبی تبریزی و تذکره شعرای روم * سه رساله‌ی فارسی (به انضمام رساله‌ی 40 حدیث) [[فضولی|حکیم محمد فضولی]] * [[قارا مجموعه]] [[شیخ صفی‌الدین اردبیلی]] * متن کامل غزلیات فارسی و ترکی [[فضولی|حکیم ملا محمد فضولی]] * محاکمة اللغتین * مخزن الاسرار نظامی با ترجمه‌ی منظوم ترکی ابوالفضل حسینی (حسرت) * مقالات محمد علی تربیت * منتخب الخاقانی فی کشف حقایق عرفانی (بیرینجی بؤلوم) * نصاب اعتماد * نمایشنامه حاج مرشد کیمیاگر * نمایشنامه حکایت موسیو ژوردان * نمایشنامه خرس قولدورباسان * نمایشنامه‌های میرزا آقا تبریزی * پنج نمایشنامه میرزا آقا تبریزی * چهار تیاتر و رساله اخلاقیه * گلشن راز شبستری به روایت شیخ الوان ولی * یوسف و زلیخای ابو القاسم فردوسی * فرهنگ 3 جلدی ترکی به فارسی سنگلاخ اثر [[میرزا مهدی خان استرآبادی]] (منشی الممالک نادرشاه افشار).<ref>{{Cite web |title=archive copy |url=http://opac.nlai.ir/opac-prod/search/briefListSearch.do?command=FULL_VIEW&id=3384927&pageStatus=1&sortKeyValue1=sortkey_title&sortKeyValue2=sortkey_author |accessdate=2016-11-05 |archivedate=2016-11-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161105225229/http://opac.nlai.ir/opac-prod/search/briefListSearch.do?command=FULL_VIEW&id=3384927&pageStatus=1&sortKeyValue1=sortkey_title&sortKeyValue2=sortkey_author }}</ref> * تذییل (فرهنگ لغات فارسی آثار نوایی) اثر [[میرزا مهدی خان استرآبادی]] (منشی الممالک نادرشاه افشار)<ref>{{Cite web |title=archive copy |url=http://opac.nlai.ir/opac-prod/search/briefListSearch.do?command=FULL_VIEW&id=4437216&pageStatus=1&sortKeyValue1=sortkey_title&sortKeyValue2=sortkey_author |accessdate=2016-11-05 |archivedate=2016-11-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161105224408/http://opac.nlai.ir/opac-prod/search/briefListSearch.do?command=FULL_VIEW&id=4437216&pageStatus=1&sortKeyValue1=sortkey_title&sortKeyValue2=sortkey_author }}</ref> * میزان الاوزان اثر [[امیر علیشیر نوایی]].<ref>{{Cite web |title=archive copy |url=http://opac.nlai.ir/opac-prod/search/briefListSearch.do?command=FULL_VIEW&id=3415026&pageStatus=1&sortKeyValue1=sortkey_title&sortKeyValue2=sortkey_author |accessdate=2016-11-05 |archivedate=2016-11-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161105223654/http://opac.nlai.ir/opac-prod/search/briefListSearch.do?command=FULL_VIEW&id=3415026&pageStatus=1&sortKeyValue1=sortkey_title&sortKeyValue2=sortkey_author }}</ref> * دیوان اشعار ترکی [[صراف تبریزی]] .<ref>{{Cite web |title=archive copy |url=http://opac.nlai.ir/opac-prod/search/briefListSearch.do?command=FULL_VIEW&id=1954559&pageStatus=1&sortKeyValue1=sortkey_title&sortKeyValue2=sortkey_author |accessdate=2016-11-05 |archivedate=2016-11-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161105225112/http://opac.nlai.ir/opac-prod/search/briefListSearch.do?command=FULL_VIEW&id=1954559&pageStatus=1&sortKeyValue1=sortkey_title&sortKeyValue2=sortkey_author }}</ref> * دیوان اشعار ترکی [[حکیم هیدجی|ملا محمد علی هیدجی]].<ref>{{Cite web |title=archive copy |url=http://opac.nlai.ir/opac-prod/search/briefListSearch.do?command=FULL_VIEW&id=1517225&pageStatus=1&sortKeyValue1=sortkey_title&sortKeyValue2=sortkey_author |accessdate=2016-11-05 |archivedate=2016-11-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161105224023/http://opac.nlai.ir/opac-prod/search/briefListSearch.do?command=FULL_VIEW&id=1517225&pageStatus=1&sortKeyValue1=sortkey_title&sortKeyValue2=sortkey_author }}</ref> * دیوان اشعار ترکی خلیفه عاجز گرمه‌رودی.<ref>{{Cite web |title=archive copy |url=http://opac.nlai.ir/opac-prod/search/briefListSearch.do?command=FULL_VIEW&id=2064455&pageStatus=1&sortKeyValue1=sortkey_title&sortKeyValue2=sortkey_author |accessdate=2016-11-05 |archivedate=2016-11-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161106060824/http://opac.nlai.ir/opac-prod/search/briefListSearch.do?command=FULL_VIEW&id=2064455&pageStatus=1&sortKeyValue1=sortkey_title&sortKeyValue2=sortkey_author }}</ref> * دیوان اشعار ترکی [[عبدالله حبیبی]] .<ref>{{Cite web |title=archive copy |url=http://opac.nlai.ir/opac-prod/search/briefListSearch.do?command=FULL_VIEW&id=2181720&pageStatus=1&sortKeyValue1=sortkey_title&sortKeyValue2=sortkey_author |accessdate=2016-11-05 |archivedate=2016-11-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161105223508/http://opac.nlai.ir/opac-prod/search/briefListSearch.do?command=FULL_VIEW&id=2181720&pageStatus=1&sortKeyValue1=sortkey_title&sortKeyValue2=sortkey_author }}</ref> * دیوان اشعار ترکی [[مرتضی‌قلی ظفر اردبیلی]] .<ref>{{Cite web |title=archive copy |url=http://opac.nlai.ir/opac-prod/search/briefListSearch.do?command=FULL_VIEW&id=1562607&pageStatus=1&sortKeyValue1=sortkey_title&sortKeyValue2=sortkey_author |accessdate=2016-11-05 |archivedate=2016-11-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161105225040/http://opac.nlai.ir/opac-prod/search/briefListSearch.do?command=FULL_VIEW&id=1562607&pageStatus=1&sortKeyValue1=sortkey_title&sortKeyValue2=sortkey_author }}</ref> * دیوان اشعار ترکی [[میرزا علی اکبر صابیر]] (هوپ هوپ).<ref>{{Cite web |title=archive copy |url=http://opac.nlai.ir/opac-prod/search/briefListSearch.do?command=FULL_VIEW&id=3425474&pageStatus=1&sortKeyValue1=sortkey_title&sortKeyValue2=sortkey_author |accessdate=2016-11-05 |archivedate=2016-11-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161105225226/http://opac.nlai.ir/opac-prod/search/briefListSearch.do?command=FULL_VIEW&id=3425474&pageStatus=1&sortKeyValue1=sortkey_title&sortKeyValue2=sortkey_author }}</ref> * دیوان اشعار ترکی میرزا حسین آذری زنوزی.<ref>{{Cite web |title=archive copy |url=http://opac.nlai.ir/opac-prod/search/briefListSearch.do?command=FULL_VIEW&id=2066751&pageStatus=1&sortKeyValue1=sortkey_title&sortKeyValue2=sortkey_author |accessdate=2016-11-05 |archivedate=2016-11-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161106061425/http://opac.nlai.ir/opac-prod/search/briefListSearch.do?command=FULL_VIEW&id=2066751&pageStatus=1&sortKeyValue1=sortkey_title&sortKeyValue2=sortkey_author }}</ref> * دیوان اشعار فارسی مجتهدی عشقی.<ref>{{Cite web |title=archive copy |url=http://opac.nlai.ir/opac-prod/search/briefListSearch.do?command=FULL_VIEW&id=1517184&pageStatus=1&sortKeyValue1=sortkey_title&sortKeyValue2=sortkey_author |accessdate=2016-11-05 |archivedate=2016-11-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161105224239/http://opac.nlai.ir/opac-prod/search/briefListSearch.do?command=FULL_VIEW&id=1517184&pageStatus=1&sortKeyValue1=sortkey_title&sortKeyValue2=sortkey_author }}</ref> * دیوان اشعار عربی [[فضولی|ملا محمد فضولی]] (با ترجمه‌ی منظوم ترکی).<ref>{{Cite web |title=archive copy |url=http://opac.nlai.ir/opac-prod/search/briefListSearch.do?command=FULL_VIEW&id=2730468&pageStatus=1&sortKeyValue1=sortkey_title&sortKeyValue2=sortkey_author |accessdate=2016-11-05 |archivedate=2016-11-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161105225037/http://opac.nlai.ir/opac-prod/search/briefListSearch.do?command=FULL_VIEW&id=2730468&pageStatus=1&sortKeyValue1=sortkey_title&sortKeyValue2=sortkey_author }}</ref> <br/> [[File:Sənglax.jpg|thumb| میرزا مهدیخان استرآبادی‌نین تۆرکجه-فارسجا گئنیش سؤزلویودور]] ديوان بايرک قوشچو اوغلو{{Div col end}} == ترجومه‌لر == {{Div col|cols=3}} * آتا! ای ظلم گؤرموش مکتبین بایراقداری * [[دیوان لغات الترک]] (DİVAN-ü LUĞAT-it TÜRK) * «شرح و ترجمه ترکی قصیده بُرده» اثر شرف الدین بوصیری * آثاری از شعرای آذربایجان * آرزی و قمبر(سراینده: حبیب ساهر، ترجمه منظوم: حسین دوزگون) * ابو العلاء معرّی‌نین «فخریّه» قصیده‌سی‌نین تۆرکجه ترجمه‌سی * اسلام احکامی * افضل الدین خاقانی شروانی * الله تانیما (خداشناسی) * انقلاب بورژوازی در انگلستان * اۆچونجو امام، حضرت حسین (ع) * ایچگی و ایچگی ایچمک حاقّیندا قیرخ حدیث * ایلاهی عدالت (عدالت الاهی) * بیرینجی امام، حضرت علی (ع) * ترجمه‌ی منظوم ترکی چند شعر امام خمینی (ره توحیده چاغری (دعوت به توحید) * حضرت جعفر صادق (ع) دن قیرخ حدیث (چهل حدیث از حضرت صادق) * حضرت حسن عسکری (ع) دن قیرخ حدیث (چهل حدیث از امام حسن عسکری) * حضرت علی النقی (ع) دن قیرخ حدیث (چهل حدیث از حضرت علی النقی) * حضرت فاطمه زهرا (س) دن قیرخ حدیث (چهل حدیث از حضرت فاطمه) * حضرت محمد تقی (ع) دن قیرخ حدیث (چهل حدیث از امام محمد تقی) * حضرت مهدی (ع) دن قیرخ حدیث (چهل حدیث از حضرت مهدی) * حضرت موسی کاظم (ع) دن قیرخ حدیث (چهل حدیث از امام موسی کاظم) * حضرت پیغمبردن قیرخ حدیث (چهل حدیث از پیغمبر) * در شناخت هنر و زیبایی * درام عماد الدین نسیمی (نمایشنامه) * دو گفتار ادبی پیرامون زندگی و خلاقیت قوسی تبریزی و میرزا شفیع واضح * دیوان لغات الترک شیخ محمود کاشغری * زندگی و اندیشه نظامی گنجوی * شهره عالم (برگردان منظوم ترکی غزلیات فارسی فضولی توسط حسین دوزگون) * قیسا سؤزلر * مسایل ادبیات دیرین ایران * مسایل ادبیات نوین ایران * مطلع الاعتقاد فی معرفت المبدأ و المعاد * معاد تانیما (معاد شناسی) * مقالات فلسفی * نظامی شاعر بزرگ آذربایجان * وطن یادداشتلاری * پیرامون پیدایش انسان * پیغمبر تانیما (پیغمبرشناسی) * گفتارهایی پیرامون مسایل زبانشناسی ایران * مقاله‌لر و نقدلر * «موغان»ین شعرلرینین نقدی * آشنایی با رسالات عربی موسیقایی * آواشناسی سه سنگیاد ترکی باستان - ۱ * آواشناسی سه سنگیاد ترکی باستان - ۲ * آواشناسی سه سنگیاد ترکی باستان - ۳ * ابوالقاسم فردوسی، مظلوم دو دربار * ادبیات عاشیق‌ها * ادبیات عامیانه‌ی مردم ترکمن صحرا * ادبیات کودک و ایرج میرزا * استقبالیه‌های فارسی محمدحسین شهریار تبریزی * اسکندرنامه نظامی گنجوی * افسانه‌های محلی آذربایجانی * بختیار وهابزاده، انسان طالعینی دوشونن شاعیر * بختیارنامه ناغیلی نین اصلی اویغورجادیر * برگردان منظوم ترکی از غزلیات فارسی محمد فضولی * به مناسبت انتشار «گزیده‌ی دیوان‌های ترکی امیر علیشیر نوایی» * بولبول حکایه‌سی * تأملی درباره‌ی زبان‌ها و موقعیت زبان ترکی * تاریخ زاد و مرگ شیخ محمود شبستری * تازی سرایان آذربایجان * تبریز زادگاه صائب * تبریزلی رضا صرافین یاشاییشی و شخصیتی- ۱ * تبریزلی رضا صرافین یاشاییشی و شخصیتی- ۲ * تحلیل محتوای نمایش‌نامه‌ی موسیو ژوردان * ترکی جغتایی و آثار امیر علیشیر نوایی * ترکی ستیزی و احساس کهتری * تغزل نظامی گنجوی * تمثیلات تماشاخانه و میرزا محمد جعفر قراجه داغی * تۆرکمن حاقّیندا * جاریه‌ی گرجی در «خزاین ملکوت» * جبار باغچه‌بانین تۆرکجه یارادیجیلیغی * جریان‌های ادبی در آذربایجان در سده‌ی هشتم (قسمت اول) * جریان‌های ادبی در آذربایجان در سده‌ی هشتم (قسمت دوم) * جریان‌های ادبی در آذربایجان در سده‌ی هشتم (قسمت سوم) * حاج ابوالحسن راجی‌نین حاقّیندا * حبیب ساهرین یارادیجیلیق دورانلاری - ایکینجی بؤلوم * حبیب ساهرین یارادیجیلیق دورانلاری - بیرینجی بؤلوم * حدیقة السُّعَدا (قسمت اوّل) * حدیقة السّعداء (قسمت دوم) * حیرة الابرار اثر امیر علیشیر نوایی * خارجی تدقیقاتچیلار و حسینی نهضت * خاستگاه بکتاشی‌گری * خزائن المعانی اثر امیر علیشیر نوایی * خسرو و شیرین نظامی گنجوی * داستان دیدار باباطاهر و طغرل بیگ سلجوقی * درباره اظهارات نسنجیده بعضی اعضای فرهنگستان زبان فارسی * درباره ترجمه بوستان سعدی * درباره عید نوروز (ایل بایرامی) * درباره یوسف و زلیخای ابو القاسم فردوسی * درباره‌ی قصه‌های کودکانه بهرنگ * دسته‌بندی مطالب رسالات موسیقی * دیوان ترکی سلطان ولد * روباه در ضرب‌المثل‌های آذربایجانی * روباه در ضرب‌المثل‌های آذربایجانی - ۲ * پروفسور محمدتقی زهتابی‌ده اوْلان صیفتلره بیر باخیش * زبان آذری، در معنایی من درآوردی * زبان مادری * زندگی و اشعار حکیم ملا محمد علی هیدجی * زنگان شاعری «عباس بابایی»نین آجی اؤلومو مناسبتی ایله * سایاها (سایالار) * سبعه سیاره اثر امیر علیشیر نوایی * سبکشناسی نثر رسالات موسیقی * سخنان منظوم و ترانه‌های بومی آذربایجانی * سخندانی و زبان آوری نظامی * سد سکندری اثر امیر علیشیر نوایی * سنن منظومه در شعر کردی * سنگلاخ، در مشکلات لغات آثار ترکی امیر علیشیر نوایی * شاعر خنده‌های تلخ * شاهنامه فردوسی ملحمه است یا حماسه * شرح غزلی از ملا محمد فضولی * شرح قصیده‌ی بُرده به مناسبت مبعث رسول اکرم * شرح لغت‌شناسی غزل ترکی مولانا جلال الدین بلخی * شرح لغت‌شناسی غزل ترکی مولانا جلال الدین بلخی- قسمت دوم * شرح لغت‌شناسی غزل ترکی مولانا جلال الدین- قسمت سوم * شرح یک غزل ترکی از صائب تبریزی * شعر نو در ادبیات معاصر فارسی- بخش اول * شعر نو در ادبیات معاصر فارسی- بخش دوم * صائب تبریزی، نقطه‌ی پیوند تبریز و اصفهان * صناعت در موسیقی * طنز در شعر و موسیقی عاشیق‌های آذربایجان * طنز در شعر و موسیقی عاشیقی بخش دوم * عاجز سرابی (گرمه‌رودی) شاعر رزم و بزم * عاشیقلار توپلانتیسینا گوندریلن ساو * عاشیق‌ها کاهنان دلسوخته * فارسی سرایان آذربایجان - افضل الدین خاقانی * فارسی سرایان آذربایجان - نظامی گنجوی * فضولی غزللری‌نین شرحی - 1 * فضولی، نظامی و نوایی‌نین «لیلی و مجنون» مثنویلری‌نین اساس فرقلری * فلسفه نه‌دیر؟ * قارا آت (داستانهای فولکلور آذربایجان) * قارا مجموعه شیخ صفی و ابطال تئوری احمد کسروی * قارا مجموعه، افتخار بین المللی * قواعدنامه‌های ترکی- بخش اول * قواعدنامه‌های ترکی- بخش دوم * قوش دیلی و منطق الطیر * قوپوزنوازان دلسوخته آذربایجان (خسته قاسیم) * قوپوزنوازان دلسوخته آذربایجان (عاشیق علسگر) * قوپوزنوازان دلسوخته آذربایجان (عاشیق قوربانی) * قوپوزنوازان دلسوخته آذربایجان (عاشیق واله) * قوپوزنوازان دلسوخته آذربایجان (قسمت اول) * قُمری، مظلوم‌ترین نوحه‌گر مصایب کربلا * لسان الطیر اثر امیر علیشیر نوایی * لیلی و مجنون اثر امیر علیشیر نوایی * لیلی و مجنون نظامی گنجوی * لیلی و مجنون» نظامی و «مجنون و لیلی» امیر خسرو * مجالس النفایس اثر امیر علیشیر نوایی * محمد باقر خلخالی و مثنوی ثعلبیه (قسمت اول) * محمد باقر خلخالی و مثنوی ثعلبیه (قسمت دوم) * مختصری درباره مبانی دستور زبان ترکمنی * مخزن الاسرار نظامی گنجوی * مراثی اهل بیت در زبان و ادبیات ترکی * مرتضی قلی متولی اردبیلی (ظفر) * معرفی رسالات فارسی موسیقی (بخش اول) * معرفی رسالات فارسی موسیقی (بخش دوم) * معرفی رسالات فارسی موسیقی (بخش سوم) * معرفی رسالات فارسی موسیقی (بخش پنجم) * معرفی رسالات فارسی موسیقی (بخش چهارم) * معرفی کتاب «خزاین المعانی» اثر امیر علیشیر نوایی * مقدمه‌ی دانشنامه‌ی علایی (درسنامه متون رسالات موسیقی ۱ ) * ملا محمد فضولی چاغی بغداددا آذربایجان ادبیاتی * ملک الشعرا عبدالله حبیبی‌نین یاشاییشی- ۱ * ملک الشعرا عبدالله حبیبی‌نین یاشاییشی- ۲ * منتخب الخاقانی فی کشف حقایق عرفانی (ایکینجی بؤلوم) * میرزا فتحعلی آخوندزاده و تمثیلات تماشاخانه * نظامی گنجوی شاعر بزرگ آذربایجان (بخش اول) * نظامی گنجوی شاعر بزرگ آذربایجان (بخش دهم) * نظامی گنجوی شاعر بزرگ آذربایجان (بخش دوم) * نظامی گنجوی شاعر بزرگ آذربایجان (بخش سوم) * نظامی گنجوی شاعر بزرگ آذربایجان (بخش ششم) * نظامی گنجوی شاعر بزرگ آذربایجان (بخش نهم) * نظامی گنجوی شاعر بزرگ آذربایجان (بخش هشتم) * نظامی گنجوی شاعر بزرگ آذربایجان (بخش هفتم) * نظامی گنجوی شاعر بزرگ آذربایجان (بخش پنجم) * نظامی گنجوی شاعر بزرگ آذربایجان (بخش چهارم) * نظامی گنجوی شاعر بزرگ آذربایجان (بخش یازدهم) * نظامی گنجوی‌نین دوامچی‌لاری - ۱ * نظامی گنجوی‌نین دوامچی‌لاری - ۲ * نظامی گنجوی‌نین دوامچی‌لاری - ۳ * نقد بر نقد (پاسخ به مقاله‌ی «ظهور پان‌ترکسیم و ترجمه‎ی جدید دیوان لغات‌الترک») * نقد سریال روشنتر از خاموشی (بخش اول) * نقد سریال روشنتر از خاموشی (بخش دوم) * نقد نمایشنامه موزیکال حیدربابایا سلام * نقد و معرفی «میرزا محمد هجری هریس» * نقد و معرفی حبیب ساهر * نقد و معرفی رمان اشک سبلان * نقد و معرفی صمد وورغون * نقد و معرفی کتاب ایروان * نقد و معرفی کتاب فارسی اول دبیرستان * نقدشناسی و مقالات نقد دکتر صدیق * نقدی بر جلیل محمد قولوزاده * نقدی درباره مرحوم تقی بینش * نوحه یازان شاعریمیز « محمد تقی قمری»نین کنز المصائب اثرینه بیر باخیش * نوع‌بندی زبان‌های ترکی * نگاره‌پژوهی‌های مردمی * نگاهی به تاریخ ادبیات ترکی قبل از دین مبین اسلام (متون مانوی ترکی اویغوری) * نگاهی به تاریخچه‌ی عید نوروز، جشن بهاری ترکان ایران * نگاهی به زندگی و شخصیت بایسنغر میرزا (کاتب قرآن) * هفت پیکرنظامی گنجوی * وجدان علمی و ادب‌کاوی صمیمانه * ویژگیهای شعری رضا غفاری (دومان) * ویژگی‌های آوایی لهجه‌ی ترکی تبریز * پاسخ‌های شیخ محمود شبستری به هفده پرسش حسینی هروی * پیرامون برخی مواد فولکلور در دهات اطراف« هریس» * پیرامون حماسه‌های دده قورقود * پیرامون آثار یغمای جندقی * پیرامون اشتباه محمدعلی تربیت درباره قارا مجموعه * پیرامون زبان و ادبیات قشقایی * پیرامون صحاح الفرس * پیرامون نمایشنامه نویسی * پیروان مکتب نظامی در سده‌ی هشتم * چـکامـــه‌ی لامیـه و حافـــظ * کلمه شناسی در ترکی باستان * گفتاری در شیوه تصحیح قارا مجموعه * گلشن راز شبستری و روایت شیخ الوان ولی * گلشن راز مثنویسی‌نین تۆرکجه‌ ترجومه‌سی * یونس امره حاقیندا {{Div col end}} == قایناقلار == {{Div col|cols=2}} {{قایناق}} {{قایناق}} {{Div col end}}<br/> {{آذربایجان تورکجه‌سی‌نین ادبیاتی}} [[بؤلمه:آذربایجانلی شاعیرلر]] [[بؤلمه:آذربایجانلی عالیملر]] [[بؤلمه:آذربایجانلی یازیچیلار]] [[بؤلمه:آذربایجانلیلار]] [[بؤلمه:ایرانلی شاعیرلر]] [[بؤلمه:تبریزلی شاعیرلر]] [[بؤلمه:تبریزلی یازیچی]] [[بؤلمه:تبریزلیلر]] [[بؤلمه:تورک یازیچیلا‌ر]] t7vni8gscjkh31y3r5hl5dj2isi3uw0 0 20110 1587539 1582999 2026-04-30T19:13:55Z InternetArchiveBot 27960 Rescuing 0 sources and tagging 5 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1587539 wikitext text/x-wiki {{شخص بیلگی قوتوسو |آد=حسین واحدی |شکیل= حسین واحدی |شکیل آدی=Huseyinvahidi_urmiyeli_yazici.jpg |شکلین اولچوسو =260 |آیری آدلار = |قیسا بیلگی = [[یازیچی|یازیچیٛ]] |میللیت= [[تورک خالقلاری|تۆرک]] |تحصیل = [[تبلیغات]] و رئکلام مدیرلییی |دوْغوم تاریخ = ۱۳۶۰/۰۸/۰۸ |دوْغوم یئر = [[اورمیه]] |اؤلوم تاریخ = |اؤلوم یئر = |مزارلیقی= |اؤلوم سببی= | وئب‌سایت = huseynvahedi.blogfa.com }} '''حسین واحدی''' (دوْغوم ۱۳۶۰/۰۸/۰۸) [[اورمیه]] -لی [[یازیچی]] و [[تورکجه|تۆرک دیلی]]نین خادیمیدیر.<ref>ماهنی درگیسی</ref> == یاشاییش و چالیشمالاری == آتا-باباسی «[[مرنگه‌لی]]» کندیندن «[[چیچک‌لی باش قالا (اورمو)|باش‌قالا چیچکلی]]» کندی ایله «[[گویجعلی تپه (اورمو)|تپه گؤیجه‌لی]]» کندینه کؤچه‌رک اؤزو ده [[ایران عیراق ساواشی|ایران-عیراق ساواشی]]ندا دا چیچکلی کندینده یاشاماغی تجروبه ائتمیشدیر. بؤیوک آتاسی «فیروز واحدی» ایسه [[آذربایجان_میلی_حؤکومتی|میللی حکومت]] دؤنمینده بیر ایلک [[تورکجه|تۆرکجه]] درس اوخویانلاردان ایدی. او، [[اورمیه]] شهرینده بویا-باشا چاتاراق تحصیلاتینی بیتیریبدییر. ایلکین اؤیرتیمینی «عصر انقلاب» اوخولوندا، اورتا اؤیره‎تیمینی ده «آهنگری» ایله «سادات» و «مفتح»‎ده اوخودو و بیلیم‌یوردوندان اؤنجه‎نی ده «سرداران آذربایجان‌»دا اوخویوب بیتیردی. بیلیم یوردونو دا «[[تبلیغات]] و رئکلام مدیرلییی» قولوندا اورمودا بیتیردی. [[آنا دیلی]]نه ماراقلی اولاراق اؤزو کیتاب‌لار یاردیمی ایله [[آذربایجان تۆرکجه‌سی]]نی اؤیرنیب. حکایه‌لری، مقاله‌لری و شکیل‌لری، [[آذربایجان|ایران آذربایجانی‌]]نین موختلیف قزئته، درگی و باشقا قزئته‌لرینده چاپ اوْلوب. اونلاردان آفتاب-ی آذربایجان، شهامت، آغری، نوید-ی آذربایجان، همشهری، بایرام، گولشن-ی راز، ایشیق و.. ...، آد چکمک اولار.<ref>{{Cite web |title=archive copy |url=http://ishiq.net/?p=14980 |accessdate=2016-03-12 |archivedate=2016-03-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160323204621/http://ishiq.net/?p=14980 }}</ref> == اثرلری == [[file:Chokush-huseynvahedi.jpg|thumb|left|250px| چؤکۆش رومانیٛ، [[تورکجه|تۆرکجه‌]]میزه حاضیٛرلایان: [[حسین واحدی]]]] [[file:Huseynvahedi_2023_urmia.jpg|thumb|left|250px| اورمیه ۲۰۲۳ - بیزیم حکایه‌لر چاپ اولان گون]] * سئوگی یولچولاری ([[حیکایه|حکایه]] توپلوسو- ۱۳۹۱) <ref>{{Cite web |title=حوزه هنری-نین سایتی |url=http://www.hhnews.ir/fa/news/7903/%C2%AB%D8%B3%D8%A6%D9%88%DA%AF%DB%8C-%DB%8C%D9%88%D9%84%DA%86%D9%88%D9%84%D8%A7%D8%B1%DB%8C%C2%BB-%D9%86%D9%82%D8%AF-%D9%88-%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%B4%D8%AF |accessdate=2016-03-12 |archivedate=2016-03-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160308034614/http://hhnews.ir/fa/news/7903/%c2%ab%d8%b3%d8%a6%d9%88%da%af%db%8c-%db%8c%d9%88%d9%84%da%86%d9%88%d9%84%d8%a7%d8%b1%db%8c%c2%bb-%d9%86%d9%82%d8%af-%d9%88-%d8%a8%d8%b1%d8%b1%d8%b3%db%8c-%d8%b4%d8%af }}</ref> * [[یابانچی]] ([[آلبر کامو]]نون یابانچی رومانی‌نین [[تورکجه|تۆرکجه]] ترجمه‌سی ۱۳۹۴)<ref>{{Cite web |title=archive copy |url=http://bilimsesi.com/?p=12869 |accessdate=2016-03-12 |archivedate=2016-08-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160801110942/http://bilimsesi.com/?p=12869 }}</ref> * [[بیاض گئجه‌لر]]، [[فیودور داستایفسکی]] نین قیسا رومانی‌نین [[کیریل]] الیفباسیندان [[کؤچورمه]] سی، بوتا یایین ائوی، 1396 یاز <ref>http://yolpress.ir/?p=38116</ref> * [[بیزیم حکایه‌لر]] (حکایه آنتولوژیسی - اختر یایین‌ائوی - ۱۴۰۲) <ref>https://ca.axar.az/news/kult/811903.html</ref> * [[چؤکوش (رومان)|چؤکۆش]] - طغرل یایین ائوی - [[اورمیه|اورمو]] ۱۴۰۳ - [[آذر|آذر آیی]]<ref>https://w.wiki/CQRe</ref> == رئداکتور == * بؤیوک ننه ([[رومان]]) - [[یازیچی]]: [[رضا تقی زاده|رضا تقی زاده ابهری]] - اورمیه ۱۳۹۵ * آدا ([[حیکایه |حیکایه‌لر توپلوسو]]) - یازیچی: زیبا منوچهری - [[اورمیه]] ۱۳۹۹ دورنالار یایین‌ائوی<ref>[https://elmnet.ir/author/%D8%B2%DB%8C%D8%A8%D8%A7-%D9%85%D9%86%D9%88%DA%86%D9%87%D8%B1%DB%8C علم نت سایتی]</ref> == اؤدوللری == [[file:Urmiyeedebifestivali.jpg|thumb|left|250px| ادبی فئستیوالینین اؤدول‌ وئریلمه مراسیمی]] [[file:Huseyn_vahedi_urmia.jpg|thumb|left|250px| شهرنگار، مئدیا و اینجه‌صنعت فئستیوالی]] * ۱۳۹۱-جی ایلده، «چوخ بیلمیش قولو» آدیندا ساتیرا [[حیکایه|حیکایه‌]]سی، «نسلی از آفتاب» (گونش نسیلیندن) فستیوالیندا، طنز حیکایه بؤلومونده بیرینجی حیکایه سئچیلیبدیر. بو فئستیوال، [[۶ (سایی)|۶]] اوستانین آراسیندا کئچیلیردی.<ref>[https://ishiq.net/yaddast/3743/%DA%86%D9%88%D8%AE-%D8%A8%D9%8A%D9%84%D9%85%D9%8A%D8%B4-%D9%82%D9%88%D9%84%D9%88-%D8%AD%D8%B3%D9%8A%D9%86-%D9%88%D8%A7%D8%AD%D8%AF%D9%8A.html ishiq.net]{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * ۱۳۹۲-جی ایلده، [[اورمیه|اورمیه‌]]نین بیرینجی ادبی فئستیوالیندا، «دوورالار مه‌لرکن» آدیندا [[حیکایه|حیکایه‌]]سی، اوستون اثرلردن سئچیلمیشدیر.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/2255215/%D9%86%D9%81%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D8%A8%D8%B1%D8%AA%D8%B1-%D9%86%D8%AE%D8%B3%D8%AA%DB%8C%D9%86-%D8%AC%D8%A7%DB%8C%D8%B2%D9%87-%D8%A7%D8%AF%D8%A8%DB%8C-%D8%A7%D8%B1%D9%88%D9%85%DB%8C%D9%87-%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%81%DB%8C- نفرات برتر"اولین جایزه ادبی اورمیه" معرفی شدند]</ref> * ۱۴۰۰-جو ایلده، «اورمیا آذ» مئدیاسینین مودیری عنوانیندا اوستون مئدیالاردان سئچیلمیشدیر.<ref>[https://www.yjc.ir/fa/news/8089696/%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%81%DB%8C-%D9%86%D9%81%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D8%A8%D8%B1%D8%AA%D8%B1-%D9%86%D8%AE%D8%B3%D8%AA%DB%8C%D9%86-%D8%AC%D8%B4%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D9%86%D9%87%E2%80%8C%D8%A7%DB%8C-% معرفی نفرات برتر نخستین جشنواره رسانه‌ای و هنری شهرنگار] </ref> <ref>[https://www.yjc.ir/fa/news/8089696/%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%81%DB%8C-%D9%86%D9%81%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D8%A8%D8%B1%D8%AA%D8%B1-%D9%86%D8%AE%D8%B3%D8%AA%DB%8C%D9%86-%D8%AC%D8%B4%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D9%86%D9%87%E2%80%8C%D8%A7%DB%8C-% خبرنگاران جوان آدلی خبر آژانسی]</ref> <ref>https://bananews.ir/news/264740/</ref> ==یازیٛ‌لاریٛندان پاراقرافلار== ===من ده قاییداجاغام حئکایه‌سی=== «... ایکیمیز ده سس‌سیز قالدیق. نه یاشارین سؤزو وار ایدی نه ده منیم. یاشار آتاسی گؤندردییی بؤرکو باشیندان چیخاریب اوچ-دؤرد مئتیر او یانا تولازلامیشدی. گؤزوم بؤرکه تیکلیدی. او آن‌دا بیر آزمیش ایت بؤرکون یانینا یئتیشیب آیاق‌لارینین بیرینی قالدیریب‌ بؤرکو موردارلاماغا باشلادی...»<ref>[https://ishiq.net/hekay%c9%99/34082/%d9%85%d9%86-%d8%af%d9%87-%d9%82%d8%a7%db%8c%db%8c%d8%af%d8%a7%d8%ac%d8%a7%d8%ba%d8%a7%d9%85.html من ده قاییداجاغام]{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==آتامین یوخولاری== «...ایکیمیزده، سینه-سینه پنجره آلتینا گئدیریک. آتام، اوتاغین یوخاری باشیندا، میتیل پتو اوستونه سره‌له‌نیب، گؤزل چال توکلرینی آلنینا تؤکوب، گؤزلوگونو بورونونا میندیریب، کؤینه‌گینین دوگمه‌لری آچیق‌دی، او آچیق یئردن، قفسه‌یه تای قابیرقالار همیشه‌دن داها دیک و داها برک گؤرونورلر. نئچه بؤیوک دفتری بیر-بیرینین اوستونه دوزوب، ساغ- سولو‌ دا ایری کاغیذ باغلامالاری ایله قالانیب‌دیر. آما هئچ ایش ائتمه‌ییر. دیش‌لرین آراسینا بیر قلم قویوب، دقت ایله اوتاغین بیر بوجاغینا گؤز تیکیبدیر. آنام بیر داها باشلاییر: -‌ “بودا اولدو ائو، بودا اولدو حیات، تانریم اؤلوم یوز دفعه بو حیات‌دان یاخشی‌دیر. بیرى یوخدو بو کیشی‌یه دئسین، بورا ایداره دئییل، ائودیر. نه‌دن بو قده‌ر اؤزونو اؤلدورورسن؟ باخ هله، باخ هله، پیشیگه تای گؤزون تیکیب او بوجاغا، ایندی باشلایار، یومولار، نئچه عدد کلله‌سینده قاتیشیب، آییرا بیلمه‌ییر.»<ref>[https://ishiq.net/hekay%c9%99/6888/%d8%a2%d8%aa%d8%a7%d9%85%db%8c%d9%86-%db%8c%d9%88%d8%ae%d9%88%d9%84%d8%a7%d8%b1%db%8c-%d8%ba%d9%84%d8%a7%d9%85%d8%ad%d8%b3%db%8c%d9%86-%d8%b3%d8%a7%d8%b9%d8%af%db%8c-%da%86%d8%a6%d9%88%db%8c%d8%b1.html آتامین یوخولاری]{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==دووارلار مه‌لرکن== «...کلمه‌لریم سونا چاتان لحظه، آکواریوم پارتلاییب، [[بالیق|بالیق‌]]لاری داغیلیر، کیتاب‌لار قفسه‌دن یئره تؤکولوب، دوکتور گئت- گئده مندن اوزاقلاشدی، دووارلاردان مه‌له‌مک سسی زجر وئریجی اولوب، قولاقلاریمی دارما- داغین ائتدی، تابلولار بیر- بیر جیریلیب یئره سه‌په‌لندیلر، پنجره‌دن گؤرونن آغاجلارین یارپاقلاری، سانکی پاییز، یایین یئرینی آلدی دئیه، سارالیب تؤکولمه‌یه باشلادیلار، لامپا سؤندو، زامان ایتدی، ساعات دا بوتون عددلر، صیفیر اولدو، هر یئردن [[اوشاق]] آغلاماسی گلیردی و من زامانین ایچینده بوغولدوم...»<ref>[https://ishiq.net/hekay%c9%99/8210/%d8%af%d9%88%d9%88%d8%a7%d8%b1%d9%84%d8%a7%d8%b1-%d9%85%d9%87%e2%80%8c%d9%84%d8%b1%da%a9%d9%86-%d8%ad%d8%b3%db%8c%d9%86-%d9%88%d8%a7%d8%ad%d8%af%db%8c.html دووارلار مه‌لرکن]{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==بیزیم حکایه‌لر کیتابینا گؤره== '''سرخوش اولما ساعتی''' «سرخوش اولون» دئیه [[شعر]] دونیاسینی آلت اوست ائدن [[فرانسه|فرانسه‌]]نین داهی شاعیری، شارل بودلئرین ساوچی توتومدا بیر سؤزو وار! او، «آما نه ایله؟» سوروشاراق، «شرابلا، [[شعر]]له یا دا اَردم‌له» جاواب وئرسه ده، یئنه اؤز جاوابینی یئته‌نک‌سیز بیلیر؛ و «نئجه ایسترسه‌نیز» دئیه آچیق بیر یول یولچولوغویلا «آمما سرخوش اولون» دئییر سونوندا! بونونلا دا «شعر» یوخسا بوتونلوکده «ادبیات» ایله سرخوش اولماقدان سؤز ائتمه‌سی لاپ ماراقلیدیر. زامان دونیانین کؤتو اوزونو ثانیه‌لری ایله بیرر-بیرر آجی چکدیرَرک اؤنوموزه سرگیله‌میش‌دیرسه، گؤزللیکلر آرایان روحلارا زامانین قاپساملی جایناغیندان چیخیش یولو واردیر هر حالدا. البته آنادیلیمیزده ادبیات دادینی بیزلره دادیزدیران اینسانلار ساغ اولسون؛ اونلارین بیزه گؤستره‌بیله‌جک، شارل بودلئر اؤنردییی سرخوشلوق، بیر آن بئله اولسون دا بیزی اولدوغوموز سوییه‌دن گؤتوروب هر شئیی اونوتدورا دا بیلر. '''حسین واحدی‌'''نین آلتی ایله یاخین یورولماق بیلمه‌ین امه‌یی ایله ییغیلمیش، ایچینده یاشادیغیمیز دونیانی چئشیتلی آچیلاردان رنگ‌به‌رنگ آنلاتیلارلا قاباغیمزا قویان «بیزیم حکایه‌لر» الینیزده‌دیر. آنتولوژینی نئچه یؤندن دیرله‌ندیرمک اولار؛ آنلاتی فورمو، دیل قوللانیمی، آنادیلیمیزده ایفاده اولونان تصویرلر، باخیش آچیلاری، دوزیازی و نثر کیفیتی کیمی آراشدیرمالارا دیرلی وئری‌لر بوراخاجاقدیر. بیر بئله ایشین باشلانغیجی بونلارین توپلاییب بیر یئره ییغماسی ایله باشلاناجاق…»<ref>[https://ishiq.net/yaddast/34258/%d8%b3%d8%b1%d8%ae%d9%88%d8%b4-%d8%a7%d9%88%d9%84%d9%85%d8%a7-%d8%b3%d8%a7%d8%b9%d8%aa%db%8c.html سرخوش اولماق ساعاتی]{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} - [[شریف مردی]]</ref> == قایناقلار == {{قایناق}} {{قایناق}} {{قایناق}} {{آذربایجان تورکجه‌سی‌نین ادبیاتی}} [[بؤلمه:آذربایجانلی یازیچیلار]] [[بؤلمه:اورمیه‌ده دوغولانلار]] [[بؤلمه:اورمیه‌لیلر]] [[بؤلمه:تورک یازیچیلا‌ر]] [[بؤلمه: اورمیه]] lvcuvrl4hwo5flv5g90awiljqtj636b 0 27623 1587529 1561966 2026-04-30T13:09:46Z InternetArchiveBot 27960 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1587529 wikitext text/x-wiki {{Infobox political party | name = جومهوریتچی حیزبی | abbreviation = GOP (Grand Old Party){{جب}}(بویوک قدیمی حیزب) | logo = [[File:GOP logo.svg|180px]] | symbol = [[File:Republican Disc.svg|100px]] | colorcode = {{Republican Party (United States)/meta/color}} | chairperson = [[رونا مک دانیل]] ([[میشیقان]]) | leader2_title = {{Nowrap|[[Party leaders of the United States House of Representatives|مجلیسین اقلیت رهبری]]}} | leader2_name = [[کوین مک‌کارتی]] ([[کالیفورنیا]]) | leader1_title = {{Nowrap|[[Party leaders of the United States Senate|سنانین اقلیت رهبری]]}} | leader1_name = [[میچ مک کانل]] ([[کنتاکی]]) | founders = [[الون ی. بووی]]<ref>[http://content.wisconsinhistory.org/cdm4/document.php?CISOROOT=/tp&CISOPTR=46379&CISOSHOW=46363 ''The Origin of the Republican Party''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120322223415/http://content.wisconsinhistory.org/cdm4/document.php?CISOROOT=%2Ftp&CISOPTR=46379&CISOSHOW=46363 |date=2012-03-22 }} by Prof. A. F. Gilman, Ripon College, WI, 1914.</ref><br />[[هوراس قریلی]]<br />[[ادوین دی. مورقان]]<br />[[هنری جارویس رایموند]]<br />[[آموز توک]] | foundation = {{Start date and age|1854|3|20}}<br />[[ریپون، ویسکانسین|ریپون]]، ب.ا. | predecessor = [[Whig Party (United States)|ویق حیزبی]] (اکثریت)<br />[[آزاد توپراق حیزبی]]<br />[[Liberty Party (United States, 1840)|لیبریتی حیزبی]]<br />[[Anti-Nebraska movement|Anti-Nebraska Party]]<br />[[1856 United States presidential election#North American Party nomination|شومالی آمریکا حیزبی]] | headquarters = ۳۱۰ بیرینجی خیابان اس‌ی<br />[[واشینقتن، دی.سی.]] ۲۰۰۰۳ | student_wing = [[کالج جومهوریتچیلر]] | youth_wing = [[جوان جومهوریتچیلر]]<br />[[نوجوان جومهوریتچیلر]] | womens_wing = [[میلی خانیم جومهوریتچیلر فدراسیونو]] | wing1_title = خاریجی قانادی | wing1 = [[خاریجی جومهوریتچیلر]] | membership_year = ۲۰۲۱ | position = <!--Longstanding consensus is not to include a political position here.--> | membership = {{آرتیش}} ۳۶٬۱۳۲٬۷۴۳<ref>{{Cite web |last=Winger |first=Richard |title=March 2021 Ballot Access News Print Edition |url=http://ballot-access.org/2021/03/28/march-2021-ballot-access-news-print-edition/ |access-date=April 1, 2021 |website=Ballot Access News}}</ref> | ideology = {{Unbulleted list|class=nowrap| |'''[[#Political positions|اکثریت]]:''' |{{•}} [[Conservatism in the United States|موحافیظه‌کار]]<ref name="Paul Gottfried 2009 p. 12">[[Paul Gottfried]], ''Conservatism in America: Making Sense of the American Right'', p. 9, "Postwar conservatives set about creating their own synthesis of free-market capitalism, Christian morality, and the global struggle against Communism." (2009); Gottfried, ''Theologies and moral concern'' (1995) p. 12.</ref> |'''[[Factions in the Republican Party (United States)|جیناحلار]]:''' |{{•}} [[Centrism]]<ref name="auto1">{{cite news|last=Siegel|first=Josh|title=Centrist Republicans and Democrats meet to devise bipartisan healthcare plan|url=https://www.washingtonexaminer.com/centrist-republicans-and-democrats-meet-to-devise-bipartisan-healthcare-plan|work=[[The Washington Examiner]]|date=July 18, 2017|access-date=May 5, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180505135032/https://www.washingtonexaminer.com/centrist-republicans-and-democrats-meet-to-devise-bipartisan-healthcare-plan|archive-date=May 5, 2018|url-status=dead}}</ref> |{{•}} [[یئنی موحافیظه‌کار]]<ref name="gopfuture" /> |{{•}} [[Libertarianism in the United States|لیبرالچی]]<ref name="gopfuture">{{cite book|first=William J.|last=Miller|publisher=Lexington Books|title=The 2012 Nomination and the Future of the Republican Party|year=2013|page=39}}</ref> |{{•}}[[Right-wing populism in the United States|ساغچی پوپولیسم]]<ref name="Cassidy">{{cite magazine|url=https://www.newyorker.com/news/john-cassidy/donald-trump-is-transforming-the-g-o-p-into-a-populist-nativist-party|title=Donald Trump is Transforming the G.O.P. Into a Populist, Nativist Party|last=Cassidy|first=John|magazine=[[The New Yorker]]|date=February 29, 2016|access-date=July 22, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304225035/http://www.newyorker.com/news/john-cassidy/donald-trump-is-transforming-the-g-o-p-into-a-populist-nativist-party|archive-date=March 4, 2016|url-status=live}}</ref><ref name="auto2">{{cite web|url=https://www.theatlantic.com/politics/archive/2016/07/populism-american-right/489800/|title=Why Is Populism Winning on the American Right?|website=[[The Atlantic]]|last=Gould|first=J.J.|date=July 2, 2016|access-date=March 11, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170312065834/https://www.theatlantic.com/politics/archive/2016/07/populism-american-right/489800/|archive-date=March 12, 2017|url-status=live}}</ref>}} | international = {{Nowrap|[[International Democrat Union]]<ref>{{cite web|url=http://idu.org/member-parties/|title=Members|publisher=IDU|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150716031006/http://idu.org/member-parties/|archive-date=July 16, 2015|df=mdy-all|accessdate=2018-12-17|archivedate=2017-02-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170224043633/http://idu.org/member-parties/}}</ref>}} | affiliation1_title = منطقه باغلانتی‌سی | affiliation1 = [[Asia Pacific Democrat Union]]<ref>{{cite web|url=http://idu.org/members/regional-unions/apdu/|title=International Democrat Union » APDU|work=International Democrat Union|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150702053517/https://idu.org/members/regional-unions/apdu/|archive-date=July 2, 2015|df=mdy-all|date=May 22, 2018|accessdate=2018-12-17|archivedate=2015-07-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150702053517/https://idu.org/members/regional-unions/apdu/}}</ref> | european = [[European Conservatives and Reformists Party|ECRP]]<ref name="AECR membership">{{Cite web|url=https://www.ecrparty.eu/about|title=About|website=ECR Party|access-date=2020-04-01}}</ref> (منطقه شریکی) | colors = {{Color box|{{Republican Party (US)/meta/color}}|border=darkgray}} [[Red states and blue states|Red]] | seats1_title = [[آمریکا بیرلشمیش ایالترینین سنا مجلیسی|سنا]] | seats1 = {{Composition bar|50|100|hex={{Republican Party (US)/meta/color}}|ref={{Efn|The Republicans are the minority party in the Senate because of Vice President [[کامالا هاریس]]'s tie-breaking vote, as independents [[برنی ساندرز]] and [[آنقوس کینق]] caucus with the 48 Democrats, effectively making the Senate 50–50.|name=|group=}}}} | seats2_title = [[United States House of Representatives|House of Representatives]] | seats2 = {{Composition bar|212|435|hex={{Republican Party (US)/meta/color}}}} | seats3_title = [[Governor (United States)|State governorships]] | seats3 = <!--Don't change numbers, until terms begin--> {{Composition bar|27|50|hex={{Republican Party (US)/meta/color}}}} | seats4_title = [[State legislature (United States)|State upper chambers]] | seats4 = <!--Don't change numbers, until terms begin--> {{Composition bar|1091|1972|hex={{Republican Party (US)/meta/color}}}} | seats5_title = [[State legislature (United States)|State lower chambers]] | seats5 = <!--Don't change numbers, until terms begin--> {{Composition bar|2918|5411|hex={{Republican Party (US)/meta/color}}}} | seats6_title = [[Governor (United States)|Territorial governorships]] | seats6 = <!--Don't change numbers, until terms begin--> {{Composition bar|1|6|hex={{Republican Party (US)/meta/color}}}} | seats7_title = [[Territories of the United States|Territorial]] upper chambers | seats7 = <!--Don't change numbers, until terms begin--> {{Composition bar|12|97|hex={{Republican Party (US)/meta/color}}}} | seats8_title = [[Territories of the United States|Territorial]] lower chambers | seats8 = <!--Don't change numbers, until terms begin--> {{Composition bar|9|91|hex={{Republican Party (US)/meta/color}}}} | website = [https://www.gop.com/ gop.com] | country = United States }} '''جومهوریتچی حیزبی''' ({{اینگیلیسجه|Republican Party United State}}) یادا '''بؤیویک قدیمی حیزب''' ({{اینگیلیسجه| Grand Old Party}}) [[آمریکا]]دا بیر حزب دیر. بو حیزبین قاباغیندا [[آمریکا بیرلشمیش ایالتلری نین دموکرات حیزبی|دموکرات حیزبی]] تاریخده اونون اۆچون رقیب تانینیب. بو حیزب ۱۸۵۴-جی ایلده قورولوب. بو حیزب بیرینجی دفعه [[آبراهام لینکلون|آبراهام لینکولن]] ایله (۱۸۶۱-۱۸۶۵) ایللر آراسیندا آمریکا دا حوکومت سوردولر. ۲۰۱۷-جی ایلده [[دونالد ترامپ]] بو حیزب دن آمریکا جومهور باشقانی اولدو. == نوتلار == {{Notelist}} {{notelist-ua}} ==قایناقلار== https://en.wikipedia.org/wiki/Republican_Party_(United_States) [[بؤلمه:سیاست]] hzvr2t7djllaugtk5g1ovsc5e7aykfg 0 29886 1587559 1564770 2026-05-01T08:36:25Z InternetArchiveBot 27960 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1587559 wikitext text/x-wiki [[file:Worldmap LandAndPolitical.jpg|thumb|left|350px]] بۇ سیاهی‌دا آشاغی‌داکی تیپلره بؤلونن ۲۴۵ اؤلکه و اراضی وار: * '''۱۹۵ دؤولت – اۇلوسلار آراسی سئوییه‌ده تانینمیش موستقیل دؤولت:''' ** ۱۹۳ دؤولت – [[بیرلشمیش میلتلر قورومو]]نا عضو دؤولتلر. ** ۲ دؤولت – اۇلوسلار آراسی سئوییه‌ده تانینان، لاکین [[بیرلشمیش میلتلر قورومو]] عضوو اوْلمایان ([[بیرلشمیش میلتلر قورومو]]نین دایمی مۆشاهیده‌چی‌سی): مقدس تاخت-تاج طرفیندن ایداره اوْلونان [[واتیکان]] و [[فیلیسطین دؤولتی]] * '''۹ دؤولت – اۇلوسلار آراسی سئوییه‌ده تانینمامیش، لاکین هئچ بیری [[بیرلشمیش میلتلر قورومو]]-نین عضوو اوْلمایان، [[مونته‌ویدئو]] رازیلاشماسی پرسدنتینه اساسلانان عادی اۇلوسلار آراسی حۆقوق چرچیوه‌سینده دؤولتلر کیمی بللی ائدیله بیلن:''' ** ۱ دؤولت – ۱۹۷۱-جی ایلدن سوْنرا [[بیرلشمیش میلتلر قورومو]] عضوو اوْلمایان، [[بیرلشمیش میلتلر قورومو]]-یه عضو ۲۲ دؤولت و [[واتیکان]] طرفیندن تانینان و حال-حاضیردا بیر چوْخ باشقا اؤلکه‌لرله فاکتیکی اۇلوسلار آراسی موناسیبتلری اوْلان [[تایوان]] (عادتاً [[تایوان]] آدلاندیریلیر). ** ۱ دؤولت – [[بیرلشمیش میلتلر قورومو]]-یه عضو ۴۶ دؤولت طرفیندن تانینان، لاکین [[بیرلشمیش میلتلر قورومو]] طرفیندن تانینمایان، اراضیسینین چوْخ حیصّه سی [[مراکش]]ین فاکتیکی ایداره‌سی آلتیندا اوْلان، [[غربی صحرا]]دا یئرلَشن – [[سهراوی عرب دموکراتیک جومهوریتی]]. ** ۱ دؤولت – [[بیرلشمیش میلتلر قورومو]] عضوو اوْلان ۴۳ دؤولت و [[تایوان]] طرفیندن تانینان – [[کوزووو]]. ** ۱ دؤولت – [[بیرلشمیش میلتلر قورومو]] عضوو اوْلان ۶ دؤولت طرفیندن تانینان – [[آبخازیا]]. ** ۱ دؤولت – [[بیرلشمیش میلتلر قورومو]] عضوو اوْلان ۵ دؤولت طرفیندن تانینان – [[جنوبی اوستیا]]. ** ۱ دؤولت – دیپلوماتیک اوْلاراق تۆرکیه‌دن باشقا [[بیرلشمیش میلتلر قورومو]] عضوو اوْلان هئچ بیر دؤولت طرفیندن تانینمایان – [[قوزئی قیبریس تورک جومهوریتی]]. ** ۳ دؤولت – فاکتیکی موستقیل، لاکین [[بیرلشمیش میلتلر قورومو]] عضوو اوْلان هئچ بیر دؤولت طرفیندن تانینمایان: [[داغلیق قاراباغ جومهوریتی|داغلیق قاراباغ]]، [[ترانسنیستریا]] و [[سومالیلند]]. * '''۳۸ مسکونلاشدیریلمیش وابسته اراضی:''' ** ۳ خاریجی اراضی – [[استرالیا]]نین خاریجی اراضیلری: [[میلاد آداسی]]، [[کوکوس آدالاری]] و [[نورفولک آداسی]]. ** ۲ خاریجی اؤلکه – [[دانمارک]]: [[فار آدالاری]] و [[قرینلند|قرینلند آداسی]]. ** ۷ خاریجی اراضی – [[فرانسه]]نین خاریجی اراضیلری: *** ۱ بنزرسیز بیرلیک – [[یئنی کالدونی]]. *** ۶ خاریجی بیرلیک: **** ۱ خاریجی اؤلکه – [[فرانسه پولینزیاسی]] **** ۱ ایداره بیرلیگی – [[مایوتتا]] **** ۱ اراضی بیرلیگی – [[سنت پیئر و میکلون]] **** ۲ بیرلیک – [[سن بارتلمی]] و [[سنت مارتین]] **** ۱ اراضی – [[اۇوللیس و فوتونا]] ** ۲ خاریجی اؤلکه – [[هولند]]: [[آروبا]] و [[هولند آنتیل آدالاری]]. ** ۳ وابسته اراضی – [[یئنی زلاند‌]]ین وابسته اراضیلری: *** ۲ دؤولت – [[یئنی زلاند‌]] ایله آزاد آسسوسیاسی‌دا: [[کوک آدالاری]] و [[نیوه]]. *** ۱ خاریجی اراضی – [[توکلاو]]. ** ۱۶ وابسته اراضی – [[بؤیوک بریتانیا]] وابسته اراضیلری: *** ۱۳ خاریجی اراضی – بریتانیا خاریجی اراضیلری: [[آنقیلیا]]، [[برمودا|برمودا آدالاری]]، [[بریتانیا ویرجین آدالاری]]، [[کئیمن آدالاری]]، [[فالکلند آدالاری]]، [[جبل الطارق]]، [[مونتسرات]]، [[پیتکرن آدالاری]]، [[مقدس یلنا آداسی]] (و اوْندان وابسته اوْلان [[آسکنسون آداسی]] و [[تریستان دا کونا]])، [[تورکس و کایکوس آدالاری]] و [[آکروتیری و دکلی]]نین سربست بازا اراضیلری. *** ۳ تاج تبهه‌لییی: – [[گرن‌سی]]، [[جرسی]] و [[من آداسی]]. ** ۵ اراضی – [[آمریکا بیرلشمیش ایالتلری]]ین بیرلشدیریلممیش اراضیلری: *** ۲ بیرلیک – [[شیمالی ماریان آدالاری]] و [[پورتو ریکو]]. *** ۲ تشکیل ائدیلمیش اراضی – [[قوام]] و [[آمریکا بیرلشمیش ایالتلری ویرجین آدالاری]]. *** ۱ ده-فاکتو اراضی – [[آمریکان سامواسی]]. * ۵ اؤزل اؤلکه و اراضی – اۇلوسلار آراسی مۆقاویله و یا راضیلاشما اساسیندا تانینان: [[فنلاند]]دا [[آلاند]]، [[نوروژ]]ده [[ایشپیسبرژن]]، ایشغال آلتیندا اوْلان [[فیلیسطین]] اراضیلری و [[چین]]ین ۲ اؤزل اینضیباطی بؤلگه‌سی – [[هونق کونق]] و [[ماکائو]]. == اؤلکه‌لر == {| class="sortable wikitable" style="background:white; text-align:right;" |- ! style="width:35%" |قیسا و رسمی آد ! style="width:12.5%;" |عوضولر [[بیرلشمیش میلتلر قورومونون اساس قوروم‌لاری|ب.م. ق اساسیندا]]{{efn|This column indicates whether or not a state is a member of the [[بیرلشمیش میلتلر قورومو]]. It also indicates which non-member states participate in the [[United Nations System]] through membership in the [[میلتلر آراسی آتوم انرژیسی آژانسی]] or one of the [[List of specialized agencies of the United Nations|specialized agencies of the United Nations]]. All United Nations members belong to at least one specialized agency and are parties to the statute of the [[International Court of Justice]].}} ! style="width:12.5%;" |حاکمیت موباحیثه‌سی{{efn|This column indicates whether or not a state is the subject of a major sovereignty dispute. Only states whose entire sovereignty is disputed by another state are listed.}} ! class="unsortable" |بیلگه‌لر دوروم و حوکومت باره سینده{{efn|Information is included on: * The extent to which a state's sovereignty is recognised internationally. More information can be found at [[List of states with limited recognition]], * Membership in the [[اوروپا بیرلیگی]]، {{efn|name="EU"}} where applicable, * Any [[Dependent territory#Summary by country|dependencies]], if applicable, which are generally not part of the territory of the sovereign state, * [[فدرال حوکومت]] of the state, where applicable. More information can be found at [[Federated state]], * Any [[List of autonomous areas by country|autonomous areas]] inside the territory of the sovereign state, * Any situations where one person is the Head of State of more than one state, * Any [[Government in exile|governments in exile]] recognised by at least one state.}} |- style="background:Darkgrey;" |style="text-align:center;"|<span style="display:none">A AAA</span> |<span style="display:none">A AAA</span> |<span style="display:none">A AAA</span> | |- style="background:Lightgrey;" |style="text-align:center;"|<span style="display:none">ZZZ</span>↓ [[بیرلشمیش میلتلر قورومونون عوضولری|ب.م. ق عوضوو]] و [[بیرلشمیش میلتلر قورومونون ناظیرلری|ب.م. ق ناظیری]] ↓ |<span style="display:none">A AAA</span> |<span style="display:none">ZZZ</span> | |- <!--This is not Abkhazia's entry, but just a link to the "non-UN members" part below. The "UN member state" text keeps this link in place when sorting; it is not visible. --> |style="vertical-align:top;"|<span style="display:none">ZZZ</span>آبخازیا → [[آبخازیا]] |<span style="display:none">A UN member state</span> |<span style="display:none">A None</span> {{extent}} |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Afghanistan"></span>'''{{بایراق|افغانیستان}}''' – افغانیستان ایسلام جومهوریتی |<span style="display:none">A</span> [[بیرلشمیش میلتلر قورومونون عوضولری|ب.م. ق عوضوو]] |<span style="display:none">A</span> یوخدور {{extent}} |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Albania"></span>'''{{بایراق|آلبانی}}''' – آلبانی جومهوریتی |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> یوخدور {{extent}} |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Algeria"></span>'''{{بایراق|الجزاییر}}''' – الجزاییر خلق دئموکراتیک جومهوریتی |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> یوخدور {{extent}} |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Andorra"></span>'''{{بایراق|آندورا}}''' – آندورا پیرنس‌لیگی |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> یوخدور {{extent}} |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Angola"></span>'''{{بایراق|آنگولا}}''' – آنگولا جمهوریتی |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> یوخدور {{extent}} |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Antigua and Barbuda"></span>'''{{بایراق|آنتیگوآ و باربودا}}''' |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> یوخدور {{extent}}آنتیگوآ و باربودا [[بئیرلیک بؤلگه‌سی]] ننده {{efn|name="realm"|Commonwealth realms are members of the [[Commonwealth of Nations]] in which the head of state is Queen [[ایکینجی الیزابت]]. The realms are sovereign states; see [[Commonwealth realm#Relationship of the realms|Relationship of the realms]].}} و [[باربودا]] بیر موختار بولگه.{{efn|name="autonomous"|For more information on divisions with a high degree of autonomy, see the [[List of autonomous areas by country]].<ref>{{cite web | author = Government of Antigua and Barbuda | title = Chapter 44: The Barbuda Local Government Act | work = Laws of Antigua and Barbuda | url = http://www.laws.gov.ag/acts/chapters/cap-44.pdf | accessdate = November 10, 2010 | archivedate = 2011-07-06 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20110706071022/http://www.laws.gov.ag/acts/chapters/cap-44.pdf }}</ref>}} |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Argentina"></span>'''{{بایراق|آرژانتین}}''' – آرژانتین جمهوریتی{{efn|The Argentine Constitution (Art. 35) recognises the following denominations for Argentina: "United Provinces of the Río de la Plata", "Argentine Republic" and "Argentine Confederation"; furthermore, it establishes the usage of "Argentine Nation" for purposes of legislation.}} |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> یوخدور {{extent}}آرژانتینین بیر [[فدرال حوکومت]] وار که ۲۳ اوستان و ۱ موختار شهره شامیل اولور. |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Armenia"></span>'''{{بایراق|ائرمنیستان}}''' – ائرمنیستان جمهوریتی |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو | style="background:LightCoral;" |[[پاکیستان]] طرفیندن تانینمیر<ref>{{cite web|format=PDF|url=http://www.foreignaffairscommittee.org/includes/content_files/Report%2021%20-%20Visit%20to%20Azerbaijan.pdf|title=Pakistan Worldview, Report 21, Visit to Azerbaijan|publisher=Senate of Pakistan Foreign Relations Committee|date=2008|dead-url=y|archive-url=https://web.archive.org/web/20090219074354/http://foreignaffairscommittee.org/includes/content_files/Report%2021%20-%20Visit%20to%20Azerbaijan.pdf|archive-date=February 19, 2009|accessdate=2017-07-24|archivedate=2009-02-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090219074354/http://www.foreignaffairscommittee.org/includes/content_files/Report%2021%20-%20Visit%20to%20Azerbaijan.pdf}}</ref><ref>[http://www.today.az/news/politics/30102.html Nilufer Bakhtiyar: "For Azerbaijan Pakistan does not recognise Armenia as a country"] September 13, 2006 [14:03] – Today.Az</ref><ref>{{Cite news|url=http://news.az/articles/armenia/86325|title=Pakistan the only country not recognizing Armenia – envoy|publisher=News.Az|date=February 5, 2014|accessdate=February 17, 2014|quote=We are the only country not recognizing Armenia as a state.|archive-date=2014-02-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20140223095734/http://news.az/articles/armenia/86325|dead-url=yes}}</ref> {{extent}}باخین [[ائرمنیستان - پاکیستان موناسیبت‌لری]] و [[قره‌باغ موناقیشه‌سی]]. |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Australia"></span>'''{{بایراق|استرالیا}}''' – اوسترالیا بیرلیگی |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> یوخدور {{extent}}Australia is a [[Commonwealth realm]]{{efn|name="realm"}} and a [[فدرال حوکومت]] of [[States and territories of Australia|six states and 10 territories]]. The external territories of Australia are: * {{noflag|[[آشمور و کارتیر آدالاری]]}} * {{noflag|[[قلمرو جنوبگان استرالیا]]}} * {{بایراق|Christmas Island}} * {{بایراق|Cocos (Keeling) Islands}} * {{noflag|[[مرجان دنیز آدالاری]]}} * {{noflag|[[هئیرد آداسی و مک دونالد آدالاری]]}} * {{بایراق|Norfolk Island}} |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Austria"></span>'''{{بایراق|اتریش}}''' – اوتریش جمهوریتی |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> یوخدور {{extent}}Member of the [[اوروپا بیرلیگی]].{{efn|The member states of the [[اوروپا بیرلیگی]] have transferred part of their sovereignty in the form of legislative, executive, and judicial powers to the institutions of the EU, which is an example of [[supranational union]]. The EU has 28 member states.<ref>[http://europa.eu/abc/european_countries/eu_members/index_en.htm Europa], retrieved February 28, 2011</ref>|name="EU"}} Austria is a [[فدرال حوکومت]] of [[اوتریش ایالتلری]] (Bundesländer). |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Azerbaijan"></span>'''{{بایراق|آذربایجان}}''' – آذربایجان جومهوریتی |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> یوخدور {{extent}}Azerbaijan contains two autonomous regions, [[ناخجیوان موختار جومهوریتی]] and [[Nagorno-Karabakh]] (''Dağlıq Qarabağ'').{{efn|name="autonomous"}} The [[#Nagorno-Karabakh|Republic of Artsakh]], a de facto state, has been established in the latter. |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Bahamas"></span>'''{{بایراق|Bahamas, The}}''' – Commonwealth of the Bahamas |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> یوخدور {{extent}}The Bahamas is a [[Commonwealth realm]].{{efn|name="realm"}} |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Bahrain"></span>'''{{بایراق|بحرئین}}''' – Kingdom of Bahrain |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> یوخدور {{extent}} |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Bangladesh"></span>'''{{بایراق|بنقلادش}}''' – People's Republic of Bangladesh |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> یوخدور {{extent}} |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Barbados"></span>'''{{بایراق|باربادوس}}''' |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> یوخدور {{extent}}Barbados is a [[Commonwealth realm]].{{efn|name="realm"}} |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Belarus"></span>'''{{بایراق|بلاروس}}''' – Republic of Belarus |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> یوخدور {{extent}}Belarus forms the [[Union State]] jointly with [[روسیه]]. |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Belgium"></span>'''{{بایراق|بلژیک}}''' – Kingdom of Belgium |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> یوخدور {{extent}}Member of the EU.{{efn|name="EU"}} Belgium is a [[فدرال حوکومت]] divided into [[Communities, regions and language areas of Belgium|linguistic communities and regions]]. |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Belize"></span>'''{{بایراق|بلیز}}''' |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> یوخدور {{extent}}Belize is a [[Commonwealth realm]].{{efn|name="realm"}} |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Benin"></span>'''{{بایراق|Benin}}''' – Republic of Benin{{efn|Formerly referred to as [[Republic of Dahomey|Dahomey]], its official name until 1975.}} |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> یوخدور {{extent}} |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Bhutan"></span>'''{{بایراق|بوتان}}''' – Kingdom of Bhutan |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> یوخدور {{extent}} |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Bolivia"></span>'''{{بایراق|Bolivia}}''' – Plurinational State of Bolivia |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> یوخدور {{extent}} |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Bosnia and Herzegovina"></span>'''{{بایراق|بوسنی و هرزقووین}}''' |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> یوخدور {{extent}}Bosnia and Herzegovina is a federation of two constituent units: * {{بایراق|Federation of Bosnia and Herzegovina}} * {{بایراق|Republika Srpska}} and [[Brčko District]], a self-governing administrative unit.<ref name="Stjepanović2015">{{cite journal |title=Dual Substate Citizenship as Institutional Innovation: The Case of Bosnia's Brčko District |work=Nationalism and Ethnic Politics |date=2015 |pages=382–383 |first=Dejan |last=Stjepanović |volume=21 |issue=4 |doi=10.1080/13537113.2015.1095043 |issn=1353-7113 |eissn=1557-2986 |oclc=5927465455 |subscription=yes}}</ref> |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Botswana"></span>'''{{بایراق|بوتسوانا}}''' – Republic of Botswana |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> یوخدور {{extent}} |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Brazil"></span>'''{{بایراق|برزیل}}''' – Federative Republic of Brazil |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> یوخدور {{extent}}Brazil is a [[فدرال حوکومت]] of [[States of Brazil|26 states and 1 federal district]]. |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Brunei"></span>'''{{بایراق|Brunei}}''' – Nation of Brunei, Abode of Peace |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> یوخدور {{extent}} |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Bulgaria"></span>'''{{بایراق|بولغاریستان}}''' – Republic of Bulgaria |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> یوخدور {{extent}}Member of the EU.{{efn|name="EU"}} |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Burkina Faso"></span>'''{{بایراق|بورکینافاسو}}'''{{efn|Also known as Burkina; formerly referred to as Upper Volta, its official name until 1984.}} |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> یوخدور {{extent}} |- |style="vertical-align:top;"|Burma → [[#Myanmar|Myanmar]] |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> یوخدور {{extent}} |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Burundi"></span>'''{{بایراق|بوروندی}}''' – Republic of Burundi |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> یوخدور {{extent}} |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Cambodia"></span>'''{{بایراق|کامبوج}}''' – Kingdom of Cambodia |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> یوخدور {{extent}} |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Cameroon"></span>'''{{بایراق|کامرون}}''' – Republic of Cameroon |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> یوخدور {{extent}} |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Canada"></span>'''{{بایراق|کانادا}}'''{{efn|The legal name for Canada is the sole word; an officially sanctioned, though disused, name is Dominion of Canada (which includes its legal title); see: [[Name of Canada]], [[Dominion]].}} |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> یوخدور {{extent}}Canada is a [[Commonwealth realm]]{{efn|name="realm"}} and a [[Canadian federalism|federation]] of [[Provinces and territories of Canada|10 provinces and three territories]]. |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Cape Verde"></span>'''{{بایراق|Cape Verde}}''' – Republic of Cabo Verde |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> یوخدور {{extent}} |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Central African Republic"></span>'''{{بایراق|Central African Republic}}''' |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> یوخدور {{extent}} |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Chad"></span>'''{{بایراق|Chad}}''' – Republic of Chad |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> یوخدور {{extent}} |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Chile"></span>'''{{بایراق|شیلی}}''' – Republic of Chile |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> یوخدور {{extent}}Chile has two "special territories" in the [[Valparaíso Region]]: [[Easter Island]] and [[Juan Fernández Islands]] |- |style="vertical-align:top;"|<span id="China"></span>'''{{بایراق|چین}}''' – People's Republic of China{{efn|name="ChinaTaiwan"|The [[چین]] (PRC) is commonly referred to as "China", while the [[تایوان]] (ROC) is commonly referred to as "Taiwan". The ROC is also occasionally known diplomatically as [[Chinese Taipei]], along with [[Chinese Taipei#Other alternative references to the Republic of China|other names]].}} |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو | style="background:LightCoral;" |[[Foreign relations of China#International recognition of the People's Republic of China|Partially unrecognized]]. {{claimedby|ROC}} {{extent}}The People's Republic of China (PRC) contains five autonomous regions, [[Guangxi]], [[داخیلی موغولیستان]]، [[Ningxia]], [[سین کیانگ اویغور]] and [[Tibet Autonomous Region|Tibet]].{{efn|name="autonomous"}} Additionally, it has sovereignty over the [[special administrative regions of China|Special Administrative Regions]] of: * {{بایراق|هونگ کونگ}} * {{بایراق|Macau}} China claims, but does not control, [[#Taiwan|Taiwan]] which is governed by a rival administration (the Republic of China) claiming all of China as its territory.{{efn|name="TAI2"|In 1949, the Republic of China government led by the [[Kuomintang]] (KMT) lost the [[چین ایچ ساواشی]] to the [[Communist Party of China]] (CPC) and set up a provisional capital in [[تایپه]]. The CPC established the PRC. As such, the [[political status of Taiwan|political status of the ROC and legal status of Taiwan]] (alongside the [[Free area of the Republic of China|territories]] under ROC jurisdiction) are in dispute. In 1971, the United Nations gave the [[China and the United Nations|China seat]] to the PRC and the ROC withdrew from the UN. Most states recognise the PRC to be the [[One-China policy|sole legitimate representative]] of all China, and the UN classifies Taiwan as "[[Taiwan Province, People's Republic of China|Taiwan, Province of China]]". The ROC has de facto relations with most sovereign states. A significant political movement within Taiwan advocates [[Taiwan independence movement|Taiwan independence]].}} China is not recognised by [[Foreign relations of Taiwan|20]] UN member states and the [[Holy See]], which with the exception of Bhutan recognise Taiwan instead.{{efn|See also [[Dates of establishment of diplomatic relations with the People's Republic of China]] and [[Foreign relations of China]].}} China controls part of the territory of [[Kashmir]], which is disputed by [[هیندوستان]] and [[پاکیستان]]. |- |style="vertical-align:top;"|China, Republic of → [[#Taiwan|Taiwan]] |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> یوخدور | |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Colombia"></span>'''{{بایراق|کولومبیا}}''' – Republic of Colombia |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> یوخدور {{extent}} |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Comoros"></span>'''{{بایراق|کومور آدالاری}}''' – Union of the Comoros |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> یوخدور {{extent}}Comoros is a [[فدرال حوکومت]] of [[Politics of Comoros#Autonomous islands|3 islands]].{{efn|name="federal"|More information on more or less [[فدرال حوکومت]] structures can be found at a [[فدرال حوکومت]].<ref>Constitution of Comoros, Art. 1.</ref>}} |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Congo, Democratic Republic of the"></span>'''{{بایراق|کنقو دموکراتیک جومهوریتی}}'''{{efn|Also known as Congo-Kinshasa. Formerly referred to as [[Zaire]], its official name from 1971 to 1997.}} |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> یوخدور {{extent}} |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Congo, Republic of the"></span>'''{{بایراق|کونقو جومهوریتی}}'''{{efn|Also known as Congo-Brazzaville.}} |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> یوخدور {{extent}} |- |style="vertical-align:top;"|<span style="display:none">ZZZ</span>Cook Islands → [[#Cook Islands|Cook Islands]] |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> یوخدور {{extent}} |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Costa Rica"></span>'''{{بایراق|کاستاریکا}}''' – Republic of Costa Rica |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> یوخدور {{extent}} |- |style="vertical-align:top;"|Côte d'Ivoire → [[#Ivory Coast|Ivory Coast]] |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> یوخدور {{extent}} |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Croatia"></span>'''{{بایراق|کروواسی}}''' – Republic of Croatia |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> یوخدور {{extent}}Member of the EU.{{efn|name="EU"}} |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Cuba"></span>'''{{بایراق|کوبا}}''' – Republic of Cuba |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> یوخدور {{extent}} |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Cyprus"></span>'''{{بایراق|قیبریس جومهوریتی}}''' – Republic of Cyprus |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو | style="background:LightCoral;" |Not recognized by [[#Turkey|Turkey]]<ref>{{Cite news|url=http://www.cnn.com/2010/OPINION/07/07/kakouris.cyprus/|publisher=CNN|title=Cyprus is not at peace with Turkey|author=Andreas S. Kakouris|date=July 9, 2010|accessdate=May 17, 2014|quote=Turkey stands alone in violation of the will of the international community. It is the only country to recognize the "TRNC" and is the only country that does not recognize the Republic of Cyprus and its government.}}</ref><!-- and [[#Northern Cyprus|Northern Cyprus]]{{قایناق؟|date=May 17, 2014}} --> {{extent}}Member of the EU.{{efn|name="EU"}} The northeastern part of the island is the de facto state of [[#Northern Cyprus|Northern Cyprus]]. See [[Foreign relations of Cyprus]] and [[Cyprus dispute]]. [[تورکیه]] refers to the Republic of Cyprus government as "The Greek Cypriot Administration of Southern Cyprus".<ref>[http://www.abgs.gov.tr/index.php?p=255&l=2 Republic of Turkey Ministry for European Union Affairs] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150926163208/http://www.abgs.gov.tr/index.php?p=255&l=2 |date=2015-09-26 }} Retrieved June 12, 2012''.</ref> |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Czech Republic"></span>'''{{بایراق|چک جومهوریتی}}'''{{efn|A simpler official short-form name has been encouraged by the Czech government: the English variant '''Czechia''' remains uncommon, but variants in Czech (''Česko'') and some other languages are more popular. See [[Name of the Czech Republic]]}} |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> یوخدور {{extent}}Member of the EU.{{efn|name="EU"}} |- |style="vertical-align:top;"|Democratic People's Republic of Korea → [[#Korea North|Korea, North]] |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> یوخدور | |- |style="vertical-align:top;"|Democratic Republic of the Congo → [[#Congo, Democratic Republic of the|Congo, Democratic Republic of the]] |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> یوخدور | |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Denmark"></span>'''{{بایراق|دانمارک}}''' – Kingdom of Denmark |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> یوخدور {{extent}}Member of the EU.{{efn|name="EU"}} The [[دانمارک]] includes two self-governing territories: * {{بایراق|Faroe Islands}} ''(Føroyar/Færøerne)'' * {{بایراق|قیرینلند}} ''(Kalaallit Nunaat/Grønland)'' The continental territory of Denmark, the Faroe Islands, and Greenland form the three constituent countries of the Kingdom. The designation "Denmark" can refer either to continental Denmark or to the short name for the entire Kingdom (e.g. in international organizations). The Kingdom of Denmark as a whole is a member of the EU, but EU law does not apply to the Faroe Islands and Greenland.<ref>{{cite web|url=http://www.stm.dk/_p_12710.html |title=Archived copy |accessdate=May 20, 2015 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150910005827/http://www.stm.dk/_p_12710.html |archivedate=September 10, 2015 |df=}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.stm.dk/_p_12712.html |title=Archived copy |accessdate=May 20, 2014 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140214060548/http://www.stm.dk/_p_12712.html |archivedate=February 14, 2014 |df=}}</ref> Also see [[Greenland Treaty]]. |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Djibouti"></span>'''{{بایراق|جیبوتی}}''' – Republic of Djibouti |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> یوخدور {{extent}} |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Dominica"></span>'''{{بایراق|دومینیکا}}''' – Commonwealth of Dominica |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> یوخدور {{extent}} |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Dominican Republic"></span>'''{{بایراق|دومینیکن جومهوریتی}}''' |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> یوخدور {{extent}} |- |style="vertical-align:top;"|<span id="East Timor"></span>'''{{بایراق|دوغو تیمور}}''' – Democratic Republic of Timor-Leste{{efn|The government of East Timor uses "Timor-Leste" as the English translation.}} |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> یوخدور {{extent}} |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Ecuador"></span>'''{{بایراق|اکوادور}}''' – Republic of Ecuador |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> یوخدور {{extent}} |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Egypt"></span>'''{{بایراق|میصر}}''' – Arab Republic of Egypt |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> یوخدور {{extent}} |- |style="vertical-align:top;"|<span id="El Salvador"></span>'''{{بایراق|السالوادور}}''' – Republic of El Salvador |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> یوخدور {{extent}} |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Equatorial Guinea"></span>'''{{بایراق|اوستوایی قینه}}''' – Republic of Equatorial Guinea |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> یوخدور {{extent}} |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Eritrea"></span>'''{{بایراق|اریتره}}''' – State of Eritrea |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> یوخدور {{extent}} |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Estonia"></span>'''{{بایراق|ایستونی}}''' – Republic of Estonia |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> یوخدور {{extent}}Member of the EU.{{efn|name="EU"}} |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Ethiopia"></span>'''{{بایراق|اتیوپی}}''' – Federal Democratic Republic of Ethiopia |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> یوخدور {{extent}}Ethiopia is a [[فدرال حوکومت]] of [[Regions of Ethiopia|nine regions and two chartered cities]]. <!--The European Union is not a sovereign state and should not be included--> |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Fiji"></span>'''{{بایراق|Fiji}}''' – Republic of Fiji |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> None {{extent}}Fiji contains 1 autonomous region, [[Rotuma]].{{efn|name="autonomous"}}<ref>{{Cite book | title = Laws of Fiji | place = Suva, Fiji | publisher = Government of Fiji | year = 1927 | volume = | edition = 1978 | chapter = Rotuma Act | chapterurl = http://www.itc.gov.fj/lawnet/fiji_act/cap122.html | accessdate = July 10, 2010 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20100621140255/http://www.itc.gov.fj/lawnet/fiji_act/cap122.html |archivedate=June 21, 2010 }}</ref><ref>{{cite web | author = Government of Fiji, Office of the Prime Minister | title = Chapter 122: Rotuma Act | work = Laws of Fiji | publisher = University of the South Pacific | year = 1978 | url = http://www.paclii.org/fj/legis/consol_act/ra103/ | accessdate = November 10, 2010 | archivedate = 2011-03-01 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20110301163146/http://www.paclii.org/fj/legis/consol_act/ra103/ }}</ref> |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Finland"></span>'''{{بایراق|فنلاند}}''' – Republic of Finland |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> None {{extent}}Member of the EU.{{efn|name="EU"}} * {{بایراق|Åland}} is a neutral and demilitarised autonomous region of Finland.{{efn|name="autonomous"}}{{efn|[[Åland Islands|Åland]] was demilitarised by the [[Treaty of Paris (1856)|Treaty of Paris]] in 1856, which was later affirmed by the [[میللتلر لیقاسی]] in 1921, and in a somewhat different context reaffirmed in the treaty on Finland's admission to the European Union in 1995.}} |- |style="vertical-align:top;"|<span id="France"></span>'''{{بایراق|فرانسه}}''' – French Republic |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> None {{extent}}Member of the EU.{{efn|name="EU"}} France contains five overseas regions/departments: [[French Guiana]], [[Guadeloupe]], [[Martinique]], [[Mayotte]], and [[Réunion]]. France also includes the overseas territories of: * {{noflag|[[Clipperton Island]]}} * {{بایراق|French Polynesia}} * {{بایراق|New Caledonia}} * {{noflag|[[Saint Barthélemy]]}} * {{noflag|[[Collectivity of Saint Martin|Saint Martin]]}} * {{noflag|[[Saint Pierre and Miquelon]]}} * {{noflag|[[Wallis and Futuna]]}} * {{noflag|[[French Southern and Antarctic Lands]]}} |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Gabon"></span>'''{{بایراق|Gabon}}''' – Gabonese Republic |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> None {{extent}} |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Gambia"></span><span style="display:none">Gambia</span> '''{{بایراق|Gambia, The}}''' – Republic of the Gambia |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> None {{extent}} |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Georgia"></span>'''{{بایراق|Georgia}}''' |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> None {{extent}}Georgia contains two autonomous republics, [[Adjara]] and [[آبخازیا]].{{efn|name="autonomous"}} In [[#Abkhazia|Abkhazia]] and [[#South Ossetia|South Ossetia]], de facto states have been formed. |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Germany"></span>'''{{بایراق|آلمان}}''' – Federal Republic of Germany |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> None {{extent}}Member of the EU.{{efn|name="EU"}} Germany is a [[فدرال حوکومت]] of [[States of Germany|16 federated states]] (Länder). |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Ghana"></span>'''{{بایراق|غنا}}''' – Republic of Ghana |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> None {{extent}} |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Greece"></span>'''{{بایراق|یونان}}''' – Hellenic Republic |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> None {{extent}}Member of the EU.{{efn|name="EU"}} [[Mount Athos]] is an autonomous part of Greece that is jointly governed by the multinational "Holy Community" on the mountain and a civil governor appointed by the Greek government.<ref>Constitution of Greece, Art. 105.</ref> |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Grenada"></span>'''{{بایراق|گرانادا}}''' |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> None {{extent}}Grenada is a [[Commonwealth realm]].{{efn|name="realm"}} |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Guatemala"></span>'''{{بایراق|گواتمالا}}''' – Republic of Guatemala |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> None {{extent}} |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Guinea"></span>'''{{بایراق|Guinea}}''' – Republic of Guinea{{efn|Also known as Guinea-Conakry.}} |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> None {{extent}} |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Guinea-Bissau"></span>'''{{بایراق|Guinea-Bissau}}''' – Republic of Guinea-Bissau |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> None {{extent}} |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Guyana"></span>'''{{بایراق|Guyana}}''' – Co-operative Republic of Guyana |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> None {{extent}} |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Haiti"></span>'''{{بایراق|هائیتی}}''' – Republic of Haiti |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> None {{extent}} |- |style="vertical-align:top;"|Holy See → [[#Vatican City|Vatican City]] |<span style="display:none">A ب.م. ق عوضوو</span> |<span style="display:none">A None</span> {{extent}} |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Honduras"></span>'''{{بایراق|هندوراس}}''' – Republic of Honduras |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> None {{extent}} |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Hungary"></span>'''{{بایراق|ماجاریستان}}''' |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> None {{extent}}Member of the EU.{{efn|name="EU"}} |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Iceland"></span>'''{{بایراق|ایسلند}}'''{{efn|name="Republic"|While sometimes referred to as the "'''Republic of Iceland'''"<ref>http://www.britannica.com/EBchecked/topic/281235/Iceland</ref><ref>http://unstats.un.org/unsd/geoinfo/ungegn/docs/26th-gegn-docs/WP/WP54_UNGEGN%20WG%20Country%20Names%20Document%202011.pdf</ref> and sometimes its counterpart ''Lýðveldið Ísland'' in Icelandic, the official name of the country is simply Iceland.<ref>http://www.visindavefur.is/svar.php?id=54970</ref> One example of the former is the name of the [[Constitution of Iceland]], which in Icelandic is ''Stjórnarskrá lýðveldisins Íslands'' and literally means "the Constitution of the republic of Iceland", but note that "republic" is not capitalized. The official title of the [[President of Iceland]] (''Forseti Íslands'') does also not include the word republic as in some other republics. See [[Names for Iceland]].}} |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> None {{extent}} |- |style="vertical-align:top;"|<span id="India"></span>'''{{بایراق|هیندوستان}}''' – Republic of India |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> None {{extent}}India is a [[فدرال حوکومت]] of [[States and territories of India|29 states and seven union territories]]. India claims the entire territory of [[Kashmir]] as one of its states, but only exercises control over part of it, while the rest is controlled by the [[چین]] and [[پاکیستان]]. |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Indonesia"></span>'''{{بایراق|اندونزی}}''' – Republic of Indonesia |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> None {{extent}}Indonesia has [[Provinces of Indonesia|five provinces]] with official special autonomy status: [[Aceh]], [[جاکارتا]]، [[Yogyakarta Special Region|Yogyakarta SR]], [[Papua (province)|Papua]], and [[West Papua (province)|West Papua]].{{efn|name="autonomous"}} |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Iran"></span>'''{{بایراق|ایران}}''' – Islamic Republic of Iran |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> None {{extent}} |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Iraq"></span>'''{{بایراق|عراق}}''' – Republic of Iraq |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> None {{extent}}Iraq is a [[فدرال حوکومت]]{{efn|name="federal"}}<ref>[http://portal.unesco.org/ci/en/files/20704/11332732681iraqi_constitution_en.pdf/iraqi_constitution_en.pdf Iraqi constitution]</ref> of [[Governorates of Iraq|19 governorates]], five of which make up the autonomous {{بایراق|Iraqi Kurdistan}}.{{efn|name="autonomous"}} |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Ireland"></span>'''{{بایراق|Ireland}}'''{{#tag:ref|"Ireland" is the official ''name'' in English. "Republic of Ireland" (the official ''description'' in English) and "Éire" (the official name in Irish) have sometimes been used unofficially to distinguish the state from the larger [[Ireland|island of Ireland]]; this is officially deprecated.<ref>{{cite journal |journal=Journal of British Studies |volume=46 |number=1 |date=January 2007 |publisher=Cambridge University Press on behalf of The North American Conference on British Studies |doi=10.1086/508399 |url=https://www.jstor.org/stable/10.1086/508399 |title=The Irish Free State/Éire/Republic of Ireland/Ireland: "A Country by Any Other Name"? |last=Daly |first=Mary E. |subscription=Y }}</ref> See [[names of the Irish state]].}} |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> None {{extent}}Member of the EU.{{efn|name="EU"}} |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Israel"></span>'''{{بایراق|ایسرائیل}}''' – State of Israel |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو | style="background:LightCoral;" |[[International recognition of Israel|Partially unrecognized]] {{extent}}Israel exerts strong control over the territory claimed by [[#Palestine|Palestine]]. Israel annexed [[Jerusalem Law|East Jerusalem]],<ref>[https://www.knesset.gov.il/laws/special/eng/basic10_eng.htm ''Basic Law: Jerusalem, Capital of Israel'']</ref> an annexation not recognised by the international community.<ref name=dis>{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2070.html |title=Disputes: International |publisher=CIA World Factbook |accessdate=November 8, 2011 |archivedate=2011-05-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110514215411/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2070.html }}</ref> Israel maintains [[West Bank Areas in the Oslo II Accord|varying levels of control]] over the rest of the [[West Bank]], and although Israel no longer has a permanent civilian or military presence in the [[Gaza Strip]], following its [[Israel's unilateral disengagement plan|unilateral disengagement]], it is still considered by some to be the occupying power under international law.<ref>{{cite web | last = Gold | first = Dore | author2 = Institute for Contemporary Affairs | title = Legal Acrobatics: The Palestinian Claim that Gaza is Still "Occupied" Even After Israel Withdraws | work = Jerusalem Issue Brief, Vol. 5, No. 3 | publisher = Jerusalem Center for Public Affairs | date = August 26, 2005 | url = http://www.jcpa.org/brief/brief005-3.htm | accessdate = July 16, 2010 | archivedate = 2010-06-21 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20100621082606/http://jcpa.org/brief/brief005-3.htm }}</ref><ref>{{cite web | last = Bell | first = Abraham | title = International Law and Gaza: The Assault on Israel's Right to Self-Defense | work = Jerusalem Issue Brief, Vol. 7, No. 29 | publisher = Jerusalem Center for Public Affairs | date = January 28, 2008 | url = http://www.jcpa.org/brief/brief005-3.htm | accessdate = July 16, 2010 | archivedate = 2010-06-21 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20100621082606/http://jcpa.org/brief/brief005-3.htm }}</ref><ref>{{Cite press release | title = Address by Foreign Minister Livni to the 8th Herzliya Conference | publisher = Ministry of Foreign Affairs of Israel | date = January 22, 2008 | url = http://www.mfa.gov.il/MFA/Government/Speeches+by+Israeli+leaders/2008/Address+by+FM+Livni+to+the+8th+Herzliya+Conference+22-Jan-2008.htm?DisplayMode=print | accessdate = July 16, 2010}}</ref><ref>{{cite web | last = Salih | first = Zak M. | title = Panelists Disagree Over Gaza's Occupation Status | publisher = University of Virginia School of Law | date = November 17, 2005 | url = http://www.law.virginia.edu/html/news/2005_fall/gaza.htm | accessdate = July 16, 2010 | archivedate = 2016-03-03 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20160303200844/http://www.law.virginia.edu/html/news/2005_fall/gaza.htm }}</ref><ref>{{cite web | title = Israel: 'Disengagement' Will Not End Gaza Occupation | publisher = Human Rights Watch | date = October 29, 2004 | url = http://www.hrw.org/english/docs/2004/10/29/isrlpa9577.htm | accessdate = July 16, 2010 | archivedate = 2020-07-12 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20200712121307/https://www.hrw.org/english/docs/2004/10/29/isrlpa9577.htm }}</ref> Israel is not recognised as a state by [[International recognition of Israel|32 UN members]] (including most Arab states) nor by the [[Sahrawi Arab Democratic Republic|SADR]]. |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Italy"></span>'''{{بایراق|ایتالیا}}''' – Italian Republic |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> None {{extent}}Member of the EU.{{efn|name="EU"}} Italy has five autonomous regions, [[واله دائوستا]]، [[Friuli-Venezia Giulia]], [[Sardinia]], [[سیسیل]] and [[Trentino-Alto Adige/Südtirol]].{{efn|name="autonomous"}} |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Ivory Coast"></span>'''{{بایراق|فیل دیشی ساحیلی}}''' – Republic of Côte d'Ivoire |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> None {{extent}} |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Jamaica"></span>'''{{بایراق|جاماییکا}}''' |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> None {{extent}}Jamaica is a [[Commonwealth realm]].{{efn|name="realm"}} |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Japan"></span>'''{{بایراق|ژاپون}}''' |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> None {{extent}} |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Jordan"></span>'''{{بایراق|اوردون}}''' – Hashemite Kingdom of Jordan |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> None {{extent}} |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Kazakhstan"></span>'''{{بایراق|قازاخیستان}}''' – Republic of Kazakhstan |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> None {{extent}} |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Kenya"></span>'''{{بایراق|کنیا}}''' – Republic of Kenya |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> None {{extent}} |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Kiribati"></span>'''{{بایراق|Kiribati}}''' – Republic of Kiribati |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> None {{extent}} |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Korea North"></span>'''{{بایراق|قوزئی کوره}}''' – Democratic People's Republic of Korea |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو | style="background:LightCoral;" |{{claimedby|SKOREA}} {{extent}}North Korea is not recognised by three UN members: [[#France|France]], [[#Japan|Japan]] and [[#Korea South|South Korea]].{{efn|name="koreas"|Both North Korea and South Korea claim to be the sole legitimate government of [[Korea]]. See also [[Foreign relations of North Korea]] and [[Foreign relations of South Korea]].<ref>{{cite web | url = http://www.ioc.u-tokyo.ac.jp/~worldjpn/documents/texts/docs/19650622.T1E.html | title = Treaty on Basic Relations between Japan and the Republic of Korea | accessdate = October 27, 2008 }}</ref>}} |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Korea South"></span>'''{{بایراق|گونئی کوره}}''' – Republic of Korea |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو | style="background:LightCoral;" |{{claimedby|NKOREA}} {{extent}}South Korea contains 1 autonomous region, [[Jeju Island|Jejudo]].{{efn|name="autonomous"}}<ref>{{cite web|author=Keun Min|title=Greetings|publisher=Jeju Special Self-Governing Province|url=http://english.jeju.go.kr/contents/index.php?mid=02|accessdate = November 10, 2010}}</ref> South Korea is not recognised by one UN member: [[#Korea North|North Korea]].{{efn|name="koreas"}} |- |style="vertical-align:top;"|<span style="display:none">ZZZ</span>Kosovo → [[#Kosovo|Kosovo]] |<span style="display:none">A UN member state</span> |<span style="display:none">A None</span> {{extent}} |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Kuwait"></span>'''{{بایراق|کویت}}''' – State of Kuwait |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> None {{extent}} |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Kyrgyzstan"></span>'''{{بایراق|قیرغیزیستان}}''' – Kyrgyz Republic |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> None {{extent}} |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Laos"></span>'''{{بایراق|لائوس}}''' – Lao People's Democratic Republic |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> None {{extent}} |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Latvia"></span>'''{{بایراق|لتونی}}''' – Republic of Latvia |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> None {{extent}}Member of the EU.{{efn|name="EU"}} |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Lebanon"></span>'''{{بایراق|لوبنان}}''' – Lebanese Republic |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> None {{extent}} |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Lesotho"></span>'''{{بایراق|Lesotho}}''' – Kingdom of Lesotho |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> None {{extent}} |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Liberia"></span>'''{{بایراق|لیبریا}}''' – Republic of Liberia |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> None {{extent}} |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Libya"></span>'''{{بایراق|لیبی}}''' |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> None {{extent}} |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Liechtenstein"></span>'''{{بایراق|لیختن ایشتاین}}''' – Principality of Liechtenstein |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> None {{extent}} |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Lithuania"></span>'''{{بایراق|لیتوانی}}''' – Republic of Lithuania |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> None {{extent}}Member of the EU.{{efn|name="EU"}} |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Luxembourg"></span>'''{{بایراق|لوکزامبورق}}''' – Grand Duchy of Luxembourg |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> None {{extent}}Member of the EU.{{efn|name="EU"}} |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Macedonia"></span>'''{{بایراق|Macedonia}}''' – Republic of Macedonia |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> None {{extent}}Because of the [[Macedonia naming dispute]], the country is referred to by the UN and a number of states and international organizations as "the former Yugoslav Republic of Macedonia". |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Madagascar"></span>'''{{بایراق|Madagascar}}''' – Republic of Madagascar |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> None {{extent}} |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Malawi"></span>'''{{بایراق|مالاوی}}''' – Republic of Malawi |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> None {{extent}} |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Malaysia"></span>'''{{بایراق|مالزی}}''' |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> None {{extent}}Malaysia is a [[فدرال حوکومت]] of [[States of Malaysia|13 states and three federal territories]]. |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Maldives"></span>'''{{بایراق|مالدیو}}''' – Republic of Maldives |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> None {{extent}} |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Mali"></span>'''{{بایراق|مالی}}''' – Republic of Mali |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> None {{extent}} |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Malta"></span>'''{{بایراق|مالت}}''' – Republic of Malta |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> None {{extent}}Member of the EU.{{efn|name="EU"}} |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Marshall Islands"></span>'''{{بایراق|Marshall Islands}}''' – Republic of the Marshall Islands |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> None {{extent}}Under [[Compact of Free Association]] with the [[#United States|United States]]. |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Mauritania"></span>'''{{بایراق|موریتانی}}''' – Islamic Republic of Mauritania |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> None {{extent}} |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Mauritius"></span>'''{{بایراق|Mauritius}}''' – Republic of Mauritius |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> None {{extent}}Mauritius has an autonomous island, [[Rodrigues]].{{efn|name="autonomous"}} |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Mexico"></span>'''{{بایراق|مکزیک}}''' – United Mexican States |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> None {{extent}}Mexico is a [[فدرال حوکومت]] of [[Political divisions of Mexico|31 states and one autonomous city]]. |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Micronesia"></span>'''{{بایراق|Micronesia}}''' – Federated States of Micronesia |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> None {{extent}}Under [[Compact of Free Association]] with the [[#United States|United States]]. The Federated States of Micronesia is a [[فدرال حوکومت]] of four states. |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Moldova"></span>'''{{بایراق|مولداوی}}''' – Republic of Moldova |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> None {{extent}}Moldova has the autonomous regions of [[قاقاووزیا]] and [[#Transnistria|Transnistria]], the latter of which has established a de facto state. |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Monaco"></span>'''{{بایراق|موناکو}}''' – Principality of Monaco |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> None {{extent}} |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Mongolia"></span>'''{{بایراق|موغولیستان}}''' |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> None {{extent}} |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Montenegro"></span>'''{{بایراق|مونتینیقرو}}''' |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> None {{extent}} |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Morocco"></span>'''{{بایراق|مراکش}}''' – Kingdom of Morocco |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> None {{extent}}Morocco claims sovereignty over [[Western Sahara]] and controls most of it, which is disputed by the [[#SADR|Sahrawi Arab Democratic Republic]]. |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Mozambique"></span>'''{{بایراق|موزامبیک}}''' – Republic of Mozambique |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> None {{extent}} |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Myanmar"></span>'''{{بایراق|میانمار}}''' – Republic of the Union of Myanmar{{efn|The government changed the state's official name in English from "Union of Myanmar" to "Republic of the Union of Myanmar" in October 2010.<ref>{{Cite news|title=Myanmar gets new flag, official name, anthem|url=http://ca.reuters.com/article/topNews/idCATRE69K2HM20101021|publisher=Reuters|date=October 21, 2010|accessdate=October 22, 2010|archivedate=2011-04-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110427194356/http://ca.reuters.com/article/topNews/idCATRE69K2HM20101021}}</ref>}} |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> None {{extent}} |- |style="vertical-align:top;"|<span style="display:none">ZZZ</span>Nagorno-Karabakh → [[#Nagorno-Karabakh|Nagorno-Karabakh]] |<span style="display:none">A UN member state</span> |<span style="display:none">A None</span> | |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Namibia"></span>'''{{بایراق|نامیبیا}}''' – Republic of Namibia |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> None {{extent}} |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Nauru"></span>'''{{بایراق|Nauru}}''' – Republic of Nauru |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> None {{extent}} |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Nepal"></span>'''{{بایراق|نپال}}''' – Federal Democratic Republic of Nepal |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> None {{extent}}Nepal is a [[فدرال حوکومت]] composed of [[Zones of Nepal|14 zones]]. |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Netherlands"></span>'''{{flagcountry|Kingdom of the Netherlands}}'''<!--Link to state instead of country--> – Kingdom of the Netherlands<!-- Note that the Netherlands is not the sovereign state, the Kingdom is—see [[Kingdom of the Netherlands#The distinction between the Netherlands and "the Kingdom"]]. --> |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> None {{extent}}Member of the EU.{{efn|name="EU"}} The [[Kingdom of the Netherlands]] includes four areas with substantial autonomy: * {{بایراق|Aruba}} * {{بایراق|Curaçao}} * {{بایراق|هولند}} * {{بایراق|Sint Maarten}} The continental part of the Netherlands, Aruba, Curaçao, and Sint Maarten form the four constituent countries of the Kingdom. Three other territories ([[Bonaire]], [[Saba]], and [[Sint Eustatius]]) are [[Caribbean Netherlands|special municipalities]] of the continental Netherlands. The designation "Netherlands" can refer either to the continental Netherlands or to the short name for the entire Kingdom (e.g. in international organizations). The Kingdom of the Netherlands as a whole is a member of the EU, but EU law applies only to parts within Europe. |- |style="vertical-align:top;"|<span id="New Zealand"></span>'''{{بایراق|یئنی زلاند‌}}''' |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> None {{extent}}New Zealand is a [[Commonwealth realm]],{{efn|name="realm"}} and has the dependent territories of: * {{noflag|[[Ross Dependency]]}} * {{بایراق|Tokelau}} New Zealand has responsibilities for (but no rights of control over) two freely [[associated state]]s: * {{بایراق|Cook Islands}} * {{بایراق|Niue}} The Cook Islands and Niue have diplomatic relations {{Numrel|CK|alt2= |with}} and {{Numrel|Niue|alt2= |with}} UN members respectively.<ref>{{cite web | author = Federal Foreign Office of Germany | title = Beziehungen zu Deutschland | publisher = Government of Germany | date = November 2009 | url = http://www.auswaertiges-amt.de/diplo/de/Laenderinformationen/Cookinseln/Bilateral.html | accessdate = July 16, 2010 | archivedate = 2010-07-23 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20100723070259/http://www.auswaertiges-amt.de/diplo/de/Laenderinformationen/Cookinseln/Bilateral.html }} For more information, see [[Foreign relations of the Cook Islands]].</ref><ref>{{cite web | author = China Internet Information Centre | title = Full text of joint communique on the establishment of diplomatic relations between China and Niue | publisher = Xinhua News Agency | date = December 13, 2007 | url = http://www.china.org.cn/english/international/235447.htm | accessdate = July 16, 2010}}</ref><ref>{{cite web |author=Republic of Nauru Permanent Mission to the United Nations |title=Foreign Affairs |publisher=United Nations |url=http://www.un.int/nauru/foreignaffairs.html |accessdate=July 16, 2010 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141004083335/http://www.un.int/nauru/foreignaffairs.html |archivedate=October 4, 2014 |df= }}</ref> They have full treaty-making capacity in the UN,<ref name="untreaty1">{{Cite web |title=archive copy |url=http://untreaty.un.org/cod/repertory/art102/english/rep_supp8_vol6-art102_e_advance.pdf |accessdate=2017-07-24 |archivedate=2004-07-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20040723045746/http://untreaty.un.org/cod/repertory/art102/english/rep_supp8_vol6-art102_e_advance.pdf }}</ref> and are members of some [[List of specialized agencies of the United Nations|UN specialized agencies]]. |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Nicaragua"></span>'''{{بایراق|نیکاراگوئه}}''' – Republic of Nicaragua |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> None {{extent}}Nicaragua contains two autonomous regions, [[Región Autónoma del Atlántico Sur|Atlántico Sur]] and [[Región Autónoma del Atlántico Norte|Atlántico Norte]].{{efn|name="autonomous"}} |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Niger"></span>'''{{بایراق|Niger}}''' – Republic of Niger |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> None {{extent}} |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Nigeria"></span>'''{{بایراق|نیجریه}}''' – Federal Republic of Nigeria |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> None {{extent}}Nigeria is a [[فدرال حوکومت]] of [[States of Nigeria|36 states and 1 federal territory]]. |- |style="vertical-align:top;"|<span style="display:none">ZZZ</span>Niue → [[#Niue|Niue]] |<span style="display:none">A ب.م. ق عوضوو</span> |<span style="display:none">A None</span> {{extent}} |- |style="vertical-align:top;"|<span style="display:none">ZZZ</span>Northern Cyprus → [[#Northern Cyprus|Northern Cyprus]] |<span style="display:none">A UN member state</span> |<span style="display:none">A None</span> | |- |style="vertical-align:top;"|North Korea → [[#Korea North|Korea, North]] |<span style="display:none">A UN member state</span> |<span style="display:none">A None</span> | |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Norway"></span>'''{{بایراق|نوروژ}}''' – Kingdom of Norway |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> None {{extent}} * [[Svalbard]] is an integral part of Norway, but has a special status due to the [[Svalbard Treaty]]. * [[Jan Mayen]] is an island that is an integral part of Norway, although [[Unincorporated area|unincorporated]]. Norway has the dependent territories of: * [[Bouvet Island]] * [[Peter I Island]] * [[Queen Maud Land]] |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Oman"></span>'''{{بایراق|عومان}}''' – Sultanate of Oman |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> None {{extent}} |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Pakistan"></span>'''{{بایراق|پاکیستان}}''' – Islamic Republic of Pakistan |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> None {{extent}}Pakistan is a [[فدرال حوکومت]] of [[Subdivisions of Pakistan|four provinces, 1 capital territory, and tribal regions]]. Pakistan disputes the entire territory of [[Kashmir]] with [[هیندوستان]]، and part of it with the [[چین]]. It exercises control over [[Pakistan-administered Kashmir|certain portions]] of Kashmir, but has not officially annexed any of it,<ref>Constitution of Pakistan, Art. 1.</ref><ref>{{Cite news | author = Aslam, Tasnim | title = 'Pakistan Does Not Claim Kashmir As An Integral Part...' | url = http://www.outlookindia.com/article.aspx?233374 | newspaper = Outlook India | publisher = The Outlook Group | date = December 11, 2006 | accessdate = }}</ref> instead regarding it as a disputed territory.<ref>{{Cite book | last = Williams | first = Kristen P. | title = Despite nationalist conflicts: theory and practice of maintaining world peace | publisher = Greenwood Publishing Group | year = 2001 | pages = 154–155 | url = https://books.google.com/?id=OYmurpH3ahsC | isbn = 978-0-275-96934-9}}</ref><ref>{{Cite book | last = Pruthi | first = R.K. | title = An Encyclopaedic Survey Of Global Terrorism In 21St Century | publisher = Anmol Publications Pvt. Ltd. | year = 2001 | pages = 120–121 | url = https://books.google.com/?id=C3yDkKDbZ3YC | isbn = 978-81-261-1091-9}}</ref> The portions that it controls are divided into two territories, administered separately from Pakistan proper:{{efn|name="Kashmir"|Sovereignty over [[Kashmir]] is disputed between [[#India|India]] and [[#Pakistan|Pakistan]]; smaller parts are disputed by the [[#China|People's Republic of China]] and the [[#Taiwan|Republic of China]]. Kashmir is divided between India, Pakistan and the PRC. See the [[List of territorial disputes]].}} * {{بایراق|Azad Kashmir}} * {{بایراق|Gilgit Baltistan}} Azad Kashmir describes itself as a "self-governing state under Pakistani control", while Gilgit-Baltistan is described in its governance order as a group of "areas" with self-government.<ref>{{Cite web |title=archive copy |url=http://home.ajk.gov.pk/index.php?option=com_content&view=article&id=72&catid=14 |accessdate=2017-07-24 |archivedate=2014-08-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140812174212/http://home.ajk.gov.pk/index.php?option=com_content&view=article&id=72&catid=14 }}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=z-aRAwAAQBAJ&pg=PA1100&dq=azad+kashmir+gilgit+baltistan&hl=en&sa=X&ei=rbnWU6-bMcqayATQz4HoDg&ved=0CDUQ6AEwBA#v=onepage&q=azad%20kashmir%20gilgit%20baltistan&f=false|title=Political Handbook of the World 2014|publisher=|accessdate=October 5, 2014}}</ref><ref>{{Cite web |title=archive copy |url=http://www.ajkassembly.gok.pk/AJK_Interim_Constitution_Act_1974.pdf |accessdate=2017-07-24 |archivedate=2013-10-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131013171853/http://www.ajkassembly.gok.pk/AJK_Interim_Constitution_Act_1974.pdf }}</ref> |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Palau"></span>'''{{بایراق|Palau}}''' – Republic of Palau |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> None {{extent}}Under [[Compact of Free Association]] with the [[#United States|United States]]. |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Palestine"></span>'''{{flagcountry|State of Palestine}}''' – State of Palestine | style="background:LightSkyBlue;" |<span style="display:none">A</span> [[United Nations General Assembly observers|UN observer state]]; member of one [[List of specialized agencies of the United Nations|UN specialized agency]] | style="background:LightCoral;" | [[International recognition of the State of Palestine|Partially unrecognized]]. {{claimedby|ISRAEL}} {{extent}}The declared State of Palestine has received diplomatic recognition from {{Numrec|Pal}} states.<ref>{{cite web|author=Palestine Liberation Organization|title=Road For Palestinian Statehood: Recognition and Admission|url=http://www.nad-plo.org/etemplate.php?id=5|publisher=Negotiations Affairs Department|accessdate=July 28, 2011|archivedate=2011-08-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110818214013/http://www.nad-plo.org/etemplate.php?id=5}}</ref> The proclaimed state has no agreed territorial borders, or effective control on much of the territory that it proclaimed.<ref>See the following on statehood criteria: * {{cite journal|author=Mendes, Errol|title=Statehood and Palestine for the purposes of Article 12 (3) of the ICC Statute|url=http://uclalawforum.com/media/background/gaza/2010-03-30_Mendes-Memo.pdf|pages=28, 33|date=March 30, 2010|publisher=March 30, 2010|accessdate=April 17, 2011|postscript=:}} "...the Palestinian State also meets the traditional criteria under the Montevideo Convention..."; "...the fact that a majority of states have recognised Palestine as a State should easily fulfill the requisite state practice". * {{cite journal|author=McKinney, Kathryn M.|title=The Legal Effects of the Israeli-PLO Declaration ofPrinciples: Steps Toward Statehood for Palestine|url=http://lawpublications.seattleu.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1438&context=sulr&sei-redir=1|journal=Seattle University Law Review|volume=18|issue=93|year=1994|page=97|publisher=Seattle University|accessdate=April 17, 2011|postscript=:|archive-date=2011-07-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20110722063030/http://lawpublications.seattleu.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1438&context=sulr&sei-redir=1#search=%22palestine+%22constitutive+theory%22+statehood%22|url-status=dead}} "It is possible, however, to argue for Palestinian statehood based on the constitutive theory". * {{cite journal|author=McDonald, Avril|title=Operation Cast Lead: Drawing the Battle Lines of the Legal Dispute|url=https://litigation-essentials.lexisnexis.com/webcd/app?action=DocumentDisplay&crawlid=1&doctype=cite&docid=16+Hum.+Rts.+Br.+25&srctype=smi&srcid=3B15&key=74ccae52ba220673512e7784449388f0|journal=Human Rights Brief|volume=25|date=Spring 2009|publisher=Washington College of Law, Center for Human Rights and Humanitarian Law|accessdate=April 17, 2011|postscript=:}} "Whether one applies the criteria of statehood set out in the Montevideo Convention or the more widely accepted constitutive theory of statehood, Palestine might be considered a state."</ref> The [[Palestinian National Authority]] is an interim administrative body formed as a result of the [[Oslo Accords]] that exercises limited autonomous jurisdiction within the [[Palestinian territories]]. In foreign relations, Palestine is represented by the [[Palestine Liberation Organization]]. The State of Palestine is a member state of UNESCO,<ref>{{cite web|author=United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization|title=Arab States: Palestine|url=http://www.unesco.org/new/en/unesco/worldwide/arab-states/palestine/|publisher=United Nations|accessdate=December 3, 2011}}</ref> and an observer state in the UN. |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Panama"></span>'''{{بایراق|پاناما}}''' – Republic of Panama |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> None {{extent}} |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Papua New Guinea"></span>'''{{بایراق|Papua New Guinea}}''' – Independent State of Papua New Guinea |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> None {{extent}}Papua New Guinea is a [[Commonwealth realm]]{{efn|name="realm"}} with 1 autonomous region, [[Autonomous Region of Bougainville|Bougainville]].{{efn|name="autonomous"}} |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Paraguay"></span>'''{{بایراق|Paraguay}}''' – Republic of Paraguay |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> None {{extent}} |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Peru"></span>'''{{بایراق|پرو|state}}''' – Republic of Peru |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> None {{extent}} |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Philippines"></span>'''{{بایراق|فیلیپین}}''' – Republic of the Philippines |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> None {{extent}}The Philippines contains one autonomous region, [[Autonomous Region in Muslim Mindanao]].{{efn|name="autonomous"}} |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Poland"></span>'''{{بایراق|لهیستان}}''' – Republic of Poland |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> None {{extent}}Member of the EU.{{efn|name="EU"}} |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Portugal"></span>'''{{بایراق|پورتوقال}}''' – Portuguese Republic |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> None {{extent}}Member of the EU.{{efn|name="EU"}} Portugal contains two autonomous regions, [[Azores]] and [[Madeira]].{{efn|name="autonomous"}} |- |style="vertical-align:top;"|Pridnestrovie → [[#Transnistria|Transnistria]] |<span style="display:none">A UN member state</span> |<span style="display:none">A None</span> | |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Qatar"></span>'''{{بایراق|قطر}}''' – State of Qatar |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> None {{extent}} |- |style="vertical-align:top;"|Republic of Korea → [[#Korea South|Korea, South]] |<span style="display:none">A UN member state</span> |<span style="display:none">A None</span> | |- |style="vertical-align:top;"|Republic of the Congo → [[#Congo, Republic of the|Congo, Republic of the]] |<span style="display:none">A UN member state</span> |<span style="display:none">A None</span> | |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Romania"></span>'''{{بایراق|رومانی}}''' |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> None {{extent}}Member of the EU.{{efn|name="EU"}} |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Russia"></span>'''{{بایراق|روسیه}}''' – Russian Federation |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> None {{extent}}Russia is officially a [[فدرال حوکومت]] of 85 [[روسیه‌نین فدرال بؤلگه‌لری]] (republics, oblasts, krais, autonomous okrugs, federal cities, and an autonomous oblast). Several of the federal subjects are ethnic republics.{{efn|name="autonomous"}} Russia also forms the [[Union State]] jointly with [[بلاروس]]. |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Rwanda"></span>'''{{بایراق|Rwanda}}''' – Republic of Rwanda |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> None {{extent}} |- |style="vertical-align:top;"|<span style="display:none">ZZZ</span>Sahrawi Arab Democratic Republic → [[#SADR|Sahrawi Arab Democratic Republic]] |<span style="display:none">A UN member state</span> |<span style="display:none">A None</span> | |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Saint Kitts and Nevis"></span>'''{{بایراق|سنت کیتس و نیس}}''' – Federation of Saint Christopher and Nevis |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> None {{extent}}Saint Kitts and Nevis is a [[Commonwealth realm]]{{efn|name="realm"}} and is a [[فدرال حوکومت]]{{efn|name="federal"}} of two islands, [[St. Kitts]] and [[Nevis]]. |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Saint Lucia"></span>'''{{بایراق|سنت لوسیا}}''' |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> None {{extent}}Saint Lucia is a [[Commonwealth realm]].{{efn|name="realm"}} |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Saint Vincent and the Grenadines"></span>'''{{بایراق|سنت وینسنت و گرنادینا}}''' |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> None {{extent}}Saint Vincent and the Grenadines is a [[Commonwealth realm]].{{efn|name="realm"}} |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Samoa"></span>'''{{بایراق|Samoa}}''' – Independent State of Samoa |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> None {{extent}} |- |style="vertical-align:top;"|<span id="San Marino"></span>'''{{بایراق|سان مارینو}}''' – Republic of San Marino |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> None {{extent}} |- |style="vertical-align:top;"|<span id="São Tomé and Príncipe"></span>'''{{بایراق|São Tomé and Príncipe}}''' – Democratic Republic of São Tomé and Príncipe |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> None {{extent}}São Tomé and Príncipe contains 1 autonomous province, [[Príncipe]].{{efn|name="autonomous"}} |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Saudi Arabia"></span>'''{{بایراق|عربیستان}}''' – Kingdom of Saudi Arabia |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> None {{extent}} <!--Sealand is not a sovereign state according to the definition in the introduction of this article and should not be included--> <!--Scotland is not a sovereign state according to the definition in the introduction of this article and should not be included--> |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Senegal"></span>'''{{بایراق|سنقال}}''' – Republic of Senegal |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> None {{extent}} |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Serbia"></span>'''{{بایراق|صربیستان}}''' – Republic of Serbia |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> None {{extent}}Serbia contains two autonomous regions, [[Vojvodina]] and [[Kosovo and Metohija]].{{efn|name="autonomous"}} The latter is under the de facto control of the [[#Kosovo|Republic of Kosovo]]. |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Seychelles"></span>'''{{بایراق|Seychelles}}''' – Republic of Seychelles |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> None {{extent}} |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Sierra Leone"></span>'''{{بایراق|Sierra Leone}}''' – Republic of Sierra Leone |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> None {{extent}} |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Singapore"></span>'''{{بایراق|سنقاپور}}''' – Republic of Singapore |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> None {{extent}} |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Slovakia"></span>'''{{بایراق|ایسلوواکی}}''' – Slovak Republic |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> None {{extent}}Member of the EU.{{efn|name="EU"}} |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Slovenia"></span>'''{{بایراق|ایسلوونی}}''' – Republic of Slovenia |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> None {{extent}}Member of the EU.{{efn|name="EU"}} |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Solomon Islands"></span>'''{{بایراق|سولیمان آدالاری}}''' |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> None {{extent}}The Solomon Islands is a [[Commonwealth realm]].{{efn|name="realm"}} |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Somalia"></span>'''{{بایراق|Somalia}}''' – Federal Republic of Somalia |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> None {{extent}}Somalia has two self-declared autonomous regions: [[Puntland]] and [[Galmudug]], while the territory of [[#Somaliland|Somaliland]] has formed an unrecognised de facto state. |- |style="vertical-align:top;"|<span style="display:none">ZZZ</span>Somaliland → [[#Somaliland|Somaliland]] |<span style="display:none">A UN member state</span> |<span style="display:none">A None</span> | |- |style="vertical-align:top;"|<span id="South Africa"></span>'''{{بایراق|گونئی آفریقا}}''' – Republic of South Africa |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> None {{extent}} |- |style="vertical-align:top;"|South Korea → [[#Korea South|Korea, South]] |<span style="display:none">A UN member state</span> |<span style="display:none">A None</span> | |- |style="vertical-align:top;"|<span style="display:none">ZZZ</span>South Ossetia → [[#South Ossetia|South Ossetia]] |<span style="display:none">A UN member state</span> |<span style="display:none">A None</span> | |- |style="vertical-align:top;"|<span id="South Sudan"></span>'''{{بایراق|جنوبی سودان}}''' – Republic of South Sudan |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> None {{extent}}South Sudan is a [[فدرال حوکومت]] of [[States of South Sudan|28 states]]. |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Spain"></span>'''{{بایراق|ایسپانیا}}''' – Kingdom of Spain |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> None {{extent}}Member of the EU.{{efn|name="EU"}} Spain is divided into [[Autonomous communities of Spain|17 autonomous communities and 2 special autonomous cities]].{{efn|name="autonomous"}} |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Sri Lanka"></span>'''{{بایراق|سری لانکا}}''' – Democratic Socialist Republic of Sri Lanka |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> None {{extent}}Formerly known as [[Dominion of Ceylon|Ceylon]]. |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Sudan"></span>'''{{بایراق|سودان}}''' – Republic of the Sudan |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> None {{extent}}Sudan is a [[فدرال حوکومت]] of [[States of Sudan|18 states]]. |- |style="vertical-align:top;"|<span style="display:none">ZZZ</span>Sudan, South → [[#South Sudan|South Sudan]] |<span style="display:none">A UN member state</span> |<span style="display:none">A None</span> | |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Suriname"></span>'''{{بایراق|سورینام}}''' – Republic of Suriname |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> None {{extent}} |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Swaziland"></span>'''{{بایراق|Swaziland}}''' – Kingdom of Swaziland |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> None {{extent}} |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Sweden"></span>'''{{بایراق|سوئد}}''' – Kingdom of Sweden |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> None {{extent}}Member of the EU.{{efn|name="EU"}} |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Switzerland"></span>'''{{بایراق|سوئیس}}''' – Swiss Confederation |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> None {{extent}}Switzerland is a [[فدرال حوکومت]] of [[Cantons of Switzerland|26 cantons]]. |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Syria"></span>'''{{بایراق|سوریه}}''' – Syrian Arab Republic |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> None {{extent}}The [[National Coalition for Syrian Revolutionary and Opposition Forces|Syrian National Coalition]], which is [[International recognition of the Syrian National Coalition|recognized]] as the legitimate representative of the Syrian people by 20 UN members, has established an [[Syrian Interim Government|interim government]] to rule rebel controlled territory during the [[سوریه ایچ ساواشی]]. Syria has one self-declared autonomous region: [[Rojava]] |- |style="vertical-align:top;"|<span style="display:none">ZZZ</span>Taiwan (Republic of China) → [[#Taiwan|Taiwan]] |<span style="display:none">A UN member state</span> |<span style="display:none">A None</span> | |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Tajikistan"></span>'''{{بایراق|تاجیکیستان}}''' – Republic of Tajikistan |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> None {{extent}}Tajikistan contains 1 autonomous region, [[Gorno-Badakhshan Autonomous Province]].{{efn|name="autonomous"}} |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Tanzania"></span>'''{{بایراق|تانزانیا}}''' – United Republic of Tanzania |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> None {{extent}}Tanzania contains 1 autonomous region, [[Zanzibar]].{{efn|name="autonomous"}} |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Thailand"></span>'''{{بایراق|تایلند}}''' – Kingdom of Thailand |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> None {{extent}} |- |style="vertical-align:top;"|Timor-Leste → [[#East Timor|East Timor]] |<span style="display:none">A UN member state</span> |<span style="display:none">A None</span> | |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Togo"></span>'''{{بایراق|توقو}}''' – Togolese Republic |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> None {{extent}} |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Tonga"></span>'''{{بایراق|Tonga}}''' – Kingdom of Tonga |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> None {{extent}} |- |style="vertical-align:top;"|<span style="display:none">ZZZ</span>Transnistria → [[#Transnistria|Transnistria]] |<span style="display:none">A UN member state</span> |<span style="display:none">A None</span> | |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Trinidad and Tobago"></span>'''{{بایراق|ترینیداد و توباگو}}''' – Republic of Trinidad and Tobago |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> None {{extent}}Trinidad and Tobago contains 1 autonomous region, [[Tobago]].{{efn|name="autonomous"}} |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Tunisia"></span>'''{{بایراق|تونیس}}''' – Tunisian Republic |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> None {{extent}} |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Turkey"></span>'''{{بایراق|تورکیه}}''' – Republic of Turkey |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> None {{extent}} |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Turkmenistan"></span>'''{{بایراق|تورکمنیستان}}''' |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> None {{extent}} |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Tuvalu"></span>'''{{بایراق|Tuvalu}}''' |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> None {{extent}}Tuvalu is a [[Commonwealth realm]].{{efn|name="realm"}} |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Uganda"></span>'''{{بایراق|Uganda}}''' – Republic of Uganda |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> None {{extent}} |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Ukraine"></span>'''{{بایراق|اوکراین}}''' |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> None {{extent}} |- |style="vertical-align:top;"|<span id="United Arab Emirates"></span>'''{{بایراق|ایمارات}}''' |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> None {{extent}}The United Arab Emirates is a [[فدرال حوکومت]] of [[Emirates of the United Arab Emirates|seven emirates]]. |- |style="vertical-align:top;"|<span id="United Kingdom"></span>'''{{بایراق|بؤیوک بریتانیا}}''' – United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> None {{extent}}Member of the EU.{{efn|name="EU"}} The United Kingdom is a [[Commonwealth realm]]{{efn|name="realm"}} consisting of [[Countries of the United Kingdom|four constituent countries]]: * {{بایراق|اینگیلیس}} * {{بایراق|شومالی ایرلند|assembly}} * {{بایراق|ایسکاتلند}} * {{بایراق|ولز}} The United Kingdom has the following overseas territories: * {{noflag|[[Akrotiri and Dhekelia]]}} * {{بایراق|Anguilla}} * {{بایراق|Bermuda}} * {{بایراق|British Indian Ocean Territory}} * {{بایراق|British Virgin Islands}} * {{بایراق|Cayman Islands}} * {{بایراق|Falkland Islands}} * {{بایراق|جبل الطارق}} * {{بایراق|Montserrat}} * {{بایراق|Pitcairn Islands}} * {{noflag|[[Saint Helena, Ascension and Tristan da Cunha]]}} * {{بایراق|South Georgia and the South Sandwich Islands}} * {{بایراق|Turks and Caicos Islands}} * {{بایراق|British Antarctic Territory}} The British monarch has direct sovereignty over three self-governing Crown dependencies: * {{بایراق|Guernsey}} * {{بایراق|Isle of Man}} * {{بایراق|Jersey}} |- |style="vertical-align:top;"|<span id="United States"></span>'''{{بایراق|آمریکا بیرلشمیش ایالتلری}}''' – United States of America |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> None {{extent}}The United States is a [[فدرال حوکومت]] of [[Political divisions of the United States|50 states and 1 federal district]]. The United States has sovereignty over the following inhabited possessions and commonwealths: * {{بایراق|American Samoa}} * {{بایراق|Guam}} * {{بایراق|Northern Mariana Islands}} * {{بایراق|Puerto Rico}} * {{بایراق|U.S. Virgin Islands}} It also has sovereignty over several uninhabited territories: * [[Baker Island]] * [[Howland Island]] * [[Jarvis Island]] * [[Johnston Atoll]] * [[Kingman Reef]] * [[Midway Atoll]] * [[Navassa Island]] * [[Wake Island]] It also has sovereignty over the following incorporated territories: * [[Palmyra Atoll]] Three sovereign states have become [[associated state]]s of the United States under the [[Compact of Free Association]]: * {{بایراق|Marshall Islands}} – Republic of the Marshall Islands * {{بایراق|Micronesia}} – Federated States of Micronesia * {{بایراق|Palau}} – Republic of Palau It also disputes sovereignty over the following territories: * [[Bajo Nuevo Bank]] * [[Serranilla Bank]] |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Uruguay"></span>'''{{بایراق|اوروگوئه}}''' – Oriental Republic of Uruguay |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> None {{extent}} |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Uzbekistan"></span>'''{{بایراق|اؤزبکیستان}}''' – Republic of Uzbekistan |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> None {{extent}}Uzbekistan contains 1 autonomous region, [[قاراقالپاکیستان]].{{efn|name="autonomous"}} |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Vanuatu"></span>'''{{بایراق|Vanuatu}}''' – Republic of Vanuatu |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> None {{extent}} |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Vatican City"></span>'''{{بایراق|واتیکان}}''' – Vatican City State | style="background:LightSkyBlue;" |<span style="display:none">A</span> [[United Nations General Assembly observers|UN observer state]] under the designation of "[[Holy See]]"; member of three [[list of specialized agencies of the United Nations|UN specialized agencies]] and the [[میلتلر آراسی آتوم انرژیسی آژانسی]] |<span style="display:none">A</span> None {{extent}}Administered by the [[Holy See]], a sovereign entity with diplomatic ties to {{Numrec|Holy See|N=3||states}} – 180 UN member states, one UN observer state (Palestine), the Cook Islands and the Republic of China (Taiwan).<ref>{{cite web|url=http://www.vatican.va/roman_curia/secretariat_state/documents/rc_seg-st_20010123_holy-see-relations_en.html|title=Bilateral relations of the Holy See|publisher=Holy See website|accessdate=June 5, 2012}}</ref> The Holy See is a member of the [[میلتلر آراسی آتوم انرژیسی آژانسی]]، [[International Telecommunication Union|ITU]], [[Universal Postal Union|UPU]], and [[World Intellectual Property Organization|WIPO]] and a permanent observer of the UN (in the category of "Non-member State")<ref name="unnms">{{cite web|title=Non-member States and Entities |url=https://www.un.org/en/members/nonmembers.shtml |publisher=United Nations |accessdate=August 30, 2010 |date=February 29, 2008 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090509204646/http://www.un.org/en/members/nonmembers.shtml |archivedate=May 9, 2009 |df=}}</ref> and [[Foreign relations of the Holy See#Participation in international organizations|multiple other UN System organizations]]. The Vatican City is governed by officials appointed by the [[Pope]], who is the Bishop of the Diocese of Rome and ''ex officio'' sovereign of Vatican City. |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Venezuela"></span>'''{{بایراق|ونزوئلا}}''' – Bolivarian Republic of Venezuela |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> None {{extent}}Venezuela is a [[فدرال حوکومت]] of [[States of Venezuela|23 states, 1 capital district, and federal dependencies]]. |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Vietnam"></span>'''{{بایراق|ویتنام}}''' – Socialist Republic of Vietnam |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> None {{extent}} |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Yemen"></span>'''{{بایراق|یمن}}''' – Republic of Yemen |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> None {{extent}} |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Zambia"></span>'''{{بایراق|Zambia}}''' – Republic of Zambia |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> None {{extent}} |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Zimbabwe"></span>'''{{بایراق|زیمبابوه}}''' – Republic of Zimbabwe |<span style="display:none">A</span> ب.م. ق عوضوو |<span style="display:none">A</span> None {{extent}} |- style="background:Lightgrey;" |style="text-align:center;"|<span style="display:none">ZZZ</span>↑ [[Member states of the United Nations|UN member states]] and [[United Nations General Assembly observers|observer states]] ↑ |<span style="display:none">A ZZZ</span> |<span style="display:none">ZZZ</span> | |- style="background:Darkgrey;" |style="text-align:center;"|<span style="display:none">ZZZ</span> |<span style="display:none">AB</span> |<span style="display:none">B</span> | |- style="background:Lightgrey;" |style="text-align:center;"|<span style="display:none">ZZZ</span>↓ Other states ↓ |<span style="display:none">D AAA</span> |<span style="display:none">ZZZ</span> |{{Anchor|Other states}} |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Abkhazia"></span>'''{{بایراق|آبخازیا}}''' – Republic of Abkhazia | style="background:LemonChiffon;" |<span style="display:none">D</span> No membership | style="background:LightCoral;" |{{claimedby|GEORGIA}} {{extent}}[[International recognition of Abkhazia and South Ossetia|Recognised by]] Russia, Nauru, Nicaragua, Venezuela,<ref name="STPETTIMES">{{cite news|title=Chavez Backs Abkhazia, South Ossetia|url=http://www.times.spb.ru/index.php?action_id=2&story_id=32067|newspaper=St. Petersburg Times| date=July 27, 2010|accessdate=June 5, 2011|agency=Associated Press}}</ref> Nagorno-Karabakh, South Ossetia and Transnistria.<ref name=ASOTREC>{{cite web|url=http://www.newsru.com/russia/17nov2006/aup.html|date=November 17, 2006|accessdate=June 5, 2011|script-title=ru:Абхазия, Южная Осетия и Приднестровье признали независимость друг друга и призвали всех к этому же|publisher=newsru.com|language=Russian}}</ref> Claimed in whole by [[#Georgia|Georgia]] as the [[Government of the Autonomous Republic of Abkhazia|Autonomous Republic of Abkhazia]]. |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Cook Islands"></span>'''{{بایراق|Cook Islands}}''' | style="background:lightgreen;" |<span style="display:none">D</span> Member of eight [[List of specialized agencies of the United Nations|UN specialized agencies]] |<span style="display:none">A</span> None{{سخ}}<small>(See [[Political status of the Cook Islands and Niue|political status]])</small> {{extent}}A state in [[associated state|free association]] with [[#New Zealand|New Zealand]], {{Numrel|CK|alt2=the Cook Islands maintains |diplomatic relations with|states|O=Y}}. The Cook Islands is a member of [[list of specialized agencies of the United Nations|multiple UN agencies]] with full treaty making capacity. It shares a [[Monarchy of New Zealand|head of state]] with New Zealand as well as having [[New Zealand nationality law|shared citizenship]]. |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Kosovo"></span>'''{{بایراق|کوزووو}}''' – Republic of Kosovo | style="background:lightgreen;" |<span style="display:none">D</span> Member of two [[List of specialized agencies of the United Nations|UN specialized agencies]] | style="background:LightCoral;" |{{claimedby|SERBIA}} {{extent}}Pursuant to [[United Nations Security Council Resolution 1244]], Kosovo was placed under the administration of the [[United Nations Interim Administration Mission in Kosovo]] in 1999.<ref>{{cite web|title=United Nations Interim Administration Mission in Kosovo|url=https://www.un.org/en/peacekeeping/missions/unmik/|website=UN|accessdate=January 8, 2015}}</ref> Kosovo [[2008 Kosovo declaration of independence|declared independence in 2008]], and it has {{Numrec|Kos|received diplomatic recognition from|UN member states}} and the [[تایوان]]. Serbia continues to maintain its sovereignty claim over Kosovo. Other UN member states and non UN member states continue to recognise Serbian sovereignty or have taken no position on the question. Kosovo is a member of the [[International Monetary Fund]] and the [[World Bank Group]]. The Republic of Kosovo has de facto control over most of the territory, with limited control in [[North Kosovo]]. |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Nagorno-Karabakh"></span>'''{{بایراق|Nagorno-Karabakh}}''' – Republic of Artsakh{{efn|The Constitution of the Nagorno-Karabakh Republic (Art. 1.2) recognizes "Artsakh Republic" as an alternative denomination.}} | style="background:LemonChiffon;" |<span style="display:none">D</span> No membership | style="background:LightCoral;" |{{claimedby|AZERBAIJAN}} {{extent}}A de facto independent state,<ref>{{Cite book|author=Krüger, Heiko|title=The Nagorno-Karabakh Conflict: A Legal Analysis|url=https://books.google.com/books?id=7JDCQu-Us8sC&lpg=PP1&pg=PA55#v=onepage&q&f=false|page=55|publisher=Springer|year=2010|isbn=978-3-642-11787-9}}</ref><ref>{{Cite news|author=Nikoghosyan, Hovhannes|title=Kosovo ruling implications for Armenia and Azerbaijan|url=http://www.huliq.com/1/803-kosovo-ruling-implications-armenia-and-azerbaijan|newspaper=HULIQ.com|publisher=Hareyan Publishing, LLC|date=August 2010|accessdate=April 17, 2011}}</ref> [[Foreign relations of Nagorno-Karabakh|recognised only by]] [[آبخازیا]]، and [[ترانسنیستریا]].<ref name="transgovt">{{cite web|url=http://pridnestrovie.net/foreignpolicy_full.html |title=In detail: The foreign policy of Pridnestrovie |publisher=[[ترانسنیستریا]] |date=May 26, 2010 |accessdate=June 29, 2010 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080511144044/http://pridnestrovie.net/foreignpolicy_full.html |archivedate=May 11, 2008 |df=}}</ref> Claimed in whole by [[#Azerbaijan|Azerbaijan]].<ref>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/3658938.stm Regions and territories'': Nagorno-Karabakh] (January 17, 2006). BBC News. Retrieved January 17, 2006.</ref> |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Niue"></span>'''{{بایراق|Niue}}''' | style="background-color:lightgreen" |<span style="display:none">D</span> Member of five [[List of specialized agencies of the United Nations|UN specialized agencies]] |<span style="display:none">A</span> None{{سخ}}<small>(See [[Political status of the Cook Islands and Niue|political status]])</small> {{extent}}A state in [[associated state|free association]] with [[#New Zealand|New Zealand]], {{Numrel|Niue|alt2=Niue maintains |diplomatic relations with| states|O=Y}}. Niue is a member of [[list of specialized agencies of the United Nations|multiple UN agencies]] with full treaty making capacity. It shares a [[Monarchy of New Zealand|head of state]] with New Zealand as well as having [[New Zealand nationality law|shared citizenship]]. |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Northern Cyprus"></span>'''{{بایراق|قوزئی قیبریس تورک جومهوریتی}}''' – Turkish Republic of Northern Cyprus | style="background:LemonChiffon;" |<span style="display:none">D</span> No membership | style="background:LightCoral;" | {{claimedby|CYPRUS}} {{extent}} [[Foreign relations of Northern Cyprus|Recognised only by]] [[#Turkey|Turkey]]. Under the name "Turkish Cypriot State", it is an observer state of the [[Organisation of Islamic Cooperation]] and the [[Economic Cooperation Organization]]. Northern Cyprus is claimed in whole by the [[#Cyprus|Republic of Cyprus]].<ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/cy.html The World Factbook|Cyprus] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181226020655/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/cy.html |date=2018-12-26 }} (January 10, 2006). Central Intelligence Agency. Retrieved January 17, 2006''.</ref> |- |style="vertical-align:top;"|<span id="SADR"></span>'''{{بایراق|Sahrawi Arab Democratic Republic}}''' | style="background:LemonChiffon;" |<span style="display:none">D</span> No membership | style="background:LightCoral;" |{{claimedby|MOROCCO}} {{extent}}Recognised at some stage by {{Numrec|SADR||UN member states}}, {{Numrec|SADR|W=Y|link=N}} of which have since withdrawn or frozen their recognition. It is a founding member of the [[African Union]] and the Asian-African Strategic Partnership formed at the 2005 [[Asian-African Conference]]. The territories under its control, the so-called [[Free Zone (region)|Free Zone]], are claimed in whole by [[#Morocco|Morocco]] as part of its [[Southern Provinces]]. In turn, the Sahrawi Arab Democratic Republic claims the part of [[Western Sahara]] to the west of the [[Wall (Western Sahara)|Moroccan Wall]] controlled by Morocco. Its government resides in exile in [[Tindouf]], [[#Algeria|Algeria]]. |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Somaliland"></span>'''{{بایراق|Somaliland}}''' – Republic of Somaliland | style="background:LemonChiffon;" |<span style="display:none">D</span> No membership | style="background:LightCoral;" |{{claimedby|SOMALIA}} {{extent}}A de facto independent state,<ref name=montevideo>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=4PwmeRG9QsUC|title=The Foreign Policy of Counter Secession: Preventing the Recognition of Contested States|last=Ker-Lindsay|first=James|publisher=[[Oxford University Press]]|year=2012|quote=...there are three other territories that have unilaterally declared independence and are generally regarded as having met the Montevideo criteria for statehood but have not been recognized by any states: Transnistria, Nagorny Karabakh, and Somaliland.|pages=53}}</ref><ref>{{cite journal|url=http://minnjil.org/wp-content/uploads/2010/04/kreuterweb-pdf.pdf|title=Self-Determination, Sovereignty, and the Failure of States: Somaliland and the Case for Justified Secession|journal=[[Minnesota Journal of International Law]]|volume=19:2|year=2010|quote=Considering each of these factors, Somaliland has a colorable argument that it meets the theoretical requirements of statehood. … On these bases, Somaliland appears to have a strong claim to statehood.|pages=380–381|access-date=2017-07-24|archive-date=2013-09-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20130927082111/http://minnjil.org/wp-content/uploads/2010/04/kreuterweb-pdf.pdf|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite journal|author=International Crisis Group|title=Somaliland: Time for African Union leadership|journal=Africa Report|issue=110|pages=10–13|date=May 23, 2006|url=http://www.operationspaix.net/IMG/pdf/ICG_Somaliland_AU_Leadership_2006-05-23_.pdf|accessdate=April 19, 2011|postscript=<!-- Bot inserted parameter. Either remove it; or change its value to "." for the cite to end in a ".", as necessary. -->{{inconsistent citations}}|archive-date=2011-07-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20110720022321/http://www.operationspaix.net/IMG/pdf/ICG_Somaliland_AU_Leadership_2006-05-23_.pdf|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite journal|author=Mesfin, Berouk|title=The political development of Somaliland and its conflict with Puntland|journal=ISS Paper|issue=200|page=8|publisher=Institute for Security Studies|date=September 2009|url=http://www.somalilandtimes.net/sl/2009/403/P200.pdf|accessdate=April 19, 2011|postscript=<!-- Bot inserted parameter. Either remove it; or change its value to "." for the cite to end in a ".", as necessary. -->{{inconsistent citations}}|archive-date=2011-11-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20111123043040/http://www.somalilandtimes.net/sl/2009/403/P200.pdf|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite journal|author=Arieff, Alexis|title=De Facto Statehood? The Strange Case of Somaliland|url=http://yalejournal.org/wp-content/uploads/2011/01/083206arieff.pdf|journal=Yale Journal of International Affairs|issue=Spring/Summer 2008|accessdate=April 17, 2011|postscript=<!-- Bot inserted parameter. Either remove it; or change its value to "." for the cite to end in a ".", as necessary. -->{{inconsistent citations}}|archive-date=2011-12-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20111213214545/http://yalejournal.org/wp-content/uploads/2011/01/083206arieff.pdf|url-status=dead}}</ref> [[Foreign relations of Somaliland|not diplomatically recognised by]] any other state, claimed in whole by the [[#Somalia|Federal Republic of Somalia]].<ref>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/africa/country_profiles/3794847.stm Regions and territories'': Somaliland] (December 30, 2005). BBC News. Retrieved January 17, 2006.</ref> |- |style="vertical-align:top;"|<span id="South Ossetia"></span>'''{{بایراق|جنوبی اوستیا}}''' – Republic of South Ossetia | style="background:LemonChiffon;" |<span style="display:none">D</span> No membership | style="background:LightCoral;" |{{claimedby|GEORGIA}} {{extent}}A de facto independent state,<ref>{{Cite journal|author=Jansen, Dinah|title=The Conflict between Self-Determination and Territorial Integrity: the South Ossetian Paradigm|url=http://centreforforeignpolicystudies.dal.ca/pdf/gradsymp09/Jansen.pdf|journal=Geopolitics vs. Global Governance: Reinterpreting International Security|pages=222–242|year=2009|publisher=Centre for Foreign Policy Studies, University of Dalhousie|isbn=978-1-896440-61-3|postscript=<!-- Bot inserted parameter. Either remove it; or change its value to "." for the cite to end in a ".", as necessary. -->{{inconsistent citations}}}}</ref> [[International recognition of Abkhazia and South Ossetia|recognised by]] Russia, Nicaragua, Nauru, Venezuela, Abkhazia, Nagorno-Karabakh, and Transnistria. Claimed in whole by [[#Georgia|Georgia]] as the [[Provisional Administrative Entity of South Ossetia]].<ref name="cnnAbSO">{{Cite news|title=Russia condemned for recognizing rebel regions|url=http://www.cnn.com/2008/WORLD/europe/08/26/russia.vote.georgia/index.html|newspaper=CNN.com|publisher=Cable News Network|date=August 26, 2008|accessdate=August 26, 2008}}</ref> |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Taiwan"></span>'''{{بایراق|تایوان|name=Taiwan}}''' – Republic of China{{efn|name="ChinaTaiwan"}} | style="background:Orchid;" |<span style="display:none">D</span>[[China and the United Nations|Former UN member]] (as Republic of China, 1945-1971) Observer in one [[list of specialized agencies of the United Nations|UN specialized agency]] under the name "[[Chinese Taipei]]" | style="background:LightCoral;" |{{claimedby|PRC}} {{extent}}A state competing (nominally) for recognition with the [[چین]] as the government of China since 1949. The Republic of China controls the island of [[تایوان]] and associated islands, Quemoy, Matsu, the Pratas and parts of the [[Spratly Islands]],{{efn|name="Spratly"|The sovereignty over the [[Spratly Islands]] is disputed by [[چین]]، [[تایوان]]، [[#Vietnam|Vietnam]], and in part by [[#Brunei|Brunei]], [[#Malaysia|Malaysia]], and the [[#Philippines|Philippines]]. Except for Brunei, each of these countries occupies part of the islands (see [[List of territorial disputes]]).}} and has not renounced claims over its annexed territories on the [[Mainland China|mainland]].<ref>{{Cite news |title=Ma refers to China as ROC territory in magazine interview |work=[[Taipei Times]] |date=October 8, 2008 |url=http://www.taipeitimes.com/News/taiwan/archives/2008/10/08/2003425320}}</ref> The Republic of China is recognised by {{Numrec|ROC|asof=E|alt=UN member states and the Holy See as of}}. The territory of the Republic of China is claimed in whole by the People's Republic of China.{{efn|name="TAI2"|In 1949, the Republic of China government led by the [[Kuomintang]] (KMT) lost the [[چین ایچ ساواشی]] to the [[Communist Party of China]] (CPC) and set up a provisional capital in [[تایپه]]. The CPC established the PRC. As such, the [[political status of Taiwan|political status of the ROC and legal status of Taiwan]] (alongside the [[Free area of the Republic of China|territories]] under ROC jurisdiction) are in dispute. In 1971, the United Nations gave the [[China and the United Nations|China seat]] to the PRC and the ROC withdrew from the UN. Most states recognise the PRC to be the [[One-China policy|sole legitimate representative]] of all China, and the UN classifies Taiwan as "[[Taiwan Province, People's Republic of China|Taiwan, Province of China]]". The ROC has de facto relations with most sovereign states. A significant political movement within Taiwan advocates [[Taiwan independence movement|Taiwan independence]].}} The Republic of China [[Foreign relations of Taiwan#Relations with international organizations|participates in international organizations]] under a variety of pseudonyms, most commonly "[[Chinese Taipei]]" and in the [[World Trade Organization|WTO]] it has full membership. The Republic of China was a founding member of the UN and enjoyed membership from 1945 to 1971, with veto power in the [[بیرلشمیش میلتلر گوونلیک شوراسی]]. See [[China and the United Nations]]. |- |style="vertical-align:top;"|<span id="Transnistria"></span>'''{{بایراق|ترانسنیستریا|state}}''' – Pridnestrovian Moldavian Republic | style="background:LemonChiffon;" |<span style="display:none">D</span> No membership | style="background:LightCoral;" |{{claimedby|MOLDOVA}} {{extent}}A de facto independent state, [[Foreign relations of Transnistria|recognised only by]] Abkhazia, Nagorno-Karabakh, and South Ossetia. Claimed in whole by [[#Moldova|Moldova]] as the ''[[Transnistria autonomous territorial unit with special legal status|Transnistria autonomous territorial unit]]''.<ref>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/3641826.stm Regions and territories'': Trans-Dniester] (December 13, 2005). BBC News. Retrieved January 17, 2006.</ref> |- style="background:Lightgrey;" |style="text-align:center;"|<span style="display:none">ZZZ</span>↑ Other states ↑ |<span style="display:none">D ZZZ</span> |<span style="display:none">ZZZ</span> | |- style="background:Darkgrey;" |style="text-align:center;"|<span style="display:none">ZZZZ</span> |<span style="display:none">ZZZZ</span> |<span style="display:none">ZZZZ</span> | |} {| |style="vertical-align:top;width:350px;"|'''Legend "Membership within the UN system" column''' {{legend|White|UN Member states}} {{legend|LightSkyBlue|UN Observer states}} {{legend|lightgreen|Member of a UN Specialized Agency}} {{legend|orchid|Observer in a UN Specialized Agency}} {{legend|LemonChiffon|No membership in the UN system}} |style="vertical-align:top;width:350px;"|'''Legend "Sovereignty dispute" column''' {{legend|White|Undisputed sovereignty}} {{legend|LightCoral|Sovereignty disputed}} |} == قایناق‌لار == {{قایناق}} [[بؤلمه:اؤلکه‌لر لیستی]] bz9hn4ranhl74foxq1rfgzqzspowb8q 0 37230 1587560 1557612 2026-05-01T08:42:18Z InternetArchiveBot 27960 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1587560 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" style="float: right;" |+ ایندیکی یوتی‌سی |{{Nowrap|{{FULLDATE|type=longer}} – <span class="plainlinks" id="purgelink">{{Nowrap|[{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|action=purge}} یئنیله]}}</span> |} [[فایل:World Time Zones Map.png|alt=|thumb|upright=1.75|یوتی‌سی زامان دیلیملری‌نین دۆنیا خریطه‌سی]] '''دونیانین ایستاندارد زمانی'''<ref>{{وب قایناقلاماسی|یازار ='''ساعت هماهنگ جهانی''' واژهٔ مصوب فرهنگستان زبان و ادب فارسی به جای '''coordinated universal time''' در انگلیسی است |باغلانتی = http://www.persianacademy.ir/fa/wordsSearch.aspx |باشلیق =جستجوی واژه‌های مصوب | ناشر =فرهنگستان زبان و ادب فارسی |تاریخ = |تاریخ بازدید =۵ فروردین ۱۳۹۰}}</ref> یادا '''یوتی‌سی''' ({{اینگیلیسجه|UTC}})، بیر اتمی زامانین ایستانداردی دیر کی ساعات لارین ایختیلافینا گؤره دونیانین باشاباشیندا ایستیفاده اوْلور. دونیانین ایستاندارد زامانی تکجه ۰٫۹ ثانیه گرینویچ ساعاتیله فرقی وار دیر.<ref name="dt">{{وب قایناقلاماسی | باشلیق=Coordinated Universal Time (UTC) Explained | یوخلاما تاریخی=۲۳ دسامبر ۲۰۱۱ | ناشر=timeanddate.com | باغلانتی=http://www.timeanddate.com/time/aboututc.html | کد زبان=en}}</ref> == گؤرونتولر == <gallery mode="packed-hover" perrow="3" heights="200px"> File:UTC hue4map X world Robinson.png File:Leapsecond.ut1-utc.svg </gallery> == قایناقلار == {{قایناق}} * {{یادکرد-ویکی |پیوند=http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Coordinated_Universal_Time&oldid=120337619 |عنوان = Coordinated Universal Time|بازیابی=۵ مارس ۲۰۰۷}} * [http://www.clock.ir/ وبگاه کلاک آی آر] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170912152618/http://clock.ir/ |date=2017-09-12 }} * [http://www5.google.com/search?hl=en&q=time+utc&btnG=Google+Search&ei=j-_vR-aGLYf-mwPGucB-&redir_esc=www5 زمان کنونی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20020813214541/http://www.google.com/search?hl=en |date=2002-08-13 }} * [http://www.time.gov/timezone.cgi?UTC/s/0/java ساعت اتمی رسمی آمریکا (منطقهٔ زمانی UTC)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141021150350/http://time.gov/timezone.cgi?UTC%2Fs%2F0%2Fjava |date=2014-10-21 }} {{دونیانین ایستاندارد زمانی}} {{مناطق زمانی جهان}} {{موضوعات زمان}} {{اندازه‌گیری-خرد}} [[بؤلمه:زامان]] [[بؤلمه:قانون‌گذاری رادیویی آی‌تی‌یو]] [[بؤلمه:مقیاس سنجش زمان]] [[بؤلمه:ITU Radio Regulations]] [[بؤلمه:ITU-R recommendations]] [[بؤلمه:Time scales]] mubie7fprf85qg6b38x5z3gg3qbhqwo 0 57168 1587544 1586307 2026-04-30T20:31:52Z InternetArchiveBot 27960 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1587544 wikitext text/x-wiki '''خانعلی صیامی‌''' (اسفند 1331 ـ [[کلیبر]]/۲ مهر ۱۳۹۲ ـ [[تبریز]]) آذربایجانین تانینمیش فوتوگرافری. == حیاتی == خانعلی صیامی‌1331.جی ایلین اسفند آییندا کلیبرده دونیایا گؤز آجمیش، ایرانین تانینمیش فوتوگرافرلریندن اولموش و آذربایجانین طبیعی و تاریخی گؤزللیک‌لرینین شکیل‌لرینی چکن ایلک صنعتکارلارداندیر. صیامی‌ آذربایجان حال-‌هاواسیندا چکیلمیش ایکی سینما فیلمینین‌ده ([[سارای (فیلم)|سارای]] و [[سکوت کوهستان]] فیلملری) چکیلیشینده یاخیندان اشتراک ائتمیش و بو ایکی فیلمین شکیل‌چکمه ایشلرینی عهده‌سینه گؤتورموشدور.<ref>تانینمیش صنعتکار “خانعلی صیامی” دونیادان گؤز یومدو.[http://ishiq.net/?p=6738]{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> صیامی ۱۳۹۲نجو ایلین آبان آیی‌نین 4ینده حیاتا گؤز یومموش و بیر گون سونرا تبریز شهری‌نین وادی رحمت مزارلیغیندا تورپاغا تاپشیریلمیشدیر.<ref>{{Cite web |title=بیز گلدی- گئده‌ریک، سن یاشا دونیا! (ایشیق سایتی) |url=http://ishiq.net/?p=8015 |accessdate=2017-08-21 |archivedate=2016-08-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160814105819/http://ishiq.net/?p=8015 }}</ref> == اثرلریندن == اوستاد صیامی‌نین اثرلرینی احتوا ائده‌ن 4 شکیل‌لر مجموعه‌سی نشر ائدیلمیشدیر: * کتاب آذربایجانشرقی * مجموعه گنیجنه آذربایجان * امامزاده‌های آذربایجان‌شرقی * آذربایجان چون یک درخت او “سفر”، “کؤرپو”، “یول”، “مسافران”، “پیام ایدم”، “پیام ایرداک” و … س مجله‌لریله ده یاخیندان امکداشلیق ائتمیشدیر.<ref>{{Cite web |title=بیز گلدی- گئده‌ریک، سن یاشا دونیا! (ایشیق سایتی) |url=http://ishiq.net/?p=8015 |accessdate=2017-08-21 |archivedate=2016-08-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160814105819/http://ishiq.net/?p=8015 }}</ref> == قایناق == [[بؤلمه:کیمسه‌لر]] [[بؤلمه:هونرمندلر]] 5aly914xnhlp4m7b4x8586hye2gw51s 0 66137 1587552 1539779 2026-05-01T04:43:44Z InternetArchiveBot 27960 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1587552 wikitext text/x-wiki '''دند داغی''' [[تبریز]]ین قوزئی طرفینده و [[عینالی داغی]]‌نین قوزئینده یئرآلیر. 2381 متیر [[دنیز سویه‌سی]]ندن اوجادیر.<ref>{{Cite web |title=archive copy |url=https://www.iranview.com/post/16008 |access-date=2017-09-26 |archive-date=2017-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171006013142/http://www.iranview.com/post/16008 |url-status=dead |accessdate=2017-09-26 |archivedate=2017-10-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171006013142/http://www.iranview.com/post/16008 }}</ref> دند داغی [[بؤزقوش داغلاری]]ندان ساییلیر. [[ونیار]] کندی بو [[داغ]]ین اتگینده دیر. ==قایناق== [[بؤلمه:داغلار]] pbtw956d8ofhystowm7v1kjxk0b0k5t 0 123637 1587526 1528236 2026-04-30T12:14:25Z InternetArchiveBot 27960 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1587526 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | آد = جورج تاون | settlement_type = [[مالزی شهرلری]] | translit_lang1 = Other | image_skyline = File:George Town, Penang composite.jpg | imagesize = 300px | image_caption = Clockwise from top: Skyline of George Town, [[Jubilee Clock Tower|Queen Victoria Memorial Clock Tower]], [[Cheong Fatt Tze Mansion]], [[Eastern & Oriental Hotel]], [[St. George's Church, Penang|St. George's Church]], skyscrapers at [[Gurney Drive, George Town|Gurney Drive]] | image_flag = Flag of Penang Island City Council.svg | flag_size = 140px | image_seal = Seal of George Town.svg | seal_size = 100x80px | nickname = Pearl of the Orient<ref>{{cite web|url=http://asiancorrespondent.com/2012/08/exploring-georgetown-penang/|title=Exploring Georgetown, Penang|author=Mike Aquino|publisher=[[Asian Correspondent]]|date=30 August 2012|accessdate=1 January 2016|archivedate=2016-01-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160101125054/http://asiancorrespondent.com/2012/08/exploring-georgetown-penang/}}</ref> | motto = Leading We Serve<br />({{lang-ms|Memimpin Sambil Berkhidmat}}) | pushpin_map = پنانق آداسی#باتی مالزی | pushpin_label_position = left | coordinates = {{coord|5|24|52.2|N|100|19|45.12|E|region:MY|display=inline,title}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{flag|Malaysia}} | subdivision_type1 = [[States and federal territories of Malaysia|State]] | subdivision_type2 = Administrative Areas | subdivision_name1 = {{flag|Penang}} | subdivision_name2 = {{Collapsible list | title = List | frame_style = border:none; padding: 0; | title_style = | list_style = text-align:left;display:none; | 1 = [[George Town CBD, Penang|City Centre]] | 2 = [[Pulau Tikus]] | 3 = [[Tanjung Tokong]] | 4 = [[Tanjung Bungah]] | 5 = [[Batu Ferringhi]] | 6 = [[Air Itam]] | 7 = [[Paya Terubong]] | 8 = [[Jelutong, Penang|Jelutong]] | 9 = [[Batu Lanchang]] | 10 = [[Gelugor]] }} | established_title = Founded | established_date = 11 August 1786 | established_title2 = [[Municipal corporation|Incorporated]] | established_date2 = 1857 | established_title3 = [[British crown colony]] | established_date3 = 1 April 1867 - 31 August 1957 | leader_title1 = [[Local government in Malaysia|Local government]] | leader_name1 = [[Penang Island City Council]] | area_magnitude = 1 E8 | area_total_km2 = 305.77 | area_metro_km2 = 2563.15 | elevation_m = 14 | population_total = 708,127 ([[List of cities and towns in Malaysia by population|2nd]]) | population_as_of = 2010 | population_footnotes = <ref name="pop">{{cite web|url=http://www.thesundaily.my/node/252772|title=The Penang Island City agenda|publisher=[[The Sun Daily]]|date=19 May 2014|accessdate=2018-03-15|archivedate=2018-06-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180612142444/http://www.thesundaily.my/node/252772}}</ref> | population_density_km2 = 2,372 | population_metro = 2,412,616 ([[List of cities and towns in Malaysia by population|2nd]]) | postal_code_type = [[List of postal codes in Malaysia|Postal code]] | postal_code = 100xx to 108xx 111xx to 118xx | area_code = +6042 | area_code_type = [[Telephone numbers in Malaysia|Area code(s)]] | website = {{URL|mbpp.gov.my/}} | translit_lang1_type1 = [[Malay language|Malay]] | translit_lang1_info1 = {{Lang|ms|Tanjung Penaga}} | translit_lang1_type2 = [[Chinese language|Chinese]] | translit_lang1_info2 = {{Lang|zh-hans|乔治市}} {{font|size=70%|([[Simplified Chinese characters|Simplified]])}}<br>{{Lang|zh-hant|喬治市}} {{font|size=70%|([[Traditional Chinese characters|Traditional]])}} | translit_lang1_type3 = [[Malaysian Tamil|Tamil]] | translit_lang1_info3 = {{Lang|ta|ஜோர்ஜ் டவுன்}} | timezone = [[Malaysian Standard Time|MST]] | utc_offset = +8 | timezone_DST = Not observed | blank1_name = [[Vehicle registration plates of Malaysia|Vehicle registration]] | blank1_info = P | leader_title2 = [[Mayor of Penang Island]] | leader_name2 = Yew Tung Seang | established_date4 = 19 December 1941 - 3 September 1945 | established_title4 = [[Japanese occupation of Malaya|Japanese occupation]] | established_date5 = 1 January 1957<ref name="receive">{{cite web|url=http://www.thesundaily.my/node/252772|title=The Penang Island City agenda|author=Goh Ban Lee|publisher=[[The Sun (Malaysia)|The Sun]]|date=19 May 2014|accessdate=25 January 2016|archivedate=2018-06-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180612142444/http://www.thesundaily.my/node/252772}}</ref> | established_title5 = Granted city status | footnotes = {{Infobox UNESCO World Heritage Site |child = yes |Part_of = Melaka and George Town, Historic Cities of the Straits of Malacca |ID = 1223-002 |Year = 2008 |Criteria = Cultural: ii, iii, iv |Area = 109.38 ha |Buffer_zone = 150.04 ha }} | translit_lang1_type4 = [[Thai language|Thai]] | translit_lang1_info4 = จอร์จทาวน์ }} '''جورج تاون شهری''' [[مالزی]] ده [[پنانق اوستانی]] نین باشکندی دیر.[[پنانق آداسی]] نین قوزئی دوغو طرفینده دیر و مالزیده ایکنیجی بؤیوک شهردیر.2010 اینجی ایلده 708,127 باش یاشامی اولوردو. [[بریتانیا]]نین [[دوغو هیندوستان کمپانی سی]] بو شهرده اولوردو. ==قایناق== https://en.wikipedia.org/wiki/George_Town,_Penang [[بؤلمه:مالزی شهرلری]] m30t31zw4mx3oylqolji4crjt0so5ce 0 151150 1587543 1472014 2026-04-30T20:16:49Z InternetArchiveBot 27960 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1587543 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group |group = Afghan Diaspora |image = Flag of Afghanistan (2013–2021).svg |poptime = |region1 = {{flagcountry|Iran}} |pop1 = 2.5 million (2015 estimate) [[Afghans in Iran]] |ref1 = <ref name="afkarnews.ir">{{cite web|title=جدیدترین آمار تعداد مهاجران افغانی در ایران|url=http://www.afkarnews.ir/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-5/414664-%D8%AC%D8%AF%DB%8C%D8%AF%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D8%A2%D9%85%D8%A7%D8%B1-%D8%AA%D8%B9%D8%AF%D8%A7%D8%AF-%D9%85%D9%87%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86|website=afkarnews.ir|accessdate=10 March 2017|archivedate=2018-02-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180214060409/http://www.afkarnews.ir/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-5/414664-%D8%AC%D8%AF%DB%8C%D8%AF%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D8%A2%D9%85%D8%A7%D8%B1-%D8%AA%D8%B9%D8%AF%D8%A7%D8%AF-%D9%85%D9%87%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86}}</ref> |ref2 = <ref name="UNHCR welcomes new government policy for Afghans in Pakistan"/> |region3 = {{flagcountry|UAE}} |pop3 = 300,000 [[Expatriates in the United Arab Emirates#Afghans|UAE]] |ref3 = <ref name="Shahbandari p.">{{harvnb|Shahbandari|2012|p=}}</ref> |region4 = {{flagcountry|Germany}} |pop4 = 260,000 <small>(People holding Afghan citizenship)</small> [[Afghans in Germany]] |ref4 = <ref>[https://www.welt.de/politik/deutschland/article167704869/Zahl-der-Afghanen-hat-sich-verfuenffacht.html#Comments] Retrieved August 16, 2017.</ref> |region5 = {{flagcountry|Russia}} |pop5 = 150,000 [[Afghans in Russia]] |ref5 = <ref>https://www.rferl.org/a/russia-afghan-community/28926962.html</ref> |region6 = {{flagcountry|United States}} |pop6 = 97,865 <small>(2014 [[American Community Survey|ACS]])</small> [[Afghan American]] |ref6 = <ref name="ACS">{{cite web|title=2014 American Community Survey 1-Year Estimates: Afghan|url=http://factfinder.census.gov/bkmk/table/1.0/en/ACS/14_1YR/S0201/0100000US/popgroup~501|work=United States Census Bureau|accessdate=7 February 2016|archivedate=2020-02-14|archiveurl=https://archive.today/20200214000426/http://factfinder.census.gov/bkmk/table/1.0/en/ACS/14_1YR/S0201/0100000US/popgroup~501}}</ref> |region7 = {{flagcountry|United Kingdom}} |pop7 = 56,000 [[Afghans in the UK]] |ref7 = <ref name= "Jones p.2">{{harvnb|Jonesne|2010|p=2}}</ref> |region8 = {{flagcountry|Austria}} |pop8 = 45,259 |ref8 = <ref>http://www.statistik.at/web_de/statistiken/menschen_und_gesellschaft/bevoelkerung/bevoelkerungsstruktur/bevoelkerung_nach_staatsangehoerigkeit_geburtsland/index.html</ref> |region9 = {{flagcountry|The Netherlands}} |pop9 = 44,000 |ref9 = <ref>http://decorrespondent.nl/2826/Dit-is-het-Nederland-van-44000-Afghanen-/475317125712-6199981d</ref> |region10 = {{flagcountry|Australia}} |pop10 = 19,416 [[Afghan Australians]] |ref10 = <ref name="Australian Bureau of Statistics p.">{{harvnb|Australian Bureau of Statistics|2006|p=}}</ref> |region11 = {{flagcountry|India}} |pop11 = 18,000 <small>(2011, registered refugees)</small> [[Afghans in India]] |ref11 = <ref name="Associated Press p.">{{harvnb|Associated Press|2013|p=}}</ref> |region12 = {{flagcountry|Canada}} |pop12 = 16,240 <small>(2001 - 2006) </small> [[Afghan Canadian]] |ref12 = <ref name="Statistics Canada p.">{{harvnb|Statistics Canada|2006|p=}}</ref> |region13 = {{flagcountry|Denmark}} |pop13 = 15,854 |ref13 = <ref name="Denmark Bureau of Statistics p.">{{harvnb|Denmark Bureau of Statistics|2014|p=}}</ref> |region14 = {{flagcountry|Sweden}} |pop14 = 44,000 |ref14 = <ref name = "Statistics Sweden, foreign-born by country of birth and immigration year as of 31 December 2017 p. ">{{harvnb|Statistis Sweden|2018|p=}}>http://www.statistikdatabasen.scb.se/pxweb/en/ssd/START__BE__BE0101__BE0101E/FodelselandArK/?rxid=49863b20-c606-4311-9e7d-a3947aa39a35</ref> |region15 = {{flagcountry|Turkey}} |pop15 = 120,500 [[Afghans in Turkey]] |ref15 = <ref>[https://reliefweb.int/report/turkey/unhcr-turkey-afghan-persons-concern-afghan-refugees-and-asylum-seekers-registered-0]</ref> | }} '''خارج ده افغانی‌لار''' ([[اینگیلیس دیلی|اینگیلیسی‌جه]]: Afghan diaspora، [[فارس دیلی|فارسجا]]: افغان‌های مقیم خارج) - بیر قومی گروه بۇ خالق‌دا ان گئنیش یاییلمیش دین [[ایسلام]] دیر. == قایناقلار == {{قایناق}} == گؤرونتولر == [[بؤلمه:خالقلار]] 6d4bglfp6uojcmm2rbz62q6oh41i60f 0 302536 1587556 787754 2026-05-01T07:15:26Z Ziv 53795 ([[c:GR|GR]]) [[File:Bentegodiverona.jpeg]] → [[File:Stadio Bentegodi Verona.jpeg]] → File replacement: changing the name of a duplicate file ([[c:c:GR]]) 1587556 wikitext text/x-wiki {{Infobox stadium | stadium_name = Stadio Marcantonio Bentegodi | nickname = | image = Stadio Bentegodi Verona.jpeg | image_size = 300px | location = [[Verona]], Italy | broke_ground = | opened = 15 December 1963 | renovated = 1989 | closed = | demolished = | owner = Municipality of [[Verona]] | operator = | scoreboard = Megavision | surface = Grass<br />105 x 67 m | construction_cost = | architect = | former_names = | tenants = [[Hellas Verona F.C.|Hellas Verona]]<br />[[A.C. ChievoVerona|ChievoVerona]]<br />[[Italy national football team]] (selected matches) | seating_capacity = 39,371<ref>[http://www.hellasverona.it/stadio.php www.hellasverona.it]</ref> }} '''مارک انتونیو بنتقودی ایستادیومو''' ([[اینگیلیس دیلی|اینگیلیسیجه]]: Stadio Marc'Antonio Bentegodi) [[ورونا]] شهرینده بیر ایستادیومدور. 1963 ایلینده تاسیس اوْلونوب. اوْت اؤرتویو طبیعی چمندیر. صاحیبی [[ورونا]]دیر. == قایناقلار == {{قایناق}} اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«[[:en:Stadio Marc'Antonio Bentegodi|Stadio Marc'Antonio Bentegodi]]»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ‏۲۷ دسامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر). {{قارداش_پروژه‌لر_باغلانتی قوتوسو | یازار =no | ویکی‌سؤزلوک =no | ویکی‌کیتاب =no | ویکی‌سؤز =no | ویکی‌قایناق =no | ویکی‌آمبار =Stadio Marc'Antonio Bentegodi | ویکی‌خبر =no | ویکی‌گیل =no | ویکی‌دولانما =no | ویکی‌بیلیم‌یورد =no }} {{ایستادیوم-قارالاما}} {{Authority control}} [[بؤلمه:ایستادیوملار]] 822bghdu0igk7u2iy64uv0oralc9i5n 0 324283 1587540 1570195 2026-04-30T19:18:26Z InternetArchiveBot 27960 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1587540 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = محمدحسین کنعانی | fullname = محمدحسین کنعانی‌زادگان | image = | image_size = | birth_date = {{دوغوم تاریخی و یاش|1994|03|23|df=yes}} | birth_place = [[بندر ماهشهر]], Iran | height = {{height|m=1.88}} | position = [[مودافع]] / [[مودافع]] | currentclub = [[ماشین‌سازی فوتبال کولوبو\ماشین‌سازی]] | clubnumber = 6 | youthyears1 = 2009–2013 | youthclubs1 = [[Persepolis F.C. Academy|Persepolis]] | years1 = 2013–2016 | clubs1 = [[پرسپولیس تهران فوتبال کولوبو|پرسپولیس]] | caps1 = 1 | goals1 = 0 | years2 = 2014–2016 | clubs2 = → [[ملوان فوتبال کولوبو|ملوان]] (loan) | caps2 = 46 | goals2 = 3 | years3 = 2016–2017 | clubs3 = [[ایستیقلال فوتبال کولوبو|ایستیقلال]] | caps3 = 2 | goals3 = 0 | years4 = 2017–2018 | clubs4 = [[سایپا تهران فوتبال کولوبو|سایپا]] | caps4 = 7 | goals4 = 1 | years5 = 2018– | clubs5 = [[ماشین‌سازی فوتبال کولوبو|ماشین‌سازی]] | caps5 = 14 | goals5 = 1 | club-update = 9 December 2018 | nationalyears1 = 2008–2011 | nationalteam1 = [[ایران ۱۷ یاش آلتی میلّی فوتبال تیمی|۱۷ یاش آلتی]] | nationalcaps1 = 24 | nationalgoals1 = 2 | nationalyears2 = 2011–2012 | nationalteam2 = [[ایران ۲۰ یاش آلتی میلّی فوتبال تیمی|۲۰ یاش آلتی]] | nationalcaps2 = 19 | nationalgoals2 = 1 | nationalyears3 = 2014–2016 | nationalteam3 = [[ایران ۲۳ یاش آلتی میلّی فوتبال تیمی|۲۳ یاش آلتی]] | nationalcaps3 = 5 | nationalgoals3 = 1 | nationalyears4 = 2015– | nationalteam4 = [[ایران میلّی فوتبال تیمی|ایران]] | nationalcaps4 = 6 | nationalgoals4 = 0 | ntupdate = 24 December 2018 }} '''حسین کنعانی‌زادگان''' بیر [[ایران]]لی فوتبال اویونچوسودور.<ref>{{Cite web |title=perspolisnews.com |url=http://www.perspolisnews.com/index.php?option=com_content&view=article&id=26506:%DA%A9%D9%86%D8%B9%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A8%D8%A7-%D9%BE%D8%B1%D8%B3%D9%BE%D9%88%D9%84%DB%8C%D8%B3-%D9%82%D8%B1%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%AF-2-5-%D8%B3%D8%A7%D9%84%D9%87-%D8%A7%D9%85%D8%B6%D8%A7-%DA%A9%D8%B1%D8%AF&catid=45:transfer&Itemid=68 |accessdate=2019-01-08 |archivedate=2016-03-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304091826/http://www.perspolisnews.com/index.php?option=com_content&view=article&id=26506:%DA%A9%D9%86%D8%B9%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A8%D8%A7-%D9%BE%D8%B1%D8%B3%D9%BE%D9%88%D9%84%DB%8C%D8%B3-%D9%82%D8%B1%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%AF-2-5-%D8%B3%D8%A7%D9%84%D9%87-%D8%A7%D9%85%D8%B6%D8%A7-%DA%A9%D8%B1%D8%AF&catid=45:transfer&Itemid=68 }}</ref> ==قایناقلار== {{قایناق}} ==خاریجی لینکلر== {{آمبار}} * [http://www.persianleague.com/teams.html?id=2331&view=player&sid=24 Mohammad Hossein Kanaani Zadegan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160320165106/http://www.persianleague.com/teams.html?id=2331&view=player&sid=24 |date=2016-03-20 }} at [http://www.persianleague.com/ PersianLeague] {{ایرانین اویونچولاری آسیا میلتلر کاپی ۲۰۱۹}} {{DEFAULTSORT:Kanaanizadegan, Hossein}} [[بؤلمه:۱۹۹۴-جو میلادی ایلده دوغولان‌لار]] [[بؤلمه:یاشایان اینسانلار]] [[بؤلمه:ایران فوتبولچیلاری]] [[بؤلمه:پرسپولیس فوتبال کولوبونون اویونچولاری]] [[بؤلمه:Malavan players]] [[بؤلمه:Esteghlal F.C. players]] [[بؤلمه:People from Khuzestan Province]] [[بؤلمه:ایران ۲۰ یاش آلتی میلّی فوتبال اویونچولاری]] [[بؤلمه:Association football defenders]] [[بؤلمه:Footballers at the 2014 Asian Games]] [[بؤلمه:آسیا میلتلر کاپی ۲۰۱۹ اویونچولار]] [[بؤلمه:ملوان کولوبونون اویونچولاری]] [[بؤلمه:ایستیقلال فوتبال کولوبونون اویونچولاری]] [[بؤلمه:Asian Games competitors for Iran]] 08a5j6p6odjc2dldjpacbv30gtojld1 0 362344 1587541 1488303 2026-04-30T19:37:31Z InternetArchiveBot 27960 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1587541 wikitext text/x-wiki '''حمید رستمی''' یوخسا موستعار آدیلا '''حمید آرغیش''' (دوغوم: ۱۳۵۳ [[خوی]]- اؤلوم:؟) بیر [[ایران]] [[آذربایجان]]لی [[یازیچی]] و [[شاعیر]] ایدی. ==یاشاییشی== ادبیات و حئکایه ده آرعیش تخلص ائدن حمید رستمی گونش ایلی 1353 - جو ایلین کیچیک چیلله سینده آذربایجانین خوی شهرینده ایشیق دونیایا گوز آچمیشدی. اوشاقلیق ایللریندن حئکایه یه ماراغی اولدوغو اۆچون حئکایه ادبیاتی ساحه سینده چالیشماغا باشلامیشدیر. ==اثرلر== بو گونه قدر حئکایه ساحه سینده بیر چوخ حئکایه و مقاله یه ایمضا آتمیش مختلف درگی و قزئته لرده حئکایه و مقاله لرینی نشر ائتمیشدیر.1373 - جو ایلدن اعتبارا مطبوعاتدا یازیلارینی درج ائدن آرغیش ایلک حئکایه توپلوسونو قارلی ارک آدی ایله 1377 ده نشر ائتمیشدیر. ایکینجی کیتابی ".. و سنین حئکایه لریم" آدی ایله نشره چیخمیشدیر. 80 ایل حئکایه میز آدلی گونئی آذربایجان حئکایه ادبیاتی آنتولوژی اثری 2012 چاپ ائدیلمیشدیر. آدسیز مزار حئکایه توپلوسو اولاراق گونش ایلی 1398 ده نشره چیخمیشدیر. بونلارین کناریندا آرغیش ین بعضی اثرلری اینترنت اوزه رینده نشر اولونموشدور. بونلاردان " مانقورت و گونئی آذربایجان حئکایه سینده ایکی بویوتلو ادبیات" کیتابینی آد آپارماق اولار. ==قایناقلار== https://ishiq.net/yaddast/4034/%D8%AD%D9%85%D9%8A%D8%AF-%D8%A2%D8%B1%D8%BA%D9%8A%D8%B4-%D9%88-80-%D8%A7%D9%8A%D9%84-%D8%AD%D8%A6%D9%83%D8%A7%D9%8A%D9%87%E2%80%8C%D9%85%D9%8A%D8%B2-%D8%B9%D9%84%D9%8A%D8%B1%D8%B6%D8%A7-%D8%B0%D9%8A.html{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}<nowiki/>{{اتک‌یازی}} [[بؤلمه:یازیچیلار]] 32a3mvbu3pucg2yqepyxszweg8yu903 0 428336 1587551 1583020 2026-05-01T03:23:42Z InternetArchiveBot 27960 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1587551 wikitext text/x-wiki درین ائکولوژی (درین چئوره‌بیلیم، دوغا بیلیمی) قاورامینی ایلک اولاراق ایسوئچلی بیلیم آدامی آرنئ نائسس قوللانیر و درین ائکولوژی - سیغ [دایاز] ائکولوژی آیریمینی ایلک اولاراق 1972 ایلینده بخارست‌داکی "اوچونجو دونیانین گلَجیی کونفرانسی"ندا دیله گئتیریر. نوروئچلی فلسفه‌چی نائسس‌ین، سئسسیونس ایله بیرلیکده اوزرینده چالیشاراق اولوشدوردوقلاری درین ائکولوژی‌نین ایلکه‌لری سکگیز نوکته‌ده توپلانماقدادیر. 1ـ یئر اوزونده‌کی اینسان و اینسان دیشی یاشامین یاخشی دورومدا اولماسی و گلیشمه‌سی اؤز باشینا [ئش آنلاملیلاری: ایچسل دیَر (intrinsic value)، دوغاسیندا بولونان دیر (inherent value)] دیَرلی‌دیر. بو دیَرلر اینسان دیشی دونیانین اینسان آماجلاری ایچین یارارلی اولوب اولمامالاریندان باغیمسیزدیر. 2ـ یاشام فورملارینین زنگینلییی و چئشیتلیلییی بو دیَرلرین گرچکله‌شدیریلمه‌سینه قاتقیدا بولونور و اؤز باشلارینا دا بیر دیَردیر. 3ـ یاشامسال گرکسینیملرینی قارشیلاماق دیشیندا اینسانلارین بو زنگینلییی و چئشیتلیلییی آزالتماغا حقلری یوخدور. 4ـ اینسان یاشامینین و کولتورلرینین گلیشیمی، اینسان نوفوسونون اؤنملی اؤلچوده کوچولمه‌سی ایله بیر آرادا اولابیلیر. اینسان دیشی یاشامین گلیشیمی داها کوچوک بیر اینسان نوفوسونو گرکدیریر. 5ـ اینسان دیشی دونیایا موجود اینسان موداخله‌سی آشیریدیر و بو دوروم هیزلی بیر شکیلده کؤتولَشمک‌ده‌دیر. 6ـ دولاییسی ایله پولیتیکالار دییشمه‌لیدیر. بو پولیتیکالار تمل ائکونومیک، تئکنولوژیک و ایدئولوژیک یاپینی ائتکیله‌مکده‌دیر. بو دییشیکلییین گرچکلشمه‌سی حالیندا اورتایا چیخان دوروم، موجود دورومدان درین فرقلی اولاجاقدیر. 7ـ ایدئولوژیک دییشیکلیک گئتدیکجه یوکسلن بیر یاشام استانداردینا باغلی قالماقدان چوخ، تملده یاشام نیته‌لییینی تقدیر ائتمه (اؤنَمینی آنلاماق) (ایچسل دیَر دوروملاریندا یاشاما) یؤنونده اولاجاقدیر. ایریلیک (bigness) و بؤیوکلوک (greatness) آراسینداکی فرقه ایلیشکین انگین بیر بیلینج اولوشاجاقدیر. 8ـ یوخاریدا آنلاتیلان نکته‌لره قاتیلانلار گرکلی اولان دییشیکلیکلری یئرینه گتیرمه‌یه اوغراشماقلا دوغرودان و یا دولایلی اولاراق یوکوملودورلر . درین ائکولوژی‌یه گؤره یئراوزونده‌کی جانلی و یا جانسیز، دوغانین پارچاسی اولان هر عنصر، وارلیغینین دیَری آچیسیندان دوغادا عینی حقلره و ایمکانلارا صاحب‌دیر. بو اؤزللییی ایله بودیزم و تاویزم کیمی دوغو دینلرینین اؤیره‌تیلرینه پارالئللیغی سؤز قونوسودور. یئراوزونده‌کی توم وارلیقلارین عینی صفده توپلانماسی، بیر داشا، بیر آغاجا، بیر آخار سویا، بیر حیوانا وئریلن دیَرله بیر اینسانا وئریلن دیَرین ائشیتلییی درین ائکولوژی حرکتلرینه "میستیک" بیر یان قاتماقدادیر. درین ائکولوژی آنلاییشی، دوغانین اؤزلویوندن بیر دیَر داشیدیغینی ایره‌لی سورر و بو ندنله دوغایا ضرر وئره‌بیلجک هر تورلو صنعتی گلیشمه‌نی ایکینجی پلانا آتار. بو باخیش آچیسی ایله عینی اولان لاوپولدون "تورپاق اخلاقی" فیکرینه گؤره "گونلوک یاشامین بییوتانین ساغلیغینا گؤره دوزنله‌نمه‌سی، چئوره ساغلیغینا ضرر وئرجک هر تور داورانیشین یاساقلانماسی گرکیر". یاپیلاجاق اولان هرهانکی بیر شئی دوغانین دواملیلیغینی، گؤزللییینی و بوتونلویونو قورویورسا دوغرو، عکسی حالدا یانلیشدیر. دوغانی مرکز قبول ائدن و زامان زامان "اینسان" علیهینه سؤیلَمه واران گؤروشلره ده صاحب اولان درین ائکولوژی‌یه چئشیتلی الَشتیریلر یؤنَلتیلمکده‌دیر. اصلینده "درین" اولاراق آدلاندیریلان گؤروشون یوزئیسل اولدوغو؛ چوخ آرتیق اکلکتیزمه معروض قالدیغی و بو ندنله "پوتپوریگی" آندیران بیر یاپی اوزرینده یوکسلدییی؛ نوفوس اوزرینده دوراراق اصیل سورون اولان تؤکَتیم ائشیتسیزلییینی گؤرمزدن گلدییی کیمی الَشتیریلر بونلاردان بعضیلریدیر . درین ائکولوژی گؤروشو، هر نه قدر اینسان علیهینه و اینسانی دوشونمکدن و اونون چیخارلارینی گؤز اؤنونده توتماقدان بحث ائتمه‌سه ده یئنه اینسانی مرکزه آلان اؤرتولو نیتی دیقتی چکمکده‌دیر. مئللور، قونویلا ایلگیلی اولاراق درین ائکولوژی‌نین اؤزونو گرچکلشدیرمه ایلکه‌سینین اینسان مرکزلی بیر موتیواسیون اولدوغونو دیله گتیریر. باشقا بیر دئییشله، دوغاداکی بوتون جانلیلارین ائشیت اولدوغو ادعاسینین، اینسانا عاید سوسیوپولیتیک کاتئقوریلرین دوغایا یانسیتیلماسی اولدوغونو ادعا ائدر. بونون یانیندا "دوغانی قوروماق" سؤیلَمیندن حرکت ائدن درین ائکولوژی دوغانین اؤزو اؤزونو قورویابیلدییی گرچه‌یینی گؤز آردی ائتمکده‌دیر.  اصلینده دوغا مرکزچی سؤیلمه سیخی سیخی‌یا ساریلمیش حتا اینسان نوفوسونون دوغانین دوزنینه ضرر وئرمیجک سئوییه‌ده توتولماسی گرکدیییندن بحث ائتمیش اولسا دا درین ائکولوژی، اؤرتولو و ساخلی بیر یاپیدا "اینسان"ین چیخارلارینی گؤزائتمکده‌دیر. دونیا اوزونده چوخ توپلولوق چئوره‌سل فلاکتلر و تخریباتلار نتیجه‌سینده یوخ اولموشدور و یوخ اولماقدادیر. آنجاق دوغا اؤزونو هر سفرینده یئنیله‌مَسینی بیلمیش و وارلیغینی دوام ائتدیرمیشکن گرچکله‌شدیردییی چئوره‌سل تخریباتدان هر دفعه‌سینده ضررلی چیخان اینسان اولور. پاسکالیا آداسیندا یاشانان تجروبه اؤنملی بیر اؤرنکدیر. پاسکالیا آداسیندا یاشایان توپلولوغون یاپدیغی چئوره‌سل تخریبات نتیجه‌سینده آدانی یاشاناماز حالینا گتیرمه‌سینین آردیندان آدادا جانلی اینسان قالماز. آنجاق اینسانلارین یوخ اولماسی نتیجه‌سینده پاسکالیا آداسی اؤز دوغال وارلیغینی و زنگینلییینی تکرار قازانیر. گؤرولدویو اوزره دوغا اؤزونو ایییله‌شدیره‌بیلمکده‌دیر.  بو اؤرنکدن حرکتله درین ائکولوژی‌نین "اینسان یئرینه دوغا" و "هر شئی دوغا ایچین" تمل سؤیلم‌لرینین آردیندا گیزلی بیر اینسان مرکزچیلیک اولدوغونو سؤیلَمک مومکون گؤرونمکده‌دیر.  چونکو دوغا اؤز وارلیغینی هر جور دوام ائتدیره‌بیلمکده‌دیر. دوغانی تخریب ائتدییی ایچین ضرر گؤرن ایسه اینسانین اؤزودور. بو ندنله قورونماغا محتاج اولان اصلینده اینساندیر. درین ائکولوژی گؤروشو هر نه قدر دوغانی مرکزه یئرلشدیردییینی سؤیله‌سه ده اصلینده اینسانی قوروما هدفینی داشیدیغینی ایفاده ائتمک مومکوندور. <br /> * اوسته گلن سؤزلر بو [http://www.tekedergisi.com/Makaleler/1535902975_17ayaz.pdf مقاله‌دن] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190820020057/http://tekedergisi.com/Makaleler/1535902975_17ayaz.pdf |date=2019-08-20 }} کؤچورولموش.[http://sharifmardi.blog.ir/1398/04/11/%D8%AF%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D8%A7%DB%8C%DA%A9%D9%88%D9%84%D9%88%DA%98%DB%8C-1-%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D9%87-%D8%AF%D9%86-%D8%A8%DB%8C%D8%B1-%D9%BE%D8%A7%D8%B1%DA%86%D8%A7] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220412010400/https://sharifmardi.blog.ir/1398/04/11/%D8%AF%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D8%A7%DB%8C%DA%A9%D9%88%D9%84%D9%88%DA%98%DB%8C-1-%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D9%87-%D8%AF%D9%86-%D8%A8%DB%8C%D8%B1-%D9%BE%D8%A7%D8%B1%DA%86%D8%A7 |date=2022-04-12 }} 39xucheieximj3t4iwu5njkvri26s2d 0 450494 1587527 1084956 2026-04-30T12:36:40Z InternetArchiveBot 27960 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1587527 wikitext text/x-wiki '''جۆره ناغارا'''، اساساً، زورناچیلار دسته‌سینی موشاییعت ائدیر. موسیقی فولکلوروندا اؤزونه مخصوص رولو و فونکسیونو واردیر. اساس ناغارادان خئیلی کیچیک اولور. آلتین آدی "جۆره" (کیچیک) سؤزو ده بو معنانی وئریر. ساغاناغی موختلیف آغاج نؤوعلریندن سیلیندریک فورمادا حاضیرلانیر. اوزونه کئچی و یاخود قویون دریسی چکیلیر. دئمک اولار کی، هئچ واخت تک ایستیفاده ائدیلمیر، همیشه قورولوشلاری عئینی اولان بؤیوک ناغارا ایله بیرلیکده سسلندیریلیر. باش طرفی گئرییه اَییلمیش ایکی یونگول چوبوقلا سسلندیریلیر. دیامتری 300–320 م‌م، هوندورلوگو 340–360 م‌م-دیر.<ref>[http://atlas.musigi-dunya.az/az/jura_n.html آذربایجان عنعنه‌وی موسیقی اطلسی - جوره ناغارا] </ref> '''چیلینگ ناغارا''' اساساً زورناچیلار دسته‌سینده ایستیفاده ائدیلیر. بئله ناغارالارین اؤلچوسو کیچیک، دریلری ایسه نیسبتاً قالین و داواملی اولور. الـله دئییل، بیر جوت چیلینگله سسلندیریلیر. موطلق چومباق ناغارانین موشاییعتی ایله ایفا ائدیلیر، چونکی چیلینگ ناغارادا گوجلو وورغولار وورولمور. یالنیز موختلیف "خیردالیقلار" ،ریتملر چالینیر. بو ریتملرین گوجلو وورغولاری ایسه چومباق ناغارادا سسلندیریلیر. چیلینگلر زوغال آغاجی‌نین دوز بوداقلاریندان قوشا ناغارانین چوبوقلاری شکلینده حاضیرلانیر، آنجاق بیر قدر قیسا اولور. چیلینگ ناغارادان علی اکبرحئیدرلی اوغلو تئز-تئز ایستیفاده ائدیر. '''کیچیک ناغارا''' - دیامتری ان کیچیک (29-30س‌م) ناغارا.<ref>عباسقولو نجف‌زاده. [http://anl.az/el/n/na_acail_1.pdf آذربایجان چالغی آلتلری‌نین ایضاحلی لوغتی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220303055053/http://www.anl.az/el/n/na_acail_1.pdf |date=2022-03-03 }}. باکی، 2004.</ref> == اتک یازیلار == [[بؤلمه:آذربایجان چالغی آلتلری]] byadndbn1v8lrpfi31n57b35vir3sf6 0 587466 1587553 1559807 2026-05-01T04:49:26Z InternetArchiveBot 27960 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1587553 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |official_name =Dəndi |native_name =دندئ |settlement_type = City |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |pushpin_map =Iran |mapsize =150px |subdivision_type = [[دونیا اولکه‌لری|اولکه]] |subdivision_name = {{flag|Iran}} |subdivision_type1 =[[ایران اوْستانلاری|اوْستان]] |subdivision_name1 =[[زنجان اوستانی|زنجان]] |subdivision_type2 =[[ایران بؤلگه‌لری|بؤلگه]] |subdivision_name2 =[[ماهنیشان بؤلگه‌سی|ماهنیشان]] |subdivision_type3 =[[بؤلوم (اؤلکه بؤلمه‌لری)|بؤلوم]] |subdivision_name3 =[[انگوران بؤلومو|انگوران]] |leader_title = |leader_name = |established_title = |established_date = |area_total_km2 = |area_footnotes = |population_as_of = 2016 Census |population_total =4,778 <ref>https://www.amar.org.ir/english</ref> |population_density_km2 =auto |timezone = [[Iran Standard Time|IRST]] |utc_offset = +3:30 |timezone_DST = [[Iran Daylight Time|IRDT]] |utc_offset_DST = +4:30 |coordinates = {{coord|36|32|58|N|47|37|35|E|region:IR|display=inline,title}} |elevation_m = |area_code = |website = |footnotes = }} '''دندی''' [[ایران|ایرانین]] [[زنجان اوستانی|زنجان اوستانی‌نین]] شهرلرین‌دن بیری‌دیر. بو شهرین نوفوسو ۲۰١۶-جی میلادی ایل‌ده ۴۰۸۷ نفر ایمیش. اهالی‌سی [[آذربایجان تورکلری|تۆرکدۆرلر]] و [[تورکجه|تۆرک دیلینده]] دانیشیرلار. == محله‌لر == دندی‌نین محله‌لریندن آشاغی محله، فردوس محله‌سی و کالسیمین محله‌سینی آد آپارا بیله‌ریگ. == اکینچیلیک و محصول‌لاری == [[بوغدا]] ، [[آلما]] و [[اریک]] و باغ محصول‌لاری بو بؤلگه‌نین آنا محصول‌لاری دیر. == قایناق == {{قایناق}}http://newspaper.hamshahrionline.ir/id/32663/%D8%AF%D9%86%D8%AF%DB%8C-%D8%B1%D9%88%D8%B3%D8%AA%D8%A7-%D8%B4%D9%87%D8%B1.html{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} https://www.irna.ir/news/83344780/%D9%85%D8%AD%D9%88%D8%B1-%D8%B2%D9%86%D8%AC%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D9%86%D8%AF%DB%8C-%D8%AA%DA%A9%D8%A7%D8%A8-%D8%AF%D8%B1-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D9%87-%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DB%B2-%D8%B3%D8%A7%D9%84%D9%87-%D8%AA%D8%B9%D8%B1%DB%8C%D8%B6-%D9%88-%D8%A8%D9%87%D8%B3%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D9%85%DB%8C {{زنجان اۇستانی}} {{ماهنشان بؤلگه‌سی}} [[بؤلمه:زنجان اوستانی‌نین شهرلری]] [[بؤلمه:Coordinates on Wikidata]] [[بؤلمه:ماهنشان بؤلگه‌سی]] f882bt2zlg4x8ify3gpijg2ikxpwmyo 0 592565 1587525 1543295 2026-04-30T11:59:28Z InternetArchiveBot 27960 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1587525 wikitext text/x-wiki {{شخص بیلگی قوتوسو|آد=جواد یگانه|شکیل=|شکیل آدی=|شکلین اولچوسو=200|آیری آدلار=صاحیب|قیسا بیلگی=شاعير ، یازیچی|میللیت=ايران|تحصیل=دیپلم ریاضی|دوْغوم تاریخ=۱۳۵۷ ه.ش [[آذر]] آیی|دوْغوم یئر=[[ماراغا]]|وئب‌سایت=}} '''جواد یگانه'''(صاحیب) تخلوصی ایله ، [[ایران]] [[آذربایجان]] [[ماراغالی]] چاغداش تورکجه یازان شاعیر ==یاشاییش== '''جواد یگانه '''۱۳۵۷ جی گونش ایلی آذر آییندا [[ماراغا]] شهرینده دونیایا گؤز آچدی. اوشاغلیق چاغ لاریندان [[آذربایجان]] کولتورو اته‌یینده بوی آتیب ، فولکلور [[ماهنی]] لار و بایاتی لار دیلی نین ازبری اولموشدو . گنج چاغ لاری نی ایل به ایل کئچیردیر و ریاضی رشته سینده دیپلم آلیر. ۱۳۷۵ دن فارسجا [[غزل]] لر و چئشیدلی قالیب لرده قلم وورور و ۱۳۸۰دان سونرا اؤز دوغما آنا دیلینه ماراق گؤسترديكده تورکجه شعرلر ونثرلر و رمان لار یازیب و یارادیر ، ماراغا و باشقا شهرلرين انجمن لرينده حضورو اولور و هونرين شعر سئون لره تقدیم ائدیر. و سون زامان لاردا شعرلری ، یازی لاری چوخلو درگی لرده اوتای لی بوتای لی یاییلیر و [[آذربایجان]] [[ادبیات]] ماراقلی لاری نین و اوخوجولاری نین گؤزلری نین اؤنونده یازی لاری اؤزون گؤزه چارپیر. ==اثرلری== * حسرتلی قاندال لار * سود یولو * ائشیت نی دن * کیمسه‌سیز سئوگی و دلی بؤيوك ==یارادیجی لیق لاریندان اؤرنك== '''سالاجاق''' بیلیرم گؤزلریوین باخمالاری قان سالاجاق دلی کؤنلومده منیم هر گئجه طوفان سالاجاق باغیریب غصه کدردن دولو نیسگیللریمیز یادیوین لحظه لرین بلکه اوباشدان سالاجاق منی اوزدن آپاریب سانکی سحر چیخمایاجاق بوینوما حسرتیوین منت ینی دان سالاجاق دوزدو چوخدور دلی لر وورغونودور گؤزلریوین آمما من تک دلینین ،سئومه سی ده سان سالاجاق منه ایلکین گؤروشون بئیله گلیر کی آری تک دولانام من باشینا باللی باخیش شان سالاجاق آییران شاختا ووران ،قیش بورانیندان جانیما جانی پیوند سالیب ،جانان اونا جان سالاجاق گؤرسن چکدیگیم اول ،داغ یوکونو (صاحیبیمیز) اییلیب قوللارینی بوینوما سهمان سالاجاق ؟ ---- ‍'''صوفى چای''' سویوق چایی آشیب داشیب,آخیم آخیم آشا آشا بورور اؤزون سؤکور یولو ,قالاقلاییر داشی داشا باشین چالیر دووارلارا,آچیر یولو سارایلارا اؤزور چمنلر ایچرینه ,داریر تئلین وورور ماشا چیچک له نیر ماراغامیز,قولون آچیب قوجاقلاییر ماراقلانیب هؤروکله نیر ,ساچی بورما قلم قاشا عاغیل گئدیر هوش دایانیر ,بئله نکی بیر منظره ده سانکی اونون گؤرمگینه ,آز قالی گؤزلر قاماشا گؤرور گؤزوم فرحله نیر,سهندیمین جلالتین اوجا اوجا دئییر گویول ,سهندیمیز یاشا یاشا منیم ده عؤمروم گئچرک ,سویوق چایی گئچن کیمی شیرین آجی گونله ریمیز ,ده ییر داشا چیخیر باشا گؤزو دولاندا( صاحیبین) ,داشیر گلیر بولاق کیمی باخیر یارین جمالینا,آیاق آتیر چاشا چاشا ---- '''باهاريمسان''' باهارسیز هئچ چیچک آچماز,گولوستانیم باهاریمسان گؤزون سوزمه سنی تاری,گل ای دیلبر کی یاریمسان اورک‌دؤزمور ویریر گوپ-گوپ,قاشيندان آچ دویونجک‌کی سنه تای یوخدو سئودالیم ,بوگونلوکده تاتاریمسان گونوم سنسن آییم سن سن,ایشیق ساچماقدیر ایلقارون آخان اولدوزلاری بیرده,گؤزوم ایچره سایاریمسان حیات وئرمیش منه روحون,باغیشلاتمیش کمال خانین قانیم ایچره گزه ن سنسن,بوگؤده مده داماریمسان اگر دوشسم اوزاق سنده ن ,دوزاقدیر بیل کی سنسیزلیک یوخوم بیرجه گومان بیر دم ,یاشام کی سن یاشاریمسان نه قدر آخسا گؤزوم یاشی,آخیملیقدان سنه ساری كؤنول سؤیلر کی قاینارجام,یئنه سنسن پوناریمسان ویقار ایچره بوگون( صاحیب) ,اگر وارسا سنیلن دیر هونر سنلندی غم سنلن ,ناخوشلوقدا توماریمسان ---- ==ائشيك باغلانتی لار== *[https://www.namasha.com/v/aPgh5rjr/%D8%A7%D9%87%D9%86%DA%AF_%D9%81%D9%88%D9%82_%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D8%AF%D9%87_%D8%A7%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D8%B3%DB%8C_%DA%AF%D9%88%D8%B2%D9%84%D8%B1%DB%8C%D9%86_%D9%85%D8%B1%D8%AC%D8%A7%D9%86_%D9%84%D8%B7%D9%81%DB%8C اهنگ فوق العاده احساسی گوزلرین | مرجان لطفی |شعر: جوادیگانه] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210625192329/https://www.namasha.com/v/aPgh5rjr/%D8%A7%D9%87%D9%86%DA%AF_%D9%81%D9%88%D9%82_%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D8%AF%D9%87_%D8%A7%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D8%B3%DB%8C_%DA%AF%D9%88%D8%B2%D9%84%D8%B1%DB%8C%D9%86_%D9%85%D8%B1%D8%AC%D8%A7%D9%86_%D9%84%D8%B7%D9%81%DB%8C |date=2021-06-25 }} == قایناق لار == *[https://www.gisoom.com/search/book/author-647253/%D9%BE%D8%AF%DB%8C%D8%AF%D8%A2%D9%88%D8%B1%D9%86%D8%AF%D9%87-%D8%AC%D9%88%D8%A7%D8%AF-%DB%8C%DA%AF%D8%A7%D9%86%D9%87%D8%B5%D8%A7%D8%AD%DB%8C%D8%A8-%D9%85%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D8%BA%D8%A7/ سایت کتاب گیسوم]{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[https://www.adinehbook.com/gp/product/6006346699 آدینه بوک ]{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{آذربایجان تورکجه‌سی‌نین ادبیاتی}} {{تورک ادبیاتی}} [[بؤلمه:آذربایجانلی شاعیرلر]] [[بؤلمه:تورک شاعیرلر]] [[بؤلمه:تورک یازیچیلا‌ر]] [[بؤلمه:ماراغالی شاعیرلر]] [[بؤلمه:کیمسه‌لر]] {آذربایجان تورکجه‌سی‌نین ادبیاتی}} {{تورک ادبیاتی-قارالاما}} [[بؤلمه:آذربایجانلی شاعیرلر]] [[بؤلمه:تورک شاعیرلر]] qle0wkj69qr8hs155fsyxrz603omy52 0 603282 1587554 1495166 2026-05-01T06:20:52Z InternetArchiveBot 27960 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1587554 wikitext text/x-wiki {{Short description|Northeastern Turkic language}}{{Infobox language | name = دوُخا | altname = Tsaatan | nativename = тyъha тыл ''Tuha tıl'' توخا تیل | states = [[موغولیستان]] | region = خؤوس‌گؤل ایالتی | ethnicity = [[دوخا]] | speakers = 500 | familycolor = Altaic | fam1 = [[تورک دیللری]] | fam2 = سیبیری تورک دیللری | fam3 = قوزئی سیبیری | fam4 = سایان قروپو | iso3 = none | glotto = dukh1234 }} '''دوُخاجا و یا دوُخا دیلی''' — [[موغولیستان]]<nowiki/>ین قوزئیینده یاشایان موغولیستان اهالیسینی تشکیل ائدن 24 طایفادان بیری<ref name=":0">Şahnaz Kamalova. [http://www.anl.az/down/meqale/525/2013/fevral/293231.htm Türkdilli Duhalar – yox olmaq təhlükəsilə üz-üzə] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230707174713/http://www.anl.az/down/meqale/525/2013/fevral/293231.htm |date=2023-07-07 }}. 525-ci qəzet. 8 fevral 2013, səh. 7  (az.)</ref>اولان دوخالارین دانیشدیغی آنا دیلی‌دیر. دوخا طایفاسی هم ده موغولیستانداکی دؤرد تورک طایفاسیندان بیری‌دیر. 2010-جو ایلین معلومات‌لارینا اساساً بو دیلین اساس داشیییجیسی اولان دوخالارین سایی جمعی 282 نفر ایدی<ref>[http://www.toollogo2010.mn/doc/Main%20results_20110615_to%20EZBH_for%20print.pdf Хүн Ам, Орон Сууцны 2010 Оны Улсын Тооллогын Үр Дүн]</ref>. آما بو دیلده دانیشان‌لاری‌نین سایی‌نین تخمیناً 500 نفر اولدوغو احتیمال ائدیلیر<ref>Elisabetta Ragagnin (2011), [http://www.harrassowitz-verlag.de/dzo/artikel/201/004/4043_201.pdf?t=1322214979 Dukhan, a Turkic Variety of Northern Mongolia, Description and Analysis, Harrassowitz Verlag, Wiesbaden]</ref>     == منسوب‌لوغو     == [[فایل:Siedlungsgebiete der Tiva und Duva.PNG|بندانگشتی|  دیلین داشیییجی‌لاری‌نین یاییلدیقلاری اراضی]]   دوخا دیلی تورک دیل‌لری‌نین سیبیر قولونون سایان قروپونا عایید اولان تایقا آلت‌قروپونا منسوبدور.<ref name=":0" />  == سؤزلری ==   دوخا دیلینده اساس سؤزلرین اکثریتی تورک کؤکنلی‌دیر. مثلاّ، " گيس"  - "قيز" ،  "هۆن"  - "گۆن" ،  "اۇته"  - "اۇيۇ‌" ،  "پئر"  - "وئر"  و ساير.<ref name=":0" />    دۇها ديلينده اساس سايلار دا تورک کؤکنلی‌دير و بۇنلاردير: "‌پير‌"  و يا  "‌پيرئئ "  - "‌بير‌" ،  "‌ايخه‌"  - "‌ايکی" ،  "اۆش‌"  و يا "‌اۆۆش‌"  -  "‌اۆچ‌" ،  "‌تؤرت‌"  و يا "‌تؤؤرت‌"  -  "‌دؤرت‌" ،  "‌پئش‌"  و يا "‌پئئش‌"  -  "‌بئش‌" ،  "‌آلته‌"  - "‌آلتی" ،  "‌ژئته‌"  و يا "‌ژئئته‌"  -  "يئددی" ،  "‌سئس‌"  - "‌سککيز‌" ،  "‌توْس‌"  - "دوْققۇز" ،  "‌اوْن‌"  - "‌اوْن‌" ،  "‌ژئئر‌"  و يا "ژئئرسه"  -  "‌ايگيرمی" ،  "‌اۆژوْن‌"  و يا "اۆژؤن‌"  و يا  "اۆژئن‌"  - "اوْتۇز‌" ،  "‌تؤرتوْن‌"  و يا "‌تؤرتؤن‌"  و يا  "‌تؤرتئن‌"  - "‌قيرخ‌" ،  "‌پئژوْن‌"  و يا "‌پئژؤن‌"  و يا  "‌پئژئن‌"  - "‌اللی" ،  "‌آلتوْن‌"  و يا "‌آلتان‌"  -  "آلتميش‌" ،  "‌ژئتوْن‌"  و يا "‌ژئتؤن‌"  و يا  "‌ژئتئن‌"  - "‌يئتميش‌" ،  "‌سئسوْن‌"  و يا "‌سئسئن‌"  -  "‌سکسن‌" ،  "توْسوْن‌"  و يا "‌توْسان‌"  -  "‌دوْخسان‌" ،  "‌ژۆس‌"  - "‌يۆز‌" ،  "‌مين‌"  - "‌مين‌" ،  "‌سايا‌"  - "اوْن مين‌" <ref name=":0" />.  دوخا دیلینه موغول دیلیندن ده چوخ سایدا آلینما سؤز توپلانیب. == یوخ اولما تهلوکه‌سی ==   20. عصرین ایکینجی یاریسیندان اعتیبارا دوخا دیلینه [[موغول دیلی|موغول دیلی‌]]<nowiki/>نین تاثیری داها آیدین شکیلده گؤرونمکده دیر. بونون دا اساس سببی دوخالی اوشاق‌لارین موغول مکتب‌لرینده و موغول دیلینده تدریس آلماسی‌دیر. دئمک اولار کی، حاضیردا اوشاق‌لار و گنج نسیل دوخا دیلینی بیلمیر. دوخالار یئنی نسیل‌لرین دوخا دیلی بیلمه‌مکلرینی مکتبده موغول دیلینده تحصیل آلماقلاری ایله اساس‌لاندیریرلار<ref name=":0" />.    دوخا دیلینده ایندی یالنیز یاشلی آدام‌لار اؤز آرالاریندا دانیشیرلار و بو دا یاشلی نسیل دونیانی ترک ائتدیکدن سونرا بو دیلی ده اؤله‌جگی احتیمالینی و تهلوکه‌سینی یارادیر. اونا گؤره ده دوخا دیلی [[یونسکو]]-نون یاییملادیغی تهلوکه آلتیندا اولان دیل‌لر اطلسینده  "‌جیدی شکیلده تهلوکه آلتیندا اولان دیل‌"  کیمی گؤستریلمیشدیر<ref>[http://lingsib.iea.ras.ru/en/languages/soiot.shtml Endangered Languages of Indigenous Peoples of Siberia: The Soyot Language]</ref>.  == اینانج سیستمینه تاثیری ==   دوخالار [[شامانیزم]]<nowiki/>ه تاپینیرلار<ref name=":0" />. دوخا مدنیتینده [[شامانیزم]] دوخا دیلی ایله سیخ صورتده باغلی‌دیر. دوخا شامان‌لاری روحلارلا دوخا دیلینده دانیشیرلار. اونلار بئله حساب ائدیرلر کی، چاغیردیقلاری قووّه‌لر، روحلار باشقا دیل‌لری بیلمیرلر. اونا گؤره ده یئنی نسیل دوخا دیلینی بیلمه‌دیگی اوچون شامان‌لیق ائده، روحلارلا آنلاشا بیلمزلر. هم ده حساب اولونور کی، گنج نسیل دیلی بیلمه‌دیکجه، اؤیرنمه‌دیکجه آیین‌لرده دئییلن دوعالار، خوصوصی سؤزلر ده ایشله‌دیلمه‌دیگی اوچون اونودولاجاق<ref name=":0" />.   == اتک یازی‌لار == <references /> {{تورک دیللری}} [[بؤلمه:سیبری تورک دیللری]] [[بؤلمه:موغولیستان دیللری]] [[بؤلمه:تهلوکه‌ده اولان تورک دیللری]] e9bh9d56lp5l6q15duccuffz53jz182 0 605471 1587547 1511128 2026-05-01T00:20:27Z InternetArchiveBot 27960 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1587547 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |official_name =Danesfahan |native_name =دانسفهان |settlement_type = City |pushpin_map =Iran |mapsize =150px |subdivision_type = [[دونیا اؤلکه‌لری‌نین لیستی|اؤلکه]] |subdivision_name = {{بایراق|Iran}} |subdivision_type1 =[[ایران اوستانلاری|اوستان]] |subdivision_name1 =[[قزوین اوستانی]] |subdivision_type2 =[[ایران بؤلگه‌لری|بؤلگه]] |subdivision_name2 = [[بوئین‌زهرا بؤلگه‌سی]] |subdivision_type3 =[[بؤلوم (اؤلکه بؤلمه‌لری)|بؤلوم]] |subdivision_name3 =[[Ramand District|Ramand]] |leader_title = |leader_name = |established_title = |established_date = |area_total_km2 = |area_footnotes = |population_as_of = 2016 Census |population_total =9,434 <ref>{{Cite web|url=https://www.amar.org.ir/english|title = Statistical Center of Iran > Home}}</ref> |population_density_km2 =auto |timezone = [[Iran Standard Time|IRST]] |utc_offset = +3:30 |timezone_DST = [[Iran Daylight Time|IDST]] |utc_offset_DST = +4:30 |coordinates = {{coord|35|48|39|N|49|44|32|E|region:IR|display=inline,title}} |elevation_m = |area_code = |website = |footnotes ={{GEOnet2|32FA880A99213774E0440003BA962ED3}} }} '''دانسفهان''' [[قزوین اوستانی]]‌<nowiki>نین</nowiki> [[بوئین‌زهرا بؤلگه‌سی]]نده یئرلشن بیر شهردیر. بۇ شهرین ۱۳۹۵-جی ایلین آمارلارینا گوره ۹،۴۳۴ نفر جمعیتی واردیر.<ref>{{وب قایناقلاماسی |یازار = |باغلانتی=https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_26_r.xlsx |باشلیق=سرشماری عمومی نفوس و مسکن نتایج سرشماری جمعیت به تفکیک تقسیمات کشوری سال1395 |دیل=فارسجا | یاییملاییجی =درگاه آمار ایران |تاریخ =۱۳۹۵ |یوخلاما تاریخی=‏۱۱ آوریل ۲۰۲۱ |آرشیو باغلانتی‌سی= |آرشیولنمه تاریخی= }}</ref> بۇ شهرده یاییغین اولان دیل [[آذربایجان تورکجه‌سی]] و [[تات دیلی]] دیر.<ref>[https://seeiran.ir/%d8%b4%d9%87%d8%b1-%d8%af%d8%a7%d9%86%d8%b3%d9%81%d9%87%d8%a7%d9%86/ Seeiran]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>رزم آرا، فرهنگ جغرافیایی ایران، استان مرکزی، جلد ١، ص ۱۲۷</ref> ==قایناقلار== {{اتک‌یازی}} {{قزوین اوستانی}} {{بوئین‌زهرا بؤلگه‌سی}} [[بؤلمه:بوئین‌زهرا بؤلگه‌سی]] [[بؤلمه:قزوین اوستانی‌نین شهرلری]] dak5migugkxp21vpswpb0uq6ft48qxt 0 606451 1587530 1576067 2026-04-30T13:23:51Z InternetArchiveBot 27960 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1587530 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | official_name = Junqan | utc_offset = +3:30 | area_total_km2 = | area_footnotes = | population_as_of = 2016 Census | population_total = 14,433 <ref>{{Cite web|url=https://www.amar.org.ir/english|title = Statistical Center of Iran > Home}}</ref> | population_density_km2 = auto | timezone = [[Iran Standard Time|IRST]] | timezone_DST = [[Iran Daylight Time|IRDT]] | established_title = | utc_offset_DST = +4:30 | coordinates = {{coord|32|09|07|N|50|41|09|E|region:IR|display=inline,title}} | elevation_m = | area_code = | website = | footnotes = | established_date = | leader_name = | native_name = جونقان | subdivision_type = [[دونیا اؤلکه‌لری|اؤلکه]] | settlement_type = شهر | image_skyline = Photo of ghale.jpg | imagesize = | image_caption =  جونقان قالاسی | pushpin_map = Iran | mapsize = 150px | subdivision_name = {{flag|Iran}} | leader_title = | subdivision_type1 = [[اوستان]] | subdivision_name1 = [[چاهارماحال و بختیاری اوستانی]] | subdivision_type2 = [[ایران بؤلگه‌لری|بولگه]] | subdivision_name2 = [[فارسان بؤلگه‌سی|فارسان]] | subdivision_type3 = [[بخش]] | subdivision_name3 = [[فارسان بؤلگه‌سی‌نین مرکزی بؤلومو|مرکزی]] | image_alt =  جونقان قالاسی }} '''پردنجان''' [[چاهارماحال و بختیاری اوستانی]]‌<nowiki>نین</nowiki> [[فارسان بؤلگه‌سی]]نده یئرلشن بیر شهردیر. بۇ شهرین ۱۳۹۵-جی ایلین آمارلارینا گوره ۱۴٬۴۳۳ نفر جمعیتی واردیر.<ref>{{وب قایناقلاماسی |یازار = |باغلانتی=https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_07.xlsx |باشلیق=سرشماری عمومی نفوس و مسکن نتایج سرشماری جمعیت به تفکیک تقسیمات کشوری سال1395 |دیل=فارسجا| یاییملاییجی =درگاه آمار ایران |تاریخ =۱۳۹۵ |یوخلاما تاریخی=‏۱۱ آوریل ۲۰۲۱ |آرشیو باغلانتی‌سی= |آرشیولنمه تاریخی= }}</ref> اهالیسی‌نین اکثریتی [[قاشقای تورکلری]]<nowiki/>ندن عیبارتدیر، [[قاشقای تورکجه‌سی]]<nowiki/>نده دانیشیرلار و [[شیعه]] موسلماندیرلار.   == تاریخی و گؤرمه‌لی‌ یئرلری == جونقانین گؤرمه‌لی و تاریخی یئرلری بونلاردیر:   *کربلایی موسی تاریخی حامامی <ref>[[:fa:جونقان#cite_note-3|«بخشی از دیوار حمام تاریخی جونقان تخریب شد». ''ایرنا''.]]</ref>  *جونقان قالاسی <ref>[http://jamejamonline.ir/fa/news/1199280 «استقبال مسافران از جاذبه‌های گردشگری جونقان». ''جام جم''.]</ref>   *کره‌دیت شلاله‌سی   *خان ائوی داش تاغ بیناسی   *روستم باغی فوواره‌لری   *بولبول بولاغی و صالح بولاغی   *ساراب‌جونقانین داش یازیسی   *قیزقالاسی  *مین زر داشی *قورد دلیگی   *کنده باخان   *پیرویس   *باکان باغلاری   *جونقان قیزکؤرپوسو<ref>[https://jazebeha.com/1398/03/%D8%AC%D8%A7%D8%B0%D8%A8%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B4%D9%87%D8%B1-%D8%AC%D9%88%D9%86%D9%82%D8%A7%D9%86/ «پل جونقان».]{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} وبسایت جاذبه‌ها.</ref>  == قایناقلار == {{قایناق}} {{فارسان بؤلگه‌سی}} {{چاهارماحال و بختیاری اوستانی |state=collapsed}} [[بؤلمه:فارسان بؤلگه‌سی]] [[بؤلمه:چاهارماحال و بختیاری اوستانی‌نین شهرلری]] 4bm26uqf7w3ip1w8nw1pasv3yikkifq 0 608168 1587535 1522496 2026-04-30T17:48:51Z InternetArchiveBot 27960 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1587535 wikitext text/x-wiki '''حسن پادیشاه مئیدانی''' یوخسا '''حسن پاشا مئیدانی''' یا دا '''صاحب‌الامر مئیدانی''' [[تبریز]] شهرینده یئرلشن تاریخی بیر مؤحتشم مجموعه‌ایمیش کی بوگون بو مؤحتشم مجموعه‌دن تکجه بعضی بینالار قالیر، او جومله‌دن [[صاحب‌الامر مسجیدی]] و بیر سیرا تاریخی بینالار. بو تاریخی مجموعه‌نین تیکیلمک تاریخی [[اوزون‌حسن]] [[آغ‌قویونلولار|آغ‌قویونلونون]] دؤنمینه دایانیر.<ref>https://www.iranhotelonline.com/blog/post-2628/مجموعه-تاریخی-حسن-پادشاه-تبریز</ref><ref>https://fa.tripyar.com/iran/آذربایجان-شرقی/تبریز/گردشگری/باستانی-و-تاریخی/ابنیه-های-تاریخی/مجموعه-حسن-پادشاه-تبریز.html</ref><ref>https://www.salameno.com/news/55340767/از-مجموعه-حسن-پادشاه-تبریز-چه-می-دانید{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == قایناقلار == {{قایناق}} sf8edgqm7ub5jmml69hrylri8bei4px 0 609829 1587537 1584378 2026-04-30T17:58:02Z InternetArchiveBot 27960 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1587537 wikitext text/x-wiki '''سید حسین موسوی''' (دوغوم؛ ۶ بهمن ۱۳۶۷ [[تهران]])<ref>{{Cite web |title=archive copy |url=https://iranpatogh.ir/hosein-tohi/ |accessdate=2022-10-27 |archivedate=2022-06-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220626054616/https://iranpatogh.ir/hosein-tohi/ }}</ref><ref>https://www.beytoote.com/art/artist/biography-hussein-empty.html?m=1</ref><ref>{{Cite web |title=archive copy |url=https://photokade.com/%D8%A8%DB%8C%D9%88%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%81%DB%8C-%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86-%D8%AA%D9%87%DB%8C/ |accessdate=2022-10-27 |archivedate=2022-10-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221027222823/https://photokade.com/%d8%a8%db%8c%d9%88%da%af%d8%b1%d8%a7%d9%81%db%8c-%d8%ad%d8%b3%db%8c%d9%86-%d8%aa%d9%87%db%8c/ }}</ref> و یا '''حسین تُهی''' هونری آدی ایله تانینان؛ فارس رپ، پاپ و [[هیپ هاپ موزیک|هیپ هاپ]] ایفاچیسی [[ایران|ایرانداندیر]]. ۱۳۷۹–جو ایلده حرفه‌ای اولمایان بیر شکیلده موسیقی ساحه‌سینه گیریب. سونرالار ۱۳۸۱–جی ایلدن حرفه‌ای اولاراق چالیشماغا داوام ائدیب. == قایناقلار == {{قایناق}} tcw2xznddu2jwn3pw7lx4npb33idh7b 0 611386 1587532 1579032 2026-04-30T16:57:16Z InternetArchiveBot 27960 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1587532 wikitext text/x-wiki {{آدلیملیق}} {{Infobox person | name = حامد صفری | image = Hamed_safari's_Image.jpg | imagesize = | caption = | birth_name = حامد صفری بخشایش | birth_place = [[تبریز]] | death_date = | death_place = | burial_place = | citizenship = ایرانلی-آمریکالی | occupation = [[یازیچی]] و مدنی اکتیویست | spouse = | children = | website = https://hamedsafari.com }} حامد صفری [[تبریز]] شهرینده آنادان اولدی و [[بیلگی‌سایار بیلیمی|بیلگی‌سایار بیلیمینده]] [[تبریز بیلیم‌یوردو|تبریز بیلیم‌یوردوندا]] درس اوخوده. تبریزده ایلک آنلاین تاکسی سیستمینی قونقا آدیله 1385 ائیلینده یاراتدی و 1387 ائیلنه قدر تبریز شهرینده آکتیو قالدی.<ref>اقتصاد نیوز: پای تاکسی اینترنتی به تبریز هم رسید![https://www.eghtesadnews.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D8%B1-%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%87%D8%A7-61/160716-%D9%BE%D8%A7%DB%8C-%D8%AA%D8%A7%DA%A9%D8%B3%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D9%86%D8%AA%D8%B1%D9%86%D8%AA%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%AA%D8%A8%D8%B1%DB%8C%D8%B2-%D9%87%D9%85-%D8%B1%D8%B3%DB%8C%D8%AF]</ref> <ref>نسخه جدید تاکسی آنلاین “قونقا”در تبریز رونمایی شد+تصاویر[https://asrtabriz.ir/news/26281/%D9%86%D8%B3%D8%AE%D9%87-%D8%AC%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%D8%AA%D8%A7%DA%A9%D8%B3%DB%8C-%D8%A2%D9%86%D9%84%D8%A7%DB%8C%D9%86-%D9%82%D9%88%D9%86%D9%82%D8%A7%D8%AF%D8%B1-%D8%AA%D8%A8%D8%B1%DB%8C%D8%B2-%D8%B1]{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>زومیت: قونقا خطی تحول جدید در تاکسی‌های آنلاین[https://www.zoomit.ir/business/268097-gonga-taxi-online/]</ref><ref>راه اندازی اپلیکیشن‌های ایرانی"وای بای"، "بیمیتو" و "قونقا"[https://www.isna.ir/news/95120402876/%D8%B1%D8%A7%D9%87-%D8%A7%D9%86%D8%AF%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D8%A7%D9%BE%D9%84%DB%8C%DA%A9%DB%8C%D8%B4%D9%86-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%88%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%DB%8C%D9%85%DB%8C%D8%AA%D9%88-%D9%88-%D9%82%D9%88%D9%86%D9%82%D8%A7]</ref><ref>باشگاه خبرنگاران جوان:حمل و نقل هوشمند در تبریز[https://www.yjc.news/fa/news/5840260/%D8%AD%D9%85%D9%84-%D9%88-%D9%86%D9%82%D9%84-%D9%87%D9%88%D8%B4%D9%85%D9%86%D8%AF-%D8%AF%D8%B1-%D8%AA%D8%A8%D8%B1%DB%8C%D8%B2]{{Dead link|date=October 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <ref name=":0">مهر نیوز:از تجربه استارت آپ تا دیجیتال مارکتینگ[https://www.mehrnews.com/news/5470125/%D8%A7%D8%B2-%D8%AA%D8%AC%D8%B1%D8%A8%D9%87-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D8%AA-%D8%A2%D9%BE-%D8%AA%D8%A7-%D8%AF%DB%8C%D8%AC%DB%8C%D8%AA%D8%A7%D9%84-%D9%85%D8%A7%D8%B1%DA%A9%D8%AA%DB%8C%D9%86%DA%AF]</ref> قونقا آنلاین تاکسیسی اماکین ادارسینین طرفینن اسنپ تهراندان تبریزه گلنن سونرا باغلانیلده و اسنپ شرکتینین طرفینن باسقی آلتینا کیچدی، بو باغلانمادان سونرا قونقانین عمرو اوزون سورمده.<ref>زومیت: تپ سی، الوپیک و ماکسیم به‌دنبال رفع انحصار اسنپ هستند[https://www.zoomit.ir/tech-iran/309749-rivals-demand-changing-snapp-monopolistic-rules/]</ref><ref>تبریز بیدار: بیش از ۶ ماه پشت درهای دفتر مسئولین مانده‌ایم[https://tabrizebidar.ir/1067922/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230207091955/https://tabrizebidar.ir/1067922/ |date=2023-02-07 }}</ref> <ref>تسخیر تاکسی اینترنتی قونقا در تبریز پس از شروع به کار اسنپ توسط سپاه تروریستی رژیم ایران![https://www.oyrenci.org/%D8%AA%D8%B3%D8%AE%DB%8C%D8%B1-%D8%AA%D8%A7%DA%A9%D8%B3%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D9%86%D8%AA%D8%B1%D9%86%D8%AA%DB%8C-%D9%82%D9%88%D9%86%D9%82%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D8%AA%D8%A8%D8%B1%DB%8C%D8%B2-%D9%BE%D8%B3/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230207091956/https://www.oyrenci.org/%D8%AA%D8%B3%D8%AE%DB%8C%D8%B1-%D8%AA%D8%A7%DA%A9%D8%B3%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D9%86%D8%AA%D8%B1%D9%86%D8%AA%DB%8C-%D9%82%D9%88%D9%86%D9%82%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D8%AA%D8%A8%D8%B1%DB%8C%D8%B2-%D9%BE%D8%B3/ |date=2023-02-07 }}</ref><ref>تاكسی های اینترنتی در دو راهی انحصار یا رقابت[https://www.irna.ir/news/83185028/%D8%AA%D8%A7%D9%83%D8%B3%DB%8C-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D9%86%D8%AA%D8%B1%D9%86%D8%AA%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%AF%D9%88-%D8%B1%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D8%A7%D9%86%D8%AD%D8%B5%D8%A7%D8%B1-%DB%8C%D8%A7-%D8%B1%D9%82%D8%A7%D8%A8%D8%AA]</ref> قونقا باغلانانان سونرا صفری آمریکایا کوچماخ زوروندا قالدی. آمریکادا کوچنن سونرا بیلگیسایار قونوسوندا چالیشیب<ref>چالش های راه اندازی استارت آپ از زبان بنیان گذار "یونیک اپ" (UNIQOP)/ ذائقه ایرانی در قاره ای دور[https://nasrnews.ir/detail/39547/%DA%86%D8%A7%D9%84%D8%B4-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B1%D8%A7%D9%87-%D8%A7%D9%86%D8%AF%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D8%AA-%D8%A2%D9%BE-%D8%A7%D8%B2-%D8%B2%D8%A8%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D9%86%DB%8C%D8%A7%D9%86-%DA%AF%D8%B0%D8%A7%D8%B1-%DB%8C%D9%88%D9%86%DB%8C%DA%A9-%D8%A7%D9%BE-uniqop-%D8%B0%D8%A7%D8%A6%D9%82%D9%87-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%82%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D8%AF%D9%88%D8%B1]{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 2020 ده انگلیلیس دیلینده بیر کتاب یازدی اونون کتابی "دیجیتال مارکتینگ ساده دیلینده" آدیله آمازون کتاب ساتیش سایتیندا 2020ده ان چوخ ساتیلان دیجیتال مارکتینگ قونوسوندا کیتاب چیخده.<ref>بیوگرافی حامد صفری[https://hamedsafari.com/hamed-safari-biography/]</ref> <ref name=":0" /> <ref>تابناک: انتشار جهانی کتاب دیجیتال مارکتینگ به زبان ساده توسط حامد صفری [https://www.tabnak.ir/fa/news/1125463/%D8%A7%D9%86%D8%AA%D8%B4%D8%A7%D8%B1-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D8%AF%DB%8C%D8%AC%DB%8C%D8%AA%D8%A7%D9%84-%D9%85%D8%A7%D8%B1%DA%A9%D8%AA%DB%8C%D9%86%DA%AF-%D8%A8%D9%87-%D8%B2%D8%A8%D8%A7%D9%86-%D8%B3%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D8%AA%D9%88%D8%B3%D8%B7-%D8%AD%D8%A7%D9%85%D8%AF-%D8%B5%D9%81%D8%B1%DB%8C]</ref>حامد صفری 2021 دن [[تورک دیلی]] و انسان حاقلارییندا سانال دونیادا چالیشماغا باشلادی و 2022نین اکتبر آییندا گونش نیوز آدیله تورکلر انسان حقلرینین اوزرینده بیر خبری و انسان حقلری اویرتیم بیر مدیا قورده. گونش نیوز [[ایران تورک‌لری]] و خصوصیله [[گونئی آذربایجان]] تورکلرینین حقوقلارینی ساوونماخ و انسان حقلرینی اؤویرتماخ قونوسوندا داها آرتیخ چالیشیر.<ref>حامد صفری از شکل گیری ایده گونش میگوید [https://gunesh.news/2023/01/25/%d8%ad%d8%a7%d9%85%d8%af-%d8%b5%d9%81%d8%b1%db%8c-%d8%a7%d8%b2-%d8%b4%da%a9%d9%84-%da%af%db%8c%d8%b1%db%8c-%d8%a7%db%8c%d8%af%d9%87-%da%af%d9%88%d9%86%d8%b4-%d9%85%db%8c%da%af%d9%88%db%8c%d8%af/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230207100045/https://gunesh.news/2023/01/25/%D8%AD%D8%A7%D9%85%D8%AF-%D8%B5%D9%81%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%B4%DA%A9%D9%84-%DA%AF%DB%8C%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%AF%D9%87-%DA%AF%D9%88%D9%86%D8%B4-%D9%85%DB%8C%DA%AF%D9%88%DB%8C%D8%AF/ |date=2023-02-07 }}</ref> == قایناقلار == [[بؤلمه:یاشایان اینسانلار]] [[بؤلمه:آذربایجانلی یازیچیلار]] [[بؤلمه:آذربایجانلیلار]] [[بؤلمه:تبریزلی یازیچی]] [[بؤلمه:تبریزلیلر]] [[بؤلمه:تورک یازیچیلا‌ر]] aatwuw1t62aawy7qahcucv5kgjt34rz 0 613153 1587548 1566510 2026-05-01T00:38:46Z InternetArchiveBot 27960 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1587548 wikitext text/x-wiki رسول دانیال زاده 4 اردیبهشت 1338 ده ایرانین نمین شهرینده آنادان دوغولوب. دانیال زاده ایرانین ان بویوک دمیر محصولارین شرکتینه صاحب اولان کیشی دی کی ایران خبر سایتلاری اونی فولادین سولطانی تانیدیریلار دانیال زاده بویوک بیر برج ساز , کارخانا صاحاب ایراندادی فولاد گیلان مجتمع سی و روما برجی اونون ایشلرینین نمونه سیدی ==== قایناق لار ==== [https://rasooldanialzade.com/ رسول دانیال زاده نین شخصی صفحه سی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230702213919/https://rasooldanialzade.com/ |date=2023-07-02 }} [https://www.tabnak.ir/fa/tags/164848/1/%D8%B1%D8%B3%D9%88%D9%84-%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%A7%D9%84-%D8%B2%D8%A7%D8%AF%D9%87 تابناک] [https://virgool.io/@m_50254797/%D8%B1%D8%B3%D9%88%D9%84-%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%A7%D9%84-%D8%B2%D8%A7%D8%AF%D9%87-%DA%A9%DB%8C%D8%B3%D8%AA-opzx63mvmerh ویرگول] [https://www.asianews.ir/fa/newsagency/14639/%D8%B1%D8%B3%D9%88%D9%84-%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%A7%D9%84-%D8%B2%D8%A7%D8%AF%D9%87 آسیانیوز] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230702213918/https://www.asianews.ir/fa/newsagency/14639/%D8%B1%D8%B3%D9%88%D9%84-%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%A7%D9%84-%D8%B2%D8%A7%D8%AF%D9%87 |date=2023-07-02 }} [https://ifilo.net/v/tblTqnm فیلو]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [https://zoomtech.org/%D8%B1%D8%B3%D9%88%D9%84-%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%A7%D9%84-%D8%B2%D8%A7%D8%AF%D9%87-%DA%A9%D8%A7%D8%B1-%D8%A2%D9%81%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D8%A8%D8%B1%D8%AA%D8%B1-%D8%AD%D9%88%D8%B2%D9%87-%D9%81%D9%88/ زوم تک] lskgmcs3ded4gxsevyhekgnjsy0w5ns 0 615334 1587542 1565962 2026-04-30T20:04:13Z InternetArchiveBot 27960 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1587542 wikitext text/x-wiki {{تاریخی یئرلرین بیلگی قوتوسو | نام = حئیران خانیٛم قالاسیٛ | روی‌نقشه = | عرض‌جغرافیایی = | طول‌جغرافیایی = | تصویر = Heyranxanimqalasi-urmu.jpg | اندازه تصویر = | عنوان تصویر = | استان =[[غربی آذربایجان اوستانی|غربی آذربایجان]] | شهرستان =[[اورمیه]] | بخش = | نام محلی = | نام‌های دیگر = | نام‌های قدیمی = | نوع بنا = | سال‌های مرمت = | کاربری = | کاربری کنونی = | قدمت = | شماره ثبت = | تاریخ ثبت ملی = | دوره ساخت اثر = | بانی اثر = | مالک اثر = | مالک فعلی اثر = | شماره ثبت یونسکو = | تاریخ ثبت یونسکو = | امکان بازدید = | شماره تلفن = | وبگاه = | پانویس = }} '''حیران خانیم قالاسی''' باتیٛ آذربایجان بؤلکه‌سینده اولان [[اورمیه]] شهریی‎نین [[سالماس]] جاده‌سی‌نین ۱۷ کیلومئترلییینده یئرله‌شن [[خانقاه_سرخ_(اورمو)|قیزیل خنیه]] کندینده اولان بیر تاریخی قالادیٛر. <ref>[https://toptourist.ir/%D9%82%D9%84%D8%B9%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DB%8C-%D8%A7%D8%B1%D9%88%D9%85%DB%8C%D9%87/ تاپ توریست سایتی]{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==تانیتیمی== بو قالا آدینی، [[آذربایجان]]ین تانینمیش شاعره‌سی اولان [[حیران خانیم]]ین آدیندان آلینیب. حئیران خانیم، کریم‌خان کانگرلوی دنبلی‌نین قیزی ایدی و [[قاجارلار]] دؤورونده [[خوی]] حؤکومدارلاریندان‌ بیری‌ ایدی. کریم خان عباس میرزه‌نین باشچی‌لارینی تشکیل ائدن [[تورک]] کؤکنلی دنبلی‌لر عاییله‌سی‌نین حؤکومدارلاریندان‌ بیری ایدی. بو [[قالا]] حئیران خاانیمین آتاسی طرفین‌دن تیکیلمیش‌دیر. حئیران خانیم قصری‌نین بوتون بیناسی داخی‌لی تیکی‌لیلری ایله بیرلیکده دؤرد بورج و اونون اطرافیندا دیوارلاردان عبارت ایدی، بو گون بو قالانین یالنیز ایکی بورجو و دیواری قالیب، ایچین‌ده‌کی تیکی‌لیلر داغیدیلیب و یئرینه تیکینتی آپاریلیب.<ref>[https://uromweb.ir/%d9%82%d9%84%d8%b9%d9%87-%d8%ad%db%8c%d8%b1%d8%a7%d9%86-%d8%ae%d8%a7%d9%86%d9%85-%d8%ad%db%8c%d8%b1%d8%a7%d9%86-%d8%ae%d8%a7%d9%86%d9%85-%d9%82%d8%a7%d9%84%d8%a7%d8%b3%db%8c/ حیران خانم قالاسی]{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==قایناق‌لار== 5zk1fmk27egkm88xq9iu3sasd1n208j 0 615392 1587534 1581100 2026-04-30T17:27:40Z InternetArchiveBot 27960 Rescuing 0 sources and tagging 5 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1587534 wikitext text/x-wiki [[File:Hasansamudi-qalalar.jpg|thumb|حسن ثمودی قلعه‌لر]] '''حسن ثمودی''' (حسن ثمودی قلعه‌لر)، ۱۳۶۶-جیٛ ایلین [[دوندوران]] آیی‌نین ۱.ده (۱۳۶۶/۱۱/۰۱) دۆنیایا گلمیش چاغداش، [[هئریس]]لی یازیٛچیٛ‌دیٛر.<ref>[https://yazbook.com/fa/product/1704/%D8%A7%D8%A4%D8%B2%DA%AF%D9%87-%D8%AD%D8%B3%D9%86-%D8%AB%D9%85%D9%88%D8%AF%DB%8C یازبوک]{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <ref>{{Cite web |title=یئنی قاپی سایتی |url=https://yeniqapi.com/?p=7365 |accessdate=2024-11-18 |archivedate=2024-07-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240718025908/http://yeniqapi.com/?p=7365 }}</ref> == یاشاییشی و ادبی چالیشمالاری == حسن ثمودی، ۱۳۶۶-جی ایلده [[هئریس]] شهرینده، [[خوجا]] بؤلگه‌سی‌نین [[قالالار کندی (هئریس)|قالالار]] (قلعه‌لر) [[کند]]ینده آنا‌دان اولوب و عاییله‌وی تبریزه کؤچرک اوردا یاشادیقلاری اوچون، یۆکسک تحصیلینی مولئکولیار ژئنئتیکا ساحه‌سینده [[تبریز]] شهرینده بیتیریبدیر.<ref>[https://taninebaran.ir/%D8%AF%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%B3-%D8%A8%D8%A7%DB%8C%D8%AF-%D8%B5%D8%AF%D8%A7%DB%8C-%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9%D9%87%DB%8C-%D8%AE%D9%88%DB%8C%D8%B4-%D8%A8%D8%A7/ پایگاه خبری تحلیلی طنین باران]{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> او ایندیلیکده، تبریزده یاشاییر و ادبی چالیشمالار ایله مشغولدور. ثمودی، ۱۳۹۱-جی ایلده تبریزین [[ادبی]] مسابقه‌سینده، «آسیه‌نین ایسته‌کانی دوشه‌ئی» اثری‌له ایکینجیلیک اؤدولونو قازانیبدیر.<ref>[https://www.ibna.ir/news/164294/%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%81%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D8%AF%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D9%88-%D8%AA%D8%B1%DA%A9%DB%8C-%D8%AC%D8%A7%DB%8C%D8%B2%D9%87-%D8%A ایبنا کیتاب سایتی]{{Dead link|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> حیکایه یازماغی ۱۳۸۳-ده حوزه هنری‌دن باشلادییب [[فارسجا]] یازیر. هر کس اوخودو آیری جور باشا دوشودو. [[آنا دیلی]]نه قاییدیر. او چالیشیر ساده و آخیجی دیلده حیکایه‌لرینی جانلاندیرسین. کاراکترلری دوشنمه‌یی باشارماسالار دا بالاجا-بالاجا ایستک‌لرینه یئتیشسین.<ref>[https://shenoto.com/album/podcast/63029/%D8%A7%DB%8C%D9%86%DA%A9-%D9%84%D8%B1-%D8%A2%D8%AF%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D8%A8%D8%A7%D8%B4-%D8%AA%D8%A7%D9%BE%D8%A7%D8%B1 اینکلر آدامی باش تاپارلار-شنوتو سایتی]</ref> حسن ثمودی، ۱۳۹۲-جی ایلده ده «اینک‌لر آدامی باش تاپار» آدلی اثریله اوستون مقاملاردان بیرینی قازانمیشدیر. <ref>[https://www.ibna.ir/news/195586/%D8%B3%D9%88%D9%85%DB%8C%D9%86-%D8%AF%D9%88%D8%B1%D9%87-%D8%AC%D8%A7%DB%8C%D8%B2%D9%87-%D8%A7%D8%AF%D8%A8%DB%8C-%D8%AA%D8%A8%D8%B1%DB%8C%D8%B2-%D9%85%D9%86%D8%AA%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D9%86-%D8%AE%D9%88%D8%AF-%D8%B1%D8%A7-%D8%B سومین جشنواره ادبی تبریز]{{Dead link|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==اثرلری== * [[اؤزگه]] (حئکایه توپلوسو) - ۱۳۹۶ تبریز - «حکیم نظامی گنجه‌ای» یاییٛن‌ائوی<ref>[https://nahang.ir/authors/225540/ فروشگاه اینترنتی کتاب - نهنگ]{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * [[دردین داغلارا]] (رومان) - ۱۴۰۱ تبریز - «پایتخت» یاییٛن‌ائوی <ref>[https://yazbook.com/fa/product/703318/%D8%AF%D8%B1%D8%AF%DB%8C%D9%86-%D8%AF%D8%A7%D8%BA%D9%84%D8%A7%D8%B1%D8%A7 دردین داغلارا - یاز بوک]{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <ref>[https://taninebaran.ir/%D8%AF%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%B3-%D8%A8%D8%A7%DB%8C%D8%AF-%D8%B5%D8%AF%D8%A7%DB%8C-%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9%D9%87%DB%8C-%D8%AE%D9%88%DB%8C%D8%B4-%D8%A8%D8%A7/ حسن ثمودی ایله دانیشیق]{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * گون چیخان یئر تئز قارالار (رومان) - ۱۴۰۳ - تبریز نظامی یایین ائوی ==قایناق‌لار== {{آذربایجان تورکجه‌سی‌نین ادبیاتی}} [[بؤلمه:آذربایجانلی یازیچیلار]] [[بؤلمه:هئریس‌ده دوغولانلار]] [[بؤلمه:هئریسلیلر]] [[بؤلمه:تورک یازیچیلا‌ر]] buw6n2614et73q2kcvmp7ea5d6tvuv9 0 615456 1587557 1567754 2026-05-01T07:38:10Z InternetArchiveBot 27960 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1587557 wikitext text/x-wiki {{تاریخی یئرلرین بیلگی قوتوسو | نام = دوققوز پیلله محلله‌سی | روی‌نقشه = | عرض‌جغرافیایی = | طول‌جغرافیایی = | تصویر = Doqquz pille-Urmu 2014i.jpg | اندازه تصویر = | عنوان تصویر = | استان =[[غربی آذربایجان اوستانی|غربی آذربایجان]] | شهرستان =[[اورمیه]] | بخش = | نام محلی = | نام‌های دیگر = | نام‌های قدیمی = | نوع بنا = | سال‌های مرمت = | کاربری = | کاربری کنونی = | قدمت = | شماره ثبت = | تاریخ ثبت ملی = | دوره ساخت اثر = | بانی اثر = | مالک اثر = | مالک فعلی اثر = | شماره ثبت یونسکو = | تاریخ ثبت یونسکو = | امکان بازدید = | شماره تلفن = | وبگاه = | پانویس = }} '''دوققوز پیلله''' یوخسا '''دوققوز پیلله محلله‌سی''' ([[فارس دیلی|فارسجا]]: محله‌ی دوققوز پله) [[اورمیه|اورمیه]] شهرینده اولان قدیمی بیر محلله‌دیر. [[اورمیه محلله‌لری|اورمیه‌ محلله‌لری‌]]نین قدیم محلله‌لریندن بیری ساییلیر. <ref>[[اورمیه محلله‌لری]]</ref> ==تانیٛتیٛمیٛ== [[file:Doqquz pille.jpg|thumb|left|250px| دوققوز پیلله]] دوْققوز پیلله محلله‌سی، کسری مئیدانی ایله مدرس کسیشمه‌سی‌نین آراسیندا یئرله‌شیبدیر. بورادا اولان بولاغا دوققوز پیلله دوشه‌رک چاتماق اولوردو و او اوزدن دوققوز پیلله آدی ایله تانینیبدیر. دوققوز سایی‌سی تورک‌لرده قوتسال سایی‌لاردان بیری‌دیر. [[دوققوز پیلله]] بیر یاندان دا، [[عسگرخان]] محلله‌سینینن یاخینلیغیندا و [[دره‌چایی]] آدلانان کیچیک چایین یانیندا یئرله‌شیر. دوققوز تورکجه «[[۹ (سایی)|۹]]» ساییسی دئمکدیر. تورکجه‌ده ۹ رقمی ایسه آذربایجانین بیر چوخ قدیم اثرلرینده توش گدیگیمیز مقدس و علامتلی رقملردن بیریدیر. کئچمیشده، اورمیه اها‌لیسی بو [[دوققوز پیلله بوزخاناسی|دوققوز پیلله محلله‌سینین بوزخاناسیندان]] [[بوز]] ساخلاماق اوچون قوللانیردیلار.<ref>[[دوققوز پیلله بوزخاناسی]]</ref> ==تاریخی دوققوز پیلله بوزخاناسیٛ== [[file:Doqquzpille-urmu.jpg|thumb|left|250px| دوققوز پیلله بوزلاغی]] دوْققوز پیلله بوُزخاناسی [[دوققوز پیلله]] محلله‌سینده یئرلشیب‌دیر.<ref name="ویستا"> [http://vista.ir/content/111114/%DB%8C%D8%AE%DA%86%D8%A7%D9%84-%D8%AF%D9%88%D9%82%D9%91%D9%88%D8%B2%D9%BE%D9%84%D9%87-%28%D9%86%D9%87-%D9%BE%D9%84%D9%87%29-%D8%A7%D8%B1%D9%88%D9%85%DB%8C%D9%87%D8%8C-%D8%A7%D8%B1%D9%88%D9%85%DB%8C%D9%87/ یخچال دوققوز پیلله ارومیه، ارومیه], ویستا </ref> بوُ تیکینتی دره‌چایی‌نین یاخین‌لیغیندا دیر. دوققوز پیلله بوُزخاناسی داش و کرپیج‌دن تیکیلیب‌دیر. بوُ اثر، دیقّت‌لی تیکیلمه‌سی‌نه گؤره، ایندیه‌جه ساغ قالیب‌دیر.<ref>[http://seeiran.ir/%DB%8C%D8%AE%DA%86%D8%A7%D9%84-%D9%86%D9%87-%D9%BE%D9%84%D9%87/ یخچال دوققوز پیلله]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, سیرایران</ref> شهرین یئکه‌لمه‌سیندن قاباق، اورمیه اهالی‌سی [[اورمیه محلله‌لری|دره‌چایی‌]]نین یانیندا، سوُیون بوُزخانایا تؤکولمه‌سی یئرده، آخیر چرشنبه‌نی توُتارمیش‌لار.<ref name="ویستا"/> == قایناقلار == [[بؤلمه: اورمیه]] [[بؤلمه: اورمیه محلله‌لری]] nlncd3daam48y9kzgvd524059hijcge 0 615483 1587536 1583462 2026-04-30T17:55:23Z InternetArchiveBot 27960 Rescuing 0 sources and tagging 3 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1587536 wikitext text/x-wiki {{شخص بیلگی قوتوسو |آد= اورموی یزدانیار |شکیل= خطیب محلله‌سی، یزدانیارین مزاری |شکیل آدی=Urmeviyezdanyar-turkoglu.jpg |شکلین اولچوسو =260 |آیری آدلار = |قیسا بیلگی = عارف |میللیت= [[تورک خالقلاری|تۆرک]] |تحصیل = |دوْغوم تاریخ = ۲۴۰-۳۳۰ هـ.ق ایل‌‍لری آراسیندا |دوْغوم یئر = [[اورمیه]] |اؤلوم تاریخ = ۲۴۰-۳۳۰ هـ.ق ایل‌‍لری آراسیندا |اؤلوم یئر = [[اورمیه]]، [[خطیب محلله‌سی]] |مزارلیقی= خطیب محلله‌سی، اورمو |اؤلوم سببی= | وئب‌سایت = }} '''حسین بن علی اورموی یزدانیار''' و یا '''اورموی یزدانیار''' و یا '''شیخ ابوبکر''' (ابی بکر) و یا '''شیخ اورموی''' ([[فارس دیلی|فارسجا]]: ابن یزدانیار ارموی) ۳-جو و ۴-جو [[هیجری قمری تقویمی|هـ.ق]] یوز ایللیگینده [[اورمیه خالقی|اورمولو]] عارف ایدی و ۲۴۰-۳۳۰ هـ.ق ایل‌‍لری آراسیندا یاشاییردی.<ref>نام آوران اورمیه، علی بابایی، اختر یایین ائوی، ۱.جی چاپ، ۱۳۹۴، ص۷۴ و ص ۷۵</ref> '''شیخ ابوبکر''' لقبی [[عراق|عیراق‌]]دا [[عربلر]] طرفیندن ''یزدانیارا'' وئریلیر. ==یاشامیٛ== [[عربلر]] آراسیندا، '''شیخ ابوبکر''' لقبی ایله مشهور اولان '''الشیخ الامام العارف حسین بن علی اورموی الأذربایجانی'''، اوچونجو و دؤردونجو هجری قمری یوز ایللیگینده و ۲۴۰-۳۳۰ هـ.ق ایل‌‍لری آراسیندا یاشاییردی و [[اورمیه|اورمو]]دا آنادان اولوبدور.<ref>اورمیه در گذر زمان، حسن انزلی، دستان یایین ائوی، ۱۳۹۰، ایکینجی چاپ، ص۸۱۴ ایله ۸۱۵</ref> ابن یزدانیارین دانیشیقلاریندا و سؤزلرینده ایسلامدان اؤنجه‌کی دوشونجه‌لر ده گؤرونوردو و او دا زرتشت اولدوقلاریندان قایناقلانیردی. ابن یزدانیارین جدی، یزدانیار بیر زرتشت آددیر. سونرالار ایسلاما اوز گتیریر و سوننو اولورلار. صفویلره کیمی [[آذربایجان]] داها چوخ [[سوننو]] مذهب ایدی.<ref>نام آوران اورمیه، علی بابایی، اختر یایین ائوی، ۱.جی چاپ، ۱۳۹۴، ص۷۴ و [[اتک یازی]]</ref> [[محمدعلی تربیت]]، دانشمندان آذربایجان ([[آذربایجان بیلگینلری (کیتاب)|آذربایجان بیلگینلری]]) کیتابیندا یازیر: صوفیه آدلیملاریندان ایدی و تصوف‌دا اؤزونه‌مخصوص طریقتی وار ایدی. ''شلبی'' و ''غیروی'' کیمی مشهورلار اونو دانیردیلار و بو دا (یزدانیار دا) عیراقین بیرپارا [[شیخ‌]]لرینی داناردی. ==امسیت کردیا و اصبحت عربیا== [[دهخدا]] کیمی آدلیم سؤزلوک‌لرده یازیلدیغی کیمی کئچمیشده، [[کوردلر|کۆرد]] ([[فارس دیلی|فارسجا]]: کُرد) سؤزو [[چوبان]] و چادیردا قالان و کؤچری مال-داوار ساخلایان آداملارا دئییلرمیش. [[مولانا جلال‌الدین رومی|مؤولانا]]نین [[مثنوی معنوی]]نین بیرینجی دفترینده بئله بیر بیت‎لر گلیب: سِرِ اَمسينا لَكرديا بدان (کورد حیاتی‌نین سیررینی بیل) راز اَصحبنا عَرابيا بخوان (عربجه دانیشیغینین سیررینی اوخو) ور مثالي خواهي از علم نهان (گیزلی بیلیک‌دن بیر اؤرنک ایسته‎‌سن) قصه گو از روميان و چينيان (چینلی‌لر ایله روملولارین حکایه‌لریندن دئ) مؤولانا، «[[گیزلی بیلیک]]» معناسینی چاتدیرماق اوچون اؤزوندن اوّلکی صوفی‌لر آراسیندا مشهور اولان بیر سؤز ایشله‌دیر: «سر امسينا لكرديا بدان» [[سيد ابولوفا]]نین بیلدیگی بیر دئییمه ایستیناد ائدن او، اولجه ساوادسیز کورد ایدی. اما روحانی بیر جاذبه‌دن سونرا اوخویوب یازماغا ییلنیب و سحر: «امسیت کردیا و اصبحت عربیا» دئییردی؛ یعنی گئجه‌لر یارارسیز بیر کورد (چوبان، داوار ساخلایان و بیلمز) ایدیم و علم‌دن محروم ایدیم، سحر ایسه [[عرب دیلی]]نی منیمسه‌دیم.<ref>{{Cite web |title=archive copy |url=https://www.pasokhgoo.ir/node/91545 |accessdate=2024-12-02 |archivedate=2013-07-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130714115425/http://www.pasokhgoo.ir/node/91545 }}</ref> '''کوردلرین ادعاسی و تحریف‌لری''' بعضی قایناقلاردا، بو سؤزو (امسیت کردیا و اصبحت عربیا) یزدانیارا دا ایشلتدیکلری اوچون ایندی کوردلر سو استفاده ائدرک '''یزدانیارین''' [[کوردلر|کورد]] اولدوغونو ادعا ائدیرلر. آنجاق بو بؤیوک بیر یالان و تحریفدیر و کئچمیشی دانماقدیر. کئچمیشده کورد سؤزو بیر [[سوی]] (نژاد) کیمی دئییلدی و هر یئرده داوارچی و چوبان وار ایدی کورد دئییلردی.<ref>[https://abadis.ir/fatofa/%DA%A9%D8%B1%D8%AF/ لغتنامه دهخدا]</ref> <ref>[https://eloba.ir/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%A7%D8%AF%D8%B9%D8%A7%DB%8C-%DA%A9%D8%B1%D8%AF-%D8%A8%D9%88%D8%AF%D9%86-%DB%8C%D8%B2%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%A7%D8%B1-%D8%A7%D8%B1%D9%85%D9%88%DB%8C/ بررسی ادعای کُرد بودن یزدانیار اورموی]{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==تحریفلرین باشلانماسی== [[file:Babi-yazdanyar.png|thumb|left|250px|کتاب اللمع - باب فی ذکر '''ابی بکر''' علی بن الحسین بن یزدانیار]] قوندارما «یزدنیار الکردی الصوفی الاورموی» ایفاده‌سی [[پهلوی حؤکومتی|پهلوی]] دؤنمیندن باشلاییب. الکردی الصوفی الاورموی ایفاده‌سی [[محمد قزوینی]] (هیجری ۱۳۲۸-جی ایلده وفات ائتمیش [[فارس دیلی]] و ادبیاتی اوستاسی) طرفین‌دن [[جونید شیرازی‌]]نین ۵۱۲ و ۵۱۴-جو صحیفه‌لردکی کیتابینا علاوه و اضافات کیمی یازیلمیشدییر. جونید شیرازی‌نین «شَدالازار فی حط‌الاوزار عن زوارالمزار» کیتابی‌نین ۱۵۹-جو صحیفه‌سنده‌کی «امسیت کردیا و اصبحت عربیا» ایفاده‌سینی «الشیخ ابوعبدالله المشتهر ببابویی»یه عایید ائتمه‌سینه باخمایا‌راق، قزوینی بو ایفا‌ده‌نی یزدنیارین دئدیگینی ادعا ائدیر. قزوینی هابئله ادعا ائدیر کی، «کتاب اللمع»ده یزدنیار «الکردی الصوفی الاورموی» کیمی قئید اولونور کی، بو دا دوغرو دئییل. کیتابین شکیل‌دن ده گؤروندوگو کیمی، سؤزوگئدن الکردی الصوفی اثرینده الاورموی شکیلچی‌سی یوخدور و یزدنیارین آدی بو حصه‌ده گؤرونمه‌دیگی اوچون یزدنیارلا هئچ بیر علاقه‌سی یوخدور. دیگر طرف‌دن، اونون ایستیناد ائتدیگی ال-کوردی اس-صوفی، مو’جم ال-بولن‌دنه گؤره، [[کوفه]] ایله [[مکه|مککه]] آراسیندا یئرلشن فئید شهرینده ایدی.<ref>[https://eloba.ir/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%A7%D8%AF%D8%B9%D8%A7%DB%8C-%DA%A9%D8%B1%D8%AF-%D8%A8%D9%88%D8%AF%D9%86-%DB%8C%D8%B2%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%A7%D8%B1-%D8%A7%D8%B1%D9%85%D9%88%DB%8C/ بررسی ادعای کُرد بودن یزدانیار اورموی]{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> قزوینی‌دن سونرا [[عبدالحسین زرین‌ کوب|عبدالحسین زرین‌کوب]] (هیجری تقویمی ایله ۱۳۷۸-جی ایلده وفات ائتمیش فارس دیلی و ادبیاتی اوستاسی) بو ایفا‌دنی «ایران‌ین تصوفوندا آختاریشلار» (جستجو در تصوف ایران) کیتابی‌نین ۱۲۸-جی صحیفه‌سینده قئید ائده‌رک دئمیش‌دیر: «روایت‌لره گؤره، او، مشهور الاورموی ایدی و اونا تئز-تئز الکردی الصوفی الاورموی دئییلیردی». لاکین، اعتبارلی کیتاب‌لاردان سیتات گتیردیگیمیز کیمی، جناب زرین‎کوبون بو ادعاسی دوغرو دئییل و بئله بیر ایفاده قئید اولونان منبع‌لرین هئچ بیرینده یوخدور و تاریخی سندلر بونو تصدیقله‌میر. [[file:Kurdlere_qondarma_tarix_yazma_desturu.jpg|thumb|left|250px|پهلوی دؤنمینده، کوردلره قوندارما تاریخ یازدیرما دستورو]] قوندارما (جعلی) «الکردی الصوفی الارموی» ایفاده‌سی سون اون ایلل‌لیک‌لرده یارادیلمیش‌دیر و هئچ بیر تاریخی اساسی یوخدور. بو دؤور [[رضا شاه پهلوی|رضا خان]]ی‌نین [[کوردلر]]ین سیفاریش‌لی تاریخی ایله اوست-اوسته دوشموشدور. پهلوی دؤورونده یازیشما‌لاردان الده ائدیلن معلومات‌لارا اساساً، رضا شاه پهلوی‌نین تاپشیریغی ایله کوردلر حاقیندا «مردوخ کوردوستانی»، «غلامرضا رشید یاسمی» و «[[ولادیمیر_مینورسکی|مینورسکی]]» کیمی کیتابلار یازیلمیشدیر. کوردلرین تاریخی ایله باغلی کیتاب‌لارین سیفاریش‌لی کاراکتئری‌نین سندی بونا گؤره ده، یزدانیار الاورموی‌نین کورد اولماسی ادعاسی‌نین اعتبارلی تاریخی اساسی یوخدور و اونون ایزلری یالنیز معاصر دؤورون تحریف‌لرینه (خصوصاً قزوینی و زرین‌کوب و مینورسکی‌نین اثرلرینده) و پهلوی دؤورونون سیاسی مقصدلرینه گئدیب چیخیر.<ref>[https://eloba.ir/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%A7%D8%AF%D8%B9%D8%A7%DB%8C-%DA%A9%D8%B1%D8%AF-%D8%A8%D9%88%D8%AF%D9%86-%DB%8C%D8%B2%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%A7%D8%B1-%D8%A7%D8%B1%D9%85%D9%88%DB%8C/ بررسی ادعای کُرد بودن یزدانیار اورموی]{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==قایناق‌لار== 0kc3bjg3hz1jt7lksm9fxc0ld6j53ji 0 615488 1587533 1567269 2026-04-30T17:21:08Z InternetArchiveBot 27960 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1587533 wikitext text/x-wiki [[file:Hasanayranchi-urmu-photoby-huseynvahedi.jpg|thumb|left|250px| حسن آیرانچیٛ]] '''حسن آیرانچی'''، [[اورمیه|اورمو]] شهرینده ایشی ایله تانینان مشهور آداملاردان ایدی. اونون اورمونون ایمام خییاوانیندا یئرله‌شن و [[یئرالماکابابی کوچه‌سی]]<ref>[https://www.qudsonline.ir/news/895078/%DB%8C%D8%B1%D8%A2%D9%84%D9%85%D8%A7-%DA%A9%D8%A8%D8%A7%D8%A8%DB%8C-%DA%A9%D9%88%DA%86%D9%87-%D8%B3%DB%8C-%D9%82%D8%B5%D9%87-%D8%BA%D8%B0%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%DA%A9%D9%87-%DB%8C%DA%A9-%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%87-%D8% یئرالماکابابی کوچه‌سی]{{Dead link|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> آدی ایله تانینان «[[آیران]] ایله [[یئرآلما کابابی|یئرالماکابابی]]» دوکانی وار ایدی.<ref>[https://dana.ir/404477/%D9%86%D9%88%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%84%DA%98%DB%8C-%D8%AD%D8%B3%D9%86-%D8%A2%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DA%86%DB%8C-%D9%88-%D8%B3%DB%8C%D8%A8-%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86%DB%8C-%DA%A9%D8%A8%D8%A7%D8%A8%DB%8C-%D8%A7%D8%B1%D9%88%D9%85%DB%8C%D9 نوستالژی حسن آیرانچی ویئرالماکبابی اورمیه]{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==یاشامیٛ== حسن آیرانچی، ۱۳۱۶-جی گۆنش ایلینده [[اورمیه|اورمو]]دا آنادان اولوبدور. او بو شهرده بویا باشا چاتیر و آیرانچیلیق ایشینی اؤزونه سئچیر. قیرخ بئش ایله یاخین آیرانچی ایدی و ایللربویو کوسولو اولدوقلاری یولداشی<ref>[https://farsnews.ir/Fars_Plus/1391853360000926671/%D8%B9%D8%AC%DB%8C%D8%A8%E2%80%8C%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D9%87%D9%85%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D8%B1%D9%88%D9%85%DB%8C%D9%87+%D8%B9%DA%A9%D8%B عجیبترین همکاران ایران]</ref> «[[میرعلی میری]]» (سید آدی ایله تانینیر) ایله بیر دوکاندا چالیشیبدیر. او ۱۳۹۶-جی ایلین [[قوراپیشیرن|قورابیشیرن]] آییندا دونیاسینی ده‌ییشیبدیر. ==قایناق‌لار== t4n3cdodn2o5bep21jy6hhdwzhof9pm 0 615502 1587555 1567746 2026-05-01T07:10:14Z InternetArchiveBot 27960 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1587555 wikitext text/x-wiki [[File:Doshabchikhana-urmu.jpg|thumb|دوشابچی‌خانا بازاریٛ]] '''دوشابچی‌خانا بازاری'''، اورمو شهرینده یئرله‌شن بیر تاریخی بازارددیر ([[اورمیه محلله‌لری]]). بو بازارین قدیم بؤلومو اوستو اؤرتولو بازاردیر.<ref>[https://dobaresafar.ir/%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%D8%AF%D9%88%D8%B4%D8%A7%D8%A8%DA%86%DB%8C-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D8%A7-%D8%A7%D8%B1%D9%88%D9%85%DB%8C%D9%87/ بازار دوشابچی خانا]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==تانیٛتیٛمیٛ== [[File:Doshabchikhana-photoby-huseynvahedi-urmu.jpg|thumb|دوشابچیٛ]] کئچمیشده بو بؤلگه‎ده اورمو دوشابیٛ پیشیریلیردی و او اوزدن دوشابچی‎خانا آدی ایله تانینیر. ایندیلیکده دوشابچی دوکانلاریندان یالنیز بیری قالیری.<ref>[https://ctmehr.com/News/Index/4100 بازار دوشابچی خانا استان آذربایجان غربی]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> دوشابچی خانا بازاری، [[صفوی ایمپیراتورلوغو|صفوی‌لر]] دؤنمیندن دن قالیب و اونون هر ایکی طرفینده ۷۰-ه یاخین دوکان وار. دوشابچی خان اورمیه‌نین مشهور قدیم محله‌لرین‌دن بیری‌دیر. قدیم گون‌لردن بو محله بو شهرده دوشاب پیشیریمی ساتیشی یئری اولوب. بو بازار ایرانین میللی اثرلری سیاهی‌سیندا قئیده آلینیب. بو بازار [[اورمیه|اورمیه‌]]نین تاریخی مکانلاریندان‌ بیری‌دیر م صفوی‌لر دؤورونه تصادف ائدیر. کؤهنه بازارین ائنی ۵٬۵ مئتر، اوزون‌لوغو ایسه ۸۱ مئتردیر. بعضی دوکانچی‌لار بازاردا دوشاب حاضییرلاییردیلار. ==قایناقلار== [[بؤلمه: اورمیه]] [[بؤلمه: اورمیه محلله‌لری]] gfa9ym1pta2iuuu1z22b6wb9it4lfrl 0 616233 1587546 1583825 2026-04-30T21:23:50Z InternetArchiveBot 27960 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1587546 wikitext text/x-wiki '''خمسه محالی''' یوخسا '''خمسه ویلایتی''' [[زنجان]] شهری‌نین مرکزیتینه اولان [[آذربایجان|آذربایجانین]] تاریخی محاللاریندان ایمیش. بو محال (ویلایت) بوگونکو [[زنجان اوستانی|زنجان اوستانی‌نین]] اراضیلرینه شامیل اولارمیش. [[موسلمانلارین ایران آلینماسی|موسلمانلارین ایران آلینماسیندان]] سونرا و [[عرب دیلی]]نین یاییلماسیندان سونرا بو ویلایتین آدی «'''خمسه'''» کیمی تانینیرمیش. خمسه عربجه‌ده بئش و بئشلیخ معناسیندادیر و بو آدین وئریلمه‌سینه سبب بو ویلایتین بئش بؤلومدن عیبارت اولماسی ایدی.<ref>{{Cite web |title=archive copy |url=https://zanjan024.ir/%D8%A7%D8%B2-%D8%AE%D9%85%D8%B3%D9%87-%D8%AA%D8%A7-%D8%B2%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%86-%D8%9B-%DA%86%D8%B1%D8%A7-%D8%B2%D9%86%D8%AC%D8%A7%D9%86-%D8%B1%D8%A7-%D8%B2%D9%86%D8%AC%D8%A7%D9%86-%D9%86%D8%A7/ |accessdate=2025-05-29 |archivedate=2024-12-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20241204093705/https://zanjan024.ir/%D8%A7%D8%B2-%D8%AE%D9%85%D8%B3%D9%87-%D8%AA%D8%A7-%D8%B2%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%86-%D8%9B-%DA%86%D8%B1%D8%A7-%D8%B2%D9%86%D8%AC%D8%A7%D9%86-%D8%B1%D8%A7-%D8%B2%D9%86%D8%AC%D8%A7%D9%86-%D9%86%D8%A7/ }}</ref><ref>http://znfa.ir/archivelist/writers/96-مهدی-افضلی/151-ولایت-خمسه-نامگذاری-و-محدودهی-آن-در-گذر-تاریخ{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == قایناقلار == {{قایناق}} ee30adcq2jki1pk730o82mvk4ttl5ng 0 617356 1587561 1581822 2026-05-01T09:31:39Z InternetArchiveBot 27960 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1587561 wikitext text/x-wiki [[فایل:Düzoyunu.jpg|بندانگشتی|اون ایکی دۆز اویونو]] '''دۆز'''(فونئتیکسیز یازیلیشی: دوز / لاتین الیفباسیندا: Düz) (فارسجادا دا تورکجه کؤکنلی سؤز (دوز) ایشله‎نیر) ایکی بویالی کارتون و یا کاغیذ پارچاسی و ۲۴ عدد ایله اوینانان ایکی اویونچولوق [[بئیین]] اویونودور.<ref>[https://www.isojd.ac.ir/fa/news/2347/%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%81%DB%8C-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D8%AF%D9%88%D8%B2- معرفی بازی «دۆز»]</ref> کارتون اوزرینده بیر نئچه خط استفاده ائده‌رک هنده‌سی ناخیش چکیلیر و اویونچولار اوچ عددلرینی بوشلوق‌لاردا دوزمه‌یه و رقیب‌لری‌نین عددلری‌نین دوزولمه‌سی‌نین قارشیسینی آلماغا چالیشیرلار. بو اویونو هر اویونچونون اوچ عددی اولدوغو داها ساده بیر دیزاینلا اویناماق اولار، بو دا '''[[اوچ دۆز]]''' آدلانیر؛ لاکین '''[[دوققوز دۆز]]''' و یا '''[[اون ایکی دۆز]]''' داها دولاشیق و چتیندیر و داها چوخ دوشونمک گره‎کیر.<ref>[https://namnak.com/how-play-xo-game.p80902 آموزش کامل انواع بازی دۆز]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==قایناقلار== tffwka5dza3r2i2jgbetm48a9wbzaz0 0 617538 1587550 1583563 2026-05-01T03:09:46Z InternetArchiveBot 27960 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1587550 wikitext text/x-wiki {{شخص بیلگی قوتوسو|name=درویشعلی بهروان اینانلی|شکیل آدی=|قیسا بیلگی=|اتنیک=[[آذربایجان تورکلری|تورک]]|وطن‌داشلیق= {{flag|Iran}}|دوْغوم تاریخ=[[۱۹۳۴ (میلادی)|۱۹۳۴]]-جو ایل|دوْغوم یئر=[[بوئین‌زهرا بؤلگه‌سی]]‌نین خورم‌آباد کندی|اؤلوم تاریخ=[[۲۰۲۲ (میلادی)|۲۰۲۲]]-جی ایل|اؤلوم یئر=تهران|مزارلیغی=[[بوئین‌زهرا]] شهری|آیری آدلار=درویش‌خان اینانلی|تحصیل یئری=[[بوئین‌زهرا]] و [[تهران]]|ایش=شاعیر}} '''درویشعلی بهروان اینانلی''' و یاخود '''درویش‌خان اینانلی''' [[قزوین اوستانی]]‌نین [[بوئین‌زهرا بؤلگه‌سی]]ندن اولان چاغداش [[آذربایجان تورکلری|تورک]] شاعیر. او شعیرلرینی [[آذربایجان تورکجه‌سی]]نده قوشموشدور.<ref>{{Cite web|title=درویش‌خان؛ شاعری که گمنام رفت!|url=https://farvardinemruz.ir/1401/06/13/درویشخان؛-شاعری-که-گمنام-رفت/}}</ref> == یاشاییشی == درویشعلی بهروان اینانلی [[۱۹۳۴ (میلادی)|۱۹۳۴]]-جو ایلده [[قزوین اوستانی]]‌نین [[بوئین‌زهرا بؤلگه‌سی]]‌نین خورم‌آباد کندینده دوغولدو. بو کند اینانلی بویونون زاهرا ماحالیندا واخت‌ایله یاشادیغی کندلردن بیری اولاراق؛ حاضیردا موجود دئییل (خارابالیق‌لاری قالیر). اونون آتاسی یاورخان آدی ایله ده تانینان فیض‌الله خان [[قزوین اوستانی|قزوین بؤلگه‌سی]]نده اینانلی بویونون تانینمیش خان‌لاریندان بیریسی ایدی. اونون آتاسی اینانلی بویونون موختلیف اویماق‌لاری آراسیندا سایغی‌دَیَر بیر شخص اولاراق تانیناراق؛ وارلی عائیله‌دن ایدی. درویشعلی آتا و آناسینین دونیالارینی دَییشدیک‌دن سونرا [[تهران]] کؤچور و اورادا دمیریولو ایشچیسی اولاراق چالیشیر. آنجاق اؤز آتا آنا یوردونو اونوتمور. اونون شعیرلری اساساً دینی، دونیوی، اؤیود و عیبرت ایچَریکلی‌دیر. درویشعلی بهروان اؤز شعیرلرینده شیعه امام‌لارینین وصفی، دونیانین وفاسیزلیغی و فانی اولدوغو، دونیا اینسان‌لارینین عدالت‌سیز اولدوغو، وارلی‌لارین یوخسول‌لاری گؤزه آلمادان خوش کئچیردیگی کیمی موضوع‌لارا دَیینه‌ره‌ک؛ هامینین بیر گون اؤله‌جگینی خاطیرلادیر. ائله بونون اوزوندن ده او اؤز شعیرلرینده وارلی و گوجلو اولانلاری یوخسول و گوجسوز اولان‌لارا کؤمک ائتمگه چاغیریر. او [[۲۰۲۲ (میلادی)|۲۰۲۲]]-جی ایلین آوقوست آیینین ۱۲-جی گونونده وفات ائتمیشدیر.<ref>{{Cite web|title=استاد درویشعلی بهروان اینانلی درگذشت|url=https://noandish.com/fa/news/146421/استاد-درویشعلی-بهروان-اینانلی-درگذشت}}</ref> == اثرلر == * آنایوردوم بوئین‌زهرا * اینانلی دیوانی * ائل گؤروشو * آتا یاور * پناهعلی و آسیه * سؤنمز ائل‌لرین اوجاغی * هر شاعیر شهریار اولماز * یاشا کندیم<ref>{{Cite web|title=سخنرانی دکتر ح. م. صدیق در مراسم نکوداشت «درویشعلی بهروان اینانلی»|url=https://profduzgun.com/اخبار/912-سخنرانی-دکتر-ح-م-صدیق-در-مراسم-نکوداشت-«درویشعلی-بهروان-اینانلی»}}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == گؤرونتولر == درویشعلی بهروان اینانلی طرفیندن یاییملانیش بیر نئچه کیتاب: <gallery> آنایوردوم بوئین‌زهرا.jpg|آنایوردوم بوئین‌زهرا سؤنمز ائل‌لرین اوجاغی.jpg|سؤنمز ائل‌لرین اوجاغی یاشا کندیم.jpg|یاشا کندیم پناه‌علی و آسیه حکایه‌سی.jpg|پناه‌علی و آسیه حکایه‌سی </gallery> == قایناق‌لار == [[بؤلمه:قزوینلی شاعیرلر]] bfih17g4bgfjjzmam6b8qh0ah17rl5p